DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 17 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 17 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 17 ta' April 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 222, li saret fis-16 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali u financial statements għas-sena 2018 tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika;

Ittra li s-Sedja rċeviet mingħand l-Ispeaker tal-Parlament ta' New Zealand b'risposta għat-turija ta' solidarjetà li l-Parlament Malti wera fis-Seduta tat-18 ta' Marzu 2019 wara l-attakk terroristiku li seħħ ġewwa żewġ moskej fi Christchurch fil-15 ta' Marzu 2019;

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tas-Sedja, l-Onor.

Anġlu Farrugia, bħala President tal-Fergħat iż-Żgħar tal-Commonwealth fl-Executive Committee Mid-year Meeting tal-Commonwealth Parliamentary Assembly, li nżamm f'Ottawa, il-Canada bejn il-11 u l-15 ta' April 2019; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Claudette Buttigieg, Deputy Speaker, fil-Konferenza ta' Speakers ta' Parlamenti tal-Unjoni Ewropea li nżammet fi Vienna fit-8 u d-9 ta' April 2019.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

L-IŻVEZJA – TNEĦĦIJA TA' MALTA MILL-WHITE LIST GĦAL FINIJIET FISKALI

L-ONOR.

Claudio Grech) staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8073, jista' l-Ministru jgħid jekk sarux impact assessments qabel jew wara li l-Iżvezja neħħiet kompletament lil Malta mill-white list għal finijiet fiskali mill-1 ta' Jannar 2019 'il hawn?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali (f'isem il-Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern segwa mill-qrib l-azzjoni Żvediża u l-impatt tagħha u qiegħed jaħdem sabiex jindirizza l-problema.

KUNSILL LOKALI TAL-BELT VALLETTA – FINANCIAL STATEMENTS

L-ONOR.

Claudio Grech) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett ta' financial statements tal-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta?

OWEN BONNICI: Sur President, qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ministru, waħda mir-responsabbiltajiet tiegħek, li naf li hija mill-aktar għal qalbek, hi l-kultura f'pajjiżna.

Għandna ħafna mużewijiet li jitmexxew minn Heritage Malta.

Ftit xhur ilu, il-Gvern kien ħabbar li l-istudenti kollha ngħataw passaport li, permezz tiegħu, meta jżuru mużewijiet ta' Heritage Malta, jidħlu mingħajr ħlas flimkien mal-ġenituri tagħhom.

Illum ġie mħabbar ukoll li issa anke l-anzjani jistgħu jidħlu b'xejn f'dawn il-mużewijiet.

Kważi kważi nistgħu ngħidu li issa kull Malti u Għawdxi jista' jidħol mingħajr ħlas jara l-mużewijiet kollha mmexxija minn Heritage Malta.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jispjega kif se taħdem din l-iskema u min se jgawdi minnha biex aktar Maltin u Għawdxin jibda jkollhom il-possibbiltà li jgawdu dawn il-ġojjelli ta' pajjiżna mingħajr ħlas?

Interpellant, illum kienet okkażjoni sabiħa ħafna għaliex bħala Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali ħabbarna li Heritage Malta, b'effett immedjat, se tibda roll out bl-għajnuna tal-kunsilli lokali ta' pajjiżna biex l-anzjani kollha li għandhom aktar minn 60 sena jidħlu fil-mużewijiet kollha ta' Heritage Malta fi kwalunkwe ġurnata mingħajr ħlas.

Din mhijiex skema għal xahar jew ftit xhur, imma hija skema permanenti.

Aktar minn hekk, dawn l-anzjani jistgħu jdaħħlu wkoll żewġ adulti magħhom b'xejn ukoll.

Min qed isegwina u forsi qatt ma mar il-Ġgantija jew Ħaġar Qim f'ħajtu, issa jista' jagħmel dan mingħajr ħlas.

Kulħadd jaf li s-settur tal-kultura huwa għal qalbi ħafna u għalhekk meta nagħmel id-door to door visits, ħafna jkellmuni dwar Heritage Malta; naf nies li qatt ma żaru ċerti siti.

Meta nistaqsihom jekk, pereżempju, qattx marru Ħaġar Qim, issib min jgħidli li żar dan is-sit meta kien għadu l-iskola.

Permezz ta' din l-inizjattiva, l-anzjani jistgħu jmorru l-kunsill lokali fejn jingħataw passaport li permezz tiegħu jistgħu jżuru kwalunkwe sit ta' Heritage Malta mingħajr ħlas u jistgħu jieħdu magħhom żewġ adulti li m'għandhomx 60 sena.

Din tista' sservi bħala ħarġa kulturali għall-familja.

Tistgħu, pereżempju, tmorru l-MUŻA fejn hemm ukoll restaurant u allura hemmhekk wieħed jista' jieħu xi ħaġa tajba wkoll.

Dawn huma kollha inizjattivi biex ngħaddu l-kultura għand il-familji Maltin u Għawdxin.

L-aktar ħaġa li ġenwinament tirrabjani u ridt inbiddel akkost ta' kollox hi li ħafna Maltin mhumiex konxji tar-rikkezzi kulturali li għandna bħala pajjiż.

Dan qisek għandek persuna li għandu Ferrari, imma għal xi raġuni qatt ma jsuqha u jgawdiha.

L-istess, għandna dan il-wirt storiku fenomenali u imprezzabbli li huwa tal-Maltin u l-Għawdxin, imma għal xi raġuni kien biss fuq il-karta tal-Maltin u l-Għawdxin, għax ħafna ma japprezzawhx.

Ħdimna biex inbiddlu din il-mentalità, u għalhekk bdejna bl-iskema tal-passaport għat-tfal li jidħlu mingħajr ħlas u jkunu akkumpanjati minn żewġ adulti li jidħlu wkoll mingħajr ħlas.

Issa qed nestendu din l-inizjattiva għall-persuni ta' aktar minn 60 sena li jistgħu jieħdu magħhom żewġ adulti.

Illum, waqt il-konferenza stampa biex inħabbru din l-inizjattiva, għedt li din il-miżura qed tkisser darba għal dejjem il-ħitan li seta' kien hemm bejn il-patrimonju tal-Maltin u l-Maltin infushom.

Hawn irrid nirringrazzja minn qalbi lis-Sur Mario Cutajar li emmen f'dan il-proġett u ra kif għamel biex wasalna.

Nirringrazzja wkoll lin-nies kollha ta' Heritage Malta, għaliex kull min kien f'kariga ministerjali jaf li ħafna drabi, ċerti inizjattivi jiddependu wkoll min-nies li jaħdmu miegħek.

Naħseb li din hi waħda mill-isbaħ inizjattivi li qatt għamilna bħala Gvern, inizjattiva li permezz tagħha issa t-tfal u l-anzjani tagħna jistgħu jidħlu fis-siti kollha ta' Heritage Malta mingħajr ħlas.

Ippermettuli nagħmel reklam mingħajr ħlas.

Jien nistieden lill-anzjani kollha biex imorru fil-kunsill lokali u jġibu dan il-passaport, u jekk tgħaqqad ammont ta' punti kif stipulat f'din l-inizjattiva, tingħata xi rigali wkoll.

Fil-ġranet li ġejjin se jkun hemm avviżi u reklami ħalli kulħadd ikun konxju ta' din l-inizjattiva li biha qegħdin ninċentivaw lill-familji jieħdu pjaċir flimkien u jgawdu aktar il-wirt storiku straordinarju li għandna f'pajjiżna.

Jien dejjem nikkwota dak li qal espert ta' Heritage Malta li qal li Malta hija superpotenza fejn jidħol il-patrimonju kulturali.

Dan huwa minnu, għax f'dan iċ-ċokon ġeografiku għandna kobor ta' patrimonju straordinarju.

Ninsab sodisfatt ħafna b'dawn l-inizjattivi biex aktar nies ikunu jistgħu jgawdu dak li jagħmilna Maltin u Għawdxin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nagħmel mistoqsija dwar il-Victoria Lines.

Ftit tax-xhur ilu kien issemma r-restawr li nbeda fuq din il-linja ta' fortifikazzjoni.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid fiex wasal dan ir-restawr u fiex jara li jista' jkun hemm aktar ħidma biex dan il-wirt storiku ma jintilifx?

X'miżuri qed jieħu l-Gvern biex dawn il-postijiet, bħall-mużewijiet, jinżammu fi stat tajjeb ħalli jitgawdew mill-Maltin u l-Għawdxin u mit-turisti li jiġu jżuruna?

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Kull min hu min-naħa ta' fuq ta' Malta żgur li għandu għal qalbu l-Victoria Lines.

L-ammont ta' nies li ltqajt magħhom li ġejjin mill-Mosta, mill-Għargħur u min-Naxxar kollha qaluli li jinsabu kuntenti li fl-aħħar qed issir xi ħaġa dwar il-Victoria Lines.

Ninsab kuntent ħafna li x-xogħol li qed isir mid-Direttorat tar-Restawr qed jiġi apprezzat mill-pubbliku.

Għall-benefiċċju ta' min forsi mhux midħla ta' dan il-patrimonju, tajjeb nispjega x'inhuma l-Victoria Lines.

Fiż-żmien meta Malta kienet taħt l-Ingliżi, il-Gvern Brittaniku kien iddeċieda li jaqsam it-Tramuntana ta' Malta fi tnejn; kien qabad il-parti ta' fuq ta' Malta u qasamha mill-Punent għal-Lvant bi 12-il kilometru ta' ħitan ta' difiża mill-Madliena sa Fomm ir-Riħ.

L-għan kien li f'każ ta' attakk fuq Malta, ikun hemm linja difensiva li tista' tintuża għal diversi skopijiet militari.

Fil-verità, din il-linja difensiva qatt ma ntużat.

Dan bħal meta nitkellmu dwar ħafna linji difensivi u tagħmir militari li kienu saru mill-Ingliżi u mill-Kavallieri li qatt ma ntużaw.

Anzi l-istorja għallmitna li l-unika darba li ntużaw kien proprju kontra l-Maltin stess meta rvellaw kontra l-Franċiżi.

Kif kont qed ngħid, taħt il-ħakma Brittanika, kienu nbnew 12-il kilometru ta' fortifikazzjonijiet li jaqsmu lil Malta mill-Punent għal-Lvant.

Sfortunatament, iż-żmien ħalla l-effett tiegħu fuq dawn il-ħitan ta' difiża u jekk wieħed imur passiġġata, pereżempju fiż-żona fil-Għargħur magħrufa bħala top of the world, li hi verament sabiħa, tinduna bil-ħsarat f'dawn il-ħitan ta' difiża.

Jien, li m'iniex midħla ta' din iż-żona, ħadt pjaċir inżurha għax hija waħda mill-postijiet sigrieti l-aktar sbieħ ta' Malta.

Fil-fatt, inħeġġeġ lin-nies biex imorru s'hemm.

Però, kif għedt, hemmhekk hemm partijiet mill-Victoria Lines maqlugħin, b'ġebal nieżel u knaten imkissrin; verament hija xi ħaġa ta' qsim il-qalb.

Għalhekk, id-Direttorat tar-Restawr beda proġett biex jirrestawra dawn it-12-il kilometru tal-Victoria Lines.

Sur President, naf li l-Mosta hija għal qalbek ħafna u fil-fatt bdejna bir-restawr fuq in-naħa tal-Ġnien tal-Għarusa tal-Mosta.

Fil-fatt, jekk wieħed imur fil-ġnien illum isib li l-ġnien reġa' ngħata l-glorja tiegħu bis-saħħa ta' xogħol li wettaq il-Ministru Josè Herrera.

Hemm ukoll il-parti tal-Victoria Lines li tmiss mal-ġnien li ġiet restawrata kollha.

Dak huwa kollu xogħol li sar mid-Direttorat tar-Restawr.

Wara li għamilna r-restawr tal-ħajt tal-Victoria Lines li jmiss ma' Ġnien l-Għarusa tal-Mosta, qbadna l-parti tal-Għargħur fejn bdejna wkoll xogħol ta' restawr.

B'hekk hemm restawr li qed isir fuq żewġ bnadi u nittamaw li fil-futur li ġej ikun hemm ir-restawr tal-linja difensiva kollha.

Dan huwa proġett kbir li qed jieħu ż-żmien tiegħu, però ninsab kuntent li dan ix-xogħol qed isir mill-ħaddiema tad-Direttorat tar-Restawr.

L-Onor.

Interpellant staqsa kemm se jiġi jiswa dan il-proġett.

Fil-verità, dan il-proġett se jiġi jiswa l-mano d'opera tal-ħaddiema tad-Direttorat tar-Restawr stess, li huma fost l-aħjar ħaddiema fil-Mediterran f'dan is-settur, tant li għandhom fama straordinarja.

Kieku kellna noħorġu tender għall-privat, il-Bambin biss jaf il-valur li jiġi jiswa proġett ta' dan it-tip.

Nikkonkludi billi ngħid li l-Victoria Lines huma wħud mill-aktar siti importanti li għandna f'pajjiżna.

Kieku kellna nagħmlu lista tal-ewwel għaxar siti patrimonjali ta' valur f'pajjiżna, żgur li l-Victoria Lines ikunu fuq din il-lista.

Kien hemm dan is-sentiment min-nies li joqogħdu fin-naħa ta' fuq ta' Malta li l-Victoria Lines jiġu restawrati u fl-aħħar qed isir dan ir-restawr.

Dan qed nagħmluh b'ħafna impenn u għalhekk irrid nirringrazzja lill-ħaddiema tad-Direttorat tar-Restawr li bħalissa għaddejjin fuq 71 proġett ta' restawr, li hija xi ħaġa bla preċedent f'dan il-qasam f'pajjiżna.

Aktar ma nistaqsihom dwar restawr, dawn il-ħaddiema aktar qed jiġu lura u jgħiduli li jinsabu lesti jkomplu jagħmlu aktar xogħol ta' restawr.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Kif żgur jaf il-Ministru, ftit tax-xhur ilu l-Venice Commission fir-rapport tagħha rrakkomandat li jkun hemm bidla sħiħa fil-mod ta' kif jiġu appuntati l-membri tal-Ġudikatura.

Ftit tal-jiem ilu wkoll, l-organizzazzjoni Repubblika ppreżentat protest il-Qorti fejn talbet lill-Gvern biex iwaqqaf il-ħatra tal-membri tal-Ġudikatura sakemm ikun hemm il-bidla li qed titlob li ssir il-Venice Commission.

Jikkonferma l-Ministru l-ismijiet ta' persuni li qegħdin jiġu mxandra fil-mezzi tax-xandir li qed jiġu kkonsidrati biex jiġu elevati minn maġistrati għal imħallfin jew saħansitra jinħatru mħallfin jew maġistrat b'mod dirett?

X'inhi l-pożizzjoni uffiċjali tal-Gvern għat-talba li qed tagħmel l-organizzazzjoni Repubblika biex dawn il-ħatriet temporanjament jitwaqqfu sakemm ikun hemm il-bidla fis-sistema ta' kif isiru l-ħatriet?

OWEN BONNICI: Ilbiraħtlula attendejt għall-aħħar seduta tal-Imħallef Silvio Meli li minn hawnhekk nawguralu u nixtieqlu għomor twil u aktar xogħol għall-ġid tal-pajjiż.

Żgur li m'aħniex se nħalluh kwiet, imma se nagħtuh aktar x'jagħmel, għax huwa bniedem ta' integrità kbira li żgur fadallu ħafna x'jikkontribwixxi lill-pajjiż.

F'din l-aħħar seduta, l-Imħallef Meli qal xi ħaġa li apprezzajtha ħafna.

Huwa qal li fl-aħħar xhur kellu problema ta' saħħa u skuża ruħu ma' dawk kollha li minħabba f'hekk kellhom il-kawża tagħhom differita.

Fil-fatt l-Imħallef Meli ma kienx qed jaqdi d-doveri tiegħu għax, kif qal hu stess, kellu l-isfortuna li ħassu ħażin meta kien Spanja u ġie operat hemmhekk stess.

Ta' bniedem umli li hu, talab skuża lil dawk kollha li minħabba l-indispożizzjoni tiegħu, li żgur ma kenitx tort tiegħu, kellhom il-kawżi tagħhom differiti.

Fil-verità, kelli nies li jiġu għandi jgħiduli li kellhom kawża li kienet qed tiġi differita għalxejn.

Inċidentalment, l-Imħallef Meli, kif ġie lura Malta, kompla bis-seduti tiegħu.

Minkejja li kien fadallu ftit ġimgħat biex jirtira u allura seta' faċilment jgħid li l-aħħar ftit ġimgħat ma jaħdimhomx, m'għamilx hekk.

L-irġulija li għandu l-Imħallef Meli wasslitu biex xorta waħda jidħol għax-xogħol jisma' l-kawżi u jagħti s-sentenzi.

Qed ngħid dan kollu, għaliex fil-fehma tiegħi, tkun l-ikbar inġustizzja favur in-nies li jridu jinqdew mill-Qorti li kieku kellna, minħabba raġuni jew oħra, niffriżaw il-ħatriet tal-ġudikatura u lin-nies inħalluhom in abeyance, iperpru, bil-kawżi u d-dewmien jakkumulaw u n-nies jiġu mċaħħda mid-dritt ta' smigħ xieraq fi żmien raġonevoli.

Jekk wieħed jidħol f'Kastilja fil-kamra fejn jiltaqa' l-Kabinett isib inkwatru ta' kull Prim Ministru li kellha Malta.

Kull wieħed minn dawn il-Prim Ministri, Laburisti u Nazzjonalisti, meta ġew biex jaħtru ġudikant kienu jqumu filgħodu u jgħidlu li jridu lit-tali persuna biex jinħatar ġudikant.

L-unika eċċezzjoni minn dawn il-Prim Ministri kollha huwa l-Prim Ministru Joseph Muscat, għaliex hu kien mexxa 'l quddiem riforma li qbilna dwarha unanimament f'din il-Kamra, biex jinħatar kumitat magħmul minn nies indipendenti, fosthom il-Prim Imħallef, l-Awditur Ġenerali, l-Avukat Ġenerali, l-Ombudsman u l-President tal-Kamra tal-Avukati, biex persuna tkun tista' tinħatar ġudikant biss jekk ikollha l-approvazzjoni minn dan il-kumitat.

Issa, on paper, il-Prim Ministru jista' jagħżel li jinjora dak il-parir, imma jrid jiġi l-Parlament u jagħti spjega għalfejn qed jinjora dak il-parir.

Fil-prattika, bħala Gvern, aħna dejjem imxejna mal-pariri li tana dan il-kumitat, jiġifieri meta l-kumitat qalilna le, aħna ma pproċedejniex bil-ħatra.

Din hija d-differenza bejn x'kien isir qabel u x'qed isir illum.

Il-Venice Commission qalet li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

Kien ikollu raġun l-Onor.

Interpellant f'dak li qal kieku l-Venice Commission qalet li dan kien pass fid-direzzjoni l-ħażina!

Il-Venice Commission qalet li biex inkomplu ntejbu rridu nagħmlu pass ieħor u fil-fatt diġà kelli abbokkamenti ma' esponenti ewlenin fil-Partit Nazzjonalista dwar il-pass li jmiss.

L-argument tal-Onor.

Interpellant u nies oħrajn li qegħdin jgħidu li sakemm tagħmel it-tibdiliet, għandek tiffriża kollox u tagħti dahrek lin-nies kien ikun jagħmel sens kieku għamilna liġi li tefgħet kollox lura.

Kieku, pereżempju, żmantellajna l-Judicial Appointments Committee li kien hemm, l-Onor.

Interpellant kien ikollu raġun, imma fil-każ tagħna, dan ma seħħx.

Allura jista' xi ħadd ifehemni, għaliex is-sistema tal-lum hija agħar minn dik li writna fl-2013?

Illum għandna sistema aħjar milli kien hemm u l-Venice Commission Report jikkonferma dan kollu.

Jien fiduċjuż li huwa fl-interess tal-ġustizzja li jekk ikun hemm vakanzi, dawn jimtlew u mhux jibqgħu vojta.

X'se ngħid lin-nies li għandhom il-kawżi?

Ngħidilhom ma jagħtux kas li l-kawża qed tiġi differita u posposta fil-vojt, għaliex il-membri tal-Oppożizzjoni qegħdin jgħidu lill-Gvern li m'għandniex naħtru aktar ġudikanti.

Anke tifel tal-iskola jifhem dan li qed ngħid!

Għaliex is-sistema li kien juża l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kienet tajba u issa, f'daqqa waħda, saret ħażina għaliex hemm partit ieħor fil-gvern?

Għaliex l-Oppożizzjoni qed tgħid li s-sistema hija ħażina, meta aħna tejjibna fuq dak li kellhom huma meta kienu fil-gvern?

Issa jien nista' nieħu t-triq li noqgħod insemmi lil min ħatar Gvern Nazzjonalista, imma mhux se nagħmel dan, għax l-istorja turi li l-ħatriet li saru miż-żewġ naħat tal-Kamra, fil-maġġoranza assoluta tagħhom, kienu suċċess.

Nitkellem fuqi; jien kelli ħatriet li meta għamilthom ġejt ikkritikat bl-aħrax mill-Oppożizzjoni dwarhom.

Mur kellem l-avukati llum u jgħidulek li dawk il-ħatriet kienu tajbin.

U hekk nieħu gost, għaliex l-istorja turi li fil-mument li avukat jinħatar ġudikant, jinża' l-passat li kellu u jibda jaqdi funzjoni differenti bl-aħjar mod.

Inċidentalment, nieħu l-okkażjoni biex nawgura lill-Imħallef Lorraine Schembri Orland għall-ħatra tagħha, li wkoll kellha passat fil-politika f'partit differenti minn dak li nħaddan jien, imma meta nħatret imħallef, uriet li kapaċi taqdi d-doveri tagħha bl-aħjar mod.

Għalhekk m'għandix dubju li se tkompli taqdi d-doveri tagħha bl-aħjar mod issa li, f'Settembru li ġej, se tkun qed isservi fil-Qorti Ewropea.

Però meta l-Imħallef Schembri Orland se tħalli l-Qrati Maltin, jien irrid naħseb biex min għandu kawża quddiemha, isib hemm imħallef ieħor li jisma' l-kawżi tagħha.

Irrid nibgħat dan il-messaġġ li huwa fl-interess ta' kulħadd, li s-sistema tal-ġustizzja trid tibqa' għaddejja.

Wara kollox, dan kien ukoll suġġeriment tal-Venice Commission li qaltilna ċar u tond li għandu jkun hemm miżuri tranżitorji u diskussjonijiet biex is-sistema tal-ġustizzja tkompli timxi 'l quddiem u tissaħħaħ għat-titjib tas-saltna tad-dritt.

Sur President, qabel nagħlaq inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9607:

Kopja tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta għas-sena 2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Exemption Order IR 163/86/1 maħruġa fid-29 ta' Marzu, 2019 lil numru ta' uffiċjali tal-LAFICO sekondati ma' kumpaniji li fihom LAFICO għandha l-ishma, skont l-artikolu 12(2) tal-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123;

Ir-rapport annwali u financial statements għas-sena 2018 tal-Malta Development Bank; u

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Floriana għas-sena 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9608;

Kopja tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Ħamrun għas-sena 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9609;

Kopja tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Pietà għas-sena 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9610; u

Kopja tal-Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Marsa għas-sena 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9611.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Ministru Joe Mizzi.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AWTORITÀ

TAL-AMMINISTRAZZJONI

TAL-PASSIVITÀ

JOE MIZZI: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Amministrazzjoni tal-Passività.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Awtorità tal-Amministrazzjoni tal-Passività" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, skont il-ftehim li vverbalizzajna fis-seduta tal-bieraħ, qabel ma l-Kamra tgħaddi għad-diskussjoni fuq il-proġett tal-konnettività bejn Malta u Għawdex, se ngħaddu għall-ewwel item tal-Ordnijiet tal-Ġurnata, li huwa t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali.

Jekk tintalab division, din tittieħed f'din is-seduta stess.

L-ISPEAKER: Mela l-Kamra tgħaddi mill-ewwel għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ISPEAKER: Insejjaħ lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, iressaq it-Tielet Qari.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, bil-permess tiegħek, ninforma lill-Kamra li l-Oppożizzjoni mhux se titlob Division, imma se tivvota favur.

Però rridu nagħmluha ċara li bħala Oppożizzjoni ninsabu diżappuntati għall-fatt li lbieraħ ressaqna numru ta' emendi fi stadju ta' Kumitat u, sfortunatament, il-Gvern rema l-emendi li ressaqna.

Qed ngħid dan biex tkun on record li l-Gvern baqa' jinsisti li jneħħi l-hamlets, apparti li kellna emendi oħrajn relatati mas-sigurtà u l-infurzar li l-Gvern ma laqagħhomx.

Minkejja dan, l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

OWEN BONNICI: Sur President, nilqa' l-fatt li l-Oppożizzjoni se tivvota favur.

Però ma nilqax il-fatt li l-Oppożizzjoni qed tpinġi stampa daqslikieku bħala Gvern m'aċċettajna xejn mill-proposti tal-Oppożizzjoni.

Kien hemm diskussjonijiet qabel il-laqgħa tal-bieraħ, fejn kien hemm proposti li ħadniehom on board u kien hemm proposti li dwarhom ma qbilniex.

Ippruvajna naslu għall-kompromess u l-Oppożizzjoni ma qablitx fuq il-kompromess.

Però b'mod ġenerali, nilqa' l-fatt li l-Oppożizzjoni se tivvota favur u nirringrazzjaha tas-sehem li tat, biex b'hekk se jkollna liġi aħjar milli kellna qabel beda dan id-dibattitu parlamentari.

L-ISPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 336" ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet darba u għadda.

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, issa l-Kamra tgħaddi għad-diskussjoni fuq il- Mozzjoni Nru 233 kif tidher fuq l-aġenda.

Il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

MOZZJONI DWAR IL-PROĠETT

TA' KONNETTIVITÀ PERMANENTI BEJN MALTA U GĦAWDEX

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Sur President, nipproponi din il-mozzjoni:

Din il-Kamra tagħraf li l-proġett ta' konnettività permanenti bejn Malta u Għawdex huwa parti mill-Manifest Elettorali tal-Gvern u approvat mill-maġġoranza tal-poplu, kif ukoll kien parti mill-Manifest Elettorali tal-Oppożizzjoni għal aktar minn darba;

Tfakkar fil-miri, prinċipji u obbligi speċifikati mill-Gvern u l-Oppożizzjoni dwar l-intenzjoni tagħhom li dan il-proġett ta' konnessjoni permanenti bejn iż-żewġ gżejjer effettivament ikompli miexi 'l quddiem biex finalment isir realtà.

Dan kollu qed jitwettaq bl-akbar reqqa u attenzjoni fl-aħjar interess ta' pajjiżna u skont ir-regoli tal-ippjanar u l-ambjent ta' Malta kif ukoll tal-Unjoni Ewropea;

Tinnota li b'konsegwenza tal-fatt li dan huwa proġett li fih diversi fażijiet, li ttellaq fil-Leġiżlatura bejn l-2008 u l-2013, li studji estensivi dwaru bdew fil-Leġiżlatura bejn l-2013 u l-2017, u li minħabba l-perjodu biex ikun implimentat jolqot iżjed minn leġiżlatura waħda;

Peress li l-istudji tekniċi, ambjentali u soċjali u oħrajn - liema studji qegħdin u għandhom jibqgħu jkunu ppubblikati skont iż-żminijiet stipulati fil-proċessi rispettivi - jindikaw illi l-aktar mod teknikament vijabbli biex ikun hemm konnessjoni permanenti bejn Malta u Għawdex hija mina taħt il-baħar;

Tilqa' li l-Gvern diġà ħabbar li se jkun qed jingħata servizz ta' trasport pubbliku b'xejn permezz ta' din il-konnessjoni, u se jkompli jżomm il-bieb miftuħ għal żviluppi ġodda, fosthom dawk rigward trasport tal-massa;

Għalhekk, din il-Kamra:

Waqt li tirrikonoxxi l-isfidi li jġib miegħu dan il-proġett, fosthom il-materjal li se jiġi ġġenerat u x'se jsir minnu, u l-impatt fiċ-ċirkolazzjoni f'Għawdex;

Tenfasizza li matul l-implimentazzjoni għandu jiġi żgurat li dan il-proġett jitwettaq bl-aktar mod sostenibbli fl-aħjar interess tal-familji u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku f'Għawdex fl-isfond tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, waqt li wkoll jiġi ppreservat il-ġmiel naturali u l-identità kulturali u ambjentali tal-istess gżira;

Tħeġġeġ lill-Gvern ikompli għaddej bit-tħejjijiet kollha neċessarji biex jitwettaq dan il-proġett skont il-liġijiet u regoli kollha pertinenti;

Tirriżolvi l-appoġġ sħiħ tagħha għal dan l-imsemmi proġett.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li l-ħin għad-diskussjoni fuq din il-mozzjoni huwa sas-7.00 p.m. bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bil-ftuħ u għeluq tal-Gvern.

Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, għandi l-unur li għan-nom tal-Gvern qed niftaħ dibattitu dwar din il-mozzjoni li mhux biss hija storika, imma qed tissiġilla l-impenn tal-Gvern kollu għall-proġett tal-konnettività bejn iż-żewġ gżejjer.

Nemmen li għalkemm dan huwa proġett ta' fejda għall-pajjiż kollu fuq livell nazzjonali, bħala Ministeru għal Għawdex qegħdin naraw li dan il-proġett huwa komponent kruċjali għall-iżvilupp reġjonali ta' Għawdex.

Għalhekk din il-mozzjoni ġiet iffirmata minni bħala l-Ministru responsabbli minn Għawdex u l-iżvilupp tal-gżira Għawdxija.

F'din il-mozzjoni qegħdin nitolbu li l-Kamra tagħti appoġġ sħiħ għal dan il-proġett, għal diversi raġunijiet.

L-ewwel nett, kif qed jingħad fil-mozzjoni stess, din kienet proposta kemm tal-Gvern kif ukoll tal-Oppożizzjoni fil-manifesti elettorali rispettivi.

Għalhekk, dawk kollha li kkontestejna u ġejna eletti matul din il-leġiżlatura għandna l-obbligu li nimxu ma' dak li jgħidu l-manifesti rispettivi tagħna.

It-tieni punt, dan huwa proġett li beda taħt amministrazzjoni Nazzjonalista permezz tal-istudji li saru u issa qed jitkompla u se jitwettaq minn dan il-Gvern.

Dan ifisser li hemm element ta' kontinwità.

It-tielet punt, peress li dan huwa proġett massiċċ u ta' ċerta portata, irid jinfirex fuq aktar minn leġiżlatura waħda.

Għawdex illum mhuwiex Għawdex tal-bieraħ, u Għawdex ta' għada rriduh ħafna aħjar minn Għawdex tal-lum.

Illum Għawdex m'għadux jitmexxa minn mument għall-ieħor, nindirizzaw biss il-kriżijiet tal-mument, imma qegħdin naħdmu bi pjan fit-tul biex jibbenefika mill-ġid li qed jiġi ġġenerat fuq livell nazzjonali.

Minn diversi studji li saru ġie kkonfermat li bil-proġett tal-mina se jkollna aktar investiment, aktar impjiegi ta' kwalità, inqas telf ta' ħin u aktar profitti għall-imprendituri u s-settur privat li jwasslu għal pagi ogħla u kondizzjonijiet ta' xogħol aħjar għall-ħaddiema tagħna.

Fuq kollox, aktar nies se jirbħu ħin li jistgħu jqattgħuh mal-familji tagħhom, għaliex b'saħħtu kemm hu b'saħħtu l-argument ekonomiku, dejjem jirbaħ l-argument fuq livell uman.

Jien, bħal sħabi kollha l-Għawdxin, ilni snin ġejja u sejra Malta u għalhekk nifhem it-tbatija kbira li jgħaddu minnha l-Għawdxin.

Uliedi wkoll dalwaqt jibdew jitilqu lejn Malta biex jistudjaw u bħal kull omm oħra se toħroġ qalbi magħhom, bħalma toħroġ qalb kull omm u missier li ta' kull filgħodu nħallu lil uliedna reqdin u naslu lura d-dar meta jkunu kważi waslu biex jorqdu.

Għalhekk, apparti li dan il-proġett se jgħaqqad fiżikament lill-gżejjer tagħna, se jkun qed jgħaqqad ukoll lill-familji tagħna.

Però f'okkażjoni bħal din, irrid nindirizza wkoll xi punti li qegħdin iqumu u li nħoss li għandhom jiġu indirizzati.

L-ewwel nett, irrid insemmi l-preokkupazzjonijiet li qegħdin jiġu mxandra anke b'mod pubbliku li permezz tal-mina Għawdex se jimtela bin-nies u bil-karozzi, se jiġi estensjoni ta' Malta, se jkollna żvilupp sfrenat u li konsegwenza t'hekk se jkun hemm impatt fuq il-valur tal-proprjetà.

Dawn il-preokkupazzjonijiet ħarġu b'mod ċar fl-eżerċizzju tas-social impact assessment, liema tħassib ġie evalwat u saru wkoll ir-rakkomandazzjonijiet.

Fost l-oħrajn, f'Għawdex irid ikollna struttura b'saħħitha li tkun watchdog biex dawn il-preokkupazzjonijiet jiġu mħarsa.

Fil-fatt dan se jkun ir-rwol tal-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, li rrid ngħid li hija ħasra li l-Oppożizzjoni vvotat kontra tagħha.

Fost l-oħrajn, din l-awtorità se jkollha r-responsabbiltà tal-implimentazzjoni tal-istrateġija għall-iżvilupp reġjonali ta' Għawdex biex Għawdex jimxi 'l quddiem b'mod sostenibbli.

Din l-istrateġija qed tissemma wkoll fil-mozzjoni u fost il-pilastri ewlenin tagħha, hemm il-protezzjoni tal-ambjent, ir-ruralità u l-identità kulturali, ambjentali u naturali ta' Għawdex.

Bħala Gvern, se nkunu ggwidati minn dawn il-prinċipji li qegħdin inqisuhom bħala kardinali.

Huwa fatt li Għawdex diġà qed jinbidel għall-aħjar u bl-inizjattivi li qegħdin nieħdu qegħdin naraw ir-riżultati.

Irrid ngħid li matul l-2018 Għawdex kellu l-ikbar rata ta' tkabbir ekonomiku, l-ikbar ammont ta' turisti li qatt żaru lil Għawdex, l-inqas rata ta' qgħad u erġajna rajna investiment barrani wara ħafna snin, liema investiment mistenni jiżdied permezz tal-fibre optic cable.

Mill-figuri tal-ewwel kwart ta' din is-sena, diġà qed naraw li se jkollna riżultati aħjar mis-sena ta' qabel.

Dan għaliex qegħdin ninvestu ħafna biex nistabbilixxu lil Għawdex mhux biss bħala destinazzjoni turistika, imma wkoll bħala destinazzjoni għall-investiment f'setturi ġodda, fosthom is-settur tas-saħħa, it-teknoloġija tal-informatika, ir-riċerka u l-innovazzjoni.

Dan ifisser aktar influss ta' nies lejn Għawdex.

Fil-fatt fl-ewwel kwart ta' din is-sena rajna li l-Gozo Channel żiedet l-operat tagħha bi 2.3% u kellna wkoll żieda ta' 7.1% fil-vetturi, meta mqabbel mal-istess żmien tas-sena l-oħra.

Dan ifisser li aktar nies qegħdin jiġu Għawdex.

Ovvjament, man-nies qegħdin jiġu wkoll aktar karozzi u dan qed iġib piż fuq l-infrastruttura ta' Għawdex li diġà qed ikollu effett.

Hawnhekk jidħol proprju r-rwol tal-Ministeru għal Għawdex li jrid jilqa' aktar għall-effetti negattivi li n-numri jġibu magħhom.

Fil-fatt diġà bdejna nimplimentaw id-decarburization strategy u fost diversi inizjattivi, se jkollna l-ewwel electric buses biex nibdew naqilbu għal aktar vetturi elettriċi bħala parti mill-multimodal shift strategy.

Parti oħra mill-istrateġija hija li jkollna trasport pubbliku mingħajr ħlas lejn postijiet f'Malta, kif ħabbar il-Prim Ministru u kif għandna msemmi f'din il-mozzjoni.

Għandna wkoll il-proġett tal-Park and Ride li allineanieh mal-proġett tal-mina billi biddilna l-post maħsub għalih biex ikun qrib il-bokka tal-mina.

Hemm ukoll proġetti ambjentali.

Din il-ġimgħa stess, flimkien mal-Onor.

Aaron Farrugia, ħabbarna investiment ta' €10 miljuni minn fondi Ewropej għar-ruralità fil-kampanja u l-pajsaġġ Għawdxi.

Irridu niftakru wkoll f'dawk l-Għawdxin li minħabba r-realtajiet tal-lum qegħdin jibqgħu jgħixu Malta wara li jtemmu l-istudji tagħhom.

Dan ifisser li Għawdex qed jitlef lill-Għawdxin, apparti l-fatt li għandna familji mifrudin għaliex uliedhom qed jgħixu Malta.

Fost l-oħrajn, għandna ġenituri u anzjani waħedhom.

Għalhekk wieħed irid iħares ukoll lejn l-impatt soċjali u uman.

Għandna wkoll realtà oħra: dik ta' min, jiflaħ jew ma jiflaħx, irid jaqsam bilfors lejn Malta.

Hemm imbagħad persuni li ma jifilħux jaqsmu bil-baħar u minħabba dawn iċ-ċirkostanzi qed jitfgħu l-ankri f'Malta, għaliex ma jkunux jistgħu jkampaw ma' din it-tip ta' ħajja.

Dan ifisser li dawn il-persuni mhux qed jinvestu f'Għawdex u għalhekk mhux qegħdin jikkontribwixxu b'mod ekonomiku, lanqas inkwantu ta' parteċipazzjoni.

Dan huwa l-fenomenu tal-brain drain li ilna tant snin nitkellmu dwaru, liema fenomenu wassal biex illum f'Għawdex għandna popolazzjoni aktar anzjana mill-medja nazzjonali.

Għalkemm fiha nnifisha din is-sitwazzjoni tista' titqies bħala opportunità biex noħolqu aktar impjiegi u investiment fejn jidħlu s-servizzi għall-anzjani, ma rridux nillimitaw ruħna għal dawn is-setturi biss.

Biex ikollna diversifikazzjoni ekonomika għandna bżonn diversi ħiliet f'setturi differenti, emerġenti u innovattivi.

Jekk irridu żieda u tkabbir fl-impjiegi ta' kwalità, irid ikollna l-kapital uman meħtieġ biex nagħmlu dan.

Jekk se jibqa' jkollna ż-żgħażagħ Għawdxin jgħixu f'Malta, żgur li ma jistax ikollna ċertu investiment.

Għalhekk, il-benefiċċji ta' dan il-proġett huma ovvji u Għawdex għandu bżonnhom illum qabel għada.

Dwar il-fatt li aktar nies se jixtru proprjetà f'Għawdex b'konsegwenza tal-mina hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt li jkun hemm proposti li jkun hemm ripopolazzjoni hija xi ħaġa tajba.

Infakkar li dan il-Gvern daħħal miżura biex min jixtri proprjetà f'Għawdex iħallas rata ta' taxxa aktar favorevoli.

Fir-rigward tal-iżvilupp, bħala Gvern se nkomplu nisħqu fuq żvilupp sostenibbli.

Dan il-proġett tal-mina jrid ikun sostenibbli u jien l-ewwel waħda ma rridx li Għawdex isir sempliċement estensjoni ta' Malta u ma rridx nara konkrit ma' kullimkien, imma rrid nara żvilupp li huwa bżonjuż u kompatibbli ma' Għawdex.

Għal dawk li qegħdin jinkwetaw dwar l-iżvilupp żejjed, ngħid li hawn tidħol ir-responsabbiltà tagħna l-Għawdxin.

Jiena ngħid li Għawdex jinbidel jekk u kif irridu aħna l-Għawdxin.

Għalhekk irridu nkunu minn ta' quddiem nett biex nipproteġu lil Għawdex minn dawk l-affarijiet li ma rridux.

Nixtieq ngħid kelmtejn fil-qosor dwar l-impatt ta' dan il-proġett fuq il-Gozo Channel.

Minn hawnhekk, irrid ngħid li ebda ħaddiem tal-Gozo Channel mhu se jitlef l-impjieg tiegħu minħabba l-proġett tal-mina.

Dan għaliex bil-proġett tal-mina u mingħajru, il-Gozo Channel ma tistax tibqa' kif nafuha llum.

Għalhekk, bħala Gvern, diġà bdejna l-proċess ta' diversifikazzjoni, għax irridu naraw Gozo Channel aktar effiċjenti, b'livell ta' servizz aktar kwalitattiv, fejn qed neżaminaw it-ticketing system, iż-żieda fil-flotta permezz tar-raba' vapur u l-fast ferry.

Dan kollu juri li qed naraw l-istampa kollha u kull pass li qed isir huwa meqjus u kkalkolat.

Sur President, bl-aktar mod ġenwin nemmen fil-potenzjal ta' dan il-proġett.

Għalhekk nappella għar-responsabbiltà kollettiva biex naraw li dan il-proġett iseħħ b'rispett lejn l-interessi ta' Għawdex, tal-Għawdxin, però fuq kollox, ta' wliedna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, illum, din il-Kamra għandha okkażjoni tajba biex niddiskutu l-aċċessibbiltà ta' Għawdex li kull meta nitkellem dwarha nħobb ngħid li hija l-lifelink ta' Għawdex u tal-Għawdxin.

Dan għaliex Għawdex u l-Għawdxin jiddependu kważi totalment mill-aċċessibbiltà bejn iż-żewġ gżejjer, li matul is-snin tjiebet, għax kull Gvern ipprova jara x'jista' jagħmel biex ikompli jtejjibha.

L-aħħar darba li l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, għamel investiment qawwi ħafna f'vapuri ġodda, terminals, toroq li jwasslu għall-portijiet, kif ukoll fuq il-portijiet.

Però huwa fatt li dejjem jibqa' x'tagħmel biex din l-aċċessibbiltà tkun l-aħjar possibbli.

Għalhekk il-fatt li llum għandna quddiemna din il-mozzjoni li tħeġġeġ lill-Gvern biex ikompli għaddej bil-ħidma fuq il-permanent link bejn Malta u Għawdex hija xi ħaġa pożittiva li tista' tagħti l-opportunità lil din il-Kamra li tiddiskuti l-aċċessibbiltà u ssib is-soluzzjonijiet bi qbil.

Personalment, dan huwa mument importanti, għax wara disa' snin qed nara l-proċess biex ikun hemm permanent link bejn Malta u Għawdex jieħu ċerta żvolta ġdida.

Fl-2010 niftakar li kont mort fil-Kabinett bi proposta biex jibdew l-istudji dwar dan il-permanent link.

Dakinhar mhux kulħadd kien jaqbel, anzi kien hemm ċertu xettiċiżmu, għax kien hemm min kien jgħid li din hija ħolma li ma tistax issir.

Però dakinhar konna kkonvinċejna biex jibdew l-istudji u fl-2011 il-kumpanija Mott MacDonald, inkarigata mill-Kummissjoni Ewropea bdiet il-ħidma tagħha fuq il-pre-feasibility study dwar link bejn iż-żewġ gżejjer.

Dak ir-rapport, li kien ġie ppubblikat, kien wera li l-aħjar għażla hija sub-sea tunnel li tgħaqqad iż-żewġ gżejjer.

Dak kien l-ewwel pass importanti fi proċess twil.

Il-Ministru għal Għawdex għamlet referenza li dan mhuwiex proċess ta' leġiżlatura waħda, imma huwa proċess li jmiss diversi leġiżlaturi.

Fil-fatt, diġà mess tliet leġiżlaturi, għax hawn qegħdin nitkellmu fuq l-aħħar leġiżlatura ta' Gvern Nazzjonalista u din hija t-tieni leġiżlatura ta' Gvern Laburista.

M'għandix dubju li jekk dan il-proġett ikompli għaddej, se jmiss iżjed minn din il-leġiżlatura li ġejja u, possibbilment, anke ta' wara.

Għalhekk huwa importanti li jkun hemm direzzjoni u diskussjoni tajba dwar dan il-proġett.

Niftakar ukoll li dakinhar konna stedinna f'pajjiżna lill-President tat-Tunnelling Association Dinjija, il-Prof.

Eivind Grov, li kien beda jagħtina l-pariri dwar dan il-proġett.

Nieħu pjaċir ninnota li llum il-Gvern qed jerġa' juża l-expertise ta' dan il-professur fuq dan proġett.

Fil-mozzjoni naqraw ukoll li ż-żewġ partiti inkludew din il-proposta tal-permanent link fil-programmi elettorali tagħhom.

Fil-fatt fl-elezzjoni tal-2017, iż-żewġ partiti wiegħdu b'mod ċar permanent link bejn Malta u Għawdex u li jkomplu l-istudji u l-ħidma fuq dan il-proġett.

Kien il-Partit Nazzjonalista li fl-elezzjoni tal-2013 tkellem dwar dan il-proġett b'mod ċar.

Forsi dakinhar il-Partit Laburista kien għadu xi ftit xettiku, imma mbagħad aktar m'għadda ż-żmien, aktar rajna liż-żewġ partiti jikkonverġu u jaħdmu fuq l-istess linja.

Wara l-elezzjoni tal-2013, kellna tliet snin li fihom il-Gvern mar f'direzzjoni oħra, studja l-possibbiltà ta' pont bejn Malta u Għawdex.

L-istudju kien sar minn kumpanija Ċiniża.

Fl-opinjoni tiegħi ħlejna ż-żmien, però forsi dan sewa wkoll għax wera li l-aħjar għażla kienet is-sub-sea tunnel kif kien ikkonkluda r-rapport ta' Mott MacDonald li kien sar fl-2011/2012.

Għalhekk, iva, il-commitment politiku qiegħed hemm miż-żewġ naħat.

Sussegwentement, Transport Malta u l-Gozo Business Chamber kienu ħejjew rapport importanti ħafna, li huwa ppubblikat u għalhekk jista' jinqara minn kulħadd.

Dan ir-rapport sar mill-ekonomista Gordon Cordina u fih joħroġ ċar li l-vijabilità ekonomika u soċjali ta' sub-sea tunnel bejn Malta u Għawdex hija l-aħjar għażla, hija vijabbli u jkollha l-inqas impatti u diversi aspetti pożittivi.

Nissuġġerixxi lil min hu interessat li jaqra dan ir-rapport, għax jidħol fid-dettall dwar kif se tiġi affettwata l-ekonomija Għawdxija, l-ekonomija nazzjonali u l-ħin li wieħed jiffranka meta jkun hemm dan il-proġett, fost diversi aspetti oħrajn.

Ir-rapport kompla jikkonferma li l-mina hija l-aktar għażla vijabbli għall-aħjar aċċessibbiltà bejn iż-żewġ gżejjer.

Forsi jkun hemm min jistaqsi dwar x'jaħsbu n-nies dwar dan il-proġett.

Għalhekk tajjeb li nikkwota surveys xjentifiċi li saru dwar dan il-proġett.

L-ewwel nett, għandna survey li kien sar meta bdejna bil-proposta fl-2010; kien ġie kkummissjonat survey lill-Allied Consultants.

Dakinhar il-konċett tal-mina kien għadu fl-infanzja tiegħu, però 70% tad-900 persuna li pparteċipaw f'dan l-istudju qalu li huma favur mina bejn Malta u Għawdex.

Interessanti li fis-surveys kollha li saru, il-persuni ta' taħt il-45 sena kienu ħafna aktar favur dan it-tip ta' proġett minn dawk ta' 'l fuq minn 60 sena.

F'Settembru li għadda mbagħad, kien sar market research minn Dr Vincent Marmarà li ra x'inhi l-pożizzjoni f'Malta u x'inhi l-pożizzjoni fost l-Għawdxin dwar dan il-proġett.

Meta tieħu l-medja tal-Maltin u l-Għawdxin, kien hemm 83% li kienu favur dan it-tip ta' proġett.

F'dan l-istudju joħroġ ukoll li dawk iżgħar fl-età kienu l-aktar favur dan it-tip ta' proġett.

Saru wkoll diversi surveys mill-midja, li huma pubbliċi u għalhekk b'search fil-Google wieħed jista' jaċċessahom.

Se nikkwota s-survey li sar mill-ġurnal Malta Today fl-24 ta' Novembru 2018, fejn żewġ terzi tal-Maltin u l-Għawdxin li ġew intervistati kienu favur dan il-proġett.

F'Għawdex, kien hemm 67% favur u 9% biss kontra, waqt li 23% ma kenux deċiżi, jiġifieri la huma favur u lanqas kontra.

Meta tieħu l-figura b'mod nazzjonali ssib li kien hemm 66% favur u 24% kontra.

Għalhekk minn dan is-survey joħroġ li għalkemm jinstemgħu aktar dawk li jitkellmu kontra dan it-tip ta' proġett, il-figuri qed juru mod ieħor.

Jien nistieden lil dawn in-nies li huma kontra dan il-proġett biex jaraw aħjar ir-rapporti li diġà ġew ippubblikati u se jiġu ppubblikati biex ikollhom stampa aktar ċara.

Naħseb li l-poplu Malti u Għawdxi qed jistenna dan il-proġett nazzjonali, li mhuwiex proġett ta' Għawdex biss, imma l-aktar li se jolqot se jkun lil Għawdex u lill-Għawdxin.

Għalhekk dak li qed jgħidu l-Għawdxin f'dawn is-surveys xjentifiċi għandu jingħata ċertu piż.

Forsi jkun hemm min jistaqsi: Dan il-proġett huwa bżonjuż għal Għawdex?

Dan il-proġett fih aktar vantaġġi milli żvantaġġi?

Meta tara l-istudji li diġà saru u ġew ippubblikati huwa ċar li dan il-proġett fih aktar vantaġġi milli żvantaġġi, anzi l-vantaġġi jiżbqu bil-bosta l-iżvantaġġi li jista' jkun fih dan it-tip ta' proġett.

M'hawn l-ebda proġett jew inizjattiva b'vantaġġi biss!

Wieħed irid ipoġġi f'miżien kemm il-vantaġġi kif ukoll l-iżvantaġġi.

L-appell tiegħi lill-Gvern hu biex minbarra l-istudji li diġà ġew ippubblikati, ma jiddejjaqx jippubblika studji oħrajn u jagħmel sessjonijiet ta' informazzjoni, bħalma għamilna aħna meta konna fil-gvern, biex il-pubbliku jkun mgħarraf aħjar.

Il-Gvern m'għandux jiddejjaq jiffaċċja lill-pubbliku u jispjegalu b'mod ċar, fejn l-abjad jgħidlu abjad u l-iswed jgħidlu iswed.

Fejn hemm problema, irridu ngħidu li hemm problema.

M'hawn l-ebda proġett li m'għandux problemi!

Għalhekk inħeġġeġ lill-Gvern li jkompli bil-proċess ta' konsultazzjoni wiesgħa li tinvolvi lil kulħadd, għax m'għandix dubju li ħafna aktar nies se jifhmu l-importanza ta' dan il-proġett.

Hawn irrid nieħu spunt minn dak li qalet il-Ministru għal Għawdex.

F'Għawdex hemm statistika li hija pożittiva, però fl-istess ħin hija inkwetanti.

Il-Ministru għamlet referenza għal kif il-popolazzjoni f'Għawdex qed issir aktar anzjana.

Ir-raġuni hija li ħafna koppji żgħar Għawdxin qed jiddeċiedu li jiffissaw r-residenza tagħhom f'Malta, għax jaħdmu f'Malta u ma jaffordjawx li jagħmlu ħames sigħat jew aktar kuljum ta' vjaġġar għal ħajjithom kollha!

Ovvjament, din id-diffikultà tiġbidhom lejn Malta.

Dan il-proġett joffri soluzzjoni lill-Għawdxin li filwaqt li jkomplu jistudjaw, jaħdmu u jfittxu xogħlijiet b'pagi aħjar, anke f'Malta, ma ma jkunux preklużi milli jiffissaw ir-residenza tagħhom f'Għawdex.

Jien, bħala Għawdxi, ma rridx li Għawdex jispiċċa dar tal-anzjnai!

Jien, bħala Għawdxi, irrid li Għawdex ikun soċjetà vibranti, fejn hemm il-ħajja anke mit-tfal u ż-żgħażagħ.

Dawn huma sfidi li rridu nindirizzawhom bi proġetti fit-tul biex nassiguraw li nsibu l-aħjar soluzzjonijiet.

Ħa nagħti eżempju ta' ħaddiem jew student Għawdxi biex min qed jismagħna jifhem l-argument li qed nipprova nagħmel.

Illum in-numru ta' ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta mal-Gvern ittrippla, minn kważi 500 tela' għal 1,500 Għawdxi.

Dan barra madwar 1,300 student Għawdxi li qed jistudjaw fl-Università ta' Malta u eluf oħrajn li jaħdmu fil-privat f'Malta.

Dawn il-ħaddiema jagħmlu miżerjament madwar 15-il siegħa ta' vjaġġar fil-ġimgħa.

Ħaddiem Għawdxi li jaħdem f'Malta jagħmel jumejn xogħol iżjed minn ħaddiem Malti, jiġifieri l-ħaddiem Għawdxi qisu qed jaħdem tmien sigħat is-Sibt u l-Ħadd ukoll!

Biex nindirizzaw din is-sitwazzjoni, bilfors irridu nieħdu deċiżjoni għaqlija li Gvern Nazzjonalista kien diġà imbarka fuqha u kien miexi f'dik id-direzzjoni.

Nista' nsemmi wkoll il-kwestjoni tal-extra cost għan-negozji, il-kwestjoni tal-kera f'Għawdex u elf ħaġa oħra, però m'għandix il-ħin li nagħmel dan.

Dawn huma argumenti li żgur se nisimgħu aktar dwarhom fid-dibattitu tal-lum.

Bħala Oppożizzjoni, fil-prinċipju, qed naqblu ma' din il-mozzjoni.

Però nixtiequ nressqu xi emendi li jagħmlu din il-mozzjoni aktar ċara u b'saħħitha, li toqrob aktar lejn dak li jixtiequ n-nies.

Għaldaqstant, Sinjura President, flimkien mal-Onor.

David Stellini u l-Onor.

Toni Bezzina qed nipproponi din l-emenda:

"B'referenza għall-Mozzjoni 233 imressqa mill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u l-Proġetti Kapitali, l-Onor.

Ian Borg, u l-Ministru għal Għawdex, l-Onor.

Justyne Caruana, nhar id-9 ta' April 2019:

Fit-tieni paragrafu tal-mozzjoni għandu jitneħħa l-kliem:

"Dan kollu qed jitwettaq bl-akbar reqqa u attenzjoni fl-aħjar interess ta' pajjiżna u skont ir-regoli tal-ippjanar u l-ambjent ta' Malta kif ukoll tal-Unjoni Ewropea;"

u minflok għandu jidħol il-kliem:

"Il-Kamra teżiġi illi għandu jiġi żgurat li dan kollu jitwettaq bl-akbar reqqa u attenzjoni fl-aħjar interess ta' pajjiżna u skont ir-regoli tal-ippjanar u l-ambjent ta' Malta kif ukoll tal-Unjoni Ewropea, inkluż l-istudji kollha neċessarji u pertinenti bħalma huma l-Environmental Impact Assessment u l-iStrategic Environment Assessment, u b'rispett sħiħ lejn il-ġid komuni u l-interess tal-pajjiż;".

- din l-emenda qed tispjega iżjed u tagħti iżjed saħħa lil din il-mozzjoni u mhi qed tbiddel xejn mis-sustanza; l-emenda qed tinforza dak li diġà hemm fil-mozzjoni biex nassiguraw u nserrħu moħħ il-poplu Malti u Għawdxi -

Fir-raba' paragrafu tal-mozzjoni għandu jitneħħa l-kliem:

"Peress li l-istudji tekniċi, ambjentali u soċjali u oħrajn, liema studji qegħdin u għandhom jibqgħu jkunu ppubblikati skont iż-żminijiet stipulati fil-proċessi rispettivi jindikaw illi l-iktar mod teknikament vijabbli biex ikun hemm konnessjoni permanenti bejn Malta u Għawdex hija mina taħt il-baħar;"

u minflok għandu jidħol il-kliem:

"Peress li l-istudji tekniċi, ambjentali, ġeoloġiċi u soċjali li saru s'issa u oħrajn, liema studji wħud minnhom u mhux kollha ġew ippubblikati u li tali li gew ippubblikati jindikaw illi l-iktar mod teknikament vijabbli biex ikun hemm konnessjoni permanenti bejn Malta u Għawdex hija mina taħt il-baħar, l-Oppożizzjoni tesiġi illi l-istudji kollha (inkluż dawk li għad iridu jsiru) għandhom jibqgħu jkunu ppubblikati minnufih malli jitlestew;".

- din l-emenda torbot ma' dak li diġà sostnejt dwar l-importanza li l-istudji jiġu ppubblikati biex inkunu nafu eżatt l-affarijiet kif inhuma; żgur li se jkun hemm xi problemi, imma meta npoġġu kollox f'miżien, m'għandix dubju li se jirriżulta li dan il-proġett għandu ħafna aktar vantaġġi milli żvantaġġi -

Fil-ħames paragrafu tal-mozzjoni għandu jitneħħa l-kliem:

"Tilqa' li l-Gvern diġà ħabbar li se jkun qed jingħata servizz ta' trasport pubbliku b'xejn permezz ta' din il-konnessjoni, u se jkompli jżomm il-bieb miftuħ għal żviluppi ġodda, fosthom dawk rigward trasport tal-massa."

u minflok għandu jidħol il-kliem:

"Tilqa' li l-Gvern diġà ħabbar li se jkun qed jingħata servizz ta' trasport pubbliku b'xejn permezz ta' din il-konnessjoni, u se jkompli jżomm il-bieb miftuħ għal żviluppi ġodda, fosthom dawk rigward trasport tal-massa bejn Malta u Għawdex inkluż bl-użu tal-istess mina taħt il-baħar kif ukoll soluzzjoni għal trasport tal-massa fuq skala nazzjonali.".

Fis-seba' paragrafu tal-mozzjoni wara l-frażi "f'Għawdex" għandu jidħol il-kliem "kif ukoll f'Malta"".

- din l-emenda tirrigwarda l-istudji dwar it-traffiku -

Fit-tmien paragrafu tal-mozzjoni għandu jitneħħa l-kliem:

"Tenfasizza li matul l-implimentazzjoni għandu jiġi żgurat li dan il-proġett jitwettaq bl-aktar mod sostenibbli fl-aħjar interess tal-familji u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku f'Għawdex fl-isfond tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, waqt li wkoll jiġi ppreservat il-ġmiel naturali, l-identità kulturali u ambjentali tal-istess gżira."

u minflok għandu jidħol il-kliem:

"Tesiġi li matul l-implimentazzjoni għandu jiġi żgurat li dan il-proġett jitwettaq bl-aktar mod sostenibbli fl-aħjar interess tal-familji u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku f'Għawdex fl-isfond tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, waqt li wkoll jiġi ppreservat il-ġmiel naturali, l-identità kulturali u ambjentali tal-istess gżira, u jigi żgurat illi l-vantaġġi huma ferm ikbar mill-iżvantaġġi li l-proġett jista' joħloq;".

Fid-disa' paragrafu tal-mozzjoni għandu jitneħħa l-kliem:

"Tħeġġeġ lil Gvern ikompli għaddej bit-tħejjijiet kollha neċessarji biex jitwettaq dan il-proġett skont il-liġijiet u regoli kollha pertinenti;"

u minflok għandu jidħol il-kliem:

"Tesiġi li l-Gvern minnufih jippubblika l-istudji kollha li diġà tlestew, kif ukoll ikompli għaddej bl-istudji neċessarji u minnufih jippubblika l-istess studji ġaladarba jitlestew;

Tsżiġi li l-Gvern iżomm l-aktar konsultazzjoni pubblika wiesgħa possibbli kif ukoll ikompli għaddej bit-tħejjijiet kollha neċessarji biex jitwettaq dan il-proġett skont il-liġijiet u regoli kollha pertinenti;

Tesiġi li l-Gvern għandu fl-immedjat jara x'passi u x'miżuri jistgħu jittieħdu sabiex il-problema tal-konnettività bejn Malta u Għawdex tiġi mitigata sakemm jitlesta l-proġett tal-mina u dan peress illi l-implimentazzjoni ta' dan il-proġett jieħu numru konsiderevoli ta' snin;".".

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sinjura President, illum dan il-Parlament għandu quddiemu mozzjoni mressqa minn żewġ Ministri ta' dan il-Gvern li fiha qed jiġi mtenni l-bżonn li jkun hemm link permanenti bejn Għawdex u Malta.

Din l-istess mozzjoni qed tispjega l-proċess kollu li sar s'issa fir-rigward ta' dan l-investiment essenzjali, sabiex pajjiżna, u b'mod speċjali Għawdex, jibqa' miexi 'l quddiem.

Din il-mozzjoni qed terġa' ssejjaħ lir-rappreżentanti tal-poplu kollu eletti f'din il-Kamra b'mod demokratiku biex jikkonfermaw l-importanza ta' dan il-proġett li għandu jibqa' miexi 'l quddiem u mingħajr waqfien.

Aħna l-membri Parlamentari obbligati li nirrappreżentaw lill-elettorat li eleġġiena.

Għalhekk, fid-dawl tal-manifesti elettorali kemm tal-Gvern kif ukoll tal-Oppożizzjoni, dan il-proġett ta' konnessjoni permanenti bejn iż-żewġ gżejjer irid jibqa' miexi 'l quddiem lejn ir-realizzazzjoni tiegħu.

Dan kollu bil-għan li Għawdex ma jibqax iddistakkat mill-opportunitajiet li kultant jaslu biss saċ-Ċirkewwa!

Bħala Gvern irridu li Għawdex jibqa' jiġi ppopolat mill-Għawdxin stess u mhux iħallu lil familthom warajhom biex jgħixu l-ħolma tagħhom.

Irridu li l-Għawdxin jerġgħu jirrilokaw lura lejn Għawdex.

Bħala rappreżentanti tal-poplu, irridu li Għawdex ma jmutx mewta soċjali, għalhekk irridu nkomplu nagħtu ħajja ġdida lil Għawdex b'ekonomija sostenibbli, soċjalment attiva u mimlija opportunitajiet.

Ftit tal-ġimgħat ilu tħabbar li dalwaqt se tinħareġ is-sejħa għall-proposti internazzjonali għall-bini, l-operat u l-manutenzjoni tal-mina bejn iż-żewġ gżejjer.

Ftit tal-jiem ilu smajna wkoll li r-rotta diġà hija mfassla u li kollox għandu jiġi ppubblikat skont kif stipulat fil-proċessi li qegħdin jiġu segwiti.

Din l-istess mozzjoni tisħaq li l-istudji kollha tekniċi, ambjentali u soċjali jindikaw li l-aktar mod vijabbli ta' konnessjoni permanenti huwa permezz ta' mina li tgħaddi minn taħt il-baħar.

Din il-ħolma ilha diċennji sħaħ mistennija u tiġi mwiegħda minn diversi gvernijiet.

Illum huwa dan il-Gvern li qed jaħdem bis-sħiħ sabiex din il-ħolma ssir realtà.

Hija realtà magħrufa li l-gżira ta' Għawdex qed tesperjenza problemi drastiċi ta' brain drain u skill drain, kif ukoll popolazzjoni li qed tixjieħ.

B'hekk, dan il-Gvern qed jara li jdawwar ir-rotta u jara li l-Għawdxin jingħataw ħajja u opportunitajiet f'Għawdex li jkunu l-istess bħal dawk f'Malta.

F'dawn l-aħħar snin, rajna lill-kumpanija Gozo Channel tissaħħaħ fis-servizz tagħha, u minn kumpanija b'telf ġiet imdawra f'kumpanija li qed tagħmel il-profitti, b'aktar servizzi u vjaġġi.

Wieħed jista' jorbot aktar fuq is-servizz tal-Gozo Channel, però xorta huwa servizz imprevedibbli.

Ir-residenti Għawdxin, bi dritt, irid ikollhom aktar kontroll fuq id-deċiżjonijiet u l-opportunitajiet li jkunu jistgħu jieħdu.

L-Għawdxin ma jridux jibqgħu jkunu kkonsidrati bħala ċittadini tat-tieni klassi, iżda jridu li jkollhom ħajja mill-aqwa bħal sħabhom il-Maltin.

Wieħed jista' jalludi li link permanenti li tgħaqqad il-gżejjer se twassal biex awtomatikament titkisser id-definizzjoni ta' Għawdex ambjentali jew li l-wirt ambjentali u kulturali ta' Għawdex jintilef.

Wieħed jista' jinsinwa wkoll li l-mina se twassal għal suwiċidju tal-identità Għawdxija, fejn dak kollu li huwa Malti jew barrani, b'xi mod se jkun qed itappan lill-Għawdxin jew lill-gżira Għawdxija.

Nemmen li link permanenti se tagħmel l-oppost ta' dan kollu.

Link permanenti se twassal għar-rinaxximent soċjali u ekonomiku tal-gżira.

Link permanenti se tkun qed twassal għal kontribut dirett, anke lejn l-ekonomija tal-pajjiż.

Ir-realizzazzjoni tal-proġett tal-mina se jagħti l-opportunità li l-Għawdxin ikunu jistgħu jgħixu f'Għawdex.

Dan il-proġett se jwassal biex il-popolazzjoni ta' Għawdex terġa' tiżdied bl-Għawdxin stess, jiġifieri bit-tfal tagħna u bl-Għawdxin li twieldu f'Għawdex imma kellhom jirrilokaw ruħhom f'Malta minħabba x-xogħol jew l-edukazzjoni.

Dan il-proġett se jwassal biex ikun fattibbli li l-kumpaniji jirrilokaw lejn il-gżira ta' Għawdex, fejn naspiraw li jkun hemm aktar start-ups f'Għawdex mill-Għawdxin stess.

Link permanenti se twassal għal aktar opportunitajiet liż-żgħażagħ ta' għada li minflok iħarsu lejn il-futur b'mod negattiv, għax madwarhom ma tantx ikun hemm opportunitajiet, jibdew iħarsu lejn il-futur f'Għawdex b'mod pożittiv għax jaraw opportunitajiet kbar.

Dan il-Parlament għandu jirrikonoxxi li filwaqt li dan il-proġett iġib miegħu diversi sfidi, wieħed għandu jenfasizza l-importanza tal-implimentazzjoni ta' dan l-istess proġett.

Bla dubju, dan il-Gvern għandu jistudja bir-reqqa u jassigura li t-twettiq ta' dan il-proġett ikun bl-aktar mod sostenibbli għall-interess taċ-ċittadini li nirrappreżentaw f'din il-Kamra.

Dan il-Gvern se jkun qed jara li dak kollu li jsir f'dan il-proġett ikun miżmum fil-kontest tas-sostenibbiltà ambjentali, ekonomika u soċjali, fejn se jkun qed jara li l-impatt negattiv li dan il-proġett tant kruċjali jista' joħloq ikunu kemm jista' jkun minimizzati.

Għalhekk, inħeġġeġ lill-membri ta' din il-Kamra sabiex jilqgħu din il-mozzjoni importanti, sabiex niżguraw li t-triq twila li għadda minnha ċ-ċittadin ma titwalx aktar.

Bħala rappreżentanti tal-poplu għandna nassiguraw li dan il-proġett, li qed jiġi meqjus fil-pożittiv kif ukoll fin-negattiv tiegħu, għandu jitwettaq wara snin twal ta' stennija.

Dan huwa Gvern li verament iwettaq dak li jwiegħed.

Dan huwa Gvern li jagħmel dak li l-poplu jafdah biex jagħmel, għall-ġid tal-pajjiż.

Fl-aħħar nett, irrid nirringrazzja lil Dr. Franco Mercieca li qiegħed preżenti magħna llum, għax-xogħol u l-ħidma li qed jagħmel kontinwament fuq dan il-proġett, sabiex din il-ħolma tal-Għawdxin issir realtà.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sinjura President, fil-bidu ta' dan l-intervent irrid ngħid li l-konnettività bejn iż-żewġ gżejjer minn dejjem ingħatat l-attenzjoni meħtieġa mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Kienu amministrazzjonijiet immexxija mill-Partit Nazzjonalista li bnew il-portijiet fl-Imġarr f'Għawdex u fiċ-Ċirkewwa f'Malta.

Kienet l-istess amministrazzjoni li ħadet ħsieb biex inbnew tliet vapuri moderni u wettqet il-proġetti tat-terminals moderni kemm fl-Imġarr kif ukoll fiċ-Ċirkewwa.

Il-Gvern, permezz ta' din il-mozzjoni, qed jitlob l-appoġġ sħiħ tal-Oppożizzjoni għall-proġett tal-mina.

Hawnhekk, irrid ngħid li dan l-appoġġ kien nieqes meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni.

Dakinhar, l-Oppożizzjoni Laburista kienet kontra l-mina u ma kienx hemm il-kunsens għal dan il-proġett, tant li malli nbidlet l-amminsitrazzjoni, l-istudji nbidlu biex minflok mina jsir pont.

Kellhom jgħaddu tliet snin biex Gvern Laburista induna bl-iżball u ra li l-proġett tal-mina kien jagħmel aktar sens minn dak ta' pont.

Din ir-riżuluzzjoni li għandna quddiemna tibda billi tgħid li, u nikkwota:

"Il-konnettività permanenti bejn Malta u Għawdex hija parti mill-manifest elettorali tal-Gvern u approvat mill-maġġoranza tal-poplu.".

Rebħa elettorali m'għandhiex tintuża biex jinqabeż proċess li jevalwa l-impatti komplessi ta' proġett bħal dan.

Jekk isir dan, il-poplu jkun imċaħħad mid-dritt tiegħu li jkollu l-fatti kollha quddiemu ħalli bil-kalma jkun jista' jgħarbel sew il-proġett propost.

Huwa proprju fuq dan il-punt li se nibbaża l-argumenti tiegħi dwar din il-mozzjoni.

Ir-riżoluzzjoni tgħid li l-miri, il-prinċipji u l-obbligi dwar il-proġett tal-mina se jitwettqu bl-akbar reqqa u attenzjoni fl-aħjar interess ta' pajjiżna u skont ir-regoli tal-ippjanar u l-ambjent ta' Malta kif ukoll tal-Unjoni Ewropea.

Fil-mozzjoni qed jingħad ukoll li matul l-implimentazzjoni ta' dan il-proġett għandu jiġi żgurat li l-proġett jitwettaq bl-aktar mod sostenibbli fl-aħjar interess tal-familji u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku ta' Għawdex, waqt li jiġu ppreżervati l-ġmiel naturali u l-identità kulturali u ambjentali tal-istess gżira.

Tajjeb li wieħed jistaqsi jekk waqt li kien għaddej dan il-proċess għall-mina ttiħdux il-konsiderazzjonijiet kollha.

Pereżempju, minkejja l-istqarrijiet li saru mill-Gvern, l-iStrategic Environment Assessment u l-Environment Impact Assessment li huma studji li jridu jsiru b'obbligu legali qabel kull pjan ippreżentat mill-Gvern, s'issa għadhom ma sarux.

Kien il-Prim Ministru stess li fis-16 ta' April 2016 waqt li kien qed jindirizza konferenza nazzjonali bit-tema "Insaħħu l-Aċċessibbiltà", saħaq li huwa importanti li jiġi esplorat l-aspett ambjentali, kemm dirett kif ukoll dak indirett.

Sena wara, eżattament fit-3 ta' Mejju 2017, fuq l-istazzjon televiżiv nazzjonali, il-Prim Ministru ġie kkwotat li qal li għad hemm kwestjonijiet xi jridu jiġu deċiżi, fosthom l-aspett ambjentali.

Il-Prim Ministru qal li kellha ssir diskussjoni dwar dan kollu.

Però mhux talli ma saritx din id-diskussjoni, imma dan l-aħħar 13-il għaqda mhux governattiva kienu kostretti joħorġu stqarrija li fiha wrew id-diżappunt tagħhom għad-dikjarazzjonijiet li saru minn esponenti tal-Gvern Laburista li d-diskussjonijiet dwar il-mina huma magħluqin.

Dawn l-għaqdiet stqarrew li dawn id-diskussjonijiet għadhom lanqas bdew u li l-istudji li qed jissemmew baqgħu qatt ma ġew ippubblikati, aħseb u ara kemm ġew skrutinizzati.

In-nuqqas totali ta' parteċipazzjoni pubblika fi proġett b'impatt daqstant qawwi fuq in-nisġa soiċjali ta' Għawdex huwa inkredibbli.

M'għandna l-ebda informazzjoni li permezz tagħha wieħed jista' jgħarbel sew id-dikjarazzjonijiet li saru li, rrid ngħid, mhumiex sostanzjati b'evidenza xjentifika, kwalifikata u pubblika.

Il-mozzjoni tkompli tgħid hekk:

"… listudji tekniċi, ambjentali u soċjali u oħrajn - liema studji qegħdin u għandhom jibqgħu jkunu ppubblikati skont iżżminijiet stipulati filproċessi rispettivi - …".

Din l-istqarrija tal-mozzjoni twassalni biex nagħmel referenza għall-manifest elettorali tal-Partit Laburista għall-elezzjoni tal-2017 fejn kien intqal, u nikkwota:

"Nibdew il-proġett tat-tunnel bejn Malta u Għawdex.",

u li:

"Saru diversi testijiet tekniċi u xjentifiċi kemm mill-kumpaniji barranin u wkoll flimkien mal-Università ta' Malta u Università Taljana.

Għaddejjin ukoll bil-proċess biex immedjatament jibda sett ta' testijiet ġeoloġiċi oħra msejħa investigative coring bil-ħsieb li naslu għal riżultati ċari f'dak li għandu x'jaqsam il-kompożizzjoni ġeoloġika ta' qiegħ il-baħar fil-fliegu bejn Malta u Għawdex.

Dawn it-testijiet huma fundamentali biex nikkalkolaw ir-riskju tekniku tal-proġett.".

Wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' dan kollu, imma jekk dawn it-testijiet qegħdin isiru, x'kienu r-riżultati?

Qed nagħmel din il-mistoqsija, għax ħafna drabi l-Gvern jgħidilna li dawn ir-riżultati huma pubbliċi u fl-istess waqt, wara pressjoni li saret sabiex l-istudji u r-riċerki dwar il-mina jiġu ppubblikati, ftit tal-ġranet ilu l-Ministru qalilna li l-istudji mistennija jiġu ppubblikati fi żmien li ġej.

Din hija konferma ċara li l-istudji għadhom ma ġewx ippubblikati.

Mela rrid nistaqsi: Għalfejn din l-għaġla kollha?

Għalfejn ma stennejniex li jiġu ppubblikati l-istudji qabel ma ġiet ippreżentata din il-mozzjoni?

Il-fatt li s'issa l-Environment Impact Assessment għadu lanqas biss ġie konkluż, il-konsultazzjoni dwar it-terms of reference tikxef l-arroganza tal-Gvern … Apparti li dan huwa l-akbar diżrispett lejn l-Awtorità tal-Ambjent u r-Riżorsi min-naħa tal-amministrazzjoni pubblika fil-pajjiż, din id-dikjarazzjoni tal-Ministru hija wkoll indikazzjoni ta' nuqqas ċar ta' governanza tajba.

Din id-dikjarazzjoni twassal il-messaġġ ċar li l-proċess ta' studju ta' impatt ambjentali huwa meqjus bħala wieħed irrelevanti u li qed isir għalxejn, għax id-deċiżjonijiet diġà ttieħdu, irrespettivament minn dak li jista' jingħad f'dawn l-istudji.

Jista' jkun li se niġi kkritikat li qed inkun negattiv meta qed nitlob li jkollna l-istudji kollha quddiemna, però dan it-tħassib mhux qed nesprimih jien biss.

Kien l-istess Membru Parlamentari Ewropew Laburista, l-Onor Alfred Sant li f'Jannar li għadda, fuq il-midja soċjali, stqarr li ma jemminx li dan il-proġett se jkun ta' benefiċċju għal Għawdex u sostna li l-istudji li saru tal-impatt tal-mina għad jonqoshom ħafna irfinar.

Tenna wkoll li l-idea kollha s'issa qatt ma ġiet ittrattata b'mod rigoruż u xjentifiku biex wieħed ikun jista' jevalwa x'hemm ħażin u tajjeb f'dan il-proġett kollu.

Nagħlaq billi ngħid li d-deċiżjonijiet m'għandhomx jittieħdu bil-mod kif qed jagħmel il-Gvern.

Il-pubbliku għandu d-dritt jipparteċipa f'konsultazzjoni siewja u jiġi pprovdut b'informazzjoni dwar dan il-proġett sabiex jiżviluppa opinjoni informata.

Biex dan il-proġett isir realtà jeħtieġ li jkun hemm kunsens unanimu, anke fid-dawl li dan il-proġett se jaffettwa mhux biss lill-Gvern preżenti, iżda anke lil gvernijiet ta' warajh.

Però l-kunsens ma jistax jintlaħaq meta niġu mitluba biex nipparteċipaw f'diskussjoni fl-għama.

Bin-nuqqas ta' studji meħtieġa ppubblikati fl-intier tagħhom ikollna biss kunsens falz.

Qbil fuq kwestjoni bħal din bejn partiti politiċi qatt ma jista' jieħu post studji kredibbli.

Il-Gvern qed jgħidilna li l-proġett ta' konnettività permezz tal-mina bejn Malta u Għawdex qed jitwettaq bl-ikbar reqqa.

Għalhekk, jekk il-Gvern huwa konvint minn dan kollu, x'inhu jżommu milli jippubblika r-riżultati tal-istudji li qed jgħid li għandu?

Wieħed kien jistenna li dawn l-istudji jiġu ppubblikati qabel ma titressaq din il-mozzjoni.

Hekk biss tkun tista' ssir diskussjoni matura.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sur President, dan huwa wieħed minn numru ta' diskorsi li se jkollna fil-Palrament dwar dan il-proġett ta' konnettività bejn il-gżejjer Maltin.

Naċċerta lill-Onor.

Frederick Azzopaardi li l-istudji se jkunu ppubblikati u se jiġu dibattuti.

Qed nieħu pjaċir li f'din il-Kamra għandna kunsens b'mod ġenerali dwar dan il-proġett, anke jekk ġew intavolati xi emendi.

Dan il-proġett huwa bżonjuż għall-pajjiż kollu.

Infakkar li dan il-proġett kien imwiegħed fil-manifest elettorali rebbieħ ta' dan il-Moviment u kien parti wkoll mill-manifest elettorali li bih tellaq il-Partit Nazzjonalista għall-elezzjoni tal-2017.

Il-fatt li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin jaqblu dwar dan il-link permanenti bejn Malta u Għawdex iwassalni għal żewġ punti partikolari.

L-ewwel punt huwa li qed nagħtu l-messaġġ lill-poplu li qed jismagħna li d-deputati eletti f'dan il-Parlament jaqblu mal-mod kif qegħdin naħdmu fuq dan il-proġett.

Dan huwa importanti, għax dan mhuwiex proġett ta' sena jew sentejn, imma qed nitkellmu dwar proġett fit-tul li se jieħu mill-inqas żewġ leġiżlaturi biex jitlesta.

Dan il-proġett huwa game changer għall-ekonomija Għawdxija kif ukoll Maltija, għalhekk huwa ferm importanti li għandna qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, liema qbil se jwassalna biex inkunu veritieri f'dak li qed ngħidu.

Qed ngħid dan għax apparti l-istudji li ssemmew f'dan id-dibattitu mill-membri tal-Oppożizzjoni, fosthom l-istudju ta' Mott MacDonald, l-istudju ta' Gordon Cordina u l-istudju li sar mill-kumpanija Norveġiża, li bdew minn amministrazzjoni Nazzjonalista u komplew f'din il-leġiżlatura u ta' qabilha, il-fatt li qegħdin naqblu jagħtina serħan il-moħħ li nistgħu nkunu kritiċi ta' dan il-proġett b'mod kosruttiv, biex nagħmluh dejjem aħjar.

Meta jkollna diskussjonijiet fil-Kamra u ż-żewġ naħat ma jaqblux, ħafna drabi n-naħa li taqbel tispiċċa tgħid li se tagħmel il-proġett akkost ta' kollox u n-naħa li ma taqbilx tipprova tfixkel il-proġett, anke jekk fino in fondo tkun taf li l-proġett għandu valur pożittiv u miżjud.

Il-fatt li llum iż-żewġ naħat qegħdin naqblu li dan il-proġett huwa tajjeb għall-pajjiż, kemm għall-ġenerazzjoni preżenti kif ukoll futuri, jagħtina l-konfort u ċ-ċans li nkunu kritiċi tagħna nfusna biex ikollna l-aqwa riżultati.

Din id-darba mhux se jkollna proġett ballun politiku imma proġett li se jgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra.

Kif għedt, dan il-proġett mhux se jinbena f'ħakka t'għajn, imma huwa proġett fit-tul.

Nemmen li l-punt li għandna nimxu għalih huwa li Għawdex għandu jitħalla jibqa' l-ġawhra rurali ta' pajjiżna.

B'dan qed ngħid li rridu naċċertaw li nissalvagwardaw l-iżvilupp sostenibbli ta' pajjiżna.

Huwa importanti li dan il-proġett isir, għax nemmnu fih u fil-mudell ekonomiku li hemm warajh, iżda kulħadd jaf li bħal proġetti oħrajn li saru f'diversi bliet fl-Ewropa u lil hinn, il-mudell ekonomiku ta' proġett bħal dan li jiswa ħafna u hemm bżonn finanzjament qawwi warajh, huwa marbut mal-volum ta' traġitti li jkun hemm min-naħa għall-oħra.

Il-volumi huma variable importanti fit-tħaddim ta' dan il-proġett.

Dan iġibni għall-punt li ż-żewġ naħat tal-Kamra rridu naċċertaw li l-iżvilupp fil-madwar ikun wieħed sostenibbli li ma jwassalx biex Għawdex isir blokka konkrit jew estensjoni ta' Buġibba.

Il-volumi jikbru b'mod sostenibbli jekk lil Għawdex inżommuh il-ġawhra rurali li hu llum.

It-turist Malti u barrani jmur iżur lil Għawdex proprju għall-ġmiel rurali tiegħu.

Għalhekk ma jkunx jagħmel sens li lil Għawdex inkissruh jew nagħmluh blokka konkrit biex imbagħad it-turist ma jkollux għalfejn iżur din il-gżira, bir-riżultat li l-volumi flok jiżdiedu jibdew jonqsu u l-mudell ekonomiku jkun mar żmerċ.

Il-punt li nixtieq nisħaq fuqu huwa li l-variable predominanti f'dan il-mudell ekonomiku huwa li l-volum bejn iż-żewġ naħat għandu jkun ekwivalenti għaż-żieda fit-turisti li se jżuru lil Għawdex f'inqas ħin meta jkollna l-mina.

Ħafna turisti li jkunu Malta jistaqsu jekk għandhomx ħin biżżejjed biex iżuru Għawdex.

'Il quddiem, ladarba l-proġett ikun lest, it-turist se jkun jista' jżur Għawdex, il-ġawhra rurali ta' pajjiżna, f'inqas ħin.

Fuq kollox, se jkollok aktar Għawdxin li llum jgħixu Malta għax jaħdmu f'Malta u jridu jevitaw l-inkonvenjent tal-ferry, li diġà bdew jitkellmu magħna u jgħidulna li qegħdin iħarsu biex fiż-żmien li ġej jerġgħu jmorru jgħixu Għawdex mal-familja tagħhom.

Dan se jwassal biex ix-xogħol f'Għawdex jiżdied b'aktar interkonnettività u se jwassal ukoll biex id-diversi vulnerabilitajiet li għandu Għawdex jonqsu.

Dak il-ħaddiem Għawdxi li fl-aħħar snin mar jgħix Malta se jkollu ċ-ċans li jmur jgħix f'Għawdex.

Dan il-fattur jien insejjaħlu reversed brain drain.

Il-brain drain li Għawdex sofra fl-aħħar snin se jiġi reversed b'aktar Għawdxin li jgħixu Għawdex.

Dan huwa mudell ekonomiku li llum rajt li huwa importanti li nitkellem fuqu.

Dan il-proġett jirrappreżenta dak li nemmnu fih bħala Moviment Laburista.

Fuq kollox, huwa mudell ekonomiku u għandu jkun mudell ambjentali wkoll.

Mhuwiex tajjeb li Għawdex ma jgawdix mis-suċċess u t-tkabbir ekonomiku li pajjiżna qed ikollu bħalissa.

B'dan il-proġett, il-vulnerabilitajiet tal-gżira Għawdxija se jonqsu drastikament u l-mudell ekonomiku se jinbidel totalment.

Il-bidla ġejja wkoll fil-qasam ambjentali permezz ta' karozzi elettriċi u l-fibre optic bejn Malta u Għawdex, fost proġetti oħrajn li qed jagħmlu lil Għawdex katalista u mutur ekonomiku.

Nagħlaq billi ngħid li ma naqbilx mal-Oppożizzjoni meta tgħid li dan huwa proġett nazzjonali.

Jien ngħid li dan huwa proġett Ewropew, għax il-mina bejn Malta u Għawdex se tgħaqqad lil Għawdex mal-kontinent Ewropew.

Għalhekk huwa tajjeb li ngħidu li dan il-proġett żgur li se jsib tifħir mill-Kummissjoni Ewropea, għax għandu valur miżjud Ewropew.

Fuq kollox, tajjeb li naħdmu biex dan il-proġett ta' link permanenti jkun parti mit-Ten-T corridor biex fis-snin li ġejjin iwassalna biex ingawdu minn fondi u strumenti Ewropej għall-ġejjieni.

Għawdex għadu fil-ħin biex ikun mudell ta' sostenibbiltà u mhux se jitħalla jaqa' lura.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, qabel nibda nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Chris Said talli fi żmien l-amministrazzjoni tal-eks Prim Ministru Lawrence Gonzi kien beda dan il-proċess ta' konsultazzjoni għall-proġett ta' link permanenti bejn iż-żewġ gżejjer.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil dan il-Gvern talli qed imexxi 'l quddiem dan il-proġett b'rieda politika b'saħħitha, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mal-istudji li qed isiru.

Hija xi ħaġa sabiħa li qegħdin niddiskutu l-konnettività bejn Għawdex u Malta li nemmen hija ta' importanza nazzjonali u għandha tibqa' fuq l-aġenda nazzjonali, sakemm jitranġaw ċerti affarijiet li qed nesperjenzaw bħalissa u li mhumiex aċċettabbli.

Hemm bżonn ta' soluzzjonijiet short-term u soluzzjonijiet long-term li se nitkellem dwarhom.

Jien twelidt u trabbejt Għawdex, imbagħad ħdimt kemm f'Malta kif ukoll barra minn Malta, però llum noqgħod Għawdex u ta' kuljum naqsam lejn Malta, ħafna drabi mal-vapur tas-6.00 a.m. jew tas-6.45 a.m., jiġifieri f'ħinijiet fejn ikun hemm ħafna traffiku.

Naċċetta l-argument li Għawdex qed imut ftit ftit.

Huwa veru li għandek numru ta' żgħażagħ u koppji żgħar li qed jitilgħu jaħdmu Malta, u dan m'għandux ikun.

Fil-fehma tiegħi Għawdex mhuwiex biss kampanja sabiħa u destinazzjoni ta' btala għat-turisti barranin u Maltin.

Tajjeb li f'Għawdex ikollna turisti Maltin u barranin, imma Għawdex huwa ħafna aktar minn hekk.

Għawdex jikkonsisti wkoll f'ġenituri li qed irabbu t-tfal.

Għawdex huwa wkoll komunità ta' nies Għawdxin u residenti Maltin li joqogħdu f'Għawdex.

Importanti li Għawdex ma narawhx biss bħala destinazzjoni turistika, imma narawh ukoll bħala post fejn għandna noħolqu aktar opportunitajiet, inkluż ta' xogħol.

Jien naċċetta l-argument li hemm bżonn ta' aktar konnettività bejn iż-żewġ gżejjer u naħseb li huwa punt validissimu f'dan id-dibattitu.

Però min-naħa l-oħra, naċċetta wkoll l-argument li f'Malta qed jiżdied ħafna t-traffiku.

Fl-aħħar ħames snin it-traffiku żdied ħafna; peress li Malta qed tospita ħafna ħaddiema barranin aktar minn qatt qabel, huwa minn ewl id-dinja li t-traffiku jiżdied.

Naħseb li dawn iż-żewġ suġġetti huma relatati ma' xulxin u t-tnejn huma ta' importanza nazzjonali.

Dan iġibni għall-punt tal-għaqda tal-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta.

Jien kont sorpriż meta din l-għaqda ta' madwar 6,000 Għawdxin li jaħdmu f'Malta - ma nafx jekk tirrappreżentahomx kollha - ħarġet stqarrija tgħid li importanti li l-Gvern jesplora l-possibbiltà ta' light rail jew metro, jiġifieri sistemi ta' trasport pubbliku tal-massa bejn iż-żewġ gżejjer.

Staqsejthom għalfejn, ladarba bħali, jaqsmu kuljum minn Għawdex għal Malta, qed imorru għal din l-għażla?

Qaluli li fejn qabel kellhom sfida waħda li jekk ma tilħaqx il-vapur, trid tistenna tliet kwarti fil-Port tal-Imġarr jew fil-Port taċ-Ċirkewwa, li jfisser li se ssib aktar traffiku f'Malta, illum il-ġurnata għandhom żewġ sfidi, dik li ma tilħaqx il-vapur u l-isfida l-oħra li malli tasal iċ-Ċirkewwa, se ssib ħafna traffiku f'Malta.

Naħseb li kull min qed jarana jaf li fil-ħinijiet ta' filgħodu jew ta' waranofsinhar issib ħafna traffiku fil-Furjana, Santa Venera, il-Ħamrun, Pembroke, l-Imġarr ħdejn l-iskejjel ta' San Anton u San Andrea, fl-Imsida u Ħ'Attard.

Huwa għalhekk li l-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta qed jippreferu li jkun hemm sistema ta' trasport pubbliku tal-massa, bħal metro jew light rail.

Issa jien m'iniex espert u għalhekk ma nixtieqx ngħaddi ġudizzju dwar dan.

Però nixtieq li l-esperti jagħmlu l-istudji tagħhom u jippubblikawhom, kif qegħdin nipproponu bħala grupp parlamentari tal-Oppożizzjoni permezz ta' emendi għall-mozzjoni tal-Gvern.

Bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li importanti li jsiru l-istudji kollha, inkluż dwar sistemi altnerattivi bħal, pereżempju, metro jew light railway system.

Importanti li nagħtu vuċi b'saħħitha f'dan il-Parlament lill-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta.

Importanti li nagħtu vuċi mhux biss lil min jaqbillu li jkollu l-mina, imma wkoll lin-nies li mhux neċessarjament għandhom bżonn dik is-soluzzjoni.

Ilna ħafna ngħidu li bħala short-term, Għawdex għandu bżonn ir-raba' vapur.

Ilbieraħ waranofsinhar erġajna ftakarna f'dan il-bżonn, għax vapur minnhom kien għat-tiswija u vapur ieħor kellu r-rampa miksura, bir-riżultat li għal xi ħin il-Gozo Channel kienet qed taħdem b'vapur wieħed.

Dan juri kemm hemm bżonn li jkollna soluzzjonijiet short-term, bħal fast ferry, ir-raba' vapur u, jekk hemm bżonn, nibnu moll ieħor fl-Imġarr Għawdex.

Hemm bżonn ukoll ta' vapur tal-merkanzija li jibqa' sejjer lejn il-Marsa.

Hemm numru ta' nies li laqgħu s-soluzzjoni li tathom il-Ministru Justyne Caruana meta pproponiet li jkun hemm vapur tal-merkanzija matul is-sigħat tal-lejl, imma kien hemm oħrajn li m'apprezzawx din il-proposta.

Tajjeb li nikkonsidraw li jkollna vapur tal-merkanzija li jibqa' sejjer sal-Marsa u fast ferry li tidħol ħdejn il-lift tal-Belt, ħalli l-Għawdxin jitilgħu bil-lift u jispiċċaw fil-qalba tal-Belt.

Sur President, f'din l-emenda li għadna kemm ippreżentajna qegħdin ninsistu fuq żewġ affarijiet, fosthom li l-Gvern jikkonsidra li l-istudji kollha dwar il-proġett tal-mina jiġu ppubblikati.

Skont l-informazzjoni li għandi, hemm tliet studji li diġà ħarġu fil-pubbliku, li huma l-pre-feasibility study, il-cost benefit analysis u s-social impact assessment.

Min-naħa l-oħra għadna qed nistennew li joħorġu s-seismic study, il-geological study, il-financial model u l-environmental impact assessment li għadu qed isir.

Importanti li l-environmental impact assessment ma joħroġx eżatt malli jibda l-proċess tat-tender, imma joħroġ qabel.

Għandu jsir studju wkoll fuq il-vijabilità tal-metro li min jgħid li hija vijabbli u min jgħid li mhijiex.

Ovvjament, jien nibqa' dejjem fuq l-opinjoni tal-esperti.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li importanti ħafna li ssir konsultazzjoni pubblika malli l-Gvern joħroġ l-istudji kollha relevanti, fejn jingħata perjodu ta' żmien biex in-nies ikunu jistgħu jagħtu l-opinjoni tagħhom.

Ma nixtiqux naraw sitwazzjoni fejn wara l-istudji jibda mill-ewwel il-proċess tat-tender.

Importanti li n-nies, b'mod partikolari l-Għawdxin, jitkellmu dwar il-viżjoni u s-sitwazzjoni soċjo-ekonomika għal Għawdex.

Nemmen li din il-konsultazzjoni għandha tkun miftuħa għal kulħadd.

Is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia semma l-fondi Ewropej li joħorġu mill-programm Ten-T.

Nista' ngħid ukoll li l-Unjoni Ewropea tagħti fondi u tinkoraġġixxi mezzi alternattivi ta' trasport, jiġifieri kull tip ta' trasport li ma jinkludix il-karozzi.

L-Unjoni Ewropea tinkoraġġixxi li jsiru sistemi bħal, pereżempju, light railway, trams jew metro.

Naqbel mal-kandidat għall-Parlament Ewropew Dr Alfred Sant li wiegħed li jekk jerġa' jitla' fil-Parlament Ewropew se jaħdem biex iġib fondi Ewropej għal dawn is-sistemi ta' mezzi alternattivi ta' trasport.

Fil-fatt, jekk il-poplu jagħtini l-fiduċja tiegħu biex inkun Membru Parlamentari Ewropew fil-25 ta' Mejju 2019, jien ukoll se naħdem biex inġibu fondi Ewropej għal dawn il-mezzi alternattivi ta' trasport.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sur President, nitbissem meta nipprova nifhem l-isforzi min-naħa ta' esponenti tal-Oppożizzjoni li jipprovaw juru kemm huma favur il-proġett tal-konnettività permanenti bejn Malta u Għawdex, imbagħad fl-istess ħin, sal-bieraħ stess, kellna deputati tal-Partit Demokratiku li huwa parti mill-Oppożizzjoni, li jagħmlu stqarrija pubblika u jgħidu li dan il-proġett mhuwiex vijabbli u sostenibbli u li l-aspetti negattivi tiegħu huma ferm akbar mill-aspetti pożittivi.

Hawnhekk, għal darb'oħra, qed naraw li l-Oppożizzjoni hija maqsuma min-nofs fil-pożizzjoni tagħha fuq dan il-proġett.

Din hija kwestjoni fejn mhux biss qegħdin niddibattu mozzjoni għal dan il-proġett infrastrutturali kbir għal pajjiżna, imma qegħdin niddibattu wkoll punti ta' prinċipju bħall-kredibilità u l-onestà.

Tajjeb li nfakkar li dan il-proġett infrastrutturali kien imwiegħed fil-manifest elettorali taż-żewġ partiti politiċi għall-elezzjoni ġenerali li għaddiet.

Infakkar ukoll li kien hemm 100 proposta mill-Partit Nazzjonalista dwar Għawdex, inkluż dan il-proġett li kien imsemmi b'mod speċifiku, li kienu ġew endorsed mill-Onor.

Marlene Farrugia li dakinhar kienet qed tmexxi din il-Forza Nazzjonali flimkien mal-Onor.

Dakinhar kien hemm qbil dwar dan il-proġett, imma issa l-Partit Demokratiku qed jgħidilna li dan il-proġett mhuwiex sostenibbli.

Dan il-proġett se jġib miegħu sfidi ta' ċerta portata.

Però, bħala Gvern, qatt ma bżajna mill-isfidi.

Huwa minnu li jrid ikollna fis-seħħ policies li huma ta' ċerta portata biex jipproteġu l-aktar element li nħoss li huwa kruċjali f'dan il-proġett, dak tal-preżervazzjoni ambjentali li se tieħu żewġ dimensjonijiet.

L-ewwel nett irridu naraw liema metodu ta' konnettività se jintuża, jiġifieri jekk hux se jkollna l-metodu ta' tħaffir taħt il-qiegħ tal-baħar jew jekk hux se mmorru għal mudell ta' struttura li tkun pre-fabricated u li titqiegħed fil-qiegħ tal-baħar.

L-istudji u l-esperjenza fi proġetti simili juru li l-proġett ta' tħaffir taħt il-qiegħ tal-baħar huwa wieħed li ambjentalment jagħmel inqas ħsara.

Għalhekk wieħed jifhem li x'aktarx se nkunu qed nimxu f'dik id-direzzjoni.

Naturalment, dik l-għażla ġġib l-isfida li jmiss dwar x'se jiġri mill-iskart li se jiġi ġġenerat f'dak il-proċess ta' tħaffir.

Nemmen li din hija sfida li, bħala pajjiż, ninsabu attrezzati għaliha, anke jekk inħarsu lejn mudelli simili ta' x'ġara f'pajjiżi oħrajn.

Forsi l-aktar mudell li wieħed irid iħares lejh huwa x'ġara fit-tunnel channel li jeżisti bejn Franza u l-Ingilterra, għax huwa mudell li naħseb li jixbah ħafna l-mudell li rridu nħarsu lejh, għalkemm f'dak il-każ il-konnettività hija permezz ta' railway.

Nemmen li dak il-metodu ta' tħaffir għandna ħafna x'nitgħallmu minnu.

Kif nafu, f'dak il-każ, daħlet fis-seħħ policy li titkellem dwar land reclamation jew sea reclamation.

Naħseb li għal dan il-proġett irridu nħarsu lejn land reclamation.

Kif tgħid il-mozzjoni, din hija kwestjoni li bilfors irridu nidħlu fiha b'ċerta serjetà.

X'għamlu l-Ingliżi biex ħadu ħsieb it-tneħħija tal-iskart li ġie ġġenerat bit-tħaffir?

Identifikaw żona taħt l-irdum, li tissejjaħ Shakespeare Cliff, fejn iddepożitaw l-iskart li ġie ġġenerat bit-tħaffir.

B'hekk, minn dan il-proġett li forsi kellhom kritika ambjentali wkoll dwaru, ħolqu riżerva naturali li llum huwa bejta ta' flora u fauna.

Dan il-park naturali huwa magħruf għall-mixjiet, tant li jżuruh 110,000 persuna fis-sena.

F'dan il-park hemm fjuri rari, ibejtu għasafar rari u jmorru wkoll il-falkuni.

Naħseb li dan huwa l-mudell li rridu mmorru għalih.

Minn dik li forsi ħafna qed jarawha bħala sfida ambjentali detrimentali, nistgħu nikkonvertuha fi sfida ambjentali li minnha joħroġ il-frott.

Għalhekk nemmen li wasal il-mument li nibqgħu għaddejjin bis-saħħa 'l quddiem lejn policy li tirregola l-land reclamation.

Il-land reclamation mhuwiex konċett ġdid f'pajjiżna.

F'din il-leġiżlatura, forsi ftit jafu li Gvern u Oppożizzjoni flimkien approvajna proġett f'dan il-Parlament għal-Lido tal-Gżira, li parti sostanzjali minnu se tkun fuq reclaimed land.

Dan juri li l-prinċipju tal-land jew sea reclamation huwa proġett li saħansitra ġie endorsed minn din il-Kamra f'din il-leġiżlatura.

Kellna ukoll il-Malta Freeport f'Birżebbuġa li huwa mibni b'land reclamation, il-Marsa Sports Ground, kif ukoll partijiet mill-Imsida, li kollha huma eżempji ta' land reclamation li seħħet f'pajjiżna.

Għalhekk ngħid li m'għandniex nibżgħu mid-direzzjoni li hija evidenti li rridu mmorru għaliha fis-snin li ġejjin f'pajjiżna.

Nemmen li din hija t-triq 'il quddiem biex nindirizzaw l-isfida taċ-ċokon ta' pajjiżna.

Hija realtà li d-daqs tal-pajjiż jillimitana.

F'pajjiżna għandna żvilupp u tkabbir ekonomiku bla preċedent, għalhekk ejja ma nħallux id-daqs jillimitana.

Nemmen li rridu nkunu fuq quddiem b'soluzzjonijiet li huma innovattivi u oħrajn li forsi mhumiex daqstant innovattivi, għax kif għadni kemm għedt, pajjiżna diġà mexxa b'suċċess proġetti ta' land jew sea reclamation f'diversi partijiet tal-pajjiż.

Niftakar fil-kampanja elettorali li għaddiet fejn kont qed nagħmel home visits f'Ħal Qormi u xi nies spjegawli li qabel il-baħar kien jasal sa partijiet sostanzjali bejn il-Marsa u Ħal Qormi, fejn illum hemm il-Marsa Sports Ground.

Għalhekk, nerġa' ngħid, ejja nħarsu 'l quddiem u ma nibżgħux mill-isfidi li għandna ġejjin quddiemna.

Kif għedt, tajjeb li nħarsu lejn x'ġara fit-tunnel channel, għax dan il-mudell jagħtina stampa tajba ta' dak li rridu noqogħdu attenti għalih.

Fit-tunnel channel kellhom spiża li ssuperat l-istima inizjali li kellhom.

Kif isir dejjem, saru projections tal-expenditure, però l-ispiża attwali ssuperat il-projections oriġinali bi 80%.

Din hija possibbiltà li wieħed irid joqgħod attent minnha.

L-Ingliżi kellhom vantaġġ li kellhom 200 sena ta' data ta' studji ġeoloġiċi.

F'pajjiżna għandna l-iżvantaġġ li sal-lum il-ġurnata m'għandniex a national geological service li jagħmel studji ġeoloġiċi u jippreżerva dawn l-istudji fuq il-blat tagħna.

Dan huwa nuqqas li hemm min ilu jitkellem fuqu.

Huwa minnu li għandna dak li jissejjaħ il-Continental Shelf Department, però nemmen li dan id-dipartiment għandu jissaħħaħ b'ingaġġ ta' ġeoloġisti li jrid ikollhom l-għan u l-mansjoni li jagħmlu studji ġeoloġiċi li jservuna għal proġetti li għad irridu nwettqu fis-snin li ġejjin.

F'dan il-każ, għandna sitwazzjoni fil-pajjiż fejn l-istudji ġeoloġiċi mhumiex suffiċjenti u regolari, Għaldaqstant huwa tajjeb li f'dan il-proġett qegħdin fil-proċess ta' studji ġeoloġiċi serji bit-teħid ta' coring.

Dawn l-istudji preliminari huma importanti għat-twettiq ta' dan il-proġett.

Għalhekk ngħid, Sur President, li irrespettivament minn dan il-proġett, għall-futur tal-pajjiż, inkluż għall-pedamenti ta' high rise buildings li għad iridu jiġu prospettati, huwa importanti li jkollna dan in-national geological service li jservi kemm lill-Gvern kif ukoll lill-privat.

Nagħlaq fuq il-punt li bdejt bih; nerġa' nsemmi l-kwestjoni tal-preżervazzjoni ambjentali.

Nemmen li rridu nikkombinaw żewġ affarijiet, il-preżervazzjoni tal-futur ambjentali tagħna u n-nefqa kapitali fil-fażi tal-bini ta' dan il-proġett.

Dawn iż-żewġ elementi jridu jingħaqdu flimkien, sabiex b'għaqal, b'galbu, b'viżjoni u b'direzzjoni nwettqu dan il-proġett li se jkun wieħed mill-akbar proġetti infrastrutturali li qatt kellna f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l-mozzjoni dwar il-konnettività bejn Malta u Għawdex.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi rrid infakkar li kien Gvern Nazzjonalista li fl-2012 kien ħareġ bil-proposta li jkun hemm permanent link bejn il-gżira Għawdxija u dik Maltija li, sfortunatament, dan il-Gvern tefagħha tliet snin lura meta pprova joħroġ bil-proposta tal-pont.

Kieku l-Gvern baqa' għaddej bl-istudji li kien għamel Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien, kieku llum avvanzajna tliet snin u jaf diġà bdejna bix-xogħol fuq din il-mina.

Kif diġà ssemma, l-Oppożizzjoni taqbel li jkun hemm dan il-permanent link bejn Malta u Għawdex, però jrid jiġi assigurat li jsiru dawk l-istudji kollha neċessarji qabel jibda dan il-proġett.

Tajjeb ukoll li l-istudji li jsiru ma jibqgħux f'xi kexxun ta' xi Ministeru, imma jkunu pubbliċi u kulħadd ikollu aċċess għalihom.

B'hekk, dawn l-istudji jiġu diskussi ma' dawk kollha konċernati biex ikun hemm idea ċara tal-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dan il-permanent link.

L-Onor.

Robert Abela għadu kif għamel referenza għal-land reclamation bil-materjal li se jiġi mħaffer minn din il-mina.

Hemm bżonn li jsiru l-istudji neċessarji, għax wieħed irid jara jekk il-particle grain size tal-materjal li joħroġ mit-tħaffir tal-mina ikunx tajjeb biex issir land reclamation minnu.

Inutli li wieħed jipprova jagħmel land reclamation b'materjal li jaf jikkontamina l-baħar.

Għalhekk, bħala Oppożizzjoni, qegħdin nenfasizzaw li jsiru l-istudji kollha neċessarji.

Naqbel mal-Onor.

Abela meta qal li hemm bżonn li jkollna national geological surveys tal-pajjiż kollu biex wieħed ikun jaf x'hemm fl-istrata tal-blat tal-gżejjer Maltin u Għawdxin.

Il-Gvern qal li t-trasport pubbliku li jgħaddi minn din il-mina se jkun ipprovdut b'xejn għall-Għawdxin, però nemmen li dan mhux biżżejjed.

Hawn se nagħmel referenza għal waħda mill-emendi tal-Oppożizzjoni.

Il-Gvern irid jassigura li fil-bini ta' din il-mina jinħoloq l-ispazju neċessarju biex fil-futur, jekk ikun hemm bżonn u jekk ikun teknikament possibbli, ikun jista' jiġi pprovdut trasport tal-massa bħal metro bejn iż-żewġ gżejjer.

B'hekk l-Għawdxin ikollhom l-istess faċilità bħall-Maltin b'link dirett mill-gżira Għawdxija għal postijiet strateġiċi bħall-ajruport, l-isptar u l-Università, fost l-oħrajn.

Wieħed irid joqgħod attent ukoll għall-impatt ambjentali fuq il-postijiet fejn se tibda u tiżbokka l-mina.

Wieħed irid jagħmel ukoll il-punt li għalkemm il-mina se tnaqqas l-istennija għal min irid jaqsam bejn iż-żewġ gżejjer, però bis-sitwazzjoni tat-traffiku li għandna llum fil-pajjiż, inkluż fl-inħawi magħrufa bħala l-Imbordin f'San Pawl il-Baħar fejn se tiżbokka l-mina, xorta se jibqgħu ċerti sfidi.

Għalhekk hemm bżonn li wieħed jieħu ħsieb li fil-mina li se tiġi mħaffra taħt il-baħar, ikun hemm l-ispazju kollu neċessarju għal proġetti nazzjonali ta' trasport tal-massa li jistgħu jiġu implimentati 'l quddiem.

Hemm il-kwestjoni ta' kemm metro jista' jitla' bħala gradient; parti mill-mina tista' sservi għat-trasport tal-massa, imbagħad ikun hemm aġġustamenti minn fejn tidħol u toħroġ għall-metro.

Wieħed irid jara wkoll x'se jiġri fl-immedjat.

Kulħadd jaf li biex isiru dawn il-mini, jeħtieġ jgħaddu madwar tmien snin oħra, sakemm isiru l-istudji neċessarji, l-applikazzjonijiet jgħaddu għand l-Awtorità tal-Ippjanar, toħroġ it-tender, jibdew ix-xogħlijiet u l-proġett jitlesta.

Għaliex sadanittant m'għandux jiżdied vapur ieħor li jkun operat mill-Gozo Channel biex tiżdied il-frekwenza tal-vjaġġi?

Għaliex m'għandux isir fast ferry, kif semma l-Onor.

David Stellini, li jwassal minn Għawdex sal-Port il-Kbir biex l-Għawdxin li jkunu jridu jmorru l-Università jew l-isptar ikollhom il-ħin tat-traġitt imnaqqas u jevitaw l-ammont ta' traffiku li jistgħu jħabbtu wiċċhom miegħu?

Għaliex ma jkunx hemm vapuri li jwasslu l-merkanzija sal-Marsa sakemm isir dan il-link permanenti?

Qabel kellna vapur li jwassal il-merkanzija sa Tal-Pietà.

Dan il-vapur kien inaqqas b'mod sostanzjali t-traġitt għal dawk li jridu jinżlu bil-merkanzija.

Huwa importanti li fil-frattemp ma nħallux lill-Għawdxin fis-sitwazzjoni li qegħdin fiha bħalissa.

Kulħadd jaqbel li t-traġitt biex l-Għawdxin li jaħdmu Malta jmorru x-xogħol u wara jerġgħu lura d-dar qed jieħu sagħtejn jew tliet sigħat.

Għalhekk għandhom jittieħdu miżuri immedjati biex dan il-ħin tat-traġitt jitnaqqas fl-immedjat, għax jekk inħalluhom tmien snin fis-sitwazzjoni li qegħdin illum, naħseb li s-sitwazzjoni tista' tmur għall-agħar.

Inutli nipprovdu permanent link tmien snin oħra, għax dak li tkun tlift, ma terġax tirkuprah.

Għalhekk ċerti inizjattivi li jistgħu jgħinu t-trasport għall-Għawdxin għandhom jittieħdu kemm jista' jkun b'mod immedjat.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru Joseph Muscat.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, il-Gvern ħass li proġett ta' din il-portata, li huwa wieħed epokali u l-akbar proġett ta' infrastruttura kapitali li qatt sar fl-istorja ta' dan il-pajjiż, għandu jiġi diskuss f'din il-Kamra sabiex tkompli tiġi riaffermata d-direzzjoni.

Smajt l-interventi min-naħa tal-Oppożizzjoni u nistqarr li filwaqt li f'xi wħud jinstema' ċertu xettiċiżmu, huwa iswed fuq l-abjad li, kif qal l-Onor.

Chris Said, dan kien proġett li ħareġ bih Gvern Nazzjonalista.

Fil-bidu l-Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien riedet timxi b'mod kawt dwaru.

Fil-manifest elettorali tal-2013 il-Partit Nazzjonalista kien qal ċar u tond li dan il-proġett se jwettqu u fil-manifest elettorali fl-istess elezzjoni tal-partit immexxi minni konna għedna li se nkomplu neżaminawh.

Imbagħad, matul l-ewwel leġiżlatura ta' Gvern Laburista sar ħafna groundwork biex naraw il-fattibilità jew le ta' dan il-proġett.

Kien wara li rajna dan kollu li bħala Gvern konna konvinti minn dan il-proġett.

Għalhekk fil-manifest ta' dan il-Gvern għall-elezzjoni tal-2017, ktibna iswed fuq l-abjad li se nkunu qegħdin inwettqu dan il-proġett.

L-Oppożizzjoni, illum ifformata minn żewġ partiti li kienu fformaw koalizzjoni, kienu qablu dwar dan il-proġett, tant li fil-manifest elettorali tagħhom fl-2017 kitbu, u nikkwota:

"Nibdew naħdmu immedjatament fuq link dejjiem bejn iż-żewġ gżejjer.".

Dan juri li ż-żewġ partiti li llum huma parti mill-Oppożizzjoni kienu qablu bħala parti mill-ftehim ta' koalizzjoni tagħhom li jkun hemm dan il-commitment li jibda dan il-proġett minnufih.

Smajt l-argument mill-Onor.

Azzopardi li jista' jkun hemm xi tip ta' kunsens falz jekk l-affarijiet mhumiex kollha magħrufin u ppubblikati.

Bl-istess mod, nista' nargumenta li kienet wegħda falza miktuba fil-manifest elettorali tal-Oppożizzjoni li se jsir proġett meta, fil-fatt, dakinhar konna nafu ħafna inqas milli nafu llum.

Fil-fehma tiegħi, dan huwa punt kritiku li jmur lil hinn minn kwestjoni ta' proġett infrastrutturali, kbir kemm hu kbir, għax din hija kwestjoni ta' kredibilità politika.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar manifest elettorali b'wegħda li ma tistax tgħid li tista' tintefa' fil-ġenb u taħrab lin-nies, għax hija wegħda maġġuri tal-partiti kollha li huma rappreżentati f'dan il-Parlament.

Nerġa' ngħid li din mhijiex wegħda tal-Gvern biss, imma hija wegħda tal-partiti kollha li jagħmlu dan il-proġett kbir, anke jekk illum hemm min qed jgħid li se jivvota kontra.

Dan ma jfissirx li trid tidħol għal dan il-proġett fl-għama, imma trid tkompli tistudja, taħdem u tara li l-affarijiet isiru bl-aktar mod spedit, imma tajjeb.

Il-Gvern qed jara li dan il-proġett jitwettaq fl-iqsar żmien possibbli fir-rispett sħiħ tar-regoli u tal-liġijiet kollha, inkluż dawk kummerċjali, ambjentali, ekonomiċi u fir-rispett tan-natura ta' dak kollu li hu Għawdex.

Nifhem il-punt ewlieni ta' tħassib li jista' jkollhom in-nies, speċjalment dawk li ma jgħixux Għawdex, meta jgħidulek li ma jridux li ngħarrqu l-ġmiel naturali tal-gżira Għawdxija.

Naħseb li dan il-punt kruċjali qed jiġi indirizzat b'din il-mozzjoni, imma jrid ikompli jiġi indirizzat mill-Gvern bi skrutinju kontinwu tul dan il-proġett, għax dan huwa tħassib li ma jistax jitwarrab.

Kien hemm artiklu f'gazzetta xi jiem ilu li poġġa dan il-punt b'mod tajjeb ħafna, meta qal li aħna lkoll naqblu li nipproteġu l-Belt Valletta u l-Imdina, imma ma jfissirx li m'hemmx toroq li jeħduk għall-Imdina jew għall-Belt.

It-triq ma jfissirx li se tgħarraq il-post!

Imbagħad sta għall-għaqal tal-Gvern tal-ġurnata li jara li l-affarijiet jitmexxew bl-aħjar mod.

It-tieni punt li nixtieq nagħmel huwa fir-rigward tal-kwestjoni tal-iskart.

Insejħulu skart, imma għalija, dak li se jiġi ġġenerat minn dan il-proġett huwa riżors.

Il-Gvern mhu se jiskarta l-ebda tip ta' possibbiltà ta' dak li jista' jsir.

Ir-rapport JASPERS, li jidhirli kien ħareġ fl-2012, meta eżamina l-affarijiet kollha, kien qal li l-aħjar mod, li huwa tal-inqas dannu għall-ambjent, li bih tista' ssir din il-mina huwa li titħaffer taħt qiegħ il-baħar.

Kien qal li l-aktar mod li jagħmel ħsara lill-ambjent huwa li jitpoġġa tubu fuq wiċċ il-qiegħ tal-baħar, għax jista' jsir dannu irreparabbli lill-flora u l-fawna.

Illum qed tqum id-diskussjoni jekk għandniex awtomatikament neliminaw dik l-għażla, għax fl-2012 l-esperti kienu qalu li hija l-aktar waħda li tista' tagħmel danni, jew inkella għandniex niżnu u neżaminaw dik l-għażla biex innaqqsu l-impatt tal-ammont ta' ġebel li se jiġi ġġenerat mit-tħaffir.

Tajjeb ngħid li l-Gvern mhu se jeskludi l-ebda għażla.

Fuq il-kwestjoni ta' ġebel li se jiġi ġġenerat mit-tħaffir, hemm policy oħra.

Però llum mhux qegħdin niddeċiedu fuq il-be all and end all, imma qegħdin niddeċiedu fuq id-direzzjoni strateġika dwar jekk dan il-proġett għandux l-appoġġ ta' din il-Kamra li jsir.

Żgur li dan ma jfissirx li se nagħtu timbru ta' go-ahead, imbagħad il-Gvern jagħmel li jrid.

Il-Gvern irid isegwi l-parametri kollha tal-liġijiet u din il-Kamra mhijiex 'il fuq mil-liġi, jiġifieri anke kieku din il-Kamra tiddeċiedi unanimament li l-Gvern jagħmel xi ħaġa li tmur kontra l-liġi, din il-Kamra m'għandhiex is-setgħa li tagħmilha.

Nerġa' ngħid li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq punt ta' direzzjoni strateġika.

(Onor. Membri: Hear, hear) Bħala parti minn din id-direzzjoni strateġika, parti essenzjali mid-diskussjoni se tkun dwar il-kwestjoni tal-użu tar-riżors tal-ġebel li se jkun qed jinħoloq minn dan il-proġett.

Dan il-ġebel jista' jkun relattivament ftit jekk nagħmlu tubu, imma jfisser li se nkunu qed nagħmlu dannu lill-ambjent - għax l-esperti qalulna li huwa l-aktar mod li bih nagħmlu ħsara lil qiegħ il-baħar - u jista' jkun ammont akbar ta' ġebel jekk inħaffru l-mina f'qiegħ il-baħar.

Għalhekk irridu naraw x'se nagħmlu b'dak ir-riżors.

L-ERA, b'mod indipendenti qed tagħmel studji dwar dan.

Kien hemm xi wħud, anke fuq il-mezzi tax-xandir, li esprimew il-ħsibijiet tagħhom; xi wħud naqbel magħhom u oħrajn le bħal, pereżempju, meta ssemma l-impatt fuq il-kosta tax-Xgħajra ta' Ħaż-Żabbar.

Hawn qed nitkellmu dwar diskussjoni b'saħħitha fuq reklamazzjoni tal-art.

Hawn min jaħseb li r-reklamazzjoni tal-art hija li noħolqu biċċa art fejn nistgħu nibnu l-binjiet, fabbriki, vilel u torrijiet, fost l-oħrajn, meta dan mhux il-każ!

Smajt ħafna verżjonijiet, imma r-realtà mhijiex dik.

Tul is-snin, dan il-pajjiż diġà esperimenta u ħadem fuq reklamazzjoni tal-art.

Kulħadd isemmi l-Freeport li huwa eżempju ta' reklamazzjoni ta' art għal użu industrijali.

Jien insemmi wkoll l-Imsida li huwa post minn fejn ngħaddu ta' kuljum.

Ma naħsibx, imma fl-aħħar mill-aħħar sar.

Għalhekk nemmen li din hija diskussjoni li m'għandniex nibżgħu li jkollna.

Dan il-Gvern se jkun qed iħares lejn ir-rapport u r-rakkomandazzjonijiet li se tagħmel l-ERA, se niddiskutuhom bħala Gvern u m'hemmx dubju li se nkunu qed nagħmlu diskussjoni anke f'dan il-Parlament.

Però għalija l-aktar punti li jimpurtawni u li jinteressani minnhom huma l-punti strateġiċi ta' fejn irridu mmorru.

It-tielet u l-aħħar punt huwa rigward l-emendi li ressaq l-Onor.

Said f'isem l-Oppożizzjoni.

L-ewwel nett, filwaqt li nifhem li din hija emenda waħda, essenzjalment hemm sitt emendi li huma enumerati u għalhekk il-Gvern se jkun qed jitlob il-permess tal-Kamra biex neħduhom bħala sitt votazzjonijiet differenti, jekk nixtiequ li jkun hemm xi tip ta' kunsens u riavviċinament.

Nifhem li jekk l-Oppożizzjoni ma taqbilx, ikollna nivvotaw dwar emenda waħda, u f'dak il-każ bħala Gvern ikollna nieħdu deċiżjoni.

F'każ li l-Oppożizzjoni taqbel li mmorru għal sitt votazzjonijiet, hemm numru ta' emendi li l-Gvern jista' jaqbel magħhom u li nixtieq nelenkahom.

L-ewwel emenda tirreferi b'mod speċifiku għat-tip ta' wħud mill-istudji li jridu jsiru f'dan ir-rigward fejn jissemma b'mod speċifiku l-environmental impact assessment (EIA) u l-istrategic environment assessment (SEA).

Għall-kuntrarju ta' dak li jaħsbu ħafna, il-kriterji tal-EIA huma ferm aktar stretti mill-kriterji tal-SEA.

Dik il-proposta min-naħa tal-Oppożizzjoni, bħala Gvern, lesti li nivvotaw favur tagħha.

Fuq it-tieni emenda min-naħa tal-Oppożizzjoni li titkellem dwar il-pubblikazzjoni, bħala Gvern mhux qed naqblu mal-wording, imma se nipproponu soluzzjoni f'dan ir-rigward.

Jekk nieħdu t-tieni emenda waħedha, il-Gvern se jkun qed jivvota kontra, imma se jkun qed jindirizzaha permezz ta' emenda oħra.

Se nivvotaw kontra, għaliex din hija kwestjoni stilistika aktar milli kwestjoni ta' sustanza.

It-tielet emenda, li hija aktar imlaħħma, dwar possibbiltà ta' trasport tal-massa u affarijiet simili, bħala Gvern se nkunu qegħdin naċċettawha għax m'għandna l-ebda problema dwarha.

Ir-raba' emenda li titlob li wara l-frażi "f'Għawdex" ikun hemm miktub "kif ukoll Malta" hija emenda li bħala Gvern qegħdin naċċettaw u naqblu magħha.

Fir-rigward tal-ħames emenda, bħala Gvern, għandna problema ta' prinċipju.

Dan għaliex il-ħames emenda tgħid, u nikkwota:

"U jiġi żgurat li l-vantaġġi huma ferm akbar mill-iżvantaġġi li l-proġett jista' joħloq …".

Kieku bħala Gvern, m'aħniex konvinti li l-proġett jista' joħloq aktar vantaġġi milli żvantaġġi, mhux qegħdin hawnhekk nagħmlu din id-diskussjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) Hemmhekk, fil-fehma tiegħi, hemm ftit kontrosens u it betrays ċertu xettiċiżmu li jista' jkun hemm min-naħa ta' xi Membri tal-Oppożizzjoni fir-rigward ta' dan il-proġett, li kien imwiegħed għal darba darbtejn min-naħa tal-Oppożizzjoni stess u li nbeda mill-istess Oppożizzjoni meta kienet fil-gvern.

Jekk proġett li nbeda żewġ leġiżlaturi ilu, illum m'aħniex konvinti li għandu aktar vantaġġi minn żvantaġġi, ma nafx għaliex wieħed ipproponieh!

Bħala Gvern, ma nipproponu xejn li ma nemmnux li għandu aktar vantaġġi milli żvantaġġi.

Fir-rigward tas-sitt emenda, bħala Gvern, se nkunu qegħdin nipproponu kontro-emenda li fiha qed ngħidu li għandu jitħassar it-test oriġinali li kien jgħid hekk:

"Tħeġġeġ lill-Gvern ikompli għaddej bit-tħejjijiet kollha biex jitwettaq dan il-proġett skont il-liġijiet u r-regoli kollha pertinenti …",

u minflok jidħol dan il-kliem:

"Tistenna li l-Gvern minnufih jippubblika l-istudji kollha li diġà tlestew kif ukoll ikompli għaddej bl-istudji neċessarji u minnufih jippubblika l-istess studji ġaladarba jitlestew.".

Hawnhekk qed naqbdu mal-emenda tal-Oppożizzjoni u minflok il-kelma "tesiġi" qed indaħħlu "tistenna".

Il-Ministru jista' jikkonferma li hemm tliet studji li huma konklużi u għadhom mhumiex ippubblikati.

Tnejn minn dawn l-istudji huma tekniċi ħafna u huma parti minn pakkett ta' studji ġeoloġiċi li bdew isiru u qed jitkomplew, inkluż l-istudji dwar il-boreholes li tħaffru f'qiegħ il-baħar biex naraw eżattament x'hemm u x'ma hemmx.

Se jkun hemm bżonn ta' studji oħrajn f'dan ir-rigward.

Hemm ukoll market research li juri li l-Għawdxin u l-Maltin huma overwhelmingly favur dan il-proġett.

(Onor. Membri: Hear, hear) M'hemm l-ebda diffikultà li l-istudji jsiru pubbliċi u fil-fatt, fil-jiem li ġejjin, il-Ministru se jkun qed iħabbar il-pubblikazzjoni ta' dawn l-istudji.

It-tieni parti tal-istess emenda tkompli hekk:

"Tistenna li l-Gvern iżomm aktar konsultazzjoni pubblika wiesgħa possibbli kif ukoll ikompli għaddej bit-tħejjijiet kollha neċessarji biex jitwettaq dan il-proġett skont il-liġijiet u r-regoli kollha pertinenti.".

Hawnhekk mill-ġdid qed nieħdu dak kollu li qed tgħid l-Oppożizzjoni u minflok il-kelma "tesiġi" qed indaħħlu l-kelma "tistenna" li, fil-fehma tagħna, hija aktar eleganti.

Dwar it-tielet parti għandna problema politika għas-sempliċi raġuni li din il-parti tagħti l-impressjoni li l-Gvern mhu qed jagħmel xejn fir-rigward tal-konnettività.

Kif spjegat il-Ministru -u naħseb li jkollna ċans nispjegaw aktar - qed naħdmu fuq aktar konnettività bejn iż-żewġ gżejjer.

L-Onor.

Toni Bezzina staqsa: Għaliex ma jinġiebx ir-raba' vapur?

Il-kuntratt kif inhu jipprovdi għal tliet vapuri u bħalissa qegħdin naħdmu biex indaħħlu r-raba' vapur.

Staqsa wkoll: Għaliex ma nagħmlux il-fast ferry?

Ħarġet it-tender, ġiet aġġudikata u qiegħda mwaħħla fil-Qorti.

F'pajjiżna għandna r-rule of law u għalhekk ma nistgħux ngħidu li l-Qorti tgħid mod u aħna niġu naqgħu u nqumu u nagħmlu mod ieħor!

Dwar it-tielet parti qegħdin ngħidu li għandha tiġi hekk:

"Tilqa' l-fatt li l-Gvern qed jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex il-problema tal-konnettività bejn Malta u Għawdex tiġi mitigata sakemm jitlesta l-proġett tal-mina u dan peress li l-implimentazzjoni ta' dan il-proġett jieħu numru ta' snin konsiderevoli.".

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, jien qed inressaq emenda waħda.

L-ispjegazzjoni li tajt qabel tiddependi fuq il-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni.

L-Oppożizzjoni ressqet u poġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra emenda waħda, li qiegħda enumerata f'sitt partijiet differenti.

Bħala Gvern qegħdin nitolbu l-permess tal-Kamra u l-kunsens tal-Oppożizzjoni biex l-emenda tal-Oppożizzjoni titqies bħala sitt emendi differenti għall-finijiet ta' votazzjoni u li min-naħa tal-Gvern nippreżentaw emenda oħra.

L-ISPEAKER: Jien se nagħti l-kelma lill-Oppożizzjoni, anke jekk l-Ordnijiet Permanenti 43 (2) huma ċari li għal mozzjoni li tinkludi emenda li fiha diversi proposti, il-vot jista' jittieħed fuq kull proposta.

Però, għal kull bonfini, se nagħti l-kelma lill-Oppożizzjoni.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, naqblu li dawn l-emendi jittieħdu waħda waħda.

L-ISPEAKER: Kollox sew.

Il-proċedura qiegħda ċara li jekk il-mozzjoni jkun fiha aktar minn żewġ proposti, dawk il-proposti jistgħu jiġu mressqa għall-vot separatament.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, nieħu pjaċir ninnota li n-naħa tal-Gvern għadha kif aċċettat li se taċċetta l-parti l-kbira tal-emendi li ressaqna bħala Oppożizzjoni għal din il-mozzjoni.

Naħseb li dan jawgura tajjeb għall-Għawdxin u għal Malta.

Illum f'dan il-Parlament rajna diskussjoni fejn il-Gvern ippropona, l-Oppożizzjoni evalwat, kienet propożittiva, tat il-punti tagħha, u l-Gvern xtarrhom u għax ra li huma tajbin, aċċettahom.

Naħseb li dan huwa l-ispirtu li għandna nibqgħu naħdmu bih, mhux biss illum għal dan il-proġett partikolari, imma għall-proġetti kollha li se jsiru fuq skala nazzjonali.

Illum għandna din il-mozzjoni quddiemna għax il-problema dwar il-konnettività bejn il-gżira ta' Malta u Għawdex trid tiġi indirizzata mingħajr iżjed dewmien.

Kif diġà spjegaw diversi kelliema tal-Oppożizzjoni u tal-Gvern, illum hemm żgħażagħ Għawdxin li ta' kuljum iridu jaqsmu lejn Malta biex jistudjaw u oħrajn jaqsmu ta' kuljum bejn Malta u Għawdex għax jaħdmu f'Malta.

L-ISPEAKER: Ippermettili, Onor. Portelli.

Jekk jogħġobkom, nitlob li jkollna ftit ordni fil-Kamra.

Tista' tkompli, Onor. Portelli.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, hemm ukoll negozjanti li jitilgħu Malta biex ibigħu jew jixtru x-xogħol tagħhom.

Hemm ukoll dawk li jkollhom bżonn jaqsmu lejn Malta minħabba raġunijiet ta' saħħa.

Naħseb li lkoll kemm aħna nirrikonoxxu li ħadd minn dawn l-erba' kategoriji ma qed jitla' Malta kapriċċożament, imma kollha qegħdin jitilgħu għal raġunijiet ta' studju, ta' xogħol jew ta' saħħa.

Nixtieq nikkjarifika punt żgħir biex min ikun qed jismagħna jkun jaf eżatt il-fatti kif inhuma.

Huwa minnu li kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni fil-programm elettorali tagħhom tkellmu dwar il-konnettività u dejjem qablu dwar il-permanent link.

Tant hu hekk li l-Partit Laburista kien għamel żmien jemmen li l-permanent link għandu jkun il-pont.

Illum għandna din il-mozzjoni quddiemna li titkellem dwar proġett ta' mina.

M'iniex se noqgħod nidħol f'dak li ġara fil-passat, però se ngħid x'nixtieq li nkomplu naraw minn hawn 'il quddiem.

Nerġa ngħid li huwa ta' sodisfazzjon għalija li l-Gvern ressaq mozzjoni u li l-Oppożizzjoni kienet propożittiva u ressqet numru ta' emendi li ġew aċċettati mill-Gvern.

Dan jawgura tajjeb u hekk għandu jkun il-mod ta' kif għandhom jitmexxew proġetti nazzjonali.

Bħala Oppożizzjoni ressaqna dawn l-emendi għax irridu li kull proġett isir mhux sempliċement biex tinqata' ż-żigarella, imma jsir sew.

Nafu li kien hemm diversi istanzi fejn il-Qrati u anke l-Ombudsman ikkritikaw lill-awtoritajiet tagħna u qalu li mhux dejjem saru r-rapporti neċessarji abbinati ma' ċerti proġetti.

Ġaladarba quddiemna għandna dan il-proġett fuq skala nazzjonali - is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia mar pass oltre u sejjaħlu proġett Ewropew - huwa ferm importanti li naraw li jsir bl-aħjar mod.

Nerġa' ngħid li huwa importanti li jsiru l-istudji kollha li hemm bżonn u jiġu ppubblikati, mhux għal dan il-proġett biss, imma għall-proġetti kollha li jsiru.

Dan huwa importanti l-ewwel nett biex l-aspirazzjonijiet tal-Għawdxin jintlaħqu; it-tieni, biex dak kollu li jagħmel lil Għawdex jibqa' protett, u t-tielet, biex dan il-proġett ma narawhx bħala proġett tal-Għawdxin imma bħala proġett nazzjonali.

Meta kien se jsir il-proġett ta' Triq Aldo Moro fil-Marsa ħadd ma kien qal li dan huwa proġett tal-Marsin, imma qbilna li dan kien proġett nazzjonali.

Bl-istess mod, il-proġett tal-mina mhux proġett tal-Għawdxin imma proġett kbir nazzjonali.

Importanti ħafna li matul dan il-proċess issir konsultazzjoni proprja, korretta, tajba u li teżawrixxi kull punt billi tinvolvi lil kulħadd.

B'hekk il-proġett ma jibqax tal-Gvern jew tal-Oppożizzjoni, imma jsir proġett suċċess tal-poplu kollu.

Il-konsultazzjoni hija importanti f'kull fażi ta' dan il-proġett.

Naf li hawn min jixtieq jgħaġġel u jara t-tenders ħerġin malajr, però kollox irid isir f'ħinu u f'waqtu, għax il-Malti jgħid li l-qattusa għaġġelija frieħ għomja tagħmel!

Nerġa' ngħid li llum f'din il-Kamra ittieħdet deċiżjoni li verament tgħin biex il-proġetti nazzjonali jsiru b'mod tajjeb, għax qegħdin naraw lill-Gvern u l-Oppożizzjoni jikkoperaw flimkien biex il-proġett isir fl-aħjar interess tal-Għawdxin u l-Maltin kollha.

Ħadt pjaċir nisma' lill-Prim Ministru jgħid li l-Gvern se jaċċetta prattikament l-emendi kollha mressqa mill-Oppożizzjoni.

Jekk tippermettuli, se nuża l-kliem tal-Prim Ministru stess, meta qal li waħda mill-emendi mhijiex se tiġi aċċettata mhux fis-sustanza, imma aktar minħabba l-istil.

Mela le, fuq l-istil naqblu li nirranġaw xi kelma 'l hemm u 'l hawn fejn jidħol il-Malti, l-aqwa li s-sustanza tibqa' hemmhekk!

Hawnhekk qed nirreferi għall-klawsola fejn bħala Oppożizzjoni qed nitolbu li l-istudji tekniċi, ambjentali, ġeoloġiċi u soċjali li diġà saru għandhom jiġu ppubblikati mingħajr aktar dewmien u dawk li għadhom ma sarux, iridu jsiru minnufih u li kif jitlestew għandhom jiġu ppubblikati.

Il-Prim Minsitru qal li wieħed mill-punti li l-anqas għoġob lill-Gvern huwa fejn bħala Oppożizzjoni qegħdin ngħidu li matul l-implimentazzjoni tal-proġett għandna naraw li l-proġett jitwettaq bl-aktar mod sostenibbli fl-aħjar interess tal-familji u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku Għawdxi.

Qegħdin ngħidu wkoll li għandna nippreżervaw u nieħdu ħsieb il-ġmiel naturali, l-identità kulturali u ambjentali ta' Għawdex u li jiġi żgurat li l-vantaġġi huma ferm akbar mill-iżvantaġġi li l-proġett jista' joħloq.

Nammetti li kont xi ftit sorpriża meta l-Prim Ministru qal li hija din l-aħħar klawsola li qiegħda ddejqu!

Il-Prim Ministru qalilna li huwa konvint li l-vantaġġi huma ferm ikbar mill-iżvantaġġi.

Għalhekk ma nista' qatt nifhem kif, ġaladarba l-Gvern huwa konvint li l-vantaġġi huma ikbar mill-iżvantaġġi, qed tinkwetah din il-frażi partikolari!

Nerġa' ngħid li importanti li ssir konsultazzjoni pubblika wiesgħa, f'ħinha, f'waqtha u li tkopri l-punti kollha u li jsiru l-istudji neċessarji kollha.

L-aħħar punti li ressaqna bħala Oppożizzjoni kienu li nesiġu li jsiru r-rapporti u konsultazzjoni pubblika u li sakemm jitlesta dan il-proġett, l-Għawdxin xorta jiġu pprovduti b'sistemi alternattivi biex tittaffielhom ftit mit-tbatija li qed jgħaddu minnha sal-lum.

Nerġa nikkwota lill-Gvern meta qal li jixtieq kelma aktar "eleganti" minflok il-kelma "tesiġi" u li jippreferi l-kelma "tistenna".

Jien personalment, kieku qiegħda fuq in-naħa tal-Gvern, nippreferi li nuża l-kelma "tesiġi" għax hemmhekk ikun ifisser li bħala Gvern verament determinat li nwettaq dak kollu li qed titlob l-Oppożizzjoni!

Sur President, se nagħlaq dan id-diskors kif ftaħtu.

Ħadt pjaċir nisma' lill-Prim Ministru jgħid li l-Gvern kważi aċċetta l-emendi kollha mressqa mill-Oppożizzjoni.

Dan juri li rajna mozzjoni mressqa min-naħa tal-Gvern, rajna l-iskrutinju min-naħa tal-Oppożizzjoni, rajna Oppożizzjoni propożittiva u Gvern li kien lest li jaċċetta l-proposti tajbin li għamlet l-Oppożizzjoni.

Nemmen li dan huwa l-ispirtu li għandu jaħdem bih dan il-Parlament.

Nagħlaq b'appell.

Ejja naddottaw dan l-istil fil-proġetti kapitali kollha li se jsiru mhux għall-ġid tal-Gvern jew tal-Oppożizzjoni, imma għall-ġid u fl-aħjar interess tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, nirringrazzja lill-kollegi u lill-Prim Ministru talli laqa' din l-opportunità li f'dan il-Parlament nipproponu mod ġdid ta' kif nagħmlu l-politika u ċjoè li anke mill-Oppożizzjoni nkunu propożittivi meta naraw li jkun hemm proġetti ta' entità nazzjonali li jistgħu jibbenefikaw minnhom il-Maltin u l-Għawdxin.

Tajjeb li niddiskutu flimkien proġetti li jaffettwaw il-ħajja ta' kuljum tan-nies, imma fl-istess ħin tajjeb ukoll li naċċertaw li jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha li hemm bżonn għall-ħarsien ambjentali kif ukoll tal-fibra soċjali tar-reġjuni ta' pajjiżna biex ma jiġux mittiefsa a skapitu tal-iżvilupp.

Mhux se nkun tekniku fid-diskors tiegħi ħalli jifhimni kulħadd.

Bħala Oppożizzjoni qed inressqu dawn l-emendi wara li kellna diversi laqgħat ta' konsultazzjoni ma' għaqdiet, assoċjazzjonijiet, NGOs, kif ukoll ma' dawk l-għaqdiet li mhumiex reġistrati imma esprimew ix-xewqa li jiltaqgħu mal-Oppożizzjoni biex iwasslulna leħenhom ħalli nkunu nistgħu nipproponu l-emendi li ressaqna.

L-ewwel punt li rrid nagħmel huwa dwar ir-rapporti.

Meta għandek proġett ta' din l-entità huwa fundamentali li r-rapporti kollha neċessarji li jistudjaw u janalizzaw u li matul il-medda tas-snin isiru b'teknoloġiji aktar moderni u avvanzati jkunu fuq il-mejda ta' min qed jiddeċiedi għall-aqwa ġid ta' pajjiżna qabel ma jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Kull deċiżjoni li tittieħed ma tridx tkun marbuta mal-proċess tal-iżvilupp per se jew mat-tender innifisha, imma trid tagħti lok għat-tieni parti tal-emendi tagħna, ċjoè għall-konsultazzjoni pubblika.

Bħala Oppożizzjoni nemmnu f'demokrazija miftuħa għall-parteċipazzjoni tal-għaqdiet volontarji, NGOs u dawk li verament ikollhom interess mhux fil-politika per se jew fil-politika tal-partiġjaniżmu, imma fil-proġetti partikolari billi jressqu ideat u żviluppi li se jaffettwaw lill-pajjiż b'mod ġenerali kif ukoll il-ħajjiet ta' diversi ċittadini tagħna.

Ħa nagħti sfond żgħir fuq il-ħames emenda tagħna li semmietha wkoll l-Onor.

Marthese Portelli fil-konfront ta' dawk li huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dan il-proġett.

Irrid infiehem lin-nies li din il-proposta m'għamilnihiex għax qegħdin niffaċċjaw xi eżitazzjoni f'dik li kienet id-direzzjoni tagħna bħala Oppożizzjoni matul is-snin, iżda inkludejnieha peress li m'għandniex il-preżentazzjoni, id-dettalji kollha tal-proġett u t-tlestija tal-istudji.

L-għan ta' din l-emenda huwa li waqt l-iskrutinju ta' dan il-proġett u l-analiżi mhux biss politika, soċjali u ambjentali, imma wkoll teknika, bħala Parlament inkunu qegħdin nassiguraw li l-Gvern ma jkollux idejh marbutin li ma jistax jiddeċiedi, imma lanqas ikun hemm xi carte blanche li dak li jrid isir ma jkunx qiegħed b'xi mod jiġi kontenut f'dak li finalment irid ikun l-għan tagħna li jkun hemm biss il-ġid komuni li jirbaħ u mhux interessi oħrajn.

L-aktar ħaġa li nixtieq nagħfas fuqha u li membri oħra ta' din in-naħa diġà għamlu aċċenn għaliha hija dwar l-aħħar emenda li ressaqna.

Dan huwa proġett li bħala pajjiż ilna s-snin nitkellmu dwaru, irrespettivament minn min kien hemm fil-gvern u fl-oppożizzjoni, però huma n-nies li finalment l-aktar li qed ibatu min-nuqqas ta' konnettività.

Il-Prim Ministru semma żewġ proposti.

Jien insemmi oħra wkoll.

Għandek ir-raba' vapur, għandek il-cargo ferry li kien jeżisti u li dan il-Gvern għoġbu jwaqqfu, u għandek il-fast ferry.

Il-Prim Ministru pprova jaċċenna, b'mod politiku, għall-fatt li hemm xi proċess ġudizzjarju li għandu jiġi stultifikat.

Bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li sakemm isiru l-istudji u l-proċedura tal-public procurement li se jdumu s-snin, dawk li qed ibatu min-nuqqas ta' konnettività m'għandhomx jibqgħu jistennew sabiex ħajjithom titjieb.

Nistgħu flimkien insibu minnufih soluzzjonijiet li jistgħu jidħlu fis-seħħ mil-lum.

(Onor. Membri: Hear, hear) Nistgħu nagħtu konnettività, imqar jekk mhux fissa, li hija aktar effiċjenti u kapaċi taqdi aktar il-bżonnijiet ta' soċjetà moderna.

M'hemm ebda raġuni li twaqqafna milli dak li jista' jsir illum nagħmluh u nwettquh.

Bħala Oppożizzjoni m'aħniex qed ngħidu b'liema metodu l-Gvern għandu jkollu l-abbiltà li jagħmel dan, imma qed ngħidu li l-Gvern għandu fl-immedjat jara x'passi u miżuri jistgħu jittieħdu sabiex il-problema tal-konnettività tiġi mitigata.

Filwaqt li nirringrazzja lill-Gvern li laqa' l-emendi tal-Oppożizzjoni, onestament ma nistax nifhem għalfejn m'għandniex inħarsu lejn dak li jista' jsir minnufih.

M'hemm xejn fil-proċess tal-proġett per se li jwaqqaf milli dawn il-miżuri, temporanji jew le, jidħlu fis-seħħ b'mod immedjat.

Jekk dan isir ikun ifisser li l-Maltin u l-Għawdxin li għandhom l-aktar bżonn tal-konnettività jkunu qed jinqdew minnufih.

Jekk min-naħa l-oħra l-Gvern ma jaċċettax din l-emenda, ikun ifisser li ma jridx jagħti mqar ftit ta' mitigazzjonni, għajnuna u soljev lil min qed ibati l-problemi llum.

Meta naħsbu dwar il-kummerċ, l-edukazzjoni u s-settur tas-saħħa - u minkejja dak kollu li ntqal, is-settur tas-saħħa f'Għawdex bata bil-kbir – naraw li dawn il-miżuri immedjati li semmejna se jgawdu minnhom il-Maltin u, b'mod speċjali, l-Għawdxin li mhux biss għandhom bżonnhom, imma bħala Parlament għandna obbligu li nrodduhomlhom kemm jista' jkun fl-immedjat.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Sur President, dan huwa mument storiku fejn din il-Kamra se tkun qed tiddeċiedi li darba għal dejjem nagħqqdu lil Malta u Għawdex sabiex nindirizzaw l-isfida li sħabna l-Għawdxin esperjenzaw għal mijiet ta' snin.

Hawn qed nirreferi għall-insularità doppja li se tkun qed tiġi indirizzata permezz ta' konnettività permanenti b'dan l-akbar proġett infrastrutturali li jkun qatt sar fil-pajjiż.

Kif diġà ssemma mill-kelliema fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra, huma eluf l-Għawdxin li ta' kuljum jiddependu mill-konnettività marittima sabiex jaqsmu lejn Malta għall-kumplament tal-ħidma tagħhom, sabiex jieħdu l-edukazzjoni, jew anke għal trattamenti mediċi, fost ħafna opportunitajiet oħrajn li toffri l-gżira Maltija iżda mhumiex preżenti fil-gżira Għawdxija.

Viċiversa, huma ħafna l-Maltin li jżuru lil Għawdex għal żmenijiet ta' btajjel jew turisti barranin li waqt il-btala tagħhom f'pajjiżna, iżuru lil Għawdex.

Kollox jiddependi minn temp tajjeb u minn traġitt li jkun jista' jsir.

Kif nafu, meta jkun maltemp jew riħ qawwi, ma jkunx possibbli li jsir il-qsim bil-baħar.

L-Għawdxin jiffaċjaw diversi sfidi, speċjalment meta l-Maltin u t-turisti jżuru lil Għawdex fi tmiem il-ġimgħa jew f'xi festi, u għaldaqstant l-influss ma jiggarantixxix lill-Għawdxin li jaslu fil-ħin għax-xogħol jew lura d-dar.

Xi tfisser din il-konnettività permanenti bejn iż-żewġ gżejjer?

Fuq kollox, għall-Għawdxin tfisser …

Jekk jogħġobkom, żommu l-vuċijiet tagħkom baxxi għax qed ittellfu lill-Ministru.

Tista' tkompli Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sinjura President, din il-mina bejn Malta u Għawdex tfisser opportunitajiet differenti għal numru kbir ta' Għawdxin.

Kif semmiet il-Ministru għal Għawdex Justyne Caruana, ħafna drabi Għawdex esperjenza brain drain minħabba numru kbir ta' Għawdxin li kellhom jitilqu mill-gżira fejn twieldu, trabbew, għandhom l-għeruq, il-familja u l-imħabba tagħhom minħabba n-nuqqas tal-istess opportunitajiet li jeżistu f'Malta.

Peress li ma nistgħux nibqgħu niddependu fuq il-kondizzjoni tat-temp li jippermetti l-qsim bejn iż-żewġ gżejjer, irridu niggarantixxu konnettività permanenti.

Din il-mina bejn Malta u Għawdex tfisser għaqda bejn iż-żewġ gżejjer, għaqda bejn il-familji, għaqda bejn il-ġenituri u l-ulied, li ħafna drabi jkollhom jinqatgħu minn xulxin mit-Tnejn sal-Ġimgħa, għax qed jistudjaw jew jaħdmu f'Malta u ma jistgħux jivvjaġġaw ta' kuljum bejn Malta u Għawdex u viċiversa.

Il-mina bejn Malta u Għawdex se tfisser serħan il-moħħ għax ikun hemm konnettività permanenti li hija faċli.

Il-mina se tfisser li dik it-tfajla minn San Lawrenz jew dak ir-raġel min-Nadur li jinżlu għax-xogħol kuljum lejn Malta, ma jridux iqumu siegħa qabel il-kollegi tagħhom Maltin għax iridu jinżlu x-Xatt, jistennew il-vapur, jaraw li jirkbu l-vapur, jagħmlu t-traġitt u jibdew il-vjaġġ miċ-Ċirkewwa bl-isfidi kollha li joffru t-toroq Maltin.

Bħala Gvern, bdejna naħdmu biex inwettqu l-wegħdiet li għamilna bħala Partit Laburista fil-programm elettorali għall-elezzjoni li għaddiet.

Minn studji issa ersaqna għall-implimentazzjoni ta' dan il-proġett.

Irrid nirrikonoxxi u nirringrazzja lil min ħadem fuq dan il-proġett fis-snin li għaddew, fosthom lill-eks Ministru Chris Said li tellaq dawn il-ħsebijiet u llum spjega kif ma kien faċli xejn li jikkonvinċi lil sħabu tal-Oppożizzjoni favur dan il-proġett.

Irrid ngħid li mid-diskorsi ta' xi wħud mill-membri tal-Oppożizzjoni jidher li fadal x'jikkonvinċi, imma qed nittamaw li din il-Kamra tingħaqad b'mod unanimu u storiku favur din il-mozzjoni.

Deċiżjoni unanima tkun tfisser konvinzjoni ħalli nibqgħu mexjin din il-mixja flimkien.

Nirringrazzja lill-predeċessur tiegħi, il-Ministru Joe Mizzi, li studja wkoll modi alternattivi ta' konnettività permanenti, sakemm wasalna għad-deċiżjoni li l-mina hija l-aħjar soluzzjoni għall-konnettività permanenti.

Komplejna numru ta' studji li daħlu f'aktar dettall u li llum qegħdin nikkommettu ruħna li se nippubblikaw mill-aktar fis possibbli fil-ġranet li ġejjin.

Dan għaliex irridu li dan il-proġett ikun implimentat bil-galbu u pass pass.

Dan huwa proġett irriversibbli u għaldaqstant se nkunu qegħdin naħdmu u nimplimentawh bl-akbar diliġenza possibbli.

Irrid nirringrazzja lil dawk il-professjonisti kollha li ħadmu u li għad fadlilhom jaħdmu fuq dan il-proġett, lil Transport Malta, Infrastructure Malta u lill-kumitat presedut mill-eks membru parlamentari Franco Mercieca għall-kontribut siewi li qed jagħtu lill-entitajiet, lill-Ministeru tiegħi, lill-Ministeru għal Għawdex u lill-Gvern sabiex illum wasalna f'din il-fażi biex inwasslu din il-wegħda għand in-nies.

Il-poplu Għawdxi ilu għexieren ta' snin jisma' diversi diskussjonijiet u proposti, però fl-aħħar wasalna sabiex illum qed nersqu quddiem din il-Kamra bi pjanijiet konkreti għal dan il-proġett.

Bħala Ministru, ħassejt li kelli l-obbligu li flimkien mal-Ministru għal Għawdex niddiskutu dan il-proġett fuq livell ta' Kabinett, fuq livell ta' grupp parlamentari u niġu f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż sabiex bi prudenza nisimgħu x'taħseb l-Oppożizzjoni dwar dan il-proġett.

Dan kollu jagħti serħan il-moħħ li dan ix-xogħol, li se jkun qed jirkeb fuq leġiżlaturi futuri, ikun fih sens ta' kontinwità.

Nerġa' ngħid li din il-mina se tfisser permanenza ta' serħan il-moħħ għall-familji Għawdxin, għan-negozji Għawdxin u għal Għawdex innifsu, inkluż il-kultura ta' Għawdex, l-ambjent ta' Għawdex u l-identità differenti li għandha l-gżira Għawdxija.

Irridu nerġgħu naraw li Għawdex ikun mutur ekonomiku għal pajjiżna u mhux mażżra għall-kumplament tal-pajjiż.

Irridu naraw li ma jkunx is-settur pubbliku li jidderiġi x-xogħol fil-gżira Għawdxija, imma Għawdex ikun mutur ekonomiku.

Fl-aħħar snin rajna li Għawdex għandu dan il-potenzjal.

Ejja nħarsu 'l quddiem u ejja noħolmu bi proġetti kbar ta' ambizzjoni biex ngħaqqdu liż-żewġ gżejjer b'mod permanenti.

Bħala pajjiż, kapaċi nagħmlu infrastruttura ta' kwalità.

Ejja nirrealizzaw dan l-akbar proġett infrastrutturali ta' pajjiżna li se jwassal biex iż-żewġ gżejjer isiru pajjiż wieħed.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Se ngħaddi biex inpoġġi l-mistoqsija fuq l-emenda mressqa u moqrijia mill-Onor.

Chris Said, liema emenda hija maqsuma f'sitt partijiet.

Dawn se jkunu mmarkati bħala emenda "A", emenda "B", emenda "Ċ", emenda "D", emenda "E" u emenda "F".

Kif ġie propost u kif jistabbilixxu l-Ordnijiet Permanenti 43(2), meta mozzjoni tinkludi emenda, l-Ordni Permanenti tgħid li:

"Jekk il-mozzjoni …",

- f'dan il-każ, l-emenda li għall-fini tal-Ordnijiet Permanenti tista' tittieħed b'dan il-mod -

"… ikun fiha aktar minn żewġ proposti separati …"

f'dan il-każ, fiha sitt proposti -

"… allura dawk il-proposti jistgħu jiġu mressqa u mqiegħda għall-vot separatament mill-Ispeaker."

Fil-fatt, hekk se nagħmel.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, nixtieq nagħmel dikjarazzjoni ta' vot.

Se nkun qed nagħmel din id-dikjarazzjoni darba, għax m'għandix għalfejn nagħmilha għal kull vot li jittieħed f'din il-Kamra.

Dan is-siġġu li għandi f'din il-Kamra mhux tiegħi, imma huwa tal-votanti Nazzjonalisti li eleġġewni mill-ħames distrett.

Dan is-siġġu huwa tal-votanti Nazzjonalisti ta' Birżebbuġa, taż-Żurrieq, tal-Imqabba, ta' Ħal Kirkop, ta' Ħal Safi, tal-Qrendi u ta' Ħal Farruġ u għalhekk jien se nkun qed nivvota, kif dejjem għamilt, skont id-direzzjoni tal-Kap tal-Partit li jien mimmilita fih.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għat-tieni paragrafu tal-mozzjoni.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għar-raba' paragrafu tal-mozzjoni.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

Din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

L-emenda "B" m'għaddietx.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "Ċ" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għall-ħames paragrafu tal-mozzjoni.

L-emenda "Ċ" għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "D" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għas-seba' paragrafu tal-mozzjoni.

L-emenda "D" għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "E" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għat-tmien paragrafu tal-mozzjoni.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

Il-votazzjoni se titieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

L-emenda "E" m'għaddietx.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "F" imressqa mill-Onor.

Chris Said u tirreferi għad-disa' paragrafu tal-mozzjoni.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, il-mod kif inhi miktuba l-emenda hija emenda għall-mozzjoni oriġinali.

Fil-verità, din hija kontra emenda, imma hija emenda għall-mozzjoni oriġinali.

Naħseb li jagħmel sens li nkomplu nivvotaw fuq dawn is-sitt emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi tal-ispjegazzjoni.

Il-mistoqsija hija l-emenda "F" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

Il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

L-Onor.

L-Onor.

L-emenda "F" m'għaddietx.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "G" kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru u tirreferi għad-disa' paragrafu.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

L-Onor.

L-Onor.

L-emenda "G" għaddiet.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru Ian Borg kif emendata.

Il-mozzjoni, kif emendata, għaddiet nem. con.

Skont il-ftehim milħuq, il-Kamra se tgħaddi għat-tielet item fuq l-aġenda.

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JITĦASSAR L-AVVIŻ LEGALI 44 TAL-2019 LI JEMENDA

R-REGOLAMENTI DWAR KUMITATI AMMINISTRATTIVI GĦAL KOMUNITAJIET

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Robert Cutajar fis-seduta 218 tat-8 ta' April tal-2019.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Hawn permess biex nerġgħu ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti?

Il-permess ingħata.

TQEGĦID TA' KARTI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' exemption order Nru IR86/2017 maħruġa fit-2 ta' April 2019 lill-Inspirasia Foundation skont l-artikolu 12(2) tal-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sur President, nirrapporta li fil-laqgħa tal-Grupp ta' Ħidma li kellna fis-16 ta' April 2019 ġiet ikkunsidrata l-proposta leġiżlattiva indikata hawn taħt għall-fini tal-Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea li rriżulta li kienet konformi mal-prinċipji ta' sussidjarjetà u proporzjonalità:

Fl-istess laqgħa tal-Grupp ta' Ħidma tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej sar ukoll skrutinju ta' 131 proposta leġiżlattiva u dokumenti oħrajn maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea u minn istituzzjonijiet oħra tal-Unjoni Ewropea.

Ir-rekord ta' dawn ir-referenzi qegħdin indikati f'dawn id-dokument li se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lid-Deputat Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Mejju 2019, fl-4.00 p.m. b'aġenda li tiġi kkomunikata aktar tard.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Clifton Grima.

CLIFTON GRIMA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport u Għaqdiet Volonatrji): Sur President, irrid nibda billi ngħid li se nkun qed nagħmel …

L-ISPEAKER: L-Onor.

David Agius, bil-permess tas-Segretarju Parlamentari Clifton Grima.

DAVID AGIUS: Sur President, bil-permess tas-Segretarju Parlamentari, nixtieq li kemm jien kif ukoll id-Deputat Prim Ministru nagħmlu kelmtejn kif nagħmlu s-soltu, qabel ma nispiċċaw din is-seduta li hi l-aħħar seduta qabel il-vaganzi tal-Għid.

L-ISPEAKER: Bil-permess tas-Segretarju Parlamentari, nerġa' nsejjaħ lid-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Clifton Grima tal-permess.

Peress li din hi l-aħħar seduta qabel il-vaganzi tal-Għid, nixtieq nieħu din l-opportunità biex nawgura lilek, Sur President, lill-Membri kollha ta' din il-Kamra, lill-familjari ta' kull wieħed u waħda minna, lil kull min qed jismagħna u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu ġranet ta' serħan u ta' devozzjoni f'dawn il-ġranet tal-Ġimgħa Mqaddsa u l-Għid il-Kbir.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, f'isem in-naħa tal-Oppożizzjoni, ningħaqad mad-Deputat Prim Ministru biex f'dawn il-ġranet tal-Għid fejn f'ħafna lokalitajiet ikunu għaddejjin diversi wirjiet tal-Ġimgħa Mqaddsa, nawgura l-festi t-tajba lilek, Sur President, lill-ħaddiema kollha, lill-familji tad-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra u lill-poplu kollu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tingħaqad mal-ħsebijiet tal-Gvern u tal-Oppożizzjoni f'dawn il-ġranet tal-Ġimgħa l-Kbira u tal-Għid u tawgura l-festi t-tajba lil kulħadd.

CLIFTON GRIMA: Sur President, ningħaqad mal-kollegi u nawgura l-festi t-tajba lill-Membri Parlamentari ta' din il-Kamra kif ukoll lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Illum nixtieq nitkellem dwar xogħol siewi li bħalissa għaddej fis-settur tal-edukazzjoni li forsi mhux dejjem jingħata l-attenzjoni li jkun jistħoqqlu min-naħa tal-mezzi tax-xandir.

Sfortunatament, meta tkun qed issir biċċa xogħol tajba, mhux dejjem nagħtuha l-importanza mistħoqqa.

Irrid infakkar li s-sistema edukattiva mhijiex xi ħaġa li taqa' mis-sema, imma trid tinbena b'mod gradwali.

F'dan l-Aġġornamnet irrid nitkellem dwar l-inklużjoni.

Ftit tal-ġranet ilu kelli l-opportunità li nkun preżenti waqt it-tnedija ta' qafas ta' inklużjoni fis-sistema edukattiva.

Hawn irrid nirringrazzja lill-Ministru Evarist Bartolo għax-xogħol siewi li qed jagħmel fil-kamp edukattiv.

Din is-sistema edukattiva f'pajjiżna se tkun qed tara li tinkludi l-istudenti kollha sabiex ikollna sistema li verament tkun waħda inklużiva u tiġġieled il-konċett tal-one size fits all. Se nkun qed nitkellem dwar dak il-konċett ta' sistema edukattiva riġida li ħafna drabi kienet qed twassal sabiex ħafna miż-żgħażagħ tagħna kienu qegħdin jieqfu milli jkomplu jieħdu l-edukazzjoni tagħhom.

L-inklużjoni hija kelma sabiħa, però meta tiġi biex tattwaha hija xi ħaġa diffiċli ħafna.

Dan għaliex, aħna b'mod naturali nħossuna aktar komdi li nagħmluha u ngħixu ma' min jirraġuna, jaħsibha u jaġixxi bħalna.

Kif imbagħad niltaqgħu ma' xi ħadd li b'xi mod jew ieħor jiddevja minn dak li f'moħħna jkun il-konċett ta' kif għandha taġixxi l-persuna, għandna t-tendenza li ntellgħu l-ħitan.

Huwa ovvju li jekk il-ġar tiegħek ma tarahx, din is-sitwazzjoni se tevitalek li xi darba jkollok battibekk miegħu.

Però, min-naħa l-oħra, meta ttella' l-ħitan, qed toħloq persuni li mhux kapaċi jikkomunikaw u jgħixu flimkien.

Hemmhekk irridu noqogħdu attenti u rridu naħdmu sabiex is-sistema edukattiva tagħna tkun waħda inklużiva.

Nistgħu nagħmlu dan permezz ta' numru ta' programmi.

Illum il-ġurnata rridu nħarsu lejn sistema edukattiva b'numru ta' programmi differenti li huma ta' kwalità u jilħqu lil kulħadd.

Hawnhek irrid insellem lil dawk kollha li kienu u għadhom involuti fil-programme My Journey li permezz tiegħu qed naraw li jkollna żvilupp sħiħ tal-persuna.

Fl-aħħar mill-aħħar, dik hija l-aktar ħaġa importanti fis-sistema edukattiva.

Naħseb li wasal iż-żmien li f'pajjiżna nibdew verament nagħrfu l-fatt li d-distinzjoni li għandna nagħmlu fis-sistema edukattiva hija bejn edukazzjoni tajba li tilħaq lil kulħadd u ttejjeb l-iżvilupp sħiħ ta' kulħadd u edukazzjoni li mhijiex tajba għax hija ta' one size fits all.

Matul is-snin l-istatistika turi li kellna sitwazzujoni fejn konna qegħdin naqsmu il-popolazzjoni studenteska min-nofs, fejn kellek in-nofs li konna nsejħulhom iż-żwiemel għax kienu jgħaddu mill-eżamijiet u n-nofs l-ieħor nitilquhom għal riħhom għax konna naħsbu li mhumiex tajbin.

Naħseb li llum, aktar minn qatt qabel, bħala ġenitur nifhem li din kienet xi ħaġa verament inġusta li kellna tfal u studenti li kienu qegħdin jiġu mwarrba.

Hawnhekk jerġa' jidħol il-konċett ta' inklużjoni.

Bi programmi edukattivi tajbin li jilħqu lil kulħadd qegħdin naraw li nħeġġu u niżviluppaw l-abbiltajiet tant sbieħ tal-poplu Malti kollu.

Il-poplu Malti huwa l-akbar riżorsa ta' dan il-pajjiż.

Għalhekk irridu li l-poplu Malti jkompli jikber u jiżviluppa b'tali mod li jkun lest li jiffaċċja l-isfidi u jilħaq l-aspettattivi tiegħu.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Irrid ngħid li l-konċett tal-inklużjoni ma bediex illum f'pajjiżna.

Dawk li huma tal-età tiegħi jiftakru meta fl-iskejjel tagħna bdew deħlin l-ewwel facilitators.

Niftakar li kien ikollok facilitator wieħed fi skola waħda, jiġifieri f'kull raħal kien ikollok facilitator li l-għan tiegħu kien li jara li hemm inklużjoni ta' studenti li kellhom diżabilità li, ħafna drabi, kienet tkun waħda fiżika.

Għoxrin sena ilu kellek konċett ta' inklużjoni li kien wieħed ristrett ħafna.

Matul iż-żmien, imbagħad, is-sistema edukattiva baqgħet dejjem tevolvi bħalma tevolvi s-soċjetà.

Qed insemmi s-soċjetà Maltija għax din mhijiex xi ħaġa statika u wieqfa, imma hija xi ħaġa ħajja li tevolvi matul iż-żmenijiet.

Fid-dinja tal-lum, min ma jevolvix mas-soċjetà jispiċċa irrelevanti, jaqa' lura u bla relevanza.

Il-konċett ta' inklużjoni fis-sistema edukattiva dejjem twessa' sakemm laħaq il-livell li qed naraw illum.

Jien inżur numru ta' skejjel u istituti u nista' ngħid li permezz ta' dawn il-programmi qegħdin nassiguraw li dawn l-istudenti jiżviluppaw il-potenzjal kollu tagħhom.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna.

Ġaladarba qed nitkellem fuq l-inklużjoni, nieħu din l-ewwel okkażjoni li għandi f'dan il-Parlament biex nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor għandhom x'jaqsmu mal-iSpecial Olympics Malta.

Ftit tal-ġimgħat ilu kelli x-xorti li nsegwi x-xogħol li kienu qegħdin jagħmlu dawn l-atleti, fejn waqt kampjonati internazzjonali kisbu numru ta' unuri għal pajjiżna.

Dawn l-unuri ma ġewx bix-xejn, imma huma riżultat ta' xhur twal ta' ħidma u dedikazzjoni kbira mhux biss mill-atleti, imma wkoll mill-ġenituri, mill-amministraturi u mill-coaches varji li jaħdmu tant tajjeb magħhom.

Hemmhekk qegħdin nuru kif meta naħdmu id f'id flimkien, nistgħu niksbu r-riżultati.

Nirringrazzja lil Sport Malta u lill-istaff kollu ta' din l-entità u lil numru ta' dipartimenti oħra li jgħinu fl-aspett loġistiku għall-iSpecial Olympics.

Bħala pajjiż rajna eżempju mill-isbaħ ta' inklużjoni.

Rajna kif pajjiżna huwa simbolu ta' tama, fejn hemm post għal kulħadd fir-rwol u l-aspettattivi varji tal-persuni.

L-importanti hu li naħdmu b'mod ġenwin, bonest u b'tali mod li nassiguraw li isem pajjiżina dejjem jibqa' jogħla 'l fuq.

Sur President, nagħlaq billi nirringrazzja lill-kollegi kollha tiegħi li f'dan is-settur tal-inklużjoni qegħdin jagħtu l-input kollu tagħhom.

Nirringrazzja għal darb'oħra lill-Ministru Evarist Bartolo f'isem il-poplu Malti kollu għax-xogħol siewi ħafna li qed jagħmel f'dan is-settur mingħajr daqq ta' ħafna trombi.

Nirringrazzja wkoll lil dawk l-edukaturi kollha li ta' kuljum jagħmlu xogħol siewi b'tant vokazzjoni.

Ta' dan, ngħidilhom grazzi f'isem il-poplu Malti u l-popolazzjoni studenteska.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO GRIXTI: Sur President, nixtieq niddedika parti minn dan l-Aġġornament biex nitkellem dwar dak li jien inqis bħala żvilupp importanti li qed iseħħ fil-qasam tas-saħħa f'pajjiżna matul dawn ix-xhur.

Kif nafu lkoll, bħalma qed jiġri f'kull qasam ieħor tal-ħajja, l-iżvilupp tat-teknoloġija qed iseħħ kontinwament u ħafna drabi gvernijiet ta' pajjiżi mill-aktar żviluppati qed isibuha ferm diffiċli biex ilaħħqu mal-pass mgħaġġel ta' dawn l-iżviluppi u jieħdu żmien mhux ħażin biex jimplimentaw bidliet, anke billi jinvestu miljuni kbar ta' ewro biex jaġġornaw is-sistemi teknoloġiċi tagħhom għal dak li tkun qed toffri t-teknoloġija l-ġdida f'dak il-mument partikolari.

Tajjeb ngħidu li pajjiżna, filwaqt li qed ikun fuq quddiem nett biex jinfetaħ beraħ għall-iżviluppi teknoloġiċi kbar li qed iseħħu fid-dinja, bħalma huma l-oqsma tal-blockchain u l-intelliġenza artifiċjali, mhuwiex qed joqgħod lura milli jidħol għal proġetti teknoloġiċi ġodda li qed iseħħu fid-dinja fil-qasam tas-saħħa.

Fil-fatt, id-Deputat Prim Ministru Chris Fearne għadu kemm ħabbar li fl-isptar ġenerali Mater Dei qed jibda jintuża apparat teknoloġiku ġdid għall-endoskopija li se jkun ta' benefiċċju kbir għall-pazjenti kollha.

It-teknoloġija ta' din l-endoskopija għandha rwol kruċjali fl-interventi kirurġiċi li jsiru fl-isptarijiet, għax mhux biss l-interventi jkunu ta' ferm inqas tbatija u komplikazzjonijiet għall-pazjent, imma wkoll l-istess pazjent ikun jista' jitlaq mill-isptar lejn id-dar f'perjodu ferm iqsar minn qabel.

Fil-fatt huwa kkalkolat li bl-użu ta' din it-teknoloġija, pazjent ikollu ħtieġa li jibqa' l-isptar 75% inqas taż-żmien li kien ikollu joqgħod f'każ ta' intervent tal-kirurġija tradizzjonali.

Bħalma forsi diġà smajna, jidher li l-iżvilupp teknoloġiku li jmiss għal pajjiżna fil-qasam tas-saħħa huwa l-introduzzjoni tar-robotika fil-kirurġija.

Dan se jdaħħal aktar preċiżjoni fl-interventi mediċi li jsiru u jkun ifisser ukoll li l-kirurġija fl-isptar ikollha assistenza ta' robot fil-ħidma tagħha.

Qed jiġu finalizzati l-pjani tal-Ministeru għas-Saħħa biex tiddaħħal ir-robotika anke fl-ispiżerija tal-isptar.

Gvern Laburista qed juża t-teknoloġija mhux biss għall-apparat tal-isptar imma wkoll biex itejjeb is-servizzi ġenerali li joffri fil-qasam tas-saħħa għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Inbeda proġett kbir ta' investiment biex tissaħħaħ is-sistema MyHealth.

B'dan il-proġett, kull informazzjoni li toħroġ minn viżta ta' pazjent fi klinika, sptarijiet pubbliċi jew privati tinġabar f'record diġitali, liema informazzjoni tkun aċċessibbli minn tobba f'kull post f'Malta u Għawdex.

F'dan il-qasam ukoll pajjiżna huwa pijunier fid-dinja li qed joffri sistema ta' dan it-tip.

Meta ġie inawgurat l-Isptar Mater Dei ftit qabel l-elezzjoni ġenerali tal-2008, il-buzzword dakinhar kienet li l-isptar kien state of the art u, fil-fatt tassew hekk kien!

Iżda l-isfida għal sptar bħal dan hija biex dak li kien state of the art 11-il sena ilu jibqa' wkoll state of the art illum, meta ninsabu qrib l-2020.

Għalhekk, l-investiment fl-apparat u t-teknoloġija f'dan l-isptar ma jistax jieqaf, anzi nażżarda ngħid li meta wieħed jieqaf jinvesti fit-tiġdid u fil-bidliet li jkunu meħtieġa li jsiru, ikun il-mument meta l-isptar jibda sejjer lura minflok jimxi 'l quddiem.

Nafu li l-Ministeru għas-Saħħa jinsab għaddej bi programmi biex fuq perjodu ta' snin l-apparat kollu fl-Isptar Mater Dei jinbidel.

Fost dan l-apparat hemm dak tal-MRI.

Dan għaliex f'temp ta' ħames snin biss, l-għadd ta' MRI li jsiru fl-isptarijiet tagħna żdied minn 8,000 għal aktar minn 27,000, u huwa mbassar li fis-snin li ġejjin dan l-għadd se jiżdied għal bejn 30,000 u 40,000.

Gvern Laburista, permezz tal-Ministeru għas-Saħħa, qed ikompli jenfasizza l-politika tiegħu li jippromwovi l-prevenzjoni tal-mard u l-komplikazzjonijiet li jġib miegħu l-mard.

Kien għalhekk li dan il-Gvern ta importanza lill-investiment li sar bħal, pereżempju, fid-diabetic food ward li bdiet tilqa' l-ewwel pazjenti lejn tmiem l-2017.

Huwa kkalkolat li sa Frar li għadda, din is-sala kienet diġà laqgħet fiha 750 pazjent.

Bis-saħħa ta' mediċini ġodda u miżuri oħra, in-numru ta' major u minor amputations minħabba d-dijabete naqas b'aktar minn 30%.

Dan kien possibbli wkoll billi kabbarna l-għarfien tal-pazjenti dwar il-marda tagħhom billi tqassmu 27,000 magna oħra li tkejjel il-livelli taz-zokkor fid-demm lill-pazjenti Maltin u Għawdxin.

Tqassmu wkoll l-istikek li jintużaw għall-kejl tal-livell taz-zokkor fid-demm lil madwar 30,000 persuna bi spiża kbira ta' €16-il miljun.

Bħala parti mill-istess sforzi ta' Gvern Laburista favur il-prevenzjoni tal-mard, matul is-sena li għaddiet biss, il-Ministeru għas-Saħħa stieden lil aktar minn 31,000 persuna biex jieħdu sehem fil-programm ta' screening għall-kanċer tal-musrana.

Nafu li kull sena f'pajjiżna jitfaċċaw aktar minn 270 każi ġodda ta' colorectal cancer.

Meta bdiet il-kampanja ta' dan l-iscreening sitt snin ilu kienu qed jiġu screened biss pazjenti fl-età ta' bejn is-60 sena u l-64 sena.

Illum, dan l-iscreening qed isir lil dawk kollha fl-etajiet bejn il-55 sena u d-69 sena.

Għandna provi li dan l-iscreening isalva l-ħajjiet u fil-fatt kien b'riżultat ta' dawn it-testijiet ta' prevenzjoni li nqabdu każijiet ta' kanċer li aktarx kienu jkunu fatali kieku ma nqabdux kmieni b'riżultat ta' dan l-iscreening.

Gvern Laburista seta' jkompli jinvesti fil-qasam tas-saħħa għax sitt snin ilu biddel id-direzzjoni ekonomika ta' dan il-pajjiż u tah direzzjoni ġdida li wasslitna f'dak li qegħdin fih illum, jiġifieri għandna pajjiż li hu ekonomikament b'saħħtu u b'finanzi verament fis-sod.

Sitwazzjoni ta' defiċit diżastruż ta' aktar minn €200 miljun minn taħt inbidlet f'waħda ta' surplus.

Għalhekk, il-Gvern għandu r-riżorsi finanzjarji meħtieġa biex ikun jista' jinvesti fejn tassew hemm bżonn.

M'għandix għalfejn insemmi l-għadd kbir ta' mediċini li żdiedu u paramediċi li ġew ingaġġati fil-qasam tas-saħħa fl-aħħar sitt snin, imma importanti nsemmi kif kibret l-ispiża għall-mediċini fil-formularju tal-Gvern fejn fl-aħħar 20 xahar biss, il-mediċina għall-mard tal-kanċer biss li tingħata b'xejn żdiedet għal tmien kwalitajiet differenti bi spiża ta' €8 miljuni fis-sena.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nsemmi xi ħaġa dwar il-kuxjenza ambjentali ta' Gvern Laburista fejn qed jagħmel dak kollu li jista' biex Malta tilħaq il-miri ambjentali dwar it-tnaqqis fl-emissjonijiet tal-carbon dioxide skont dak stipulat fl-Unjoni Ewropea.

Tajjeb ngħidu li fl-Isptar Mater Dei nbidlu 14-il chiller tal-arja kkondizzjonata ma' oħrajn ġodda u li b'dan il-proġett l-emissjonijiet ta' din l-aktar binja li tikkonsma enerġija fil-pajjiż qed jonqsu sostanzjalment.

B'żieda ma' dan, ġew installati 3,700 panelli fotovoltajċi li permezz tagħhom,flimkien mal-bdil taċ-chillers, barra t-tnaqqis fl-emissjonijiet se jkunu qed jiġu ffrankati aktar minn €1 miljun fi spiża ta' elettriku għall-Isptar Mater Dei.

Hemm wisq aktar xi ngħid dwar l-iżviluppi li qed iseħħu fil-qasam tas-saħħa, tar-riformi u proġetti mmexxija b'abbiltà kbira mid-deputat Prim Ministru u l-istaff kollu tal-Ministeru tiegħu, imma l-ħin ma jippermettilix.

Nawgura li Gvern Laburista jkompli jkollu r-riżorsi meħtieġa ħalli dan l-investiment enormi fil-qasam tas-saħħa jibqa' għaddej sena wara sena, għax bħalma kull Malti u Għawdxi jgħid, is-saħħa ta' kull wieħed u waħda minna tiġi qabel kull konsiderazzjoni oħra fil-ħajja tagħna.

Nawgura l-Għid it-tajjeb lilek, Sur President, lil din il-Kamra, lil dawk kollha li jieħdu ħsiebna fil-Parlament u lil dawk kollha li qegħdin isegwuna bħalissa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nawgura lilek u lill-familja tiegħek l-Għid it-tajjeb u ningħaqad miegħek fil-ħsebijiet tiegħek biex nawgura l-Għid it-tajjeb lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Mejju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mid-Deputat Prim Ministru.

Fis-7.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILL LOKALI FLORIANA – FINANCIAL STATEMENTS

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett ta' financial statements tal-Kunsill Lokali tal-Floriana?

OWEN BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-aħħar sett ta' Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Floriana.

KUNSILL LOKALI ĦAMRUN – FINANCIAL STATEMENTS

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lil-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett ta' financial statements tal-Kunsill Lokali tal-Ħamrun?

OWEN BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-aħħar sett ta' Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Ħamrun.

KUNSILL LOKALI TAL-PIETÀ– FINANCIAL STATEMENTS

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lil-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett ta' financial statements tal-Kunsill Lokali tal-Pietà?

OWEN BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-aħħar sett ta' Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Pieta.

KUNSILL LOKALI TAL-MARSA – FINANCIAL STATEMENTS

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lil-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar sett ta' financial statements tal-Kunsill Lokali tal-Marsa?

OWEN BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-aħħar sett ta' Audited Financial Statements tal-Kunsill Lokali tal-Marsa.

BORD INDIPENDENTI GĦALL-ILMENTI DWAR IL-PULIZIJA – KAŻ PENDENTI DWAR UŻU EĊĊESSIV TA' FORZA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-każ li jinsab pendenti quddiem il-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija dwar l-użu ta' forza eċċessiva li ġiet deskritta wkoll mill-Prim Ministru bħala "heavy-handed" ma' attivisti tal-Moviment Graffitti u tal-Kamp Emerġenza Ambjent waqt protesta li kienet qed issir fil-bini tal-Awtorità tal-Ippjanar fil-Furjana nhar il-Ħamis 13 ta' Settembru 2018?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija lesta u ppreżenta r-rapport tiegħu skont il-liġi fil-5 ta' Frar 2019.

ĊITTADINI TAR-RENJU UNIT – APPLIKAZZJONI GĦAL ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ċittadini tar-Renju Unit li applikaw biex jingħataw iċ-ċittadinanza Maltija minħabba d-deċiżjoni tar-Renju Unit li ma tibqax Stat Membru tal-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-persuni ngħataw iċ-ċittadinanza Maltija, kemm-il talba ġiet miċħuda u kemm-il talba għadha pendenti?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li waqt li r-raġuni li għaliha persuna tkun qed tapplika għaċ-ċittadinanza ma tkunx ikkomunikata, skont l-informazzjoni mogħtija lili, in-numru t'applikazzjonijiet għaċ-ċittadinanza Maltija minn ċittadini Brittaniċi mill-2016 sal-lum huwa kif jidher hawn taħt:

* L-applikazzjoni pproċessata mhux neċessarjament tkun tikkorrispondi għal dik is-sena li fiha tkun ġiet sottomessa l-applikazzjoni.

RIKORSI GĦAL AWTORIZZAZZJONI TA' MINURI BIEX JIKKUMMERĊJAW

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il att pubbliku ġie rreġistrat fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex minuri li jkun għalaq is-sittax-il sena jiġi awtorizzat jikkummerċja u jitqies bħala li hu tal-età għall-obbligazzjonijiet li bihom jintrabat f'affarijiet tal-kummerċ?

Jista' l-Ministru jgħid l-età, is-sess u f'liema lokalità kienu joqogħdu l-imsemmija minuri?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta kien hemm 98 att ippreżentati fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili mis-sena 2000 sal-lum li bihom minuri li jkun għalaq is-sittax-il sena ġie awtorizzat jikkummerċja u beda jitqies bħala li hu tal-età għall-obbligazzjonijiet li bihom jintrabat f'affarijiet tal-kummerċ.

It-Tabella t'hawn taħt turi l-età, is-sess u f'liema lokalità kienu joqogħdu l-imsemmija minuri msemmija fl-atti ppreżentati fir-Reġistru tal-Qrati Ċivili hawn Malta.

Intant infurmat li fil-Qorti ta' Għawdex kien hemm 16-il att ippreżentati fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili mis-sena 2000 sal-lum, li bihom minuri li jkun għalaq is-sittax-il sena ġie awtorizzat jikkummerċja u beda jitqies bħala li hu tal-età għall-obbligazzjonijiet li bihom jintrabat f'affarijiet tal-kummerċ.

It-Tabella t'hawn taħt turi l-età, is-sess u f'liema lokalità kienu joqogħdu l-imsemmija minuri msemmija fl-atti ppreżentati fir-Reġistru tal-Qrati Ċivili, Għawdex:

Qorti ta' Malta

Qorti ta' Għawdex

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il rikors ġie ppreżentat fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex Imħallef jawtorizza minuri li jkun għalaq is-sittax-il sena biex ikun awtorizzat jikkummerċja u jitqies bħala li hu tal-età għall-obbligazzjonijiet li bihom jintrabat f'affarijiet tal-kummerċ f'każ li ż-żewġ ġenituri tal-minuri jkunu mejtin, interdetti jew assenti?

Jista' jgħid l-età, is-sess u f'liema lokalità kienu joqogħdu l-imsemmija minuri?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta u Għawdex, mis-sena 2000 sa llum ma ġie ppreżentat ebda rikors fil-Prim'Awla tal-Qorti Civili sabiex Imħallef jawtorizza minuri li jkun għalaq is-sittax-il sena biex ikun awtorizzat jikkummerċja u jitqies bħala li hu tal-età għall-obbligazzjonijiet li bihom jintrabat f'affarijiet tal-kummerċ f'każ li ż-żewġ ġenituri tal-minuri jkunu mejtin, interdetti jew assenti.

RIKORSI GĦAL REVOKA TA' AWTORIZZAZZJONI TA' MINURI BIEX JIKKUMMERĊJAW

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il att ta' revoka ġie rreġistrat fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex ġenituri jneħħu l-awtorità mogħtija lill-minuri biex jikkummerċja?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li mis-sena 2000 sal-lum kien hemm att ta' revoka wieħed ippreżentat fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'Malta li kien dwar minuri ta' 17-il sena, maskili u li joqgħod is-Sannat Għawdex.

Mis-sena 2000 sal-lum ma kien hemm ebda att ta' revoka rreġistrat fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex), Ġurisdizzjoni Superjuri.

ATT DWAR L-IMMIGRAZZJONI – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL RESIDENZA F'MALTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lil-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2008 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata sabiex jinħareġ permess għal residenza skont l-Att dwar l-Immigrazzjoni (Kap. 217 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid kemm minn dawn it-talbiet ġew aċċettati, kemm ġew miċħuda u kemm għadhom pendenti?

Jista' jgħid kemm mill-imsemmija applikazzjonijiet saru biex il-persuna tirtira f'Malta, kemm biex il-persuna tistabbilixxi ruħha f'Malta u kemm biex il-persuna toqgħod f'Malta għal żmien indefinit?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.

TEMPJI TAL-IMNAJDRA - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fit-Tempji tal-Imnajdra kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

FORTI SANT'IERMU - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fil-Forti Sant'Iermu kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

Ta' min jinnota li l-Forti għamel xi żmien magħluq minħabba xogħol ta' restawr.

FORTI SANT'ANĠLU - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fil-Forti Sant'Anġlu kull xahar mill-ftuħ riċenti tal-Forti, sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Forti Sant'Anġlu

MUŻEW MARITTIMU - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fil-Mużew Marittimu kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

Mużew Marittimu

TEMPJU TA' ĦAL TARXIEN – VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fit-Tempju ta' Ħal Tarxien kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

Ta' min jinnota li t-Tempji għamlu xi żmien magħluqin minħabba xogħol ta' restawr.

Tempji ta' Ħal Tarxien

GĦAR DALAM - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi f'Għar Dalam kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

Għar Dalam