DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 12 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 12 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 12 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 205, li saret fil-11 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet, eċċetra) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċetra)?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 252, 2312, 2342, 2357, 2417, 7533 u 8688 ta' din il-Leġiżlatura.

Nirreferih ukoll għat-tweġibiet mogħtija fil-Leġiżlatura XII għall-mistoqsijiet parlamentari 2271, 4794 u 11973.

Sinjura President, irrid nippreċiża li għadni kemm ġej mill-funeral tas-Sur Ronnie Pellegrini.

Minn hawnhekk, f'isem in-naħa tal-Gvern kif ukoll f'isem in-naħa tal-Oppożizzjoni, irrid insellem il-memorja ta' Ronnie Pellegrini u nagħtu l-kondoljanzi lill-familjari, qraba u ħbieb tiegħu.

Ninformak li l-Ministru Ian Borg għadu fi triqtu lejn il-Parlament.

Jien u l-Prim Ministru kellna l-privileġġ li naslu ftit qabel u għalhekk se nkun qiegħed nirrispondi f'isem il-Ministru Ian Borg sakemm jasal il-Parlament.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Ministru, nixtieq nagħmel mistoqsija relatata mas-saħħa.

Il-ġimgħa li għaddiet, kont qiegħed l-Isptar Mater Dei fid-Dipartiment tal-Emerġenza matul il-lejl u kont ixxukkjat bl-ammont ta' nies li kien hemm f'nofs il-lejl fl-Emerġenza, kif ukoll bin-numru ta' sodod li kien hemm fil-kurituri.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jinforma lill-Kamra jekk l-Isptar Mater Dei hux qed jesperjenza xi sitwazzjoni li mhijiex tas-soltu?

Fil-fatt, kif miet il-kunjatu, kont se ngħaddi minn kuritur u kelli ngħaddi minn kuritur ieħor, biex ma niddisturbax il-pazjenti li kienu reqdin f'kuritur.

CHRIS FEARNE: Għalkemm il-mistoqsija m'għandhiex x'taqsam assolutament mas-suġġett, nieħu pjaċir li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel din il-mistoqsija u nieħu l-opportunità biex inweġibha.

L-ewwel nett, irrid ngħid li s-sena li għaddiet, l-ammont ta' persuni li nqdew mid-Dipartiment tal-Emerġenza kien ta' ftit aktar minn 147,000.

Ta' dan, irrid nirringrazzja lill-istaff tad-Dipartiment tal-Emerġenza, fosthom lill-infermiera u t-tobba li jaħdmu 24 siegħa kuljum.

L-Onor.

Interpellant qal li kien l-Emerġenza f'nofs il-lejl u kien hemm ħafna nies.

Id-domanda għas-servizz li jiġi mogħti mid-Dipartiment tal-Emerġenza żdiedet għal numru ta' raġunijiet, fosthom għax qegħdin nagħtu aktar servizzi, il-popolazzjoni tagħna kibret u n-nies qegħdin jgħixu aktar.

Fil-fatt, tant aħna konxji minn din id-domanda dejjem tikber, li matul dawn l-aħħar tliet snin żidna n-numru ta' cubicles li hemm f'dan id-dipartiment.

Ftaħna wkoll emerġenza ġdida tat-tfal u rduppjajna n-numru ta' infermiera u tobba li jaħdmu fid-Dipartiment tal-Emerġenza.

Dan ma jfissirx li d-domanda li hemm mhijiex kbira.

Kif jaf kulħadd, din is-sena kellna xitwa pjuttost twila u qalila, b'ħafna nies jirrikorru l-Emerġenza, speċjalment anzjani li daħlu b'chest infections.

Fil-fatt, qegħdin naħdmu biex sal-istaġun tal-influwenza li ġej, jiġfieri Diċembru ta' din is-sena u Jannar tas-sena d-dieħla, inkunu erġajna kabbarna d-Dipartiment tal-Emerġenza.

Fil-fatt, bħalissa għaddej proġett biex nerġgħu nkabbru dan id-Dipartiment biex nilqgħu għad-domanda dejjem tikber għas-servizzi li nipprovdu.

Tajjeb ngħid li bħalissa m'għandniex pazjenti li qegħdin jieħdu kura fil-kurituri.

Dawk li forsi ra l-Onor.

Interpellant ikunu nies li jkunu qegħdin jistennew biex jinqdew mid-Dipartiment tal-Emerġenza.

Dan għaliex illum ħafna nies li jidħlu fid-Dipartiment tal-Emerġenza nipprovaw naqduhom b'ħafna testijiet dak il-ħin stess.

Pereżempju, jekk għandek bżonn test tad-demm, minflok nibagħtuk fis-sala u mbagħad isirlek it-test l-għada filgħodu, ħafna drabi nagħmlu t-test tad-demm dak il-ħin.

Ovvjament, wieħed irid jistenna sakemm joħroġ ir-riżultat.

L-istess, jekk persuna jkollha bżonn li jitteħdilha x-ray, ħafna drabi toqgħod tistenna fuq stretcher sakemm isir l-x-ray, joħroġ ir-riżultat, jarah it-tabib u jekk hemm bżonn jiġi l-ispeċjalista biex jagħti l-parir tiegħu.

Illum qegħdin nagħmlu anke CT Scans mid-Dipartiment tal-Emerġenza, xi ħaġa li qatt ma kienet issir qabel.

Dan ifisser li qegħdin naqdu n-nies b'aktar effiċjenza.

Ifisser ukoll li jkun hemm aktar nies qegħdin jistennew sakemm jidħlu jagħmlu CT Scan, joħroġ ir-riżultat, jew sakemm it-tabib jew il-professur jiġi biex jinterpreta r-riżultati tad-demm.

Il-fatt li jkun hemm nies jistennew fid-Dipartiment tal-Emerġenza hija xi ħaġa normali.

Irrid ngħid ukoll li jkollna nies li jkunu qegħdin jistennew sakemm tinstabilhom sodda f'sala partikolari, jiġifieri jkun hemm nies fuq stretcher jistennew, kultant anke għal numru ta' sigħat, sakemm jiġu pprovduti b'sodda f'sala partikolari.

Li huwa ċert hu li l-ħin ta' stennija fid-Dipartiment tal-Emerġenza naqas b'mod drastiku.

Illum għandna l-Patient Charter fejn nimmonitorjaw minn xħin pazjent jidħol fid-Dipartiment tal-Emerġenza sakemm jarah l-ewwel darba tabib u sakemm jinqeda billi jew jiġi discharged jew jidħol f'sala.

Għandna sistema fejn kull pazjent ikollu bracelet li tkun tagged biex b'hekk inkunu nafu eżattament kemm pazjent ikun ilu jistenna.

Għandna wkoll id-dashboards biex il-management ikun jaf eżatt il-pazjenti kemm ilhom jistennew.

Nista' ngħid li 'l fuq minn 80% tal-pazjenti jarahom tabib f'temp ta' sagħtejn, u mbagħad il-ħin ivarja minn pazjent għal ieħor u skont kemm ikun hemm domanda.

Matul ix-xhur ta' Jannar u Frar ikun hemm l-aktar xogħol, però l-maġġoranza kbira tal-pazjenti jinqdew f'temp ta' erba' sigħat, jiġifieri jew jintbagħtu lejn id-dar jew jiġu riferuti biex jidħlu f'sala.

Dan huwa titjib qawwi fuq dak li kien jiġri sa ftit tas-snin ilu, fejn kont tidħol fid-Dipartiment tal-Emerġenza u tispiċċa jaraw tabib l-għada.

Hemm fejn intejbu?

Dażgur li fadal fejn intejbu!

Kif diġà għedt, beda l-proċess biex inkomplu nkabbru d-Dipartiment tal-Emerġenza ħalli nilqgħu għad-domanda dejjem tikber u nagħtu servizz aħjar lill-poplu Malti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nistaqsi mistoqsija li mhijiex eżattament relatata mal-mistoqsija oriġinali, però peress li hawn is-Segretarju Parlamentari Chris Agius, forsi jkun jista' jirrispondiha.

Ftit ilu, kien tħabbar il-ħruġ ta' White Paper dwar it-tibdiliet li kellu jkun hemm dwar il-pożizzjoni tar-real estate agents.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid fiex waslet eżatt din il-konsultazzjoni u x'deċiżjonijiet mistennija jittieħdu fix-xhur li ġejjin biex naraw li jidħol fis-seħħ dak li qed jiġi propost fil-White Paper?

ONOR CHRIS AGIUS: (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Kif qal l-Onor.

Interpellant, numru ta' xhur ilu, kienet ħarġet White Paper għall-konsultazzjoni dwar ir-real estate agents.

Wara li nġabret l-informazzjoni u daħlu l-kummenti relatati, beda x-xogħol biex jinħoloq abbozz bir-regoli għar-regolatur li se jirregola r-real estate agents.

Barra minn hekk, saru numru ta' laqgħat kemm mal-fergħa li tirrappreżenta r-real estate agents fi ħdan il-Malta Developers Association kif ukoll mas-sensara.

Tajjeb ngħid li kif inhi l-liġi llum, kull min jaħdem fil-qasam tal-bejgħ tal-proprjetà huwa regolat bil-Kodiċi Ċivili, imma m'hemmx liġi speċifika għar-real estate agents.

Kif qed ngħid, saru numru ta' laqgħat ma' dawn is-sensara li jagħmlu one-off trade, għaliex naħseb ikun xieraq li din il-professjoni li ilha teżisti f'pajjiżna għal għexieren ta' snin tkun salvagwardjata, però fl-istess waqt ikollna settur regolat.

Fil-fatt wasalna fi stadju aħħari biex din il-liġi jkollha l-approvazzjonijiet neċessarji kemm mill-Kabinett kif ukoll mill-Parlament.

Jonqos l-aħħar ftit diskussjonijiet ma' oqsma oħrajn li jaħdmu fis-settur biex fl-aħħar mill-aħħar ikollna liġi li tintlaqa' tajjeb minn dawk li jaħdmu f'dan is-settur.

Fil-ġimgħat li ġejjin l-abbozz ta' liġi dwar ir-real estate agents se jitressaq quddiem din il-Kamra.

Ngħid ukoll li għandna obbligi mill-Unjoni Ewropea biex il-liġi li tirregola r-real estate agents tidħol fis-seħħ.

Għalhekk, minbarra li rridu naraw li dan is-suq ikun regolat, fl-istess waqt għandna obbligu li din il-liġi tidħol fl-iqsar żmien possibbli.

Fil-fatt qegħdin naraw li sa nofs din is-sena din il-liġi, kif ukoll il-liġi li tirregola l-licence property brokers jidħlu fis-seħħ.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Nixtieq nagħmel mistoqsija lill-Ministru Chris Fearne dwar dak li għadu kif spjega.

Naqbel eżattament ma' dak li kien qed jgħid.

Id-diskrezzjoni hija f'idejn il-Ministru jekk iridx iwieġeb din il-mistoqsija.

(Interruzzjonijiet) Onor. Camilleri, qed nistaqsi għad-diskrezzjoni.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Għall-benefiċċju tal-Onor.

Byron Camilleri tajjeb ngħid li qabel ma ġie fil-Kamra, il-Ministru Chris Fearne kien qed iwieġeb għan-nom tal-Ministru Ian Borg li ma kienx preżenti.

Wara, il-Ministru Ian Borg daħal fil-Kamra u reġa' ħareġ fuq xogħol ieħor.

Għalhekk, għall-attenzjoni tal-membri li daħlu issa fil-Kamra, tajjeb ngħid li l-Ministru Chris Fearne diġà wieġeb domanda relatata mas-saħħa u għalhekk ma nħoloq l-ebda preċedent.

Ovvjament, dejjem jekk il-Ministru huwa komdu li jwieġeb.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, id-Deputat Prim Ministru qed jinformani li m'għandu l-ebda problema li jwieġeb, bħalma dejjem nagħmlu.

Però, il-biża' u t-tħassib tiegħi hu li noħolqu preċedenti ġodda f'din il-Kamra.

Bħalissa hawnhekk hawn is-Segretarju Parlamentari Chris Agius li huwa responsabbli mill-ministeru u għaldaqstant jista' iwieġeb il-mistoqsija.

Huwa minnu li l-Ministru Chris Fearne wieġeb għan-nom tal-Ministru Ian Borg, però l-Ministru Chris Fearne kien qed iwieġeb fil-ħin li la l-Ministru u lanqas is-Segretarju Parlamentari ma kienu preżenti fil-Kamra, minħabba li kważi kollha kemm aħna konna preżenti għall-funeral tas-Sur Ronnie Pellegrini.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Camilleri, jien staqsejt għad-diskrezzjoni tal-Ministru.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: It-tħassib tiegħi hu li noħolqu regoli ġodda, għax sfortunatament dejjem hekk qed jiġri, speċjalment meta s-Sedja tkun hekk ippreseduta.

Dan huwa mod li ma naċċettahx.

Id-Deputat Prim Ministru m'għandux problemi jwieġeb il-mistoqsija.

Jiġifieri inti qed tgħid li jien qed noħloq regoli ġodda fil-Kamra?

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, il-fatt li jkolli nitlob …

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Chris Fearne għażel hu li jwieġeb għal mistoqsija fuq is-saħħa.

Jien imxejt mal-fatt li kien hemm dak il-preċedent u staqsejt għad-diskrezzjoni tal-Ministru jekk iridx iwieġeb.

Se tieħu deċiżjoni s-Sedja.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Biex niġi għall-mistoqsija li għamiltli, Sinjura President, il-fatt li rrid nagħmel point of order tlieta jew erba' darbiet dwar liema naħa tistaqsi l-mistoqsija ma jħallilix moħħi mistrieħ.

Għaldaqstant, ikolli nagħmel dawn il-points of order.

Id-Deputat Prim Ministru m'għandu l-ebda problema jwieġeb dik il-mistoqsija, imma ejja dejjem inżommu mar-regoli.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Camilleri, nitolbok tirrepeti dak li għadek kif għedt, għax ma fhimtx x'inhu l-argument li qed tagħmel.

BYRON CAMILLERI: Qed nitkellem dwar ftit tal-ġimgħat jew xhur ilu bis-Sedja kif ippreseduta, kelli nagħmel point of order mill-inqas għal tliet darbiet dwar liema naħa tal-Kamra għandha tistaqsi mistoqsija supplimentari.

Niftakar li darba minnhom kelli nagħmel point of order għax kien inqala' xi ħaġa fil-konfront tal-Onor.

Nerġa' ngħid li dan il-fatt ma jserraħlix moħħi, għax irrid noqgħod attent il-ħin kollu x'qed jiġri.

Qed nagħmel dawn il-points of order għax ma naċċettax li jkun hemm żball fir-regoli.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ma nixtieqx li nagħmlu dan it-tip ta' dibattitu.

Napprezza s-sentiment tal-Onor.

Se nieħu deċiżjoni biex inkomplu.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: L-Onor.

Camilleri m'għandux għalfejn jinkwieta għax, kif għedt, nerġa' nafferma li qabel daħal fil-Kamra, il-Ministru Chris Fearne wieġeb mistoqsija relatata mas-saħħa.

Jiddeċiedi l-Ministru!

ID-DEPUTY SPEAKER: Ladarba l-Ministru Chris Fearne qed jgħid li m'għandux problema li jwieġeb, nagħtih il-kelma.

Però, fil-verità, il-mistoqsija lanqas biss saret.

CHRIS FEARNE: Qed nifhem li din hija eċċezzjoni, għax ma kienx hawn il-Ministru Ian Borg, u jien weġibt f'ismu u mbagħad kien hemm mistoqsijiet supplimentari li m'għandhomx x'jaqsmu mas-suġġett u jien ma ddejjaqtx inweġibhom.

Però nieħu l-punt li qed jagħmel il-Whip tal-Gvern li ma tistax issir mistoqsija lil Ministru u l-mistoqsijiet supplimentari jsiru lil Ministru ieħor.

Qed ngħid dan biex inkunu ċari u ma noħolqu l-ebda preċedent.

Nerġa' ngħid li m'għandi l-ebda problema li nwieġeb mistoqsijiet dwar is-suġġett li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru, naqbel miegħek perfettament.

Ladarba l-Ministru Chris Fearne qed jaċċetta li jwieġeb il-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Maria Deguara biex tagħmel il-mistoqsija tagħha.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, biex nikkjarifikaw l-affarijiet, kemm-il darba l-Ministru jaċċetta li jwieġeb il-mistoqsija, mhux eskluż li l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet li jsegwu relatati ma' dak is-suġġett.

Ladarba l-Ministru aċċetta li jweġibhom, aħna in order li nistaqsu lil dak il-Ministru aktar mistoqsijiet.

Qed nagħmel dan il-punt biex l-affarijiet ikunu ċari.

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Sedja hija konxja li din mhijiex il-prassi, però ladarba jien staqsejt għad-diskrezzjoni tal-Ministru u l-Ministru aċċetta, nagħti l-kelma lill-Onor.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Ministru, nirringrazzjak talli qed tagħmel eċċezzjoni.

Naqbel miegħek dwar dak li għedt dwar l-Emerġenza.

Apparti l-fatt li qed tgħid li qegħdin inżidu l-personnel u nkabbru l-post, irridu nsibu sistema kif niffrankaw il-ħin.

Hawn qed nitkellem bħala tabiba.

Ħafna nies li jidħlu fl-Emerġenza qegħdin isirulhom ħafna testijiet li mhumiex relatati mal-kondizzjoni li jidħlu biha.

Dan iwassal biex qed naħlu ħafna ħin u riżorsi.

Però mbagħad, meta naslu għall-proprja kawża tal-persuna, qed nieħdu ħafna ħin.

Pereżempju, jekk persuna għandu sturdament jew uġigħ ta' ras kbir u missieru miet b'kawżi simili, bi brain aneurysm, l-aktar li nistennew hu li jsirlu MRI.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Deguara, nitolbok tagħmel il-mistoqsija.

MARIA DEGUARA: Importanti li nagħmlu l-homework sew biex in-nies li jidħlu fid-Dipartiment tal-Emerġenza jiġu ttrattati eżattament għal dak li daħlu bih u mhux, pereżempju, nħallu n-nies jistennew għal tmien sigħat!

Kif nafu, il-ħinijiet li wieħed idum jistenna fl-emerġenza mhumiex daqshekk qosra, għax kif qal il-Ministru, isiru t-testijiet kollha li mhumiex relatati mal-kondizzjoni li persuna tidħol biha.

Ħafna drabi, imbagħad, jgħidulek li se jibagħtuk id-dar, u jekk sakemm tasal id-dar jerġa' jagħtik l-istess attakk, terġa' tmur lura l-isptar u se terġa' tibda l-proċess ta' tmien sigħat stennija.

Li qed nipprova ngħid hu li naqbel mal-Ministru li nkabbru d-Dipartiment tal-Emerġenza u nżidu l-personnel, però naħseb li l-ispeċjalisti tad-Dipartiment għandhom jingħaqdu biex jaraw kif jistgħu verament inaqqsu l-ħin ta' stennija, biex il-poplu jkun moqdi aħjar.

M'għandi xejn kontra dak li qal il-Ministru, però naħseb li wasal iż-żmien li nsibu sistemi ftit differenti biex inkunu nistgħu mmexxu d-Dipartiment tal-Emerġenza aħjar.

CHRIS FEARNE: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din il-mistoqsija.

Tajjeb li nagħmilha ċara li bħala politiċi, amministraturi u leġiżlaturi ma nistgħux u lanqas għandna nikkontemplaw li nidħlu fid-deċiżjonijiet kliniċi li jieħdu t-tobba.

Dan ifisser li jekk pazjent jidħol fl-Emerġenza u t-tabib jew il-professur jiddeċiedi li għandu bżonn CT Scan, xogħli bħala Ministru għas-Saħħa hu li nara li jkun hemm il-faċilità li jsir is-CT Scan.

Żgur li mhux se noqgħod ngħid lit-tabib biex it-test ma jsirx jew biex jibagħtu d-dar u jagħmilulu darb'oħra.

Ċertament li mhux se nipprovaw innaqqsu l-ħinijiet ta' stennija billi nnaqqsu s-servizzi!

Għalhekk, jekk it-tabib jiddeċiedi li pazjent għandu bżonn test tad-demm, x-ray u CT Scan, it-testijiet se jsiru kollha.

Ninsab informat li kontinwament u b'mod rigoruż isiru wkoll eżerċizzji ta' auditing fuq ix-xogħol li jkun għaddej fid-Dipartiment tal-Emerġenza.

M'iniex informat li qegħdin isiru xi testijiet jew proċeduri li mhux suppost qegħdin isiru.

Anzi, nerġa' nirringrazzja lill-istaff u lil kull min jaħdem fid-Dipartiment tal-Emerġenza li qed jagħmlu dan ix-xogħol b'dedikazzjoni kbira u b'mod effiċjenti.

Dan ifisser li ċerti testijiet isiru dak il-ħin stess, minflok ma pazjent jiddaħħal l-isptar u joqgħod jistenna sal-għada biex isirulu t-testijiet.

Huwa minnu li dan ifisser li pazjent joqgħod fi cubicle għal tlieta jew erba' sigħat, imma qegħdin niffrankawlu li jagħmel jumejn l-isptar.

Punt ieħor li qegħdin naħdmu fuqu hu li kemm jista' jkun innaqqsu l-ħtieġa ta' nies li jmorru fid-Dipartiment tal-Emerġenza.

Qed nagħmlu dan billi l-ewwel nett naħdmu aktar fuq il-prevenzjoni, li hija xi ħaġa long-term, fejn qegħdin naħdmu anke mal-kunsilli lokali.

Illum, pereżempju, kont fil-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta u l-ġimgħa li għaddiet kont fil-kunsilli lokali tal-Mellieħa, tal-Marsa u ta' Raħal Ġdid fejn qegħdin inżuru belt belt u raħal raħal bit-tim mediku tagħna u nwasslu l-messaġġ għand in-nies b'mod individwali ta' kif jieħdu ħsieb saħħithom aħjar biex jimirdu inqas.

Aktar minn hekk, qegħdin nagħmlu l-kuntrarju ta' dak li kien jagħmel Gvern preċedenti qabel l-2013 fejn kien qed jikkonċentra l-ħidma kollha tas-saħħa fuq l-isptarijiet tagħna u qegħdin insaħħu l-kura primarja.

Ilbieraħ stess, ftaħna berġa ġdida f'Tal-Pietà li fiha erba' kliniċi, b'servizzi fejn nieħdu d-demm, ta' saħħa mentali, ta' pathologists ta' speech therapists u tobba.

B'dan kollu qegħdin niffrankaw li n-nies imorru d-Dipartiment tal-Emerġenza.

Qegħdin ukoll insaħħu ċ-ċentri tas-saħħa tagħna.

Kif jaf kulħadd, ftaħna ċentru tas-saħħa f'Ħal Kirkop, beda x-xogħol fiċ-Ċentru tas-saħħa Ċensu Moran f'Raħal Ġdid, hemm ix-xogħol għaddej fiċ-ċentru tas-saħħa ġdid fir-Rabat, Għawdex, u matul dawn il-ġranet se joħorġu t-tenders biex nagħmlu refurbishment fil-poliklinika tal-Gżira u fiċ-ċentri tas-saħħa kollha.

Qegħdin nirranġaw ukoll il-bereġ u nkabbru s-servizzi li jingħataw f'dawn il-bereġ biex kemm jista' jkun ma jkollniex għalfejn nibagħtu 'l-pazjenti tagħna fl-Isptar Mater Dei.

Dan ifisser li qed innaqqsu d-domanda fuq l-Isptar Mater Dei.

Però ma jfissirx li m'hemmx domanda jew li mhux qiegħda tikber.

Id-domanda qiegħda tikber għax qed tikber il-popolazzjoni, qegħdin inżidu s-servizzi u n-nies qegħdin jgħixu aktar u jkollhom bżonn ta' aktar servizzi mediċi.

Irridu nkomplu nkabbru u nżidu r-riżorsi, inkluż it-tobba u l-infermiera, u hekk qegħdin nagħmlu biex il-poplu jingħata servizz aħjar.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: (Interruzzjonijiet) Sinjura President, se nagħmel mistoqsija lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius, għaliex ir-regoli nzertajt nafhom!

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, naħseb li diġà kellna dibattitu fuq dan il-punt.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nistaqsi llis-Segretarju Parlamentari Chris Agius dwar xi problemi li minn żmien għal żmien ikun hemm fil-Land Registry fejn, fost l-oħrajn, tissemma ħafna l-problema tal-overlapping.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid x'inhu jagħmel dwar dan?

Interpellant staqsa dwar il-Land Registry li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Chris Agius, nitolbok tkompli bid-diskors tiegħek.

Is-Sedja tagħti l-kelma lill-Onor.

CHRIS AGIUS: Sinjura President, f'din il-Kamra, jien sirt wieħed mill-membri antiki.

Naħseb li f'din il-Kamra, dejjem kellna l-prattika li meta jkun hemm mistoqsijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tas-Segretarju Parlamentari, jirrispondi dak is-Segretarju Parlamentari.

Ilni f'din il-Kamra 25 sena u matul dawn is-snin qatt ma kien hemm oġġezzjoni li tali mistoqsijiet ikunu mwieġba.

(Interruzzjonijiet)

Mela ma kontx hawn jien!

L-Onor.

Interpellant staqsa dwar il-Land Registry fejn ġieli kelli l-okkażjoni li nsemmi l-ħidma li għaddejja.

Bħalissa għaddej proċess biex din l-entità tiġi aktar modernizzata.

Sfortunatament, minn meta twaqqfet fis-snin tmenin, din l-entità ftit li xejn ingħatat attenzjoni, anke jekk hija entità importanti ħafna għaliex fiha jiġu rreġistrati dawk il-proprjetajiet li jaqgħu taħt land registration areas, li huma biss f'partijiet żgħar f'Malta.

Tajjeb ngħid li rnexxielna nġibu fondi Ewropej li jaqgħu taħt il-CONvErGE li jammontaw għal €5 miljun.

Fil-fatt, ħarġu t-tenders, ġew evalwati u ġiet magħżula kumpanija li se taħdem biex ikollna din is-sistema moderna.

B'hekk se nkunu qegħdin insolvu ħafna mid-diffikultajiet li jħabbtu wiċċhom magħhom in-nutara, il-periti u n-nies li huma l-klijenti tagħna.

Diffikultajiet jinqalgħu meta jkollna overlapping ta' meta jitpoġġew il-pjanti.

Sfortunatament, matul is-snin, kellna pjanti differenti, fosthom il-pjanti tal-Awtorità tal-Ippjanar, il-pjanti tal-Government Property Division fl-Awtorità tal-Artijiet, kif ukoll pjanti oħrajn li sfortunatament ma jkunux jaqblu.

Pereżempju, kien qed jiġri li tiddaħħal reġistrazzjoni ta' proprjetà, ikun hemm overlapping tal-istess proprjetà u l-uffiċjali tal-Land Registry isibu li din il-proprjetà ma tistax tiġi reġistrata.

Dan kien qed iwassal biex uħud minn dawn ir-reġistrazzjonijiet tal-proprjetà jitħallew pendenti sakemm fl-aħħar xi ħadd minnhom jew inkella ż-żewġ partijiet jaslu għal kompromess.

Huwa għalhekk li qegħdin naħdmu flimkien mal-uffiċjali tal-Land Registry kif ukoll mal-istakeholders, li huma n-nutara u l-periti, biex jinstab mekkaniżmu kif dawn l-iżbalji tal-passat jiġu indirizzati permezz ta' qafas ġdid.

Naħseb li fiż-żmien li ġej se nkunu nistgħu nagħmlu qabża importanti biex numru konsiderevoli ta' każijiet ta' talba għal reġistrazzjoni ta' proprjetà li jmorru lura numru ta' snin, fl-aħħar jiġu solvuti.

Naħseb li l-Land Registry, li hija entità tant importanti, u l-Insinwa fejn jiġu rreġistrati tranżazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-proprjetajiet, jistħoqqilhom li jingħataw din l-attenzjoni.

Fir-rigward tal-Land Registry, il-ħidma hija property based, però mbagħad fl-Insinwa, hija client based.

Qed naħdmu biex fiż-żmien li ġej dan il-proċess jiġi aktar simplifikat.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar rapporti ta' serq minn knejjes matul l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9001; u

Tagħrif dwar inċidenti tat-traffiku f'Marsaskala, reġistrati mal-Pulizija, bejn l-2016 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9368.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq safar mill-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) matul l-2018 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9350; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq mezzi differenti tal-media, bejn l-2004 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8736.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp iddiskuta u qabel b'mod unanimu mal-"Partial Review of the North West Local Plan (2006) – Burmarrad Commercial Area" kif imressaq quddiemu, u nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-"Partial Review of the North West Local Plan (2006) – Burmarrad Commercial Area", maħruġ mill-Awtorità tal-Ippjanar fi Frar 2019.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjoniiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IMPJIEGI U

R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap. 452", ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. com. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Marzu, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, bħala Oppożizzjoni, aħna favur din il-liġi.

F'dan id-diskors se nressaq ftit ħsebijiet u niffoka dwar il-faqar fost it-tfal.

L-għan hu li ntejbu din il-liġi, mhux biss bħala protezzjoni, iżda wkoll biex nippromwovu d-dritt għat-tfulija li tiġi darba biss fil-ħajja ta' kull bniedem.

Il-kelma "skandlu" għandha żewġ faċċati, hemm affarijiet pożittivi li joħolqu skandlu bl-ammirazzjoni, u affarijiet oħrajn negattivi li joħolqu skandlu ta' stmerrija.

Pereżempju, l-imħabba ta' xi ġenituri lejn uliedhom, ħafna drabi, tissejjaħ skandaluża, għaliex tant hija kbira li tixxukkjana.

Permezz ta' din il-liġi, qegħdin proprju nwasslu sinjal ċar hemm barra li t-tfal huma l-għożża tas-soċjetà Maltija.

Se ndaħħlu din il-liġi għall-ġid ta' wliedna u l-protezzjoni tagħhom.

Il-Membri ta' din il-Kamra għandna l-privileġġ u x-xorti li nittrattaw lit-tfal tagħna b'dinjità, kif ħareġ tajjeb waqt dan id-dibattitu, għax dawn l-ulied jirriflettu r-ruħ tas-soċjetà tagħna ta' għada.

Uliedna għandhom dritt għal tfulija sabiħa li jibqgħu jiftakruha għal għomorhom kollu, u meta jsiru adulti jkunu jistgħu jgħidu li dak kien żmien sabiħ.

Però, sfortunatament, xi wħud jgħidulek li t-tfulija tagħhom ma kienet xejn sabiħa u jibdew jirrakkontawlek l-istejjer.

Sa ftit ilu stess, għadni kif smajt storja f'dan il-bini tal-Parlament fejn jiġu jkellmuna n-nies u jgħidulna bl-esperjenza tagħhom.

Sinjura President, dan il-perjodu tant importanti tat-tfulija mhux lil kulħadd jidħak, għalhekk mhux kulħadd jista' jsejjaħlu bħala żmien sabiħ.

It-tfulija tifforma l-futur tat-tfal u tas-soċjetà tagħna.

Quddiemna għandna liġi li tmiss l-umanità qabel il-profitt.

Għandna liġi li tmiss id-dinjità tal-bniedem qabel kull fruntieri!

Għalhekk, ejja nieħdu l-okkażjoni u nħarsu anke lejn it-tfal foqra f'pajjiżna.

Hawn irrid insemmi tfal li wara l-iskola, għal ħabta tas-2.30 p.m., jibqgħu jduru mal-blokk biex ma jurux lil sħabhom li joqogħdu f'binja xejn sabiħa li hi kerrejja.

Meta mbagħad jisparixxu n-nies mit-triq, imorru lejn id-dar.

Ejja nħarsu lejn it-tfal li waqt il-break tal-iskola jinqatgħu għalihom waħedhom għax jistħu juru lil sħabhom li qegħdin jieklu ħobż bil-butir biss.

Ejja nħarsu lejn tfal li minħabba s-sitwazzjoni tad-dar jispiċċaw jagħmlu xogħol ommhom.

Nafu b'sitwazzjonijiet fejn omm ma tridx taf bil-familja tagħha u dan iwassal biex tfal ta' età żgħira, anke taħt l-għaxar snin, jipprovaw isajru, inaddfu d-dar żgħira li għandhom u jaqdu dmirijiet oħrajn, għax jekk ma jagħmlux dan huma, ma jagħmlu ħadd!

Il-faqar fil-familji jħalli lit-tfal lura f'ħajjithom.

Miżuri favur l-inklużjoni soċjali għandhom isiru b'attenzjoni.

Il-proċess iseħħ bl-isforz ta' kull wieħed u waħda minna bil-għan li kull pesuna tilħaq il-potenzjal u l-milja ta' ħajjitha.

Ħafna drabi niftaħru li aħna soċjetà inklużiva, però din hija kkaratterizzata minn element qawwi kontra l-inugwaljanza u d-diskriminazzjoni, b'bilanċ bejn id-drittijiet, ir-responsabbilitajiet, l-empowerment u l-koeżjoni soċjali.

Il-problema tal-faqar fuq it-tfal hija waħda komplessa ħafna u għandha diversi forom ta' diskriminazzjoni.

Għalhekk, meta nindunaw b'xi ħadd mit-tfal li qed jesperjenza l-faqar, irid isir dak kollu possibbli biex tingħata l-għajnuna.

L-istat u s-soċjetà m'għandhom qatt jittolleraw il-faqar fuq it-tfal.

L-Istat għandu jkun reżiljenti u jtejjeb l-għajxien tat-tfal.

F'Malta, kif jaf kulħadd, m'għandniex tfal imutu bil-ġuħ, imma għandna tfal li b'xi mod jew ieħor qed jgħixu faqar relattiv.

Pereżempju, għandna tfal li m'għandhomx ir-riżorsi sabiex jieklu jew biex jipparteċipaw f'kull attività u opportunità li tista titfaċċa.

Familja b'saħħitha tgħin fit-tnaqqis tal-faqar relattiv.

It-tfal għandhom ikunu dejjem prijorità u dan huwa l-għan tal-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu.

Il-politika soċjali tal-Istat għandu jkollha preferenza waħda, dik li tgħin lit-tfal foqra.

L-Istat għandu juri attenzjoni speċjali fl-aġenda tiegħu favur dawn it-tfal.

Il-Gvern diġà qed jagħmel ħafna f'dan ir-rigward iżda, ovvjament, dan mhux biżżejjed.

Pereżempju, għandna ommijiet li ma jaffordjawx li jagħmlu l-fotokopji ta' wliedhom.

Min jaf kemm-il darba persuni fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni jipprovaw jaqdu lil dawn il-familji mill-ewwel, u ta' dan nieħu l-opportunità li nsellem lill-istaff f'dan id-Dipartiment li b'dedikazzjoni jieħu ħsieb jagħti din l-għajnuna.

Hawn qed insemmi xi ħaġa żgħira, imma hemm affarijiet oħra ikbar.

Huwa importanti li nirrikonoxxu t-tajjeb li bnejna f'dan il-pajjiż, però rridu mmorru oltre minn hekk.

Hemm evidenza li l-faqar jintiret.

Għalhekk, il-Gvern irid jidħol bir-ras f'dawn iċ-ċirkostanzi biex jindirizza dawn is-sitwazzjonijiet.

Fil-fatt, studju lokali juri biċ-ċar li t-tfal li jitilgħu fil-faqar imorru ħażin fl-edukazzjoni, ikollhom kwalità ta' ħajja u ta' saħħa mhux daqshekk tajba u ma jipparteċipawx fil-ħajja soċjali.

Bħala pajjiż, ma nistgħux nippermettu li fl-2019, tfal f'Malta jikbru u jibqgħu mingħajr il-ħiliet bażiċi, għax imbagħad tkun aktar diffiċli għalihom li jsibu xogħol u b'hekk faċli aktar li jinqabdu f'dik li nsejħulha poverty trap.

Huma bosta fatturi li jwasslu sabiex tfal jispiċċaw f'qagħda ta' faqar, u se nsemmi ftit minnhom.

Insemmi, pereżmpju, il-livell baxx tal-edukazzjoni li jwassal għal nuqqas ta' ħiliet bażiċi.

Mhux aċċettabbli li jkollna studenti li jfallu l-iskola.

Ħafna drabi, il-ġenituri jeħlu multa u ma jħallsuhiex.

Din mhijiex sitwazzjoni aċċettabbli!

Forsi wieħed jgħidli li qed nagħmel kontradizzjoni, għax normalment dawn il-ġenituri ma jħallsuhiex għax ma jkollhomx dħul biżżejjed għall-għajxien ta' kuljum.

Però rridu nisħqu ma' dawn il-ġenituri u nfissrulhom li meta ma jibagħtux lil uliedhom l-iskola fuq tul ta' żmien hija gravità kbira.

Għalhekk huwa importanti ħafna li l-ġenituri tant iħossu dik il-multa li ma jkunux jaffordjaw ma jibagħtux lit-tfal tagħhom l-iskola.

Minn tweġiba għal mistoqsija parlamentari ħareġ li fl-iskejjel statali kien hemm 3,227 student li ma marrux l-iskola għal aktar minn għaxart ijiem.

In-numru huwa wieħed li jitkellem waħdu.

Il-Gvern qed jonfoq aktar minn €21 kuljum għal kull student.

Tajjeb li naraw jekk din l-ispiża hijiex adegwata, imma rridu naraw ukoll li din l-ispiża tħalli frott li jibqa'.

Il-Ministru għall-Edukazzjoni Evarist Bartolo jgħid li jaf b'16,000 student fil-faqar.

Il-familji foqra, normalment, jagħmlu minn kollox biex ma jagħtux l-impressjoni li huma foqra.

Kif jaf kulħadd ukoll, it-tfal jimirdu spiss.

M'ilux, waqt konferenza, omm separata u li tgħix fil-faqar bdiet tispjegalna kif tqassam flusha meta jasal ir-relief biex tipprova tiffranka ewro, għax tħoss li l-ewwel prijorità tagħha huma l-pilloli ta' binha li trid tixtrihom għax mhumiex fil-lista tal-POYC.

Hawnhekk naraw l-għaqal ta' din l-omm li qed tgħix fil-faqar imma, kif nafu, hawn ħafna ommijiet oħrajn li mhumiex fl-istess linja ta' ħsieb ta' din l-omm minħabba sitwazzjonijiet oħra.

Jista' jagħti l-każ li l-faqar jibqa' moħbi u l-professjonisti, bħall-għalliema, ibatu biex jindunaw b'dawn it-tfal foqra.

Għalhekk, l-Università ta' Malta għadha tħejji aħjar lill-professjonisti sabiex it-tfal li għaddejjin minn faqar relattiv jiġu xprunati 'l quddiem u joħorġu minn dan iċ-ċirku.

Il-faqar li ħafna nies jgħaddu minnu jinkludi wkoll abbużi ta' vjolenza domestika.

Fil-fatt, mill-istatistika joħroġ li fl-2017 kien hemm 'il fuq minn 1,300 każ ta' vjolenza domestika, li jammontaw għal sitt każijiet kuljum.

Kemm huwa importanti li nagħrfu li meta jkun hemm vjolenza domestika, l-aktar li jbatu huma t-tfal!

Għaldaqstant huwa ferm importanti li l-aggressuri jkunu obbligati bil-liġi li joħorġu mid-djar tal-vittmi, għax ħafna drabi t-tfal huma l-aktar li jbatu.

Din hija forma oħra ta' faqar.

Hemm diversi forom oħra ta' faqar, li jien spiss nitkellem dwarhom.

Insemmi l-kirjiet li mhumiex affordabbli; nafu li l-kera f'pajjiżna żdiedet b'47% f'erba' snin.

Jeħtieġ li nagħmlu dixxerniment u naraw minn xiex għaddejjin it-tfal anke f'dan l-aspett.

Naf li l-Ministru Michael Falzon huwa preokkupat dwar ċerti sitwazzjonijiet, għax mhux biss huwa uman, imma huwa wkoll politiku responsabbli li bħali jħoss għal ċerti sitwazzjonijiet.

Pereżempju, insemmi tfal nomadi jiġru minn post għal ieħor.

Kif nafu, meta kull darba qed tibdel il-post fejn toqgħod biex issib l-irħas, it-tfal se jbatu l-konsegwenzi.

Jekk it-tfal qed jgħixu f'raħal, fejn draw l-iskola, l-għalliema u l-ħbieb u mbagħad se jmorru f'raħal ieħor, iridu jibdew mill-ġdid.

Għalhekk tajjeb naraw ftit minn liema fażijiet qed jgħaddu dawn it-tfal f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Għandek tfal bil-ħsieb iberren f'moħħhom u bil-mannara fuq rashom li llum jew għada se jispiċċaw barra t-triq.

Din hija sitwazzjoni komplessa ħafna li twassal għal tant tbatija fost dawn it-tfal.

Fl-2013, kien hawn 99 talba minn familji li kienu qed jgħixu fi djar ikkundannati, liema talba ma naħsibx li tirrifletti l-figura eżatta.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi l-foqra tant jaqtgħu qalbhom li l-importanti għalihom hu li jkollhom saqaf fuq rashom.

Min hu qrib tal-foqra jaf sew x'qed ngħid.

Għalhekk importanti li nieħdu diversi azzjonijiet anke f'dan ir-rigward.

Huwa ferm meħtieġ li nkunu ġusti fl-għażliet ta' dawk il-familji li jieħdu post tal-Gvern.

Bħalissa, l-għażla tikkonsisti f'kemm wieħed ikollu punti.

Għedt dan kemm-il darba, għax nemmnu li f'din il-Kamra għandna membri fuq kull naħa tal-Kamra li huma responsabbli fil-ħidma tagħhom favur dan il-qasam.

Il-faqar jinsab kullimkien, però huwa lokalizzat f'postijiet partikolari aktar minn oħrajn.

Għalhekk jeħtieġ li l-Istat jieħu ħsieb aktar tar-riġenerazzjoni ta' dawn l-inħawi sabiex it-tfal ibatu inqas u tinħoloq ħajja ta' kwalità aħjar.

Kif għedt fil-bidu ta' dan id-diskors, it-tfal ibatu meta jkunu joqogħdu f'kerrejja jew meta l-faċċata tad-dar tant hi żdingata li kważi tibża' tidħol fil-post fejn jgħixu.

It-tfal ibatu meta joqogħdu fi blokka ta' appartamenti fejn kull familja hija mimlija sfidi soċjali tal-ħajja.

Dawn it-tfal ma jkunux jistgħu jkampaw b'ħajjithom u jħarsu lejn il-futur tagħhom bħala duħħan.

Ħafna drabi dawn it-tfal jispiċċaw jaqtgħu qalbhom, iħossuhom li qed jgħixu fid-dinja sempliċement għax hawn il-wisa' u jispiċċaw jimitaw lill-ġenituri tagħhom f'dik it-tip ta' ħajja.

Il-bniedem dejjem iħoss il-ħtieġa li jkollu sigurtà ekonomika.

Familji li jgħixu f'kultura ta' faqar relattiv jiddependu fuq l-għajnuna soċjali, magħrufa bħala r-relief.

Ħafna drabi jkollhom xogħol li jkun imħallas bil-ftit u li faċli li jitilfuh minħabba ħiliet baxxi.

Hawnhekk ukoll irridu nsalvaw lit-tfal l-aktar vulnerabbli f'dawn il-familji li qed jgħixu bħala tfal foqra.

Il-ġlieda kontra l-faqar relattiv għandha tkun aktar fuq l-aġenda tal-pajjiż.

Proprju dan li qed niddiskutu f'dan l-Abbozz ta' Liġi biex dejjem inħarsu l-well- being ta' wliedna.

Nixtieq insemmi sitwazzjoni oħra fejn it-tfal ibatu.

Għandna tfal li dejjem huma mwerwra, anke jekk jisimgħu l-iċken ħoss wara l-bieb ta' barra.

Ħafna nies jispiċċaw jisselfu minħabba li jilagħbu l-flus għax jaħsbu li se jirbħu u jeħilsu mill-faqar.

Ħafna drabi jisselfu fuq l-idejn u, iridu jew ma jridux, jidħlu fil-lista tal-bir tas-skieken.

Ovvjament, minn hawnhekk dejjem nissuġġerixxu li qatt m'għandek tmiss ma' din il-lista.

Però, jeħtieġ li nħarsu d-drittijiet ta' nisa abbużati u, b'mod speċjali, ta' wliedhom.

Jeħtieġ li naħdmu flimkien biex insibu l-aħjar soluzzjonijiet sabiex innaqqsu l-faqar f'pajjiżna.

Irridu nżommu dejjem f'moħħna li f'dan ix-xenarju, it-tfal bla ħtija huma l-aktar li jsofru.

L-Onor.

Claudio Grech, fid-diskors tiegħu, semma kemm huwa importanti li neradikaw l-appointments partiġġjani darba għal dejjem.

Kif nafu, għandna mijiet ta' positions of trust.

L-Onor.

Grech qal li għandna nnaddfu dan is-settur darba għal dejjem u nħallu lill-professjonisti jagħmlu xogħolhom.

Kif nafu, il-bniedem jibqa' bniedem u huwa dejjem soġġett għall-iżbalji.

Għalhekk, huwa importanti li f'karigi u f'pożizzjonijiet ta' ċerta statura, ikun hemm persuni li jirrappreżentaw ċerta awtorità morali.

Jekk ħaddiem f'Ministeru jiżbalja, ħafna drabi, jidher il-Ministru, anke jekk ma jkollu x'jaqsam xejn fl-istorja.

Però, f'pajjiżna m'hawnx kultura tar-riżenji u xi wħud jibqgħu għaddejjin qisu qatt ma ġara xejn, jew nipprovaw nisparixxu l-istorja mix-xena biex kulħadd jibqa' għaddej b'ħajtu.

Din l-affari tiġri fil-Ministeri, fil-partiti, fil-Knisja, fin-nurseries u kullimkien, però mhux sew li nagħlqu għajnejna bħallikieku mhu qed jiġri xejn.

Jekk qassis jiżbalja, ħafna drabi, teħel il-Knisja kollha.

Fix-xena politika, kien hemm xi Membri li kienu f'din il-Kamra u li sparixxew mix-xena politika minħabba li xi membru familjari jew ħaddiem qrib tagħhom żbaljaw.

Ippermettuli ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa kważi sagru, għax qed nitkellmu dwar it-tfal.

Għalhekk, huwa importanti li fl-għażla tal-pożizzjonijiet fl-istrutturi tal-pajjiż inkunu tassew serji u ma jkunx hemm x'jista' jtappan u jdaħħal dubji fl-awtoritajiet.

Hawn qed nirreferi għal persuni li għandhom bżonn l-għajnuna, li jiċċappsu b'mod ħażin ma' minorenni għas-sodisfazzjon u l-egoiżmu tagħhom.

Kellna stejjer minn dawn, anke f'Ministeri, fejn xi ħadd jidneb u jċappas lil ta' madwaru miegħu.

Naħseb li kull min hu responsabbli jifhem eżatt x'qed nipprova ngħid.

Dan huwa appell b'mod speċjali ndirizzat lejn il-Ministri u Segretarji Parlamentari.

Mhux qed nirreferi għall-mument partikolari, għax nafu li dawn l-istejjer kienu jeżistu anke fil-passat.

Sfortunatament, fid-dinja l-bniedem jibqa' bniedem u għad jiġi l-futur u nerġgħu nisimgħu bi stejjer simili, għax l-istorja tirrepeti ruħha.

Huwa tajjeb li se jiġi mwaqqaf id-Direttur tal-Minuri wara applikazzjoni.

Dan għandu rwol fundamentali u madwaru se ddur anke l-importanza tal-liġi kollha.

Sinjura President, nagħlaq billi nappella lil kull Membru ta' din il-Kamra u lis-soċjetà inġenerali biex niddiżassoċjaw lilna nfusna mill-kultura li tarmi t-tfal u li toqtol it-trabi mhux imwielda.

Din il-Kamra għandha tkun kburija li tipproteġi l-ħajja mill-ġuf issa, dejjem u kullimkien.

Din għandha tkun r-rabta tagħna mas-soċjetà akkost ta' kollox.

M'għandniex naraw lil kollox u lil kulħadd f'termini ta' voti.

Nippreferi ġimgħa bilwieqfa milli għomri għarkuptejja!

L-ebda persuna ma tista' tippretendi għaliha d-dritt li teqred direttament il-ħajja ta' persuna innoċenti jew tqis persuna oħra bħala bla valur jew ta' xkiel.

Din il-Kamra għandha tipproteġi l-ħarsien ta' kull ħajja umana mit-tnissil sal-mewt, aktar u aktar meta l-persuna tkun f'pożizzjoni vulnerabbli jew żvantaġġjata.

Irridu nkunu verament ambaxxaturi tal-ħajja u ma nistgħux inkunu ambaxxaturi fil-ktajjen.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, dan huwa suġġett li normalment ma nitkellimx dwaru, għax huwa suġġett kemmxejn lil hinn mil-lenti li nsegwi, però kif bdiet tiżviluppa d-diskussjoni, ħassejt li għandi nirreaġixxi għal ftit mill-kummenti li saru.

Hawnhekk qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi li, fuq kollox, qed ipoġġi l-interess tat-tfal l-ewwel u qabel kollox.

Però, sfortunatament, ġieli smajna ċerti kummenti u battuti minn xi kelliema fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni li għal xi raġuni jew oħra jridu jipprovaw joskuraw lill-Gvern akkost ta' kollox, anke jekk quddiemna għandna liġi li jidher hawn qbil fuqha miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Jekk qatt kellna Gvern li ħadem biex verament ipoġġi l-interessi tat-tfal u tal-familji fuq quddiem nett tal-aġenda tiegħu, huwa proprju l-Gvern tal-ġurnata.

Għalhekk irrid nibda billi nirringrazzja lil-Ministru u lit-tim tiegħu għax-xogħol li għamlu fuq din l-Abbozz ta' Liġi.

Nieħu l-okkażjoni wkoll biex nirringrazzja lill-professjonisti kollha li jaħdmu f'dan il-qasam.

Illum għandna Gvern li qed jirrikonoxxi l-ħidma ta' dawn il-professjonisti fil-qasam soċjali u qed jagħti spazju lil iżjed entitajiet u għaqdiet mhux governattivi sabiex ikunu jistgħu jżidu l-ħidma tagħhom.

Ladarba qed insemmi dawn l-għaqdiet mhux governattivi, nixtieq nirreaġixxi għal dak li qal l-Onor.

Claudio Grech aktar kmieni fid-diskussjoni fejn ta l-impressjoni li l-Gvern mhux qed jagħti spazju biżżejjed lil dawn l-NGOs sabiex joperaw f'dan il-qasam.

L-Onor.

Grech qal saħansitra li l-Gvern imissu jmur pass oltre minn hekk u jwarrab għalkollox minn dan il-qasam u jkun biss regolatur.

Ħalli nkun ċar, bħala Gvern nemmnu f'dak li huwa welfare state u mhux welfare society.

Fl-opinjoni tagħna, il-Gvern ma jista' qatt jabbanduna r-responsabbiltà tiegħu li jassigura li ħadd ma jaqa' lura u, fuq kollox, għandu jkun il-Gvern li jipprovdi s-servizzi essenzjali.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li l-Gvern joffri dik ix-xibka magħrufa bħala s-safety net sabiex jgħin lil min verament għandu bżonn u jagħti dik l-imbottatura biex dak li jkun jimxi 'l quddiem u b'hekk ikun jista' jlaħħaq mal-kumplament tas-soċjetà.

Huwa minnu li hemm pajjiżi li ddeċidew li jmorru għal dik li hija magħrufa bħala l-welfare society.

Hawn insemmi, pereżempju, l-Ingilterra fejn għamlu outsourcing ta' 90% tas-servizzi soċjali tagħhom.

Però, mill-banda l-oħra, il-Gvern Skoċċiż għażel li jżomm ir-responsabbiltà diretta taħt idejh.

Jekk jogħġobkom, min jixtieq jitkellem, hemm l-ispazju fuq in-naħa ta' wara.

L-Onor.

Clayton Bartolo jkompli bid-diskors tiegħu.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, ir-riċerka turi li meta jkollok Gvern li jżomm dawn ir-responsabbiltajiet taħt idejh u ma jagħtihomx lill-privat, jiġifieri l-Gvern ma jkunx biss regolatur imma jkun involut f'dan il-qasam, is-servizzi jkunu ħafna aħjar minn meta wieħed jagħmel outsourcing tagħhom.

Dan qed ngħidu għax bħala Gvern, il-viżjoni tagħna fil-qasam soċjali hija li nagħtu l-aqwa u l-aħjar lil min verament għandu bżonn u mhux li mmorru għall-irħas għażla kif, sfortunatament, ġieli jiġri jekk jidħol il-privat, kif ġara fil-każ tal-Ingilterra.

Ladarba qed insemmu dawn l-entitajiet mhux governattivi, nixtieq nagħmel punt dwar dak li approvajna fil-Baġit tal-2019 ftit tal-ġimgħat ilu.

Kif nafu, għall-ewwel darba, qegħdin naraw żieda sostanzjali tal-public social partnerships li l-Gvern verament jemmen fihom.

Għalhekk, il-Gvern qiegħed dejjem jalloka iżjed flus sabiex dawn l-entitajiet ikunu dejjem aktar ta' suċċess fis-soċjetà tagħna.

Fil-Baġit tal-2019 ġew allokati xejn inqas minn €12.5 miljun taħt dan il-line item speċifiku.

Jien, li ġej mill-background tas-Sależjani għax kont nattendi Savio College, naf ix-xogħol kbir li jsir.

Ladarba wieħed jieħu l-edukazzjoni tiegħu mas-Sależjani, bla ma jrid jibqa' qalbu marbuta magħhom.

Hawn nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzjahom tax-xogħol li qegħdin jagħmlu f'Tas-Sliema.

Irrid insellem fost l-oħrajn lil Fr Eric u lit-tim kollu tiegħu.

Insellem ukoll lil diversi għaqdiet li qegħdin igawdu minn dawn il-flus tal-Gvern.

Insemmi, pereżempju, il-Caritas, l-OASI, il-Fondazzjoni Sebħ li hija tal-Knisja, Dar Merħba Bik, Dar Qalb ta' Ġesù, il-Fondazzjoni Suret il-Bniedem, Fondazzjoni Kenn u Tama, Fondazzjoni Dar il-Hena, Dar Frate Jacoba, Fondazzjoni RiSE u l-Fondazzjoni Mid-Dlam għad-Dawl.

Dawn huma kollha entitajiet mhux governattivi li llum qegħdin igawdu minn dan l-ikbar vot li qatt kellna f'dan il-qasam, ta' €12.5 miljun.

Irrid infakkar li fl-2012, li kienet l-aħħar sena tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, dan il-vot kien jammonta għal €3 miljun biss.

Jiġifieri taħt il-Gvern tal-ġurnata qegħdin naraw kif il-vot għall-NGOs kiber b'erba' darbiet aktar minn €3 miljuni fl-2012 għal €12.5 miljuni fl-2019.

Altru milli Gvern mhux qed jagħti spazju lill-NGOs kif ipprova jallega l-Onor.

Ladarba qed insemmi x-xogħol li jitwettaq f'dan il-qasam, ma nistax ma nagħmilx aċċenn għall-professjonisti li l-Onor.

Naqbel miegħu, għax fil-verità hekk huma!

Però rridu niftakru li kien il-Prim Ministru Joseph Muscat li beda jitfa' aktar dawl fuq ix-xogħol li jagħmlu dawn il-professjonisti u tahom dan it-titlu ta' unsung heroes f'attività dwar il-vjolenza domestika li saret taħt il-patroċinju tal-Ispeaker fil-25 ta' Novembru tal-2017 fil-pjazza tal-Parlament.

Dan huwa Gvern li mhux qed jirrikonoxxi biss lil dawn il-professjonisti bil-kliem, imma qed jirrikonoxxihom bl-azzjonijiet tiegħu.

Dan il-Gvern offra l-aħjar ftehim kollettiv li qatt seta' kellhom dawn il-professjonisti li jaħdmu mal-Fondazzjoni għas-Servizzi tal-Ħarsien Soċjali (FSWS).

Dan huwa ftehim storiku li, għall-ewwel darba, qed joħloq career path ċara u distinta għal dawn il-professjonisti fi ħdan il-Fondazzjoni u qed jirrikonoxxi l-ħidmiet u l-esperjenza tagħhom permezz ta' bosta inċentivi monetarji li huma responsabbli u raġunati.

Dan il-ftehim kollettiv il-ġdid li għandhom dawn il-professjonisti huwa għall-perjodu ta' bejn l-2017 u l-2021.

Il-professjonisti kollha li jaħdmu bil-warrant se jibbenefikaw minn allowance ġdida magħrufa bħala l-FSWS allowance ta' €1,500 fis-sena.

Dan huwa rikonoxximent għax-xogħol delikat li jagħmlu man-nies vulnerabbli.

Hawn irrid insemmi każijiet fejn aġenziji u entitajiet oħrajn ġieli tterminaw is-servizzi ta' dawn il-professjonisti minħabba każijiet diffiċli u komplikati.

Insemmi wkoll l-increments u l-collective agreement allowance bħala żieda diretta mal-paga għall-ħaddiema kollha tal-FSWS li tvarja minn €499 fis-sena għall-inqas grad u tibqa' tielgħa sa €1,270 fis-sena għall-ogħla grad.

Dan ifisser li fuq medda ta' ħames snin, l-impjegati se jieħdu bejn €2,495 u €6,350 ras għal ras bħala żieda fil-paga tagħhom.

Hemm ukoll increment aċċellerat għas-social workers u professjonisti oħrajn bil-warrant li huma fi skala 1, 2 u 3.

Ġiet introdotta l-allowance għall-iżvilupp professjonali tal-professjonisti tal-FSWS u l-allowance għas-CPD li tammonta għal €700 oħra fis-sena.

Ġiet introdotta allowance għall-ħaddiema li jaħdmu fl-oqsma tal-SAV u l-Qrati u anke bħala social support workers li tammonta għal xejn inqas minn €900 fis-sena.

Ingħatat żieda fl-allowance lil-leaders u l-kordinaturi li jmexxu diversi servizzi tal-aġenziji fi ħdan il-Fondazzjoni.

Sinjura President, dawn iż-żidiet jammontaw għal spiża addizzjonali netta ta' €4.3 miljuni fuq ħames snin.

Qegħdin naraw kif in-nefqa fuq il-pagi se tiżdied minn €11.6 miljuni fl-2016 għall-€17.5 miljuni fl-2021.

Dan huwa Gvern li bil-fatti qed jirrikonoxxi l-ħidma li ssir mill-professjonisti f'dan il-qasam.

Għalhekk ma nistax nifherm kif ikollna kelliema min-naħa tal-Oppożizzjoni li, sfortunatament, jipprovaw jitfgħu ċerti dubju fuq kemm dan il-Gvern jirrikonoxxi jew le l-ħidma li qed issir mill-professjonisti.

Bħala Gvern, we are not simply paying lip service, imma qegħdin inpoġġu l-kliem fuq il-karta sabiex bil-fatti nuru li dan huwa Gvern li qed jirrikonoxxi l-ħidma tant siewja li jwettqu dawn il-professjonisti.

Ma nistax nifhem kif kien hemm kelliem tal-Oppożizzjoni li ssuġġerixxa li l-qasam tal-ħarsien tat-tfal jinqata' minn mal-FSWS u li l-kariga ta' direttur tkun miftuħa għal applikanti minn barra s-servizz pubbliku.

Mela l-ewwel qed jgħidulna li għandna nuru iżjed rikonoxximent għax-xogħol li jagħmlu dawn il-professjonisti u fl-istess waqt qed jgħidulna li jridu jġibu lil xi ħadd minn barra biex jidħol bħala direttur.

Nistaqsi jekk min-naħa tal-Oppożizzjoni forsi hux diġà għandhom lil xi ħadd f'moħħhom li jridu jimponu f'din il-kariga!

Min-naħa l-oħra, li hu żgur huwa li għandna Gvern li qiegħed joffri career path ċar lil dawn il-professjonisti, qed jurihom li qed jirrikonoxxi s-servizz tagħhom u, fuq kollox, għandu intenzjonijiet ġenwini sabiex ikompli jżid l-investiment fil-qasam soċjali.

Żgur li le!

Però, dan huwa Gvern li jisma', li għandu għal qalbu l-qasam soċjali u, fuq kollox, għandu għal qalbu l-qasam tal-familja u l-protezzjoni tat-tfal, li qed nassiguraw b'din il-liġi.

Dan huwa Gvern li se jkompli jaħdem biex dan il-qasam ikompli miexi 'l quddiem bħall-oqsma l-oħra kollha tas-soċjetà f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sinjura President, illum, qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi li għandu l-għan li jissostitwixxi l-Att dwar il-Protezzjoni tat-Tfal u sabiex jipprovdi għall-ordnijiet għall-protezzjoni tal-minuri.

Dan l-Abbozz ta' Liġi għandu l-għan ukoll li jistabbilixxi ħarsien alternattiv u protezzjoni xierqa għall-minuri mċaħħda mill-ħarsien tal-ġenituri jew li huma f'riskju li jiġu mċaħħda.

F'Malta għandna diversi liġijiet li b'mod dirett jew indirett jipprovdu għall-ħarsien tat-tfal.

Ippermettili li fil-bidu ta' dan l-intervent tiegħi, nirreferi għal kwotazzjoni ta' Hubert H. Humphrey li għal xi żmien kien Viċi President tal-Istati Uniti, li kien qal hekk:

"Kull tifel jew tifla hu jew hi avventura għal ħajja aħjar, opportunità biex jinbidel l-istil antik u jsir wieħed ġdid.".

M'għandix dubju li din il-liġi qed titressaq quddiem din il-Kamra għax inħass il-bżonn li f'pajjiżna l-liġi li titkellem dwar l-interessi, il-ħarsien, il-protezzjoni u d-drittijiet tat-tfal għandha bżonn tiġi aġġornata.

Preżentement il-liġi tgħid biss li l-interessi tat-tfal għandhom jipprevalu, però ma tidħolx fid-dettall ta' kif id-drittijiet tat-tfal f'diversi ċirkostanzi għandhom jiġu mħarsa.

Filwaqt li wieħed ma jistax ma jirrikonoxxix in-nuqqasijiet li hemm fil-liġi preżenti, irridu ngħidu wkoll li l-ħarsien tat-tfal minn dejjem kien fuq quddiem nett tal-aġenda nazzjonali.

L-investiment ta' gvernijiet biex jissalvagwardjaw il-ġid tat-tfal minn dejjem kien parti mis-sistema li tħares il-ġid taċ-ċittadin Malti, liema sistema hija mibnija madwar il-familja u t-tfal.

Irridu nirrikonoxxu wkoll li fl-aħħar snin, kull amministrazzjoni tal-pajjiż kienet xhieda ta' diversi avvanzi li twettqu f'dan il-qasam, kemm mill-aspett ta' servizzi kif ukoll mil-lat regolatorju.

Il-politika nazzjonali ta' Malta dwar it-tfal tħaddan il-viżjoni tal-UNICEF biex biha jinħoloq ambjent protettiv fejn bniet u subien huma ħielsa mill-vjolenza, l-isfruttament u separazzjoni bla bżonn mill-familja.

Din il-viżjoni tara li l-liġijiet, servizzi, imġiba u prattiċi jnaqqsu l-vulnerabilità tat-tfal u jindirizzaw fatturi riskjużi magħrufa, waqt li jsaħħu l-kunfidenza u d-determinazzjoni tat-tfal.

Hemm ukoll provvedimenti varji fil-Kostituzzjoni ta' Malta li jirriflettu l-artikli stabbiliti fil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tad-Drittijiet tat-Tfal.

Barra mid-drittijiet mogħtija mill-Kostituzzjoni, kienu promulgati liġijiet li jenfasizzaw il-bżonn ta' garanzija fuq il-ħarsien li torbot legalment u għalhekk tista' tkun inforzata fil-Qorti.

Strumenti oħra leġiżlattivi li kienu promulgati fis-snin li għaddew jinkludu l-provvedimenti relatati mal-edukazzjoni, opportunitajiet indaqs, vjolenza domestika, ħtif, kustodja, protezzjoni ta' informazzjoni, proċessar ta' data personali, kodiċi ta' xandir għall-ħarsien tal-minuri, żgħażagħ u xogħol, adozzjoni u kura ta' trobbija u xogħol taħt l-età u sigurtà fuq il-ġugarelli.

Dan juri li matul iż-żmien daħlu ħafna liġijiet li jipproteġu lit-tfal.

It-tfulija tirrappreżenta perjodu kruċjali fl-iżvilupp tal-individwu u għaldaqstant huwa importanti li nagħrfu li aħna l-adulti għandna rwol fundamentali biex naraw li l-kwalità tal-ħajja tat-tfal ma tkunx imxekkla.

Nagħrfu li soċjetajiet madwar id-dinja għaddejjin minn tibdiliet kbar li qed jaffettwaw il-mod ta' kif il-bniedem jirrelata ma' ta' madwaru, kif jagħżel li jqatta' l-ħin tiegħu u, saħansitra, kif jaħseb u jirreaġixxi matul ħajtu.

Filwaqt li għandna nkunu konxji ta' dawn il-bidliet, għandna nagħmlu l-almu tagħna biex kull tifel u tifla, l-istess bħall-adulti, ikunu kapaċi jadattaw għall-ħteġijiet ġodda tas-soċjetà.

Huwa proprju fuq dan li rridu nkomplu nibnu biex ikollna soċjetà fejn it-tfal kollha jingħataw opportunitajiet u l-ispazji meħtieġa biex jiżviluppaw it-talenti u l-kreattività tagħhom.

L-iskop tagħna hu li kull tifel u tifla jkunu kburin bit-tfulija tagħhom.

Dan huwa l-messaġġ prinċipali li aħna l-adulti rridu nwasslu meta niġu biex nilleġiżlaw dwar it-tfal.

Il-messaġġ ta' soċjetà inklużiva jitlob li l-parteċipazzjoni tat-tfal tkun parti integrali f'kull aspett tas-soċjetà.

Dan jinvolvi l-impenn ta' kulħadd.

Ma jistax ikollna viżjoni ta' soċjetà li tpoġġi fiċ-ċentru l-interessi u l-bżonnijiet tat-tfal jekk l-adulti u t-tfal stess ma jeħdux sehem sħiħ fl-implimentazzjoni ta' din il-politika.

L-integrazzjoni tal-opinjonijiet tat-tfal tirrikjedi li jiġi rikonoxxut il-kunċett li kważi kull parti tal-politika taffettwa, sa ċertu punt, direttament jew indirettament lit-tfal.

Il-Gvern għadu jassigura li l-interessi u l-bżonnijiet tat-tfal ikunu kkonsidrati u meqjusa f'kull livell.

Filwaqt li l-integrazzjoni taf ma tkunx sfida kbira, fil-prattika tirrikjedi mod ġdid ta' kif wieħed iħares lejn it-tfassil tal-politika u t-teħid tad-deċiżjonijiet.

Permezz tal-adozzjoni ta' mġiba bħal din, il-ħsebijiet tat-tfal isiru viżibbli.

Il-benefiċċji li jinkisbu mill-integrazzjoni tal-opinjonijiet tat-tfal huma konsiderevoli, l-aktar għaliex it-tfal jidhru bħala kontributuri attivi fit-teħid tad-deċiżjonijiet.

Il-fatt li t-tfal jistgħu ma jaqsmux l-esperjenzi tal-kbar ma jfissirx awtomatikament li m'għandhom xejn x'jgħidu jew dak li jgħidu mhuwiex importanti.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-politika u azzjonijiet li għandhom x'jaqsmu speċifikament mat-tfal jew il-familja, it-tfal għandhom jiġu involuti.

Filwaqt li wieħed jirrikonoxxi l-isforzi tal-Gvern biex ipoġġi lit-tfal fuq quddiem nett tal-aġenda nazzjonali, din il-politika għandha tinkoraġġixxi lill-partijiet interessati biex ikomplu jinvestu fl-appoġġ tal-iżvilupp tat-tfal.

L-ambjent li fih jgħixu t-tfal għandu jkun favur it-tfal, sabiex l-għan tal-Gvern li jkun hemm soċjetà li tikkonċentra l-isforzi tagħha fuq it-tfal jiġi mkabbar.

Fl-aħħar mill-aħħar, l-għanijiet ta' din il-politika huwa li toffri l-opportunitajiet neċessarji lit-tfal biex jikbru f'pajjiż li jirrikonoxxi l-valur tat-tfal.

Irridu naraw politika fejn primarjament il-ġid ma jkunx meqjus bħala lussu, iżda bħala bżonn li għandu jinqasam bejn kulħadd mingħajr eċċezzjonijiet.

Irridu naraw politika fejn il-qafas tagħha jirrikjedi li jiġi rivedut b'mod kontinwu skont iċ-ċirkostanzi.

Illum it-tfal qed jitrabbew f'soċjetà li hija kkaratterizzata minn bidla soċjali li kulma tmur dejjem qed tiżdied.

Strutturi ta' familja li jivarjaw, żviluppi storiċi u progress fit-teknoloġija qed jagħmlu pressjoni fuq is-soċjetajiet biex jadattaw ma' dawn iż-żminijiet ta' bidla.

Bidliet bħal dawn jippreżentaw numru ta' sfidi kemm għall-adulti kif ukoll għat-tfal.

Però, filwaqt li t-tfal qed jikbru f'kuntest naturali fejn il-bidla soċjali hija parti minnhom, l-adulti qed jesperjenzaw bidliet differenti matul ħajjithom, bil-konsegwenza li qed tintefa' aktar pressjoni fuqhom biex ikunu konxji tal-bidla li qed issir.

Dawn l-esperjenzi differenti jistgħu jipproduċu konflitti fir-relazzjonijiet, speċjalment meta l-istess indikaturi tal-ġid mhumiex maqsuma.

Dan ifisser li l-istat tradizzjonali tal-ġid li kien strutturat fuq il-familja tradizzjonali fejn ir-raġel kien dak li prinċipalment jaqla' l-għajxien tal-familja u l-mara bħala dik li tieħu ħsieb il-familja, m'għadux in-norma tal-lum.

It-tfal qegħdin jittrabbew f'familja aktar pluralistika.

Apparti din it-tip ta' struttura tal-familja, illum hemm aktar mudelli ta' familja li qegħdin ibiddlu t-tifsira soċjali tal-familja.

L-istess, il-kompożizzjoni tan-nies li qegħdin jaġixxu fid-dar qiegħda tinbidel.

Iż-żwieġ u t-trobbija tat-tfal qegħdin jiġu posposti għal età ikbar u r-rata tal-fertilità naqset b'mod sinifikanti.

Ir-rwol li qabel kellhom in-nanniet li fl-età tagħhom jieħdu ħsieb in-neputijiet qed jgħaddi minn ċerti bidliet ukoll, minħabba l-fatt li numru ta' nanniet għadhom attivi fuq is-suq tax-xogħol.

Għalhekk attività fl-età avvanzata u l-bidliet fit-tiswir tal-familja qegħdin iġibu magħhom bżonnijiet soċjali ta' investiment f'aktar ċentri ta' matul il-jum għall-ħarsien tat-tfal u miżuri li jaħdmu favur il-familja.

Huwa kruċjali li wieħed jagħraf li l-kwestjonijiet marbuta mat-tfal huma inter-relatati ma' setturi oħrajn, għaldaqstant jagħmluhom mhux biss prodott ta' politika soċjali.

Sabiex is-soċjetà effettivament tindirizza l-bżonnijiet u l-interessi tat-tfal, dawk li jfasslu l-politika u l-partijiet interessati għandhom jirrealizzaw li l-kwestjonijiet fuq it-tfal huma mnisslin minn sett ta' politika raġonevoli.

Sinjura President, f'dan l-intervent nixtieq nagħmel referenza wkoll għar-rwol li għandha l-Qorti tal-Familja f'Malta.

Nemmen li l-proċess tal-Qorti tal-Familja għandu jkun aktar child friendly u child oriented, speċjalment fejn jidħlu s-separazzjonijiet.

Fl-istess waqt, il-Qorti għandha tgħin lill-koppji separati ħalli jgħaddu minn dan il-proċess bl-inqas tbatija possibbli.

Il-Qorti għandha tgħin ukoll lill-koppji separati biex matul il-proċess ta' separazzjoni tonqos kemm jista' jkun it-trawma li jgħaddu minnha t-tfal.

Hemm bżonn li l-ħteġijiet u x-xewqat tat-tfal jiġu rispettati u mogħtija prijorità fil-liġi li tirregola l-proċedura tal-Qorti tal-Familja.

Dan għandu jsir ukoll fi proċeduri ta' Qrati oħrajn li jikkonċernaw lit-tfal.

Hu ta' tħassib kif ċerti ġenituri qegħdin iġibu l-interessi tagħhom qabel l-interessi tat-tfal.

Ħafna mir-rikorsi jsiru minħabba l-egoiżmu tal-adulti li huma involuti fil-proċess ta' separazzjoni.

Apparti li dawn ir-rikorsi qegħdin jitfgħu pressjoni fuq il-Qorti, qegħdin ukoll itawlu l-proċess b'detriment għall-interessi tat-tfal.

Hemm bżonn li l-Qorti tkun aktar sensittiva biex meta t-tfal jiġu wżati mill-adulti li, f'ħafna każijiet, huma l-ġenituri naturali tat-tfal stess, dan l-abbuż għandu jkun imwaqqaf immedjatament.

Fil-proċess tas-separazzjoni, it-tfal għandhom jiġu protetti peress li huma l-aktar vulnerabbli.

Matul il-proċess legali tas-separazzjoni, it-tfal m'għandhomx jitqiesu bħala oġġetti.

Ejja niftakru li t-tfal huma parti ntegrali mill-familja u għalhekk għandhom ikunu mħarsin l-interessi u d-drittijiet tagħhom matul il-proċess kollu tas-separazzjoni u anke wara, speċjalment fejn jidħlu kwestjonijiet ta' aċċess.

Il-proċess ta' medjazzjoni joffri ambjent imparzjali fejn persuna indipendenti tidħol fil-proċess bil-għan li twassal għal ftehim.

Il-medjazzjoni tista' sseħħ kemm f'kawżi li jinvolvu separazzjoni kif ukoll f'talbiet ulterjuri li jsiru min-naħa ta' koppja jew xi parti biss.

Il-medjazzjoni tintuża kemm fil-bidu tal-każ tas-separazzjoni kif ukoll meta koppja tkun isseparat u jkun hemm bżonn jinbidlu l-kondizzjonijiet tas-separazzjoni permezz ta' xi emenda fil-kuntratt tas-separazzjoni, liema separazzjoni tissejjaħ bonarja.

Irrid ngħid li fil-medjazzjoni m'hemmx rebbieħ u tellief, imma hemm bżonn li l-mara u r-raġel jiftiehmu biex jaslu li jsolvu l-każ fl-interess tat-tfal.

Għalhekk huwa importanti li l-medjaturi jkunu persuni kompetenti li jagħrfu jkunu imparzjali fl-interess tal-adulti, filwaqt li jagħrfu jiddefendu l-interess tat-tfal bħala prijorità.

Dan l-interess għandu jkun miktub fil-liġi, għaliex il-medjaturi, fil-qadi ta' dmirhom, għandhom jagħrfu wkoll bħala prijorità l-ħarsien tal-interess tat-tfal li huma vittma siekta tas-separazzjoni tal-ġenituri tagħhom, li jistgħu jkunu kemm il-ġenituri naturali kif ukoll il-ġenituri legali.

La qed nitkellem dwar is-separazzjoni, nemmen li jinħass il-bżonn li wara li jintemm il-proċess tas-separazzjoni u jiġi ffirmat il-kuntratt bejn il-koppja jew tingħata sentenza, għandu jkun hemm il-proċeduri kollha meħtieġa biex l-obbligi li hemm fil-kuntratt jiġu rispettati, speċjalment fejn jidħlu t-tfal.

L-għan hu li l-kuntratt ikun jista' jiġi mplimentat b'mod aktar effiċjenti.

Sinjura President, nemmen li f'każi ta' separazzjonijiet, għandhom jiġu salvagwardati wkoll l-interessi u d-drittijiet tat-tarbija fil-ġuf.

Fil-preżent, il-Qorti tista' biss toħroġ twissija jew tagħti xi tip ta' direzzjoni lill-koppji li jinsabu fil-proċess ta' separazzjoni u qegħdin jistennew tarbija.

Il-Qorti ma tistax tirregola peress li m'hemmx leġiżlazzjoni li tħares l-interess u d-drittijiet tat-tarbija fil-ġuf.

Għalhekk jeħtieġ ikun hemm liġi ċara li tistipula dawn l-interessi u d-drittijiet tat-tarbija fil-ġuf meta l-koppja tkun qiegħda tissepara.

B'dan il-mod, il-Qorti tkun tista' tiddeċiedi u timponi u mhux biss tagħti suġġerimenti jew twissi lill-partijiet involuti.

Wieħed kien jistenna li din il-liġi kellha tkun intiża biex f'pajjiżna jkollna liġi ad hoc li tirregola d-drittijiet u l-interessi tat-tfal fiċ-ċirkostanzi kollha, minn qabel it-twelid sakemm ikollhom l-età ta' 18-il sena.

Meta nitkellmu dwar id-drittijiet stabbiliti fil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal, dawn jirrikonoxxu li kull bniedem uman għandu d-drittijiet umani, liema drittijiet għandhom jiġu protetti kemm qabel kif ukoll wara t-twelid tat-tarbija.

Hawn ma nistax ma nesprimix id-diżappunt tiegħi għad-deċiżjoni li kien ħa l-Gvern preżenti meta neħħa r-referenza lejn il-protezzjoni tat-tarbija fil-ġuf mil-Liġi dwar il-Vjolenza Domestika.

Irrid ngħid li għalkemm l-Oppożizzjoni talbet kemm-il darba l-iskop wara din id-deċiżjoni, qatt ma ngħatajna risposta.

Il-ħarsien tat-tfal li għadhom ma twildux huwa mtenni fil-politika u l-leġiżlazzjoni nazzjonali fejn hemm enfasi fuq id-dritt tal-ħajja, liema dritt hu estiż għat-tfal li għadhom ma twildux mill-mument tal-konċepiment.

Il-politika nazzjonali tistqarr ukoll li l-użu tal-abort bħala mezz biex isolvi problemi ta' saħħa u soċjali jmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-ħajja.

Din il-kwestjoni hija msaħħa bil-Protokoll dwar l-Abort li huwa anness mat-trattament tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dan il-Protokoll jagħti ċertezza legali li l-ebda liġi tal-Unjoni Ewropea ma tista' tbiddel il-qafas leġiżlattiv ta' Malta fuq kwestjonijiet ta' abort.

Sinjura President, jiddispjaċini li fl-aħħar tal-intervent tiegħi kelli nispiċċa fuq nota negattiva, però hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar xi ħaġa li kienet fil-liġi tagħna u tneħħiet, fil-fehma tiegħi, b'mod malinn.

Apparti dan, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa pass importanti għax jirrifletti r-realtà li hemm bżonn nagħrfu li t-tfal kollha għandhom x'joffru lis-soċjetà tagħna, mhux biss għax fil-futur se jkunu l-adulti ta' għada, iżda għax huma ċ-ċittadini tal-lum.

Fuq kollox, dan l-Abbozz jirrikonoxxi li dak li l-Istat m'għamilx biex inaqqas kemm jista' jkun l-effetti negattivi fuq it-tfal fi stadju bikri, l-Istat se jkollu jħallas għalih meta t-tfal isiru adulti.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu dwar Abbozz ta' Liġi li, kif rajna mid-diskorsi li saru, ma jinvolvix kontroversja politika, għax qed nitkellmu dwar ir-realtà tal-imġiba tagħna l-adulti.

Hawn mhux se nitkellmu, pereżempju, dwar l-ambjent, il-kummerċ, l-esportazzjoni jew affarijiet li huma beyond us, imma qegħdin nitkellmu dwar l-effett tal-imġiba tagħna l-adulti.

Meta nitkellmu dwar l-ulied, qegħdin nitkellmu dwar ir-riżultat ta' kif aħna l-adulti qed inġibu ruħna fil-komunitajiet, il-familji u s-soċjetà tagħna.

Għalhekk, meta niġi biex nitkellem f'dibattitu bħal dan, nagħmel dan b'piż ta' responsabbiltà differenti minn tas-soltu, li sa ċertu punt fih ċertu dwejjaq.

Meta kont qed nipprepara għal dan id-diskors għedt li jew se ngħid li kollox huwa sewwa biex la nipponta lejja nnifsi u lanqas nipponta lejn il-ħażin tiegħi, imma nipprova ngħid li f'din il-ħajja kull ma qed isir kollox huwa sewwa, għax l-ordni tal-ġurnata saret li l-ħażin sar tajjeb u t-tajjeb sar ħażin, jew inkella se ngħid li ħtija tiegħi, ħtija tiegħi, jien għandi nofs it-tort!

Ħadd ma jista' jserraħli rasi li dawn it-tfal li qegħdin nitkellmu dwarhom ma jistgħux ikunu t-tfal tiegħi għada, għax l-ebda żwieġ mhu bullet proof.

Ħadd ma jista' jiġi jitkellem f'dan il-Parlament u jserraħ moħħu li għada, uliedu mhux se jkunu l-unaccompanied children jew minors li qed nitkellmu dwarhom.

Mela jien naf x'se jiġri minni għada, jew mill-imħabba tiegħi ma' marti jew miż-żwieġ tiegħi!

Però, minkejja dan, it-tajjeb irid jibqa' tajjeb u dak li mhux tajjeb irridu nibqgħu ngħidulu li mhux tajjeb.

Dan huwa s-sentiment u l-piż li niġi nitkellem dwaru, liema piż jirrifletti l-imġiba tagħna l-adulti.

Meta nitkellmu dwar leġiżlazzjoni bħal din, ma nistgħux niġġustifikawha jew niġġustifikaw liġijiet oħrajn, jekk dawn il-liġijiet minflok ma jissodisfaw il-ħteġijiet tal-ulied ikunu ddisinjati, maħsuba u miktubin biex jissodisfaw il-ħteġijiet tagħna l-adulti.

Din hija l-ewwel premessa li rrid nitkellem biha.

B'liema ottika u viżjoni se niġġudika din il-liġi, kif jaqbel lili l-adult jew kif jaqbel lit-tfal li din il-liġi hija suppost iddisinjata u maħsuba biex taqdi l-ħteġijiet tagħhom?

Ħafna drabi, meta aħna l-adulti nitkellmu dwar it-tfal, nitkellmu fuq il-ħteġijiet tat-tfal li jissodisfaw il-ħteġijiet tagħna l-adulti.

Pereżempju, meta nitkellem dwar il-ħteġijiet ta' uliedi, niddeċiedi għall-ħteġijiet ta' uliedi skont kif jaqbel lili l-adult.

Fil-fehma tiegħi, jekk irridu nkunu ġusti mal-verità u mat-tfal, ejja nirrispettaw il-ħteġijiet tat-tfal.

Meta nitkellmu dwar il-ħteġijiet tat-tfal, ejja nwarrbu kull xamma tal-ħteġijiet tagħna l-adulti.

Qed ngħid dan, għaliex ħafna drabi l-politika tat-tfal u d-deċiżjonijiet fil-familji tagħna ma jkunux jirrispettaw verament il-ħteġijiet tat-tfal, imma niddeċiedu x'inhuma l-ħteġijiet tat-tfal skont x'jaqbel lilna l-adulti, għax ovvjament ir-responsabbiltà tiġi fuqna!

Hawn qed nitkellem dejjem fuqi u mhux dwar ħaddieħor biex f'dak li se ngħid, nitfa' l-ewwel piż fuqi, però meta qed nitkellem fuqi, qed nitkellem fuq is-soċjetà tagħna l-adulti.

Meta nkunu għaddejjin bid-diskussjoni fl-istadju ta' Kumitat, nixtieq li kull min ikun involut jirrifletti jekk sentenza tagħmilx sens jew le mill-ottika ta' kif tifel jew tifla minuri se jkunu qed jiġu milquta b'dawn ir-regolamenti u l-provvedimenti ta' din il-liġi.

Jekk se niddeċiedu x'inhu tajjeb għat-tfal skont x'inhu tajjeb għalina, allura se nieħdu falza stikka!

Ħafna drabi, fis-soċjetà tagħna l-adulti niddeċiedu mhux skont dak li jaqbel lit-tfal, imma skont dak li jaqbel lilna l-adulti.

Din mhix kwestjoni ta' Laburisti u Nazzjonalisti!

Din hija kwestjoni ta' kif aħna l-adulti nagħmlu inġustizzja mat-tfal, fejn minħabba l-ebusija ta' rasna, l-egoiżmu, l-aptiti u l-pjaċiri tagħna, nispiċċaw nikkalpestaw lit-tfal.

Sur President, irrid nibda dan id-diskors billi nagħmel l-ewwel osservazzjoni tiegħi.

L-Onor.

Claudio Grech, fil-konklużjoni tad-diskors tiegħu, għamel appell biex dan il-Parlament ma jilleġiżlax id-droga għall-fini ta' rikreazzjoni.

Jekk verament irridu nirrispettaw lit-tfal, ejja nagħtu kas ta' dan l-appell.

Il-Ministru responsabbli mit-tfal u l-familja ma setax jaħrab mir-realtà u għalhekk qed jgħidlina li f'din il-leġiżlazzjoni …

Vassallo biex jaqra l-Abbozz u jindikali fejn hemm xi ħaġa li tindika li jien bħala l-Ministru se nkun qed nilleġiżla d-droga f'dan il-pajjiż.

Jekk le, nistenna li jirtira dak li għadu kemm qal.

L-Abbozz ma fih xejn minn dan.

Onor. Vassallo, inti ma kontx hawn il-ħin kollu, però jien qgħadt hawn il-ħin kollu nisma' lil kulħadd u mkien ma saret asserzjoni bħalma għadek kemm għamilt int!

Din hija asserzjoni tal-mistħija!

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, m'għandi l-ebda diffikultà nagħmel dan, għax mhux hekk kont qiegħed ngħid.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Vassallo, għall-kjarifika, nistiednek tirtira u tikkjarifika dak li għedt.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, se nikkjarifika, għaliex dak ma kienx l-iskop ta' dak li kont qed nipprova ngħid.

Kieku ridt nagħmel affermazzjoni, kont ngħid dak li nemmen fih, bħalma ġieli għamilt u ma niċċaqlaqx mill-ħsieb tiegħi.

Jien kont qiegħed ngħid li r-realtà f'dan il-pajjiż hija li għandna lil min qiegħed isostni lil dan il-Gvern biex jilleġiżla favur id-droga rikreattiva.

Pereżempju, il-proviso ta' klawsola 4, li jitkellem fuq id-direttur responsabbli għall-protezzjoni tal-minuri, naqraw hekk:

"Iżda wara li jirċievi rapport mingħand professjonist mediku li mara tqila jkollha dipendenzi fuq sustanzi illeċiti u dipendenzi oħra …."

Jien ma kontx qed nitkellem dwar x'se jagħmel il-Ministru jew le, imma kont qed ngħid li dan l-Abbozz ma jistax jaħrab mir-realtà li l-effett tad-droga fuqna l-adulti jħalli effett diżastruż fuq l-ulied.

Nirringrazzja lill-Ministru li talabni nikkjarifika, għax b'hekk qed ngħid l-affarijiet b'mod aktar ċar.

Minkejja li għandna din ir-realtà, għandna Abbozz li jitkellem fuq id-droga u dipendenzi.

Issa jien tant qrajt dan l-Abbozz li għedt li minflok il-kelma "vizzji" nistgħu nużaw il-kelma "dipendenzi", għax toqgħod aħjar.

Dan l-Abbozz huwa intiż biex ipoġġi jdejh fuq waħda mill-feriti u r-realtajiet tas-soċjetà tagħna llum.

Issa, jekk il-Ministru jrid jerġa' jgħidli biex nikkjarifika, nagħmel dan bil-qalb kollha.

L-affermazzjoni tiegħi hi bl-ebda skruplu ta' xejn, li dan l-Abbozz ipoġġi idejh fuq il-ferita li d-droga f'dan il-pajjiż qed tħalli effetti diżastrużi fuq uliedna.

Naħseb li l-Ministru jaqbel miegħi dwar dan il-punt.

Qed ngħid dan għax din il-leġiżlazzjoni turi diversi sitwazzjonijiet u realtajiet fil-ħajja fejn id-droga hija l-kawża li tfal jispiċċaw unattended u unaccompanied.

Din hija r-rovina tas-soċjetà li qegħdin ngħixu fiha llum.

Għalhekk, l-appell tiegħu jmur lejn dan il-Gvern, is-soċjetà u dan il-Parlament, fejn jista' jagħti l-każ li mhux bilfors kulħadd ikun qiegħed jaqbel miegħi, imma jien nerfa' r-responsabbiltà ta' dak li qiegħed ngħid jien.

Bħala Parlament ma nistgħux ngħaddu l-messaġġ lil uliedna li fis-suq hawn id-droga għall-użu ta' rikreazzjoni jew biex itaffu mit-tensjoni għax sejrin għall-eżamijiet!

Hawn irrid nikkwota artiklu li deher fit-Times of Malta tat-2 ta' Jannar 2019, fejn naqraw li kien hawn:

Stħarriġ ieħor tal-Malta Today jgħid li:

Hawn qed ngħidu li 32,000 żagħżugħ f'dan il-pajjiż diġà għaddew mill-esperjenza li għamlu użu mill-kannabis.

Sur President, jekk inkomplu naraw rapport ieħor li għadu kemm ġie ppubblikat mill-European Monitoring Centre for Drugs and Addiction, li jidhirli jaqa' taħt il-Ministeru responsabbli mill-familja, insibu li dan jitkellem fuq kif f'dan il-pajjiż għandna policy li kienet bdiet numru ta' snin ilu biex inbiegħdu lil uliedna mid-droga.

Jien ngħid li llum il-ġurnata hemm bżonn li nbiegħdu lill-familji tagħna mid-droga.

Jekk le, l-Assoċjazzjoni tal-Infermiera għandha raġun tgħid li huwa ħażin li dan il-Gvern jilleġiżla l-użu tal-ħaxixa u l-kannabis għall-użu rikreattiv.

Il-Caritas qed tgħid l-istess ħaġa wkoll.

L-Onor.

Ivan Bartolo qal li l-attitudni tat-tfal hija rifless tagħna l-adulti.

Din hija r-realtà li qed ngħixu llum.

Għalhekk m'għandniex nieħdu għalina meta npoġġu jdejna fuq il-feriti li għandna fis-soċjetà tagħna.

Rapport ieħor ta' TheTimes of Malta tal-Erbgħa 13 ta' Frar 2019 jgħid li:

Dawn ir-rapporti qed jgħidu li f'pajjiżna għandna tfal li kważi qed jagħmlu għalina l-adulti!

Din hija s-serenità fost l-adulti li qegħdin irabbu?

Jista' jkun li din is-sitwazzjoni qed tkun riflessa anke fil-qasam edukattiv?

F'rapport ieħor tas-7 ta' Frar 2019 tat-Times of Malta, naqraw ukoll li:

Huwa riżultat ta' kemm għandna trankwillità fil-familji li għandna vjolenza fil-qasam edukattiv?

Huwa l-obbligu tiegħi li nitkellem dwar din ir-realtà.

Jekk illum diġà għandna 32,000 żagħżugħ li daqu l-effett tal-ħaxixa, għandna bozza ħamra li qiegħda tixgħel.

It-tessut soċjali tas-soċjetà tagħna m'għadux b'saħħtu, kif semma l-Onor.

Ejjew noqogħdu attenti u nagħmlu l-kalkoli tagħna sew!

Ejja ma naslux li ngħidu kemm konna aħjar meta konna agħar jew kemm konna aħjar ilbieraħ u qegħdin ħażin illum!

Jien, l-ewwel wieħed, irrid nagħmel eżami u ngħid li jista' jkun li nkun qiegħed niżbalja.

Ejja ma nkomplux inkissru l-familja fis-soċjetà tagħna!

F'dan il-Parlament, f'isem l-hekk imsejħa "ugwaljanza", approvajna liġijiet li permezz tagħhom, fil-fehma tiegħi, żnaturajna l-familja.

Qed nerfa' r-responsabbiltà ta' dan li qed ngħid.

Infatti, meta ġiet dik il-liġi quddiem dan il-Parlament, jien ivvotajt kontra tagħha.

Hawn mhux qed ngħid li l-Gvern approva din il-liġi, imma l-Parlament.

F'ġieħ il-progress qegħdin inżarmaw it-tessut soċjali tal-familja tagħna.

F'ġieħ u minħabba l-kilba għall-flus, m'aħniex napprezzaw aktar ix-xogħol li tagħmel il-mara li, bħala omm, toqgħod id-dar u trabbi lit-tfal.

Anzi, kważi qed ngħidu: Kemm hi mbierka dik il-mara li toħroġ taħdem!

Mingħajr ma qegħdin ngħiduha, qed infissru: Miskina l-mara li tibqa' d-dar!

Kważi wasalna f'punt fejn il-mara li tibqa' d-dar biex trabbi lil uliedha hija meqjusa unfulfilled mill-istatistika u, bil-kuntrarju, niftaħru bil-mara li toħroġ taħdem!

Sirna nitkellmu fuq work balance, u nagħmlu tajjeb, però ejja ma nittraskurawx it-trobbija ta' wliedna.

Huwa minnu dak li ntqal li llum il-ġurnata, uliedi – biex nitkellem fuqi nnifsi - jistgħu jkunu ltima bil-ġenituri ħajjin!

Hija realtà li llum, l-ulied qegħdin jikbru f'familji ta' wild wieħed, għaliex bid-dejn li għandhom iż-żgħażagħ miżżewġin tagħna ma jaffordjawx li jkollhom it-tieni wild.

Illum il-familji żgħażagħ qed ikollhom dejn li jridu jkomplu jħallsuh tul ħajjithom kollha u allaħares jinfirdu, għax jiftaqqru biex iħallsu appartament tagħhom!

L-istess, allaħares ikollhom it-tieni jew it-tielet wild għax jispiċċaw bi problemi finanzjarji!

Huwa veru jew le li llum, fl-aqwa żmien, għandna ħafna familji fejn il-missier wara li jiġi mix-xogħol irid jerġa' jmur jagħmel xogħol part-time għax ma jlaħħaqx mal-għoli tal-ħajja?

Huwa veru jew le li llum l-omm trid toħroġ taħdem biex tgħin lil bintha tiżżewweġ?

Dawn huma affarijiet li jmorru kontra l-vija ta' dak li jitqies progress!

Jekk inpoġġu jdejna fuq ir-realtà tal-fatti, irridu nammettu li 30 sena ilu, meta l-affarijiet kienu agħar mil-lum, l-omm li kienet tiżżewweġ kienet trabbi lil uliedha hi.

Ftit snin ilu, it-tfal kienu jiġu mill-iskola u kienu jafu lil min qegħdin jgħidu "Ma".

Illum, tfal ta' ftit xhur – forsi qed inkun kritiku tiegħi nnifsi – la jafu lin-nanna, la jafu lill-mamà u lanqas jafu lill-papà, għax qegħdin xi mkien f'xi childcare centre jitrabbew minn nies li mhumiex il-familja.

Nistaqsi: X'se jkun l-effett ta' dan fil-futur?

Xi darba, minn hawn u 30 sena oħra, f'dan il-Parlament - jekk iservi 30 sena oħra – se jkun hawn politiċi li se jitkellmu u jikkritikaw dak li qegħdin nagħmlu llum.

Sinjura President, minħabba l-ebusija ta' rasna, tar-raġunar u l-egoiżmu tagħna l-adulti, dan il-Parlament kien approva l-liġi tad-divorzju, bħalma fis-snin ta' qabel kien approva l-liġi tas-separazzjoni.

Huwa veru jew le li dawn il-liġjiet, filwaqt li qed jissodisfaw l-ħteġijiet u l-aptiti tal-pjaċiri tagħna l-adulti, qed ikissru lil uliedna?

Min jidħol il-Qorti jew imur fl-għases jista' jifhem aħjar dak li qed ngħid.

Darba kont f'għassa tal-pulizija, u kien hemm tifel li ttieħed mill-missier fl-għassa biex tiġi tiġbru l-omm.

Qatt xi ħadd staqsa x'inhuma l-effetti ta' dik l-esperjenza fuq dan it-tifel?

Meta kont nagħmel parti mill-Kumitat għall-Affarijiet Soċjali konna tkellimna fit-tul rigward l-effett tas-separazzjonijiet fuq it-tfal.

Dakinhar, dan il-Parlament kien ippubblika rapporti ta' esperti fl-Università ta' Malta li kienu qed jgħidu li jekk irridu niġġieldu l-faqar, irridu nsaħħu l-familja.

Ħdejja hawn l-Onor.

Ivan Bartolo li ta' spiss jitkellem fuq il-faqar f'pajjiżna.

Tajjeb nistaqsu: Qatt xi darba ġibna liġijiet li jitkellmu fuq kif se nsaħħu l-familja u t-tessut soċjali tal-familja f'dan il-pajjiż?

Nafu jew ma nafux, naqblu jew ma naqblux, irridu nifhmu jew ma rridux nifhmu, huwa żgur li iżjed ma nkissru l-familja, iżjed se jkollna bżonn liġijiet bħal din li għandna quddiemna llum!

Mhux qed ngħid li din hija liġi ħażina, imma soċjalment qegħdin inraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar!

Kif qal l-Onor.

Frederick Azzopardi, konna għaddejna liġi li suppost tħares kontra l-vjolenza domestika, imma neħħejna minnha l-attenzjoni lejn it-tarbija fil-ġuf.

Meta għamilna dan, għamilna progress jew rigress?

Sinjura President, xi wħud jgħiduli li dak li qiegħed nikkritika jien huwa proprju dak li għandna bżonn f'ġieħ soċjetà ġusta.

Wasalna f'punt fejn kważi jekk ma jkollokx liġi tad-divorzju jew tas-separazzjoni, pajjiż mhuwiex sħiħ!

Hawn għal min kieku pajjiżna mhuwiex sħiħ.

Sar qisu inevitabbli li jkollna dawn il-liġijiet f'pajjiż!

Diġà hawn min, f'dan il-pajjiż, qed jitkellem li jekk ma jkollniex il-liġi tal-abort, kważi m'aħniex fulfilled soċjalment!

Però, fil-verità, dawn il-liġijiet, li kollha saru minħabba l-liberaliżmu, l-hekk imsejħa ugwaljanza u d-drittijiet umani, x'effett qed iħallu fuq it-tfal tagħna?

Nerġa' niġi għall-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum.

F'subklawsola (2) ta' klawsola 1 naqraw li:

"L-għan ta' dan l-Att huwa li f'kull mument għandu jkun hemm imħares, protett u mogħti prijorità fl-aqwa interess tal-minuri li tkun żgurata l-permananza tal-kura mogħtija lill-minuri fl-inqas żmien possibbli.".

Hekk għandu jkun u nirringrazzja lill-Ministru li wasalna sa hawn!

Però mbagħad nara t-tifsira tal-minuri li tgħid li huwa tifel jew tifla taħt l-età ta' 18-il sena.

Allura fit-tifsira tal-minuri, it-tarbija fil-ġuf hija inkluża?

Qed nagħmel din ir-riflessjoni għax xħin immur għal subklawsola (2) ta' klawsola 4, insib miktub li d-Direttur responsabbli mill-protezzjoni għall-minuri:

"… wara li jirċievi rapport mingħand professjonist mediku li mara tqila jkollha dipendenza fuq sustanzi illeċiti jew dipendenzi oħra u fl-opinjoni ta' dak il-professjonist mediku, dan joħloq preġudizzju kbir għal saħħet dik il-mara, id-Direttur (Protezzjoni Minuri) ikun jista' jintervjeni skont dan l-artikolu u dan l-Att.".

Hawn nistaqsi: Meta d-Direttur (Protezzjoni Minuri) se jkun qiegħed jidħol f'din il-kwestjoni, se jkun qiegħed jipproteġi liż-żewġ persuni?

Id-Direttur (Protezzjoni Minuri) se jipproteġi lil dik il-mara li hija tqila, li hija taħt l-effett tad-dipendenza tas-sustanzi?

Il-Ministru ma jistax jaħrab mir-realtà li f'dan il-pajjiż id-droga toqtol u tirristrinġi l-libertà tal-adulti u anke tat-tfal.

Id-Direttur (Protezzjoni Minuri) se jkun qiegħed jara li f'dawn iċ-sirkostanzi jipproteġi lit-tarbija fil-ġuf?

Hawn nerġa' mmur lura għal subklawsola (4) ta' klawsola 3 li titkellem dwar il-Pulizija Eżekuttiva.

Bħala pajjiż, se nagħmlu qabża fil-kwalità tal-attitudni tal-Pulizija Eżekuttiva?

Darba kien hemm sindku li wrieni ritratti ta' każ fejn il-Pulizija tieħu tifel jgħajjat, imqabbad m'ommu, għal care order, li kienet qisha xi crime scene.

Bilkemm ma kenux se jsejħu lill-SAG!

Nifhem li l-care orders mhux se jibqa' jiffirmahom il-Ministru, imma se jibdew jinħarġu mill-Qorti.

Niftakar li darba, l-istess Ministru Michael Falzon, kien tkellem dwar kif dawn il-care orders huma biċċa wġigħ ta' ras.

Ilbieraħ tkellmet dwar dan ukoll l-Onor.

Dawn huma affarijiet li sfortunatament jiġru!

Se jkollna attenzjoni biex fejn tidħol il-Pulizija Eżekuttiva, l-attenzjoni fuq it-tfal tingħata b'aktar sensittività?

Niftakar li fil-Kumitat tal-Affarijiet Soċjali konna tkellimna fit-tul rigward l-effett tal-preżenza tal-Pulizija Eżekuttiva fuq it-tfal meta jiġu biex jiġu mittieħda mill-ġenituri.

Sur President, din il-liġi tittratta proċeduri, imma fil-Qrati tagħna, it-tfal se jiġu mogħtija l-attenzjoni minn min suppost jifhem aħjar?

F'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm referenza għall-avukat tat-tfal.

Imma kif se nagħtu aktar saħħa lil dan l-avukat tat-tfal biex verament ikollna nies professjonisti li jaħdmu mat-tfal?

Nawgura li bħala Parlament, Gvern u pajjiż, nimxu 'l quddiem fit-trattament tagħna ma' wliedna.

F'liġijiet bħal din li għandna quddiemna, l-ewwel li rridu nistaqsu huwa jekk hux qegħdin nitkellmu dwar il-ħteġijiet tat-tfal skont il-ħteġijiet tagħna l-adulti jew inkella tat-tfal infushom?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, meta din il-Kamra kienet se tiddiskuti dan l-Abbozz ta' Liġi, għall-ewwel deherli li ma kellix nieħu sehem f'din id-diskussjoni, mhux għaliex mhijiex importanti, imma għaliex naħseb li din hija waħda mill-aktar diskussjonijiet sensittivi li qed ikollna f'din il-Kamra.

Nemmen li l-maġġoranza tad-deputati f'din il-Kamra naqblu li qed nitkellmu fuq il-ġojjelli tas-soċjetà tagħna, li huma t-tfal.

Meta bdejt insegwi d-diskussjoni li kienet għaddejja f'din il-Kamra, speċjalment ilbieraħ, ħassejt li anke jien għandi nieħu sehem f'dan id-dibattitu.

Dan għaliex naħseb li lkoll kemm aħna għandna l-ideat tagħna dwar x'tip ta' soċjetà rridu naraw fil-futur.

Fuq kollox, nixtieq inrodd ħajr lil ħafna Maltin u Għawdxin li huma foster carers.

F'dawn l-aħħar xhur kelli l-okkażjoni li nsir naf aktar mill-viċin numru ta' foster carers li meta tibda tisma' l-esperjenzi li jkunu għaddejjin minnhom tagħraf li din hija vokazzjoni ta' min jammira.

Dawn in-nies jagħmlu dan ix-xogħol b'ċertu altruwiżmu li naħseb rari ssibu fis-soċjetà tagħna.

Għalhekk nixtieq nibda dan id-diskors tiegħi billi nroddilhom ħajr, għaliex il-ġid li qegħdin jagħmlu b'mod volontarju huwa xi ħaġa li lili taffaxxinani.

Ejja niftakru li hawn qed nitkellmu fuq tfal vulnerabbli.

Minn hawn irrid nirringrazzja wkoll lill-eluf ta' ġenituri Maltin u Għawdxin li fil-maġġoranza tagħhom qed jagħmlu biċċa xogħol tajba ħafna fit-trobbija tat-tfal tagħhom.

Irridu nifhmu li għalkemm qegħdin nitkellmu fuq tfal li għaddejjin minn problemi, kif inhu l-obbligu tagħna, hawn qegħdin nitkellmu fuq minoranza.

Għalhekk tajjeb li npoġġu l-affarijiet f'perspettiva u ngħidu li l-maġġoranza stragranti tat-tfal tagħna huma mrobbijin sew minn ġenituri li b'tant sagrifiċċji jagħtu kollox għal uliedhom, għax jixtiequ jaraw li wliedhom jkollhom karriera u futur sabiħ.

Ilbieraħ segwejt numru ta' diskorsi li saru f'din il-Kamra u rrid nibda billi nirringrazzja lid-deputati fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra li qed jieħdu sehem f'din id-diskussjoni fuq suġġett tant importanti u sensittiv.

Naħseb li d-diskorsi li saru kollha rrispettaw din is-sensittività.

Jidher li hawn qbil ġenerali dwar it-tibdiliet li rridu nagħmlu fl-aħjar interess tat-tfal li jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Dan l-Abbozz huwa pass li ilu ġej f'dan il-Parlament u għalhekk nirringrazzja lill-Ministru għall-commitment tiegħu, anke meta qed isegwi d-dibattitu kollu u jieħu noti biex fl-aħħar ikun jista' jikkjarifika mistoqsijiet li qed isiru u jilqa' ideat ġodda li saru.

Nirringrazzja lill-kelliema kollha taż-żewġ naħat għall-atteġġjament matur li qed nuru f'dan id-dibattitu.

Ilbieraħ l-Onor.

Buttiġieġ tkellmet dwar tliet pilastri kruċjali li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa msejjes fuqhom.

Ovvjament, l-ewwel u qabel kollox, qed nitkellmu fuq it-tfal, b'mod partikolari fuq tfal vulnerabbli.

Hija responsabbiltà tagħna li nilleġiżlaw favur din il-minoranza.

Kif diġà għedt, jien nibqa' nsostni li l-maġġoranza stragranti tat-tfal tagħna huma mrobbijin sew u mingħajr problemi, però aħna għandna d-dmir li naraw li kull tifel u tifla jiġu mrobbija bl-aħjar mod possibbli.

Hawnhekk qed niffokaw fuq din il-minoranza li għandhom ċerti problemi u sfidi u għalhekk huwa ferm importanti li nitkellmu dwarhom.

It-tieni pilastru li tkellmet dwaru l-Onor.

Buttigieg jittratta s-social workers.

Ix-xogħol ta' dawn il-professjonisti huwa kruċjali u ħaqqu l-apprezzament tagħna.

It-tielet pilastru kruċjali huwa mbagħad il-foster carers.

Sfortunatament, għandna tfal li qed jgħaddu minn trawmi u qed ibatu ħafna.

Hawn ma rridx ngħaġġel u nipponta subgħajja lejn il-ġenituri naturali ta' dawn it-tfal.

Għalkemm il-probabbiltà hi li t-tbatija ta' dawn it-tfal ġejja mill-mod ta' kif qed jiġu trattati mill-ġenituri naturali tagħhom, dan ma jfissirx li l-ġenituri naturali m'għandhomx il-problemi tagħhom.

Bħala deputati ta' din il-Kamra għandna l-privileġġ li parti minn xogħolna huwa li nidħlu fid-djar tan-nies, fejn naraw kif in-nies jgħixu b'mod differenti.

Naħseb li lkoll għaddejna minn esperjenzi fejn tara ċerti familji li jkunu għaddejjin minn tbatija kbira.

Tidħol fi djar li ma jkollhomx ambjent addattat għat-trobbija tat-tfal minħabba diversi problemi, bħal droga, alkoħol, logħob, faqar u vizzji oħrajn.

Dan kollu jħalli effett dirett fuq it-tfal.

Nafu li hawn tfal li qed ibatu u hemm ċirkostanzi li għall-ġid ta' dawn l-istess tfal ma jistgħux jibqgħu joqogħdu fid-dar tal-ġenituri naturali tagħhom.

Kif għedt, m'għandniex nippuntaw subgħajna lejn il-ġenituri, anzi bħala soċjetà għandna naraw kif nistgħu ngħinuhom.

Ħafna drabi jkunu ċ-ċirkostanzi tal-ħajja li jwassluhom fis-sitwazzjoni li jkunu qegħdin fiha.

Però, bla dubju ta' xejn, ma jistax ikun li nħallu sitwazzjoni fejn it-tfal tagħna jgħaddu minn ċerti trawmi.

Din il-liġi li għandna quddiemna hija pass 'il quddiem biex ngħinu lil dawn it-tfal.

Jekk ikun għall-aħjar tat-tfal, jista' jagħti l-każ li t-tfal ma jibqgħux jgħixu fid-dar tal-ġenituri naturali tagħhom imma jingħataw lill-foster parents jew organizzazzjonijiet differenti.

Wieħed mill-pilastri li semmiet l-Onor.

Buttiġieġ jittratta l-foster carers, li nixtieq inkompli nitkellem dwarhom.

Rari jkollna l-opportunità f'din il-Kamra li nuru l-apprezzament tagħna lejn ċerti nies.

Forsi bla ma rridu, ċertu xogħol neħduh for granted, imma huwa importanti li nuru l-apprezzament tagħna lejn il-foster carers.

Dawn huma nies li bl-aktar mod altruwist iħossu li jridu jagħmlu xi ħaġa sabiex tfal li mhumiex tagħhom jingħataw l-imħabba, l-affezzjoni u l-affarijiet materjali li jeħtieġu.

Personalment naf foster carers li għandhom tfal tagħhom b'mod naturali, imma xorta jħossu li jridu jagħtu aktar u għalhekk jilqgħu lil dawn it-tfal bl-isfidi kollha li jkollhom fid-dar tagħhom u jittrattawhom qishom it-tfal tagħhom.

Naħseb li bħala soċjetà rridu nisimgħu aktar lil dawn il-persuni biex nagħrfu aħjar l-isfidi li jiltaqgħu magħhom.

Tajjeb nifhmu li dawn il-foster carers mhumiex qegħdin jagħmlu dan ix-xogħol għal xi gwadann tagħhom, bħal xi karriera jew gwadann finanzjarju, imma qed jagħmlu dan b'mod altruwistiku.

Dan huwa commitment kbir għax il-foster parents ikunu qed jagħtu biss.

Għalhekk, bħala politiċi u soċjetà rridu nisimgħuhom aktar biex naraw kif nistgħu nagħmlulhom il-ħajja ftit eħfef.

Jekk, pereżempju, għad hemm burokrazija żejda f'ċerti oqsma, ejja naraw kif se neliminawha.

Nemmen li dawn il-foster carers huma nies li jbatu sabiex jgħinu lil dawn it-tfal li mhumiex it-tfal naturali tagħhom.

Għalhekk, jekk hemm affarijiet li jistgħu jagħmlu l-ħajja ta' dawn in-nies ftit inqas diffiċli, tajjeb li ndaħħluhom fis-seħħ.

Naħseb li l-ewwel u qabel kollox irridu niftħu djalogu miftuħ mal-foster carers fejn nisimgħu x'għandhom xi jgħidu u niddiskutu magħhom biex nifhmu dak li huma għaddejjin minnu ħalli ngħinuhom ikollhom ħajja aħjar.

Din hija opportunità tad-deheb ladarba rridu nbiddlu l-liġi għall-aħjar.

Din mhijiex kwestjoni li wieħed sempliċement jiddeċiedi li jkun foster parent, imma hemm bżonn ta' ċertu taħriġ.

Naf li f'pajjiżna għandna organizzazzjoni li tagħti taħriġ lill-foster parents, liema taħriġ irridu nkomplu nsaħħuh.

Hawn foster parents li m'għandhomx tfal naturali tagħhom u għalhekk ma jkollhomx esperjenza ta' ġenituri.

Dan ovvjament bl-ebda mod ma jnaqqas mill-ġid li jkunu qed jagħmlu.

Din hija missjoni li għandna nberkuha u nibqgħu nsaħħuha.

Imbagħad ikollok foster carers li jkollhom esperjenza ta' ġenituri, għax ikollhom it-tfal naturali tagħhom imma, kif nafu, il-maġġoranza tat-tfal li jkunu qed jiġu fostered ikunu għaddejjin minn problemi u trawmi u għalhekk xorta jkollhom bżonn ta' taħriġ.

Kien hemm ukoll numru ta' foster parents li qaluli li xi kultant isibu problema biex isiefru minħabba li jkollhom bżonn ta' xi permessi minħabba li t-tfal mhumiex tagħhom legalment.

Naħseb li tajjeb li jkollna sistemi aktar sempliċi li ma joħolqux diffikultajiet bla bżonn.

Mhux qed ngħid li ma jkunx hemm permessi, imma tajjeb li nħaffu l-proċess kemm jista' jkun.

Nemmen li fil-maġġoranza tal-każi m'għandux ikun hemm problema li jingħata dan il-permess.

Pilastru ieħor jittratta s-social workers.

Naħseb li bħala deputati ta' din il-Kamra għandna rispett kbir lejn dawn il-professjonisti, li rrid insellmilhom minn hawn.

Meta persuna sa miż-żgħożija tagħha tiddeċiedi li tibda karriera fis-social work, din tidħol għal missjoni kbira.

Għalhekk, is-social workers jistħoqqilhom ir-rispett u l-apprezzament tagħna.

Ix-xogħol ta' dawn in-nies huwa diffiċli u delikat ħafna, għax fih responsabbiltà enormi.

Fl-istess ħin, il-verità hi li l-pagi tas-social workers mhumiex xi ħaġa spettakolari.

Meta persuna tagħżel li tibda karriera fis-social work, ħafna drabi tagħmel dan bħala missjoni.

Għalhekk inħoss li bħala soċjetà Maltija għandna naraw kif nistgħu nnaqqsu ftit mit-toqol kbir li dawn il-professjonisti jagħżlu li jġorru.

Il-verità hi li għandna nuqqas ta' persuni li jmorru għal din il-missjoni u għalhekk il-workload fuq is-social workers hija kbira meta wieħed jara l-isfidi li s-soċjetà tagħna għaddejja minnhom.

Spiċċajna fi stat fejn id-domanda għax-xogħol tas-social workers qiegħda l-ħin kollu tikber u l-ammont ta' nies li qegħdin jagħtu dan is-servizz qed il-ħin kollu jonqos.

M'għandix xi soluzzjoni maġika għal din is-sitwazzjoni, però rridu naraw kif nistgħu nħajru aktar persuni biex jagħżlu din il-karriera.

Kif għedt, din mhijiex xi ħaġa li wieħed jagħmel għall-flus imma bħala missjoni.

Allaħares fis-soċjetà tagħna m'għandniex persuni li jidħlu għal din il-missjoni!

Għalhekk, waqt li nagħtuhom ħajr, bħala politiċi rridu naħdmu aktar biex intejbulhom il-kondizzjonijiet tagħhom.

Il-messaġġ tiegħi huwa ejja naraw li nagħtu vuċi lit-tfal, għax dan huwa dritt tagħhom.

It-tfal jixirqilhom l-aqwa tfulija.

Għalhekk, ejja nisimgħuhom, ħalli nipprovaw nifhmu aħjar dak li jkunu għaddejjin minnu.

Fl-istess ħin, ejja nisimgħu wkoll lill-foster carers.

Aktar kmieni f'dan id-dibattitu laqtitni frażi li uża l-Onor.

Ivan Bartolo meta qal li fis-soċjetà tagħna llum qegħdin jinħolqu tfal nomadi.

Dan ifisser li minħabba ċerti ċirkostanzi u sfidi, fis-soċjetà Maltija sar għandna tfal li l-ħin kollu jridu jiċċaqalqu minn belt jew raħal għall-ieħor, bil-konsegwenza li jkollhom ibiddlu d-dar fejn jgħixu u l-iskola fejn jattendu.

Naħseb li mingħajr ħafna partiġjaniżmu żejjed, huwa tajjeb li nħarsu lejn fejn sejra s-soċjetà Maltija u x'effetti qed ikollha fuq sezzjoni tal-popolazzjoni tagħna.

L-Onor.

Bartolo rabat dan il-punt mal-faqar u l-għoli tal-kera.

Naħseb li aktar mhu qed jgħaddi ż-żmien, aktar qed naraw tiżdied ċerta pressjoni fuq in-nies li qed iġġegħelhom jieħdu deċiżjonijiet diffiċli li qegħdin jaffettwaw lilhom u lill-familji tagħhom.

Ir-realtà hi li hawn familji li ma jaffordjawx jikru post diċenti f'pajjiżna kif kienu jagħmlu sa ftit tas-snin ilu.

Dan qed iwassal għal sitwazzjoni fejn iridu jiċċaqalqu minn post għal ieħor.

Naħseb li rridu nirrikonoxxu li irrespettivament mill-figuri ekonomiċi li qed ikollna, li s'issa għadhom tajbin, mhux il-kwalità tal-ħajja ta' kulħadd qed timxi 'l quddiem.

Nafu li għandna numru ta' nies, li sfortuntament qiegħed jiżdied, li l-kwalità tal-ħajja tagħhom sejra lura.

Dan huwa riżultat tal-policies ekonomiċi li l-Gvern qiegħed jaddotta fejn qegħdin indaħħlu nies f'pajjiżna bl-addoċċ.

Issa jien l-ewwel wieħed li m'għandi l-ebda problema li jiġu barranin f'pajjiżna, imma dan irid isir bi pjan biex naraw fejn irridu naslu bħala pajjiż.

Hawn mhux se nidħol fl-argument ta' kemm dawn il-barranin qed jitħallsu bħala paga, imma din is-sitwazzjoni se jibda jkollha pressjonijiet soċjali kbar fuq pajjiżna, fosthom pressjoni kbira fuq il-prezzijiet tal-proprjetà u l-kera.

Tkellimna kemm-il darba fuq il-fatt li llum għandna żgħażagħ li mhux biss qatgħu qalbhom li jixtru l-post tagħhom, imma qed isibuha diffiċli ħafna sabiex jikru.

Ħafna minn dawn l-adulti żgħar għandhom it-tfal u ma jistgħux ilaħħqu mal-kera u mal-għoli tal-ħajja, fost l-oħrajn.

Dan qed iwassal biex ħafna drabi jkollhom jieħdu l-ħin kollu deċiżjonijiet kontra dak li jixtiequ, inkluż li jiċċaqalqu minn post għal ieħor.

Dan iċ-ċaqliq qed ikollu effetti fuq it-tfal tagħhom.

Sur President, biex nagħlaq, dan huwa Abbozz ta' Liġi li qed isib kunsens ġenerali miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar it-tibdiliet li rridu nagħmlu f'pajjiżna.

Fl-istess ħin irridu naraw li nibqgħu nsaħħu t-tliet pilastri kruċjali li dan l-Abbozz huwa mibni fuqhom.

L-ewwel, it-tfal li huma l-bażi ta' kollox; it-tieni, il-foster carers li tant qed jagħmlu ġid f'pajjiżna u għalhekk irridu nisimgħuhom ħalli naraw kif nistgħu nagħmlu l-ħajja tagħhom aktar faċli, u t-tielet, fuq livell macro, irridu niffaċċjaw l-isfidi ġodda fis-soċjetà tagħna, fosthom il-problemi tal-pressjoni tal-kera.

Kif għedt, għandna familji li qed ibatu huma u t-tfal tagħhom minħabba ċerti deċiżjonijiet ekonomiċi li qegħdin jittieħdu.

Għalhekk, filwaqt li tajjeb li naraw li din il-liġi tgħaddi u nieħdu l-aħjar minnha, importanti wkoll li nħarsu fuq livell macro biex dak li sejjer tajjeb ekonomikament nibqgħu nsaħħuh, imma fejn għandna nies li qed ibatu, għandna nirrikonoxxu din is-sitwazzjoni u nieħdu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn ħalli fejn hemm it-tbatija, innaqqsuha bl-aħjar mod possibbli.

Nirringrazzjak.

FTEHIM TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Grazzi.

Qabel ma nsejjaħ lill-kelliem li jmiss, jien informata li se jingħata xi tagħrif dwar ftehim fuq kif se nipproċedu.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtiq nivverbalizza ftehim li ntlaħaq mal-Oppożizzjoni.

Fid-dawl li mill-Oppożizzjoni għadhom kemm informawni li barra l-Onor.

Cutajar hemm kelliem ieħor min-naħa tagħhom, din il-Kamra se tkun qed tagħlaq id-diskussjoni fl-istadju tat-Tieni Qari fis-seduta ta' għada, it-13 ta' Marzu 2019, ħlief għall-winding up min-naħa tal-Ministru Michael Falzon, li se jkun imsiefer fuq xogħol tal-Gvern.

Għalhekk il-winding up imbagħad isir f'xi seduta oħra.

Fis-seduta ta' għada se niftħu d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali u fiha se jitkellmu biss kelliema min-naħa tal-Gvern, kif ftehemna fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra.

Din id-diskussjoni tkompli fis-seduta tat-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019, b'kelliema tal-Oppożizzjoni, sakemm ma jkunx hemm kelliem min-naħa tal-Gvern li jkun għadu in possession.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nikkonferma li hemm dan il-ftehim.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa nkomplu d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv).

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, prinċipju kardinali fejn jidħlu t-tfal huwa li l-interessi tat-tfal għandhom jiġu dejjem salvagwardati u jiġu l-ewwel u qabel kull interess ieħor, ikun xi jkun il-każ.

Dawn mhumiex kliem tiegħi, imma qed nikkwota lill-Imħallef Michael Mallia fir-rapport dwar l-Att tal-Inkjesti Kap. 273 li kien ġie ppreżentat f'din il-Kamra fil-21 ta' Ottubru, 2015.

Dakinhar jien kont għamilt mistoqsija dwar każ partikolari li kien jittratta l-bord responsabbli mill-operazzjoni u t-twettiq tal-funzjonijiet tal-Bord Konsultattiv dwar it-Tfal u ż-Żgħażagħ, fejn wara kien sar dan ir-rapport.

Aħna qegħdin hawn biex Gvern u Oppożizzjoni naraw li nagħmlu leġiżlazzjoni li verament tkun denja ta' dan il-Parlament fejn nuru li tassew għandna għal qalbna l-interess tat-tfal.

F'kull ċirkostanza, mingħajr kompromess, l-interess tat-tfal għandu dejjem jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Fil-fatt, nieħu gost bil-mod kif wasalna għal dan l-Abbozz li ġie ppreżentat illum mill-Ministru Michael Falzon, wara diskussjoni u konsultazzjoni serja, li mhux dejjem ikollna bħalha f'din il-Kamra.

Nibda billi ngħid li l-Oppożizzjoni taqbel ma' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sfortunatament, dan l-Abbozz ħa fit-tul, għaliex ħlejna leġiżlatura sħiħa bejn l-2013 u l-2017 biex tellajnieh quddiem din il-Kamra.

Dan ma kienx tort tal-Ministru Michael Falzon.

Kif nafu, kienet inbdiet ħidma fuq dan l-Abbozz ta' Liġi mill-President Marie Louise Coleiro Preca li dakinhar kienet il-Ministru responsabbli mill-politika soċjali u mbagħad, wara li nħatret President, bqajna nkaxkru saqajna.

Kull ġurnata li tawwalna, hemm barra kien hemm tfal li qed ibatu.

Dan għaliex ma kienx hemm ir-rieda li mmexxu 'l quddiem din il-liġi.

Kif illum l-Oppożizzjoni, permezz tal-Onor.

Claudio Grech, ikkoperat mal-Gvern, dakinhar jien kelli l-privileġġ li nkun shadow minister ta' dan il-qasam u konna ppreżentajna 'l fuq minn 23 emenda.

Sfortunatament, dakinhar il-Gvern kien rema dawn il-proposti.

Illum b'sodisfazzjon ngħid li dak li qegħdin niddiskutu llum jirrifletti wħud minn dawk il-proposti mressqa mill-Oppożizzjoni.

B'mod pożittiv ninnotaw li bil-konsultazzjoni denja li saret bejn l-Onor.

Claudio Grech f'isem l-Oppożizzjoni u l-Ministru Michael Falzon, illum għandna Abbozz ħafna aħjar minn dak li kien tressaq f'din il-Kamra fl-amministrazzjoni preċedenti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi fih bidliet importanti li jirrikonoxxu l-interess tat-tfal dejjem u f'kull ċirkostanza.

Però hemm ukoll punti li jirrikonoxxu r-rispett li aħna l-leġiżlaturi għandna nuru lejn min qed jikkontribwixxi biex il-ġenerazzjonijiet futuri ta' dan il-pajjiż ikollhom trobbija aħjar.

Bħala poplu għandna għal qalbna l-valuri li huma msawra fuq dak li lilna jagħmilna Maltin u Għawdxin.

Illum qegħdin naraw li dan l-Abbozz, anke jekk forsi ma lħaqniex il-massimu tax-xewqat tan-nies, qed jagħti rikonoxximent u rispett xieraq lill-foster parents.

Inħobb insejħilhom foster parents u mhux foster carers għax fil-fehma tiegħi qed jaqdu funzjoni importanti bħal kull ġenitur ieħor.

Sfortunatament kien hemm mumenti fejn il-foster parents weġġgħu għaliex ma kienx hemm rispett minn min suppost kien qed jagħtihom rispett.

Dan il-punt joħroġ ċar mill-istess rapport ta' nkjesta li għamel l-Imħallef Michael Mallia fejn qal ċar u tond li minn xhieda li kellu quddiemu ħareġ li kien hemm persuni fuq il-Bord responsabbli mill-operat u t-twettiq tal-funzjonijiet tal-bord konsultattiv tat-tfal li ttratta lill-foster parents b'ċerta arroganza.

Ir-rapport jgħid ukoll li kien hemm xhieda quddiem l-istess Imħallef li turi li kien hemm foster parents li kienu qed jiġu intimidati mill-Bord.

Kien hemm anke min kien ipprova jwassal il-messaġġ tiegħu quddiem dan il-Bord, imma, u nikkwota "dawn kienu jsibu ħajt quddiemhom.".

Dan wassal biex ħafna nies weġġgħu, meta dawn l-istess nies kienu qegħdin jikkontribwixxu biex jagħtu ħajja diċenti u mimlija mħabba lit-tfal, bħal kull ġenitur li jixtieq jagħti l-aħjar lil uliedu.

Anke jekk dawn it-tfal mhumiex it-tfal naturali tagħhom, dawn il-foster parents offrew il-ħin, ir-riżorsi, l-imħabba u l-ambjent ta' familja.

Però, bħala Stat, flok rajna kif se ngħinuhom fl-interess tat-tfal, tawwalna leġiżlatura sħiħa u din il-liġi baqgħet qatt ma daħlet fis-seħħ.

Illum, għall-grazzja ta' Alla, il-Gvern fehem li ma nistgħux nibqgħu nkaxkru saqajna.

Però xorta jibqa' diżappunt li għal diversi drabi l-Oppożizzjoni talbet li dan ir-rapport tal-inkjesta tal-Imħallef Michael Mallia jiġi diskuss f'din il-Kamra, imma sal-lum il-Gvern m'aċċettax li dan isir.

Hawn qed inkun kritiku b'responsabbiltà, għax qed nitkellem fl-interess ta' min jissemma f'dan ir-rapport li heżżeż lill-Gvern.

Kif għedt, il-Ministru preżenti ma kien jaħti xejn għax dakinhar ma kienx hu l-Ministru responsabbli minn dan il-qasam, però jiddispjaċini nara li ħadd ma refa' r-responsabbiltà, politika jew le, għal dan ir-rapport.

Dan ir-rapport isemmi deċiżjonijiet li setgħu ma tteħdux fl-interess tat-tfal.

Din hija xi ħaġa li tinkwetana, għaliex min jaf tali deċiżjoni x'setgħet tfisser għal dawk it-tfal.

Forsi llum għaddew ħames snin minn fuq dawn it-tfal, però l-impatt li ħalliet fuqhom deċiżjoni li setgħet ittieħdet b'aktar għaqal minn dan il-bord partikolari għadu jinħass sal-lum.

Forsi llum, dawk it-tfal huma adolexxenti li qegħdin jiġġieldu mal-isfidi li qed tagħtihom il-ħajja, għaliex f'mument partikolari ma sabux l-appoġġ minn min kellu l-obbligu li joffrilhom kull sapport.

Naħseb li punt importanti huwa li naraw li karigi li jmissu ma' pożizzjonijiet daqshekk sensittivi għandhom jimtlew min-nies ta' esperjenza u professjonisti.

Ejja nħallu l-politika fil-ġenb u naraw li naħtru persuni li jieħdu deċiżjonijiet fl-interess tat-tfal, b'kull mod possibbli.

Ejja ma naħtrux nies biex sempliċement inkunu qed naġevolaw lill-ministru tal-ġurnata jew biex nagħmlu kontijiet politiċi.

Fir-rigward ta' karigi li jmissu mat-tfal, li huma l-ġenerazzjonijiet futuri ta' għada, irridu naraw li npoġġu nies kompetenti.

Kif għedt, minkejja d-diversi talbiet li għamlet l-Oppożizzjoni biex niddiskutu dan ir-rapport ta' inkjesta, il-Gvern baqa' ma laqax din it-talba.

Jekk hemm bżonn, nissospendu s-seduti li seta' kien hemm fuq l-aġenda u nitkellmu dwar l-interess tat-tfal li huma l-egħżeż għal kull wieħed u waħda minnha.

Nerġa' ngħid li hemm bżonn li nirrikonoxxu ferm aktar il-ħidma li ssir mill-foster parents.

Fil-fehma tiegħi, dan il-Parlament u dan il-Gvern li jiddetta l-aġenda parlamentari naqas meta ma ddiskutiex dan ir-rapport.

Dan ma kienx xi private members' bill imressaq mill-Oppożizzjoni, imma rapport li tressaq quddiem din il-Kamra wara li fil-21 ta' Ottubru 2015 bdejna nisimgħu storja wara l-oħra li kienu qed jiġu għand l-Oppożizzjoni minn foster parents li kienu qed jiġu ttrattati ħażin.

Dan ir-rapport ikkonfermalna dan in-nuqqas.

Biex inkun ġust, imkien ma rriżulta li seta' kien hemm indħil politiku.

Però, fil-fehma tiegħi, meta l-Gvern jonqos li jagħżel l-aħjar nies biex jaħdmu f'qasam daqstant delikat, ikun qed jonqos bil-kbir lejn is-soċjetà.

Hawn qed nippuntaw subgħajna lejn il-Gvern, għaliex il-Gvern huwa finalment responsabbli minn dan il-qasam.

L-Oppożizzjoni għamlet ċerti talbiet, imma l-Gvern iddeċieda li jibqa' għaddej mingħajr ma jilqagħhom.

Tajjeb insemmi wkoll li bħala Oppożizzjoni ltqajna kemm b'mod individwali mal-foster parents u anke mal-Assoċjazzjoni u mal-istakeholders kollha biex niddiskutu dan il-qasam.

Għalhekk irrid nirrikonoxxi l-ħidma bla waqfien li saret fuq dan l-Abbozz.

Biex nagħmel parentesi żgħira, għada meta niltaqgħu fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra se nkun qiegħed nistaqsi x'sar mill-abbozz ta' liġi li ġie mressaq mill-Onor.

Qed nantiċipa din il-mistoqsija ħalli l-Whip tal-Gvern ikun jista' jinformana fiex wasal dan l-Abbozz.

Bħala Oppożizzjoni qed nibagħtu messaġġ pożittiv li aħna mhux qegħdin hawnhekk biex nikkritikaw il-liġijiet tal-Gvern imma anke biex inressqu emendi u liġijiet.

Dan l-Abbozz, tas-samaritan it-tajjeb, mhux suppost li fih kontroversji u għalhekk nittama li qabel l-Għid jew fl-ewwel seduti ta' wara l-Għid inkunu nistgħu niddiskutuh u napprovawh f'dan il-Parlament.

Dan l-Abbozz se jagħmel differenza fil-ħajja ta' faxex partikolari ta' nies fis-soċjetà Maltija.

F'diversi laqgħat li kellna, il-foster parents enfasizzaw li tajjeb li l-Gvern jirrikonoxxi l-ħidma tagħhom, mhux biss b'din il-liġi, imma jkun hemm estensjoni tas-servizzi soċjali.

Dawn il-foster parents jenħtieġu li jsibu kull l-appoġġ min-naħa tal-Gvern.

Għalhekk tajjeb li naraw li tingħata għajnuna addizzjonali, għaliex dawn in-nies qegħdin jagħtu servizz lis-soċjetà tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar, l-ispejjeż li jagħmel il-Gvern f'għajnuna lill-entitajiet diversi, inkluż organizzazzjonijiet tal-Knisja, huma kbar.

Però żgur ukoll li kull ċenteżmu li jintnefaq għal dan l-iskop huwa investiment biex għada pitgħada jkollna nisa u rġiel denji għal dan il-pajjiż.

Sur President, qed nara li sar il-ħin, għalhekk se nkun qed nieqaf hawnhekk, però bil-permess tal-Kamra, se nibqa' in possession.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Robert Cutajar se jibqa' in possession.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa 13 ta' Marzu, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtoritajiet għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta – Emenda Nru. 2 – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri, Ħarsien alternattiv – it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att tat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari;

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għal mozzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġjiiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda diversi Liġijiet, Riforma dwar il-Pensjonijiet – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, illum nixtieq nitkellem dwar skola partikolari f'Għawdex.

Però qabel niġi għal dan is-suġġett, nixtieq ngħid li minn hawn u siegħa oħra se jkun hemm vot fil-Parlament tar-Renju Unit, fejn bħala Oppożizzjoni nisperaw li l-House of Commons taċċetta u tapprova l-ftehim tat-tluq tar-Renju Unit li ġie deċiż bejn il-Gvern tar-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Sur President, meta health inspectors isibu ħmieġ ġewwa ristorant, jagħlquh.

Meta l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà tax-Xogħol issib irregolaritajiet fuq sit ta' kostruzzjoni, twaqqaf il-kostruzzjoni sakemm il-proġett jiġi regolat.

Però llum għandna sitwazzjoni fejn fl-iskola primarja Arturo Mercieca fir-Rabat, Għawdex, hemm numru ta' affarijiet li wieħed lanqas jemmen li jistgħu jeżistu fl-2019!

Għidli int, Sur President, x'taħseb kieku kellek tħalli tifla ta' ħames snin, kif nagħmel jien bħala ġenitur, fi skola fejn fis-sala – aħna ngħidulha bitħa - tinxtamm riħa tinten ta' drenaġġ?

It-tfal tiegħi u ta' ġenituri oħrajn għandhom sitt sigħat f'dik l-iskola fejn kull tliet ġimgħat ifur id-drenaġġ bil-ħmieġ kollu joħroġ fil-bitħa.

Dan ifisser li s-sigurtà u s-saħħa tat-tfal qegħdin f'periklu.

Ftit tal-jiem ilu, f'din iż-żona fir-Rabat Għawdex mar id-dawl u meta reġa' ġie d-dawl wara li sar xogħol ta' manutenzjoni, ħaraq xi projectors u ħames whiteboards.

Fil-fatt, instemgħet splużjoni żgħira għaliex fi klassi minnhom, id-distribution box, li hija kaxxa tad-dawl, bdiet tagħmel il-ħsejjes u t-tfal tant beżgħu li kellhom jinħarġu barra mill-klassi.

Din hija t-tip ta' sigurtà li hemm f'din l-iskola!

Għalhekk irrid nistaqsi: Hu possibbli li biex l-għalliema u l-ġenituri jserrħu moħħhom mis-sigurtà, ikun hemm xi awtorità li tmur f'din l-iskola u tiċċertifika li hija sigura?

Importanti li l-Ministru Evarist Bartolo jieħu azzjoni u mhux qisu xejn mhu xejn!

Din hija skola fejn jattendu 400 student.

Tajjeb ngħid li tant il-ġenituri huma rrabjati, li f'temp ta' tlitt ijiem persuna ħadet l-inizjattiva li tagħmel petizzjoni u rnexxielha tiġbor 300 firma biex issir xi ħaġa!

Din hija skola antika li nbniet fl-1850.

F'kull baġit ta' dan il-gvern mill-2013 sal-lum dejjem intqal li se jsir proġett ta' skola ġdida fir-Rabat Għawdex, imma s'issa ma sar xejn!

Fl-2015 il-Gvern kien beda l-proċess mal-Awtorità tal-Ippjanar biex tinbena skola fejn hemm il-middle school fir-Rabat, Għawdex u l-iskola l-antika tal-bniet.

Però, wara l-2015, dak il-proċess waqaf, ipprovaw jibnu l-iskola fuq il-grawnd tal-futbol fir-Rabat, Għawdex ħdejn il-parking, imma ir-residenti oġġezzjonaw u reġgħu marru għall-iskola tal-bniet.

Dan ifisser li mill-2015 'l hawn għamilna ċirku sħiħ, mingħajr ma sar xejn, minħabba nuqqas ta' ppjanar.

Dan huwa każ klassiku ta' kif il-ġenituri u l-għalliema qed ibatu kuljum minħabba nuqqas ta' ppjanar min-naħa ta' dan il-Gvern.

Dan ġabna f'sitwazzjoni fejn il-ġenituri huma nkwetati ħafna dwar is-sigurtà tat-tfal tagħhom.

Ħaġa oħra li rrid insemmi hi li jien, sal-lum, għadni qatt ma smajt bi skola f'Malta u Għawdex li m'għandhiex sala, kif inhu l-każ ta' din l-iskola.

Dan għaliex is-sala li kien hemm inqasmet fi klassijiet, minħabba nuqqas ta' spazju, bil-konsegwenza li t-tfal mill-klassi ma joħorġux fil-kuritur prinċipali imma joħorġu fil-kuritur ġewwa s-sala.

Skont l-esperti, dan huwa ta' riskju, għaliex jekk jinqalgħu xi nirien f'din l-iskola, it-tfal ikollhom l-ewwel joħorġu fil-kuritur tas-sala u mbagħad joħorġu fil-kuritur prinċipali.

Dawn il-klassijiet għandhom bieb wieħed biss prinċipali.

L-istess, ninnota li fi skola sħiħa m'hemmx fire detector alarm wieħed!

Nistaqsi: It-tfal u l-għalliema qegħdin f'post sigur?

Din l-iskola tirrispetta r-regolamenti tas-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol?

Għandu l-Ministru tal-inqas jibgħat inspector biex jiċċekkja u jiċċertifika s-sigurtà f'din l-iskola?

Mhux ta' b'xejn li l-ġenituri ffirmaw il-petizzjoni!

Bħala ġenituri nafu li se tinbena skola ġdida, imma x'se jsir sakemm din l-iskola tkun lesta?

Ħafna drabi, meta l-ġenituri jilmentaw dwar din l-iskola, l-uffiċjali tal-gvern jgħidulhom li qed tinbena skola ġdida.

Però l-aħħar li ċċekkjajt fuq il-website tal-Awtorità tal-Ippjanar stajt nara li l-applikazzjoni għall-bini ta' din l-iskola ġiet mitfugħa f'Diċembru 2018 u fit-8 ta' Marzu 2019, dik l-applikazzjoni waqgħet, jiġifieri lanqas għaddiet mill-iscreening process.

Dakinhar stess li l-applikazzjoni waqgħet fit-8 ta' Marzu 2019, daħlet applikazzjoni oħra.

Dan juri li l-proċess miexi bil-mod ħafna!

L-esperti jgħidulek li trid tal-inqas tmien xhur sakemm l-applikazzjoni tgħaddi mill-Awtorità tal-Ippjanar u l-awtoritajiet l-oħra u mbagħad trid madwar sentejn oħra sakemm l-iskola tinbena.

Ċerti uffiċjali jgħidulek li l-intenzjoni tal-Ministru hija li f'Settembru li ġej din l-iskola tkun lesta u l-istudenti jidħlu fl-iskola fSettembru li ġej.

Ara kif qatt jista' jkun!

Allura l-Ministru m'għandux jieħu miżuri temporanji sakemm din l-iskola ġdida tkun lesta?

M'għandux il-Ministru jiġi jżur din l-iskola?

Bir-raġun li l-ġenituri jirrabjaw, għax it-tfal ma jixirqilhomx li jkunu ttrattati b'dan il-mod!

X'se jagħmel il-Gvern quddiem din is-sitwazzjoni?

Forsi se jiftaħ containers li jintużaw bħala klassijiet fir-Rabat Għawdex ukoll?!

Nagħmilha ċara li bħala Oppożizzjoni ma naqblux li jintużaw containers!

Però nemmnu li trid issir xi ħaġa.

Is-sistema tad-drenaġġ u s-sistema tad-dawl li huma antikwati ħafna għandhom jinbidlu.

Għandu jiġi inspector li jiċċertifika jew jikkundanna, jekk huwa l-każ, din l-iskola.

Sur President, irrid nistaqsi: Għalfejn il-Ministru għal Għawdex Justyne Caruana ma titkellimx dwar dan il-każ?

Huwa minnu li mhijiex ir-responsabbiltà tal-Ministru għal Għawdex, imma hija r-responsabbiltà tal-Ministru għall-Edukazzjoni, però naħseb li kieku l-Ministru għal Għawdex għandha taħt il-kompetenza tagħha l-iskejjel ta' Għawdex, ma tħallix is-sitwazzjoni tiddeġenera b'dan il-mod.

Fl-istess ħin, fil-fehma tiegħi, naħseb li l-Ministru Justyne Caruana hija moralment responsabbli għaliex tagħmel parti mill-Kabinett li fih hemm ukoll il-Ministru Evarist Bartolo.

Fejn qegħdin id-deputati Għawdxin?

Fejn qiegħda l-Ministru Justyne Caruana?

Din hija sitwazzjoni totalment inaċċettabbli!

Sur President, biex nagħlaq, l-ewwel nett, irrid ngħid li jien, bħala ġenitur, iffirmajt din il-petizzjoni, għaliex nappoġġjaha.

It-tieni nett, inħeġġeġ lill-Ministru Evarist Bartolo u lill-Ministru Justyne Caruana biex jintervjenu billi jiċċertifikaw jekk din l-iskola hijiex sigura jew le u biex jgħidulna eżattament meta se tinbena u tinfetaħ l-iskola primarja l-ġdida fir-Rabat Għawdex.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, the ultimate secular crime, jiġifieri d-delitt sekulari aħħari li kwalunkwe stat jista' jikkommetti huwa ċ-ċaħda, ir-revoka u t-teħid taċ-ċittadinanza ta' ċittadin tiegħu.

Kif nafu, wara li Malta saret membru tal-Unjoni Ewropea, dik iċ-ċittadinanza mhux biss hija Maltija, iżda hija ċittadinanza Ewropea wkoll.

Dan li se nkun qed ngħid huwa bil-permess u l-kunsens tal-persuna kkonċernata li fil-fehma tiegħi qatt ma kellha titteħdilha ċ-ċittadinanza.

Ma' kull min tkellimt, ma jidhirx li qatt kellna każ f'pajjiżna fejn il-Gvern irrevoka ċ-ċittadinanza ta' persuna, mhux għaliex kellu żwieġ ta' konvenjenza.

Biex inkun ċar u ma ninftehimx ħażin, huwa sewwa li meta Qorti tiddeċiedi li jkun hemm żwieġ li jkun sar għal-konvenjenza bejn persuna barranija u persuna Maltija, iċ-ċittadinanza tiġi revokata.

Hekk għandu jkun u bħala pajjiż matul is-snin dejjem imxejna b'policy kostanti taħt kull Gvern.

Però dan il-każ li se nitkellem fuqu mhuwiex ta' dak it-tip ta' każ.

Dan huwa l-ewwel każ li qatt smajna bih fejn persuna tteħditilha ċ-ċittadinanza l-ġimgħa li għaddiet għaliex 17-il sena ilu sentenza tal-Qorti sabet li ż-żwieġ tiegħu ma' mara Maltija kellu l-kunsens ivvizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' ġudizzju.

Meta jkun hemm kawża ta' annullament ta' żwieġ, il-liġi tagħti diversi raġunijiet li fuqhom tista' ssir it-talba ta' nullità ta' żwieġ, inkluż meta jkun hemm il-kunsens ivvizzjat.

Pereżempju, ma jkunx hemm diskrezzjoni u apprezzament biżżejjed tad-drittijiet u dmirijiet essenzjali li jġib miegħu ż-żwieġ.

F'dak il-każ, mhuwiex każ ta' frodi u mhuwiex każ ta' konvenjenza.

Fil-fatt il-Liġi taż-Żwieġ tinkludi artiklu li jelenka s-seba' raġunijiet li fuqhom wieħed jista' jitlob in-nullità taż-żwieġ, inkluż meta l-kunsens ikun ivvizzjat jew meta l-kunsens ikun marbut ma' kondizzjoni li tavvera ruħha fil-futur.

Però mbagħad hemm l-artikolu 38 tal-Liġi taż-Żwieġ, li huwa artikolu separat u distint li jitkellem fuq żwieġ ta' konvenjenza.

Meta l-Qrati tagħna jsibu f'kawża ta' annullament li ż-żwieġ ikun każ ta' konvenjenza, jikkwotaw dan l-artikolu 38 u jiddikjaraw iż-żwieġ null u, jekk ikun il-każ, iċ-ċittadinanza Maltija tkun revokata.

Hekk għandu jkun!

Dan il-każ li jien qiegħed niżvela b'xokk u b'sens ta' diżgust qatt ma kellna bħalu!

Hawn qed nitkellmu dwar wieħed Malti Alġerin li żżewweġ mara Maltija f'April 1995, wara li kien ilu jgħix f'Malta għal aktar minn sena.

F'Settembru tal-1995 ingħatatlu ċ-ċittadinanza Maltija, beda negozju u kien iħaddem in-nies.

Issa ma ninsewx li hawn qed nitkellmu dwar persuna mill-Alġerija, liema pajjiż kien fl-aħbarijiet f'dawn l-aħħar xhur, għaliex l-Oppożizzjoni Nazzjonalista f'Novembru tal-2015 talbet lill-Awditur Ġenerali jagħmel investigazzjoni fuq il-proċess ta' ħruġ ta' visas mill-konsolat Malti f'Algiers, l-Alġerija, bejn Marzu 2014 u Settembru 2015.

F'dan ir-rapport, li ħareġ f'Jannar ta' din is-sena, jingħata raġun lill-allegazzjonijiet li saru mill-whistleblower f'dan il-każ u lir-rapport li għamlet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista permezz tal-kelliem tagħha l-Onor.

F'paġna 7 tar-rapport naqraw hekk:

Ir-rapport sab li kien hemm it-tixħim.

Il-Prim Ministru u dak iż-żmien l-Assistent Kummissarju Lawrence Cutajar, illum il-Kummissarju tal-Pulizija, kienu informati dwar dan it-tixħim minn dan ir-raġel Malti Alġerin, Alex Fezouine, li kellu ċittadinanza Maltija sa mill-1995 u li fl-2002 kellu ż-żwieġ tiegħu annullat, mhux għaliex kien żwieġ ta' konvenjenza.

Wara 17-il sena, il-Gvern, permezz ta' Identity Malta, fit-8 ta' Marzu 2019, bagħatlu ittra d-dar tiegħu fejn informah li ċ-ċittadinanza tiegħu ġiet revokata.

Mela l-ewwel punt li huwa stramb għall-aħħar huwa l-fatt li għall-ewwel darba ġiet irrevokata ċ-ċittadinanza ta' xi ħadd għaliex iż-żwieġ tiegħu ġie annullat mhux għaliex kien żwieġ ta' konvenjenza, iżda għaliex kien hemm il-kunsens ivvizzjat.

It-tieni kumbinazzjoni, li mhi kumbinazzjoni xejn, huwa l-fatt li s-Sur Alex Fezouine kien il-whistleblower ewlieni fl-iskandlu tal-visas li kien jinvolvi lill-kuġin tal-Prim Ministru Joseph Muscat.

Dan il-Gvern kattiv u vendikattiv, il-ġimgħa li għaddiet, wettaq l-agħar delitt li stat sekulari jista' qatt jikkommetti, meta ħa lura ċ-ċittadinanza ta' xi ħadd li ma kienx ġie misjub li ħa dik iċ-ċittadinanza b'qerq jew b'konvenjenza.

Din hija xi ħaġa li ġrat għall-ewwel darba f'pajjiżna.

Se nirrepeti biex ħadd ma jipprova jdawwar kliemi.

Kif sar fil-passat, kif qed nagħmlu llum u kif se nibqgħu nagħmlu fil-futur għax hekk għandu jkun, iċ-ċittadinanza ta' dawk il-barranin li jiżżewġu lil Maltin għall-konvenjenza tiġi revokata.

Però, sal-ġimgħa li għaddiet, qatt ma kien hemm każ f'pajjiżna fejn żwieġ null minħabba difett tal-kunsens, f'dan il-każ minħabba raġuni psikoloġika ta' meta ġie kkuntrattat dak iż-żwieġ, wassal biex 17-il sena wara tiġi revokata ċ-ċittadinanza!.

Dan ġara inqas minn xahrejn wara li ħareġ ir-rapport tal-Awditur Ġenerali li sab li l-allegazzjonijiet li din il-persuna, li kienet topera travel agency, kienu minnhom.

Din il-persuna allegat u ġabet għall-attenzjoni ta' diversi awtoritajiet, fosthom Ministri u b'email lill-Prim Ministru, li kien hemm it-tbażwir, wrongdoing u affarijiet li ma jagħmlux sens, inkluż il-fatt li kien hemm min kien qed iħallas €4,000, €4,500 u €8,000 biex tinħariġlu visa mill-konslu f'Algiers fl-Alġerija fl-2014, li ma kien ħadd ħlief il-kuġin tal-Prim Ministru.

Dan l-istess konslu nstab li warrab il-general service agreement, jiġifieri l-external service provision daparti ta' travel agency ta' dan il-whistleblower u ta lil kumpanija oħra bl-isem ta' VFS li l-Awditur Ġenerali sab li kienu qegħdin jixxaħħmu biex jinħarġu l-visas ta' nies li taparsi jiġu Malta, però fil-fatt ma kenux jersqu lejn Malta iżda jmorru f'diversi pajjiżi fl-Ewropa.

Hawn qed nitkellmu dwar korruzzjoni permessa, aided and abetted u instigata mill-ogħla kurituri tal-poter f'pajjiżna li ħarġu visas korrotti lil persuni biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri fiż-Żona Schengen, b'detriment għas-sigurtà tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea, għaliex kien hemm it-tixħim għaddej.

Aktar minn hekk, meta din il-persuna marret tirrapporta u tagħti ċerti dettalji lill-Assistent Kummissarju Lawrence Cutajar, dan qallu li l-persuna mdaħħla f'dan it-tixħim kienet il-kuġin tal-Prim Ministru!

Ara x'kultura ta' impunità!

Hawn qed nitkellmu fuq kultura fejn jgħaddi kollox, xejn mhu xejn, might is right, min hu l-aqwa jħawwel, l-istituzzjonijiet huma korrotti u li m'għandniex is-saltna tad-dritt!

Dan huwa każ klassiku fejn il-Pulizija, minflok jinvestigaw u jressqu l-Qorti lil dawk li xxaħħmu, sal-lum ma interrogaw u investigaw lil ħadd, anzi l-Istat, b'deċiżjoni korrotta, abbużiva, mill-iktar oxxena, diżgustanti u bla preċedent, iddeċieda li jirrevoka ċ-ċittadinanza ta' Malti Ewropew, wara 17-il sena!

Issa, tajjeb inkunu nafu li fil-każijiet fejn iż-żwieġ ikun instab li kien żwieġ ta' konvenjenza u allura jiġi dikjarat null, iċ-ċittadinanza ġieli tiġi revokata wara snin u mhux mill-ewwel.

F'dan il-każ ma kellniex żwieġ ta' konvenjenza, imma għall-ewwel darba, l-Istat iddeċieda li jirrevoka ċ-ċittadinanza lil persuna li kienet whistleblower!

Però mbagħad il-Ministru għall-Ġustizzja jmur fil-Kunsill tal-Ministri u jiftaħar li pajjiżna sejjer tajjeb, għax għandna l-Liġi tal-Whistleblower!

Staqsu lis-Sur Jonathan Ferris dwar il-protezzjoni tal-whistleblower li ngħata dwar kawżi li għadhom għaddejjin il-Qorti u oħrajn li se jkun hemm fil-ġranet li ġejjin!

Staqsu lil dan ir-raġel b'tifla ta' 11–il sena mwielda f'Malta li rrevokawlu ċ-ċittadinanza!

Dan għaliex f'paġna 73 tar-rapport tal-Awditur Ġenerali naqraw li ħafna minn dak li kienet qiegħda tallega din il-persuna kien ġie ikkonfermat.

Ir-risposta ta' dan il-Gvern, li taparsi hu progressiv u liberali imma fil-verità hu falz u ipokrita, kienet li b'mod vendikattiv u kattiv mill-aktar oxxen irrevoka ċ-ċittadinanza ta' Malti Ewropew għaliex kixef il-korruzzjoni tal-aktar nies viċin il-Prim Ministru Joseph Muscat.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa 13 ta' Marzu, 2018 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tagħha u minn kwalsiasi entità li taqa' taħtha f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet, eċċetra) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċetra)?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalsiasi entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċetra) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

KARIGA TA' MĦALLEF FIL-QORTI EWROPEA TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM – SELECTION PANEL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka l-kompożizzjoni tas-Selection Panel li għażel ix-shortlisted candidates għall-kariga ta' Imħallef fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għal din is-sena u min kienu dawk li għamlu l-istess fid-darbtejn ta' qabel ukoll?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

UNITS/PLOTS TAL-HOME OWNERSHIP SCHEME

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il unit/plot tal-Home Ownership Scheme tas-snin 80 u li fuqhom ir-residenti għadhom jgħixu b'konvenju li jiġġedded għax is-sidien tal-art oriġinali għadhom ma tħallsux mil-Lands Authority ġew imħallsa mil-Lands Authority fl-2017, 2018 u 2019 (s'issa)?

Jista' jgħid kemm intefqu flus u f'liema lokalitajiet kienu dawn ir-residenzi?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul l-aħħar xhur twaqqaf kumitat tekniku bejn l-Awtorità tal-Artijiet u l-Awtorità tad-Djar sabiex jibdew jissolvew in-numru kbir ta' każijiet li hemm pendenti li ilhom għexieren ta' snin pendenti sabiex is-sidien isiru verament sidien ta' djarhom, inkluż meta hu kien ministru responsabbli għall-istess ħlasijiet.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Kummissarju tal-Pulizija għadu ma obdiex l-ordni li ta l-Maġistrat Aaron Bugeja fil-proċess verbal tal-Inkjesta Egrant fejn dan ordna li l-Pulizija Eżekuttiva tressaq il-Qorti persuna partikolari b'akkużi kriminali partikolari?

Jista' jgħid x'qed iżomm lill-Kummissarju tal-Pulizija jottempera ruħu ma' tali ordni meta din l-inkjesta ġiet konkluża fil-21 ta' Lulju 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat illi l-Kummissarju tal-Pulizija ħa konnoxxenza tar-rapport tal-Maġistrat Aaron Bugeja fil-proċess verbal tal-Inkjesta Egrant.

Bħalissa l-Pulizija qed issegwi l-konklużjonijiet, l-ordnijiet u r-rakkmandazzjonijiet kollha li l-istess Maġistrat Inkwirenti għamel fl-istess inkjesta.

Infurmat li f'dan l-istadju l-Pulizija ma tistax tagħti iktar informazzjoni dwar dak mitlub minnha mill-Maġistrat biex ma tippreġudikax l-investigazzjonijiet li qed tagħmel.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL IMWEJJED U SIĠĠIJIET FI SPAZJI PUBBLIĊI F'PEMBROKE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata lill-Awtorità tal-Ippjanar għat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi fil-lokalità ta' Pembroke?

Jista' l-Ministru jindika għal kull applikazzjoni, in-numru ta' referenza tal-applikazzjoni, deskrizzjoni tas-sit, id-daqs tal-ispazju u jekk l-applikazzjoni ġietx aċċettata, rifjutata jew jekk għadhiex pendenti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda applikazzjoni għal żvilupp relatata mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u strutturi relatati magħhom, f'Pembroke, li l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat/ivvalidat bejn l-1 ta' Jannar 2013 u s-17 ta' Frar 2019.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet, ivvalidati jew ippubblikati fil-perjodu msemmi u li fil-proposta tagħhom għandhom xi waħda mill-kelmiet segwenti:

· table iżda mhux stable, habitable, vegetable, potable, inflatable

· siġġu

· siġġijiet

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL IMWEJJED U SIĠĠIJIET FI SPAZJI PUBBLIĊI F'BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ LIMITI TAN-NAXXAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata lill-Awtorità tal-Ippjanar għat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi f'Baħar iċ-Ċagħaq fil-limiti tal-lokalità tan-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-1 ta' Jannar 2013 sas-17 ta' Frar 2019 l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat/ivvalidat tliet applikazzjonijiet għal żvilupp relatat mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u strutturi relatati magħhom f'Baħar iċ-ċagħaq, wieħed kull sena fl-2015, fl-2016 u fl-2017.

Lista ta' dawn l-applikazzjonijiet bl-informazzjoni mitluba qed tiġi annessa fit-tabella t'hawn taħt.

*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument

Is-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar ma tinkludix indikazzjoni jekk tali applikazzjonijiet ikunux proposti fuq art pubblika jew le, għalhekk il-lista taf tinkludi xi każijiet fejn dawn l-imwejjed u siġġijiet jistgħu kienu proposti li jitpoġġew fuq art tal-applikant bħal, pereżempju, fil-parapett tal-istabbiliment stess.

L-Awtorità m'għandhiex fis-sistema tagħha d-daqs li jkun ikopri tali żvilupp.

Il-figuri li huma inklużi fil-lista msemmija hawn fuq huma l-qisien tas-sit li l-perit ikun indika fil-formola tal-applikazzjoni, li tista' tinkludi fiha ukoll id-daqs tal-istabbiliment, partikolarment fejn l-applikazzjoni kienet tinkludi ukoll xi tibdil fl-istabbiliment.

Minħabba li Baħar iċ-Ċagħaq mhux kunsill lokali għalih, jekk meta ddaħħlet l-applikazzjoni ma ssemmiex l-isem tal-lokalità fl-indirizz, iżda dan tniżżel bħala indirizz fin-Naxxar, tali każ ma jkunx inkluż f'din il-lista.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet, validati jew ippubblikati mill-1 ta' Jannar 2013 sas-17 ta' Frar 2019 u li fil-proposta tagħhom għandhom xi waħda mill-kelmiet segwenti:

· siġġu

· siġġijiet

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – MEWT TA' PRIĠUNIERI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il mewt ta' priġunieri seħħet fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jgħid id-data ta' kull mewt, l-età u s-sess tal-priġunier u x'kienet ir-raġuni għall-mewt tiegħu jew tagħha?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti ta' serq minn knejjes matul is-sena 2018?

Jista' jgħid f'liema lokalitajiet kienu dawn il-knejjes u x'kienu l-oġġetti li ġew misruqa, il-valur tal-istess oġġetti u l-valur tal-flus li ġew misruqa?

Jista' jgħid jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet u, jekk iva, kemm kien in-numru ta' persuni li tressqu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li matul is-sena 2018, il-Pulizija rreġistrat 21 każ ta' serq minn knejjes kif jidher fit-tabellla li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Is-serq jinkludi kemm oġġetti proprjetà tal-knisja kif ukoll proprjetà ta' viżitaturi li kienu fil-knisja.

Lista dettaljata li tinkludi informazzjoni dwar il-lokalità fejn sar ir-reat, deskrizzjoni tal-oġġetti misruqa, kif ukoll il-valur skont u meta dan kien provdut mill-vittma tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ħamsa minn dawk il-każi ġew solvuti u l-persuni responsabbli tressqu l-Qorti.

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING BEJN IL-GVERN MALTI U L-GVERN TAL-MONTENEGRO

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-Memorandum of Understanding li ġie ffirmat bejn il-Gvern Malti u dak tal-Montenegro nhar it-18 ta' Mejju 2016?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

QRATI: KAŻIJIET TA' ĦOTTABA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-listi ta' persuni li r-Reġistratur tal-Qrati, ir-Reġistratur tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) u r-Reġistratur tal-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) ġabru għax ikunu għamluha jew ipprovaw jagħmluha ta' ħottaba jew li mingħajr jedd taw pariri lil persuni li jkunu f'kawża jew bil-ħsieb li jidħlu f'kawża?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ai termini tal-artikolu 44(1) tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kapitlu 10 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-Reġistratur tal-Qrati u r-Reġistratur tal-Qrati tal-Maġistrati (Malta) u r-Reġistratur tal-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) m'għandhomx rapporti dwar nies li għamluha jew ipprovaw jagħmluha ta' ħottaba jew li mingħajr il-jedd ikunu taw pariri lil persuni li jkunu f'kawża jew bil-ħsieb li jidħlu f'kawża.

INFRASTRUTTURA MALTA – TISWIJIET FUQ IL-MOLL TA' MĠARR IX-XINI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li jsiru t-tiswijiet meħtieġa minn Infrastructure Malta fuq il-Moll ta' Mġarr ix-Xini u l-area ta' madwar ix-xtajta, peress li huwa ta' periklu għan-nies li jiffrekwentaw din il-bajja f'Għawdex?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ninsab infurmat li Infrastructure Malta għaddejja bit-tħejjijiet sabiex twettaq it-tiswijiet meħtieġa fi Mġarr ix-Xini dalwaqt, qabel is-sajf.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - FONDI GĦALL-BINI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8925 li oriġinarjament saret lill-Ministru għal Għawdex u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: B'referenza għal dak li tħabbar mill-Prim Ministru reċentement li se jiġi allokat fond ta' 50 miljun ewro mill-Iskema tal-Passaporti biex jinbnew 500 appartament għall-akkomodazzjoni soċjali, jista' l-Ministru jgħid fejn se jkunu mibnija dawn l-appartamenti u kemm minnhom se jkunu f'Għawdex?

Dawk li se jinbnew f'Għawdex, f'liema lokalità se jkunu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-indirizzi tat-22 sit fejn se jkunu qegħdin jinbnew il-units ġodda ta' social housing permezz ta' investiment ta' €50 miljun mill-Fond Nazzjonali għall-Iżvilupp Soċjali se jkunu qed jitħabbru fiż-żmien illi ġej.

GĦAWDEX - IMĦAŻEN GĦALL-KARRIJIET TAL-KARNIVAL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar x'sar s'issa u x'inhu ppjanat li jsir biex jinbnew imħażen għad-dilettanti li jagħmlu l-karrijiet tal-Karnival ġewwa Għawdex?

Interpellant li saret laqgħa tramite l-Uffiċċju tal-Kultura fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex biex tinġabar l-informazzjoni dwar il-bżonnijiet tas-settur.

GĦAWDEX – SME PARK

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-proġett tal-SME Park li hu ppjanat li jsir mill-Ministeru għal Għawdex?

Tista' l-Ministru tgħid fejn hu ppjanat li jsir u fiex jikkonsisti u site plan tal-area kif ukoll in-numru tal-PA għal dan il-proġett u kemm hu ppjanat li jiġi jiswa dan il-proġett u kif ser jiġi ffinanzjat?

Interpellant li għandu jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 8600.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-proġett tal-Multi Modal Hub fix-Xewkija Għawdex?

Tista' tgħid jekk it-tenders ħarġux u jekk ġewx awarded u jekk sarux applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar u jekk ħarġux il-permessi kollha meħtieġa u meta ħarġu, u tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra n-numru tal-permess kif ukoll il-pjanti relatati ma' dan il-progett?

Tista' tgħid jekk bediex ix-xogħol ta' skavar u, jekk le, meta hu ppjanat li jibda x-xogħol ta' skavar?

Interpellant li t-tender għall-bini tal-Multi Modal Hub fix-Xewkija ġie ppubblikat u l-offerent preferut ġie magħżul.

Saret applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar bin-numru PA/01606/2019.

Ix-xogħol li beda bħalissa huwa skont is-Subsidiary Legislation 552.08-Class 13i.

Il-pjanti jistgħu jiġu mniżżla minn din il-link: https://1drv.ms/f/s!AoOONNs5vEDcp-IvQRT3DiFbz0T6gQ

IX-XAGĦRA GĦAWDEX – NIGHT SHELTER ĊENTRU ĠESÙ NAZZARENU

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk in-Night Shelter il-ġdid (Ċentru Ġesù Nazzarenu) ġewwa x-Xagħra Għawdex li ġie inawgurat minnha f'Ottubru 2018 u li kellu jiġi mmexxi mill-Ministeru għal Għawdex hux jintuża u, jekk iva, kemm kien hemm anzjani jużaw dan il-post xahar b'xahar minn meta ġie inawgurat sal-lum?

Tista' tgħid kemm hemm impjegati fl-istess Night Shelter u minn min qed jitħallsu u xi grad għandhom?

Interpellant li minn Ottubru 2018 baqa' għaddej ix-xogħol li kien għad fadal biex il-post ikun lest biex jakkomoda b'mod dinjituż u xieraq lil dawk li jeħtiġuh.

Bħalissa qed isir l-assessment tal-applikanti.

Malli dan l-istadju jiġi eżawrit, jibda jingħata s-servizz.

WIED IL-GĦAJN – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Wied il-Għajn tul is-sena 2018?

Jista' jindika kemm kotba ġew mislufa mill-istess librerija?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Wied il-Għajn għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 304

Donazzjonijiet - 2,497

ŻEJTUN – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa ż-Żejtun tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika fiż-Żejtun għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 246

Donazzjonijiet - 991

MARSAXLOKK – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Marsaxlokk tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Marsaxlokk għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 280

Donazzjonijiet - 442

ĦAL GĦAXAQ – KOTBA MIXTRIJA U MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Ħal Għaxaq tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Ħal Għaxaq għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 189

Donazzjonijiet - 686

GĦASSA TA' RAĦAL IL-ĠDID - DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġew irrappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Raħal il-Ġdid tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat illi n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità ta' Raħal Ġdid u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 538.

Minn dawn 138 kienu każijiet ta' serq.

GĦASSA TAL-FGURA - DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew irrappurtati delitti ġewwa l-Għassa tal-Fgura tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità tal-Fgura u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 221.

Minn dawn 79 kienu każijiet ta' serq.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid abbażi ta' liema liġi u awtorità ġie arrestat u meħud l-Isptar Mount Carmel l-eks uffiċjal tal-Pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament nhar il-Ġimgħa 22 ta' Frar 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant il-Pulizija aġixxiet skont is-setgħat mogħtija lilha mill-provvedimenti tal-Att dwar is-Saħħa Mentali, Kap. 525.

Kif diġà ġie indikat fit-tweġiba għal mistoqsija oħra, dan il-każ hu suġġett ta' investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

PULIZIJA – INKJESTA DWAR L-ARREST TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk infetħitx inkjesta jew stħarriġ ieħor biex jiġi stabbilit jekk ġietx segwita l-liġi u regolamenti applikabbli kif ukoll il-protokoll applikabbli fil-każ fejn ġie arrestat u meħud l-Isptar Mount Carmel eks uffiċjal tal-Pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament nhar il-Ġimgħa 22 ta' Frar 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li dan il-każ ġie rriferut u huwa suġġett ta' investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

Intqal pubblikament ukoll li, kif normalment isir, hemm l-iskrutinju tal-Kummissarju dwar is-Saħħa Mentali.

PULIZIJA – IMĠIBA TAL-PULIZIJA INVOLUTI FL-ARREST TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-imġiba tal-Pulizija involuti fl-arrest tal-eks uffiċjal tal-Pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament nhar il-Ġimgħa 22 ta' Frar 2019 u li ttieħed l-Isptar Mount Carmel kenitx imġiba konformi mal-liġi, regolamenti u/jew kodiċi applikabbli għall-Pulizija involuti f'operazzjonijiet simili?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li kif diġà ġie indikat fit-tweġibiet l-oħra fuq l-istess suġġett mill-Onor.

Interpellant, dan il-każ huwa suġġett ta' investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

PULIZIJA – ARREST TA' INDIVIDWU BIEX JITTIEĦED L-ISPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema ċirkostanzi huwa maħsub u ġustifikat skont il-liġi li l-Pulizija jintervjenu sabiex tiġi arrestata persuna minn darha u meħuda l-Isptar Mount Carmel?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-provvedimenti tal-liġi li jirregolaw ċirkostanzi bħal dawk imsemmija mill-Onor.

Interpellant jinsabu fl-Artikolu 44 ta' Kap. 525 tal-Liġijiet ta' Malta, u ċjoè l-Att dwar is-Saħħa Mentali.

PULIZIJA – ARREST TA' INDIVIDWI BIEX JITTIEĦDU L-ISPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ seħħ minn Marzu tal-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija, maqsuma sena b'sena, li l-Pulizija kienet involuta sabiex tiġi arrestata persuna minn darha u meħuda l-Isptar Mount Carmel?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-istatistika tal-Pulizija tiġbor l-ammont ta' rapporti dwar il-każi kollha relatati ma' insanità ta' persuni.

Dawn jinkludi talbiet fejn il-Pulizija tintalab tikkontrolla tali persuni.

Dawn l-ammonti jidhru fit-tabella t'hawn taħt li tkopri l-perjodu mill-ewwel ta' Marzu 2013 sas-27 ta' Frar 2019.

Ta' min jinnota li bejn is-sena 2014 u s-sena 2018 (5 snin) kien hemm 1,663 każ, filwaqt li bejn is-sena 2008 u s-sena 2013 (5 snin) kien hemm 1,591 każ.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU – SAFAR LEJN IL-PANAMA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx mar il-Panama minn Marzu 2013 sad-data ta' din il-mistoqsija u, f'każ li mar, jagħti d-dati taż-żjara tiegħu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tiegħi hija fin-negattiv, jiġifieri le.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

a) tal-inqas 40% tal-persuni f'pożizzjoni ta' deċiżjoni jkunu nisa;

b) tal-inqas 50% tal-persuni f'advisory groups ikunu nisa; u

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni abbażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux ser jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ SOĊJALI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux ser jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u, ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9279

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

a) tal-inqas 40% tal-persuni f'pożizzjoni ta' deċiżjoni jkunu nisa;

b) tal-inqas 50% tal-persuni f'advisory groups ikunu nisa; u

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni abbażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid: a) jekk dawn il-miri hux ser jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux ser jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

CARMELO ABELA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9279.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7684 u ċjoè: Fil-bidu tas-sena 2017, il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) ħadet over il-programm tas-Supported Employment mill-Malta Association of Supported Employment (MASE).

Dan fisser li ħadet over il-520 suċċessi ta' persuni vulnerabbli li kien instabilhom xogħol matul is-sena 2016 u li sa l-aħħar tal-istess sena kienu għadhom jaħdmu, u wkoll l-FSWS kienet ħadet over madwar 20 ħaddiem abbinat mal-programm.

Jista' l-Ministru jgħid:

a) kemm minn dawn il-520 ħaddiema vulnerabbli għadhom fl-impjieg?

b) il-ħaddiema li ġew ittrenjati u ġabu ċertifikazzjoni fis-Supported Employment u li ttieħdu mal-programm mill-FSWS, lil kemm-il persuna vulnerabbli sabu xogħol matul is-sena 2017 u matul is-sena 2018?

c) illum, x'inhu ir-rwol ta' dawn il-persuni li ġabu ċertifikazzjoni fis-Supported Employment?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-perjodu msemmi kienet ittieħdet deċiżjoni li l-benefiċjarji msemmija jkunu riferuti lill-Fondazzjoni Lino Spiteri (Lino Spiteri Foundation) hekk kif il-personnel li qed jirreferi għalihom kienu għadhom ma lestewx it-taħriġ rikjest fil-job coaching.

Fit-12 ta' Lulju 2018, kien iffirmat Memorandum of Understanding bejn il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali u l-Aġenzija Sapport sabiex il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali tkun rikkonxuta bħala Job Coaching Provider lill-Aġenzija Sapport.

L-għan ta' dan il-Memorandum of Understanding huwa biex jerġa' jattiva l-iskema JESS għal persuni b'dizabilità.

Wara li ġew milqugħa l-ex-impjegati tal-MASE, li kellhom Ċertifikat fis-Supported Employment, fi ħdan il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) ġie iffurmat tim ta' Job Coaching Services taħt il-Maniġer tal-Fondazzjoni responsabbli mis-Social Enterprise.

Il-proġett pilota JESS għandu l-mira prinċipali li persuni b'diżabilità li huma bla impjieg ikunu inklużi u integrati fis-soċjetà.

Ir-rwol tal-impjegati li qed jaħdmu fit-taqsima tal-job coaching tal-FSWS u li fil-preżent huma assenjati mal-Aġenzija Sapport għat-twettiq tal-programm JESS huwa li jsaħħu l-abbiltajiet ta' persuni b'diżabilità billi joffrulhom opportunitajiet u taħriġ biex jiżviluppaw ħiliet ġodda u b'hekk iżidu l-possibbiltà li jsibu mpjieg li jagħtihom dinjità.

Mid-data li daħal fis-seħħ l-MOU, sal-ġurnata preżenti ġew megħjuna:

· 66 klijent li nstabilhom xogħol u qed jaħdmu fuq bażi full-time;

· 40 klijent li qed jaħdmu fuq bażi ta' taħriġ on placement għal 20 siegħa fil-ġimgħa;

· u 13-il klijent li qegħdin fil-fażi ta' skill building.

Dan jammonta għal 119-il klijent illi qed jibbenefikaw mill-program JESS.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7685 u ċjoè: B'referenza għall-Job Enhancing Skills Scheme (JESS) li huwa ffinanzjat minn fondi Ewropej u mmexxi mill-Aġenzija Sapport, jista' l-Ministru jgħid:

a) kemm hija s-somma totali allokata għal din l-iskema?

Kemm huwa twil dan il-programm?

Fiex jikkonsisti dan il-programm?

b) meta bdiet din l-iskema u kemm-il parteċipant hemm f'din l-iskema s'issa?

Bħalissa f'liema stadju tal-proġett waslu dawn il-parteċipanti?

ċ) skont il-proġett, kemm hu mistenni li jkun in-numru ta' persuni li ser jibbenefikaw minn din l-iskema fl-għeluq tiegħu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-programm JESS mhuwiex ffinanzjat minn Fondi Ewropej.

Is-somma totali allokata għall-iskema JESS tammonta għal €150,000.

Din l-iskema qed titħaddem bħala proġett pilota għal mhux aktar minn sentejn.

JESS qiegħed jipprovdi taħriġ u job placements lill-persuni b'diżabilità fl-etajiet ta' bejn is-16 u l-55 sena li l-uniku dħul tagħhom ikun mill-pensjoni tad-diżabilità.

Il-benefiċjarji jkollhom iċ-ċans jakkwistaw esperjenza ta' xogħol, kemm f'dipartimenti tal-Gvern kif ukoll f'entitajiet non-governattivi u f'kumpaniji privati, akkumpanjati minn job coaches li jservu ta' gwida u sapport matul l-iskema.

Din l-iskema twaqqfet fl-2017 u mill-bidu tagħha sal-lum kien hemm total ta' 119-il benefiċjarju.

Il-mira oriġinali ta' dan il-proġett kienet li jibbenefikaw 50 persuna.

FSWS – TAGĦRIF DWAR SAFAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7687 u ċjoè: Mill-bidu tas-sena 2018 sal-lum, kemm kienet in-nefqa tal-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) għal safar?

Għalxiex sar dan is-safar u kemm-il persuna kienet involuta f'kull safra?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown?

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni kollha mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

ĦADDIEMA BIL-PAGA MINIMA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7787 u jgħid kemm hawn ħaddiema f'pajjiżna li għandhom il-paga minima?

Kemm minnhom jaħdmu mal-Gvern?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab infurmat li bħalissa m'hemm ebda impjegat fis-Servizz Pubbliku li huwa mħallas bil-paga minima.

Dwar kemm hawn ħaddiema f'pajjiżna li għandhom il-paga minima nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

STENNIJA GĦAL OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8363 u jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li qed jistennew intervent u/jew operazzjoni fl-Isptar Mater Dei jew f'xi sptar ieħor, u jagħti n-numru ta' pazjenti skont kull kategorija ta' intervent mediku?

Jista' jgħid ukoll kemm ilhom jistennew skont dawn il-perjodi li ġejjin:

a) anqas minn tliet xhur;

b) bejn 3 u sitt xhur;

c) bejn 7 u 12-il xahar;

d) bejn 13 u 24 xahar;

e) bejn 25 u 36 xahar; u

f) aktar minn 36 xahar?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-maġġoranza assoluta tal-pazjenti fuq il-listi ta' stennija fl-Isptar Mater Dei u l-Isptar Ġenerali t'Għawdex hija ta' anqas minn sitt xhur.

Fil-fatt 64% tal-pazjenti fl-Isptar Mater Dei u 75% tal-Isptar Ġenerali t'Għawdex ilhom anqas minn sitt xhur jistennew għall-intervent tagħhom.

Wieħed għandu jkun infurmat li ż-żmien ta' stennija għal kull intervent jiddependi mill-urġenza tal-każ.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8365 u jgħid jekk il-Gvern iżommx statistika ta' kemm hemm djar abitabbli jew potenzjalment abitabbli li huma vojta u ma jintużawx għal skopijiet residenzjali?

Jista' jippreżenta din l-istatistika jekk teżisti u possibbilment jaqsam l-informazzjoni skont il-lokalità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar m'għandHiex din l-statistika.

MARSASKALA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti tat-traffiku f'dawn l-aħħar tliet snin f'Marsaskala?

F'liema toroq seħħew dawn l-inċidenti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn l-1 ta' Jannar 2016 u t-28 ta' Frar 2019 il-Pulizija rreġistrat 108 inċidenti tat-traffiku f'Marsaskala fit-toroq li huma indikati fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Infurmat li din il-figura ma tinkludix kolliżjonijiet front to rear u inċidenti oħra li kienu rreferuti lill-gwardjani lokali.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid fejn huma allokati is-Smoking Cessation Clinics u x'għandu wieħed jagħmel biex jirċievi dan is-servizz?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li is-Smoking Cessation Clinics huma allokati fiċ-ċentri tas-saħħa tal-Mosta, tal-Furjana u ta' Raħal Ġdid.

Is-servizz jiġi offrut wkoll fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

L-Att dwar il-Kontroll tat-Tipjip tat-Tabakk (KAP.

315) jirrekjedi li kull pakkett individwali u kull ippakkjar estern tal-prodotti tat-tabakk għat-tipjip għandu jinkludi l-informazzjoni Tobacco Stop Line: 80073333 kif ukoll il-website: .

Sabiex wieħed jirċievi dan is-servizz, wieħed jista':

iċempel fuq it-Tobacco Stop Line 8007 3333 fejn jista' jħalli d-dettalji tiegħu (f'kull ħin tal-ġurnata u tal-lejl) permezz ta' answering machine; jew

jidħol fuq is-sit u japplika onlajn fis-sezzjoni tal-Health Promotion; jew

ikellem professjonist tas-saħħa li t/ikun t/jista' t/jiggwidah għas-servizz; jew

jimla applikazzjoni manwalment – applikazzjonijiet jinsabu fiċ-ċentri tas-saħħa u ġol-Isptar Mater Dei.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid kemm hemm persuni li qed jagħmlu użu mill-Programm ta' Ħbiberija?

Hemm xi lista ta' stennija għal dan il-Programm?

X'taħriġ għandhom il-voluntiera ta' dan il-Programm?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan huwa programm ta' ħbiberija offrut b'mod volontarju fil-Komunità lil persuni b'nuqqas ta saħħa mentali.

Dan is-servizz jindirizza persuni li għandhom diffikultà biex jissoċjalizzaw jew għandhom nuqqas ta' sapport bħal ħbieb jew familjari fil-post fejn jgħixu.

Il-voluntiera joffru madwar siegħa jew tnejn fil-ġimgħa fejn jiltaqgħu ma persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali u jieħdu sehem f'attiviitjiet li jistgħu jkunu ta' nteress u ta' bżonn, bħal joħorġu jieħdu kafè, jaqraw xi ktieb, jaraw xi film, jakkumpanjaw lil persuna f'xi post li tkun tixtieq tmur, eċċetra.

Biex persuna li għandha nuqqas ta' saħħa mentali taċċedi għal dan is-servizz trid tiġi referuta mit-tim psikjatriku li huwa responsabbli għall-kura tiegħu/tagħha.

Dan jista' jsir kemm mill-isptar kif ukoll mill-komunità.

Persuni li jixtiequ joffru dan is-servizz fi ħdan il-volontarjat jeħtieġ li jċemplu d-Dipartiment tal-Psikologija 23304313/23304183 u jistaqsu għal Ms Farrugia Lauri, Ms Ellul Bonici jew Ms Buhagiar.

Jingħataw applikazzjoni, jimlew id-dettalji neċessarji u jipprovdu d-dokumenti mitluba.

Wara proċess ta' vetting isir interview u jekk jintgħażel jingħata t-taħriġ neċessarju.

Dan il-proċess ta' għażla huwa neċessarju sabiex il-persuna li se toffri dan is-servizz tkun waħda idonea u sikura għal persuna li għandha nuqqas ta' saħħa mentali.

Bħalissa qed jiġu pproċessati numru ta' applikazzjonijiet ġodda għal volontarjat u għal persuni li jixtiequ jużaw is-servizz.

Ta' min jgħid li dan il-proċess isir b'mod regolari kull tlieta/erba' xhur.

Ms Tessie Saliba, Practice Nurse, toffri introduzzjoni u orjentazzjoni flimkien ma' Ms Geraldine Ellul Bonici, però billi l-volontarji magħżula huma invarjabbilment persuni b'degree fil-psikoloġija jew fis-social work diġà jkunu ħadu t-taħriġ meħtieġ f'dan il-qasam.

Dan jipprovdi sigurtà kemm għall-klijent kif ukoll għall-voluntier.

Ħ'ATTARD: TAQSIMA TAL-FORENSIKA - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid kemm hemm priġunieri fit-Taqsima Forensika ta' Ħ'Attard?

X'inhi l-ispiża ta' kull sena relatata ma' dan is-servizz f'dan il-post?

CHRIS FEARNE: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi l-mistoqsija parlamentari tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA LI GĦANDHOM KUNDIZZJONIJIET U PAGI DIFFERENTI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 8613, 9064 u 9256, li kienu jirrigwardaw impjegati Għawdxin li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex, u li għandhom pagi u kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn impjegati Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti li hemm f'Malta, u ċjoè fl-Uffiċċji f'Għawdex ta' Transport Malta (Liċenzji u Testijiet), ir-Reġistru tal-Artijiet, Identity Malta (Passaporti, ID Cards, Ċittadinanza) u r-Reġistru Pubbliku, u invista tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9256 fejn ġie kkonfermat li dawn l-ħaddiema huma kollha uffiċjali pubbliċi u qed jitħallsu bir-rati tas-servizz pubbliku u peress li l-ħaddiema Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta għadhom ukoll meqjusa bħala uffiċjali pubbliċi li huma mislufa ma' dawn l-entitajiet, u allura qed igawdu minn dawn il-kundizzjonijiet u pagi differenti matul iż-żmien li jkunu deployed ma' dawn l-entitajiet, liema kundizzjonijiet jintilfu jekk jirritornaw lura mas-Servizz Pubbliku, jista' l-Prim Ministrtu ġentilment jikkonsidra li l-impjegati Għawdxin, bħal sħabhom impjegati Maltin, jingħataw ukoll l-istess kundizzjonijiet ta' xogħol u pagi sakemm jibqgħu mislufa ma' dawn l-entitajiet?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li dawn mhux impjegati mislufa iżda huma uffiċjali pubbliċi taħt il-Ministeru għal Għawdex.

RABAT GĦAWDEX - KAŻ TA' ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9272, li fit-tweġiba għaliha ntqal li "l-Awtorità tal-Artijiet qed tikkontendi li dawn ma jidhirx li għandhom titolu fuq l-art, dan għaliex bħala prova tat-titolu ppreżentaw diviżjoni u l-art inkwistjoni ma kenitx imsemmija f'tali diviżjoni", jista' l-Minsitru jiċċara u jgħid li għar-rigward fejn intqal li l-Awtorità qed tikkontendi li dawn ma jidhirx li għandhom titolu fuq l-art, jekk humiex is-sidien li m'għandhomx dritt jew inkella t-terzi persuni li ressqu l-kontestazzjoni fuq l-art?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, bħalma diġà għidna fit-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9272, il-persuni li rreferejt għalihom u li m'għandhomx titolu fuq l-art huma dawk li d-dettalji dwarhom ingħataw separatament minnu f'mistoqsija parlamentari 6452.

Rigward dan, il-persuni inkwistjoni diġà ġew infurmati.

IL-FGURA: DAIRY FARM - MOĦQRIJA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għall-istorja mtellgħa mit-Times online nhar il-Ħamis 7 ta Marzu bit-Titlu "Disturbing images depict horrible conditions at Fgura dairy farm", jista' l-Ministru jgħid hux se jittieħdu passi kriminali kontra s-sid fuq akkużi ta' moħqrija lill-annimali?

X'passi ħa d-direttur inkarigat minn dan il-każ li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament biex dawn l-annimali ma jibqgħux ibatu u jgħixu f'dawn il-kundizzjonijiet ta' moħqrija?

Meta saret l-aħħar viżta mid-Direttorat dwar dan il-farm u xi nstab, u dan fid-dawl li d-dipartiment ikkonċernat kien jaf b'dawn il-kundizzjonijiet fil-farm?

Jista' ġentilment iwieġeb dawn il-mistoqsijiet waħda, waħda?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien infurmat li l-aħħar spezzjoni li saret mid-Direttorat fuq dan ir-razzett kienet fis-7 ta' Marzu 2019.

Qabel din id-data kienu saru spezzjonijiet oħra f'Awwissu u Diċembru 2018 u kienet anke saret twissija bil-miktub biex jirranġa l-affarijiet.

Filwaqt li nfakkar lill-Onor.

Interpellant li d-Direttorat tar-Regolazzjoni Veterinarja huwa awtonomu fid-deċiżjonijiet regolamentorji li jieħu, jien infurmat li dan l-istess direttorat wara li ra u kkunsidra ċ-ċirkostanzi tal-każ u wara li kkunsidra wkoll il-fatt li l-operatur ewlieni tal-farm miet m'ilux kif ukoll wara li kkunsidra wkoll id-diffikultajiet li sabu l-eredi, ħass li mhux il-każ li jittieħdu passi kriminali f'dan l-istadju.

Jien infurmat ukoll li r-regolatur ħareġ ordni biex fi żmien stipulat ta' xahar kumplessivament u bħala l-aħħar opportunità biex ir-razzett jirregola ruħu:

Jinġieb veterinarju privat tal-fiduċja tal-eredi biex tingħata kura lil dawk l-annimali li għandhom is-slieħ u qed ibatu mid-deni fis-sider u fejn hemm mard ieħor.

L-eredi jridu jistabbilixxu pjan tas-saħħa tar-razzett kollu flimkien mal-veterinarju u jridu jaraw kif huma bi ħsiebhom ikomplu (ġimgħa).

Kull materjal li jinsab fir-razzett u li jista' jwassal biex jikkawża wġigħ jew tbatija bla bżonn irid jiġi mneħħi immedjatament mir-razzett (xahar).

Id-demel kollu li jinsab fl-imħażen fejn qegħdin l-annimali jrid jiġi mneħħi u mnaddaf immedjatament u kuljum.

L-artijiet kollha fejn għandhom aċċess għalihom il-bhejjem iridu jiġu rranġati b'tali mod li l-bhejjem ma jiżolqux meta jkunu fuqhom.

Hemm bżonn li jintuża iktar friex mal-art biex jassorbi iktar ilma u jevita li jkun jiżloq.

Irid isir pjan ta' azzjoni dwar kif l-ammont ta' bhejjem se jiġi mnaqqas (mill-iktar fiss possibbli).

SPEZZJONIJIET FUQ FROTT U ĦAXIX MINN PAJJIŻI ESTERI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'tipi ta' spezzjonijiet isiru fuq frott u ħaxix importat minn pajjiżi esteri?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jsiru spezzjonijiet varji fuq il-livell ta' pestiċidi li jinsab fuq il-frott u l-ħaxix skont l-Att dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi, Kap. 430.

L-ispezzjonijiet huma l-istess fuq il-frott u l-ħaxix kollu, kemm dak lokali kif ukoll dak importat.

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'tipi ta' spezzjonijiet isiru fuq frott u ħaxix importat minn pajjiżi esteri?

JOSÈ HERRERA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab infurmat li spezzjonijiet fuq frott u ħaxix importat minn pajjizi terzi relatat mas-saħħa tal-pjanti jsiru mid-Direttorat għall-Ħarsien tal-Pjanti.

Dawn l-ispezzjonijiet jinkludu kontrolli fuq id-dokumenti u kontrolli fiżiċi fuq prodotti skont kif stabbilit fir-Regolament dwar il-Kwarantina tal-Pjanti (Organiżmi li jagħmlu l-ħsara) SL 433.03, kif ukoll skont ir-regoli tal-Unjoni Ewropea u skont il-Konvenzjoni tal- International Plant Protection Convention (IPPC).

Ħxejjex u frott li huma rregolati taħt il-liġijiet jew l-istandards imsemmija hawn fuq huma suġġetti għal spezzjonijiet.

Waqt dawn il-kontrolli, l-ispetturi għas-saħħa tal-pjanti jivverifikaw il-kontenut taċ-ċertifikat fitosanitarju, l-identità tal-kunsinna, kif ukoll l-istat ta' saħħa u l-kwalità ta' din il-kunsinna.

Meta dawn it-tlieta jiġu verifikati kif ukoll approvati, il-kunsinna titħalla tidħol f'pajjiżna.

Kontrolli fuq id-dokumenti jinkludu l-verifika ta' ċertifikati fitosanitarji maħruga mill-awtorità kompetenti fil-pajjiż minn fejn joriġina l-prodott.

Iċ-ċertifikati fitosanitarji li għandhom jakkumpanjaw kull kunsinna li tiġi minn pajjiżi barra mill-Unjoni Ewropea għandhom jirflettu r-rekwiżiti tal-liġi Maltija li tittrasponi d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea 29/2000.

Kunsinni li ma jkunux akkumpanjati minn ċertifikati fitosantiarji jew li ma jkunux konformi jiġu distrutti jew mibgħuta lura minn fejn oriġinaw.

Spezzjonijiet fiżiċi jsiru wara li l-importatur jinnotifika l-importazzjoni u jimla l-formoli neċessarji provduti mid-Dipartiment tad-Dwana.

Waqt l-ispezzjoni, spetturi jew uffiċjali awtorizzati mid-Direttorat jivverifikaw li l-kunsinna hija kif notifikata, iddikjarata u ċċertifikata fiċ-ċertifikat fitosantiarju.

Barra minn hekk, jittieħdu kampjuni fuq bażi ta' riskju jew skont l-ammonti definiti mill-liġi sabiex jiġu spezzjonati viżwalment għal sintomi ta' mard u fejn jinħass il-bżonn biex jiġu analizzati fil-laboratorju dijanjostiku tas-Saħħa tal-Pjanti.

Konsenji li jkollhom sintomi ta' mard tal-pjanti ta' kwarantina jew li ma jkunux konformi mad-dokumentazzjoni jiġu distrutti jew mibgħuta lura minn fejn oriġinaw.

Jekk il-konsenja tkun konformi mar-rekwiżiti applikabbli, il-formola ta' importazzjoni tiġi ttimbrata mill-uffiċjali tad-Direttorat u l-konsenja tiġi rilaxxata mid-Dipartiment tad-Dwana.

MEDIĊINA COMBODART - PREZZ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-mediċina Combodart li tintuża minn ħafna rġiel minħabba mard fil-prostata u peress li din tiswa €29.95 u peress li din issa ilha out of stock mill-ispiżeriji numru ta' xhur u għalkemm din il-mediċina tista' tinxtara separatament bħala żewġ mediċini Avodart u Omnic u li l-prezz tagħhom flimkien huwa ta' €43.15 u jekk jinxtraw generic, id-differenza tagħhom flimkien tkun ta' €3 anqas, u peress li n-nuqqas ta' mediċina Combodart qed tissarraf f'nefqa akbar għax-xerrej li ħafna minnhom huma pensjonanti, jista' l-Ministru jgħid x'rimedji qed jittieħdu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li Combodart li fih 0.5mg dutasteride u 0.4mg tamsulosin x 30 kapsuli jinbiegħ €29.36.

Infurmat li huwa maħsub li se jkun hawn nuqqas tiegħu mill-inqas sa April minħabba interruzzjoni fil-proċess tal-manifattura.

Iż-żewġ ingredjenti farmaċewtiċi attivi (APIs) huma disponibbli fis-suq f'żewġ forom ta' mediċini separati:

• Permezz ta' koperazzjoni mal-imsieħba seħħ roħs ta' €9.20 fuq il-mediċina Avodart x 30 kapsuli (dutasteride 0.5mg).

Il-pazjent jista' jixtrih €26.70.

• Tamsulosin 0.4mg huwa disponibli f'kapsuli ta' Tamnic x 30 kapsula u jinbiegħ €12.25 jew Omnic x 30 kapsula €16.45

Intant għaddej djalogu kontinwu mal-imsieħba kkonċernati sabiex nassiguraw li l-pazjent jibqa' għaddej bit-trattament meħtieġ.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-art pubblika li hi bi qbiela, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li l-Gvern idaħħal kundizzjoni li fejn f'dawk l-inħawi huma żoni stabbiliti bħala għalqa ta' ħruq tal-logħob tan-nar, dan ma jistax jiġi miċħud minn min ikollu qbiela?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

TRANSPORT MALTA - INSURANCE TAL-UFFIĊJALI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-uffiċjali ta' Trasport Malta, li xogħolhom hu barra fit-toroq jiggwidaw is-sigurtà u t-traffiku humiex inxurjati, bħalma huma l-pulizija?

X'inhi r-raġuni għalfejn il-ħin ta' fixed point għal darba oħra twal minn 4 għal 8 sigħat?

Liema union ġiet ikkonsultata?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, l-uffiċjali ta' Transport Malta li xogħolhom hu barra fit-toroq huma nxurjati bħal ħaddiema kollha l-oħra tal-Awtorità.

Fir-rigward tal-fixed point hemm taħditiet għaddejjin mal-union li tirrappreżenta lill-ħaddiema.

ĦADDIEMA TAL-PRE-HOSPITAL - INSURANCE

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk il-ħaddiema tal-pre-hospital, jiġifieri dawk tal-Emerġenza, humiex inxurjati bl-istess polza bħalma huma l-pulizija u s-civil protection?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskema kif imħabbra mill-Ministru għall-Finanzi u l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali f'dan l-istadju tapplika biss għal membri ta' forzi dixxiplinati u uffiċjali tad-Dwana.

PJAZZA RAĦAL ĠDID U ĠNIEN DUMINKU MINTOFF – BIKE RACKS

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-pjazza ta' Raħal Ġdid u Ġnien Duminku Mintoff Paola, fejn tpoġġew bike racks tal-concrete, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li min ħa ħsieb il-proġett ma użax l-iskema approvata tal-gvern biex ikun hemm bike racks li huma Sheffield type li wara kollox huma approvati wkoll mill-Bicycle Advocacy Group?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

KORSA TAT-TLIELAQ TAL-KAROZZI FUQ ART REKLAMATA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Peress li ħames snin ilu l-Gvern kellu offerta għall-iżvilupp ta' korsa tat-tlielaq tal-karozzi fuq art reklamata, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li dan il-proġett ma kienx implImentat?

Għaliex il-wirja tal-proġetti li kienet imwiegħda ma saritx?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddejjin studji dwar riklamazzjoni ta' art ġewwa pajjiżna mill-ERA u allura qatt ma stajna nkunu f'pożizzjoni li wieħed jibni jew jikkommetti li se jibni trakka fuq art reklamata meta s'issa għadu għaddej dan l-istudju.

*Tabella bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8965