DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 167, li saret fit-13 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SENTENZI TA' KUNDANNA MILL-QORTI TAL-MAĠISTRATI - TĦASSIR TA' SENTENZI MILL-WEBSITE TAL-GVERN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: In vista tal-artiklu ppubblikat illum fuq:

(http://theshiftnews.com/2018/03/08/judgements-on-two-student-lawyers-deleted-from-government-web-site/) fejn qed jiġi żvelat li mill-website tal-Gvern u ċjoè dik li għaliha hija responsabbli l-MITA, ġew imħassra sentenzi ta' kundanna tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, sentenzi li huma pubbliċi u li għandhom jibqgħu pubbliċi, ta' żewġ persuni li jinsabu f'kontroversja pubblika, jista' l-Prim Ministru jgħid:

a) min ordna tali tħassir;

b) jekk huwa ordnax inkjesta biex isir magħruf min u meta ġiet aċċessata l-website tal-Ministeru tal-Ġustizzja permezz tal-password mogħtija mill-MITA;

c) jekk huwa jaqbilx li jkun hemm tali tbagħbis u manipulazzjoni tal-website proprjetà tal-Gvern mill-MITA b'impatt evidenti fuq is-sigurtà tal-informazzjoni li l-MITA għandha; u

d) jistax jagħti garanzija li dawn kienu l-uniċi każijiet fejn il-MITA neħħiet jew awtorizzat it-tneħħija ta' sentenzi tal-Qrati tagħna mill-website tal-Ministeru tal-Ġustizzja minn Marzu 2013 'l hawn?

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fuq il-midja smajna b'dak li huwa għaddej fis-Satabank u l-azzjonijiet li qed tieħu l-MFSA.

Meta wieħed isemmi lil dan il-bank ma jaħsibx biss fid-depożituri imma jaħseb ukoll fil-ħaddiema.

Għaldaqstant jista' s-Segretarju Parlamentari jaġġorna lil dan il-Parlament dwar ix-xogħol li qiegħed isir minnu, mis-Segretarjat u mill-MFSA fuq din il-kwestjoni u jgħid x'inhi t-triq 'il quddiem?

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Naħseb li huwa opportun li nitkellmu u nispjegaw x'qed isir f'dan is-sens, kif qal l-Onor.

Byron Camilleri, fil-ħsieb tal-ħaddiema li jaħdmu ma' dan il-bank u numru ta' klijenti.

L-ewwel nett huwa tajjeb li nagħmluha ċara li bħala Gvern hemm il-limiti safejn jista' jaħdem.

Fil-fatt ilkoll nafu li bħalissa s-Satabank tpoġġa taħt proċedura ta' amministrazzjoni li titmexxa mill-MFSA li jqabbdu persuna jew kumpanija terza li bażikament tkun qiegħda tmexxi l-operat kollu tal-bank partikolari li jitpoġġa taħt din il-proċedura.

Ovvjament meta jkun hemm proċedura bħal din dejjem ikun hemm affarijiet li jridu jiġu indirizzati u f'dan il-każ ġew iffriżati l-kontijiet ta' kull persuna u kull kumpanija li topera ma' Satabank.

Allura dan joħloq ċertu skariġġ għall-operaturi kif ukoll għall-banek.

Huwa tajjeb li ngħid li l-MFSA qiegħda taħdem 24 siegħa kuljum fuq dan il-każ sabiex tara li flimkien mal-amministraturi u ma' Ernst & Young jiġi indirizzat u riżolt kemm jista' jkun malajr.

Però għalina, bħala Gvern, l-importanza dejjem tibqa' s-settur finanzjarju, l-istabilità, il-klijenti ta' Satabank kif ukoll il-ħaddiema.

Nista' ngħid li min-naħa tiegħi personali l-ġimgħa d-dieħla se nkun qiegħed niltaqa' mal-ħaddiema kollha ta' Satabank, li diġà qed nikkomunika magħhom biex min-naħa tagħna ninfurmawhom b'ċerta ħidma li qed issir.

Jien naf li qed issir ħidma fuq ċerti żviluppi u fil-jiem li ġejjin se nkunu nistgħu ninformaw x'azzjonijiet se jkunu qegħdin jitħabbru fuq l-istess ħidma li qed issir mas-Satabank.

Nixtieq nieħu l-opportunità wkoll biex nirrispondi għal ċerti allegazzjonijiet li saru f'din il-Kamra mill-Onor.

Jason Azzopardi, u qed nieħu pjaċir li qiegħed hawnhekk, għax mhuwiex ġust għal pajjiżna, b'mod partikolari għas-settur finanzjarju, li jkollok kelliema u Kap tal-Oppożizzjoni li jħeġġu lill-Gvern jieħu azzjoni biex jara li l-kwestjoni ta' Satabank tiġi indirizzata kemm jista' jkun malajr, imbagħad ikollok deputat mill-istess partit li jitfa' allegazzjonijiet foloz għall-aħħar li qed jagħmlu ħsara kbira lill-istess settur finanzjarju.

L-Onor.

Azzopardi jmissu jistħi!

Din qed ngħidha hawnhekk quddiemek!

Imissek tisħti għall-allegazzjonijiet u l-gideb li qed tgħid f'din il-Kamra!

U se ngħid x'inhu dan il-gideb.

L-Onor.

Jason Azzopardi qal li fl-2013 l-MFSA irċeviet rapport ta' 300 paġna fuq is-Satabank u l-operat tiegħu.

Jien iċċekkjajt mal-MFSA u tlabtha tgħidli x'rapport irċeviet u kkonfermatli … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: L-Onor.

Silvio Schembri qed jimmiżlijdja lill-Kamra għax jien m'għedtx li l-MFSA irċeviet rapport ta' 300 paġna mil-Lussemburgu.

Jien għidt li l-FIAU rċieva rapport u mhux l-MFSA.

L-ISPEAKER: Kompli bir-risposta, Onor. Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: L-Onor.

Jason Azzopardi qal "ir-regolatur ta' dan is-settur".

Jekk ma jafx, ir-regolatur ta' dan is-settur hija l-MFSA.

Issa l-MFSA ma rċeviet l-ebda rapport fl-2013.

(Interruzzjonijiet) Dawn iriduha r-risposta jew le?

L-ISPEAKER: Ir-risposta agħmilha fil-qosor u ejja għas-suġġett.

SILVIO SCHEMBRI: L-Onor.

Jason Azzopardi qal ukoll li ma sarx due diligence fuq dan il-bank.

Din hija gibda oħra.

Qal ukoll li fl-2013 dan il-bank telaq mil-Lussemburgu u ġie Malta għax kien qed jiġi investigat.

Din hija gidba oħra!

Jien tlabt ukoll … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: L-Onor.

Silvio Schembri qed jerġa' jqarraq u jimmiżlijdja lill-Kamra.

Jien m'għedtx li l-bank telaq mil-Lussemburgu u ġie Malta.

Kun fidil lejn dak li għedt jien!

Li għidt hu li s-sid, Georgiev, li kellu negozju differenti minn ta' bank u li ma kienx bank ġol-Lussemburgu, ġie Malta u rreġistra bank f'Malta.

Kun fidil lejn dak li għedt jien!

Onor. Schembri, kompli bid-diskors tiegħek.

Jekk jogħġbok, kun fil-qosor għax se jkolli nitfilek il-microphone.

SILVIO SCHEMBRI: L-Onor.

Jason Azzopardi hekk qal u qal ukoll li telaq mil-Lussemburgu.

Jien iċċekkjajt ukoll u l-ewwel nett il-liċenzja tal-bank ingħatat fl-2014.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Daqshekk!

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Jien għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari dwar dan il-bank u li qed tinkwetani hija ħaġa waħda.

Nafu li s-sidien tal-bank kienu qegħdin jiġu investigati minn awtoritajiet fil-Lussemburgu u f'pajjiżi Ewropej oħrajn dwar negozji li kienu jagħmlu li m'għandhomx x'jaqsmu mas-sistema tal-bank.

Meta l-MFSA taċċetta applikazzjoni li għandha x'taqsam ma' liċenzja ta' bank u tiġi għad-due diligence, x'inhuma l-kriterji li qed tuża biex tqis li sidien bħal tas-Satabank ma jingħatawx liċenzja fil-qasam finanzjarju f'Malta ħalli b'hekk ma jagħtux reputazzjoni ħażina lil Malta?

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Id-due diligence huwa proċess li jiġi segwit biex tingħata l-liċenzja fosthom fuq min ikun qiegħed japplika u fuq il-UBO u jintużaw third parties biex iġibu l-informazzjoni.

Ikun hemm agreements ma' regolaturi barranin u ma' kumpaniji privati li xogħolhom ikun li jagħmlu due diligence, imbagħad ovvjament jimxu skont dawk ir-rapporti.

F'dan il-każ il-liċenzja ngħatat fl-2014, meta l-allegazzjoni hija li dan kien qiegħed jiġi investigat ….

L-ewwel nett, jien m'iniex l-avukat ta' dan l-individwu li qatt ma ltqajt miegħu u lanqas biss nafu minn Adam jiġifieri bl-ebda mod ma qed nitkellem biex niddefendih.

Jien qiegħed hawnhekk biex niddefendi s-sistema finanzjarja ta' pajjiżna.

Dak huwa l-uniku interess tiegħi però huwa tajjeb li nsemmu dawn l-affarijiet.

Jekk din il-persuna kienet diġà qed topera fil-Lussemburgu u l-kelliema tal-Oppożizzjoni qed jgħidu li kien hemm xi allegazzjonijiet fuqha, jien ma nafx b'dawn l-allegazzjonijiet u niskanta kif il-kelliema tal-Oppożizzjoni qed jgħidu li jafu bihom u qatt ma ressquhom għand il-pulizija!

(Interruzzjonijiet) Jekk inti taf b'dawn l-allegazzjonijiet m'għandekx tiġi hawnhekk u għax għandek il-protezzjoni tal-Kamra, titfa' l-gideb u titfa' lis-settur finanzjarju f'riskju, għax taf li bħalissa għaddej il-Moneyval audit fuq Malta!

Barra minn hekk tkunu qed titfgħu d-dubju fuq is-sistema finanzjarja.

Kieku verament għandkom il-pajjiż għal qalbkom, jekk tafu b'xi allegazzjonijiet, morru għand il-pulizija, mhux tiġu tigdbu hawnhekk u ma tipprovawx dawn l-allegazzjonijet!

Dawn qed jgħidu li fl-2013 dan kien qed jopera l-Lussemburgu u kien investigat fil-Lussemburgu.

Issa llum qegħdin fis-sena 2018 u jien naf - u hawnhekk hawn ħafna avukati primi li suppost jgħallmuni - li jekk persuna tkun qed tiġi investigata u jkollok regolatur li jgħidilha li se jirtiralha l-liċenzja ….

Issa qed nara lill-Oppożizzjoni tagħfasli l-ħin!

Issa jew tridu tisimgħu l-verità ..

Billi toqgħod tagħmilli s-sinjali mhux se tinfluwenzani.

Toqgħodx tinkwieta, Onor. Schembri, ħu paċenżja.

SILVIO SCHEMBRI: Toqgħodx tħabbat fuq l-arloġġ qisna qegħdin fil-half time tal-logħba!

L-Oppożizzjoni qed tgħid li fl-2013 din il-persuna kienet qed tiġi investigata fil-Lussemburgu.

Alla jbierek illum qegħdin fl-2018 u, skont huma, din l-investigazzjoni għadha ma ġietx konkluża.

Allura dawn li jgħidu li f'Malta m'għandniex istituzzjonijiet li jaħdmu, hawnhekk qed jgħidu li f'ħames snin il-Lussemburgu ma kkonkludiex din l-investigazzjoni?

Qed jgħidu li rtiraw il-liċenzja imma mhu veru xejn.

Jien iċċekkjajt mar-regolatur.

Fil-Lussemburgu kien hemm irtirar tal-liċenzja b'mod volontarju fl-2016 meta l-liċenzja hawn Malta ngħatat fl-2014, jiġifieri f'dawk is-sentejn kien għadu qed jopera fil-Lussemburgu.

Barra minn hekk – se nikkonkludi fuq dan il-punt importanti - jekk ir-regolatur ikun qed jinvestiga persuna u din tgħidlu li se tirtira l-liċenzja, ir-regolatur jgħidilha: Ma tarax, inti qiegħda under investigation, il-liċenzja se żżommha u se nwaqqaflek u niffriżalek l-affarijiet ħalli nkompli l-investigazzjoni.

Għax issa qed jagħmlu l-allegazzjonijiet li r-regolatur tal-Lussemburgu lanqas qiegħed jagħmel xogħlu sewwa!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, se nkompli fuq din il-kwestjoni tas-Satabank għax bħalma jaf is-Segretarju Parlamentari anke lbieraħ kien hawn allegazzjonijiet dwar ir-regolatur f'din il-Kamra.

Jista' l-Onor.

Schembri jgħid jekk dawn l-allegazzjonijiet humiex vertieri jew le?

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Jien diġà tajt spjegazzjonijiet fuq ċerti allegazzjonijiet li saru.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell lill-Kap tal-Oppożizzjoni li jieħu r-riedni tal-Oppożizzjoni f'idejh u ma jħallix li jsiru dawn l-allegazzjonijiet fuq is-settur finanzjarju.

Jien nitlob li tittieħed azzjoni fil-konfront tal-Onor.

Jason Azzopardi li qiegħed jagħmel allegazzjonijiet foloz u qed ipoġġi lis-settur finanzjarju f'riskju.

Dawn l-allegazzjonijiet ma jagħmlux ġid.

Jekk l-Onor.

Jason Azzopardi verament għandu informazzjoni fuq dawn l-allegazzjonijiet li jien qatt ma smajthom u verament irid ikun jaf is-sewwa, għandu jgħaddi dik l-informazzjoni lill-pulizija u lir-regolatur ħalli jieħdu azzjoni fuqha.

Sal-lum il-ġurnata qed juża d-drittijiet ta' din il-Kamra u hemm barra ma qed jgħid xejn!

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, jien irrid nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk jaqbilx jew jiċħadx li Ministru tal-Gvern u ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru nqabdu bi pjan maqbul biex minn kumpanija ġo Dubai jibdew idaħħlu €5,000 kuljum f'tixħim mill-proġett tal-power station li issa sirna nafu ta' min kienet.

Nitolbu jgħid jekk dan il-fatt għamilx ġid jew deni lis-settur finanzjarju ta' Malta.

Jista' jgħid jekk hu jaqbilx ma' dawk l-azzjonijiet fejn żewġ persuni ta' dik il-kariga nqabdu fi proċess ta' ħasil ta' flus u ta' tixħim enormi, multimiljunarju, għal 18-il sena?

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Jien, bħall-maġġoranza assoluta ta' dan il-pajjiż, għandi fiduċja sħiħa fil-Prim Ministru.

Dan ġie kkonfermat fl-elezzjoni ġenerali minħabba gidba primarja, fost oħrajn ta' nies bħall-Onor.

Simon Busuttil li qiegħed iħares 'l hawn u bħall-Onor.

Jason Azzopardi, li riedu jitfgħu lil dan il-pajjiż għarkupptejh.

Illum il-ġurnata l-gidba tal-Egrant, b'mod konvenjenti, sparixxiet mid-dizzjunarju tagħhom imma baqgħu bl-istess kantaliena u ma tgħallmu xejn.

L-Onor.

Jason Azzopardi u l-Onor.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, il-point of order tiegħi huwa dan.

Qed tiġi attribwita lili intenzjoni li jien żgur ma kellix u allura nitolbok biex jew titolbu jirtiraha jew inkella jissostanzjaha.

Jien diġà għamilt diskors hawnhekk fejn għedt li mhux talli din mhijiex gidba talli jien għadni nemmen eżattament dak li għedt diversi drabi.

Għalhekk nistenna li inti ma tħallix lil xi ħadd jgħid kliem bħal "gidba" u "giddieb" u jitlaqhom hekk, aktar u aktar meta jekk hemm verità, din hija li l-Ministru Konrad Mizzi huwa korrott u Keith Schembri huwa korrott.

Dik hija l-verità!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Inti tlabt ruling u jien tajthulek.

Inti għandek dritt tesprimi l-opinjoni tiegħek u dak għandu dritt jesprimi l-opinjoni tiegħu fuq l-inkjesta.

Onor. Schembri, kompli bid-diskors tiegħek u ddumx, jekk jogħġbok.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, jien l-unika persuna li naf li gideb fiċ-ċert fl-inkjesta huwa l-Onor.

Simon Busuttil meta qiegħed jgħid li l-Egrant hija tal-familja Muscat.

Din hija inkjesta bil-qorti li ġiet …

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Is-Segretarju Parlamentari qiegħed jibbaża ruħu fuq rapport ta' 50 faċċata u bl-ebda mod m'għandu dritt jiġbed il-konklużjoni li qiegħed jiġbed.

Ma jistax jgħid li xi ħadd qiegħed jigdeb abbażi ta' dokument li hu ma rax.

Ma tistax tħallih jgħid hekk, Sur President!

L-ISPEAKER: Se nerġa' nirrepeti.

Jien diġà tajt ruling fil-konfront tat-talba tiegħek.

Inti għandek dritt li tibqa' tesprimi l-opinjoni tiegħek, li għadek temmen li l-Egrant hija tal-Prim Ministru jew tal-mara tiegħu imma hawnhekk kull membru għandu dritt jemmen dak li jiddeduċi mill-konklużjoni tal-inkjesta.

(Interruzzjonijiet) Ħu paċenzja, jekk ma togħġbokx, ma jimpurtax.

Is-Sedja jidhrilha li dan mhuwiex point of order.

Onor. Schembri, kompli u ddumx, jekk jogħġbok.

SILVIO SCHEMBRI: L-Onor.

Jien fiduċja fih m'għandix bħalma m'għandux il-poplu Malti li wera li m'għandux fiduċja fih kif ukoll il-Kap tal-Oppożizzjoni għax neħħieh minn kelliem ewlieni.

Għalhekk jien nagħżel li nemmen l-inkjesta tal-maġistrat fuq min gideb fuq il-kwestjoni tal-Egrant.

MEMBRU: Ma weġibhiex il-mistoqsija.

L-ISPEAKER: Hawnhekk jien immexxi mhux int!

Fil-każ oħroġ 'il barra.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, illum ħarġet l-aħbar li ġew investigati xi persuni Taljani u milli nista' nifhem kien hemm xi arresti kemm mill-awtoritajiet Taljani kif ukoll mill-awtoritajiet Maltin.

Fid-dawl li dan huwa settur importanti ħafna għalina u din in-naħa tal-Kamra tixtieq li dan is-settur ikompli jikber, bl-ebda mod ma rridu nagħmlu dikjarazzjonijiet li xi kumpanija se tkun qed tħalli pajjiżna.

Għaldaqstant nixtieq nitlob lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex jinforma lil din il-Kamra dwar dan.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Kif ġie ppubblikat illum f'diversi ġurnali, fuq azzjoni tal-Guardia di Finanza Taljana nqabdet attività illeċita li għandha x'taqsam mal-industrija tal-gaming.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li fl-aħħar xhur il-Malta Gaming Authority, b'mod proattiv għall-aħħar, kienet qed taħdem qatigħ mal-Guardia di Finanza Taljana sabiex naraw li jekk hemm xi attività illeċita f'din l-industrija, titnaddaf, għax aħna nemmnu f'din l-industrija.

Illum is-settur tal-gaming jirrappreżenta persentaġġ sostanzjali mill-attività ekonomika Maltija u jimpjega numru sostanzjali ta' ħaddiema u allura huwa tajjeb li nkomplu nsaħħu din l-attività billi nuru li għandna regolatur jaħdem.

Fil-fatt il-Guardia di Finanza rrikonoxxiet dan fis-servizzi li għamlet.

Ovvjament naħseb li l-Oppożizzjoni mhux se tkun qiegħda tikkwota l-fatt li ħarġet aħbar pożittiva fis-sens li r-regolaturi qegħdin jikkoperaw ma' regolaturi barranin u mal-Guardia di Finanza, li hija xi ħaġa li qatt ma saret qabel.

Issa għandna regolatur li qiegħed jirregola.

Fil-fatt nista' nħabbar ukoll li fil-jiem li ġejjin se jkun qiegħed jiġi ffirmat ftehim bejn il-Malta Gaming Authority u l-Guardia di Finanzia Taljana sabiex naraw li jkun hemm skambju miftuħ ta' informazzjoni bejniethom ħalli kull attività tkun tista' tiġi mistħarrġa u jekk ikun hemm bżonn li tittieħed azzjoni sabiex titnaddaf attività illeċita li Malta m'għandhiex postha, dan ikun jista' jseħħ.

Nirringrazzja mill-ġdid lill-ħaddiema kollha u lis-CEO tal-Malta Gaming Authority għall- mod pożittiv u proattiv li qegħdin jimxu bih flimkien mal-Guardia di Finanza sabiex inkomplu nnaddfu din l-industrija.

Din l-attività, biex ngħid hekk, kienet ikkonċentrata fl-Italja però ladarba issa ssemma li kien hemm koperazzjoni minn Malta u li tajna kontribut għal din il-ħidma, issa nista' ngħid li fil-jiem li ġejjin se jkun qiegħed jiġi ffirmat b'mod formali ftehim bejn il-Malta Gaming Authority u l-Guardia di Finanza.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet ħarġet aħbar li kkonfermat li l-Ministru Konrad Mizzi u ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri mhux biss kienu miftiehma li se jirċievu USD150,000 fix-xahar mill-kumpaniji li għandhom jew kellhom fil-Panama iżda dawn kienu se jirċevuhom mingħand sid il-power station.

Mela hawnhekk għandek tliet fatti; li l-kumpaniji huma tagħhom; li kienu se jdaħħlu USD150,000 fix-xahar u li kienu se jdaħħluhom mill-power station.

Dawn it-tliet fatti - u inutli li s-Segretarju Parlamentari jgħidilna li l-oħra kienet gidba għax dawn huma fatti - iwasslu lis-Segretarju Parlamentari biex jgħid li qed issir ħsara irreparabbli lil pajjiżna, lis-settur …

L-ISPEAKER: Onor. Busuttil, ma tistax tagħmel statement, agħmel mistoqsija.

SIMON BUSUTTIL: Din hija mistoqsija mhux statement.

Dawn il-fatti li qed jagħmlu ħsara lir-reputazzjoni ta' Malta u lis-settur tas-servizzi finanzjarji li s-Segretarju Parlamentari jaħdem fih, iwasslu lill-istess Segretarju Parlamentari jgħid li minħabba f'hekk l-unika konsegwenza loġika għandha tkun li jitwarrbu dawn it-tnejn min-nies?

L-ISPEAKER: Din hija mistoqsija, hux hekk?

L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Naħseb li jien kont ċar meta għedt li lill-Onor.

Dan gideb fuqi personali u jien tellajtu l-qorti u rbaħt libell lill-Partit Nazzjonalista fuq il-gideb li beda jgħid!

Barra minn hekk kellu wkoll il-gidba tal-Egrant.

Dak iż-żmien kien jidħol bil-files jgħidilna li għandu l-provi u li huma fatti, aħseb u ara issa kemm nista' noqgħod fuq il-kelma tiegħu.

Jiddispjaċini imma ma nemmnux!

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, peress li fl-aħħar jiem is-Segretarju Parlamentari kien qiegħed jakkumpanja lill-Prim Ministru f'Pariġi għad-diskussjonijiet tat-Tech Summit, jista' jgħidilna x'sinifikat kellu dan is-summit u x'ġie diskuss fejn jidħol is-settur tal-blockchain li Malta qed tinsisti ħafna fuqu u qed naraw li diversi kumpaniji qed jinvestu fih?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Riċentement fl-aħbarijiet stajna naraw li l-Prim Ministru u jien ġejna mistiedna mill-Gvern Franċiż għas-summit uffiċjali intitolat Govtech 2018 li kien qiegħed jiddiskuti l-viżjoni tiegħu u jgħid kif se jkun qiegħed jieħu azzjoni.

Fil-fatt, jekk m'iniex sejjer żball, kien hemm tliet pajjiżi biss li ġew mistiedna b'mod uffiċjali sabiex jikkontribwixxu għal din id-diskussjoni, fosthom il-Prim Ministru ta' Malta, u jien kont qed nakkumpanjah.

Hemmhekk stajna nitkellmu fuq il-passi li ħadna bħala pajjiż biex naraw kif industrija bħal dik tad-distributed leisure technology (DLT), li fost oħrajn tinkludi l-blockchain, minkejja li ma teżisti mkien fid-dinja, f'dan l-iċken pajjiż fl-Ewropa stajna nipproponu, nippreżentaw u issa b'mod fattwali qed jiġu implimentati sett ta' tliet liġijiet li se jkunu qegħdin joffru ċertezza f'din l-industrija.

B'hekk din l-industrija tkun tista' tikber ukoll.

Nista' ngħid li din l-industrija ġibdet l-attenzjoni tad-dinja kollha u bażikament f'kull aħbar li kien hemm fuqha dejjem kienet tissemma Malta li kienet l-aktar pajjiż proattiv.

Illum il-ġurnata, fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea aħna meqjusin bħala pijunieri.

Tant hu hekk li pajjiż kbir bħal Franza, li s-soltu konna nħarsu lejh bħala l-benchmark tagħna, qiegħed jitlobna biex nikkollaboraw flimkien ħalli naraw kif nistgħu ngħinuh u b'hekk ikun jista' jagħmel bħal dak li għamilna f'pajjiżna.

Sur President, irrid ngħid li kellna laqgħat pożittivi.

Jien ukoll qed nitkellem mal-counterpart tiegħi Franċiż sabiex naraw kif nistgħu nikkooperaw flimkien.

Fuq inizjattiva oħra li qegħdin nieħdu bħala pajjiż, fil-jiem li ġejjin se nkunu qed naraw kif ningħaqdu flimkien ma' pajjiżi oħrajn membri tal-Unjoni Ewropea minn madwar il-Mediterran, sabiex nimbuttaw din il-politika Ewropea ħalli issa mhux Malta biss imma l-Ewropa kollha tiġi fuq quddiem f'dan is-settur.

Meta nkun qed nitkellem ma' ċerti kumpaniji jkun hemm min jgħidilna li peress li aħna l-liġijiet, il-pubblikazzjonijiet u l-konsultazzjonijiet poġġejniehom kollha online, illum min irid jista' jara l-proċess kollu li għamilna u jikkopjah.

Jien m'għandix problema li pajjiżi oħrajn jikkopjaw dak li qegħdin nagħmlu aħna għax aħna nemmnu li aktar ma dak li qegħdin nagħmlu aħna jiġi addottat minn pajjiżi oħra, aktar ikun jista' jkompli jikber.

Il-kumpaniji jafu li aħna konna proattivi u għalhekk ma niddejqux li qed nitkellmu u nagħmlu ftehim ma' pajjiżi oħrajn ħafna akbar minna sabiex huma jimxu fuq il-passi tagħna u flimkien inkomplu nkabbru l-ekonomija, mhux ta' Malta biss, imma tal-Ewropa wkoll.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, peress li s-Segretarju Parlamentari ħarab milli jwieġeb il-mistoqsija tiegħi fuq 17 Black, se nerġa' nagħmilhielu.

L-Onor.

Schembri jikkwantifika l-ħsara li qed isir lil Malta fis-settur tas-servizzi finanzjarji bl-istorja li ħarġet ir-Reuters, l-akbar għaqda ġurnalistika fid-dinja, li l-kumpanija 17 Black f'Dubai kienet qiegħda hemmhekk biex jixxaħħmu l-Ministru Konrad Mizzi u Keith Scembri minn Yorgen Fenech?

Issa huwa lest jgħid li r-Reuters gidbu, li welldu gidba, u li qalu ħrafa fuq din ta' 17 Black?

L-ISPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Nerġa' ngħid li l-akbar ħsara li nista' nitkellem fuqha hija meta l-Oppożizzjoni, inkluż l-Onor.

Interpellant, bi pjaċir ngħid jien, jitkellmu mal-midja barranija kontra pajjiżna.

Jien ma naf bl-ebda istanza fejn l-istess kelliem mar jitkellem barra minn pajjiżna biex jaqbeż għal pajjiżna fuq allegazzjonijiet foloz li saru.

Ejja ninsew il-fissazzjoni li għandhom fuq Konrad Mizzi, Joseph Muscat u Keith Schembri - għax naħseb li kull filgħodu kif iqumu minflok "fl-isem tal-Missier" jgħidu "Joseph Muscat, Konrad Mizzi u Keith Schembri" - u niffokaw fuq affarijiet oħra, fosthom fuq ir-rapporti li ħarġu l-credit rating agencies fuq Malta, ir-rapport fuq is-servizzi finanzjarji u r-rapport tal-European Public Sector Accounting Principles (EPSAP) li tant kienu talbu li joħroġ negattiv, iżda ħareġ il-mod proattiv li bih jaħdem is-settur finanzjarju Malti.

Jien ma naf bl-ebda istanza li fl-allegazzjonijiet li jsiru meta jiġu … (Interruzzjonijiet) L-Onor.

Simon Busuttil qed jgħidilna li qed ngħixu in denial meta hu qiegħed f'partit li jgħid li jinsab magħqud!

Issa ħalli nerġa' mmur lura għal dak li kont qed ngħid qabel għax l-Onor.

Azzopardi qed jeċita ruħu ħafna hawnhekk!

Jien ma naf bl-ebda istanza … (Interruzzjonijiet) Nafu li ma teċitax ruħek!

Kulħadd jaf għal min teċita ruħek, Onor. Azzopardi!

Tista' sserraħ rasek.

Dak issa nieħu ħsiebu jien.

Kompli indirizza lis-Sedja.

SILVIO SCHEMBRI: Jien ma naf bl-ebda istanza fejn l-Onor.

Jason Azzopardi u l-Onor.

Simon Busuttil tkellmu jew qabżu għal Malta meta jkun hemm rapporti li jiċħdu ċerti allegazzjonijiet li jsiru b'mod internazzjonali.

Allura hawnhekk ir-risposta tingħata waħedha.

Il-ħmieġ u l-ħsara li qed issir nistgħu nikkalkolawha meta l-Oppożizzjoni tibda tħares l-interessi ta' Malta l-ewwel.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fil-ftit sekondi li fadal nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari dwar is-settur tal-artificial intelligence.

Smajna ħafna dwar dan is-settur ġdid li Malta tista' tkun protagonista fih ukoll.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid x'qed jagħmel is-segretarjat tiegħu biex nattiraw aktar investiment f'dan il-qasam?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, fil-qosor għax sar il-ħin.

SILVIO SCHEMBRI: Iva, se nkun fil-qosor għax żgur li se jkollna aktar opportunitajiet li nitkellmu dwar dan is-settur.

Bażikament fl-1 ta' Novembru, kif iddaħħlu fis-seħħ il-liġijiet dwar id-DLT u allura issa l-kumpaniji jistgħu jirreġistraw b'mod formali, nidejna task force fuq dan is-settur ġdid tal-AI.

Bażikament dak li għamilna fis-settur tal-blockchain se nkunu qegħdin nirreplikawh fis-settur tal-AI, fejn se nibdew konsultazzjoni interna, kif ukoll pubblika, biex imbagħad noħorġu bi strateġija għal dan is-settur ġdid ieħor innovattiv f'pajjiżna.

B'hekk din is-sena se nkunu ffokajna fuq is-settur tad-DLT u s-sena d-dieħla se niffokaw fuq setturi oħrajn ġodda, fosthom l-AI, l-Esports, Space, Internet of Things u Quantum.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar bordijiet ta' inkjesta mwaqqfa mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa skont l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273), minn wara li nħatar Deputat Prim Ministru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7495; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati tat-Taqsima tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan id-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp tal-Ministeru għal Għawdex, li kienu mislufa lill-kunsilli lokali, minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7797; u

Tagħrif dwar impjegati fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex li rtiraw jew li għal xi raġuni ntemm l-impieg tagħhom minn wara Ottubru 2015, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7798.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR SOSTITUZZJONI TA' MEMBRU FID-DELEGAZZJONI PARLAMENTARI FL-ASSEMBLEA PARLAMENTARI

TAL-MEDITERRAN

EVARIST BARTOLO: Sur President, f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nipproponi:

Illi l-Kamra tad-Deputati tirriżolvi li l-Onor.

Aaron Farrugia jinħatar membru u kap tad-delegazzjoni parlamentari Maltija fl-Assemblea Parlamentari tal-Mediterran minflok l-Onor.

Justyne Caruana li kienet nominata membru u kap tal-istess delegazzjoni parlamentari permezz tal-Mozzjoni Nru 32 mgħoddija fis-Seduta Nru 16 tal-11 ta' Lulju 2017.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IS-SERVIZZI TA' IMPJIEG U TAĦRIĠ

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Jobsplus u biex jirregola s-servizzi tal-impjieg u t-taħriġ, u għal materji marbutin ma' dan jew anċillari għalih, u għal Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol" ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-13 ta' Novembru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, irrid nibda billi ngħid li ħafna drabi l-perċezzjoni tal-maġġoranza tan-nies hija li l-kunsill lokali tagħhom huwa maqtugħ mill-kumplament tar-raħal.

Din tismagħha kullimkien.

Ħafna drabi l-kunsilliera, b'mod speċjali s-sindki, li jkunu għaddejjin minn diversi xogħlijiet fil-lokalità, jistaqsu għalfejn ikun qed jingħad hekk.

Din hija xi ħaġa li ma tismagħhiex biss f'lokalitajiet kbar bħal Birkirkara, San Pawl il-Baħar jew il-Mosta imma tismagħha f'diversi lokalitajiet oħra bħal dak tal-Birgu, pereżempju, li minkejja li hija lokalità żgħira, is-sindku tarah għaddej kontinwament bil-ħidma tiegħu.

Minkejja dan kollu, xorta tisma' t-tgergir li l-kunsill lokali ma jagħmel xejn.

Ħafna drabi dan jiġri għax mhux dejjem ikunu jistgħu jaqdu lin-nies fl-immedjat u jkun hemm xi każijiet li jieħdu fit-tul u d-dewmien idejjaq lin-nies.

Huwa proprju dan il-punt li nixtieq insemmi waqt din id-diskussjoni għax minħabba l-burokrazija u minħabba li x-xogħol hu dak li hu, wieħed mhux dejjem ikun jista' jaqdi lil dak li jkun b'mod immedjat.

Fl-opinjoni tiegħi, ladarba wieħed ikun sindku, ikun irid jagħmel l-almu tiegħu biex jaqdi lil dak li jkun, għax fl-aħħar mill-aħħar jieħu gost jisma' lin-nies jgħidu li qdiehom, però minħabba ċerta burokrazija, wieħed mhux dejjem jinqeda mill-ewwel.

Għalhekk illum issib ċittadini li jkunu tajbin għall-kandidatura tal-kunsilli lokali, però jibqgħu lura minħabba li hemm affarijiet li jdejquhom, bħal meta jisimgħu bil-burokrazija fi ħdan il-kunsill lokali, u allura qishom jaqtgħu qalbhom.

Jien niltaqa' ma' ċittadini, mhux biss fil-lokalità tal-Mosta imma kullimkien tista' tgħid, li huma tajbin ħafna biex jirrappreżentaw lill-poplu tagħhom fil-kunsilli lokali, mhux biss minħabba li għandhom ċerta vokazzjoni, imma aktar minn hekk minħabba li jkunu jixtiequ jagħtu xi ħaġa lura lill-komunità li jkunu kibru fiha għax ikunu jħobbuha.

Xi wħud jgħidulek li ma jridux jiċċappsu minħabba l-fatt li hemm il-partiti politiċi.

Sfortunatament din il-kelma tismagħha ta' spiss.

Sur President, irrid ngħid li l-ħidma ssir skont il-fondi li jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom il-kunsilli lokali u hija ħasra li kultant, il-mod kif il-Gvern ċentrali jqassam il-fondi jurta lil dak il-kunsill lokali li ma jkollux il-maġġoranza tal-partit fil-gvern għax il-fondi li jkun ħa ma jkunux qegħdin jgħinuh.

Hawnhekk għandi artiklu li jgħid li taħt Gvern Nazzjonalista 52% tal-fondi ngħataw lill-kunsilli lokali Laburisti - hawn qed nirreferi għal meta l-Onor.

Chris Said kien Segretarju Parlamentari - filwaqt li fl-2015 kien hemm xi ħaġa li mhijiex normali għax il-kunsilli lokali Laburisti ngħataw 86% tal-fondi waqt li l-kunsilli lokali Nazzjonalisti ngħataw 14%.

Din id-diskrepanza fil-fondi lill-kunsilli lokali ma naħsibx li tagħmel sens.

Robert Cutajar qalu li s-sindku għandu jkun full-time.

Jien kont sindku u mill-esperjenza tiegħi nixtieq ngħid li huwa tajjeb li din il-Kamra tkun taf kif jiġu stmati s-sindki ħafna drabi.

Jien bħala sindku kelli l-vantaġġ li kont naħdem mal-Jobsplus u meta kien ikolli laqgħa ma' xi ħadd jew attività fil-lokalità b'xi mod stajt naqbad u noħroġ.

Però min jaħdem mal-privat kif jista' jmexxi l-lokalità tiegħu wara ġurnata xogħol, speċjalment jekk ikun sindku ta' xi lokalità bħal Birkirkara, San Pawl il-Baħar jew il-Mosta?

Ejja ngħiduha kif inhi, kunsilli lokali ta' lokalitajiet bħal dawn mhumiex bħall-Kunsill Lokali ta' Ħal Safi, bir-rispett kollu lejn in-nies u l-kunsilliera ta' Ħal Safi, għax f'kunsilli lokali bħal dawn trid tibda minn filgħodu u qabel filgħaxija ma tispiċċax.

Għidli inti wara x-xogħol, jiġifieri wara l-5.00 p.m. kif trid tmur il-kunsill lokali biex tiltaqa' mar-residenti!

Illum hawnhekk hawn diversi eks sindki, fosthom l-Onor.

Rosianne Cutajar, li taf kemm in-nies huma demanding u jkunu jridu jitkellmu mas-sindku u mhux mal-kunsilliera.

Din hija xi ħaġa li aħna lkoll nafuha.

Faċċata tiegħi qed nara lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis li naf kemm għandu għal qalbu l-kunsilli lokali u naf kemm jaħdem, għax mhux l-ewwel darba li nċempillu dwar affarijiet li jinvolvu l-lokalitajiet u nirringrazzjah talli mhux biss jieħu interess imma jieħu wkoll azzjoni.

Din hija xi ħaġa li lili tagħtini gost għax il-kunsilli lokali qegħdin hemm għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin kollha u bla dubju ta' xejn aħna dak li rridu.

Jien minkejja li kont naħdem mal-Jobsplus xorta ridt noqgħod nagħti rendikont ta' x'għamilt u fejn mort u fi xħin.

Hija ħaġa tajba li tirrapporta x-xogħol tiegħek, u hekk għandu jkun, però ejja ngħiduha kif inhi, hemm lokalitajiet li għandhom ċertu ammont ta' xogħol.

Issa sfortunatament jista' jkollok sindki li jkunu qatgħu qalbhom mill-burokrazija u qegħdin hemmhekk għax qegħdin hemmhekk!

Jiġifieri ejja ngħidu kollox, ħalli nuru stampa ċara.

Għalhekk huwa importanti li l-Gvern ċentrali jieħu dan l-aspett tas-sindku full time b'interess u għandu jkun hemm arranġamenti biex wara li jiskadi t-terminu tiegħu jerġa' lura għax-xogħol b'mod normali, fl-opinjoni tiegħi, anke jekk ikun jaħdem mal-privat.

Issa nixtieq ngħid kelma lill-partiti dwar l-għażla tal-kandidati.

Jien forsi għandi l-fortuna li kont f'kunsilli lokali mmexxijin mill-Partit Laburista u qiegħed f'kunsill lokali mmexxi mill-Partit Nazzjonalista u naħseb li l-għażla tal-kandidati tagħna, ħafna drabi, ma ssirx kif suppost.

Aħna l-importanti huwa li jkollna lokalità li tippreżenta 13-il kandidat, 17-il kandidat jew 19-il kandidat, kollha jiġġieldu bejniethom għax is-siġġijiet huma dawk li huma, pereżempju sebgħa minn naħa u sitta min-naħa l-oħra, però mbagħad meta tiġi biex tagħżel ma ssib xejn.

Jien nitkellem ma' sindki miż-żewġ naħat u minn diversi lokalitajiet u huwa unur għalija li għandi ħbieb tiegħi li huma sindki Laburisti u sindki Nazzjonalisti.

Ħdimt tajjeb ukoll mal-Onor.

Meta sindku jkun ħa l-kariga ta' sindku sempliċement għax ikun tela', lanqas ikun jaf x'laqtu u ma jkunx jaf minn fejn se jibda u allura ma jkollu motivazzjoni ta' xejn.

Mill-banda l-oħra ġieli jkollok sindku li jmexxi kollox waħdu għax il-kunsilliera u l-viċi sindku qatt ma tarahom, tant li lanqas biss tkun taf min hu l-viċi sindku.

Pereżempju hemm kunsilli lokali fejn il-kunsilliera jmorru biss għall-onorarja.

Dawn jgħidulek li jmorru biss ħames minuti u mhux l-ewwel darba li jekk joħroġ xi ħadd minnhom ma jkunx hemm quorum u l-kunsill ma jkunx jista' jkompli jaħdem u allura jkollu jaġġorna għal xi jumejn jew tlett ijiem wara, għax hemm proċedura fil-kunsilli lokali dwar kemm wieħed irid javża minn qabel fi xħin tkun se ssir il-laqgħa tal-kunsill.

Ilbieraħ is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis qal li l-kunsill lokali m'għandux ikun ballun politiku.

Din kien qalha l-Onor.

Alfred Sant, illum Membru tal-Parlament Ewropew, meta kien Kap tal-Partit Laburista u Kap tal-Oppożizzjoni.

Alfred Sant ma qbiltx fuq ħafna affarijiet però fuq din naqbel miegħu mitejn fil-mija.

L-Arċisqof ta' dak iż-żmien, Mons. Ġużeppi Mercieca, kien saħaq kemm il-kunsilli lokali m'għandhomx ikunu politiċizzati u m'għandhomx ikunu fuq livell ta' partiti.

L-Onor.

Alfred Sant kellu raġun f'dan ir-rigward għax il-viżjoni tiegħu dak iż-żmien kienet li nbiegħdu l-politika mill-kunsilli lokali.

Jien kont f'kunsilli lokali u allaħares lil min jiġi quddiemi kont nittrattah skont x'valuri jkun iħaddan, jekk inkun naf li hu mal-partit tiegħi naqdih u jekk ma jkunx mal-partit tiegħi, ma naqdihx!

Allaħares tiġri ħaġa bħal din, anke llum il-ġurnata.

Għandna ħafna deputati, ministri u segretarji parlamentari li jaħsbuha bl-istess mod.

Aħna qegħdin hawn għas-servizz tal-poplu u hekk għandu jkun anke fil-kunsilli lokali.

In-nies teħtieġ li tinqeda kontinwament ħafna drabi mis-sindku.

Pereżempju jekk is-sindku jgħid lin-nies li llum se jiltaqgħu mal-kunsillier responsabbli mill-isport, ma jkunux iridu imma jkunu jridu jiltaqgħu mas-sindku.

Għalhekk jekk is-sindku ma jkollux dik il-passjoni għall-komunità ma jagħmel xejn.

Fil-ħajja allaħares dak li tagħmel, tagħmlu għall-flus!

Sur President, ħafna drabi l-partiti politiċi tagħna qegħdin jiġru wara n-nies biex sempliċement jimlew il-post.

Fir-raħal tagħna għandna 13-il kandidat fil-kunsill lokali.

Li jiġri, però, huwa li ħafna drabi meta tagħsar ma ssib xejn.

Fost il-punti li rridu nsemmu hemm li l-onorarja tal-kunsilliera għandha tiżdied u din anke s-Segretarju Parlamentari semmieha.

Huwa tajjeb li tiżdied l-onorarja fil-kunsilli lokali imma jrid jiżdied ukoll l-impenn.

Fl-opinjoni tiegħi, il-fatt li tkun sindku ta' raħal twelidek huwa unur kbir.

Kieku tgħidli x'nagħżel li nkun illum il-ġurnata, jekk hux membru parlamentari jew sindku, ngħid li kont inħossni aktar kburi meta kont sindku tal-Kunsill Lokali tal-Mosta, għax meta tkun sindku ta' lokalità, tħoss li l-pajjiż qed jagħtik xi ħaġa lura.

Din il-ħaġa trid tgħaddi minnha biex tħossha.

Sfortunatament, Sinjura President, inti ma kellekx din l-opportunità.

Però, kif kont qed ngħid, wieħed irid jikkonsidra bis-serjetà li tiżdied l-onorarja tas-sindku ħalli tkompli tagħmillu l-kuraġġ biex jaħdem.

Il-problemi li jinqalgħu kollha jispiċċaw quddiem is-sindku.

Pereżempju, jekk ma nġabritx il-borża s-sewda, tort tas-sindku!

Meta kellna attività fil-Mosta u għamlet ix-xita, tort tas-sindku!

Din il-ħaġa qatt ma stajt nifhimha speċjalment meta l-onorarja hija dik li hi.

L-inqas ħaddiem fil-kunsill lokali jaqla' aktar mis-sindku!

Kif diġà għedt fil-bidu, nerġa' ngħid li din il-ħaġa żgur li m'għamilthiex għall-flus u naf ħafna sindki li ma jagħmluhiex għall-flus.

L-onorarja tiegħi kienet tmur biex darba fix-xahar kont noħroġ lin-nies tal-lokal jieklu flimkien u minjaf kemm-il darba kienu jiġu l-foqra jħabbtu l-bieb tal-kunsill lokali!

Hemmhekk kienet tmur l-onorarja u nħossni kburi ta' dan.

Din mhux qed ngħidha biex niftaħar imma qed ngħidha biex sindki oħra jimxu fuq l-istess pass għax il-ferħ li tħoss huwa inspjegabbli u indeskrivibbli.

Però huwa tajjeb li nikkonsidraw żieda fl-onorarja tas-sindku.

Sinjura President, wieħed irid jiddiskuti l-mudell li għandu jaddotta.

Huwa veru li l-ħaddiema jobdu l-ordni tas-segretarju eżekuttiv imma mbagħad hemm ħaddiema li jkollhom problemi kbar miegħu u allura jmorru għand is-sindku biex jipprovaw isolvu l-problema.

Naħseb li huwa tajjeb li fil-White Paper li ġiet imnedija niddiskutu punti bħal dawn.

Għandu jkun hemm ukoll għarfien tax-xogħol tal-viċi sindku u tal-kunsilliera.

Hawn irrid ngħid li l-liġi ma taħsibx għal dak li jrid jagħmel il-viċi sindku f'każ li s-sindku jkun imsiefer jew ikun l-isptar.

Ara fil-każ tas-segretarju eżekuttiv, għandna d-deputati segretarji eżekuttivi ħalli jekk dan ma jkunx disponibbli, jaqdu l-funzjoni tiegħu huma u r-rimunerazzjoni tiegħu tiġi aġġustata skont il-bżonn.

Allura la tajna kas is-segretarju eżekuttiv, li hija xi ħaġa tajba, kif qatt ma tajna kas u rrikonoxxejna l-viċi sindku bl-istess mod?

Ikun tajjeb li naħsbu biex ikollna bord, jew sejjaħlu li trid, li jara li l-kunsilliera kollha jaqdu d-doveri tagħhom, għax hemm kunsilliera li qatt ma tarahom għal-laqgħat tal-kunsill lokali.

Dawn dejjem biċ-ċertifikati mediċi jew inkella ħames minuti qabel javżaw lis-segretarju eżekuttiv li nqalgħetilhom biċċa xogħol fuq il-post tax-xogħol u jitolbu li jiġu skużati.

Din hija xi ħaġa li taqta' qalb dak li jkun.

Mela kunsillier li minn filgħodu sa filgħaxija jaħdem għall-komunità jieħu €80 – proprjament €100 qiegħda, imma jaqtgħulek €20 taxxa – u min qatt ma jattendi għal-laqgħat tal-kunsill jieħu l-istess ammont.

Dan jaqta' qalb dawk li jaħdmu meta jidħlu għal biċċa xogħol bħal din.

Għandna ħafna kunsilliera li qegħdin hemm biex isaħħnu s-siġġu u allura jkun tajjeb li l-partiti jagħmlu screening - naf li din mhijiex xi ħaġa faċli li ssir - biex ma jkollniex problemi 'l quddiem.

Jekk jien sindku u l-partit tiegħi ma jaqbilx mal-minority leader u mal-partit l-ieħor nifhimha, imma li jkollok persuna fi ħdan partit li tkun trid li kollox isir kif tgħid hi, ma nifhimhiex u allura l-partit imissu jagħmel screening minn qabel ħalli jara jekk persuna hijiex tajba biex taħdem f'kunsill lokali.

Jien ma nifhimx fis-sistema tal-partiti.

Forsi l-partiti bħalissa qed jgħiduli: Dażgur, aħna noħorġu bi 13-il kunsillier biex nipprovaw nieħdu l-maġġoranza!

Skużi, imma jien ma naqbilx ma' din il-linja.

Jien jekk għandi seba' kunsilliera tajbin u kapaċi jaħdmu għall-ġid tal-lokalità, naħdem b'sebgħa u mhux bi 13, biex imbagħad forsi jkun hemm min jagħmilli ħames snin kalvarju!

Jien ħdimt fil-Mosta meta kellna erba' snin kalvarju u ma stajniex naħdmu!

Dak iż-żmien ma kontx membru fil-kunsill lokali imma kont editur ta' fuljett li kien joħroġ il-kunsill fejn kellna żewġ membri tal-istess partit li ġġieldu u ma stajniex naħdmu minħabba l-intriċċi tagħhom għax ma kenux jattendu għal-laqgħat biex iwaqqgħu l-quorum.

Pereżempju, ġieli jkun hemm kunsilliera li lanqas ikunu jafu - din ġieli staqsejtha biex nittestja kemm il-kunsillier huwa responsabbli u kemm iħobb lir-raħal tiegħu - meta jiċċelebraw jum ir-raħal tagħhom!

Għalhekk irridu nikkonsidraw l-ammont ta' kunsilliera li jkollna.

Pereżempju, fil-Kunsill Lokali tal-Mosta u dak ta' San Pawl il-Baħar hemm 13-il kunsillier, imma naħseb li f'ċerti kunsilli lokali hemm ammont esaġerat biex xorta jispiċċa ma jsir xejn.

Jien naħseb li ħafna drabi jekk taħdem b'seba' kunsilliera, fosthom fil-Kunsill Lokali tal-Mosta, taħdem aħjar għax ammont kbir ta' kunsilliera jistgħu jtellfu u l-affarijiet jaqgħu lura.

Qed insemmi l-Kunsill Lokali tal-Mosta għax jien mill-Mosta.

Aktar kmieni semmejt li ġieli jkun hemm kunsilliera f'bord li jkunu jixtiequ jaħdmu imma s-sindku ma jagħtihomx spazju għax ikunu ta' partit ieħor.

Din hija xi ħaġa ħażina u għandu jkun hemm post fejn wieħed jirrikorri meta tiġri xi ħaġa simili.

Niftakar li meta kellna problema fl-amministrazzjoni tal-kunsill lokali ma konniex nafu lil min naqbdu nkellmu.

Dak iż-żmien kont inċempel lill-Onor.

Stefan Buontempo biex inkellmu u konna morna wkoll għand id-Direttur tal-Kunsilli Lokali imma ma naħsibx li r-rwol tad-Direttur huwa biex tmur tkellmu fuq ċerti diffikultajiet li jkollok fl-operat tal-kunsill lokali.

Kulħadd ikollu l-problemi.

Jien seba' xhur biss domt sindku u forsi ltqajt ma' żewġ problemi.

Pereżempju, fuq il-post tax-xogħol għandek il-unions li tista' tmur għandhom biex tipprova ssolvi xi problema u naħseb li din hija xi ħaġa li tgħin.

Ix-xogħol tas-sindku huwa full-time job u kif għedt, min jaħdem mal-Gvern jirranġa b'xi mod però ħafna drabi min ikun jaħdem fil-privat ibati.

Sinjura President, f'Għawdex hemm 14-il kunsill lokali u l-mod li bih jitqassmu l-fondi huwa meravilja.

Prosit u komplu agħtuhom lill-Għawdxin.

Issa meta tagħmel paragun issib li Għawdex kollu jagħmel daqs San Pawl il-Baħar jew daqs il-Mosta, u allura fil-fondi hemm diskrepanza kbira.

Għalhekk għalkemm huwa tajjeb li l-Għawdxin ikollhom il-fondi, ikun tajjeb li taraw ftit kif qed jitqassmu l-fondi f'postijiet bħal Birkirkara, il-Mosta, San Pawl il-Baħar u f'postijiet oħra.

Wieħed irid jikkonsidra l-fatt li hemm lokalitajiet, bħal San Pawl il-Baħar, li f'ċerti staġuni, speċjalment fis-sajf jitla' għal 60,000 resident u allura meta għandek din il-pressjoni trid tara eżattament kif qegħdin jitmexxew il-fondi ta' dak il-kunsill lokali.

Xi ħaġa li lili tweġġagħni hija meta ngħidu li l-kunsilli lokali ġibniehom qishom tal-customer care.

Ħafna drabi kollox jgħaddi mill-kunsill lokali imma mbagħad qed ikunu ta' pjattaforma għal ħaddieħor.

Pereżempju, jien bħala sindku kont niġġieled mas-sidien għax kienu joħorġu l-imwejjed u s-siġġijiet barra, imbagħad wara dak il-ġlied u l-inkwiet kollu, meta jiġu biex iħallsu l-permessi, il-flus teħodhom l-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta (MTA) u l-kunsill lokali jieħu xi ħaġa verament żgħira.

Hemm sitwazzjonijiet oħrajn li huma simili għal dan u jkun tajjeb li d-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u s-Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet jieħdu nota dwar dan.

Irridu naraw kif tista' tissaħħaħ l-amministrazzjoni tal-kunsilli lokali.

Il-kunsill lokali għandu wisq doveri imposti fuqu bil-liġi u allura wieħed jifhem li s-sindku m'għandux jidħol fix-xogħol amministrattiv tal-kunsill imma meta jara li x-xogħol mhuwiex isir, għandu jkun jaf sa fejn għandu jasal.

Sinjura President, il-qasam soċjali huwa għal qalbi ħafna.

Il-dokument tal-Partit Nazzjonalista huwa tajjeb ħafna imma hemm xi ħaġa li nixtieq nikkummenta dwarha għax naf li huwa diffiċli li ssir imma se nagħmel dan biex nagħti spunt lill-Gvern.

L-Abbozz ta' Liġi li ppreżenta l-Onor.

Robert Cutajar ta imbuttatura kbira lill-qasam soċjali, u dik hija xi ħaġa għal qalbi.

Fil-fatt fis-sena 2000, meta kont kunsillier fil-Kunsill Lokali tal-Mosta ftaħt drop-in centre fejn wieħed kien imur hemmhekk biex jaħdem fil-qasam soċjali.

Dan il-proġett kien ħadem sakemm il-kunsill responsabbli spiċċa biex għalaq kollox għax qalu li dawn huma ħmerijiet!

Qed insemmi dan għax fid-dokument tal-Partit Nazzjonalista jissemma li għandu jkun hemm community worker f'kull kunsill lokali.

Din hija xi ħaġa ideali però jekk illum il-Housing Authority għandha biss żewġ social workers u d-domanda għall-community workers mill-Università ta' Malta hija dik li hi, kif jista' jkun li l-kunsilliera jaħdmu bil-community workers?

Wieħed irid ikollu l-feel tal-qasam soċjali.

Jien kont ħdimt fl-inizjattiva Mosta Solidali tal-aħħar u kont ħdimt biex ikun hemm community workers jaħdmu fil-qasam soċjali.

Konna tajna kas ukoll id-diżabilità u fil-fatt il-mental health group kien jitmexxa minn persuna b'diżabilità.

Dawn kienu jiltaqgħu kull nhar ta' Tnejn fil-Kunsill Lokali tal-Mosta.

Konna norganizzaw ukoll il-ħarġa tax-xahar fejn konna nżuru postijiet kulturali bl-iskop li noħorġu lil dawk li qatt ma joħorġu mid-dar.

Fil-fatt grupp ta' tmien Mostin kienu jħufu sabiex naraw fejn qegħdin dawn in-nies.

Konna nagħmlu wkoll ikla għal dawk li jinsabu waħedhom, li semmejt aktar kmieni.

Dan l-aħħar qed niftaħru ħafna bil-cat cafè eċċ. imma rrid ngħid li jien kont l-ewwel wieħed li għamilt sentejn naħdem fuq cat cafè fil-Mosta, imbagħad meta tlajt quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar, waqqfuli kollox.

Għalhekk huwa tajjeb li s-Segretarju Parlamentari jkun jaf dwar dan kollu.

Konna nagħmlu wkoll żjarat lill-anzjani.

Fil-fatt għandna grupp ta' għaxar persuni li għadhom jagħmluhom.

Irrid insemmi wkoll l-outreach u r-relazzjonijiet pubbliċi; aħna konna nħufu fil-Mosta biex naraw fejn hemm il-faqar u t-tbatijiet.

Ftaħna s-sala tal-Kunsill Lokali tal-Mosta mit-Tnejn sal-Ħadd.

Din hija sala enormi li kienet tkun mimlija nies jagħmlu xogħol tal-idejn bħall-ganutell u kienu jsiru wkoll korsijiet taż-Zumba fejn kont tara diversi nies jiżfnu.

Dak huwa kunsill lokali!

Dak huwa l-qasam soċjali!

Barra minn hekk ħdimna flimkien mal-Kunsill Lokali tan-Naxxar fi programm bl-isem Moving On, fejn konna niltaqgħu biex naraw fejn hemm il-problema tad-droga.

F'dan il-qasam konna naħdmu flimkien mal-Fondazzjoni OASI u mal-esperti.

Dawn l-affarijiet juru kemm hija rikka l-komunità.

Għalhekk ejjew nagħtu bidu għal diskussjoni bis-serjetà li twassal għal konklużjonijiet.

Ejjew inwarrbu l-partiġjaniżmu għax qażżiżna lil Malta bih!

Ejjew niddiskutu b'mod miftuħ u b'mod ġenerali mingħajr ma nitkellmu fuq dak li jaqblilna biss.

Hekk trid tkun ir-riforma nazzjonali tal-kunsilli lokali!

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, jikkonkludi dan id-dibattitu.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sinjura President, ħadt pjaċir insegwi d-diskorsi li saru dwar il-kunsilli lokali u nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li pparteċipaw, fosthom lill-Onor.

Robert Cutajar, lill-Onor.

Glenn Bedingfield, lill-Onor.

Alex Muscat u lill-Onor.

Jien nemmen li ma nistgħux indaħħlu l-politika fil-kunsilli lokali għax il-kunsilli lokali jridu jkunu hemm biex jaqdu liċ-ċittadin.

Sinjura President, sena u nofs ilu, meta dħalt fid-dekasteru tiegħi għidt li mill-kunsilli lokali rridu nagħmlu l-gvern lokali.

Dakinhar forsi kien hemm min ħaseb li kont qiegħed nara kbir però naħseb li llum il-ġurnata qiegħed inħoss li nrexxielna nagħmlu qawmien mill-ġdid tal-kunsilli lokali u tal-gvern lokali.

Filwaqt li aħna qegħdin naħdmu fuq dak li għamlu ta' qabilna, li wkoll taw kontribut kbir lill-kunsilli lokali, issa li waslet l-okkażjoni tal-25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali, qegħdin naħdmu biex nirrikonoxxu lil dawk is-sindki li matul dawn il-25 sena ħadmu fil-kunsilli lokali u m'għadhomx magħna.

Se nkunu qed nirrikonoxxu wkoll lill-kunsilliera u lis-sindki ta' Malta u Għawdex.

Għamilna din ir-riforma bil-ħsieb li fil-bidu tas-sena d-dieħla jkollna white paper għad-diskussjoni.

Barra minn hekk, fit-22 ta' Diċembru, għall-ewwel darba se nagħmlu l-Parlament tas-Sindki u minn hawnhekk irrid nirringrazzja lis-Sedja li laqgħet din it-talba mill-ewwel.

F'laqgħa ta' konsultazzjoni li kelli lbieraħ mar-rappreżentanti tar-reġjun taċ-ċentru li huwa mmexxi minn maġġoranza Nazzjonalista, ħadt pjaċir li qed jifhmu dak li qed nipprovaw nagħmlu aħna.

Dalgħodu ħadt pjaċir ukoll niltaqa' mas-sindki u mas-segretarji eżekuttivi, li bħala Gvern tajniehom €52 miljun għas-sena 2019.

Jien nitkellem ma' sindki Laburisti u Nazzjonalisti kif ukoll mas-segretarji eżekuttivi li qed jifhmu dak li qed nipprovaw nagħmlu.

Tkellimt man-nies hemm barra li jsegwu l-Parlament u sibt li qegħdin japprezzaw li permezz ta' din ir-riforma fil-kunsilli lokali, irridu nagħmlu qawmien mill-ġdid tal-kunsilli lokali, fejn l-interess tagħna mhuwiex il-partit politiku imma r-residenti.

Nemmen li jekk jirnexxielna naħdmu fuq dan il-binarju, se jkollna riżultati verament tajbin, għax se jkollna riforma ta' suċċess li se tagħmel il-bidliet.

Huwa veru li tista' toħloq xi ftit tal-kontroversja però nerġa' ngħid li lbieraħ ħadt pjaċir fil-laqgħa li kelli mar-rappreżentanti tar-reġjun taċ-ċentru għax ħarġu b'ideat tajbin; pereżempju dwar kif jista' jkollhom iktar responsabilità jekk jingħataw linji gwida dwar kif għandhom isiru l-parkeġġi riservati, eċċ, ħalli ma jkollniex għalfejn noqogħdu mmorru għand Transport Malta.

Meta din tiġi diskussa rridu nitkellmu mal-Ministri kkonċernati, għax dak kollu li għamilna fir-riforma tkellimna dwaru magħhom u dawn qed jaqblu li dak li qed ngħidu jista' jseħħ.

L-Onor.

Ivan Bartolo qal li l-fondi jingħataw lill-kunsilli lokali skont jekk humiex Nazzjonalisti jew Laburisti.

Irrid ngħid li l-ikbar kritika li qlajna kienet meta tajna l-akbar ammont ta' flus lill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, għax konna tajniehom ammont kbir ta' fondi, imma hekk kien hemm bżonn li jsir u hekk sar.

Nappella għal aktar ftehim fil-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Bħala Segretarju Parlamentari xi ħaġa li tweġġagħni hija meta jidħluli ilmenti ta' kuljum mir-residenti t'hemmhekk u jgħiduli li ma jħossux li għandhom il-kunsill lokali tagħhom.

Jien ma se nitfa' tort fuq ħadd imma l-appell tiegħi huwa li huwa importanti ħafna li l-kunsilliera jaħdmu flimkien.

Kif diġà spjegajna dalgħodu, lill-kunsilli lokali tajniehom €52 miljun u mis-sena d-dieħla se nagħfsu biex dawn ikollhom contract managers iduru fit-toroq ħalli jaraw li qegħdin nieħdu servizz lura tal-flus li qed imorru għand il-kuntrattur.

Irridu nibdew naraw ċerta dixxiplina.

Ma nistax nifhem kif għadna naħsbu li biex innaddfu t-toroq f'dan il-pajjiż irridu nibqgħu naħdmu bis-sistema antikwata tal-ixkupi meta llum hawn il-makkinarju.

Għandha tidħol regola li biex tapplika għat-tender irid ikollok il-makkinarju neċessarju għax ma nistax nifhem kif tista' tista' tiknes it-toroq meta kullimkien mimli karozzi!

Għalhekk issa se nkunu qegħdin indaħħlu ammont ta' regoli.

Sinjura President, ilbieraħ ħadt pjaċir li xi ħadd ikkummenta li fid-Dipartiment tal-Gvern Lokali qegħdin nagħfsu fuq id-dixxiplina.

Jien ħadt din il-kariga sena u tliet xhur ilu u matulhom mort f'dan id-Dipartiment u smajt li kien hemm bżonn indaħħlu aktar dixxiplina.

L-Onor.

Ivan Bartolo staqsa min hu responsabbli mill-kunsilli lokali u jien ngħidlu li huwa d-Dipartiment tal-Gvern Lokali li jrid ikun qiegħed hemmhekk biex jgħin lill-kunsilli lokali u jara li l-fondi jitqassmu tajjeb.

Jekk kunsill lokali jkollu problema, dan id-Dipartiment ikun jista' jgħinu.

Iva, qed nagħmlu bidla għall-aħjar fid-Dipartiment tal-Gvern Lokali.

Forsi n-nies ma jeħdux pjaċir meta ssir din il-bidla u forsi ma nkunx popolari meta nagħmel din il-bidla imma jien ma nħarisx biss lejn l-ammont ta' ħaddiema.

Jien inħares lejn il-kunsilli lokali li jixtiequ li dan id-dipartiment ikun aktar organizzat u se nkunu qegħdin naħdmu biex ikollna dipartiment organizzat.

Min ma jħossx li jixtieq jaħdem f'dak l-ambjent, għandu dritt jitkellem mad-Direttur Ġenerali u jgħidlu, imma ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'din l-idea li kulħadd jista' jagħmel li jrid, kulħadd jaħseb li l-Gvern qiegħed miegħu u mhux hu qiegħed mal-Gvern.

Ma nistax inħalli li meta d-Dipartiment tal-Gvern Lokali qiegħed hemmhekk biex ikun ta' għajnuna u ta' sostenn għall-kunsilli lokali, ma nkunux qegħdin nieħdu dak li nistennew.

Allura iva, naqbel mal-kollega tiegħi.

Naf li hemm it-tgergir u naf li daħlet dixxiplina iktar stretta imma hekk hemm bżonn isir u hekk se jsir.

Wara sena u nofs iddeċidejna li hemm bżonn ninforzaw id-dixxiplina.

Irrid nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-ħaddiema talli bil-mod il-mod qegħdin jifhmu x'qegħdin nagħmlu.

Qegħdin jifhmu li l-ħinijiet tal-uffiċċju huma minn ċertu ħin sa ċertu ħin u m'hemm l-ebda rigal għal ċerti ħaddiema.

Dan mhuwiex faċli però qegħdin jifhmu li qegħdin nipprovaw insaħħu d-Dipartiment tal-Gvern Lokali għax is-sena 2019 se tkun sena kruċjali għall-kunsilli lokali, li matulha se jkollna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Jien mhux l-ewwel darba li għidt li min joħroġ għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali jrid ikollu ċ-ċans għal dan ix-xogħol u jrid jersaq lejn il-kunsill lokali.

Aħjar ikollna ħames kunsilliera milli għaxra u dawk il-ħamsa jkunu tajbin għax inkella jinħolqu problemi kbar.

Jien kont iggustajt kandidat li xtaq joħroġ mal-Partit Laburista li qalli li meta semagħni ngħid li jekk m'għandekx ċans aħjar ma toħroġx għax il-kunsilli lokali m'għandhomx jitmexxew bid-dilettanti, fehem x'ridt ngħid u ma ħariġx.

Mhux se nsemmi ismu, għax ma naħsibx li huwa sew, imma din mhijiex ċajta.

Illum il-Gvern ta €52 miljun lill-kunsilli lokali u allura wieħed irid jara li dawn il-flus jiġu amministrati tajjeb minn sindki mimlijin bl-enerġija u minn kunsilliera li jridu jaħdmu biex jibdlu l-lokalità tagħhom.

Dalgħodu kont il-Mellieħa fejn ingħatat għotja ta' €400,000 mill-MEUSAC lill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa biex jiġi restawrat il-Mużew tat-Tunnara.

Żort ukoll numru ta' lokalitajiet fejn qed jirranġaw il-playing fields.

Illum stess tkellimna dwar il-fatt li minbarra l-fond ta' €52 miljun, il-kunsilli lokali ngħataw €27 miljun oħra mill-Awtorità tal-Ippjanar u se nkunu qegħdin nagħmlulhom kors biex ngħinuhom jużaw dawn il-fondi.

Barra minn hekk se nkunu qegħdin inlaqqgħu l-entitajiet kollha li jmissu mal-kunsilli lokali biex inkunu nistgħu naraw x'inhuma l-problemi li hemm fil-kunsilli lokali.

L-Onor.

Ivan Bartolo semma s-segretarji eżekuttivi u dan huwa rwol importanti fil-kunsilli lokali.

L-Onor.

Robert Cutajar u jien kollha konna sindki u allura nafu kemm huwa importanti li jkollok segretarju eżekuttiv li jaħdem u li jkun moħħu hemm biex jara kif se jġib aktar fondi għall-kunsill lokali, imma billi nitkellmu dwar dan biss, mhux se naslu fejn irridu.

Wara l-elezzjonijiet tal-2019 se jkollna s-sindki u l-kunsilliera l-ġodda u se jkollna l-presidenti tar-reġjuni.

S'issa l-presidenti tar-reġjuni se jkunu mġeddin sal-2021 imma s-sindku ma nistgħux inħalluh jaħdem għal rasu.

Hemm bżonn li d-Dipartiment tal-Gvern Lokali jibda jrawwem u jgħallem lis-sindki dwar kif għandhom imexxu l-fondi u kif jistgħu jġibu aktar fondi.

Huwa proprju għalhekk li kif dħalt f'dan id-dekasteru mill-ewwel ġibt sitt EU officers; biex kif nibdew bis-sistema tar-reġjuni dawn ikunu qegħdin hemmhekk ħalli jaraw kif nistgħu nġibu aktar fondi għall-kunsilli lokali.

Dan qed isir għax meta bdejna nistaqsu lill-kunsilliera, dawn qalulna li m'għandhomx ċans joqogħdu jimlew ħafna karti minħabba x-xogħol li għandhom.

Għalhekk iddeċidejna li għandu jkollna EU officer f'kull reġjun, jiġifieri sitta, biex il-kunsill lokali jara ma' liema reġjun jagħmel u jmur għandu biex jara kif jista' jġib aktar fondi mill-Unjoni Ewropea.

Qegħdin nagħmlu ħilitna biex lis-sindki u 'l-kunsilliera ma nħalluhomx waħedhom, imma nagħtuhom it-taħriġ u ngħallmuhom biex ngħinuhom.

Aħna wkoll għandna bżonn it-taħriġ.

Pereżempju, minn meta bdejt sal-lum jien ukoll inħoss li għamilt bidla, imma rridu nkomplu noffru t-tagħlim.

Nemmen li jekk ikollna l-inizjattiva, naslu fejn irridu, u se naslu, għax ħlomt ħolma li fil-kunsilli lokali rridu nibdew naraw il-gvern lokali u din il-ħolma se ssir realtà.

Se ssir realtà mhux għax qed naħdem waħdi imma għax hemm nies li qegħdin jaħdmu miegħi.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li ħadmu biex matul dawn is-sena u nofs saret il-bidla li kien jixraq.

Fl-aħħar mill-aħħar m'għamilna xejn aktar minn dak li suppost nagħmlu.

Ir-responsabilità tfisser servizz u aħna ħadna r-responsabilità li nagħmlu bidla għall-aħjar.

Jista' jkun li kultant il-bidla tweġġa' lil xi nies però meta jasal il-mument tat-tmiem tagħna u nħarsu lura, ngħidu li temmejna l-mixja u ħallejna legat.

Jien dak li nixtieq għall-kunsilli lokali; li nħallu l-legat li tajna r-responsabilitajiet lir-reġjuni.

Se nkunu tajna legat li mill-kunsilli lokali għamilna gvern lokali għax nemnu fil-kunsilli lokali.

Meta bdew il-kunsilli lokali, jien kont l-ewwel sindku fil-lokalità tiegħi.

Irridu nisimgħu aktar, irid ikollna aktar paċenzja però ninsab persważ li se naslu.

Nirringrazzja ħafna lit-tim tiegħi talli jissapportjani - għax jien il-ħin kollu rrid xi ħaġa ġdida - u nirringrazzja wkoll liż-żewġ Diretturi Ġenerali talli qed jaħdmu biex nagħmlu l-bidla meħtieġa fil-kunsilli lokali.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali jiġi moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sinjura President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

CHRIS CARDONA: Sinjura President, għandi Messaġġ mingħand il-President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Se naqra dan il-Messaġġ:

Il-President wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex iħassar u jissostitwixxi l-Att dwar it-Trademarks, Kap. 416", tirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

11 ta' Ottubru 2018

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex iħassar u jissostitwixxi l-Att dwar it-Trademarks, Kap. 416".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nissekonda.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, illum qed inressaq quddiem il-Kamra dan l-Abbozz ta' Liġi li l-għan tiegħu hu li jittrasponi d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea 2015/2436 tas-16 ta' Diċembru, 2015 biex jiġu approssimati l-liġijiet dwar it-trademarks sabiex iħarsu l-Att dwar it-Trademarks.

Nibda biex ngħid li llum qed inressqu dan l-Abbozz ta' Liġi ġdid minħabba l-fatt li t-tibdil li hemm bżonn isir fil-liġi li tirrigwarda t-trademarks f'Malta huwa kbir.

Fil-fatt meta konna qegħdin niddiskutu t-traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea rrealizzajna li jkun aħjar li jkollna Abbozz ta' Liġi ġdid li fih ikollu l-istorja legali ta' dak li għandu x'jaqsam mat-trademarks fil-ġurisdizzjoni tagħna u nassimilaw it-tibdil li l-Unjoni Ewropea qiegħda timxi fid-direzzjoni tiegħu biex ikun hemm armonizzazzjoni.

Ħafna minn dak li se nitkellem fuqu llum jirrigwarda l-armonizzazzjoni tal-liġijiet dwar it-trademarks għax fl-Unjoni Eworpea kulħadd qed jitkellem fuq l-Intellectual Property Rights (IPR) u allura nixtieq nispjega x'inhuma dawn id-drittijiet.

Mad-dinja kollha nsibu storja b'saħħitha ħafna u evidenza bikrija ta' dak li għandu x'jaqsam mal-kapaċità kreattiva u innovattiva tal-bniedem.

Mal-medda taż-żmien, fl-iżvilupp fit-teknoloġija, qegħdin naraw li din il-kapaċità rriżultat f'mod li x-xogħlijiet artistiċi, ix-xogħlijiet litterarji, ix-xogħlijiet mużikali u l-prodotti u s-servizzi qed ikunu inklużi f'din il-kapaċità ta' innovazzjoni tal-bniedem.

Illum dawn ix-xogħlijiet kollha f'daqqa huma magħrufa bħala intellectual property rights u huwa rikonoxxut li l-ħolqien tal-proprjetà intellettwali huwa parti mill-proċess integrali għall-iżvilupp mhux biss tal-ekonomija tal-pajjiż imma wkoll tas-soċjetà inġenerali.

Din hija r-raġuni li eventwalment, mal-medda taż-żmien, ġew żviluppati regolamenti u liġijiet li jipproteġu b'tali mod li jinkoraġġixxu l-iżvilupp tal-innovazzjoni u l-kreattività.

Illum dawn il-liġijiet għamlu possibbli l-konċessjoni uffiċjali tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali hekk kif daħlu fis-seħħ numru ta' liġijiet dwar id-drittijiet li jkollu l-awtur dwar ir-reġistrazzjoni li jagħmel, il-privattivi li jkollu - jiġifieri d-dritt, il-patent - id-disinji li jagħmel u t-trademarks li, biex ngħid hekk, huma l-essenza ta' din il-liġi.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li skont il-World Intellectual Property Organization, l-aktar applikazzjoni popolari minn dawk li għadni kif semmejt fuq skala internazzjonali sal-lum tibqa' dik tat-trademarks.

Biex nagħti stampa aktar ċara u nikkwota ftit statistiċi nista' ngħid li fl-2016 ġew sottomessi 9.8 miljun applikazzjoni għal trademark madwar id-dinja kollha.

Jekk wieħed jagħmel analisi komparattiva jsib li kien hemm żieda ta' 13.5%, jiġifieri żieda pjuttost kbira.

Dawn in-numri huma sinjal ċar li t-trademarks huma bżonjużi biex wieħed ikun kapaċi jiddistingwi l-oġġetti jew is-servizzi ta' persuni, jew prodotti ta' kumpanija, fir-riċerka u fl-iżvilupp, minn oħrajn.

Għalhekk hemm bżonn li nkomplu nsaħħu l-qafas legali li jirregola dan is-settur tant importanti.

Sinjura President, irrid nagħmel referenza għall-istorja tat-trademarks għax peress li dan huwa abbozz ta' liġi ġdid, qiegħed iwettaq paġna ġdida fil-leġiżlazzjoni tat-trademarks f'pajjiżna u allura wisq probabbli meta jkun hemm xi tilwima fil-Qorti, jew issir referenza għal dak li qed ngħidu fil-Parlament, se jużaw l-ispirtu tal-leġiżlatur - li huwa aħna bħala Parlament - biex ikunu jafu aktar dwar x'kienet l-intenzjoni ta' din il-leġiżlazzjoni.

Naħseb li l-istorja tat-trademarks f'pajjiżna tispjega ħafna u meta nagħmlu d-diskorsi tagħna, kif m'għandix dubju li se jsir miż-żewġ naħat tal-Kamra, se nkunu ċari b'mod kronoloġiku dwar kif evolviet l-istorja tat-trademarks f'pajjiżna.

Fil-fatt, l-ewwel forma ta' liġi li ppermettiet il-protezzjoni tat-trademarks hija antika ħafna u tmur lura għall-1899 jiġifieri għal aktar minn 100 sena ilu.

Dak iż-żmien din kienet promulgazzjoni ta' Ordinanza - għax aħna konna stat kolonjali - dwar il-ħarsien tal-proprjetà industrijali f'pajjiżna u stabbilixxiet l-ewwel dritt tal-proprjetà industrijali f'Malta.

Għadda ż-żmien u kważi 100 sena wara, l-artikli kollha tat-trademarks li kienu inklużi f'din l-Ordinanza, waqfu milli jkollhom effett, hekk kif fis-sena 2000 daħal fis-seħħ l-Att XVI li huwa magħruf aħjar bħala l-Att dwar it-Trademarks, Kap. 416, li sal-lum il-ġurnata, u sakemm il-President jogħġobha tiffirma l-liġi li qed niddiskutu llum u tiġi ppubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern, hija l-liġi in vigore.

L-Att dwar it-Trademarks li daħal fis-seħħ fis-sena 2000 introduċa bidliet b'saħħithom ħafna.

Niftakar li jien kont ipparteċipajt fid-dibattiti li saru dwar din il-materja li kienet ġiet introdotta minn Amministrazzjoni differenti, li wasslet għal bidliet sostanzjali f'dak li għandu x'jaqsam mal-leġiżlazzjoni tat-trademarks, speċjalment bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, għax biddilna l-parametri tal-ġurisdizzjoni tagħna, fejn ma bqajniex biss stat regolat b'mod unilaterali imma dħalna f'sistema fejn ċerti aspetti kummerċjali jkunu armonizzati b'liġijiet Ewropej.

Għaldaqstant, bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, pajjiżna ngħaqad f'sistema komunitarja ta' trademark li llum hija magħrufa bħala s-sistema tat-trademark tal-Unjoni Ewropea.

Fi kliem sempliċi, din is-sistema tikkonsisti minn proċedura waħda ta' reġistrazzjoni u tiġi amministrata prinċipalment mill-Uffiċċju tal-Unjoni Ewropea li jħares il-proprjetà intellettwali tal-Unjoni Ewropea.

Huwa tajjeb li ngħid li din hija sistema li tagħti d-dritt lis-sid li jkollu esklużività fuq it-trademark li ma tkunx biss fuq l-oriġini tal-pajjiż tiegħu imma fuq il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea.

Issa se ngħaddi biex nitkellem ftit dwar l-iżviluppi li saru fil-protezzjoni tat-trademarks minn meta Malta saret membru tal-Unjoni Ewropea, fejn rajna li ftit snin wara, jiġifieri fl-2008, il-Kummissjoni Ewropea wiegħdet li s-sistema tat-trademarks komunitarja ssir aċċettabbli u aċċessibbli għal dawk magħrufa bħala Small & Medium Enterprises.

Barra minn hekk, il-komunikazzjoni tal-2008 dwar strateġija għad-drittijiet tal-proprjetà industrijali għall-Ewropa għamlet enfasi b'saħħtu ħafna li għandu jkun hemm impenn mill-Kummissjoni Ewropea għal protezzjoni effettiva u effiċjenti tat-trademark kif ukoll għal sistema ta' trademark ta' kwalità għolja.

Biex ngħid hekk, issa ġejjin għal-laħma, għar-raġuni li għaliha sar dan it-tibdil kollu, għax dak iż-żmien il-Kummissjoni kienet ikkonkludiet li wasal iż-żmien li ssir evalwazzjoni ġenerali li tista' tifforma l-bażi għal reviżjoni futura tas-sistema tat-trademarks fl-Ewropa u konsegwentement għal titjib f'dak li għandu x'jaqsam ma' koperazzjoni bejn l-uffiċċji għal armonizzazzjoni fis-suq intern u l-uffiċċji nazzjonali.

Bażikament, fi kliem sempliċi, il-fatt li l-internal market huwa parti essenzjali mit-tkabbir tal-Unjoni Ewropea, inħass il-bżonn li biex ikollok single market effettiv u b'saħħtu, ċertament li jrid ikollok armonizzazzjoni fir-regoli li jirrigwardaw it-trademarks, fost oħrajn.

Wara li fl-2009 saret reviżjoni mill-Kummissjoni Ewropea, ir-regolamenti tat-trademarks tal-Komunità Ewropea ġew emendati u l-għan ewlieni ta' din l-inizjattiva kien li titrawwem innovazzjoni u jitrawwem tkabbir ekonomiku billi tagħmel sistemi ta' reġistrazzjoni ta' trademarks madwar il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea aktar aċċessibbli u effiċjenti għan-negozji.

Dan ifisser li jkun hemm inqas spejjeż għal dawk in-negozji li jixtiequ jirreġistraw it-trademarks tagħhom u jkun hemm inqas burokrazija fl-applikazzjoni u allura jkun hemm aktar simplifikazzjoni fl-amministrazzjoni li twassal għar-reġistrazzjoni, aktar veloċità fl-ipproċessar tat-trademark registration u min-naħa l-oħra jkollok serħan il-moħħ li jkun hemm aktar sigurtà legali tar-reġistrazzjoni tat-trademarks.

Dawn l-aġġustamenti bdew jaraw li jassiguraw armonizzazzjoni bejn l-istati fl-Unjoni Ewropea u s-sistemi ta' reġistrazzjoni nazzjonali.

Issa wasalna għall-pass li jmiss, dak li nimmodernizzaw il-liġi biex mhux biss ikun hemm iktar armonizzazzjoni imma jkun hemm iktar sigurtà tal-proprjetà intellettwali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi li qed nippreżenta għan-nom tal-Gvern jistipula li t-trademark tista' tkun kwalunkwe sinjal li kapaċi jiġi rappreżentat b'mod grafiku.

Hawn qegħdin nitkellmu partikolarment dwar kliem, użu ta' ismijiet personali, disinji jew ittri li jkollhom il-marka "TM" jew inkella xi ċifri, però mbagħad irridu nimxu pass ieħor.

Dan it-trademark indiġenu, biex ngħid hekk, li jinkludi wkoll għamla ta' oġġetti u l-imballaġġ tagħhom, huwa l-oriġinali.

Jiġifieri dan is-sinjal għandu jkun kapaċi jiddistingwi l-oġġetti jew is-servizzi ta' persuna jew inkella lil persuna minn oħra.

Infakkar li skont il-liġi eżistenti, trademark tista' tiġi rifjutata qabel ir-reġistrazzjoni u jista' jiġi ddikjarat li mhux se tiġi aċċettata jew addirittura d-dikjarazzjoni tiġi invalidata għal diversi raġunijiet; pereżempju, jekk trademark ma jkollhiex in-natura tagħha distintiva għax l-oriġini tat-trademark hija li tiddistingwi servizz jew prodott minn ieħor.

Pereżempju mhuwiex biżżejjed li trademark tkun sempliċement deskrittiva biex tilħaq il-livell ta' trademark qualification bħal meta jkun fiha sinjali li normalment huma użati fil-lingwa tal-kummerċ in kwestjoni li ma tikkwalifikax bħala trademark.

Ma tikkwalifikax bħala trademark meta jkollok talba li twassal biex ikun hemm xi ħaġa li hija l-kuntrarju għall-prinċipji li jsejsu l-liġijiet, ir-regolamenti, il-Kostituzzjoni jew il-moralità aċċettata.

Jekk ikollok applikazzjoni għal trademark li tqarraq bil-pubbliku fir-rigward tan-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika tal-prodott jew tas-servizz, ovvjament se tkun rifjutata; biex jifhimni kulħadd, meta tipprova tirreġistra trademark f'pajjiż li jagħti l-impressjoni li qiegħed jipproduċi prodott li b'mod ġeografiku ma jkunx ta' dak il-pajjiż.

Hemm diversi affarijiet imma ħafna minnhom huma prodotti agrikoli jew innovazzjoni ta' xi prodott.

Trademark tista' tiġi rifjutata wkoll, jew addirittura tista' tiġi ddikjarata bħala invalida, jekk tkun identika jew simili għal trademark oħra li tkun reġistrata qabilha.

Rajna diversi kawżi dwar dan, anke fil-qrati Maltin li ppronunzjaw ruħhom f'din id-direzzjoni.

Meta sussegwentement l-applikazzjoni għal trademark tiġi aċċettata, ovvjament is-sid ikollu d-dritt esklużiv tat-trademark li tkun inħolqot u għaldaqstant ikun jista' jipprojbixxi lil kull min ikun milli juża sinjal li huwa identiku, simili, jew li jista' jwassal għal riskju ta' konfużjoni f'moħħ il-konsumatur meta jarah jew jużah.

Din id-direttiva tesiġi li s-sid ma jistax jipprojbixxi l-użu tat-trademark lil dawk li jkunu qegħdin jaġixxu fl-andament tan-negozju tagħhom rigward l-isem u l-indirizz ta' parti terza, meta din tkun persuna fiżika.

Is-sid ma jistax jipprojbixxi l-użu ta' trademark jekk qegħdin nitkellmu dwar il-karatteristiċi tal-oġġetti jew servizzi koperti mit-trademark u fl-aħħar nett l-iskop intiż għas-servizzi jew għall-oġġetti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jindika wkoll x'kontenut għandu jkollha l-applikazzjoni filwaqt li jistipula li t-trademarks għandhom ikunu reġistrati għal perjodu ta' għaxar snin mid-data ta' meta ssir l-applikazzjoni u jkunu jistgħu jiġġeddu għal perjodi ulterjuri ta' għaxar snin fuq talba tas-sid meta ssir l-applikazzjoni għat-tiġdid u titħallas it-tariffa mill-ġdid.

Is-sid għandu jiġi informat mid-dipartiment relattiv, li f'dan il-każ huwa d-Dipartiment tal-Kummerċ, sa sitt xhur qabel id-data tal-iskadenza tat-trademark.

Issa li spjegajt xi tfisser tassew din il-liġi f'termini konkreti u x'bidliet qegħdin nipproponu skont dak li qed tipproponi l-Unjoni Ewropea, nixtieq nagħmel referenza għal xi statistika u figuri li jirrappreżentaw is-sitwazzjoni attwali tat-trademarks f'pajjiżna.

Hekk kif l-andament ekonomiku f'Malta għaddej b'ritmu mgħaġġel, l-applikazzjonijiet għal trademarks matul l-aħħar erba', ħames snin żdiedu sostanzjalment.

Fl-2013 id-Dipartiment tal-Kummerċ irċieva 940 applikazzjoni filwaqt li fl-2017 in-numru ta' applikazzjonijiet żdiedu għal 1,267.

Jiġifieri fi ftit snin kien hemm żieda b'saħħitha ħafna, u dan jirrifletti kif it-tkabbir ekonomiku li għaddejjin minnu bħalissa qiegħed iwassal għal kreattività, innovazzjoni u aktar ideat fost l-intraprendituri lokali.

B'riżultat ta' dan, in-negozji u l-intrapriżi Maltin qegħdin ikunu f'pożizzjoni ferm aħjar biex joħorġu bi prodotti oriġinali hekk kif issa hemm suq għalihom.

F'ċertu sens, hemm suq li baqa' jikber u jespandi u hemm ukoll suq ġdid.

Barra minn hekk, huwa partikolarment sinifikanti l-fatt li d-Dipartiment tal-Kummerċ għadu jirċievi applikazzjonijiet għal trademarks ta' oriġini barranija li qegħdin japplikaw għal protezzjoni speċifika fil-ġurisdizzjoni tagħna bħala pajjiż.

Ta' min jinnota li dawn l-applikazzjonijiet żdiedu minn 444 għal 572 matul l-istess perjodu.

Dan ifisser li hemm iżjed interess ta' reġistrazzjoni lokali ta' trademarks minħabba li min jirreġistra qed jaħseb jew jingħata l-parir li f'Malta jista' jkollu konfront kompetittiv mill-aspett kummerċjali.

Dan minbarra l-fatt li għandek il-possibilità li tirreġistra t-trademark tiegħek fuq livell komunitarju tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri fl-Uffiċċju tat-Trademarks fl-Unjoni Ewropea, u dik ir-reġistrazzjoni tkun valida f'Malta wkoll.

Bħalissa l-aħħar riċerka li għamilna turi li d-database nazzjonali tat-trademarks tammonta għal madwar 23,000 trademark li huma reġistrati ħajjin u validi f'Malta.

Id-Dipartiment tal-Kummerċ, bejn wieħed u ieħor, jirreġistra madwar 1,200 trademark ġdida fis-sena, li 50% minnhom huma ta' oriġini lokali.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar ammont pjuttost sostanzjali.

Ta' min jinnota wkoll li t-trademarks Ewropej li jkunu reġistrati mill-European Union Intellectual Property Office (EUIPO) huma validi mhux biss f'Malta imma fl-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea.

Wieħed jista' jgħid li, bejn wieħed u ieħor, hemm 1.5 miljun trademark reġistrati fl-Unjoni Ewropea u din iċ-ċifra tiżdied b'aktar minn 135,000 reġistrazzjoni fis-sena jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq ammonti kbar.

Issa ħalli nerġa' niġi għal dak li qed iseħħ f'pajjiżna.

Meta d-Dipartiment tal-Kummerċ jirċievi applikazzjoni għal trademark, din tgħaddi minn proċess rigoruż ta' kontrolli u formalitajiet biex ikun determinat jekk il-marka tikkwalifikax intrinsikament biex tkun trademark.

Dan il-proċess jinvolvi żewġ testijiet li jivverifikaw jekk l-applikazzjoni fihiex konflitt ma' trademarks reġistrati lokalment kif ukoll fl-EUIPO.

Jekk jiġi stabbilit li diġà hemm marka nazzjonali jew Ewropea identika jew simili għal din it-talba ta' reġistrazzjoni, l-applikazzjoni tiġi miċħuda mid-Dipartiment tal-Kummerċ, li jgħidlek li ma jistax jaċċetta l-applikazzjoni għax diġà hemm marka simili jew identifika reġistrata.

Madanakollu, fil-każ li jiġi akkwistat il-kunsens mis-sid tat-trademark preċedenti, l-applikazzjoni tkun tista' tiġi approvata xorta waħda.

Jiġifieri huma jistaqsu lis-sid tat-trademark li tkun diġà ġiet stabbilita u jekk min-naħa tiegħu ma jkollux oġġezzjoni, tkun tista' tiġi reġistrata.

Għandu jiġi nnotat ukoll li waqt il-proċess tal-applikazzjoni, id-Dipartiment tal-Kummerċ ikun qed jagħmel riċerka estensiva u b'saħħitha.

Kull applikazzjoni għal trademark twassal għal medja ta' 700 hit f'dak li għandu x'jaqsam ma' trademarks, biex jaraw jekk tinstabx xi ħaġa simili fost l-applikazzjonijiet preċedenti.

Kull wieħed minn dawn il-hits irid jiġi vvettjat mill-eżaminatur tat-trademarks biex jiddetermina jekk it-trademark li tkun qed issir applikazzjoni għaliha, tkunx f'konflitt ma' kwalunkwe wieħed mill-hits in kwestjoni.

Irrid nirrapporta wkoll li matul l-aħħar ħames snin, id-Dipartiment tal-Kummerċ stabbilixxa sistema ġdida bil-għan li niffaċilitaw l-applikazzjonijiet għat-trademarks u li nħaffu l-ipproċessar tal-applikazzjonijiet.

Nidejna sistema ġdida ta' front office b'saħħitha ħafna, fosthom ir-Reġistru tat-Trademarks online.

Sar proġett ta' digitization li insistejt għalih mill-bidu nett, biex ikun hemm klassifikazzjoni elettronika tat-trademarks nazzjonali kollha li kienu reġistrati mill-1899, għax dik hija l-istorja legali tat-trademarks f'Malta, flimkien ma' digitization tad-dokumenti kollha li huma parti minn din l-istorja b'saħħitha tal-Att dwar it-Trademarks fil-pajjiż.

Għalhekk illum għandna sistema li fiha database diġitizzata b'saħħitha tat-trademarks mill-1899 sal-lum u b'dan il-mod tista' tapplika għal trademark online għax huwa aktar faċli għal min irid ifittex xi informazzjoni rigward trademarks li huma diġà reġistrati u x'applikazzjonijiet iridu jsiru biex dawn jiġu reġistrati.

Din is-sistema diġitali hija disponibbli l-ħin kollu, jiġifieri 24 siegħa kuljum.

Punt importanti ħafna huwa l-fatt li din is-sistema ġdida għenet biex jiġu introdotti dawk li nsejħulhom family friendly measures li jippermettu l-proċess tal-applikazzjonijiet fil-ħin li l-impjegati tal-Gvern ikunu qegħdin jużaw is-sistema tat-teleworking.

Dan kien possibbli wkoll għax id-Dipartiment tal-Kummerċ kiseb software li jinkludi assistenza u taħriġ lill-impjegati u posting ta' personnel li huma kuntrattati mill-EUIPO.

Qabel ma nikkonkludi d-diskors tiegħi nixtieq ngħid li bħala Gvern ninsabu impenjati biex nipproteġu n-negozji tagħna filwaqt li nsaħħu l-kompetittività tagħhom.

Permezz ta' din id-direttiva li qegħdin nittrasmettu fil-liġijiet tagħna, naħseb li dan l-Abbozz ta' Liġi se jwassal għal riformi pożittivi li jindirizzaw ċerti nuqqasijiet li għandna mhux biss fil-liġijiet ta' pajjiżna imma fil-liġijiet tal-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri l-idea li jkollok armonizzazzjoni tfisser li tpoġġi livell ogħla ta' leġiżlazzjoni milli għandek fil-pajjiż partikolari.

Għalhekk nistenna li se jkollna diskussjoni serja dwar dan is-suġġett li forsi ma jqanqalx l-interess tal-maġġoranza iżda li għandu relevanza importanti ħafna fl-operat tan-negozji Maltin u Għawdxin.

Nispera li flimkien inkunu qegħdin nagħtu l-għodda li hemm bżonn, kemm għalina l-leġiżlaturi, kemm għal dawk li jużawha - il-konsumaturi tal-liġi - kif ukoll għal dawk li japplikawha meta jkun hemm bżonn li tiġi interpretata, bħalma huma l-qrati.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Segwejt b'interess għax inzerta li dan huwa suġġett li jinteressani ħafna minħabba dak li kont nagħmel fil-passat, speċjalment fil-midja.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, id-diskors tal-Ministru kien wieħed tekniku u rrid ngħid immedjatament li din il-liġi ma tqajjem ebda kontroversja politika.

Jien naqbel ma' dak li qal il-Ministru u bħalu nħares 'il quddiem għax b'dan l-eżerċizzju legali ta' armonizzazzjoni, Malta se jkollha din il-liġi bħal pajjiżi oħra.

Dan huwa pass 'il quddiem u allura aħna bħala Membri tal-Oppożizzjoni rridu nagħtu l-kontribut tagħna biex meta niġu għall-istadju ta' Kumitat, nidħlu fid-diskussjoni klawsola klawsola, u nagħtu sehemna fil-proċess li għadu kif nieda dan il-Gvern ta' leġiżlazzjoni favur ir-reġistrazzjoni ta' trademarks, biex kif semma l-Ministru – mingħajr ma nirrepeti xejn minn dak li qal – is-sistema kollha tkun iktar simplifikata b'regolamentazzjoni aktar ċara.

Ovvjament il-prova ta' din il-leġiżlazzjoni nkunu nistgħu narawha meta tibda titħaddem għax, kif jgħidu, the proof of the pudding is in the eating, imbagħad maż-żmien jista' jerġa' jinqala' l-bżonn li nerġgħu niġu b'xi emendi, anke f'każ li l-Unjoni Ewropea stess titlob dan.

Sinjura President, meta nħares lejn dan l-eżerċizzju ninnota kemm il-kummerċ għandu bżonn regolamentazzjoni effettiva li tħares u tipproteġi l-identità tan-negozji kemm jista' jkun, għax illum ħafna drabi l-konsumatur jonfoq ħafna flus mhux biex jixtri l-prodott imma biex iħallas għall-isem li huwa l-identità ta' dak il-prodott.

Illum wieħed jixtri l-identità għax dak il-brand name jagħtih l-identità li jixtieq.

Dan huwa s-suq u wieħed ma jistax jaħrab minn din ir-realtà għax il-fatti huma dawk li huma.

Nerġa' ngħid li l-kummerċ għandu bżonn regolamentazzjoni effettiva u għandi fidi kbira li din il-liġi se tipproteġi lil min se jfittex il-kenn tal-protezzjoni u lil min irid iħares l-identità tal-brand name, tal-label jew tat-trademark u jirreġistraha.

Illum hawn min ibigħ mhux biss prodotti imma anke servizzi.

Forsi għad hawn ditti ta' avukati, ta' tobba, ta' dentisti, ditti fil-qasam mediku u fil-qasam finanzjarju, li ma jħarsux lejn il-ħtieġa li jirreġistraw l-isem tad-ditta tagħhom però l-isem huwa proprjetà u trid tħarsu biex ma jeħodulek ħadd għax dik il-proprjetà tagħtik l-identità.

Il-kummerċ biex jirnexxi jrid jirbaħ il-kompetizzjoni iżda l-kompetizzjoni trid tkun ġusta.

Għalhekk huwa tajjeb li jkollna regolamentazzjoni f'dan ir-rigward.

Nerġa' ngħid li jekk it-trademarks huma proprjetà, il-proprjetà b'regolamentazzjoni tajba tingħata valur miżjud.

Fil-fatt din tista' tiġi trasmessa minn ġenerazzjoni għal oħra u tista' titħalla bħala wirt għax hija proprjetà.

Allura rridu nħarsu r-reputazzjoni li n-negozju jibni mal-attività kummerċjali.

Sinjura President, permezz ta' din il-liġi se jkollna regolamentazzjoni li maż-żmien se nifhmu kemm hija effettiva biex tipproteġi u tħares ir-reputazzjoni ta' kull attività kummerċjali li tkun irreġistrat l-isem tagħha, kemm jekk hu isem ta' servizz kif ukoll jekk hu isem ta' min qed jimmanifattura prodott.

Illum kollox idur mal-importanza tal-brand għax il-brand tfisser l-identità u r-reputazzjoni.

Mill-brand tagħraf il-label u llum m'għadux daqstant il-bejgħ tal-prodott iżda l-bejgħ tal-brand.

Nerġa' ngħid li din il-liġi titpoġġa fil-prova meta tiġi fis-seħħ għax kif jgħid il-Malti, waqt il-prova kollox.

Malta tinsab tikkompeti fis-suq Ewropew li huwa parti mis-suq dinji u allura rridu liġijiet li fl-aħħar mill-aħħar ipoġġuna fis-suq dinji u jgħinuna nipproteġu lilna nfusna minnu.

Għandna bżonn regolamentazzjoni li lill-imprenditur Malti, kemm jekk inhu kbir u kemm jekk inhu żgħir, toffrilu dan il-valur miżjud, għax b'hekk inkunu qegħdin inħarsu r-reputazzjoni tal-attività kummerċjali tagħna u allura nkunu qed insaħħu l-fiduċja li n-nies għandhom fina.

Pajjiżna qed jikkompeti ma' pajjiżi oħrajn u jista' jiġi branded bħala serju u jista' jiġi branded bħala mhux daqshekk serju.

Għalhekk irridu nibżgħu għar-reputazzjoni tiegħu għax b'hekk inkunu qegħdin nibżgħu għar-reputazzjoni ta' ħafna negozji.

Sinjura President, dan kollu li semmejt huwa importanti fl-iżvilupp demokratiku tagħna, fl-iżvilupp tal-attiviità kummerċjali u fir-regolamentazzjoni effettiva li tipproteġi l-identità tagħna.

L-identità hija importanti għax il-kummerċ, biex jirnexxi, irid jirbaħ f'kompetizzjoni li jeħtieġ li tkun ġusta, u r-reputazzjoni tgħin biex tagħti valur miżjud.

Meta kont qiegħed nipprepara dan id-diskors ġew f'moħħi n-nies li jaħdmu f'dan id-dipartiment, għax niftakarhom.

Nispera li ħafna minnhom ma nbidlux - jekk inbidlu nawguralhom imma ma naħsibx li waslu s'hemmhekk għax niftakarhom għadhom żgħażagħ – u nixtieq nirringrazzjahom għad-dedikazzjoni li jaħdmu biha f'dan il-qasam.

Jien bħala kelliem għall-Oppożizzjoni rrid nieħu din l-okkażjoni biex lill-Ministru responsabbli mill-kummerċ ngħidlu li fis-suq hemm barra hemm problemi kbar.

Pereżempju hemm problemi ta' cashflow, hemm problemi ta' konsumaturi li ma jifilħux jixtru l-prodotti bit-trademarks li jixtiequ jixtru u hemm min mhux qed jiflaħ jgħix il-ħajja li jixtieq jgħix għax m'għandux finanzi.

Fil-kummerċ hemm ukoll is-sitwazzjoni li l-qligħ, wara li taqta' l-ispejjeż, ma jkunx ġustifikat meta tikkomparah max-xogħol li jsir.

Fin-negozju hemm fejn qiegħed iberraq bis-serjetà u ċerti setturi aktar minn oħrajn.

Jien ġejt ippreparat biex inkun oġġettiv kemm jista' jkun għax bħala l-kelliem għall-Oppożizzjoni responsabbli mis-self-employed ma nistax noqgħod silenzjuż f'isem dan is-settur, f'isem il-koperattivi, f'isem in-nies li huma involuti fil-biedja u s-sajd u f'isem ir-raħħala.

Ħafna familji li qegħdin fil-kummerċ qegħdin jiffaċċjaw il-problemi.

Nifhem li meta l-Gvern jgħid li dan huwa l-aqwa żmien, jista' jkun hawn min ma jifhimx, jew ma jemminx, dak li se ngħid.

Allaħares nispiċċaw ninħbew u ngħattu x-xemx bl-għarbiel u minkejja li ngħajtu li dan huwa l-aqwa żmien ma nħarsux lejn min huwa mweġġa'.

Dan huwa l-aqwa żmien għal min huwa b'saħħtu però mhuwiex l-aqwa żmien għal min qiegħed fl-ITU fl-Isptar Mater Dei u għal min huwa rikoverat f'xi sptar u hawn qed nagħmel analoġija.

Jista' jkun li huwa l-aqwa żmien għal xi negozju partikolari imma mhux bilfors li huwa l-aqwa żmien għal dak ta' ħdejh.

Jista' jkun li huwa l-aqwa żmien għal min għandu ċertu kobor imma mhux bilfors li huwa l-aqwa żmien għal min għandu ċertu ċokon.

Aħna l-politiċi qegħdin hawnhekk f'isem in-nies u ma nistgħux inpoġġu slogans politiċi u naħsbu li huma r-realtà, għax kultant nibdew naħsbu li l-perċezzjoni hija r-realtà, meta ma tkunx.

Imbagħad jgħaddi ż-żmien u ninsew li meta konna responsabbli stajna għamilna aħjar.

Sinjura President, hemm barra hemm min qiegħed fin-negozju u qed jiffaċċja l-problema li d-dar mhux qed jieħu dak li jistħoqqlu biex jgħajjex lill-familja tiegħu.

Il-fatti jibqgħu fatti u se nagħti indikazzjoni ċara.

Se nibda bl-ewwel statistika ppubblikata fil-11 ta' Settembru tal-2018 fl-Economic Accounts for Agriculture: 2017.

Nifhem li l-Ministru Chris Cardona jista' jgħidli li m'għandux x'jaqsam għax dan jaqa' taħt Ministeru ieħor.

Jien qatt ma kelli ċans nitkellem ħafna mal-Ministru Chris Cardona imma għandi rispett lejn ir-responsabilità tiegħu.

Huwa Viċi Kap għall-Affarijiet tal-Partit Laburista u huwa Ministru u allura nifhem li meta jismagħna jrid jeħodna bis-serjetà.

Jemminni jew ma jemminnix, jien ġejt ippreparat b'indikazzjonijiet ċari ta' statistika, ħalli meta jkun fil-Kabinett u jkunu qegħdin jiġu deċiżi ċerti affarijiet, ikollu f'moħħu l-affarijiet li qed jisma' hawnhekk.

Jien ninsab persważ li hu jaf bihom dawn imma jien ma nixtieqx li naħbu l-problemi taħt it-tapit.

Jien se nagħti indikazzjoni ta' kemm hawn nies li mhux qed jieħdu d-dar il-ħobża ta' kuljum.

Jekk inħarsu lejn dak li ppubblikat l-NSO fil-11 ta' Settembru 2018 fl-Economic Accounts for Agriculture, taħt "Factor income for the agriculture sector" insibu graph sempliċi ta' xi pproduċew u kemm daħħlu flus il-bdiewa u għal din is-sena qegħdin naraw tnaqqis ħdejn is-sena li għaddiet.

Issa l-persentaġġ ta' 7.7% kien ta' din is-sena fuq is-sena li għaddiet però din l-istatistika turik ukoll dak li ġie prodott mill-bdiewa u r-raħħala u x'ħadu d-dar mill-2013 għall-2017 u hemmhekk hemm diskrepanza kbira.

Jien ngħid affarijiet li kultant il-Gvern ma jkunx irid jismagħhom, imma ma nistax inkun silenzjuż, anke jekk il-Gvern ma jridx jisma'.

Dawn huma l-fatti skont l-NSO.

Pereżempju, jekk wieħed jara l-factor income at current market prices isib li fl-2017 kien hemm 14% inqas minn dak li ġie prodott fl-2013.

Skont dak li ġie kkalkolat mill-NSO, filwaqt li fl-2013 kull bidwi kien jieħu €13,000, illum qed jieħu €11,000.

Dan ifisser li kien hemm tnaqqis ta' 14% u jekk wieħed jara l-factor income at constant prices isib li kien hemm tnaqqis ta' 21%.

Sinjura President, jien ma nistax niġi hawnhekk u ma nitkellimx fuq dawn ir-realtajiet għax inkella nkun irrelevanti.

L-Economic Update li ġie ppubblikat mill-Bank Ċentrali fil-11 ta' Settembru, 2018, jgħid hekk:

Però għall-kuntrarju, il-produzzjoni industrijali u r-retail trade naqsu.

Dawn huma fatti li qed jitkellem fuqhom il-Bank Ċentrali u mhux jien jew l-Onor.

Huwa tajjeb li nitkellmu fuq it-trademarks però jien qed nitkellem fuq kemm jeħtieġ li jkollna liġi li toħloq regolamentazzjoni effettiva li tipproteġi l-attività kummerċjali tagħna.

Biex inkompli nissostanzja dak li qed ngħid, jekk wieħed iħares lejn l-Economic Update tal-Bank Ċentrali ta' din is-sena fuq is-settur tal-kostruzzjoni - dan kulħadd jemmnu għax jista' jara kemm sejjer tajjeb - isib li l-confidence indicator, jiġifieri s-serħan il-moħħ u s-sentiment ta' kemm sejjer tajjeb, minn Ġunju sa Lulju kien hemm qabża għall-aħjar filwaqt li minn Lulju għal Awwissu kien hemm tnaqqis ta' sentiment favorevoli.

Meta n-nies li jaħdmu fis-settur tal-bini kienu mistoqsijin kif sejrin, skont il-pubblikazzjoni tal-Bank Ċentrali - li hija daqsxejn teknika - the writing is on the wall għax jirriżulta li t-23 punt ta' serħan il-moħħ f'Lulju tal-2018 naqsu għal tliet punti f'Awwissu tal-istess sena.

Hemm indikazzjoni li fil-kotba tal-ordnijiet tax-xogħol ma kienx hemm dik il-fiduċja li kien hemm qabel.

Meta staqsew fuq l-aspettazzjonijiet tax-xogħol għat-tliet xhur ta' wara rriżulta li mill-35 punt ta' serħan il-moħħ u ta' sentiment pożittiv li kien hemm f'Lulju, f'Awwissu ġew irreġistrati 23 punt.

Jekk inħarsu lejn "industrial confidence indicator", dejjem skont l-informazzjoni miġbura mill-Bank Ċentrali, insibu li bejn Lulju 2018 u Awwissu 2018, minn 15-il punt inżilna għal 13-il punt.

Fejn jidħlu "production expectations for demands ahead" minn 44 punt f'Lulju nqasna għal 40 punt f'Awwissu.

Sinjura President, l-indikaturi qegħdin hemm biex min ikun qiegħed jippjana jkollu ċerta indikazzjoni bħal meta wieħed imur għand it-tabib u jgħidlu biex imur jieħu X-ray jew test tad-demm.

Jien qiegħed nitkellem fuq din l-aħħar statistika mhux għax qed nifraħ biha imma biex nitlob lill-Gvern ħalli fejn jista', jieħu l-passi meħtieġa u jara kif jista' jtejjeb is-sitwazzjoni fis-suq tal-kummerċ, ħalli ma jħallix li l-aqwa żmien ma jibqax l-aqwa żmien u jkun l-aqwa żmien għal ftit u mhux għall-kotra.

Il-Gvern irid jara li dan ikun l-aqwa żmien għal kulħadd u mhux għal nofs il-poplu.

Jekk wieħed iħares lejn il-"business activity in the next three months" fis-settur tar-retail trade isib li t-28 punt ta' serħan il-moħħ f'Lulju 2018 naqas għal 24 punt f'Awwissu tal-istess sena.

Jalla meta niġi hawn darb'oħra nkun nista' ngħid li l-affarijiet ġew irranġati.

Jien għalhekk qed nitkellem; biex nirranġaw fejn mhux qiegħed sewwa.

Sinjura President, meta wieħed iħares fid-dettall lejn dak li kien miktub fil-ġurnal Times of Malta tal-Ħamis, 8 ta' Novembru 2018, bit-titlu "Strong GDP growth set to continue" isib li minkejja dawk il-predictions, filwaqt li l-GDP growth tal-2017 kien 6.7%, tal-2018 kien 5.4%, tal-2019 huwa 4.9% u fl-2020 huwa maħsub li jinżel għal 4.4%.

Dan mhux qed ngħiduh aħna tal-Oppożizzjoni imma joħroġ mill-European Economic Forecast għall-istaġun tal-ħarifa.

Jien ma nifraħx meta nara din l-istatistika b'GDP li huwa maħsub li jonqos sena wara sena għax jien il-kejk nazzjonali rridu jikber biex l-aqwa żmien ikun għal kulħadd inkluż għal min qiegħed fin-negozju.

Però dak li qed jiġi previst ifisser li jekk dan il-Gvern mhux se jirranġa dawn it-trends, l-aqwa żmien se jkun biss illużjoni.

Sinjura President, artiklu ieħor li deher fil-ġurnal Times of Malta tat-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018, mill-ġurnalist Jacob Borg, kien intitolat:

Meta nitkellmu fuq money laundering m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq x'jiġri f'id waħda għax dak li jiġri f'id waħda jinfluwenza u jħarbat il-ġisem kollu.

F'dan l-artiklu hawn miktub hekk:

Dan l-artiklu jkompli hekk:

Is-settur tal-kriminalità jirrendi l-qligħ lejn it-tkabbir tal-ġid nazzjonali imma filwaqt li f'pajjiżi tal-Unjoni Ewropea l-kejk tal-ġid qed jikber b'0.9%, hawn Malta, minħabba dak li jissejjaħ illicit market, jiġifieri suq ta' negozju li mhuwiex leċitu, bħall-fraud, corruption u bribery, qed jirrendi lill-Kaxxa ta' Malta 1.4%.

Hawn irrid nagħmel rimarka lill-Ministru u lill-Gvern, għax il-Ministru mhuwiex waħdu u mhux kollox huwa ħtija tiegħu, ikun min ikun; hemm il-ħtija kollettiva.

Ejjew noqogħdu attenti mil-laissez-faire li mbarka fuqu dan il-Gvern għax kważi kull min hu fin-negozju jista' jagħmel li jrid u ħadd m'għadu soġġett għar-regolamentazzjoni.

Għalhekk fil-bidu għidt li l-kummerċ għandu bżonn regolamentazzjoni effettiva li tipproteġih, għax issa qegħdin naraw li filwaqt li fl-ewwel snin ħafna nies ħadu pjaċir li m'għandhomx il-pulizija wara biebhom, issa ċertu libertinaġġ li hawn qed idejjaq lil ċerti nies.

Dan l-artiklu jkompli jgħid li:

Dan ifisser li għandna setturi ta' nies li jekk ma joqogħdux attenti jista' jkun li jiġu użati minn min irid jaħsel flusu, jiġifieri jaħbi jew jirriċikla flusu.

F'dan l-artiklu nsibu wkoll li:

Xi kultant nispiċċaw nagħlqu għajnejna biex jidħlu l-flus bħal meta nbigħu l-passaporti u ma ngħidux ta' min huma biex f'Malta jidħlu l-flus, però issa qegħdin nindunaw li dak li deher tajjeb ħafna lbieraħ mhux bilfors jibqa' tajjeb illum.

Issa se niġi għal rapport ieħor ħalli naraw dan kollu x'konsegwenzi qed iħalli.

Fl-istess ġurnal Times of Malta nhar il-Ħamis, 8 ta' Novembru, kien hemm rapport bit-titlu:

Hawnhekk għandna problema oħra, Sinjura President.

Jiddispjaċini li dan il-Gvern ma jridx jisma' din il-verità imma jrid jisma' verità waħda; dik li dan huwa l-aqwa żmien.

L-ajma ma jridx jismagħha.

Sinjura President, inti qatt rajt tabib li meta jmur xi ħadd marid quddiemu, jibda jidħak bih?

Hekk qed jagħmel dan il-Gvern għax ma jridx jisma' l-ajma tan-nies.

Però jien se naqralu dan l-artiklu ħalli ma nkunx irrelevanti f'din il-Kamra:

F'Malta hawn min qed jogħġbu jagħlaq għajnejh għall-obbligazzjonijiet li għandna bħala pajjiż.

Illum f'dan il-pajjiż hawn min qata' qiesu.

Illum hawn min jagħlaq widnejh għax xeba' jisma' fuq dak u fuq l-ieħor.

Issa wasalna fiċ-ċirkostanza li m'għadniex qegħdin nisimgħu fuq dak u fuq l-ieħor imma għandna nies li qegħdin iweġġgħu minħabba li dak li konna nisimgħu, konna naħsbu li huma stejjer li jinfluwenzaw jew jaffettwaw il-ftit.

Jien se ngħid dan kollu xi jfisser biex jekk xi ħadd jaħseb li dawn il-problemi huma ta' xi ħadd li qiegħed hemm fuq jew ta' xi ħadd li għandu x'jaqsam mal-banek, ngħidlu li dak li jiġi deċiż hemm fuq iħarbat lil min qiegħed jgħix hemm isfel.

Pereżempju jien kont fil-kju nistenna l-bank jiftaħ u n-nies li kienu qabli fil-kju, li jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum b'mod normali, bdew igergru li llum meta jmorru bi flushom il-bank jew biex jieħdu flushom mill-bank, jagħmlulhom ħafna mistoqsijiet u kważi qed jiġu trattati ta' ħallelin.

Sinjura President, xi darba konna nisimgħu b'Pilatus Bank u ħadd ma kien jimpurtah, xi darba konna nisimgħu bil-money laundering u ħadd ma kien jimpurtah, xi darba konna nisimgħu li xi bank seta' jfalli u ħadd ma kien jimpurtah u xi darba konna nisimgħu b'rapport tal-FIAU u ħadd ma kien jimpurtah.

Kien hemm wieħed li qalli: Jien taf kif naħsibha, Onor. Vassallo?

Ma kellix ċans inkompli nkellmu però bil-Malti kien qed jgħidli li jekk inti ma ddejjaqnix, jien ma ndejqekx.

Issa li qed jiġri hu li ħallejna ħafna żmien jgħaddi għax bdejna naħsbu li ħadd mhu qed jiddejjaq għaliex dik hija biċċa xogħol ta' dak u tal-ieħor hemm fuq!

Imma issa ħafna nies hawn isfel qegħdin iweġġgħu minħabba li n-nies ta' hemm fuq ħarbtu d-dinja u dardru l-għajn li kienu qegħdin jixorbu minnha!

Ħalli nkomplu naraw x'jiġifieri l-aqwa żmien.

Fit-Times of Malta tal-Ħadd 11, ta' Novembru 2018, il-Kap tal-Oppożizzjoni ġie rrapportat li qal:

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li l-Prim Ministru ma jistax jibqa' ma jimpurtahx għax aktar mhu qed juri li ma jimpurtahx, aktar qiegħed jagħmel ħsara lir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi jien semmejt ir-reputazzjoni għax kull negozju għandu r-reputazzjoni tiegħu.

Huwa għalhekk li rridu nirreġistraw it-trademark, biex dik ir-reputazzjoni, dik il-fiduċja, tħarisha u tipproteġiha, imma hemm reputazzjoni oħra bit-trademark ta' Brand Malta li qed titħassar u ħadd mhu qed jagħti kasha.

U bil-mentalità ta' ħafna nies li "la jien qiegħed tajjeb, ma jimpurtanix; Joe, don't step on my toes and I don't step on your toes, inti agħmel li trid u ħalli lili nagħmel li rrid" qegħdin nindunaw li meta nħalli lilek tagħmel li trid, lili m'intix qed tħallini nagħmel li rrid, u bla ma rrid jien issa qed inweġġa' meta inti qed tagħmel li trid, Sur Prim Ministru!

Delia kellu raġun meta qal:

Issa hawnhekk forsi jkun hawn min jgħid: Imma din x'għandha x'taqsam man-negozji ż-żgħar u mal-biedja?

Kollox għandu x'jaqsam għax fid-dinja jekk tuġagħni jdejja, il-ġisem kollu jiġi effettwat.

U dak li qal l-Onor.

Adrian Delia mhux hu biss qalu.

Issa se ngħaddi għal artiklu ieħor li jittratta s-Satabank saga li deher nhar il-Ġimgħa, 9 ta' Novembru 2018 u jikkwota lill-Assoċjazzjoni tal-Bankiera Maltin.

Dan l-artiklu, intitolat "Damaging Malta's reputation", kumbinazzjoni deher erbat ijiem qabel ma tkellem l-Onor.

Mela issa mhux il-Kap tal-Oppożizzjoni biss qed jgħid li r-reputazzjoni ta' Malta sejra lura, imma qiegħed jitkellem min hu involut, l-Assoċjazzjoni tal-Bankiera Maltin.

Jien għalhekk bnejt id-diskors tiegħi fuq rapport, biex ma jiġix xi ħadd jgħidli li qed nivvinta.

Għalhekk din id-darba m'iniex se nikkwota x'qal il-Kap tal-Oppożizzjoni imma se nikkwota x'qalet l-Assoċjazzjoni tal-Bankiera Maltin.

Din qalet hekk:

Issa bdejna deħlin għas-serjetà, Sinjura President.

Jekk kien hawn xi ħadd li ħaseb li meta konna nsemmu l-FIAU konna qegħdin nitkellmu fuq is-sħab jew meta konna nitkellmu fuq il-money laundering konna qegħdin nitkellmu fl-ajru, issa bdejna neżlin fis-sulari t'isfel, bdejna neżlin lejn in-nies li lilna jżommulna flusna, nies li għandhom x'jaqsmu mal-banek tagħna.

Dan l-artiklu jkompli hekk:

Jiġifieri llum hawn min qed igerger – din mhux qed jgħidha l-Onor.

Adrian Delia imma qed tgħidha l-Assoċjazzjoni tal-Bankiera – li meta l-FIAU jew min suppost qiegħed hemm biex jara li d-due diligence excercises qegħdin isiru u jivverifika li hemm is-serjetà fil-qasam bankarju ma jwettqux dmirhom, qegħdin nissograw li jkollna banek li għada pitgħada "could risk having their activities curtailed or terminated".

Dan ifisser li jista' jkollna banek li l-attività kummerċjali tagħhom tiġi miżmuma milli tibqa' topera.

U min iweġġa' meta jagħlaq xi bank?

F'dan il-pajjiż diġà għandna min qed jistaqsi jekk it-tali bank huwiex serju jew le.

Kien hemm min qalli li se jneħħi flusu minn post jew minn ieħor.

Mela meta l-Gvern, bl-awtoritajiet tiegħu, ma jibqax jagħmel id-due diligence, imbagħad il-Malti u l-Għawdxi jibda jagħmel id-due diligence hu.

Meta l-istituzzjonijiet governattivi ma jagħmlux l-eżerċizzju tal-verifika, jibdew jagħmluh in-nies, u n-nies jibdew iċaqalqu flushom qabel ma xi ħadd jgħidilhom biex ma jmissux flushom mit-tali bank għax ikun magħluq.

Se nerġa' nikkwota, din id-darba mhux lill-Onor.

Adrian Delia, imma lill-Assoċjazzjoni tal-Bankiera Maltin li qalet li l-Prim Ministru jrid jagħti kas għax inkella r-reputazzjoni ta' dan il-pajjiż se tmur lura.

Dan l-artiklu kien intitolat:

Għall-grazzja t'Alla qatt ma kien hawn kelliem min-naħa tal-Oppożizzjoni jitkellem u ma kien hemm ħadd quddiemu min-naħa tal-Gvern imma waqt li qiegħed nitkellem jien, quddiemi m'hawn ħadd min-naħa tal-Gvern, għax il-Membri ta' dan il-Gvern, meta tibda tgħidilhom li għandhom il-problemi, jitilqu 'l barra għax ma jridux jisimgħu.

Lili ma togħġobnix din l-ironija li hemm barra lin-nies jgħidulhom li dan huwa l-aqwa żmien imbagħad meta tiġi biex tkellimhom fuq il-problemi li jeżistu, jitilqu 'l barra għax jafu li dan mhuwiex l-aqwa żmien għal kulħadd.

Ejjew naraw x'qalet l-Assoċjazzjoni tal-Bankiera Maltin:

Issa bdejna ġejjin għas-serjetà, Sinjura President.

Issa għandna l-casualties u l-korrimenti!

Issa nżilna sular ieħor 'l isfel u m'aħniex nitkellmu fuq l-FIAU fl-ajru.

Issa m'aħniex nitkellmu fuq il-money laundering fl-ajru, m'aħniex nitkellmu fuq xi high risk ta' ħasil ta' flus li ħadd ma jimpurtah minnu.

Issa s-Satabank, li tkellmet fuqu wkoll il-GRTU, għandu l-casualties u hemm in-nies involuti.

Issa minħabba l-kapriċċ ta' min mhux qiegħed hawn jismagħna, Sinjura President, minħabba l-kapriċċ tal-Prim Ministru u ta' min suppost qed imexxi l-istituzzjonijiet finanzjarji imma mhumiex qegħdin jagħtu kas, għandna n-nies imweġġgħin.

Għandna nies tan-negozju, nies ta' familji normali, negozji barranin u negozji Maltin li kellhom flushom fis-Satabank li issa waqaf jopera u flushom ġew ffriżati.

Meta titkellem il-GRTU tibda tifhem fejn huma l-problemi, u l-problemi qegħdin hawn.

Fi Frar ta' din is-sena s-Satabank kien avżat biex ma jibqax jiftaħ kontijiet ġodda u obda.

Fil-fatt kien hemm min gerger, anke miegħi, li wara Frar tal-2018 mar biex jiftaħ xi kontijiet u l-bank ma fetaħhomlux, mhux għax min hu m'għaddiex mid-due diligence imma għax il-bank ma setax jiftaħ kontijiet.

Għaddew tmien xhur u f'Ottubru, min qal lill-bank biex ma jibqax jiftaħ kontijiet f'daqqa waħda ħa d-deċiżjoni li l-operat kollu ta' Satabank jiġi ffriżat bil-konsegwenza li kull min kellu kont, kemm jekk kien negozju żgħir, kemm jekk kien negozju kbir, barrani jew lokali, spiċċa ma jistax jaħdem bil-flus tiegħu.

Fil-fatt kien hemm ħwienet li l-magna li tgħaddi l-credit card minnha biex tkun tista' tħallas waqfitilhom għax is-Satabank ma setax jopera aktar.

Allura min avża lil Satabank fi Frar tal-2018 biex ma jiftaħx kontijiet ġodda, fi tmien xhur kif ma ħa l-ebda deċiżjoni biex imbagħad f'Ottubru ffriża lil kulħadd?

Għalfejn kellhom jgħaddu tmien xhur biex imbagħad f'daqqa waħda nqala' pandemonju u t-tajjeb weħel mal-ħażin?

Għalfejn il-GRTU kellha tagħmel laqgħat ma' dawn in-nies li finanzjarjament issa għandhom flushom iffriżati?

Sinjura President, hawnhekk qegħdin nindunaw li bħall-każ ta' Pilatus Bank, li forsi ma laqatx lil ħafna nies, issa għandna każ li jeħtieġ li dan il-Gvern jara kif jitgħallem minnu malajr għax istituzzjoni regolatorja ma tistax tqis it-tajjeb bħall-ħażin u mal-ħażin m'għandux jeħel it-tajjeb.

Ħafna nies f'dan il-pajjiż li kienu jaħsbu li mhux se jiġu milqutin mill-korruzzjoni, mill-istejjer tal-money laundering u minn Pilatus Bank, issa bdew jiġu milqutin.

Issa għandna numru ta' negozji li għandhom flushom iffriżati.

Sinjura President, ħalli nkun pożittiv.

Ir-realtà hi li fil-bank flus in-nies huma mħarsin.

Ħadd m'għandu biżgħa li xi darba mhux se jieħu flusu lura għax almenu għandna ċertu serħan il-moħħ mill-awtoritajiet konċernati però minn issa sakemm l-awtoritajiet konċernati jkunu sodisfatti, għandna l-problemi, għax għandna numru ta' nies li ma jistgħux jużaw flushom.

Qegħdin nindunaw li l-aqwa żmien mhuwiex l-aqwa żmien għal kulħadd?

L-aqwa żmien huwa għal min qed tiġih tajba imma għandna l-casualties u n-nies imweġġgħin.

Jien ma rridx inkun irrelevanti f'dan il-Parlament.

Jien ġejt hawn biex ngħid lill-Gvern fejn għandna l-problemi, għax jekk ma nitkellimx jien, jitkellem dan il-ġebel ta' warajja!

Jekk ma nitkellimx jien, bis-silenzju tiegħi nkun kompliċi fil-ħażin li qed isir.

Irrid inkun pożittiv, imma fin-nuqqas ta' attenzjoni u ta' impenn lejn is-sewwa li suppost qiegħed isir ma nistax ma nitkellimx.

Nhar it-Tlieta, 13 ta' Novembru 2018 fil-ġurnal Times of Malta intqal li:

Sinjura President, l-ewwel ħallejna kollox għaddej, imbagħad f'daqqa waħda qtajna s-salvavita u tfejna d-dawl finanzjarju ta' ħafna nies!

Biex inkun sinċier mal-fatti, f'dan ir-rapport tal-ġurnal Times of Malta nsibu x'qal is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

B'referenza għall-Oppożizzjoni dan qal hekk:

Sinjura President, jien għandi r-rapport ta' xi ntqal ilbieraħ it-Tlieta, 13 ta' Novembru 2018 u minkejja li s-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri qal dak li kellu jgħid fuq Satabank tkellem ukoll l-Onor.

Jason Azzopardi u qal li fl-2013 l-FIAU kienet ġiet ammonita dwar is-sid ta' Satabank.

Issa xi ħadd jgħidilna jekk dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi huwiex veru jew le għax jekk dak li qal huwa veru, allura dak li qal l-Onor.

Aħna m'aħniex nattakkaw lill-MFSA filgħodu għax mhux qed tieħu azzjoni u nattakkawha filgħaxija għax qed tieħu azzjoni.

Jekk inhu veru dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi, li jidher li kien qed jgħid il-verità, allura l-Onor.

Silvio Schembri għandu x'jirrispondi!

Jekk l-FIAU wriet il-karta s-safra rigward is-sid ta' Satabank fl-2013, kieku l-MFSA għamlet dmirha, is-Satabank mhux qiegħed fis-sitwazzjoni li jinsab fiha llum!

Jien qed nitkellem fuq Satabank għax jimpurtani min-nies li għandhom flushom iffriżati hemmhekk.

Sinjura President, fir-rapport li deher fit-Times of Malta tat-13 ta' Novembru 2018, intitolat "17 Black prompts MEP questions to EU Commission, Europol" hemm ċerta serjetà għax issa għandna lil xi ħadd li jrid jirrispondi.

Jekk ir-reputazzjoni tagħna bħala pajjiż u dik tan-negozju kummerċjali tispiċċa jew tkun imminata ż-żgħir ibati iktar mill-kbir u allura l-Gvern ma jistax jibqa' indifferenti.

Pereżempju jien ninkwieta meta fi stħarriġ li ħarġet it-Times of Malta rriżulta li 82% qegħdin jgħidu "Mizzi and Schembri should step down."

L-istħarriġ tal-Malta Today juri kemm qiegħed 'il quddiem fil-fiduċja tan-nies dan il-Gvern però l-istħarriġ tat-Times of Malta li qed jgħid li 82% qed jgħidu li Konrad Mizzi u Keith Schembri għandhom jitilqu, iħassibni għax qed tikber ċerta sfiduċja u apatija.

Dawn id-dubji jridu jispiċċaw.

Jista' jkun li l-Gvern ma jimpurtahx, jista' jkun indifferenti, jista' jkun li għejja jisma', jista' jkun bħal dak it-tabib li quddiem il-marid jibda jidħak bil-marda tiegħu għax jimpurtah biss minn dawk li sejrin tajjeb u min sejjer ħażin jara kif jirranġa hu.

Ma jistax ikun li naslu f'sitwazzjoni fejn il-laissez-faire ma tkunx biss fejn tidħol regolamentazzjoni imma tispiċċa anke fil-Gvern u kollox jibqa' għaddej, l-aqwa li aħna sejrin tajjeb, għax hemm barra hemm min qed ibati!

Sinjura President, issa se nitkellem fuq xi ħaġa oħra li hemm barra hemm min qed ibati minħabba fiha u hawn qed nirreferi għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Perempju lili laqatni Reno Bugeja meta fil-programm Dissett stieden lill-Prim Ministru u qallu li l-istatistika tindika dawn l-interpretazzjonijiet:

Reno Bugeja quddiem il-Prim Ministru qed jgħid li jew Malta qed tixtri l-elettriku bi prezz għoli, jew l-Enemalta qed tagħmel ħafna qligħ jew inkella hemm l-ineffiċjenzi.

U l-Prim Ministru wieġeb li mhux qed jaraha din il-problema però meta staqsewh x'se jiġri fuq l-anomaliji rigward il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, qal hekk:

Sinjura President, jimpurtah jew ma jimpurtahx il-Gvern, hemm barra hemm in-negozji!

Kieku xi membru min-naħa tal-Gvern kien qiegħed fl-Oppożizzjoni kien jirreġixxi bħalma qed nirreaġixxi jien, kien jagħmel agħar milli qed nagħmel jien jew kien jagħlaq ħalqu u ma jgħid xejn?

Jien naħseb li kien jirreaġixxi, għax dak huwa dmiru, bħalma kien irreaġixxa kull membru parlamentari meta konna fil-gvern li kien deherlu li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma dakinhar kienu għoljin.

Illum wasalna f'sitwazzjoni fejn dan il-Gvern kien wiegħed li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma kellhom jorħsu imma għandna min qiegħed fin-negozju u għandu d-dubju li qed iħallas iktar minn dak li suppost qed iħallas għad-dawl u l-ilma.

Sinjura President, dan huwa elenku sħiħ ta' problemi li għandhom in-nies tan-negozju u n-nies fis-settur finanzjarju, fis-settur bankarju u fis-settur ekonomiku.

F'rapport ieħor li deher fit-Times of Malta tat-12 ta' Novembru nsibu li waħda mill-akbar spejjeż għan-negozji hija l-konġestjoni tat-traffiku.

Illum din saret spiża għal min jimpurtah għax jekk tkun fin-negozju u jkollok id-deliveries, it-traffiku jaffettwak.

Ilna ngħidu mill-Oppożizzjoni li s-soluzzjoni ma ssibhiex billi twessa' t-toroq biex tnaqqas il-konġestjoni tat-traffiku.

Tant hu hekk li hawnhekk għandi rapport tal-Kummissarju għall-Ambjent u l-Ippjanar Alan Saliba li qal hekk:

Issa hawnhekk m'iniex nikkwota lill-Onor.

Adrian Delia u ġibt dawn ir-rapporti kollha għax illum ma tantx jemmnuk malajr.

Jien jimpurtani minn min qed isegwina, forsi xi ħadd jibda jqum.

Il-Kummissarju għall-Ambjent u l-Ippjanar Alan Saliba qed jgħid li billi twessa' t-toroq m'intix se ssolvi l-problema tal-konġestjoni tat-traffiku.

Issa l-konġestjoni hija l-aktar ħaġa li tiswa flus!

L-istess qed jingħad għal dawk li jaħdmu bħala self-employed fil-qasam tal-lukandi u fil-qasam turistiku.

Fil-fatt se nikkwota mir-rapport tat-18 ta' Mejj, 2018, fejn is-Sur Tony Zahra, President tal-MHRA, qal hekk:

Dawn huma l-problemi, Sinjura President.

Dan huwa r-rapport li qed nippreżenta lill-Gvern għax meta nitkellmu fuq it-trademarks inkunu qed nipproteġu l-identità, ir-reputazzjoni ta' label u ta' trademark u naraw kif it-trademark tagħti valur miżjud.

F'dan il-pajjiż għandna r-reputazzjoni ta' Trademark Malta, ta' Brand Malta, tan-negozji tagħna, u jekk m'aħniex se noqogħdu attenti, in-negozji, il-familji u l-ħaddiema tagħna se jkunu f'riskju.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Chris Cardona, biex jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Novembru, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, meta kont għadni student u kont nitkellem ma' żgħażagħ bħali, ħafna drabi s-subien kienu jsemmu li jridu jilħqu pilota.

Kien ikun hemm ukoll min jgħid li ried ikun f'xi sengħa partikolari u min ried ikun f'xi professjoni partikolari.

Jien niftakar li sa minn età żgħira kelli xewqa kbira li nkun fil-politika.

Illum kuntent ħafna li ninsab fil-politika għax kienet purament ix-xewqa tiegħi minn meta kelli 13 jew 14-il sena però kien hemm raġuni ċara ħafna għalfejn xtaqt inkun fil-politika.

Jien m'iniex ġej minn familja fil-politika jew minn familja li tkun fil-każini ta' partiti politiċi.

Iż-żewġ naħat tal-familja tiegħi, kemm min-naħa t'ommi u kif ukoll min-naħa ta' missieri, qatt ma kienu involuti fil-politika.

Niftakarni biss immur il-mass meetings tal-elezzjoni tal-1996 ma' missieri, li kien miet sena wara.

Fil-fatt mort xi żewġ mass meatings - ma jidhirlix li mort aktar - u dak kien l-uniku attiviżmu fil-politika ta' meta kont iżgħar.

Però aktar ma bdejt nikber aktar bdiet tinteressani l-politika.

Minkejja li dejjem kelli ideat xellugin li kienu jqarrbuni lejn il-Partit Laburista, ma kenitx tinteressani l-politika partiġjana.

Il-familja tiegħi kollha kienet tissimpatizza mal-Partit Laburista, u forsi sawru fija l-ideat xellugin, però kienet tinteressani ħafna l-politika għax aktar ma tikber, aktar jibda jinteressak li tiġġieled l-istatus quo u kull ħaġa li tara, speċjalment jekk tkun għadek żagħżugħ, ikollok idea kif tista' tbiddilha biex tkun aħjar u aktar nies ikunu jistgħu jgawdu minnha u jgħixu aħjar.

Din hija xi ħaġa li għaraftha anke għax gawdejt minnha jien u l-familja tiegħi.

Kif għedt, missieri miet ta' età żgħira u sibna l-Istat li offrielna a safety net.

Meta bdejt nikber u ħarist lura, għaraft li kien il-Partit Laburista, speċjalment il-Partit Laburista ta' Mintoff, li meta kien fil-gvern daħħal dik is-safety net li jien stess gawdejt minnha u llum lill-pajjiż qed inroddlu ħafna lura.

Jien komplejt nistudja, mort il-Junior College, mort l-Università, kont attivist żagħżugħ u llum qed nirrappreżenta lill-Istat li tant għeni, fl-ogħla istituzzjoni tiegħu, li hija din il-Kamra tal-Parlament.

Għalhekk jien konvint li qed inrodd ħafna lill-Istat.

Sinjura President, jien għażilt li nidħol fil-politika ta' età żgħira u li nkun żagħżugħ attivist.

Meta kont żagħżugħ kont fl-għaqdiet kollha taż-żgħażagħ possibbli.

Meta kont student kont fil-Pulse, kont fil-General Workers' Union Youths u kont fil-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, li kienet esperjenza verament sabiħa li tirrappreżenta liż-żgħażagħ kollha ta' Malta.

Imbagħad kont ikkontestajt l-elezzjoni tal-kunsilli lokali f'età pjuttost żgħira ta' 21 sena u ta' 22 sena nħtart sindku tal-lokalità tal-Fgura.

Dak iż-żmien, jekk taqta' lill-Ministru Ian Borg li konna kollegi anke fl-Università, ma kienx hawn daqstant sindki żgħażagħ, imbagħad maż-żmien bdew jiżdiedu u llum hemm ħafna sindki żgħażagħ.

Imbagħad ta' 29 sena ġejt elett f'dan il-Parlament.

Qed ngħid dan kollu għax nibqa' nsostni li qegħdin fil-politika biex nibdlu.

L-idea ta' kontra l-istatus quo għadha hemmhekk.

Xi kultant inħoss li f'dan il-Parlament ikollok min verament ikun favur il-bidla kontinwament.

Għandi opinjonijiet b'saħħithom ħafna fejn jidħlu d-drittijiet ċivili u ta' minoritajiet.

Meta kont l-Università dejjem kont nagħżel dawn is-suġġetti għax kienu jinteressawni ħafna d-drittijiet tal-minoritajiet u kont naqbeż għalihom.

Fil-fatt meta bdejt il-karriera tiegħi bħala avukat kont noffri s-servizzi tiegħi lill-minoritajiet.

Issa ninsab kuntent li ngħatajt il-fiduċja biex inkun Whip u ta' 29 sena naħseb li jien l-iżgħar Whip li qatt kien hawn f'dan il-Parlament.

Lanqas fl-Ewropa mhuwa normali li jkun hemm whips ta' età żgħira.

Fil-bidu kont naħseb li jista' jkun li l-kollegi tiegħi ma jeħdunix bis-serjetà minħabba li kont għadni żgħir.

Peress li kont ġejt elett għall-ewwel darba f'dan il-Parlament uħud mill-membri lanqas biss kont nafhom u kont narahom biss fuq it-televiżjoni speċjalment dawk li ma kenux ġejjin mid-distrett tiegħi jew minn distretti viċini u allura ma kellix iċ-ċans inkellimhom.

Dawn kont rajthom biss f'xi Konferenza Ġenerali tal-Partit Laburista.

Sa mill-ewwel ġurnata trid tagħti l-ordnijiet u tkun trid li jobduk, trid tkun leader fosthom, però qatt ma kelli dik il-problema.

Din għedtha diversi drabi għax mill-grupp parlamentari tal-Partit Laburista nsib koperazzjoni assoluta.

Ir-rwol ta' Whip għinni ħafna sabiex nixpruna bidla.

Peress li bħala Whip ikollok kuntatt kontinwu mal-Prim Ministru, mad-Deputat Prim Ministru, mal-Ministri, mas-Segretarji Parlamentari u mal-Membri kollha tal-Parlament u tmexxi l-laqgħat tal-grupp parlamentari – għax fil-Partit Laburista l-Whip jiftaħ il-laqgħa u jmexxi l-aġenda – jingħatalek iċ-ċans li tibdel, li tmexxi 'l quddiem, li tixpruna l-bidla li tiġi diskussa fil-grupp, li tattendi l-laqgħat tal-Kabinett u li tkun tista' ssemma' leħnek fuq bidliet li nixtiequ naraw f'dan il-pajjiż.

Jien naħseb li nzertajt fiż-żmien it-tajjeb, għalkemm forsi ġejt f'nofsu.

Nemmen li ftit kien hawn gvernijiet li għamlu bidliet daqs dan il-Gvern f'dan il-pajjiż u nemmen li l-bidliet kbar li ġab dan il-Gvern se jibqgħu jissemmew għal diversi snin.

Nemmen li meta se nħarsu lura u nsemmu ż-żmien tal-Gvern Laburista ta' Joseph Muscat bħala Prim Ministru, filwaqt li se nsemmu s-suċċess ekonomiku u s-suċċessi l-oħra li għamel dan il-pajjiż, li għall-ewwel darba kellu credit rating tajjeb ħafna wieħed wara ieħor, se nibqgħu nirreferu għalih bħala l-Gvern tal-bidla, li ma ddejjaqx jibdel fil-qasam tad-drittijiet ċivili u fil-qasam edukattiv.

Nammira ħafna l-mod kif il-Ministru Evarist Bartolo, minkejja li huwa wieħed mill-aktar anzjani fil-grupp parlamentari tal-Partit Laburista, huwa wieħed mill-aktar li jixpruna l-bidla.

Din rajnieha fil-qasam edukattiv u naraha kuljum meta nitkellem miegħu għax bħali jixtieq jara bidla f'dan il-pajjiż.

Sinjura President, fil-bidu għedt għalfejn għażilt li nidħol fil-politika però rrid ngħid li l-membri tal-familja ma jkunux jixtequk tidħol fil-politika.

Fil-fatt il-membri tal-familja tiegħi ma xtaqunix nidħol fil-politika.

Jien għadni m'iniex miżżewweġ u għad m'għandix tfal u allura forsi m'għandix commitments daqs Membri oħrajn però wara li kont ili seba' snin sindku, meta mort fuq ommi u għedtilha li bagħat għalija l-Prim Ministru u ddeċidejt li nikkontesta l-elezzjoni ġenerali xahrejn qabel – kienet kważi ġennata li niddeċiedi li nikkontesta l-elezzjoni ġenerali xahrejn qabel, però minkejja dan irnexxieli nkun elett – il-membri tal-familja raw attakki ġejjin mhux biss fuqi.

Huma forsi jiddejqu aktar milli niddejqu aħna għax jaraw li jistgħu jiġu attakkati huma wkoll imma l-uniku tort li jkollhom hu li jkunu l-ġenituri tiegħek, ħutek, xi membri oħra tal-familja tiegħek jew it-tfajla jew il-ġuvni tiegħek.

Dik kienet xi ħaġa li dejjem dejqitni fil-politika u għalhekk forsi kull persuna li hemm hemm barra taħsibha sew qabel ma tidħol fil-politika.

Jien wieħed minn dawk li qatt m'għoġbuni l-attakki personali u fil-konfront tiegħi kelli verament ftit.

Forsi fil-blog tagħha Daphne Caruana Galizia kienet ippubblikat xi ritratti tiegħi meta kont għadni żgħir, ma' ommi, missieri u ħija, u kienet tużahom out of context.

Dawn kienu ritratti privati li kien itella' ħija fuq il-paġna tal-Facebook tiegħu imma jien dawn l-affarijiet idejquni għax jien nemmen li ladarba huwa jien li qiegħed fil-politika, wieħed għandu jiġġudika lili u d-deċiżjonijiet politiċi tiegħi u ma naħsibx li għandna nattakkaw lill-membri tal-familja jew lil dak li jkun personalment, jew nieħdu ritratti tiegħu meta jkun qiegħed f'xi post jew ieħor u nużawhom out of context biex nipprovaw numiljawh.

Dawn l-affarijiet ma qbiltx magħhom qabel u ovvjament ma naqbilx magħhom illum.

Sfortunatament, fl-aħħar snin, il-politika Maltija kompliet tesperjenza attakki personali.

Rajna attakk bla preċedent fuq il-Prim Ministru dwar il-gidba ta' Egrant, li ma kenitx tittratta dwar deċiżjonijiet politiċi tal-Prim Ministru.

F'din il-Kamra nikkritikaw lil xulxin kemm hemm bżonn u naħseb li m'hemm l-ebda limitu ta' kritika politika u ta' kritika fuq id-deċiżjonijiet li jittieħdu minn dak li jkun.

Dik naqbel magħha u hija t-tip ta' kritika li għandu jkollna.

Nifhem li huwa r-rwol kostituzzjonali tal-Oppożizzjoni li tikkritika, li tagħmel skrutinju u li tipprova toħroġ il-verità li hi temmen li jkun hemm, imma mbagħad ma naħsibx li huwa aċċettabbli li nattakkaw lill-membri tal-familja.

Fl-aħħar xhur ħarġet il-qlajja fuq il-Prim Ministru dwar Egrant, li issa ġie stabbilit li kienet gidba u li d-dokumenti ġew fabbrikati.

L-Onor.

Simon Busuttil daħal f'ħafna dettall biex jiffabbrika din il-gidba fuq il-Prim Ministru u bil-wiċċ tost kollu għadna narawh jiġi f'din il-Kamra u jgħidilna li għadu jemmen dak li kien jgħid qabel.

Jista' jkun li dan tant qed jiddejjaq li waqa' daqshekk għaċ-ċajt u ħareġ ta' wieħed mill-agħar mexxejja politiċi li qatt ra dan il-pajjiż u dan il-Parlament li llum qed jiġi hawn u jgħid li għadu jemmen dak li kien jemmen qabel, però mbagħad jiġġudikah il-poplu bħalma ġġudikah fl-aħħar elezzjoni ġenerali.

Fl-opinjoni tiegħi l-attakki fuq il-familjari tal-politiċi ma naħsibx li huma aċċettabbli!

Niftakar lill-ġurnalisti ta' Net News jiġru wara l-mara tal-Prim Ministru u t-tfal tagħhom, li żgur m'għandhom l-ebda tort li missierhom iddeċieda li jagħti servizz lil pajjiżna billi jkun Prim Ministru.

Din hija kariga taħraq f'dan il-pajjiż b'paga mill-inqas meta kkumparata ma' pagi ta' kumpaniji privati.

Din hija l-ħajja li ddeċidejna li nidħlu għaliha.

Issa jien bl-ebda mod ma qed ngħid li għandu jkun hemm żieda fil-pagi tal-politiċi iżda mhuwiex aċċettabbli li jiġri bħal meta marru n-nies bil-cameras jiġru wara l-mara tal-Prim Ministru u t-tfal tagħhom.

Minkejja li lil dawn it-tfal iċċensurawlhom wiċċhom, ma naħsibx li hija esperjenza sabiħa meta tfal ta' età żgħira jaraw il-cameramen u l-ġurnalisti jiġru warajhom!

Dan l-aħħar dan rajnieh ukoll fil-konfront tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Insa dak kollu li ġara fi-konfront tal-membri tal-Gvern, kemm inqtal dwarhom u kemm saru attakki personali, jien naqbel ma' dak li qal dan l-aħħar il-Kap tal-Oppożizzjoni, meta qal:

"Il-mara tiegħi Nickie u jien għaddejjin minn perjodu diffiċli għalina.

F'dan il-mument qiegħed nagħmel dak kollu li nista' biex nipproteġi l-benesseri tal-familja tagħna u tat-tfal tagħna, u għaldaqstant qiegħed bl-akbar umiltà nitlob biex il-privatezza tal-familja tagħna tiġi rispettata f'dan il-mument delikat aktar minn qatt qabel.".

Jien hawnhekk naqbel miegħu għax il-familja tiġi l-ewwel però ma naqbilx li din tiġi ppubblikata.

Naf li kien hemm tentattivi li tiġi ppubblikata ftit jiem qabel meta kien hemm id-diskors tiegħu fir-replika tal-Baġit, għax min jixtieqlu l-ħażin – li nassigurah li huma aktar nies fuq in-naħa tiegħu milli fuq in-naħa tagħna – xtaq li toħroġ ftit jiem qabel il-ġurnata li kellu diskors importanti ħafna f'dan il-Parlament.

Jien bħala Whip, meta rajt din l-istqarrija tal-Kap tal-Oppożizzjoni, tajt struzzjonijiet ċari ħafna lill-Membri tal-Gvern biex ħadd minna ma jiddiskuti dak li stqarr il-Kap tal-Oppożizzjoni.

Naf li ħafna mill-Membri kellmuh privatament.

Jien ma ħassejtx li għandi nkellmu għax għalija l-affarijiet personali għandhom jibqgħu personali.

Però hemm raġuni ċara ħafna għalfejn din qed insemmiha llum f'dan il-Parlament.

Fl-aħħar jiem semmejt l-attakki li saru fuq il-Prim Ministru u fuq it-tfal tiegħu fuq Egrant u kont qed naħseb li kien hemm min tgħallem minn dak l-inċident u li m'għandniex nattakkaw il-familji u t-tfal, imma fl-aħħar jiem kien hemm Deputat tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Jason Azzopardi, li skont kif ġie kkwotat fil-ġurnal The Malta Independent tal-Ġimgħa, 9 ta' Novembru, qal hekk:

Id-Deputat tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Jason Azzopardi u jien, it-tnejn inzertajna eletti mir-raba' distrett u m'għandi xejn kontra tiegħu personali.

Għandi rispett lejh bħala persuna iżda bħala politiku hemm ħafna affarijiet li ma naqbilx miegħu minħabba dak li jgħid u jagħmel.

Pereżempju l-Onor.

Jason Azzopardi qal:

Imbagħad kien hemm xi ħadd li kkummentalu u staqsieh kif wasal għal €70,000 għax l-iskola fejn jattendu t-tfal tal-Prim Ministru ma tiswiex daqshekk.

Azzopardi qallu:

Imbagħad beda jikkwota minn xi Facebook status li kienu tellgħu Je Suis Daphne fuq Facebook jew Twitter.

Jien qed nikkwota dejjem mill-ġurnal The Malta Independent.

Mela t-tagħlima li kellhom jieħdu wara dak li ġara dwar Egrant, meta kien hemm gidba faħxija fuq il-Prim Ministru u l-familja tiegħu, u l-attakki li saru fuq it-tfal tiegħu, jidher li ma ħaduhiex!

Jien aktar qabel għamilt referenza għal dak li qal l-Onor.

Adrian Delia għax kont nistenna li kien se joħroġ jikkundanna lill-Onor.

Adrian Delia talabna sabiex nirrispettaw il-privatezza tiegħu, jien qbilt miegħu u rrispettajna l-privatezza tiegħu u se nibqgħu nirrispettawha – fil-fatt jien ikkwotajt biss artiklu pubbliku li seta' jarah kulħadd u għaldaqstant stajt nikkwotah; għadu hemm sal-lum u stampajtu ftit tal-minuti ilu – imma jien kont nistenna li dan iwaqqaf lid-Deputat tal-partit tiegħu u jgħidlu li dik il-linja m'għandhiex tinqabeż!

Aħna nikkritikaw lill-politiċi u d-deċiżjonijiet li jieħdu jew ma jeħdux bil-qawwa kollha, niqfulhom bil-qawwa kollha, niġu fil-Parlament u nagħmlu dak kollu possibbli iżda fejn jidħlu t-tfal it's a no-go area!

It-tfal u d-deċiżjonijiet familjari m'għandniex indaħħluhom fl-arena politika speċjalment meta kif intqal mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru lil The Malta Independent, dak li ntqal kien fake news.

Għaldaqstant dan mhuwiex aċċettabbli!

Jien nifhem li l-Onor.

Adrian Delia għandu problema kbira biex ikollu kontroll fil-Partit Nazzjonalista u fil-grupp parlamentari tiegħu.

Nifhem ukoll li pprova jkeċċi lill-Onor.

Simon Busuttil u ma rnexxilux u llum għadu mdawwar bih u b'dawk ta' madwaru li jixtiequ rasu taħt mannara politikament.

Iżda almenu għandu jiddikjara pubblikament li dan ma jaqbilx miegħu.

Minkejja dan kollu aħna nibqgħu nirrispettaw id-deċiżjoni tal-Kap tal-Oppożizzjoni li talabna għall-privatezza, u naqbel miegħu, u hekk għandu jkun.

Il-familja tiġi l-ewwel u qabel kollox.

Qabel aħna politiċi aħna membri ta' familja.

Hawn ġew aħna għasafar tal-passa.

Illum il-poplu jafda lilek u għada jafda lil xi ħaddieħor u hekk għandu jkun għax dik hija d-demokrazija iżda fl-aħħar mill-aħħar hija l-familja li tibqa' hemmhekk.

Il-familja għandha importanza kbira.

Jien għadni m'iniex miżżewweġ u m'għandix tfal imma naspira li xi darba jkolli t-tfal u jbeżżagħni l-fatt li bħala politiku jista' jiġrili l-istess, għax ma naqbilx.

Kieku jiġrili l-istess probabbilment inkun l-ewwel wieħed li nżarma mill-politika għax ma rridx li l-familjari tiegħi jgħaddu minn dak li għaddew it-tfal tal-Prim Ministru u qed jibqgħu jgħaddu.

Semmejt din tal-Onor.

Jason Azzopardi għax hija xi ħaġa riċenti u ssemmiet f'dan il-Parlament ftit tal-jiem ilu u allura forsi kienet għadha friska f'moħħ kulħadd, imma ma nixtieqx insemmi affarijiet oħra li ntqalu mhux biss mill-Membri ta' din il-Kamra imma minn oħrajn viċin tagħhom.

Jien nirrispetta l-privatezza ta' dak li jkun iżda l-membri tal-familja m'għandna nattakkawhom qatt.

Il-membri tal-familja ma jaħtu xejn għad-deċiżjoni li nidħlu fil-politika.

Allura fi żmien meta qegħdin nippromwovu li aktar persuni validi jidħlu fil-politika għax aktar hemm ċans li jittieħdu deċiżjonijiet tajbin f'dan il-Parlament u fi żmien meta qed nitkellmu dwar li jkollna aktar nisa fil-politika, kif nistgħu nħajruhom jidħlu fil-politika u jkunu membri f'dan il-Parlament meta jafu li jekk tkun membru parlamentari u tassoċja ruħek ma' partit politiku għax tixtieq tkun rappreżentant tal-poplu f'dan il-Parlament – ħaġa li jien verament kburi li nagħmilha – ikun ifisser li jattakkawlek 'il-familja tiegħek?!

Dan mhuwiex aċċettabbli u naħseb li jekk iż-żewġ naħat tal-Kamra - jien konvint li dawn l-affarijiet isiru ħafna inqas minn din in-naħa tal-Kamra, biex ma ngħidx li ma jsiru xejn – speċjalment il-Kap tal-Oppożizzjoni jieħu r-riedni u fil-konfront tiegħu jkejjel bl-istess riga li jixtieqna nkejlu fejn jidħlu affarijiet personali - għax affarijiet tal-familja għandhom jibqgħu personali - naħseb li nkunu qed nitilgħu tarġa oħra fil-politika Maltija u nkunu qed inħajru ħafna iktar persuni validi jersqu 'l quddiem u jagħtu l-kontribut tagħhom fil-politika.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti li għamilt referenza għalihom fid-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata

BYRON CAMILLERI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' stqarrija mill-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia maħruġa fil-31 ta' Ottubru 2018 fejn appella għar-rispett tal-privatezza tal-familja; u

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku ta' The Malta Independent intitolat "Another dirty lie – PM denies sending children to school abroad: Muscat labels it 'fake news'" datat id-9 ta' Novembru 2018, flimkien ma' kummenti dwar l-istess artiklu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jidher li m'hemmx aktar kelliema.

Fuq livell personali, jekk tippermettuli, nixtieq infakkar li llum, l-14 ta' Novembru, huwa l-Jum Dinji kontra d-Dijabete.

Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Novembru 2018 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.22 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SENTENZI TA' KUNDANNA MILL-QORTI TAL-MAĠISTRATI - TĦASSIR TA' SENTENZI MILL-WEBSITE TAL-GVERN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: In vista tal-artiklu ppubblikat illum fuq: () fejn qed jiġi żvelat li mill-website tal-Gvern u ċjoè dik li għaliha hija responsabbli l-MITA, ġew imħassra sentenzi ta' kundanna tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, sentenzi li huma pubbliċi u li għandhom jibqgħu pubbliċi ta' żewġ persuni li jinsabu f'kontroversja pubblika, jista' l-Ministru jgħid:

a) min ordna tali tħassir;

b) jekk huwa ordnax inkjesta biex isir magħruf min u meta ġiet aċċessata l-website tal-Ministeru tal-Ġustizzja;

c) jekk huwa jaqbilx li jkun hemm tali tbagħbis u manipulazzjoni tal-website proprjetà tal-Ministeru għall-Ġustizzja; u

d) jistax jagħti garanzija li dawn kienu l-uniċi każijiet fejn sentenzi tal-Qrati tagħna mill-website tal-Ministeru tal-Ġustizzja minn Marzu 2013 'l hawn?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

a. It-tqegħid ta' sentenza tal-Qorti fuq is-sit biex tkun tista' tidher online, jew it-tneħħija tal-istess minn online (mhux mis-sistema tal-Qorti) taqa' taħt ir-responsabilità tad-Direttur Ġenerali tal-Qorti li huwa d-Data Controller ai fini tad-Data Protection Act.

b. Fid-dawl tal-ispjegazzjoni ta' hawn fuq ma kienx hemm lok li ssir xi inkjesta.

c. Ma kien hemm l-ebda tbagħbis anzi d-Data Protection Act u d-Data Protection Regulation (EU 2016/679) jitfgħu responsabilità fuq id-Data Controller biex jieħu konjizzjoni ta' talbiet li jistgħu jsiru mid-data subject.

d. Mis-sena 2013 'l hawn kien hemm 131 talba biex sentenzi ma jibqgħux jidhru online.

Meta jkun hemm talba biex sentenza ma tibqax tidher online, dan ma jfissirx li kawża titneħħa mis-sistema tal-Qorti.

Fil-fatt il-professjoni legali xorta jibqa' jkollha aċċess għas-sentenzi minn fuq il-Lecam.

Mill-131 talba li saret, 86 sentenza ġew anonimizzati jew qegħdin fi stadju li jiġu anonimizzati jiġifieri jitneħħew id-dettalji personali tal-individwi, 41 talba ġiet miċħuda, talba waħda kienet invalida u tliet talbiet oħrajn għadhom qed jiġu kkonsidrati.

Illum hemm Kumitat kompost mid-Direttur Ġenerali tal-Qrati tal-Ġustizzja, tliet Reġistraturi u d-Direttur inkarigat mit-Taqsima dwar il-Protezzjoni tad-Data fi ħdan il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, li jiddeċiedu t-talbiet li jsiru għat-tneħħija ta' data personali.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-aħbar fil-gazzetta Times of Malta tal-Ġimgħa, 9 ta' Marzu 2018, li huwa introduċa bil-moħbi the right to be forgotten, jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba kien hemm minn Marzu 2013 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sabiex mill-website tal-Ministeru għall-Ġustizzja/Qrati jitneħħew sentenzi ta' kundanna mill-Qrati Kriminali u kemm minn dawn intlaqgħu, id-dettalji tal-persuna li f'kull każ għamlet it-talba u jaħsibx li l-pubbliku kellu jkun jaf mill-bidu li l-Ministru kien ta dan id-dritt b'mod li kulħadd ikun jaf x'għandu jagħmel jekk verament il-Ministru arbitrarjament iddeċieda li jdaħħal "dritt" li mhuwiex rikonoxxut mil-liġijiet tagħna?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 sal-lum kien hemm 131 talba biex sentenzi ma jibqgħux jidhru online u mhux biex jitneħħew minn fuq is-sistema tal-Qorti.

Saret talba waħda fit-2014.

Kien hemm 21 talba fl-2017 u 109 talbiet fl-2018.

Mill-131 talba li saru, 86 sentenza ġew anonimizzati jew qegħdin fi stadju li jiġu anonimizzati, jiġifieri jitneħħew id-dettalji personali tal-individwi, 41 talba ġiet miċħuda, talba waħda kienet invalida u tliet talbiet oħra għadhom qed jiġu kkonsidrati.

Fid-dawl tad-deċiżjoni li ttieħdet mid-Data Controllor biex dawn is-sentenzi jiġu anonimizzati, wara li ġew meħuda inkonsiderazzjoni l-kriterji stabbiliti fid-dawl tad-Data Protection Act, tad-Data Protection Directive (95/46/EC) tal-1995 u aktar riċenti tad-Data Protection Regulation (EU 2016/679) li daħlet fis-seħħ, u partikolarment Art 17 tal-istess, mhuwiex opportun li dawn is-sentenzi jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra sabiex jiġu rispettati l-prinċipji tar-Regolamenti u Direttivi appena ċitati.

SKART LI ĠIE LANDFILLED

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il tunnellata ta' skart, hu ta' liema xorta hu, ġie landfilled fl-2014, 2015, 2016 u 2017?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1116 u jelenka l-ismijiet u l-ħlas rispettiv ta' kull konsulent li għandha kull entità li għaliha hu responsabbli?

Jista' jgħid liema huma dawk li bdew wara t-3 ta' Ġunju 2017?

CHRIS CARDONA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 4302.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1121 u jelenka l-ismijiet u l-ħlas rispettiv ta' kull konsulent li għandha kull entità li għaliha hu responsabbli?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4307.

L-ewwel konsulent ġie ingaġġat qabel id-data msemmija filwaqt li t-tnejn l-oħra ġew ingaġġati wara.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Prim Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): It-tagħrif għadu qed jinġabar.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' d-Deputat Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 'l hawn ma kien hemm l-ebda Bord ta' Inkjesta li ġie maħtur minni skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta).

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din is-sena nħatar bord wieħed taħt l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta) u dan dwar l-allegazzjonijiet dwar l-operat u amministrazzjoni fl-MCAST.

Iċ-Chairman huwa s-Sur Paul Bonello u l-membri huma s-Sinjura Antoinette Caruana u Dott. Phyllis Aquilina.

Dan il-Bord ta' Inkjesta ġie maħtur fis-27 ta' Lulju 2018 u ċ-Chairman talab għal estensjoni tal-perjodu mogħti u r-rapport għandu jitlesta sal-aħħar tas-sena.

Dwar xi inkjesti li seta' kien hemm fis-snin ta' qabel taħt l-Att imsemmi mill-Onor.

Interpellant, it-tagħrif mitlub ikun jista' jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra hekk kif tingħatali l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠJAR TAL-ILMA – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-ImmaniġġJar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-ImmaniġġJar tal-Ilma): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien bħala Ministru ma ħtart l-ebda Bord ta' Inkjesta.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnha bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnha u għal kull wieħed minnhom tindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien ma ħtart l-ebda Bord ta' Inkjesta tul il-perjodu kkonċernat.

MALTA PUBLIC TRANSPORT – DEPOT/INTERCHANGE – FAĊILITAJIET SANITARJI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'kull depot/interchange tal-Malta Public Transport hemmx il-faċilitajiet sanitarji neċessarji kollha hekk kif stipulat fil-collective agreement bejn il-ħaddiema u l-Malta Public Transport?

Fin-nuqqas ta' dan, x'passi ttieħdu/se jieħu mir-regolatur fil-konfront tal-operatur?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tikkonċerna direttament lill-Malta Public Transport Services Ltd li hija kumpanija privata.

Għaldaqstant din l-informazzjoni mhijiex disponibbli biex tingħata.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm enforcement officers impjegati ma' Transport Malta, sena b'sena, mill-2012 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant kif waqt li fl-2013 kienu biss 11-il uffiċjal fi ħdan l-Awtorità responsabbli mill-infurzar u immaniġġar ta' traffiku f'Malta u Għawdex kollha, illum Transport Malta għandha 114-il persuna sabiex jassistu fl-immaniġġjar tat-traffiku, jassistu l-għexieren ta' xogħlijiet fuq toroq li għaddejjin madwar il-pajjiż, jinfurzaw madwar il-pajjiż kollu inkluż bit-taqsima tal-clamping u muturi, kif ukoll jagħtu servizz lill-privat bi ħlas fuq xogħlijiet li jkunu qed isiru fuq siti ta' kostruzzjoni.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati enforcement officers ma' Transport Malta, xahar b'xahar, minn Lulju 2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari u minn liema lokalitajiet ġejjin?

Xi proċedura ntużat biex iddaħħlu dawn l-enforcement officers?

Saret call pubblika jew intużat xi proċedura oħra?

Jekk sar l-interview, min kien fuq il-bord ta' dawn l-interviews?

X'kienu r-requirements biex jiddaħħlu l-enforcement officers?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess u l-proċedura li ntużat biex jiġu inġaġġati l-enforcement officers hija bħal kull vacancy oħra, billi nħarġet sejħa pubblika u saru l-interviews mill-interviewing board magħmul minn tliet persuni.

Ġew impjegati 71 enforcement officer ma' Transport Malta minn 28 lokalità differenti.

Ir-requirements mitluba biex jiddaħħlu l-enforcement officers huma dawn li ġejjin: Liċenzja tas-sigurtà kif maħruġa mill-Kummissarju tal-Pulizija u Ċertifikat Mediku li wieħed jinsab tajjeb biex jassumi r-responsabbiltajiet; li persuna jkollha ħiliet ta' komunikazzjoni tajbin kemm verbali kif ukoll bil-kitba bl-Ingliż u bil-Malti u ġew mitluba wkoll il-kondotta nadifa tal-Pulizija, iċ-Ċertifikat tal-Ewwel Għajnuna fuq il-post tax-Xogħol u ċ-Ċertifikat tal-Fire Fighter u l-Prevenzjoni kontra n-Nar.

Tajjeb li wieħed ikollu wkoll il-liċenzja tat-trailers (kategorija B+E).

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx impjegati ma' Transport Malta li preżentement huma sospiżi?

Jekk hemm, dawn qegħdin sospiżi bla paga, b'nofs paga jew b'paga sħiħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa hemm żewġ impjegati sospiżi b'nofs paga.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għal kemm tul ta' ħin huwa fixed point għal enforcement officer ta' Transport Malta waqt li jkunu għaddejjin xogħlijiet ta' toroq jew meta għal xi raġuni jew oħra jkun hemm diversion tat-traffiku jew tingħalaq triq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tul ta' ħin huwa stabbilit skont l-esiġenzi tal-mument tax-xogħlijiet u proġetti diversi filwaqt li l-Awtorità dejjem tieħu ħsieb li tkun konformi sew man-normi kif ukoll mal-liġijiet li jħarsu s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Meta persuni ġodda jiġu impjegati bħala Enforcement Officers ma' Transport Malta u jiġu impjegati fil-grad ta' Assistant Enforcement Officers, hemm xi perjodu ta' żmien biex dawn jogħlew fil-grad u jsiru Enforcement Officers u Senior Enforcement Officers?

Jista' jikkonferma jew jiċħad li f'każ ta' dawn il-promozzjonijiet, is-seniority qiegħda tiġi injorata?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda perjodu stabbilit sabiex wieħed jitla' għal grad ta' Enforcement Officer jew ta' Senior Enforcement Officer.

Kull promozzjoni ssir skont kriterji li jkopru firxa wiesgħa ta' aspetti li għandhom x'jaqsmu max-xogħol u d-dmirijiet li jkunu mistennja jwettqu dak maħturin.

ĊENTRI MIFTUĦA – POPOLAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm persuni u immigranti irregolari fiċ-ċentri miftuħa fil-preżent?

Jista' jindika fejn huma mqassma u ta' liema nazzjonalità huma?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĊENTRI TA' DETENZJONI – POPOLAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm persuni fiċ-ċentri ta' detenzjoni?

Jista' l-Ministru jgħid meta waslu f'pajjiżna l-persuni u l-immigranti irregolari li preżentement huma fiċ-ċentri ta' detenzjoni?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li preżentement, sas-6 ta' Novembru 2018, il-popolazzjoni ġewwa Safi Barracks hija ta' 11-il persuna.

Id-data tal-wasla hija kif ġej:

11 ta' Ottubru 2017 persuna waħda

10 ta' Jannar, 2018 2 persuni

5 ta' Mejju 2018 persuna waħda

13 ta' April 2018 persuna waħda

8 ta' Awwissu 2018 2 persuni

15 ta' Settembru, 2018 persuna waħda

23 ta' Ottubru 2018 persuna waħda

30 ta' Ottubru 2018 persuna waħda

6 ta' Novembru 2018 persuna waħda

Tajjeb li wieħed jgħid li uffiċjali tad-detenzjoni jipparteċipaw f'xogħol ieħor biex jassistu l-AWAS u anke xogħol ieħor fiċ-ċentru tad-detenzjoni.

ŻGĦAŻAGĦ LI MA KOMPLEWX L-ISTUDJI TAGĦHOM

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm żgħażagħ li ma komplewx l-istudji tagħhom wara li spiċċaw mill-iskola sekondarja fl-aħħar sena akkademika?

Jista' jindika l-ammont li ġew ikklassifikati bħala NEET (Not in Education, Employment or Training)?

Jista' jindika s-sess tagħhom?

EVARIST BARTOLO: Informat li l-informazzjoni mitluba toħroġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Għaldaqstant ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

UFFIĊJALI TAD-DETENZJONI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġew ingaġġati uffiċjali tad-detenzjoni fis-sena 2016 u fis-sena 2017?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li matul is-snin 2016 u 2017 ma kienx hemm ingaġġ ta' Detention Service Officers mad-Detention Services.

WIED IL-GĦAJN – GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk l-Għassa tal-Pulizija ġewwa Wied il-Għajn hux se tiċċaqlaq minn fejn qiegħda u tinbena oħra?

Jekk iva, meta huwa previst li se tinbeda?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li kif diġà ntqal fi tweġibiet għal mistoqsijiet parlamentari oħra fuq dan is-suġġett, bl-aħħar tweġiba f'Mejju ta' din is-sena, nikkonferma li l-Għassa tal-Pulizija f'Wied il-Għajn mhux se tibqa' fejn kienet u se tinbena oħra flokha f'sit fejn diġà hemm il-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Ix-xogħol tal-bini huwa previst li jinbeda malli l-proċessi ta' tendering, li diġà bdew, jintemmu.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm persuni jaħdmu fuq bażi part-time sal-aħħar ta' Ottubru 2018?

Jista' jindika kemm minnhom kellhom l-impjieg part-time bħala primary job?

Jista' jgħid kemm minnhom kellhom part-time job mal-full-time job?

Jista' jgħid kemm minnhom kienu nisa u kemm kienu rġiel?

Jista' jgħid kemm minnhom qabżu l-età tal-pensjoni?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni li għandha l-Jobsplus, l-għadd ta' nisa u rġiel li jaħdmu f'Malta u Għawdex fuq bażi part-time mal-full-time u part-time bħala xogħol ewlieni sal-aħħar ta' Ġunju 2018, li huma l-aħħar ċifri ppubblikati, huwa kif muri fit-tabella hawn taħt:

Persuni li jaħdmu fuq bażi ta' part-time f'Malta u Għawdex

Ġunju 2018

It-tabella t'hawn taħt turi l-għadd ta' nisa u rġiel li qabżu l-età tal-pensjoni mill-età ta' 61 sena 'l fuq, u li skont l-informazzjoni li għandha l-Jobsplus għadhom jaħdmu fuq bażi ta' part-time mal-full-time jew part-time bħala xogħol ewlieni, f'Malta u Għawdex, sal-aħħar ta' Ġunju 2018.

MCCAA – TAGĦRIF QARRIEQI MINN KUMPANIJA TAL-VETTURI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) mill-bidu tal-2017 sad-data meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija rigward tagħrif allegatament qarrieqi tal-Volkswagen f'dak li għandu x'jaqsam ma' vetturi mibjugħin minn din id-ditta lill-konsumaturi Maltija fid-dawl ta' rapport li deher fil-midja lokali fejn skont tagħrif miġbur mill-Unjoni Ewropea, minn total ta' 774 vettura f'Malta, ftit iżjed minn nofs ġew irranġati?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li minn Jannar 2017, id-Direttorat tas-Sorveljanza tas-Suq fi ħdan l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur kellu sitt laqgħat mar-rappreżentanti tad-ditti li jifformaw il-Grupp Volkswagen u dan sabiex tittieħed l-azzjoni neċessarja fi sforz biex il-karozzi affettwati minn din ir-recall issirilhom il-fix neċessarja ħalli jiġu konformi mar-regolamenti neċessarji.

Id-Direttorat ordna lir-rappreżentanti tad-ditti sabiex jikkuntattjaw lill-klijenti tagħhom biex isir ix-xogħol meħtieġ.

Kienu ordnati wkoll sabiex jikkuntattjaw lil Transport Malta sabiex jintlaħqu wkoll dawk il-karozzi li jiġu impurtati mhux minn Continental Cars Limited.

Dawn jinkludu individwi li jimpurtaw karozzi għal użu personali kif ukoll dealers tal-karozzi second-hand.

Id-Direttorat regolarment jesiġi lill-Grupp Volkswagen biex iżommu aġġornat bis-sitwazjoni.

Matul l-2017 l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur fi ħdan l-istess Awtorità ngħaqad f'azzjoni koordinata tan-Network tal-Kooperazzjoni fil-Protezzjoni tal-Konsumaturi f'livell Ewropew fejn matul din l-azzjoni l-Grupp Volkswagen ġie mitlub iħaffef il-proċess fejn il-karozzi affettwati jsirulhom it-tibdiliet neċessarji.

Fil-bidu tal-azzjoni l-Grupp Volkswagen kienu qablu li jkomplu joffru dawn it-tibdiliet b'xejn sas-sena 2018, inħolqot miżura msejħa Trust Building Measure u bdiet ukoll tingħata aktar informazzjoni dwar it-tibdiliet permezz tal-websajt tad-ditti konċernati.

Wara aktar negozjati l-Grupp Volkswagen ikkommettew ukoll li jkompu joffru t-tibdiliet neċessarji b'xejn sas-sena 2020 minħabba li kien għad hemm numru ta' karozzi li kien għadu ma sarilhomx l-upgrade.

DIRETTORAT TAL-PROĠETTI U ŻVILUPP – TAQSIMA TAL-KOSTRUZZJONI U MANUTENZJONI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm ħaddiema fit-Taqsima tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan id-Direttorat tal-Proġetti u Żvilupp?

X'inhu l-grad tagħhom?

Kif inhuma mqassma dawk fuq il-lantijiet tax-xogħol barra, x'inhu l-grad tagħhom u x'tip ta' xogħol jagħmlu?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – TIBDIL FL-ISEM TAD-DIRETTORAT TAL-CUSTOMER SERVICES

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni għaliex inbidel l-isem tad-Direttorat tal-Customer Services li jaqa' fid-dekasteru tagħha?

X'inhu l-isem il-ġdid tiegħu?

JUSTYNE CARUANA: Il-Ministeru kkummissjoni lis-Sur David Spiteri Gingell biex isir rapport għar-ristrutturar tal-Ministeru.

Kull tibdil huwa marbut ma' dan l-eżerċizzju.

SERVIZZ TA' MEDJAZZJONI GĦAL KOPPJI BI PROBLEMI FIŻ-ŻWIEĠ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti s-servizz ta' medjazzjoni għal koppji bi problemi fiż-żwieġ tagħhom?

Kemm kien hemm koppji f'dawn l-aħħar tliet snin li rrikorrew għal dan is-servizz?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Servizz tal-Co-parenting huwa servizz illi beda jiġi offrut mis-sena 2017, mill-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali, bil-għan li jrawwem lill-ġenituri li għaddew, jew għaddejjin minn proċess ta' separazzjoni, jew divorzju, b'ħiliet prattiċi fit-trobbija ta' uliedhom.

L-iskop ta' dan il-programm huwa sabiex jgħin lill-ġenituri jiffaċċjaw l-isfidi marbuta mas-separazzjoni, kemm bħala individwi, kif ukoll bħala ġenituri.

Il-programm jindirizza temi speċifiċi bil-għan li l-interessi tat-tfal ikunu dejjem imħarsa.

Waħda mill-akbar sfidi li ħafna ġenituri jiltaqgħu magħha hija dik ta' kif itejbu l-komunikazzjoni mal-ġenitur l-ieħor bil-għan li l-interessi u l-bżonnijiet tat-tfal, dejjem jitqiesu bħala prijorità.

Il-programm huwa mifrux fuq sitt ġimgħat, fejn ikun hemm sitt laqgħat ta' tliet sigħat-il waħda, mmexxija minn professjonisti mħarrġa fis-settur.

Iż-żewġ ġenituri jattendu f'żewġ gruppi separati bil-għan li jħossuhom aktar liberi jitkellmu fuq l-esperjenzi tagħhom.

Minn meta beda dan is-servizz, fis-sena 2017 kien hemm 57 ġenitur li għamel kuntatt mal-ħaddiema li jieħdu ħsieb dan is-servizz u 88 ġenitur ieħor li għamlu kuntatt fis-sena 2018.

Minn dawn, kien hemm 70 ġenitur illi għaddew mill-fażi ta' screening u 39 li temmew il-kors b'suċċess.

Hemm ukoll 18-il ġenitur ieħor li bħalissa qegħdin jattendu l-kors.

Fil-maġġoranza tal-każi, ġenitur wieħed biss jattendi għal dan il-kors; madanakollu, kien hemm 15-il każ fejn attendew iż-żewġ ġenituri.

ĦADDIEMA BIL-PAGA MINIMA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn ħaddiema f'pajjiżna li għandhom il-paga minima?

Kemm minnhom jaħdmu mal-Gvern?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

CHILDCARE CENTRES – ĠENITURI INTITOLATI GĦAS-SERVIZZ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-ġenituri li huma intitolati għas-servizz ta' childcare centres mingħajr ħlas?

Fejn huma allokati ċ-childcare centres f'pajjiżna?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal li qed jagħmlu użu minn dawn iċ-ċentri?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawk il-ġenituri li qegħdin fix-xogħol, edukazzjoni jew taħriġ huma intitolati taħt l-iskema ta' childcare b'xejn.

Il-lista ta' ċentri tista' tiġi aċċessata minn din il-link https://education.gov.mt/en/Pages/Free-Childcare.aspx

Matul din is-sena, sal-aħħar ta' Ottubru kien hemm 6,287 tifel u tifla li bbenefikaw minn din l-iskema.

CRISIS INTERVENTION TEAM FIL-QASAM TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jidentifika l-professjonisti li jaħdmu fil-Crisis Intervention Team?

Jista' l-Ministru jgħid meta dan is-servizz tant importanti se jibda jingħata 24 siegħa kuljum?

Meta se jibdew isiru home visits għand il-familji ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali qabel ma jiġi deċiż li l-persuna involuta tittieħed fi sptar mentali?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tal-Psikjatrija joffri sapport 24 siegħa kuljum lid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei.

Dan is-sapport jikkonsisti minn psikjatri li mbagħad jinvolvu persuni minn speċjalizzazzjonijiet oħra skont il-bżonnijiet u n-natura tal-każ partikolari.

Servizzi addizzjonali qed jiġu kkonsidrati fil-Mental Health Strategy Consultation Document.

IX-XEWKIJA - AREA TAL-ĦOFRA – PARK INDUSTRIJALI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid fl-area Tal-Ħofra ġewwa x-Xewkija fejn preżentement qiegħed isir ix-xogħol ta' kostruzzjoni:

a. min se jkun responsabbli mit-tqassim/allokazzjoni ta' spazju għall-SMEs f'dan il-park;

b. min huma d-ditti jew kumpaniji li ntgħażlu s'issa biex jingħataw spazju f'din l-area;

c. xi kriterji se jkun hemm għal min se jkun eliġibbli li jista' japplika għal post f'dan il-park; u

d. xi ħlas se jkun mitlub iħallas min se japplika għal post f'dan il-park għall-SMEs f'Għawdex?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-proċess ta' allokazzjoni ta' spazju għall-SME's f'dan il-park għadu għaddej u qiegħed jitmexxa mill-Korporazzjoni Malta Enterprise skont kriterji stabbiliti fl-Att dwar il-Promozzjoni ta' Negozji.

Rigward ir-rati tal-kera dawn ġew stabbiliti wara ezerċizzju ta' cost benefit analysis liema ezerċizzju jifforma parti minn analisi u studji oħra kif huma rikjesti waqt il-proċess tal-applikazzjoni għall-proġetti ta' kofinanzjament mill-fondi Ewropej.

GĦAWDEX - DIRETTORAT GĦALL-PROĠETTI U ŻVILUPP - TAQSIMA TAL-KOSTRUZZJONI U MANUTENZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid mill-2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena, kemm kien hemm impjegati tat-Taqsima tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan id-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp li ġew mislufa lill-Kunsilli Lokali f'Għawdex?

Ma' liema kunsilli lokali kienu mislufa?

X'xogħol kienu qed jagħmlu lil dawn il-kunsilli lokali u x'inhu l-grad ta' dawn l-impjegati?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - DIPARTIMENTI U ENTITAJIET - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn Ottubru 2015 sal-lum, maqsmum sena b'sena, kemm kien hem impjegati f'kull dipartiment u entità li taqa' fid-dekasteru tagħha li rtiraw, ġew boarded out jew li l-impjieg tagħhom intemm għal xi raġuni jew oħra?

F'kull każ, x'kien il-grad u kemm kienet l-età tal-impjegati meta ntemm l-impjieg tagħhom?