DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru, 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-9.05 a.m.

L-Erbgha, 31 ta' Ottubru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 150, li saret fit-30 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport dwar il-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni parlamentari għall-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa fir-raba' sessjoni li nżammet fi Strasburgu bejn it-8 u t-12 ta' Ottubru 2018.

ID-DEPUTY SPEAKER: Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018, din is-seduta hija mingħajr mistoqsijiet.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

L-EWWEL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiddiskuti l-Vot tal-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sinjura President, nipproponi dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 32 - MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €74,622,323 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 – Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 33 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €13,367,312 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 – Ġudizzjarju, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €50,702,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 34 – Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT XII - MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €23,798,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XII - Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

Ħassar iċ-ċifra "€145,615" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€145,612".

Illum se nibdew din il-maratona ta' seduti b'rabta mal-Baġit u mess lili li niftaħ din id-diskussjoni dwar il-qasam li tiegħu jien responsabbli, ċjoè l-qasam tal-kunsilli lokali.

Ironikament illum taħbat il-ġurnata meta jidħol fis-seħħ avviż legali li ħoloq rebus fil-pajjiż għaliex il-kunsilli lokali kellhom ikunu l-protagonisti u jiġu kkonsultati biex fl-aħħar mill-aħħar ir-resident li qed isegwina, li jgħix f'kull belt u raħal f'Malta u Għawdex, jingħata l-informazzjoni ġusta, id-dettalji u jiġi edukat.

L-Oppożizzjoni għamlet il-parti tagħha wkoll billi ressqet mozzjoni, li dwarha ħadna vot ilbieraħ stess, biex dan l-avviż legali jiġi revokat.

Hawn irrid ngħid ukoll li l-istess Gvern ilbieraħ, filwaqt li b'mod ta' suppervja u arroganza liema bħalha, m'ammettiex li dan kien avviż legali li ħoloq taħwid galore f'kull rokna ta' Malta u Għawdex, ta raġun lill-Oppożizzjoni u saħansitra ħareġ avviż legali ieħor u vvota kontra l-mozzjoni.

Meta lbieraħ il-Gvern ħareġ avviż legali bi skeda aġġornata - li aktar hija mibdula drastikament milli aġġornata - wera li l-Oppożizzjoni altru li ma kenitx negattiva.

Però jien ngħid li fl-istess skeda għad fadal it-taħwid għaliex, pereżempju, il-borża tal-iskart organiku f'Ħad-Dingli tinġabar fis-6.00 p.m. u l-avviż legali jgħidlek li din trid toħroġha fi żmien erba' sigħat.

Issa jista' xi ħadd min-naħa tal-Gvern ifehemni kif jekk, pereżempju resident jaħdem sas-7.00 p.m. jista' joħroġ il-borża tal-iskart organiku?

Dan ikollu jitlaq minn fuq il-post tax-xogħol biex joħroġ il-borża organika biex jirrispetta dak li hemm fl-avviż legali li tgħid li l-borża trid toħroġha sal-4.00 p.m.?!

Hemm residenti ta' numru ta' lokalitajiet oħrajn, fosthom ir-residenti Ħamruniżi, li għandhom din il-problema.

Il-Kunsill Lokali tal-Ħamrun huwa mmexxi minn maġġoranza Laburista imma nista' ngħid li jien kelli l-opportunità li niddiskuti l-ħsebijiet tal-Oppożizzjoni ma' numru ta' sindki u dawn kienu kollha tal-istess fehma; li mhumiex ippreparati u li l-Gvern m'għenhomx anzi ħolqilhom problemi bla bżonn.

Sfortunatament weħlu l-kunsilli lokali.

L-appell tal-Oppożizzjoni kien ċar però l-Gvern, li suppost jisma', għalaq widnejh u m'għamilx dak li tlabnih.

Hemm ukoll ħinijiet oħrajn tal-ġbir tal-iskart li mhux se noqgħod insemmihom hawnhekk li l-poplu se jkun qed jesperjenza.

Sinjura President, il-ġimgħa l-oħra f'din il-Kamra kkwotajt korrispondenza li permezz tagħha s-Sindku tax-Xgħajra, għax għandu għal qalbu l-lokalità, bagħat lill-WasteServ għal darba darbtejn però ma ngħatax widen.

U kien urtat is-Sindku tax-Xgħajra, però mhux hu biss.

Hemm żewġ sindki oħrajn li jinsabu urtati u li ġejjin mill-kamp tal-Partit Laburista, li wieħed minnhom huwa s-Sindku tal-Fgura Pierre Dalli.

Ilbieraħ wara li ħareġ l-avviż legali s-Sindku tal-Fgura kiteb hekk:

"Huwa ta' diżappunt il-mod kif ġew stmati wħud mir-residenti tal-Fgura min-naħa tal-WasteServ."

Dan kien fuq Facebook u jista' jarah kulħadd.

Se nkompli nikkwota dak li qal:

"Mela sewwa, l-ewwel għamiltu rebus u issa qegħdin tgħidu lir-residenti biex imorru Wied il-Għajn jew Ta' Qali!".

Dan filwaqt li l-Gvern qed jgħidilna li qegħdin ngħixu s-suċċess.

Hekk qalilhom il-Prim Ministru lir-residenti tal-Fgura; li qegħdin ngħixu s-suċċess!

Hekk jgħid ukoll id-dokument tal-Baġit.

Dak suċċess!

Skont is-sindku lir-residenti tal-Fgura qegħdin nibagħtuhom Wied il-Għajn u Ta' Qali.

U aħna lis-sindku nemmnu għax din hija xi ħaġa li kitibha pubblikament.

Imbagħad is-sindku jkompli hekk:

"Dan biex jinġabar il-kontenitur.

U bil-wiċċ tost …"

- u għandu raġun –

"… min iċempel qed jgħidulhom biex jiġu l-Kunsill, meta kulma ltqajtu magħna kien darba biss."

Isimgħuha ftit din, residenti tal-Fgura!

Din hija indirizzata lejn il-Gvern:

"Il-bqija qisna lanqas qegħdin fuq il-mappa."

Dak huwa "l-Aqwa Żmien" għar-residenti tal-Fgura!

Is-Sindku ta' Ħaż-Żebbuġ, Malta, Sarah Agius Saliba lis-Sindku tal-Fgura weġbitu u qaltlu dan il-kliem:

"L-istess Ħaż-Żebbuġ, kulħadd ġej il-Kunsill irrabjat.

Tibagħtilhom l-emails u lanqas iweġbuk.".

Mhux hekk biss qalet is-Sindku ta' Ħaż-Żebbuġ.

Dan qed tgħidu sindku Laburista.

Jien minn hawnhekk insellmilhom lil dawn is-sindki għax huma sindki denji għal posthom.

Sur President, nhar is-Sibt mort nindirizza lis-sindki għax bħala kelliem tal-Oppożizzjoni fuq dan is-suġġett din hija l-unika okkażjoni li jkolli biex nindirizzahom però nista' ngħid li pprovaw jiċċensurawni għax wara li spiċċajt id-diskors tiegħi, u kien hemm ukoll is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, qalulna li ma kenux se jiġu tollerati diskorsi politiċi.

Mela sewwa, jien mort fil-laqgħa tas-sindki - kien hemm ukoll id-Direttur Ġenerali, li nsellimlu minn hawnhekk u nirringrazzjah għax-xogħol tiegħu – nikkwota x'qalu s-sindki tal-Partit Laburista, u jitla' l-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali jgħidilna li mhux se jittollera diskorsi bħal dawn.

Jien m'attakkajt u ma insulentajt lil ħadd imma tkellimt dwar il-fatti, dwar is-sitwazzjoni – dan "l-Aqwa Żmien" suppost! - li qegħdin jgħixu l-kunsilli lokali f'għeluq il-25 sena.

Jien nappella li l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali għandha l-obbligu li tagħmel xogħolha, għandha l-obbligu li ma tkunx paraventu tal-Gvern u għandha l-obbligu li verament tagħti kas dawn il-karbiet tas-sindki.

Sinjura President, kien hemm aktar nies li kkummentaw.

Pereżempju, il-Viċi Sindku tal-Floriana qalilna li lir-residenti bagħtuhom il-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta biex jiġbru l-kontenituri.

U kien hemm ukoll ħafna nies oħrajn li kitbu fuq li kitbu fuq Facebook però dan il-Gvern li jisma' baqa' b'widnejh magħluqin.

Dwar il-kwestjoni tal-ġbir tal-iskart, li minħabba fiha l-Bambin biss jaf minn xiex se jgħaddu r-residenti ta' dawn il-lokalitajiet, se nieqaf hawnhekk.

L-isfortuna hija li se jeħlu l-kunsilli lokali meta dawn għamlu l-parti tagħhom.

Il-Gvern kien irresponsabbli għax l-entità li suppost tmexxi dan il-proġett m'għamlitx dak li kien mistenni minnha.

Issa se nitkellem dwar l-estimi li hemm ivvotati b'rabta mal-kunsilli lokali.

Aktar tard nitkellem dwar il-famuża riforma, fejn se nkun qed nispjega wkoll xi tgħid, jew aħjar, x'ma tgħidx din ir-riforma.

Jekk wieħed jaqra dak li hemm f'paġna 227 tad-dokument tal-estimi, fil-parti t'isfel, isib li se jkun hemm żieda ta' kważi €7 miljun fuq is-sena l-oħra f'dak li huwa baġit għall-kunsilli lokali.

Però meta taqra item item ta' dan id-dokument "Malta ngħixu s-suċċess" … Jien inħalli lir-residenti, lis-sindki u lill-kunsilliera - li nsellmilhom għall-ħidma li jagħmlu b'risq ir-residenti tagħhom - jgħidu jekk verament dan huwiex is-suċċess li qegħdin jgħixu l-kunsilli lokali f'Malta.

Ilbieraħ il-Prim Ministru f'sagħtejn diskors – minbarra suġġetti oħrajn li ħalliehom barra anke f'dan id-dokument - ma sabx żewġ minuti biex jitkellem dwar il-kunsilli lokali f'għeluq il-25 sena mit-twaqqif tagħhom.

Ovvjament il-passat huwa garanzija tal-preżent għall-Partit Laburista li qatt m'emmen fil-kunsilli lokali u m'għandux kredibbiltà meta llum jiġi jitkellem dwarhom.

Hija ħasra li d-destin ried li pajjiżna jkun immexxi mill-Partit Laburista f'għeluq il-25 sena mit-twelid ta' dan l-esperiment li llum sar esperjenza sabiħa.

Jien nistaqsi lil kull min qed isegwina kemm fil-verità pajjiżna mexa 'l quddiem u jekk kenitx deċiżjoni tajba dakinhar li Dr Eddie Fenech Adami – li minn hawnhekk insellimlu – ħolom li jwelled il-kunsilli lokali?

Għaddew 25 sena però huwa tajjeb li nfakkru dawn l-affarijiet.

Inkunu qed niżbaljaw jekk ma nfakkrux li l-Partit Laburista kien kontra l-kunsilli lokali imma llum tela' fuq il-karru għax hekk jaqbillu.

Sinjura President, skont l-estimi l-Gvern qed jgħid li fid-direct allocation se jkun qed iżid €2 miljun u dan meta għandna s-surplus u qegħdin fl-"Aqwa Żmien"!

Dan ifisser li kull kunsill lokali se jkun qed jieħu €30,000 żieda fuq is-sena li għaddiet.

Il-Gvern se jkun qed jagħti wkoll €3.1 miljun lill-kumitati reġjonali.

Aktar tard se nitkellem ukoll dwar il-kwestjoni tar-reġjuni għax din il-frażi saret tintuża b'mod li qisu x-xemx f'pajjiżna telgħet fl-2013!

Ħalli nkunu ċari.

Il-Partit Nazzjonalista jaqbel ma' dan għax welled ukoll il-kumitati reġjonali.

Huwa tajjeb li wieħed ikompli jżid l-awtonomija però rridu nkunu ċari li jekk se nżidu r-responsabbiltajiet lill-kumitati reġjonali, dawn ma jitnaqqsux mill-kunsilli lokali.

Pereżempju l-Gvern ħareġ dokument ta' ftit paġni – aktar tard nitkellem dwaru – b'rabta mar-riforma però donnu li hemm ħafna deċiżjonijiet li kienu ttieħdu li sparixxew.

Eżempju tipiku huwa li twaqqfet entità oħra, Infrastructure Malta, biex inkunu nistgħu naġevolaw lil xi erbgħa minn ta' madwarna ħalli nkunu nistgħu nwettqu aktar mill-wegħdi li għamilna!

Sinjura President, l-aġenzija Infrastructure Malta qabdet u ħadet ir-responsabbiltajiet tat-toroq ta' pajjiżna.

Għidli int kif jista' jkun temmen fil-kunsilli lokali u teħdilhom ir-responsabbiltà tat-toroq?!

L-istess ngħid fuq it-traffiku.

Fil-parti li tittratta r-riforma tal-kunsilli lokali u r-responsabbiltajiet tagħhom il-Gvern ma semma xejn dwar it-toroq u t-traffiku.

U filwaqt li l-Gvern qal li se jagħti baġit ta' €3.1 miljun lill-kumitati reġjonali, irrid infakkar li biex kumitat reġjonali, bir-responsabbiltajiet li għandu llum, ikun jista' jopera, irid 'il fuq minn €1 miljun.

Fil-fatt kellna reġjuni li qabżu l-€1 miljun fl-operat tagħhom.

Huwa tajjeb li ngħidu wkoll li dawn kienu qegħdin joperaw bi flus li kienu qegħdin jaslu għandhom mingħand il-LESA.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira.

Jekk wieħed jistaqsi lis-sindki – kif għamilt jien fil-proċess ta' konsultazzjoni – dawn kollha jgħidulek li l-Gvern ma jeħux gost li nikkritikaw lil-LESA fejn il-flus ħerġin bil-gelgul!

Pereżempju issa biddilna l-uniformijiet tal-uffiċjali tal-komunità, għax dawn issa m'għadhomx jissejħu wardens biex nagħtu stampa differenti tal-affarijiet.

Huwa tajjeb li nbiddlu l-uniformijiet, imma l-ħaddiema jridu jiġu rispettati mhux billi tbiddlilhom l-uniformi imma billi tara li jkollhom kondizzjonijiet tax-xogħol tajbin.

Gruppi mhux żgħar ta' wardens iċemplulna biex jiltaqgħu magħna u jgħidulna li qegħdin jaħdmu bla motivazzjoni.

Għalhekk lis-Segretarju Parlamentari ngħidlu li mhux billi tbiddel l-uniformi timmotiva lill-ħaddiema.

Huwa tajjeb li tbiddel l-uniformi, mela le, però hemm ħafna aktar minn hekk jekk irridu noħorġu l-aħjar mingħand dawn in-nies.

Sinjura President, jien mhux se noqgħod ngħid kemm switilna l-LESA, imma nistaqsi jekk ir-residenti tagħna, il-komunitajiet tagħna, hux qegħdin ikunu moqdijin aħjar.

Ovvjament it-tweġiba hija le.

Dawn jgħidu kemm konna aħjar qabel u hawn min jgħidlek kemm kien aħjar min kien jgħid li kien agħar.

Kif għedt aktar qabel, il-Gvern qed jivvota €3 miljun jiġifieri kull reġjun mis-sitta li se jkun qed joħloq se jieħu €0.5 miljun.

Għalhekk jista' l-Onor.

Parnis jgħidilna - din staqsejthielu nhar is-Sibt fil-laqgħa tas-sindki u nittama li jweġibni – jekk sal-lum kull reġjun, b'inqas responsabbiltajiet, qed jaħdem b'aktar minn €1 miljun, kif jista' jkun li jaħdem b'nofs miljun Ewro?

(Interruzzjonijiet).

Jgħid x'jgħid l-Onor.

Parnis, dak li hawn miktub hawnhekk jgħodd.

Suppost li l-kmandament ewlieni huwa l-Baġit li l-Ministru għall-Finanzi għamel fuq sagħtejn jaqrah b'ħafna sforz, però ma nbidel xejn għax bqajna f'falliment.

Jien mhux se nitkellem fuq setturi oħrajn għax se jkunu qed jitkellmu dwarhom il-kollegi tiegħi imma rrid ngħid li Gvern Laburista m'għandux kredibbiltà meta jitkellem dwar il-kunsilli lokali għax qatt m'emmen fihom.

Jiddispjaċini li l-Onor.

Parnis ikollu jiddefendi d-deċiżjonijiet li forsi xtaq li kienu differenti però ma sarux kif tlabna anke aħna bħala Oppożizzjoni.

Aħna nitkellmu dwar il-kunsilli lokali bi dritt u għandna ċerta kredibilità għax konna aħna li wellidniehom il-kunsilli lokali.

Aħna qatt ma morna nikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali bħala indipendenti imma dejjem morna taħt l-isem tal-Partit Nazzjonalista għax dejjem emminna fid-devoluzzjoni tal-poter, dejjem emminna f'aktar responsabbiltajiet.

Però dan il-Gvern le; dan il-Gvern moħħu biex jaħtaf ir-responsabbiltajiet biex ikun il-Ministru u l-entitajiet tal-Gvern li jiddeċiedu.

Ovvjament fl-entitajiet tal-Gvern m'hemmx il-Ministri, però hemm in-nies magħżulin mill-Ministri, ir-red-eyed boys li jmexxu l-awtoritajiet, li jfaqqsu l-awtoritajiet.

Ma jgħaddix xahar jew xahrejn li ma noħolmux b'xi awtorità biex nakkomodaw aktar nies.

Kieku r-rendiment ikun pożittiv, kieku fiha u ma fihiex, u Infrastructure Malta hija eżempju ċar.

Pereżempju Triq il-Kosta kienet proġett ta' Gvern Nazzjonalista li ġab il-fondi Ewropej - u hawnhekk ikun tajjeb li wieħed ifakkar li l-Partit Laburista kien kontra l-Unjoni Ewropea – però min imur hemmhekk illum jara bus stops li għadhom jintużaw min-nies mimlijin ġebel u terrapien għax suppost se jsiru l-bus shelters.

Din tellajtha fuq Facebook biex kulħadd ikun jista' jara r-ritratti li ħadt jien u mhux li tahomli xi ħadd.

U hawn nistaqsi: Min hu responsabbli, Transport Malta, Infrastructure Malta jew il-Gvern?

Kelli għalfejn inċempel lill-Ministru Ian Borg nhar is-Sibt biex jieħu azzjoni?

U jekk dan ta direzzjoni, sal-lum għadha ma tteħditx deċiżjoni biex b'xi mod jintbagħat xi ħadd u jirranġa l-periklu li hemm hemmhekk.

Sinjura President, dalgħodu stess qabel ġejt hawnhekk għaddejt minn Triq il-Kosta u nista' ngħid li hemm bus shelters magħluqin bil-ktajjen!

Mhux in-nies jagħmlu użu minn dawn il-bus shelters?

Dawn lanqas jistgħu joqogħdu fuq il-bankina fejn hemm il-bus stops għax hemm ħofor daqsiex u jekk jaqa' tifel jew anzjana l-Bambin biss jaf x'jiġri!

Min se jkun responsabbli?

Il-Ministru qalli li ta direzzjoni però ma sar xejn.

Infrastructure Malta u Transport Malta fejn qegħdin?

Il-flus li qegħdin jitħallsu mill-Kaxxa tal-poplu Malti għaliex mhumiex jintużaw fejn suppost?

Issa se nitkellem fuq xi ħaġa oħra.

Ġew ivvotati €1 miljun biex jinbidlu l-bins fl-ibliet u l-irħula tagħna.

Il-Gvern ivvota €1 miljun għat-toroq arterjali.

Imma dan huwa obbligat li jagħmilhom.

Dan bħal meta l-Gvern qal li għamel tindifa f'San Pawl il-Baħar meta ħa madwar €170,000 mill-vot tal-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar u l-kredtu ħadu kollu l-Gvern.

Imbagħad noqogħdu nieħdu r-ritratti qisu għamilna pass kbir għax il-Gvern għamel dak li kien obbligat li jagħmel.

Minflok ma l-Gvern nefaq mill-flus li kellu, ħa €170,000 minn fondi tal-Kunsill Lokali.

Għalhekk irridu naqtgħuha din li l-kwestjoni hija marbuta mal-Baġit jew li tajna żieda ta' €7 miljun bla preċedent, għax meta wieħed jifli item item li hawn f'dan id-dokument isib il-qerq ta' dan il-Gvern.

Veru li huwa bla preċedent li f'25 sena ta' kunsilli lokali din hija l-aktar sena li gvern kisser il-kunsilli lokali u li naqqas ir-responsabbiltajiet, meta l-konċett ewlieni tat-twaqqif tal-kunsilli lokali f'Malta kellu jkun li nsaħħu d-devoluzzjoni, li ngħadduha f'idejn ir-resident, f'idejn l-istess kunsilli lokali.

Sinjura President, issa rrid nitkellem ftit ukoll dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kultura u l-ġustizzja.

Jien għandi White Paper, bil-kulur u sabiħa, però xħin tibda tqalleb il-paġni, mhux se ngħid li ma ssib xejn … Però ta' min jgħid li sitt xhur ilu l-Partit Nazzjonalista, minkejja li qiegħed fl-Oppożizzjoni, ippreżenta dokument li ma kienx fih kulur imma kien fih il-kontenut; kien fih 80 proposta fattibbli.

Illum, li qegħdin fl-"Aqwa Żmien", il-Gvern ma jistax jgħidilna li għandu problema 'l hemm u problema 'l hawn.

Mal-kunsilli lokali se nixxaħħu?

Veru li l-Prim Ministru lbieraħ ma semmihomx il-kunsilli lokali fid-diskors tiegħu però fl-"Aqwa Żmien" aħna nistennew aħjar!

Ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni tagħtik 80 proposta u l-Gvern jieħu biss tlieta jew erbgħa u jipprova jordomhom fil-kliem!

Però rrid ngħid li l-introduzzjoni tal-Ministru f'dan id-dokument hija itwal minn kull kapitlu ieħor li fih dan id-dokument.

Ilbieraħ il-Prim Ministru stieden lill-Oppożizzjoni biex tagħti l-kontribut tagħha għall-White Paper dwar il-kera.

Qalilna biex ma ndaħħlux politika.

Hekk għamilna f'dak li għandu x'jaqsam mal-kunsilli lokali però l-Gvern ma tantx tana widen għaliex aħna tajnieh 80 proposta imma l-proposti li għamel hu f'dan id-dokument kienu jammontaw għal 40.

Qed ngħid dan biex wieħed jifhem, anke fuq livell ta' numri, kemm il-Gvern ġie jaqa' u jqum!

Però jien, flimkien mal-Membri tal-Oppożizzjoni, se nkun qed nerġa' nippreżenta ammont ta' proposti u nittama li l-Gvern ma jerġax jarmihom!

Aħna wkoll Oppożizzjoni pożittiva u nittamaw li filwaqt li l-Gvern warrab il-proposti li tajnieh, is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis jagħti kas dak li qed ngħidu.

Sinjura President, issa se nitkellem ftit fuq il-qasam soċjali.

Lill-Gvern tlabnieh biex nagħmlu social impact assessment għal kull lokalità ħalli naraw x'inhuma l-problemi soċjali li għandna għax illum ma nafux kemm hemm persuni bi bżonnijiet speċjali u kemm hija kbira l-problema tad-droga f'kull lokalità.

Fis-sitt ġimgħat li ġejjin din il-proposta se nkunu qed nerġgħu ndaħħluha fid-dokument li se nkunu qed nippreżentaw lill-Onor.

Parnis fi ftit ġranet oħra biex forsi jagħti kas.

Għad għandu ċ-ċans li jirranġa din il-vroma li għamlu f'dan id-dokument.

Il-Ministru Owen Bonnici qal li t-tisħiħ fil-gvern lokali mhux biss ifisser tisħiħ tad-demokrazija imma jfisser ukoll rikonoxximent lejn iċ-ċittadin!

Mela allura għalfejn qed jieħdu r-reponsabbiltajiet lill-kunsilli lokali ġurnata wara oħra?

Pereżempju marru jgħidu fuq it-televiżjoni li se jeliminaw il-kumitati amministrattivi.

Mhux hekk!

Għax il-problema fejn ma kienx hemm kunsilliera jew kandidati biex jieħdu sehem fl-elezzjoni tal-kumitati amministrattivi kienet tal-Partit Laburista!

Ma ridux jerġgħu jiffaċċjaw l-istess problema li ma jsibux kandidati!

Ara l-Kumitat Amministrattiv ta' Burmarrad immexxi minn maġġoranza tal-Partit Nazzjonalista talab lill-Gvern biex ixoljih.

Għaliex ma xoljihx?

Għaliex tfajna lil kulħadd f'keffa waħda?

Dan juri b'mod ċar li mhux veru li l-Gvern jemmen li għandu jagħti aktar poteri u aktar rispett liċ-ċittadini.

Il-Gvern irid jagħmel lill-kunsilli lokali estensjoni tal-customer care tiegħu.

Irid jiġbor informazzjoni, fejn jaqbillu, biex din tgħaddi għand id-dipartiment imbagħad il-Bambin biss jaf x'se jkun qed jagħmel biha.

Aħna r-ross niekluh minn ħalqna u nifhmu l-intenzjonijiet between the lines tal-Gvern.

Pereżempju l-konċett ta' one-stop shop, li huwa fattibbli, ma sarx, u mhuwiex propost f'dan id-dokument.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar il-kariga ta' sindku.

Filwaqt li l-Ministru fuq it-televiżjoni qal li l-kariga ta' sindku żgur se ssir waħda full-time, f'dan id-dokument għadha mistoqsija.

Aħna se nkunu qed nieħdu pożizzjoni dwar dan ukoll fil-ġranet li ġejjin imma l-ewwel u qabel kollox aħna jinteressana li s-sindku jingħata d-dinjità li jixraqlu.

Qabel ma nitkellmu jekk ikunx full-time jew le, jekk jiżdiedx fil-paga jew le, lis-sindku rridu nagħtuh rispett.

Ma tistax titkellem fuq sindku full-time imbagħad kuljum tnaqqarlu r-reponsabbilitajiet, għax inkella x'se jkun qed jagħmel hemmhekk is-sindku?

Issemmew ukoll ir-reponsabbiltajiet tal-kunsilliera marbutin mas-sigurtà.

Pereżempju aħna qed nistaqsu għaliex ma daħħlux il-community policing.

Irrid ngħid lill-Ministru li n-nies hemm barra mhumiex qed jgħixu f'pajjiż normali!

In-nies huma inkwetati f'ċerti żoni f'pajjiżna.

Għaliex ma tawx il-poter lill-kunsilli lokali li jaħdmu spalla mal-pulizija?

Jien kont nistenna li nesiġu li l-għases ikunu miftuħin, u mhux nagħlqu għajnejna.

Pereżempju f'Għawdex minn madwar 14-il lokalità, għaxra minnhom kellhom l-għases magħluqin!

Allura dan huwa nuqqas ukoll!

Hemm ukoll il-proposta li tgħid li se jkun hemm uffiċjal inkarigat li se jkun qed jgħin lill-kunsilli lokali b'rabta mal-fondi Ewropej.

Din kienet proposta tagħna u hija ħaġa tajba li l-Gvern laqagħha.

Proposta oħra tagħna li laqa' l-Gvern hija dik dwar l-obeżità u stili ta' ħajja sana.

Però l-Gvern erba' proposti biss laqa' mingħandna.

Proposta oħra li minn hawn jew minn hemm il-Gvern laqagħha hija dik li jingħata taħriġ lill-ħaddiema tal-kunsilli lokali.

Sinjura President, filwaqt li l-Gvern jitkellem bla preċedent fuq dak li suppost hawn miktub hawnhekk, li nerġa' ngħid li huwa ingann fit-totalità tiegħu, hija ħasra li, pereżempju, il-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema rċieva ittra mill-MEPA - probabbilment hemm kunsilli lokali oħrajn ukoll f'din is-sitwazzjoni - li tgħidlu li s-somma li taqbeż il-€5 miljun li faddal għall-iskema li kien għamel, waqgħet għal €3.1 miljun.

Għalfejn għandhom jiġu trattati hekk il-kunsilli lokali?

Jien nittama li issa l-Gvern, fl-interventi tiegħu, ma jipprovax jagħti stampa differenti.

Illum il-lokalitajiet tagħna għaddejjin minn rebus.

Dwar il-kwestjoni tal-ġbir tal-iskart il-Bambin biss jaf x'hemm hemm barra għax il-Gvern ma semax mill-Oppożizzjoni u tawwalna xahar ieħor.

Dan qaluhulu s-Sindki ta' Ħaż-Żebbuġ, tal-Fgura u tax-Xgħajra, sindki Laburisti li tkellmu b'responsabbiltà, kif tkellmu sindki Nazzjonalisti wkoll.

Jien nittama li ma nkomplux niklulhom mir-responsabbiltajiet lill-kunsilli lokali.

It-toroq u l-ġbir tal-iskart għandhom jibqgħu għand il-kunsilli lokali.

Għalhekk waqqafna l-kunsilli lokali għax huma s-sindki u l-kunsilliera tagħna li jafu u jifhmu l-problemi tar-residenti tal-komunitajiet tagħna.

Nittama li ma nibqgħux niftakru l-25 sena mit-twelid tal-kunsilli lokali bħala l-agħar sena fl-istorja tal-kunsilli lokali f'pajjiżna għaliex sfortunatament jidher li l-passat se jerġa' jkun il-garanzija tal-preżent taħt tmexxija Laburista.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

THERESE COMODINI CACHIA: Sinjura President, imiss lili li fid-diskussjoni u fid-dibattitu dwar dan il-Baġit nindirizza dawk il-proposti, jew in-nuqqas ta' proposti, li dan il-Gvern ippreżenta fil-qasam tal-kultura.

Għall-mistoqsija jekk iniex iddiżappuntata b'dak li tħabbar f'dan il-Baġit għal dan is-settur, it-tweġiba ċertament li hija iva!

Tant spiċċat il-viżjoni tal-Gvern fuq il-kultura li fil-fatt kellu biss tliet affarijiet xi jsemmi.

Il-viżjoni tal-Gvern tant waslet fl-aħħar tagħha li 17-il linja fid-diskors tal-Baġit kienu biżżejjed biex jispjegaw il-pjan tal-Gvern għal dan is-settur.

Dan huwa Baġit li juri li l-viżjoni tal-Gvern għal dan is-settur qed tintemm.

Għadha tnemnem biss bil-lixka tal-ftuħ tal-MUŻA, li issa ilna xhur nistennewh biex jiftaħ, u issa wkoll bil-proġett tal-MICAS (Malta International Contemporary Arts Space).

Kieku almenu dawn kienu tliet proposti ġodda allura kien ikun possibbli li l-artisti u l-professjonisti fil-kultura u l-pubbliku inġenerali forsi kienu jqawwu qalbhom u jgħidu li għandna pjan għall-kultura!

Dan il-Gvern fadallu biss tliet proposti għas-settur tal-kultura li lanqas huma ġodda iżda ilna ftit nisimgħu bihom.

Tnejn minn dawn il-proposti huma interessanti ħafna għaliex ikomplu juru li l-Gvern ma jafdax lill-artisti u lill-professjonisti fis-settur tal-kultura u kreattività biex imexxu entitajiet kulturali!

Le, il-Gvern ma jafdax lil dawk li studjaw, lil dawk li għandhom esperjenza vasta fil-qasam tal-kultura u li jafu kif imexxu u kif jamministraw entitajiet kulturali.

L-aħħar żewġ proposti li fadallu l-Gvern għal dan is-settur jinkludu jobs for the boys!

Ma nistax niġi hawn nitkellem fuq il-kultura u nonqos milli nirrappreżenta d-diżappunt ta' artisti u professjonisti Maltin li għarfu li l-Ministru għandu persuni għal qalbu li huwa stess għażel biex jaħtarhom fuq entitajiet fis-settur tal-kultura.

Dawn l-artisti jgħidulek li l-Ministru għażel li jaħtar persuni, għar-raġunijiet tiegħu biss, li l-artisti stess ma jridux.

Huwa ċar li artisti u professjonisti oħrajn f'dan is-settur huma mdarrsa u mġarrba.

Qed nitkellem fuq kif il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali saħansitra jmur l-Olanda mhux biex jiddefendi l-valuri tal-kultura tagħna iżda biex jiddefendi lis-Sur Jason Micallef.

Il-Ministru Owen Bonnici mar l-Olanda mhux biex jiddefendi dawk il-valuri li l-artisti Maltin u dawk l-istakeholders kollha fis-settur tal-kultura u kreattività jemmnu fihom, iżda biex jagħżel lil dak il-magħżul tiegħu.

Meta staqsejt lill-Ministru fejn se jmorru dawk li llum qegħdin fil-Fondazzjoni Valletta 2018, irrisponda billi qal li dawn sejrin fl-Aġenzija Kulturali tal-Belt Valletta.

F'dik it-tweġiba ma eskluda lil ħadd u għalhekk nistaqsi lill-Ministru jekk għandniex nifhmu li fl-"Aqwa Żmien" se jżomm lil Jason Micallef fuq din l-entità wkoll.

Għandna nifhmu li wara l-firda li ġab fost l-artisti Maltin għad għandu gost bih tant li jagħtih entità oħra?

Mela minflok nagħrfu nifhmu l-petizzjoni li saret minn numru konsiderevoli ta' artisti Maltin li bi kliem ċar, fi kliemhom, spjegaw kif Jason Micallef iwaqqgħalhom wiċċhom l-art bl-aġir tiegħu u bi kliemu, aġir li ma jirrappreżentax il-valuri kulturali li huma jgħixu, il-Gvern iddeċieda li jidħkilhom u daqshekk.

Il-Ministru Bonnici għażel lil Jason Micallef fuq kull artist Malti.

L-istess attitudni teżisti fejn jidħol il-MICAS.

Huwa tajjeb li jkollna spazju għall-arti kontemporanja għax dan huwa ta' ġid u għandu jwassal għat-tkabbir kulturali f'Malta, iżda minkejja n-numru dejjem jikber ta' artisti u professjonisti fil-qasam tal-kultura u l-kreattività, il-Ministru reġa' għażel hu stess.

Fil-fatt din id-darba għażel lis-Sa Phyllis Muscat sabiex tkun iċ-chairperson tal-Bord tal-MICAS.

Hekk kif il-Ministru fl-aħħar iddeċieda li jwieġeb, ikkonferma li s-Sa Phyllis Muscat m'applikatx għal dan il-post.

Għal din il-post il-Ministru għażel li jagħżel hu u reġa' għażel mhux minn fost il-professjonisti u l-artisti.

Hawnhekk il-Ministru għall-Kultura għażel li lill-artisti u professjonisti oħrajn, bħall-kuraturi, iwarrabhom.

Lanqas biss ikkonsidrahom imma pprefera li jagħżel hu persuna li, sal-lum, il-Ministru Bonnici għadu jirrifjuta li jindika l-esperjenza u l-kwalifiki tagħha li huwa kkonsidra għall-ħatra tagħha.

Jien tlabtu jgħidli x'esperjenza u kwalfiki għandha din il-persuna u li hu kkonsidra qabel ma ħatarha.

Kelli nagħmel din il-mistoqsija mhux darba iżda darbtejn.

L-ewwel darba l-Ministru Bonnici, minkejja li diġà kien għamel l-għażla tiegħu, irrisponda billi qal li kien għadu qed jiġbor l-informazzjoni.

Però ftit jiem ilu meta għamitlu l-mistoqsija għat-tieni darba kkonferma li għażilha hu stess però ma qalilniex liema esperjenza u kwalifiki kkonsidra għall-ħatra tagħha, iżda għażel li jagħtiha remunerazzjoni li b'kollox twassal għal aktar minn €35,000.

Għax mar-remunerazzjoni ta' €18,000 hemm allowances marbuta mal-operat tax-xogħol ta' kuljum tal-MICAS, li jinkludu €12,000 oħra, mobile phone allowance ta' aktar minn €800 u transport allowance ta' aktar minn €4,000.

Tafu kemm hawn artisti li kkwalifikaw għal din il-pożizzjoni bl-istudju u bl-esperjenza li għandhom li iżda ġew mormija mill-Ministru għall-Kultura?!

Sinjura President, kif għedt diġà, il-Ministru l-ewwel għażel lil Jason Micallef u jidher li issa se jerġa' jagħżlu fuq entità oħra però issa għażel ukoll lil din is-sinjura.

Fejn huma l-artisti?

Xi jfissru l-artisti għal dan il-Gvern?

Xi tfisser il-kultura għal dan il-Gvern u x'lest li jagħmel biex jirrikonoxxi l-istakeholders f'dan is-settur?

Huwa għalhekk li llum irrid nitkellem fuq viżjoni għal dan is-settur.

Irrid nitkellem fuq legat sostenibbli bil-ħolqien ta' infrastruttura kulturali; kemm kultura tanġibbli kif ukoll dik intanġibbli.

Din trid tkun infrastruttura li ma tkunx magħluqa fiha nnifisha iżda tkun kapaċi toħroġ il-poter u l-qawwa tal-kultura; viżjoni fejn il-kultura tkun verament politika li tkun riflessa f'kull settur tas-soċjetà.

Sinjura President, is-settur kulturali u kreattiv f'Malta jikkontribwixxi ħafna għal prodott gross domestiku Malti u, fil-fatt, jimpjega eluf ta' persuni.

Għandna Maltin li għamlu isem u laħqu fama internazzjonali anke barra minn xtutna, imma anke f'niċeċ f'dan is-settur.

Pereżempju hawnhekk nixtieq insemmi lil Joseph Calleja u lil Carmine Lauri, li isimhom jintgħaraf minn ħafna anke barra minn xtutna.

Iżda dan il-Gvern, sal-lum, naqas milli jindirizza wieħed mill-akbar ostakli li għandhom persuni u għaqdiet b'talent f'Malta.

L-artisti u l-professjonisti Maltin fis-settur tal-kultura u kreattività għandhom ostaklu kbir biex jikkompetu għall-kummissjonijiet u xogħol at par ma' artisti li ġejjin minn pajjiżi akbar li jagħtu appoġġ tremend lill-artisti tagħhom għax huma jifhmu verament kemm huma importanti dawn l-artisti u l-professjonisti u jifhmu li mhumiex biss importanti għax jikkontribwixxu għall-prodott gross domestiku tal-pajjiż, għall-ekonomija tal-pajjiż, iżda huma importanti għax imexxu l-pajjiż u s-soċjetà 'l quddiem, jifhmu l-ħajja tan-nies u joħolqu diskussjoni xierqa sabiex kull soċjetà tkun tista' timxi 'l quddiem, tgħix il-preżent u tfassal il-futur.

Sinjura President, irrid li Malta jkollha status dinji fis-settur kulturali u kreattiv, però biex ikollna dan l-ewwel irridu nemmnu li dawk li jaħdmu f'dan is-settur huma verament kapaċi, u jien nemmen fil-kapaċità tagħhom.

Huwa għalhekk li mill-Oppożizzjoni qed nitlob lil dan il-Gvern sabiex jibda jaħdem ħalli jgħolli r-reputazzjoni ta' dan is-settur anke barra minn Malta u sabiex jagħti l-opportunitajiet lill-artisti ħalli jimirħu anke barra minn xtutna u jkunu huma l-ambaxxaturi ta' pajjiżna.

Jien ċerta li kull artist Malti huwa ferm aktar kapaċi li jagħti reputazzjoni tajba lil pajjiżna milli s'issa kien kapaċi jagħmel dan il-Gvern.

Għalhekk huwa importanti li nimmotivaw l-iżvilupp professjonali fis-settur kulturali u kreattiv.

Huwa l-iżvilupp professjonali li jista' jagħmel l-artisti Maltin ambaxxaturi ta' pajjiżna u jwassalhom għal opportunitajiet internazzjonali.

Sinjura President, biex issostni lill-artisti trid toħloq stabbiltà u kontinwità anke fl-istrutturi kulturali, u dan jista' jseħħ biss jekk ikollna governanza tajba li tiżviluppa strateġiji operattivi ferm aħjar milli għandna.

Ma nistgħux nibqgħu b'entitajiet super powers f'dan il-qasam.

Ma nistgħux nibqgħu b'entitajiet mostri ta' burokrazija, fejn isir dak li jgħid dak li jintgħażel mill-Ministru minflok dak li huwa xieraq fis-settur.

Hemm bżonn li l-Gvern japplika l-arms length principle meta jirrelata ma' entitajiet kulturali.

L-artisti u l-professjonisti fis-settur kulturali u kreattiv isibu deċiżjonijiet politiċi minn dawn l-entitajiet minflok deċiżjonijiet kulturali.

Ma nistax nifhem kif għandna stakeholder li jista' verament iferrex l-opportunitajiet għall-artisti Maltin anke fi xtutna, iżda m'aħniex nagħtuh l-appoġġ sħiħ u meħtieġ biex dan iseħħ.

Għandna l-kunsilli lokali u llum għandna wkoll galleriji u spazji kulturali u kreattivi privati li qegħdin f'pożizzjoni ferm aħjar minn dik tal-entitajiet governattivi u ċentrali sabiex jiggwidaw u jixprunaw proġetti artistiċi, kulturali u kreattivi.

Però m'iniex qed nippretendi li l-kunsilli lokali jieħdu aktar fuq spallejhom mingħajr ferm aktar riżorsi mingħand il-Gvern.

Għandu jkun il-Gvern li jħajjar lill-kunsilli lokali sabiex jaħdmu aktar mal-artisti li jirrisjedu fil-belt jew raħal tagħhom.

Dan sabiex ikomplu joffru aktar għarfien u trawwim kulturali u artistiku fir-raħal tagħhom.

Hawnhekk ma nistax ma nistaqsix x'se jiġri mill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta.

Waqt Valletta 2018 ir-residenti tal-Belt Valletta ġew imwarrba, intefa' piż fuqhom u kellhom ħafna inkonvenjenzi.

F'dawn l-aħħar snin dan il-Gvern m'għamel xejn biex titwaqqaf il-gentrification tal-Belt Valletta, pjuttost għamel eżattament l-oppost.

Jien ma rridx li l-ħajja tal-Beltin tispiċċa.

Jien irrid li jiġu indirizzati d-diffikultajiet soċjali u infrastrutturali li jiffaċċjaw il-Beltin iżda mhux li lill-Beltin inġegħluhom ibiddlu l-karattru u l-kultura tagħhom, jew li naslu f'punt fejn il-komunità Beltija tant tiċkien li bilkemm wieħed ikun jista' jitkellem dwar il-Beltin.

Huwa tajjeb li nsaħħu l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-Belt u li ngħollu l-livell tal-infrastruttura u s-servizzi fil-Belt, iżda dan ma nistgħux nagħmluh a skapitu tal-Beltin u tar-residenti Beltin.

L-iżvilupp ekonomiku fil-Belt Valletta qiegħed jgħin lill-Beltin?

Qiegħed jgħinhom fil-ħajja ta' kuljum tagħhom?

Żgur li qiegħed jgħin lill-ekonomija tal-pajjiż, imma lill-Beltin qiegħed iħallilhom xi ħaġa?

Qiegħed jaħseb fihom?

Qiegħed iroddilhom lura ambjent san, ambjent mhux storbjuż, spazju fejn huma jistgħu jħallu l-karozza tagħhom, spazji u entitajiet li għandhom bżonn biex bħalna jgħixu l-ħajja tagħhom ta' kuljum?

Allura nistaqsi lil dan il-Gvern: X'appoġġ qed jagħti lill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta sabiex dan ikun jista' jagħti lill-Beltin dak li għandhom bżonn?

Jista' l-Ministru jgħid kif l-Aġenzija Kulturali tal-Belt Valletta se taħdem mal-kunsill lokali?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax diġà rajna kif il-Fondazzjoni Valletta 2018 naqset milli taħdem mal-istess kunsill lokali matul din is-sena.

Din se tkun aġenzija li se terġa', jew aħjar, tkompli tinsa lill-Beltin?

Din se tkun entità li tiftaħar bil-vari u bil-baned tal-Beltin u tużahom biex tagħmel attività iżda ma tagħmel xejn biex tindirizza d-diffikultajiet tal-Beltin?

Naħseb li dan il-Gvern qiegħed ikun slow wisq, jew dejjaq wisq, fuq kif joħloq il-kultura jew parti mill-kultura u kreattività.

Dan qed ngħidu għax fil-ħafna entitajiet li waqqaf dan il-Gvern jidher li ftit qed tingħata attenzjoni għar-rwol li l-arkitettura, id-design, id-digital media u l-applied arts għandhom fis-settur kulturali u kreattiv.

Huwa importanti li l-politika u l-inizjattivi tal-Gvern ma jkunux iffokati biss fuq kultura mainstream jew oqsma kulturali li nafu bihom tradizzjonalment jew li diġà rrikonoxxejniehom.

Irridu nagħrfu li dak li huwa parti mis-settur kulturali u kreattiv illum u dak li l-artisti qegħdin joħolqu llum qed joħolquh anke għal għada.

Forsi ma jkunx jidher il-logo tal-Gvern fuq dawn l-inizjattivi jew fuq dawn l-attivitajiet, għax forsi ma jkunux attivitajiet jew avvenimenti li jiġbdu l-massa, iżda ma nistgħux ninsew jew nagħtu bis-sieq lill-oqsma ġodda jew oqsma mhux mainstream fil-kultura u l-kreattività.

Ma nistax inkompli b'dan id-diskors mingħajr ma nirrikonoxxi l-ħafna inizjattivi li jsiru mill-privat u li jagħtu lill-Maltin u lit-turisti li jżuruna ċ-ċans li jgawdu l-kultura u l-arti Maltija u anke dik barranija f'Malta.

Irrid nirringrazzja lil dawk l-għaqdiet u kumpaniji privati li dejjem jikkontribwixxu lill-kalendarju kulturali f'Malta.

Pereżempju hawnhekk irrid insemmi l-wirja The Flesh and the Spirit, esibizzjoni li ġabet f'Malta għall-ewwel darba pitturi ta' Picasso u Miró, grazzi għall-intervent tal-kumpanija privata MAPFRE.

Nirringrazzja lil dawn il-kumpaniji u entitajiet privati għax filwaqt li jolqtu setturi kulturali u kreattivi Maltin, ikomplu jkattru r-reputazzjoni ta' Malta f'dan is-settur anke mal-barranin li jistgħu jagħżlu li jiġu f'Malta għall-attivitajiet kulturali li jsiru hawnhekk.

Ma nistgħux ma naħsbux kif intejbu l-kwalità tat-turisti u naħsbu biss fuq kif inżidu n-numru tat-turisti, meta nafu li anke l-hoteliers Maltin illum qegħdin jirrikonoxxu l-importanza tal-kalendarju kulturali Malti u tat-turiżmu kulturali.

Huwa importanti li nkomplu ngħinu lill-artisti Maltin u lill-professjonisti fis-settur tal-kultura u tal-kreattività.

Meta tara l-kalendarju kulturali ta' Malta tinduna bil-varjetà ta' attivitajiet li artisti Maltin joffru, attivitajiet li ħafna drabi jittellgħu b'sagrifiċċji kbar mill-artisti stess.

Huwa preċiżament fuq dan li għandna niffokaw meta nitkellmu fuq dan l-aspett tal-kultura; kif nistgħu ntaffu ftit mill-ostakli li għandhom l-artisti Maltin.

Huwa ċar li l-kultura popolari ħafna drabi tiġbed ħafna nies u għalhekk l-ostaklu tal-ispejjeż hawnhekk ikun wieħed inqas.

Iżda ma nistgħux ninsew lil dawk l-artisti li minbarra l-kultura popolari jkunu jridu jtellgħu attivitjaiet li forsi ma jattirawx daqshekk nies.

Irridu niffokaw ukoll fuq dawn l-artisti li għandhom bżonn l-għajnuna biex ikunu jistgħu jibqgħu jtellgħu prestazzjonijiet, wirjiet u attivitajiet kulturali oħrajn.

Xi kultant tattendi għal attivitajiet bħal dawn u forsi ma tarax mijiet ta' nies, u jkun hemm drabi fejn anke siġġijiet vojta fit-teatru jkun hemm, imma l-livell tal-attività li tkun imtellgħa jkun wieħed għoli u jkun wieħed li jagħmel unur lis-settur kulturali Malti.

Għalhekk nixtieq li llum, wara Baġit mingħajr viżjoni, nisħaq fuq il-ħtieġa li nagħtu ferm aktar għajnuna lil dawk li jixprunaw attivitajiet kulturali, anke meta dawn mhumiex tal-massa.

Iżda biex tixpruna proġetti bħal dawn trid twaqqaf lil dawk li l-Gvern ħatar fuq l-entitajiet tiegħu milli jindaħlu u jiddettaw huma x'inhu ta' preġju u jħallu lill-artisti u lil dawk kollha li għandhom l-esperjenza fil-qasam kulturali u kreattiv jiddeċiedu u jagħżlu huma.

Biex tixpruna proġetti bħal dawn trid tkun gvern li tagħżel li ma tikkontrollax lill-artisti u l-proġetti tagħhom.

Trid tkun gvern li tifhem u tabbraċċja d-diversità ta' opinjoni u ma tiddejjaqx minn dawk li jkattru d-djalogu u diskussjoni anke fuq il-ħidma tal-gvern jew fuq dak li jkun qed jiġri fis-soċjetà.

Irrid nistaqsi lill-Ministru fejn qegħdin il-Librerija Nazzjonali u l-Arkivji Nazzjonali fil-viżjoni ta' dan il-Gvern?

Kif se jassigura li jkun hemm ambjenti fiżiċi u virtwali sabiex mhux biss nipproteġu r-rikkezzi li għandna fil-Librerija Nazzjonali u fl-Arkivji Nazzjonali imma sabiex ukoll jingħataw dak il-valur li dawn l-istituzzjonijiet verament jixirqilhom?

Qed nitkellmu fuq żewġ istituzzjonijiet li jżommu fihom il-kontenut, il-qafas, ir-rappreżentanza ta' dak li jagħmilna Maltin tal-lum u li fihom jinżammu dawk ir-records ta' ġrajjiet il-poplu Malti.

Dan il-Gvern għandu pjanijiet u viżjoni ta' kif u kemm il-Librerija Nazzjonali u l-Arkivji Nazzjonali jistgħu jingħataw ambjent fiżiku u virtwali skont il-ħtieġa tagħhom u kif nistgħu nagħtuhom il-valur u r-rispett li jixirqilhom?

Sinjura President, qegħdin nitkellmu fuq il-kultura u għalhekk irrid nitkellem fuq element qawwi tal-kultura Maltija ċjoè fuq il-lingwa tagħna.

Irnexxielna nġibu rikonoxximent xieraq u prestiġjuż tal-lingwa tagħna bħala lingwa rikonoxxuta fl-Unjoni Ewropea iżda dan mhuwiex biżżejjed.

Bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea l-lingwa Maltija ngħatat boost qawwi 'l quddiem u rajna l-lingwa nazzjonali tissaħħaħ hekk kif saret waħda mil-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.

Dan fisser tisħiħ tal-Malti bħala lingwa ħajja u lingwa vibranti.

Ir-rikonoxximent tal-Malti bħala waħda mil-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea fissret ukoll aktar studju u riċerka professjonali fil-lingwa, kibru l-opportunitajiet għax-xogħol fil-qasam tax-xjenza tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni hekk kif ġiet sostnuta l-qlubija li biha esperti fil-lingwa Maltija jaħdmu biex iżommu l-lingwa tagħna lingwa ħajja.

Iżda nistaqsi: Dan il-Gvern għandu pjan ta' kif isostni t-traduzzjonijiet ta' xogħlijiet letterarji Maltin u l-promozzjonijiet tagħhom barra minn Malta?

Kif qed nitkellem fuq il-lingwa Maltija nixtieq nara wkoll aktar apprezzament fis-suq ta' pubblikazzjonijiet Maltin.

L-awturi Maltin jaħdmu b'dedikazzjoni u passjoni lejn kreattività li tixhed il-kultura Maltija jew li hija msawra fil-kultura Maltija.

Dawn il-pubblikazzjonijiet ikomplu jsaħħu l-identità kulturali u letterarja ta' Malta u għalhekk għandna ninvestu ferm aktar sabiex inqarrbu l-ktieb Malti dejjem aktar lejn il-qarrejja u ntejbu l-aċċess għall-ktieb Malti.

Jekk ninvestu fl-awturi u l-pubblikaturi Maltin inkunu qegħdin ninvestu fil-kultura u kreattività Maltija.

Nixtieq nitkellem dwar stakeholders u kwestjonijiet oħrajn relatati mal-kultura u l-kreattività però nixtieq ukoll inħalli ħin għall-kollegi tiegħi.

Għalhekk se nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li verament hemm bżonn ta' ekoloġija tal-arti u l-kultura u dawn huma kliem li l-Gvern stess, anzi l-Partit Laburista, uża fil-manifest elettorali tiegħu tal-2013.

Hemm bżonn ta' ekoloġija tal-arti u l-kultura iżda ekoloġija f'dan is-settur ma timxix jekk il-Gvern jibqa' jikkontrollaha.

Il-Gvern għandu jċedi u jerħi l-arbitrarjetà tiegħu f'dan is-settur u għandu biss isostni kreattività awtentika u sinċiera, kreattività tat-tip li l-artisti Maltin jafu jagħtu.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, meta fl-2013 dan il-Gvern telaq fuq il-proġett li jibni Malta aħjar, kien hemm viżjoni umana, viżjoni tan-nies.

Issa għadna kemm segwejna l-preżentazzjoni ta' Baġit ieħor, fejn ħareġ biċ-ċar li dik il-viżjoni ta' nies sfaxxat f'viżjoni ta' numri, viżjoni biss ta' figuri.

Illum qegħdin niddiskutu tliet suġġetti – jekk tista' ssejħilhom hekk – li huma marbutin flimkien.

Dawn huma l-kunsilli lokali, il-kultura ta' pajjiżna u l-ġustizzja, u nħoss li fit-tlieta li huma hemm id-direzzjoni li qabad dan il-Gvern li tħalli l-impatt negattiv tagħha.

Dan fis-sens li, kif ġara fi Gvernijiet Laburisti tal-passat, ħafna drabi bdew tajjeb imma mbagħad sikru fil-poter u bdew jiċċentralizzaw il-poter.

Dawn jitilgħu bil-għajta li se jagħtu poter lin-nies, li se jipprovaw iqanqlu l-kreattività u l-milja tan-nies, imma xahar wara xahar, sena wara sena, aħna nkunu hemmhekk xhieda naraw il-poter jikkonċentra ruħu fl-erbgħa ta' ġewwa, jew agħar minn hekk illum, fl-erbgħa ta' wara ta' ġewwa.

Din hija s-sitwazzjoni li qegħdin niffaċċjaw illum fejn tidħol il-ġustizzja.

Hawnhekk bilfors nieqaf u nżomm in-nifs għaliex qed nirreġistraw falliment totali f'kull qasam, kemm jekk inhu ġustizzja legali, kemm jekk inhu ġustizzja soċjali kif ukoll jekk inhu ġustizzja ambjentali.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix it-traġedja li laqtet lil pajjiżna meta nħolqot il-klima politika biex tippermettiha, u ċjoè, il-qtil ta' ġurnalista ewlenija f'dan il-pajjiż, li sal-lum għadna ma nafux min kien il-mandant ta' dan il-qtil.

Sfortunatament fl-istess żmien sar qtil ta' ġurnalisti oħrajn, fosthom tas-Slovakk Ján Kuciak.

Lil dawn qabduhom, qabdu lil min qatel u qabdu lil min qabbadhom iwettqu l-qtil, mentri aħna hawnhekk, mhux biss ma dehritx inklinazzjoni serja u ma tħallietx issir investigazzjoni pubblika kif suppost, imma minkejja li l-poplu, li mill-kultura tiegħu, mill-qalb tiegħu, ried jesprimi l-għadab tiegħu, għadna ma sibniex il-ġustizzja għal din il-ġurnalista.

Sibna nies imqabbdin - x'aktarx il-Ministru stess - biex ma jħallux lin-nies imorru u jesprimu l-inkwiet u l-uġigħ tagħhom ħdejn mafkar li ħolqu huma stess.

Hemmhekk qegħdin fil-livell tal-ġustizzja!

Sinjura President, biex teqred lill-kunsilli lokali kulma trid tagħmel huwa li ma tiffinanzjahomx.

Filwaqt li f'pajjiżi oħrajn fejn hemm demokraziji attivi l-kunsilli lokali jingħataw iktar saħħa biex ikunu jistgħu jilħqu l-bżonnijiet tal-poplu, f'Malta s-sussidjarjetà u d-devoluzzjoni mhijiex f'moħħ dan il-Gvern.

Il-Gvern ma jridx li l-kunsilli lokali, li huma l-eqreb għodda demokratika tan-nies, jintużaw biex il-poplu jiġi moqdi kif jixraqlu u kif suppost għax ma jridx jitlaq il-poter minn idejh.

Il-kultura hija li żżomm l-eżistenza tal-poplu tagħna.

Fil-kultura - jekk hux ilsien pajjiżna, jekk hux l-arti, jekk hux il-letteratura, jekk hux fejn ngħixu - dan il-Gvern miexi b'attakk sfrenat fuq il-memorja kollettiva ta' pajjiżna billi qed iħalli n-nuqqas ta' ippjanar u d-distruzzjoni ta' strutturi arkitettoniċi li huma l-memorja tagħna.

Dawn qed jitħallew jitfarrku u jitkissru quddiem għajnejna u dan huwa attakk fuq il-kultura tagħna.

Il-Gvern qed jaħsdilna għeruqna.

Qegħdin jagħmluli sinjal li daqshekk hemm ħin disponibbli għalina tal-Partit Demokratiku biex inwasslu l-messaġġ tagħna.

Però aħna se nkunu qegħdin nipprovaw inwasslu l-messaġġ tagħna fuq il-midja soċjali li hija l-uniku mezz li baqgħalna biex nitkellmu magħkom.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sinjura President, m'hemmx dubju li l-qasam tal-ġustizzja huwa qasam importanti ħafna fid-demokrazija tagħna, jolqot diversi aspetti u għalkemm huwa distint fl-operat tiegħu minn dak tal-Gvern, il-Gvern għandu wkoll say u għandu impatt fuqu, xi kultant mingħajr ma jrid ukoll.

Però hemm ħafna affarijiet li l-Gvern għandu impatt fuqhom fil-qasam tal-ġustizzja.

Kull soċjetà tistenna li l-gvern jagħmel dmiru biex il-qasam tal-ġustizzja jimxi b'mod tajjeb.

F'dan id-diskors nixtieq insemmi tliet affarijiet b'mod kostruttiv u b'mod pożittiv li jistgħu jitjiebu biex neliminaw ċerti diffikultajiet li għandna, u se nkun qed nitkellem b'mod prattiku ħafna.

L-ewwel nett, qed nieħu gost li hawn il-Ministru jismagħna u jsegwi dan l-intervent fejn tidħol il-kwestjoni tal-appelli pendenti.

F'pajjiżna għandna ammont kbir ta' appelli quddiem il-Qorti tal-Appell fis-sede superjuri tagħha li għadhom lanqas biss ġew appuntati.

Jien naf b'każijiet fejn is-sentenzi ilhom li nqatgħu bejn sentejn u tliet snin u sal-lum għadhom lanqas biss għandhom l-ewwel data meta se jinstema' l-appell tagħhom.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija sitwazzjoni li mhijiex aktar aċċettabbli għax in-nies bir-raġun jistennew li jkunu jafu meta l-appell tagħhom se jinqata' u jiġi deċiż u jkollhom is-serħan tal-moħħ dwar il-każ pendent tagħhom.

Ħalli nagħti ftit numri ħalli n-nies ikunu jafu kemm hija gravi s-sitwazzjoni.

Minn 1,560 appell li kien hemm pendenti sal-aħħar ta' Settembru li għadda, kellna 1,282 appell li lanqas biss għadhom ġew appuntati, jiġifieri qed nitkellmu dwar 85% tal-appelli quddiem il-Qorti tal-Appelli Superjuri.

Irrid nirrikonoxxi li sar pass tajjeb f'Ġunju li għadda meta twaqqfet it-tielet sezzjoni, u allura t-tielet sett ta' mħallfin ta' tlieta li jiddeċiedu l-appelli superjuri.

Però jien informat li sal-lum għadhom ma ġewx appuntati l-appelli quddiem din it-tielet sezzjoni.

Għalhekk għandna sitwazzjoni fejn għandna l-mekkaniżmu biex jinstema' dan l-ammont kbir ta' appelli però amministrattivament jidher li hemm xi problema.

Forsi l-Ministru jispjega u jieħu azzjoni biex dawn l-appelli jiġu appuntati.

Ma nistgħux nippretendu - forsi l-Ministru jikkonsidraha wkoll din - li l-imħallfin jisimgħu l-appelli u jagħmlu l-każijiet normali tagħhom bil-backlog li hemm.

Għaldaqstant naħseb li wasal iż-żmien li wħud mill-imħallfin ikunu assenjati biss li jisimgħu l-appelli u jaqtgħu l-backlog li hemm.

Din tista' ssir ukoll bħala parti mill-proċess meta mħallef ikun wasal qrib l-età tal-irtirar.

It-tieni punt li nixtieq insemmi huwa dwar l-inkjesti.

F'pajjiżna jsiru numru kbir ta' inkjesti.

Fil-fatt jidhirli li f'sena waħda jinfetħu kważi madwar 1,000 inkjesta.

Dawn l-inkjesti jkunu dwar suġġetti diversi, li wħud minnhom ikunu każijiet żgħar imma jkun hemm ukoll każijiet li huma ħafna akbar.

Hawnhekk nixtieq insemmi xi figuri.

Quddiem il-maġistrati hemm madwar 1,769 inkjesta pendenti u f'Għawdex biss hemm 400 oħra.

Din hija statistika li ħarġet fi Frar.

Naħseb li wasal iż-żmien li nibdew nikkonsidraw li l-maġistrati li jkunu qed jagħmlu l-inkjesti ma jkollhomx xogħol assenjat lilhom ta' rutina, jiġifieri ma jkollhomx xogħol tad-distrett jew xogħol taċ-Ċivil imma jkun hemm pool ta' maġistrati li jkunu dedikati fuq l-inkjesti.

Hemm inkjesti li jkunu ta' rutina, biex ngħid hekk, li joħolqu ammont kbir ta' xogħol lill-maġistrati u l-pubbliku u l-Istat jistennew li l-maġistrati jagħmlu dawn l-inkjesti fil-ħin li jkunu qed jagħmlu l-każijiet l-oħrajn ta' rutina tagħhom.

Sinjura President, naħseb li din hija xi ħaġa inġusta fuq il-maġistrati u fuq min ikun qed jistenna l-eżitu ta' inkjesta.

Pereżempju, għandna każijiet ta' nies li mietu fi djarhom b'kawża naturali imma għax mietu f'ċirkostanzi fejn ħadd ma kien preżenti, issir inkjesta.

Dawn it-tip ta' inkjesti jdumu bejn sena u sena u nofs biex wieħed ikun jaf l-eżitu tagħhom, bil-konsegwenza li, pereżempju, l-eredi ma jkunux jistgħu jagħlqu dan il-kapitlu ikrah li xi ħadd mill-familjari tagħhom ikun miet f'daru u ma jkunux jistgħu jirregolaw l-eredità u ħafna affarijiet li jkun hemm pendenti dwar il-persuna.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li jkollna inkjesti bil-maġistrati li jkunu dedikati biss għall-inkjesti sabiex inħaffu dan ix-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li naqbel ma' dak li qal l-Imħallef Anthony Vella, li nibdew nikkonsidraw ir-rwol ta' maġistrat bħala karriera fiha nnifisha u mhux aktar bħala stepping stone biex wieħed isir imħallef.

Naħseb li l-ewwel pass biex dan isir huwa li s-salarju dovut lill-maġistrat ikun eqreb – jien naħseb li għandu jkun l-istess - għal dak ta' imħallef u l-kondizzjonijiet ikunu l-istess.

B'hekk nattiraw nies li jkunu interessati li jkunu maġistrati għax ikun jogħġobhom ix-xogħol ta' maġistrat imma ma jkollhomx l-ambizzjoni jew ma jħossux li għandhom ikunu imħallfin.

It-tielet punt li nixtieq insemmi huwa dwar il-kwestjoni tal-liġi dwar l-avukati.

Il-Kamra tal-Avukati għamlet xogħol kbir dwar din il-liġi li għadha pendenti imma ma jidhirx li hemm xi deċiżjoni min-naħa tal-Gvern jekk hijiex se ssir jew le.

Hemm dibattitu anke fost l-avukati.

Fil-fatt kuljum ikun hemm dibattitu għaddej dwar xi punt jew ieħor ta' din il-liġi partikolari u nixtieq li l-Ministru, fid-diskors tal-għeluq tiegħu, jinforma ftit lill-Kamra u lill-pubbliku inġenerali x'se jsir minn din il-liġi u jekk hemmx xi żmien meta din il-liġi se tkun qed tersaq quddiem din il-Kamra biex ikun hemm deċiżjoni dwarha.

Din hija liġi importanti ħafna li tirregola l-professjoni tal-avukati u anke ddaħħal ċerta serjetà f'ċerti affarijiet b'rispett lejn il-klijenti u lejn il-pubbliku inġenerali b'rabta mal-avukati.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, nirringrazzja lill-kollegi li tkellmu qabli għax daħlu f'ħafna dettall ta' suġġett li huwa kapitlu vast minn dan il-Baġit.

Jekk hemm kapitlu wieħed li l-Gvern għamel minn kollox biex iħottu huwa proprju l-kapitlu tal-ġustizzja, il-kultura u l-kunsilli lokali.

Il-Gvern għamel minn kollox biex iħott il-kultura f'pajjiżna, biex iħott is-saħħa u r-rappreżentanza tal-kunsilli lokali u biex iħott il-qafas sħiħ u l-pilastri li jżommu l-ġustizzja f'pajjiżna sħiħa.

Jien se nitkellem, għal ftit minuti biss, fuq il-kultura u l-kunsilli lokali għax sħabi fuq din in-naħa tal-Kamra naħseb li diġà għamlu biċċa xogħol tajba ħafna meta spjegaw dak kollu li seta' jsir biex ninvestu u nsaħħu dawn l-oqsma.

Għalhekk din hija parti minn dan il-Baġit li tgħajjat ħafna u ma tgħid xejn.

Dwar il-kultura se nieħu spunt wieħed minn dak li semmiet il-kollega tiegħi l-Onor.

Jekk hemm xi ħaġa li tissottolinja dak li jagħmilna Maltin hija l-identità tagħna u allura l-ilsien Malti għandu jkun wieħed mill-pilastri tagħna għax jidentifika min aħna.

Naħseb li l-ilsien Malti qatt ma kien taħt attakk akbar minn dak li jinsab fih bħalissa.

M'hemm l-ebda ħsieb, l-ebda linja, l-ebda diskors, l-ebda inċentiv u l-ebda xprun fid-diskors kollu tal-Baġit li jagħtina xi tip ta' nifs u xi tip ta' tama li l-ilsien Malti se nagħmlu minn kollox biex nipproteġuh, insaħħuh, u nħallu din l-għodda, li hija l-ewwel teknoloġija tal-bniedem.

L-ilsien kien l-ewwel teknoloġija tal-bniedem.

Nitħaddtu fuq it-teknoloġiji tas-seklu 21 imma l-avvanz tal-bniedem seħħ fl-istorja għax kellu t-teknoloġija tal-komunikazzjoni tal-ilsien.

L-ilsien Malti rridu nagħmlu minn kollox biex insaħħuh, insebbħuh u naraw li jibqa' jgħaqqadna bħala ġens.

Issa se nitkellem ftit dwar il-kunsilli lokali.

Ħamsa u għoxrin sena ilu Gvern Nazzjonalista emmen fin-nies, emmen fid-deċentralizzazzjoni tal-poter, emmen li ma kellux għalfejn iżomm il-poter f'idejh bħala Gvern ċentrali, imma seta' jgħaddih lin-nies, lil-lokalitajiet, lill-irħula, lill-ibliet u lill-hamlets iż-żgħar tagħna.

Dan għaliex hemm deċiżjonijiet li tant jaffettwaw il-ħajja ta' kuljum tan-nies li l-Gvern ma jistax ikun jaf biżżejjed daqs dawk li jgħixu man-nies fil-lokalitajiet.

Però l-Gvern li suppost huwa tal-ħaddiem, il-Gvern li suppost huwa taż-żgħir, il-Gvern li suppost huwa tal-fqir, il-Gvern li suppost huwa tan-nies dan m'emmnux, il-kunsilli lokali ma ridhomx u ma riedx jipparteċipa fihom.

Fil-fatt dak iż-żmien ma pparteċipax fihom.

Is-sistema li kien bena, seddaq u investa fiha Gvern Nazzjonalista, illum dan il-Gvern qed iżarmaha mod ieħor, biċċa biċċa, billi lill-kunsilli lokali ħadilhom is-saħħa u l-kontroll.

Hekk ukoll qed inaqqas id-deċiżjonijiet li jieħdu l-wardens biex issa, sindku wara l-ieħor, inkużi dawk Laburisti, qed jgħidu li qegħdin agħar.

Issa se nitkellem ftit dwar ir-riċiklaġġ, xi ħaġa li taffettwa l-ħajja tagħna ta' kuljum.

Ilbieraħ smajna lill-Prim Ministru qisu jipprova jiddieħak għax aħna qegħdin l-agħar fl-Ewropa b'7%.

Però għall-inqas ġie hawnhekk u ammetta!

Qalilna: Ladarba qegħdin l-agħar, kif intom kontra din il-liġi li għaddejna?

Aħna m'aħniex kontra.

Aħna rridu li meta jkun hemm xi ħaġa li jkunu qed jamministrawha l-kunsilli lokali għandhom jibqgħu jamministrawha l-kunsilli lokali u meta jkun hemm xi ħaġa li l-istakeholders ikunu jridu jiġu kkonsultati dwarha, għandhom jiġu kkonsultati.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna kontra li l-Gvern jgħaddi avviż legali bl-addoċċ, ngħidulu li huwa ħażin, ibiddel skeda għax madwar 60% tagħha tkun imbażwra, nipprovaw nivvotaw kontra tagħha u jbiddilha dakinhar stess filgħodu ħalli ma jkollux il-kuraġġ li jgħid li għamel l-affarijiet bl-addoċċ!

Rigward it-toroq irrid ngħid li qabel ma kienu jeżistu l-kunsilli lokali, kienu jkunu n-nies tar-raħal jew tal-belt li jiddeċiedu, bil-fondi li jagħtihom il-Gvern, liema huma l-prijoritajiet tat-toroq fil-lokalità tagħhom imma l-Gvern ma fdahomx għax m'għandux fiduċja li dawn huma kapaċi jmexxu.

Għalhekk ħadilhom is-saħħa u l-flus biex ikun hu, permezz ta' dik li qed isejjaħ Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li mil-lum 'il quddiem jibda jiddeċiedi dwar it-toroq.

Poter, saħħa u deċiżjoni oħra li l-Gvern ried għalih u ma ħalliex għan-nies tagħna fil-lokalitajiet.

Issa se nitkellem fuq il-ġustizzja.

Jekk hawn settur li dan il-Gvern kasbar u kisser huwa proprju dan is-settur għax m'hawn ħadd f'pajjiżna li b'idu fuq qalbu jista' jgħid li għadha ssir ġustizzja f'pajjiżna.

Nista' nibda nitkellem fuq parti teknika dwar il-ġustizzja għax il-Ministru jagħtina x'nifhmu li qisu fil-ġustizzja saru biżibilju tibdiliet u issa qegħdin fost l-aqwa fl-Ewropa.

Jien se nitkellem fuq biċċa żgħira biss - hemm diversi oħrajn - ħalli fil-ħin limitat li għandi nipprova nitkellem fuq diversi partijiet tas-sistema ġudizzjarja tagħna.

Dan id-dokument jgħid:

Hekk jgħid dan ir-rapport, però dan il-Gvern ma jimpurtahx għax ilbieraħ kellna l-Prim Ministru jiftaħar li fl-aħħar snin fallew 4,000 negozju żgħir imma huwa kburi għax kien hemm 12,000 kumpanija ġdida!

Lilna ta' din in-naħa tal-Kamra jinteressana anke jekk ifalli negozju wieħed biss għax wara dak in-negozju, li għall-Gvern huwa numru, għalina hemm persuna, hemm familja, li jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum.

Il-Gvern jieħu pjaċir jaqra n-numri u l-istatistika mit-2017 EU Justice Scoreboard, u nistgħu nsemmulu ftit.

Ħalli nibdew bl-aktar waħda ovvja, l-aktar waħda li qed tkidd lil pajjiżna, l-aktar waħda li qed tagħmlilna ħsara reputuzzjonali, u ċjoè, dak kollu li qed jingħad dwar il-ħasil tal-flus.

F'dan id-dokument hawn diversi kejlijiet, graphs, numri u statistika, u Malta ġieli qiegħda lejn l-aħħar u ġieli qiegħda fin-nofs, però fuq il-ħasil tal-flus għandna l-kumdità li fost il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea, aħna u ftit li tgħoddhom fuq idejk, m'għandna ebda dejta u informazzjoni ħalli lanqas biss nirreġistraw kejl!

Irrid insemmi wkoll il-legal aid, l-aktar ħaġa li taffettwa lin-nies iż-żgħar, lill-fqar u lil dawk li lanqas għandhom biex iħallsu ħalli tkun tista' ssir ġustizzja magħhom.

Hemm pajjiżi li investew ħafna, hemm pajjiżi li għandhom legal aid ta' madwar €6,000 mentri Malta tirreġistra bin-negattiv.

Nafu li hawn diversi nies li anke jekk għandhom raġun, m'għandhomx biex iħallsu u allura ma jistgħux jidħlu fil-qrati biex jitolbu li jsir ħaqq magħhom.

Allura din hija prijorità u huwa inutli li naraw x'kien hemm qabel u x'sar s'issa.

Jekk hemm nies li qed jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom, jekk hemm nies li qed jiġġieldu biex jieħdu l-ġustizzja u dan ma jingħatax l-akbar sostenn mill-Gvern, għal din in-naħa dan huwa totalment inaċċettabbli.

Issa nixtieq nerġa' mmur lura fuq il-kwestjonijiet ta' dawk li huma metodoloġiji dwar kif jista' jirnexxilek tnaqqas il-piż fuq il-qrati tagħna.

Hemm dak li jissejjaħ Alternative Dispute Resolution (ADR) jiġifieri minflok tmur mill-ewwel il-qorti, tipprova tagħmel pereżempju medjazzjoni jew arbitraġġ.

Konna waqqafna Ċentru tal-Arbitraġġ Internazzjonali li kellu għodod, esperti u tekniċi fost l-ewlenin tad-dinja kollha u kienu saru arbitraġġi internazzjonali ta' miljuni f'pajjiżna li stajna nkomplu niżviluppaw.

Malta qiegħda l-aħħar pajjiż fl-Ewropa - hemm tnejn li ma tawx dejta - f'dik li hija l-promozzjoni u l-inċentivi ta' dawn il-metodi li nistgħu nużaw.

Imbagħad hemm il-kwestjoni tal-liġi li tirregola lill-avukati, li diġà semmewha l-kelliema ta' qabli imma hija importantissima.

Madwar tmien snin ilu konna wasalna lejn l-aħħar biex nagħmlu abbozz ta' liġi dwar dan imma f'dawn l-aħħar ħames snin jidhirli - għall-inqas dak huwa l-ġudizzju tiegħi - li l-Gvern kien qed ikaxkar saqajh.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Karol Aquilina staqsa lill-Ministru Bonnici jekk hemmx xi rethinking, jekk hemmx xi deċiżjoni kontrarja, imma minn dak li jien informat, il-Kamra tal-Avukati trid li ssir din il-liġi.

Jien ma narax li hemm impedimenti insormontabbli biex issir din il-liġi imma rridu nkunu ċari u rridu naraw li jkun hemm regolamentazzjoni li tagħmel parti minn dak li jrid ikun il-Lawyers Act.

Sinjura President, hemm lista sħiħa ta' ġudikanti li din is-sena u fis-snin li ġejjin f'din il-leġiżlatura se jkunu qed jirtiraw bl-età.

Din is-sena se jirtira wieħed f'Novembru, tlieta s-sena li ġejja, tnejn fl-2020, tlieta fl-2021 u tnejn oħra fl-2022.

B'kollox, fuq medda ta' erba' snin, se jirtiraw 11-il ġudikant u dan meta għandna diġà nuqqas fin-numru ta' membri tal-ġudikatura, kif imkejjel bl-istess scoreboard fuq kull 100,000 abitant.

M'aħniex qed ngħidu li b'kollox f'Malta hawn inqas milli hemm l-Ingilterra jew il-Ġermanja, għax ovvjament hawn inqas nies hawn Malta, però bħala proporzjon, f'Malta qegħdin ir-raba' mill-aħħar – qisha din tar-raba' mill-aħħar qed togħġbu lill-Gvern! – f'dawk li huma numri ta' ġudikanti.

Qegħdin ukoll kompletament ineżistenti f'dak li huwa compulsory training għall-ġudikanti.

Dan ma jeżistix f'pajjiżna imma kważi fil-pajjiżi kollha Ewropej jeżisti.

Però meta diġà għandna numru ta' ġudikanti neqsin, meta diġà għandna l-problemi li semma l-kollega tiegħi, ċjoè li jkollok ġudikanti li qed jiffokaw fuq inkjesti importantissimi u allura x-xogħol jaqa' lura għal kulħadd, ma smajna xejn u ma rajna xejn dwar x'inhu l-pjan tal-Gvern biex isaħħaħ dan il-qasam tant importanti.

Issa se nitlaq mill-parti teknika u numerika biex nitkellem dwar dak li jgħidu n-nies.

Il-ġustizzja mhux biss trid issir imma trid tidher li qed issir.

Jien se nikkwota l-ewwel minn dak li kien qal fl-aħħar diskors tiegħu l-Eks Prim Imħallef Silvio Camilleri fil-ftuħ tas-sena forensi tal-2017.

Dan qal hekk:

U jibqa' sejjer, u sejjer, u sejjer, f'diskors sħiħ li juri b'mod skjett analiżi dettaljata ta' fejn qed nonqsu bħala gvern u bħala pajjiż liċ-ċittadini tagħna għax m'aħniex qed inrendulhom ġustizzja effettiva u tajba.

Fil-ftuħ tas-sena forensi, jiġifieri, meta jiftaħ l-istaġun tal-qrati, ikun hemm quddiesa fil-Konkatidral ta' San Ġwann, u se nikkwota minn dak li qal l-Arċisqof Scicluna din is-sena.

Il-Gvern issa qed jagħti widen lill-Knisja għax qed tipprovdilu wkoll l-akkomodazzjoni għall-istudenti u għat-tfal tagħna, li huwa mhux kapaċi jipprovdi!

(Onor. Membri: Hear, hear) Huwa qal hekk:Dan

Dan huwa kien kliem tqil ħafna li jpoġġi piż tremend fuq dan il-Gvern!

Il-post, l-edifiċju, il-bini fejn int suppost tmur sabiex issib il-ġustizzja qed isir il-post fejn hemm l-oppressjoni!

Dan huwa kliem li jekk il-Gvern ma jeħdux bl-akbar serjetà jkun qed jonqos lill-Maltin u l-Għawdxin kollha u lill-Istat Malti.

Il-ġustizzja mhijiex qed issir!

Il-Gvern qed jikser il-Kostituzzjoni huwa stess!

Sentenza tal-ogħla qrati tal-pajjiż tgħid li l-liġi li għamel il-Gvern dwar il-finanzjament tal-partiti hija kontra l-Kostituzzjoni għax irid jagħti poteri lill-Kummissjoni Elettorali, li tara hi, tinvestiga hi, ittella' hi u tiġġudika hi stess!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li tmur kontra l-prinċipji tal-Kostituzzjoni tagħna u ta' kull prinċipju fil-liġi fil-pajjiżi kollha ħielsa!

Il-Qorti tagħna bagħtet lura liġi hawnhekk fil-Parlament u qalet lill-Gvern: Din qed tikser il-Kostituzzjoni; biddilha!

Il-Kostituzzjoni nkisret ukoll meta l-familja Caruana Galizia talbet li fil-każ li għadu kif issemma mill-kollegi tagħna, ta' qtil ta' ġurnalista, deher ċar li l-ġustizzja mhux talli mhux qed issir talli lanqas tidher li qed issir.

Għandek lid-Deputat Kummissarju tal-Pulizija li kien qed jinvestiga xi ħaġa ta' dik il-portata li qatt ma missu kien qed jinvestigaha!

U l-qrati tagħna reġgħu tkellmu!

Il-Qorti tal-Appell Kostituzzjoniali qed tgħid li nkisru u ġew leżi d-drittijiet fundamentali ta' din il-familja u ordnat li minnufih dan jitneħħa mill-każ.

F'dan il-pajjiż għandna dak li jien sejjaħt inċest istituzzjonali.

Dan ifisser li għandek poter li suppost huwa ta' xi ħadd – pereżempju tal-Avukat Ġenerali - li żgur li ma jistax jiġi eżerċitat minn xi ħaddieħor, pereżempju mill-Eżekuttiv, mill-Gvern, mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru jew mill-Ministru responsabbli mill-Ġustizzja.

Dawn jitilgħu l-Qorti t-tnejn għax jien infittex lill-Avukat Ġenerali biex jagħti lill-Oppożizzjoni r-Rapport Bugeja fuq l-inkjesta Egrant u jieqaf jikkommetti żbilanċ politiku!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad l-Avukat Ġenerali fuq il-pedana tax-xhud jgħid bil-ġurament tiegħu li lili ma jagħtinix kopja sabiex ma nitkellimx u lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali jagħtih kopja għax huwa l-avukat tal-Prim Ministru!

(Onor. Membri: Hear, hear) Però fuq l-istess pedana tax-xhud, bil-ġurament, fil-Qorti l-Ministru Bonnici jgħid xorta oħra u jgħid li talab l-istess rapport lill-Avukat Ġenerali mhux għax kien l-avukat tal-Prim Ministru imma għax diġà kellu r-rapport f'idejh u ried kopja elettronika.

Sinjura President, f'pajjiżna għandna sistema ta' ġustizzja li anke esponenti ewlenin li jħobbu lil pajjiżna, li tkellmu fil-passat, jaraw kif inhi mibnija.

Għandna Gvern li qed jaqbad il-pilastri tad-demokrazija, u ċjoè, il-qrati tagħna, l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, l-FIAU u l-Kummissarju tal-Pulizija - li għal wieħed ibiddel tnejn, tlieta, erbgħa, sakemm isib wieħed li joqgħod kif jgħidlu hu - … (Onor. Membri: Hear, hear) Il-ġustizzja hija xi ħaġa li tippernja f'kull qafas li għandna f'pajjiżna u f'kull settur tas-soċjetà u mhijiex biss xi ħaġa tal-kotba imma taffettwa l-ħajja ta' kuljum tan-nies.

Jekk mhux qed issir ġustizzja fejn jidher quddiemu kulħadd aħseb u ara kemm qed issir ġustizzja maż-żgħir, mal-fqir u mal-batut!

Dan kollu qed isir a skapitu tar-reputazzjoni ta' pajjiżna, reputazzjoni li ilna nibnu flimkien, gvernijiet passati, Gvernijiet Nazzjonalisti jew Soċjalisti, ma tagħmilx differenza kenux oħrajn, li tul medda ta' snin stinkajna biex għandna dak li għandna llum; sistema demokratika li taħdem, avukat ġenerali li suppost ikun awtonomu u indipendenti, gvern li jaħdem għalih, qrati li jaħdmu għalihom u kummissarju tal-pulizija li jaħdem għalih.

Inċest istituzzjonali huwa li jkollok il-Gvern, il-Prim Ministru, li jrid li jkollu jdejh fuq kulħadd; fuq il-Qrati, fuq l-Avukat Ġenerali, fuq il-Kummissarju tal-Pulizija u fuq l-FIAU.

Dan mhuwiex tollerat f'pajjiż normali!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk l-Oppożizzjoni se tibqa' tiġġieled ta' kuljum biex taċċerta li għada pitgħada l-pajjiż tirritornah għan-normalità.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sinjura President, pajjiżna miexi 'l quddiem u dan bis-saħħa ta' viżjoni fit-tul tal-Gvern li qed issarraf fil-ġid!

Kif qal il-Ministru għall-Finanzi u lbieraħ il-Prim Ministru, meta tkellmu fuq il-Baġit, pajjiżna qiegħed fit-triq tas-suċċess.

Malta għandha tkabbir ekonomiku bla preċedent li qed jagħti r-riżultati tant li l-familji Maltin u Għawdxin illum qed iħossuhom jgħixu aħjar milli kienu jgħixu qabel.

Quddiem din ir-realtà għandek żewġ toroq x'tagħżel.

Min hu intelliġenti u serju jikkontribwixxi għal aktar tkabbir ekonomiku bl-ideat.

Wieħed jista' jaqbel u wieħed jista' ma jaqbilx.

Imbagħad ikun hemm min, bħall-Oppożizzjoni sfortunatament, jara kollox iswed, jikkritika anke fejn m'hemmx affarijiet li għandhom jiġu kkritikati, u fejn hemm affarijiet li jistgħu jameljoraw juża kliem fatalistiku u verament esaġerat.

Jien naf li llum hija l-ġurnata ta' Halloween, imma ma kontx naf li l-Oppożizzjoni se tispira ruħha daqshekk.

Dan il-Baġit kompla jibni fuq it-tajjeb li għamilna fl-aħħar baġits li għaddew u jekk tara x-xogħol li għamilna f'dawn is-setturi ssib li kollox jibni katina waħda mal-oħra.

Ħalli nibdew bis-settur tal-ġustizzja.

Dan huwa settur importanti ħafna u dekasteru li huwa kruċjali għaliex qed nitkellmu fuq kolonna ewlenija tal-Istat.

L-Oppożizzjoni għadha kemm qalet li fil-kamp tal-ġustizzja hawn kollass assolut, imbagħad fl-istess nifs semmiet il-kawżi li fihom il-qrati, bl-akbar libertà, bl-akbar awtonomija, bl-akbar mod ħieles, ġieli ppronunzjaw ruħhom kontra l-Gvern u ġieli kontra l-Oppożizzjoni, anke sa ftit tal-jiem ilu.

Għalhekk l-Oppożizzjoni trid tiddiċiedi!

Hawn kriżi, hawn kollass fil-qasam tal-ġustizzja?

Jew inkella l-qasam tal-ġustizzja huwa awtonomu u b'saħħtu, fejn ir-rule of law taħdem u l-ġudikatura għandha kull libertà li tagħti d-deċiżjonijiet li jidhrilha li għandha tagħti?

L-importanti mhuwiex li inti tkejjel kemm ingħataw sentenzi mill-ġudikatura imma jekk tirrispettax is-sentenzi li tagħti l-ġudikatura.

Aħna niftaħru li anke meta ma naqblux mas-sentenzi tal-ġudikatura nbaxxu rasna, nottemporaw ruħna magħhom u nobdu dak li qalet id-deċiżjoni tal-qorti.

L-Oppożizzjoni ma tagħmilx hekk!

Ftit tal-jiem ilu kellna Deputat ewlieni tal-Oppożizzjoni, li għal ġieħna kien jokkupa l-kariga ta' Kap tal-Oppożizzjoni, li qabad il-konklużjonijiet ta' inkjesta ewlenija, magħmula minn Maġistrat serjissimu li jgawdi l-fiduċja ta' kulħadd, mesaħ saqajh f'dawn il-konklużjonijiet u qal ċar u tond li anke jekk il-konklużjonijiet ta' maġistrat inkwerenti kienu jgħidu ħaġa, il-fehma tiegħu hija proprju l-oppost.

Allura jien nistaqsi lin-nies li qed jisimgħuna: Min jagħmel ħsara lill-qasam tal-ġustizzja?

Min jagħmel ħsara lir-rule of law; min jinvesti u jkabbar is-settur tal-ġustizzja jew min ma jirrispettax id-deċiżjonijiet tal-qrati tagħna?

Tkejjilx gvern mill-ammont ta' sentenzi li jingħataw, imma kejjel gvern u oppożizzjoni - għax aħna hawnhekk it-tnejn qegħdin għall-iskrutinju tal-pubbliku, mhux aħna biss - minn kemm inti tirrispetta d-deċiżjonijiet li joħorġu mill-qrati tagħna.

U dan is-settur tal-ġustizzja huwa settur li fih sar xogħol importanti ħafna.

Fl-ewwel leġiżlatura u f'din il-leġiżlatura għamilna programm ambizzjuż ħafna ta' riformi li għandhom l-għan li jsaħħu l-governanza fil-qasam tal-ġustizzja.

Aħna implimentajna ħafna riformi u se nibqgħu nwettqu aktar riformi.

Se nelenka dawn ir-riformi li għamilna għax hemm min fl-Oppożizzjoni li għalih donnu li dawn l-affarijiet ma sarux.

U rrid infakkar fix-xogħol li sar meta neħħejna l-preskrizzjoni fuq reati ta' korruzzjoni li jsiru minn politiċi, għax aħna nemmnu fis-saltna tad-dritt u li l-liġi qiegħda hemmhekk għal kulħadd.

Kien dan il-Gvern li ra li s-sistema li biha jinħatru l-ġudikanti tkun iktar trasparenti u offrejna sistema ta' kontabbiltà tal-ġudikatura.

Allura waqqafna kumitati responsabbli li jevalwaw espressjonijiet ta' interess għall-ħatra ta' imħallef jew maġistrat u waqqafna kumitat magħmul mill-imħallfin stess biex jagħmlu dixxiplina fuq il-ġudikatura meta jkun hemm bżonn.

Sinjura President, kien dan il-Gvern li daħħal liġi li tagħti protezzjoni lill-whistleblower u b'hekk għamilna lil Malta waħda mill-ftit pajjiżi fid-dinja li toffri protezzjoni ta' dan it-tip.

Kien dan il-Gvern li daħħal il-liġi ġdida dwar il-midja u l-malafama, li tagħti libertajiet bla preċedent lill-espressjoni ġurnalistika u b'hekk mexxejna 'l quddiem iktar riformi, li fosthom neħħew il-libell kriminali kontra l-ġurnalisti darba għal dejjem.

Konna aħna wkoll li saħħaħna l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja u li ntroduċejna d-dritt tal-avukat waqt l-arrest; konna aħna li daħħalna kumitat ta' skrutinju parlamentari fuq l-aktar ħatriet pubbliċi regolatorji u diplomatiċi importanti f'dan il-pajjiż; konna aħna bħala gvern li daħħalna liġi ġdida sabiex inwaqqfu bureau għall-irkupru tal-assi, l-Asset Recovery Bureau, li għandu l-għan li jiġġieled il-kriminalità organizzata u l-assi li jiġu f'idejhom b'mod illeċitu u li daħħal dispożizzjonijiet fil-liġi biex dan il-bureau jingħata s-snien u l-poteri biex jaqdi funzjonijiet kontra l-kriminalità organizzata.

Kull waħda minn dawn ir-riformi kienu pass 'il quddiem favur aktar saltna tad-dritt u tisħiħ tad-demokrazija.

Dawn huma ftit mill-affarijiet li wettaqna f'dan il-kamp importanti f'dan il-pajjiż.

Jista' jkun li l-Kap tal-Oppożizzjoni jaqbad dan ix-xogħol u jwaddbu fil-landa taż-żibel.

Għandu kull dritt li jagħmel hekk imma istituzzjonijiet ewlenin fl-Ewropa qed jagħmlu l-oppost.

Se nikkwota, pereżempju, x'qalet il-Blueprint for Free Speech, li hija organizzazzjoni ffinanzjata mill-Unjoni Ewropea, li għamlet analiżi tal-liġijiet dwar il-whistleblower li hemm fl-Ewropa.

Din l-organizzazzjoni poġġiet lil pajjiżna fuq quddiem nett fejn jidħol l-Att dwar il-Whistleblower.

Din qalet li l-liġi li għamilna hija waħda mill-iktar robusti li hemm fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u tkompli tgħid li l-leġiżlazzjoni ta' Malta tinkorpora l-parti l-kbira, anzi kważi l-istandards kollha Ewropej u anke dawk internazzjonali.

Allura din hija konferma tax-xogħol li wettaqna u li se nkomplu nwettqu biex dan is-settur jimxi 'l quddiem.

Jien nieħu gost b'dawn ir-rapporti għaliex bihom għandna konferma li anke fil-qasam tal-ġustizzja qegħdin nagħtu riżultati tajbin li jitkellmu dwarhom l-organizzazzjonijiet internazzjonali.

Aħna rridu nkomplu mexjin 'il quddiem.

Pereżempju, ftit ilu aħna ngħaqadna mal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku tal-Unjoni Ewropea (EPO), li huwa uffiċċju li għandu l-għan li jħares l-interessi ekonomiċi tal-Unjoni Ewropea.

Dan għadu fil-jiem inizjali tiegħu u aħna kommessi li nikkontribwixxu sabiex dan jimxi 'l quddiem.

Hawn irrid insemmi u nirreferi għar-referenza li għamilna għall-Kummissjoni ta' Venezja fejn tlabnieha, għaliex aħna rridu nkomplu nagħmlu t-tibdiliet għall-aħjar, biex tagħmlilna reviżjoni tal-liġijiet tagħna.

Aħna nħarsu 'l quddiem biex inkomplu nimplimentaw ir-riformi f'dan is-settur.

Għalina din hija opportunità pożittiva biex inkomplu nagħmlu l-bidliet għal aktar saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Fil-fatt, f'laqgħa li kelli mal-President tal-Kummissjoni Ewropea Gianni Buquicchio, jien għedtlu li aħna qed inħarsu lejn dan ix-xogħol b'mod pożittiv ħafna għax nemmnu li b'dan ix-xogħol se jkollna nimxu 'l quddiem.

Jien fix-xogħol tiegħi spiss nitla' nirrappreżenta lil pajjiżi barra min Malta f'laqgħat tal-ogħla livell, ma' kull rappreżentant ta' kull pajjiż u ta' kull organizzazzjoni, u f'dawn il-laqgħat jien nagħmel minn kollox biex isem pajjiżna jkompli jimxi 'l quddiem.

Inħalli għall-ġudizzju ta' min qed isegwina biex jara jekk in-naħa tal-Oppożizzjoni tagħmilx l-istess ħaġa f'laqgħat tal-ogħla livell, ma' kullimkien, ma' kull rappreżentant ta' kull pajjiż u ta' kull organizzazzjoni.

F'dawn il-laqgħat jien nagħmel minn kollox biex isem pajjiżna jkompli jimxi 'l quddiem.

Inħalli għall-ġudizzju ta' min qed isegwina biex jara jekk in-naħa tal-Oppożizzjoni tagħmilx l-istess ħaġa.

Aħna wettaqna ħafna però żgur li m'aħniex se nieqfu hemm.

Din is-sena daħħalna l-Qorti tal-Kummerċ, żidna sessjoni tal-Qorti tal-Appell u żidna l-ammont ta' ġudikanti biex issa, għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna, għandna aktar ġudikanti nisa milli ġudikanti rġiel.

Saħħaħna wkoll l-indipendenza tal-ġudikatura billi tejjibna l-kondizzjonijiet tagħhom.

Din nesa jgħidha l-Kap tal-Oppożizzjoni, bħalma nesa wkoll ir-ruxxmata punti pożittivi li joħorġu mill-Justice Scoreboard li kkwota hu stess.

Però nifhmu li l-qasam tal-ġustizzja jrid ikompli għaddej ix-xogħol fuqu għax mhux se niġi hawn u ngħid li huwa perfett, anzi, huwa qasam li qatt ma tista' tieqaf milli tkompli tmexxih 'il quddiem.

Sinjura President, il-miri tagħna għas-sena d-dieħla huma, l-ewwel nett, li ndaħħlu sistema ta' medjazzjoni fil-Bord li Jirregola l-Kera fejn jidħlu kirjiet antiki bil-għan li ċ-ċittadini, speċjalment dawk anzjani, ikunu jistgħu jilħqu ftehim barra mill-qorti.

Se nagħmlu liġi li ddaħħal awtonomija amministrattiva fil-qrati u fil-fatt diġà ppreparajna proposta leġiżlattiva li qed tiġi eżaminata internament.

Irridu nżidu s-servizzi li jingħataw permezz tal-informatika biex ikunu servizzi aktar effiċjenti għall-benefiċċju taċ-ċittadini.

Se nagħmlu xogħol strutturali biex il-Kamra tal-Avukati tkun aktar aċċessibbli għal kull min jużaha u se nkomplu ninvestu fl-Aġenzija għall-Għajnuna Legali, li hija aġenzija li ġiet imwielda minn din l-Amministrazzjoni li ħloqnieha sabiex is-soċjetà Maltija tkun aktar inklużiva.

Irridu nkomplu ntejbu s-servizzi għall-klijenti fil-qasam tan-nutara bil-proġett ta' diġitalizzazzjoni fl-Arkivji Notarili, bil-għan li noħolqu sistema online li permezz tagħha l-klijenti jkunu jistgħu jaraw, jistampaw u jordnaw il-kopji ta' kuntratti mill-kumdità ta' darhom imma fuq kollox il-mira waħdanija tagħna hija aktar titjib fl-effiċjenza fil-Qrati, li għalkemm wettaqna ħafna, mhux se nieqfu mument biex inkomplu nsaħħu l-effiċjenza fil-Qrati.

Ngħaddi issa għall-qasam tal-patrimonju storiku.

Ix-xogħol tagħna mhuwiex biss il-ġustizzja, ir-riformi u t-titjib li wettaqna imma jinkorpora wkoll settur ieħor importanti, li huwa l-patrimonju storiku.

Huwa tajjeb li ngħid li bħalissa fil-Parlament beda l-proċess leġiżlattiv għal liġi ġdida dwar il-protezzjoni tal-wirt storiku bis-saħħa ta' pakkett ta' emendi li se jbiddlu radikament il-liġi li għandna llum.

Kienet il-ħolma tiegħi li qabel nidħlu għall-Valletta 2018, il-belt kapitali tagħna tkun verament denja li tilqa' dan l-avveniment li jkompli jitfa' 'l quddiem isem Malta fl-irkejjen kollha tad-dinja.

Għalhekk, bis-saħħa ta' diversi entitajiet, inkluż id-Direttorat għar-Restawr, ħdimna fuq proġetti kbar u żgħar, li permezz tagħhom tajna ħajja mill-ġdid lill-Belt Valletta.

Id-Direttorat għar-Restawr waħdu wettaq xogħol ta' restawr fuq 29 proġett, kif ukoll 35 proġett ieħor li bħalissa għaddej xogħol fuqhom, bħal pereżempju, Palazzo Ferreria, Palazzo Castellania, Palazzo Verdelin, l-uffiċċju l-ġdid tal-Kunsill Lokali tal-Belt, il-Knisja tal-Ġiżwiti, il-Konkatidral ta' San Ġwann u r-restawr fuq il-pitturi li jinsabu fil-Konkatidral.

Għamilna wkoll ammont kbir ta' xogħol ta' restawr fuq ħafna swar tal-Belt Valletta imma x-xogħol se jibqa' għaddej.

Fil-fatt bħala mira għandna l-Palazz ta-President, l-uffiċċju l-ġdid għall-Avukat Ġenerali, aktar restawr fil-Berġa ta' Kastilja u aktar xogħol ta' titjib fil-Konkatidral ta' San Ġwann.

Però r-restawr mhux qed isir fil-Belt biss imma għaddej restawr fuq il-Victoria Lines u tlesta xogħol differenti ta' restawr madwar Malta, minn bini sa niċeċ.

Sinjura President, hemm lista enormi li ma tispiċċa qatt u ma jagħmilx sens li nsemmiha kollha f'dan il-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi.

Però rrid nirreferi għax-xogħol li sar fit-Tempju ta' Borg in-Nadur f'Birżebbuġa, li llum huwa miftuħ kuljum għall-pubbliku.

Irrid infaħħar ix-xogħol enormi li sar fit-Teatru Manoel fejn issa għandna sistema ġdida ta' arja kondizzjonata, siġġijiet ġodda u esperjenza aħjar għat-teatru kollu kemm hu.

Inċidentalment meta appuntajt lill-Kap Eżekuttiv preżenti tat-Teatru Manoel kien hemm baraxx ta' kritika personali lejha imma nemmen li s-Sinj.

Ebejer qed tagħti tweġiba tajba ħafna għax-xogħol u r-responsabbiltà li aħna fdajnielha.

Fil-qasam tal-patrimonju storiku l-2019 se tkun sena eċitanti ħafna.

Fl-Our Ocean Conference aħna mpenjajna ruħna li se nwaqqfu Underwater Cultural Heritage Unit fi ħdan Heritage Malta.

Fil-fatt ingħatajna baġit ta' €300,000 għall-ewwel darba biex inkunu nistgħu nwaqqfu dan il-unit.

Inizjattiva oħra hija dik li se ssir flimkien mal-kollega tiegħi l-Onor.

Is-sena d-dieħla l-istudenti kollha li jattendu skejjel sal-livell sekondarju tal-Istat, tal-Knisja jew indipendenti se jkunu intitolati li jżuru flimkien ma' żewġ adulti s-siti kollha ta' Heritage Malta kuljum bla ħlas.

Din hija inizjattiva li se tingħata s-sena kollha u bla limitu.

Se nkomplu niżviluppaw programm ta' aċċess lill-pubbliku għall-mużewijiet bis-saħħa ta' open days li jiġu organizzati kull xahar.

Se nniedu wkoll il-Valletta World Heritage Unit fi ħdan Heritage Malta bil-għan li l-Belt Valletta, li hija meqjusa bħala wirt kulturali dinji tal-UNESCO, tkompli tingħata d-dinjità.

Dan biex flimkien ma' aġenziji oħrajn li ħabbarna li se nwaqqfu, il-belt kapitali ta' pajjiżna tassew tingħata l-importanza li jixirqilha.

Se jitkompla wkoll ix-xogħol fuq l-inventarju nazzjonali tal-patrimonju kulturali intanġibbli biex inkunu nistgħu nersqu għal dik il-ġurnata fejn ikollna aspett tal-kultura tagħna intanġibbli li jiġi rikonoxxut mill-UNESCO.

Se nwaqqfu kumitat tal-monumenti nazzjonali bil-għan li nipproteġu dawn l-aspetti tant importanti; se ntejbu r-riċerka marbuta mal-arkeoloġija; se nkomplu ninvestu fuq is-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali, fejn din is-sena daħħalna 13-il gradwat u s-sena d-dieħla se nkomplu nżidu l-ammont ta' persuni li jaħdmu hemmhekk.

Dwar il-kultura smajt dak li kellha xi tgħid l-Oppożizzjoni u huwa evidenti li baqgħet fil-frame of mind li bih tant fallielhom fl-aħħar elezzjoni, għax minflok titkellem dwar ix-xogħol li sar, qed tattakka l-persuni.

Inħalli lin-nies li jien fdajt - iva, hija tiegħi r-responsabilità - li jitkellmu bix-xogħol tajjeb ħafna li wettqu.

Jidhirli li jekk hemm settur li miexi 'l quddiem dan huwa l-qasam tal-kultura, speċjalment bil-ħidma tad-diversi organizzazzjonijiet, inklużi Valletta 2018 u l-Kunsill Malti għall-Arti.

Fil-fatt, bis-saħħa ta' din il-ħidma, wellidna numru ta' inizjattivi ġodda bħal Żfin Malta, Teatru Malta u Festivals Malta, u issa, jekk Alla jrid, fiż-żmien li ġej se jkollna wkoll Kor Malta, li se jagħmel id-debutt tiegħu f'Diċembru li ġej.

Dan minbarra li saħħaħna l-organizzazzjonijiet li meta tlajna fil-gvern fl-2013 sibniehom bla enerġija u bla riżorsi.

Fosthom insemmi l-Fondazzjoni Kreattività li qed jagħmlu xogħol fantastiku, Pjazza Teatru Rjal, l-Orkestra Filarmonika ta' Malta, Teatru Malta u t-Teatru Manoel, li kull darba li tmur hemmhekk bilfors timtela f'sodisfazzjon bix-xogħol li qed jagħmlu.

Aħna waqqafna wkoll l-ewwel edizzjoni tal-Premju għall-Arti, li għandu l-għan li jagħraf l-eċċelenza fix-xogħol artistiku, Fond għat-Talent Żagħżugħ kif ukoll Fond għall-Każini tal-Baned, li permezz tiegħu, għat-tieni sena konsekuttiva, se nagħtu għajnuna finanzjarja biex isir aktar xogħol ta' restawr fil-każini tal-baned tagħna.

Għall-ewwel darba fl-istorja tajna għajnuna lill-kmamar tan-nar biex isaħħu s-sigurtà tagħhom u tant mar tajjeb dan il-fond li għall-ewwel darba fl-istorja għandna line item apposta għalih fil-Baġit tagħna.

B'hekk is-sena d-dieħla se nkomplu nsaħħu s-sigurtà fis-27 kamra tan-nar volontarja li għandna f'pajjiżna.

Ftit ilu għadna kemm ħabbarna li 250 impjegat pubbliku fis-settur kulturali se jibbenefikaw minn proġett ta' €1 miljun biex ikomplu jitħarrġu.

Insellem ukoll lill-ħbieb tagħna tal-Belt Valletta u ngħid li issa se jkollna Aġenzija Kultura, li l-Onor.

Debattista żgur se jitkellem dwarha.

Fejn jidħol il-ġid komuni ħadd mhu se jaqtgħalna nifisna.

Hemm ħafna proġetti oħrajn li se nkomplu nwettqu, fosthom li jkollna politika nazzjonali kulturali sal-aħħar tal-2019 u li jkollna aktar infrastruttura kulturali, fosthom il-proġetti tal-Malta Carnival Experience u l-Culture Hub u li nkomplu nżidu l-għajnuniet.

Dan kollu jista' jsir bis-saħħa ta' investiment li jingħatalna.

Aħna l-Maltin ngħidu li mingħajr flus la tgħannaq u lanqas tbus, u l-Ministru għall-Finanzi għandu l-amor proprju lejn is-settur kulturali.

Hawnhekk irrid niftaħar li bis-saħħa tax-xogħol li wettaqna għandna iktar fondi allokati għas-settur tal-kultura f'dan il-Baġit.

Fil-fatt għandna żieda ta' 61% għall-Festival Malta, għandna żieda wkoll għal kull festival nazzjonali u se nkomplu nkabbru l-avvenimenti li tant niżlu tajjeb mal-pubbliku, fosthom il-Festa l-Kbira u n-Notte Bianca.

Imma dawn Alla jbierek ma jsemmuhomx il-Membri tal-Oppożizzjoni!

Għandna żieda ta' 50% għall-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti, li għall-ewwel darba fl-istorja issa għandu fond ta' €4.6 miljun għalih; żieda ta' 11% għall-allokazzjoni tal-funding programmes, li issa tammonta għal €2.4 miljun; żieda ta' €17 miljun għall-organizzazzjonijiet kulturali pubbliċi l-oħrajn li għandna taħt ir-responsabbiltà tagħna; żieda għal Teatru Malta; żieda għal MICAS; u żieda għad-dilettanti tas-setturi tal-kultura komunitarja.

Meta tara dan kollu tinduna kemm kibret l-allokazzjoni, żdiedet 18% fuq il-Baġit tas-sena l-oħra.

U mela jiġu jgħidulna li s-settur tal-kultura miexi waħdu jew li nħataf mill-Gvern!

Il-Gvern qiegħed jinvesti 18% żieda!

Jekk wieħed jara kull nefqa għall-kultura lill-ministeri kollha, mhux tagħna biss, isib li b'kollox il-Gvern alloka €82.8 miljun għas-settur kulturali li, kif diġà għedt, hija żieda ta' 18% fuq is-sena li għaddiet.

U meta wieħed jagħmel diviżjoni jsib li għalhekk ras għal ras pajjiżna qiegħed jinvesti €174, li hija żieda stratosferika komparata ma' dak li kien jingħata fl-2012.

Irrid insellem ukoll lil sħabna tal-Arkivji Nutarili, li bis-saħħa ta' fondi Ewropej qed jagħmlu fondi ta' restawr fil-bini tagħhom sabiex inkunu nistgħu nospitaw l-arkivji nutarili f'post aħjar.

Irrid nsemmi wkoll ix-xogħol li qed isir fl-Ospizju biex ikollna dan il-proġett tal-MICAS li ssemma kemm-il darba.

Hawnhekk irrid nirringrazzja wkoll minn qalbi lill-PBS għax-xogħol li qed jagħmlu sabiex issir id-diġitilizzazzjoni tal-video clips li huma storiċi u li għandhom impatt importanti fuq l-istorja ta' pajjiżna.

Irrid insemmi wkoll in-naħa t'Isfel ta' Malta u x-xogħol li qiegħed jagħmel sieħbi l-Onor.

Glenn Bedingfield fejn tidħol il-Kottonera u fejn aħna rridu li jkollna iktar riġenerazzjoni.

Insellem ukoll lil dawk kollha li jaħdmu fis-settur tal-ġustizzja, kultura, patrimonju storiku u l-oqsma kollha.

Irrid ngħid illi kieku ma kienx għad-dedikazzjoni tagħhom żgur li ma nagħmlux is-suċċessi li qed nagħmlu.

Irrid nagħti opportunità lil sħabi biex jitkellmu warajja imma ma nistax ma nsemmix żewġ numri: l-ewwel nett ir-rekord assolut ta' persuni li żaru s-siti ta' Heritage Malta f'sena waħda li jammontaw għal 1.24 miljun persuna, u t-tieni, il-100,000 viżitatur li żaru s-siti ta' Heritage Malta bla ħlas fl-open days.

Fl-aħħar nett, irrid insellem ukoll lill-ħaddiema li qegħdin jaħdmu fuq il-proġett MUŻA, li bi pjaċir kbir irrid inħabbar li dan se jiftaħ fl-10 ta' Novembru li ġej.

Għal darb'oħra se jkollna proġett ieħor li se jiġi varat biex imexxi 'l quddiem is-settur kulturali.

L-aħħar kelma ta' ringrazzjament minn qalbi tmur lill-ħbieb kbar tiegħi l-Onor.

Deo Debattista u l-Onor.

Silvio Parnis, li nħossni xxurtjat li naħdem magħhom.

Anton Refalo u lill-Onor.

Glenn Bedingfield li qed nagħmlu xogħol importanti flimkien u nsellem lil dawk li qed jagħtu s-sehem tagħhom sabiex dan is-settur ikompli jiffjorixxi.

Issa se nħalli f'idejhom biex jitkellmu dwar is-setturi rispettivi.

Jien ċert li f'dan il-qasam se nkomplu nagħmlu suċċess wara l-ieħor għall-ġid tal-pubbliku, għall-ġid tal-familji Maltin u għall-isem ta' Malta li tant nħobbu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sinjura President, illum b'wiċċi minn quddiem ngħid li l-Gvern jemmen fil-kunsilli lokali u fil-kunsilli reġjonali.

L-Oppożizzjoni Nazzjonalista jew ma qratx il-Baġit sew jew inkella mhux qed tammetti li dan il-Gvern ta lill-kunsilli lokali l-ammont ta' €7 miljun żieda fuq dak tas-sena l-oħra.

Minkejja li l-Oppożizzjoni tgħid li aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali, mill-2008, jiġifieri meta kienu fil-gvern huma, sal-lum qatt ma kien hemm din iż-żieda.

Fil-fatt jekk wieħed jara l-istatistika jsib li qatt ma kien hemm din iż-żieda fl-allokazzjoni għall-kunsilli lokali.

Jien niskanta kif jiġi l-kelliem ewlieni għall-Oppożizzjoni dwar il-kunsilli lokali u jgħid hawnhekk li aħna qegħdin innaqqsu l-flus lill-kunsilli lokali.

Ma nafx minn fejn ġabha din imma nixtieq inkun naf!

Rigward ir-riforma tal-kunsilli lokali wieħed irid isemmi – għax issa qbadna fuq din ir-riforma, fuq il-White Paper, eċċ. bħallikieku … (Interruzzjonijiet) M'intix tifhem x'qegħdin nipprovaw nagħmlu.

(Interruzzjonijiet) Kellek iċ-ċans tgħid dan qabel, mhux issa.

Imissek għedtu!

Huwa tajjeb li ngħid li fil-White Paper li għandna għad-diskussjoni, donnu li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista qed taħseb li din hija lesta, tressqet hawnhekk u qed niddiskutuha fil-Parlament.

L-Oppożizzjoni Nazzjonalista qiegħda tgħid li f'din ir-riforma tal-kunsilli lokali hemm 42 proposta imma huwa tajjeb li ngħidu wkoll li saret reviżjoni tal-liġi dwar il-kunsilli lokali u sal-lum hemm madwar 80 proposta oħra.

Dan il-proċess għadu mhuwiex konkluż għax wieħed irid jistenna sal-għeluq tal-konsultazzjoni, imbagħad aħna se nkunu qegħdin niltaqgħu mal-Oppożizzjoni u ma' numru ta' entitajiet biex flimkien niddiskutu.

Tan-naħa l-oħra qed ikunu negattivi imma jien nifhimha din tan-negattività għax anke fuq il-Baġit qalu li ma kien fih xejn u li l-poplu mhu se jgawdi xejn!

Sinjura President, huwa tajjeb li nfakkru li matul is-sena 2018 il-kunsilli lokali li kellhom approvati proġetti tal-Unjoni Ewropea komplew jingħataw fondi mill-Fond tal-Kofinanzjament b'deċiżjoni li ttieħdet u filwaqt li qabel l-għajnuna tal-Unjoni Ewropea kienet tkun tammonta għal 86% tal-proġett u l-kumplament kienu jridu joħorġuhom il-kunsilli lokali, aħna din is-sena rajna li l-għajnuna tkun ta' 90%.

(Interruzzjonijiet) Inti qed tgħid li mhux veru!

Kellek ċans titkellem!

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Parnis, indirizza lis-Sedja.

SILVIO PARNIS: Dwar il-fondi allokati għall-iskemi ta' min isemmi – dawn iċ-ċifri qed insemmihom apposta għax dawn ma qrawhx il-Baġit - li filwaqt li fis-sena 2012 il-fondi kommessi biex ikunu jistgħu jingħataw lill-kunsilli lokali kienu jammontaw għal €340,000, aħna hawnhekk qed nallokaw €3,525,000.

U biex il-kelliem tan-naħa l-oħra ma jgħidx li ma rahiex din, se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella tal-iskemi li aħna tajna.

(Interruzzjonijiet) Ibqa' għid li mhux veru, ibqa' idħol ġol-ħajt!

Iż-żieda fl-allokazzjoni finanzjarja għall-qasam tal-kunsilli lokali għal din is-sena, li hija ta' €6,933,000, kienet l-akbar żieda li qatt ingħataw il-kunsilli lokali.

Issa jgħidli li mhux veru din, li aħna lill-kunsilli lokali tajniehom €7 miljun!

(Interruzzjonijiet) Gidba wkoll!

Jien ngħidlu biex ipoġġi ftit u jaqra l-estimi jew inkella noqogħdu bilqiegħda u noqgħod ngħidlu kif inhuma l-estimi!

Ta' min isemmi li fl-aħħar riforma tal-gvern lokali li saret fl-2009, iż-żieda mill-2008 għall-2009 kienet ta' €5.6 miljun.

Nerġa' ngħid, aħna din is-sena tajna żieda ta' kważi €7 miljun fil-qasam tal-gvern lokali u dan juri l-impenn tal-Gvern li jara li l-kunsilli lokali jerġgħu jieħdu r-ruħ u jitpoġġew fuq quddiem tal-aġenda nazzjonali.

Issa se nitkellem ftit dwar il-fondi globali vvotati għall-qasam tal-gvern lokali.

Meta wieħed jgħodd il-fondi vvotati għall-programmi u inizjattivi kif ukoll dawk kapitali jsib li dawn jammontaw għal €53 miljun.

L-ammont mogħti lill-kunsilli lokali bejn is-sena 2008 u l-2012 kien ta' €141 miljun filwaqt li f'dawn il-ħames snin, bejn l-2012 u l-2017, l-ammont globali għall-allokazzjoni lill-kunsilli lokali kien ta' €162 miljun, differenza ta' €21 miljun.

U dawn qegħdin jgħidu li aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali!

Dwar il-kumitati reġjonali ta' min isemmi li skont l-Oppożizzjoni dawn kellhom bżonn €1 miljun.

Issa skont l-audited accounts, li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nkun qed inqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra, dawn kellhom bżonn €2.2 miljun imma aħna tajniehom €3.1 miljun, żieda ta' €1 miljun fuq dak li nefqu s-sena l-oħra.

Għalhekk f'dan il-Baġit għall-ewwel darba l-kunsilli reġjonali se jkunu qegħdin jingħataw fond li jammonta għal €3.1 miljun.

Aktar minn hekk, ta' min isemmi wkoll li l-ispejjeż kollha relatati mat-tribunali lokali, li huma parti sostanzjali mill-infiq preżenti tal-kumitati reġjonali, se jkunu qegħdin jiġu ffrankati għax issa dawn se jkunu spejjeż tal-LESA.

Wieħed irid jifhem x'qegħdin nagħmlu għax inkella bilfors ikollu tħarbit fin-numri u fiċ-ċifri.

Huwa importanti li wieħed jinnota wkoll li minbarra ż-żieda ta' €2 miljun fl-allokazzjoni diretta lill-kunsilli lokali, dawn se jkunu qed jingħataw ukoll żieda ta' €55,000 għall-pubblikazzjonijiet u informazzjoni, żieda ta' €373,000 sabiex tagħmel tajjeb għad-Diviżjoni għall-Gvern Lokali, żieda ta' €100,000 għall-iskemi, żieda ta' €100,000 għall-iskema tal-impjiegi, inklużi fil-komunità, somma ġdida ta' €200,000 għas-sostenibbiltà ta' proġetti li jagħmel il-Gvern ċentrali u €1 miljun żieda biex ikunu jistgħu jibdlu l-bins tal-lokalitajiet u jagħmlu s-separazzjoni tal-iskart.

Però dawn ma fehmu xejn li aħna qegħdin nagħmlu s-separazzjoni tal-iskart.

U ilhom isemmu s-sindku ta' hemm u s-sindku ta' hawn!

Biex wieħed ma jifhimx din ma nafx kif irid jifhem l-affarijiet l-oħrajn!

Sinjura President, tajna żieda oħra ta' €200,000 għall-programmi ta' kisi tat-toroq.

U jekk wieħed iħares lejn in-numru ta' kunsilli bid-defiċit isib li fl-2012 aħna writna 25 kunsill lokali bid-dejn.

Fis-sena 2017 in-numru ta' kunsilli lokali li kellhom id-dejn niżżilniehom għal għaxra u hawnhekk għandi tabella li turi dan.

Għaliex dawn li jiftaħru li għandhom għal qalbhom il-kunsilli lokali, minflok tawhom €100,000 għat-toroq kif tajniehom aħna, x'għamlu?

Għamlu skema li biha mlew lill-kunsilli lokali bid-dejn u għadhom sal-lum iħallsu d-dejn tat-toroq fil-lokalitajiet tagħhom.

Sinjura President, ikun tajjeb li wieħed isemmi wkoll li l-investiment ta' €100 miljun biex il-Gvern jerġa' jagħmel it-toroq kollha ta' pajjiżna se jħalli wkoll l-istess flus fil-but tal-kunsilli lokali għax aħna ma ħadnielhom xejn.

Minkejja li aħna se nagħmlu t-toroq kollha, m'għednielhomx li l-flus li konna nagħtuhom għall-manutenzjoni se neħduhomlhom imma ħallejnihomlhom ukoll.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid ukoll li issa l-ġbir tat-tliet boroż il-bojod se jkun qed iħallas għalihom il-WasteServ – ara din ma qaluhiex - jiġifieri m'għednielhomx biex jagħtuna l-ispiża li kienet se tiġihom żejda biex inħallsu lil WasteServ imma ħallejnihielhom ukoll.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li fil-Baġit il-Gvern alloka wkoll is-somma ta' €120,000, li minnhom se jiggwadanjaw kemm il-kunsilli lokali kif ukoll il-lokalitajiet bis-saħħa tal-Local Councils Animal Fund li se nibdew flimkien mal-Ministeru għall-Ambjent u mal-kunsilli lokali.

Nixtieq infakkar ukoll li hemm kważi €28 miljun - imma dan ma ssemmiex - fil-Fond tal-Ippjanar li jinsab għad-dispożizzjoni tal-kunsilli lokali tagħna.

Kif wieħed jista' jara, għall-kuntrarju ta' dak li qed jingħad mill-Oppożizzjoni, dan il-Baġit, flimkien mar-riforma għall-Gvern Lokali, juri kemm verament il-Gvern ċentrali jemmen fil-kunsilli lokali u fil-kunsilli reġjonali.

Dan kollu juri li mhux veru li aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali kif qegħdin jgħidu l-Membri tal-Oppożizzjoni imma dwar dan jiġġudika l-poplu.

Huwa tajjeb li ngħid ukoll li l-kunsilli lokali, bis-saħħa tal-ħidma tagħhom, għandhom jimpenjaw ruħhom fil-qasam soċjali.

Hemm irridu mmorru aħna biex l-ebda persuna ma tiġi mċaħħda mill-opportunitajiet jew mis-servizzi offruti.

Aħna rridu li jkollna kwalità ta' ħajja tajba, inkluż għall-anzjani u għall-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Irridu li jitjiebu u jiżdiedu l-attivitajiet u l-inizjattivi favur il-kultura, l-isport, l-attività fiżika u l-edukazzjoni.

Irridu li jkun hemm inizjattiva li ddaħħal sens ta' integrazzjoni bil-għan li l-ebda resident ma jkun eskluż.

Irridu nkomplu nsaħħu d-Dipartiment tal-Gvern Lokali u fil-fatt issa kull entità li taqa' taħt id-dekasteru tiegħi, jiġifieri, il-kunsilli lokali, il-LESA u l-kunsilli reġjonali, se jkollhom baġit għalihom.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq proġetti ta' riġenerazzjoni fil-lokalitajiet tagħna.

Pereżempju temmejna l-proġett ta' Pjazza Antoine de Paule li sewa €3 miljun u nista' ngħid li dawn il-flus ingħataw ukoll lil-lokalitajiet tagħna biex inkomplu nsebbħuhom.

Irrid ngħid ukoll li l-qasam tas-separazzjoni tal-iskart ukoll ried jagħmluh ballun politiku għax meta aħna tlabniehom biex ipoġġu persuna fuq dan il-qasam m'aċċettawx.

Allura hemm barra n-nies bilfors ma jemmnuhomx li verament qegħdin jitkellmu għall-ġid tal-lokalitajiet tagħna.

Ejjew ħalli nitkellmu fuq il-LESA li f'dan il-Parlament intqal li se tfalli.

Din ma kenitx xi triq faċli u din it-triq imxejnieha waħedna.

Ara ma taħsbux li sibna l-għajnuna tal-Oppożizzjoni, imma ħadna d-deċiżjonijiet u llum qegħdin naraw bidla fl-uffiċjali tal-komunità.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid ukoll li mhux kif intqal dwar l-uniformijiet, għax wieħed ma jkunx daħal fis-sistema u jaqbad u jfajjar id-diskors bl-addoċċ.

Fl-1 ta' Mejju tal-2018 l-uffiċjali tal-komunità ġew trasferiti kollha fi closed department mal-aġenzija governativa LESA.

Din l-aġenzija qed taħdem b'mod sħiħ biex ikun hemm bidla għall-aħjar, kemm fl-aspett edukattiv kif ukoll fl-aspett operattiv innifsu.

Din kienet wegħda elettorali u wettaqnieha imma aħna ma bdilniex l-isem biss – ta' min jgħid li din hija xi ħaġa li tressqet quddiem il-Parlament u għaddiet - imma ħdimna wkoll biex f'Ottubru bdilna l-uniformi tal-istess uffiċjali, inizjattiva pożittiva li bidlet ukoll il-ħsieb tan-nies fuq l-uffiċjali tal-komunità.

Barra minn hekk bħalissa ninsabu fi proċess biex ikollna vetturi u muturi ġodda.

Għaddejjin ukoll arranġamenti għall-kuntratti ta' towing services; se jkun hemm reklutaġġ ġdid fi ħdan il-LESA u se jsir it-taħriġ neċessarju għal dawk ir-rekluti l-ġodda; għaddej proċess ta' ftehim kollettiv bejn il-LESA u l-unions; qed naħdmu għal sit ta' tribunal ġewwa Għawdex; qed naħdmu għal control room ġdida; se jkollna apparat ġdid permezz ta' icon unit għall-uffiċjali tal-komunità u sistema ta' IT aktar avvanzata.

Fil-bidu tas-sena d-dieħla se niftħu wkoll l-uffiċini l-ġodda għal-LESA.

Dan kollu qegħdin nagħmluh ilkoll bħala tim wieħed magħqud u jiddispjaċini ħafna li nara l-Oppożizzjoni Nazzjonalista titkellem b'dan il-lingwaġġ, li taqta' qalb in-nies hemm barra u li ħlief negattività ma ssemmix.

Nhar is-Sibt li għadda l-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali lill-Onor.

Cutajar qallu li ma jippermettix diskors politiku bħal dak!

Dan mhux biss dejjaq lill-kunsilliera Laburisti imma saħansitra dejjaq lill-istess kunsilliera Nazzjonalisti, li qalu li din mhijiex it-triq li jridu huma.

Dan irid idaħħal il-politika f'kollox, irid jara kif jaqsam, irid jara kif jifred, meta aħna qegħdin naraw kif se nagħmlu biex nipprovaw naqdu lill-kunsilli lokali.

Dan dejjaq lil kulħadd, inklużi n-nies hemm barra li semgħuh dalgħodu!

Din hija l-unika aġenda politika li fadlilha l-Oppożizzjoni Nazzjonalista.

Aħna fil-kunsilli lokali ma rridux inħarsu lejn jekk intix Nazzjonalist jew Laburist.

Iċ-ċittadin hemm barra jieħu gost jara li verament qegħdin naħdmu għall-kunsilli lokali.

L-Onor.

Cutajar qal li l-Prim Ministru ma semmiehomx il-kunsilli lokali lbieraħ.

Il-Prim Ministru fil-Baġit impalalhom €7 miljun aktar lill-kunsilli lokali.

Mhux li ssemmi huwa l-importanti, imma li fil-baġit tagħhom tagħtihom il-flus biex ikunu jistgħu jaħdmu.

Din in-negattività ddejjaq mhux biss lill-Gvern Laburista imma anke lill-Oppożizzjoni.

Sinjura President, jien se nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li jien għandi fiduċja sħiħa f'kull entità li taqa' taħt id-dekasteru tiegħi u hawnhekk nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-Ministru Owen Bonnici, li mingħandu nsib is-sapport kollu biex inkun nista' mmexxi dawn ir-riformi.

Nirringrazzja lid-Direttur Ġenerali, lis-Segretarju Permanenti, lid-Diretturi, lill-ħaddiema minn fuq s'isfel u lis-sindki taż-żewġ naħat għall-ħsebijiet politiċi tagħhom.

Irrid nerġa' ngħid li aħna ma nħarsux lejn politika, però se nibqgħu naħdmu u m'aħniex se naqtgħu qalbna.

Aħna se naslu!

Filwaqt li nirringrazzja lit-tim kollu, inħares 'il quddiem għall-kisbiet li se nagħmlu.

Jien se nagħlaq billi nfakkar li meta wieħed igerger u jkun negattiv mingħajr ma jsib soluzzjoni jispiċċa biex, jew ma jasal imkien, jew jispiċċa f'pożizzjoni agħar milli jkun qiegħed fiha.

Sinjura President, qabel nagħlaq se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawn id-dokumenti li semmejt matul id-diskors tiegħi:

Tabella li turi l-iskemi u l-ammonti kommessi għal kull skema, maħruġa mill-Gvern ċentrali għall-kunsilli lokali, fis-snin bejn l-2011 u l-2017;

Tabella li turi l-Consolidated Audited Accounts tal-ħames Reġjuni f'Malta u Għawdex fl-aħħar tal-2017; u

Tabella li turi l-working capital tal-kunsilli lokali fis-snin bejn l-2008 u l-2017

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018): Sinjura President, kollegi, nirringrazzja lil kull min għamel intervent, anke l-kollegi tal-Oppożizzjoni.

Huwa verament faċli li tiġi tagħmel diskors wara baġit bħal dak li fih kollox pożittiv, baġit li jagħtik u ma jeħodlok xejn.

L-Oppożizzjoni tfakkarni f'dik l-istorja ta' dak ir-raġel li kienu qafluh ġo kamra b'għamad m'għajnejh, daħħlulu iljunfant ħdejh u staqsewh x'jaħseb li hu.

U dan beda jmissu lill-iljunfant u qalilhom li jaħseb li kien ħajt, għax beda jmisslu żaqqu.

Imbagħad qabadlu saqajh u qalilhom li jaħseb li kienet siġra.

Imbagħad qabadlu denbu u qalilhom li jaħseb li kien ħabel.

Imbagħad qabadlu t-tromba u qalilhom li jaħseb li kien xi serp.

Imbagħad waqagħlu ftit rieq minn ħalqu u qalilhom li jaħseb li kien shampoo.

Jien naħseb li l-Oppożizzjoni ma tarax l-istampa l-kbira imma dejjem tikkonċentra fuq l-irqaqat.

Però jien dan napprezzah għax mill-irqaqat li jikkritikawna bihom dejjem nipprova nirranġa, u anke fil-qasam tiegħi, dejjem nara li dawk in-nuqqasijiet li jkollna dejjem nindirizzawhom.

Dan nagħmluh biex l-istampa l-kbira tibqa' dejjem sabiħa.

Fost l-oqsma li għandi taħt ir-responsabbiltà tiegħi - jiġifieri jieħdu paċenzja bija u jaħdmu miegħi - għandi l-MCCAA, il-Kummissarju tal-Protezzjoni tad-Data, il-Fondazzjoni Valletta 2018, id-Diviżjoni tat-Tindif u Manutenzjoni u l-Awtorità tal-Mediċini.

Għall-grazzja t'Alla dawn l-entitajiet kollha huma stejjer ta' suċċess.

Jien kemm ili li ngħatajt dan il-mandat ninnota li jekk kienu qed jagħmlu suċċess, għall-grazzja t'Alla komplejna nimxu 'l quddiem.

Għal min forsi ma jafx x'inhi, għax il-kelma hija daqsxejn ikkomplikata, din hija l-aġenzija li tieħu ħsieb id-drittijiet tal-konsumatur, tadotta standards kif ukoll tara li jkun hawn kompetizzjoni ġusta.

Din l-aġenzija għandha wkoll laboratorji li l-funzjoni tagħhom hija li jiggarantixxu metroloġija, jiġifieri standardization, kif ukoll jaraw li ċerti sezzjonijiet jiffunzjonaw kif suppost.

Fil-każ tal-qasam tal-infrastruttura għandna laboratorji li jirregolaw il-kwalità tal-konkos.

Pereżempju, il-konkos tal-Isptar Mater Dei u l-asfaltar ġew assessjati f'dawn il-laboratorji.

Bi pjaċir ngħid li din is-sena ġie ffirmat ftehim kollettiv ġdid fi ħdan l-MCCAA u r-raġuni għal dan il-ftehim kienet li, l-ewwel nett, il-ħaddiema ninkoraġġuhom ikomplu jagħmlu x-xogħol siewi li qed jagħmlu, u barra minn hekk, irridu nħajru wkoll persuni li ma jaħdmux f'din l-entità biex jiġu jaħdmu magħna.

Illum tant hawn xogħol u l-kompetizzjoni tant hija kbira li mhuwiex faċli li wieħed isib ċerti speċjalizzazzjonijiet u tħajjar lil dak li jkun jiġi jaħdem miegħek.

Allura b'dan il-ftehim kollettiv qed nipprovaw noħolqu u naslu għal diversi għanijiet.

Din is-sena wkoll l-MCCAA temmet b'suċċess programm ta' trasformazzjoni fuq livell korporattiv li introduċa żewġ funzjonijiet ġodda dwar l-affarijiet Ewropej u internazzjonali u dwar l-istrateġija u l-immaniġġar tal-programm tal-Awtorità.

Sintendi l-iskop huwa dejjem li ntejbu l-policy-making ta' din l-Aworità ħalli nkunu aktar effiċjenti u l-konsumatur jinqeda aħjar.

L-Awtorità investiet sabiex issaħħaħ ir-riċerka u l-innovazzjoni permezz tal-Advanced Fellowship Programme.

L-għan ta' dan il-programm huwa li nies li jaħdmu fi ħdan l-Awtorità jew inkella nies li jixtiequ jibdew jaħdmu mal-Awtorità, noffrulhom din l-iskema li permezz ta' grants jitħallsu kif ukoll ikunu jistgħu jibqgħu jistudjaw.

B'hekk inkabbru l-istess remit ta' din l-Awtorità u fl-istess ħin inħajru nies li ma jaħdmux mal-Awtorità jidħlu jaħdmu hemm.

Fil-fatt aħna varajna grant li jvarja bejn €7,400 u €9,400 fis-sena, li jingħata lill-istudenti biex jipparteċipaw f'dan il-fellowhip.

Dawn jagħmlu 19-il siegħa fil-ġimgħa jaħdmu magħna fuq bażi flessibbli ħalli b'hekk ikomplu l-livell akkademiku.

L-għan tal-Awtorità huwa li tkompli tibni fuq l-eżerċizzju ta' reviżjoni totali li kienet bdiet fil-bidu tal-2017 sabiex tkabbar ir-riżorsi tagħha u dan billi żżid l-attivitajiet transfunzjonali, tissimplifika l-proċessi u tagħmel użu mit-teknoloġija li kulma tmur dejjem qed tavvanza.

Investejna wkoll fis-sistema tal-IT, immodernizzajna l-computers, tajna dehra korporattiva ġdida biex nagħmlu aċċess aktar faċli għall-informazzjoni u ottimizzajna s-search engine.

Fil-fatt ilbieraħ stess ħabbarna li s-sistema ta' kif jintlaqgħu l-ilmenti se tkun kollha kemm hi kompjuterizzata ħalli l-konsumatur ikun sodisfatt aktar, u mhux hekk biss, imma jkollna wkoll riżultat fl-iqsar żmien.

L-Awtorità għadha wkoll kif iffirmat ftehim mal-Ministru għal Għawdex, li minn hawn nirringrazzjaha, fejn ftaħna fergħa ġewwa x-Xewkija Għawdex, li l-iskop tagħha huwa biex in-nies li jgħixu Għawdex ikunu aktar moqdijin, iżda fl-istess ħin il-ħaddiema Għawdxin ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jiġu Malta u jibqgħu jagħtu s-servizz tagħhom minn Għawdex.

Għall-2019 tlabna wkoll baġit speċifiku sabiex ikopri l-bżonnijiet operattivi fiż-żewġ laboratorji ewlenin, li diġà rreferejt għalihom, ħalli nkomplu nagħtu servizz aħjar fil-metroloġija kif ukoll fl-infrastruttura.

L-Awtorità se tfassal pjan nazzonali ġdid għall-użu sostenibbli tal-pestiċidi, li hija aġenda daqsxejn ikkomplikata u rridu naraw li bl-għajnuna tal-istakeholders kollha naslu biex ikollna l-aħjar riżultati.

Rigward l-Awtorità tal-Mediċini rrid ngħid li din hija storja oħra ta' suċċess.

Minn awtorità li fl-Amministrazzoni l-oħra kellha telf ta' €1 miljun, illum għandna awtorità li qed taqla' €1 miljun fis-sena.

U dan mhux b'kumbinazzjoni, dan sar b'ħafna xogħol, li fl-aħħar mill-aħħar għen biex tejjibna l-aċċessibbiltà u biex ma jkollniex aktar mediċini out of stock.

Wieħed irid jiftakar li l-iskop tal-Awtorità tal-Mediċini hija li tawtorizza mediċini ġodda fis-suq.

Fil-fatt s'issa awtorizzajna xi 3,500 prodott u 660 minnhom ġew awtorizzati din is-sena.

Mill-2014 sal-lum raħħasna 230 mediċina u tpoġġew fis-suq lokali aktar minn 180 prodott ġeneriku.

Dan ifisser li żidna l-aċċessibilità għall-pazjent għaliex l-għan tagħna mhuwiex biss li nraħħsu iżda li l-pazjent ikollu dawk il-mediċinali li huma siguri.

Din mhijiex kwestjoni ta' prodott konsumabbli bħal kull ħaġa oħra iżda l-prodotti mediċinali bilfors iridu jkunu garantiti.

Barra minn hekk, bl-għajnuna tal-Medicines Intelligence and Access Unit irrispondejna wkoll għall-ilmenti li waslulna minn diversi entitajiet, tobba u pazjenti li kellhom diffikultajiet, fosthom meta kien hawn il-kwestjoni tal-Valsartan.

Hemmhekk indirizzajna l-problema li kienet inqalgħet u b'mod effiċjenti sibna sostitut għal dik il-kura ħalli l-pazjent jibqa' jieħu l-kura neċessarja mingħajr dannu.

L-Awtorità tal-Mediċini taħdem ukoll id f'id ma' istituzzjonijiet edukattivi biex inkomplu nagħmlu avvanzi fl-oqsma ta' diversi riċerki, fosthom fir-rigward tal-kannabis għall-użu mediku.

F'dan il-qasam ġdid investejna ħafna - u jekk Alla jrid hemm ħafna partijiet interessati – u se nkunu avant-garde b'mod regolatorju serju biex naraw li dawn it-tip ta' mediċini jaslu għand il-pazjenti tagħna.

Ix-xahar id-dieħel se jiġi organizzat f'Malta l-Medical Cannabis World Forum, li hija konferenza mondjali ta' valur kbir u li permezz tagħha se nkomplu nimirħu u se tgħinna niftħu r-riċerka f'dan il-qasam.

L-Awtorità ma tagħmilx hekk biss imma tagħmel ukoll spezzjonar f'diversi pajjiżi, fosthom iċ-Ċina, Dubai u l-Afrika t'Isfel, u minbarra li tagħmel l-ispezzjonar tkompli tħeġġeġ it-tkabbir akkademiku fi ħdan l-istess Awtorità.

Fil-fatt l-istess ħaddiema tagħha jsegwu fellowship li jkun imħallas mill-Awtorità biex isegwu korsijiet bħal Masters fl-Administration kif ukoll Dottorat fil-Farmaċija.

Kull sena madwar seba' persuni qed iġibu Dottorat.

Pereżempju, din is-sena kellna min ġab Dottorat fl-Onkoloġija tat-tfal u fil-Pharmacogenetics.

Jiġifieri permezz tal-qligħ li qed tagħmel l-Awtorità qed tkompli tinvesti fiha nnifisha u b'garanzija li l-futur tagħha huwa wieħed sabiħ.

Dan m'iniex qed ngħidu bi bluff iżda m'hemmx dubju li kważi kważi mhux qed insibu biżżejjed ħaddiema, bħal spiżjara, biex naqdu l-bżonnijiet ta' din l-Awtorità.

Nixtieq insemmi wkoll li, jekk Alla jrid, is-sena d-dieħla se nkomplu nispeċjalizzaw ukoll f'mezzi mediċi u se nżidu fuq l-aġenda tagħna prodotti veterinarji.

Minn hawn ukoll nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data, li tul is-sena li għaddiet għamel biċċa xogħol kbira minħabba l-implimentazzjoni tal-GDPR (General Data Protection Regulation).

Dan il-proċess ilu għaddej mill-2012 jiġifieri din mhijiex xi ħaġa li bdiet kemm ilni f'din il-kariga.

Imbagħad fl-2016 bdiet din il-kampanja biex ikun hawn aktar għarfien dwar x'jirrikjedi l-GDPR u bi pjaċir ngħid li din l-Awtorità għamlet xogħol kbir biex wieħed jagħraf x'inhuma l-bżonnijiet ta' din il-liġi u kif wieħed jirregolamenta ruħu ħalli kemm jista' jkun in-nies ikollhom ir-right to be forgotten u fl-istess ħin inkunu qegħdin insegwu dak li diġà huwa stabbilit mill-Unjoni Ewropea.

Sintendi, barra minn hekk l-Aġenzija għall-Protezzjoni tad-Data tagħmel xogħol ieħor ta' informazzjoni u kull sena tiffaċċja wkoll diversi lmenti iżda b'faċilità u b'effiċjenza kbira kollha jiġu solvuti.

Sinjura President, bilfors irrid nirreferi wkoll għall-ħaddiema tal-Cleansing and Maintenance Division, li nirringrazzjahom għax-xogħol kbir li qed jagħmlu, ikun xi jkun it-temp.

Dawn il-ħaddiema qed jilqgħu dawn l-isfidi l-ġodda bit-tkabbir fl-ekonomija, bit-tkabbir fil-popolazzjoni per se kif ukoll bit-turiżmu li huwa ta' piż kbir fuq dan is-settur.

B'riżultat ta' dan kellna ninvestu aktar biex żidna l-upkeep li għalih m'hemmx limitu.

Żidna wkoll il-ħidma biex nieħdu ħsieb il-bajjiet tagħna u żidna t-tunnellaġġ ta' kemm jinġabar skart.

Fil-fatt sa Settembru li għadda diġà konna ġbarna 11,000 tunnellata ta' skart meta s-sena l-oħra tul sena sħiħa ġbarna 16,000 tunnellata.

Minn April qed intellgħu l-alka miIl-bajjiet tagħna - fil-fatt tellajna madwar 800 tunnellata alka - għax skont ir-regoli tal-Unjoni Ewropea ma jistax jinġabar qabel minħabba l-ekosistema, jiġifieri mhux għax in-nies tagħna jkunu daqsxejn b'lura!

Is-sena li ġejja se nkomplu ninvestu fil-makkinarju u, fil-fatt, diġà xtrajna b'€400,000 f'makkinarju u għandna makkinarju ġdid ġej.

Dan huwa konformi mar-rikjesti Ewropej biex ikun aktar effiċjenti kif ukoll jikkawża inqas tniġġis.

Qed nipprovaw inżidu wkoll ir-riżors uman għax dan ix-xogħol ma jsirx waħdu, sfortunatament, imma bilfors irid ikollok il-mano d'opera.

Mingħajru dan ix-xogħol ma nkunux nistgħu nkompluh.

Sinjura President, ma nistax ma nsemmix ukoll il-Valletta 2018.

Minkejja l-kritika kollha li nirċievu fuq Valletta 2018, din hija storja ta' suċċess.

Il-figuri qed juru attendenzi bl-eluf għal kull attività li aħna nagħmlu u mhux biss kellna r-rispons tal-pubbliku imma kellna r-rispons ukoll tat-turisti, fejn kellna żieda minħabba Valletta 2018.

Minkejja l-kritika li ssir dawn l-affarijiet kollha qed jagħtu r-riżultati u se noħolqu legat.

Ma nistax ma nirringrazzjax ukoll lill-Amministrazzjonijiet ta' qabel li kienu applikaw għal Valletta 2018 u kien sar xi xogħol, iżda x-xogħol li għamlet il-Fondazzjoni 2018 bir-riġenerazzjoni kompleta tal-Belt, bl-attivitajiet kulturali, teatrali, u mużikali li saru ġewwa l-Belt Valletta bilfors se jħalli legat.

Dan il-legat li se jitħalla b'mod legali, jiġifieri, se nagħmlu struttura biex dak l-għarfien li għandna u dak li bdejna ma jieqafx hemm.

Imma dan huwa kollu possibbli għax ikkreajna kurżità fil-barranin li jiġu jaraw din il-Belt Valletta u ikkreajna interess fiċ-ċittadini li jieħdu sehem fil-Belt Valletta.

Għandna wkoll qafas politiku li jsostni dan u anke qafas finanzjarju, kif qal il-Ministru, li se jara li dan ikompli jseħħ.

Din mhijiex kwestjoni ta' bla flus la tgħannaq u lanqas tbus!

Aħna ċerti li din mhijiex kwestjoni ta' bews biss, imma hija kwestjoni ta' amor proprju għall-Belt Valletta u ma jistax ikun li din tieqaf hawn.

Iċ-ċittadini wkoll se jgawdu għax se nkomplu nirriġeneraw il-Belt Valletta kollha kemm hi u se nibdew min-naħa t'isfel.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, nixtieq nieħu din l-opportunità li nintervjeni f'dan id-dibattitu biex nifraħ lill-Kumitat għar-Riġenerazzjoni tal-Kottonera, li jaqa' taħt dan il-Ministeru li huwa mmexxi tajjeb ferm mill-Ministru Owen Bonnici, għax-xogħol li qiegħed jagħmel u nixtieq nifraħ ukoll lil dawk kollha li huma involuti fil-qasam tal-kultura.

Il-kultura tinkludi wkoll wieħed mis-setturi li jiffittja eżatt f'dak li l-Prim Ministru qal ilbieraħ fuq l-ekonomija kreattiva ċjoè li rridu noħolqu niċeċ ekonomiċi ħalli nkunu nistgħu nkomplu nkabbru l-ekonomija tagħna.

Il-Kottonera bla dubju hija – u għandha tkun – post fuq quddiem fejn tista' tinħoloq attività ekonomika kreattiva ġdida.

Hemmhekk għandna diversi postijiet bħas-swar tal-Kottonera, il-Cottonera Lines, li xi tliet snin oħra nkunu qegħdin infakkru u niċċelebraw it-350 sena mill-bini tagħhom u l-Fortizza ta' Ricasoli, li tista' tkun niċċa kbira għax hija kbira daqs il-Birgu u nafu kemm il-Birgu sar attraenti għat-turisti.

Nafu li fil-Fortizza ta' Ricasoli qegħdn nagħmlu l-almu kollu tagħna biex ikun hemm xogħol ta' riparazzjoni għax qed taqa' u ma tistax tibqa' fl-istat li hi.

Naħseb li għandna nħarsu lejn soluzzjonijiet differenti biex il-Fortizza ta' Ricasoli terġa' tieħu l-glorja li ħaqqha.

Il-Fortizza ta' Ricasoli, flimkien ma' proposti kulturali oħrajn, daħħalnieha wkoll fid-dokument ta' strateġija li ħejjejna u li nixtieq nieħu l-okkażjoni biex fl-aħħar tad-diskors tiegħi, bil-permess tal-Kamra, inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli l-Membri Parlamentari jkunu jistgħu jaraw is-sensiela ta' proposti li jeżistu f'dan id-dokument.

Bla dubju dan huwa dokument li bħalissa ninsabu fil-fażi ta' konsultazzjoni pubblika dwaru.

Hawnhekk irrid insemmi l-laqgħa ta' konsultazzjoni pubblika tajba li kellna nhar il-Ġimgħa li għaddiet fl-iskola primarja tal-Birgu, li għaliha kellna attendenza tajba kif ukoll laqgħa oħra li kelli lbieraħ mat-tfal tal-iskola primarja tal-Isla li fiha t-tfal mil-lokalitajiet ta' Bormla, il-Birgu u anke Ħaż-Żabbar qaluli l-ħsebijiet tagħhom.

L-ewwel mistoqsija li għamiltilhom kienet jekk humiex kburin bil-Kottonera, u dawn qaluli li huma kburin.

It-tfal huma l-preżent tal-lum u l-futur ta' għada u dan jimliena bil-kuraġġ.

Meta titkellem ma' dawn it-tfal u tistaqsihom kieku kellhom jibdlu xi ħaġa fil-Kottonera x'jibdlu, jgħidulek li jridu tisbiħ ambjentali.

Fil-fatt dawn huma konxji mill-isfidi li għandna fl-ispazju ta' pajjiżna u jixtiequ jaraw aktar postijiet ta' rikreazzjoni u postijiet miftuħa, eċċ., imma huma interessati wkoll fl-istorja tal-Kottonera.

Jien kont ftit sorpriż bl-affarijiet li qajmu dawn it-tfal.

Nixtieq nieħu din l-opportunità wkoll biex ngħid kemm kienet tajba l-inizjattiva li ħa l-Gvern li minn issa t-tfal tal-iskola, flimkien ma' żewġ adulti, jistgħu jidħlu fil-mużewijiet mingħajr ma jħallsu.

B'dan il-mod nagħmlu l-mużewijiet aktar aċċessibbli u llum in-numru ta' nies li qed iżuru l-mużewijiet qed juruna dan.

Jien naf li warajja se jitkellem l-Onor.

Anton Refalo, li se jkompli jespandi fuq ix-xogħol li qed tagħmel Heritage Malta, li rrid nifirħilha minn hawnhekk.

Jien irrid insemmi żewġ proġetti partikolari li qegħdin isiru fil-Kottonera li huma r-riġenerazzjoni tal-Mużew Marittimu fil-Birgu li għalih hemm ivvotati €3 miljun, li €2 miljun minnhom ġejjin minn Norveġja u €1 miljun ġej minn fond nazzjonali biex dan il-mużew ikompli jissebbaħ u jsir aktar attraenti kif ukoll it-tkomplija tax-xogħol ta' restawr fil-Palazz tal-Inkwizitur fil-Birgu, fejn qed jiżdiedu swali ġodda.

Dawn huma affarijiet li jkomplu jattiraw turisti lejn il-Kottonera.

Fil-fatt qed naraw turisti li ġejjin apposta l-Kottonera.

Però dawn it-turisti mhux qed jiġu l-Kottonera biss biex jaraw x'għandna x'noffru imma qed jagħżlu wkoll l-akkomodazzjoni tagħhom hemmhekk biex iqattgħu l-jiem tagħhom hawn Malta.

U jien nifraħ meta nisma' b'dawn l-inizjattivi li qed iħallu l-frott fil-prodott kulturali li qed noħolqu.

Dan in-numru ta' viżitaturi u turisti li jiġu jżuru l-mużewijiet huwa xhieda ta' kemm Heritage Malta qiegħda tkompli fuq dak li ħalla l-Gvern ta' qabel biex itejjeb dak li għandna għal-lum u għall-ġejjieni.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pubblikazzjoni "Kottonera – Strateġija" maħruġa mill-Awtorità tal-Ippjanar, il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u l-Ministeru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali, fl-2018.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ANTON REFALO: Sinjura President, l-ewwel nett irrid bħala l-aħħar kelliem nibda biex nirringrazzja lill-Oppożizzjoni u lill-Gvern, b'mod speċjali lill-Ministru Owen Bonnici, kif ukoll lill-Bord ta' Heritage Malta - qed nara lis-CEO hawnhekk - u lil dawk kollha li ħadmu fl-interess tal-kultura, kemm fil-gżira Maltija, kif ukoll f'Għawdex.

Il-kultura huwa suġġett li m'għandu qatt jifridna meta nitkellmu dwaru, imma huwa importanti li jgħaqqadna ma' xulxin.

Irrid nibda b'punt dwar il-monumenti, li huwa suġġett li jinkwetani ferm.

Ma rridx nidher li jien politiku għax irrid noqgħod attent kif nitħaddet.

Hemm bżonn li l-monumenti tagħna, li huma l-identità tagħna bħala nazzjon, inħarsuhom għax huma importanti li nħarsuhom.

Għandna nagħmlu monumenti fejn hemm bżonn u fejn hu importanti, però huwa importanti ferm li dak li hu tagħna nħarsuh.

Saru ħafna żbalji fl-imgħoddi, kif kulħadd jaf, u nista' nsemmi żewġ eżempji.

L-ewwel żball sar meta tneħħa minn fejn kien il-monument tas-Sette Giugno u tal-mikbi Anton Agius, u t-tieni meta kien hemm il-ħsieb ukoll li titneħħa l-funtana tat-Tritoni ta' Ċensu Apap.

Hemm bżonn li meta niddeċiedu biex isiru l-monumenti jsiru fejn hemm bżonn u jekk huma importanti jsiru.

Hawnhekk irrid ngħid prosit tassew - għax sinċerament nemmen hekk - lill-Ministru Owen Bonnici għaliex huwa importanti li monumenti bħal dak ta' Antonio Sciortino nħalluhom hemm għall-wirt tagħna u ta' uliedna għax huma dawk li jagħtuna l-identità tagħna.

Bl-ebda mod ma rrid ninstema' li qiegħed nitħaddet min-naħa tal-politika, qed nitħaddet għax verament inħoss li hemm bżonn li dak li hu tagħna, dak li jagħmilna nazzjon, aħna nħarsuh.

Kif jaf kulħadd, Heritage Malta għamlet passi kbar 'il quddiem.

Hija aġenzija li waqqaf il-Gvern Nazzjonalista, li fl-opinjoni tiegħi, kien pass tajjeb u pass importanti 'l quddiem għaliex issaħħaħ il-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Heritage Malta hija l-aġenzija nazzjonali responsabbli mill-amministrazzjoni tal-mużewijiet u siti storiċi afdati lilha u l-kollezzjoni tagħhom f'Malta u f"Għawdex.

Irrid ngħid ukoll - mhux biex infaħħru, imma għax veru hekk hu – li kemm ili Chairman ta' Heritage Malta sibt għajnuna kbira mill-Ministru Owen Bonnici, li jaħdem bis-sħiħ fil-qasam tal-kultura fil-gżejjer tagħna.

Għaldaqstant, irrid nirringrazzjah għan-nom tal-poplu Malti u Għawdxi tas-sapport, impenn u dedikazzjoni li dejjem wera fil-qasam tal-kultura f'pajjiżna.

Nerġa' ngħid li dan huwa suġġett li għandu jgħaqqadna flimkien għax hija l-essenzja tal-ħajja nnifisha.

Neħħi l-kultura mill-ħajja tal-bniedem u l-bniedem ma jibqax bniedem.

U min jiġi hawn u jgħid li l-Ministru qiegħed jimxi b'sens ta' politika fil-kultura, naħseb li qiegħed jiżbalja, għaliex bħala Bord ta' Heritage Malta dejjem ħdimna biex naraw kif dan il-wirt kulturali kbir li għandna f'Malta u Għawdex, dak il-wirt kuturali li aħna nsejħulu Malti li, tara x'tara u tmur fejn tmur fid-dinja l-affarijiet Maltin tapprezzahom iktar minn affarijiet li tara barra minn Malta għax dak huwa l-wirt tagħna … Nirringrazzja lill-Ministru, li dejjem ħadem b'għaqal u b'dedikazzjoni, għax mingħajr is-sapport tiegħu żgur li bħala Heritage Malta ma konniex inġibu dawk il-figuri u ma konniex nimxu 'l quddiem.

Kif jaf kulħadd, Heritage Malta qiegħda taħdem bla heda – u din hija importanti – sabiex tipproteġi, tikkonserva u tieħu ħsieb l-assi kulturali.

U huwa importanti wkoll li tipprovdi aċċess fiżiku u anke intellettwali.

Illum nitħaddtu fuq il-wirt intanġibbli tal-ġżejjer tagħna, li ma tarahx.

Naħseb li huwa importanti wkoll li ntejbu l-esperjenza ta' dawk kollha li jżuru l-mużewijiet u s-siti storiċi.

Illum it-tendenza qiegħda tinbidel, il-mużewijiet m'għadhomx aktar sempliċement depożitarji tal-arti, fejn inti tmur, tara biċċa arti u tgħid kemm hi sabiħa u titlaq 'il barra.

Naħseb li dak li ċittadin, sew jekk hu Malti, u sew jekk hu barrani, irid jieħu meta jżur il-mużewijiet u s-siti storiċi, hija esperjenza u avventura, filwaqt li jirrikonoxxi l-kobor ta' din il-gżira żgħira tagħna.

F'Għawdex aħna għandna l-ikbar tempju antik li hawn fid-dinja, il-Ġgantija.

Inti meta tkun qiegħed tagħmel din l-esperjenza tkun qiegħed tħoss ġo fik sens ta' sodisfazzjon u trankwillità li tgħid li dak li qiegħed tara, titgħallem fuqu, taf x'inhu u tapprezza li jrid jgħaddi għand uliedna.

Inizjattiva importanti li ssemmiet fil-Baġit u li dwarha naħseb li naqblu ż-żewġ naħat, hija ta' dak li aħna qegħdin insejħulu l-passaport ta' Heritage Malta, li permezz tiegħu jistgħu jidħlu b'xejn fil-mużewijiet u s-siti storiċi, kemm f'Malta u anke f'Għawdex, it-tfal tagħna flimkien ma' żewġ adulti sabiex igawdu l-wirt li għandna.

Naħseb li huwa importanti ferm li lit-tfal tagħna ngħallmuhom il-kultura ta' pajjiżna.

Fi żmieni - illum għandi 62 sena - ħlief titgħallem is-suġġetti biex tgħaddi mill-O levels u l-A levels u tieħu professjoni ma kontx tagħmel.

Ma kienx hemm kultura li turik dak is-sabiħ tal-ħajja, li ġġiegħelek tapprezza u ġġiblek paċi fik innifsek u rispett għal ħaddieħor.

Din hija l-kultura, dan huwa t-tagħlim u l-edukazzjoni li Heritage Malta trid tgħaddi lill-poplu Malti u Għawdxi, l-apprezzament tal-ġmiel ta' pajjiżna, tal-kultura sabiħa tal-gżira tagħna u tal-postijiet u s-siti storiċi sbieħ f'Malta u Għawdex.

Irridu naraw li nedukaw lill-poplu u nedukaw b'kull mezz.

Irridu nagħmlu l-postijiet storiċi u l-mużewijiet tagħna aċċessibbli għall-poplu kollu Malti u Għawdxi.

Barra minn hekk, huwa importanti ferm li b'dak li nagħmlu u b'dak li niddeċiedu, inħallu teżor lil ta' warajna.

Aħna ġejna hawn mhux sempliċement biex ngħixu, inrabbu familja u nitilqu.

Jien nemmen li kull wieħed u waħda minna għandna l-kapaċità li nbiddlu l-ħajja ta' ħaddieħor.

U dan huwa l-messaġġ li jien irrid ngħaddi lil din il-Kamra u barra minn din l-Kamra, li hemm bżonn li nifhmu li ….

U Heritage Malta trid tkun katalista f'dan ir-rigward, trid tkun hi l-pijuniera, trid tkun hi li tixpruna, li tbiddel il-ħajja ta' ħaddieħor għall-aħjar.

Kemm hu diffiċli li inti tbiddel il-mentalità tal-poplu!

Kemm hu diffiċli li inti tbiddel l-użanzi ta' qabel!

Sinjura President, ippermettili nsemmi esperjenza li kelli.

Fl-1996 meta jien kont Segretarju Parlamentari kont rajt li l-ftit wirt storiku li kellna f'Għawdex kien jinsteraq u qisu ma ġara xejn.

Niftakar li kont qbadt il-ftit pittura li kien hemm u biex ma tinsteraqx konna bdejna nirrestawrawha u mbagħad dendilnieha fil-Ministeru għal Għawdex, biex almenu tkun qiegħda hemmhekk.

Illum il-mentalità nbidlet għal kollox.

Ara kemm inbidlet il-mentalità mill-1996 sal-lum.

Naħseb li żgur ħadd ma jista' jinnega li Heritage Malta kienet il-katalista, li xprunat il-ħsieb, l-orjentament, il-viżjoni ta' kif aħna għandna nħarsu lejn dan il-wirt tagħna.

Għalhekk qiegħed ngħid - u nappella minn qalbi - biex il-monumenti tagħna nieħdu ħsiebhom, għax dawk huma tagħna.

Għamilna żbalji, għamilna monumenti fejn mhux suppost għamilniehom – għall-inqas, jien ma naqbilx magħhom - imma dak li qiegħed hemm u huwa sabiħ inħalluh hemm.

Ħalli nagħmlu ieħor jekk hemm bżonn, wara diskussjoni, imma mhux dak li hemm u dak li hu sabiħ ….

(Interruzzjonijiet) Inti qed issemmi l-monument ta' Antonio Sciortino, li kien minn Ħaż-Żebbuġ.

Tista' tmur oltre?!

Hemm oħrajn, bħal Anton Agius.

Din mhix ħaġa ta' politika u qed noqgħod attent kif nitkellem.

Għalhekk il-Ministru għamel sew, u jien naqbel miegħu, li monumenti bħal dawn, li huma l-kobor tagħna bħala nazzjon, inħalluhom hemm, għax barra li huma l-istorja tagħna, huma l-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Kif qal tajjeb il-Ministru, Heritage Malta organizzat ħafna avvenimenti.

Jien informat li għamilna mhux inqas minn 80 avveniment, bħal wirjiet, heritage trails, open days, lectures u attivitajiet tematiċi.

Aħna l-ħin kollu għaddejjin b'diskussjonijiet mal-kunsilli lokali, mal-każini tal-banda u NGOs biex naraw kif nistgħu nikkordinaw u ngħinu biex dan il-wirt tagħna nġibuh 'il quddiem.

Qegħdin fi proċess li nirranġaw ħafna siti storiċi għax huwa importanti li nkomplu nirranġawhom.

Kif jaf kulħadd, Heritage Malta wettqet proġetti bħal f'Sant'Anġlu, il-Katakombi ta' Bistra, il-Katakombi ta' San Pawl, Sant'Iermu u t-tempji ta' Ħal Tarxien.

Matul din is-sena komplejna bil-ħidma fuq il-proġett ta' restawr u titjib tal-Palazz tal-Inkwiżitur, il-proġett ta' restawr u titjib tal-Mużew Marittimu, ix-xogħol ta' konservazzjoni li għaddej fil-Palazz ta' Verdala u l-Palazz ta' San Anton; beda xogħol sabiex jitwaqqaf ċentru tal-viżitaturi f'Tas-Silġ; komplejna bit-titjib tal-Forti Sant'Anġlu sabiex naslu sal-punt li hemmhekk tingħata esperjenza unika.

Għamilna wkoll ir-restawr tal-Gran Salon u beda l-proġett tal-Palazz tal-Belt, proġett li se jiswa madwar €10 miljun u huwa parzjalment finanzjat mill-fondi ERDF.

Kif qal il-Ministru, inkiser kull rekord rigward viżitaturi li daħlu fil-mużewijiet.

Skont iċ-ċifri li għandi hawn quddiemi, sal-lum Heritage Malta, għat-tieni sena konsekuttiva, diġà kisret rekord ta' viżitaturi fil-mużewijiet tagħna, b'żieda ta' kważi 35% fuq is-sena 2017.

Sa Settembru tal-2018 aktar minn 1.2 miljun turist żaru l-mużewijiet tagħna.

Irrid ngħid li għandna żewġ sfidi importanti.

L-ewwel waħda hija l-MUŻA, li se tiftaħ f'Novembru u se tkun esperjenza kbira.

Dik se tkun il-ħolma ta' dan il-pajjiż għaliex huwa proġett kbir li barra li se jagħti viżjoni lil dan l-pajjiż, se jpoġġina bħala showcase għad-dinja.

Imbagħad hemm ukoll il-Mużew ta' Għawdex.

Hemmhekk ukoll ix-xogħol miexi sewwa u b'ritmu mgħaġġel u b'sens ta' sodisfazzjon kbir irrid ngħid li għall-ewwel darba Għawdex ser ikollu mużew tiegħu u se ngħid xi ħaġa dwaru.

Naħseb li taqblu miegħi li l-Mużew ta' Għawdex m'għandux ikun repetizzjoni tal-mużew ta' Malta, imma għandu jkun dak li jagħti l-identità lill-gżira Għawdxija.

Jiġifieri, fl-opinjoni tiegħi, - hemm min ma jaqbilx miegħi – għandu jkun vjaġġ li jkun esperjenza ta' dak li għadda minnu l-poplu Għawdxi.

Sinjura President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lil kulħadd.

Ejjew naħdmu flimkien għal dan il-pajjiż, għax dan il-pajjiż huwa żgħir fid-daqs, però huwa kbir fil-kultura u veru għandna biex niftaħru.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Sar il-ħin.

Id-diskussjoni hija konkluża skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018.

F'12.11 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali kienet ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, kienu posposti għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-Kamra issa tgħaddi għal xogħol ieħor li jidher fuq l-aġenda.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PROFESSJONI MEDIKA U L-PROFESSJONIJIET LI GĦANDHOM X'JAQSMU MAGĦHA U L-ORDINANZA DWAR MEDIĊINI PERIKOLUŻI

OWEN BONNICI: Sinjura President, f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha, Kap. 31, u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi, Kap. 101, sabiex tiġi implimentata d-Direttiva 2017/2013 (UE)".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha, Kap. 31, u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi, Kap. 101, sabiex tiġi implimentata d-Direttiva 2017/2013 (UE)" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru, 2018 fis-2.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

It-Tieni Jum Stabbilit - Ministeru għall-Finanzi

Vot 18 – Ministeru għall-Finanzi

Vot 20 – Teżor

Vot 22 – Kummissarju tat-Taxxi

Vot 24 – Kuntratti

Vot IX – Ministeru għall-Finanzi – Kapital.

Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali – Votazzjonijiet.

Irrid infakkar lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Ministeru għall-Finanzi m'għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat, bid-dibattitu jibda fis-2.00 p.m. u jispiċċa fil-5.00 p.m. u l-ħin għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Din is-seduta tkun mingħajr mistoqsijiet parlamentari u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum wara nofsinhar, il-31 ta' Ottubru 2018, fis-2.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fil-12.15 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.