DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 130, li saret fit-12 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Pubblikazzjoni li s-Sedja rċeviet mill-organizzazzjoni SKOP Solidarjetà u Koperazzjoni, intitolat Rapport: Il-progress ta' Malta rigward l-Għanijiet għall-Iżvilupp Sostenibbli.

MISTOQSIJIET –

TWEĠIBIET ORALI

ORKESTRA FILARMONIKA TA' MALTA– KUNĊERT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Peress li l-Malta Philharmonic Orchestra fi Frar li ġej se ttella' kunċert ta' mużika favorita tal-Prim Ministru, jikkunsidra l-Ministru li l-Malta Philharmonic Orchestra ttella' kunċert li jikkommemora l-ħajja u x-xogħol tal-ġurnalista maqtula li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament b'omaġġ lejn il-vittmi kollha tal-intolleranza u l-libertà tal-espressjoni?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proposta se titpoġġa għall-kunsiderazzjoni.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Glenn Bedingfield, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINFIELD: B'referenza għall-aħbar li ngħatat dwar ir-risposta li l-Kummissarju Věra Jourová tat b'rabta mal-leġiżlazzjoni magħrufa bħala SLAPP, x'inhuma l-kummenti tal-Ministru f'dan ir-rigward, partikolarment wara l-kummenti li għamel Il-Membru Parlamentari Ewropew tal-Partit Nazzjonalista David Casa?

OWEN BONNICI: Ir-risposta li tat il-Kummissarju Věra Jourová fit-13 ta' Ġunju hija essenzjalment ritratt tal-pożizzjoni legali kif spjegajnieha aħna.

Dak li qalet huwa dak li ilna ngħidu aħna mill-bidu nett ta' din il-kwestjoni.

Jien onestament ninsab imbellah kif nies li jgħidu li huma serji u li jafu l-affarijiet tagħhom joħorġu stqarrijiet u dak li huwa iswed jippruvaw ipinġuh abjad u dak li huwa abjad jippruvaw ipinġuh iswed!

Qed ngħid hekk għax kemm il-European People's Party (EPP), kemm l-Onor.

David Casa kif ukoll xi erba' jew ħames membri tal-Partit Nazzjonalista li lanqas mal-partit tagħhom stess ma jaqblu, ħarġu stqarrijiet fejn essenzjalment qalu li r-risposta tal-Kummissarju tathom raġun meta fil-fatt ir-risposta tal-Kummissarju kkonfermat mija fil-mija dak li ilna ngħidu aħna mill-bidu nett, u ċjoè li meta inti tiftaħ kawża barra mill-pajjiż u tirregola x'jiġri mill-eżekuzzjoni tas-sentenza f'pajjiżna, pajjiżna, bħala stat membru tal-Unjoni Ewropea, ma jistax jagħmel dak li jrid.

Kieku pajjiżna jista' jagħmel li jrid, kieku din il-liġi diġà għaddiet.

Imma pajjiżna ma jistax jagħmel li jrid għaliex hemm regolamenti li jridu jiġu segwiti u r-risposta tal-Kummissarju qed tgħid dawn ir-regolamenti liema huma u qed tgħid b'mod ċar li pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea jrid jirrispettahom.

Li ngħidu li l-Kummissarju Jourová jew il-Kummissjoni Ewropea qalu li tista' ssir xi ħaġa meta fir-realtà qalu eżatt bil-maqlub hija xi ħaġa inaċċettabbli!

Jien dispost li nispjega f'aktar dettall dan li qiegħed ngħid għaliex din hija kwestjoni importanti u ta' ċerta serjetà imma bażikament ir-risposta tal-Kummissjoni Ewropea tikkonferma mija fil-mija l-pariri differenti li tawna l-Prof.

Refalo, Dr Peter Grech, Dr Paul Cachia u xi esperti barranin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Peress li l-mistoqsija oriġinali hija dwar il-kunċert ta' mużika favorita tal-Prim Ministru li ġie organizzat fi Frar li għadda u jien il-mistoqsija għamiltha f'Novembru li għadda, jista' l-Ministru jindika jekk fl-aħħar 50 sena qattx kien hemm orkestra nazzjonali ta' pajjiż Ewropew li organizzat kunċert simili, fis-sens ta' kunċert imtella' fuq il-mużika favorita tal-Prim Ministru tal-post?

OWEN BONNICI: Qabelxejn ninnota li l-Onor.

Azzopardi għadu kif kellu kull opportunità biex jgħid li dak li għadni kemm għedt fuq ir-risposta tal-Kummissarju mhuwiex veru iżda minflok għażel li jistaqsi fuq id-diski tal-Prim Ministru!

(Interruzzjonijiet) Iva, nistiednek tagħmel dan, anzi I am looking forward to it!

L-Onor.

Azzopardi għamel mistoqsija li jien diġà weġibtha.

Ma nafx jekk ġietx ippubblikata llum imma jekk ma ġietx ippubblikata llum, se tiġi ppubblikata fil-jiem li ġejjin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BRYON CAMILLERI: Sur President, dalgħodu ġie mħabbar li f'pajjiżna se jkollna mużew tal-arti kontemporanja bl-isem MICAS.

Jista' l-Ministru jindika x'xogħol qiegħed isir fuq dan il-mużew?

Jista' jgħid x'tip ta' arti se jkollu?

Jista' jgħid ukoll x'qed isir sabiex nippromwovu l-arti kontemporanja f'pajjiżna u sabiex insaħħu aktar il-professjoni tal-artisti tagħna?

OWEN BONNICI: Sur President, il-komunità artistika ilha ħafna tistenna biex ikollha spazju fejn tesebixxi l-arti kontemporanja.

Pajjiżna għamel ħafna affarijiet però rridu nammettu li għad għandna limitazzjonijiet fejn tidħol l-infrastruttura kulturali.

Għaldaqstant aħna għamilna proċess biex nippruovaw nimlew dan il-vojt.

Fil-fatt, ħejjejna diversi proġetti li wħud minnhom diġà tkellimna dwarhom u oħrajn se jkollna l-opportunità li nitkellmu dwarhom fil-futur.

Għalissa però qegħdin nitfgħu l-ispotlights fuq il-proġett MICAS.

Għal dan il-għan, diġà applikajna għal fondi Ewropej u diġà ġejna assigurati €5 miljun biex isir dan il-proġett.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Inutli titkellem fuq proġett jekk ma jkollokx il-finanzi għalih.

Dan il-proġett huwa maqsum f'erba' stadji u l-ewwel żewġ stadji tlestew diġà, fejn sar restawr straordinarju tas-swar u tal-postijiet fiż-żona.

Qed nirreferi għaż-żona ta' Sa Maison u tal-ġnien sabiħ tal-Milorda.

Din iż-żona, ladarba restawrata, se toffri spazju kontemporanju bl-isbaħ xenarju possibbli fejn jittellgħu wirjiet artistiċi.

Biżżejjed ngħid li taħtek tara l-Port il-Kbir.

Hija xi ħaġa verament sabiħa li jkollok spazju fejn kemm l-artisti lokali, kif ukoll dawk internazzjonali jkunu jistgħu jesebixxu l-arti tagħhom.

Bħalissa qed naħdmu ma' artist ta' fama internazzjonali u f'Ottubru li ġej se jkollna l-ewwel proġett, imbagħad fix-xhur li ġejjin se nkomplu għaddejjin bix-xogħol sabiex sal-2021, ikollna l-bidu ta' dan l-ispazju li huwa xi ħaġa verament tal-meravilja.

Hawnhekk irrid nirringrazzja minn qalbi lis-Sa Phyllis Muscat, Chairperson tal-Coordinating Board for Culture Projects.

Is-Sra Muscat hija bniedma ta' enerġija kbira li taħdem lejl u nhar.

Nista' ngħid li qed tagħmel xogħol eċċezzjonali u l-affarijiet kbar li għamlet se jibbenefika minnhom il-poplu Malti u Għawdxi kollu, partikolarment il-komunità artistika.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, l-ewwel nett nitlob lill-Ministru biex iwieġeb il-mistoqsija supplimentari li għadni kemm għamilt.

It-tieni, rigward it-tweġiba li għadu kemm ta dwar l-iSLAPP, nistiednu jerġa' jaraha sew ir-risposta lil tat il-Kummissjoni Ewropea llum għax din tgħid l-oppost ta' dak li għadu kemm qal hu!

Il-Kummissjoni Ewropea qalet li fin-nuqqas ta' kompetenza tal-Unjoni Ewropea biex jiġu armonizzati l-liġijiet dwar il-malafama u biex tiġi indirizzata kawża SLAPP, l-istati membri huma ħielsa li jintroduċu tali leġiżlazzjoni fuq livell nazzjonali.

Nissottolinja l-kelma "ħielsa", jiġifieri m'hemm xejn xi jżomm, u nistaqsi lill-Ministru jekk il-Gvern hux biħsiebu jdaħħal xi tip ta' protezzjoni għall-ġurnalisti Maltin minn kawżi SLAPP, ikunu minn fejn ikunu, għax dawn jistgħu jintalbu jħallsu sa €40 miljun f'danni.

Dawn il-kawżi jsiru biex joqtlu lill-ġurnalist finanzjarjament.

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nistagħġeb kif bniedem ta' esperjenza legali bħalma huwa l-Onor.

Azzopardi jasal biex jaqa' f'dan il-livell ta' żlealtà lejn il-verità u jikkwota b'mod kompletament distorted it-tweġiba tal-Kummissjoni Ewropea dwar xi ħaġa daqshekk importanti.

Dak li qal l-Onor.

Azzopardi huwa biss silta li meta teħodha barra mill-kuntest, tbiddel kompletament ir-risposta tal-Kummissjoni Ewropea.

Jien naf kif taħdem il-Kummissjoni Ewropea, anke minħabba li għadu kif kellna l-Presidenza tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.

Anzi, naħseb li l-Kamra kollha għandha l-esperjenza biex titkellem b'wiċċha minn quddiem dwar dak li tgħid il-Kummissjoni Ewropea.

Dak li qalet il-Kummissjoni fir-risposta tagħha huwa li m'hemm l-ebda liġi tal-Unjoni Ewropea li tgħid li miżuri anti-SLAPP iridu jiġu regolati fuq livell Ewropew.

Dan ifisser li dik hija materja li trid tiġi regolata mill-parlamenti nazzjonali.

Fil-fatt, aħna daħħalna miżuri anti-SLAPP f'dak kollu li stajna u fil-limiti li stajna.

Dan għal meta jkollok xi ħadd f'Malta li jagħmel xi għaxar kawżi jew xi 15-il kawża waħda wara l-oħra kontra ġurnalist.

Bil-liġi l-ġdida dwar il-malafama, dawk il-kawżi jitqiesu daqslikieku huma kawża waħda.

Aħna għamilna kulma stajna nagħmlu u tajjeb ngħid li l-Kummissjoni qalet ukoll hekk:

"Sakemm dawn l-inizjattivi jirregolaw il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea fi kwestjonijiet ċivili u kummerċjali transfruntieri, inkluż każijiet ta' malafama …"

L-isfortuna hi li dan huwa ħafna kliem tekniku li the man in the street forsi ma jkunx familjari miegħu imma bażikament li qed tgħid il-Kummissjoni Ewropea huwa li f'każ li ssir kawża ta' malafama fl-Italja kontra ġurnalist li qiegħed f'Malta, pereżempju, l-infurzar u r-rikonoxximent tas-sentenzi jridu jkunu konformi mal-liġi relevanti tal-pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

Tgħid ukoll li sentenzi mogħtija minn qrati oħra ta' xi stat membru tal-Unjoni Ewropea fuq il-bażi ta' raġuni ġurisdizzjonali, iridu jiġu rikonoxxuti u esegwibbli fl-istat membru rikjest.

Tkompli tgħid li veru li on paper hemm id-dritt li tirrifjuta on grounds of public policy, però, skont il-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, l-eċċezzjoni tal-ordni pubbliku hija interpretata b'mod restrittiv.

Allura x'qed tgħidlek hawn?

Qed tgħidlek li tista' tagħmilha l-Kummissjoni Ewropea?

Qed tgħidlek li ma tistax tagħmilha!

Qed tgħidlek li fejn tidħol il-ġurisdizzjoni, inti trid bilfors tirrispetta dan ir-regolament.

Ċara din!

Meta l-Kummissjoni qed tgħid li l-iskop pubbliku jrid jiġi interpretat b'mod ristrettiv qed tfisser li tista' tagħmilha jew li ma tistax tagħmilha?!

Ejja nkunu leali mal-verità!

Sussegwentement il-Kummissjoni Ewropea tkellmet dwar kawżi li jinfeħtu f'pajjiżi barra l-Ewropa.

Mela ejja għall-argument ngħidu li saret kawża fl-Amerika kontra ġurnalist li qiegħed f'Malta.

Hemmhekk l-Unjoni Ewropea ma tindaħalx.

Issa aħna għamilna r-riċerka tagħna u ġibna erba' pariri mingħand nies awtorevoli, ċjoè professuri tal-Università, u dawn qalulna li l-liġi Maltija diġà tipprovdi għal dan u kulma jrid jagħmel il-ġurnalist huwa li ma jweġibx il-kawża.

Mela allura għaliex il-membri tal-Oppożizzjoni qed ikomplu jaqilbu l-affarijiet rashom 'l isfel?

Waqgħu għaċ-ċajt fuqha din u allura qed jipprovaw joħorġu minnha billi dak li huwa iswed jgħidu li huwa abjad u dak li huwa tond jgħidu li huwa kwadru!

Nerġa' ngħid, dak li qalet fit-tweġiba tagħha l-Kummissjoni Ewropea huwa identitku għall-pożizzjoni legali li spjegajna aħna.

U nerġa' ngħid, biex ikun hemm soluzzjoni għal din il-problema, irid ikun hemm soluzzjoni Ewropea u jekk il-Kummissjoni Ewropea tkun trid toħroġ direttiva fuqha din, se ssib lil Malta warajha.

Aħna għamilna liġi biex inneħħu l-libell kriminali u nipproteġu lill-ġurnalisti billi nagħtuhom drittijiet ġodda, mhux se nkunu favur liġi Ewropea li tipproteġi l-ġurnalisti?!

Nitlob li l-Oppożizzjoni tirregola ruħha.

Anzi, nisfida lill-Onor.

Azzopardi biex jibgħat il-Bill li għamel hu lill-Kummissjoni Ewropea u jitlobha tgħidlu jekk dak li ppropona jistax isir skont il-liġi Ewropea.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Glenn Bedingfield, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINGFIELD: Il-Ministru qal li diġà għandu xi pariri mingħand l-esperti fuq din il-materja, imma jista' jserraħ ras il-poplu Malti, u forsi xi darba anke ras l-Oppożizzjoni, għalkemm naf li diffiċli, li f'Malta l-ġurnalisti għandhom il-protezzjoni kollha meħtieġa għax dan il-Gvern biddel u emenda l-Att dwar il-Midja u l-Malafama?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Sur President, se nagħmel statement ċar b'mod li jifhimni kulħadd; pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea huwa limitat f'dak li jista' jilleġiżla minħabba r-regolamenti tal-istess Unjoni Ewropea.

Fil-mument li aħna sirna membri, aħna qbilna li ninżgħu parti mis-sovranità ta' dan il-Parlament u naqsmuha ma' familja ta' pajjiżi Ewropej oħrajn.

Allura meta niġu biex nirregolaw kwestjoni bħal din, bħala Parlament irridu nimxu skont il-liġi tal-Unjoni Ewropea.

Fejn stajna ndaħħlu miżuri anti-SLAPP, ibqgħu ċerti li daħħalniehom.

Mhux talli hekk, talli għamilna miżuri li bis-saħħa tagħhom, jekk bniedem għandu l-flus x'jaħli u jiddeċiedi li jagħmel għaxar kawżi ta' libell kontra ġurnalist wieħed, il-Qorti tqis dawk l-għaxar kawżi daqslikieku huma kawża waħda.

Sur President, din mhux miżura anti-SLAPP?!

Fejn jidħlu kawżi li jitwieldu barra l-Unjoni Ewropea mbagħad, aħna ma nistgħux nagħmlu li rridu.

Věra Jourová hawnhekk qalet li rridu nobdu r-regolamenti Ewropej.

Issa jien diġà tkellimt mal-ogħla uffiċjali fl-Unjoni Ewropea u personalment għedtilhom li jekk l-Unjoni Ewropea tipproponi liġi li fuq bażi Ewropea ddaħħal l-anti-SLAPP, aħna se nkunu warajha.

Però din hija soluzzjoni Ewropea.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, b'rispett lejn is-Sedja u b'rispett lejn il-verità ngħid li kontestwalment il-Kummissjoni Ewropea l-ewwel nett qalet li l-istati membri huma ħielsa li jintroduċu leġiżlazzjoni fuq livell nazzjonali, u aktar ċara minn hekk ma tistax tkun.

It-tieni qalet li jridu jagħmlu dan biss fil-limiti tal-liġi Ewropea u bla dubju ta' xejn, aħna naqblu.

It-tielet qalet li fil-każ ta' pajjiżi terzi, bħal pereżempju l-Istati Uniti, il-pajjiż jista' jagħmel li jrid.

Dak hu li qalet Jourová, u dan qed ngħidu b'rispett tiegħek, Sur President, għax il-Ministru assolutament ma jridx jifhem dak li qaltlu Jourová.

Hekk tal-inqas isserraħ moħħok li qed naqraw dak li hemm.

Issa l-mistoqsija tiegħi hija din: Ejja għall-grazzja tal-argument ngħidu li fuq livell ta' Unjoni Ewropea ma jistgħux jiddaħħlu miżuri anti-SLAPP fil-konfront ta' pajjiżi terzi, bħall-Istati Uniti, il-Ministru lest li jdaħħal tali miżuri fuq livell lokali?

Ma ninsewx li fl-Istati Uniti nfetħet kawża kontra Daphne Caruana Galizia fejn ġiet mitluba tħallas €40 miljun f'danni!

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Fl-aħħar qed nimxu 'l quddiem!

Fl-aħħar qed jiġi rikonoxxut li fejn jidħlu l-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea … (Interruzzjonijiet) Jien smajt lill-Onor.

Busuttil jgħid li huwa ovvju li aħna rridu nirrispettaw ir-regoli Ewropej.

Jien hekk smajtu jgħid!

U ħalli nerġa' nikkwota r-risposta tal-Kummissarju; fl-ewwel paragrafu din qed tgħid li din mhijiex kompetenza tal-Unjoni Ewropea imma hija kompetenza nazzjonali.

Fit-tieni paragrafu mbagħad qed tgħid li fl-eżerċizzju tal-kompetenza nazzjonali, il-pajjiż irid jobdi r-regolamenti Ewropej, u r-regolamenti Ewropej ma jħallukx iddaħħal miżuri anti-SLAPP jekk ikollok kawża fl-Ewropa kontra ġurnalist f'Malta.

Hekk hu, għax hekk qed tgħid Jourová u hekk qalu l-esperti, inkluż professuri ewlenin.

It-tielet qed tgħid li fejn jidħlu pajjiżi terzi bħall-Amerika, il-pajjiż membru jagħmel li jrid.

Azzopardi, jien ħadt parir mingħand il-Prof.

Refalo, mingħand Dr Paul Cachia u mingħand l-Avukat Ġenerali.

Issa jekk għalikom dawn ma jifhmux, għiduli li ma jifhmux imma għalija dawn huma nies li legalment huma ppreparatissimi.

Dawn huma fost l-aqwa mħuħ legali f'pajjiżna u t-tlieta li huma qablu li l-liġi tagħna diġà tipprovdi għall-protezzjoni tal-ġurnalist.

Allura kif jiġi l-Onor.

Azzopardi jgħidli biex indaħħal xi ħaġa li qiegħda hemm diġà?!

Kulma jrid jagħmel ġurnalist huwa li ma jipparteċipax f'dik il-kawża.

Ċara din!

Għaliex qed jagħmlu dan id-diskors li jħawwad l-imħuħ meta jafu li fejn jidħlu kawżi ta' libell minn barra l-Unjoni Ewropea li għandhom natura vessatorja, kulma jrid jagħmel il-ġurnalist huwa li jaqa' kontumaċi, jiġifieri ma jweġibx għall-kawża.

It-triq 'il quddiem hija li nsolvu l-kunflitt legali li hemm fuq livell Ewropew sabiex bħalma ġurnalist jista' ma jweġibx kawża li ġejja mill-Amerika, pereżempju, ħalli ma jbatix konsegwenzi, hekk ukoll ikun jista' jagħmel fir-rigward ta' kawża li ġejja minn pajjiż Ewropew.

Dan dejjem jekk tkun kawża ta' SLAPP għax jekk tkun kawża normali, dik ħaġa oħra.

Jekk tkun SLAPP però u tkun ġejja minn stat membru tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi protett xorta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: In vista ta' dak li qal il-Ministru, jiġifieri d-ditta legali Amerikana li għamlet kawża għal USD40 miljun biex tiġi infurzata Malta ma rawx jekk tistax tiġi infurzata f'Malta?!

Jiġifieri dawn għamluha għal xejn jew biex jagħmluha f'inkwadru?!

It-tieni, għall-ħabta tal-bidu ta' Mejju tal-2018 il-MaltaToday irċeviet theddida ta' kawża SLAPP minn ġewwa l-Ingilterra minħabba rapport li kien sar dwar il-Pilatus Bank.

Il-Ministru kif jispjega dan meta dik it-theddida ġiet mill-Ingilterra, pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea?

Dan jaqbel jew igiddeb dak li għadu kemm qal, ċjoè li llum għandna protezzjoni f'Malta?

Kieku għandna dik il-protezzjoni, kieku l-MaltaToday ma kenitx tirċievi dik it-theddida.

X'serħan tal-moħħ se jagħti lill-MaltaToday u lil ġurnalisti oħrajn li għadhom jirċievu theddid SLAPP sal-lum stess?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Dawn huma affarijiet inkredibbli!

Sa fejn naf jien l-Ingilterra hija membru tal-Unjoni Ewropa u allura kif l-Onor.

Azzopardi jiġi hawn u jqabbilli l-Amerika mal-Ingilterra?!

Possibbli huma daqshekk iddisprati li fid-dagħdija li għandhom biex jitfgħu t-tajn, jinsew li l-Ingilterra hija membru tal-Unjoni Ewropa?!

Mhux ovvja li l-każ ta' libell li qam mill-Ingilterra huwa differenti minn kawża li saret fl-Amerika!

L-ISPEAKER: Ippermettili, Ministru.

L-Onor.

Semmejt l-Ingilterra u l-Amerika biex inkun semmejt pajjiż membru tal-Unjoni Ewropa u pajjiż li mhuwiex.

OWEN BONNICI: Fil-mistoqsija tiegħek inti staqsejt jekk l-Amerikani humiex daqshekk fidili li jiftħu libell ta' USD40 miljun jekk ma jistgħux jinfurzawh f'Malta.

Imbagħad semmejt l-Ingilterra li għamlu kawża ta' libell kontra l-MaltaToday.

Dawn tfajthom fl-istess ilma.

(Interruzzjonijiet) Fid-dagħdija li għandek insejt li l-Ingilterra hija membru tal-Unjoni Ewropea!

F'każ ta' SLAPP action li titwieled mill-Ingilterra nerġa' ngħidlek li bħala pajjiż ma nistgħux nintervjenu unilateralment għaliex hemm regolamenti li jridu jiġu segwiti.

Ir-risposta ta' Jourová tliet paragrafi għandha mhux wieħed!

Fir-rigward ta' pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea, bħall-Amerika, nerġa' nirreferik għall-pariri li tawna Prof. Ian Refalo, Dr Peter Grech u Dr Paul Cachia, u qed nirreferik għal dawn għax huma Maltin.

Bird & Bird ukoll tawna parir dwar id-dimensjoni Ewropea u huwa l-istess parir li tawna dawn it-tlieta.

Dawn huma nies legali ppreparatissimi.

Issa jien ma nafx x'pariri ħadu l-Amerikani, onestament, imma l-parir li għandi jien bħala Ministru tal-Gvern - għax jien m'iniex supperv u nitlob pariri - huwa li fejn jidħlu l-kawżi li jsiru minn barra l-Unjoni Ewropea, fil-Kodiċi ta' pajjiżna l-antenati tagħna, fl-għerf tagħhom, diġà kienu pprovdew għal miżuri ta' protezzjoni meta inti tiddeċiedi li ma tipparteċipax f'kawża oħra.

Din hija kwestjoni ta' ġurisdizzjoni.

Sur President, dan huwa argument diffiċli u tekniku imma dak li qiegħed jipproponi l-Onor.

Azzopardi jmur kontra r-regolamenti tal-Unjoni Ewropea għax ma jirrispettax ir-regoli ta' ġurisdizzjoni.

Għaldaqstant nappella biex qabel imorru u jitkellmu biex jagħmlu l-ħsara lil pajjiżna, jaraw il-verità x'inhi u jaraw ir-responsabbiltà tagħhom x'inhi.

Minn qalbi ngħidilhom li jekk jagħmlu l-ħsara lil pajjiżna ma jkunux qed jagħmlu l-ħsara lili, jew lil sħabi, imma jkunu qed jagħmlu l-ħsara lill-familji u lin-negozji Maltin u Għawdxin.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Stqarrija għall-Istampa maħruġa mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika fit-12 ta' Ottubru 2017 dwar l-elettriku ġġenerat bejn l-2007 u l-2016, inkluża l-enerġija li nxtrat mill-interconnector bejn Malta u Sqallija, minn Marzu 2015 sa Diċembru 2016, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3001; u

f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali tal-Libreriji ta' Malta għas-sena 2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6052.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ORDNINANZA LI TNEĦĦI

L-KONTROLL TAD-DJAR

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Ġunju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Insejjaħ lill-Onor.

Infakkrek li ħadt 12-il minuta.

IVAN BARTOLO: Sur President, irrid nagħmilha ċara li bħala Oppożizzjoni aħna favur il-volontarjat.

Aħna favur il-ħafna Maltin u Għawdxin li qegħdin jaħdmu fil-każini tagħna u ma rridux li ssir inġustizzja, la mas-sidien u wisq inqas mal-inkwilini.

Jien mhux kemm ilni fil-Parlament imma naħseb sa minn meta kont żgħir dejjem moħħni biex naqbeż għaż-żgħir u għal min ikun għaddej minn mumenti xejn faċli.

Inħoss li din hija vokazzjoni però nkun qiegħed nonqos jekk ma nsemmix id-drittijiet tas-sidien ukoll.

Li l-Gvern jiffissa kera ta' €200 fis-sena, li minnha trid tnaqqas it-taxxa u allura s-sid jiġi jaqla' biss €170 f'sena, hija redikola.

Lil dan is-sid jien inħoss li bħala soċjetà m'aħniex qegħdin nagħtuh dak li hu tiegħu bi dritt.

Fil-fatt, ma nkun qiegħed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li s-sidien tal-King's Own Band Club diġà ħadu lill-Gvern quddiem il-Qorti Ewropea.

F'każijiet simili żgur li ħadd ma jista' jgħid li mhuwiex qed jinkiser anke d-dritt li wieħed igawdi l-proprjetà tiegħu.

Fil-fatt, mill-faqar tiegħi fejn tidħol liġi, naħseb li din il-liġi għad trid tiġi challenged kemm mill-qrati ta' pajjiżna u aktar tard anke mill-Ewropa, speċjalment b'rabta mad-drittijiet tal-bniedem.

Faċċati tiegħi għandi l-Onor.

Emanuel Mallia u qiegħed jagħmilli sinjal b'rasu u allura nserraħ rasi li dak li qed ngħid huwa korrett għaliex bla dubju ta' xejn, dan huwa suġġett li fih jien lanqas nibda ħdejh.

Appell ieħor lill-Gvern huwa biex kemm jista' jkun malajr iwettaq ir-riforma tal-kera li tant ilna nisimgħu dwarha.

Jien ilni sena fil-Parlament u smajt ħafna kliem u diskors dwar il-prijorità tal-każijiet imma għall-inqas fil-każijiet li niltaqa' magħhom jien, ma nafx lil min taqbad tagħti prijorità għax huma kollha każijiet tal-biża' u kollha għandhom l-istorja u l-inkwiet tagħhom!

Dawn huma familji vulnerabbli, bnedmin li qegħdin ibatu.

L-Onor.

Galdes qalilna li kulma jaf kien bi tliet każi ta' nies li qed jgħixu ġo garaxx taħt l-art.

Kumbinazzjoni jien iltqajt ma' tliet każi fi triq waħda!

Qed nirreferi għal Triq il-Granmastri, Marsaskala.

Wieħed minnhom huwa Għarbi u tnejn Maltin.

Din hija tbatija għax mhuwiex faċli li wieħed jgħix fi spazju ta' karozza.

Mhux hekk biss, kumbinazzjoni llum dħalt fil-garaxx ta' persuna minnhom u din la għandha dawl u lanqas ilma.

Għiduli din fejn se tinħasel!

Fejn se tagħmel il-bżonnijiet tagħha?

Din il-persuna għandha magħha tifel ta' disa' snin tafux.

Dawn huma affarijiet inkwetanti.

Preżenti hawn il-Ministru Michael Falzon u nieħu gost meta nkun qed ngħid dan id-diskors u jkun qiegħed fil-Kamra għax naf li mhux biss ikun qiegħed jieħu n-noti imma naf kemm iħoss għal bnedmin bħal dawn.

Issa ilna żmien nisimgħu li se toħroġ White Paper.

Jeħtieġ li din tiġi ppubblikata għax meta jkellmuk, lil dawn in-nies mhux se tgħidilhom "bħalissa l-Gvern qiegħed jagħmel White Paper!"

Dawn huma każijiet diffiċli ta' nies li messew il-qiegħ u bħalma jiġu għandna jmorru għand l-Onor.

Galdes u għand l-Onor.

Dawn jafu x'każijiet iddisprati għandna.

Dawn huma każijiet li meta naħseb fihom nibda nħossni guilty li qiegħed fil-kumdità tal-kamra tiegħi.

Meta ssemmilhom il-White Paper lil dawn in-nies jgħidulek b'mod ċar li huma mhux White Paper iridu imma xi ħaġa b'mod immedjat.

Dawn iridu li ssir ġustizzja magħhom illejla qabel għada.

Dawn jgħidulek: Jien illejla qabel għada ma rridx nibqa' norqod kif irqadt dal-lejl.

Fl-istess ħin irridu naraw li ma jkunx hemm lok għal abbużi sfaċċati, la mis-sidien u lanqas mill-inkwilini.

Qed nirreferi għal meta l-inkwilin ma jħallasx u għal meta s-sidien jaqbdu u jgħollu l-kera b'mod esaġerat mil-lum għal għada u jħallu lil dak li jkun b'ħalqu miftuħ.

Jekk inti jkollok dħul veru limitat u l-parti l-kbira tiegħu trid tagħtiha lil sid il-kera, inti jaf tispiċċa b'xi €90 fix-xahar u trid tara kif se tgħaddi bihom.

Hemm min kważi kważi jkollu jagħti kulma jdaħħal.

Ma nkun qed nikxef l-ebda storja jekk ngħid li hemm nies li qed jibżgħu jitkellmu għax qed jgħixu ġo garaxx mingħajr ebda kuntratt.

Dawn jibżgħu li jekk jitkellmu jispiċċaw jitkeċċew 'il barra u jgħidulek: Imbagħad fejn se taqbad tmur?

Se ngħidilhom biex imorru f'shelter home meta fix-shelter homes, mingħajr ma nallarma lil ħadd, nafu eżattament x'hemm?!

Allura dawn jibqgħu b'ħalqhom magħluq biex ma jispiċċawx barra b'ta' fuqhom senduqhom.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-units soċjali, li hija kwestjoni fundamentali.

Min bħali jieħu l-politika bis-serjetà u bħala vokazzjoni, irid jagħmel xi ħaġa għaċ-ċittadini kollha u mhux għal dawk tad-distrett tiegħu biss!

Min jieħu l-politika bħala vokazzjoni ma jaħdimx biex iġib il-voti biss imma jaħdem għall-bnedmin kollha, huma min huma u jħaddnu liema prinċipji jħaddnu.

Jien li kieku naħdem biex naqdi n-nies ta' ċertu kulur biss inkun qed nonqos anke lil membri tal-familja tiegħi stess, allura żgur li ma nistax nagħmel din il-ħaġa.

Huwa importanti li aħna naħdmu għas-soċjetà tagħna kollha kemm hi.

Jien inweġġa' meta nisma' lil xi ħadd jgħid: Dik dejjem teqred u tittallab imma mbagħad għal pakkett sigaretti, jew biex tmur tagħmel dufrejha, jew biex tmur xi coffee morning għandha!

Dawn huma statements li jdejquni għax inti ma tkunx taf ċerti sitwazzjonijiet kif ikunu.

Pereżempju jien darba kważi għajjatt ma' single parent għax xtrat iPhone lit-tifel tagħha ta' 16-il sena.

Niftakar għedtilha: "Imma dan kien prijorità?"

Tafu x'weġbitni?!

Qaltli: "Jien ċaħħadt lil ibni minn missier, għax lanqas jaf min hu missieru, issa se nċaħħdu minn iPhone ukoll?"

Hekk jirraġuna l-moħħ ta' dawn in-nies.

U jien min jien biex niġġudikahom?

Għalkemm għajjatt magħha, però nħoss li m'għamiltx sew.

Jien min jien biex nara l-prijorità tagħha?

Biex xtratlu dan l-iPhone din kellha tiddobba l-flus minn fuq il-idejn, li fl-opinjoni tiegħi huwa żball, u kompliet tidħol f'aktar żbalji.

Imma jien min jien biex niġġudika lil din l-omm li l-prijorità tagħha kienet li tara li binha qed jgħix bħal sħabu?

Skont l-artikolu 3 tal-Kodiċi Ċivili, l-ewwel obbligu li għandu ġenitur jittratta s-saħħa però t-tieni obbligu jittratta l-abitazzjoni, jiġifieri li jkollok saqaf fuq rasek.

Dan hu li rridu naraw aħna l-politiċi.

Wara kollox aħna nkunu l-point of reference ta' ħafna u ħafna nies, speċjalment ta' dawk vulnerabbli.

Huwa għalhekk li jien nara li l-politika hija vokazzjoni.

Bħalma missier tajjeb irid jaħseb biex il-familja jkollha saqaf fuq rasha, hekk ukoll il-Gvern huwa fl-obbligu li jaħseb għall-abitazzjoni tal-poplu tiegħu, speċjalment meta uliedu jkunu foqra u jħossuhom esklużi mis-soċjetà jew inkella jħossu li bihom jew mingħajrhom is-soċjetà tkun l-istess.

Aħna ma nistgħux inkunu maqtugħin mir-realtà ta' dak li qiegħed verament jiġri f'Malta bħalma, sfortunatament, huwa l-Gvern.

Il-ġimgħa l-oħra s-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes qalli li kulma jaf bi tliet każijiet ta' persuni li qed jgħixu taħt l-art jew f'garaxx.

Dan ifisser li l-Gvern huwa maqtugħ mir-realtà tal-ħajja.

Fil-fatt, nistidenu biex jiġi miegħi u nindikalu fejn jinsabu dawn il-każijiet.

U tajjeb ikun jaf li dawn ma jinsabux biss fis-South, jew fil-Qawra, imma għandna każijiet f'Ħ'Attard, fil-Fgura, f'Wied il-Għajn u f'Buġibba wkoll, fost diversi postijiet oħra.

Pereżempju f'housing estate partikolari f'Ħ'Attard hemm madwar għaxar familji li qed jgħixu f'garaxx.

Tgħidli: Imma d-dar tagħhom qegħdin jużawha għall-fajjenza, jew għall-vażuni, jew għaċ-ċeramika?

Le, xejn minn dan.

Ma nistax ma nsemmix ukoll il-fatt li f'ħames snin għadu ma nbena l-ebda unit għall-housing soċjali.

Din hija xi ħaġa li qed tinkwieta lil ħafna u ħafna nies.

Apparti l-fatt li hemm ippjanat li jinbnew mal-1,000 unit meta talbiet għall-akkomodazzjoni soċjali għandna 'l fuq minn 3,500 u n-numru qiegħed dejjem jikber.

B'dawn l-1,000 se nindirizzaw il-ħteġijiet fl-immedjat u mhux long term, u dan huwa nuqqas kbir u serju, speċjalment minn Gvern li jipproġetta lilu nnifsu bħala pijunier tal-housing soċjali; Gvern li jgħidilna li fi żmien Gvern Nazzjonalista ma sar xejn fejn jidħol housing soċjali!

Wieħed bilfors jinkwieta meta jara dan minn Gvern li suppost għandu kuxjenza soċjali u jaħseb f'dawk li l-aktar huma fil-bżonn.

Huwa dritt bażiku ta' kull ċittadin f'pajjiżna li jkollu saqaf fuq rasu u huwa obbligu morali tal-Gvern li lil min jaqa' lura, jipprovdilu kenn.

Il-Gvern irid jipprovdi xibka soċjali tajba u dan ifisser li jrid jipprovdi livell minimu ta' protezzjoni għaċ-ċittadini kollha tagħna.

Din għandha tkun il-kuxjenza ta' Gvern Laburista u mhux qiegħed jipproġetta lilu nnifsu li qiegħed jgħin lill-fqir, u li qiegħed jgħin liż-żgħir, meta mbagħad huwa maqtugħ mir-realtà għax ma jafx kemm hawn bnedmin li qed jgħixu f'garaxx.

Biss biss fil-ġurnal tiegħu stess, l-Orizzont, fil-ħarġa tas-6 ta' Marzu 2018, ukoll intqal b'mod ċar li hawn 190 persuna li qed jgħixu ġo garaxx taħt l-art.

Dmirna maż-żgħir għandu jiġi l-ewwel u qabel kollox u qabel kull impenn ieħor.

Sur President, jien kuntent li ninsab fil-Partit Nazzjonalista, fejn aħna kontinwament niddiskutu dwar dan.

Jekk Alla jrid, għada pitgħada nkunu nistgħu nkunu ta' spalla għal min hu żgħir, għal min hu eskluż soċjalment, għal min hu batut u għal min iħossu li bih u mingħajru s-soċjetà hija xorta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan huwa Abbozz ta' Liġi importanti ħafna għax permezz tiegħu se nkunu qed nirregolaw il-kirjiet f'pajjiżna.

Fl-ewwel parti tiegħu dan l-Abbozz ta' Liġi jirregola dawk il-kirjiet li oriġinarjament kienu ċnus u mbagħad, bis-saħħa ta' emendi legali, ġew konvertiti f'kirjiet.

Qed nirreferi għall-kirjiet li kienu ġew maħluqa permezz ta' liġi.

Fit-tieni parti dan l-Abbozz ta' Liġi jirregola l-kirjiet tal-każini tal-banda, li huma ċentri ta' kultura u anke ċentri soċjali fil-lokalitajiet tagħna, u jien l-aktar li se nitkellem huwa fuq dan l-aspett.

Biex wieħed ikun jista' jifhem għalfejn matul is-snin il-leġiżlatur ħass li għandu jirregola dan l-aspett tal-kirjiet f'pajjiżna, jeħtieġ jara l-isfond storiku.

Kif intqal minn xi kollegi tiegħi lbieraħ, kull deċiżjoni li ħa dan il-Parlament fir-rigward ta' dan il-qasam ħafna drabi kienet reazzjoni għal xi sitwazzjoni storika li nħolqot.

L-istess qegħdin nagħmlu llum.

Illum qegħdin nilleġiżlaw fl-isfond tal-isfidi ġodda li għandna, kemm fil-qasam tal-housing kif ukoll sfidi ġodda li qegħdin jiffaċċjaw il-każini tal-baned, li fl-aħħar mill-aħħar huma sfidi tal-komunitajiet tagħna.

Smajna ħafna dwar il-housing soċjali u dwar il-kirjiet residenzjali, speċjalment mill-kelliem ta' qabli, iżda jien nixtieq nagħti ħarsa lejn il-kirja tal-każini tal-banda u l-importanza li jkun hemm proporzjonalità bejn min qiegħed jikri, jiġifieri l-każin tal-banda, u s-sid tal-proprjetà.

Wieħed irid jifhem iċ-ċirkostanzi, però jrid jifhem ukoll ir-rwol li l-każini tal-banda għandhom fis-soċjetà għaliex minn hemmhekk imbagħad irridu niddeċiedu jekk il-każini tal-banda jixraqilhomx li dan il-Parlament jagħtihom status legali speċjali biex ikun hemm aktar protezzjoni fil-konfront tagħhom.

Fl-aħħar jiem fuq il-ġurnali lokali smajna li hemm madwar 20 każin tal-banda li jinsabu fil-periklu li jitilfu l-binja li joperaw minnha u tajjeb wieħed jifhem is-sitwazzjoni li għandna quddiemna bħalissa u anke r-rwol li jaqdu dawn il-każini.

Issa aktar milli każini tal-banda jien narahom bħala ċentri ta' kultura, ċentri soċjali u anke ċentri ta' tagħlim.

Dawn minn dejjem kienu jifformaw parti integrali mill-ħajja kulturali u tradizzjonali Maltija u primarjament wieħed jista' jħares lejhom bħala ċentri li għallmu u għadhom jgħallmu l-mużika lil diversi tfal u żgħażagħ f'pajjiżna.

It-tagħlim f'dawn iċ-ċentri huwa bla ħlas u li kieku wieħed ikollu jagħti ħarsa lejn l-orkestra nazzjonali jsib li hemm diversi mużiċisti li bdew it-tagħlim tagħhom proprju f'każin tal-banda.

Mela dan huwa l-ewwel rwol ta' dawn il-każini.

It-tieni, għandhom ir-rwol li jtellgħu attivitajiet kulturali partikolari, inkluż esibizzjonijiet.

F'moħħi bħalissa qed jiġini x-xogħol li jagħmlu fi żmien il-Ġimgħa l-Kbira biex iżommu ħajja l-kultura marbuta ma' dan iż-żmien.

Mingħajr każin tal-banda, lokalità tkun qed titlef ħafna fejn tidħol kultura.

Dan minbarra li ħafna minn dawn il-każini huma mogħnija b'arti, pitturi u statwi mill-isbaħ.

Fi wħud minnhom saħansitra nsibu għamara tradizzjonali li matul is-snin, is-soċjetà mużikali jkun irnexxielha takkwista jew forsi tkun ingħatat lilha bħala donazzjoni mingħand xi benefattur.

Ir-rwol tat-tagħlim ma jittrattax biss it-tagħlim tal-mużika.

Ilkoll nafu li l-każini u s-soċjetajiet tagħna jgħallmu wkoll diversi snajja'.

Dan għaliex iż-żgħażagħ li jgħinu fit-tħejjija tal-festa tal-lokal tagħhom, filwaqt li jkunu qed jagħmlu dan, ikunu qed jitgħallmu wkoll diversi snajja'.

Barra minn hekk, naf b'każini u għaqdiet li jaħdmu għall-festa li rnexxielhom jakkwistaw fondi biex jagħmlu korsijiet strutturati.

Saħanistra naf min akkwista fondi mill-Aġenzija Żgħażagħ biex jagħmlu ċerti korsijiet u allura bis-saħħa ta' dawn il-każini, iż-żgħażagħ li jipparteċipaw ikunu miġburin u jkunu qegħdin jitgħallmu xi sengħa ġdida minflok ma jgħixu xi tip ta' ħajja differenti.

It-tielet hemm ir-rwol soċjali.

Dawn il-każini jservu bħala post fejn il-persuni jiltaqgħu, jiddiskutu u jkunu parteċipi f'diversi inizjattivi li jittellgħu mill-istess każini.

Huwa proprju għal dawn ir-raġunijiet li semmejt li nemmen li l-każini tal-banda jixirqilhom ikunu trattati bil-mod preferenzjali li qed jipproponi dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ix-xogħol tagħhom fil-komunità huwa imprezzabbli u jekk naqtgħu dawn il-każini mis-soċjetajiet tagħna żgur li s-soċjetà tagħna tkun qed titlef ħafna.

Sal-lum x'kienet is-sitwazzjoni?

Bil-liġi preżenti, il-każini li huma b'kirja primarjament jistgħu jitkeċċew mill-binja tagħhom f'żewġ istanzi; l-ewwel jekk isir xi tibdil strutturali fil-binja mingħajr il-permess tas-sid u t-tieni, jekk il-kera tkun baxxa.

Jista' jkollok ukoll ċirkostanzi fejn soċjetà ma tħallasx il-kera dovuta u tajjeb ngħid li min ma jħallasx il-kera xorta mhuwiex kopert b'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Tajjeb nagħtu ħarsa lejn liema każini se jkunu mogħtija din it-tip ta' protezzjoni speċjali li semmejt.

L-ewwel nett każin irid ikun każin tal-banda li jkun ilu jeżisti mill-inqas 50 sena, għalkemm wara komunikazzjoni li kellna ġie deċiż li fl-istadju ta' Kumitat forsi nkunu nistgħu niddiskutu dwar jekk għandniex innaqqsu xi ftit dan il-perjodu jew le.

It-tieni, irid ikun każin tal-banda li sal-1 ta' Jannar tal-2018 ikun ilu jokkupa l-fond bħala l-kwartieri prinċipali tiegħu taħt titolu ta' kera jew ta' ċens għal perjodu ta' mill-inqas 50 sena.

It-tielet, sal-1 ta' Mejju 2018 il-każin tal-banda jeħtieġ li jkun għadu jokkupa dan il-fond.

Biex il-każin tal-banda jkun jista' jaqa' f'din is-safety net li qed jipprovdi dan l-Abbozz ta' Liġi, jeħtieġ ikun hemm żgumbrament tal-każin tal-banda li jkun ordnat minn sentenza finali mogħtija mill-Bord tal-Kera jew mill-Qorti għal raġuni li ma tkunx in-nuqqas ta' ħlas dovut tal-kera.

Biex tingħata din il-protezzjoni, f'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin indaħħlu daqsxejn aktar sens ta' proporzjonalità bejn id-drittijiet tal-proprjetarju tal-fond li qed jintuża bħala każin u d-drittijiet tal-każin li qed jikri.

Dan għaliex nafu li għandna sitwazzjonijiet fejn m'hemmx proporzjonalità bejn il-valur tal-proprjetà u l-kera li qed titħallas.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin jiġu proposti diversi miżuri f'dan ir-rigward u forsi l-aktar miżura li ġibdet attenzjoni hija dik li l-kera togħla b'għaxar darbiet u li l-minimu ma jkunx inqas minn €5,000 u l-massimu ma jkunx jammonta għal aktar minn 1% tal-valur tal-fond hekk kif kien valutat fl-1 ta' Jannar tal-2018.

Minkejja dan kollu, xorta s-sid jista' jagħmel rikors quddiem il-Bord tal-Kera u jitlob li jkun hemm varjazzjoni fil-kondizzjonijiet tal-kera biex jagħmel tajjeb għal kull sitwazzjoni ta' sproporzjonalità manifesta li tista' tirriżulta mill-applikazzjoni ta' din il-liġi.

Reċentement smajna ħafna fuq il-każin tal-banda li jista' jispiċċa bla premises minħabba tibdil strutturali li għamel fil-binja mingħajr il-permess tas-sid.

Kellna anke xi każistika li tagħmel referenza għall-garanzija bankarja li għandu jkun hemm meta jsir tibdil strutturali simili.

Għaldaqstant dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jifformalizza dan kollu u korrettement qed jintroduċi sistema fejn każin tal-banda jkollu l-obbligu li jipprovdi garanzija bankarja fl-eventwalità li l-post jerġa' jmur lura għand is-sid u dan ikun irid jagħmel xi xogħlijiet biex dak il-post jerġa' jġibu lura għal li kien.

F'każ bħal dan, ikun hemm din il-garanzija bankarja li tagħmel tajjeb.

Sur President, għalkemm mid-diskorsi li kien hawn ilbieraħ ma fhimtx jekk l-Oppożizzjoni hijiex favur dawn l-emendi jew le, naħseb li lkoll naqblu dwar ir-rwol importanti li jaqdu l-każini tal-banda fil-komunitajiet tagħna.

Ħafna mill-Membri Parlamentari huma viċin ta' dawn l-għaqdiet u anke nattendu għall-kunċerti li jorganizzaw u dan huwa l-mument li nuru kemm verament napprezzawhom.

Dan huwa l-mument fejn niddeċiedu biex nagħtu protezzjoni legali lil dawn il-każini fid-dawl tax-xogħol kbir u insostitwibbli li jwettqu fil-komunitajiet tagħna għax jekk nitilfuqhom, żgur li s-soċjetà Maltija ma tibqax l-istess.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, l-Oppożizzjoni taqbel ma' dan l-Abbozz ta' Liġi; wara kollox dan nibet wara sentenza li ngħatat mill-Qorti kontra l-Każin De Paule ta' Raħal Ġdid.

Wara dik is-sentenza aħna ridna naraw kif nistgħu ngħinuhom lill-każini tagħna.

Oriġinarjament dan l-Abbozz ta' Liġi kien jittratta biss il-kirjiet tal-każini tal-baned però mbagħad ġew inklużi wkoll il-kirjiet privati.

Minkejja dan, bħall-kollega l-Onor.

Byron Camilleri jien ukoll se nikkonċentra fuq il-każini tal-baned u r-rwol tagħhom fis-soċjetà tagħna.

Jien suppost kelli nitkellem ilbieraħ iżda minħabba li jien u sħabi d-deputati tal-Ħames Distrett konna mistednin għal programm vokali u mużikali mill-isbaħ fl-okkażjoni tal-festa tal-Madonna tal-Ġilju, tlabt lill-Whip biex minflok nitkellem illum.

U sa mnalla għamilt hekk għaliex ilbieraħ erġajt irrifriskajt il-memorja tiegħi dwar ix-xogħol kbir li jagħmlu l-każini tal-baned.

Qabel niġi għar-rwol tal-każini tal-baned irrid niġbed l-attenzjoni għal dak li hemm fil-bidu ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, ċjoè li biex tiġi kkonsidrata, soċjetà trid tkun ilha mwaqqfa 70 sena.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Therese Comodini Cachia u jien iltqajna mal-Assoċjazzjoni tal-Każini tal-Baned u wasalna għall-konklużjoni li jkun aħjar li minflok 70 sena nagħmluha 50 sena ħalli nkopru l-20 każin li jinsabu fil-periklu li jitkeċċew mill-binja tagħhom, għalkemm jidhirli li hemm wieħed minnhom li kulma ilu mwaqqaf 30 sena u allura nittama li fl-istadju ta' Kumitat nikkonsidraw li nnaqqsu dan il-perjodu biex dan ikun kopert ukoll.

Dan il-każin mhuwiex fid-distrett tiegħi u ma twaqqafx ilbieraħ.

Dan ilu mwaqqaf mill-1987 u allura nħoss li dan ukoll għandu jiġi kopert mix-xibka li ġiet maħluqa b'mod tant tajjeb f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qed jemenda wkoll il-Kodiċi Ċivili bil-għan li jingħata rikonoxximent lill-kontribut li jagħtu l-każini tal-banda lill-kultura u lill-identità soċjali ta' Malta.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kontribut soċjali u kontribut kulturali però jien naħseb li l-każini tal-banda jagħtu wkoll kontribut ekonomiku, imma din hija xi ħaġa li niġi għaliha aktar 'il quddiem.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Byron Camilleri, il-każini huma skola tal-mużika però apparti milli jgħallmu l-mużika, dawn itellgħu wkoll attivitajiet u wirjiet matul is-sena kollha.

Fl-okkażjoni tal-lbieraħ kellna l-opportunità naraw ħames studenti, għadhom tfal, bilkemm jidhru, li kkwalifikaw u ngħataw ċertifikat.

Il-każini tal-banda huma l-benniena tal-mużika f'pajjiżna u huma l-post fejn it-tfal tagħna jitgħallmu strument bla ħlas.

Il-każini tal-banda huma fost l-aktar għaqdiet soċjali qodma u ħajjin fis-soċjetà tagħna.

Ħafna minnhom ma jeħdux biss ħsieb il-banda, jew il-festa, li hija karatteristika ewlenija tagħhom, imma huma attivi s-sena kollha.

Biss biss, il-każini tal-Imqabba, tal-Qrendi u taż-Żurrieq għandhom studio tar-radju u jagħmlu saħansitra maratoni biex jiġbru l-fondi għal skopijiet filantropiċi.

Għalhekk, bilfors wieħed irid iħares lejhom b'mod different milli jħares lejn entitajiet kummerċjali.

Sur President, imbagħad xi ngħidu għall-artisti tal-piroteknika?

Dawn ukoll joħorġu mill-każini tal-baned.

Ilbieraħ ikkommemorajna wkoll tliet persuni fl-Imqabba mis-Soċjetà tal-Ġilju li mietu matul din is-sena, tnejn artisti fil-piroteknika u ieħor li kien artist fil-lavur.

Kif qal tajjeb il-Ministru lbieraħ, kultant jekk lil dawn in-nies tarahom fit-triq, tgħid: "Imma dawn x'kontribut qegħdin jagħtu?", għax lanqas biss timmaġina l-kontribut tant tajjeb li jagħtu lil pajjiżna.

Kif diġà għedt, dawn jagħmlu attivitajiet soċjali matul is-sena kollha u jservu wkoll ta' post fejn iż-żgħażagħ jinġabru u jżommu bogħod mill-vizzji.

Il-każini tal-baned għandhom dixxiplina, huma organizzati u huma post sigur fejn wieħed jibgħat lit-tfal tiegħu.

Il-każini tal-baned huma wkoll ta' sapport għall-kunsilli lokali.

Kif nafu, il-kunsilli lokali jorganizzaw diversi attivitajiet soċjali, pereżempju l-Festa tal-Ħut, il-Festa tal-Ġbejniet, il-Festa tal-Irkotta u l-Festa tal-Ħalib, u f'dawn l-okkażjonijiet, il-kunsilli jduru wkoll fuq il-każini tal-baned biex jagħtuhom is-sapport tagħhom fl-organizzazzjoni ta' dawn l-attivitajiet.

Dan bħalma jagħtu sapport lill-parroċċa.

X'inhi l-festa Maltija mingħajr il-baned u l-każini tal-baned?

Kif għedt, dawn huma ċentri ta' attivitajiet, però rridu wkoll naraw il-problemi li qegħdin jiffaċċjaw.

Dawn l-għaqdiet jagħtu kontribut pożittiv kbir lis-soċjetà tagħna u għaldaqstant l-istat għandu jneħħilhom kull xkiel li jtellifhom.

Hawnhekk hu fejn nistgħu ngħinu aħna l-politiċi.

Jien, bħalma ovvjament jagħmlu d-deputati kollha ta' dan il-Parlament, niltaqa' ma' ħafna membri minn dawn l-għaqdiet.

Irridu nkunu prattiċi u nitkellmu fuq l-isfidi li għandhom is-soċjetajiet mużikali.

Waħda mill-isfidi jidher li hi li d-donazzjonijiet min-naħa tal-partitarji u s-soċji qegħdin jonqsu minħabba żewġ fatturi importanti.

L-ewwel nett il-partitarji akkanati qegħdin jonqsu u l-anzjani qegħdin ovvjament imutu, u t-tieni, il-maġġoranza tal-ġenerazzjoni żagħżugħa jew ikollha xi loan mal-bank jew inkella l-flus tonfoqhom f'tip ta' divertiment ieħor.

Naturalment dan mhuwiex tort tal-Gvern, imma huwa żvilupp fis-soċjetà tagħna.

Madanakollu xorta rridu naraw li kemm jista' jkun il-każini tal-banda ma jkollhomx xkiel.

Niġi għal punt ieħor.

Meta każin jagħmel xi tip ta' żvilupp jew restawr tas-sede tiegħu, dan jiġi jiswieh flejjes kbar.

Veru li wieħed jista' japplika għal għajnuna mill-Gvern bis-saħħa ta' diversi fondi li hemm, inkluż dawk tal-Unjoni Ewropea, imma biex każin jagħmel xi żvilupp ukoll irid jissellef mill-bank.

Issa fiż-żmien li ġej nistennew li r-rati tal-imgħaxijiet, li fl-aħħar snin kienu storikament baxxi, jibdew jogħlew u allura tajjeb li jkun hemm skemi tal-istat biex is-self lill-każini tal-baned ikunu bla interessi.

Barra minn hekk, fejn jidħol ir-restawr ta' każini qodma hemm diversi inizjattivi prattiċi li jistgħu jittieħdu.

Pereżempju lill-istudenti tar-restawr tal-MCAST nistgħu npoġġuhom hands on mal-professjonisti li jkunu qegħdin jagħmlu tali restawr.

Jew nistgħu nqabbdu studenti mill-ITS u studenti oħrajn biex jinġabru fondi għal dawn is-soċjetajiet mużikali permezz ta' attivitajiet ta' tisjir li jorganizzaw l-istess soċjetajiet f'ħafna okkażjonijiet.

L-okkażjonijiet tat-tisjir huma frekwenti ħafna fis-soċjetà Maltija li, bħal soċjetajiet Mediterranji oħra, tħobb tiltaqa' madwar l-ikel.

Sur President, meta niltaqa' ma' xi membru ta' xi soċjetà mużikali kważi dejjem nikkonkludi li rridu nsibu modi ġodda ta' kif nattiraw aktar studenti u kif it-tagħlim tagħhom jingħata valur.

Illum kulħadd jimbotta lit-tfal għall-edukazzjoni, inkluż fl-isport, fiż-żfin u anke fit-tagħlim ta' mużika fil-privat, iżda ħadd ma jieħu inizjattiva biex jirriklama s-soċjetajiet mużikali għax kif issemmi l-kelma "każin", ġieli titqanqal ċerta stigma.

Fis-soċjetajiet tal-banda jsir ħafna xogħol u tagħlim tal-mużika mingħajr ħlas u issa we have to start thinking outside the box.

L-awtoritajiet tal-edukazzjoni jistgħu, pereżempju, jieħdu t-tagħlim tal-mużika u l-attività volontarja bħala parti mill-portafoll tal-ħiliet tal-istudenti.

Il-Matsec għandu jkun studju u eżamijiet biss?!

Jista' jinvolvi element ta' tagħlim mhux akkademiku u parteċipazzjoni volontarja?

Qabel, fil-Milied, fil-karnival u f'Ħadd il-Palm, kienu jsiru programmi mill-fondi tal-banka tal-lottu bħala għajnuna lill-baned.

Illum dawn il-programmi nqatgħu.

Tista' allura titqajjem diskussjoni mal-Maltco biex dawn jerġgħu jibdew isiru?

Hemm ukoll ħafna attivitajiet governattivi fejn il-baned jistgħu jingħataw opportunità li jdoqqu, kif wara kollox isir barra minn Malta, fejn anke baned żgħar huma valorizzati bil-kbir mill-kunsilli lokali u gvernijiet.

Żvilupp interessanti ħafna fl-aħħar snin, speċjalment minn mindu dħalna fl-Unjoni Ewropea, kien il-koperazzjoni li nħolqot ma' baned barranin.

Dan hu qasam fejn il-Gvern jista' jgħin aktar.

Numru ta' soċjetajiet tal-banda jinkludu fihom taqsimiet oħrajn, fosthom tal-logħob tan-nar.

Issa fil-logħob tan-nar sar żvilupp kbir f'pajjiżna matul dawn l-aħħar għaxar snin u tista' tgħid li dan huwa l-unika ħaġa li neċċellaw fiha.

Diversi għaqdiet ħadu sehem u rebħu konkorsi barra minn Malta wara li fl-ewwel snin tal-millenju l-ġdid, beda jsir il-Festival Internazzjonali tal-Logħob tan-Nar fil-Port il-Kbir, imbagħad f'portijiet oħrajn.

Il-festi li darba kien hawn min bassar li setgħu jmutu mhux talli ma mitux, talli wħud minnhom jattiraw folol kbar minħabba l-logħob tan-nar.

Din hija tradizzjoni sabiħa li bdiet mill-benniena mużikali tal-każini, għalkemm il-pressjoni fuq l-ambjent bdiet tinħass ukoll minħabba l-artijiet fejn jinħaraq il-logħob tan-nar.

Il-Gvern, l-awtoritajiet lokali u dawk ambjentali għandhom jagħtu valur ukoll lill-art minn fejn jinħaraq il-logħob tan-nar.

Dan hu fejn il-flus jagħmlu ħsara lil-livell tal-għajxien.

Pereżempju parti minn fejn jinħaraq logħob tan-nar mill-isbaħ fi Triq il-Konvoj ta' Santa Marija l-Imqabba, daħlet fiż-żona tal-iżvilupp u jidher li se jinbeda xi proġett u allura l-logħob tan-nar se jitnaqqas minn parti sostanzjali ta' dik it-triq.

Meta nitkellem ma' dawk involuti jsemmuli wkoll il-ħlas għoli għal permessi taż-żamma tal-ordni, speċjalment għal programmi żgħar fil-lokalitajiet fix-xitwa.

Hemm ukoll il-problema tal-insurances għall-ħruq tan-nar u l-armar.

Il-kumpaniji tal-piroteknika qegħdin joperaw f'atmosfera fejn bilfors trid tintalab insurance u hemmhekk fejn forsi jista' jkun hemm ukoll għajnuna mill-Gvern.

Kif jafu tajjeb, il-kumitati tal-każini tal-banda ma jeħdux ħsieb il-banda biss u għandna napprezzaw ħafna aktar ix-xogħol tagħhom.

F'soċjetà ħajja jrid ikollna dak li jlaqqagħna flimkien f'ambjent volontarju u mhux biss dak li hu kummerċjali u ekonomiku.

Anzi, is-sabiħ fil-ħajja ma tistax tixtrih!

Is-sabiħ tal-ħajja ma jidħolx fiċ-ċifri tal-ekonomija!

Il-każini tal-banda jikkontribwixxu bil-kbir għal dak li hu sabiħ f'ħajjitna u allura aħna l-politiċi rridu naraw li nkunu ta' servizz għalihom għax daw n qegħdin jagħtu ħafna lil pajjiżna.

Nixtieq nagħmel l-aħħar punt dwar il-kontribut ekonomiku indirett tas-soċjetajiet mużikali tagħna.

Pajjiżna jiddependi mit-turiżmu.

It-turiżmu huwa sinonimu, speċjalment fix-xhur tas-sajf, mhux biss mal-baħar u x-xemx, imma anke mal-festi li jkollna ta' kull ġimgħa.

U x'inhuma l-festi mingħajr il-każini tal-baned?

X'inhuma l-festi mingħajr il-logħob tan-nar li jagħmlu l-każini tal-baned?

Dan huwa l-kontribut ekonomiku indirett tagħhom.

Sur President, qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi nerġa' ntenni l-appoġġ sħiħ tal-Oppożizzjoni għal dan l-Abbozz ta' Liġi, anzi nixtieq nara kif nistgħu nkunu ta' aktar għajnuna.

Jista' jkun li din il-liġi se toħloq sfida, però rridu nibqgħu naħsbu u nsibu soluzzjonijiet u alternattivi għal dawn il-każini.

Ma jistax ikun li għandna 20 każin f'pajjiżna li nistgħu nitilfuhom.

Għalhekk nerġa' ngħid, il-Gvern se jkollu l-appoġġ tagħna għaliex pajjiżna jiddependi ħafna mill-kontribut li jagħtu l-każini tal-baned.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sinjura President, se jkolli nimprovizza ftit id-diskors tiegħi għaliex ġejt ippreparat biex nindirizza parti minn dak li tkellmet dwaru l-Onor.

Therese Comodini Cachia lbieraħ, però wara li smajt lill-Onor.

Hermann Schiavone jitkellem, ikolli nistqarr li ninsab ftit konfuż għax donnu l-Oppożizzjoni qiegħda tieħu pożizzjonijiet differenti fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Hawnhekk qegħdin niddibattu emendi li jittrattaw żewġ suġġetti.

Jiġifieri għalkemm qegħdin nagħmlu Abbozz ta' Liġi wieħed, dan jittratta żewġ suġġetti distinti minn xulxin.

Fil-fatt, fl-ewwel parti tiegħu nsibu emendi li jikkonċernaw residenzi li dwarhom hemm titolu ta' kera li huwa derivanti minn konċessjoni enfitewtika, jiġifieri kien hemm kuntratt ta' ċens li mbagħad, bis-saħħa ta' liġi, inqaleb f'kera, mentri fit-tieni parti nsibu emendi li jikkonċernaw il-każini tal-baned.

Ir-residenzi li qegħdin nitkellmu fuqhom hawnhekk huma dawk li dwarhom hemm kuntratt ta' kera li joħroġ mill-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta.

Din hija liġi tal-1979 li bis-saħħa tagħha nħolqu diversi protezzjonijiet għal skop soċjali.

Fost il-protezzjonijiet hemm dawk tal-konċessjonijiet enfitewtiċi, jiġifieri fejn għandek kuntratt ta' ċens temporanju li mhuwiex perpetwu, jiġifieri għal dejjem, imma li jiskadi wara numru ta' snin.

Bis-saħħa ta' din il-liġi tal-1979, fi tmiem ta' dik il-konċessjoni enfitewtika ċ-ċens jinqaleb f'titolu ta' kera.

Mela minflok l-enfitewta jispiċċa barra mir-residenza, bis-saħħa ta' din il-liġi jista' jkompli jokkupa dik il-proprjetà permezz ta' kuntratt ta' kera.

X'inhi s-sitwazzjoni llum?

Ir-reġim legali maħluq b'din il-liġi tal-1979 ġie attakkat fil-qrati tagħna għal darba, darbtejn, tliet darbiet.

Il-konsegwenzi jew l-eżiti tas-sentenzi tal-qrati tagħna huma magħrufa u d-diffikultà prinċipali ta' din il-liġi mhuwiex il-prinċipju tagħha, għax il-prinċipju tagħha jaqa' f'dak li jissejjaħ "margin of appreciation" li għandu kull gvern.

Meta l-istat illeġiżla u għamel din il-liġi fl-1979, l-iskop fundamentali tagħha kien li tingħata protezzjoni lil min ma kellux residenza alternattiva.

Dak huwa skop tajjeb u kemm il-ġurisprudenza tagħna kif ukoll il-Konvenzjoni Ewropea jippermettuh.

Li ma tippermettix il-Konvenzjoni Ewropea huwa li jkollok sproporzjon.

U x'inhu dan l-isproporzjon?

L-isproporzjon huwa meta s-sid jiġi obbligat, peremzz ta' liġi, li jitlob kumpens li jkun baxx wisq.

Ħalli nagħti eżempju.

Ejja ngħidu li jien sid ta' proprjetà li tiswa €100,000 u l-valur tagħha fuq is-suq tal-kera hu ta' bejn wieħed u ieħor 3% tal-valur tagħha, jiġifieri €3,000 fis-sena iżda l-kumpens li qed nirċievi huwa ta' €300 fis-sena.

Hemmhekk għandek kwestjoni ta' sproporzjon.

Hemm kwestjonijiet ta' sproporzjon akbar għax hemm proprjetajiet li jiswew €0.5 miljun, pereżempju, u l-kumpens li qed jirċievi s-sid huwa ta' €300 fis-sena.

Sur President, wieħed bilfors irid iħares lejn dak li jgħidu s-sentenzi tal-qrati tagħna biex jifhem ir-raġuni wara dawn l-emendi.

Issa hawnhekk irrid ngħid li matul diversi leġiżlaturi qabel l-2013, ħaddieħor, għalkemm diġà kien konxju tal-problema għaliex il-qrati tagħna ilhom jissenjalaw din il-problema sa mis-sena 2000, jew m'għamel xejn jew inkella għamel biss attentati fjakki biex taparsi jindirizza s-sitwazzjoni.

X'qalu l-qrati tagħna tul is-snin?

Hawnhekk niġu għall-ewwel diffikultà!

Filwaqt li l-qrati tagħna tista' tgħid li llum ħadu pożizzjoni konsistenti u jgħidu li fejn għandek sproporzjon, għandek kwestjoni ta' ksur tad-drittijiet tas-sid li joħorġu kemm mill-Kostituzzjoni kif ukoll mill-Konvenzjoni Ewropea, meta jiġu għar-rimedju mhux dejjem jaqblu bejniethom.

Saħansitra l-ġimgħa li għaddiet ingħatat sentenza rigward fond kummerċjali differenti fejn il-qorti ma mxietx fuq l-istess binarju u kriterju li mxew ta' qabilha.

Imma x'qalu l-qrati tagħna?

Kien hemm sentenzi li qalu li fejn għandek din il-kwestjoni tal-isproporzjon, jiġifieri s-sid ikun qed jirċievi inqas milli ħaqqu, id-differenza jrid jagħmel tajjeb għaliha l-Gvern.

Jiġifieri jekk għandek proprjetà li tiswa tant u l-inkwilin ikun qed iħallas inqas, biex tiġi indirizzata l-kwestjoni tal-isproporzjon id-differenza jrid jagħmel tajjeb għaliha l-istat.

Hemm sentenzi li qalu hekk.

Hemm imbagħad sentenzi li qasmu l-piż bejn l-istat u min qed jokkupa l-proprjetà u hemm sentenzi oħrajn li qalu li ġaladarba l-liġi tmur kontra l-Kostituzzjoni u kontra l-Konvenzjoni Ewropea, l-inkwilin jew min ikun qed jokkupa l-proprjetà jitlef id-drittijiet kollha li għandu fuq dik il-proprjetà, u hawnhekk fejn qamet id-diffikultà prinċipali li wasslet biex jitressqu dawn l-emendi.

Hemm sentenzi li qegħdin jgħidu li fi kwestjoni ta' sproporzjon, l-inkwilin ma jistax jippretendi li jibqa' jokkupa dik il-proprjetà u għandu jiġi żgumbrat, anke jekk ma jkollux il-mezzi biex isib residenza alternattiva.

Imbagħad hemm ir-raba' kumplikazzjoni.

Apparti minn dan in-nuqqas ta' konsistenza fid-deċiżjonijiet tal-qrati tagħna għax kull qorti jkollha l-fehma tagħha dwar kif għandha tapplika l-Konvenzjoni Ewropea u dwar kif għandha tapplika l-Kostituzzjoni, is-sitwazzjoni tkompli tikkomplika ruħha iżjed bid-deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex il-Qorti Ewropea b'mod konsistenti qatt ma tikkundanna lill-individwi, jew lill-privat, imma dejjem tikkundanna lill-istat.

Mela fejn il-Qorti Ewropea ssib li hemm kwestjoni ta' sproporzjon bejn dak li ħaqqu jirċievi s-sid u dak li attwalment qed jirċievi, il-Qorti Ewropea qatt ma tgħid li l-inkwilin jew min qed jokkupa l-proprjetà jrid jitlaq 'il barra mill-proprjetà imma tordna lill-istat biex jagħti kumpens lis-sid ħalli jpatti għal dak l-isproporzjon.

Mela hawnhekk għandna din l-anomalija li l-qrati tagħna ġieli jordnaw li jiġi żgumbrat individwu minn post biex titpatta l-kwestjoni tal-isproporzjon mentri l-Qorti Ewropea qatt meta tiddeċiedi li tiżgumbra individwu.

Minħabba din l-anomalija, jekk tkun avukat u tintalab biex tagħti parir dwar suġġett simili, kważi kważi tieħu qatgħa!

Kulma tista' tgħidlu lill-klijent huwa x'qalu diversi sentenzi però żgur li ma tistax tagħtih parir li jkun konsistenti jew uniformi.

Għalhekk l-ewwel skop ta' dawn l-emendi huwa li tiġi introdotta ċertezza.

Sur President, l-emendi li qed nipproponu aħna mhumiex perfetti.

Fil-fatt l-Onor.

Comodini Cachia lbieraħ fid-diskors tagħha għamlet punti legali li jien segwejt b'interess.

Jiġifieri nafu li dawn l-emendi mhumiex perfetti, u naħseb li ebda emendi li nistgħu nagħmlu mhu se jkunu perfetti għax dejjem jista' jinqala' sid li jiddeċiedi li jikkontestahom, però naħseb li huma emendi kuraġġużi, solidi u huma emendi li fl-aħħar mill-aħħar jirrikonoxxu d-diffikultà li għandna llum.

L-iskop prinċipali tal-liġi tal-1979 kien skop soċjali imma sfortunatament, illum għandna sitwazzjoni fejn jista' jkun li l-inkwilin jirbaħ il-lotterija, jew forsi jkun finanzjarjament b'saħħtu, u xorta jibqa' jibbenefika minn din il-liġi u allura xi mkien l-iskop soċjali ntilef.

Fil-verità, għalkemm l-iskop wara din il-liġi kien wieħed soċjali, fil-liġi nnifisha dak l-iskop qatt ma kien kristallizzat għaliex x'tgħid il-liġi qatt ma kien abbinat mal-mezzi tal-individwu u huwa proprju għalhekk li nħolqot l-anomalija li jista' jkun hemm xi miljunarju, jew forsi bniedem li għandu mezzi qawwija, li jibqa' jgħix fi proprjetà li hija protetta bil-Kap.

158 u jħallas biss ammonti żgħar f'kera, u dan meta fl-istess waqt ikollu diversi proprjetajiet li jkun qed jikkapitalizza minnhom.

Każijiet simili jeżistu f'pajjiżna, Sur President.

Għalhekk, l-ewwel ħaġa kuraġġuża li jagħmlu dawn l-emendi hija li jindirizzaw din l-anomalija.

Tajjeb ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi ma jħarisx biss lejn is-sitwazzjoni tal-okkupant imma janalizza l-problema u jindirizzaha across the board.

Jiġifieri dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed iħares kemm mill-ottika tas-sid, kif ukoll mill-ottika tal-inkwilin.

Issa l-kelliema tal-Oppożizzjoni lbieraħ qalu li dan huwa badly drafted.

L-ewwel nett jekk hemm bad drafting, li fl-opinjoni tiegħi ma hemmx, kont nistenna l-kontroproposti u t-tieni, meta tanalizza l-klawsoli waħda waħda ssib li dawn huma emendi li mhux talli mhumiex badly drafted, talli qed janalizzaw id-diffikultajiet li joħorġu mill-ġurisprudenza tagħna u jindirizzaw is-sitwazzjoni.

Sur President, l-emenda prinċipali li qed nipproponu fir-rigward tal-konverżjonijiet minn ċens għal kera hija li jibsa jsir means test.

Aħna qed nipprovaw nintroduċu l-prinċipju li ġaladarba din hija liġi bi skop soċjali, huwa naturali u loġiku li għandu jgawdi minnha min huwa fil-ħtieġa.

Għaldaqstant qed nipproponu li jibda jsir means test biex issir distinzjoni bejn min għandu bżonn u min m'għandux il-bżonn.

B'hekk, issir ukoll ġustizzja mas-sid.

Naħseb li dan huwa prinċipju paċifiku u jikkonferma li l-akkomodazzjoni soċjali hija obbligu tal-istat u mhux tal-privat.

Minkejja dan, l-istat għandu l-fakultà mogħtija lilu bil-Konvenzjoni Ewropea li jipprovdi wkoll għaċ-ċirkostanzi msemmija fil-liġi tal-1979, li fil-prinċipju mhijiex liġi ħażina u hija aċċettabbli, anke mil-lat konvenzjonali, li l-istat ikun jista' jagħmel miżuri bħalma huma dawn l-emendi, basta jindirizza l-kwestjoni tal-proporzjon.

Persuna li m'għandhiex il-mezzi biex issib akkomodazzjoni alternattiva se tibqa' tibbenefika mill-istess protezzjoni li kellha sal-lum; l-unika differenza hija li se tiġi indirizzata l-kwestjoni tal-isproporzjon.

Fil-fatt, għalkemm is-sid mhux bilfors li se jkun qiegħed jirċievi daqskemm kien jirċievi li kieku kellu jikri l-proprjetà fuq is-suq miftuħ, id-differenza se titnaqqas ferm għax qed ngħidu li r-rata tal-kera għandha tkun sa massimu ta' 2% tal-valur tal-proprjetà.

Qed ngħidu wkoll li se tkun fid-diskrezzjoni tal-Bord tal-Kera li jvarja l-ħlas dovut skont iċ-ċirkostanzi partikolari li jkollu quddiemu, ċjoè skont iċ-ċirkostanzi tas-sid u tal-inkwilin.

L-importanti li dan ma jkunx aktar minn 2% tal-valur tal-proprjetà.

B'hekk, nemmen li se tiġi indirizzata b'mod kuraġġuż il-kwestjoni tal-isproporzjon.

Dan huwa mod innovattiv, fejn il-Bord tal-Kera se jkun l-organu ġudizzjarju li se jiġi fdat b'dan l-eżerċizzju tal-means test.

Il-Bord tal-Kera se jkun l-organu ġudizzjarju li jiddetermina jekk il-means test huwiex sodisfaċenti jew le.

Imbagħad eventwalment jistabbilixxi r-rata tal-kera kif ukoll il-kundizzjonijiet tal-kirja.

Xi ħaġa oħra importanti li qed ngħidu hija li min jibbenefika minn din il-liġi jrid jibqa' jissodisfa l-kriterju li m'għandux mezzi li jeċċedu l-means test.

Dan ifisser li jekk persuna kienet taqa' taħt il-Kap.

158 meta sar il-means test però mbagħad kellha tibdil fiċ-ċirkostanzi tagħha u pereżempju - każ estrem - rebħet il-lotterija, din ma tistax tippretendi li tibqa' tibbenefika minn dawn il-kirjiet protetti bil-Kap 158.

Dan huwa prinċipju ieħor innovattiv li se jkun qed jiġi introdott b'din il-liġi.

Hemm diversi emendi oħra li mhux se noqgħod nidħol fit-teknikalitajiet tagħhom waħda waħda, però dawn għandhom il-prinċipju komuni li jindirizzaw din id-diffikultà tal-isproporzjon.

Fil-każ li ma jkunx hemm sentenza ta' qorti u dak li jkun ikollu biżżejjed mezzi, mhux qed ngħidulu li jrid jiżgombra ruħu mill-proprjetà b'mod immedjat, imma qed nintroduċu l-perjodu ta' ħames snin.

Jiġifieri dak li jkun ikun jista' jibqa' jirrisjedi fil-proprjetà sa ħames snin, imbagħad ikollu jċedi t-titolu tiegħu.

Dan meta ma jkunx hemm sentenza ta' qorti.

L-emendi jitkellmu wkoll dwar meta jkollna sentenza ta' qorti, jew tal-Bord, li tiddikjara li hemm sitwazzjoni ta' sproporzjon.

Ejja ngħidu li s-sid ikun mar quddiem il-qorti, talab lill-qorti tiddikjara li bil-konverżjoni ta' ċens għal kera hemm sproporzjon u qed jirċievi ħafna u ħafna inqas minn dak li jagħtih is-suq miftuħ u l-qorti qablet miegħu u tagħti rimedju jew dikjarazzjoni li hemm sproporzjon.

L-Abbozz ta' Liġi qiegħed jindirizza dawn is-sitwazzjonijiet ukoll, u hawnhekk għandna emenda oħra innovattiva, però din se nabbinaha mal-emenda li qed tiġi proposta għall-każini u nabbinaha wkoll mal-emenda li ddibattejna fir-rigward tal-kmamar tan-nar.

Ilbieraħ l-Onor.

Comodini Cachia tkellmet ħafna dwar din l-emenda li tittratta każijiet fejn il-qorti tkun iddikjarat li hemm sproporzjon però l-inkwilin xorta jkun għadu fil-pussess tal-proprjetà.

Jien segwejt il-punti li semmiet u se nidħol fil-kwestjoni tal-konsistenza.

Il-prinċipju wara l-emenda li għamilna fir-rigward tal-kmamar tan-nar u l-prinċipju wara l-emenda li qed nipproponu fir-rigward tal-kera tal-każini huwa identiku u allura kif l-Oppożizzjoni qed tgħid li ma taqbilx mal-emendi li qed niddibattu llum, u qed tgħid li huma badly drafted, meta kienet appoġġjat b'mod totali l-emenda fir-rigward tal-kmamar tan-nar?!

Bir-rispett kollu, il-prinċipju huwa wieħed identiku.

Hermann Schiavone tkellem b'mod differenti u allura forsi llum ġiet eliminata l-inkonsistenza li smajna lbieraħ.

Il-prinċipju huwa wieħed u l-Oppożizzjoni trid tiddeċiedi.

Ma tistax tkun favur l-emendi tal-kmamar tan-nar u tkun kontra l-emendi li qed nipproponu għall-każini.

Dawn it-tnejn huma soċjetajiet li għandhom rwol kruċjali fl-organizzazzjoni tal-festi tagħna, u dan semmewh kemm-il darba l-Onor.

Għaldaqstant nappella biex ikollna konsistenza fid-dibattiti.

Ma jistax ikollna inkonsistenzi.

Ma jistax ikollna dibattiti li ma jkunux kostruttivi.

Ma naħsibx li aħna suppervi b'tali mod li m'aħniex lesti li naċċettaw il-kritika, jew li m'aħniex lesti nisimgħu fejn jista' jsir aħjar.

U naħseb li jkun ta' disservizz li inti tkun kritiku bla ma tipproponi emendi kostruttivi.

Kien ikun aktar faċli li wieħed jibqa' għaddej u jinjora r-realtà u l-inċertezza kbira li hemm hemm barra, kemm min-naħa tas-sidien kif ukoll min-naħa ta' inkwilini, però dawn l-emendi huma bżonjużi.

Aħna li naħdmu fil-professjoni legali nafuh sew dan għax ta' kull ġimgħa nsibu dawn is-sitwazzjonijiet ma' wiċċna.

Kulħadd jistaqsik x'se jiġri minnu u jekk jiftaħ kawża fejn se tmur.

Sur President, jien la jien kritiku tas-sidien u lanqas tal-inkwilini.

Kulħadd għandu d-drittijiet u l-interessi tiegħu.

Naturalment l-interessi tas-sid żgur li huma kunfliġġenti mal-interessi tal-inkwilin.

Għalhekk, jien dejjem nipprova nara s-sitwazzjoni mill-ottika taż-żewġ partijiet.

F'dan il-każ, fuq naħa għandna l-inkwilin, li daħal f'post u kellu ċ-ċertezza li ngħatat lilu bil-liġi tal-1979 u li issa din il-liġi lanqas jaf hux se jkompli jiggwadanja minnha jew le, u fuq in-naħa l-oħra għandna s-sid li tteħditlu proprjetà li mingħalih kien se jeħodha lura fl-1990, meta suppost kienet tiskadi l-konċessjoni enfitewtika, imma bis-saħħa tal-istess liġi tal-1979 spiċċa kellu jikri dik il-proprjetà għal perjodu indefinit.

Dik hija r-realtà li għandna llum.

Allura li qed nagħmlu b'dawn l-emendi huwa li qed nindirizzaw is-sitwazzjoni kemm tas-sidien kif ukoll tal-inkwilini biex tal-inqas ikunu jafu l-pożizzjoni legali tagħhom x'inhija, anke bi pronunzjament ġudizzjarju ta' dak li jridu jħallsu.

Naturalment jista' jkun hemm min jikkontesta dawn l-emendi għax kulħadd għandu d-dritt mogħti lilu bil-Kostituzzjoni u bil-Konvenzjoni Ewropea ta' aċċess għal qorti.

Għalhekk aħna demokrazija ħajja.

Għalhekk aħna demokrazija vibranti, fejn is-saltna tad-dritt u l-qrati tagħna huma b'saħħithom.

Tant kemm għandna qrati b'saħħithom u tant kemm għandna qrati li japplikaw b'mod b'saħħtu l-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni li kellna bilfors nindirizzaw l-ilmenti li bdew jagħmlulna.

Kellna diversi sentenzi tal-qrati li ġew komunikati lil din il-Kamra, inkluż dik li semmejt aktar qabel tal-fond kummerċjali fi Triq ir-Repubblika, u meta Qorti superjuri tikkomunika sentenza lil din il-Kamra ma nistgħux naġixxu bħallikieku qatt ma ġara xejn.

Issa f'dan il-każ il-Qorti bagħtet sentenza quddiemna u qaltilna li hawn kwestjoni ta' ksur tal-Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni li rridu nieħdu ħsiebha, u dak huwa dak li qed jagħmlu dawn l-emendi.

Din il-kwestjoni tal-isproporzjon tqajmet f'diversi sentenzi u aħna qed nindirizzawha mingħajr ma ninjoraw il-pożizzjonijiet u l-interessi kemm tal-inkwilin kif ukoll tas-sid.

Naħseb li dawn l-emendi mhux biss jindirizzaw il-kwestjoni tan-nuqqas ta' ħlas li kien qed jirċievi s-sid tul is-snin imma jindirizzaw ukoll id-drittijiet tas-sid u tal-inkwilin mingħajr ma joħolqu sitwazzjoni fejn in-nies jispiċċaw żgumbrati mill-proprjetà tagħhom.

Dawn huma episodji li ġraw.

Kien hawn min irnexxielu jġib dikjarazzjoni minn qorti li hemm ksur tal-Kostituzzjoni jew tal-Konvenzjoni Ewropea u mbagħad wara segwa bi proċeduri ta' żgumbrament u l-inkwilin spiċċa fit-triq.

Dawn l-emendi qed jindirizzaw dik is-sitwazzjoni wkoll.

Dan l-Abbozz ta' Liġi fih ukoll emendi li jindirizzaw il-kwestjoni tal-każini, li wkoll jistgħu jispiċċaw f'din is-sitwazzjoni.

Issa f'dawn l-emendi hemm żewġ ottiċi li wieħed irid jara.

L-ewwel nett hemm każini li t-titolu tagħhom ġie terminat mhux minħabba nuqqas ta' ħlas ta' kera imma minħabba tibdil strutturali li għamlu mingħajr il-permess tas-sid.

Hawnhekk forsi nieħu spunt mis-sentenza tal-Qorti dwar il-Każin de Paul, li applikat il-liġi kif inhi, u nistaqsi jekk għandniex nibdew naħsbu biex nagħmlu reviżjoni tal-kwestjoni tat-tibdil strutturali.

Il-liġi bħalissa tgħid li jekk l-inkwilin jagħmel tibdil strutturali mingħajr il-kunsens tas-sid, anke f'residenza, il-konsegwenza tkun li jiġi terminat it-titolu ta' kera.

L-ironija hi li hemm ħafna tibdil strutturali x'wieħed jista' jagħmel li jżid il-valur u l-preġju tal-post.

Forsi jkun hawn min jgħid li s-sid xorta għandu d-dritt li joġġezzjona.

Veru, però hemm ftit ta' inkonsistenza għaliex il-liġi ma tagħtix diskrezzjoni lill-Qorti f'dawn il-każijiet u tibdil strutturali mingħajr il-kunsens tas-sid dejjem iwassal biex it-titolu jiġi terminat.

Hemm ukoll sentenzi tal-qrati tagħna li jitkellmu fuq meta t-tibdil strutturali jista' jitreġġa' lura u jgħidu li f'dawn il-każijiet il-kirja m'għandhiex tintemm, però jien naħseb li aktar m'għandhiex tintemm meta t-tibdil itejjeb il-valur tal-fond!

Jekk għandi fond li bit-tidbil li għamiltlu tellajtlu l-valur sostanzjalment, għaliex għandu jkun hemm il-konsegwenza tat-terminazzjoni tal-kirja?!

Naħseb li l-emenda li qed nipproponu fir-rigward tal-każini tal-banda se toħloq dibattitu għax hija emenda inovattiva però wieħed irid jara l-kuntest kollu.

Wieħed irid jara din l-emenda anke fil-kuntest tal-funzjoni li jservu l-każini tal-banda.

Ovvjament dan filwaqt li nindirizzaw l-ammonti li se jkunu qed jirċievu s-sidien.

Sur President, nappella biex nirrikonoxxu li llum qegħdin fis-sena 2018 u mhux fis-sena 1979.

Mill-1979 sal-lum għaddew ħafna snin u dak li kien jgħodd fl-1979 - meta f'Malta l-Konvenzjoni Ewropea tal-1987 saret tagħmel parti mill-ordinament ġuridiku Malti - mhux bilfors għadu jgħodd fil-ġurnata tal-lum.

Is-sitwazzjoni nbidlet ħafna u l-bżonnijiet soċjali nbidlu wkoll.

Għad hemm min għad għandu bżonn l-għajnuna soċjali, u dan ma nistgħux ninjorawh, u allura permezz ta' dawn l-emendi se nkunu qed nindirizzaw il-bżonnijiet ta' dawn il-persuni fid-dawl tar-realtajiet soċjali li għandna llum.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sinjura President, kemm il-membri tal-Gvern kif ukoll il-membri tal-Oppożizzjoni enfasizzaw il-punt li din il-liġi qed issir biex jintlaħqu l-bilanċ u l-proporzjonalità li hemm bżonn.

Fil-fatt, l-iskop ta' din il-liġi huwa twofold għaliex la jrid ibati min illum qiegħed fil-kera u lanqas ma jrid ibati u jkompli jiċċaħħad mill-proprjetà tiegħu s-sid tal-istess proprjetà.

Jien nemmen li biex nagħmlu dan, l-ewwel u qabel kollox irridu nkunu konxji tar-realtajiet u tas-sitwazzjonijiet kollha li għandna u mhux ta' xi wħud.

Pereżempju lkoll kemm aħna nafu li llum hawn nies li ma jifilħux iħallsu kera għolja.

Saħansitra hemm minnhom li lanqas se jkunu jifilħu jħallsu l-kera kif qiegħda tiġi proposta f'din il-liġi.

Imbagħad hemm dawk li mhux talli jifilħu jħallsu l-kera bla problemi, talli huma kkunsidrati li huma pjuttost well-off.

Għaldaqstant inħoss li din il-liġi trid tagħmel dawn it-tip ta' differenzi.

Wara kollox dan huwa x-xogħol tal-politiku; il-politiku qiegħed hemmhekk għall-ġid tan-nies.

Il-politiku qiegħed hemmhekk biex jilleġiżla fl-interess ta' kulħadd.

Nammetti li din il-liġi hija pjuttost tricky u allura importanti li f'dan il-mument kruċjali ħadd ma jagħlaq widnejh, anzi għandna nitkellmu u niddiskutu kemm nistgħu biex nipprovaw intejbuha u nagħmluha aħjar.

Huwa għalhekk li jien illum se nagħmel biss ħames osservazzjonijiet, sabiex meta niġu fi stadju ta' Kumitat, verament inkunu nistgħu nagħmlu t-tibdiliet neċessarji.

Nibda bl-ewwel osservazzjoni tiegħi li hija preċiżament fuq is-subklawsola 3(2).

Din is-subklawsola tgħid hekk:

"(2) Il-proprjetarju għandu jkollu l-jedd jippreżenta rikors quddiem il-Bord li jirregola l-Kera fejn jitlob li l-kera tiġi riveduta għal ammont li ma jeċċedix it-tnejn fil-mija fis-sena, tal-valur liberu u frank tas-suq miftuħ tad-dar … "

Din is-subklawsola taqta' miż-żewġ naħat u tolqot ħażin kemm lis-sid kif ukoll lill-kerrej.

Ħalli nibda bil-kerrej li ma jiflaħx iħallas, jiġifieri l-kerrej li veru huwa fqir.

Forsi m'għandniex eluf kbar ta' nies li huma tant foqra li ma jifilħux iħallsu l-kera, però dawn huma nies bħalek u bħali, Sinjura President, u allura din il-liġi trid taħseb għalihom ukoll.

Ejja nassumu li d-dar fejn qed joqħod il-kerrej illum tiswa €200,000, prezz raġonevoli ħafna għas-suq tal-lum.

Skont din il-klawsola, il-kera tista' titla' sa 2% fis-sena tal-valur tal-proprjetà u allura fil-każ ta' din id-dar li tiswa €200,000, il-kera tista' titla' sa €4,000 fis-sena. €4,000 mhux kulħadd jiflaħ iħallashom u allura x'se jiġri minn dawn in-nies?

Verament se nħalluhom jispiċċaw barra fit-triq?

Naħseb li ħadd ma jrid li dawn in-nies jispiċċaw fit-triq u allura rridu naraw kif nindirizzaw din il-problema reali.

Min-naħa l-oħra, peress li qed ngħidu li l-proprjetà se tkun tista' tinkera sa massimu ta' 2% tal-valur tal-istess proprjetà, qegħdin nagħmlu inġustizzja mas-sid meta wieħed jikkonsidra kif inhu s-suq tal-kiri llum.

Fil-fatt, min qiegħed fis-settur jgħidlek li bħala return fuq il-proprjetà, il-kirja normalment tkun 5% tal-valur.

Mela min illum il-proprjetà tiegħu hija libera, jista' jikriha u jdaħħal 5%, u lil min diġà ilu għal snin sħaħ ma jistax jikri ħwejġu stess lil ħaddieħor qegħdin ngħidulu: Lilek bit-2% biss se nħalluk tikri!

Mela wieħed jista' jiggwadajna 5% u l-ieħor 2%.

Forsi min qed jismagħni jgħid: U iva, bejn 2% u 5% kulma hemm 3%!

Aħdmu n-numri biex verament tifhmu x'qed ngħid!

Fuq dan il-punt għalija din il-liġi qed toħloq diskriminazzjoni u distorsjoni bejn sid u ieħor.

Sinjura President, irridu niftakru wkoll li min jikri jrid iħallas 15% taxxa.

Ejja nieħdu dar li tiswa €300,000.

Sid li għandu dar li tiswa €300,000 u hija diġà mikrija, taħt din il-liġi l-aktar li jista' jikriha huwa għal €6,000 fis-sena.

Xħin iħallas it-taxxa dan jibqagħlu fil-but €5,100.

Sid ieħor li l-proprjetà tiegħu wkoll tiswa €300,000 u jista' jitfagħha fuq is-suq kif irid hu se jieħu lura 5%, u allura se jkun jista' jdaħħal €15,000 fis-sena.

F'dan il-każ, is-sid se jħallas kważi €3,000 taxxa u allura fil-but se jibqagħlu madwar €12,000.

Dan hu każ ta' żewġ proprjetajiet li t-tnejn jiswew €300,000 iżda sid minnhom, għaliex se jintlaqat b'din il-liġi l-aktar li jista' jibqagħlu fil-but huwa €5,000 u s-sid l-ieħor se jdaħħal €12,000!

Għalija dik hija inġustizzja.

Kif għedt fl-introduzzjoni tiegħi, l-iskop ta' din il-liġi huwa li jintlaħqu l-bilanċ u l-proporzjonalità li hemm bżonn, u fuq dan qed naqblu Gvern u Oppożizzjoni, imma issa rridu naraw kif verament se naslu għalihom.

Anke jekk pereżempju nħarsu lejn il-banek.

Meta xi ħadd jissellef biex jixtri dar bl-iskop li jikriha, il-bank tafu kemm jitolbu imgħaxx? 4%!

Mela jekk xi ħadd investa f'dar u se jintlaqat b'din il-liġi, dan miskin se jdaħħal 2% meta l-imgħaxx tal-bank huwa ta' 4%!

Għalhekk għedt li din is-subklawsola taqta' miż-żewġ naħat.

Lil min verament huwa batut se nkomplu nsallbuh filwaqt li s-sidien qed noħolqu żbilanċ bejniethom.

Sur President, irridu naġixxu bil-għaqal.

Jien nemmen li min illum jiflaħ iħallas il-kera, għandu jmur u jikri xi mkien ieħor u mhux jibqa' jikri proprjetà li taqa' taħt din il-liġi.

Dan il-punt se nkun qed nispjegah fid-dettall aktar 'il quddiem però min-naħa l-oħra, fil-każ ta' dawk li ma jifilħux iħallsu għaliex verament huma foqra, hemmhekk il-Gvern irid jara kif se jsolvi l-problema, u jsolviha mhux billi joħloq liġi u jitfa' r-responsabbiltà u l-piż fuq is-sid privat.

Hija responsabilità tal-Gvern li jipprovdi lil dawn in-nies fejn joqogħdu.

Għalhekk tajjeb li jkun hawn is-surplus fil-pajjiż, ħalli s-surplus jintuża fuq każijiet li huma verament ġusti bħalma huma l-każijiet ta' dawn in-nies!

It-tieni osservazzjoni tiegħi tittratta s-subklawsola 3(4), li titkellem fuq meta jkun hemm kawża għaddejja quddiem il-Bord tal-Kera u l-kerrej ma jkunx jissodisfa l-kriterji ta' dħul.

Hawnhekk qed ngħidu li fil-każ li l-kerrej ma jkunx jissodisfa l-kriterji ta' dħul, dan se jkollu ċans ħames snin biex jitlaq minn dik il-proprjetà.

Hawnhekk nistaqsi: Ħames snin huwa perjodu ġust?

Ma taħsbux li ħames snin huwa perjodu twil wisq?

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq kerrej li ma jiflaħx iħallas, hawnhekk qed nitkellmu fuq kerrej li sarlu l-means test u rriżulta li għandu biżżjjed dħul biex jikri bil-prezzijiet tal-lum u li m'għandux bżonn li jibqa' jikkappara dik il-proprjetà.

F'dan il-każ is-sid diġà jkun ilu snin bil-proprjetà tiegħu kkapparata inġustament u allura għalfejn se nżidulu ħames snin oħra?

U x'jiġri jekk isiru l-appelli?

M'iniex qed ngħid li kif tinqata' s-sentenza għandna nitfgħu lin-nies 'il barra, xejn minn dan, imma naħseb li f'dan l-istadju għandna naraw jekk dan il-perjodu għandux jiqsar.

Bħalissa fis-suq hawn proprjetajiet għall-kiri, jiġifieri mhijiex kwestjoni li ma jsibux fejn jikru.

Lanqas mhija kwestjoni li ma jistgħux jikru.

Għalhekk nerġa' ngħid, irridu nikkonsidraw jekk dan it-terminu ta' meta l-post għandu jiġi vakat għandniex innaqqsuh jew le.

It-tielet osservazzjoni tiegħi tittratta s-subklawsola 3(11), li titkellem dwar deċiżjonijiet li diġà ttieħdu mill-qrati msejsa fuq in-nuqqas ta' proporzjonalità bejn il-valur tal-proprjetà u l-ammont li għalih huwa intitolat sid il-kera.

F'din is-subklawsola qed jingħad hekk:

"F'dawn il-każijiet is-sid ma jistax jipproċedi biex jitlob l-iżgumbrament tal-okkupant mingħajr ma jagħmel użu minn qabel tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu."

Taf x'qegħdin ngħidu f'din is-subklawsola, Sinjura President?

Li l-Qorti ma jinteressahiex jekk sid ta' proprjetà diġà mar il-Qorti u għandu sentenza favur tiegħu għaliex biex ikeċċi lill-inkwilin 'il barra, xorta jrid jgħaddi minn dan l-artiklu!

Dan ifisser li s-sentenzi tal-qrati li kien hemm qabel se jiġu injorati?

U jekk hemm sentenza li nqatgħet favur is-sid u l-kerrej appella minnha, għall-finijiet ta' din il-liġi s-sentenza hija maqtugħa jew għax għadha fuq appell, se tiġi kkonsidrata bħala sentenza li għadha pendenti?

Naħseb li huwa ftit perikoluż li jkollok sentenza tal-qorti u mbagħad iddaħħal liġi li tgħid li dik is-sentenza se tinjoraha.

L-ewwel nett tkun qed tippreġudika d-deċiżjonijiet li jkunu diġà ġew stabbiliti mill-qrati; it-tieni tkun qed toħloq aktar inċertezza; u t-tielet, naħseb li dan imur kontra wħud mid-drittijiet fundamentali.

Għaldaqstant nemmen li ladarba għandna sentenzi mill-qrati, din il-liġi f'dawn il-każijiet m'għandhiex tiġi applikata b'mod retroattiv.

Ir-raba' osservazzjoni tiegħi hija dwar klawsola 4, li titkellem dwar il-każini.

Ilkoll kemm aħna qed naqblu li l-każini huma importanti fil-fibra soċjali tas-soċjetà tagħna, u lkoll kemm aħna qed naqblu li meta każin verament jaħdem fl-interess tal-lokalità tiegħu, dan jista' jservi ta' post fejn iż-żgħażagħ jittrawmu fit-talent u jiltaqgħu eċċ. Jiġifieri ħadd mhu qed jikkontesta li l-każini jrid ikollhom post minn fejn joperaw u joperaw b'mod sew.

Il-mistoqsija tiegħi però hija din: Għandu jkun sid privat li jipprovdi din il-proprjetà?

Jekk dawn huma bżonjużi għas-soċjetà tagħna u biex nibnu liż-żgħażagħ, għaliex m'għandux ikun il-Gvern li jipprovdi dawn il-proprjetajiet?

Il-Gvern għandu proprjetajiet u meta ried jagħti xi biċċa art jew biċċa proprjetà lil xi ħadd, dejjem sab il-mezzi kif jagħmilha.

Issa forsi jkun hawn min jgħid li l-Gvern jista' jkun li m'għandux proprjetà prime location bħalma għandhom ċerti każini llum.

Ma jimpurtax, niddiskutu.

Pereżempju nistgħu nikkonsidraw li nikkumpensaw lis-sid bi proprjetà oħra, forsi anke f'lokalità oħra?

Naħseb li dawn huma l-affarijiet li għandna nkomplu niddiskutu.

Huwa inġust li sid privat jagħmel tajjeb hu għan-nuqqasijiet ta' operat u ta' viżjoni ta' gvern, ikun min ikun fil-gvern.

Din il-liġi teħodna lura għal numru ta' snin u jien għalhekk qed ngħid li għandna npoġġu bilqiegħda u naraw l-osservazzjonijiet li għamilna aħna, bħala Oppożizzjoni, kif ukoll l-osservazzjonijiet li għamlu xi wħud mill-Membri tal-Gvern u meta niġu fl-istadju ta' Kumitat niddiskutuhom kif hemm bżonn.

L-aħħar osservazzjoni tiegħi hija li s-sitwazzjoni llum hija li meta tiftaħ kawża taf imma meta se tinqata' u tispiċċa ma tafx.

Biex taħdem din il-liġi u verament issir ġustizzja ma' kulħadd, kemm mal-kerrej, li mhux sew inħalluh imdendel u ma jafx jekk huwiex se jintefa' 'l barra jew le, kif ukoll mas-sid, li għandu dritt li fi ftit żmien ikun jaf x'se jsir mill-proprjetà tiegħu, naħseb ikun għaqli li ndaħħlu ċerti perjodi minn meta ssir l-applikazzjoni sa meta għandha tinstema'.

Jekk xi ħadd tefa' applikazzjoni għal reviżjoni llum, meta se jissejjaħ biex jibda l-kawża tiegħu?

Għada?

Pitgħada?

Ġimgħa oħra?

Xahar ieħor?

Tliet snin oħra?

Naħseb li għaċ-ċertezza ta' kulħadd, kemm tal-kerrejja kif ukoll tas-sidien, għandna nikkonsidraw jekk għandniex indaħħlu l-perjodu li fih dawn il-kawżi għandhom jiġu deċiżi.

Fil-verità, jekk il-means test primarjament se jsir fuq il-beni li għandu l-individwu, din hija xi ħaġa li faċli tevalwaha u allura m'għandux għalfejn ikun hemm seduti ad eternum biex jiġu deċiżi dawn il-każijiet.

Sur President, nittama li l-osservazzjonijiet li għamilt kemm jien kif ukoll il-kollegi tiegħi u li se jagħmel l-Onor.

Farrugia issa, ma jaqgħux fuq widnejn torox, anzi nieħdu l-opportunità biex niddiskutuhom fl-istadju li jmiss.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, b'sodisfazzjon nilqa' l-iskop ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, li jħares lejnżewġ sitwazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kera f'pajjiżna.

L-ewwel sitwazzjoni tinvolvi l-każini tal-baned u t-tieni sitwazzjoni tinvolvi lill-inkwilini li l-kirja tagħhom bdiet qabel l-1979.

Nifhem li wasal iż-żmien li jsir intervent leġiżlattiv, anzi dan imissu sar snin ilu.

Fl-opinjoni tiegħi ta' tabib – jien m'iniex avukat - sar wisq tgħaffiġ fil-qasam tal-kera u bħala membru tal-Partit Demokratiku qed nistenna bil-ħerqa l-pubblikazzjoni tal-White Paper dwar ir-regolazzjoni tal-kera.

Nemmen li wasal iż-żmien li nibnu strateġija mill-qiegħ biex verament ikollna akkomodazzjoni affordabbli.

Wasal iż-żmien li jkollna policy komprensiva li tħares l-akkomodazzjoni soċjali, il-kera, is-suq tal-proprjetà privata u fuq kollox tiskoraġġixxi l-kirjiet bil-black market.

Ninnota li dak li huwa propost f'dan l-Abbozz ta' Liġi huwa intiż biex jintlaħaq bilanċ soċjali ġust bejn l-inkwilin u s-sid.

Ħadt pjaċir nisma' l-frażi "bilanċ proporzjonat" tituża kemm minn membri tal-Gvern kif ukoll minn membri tal-Oppożizzjoni.

Nispera biss li s-suġġerimenti li saru min-naħa tal-Oppożizzjoni jintlaqgħu biex verament dan il-"bilanċ proporzjonat" jintlaħaq fl-istadju Kumitat.

Sur President, fl-1979 il-Gvern ħassar prattika u magħha prattikament l-effetti kollha tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar.

Għaldaqstant min kien kera proprjetà dekontrollata spiċċa ma jistax jitterminaha u jgħolli l-kera.

Fil-verità suppost li -kera kollha kellha tiġi aġġustata għal 15-il sena, u l-inkwilin kien ikollu jaċċetta li togħla l-kera skont l-għoli tal-ħajja, però lkoll nafu li ħafna drabi din il-miżura ma saritx kif suppost.

Jien naf b'sitwazzjonijiet fejn kera ta' dar li tiswa bejn €100,000 u €150,000 għandha ħlas ta' kera f'sena li bihom lanqas tixtri fenek!

Meta ġew għat-taxxa tas-suċċessjoni, għax dik id-dar tintiret mill-wild tas-sid, it-taxxa kienet ħafna aktar mill-fenek li jieħu kull sena!

Nifhem li dan kollu se jiġi rranġat u li ż-żewġ naħat tal-Kamra qed naqblu li dan l-aġġustament għandu jsir b'mod ġust.

Sur President, peress li qed nitkellmu fuq liġi li saret qabel l-1979, ħafna mill-inkwilini llum il-ġurnata huma pensjonanti jew qrib il-pensjoni u allura qegħdin fil-faxxa tan-nies vulnerabbli għax uħud mill-pensjonanti lanqas biss ilaħħqu mal-għoli tal-ħajja.

Għalhekk, għandu jkollhom il-protezzjoni imma fl-istess ħin għandna wkoll nipprovdu soluzzjoni ġusta lis-sid li jkun krielhom il-proprjetà tiegħu qabel l-1979.

Minn dak li smajt hawnhekk nifhem li l-ħsieb huwa li dan l-Abbozz ta' Liġi nixtarruh sew waqt l-istadju ta' Kumitat biex dak li huwa suġġerit min-naħa tal-Gvern, nagħmluh aktar ġust milli hu.

Rigward il-każini tal-baned, lil hinn mill-festi u lil hinn mill-kumitat tal-festi, mill-gruppi tal-armar, mill-kmamar tan-nar u mill-affarijiet kollha li ilhom isiru fuq bażi volontarja kemm ilu li nfetaħ l-ewwel każin fis-seklu 19, uħud minn dawn il-każini isimhom tant kiber li llum għandhom brand bħalma għandhom ċerti negozji.

Aktar minn hekk, il-każini mhux biss jagħtu identità kulturali iżda jagħtu wkoll identità komunitarja.

U meta tiġborhom kollha flimkien, dawn jagħtu identità imprezzabbli soċjokulturali nazzjonali.

Huwa fatt magħruf li ħafna huma s-soċji u l-partitarji li jqisu l-każin, il-maħżen jew il-kamra tan-nar bħala t-tieni dar tagħhom u x-xogħol li jagħmlu, jagħmluh b'orgolju.

Dawn l-entitajiet, li llum il-ġurnata huma rikonoxxuti bħala NGOs, għalija huma l-mutur tas-sens ċiviku u f'ċerti rħula, sa anke żammew ħaj il-wirt komunitarju, biex ma ngħidx ukoll il-wirt ta' ġensna u l-patrijottiżmu.

Bla dubju però li l-akbar teżor ta' dawn l-entitajiet huwa l-kontribut soċjali li għandhom fil-formazzjoni taż-żgħażagħ għax huwa minn hemmhekk li ż-żgħażagħ jibnu l-leadership skills tagħhom.

Għalhekk, l-iskop tagħna għandu jkun li nipproteġu lil dawn l-entitajiet.

Sur President, jien dejjem ftaħart bil-formazzjoni li ħadt mill-Każin tal-Banda San Filep.

Ma naħsibx li jien l-uniku membru f'din il-Kamra li ħadt il-formazzjoni tiegħi minn soċjetà bħal dik.

Kull każin huwa skola tal-banda u nistedinkom issibu membru stat ieħor tal-Unjoni Ewropea li f'kull raħal, jew tal-inqas f'nofs l-irħula tiegħu, għandu każin tal-banda li jgħallem il-mużika b'xejn u jagħti l-istrumenti b'xejn.

Naħseb li aħna l-unika pajjiż fl-Unjoni Ewropea li għandna dan it-teżor!

U grazzi għal dawn is-soċjetajiet, tgħallimna u trawwimna u anke għandna l-widna meta niġu għall-arti mużikali.

Kull kamra tan-nar ukoll hija skola ta' apprendistat u llum din hija rikonoxxuta b'liġi.

Dan jgħodd ukoll għal kull maħżen tal-armar, anke jekk mhux rikonoxxut b'liġi bħalma hi kamra tan-nar.

Fl-imħażen iż-żgħażagħ tagħna jiġu mgħallma l-induratura, it-tapezzar, l-iskultura, l-irħamar u ħafna snajja' tradizzjonali oħra.

Fil-fatt, ħafna mis-snajja' tradizzjonali baqgħu ħajjin sal-lum il-ġurnata bis-saħħa tal-każini tal-baned, b'mod partikolari s-sezzjonijiet tal-armar.

Is-soċjetajiet tal-banda m'għandhomx biss kalendarju li jolqot il-festa imma għandhom kalendarju kulturali li jkopri s-sena kollha.

Dawn jorganizzaw attivitajiet mill-1 ta' Jannar sal-aħħar ta' Diċembru u minbarra l-festi reliġjużi jorganizzaw ukoll avvenimenti soċjali, inkluż avveniment ta' fund raising, u avvenimenti kulturali biex joħolqu dak is-sens ta' identità fil-komunità.

Sur President, għedt dan kollu għaliex nemmen li għandna ħafna xi nroddu lura lil dawn l-għaqdiet.

U din il-Kamra qed tirrikonoxxih dan.

Għalija dawn l-għaqdiet huma s-sisien tal-kultura Maltija.

Innutajt però li dan l-Abbozz ta' Liġi qed jitkellem dwar il-każini u s-sit ewlieni tagħhom.

F'Malta, bejn wieħed u ieħor, għandna 23 każin li għandhom ukoll is-sezzjoni tal-armar u l-kamra tan-nar tagħhom.

L-oħrajn huma każini tal-baned biss.

Dawn l-istess kmamar tan-nar u tal-armar huma wkoll rikonoxxuti bħala għaqdiet volontarji.

Għalhekk nistaqsi: Dan l-Abbozz ta' Liġi jkoprihom dawn il-fergħat?

Hemm każini tal-banda li s-sit ewlieni tagħhom jinsab f'post u l-maħżen jinsab f'post ieħor.

Minn dak li fhimt, dan l-Abbozz ta' Liġi qed iħares biss lejn is-sit ewlieni, jiġifieri s-sit fejn il-każin ikollu l-indirizz tiegħu, u allura nixtieq inkun naf jekk dawn il-fergħat hux se jkunu koperti.

L-Abbozz ta' Liġi jitkellem ukoll dwar alterazzjonijiet strutturali u li nixtieq inkun naf huwa fil-każ li tinxtara biċċa art biex is-sit li jkun mikri jitkabbar fl-ispazju, kif inhuwa l-każ għal ħafna każini, il-kriterji ta' aġġustament imniżżla fil-liġi se jieħdu inkonsiderazzjoni l-fatt li l-post issa huwa akbar milli kien, u allura l-valur tiegħu huwa ogħla?

Min kiteb dan l-Abbozz ta' Liġi għalfejn inkluda biss il-każini tal-baned u eskluda l-għaqdiet kulturali l-oħrajn li jagħtu sehem fil-festi?

Qed nirreferi għall-għaqdiet tal-armar, għall-għaqdiet tan-nar u l-kumitati tal-festi.

Dawn ukoll ikollhom is-siti tagħhom.

Dawn ukoll għandhom jiġu kkunsidrati.

Il-festa hija parti mill-identità tal-komunità tagħna u dawn ukoll għandhom ukoll sehem fiha u allura ma nistax nifhem għalfejn ma ġewx inklużi.

L-istess ma nistax nifhem għalfejn ma ġewx koperti l-għaqdiet kulturali li ġeneralment ikollhom isem, bħal pereżempju Wirt iż-Żejtun, Wirt Ħad-Dingli jew Talent Żebbuġi.

Għaqdiet kulturali bħal dawn ukoll għandhom problema fuq żgumbrament ta' garaxx, li huwa s-sit ewlieni tagħhom, allura naħseb li jekk irridu nkunu komprensivi, dawn għandhom ikunu inklużi wkoll.

Hawnhekk m'iniex insemmi l-clubs tal-futbol għax qed nitkellem fuq kultura biss.

Forsi l-Ministru jista' jieħu nota u jressaq emenda f'dan is-sens fl-istadju ta' Kumitat.

B'hekk, noffru soluzzjonijiet għal kwalunkwe entità kulturali u jekk hawn min fostna ra li din il-liġi qed tintuża biex nippreferu xi każin minn ieħor, permezz ta' dak li qed nipproponi nkunu qed nolqtu lil kulħadd.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin ngħidu wkoll li fil-każ tal-każini tal-baned, il-kirjiet se jiżdiedu sa massimu ta' 1% tal-valur tal-proprjetà.

Hawnhekk naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Marthese Portelli u nżid ngħid li jien l-idea ta' one size fits all idejjaqni.

Ilkoll tafu kemm inħobb il-festi u l-każini, u lkoll tafu li t-tieni dar tiegħi huwa l-Każin tal-Banda San Filep.

Madanakollu rrid inkun ġust u ngħid l-affarijiet kif inħosshom; illum faċli ssib każin li qiegħed f'kera ta' €20,000 fis-sena u għaliex għandu xi bar, jew xi bottegin, jew saħansitra banka tal-lottu, l-introjtu tiegħu jaqbiżhom dawn l-€20,000.

Din ma naħsibx li hija fair fuq is-sid.

Hawnhekk għandna każ ta' proprjetà ta' xi ħadd li ħaddieħor qed jagħmel in-negozju minnha.

Mela issa hawnhekk ħriġna 'l barra mill-bracket tal-volontarjat.

Jien nifhem li l-Bord tal-Kera mhux se jidħol f'din il-biċċa xogħol għax mhijiex residenza però nistaqsi: Min se jieħu ħsieb li l-aġġustament bejn is-sid ta' dik il-proprjetà u l-inkwilin, li din id-darba huwa l-każin, isir b'mod ġust?

F'każ ta' residenza hemm il-means test, li naqbel miegħu għaliex inħoss li huwa ġust, però f'każ ta' każin x'mekkaniżmu hemm?

Nappella biex nagħmlu l-affarijiet b'mod aktar diliġenti sabiex inħarsu l-interessi taż-żewġ naħat.

Bħalma qalet l-Onor.

Marthese Portelli, il-Gvern jista' jintervjeni b'mod dirett billi joffri lis-sid proprjetà alternattiva għal dik fejn hemm il-każin, jiġifieri jsir tpartit.

Ovvjament dan it-tpartit għandu jsir b'mod ġust u mhux b'xi aġenda moħbija!

Nemmen li wieħed irid joqgħod attent.

Sur President, ta' min ifaħħar ċerti inizjattivi li ttieħdu.

Pereżempju l-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali għandu l-Good Causes Fund u kien hemm okkażjonijiet meta dan il-fond intuża biex ċerti każini stallaw lift għal persuni b'diżabilità.

Għandna wkoll l-għotja li għadha kemm ingħatat lill-kmamar tan-nar sabiex jinvestu fis-saħħa u s-sigurtà fil-post tax-xogħol tagħhom.

Dan kollu huwa tajjeb imma aktar minn hekk, jekk vera għandna l-interess tal-każini tal-baned, għandna nagħmlu minn kollox biex dawn jibqgħu għaddejjin.

Hemm ċerti soċjetajiet li daħlu fi kriżi li wasslithom għall-falliment.

Hemm oħrajn li għaddejjin minn diffikultajiet kbar għax f'soċjetà Maltija u Għawdxija li nbidlet, għandna ċerti rħula fejn l-għotjiet finanzjarji u x-xogħol volontarju naqsu u kważi għebu.

Għalhekk għandu jsir proċess kontabbli u trasparenti biex dawn il-każini, li huma l-pern tas-soċjetà, jiġu salvati.

Hemm każini oħrajn li għalkemm m'għandhomx problemi bis-sit, għandhom problemi oħra u jien nemmen li dawn jistgħu jiġu megħjuna b'għodod li diġà qegħdin f'idejn il-Gvern jew iċ-Ċivil.

Sur President, fl-aħħar nett irrid ngħid li hemm xi ħaġa li mhijiex ċara f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Is-sid x'tama għandu li xi darba l-fond li jkun kera se jirritorna għandu jew għand uliedu?

Għalkemm f'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm aktar bilanċ proporzjonat minn dak li kien hemm fil-liġi tal-1979, xħin qrajtu xorta ħassejt li għad hemm ċerta inċertezza li l-proprjetajiet xi darba jistgħu jirritornaw għand is-sidien.

Nemmen li fadal ħafna xogħol xi jsir fi stadju ta' Kumitat u għaldaqstant naħseb li dan se jkun Kumitat interessanti.

Nawgura li din il-Kamra timxi b'sens ta' ġustizzja u ta' proporzjonalità f'dawn iż-żewġ sitwazzjonijiet; waħda fejn hemm nies vulnerabbli joqogħdu f'residenza u l-oħra fejn irridu nħarsu l-interessi ta' soċjetajiet kulturali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, ħassejt li għandi nitkellem f'dan id-dibattitu għax dan l-aħħar ilqtajt ma' numru ta' familji kif ukoll każini tal-banda li jistgħu jispiċċaw barra mill-proprjetà tagħhom.

Kultant ninsew il-ħidma li dawn ikunu wettqu.

F'dan il-Parlament jien dejjem inħobb nitkellem dwar l-esperjenzi tan-nies u lbieraħ kelli telefonata mingħand xi ħadd li spiċċa jorqod f'post abbandunat fejn il-White Rocks għax is-sid tefgħu 'l barra għax għalaqlu ċ-ċens.

Ilbieraħ stess, omm u bintha spiċċaw il-bandli ta' Raħal Ġdid – l-Onor.

Galdes qed ibaxxi rasu għax naħseb dawn ikunu ċemplulu wkoll – għax is-sid keċċiethom.

Naf ukoll b'każini tal-baned li qegħdin f'sitwazzjoni simili; wieħed minnhom ħdimt miegħu 25 sena ilu meta kont Sindku tal-Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid.

Qed nirreferi għas-Soċjetà Filarmonika G.M. Fra Antoine de Paul Banda Kristu Re.

Wara dawk is-sagrifiċċji kollha li għamlu, illum dawn ma jafux x'se jkun il-futur tagħhom.

Ftit tas-snin ilu, fl-istess lokalità ta' Raħal Ġdid kellna l-Banda Kristu Sultan li spiċċat bla każin u ma sabu l-għajnuna ta' ħadd.

Għaldaqstant b'din il-liġi qegħdin nipprovaw naraw kif noħolqu bilanċ bejn min jikri u l-inkwilin.

Aħna nifhmu lil min għandu proprjetà li llum tiswa l-miljuni u qiegħda mikrija għand każin tal-banda.

Ħafna minnhom dawn il-każini ma jiswewx l-eluf imma jiswew il-miljuni, u allura fuq naħa waħda għandna l-kultura ta' dak il-każin, li s-soċjetajiet tiegħu ħadmu, stinkaw, iddedikaw il-ħin u taw kontribut lis-soċjetà Maltija, u fuq in-naħa l-oħra għandna s-sid li għandu każin u kulma qed jikrih għal xi €500 jew €1,000 fis-sena.

Sur President, ir-realtà llum hija li għandna nies ta' 70 sena u 80 sena li kellhom kirja ta' xi €350 jew €500 fis-sena u s-sid qalilhom li jew jagħtuh €700 fix-xahar jew inkella jispiċċaw barra.

Dawn in-nies niltaqgħu magħhom ta' kuljum.

U din mhijiex kwestjoni ta' Gvern u Oppożizzjoni imma hija kwestjoni umana.

Issa hawnhekk qegħdin ngħidu li rridu nilħqu bilanċ biex min qed jikri, b'din il-liġi ma jitfa' lil ħadd 'il barra.

Membri miż-żewġ naħat tal-Kamra tkellmu dwar esperjenzi ta' nies li spiċċaw barra, u dan għaliex fil-qasam soċjali ta' kuljum niltaqgħu ma' dawn il-każijiet.

Fil-fatt, jien iltqajt ma' nies li qaluli li sentejn jew ħames snin oħra se jispiċċaw barra.

Ovvjament aħna ħassejna li ma jistax ikun li nibqgħu għaddejjin hekk u allura minflok ma qgħadna b'idejna marbuta nistennew il-bajtra taqa' f'ħalqna, ħadna azzjoni li hija ġusta ma' kulħadd.

Għaldaqstant f'dan l-Abbozz ta' Liġi qed ngħidu li jekk persuna qed toqgħod f'post u bil-liġi tal-1979 waslet biex titkeċċa 'l barra, minflok ma titkeċċa l-kera tagħha tiżdied sa massimu ta' 2% tal-valur tal-post.

Qed ngħidu wkoll li fil-każ ta' persuna li ma tkunx intitolata biex tibqa' toqgħod f'dak il-post, jekk din ikollha t-tfal se tingħata ħames snin ċans biex issib post ieħor.

Jien xorta ngħid li l-kirja hija għolja imma ovvjament irridu nkunu ġusti wkoll mas-sid.

Dan jgħodd ukoll għall-każini tal-baned.

Fil-pjazez tagħna għandna każini tal-baned li l-premises tagħhom illum jiswew madwar €5 miljun u f'dan il-każ qed ngħidu li l-kirja għandha tkun 1% tal-valur u mhux jiġri bħalma ġara fil-każ tas-Soċjetà Filarmonika G.M. Fra Antoine De Paul Banda Kristu Re ta' Raħal Ġdid, li se jispiċċaw barra.

Jien nuri solidarjetà magħhom għaliex għamlu ħafna sagrifiċċji u nuri wkoll solidarjetà ma' dawk li kienu l-Banda Kristu Sultan ġewwa Raħal Ġdid, li ma sabu lil ħadd min jgħinhom.

Sur President, aħna qegħdin f'dan il-Parlament biex stejjer bħal dawn ma narawhomx jiġru aktar f'pajjiżna.

Jekk mhux se jkollna din il-liġi li tipproteġi li min għandu bżonn il-protezzjoni, se jkollna n-nies fit-toroq u addio l-progress u l-ġid kollu li qed ikollna.

Addio l-appartamenti u d-djar li s-Segretrarju Parlamentari Roderick Galdes irid jibni biex insolvu l-problema tal-akkomodazzjoni soċjali f'pajjiżna.

Barra minn hekk, jekk mhux se jkollna din il-liġi wħud mill-każini tal-baned se jkollhom jagħlqu u l-familji tar-raħal tagħna jispiċċaw barra.

Sur President, din hija waħda mill-aktar liġijiet soċjali li ressaqna f'dan il-Parlament għaliex l-aktar ħaġa importanti hija li jkollok fejn toqgħod.

Dan huwa dritt ta' kulħadd, l-istess bħad-dritt li jkollok fejn taqsam l-esperjenzi kulturali tiegħek.

Dawn, b'din il-liġi aħna se nkunu qegħdin nipproteġuhom.

Jien se nkun qiegħed nivvota favur din il-liġi u fi stadju ta' Kumitat se nkun qiegħed hemmhekk biex niddefendi dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sur President, minn xi snin ilu 'l hawn f'pajjiżna kellna numru ta' familji li nqabdu f'morsa ta' liġijiet li saru madwar 30 sena ilu, meta l-kondizzjonijiet tal-ħajja kienu totalment differenti u meta kien hemm ħafna aktar protezzjoni min-naħa tal-istat, anke fejn tidħol proprjetà privata.

Jiġifieri s-sitwazzjoni li għandna llum hija sitwazzjoni li writna minn gvernijiet preċedenti.

Nibda billi ngħid li l-Ministru Owen Bonnici għamel biċċa xogħol tajba ħafna f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kienet widdbet lil diversi pajjiżi, inkluż pajjiżna, li d-drittijiet tas-sidien fuq proprjetà privata jridu jiġu mħarsa f'dak li għandu x'jaqsam ma' kirjiet li huma dovuti.

Din nifhimha però aħna rridu nħarsu wkoll l-interessi tal-persuni li qegħdin jgħixu f'dawn id-djar, li llum huma pjuttost anzjani u għandhom 'il fuq minn 65 sena.

Kien hemm min qal li s-soluzzjoni kellha tkun li l-Gvern jibni aktar djar għall-akkomodazzjoni soċjali.

Jien ngħid li anke kieku għamilna 25 sena nibnu d-djar tal-Gvern ma kienx ikun biżżejjed biex nindirizzaw din il-problema!

Sur President, bir-riforma tal-liġi tal-kera li kienet saret fl-2010 fi żmien l-eks Ministru John Dalli, il-Parlament kien diġà ta direzzjoni li bħala stat irridu nagħtu s-serħan il-moħħ lil dawk l-anzjani li għandhom il-kirja protetta.

Ilkoll nafu li l-età tagħhom ma tippermettilhomx li jissellfu biex jakkwistaw proprjetà oħra u ħafna minnhom, sfortunatament, m'għandhomx l-assi finanzjarji biex jixtru proprjetà mingħar ma jissellfu.

Għaldaqstant kien ġie introdott il-means test u persuna li tkun qiegħda fi proprjetà b'kirja nominalment baxxa li ma tirriflettix il-valur tal-proprjetà, isirilha dan it-test u jekk jinstab li din għandha l-mezzi finanzjarji biex tixtri proprjetà, is-sid ikollu d-dritt li jieħu l-proprjetà tiegħu lura.

Tibqa' l-problema fost dawk in-nies li sfortunatament m'għandhomx il-mezzi finanzjarji biex jagħmlu dan.

Fil-każ ta' dawn, lanqas l-istat ma kien se jkollu biżżejjed postijiet biex jindirizza din il-problema u allura rajna l-konċett wara dak li kien ġie deċiż fi żmien l-eks Ministru John Dalli u applikajnieh għal-liġi tal-lum.

L-unika differenza hija li s-sid se jieħu valur aħjar għall-proprjetà tiegħu għax il-kirja se tkun sa massimu ta' 2% tal-valur tal-proprjetà fuq is-suq tal-lum.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qed ngħidu wkoll li l-istat se jintervjeni fil-każ ta' dawk l-anzjani li se jintlaqtu minn dawn il-miżuri għax se togħlielhom il-kera.

Kien hawn xi Membri li qalu li l-Gvern imissu jagħmel xi ħaġa dwar dan.

Il-Gvern qed jagħmel xi ħaġa għax permezz tal-Awtorità tad-Djar, qed jara x'tip ta' għajnuna u sussidju jista' jagħti biex dawn ikunu jistgħu jlaħħqu mal-kera li se tkun riveduta permezz ta' dawn l-emendi!

Aktar importanti minn hekk però huwa li n-nies ta' età pjuttost avvanzata u li jaf ikollhom problemi ta' saħħa ma jgħaddux mit-trawma li jispiċċaw barra fit-triq!

L-istat fid-dover li jgħinhom u aħna hekk se nagħmlu permezz ta' dawn l-emendi!

Jidher li l-messaġġi li ntbagħtu lbieraħ mill-Oppożizzjoni ma tantx kienu favur din il-protezzjoni lill-inkwilini però qed nifhem ukoll li l-Oppożizzjoni għandha xi proposti.

Mhuwiex faċli ssib bilanċ f'ċirkostanzi bħal dawn.

Sur President, wara t-Tieni Gwerra Dinjija kien hawn tifrik kbir f'pajjiżna u konsegwentement, kien hawn nuqqas ta' supply ta' djar.

Għalhekk, il-Gvern ta' dak iż-żmien, bit-tajjeb u l-ħażin kollu, għamel liġijiet biex jindirizza dawk iċ-ċirkostanzi.

Dawn il-liġijiet ħafna minnhom illum qed jiġu phased out.

L-istess qed jiġu phased out in-nies li qegħdin f'din it-tip ta' kirja għaliex bdiet tinbidel il-ġenerazzjoni, jiġifieri qed imutu l-antiki u l-proprjetà mhux se tibqa' tintiret bl-istess kondizzjonijiet ta' qabel.

Fil-fatt, permezz ta' din il-liġi fi żmien 20 sena jew 30 sena oħra r-residenzi b'dan it-tip ta' kirjiet kollha se jkunu ġew phased out u allura jidħlu fis-suq liberalizzat tal-kirjiet.

Sur President, nitkellmu ħafna dwar kif se nipproteġu lill-inkwilini f'ċirkostanzi bħal dawn u ġeneralment kulħadd jipproponi li l-piż jitwaddab fuq l-istat.

Dan meta nafu li ċ-ċirkostanzi li kien hemm 30 sena ilu huma differenti minn tal-lum.

Jien inħoss li fiċ-ċirkostanzi tal-lum, fejn il-kirjiet qegħdin dejjem jogħlew, u fejn is-sidien dejjem qed iżidu l-pressjoni fuq l-inkwilin li daħal f'din il-proprjetà 40 sena ilu, dawn l-emendi se joħolqu bilanċ ġust, bilanċ li mhux biss se jagħti protezzjoni akbar lill-inkwilin imma se jagħti wkoll is-serħan il-moħħ lill-anzjani vulnerabbli tagħna li, sfortunatament, ma jistax ikollhom alternattiva għall-akkomodazzjoni tagħhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

OWEN BONNICI: Sur President, biex inkun onest, dan id-dibattitu rajtu li kien xi ftit skiżofreniku.

Qed ngħid hekk għaliex il-Membri tal-Oppożizzjoni li tkellmu lbieraħ, speċjalment il-kelliema ewlenija, kienu negattivi immens dwar dan l-Abbozz ta' Liġi, imbagħad naħseb li l-lejl ħalla effett fuqhom u l-Membri li tkellmu llum, tkellmu b'ton differenti!

Apparti l-konċett ta' beauty sleep f'dan il-każ japplika wkoll il-konċett ta' positive thinking u allura qed neħodha li l-lejl ħalla effett sabiħ fuq il-kollegi tan-naħa l-oħra!

Hemm differenza kbira bejn dak li smajna lbieraħ u dak li smajna llum.

U l-fatt li l-Oppożizzjoni stess biddlet l-atteġjament u l-mod ta' kif kienet qed titkellem, naħseb li huwa l-akbar risposta għal dak li ntqal ilbieraħ u allura jien se nagħżel li nitkellem fuq il-pożittiv u fuq dak li jġibna flimkien.

L-ewwel nett irrid nirringrazzja minn qalbi lil dawk il-Membri li ġew hawnhekk u mhux biss qalu li jaqblu mal-prinċipju ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, imma anke ressqu xi proposti.

Nirringrazzjahom tal-impenn tagħhom.

Uħud minn dawn il-proposti naqbel magħhom u wħud ma naqbilx magħhom, però dawn kienu kollha proposti sabiex din il-liġi tkun aħjar minn kif inhi bħalissa.

Fil-fehma tiegħi, huwa dan l-atteġjament li jippretendi mingħandna l-pubbliku.

Il-pubbliku jistenna li f'dan il-Parlament niddiskutu b'mod oġġettiv u b'mod pożittiv u fejn wieħed jaqbel fil-prinċipju, imbagħad jidħol fid-dettalji.

Jien ħadt nota ta' ħafna mill-proposti li saru biex inkomplu nirfinaw u ntejbu aktar dan l-Abbozz ta' Liġi u qed nimpenja ruħi li bħalma dejjem ipprovajt nagħmel f'kull liġi li ppilotajt, fl-istadju ta' Kumitat se mmur with an open mind u jekk ikun hemm proposti li jagħmlu sens, żgur li m'iniex se nissuppervja u ngħid li dak it-tibdil m'għandniex nagħtu kasu.

Qed nieħu gost ukoll li hawn qbil ġenerali fuq żewġ punti.

L-ewwel nett punt huwa li dan il-Parlament irid jipproteġi lil dawk il-persuni li qed joqogħdu fid-dar tagħhom abbażi ta' liġi li għaddiet madwar 40 sena ilu.

Fil-fehma tiegħi, dawn il-persuni għandhom dritt iserrħu rashom li għall-kumplament ta' ħajjithom se jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fid-dar tagħhom.

Dawn in-nies qed joqogħdu fejn qed joqogħdu bis-saħħa ta' liġi li għaddiet 40 sena ilu u l-loġika tgħidlek li hawn qed nitkellmu fuq persuni anzjani.

Issa ovvjament dawn l-anzjani m'għandhom l-ebda tort u ma ħaqqhomx jgħixu f'din l-inċertezza u f'dan il-baħar ta' inkwiet għax huma kienu qed jobdu l-liġi.

Il-liġi hija l-problema!

Għalhekk dan il-Parlament għandu jintervjeni.

Irridu ndaħħlu ċ-ċertezza fejn bħalissa hemm l-inċertezza.

Dan però jrid isir b'mod li nilħqu bilanċ mal-interessi tas-sidien u allura kif qalu tajjeb ħafna sħabi, is-sidien se jibbenefikaw minn kirja ogħla sa 2% tal-valur tal-proprjetà.

B'hekk, qed noħolqu bilanċ bejn ix-xewqa ta' dan il-Parlament li jgħin lill-persuni biex jibqgħu fi djarhom sa tmiem ħajjithom u d-dritt tas-sid li jieħu kumpens li jkun ġust u mhux wieħed irriżorju.

Se nikkuntentaw lil kulħadd?

Jien ikun qed noħlom jekk ngħid li kulħadd se jkun kuntent, imma żgur li ma jistax ikun li noqogħdu bilqiegħda u ma nagħmlu xejn.

It-tieni punt li dan il-Parlament qiegħed jaqbel dwaru għandu x'jaqsam mal-fatt li soċjetà mużikali partikolari tilfet kawża u ġiet ordnata biex tiżgombra l-binja li kienet qiegħda tokkupa.

Dan il-każ kienu qisu alarm bell għalina li fakkarna fi 19-il soċjetà mużikali oħra li bħal din is-soċjetà, qegħdin fir-riskju li jispiċċaw barra mill-proprjetà tagħhom.

Fil-fatt, ilkoll kemm aħna qed naqblu li huwa obbligu ta' dan il-Parlament li noħolqu safety net għas-soċjetajiet mużikali ta' pajjiżna li jiġu rinfaċċjati b'theddida reali li jispiċċaw barra mill-proprjetà tagħhom filwaqt li s-sidien ħaqqhom jieħdu kera ogħla milli fil-fatt qed jieħdu bħalissa.

Mela fuq naħa għandna s-soċjetà mużikali li se tibqa' tokkupa s-sede u fuq in-naħa l-oħra għandna s-sid li se jieħu ħafna aktar kera milli qiegħed jieħu llum.

Se jkun kuntent is-sid?

Ma naħsibx għaliex is-sid jixtieq li jieħu l-post lura vojt ħalli jkun jista' jinnegozjah.

Huwa naturali wkoll li se jkun hemm sidien li jipprovaw jagħmlu kawżi biex jattakkaw din il-liġi però fil-kuxjenza, dan il-Parlament se jkun konvint li għamel dak kollu li jista' biex joħloq bilanċ.

Infakkar li dan il-Parlament ma jistax jaqbad u jagħmel il-liġijiet mingħajr ma jagħti kas l-obbligi internazzjonali ta' pajjiżna u r-rispett lejn id-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Kif għedt fil-ftuħ ta' dan id-dibattitu, aħna f'dan il-Parlament irridu nobdu prinċipju kardinali, ċjoè li gvern jista' jintervjeni fl-interess pubbliku fejn jidħlu kirjiet basta s-sid jieħu korrispettiv li huwa proporzjonali mal-valur tal-proprjetà.

Issa dan il-Parlament jidhirlu li dan li ġie propost se jkun qiegħed iwassal biex noħolqu dan il-bilanċ.

Ovvjament dan nistgħu inkomplu nirfinaw u nibnu fuqu imma l-bottomline huwa li dan il-Parlament, għall-ewwel darba f'ħafna ġenerazzjonijiet, ma beżax jieħu deċiżjoni u jgħin lill-klassijiet ta' pajjiżna li huma f'diffikultà u riskju li jispiċċaw barra.

Sur President, nawgura li nkomplu għaddejjin bi skemi li jgħinu lil min se jbati minħabba din ir-riforma, speċjalment il-pensjonanti vulnerabbli li, kif għedt, se jiffaċċjaw kirja ogħla.

Nerġa' ngħid, hawnhekk qed nitkellmu fuq sezzjoni żgħira ħafna tal-popolazzjoni Maltija li joqogħdu f'post bis-saħħa ta' liġi li għaddiet 40 sena ilu.

Jien nirringrazzja lil dan il-Parlament, nirringrazzja tal-attendenza numeruża għad-diskors tal-għeluq u nawgura li fl-istadju ta' Kumitat, inkomplu mmexxu 'l quddiem dan l-Abbozz ta' Liġi u finalment ngħidu li għamilna biċċa xogħol tajba li se tagħmel differenza fil-ħajja ta' ħafna nies.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, Kap. 158" ikun moqri t-Tieni darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex navża dwar sostituzzjoni ta' membru f'Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' għada l-Ħamis, 14 ta' Ġunju 2018, tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, l-Onor.

Glenn Bedingfield se jkun qed jissostitwixxi lill-Onor.

Fis-7.00 p.m. il-Kamra għaddiet għall-votazzjonijiet li dehru fuq l-aġenda skont il-ftehim milħuq.

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-AWTORITÀ MALTIJA TAL-IPPJANAR GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni mressqa mill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali fis-Seduta Nru 118 tat-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità Maltija tal-Ippjanar għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 kienu approvati.

TAL-AWTORITÀ GĦAS-SAĦĦA U

S-SIGURTÀ FUQ IL-POST

TAX-XOGĦOL GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni mressqa mill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, fis-seduta Nru 119 tat-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, niddikjara li se nivvota favur.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 kienu approvati.

TAL-AWTORITÀ TAD-DJAR

GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 134 imressqa mill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, l-Onor.

Michael Falzon, fis-seduta Nru 120 tat-Tlieta, 29 ta' Mejju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, niddikjara li se nerġa' nivvota favur.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018 kienu approvati.

TAL-AWTORITÀ MALTIJA

TAL-ARTIJIET GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 128 imressqa mill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, l-Onor.

Ian Borg, fis-seduta Nru 121 tal-Erbgħa, 30 ta' Mejju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018 kienu approvati.

EMENDA TAL-GVERN

GĦALL-MOZZJONI

TAL-OPPOŻIZZJONI DWAR

IR-RAPPORT TAL-PARLAMENT EWROPEW DWAR ĦASIL TA' FLUS U EVAŻJONI TAT-TAXXA – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda mressqa mill-Onor.

Byron Camilleri fis-seduta Nru 122 tal-Ħamis, 31 ta' Mejju 2018 għall-mozzjoni Nru 110 tal-Oppożizzjoni dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar ħasil ta' flus u evażjoni tat-taxxa ppubblikat fil-11 ta' Jannar 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

L-Emenda għaddiet.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 110 kif emendata.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni, kif emendata, għaddiet.

TAL-AWTORITÀ DWAR

IL-PROTEZZJONI TA' EMBRIJUNI GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 129 imressqa mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, l-Onor.

Chris Fearne, fis-seduta Nru 123 tat-Tnejn, 4 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2018 kienu approvati.

TAL-KORPORAZZJONI

GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA

GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 130 imressqa mill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma, l-Onor.

Joe Mizzi, fis-seduta Nru 124 tat-Tnejn, 4 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, jien se nivvota favur.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018 kienu approvati.

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' PATRIMONJU MALTA U SOVRINTENDENZA

TAL-PATRIMONJU KULTURALI GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 124 imressqa mill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, l-Onor.

Owen Bonnici, fis-seduta Nru 125 tat-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2018 kienu approvati.

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' JOBSPLUS GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 135 imressqa mill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, l-Onor.

Evarist Bartolo, fis-seduta Nru 126 tat-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi ta' Jobsplus għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2018 kienu approvati.

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-AWTORITÀ GĦALL-AMBJENT U R-RIŻORSI GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 115 imressqa mill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, l-Onor.

Josè Herrera, fis-seduta Nru 127 tal-Erbgħa, 6 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018 kienu approvati.

TAL-AWTORITÀ MALTIJA

GĦAT-TURIŻMU GĦAS-SENA 2018 – VOTAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni Nru 136 imressqa mill-Ministru għat-Turiżmu, l-Onor.

Konrad Mizzi, fis-seduta Nru 128 tat-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018 dwar l-Estimi tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2018, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fl-istess seduta.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2018 kienu approvati.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni mressqa mill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, fis-seduta Nru 114 tat-Tnejn, 21 ta' Mejju 2018 dwar it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li dwarha kienet intalbet votazzjoni fis-seduta Nru 129 tal-11 ta' Ġunju 2018.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, jien se nivvota favur.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Aġenzija għal Infrastruttura Malta u biex jirregola dawk l-attivitajiet u jipprovdi għal kwistjonijiet anċillari jew inċidentali jew konnessi magħhom" ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq mozzjoni ħalli dan l-Abbozz ta' Liġi, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, jiġi ttrattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

IAN BORG: Nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Aġenzija għal Infrastruttura Malta u biex jirregola dawk l-attivitajiet u jipprovdi għal kwistjonijiet anċillari jew inċidentali jew konnessi magħhom" jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

ONOR CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lid-Deputat Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

CHRIS FEARNE: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. b'din aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni (Kont.) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Kumitat Permanenti.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sinjura President, illum se nitkellem dwar il-biografija tal-footballer Malti André Schembri.

Minkejja li din ġiet imnedija ftit tal-jiem ilu, irnexxieli naqraha kważi kollha qabel niġi hawnhekk.

F'din il-biografija hemm numru ta' punti li laqtuni ħafna u naħseb li f'dak li se ngħid, in-naħa l-oħra tal-Kamra se taqbel miegħi kważi f'kollox.

L-ewwel punt jittratta l-imħabba ta' André għat-tim nazzjonali Malti tal-futbol.

André jiddeskrivi lilu nnifsu bħala l-akbar supporter ta' dan it-tim u jiddispjaċih li bħala persuna li dejjem kien imur jara l-logħob fil-grawnd Ta' Qali, maż-żmien is-sapport lejn dan it-tim rah dejjem jonqos.

Dan jista' jkun minħabba d-diżappunti li rreġistrajna f'dan il-qasam mit-tim nazzjonali.

André jgħid li f'logħba li ntlagħbet fit-8 ta' Settembru tal-2007, li kien jaħbat ukoll l-anniversarju mir-rebħa ta' Malta fuq it-Torok f'dak li huwa magħruf bħala l-Assedju l-Kbir, kien hemm logħba bejn Malta u t-Turkija u dakinhar André rnexxielu jagħmel differenza kbira.

Jgħid ukoll li dakinhar nibet is-South End Core, li huwa dak il-grupp ta' supporters Maltin li rnexxielu jerġa' jnibbet fil-qalb tal-Maltin is-sapport lejn it-tim nazzjonali.

Però aktar mill-kontribut kbir li kien ta f'dik il-logħba, André Schembri kien irnexxielu jagħmel doppjetta fil-logħba ta' Malta kontra l-Ungerija u għall-ewwel darba wara 13-il sena wassal biex it-tim nazzjonali Malta jirbaħ.

Għalhekk, naħseb li dan il-footballer Malti, illum personalità, kien ta' kontribut kbir għat-tim nazzjonali għaliex wara perjodu twil ta' disfatti, minkejja li r-rebħa kienet bi score żgħir, għalina kienet rebħa kbira.

Minn hawnhekk irrid insellem mhux biss lil André Schembri imma lill-players kollha tat-tim nazzjonali li minkejja d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom, dejjem jipprovaw jagħmlu l-aqwa prestazzjoni tagħhom.

F'dan il-ktieb laqtitni l-perseveranza assoluta u d-determinazzjoni ta' dan il-bniedem.

Fil-ktieb huwa jitkellem dwar kemm dam biex issejjaħ biex jilgħab mat-tim nazzjonali u jgħid li wieħed m'għandux jaqta' qalbu, anke jekk forsi jħoss li kellu dritt jiġi msejjaħ qabel.

Jitkellem ukoll dwar l-għaxar snin li għamel jilgħab ma' klabbs Ewropej, preċiżament f'Ċipru, fil-Portugall u fil-Ġermanja.

Skont il-biografija tiegħu, minn staġun għall-ieħor kien jitlaq minn ma' tim biex imur ma' ieħor u kull esperjenza kienet differenti però tibqa' f'qalbu l-esperjenza li kellu f'Ċipru għaliex hemmhekk kellu sapport kbir mill-players, sapport li forsi ma kellux f'pajjiżi oħrajn.

Hawnhekk toħroġ is-solitudni ta' André, li kellu jitlaq lill-familja tiegħu, minkejja li ma kienx għadu miżżewweġ, u jagħmel żmien twil – jekk m'inix sejjer żball madwar seba' snin – jilgħab barra minn Malta.

Huwa kien jgħix waħdu u minkejja s-solitudni, ma qatax qalbu.

Il-kobor ta' din il-persuna toħroġ ukoll fil-biografija tal-footballer Taljan Pirlo, li żgur m'għandu bżonn l-ebda introduzzjoni.

Dan jitkellem fuq André Schembri u fuq meta lagħbu kontra xulxin fil-logħba Malta kontra l-Italja f'Modena.

F'dik il-logħba André Schembri kellu task wieħed, dak li jimmarka lil Pirlo mill-bidu sal-aħħar u ma jħallihx jagħmel azzjoni u tant irnexxielu jagħmel dan, li Pirlo ffrustra ruħu!

Fil-fatt, André Schembri jgħid: Jien ilħaqt l-oġġettiv tiegħi għaliex irnexxieli nimblokka dan il-player ta' fama mondjali u ta' potenza kbira milli jkun jista' jikkonkludi l-azzjonijiet fil-futbol.

Sur President, ħaġa oħra li laqtitni f'din il-biografija hija l-appell lil kull min hu fl-isport dwar is-sens ta' team play, u hawn se nsemmi żewġ episodji.

Fl-ewwel wieħed André ċeda l-faxxa ta' captain lil player ieħor, Gareth Sciberras, li kien se jilgħab l-aħħar logħba tiegħu mat-tim nazzjonali Malti.

Avolja André kellu d-dritt jilbisha hu l-faxxa ta' captain, minflok għażel li jgħaddiha lil Gareth Sciberras.

U avolja s-supporters meta jaraw il-faxxa jgħidu "Hemm hu l-aqwa raġel tagħna", huwa kien lest jinża dik il-libsa għal ftit mumenti f'dik il-logħba biex jagħtiha lil xi ħaddieħor li kien se jilgħab l-aħħar logħba tiegħu.

It-team spirit tiegħu joħroġ ukoll meta jgħid hekk:

"Trid iżżomm f'moħħok li l-ewwel interess hu l-iżvilupp tat-tfal u mhux kemm tirbaħ logħbiet.".

Hawnhekk se nagħmel kritika lill-ġenituri.

Forsi f'pajjiżna hawn ossessjoni li rridu naraw it-tfal tagħna jirbħu f'kollox biex nuru kemm huma l-aqwa!

Fl-opinjoni tiegħi, mhux dak għandu jkun l-ewwel għan tal-isport.

L-ewwel għan tal-isport għandu jkun li jitgħallmu l-valuri tal-ħajja u l-valur ewlieni huwa li t-tfal tagħna jikbru u jiżviluppaw fl-isport bl-ispirtu ta' team players.

Għalija persuna li għandha spirtu ta' team player hija akbar minn dik il-persuna li tirbaħ.

L-istess għal André.

Għalih, mhux ir-riżultati l-aktar ħaġa importanti fid-dinja sportiva imma kif wieħed iġib ruħu fl-isport.

Ħafna drabi meta titlef titgħallem aktar minn meta tirbaħ għax meta titlef tibda tewden u tgħid "imma dik stajt għamiltha aħjar", jew "hemmhekk inqast", jew "hemmhekk stajt kont aktar perseveranti" u allura hemm aktar x'titgħallem fit-telf.

Naturalment mhux qed ngħid li dejjem irridu nitilfu, anzi rrid nara lil pajjiżna jirbaħ aktar ma' pajjiżi akbar minna!

Fil-biografija tiegħu André Schembri jagħti wkoll il-veduta tiegħu tal-mixja 'l quddiem fil-futbol.

L-ewwel nett jgħid li jekk nagħmlu akkademja li tilqa' tfal li jkollhom minn 13-il sena 'l fuq, inkunu nistgħu ntejbuh aktar il-futbol Malti.

Fil-fatt, huwa jgħid li l-uniku dispjaċir li għandu huwa li ma telaqx barra minn Malta ta' età iżgħar għax kieku rnexxielu jitlaq ta' età iżgħar, kapaċi kien jasal f'livelli ogħla minn kemm wasal.

Hu xtaq jitlaq ta' età iżgħar biex ikun jista' jilħaq aktar kampjonati ta' livell ogħla.

Jgħid ukoll li huwa importanti li din l-akkademja tkun qisha boarding school biex it-tfal tagħna jidraw jgħixu waħedhom.

Dan billi fost il-ġimgħa jgħixu hemmhekk u mbagħad fil-weekend imorru għand il-famija.

Hemm bżonn ukoll li t-tfal tagħna jaraw x'opportunitajiet kbar hemm hemm barra.

Huwa sabiħ li nibqgħu Malta mal-familja, li hija l-għożża tagħna lkoll, però biex naslu aktar fl-isport Malti hemm bżonn nimirħu 'l barra biex imbagħad niġu lura u nilagħbu mat-tim nazzjonali.

Jgħid ukoll li huwa importanti li l-players li jilagħbu man-nazzjonal għandhom ikunu full-time.

Ma jistax ikun li l-players tagħna filgħodu jmorru għax-xogħol, kultant xogħlijiet stressanti, imbagħad filgħaxija jmorru għat-training diġà għajjenin.

Il-futbol Malti ma jista' qatt jilħaq il-livelli ta' pajjiżi oħrajn jekk il-players se jibqgħu part-time.

Fil-fatt, André jirrakkomanda li ninvestu fis-salarji tal-players tagħna ħalli dan l-isport ikun l-uniku dħul tagħhom u mhux ikunu jiddependu minn xogħol ieħor.

L-aħħar punt li rrid nagħmel huwa li André Schembri jimla lill-qarrej Malti bit-tama!

Naħseb li din hija l-akbar tagħlima li hawn f'dan il-ktieb.

Huwa jimla lill-futbol Malti bit-tama u jġib l-eżempju tal-Iżlanda li se tipparteċipa fil-World Cup.

L-Iżlanda hija pajjiż akbar minna fid-daqs però l-popolazzjoni tagħha hija iżgħar minn tagħna għax hija ta' 300,000.

L-Iżlanda rnexxielha tikkwalifika għall-ewwel darba għall-World Cup li ġejja, li se ssir fir-Russja u hi l-iżgħar stat bl-iżgħar popolazzjoni li qatt ikkwalifika għal dan il-kampjonat mondjali.

Jekk wasal pajjiż ieħor b'popolazzjoni iżgħar minn tagħna, għalfejn m'għandux jasal pajjiżna wkoll biex jikkwalifika għal dan il-kampjonat?!

André Schembri jgħid li s-sigriet huwa wieħed: li l-players Maltin għandhom jitilqu barra minn Malta, jilagħbu ma' klabbs oħrajn Ewropej f'postijiet oħrajn biex imbagħad it-tim nazzjonali jkun aktar b'saħħtu għax ikun jista' jistrieħ fuq players li jkunu qegħdin jilagħbu ma' klabbs ta' fama Ewropea u mondjali.

Fil-fatt, id-differenza bejn Malta u l-Iżlanda fil-futbol tafu x'inhi?

Li l-Iżlanda għandha mitt player jilgħab barra.

Dik tagħmel differenza kbira!

Jekk il-players tagħna jilagħbu ma' klabbs barranin, żgur li jkunu jistgħu jagħtu kontribut akbar minn kemm jistgħu jagħtu bħalissa.

Sinjura President, mhuwiex faċli titlaq lil pajjiżek u lill-familja tiegħek.

Mhuwiex faċli titlob lill-familja tiegħek tagħmel is-sagrifiċċju li tmur tgħix barra kif kellu jitlob André Schembri mill-familja tiegħu, Clarissa u t-tifel Jake.

Hemm sagrifiċċju f'kollox però kif ngħidu bl-Ingliż: No pain, no gain!

U André Schembri jgħidilna li bħalma wasal hu jistgħu jaslu players oħrajn.

Għalija dan huwa l-akbar u l-isbaħ messaġġ li tana fil-biografija tiegħu.

Kien hemm min qal li huwa diffiċli tirnexxi f'kampjonati barranin b'passaport Malti.

André Schembri rnexxielu jġib dan il-kliem fix-xejn għaliex għandu passaport Malti u rnexxielu jinfiltra klabbs oħrajn.

Ix-xewqa tiegħu – u anke tiegħi – hi li t-tim nazzjonali Malti xi darba jasal biex jikkwalifika għal tazza Ewropea jew dinjija.

Jekk waslet l-Iżlanda li hija pajjiż iżgħar minna, għandna naslu aħna wkoll.

L-iskuża li aħna żgħar m'għadhiex tgħodd.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, nixtieq nifraħ lill-kollega tiegħi l-Onor.

Ryan Callus għal dak id-diskors vera interessanti u nieħu l-okkażjoni biex anke jien nawgura u nsellem kemm lil André Schembri kif ukoll lill-mara tiegħu, Clarissa, li kemm inti, Sinjura President, kif ukoll jien nafuha mill-viċin mhux ħażin.

Insellmilhom it-tnejn u nirringrazzjahom ta' dak li għamlu għal pajjiżna.

Sinjura President, jien se naqleb ftit is-suġġett.

Infakkar li llum hawn preżenti f'pajjiżna l-Kummissarju tal-Unjoni Ewropea responsabbli mill-Ġustizzja, Věra Jourová.

Din qiegħda hawn Malta f'kuntest u mhux b'kumbinazzjoni.

Fost affarijiet oħra, hija mistennija titkellem fuq is-sitwazzjoni prekarja li għandna f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mar-rule of law.

F'pajjiżna l-liġi m'għadhiex tgħodd l-istess għal kulħadd u Jourová fuq hekk ġiet titkellem.

Iż-żjara tagħha qed issir ukoll fil-kuntest li lbieraħ ħareġ rapport ieħor mill-Parlament Ewropew wara li fl-1 ta' dan ix-xahar, tliet Deputati tal-Parlament Ewropew reġgħu ġew Malta biex jerġgħu jagħmlu follow-up ieħor.

F'sena, tliet darbiet ġew Deputati tal-Parlament Ewropew biex jieħdu feel tas-sitwazzjoni f'pajjiżna fuq ir-rule of law u fuq jekk l-istituzzjonijiet tagħna hux qegħdin jaħdmu u għaliex il-liġi tagħna mhux qed tapplika għal Keith Schembri u għal Konrad Mizzi!

Dawn għalhekk ġew.

Dawn għamlu rapport u fil-ftit ħin li għandi nixtieq li nsemmi l-ġist tiegħu.

Dawn it-tliet Deputati Ewro-Parlamentari, li nsellmilhom minn hawnhekk, ġejjin minn naħat differenti tal-ispettru politiku tal-Parlament Ewropew.

Hemm Ana Gomes li hija Membru Parlamentari Ewropew Soċjalista, jiġifieri mill-Partit ta' Joseph Muscat, hemm Sven Giegold li ġej mill-partit tal-ħodor u hemm il-kollega u Membru Parlamentari Ewropew David Casa li ovvjament ġej mill-familja politika tal-Partit Nazzjonalista.

Insellimlu għall-ħidma tiegħu.

Dawn għamlu rapport li jekk nagħsar il-konklużjonijiet tiegħu, nista' niffoka fuq żewġ affarijiet.

L-ewwel nett dawn qalu li telqu lura aktar inkwetati minn meta ġew.

Issa din hija t-tielet darba li ġew.

L-aktar ħaġa inkwetanti hi li għadhom ma ttieħdu l-ebda passi kontra Keith Schembri u Konrad Mizzi.

La ttieħdu passi politiċi - għaliex wieħed jistenna li wara dak kollu li ħareġ, l-inqas ħaġa li missu għamel il-Prim Ministru kienet li jgħidilhom jirriżenjaw, għall-inqas sakemm inaddfu isimhom - u lanqas ittieħdet azzjoni legali, la mill-Pulizija, la mill-Avukat Ġenerali u lanqas mill-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU).

Infatti issa nafu li l-FIAU qed tiġi investigata mill-Awtorità Bankarja Ewropea.

Dawn qalu li jinsabu inkwetati ferm li ma ttieħdu l-ebda passi u għamluha ċara li se jibqgħu jaħdmu fuq dan il-każ u li l-Parlament Ewropew se jibqa' jiġi sakemm issir xi ħaġa.

Jiġifieri l-kwestjoni mhux se tieqaf.

Dan għaliex huwa ċar, u bħalma huwa ċar għalija, huwa ċar għalik, Sinjura President, u ċar għal ħafna Maltin, li dawn it-tnejn minn nies kienu involuti f'irregolaritajiet – qed inkun ġeneruż fl-użu tal-kliem! – u l-Prim Ministru u l-awtoritajiet ta' pajjiżna m'għamlu xejn.

Għaldaqstant il-Parlament Ewropew, sakemm jittieħdu passi, se jibqgħu jiġu u se jibqgħu jagħfsu kif qegħdin nagħmlu aħna.

Fi ftit kliem, pajjiżna jeħtieġ iħares lejn il-każi ta' korruzzjoni u jiffaċċjahom u jagħmel xi ħaġa għaliex il-korruzzjoni ma tgħattihiex billi tagħmel elezzjoni!

Il-korruzzjoni tindirizzaha billi tieħu passi.

Niftakar fil-kliem li kien jgħid l-Eks President u Eks Prim Ministru u Eks Kap tal-Partit Nazzjonalista Eddie Fenech Adami: "Min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott".

Jgħidu li aħna qegħdin nagħmlu ħsara lil pajjiżna għax nitkellmu hekk.

Il-ħsara ssir minn min jagħlaq għajnejh għall-korruzzjoni u mhux minn min jiġġeldilha.

Kull min jaħseb b'moħħu jaf li l-ħsara lil pajjiżna, li hija kbira, mhux qed issir għax jien u ħafna nies oħrajn kontinwament inqumu nitkellmu u niġġieldu kontra l-korruzzjoni, imma qed issir minn min qed jagħlaq għajnejh għall-korruzzjoni, bħall-Prim Ministru u l-Gvern tiegħu.

Dawn l-Ewro-Parlamentari jagħmluha ċara li mhijiex se tieqaf, anzi se tiżdied sakemm tittieħed azzjoni.

L-appell tiegħi, l-istess bħal ta' wieħed mill-Ewro-Parlamentari, hua li għandna nieħdu passi biex ir-reputazzjoni ta' pajjiżna terġa' tieħu r-ruħ.

Pajjiżna ma jiflaħx ikompli jaqla' daqqa wara l-oħra għaliex Joseph Muscat aktar irid jiddefendi lil Keith Schembri u lil Konrad Mizzi milli lil pajjiżna!

Qed tagħmel ħsara kbira, Prim Ministru!

Nappellalek biex tieħu passi u tara li l-istituzzjonijiet jaħdmu u jieħdu l-passi wkoll.

Dawn l-Ewro-Parlamentari għamlu wkoll punt ieħor u daħlu fih fid-dettall u llum jien xtaqt nispjegah.

Fir-rapport tagħhom huma esprimew tħassib serju dwar l-investigazzjoni li għadha għaddejja dwar il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Tħassib serju!

Nafu li din l-investigazzjoni ilha li bdiet minn meta Daphne Caruana Galizia ġiet assassinata fis-16 ta' Ottubru tas-sena li għaddiet.

Il-qtil tagħha kien daqqa ta' ħarta kbira għad-demokrazija tagħna.

Veru li f'Diċembru tressqu tlieta min-nies il-qorti però huwa ċar li ma kinux huma li ordnaw li Daphne Caruana Galizia tinqatel.

Se mai huwa allegat u huma akkużati – għaliex hija akkuża u għandhom id-dritt jiddefendu ruħhom – li huma wettqu dan ir-reat.

Żgur li jinteressana min wettaq il-qtil imma aktar minn hekk jinteressana nkunu nafu min qabbadhom!

U fuq min qabbadhom għadna ma nafu xejn!

L-Ewro-Parlamentari qegħdin jgħidu li hemm numru ta' punti li qegħdin jinkwetawhom f'din l-investigazzjoni u dawn nixtieq insemmihom ħalli n-nies li qegħdin isegwuna jirriflettu flimkien miegħi u żgur li fuq ċerti punti se jgħidu, "Veru, ma ħsibtx fuqu dan il-punt!

Taf li għandhom raġun!"

L-ewwel nett dawn qegħdin jgħidu li l-inkjesta maġisterjali fuq il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia mhijiex qed tavvanza, u dan għax il-maġistrat inkwerenti se jinħatar imħallef.

Jien nawguralu, huwa maġistrat bravissimu u jixraqlu jinħatar imħallef, imma issa se jaħtruh imħallef, meta qed jagħmel inkjesta fuq qtil bħal dan?!

Li l-inkjesta tieqaf u jkollha tmur għand maġistrat ieħor!

Għamlu mħallef!

Jagħmlu mħallef, imma wara li jlesti l-inkjesta maġisterjali u mhux issa biex jitfa' l-inkjesta fil-bir tas-skieken.

Sinjura President, dan nista' narah jien, tista' tarah int, l-Ewro-Parlamentari qegħdin jarawh ukoll u m'għandix dubju li n-nies li qegħdin isegwuna dan kapaċi jarawh ukoll u jgħidu, "Veru, minn dak iż-żmien kollu biex maġistrat tagħmlu imħallef, issa se tagħmlu imħallef, għax qed jagħmel l-inkjesta ta' Daphne u twaqqafhielu?!

Dan meta dan il-Gvern tgħidx kemm ftaħar fuq is-CNN u madwar id-dinja kollha li he will leave no stone unturned!

L-inkjesta issa se tispiċċa jkollha tiċċaqlaq u min jaf x'dewmien se jkun hemm.

Mhux biżżejjed diġà għaddew kważi disa' xhur, għalfejn se nerġgħu nibdew quddiem maġistrat ieħor?

L-Ewro-Parlamentari qalu aktar minn hekk.

Qalu wkoll li l-Pulizija mhumiex qegħdin jinvestigaw it-truf kollha kif imiss.

Fil-fatt, ġabu l-eżempju li fid-Daphne project ħareġ li żewġ sorsi qalu li raw lill-Onor.

Chris Cardona jitkellem ma' wieħed mill-akkużati kemm qabel kif ukoll wara li nqatlet Daphne Caruana Galizia u l-Pulizija m'għamlux investigazzjoni kif imiss fuq dawn iż-żewġ sorsi ta' informazzjoni.

Jekk ma tridx, dan Ministru tal-Gvern u l-Viċi Kap tal-Partit Laburista!

Dak li qegħdin jgħidu l-Ewro-Parlamentari u tinkwieta ħafna meta taqra hekk.

Tkellmu wkoll fuq il-kwestjoni li xi ħadd avża lill-akkużati qabel ġew arrestati.

L-Ewro-Parlamentari qalu li meta ġew arrestati, dawn la kellhom mobile fuqhom, la kellhom ċwievet fuqhom u Alla jbierek wieħed minnhom kellu n-numru tal-mobile miktub fuq idejh.

Dan ma jfissirx li kienu qegħdin jistennew lill-Pulizija ġejjin?!

Dażgur li punt importanti li qegħdin jagħmlu!

Dażgur li dawn il-punti tajjeb li niddiskutuhom għax huma inkwetanti!

U għandhom raġun l-Ewro-Parlamentari jinkwetaw.

Sinjura President, qalu iżjed.

Dawn qalu wkoll li s-Servizzi tas-Sigurtà ta' Malta – Isma' din! – kienu diġà qegħdin isegwu lil wieħed mill-akkużati fuq reat kriminali ieħor.

Jiġifieri dawn kienu diġà qed isegwuh qabel ma nqatlet Daphne u ovvjament anke wara, u taf x'jiġifieri ssegwih, Sinjura President?

Jiġifieri tagħmel tapping tat-telefon u tkun taf x'kien qed jgħid!

Allura din l-informazzjoni kif għadha ma waslitx għand il-Maġistrat?!

Id-Deputati Parlamentari Ewropej huma inkwetati li l-informazzjoni għadha m'għaddietx mis-Servizzi tas-Sigurtà għal għand il-maġistrat!

X'qed jistennew biex jaqsmu l-informazzjoni tagħhom mal-maġistrat li qed jinvestiga?

Bilfors tinkwieta meta taqra dawn l-affarijiet.

Qalu wkoll li dawn l-affarijiet iwassluhom biex jikkonkludu li l-affarijiet mhux sejrin sewwa f'din l-investigazzjoni.

Jien irrid inżid xi ħaġa mal-punti li għamlu huma.

Ilbieraħ kien hemm sentenza tal-Qorti mogħtija mill-Imħallef Silvio Meli fejn ġie deċiż li l-Assistent Kummissarju tal-Pulzija li huwa responsabbli mill-investigazzjoni għandu jieqaf milli jkompli jinvestiga għar-raġuni li huwa miżżewweġ Ministru tal-Gvern.

Hija ovvja għalija, ovvja għalik, Sinjura President u ovvja għal kulħadd!

Għall-Gvern u għall-Assistent Kummissarju Alla jbierek ma kenitx ovvja!

Din ukoll titfa' dubju fuq din l-investigazzjoni.

Mela l-ewwel punt jittratta l-kwestjoni ta' Konrad Mizzi u Keith Schembri li mhijiex se tingħalaq qabel jittieħdu passi u l-ħsara se tibqa' għaddejja sakemm jittieħdu passi.

Il-korruzzjoni hija korruzzjoni.

It-tieni punt jittratta l-inkwiet u t-tħassib serju fuq kif inhi għaddejja l-investigazzjoni ta' Daphne Caruana Galizia.

Mill-ġdid, l-appell tiegħi huwa biex f'ġieħ is-sewwa, l-awtoritajiet l-affarijiet jagħmluhom bis-serjetà ħalli ma jkomplux jagħmlu ħsara lil pajjiżna.

Hemm spotlight kbira fuqna, b'mod partikolari fejn tidħol l-investigazzjoni ta' Daphne Caruana Galizia!

Mela jekk jogħġobkom, agħmlu l-affarijiet bis-serjetà!

Fl-aħħar nett irrid ngħid li l-Parlament Ewropew waqqaf kumitat apposta biex ikompli jsegwi lil Malta u lis-Slovakkja, fejn inqatel ġurnalist investigattiv u s-sieħba tiegħu.

Dan huwa kumitat apposta tal-Parlament Ewropew!

Issa b'xorti tajba għalina f'dan il-kumitat hemm il-Membru Parlamentari Ewropew Maltija Roberta Metsola, li wkoll taħdem ħafna.

Fil-fatt, insellmilha minn hawnhekk għall-ħidma tagħha.

M'għandix dubju li hi se tkun hemmhekk biex tara li jsir dak li huwa fl-interess tal-ġustizzja u fl-interess tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Dawn għandhom jibagħtu delegazzjoni oħra f'Malta u dan juri li l-kwestjoni se tibqa' għaddejja sakemm ikun hemm soluzzjoni ta' vera.

Sinjura President, il-ħsara mhijiex se tieqaf qabel ma l-korruzzjoni tiġi indirizzata u qabel ma l-investigazzjonijiet fuq dan il-qtil faħxi tal-ġurnalista investigattiva Daphne Caruana Galizia jsiru bis-serjetà.

Iż-żjara ta' Věra Jourová u ż-żjara tad-Deputati tal-Parlament Ewropew se jibqgħu għaddejjin sakemm din il-kwestjoni ssir u tasal għat-tmiem tagħha.

Biex ir-reputazzjoni ta' pajjiżna tieħu r-ruħ jeħtieġ li dawn iż-żewġ affarijiet nindirizzawhom u nindirizzawhom bis-serjetà darba għal dejjem.

Finalment nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dokument dwar il-laqgħat u l-konklużjonijiet b'rabta maż-żjara f'Malta fl-1 u 2 ta' Ġunju 2018 tal-Membri Parlamentari Ewropej Ana Gomes, Sven Giegold u David Casa bħala membri fuq l-Ad Hoc Mission on the Rule of Law in Malta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fit-8.06 p.m. ilKamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn il-ħofor tat-tidal lane bollards ħdejn iċ-Ċimiterju tal-Addolorata mtlew bil-konkos?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif jaf ben tajjeb, il-proġett tat- tidal lane kien wieħed temporanju sakemm Transport Malta timbarka fuq il-proġett tal-Marsa.

It-taqsima tat-TMRSD minn qabel ma beda l-proġett għamlet studju dwar kif tista' tagħmel aktar flessibbli l-idea ta' tidal lane anke waqt il-proġett.

Hekk kif qabel it-tibdil fil-kareġġjati kien limitat għal ħinijiet partikulari, il-flesibbilità li ġiet introdotta reċentement ippermettiet li dan it-tibdil isir aktar ta' spiss u b'ħeffa akbar.

Transport Malta dejjem tħares li ttejjeb l-istrutturi tagħha skont tibdil li jseħħ mal-ħin.

Wieħed tajjeb jinnota li l-effett tax-xogħlijiet ta' proġett massiv kif inhu dak tal-Marsa qajla ħalla effett negattiv fuq l-andament tat-traffiku fl-inħawi.

Dan ukoll grazzi għall-istudji u monitoraġġ kontinwu li jagħmlu l-ħaddiema ta' Transport Malta.

It-toqob li mtlew bil-konkos hu wkoll xogħol temporanju u kif żgur jifhem l-Onor.

Interpellant kieku kienu permanenti, kieku kienu jimtlew bit-tarmak.

TIDAL LANE BOLLARDS – SPEJJEŻ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet swiet flus is-sistema tat-tidal lane bollards ħdejn iċ-Ċimiterju tal-Addolorata?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll meta ntrebaħ it-tender tas-sistema, min kienet il-kumpanija li għamlet dan ix-xogħol u meta tqiegħdet tali sistema fit-triq imsemmija?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din is-sejħa għall-offerti ġiet mogħtija bħala Quotation leading to a Direct Order wara sejħa pubblika għall-ammont ta' €234,778.86 (VAT eskluża) fit-13 ta' Novembru 2015 lil Q Free Traffiko.

Is-sistema ġiet ikkumissjonata f'Ġunju tal-2016.

ENERĠIJA MILL-INTERCONNECTOR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jelenka kemm inxtrat enerġija tramite l-interconnector bejn Malta u Sqallija, xahar b'xahar minn mindu beda, f'volum (Mwh) u prezz?

Jista' jelenka liema kienu s-sorsi ta' enerġija minn fejn ġiet din l-enerġija għal Malta u ċjoè x'persentaġġi mis-swieq barranin u x'tip ta' enerġija kienet li forniet id-domanda għal Malta?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ġentilment għandu jirreferi għad-dokument li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti li kien ippubblikat mill-NSO fit-12 ta' Ottubru 2017, fejn hemm elenkata, xahar b'xahar, l-enerġija li nxtrat tramite l-interconnector bejn Malta u Sqallija minn Marzu 2015 sa Diċembru 2016.

L-istess informazzjoni, inkluż informazzjoni dwar l-enerġija li nxtrat matul is-sena 2017 tiġi ppubblikata mill-NSO matul din is-sena.

Ta' min wieħed jgħid li l-enerġija mixtrija tramite l-interconnector bejn Malta u Sqallija tinxtara minn fuq is-swieq Taljani, u l-provenjenza ta' din l-enerġija ma tkunx indikata.

Fir-rigward tal-bqija tal-informazzjoni mitluba, din għandha valur kummerċjali għal Enemalta Plc. u għaldaqstant l-iżvelar tat-tagħrif mitlub jista' jippreġudika n-negozju tal-istess kumpanija.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 516.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – SAFAR

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il safra uffiċjali saret f'kull dipartiment u entità li taqa' fid-dekasteru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

Tista' tagħti d-destinazzjoni ta' kull safra?

Għal kull safra li saret tista' tagħti break down tal-ispejjeż involuti f'titjiriet, akkomodazzjoni, ikel f'lukandi, trasport u allowances?

Min kienu l-uffiċjali li ħadu sehem f'kull safra, x'inhu l-grad tagħhom u x'kien l-iskop ta' kull safra?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MASTERPLAN TAL-PJAZZA TAX-XAGĦRA – XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol fuq il-Masterplan tal-Pjazza tax-Xagħra?

Meta hu ppjanat li jkun lest u jibda jiġi attwat?

Interpellant li x-xogħol fuq il-Masterplan jibda jsir mill-Ministru appena l-Kunsill Lokali jikkoordina l-konsultazzjoni pubblika biex ikollna l-veduti ta' kulħadd

GĦAWDEX: TRIQ TAĊ-ĊIMITERJU TA' SAN LAWRENZ – STORM WATER CULVERT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hux se jsiru gradi għal storm water culvert li kien sar f'parti tat-triq li tagħti għad-Dwejra f'San Lawrenz, eżattament sa quddiem iċ-Ċimiterju ta' San Lawrenz, fil-parti ta' fuq tat-triq, biex jilqa' l-ilma u jibda jiffunzjona qabel ma jsir il-wiċċ ta' din it-triq fil-ġimgħat li ġejjin?

Interpellant li r-risposta se tingħata f'xi seduta oħra.

ĊIMITERJU TAL-ADDOLORATA – PROĠETT TA' ESTENSJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsjia parlamentari 5860, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija kollha u jgħid min huma l-kuntratturi li jiffurmaw il-konsorzju li rebaħ it-tender għall-proġett ta' estensjoni (bini ta' aktar oqbra) fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Konsorzju rebbieħ huwa Campo-Santo li huwa kompost minn Polidano Brothers Limited, Camray Company Limited, u Mario Tonna.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min kienu ċ-Chairman u l-membri tal-bord li għażlu l-artisti fil-Gozo Alive li nżamm f'Għawdex f'Mejju 2018?

Tista' tgħid x'kariga għandhom dawn il-persuni fis-settur pubbliku?

Tista' tgħid kif intgħażel iċ-Chairman?

Interpellant biex jagħmel referenza għar-risposta li ngħatat fil-mistoqsija parlamentari 5890.

Fir-rigward taċ-Chairman, peress li l-attività kienet tal-Ministeru, il-kumitat ġie chaired mid-Direttur.

LOCAL PLANS TA' MALTA U GĦAWDEX – PROĊESS TA' REVIŻJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess biex jiġu riveduti l-local plans ta' Malta u Għawdex?

Jista' jgħid jekk dan il-proċess hux se jkun konkluż u allura l-local plans ikunu riveduti matul is-sena 2018?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol fuq ir-reviżjoni komprensiva tal-local plans kollha għal Malta u Għawdex kompla għaddej u issa qed ikun hemm focus fuq numru ta' kwestjonijiet li huma ta' natura aktar strateġika u li jeħtieġu ġbir ta' aktar informazzjoni u evalwazzjoni ta' options differenti.

IN-NAXXAR – TRIQ SAN ĠORĠ – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing ta' Triq San Ġorġ fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR – TRIQ IL-FORTIZZA TAL-MOSTA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Fortizza tal-Mosta fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-twegiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR – TREJQET IL-ĦUĠĠIEĠA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing ta' Trejqet il-Ħuġġieġa fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – VJAL IL-21 TA' SETTEMBRU – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing fi Vjal il-21 ta' Settembru fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – TRIQ LELI FALZON – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing ta' Triq Leli Falzon fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – MISRAĦ IR-REBĦ – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' resurfacing ta' Misraħ ir-Rebħ fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

**MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi, li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxijin mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jagħti d-dettalji relatati dwar kull forma ta' għajnuna finanzjarja mogħtija?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi, li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxijin mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tagħha jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtha minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għal din il-mistoqsija parlamentari għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi, li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxijin mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MELLIEĦA – TRIQ L-ARMIER U TRIQ IR-RAMLA – XOGĦOL TA' REINSTATEMENT

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara li jsir ix-xogħol ta' reinstatement li hemm bżonn fi Triq l-Armier u Triq ir-Ramla, limiti tal-Mellieħa, u jekk hu possibbli, dan ix-xogħol isir qabel ma joqrob iżjed l-istaġun tas-sajf?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet ta' reinstatement fi Triq l-Armier diġà bdew u għandhom jitlestew fil-ġranet li ġejjin.

Fir-rigward ta' Triq ir-Ramla, b'koordinament mal-entitajiet kollha, qed naħdmu biex ix-xogħol jitlesta mill-aktar fis possibbli.

AĠENZIJA APPOĠĠ – KAŻIJIET TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 4638, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' vjolenza domestika rrapportati lill-Aġenzija Appoġġ is-sena l-oħra?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija Appoġġ ħadmet mal-1,140 każ ta' vjolenza domestika matul l-2017.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li dan it-tagħrif jinsab ukoll fir-Rapport Annwali tal-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika, f'paġni 11 sa 14, liema rapport kien ġie ppreżentat fil-Kamra nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju 2018.

SERVIZZI RESIDENZJALI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ – STANDARDS NAZZJONALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6090, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid għaliex l-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali ma jżommx statistika dwar spezzjonijiet għall-għarrieda fid-Djar Residenzjali għall-Persuni b'Nuqqas ta' Saħħa Mentali/Hostels?

Jista' jgħid ukoll in-numru ta' investigazzjonijiet ta' lmenti li rċeviet din il-Kummissjoni matul din il-leġiżlatura?

CHRIS FEARNE: Ninsab infurmat illi l-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali jirċievi medja ta' 12-il talba għall-assistenza/informazzjoni fil-ġimgħa.

Dawk l-ilmenti li jikkonċernaw materji koperti bil-liġi dwar is-saħħa mentali, jiġu indirizzati u fejn hu possibbli tinstab soluzzjoni.

DIRETTORAT GĦALL-ISTANDARDS TAL-KURA TAS-SAĦĦA – XOGĦLIJIET IMWETTQA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhuwa x-xogħol li jitwettaq mid-Direttorat għall-Istandards tal-Kura tas-Saħħa?

Kemm ilu mwaqqaf dan id-Direttorat?

Jista' jgħid ukoll kif wieħed jista' jikkuntattja lid-Direttorat għall-Istandards tal-Kura tas-Saħħa f'każ ta' lmenti minn persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali li qed jgħixu f'xi dar residenzjali?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Direttorat għall-Istandards tal-Kura tas-Saħħa ġie mwaqqaf fis-sena 2007 u huwa wieħed mill-korpi regolatorji fi ħdan is-Sovrintendenza tas-Saħħa Pubblika.

Permezz ta' xogħol li jsir minn dan id-Direttorat tiġi salvagwardjata s-saħħa pubblika u tiġi spirata kura ta' eċċellenza kif ukoll jiġu żgurati servizzi tas-saħħa siguri u ta' kwalità għolja permezz ta' spezzjonar strutturat, monitoraġġ u regolamentazzjoni.

Id-Direttorat huwa responsabbli għal-liċenzjar ta' sptarijiet privati u pubbliċi, djar tal-anzjani, kliniċi tal-mediċina, dentisti, postijiet tat-tatwaġġ, postijiet fejn isir titqib f'partijiet diversi tal-ġisem, laboratorji kliniċi, faċilitajiet tal-X-rays, acupuncture clinics, chiropody clinics, kliniċi tal-fiżjoterapija, faċilitajiet tas-saħħa mentali, ċentru tal-onkoloġija, faċilitajiet ta' riabilitazzjoni, stabbilimenti fejn jiġi miġbur u proċessat id-demm u stabbilimenti tat-tessuti.

Fi ħdan il-websajt tal-imsemmi Direttorat wieħed jagħmel kuntatt permezz ta' contact form, email jew billi jċempel fuq in-numri tat-telefon indikati.

Kull ilment li jasal fid-Direttorat u li għandu x'jaqsam mal-kundizzjonijiet ta' liċenzjar jiġi investigat immedjatament.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – SAFAR – SPEJJEŻ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont, maqsum safra b'safra, tal-ispejjeż kollha mħallsa minn fondi pubbliċi fuq biljetti tal-ivjaġġar, alloġġar, subsistence allowance, assigurazzjoni u spejjeż oħra marbuta ma' safar tal-mara tal-istess Prim Ministru minn Marzu 2004 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

PORT IL-KBIR – DĦUL TA' BASTIMENTI AMERIKANI U RUSSI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5950 waqt is-seduta ta' nhar l-4 ta' Ġunju 2018, jista' l-Ministru jgħid għal kull wieħed mill-bastimenti jekk kienx bastiment militari jew inkella bastiment ċivili?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda fit-tabella ta' hawn taħt.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-due diligence reports dwar il-kumpaniji li d-dettalji tagħhom qegħdin jingħataw separatament?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala parti mill-proċess ta' procurement saret evalwazzjoni tal-promoturi tal-proġett u li tali evalwazzjoni hija soġġetta għal obbligi ta' kunfidenzjalità kummerċjali.

AĠENZIJA IDENTITÀ MALTA – KONTIJIET BANKARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm għandha kontijiet bankarji l-Aġenzija Identità Malta?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema bank jew banek huma l-imsemmija kontijiet bankarji u x'tip ta' kontijiet bankarji huma (pereżempju: savings account, current account, term deposit account eċċ.)?

Jista' jgħid għal kull wieħed mill-kontijiet bankarji kemm huwa l-ammont li jinsab depożitat fih?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li l-Aġenzija Identity Malta għandha 16-il kont bankarju bil-bilanċ ilaħħaq €32,477,164.82 sal-31 ta' Mejju 2018.

AĠENZIJA IDENTITÀ MALTA U BANK ĊENTRALI TA' MALTA – LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, x'laqgħat saru bejn l-Aġenzija Identità Malta u l-Bank Ċentrali ta' Malta?

Jista' jagħti d-data ta' kull waħda minn dawn il-laqgħat, min talab li jsiru dawn il-laqgħat, min kienu l-uffiċjali tal-Aġenzija Identità Malta u tal-Bank Ċentrali ta' Malta li kienu preżenti għal kull waħda mil-laqgħat u x'kienu s-suġġetti li ġew diskussi waqt dawn l-imsemmija laqgħat?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li ma kienx hemm laqgħat formali bejn Identity Malta u l-Bank Ċentrali fiż-żmien indikat mill-Onor.

Fiż-żmien li kien qed jiġi ppreparat il-Programm ta' Ċittadinanza b'Investiment saret laqgħa teknika dwar il-proposta ta' xiri tal-bonds fuq is-suq lokali.

AĠENZIJA IDENTITÀ MALTA U L-FIAU – LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, x'laqgħat saru bejn l-Aġenzija Identità Malta u l-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU)?

Jista' jagħti d-data ta' kull waħda minn dawn il-laqgħat, min talab li jsiru dawn il-laqgħat, min kienu l-uffiċjali tal-Aġenzija Identità Malta u tal-FIAU li kienu preżenti għal kull waħda minn dawn il-laqgħat u x'kienu s-suġġetti li ġew diskussi waqt l-imsemmija laqgħat?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li fil-kors tal-ħidma tagħha Identity Malta tikkomunika regolarment mal-FIAU.

Dawn il-komunikazzjonijiet huma ta' natura sensittiva.

L-Onor.

Interpellant bħala avukat jaf tajjeb li huwa wkoll reat bil-liġi li tingħata informazzjoni dwar ix-xogħol tal-FIAU.