DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 4 ta' Diċembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 4 ta' Diċembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 4 ta' Diċembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 175 li saret fit-3 ta' Diċembru 2018, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Nilqa' lil grupp ta' former members tal-Iskola St Dorothy's li ġew hawnhekk mal-Onor.

Grazzi tal-preżenza tagħkom.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XL tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-Rapport Annwali dwar il-Kontijiet Pubbliċi għall-2017 magħmul mill-Awditur Ġenerali datat Diċembru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

QORTI EWROPEA TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM: KSUR TA' DRITTIJIET MIL-LIĠIJIET TAL-KERA - DANNI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm eluf ta' ewro f'danni ġie kundannat il-Gvern Malti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem f'sentenzi ta' kundanna ta' ksur tad-drittijiet tal-bniedem mil-liġijiet tal-kera, inkluż l-Att No. 23 tal-1979, mill-2013 sal-ġurnata li fiha tiġi mwieġba din l-interpellanza?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn l-2013 u Ottubru 2018 il-Gvern Malti ġie kkundannat is-somma totali ta' €1,100,200.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Waħda mir-responsabbiltajiet tal-Ministru li hija veru għal qalbu hija l-kultura f'pajjiżna.

Rigward mużewijiet, naf li kellna proposta fl-aħħar Baġit sabiex anke l-istudenti tal-iskejjel ikunu jistgħu jattendu b'xejn fil-mużewijiet u s-siti kollha ta' Heritage Malta.

X'qiegħed jagħmel il-Ministeru sabiex jara li dik il-proposta tidħol fis-seħħ u anke jsiru miżuri oħra sabiex nħajru lill-istudenti u liż-żgħażagħ tagħna jattendu u jitgħallmu f'dawn is-siti kollha ta' Heritage Malta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Aħna fis-settur kulturali għandna tliet għanijiet li qegħdin iffokati biex nilħquhom.

L-ewwel għan huwa li nsaħħu l-kwalità tas-settur kulturali, it-tieni għan huwa li nkabbru l-opportunitajiet ta' xogħol għal nies li jaħdmu fis-settur kulturali għax il-kultura hija wkoll il-post tax-xogħol għal eluf ta' persuni f'pajjiżna, u t-tielet għan huwa li nkabbru l-udjenzi.

Jien dejjem ngħid li inutli li jkollok – u se nuża eżempju bil-futbol – lil Cristiano Ronaldo u lil Lionel Messi jilagħbu fil-ground jekk ħadd ma jmur jara l-logħba tintlagħab.

L-istess il-kultura, inutli nkabbru l-kwalità u nkabbru l-opportunitajiet jekk imbagħad ma jkunx hemm l-udjenzi li jikkonsmaw il-ġid kulturali.

Forsi li għandha differenti l-kultura minn oqsma oħra hija li l-kultura hija importanti ħafna biex dak li jkun jgħix kwalità ta' ħajja aħjar.

Inti ma tgħixx biss ħajja tajba għaliex ikollok xogħol tajjeb.

Dak huwa importanti, imma tgħix ħajja tajba wkoll għax inti tikkonsma l-kultura.

Il-kultura tagħmlek iktar kuntent u l-kuntentizza hija kruċjali fil-familji Maltin u Għawdxin.

Mela l-istrateġija li għandna għandha dawn it-tliet miri, u l-mira li nkabbru l-udjenza hija waħda minn dawn it-tlieta.

L-udjenzi tkabbarhom billi tipprova tinċentiva nies biex jikkonsmaw iktar il-kultura, u dan billi nħeġġu n-nies li waqt li jikkonsmaw il-kultura popolari, jippruvaw jikkonsmaw ukoll kultura iktar speċjalizzata.

Dan irridu nagħmluh anke billi ninvestu fit-tfal.

Għalija t-tfal jirrappreżentaw opportunità bla fruntieri ta' kif nistgħu nħeġġu iktar imħabba lejn il-kultura, u allura aħna għamilna żewġ miżuri flimkien ma sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo li żgur m'għandi bżonn nikkonvinċi lil ħadd dwar kemm iħobb il-kultura u kemm huwa ta' għajnuna għal dan is-settur.

Flimkien, iż-żewġ ministeri nidew żewġ inizjattivi li għandhom l-għan li jkabbru l-udjenzi billi nħeġġu 'l-ġenerazzjonijiet iż-żgħar li jidħlu fid-dinja kulturali.

Qabel ngħid x'inhuma dawn l-inizjattivi rrid nirringrazzja ukoll lill-Principal Permanent Secretary Mario Cutajar li huwa fan kbir tas-settur kulturali u lis-Sur Alfred Camilleri li huwa s-Segretarju Parmanenti fil-Ministeru għall-Finanzi li wkoll huwa fan kbir tas-settur kulturali.

Allura meta tara li dawn in-nies kollha - qed nitkellmu essenzjalment dwar l-iktar nies li jokkupaw karigi importanti fil-Gvern - jħobbu daqstant il-kultura, bilfors li dan it-team effort imbagħad iwassal għar-riżultati.

X'inhuma fil-qosor dawn iż-żewġ inizjattivi?

L-ewwel inizjattiva li nidejna ftit tal-jiem ilu hija li t-tfal kollha li jmorru l-iskejjel kollha tal-Gvern, tal-Knisja jew indipendenti jkunu jistgħu jidħlu fis-siti kollha ta' Heritage Malta b'xejn fi kwalunkwe ġurnata tal-ġimgħa, inkluż is-Sibt u l-Ħadd, u jkunu jistgħu jieħdu magħhom żewġ adulti li jidħlu b'xejn ukoll.

Ħloqna dan il-konċett ta' passaport fejn litteralment għal kull sit hemm paġna fil-passaport u jekk tmur f'dan is-sit jittimbrawhulek.

B'hekk it-tfal stess jarawha bħala xi ħaġa divertenti.

Imbagħad wara li tkun żort tant postijiet tingħata wkoll xi rigali u kotba informattivi ta' Heritage Malta.

Hija xi ħaġa verament sabiħa, u jien li għandi tifla nista' nimmaġina kemm it-tfal se jieħdu gost b'dawn l-affarijiet.

It-tieni inzijattiva hija dik li biha t-tfal kollha għandhom menù kulturali; għandhom 38 item minn fejn jagħżlu.

Din qabel kienet għas-sekondarja biss imma issa estendejnieha għall-primarja u kindergarten.

Hawn qisu għandek menù tal-ikel; tista' tagħżel pereżempju opera singing li tkun magħmula apposta għat-tfal.

Aħna qbadna numru ta' persuni li qegħdin fil-qasam kulturali, u ħeġġiġniehom ifasslu prodott għat-tfal, u t-tfal tagħna jistgħu jagħżlu kwalunkwe wieħed minn dawn it-38 prodott u jmorru jarawh b'xejn flimkien mal-iskola tagħhom.

Dawn huma inizjattivi maħsuba biex in-nies imorru u jikkonsmaw is-servizz kulturali.

Fil-fatt fl-Imqabba lbieraħ il-Ministru Bartolo u jien, u kien hemm anke l-Onor.

Clifton Grima, stajna nduqu ftit mill-prodotti.

Pereżempju waħda minnhom kienet play fuq il-ħajja ta' Caravaggio, fejn xi ħadd ikun qiegħed taparsi jagħmel il-homework u jiġi Caravaggio.

Insomma, tieħu gost u titgħallem.

Jien inħeġġeġ lill-ġenituri u lil dawk kollha li jieħdu ħsieb it-tfal biex jibagħtuhom għal dawn l-attivitajiet li żgur se jkunu ta' għajnuna għalihom mhux illum biss, imma anke meta jikbru.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Għaxart ijiem ilu l-Ministru inawgura niċċa ta' Santa Katerina fiż-Żurrieq li ġiet verament sabiħa.

Kif jaf daqsi, il-Ħames Distrett huwa mogħni b'dawn in-niċeċ imma hemm bosta minnhom li jeħtieġu restawr.

Hemm xi pjan biex proprju dak li sar tant tajjeb fin-niċċa ta' Santa Katerina forsi jsir f'niċeċ oħra?

OWEN BONNICI: Irrid nirringrazzja lill-Onor.

Schiavone, għax naf kemm jgħin u jħobb il-wirt storiku; dejjem ikellimni fuq xi post jew ieħor.

Verament nemmen li jekk nistgħu flimkien niġbdu ħabel wieħed, is-settur kulturali jimxi 'l quddiem.

Kif qed jgħid l-Onor.

Schiavone, aħna għadna kemm inawgurajna restawr ta' niċċa.

Tgħidli: Restawr ta' niċċa in the grand scheme of things hija xi ħaġa żgħira.

Veru, meta tara n-nefqa li saret issib li kienet nefqa minuri.

Imma l-impatt li dan iħalli fuq il-komunità huwa kbir ħafna.

Din l-esperjenza għexnieha ftit ilu meta inawgurajna l-istatwa ta' Santa Marija f'Ħal Għaxaq.

L-istess, in-nies hemmhekk ħadu pjaċir immens għaliex iħossu li hija xi ħaġa tagħhom dik in-niċċa jew l-istatwa.

Fil-fatt din hija t-tieni statwa li inawgurajna r-restawr tagħha fiż-Żurrieq, għax ftit ilu inawgurajna dik ta' San Mikiel, li lanqas kont tagħrfu imma llum ġie verament sabiħ.

Hemm postijiet oħrajn li rridu nirrestawraw.

X'se nagħmlu biex isir dan?

Aħna nistiednu lill-kunsilli lokali sabiex jipproponu huma fejn jixtiequ li jsir restawr.

Imbagħad għandna tim ta' esperti li jagħmlu shortlist tal-postijiet li għandhom jiġu restawrati.

Fil-fatt din l-iskema hija fit-tielet sena tagħha u naħseb li hija skema li ħadmet.

Pereżempju, kien il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar li ppropona li nirrestawraw il-bieb ta' Hompesch, inti u dieħel Ħaż-Zabbar.

Tas-Sliema m'ilux ġie restawrat il-pont li wkoll kien sottomess mill-kunsill lokali ta' Tas-Sliema.

Dawn huma affarijiet li jsiru kollha bil-ħaddiema tal-Gvern u nirringrazzja lit-tim ta' restawraturi li jagħmlu dan ix-xogħol u verament jagħmluh minn qalbhom.

Jien kull jumejn iċempluli u jgħiduli: Mexjin Dott, daqt lesti, daqt nibdew l-oħra.

Tieħu gost għax tara l-entużjazmu.

Nixtieq nirringrazzjahom minn qalbi tax-xogħol kbir li jagħmlu għax għalkemm il-proġett ikun żgħir, l-impatt li jħalli jkun kbir ħafna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: It-terminu ta' Valletta 2018, jiġifieri l-Belt Valletta bħala l-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura, issa riesaq fi tmiemu.

X'se jiġri issa?

Dan l-investiment kollu li sar fil-Belt Valletta se jintilef kollu?

Se jibqa' jkun hemm xogħol fil-Belt kapitali tagħna?

OWEN BONNICI: Kif ilna ngħidu, is-suċċess tal-Belt Valletta bħala l-Belt Kulturali Ewropea ma jitkejjilx b'dak li sar matul din is-sena imma mil-legat u mill-wirt li ħallejna għas-snin li ġejjin.

Kieku għamilna sena mimlija avvenimenti kulturali, imbagħad jasal l-1 ta' Jannar 2019 u nniżżlu s-separju, jien għalija kieku fallejna.

Is-suċċess ta' Valletta 2018 huwa l-wirt li din is-sena ħalliet fuq il-Belt Valletta.

Issa jekk hemm ħaġa li l-poplu Malti jaqbel dwarha hi li l-Belt Valletta rxuxtat.

Kull fejn tmur kulħadd jgħidlek prosit għax il-Belt Valletta rxuxtat, kemm ħadet il-ħajja u kemm qamet fuq saqajha.

Din hija kelma li qiegħda fuq fomm kulħadd.

Hawn irrid nirringrazzja minn qalbi lis-Sur Jason Micallef tax-xogħol straordinarju li sar, lis-Sinjura Catherine Tabone u lin-nies kollha li ħadmu għaliex sar xogħol kbir ħafna biex lill-Belt Valletta nirxuxtawha u nġibuha fuq saqajha.

Però issa, ladarba ġibnieha fuq saqajha, irridu nkomplu nżidu x-xogħol li qed nagħmlu.

Issa l-Fondazzjoni Valletta 2018 se tinbidel u ssir Aġenzija Kulturali għall-Belt Valletta biex il-legat li ħloqna bis-saħħa ta' Valletta 2018 jitkompla għas-snin li ġej.

Jekk matul il-Valletta 2018 ħloqna l-idea tal-Pageant of the Seas li tant irnexxiet u tant kienet sabiħa, fis-snin li ġejjin din tista' titkompla mill-Valletta Cultural Agency, li tagħti wkoll l-opportunità lill-Arts Council biex jiffoka iktar fuq l-irħula.

Waqt li qabel l-Arts Council kien ikopri kemm il-Belt u kemm il-komunitajiet fl-irħula, issa bis-saħħa ta' din li qed nagħmlu nistgħu niffokaw ukoll fuq il-komunitajiet barra l-Belt Valletta.

Jien nemmen li b'dan ix-xogħol se nkomplu mmexxu 'l quddiem il-Belt Valletta.

Se nkomplu nniedu proġett wara l-ieħor għaliex aħna rridu li jkun hemm legat li jgawdu minnu l-familji Maltin u Għawdxin kollha, kemm dawk li joqogħdu l-Belt u kemm dawk li jidħlu l-Belt biex iżuruha u jgawduha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, iktar tard għandi mistoqsija, li żgur mhux se naslu għaliha, dwar kemm u min huma dawk l-imħallfin u l-maġistrati li se jirtiraw bl-età minn issa sa sentejn oħra u hawn lista ta' tmien ġudikanti, inkluż il-Prim Imħallef, li sal-2021 ikunu rtiraw bl-età.

Qed nitkellmu fuq tmien ġudikanti.

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk fil-ġimgħat li ġejjin, partikolarment fix-xahrejn li ġejjin, hux se jkun hemm ħatriet ta' maġistrati jew imħallfin.

Fi kwalunkwe każ, jekk fis-sentejn li ġejjin se jkunu qegħdin jirtiraw ammont sostanzjali, x'passi se jieħu?

Meta hu ppjanat li jsiru l-ħatriet biex jimlew dawn il-vakanzi sabiex ikun hemm żmien biżżejjed biex l-imħallef jew il-maġistrat il-ġdid jipprepara ruħu qabel ma jimla l-vakanza tal-imħallef jew maġistrat li jkun qiegħed jirtira?

OWEN BONNICI: Iva, għandu raġun l-Onor.

Azzopardi li s-sistema trid tkun li mhux jirtira ġudikant u nħallu numru ta' xhur imbagħad nimlew il-vakanza, imma l-ġudikant jinħatar qabel sabiex meta mbagħad jirtira l-ġudikant dak li jkun jidħol fiż-żarbun tiegħu mingħajr ma jkun hemm ħela ta' ħin u skariġġ għall-pubbliku.

Fil-fatt hekk għamilna.

Issa meta tagħmel hekk tibda tirċievi domandi mingħand il-ġurnalisti – li qed jagħmlu xogħolhom, jiġifieri mhux qed nikkritikahom –dwar liema vakanza nħolqot biex ħtart dan il-ġudikant jew jekk dan kienx maħtur over and above.

Trid tfehemhom li inti qed taħtar dan il-ġudikant biex meta jirtira l-ġudikant ta' wara jkun hemm proprju dan li qiegħed jgħid l-Onor.

L-Imħallef Antonio Mizzi diġà rtira u aħna diġà konna ħsibna biex ikun hemm ir-replacement tiegħu fil-ħatriet.

Kellna tliet imħallfin u tliet maġistrati ġodda li nħatru ftit tax-xhur ilu u hekk huwa l-mod ta' kif għandhom isiru l-affarijiet.

Issa sintendi, tagħmel x'tagħmel, tiġi kkritikat.

Inċidentalment dalgħodu f'The Times of Malta kien hemm kritika għaliex l-Asset Recovery Bureau dam sentejn u nofs ma jitlaq jiġri u jiffunzjona.

Jekk tgħaġġel ħafna u taħtar in-nies b'mod dirett tiġi kkritikat għax qed taħtar in-nies b'mod dirett, jekk tagħmel sejħa pubblika u tagħti lil kulħadd id-dritt li jappella, id-dritt li japplika u dawn l-affarijiet kollha u tieħu ż-żmien, tiġi kkritikat għax ħadt iż-żmien.

Jiena mdorri, għax din bħal tal-ġlekk, jekk tilbsu ħażin, jekk ma tilbsux ħażin ukoll, però essenzjalment aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu dak li huwa tajjeb!

Dak li qiegħed jgħid l-Onor.

Azzopardi huwa tajjeb, jiġifieri ġudikant għandu jinħatar minn qabel sabiex meta persuna tirtira jkun hemm diġà replacement lest hemmhekk.

Irrid nieħu l-opportunità - u naħseb qed nitkellem għan-nom taż-żewġ naħat tal-Kamra - li nirringrazzja lill-ġudikanti kollha li se jirtiraw fil-ġimgħat u fix-xhur li ġejjin.

Naf li aħna ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu li taw servizz eċċellenti lil pajjiżna.

Li tkun ġudikant mhijiex faċli.

Jien kultant inqabbel ġudikant ma' dik il-persuna li qiegħda fis-soċjetà però ma tistax titkellem, tista' titkellem biss bix-xogħol tagħha.

Hija diffiċli, u aħna bħala deputati għandna l-obbligu li f'dak kollu li ngħidu u f'dak kollu li nagħmlu u f'dak kollu li ma ngħidux u f'dak kollu li ma nagħmlux, inżommu dejjem rispett lejn il-ġudikatura tagħna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Il-Ministru Bonnici għamel referenza għall-artiklu ta' The Times of Malta tal-lum u anke għall-Asset Recovery Bureau.

Jista' jispjega lil din il-Kamra x'inhu r-rwol ta' dan l-Asset Recovery Bureau?

Fir-rigward tal-kritika li kien hemm illum f'dak l-artiklu ta' The Times, jista' jispjega lill-Kamra x'kien jinvolvi s-set-up ta' dan l-uffiċċju u kif se jkun qed jaħdem minn issa 'l quddiem?

OWEN BONNICI: Jien nitbissem ftit meta nara kritika għaliex hija xi ħaġa li damet ma saret!

Il-ħbieb tagħna tal-Oppożizzjoni kellhom 25 sena biex jagħmlu l-affarijiet.

Aħna għamilniehom u għamilniehom ftit ftit, gradwalment biex l-affarijiet isiru b'mod tajjeb u b'mod li jagħmel sens.

L-Asset Recovery Bureau għandu obbligu serju ħafna li jrid jaċċerta li l-kriminalità doesn't pay.

Jekk ikun hemm ħalliel li seraq €1 miljun mill-bank, inqabad, mar il-ħabs għamel għaxar snin u kif ħareġ mill-ħabs dawk il-€1 miljun għandu kienu u għandu baqgħu, essenzjalment inkunu qed ngħidu li b'dak li għamel vera mar il-ħabs, però spiċċa b'€1 miljun minn fuq għax dak li seraq baqa' għandu!

Qed inġib dan l-eżempju sempliċi biex wieħed jifhimni.

L-Asset Recovery Bureau għandu l-obbligu li dak il-€1 miljun jeħodhomlu għax inkella nispiċċaw li criminality pays.

Dan ikun ħażin, għax criminality should never pay.

Dak huwa l-obbligu tal-Asset Recovery Bureau.

Issa l-obbligu li l-assi li jiġu mill-kriminalità jittieħdu ma twelidx meta tela' l-Labour fil-Gvern, imma ilu hemmhekk numru ta' snin kbar u għaldaqstant jien nistieden lill-Parlament li jkun onest miegħu nnifsu u jgħid li minkejja l-isforzi li setgħu saru qabel, il-progress li kien sar kien minimu.

Nirringrazzjaw lil ħaddieħor tal-passi li laħaq għamel - għaliex kienu saru passi - imma issa dan il-Gvern kellu l-viżjoni li jaqbad il-barri minn qrunu u joħloq uffiċċju mix-xejn.

Issa meta toħloq uffiċċju mix-xejn ifisser li apparti l-qafas legali tkun trid toħloq set-up amministrattiv.

Għal dan il-għan daħħalna n-nies wara sejħiet pubbliċi, għamilna bord ta' għażla, kulħadd kellu d-dritt li jappella, ħtarna bord immexxi minn eks imħallef tal-Qrati Superjuri, l-Imħallef Joseph D. Camilleri, u bil-kritika kollha li kienet għaddejja fuq ir-rule of law ma tarax kelma waħda ta' kritika li l-proċess sar ħażin.

Dak is-sabiħ!

Mhux se tara kritika li l-proċess sar ħażin għaliex għamilna kollox kif trid il-liġi u kollox kif suppost.

Issa jekk se tagħmel kollox kif suppost, kif għamilna, se tieħu l-ħin tiegħek.

Imma jien nippreferi li f'xi ħaġa marbuta mal-ġustizzja u mal-asset recovery nimxi kollox kif suppost u nieħu l-ħin tiegħi u nkun naf li f'dak kollu li għamilt ħadd ma jista' jgħid li saret xi ħaġa ħażina.

Issa l-bord twaqqaf, beda jiffunzjona, huwa in line mad-direttivi tal-UE u, kif intqal dalgħodu, beda jaħdem anke qabel iż-żjara tal-Moneyval.

Jien ridt li meta jiġu l-Moneyval f'pajjiżna nlaqqagħhom mal-Asset Recovery Bureau biex jarawh jiffunzjona, u laħħaqna.

Għamilna d-deadlines, irnexxielna u bdejna din it-triq.

Issa se jirnexxilna nbiddlu l-kultura mil-lum għal għada?

Jien naħseb li nkun qed nidħak bil-Parlament jekk ngħid li dak li ma sarx f'25 sena se jsir f'25 ġurnata, imma l-fatt li għandna l-Asset Recovery Bureau mwaqqaf bil-liġi, bis-sede tiegħu, bil-bord tiegħu, bl-impjegati tiegħu, bid-direttur tiegħu mħarrġin – għax ingħataw it-taħriġ kollu meħtieġ – u struwiti, jien naħseb li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

Jien nistenna li dan il-bord ikompli jaħdem.

Se jkun hemm diffikultajiet, se jkun hemm bżonn li nerġgħu niġu hawn u nemendaw il-liġi u ntejbu u nsaħħu, imma żgur li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

Hawn nieħu l-opportunità li nirringrazzja lill-bord kollu, lill-Imħallef Camilleri u lin-nies kollha li jaħdmu fl-Asset Recovery Bureau u nħeġġiġhom biex ikomplu jagħmlu x-xogħol sabiex niġġieldu l-kriminalità u l-kriminalità organizzata.

Mhuwiex bit-tpaċpiċ imma b'dawn l-affarijiet li ssaħħaħ r-rule of law!

GĦAWDEX - ROUNDABOUTS

L-ONOR.

Chris Said) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fir-roundabouts ta' Għawdex, minn Ġunju 2017 sal-lum:

a. Kemm sar armar differenti tal-istess tip s'issa?

b. Għal liema okkażjonijiet saru?

ċ.

Fejn qed jitwaħħlu?

Liema huma l-postijiet speċifiċi?

d. Kemm huma stmati li ġew jiswew?

e. Min awtorizza dawn il-ħlasijiet?

f. X'armar hu previst għall-kumplament tas-sena?

g. Wara li jiżżarmaw, x'qed isir minn dan l-armar u fejn qed jitpoġġa?

h. Kemm hemm ħaddiema jaħdmu fuq dan l-armar tar-roundabouts u x'inhu l-grad tagħhom?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal-Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: F'Malta qed naraw ħafna xogħol infrastrutturali fit-toroq.

Jiena ma mmurx Għawdex kuljum però nifhem li Għawdex ukoll isir dan l-investiment.

Tista' l-Ministru tinforma lil din il-Kamra liema xogħlijiet ta' toroq għaddejjin ġewwa l-gżira Għawdxija u anke x'xogħlijiet oħra mistennija jibdew fix-xhur u l-ġimgħat li ġejjin?

JUSTYNE CARUANA: Kumbinazzjoni dalgħodu tellajt post fuq facebook u tajt lista twila ta' toroq.

Li niftakar żgur hemm Triq il-Qortin, in-Nadur; Triq Għajn Hożna, Xagħra, sa Triq iż-Żebbuġ, parti minn Triq Żewwieqa u Triq Għajn Qatgħet u parti minn Triq Sannat li saru.

Għandna wkoll toroq oħrajn li għaddej il-proċess.

Għandek Triq il-Lunzjata ta' Kerċem, Triq il-Virtù l-Għarb, ta' Kassja, il-Qala, Triq il-Knisja, x-Xewkija, Triq 20 ta' Lulju, Sannat, Trejqet San Publju, Trejqet Dun Gużepp Cassar u Trejqet id-Dehra fl-Għasri.

Dawk għaddejjin ukoll.

Rigward Triq il-Mitħna, il-Qala u Triq Seguna fis-Sannat it-tender ġie awarded.

L-istess Triq it-Tamal, Għasri, parti minn Triq il-Fanal, Triq Wileġ San Lawrenz, Triq id-Duluri, San Lawrenz u Triq Tumas Cassar, Għarb.

Issa riċentement għamilna wkoll round mal-kunsilli lokali u tajniehom il-flus biex jibdew ix-xogħlijiet.

Għandna Triq il-Provigarju, Għajnsielem, li t-tender għaliha ħareġ u qed jiġi evalwat, u fi Triq Wenzu Mintoff, Kerċem, se jibdew ix-xogħlijiet.

Ħarġu t-tenders għal Triq il-Munxar, Triq Għajn Melles, Żebbuġ, Triq tal-Għajn, Fontana, Triq Gajdoru, Triq il-Komittiva u Triq tal-Masri, Xagħra.

Ħerġin ukoll it-tenders għal Triq Ġojjin u Triq Summien, Kerċem.

Imbagħad lestejna Triq Arċisqof Pietru Pace, il-parti tad-Dwejra li suppost saret minn fondi Ewropej imma baqgħet ma saritx, u għamilna wkoll il-crash barriers; għamilna parti minn Triq Sannat u Triq Għajn Qatgħet lesta wkoll.

Bħalissa qed issir ukoll Triq Ħamrija fix-Xewkija, bdew ix-xogħlijiet ukoll u hemm it-testijiet għaddejjin fuq Triq l-Imġarr fin-Nadur, Triq Gerxija, Sannat, u għandna ppjanati li jibdew - u għaddej l-ipproċessar tat-tenders - Triq Esopu, in-Nadur, Triq ta' Wara s-Sur, ir-Rabat, Triq l-Imgħallem ir-Rabat, it-tkomplija ta' triq bejn Sannat u r-Rabat, u t-tkomplija ta' Triq Żewwieqa, il-Qala.

Qed niddiskutu mal-esperti ta' Infrastructure Malta dwar Triq Marsalforn u Triq ir-Rabat.

Dik hija l-istess triq imma maqsuma f'darbtejn, u qegħdin jiġu finalizzati wkoll l-istudji dwar it-triq alternattiva li mill-Port tal-Imġarr tagħti għal Għajnsielem.

Dak huwa proġett li huwa skedat għas-sena d-dieħla.

Min qiegħed jaħseb li xogħlijiet f'Għawdex mhux qed isiru, nassigura lil kulħadd li qed nagħmlu ħafna xogħlijiet ta' toroq u qed isir ħafna investiment li minnu se jgawdu ħafna nies.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 407 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad, 2008 għall-Grad ta' Master of Arts in Vocational Education – M.A. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni;

Avviż Legali Nru 408 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad, 2008 għall-Postgraduate Certificate in Developing the Educator – P.G. Cert. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni;

Avviż Legali Nru 409 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Arts (Honours) in Facilitating Inclusive Education – B.A. (Hons) - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni; u

Avviż Legali Nru 410 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sal-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Wind Band Studies taħt il-patroċinju tal-Iskola tal-Arti Performattiva.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Enerġija u l-Immanniġġar tal-Ilma.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma) Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ħames ċirkolarijiet tad-Dipartiment tal-Kuntratti Nri 08/2014, 09/2014, 12/2014, 16/2014 u 19/2017 li permezz tagħhom ġew blacklisted tliet kumpaniji, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6677;

Tagħrif dwar id-data, l-ammont tal-ishma, il-valur tal-bonds u min kien l-istockbroker imqabbad fir-rigward tal-Initial Public Offerings (IPOs) u bond issues li dehru fuq il-pjattaforma Prospects minn kemm ilha mwaqqfa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7972;

f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 405 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Liċenzi tal-Pulizija;

Avviż Legali Nru 406 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Liċenzi għall-Armi;

Tagħrif dwar każi ta' persuni li kienu qegħdin iservu sentenza ta' priġunerija fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin fuq reati relatati ma' prostituzzjoni, bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7546; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' paġna mis-sit elettroniku uffiċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti dwar senjaletika direzzjonali u informattiva, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8030; u

Kopja tal-Planning Control Officer's Report tal-Awtorità tal-Ambjent u l-Ippjanar ta' Malta fir-rigward ta' applikazzjoni Nru PC 42/15 datata l-1 ta' Marzu 2016 dwar sit fil-Mellieħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8062.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħlasijiet li saru mill-kunsilli lokali lill-kuntratturi għall-ġbir tal-iskart u lil Wasteserv matul l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7979;

Tagħrif dwar każijiet ta' żgumbrament li kien hemm quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera f'Malta u f'Għawdex bejn l-2013 u d-29 ta' Novembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8018;

Kopja ta' korrispondenza li għaddiet qabel l-2013 bejn il-Kunsill Lokali tal-Fgura u l-awtoritajiet fejn intalbet għajnuna finanzjarja biex jitmexxa ċ-Ċentru Ċiviku, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8059;

Lista ta' proġetti li dwarhom il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa ressaq oġġezzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar bejn Ġunju 2013 u Novembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8063;

Kopja tal-ftehim ta' kiri datat Settembru 2009 bejn il-Kummissarju tal-Artijiet u l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa u tal-ftehim datat 22 ta' Novembru 2016 bejn il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa u Din l-Art Ħelwa, fir-rigward tas-sit magħruf bħala t-Torri l-Abjad fil-limiti tal-Mellieħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8064; u

Kopja tal-korrispondenza li għaddiet bejn il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa u l-awtoritajiet bejn Jannar 2009 u Novembru 2018 relatata mal-applikazzjoni PA 5909/17 dwar bini ta' lukanda u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8065.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kumitati Permanenti.

L-ISPEAKER: Skont il-paragrafu 4 tal-artikolu 120 tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra fil-laqgħa ta' għada, l-Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2018 tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Rosianne Cutajar se tkun qed tissostitwixxi lill-Onor.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-LIĠIJIET KRIMINALI DWAR IT-TERRORIŻMU

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-28 ta' Novembru, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

MARIO DE MARCO: Sur President, għandna quddiemna l-Abbozz ta' Liġi Nru 64 sabiex jemenda l-Kodiċi Kriminali, Kap. 9, l-Att kontra l-Money Laundering, Kap. 373 li huwa l-Att dwar il-Vittmi tal-Kriminalità u l-Kap.

359 sabiex tiġi trasposta d-Direttiva Ewropea tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu u l-ħasil tal-flus.

Nibda billi ngħid l-ovvju.

Jiena membru ta' din il-Kamra, deputat fil-Parlament li l-proprja funzjoni tiegħu hija li jagħmel il-liġijiet ta' pajjiżna.

Jiena wkoll avukat prattikanti, persuna li nħobb u studjajt il-liġi.

Għalhekk żgur li mhux se nqum jiena u nitkellem kontra l-bżonn li pajjiżna jkollu l-iktar liġijiet b'saħħithom f'kull qasam, inkluż u fuq kollox, fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u kontra t-terroriżmu.

Żgur li mhux se nkun jien li nitkellem kontra s-saħħa tal-liġi u fuq il-bżonn li minn żmien għal żmien naġġornaw il-liġijiet tagħna ħalli nżommu mat-tibdil li jkun qiegħed iseħħ fis-soċjetà.

Imma l-liġi hija fl-aħħar mill-aħħar biċċa karta sakemm ma tiġix applikata.

Il-liġi hija tajba biss jekk l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna jpoġġuha fil-prattika.

U fejn tidħol l-applikazzjoni tal-liġi, dan il-Gvern, speċjalment fil-qasam tal-ħasil tal-flus, falla bil-kbir.

Għandna Gvern li wieħed jista' jsejjaħlu Dr Jekyll u Mr Hyde, Dr Jekyll meta jagħmel il-liġijiet u Mr Hyde meta jiġi biex japplikahom!

Dan huwa l-Gvern li f'Mejju tal-2013 daħħal liġi biex ineħħi l-preskrizzjoni fuq il-korruzzjoni min-naħa tal-politiċi.

Waqt li f'din il-Kamra konna qegħdin niddiskutu din il-liġi, waqt li l-membri tal-Gvern kienu qed jippontifikaw fuq kemm huma kontra l-korruzzjoni, waqt li l-Prim Ministru kien qiegħed jgħid li dan kien sinjal qawwi tas-serjetà kbira li l-Gvern kien qed jagħti lill-ġlieda kontra l-korruzzjoni, waqt li kien għaddej dan kollu, Ministru ewlieni tal-Gvern, Konrad Mizzi u l-id il-leminija tal-Prim Ministru Keith Schembri kienu qegħdin jiftħu kumpaniji sigrieti barra minn xtutna biex fihom jidħlu flus minn commissions.

Minkejja l-pompożità kollha li ntweriet min-naħa tal-Gvern dakinhar, minkejja l-wegħdi tal-Prim Ministru, minkejja li Konrad Mizzi u Keith Schembri nqabdu li kellhom dawn il-kumpaniji u li dawn il-kumpaniji suppost kellhom idaħħlu mal-€150,000 fix-xahar minn kumpanija oħra 17 Black, dawn it-tnejn min-nies baqgħu jżommu posthom mal-Gvern.

Minkejja li l-FIAU ilha snin li ressqet rapport dwar dawn l-abbużi, dawn it-tnejn min-nies mhux talli ma ġewx investigati bis-serjetà u pproċessati, talli għadhom iżommu posthom.

Għalhekk, Sinjura President, dan huwa Gvern ta' Dr Jekyll u Mr Hyde.

Huwa Gvern li jagħmel liġi iżda meta jiġi biex jimplimentaha, jinħeba, kif inħeba l-Kummissarju tal-Pulizija meta kellu jieħu azzjoni immedjata, u kif inħeba l-Avukat Ġenerali meta kellu jieħu azzjoni immedjata.

Issa, kif jaf kull min huwa midħla tal-liġi, jekk l-azzjoni ma titteħidx mill-ewwel tkun qiegħed tpoġġi l-ġustizzja fil-periklu.

Dan għaliex tkun qiegħed tagħti ċans lil min kiser il-liġi li jeqred u jaħbi jew saħansitra jbagħbas l-evidenza.

Jista' jkollok l-aqwa liġijiet biex tiġġieled il-kriminalità, iżda jekk l-awtoritajiet ma japplikawhomx kif suppost, dawn il-liġijiet kollha li ngħaddu minn dan il-Parlament ikunu jfissru ftit li xejn.

Sinjura President, dan it-tkaxkir tas-saqajn ma rajniehx biss fil-każ ta' Konrad Mizzi u Keith Schembri.

Kien hemm ukoll il-każ ta' Jimmy Magro, li għadu qiegħed jiġi investigat, u tal-prime canvasser tal-Ministru Evarist Bartolo.

Anke f'dawn il-każijiet rajna 'l-awtoritajiet ikaxkru saqajhom.

Rajna lill-Ministru Bartolo jitkellem fuq liġi għall-allat u liġi għall-animali biex imbagħad jivvota biex Konrad Mizzi jżomm postu.

Verament każ ta' Gvern ta' Dr Jekyll u Mr Hyde!

L-istess jingħad, jiddispjaċini ngħid, għall-Ministru tal-Finanzi Edward Scicluna.

Jien għedt kemm-il darba li huwa forsi wieħed mill-iżjed persuni fuq in-naħa tal-Gvern li huwa akkademikament u professjonalment ippreparat biex jifhem il-gravità u s-serjetà ta' dak li għaddej f'pajjiżna.

Jekk hawn xi ħadd li għandu l-kapaċità biex jifhem l-intriċċi sħaħ tal-għanqbuta li nisġu Konrad Mizzi u Keith Schembri min-naħa tal-Gvern, dik il-persuna hija Edward Scicluna.

Iżda meta l-ġimgħa l-oħra ġie mistoqsi biex jagħti l-kummenti tiegħu dwar l-aħbar li 17 Black hija kumpanija ta' membru tal-consortium li rebaħ il-kuntratt tal-power station, x'wieġeb il-Ministru Scicluna?

M'għandux opinjoni!

M'għandu l-ebda opinjoni dwar il-fatt li l-kollega tiegħu nqabad jiftaħ kumpanija sigrieta fil-Panama!

M'għandu l-ebda opinjoni fuq il-fatt li din il-kumpanija ddikjarat hi stess li kienet se tirċievi €150,000 fix-xahar minn kumpanija oħra barranija sigrieta jisimha 17 Black.

M'għandu l-ebda opinjoni fuq il-fatt li l-Ministru Konrad Mizzi kumbinazzjoni kien il-Ministru responsabbli għat-tħejjija tal-power station, u kumbinazzjoni sid il-kumpanija 17 Black li kienet se tħallas €150,000 lill-kumpanija tal-Ministru Mizzi hija kumpanija ta' wieħed mis-sidien tal-power station!

Dan kollu l-Ministru tal-Finanzi tagħna m'għandu l-ebda opinjoni dwaru.

Mr Hyde ieħor!

Minn naħa jiskanta għaliex jidħol f'taxi fis-Sud Amerika u jkellmuh fuq il-korruzzjoni ta' pajjiżna, u min-naħa l-oħra jiġi hawn u jpoġġi spalla ma' spalla ma' kollega tiegħu li fuqu hemm, issa mhux dell ta' korruzzjoni, iżda ħemel ta' rapporti mibnija fuq provi ta' korruzzjoni.

Dr Jekyll u Mr Hyde!

Infakkar ukoll li l-FIAU ħejjiet numru ta' rapporti li kkonkludew li kien hemm suspetti raġonevoli qawwija ta' ħasil ta' flus b'involviment ta' Konrad Mizzi u Keith Schembri.

L-aħħar rapport ġie ppreżentat mill-kollega u ħabib tiegħi l-Onor.

Simon Busuttil, rapport li pponta lejn involviment tal-bank Pilatus, imma l-istituzzjonijiet li suppost ħadu azzjoni, li suppost applikaw il-liġijiet ta' pajjiżna, m'għamlu assolutament xejn.

Anzi, agħar minn hekk, ittieħdet azzjoni kontra min għamel xogħlu fl-FIAU.

Lil dik il-persuna li għamlet xogħolha keċċewha 'l barra, u allura jien bilfors nistaqsi: X'jiswa li niġu hawn f'dan il-Parlament biex nagħmlu l-liġijiet kontra l-ħasil tal-flus?

Kieku l-Gvern kien serju kontra l-korruzzjoni, kieku l-Gvern kien serju kontra l-ħasil tal-flus, kieku Konrad Mizzi u Keith Schembri ilhom li tilfu posthom.

Kieku Joseph Muscat kien serju fil-ġlieda tiegħu kontra l-korruzzjoni u l-ħasil tal-flus, kieku lit-tnejn li huma keċċiehom 'il barra mal-ewwel sinjali, u b'hekk kien jibgħat sinjal ċar lill-istituzzjonijiet ta' pajjiżna li ħadd u ħadd mhu ogħla jew aqwa mil-liġi.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni unika u assurda f'pajjiż demokratiku fejn l-iktar persuna li għandha poter eżekuttiv wara l-Prim Ministru qed tiġi investigata jew suppost qed tiġi investigata fuq numru ta' reati serji marbuta mal-ħasil tal-flus.

Din il-persuna li għandha influwenza qawwija f'kull livell tal-amministrazzjoni tħalliet hemm teżerċita influwenza, inkluż fuq istituzzjonijiet li suppost iridu jinvestigawha.

Dan huwa ħażin fuq kull livell.

Aħna li naħdmu fil-qasam tal-liġi dejjem ġejna mgħallma li l-ġustizzja mhux biss trid issir iżda trid tidher li qed issir, imma f'dawn il-każijiet li semmejt la qed issir ġustizzja u wisq inqas qed tidher li qed issir il-ġustizzja.

Mhux ta' xejn li Transparency International tikkummenta hekk fuq pajjiżna, u nikkwota:

Sabiħ li jkollok il-liġijiet, imma daqstant importanti li tapplika dawn il-liġijiet, Sinjura President.

Imma dan huwa Gvern li għandu dottorat biex jagħmel il-liġijiet, imma mbagħad jinħeba meta jiġi biex jimplimentahom.

Irrid infakkar li Transparency International ma kenitx l-unika organizzazzjoni li kkritikat bl-aħrax lil dan il-Gvern fejn tidħol l-implimentazzjoni tal-liġijiet kontra l-ħasil tal-flus.

Wieħed mill-iżjed rapporti iebsa u kritiċi li rajna sar proprju mill-Awtorità Bankarja Ewropea li qalet li l-awtoritajiet Maltin ma ħadmux kif suppost biex jiġġieldu l-ħasil tal-flus.

Forsi tajjeb li nfakkar ukoll li l-Ministru responsabbli mill-awtoritajiet konċernati mhu ħadd ħlief il-Ministru mingħajr opinjoni, il-Ministru Edward Scicluna!

Il-Ministru Scicluna jħobb jinħeba wara l-awtonomija ta' dawn l-istituzzjonijiet meta mistoqsi x'jaħseb fuq il-konklużjoni tar-rapporti li qiegħed nikkwota.

Li ma jgħidx il-Ministru hu li llum kull awtorità tal-Gvern hija mimlija b'nies tal-qalba tal-Gvern li jimxu skont kif tinġibed l-ispaga.

Hawn nerġa' nagħmel appell lill-Ministru Scicluna biex jgħid ċar u tond jekk hu kellux sehem fit-tkeċċija ta' Jonathan Ferris.

Jien nistaqsi lill-Ministru Scicluna: Meta sar jaf li Jonathan Ferris kien se jitkeċċa mill-FIAU?

Ġie kkonsultat qabel ma tkeċċa Jonathan Ferris mill-FIAU?

Il-Ministru anke fuq dan il-punt qiegħed ikun Mr Hyde.

Issa huwa ż-żmien li l-Ministru Scicluna u sħabu fil-Kabinett li huma kontra l-korruzzjoni, jekk huma kontra l-korruzzjoni, juru li huma kontra bis-serjetà u mhux biss bil-kliem.

Jekk ma jagħmlux hekk, allura anke huma se jkunu magħrufa bħala membri tal-Gvern li pprovaw jaħbu l-ikbar skandlu politiku li qatt kellu pajjiżna.

Dawn in-nies se jibqgħu magħrufa bħala l-Gvern ta' Mr Hyde li minkejja ħafna kliem sabiħ ħallew il-mostru tal-korruzzjoni jidħol u jagħmel ħerba f'kull livell tal-Gvern.

Dawn in-nies se jibqgħu magħrufa li kien jinteressahom ħafna iżjed l-interess personali partiġjan tal-partit tagħhom milli l-interess ta' pajjiżna u taċ-ċittadini tagħna.

Sinjura President, aħna se nibqgħu nsaħħu u nappoġġjaw it-tisħiħ tal-liġijiet ta' pajjiżna bl-isperanza li nassiguraw l-indipendenza u l-awtonomija tal-awtoritajiet tagħna.

Ma rridu nħallu lil ħadd jaħseb li hu b'saħħtu wisq.

Ejja jkollna liġi għal kulħadd u ma jkollniex l-allat 'il fuq mil-liġi.

Biex dan iseħħ trid tintrefa' r-responsabbiltà politika minn kulħadd għaliex hekk biss nistgħu nuru li tassew l-awtoritajiet se jaħdmu bl-indipendenza tagħhom.

Dan mhux qiegħed isir f'pajjiżna, mhux qiegħed isir b'dan il-Gvern ta' Dr Jekyll u Mr Hyde!

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Grazzi ħafna, Sinjura President.

Kif qal tant tajjeb l-Onor.

Mario De Marco fid-diskors tant loġiku, luċidu u elokwenti li għadu kemm spiċċa issa - and I am not paying a compliment at the expense of truth, għax hekk hu (Onor. Membri: Hear, hear) - fakkarna fir-realtà surreali li qegħdin ngħixu f'dan il-pajjiż.

Fakkarna fit-teatru tal-assurd li qegħdin ngħixu f'pajjiż ta' Gvern immexxi minn Prim Ministru li fil-kampanja elettorali tal-2013 kien juża ħafna l-frażi "min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott".

Ħalli naraw ftit min lissen dawk il-kliem, skont dik id-definizzjoni tiegħu stess, huwiex korrott għax mhux jiġġieled il-korruzzjoni.

Għandna sitwazzjoni, kif spjega tant tajjeb l-Onor.

De Marco, ta' ħsara kbira li qed issir lil pajjiżna u lir-reputazzjoni ta' pajjiżna and we are sowing the seeds of a future whirlwind.

Il-Malti jgħid li min jiżra' r-riħ jispiċċa biex jaħsad riefnu.

Forsi mhux għada jew il-ġimgħa d-dieħla, imma l-effetti se jinħassu sena, sentejn, tliet snin oħra.

Dan qiegħed jgħidu min jara fil-bogħod u jifhem fis-settur bankarju u finanzjarju irrispettivament mill-opinjoni politika tiegħu.

U dawn l-effetti se jinħassu minħabba d-daqqa kbira lill-kredibilità ta' pajjiżna.

F'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni xtaqt nagħmel elenku ta' fatti, lil hinn mill-kummentarju jew mill-interpretazzjoni, b'dati li jmorru lura għall-ewwel ġranet tal-amministrazzjoni Laburista ta' Marzu 2013.

Jiena ġejt mgħallem u nemmen li fil-qalb, fil-kuxjenza ta' kull wieħed u waħda minna, hemm imnaqqxa liġi li tgħid li "dak" huwa sew u "dak" mhuwiex sew.

Wara li se tisma' dawn il-fatti, partikolarment jekk inti vvotajt lill-Partit Laburista kif kellek kull dritt li tagħmel, taħseb li dawn il-fatti jindikaw Gvern immexxi minn persuna li temmen il-kliem "min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott"?

Fit-13 ta' Marzu tal-2013 l-Onor.

Konrad Mizzi ħa l-ġurament bħala Ministru tal-Enerġija u Keith Schembri ġie appuntat Chief of Staff tal-Prim Ministru.

L-għada, fl-14 ta' Marzu, il-partner fis-soċjetà tal-awditjar Nexia BT Karl Cini bagħat email lis-soċjetà Mossack Fonseca fil-Panama biex jinbeda l-proċess biex jinfetħu kumpaniji fil-Panama u possibbilment trust.

Din id-ditta Nexia BT hija proprjetà ta' Brian Tonna, persuna viċin ħafna l-Prim Ministru, viċin ħafna l-Partit Laburista, viċin ħafna l-Gvern u sa mill-bidu tal-amministrazzjoni beda jingħata ammont kbir ta' direct orders li jammontaw għal diversi mijiet ta' eluf ta' ewro u saħansitra kien maħtur fl-evaluation committee fuq il-proġett tal-power station ta' €400 miljun.

Fil-21 ta' Marzu tal-2013 Karl Cini jerġa' jibgħat reminder lil Mossack Fonseca, kumpanija korrotta, kriminali, tal-Panama u jikkjarifika li l-benefiċjarju ta' waħda minn dawn il-kumpaniji "ħa jkun individwu" - mhux Nexia BT - u li d-dettalji tiegħu se jingħataw fuq Skype.

Huwa talab ukoll biex isir il-persuna ta' kuntatt il-ġdid għal tliet kumpaniji oħra reġistrati fil-British Virgin Islands, li huma ta' Keith Schembri, Malcolm Scerri li jmexxi s-soċjetà Kasco f'isem l-istess Keith Schembri u s-Sur Adrian Hillman, u jitlob biex is-sidien jinħbew wara "nominee shareholders".

Jinħbew wara nominee shareholders!

Hekk jagħmel min jimxi sew, jaħbi?!

Fl-applikazzjoni ta' dawn il-kumpaniji jiġu mmarkati l-kaxxi li jgħidu no audit biex ma jsirx l-awditjar u total secrecy and confidentiality biex jinżammu f'segretezza u konfidenzjalità assoluta u biex l-informazzjoni ma tingħata lil ebda awtorità oħra, inkluż f'Malta.

Hekk jagħmel min m'għandux x'jaħbi?

Min m'għandux x'jaħbi jesiġi segretezza u li ma jiġux informti l-banek f'Malta?!

Fl-istess ġimgħa Nexia BT irreġistrat kumpanija bl-isem Torbridge Services fil-British Virgin Islands.

Fit-12 ta' April tal-2013 – u din id-deċiżjoni dejjem ngħidha u nibqa' ngħidha, kemm kienet kruċjali għall-Onor.

Joseph Muscat li tittieħed – jitneħħa John Rizzo minn Kummissarju tal-Pulizija.

F'Mejju tal-2013 Mossack Fonseca jwaqqfu l-uffiċċju tagħhom f'Malta, l-ishma huma mija fil-mija ta' Brian Tonna, u l-uffiċċju huwa konġunt mal-uffiċċju ta' Nexia BT f'San Ġwann.

F'Ottubru 2013 SOCAR, il-kumpanija tal-enerġija tal-gvern tal-Ażerbajġan Gasol u grupp ta' investituri Maltin jirbħu l-kuntratt tal-power station il-ġdid tal-gass.

F'Diċembru tal-2013, il-kumpanija li jopera taħtha l-Pilatus Bank tiġi reġistrata f'Malta.

Fi Frar 2014 Torbridge Services tiġi trasferita mingħand Brian Tonna għal għand ċittadin Ċiniż, Cheng Chan, uffiċjal għoli fix-Shanghai Electric Power.

Sinjura President, hawn nagħmel parenteżi żgħira fuq dan il-fatt.

Meta jien u esponenti oħrajn tal-Partit Nazzjonalista, bħall-Onor.

Simon Busuttil li dak iż-żmien kien Kap tal-Oppożizzjoni, u l-Onor.

Beppe Fenech Adami, f'Mejju tas-sena li għaddiet fil-kampanja elettorali għedna li dan kien vejikolu ta' ħasil tal-flus, il-Ministru Konrad Mizzi għamlilna libell.

Infakkar li l-Ministru Konrad Mizzi s'issa ħarab, he chickened out, tliet darbiet minn dak il-libell biex ma joqgħodx fuq il-pedana tax-xhieda ħalli jsirulu l-mistoqsijiet.

Fil-11 ta' Marzu, 2014 Shanghai Electric tiffirma l-ftehim mal-Ministru Mizzi f'isem il-Gvern Malti biex tixtri l-power station tal-BWSC għal €220 miljun u 33% tal-ishma tal-Enemalta għal €100 miljun.

F'Diċembru tal-2014 il-Prim Ministru Joseph Muscat, il-Ministru Konrad Mizzi, Keith Schembri u s-Sur Kurt Farrugia jżuru l-Ażerbajġan għal laqgħat mal-President tal-Ażerbajġan.

Għal din il-laqgħa ma attenda l-ebda ġurnalist Malti, l-ebda membru tal-korp diplomatiku u l-ebda membru tas-servizz pubbliku Malti.

Fil-laqgħa ffirmaw ftehim ta' xiri ta' fuel mingħajr ħadd mill-kumitat tax-xiri tal-fuel ma kien preżenti.

Il-poplu Malti sar jaf grazzi – u din ngħidha anke għax hija ta' umiljazzjoni – għall-midja tal-Ażerbajġan!

Fi Frar tal-2015 ġie ppubblikat il-Kodiċi tal-Etika Ministerjali l-ġdid u tneħħa l-bżonn li ministru jiddikjara l-assi li jkunu f'isem martu jew żewġha skont il-każ.

F'Marzu 2015 l-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali jippubblika rapport fuq il-hedging agreements tal-2014 u jikkritika lill-Ministru Konrad Mizzi għall-indħil ministerjali bla preċedent fix-xiri tal-fuel.

L-Awditur Ġenerali kkonferma li bid-deċiżjoni u bl-indħil tiegħu l-Enemalta tilfet madwar €14-il miljun minn dan il-ftehim.

Ix-xahar ta' wara, f'April 2015, il-Prim Ministru Muscat jerġa' jmur l-Ażerbajġan u għal darb'oħra l-ebda ġurnalist jew impjegat taċ-Ċivil ma jakkumpanjah.

Hawnhekk irrid nagħmel parenteżi żgħira u ngħid li s-sena li għaddiet Ministru Ingliż kienet imġiegħla tirriżenja mill-Prim Ministru Theresa May għax marret Iżrael fuq xogħol uffiċjali tal-Gvern mingħajr ma informat lill-Cabinet Office.

Din kellha tissejjaħ lura u kienet imġiegħla tirriżenja!

F'Ġunju tal-2015 il-Ministru Konrad Mizzi ffirma statement lil Nexia BT li l-kumpanija Hearnville Inc se tieħu ħsieb tranżazzjonijiet tiegħu ffinanzjati minn "assi personali u dħul min-negozju" u li Hearnville "għadha ma bdietx tinnegozja u eventwalment se tieħu flus mill-konsulenzi u senseriji".

Fit-22 ta' Lulju, 2015 il-kumpanija rreġistrata l-Panama tal-Ministru Konrad Mizzi, Hearnville Inc, ġiet trasferita għal trust fin-New Zealand fl-istess jum li l-Gasol biegħet l-ishma tagħha fl-Electrogas lill-kumplament tal-partners tal-konsorzju għal somma mhux magħrufa, imma li skont ġurnal lokali, The Malta Independent, kienet ta' għexieren ta' miljuni ta' ewro.

Hawn nagħmel parenteżi oħra.

Fir-rapport tal-Awditur li ħareġ il-ġimgħa li għaddiet jingħad mill-inqas tliet darbiet li l-Gasol mhux talli kien azzjonist, partner, fil-konsorzju, imma kien lead partner.

Ma kienx hemm bżonnu għax kellu pożizzjoni finanzjarja ħażina ħafna u setgħu jgħaddu mingħajru.

Fil-fatt, kien prattikament fallut, imma xi ħadd kellu interess u dakinhar – u dan huwa fatt, jiġifieri mhux qed nagħti interpretazzjoni – li nbiegħu l-ishma, il-Ministru Mizzi ttrasferixxa l-kumpanija sigrieta tiegħu tal-Panama fi trust fi New Zealand.

Dan huwa fatt mhux interpretazzjoni.

Il-kumpanija li kienet proprjetarja tal-Gasol kumbinazzjoni hija klijenta tal-Mossack Fonseca, il-kumpanija korrotta tal-Panama!

F'Awwissu 2015, il-Pilatus Bank, li sidu huwa Iranjan li qed jistenna li jgħaddi ġuri fl-Amerika fuq ħasil ta' flus ta' USD115-il miljun u qed jirriskja li jeħel piena ta' 100 sena priġunerija, ħa liċenzja biex jopera bħala bank f'Malta wara li rrifjutawh pajjiżi Ewropej.

Fix-xahar ta' wara, Settembru, bdew jidhru l-emails li sirna nafu bihom aktar tard fil-Panama Papers, li minnhom ħareġ li Nexia BT għamlet ruxxmata tentattivi biex tiftaħ kontijiet f'postijiet differenti għal dawn it-tliet kumpaniji sigrieti.

Fis-17 ta' Ottubru tal-2015, Karl Cini bagħat email lill-kumpanija Mossack Fonseca fil-Panama biex jispjega li l-kumpaniji msemmija tal-Onor.

Konrad Mizzi u Keith Schembri se jintużaw għall-operazzjonijiet ta' "riċiklaġġ u remote gaming".

Fis-26 ta' Novembru 2015, Nexia BT bagħtu email lil Mossack Fonseca jistaqsu fuq il-bżonn ta' depożitu ta' USD1 miljun li qed jitolbu l-banek.

Hawn se nikkwota minn kliemu stess, kliemu miktub.

Huma, jiġifieri Schembri u l-Onor.

Mizzi, kienu qed jistaqsu fuq dan il-USD1 miljun u qalu hekk:

"Dan għall-ewwel depożitu biss?

Hemm minimu li jridu jħallu fil-kont bħala running balance?".

Din hija miktuba bl-Ingliż u jiena qed nagħmel traduzzjoni għall-Malti.

Fit-2 ta' Diċembru tal-2015, ftit ġranet wara, wara li l-bank fil-Panama jismu BSI Panama qallu f'email bil-miktub li d-depożitu jrid ikun ta' USD1 miljun fis-sena, Karl Cini ta' Nexia BT, għan-nom tagħhom, ikkonferma li ġab il-konferma ta' Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi biex jinfetħu dawn il-kontijiet għal "dawk iż-żewġ kumpaniji fil-Panama".

Dan meta huwa fatt magħruf li l-introjtu fis-sena ta' ministru u ta' chief of staff mhuwiex ta' USD1 miljun fis-sena.

Fl-10 ta' Diċembru 2015, Mossack Fonseca bagħtu email lil Nexia BT u qalilhom li sabu problema biex jiftħu l-kontijiet għax il-bank fejn kienu se jiftħu ġie mixtri minn bank ieħor li issa qed jitlob li s-sidien tal-kontijiet irid ikollhom visa tal-Panama.

Ħamest ijiem wara, fil-15 ta' Diċembru tal-2015, Karl Cini bagħat lura li qed jiġbor l-informazzjoni neċessarja.

U l-emails jieqfu hemm għax kien hemm il-hacking; daħlulhom fis-server ta' Mossack Fonseca.

U mnalla, għax kieku ma sarx hekk, int u jien u eluf ta' nies madwar l-Ewropa, miljuni ta' nies madwar id-dinja, il-Maltin u l-Għawdxin, ma kenux ikunu jafu b'dan kollu.

Dan kollu, li kien għall-Onor.

Konrad Mizzi, baqa' mistur.

Sirna nafu bih mhux għax għamlu konferenza stampa.

Il-konferenza stampa biex iraħħas il-fuel b'2ċ għamilha, però għal dan kollu le, m'għamlux konferenza stampa!

Ħbew, però x-xitan m'għandux ħalib u l-Bambin ried li kien hemm dan il-hacking u l-emails sirna nafu bihom.

Fl-24 ta' Frar tal-2016, il-Ministru Konrad Mizzi ddikjara li hu fetaħ it-trust fi New Zealand biex teħodlu ħsieb l-affarijiet tal-familja, però ħeba l-fatt li din iżżomm kumpanija reġistrata fil-Panama.

Tlett ijiem wara, fis-27 ta' Frar 2016, sirna nafu li Keith Schembri għandu l-istess struttura finanzjarja eżatta bħal tal-Ministru Konrad Mizzi, trust fi New Zealand, li taħbi fiha kumpanija reġistrata fil-Panama.

Fil-11 ta' Marzu 2016 ġew fotografati f'Malta ħafna kaxxi b'karti mqattgħin jintremew mill-uffiċċju tan-Nexia BT u jinġabru mill-vannijiet tas-soċjetà Kasco.

Fit-3 ta' April 2016, ftit ġimgħat wara li Daphne Caruana Galizia kienet żvelat l-eżistenza ta' dawn il-kumpaniji ta' Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi, ħarġu l-Panama Papers mill-ICIJ, grupp ta' ġurnalisti madwar l-Ewropa.

Kien hemm leak ta' 11-il miljun dokument mis-servers tal-kumpanija tal-Panama.

Fis-27 ta' April 2016, Michael Cassar irriżenja minn Kummissarju tal-Pulizija ftit sigħat wara li rċieva rapport tal-FIAU fuq dawn il-kumpaniji sigrieti.

Fit-2 ta' Awissu 2016, irriżenja Manfred Galdes, il-kap tal-FIAU, li hija dak il-Unit li suppost jiġġieled il-ħasil ta' flus.

Dawn huma fatti li ħadd ma jista' jmerihom.

Ma tistax tmerihom għax ma tistax tmeri s-sewwa magħruf li qiegħed iswed fuq l-abjad!

Dan kollu ġara u kien jaf bih il-Prim Ministru.

Ma setax ma kienx jaf, għax jekk ma kienx jaf qabel, sar jaf wara.

Dan hu l-Prim Ministru li fil-kampanja elettorali kien jgħid li min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott.

Hawn litanija!

Kieku qegħdin il-qorti ngħidulu att ta' akkuża, bill of indictment, damning, m'għandekx minn fejn toħroġ, dahrek mal-ħajt, checkmate.

Ma tistax tmeri l-fatt li sa mill-ewwel sigħat kif ħadu l-ġurament, l-ewwel prijorità kienet kif se jixxaħħmu, jaħbu l-flus mill-korruzzjoni fil-kumpaniji sigrieti u b'dak li ħareġ xahar ilu dwar min hu s-sid ta' 17 Black u r-rabta mal-Electrogas, kif rajna fir-rapport tal-Awditur li ħareġ il-ġimgħa li għaddiet, l-affarijiet aktar bdew jagħmlu sens.

Dan bħal jigsaw puzzle, bħal mużajk, biċċa waħedha forsi ma tagħmilx sens, biċċtejn forsi ma jagħmlux sens, imma meta bil-mod il-mod tifforma l-biċċiet kollha u tagħlaq l-inkwatru, l-istampa tkun ċara.

Hija stampa ta' roadmap ċara sa minn qabel l-elezzjoni tal-2013 biex jixxaħħmu bil-flus tal-proġetti korrotti li huma ppjanaw fis-satra, fil-ħabi!

Dan waqt li lilek kienu qegħdin jgħidulek x'għarukaża l-arloġġ tal-lira, waqt li lilek kienu qegħdin jgħidulek x'għarukaża l-€500 fil-ġimgħa!

Issa l-€500 fil-ġimgħa ma kenux korruzzjoni, kienu onorarja, paga, salarju tal-Parlament.

Kienet ikkomunikata b'mod żbaljat kemm trid, imma mhux korruzzjoni, ħlas ta' onorarja tal-Parlament.

Tiftakru x'għamlu u kemm qattgħu xagħarhom u kemm kien hemm dmugħ tal-kukkudrilli!

Tiftakru lill-Onor.

Muscat taħt it-tinda fl-Imqabba fil-kampanja elettorali javża lill-kandidati kollha li min ħiereġ mal-Partit Laburista jkun jaf li jekk ħiereġ biex jagħmel il-flus, postu mhuwiex mal-Partit Laburista u għandu jħabbat bieb ieħor!

Fl-istess waqt li kien qed jgħid dak il-kliem kien jaf li qegħdin jiġu ppjanati dawn l-affarijiet maħmuġa u li jintnu seba' pesti.

Sinjura President, ġabu l-korruzzjoni ta' żmien Lorry Sant, Alla jaħfirlu, tidher dnub tal-abbatini!

Raħal Ġdid, in-naħat tiegħi, hekk jgħidu, inkluż Laburisti moderati ġenwini.

Hemm Laburisti li jgħidulek li dan mhuwiex il-Labour.

Jiena tifel ta' ħaddiem tat-tarzna u kburi.

Il-familja ta' missieri u tan-nies kollha li trabbejt magħhom kienu jbatu ħafna fis-sħana u fil-bard, Laburisti u Nazzjonalisti, u kellek il-Mintoffjani.

Xi ħadd minnhom kien jaħseb, jikkonċepixxi, li se jkollok Gvern immexxi minn Prim Ministru Laburist li r-roadmap tagħhom kienet kif se jixxaħħmu?

Xi ħadd illum jaħseb li min qal il-kliem "min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott" kien onest u kien ġenwin?

Biex ma teħux passi trid tkun Prim Ministru jew kompromess, jew rikattat, jew mhedded jew qed taqsam magħhom!

Imbagħad niġu llum niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi fuq il-ħasil tal-flus!

Għalhekk l-Onor.

Mario de Marco għandu raġun jgħid kemm hu faċli tagħmel il-liġijiet fuq il-karta imma mbagħad meta tiġi biex timplimentahom hija storja differenti.

Hemm oċean jaqsam!

Il-fatti ma tistax tmerihom.

Is-sewwa magħruf ma jistax jiġi mmeri.

Iddur iddur fuq il-bejt tal-kaċċatur, kif konna ngħidu dari, il-verità tibqa' waħda, li dawn huma fatti li ma jista' jmeriehom ħadd.

B'liema wiċċ jiġi jagħtik €2.33?

B'liema wiċċ jiġi l-Ministru għall-Finanzi jgħid li kien fit-taxi ma nafx f'liema pajjiż 'il bogħod minn hawn, fl-Amerika Latina, u jiskanta kif qed jistaqsuh fuq il-korruzzjoni f'Malta?

Qalulna li t-tort huwa ta' min tkellem mal-ġurnalisti u mhux ta' min għamel dawn il-ħniżrijiet minn wara dahar kulħadd!

Kieku ma kienx għall-Panama Papers, kieku ma kienx għal Daphne Caruana Galizia, dan kollu ma konniex inkunu nafuh.

Ma konniex inkunu nafu bis-17 Black!

Ma konniex inkunu nafu li hemm kumpanija reġistrata fid-Dubai biex fiha jdaħħlu dawk il-flus kollha.

Taf x'inti tgħid, €5,000 kuljum?!

Taf kemm trid taħdem u tbati, ħabib tiegħi, biex iddaħħal €5,000?

Dan jammonta għal €150,000 fix-xahar!

Hawn min qed jgħix f'garaxx.

Hawn min ikun bil-ġlekk u l-ingravata u jkun batut.

M'ilux kien hemm intervista, nies li ma tistennihiex li ma jaffordjawx il-mediċina u ma jaffordjawx il-kera.

Din hija ġusta?

Tista' tkun l-akbar Laburist, għax ma tistax taqbel ma' dawn l-affarijiet għax dawn l-affarijiet imorru kontra dak kollu li għandu jmexxi gvern, hu min hu l-gvern, li qiegħed hemmhekk biex iħares il-ġid komuni.

Dawn mhux biex iħarsu l-ġid komuni telgħu.

Dawn telgħu biex iħaxxnu bwiethom u minn fuq jgħidulek: Ara kemm qed nagħmlu sew, ċapċpulna għax dan l-aqwa żmien!

Dażgur huwa l-aqwa żmien!

Imma għal min hu korrott u jrid ikompli jikkorrompi ruħu bil-flus li suppost qegħdin imorru fil-bwiet tal-Maltin u l-Għawdxin!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, fl-aħħar jiem kont qiegħed l-isptar fejn mort nara lil xi ħadd jiġi minni u kif ħriġt nisma' naqra ta' kommozzjoni.

Kien hemm mara qiegħda tgħajjat għax qabdithom se jikklampjawlha l-karozza għax ovvjament ipparkjat ħażin quddiem l-isptar.

Bdiet tgħajjat u tgħidilhom: Lili qegħdin taraw?

Miegħi se taqbdu?

Lili se timmultaw €60?

Lil dawk il-korrotti ta' Kastilja ma tarawhomx?

Spiċċaw li l-karozza ma kklampjawhilhiex.

Kemm neħħewha tiġri l-clamp!

U jien għedt, kos, apparti li kienet intelliġenti biżżejjed li ffrankat multa, din il-mara laqtet il-musmar fuq rasu għax din ħarġet bl-iżjed mod ċar l-inġustizzja li qegħdin ngħixu f'pajjiżna li l-liġi ma tgħoddx l-istess għal kulħadd.

Lis-sinjura jikklampjawlha l-karozza, imma lill-Onor.

Konrad Mizzi li nqabad se jdaħħal €5,000 kuljum m'għamlulu xejn. lċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru li nqabad ukoll li se jdaħħal €5,000 kuljum, dak ma kklampjawhx, anzi għadu jmexxi l-pajjiż.

Magħhom hemm il-Prim Ministru li ilu jaf b'dan kollu mill-inqas sentejn u nofs u baqa' ma għamel xejn.

X'inġustizzja!

L-inġustizzja jien ma nistax għaliha, u jekk hemm xi ħaġa - u ngħidha bl-ikbar serjetà – li lili mmotivatni nagħti servizz fil-politika hija din biex niġġieled l-inġustizzja għax l-inġustizzja ma niflaħhiex.

Din il-mara ħarġet l-inġustizzja.

Magħha se taqbdu?

Il-liġi qiegħda tgħodd l-istess għal kulħadd?

Kif jista' jkun li tikklampja karozza ta' sinjura li veru pparkjat ħażin imma mbagħad fuq ħaġa ferm aktar gravi li l-pajjiż kollu qiegħed jara jseħħ quddiem għajnejh, iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru, l-aktar Ministru importanti fil-Gvern tal-Onor.

Konrad Mizzi, jinqabdu b'dan il-mod sfaċċat u din il-liġi ma tgħoddx għalihom!

Illum qegħdin niddiskutu liġi biex nibdlu l-liġi dwar il-ħasil ta' flus.

Tibda tgħid: Din bis-serjetà?

Aħna qegħdin nemendaw il-liġi dwar il-ħasil ta' flus?

Għalfejn qegħdin nagħmluha jekk diġà għandna liġi u lanqas qed japplikawha!

Għandna liġi u qiegħda hemm fuq l-ixkaffa tiġbor it-trab għax Keith Schembri, peress li huwa ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru ma napplikawhiex għalih u l-Onor.

Konrad Mizzi, peress li huwa l-Ministru favorit tal-Onor.

Joseph Muscat, ma napplikawhiex għalih.

Allura n-nies li qegħdin isegwuna bilfors jgħidu li huwa redikolu li qegħdin nitkellmu biex ibiddlu l-liġi dwar il-ħasil ta' flus meta l-liġi li diġà għandna, xi ħadd li jinqabad b'ħasil ta' flus u korruzzjoni titfgħu sa 18-il sena ħabs, imma ma jsir xejn?

Għalfejn qed nagħmluha din il-liġi?

Għall-gost, biex inkunu ġejna hawnhekk għaddejna ż-żmien?

Liġijiet, iva, tajjeb li jkunu hemm, imma huwa kruċjali li l-liġijiet ikunu jgħoddu għal kulħadd.

U dik hija l-ikbar inġustizzja li qiegħed jgħix pajjiżna llum, li bħala poplu għandna liġi li mhijiex qed tiġi applikata għal kulħadd.

Illum id-dar irċevejt digriet tal-qorti li twassalli mill-Imħallef Giovanni Grixti li huwa l-imħallef il-ġdid li ġie assenjat mill-Prim Imħallef sabiex jiddeċiedi l-appell ta' Panama Papers, l-appell li bis-saħħa u bl-għajnuna tal-kollega tiegħi l-Onor.

Jason Azzopardi ili niġġieled sa minn Lulju tas-sena li għaddiet.

Kif kulħadd jaf, jien ili minn Lulju tas-sena li għaddiet nitlob lill-qorti sabiex tinfetaħ inkjesta dwar Panama Papers.

Il-Maġistrat laqa' t-talba biex tinfetaħ l-inkjesta għax il-fatti diġà kienu ċari f'Lulju tas-sena li għaddiet, aħseb u ara llum li sirna nafu fuq 17 Black, li sirna nafu fuq il-€5,000 kuljum, li sirna nafu fuq Yorgen Fenech li, jekk ma tridx, huwa s-sid ta' 17 Black.

Dan l-Imħallef fid-digriet qed jgħid li issa huwa l-imħallef li se jiddeċiedi dan l-appell dwar Panama Papers.

Id-digriet li kien ta s-sena li għaddiet l-ewwel maġistrat kien ġie appellat mill-Prim Ministru u sitta min-nies oħra, inkluż Keith Schembri u Konrad Mizzi.

Dan ifisser li l-Prim Ministru ilu jaħdem, jistinka, jirreżisti, jopponi, joħloq ostaklu wara l-ieħor sabiex l-inkjesta li jiena ili nitlob biex tinfetaħ sa mis-sajf tas-sena li għaddiet, ma tibdiex.

Fil-fatt, meta kienu appellaw, l-appell kien ġie quddiem l-Imħallef Antonio Mizzi.

Jien kont oġġezzjonajt li jiddeċidieh l-Imħallef Antonio Mizzi peress li l-mara tiegħu hija membru parlamentari Ewropew Laburista u f'kemm ili ngħidlek domna sena niġġieldu fuq dan il-punt sakemm issa l-Imħallef Mizzi rtira xi ġimagħtejn ilu.

Huwa għalhekk li l-appell issa għadda għand imħallef ġdid.

Mhux se nidħol fil-mertu tal-kawża għax bl-ebda mod ma rrid ninstema' li qed nipprova ninfluwenza l-imħallef; xogħlu jagħmlu hu.

Però ngħid din biss.

Il-Prim Ministru għadu biċ-ċans li jekk hu bniedem tal-kelma, u meta mar jiffaċċja l-midja qalilhom: Jien?

Iva, nieħu passi, kif tinqata' l-inkjesta tal-Panama Papers … Din hi l-inkjesta li tlabt jien.

Din x'kontradizzjoni hi?!

Jew inti qed tistenna l-inkjesta tinqata' jew inkella ma tridhiex tibda!

Din kontradizzjoni!

Qed ngħid dan hawnhekk illum għax għada hemm l-appell, u l-Prim Ministru għadu biċ-ċans li għada jmur quddiem l-imħallef jew jippreżenta nota permezz tal-avukat tiegħu u jgħid li se jirtira l-appell, biex juri l-irġulija tiegħu u jħalli l-inkjesta tibda - għax għadha lanqas bdiet - ħalli tkun tista' tispiċċa u b'hekk ikun jista' juri li verament he means what he says and he says what he means, juri li hu tal-kelma.

B'dan il-mod meta lill-ġurnalisti u lill-poplu Malti jgħidilhom li jieħu passi meta jkollu r-riżultat tal-inkjesta, juri li mhux b'id waħda qed jagħmel mod u bl-id l-oħra qed jiġbed it-tapit minn taħt l-inkjesta.

Għax dik pastażata.

B'dan il-mod qed tidħak bin-nies u qed tinsulta l-intelliġenza tan-nies.

Għalhekk qed ngħid li l-Prim Ministru għadu biċ-ċans li jirtira l-appell tiegħu.

Mhux ovvja li kulħadd għandu d-dritt ta' appell.

Imma l-Prim Ministru huwa wkoll prim ministru u l-Prim Ministru huwa wkoll l-ogħla bniedem fil-politika li għandu jibgħat messaġġ u jagħti eżempju li jrid jara din l-inkjesta ssir, li jrid jara din l-inkjesta tibda, li jrid jara din l-inkjesta tispiċċa biex imbagħad jieħu passi hekk kif tispiċċa l-inkjesta.

Il-verità hi li hemm differenza kbira bejn il-kliem tal-Prim Ministru u l-azzjonijiet tiegħu.

Bejn il-kliem tal-Prim Ministru u dak li jagħmel il-Prim Ministru hemm baħar jaqsam!

Illum dan il-punt ħareġ bl-aktar mod ċar, però l-Prim Ministru għadu biċ-ċans.

Infakkar li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq ħaġa ta' gravità enormi, u inutli l-Prim Ministru jipprova jfarfar ir-responsabbiltà billi jipponta subgħajh lejn ħaddieħor u jgħid: Għax dak għamel hekk; għax mhux jien imma l-ieħor, u għax lil dak trid tistaqsi.

Kultant meta nisma' lill-Prim Ministru ngħid li dan qed jagħmel bħat-tfal iż-żgħar.

Meta tiffaċċjah b'xi ħaġa gravi bħal din jgħidlek: Għax ara x'qed jagħmel l-ieħor!

Meta ommi kienet taqbadni f'xi ħaġa, kont nipprova naħrab minnha.

Naħseb li kulħadd kien jagħmel hekk, imma dan huwa Prim Ministru, huwa l-ogħla bniedem fil-pajjiż, u għaldaqstant ma jistax iġib ruħu bħat-tfal iż-żgħar.

Il-Prim Ministru ma jistax jinsulenta l-intelliġenza tan-nies għax in-nies intelliġenti u m'għandniex ninsulentaw l-intelliġenza tagħhom billi l-Prim Ministru jipprova jipponta u jfarfar minn fuqu.

Le, għax inti l-Prim Ministru!

Le, għax iċ-Chief of Staff huwa ċ-chief of staff tiegħek!

Le, għax l-Onor.

Konrad Mizzi huwa Ministru tiegħek!

Għadu kemm daħal il-Prim Ministru u qed nieħu gost li se jkun qed jismagħni personalment.

Prim Ministru, int mistenni tieħu azzjoni, int mistenni tara li l-inkjesta tibda biex tispiċċa u mhux tipprova timblukkaha.

Il-fatti li għandna quddiemna huma fatti li ma jħallulekx dubju, però ejja nagħmlu differenza bejn ir-responsabbiltà politika u r-responsabbiltà legali jew kriminali.

Ħa nfakkar li hemm differenza bejn it-tnejn.

Responsabbiltà politika hija ġudizzju fuq l-imġiba tiegħek fil-politika.

Inti tista' ma tkun ksirt l-ebda liġi, imma terfa' r-responsabbiltà politika, jew xi ħadd jista' jwarrbek għal responsabbiltà politika minkejja li ma tkunx ksirt liġi, imma għax l-imġiba tiegħek ma kenitx up to standard.

Hawn se nagħti eżempju.

Il-Ministru Emanuel Mallia kien tneħħa mill-kariga għax ix-xufier tiegħu kien spara fuq xi karozza, qalu li għamel warning shots, u fortunatament ma weġġa' ħadd.

Il-ġudizzju politiku ta' kulħadd kien li din mhijiex imġiba politika tajba u li l-Ministru, għalkemm ma kienx hu li spara, kellu jerfa' r-responsabbiltà għal dak li għamel ix-xufier tiegħu.

F'dak il-każ il-Prim Ministru kien għamel sew.

Il-Prim Ministru kien l-istess wieħed, il-Prim Ministru Joseph Muscat kien għadu fil-bidu tal-mandat tiegħu, anke jekk ħa azzjoni wara li konna ilna xahar nagħmlulu l-pressjoni.

Ħalliha dik, imma kien għamel sew li lill-Onor.

Emanuel Mallia kien qallu biex iwarrab, biex ma jibqax Ministru, għax irid jerfa' r-responsabbiltà politika.

Mela qegħdin naraw li r-responsabbiltà politika hija xi ħaġa dwar l-imġiba tiegħek fil-politika, u jista' jkun int terfa' r-responsabbiltà politika anke jekk mhux int tkun ksirt il-liġi.

Imma ħalli nagħti eżempju ieħor.

Jiena lill-Prim Ministru ngħidlu li jrid jirriżenja talli ma neħħiex lil Keith Schembri u lil Konrad Mizzi.

Għaliex ngħidlu hekk?

Għax kiser il-liġi hu?

Ngħidlu hekk għax huwa l-ġudizzju fuq l-imġiba politika tiegħu, u dik hija r-responsabbiltà politika.

Iva, fil-fehma tiegħi mhux biss għandhom jitwarrbu Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi imma għandu jwarrab hu talli ma ħax passi għax l-imġiba tiegħu ma kenitx xierqa f'pajjiż li huwa demokrazija Ewropea.

Imma dak ma jfissirx li kiser xi liġi.

Mela dik hija r-responsabbiltà politika.

Ir-responsabbiltà legali u kriminali hija differenti, meta xi ħadd ikun kiser liġi, u fil-każ ta' Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi għandna t-tnejn, għandna kemm ir-responsabbiltà politika u kemm ir-responsabbiltà kriminali u legali.

Issa aħna qegħdin hawn biex nagħmlu l-ġudizzju politiku, għax aħna m'aħniex imħallfin.

L-imħallef fuq Panama Papers se jiddeċiedi għada jew fil-jiem li ġejjin.

Ix-xogħol legali jagħmlu l-imħallef, però jekk inti għandek fatti li jippontaw anke lejn responsabbiltà kriminali, lanqas responsabbiltà politika ma tara li tintrefa'?

Dik hija s-sitwazzjoni li qegħdin fiha llum!

Ħa nfakkar x'inhuma l-fatti ċarissimi u nasal biex nagħlaq.

Konrad Mizzi nqabdu li għandhom kumpanija sigrieta fil-Panama.

It-tieni, inqabdu li fihom se jdaħħlu €5,000 kuljum.

It-tielet, sirna nafu li l-kumpanija li minnha se jdaħħlu €5,000 kuljum hija ta' sid il-power station.

Ir-raba', issa sirna nafu wkoll fir-rapport tal-Awditur Ġenerali li biex nixtru l-elettriku mill-Electrogas qed inħallsu biz-zalza.

Mela hemm hu x-xaħam minn fejn se jdaħħlu l-€5,000 kuljum fil-kont tagħhom!

Jiena għadni ngħid ħaġa li diġà għedtha f'diskors il-ġimgħa li għaddiet, li dawn qbadniehom u allura ma setgħux jgħaddu mill-bieb, però l-Bambin biss jaf minn liema tieqa qegħdin jgħaddu!

Dan qed ngħidu għax jiena ħadd ma jneħħihieli minn moħħi li jekk m'għaddewx mill-bieb biex jieħdu l-€5,000 kuljum, dawn għaddew mit-tieqa, u nittama li xi darba f'dan il-pajjiż għad naslu li ssir investigazzjoni serja sabiex il-verità tkun tista' toħroġ mhux biss fuq dawn il-fatti, li issa huma ċari għal kulħadd, imma anke fuq l-affarijiet li għadna ma nafux.

Min għandu esperjenza ta' każi ta' korruzzjoni, Sur President - u ngħid din f'wiċċek għax naf li inti bniedem li fil-karriera politika tiegħek dejjem iġġelidt il-korruzzjoni u dejjem kellek għajnejk miftuħa għal dawn l-affarijiet - jaf li meta tinkixef biċċa jkun hemm baħar ta' korruzzjoni li tkun għadha ma nkixfitx.

Dik hija l-biża' tiegħi, li sirna nafu b'din, imma għadna ma nafux bl-istampa kollha ta' min jaf x'għadda u min jaf x'inhu għaddej minn affarijiet oħra.

L-Awditur Ġenerali tana rapport li ħareġ bl-aktar mod ċar il-ħniżrijiet li saru sabiex intgħażlet il-power station u min se jibnieha, sakemm inbniet.

L-Awditur Ġenerali sab li l-prezz li aħna qegħdin inħallsu biex nixtru l-elettriku mill-Electrogas huwa kważi d-doppju tal-prezz li qed inħallsu biex nixtru mill-interconnector.

Għaliex għandna nħallsu d-doppju għal xi ħaġa meta nistgħu nixtruha b'nofs prezz?

Immaġina ftit fejn u għand min sejrin il-flus li qed joħorġu mill-Enemalta sabiex jinxtara dan l-elettriku!

Min qed iħallasha lil Enemalta?

Qed inħallsuha aħna permezz tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma tagħna, li jfisser li dawn li telgħu bil-wegħda li jraħħsu l-kontijiet, taf x'għamlu?

Raħħsu biċċa żgħira lill-konsumatur imma ħadu biċċa kbira fil-but tagħhom.

Dak li ġara, u din il-korruzzjoni issa qiegħda fil-miftuħ.

Sur President, fi Frar li għadda jiena kont għamilt mistoqsija parlamentari qabel ħarġet l-aħbar tal-€150,000 li ġejjin minn 17 Black fejn lill-Ministru Konrad Mizzi kont staqsejtu hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux rabta jew konnessjoni kemm diretta jew indiretta mal-kumpanija 17 Black?".

Taf x'kien weġibni l-Ministru Konrad Mizzi fi Frar?

Kien qalli:

"Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għad-dikjarazzjoni tal-assi tiegħi".

Lanqas staħa!

Ovvjament, 17 Black mhijiex fid-dikjarazzjoni tal-assi tiegħu.

Wara li ħarġet l-aħbar ta' 17 Black, erġajt għamiltlu l-mistoqsija u kont staqsejtu:

"Ladarba ġie żvelat li l-kumpanija reġistrata fid-Dubai kienet indikata bħala l-kumpanija li minnha inti se ġġib €150,000 fix-xahar, tista' tgħidilna issa x'rabta għandek ma' din il-kumpanija u min hu s-sid ta' din il-kumpanija?".

Taf x'għamel il-Ministru għal din il-mistoqsija?

Irreferieni għall-ewwel risposta, jiġifieri "Nirreferi lill-Onor.

Aħjar ma ngħid xejn!

Jipprovaw jidħku bin-nies, imma issa nkixfu.

Issa n-nies jafu li mhux biss xamma ta' korruzzjoni hemm imma hemm il-korruzzjoni li qiegħed jaraha kulħadd.

Jonqos biss ħaġa waħda.

Jonqos biss li l-liġi ta' pajjiżna tgħodd l-istess għal kulħadd.

Jonqos biss li f'dan il-Parlament ma nagħmlux il-liġijiet għalxejn.

Jonqos biss li f'dan il-Parlament ma nagħmlux il-liġijiet biex jibqgħu fuq il-karta.

Jonqos biss li f'pajjiżna ssir ġustizzja.

Jonqos biss li min inqabad f'korruzzjoni ċarissima bħaċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri u l-Ministru ewlieni tiegħu Konrad Mizzi, iħallsu għal għemilhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, qegħdin nitkellmu fuq liġi kontra l-ħasil tal-flus.

Aħna, minn din in-naħa tal-Kamra, ninsabu kommessi fuq din il-liġi, u turija ta' dan huwa n-numru ta' kelliema li qegħdin jitkellmu fuq dan, b'kuntrast man-naħa l-oħra tal-Kamra.

Min-naħa l-oħra, jekk m'iniex sejjer żball, tkellmu biss tliet persuni u kważi kważi nifhem għalfejn in-naħa tal-Gvern ma tantx tkellmu fuq din il-liġi.

Ma tantx tkellmu għax jistħu jitkellmu fuq liġi dwar il-ħasil tal-flus.

Kont qed nitkellem mal-kollega tiegħi l-Onor.

Kristy Debono u staqsejtha minn fejn ġiet ikkonċepita din il-liġi, minn fejn bdiet.

Qaltli li hija traspożizzjoni ta' direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Dan irridu ngħiduh għax forsi hawn min jaħseb li din hija xi inizjattiva tal-Gvern, li tant huwa kommess kontra l-ħasil tal-flus!

Huwa tajjeb li nispjegaw lill-poplu Malti li din mhijiex inizjattiva tal-Gvern imma hija obbligu li ġej mis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, sħubija li aħna minn din in-naħa tal-Kamra dejjem konna konvinti minnha u mhux sirna konvinti wara li dħalna.

Din il-liġi hija obbligu mis-sħubija tagħna f'din l-Unjoni, u direttiva bħal din li tkun ġiet konċepita fl-istituzzjonijiet Ewropej trid tiġi introdotta fil-liġijiet nazzjonali.

Għalhekk qegħdin hawnhekk illum, għax bħala parti minn dan il-proċess legali dan il-Parlament irid jiddibatti, japprova u jivvota biex din id-Direttiva tiġi mdaħħla fil-liġijiet Maltin.

Sur President, aħna diġà għandna liġijiet intenzjonati li jiġġieldu l-ħasil tal-flus, u din il-liġi se ssaħħaħ dawn il-provvedimenti.

Imma l-problema li għandna hija, kif qal tajjeb qabli l-Onor.

Mario De Marco, li jista' jkollok biżibilju ta' liġijiet, jista' jkollok bibbja liġijiet, imma jekk il-liġijiet ma jiġux rispettati, jekk il-liġijiet ma jiġux implimentati tramite l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna, lanqas ikunu jiswew il-linka li biha nkitbu!

Din hija l-problema li għandu bħalissa pajjiżna.

Il-problema ta' pajjiżna hija li minkejja li għandna liġijiet intenzjonati li jiġġieldu l-ħasil tal-flus, minkejja li għandna istituzzjonijiet li suppost twaqqfu biex jiġġieldu l-ħasil tal-flus, għandna sistema li kkrollat.

Minkejja li għandna l-liġijiet, is-sistema mhijiex qed tagħmel dak li hu dmirha u tiġġieled il-ħasil tal-flus.

Meta nitkellem fuq l-istituzzjonijiet, għal min qed nirreferi?

Qed nirreferi għall-Pulizija, mhux il-pulizija li jkunu fl-għases imma l-pulizija ta' fuq, il-Kummissarju.

Qed nirreferi għall-Unit li suppost jiġġieled il-ħasil tal-flus u jagħmel l-investigazzjonijiet, jiġifieri l-FIAU.

Qed nitkellem fuq il-politiċi li meta jaraw li l-affarijiet sejrin ħażin, għandhom jieħdu azzjoni.

Però donnu kulħadd kuntent bis-sitwazzjoni li ninsabu fiha.

Min qed iħallas għal dan?

Huwa l-poplu!

Forsi bħalissa l-poplu jinsab medhi bl-ekonomija sejra tajjeb, però l-maġġoranza tal-poplu Malti għad irid jara l-ħsara li qed issir lil dan il-pajjiż u, aktar minn hekk, il-ħsara li qed issir lill-familja tiegħu.

Diġà nafu li kien hemm min diġà ħass l-impatt ta' dawn l-istejjer ta' korruzzjoni li qed joħorġu f'pajjiżna.

Ilbieraħ f'din il-Kamra kellna dibattitu dwar ir-rapport tal-Awditur Ġenerali fuq il-kuntratt li issa huwa ċar li kien jinten, jekk qatt xi darba kellna dubju, tal-għoti tal-bini u t-tħaddim tal-power station il-ġdida f'Delimara.

Din, kif wieħed jista' jasal għall-konklużjoni, mhijiex magna li tiġġenera d-dawl biss imma hija magna li taħsel il-flus!

L-Awditur Ġenerali għamilha ċara.

Naturalment, il-Gvern hu espert fl-ispin politiku – u kważi kważi ngħir għalih għal din il-kapaċità – u din il-kundanna tal-Awditur Ġenerali dawwarha f'xi ħaġa li, speċjalment il-Prim Ministru, ipprova jpinġiha bħala pożittiva.

Dan huwa dmirna hawnhekk illum li nitkellmu fuq il-liġi, però inutli nitkellmu fuq l-aspettattivi u l-provvedimenti tal-liġi, jekk dak li għandna diġà m'aħniex qegħdin nimplimentawh.

Il-verità hija li hemm numru ta' skandli, fosthom tal-power station il-ġdida ta' Delimara li hija eżempju ċar tal-ħasil ta' flus li għandna f'pajjiżna, eżempju ċar ta' kemm għandna korruzzjoni rampanti f'dan il-pajjiż u eżempju ċar ta' kemm il-poplu Malti qiegħed ibati minn din is-sitwazzjoni.

Qiegħed ibati għaliex bħalma smajna diġà, il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, u f'dan il-każ tad-dawl, huma ogħla milli suppost kienu proprju minħabba din il-korruzzjoni.

Dan għax l-interconnector jagħtina provvista ta' dawl ħafna irħas, li tiswa n-nofs għal kull unit minn dak li qiegħed jiġi ġġenerat fil-power station l-ġdida ta' Delimara, imma aħna marbutin nixtru d-dawl mill-power station, din il-magna tal-ħasil tal-flus!

Allura l-verità hi li n-nies qed jinsterqu minn dawn l-affarijiet li responsabbli għalihom uħud.

Qed ngħid uħud għax ma rridx inpoġġi lil kulħadd min-naħa l-oħra fl-istess keffa.

Jiena naf li hemm ministri serji u ministri li huma urtati.

Din ma jgħiduhiex pubblikament, però tinduna anke minn kif jitkellmu.

Jien ma nafx kif kellu l-wiċċ lbieraħ l-Onor.

Konrad Mizzi jiġi hawn jitkellem u jiddibatti fuq din il-mozzjoni.

Kieku kont minfloku kont nistħi wara l-rivelazzjonijiet li ħarġu Reuters!

Issa Reuters mhijiex in-Nazzjon jew l-Orizzont.

Reuters hija aġenzija ta' ġurnalisti internazzjonali li għandhom storja ta' rapportaġġ mill-iktar fidil li kixfet din ir-rabta li s'issa ma konniex nafu.

Meta n-naħa tal-Gvern tispiċċa b'daharha mal-ħajt, ikollna Prim Ministru li jaħrab mid-domandi tal-ġurnalisti.

Issa li l-midja kixfet l-investigazzjoni dwar 17 Black, huwa ċar li hemm ir-rabta bejn il-politiku u anke nies qrib il-politiċi.

Qed nirreferi għal Konrad Mizzi u għaċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri.

U x'jagħmel il-Gvern meta jkun dahru mal-ħajt?

Idur fuq l-Oppożizzjoni u jibda jispara fuq affarijiet oħrajn fuq il-membri tal-Oppożizzjoni.

Din hija ironija!

Għalfejn?

Għaliex irid infakkar li l-Onor.

Chris Said kien ressaq mozzjoni li kienet tgħid u titlob lil din il-Kamra biex tagħti l-poteri fejn hemm bżonn biex dak li qalet il-ġurnalista maqtula Daphne Caruana Galizia jiġi investigat.

Din in-naħa tal-Kamra kienet ivvotat favur dik il-mozzjoni għax din in-naħa tal-Kamra, ibda mill-Kap tal-Oppożizzjoni u l-membri l-oħra, ma kellha l-ebda diffikultà li dak li qalet din il-ġurnalista jiġi investigat.

In-naħa l-oħra, għax jibżgħu, għax għandhom il-faħam miblul, ivvotaw kontra li ssir din l-investigazzjoni dwar l-allegazzjonijiet tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Li issa l-Gvern jipprova jirkeb dak il-karru biex taparsi jgħidilna li huwa paladin kontra l-korruzzjoni u kontra l-ħasil tal-flus mhi xejn ħlief daħka fil-wiċċ u spin politiku kif jaf jagħmel dan il-Gvern.

Illum li għandna fatti ċari, u mhux allegazzjoni, fuq ir-rabta bejn min illum qiegħed imexxi u dik il-kumpanija li qed tħaddem din il-magna ta' ħasil ta' flus tal-power station ta' Delimara, m'hemmx dubju li l-pożizzjoni ta' Keith Schembri u Konrad Mizzi m'għadhiex tenibbli jekk verament dan il-Gvern irid jemmen fir-responsabbiltà politika.

Ġaladarba dawn iż-żewġ persuni m'għażlux li jerfgħu r-responsabbiltà politika huma, allura m'hemmx x'tagħmel, ikollu jidħol fiha l-Prim Ministru għax imbagħad taqa' fuqu r-responsabbiltà eżekuttiva maġġuri tal-Kabinett tiegħu.

Dan ifisser li issa huwa l-Prim Ministru li qiegħed jonqos u qiegħed jiċċappas ma' dan il-ħasil tal-flus, u dan għaliex issa għandna fatti ċari, u min kellu jerfa' r-responsabbiltà ma refagħhiex u allura l-Prim Ministru issa jidħol in the picture.

Kif qed ibatu l-familji Maltin minn din il-korruzzjoni u minn dan il-ħasil tal-flus?

Il-verità hi li l-poplu Malti qiegħed jinsteraq €200 miljun.

Din ma taffettwax lill-poplu tagħna?

Taf x'konna nagħmlu b'€200 miljun?

Kemm konna nibnu housing għal dawk it-3,200 li ilhom fuq il-lista u dejjem tiżdied taħt Gvern Soċjalista li mhu soċjalista xejn għaliex għadu lanqas bena appartament wieħed.

B'dawn il-€200 miljun konna ngħinu lill-ħaddiema żgħażagħ biex jikru l-postijiet tagħhom u forsi jsiru s-sidien ta' darhom.

Konna ngħinu lis-70,000 persuna li jinsabu fir-riskju ta' faqar jew qegħdin f'faqar finanzjarju.

Din hija l-pjaga tal-ħasil tal-flus, u m'hemmx dubju li tajjeb li nivvutaw favur din il-liġi.

Però fil-fond ta' qalbi nħoss li dan li qed nagħmlu hawn illum huwa sempliċement a show!

Illum hawnhekk qed nagħmlu show; se napprovaw din il-liġi li mbagħad ma tiġix implimentata!

Għalija personali ma tiswa assolutament xejn, għaliex jien irrid nara l-affarijiet jaħdmu, mhux taparsi ngħidu li se jaħdmu, meta diġà għandna l-intenzjoni li ma nħaddmuhomx.

Sur President, apparti l-kwestjoni tal-power station rajna ftehim bażwi, ftehim jinten fil-bejgħ tal-isptarijiet tagħna lill- Vitals, li tajniehom l-isptarijiet tagħna u dawn ħarbu minn Malta b'€50 miljun.

L-Università Amerikana hija another case in point.

Tmur hemm forsi tara erba' studenti jieħdu l-lunch f'nofsinhar bejn lecture u ieħor!

Jekk tgħoddhom forsi hemm ftit għexieren.

Hemm l-€14-il miljun tal-hedgeing għax-xiri tal-fuel, deal ieħor jinten, biex ma nsemmix l-€40 miljun li xi ħadd ħa f'sena waħda bid-deal ħażin li sar mas-SOCAR għax-xiri tal-gass.

Jekk verament il-Prim Ministru jrid jipproteġi u għandu għal qalbu r-reputazzjoni ta' Malta, mhux imur jattakka lill-membri parlamentari Ewropej Nazzjonalisti David Casa, Roberta Metsola u Francis Zammit Dimech u jgħid li huma tradituri tal-pajjiż.

Traditur tal-pajjiż hu min gideb lill-poplu tagħna, traditur tal-pajjiż huwa min seraq lill-poplu tagħna, traditur tal-pajjiż hu min huwa korrott u min huwa involut fil-ħasil tal-flus.

Dak huwa traditur tal-pajjiż, mela min imur isemma' leħnu barra minn Malta biex jitlob lill-istituzzjonijiet tagħna jaħdmu!

Veru sirna pajjiż fejn il-ħażin sar tajjeb, u għalhekk jien qed nitkellem fuq din il-liġi llum, għaliex qed inħoss li qed nagħmlu l-affarijiet nofs kedda, taparsi qegħdin napprovaw din il-liġi meta naf li hawn dawn il-każijiet kollha li l-Gvern u l-istituzzjonijiet qegħdin jagħlqu għajnejhom għalihom!

Illum il-ġurnata għandna min jgħid mod hawn ġew u min jgħid mod hemm barra.

Għandna Prim Ministru li jgħid li huwa favur li jsiru l-investigazzjonijiet, meta kif qal il-kollega l-Onor.

Simon Busuttil, hu għaddej minn martirju fil-qrati tagħna biex l-investigazzjoni li talab hu dwar il-Panama Papers fl-aħħar tibda.

Il-Prim Ministru qal li hu m'għandu l-ebda diffikultà li jkun hawn investigazzjonijiet, imma dan mhux veru.

Jekk inti m'għandek l-ebda diffikultà ma tmurx tiċċalinġja talba li saret fil-qorti għall-investigazzjoni fuq il-Panama Papers kontrik u kontra l-kollega tiegħek biex dik l-investigazzjoni ma tibdiex.

Hawnhekk qed nidħku bin-nies, Sur President.

Meta nara Prim Ministru li jgħid mod, imbagħad hu u sħabu jmorru l-qorti jiċċalinġjaw jew jiġġieldu biex din l-investigazzjoni ma tibdiex.

Allura nasal biex nikkonkludi li dawn għandhom x'jaħbu.

M'hemmx mod ieħor.

Meta inti ma jkollokx x'taħbi tmur minn rajk għall-interrogazzjonijiet, tmur minn rajk bil-fatti la m'għandekx x'taħbi.

Imma aħna għandna lill-Prim Ministru, lill-Ministru Konrad Mizzi u lil Keith Schembri li jmorru fil-qrati biex iżommu investigazzjoni dwar il-Panama Papers, dwar il-fatt li kellna żewġ persuni, wieħed minnhom politiku, li ħammrilna wċċna, li kien l-uniku Ministru tal-Unjoni Ewropea li kellu kumpanija sigrieta fil-Panama, u dan mhux talli ma rriżenjax talli tefa' dan id-dell ikrah fuq pajjiżna.

Każ ieħor kien dak ta' Jimmy Magro.

Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni kienet qalet li hija moralment konvinta mill-intenzjonijiet li kellu Jimmy Magro.

Din mhijiex kummissjoni tal-Partit Nazzjonalista.

Din hija Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku li xogħolha hu li tinvestiga każijiet ta' allegata korruzzjoni mwettqa fis-Servizz Pubbliku.

Lil din il-Kummissjoni rriżultalha li Jimmy Magro, bħala wieħed mill-impjegati mqabbda minn dan il-Gvern - għax kien tal-qalba, mhux minħabba meritokrazija - kien talab flus biex hu jkun jista' jagħti tender lil xi ħadd.

Taf kemm għadda żmien minn meta ħarġet din l-aħbar mill-Kummissjoni?

Sentejn, u l-investigazzjoni għadha mhix konkluża!

Allura jien kif nista' jkolli fiduċja fil-Kummissarju tal-Pulizija meta din il-persuna, li l-Kummissjoni għamlitha ċara li hija moralment konvinta mill-intenzjonijiet ta' korruzzjoni li kellha, sal-lum għadha ma tteħditx azzjoni kontriha?

Jien kif nista' nkun konvint li meta jkollna każ ieħor jaħraq il-Kummissarju mhux se jerġa' jmur jiekol il-fenek minflok imur jiġri biex jiġbor il-provi?

Dan hekk kien għamel, ġie għal għajnu mis-sitwazzjoni!

Allura tajjeb li jkollna dawn il-liġijiet.

Jien għalija ma jiswa xejn!

Kellna l-istituzzjonijiet Ewropej u dawk internazzjonali joħorġu sensiela ta' kundanni.

Kristy Debono li taf ħafna iktar minni fuq dan is-suġġett, però fil-gazzetti u fil-ġurnali Ewropej issib kundanna waħda wara l-oħra mill-Awtorità Bankarja Ewropea li kienet qalet li hawn nuqqasijiet sistematiċi u ġenerali fuq il-ħasil ta' flus f'Malta.

Din hi l-verità!

B'għemilhom Konrad Mizzi u Keith Schembri għamlu ħsara kbira lil pajjiżna li qed twassal għal kriżi fis-sistema bankarja, sistema li n-naħa l-oħra jgħidulna li f'25 sena Gvern Nazzjonalista qatt m'għamel xejn fiha!

Mela mhux hekk!

Għax ix-xemx telgħet meta tela' l-Labour fl-2013!

Qabel la kellna toroq, la kellna banek u lanqas kellna setturi oħrajn ekonomiċi!

Kollox sar fi żmien il-Labour!

Qabel ma ġara xejn!

Ħalli ngħidlek x'sar fi żmien il-Labour.

Fi żmien il-Labour kissirna r-reputazzjoni tagħna.

Dak li sar!

Kissirna dak li bnejna bi tbatija kbira, mhux in-Nazzjonalisti biss jew il-Laburisti biss, imma l-Maltin kollha.

Dak li ġara fi żmien il-Labour!

Dawn huma affarijiet serji li lili bħala Malti, bħala membru f'dan il-Parlament, iweġġgħuni ħafna.

Kellna l-każ tas-Satabank u tal-Pilatus Bank, żewġ banek li ngħataw il-liċenzja taħt Gvern Laburista mill-2014 sal-lum.

Kont tisma' b'dawn l-affarijiet taħt Gvern Nazzjonalista?

Għalfejn?

Għax l-istituzzjonijiet kienu mmexxijin kif suppost, ma kenux pupazzi kkontrollati mill-Ministri u ħallejniehom fil-libertà li jaraw huma liema huma l-banek serji.

X'ġara?

Nafu x'ġara!

Sid Pilatus Bank qiegħed il-ħabs fl-Amerika u rigward Satabank għandna nies li kellhom il-flus fih u lanqas jistgħu jirtirawhom.

Sfortunatament din hija r-realtà f'pajjiżna.

Nittama li jasal mument isbaħ milli qegħdin fih f'dan il-pajjiż u nittama, għaliex ma naqta' qalbi qatt minn dan il-pajjiż, li għad jerġa' jasal żmien aħjar.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sur President, kienu ħafna li bil-ħerqa talbuni biex nipprova nfehemhom aħjar x'qiegħed jiġri.

Għaliex kif stqarru miegħi ħafna, jekk tisma' stazzjon tisma' mod, u fuq stazzjoni ieħor tisma' mod ieħor; dak li jkun ma jaqbadx art dwar x'qed jiġri rigward ħasil ta' flus, 17 Black u l-għoqda kollha kif timpatta fuq il-ħajja tal-poplu u tal-familji.

Biex tifhmuni, inħeġġiġkom tiftakru li intom l-ewwel u qabel kollox Maltin u Għawdxin, kburin b'pajjiżkom u tixtiequ li tħallu pajjiż aħjar, pajjiż diċenti għal uliedkom u għal ulied uliedkom.

Nitlobkom tinfatmu mill-ġibdiet kultant tribali politiċi tagħkom u żżommu f'moħħkom x'għamlu għalina missirijietna biex tawna l-pajjiż li għandna llum, biex tawna l-governanza Maltija u Għawdxija li tant iġġelidna għaliha, li għal ħafna u ħafna snin kienet governanza li, bit-tajjeb u l-ħażin tagħha, baqgħet sors ta' għajnuna, ta' faraġ u ta' tama għall-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nistgħu niktbu u ngħaddu liġijiet kemm tridu, però tafu daqsi li biex il-liġijiet ta' pajjiż jitħaddmu tajjeb u jagħtu r-riżultat meħtieġ irid ikun hemm ir-rieda ta' min imexxi.

Tafu wkoll li llum il-ġurnata ninsabu f'sitwazzjoni fejn il-liġijiet japplikaw għaż-żgħir, jintużaw biex ikissru liż-żgħir, l-inqas li għandu leħen, u jagħsru lil min l-iktar għandu bżonn l-għajnuna, filwaqt li l-kbir, min hu tal-klikka u oħrajn, jiżgiċċa minnhom.

Fl-2013, wara żewġ kriżijiet finanzjarji Ewropej ħorox li baqgħu taħthom pajjiżi ferm u ferm iktar għonja minna, ġaladarba pajjiżna baqa' fil-wiċċ f'dak il-maltemp, kellu l-opportunità li jibni fuq l-ekonomija li kellu.

Kellu l-opportunità jsaħħaħ it-tip ta' governanza, li jmexxi b'mod trasparenti, li jdaħħal il-kunċett ta' kemm inti kapaċi tistinka, kemm inti ħerqan biex tirnexxi.

Fl-2013 aħna tellajna lill-Gvern Laburista biex jagħtina din l-opportunità.

Imma x'ġara?

Hawnhekk nitlob lil min qed jismagħna biex iħares daqsxejn lura biex tiftakru meta bdejna naraw mossi li bdew iħassbuna.

Għal mument immaġinaw li aħna qatt ma sirna nafu bil-kontijiet tal-Panama li nfetħu minn Keith Schembri u Konrad Mizzi u dwar l-Egrant waqt li konna qegħdin nifirħu li rbaħna l-elezzjoni.

Immaġinaw li ma nafux bihom dawk!

Dawk tkellmu fuqhom sħabna u smajtu biżżejjed dwarhom!

Ipprovaw ifhmu, u naf li bħali tistaqsu dwar dan li se ngħid.

Il-pajjiż irnexxielu joħroġ minn żewġ kriżijiet finanzjarji mingħajr ma jbigħ l-akbar assi tiegħu u baqa' rajh f'idejh.

Inti biex tgħid li inti rajk f'idejk irid ikollok kontroll reali fuq is-settur tal-enerġija tiegħek.

Tkun rajk f'idejk meta inti għandek is-settur tas-saħħa tiegħek jew ikollok kontroll reali fuqu.

Qed insemmi żewġ eżempji biex ma nikkumplikawx il-ħajja.

Imma ġara li fi żmien meta, mhux Malta biss, imma pajjiżi Ewropej oħra bdew jieħdu r-ruħ għax l-Ewropa kollha ħarġet mill-kriżi finanzjarja, f'dan iż-żmien meta ż-żejt u miegħu l-gass raħsu mhux bin-nofs, mhux bit-terz imma saħansitra kien hemm żmien meta sar kwart tal-prezz li kien, spiċċajna begħna l-assi prinċipali tal-enerġija fil-pajjiż.

Jiena qabel kont ngħid lin-Nazzjonalisti: Ma kellkomx il-ħila twarrbu lira ħalli lin-nies ma tagħtuhomx dak ix-xokk meta tgħollu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma?

Minn dak iż-żmien iż-żejt u l-gass raħsu ħafna u għadhom irħas.

M'għadux irħis daqs kwart, għadu rħis daqs nofs, imma minkejja dan kollu, Joseph Muscat u sħabu ddeċidew li jbigħu l-assi prinċipali tal-enerġija tal-pajjiż u li meta jiġu biex jibnu power station oħra, li kienet wegħda elettorali, għamlu kutrumbajsi mhux naqra fuqha!

Mela ejja nimmaġinaw li l-Panama Papers qatt ma sirna nafu bihom.

Tinsewx, dawn suppost ma nafux bihom aħna!

Aħna sirna nafu bihom b'ċikka, għax kien hemm leak u ħarġu ċerti sigrieti li suppost kellhom jibqgħu mistura għomor!

Imma xħin aħna bdejna nistaqsu għall-kuntratt u mhux jagħmlu bħalma għamlu n-Nazzjonalisti fil-kuntratt tal-BWSC li qalgħulna l-fwied biex tawna biċċa minnu, dawn mhux il-fwied qalgħulna imma tal-madwar ukoll!

Meta fl-aħħar tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tax-Shanghai Electric u aktar tard tal-Electrogas, fejn kien jimporta, fejn kien jagħmel differenza, kien moħbi biex aħna ma nkunux nafu x'qiegħed jiġri fil-verità!

Dan ma ġarax biss fil-każ ta' dak il-kuntratt imma kien hemm il-kuntratt ta' Henley & Partners.

Jien niftakarni fil-grupp parlamentari nitolbu jippubblikah, la m'għandniex x'naħbu.

Dak iż-żmien kien mingħalija li m'għandniex x'naħbu!

Meta minn rapporti ta' gazzetti, aktar tard anke internazzjonali mhux Maltin biss, bdejna nsiru nafu xi nnegozjaw f'isimna dawk li aħna fdajna u tellajna, aħna bdejna ngħidu: Dawn lagħbuna, dawn inxtraw, dawn biegħu ġidna, għax kien hemm flus li qed jibdlu l-idejn.

Dan id-dubju beda jissaħħaħ ma' kull kuntratt li għamel dan il-Gvern anke kieku ma konniex nafu li dawn kienu lestew il-karus ukoll!

Naħseb li meta jara dan, wieħed jista' jifhem il-frustrazzjoni ta' dak il-missier, suldat li qabżitlu u ma felaħx iktar, meta ra li dik ix-xatba, li swiet fuq li swiet, ma saritx biex tagħti sigurtà lilu - għax ma kienx hemm ħajt – imma biex xi ħadd jieħu kuntratt.

Ħaffu biex jagħmlu x-xatba!

Għaliex jekk jingħata kuntratt li suppost jiswa €1 u inti tħallas €10, mela xi ħadd xi mkien x'aktarx ħa flus maħmuġa li mbagħad iridu jinħbew jew jitnaddfu.

Ir-reazzjoni ta' dan is-suldat għal dik ix-xatba kienet ċara u hu seta' jfehemkom ħafna aħjar milli qed nipprova nfehemkom jien f'dan il-mument.

Bħalma tistgħu tifhmu aktar il-karba ta' dik l-omm li għadha qed trabbi li ġiet diagnosed b'marda serja u xħin marret biex tistaqsi meta se jsiru t-testijiet biex imbagħad tieħu l-kura u forsi tara lil uliedha jikbru, qalulha xahrejn jew tliet xhur oħra.

Qalulha: Ma nafux, issa ngħidulek!

Il-mistoqsija ta' din il-mara u qrabatha hi: Ma qalulniex li aħna se nbigħu l-konċessjoni tal-isptarijiet biex inkunu aħjar, biex ikollna servizz aħjar u aktar mgħaġġel?

Jekk jien m'iniex qiegħda ninqeda sew, u ħajti xorti qed tibqa' fil-periklu għax ma neħux kura fil-ħin, mela allura x'bigħuhom jagħmlu?

X'inhi r-raġuni li bilfors riedu jbigħu dawn il-konċessjonijiet?

X'inhi r-raġuni li dawn il-konċessjonijiet imbagħad bidlu l-idejn f'kemm ili ngħidlek, wara li ma nafx kemm-il miljun ħadu fil-ħemda tal-ġimgħa tal-Milied?

Issa l-istess kuntratt qed jerġa' jiġi nnegozjat, għax naturalment id-Deputat Prim Ministru ma ħallihomx b'xejn u sewwa għamel.

Dak hu li l-poplu qed jistaqsi!

Meta jkun hemm korruzzjoni u jittieħdu flus min-nies li intom fdajtu biex iservukom ifisser li dawk in-nies li intom fdajtu nxtraw, mhumiex qed iservu lilkom imma qed iservu l-interessi ta' ħaddieħor biex huma jgawdu ma' dak il-ħaddieħor.

Fl-2013 il-Gvern Laburista kellu s-saħħa u l-opportunità li jibni fuq dak il-ħafna u ħafna tajjeb li sar u seta' juża l-€1 biljun ta' fondi tal-UE biex ħadd minnkom li qed issegwuni bħalissa ma jispiċċa jinkwieta fuq li jinkwieta dwar kif se jwassal sal-aħħar tax-xahar.

Billi jiġi l-Prim Ministru hawnhekk u jgħidilna li hemm surplus, intom tafu daqsi għax titkellmu miegħi, li s-surplus mhuwiex fil-but tagħkom!

U l-mistoqsija allura bilfors tqum: Għalfejn l-Gvern Laburista biegħ l-assi prinċipali tal-pajjiż b'kuntratti oxxeni?

Għalfejn rabat lill-poplu Malti u Għawdxi mal-kumpanija Electrogas li l-parteċipanti tagħha lanqas kellhom il-ħila jġibu assikurazzjoni għas-self tagħhom u kellna nassikurawhom aħna bi flusna?

Dan biegħ l-Enemalta biex ineħħi l-assikurazzjoni tagħna, tal-poplu, li għamilna lil Enemalta li kienet tagħna, biex aħna mbagħad għamilna garanzija bħala poplu lill-kumpanija privata li l-profitt se tieħdu hi, mhux intom u lanqas uliedkom.

Apparti din il-garanzija sfurzata, Gvern Laburista li tellajna għax nafdawh rabatna għal 18-il sena sħaħ li nixtru l-elettriku mingħand din il-kumpanija bilfors anke jekk hu ferm u ferm ogħla!

Għamilna garanzija lil kumpanija li setgħet tixtri l-gass dirett mingħand ix-Shell biex tiffranka miljuni li kienet tagħtihomlna fi tnaqqis tal-valur tal-elettriku u, minflok, daħħlet fin-nofs lis-SOCAR li hija tal-istat tal-Ażerbajġan biex dawk il-flus imorru għand is-SOCAR u min hu sħab magħha.

Dawn huma flus li jittieħdu mingħandkom u mingħand uliedkom.

Illum fl-2018 ninsabu taħt Gvern Laburista li ċaħħadna mill-assi tagħna, ċaħħadna mis-settur tal-enerġija li m'għadux tagħna imma huwa taċ-Ċiniżi u tal-Ażerbajġani u n-nies l-oħra li għamlu l-consortium tal-Electrogas.

Ċaħħadna mill-isptar ta' Għawdex, ċaħħadna mit-tmexxija u l-kontroll tal-isptarijiet tagħna, ċaħħadna minn bosta artijiet li setgħu jintużaw 'il quddiem minn uliedna jekk pajjiżna jsib ruħu f'saram, ċaħħadna mir-reputazzjoni li batejna tant biex bnejna imma, fuq kollox, ċaħħadna mis-serħan tal-moħħ f'pajjiżna.

Dan hu Gvern li ċaħħadna mill-opportunità li naraw lil uliedna jirnexxu jekk jistinkaw, jirnexxu jekk ikunu kapaċi.

Illum il-ġurnata dan il-Gvern ġab lill-pajjiż fi stat fejn il-liġijiet, kif diġà għedt, jgħoddu biss għal min jiddeċiedi hu.

Sal-lum għadna stat demokratiku.

Naf li intom tħossukom bla saħħa u bla poter, imma jiena ngħidilkom li m'intomx bla saħħa u bla poter.

Is-saħħa u l-poter jibqgħu tagħkom, is-saħħa u l-poter jibqgħu fil-vot li intom tagħtu meta tiġi elezzjoni.

Il-vot tagħkom se jfisser tridux tibqgħu taraw din it-tip ta' tmexxija, dawn it-tip ta' kuntratti moqżieża, tridux tibqgħu taraw lil pajjiżkom jiġi mibjugħ biċċa biċċa u mqassam lil erbgħa ta' ġewwa jew tridux li uliedkom u ulied uliedkom jirtu pajjiż ta' reputazzjoni tajba u pajjiż sinjur bħalma writna aħna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, bħala l-aħħar kelliema għall-Oppożizzjoni se nagħti overview ta' dak li diġà ntqal.

Illum qegħdin fit-tielet seduta li qed niddiskutu l-Abbozz li permezz tiegħu qed jiġu emendati l-Kodiċi Kriminali, l-Att dwar il-Prevenzjoni tal-Money Laundering u l-Att dwar il-Vittmi tal-Kriminalità.

Qed jiġu wkoll trasposti direttivi tal-Parlament Ewropej u tal-Kunsill Ewropew dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu.

Fl-ewwel parti tal-ħin allokat għalija se nagħti ħarsa teknika lejn x'inhu jipproponi dan l-Abbozz, imbagħad ngħaddi għall-kummenti politiċi vis-à-vis dan l-istess Abbozz.

Fil-fatt permezz ta' dawn il-proposti li l-focus tagħhom huwa iktar fuq il-ġlieda kontra t-terroriżmu u l-vittmi tal-kriminalità, l-Unjoni Ewropea se tkun qiegħda ssaħħaħ il-liġi biex tipprevedi l-forom ġodda ta' terroriżmu.

Dan l-Abbozz qiegħed ukoll iwessa' l-ispectrum tal-assi finanzjarji u qiegħed ukoll jinkludi d-data elettronika bħala proprjetà.

Dan l-Abbozz qiegħed jipproponi li anke l-hacking, jiġifieri meta persuna tuża l-għarfien teknoloġiku tagħha u permezz ta' bugs jew inkella mezzi oħra tkun tista' tidħol f'sistemi ta' computers personali, f'sistemi ta' kumpaniji u f'sistemi ta' computers governattivi biex iġġib informazzjoni minnhom u mbagħad tuża tali informazzjoni għal skopijiet malafamanti, għal skopijiet ta' theddid u mitt ħaġa oħra, isir att ta' terrur.

Jekk wieħed jiddeċiedi jew jhedded li se jagħmel hacking, huwa att ta' terrur.

Proposta oħra tirrigwarda l-penali għal min jinqabad jipprovdi jew jassisti finanzjament ta' terroriżmu.

Il-penali kif inhi bħalissa hija ta' massimu ta' 30 sena, però permezz ta' dan l-Abbozz qed jiġi ntrodott ukoll il-minimu, jiġifieri sentenza minima ta' 15-il sena bl-istess massimu ta' 30 sena.

Qed jiġi wkoll propost li dawk li jassistu l-awtoritajiet biex jidentifikaw persuni li huma f'ċirku ta' terroriżmu jew inkella li jikxfu xi komplott ta' reat ta' terroristiku bħala whistleblower li jkun kompliċi allura titnaqqaslu l-piena tiegħu.

Proposta oħra importanti imposta mill-Unjoni Ewropea hi li l-FIAU, l-aġenzija watchdog kontra l-ħasil tal-flus u kontra l-kriminalità finanzjarja u anke l-finanzjament tat-terroriżmu se tkun fl-obbligu li tassigura li tuża secure channels fl-iskambju tal-informazzjoni kemm mal-awtoritajiet kif ukoll mal-aġenziji oħra tal-FIAU f'pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea.

Ryan Callus, permezz ta' dan l-Abbozz qed jiġu trasposti direttivi tal-Kunsill Ewropew, u għalkemm dan huwa tajjeb u pożittiv, fir-realtà Malta m'għandhiex għażla imma hija obbligata li timplimenta dawn l-emendi imposti fuqna mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt huma biss l-Irlanda u r-Renju Unit li jistgħu ma jadottawx dawn l-emendi anke jekk nemmen li dawn l-emendi proposti se jiġu adottati minnhom ukoll.

Huwa tajjeb li aħna nadottaw dawn id-direttivi għaliex aħna bħala pajjiż irridu nibagħtu l-messaġġ ċar li aħna rridu niġġieldu kontra l-money laundering u nuru b'mod konkret li aħna verament committed li pajjiżna jerġa' jibda l-proċess ta' tindif ta' ismu.

Naqblu wkoll li dan l-Att mhuwiex qiegħed jixpruna xi issues legali f'termini ta' libertajiet ċivili u drittijiet relatati, però rridu nagħtu l-akbar attenzjoni li ebda Gvern ma jitħalla jassumi l-poter li fil-prinċipju jkun qed jostakola l-konċett ta' checks and balances u l-proporzjonalità rispettiva.

Għandna wkoll nassiguraw li l-implimentazzjoni amministrattiva tirrifletti verament dawn l-istess emendi li llum qegħdin niddiskutu u li se nkunu qegħdin nivvotaw favurhom.

Id-direttiva qed testendi poteri lill-gvernijiet rispettivi u allura jeħtieġ li verament il-Gvern jimplimenta l-miżuri kollha amministrattivi neċessarji biex verament il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus, kontra t-terroriżmu, kontra l-vittmi tal-kriminalità tkun effettiva u tinħass b'mod konkret.

Jeħtieġ ukoll li nallokaw aktar riżorsi u miżuri tas-sigurtà għal kontra l-ħasil tal-flus.

Però dawn biss, jekk ikunu iżolati, żgur mhumiex is-soluzzjoni.

Il-focus għandu jkun biex titnaqqas it-theddida għal-livelli li huma maniġġibbli u li verament il-Gvern ikun iffokat li jiġġieled il-kriminalità.

Kif għadni kif għedt, dawn id-direttivi aktar jirrigwardaw it-terroriżmu, huma proposti bażiċi li l-gvernijiet ta' pajjiżi tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea bħalma hija Malta jridu jimplimentaw.

Però mbagħad kull gvern għandu l-prerogattiva li jimplimenta aktar miżuri effettivi, aktar miżuri bżonnjużi sabiex verament insaħħu dawn il-liġjiet.

Hawnhekk il-Gvern kellu opportunità li jkun innovattiv u jimplimenta miżuri ġodda biex isaħħaħ u jwessa' din id-direttiva però, minflok, għażel li jżomm mal-bażiku, mal-bare minimum, hekk kif impost fuqna mill-Unjoni Ewropea.

Aħna dan l-Abbozz se nkunu qegħdin nappoġġjawh imma xorta waħda nisħaq li din hija opportunità mitlufa għal pajjiżna għax il-Gvern seta' jagħmel ferm iktar, speċjalment mill-aspett tal-ħasil tal-flus.

Sur President, huwa inutli li aħna niġu hawn u niddiskutu dawn it-transpositions meta r-realtà hemm barra hija tali li pajjiżna kuljum qiegħed jirriskja bis-serjetà wħud mis-setturi l-aktar importanti għalina li tant aħna niddependu fuqhom biex niggarantixxu s-sostenibbiltà tat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Nafu li aħna qegħdin under fire minħabba l-mod laxk ta' tmexxija li pajjiżna qiegħed jiġi proġettat bih.

Meta nitkellmu dwar il-ħasil tal-flus, aħna nkunu qegħdin nitkellmu dwar il-proċess li wieħed inaddaf flus li jkun għamel minn proċessi illeċiti, minn proċessi kriminali, bħal tixħim, bħal korruzzjoni, bħal flejjes mhux dikjarati, bħal traffikar ta' droga, logħob illegali u ferm oħrajn.

Dawn il-flus maħmuġin jiġu mbagħad introdotti f'sistemi finanzjarji li huma leċti f'banek fejn id-due diligence ikun fqir, fejn il-miżuri neċessarji tad-due diligence ma jiġux implimentati għal kulħadd f'pajjiżi fejn hemm ftuħ ta' kumpaniji kkumplikati u f'pajjiżi fejn huma magħrufin li jużaw il-konċett tal-ħabi.

Dawn huma pajjiżi bħal Bahamas, bħal Cayman Islands, Dominican Republic, St Kitts and Nevis u anke l-Panama.

Dawn huma pajjiżi magħrufa bħala money laundering havens, jiġifieri l-ġenna, il-post ideali, il-post opportun fejn wieħed jaħsel il-flus, u allura l-post ideali biex jattira flejjes maħmuġin u nies li mhumiex ta' kalibru, nies li aħna ma rriduhomx jiġru ma' saqajna.

Bla dubju ta' xejn hawnhekk m'aħniex qegħdin insemmu pajjiżi ġganti f'dik li hija ekonomija bħal, pereżempju, l-Istati Uniti, il-Kanada, Franza, il-Ġermanja, l-Italja, il-Ġappun, ir-Renju Unit u pajjiżi oħra li jinsabu fil-listi l-bojod ta' fejn jidħol il-ħasil tal-flus, fejn tidħol is-sistema ta' taxxa u fejn tidħol id-due diligence.

Pajjiżna huwa uniku f'dan l-aspett, li f'dawn l-aħħar għaxar snin kellu x-xorti u l-isfortuna li jkun fiż-żewġ listi.

Għaxar snin ilu, meta l-aktar pajjiżi b'saħħithom, anke dawk li għadni kemm semmejt, kienu qegħdin jikkrollaw minħabba l-akbar kriżi ekonomika u finanzjarja, Malta kienet tissemma flimkien mal-Ġermanja li fl-Ewropa kien irnexxielhom ikunu, b'mod indipendenti, l-miracle economies!

Din ma kenitx xi terminloġija li kien ivvinta l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Lawrence Gonzi, ix-xandir lokali, Net TV jew inkella l-ġurnali ll-Mument jew In-Nazzjon, però pajjiżna kien qiegħed jiġi ammirat, rispettat u msemmi b'mod pożittiv mill-aktar aġenziji tal-aħbarijiet fid-dinja li għandhom kredibilità, anke dawk li jispeċjalizzaw f'aħbarijiet finanzjarji, bħal The Economist u aġenziji oħrajn bħal Reuters, BBC u CNBC.

Fast forward sitt snin down the line u l-istess pajjiż, Malta, mill-miraklu ekonomiku mqabbel mal-Ġermanja, bdiet tiġi msemmija għall-mod suspettuż ta' kif qegħdin inbigħu l-passaport ta' pajjiżna, għall-mod laxk għall-aħħar kif qegħdin jiġu implimentati l-miżuri ta' due diligence u kif l-aktar awtoritajiet finanzjarji bħal MFSA, bħal FIAU u oħrajn qegħdin jitilfu, u issa tilfu kompletament, l-awtonomija tagħhom.

Aħna allura f'liema lista rridu nkunu?

Tagħmlilna differenza li nissemmew bħala miraklu ekonomiku taħt Gvern Nazzjonalista jew bħala pajjiż maħmuġ kif qiegħed jissemma issa!

Issa hawn m'iniex qed nirreferi għal Malta li wkoll qed tissemma bħala 'the dirty man of Europe' f'dak li huwa riċiklaġġ, però meta sħabna l-Ewropej u madwar id-dinja jarawna bħala pajjiż li naċċettaw in-negozju maħmuġ, in-negozju korrott, in-negozju li huwa kriminali, hemmhekk qegħdin nibagħtu messaġġ li f'Malta huwa faċli li taħsel il-flus u li b'xi mod jew ieħor jinstabulek strutturi biex flusek jitnaddfu.

Illum qegħdin inbeżżgħu lil kull min verament jixtieq jiġi f'pajjiżna biex jinvesti, biex ikabbar negozju nadif, iħaddem in-nies u jiskambja l-esperjenza tiegħu li għandu mar-riżors uman tagħna u jħalli l-expertise tiegħu permezz tan-negozju nadif u ta' kwalità, bħas-settur tas-servizzi finanzjarji, bħall-igaming, bħall-farmaċewtika, bħall-avjazzjoni u ħafna setturi oħrajn.

Qegħdin naqtgħulhom qalbhom u dawn jispiċċaw jinvestu band'oħra.

Ir-reputazzjoni li tant ilna nwissu li kienet fir-riskju li nitilfuha llum nistgħu ngħidu li verament tlifnieha u rridu nerġgħu nibdew mill-qiegħ biex forsi jirnexxilna nibdew il-proċess ta' restawr.

Jekk nagħtu ħarsa biss lejn x'ġara f'din l-aħħar sena diġà nirrealizzaw xi ħsara massiċċa għamilna lir-reputazzjoni ta' pajjiżna meta proprju din kellha tkun sena mill-iktar kruċjali għax f'pajjiżna s-settur bankarju u l-istituzzjonijiet finanzjarji kellhom ikunu għaddejjin full swing sabiex jaraw li l-proċessi tagħhom ikunu up to scratch u preparati għall-Moneyval assessment.

Sur President, jien ilni snin insemmi dan l-assessment, dan l-eżami tal-Moneyval, għaliex naf kemm hu kruċjali.

Il-Moneyval huwa kumitat ta' esperti mwaqqaf mill-Kunsill tal-Ewropa li jevalwa l-miżuri kontra l-ħasil ta' flus ta' kull pajjiż membru, fosthom pajjiżna.

F'Novembru tim ta' esperti ġew f'pajjiżna biex jevalwaw il-compliance tal-istituzzjonijiet u jaraw jekk r-regolaturi finanzjarji mhumiex in line mal-istandards prinċipali internazzjonali.

Nittama li ngħaddu with flying colours, però r-realtà hi li ninsabu f'sitwazzjoni inkwetanti għax il-ġrajjiet li seħħew f'dawn l-aħħar snin irmew ir-reputazzjoni tajba li bena pajjiżna fil-qasam tas-servizzi finanzjarji tul is-snin ta' gvernijiet Nazzjonalisti.

Din il-qagħda qed tattakka b'mod dirett l-investiment tajjeb kollu li konna attirajna lejn pajjiżna kif ukoll il-mijiet u l-eluf ta' impjiegi li din l-industrija u dan is-settur qiegħed iħaddem f'pajjiżna.

Però se nagħti ħarsa lejn dak li ġara f'din l-aħħar sena, jiġifieri wara li l-Gvern fl-2013 iddeċieda li jbigħ il-passaport ta' pajjiżna kontra kull parir mhux biss mill-Oppożizzjoni imma kontra kull parir ta' esperti finanzjarji oġġettivi; wara li fl-2014 l-MFSA tat il-liċenzja lil Pilatus Bank biex jopera suppost bħala bank kummerċjali nadif u li suppost sar id-due diligence fuqu, u wara li f'Mejju 2016 faqqa' l-iskandlu tal-Panama Papers.

Hawnhekk se nagħti ħarsa lejn dak li ġara f'din l-aħħar sena wara li f'Mejju 2017 ir-rapport tal-BBC staqsa: "Is Malta really Europe's pirate base for tax?", u wara li f'Ottubru 2017 seħħ il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia wara li kixfet ċrieki sħaħ ta' kriminalità, ta' korruzzjoni u ħafna oħrajn, fosthom ukoll tax evasion u anke kriminalità ta' drogi u kriminaliltà fin-negozju taż-żejt.

Se nagħti ħarsa wkoll wara Diċembru 2017 meta kellna a close call, u li kieku mhux għall-attenzjoni ta' ċerti membri parlamentari Ewropej, kieku kienet tgħaddi l-proposta tas-Soċjalisti, u l-Parlament Ewropew kien jitfa' lil pajjiżna fil-lista s-sewda ta' tax haven.

Malta kienet tiġi mniżżla iswed fuq l-abjad bħala ġenna għall-evażjoni tat-taxxa wara li bejn l-2016 u l-2017 l-NSO ħabbar li l-ekonomija sewda, l-undeclared economy f'pajjiżna kibret b'€40 miljun.

Dawn kollha kienu aħbarijiet li xterdu madwar l-erbat irjieħ tad-dinja fuq livelli differenti.

Bla dubju l-mewt ta' Daphne Caruana Galizia kienet l-aktar aħbar li xxokkjat lil kulħadd, li ġiet imxandra mal-aġenziji tad-dinja kollha, is-CNN, is-CNBC, The Guardian, il-Financial Times, l-Al Jazeera, il-BBC, l-iSky u minn kull aġenzija tal-aħbarijiet, u li kienet tefgħetna f'kategorija li ħadd qatt ma immaġina li pajjiżna se jispiċċa fiha.

Però kien hemm aħbarijiet oħrajn li żebilħuna, fosthom dawk li għandhom x'jaqsmu mal-bejgħ taċ-ċittadinanza u l-Panama Papers b'mod partikolari.

Hawn nistaqsi: X'tgħallimna minn dawn l-istejjer?

Kif setgħet din is-sena l-2018 tagħlaq aħjar?

X'irrimedjajna fuq dawn l-aħbarijiet?

X'messaġġ ta' konvinzjoni bgħatna din is-sena li verament ridna nibdew il-proċess ta' tindif tar-reputazzjoni ta' pajjiżna?

Fl-aħħar minuti li għandi se nuri ftit x'kienu l-main news items għal pajjiżna matul din is-sena, wara l-aktar sena sewda li kellna, jiġifieri s-sena li għaddiet.

F'Marzu tal-2018 iċ-chairperson tal-Pilatus Bank Ali Sadr ġie arrestat mhux f'pajjiżna imma fl-Istati Uniti minħabba l-konnessjonijiet li għandu fuq ħasil tal-flus u frodi.

L-MFSA damet xhur sakemm ħadet azzjoni.

F'Mejju tal-2018 il-Ministru Edward Scicluna jirċievi twissija li pajjiżna se tkun blacklisted mill-OECD sakemm ma jiġux implimentati miżuri effettivi sabiex ikun hemm il-prevenzjoni tal-abbuż mill-bejgħ tal-passaporti, bejgħ li qed jesponina għall-ħasil tal-flus.

X'azzjoni ttieħdet wara din it-twissija?

Infakkar li l-OECD għal ħafna negozjanti u investituri serji hija l-benchmark ta' qabel ma wieħed jiġi jinvesti f'pajjiż.

F'Lulju tal-2018, il-European Banking Authority tressaq rakkomandazzjonijiet lill-FIAU u lill-MFSA wara li dawn ġew investigati għall-mod kif aġixxew rigward Pilatus Bank.

U l-konklużjoni tagħha tkun li kien hemm:

F'Ottubru, l-agħar xahar ta' din is-sena, l-MEP Sven Giegold jhedded li jekk ma nurux bis-serjetà li aħna bħala pajjiż, bħala Gvern Laburista, kommess li jiġġieled il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus, se jibda jikkampanja bis-serjetà sabiex il-bank HSBC jitlaq minn pajjiżna.

Fl-istess xahar, Ottubru 2018 ikun hemm dokumentarju tal-BBC fejn jgħid:

Fl-istess xahar ta' Ottubru ta' din is-sena, il-Kummissjoni Ewropea għall-ewwel darba fl-istorja tordna stat membru li mhu ħadd ħlief pajjiżna biex isaħħaħ l-infurzar tar-regoli tal-money laundering wara l-iskandlu tal-Pilatus Bank u li poġġiet lil pajjiżna aktar fid-dawl ta' pajjiż laxk fid-due diligence u fejn hu faċli taħsel il-flus.

Fl-istess xahar, Ottubru 2018 kellna s-saga ta' Satabank fejn twaqqaf l-operat minħabba allegazzjonijiet serjissimi ta' ħasil ta' flus, azzjoni li ħalliet lampa stampa eluf ta' klijenti li huma innoċenti, li għadhom hekk sallum.

F'Novembru 2018 pajjiżna fil-fatt tniżżel fil-lista s-sewda minħabba li sirna pajjiż riskjuż għal money laundering wara li l-Ministru Edward Scicluna tal-Gvern Laburista injora t-twissijiet ta' sitt xhur ilu.

Fl-istess xahar, Novembru 2018, Transparency International Global Witness ħarġet rapport li kkundannat bl-aħrax lil pajjiżna fuq l-iskema tal-passaporti li din qed tesponina għal riskji ta' money laundering.

Fl-istess xahar, Novembru, wara investigazzjonijiet dwar każijiet ta' money laundering fuq Pilatus Bank, l-ECB twaqqaf il-liċenzja ta' Pilatus Bank.

Dawn huma ftit mill-ħafna news items li kellna din is-sena u li ma ttieħdet l-ebda azzjoni dwarhom.

Mhux ta' b'xejn li pajjiżna qed ikompli jiġi aktar fir-riskju li nitilfu negozju li verament irridu nattiraw lejn pajjiżna.

Sur President, sfortuntament pajjiżna mhuwiex qiegħed jikkonvinċi bis-serjetà.

Nisimgħu li rridu nikkoltivaw il-kultura ta' impunità kif nisimgħu diversi drabi, iżda qegħdin napprovaw l-aktar forma ta' inġustizzji fl-agħar tip tagħhom f'kull qasam ta' diversi setturi li hawn f'pajjiżna.

Mhux se nidħol fid-dettall, lanqas fuq l-aħħar rapport tal-NAO dwar l-iskandlu tal-Electrogas għax m'għandix ħin, però jeħtieġ li pajjiżna jkun ferm aktar dixxiplinat.

Dawn il-liġijiet verament huma tajbin, huma f'waqthom, però it is too little too late, huma verament laxki, huma biss il-bare minimum li qed timponi fuqna l-Unjoni Ewropea.

Verament reġa' kellna opportunità fejn nibagħtu messaġġ ċar, però għal darba oħra, erġajna tlifnieha!

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-winding up.

OWEN BONNICI: Grazzi ħafna, Sur President.

Din kienet ir-raba' seduta li fiha ddiskutejna l-emendi li qegħdin jiddaħħlu fil-liġijiet tagħna li huma d-direttiva tal-UE kontra t-terroriżmu.

Essenzjalment il-pakkett li ilna niddiskutu erba' seduti, mhux seduta jew tnejn, kien pakkett leġiżlattiv kontra t-terroriżmu.

Issa jien qgħadt hawn l-erba' seduti kollha kemm huma, ma ċċaqlaqtx minuta minn din il-Kamra, u f'dawn l-erba' seduti fuq it-terroriżmu ma smajt xejn.

Minflok, smajt ħafna dwar il-money laundering.

Huwa importanti li niddiskutu s-suġġett tal-money laundering għaliex il-qasam tal-money laundering huwa relevanti fejn jidħlu l-liġijiet kemm Maltin u kemm Ewropej, imma l-focus kien kompletament attakk sħiħ fuq żewġ persuni li huma Konrad Mizzi u Keith Schembri.

Fl-ewwel opportunità li għandi f'din is-seduta jien xtaqt – u din hija l-ewwel darba li għandi opportunità nagħmel hekk b'mod pubbliku - nifraħ lill-ħabiba tiegħi l-Onor.

Miriam Dalli li hija membru tal-Parlament Ewropew talli ddaħħlet f'shortlist tal-magazine Politico dwar il-personaġġi li għandna naraw jew noqogħdu attenti għalihom is-sena li ġejja.

Fil-fatt, Maltija bħali u bħalek, għandha l-unur li tgħid li ġiet mniżżla fost in-nies li għandna nosservaw għas-sena 2019 minn dan il-magazine.

Jiena nifirħilha pubblikament, nirringrazzjaha tax-xogħol li għamlet, u rrid ngħid li dan li qed insemmi għandu relevanza ma' dak li kont qed ngħid qabel.

Dak li jkun jistaqsi x'għandu x'jaqsam il-money laundering mar-rikonoxximent li ħadet l-Onor.

Għandu x'jaqsam, għaliex l-Onor.

Miriam Dalli uriet lill-pajjiż kollu, uriet lid-deputati Ewropej taż-żewġ naħat, b'mod partikolari tan-naħa l-oħra, dwar kif għandu jġib ruħu deputat parlamentari Ewropew li jħobb lil pajjiżu.

Biex ħadd ma jifhimni ħażin, ħadd mhu qed jgħid li d-Deputati Ewropej u l-Oppożizzjoni m'għandhomx jikkritikaw lill-Gvern, imma meta tagħmel argumentazzjoni kontinwa waħda wara l-oħra, ripetuta, mingħajr ma tipproponi mqar suġġeriment jew proposta għal titjib fil-ħajja tan-nies, hemmhekk tkun qed tagħmel disservice.

Is-servizz ikun qiegħed isir jekk il-politiċi jaħdmu sabiex jipproponu u jmexxu 'l quddiem affarijiet li jtejbu l-ħajja tan-nies, u hekk għamlet l-Onor.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa wieħed tekniku li diffiċli ħafna biex tfiehmu lin-nies hemm barra.

Hija missjoni prattikament impossibbli biex tfiehem x'inhi l-Fourth Money Laundering Directive u x'se tagħmel u għaliex hemm bżonn nimplimentawha.

Hija xi ħaġa teknika ħafna, però huwa biżżejjed li tgħid li din hija pass ieħor mill-ħidma tal-Gvern biex isaħħaħ il-liġijiet kontra t-terroriżmu u l-kriminalità.

Ħaddieħor ipaċpaċ ħafna fuq ir-rule of law, aħna nsaħħu bil-fatti r-rule of law.

Dik hija d-differenza bejn in-naħa l-oħra u dak li qed nagħmlu aħna.

Issemmew kemm-il darba allegazzjonijiet dwar membri fil-Kabinett.

Infakkar li għax Malta hawn ir-rule of law, kull allegazzjoni maġġuri tiġi investigata, kemm jekk issir kontra membri tal-Oppożizzjoni u kemm jekk issir kontra membri tal-Gvern.

Kwalunkwe allegazzoni tiġi investigata.

Ma tiġix investigata minn xi ħadd li huwa viċin il-Partit Laburista jew viċin il-Partit Nazzjonalista, imma tiġi investigata mill-ġudikatura.

Għalhekk għandna rule of law li taħdem f'pajjiżna, għax kwalunkwe allegazzjoni maġġuri tiġi investigata, inkluż l-allegazzjonijiet li smajna f'dawn l-erba' seduti sħaħ.

Jien smajt dak li qalu l-Onor.

Kien hemm min ikkritika lill-Prim Ministru għax għamel użu minn provvediment tal-liġi li jagħtih dritt li jappella minn deċiżjoni li ddaħħal f'inkjesta li hu m'għandux x'jaqsam fiha, u kien hemm min ikkritikah fuq ħaġa u fuq oħra.

Iktar ma nisma' din it-tip ta' kritika aktar ngħid: Kompli għid, għax hekk qed tikkonferma li kwalunkwe allegazzjoni, f'pajjiż fejn hawn ir-rule of law, tiġi investigata, u wara li jkun hemm il-fatti stabbiliti, imbagħad wieħed jieħu d-deċiżjonijiet jew jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

Bl-istess riga jien infakkar li sena u nofs ilu għaddejna mill-kwestjoni tal-Egrant.

Kieku kellna noqogħdu fuq dak li nkiteb fil-gazzetti u online, kieku konna nagħmlu inġustizzja kbira ma' familja innoċenti.

Infakkar li fil-każ tal-Egrant kellna familja innoċenti, li hija l-familja tal-Prim Ministru, li kien hemm dokumenti ffalsifikati kontra tagħha.

Bir-riga tal-Oppożizzjoni, kif rajna l-istqarrijiet jew l-informazzjoni jew il-karti li llum nafu li huma foloz kontra l-Prim Ministru, aħna kellna nduru fuq il-Prim Ministru u ngħidulu biex jitlaq!

Hekk hija l-ġustizzja?

Jew il-ġustizzja titlob li inti tinvestiga b'mod awtonomu bil-ġudikatura, imbagħad wara tieħu d-deċiżjonijiet tiegħek?

Jien naħseb li kull min jirraġuna jgħidlek li jien qed nitħaddet tajjeb.

Inti tinvestiga u wara tieħu d-deċiżjonijiet opportuni.

Jekk hemm ħaġa li lili ddejjaqni hija d-double standards.

Jien din qatt ma flaħt għaliha, ma kontx niflaħ għaliha meta kont tifel, u ma niflaħx għaliha issa li m'għadnix tifel.

Id-double standards, fejn hawn min jippretendi li hemm sett ta' regoli għal ħaddieħor, però fejn jidħol hu dawn l-istess regoli ma japplikawx.

Jien taf fejn ma rajtx appell għal investigazzjoni?

Aħna nafu li hemm żewġ allegazzjonijiet serjissimi fuq membri tal-Oppożizzjoni.

Għandek allegazzjoni serja fil-konfront ta' David Casa fejn qed jiġi allegat li ffroda fondi Ewropej u kien fil-vizzju tad-droga.

Biex ħadd ma jifhimni ħażin, jien l-ewwel wieħed ngħid li wieħed irid jgħin lil min qiegħed fil-vizzju tad-droga.

Jien hekk kont ngħid, hekk ngħid illum u hekk se nibqa' ngħid, però hemm allegazzjoni li għandek MEP li ffroda fondi Ewropej u kien jagħmel attività illegali, u mbierek Alla ma nisimgħu xejn minn fomm dawn li jħabbtu fuq sidirhom li jħobbu r-rule of law!

Jien kont nippretendi li l-Onor.

Simon Busuttil, l-ewwel wieħed, imur jiġri għand il-maġistrat u jitlob li ssir inkjesta jekk tassew jemmen fir-rule of law.

Imma forsi għall-Onor.

Simon Busuttil hemm rule of law għan-naħa tal-Gvern u rule of law oħra għan-naħa tal-Oppożizzjoni!

Hemm ukoll il-każ tal-Onor.

Qrajna fil-gazzetti li sar rapport tal-FIAU li jimplika lill-Onor.

Adrian Delia f'ħasil ta' flus inkonnessjoni ma' Soho.

Hemmhekk kollox sew, hemmhekk ma ngħidu xejn!

Hemmhekk ħadd ma jiġi hawn u jsabbat fuq sidru dwar kemm iħobb ir-rule of law!

Hawn ukoll, sett ta' standards għal ħaddieħor, imma fejn jidħlu huma, hemmhekk le!

Għal ħaddieħor l-ogħla livell ta' standard, imma għalihom xejn.

Din id-doppia faccia, id-double standards, idejqu lin-nies.

Jien nemmen li jekk hemm allegazzjoni maġġuri din għandha tiġi investigata, imbagħad wara li tiġi nvestigata wieħed ikun jista' jgħid li dak li ntqal fuq din il-persuna ma kienx minnu jew dak li ntqal fuq din il-persuna huwa minnu.

Dik hi s-serjetà!

Użajna erba' seduti nirrepetu l-istess ħaġa!

Mhux aħjar nistennew l-eżitu tal-investigazzjonijiet, għax kieku mhux qed isiru investigazzjonijiet ġudizzjarji bħal fil-każ ta' David Casa u Adrian Delia… Safejn naf jien, jekk dak li kien hemm fil-gazzetti huwa minnu, hemm investigazzjoni mill-Pulizija fil-konfront ta' Adrian Delia.

Però qed ngħid milli qrajt fil-gazzetti, għax il-fatti jien ma nafhomx.

Kieku m'hemmx investigazzjoni ngħid li l-Oppożizzjoni għandha biċċa raġun, hemm allegazzjoni serja u m'hemmx investigazzjoni.

Allura mhux aħjar inħallu l-investigazzjoni ssir!

Qed ngħid xi ħaġa kbira?

Inħallu l-investigazzjonijiet isiru u mbagħad wara li jsiru l-investigazzjonijiet wieħed jistabbilixxi l-fatti.

Sur President, minkejja dak kollu li ntqal nirringrazzja xorta waħda lil min ikkontribwixxa f'dan id-dibattitu u nistenna li nkomplu nimplimentaw aktar liġijiet li jsaħħu r-rule of law f'pajjiżna.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Kodiċi Kriminali, Kap. 9, l-Att kontra Money Laundering, Kap. 373 u l-Att dwar Vittmi tal-Kriminalità, Kap. 539, sabiex jittrasponi d-Direttiva 2017/541/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/475/ĠAI u li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/671/ĠAI" jkun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Owen Bonnici.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Hawn xi ftehim li jitressaq l-Aġġornament?

(Onor. Membri: Iva) Nitlob lill-Ministru Bonnici sabiex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-6.50 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 5 ta' Diċembru 2018, fl-4.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Tielet Qari; u

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u t-Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Kumitat Permanenti

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nixtieq li fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nitkellem dwar is-settur tad-diżabilità anke għax din il-ġimgħa hija ddedikata lil dan is-settur.

Naħseb li ma nkun qed ngħid xejn li mhux minnu meta ngħid li dan il-Gvern wera sa mill-bidu nett impenn f'dan il-qasam.

Huwa qasam għal qalbna, qasam li fuq kollox fih inħaddmu l-motto "No decision for us without us".

Irridu naraw l-involviment ta' kull persuna li tagħmel parti mis-soċjetà tagħna.

Nixtieq ukoll nirrimarka li lbieraħ, għall-ewwel darba, il-Gvern beda jaħdem mas-settur privat fejn jidħlu respite services għall-familjari ta' persuni b'diżabilità.

S'issa x-xogħol kien isir jew mill-Gvern jew inkella mill-Gvern flimkien ma' NGOs.

Dawn il-public private partnerships issa qed jibdew isiru anke mal-privat u fil-fatt għall-ewwel darba bħala Gvern qed naħdmu flimkien mas-settur privat fil-qasam tad-diżabilità proprju ma' Dar Apap Bologna fil-Mosta.

Morna lil hinn mill-public social partnerships li l-Gvern ilu għal snin jagħmel mad-diversi NGOs, mhux biss f'dan il-qasam, li jaħdmu għall-ġdid soċjali.

Hemm diversi public social partnerships, fosthom fil-qasam tal-kura tat-tfal, fil-qasam tal-kura għal problemi mentali, fil-qasam tad-diżabilità u wkoll diversi oħrajn.

Nixtieq ngħid li b'dan il-ftehim li sar mal-privat se jiżdiedu 21 sodda għal servizz ta' respite fis-settur li għadni kif semmejt.

Dan huwa investiment ta' madwar €1 miljun fis-sena li għandu jolqot mal-1,000 persuna b'diżabilità severa u sussegwentement mal-1,000 familja fis-sena.

Punt li nixtieq naċċenna għalih hu li dan il-Gvern beda jinforza liġi li kienet ilha magħna għal xi 50 sena, jekk mhux iktar, imma li ma kenitx qed tiġi osservata.

Qed nirreferi għal-liġi li tobbliga 'l-employers li jimpjegaw ċertu numru ta' ħaddiema li jkunu persuni b'diżabilità.

Naħseb ilkoll naqblu li hija xi ħaġa pożittiva li, fejn hu possibbli, persuni b'diżabilità jkunu wkoll parti mid-dinja tax-xogħol u huma wkoll jikkontribwixxu għas-soċjetà nfisha kif ukoll għalihom stess.

Ninnutaw li n-numru ta' persuni b'diżabilità li qed jirreġistraw għax-xogħol naqas b'120 mis-sena l-oħra.

F'perjodu ta' sena, 120 persuna b'diżabilità daħlu fid-dinja tax-xogħol u bdew jikkontribwixxu għas-soċjetà, għall-ekonomija tal-pajjiż u għalihom infushom.

Illum għandna total ta' madwar 288 persuna li għandhom diżabilità u li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Sur President, nixtieq ngħid li permezz tal-infurzar tal-liġi, fi tliet snin iddaħħlu €2.5 miljuni f'multi mħallsin minn dawk il-kumpaniji li ma laħqux in-numru ta' ħaddiema b'diżabilità li suppost jimpjegaw.

Dawn il-fondi se jintużaw biex ikompli jinħoloq aktar xogħol għal persuni b'diżabilità.

Kien dan il-Gvern li ra li din il-liġi tibda tiġi osservata, kien dan il-Gvern li għamel multi għal dawk li għal xi raġuni jew oħra ma jilħqux in-numru ta' persuni b'diżabilità li suppost jimpjegaw magħhom u, fuq kollox, dawn il-multi qegħdin jiġu utilizzati għall-istess għan li hemm fil-liġi, jiġifieri li jinħoloq aktar xogħol għall-persuni b'diżabilità.

Nixtieq ngħid ukoll li tul din il-leġiżlatura u l-leġiżlatura l-oħra nfetħu xejn anqas minn 11-il residenza għal persuni b'diżabilità fil-komunità.

Dawn huma 11-il dar fejn persuni b'diżabilità jistgħu jgħixu f'dar normalissima flimkien ma' persuni oħrajn, imma jibqgħu fil-komunità.

Hija xi ħaġa pożittiva, hija xi ħaġa li tifforma parti mill-wegħda ta' soċjetà ġusta li l-amministrazzjoni għamlet.

Infakkar ukoll li fl-aħħar baġit reġa' ġie affermat mill-ġdid l-impenn li jingħata l-ekwivalenti tal-paga minima lil dawk il-persuni li għandhom diżabilità severa u li assolutament ma jistgħux jaħdmu.

Aħna bħala Gvern għamilna commitment li dawk il-persuni li għandhom diżabilità severa u allura mhux possibbli għalihom li jidħlu fix-xogħol nagħtuhom allowance ekwivalenti għall-paga minima netta.

Hija xi ħaġa li mxejna ħafna dwarha, u llum wasalna li minn Jannar li ġej il-pagament fil-ġimgħa ta' din l-għajnuna se jiżdied minn €140 għal €150 fil-ġimgħa.

Wieħed irid ifakkar ukoll li fl-aħħar baġit rajna żieda oħra fl-allowance għal tfal b'diżabilità biex issa minn €20 fil-ġimgħa se tkun imħallsa r-rata ta' €25 fil-ġimgħa.

Forsi jkun hemm min jgħid €5 fil-ġimgħa mhumiex affarijiet kbar, imma hawn qed nitkellmu fuq żieda ta' 25%.

Infakkar ukoll li f'dan il-qasam dan il-Gvern fetaħ u wessa' l-Barthel Index li huwa index li jkejjel id-diżabiltà biex wieħed ikun jista' jikkwalifika għal ċertu allowances.

Fil-fatt il-Barthel Index minn 1 to 4 ġie rdoppjat għal minn 1 to 8.

Wieħed jifhem li dan il-Barthel Index mhuwiex is-soluzzjoni perfetta, għax hemm kwalitajiet ta' diżabilità, partikolarment dawk mentali, li ma jikkwalifikawx taħt il-Barthel Index imma li xorta jixraqilhom li jkunu megħjuna mis-soċjetà inġenerali.

Qegħdin inħarsu lejn possibbiltà, u nenfasizza l-kelma "possibbiltà", li nużaw metodi oħra ta' assessment biex mhux noqogħdu biss fuq il-Barthel Index li jkejjel id-diżabilità fis-sens ta' mobilità, fis-sens fiżiku, imma ukoll nħarsu lejn għodda oħra ta' assessment li forsi nistgħu naraw li jwessgħu u jagħtu aktar għajnuna lil aktar nies li għandhom xi kondizzjoni ta' diżabilità.

Irridu nħarsu lejn dan is-settur b'mod ħolistiku, b'mod li ninvolvu, b'mod li persuna b'diżabilità tħoss li m'għandha xejn anqas minn persuni oħra.

Hawn irrid nassigura lil kulħadd li l-impenn tagħna f'dan il-qasam se jibqa' hemm u qed nħarsu lejn titjib li nistgħu nagħmlu.

Bil-permess tiegħek, Sur President, nixtieq li fl-aħħar nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Anthony Agius Decelis li veru jaħdem minn qalbu mhux biss f'dan is-settur imma wkoll fis-settur tal-anzjani.

Hija xi ħaġa li huwa jagħmel minn qalbu u jifhem personalment fiha.

Dak huwa vantaġġ.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lis-Sur Oliver Scicluna li huwa l-Kummissarju għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità.

Ngħid b'sodisfazzjon li verament għandna komunikazzjoni tajba bejnietna u dejjem naraw kif naħdmu aktar u aktar flimkien biex intejbu s-sitwazzjoni ta' kulħadd.

L-aħħar punt tiegħi huwa li nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li jaħdmu f'dan is-settur u li jagħtu l-kontribut tagħhom biex verament ikollna soċjetà ġusta ma' kulħadd.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2018 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru Owen Bonnici.

Fis-7.04 pm il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EMISSJONIJIET TAL-KARBONJU - ESTIMI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid meta qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-estimi tal-emissjonijiet tal-karbonju kif mitlub mil-liġi (S.L 543.01 artiklu 7) mill-2015 'l hawn?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li huwa korrett meta jikkwota li jien għandi l-obbligu li nippreżenta l-figuri tal-inventarju fuq l-Emissjonijiet tal-Gassijiet Serra.

Tajjeb li ninforma lill-Parlament li l-obbligu li Malta jkollha inventarju jmur lil hinn mill-obbligi nazzjonali għaliex dan huwa rikjest taħt il-Konvenzjoni tat-Tibdil fil-Klima (UNFCCC) kif ukoll taħt obbligi mill-Unjoni Ewropea.

L-informazzjoni li tiġi ġġenerata minn dan l-inventarju toħrog wara li jiġu segwiti linji gwida speċifiċi, liema linji huma applikabbli għall-pajjiżi kollha li huma Membri tal-Konvenzjoni f'Anness 1.

Malta żammet ma' dawn l-obbligi u din l-informazzjoni tiġi ppubblikata fuq is-siti relevanti.

Malta bniet l-ewwel inventarju tagħha fl-2006, fejn minn dak iż-żmien 'l hawn ftit saru żviluppi sabiex dan jittejjeb minħabba nuqqas ta' riżorsi li ġew allokati tul iż-żmien.

Madankollu, Malta fl-aħħar snin ħasbet sabiex ittejjeb dan l-inventarju u għalhekk fl-aħħar sentejn, Malta daħlet fi proġett bil-kollaborazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea.

L-iskop ta' dan il-proġett huwa li ngħollu l-livell tal-inventarju u nsaħħu l-bażi li tintuża sabiex tiġi ġġenerata din l-infomazzjoni.

Għaldaqstant, ħassejt li peress li din ir-reviżjoni għadha għaddejja, ma nippreżenta l-ebda figuri li huma bbażati fuq informazzjoni bażika ħafna u li nafu li tista' tinbidel meta jitlesta l-eżerċizzju tar-reviżjoni.

Tajjeb li nenfasizza li l-infomazzjoni li toħroġ min dan l-inventarju hija importanti u kruċjali għall-iżvilupp tal-politika dwar it-tibdil fil-klima.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jelenka d-direct orders kollha li ngħataw inkonnessjoni max-shooting range l-ġdida f'Ta' Kandja, inkluż kull direct order għal site officer jew officers minn Ġunju 2017 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

Jista' f'kull każ jagħti l-ammont ta' ħlas involut, id-data ta' meta ngħatat id-direct order, u jekk ikun il-każ, għal kemm żmien kien ingħata (bħal fil-każ tas-site officer/s)?

Jista' f'kull każ jgħid x'kien l-involviment tas-Segretarju Parlamentari għall-Isports, u f'kull każ jgħid min ordna kull direct order?

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 3947.

Dawn intalbu minn SportMalta u ngħataw l-approvazzjoni mill-Ministeru għall-Finanzi skont il-proċeduri finanzjarji stabbiliti.

IMĦALLFIN U MAĠISTRATI LI SER JIRTIRAW BL-ETÀ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru għall-Ġustizzja jgħid liema huma dawk l-Imħallfin u l-Maġistrati li ser jirtiraw bl-età minn issa sal-2021?

OWEN BONNICI: L-informazzjoni mitluba qiegħda fit-tabella t'hawn taħt.

PUBLIC PROCUREMENT - KUMPANIJI LI ĠEW BLACKLISTED FUQ IMPJIEG PREKARJU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 3493 u ċjoè: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 456, jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet tat-tliet kumpaniji li ġew blacklisted?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni tinstab fuq is-sit tad-Dipartiment tal-Kuntratti: https://contracts.gov.mt/en/Circulars/Pages/Circulars.aspx, speċifikament iċ-ċirkularitajiet Nru 8/2014, 9/2014, 12/2014, 16/2014 u 19/2017 li kopja tagħhom tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – SEJBA TA' DROGA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 3495 u ċjoè: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 453 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il sejba ta' droga kien hemm fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin fl-2015, fl-2016 u fl-2017, sena b'sena u x'tip ta' droga nstabet?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li fis-snin imsemmija kien hemm il-każijiet segwenti:

Fis-sena 2015 kien hemm total ta' 26 każ li ġew irreferuti lill-Pulizija dwar sustanzi suspettużi li nstabu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin:

22 każ b'sustanza suspettuża ta' lewn ħadrani;

3 każijiet involvew sustanza suspettuża ta' lewn kannella;

Każ wieħed ta' traċċi ta' sustanza suspettuża ta' frak ta' lewn kannella.

Fis-sena 2016 kien hemm total ta' 42 każ li ġew riferuti lill-Pulizija dwar sustanzi suspettużi li nstabu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin:

32 każ b'sustanza suspettuża ta' lewn ħadrani;

3 każijiet involvew pilloli u methadone;

6 każijiet involvew traċċi ta' droga fuq paraphernalia tad-droga bħal foil maħruq;

Każ wieħed li Involva sustanza suspettuża ta' frak ta' lewn kannella.

Fis-sena 2017 kien hemm total ta' 63 każ fejn ġiet mgħarrfa l-Pulizija fuq sustanzi suspettużi li nstabu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin:

57 każ b'sustanza suspettuża ta' lewn ħadrani;

Każ wieħed ta' traċċi ta' sustanza suspettuża ta' lewn kannella fuq paraphernalia tad-droga bħal foil maħruq;

2 każijiet involvew sustanza suspettuża ta' lewn bajdani.

Minn dawn hemm 75 fejn għadu mistenni riżultat tal-eżamijiet fuq is-sustanza misjuba, u 44 każ fejn irriżulta li s-sustanza misjuba ma kenitx droga li dwarha setgħu jittieħdu passi.

Kien hemm tliet każi fejn is-sustanza kienet eroina, żewġ każi fejn is-sustanza kienet eroina u kannabis, u żewġ każi ta' kannabis waħdu, każ wieħed fejn is-sustanza kienet methadone, każ wieħed ta' droga kokaina u żewġ każi ta' droga ecstasy.

Sal-lum tressqu seba' persuni l-Qorti waqt li tlieta għadhom iridu jitressqu.

Fuq każ li rriżulta li kienet droga, il-persuna suspettata mietet.

Sal-lum tressqu ħames persuni l-Qorti, waqt li tnejn għad iridu jitressqu.

Kien hemm każ ieħor fejn ma hemmx evidenza biex il-persuna suspettuża titressaq il-Qorti.

AWTORITÀ TAX-XANDIR – RAPORTAĠĠ ĦAŻIN FUQ PBS MINN PARTITI POLITIĊI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm irċeviet ilmenti l-Awtorità tax-Xandir minn partiti politiċi dwar raportaġġ ħażin fuq il-PBS kull sena mill-2013 sal-lum, u jista' jaqsam il-lista partit partit?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul l-aħħar għaxar snin tressqu 37 ilment mill-partiti politiċi mal-Awtorià tax-Xandir dwar rapportaġġ ħazin fuq il-PBS.

Il-Partit Laburista ressaq disa' lmenti bejn l-2008 u l-2012 u erba' lmenti bejn l-2013 u l-2018.

Bejn l-2008 u l-2012 ingħata raġun fuq seba' lmenti.

Ma ngħatax raġun fuq żewġ ilmenti.

Bejn l-2013 u l-2018 ma ngħatax raġun fuq erba' lmenti.

Il-Partit Nazzjonalista ma ressaq ebda lment bejn l-2008 u l-2012.

Bejn l-2013 u l-2018 ressaq 18-il ilment li fuq 15 minnhom ma ngħatax raġun u fuq tlieta ngħata.

L-Alternattiva Demokratika ressqet erba' lmenti bejn l-2008 u l-2012.

Ma ngħatatx raġun fuq l-ebda wieħed minnhom.

Bejn l-2013 u l-2018 ma ressqet l-ebda ilment.

Il-Moviment Patrijotti Maltin ressaq żewġ ilmenti bejn l-2013 u l-2018.

Ingħata raġun fuq wieħed waqt li ma ngħatax raġun fuq l-iehor.

PERSUNI LI FFREKWENTW KAŻINI MHUX REĠISTRATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata li ffrekwentat każin li mhux reġistrat skont ir-Regolamenti dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Każini (Leġislazzjoni Sussidjarja 10.21)?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-perjodu indikat mill-Onor.

Interpellant ma kienx hemm każijiet fejn xi persuna ġiet akkużata li ffrekwentat każin li mhux reġistrat skont ir-Regolamenti dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Każini, Leġiżlazzjoni Sussidjarja 10.21.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – PERSUNI LI QED ISERVU SENTENZA TA' PRIĠUNERIJA GĦAL REATI TA' PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna kienet qed isservi sentenza ta' priġunerija fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin dwar reati ta' prostituzzjoni jew li għalkemm is-sentenza li qed isservi kienet jew hija dwar reati oħra, l-istess persuna kellha x'taqsam mal-prostituzzjoni?

Jista' l-Ministru jgħid is-sess u l-età ta' kull waħda mill-imsemmija persuni?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' priġunieri fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin li għandhom reati ta' prostituzzjoni u reati ta' qligħ mill-prostituzzjoni huwa kif indikat fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, sena b'sena mill-2013 sas-17 ta' Novembru 2018, l-età tal-persuni, kif ukoll is-sess tagħhom.

QRATI TA' ĠUSTIZZJA KRIMINALI – PROJBIZZJONI TA' PUBBLIKAZZJONI TA' INFORMAZZJONI DWAR KAWŻI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il darba l-Qrati tal-Ġustizzja Kriminali ħarġu ordni li permezz tiegħu pprojbixxew il-pubblikazzjoni sa ma kawża tispiċċa, ta' kitba, stampata jew le, dwar reat li fuqu tkun miexja kawża jew dwar imputat jew akkużat skont dak li jipprovdi l-artikolu 517 (1) tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema Qorti nħareġ kull wieħed mill-imsemmija ordnijiet, jagħti d-data ta' meta nħareġ kull wieħed mill-ordnijiet u jindika wkoll kemm dam fis-seħħ kull wieħed mill-imsemmija ordnijiet?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qrati ta' Malta u Għawdex ma tinżamm l-ebda statistika f'dan ir-rigward, għaliex meta toħroġ ordni ai termini tal-artikolu 517(1), din l-ordni tingħata dejjem wara li jkunu bdew il-proċeduri jew waqt l-andament tal-proċeduri u għaldaqstant ma jiġux imdaħħla fis-sistema.

QRATI TAL-ĠUSTIZZJA KRIMINALI – ORDNIJIET MAĦRUĠA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kull ordni li nħareġ mill-Qrati tal-Ġustizzja Kriminali, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, skont dak li jipprovdi l-artikolu 517 (1) tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta) u li skont l-istess artiklu għandu jkun iffirmat mir-reġistratur u mwaħħal fil-bieb tal-edifizzju li fih il-qorti toqgħod?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 7547.

PERSUNI AKKUŻATI LI KISRU ORDNIJIET MAĦRUĠA MILL-QRATI TA' ĠURISDIZZJONI KRIMINALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata li kisret ordni maħruġ mill-Qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali skont dak li jipprovdi l-artikolu 517 (1) tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

QRATI TA' ĠURISDIZZJONI KRIMINALI – RAPPORTI TA' KSUR TA' ORDNIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il darba l-Pulizija għarrfet lill-qorti bi ksur ta' ordni maħruġ mill-Qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali skont dak li jipprovdi l-artikolu 517 (3) tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jagħti d-data ta' meta l-Pulizija għarrfet lill-Qrati b'dan u jindika liema Qorti ġiet mgħarrfa b'hekk mill-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-perjodu msemmi mill-Onor.

Interpellant ma kienx hemm istanzi fejn li-Pulizija għarrfet lill-qorti bi ksur ta' ordni maħruġ mill-Qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali skont dak li provdut fl-artikolu 517(3) tal-Kodiċi Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' IPOs u Bond Issues fuq il-Pjattaforma Prospects li saru kemm ilha mwaqqfa u f'kull każ jgħid:

- id-data tal-ħruġ;

- kemm kien l-ammont ta' ishma/valur ta' bonds maħruġa; u

- min kien/u l-istockbroker/s imqabbda?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILLI LOKALI – TENDERS TAL-ISKART

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu flus is-sena li għaddiet il-kunsilli lokali fuq tenders tal-iskart kif ukoll kemm ħallas kull kunsill lil Wasteserv biex jintrema l-iskart?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni min-naħa tal-Kunsill Lokali ta' Ħad-Dingli għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid min huwa ċ-Chief Executive Officer tal-ARMS Ltd bħalissa?

Jista' jikkonferma li l-eks CEO tal-ARMS li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament irriżenja?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt il-ġdid tas-CEO l-ġdid u l-kuntratt tas-CEO ta' qablu?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-CEO kurrenti tal-ARMS Ltd huwa s-Sur Silvio Scerri.

Nikkonferma li l-eks CEO irriżenja mill-kariga.

Fir-rigward tal-kuntratti tas-CEOs, dawn huma kollha simili u l-informazzjoni kontenuta fl-imsemmija kuntratti ma tistax tiġi żvelata u dan skont il-kundizzjonijiet li jinsabu fl-istess kuntratt.

Infakkar li l-ARMS Ltd hija kumpanija privata.

ARMS LTD: KAWŻA L-QORTI – AZZJONI KONTRA XHUD

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni ħa jew beħsiebu jieħu wara li xhud bil-ġurament fil-Qorti, "Cordina Darren kontra l-ARMS" qal: "Dan (b'referenza ċara għal uffiċjal tal-ARMS) kien qalilna mill-ewwel araw kemm tridu flus ħalli din il-kawża naqtgħulha rasha"?

JOE MIZZI: Ninsab persważ li l-Onor.

Interpellant jaf li hemm kawża li għadha sub judice.

ARMS LTD – FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid fejn qed imorru l-flus li qed tiġbor l-ARMS Ltd?

Jista' jgħid x'qed isir bihom?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-flus miġbura mill-kumpanija ARMS Ltd imorru għand l-Enemalta plc u l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA – ĦELA TAL-ILMA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Issa li nistgħu nsegwu l-konsum tal-ilma siegħa b'siegħa, jista' l-Ministru jgħid x'qed tagħmel il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma fejn jidħol il-ħela tal-ilma?

Jista' l-Ministru jippreżenta lil din il-Kamra l-aħħar rendikont fejn jidħol il-moniteraġġ tal-ħela tal-ilma għall-unitajiet domestiċi f'Malta u Għawdex?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma kull ġimagħtejn toħroġ rapport mill-informazzjoni li qed tiġi trażmessa bl-ismart meters, li minnu kull inkwilin li jkollu ħela ta' ilma sostanzjali jiġi infurmat permezz ta' ittra li tintbagħat fl-indirzz li fuqu jkun reġistrat dak l-inkwilin biex jirċievi l-kontijiet.

Apparti dan, il-Korporazzjoni għandha sistema online biex il-konsumaturi jaraw u jagħmlu monitoring tal-konsum tagħhom mill-kumdità ta' djarhom.

Kuntrarju għal dak li insinwa l-Onor.

Interpellant fil-Parlament fit-2 ta' Novembru 2018, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, fis-sena 2018 bagħtet rekord ta' ittri lill-klijenti tagħha minn meta dawn l-ittri bdew jintbagħtu fis-sena 2013.

BDIL TAL-MAINS TAD-DAWL U L-ILMA FIT-TOROQ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jikkonferma li fit-toroq li qed tirranġa Transport Malta, qed jinbidlu l-mains tal-ilma u tad-dawl?

Jista' jgħid jekk il-mains tbiddlux fil-bypass tal-Mellieħa meta kienet qed tiġi rranġata?

Jista' jgħid jekk tbiddlux il-mains meta saret it-triq tal-Buskett?

Jekk ma ġewx mibdula, għalfejn ma sarx hekk qabel ingħata t-tarmak?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li kull meta jsir xogħol tat-toroq, l-entità Kkonċernata tiġi mogħtija bill of quantities (BOQ) ta' xogħol skont il-bżonn.

Dan ix-xogħol isir mill-kuntrattur li jkun se jagħmel it-triq.

Barra minn hekk, il-mains fil-bypass tal-Mellieħa nbidlu.

WIRES TAD-DAWL MGĦODDIJA MINN TAĦT L-ART

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-wegħda tal-Partit Laburista li l-wajers tad-dawl fit-toroq jiġu mgħoddija kollha minn taħt l-art?

Jekk il-gvern se jimxi ma' din il-wegħda, fejn waslet il-ħidma?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa l-Enemalta qed tagħmel numru ta' pilot projects f'dan ir-rigward.

Fosthom għaddej ix-xogħol fiċ-Ċentru tal-Birgu, fid-daħla tal-Baħrija u f'numru ta' toroq ġewwa Ħad-Dingli.

Il-pjan jinkludi wkoll diskussjonijiet mal-awtoritajiet ikkonċernati biex f'xogħol ta' bini ġdid il-klijenti jippreparaw culverts minn fejn il-cables għas-servizz tal-elettriku jkunu jistgħu jiġu mgħoddija.

Barra minn dan, l-Enemalta għaddejja b'xogħol estensiv biex sal-aħħar tas-sena 2019 jitneħħew il-pylons (arbli tat-33kV) li għad baqa' f'Malta fiż-żoni tal-Mellieħa, Vendome, Tarxien u Ħal-Far.

Dan wara li ġew mpoġġija kilometri ta' cables ta' voltaġġ għoli minn taħt l-art.

BORD LI JIRREGOLA L-KERA – KAŻIJIET TA' ŻGUMBRAMENT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' żgumbrament quddiem il-Bord li jirregola l-kera?

Jista' jgħid kemm intlaqgħu talbiet minn dawn il-każijiet u ġie ordnat l-iżgumbrament tal-inkwilin sena b'sena mill-2013 sad-data li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex hemm biss żewġ linji tat-telefon fis-Servizz Supportline u ta' spiss dawn il-linji jkunu okkupati meta s-Servizz ta' Emerġenza 112 tal-Pulizija għandhom 32 linja tat-telefon u rċevew 162,042 telefonata s-sena l-oħra?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ż-żewġ servizzi mhumiex l-istess ħaġa.

Is-servizz permezz tal-linja 179 huwa Support Line, jiġifieri mezz ta' kommunikazzjoni telefonika fil-qasam tal-għajnuna u solidarjetà soċjali.

Minbarra dan, il-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) investiet u introduċiet sistema magħrufa bħala Call Centre Solution fl-2015.

Din is-sistema hija kapaċi tieħu sitt telefonati f'daqqa jew aktar, skont il-ħtieġa.

Jekk għal xi raġuni jew oħra l-linji jkunu okkupati, it-telefonati li jidħlu mil-linja tas-Support Line jiġu ridiretti fuq l-ewwel linja li s-sistema ssib disponibbli.

Is-servizz tas-Support Line għandu wkoll linja diretta u mobile number għall-Pulizija sabiex jintuża f`każijiet urġenti.

Dan bil-għan li f`sitwazzjonijiet meta l-linji tal-179 ikunu okkupati, il-Pulizija jkunu jistgħu jużaw din il-linja diretta jew mobile.

Din is-sistema ilha titħaddem matul din is-sena u bl-introduzzjoni wkoll tas-servizz ta' ħaddiema soċjali wara l-ħinijiet tax-xogħol u fi tmien il-ġimgħa u festi pubbliċi, każijiet urġenti jkunu jistgħu jiġu megħjuna fi żmien raġonevoli.

Fl-aħħar nett, tajjeb li nippreċiża li s-Support Line 179 ilu minn mindu twaqqaf 22 sena ilu jaħdem permezz tal-volontarjat.

Fil-fatt huwa monument għall-ispirtu ta' altruwiżmu u volontarjat f'pajjiżna.

Il-pjanijiet tal-management tal-FSWS huma li jingaġġa numru minimu ta' impjegati full-time biex jassigura li jkun hemm servizz kontinwu 24 siegħa kuljum, imma fl-istess ħin jibqa' jagħmel użu mill-voluntiera biex jibqa' jżomm u jseddaq l-ispirtu uniku ta' dan is-servizz.

DJAR RESIDENZJALI TAL-ISTAT – LISTA TA' STENNIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid bħalissa kemm hemm anzjani jistennew biex jidħlu f'xi dar residenzjali tal-Istat?

Kemm kien hemm minn dawn l-anzjani li ilhom jistennew għal iktar minn sentejn, tliet snin u erba' snin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa hemm 2,026 anzjan jistennew biex jidħlu f'xi dar residenzjali tal-Istat.

Dawn applikaw kif ġej:

Fl-2014 u qabel - 314

KUNSILLI LOKALI ŻGĦAŻAGĦ – PROĠETTI FIL-KOMUNITAJIET

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 1191, jista' l-Ministru jgħid xi twettaq mill-proġetti msemmija f'dawn il-komunitajiet sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Hemm xi proġetti maħsuba għas-sena d-dieħla biex jiġu implimentati mill-Kunsilli Lokali Żgħażagħ?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat minn Aġenzija Żgħażagħ li bl-eċċezzjoni tal-proġett tal-Kunsill Lokali Żgħażagħ Marsaskala, il-proġetti kollha msemmija fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 1191 mogħtija f'Ottubru 2017 ġew implimentati b'suċċess.

Apparti li ntemm b'suċċess il-proġett tal-Kunsill Lokali Żgħażagħ Naxxar, l-istess kunsill taż-żgħażagħ qed jimplimenta proġett ieħor bl-isem 'Aspetti tal-Ħajja Soċjali, Kulturali u Storika fin-Naxxar', video li se jkun ippreżentat lill-komunità tan-Naxxar f'Jum in-Naxxar ta' din is-sena, jiġifieri fil-11 ta' Diċembru 2018.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant li Aġenzija Żgħażagħ qed tevalwa l-implimentazzjoni tal-proġett Kunsilli Lokali Żgħażagħ għas-sena d-dieħla.

TFAL U ŻGĦAŻAGĦ TAĦT L-ETÀ LI JAGĦMLU RAPPORT LILL-PULIZIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 30961 tat-Tnax-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid għaliex ma tinżammx statistika tant importanti tan-numru ta' dawk it-tfal u żgħażagħ taħt l-età li għamlu rapport lill-Pulizija dwar vjolenza domestika li huma jew xi ħadd mill-familja tagħhom qed jgħaddu minnha?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li informazzjoni dwar l-ammont ta' tfal u żgħażagħ ta' taħt l-età li għamlu rapport mal-Pulizija dwar vjolenza domestika fuqhom jew membri tal-familja tagħhom ma tinżammx taħt forma ta' statistika peress li fis-sistema persuna li tagħmel rapport mal-Pulizija tkun imniżżla bħala 'Person Filing Report'.

Din tista' tkun persuna li tagħmel rapport f'isem tali persuni taħt l-età, u għalhekk l-ammont estratt mis-sistema ma jkunx veritier.

ĠBIR TA' SKART DOMESTIKU – LINJI GWIDA B'LINGWI DIFFERENTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Nirreferi għal gwida ta' direzzjoni ta' kif jinġabar l-iskart domestiku.

Nifhem li l-NGO għamel traduzzjoni fi 11-il lingwa.

Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir mill-Ministeru biex ikollna traduzzjoni f'lingwi differenti?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li se nkunu qegħdin nevalwaw il-possibbiltà li jiġi riprodott materjal relatat mal-ġbir ta' skart organiku f'numru ta' lingwi differenti.

AVVIŻI B'MOD ELETTRONIKU FIT-TOROQ – UŻU TAL-LINGWA MALTIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Nirreferi għal avviżi li qed jirreklamaw informazzjoni edukattiva u li jidhru b'mod elettroniku fit-toroq għall-attenzjoni tas-sewwieqa, imma qed ninnota li mhux dejjem qed jitħares l-ilsien Malti; għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid liema awtorità juża d-Dipartiment tat-Toroq biex jintuża Malti tajjeb?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-awtorità użata hija l-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.

Saħansitra fil-paġna uffiċjali li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti hemm ukoll standardizzazzjoni għas-senjaletika direzzjonali u informattiva.

FORZI ARMATI TA' MALTA – SULDATI STAZZJONATI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm suldati fil-Forzi Armati ta' Malta stazzjonati f'Għawdex?

Jista' jgħid x'inhu l-grad tagħhom u f'liema taqsima huma stazzjonati?

Jista' jgħid kemm hemm suldati Għawdxin stazzjonati f'Malta u f'liema taqsima huma stazzjonati dawn is-suldati Għawdxin?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' suldati stazzjonati f'Għawdex huwa ta' 74.

Dawn huma kollha stazzjonati fl-Iskwadra Marittima (G Command) u l-gradi tagħhom huwa kif jidher hawn taħt:

Hemm 153 suldat Għawdxi stazzjonati f'Malta li huma mqassmin kif gej:

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jara meta se jitlaħaq ftehim mad-dentistrija fl-Isptar Mater Dei rigward l-istrike?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-taħditiet fuq ftehim settorali ġdid tad-dentistrija għadhom għaddejjin.

KUNSILL LOKALI TAL-FGURA – ĊENTRU ĊIVIKU

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid minn liema fondi gawda l-Kunsill Lokali tal-Fgura minbarra dawk allokati lilu kull sena finanzjarja, sabiex jinbena u jitlesta ċ-Ċentru Ċiviku fi Triq Hompesch, Fgura?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Kunsill Lokali tal-Fgura bbenefika total ta' €300,000 mill-iskema tal-Proġetti Kapitali mnedija mill-Ministeru de quo.

Dawn ingħataw f'żewġ għotjiet, waħda ta' €75,000 f'Novembru 2016 u l-kumplament f'Awwissu 2018.

KUNSILL LOKALI TAL-FGURA – LAQGĦAT U GĦAJNUNA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm korrispondenza bejn il-Kunsill Lokali tal-Fgura, il-Gvern u l-awtoritajiet oħra fejn intalbu laqgħat u għajnuna finanzjarja sabiex jiġi ffinanzjat iċ-Ċentru Ċiviku qabel Marzu tas-sena 2013?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' din il-korrispondenza?

OWEN BONNICI: Il-korrispondenza relatata tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MELLIEĦA: SIT F'TA' MASRIJA - DOKUMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6482 u ċjoè: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5123, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti kollha relatati mas-sit f'Ta' Masrija fil-Mellieħa (biswit il-bypass tal-Mellieħa) li jitrattaw l-applikazzjonijiet PC 62/16 u PC 25/17?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6645 f'Seduta 137.

IL-MELLIEĦA – APPLIKAZZJONI GĦAL TLIET SULARI GĦAL LUKANDA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità tal-Ippjanar hiex qed tħares b'mod favorevoli lejn l-applikazzjoni 10178/18 li tirrigwardja fost l-oħrajn żieda ta' tliet sulari oħra fuq li hemm għal-lukanda li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament fil-Mellieħa?

(Applikazzjoni li jekk tiġi approvata se tkun tfisser aktar qerda tal-karatteristiċi uniċi tal-Mellieħa).

IAN BORG: L-applikazzjoni PA 10178/18 ġiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fil-21 ta' Novembru 2018.

Dan ifisser li l-ewwel perjodu ta' 30 ġurnata, li jwassal għall-konklużjoni tal-ewwel fażi ta' konsultazzjoni u fl-istess ħin jagħti ċans għall-kummenti tal-pubbliku, jagħlaq fil-21 ta' Diċembru 2018.

Id-Direttorat tal-Ippjanar, f'isem iċ-Chairperson Eżekuttiv, irid jifli l-każ sew wara li jkun ingħata ċans lill-entitajiet kollha li jagħtu sehemhom fid-deliberazzjoni ta' din l-applikazzjoni.

Irid jieħu wkoll konjizzjoni tal-kummenti kollha li jistgħu jintbagħtu mill-pubbliku.

Il-proċess jista' jinkuldi wkoll fażi fejn l-applikanti u l-periti jkollhom jissottomettu informazzjoni ulterjuri.

Dan jista' jiskatta it-tieni fażi ta' konsultazzjoni.

Meta l-proċess ikun sħiħ u komplut, id-Direttorat jikteb ir-rapport finali li jkun jinkludi rakkmandazzjoni sħiħa dwar il-każ.

Ikun f'dan l-istadju li l-Awtorità jkollha l-fatti kollha neċessarji sabiex tkun tista' tiddelibera u tagħmel rakkmandazzjoni favur jew kontra dan il-proġett.

Dan ir-rapport imsemmi għandu jitlesta u jintbagħat għand il-Kummissjoni għall-Ippjanar sa mhux aktar tard mill-11 ta' April 2019, sakemm ma jkunx hemm talba mill-perit sabiex jissospendi l-applikazzjoni.

Għaldaqstant, id-Direttorat tal-Ippjanar iħoss illi f'dan l-istadju hekk bikri, mingħajr ma għandu l-evidenza, l-informazzjoni, u l-kummenti esterni kollha neċessarji sabiex ikun jista jagħti rakkmandazzjoni fuq il-proġett, mhux fil-pożizzjoni li jikteb ir-rapport finali.

Min-naħa tagħha, l-Awtorità tal-Ippjanar, mingħajr dan ir-rapport, li bil-liġi trid tistenna qabel tieħu deċizjoni ben infurmata, tħoss li jkun prematur li tippronunċja ruħa favorevoli jew kontra dan il-proġett.

Madankollu, mingħajr preġudizzju għal dak li jista' jirriżulta fir-rapport finali, u għad-deċiżjoni li għad trid tittieħed mill-Awtorità, id-Direttorat diġà ħa konjizzjoni tal-fatt li prima facie, il-proposta ta' żieda ulterjuri fl-għoli tal-bini ta' din il-lukanda partikolari ma tikkonformax mal-Policy bit-titolu Height Limitation Adjustment Policy for Hotels, approvata f'Ġunju tal-2014, u dan billi:

a) Is-sit tal-lukanda jinsab fil-limiti taż-żona tal-iżvilupp, adjaċenti ma' żona rurali filwaqt li mhux f'żona turistika; u

b) Is-sit jinsab ukoll fix-xifer tal-irdum tal-Mellieħa.

Għaldaqstant, anke f'dan l-istadju hekk bikri, jidher ċar li din il-lukanda fuq dan is-sit partikolari ma tikkwalifikax bħala waħda minn dawk li tista' tisfrutta l-policy imsemmija hawn fuq sabiex tkabbar in-numru ta' kmamar billi tibni b'għoli li jeċċedi dak stipulat fil-pjan lokali.

MELLIEĦA – TA' MASRIJA/BYPASS - DOKUMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Ġaladarba l-Ministru ma sab l-ebda oġġezzjoni li jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokumenti relatati mal-PC 46/13 (Żona Ta' Masrija/Bypass Mellieħa), jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokument simili għall-istess żona li però jġib in-numru PC 42/15?

Interpellant li d-dokumenti mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – OĠĠEZZJONIJIET FUQ PROĠETTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm u fuq liema proġetti (wieħed wieħed) il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa għamel oġġezzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar bejn Ġunju 2013 u Novembru 2018?

OWEN BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – DOKUMENTI FUQ IL-BINJA DEVOLUTA TAT-TORRI L-ABJAD

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti kollha relatati ma' kull forma ta' ftehim li sar bejn il-Gvern, il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa u xi entitajiet oħra relatati mal-binja devoluta tat-Torri l-Abjad bejn Ġunju 2008 u Novembru 2018?

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – APPLIKAZZJONI GĦAL BINI TA' LUKANDA U APPARTAMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kull korrispondenza relatata mal-applikazzjoni PA 5909/17 (applikazzjoni għall-bini ta' lukanda u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa) kif ukoll mas-sit inkwistjoni li saret, jew għaddiet mill-Kunsill Lokali u/jew ma' xi entità governattiva bejn Jannar 2009 u Novembru 2018, liema sit kien jintuża bħala park and ride mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa għal numru ta' snin bejn l-2009 u l-2013?