DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 23 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 23 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 23 ta' Ottubru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 146, li saret fit-22 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni t-talba tal-Onor.

Edwin Vassallo biex jiġi rreġistrat bħala skużat fil-Minuti tas-Seduta Nru 143 u 144 tal-10 u l-15 ta' Ottubru rispettivament, is-Sedja laqgħet it-talba u ordnat il-korrezzjoni relattiva fil-Minuti tas-seduti msemmija.

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pubblikazzjoni li s-Sedja rċeviet mill-President's Foundation for the Well-being of Society, li tiġbor id-diskorsi li saru matul il-konferenza Closing the Gender Pay Gap li nżammet fl-20 ta' April 2018; u

Rapport tal-parteċipazzjoni ta' delegazzjoni mill-Assoċjazzjoni lokali ta' ex Membri Parlamentari fil-Kollokju li ddiskuta l-Futur tal-Ewropa u li nżamm fi Strasburgu fit-12 ta' Ottubru 2018, flimkien ma' kopja tad-Dikjarazzjoni The Future of Europe adottata matul l-istess laqgħa.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI: ISMIJIET U ĦLASIJIET TA' KONSULENTI NGAĠĠATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Mhux se nistaqsi dwar is-suġġett tad-domanda lill-Onor.

Caruana għal raġunijiet ovvji, għax il-mistoqsija hija indirizzata lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, però ġentilment xtaqt nistaqsiha jekk hux possibbli tgħaddi l-messaġġ li din id-domanda jien għamiltha fil-15 ta' Frar.

Il-Ministru Ian Borg qed jgħidli li għandu bżonn aktar żmien biex it-tagħrif jinġabar.

Huwa possibbli għall-Ministru li tfakkar lill-Ministru li nkarigaha twieġeb għan-nom tiegħu, li jien għamilt din id-domanda tmien xhur ilu?

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX: ISMIJIET U ĦLASIJIET TA' KONSULENTI INGAĠĠATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru telenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hi responsabbli?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Tista' l-Ministru, fil-kapaċità tagħha ta' Ministru għal Għawdex, tgħidilna x'se jkun ir-rwol tal-Awtorità Reġjonali ta' Għawdex li mistennija tibda tiffunzjona fil-ġimgħat u x-xhur li ġejjin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Ilbieraħ din l-awtorità ssemmiet fid-diskors tal-Baġit li ppreżenta l-Ministru tal-Finanzi u l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi diġà sar fil-Parlament.

Eventwalment trid issir id-diskussjoni fi stadju tat-Tieni Qari biex ikollna din l-awtorità.

Ir-rwol ta' din l-awtorità huwa ovvju.

Matul is-snin dejjem inħasset il-ħtieġa li f'Għawdex ikun hemm dik l-entità li tmexxi 'l quddiem il-politika reġjonali għal Għawdex u l-istrateġija reġjonali għal Għawdex.

L-isfortuna hi li tul is-snin dan qatt ma sar.

Hawn mhux qed nattribwixxi xi intenzjonijiet ħżiena għax kull min kien fir-rwol ta' Ministru għal Għawdex għax kulħadd kellu l-interess ta' Għawdex, però kulħadd kien qed jopera fl-ambitu tal-leġiżlatura partikolari.

Dejjem inħasset il-ħtieġa li jkun hemm pjan fit-tul u ta' strateġija li tmur long-term, kif għandna fil-manifest elettorali.

Din ma tistax tiġi implimentata waħedha imma jrid ikollok body regolat u mwaqqaf b'liġi.

Din hija l-awtorità li se tkun responsabbli mill-implimentazzjoni ta' din l-istrateġija u anke r-reviżjoni perjodika ta' din l-istrateġija reġjonali.

L-iskop tal-awtorità se jkun l-ewwel nett li tirrappreżenta diversi oqsma, se tkun qed tiffaċilita wkoll id-djalogu bejn stakeholders differenti biex ikollna vuċi waħda li tkun qed tmexxi 'l quddiem l-aġenda reġjonali, imma fuq kollox ukoll biex tassigura li anke l-interessi ta' Għawdex ikunu fuq l-aġenda nazzjonali.

Ħafna drabi, b'kull rispett lejn kull ministeru, ikun hemm policies ta' portata nazzjonali, kif għandu jkun, imma l-interessi ta' Għawdex ma jiġux rappreżentati b'mod kif aħna bħala Għawdxin inkunu nixtiequ.

Għal dan il-għan se jsir regional impact assessment li se jkun il-funzjoni ta' din l-awtorità biex jassigura li kull policy, kull liġi, kull inizjattiva, hi x'inhi, trid tiġi valutata u naraw ukoll l-impatt tagħha fuq Għawdex u fuq l-Għawdxin.

Allura din l-awtorità se tkun qiegħda mhux biss tipproteġi, imma wkoll tippromwovi u tassigura li l-interess ta' Għawdex ikun imdaħħal f'kull inizjattiva.

Kien hemm ukoll konsultazzjoni pubblika dwar din u l-eżerċizzju li għamilna ma kienx li mmorru b'dokument fait accompli, imma mxejna bil-kontra.

Filwaqt li kellna l-parametri tal-abbozz ta' liġi kif għandu jkun, morna nagħmlu konsultazzjoni pubblika u laħħamna l-abbozz ta' liġi skont il-feedback li ħadna.

Fil-fatt, matul dawn l-aħħar ġimgħat kellna one-to-one meetings ma' diversi stakeholders oħra biex inkomplu nsaħħu dan l-abbozz ta' liġi li se jkun qed jiġi pPubblikat fil-ġranet li ġejjin u jitla' għat-Tieni Qari fil-Parlament.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx ħsieb li jinkera jew jinxtara r-raba' vapur tal-Gozo Channel?

Naf li fil-midja ġie rapportat li mistennija tintemm ir-riforma tal-Gozo Channel.

Tista' l-Ministru tgħid jekk għandhiex xi deadline li tista' tagħtina?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Qed nesprimi sodisfazzjon kbir għax l-ewwel darba li semmejt ir-raba' vapur kont jien, bejn wieħed u ieħor, sena ilu.

Minn dakinhar 'l hawn qed nieħu gost li hemm ċertu appoġġ għal din l-idea, però mhijiex xi ħaġa li taqbad, tfaqqa' subgħajk u tagħmilha.

Ovvjament hemm il-kwestjoni tal-PSO viġenti, hemm il-kwestjoni wkoll li l-Gozo Channel hija kumpanija tal-Gvern, però minħabba state aid issues Il-Gvern irid joqgħod ftit lura.

Huwa fatt ukoll li ġie appuntat Change Management Review Board li għamel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu.

Dwar l-affarijiet li qed jistaqsini l-Onor.

Interpellant, ikun hemm il-mument propizju fejn inkunu qegħdin nagħmlu d-diskussjoni fuq hekk.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Tista' l-Ministru tgħid x'inhu jsir anke fuq livell kulturali biex Għawdex ikompli jattira turiżmu lokali kif ukoll turiżmu internazzjonali?

(Interruzzjonijiet)

(Interruzzjonijiet)

U tgħidx kemm ġejtu minnkom tarawha u ħadtu pjaċir!

Bid-differenza li minflok qagħdu jokorbu għall-isponsors, tajniehom il-finanzjament kollu meħtieġ biex mhux opra waħda u tnejn għamilna, imma xahar sħiħ.

U nispera li dan il-kumment ma sarx b'diżrispett lejn dawk in-nies kollha li b'mod volontarju, b'tant enerġija u b'tant imħabba tant ħadmu biex itellgħu l-opri.

MEMBRU: Ilha ssir 50 sena.

JUSTYNE CARUANA: Ilha ssir 50 sena, però din is-sena saret b'mod differenti għaliex investejna fit-talent u fil-potenzjal Għawdxi u llum ir-riżultat jista' jinħass.

Dwar l-attivitajiet kulturali, huwa mezz ta' kif ninvestu fil-promozzjoni ta' Għawdex bħala destinazzjoni turistika distinta fejn mhux biss qed nimmiraw lejn il-market barrani, imma wkoll it-turiżmu domestiku, it-turiżmu intern.

Ftit tal-ġranet ilu wkoll ħarġet statistika sabiħa ħafna li minn Jannar sa Settembru, il-Gozo Channel ġarret 4.4 miljun persuna, li naħseb huwa record għal Għawdex ta' kemm nies iżuru Għawdex.

Dawn in-numri ma jiġux waħedhom.

In-nies qed jiġu l-ewwel nett għax Għawdex huwa sabiħ u hija responsabbilità tagħna li nżommuh sabiħ, però wkoll għaliex in-nies għandhom għalfejn jiġu.

Jekk jara l-programm kulturali li għandna anke permezz tal-portal visitgozo.com, wieħed jista' jara li prattikament kull ġimgħa - mhux neċessarjament fi tmiem il-ġimgħa, anke matul il-ġimgħa – ikun hemm ukoll attivitajiet.

Fil-Baġit li nqara lbieraħ rajna wkoll żieda fil-budget allokat għaliex qegħdin naraw li kull xahar ikun hemm main highlight, ikun hemm attivitajiet differenti li jimmiraw lejn udjenzi differenti.

Biss biss ngħid li matul dan il-weekend sar l-ewwel International Kite Festival.

Għall-ewwel meta qaluli x'inhu dan il-festival tbissimt ftit, però meta kont hemm dan il-weekend irrealizzajt kemm kien event suċċess għaliex attira eluf ta' nies.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Kunsill Lokali tal-Għarb, b'mod partikolari lis-Sindku li mexxa 'l quddiem dan il-proġett b'tant enerġija.

Irrid ngħid grazzi lill-kunsilli lokali kollha għax flimkien magħhom qegħdin nippromwovu dawn l-events li qegħdin ikunu mifruxin fuq medda ta' ġranet.

Fil-fatt minn hawn u ftit ieħor se jkollna event ieħor mal-Kunsill Lokali ta' Sannat li huwa bbażat ħafna fuq il-mużika u fuq it-tradizzjonijiet kulturali.

Għandna wkoll attività oħra li ġejja bl-isem 'Lejl Imkebbes' fejn se jkun hemm parteċipazzjoni qawwija tat-talent lokali.

Ġaladarba semmejna l-opra, irrid ngħid li għall-ewwel darba sar xahar sħiħ ta' attivitajiet relatati mal-opra u l-patrunaġġ din is-sena żdied mhux biss mil-lokali imma anke minn persuni li ġejjin minn diversi pajjiżi barranin imdorrijin iduru dawn l-attivitajiet u kulħadd jgħidlek x'livell tajjeb kien.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Rigward il-business park li qed jinbena, tista' l-Ministru tgħid jekk infetħux l-applikazzjonijiet biex jibda l-proċess ta' allokazzjoni, kif infetħu l-applikazzjonijiet u għal min se jkunu eliġibbli dawn l-applikazzjonijiet?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Attwalment hemm tliet proġetti għaddejjin, żewġ proġetti minnhom, għalkemm hemm kollaborazzjoni sħiħa, però huma tal-Malta Enterprise u tal-MIP, imbagħad hemm l-SME Park li huwa tal-Ministeru għal Għawdex.

Fil-kuntest tal-ex MDP dan huwa proġett b'fondi Ewropej fejn se jkun hemm proġetti ta' riċerka u innovazzjoni.

Imbagħad hemm ukoll it-tieni proġett b'fondi Ewropej fiż-żona li hija magħrufa bħala tal-Ħofra.

Kien hemm sejħiet għaż-żewġ proġetti, u fil-fatt kien hemm l-avviżi, allura dak li jkun seta' jissottometti l-applikazzjoni tiegħu u l-business plan tiegħu, kif normalment isir.

Dwar it-tielet proġett, li huwa proġett tal-Ministeru għal Għawdex, dan huwa l-SME Park.

L-idea hi biex nimlew il-gaps li mhux se jiġu indirizzati biż-żewġ proġetti l-oħrajn.

Hemm il-ħsieb ukoll li filwaqt li nindirizzaw dawk il-gaps eżistenti, ikun hemm ukoll business centre biex inkunu nistgħu nakkomodaw office space requirements li qed ikollna bżonn.

Fil-fatt qegħdin jiġu ħafna kumpaniji u investituri minn barra fejn qegħdin jistaqsu jekk isibux post minn fejn joperaw jekk jiġu joperaw minn Għawdex.

Dawn jistaqsu jekk hemmx xi faċilitajiet ready to plug in to start operations.

Il-fatt hu li f'Għawdex hemm nuqqas ta' dan it-tip ta' spazju.

Allura parti mill-SME Park se tkun iddedikata appuntu għal dan il-għan, jiġifieri se jkun hemm business centre, administrative building, li se jkun jista' jintuża għal dan il-għan.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar Baġit rigward Għawdex kien hemm miżura li jidhirli lbieraħ ġiet imġedda wkoll, li hija inċentiv fiskali għall-ħaddiema Għawdxin li jiġu ngaġġati f'Għawdex stess.

Tista' l-Ministru tinforma lill-Kamra kif sejra din il-miżura, kemm Għawdxin gawdew minnha, u kemm hemm persuni oħrajn li jistgħu jgawdu jew mistennija jgawdu minn din il-miżura?

JUSTYNE CARUANA: Fil-Baġit li għadda nidejna din l-iskema li permezz tagħha qegħdin nagħtu 30% tal-paga medja ekwivalenti jew caps għal €6,000 għal kull impjieg ġdid li jinħoloq f'Għawdex li jkun ta' minimu ta' tliet snin.

Din għamilnieha l-ewwel nett biex ninċentivaw is-settur privat, però iktar u iktar biex inħajru aktar kumpaniji u entitajiet Maltin jirrilokaw f'Għawdex.

Din kienet inizjattiva li ntlaqgħet tajjeb ħafna.

S'issa kellna 24 kumpanija li applikaw biex jirreġistraw għall-impjegati tagħhom biex ikunu jistgħu jieħdu l-benefiċċju taħt din l-iskema, u huwa ta' sodisfazzjon għaliex mhux biss kien hemm kumpaniji Għawdxin li applikaw, imma wkoll kumpaniji Maltin li għall-ewwel darba irrilokaw f'Għawdex.

Qegħdin naraw ukoll diversifikazzjoni tas-settur, jiġifieri tas-settur tal-gaming, tas-servizzi finanzjarji, tas-servizzi ta' konsulenza u wkoll entitajiet ġodda li qegħdin jibdew joperaw minn Għawdex u qegħdin iġibu wkoll din id-diversifikazzjoni interessanti.

Huwa ta' sodisfazzjon ukoll għaliex għal din is-sena f'dan il-Baġit reġgħet ġiet imġedda din l-iskema.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CHRIS SAID: Nixtieq nagħmel tliet mistoqsijiet supplimentari.

L-ewwel mistoqsija.

Tista' il-Ministru tgħid meta mistenni jibda l-fast ferry service li issa ilu jiġi mwiegħed għal sitt budgets konsekuttivi?

It-tieni mistoqsija.

Il-Ministru ngħatat kopja tar-rapport li sar dwar il-mewt ta' persuna għaliex ma kienx hemm helicopter?

Hija sodisfatta bil-konkużjonijiet ta' dak ir-rapport, dejjem jekk ingħatat kopja tiegħu?

It-tielet mistoqsija hi dwar jekk il-Ministru hijiex inkwetata għall-fatt li minn mistoqsija parlamentari li għamilt lill-Ministru Edward Scicluna, id-differenza fl-average wage bejn Malta u Għawdex irduppjat fl-aħħar sentejn.

Id-differenza fl-average wage fl-2012 bejn Malta u Għawdex kienet ta' €400.

Fl-2016 id-differenza telgħet għal €1,200 u issa l-Ministru Edward Scicluna, f'risposta li ta 15-il ġurnata ilu, ikkonferma li s-sena l-oħra d-differenza fl-average wage bejn Malta u Għawdex telgħet għal €2,300.

Tista' l-Ministru tgħid jekk hijiex sodisfatta b'dan u x'qed tagħmel biex il-paga tal-Għawdxin tkun komparabbli ma' dik tal-Maltin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

Interpellant huwa avukat u allura jaf il-proċeduri u jaf ukoll għaliex ġie rapportat fil-midja li hemm proċeduri legali għaddejjin li sakemm jiġu eżawriti ma jistax ikun hemm it-tendering exercise mill-Gozo Channel.

Allura iktar ma jkun hemm proċeduri u iktar ma jkun hemm dewmien iktar se ndumu mingħajr il-fast ferry.

Kulħadd jaf li l-proċeduri mhux qegħdin isiru la mill-Gozo Channel, la mill-Gvern, imma qegħdin isiru mill-bidder.

Irrid ngħid li kull appell li ġie ntavolat intilef, jiġifieri l-Gozo Channel qed tirbaħ kull proċedura li qed ikun hemm, però l-bidder qed ikompli jintavola appelli.

Hawn m'iniex qed nidħol fi kwestjonijiet ta' jekk għandux raġun jew le.

Mhuwiex rwol tiegħi, però huwa fatt li sakemm jiġu eżawriti dawn il-proċeduri ma jistax ikollna l-fast ferry u onestament ma naħsibx li huwa ġust li jiġi attribwit xi dewmien daparti tal-Gvern.

Dwar ir-rapport tal-helicopter, m'għandix kopja tar-rapport u lanqas tlabtu għax dawk huma affarijiet taħt ir-remit tal-Ministru tas-Saħħa.

Li jien sodisfatta żgur hu li issa se jkollna sptar ġdid, se jkollna l-Barts University u se jkollna ċentru tas-saħħa modern.

Naħseb l-Onor.

Interpellant jirrikonoxxi li taħt Gvern Nazzjonalista qatt ma ġew indirizzati l-ħteġijiet tal-bereġ.

F'dawn l-aħħar xhur ftaħna berġa ġdida fix-Xewkija u issa se jkun hemm ċentru tas-saħħa modern fir-Rabat biex jaqdi l-funzjonijiet, għax s'issa l-poplu Għawdxi qed jinqeda mir-Rabat f'żewġt ikmamar gabubi li żgur mhumiex adattati u idonei għall-bżonnijiet moderni.

Dwar il-mistoqsija parlamentari li saret lill-Ministru tal-Finanzi, din mhijiex xi ħaġa li huwa fenomenu ta' issa, imma minn dejjem kien hemm dik il-gap, però għad-differenza ta' gvernijiet oħrajn, dan il-Gvern qed jipprova jindirizza din l-anomalija.

Għalhekk nidejna l-iskema li għadni kemm tkellimt dwarha għaliex permezz tagħha se nkunu qegħdin ninjettaw €6,000 għal kull impjegat ġdid li l-employer ikun jista' jinvesti f'kondizzjonijiet aħjar għall-impjegati tiegħu, li jkun jista' jinvestihom mhux biss f'pagi aħjar u f'pagi ogħla, imma anke f'kundizzjonijiet tax-xogħol li huma iktar family friendly u anke jippermettu l-professional development.

Dwar inizjattivi oħrajn, dan l-eżerċizzju għamilnieh permezz tal-iskills gap analysis, li huwa analiżi li għamel il-konsulent tal-Ministeru, Gordon Cordina, għamilnieha flimkien mal-Gozo Business Chamber fejn identifikajna mhux biss l-iskills gap, imma anke mezzi oħrajn ta' kif nistgħu nsaħħu l-kondizzjonijiet fis-settur privat.

Huwa fattur ukoll li hemm id-differenza fil-pagi għar-raġuni li l-production costs f'Għawdex huma orħos, ir-rental costs f'Għawdex huma orħos, u allura dawk jimpattaw ukoll fil-valur tas-servizz u tal-prodott, u sfortunatament jaffettwaw il-pagi wkoll.

Qed nispjega li qed issir din l-inizjattiva, hemm ukoll din l-analiżi li saret, u din se tkun qed twassal għal pakkett ta' inċentivi fl-istrateġija reġjonali għall-iżvilupp ta' Għawdex li se tkun qed titmexxa mill-awtorità kif spjegajt aktar qabel.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Tista' l-Ministru tgħidilna iktar dwar Casa Amalia li tinsab fir-Rabat, Għawdex u x'tip ta' servizzi toffri għall-anzjani Għawdxin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

(Interruzzjonijiet)

Jekk tistaqsini nwieġbek, mhux problema!

(Interruzzjonijiet) Jiena meta kont fl-Oppożizzjoni ġieli għamilt leġiżlatura nistenna risposta għal mistoqsija parlamentari.

Aħna hawnhekk inqumu u nwieġbu.

(Interruzzjonijiet) Dażgur!

U baqagħlu biex ikun!

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'din il-leġiżlatura għandna mira ambizzjuża x'nilħqu u rridu nilħqu 500 sodda għall-anzjani.

Filwaqt li hemm il-proġett tad-Dar ta' San Ġużepp għaddej, li min jaf kemm-il darba mal-Onor.

Robert Cutajar tkellimna dwarha, però issa wkoll ħierġa l-aħħar tender.

Biex tintlaħaq il-mira hemm ukoll proġetti oħrajn u Casa Amalia hija waħda minnhom.

Fil-fatt din hija dar tal-privat, u sodisfatta ħafna li anke f'Għawdex issa dieħel il-privat.

Hija dar li se tkun speċjalizzata fil-kura tad-dementia.

Qed nara li hawn ċertu interess f'dan is-settur, però huwa fatt li l-kondizzjoni tad-dementia qed tiżdied, iktar persuni qegħdin jiġu affettwati, u f'Għawdex għandna problema li hija ferm iktar akuta.

Fil-fatt meta kellna l-Presidenza tal-Unjoni Ewropea ppreżentajna l-proġett bħala best practice li kien dementia friendly village f'Għawdex, u għażilna lokalità partikolari li hija San Lawrenz, għaliex kellek maġġoranza tal-popolazzjoni li b'xi mod jew ieħor hija afflitta minn din il-kondizzjoni.

Għawdex hija ageing population per eċċellenza, u għalhekk bilfors trid tinvesti fis-servizzi.

F'din id-dar se jkollok servizzi għal filgħodu, però wkoll servizzi għal bil-lejl.

Filgħodu se jkollok servizzi relatati mad-dementia strategy, li hija strateġija fuq medda ta' disa' snin, u issa diġà qegħdin kważi fit-tielet sena tagħha.

Mela f'din id-dar se jkunu qegħdin jiġu implimentati programmi fl-ambitu ta' din l-istrateġija u anke servizzi għal bil-lejl.

Kif nafu, il-familji tagħna li għandhom membri tal-familja bil-kondizzjoni tad-dementia jgħaddu minn ħafna tbatijiet għax iridu jagħtu l-kura.

Dan il-Gvern irrikonoxxa s-sagrifiċċju li jagħmlu dawn il-persuni anke permezz ta' għajnuniet u servizzi differenti, fosthom il-live-in carer kif ukoll il-care assistance li anke f'dan il-Baġit rajnieha tiġi modifikata biex tkun iktar faċli u żidna l-allowance.

Apparti dawn hemm il-ħtieġa wkoll ta' servizzi fil-komunità.

Din hija dar fil-qalba tar-Rabat fejn hemm ħafna anzjani u allura se tkun qed toffri dan is-servizz u qed timla' gap f'dik il-lokalità.

Il-Gvern għamel agreements ma' din id-dar privata fejn se jkun qed jixtri s-servizz biex ikun jista' jingħata bħala parti mill-pakkett ta' servizzi offruti mill-Ministeru għal Għawdex.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Nixtieq nerġa' immur lura għall-informazzjoni li qed tagħti l-Ministru fuq l-SME Park li suppost qed jinbena għall-użu tan-negozji żgħar f'Għawdex.

Tista' l-Ministru tgħid kemm hu kbir u kemm se jkun jesa negozji li sal-ġurnata tal-lum għandhom enforcement order u allura dan l-SME Park jista' jkun ir-refuġju fejn huma jistgħu jiġu allokati mill-ġdid?

Tista' l-Ministru tgħidilna dan l-SME Park kemm se jieħu negozji u jekk hux diġà nfetħu l-applikazzjonijiet biex dawk is-self-employed li għandhom enforcement order imorru f'dan l-SME Park?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Jekk ma jimpurtax, għal liema proġett qed tirreferi, Għax jien semmejt tliet proġetti?

L-ISPEAKER: Bil-permess tal-Ministru, l-Onor.

Kemm tagħmel identifikazzjoni tal-post biss.

EDWIN VASSALLO: Tnejn mhumiex taħt ir-responsabbiltà tagħha għax huma taħt il-Malta Enterprise u jibqa' biss wieħed, li huwa l-SME Park, li huwa taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA: Bħala unit irrid nivverifika għax ma rridx nagħti informazzjoni skorretta.

Il-konċett huwa ftit differenti.

Ħalli nimxu bil-kontra.

Se naraw iż-żewġ proġetti l-oħra x'se jakkomodaw, imbagħad se nkunu qegħdin naraw il-gaps li jkun jifdal biex inkunu nistgħu naħsbu għalihom, però dwar dak se nkunu qegħdin naħdmu wkoll mal-Malta Industrial Parks għax ovvjament hemm ukoll proċeduri, però għadu prematur wisq.

Qegħdin fi stadju ta' Awtorità tal-Ippjanar u peress li ż-żewġ proġetti l-oħra diġà ġew varati, se nkunu qegħdin nimxu bil-kontra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Jiġifieri dan il-Gvern qiegħed fis-sitt sena tiegħu u m'għandux ħsieb jew viżjoni dwar kif se jaqdi d-domanda ta' ħafna sidien ta' negozji żgħar f'Għawdex li kienu qegħdin jistennew li l-Gvern joffrilhom spazju alternattiv?

Mastrudaxxa jew ħaddied mhux se jmur taħt ir-responsabbiltà tal-Malta Enterprise għax ma jaqax taħt il-kwalifika ta' xi ħaġa innovattiva, allura ma nistennix li se jmur f'dawk il-parks li huma taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Chris Cardona, imma se jkollu jmur f'dawk li jaqgħu speċifikament taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għal Għawdex.

Il-Ministru għandha f'moħħha lil min se taqdi u kemm?

Se taqdi lil għaxra, għoxrin, tletin self-employed?

Jistgħu jkunu kostitwenti tagħha, ma ġara xejn, imma l-Ministru għandha f'moħħha lil min se taqdi?

JUSTYNE CARUANA: Aħna hawnhekk mhux x'se naqdu u lil min naqdu, imma hemm lista twila li ilha takkumula minn żmien gvern li tiegħu inti kont membru u kont anke Segretarju Parlamentari responsabbli ta' dan is-settur.

Hemm nies ilhom jistennew sa minn qabel kont segretarju parlamentari int. Hemm lista ta' stennija li kemm jista' jkun se tkun qed tiġi indirizzata bil-mod kif semmejt aktar kmieni.

L-Onor.

Interpellant naħseb japprezza li hemm proġett li fi żmien amministrazzjoni oħra ma kienx hemm.

Issa se jkun hemm u qegħdin quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Għawdex fejn jidħol turiżmu kien magħruf għal seasonal tourism fejn ikun hemm ħafna turisti fis-sajf u ftit jew xejn turisti fix-xitwa.

Tista', jekk jogħġobha, tgħid x'qed isir biex issa anke li s-sajf spiċċa u dieħla x-xitwa jkun hemm aktar turisti li jagħżlu li meta jkunu Malta jżuru Għawdex anke fi żmien li t-turisti f'Malta għandna record wara l-ieħor?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana, fil-qosor jekk jogħġbok għax skada l-ħin.

JUSTYNE CARUANA: Li ngħidlek biss hu li seasonality m'għadux hemm għaliex mill-istatistika li kkwotajt iktar kmieni kellek 4.4 miljun persuna li qasmu lejn Għawdex u huma biss 1.8 miljun li ġew fix-xhur tas-sajf, jiġifieri l-oħrajn ġew fix-xhur l-oħrajn li normalment huma meqjusin bħala shoulder months.

Jibqa' il-fatt, però, li meta nitkellem mal-GTA u mal-entitajiet l-oħrajn li jirrappreżentaw is-settur tat-turiżmu jgħidulek li l-isfida llum il-ġurnata mhijiex is-seasonality, imma huma l-bed nights, u hemmhekk qegħdin nippromwovu wkoll kunċett differenti fejn mhux biss ikun tal-weekend, imma jkun anke matul il-ġimgħa.

Għalhekk bdejna festivals li jkunu qegħdin jitmexxew ukoll fuq diversi ġranet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-infiq fuq riċevimenti mill-entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru fl-2017 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4374; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi t-toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet li se jinbnew mill-ġdid, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7259.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar wirjiet u attivitajiet li nżammu fis-sala tal-esebizzjonijiet ġewwa l-Ministeru għal Għawdex, bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6956.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kumitati Permanenti.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi, Abbozz nru.

51, għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emenda u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozju tal-Familja, Abbozz nru.

48, għadda mill-istadju ta' Kumitat mingħajr emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali.

Il-Prim Ministru.

STQARRIJIET MINISTERJALI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, nixtieq nirrapporta lil din il-Kamra dwar il-ħidma li saret waqt il-Kunsill Ewropew u l-Laqgħa bejn pajjiżi Ewropej u Asjatiċi li saru fi Brussell bejn nhar l-Erbgħa 17 ta' Ottubru u l-Ġimgħa 19 ta' Ottubru, 2018.

Il-Kunsill Ewropew kellu fuq l-aġenda tiegħu l-kwistjoni tal-immigrazzjoni, is-sigurtà interna, ir-relazzjonijiet esteri u Brexit.

Dwar Brexit, li ħadet l-ewwel sessjoni tal-istess Kunsill Ewropew tal-Mexxejja, jidher ċar ħafna li m'hemm l-ebda konklużjonijiet minkejja li ż-żmien meta r-Renju Unit toħroġ uffiċjalment mill-Unjoni Ewropea jinsab qrib.

Filwaqt li wieħed għadu jrid jara dwar is-Summit ta' Novembru, jekk dan hux se jsir jew le, dwar dan ma rridx li nispekula, li nista' ngħid huwa dak li jidher b'mod ċar, li għadna ma wasalniex u l-ikbar impediment għall-qbil hija l-aktar il-kwistjoni tal-Irlanda u l-assikurazzjonijiet meħtieġa u marbuta magħha.

Il-"Good Friday Agreement" li sar bejn ir-Renju Unit, li l-Irlanda ta' Fuq tagħmel parti minnu, u r-Repubblika Irlandiża, neħħa l-fruntieri li jeżistu bejn iż-żewġ stati u dan qed iwassal għal ħafna diskussjonijiet dwar x'għandu jsir hekk kif il-kwistjoni, mhux sempliċement waħda ta' fruntiera ta' linja dritta li tista' taqbad u tagħlaq, iżda sitwazzjoni fejn hemm għexirien ta' toroq li prattikament jaqsmu l-fruntiera min-naħa għall-oħra, hekk kif il-ftehim ta din il-faċilità ta' moviment liberu bejn iż-żewġ pajjiżi u anke li magħhom jistgħu jġorru prodotti liberament.

Ovvjament hemm ukoll il-kwistjoni tas-sigurtà li qed iġġiegħel lin-negozjatur ewlieni tal-Unjoni Ewropea jitlob għal aktar żmien sabiex iż-żewġ partijiet jaslu.

Dwar l-immigrazzjoni, il-Kunsill Ewropew għamel analiżi tal-konklużjonijiet tal-istess Kunsill f'Ġunju li għadda u filwaqt li nnota li l-livell ta' qsim għall-Ewropa naqas b'95% mill-Mediterran ċentrali minn Ottubru 2015, xorta waħda għad fadal ħafna xogħol xi jsir.

Ġie deċiż ukoll li titwaqqaf task force bl-appoġġ tal-istess Kunsill u l-Kummissjoni biex flimkien mal-Europol sa Diċembru li ġej ikun ippreżentat sett ta' miżuri msejsa sabiex jindirizzaw il-problema tat-traffikar uman, partikolarment billi jkunu qed janalizzaw mill-qrib il-komunikazzjoni tal-istess gruppi anke online.

F'dik li hija sigurtà interna, l-Unjoni Ewropea se tkompli taħdem sabiex tissokta l-ġlieda kontra l-perikli, kontra s-sigurtà taċ-ċittadini Ewropej permezz ta' dawk cyber, jiġifieri l-perikli ċibernetiċi, armi kimiċi, bijoloġiċi u saħansitra nukleari.

L-Unjoni Ewropea se tkun qed taħdem ukoll sabiex tipproteġi l-valuri demokratiċi Ewropej anke b'rabta mal-elezzjonijiet Ewropej billi fost l-oħrajn tiġġieled il-problema tal-miżinformazzjoni.

Fl-aħħarnett irid insemmi wkoll il-laqgħa bejn il-pajjiżi Ewropej u dawk ġejjin mill-Asja, l-ASEM 12.

Dan huwa forum interessanti ħafna għalina fejn għandna pajjiżi li magħhom għandna relazzjonijiet profondi ta' kummerċ, pajjiżi bħal Singapore, iċ-Ċina u l-Ġappun.

Il-punt li għamilna huwa li Malta tista' toffri dik l-opportunità lil dawn il-pajjiżi u bosta pajjiżi oħra, kemm Ewropej kif ukoll Asjatiċi, biex inħarsu lejn il-futur.

Semmejna, fost l-oħrajn, il-qasam tal-blockchain li pajjiżna qed jirreloga, u f'dan il-qasam qed niġbdu l-attenzjoni.

Fil-fatt tkellimt dwar kif delegazzjoni mill-Ġappun se tkun Malta fil-jiem li ġejjin biex tara l-progress fil-qasam tal-blockchain u nesploraw possibbiltajiet ta' aktar koperazzjoni bejn iż-żewġ naħat.

Dan huwa Forum importanti ħafna għal pajjiżna li jkompli jgħinna nkabbru l-profil tagħna.

Persważ li minn dawn il-laqgħat inkomplu nibnu fuq bażi soda ħafna li twassal għal aktar opportunitajiet għal pajjiżna.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, nirringrazzja lill-Prim Ministru ta' din l-istqarrija fejn informana dwar dak li qed jiġri barra minn pajjiżna, imma li jaffettwana b'mod dirett.

Bħala Oppożizzjoni naqblu ma' dak li ġie maqbul fi Brussell nhar il-Ħamis li għadda, però jippreokkupana dak li ma ġiex maqbul.

Il-ftehim hekk imsejjaħ "b'mod formali" u l-konklużjoni tas-Summit jagħtu direzzjoni tajba lill-Unjoni Ewropea dwar dak li għandu x'jaqsam mal-immigrazzjoni, anke jekk naħsbu li jista' jsir ħafna iktar għas-sigurtà.

Però ftit li xejn, kif għadu kif qal il-Prim Ministru, jagħti s-serħan u l-konfort rigward il-kwestjoni ta' Brexit.

Għal ħafna ġimgħat u xhur kien hemm it-tama kemm f'Londra kif ukoll fi Brussell li f'dan is-Summit li għadu kif għadda jintlaħaq xi forma ta' qbil dwar il-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.

B'dispjaċir tagħna u ta' ħafna oħrajn dan il-qbil ma ntlaħaqx u n-negozjati għadhom għaddejjin.

Ma rrid nallarma lil ħadd, però jekk fid-29 ta' Marzu li ġej, id-data stipulata bil-liġi għall-ħruġ tar-Renju Unit, ma jkunx hemm qbil u r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea, xorta waħda se jkun hemm konsegwenzi ta' inċertezza kemm fuq ir-Renju Unit kif ukoll fuq il-kontinent tal-Ewropa, Malta inkluża.

Pereżempju, ikun possibbli jew le li jinżlu l-ajruplani tar-Renju Unit f'Malta?

Ikun possibbli jew le li l-vapuri tal-merkanzija jidħlu f'portijiet tar-Renju Unit?

X'jiġri minnhom dawk il-mijiet ta' studenti Maltin li qegħdin jistudjaw fir-Renju Unit?

X'jiġri minn dawk il-kumpaniji li jimpurtaw il-karozzi mill-Ingilterra?

Hemm diversi mistoqsijiet oħrajn li naħseb huma ta' interess ġenerali nazzjonali, u kulħadd irid il-konfort taċ-ċertezza dwar dawn it-tweġibiet.

F'Lulju li għadda l-Kummissjoni Ewropea ħarġet dokument li bih tipprova tgħin lill-gvernijiet tal-Unjoni Ewropea biex iħejju ruħhom għall-possibbiltà ta' Brexit mingħajr qbil, liema possibbiltà qiegħda dejjem tikber.

Sfortunatament, fil-Baġit li smajna lbieraħ kien hemm parti żgħira biss dedikata għall-Brexit u ovvjament dan mhux biżżejjed.

Madankollu nifhem li anke min-naħa tal-Gvern hemm l-inċertezza dwar l-eżitu ta' din il-kwestjoni, imma l-importanti hu li nkunu nafu li Malta hija ppreparata għaż-żewġ eventwalitajiet u kif.

Il-Gvern jista' jaqsam magħna informazzjoni dwar preparamenti ħalli l-pubbliku, in-negozji u n-nies ikunu informati?

F'kull forma ta' Brexit, se jkun hemm bżonn ta' iktar kontroll tad-dwana f'Malta fuq prodotti mir-Renju Unit?

Il-Gvern Malti x'qed jagħmel biex fl-aħħar ta' Marzu li ġej ma jkollniex dewmien żejjed mid-Dwana meta r-Renju Unit huwa wieħed mill-ikbar trading partners tagħna?

Jidhrilna li dan is-suġġett jixraqlu iktar attenzjoni minn dan il-Parlament, u għalhekk sena ilu konna tlabna lill-Kumitat tal-Affarijiet Barranin biex jidħol fil-fond fuq dan is-suġġett.

Għaldaqstant nilqgħu b'sodisfazzjon it-talba tal-Ministru Helena Dalli biex tagħti rendikont fl-istess kumitat illum minn hawn u ftit tal-ħin ieħor.

Dwar il-konklużjonijiet, jidhrilna li l-Unjoni Ewropea għad fadlilha ħafna x'tagħmel f'dak li għandu x'jaqsam mal-prevenzjoni tal-immigrazzjoni illegali kif ukoll fil-ġlieda kontra t-traffikar tal-immigranti.

Din hija materja li anke aħna mill-Oppożizzjoni tkellimna dwarha fil-parti tal-grupp tagħna fuq l-istess suġġett u qegħdin niġbdu l-istess ħabel mal-Gvern biex bħala Malta nkunu qegħdin nieħdu pożizzjoni waħda fl-Unjoni Ewropea u nuru b'vuċi waħda l-preokkupazzjoni tagħna u li nippretendu li jsir iktar.

Għalkemm Malta hija żgħira, il-fatt li qegħdin fuq in-nofsinhar tal-fruntiera u tal-burdura Ewropea jixirlqilna l-ikbar rispett u l-ikbar għajnuna, u l-preokkuazzjonijiet tagħna jridu jkunu prijorità fuq l-imwejjed tad-diskussjoni tal-Unjoni Ewropea.

Aħna se nkomplu naħdmu fil-Parlament Ewropew, fl-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa biex l-Unjoni Ewropea timxi darba għal dejjem mill-kliem għall-fatti fuq dan is-suġġett.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, nirringrazzja lill-Kap tal-Oppożizzjoni u nirringrazzja wkoll lill-Prim Ministru.

Dalgħodu l-BBC ħareġ statistika ta' survey intern ta' ċentru ta' riċerka biomedikali f'Londra, Francis Crick Institute, li fih għandu ħafna xjenzati u riċerkaturi li 40% minnhom huma xjenzati mill-Unjoni Ewropea.

Peress li issa r-Renju Unit ħiereġ mill-Unjoni Ewropea, 80% ta' dawk l-40% jgħidu li probabbilment se jitilqu minn Londra.

Il-mistoqsija tal-Oppożizzjoni hija jekk il-Gvern huwiex qiegħed jippjana biex jattira dawn ix-xjenzati u riċerkaturi f'Malta.

Nistaqsi jekk hux qiegħed jippjana biex jiġu, pereżempju, kumpaniji li huma bbażati f'Londra u jekk għandux xi tip ta' riżultati.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni semma li speċjalment jekk ikollna Brexit mingħajr qbil, se jkun hemm problemi biex jinżlu ajruplani ta' kumpaniji tal-ajru Brittaniċi fl-Unjoni Ewropea Jagħmilx sens li nipprovaw nattiraw kumpaniji tal-ajru biex ikunu reġistrati hawn Malta?

Xtaqna nkunu nafu jekk il-Gvern għamilx rapport fuq l-effetti pożittivi u negattivi li jista' jkollu Brexit fuq Malta.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici kien għamel mistoqsija parlamentari dwar dan, però ma ngħatax risposta sodisfaċenti.

Jekk iva, jista' jpoġġi dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

Bħalissa nafu li hemm inċertezza fil-komunità tan-negozju f'Malta kif ukoll fl-Ewropa u anke fir-Renju Unit, u allura jagħmel sens li l-Gvern jagħmel xi tip ta' sit elettroniku ta' informazzjoni jew jagħmel bħalma għamlu l-Olandiżi, dik li tissejjaħ impact scanner, fejn il-kumpaniji Maltin jimlew il-kwestjonarju u l-website stess tagħtihom indikazzjoni ta' x'inhuma l-effetti anke moħbijin fuqhom imma anke x'opportunitajiet jista' jġib il-Brexit.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk il-Gvern għandux ħsieb li jagħmel ftehim bilaterali fil-każ li ma jkunx hemm ftehim dwar Brexit.

Din hija importanti ħafna minħabba eluf ta' ċittadini Maltin li jgħixu fir-Renju Unit.

Jekk ir-Renju Unit jitlaq mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim, x'se jiġri minn dawn iċ-ċittadini Maltin?

F'dak il-każ il-Gvern għandu ħsieb li jagħmel ftehim bilaterali magħhom?

L-aħħar mistoqsija hi: Il-Gvern qiegħed jikkonsidra l-impatt fuq it-turiżmu minħabba Brexit kemm jekk ikun bi qbil kif ukoll jekk ikun Brexit mingħajr qbil?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Xtaqt nistaqsi lill-Prim Ministru rigward il-laqgħa tal-pajjiżi Ewropej u dawk Asjatiċi anke fid-dawl tal-laqgħat reċenti li l-Gvern Malti kellu mal-Gvern Ġappuniż rigward relazzjonijiet futuri aħjar ma' dan l-Istat daqstant importanti u ekonomikament b'saħħtu fid-dinja.

Il-fatt li l-Gvern qed jara dan l-interess mill-Ġappun, x'passi ulterjuri se jkun qed jieħu biex ikomplu jissaħħu r-relazzjonijiet bejn iż-żewġ pajjiżi?

Qed jiġi attivament ikkonsidrat li pajjiżna jkollu ambaxxata fil-Ġappun?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, fir-rebbiegħa li għaddiet għamilt serje ta' mistoqsijiet lill-ministeri kollha dwar Brexit u ġejt informat li twaqqfet task force biex tistħarreġ dan ix-xenarju.

Jista' l-Prim Ministru jinformana xi twettaq minn din it-task force?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, xtaqt li l-Prim Ministru jirreferi ftit għad-dikjarazzjoni li ħarġet wara dan is-Summit u hu, li kien qiegħed hemm, jispeċifika aħjar x'qed jifhem il-Kunsill meta jgħid li l-Unjoni Ewropea u l-Afrika għandu jkollhom relazzjonijiet differenti li jmorru fuq livelli ġodda ta' kollaborazzjoni.

Fl-istess dikjarazzjoni hemm ukoll li fir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea u t-Turkija, dik id-dikjarazzjoni mhijiex qed tiġi implimentata.

Jista' jgħidilna x'mhux qed jiġi implimentat?

Fl-istess dikjarazzjoni sfortunatament insibu wkoll dikjarazzjoni ġenerika dwar l-użu effiċjenti tar-riżorsi tal-EASO u tal-Frontex.

Jista' l-Prim Ministru jispeċifika ftit aħjar x'ġie diskuss, b'mod partikolari meta qed ngħidu "biex jiġi faċilitat ir-ritorn effettiv ta' persuni li m'għandhomx l-istatus ta' refuġjati"?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, jista' l-Prim Ministru jassigura lill-poplu Malti li l-arranġament li bħalissa l-pazjenti Maltin għandhom li jmorru l-Ingilterra ma jkunx affettwat fi kwalunkwe każ, kemm jekk ikun hemm qbil kif ukoll jekk le, dwar il-Brexit?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Membri li ħadu sehem permezz ta' dawn il-mistoqsijiet.

Nixtieq, bil-permess tal-Kamra, inwieġeb il-mistoqsijiet imma dwar ċerti punti speċifiċi oħra dwar Brexit tissuplimentani l-Ministru għall-Affarijiet Ewropej.

Se nibda fuq is-suġġett għaliex ma ntlaħaqx ftehim fil-każ tal-Brexit.

Fil-fehma tiegħi issa mhux qegħdin nitkellmu fuq affarijiet tekniċi.

Mhijiex kwestjoni ta' liema direttiva tidħol in place u liema direttiva ma tiġix effettiva.

Fil-fehma tiegħi għandna kwestjoni politika fundamentali li lanqas hija kwestjoni fejn l-Ewropa ma tridx iċċedi jew ir-Renju Unit ma jridx iċedi għall-pika.

Hija kwestjoni fundamentali għaż-żewġ naħat fuq issues li nixtieq infiehem.

Fuq in-naħa Ewropea hemm il-punt fundamentali li l-Unjoni Ewropea u t-trattati tagħha huma mibnijin madwar il-libertà tal-moviment tal-persuni, il-libertà tal-moviment tal-prodotti, il-libertà tal-moviment tal-kapital u l-libertà tal-moviment tas-servizzi.

Fil-verità, kif tipprova toftom wieħed mill-ieħor, minnu nnifsu bħala argumentazzjoni u bħala s-sinsla ta' dak li hu l-proġett Ewropew, jirrikadi, għax tkun qed tbagħbas mal-aktar punti fundamentali li jiġbru flimkien lil din il-familja sħiħa, u f'dan kollu m'hemmx eċċezzjonijiet, għax huma l-punti fundamentali.

F'livell ta' primarja lit-tfal tagħna jgħallmuhom il-punti bażiċi dwar l-Unjoni Ewropea, u l-ewwel ħaġa li jgħallmuhom hija l-four freedoms, jiġifieri dik hija xi ħaġa li l-Unjoni Ewropea mhux b'pika, imma b'realiżmu, ma tistax toftom waħda mill-oħra, ma tistax tagħmel eċċezzjonijiet għalihom.

Dan mhux b'pika imma b'sens ta' valur fundamentali.

Min-naħa l-oħra, nifhem ukoll is-sitwazzjoni tar-Renju Unit, u għalhekk naħseb li l-problema li hemm bħalissa hija għax m'hemmx soluzzjoni teknika, imma rridu niġu, jekk ikun hemm, għas-soluzzjoni politika.

Fil-verità, l-issue kollha mhijiex dwar fruntiera.

Il-fruntiera hija l-biċċa ta' quddiem li naraw aħna.

Il-kwestjoni fundamentali għar-Renju Unit hija l-integrità tal-pajjiż.

Ir-Renju Unit qed jgħid u qed jagħmel il-punt - u naħseb li huwa punt b'saħħtu avolja min-naħa l-oħra l-Unjoni Ewropea għandha punt b'saħħtu daqsu - li jekk nagħmlu fruntiera bejn l-Irlanda ta' Fuq u l-kumplament tal-Irlanda se jinqalgħu problemi kbar, inkluż problemi biex jiċċaqalqu n-nies.

Irridu niftakru li l-Irlandiżi kollha, kemm ta' fuq kif ukoll t'isfel, bit-trattat magħruf bħala Good Friday Agreement, huma intitolati għaċ-ċittadinanza tar-Repubblika Irlandiża, jiġifieri ċ-ċittadinanza tal-Unjoni Ewropea.

Minħabba f'hekk jista' jkollna sitwazzjoni ta' ċittadini tal-Unjoni Ewropea li qegħdin f'żewġ pajjiżi maqsumin bi fruntiera fejn ikun hemm problema għall-moviment tal-persuni u għall-moviment tal-prodotti.

Hemm sitwazzjoni fejn dawn il-crossings, kif għedt fl-istqarrija tiegħi - xi ħaġa li ftit minna napprezzaw sakemm jien l-ewwel wieħed ingħatajt preżentazzjoni – mhumiex sempliċi kwestjoni ta' linja li taqsam il-pajjiż min-naħa għal oħra, imma intrikatezza ta' toroq li minħabba raġunijiet storiċi huwa diffiċli ħafna biex tiġi manned.

L-argument l-ieħor li jagħmlu ż-żewġ naħat, kemm l-Irlandiżi kif ukoll l-Ingliżi, huwa li l-mument li twaqqaf fruntiera solida bejn iż-żewġ naħat hemm il-biża' reali li dawn il-postijiet ikunu mira ta' attakki terroristiċi kif ukoll vjolenza.

Jekk wieħed isegwi l-midja Irlandiża dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm artikli sħaħ ta' nies imbeżżgħin li dan kollu se jerġa' jixgħel konflitt li kien kważi tneħħa għal kollox mill-Ewropa.

Hawn min jgħidlek: Għaliex ma nagħlqux għajnejna u din il-fruntiera tibqa' ma tkunx hemmhekk?

Ir-regoli li se jkollu r-Renju Unit se jkunu differenti, jew ikollhom id-dritt li jkunu differenti, għar-regoli tal-Unjoni Ewropea.

Pereżempju ħafna drabi tissemma l-kwestjoni tal-chlorinated chicken!

Din tissemma kważi b'ċajta, imma jekk il-prodotti agrikoli fir-Renju Unit ikunu sottomessi għal standards differenti - mhux qed ngħid aħjar jew agħar, imma differenti - minn dawk tal-kumplament tal-Unjoni Ewropea u ma jkun hemm l-ebda tip ta' kontroll fuq il-fruntiera, din twassal għal sitwazzjoni fejn produtturi Maltin li jimxu mar-regoli tal-Unjoni Ewropea jkunu ffaċċjati minn kompetizzjoni mhux ta' level playing field minħabba prodotti li jidħlu fl-Unjoni Ewropea mir-Renju Unit mingħajr ma jkun hemm checks fil-fruntiera.

Hemm każijiet ta' frictionless borders li qed jissemmew f'postijiet oħra, imma sal-lum dik is-soluzzjoni għadha ma ġietx ippreżentata u allura s-soluzzjoni, if it has to fly, tista' tkun biss waħda teknika.

Imbagħad hemm il-kwestjoni tal-backstop.

Tfisser li jekk ma taqbel xejn, għandek soluzzjoni jekk ma jkunx hemm qbil.

Fuq dan il-backstop kien hemm qbil diġà bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea allavolja r-Renju Unit, minħabba konsiderazzjonijiet politiċi ovvji f'Londra, ma tantx huma entużjasti għal dan it-tip ta' ftehim, għax jgħid li l-fruntiera ma tkunx bejn in-naħa ta' fuq tal-Irlanda u r-Repubblika Irlandiża imma l-fruntiera tkun fil-baħar, u jgħid li n-naħa ta' fuq tal-Irlanda tibqa' fis-suq komuni u l-fruntiera tkun fil-baħar.

Dak huwa l-wording - allavolja hemm nuqqas ta' interpetazzjoni komuni bejn iż-żewġ naħat - li kien hemm qbil dwaru f'Diċembru li għadda u li fuqu n-naħa Ingliża għandha problemi serji għax ifisser li hemmhekk tidħol l-integrità tal-pajjiż.

Hemmhekk għandek il-Gvern Ingliż li għandu maġġoranza ta' tliet siġġijiet, jekk m'iniex sejjer żball, li jiddependi fuq l-appoġġ tal-Unionists tal-Irlanda ta' Fuq li qed jgħidu li ma jistgħu qatt jaċċettaw sitwazzjoni fejn in-naħa ta' fuq tal-Irlanda li huma jirrappreżentaw tkun maqtugħa mir-Renju Unit u tkun magħquda mal-kumplament tal-Irlanda.

Imbagħad, f'din is-sitwazzjoni qam ukoll il-Gvern Skoċċiż li qal li jekk kemm-il darba jkun hemm dak il-ftehim mal-Irlanda ta' Fuq huma wkoll iridu jkunu inklużi fis-suq komuni.

Hemmhekk għandek problema tal-integrità tal-pajjiż għax tara sitwazzjoni fejn il-pajjiż jissogra li jinqasam f'biċċiet meta hija realtà storika komplikata fejn inxtered id-demm u fejn hemm sitwazzjonijiet storiċi twal.

Jiena m'iniex wieħed minn dawk li noqgħod ngħid li l-Ingliżi għandhom iċedu jew l-Ewropa għandha ċċedi.

L-Unjoni Ewropea għandha argument politiku sod ħafna li naqbel miegħu, imma nifhem ukoll in-naħa Ingliża.

Fil-fehma tiegħi l-unika soluzzjoni vijabbli f'dan kollu hi pending is-sitwazzjoni ta' realpolitik, li wieħed - u trid tara kemm tkun sostenibbli min-naħa Ingliża – jgħid li jipposponi, u l-posponiment ikun posponiment temporanju li kważi jsir permanenti, imma hemm kapital politiku kbir li wieħed irid jespandi fuqu f'xi ħaġa bħal din.

L-unika soluzzjoni trid tkun waħda teknika, li ssib soluzzjoni għal din il-kwestjoni tal-fruntiera b'mod tekniku.

Sal-lum, dik it-tama miż-żewġ naħat b'mod ġenwin għadha ma rrealizzatx ruħha.

Xtaqt nagħti dik l-overview biex inkunu nafu fuq xiex qegħdin nitkellmu.

Fuq il-punti speċifiċi li ssemmew mill-Onor.

Membri, m'iniex se neħodhom f'ordni imma bil-mod kif niżżilthom.

Aħna għandna t-task force dwar Brexit li qiegħda taħdem b'mod partikolari biex naraw l-opportunitajiet li jinġiebu lejn pajjiżna.

Fuq talba tal-Kap tal-Oppożizzjoni, il-Gvern qabel li jkun hemm persuna min-naħa tal-Oppożizzjoni li tkun innominata fuq dan il-Brexit Committee.

Informat li l-persuna qiegħda tattendi b'mod regolari għal dawn il-laqgħat u huwa informat dwar l-istrateġija min-naħa tal-Gvern f'dan ir-rigward.

Ilbieraħ fil-Baġit, bħala parti mix-xogħol ta' dan il-Brexit Committee, il-Ministru għall-Finanzi ħabbar li lil dawk il-kumpaniji li s-suq ewlieni tagħhom huwa r-Renju Unit u allura jistgħu jiffaċċjaw ċerti problemi ta' addattazzjoni, aħna se nagħtuhom strument finanzjarju li jgħinhom biex ikunu jistgħu jadattaw.

Il-Ministru Cardona jista' jikkonfermali li għamilna whittling down ta' dawn il-kumpaniji, nafu min huma u diġà qegħdin f'diskussjonijiet magħhom.

Naħseb li ma nistgħux inkunu fatalistiċi.

Filwaqt li rridu nlestu ruħna għall-agħar ipotesi, naħseb fadal iż-żmien li jista' jkun hemm ftehim li jkun sensibbli.

Jekk ma jkunx hemm ftehim li jkun sensibbli jista' jkun hemm posponiment sakemm jinstab dak il-ftehim li jkun wieħed sensibbli.

Kien hemm mistoqsija speċifika ħafna dwar id-Dwana.

Nista' ngħid li d-Dwana hija fost l-aktar dipartimenti mħejjija għall-eventwalità tal-Brexit kemm f'dak li għandu x'jaqsam man-naħa tal-airport kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam mal-merkanzija tal-baħar.

Ġiet beefed up ħafna t-taqsima f'dan il-qasam, huma preparatissimi anke fis-sitwazzjoni ta' no deal scenario biex mill-għada stess ikunu jafu x'se jkunu qegħdin jagħmlu.

Sur President, illum il-Ministru Dalli se tagħti preżentazzjoni lill-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej dwar din il-kwestjoni u se tgħaddi għall-mistoqsija tal-Onor.

Farrugia kif ukoll spjegazzjoni ta' wħud mil-findings ewlenin fir-rigward tal-Brexit u tal-preparazzjonijiet ewlenin li qegħdin isiru min-naħa tal-Gvern Malti.

Fuq il-kwestjoni tal-istudenti u ċittadini, din hija waħda mill-punti fejn jien l-inqas li jien inkwetat għas-sempliċi raġuni li m'hemm rieda ħażina minn ħadd li b'xi mod jew ieħor, anke fl-agħar ipotesi, li n-nies jitkeċċew mill-pajjiż.

Nista' ngħid li dan kien punt li qajjimt u li tkellimna dwaru fl-aħħar laqgħa li kelli mal-Prim Ministru Theresa May f'Londra ftit tal-ġimgħat ilu.

Aħna, barra li aħna membri tal-Unjoni Ewroepa, aħna membri wkoll tal-Commonwealth.

Ir-relazzjoni tagħna mar-Renju Unit hija waħda speċjali.

Iċ-ċittadini ta' pajjiżna flimkien ma' dawk ta' Ċipru kienu l-uniċi ċittadini Ewropej li setgħu jivvotaw fir-referendum dwar il-Brexit għax huma ċittadini tal-Commonwealth.

Forsi din hija xi ħaġa li ftit jafu jew ftit japprezzaw.

Hemm l-understanding bejn iż-żewġ naħat li fl-ebda ħin u fl-ebda mument iċ-ċittadini tagħna li jgħixu fil-pajjiżi rispettivi ma jkunu qegħdin b'xi mod jgħaddu minn ċirkostanzi li ma jkunux pjaċevoli.

Tant hu hekk – u l-Ministru tista' tikkonferma – li ftit tal-ġimgħat ilu l-Unjoni Ewropea bħala pajjiż qbilna li kull pajjiż jitħalla fil-libertà li jirreġistra lil ċittadini Ingliżi li jgħixu, f'dan il-każ, f'Malta.

L-Unjoni Ewropea qaltilna: Dan f'idejkom biex taraw jekk tridux tagħmlulhom ċensiment, tirreġistrawhom jew tħalluhiex miftuħa.

Fil-verità qabel ħadna d-deċiżjoni tagħna - u konna miftuħin ħafna fuq iż-żewġ naħat - għamilna konsultazzjoni mal-Gvern Ingliż u kien wara l-konsultazzjoni mal-Gvern Ingliż li wasalna għall-konklużjoni biex nagħtu ċertezza legali liċ-ċittadini Ingliżi li jinsabu hawn Malta billi nitolbu li jkun hemm reġistrazzjoni tal-istess ċittadini mhux b'mod antagonista lejn il-Gvern Ingliż, anzi b'kollaborazzjoni u bi qbil, kważi b'imbuttatura mill-Gvern Ingliż biex nagħmlu hekk.

Dan biex inneħħi din l-imagery li b'xi mod jew ieħor Brexit se toħloq xi sitwazzjoni għan-naħa tal-Gvern Malti u għan-naħa tal-Maltin f'dan ir-rigward.

Nista' nara li l-attitudni mill-Gvern Ingliż hija conducive ħafna li nibqgħu sejrin b'mod tajjeb.

Rigward x'jiġri wara, l-ewwel nett jiddependi ferm fuq it-tip ta' ftehim li jkun hemm, jekk ikun hemm ftehim, anke f'dan l-interim period.

Jekk fl-interim period ir-Renju Unit mhux se jitħalla jagħmel l-ebda ftehim ieħor allura kwalunkwe ftehim li nkunu nistgħu nagħmlu aħna jiġi pospost b'numru ta' snin.

Dan għaliex ir-Renju Unit ma jkollu l-ebda dritt jidħol fi ftehim internazzjonali sakemm ikun parti minn dan il-proċess interim li jkun hemm qbil dwaru.

Kemm-il darba dan il-proċess interim jintemm, li nista' ngħid hu li kemm min-naħa Ingliża uffiċjalment kif ukoll min-naħa Maltija wkoll uffiċjalment hemm ir-rieda li mhux biss ikollna l-ftehimiet li kellna qabel u li nerġgħu nirriattivawhom – fuq din tkellimt anke mal-Ministru tal-Affarijiet Barranin li qegħdin fuq l-istess wavelength – imma li jkollna ftehim iktar komprensiv mar-Renju Unit li jvarja bħala framework agreement fuq diversi oqsma.

Biss, dan ma bdejniex nitkellmu dwaru sakemm ikun hemm il-ftehim finali jew nuqqas tiegħu dwar Brexit b'mod ta' korrettezza ma' sħabna Ewropej, għax kulħadd qabel li jkun hemm negozjatur wieħed u ma jkunx hemm diskussjonijiet bilaterali sakemm jingħalqu d-diskussjonijiet.

Fuq it-tielet punt – u dan huwa a default position – il-mistoqsija tal-Onor.

Schiavone ngħid li saru diskussjonijiet u qajjimtha uffiċjalment mal-Gvern Ingliż u għandi l-assigurazzjonijiet tal-Gvern Ingliż, li even in the worst case scenario default position, il-ftehim li għandna llum il-ġurnata dwar il-qasam tas-saħħa jibqa' jgħodd.

Dik hija xi ħaġa li nista' nserraħ moħħ kulħadd dwarha.

Nindirizza issa punti oħra fil-qosor ħafna dwar l-immigrazzjoni.

Rigward il-punt li semma l-Onor.

Mifsud Bonnici, il-wording dwar l-Afrika – u dwar dan għandu esperjenza l-Onor.

Mifsud Bonnici – huwa magħmul b'mod mirqum ħafna, u prosit li mmarkajtu għas-sempliċi raġuni li l-messaġġ li jridu jwasslu hemmhekk il-mexxejja Ewropej hu li jifhmu l-punt min-naħa tal-mexxejja Afrikani li: Isma', taħsbux li lilna tistgħu titkellmu magħna biss dwar l-immigrazzjoni u daqshekk.

Lilna tridu tinkluduna bħala partners b'mod wiesa'.

Ma tistgħux tiġu fuqna biex tkellmuna u kull darba li tkellmuna tistaqsuna fejn se nagħmlu ċ-ċentri dwar l-immigrazzjoni.

Aħna rridu li jkollna a meaningful partnership fuq ħafna affarijiet oħra.

Fuq ħafna affarijiet oħra nsemmi eżempju tipiku ħafna li forsi ma tantx jaffettwa lil Malta imma jaffettwa ħafna pajjiżi kbar Ewropej u pajjiżi kbar Afrikani, li huwa l-ftehim li għandu x'jaqsam mal-prodotti agrikoli.

Meta titkellem, fost l-aktar affarijiet kontroversjali li jkunu vvotati f'istituzzjonijiet Ewropej tkun kemm hi l-kwota tat-tali pajjiż biex jimporta żejt taż-żebbuġa jew kemm hi l-kwota tat-tali pajjiż biex jimporta laħam minn dak il-pajjiż li, fl-aħħar mill-aħħar, jgħidulek jekk tridu nitkellmu fuq ħaġa, nitkellmu fuq kollox.

Naħseb is-sinjal li qed jagħti hemmhekk dak il-wording huwa li l-approach li qed tifhem l-Unjoni Ewropea jrid ikun wieħed ħafna iktar wiesa'.

Dwar il-punt li semma l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, kien miegħi l-Ġappun u stajna naraw flimkien is-saħħa li hemm ta' relazzjonijiet bejn iż-żewġ naħat u l-possibbiltajiet kbar li hemm.

Il-Ġappun huwa wieħed mill-pajjiżi fejn qegħdin nikkonsidraw b'serjetà li fiż-żmien li ġej niftħu ambaxxata.

Naħseb mhu qed niżvela l-ebda sigriet li ngħid li qiegħed fuq ix-shortlist ta' waħda mill-ewwel ambaxxati li issa niftħu wara l-Ghana.

Hemm pajjiżi oħra li nistgħu nikkonsidraw u qegħdin nikkonsidraw, kemm fl-Asja kif ukoll fl-Amerika Ċentrali, għax aħna l-iktar post fejn m'aħniex irrappreżentati fid-dinja huwa fl-Amerka Ċentrali, għax l-uniku post li għandna f'dak il-kontinent huwa r-rappreżentanzi tagħna fil-Ġnus Magħquda u f'Washington u xejn aktar minn hekk, imma dan huwa post li qiegħed fuq ix-shortlist tagħna.

Bi żvista qed ninduna li fl-istqarrija tħalla xi ħaġa barra u allura xtaqt nagħmel punt biex ma nkunx qed niżvija l-Kamra.

Waqt dawn it-tlett ijiem kellna wkoll summit tal-Eurozone.

Għal dan is-Summit attenda l-Gvernatur tal-Bank Ċentrali Ewropew Mario Draghi flimkien mal-Kap tal-Eurogroup Mário Centeno li taw overview tas-sitwazzjoni.

Ma kienx hemm diskussjonijiet li kienu over and above dan kollu, imma kienet iktar dwar punti ta' informazzjoni u li issa se nerġgħu niltaqgħu fix-xhur li ġejjin dwarhom.

Grazzi.

Bil-permess tiegħek, nixtieq li tkompli l-Ministru Helena Dalli.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, ovvjament kulħadd jixtieq li jkun hemm it-tluq ordnat tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea u dan it-tluq ordnat ifisser il-qbil dwar l-arranġament tat-tluq, dak li ngħidulu l-withdrawal agreement, li jkun jinkludi fih ukoll il-perjodu tranżitorju.

Dan ikun ukoll id-dikjarazzjoni politika dwar ir-relazzjoni futura bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Sar ħafna xogħol u sar ħafna progress f'din id-direzzjoni u hemm qbil fuq tlieta mis-sitt partijiet tal-arranġamenti tat-tluq, jiġifieri l-parti fuq drittijiet taċ-ċittadini li kienet l-ewwel ħaġa li bdejna niddiskutu, il-parti dwar l-arranġamenti tranżitorji u l-parti dwar is-saldu finanzjarju.

Hemm imbagħad qbil fil-prinċipju fuq it-tliet partijiet l-oħra, il-parti dwar il-proviżjonijiet ġenerali, il-parti dwar il-proviżjonijiet dwar separazzjoni u l-parti dwar l-arranġamenti istituzzjonali.

Dan ifisser li 95% tal-arranġament tat-tluq huwa maqbul u jifdal issa l-aħħar kwestjoni li trid tiġi riżolta, jiġifieri l-kwestjoni tal-fruntiera tal-Irlanda.

Irrid insemmi wkoll li f'dawn id-diskussjonijiet dejjem jingħad li nothing is agreed until everything is agreed.

Jiġifieri kollox irid ikun maqbul.

Irid ikun hemm mija fil-mija u mhux 90%.

Il-mistoqsijiet bażikament kienu fuq il-kwestjoni taċ-ċittadini.

Din il-parti tad-drittijiet taċ-ċittadini, kif għedt, hija l-ewwel parti li bdejna niddiskutu u li fiha d-dettalji dwar il-protezzjoni li se tingħata liċ-ċittadini u li se jkunu eżerċitaw id-drittijiet stabbiliti fit-trattati tal-Unjoni Ewropea u mxew bejn iż-żewġ naħat, jiġiferi ċ-ċittadini tar-Renju Unit li qegħdin fl-Unjoni u viċiversa, kif għadu kif spjega l-Prim Ministru.

Dan il-qbil jinkludi drittijiet ta' dawn iċ-ċittadini f'dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa, sigurtà soċjali u riunifikazzjoni tal-familja, fost l-oħrajn.

Dwar din il-parti partikolari diġà saru d-diskussjonijiet fuq livell Ewropew dwar l-implimentazzjoni.

Ovvjament il-Gvern Malti ipparteċipa f'dawn id-diskussjonijiet u aħna preparati biex nimplimentaw il-provvedimenti ta' din il-parti.

Rigward id-drittijiet taċ-ċittadini, il-Gvern qed jipprepara biex jimplimenta l-provvedimenti tad-draft withdrawl agreement li jinkludi li naraw li l-istrutturi interni kollha fl-Identity Malta huma f'posthom sabiex niffaċilitaw l-aċċess taċ-ċittadini għad-drittijiet relevanti tagħhom.

Bħala kampanji pubbliċitarji għaċ-ċittadini tar-Renju Unit li qegħdin Malta, dawn se jkunu varati meta jkun hemm iċ-ċarezza dwar jekk hux se jkun hemm ftehim jew le għax il-messaġġ irid ikun imfassal skont is-sitwazzjoni xi tkun.

Fir-rigward tal-outreach għaċ-ċittadini Maltin li joqogħdu fir-Renju Unit, il-High Commission tagħna f'Londra qed tagħmel komunikazzjoni mal-missjonijiet l-oħra f'Londra, mad-delegazzjoni f'Londra u mal-Home Office sabiex ikun żviluppat is-settled status registration scheme li ssemmiet diġà.

Se jkun hemm publicity u media campaign li tibqa' għaddejja biex ninformaw aktar liċ-ċittadini Maltin li joqogħdu r-Renju Unit rigward id-dokumentazzjoni li jkollhom bżonn għas-settled status.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

INFORMAZZJONI LILL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ninforma lill-Kamra li b'referenza għall-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 u l-iskeda għas-seduti tal-Baġit li kien hemm qbil dwarha f'din il-Kamra, liema mozzjoni kienet tipprovdi li jista' jkun hemm xi tibdil bil-qbil tal-Kamra, se jkun hemm it-tibdil segwenti.

Il-ġurnata mħollija għad-diskussjoni tar-riżoluzzjonijiet tal-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma se ssir il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018 bejn is-2.00 p.m. u l-5.00 p.m. Għaldaqstant is-seduta li kellha ssir dakinhar filgħaxija, li kienet is-seduta tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ se tkun qed tibda fis-6.00 p.m. minflok fl-4.00 p.m. Fid-dawl ta' dan, peress li t-Tlieta, 6 ta' Novembru, mhux se jkun hemm seduta waranofsinhar, is-seduta mħollija għad-diskussjoni tar-riżoluzzjonijiet tal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali għandha tibda fl-4.00 p.m. u tispiċċa fis-7.30 p.m.

L-ISPEAKER: Hawn qbil dwar dawn l-emendi?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR

IL-ĦARSIEN SOĊJALI

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att tal-2018 li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI DWAR IL-LIĠIJIET

TAL-PULIZIJA

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija ill-Ministru.

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, Kap. 521".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

JOSÉ HERRERA: Sur President, ir-realtajiet li qegħdin ngħixu fihom illum kemm fuq livell globali kif ukoll fuq dak nazzjonali jġegħluna nirriflettu aktar fuq l-importanza tal-iżvilupp sostenibbli.

Irridu nitkellmu u naġixxu f'kontest ħolistiku li jinkludi fih l-oqsma wiesgħin, kemm dawk ekonomiċi, soċjali u ambjentali.

Irridu nirriflettu fuq l-importanza li b'mod aktar kordinat ninvolvu firxa wiesgħa ta' msieħba soċjali f'din id-diskussjoni.

Mill-aspett globali qegħdin naraw żbilanċ fl-aspetti ekonomiċi, soċjali u ambjentali bejn kontinent u ieħor, bejn pajjiż u ieħor, u saħansitra bejn bliet fl-istess pajjiż.

F'dinja li suppost kulma jmur qiegħda ssir aktar globalizzata mingħajr fruntieri minħabba żviluppi teknoloġiċi u dawk marbuta mal-konnettività, qegħdin naraw familji u individwi li jħallu art twelidhom biex b'sagrifiċċji kbar jaspiraw li jsibu ħajja aħjar f'territorji differenti 'l bogħod minn arthom.

Meta wieħed iħares lejn it-tkabbir ekonomiku ta' ċerti ekonomiji u industriji wieħed jistaqsi kemm dan qed isir b'mod sostenibbli meta fadal miljuni kbar ta' nies ifittxu dak li hu elementari, bħal aċċess għall-ilma u ikel kif ukoll saqaf fuq rashom.

Huwa b'mod kollettiv u f'kontest globali li din is-sitwazzjoni trid tiġi indirizzata.

Huwa fatt li pajjiżna għaddej b'rata pożittiva ta' tisħiħ u tkabbir bi spirtu kollu ekonomiku, soċjali u ambjentali bla preċedent.

Huwa permezz tal-isforz kollettiv u tal-viżjoni politika tal-Gvern u b'fiduċja tal-investituri f'pajjiżna u dedikazzjoni tal-ħaddiema li qegħdin nagħmlu suċċess f'kull aspett f'pajjiżna.

Il-qagħda ekonomika, soċjali u ambjentali taffettwa b'mod dirett il-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Iva, il-Gvern jifhem u jagħraf li dan is-suċċess qed joħloq sfidi li rridu nindirizzawhom, sfidi li rridu nieħdu deċiżjonijiet b'sens u f'qafas sostenibbli.

Punt importanti li dan il-Gvern qed jagħraf huwa li d-diskussjoni dwar l-iżvilupp sostenibbli trid issir ma' firxa aktar wiesgħa ta' msieħba soċjali.

Permezz ta' djalogu miftuħ u mifrux, is-suċċess li qed igawdi minnu llum pajjiżna jista' jibqa' jiġi sostut għas-snin li ġejjin u għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Huwa proprju dak l-għan ewlieni ta' dawn l-emendi li qegħdin nippreżentaw illum.

L-emendi mressqa għall-konsiderazzjoni ta' din il-Kamra huma intiżi sabiex ikattru aktar il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili kif ukoll tal-partijiet prinċipali fis-setturi kollha.

Kif stqarrejt, is-suċċess f'dak li huwa żvilupp sostenibbli jiddependi mill-kontribut kollettiv li dawn il-partijiet iridu joffru b'mod kordinat.

Bħalissa, ix-xogħol tal-Ministeru huwa ffokat fil-viżjoni 2050 għal żvilupp sostenibbli.

Dan se jkun il-preambolu għat-tfassil tal-istrateġija tal-iżvilupp sostenibbli.

Din il-viżjoni qed tiġi diskussa mal-imsieħba soċjali u atturi relevanti biex tiġi rfinuta b'tali mod li lkoll kemm aħna naqblu dwar id-direzzjoni li se nimxu biha f'dan il-qasam.

Qegħdin nitkellmu mal-Ministeri u l-entitajiet tagħhom, mal-imsieħba soċjali kif ukoll mal-organizzazzjonijiet mhux governattivi sabiex nassiguraw viżjoni u strateġija inklużiva.

L-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli tal-2012 jobbliga lill-entitajiet kollha tal-Gvern biex iħaddmu l-prinċipji ta' żvilupp sostenibbli fit-tfassil tal-politika, regolamentazzjoni, jew operat skont x'ikun il-mandat ta' dik l-entità.

Żvilupp sostenibbli jassigura li l-pass tal-iżvilupp preżenti jinżamm stabbli u jitkattar mingħajr ma joħnoq l-opportunitajiet għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Il-kelma "żvilupp" ma tfissirx biss żvilupp fiżiku imma kull forma ta' żvilupp, kemm jekk huwa ta' natura ekonomika, soċjali jew ambjentali.

L-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli jipprovdi għal numru ta' strutturi immirati biex ikattru s-sostenibbilità f'kontest aktar wiesa' u minn aspett aktar ħolistiku.

Meta qed nitkelmu fuq żvilupp sostenibbli nkunu qegħdin infissru firxa wiesgħa ta' oqsma.

Irridu nħarsu lejn din ir-realtà b'mod aktar orizzontali għax nemmnu li rridu l-involviment u l-kontribut ta' diversi msieħba soċjali sabiex jintlaħqu l-miri ewlenin li jinkludu primarjament 17-il mira identifikati min-Nazzjonijiet Magħquda u maqbula f'Settembru tal-2015 bħala parti mill-Aġenda 2030.

L-Att li għandna quddiemna jistabbilixxi żewġ organi, l-gwardjan tal-ġenerazzjonijiet futuri u n-network għall-iżvilupp sostenibbli.

Dawn l-emendi qegħdin jibdlu s-subartiklu (2) tal-artiklu 2 tal-Att prinċipali fejn qed jingħad:

"Fil-kontest tas-settur privat u soċjetà ċivili l-għan ta' dan l-Att hu li jqanqal kuxjenza dwar il-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli u li jżid il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili kif ukoll tal-atturi soċjali fl-integrazzjoni tal-iżvilupp sostenibbli.".

Ir-rwol tal-gwardjan tal-ġenerazzjonijiet futuri huma wiesa' ħafna imma huwa delineat bi klawsola 8 (3).

Il-mandat huwa l-promozzjoni tal-iżvilupp sostenibbli fl-operat tal-amministrazzjoni pubblika kif ukoll mas-soċjetà ċivili.

Wieħed mir-rwoli ewlenin tiegħu huwa li jipprovdi analiżi u rakkmandazzjonijiet indipendenti lill-membri tal-Parlament.

Barra minn hekk, għandu l-possibbiltà li jippromwovi konċetti ta' żvilupp sostenibbli fis-settur privat billi jinkoraġġixxi l-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet mhux governattivi biex javvanzaw il-kawża tal-iżvilupp sostenibbli.

Bis-saħħa ta' dawn l-emendi aħna se nkunu qegħdin insaħħu l-gwardjan tal-ġenerazzjonijiet futuri fuq żewġ binarji.

L-ewwel billi se nżidu persuna esperta fil-qasam ambjentali u, it-tieni, se nwessgħu l-provvediment eżistenti li wieħed irid ikollu għarfien tas-settur mhux governattiv fil-qasam ambjentali, biex tinkludi persuna li ħadmet ma' jew li għandha esperjenza tas-settur mhux governattiv.

Il-liġi qabel kienet tipprovdi li waħda mill-persuni riedet tkun membru ta' għaqda mhux governattiva li tkun ambjentali, jiġifieri ENGO.

Qed ngħidu li jrid ikollna rappreżentant mill-aspett ambjentali, mill-NGOs ambjentali.

Jiena diġà spjegajt li żvilupp sostenibbli mhuwiex biss l-ambjent.

Ħafna nies jaħsbu li meta titkellem fuq żvilupp sostenibbli qed tippernja ruħek biss fuq konċetti ambjentali, imma dan mhuwiex il-każ.

L-aspett ambjentali huwa forsi l-aktar aspett importanti, u għalhekk hemm l-ENGOs.

Huwa għalhekk li l-maġġoranza tal-pajjiżi jużaw bħala l-focal point il-ministeru responsabbli mill-ambjent, u għalhekk 17-il mira tan-Nazzjonijiet Magħquda jiġu diskussi fil-Kunsill tal-Ambjent fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Però meta wieħed jaqra s-17-il mira jara li l-miri mhumiex biss ambjentali.

Meta kkreajna l-gwardjan tal-ġenerazzjonijiet futuri għedna li wieħed mir-rappreżentanti jrid ikun ta' għaqda ambjentali.

Dik se nħalluha, jiġifieri se jkollna wieħed jirrappreżenta l-għaqdiet ambjentali, imma dehrilna li għandu jkollna xi ħadd li jirrappreżenta NGOs oħra li mhux neċessarjament huma ambjentali.

Dan għax kif diġà spjegajt, meta titkellem fuq żvilupp sostenibbli m'intix qed titkellem biss fuq l-ambjent imma għandek aspett ferm aktar wiesa'.

Mela qegħdin naffermaw il-bżonn li jkun hemm aktar rappreżentanza u aktar djalogu mifrux fost l-imsieħba soċjali kollha.

F'dan il-kontest qed jiġi emendat ukoll l-artiklu 8 tal-Att prinċipali biex nirriflettu l-ħsieb tal-iżvilupp sostenibbli ekwu bejn it-tliet pilastri ewlenin, li huma l-aspetti ekonomiċi, soċjali u ambjentali filwaqt li nassiguraw il-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali.

Għal dan il-għan qed isiru żewġ bidliet fejn qegħdin indaħħlu b'mod speċifiku l-bżonn li jkun hemm rappreżentanza kemm mill-aspett soċjali kif ukoll mill-aspett ambjentali.

B'hekk, il-kumitat maħtur tal-gwardjan tal-ġenerazjzonijiet futuri se jkun kompost minn president, rappreżentant b'għarfien u esperjenza mill-għaqdiet volontarji, rappreżentant mill-aspett ekonomiku, rappreżentant b'għarfien u esperjenza tal-qasam soċjali kif ukoll rappreżentant b'għarfien u esperjenza f'materji ambjentali.

Wieħed jista' jaħseb li din hi xi emenda kożmetika, però mhijiex.

Din hija emenda li ġiet irrakkomandata lili mill-gwardjani tal-ġenerazzjonijiet futuri fejn qaluli li qed iħossu ruħhom mhux rappreżentati f'dawn il-pilastri kollha u allura qegħdin inżidu l-kompożizzjoni ta' din l-awtorità.

Apparti minn hekk, sabiex inkomplu nintroduċu l-involviment ta' aktar imsieħba soċjali u nagħtu lok għal aktar diskussjonijiet iffokati, f'dawn l-emendi qegħdin nagħtu mandat lis-sustainable development network li joħloq sottokumitati bil-għan li jippromwovu aktar id-dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali.

Ta' min jgħid – din hija xi ħaġa li ta' min jiftaħar biha - li pajjiżna huwa wieħed mill-ftit pajjiżi fi ħdan l-Unjoni Ewropea - u naħseb konna l-ewwel pajjiż fl-Unjoni Ewropea - li abbozzajna liġi dwar żvilupp sostenibbli.

Ftit hemm pajjiżi li għandhom liġi simili.

Infakkar ukoll li kienet f'waħda mil-laqgħat fin-Nazzjonijiet Magħquda li l-eks ministru għall-affarijiet barranin Malti Guido de Marco kien semma li kien wasal iż-żmien u huwa importanti li l-pajjiżi jibdew ikollhom awtorità - hu stess sejħilha guardian - biex nipproteġu d-dinja għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Wara numru ta' snin, il-Parlament Malti kien illeġiżla u kkrea l-gwardjan, u bħal kull ħaġa ġdida jkollok it-teething troubles.

Aħna umani, nitgħallmu bl-esperjenzi tagħna, il-liġijiet huma ħaġa ħajja, jinbidlu, u tagħmel fine tuning sakemm tasal fejn trid.

Il-gwardjan tal-lum huwa t-tieni esperiment li qed nagħmlu.

L-ewwel wieħed, li kien ġie fformat kien xi ħames snin ilu, kien dam ftit xhur.

He was overwhelmed bl-isfida u rriżenja, però meta ħadt over il-Ministeru għall-Ambjent kont determinat li naħtar l-uffiċċju tal-gwardjan, kien għadu mhux riappuntat, u deherli li kelli nerġa' nirriappunta din l-entità li llum hija mmexxija minn Maurice Mizzi.

Għażilt lil Maurice Mizzi għax deherli li jrid ikollok lil xi ħadd li jħobb l-ambjent u li għandu green fingers, però ridt ikolli xi ħadd li għandu aspetti u aspirazzjonijiet soċjali u ġej ukoll mill-kamp tal-ekonomija u tal-industrija.

Fil-fatt, Maurice Mizzi għandu fondazzjoni li qed timmilita kontra l-faqar fin-naħa tas-south, jiġifieri għandu l-aspettattivi u aspirazzjonijiet f'dan ir-rigward.

Tant hu hekk li lanqas paga ma jieħu.

Kien talabni biex ninforma liċ-Ċivil biex il-paga tiegħu minflok ma jeħodha hu, tmur dirett f'din il-fondazzjoni, jiġifieri m'għandux interess finanzjarju.

Il-membri l-oħra huma l-eks ambaxxatur tar-Renju Unit u għandna nies oħra esperti.

Sur President, din hija sfida kbira għax meta titkellem fuq żvilupp sostenibbli qed titkellem fuq politika orizzontali.

Dan mhux bħal meta tkun ministru, għandek id-dipartiment tiegħek u tagħti d-direzzjoni u tmexxi, imma trid bilfors tikkordina fuq ħafna dimensjonijiet.

L-isfida ta' din l-awtorità hija waħda kbira, però mexjin.

Jidher li għandhom ċertu entużjażmu u jidher li mexjin 'il quddiem.

Imbagħad, fl-istess liġi għandek dik li ngħidulha s-sustainable development network.

Din għad hemm teething troubles fiha.

Nitkellem ċar u tond, għandek din il-liġi, għandek il-gwardjan, imbagħad wara l-gwardjan għandek din in-network.

Suppost għandek network u s-Segretarji Permanenti ta' kull dekasteru li jirrappreżentaw id-dekasteri rispettivi tagħhom, jirrapportaw lin-network li hija mmexxija mill-Ministeru tiegħi.

Hawn dehrilna li kellha bżonn ftit fine tuning.

Ili ngħid li din in-network nixtieq nistradaha u bil-mod il-mod se jirnexxili nistradaha.

Din ilha teżisti snin imma bdiet tiffunzjona f'din il-leġiżlatura.

Bil-mod il-mod, imma bdiet tiffunzjona.

It-teething trouble li sibt fiha huwa l-kordinament li hemm.

Pereżempju, trid timmoniterja.

Jekk noħorġu liġi fuq green procurement, li fil-fatt se nniedi waħda fil-ġimgħat u xhur li ġejjin, ovvjament din in-network trid tidħol fih biex tikkomunika mal-Ministeri l-oħra biex ikun hemm ċertu qbil u ċerta konsultazzjoni biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Dawn qaluli li għandhom ħtieġa ta' emenda fis-sens li għandhom bżonn sottokumitati.

Ma jistax ikun li kull darba jiltaqgħu xi 18 jew 20 ruħ għax ma tasalx.

Niftakar li kelli l-istess problema meta fid-dekasteru l-ieħor ġejt biex inħejji l-integrated maritime policy u inniedi l-Malta Marittima.

Meta ħadt over dak id-dekasteru niftakar l-ewwel laqgħa li kelli tal-integrated maritime policy kienet xi laqgħa ma' 28 ruħ.

Lanqas stajt inlaqqagħhom fil-Ministeru tiegħi għax ma kellix spazju u laqqajthom fi club fil-Belt, sala kbira, però ma stajtx nasal.

Meta jkollok numru kbir ta' nies u tlaqqa' lil kulħadd, tispiċċa teħel u ma tkunx tista' tasal għal deċiżjoni waħda.

Kien ipproponieha Dr Joe Borg meta kien Kummissarju responsabbli għall-marittimu u kien qal li kull pajjiż għandu jkollu an integrated maritime policy u l-Unjoni Ewropea għandu jkollha integrated maritime policy.

Aħna konna bdejna naħdmu fuqha snin ilu u ma stajtniex naslu.

Għamilt kumitat żgħir, konna tlieta min-nies jew erbgħa, u rnexxielna nagħmlu draft integrated maritime policy.

Hemm 52 mira, din il-policy ġiet aċċettata mill-Kabinett, saret il-policy ta' dan il-pajjiż, u hija parti mil-legat li jien kburi li ħallejt fil-Ministeru l-ieħor.

Kienet ħaġa li kont ħadt bis-serjetà ħafna u kuntent ħafna li rnexxieli nħalli dan il-legat li huwa politika marittima integrata għall-pajjiż, u biex ninforzaha u mmexxiha 'l quddiem kont ikkreajt l-Malta Marittima bbażata fuq mudell ġdid, fuq cluster, u biex għamiltu, għamilt sottokumitat.

L-istess għal dak li għandu x'jaqsam ma' dan is-suġġett.

Dan is-suġġett għandu network ma jispiċċa qatt u, ovvjament, ma tistax timxi jekk ma jkollokx gruppi żgħar ta' nies biex huma jagħtu l-ideat tagħhom fuq materja partikolari u jiġuk bir-riżultati.

Qed ngħid li b'dawn l-emendi se nagħtu mandat lis-sustainable development network li joħloq sottokumitati bil-għan li jippromwovu aktar id-dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali.

Permezz ta' dawn is-sottokumitati s-sustainable development network se jkun b'mod dirett qed jinvolvi aktar imsieħba soċjali fost it-tliet pilastri ewlenin tal-iżvilupp sostenibbli.

Mill-banda l-oħra, bl-istrategic policy secretariat m'għadux jeżisti, id-deputat chairperson tan-network se jkun jista' jiġi appuntat direttament mill-Ministru għax hemmhekk għandna l-ex officio direttur tal-istrategic policy secretariat li kien ikun il-viċi chairperson ex officio.

Din neħħejtha mhux għax ridt inżid xi poteri lili nnifsi, xejn affattu, imma la m'għadux jeżisti dan is-segretarjat għax evolva f'xi ħaġa oħra, illum minflok segretarjat għandna dipartiment ta' żvilupp sostenibbli, għax aktar ma jgħaddi żmien dan id-dipartiment aktar qed jingħata importanza u allura ma jagħmilx sens li dik il-kariga tiġi okkupata minn persuna li ma teżistix.

Din ma naħsibx li hemm problema fuqha.

Id-diskussjoni fuq dan is-suġġett hija waħda vasta u mifruxa fuq numru ta' setturi.

Bħala bażi ta' tluq wieħed jista' jħares lejn il-miri ewlenin tal-Aġenda 2030 dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li huma intiżi biex ninkludu diversi aspetti li b'mod dirett jolqtu u jaffettwaw il-ħajja taċ-ċittadini.

Tul is-snin wettaqna ħafna.

Irridu nkomplu nindirizzaw l-isfidi marbuta mas-suċċess u l-iżvilupp li qegħdin naraw f'pajjiżna.

Ftit tal-ġranet ilu, f'ġurnal lokali, rajna headline li jgħid li Malta niżlet bi tmien postijiet f'dak li huwa ranking rigward l-iżvilupp sostenibbli.

Ma nafx jekk l-Onor.

Jason Azzopardi qrax l-artiklu li jiena ktibt biex nirrispondih.

Dan hu artiklu fil-ġurnal The Times fejn analizzajt dak ir-rapport u tajt il-ġustifikazzjonijiet tiegħi għax dan ma jirriflettix u ma jirrispekkjax dak li huwa minnu in toto.

Nerġa' ngħid, madankollu, meta wieħed jirrifletti aktar fid-dettall u jagħmel analiżi aktar mistħarrġa jsib li kien hemm tibdil u numru ta' omissjonijiet li influwenzaw dan ir-rapport.

Mingħajr ma nidħol f'dettall partikolari nsibu, pereżempju, li r-rapport ma kkonsidrax il-ħidma importanti li wettaqna fil-qasam relatat mal-inugwaljanza.

Nafu kemm dan il-Gvern ħadem u implimenta miżuri f'dan ir-rigward.

L-unika raġuni għaliex ingħatajna dan l-iscore kienet għax ir-rapporti Ewropej tlestew u ġew ippubblikati ftit tal-ġranet wara li kien konkluż dan ir-rapport.

Ir-rapport tagħna f'dan ir-rigward ġie konkluż ftit ġranet wara li ġie konkluż ir-rapport tal-Unjoni Ewropea.

L-iscore kien jitbiddel drastikament u hemm aspetti oħra, u hawn nistieden lil min hu interessat biex jaqra l-artiklu li ktibt f'wieħed mill-ġurnali bl-Ingliż.

Huwa pożittiv li pajjiżna jinsab f'direzzjoni tajba fuq il-maġġoranza assoluta tal-miri hekk stabbiliti min-Nazzjonijiet Magħquda.

Fost l-aktar punti pożittivi nsibu l-inizjattivi li pajjiżna qed jieħu biex inaqqas il-faqar u kif pajjiżna qed joħloq xogħol produttiv u tkabbir ekonomiku sostenibbli.

Fis-settur tal-enerġija għamilna avvanzi kbar fejn f'dawn l-aħħar snin biddilna b'mod radikali l-mod kif jiġi ġenerat l-elettriku f'pajjiżna.

Infakkar kif din qed taffettwa b'mod dirett lin-nies.

Apparti li dan wassal għal kontijiet orħos, qegħdin nipproduċu enerġija b'impatt inqas fuq l-ambjent permezz tal-interconnector u l-qalba tal-power station mill-heavy fuel oil għall-gass.

Dan ir-rapport identifika wkoll passi pożittivi relatati mal-qasam edukattiv u dak soċjali fejn saħansitra l-Gvern nieda white paper dwar riformi tal-kirjiet f'pajjiżna.

Kif diġà elenkajt hemm numru ta' sfidi li rridu nkomplu nindirizzawhom.

Hemm bżonn aktar investiment fl-innovazzjoni u r-riċerka filwaqt li nkomplu naħdmu f'dak li għandu x'jaqsam mal-infrastruttura tal-pajjiż, qasam li dan il-Gvern qed jieħu bis-serjetà anke permezz ta' Infrastruttura Malta.

Bħala Gvern impenjajna ruħna biex inkomplu nsaħħu l-qasam ambjentali b'numru ta' inizjattivi.

Fl-aspett marittimu rajna kif ftit tax-xhur ilu komplejna nżidu aktar żoni protetti u llum għandna xejn inqas minn 35% taż-żoni marittimi bħala protetti.

Ovvjament, issa qed isiru l-management plans u l-Gvern jimplimentahom kif bdejna nimplimentaw il-management plans ta' Natura 2000 sites.

B'viżjoni ħolisitka qegħdin nindirizzaw l-isfida nazzjonali tal-iskart fejn permezz ta' numru ta' inizjattivi rridu li filwaqt li naslu sabiex nilħqu l-mira Ewropea fejn jidħol ir-riċiklaġġ, innaqqsu wkoll ir-rata li biha niddisponu mill-iskart fil-miżbla tagħna.

Għaldaqstant, il-Gvern għaddej bil-proċess sabiex sal-2023 ikollna impjant ta' waste to energy biex jiġi ttrattat 40% tal-iskart mhux riċiklabbli.

Għaddejjin b'ħidma dwar l-introduzzjoni ta' skema ta' rifużjoni ta' kontenituri tax-xorb, implimentajna liġijiet u regolamenti ġodda dwar l-abbandun u r-rimi illegali tal-iskart, u ftit ġranet oħra se nintroduċu l-ġbir tal-iskart organiku mill-pajjiż kollu.

Qegħdin insostnu wkoll l-investiment fil-WasteServ sabiex inkomplu nżidu aktar effiċjenza f'dak li huwa immaniġġjar tal-iskart.

Bħala Gvern se nibqgħu kommessi li l-aspett tal-iżvilupp sostenibbli jibqa' jingħata l- importanza mistħoqqa fl-operat tal-Gvern u dan irridu naraw li qegħdin nagħmluh fil-firxa wiesa' tal-oqsma ekonomiċi, soċjali u ambjentali, it-tliet pilastri li semmejt.

Fil-ġimgħat li ġejjin se jkolli opportunità li nitkellem aktar fid-dettall fuq dan is-suġġett.

Imma relatat ma' dawn l-emendi li qegħdin inressqu llum ngħid li biex verament ikollna żvilupp sostenibbli f'pajjiżna rridu nkunu aħna li nisimgħu aktar lill-imsieħba soċjali u l-atturi soċjali f'pajjiżna.

L-għan aħħari ta' dan il-Gvern huwa li nkomplu bil-ħidma tagħna għal Malta b'suċċess sostenibbli.

Nirringrazzjak.

Se ninterrompu ftit id-diskussjoni sabiex ninforma lill-Kamra dwar sostituzzjoni f'Kumitat Permanenti.

Fis-5.40 pm id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artiklu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum it-Tlieta, 23 ta' Ottubru 2018, tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi l-Onor.

Robert Cutajar se jissostitwixxi lill-Onor.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI

Id-diskussjoni rriżumiet minn ftit mumenti qabel.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, huwa ta' pjaċir għalija għan-nom tal-Oppożizzjoni li nagħmel dawn ir-rimarki bi tweġiba għad-diskors tal-ftuħ li għamel il-Ministru José Herrera dwar dawn l-emendi li, kif qal hu, jidhru żgħar imma fit-tifsira tagħhom mhumiex ta' importanza żgħira.

Fl-istess waqt se nkun qed nagħmel xi suġġerimenti biex tassew dawn ikunu emendi aħjar milli fil-fatt hija l-intenzjoni warajhom.

Rigward l-iżvilupp sostenibbli hawnhekk għandna suġġett interessanti u importanti, li kif qal tant tajjeb il-Ministru, ma jfissirx biss ambjent.

L-ambjent huwa parti essenzjali tal-iżvilupp sostenibbli, però fil-fehma tiegħi – ili ngħid dan il-kliem diversi xhur kemm ili nkopri dan is-suġġett – it's all about the quality of life, mhuwiex biss l-istandard of living.

Ma rridx u ma għandniex ngħixu kif ħafna drabi qed ngħixu f'soċjetà fejn l-alpha u l-omega, l-bidu u t-tmiem, huwa l-qligħ materjali.

Il-flus saru r-riga ta' jekk intix tajjeb jew le, ta' jekk intix ta' suċċess jew le.

Hemm affarijiet li ma jiġux kwantifikati bil-flus u li jmorru lil hinn mill-valur monetarju.

L-iżvilupp sostenibbli għandu x'jaqsam mal-kwalità tal-ħajja li mhijiex xi ħaġa li għandha prezz monetarju, però għandha valur imprezzabbli.

Ilbieraħ, fid-diskors tal-Baġit, fil-ftit rimarki li hemm fuq il-qasam tal-ambjent – u safejn naf jien hemm biss tliet paġni – tintuża l-frażi li, ngħid is-sewwa, hija frażi sabiħa, fejn il-Gvern jirreferi għall-ambjent bħala l-kapital naturali.

Hekk għandu jkun, imma fejn jidħol il-kliem, dan il-Gvern ma tirbaħlux!

Għall-ispin, għall-vetrina, għar-wrapping paper dan il-Gvern huwa first class, però meta mbagħad tara bejn il-kliem u l-fatti hemmhekk imbagħad ikun hemm differenzi kbar u baħar jikkumbatti!

Sur President, qatt daqs dawn l-aħħar erba' snin l-ambjent f'pajjiżna ma sofra l-assedju insensat li qed isofri!

There is a concerted, ruthless, amoral attack ispirat minn regħba bla qies biex l-ambjent, f'kull forma tiegħu, jiġi mgħarraq u mħassar.

Dan il-moviment favur il-kuxjenza ambjentali naħseb li, ikolli ngħid, rajna l-oriġini tiegħu meta l-Gvern, wara laqgħa ta' ftit minuti bejn il-Prim Ministru u kuntrattur mill-Ġordan, sar il-ftehim dwar l-art ġewwa ż-Żonqor għal dik li suppost hija università Amerikana – li mhijiex – u li għandha studenti kemm timla klassi tal-privat jew probabbilment logħba table tennis!

Din suppost hija l-università!

Għaliha, wara ftit minuti, f'laqgħa fis-satra, mingħajr impjegati taċ-ċivil preżenti biex ma jkunx hemm kontabilità, ingħatat medda kbira ta' art lil barranin li qatt ma kellhom x'jaqsmu mal-edukazzjoni!

Minn hemm bdew l-għeruq ta' dan il-moviment ambjentali mis-soċjetà ċivili, li bil-mod il-mod bdiet tgħolli leħinha.

F'idejja hawnhekk għandi editorjal tal-Malta Independent ta' Novembru 2016, fejn jingħad hekk:

Jgħid hekk:

Hemmhekk bdiet l-għajta għall-ġustizzja ambjentali, environmental justice fil-forom kollha tagħha!

Minn dakinhar, ripetutament, dik il-vuċi ssaħħet u saret iktar persistenti.

Rajna din il-ferneżija ta' bini, fejn bil-mod il-mod partijiet tal-pajjiż – u dan huwa kumment li qed nisma' meta ddur in-nies fid-djar jew tkun f'xi kju x'imkien – u pajjiżna qed isir unliveable!

Tiltaqa' ma' nies li jgħidulek: Kultant żmien jien bilfors irrid nitlaq sabiex nieħu ftit arja tajba!

Ilbieraħ kont qed nitkellem ma' xi ħadd li qalli: Jiena darbtejn fix-xahar bilfors irrid nitlaq!

Dan jagħmel hekk għax jiflaħ finanzjarjament.

Bil-mod il-mod pajjiżna qed isir soffokanti!

Bil-mod il-mod qed nitilfu ħafna mis-sabiħ tal-kwalità tal-ħajja li kellna f'din il-ġirja frenetika biex ikollna l-ġid materjali qabel kwalunkwe ħaġa oħra!

Il-ġid materjali huwa importanti.

Tgħidli: Allura inti qed tgħid li nagħmlu pawża mill-iżvilupp?

Le, nagħmel pawża mill-kuntratti ta' korruzzjoni li jiffomentaw żvilupp mhux kif suppost!

Ma jfissirx li għax tiġġieled il-korruzzjoni fl-għoti ta' ċerti artijiet tkun qed titkellem kontra l-iżvilupp!

Li tagħmel żvilupp sostenibbli jfisser li nagħmlu l-prijoritajiet tagħna ċari.

L-iżvilupp sostenibbli iva, l-iżvilupp waħdu le.

L-iżvilupp għandu jkun sostenibbli!

Dan huwa Gvern li daħħal mentalità ta' hawn u issa, the here and now!

Min jimportah dwar x'se jiġri warajja, pitgħada?!

Darba kien hemm re Franċiż li kien qal: Warajja jekk irid jiġi d-dulluvju, niġi naqa' u nqum, "après moi le déluge".

X'jimpurtani x'jiġri warajja!

L-aqwa li llum jien ir-re!

Din hi l-mentalità f'pajjiżna llum!

Parentesi żgħira, biex ma nidħolx f'dan is-suġġett illum.

Il-Baġit tal-lbieraħ jidher sabiħ imma fil-verità ma jiddedikax kelma waħda biex nindirizzaw bis-serjetà jew aħjar nibdew nindirizzaw bis-serjetà l-ikbar sors ta' tniġġis li għandna fil-pajjiż, it-tniġġis tal-arja.

Nafu x'inhuwa s-sors ta' dak it-tniġġis, li huma l-mijiet ta' eluf ta' karozzi li għandna.

Din hija problema li tieħu s-snin biex tindirizzaha u mhux xhur.

It will take a generation, mela għalhekk tibda titkellem mhux f'termini ta' elezzjoni ta' kull ħames snin, imma ferm iktar 'il bogħod.

L-istatista huwa dak li jara lil hinn mill-iskandenza elettorali li jmiss!

M'għandniex nibdew nippjanaw bis-serjetà sabiex ikollna mass transportation system effiċjenti, nadifa, irħisa, affordabbli, li kulħadd ikun jista' jiflaħ għaliha u li allura ma tniġġisx?

Imma s-soluzzjoni tagħna x'inhi?

Neqirdu l-ODZ sabiex inwessgħu l-lanes!

Bir-rata ta' karozzi li qegħdin jiżdiedu kull xahar, bejn tlieta u ħames snin oħra se jerġa' jkollok l-istess problema, u back to square one!

X'sens jagħmel li traqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar?

Dak huwa l-iżvilupp sostenibbli?!

Sinjura President, l-iżvilupp sostenibbli huwa li inti taħseb mhux għal Mejju li ġej, meta hemm l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, mhux għall-elezzjoni ta' madwar tliet snin u nofs oħra, imma għal bejn 15 u 25 sena oħra!

Dik hija d-differenza!

Trid taħseb fil-legat li se tħalli warajk, Sur Gvern.

Huwa ħażin li taħseb li l-importanti huwa the here and now and nothing else matters, kif konna nisimgħu lil xi ħadd ikanta fiż-żgħożija tagħna!

Din hija l-mentalità tal-Gvern, nothing else matters!

L-importanti huwa llum.

L-importanti hija l-istatistika llum, però ma tantx hemm statistika li tista' tifraħ biha, anke jekk nidħlu f'qasam ambjentali.

Hawnhekk għandi graph tal-mistħija dwar ir-rizultati tagħna fl-ambjent maħruġa mill-Environmental Agency tal-Unjoni Ewropea.

Mela allura l-mentalità li daħħal dan il-Gvern - u s-sabiħa hi li hi perpetrata mill-istess aġenziji u dipartimenti tal-Gvern - hi: Build now, ask for the permit later!

Dan hu l-messaġġ li bagħtet Transport Malta meta bdiet ix-xogħol f'Tal-Balal f'San Ġwann, bżonjuż kemm huwa bżonjuż, ta' fejda kemm huwa ta' fejda, ta' utilità kemm huwa ta' utilità, ta' importanza kemm huwa ta' importanza.

Din bdiet ix-xogħol u several weeks down the line, għax ġurnalist indenja ruħu jistaqsi, idaħħlu applikazzjoni l-Planning Authority!

X'messaġġ bagħat lil 'Joe Citizen' li qiegħed jismagħna u qed jgħix f'dan il-pajjiż?

Ħu l-liġi b'idejk!

Dak huwa l-messaġġ!

Il-messaġġ huwa: Min hu l-aqwa jħawwel!

Il-messaġġ huwa: Might is right!

F'pajjiż fejn il-mentalità tkun might is right, ibati ż-żgħir, ibati dak li m'għandux il-leħen b'saħħtu, ibati dak li ma jistax jartikola l-kliem, m'għandux il-bieb fejn iħabbat, m'għandux il-kuritur li jwassal sabiex imur isib lill-persuna importanti li tista' taqdih u tista' taqbeż għalih!

Huwa tajjeb allura li qegħdin niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi biex nemendaw il-Liġi tal-iżvilupp sostenibbli.

Nista' ngħid lill-Ministru li se nivvutaw favuriha, imma mhux mingħajr riżervi.

Nittamaw li d-diskussjoni tkun tista' tkompli, u fi stadju ta' kumitat in-naħa tal-Gvern jogħġobha tilqa' suġġerimenti umli daparti tagħna biex intejbu din il-liġi.

Irrid nagħmilha ċara li jien ma niddubitax mill-intenzjonijiet ġenwini u tajbin tal-Ministru Herrera, sabiex ma jkunx hemm malintiżi.

Il-Ministru Herrera nżertajt ili nafu numru ta' snin il-qorti, u ngħid il-verità nħoss in-nuqqas tiegħu hemmhekk.

Xi kultant konna nagħmlu xi ċajta bejnietna anke waqt mumenti ta' tensjoni li kien ikollna l-qorti, u allura verament inħossu n-nuqqas tiegħu, però this is not about José Herrera!

Jien ċert mill-intenzjonijiet ġenwini tiegħu, imma this is not about the Minister Herrera, imma huwa fuq il-forma mentis li għandu l-Gvern kollu kemm hu, across the board.

Il-permess?!

U iva, għamel, ħawwel, imbagħad applika għalih!

Meta Transport Malta, l-Awtorità, il-Gvern, jagħmel dak il-pass, x'messaġġ qed jibgħat?

Qed jibgħat messaġġ li m'hemmx bżonn li tirrispetta l-liġi!

Dak huwa ħażin!

Niġi issa għal dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nerġa' ngħid li m'għandix dubju mill-intenzjonijiet tajbin tal-Ministru, però wisq nibża' li l-iskop li hu għandu għal dan l-Abbozz ta' Liġi, li ċert li huwa skop pożittiv u tajjeb, mhuwiex se jilħqu!

Però jista' jilħqu jekk naqblu fuq emenda li se nissuġġerilu f'isem il-grupp parlamentari tagħna.

Għal min qed isegwina, il-Liġi preżenti saret minn Gvern Nazzjonalista ħafna snin ilu meta kien għadu Ministru responsabbli mill-ambjent il-President Emeritu Ugo Mifsud Bonnici, fejn twaqqaf il-kunċett ta' gwardjan tal-ġenerazzjonijiet futuri.

Gvern immexxi minn Partit Nazzjonalista jaħseb fil-ġenerazzjoni futuri!

Gvern immexxi mill-Partit Laburista jaħseb fl-elezzjoni li ġejja ftit tax-xhur oħra, jaħseb fil-here and now.

Id-differenza hi fil-perspettiva!

Hawnhekk ningħaqad mal-Ministru Herrera fit-tislima lis-Sur Maurice Mizzi.

Għamel sew u ngħidlu li għamel għażla tajba meta ħatru.

Pubblikament insellem lil Maurice Mizzi, li huwa wieħed mill-iktar nies li għandu għal qalbu l-ambjent, imprenditur first class ta' pajjiżna, li jimpjega direttament jew indirettament mijiet ta' ħaddiema.

Is-Sur Mizzi huwa bniedem rispettat, he is a gentleman, u minkejja l-età tiegħu għad għandu l-entjużjażmu ta' żagħżugħ.

Allura ningħaqad mal-Ministru u nsellimlu pubblikament għax-xogħol li jagħmel.

Irrid nirrikonoxxi li anke reċentament is-Sur Mizzi, bħala gwardjan, ħareġ stqarrija pubblika kritika ħafna fuq il-proġett ta' Pembroke, il-proġett tal-massive project tad-DB.

Għamel stqarrija pubblika u ċara bħala gwardjan, però l-Liġi preżenti tgħid li l-gwardjan "shall be a Commission composed of the following persons", u nikkwota:

Erbgħa, Sinjura President.

Il-kelma environmental ħallejnieha barra!

Il-Liġi llum tgħid persuna jrid ikollha esperjenza u għarfien fl-environmental voluntary organisations.

L-Abbozz ta' Liġi jneħħi l-kelma "environmental" u jħalli "voluntary organisations".

Il-messaġġ diġà joħroġ ċar, se jitnaqqas il-focus minn fuq "environmental voluntary organisations"!

It-tieni emenda tgħid li se jkun hemm persuna:

Il-Ministru ġustament qed jgħid li se jkun hemm membru tal-kummissjoni li huwa persuna b'għarfien, iva, u esperjenza, iva, ta' "environmental matters, appointed by the minister".

Jiena bdejt bl-ewwel premessa li ma niddubitax mill-intenzjoni ġenwina u pożittiva tal-Ministru Herrera, però, ġaladarba l-intenzjoni tal-Gvern hija li jsaħħaħ u mhux idgħajjef – u naqbel ma' dak, nikkonċedihielek - dan il-kunċett ta' guardian of future generations minħabba l-iżvilupp sostenibbli, għaliex m'għandniex naqblu – kulma qed nitkellmu huwa dwar erba' persuni u mhux xi armata, u fuq suġġett importanti ħafna – li, instead of substituting, let us agree to have them added!

Għaliex?

Se nkun sinċier, u nesprimi biża'… (Interruzzjonijiet) Il-Ministru ġentilment u lealment qed jgħidli mill-ewwel li jaqbel.

Nirringrazzjah.

L-iskop li għalih kont qed ngħid dan huwa għax il-biża' tiegħi u ta' wħud minn sħabi hi li jekk aħna se nneħħu l-kelma "environmental" minn "environmental voluntary organisations", mingħajr ma rridu se nkun qed nibagħtu messaġġ ta' sfiduċja lill-għaqdiet ambjentali.

Qed nitkellmu dwar żieda, fejn minn erba' persuni din il-Kummissjoni tiġi b'ħamsa, jiġifieri b'daqshekk mhux se nagħmlu xi toqba fl-erarju pubbliku!

(Interruzzjonijiet)

JASON AZZOPARDI: M'għandix diffikultà.

JOSÉ HERRERA: Naħseb li jista' jkun hemm xi misunderstanding ta' kif qed tiġi interpretata l-emenda.

L-emenda qiegħda fis-sens li qabel ir-rappreżentant tal-għaqdiet volontarji kellha tkun għaqda volontarja li ġejja mill-ambjent, dik li ngħidulha ENGO.

Dik issa se tinbidel biex tkun NGO u mhux ENGO, jiġifieri kwalunkwe għaqda volontarja.

Però, biex ma nkunx neħħejt l-enfasi fuq l-ambjent, jiena żidt il-klawsola li semma fl-aħħar, li l-Ministru jappunta persuna li tkun tifhem fl-ambjent jew tkun ġejja mill-qasam tal-ambjent.

Għaldaqstant li qed jgħid l-Onor.

Azzopardi huwa li dik l-emenda fejn nagħżel persuna li tifhem fl-ambjent, naħseb li qed jissuġġerixxi li ngħid li din trid tkun persuna ġejja minn għaqda volontarja ambjentali.

Naħseb li dak li qed jgħid.

Wieħed ġustament jista' jikkonsidraha.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi jkompli.

JASON AZZOPARDI: Nirringrazzjak.

Li ma nixtieqx - u m'għandix dubju li anke hu ma jridx - huwa li l-vuċi bi dritt ta' għaqda volontarja ambjentali tiddgħajjef.

Allura, anke għax kellmuni wħud f'dak is-settur, nagħmlu sew li naqblu dwar dan u m'għandux ikollna diffikultà.

Wara kollox din mhijiex kwestjoni ta' nuqqas ta' qbil fil-prinċipju imma dan huwa dettall li naħseb li huwa importanti ħafna li jiġi indirizzat.

Sinjura President, ġaladarba qegħdin niddiskutu dan is-suġġett, għandna numru ta' twissijiet li jridu jiġu nnotati għax f'dawn l-aħħar ġranet u ġimgħat bdew jixegħlu bozoz ħomor.

Inkunu qed ngħixu gidba u nkunu qed nidħku bina nfusna jekk ma nagħtux kashom.

Ftit ġranet ilu, fil-11 ta' dan ix-xahar qrajna li pajjiżna tilef tmien postijiet fir-ranking globali tan-Nazzjonijiet Maqgħuda (UN) fis-sustainable development goals; mit-22 post inżilna fit-30 post skont ir-rapport tal-UN.

Nature Trust tgħid hekk:

Ir-rapport li deher f'gazzetta lokali bl-Ingliż Newsbook tal-11 ta' Ottubru, ikompli hekk:

Araw il-kilba għall-flus!

Hemm aħna:

Short-sightedness, li ma tarax 'il bogħod!

Dan huwa li għandna bżonn!

Għandna dmir morali u mhux politiku.

Meta taqra editorjal ta' gazzetta bħal The Malta Independent tas-26 ta' Frar 2018, fejn il-president ta' Din l-Art Ħelwa hija kkwotata tgħid li pajjiżna kull sena qed jiflef madwar 100 binja antika, allura t-tessut soċjali ta' ħafna rħula bil-mod il-mod qed jinbidel b'mod irriversibbli.

Għandna senseless destruction!

Dan l-editorjal isemmi u jikkwota lil Din l-Art Ħelwa u jkun kritiku għall-fatt li din Din l-Art Ħelwa s-sena li għaddiet għamlet mas-600 oġġezzjoni quddiem il-Planning Authority, "but only a tiny fraction were upheld".

Ara fejn hi l-vuċi tal-għaqda ambjentali!

F'sena din għamlet 600 oġġezzjoni, però "only a tiny fraction" ġew mismugħa.

Kritika oħra hi għas-Superintendence of Cultural Heritage.

Dak ukoll huwa parti mill-iżvilupp sostenibbli.

Sa Marzu tal-2013 dan kien voċiferu ħafna, però ma nafx għaliex – issa jew għax inħanaq jew ma nafx għaliex – wara Marzu 2013 tilef il-vuċi b'saħħitha li kellu sa Marzu tal-2013!

Ma nafx għaliex!

Sar qisu plasticine li tagħġnu kif trid.

Daħal f'qoxortu!

Sa Marzu tal-2013 kien assertiv ħafna, imma bil-mod il-mod wara Marzu 2013, donnu qabdu dan il-mikrobu li qabad lil numru ta' istituzzjonijiet f'pajjiżna, fejn is-sinsla tad-dahar għotrot, ma baqgħetx dritta u bdiet titgħawweġ!

Ħafna istituzzjonijiet ġralhom bħalu, inkluż dawk li għandhom pożizzjoni entrenched bil-Kostituzzjoni, u allura qed jiddiżappuntaw ħafna nies bin-nuqqas ta' adempiment tad-dmir tagħhom.

Editorjal ieħor, datat 9 ta' Ġunju 2018, ta' The Malta Independent jgħid hekk:

Dak huwa li kont qed ngħid.

Mhux kollha jagħmlu hekk!

Il-maġġoranza jimxu kif suppost, jimxu skont ir-regola.

Allura għaliex toħloq unequal playing field?

Għaliex l-ieħor għandu xi ħaġa partikolari u speċjali?!

Għax dak kien midħla ħafna tar-raba' sular u l-ieħor le, u allura dak irid jimxi mal-liġi u japplika qabel u l-ieħor m'hemmx għalfejn japplika minn qabel imma jista' jagħmel affarijiet iktar tard?

Dak mhux sewwa!

Din hi l-mentalità ta' min huwa l-aqwa jħawwel!

Huwa wkoll fatt li għadna mingħajr masterplan għal Paceville.

Din l-iskiżofrenija fil-ħsieb tagħna li Paceville … Hemmhekk diġà hemm problemi tat-traffiku, però nibqgħu nraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar mingħajr il-masterplan!

Meta għamlu l-masterplan u nefqu ma nafx kemm il-mitt elf fuqu rrealizzajna, grazzi għall-Oppożizzjoni, li kien hemm kunflitti kbar ta' interess, u għalhekk dak il-masterplan miet mewta naturali.

F'editorjal ieħor fl-1 ta' Ottubru ġie kkwotat ir-Rettur tal-Università.

Dan l-editorjal kellu t-titolu:

Il-Professur Vella fl-ewwel ta' Ottubru, fil-ftuħ tas-sena akkademika tal-Università għal kważi 5,000 student ġdid, għamel diskors rigward is-sostenibbiltà.

Id-diskors li għamel, li mbagħad kien suġġett ta' editorjal tal-ġurnal Times of Malta ftit ġranet wara, kien a damning indictment ta' x'qed jiġri f'pajjiżna fil-qasam tal-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli.

L-editorjal jgħid hekk:

Kieku qegħdin il-qorti dan jgħidulu att ta' akkuża, li bih persuna tkun akkużata f'ġuri.

Dan huwa a damning bill of indictment mir-Rettur tal-Università għal dan il-Gvern, għal dan l-unbridled greed which it unleashed ħames snin ilu fejn kollox għandu jkun sagrifikat fuq l-artal tal-materjaliżmu u l-kapitaliżmu sfrenat, bla ruħ u bla limitu ta' xejn.

Ir-Rettur tal-Università fid-diskors tiegħu appella lill-istudenti biex jagħmlu wkoll is-sostenibbiltà bħala l-ġebla tax-xewka tat-tagħlim tagħhom u semma l-importanza li nżommu l-iskart ġenerat fl-inqas livelli.

Għada se jkollna okkażjoni niddibattu mozzjoni tal-Oppożizzjoni fuq l-Avviż Legali li mill-ġimgħa d-dieħla se jġib il-babilonja tas-separazzjoni tal-iskart.

Ir-Rettur tal-Università appella għall-impenn kważi reliġjuż għal dawn il-5Rs: reduce, reuse, recycle, recover, residual management.

Għaliex?

Għaliex l-istatistika turi li Malta hija bottom of the league, isfel nett, mhux mal-aqwa, mhux mal-agħar, imma l-agħar, fl-aħħar post mill-Unjoni Ewropea kollha.

Dan mhux biss fl-Unjoni Ewropea!

Hawnhekk għandi statistika tal-Eurostat, li allura tinkludi pajjiżi bħan-Norveġja u Liechtenstein, li mhumiex membri tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll l-Iżlanda u l-kumplament tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Fi ftit kliem, 'not recovered' ifisser li jispiċċa fil-landfill.

Malta hija fl-agħar post!

Mhux fost l-agħar, imma fl-aħħar post!

Kemm kien jgħid fl-ewwel snin tal-2013, fl-ewwel snin tal-amminstrazzjoni Laburista l-eks Ministru Leo Brincat!

Ilbieraħ rajna l-U-turn ta' dak kollu li kien jgħid u jitkellem dwaru l-eks Ministru Brincat fl-2013, l-2014 u l-2015.

Malta fl-agħar post, fl-aħħar post!

Malta tinsab fl-aħħar post għall-ammont ta' materjal li huwa riċiklat.

Share of plastic packaging waste, f'dak li huwa riċiklat, reused materials, Malta tinsab fl-aħħar post!

Aħna qegħdin wara l-Greċja!

Immaġinaw ftit, l-agħar u fl-aħħar post!

Dan joħroġ minn statistika tal-Eurostat, l-aħħar statistika tal-2016!

Dik hija s-sitwazzjoni li qegħdin fiha!

Mhux ta' b'xejn ir-Rettur tal-Università enfasizza dawn il-prinċipji fl-1 ta' Ottubru fid-diskors tal-ftuħ tas-sena akkademika.

Aħna għandna dan il-primat grazzi għall-inkompetenza u għat-tgerfix li fih qiegħed jogħdos fih il-Gvern fil-qasam ta' żvilupp sostenibbli.

Aħna qegħdin l-ewwel għall-agħar raġunijiet!

Rigward l-iskart, il-Professur Vella, ir-Rettur tal-Università, qal:

Dwar l-ilma esprima nkwiet kbir!

Forsi aħna naħsbu li għada ma jasalx!

Aħna forsi ma nkunux hawn, imma xi ħadd se jkun hawn minflokna għada pitgħada!

U fuq l-ilma r-Rettur jgħid hekk:

Aħna għandna disponibbli għall-extraction and use:

Affarijiet tal-ġenn!

Għandna disponibbli 23 miljun metru kubu, però nikkonsmaw 65 miljun metru kubu!

Għax għada ma jasalx, għax għada mhux se nkun hawn, allura jaraw ta' warajja l-problema, u llum m'hemmx ħsieb fit-tul.

Ir-Rettur tal-Università jgħid:

Ir-Rettur qed jirrikonoxxi dak li aħna nisimgħu fid-djar meta nħabbtu l-bibien, meta mmorru nixtru fil-ħwienet u jkellmuna n-nies, jew iwaqqfuna n-nies, li tant naqset il-kwalità tal-ħajja - mhux l-istandard of living, imma the quality of life, dak li ma tkejjilx f'termini ta' flus, f'termini monetarji - li:

Mela, meta nkunu qegħdin niddiskutu dan is-suġġett, l-appell tagħna huwa: Ejja naħsbu fit-tul, għaliex mhux sewwa li mhux se nħallu pajjiż aħjar milli għandu jkun għal ta' warajna.

Fil-11 ta' Ottubru, l-editorjal tal-ġurnal Times of Malta qal hekk:

Kieku hawn eżami, ma tgħaddix minnu!

Dan l-editorjal jagħmel lista ta' affarijiet li semma l-Professur Vella, ir-Rettur tal-Università.

Mhux se nerġa' nirrepetihom, għaliex l-ewwel parti tal-editorjal jitkellem dwar dak li qal ir-Rettur tal-Università, u nikkwota:

Imbagħad jitkellmu dwar id-diskors li għamel il-Professur Ray Mangion, tal-Fakultà tal-Liġi f'Jum il-Vitorja, 8 ta' Settembru.

Dan tkellem dwar l-ispekulazzjoni li ċerti siti ta' bini huma prestiġjużi iktar mis-siti arkeoloġiċi tagħna.

Jitkellem dwar kif postijiet u villaġġi qegħdin "risking disappearance".

Allura għandna sitwazzjoni "damning", tħares minn fejn tħares, u hekk se tibqa' dment li mhux se tinbidel ir-rieda.

U r-rieda trid tiġi mill-Gvern!

Il-Gvern għandu r-riedni tas-setgħa f'idejh, ġie fdat bihom, imma jaħdem biss biex jimmira għall-elezzjoni ta' tlieta jew erba' snin oħra.

Allura long-term ma taħsibx?

Ma taħsibx li għandek obbligu morali li taħseb għal dawk li ġejjin wara li inti ma tkunx għadek fis-setgħa?

Huma min huma!

Smajna, pereżempju, ħaġa żgħira biex tara kemm ir-regħba hija bla limitu, il-każ tal-eks Tigullio ġewwa San Ġiljan.

Ftit tal-ġimgħat ilu, fil-bidu ta' Ottubru - u tajjeb li l-Lands jgħidu safejn huwa veru dan jew le - iċ-ċens tiegħu ġie trasferit għal €11.5 miljuni.

Naf min hija r-real estate agency li kienet involuta wkoll.

Ċens tal-Gvern biex hemmhekk jinbena blokk ta' appartamenti li se jiġi ogħla mill-pont u ogħla mill-knisja ta' San Ġiljan!

Blokka għolja mal-11-il sular!

Dawn huma affarijiet li, apparti dak li tisma' li min qed jidher u min deher f'dak il-kuntratt qiegħed jidher bħala 'presta nome' għal xi ħadd partikolari fil-kurituri tal-poter, ma jagħmlux sens ambjentalment għall-iżvilupp sostenibbli li suppost qegħdin naħdmu għalih!

Ġaladarba qegħdin niddiskutu l-iżvilupp sostenibbli - u qed nara hawnhekk preżenti lill-Onor.

Godfrey Farrugia - ma nistax ma nitkellimx dwar xi ħaġa li sa ftit tal-ġimgħat u xhur ilu kienet irrapportata b'dettall fil-gazzetti lokali.

Qed nirreferi għat-taparsi reviżjoni tal-policy tal-pompi tal-petrol.

Semmejt lill-Onor.

Godfrey Farrugia għax huwa kien preżenti miegħi fil-Kumitat Parlamentari tal-Ambjent ippresedut mill-Onor.

Alex Muscat, fejn diversi xhur ilu, fil-bidu ta' din is-sena, kellna preżentazzjoni mill-ERA li ċ-Chairperson tagħha ma ra xejn ħażin fil-proġett ta' Pembroke, ma ra xejn ħażin li n-nies ta' Pembroke se jindifnu għal għomorhom u mhux se jkunu qed jaraw raġġ ta' xemx matul is-sena.

Fil-bidu tas-sena, bejn Jannar u Frar, tħabbret fuel stations policy u kellna diskussjoni fil-Kumitat għal darba, darbtejn, jekk mhux tlieta.

Fl-14 ta' Mejju jien, f'isem l-Oppożizzjoni, qajjimt dak is-suġġett fil-Kumitat, u staqsejna fejn waslet din ir-reviżjoni li bi skuża tagħha meded kbar ta' art ODZ – u hawn qed nitkellmu 50 darba d-daqs tal-Fosos – jiġu meħuda għal pompi tal-petrol.

Din hi l-iskiżofrenija istituzzjonalizzata ta' dan il-pajjiż!

Dan huwa każ ta' ġenn awtentiku!

Mela suppost għandna cut-off date sa meta l-karozzi mhux se jibqgħu jaħdmu bil-petrol jew diesel, però fl-istess waqt dan il-pajjiż, peress li aħna d-daqs ta' Texas, qed ninċentivaw li pompa tal-petrol ta' daqs, pereżempju, 100 metru kwadru, tiġi rilokata u ssir ta' 10,000 metru kwadru!

Ovvjament, aħna għandna art bla qies!

Sallum, jekk il-Bambin irid, se nibdew Novembru, u ma nafux fejn waslet din ir-reviżjoni!

M'għandniex dritt li nkunu nafu?!

Mhux bħala deputati, imma bħala Maltin, biex ma jkomplux mingħalihom jgħadduna biż-żmien u jgħattu x-xemx bl-għarbiel bil-famuża skuża ta' għaliex tinbidel u ma tinbidilx il-policy, u allura l-legitimate expectations, ħafna ħmerijiet li hemm ruxxmata sentenzi tal-qorti dwarhom, ikkwotajthom f'aġġornament hawnhekk, fejn jgħidu li tapplika l-liġi ta' meta fil-fatt tkun qed tiġi diskussa u mhux meta tkun sottomessa l-applikazzjoni.

Jinġiebu dawn il-ħafna skużi biex jitgħawġu l-affarijiet!

Tant kemm tgħawġu lura bl-iskużi li ġabu, li naħseb kellhom bżonn jagħmlu t-terapija fis-sinsla tad-dahar!

Dan kollu biex jiġġustifikaw l-ispekulazzjoni ta' art bid-daqs ta' 50 darba l-Fosos!

Ovvjament il-wegħdi jridu jissarfu.

Ibatu l-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Hemm huwa l-iżvilupp sostenibbli!

Hemm hija l-ottika!

Hemm hija l-perspettiva sa meta inti qed tħares!

Jien se naqra hawnhekk email tal-14 ta' Settembru 2018, fejn jien u l-Onor.

Marthese Portelli, l-kelliema tal-Oppożizzjoni għall-ippjanar, ktibna liċ-Chairperson tal-Kumitat Parlamentari tal-Ambjent u għidna hekk:

"Sur President, issa li għaddew iktar minn disa' xhur minn meta l-awtoritajiet ħabbru reviżjoni fil-fuel stations policy, u iktar minn tliet xhur minn meta l-Onor.

Azzopardi qajjem dan is-suġġett fil-Kumitat presedut minnek fl-14 ta' Mejju, qed nitolbuk formalment tqiegħed dan l-item fuq l-aġenda tal-ewwel laqgħa li jmiss."

Din l-email tkompli hekk:

"Aħna lesti għal laqgħa qabel il-ftuħ tal-Parlament, dment li kulħadd ikun jista' jattendi.

Nistennew mingħandek.

Jason Azzopardi u Marthese Portelli.".

Dakinhar stess il-President tal-Kumitat, l-Onor.

Muscat weġibna u qalilna hekk:

"Għażiż kollega, nittama li tinsab tajjeb, qabel xejn.

Rigward il-materja li ktibtli fuqha, tajjeb niġbidlek l-attenzjoni li l-Kumitat diġà ddiskuta dan is-suġġett fi tliet laqgħat fuq talba tal-Onor.

Godfrey Farugia, kif ukoll fuq talba oħra tal-Ministru Herrera.

Qed nibagħtlek il-Minuti ta' dawn l-istess laqgħat.

Kif tista' tara mill-Minuti, il-Kumitat kien għadda rakkmandazzonijiet li saru mill-ERA sabiex dawn jiġu kunsidrati.

Jien u l-Onor.

Marthese Portelli, dakinhar stess, weġibna b'dan il-mod:

"Sur President, grazzi tal-email li fiha int essenzjalment qed tirrifjuta t-talba tal-Oppożizzjoni.

Intennu u ninsistu fuq it-talba tagħna.

Il-punt kollu tat-talba tal-Oppożizzjoni huwa biex inkunu infurmati, u magħna l-pubbliku, dwar fejn waslet din is-suppost implimentazzjoni tas-suppost reviżjoni tal-fuel stations policy, li issa ilha pendenti minn April li għadda wara li tħabbret f'Jannar, jiġifieri disa' xhur ilu.

Ridna wkoll li l-Ministru konċernat ikollu l-opportunità jispjega, kif inhuwa dmiru, dwar ir-raġuni tad-dewmien li qed iġib fix-xejn l-iskop li jkun hemm reviżjoni.".

Sur President, dan huwa l-ġist ta' kollox!

Noqogħdu nilagħbu tal-ors, nitolbu taparsi reviżjoni, ir-reviżjoni ma titħabbarx u fil-frattemp ikunu approvati bħall-pastizzi l-permessi ta' rilokazzjoni tal-pompi tal-petrol biex ikun hemm iktar spekulazzjoni tal-art.

Meta mbagħad il-kju jkun eżawrit u ma jkunx hemm iktar applikazzjonijiet, imbagħad inħabbruha!

Xi skop ikun hemm imbagħad?

Però nkunu għaddejna biż-żmien - mingħalihom – lid-deputati tal-Parlament, lin-nies, lill-ġurnalisti, lis-soċjetà ċivili, u lill-għaqdiet ambjentali, li isma', aħna ħabbarnieha r-reviżjoni, studjajnieha, domna għax kienet ikkumplikata, kien hemm ħafna punti legali, kien hemm ħafna punti ta' ippjanar involuti, u kellna ndumu ħafna.

Fil-frattemp, l-applikazzjonijiet qed ikunu proċessati.

Dan hu żball ħażin u inaċċettabbli.

Sallum l-Oppożizzjoni għadha tinsisti bi dritt, u mhux bi pjaċir jew b'kortesija, li nkunu nafu, u n-nies hemm barra jkunu jafu.

Issa ta' min jgħid li din il-policy saret minn dan il-Gvern tliet snin ilu, jiġifieri kienet xi ħaġa self-inflicted.

Din il-kriżi, biex ngħid hekk, ġabha b'idejh u ovvjament bi skop għax inkella ma taqdix lil dawk li inti wegħedthom il-permess!

Aħna m'aħniex ta' wara l-muntanji.

Issa allura għandna kriżi of their own making, u l-problema mhux qed ibatuha huma imma l-pajjiż għax aħna lkoll u ta' warajna qegħdin nitilfu l-art ODZ.

L-iżvilupp irid isir, dak li huwa essenzjali għandu jsir u ma tistax iżżommu, imma li inti tivvinta, twelled ġenn ta' idea, skuża sempliċi u pura biex tiġġustifika spekulazzjoni bla sens ta' art agrikola, dak huwa ħażin.

L-iżvilupp tbierku u tinkoraġġih basta jkun essenzjali u ġenwin, imma l-iżvilupp biex ikunu akkomodati għexieren ta' fuel stations biex ikunu taparsi rilokati, imma minn ċertu daqs jikbru b'darbtejn, b'erba' darbiet, b'sitt darbiet ħalli mbagħad meta titħabbar id-data meta karozzi bil-fuel u d-diesel ma jibqgħux permessibbli, dawk jiġu konvertiti fi blokk ta' appartamenti.

Din hi l-ispekulazzjoni li qed issir!

Għax imbagħad ovvjament x'se tagħmel bi fuel station jekk ma tistax tbigħ il-fuel?

Sur President, huwa tajjeb u naqblu li għandha tiġi emendata l-Liġi tal-Iżvilupp Sostenibbli.

Daparti tiegħi u tal-Oppożizzjoni wegħedna lill-Ministru Herrera li aħna disposti nagħmlu dak kollu possibbli fi stadju ta' kumitat biex intejbuha.

Nerġa' ngħidlu li jiena ma niddubitax mill-intenzjoni tiegħu li din il-liġi trid issaħħaħha u mhux iddgħajjifha.

Imma ma jistax ikun bil-kliem ngħidu xi ħaġa u mbagħad bil-fatti nagħmlu bil-maqlub.

Jiena ma rridx inkun kompliċi mal-ħażin.

Dik le, dik ma nistgħux inkunu kompliċi mal-ħażin.

Għalhekk bħala Oppożizzjoni nerġgħu ninsistu li l-Gvern għandu u l-Ministru Herrera b'mod partikolari għandu dover jagħti spjega dettaljata u kredibbli, jagħti sodisfazzjon mhux biss lill-Oppożizzjoni imma lill-poplu u lis-soċjetà ċivili dwar fejn waslet din is-suppost reviżjoni ta' policy li ħriġtuha mill-kappell tliet snin ilu sempliċement bħala conduit biex ikun hemm spekulazzjoni bla preċedent ta' art, spekulazzjoni li mhijiex bżonjuża.

Aħna għandna obbligu li nitolbu din l-ispjega u huwa dmir il-Ministru li jara li din ir-reviżjoni tassew tara d-dawl u mhux inħallu d-dewmien iġib fix-xejn l-iskop kollu li għalih tħabbret ir-reviżjoni.

Inkella jkun kollu daħk fil-wiċċ!

Jien nieqaf hawnhekk.

Kif għedt, l-Oppożizzjoni se tivvota favur sabiex id-diskussjoni tkun tista' tkompli, sabiex ikun hemm diskussjoni anke fi stadju ta' kumitat.

L-appell tagħna huwa wieħed.

Jekk il-Gvern jibqa' b'din il-fernezija u b'din il-fissazzjoni ta' here and now u mhux jaħseb b'mod long-term, allura għalxejn niddiskutu żvilupp sostenibbli u abbozzi ta' liġi li jemendaw il-Liġi tal-Iżvilupp Sostenibbli, għax se nkunu qegħdin nidħku bina nfusna.

Jekk verament irridu nagħmlu a quantum leap ahead fil-ħsieb u fil-politika ambjentali tagħna jeħtieġ niġbdu ħabel wieħed biex ikollna a long-term strategy u mhux a five-year programme.

Jeħtieġ ikollna a long-term strategy li ma tkunx iddettata minn konsiderazzjonijiet monetarji jew elettorali imma minn frażi waħda biss, "il-ġid komuni", frażi li sfortuntament mill-2013 sal-lum sparixxiet mill-vokabolarju politiku.

Li titkellem favur il-ġid komuni saret kważi xi ħaġa li aborriha dan il-Gvern, għax il-ġid komuni mhuwiex il-here and now, imma huwa għat-tul.

Min-naħa tagħna, mill-Partit Nazzjonalista, dak hu l-kredu tagħna, li rridu nerġgħu ninsistu li l-ġid komuni jkun fuq quddiem nett fl-aġenda tal-iżvilupp sostenibbli ta' pajjiżna.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, jien ġejt intenzjonat biex nagħmel diskors xi ftit differenti u beħsiebni nagħmel dak id-diskors xorta, però qabel dan ma nistax ma nirrispondix dak li qal l-abbli immens kollega tiegħi l-kelliem għall-ambjent tal-Partit Nazzjonalista.

Possibbilment il-kollega tiegħi l-Onor.

Azzopardi nesa li kien membru importanti ħafna f'leġiżlaturi passati qabel l-2013!

Jiena ma xtaqtx niġi hawnhekk u nkun kritiku, però biex nagħmlu ġustizzja ma' kull min qiegħed isegwina jkun tajjeb li nirrispondi mhux biss għal ċerti kummenti politiċi li saru imma anke għall-informazzjoni skoretta li l-Onor.

Azzopardi ta f'dan il-Parlament.

Skont il-kollega l-Onor.

Azzopardi, dan il-Gvern m'għandux viżjoni fit-tul fuq l-ambjent.

Il-kritika hija li l-ambjent aħna mhux qed nagħtu kasu.

Tipprova tingħata l-impressjoni li mill-2013 sal-lum f'dawn il-ħames snin l-ambjent spiċċa.

In-narrativa li qiegħda tipprova tagħti l-Oppożizzjoni hi li dan il-Gvern huwa l-għadu tal-ambjent.

Skont huma, il-Gvern hu public enemy number one tal-ambjent u aħna kważi tlajna b'xi missjoni biex neqirdu l-ambjent.

Qisu f'dawn l-aħħar ħames snin l-ambjent spiċċa kollu f'Malta u qabel l-2013, jekk tisma' lill-Onor.

Azzopardi jitkellem, fl-ambjent kien kollox ward u żahar, imma f'dawn l-aħħar ħames snin spiċċa kollox.

Dik hija l-impressjoni li qed tipprova tingħata, li aħna tlajna b'xi missjoni, b'xi mandat biex neqirdu l-ambjent ta' pajjiżna.

Issa hawnhekk kulħadd jista' jiġi jgħid li jrid, però mbagħad finalment il-poplu hemm barra għandu l-intelliġenza tiegħu u jaf jara l-verità x'inhi.

L-Oppożizzjoni qed tgħid li aħna m'għandniex pjan fit-tul, l-affarijiet nagħmluhom bla pjan, bla viżjoni, fl-ajru u l-affarijiet kważi jsiru waħedhom jew jaqgħu mis-sema.

Qalu li fuq żvilupp sostenibbli m'għandniex viżjoni jew li l-viżjoni twassal sal-elezzjoni ġenerali li jmiss, u dan meta l-Ministru Herrera stess ħabbar li fuq żvilupp sostenibbli se niftħu konsultazzjoni pubblika li ma twassalx sal-2020/21 meta tasal l-elezzjoni li jmiss imma twassal sal-2050.

Min qiegħed jikkritika lil dan il-Gvern li m'għandux viżjoni fuq sustainable development goals jien qiegħed ninfurmah dwar dak li ħabbar il-Ministru stess, li l-pjan hu li jkollna strateġija nazzjonali li twassal sal-2050.

Altru milli m'għandniex viżjoni fit-tul!

Jien fuq viżjoni ambjentali nistaqsi l-kollegi li kienu jifformaw parti mill-aħħar leġiżlatura Nazzjonalista dwar fejn kienu fuq il-pjanijiet marbuta mal-waste to energy.

Vera d-dinja qiegħda tinqaleb rasha 'l isfel, Sur President!

Mela dak iż-żmien, il-Gvern Nazzjonalista kellu anke rapporti biex immorru għall-waste to energy minħabba raġunijiet ovvji, imma dawn ir-rapporti baqgħu fuq l-ixkaffa.

Aħna nafu li ċ-ċokon tagħna jillimitana anke fejn niddisponu mill-iskart tagħna.

Aħna m'għandniex pajjiż bla limitu fejn nistgħu narmu u allura l-Gvern ta' qabilna kien ikkummissjona studji li kienu qed jgħidulu li the way forward hija biex tmur għall-waste to energy.

Dawn ħallew dawk ir-rapporti, li l-Bambin biss jaf kemm swew flus mit-taxxi tal-poplu, fuq l-ixkaffa jiġbru t-trab u bqajna bla politika dwar kif aħna niġġeneraw l-enerġija mill-iskart tagħna.

Xejn, Gvern Nazzjonalista ma kellu ebda pjan.

Illum hemm pjan, illum hemm diskussjoni.

Taf x'naf ingħid, Sur President, li meta l-Oppożizzjoni ġiet mistiedna biex tipparteċipa f'dak il-forum fuq waste to energy - u hemmhekk anke tara kif il-Gvern wera l-id tal-ħbiberija lill-Oppożizzjoni - l-Oppożizzjoni x'tagħmel?

Qaltilna: Le, aħna mhux se nipparteċipaw.

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu, kif qiegħed jinsinwa l-Onor.

Azzopardi, fuq xi ħaġa short-term imma fuq xi ħaġa li se taffettwa lilna, lil uliedna u lill-ġenerazzjonijiet kollha li għadhom ġejjin.

Għidnielhom biex jgħinuna għax din hija xi ħaġa li se taffettwa l-ġenerazzjonijiet kollha li għad iridu jiġu, imma tal-Oppożizzjoni abdikaw minn din ir-responsabbiltà.

Faċli niġu hawnhekk u nitkellmu, imma mbagħad nerġa' ngħid, jien bniedem niġġudikah mhux fuq li jgħid imma fuq li jagħmel.

Mela kien hemm opportuntià li l-Oppożizzjoni tipparteċipa fuq il-waste to energy.

Jien se nitkellem ċar u tond, u mhux se noqgħod insemmi ismijiet, imma bħala Chairperson tal-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar f'dan il-Parlament kelli membri parlamentari mill-Oppożizzjoni li urew biċ-ċar li ma jaqblux ma' dik il-pożizzjoni.

Urew biċ-ċar li ma jaqblux ma' dik il-pożizzjoni għax fuq politika ta' waste to energy jrid ikun hemm kunsens.

Għaliex kull ma nagħmlu aħna f'dan l-imbierek pajjiż kollox irridu nippolitiċizzaw?

Kull ma jagħmel il-Gvern ħażin, kull ma tagħmel l-Oppożizzjoni tajjeb, jew bil-kontra.

Kellna opportunità tad-deheb biex naslu fuq politika nazzjonali fuq waste to energy flimkien u l-Oppożizzjoni abdikat mir-responsabbiltà tagħha.

Imbagħad tiġi hawn u tgħid li l-Gvern m'għandux viżjoni u m'għandu pjan!

M'għandux pjan min lanqas biss irid jipparteċipa fil-pjan!

L-Onorevoli abbli kollega semma li m'għandniex viżjoni.

Fejn kien hu meta f'pajjiżna kienu joħorġu permessi għal high risers bla policy u bla pjan?

Ma kienx hemm pjan għall-high risers.

Aħna mill-2014 daħħalna policy, mela inti jekk trid tibni high risers, jekk għandi biċċa art Għawdex, illum naf li ma nistax nibni torri f'Għawdex.

Jien naf li għandi żoni speċifiċi u jekk irrid nibni torri rrid immur hemm bilfors.

Qabel ma kenitx hekk il-biċċa tax-xogħol.

Kif kienu joħorġu qabel l-permessi għat-torrijiet?

Forsi għal min ikun qiegħed japplika?

Forsi għax kellu xi ħabib xi mkien li kien jaqilgħu?

Ma kellekx politika nazzjonali dwar high risers.

Mela fil-passat ma kienx hemm politika nazzjonali fuq fejn nistgħu nibnu ċertu bini għoli u llum, tħobbha jew tobgħodha, hemm policy.

Dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kellu viżjoni billi ma kienx hemm politika ċara!

Il-kollega tiegħi semma ħafna l-fuel stations policy.

L-istess, illum għandna politika ċara.

Hemm policy li tista' tikkritikaha, anzi kif jaf anke l-kollega l-Onor.

Farrugia fuq talba li għamel hu stess, jien għedt li niddiskutuha din fil-Kumitat għall-Ambjent u għall-Ippjanar.

Din iddiskutejnieha mhux darba, imma kellna tliet laqgħat sħaħ u l-kollega tiegħi jaf li l-laqgħat tagħna ma jkunux ta' xi nofs siegħa jew siegħa.

Aħna ġieli għamilna tliet sigħat u anke erba' sigħat niddiskutu fil-Kumitat.

Jekk ikun hemm bżonn għaliex le, m'għandix problema.

Jien adottajt prinċipju, u naħseb li anke ta' qabli kienu jagħmluha, li nistieden l-ENGOs kollha li jixtiequ jiġu u jagħtu l-input tagħhom.

Jistgħu jikkonfermaw il-kollegi li qabel ma jagħtu l-input kollu tagħhom - u dawn kollha jitkellmu - jien ma nistrieħx, jiġifieri kulħadd jgħid li għandu jgħid.

Sur President, jien nerġa' nistaqsi: Kif kienu joħorġu l-permessi meta ma kienx hemm politika fuq fuel stations?

Kif kontu tiddeċiedu li Alex Muscat ħaqqu permess għall-pompa u Jose Herrera ma ħaqqux?

Kif kienu jkunu bbażati dawn id-deċiżjonijiet?

Fuq xiex?

Qabel ma kienx hemm politika miktuba biex takkomoda lil min trid.

Illum hemm policy, u jew se timxi ma' dik il-policy jew inkella m'intix se ġġib permess biex ikollok fuel station.

Issa tista' tikkritika għax aħna qed ngħidu 3,000 metru kwadru, u inti tgħid li għandha tkun 2,000 metru kwadru jew iktar jew inqas.

M'għandix problema, ejja niddiskutuha u hekk għamilna, u ħarġu suġġerimenti validi ħafna.

Kien il-Ministru Herrera stess li talab lill-ERA biex tagħmel reviżjoni ta' dik il-policy u hekk għamlet l-ERA.

L-ERA hija l-awtorità f'pajjiżna li xogħolha hu li tipproteġi l-ambjent.

Azzopardi meta f'pajjiżna ma kellniex awtorità li tipproteġi l-ambjent?

Ma mmorrux 'il bogħod; ħames snin ilu f'pajjiżna ma kellniex awtorità li tipproteġi l-ambjent, awtorità dedikata lill-ambjent.

Illum għandna, u għax illum għandna awtorità, il-Ministru taha l-kompitu li tirrevedi dik il-policy.

Hekk għamlet, irrevediet il-policy u tat il-proposti tagħha.

F'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, f'dan il-Parlament, l-inqas ħaġa li nistgħu nagħmlu biex nirrispettaw lil min qiegħed isegwina hi li meta nitkellmu niġu hawn infurmati u mhux niġu hawn qisna qed inparlaw ġo xi ħanut!

Jagħtu l-impressjoni li ħarġu xi għexieren ta' permessi taħt il-fuel station policy, imma fil-verità taf kemm ħarġu permessi għal fuel stations mill-2014 sal-lum?

Erba' permessi f'erba' snin, prattikament permess kull sena.

U mela tiġi tingħata l-impressjoni li f'daqqa waħda Malta mtliet fuel stations!

Jien kważi ħadt l-impressjoni li jekk immur l-Għadira se nsib xi waħda fuq ir-ramel!

Tingħata l-impressjoni li f'daqqa waħda ksejna kull ma hawn bil-fuel stations meta fil-verità ħarġu biss erba' permessi f'erba' snin u ġew rifjutati ħafna iktar minn kemm applikaw!

Ejja għall-inqas inkunu ġusti u nirrapportaw l-affarijiet kif inhuma.

Din l-era tal-fake news donnha affettwat lil kulħadd, donnu kulħadd ġie influwenzat li jaqbad u jgħid u jitfa' allegazzjonijiet mingħajr ma jirriċerka l-fatti.

Jien naħseb li aħna bħala politiċi għandna obbligu li nitkellmu b'mod infurmat, għandna obbligu li meta niġu fil-plenarja nagħtu l-informazzjoni kif inhi u mhux nipprovaw nitfgħu dik il-biżgħa li f'daqqa waħda tlifna r-riedni.

Le, m'aħniex perfetti.

Hawn xi ħadd perfett?

Jekk hawn xi ħadd perfett jgħidli ħalli neħodlu b'idejh!

M'hawn ħadd perfett u aħna m'aħniex perfetti, imma fejn llum għandek policy fuq high risers, policy fuq fuel stations u policy fuq waste to energy fejn qabel ma kellekx, u għalhekk mhuwiex sew li tiġi tikkritika lil dan il-Gvern li m'għandux viżjoni.

Viżjoni hemm, imma inti tgħid li m'hemmx għax ma taqbilx magħha dik il-viżjoni.

Intqal ukoll li m'għandniex pjan.

Għandna pjan!

Ikkritikah dak il-pjan.

Għidli isma', il-pjan tiegħek jien ma jogħġobnix.

Tajjeb, ħbieb konna u mija nibqgħu, imma kkritikani b'mod kostruttiv u mhux tiġi tgħidli li m'għandniex pjan jew f'daqqa waħda issa, kemm ilna li tlajna aħna fil-Gvern, l-ambjent bħal donnu spiċċa!

U qiegħed nitkellem b'din il-passjoni għax onestament nirrabja meta nitkellmu b'dan il-mod!

Waqt il-proċess tar-rationalisation, kien hemm eżerċizzju li permezz tiegħu fl-2006 daħħalna biċċa art kbira daqs is-Siġġiewi kollha fiż-żona tal-iżvilupp biex tinbena.

Jien jidhirli li kien parti minn dik id-deċiżjoni u li ddeċieda.

Kien hemm biċċa art f'Bulebel li fl-2006 il-Gvern ta' dak ż-żmien deherlu li għandu jiżviluppaha b'mod industrijali.

Kien bis-saħħa tal-kumitat - u l-Onor.

Farrugia jaf għax kien preżenti - li tellaqna diskussjoni, ġibna lil kulħadd on board, u tkellimna.

F'din il-kwestjoni involvew ruħhom anke l-Ministru tal-Ambjent l-Onor.

Herrera u l-Ministru tal-Ekonomija l-Onor.

Cardona u wasalna għal qbil.

We made history meta dawwarna l-arloġġ lura iktar minn għaxar snin; biċċa art li kienet daħlet fiż-żona tal-iżvilupp fl-2006 ħadna d-deċiżjoni storika li toħroġ miż-żona tal-iżvilupp.

Dawn l-artijiet jammontaw għal aktar minn 80 tomna fejn setgħu jinbnew il-fabbriki.

Għandna bżonn nibnu fabbriki?

U mela m'għandniex bżonn nibnu fabbriki, imma ddeċidejna li għall-fini ta' dak li hemm, din l-area f'Bulebel timmerita li tiġi protetta u ħadna deċiżjoni li dik l-art toħroġ mill-iskema.

Fuq l-enerġija wkoll skont l-Oppożizzjoni dan il-Gvern m'għandux pjan.

Mela min kien jaħdem bil-heavy fuel oil, teknoloġija li kważi kulħadd qiegħed jipprova jaħrab minnha, dak kellu pjan.

Imbagħad skoprejna għalxiex kien hemm dan l-interess kollu li nibqgħu naħdmu biż-żejt.

Il-Public Accounts Committee, li jien parti minnu, għamel leġiżlatura sħiħa jitkellem fuq l-iskandlu taż-żejt.

Illum pajjiżna qiegħed jaħdem bil-gass u l-emissjonijiet fl-ajru niżlu b'mod drastiku f'dak li għandu x'jaqsam ma' ġenerazzjoni ta' elettriku f'pajjiżna.

Illum qed naħdmu bil-gass, sors ta' enerġija nadifa.

Ħaddieħor ma riedx, għax ħaddieħor pjan fuq l-enerġija ma kellux u xtaq li nibqgħu naħdmu bl-iktar żejt li jniġġes fid-dinja.

Aħna kellna politika ċara sa minn qabel l-2013.

Aħna konna għedna li jekk il-poplu jagħtina l-mandat, aħna se naħdmu bil-gass, sors ta' enerġija nadifa.

Illum pajjiżna hekk qed jaħdem, b'sors ta' enerġija nadifa.

Forsi għal Gvern Nazzjonalista, li kien ilu mill-1987 jgħid li se jagħlaq il-power station tal-Marsa, dak kien il-pjan dwar l-enerġija.

Il-power station tal-Marsa ngħalqet biss ftit taż-żmien ilu, 30 sena wara li suppost kellha tingħalaq.

Imbagħad jiġi jgħid li dan il-Gvern m'għandux pjan fuq l-ambjent!

Kellna wkoll il-park tal-Inwadar li l-Ministru ssuġġerixxa li jiġi dikjarat bħala demanju pubbliku.

Dak kien ippjanat fl-2006.

Jien nistaqsi lill-kollega tiegħi li dak iż-żmien kien fil-Kabinett: X'għamel dak iż-żmien biex anke jħeġġeġ lill-Ministru tal-Ambjent ta' dak iż-żmien biex proġett ieħor ma jibqax fuq l-ixkaffa?

Kellhom jgħaddu għaxar snin, kellu jiġi dan l-Gvern biex il-park tal-Inwadar tajnieh spinta.

Dan fih iktar minn 900 tomna.

Hija medda art kbira immens li testendi mix-Xgħajra sa Wied il-Għajn, biex illum hija park nazzjonali naturali.

Illum għandek grupp ta' nies appuntati mill-Ministru li ta' kuljum xogħolhom huwa li jamministraw dan is-sit, u naf li hemm ħafna pjanijiet għal dan is-sit.

Sur President, illum ġejna biex nitkellmu fuq liġi li ressaq il-Ministru, imma l-Onor.

Azzopardi ħa l-okkażjoni biex jitkellem fuq xi ħaġa differenti.

Semmieni ukoll, u hawnhekk ma nistax ma nsemmix ix-xogħol li qed nagħmel jien mal-kollegi tiegħi, li nirringrazzjahom, fil-Kumitat tal-Ambjent u tal-Ippjanar.

Fuq is-suġġett ta' fuel stations policy … Issa se nagħtih l-benefiċċju tad-dubju għax sa dak iż-żmien l-kollega tiegħi l-Onor.

Azzopardi kienu għadu ma kienx il-kelliem tal-Oppożizzjoni għall-ambjent, però sa dak iż-żmien l-Membru tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Farrugia kien għamilli t-talba biex nitkellmu fuq il-fuel stations policy, u meta kellna ċ-ċans tkellimna fuqha.

Jien inħoss li jkun diżrispett lejn dan il-Parlament jekk materja li ddiskutejnieha darba, darbtejn, tlieta u iddedikajna ammont ta' ħin, nibqa' nagħtiha aktar importanza a skapitu ta' suġġetti oħrajn.

Hemm numru ta' suġġetti li rridu niddiskutu f'dan il-Kumitat.

Iddiskutejna ħafna suġġetti diġà u se niddiskutu ħafna iktar suġġetti, u fil-fatt ġejt mgħarraf anke mill-Ministru li għandu jitpoġġa rapport dalwaqt fuq il-Mejda tal-Kamra li wkoll irridu niddiskutuh.

Issa l-kollega tiegħi forsi ma kienx kuntent li l-Kumitat iddedika dak il-ħin kollu għal din il-policy, imma llum hemm policy, għamlu l-kummenti tagħkom, u għandek kull dritt li tagħmel il-mistoqsijiet parlamentari kollha li tixtieq biex tkun taf il-proċess fejn wasal, imma mhux tinqdew b'kumitat biex naħlu l-ħin ta' dak il-Kumitat biex nipprovaw nippolitiċizzaw xi ħaġa li m'għandhiex għalfejn tkun politiċizzata.

Sur President, biex niġi għal-liġi li għandna quddiemna dwar rappreżentanza aktar għolja għall-għaqdiet tas-soċjetà ċivili kif ukoll ambjentali fid-diskussjoni dwar l-iżvilupp sostenibbli, apparti li nirringrazzja lill-Ministru li ressaq liġi bħal din, jien naħseb li din turi wkoll il-mod kif jaħdem dan il-Gvern.

Jekk tara kif jittieħdu deċiżjonijiet ambjentali, naħseb tifhem anke l-modus operandi li daħħal dan il-Gvern.

Aħna fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar niftħu l-bibien tagħna għal kulħadd, jiġifieri kull min iħoss li għandu xi input fuq suġġett partikolari, jista' jiġi u jgħid tiegħu.

Biss biss, meta tkellimna fuq il-fuel stations policy, jien tlabt lis-segretarja tal-Kumitat biex nagħmlu stedina lil dawk li possibbilment jistgħu jkunu l-operaturi f'dan is-settur.

Jien għandi interess nisma' l-partijiet kollha.

Il-messaġġ hu li biex ikollok demokrazija ħajja, biex ikollok ambjent tajjeb, irid ikollok il-parteċipazzjoni ta' kulħadd.

Il-Ministru permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipproponi li jżid l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fid-diskussjoni dwar l-ambjent f'pajjiżna.

Dan qiegħed isir bil-fatti f'kull forum f'dak li għandu x'jaqsma mal-ambjent f'pajjiżna.

Bħalma qiegħed isir fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar fejn kulħadd qed ikollu l-opportunià li jiġi u jiddiskuti fuq xi materja partikolari, hekk ukoll qed jagħmel il-Ministru f'forum li għandu x'jaqsam mal-iżvilupp sostenibbli f'pajjiżna.

Huwa tajjeb li jkollok rappreżentanza iktar wiesgħa mis-soċjetà ċivili li titkellem fuq l-ambjent.

Hekk għandu jkun, u dan huwa l-mod kif jaħdem dan il-Gvern.

Aħna biex nagħżlu sit fejn se npoġġu wieħed mill-ikbar investimenti li ġie f'pajjiżna, l-American University of Malta, ukoll għamilna konsultazzjoni pubblika, xi ħaġa li qatt ma saret qabel.

Ma bżajniex nagħmlu xi ħaġa ġdida!

Biex għażilna sit fejn inpoġġu l-American University of Malta, għamilna konsultazzjoni pubblika.

Qatt f'dan il-pajjiż ma saret konsultazzjoni pubblika fejn il-poplu ssuġġerixxa lill-Gvern fejn għandu jsir tali investment.

Sar ir-rapport, il-pubbliku pparteċipa, għamel is-suġġerimenti tiegħu, u l-Gvern aċċetta dawk il-proposti.

Qed nuru bil-fatti li f'dak li għandu x'jaqsam mad-deċiżjonijiet ambjentali, iktar minn qatt qabel qegħdin indaħħlu l-parteċipazzjoni ġenerali tal-poplu b'mod kollettiv u anke tas-soċjetà ċivili b'mod ġenerali.

Nerġa' ngħid li tajjeb li l-Ministru ressaq din it-tip ta' liġi għax finalment biha qed insaħħu d-diskussjoni ambjentali f'pajjiżna.

L-appell tiegħi lil kulħadd – u dan l-appell għamiltu diversi drabi – speċjalment lill-kollega tiegħi l-Onor.

Azzopardi, li fil-fatt huwa parti mill-Kumitat Permanenti għall-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, hu: Ejja ma nippolitiċizzawx suġġett tant importanti bħalma huwa l-ambjent.

Ejja ma nagħtux impressjonijiet qarrieqa lin-nies li f'daqqa waħda morna fl-infern f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent u li qabel konna fil-ġenna.

Ejja nkunu reali, ejja nkunu ġusti mal-intelliġenza ta' kull min qiegħed isegwina.

Ejja nkunu kapaċi li fuq l-ambjent u fuq dawn it-tip ta' liġijiet naslu bi qbil.

Jien anzi kważi nappella lill-Oppożizzjoni li fuq liġi bħal din tivvota mal-Gvern, u nemmen li hemm ħafna mill-kollegi tiegħi fl-Oppożizzjoni li jixtiequ jivvotaw favur liġi bħal din.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Herrera biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

JOSE HERRERA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa 24 ta' Ottubru, 2018 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni tal-Onor.

Jason Azzopardi u l-Onor.

Robert Cutajar sabiex l-Avviż Legali Nru 296 tal-2018 dwar ir-Regolamenti dwar l-Abbandun, ir-Rimi u t-Tneħħija ta' Skart fit-Toroq u f'Postijiet jew Żoni Pubbliċi";

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċju u Notifika b'mezzi Elettroniċi) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Grazzi, Sur President.

Illum waqt dan l-Aġġornament ħassejt li għandi nelenka diversi differenzi bejn iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra.

Fil-fehma tiegħi, f'Ottubru, 2018 l-poplu Malti u Għawdxi kien faċli ħafna għalih li jinduna liema hi n-naħa tal-Kamra li verament trid il-ġid lill-poplu u liema hi dik in-naħa tal-Kamra li tant hi ddisprata għall-poter li spiċċat tagħmel il-ħsara u żżeblaħ lil pajjiżna.

Proprju f'dan ix-xahar ta' Ottubru f'dan il-Parlament issir diskussjoni mill-aktar importanti, dwar il-Baġit.

Is-slogan tal-Baġit ta' din is-sena kien "Malta ngħixu s-suċċess".

Is-slogan huwa sabiħ u interessanti, però hawn irridu iktar nitkellmu fuq is-sustanza li fih il-Baġit, baġit li ntlaqa' tajjeb ħafna minn diversi social partners.

Matul dan ix-xogħol f'dan il-Parlament smajna diversi dikjarazzjonijiet minn ċerti membri parlamentari tan-naħa tal-Oppożizzjoni li jġegħluk tgħid: Imma dawn il-membri parlamentari qegħdin jgħixu fl-istess Malta li qegħdin ngħixu fiha aħna u l-kumplament tal-poplu hemm barra, jew inkella hawn min qiegħed jgħix f'univers parallel, fuq xi pjaneta oħra jew inkella f'xi parti oħra ta' Malta li forsi ma nafux biha?!

Nixtieq nagħmel referenza għal dak li qal l-Onor.

Simon Busuttil hawnhekk fil-Parlament dwar l-konklużjonijiet tal-inkjesta Egrant li tajjeb li ngħidu li swiet 'il fuq minn €1 miljun.

Għandna l-Prim Ministru li qed jgħid biċ-ċar li jrid jippubblika din l-inkjesta, però mbagħad hemm parir legali u issa għandna anke kawża l-Qorti mill-Kap tal-Oppożizzjoni – li għandu kull dritt li jagħmilha - biex hu jkun jista' jara r-rapport kollu kemm hu.

Hawnhekk fil-Parlament smajna lill-Onor.

Simon Busuttil jgħid li jemmen li l-kumpanija Egrant hija tal-Prim Ministru, minkejja li fil-konklużjonijiet hemm miktub ċar u tond li din il-kumpanija żgur li mhijiex tal-Prim Ministru.

Mill-banda l-oħra mbagħad ilbieraħ kellna l-Ministru tal-Finanzi li lill-poplu Malti u Għawdxi qallu: Jien nemmen fikom.

Jien nemmen fil-potenzjal li għandu dan il-poplu Malti u Għawdxi, fil-bżulija tagħkom.

Qalilhom: Jien qiegħed noħloq klima ekonomika pożittiva sabiex intom tmorru hemm barra taħdmu, taqilgħu l-flus u tkomplu tkabbru l-ekonomija.

Dan iġibni għall-ewwel punt, il-fatt li dan l-pajjiż se jżid id-dħul tiegħu mingħajr ma jkun hemm ebda taxxa żejda matul din is-sena li ġejja.

Dan huwa t-tieni baġit li fih l-Gvern mhux qiegħed jintroduċi taxxi żejda.

Sur President, x'qed jgħid il-Gvern lill-poplu?

Il-Gvern qed jgħidlu: Irridek tgawdi minn dan is-suċċess li qegħdin noħolqu lkoll kemm aħna flimkien.

Skont il-Baġit pajjiżna se jerġa' jkollu surplus ieħor u baġit fejn nistgħu naraw li l-finanzi ta' pajjiżna huma verament fis-sod.

Hawnhekk xtaqt nagħmel parenteżi żgħira biex nispjega ċerti affarijiet lill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Il-kredenzjali politiċi tal-Kap tal-Oppożizzjoni għadna ma nafux x'inhuma għax għadu qatt ma ikkontesta elezzonijiet.

Dan għadna ma nafux x'isarraf meta jiġi on the campaign trail tal-elezzjoni, però minn dak li smajtu jgħid fil-konferenza tal-aħbarijiet ikolli ngħid li l-kredenzjali ekonomiċi tiegħu ma tantx huma tajbin lanqas.

Ilbieraħ qal li hu inkwetat għaliex fl-erba' snin li għaddew għola s-shampoo!

Jinkwieta għax għola s-shampoo meta mbagħad rajna Gvern li matul dawn l-aħħar baġits ta żidiet li kien ilhom ġenerazzjoni sħiħa ma jingħataw.

Kellna żidiet fil-pensjonijiet li ħaddieħor kien insiehom, imbagħad ikollok Kap tal-Oppożizzjoni jgħid li jinsab inkwetat għax għola s-shampoo fuq erba' snin!

Aktar minn hekk, jien jiddispjaċini li ma kienx kapaċi lanqas jispjega s-surplus.

Qiegħed jgħid li dan is-surplus għandna nqassmuh kollu kemm hu.

Sfortuntament il-Kap tal-Oppożizzjoni qiegħed jinsa l-iktar ħaġa importanti fejn jidħlu l-finanzi, jiġifieri l-bilanċ li wieħed għandu jsib.

Is-surplus li jżomm il-Gvern ovvjament mhux iħallih hemm biex joqgħod iħares lejh imma b'dak is-surplus il-Gvern jaqta' d-dejn minn sena għall-oħra.

Sur President, iktar minn hekk, għal darb'oħra hawnhekk il-Kap tal-Oppożizzjoni reġa' wriena lbieraħ li ma jafx kif titkellem fuq id-dejn għaliex d-dejn qatt ma tieħdu bħala ammont waħdu.

Id-dejn dejjem tieħdu bħala persentaġġ relatat mal-prodott gross domestiku.

L-istess is-surplus u d-deficit, dejjem nirreferu għalihom bħala persentaġġ ta' xi ħaġa oħra, għax id-dejn waħdu, minnu nnifsu, ma jagħmilx sens, għax id-dejn sar għal xi ħaġa.

Aħna għandna rata ta' dejn li dan il-Gvern qiegħed inaqqasha minn sena għall-oħra.

Dan id-dejn qiegħed jonqos għaliex qed ikun hemm ammont minn dak is-surplus li qed imur biex jitħallas dejn tas-snin ta' qabel.

Pereżempju, kellna gvernijiet Nazzjonalisti li ġabru madwar €25 miljun f'VAT fuq ir-reġistrazzjoni tal-karozzi li ma kienx suppost inġabru.

Il-poplu Malti u Għawdxi għamel żmien jagħti flus lill-Gvern fil-forma ta' VAT fuq ir-reġistrazzjoni ta' karozzi meta mhux suppost!

Minkejja li nġabru dawn il-flus, il-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien xorta waħda ma kienx kapaċi jibbilanċja l-kotba.

Jiġifieri dan ġabar flus li lanqas kienu tiegħu u xorta waħda baqa' minn sena għall-oħra jagħmel defiċit wara l-ieħor.

Dan imbagħad ifisser li qiegħed jakkumula d-dejn tal-pajjiż.

Illum, bħala pajjiż qegħdin niksbu dawn ir-riżultati tajbin għax qegħdin nagħmlu surplus li jfisser li fl-aħħar tas-sena l-pajjiż qiegħed idaħħal iktar milli joħroġ.

Din wieħed jista' jqabbilha ma' kap ta' familja li fl-aħħar tas-sena jagħmel il-kontijiet tiegħu u jgħid jien ħriġt iktar milli daħħalt.

Kif se jiffinanzjaha dik id-differenza fil-ħruġ kontra d-dħul?

Jew ma jagħmilx dak li jkun wiegħed jew inkella jmur jiddejjen.

Ħafna drabi aħna kellna gvernijiet li kienu jżidu t-taxxi imma mbagħad ma jimplimentawx miżuri oħrajn li jkunu ġew imwiegħda fil-baġit.

Minkejja dan, konna nispiċċaw xorta waħda b'defiċit u konna qegħdin nispiċċaw dejjem niddejnu iktar milli nkunu qegħdin indaħħlu bħala pajjiż.

Sur President, illum il-ġurnata għandna dik li hija magħrufa bħala fiscal manoeuvrability.

Forsi min qiegħed jismagħna jgħid li din hija kelma tqila.

Fil-fatt mhi kelma tqila xejn.

Din tfisser li l-Gvern għandu iktar fejn jiċċaqlaq biex ikun jista' jibda jqassam iktar minn dan il-ġid li qiegħed jinħoloq.

Ladarba inti qed tnaqqas id-dejn, is-sena ta' wara awtomatikament naqaslek l-imgħax fuq dak id-dejn.

Mela inti mar-radd tas-salib qiegħed diġà f'pożizzjoni aħjar milli kont fl-istess żmien is-sena ta' qabel.

Huwa importanti ħafna li n-nies din jifhmuha, għaliex kultant nisimgħu dwar miljuni u biljuni.

Forsi ħafna min-nies ma jagħtux kas dawn l-ammonti kbar, imma jifhmu aktar meta tispjega n-nitty gritty ta' dan il-Baġit, meta tispjega kif minn sena għall-oħra dawn huma budgets bi pjan wieħed wara l-ieħor, u lkoll huma ħolqa waħda wara l-oħra f'katina li jiffurmaw ir-roadmap li konna smajna biha anke qabel beda dan il-Gvern.

Kellna membri tal-Oppożizzjoni li ddieħku b'din ir-roadmap, kellna membri tal-Oppożizzjoni li saħansitra kienu ddieħku bil-garanzija għaż-żgħażagħ u llum qegħdin naraw kemm din il-garanzija hija importanti.

Kemm qalulna bil-garanzija tal-washing machines!

Illum il-ġurnata qegħdin naraw li mnalla hemm din il-garanzija li tassigura li ż-żgħażagħ ikunu fix-xogħol, fit-taħriġ jew fl-edukazzjoni biex b'hekk huma jkunu jistgħu jkomplu javvanzaw f'ħajjithom.

Illum għandna Gvern li għal sena oħra se jkun qed iqassam €11-il miljun oħra biex l-eks ħaddiema tal-korpi, il-ħaddiema tal-Malta Electricity Board u l-ħaddiema tax-xatt jirċievu ċekk ieħor fejn jidħlu l-inġustizzji.

Rigward children's allowance kellna każijiet fejn dawn iż-żidiet ilhom ma jsiru 11-il sena jew inkella saħansitra 23 sena.

Għandna persuni żgħażagħ li llum l-ġurnata jivvutaw, li f'ħajjithom qatt ma kellhom żieda fic-children's allowance.

Kellna gvernijiet wieħed wara l-ieħor li kull sena kienu jwiegħdu li s-sena d-dieħla se nkunu aħjar minn din is-sena u d-defiċit dejjem kien jibda nieżel, imbagħad niġu fis-sena tal-elezzjoni u l-figuri finanzjarji tal-pajjiż kollox imur żmerċ basta nagħmlu minn kollox biex nirbħu l-elezzjoni.

Dik kienet il-mentalità ta' gvernijiet passati.

Litteralment kellna gvernijiet tal-elezzjonijiet!

Iżda llum l-ġurnata x'għandna, Sur President?

Illum l-ġurnata għandna Gvern li qiegħed iwettaq bidliet li f'ġenerazzjonijiet sħaħ ma sarux.

Pereżempju qabel, il-pensjonanti kienu jistaqsu: Imma aħna se niżdiedu?

Illum il-ġurnata l-pensjonanti jgħidulek: Aħna b'kemm se niżdiedu?

Forsi tisma' min jgħidlek li ż-żieda ta' €4.50 mhijiex biżżejjed għaliex ladarba l-pajjiż jibda jikseb ċertu suċċess, jiżdiedu anke l-aspettattivi tan-nies.

Sa ċertu punt jien nasal li nifhimhom, però n-nies iridu jifhmu wkoll li d-dinja ma saritx f'daqqa.

L-aħħar darba kellna lill-Onor.

Edwin Vassallo hawnhekk li għamel mistoqsija diretta lin-naħa tal-Gvern.

Qalilna: Kellkom għalfejn iddumu ħames snin biex tibdew twessgħu t-toroq?

Iva, Onor. Edwin Vassallo, kellna għalfejn l-ewwel nirranġaw il-qafas.

L-ewwel trid tirranġa l-bażiku, l-ewwel trid tirranġa l-ekonomija, trid issaħħaħ l-ekonomija biex tilħaq rata ta' tkabbir li tkun akbar minn tas-snin ta' qabel.

Imbagħad, fuq kollox, trid tara li dik ir-rata ta' tkabbir tagħmilha sostenibbli, jiġifieri li minn sena għall-oħra din ir-rata tibda tintlaħaq, tiġi n-norma u ma tkunx l-eċċezzjoni.

Huwa tajjeb li jkollok sena waħda tkabbir ta' 4%, 5% jew 6%, imma mbagħad li jkollok sentejn, tlieta, allura tibda toħloq xejra li tfisser li saret in-norma u dak it-tkabbir ekonomiku jibda jsir sostenibbli.

Dan hu li jfisser meta ngħidu li inti tkabbar il-kejk nazzjonali li kulħadd irid parti minnu.

Il-Ministru qalilna wkoll li se tingħata ġurnata oħra leave lill-ħaddiema.

Kemm hija sabiħa din li jkollok Gvern li qiegħed jirrikonoxxi l-fatt li l-ekonomija sejra tajjeb u jirrikonoxxi wkoll il-fatt li l-quality time mal-familja huwa xi ħaġa importanti ħafna.

Ma jistax ikun li aħna nkunu nies li naħdmu biss.

Ma jistax ikun li nkunu nies li mmorru minn xogħol għal xogħol.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni darba qalilna li biex tieħu pizza jrid ikollok ħames jobs!

Jien ma naf lil ħadd li għandu ħames jobs.

Li naf huwa familji li fejn forsi qabel kienu joħorġu darba fix-xahar, illum joħorġulek darbtejn fix-xahar.

Fejn forsi qabel kellek familji li ma kenux jistgħu jsiefru darba fis-sena, illum għandek familji li għamlu dak il-pass 'il quddiem li qegħdin jieħdu btala flimkien bħala familja darba fis-sena.

Għandek familji saħansitra żgħażagħ li xogħolhom iħallas tajjeb li ma jiddejqu xejn biex forsi minn appartament żgħir jixtru appartament ftit ikbar jew inkella jixtru dar u jibdew jaħsbu biex ikabbru l-familja tagħhom.

Dan kollu huwa parti mis-suċċess li aħna bħala Gvern nieħdu gost naraw li n-nies qegħdin jagħmlu.

La qed insemmi d-djar u l-home ownership ma nistax ma nagħmilx referenza għal miżura interessanti ħafna tal-equity sharing fejn qed naraw li l-Gvern qed jaħseb f'dawk il-persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena u li forsi għal xi raġuni jew oħra, li ħafna drabi ma jkollhomx kontroll fuqha, dawn qed ikollhom ifittxu biex jixtru appartament ieħor fejn ikunu jridu jerġgħu jibdew ħajjithom mill-ġdid.

Pereżempju jiġuni f'moħħi kopji li jkunu sseparaw.

Wara li jkunu sseparaw dawn ibigħu d-dar matrimonjali tagħhom, jibqgħalhom ammont tajjeb ta' flus fil-bank imma li ma jkunx biżżejjed biex wieħed jixtri dar oħra.

Jekk din il-persuna tmur il-bank tispiċċa li l-bank ma jsellifhiex lanqas għax għandha 'l fuq minn 40 sena minħabba li r-repayment period huwa relattivament qasir u wieħed ma jkunx jista' jieħu dik il-loan.

B'din l-iskema tal-equity sharing li tħabbret fil-Baġit tal-bieraħ, il-Gvern jixtri parti mid-dar miegħek u jħallaslek l-imgħaxijiet għal numru ta' snin biex il-bank ikun jista' jsellfek.

Effettivament il-bank ikun qiegħed jidħol bħala garanti tiegħek biex jgħinek tqum fuq saqajk u tkun tista' terġa' tibda ħajtek mill-ġdid.

Kemm hija sabiħa din, Sur President, li għandna Gvern li verament qiegħed jaħseb f'kulħadd, Gvern li verament jgħin lill-poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu jaqsam parti minn dan is-suċċess li qiegħed jinħoloq f'pajjiżna.

Sfortuntament, matul dan ix-xahar pajjiżna għadda minn attakk kordinat fuq il-mezzi barranin tal-midja u kien hemm anke membri parlamentari minn din il-Kamra li għoġobhom jikkummentaw.

Dak kulħadd jara hu x'jagħmel.

Imbagħad kulħadd irid joqgħod għall-ġudizzju tal-poplu, u l-poplu, flimkien mas-social partners, fl-opinjoni tiegħi lbieraħ ta l-ġudizzju tiegħu fuq il-Baġit li ppreżenta dan il-Gvern.

Għaldaqstant, iva, nafu liema hi dik in-naħa tal-Kamra li trid li Malta tkompli timxi 'l quddiem fis-suċċess.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2018 fil-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru Herrera.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fis-7.21 pm il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – ĦLASIJIET LIL KONSULENTI NGAĠĠATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant, għat-tweġiba li kienet ingħatat għall-mistoqsija parlamentari 1129.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid kemm-il darba l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament żar Dubai mill-2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza, u r-raġuni għal kull żjara?

Kemm kienet l-ispiża kollha għal kull żjara?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna msemmija separatament minnu, mill-2013 sal-lum attenda konferenza (Arab Health 2018 Exhibition) f'Dubai f'Jannar ta' din is-sena u kien akkumpanjat mic-Chief Biomedical Engineer.

In-nefqa kienet ta' €2,467.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – INFIQ FUQ FESTINI, RIĊEVIMENTI, IKLIET EĊĊ.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - INFIQ FUQ FESTINI, RIĊEVIMENTI, IKLIET EĊĊ.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

RESIDENTI FI DJAR TAL-ANZJANI LI KIENU INKWILINI TA' POSTIJIET TAL-GVERN – ĊWIEVET RITORNATI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il ċavetta ġiet ritornata mill-kategorija ta' anzjani li jgħixu f'residenza ta' Djar tal-Anzjani u li kienu inkwilini ta' postijiet tal-Gvern?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mid-9 ta' April 2018, meta ġiet imnedija l-iskema, l-Awtorità tad-Djar ġabret 11-il ċavetta, mingħand anzjani li jgħixu f'waħda mid-Djar tal-Anzjani u li kienu inkwilini ta' postijiet tal-Gvern.

RESIDENTI FI DJAR TAL-ANZJANI LI KIENU INKWILINI TA' POSTIJIET TAL-GVERN – INĊENTIVI GĦAR-RITORN TAĊ-ĊWIEVET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ried ifisser il-Ministru għall-Finanzi fid-Diskors tal-Baġit meta qal li se "jagħti inċentiv ġeneruż lil dawk li jirritornaw iċ-ċwievet tal-post li jkollhom biex jiġu allokati" lil dawk fil-kategorija u li qed jistennew post tal-akkomodazzjoni soċjali (Ara: Kapitlu 3.6 Postijiet tal-Gvern battala mikrijin għand l-anzjani – paġna 35 tad-diskors tal-Budget 2018)?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif f'April 2018 ġiet imnedija skema li tinċentiva lill-anzjani li għandhom post tal-gvern u jkunu se jidħlu jew ikunu diġà daħlu f'residenza tal-anzjani tal-Gvern, jew f'dar tal-anzjani privata, taħt l-iskema tal-Public Private Partnership, dan l-inċentiv joffri 20% iktar tal-pensjoni jekk l-anzjan/a jagħti lura ċ-ċwievet tal-post lill-Awtorità tad-Djar.

Dan l-inċentiv volontarju mhux biss qiegħed irendi f'pensjoni miżjuda lill-anzjan/a, iżda ukoll f'aktar riżorsi li l-Awtorità tista' talloka lil min huwa fil-bżonn, ġaladarba l-anzjan/a m'għadhomx jirrisjedu fil-post li għexu fih.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid, minn meta daħlet l-Iskema tas-Social Loan, kemm ingħataw social loans lill-applikanti?

Kemm huwa l-budget ta' din l-iskema?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, minn meta daħlet fis-seħħ l-iskema tas-Social Loan, ingħataw 16-il loan li fuqhom diġà sar il-kuntratt, waqt li 37 applikazzjoni oħra qegħdin fuq il-konvenju.

Hemm ukoll 41 applikant ieħor li qegħdin fil-proċess li jiffirmaw il-konvenju fuq il-post identifikat minnhom.

Il-budget għal din l-iskema għas-sena kurrenti huwa ta' €940,000.

AWTORITÀ TAD-DJAR – LIFTIJIET FI BLOKKI TAL-GVERN JEW TAL-AWTORITÀ TAD-DJAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'din il-Leġiżlatura kemm-il lift ġie stallat fil-blokki tal-Gvern jew tal-Awtorità tad-Djar?

F'liema lokalitajiet kienu stallati dawn il-lifts?

Kemm ibbenefikaw inkwilini/sidien minn din l-inizjattiva?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'din il-leġiżlatura ġew stallati 10 lifts fil-blokki tal-Gvern jew tal-Awtorità tad-Djar.

Dawn kienu fil-Birgu, Ħal Kirkop, il-Marsa, il-Mellieħa, l-Imġarr u ż-Żejtun.

Minn dawn l-istallazzjonijiet ibbenefikaw l-inkwilini li joqogħdu ġo 27 appartament u s-sidien li joqogħdu f'40 appartament.

APPLIKAZZJONI GĦAD-DĦUL F'RESIDENZA TAL-ANZJANI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament peress li għandha l-kundizzjoni tad-dimenzja, fejn meta toħroġ qed tintilef, jiġbruha n-nies u anke qed tħalli affarijiet perikolużi mixgħulin id-dar?

Peress li din is-Sinjura applikat biex tidħol f'home għax minħabba l-gravità tagħha jibżgħu li sseħħ xi traġedja, jista' l-Ministru jara li jsir assessment għall-home?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità qed isegwi mill-qrib dan il-każ u l-persuna kKonċernata ġiet infurmata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

KERA TA' POST TAL-GVERN – KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament fejn dan ilu jgħix f'post tal-Gvern mill-2012, imma meta jkun se jħallas il-kera jgħidulu li ser isir kuntratt ġdid?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw b'mod separat diġà ffirmat Il-kuntratt ta' tiġdid tal-kirja.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – WIRJIET U ATTIVITAJIET FIS-SALA TAL-ESEBIZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid, mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena, kemm saru wirjiet u attivitajiet fis-sala tal-esebizzjonijiet tal-Ministeru għal Għawdex?

Tista' tagħti lista tal-wirjiet u attivitajiet li saru sena b'sena?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

ĦADDIEMA KLERIKALI GĦAWDXIN LI JAĦDMU MALTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta nġabu l-aħħar clerks Għawdxin li kienu jaħdmu Malta biex jaħdmu f'Għawdex?

Kemm kien in-numru ta' clerks li nġabu lejn Għawdex fis-sena 2017 u fis-sena 2018?

Tista' tgħid meta hu maħsub li jinġabu aktar ħaddiema klerikali minn Malta lejn Għawdex?

Tista' tgħid kemm-il vacancy ta' ħaddiema klerikali hemm mad-Dipartimenti tal-Gvern f'Għawdex?

Interpellant li fis-sena 2017, kien hemm 12-il skrivan li nġabu jaħdmu Għawdex u din is-sena nġab skrivan wieħed.

Dan il-Ministeru jagħmel eżerċizzju kontinwu u laqgħat ma' diversi Ministeri u entitajiet biex jinġieb Għawdex kemm xogħol ta' front office kif ukoll ta' back office.

Diġà kabbart l-uffiċċju f'Għawdex tal-Malta Competition and Consumer Affairs Authority u bħalissa għaddej proċess biex toħroġ sejħa għall-proprjetajiet ta' żewġ entitajiet oħra.

RABAT, GĦAWDEX - BINI TA' SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-Iskola Primarja Ġdida tar-Rabat Għawdex, li issa ilha mwiegħda ħames snin, tilqa' fiha l-ewwel studenti?

Jista' jgħid fejn se tinbena din l-iskola?

Jista' jgħid jekk ix-xogħol ta' kostruzzjoni bediex u meta se jispiċċa?

Jista' jgħid kemm se tkun tista' tilqa' studenti din l-iskola?

Kemm hija mistennija li tkun l-ispiża tagħha?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' kostruzzjoni fuq skola primarja ġdida fir-Rabat Għawdex, hu mistenni li jibda kif jingħataw il-permessi mill-Awtorità għall-Ippjanar.

L-iskola se tiftaħ meta l-proġett ta' kostruzzjoni jitlesta, bid-data finali tkun stabbilita meta l-permessi tal-iżvilupp jinħarġu.

L-iskola se tinbena biswit il-middle school eżistenti, u s-site map diġà tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra fit-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentaru 5013.

L-iskola se takkomoda madwar 400 tifel u tifla.

L-istima tax-xogħol għad trid tkun ikkalkulata.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 5788, 1796, 2497 u 4259 u ċjoè, jista' jgħid sal-aħħar ta' Frar 2013 kemm kien hemm nies impjegati mas-settur pubbliku (inklużi intrapriżi pubbliċi)?

Kemm minn dawn kienu impjegati full-time?

Kemm minn dawn kienu impjegati fuq bażi part-time?

U kemm minn dawn kienu impjegati b'kuntratt definit?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

UNIVERSITY RESIDENCE – STUDENTI GĦAWDXIN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-University Residence imwiegħda mill-Gvern fil-Baġit għas-sena 2017 se tkun lesta u tilqa' fiha l-ewwel student?

Jista' jgħid jekk l-istudenti Għawdxin hux se jkunu ppreferuti biex jingħataw akkomodazzjoni f'din ir-residenza?

Jista' jgħid fiex wasal ix-xogħol ta' kostruzzjoni fuq dan il-proġett u kemm huwa mistenni li jiswa?

Kif se jiġi ffinanzjat dan il-proġett?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li f'Ottubru tas-sena 2015 l-Università ta' Malta ħarġet sejħa għal proposti fuq bażi ta' Public Private Partnership għall-bini u l-immaniġġjar ta' University Community Complex, liema proġett jinkludi University Residence.

Wara evalwazzjoni mill-Kunsill tal-Università, f'Awwissu 2016 kien iffirmat il-ftehim mal-entità privata li se tibni u timmaniġġja dan il-kumpless.

L-applikazzjoni għall-permess tal-bini tal-University Residence kienet sottomessa f'Ottubru 2016.

Din l-applikazzjoni għadha pendenti quddiem l-Awtorità tal-Ippjannar.

Huwa previst li r-Residenza tilqa' l-ewwel residenti fi żmien tliet snin minn meta jinħareġ il-permess tal-bini.

Il-University Residence l-ġdida se tkun qed tipprovdi madwar 800 akkomodazzjoni (ferm aktar minn dak provdut illum mir-residenza f'Ħal Lija).

Din iż-żieda hija intiża sabiex tilqa' għaż-żieda fin-numru ta' studenti barranin kif ukoll sabiex taqdi l-esiġenzi tal-istudenti Għawdxin.

L-ispiża kapitali tal-proġett se tkun iffinanzjata mill-privat, waqt li l-Università se tipprovdi l-art.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-community car park tal-Università mwiegħed mill-Gvern fil-Baġit għas-sena 2017 se jkun lest u jilqa' fih l-ewwel karozzi?

Jista' jgħid kemm se jkun jesa' karozzi dan il-car park?

Kif se jiġi ffinanzjat dan il-proġett?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Għaldaqstant, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li għadha kif ingħatat għall-mistoqsija parlamentari 6960.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet il-proposta tal-Gvern sabiex isir upgrading taż-żona tax-Chalet f'Tas-Sliema?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-proġett qiegħed jiġi studjat.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL - ESTENSJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6847 u jgħid meta hu mistenni u/jew ippjanat li tkun lesta l-estensjoni fir-Residenza San Vinċenz de Paul li saret referenza għaliha fl-ewwel paġna ta' The Sunday Times of Malta ta' nhar il-Ħadd 5 ta' Awwissu 2018?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-estensjoni bl-ewwel 252 sodda tkun lesta fi żmien l-ewwel 18-il xahar mill-ħruġ tal-permess ta' żvilupp, filwaqt li t-tieni parti b'252 sodda tkun lesta fi żmien 18-il xahar mit-tlestija tal-ewwel 252 sodda.

Dawn is-sodod se jgħinu biex tkun indirizzata l-lista ta' stennija għall-anzjani li għandhom bżonn urġenti jew high-dependency, kif imwiegħed fil-manifest elettorali tal-gvern.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – SID TA' ESTENSJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6848 u jgħid min se jkun is-sid tal-estensjoni tar-Residenza San Vinċenz de Paul u tal-faċilitajiet li se jkun fiha l-istess estensjoni li saret referenza għaliha fl-ewwel paġna ta' The Sunday Times of Malta ta' nhar il-Ħadd 5 ta' Awwissu 2018?

Jista' jgħid jekk hux se jkun il-Gvern jew kumpanija privata li se jipprovdu s-servizzi ta' kura u dawk anċillari għall-perjodu ta' għaxar snin tal-kuntratt?

Jista' jagħti l-isem tal-kumpanija privata f'każ li din ser tipprovdi s-servizzi ta' kura u dawk anċillari għall-perjodu ta' għaxar snin tal-kuntratt?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sid tal-estensjoni tar-Residenza San Vinċenz de Paul u tal-faċilitajiet illi se jkun fiha l-istess estensjoni se jkun San Vinċenz de Paul stess.

San Vincenz de Paul se jkun ukoll responsabbli għas-servizzi mediċi kollha u għat-tmexxija u d-direzzjoni tal-blokok bħala parti integrali mill-kumpless.

Il-kumpanija privata se tipprovdi riżorsi ta' kura u servizzi anċillari.

Kif diġà ntqal fuq il-mezzi tax-xandir, l-isem tal-kumpanija privata huwa l-JCL u l-MHC Consortium.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – ESTENSJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6849 u jgħid matul il-perjodu sakemm l-estensjoni fir-Residenza San Vinċenz de Paul li saret referenza għaliha fl-ewwel paġna ta' The Sunday Times of Malta ta' nhar il-Ħadd 5 ta' Awwissu 2018 issir proprjetà tal-Gvern skont il-kuntratt CT 2009/2015 (Tender for Public Private Partnership for the Provision of Comprehensive Services to St Vincent de Paul Long-Term Care Facility), xi ħlasijiet ser isiru mill-Gvern u/jew minn xi entità oħra governattiva lill-Consortium għall-estensjoni u għall-faċilitajiet?

Jista' l-Ministru jgħid meta huma dovuti dawn il-ħlasijiet u kif għandhom isiru?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Intepellant li t-tender pubbliku CT 2009/2015 kien jipprovdi għall-bini ta' kċina ġdida u servizzi ta' catering għall-parti eżistenti ta' San Vinċenz de Paul.

Il-ħlasijiet esklużivament għall-ikel bdew wara li ġie ffirmat il-kuntratt.

L-istess tender pubbliku kien jipprovdi għall investiment addizzjonali, li fil-każ tal-offerta magħżula kien jikkonsisti f'estensjoni tar-Residenza San Vinċenz.

Il-ħlas ta' din il-parti l-ġdida ser ikun għal kull sodda okkupata, kif ilu jsir għal ħafna snin f'diversi każijiet oħra, u għalhekk il-ħlasijiet relatati mal-estensjoni l-ġdida se jkunu qed jibdew malli jiġu okkupati s-sodod.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – SERVIZZ TA' CATERING GĦAS-SODOD LI SE JKUN HEMM FIL-PARTI ESTIŻA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6850 u jgħid min se jipprovdi servizz ta' catering għall-ħames mitt (500) sodda addizzjonali li se jkun hemm fl-estensjoni fir-Residenza San Vinċenz de Paul li saret referenza għaliha fl-ewwel paġna ta' The Sunday Times of Malta ta' nhar il-Ħadd 5 ta' Awwissu 2018?

Jista' jgħid x'se jkun il-ħlas għal dan is-servizz ta' catering?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz ta' catering fl-estensjoni l-ġdida huwa parti mill-ispiża għal kull sodda okkupata li se tkun inqas mill-prezz imħallas illum għal kull sodda.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – KOPJA TAL-KUNTRATT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6851 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt bin-numru ta' referenza CT 2009/2015 u bid-deskrizzjoni "Tender for Public Private Partnership for the Provision of Comprehensive Services to St Vincent de Paul Long-Term Care Facility" liema kuntratt ġie ffirmat nhar l-14 ta' Novembru 2017?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dan il-kuntratt il-Gvern se jimxi bl-istess proċedura li jimxi biha f'kuntratti simili mal-privat.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li diġà ġiet aċċettata t-talba li għamel id-Deputat tal-Oppożizzjoni Godfrey Farrugia għal skrutinju fuq l-istorja vvintata mit-Times of Malta dwar l-estensjoni tar-Residenza San Vinċenz de Paul.

KORP TAL-PULIZIJA: NISA FIR-RANKS TA' MAĠĠUR, SPETTUR, SUPRETENDENT U ASSISTENT KUMMISSARJU

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa fil-Korp tal-Pulizija li jokkupaw ir-rank ta' Maġġur, Spettur, Supretendent u Assistent Kummissarju?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li sat-8 ta' Ottubru 2018 kien hemm 36 mara fil-Korp tal-Pulizija li jokkupaw ir-rank ta' Surġent Maġġur, Spettur, Supretendent u Assistent Kummissarju, kif jidher hawn taħt:

DIPARTIMENT TAL-PROTEZZJONI ĊIVILI – SEJĦIET GĦALL-GĦAJNUNA

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm sejħiet għall-għajnuna lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, xahar b'xahar, mill-1 ta' Jannar 2018 sat-30 ta' Settembru 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li mill-1 ta' Jannar 2018 sat-30 ta' Settembru 2018, is-sejħiet għall-għajnuna lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, xahar b'xahar, kienu kif jidhru fit-tabella ta' hawn taħt:

PRIĠUNIERI – SISTEMA TA' PAROLE

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm priġunieri li gawdew mis-sistema tal-parole fis-sena 2017 u mill-1 ta' Jannar 2018 sat-30 ta' Settembru 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-sena 2017, 18-il persuna ngħataw il-Liċenzja tal-Parole, filwaqt li mill-1 ta' Jannar, 2018 sat-30 ta' Settembru, 15-il persuna ngħataw il-Liċenzja tal-Parole.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jindika liema se jkunu l-160 triq li Infrastruttura Malta se tkun qed tagħmel fix-xhur li ġejjin, liema ammont saret referenza għalih minn diversi esponenti tal-Gvern inkluż l-istess Ministru responsabbli?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Jekk l-Onor.

Cutajar qed jirreferi għall-akbar sejħa għall-offerti għall-bini mill-ġdid ta' toroq li qatt ħarġet f'Malta, u li ħabbarna u tkellimna dwarha fil-ġimgħat li għaddew, it-tagħrif mitlub jinsab fil-mezzi tal-midja u midja soċjali u jista' faċilment jinkiseb mill-artikli ppubblikati.

L-istess tagħrif jinsab ukoll f'aktar dettall fid-dokument pubbliku tas-sejħa għall-offerti għax-xogħlijiet meħtieġa biex is-sena d-dieħla jitwettaq dan l-akbar investiment ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt sar f'pajjiżna.

It-tagħrif mitlub jinsab fil-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FGURA – TRIQ L-14 TA' DIĊEMBRU 1945

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser issir Triq l-14 ta' Diċembru 1945 fil-Fgura?

IAN BORG: Nirreferi għat-tagħrif mogħti fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7208.

SKOLA PRIMARJA MELLIEĦA – DEWMIEN FIT-TRASPORT

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jara li n-nuqqasijiet li hemm bħalissa fit-trasport tat-tfal li jattendu l-Iskola Primarja tal-Mellieħa relatati mad-dewmien biex jitwasslu lura d-dar, jiġu solvuti?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru qiegħed f'kuntatt kontinwu mas-service provider biex jara li n-nuqqasijiet li hemm relatati mad-dewmien jiġu indirizzati u eliminati.

HERITAGE MALTA: EXPRESSION OF INTEREST: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – ĠBIR TA' TIPS

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jiġu jew jekk ġewx permessi li jinġabru tips mill-events u, jekk iva, dawn kif ser jiġu jew ġew imqassma?

Jista' jgħid xi proċedura qiegħda tiġi jew ġiet addottata bħalissa?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat li tips mhux se jkunu permessi li jinġabru.

F'każ li jingħataw tips dawn jidħlu bħala donazzjonijiet lill-Mużew jew sit.

HERITAGE MALTA: EXPRESSION OF INTEREST: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – XOGĦOL RELATAT MAL-HMSL

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jikkonferma li x-xogħol kollu relatat mal-HMSL isir jew sar b'mod volontarju u jingħata jew ingħata biss lil min jixtieq jaħdmu?

HERITAGE MALTA: EXPRESSION OF INTEREST - TASTE OF HISTORY AND EVENTS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Union li tirrappreżenta lill-ħaddiema ta' Heritage Malta kenitx ikkonsultata fuq din il-kwistjoni?

OWEN BONNICI: Informat mill-Aġenzija li r-risposta hi fin-negattiv għaliex, wara kollox, il-parteċipazzjoni hija fuq bażi volontarja, anka jekk bi ħlas.

HERITAGE MALTA: EXPRESSION OF INTEREST - TASTE OF HISTORY AND EVENTS – ĦLASIJIET LILL-IMPJEGATI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema interessati humiex se jitħallsu u jekk tħallsux mill-payroll system jew humiex se jiġu mitluba jew ġew mitluba jirreġistraw bħala self-employed u jużaw il-ktieb tal-VAT?

Jista' jgħid kif se jassigura li ma jinħoloqx xi tip ta' xogħol tal-prekarjat ġdid fi ħdan Heritage Malta?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li dawn il-ħaddiema se jitħallsu b'mod normali mill-payroll.

L-Aġenzija mhi se toħloq l-ebda tip ta' prekarjat.

Il-pagi skont l-expression of interest huma fit-tabella ta' hawn taħt.

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji l-'event manager, curator or delegate', ħa jagħżel jew għażel l-istaff complement?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-event manager, curator or delegat se jagħżel l-istaff complement fuq kriterji ta' esperjenza, kwalifiki, sales u customer care skills.

HERITAGE MALTA: EXPRESSION OF INTEREST - TASTE OF HISTORY AND EVENTS – XOGĦOL F'GĦAWDEX

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest -Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema ta' Heritage Malta li jaħdmu Malta hux se jkollhom jagħmlu u jekk hux diġà għamlu xogħol f'Għawdex?

Jekk fil-pożittiv, jista' jgħid hux se jiġi pprovdut u jekk ġiex ipprovdut trasport u akkomodazzjoni?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija żżomm kull dritt li tiddeċiedi jekk ikunx hemm bżonn jitilgħu nies minn Malta għal Għawdex jew viċiversa għal attivitajiet kummerċjali jew attivitajiet oħra, kif dejjem kien il-każ.

Trasport u akkomodazzjoni tingħata jekk u meta jkun hemm il-bżonn bħal ma sar fil-passat.

ĦAL TARXIEN: TRIQ IL-KBIRA - XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5398, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk kemm-il darba Triq il-Kbira f'Ħal Tarxien ġietx ippjanata li ssir tul din is-sena?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien li Triq il-Kbira ħa ssir sa tmiem din is-sena.

BORMLA – SELF TA' KOTBA MIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk itteħdux inizjattivi ġodda sabiex ikun hemm iktar residenti u studenti li jissellfu kotba mil-Librerija Pubblika ta' Bormla u jekk le jistgħux jittieħdu?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, iva, ittieħdu inizjattivi ġodda li jinkludu:

· Kollaborazzjoni mal-Aġenzija Nazzjonali tal-Litteriżmu sabiex isiru sessjonijiet ta' qari għat-tfal ta' etajiet varji.

Minn din is-sena wkoll investejna f'kollezzjoni ta' comics u novelli grafiċi, kif ukoll kotba dyslexic friendly.

· Sar ftehim ukoll mad-Dipartiment tal-Gvern Lokali biex isir rinovar f'kull librerija permezz ta' skema li ħarġu.

Ġibna wkoll prezz speċjali mingħand l-Awtorità Maltija tal-Komunikazzjoni biex f'kull librerija jkun hemm WIFI b'xejn.

· Żidna l-ammont ta' kotba li jistgħu jissellfu t-tfal minn sitta għal tmienja.

· Ipprovdejna sapport kontinwu lil-librara biex ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar lill-komunità.

Għat-tieni sena konsekuttiva nġieb sponsor minn banek ewlenin sabiex jinxtraw iktar kotba għall-komunità.

L-ISLA – SELF TA' KOTBA MIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk tteħdux inizjattivi ġodda sabiex ikun hemm iktar residenti u studenti li jissellfu kotba mil-Librerija Pubblika tal-belt Senglejana u, jekk le, jistgħux jittieħdu?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li iva, ittieħdu inizjattivi ġodda li jinkludu:

· Kollaborazzjoni mal-Aġenzija Nazzjonali tal-Litterizmu sabiex isiru sessjonijiet ta' qari għat-tfal ta' etajiet varji.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6865 dwar landscaping tar-roundabout fi Triq id-Dejma, Fgura, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm din ġiet tiswa?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntrattur bagħat il-claim għall-pagament ta' €9,753.60 għax-xogħol ta' landscaping tar-roundabout fi Triq id-Dejma, Tarxien, fit-18 ta' Ottubru 2018.

Fil-frattemp qed isiru l-verifiki neċessarji mid-Dipartiment sabiex ikun jista' jinħareġ il-kont finali biex ikun jista' jsir il-ħlas neċessarju.

RAĦAL ĠDID: TRIQ ĦAŻ-ŻABBAR - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5773, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk it-trattattivi biex jagħtu bidu għax-xogħlijiet fi Triq Ħaż-Żabbar, Raħal Ġdid ġewx konklużi jew le?

OWEN BONNICI: Il-Gvern qed iwettaq pjan biex gradwalment it-toroq kollha, anke dawk li bħalissa jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali, jinbnew mill-ġdid kif meħtieġ minn Infrastructure Malta.

Fil-fatt, diġà tħabbru l-ewwel 120 mill-lista tat-toroq li se jinbnew mill-ġdid is-sena d-dieħla bħala parti mill-investiment bla preċedent ta' €700 miljun li l-Gvern qed jalloka għal infrastruttura ta' kwalità fit-toroq Maltin.

Sadanittant, sakemm triq tinbena mill-ġdid, il-kunsilli lokali se jibqgħu jieħdu ħsieb il-manutenzjoni u t-tiswijiet meħtieġa biex jiġu evitati perikli jew diffikultajiet oħra.

KUNSILL TAL-EWRTOPA: EUROPEAN LANDSCAPE CONVENTION - TRATTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5355 rigward it-trattati tal-Kunsill tal-Ewropa, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'passi ttieħdu biex dik magħrufa bħala 176 - European Landscape Convention, tiġi fis-seħħ?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministeru kkonċernat.

ISTITUT GĦALL-EDUKAZZJONI - KORSIJIET

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jagħti assigurazzjoni li l-korsijiet kollha li joffri l-Istitut għall-Edukazzjoni huma ddisinjati, żviluppati u mogħtija minn persuni li għandhom tal-anqas il-grad akkademiku li qed jgħallmu fih?

EVARIST BARTOLO: L-Istitut jagħti din l-assigurazzjoni skont l-istandards mitluba mill-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni Avvanzata u Ogħla (NCFHE) li minnhom huma akkreditati l-korsijiet kollha.

SAN PAWL IL-BAĦAR: SKOLA ĠDIDA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-iskola ġdida mħabbra mill-Gvern għal San Pawl il-Baħar waqgħet lura b'sentejn?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li nħass il-bżonn li jiżdiedu aktar faċilitajiet mal-iskola tal-Gvern għal San Pawl il-Baħar.

Għaldaqstant kien jinħtieġ li d-disinn tal-iskola jiġi rivedut u dan ukoll biex is-sala tal-iskola tkun aċċessibbli wara l-ħinijiet tal-iskola.

MARSASKALA: SKOLA ĠDIDA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-iskola ġdida f'Marsaskala reġgħet għal darb'oħra waqgħet lura fix-xogħlijiet u ma' kenitx lesta biex tiftaħ kif ippjanat għal din is-sena skolastika?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li minħabba n-natura tax-xogħol, kien hemm bżonn numru ta' testijiet li ma kinux oriġinarjament ippjanati u għaldaqstant dan sarraf f'dewmien mhux programmat.

Madankollu, kif ippjanat, din l-iskola sa tinfetaħ fis-sena skolastika 2018-2019.

RUBBER FLOORING FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel li għamlu talba għall-manutenzjoni ta' rubber flooring eżistenti?

Ta' kemm minnhom intlaqgħet it-talba?

Għaliex ma ntlaqgħux it-talbiet l-oħra?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MALTA VISUAL AND PERFORMING ARTS SCHOOL – XOGĦOL TA' MANUTENZJONI U INFRASTRUTTURALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ix-xogħol ta' manutenzjoni u infrastrutturali, inkluż xogħol fuq il-faċċata, il-music room, iċ-changing room u l-counselling rooms, li ġie mwiegħed li jsir fil-Malta Visual and Performing Arts School baqa' ma sarx sal-bidu tas-sena skolastika?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li x-xogħol għadu ma sarx minħabba l-fatt li ħadd ma tefa' offerta għat-tender għal dawn ix-xogħlijiet - liema tender kellha deadline sat-28 ta' Awwissu, 2018.

L-FTS reġgħet ippubblikat it-tender mill-ġdid.

Din se tagħlaq fid-19 ta' Novembru 2018.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx irreveduti l-pjanti tal-bypass ta' Ħ'Attard (Central Link Project)?

Jekk ir-risposta hija iva, jista' l-Ministru jgħid jekk it-triq hekk kif proposta hux se tkun street level jew taħt il-livell tat-triq fiż-żoni ta' Triq Oliver Agius, Triq Ferdinand Inglott (li tinkludi wkoll il-parti li tgħaqqad ma' Triq Żebbuġ) kif ukoll Triq Tumas Chetcuti, Ħ'Attard?

Fil-każ li se tkun taħt il-livell tat-triq, jista' l-Ministru jagħti kemm-il metru se tkun 'l isfel fit-toroq imsemmija hawn fuq u jekk hemmx il-ħsieb sabiex l-istess triq ipproġettata tkun mgħottija sabiex tiġi ssalvagwardjata s-saħħa tar-residenti li joqogħdu fil-viċin u dan hekk kif se jsir fi proġett separat f'Santa Venera fejn se titgħatta parti minn Triq Reġjonali hekk kif imħabbar mill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima?

IAN BORG: Il-pjan ta' Bypass f'Ħ'Attard kien tfassal fl-2006 minn amministrazzjoni preċedenti.

Dan il-pjan kien jinkludi bypass sħiħa b'erba' jew sitt korsiji.

Permezz ta' Central Link Project, dan il-Gvern qed jipproponi li minflok bypass sħiħa ta' erba' jew sitt korsiji ssir biss karreġġjata waħda b'żewġ korsiji u triq residenzjali ġdida lil hinn minnha, b'diversi faċilitajiet li jħarsu l-ambjent tar-residenti.

Central Link Project jinkludi disinn ġdid tar-rotta sħiħa bejn l-Imrieħel, Birkirkara, Ħal Balzan, Ħ'Attard u Ta' Qali, lejn Ħaż-Żebbuġ, il-Mosta, ir-Rabat u l-Imġarr.

Permezz tiegħu se jitneħħew erba' sistemi ta' traffic lights u diversi bottlenecks, fosthom id-diffikultà ta' Triq in-Nutar Zarb, fejn dawk kollha ġejjin min-naħa tal-Mosta, Ta' Qali u r-Rabat jkollhom jgħaddu minn lembut ta' korsija waħda dejqa bil-bini maż-żewġ naħat.

Se jitneħħew ukoll ostakli li saru minn amminstrazzjonijiet preċedenti meta fl-inħawi ta' Wied Inċita ċċekknu l-kareġġjati billi twessgħu is-central strips.

Bħalissa, dawn l-ostakli fir-rotta arterjali użata minn madwar 30,000 vettura kuljum qed joħolqu diffikultajiet kbar fl-ivjaġġar.Qed jolqtu ħażin ukoll lir-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara, speċjalment minħabba l-ammont kbir ta' karozzi li jgħaddu mit-toroq residenzjali dojoq fejn jgħixu, b'aktar riskji ta' aċċidenti, kif ukoll storbju u tniġġis tal-arja.

Il-proġett jinkludi wkoll il-bini ta' 10 kilometri ta' bankini u passaġġi għall-mixi, mas-7.6 kilometri ta' korsiji għar-roti u aktar minn 19,000 metru kwadru ta' żoni bis-siġar u pjanti oħra (landscaped areas).

Mill-ewwel riżultati tal-istudji tekniċi li għaddejjin bħalissa nistqarr li l-proġett ser iwassal għal tnaqqis drastiku ta' 50% fil-ħin tal-ivvjaġġar bejn l-Imrieħel u Ta' Qali, li jfisser tnaqqis kbir fid-diffikultajiet tar-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara.

L-istudji jħarsu wkoll lejn xenarji tal-futur, u jikkonfermaw li jekk l-infrastruttura tal-inħawi tibqa' kif inhi, il-ħin tal-ivvjaġġar f'dawn l-inħawi ser jiżdied b'250%

Fost it-tagħrif tekniku li qed jinġabar bħala parti mit-tħejjija għal dan l-investiment, sar magħruf li l-proġett ser iwassal għal titjib ta' madwar 13% fil-kwalità tal-arja fl-inħawi ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara, bi tnaqqis kbir fl-emissjonijiet tal-vetturi li bħalissa jqattgħu aktar ħin fl-inħawi mwaħħlin fit-traffiku.

Fost oħrajn, il-proġett ser iwassal għal tnaqqis ta' 13% fl-emissjonijiet tat-trabijiet fini (particulate matter), 16% fl-emissjonijiet tad-diossidju tan-nitroġenu (nitrogen dioxide) u 67% fl-emissjonijiet tal-volatile organic compounds.

Dawn l-emissjonijiet jikkawżaw diversi diffikultajiet tas-saħħa u oħrajn ambjentali.

Fl-istess waqt, l-emissjonijiet tad-diossidju tal-karbonju, li jikkawżaw it-tibdil fil-klima, mistennija jonqsu sa tunnellata fis-siegħa.

L-istudji jikkonfermaw ukoll li permezz ta' Central Link Project, it-tniġġis tal-arja mill-karozzi ser jonqos bi 13%.

Jekk ma jsir xejn, fi-snin li ġejjin it-tniġġis ser jittripplika, b'żieda ta' 300%.

Tajjeb jiġi ċċarat li ma kienx hemm għalfejn jiġu riveduti l-pjanti sabiex isir dak li qed jissemma f'din il-mistoqsija.

Dan hekk kif il-pjanti ta' Central Link Project minn dejjem kienu jinkludu l-kareġġjata ġdida (żewġ korsiji minflok erba' jew sitta kif oriġinarjament propost minn amministrazzjonijiet preċedenti) lilhinn mit-tliet toroq residenzjali indikati diversi metri taħt il-livell tal-istess toroq residenzjali.

Il-qisien ta' kemm it-triq ġdida ser tkun aktar baxxa mit-toroq residenzjali jvarjaw minn post għal ieħor, skont diversi esiġenzi tekniċi kif ukoll skont il-livelli eżistenti ta' toroq oħra fl-inħawi.

Fl-istess waqt, fejn huwa possibbli, bejn it-toroq residenzjali u t-triq il-ġdida ser ikun hemm żona ta' siġar u pjanti sabiex tkompli tisseparahom.

Infrastructure Malta għadha għaddejja bil-konsultazzjonijiet u l-istudji meħtieġa sabiex tkompli ttejjeb il-benefiċċji ta' dan l-investiment li tant ilhom jistennew ir-residenti ta' Birkirkara, Ħal Balzan u Ħ'Attard, kif ukoll eluf ta' persuni li ta' kuljum jivvjaġġaw f'din ir-rotta.

L-Aġenzija ser tibqa' tilqa' proposti u suġġerimenti teknikament fattibbli u sostenibbli li jistgħu jsaħħu l-pjanijiet ta' Central Link Project, sakemm jintemm il-proċess tal-applikazzjoni għall-permessi tal-iżvilupp fix-xhur li ġejjin, u jkun jista' jibda x-xogħol biex dan il-proġett jitwettaq.

Ħ'ATTARD BYPASS: CENTRAL LINK PROJECT – FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Unjoni Ewropea hux se tagħti xi tip ta' fondi biex issir il-bypass ta' Ħ'Attard (Central Link Project)?

IAN BORG: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 7365, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta ppreżentat applikazzjoni lill-Planning and Priorities Coordination Division biex jiġu parzjalment iffinanzjati numru ta' proġetti, fosthom is-Central Link Project, mill-fondi tal-Unjoni Ewropea.

Bħalissa, din l-istess applikazzjoni qiegħda tiġi kkunsidrata mill-Project Selection Committee for Cohesion Policy 2014-2020.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jagħti rendikont tal-ammont ta' high-voltage cables li nxtraw mill-Enemalta bejn l-1 ta' Jannar 2015 u t-30 ta' Settembru 2018?

Jista' jgħid għal liema prezz inxtraw, u jindika liema nxtraw b'tender, bi quotation jew b'direct order?

JOE MIZZI: L-Informazzjoni mitluba għal perjodu ta' Jannar 2015 sal-lum għandha valur kummerċjali għall-kumpanija Enemalta plc.

Minħabba f'hekk, l-iżvelar tat-tagħrif mitlub jista' jippreġudika n-negozju tal-istess Kumpanija.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid min kienu s-CEOs tal-ARMS Ltd mill-2013 sal-lum?

Min hu s-CEO illum u sa meta hu l-kuntratt tiegħu?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija skont it-tabella segwenti.

ARMS LTD – KONTIJIET TAL-KLIJENTI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-ARMS Ltd hux qed titfa' flus direttament fil-kont tal-klijenti li għandhom il-pannelli u jkollhom jieħdu l-flus minn ARMS Ltd għax jikkunsmaw anqas milli jipproduċu?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ARMS Ltd għandha formoli biex kull min ikollu l-pannelli fotovoltajiċi nstallati jinformaha (lil ARMS) bl-IBAN Number ħalli fejn ikun hemm kreditu aktar minn konsum, ARMS Ltd tgħaddi l-flus dirett fil-kont bankarju tal-klijent rispettiv.

Ta' min jgħid li mhux il-klijenti kollha jagħżlu dan il-metodu ta' rifużjoni.

Hemm min espressament ma jkunx irid, u għaldaqstant jinħareġ pagament b'cheque meta tintalab rifużjoni.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi d-differenza fix-xogħol u fil-paga bejn Meter Reader u Agent Meter Reader mal-ARMS Ltd fi ħdan il-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma?

Kemm hemm u kemm hemm bżonn li jkun hemm għal full complement Meter Readers u Agent Meter Readers?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' Meter Reader u Agent Meter Reader huwa l-istess.

L-istruttura tal-Collective Agreement fiha 7 gradi fejn il-Meter Reader jaqa' fil-grad ta'Agent bħalma huma l-clerks.

Il-paga bażika fl-2018 hija ta' €13,575 fis-sena.

Ninsab infurmat li bħalissa ARMS Ltd għandha 15-il Meter Reader li erbgħa minnhom se jirtiraw fl-2019 u 2 oħra huma impjegati tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.