DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 20 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 20 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 20 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 169, li saret fid-19 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

DEĊIŻJONIJIET TAS-SEDJA

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Se nagħti Ruling:

Fis-Seduta Nru 169 tal-bieraħ, 19 ta' Novembru 2018, l-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, nixtieq li s-Sedja tara jekk hemmx lok li tieħu provvediment dwar allegazzjonijiet li saru online lbieraħ, wara diskors li għamilt jien fis-Seduta Nru 166 tat-12 ta' Novembru, fejn l-online portal theshiftnews.com allegaw u insinwaw li jien ivvintajt affarijiet u saħansitra għamilt dikjarazzjoni falza f'dan il-Parlament fil-konfront ta' dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi, ossia, meta qal li l-Prim Ministru qed idaħħal €5,000 kuljum minn fuq il-korruzzjoni.

Hawnhekk għandi t-transcript ta' dak li qal l-Onor.

Azzopardi, u nikkwota:

"Il-Maltin imorru l-bank biex isarrfu ċ-ċekk ta' Joseph, għandna ċ-ċekk ta' Joseph €40.

Sinjura, dak iċ-ċekk sarrfu, però ftakar li hu qed idaħħal €5,000 ħanini!"

Hekk qal l-Onor.

Hawnhekk is-Sedja talbet lill-Onor.

Glenn Bedingfield jgħid x'qed jitlob lis-Sedja, fejn l-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Issa dan qed jgħid li jien ivvintajt dikjarazzjonijiet dwar Jason Azzopardi.

Nixtieq nitolbok biex tara jekk hemmx lok li jkun hemm provvediment fil-konfront ta' din l-allegazzjoni.

Jekk hawn allegazzjoni falza hija dik li għamel l-Onor.

Jason Azzopardi, u aktar u aktar dak li qalu theshiftnews.com li jien ivvintajt xi ħaġa jew saħansitra għamilt dikjarazzjoni falza."

Hawnhekk is-Sedja qalet lill-Onor.

Glenn Bedingfield li se tieħu nota, tara l-affarijiet bil-kwiet, u tagħti l-provvediment li jkun hemm bżonn.

Is-Sedja rat ir-rapport, ossia l-istorja li dehret fuq l-online portal theshiftnews.com tat-18 ta' Novembru, 2018 taħt it-titlu 'Disinformation Watch: Toxic tactics on 17 Black' u tagħmel referenza immedjata għall-parti saljenti taħt is-subheading 'Twisting the narrative' fejn jintqal hekk:

Fil-fatt, ġie kkwotat ukoll l-artikolu tal-inews.com fejn hemm miktub:

"Jason Azzopardi jallega li l-Prim Ministru qed idaħħal €5,000 kuljum"

"Egrant uriet li dan kollu gidba.

Imma dan ma jafx jistħi?!"

L-artikolu jkompli:

Is-Sedja rat ukoll id-diskors kollu traskritt li għamel l-Onor.

Jason Azzopardi fis-Seduta Nru 166 tat-12 ta' Novembru 2018, u l-partijiet li s-Sedja dehrilha li għandha tikkwota mid-diskors li qal l-istess Onor. Jason Azzopardi huma s-segwenti:

"Smajtu xi ħadd minnhom imeri dak li sirna nafu li dawn kellhom pjan miktub, maqbul u ppjanat biex idaħħlu €150,000 fix-xahar?

Taf x'inhu, ħabib tiegħi, li qed tisma'?! €5,000 kuljum!

Taf kemm trid iddum int biex taqlagħhom €5,000?!

Il-Ministru Konrad Mizzi u ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri għamlu pjan bil-miktub biex kuljum, mar-radd tas-salib, iqum filgħodu, irodd is-salib u jgħid "ġewwa €5,000", bil-korruzzjoni, bit-tixħim.

Smajtu xi ħadd imerihom dawn il-fatti?

Parti oħra mid-diskors li s-Sedja tħoss li għandha tikkwota hija din il-parti:

"… ma nafx kemm-il mitt elf u biex jagħżel power station għandu doni partikolari.

Nexia BT bagħat e-mail lil Mossack Fonseca l-Panama – fit-tnejn hemm il-ħmieġ u jinten ħafna dak il-ħmieġ – biex jinfurmawhom li se jdaħħlu €150,000 fix-xahar.

Ħalli nifhmu ftit. €150,000 fix-xahar kull wieħed minn Keith Schembri u Konrad Mizzi għal 18-il sena.".

Aktar tard, proprju fl-aħħar parti tad-diskors tiegħu, l-Onor.

Jason Azzopardi qal hekk:

"Tagħmel storja, tagħmel skandlu bl-arloġġ tal-lira li kien jiswa €400, imbagħad korruzzjoni ta' €5,000 kuljum, €150,000 fix-xahar, serq … Il-Maltin li jmorru l-bank biex isarrfu ċ-ċekk ta' Joseph … Għandna ċ-ċekk ta' Joseph €40!

Sinjura, dak iċ-ċekk sarrfu, però ftakar li hu qed idaħħal €5,000 ħanini!

Ħalli nagħlaq.

Joseph Muscat huwa jew kompliċi jew ostaġġ ta' Keith Schembri u Konrad Mizzi u din hemm bżonn nispjegaw kemm hija serja.".

Is-Sedja wara li rat u qrat dawn il-brani, jidher ċar li fid-diskors tiegħu, l-Onor.

Jason Azzopardi kien qed jagħmel referenza għal €150,000 fix-xahar meta kien qed jispjega dak li kien qed jiġi allegat fil-konfront tal-Ministru Konrad Mizzi u tas-Sur Keith Schembri, iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru.

Però fl-aħħar bran huwa ma identifikax lill-istess Konrad Mizzi u Keith Schembri, imma alluda għaċ-ċekk li qed jibgħat Joseph lill-Maltin, ċekk ta' €40 - ovvjament Joseph li qed jagħmel referenza għalih huwa l-Prim Ministru - u fl-istess stqarrija, meta jagħmel referenza għal Joseph jirreferi għal "hu", li huwa l-istess Prim Ministru li qed idaħħal €5,000.

Tant hu hekk li huwa għalaq billi qal:

"Joseph Muscat huwa jew kompliċi jew ostaġġ …".

Għalhekk, ir-referenza u l-bran indikat mill-istess theshiftnews.com fl-artikolu "Disinformation Watch: Toxic tactics on 17 Black", meta jgħid:

u meta jgħid:

mhuwiex korrett.

Dan għaliex fl-aħħar parti tad-diskors tal-Onor.

Jason Azzopardi fis-Seduta tat-12 ta' Novembru 2018, huwa kien qed jirreferi għal Joseph il-Prim Ministru.

Għaldaqstant is-Sedja qiegħda tiddeċiedi dan ir-ruling billi tinforma lill-istess theshiftnews.com biex tagħmel il-korrezzjoni meħtieġa f'dik il-parti fejn tgħid, u nikkwota:

Din għandha tiġi korretta għax mhuwiex il-każ għaliex jirriżulta mod ieħor.

Għandha tiġi kkoreġuta wkoll il-parti li tgħid:

Din il-parti wkoll mhijiex korretta għaliex ma kien hemm l-ebda "false claim" min-naħa tal-Onor.

Glenn Bedingfield meta kien qed jikkwota verbatim lill-istess Onor. Jason Azzopardi.

Ir-Ruling huwa deċiż.

Issa se nagħti Ruling ieħor:

Fis-Seduta Nru 169 tal-bieraħ, 19 ta' Novembru 2018, l-Onor.

Robert Cutajar talab hekk lis-Sedja:

ROBERT CUTAJAR: Sur President, bħala Whip ta' din in-naħa tal-Kamra, fin-nuqqas tal-Onor.

Jason Azzopardi, qed nitolbok biex tara r-rapport li deher fil-ġurnal l-Orizzont ta' nhar il-Ħamis 15 ta' Novembru, fejn ġie rapportat id-diskors li kien hawn f'din il-Kamra dwar dak li qal l-Onor.

Silvio Schembri fil-konfront tal-Onor.

Fil-fatt, l-Onor.

Jason Azzopardi mhux qiegħed hawn, imma qed inressaq għall-attenzjoni tiegħek biex tara jekk dak li ġie rapportat fil-ġurnal imsemmi kienx leali ma' dak li ntqal meta kien hemm żewġ points of order li ma kienx hemm referenza għalihom.".

Is-Sedja rat l-artikolu li saret referenza għalih, u ċjoè, dak ta' l-Orizzont intitolat "Ngħidlek imissek tistħi tal-gideb li qed tgħid" fil-ħarġa tal-15 ta' Novembru 2018, fejn kien qed jiġi rapportat dak li qal is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri waqt il-ħin tal-mistoqsijiet fis-Seduta tal-14 ta' Novembru 2018.

Is-Sedja tinnota li filwaqt li ssir referenza għall-punt ta' ordni mqajjem mill-Onor.

Busuttil fis-Seduta msemmija, ma ssir l-ebda referenza għall-punti ta' ordni mqajma mill-Onor.

Jason Azzopardi waqt li kienu qed isiru mistoqsijiet supplimentari għall-mistoqsija parlamentari tiegħu nru 4800.

Dan, is-Sedja setgħet tikkonstatah wara li rat u rreferiet għat-traskrizzjoni tas-seduta msemmija, fejn l-Onor.

Azzopardi ġibed l-attenzjoni tas-Sedja għal darbtejn, fejn allega li s-Segretarju Parlamentari Schembri kien qed jimmislidja l-Kamra.

Fil-konsiderazzjoni tagħha dwar il-punt imqajjem, is-Sedja rat ir-ruling mogħti minnha fil-leġiżlatura preċedenti fis-Seduta 194 tat-3 ta' Novembru 2014 dwar ilment imqajjem minn l-Onor.

Ċensu Galea, li dakinhar kien Deputy Speaker, dwar il-fatt li ġurnal ma kienx irrapporta l-isem tal-interpellant li kien għamel il-mistoqsija parlamentari, iżda llimita ruħu biss biex jirrapporta t-tweġiba li ngħatat.

"Wara l-ilment imqajjem mill-Onor.

Galea, is-Sedja, tramite l-Uffiċċju tal-Iskrivan tal-Kamra, talbet lill-ġurnal l-Orizzont biex jagħmel il-kjarifika neċessarja.

B'risposta għal din it-talba għal kjarifika, l-Uffiċċju tal-Ispeaker irċieva komunikazzjoni mingħand l-editur tal-ġurnal l-Orizzont li staqsa liema huma dawk il-liġijiet jew l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra li jobbligaw lill-midja jsemmu l-Membru Parlamentari li jkun għamel il-mistoqsija parlamentari.

Għaldaqstant, is-Sedja ħasset li għandha tagħti dan ir-ruling anke biex ikun hemm linjigwida ċari dwar il-pożizzjoni tas-Sedja dwar rapportaġġ ta' proċeduri parlamentari minn kull midja, kemm dik elettronika, kemm dik viżiva, kemm dik tar-radju, kif ukoll dik miktuba.

M'hemmx dubju li għalkemm l-Ordnijiet Permanenti huma siekta fuq din il-materja, joħroġ l-obbligu li kull ġurnal għandu jirrapporta fedelment u korrettement dak kollu li jiġri fil-Parlament u li rapport skorrett jista' jikkostitwixxi disprezz tal-Parlament.

Is-Sedja hawnhekk se tagħmel referenza għall-paragrafi (j) u (k) tal-artikolu 11(4) tal-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati (Kap. 113) u tikkwota b'mod partikolari l-paragrafu (k) li jgħid li huwa reat kontra dan l-Att:

"… il-pubblikazzjoni volontarja jew bi traskuraġni ta' xi rapport falz jew mgħawweġ ta' xi dibattitu jew proċedimenti tal-Kamra jew ta' xi kumitat tagħha.".

Minn hawn joħroġ li l-ommissjoni ta' isem l-interpellant li jkun għamel mistoqsija parlamentari f'rapport fil-midja tista' b'xi mod fl-interpretazzjoni ta' dawn l-artikli - għalkemm mhux neċessarjament dejjem għaliex wieħed irid jieħu inkonsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi u l-kuntest kollu - tiġi meqjusa bħala rapportaġġ mhux korrett jew sħiħ, u li allura dak ir-rapport jista' jiġi interpretat bħala li huwa rapportaġġ mgħawweġ.".

Dakinhar is-Sedja rat ukoll il-Code of Journalistic Ethics maħruġ mill-Malta Press Club, fejn taħt l-artikolu 4 jiġu elenkati dawk il-każijiet fejn huwa kkonsidrat li jkun hemm ksur tal-komportament etiku, fosthom:

Is-Sedja rat ukoll ir-ruling mogħti mill-Ispeaker Michael Frendo fis-Seduta 250 tal-5 ta' Lulju 2010, li kien jittratta dwar talba għal ksur ta' privileġġ mill-Onor.

Joe Mizzi dwar rapportaġġ fil-ġurnali.

Dakinhar, fil-konsiderazzjoni tagħha, is-Sedja, irrilevat li hija:

"… trid tara jekk ir-rapportaġġ tal-ġurnali u tat-televizjoni indikati kienx jaqa' fl-isfera leġittima ta' espressjoni ħielsa u libertà tal-istampa jew jekk, ai termini tal-Ordinijiet Permanenti tal-Kamra u tal-Ordinanza fuq indikata, kienx hemm l-elementi neċessarji li jikkostitwixxu prima facie ksur ta' privileġġ kif mitlub mill-Onorevoli Mizzi.".

Is-Sedja tinnota li t-talba tal-Onor.

Cutajar għan-nom tal-Onor.

Azzopardi ma kenitx tirrelata ma' xi nuqqas ta' rapportaġġ korrett, iżda biss dwar nuqqas ta' rapportaġġ komplet, u dan għaliex il-ġurnal l-Orizzont fil-ħarġa tiegħu tal-15 ta' Novembru 2018 m'għamlix referenza għall-punti ta' ordni li tqajmu mill-Onor.

F'dan ir-rigward is-Sedja tinnota wkoll li l-ġurnal lanqas irrapporta dak li qal l-Onor.

Byron Camilleri li kien hu li għamel l-ewwel mistoqsija supplimentari għall-mistoqsija parlamentari 4800.

Is-Sedja tixtieq tagħmilha ċara li fit-tmexxija tal-Kamra hija dejjem trid toqgħod attenta li filwaqt li tara li jkun hemm osservanza tar-regolamenti tal-Kamra, ma tirfisx dak li l-Eks Speaker Frendo spjega ben tajjeb "l-isfera leġittima ta' espressjoni ħielsa u libertà tal-istampa".

Għaldaqstant, is-Sedja qiegħda tiddeċiedi li ma tista' tieħu l-ebda passi fil-rigward tal-punt imqajjem mill-Onor.

Cutajar għan-nom tal-Onor.

KUNSENS GĦALL-ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-Aġent President ta' Malta għoġobha tagħti l-Kunsens tagħha għal:

Att Nru XXXIX tal-2018 - Att tal-2018 dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RUBBER FLOORING FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

Clyde Puli) staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel li għamlu talba għall-manutenzjoni ta' rubber flooring eżistenti?

Ta' kemm minnhom intlaqgħet it-talba?

Għaliex ma ntlaqgħux it-talbiet l-oħrajn?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninsab informat li kien hemm 76 talba minn skejjel u childcare centres għall-manutenzjoni ta' rubber flooring eżistenti.

In-numru ta' talbiet li ntlaqgħu fejn ix-xogħol diġà twettaq hu ta' 25.

Dawn ix-xogħlijiet tlestew bejn Diċembru 2017 u Ottubru 2018.

Hemm ukoll għaxar talbiet oħrajn li ntlaqgħu, iżda x-xogħol għadu se jitwettaq.

Dwar il-41 talba l-oħra, jien informat li minn spezzjonijiet li twettqu mill-FTS irriżulta li kienu f'kondizzjoni adegwata.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Xi ftit xhur ilu kont qrajt artiklu fuq ġurnal lokali, fejn kienu intervistaw koppja, mara u raġel, li kellhom problema b'binhom, li ma kienx jidentifika mal-ġeneru tiegħu.

F'dik l-istorja kont qrajt li kellhom xi problema mhux biss mal-ħbieb, iżda anke fejn tidħol l-edukazzjoni.

Jien konvint li l-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol kontinwament jiltaqa' ma' dawn l-isfidi f'pajjiżna.

Jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Ministru bħala sistema ta' edukazzjoni f'Malta sabiex anke dawn l-ulied tagħna wkoll iħossuhom parti mis-sistema edukattiva u ma jaqgħux lura?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

Hija diġà sfida kbira biex tbiddel il-liġijiet u biex tfassal politika favur l-inklużjoni.

Dan għax aħna rridu li l-iskejjel tagħna jitmexxew b'żewġ valuri importanti, li huma l-valur tad-diversità, u allura, inti min inti, tħoss li l-iskola fejn tmur lesta tilqgħek bħal kull tifel u tifla oħra, u bħal kull persuna oħra, hu x'inhu l-ġeneru tagħha, u għandek bżonn ukoll l-inklużjoni.

Iridu jmorru t-tnejn flimkien.

Sintendi, dawn ukoll huma affarijiet li huwa iktar faċli li tgħidhom milli jsiru fir-realtà.

Politika favur id-diversità u l-inklużjoni għandna u kull skola hija marbuta li timxi magħhom però, kif nafu, huwa iktar diffiċli li tbiddel il-mentalità u li tbiddel l-imġiba.

Ftit ilu kelli x-xorti niltaqa' ma' grupp ta' ġenituri li għandhom it-tfal tagħhom, li huma transesswali fl-iskejjel tagħna, kif ukoll ġenituri omosesswali li għandhom it-tfal.

U ta' kuljum anke t-tfal ta' persuni u koppji omosesswali għandhom sfidi fl-iskejjel tagħna.

Waħda mill-iktar affarijiet li laqtuni meta qgħadt nistaqsihom x'inhija l-esperjenza tagħhom hija li għandhom esperjenza tajba fejn isibu għalliema li jifhmuhom u jilqgħuhom, imma imbagħad jgħidu kelma qawwija ħafna: "iġġegħluniex nigdbu min aħna!"

Jiġifieri, dawn it-tfal jibżgħu juru x'inhuwa l-ġeneru jew l-orjentament sesswali tal-ġenituri tagħhom.

Problema ħafna ikbar minn hekk hija dik tal-adolexxenti transesswali.

L-adolexxenti transesswali ma jbatux minħabba persuna oħra, li tista' tkun ommhom jew missierhom, imma jbatu għax isibuha diffiċli għax qed jgħixu s-sitwazzjoni huma stess u jridu faċilitajiet u attitudni madwarhom li jilqgħuhom kif inhuma, u mhux hemm min jgħidilhom mara-raġel, qisek tifel jew qisek tifla, u diskors bħal dan!

Kien hemm min tkellem u kapaċi jesprimi ruħu u jurina li rridu naħdmu biex l-iskejjel tagħna jsiru iktar inklużivi u iktar ibbażati fuq id-diversità.

Imma l-iktar li jinkwetawni huma dawk li lanqas tkellmu!

Ma jfissirx li mhumiex inweġġgħin, ma jfissirx li ma jħossuhomx imwarrbin, ma jfissirx li m'hemmx bullying fil-konfront tagħhom, imma tant huma trawmatizzati, li lanqas kellhom il-fiduċja fihom infushom biex jitkellmu.

Allura, għalkemm għandna l-politika, xorta rridu nkomplu naħdmu biex inbiddlu din l-imġiba u mentalità.

Jien nixtieq li kull skola tibda torganizza itkar attivitajiet fejn id-diversità u l-inklużjoni jiġu prattikati fil-ħajja ta' kuljum.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Nixtieq nirreferi għall-iskema tal-kolazzjon li jingħata lit-tfal filgħodu waqt il-ħin tal-iskola.

Din hija xi ħaġa li hija tajba u għalkemm għandi idea differenti, naqbel ħafna magħha.

Jista' l-Ministru jgħid x'monitoraġġ qed isir biex jiġu assigurat li l-ikel li qed jingħata huwa fil-fatt ta' kwalità tajba u huwa clean food?

Xi spezzjonijiet qed isiru għal għarrieda biex jiġi assigurat li dak l-ikel li qed jingħata lit-tfal ikun skont dak li għandu jagħti l-kuntrattur involut?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja ħafna lill-Onor.

Farrugia li qajjem dan il-punt importanti.

M'hemmx għalfejn ngħidu li suppost li l-ikel li jitqassam ikun kif iddeskrivieh l-Onor.

Nitolbu li jekk jaf b'xi każi fejn irridu nieħdu passi jgħaddili l-informazzjoni u nwiegħdu li nieħdu passi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, fit-tweġiba li ta lill-Onor.

Byron Camilleri, il-Ministru għamel aċċenn għall-multikulturaliżmu.

Naf li din hija sfida kbira mhux ftit, speċjalment fi skejjel bħal dik ta' San Pawl il-Baħar, fejn hemm tfal li ġejjin minn diversi pajjiżi.

Jista' l-Ministru jikkummenta dwar is-sitwazzjoni tal-aċċettazzjoni tal-multikulturiżmu u x'qed isir min-naħa tal-Ministeru f'dan ir-rigward?

EVARIST BARTOLO: Irrid ngħid lill-Onor.

Interpellant li spiċċa ż-żmien li meta nitkellmu fuq il-preżenza ta' tfal minn pajjiżi differenti, b'kulturi differenti, nirreferu biss għall-iskola ta' San Pawl il-Baħar!

Dan għax għandna iktar minn 4,000 tifel u tifla li ġejjin minn pajjiżi differenti li jattendu skejjel f'Għawdex u f'Malta.

Nistgħu ngħidu li dawn jinsabu min-naħa s'oħra tal-pajjiż, għalkemm ikun hemm konċentrazzjoni f'postijiet bħall-Mellieħa, San Pawl il-Baħar, in-Naxxar, il-Gżira, Tas-Sliema, Pembroke u San Ġiljan, Tal-Pietà u Birżebbuġa.

Allura spiċċa ż-żmien li ngħidu hemmhekk u hemmhekk biss.

Din hija sfida kbira.

Ħalli nifhmu daqsxejn x'ġara fl-aħħar sitt snin.

Jien niftakar li meta dħalt biex nieħu r-responsabbiltà ta' ministru fl-2013, fuq l-iskrivanija tiegħi, bir-raġun, il-Ministru tal-amministrazzjoni preċedenti kienet ħalliet lista ta' skejjel li kienu ppjanati li jingħalqu.

Dan għax, kif tafu, ir-rata ta' twelid lokali u n-numru ta' tfal fl-iskejjel kien beda nieżel u kien hemm pjan tajjeb mill-amministrazzjoni preċedenti biex inbigħu bini ta' skejjel li ma kellniex iżjed bżonnhom, biex b'dawk il-flus jinbnew skejjel ġodda u jiġu rranġati skejjel oħrajn skont il-bżonn.

Iżda wara ftit, minħabba t-tkabbir ekonomiku f'pajjiżna u minħabba l-ħolqien tal-impjiegi f'pajjiżna, tant li lanqas qed inlaħħqu bir-rata ta' twelid li għandna aħna u allura rridu nħeġġu barranin biex jiġu jaħdmu fostna, din is-sitwazzjoni nbidlet kompletament u llum għandna iktar minn 4,000 tifel u tifla minn ħafna pajjiżi differenti li qegħdin fl-iskejjel tagħna.

Allura, flok ma għalaqna l-iskejjel ridna nżiduhom, ridna nkabbruhom, għaliex meta tgħid iktar minn 4,000 tifel u tifla, bażikament qisek qed tgħid ħames skejjel jew sitta.

U nafu li mhux faċli tilqa' għal dawn iż-żidiet fin-numru.

Però, minbarra l-isfida kbira ta' żidiet fin-numru, hemm sfida kbira oħra.

Immaġinawkom tkunu għalliema fi klassi, fejn għandek tfal li ma jafux bil-Malti u bl-Ingliż, tfal li l-lingwa tagħhom hija ta' pajjiżhom u allura hija sfida kbira biex jifhmu x'ikun għaddej fil-klassi u sfida kbira biex l-għalliema tispjega l-affarijiet.

Fil-primarja ħadna passi biex noħolqu klassijiet apposta, fejn dawn it-tfal niġbruhom biex ngħallmuhom il-Malti u l-Ingliż.

Fis-sekondarja l-isfida hija ikbar għax l-oddoloxxenti huma ta' età ikbar u allura hemmhekk irridu nieħdu iżjed passi ma' dawk li diġà ħadna għaliex din hija sfida kbira.

Jien ngħid li waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu hija li jkollna l-kuraġġ li ma nimitawx ċertu multikulturaliżmu li fil-fehma tiegħi falla fuq il-kontinent, li jispjega wkoll għaliex hemm ċertu populiżmu fil-kontinent Ewropew.

Jien naħseb li l-populiżmu mhuwiex kaġun, imma huwa effett, u fost ir-raġunijiet għaliex illum hemm ċerta rabja – ma naħsibx li hemm kelma oħra – u hemm ukoll ċertu dwejjaq, huwa għax mhux faċli li fl-istess spazju soċjali jgħixu tant nies b'kulturi, twemmin u attitudnijiet differenti!

Trid toħloq qafas li fih dawn in-nies, b'din id-diversità u b'dawn id-differenzi, jgħixu flimkien f'rispett ma' xulxin.

Qed ngħid dan għaliex ma naċċettax li, pereżempju, jiġu ġenituri u jgħidulek li peress li huma ġejjin minn kultura fejn għalihom m'għandux ikun hemm mara tmexxi skola u allura mhux se jiltaqgħu mal-kap tal-iskola għax hija mara u mhux se jeħdulha b'idejha u mhux se jirrispettaw l-awtorità tagħha!

L-ebda tip ta' multikulturaliżmu, fil-fehma tiegħi, ma għandu jiġġustifika ħaġa bħala din!

F'pajjiżna iġġelidna tant biex inġibu l-ugwaljanza fost il-ġeneri u biex indaħħlu drittijiet ċivili!

Ma jiġix xi ħadd issa u jgħidli li għax huwa ġej minn pajjiż ieħor fejn dawn l-affarijiet għadhom ma sarux, u qegħdin fi stadju storiku differenti, issa rrid ninsa dawk il-bidliet kollha u l-affarijiet li għamilna aħna, għax hu hekk se jimxi!!

Le, ma naċċettawx ħaġa bħal din!

Naf li f'pajjiżi oħrajn ġew ċeduti affarijiet bħal dawn u ħolqu problema kbira llum!

Meta ċċedi, imbagħad ikun diffiċli ħafna li terġa' lura.

Ġieli jiġu wkoll ġenituri u jgħidulna li skont it-tradizzjoni u l-kultura tagħhom ma jaċċettawx li ssir edukazzjoni sesswali.

X'jiġifieri ma taċċettawx li ssir edukazzjoni sesswali?!

Issa intom qegħdin hawn u aħna li qegħdin naċċettawkom irridu nagħmlu sforz biex ninbidlu?!

Intom skomodejtuna – ħa nuża din il-kelma – intom dħaltu fl-ispazju tagħna!

Inti kważi dejjem iktar komdu li tgħix ma' min jaħsibha bħalek, ma' min jaqbel miegħek, ma' min għandu t-tradizzjonijiet tiegħek.

Hija sabiħa li jiġu nies b'kulturi differenti, imma bħalma skomodaw lilek, u huma skomdi huma, irridu nsibu mod kif naġġustaw.

Jien dejjem ngħid li l-qafas ġenerali għandu jkun dak li suppost se niċċelebraw minn hawn u ftit ieħor, li hija d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, li tara d-dinjità ta' kull persuna, il-libertà tal-espressjoni, imma marbuta ħafna mad-dinjità ta' kull persuna.

Issa tużax il-kultura tiegħek biex tiġġustifika nuqqas ta' rispett lejn persuna jew oħra!

Allura filwaqt li aħna rridu nagħmlu l-bidliet meħtieġa - għax, nerġa' ngħid, mhux faċli, kif għandna d-dinja preżenti fil-klassijiet tagħna u fl-iskejjel tagħna issa, bid-diversità kollha - ma naħsibx li għandna nċedu din l-idea ta' qafas li jiggwidana, li huwa l-qafas tad-drittijiet tal-bniedem u ta' rispett lejn kull persuna, biex mhux inċedu għal affarijiet li aħna f'pajjiżna għelibniehom u rbaħniehom!

Dawk mhux affarijiet li għandhom jiġu ċeduti!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 386 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2014 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master in Probation Services - M. Prob.

Serv. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà għat-Tisħiħ tas-Soċjetà;

Avviż Legali Nru 387 tal2018 - L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2014 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Gender Studies – M.G.S. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà għat-Tisħiħ tas-Soċjetà;

Avviż Legali Nru 388 tal2018 - L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2013 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Arts in Cultural Sustainability and Tourism – M.A. - taħt il-patroċinju tal-Istitut għat-Turiżmu, l-Ivvjaġġar u l-Kultura; u

Kopja tal-pjanta u ta' impressjonijiet artistiċi tal-proġett tal-bini ta' estensjoni tal-Middle School u l-bini tal-Iskola Primarja l-ġdida fir-Rabat Għawdex, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7807.

F'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd u l-grad tal-impjegati f'kull sezzjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar, f'kull xahar, bejn Jannar 2016 u Settembru 2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7671.

F'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar bordijiet ta' inkjesta li nħatru taħt l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273) mill-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7507.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ir-rikorsi ai termini tal-artikolu 541 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9) li kienu jinsabu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati ta' Malta u Għawdex minn wara l-2013, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7510.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar direct orders mogħtija minn Wasteserv Malta minn wara l-2013, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7810.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (RILOKAZZJONI TA' UFFIĊĊJI U NOTIFIKA B'MEZZI ELETTRONIĊI)

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Novembru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nieħu pjaċir ninnota li dan l-Abbozz ta' Liġi għandu għanijiet u raġunijiet bil-ħsieb tas-simplifikazzjoni u jipponta wkoll biex jasal għal iktar customer friendly measures li jħarsu aħjar il-mod kif il-poplu jinqeda.

Il-kontroll tal-immaniġġjar tal-operat joħloq burokrazija.

Għalhekk, meta dan l-operat jitħaddem b'mod li jkun aċċessibbli, li jinftiehem b'mod eħfef u li jissaħħaħ bil-liġi, li anke toħloq ċerta ċertezza, is-simplifikazzjoni tissarraf f'operat favur iċ-ċittadin.

Huwa tajjeb li persuna tkun tista' tinqeda mill-kumdità ta' darha billi tuża mezzi moderni.

Din hija l-importanza tal-e-Government, li hija xi ħaġa tajba.

Naqbel ukoll li s-sistema għandha tkun waħda fejn tintuża wkoll l-e-ID, u għalfejn le, il-karta elettronika tal-identità.

Nifhem ukoll li hawn persentaġġ ta' nies li mhumiex imħarrġa fil-mod kif jużaw is-sistema tal-e-Government b'mod tajjeb.

Hemm oħrajn ukoll li huma illitterati fis-suġġett.

Għalhekk huwa importanti li jkun hemm edukazzjoni informattiva, kontinwa u msaħħa.

Ninnota wkoll li dan il-proċess se jsir f'ċerti ċirkostanzi meta s-sitwazzjonijiet tal-ħajja tal-persuna jkunu mumenti li jiena nsejħilhom milestones, li huma tifkira fil-ġrajja personali ta' dak il-bniedem jew tal-familja.

Qegħdin nitkellmu fuq ċertifikat tat-twelid, tal-mewt, taż-żwieġ, li lkoll huma abbinati ma' sitwazzjonijiet ta' ferħ jew ta' saram, għalhekk hemm ukoll l-aspett soċjali tagħhom.

Dan ifisser ukoll li s-sistema elettronika tar-Reġistru Elettorali se tiġi aġġornata u tkun waħda effettiva u moderna.

Hawnhekk nixtieq nagħmel daqsxejn appell.

Minkejja l-avvanzi teknoloġiċi, li huma tajbin, li nużawhom u nisfruttaw is-sitwazzjonijiet favur iċ-ċittadin, m'hemm qatt sostituzzjoni tar-relazzjoni li tkun qiegħda ssir bil-komunikazzjoni bejn il-ħaddiem tar-reġistru u ċ-ċittadin innifsu.

Għalhekk se nsemmi xi eżempji prattiċi li lbieraħ waqt li kont qed nitkellem mal-Onor.

Byron Camilleri fakkarni fihom, esperjenzi li jien għaddejt minnhom anke bħala tabib.

Niftakar li meta kont naħdem l-Isptar San Luqa darba minnhom twieldet tarbija l-ġmiel tagħha u l-omm kellha kunjomha Walker u kienet se ssemmi t-tifel li twieled Johnny, jiġifieri kien se jkun jismu Johnny Walker!

Dawn huma sitwazzjonijiet li f'dak il-mument forsi wieħed jeħodhom bi tbissima, imma joħolqu riperkussjonijiet.

Il-Ministru Bartolo għadu kemm tkellem u semma d-dinjità tal-bniedem.

Dan huwa importanti għax jista' jagħti l-każ li l-ġenituri f'dak il-mument ma jkunux qegħdin iħarsu iktar 'il quddiem, meta dik it-tarbija tkun adulta, biex dak l-adult iħares id-dinjità tiegħu jew dik it-tarbija li tmur l-iskola u fil-klassi tiġi bullied għax isimha huwa hekk.

Hawnhekk qed nitkellem fuq eċċezzjonijiet.

Imma la qegħdin nitkellmu dwar ix-xorb akoħoliku, jista' jkollok persuna li se ssemmi żewġ ismijiet wara kunjom – se nieħu tiegħi Farrugia – u ssemmih Jack Daniel Farrugia.

Dawn huma sitwazzjonijiet li, għalkemm joħolqu tbissima, irridu nħarsu li jkollna sistema tal-IT li tkun raffinata tant li toħloq dak l-allert biex b'hekk dawn l-affarijiet li jistgħu jsiru bla ħsieb jiġu ggwidati mod ieħor.

Forsi qabel kien hemm l-aspett uman meta wieħed imur jirreġistra u forsi dak li jkun kien jiggwidah, imma issa mal-kaxxa tal-kompjuter l-affarijiet iridu jkunu daqsxejn differenti.

Qiegħed ninnota wkoll li s-sistema tar-reġistrazzjoni kompjuterizzata li kien hemm fl-uffiċċju nnifsu se tiġi modernizzata u aġġornata għal waħda li tista' tagħti dan is-servizz.

Jidher li dan il-metodu ta' reġistrazzjoni diġà beda fl-Isptar Mater Dei u naħseb li dan huwa tajjeb.

Ma nafx jekk dan kienx xi proġett pilota, kif informat min-naħa tad-Dipartiment.

B'dawk il-ħsebijiet nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi u ngħid prosit lil Identity Malta għal din l-inizjattiva li qiegħda tieħu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx aktar rimarki?

Nistieden lis-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi biex, jekk jogħġobha, tagħmel il-winding-up.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi): Sur President, nirringrazzja lill-kelliema tal-Oppożizzjoni, fosthom Dr Karol Aquilina, tal-kontribut li ta fis-seduta tal-bieraħ filgħaxija u lill-Onor.

Godfrey Farrugia tad-diskors tiegħu.

Jiena dejjem nieħu gost nisimgħu lill-Onor.

Farrugia, kemm għall-Malti mirqum meta jkun qed jitkellem, u anke għall-ispirtu matur li kellna tul dawn il-ftit sigħat li ttrattajna dawn l-emendi.

Nixtieq li niġbru fil-qosor punti ċkejknin u forsi anke mistoqsijiet li saru sabiex inweġibhom.

Prattikament fis-seduta tal-bieraħ tqajmu żewġ punti validi mill-Onor.

Karol Aquilina u li kont diġà aċċennajt għalihom tul id-diskors tiegħi.

Qegħdin nitkellmu dwar binja; qegħdin naqblu li t-taqsima tal-preżentata u r-riċerki toħroġ minn Triq l-Arċisqof fil-Belt Valletta minħabba l-limitazzjonijiet li għandha l-istess binja, fosthom in-nuqqas ta' aċċessibbiltà u l-problema ta' nuqqas ta' spazju.

Anke l-ispazju għall-arkivji mhuwiex biżżejjed, u aħna bħala nazzjon obbligati li nippriservaw dawn l-arkivji għax ma nistgħu neqirdu l-ebda dokument minnhom.

Ladarba jibqgħu jsiru dawn il-kuntratti, il-volumi ta' karti u dokumenti jkomplu jiżdiedu u ovvjament irid ikollok l-ispazju fejn taħżen dawn l-istess dokumenti.

Imbagħad hemm il-kwestjoni tal-binja antika li għandha numru ta' sfidi differenti.

Minn żmien għal żmien ikollna anke sitwazzjonijiet fejn parti mill-binjiet ma jkunux qegħdin jifilħu għal iktar pressjoni fuqhom.

Il-post, kif għedna, mhuwiex adegwat, lanqas biex inkomplu nilqgħu l-pubbliku fih u, kif sostnejt ilbieraħ, l-ewwel prijorità tal-Gvern hija li din il-parti fejn in-nutara b'mod regolari jagħmlu użu minn din il-binja – u din esprimejnieha wkoll f'laqgħat li kellna man-nutara – hija li nibqgħu fil-Belt Valletta.

Diġà ltqajna u tkellimna mal-Kunsill Notarili.

Fil-fatt, l-aħħar laqgħa biex inżommu lin-nutara informati bl-aħħar żviluppi kienet il-ġimgħa l-oħra, fejn smajna l-punti pożittivi li kellhom u ovvjament se nibqgħu nagħmlu l-almu tagħna biex nibqgħu fil-Belt Valletta.

Se ngħid x'għamilna f'dawn l-aħħar xhur.

Bdejna diskussjonijiet mad-Dipartiment tal-Artijiet biex naraw jekk il-gvern għandux binja oħra li jista' jikrilna minflok il-binja eżistenti, imma minkejja dawn l-isforzi, s'issa ma ġie identifikat l-ebda post. Ħriġna sejħa pubblika għal preliminary market consultation, li prattikament għalqet fl-4 ta' Novembru li għadda u li għaliha b'kollox kien hemm erba' sottomissjonijiet, li waħda minnhom biss kienet fil-Belt Valletta, anke jekk konna ċari f'din is-sejħa li għamilna, u għaldaqstant it-tliet sottomissjonijiet l-oħrajn kellhom jiġu skwalifikati għaliex kienu barra l-Belt Valletta.

Bħalissa għaddej il-proċess ta' evalwazzjoni biex naraw dik il-binja tagħmilx sens, kemm fin-numru ta' metraġġ li kien mitlub, kif ukoll li tkun importanti kummerċjalment viabbli.

Jekk dan ma jkunx, allura rridu naraw mekkaniżmi differenti li toffri l-liġi biex insibu post alternattiv fil-Belt Valletta.

Irridu nirrispettaw ir-regolamenti dwar l-akkwist pubbliku, però f'każ li hawnhekk ma naslux, l-emendi li qegħdin niddiskutu f'din il-Kamra jippermettu li kwalunkwe post ieħor jista' jkun konformi mal-emendi li se nagħmlu f'din il-liġi.

L-Onor.

Karol Aquilina semma l-punt dwar Għawdex u t-tħassib li forsi anke ta' nutara Għawdxin bdew jibżgħu li ma jibqgħux ibbażati fir-Rabat, Għawdex.

Se nżid parti oħra ma' dak li qal l-Onor.

Kellna sezzjoni tan-nutara li forsi ħasbu li se jingħalaq kompletament l-uffiċċju f'Għawdex.

Se niċċara l-punt.

L-uffiċċju f'Għawdex żgur mhux se jingħalaq – u issa mhux se noqgħod nipponta subgħajja - anzi, filwaqt li ta' qabilna neħħew il-volumi kollha li kien hemm u ġabuhom Malta, aħna f'dawn l-aħħar xhur bdejna proċess biex anke b'mod simboliku rrestawrajna l-ewwel manuskritti antiki u bgħatniehom lura lejn Għawdex.

Il-ħsieb hu li l-gvern jinvesti f'arkivji notarili f'Għawdex kif suppost u bħalissa għaddejjin taħdidiet f'dan is-sens.

Aħna rridu sitwazzjoni li kemm jista' jkun iċ-ċittadin, inkluż dak Għawdxi, ikollu servizz aħjar.

Sur President, semmejna s-servizzi online, imma wkoll l-aspett uman, li rrefera tajjeb ħafna għalih l-Onor.

L-element uman se jibqa' fil-ħidma tagħna, imma huwa importanti li nikkonsolidaw.

Kieku kellna naraw is-sitwazzjoni tas-servizzi f'Għawdex kif inhuma bħalissa, insibu li s-servizzi huma mifruxin 'l hemm u 'l hawn.

Pereżempju, iċċekkjajt każwalment erba' servizzi, fosthom il-passaporti u l-e-residence.

L-Għawdxin qegħdin jinqdew mill-binja fil-Ministeru għal Għawdex stess.

Biex tmur tagħmel karta tal-identità trid tmur f'binja biswit il-Ministeru, fejn hemm il-librerija, u għandek ir-Reġistru Pubbliku li qiegħed fit-Triq ta' Wara s-Sur, viċin l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

L-Għawdxin stess qalulna li jkun ferm aħjar għalihom kieku nikkonsolidaw dawn iż-żewġ dipartimenti u jkollhom servizzi viċin xulxin.

Għal dan il-għan ħarġet espressjoni ta' interess mill-Ministeru għal Għawdex għal min hu interessat jipparteċipa f'dan il-proċess ta' kiri ta' binja li tikkonsolida dawn is-servizzi kemm jista' jkun taħt saqaf wieħed.

Dejjem jekk hu possibbli, wieħed iżomm is-servizzi b'rabta mal-ħidma notarili fir-Rabat, ovvjament, bl-inqas ħsara possibbli fejn għandu x'jaqsam it-traġitt.

Għawdex hu li hu bħala kobor, u allura mhux qegħdin nitkellmu fuq distanzi kbar.

Kif diġà sostnejt, din l-emenda li qegħdin nipproponu se ttejjeb il-ħajja tan-nies għax semmejna, fost l-oħrajn, li se jkollna sistema li permezz tagħha nagħfsu iktar biex nissimplifikaw il-proċessi tagħna.

Kellna diġà servizzi introdotti matul l-aħħar xhur, li l-pubbliku stess wera li huwa kuntent bihom.

Kellna 90% tat-trabi kollha li twieldu fl-Isptar Mater Dei li qegħdin ikunu reġistrati fl-Isptar stess u allura l-ġenituri m'għandhomx għalfejn joqogħdu jmorru l-Belt Valletta, bl-isfidi li toffri l-binja eżistenti, bħal nuqqas ta' parkeġġ, pereżempju.

Irridu nimirħu wkoll lejn servizzi ġodda li bħalissa ma jeżistux, bħal pereżempju, li permezz tal-e-ID il-ġenituri tat-tarbija jkunu jistgħu jirreġistraw it-tarbija online mingħajr il-ħtieġa li joqogħdu jiġru 'l hemm u 'l hawn.

Ovvjament l-istess japplika f'każijiet ta' mwiet.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap. 16 u l-Att dwar ir-Reġistru Pubbliku, Kap. 56 biex jipprovdi għall-possibbiltà ta' rilokazzjoni tal-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku f'Malta u Għawdex", ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mis-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 ta' Ottubru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, apparti li aħna ċittadini Maltin, ilkoll kemm aħna ċittadini Ewropej, imma llum nistgħu nissejħu wkoll bħala ċittadini dinjin.

U r-raġuni hija waħda, għax għandna futur komuni, għandna wirt wieħed, għandna makro sistema waħda, li jekk ma nibżgħux għaliha tfisser ħajjitna.

Meta nitkellmu dwar il-miri tal-iżvilupp sostenibbli qegħdin ukoll nirreferu għal dawk is-17-il għan li l-Ġnus Magħquda kienet elenkat, li lkoll kemm huma jiddeterminaw il-kwalità tal-ħajja u, għaldaqstant, anke d-dinjità tal-bniedem.

Fosthom insibu dwar il-bidla fil-klima, dwar il-protezzjoni tal-ibħra, dwar it-titjib tas-saħħa u l-edukazzjoni u dwar it-tnaqqis tal-faqar u r-riskju tiegħu.

Illum qegħdin niltaqgħu biex nagħmlu emenda ċkejkna ta' dan l-Att.

Il-kelma "sostenibbiltà tfisser ħafna, u mhux talli tfisser ħafna, talli hija mibnija fuq tliet pilastri, fosthom is-sostenibbiltà ambjentali, l-impatt soċjali u l-impatt ekonomiku.

U meta tinseġ dawn it-tliet setturi flimkien, il-qofol tal-bilanċ ġust bejn dak tal-ambjent, l-ippjanar soċjali u dak ekonomiku huwa s-sostenibbiltà.

Għalhekk meta nqisu dan kollu, kwalunkwe gvern fit-tmexxija ta' pajjiżu jrid jiggarantixxi dan il-bilanċ jekk verament għandu l-ħarsien tal-ambjent għal qalbu.

Ma nistax ngħid hekk għall-Gvern preżenti.

Naħseb tifhmuha bħali li kull strateġija li tinkoraġġixxi żvilupp se tirriżulta fi tkattir ekonomiku u għaldaqstant jekk dak l-iżvilupp ma jsirx bi ħsieb, bi pjan imfassal, l-ekonomija nnifisha mhux se tkun sostnuta.

Jekk il-bilanċ bejn is-sostenn tal-ippjanar u l-iżvilupp ma jsostnix l-ambjent, dan ma jitħarisx.

Dan ifisser li 'l quddiem mhux talli l-ekonomija tmur lura, talli mal-ekonomija jegħreq ukoll il-welfare state, għax is-servizzi soċjali jiddependu skont kif tmur l-ekonomija.

Allura l-istat għandu jassigura li kull żvilupp ikun sostenibbli anke favur l-ambjent.

Din hija xi ħaġa li hija nieqsa u kienet ukoll nieqsa fil-Baġit li rajna.

Tant hu hekk li l-kelma circular economy jew green economy lanqas biss tissemma, lanqas ħjiel tagħha; il-ħarsien ambjentali mhuwiex protett kif suppost.

Niftakar sew li din is-sena biss minn din il-Kamra għaddew tliet liġijiet dwar l-ambjent, u aħna tal-Partit Demokratiku appoġġjajniehom.

Imma xi snien għandhom?

Waħda kienet emenda għall-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, biex b'hekk inkunu gwardjani li nipproteġu l-ambjent.

Huwa kliem sabiħ, imma kliem fieragħ!

Mill-bqija m'hemm xejn!

L-oħra hija emenda għall-Kostituzzjoni; irnexxielna niktbu b'Malti mitkellem sabiħ statement li issa ġie parti mill-Kostituzzjoni ta' Malta.

Imma fiex jissarraf?

Xejn, ma jissarraf f'xejn jekk ma jkunx hemm liġi biex dak li hemm miktub jiġi rikonoxxut minn dan il-Parlament u b'hekk jiġi implimentat!

Jekk l-ambjent ma jingħatax il-prinċipju ta' personalità, kollox huwa fieragħ, u hemmhekk qegħdin.

L-istess rajna f'dak li sar dwar il-Liġi ta' Aġenzija Ambjent, li minn hawnhekk nawguralha.

Din hija aġenzja li fiha se jipparteċipaw l-ENGOs ambjentali u anke soċjali.

Dan huwa tajjeb immens u hawnhekk nixtieq infakkar xi ħaġa lil din il-Kamra.

Tafu għalfejn l-Onor.

Marlene Farrugia rriżenjat min-naħa tal-Gvern u ġiet in-naħa tal-Oppożizzjoni bħala rappreżentant indipendenti?

Tafu li proprju fuq hekk?

Tafu li proprju għax kull ma riedet hu li l-ENGOs ikunu rappreżentati kif suppost fil-Liġi dwar l-Ambjent relatata mal-ERA?

Illum qed nieħu pjaċir li wara li għaddew dawn is-snin il-Ministru forsi pperswada lill-Prim Ministru –jien ma kienx irnexxieli bħala Whip – biex indaħħlu iktar lill-ENGOs f'dan il-qasam.

Għall-inqas qegħdin nikkoreġu dak li ma sarx dakinhar, u din hija xi ħaġa tajba.

Se nitkellem ukoll dwar kif jaġixxi dan il-Gvern meta jħares lejn l-ambjent.

L-iSPED, li jitkellem dwar feasibility, hija l-viżjoni politika tal-Gvern, li tagħlaq fl-2020.

Il-kelma "sustainability" hija definita fil-liġi Maltija, imma meta niġu għall-viżjoni tal-Gvern le!

Minkejja li għandna anke liġi bħal din u l-kelma "sustainability" hija definita fil-liġi, l-iSPED, il-viżjoni tal-Gvern, ma jitkellimx fuq sustainability, fuq dak li jien għadni kemm aċċennajt għalih aktar kmieni.

Imma l-viżjoni tagħha hija feasible, skont kif jaqbel għall-mument!

Dwar l-ERA rrid ngħid li hija awtorità tajba, imma bla snien, bla veto.

Jiena nemmen li l-ERA għandha jkollha l-veto meta tiġi biex ikun hemm l-applikazzjoni, rappreżentata fil-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar, b'membru wieħed, meta suppost l-ambjent, l-iżvilupp tal-ippjanar għandhom ikunu fuq l-istess keffa, għax jekk ma nħarsux l-ambjent nafu x'jista' jiġrilna.

F'Awwissu tal-2017, aħna tal-Partit Demokratiku ppreżentajna masterplan nazzjonali biex niddiskutuh f'din il-Kamra, li b'mod partikolari anke jaċċenna fuq politika dwar high-rise.

Ma sar xejn u ma nafx meta din se titqajjem f'din il-Kamra.

Din tgħin mhux lill-Partit Demokratiku, imma tgħin lilna l-Maltin u l-Għawdxin kollha.

M'għandniex għalfejn nidħlu f'piki biex niddiskutu masterplan, la min-naħa tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista u lanqas min-naħa tal-Gvern innifsu, min-naħa tal-Whips, għax din hija materja li nemmen li għandha tiġi diskussa meta nitkellmu dwar sostenibbiltà.

U magħha huwa minsuġ ukoll il-masterplan ta' Paceville.

Issa se nitkellem ftit dwar il-qasam marittimu, qasam li rridu nħarsu bis-sħiħ, u apparti l-kosta, anke l-ilmijiet territorjali tagħna.

Naf li dan il-qasam huwa xi ħaġa li hija ħafna għall-qalb il-Ministru u nixtiequ jidħol aktar f'dan is-settur sabiex dawk l-abbużi u skorrettezzi li qegħdin isiru nirranġawhom.

Nemmen li jekk naħdmu flimkien, dan il-qasam marittimu, minkejja d-diffikultajiet, anke tar-riżorsi li għandha l-istess ERA biex tħarsu, nistgħu ndawru l-faċċata, nibdew kapitlu ġdid u l-flora u l-fawna li jeżisti fil-qasam marittimu nħarsuh.

Dwar il-fuel stations kemm se ndumu nitlajjaw?

Niftakar waħda u se nsemmiha.

Bdejna bil-pompa ta' Burmarrad.

L-Awtorità tal-Ippjanar ma tatx il-permess, telgħet għall-appell quddiem it-Tribunal u minkejja li l-Awtorità tal-Ippjanar m'għaddithiex, jgħaddiha t-Tribunal u kiser l-istess policy għax lanqas hija 500 metru 'l bogħod mill-oħra!

Dik hija r-redikolaġni li qegħdin fiha!

Mhux talli hekk, talli minn dakinhar 'il hawn bqajna nżidu l-applikazzjonijiet għal pompi ġodda.

Nafu li l-ERA f'Mejju li għadda tefgħet ukoll is-sottomissjonijiet tagħha lill-Awtorità tal-Ippjanar, wara li saru diskussjonijiet fil-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Nafu li f'Awwissu l-Kunsill tal-Awtorità tal-Ippjanar iltaqa'.

Mhux talli ltaqa', talli ħa deċiżjoni, imma l-istess deċiżjoni baqgħet fuq il-mejda tistenna sakemm jipproċessaw il-permessi kollha.

U dan għalfejn, meta diġà għandna 72 pompa tal-petrol Malta, meta b'mod xjentifiku u skont l-istatistika nafu li m'għandniex bżonn iktar minn 50 pompa tal-petrol?!

Anke l-proġezzjonijiet futuri, meta niġu biex inqabblu l-ammont ta' pompi tal-petrol, u s-sors ta' huma kemm jagħtu, ma' dawk ta' pajjiżi oħrajn.

Għalfejn nimxu hekk?

U jiena nistenna li l-Ministru jqajjem ftit rixu u jħabbat il-bieb tal-Ministru Ian Borg u jistaqsih kemm se jdum jiġbidlu saqajh f'dan ir-rigward u jwaqqgħu għaċ-ċajt!

L-arti u x-xjenza tal-politika – u aħna hawnhekk policymakers – għandu jkun it-tfassil fit-tul, għandu jkun il-ġid komuni.

U dan li qiegħed nistenna jien meta għandna liġi li tħares is-sostenibbiltà mill-aspett politiku.

Għalhekk nieħu pjaċir nara l-Gvern, min-naħa tal-Ministeru, jiftaħ konsultazzjonijiet għal strateġiji ta' żvilupp sostenibbli sal-2050.

Kemm hu tajjeb!

Qiegħed jara fit-tul!

Imma ejjew ukoll inkunu eżemplari u dak li huwa ta' issa nimplimentawh kif suppost.

Aħna ma nkunux hawnhekk fl-2050 u għalhekk irridu nħallu dak il-pedament sod għal ħaddieħor biex itejjeb fuq dak li nħallu aħna.

L-ambjent dan il-Gvern tah il-ġenb.

Aħna qatt ma kellna ambjent li tista' ssejjaħlu ġenna tal-art minħabba ċ-ċokon tagħna, imma għandna noqogħdu attenti biex ma nitfgħuhx fl-infern, għax jekk nitfgħuh fl-infern se tbati saħħitna.

L-ambjent isarraf is-saħħa tal-bniedem.

U hemm bżonn ukoll naċċenna li għandu jkollna pjan sew, pjan robust, meta niġu biex nitkellmu dwar il-pjan ta' waste to energy.

L-għemil juri li l-politika tal-Gvern bħalissa hija waħda li qed tissagrifika l-ambjent.

Din hija xi ħaġa li jien qatt ma qbilt magħha, anke meta kont fuq in-naħa tal-Gvern.

L-ambjent qatt m'għandu jiġi sagrifikat.

U jekk ma nħarsux l-ambjent, our health will fail!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sur President, segwejt b'interess id-diskors li għamel l-Onor.

Naqbel mal-parti konklużiva tiegħu fejn qal li l-ambjent m'għandux għaliex jiġi sagrifikat, però bl-istess mod inżid li lanqas l-iżvilupp m'għandu jiġi sagrifikat għall-ambjent, għaliex l-ambjent u l-iżvilupp jistgħu jgħixu flimkien u jistgħu jikkomplementaw lil xulxin, sakemm l-iżvilupp isir b'mod sostenibbli, b'mod responsabbli u b'mod modern għad-dinja tal-lum.

Jekk forsi ma naqblu dwar xejn, dwar xi jfisser żvilupp sostenibbli naħseb li lkoll għandna naqblu, dwar id-definizzjoni li toħroġ mil-liġi, għaliex mhux biss hija riflessa fil-liġi, imma jekk wieħed ifittex xi jfisser żvilupp sostenibbli jsib li hija definizzjoni li prattikament issibha bħala waħda li toħroġ minn kullimkien.

Jiġiferi, jekk tagħmel google search, tidħol f'enċiklopedija, issib li hija definizzjoni pjuttost komuni u tfisser żvilupp li jissodisfa l-ħteġijiet tal-preżent, mingħajr ma jikkomprometti l-kapaċità ta' ġenerazzjonijiet futuri li jissodisfaw il-bżonnijiet tagħhom.

U dak huwa l-iżvilupp sostenibbli, żvilupp li jaħseb għall-bżonnijiet tal-lum, però ma jippreġudikax id-dritt ta' ġenerazzjonijiet futuri, li huma wkoll ikunu jistgħu jgawdu mir-riżorsi li għandu pajjiżna.

Forsi wieħed jorbot it-tema tal-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli u dejjem jaqbad mat-tema tal-bini tal-kostruzzjoni, però dan mhuwiex l-uniku aspett tal-iżvilupp sostenibbli.

Għandek l-iżvilupp soċjali li forsi ħadd ma jsemmih, però naturalment – u hawnhekk naqbel – hija t-tema prinċipali li tikkonċerna l-iżvilupp sostenibbli li ddur madwar l-industrija tal-kostruzzjoni.

Jiena segwejt id-diversi diskorsi, partikolarment dawk li ġejjin min-naħa tal-Oppożizzjoni, li bħal donnhom imorru fid-direzzjoni u jagħtu l-imbekkata li għandna nnaqqsu, inrażżnu, jew saħansitra noqtlu l-iżvilupp.

Jien ma naqbilx ma' din il-pożizzjoni, anzi l-pożizzjoni tiegħi hija li m'għandux għaliex ikollna trażżin, tnaqqis tal-iżvilupp f'pajjiżna.

Din hija industrija li hija daqstant kruċjali għal pajjiżna, għat-tkabbir tal-ekonomija, għat-tkabbir ta' diversi setturi u għall-introjtu ta' tant mijiet, jekk mhux eluf ta' familji.

Però ma rridx indawwar il-kwestjoni fi kwestjoni ta' flus jew ta' introjtu għaliex jiena nemmen li dawn iż-żewġ fatturi, l-iżvilupp u l-ambjent, sakemm huma sostenibbli jistgħu jgħixu flimkien.

Forsi wieħed jgħid li huma aspetti kontradittorji għal xulxin.

Jiena ngħid li huma aspetti li jgħixu ma' xulxin, anzi komplementari għal xulxin.

Forsi tistaqsini jekk għandniex inħarsu lejn bidliet f'dak li huwa l-iżvilupp f'pajjiżna.

It-tweġiba tiegħi hija iva, però m'għandhiex tkun bidla ta' tnaqqis fl-iżvilupp, f'li nnaqqsu n-numru ta' permessi li jinħarġu.

Jiena nemmen li jekk se tindirizza l-kwestjoni billi tgħid li se tnaqqas in-numru ta' permessi ta' żvilupp li se jinħarġu mill-Awtorità tal-Ippjanar, ma tkun qiegħed issolvi xejn.

Il-kwestjoni tibqa' madwar it-tema ta' kwalità ta' permessi li se jinħarġu għall-iżvilupp.

Meta persuna tressaq applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar m'għandniex nikkonsidraw biss jekk tikkwalifikax skont il-policy, imma forsi nibdew inħarsu ftit lil hinn minn hekk, lejn il-kwalità tal-iżvilupp li jiġi propost.

Fejn hu llum li meta titkellem ma' diversi periti għadek tisma' minnhom li jitkellmu dwar in-namra tagħhom għall-arkitettura?

Hemm minnhom li jitkellmu, però l-maġġoranza, bir-rispett kollu, naħseb li l-imħabba lejn l-arkitettura, lejn żvilupp ta' kwalità, ħadet post fuq wara.

Filwaqt li wieħed jitfa' l-arkitettura ta' livell fuq wara, minflok qegħdin imorru għal żvilupp tal-volum.

U naħseb li hemmhekk hemm bżonn bidla fid-direzzjoni, bidla fejn l-estetika fl-iżvilupp terġa' tingħata priorità.

Jiena nemmen li anke għall-applikant, li qed toffri żvilupp li huwa ta' kwalità, anke l-perit innifsu li jkun qed joħroġ, jiddisinja, jagħmel pjanti għal żvilupp ta' kwalità, mhux biss ikun qiegħd issebbaħ l-ambjent u jagħti valur arkitettoniku lill-iżvilupp tiegħu, imma wkoll ikun qiegħed jagħti valur miżjud lill-pajjiż innifsu.

Issa mmorru għall-metodi tal-iżvilupp.

Mhux qed ngħid li llum għandna metodi arkajċi tal-iżvilupp, anzi nemmen li għandna standards tajbin, però hemm fejn intejbu.

Jekk tħares lejn il-maġġoranza tal-iżvilupp li għandna tal-lum, jekk wieħed jara l-istatistika ta' talbiet għal żvilupp li tidħol fl-Awtorità tal-Ippjanar, issib li parti sostanzjali tolqot żvilupp ta' blokok ta' appartamenti.

Kif nafu lkoll, qegħdin jiżdiedu l-iżviluppi ta' high-rise u allura l-mistoqsija għandha tkun fejn nistgħu ntejbu l-kwalità ta' dawk l-iżviluppi.

Irrid nagħmel analoġija għal x'jiġri wkoll f'pajjiżi barranin.

M'iniex qed nipprova nivvinta r-rota mill-ġdid, imma qed inħares lejn x'jiġri f'sitwazzjonijiet ta' żviluppi simili f'pajjiżi lil hinn minn xtutna.

Fejn għandek tielgħa binja ta' ċertu għoli, mhux bilfors ta' ċertu għoli, imma anke binja li ma tkunx daqstant għolja, tintuża t-teknika sempliċi tal-cladding, fejn il-binja tiġi ċirkondata b'materjal - normalment ikun dak il-materjal l-aħdar – bi cladding, biex prinċipalment twaqqaf it-trabijiet milli jtiru.

Mela b'miżura waħda, li nemmen li għandha tkun obbligatorja fil-ħruġ tal-permessi, għandek sitwazzjoni li awtomatikament qed tasal biex ittejjeb il-kwalità tal-arja b'inqas trabijiet.

Forsi tistaqsini jekk din hux se tkun tfisser spiża ikbar għall-iżviluppatur, spiża li mbaghad potenzjalment jista' jkollu jġorrha l-klijent li eventwalment jixtri dik il-proprjetà.

Ma nemminx li dan huwa l-każ u dan għax nemmen fl-innovazzjoni.

U x'inhi l-innovazzjoni f'dan is-suġġett?

Jekk għandek dan il-metodu ġdid li se jkollu jibda jintuża, iva, se jkollok spiża inizjali li se tkun ikbar, imma hemm metodi, modi u manjieri dwar kif wieħed jirkupraha dik l-ispiża.

U mhux biss se jirkupraha, imma kważi kważi li wieħed jista' bl-użu ta' dik it-teknika jagħmel profitt ikbar.

Naħseb li ħafna qegħdin jifhmu diġà għal dak li se nasal, għal reklamar li jista' jibda jiġi mwaħħal bil-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar, jew awtoritajiet oħrajn responsabbli, mal-istess cladding, bħal billboards li mhumiex elettroniċi, u anke displays ta' reklamar ta' natura elettronika li jinbidlu skont min ikun qiegħed jirreklama.

Dawn huma l-metodi li rridu nħarsu lejhom għall-futur, li m'iniex qed nivvintahom jien, imma metodi li jiġu deskritti lili minn min hu involut fis-settur tal-kostruzzjoni.

Huma stess qegħdin jitkellmu.

Ejjew ħalli mmorru f'direzzjoni fejn intejbu l-istandards tagħna.

Dwar il-ħasil tas-siti ta' kostruzzjoni irrid ngħid li jridu jsiru ta' kuljum jekk ikun hemm bżonn.

Jekk għandek sit li jesporġi għal fuq triq prinċipali, meta jkun qed isir l-iżvilupp, l-iżviluppatur – hu min hu responsabbli minn dak l-iżvilupp – irid jara li ta' kull filgħaxija jaħsel it-triq, il-paviment u l-madwar tas-sit biex ikun tal-inqas inkonvenjent possibbli.

Huwa minn ewl id-dinja li meta jkun għaddej żvilupp se jkollok element ta' inkonvenjent.

Dan huwa min-natura tal-industrija fiha nnifisha, però hemm metodi li permezz tagħhomwieħed jista' jimminimizza dak l-inkonvenjent.

U wieħed ukoll ma jistax jibqa' jħares minn aspett egoistiku, jgħid li għandu l-iżvilupp tiegħu, irid jagħmlu u ma jinteressah xejn minn dak li jiġri minn tal-madwar.

Naħseb li dik hija mentalità li llum qbiżnieha u f'pajjiż fejn il-mira tagħna għall-futur hija l-kwalità ta' ħajja aħjar, wieħed irid jibda jirraġuna u jaħseb b'mentalità differenti.

Jiena nemmen li l-maġġoranza assoluta tal-iżviluppaturi nfushom ukoll iridu jmorru f'din id-direzzjoni li l-iżvilupp, kemm fil-prodott finali, kif ukoll fil-proċess tal-kostruzzjoni, ikun ta' livell aħjar, ta' kwalità aħjar u ta' inqas inkonvenjent għall-persuni li jkunu qegħdin jgħixu madwar l-iżvilupp.

U meta nibdew nirraġunaw, nimplimentaw u naslu għal dawn il-miri nkunu verament nistgħu nitkellmu dwar żvilupp sostenibbli.

Però, nerġa' ngħid, l-iżvilupp sostenibbli mhuwiex biss it-tema tal-bini.

Għandek ukoll ir-riżors tal-ilma, li nafu kemm irridu nibżgħu għalih għax huwa riżors skars.

Ħafna mir-riżorsi naturali li għandna fid-dinja huma ta' natura li jispiċċaw bil-konsum, u għalhekk wieħed irid jibża' għal dawn ir-riżorsi tant importanti għall-iżvilupp ta' pajjiżna, għall-iżvilupp tal-ġenerazzjonijiet futuri tagħna.

Issa se nerġa' mmur lura għat-tema tal-iżvilupp, għaliex iddur kemm iddur, it-tema prinċipali madwar l-iżvilupp sostenibbli tibqa' dik tal-kostruzzjoni, u allura hija 'il fejn se niżviluppaw.

U naħseb li din hija l-iktar tema li taħraq, dwar jekk għandniex niżviluppaw lil hinn fl-orizzontali jew nimxu fil-vertikali.

Hija realtà li jekk wieħed jara l-kors tas-snin passati, naħseb bħalissa qegħdin inħossu li pajjiżna forsi huwa żgħir għall-kobor tal-ekonomija tagħna, għall-iżvilupp li pajjiżna jista' jimmira għalih u għall-investiment b'saħħtu li ġej f'pajjiżna.

Jekk tara l-livell ta' investiment li ġej lejn pajjiżna ssib li huwa investiment ta' kwalità, għax huwa importanti li wieħed jara x'investiment ġej.

M'għandniex investiment li mhuwiex ta' kwalità, imma investiment tal-ogħla kwalità, u hemmhekk tibda tinħass il-qarsa taċ-ċokon f'pajjiżna u hemmhekk irridu nibdew inħarsu 'l quddiem dwar kif se niżviluppaw u nkomplu għaddejjin bi żvilupp ulterjuri minn dak li għandna llum.

Jiena nemmen li ma tantx hemm fejn wieħed jista' jitfixkel; għall-quddiem, it-tema tal-iżvilupp, sa fejn hu possibbli, m'għandhiex tkun li nimxu iżjed fl-orizzontali, jiġifieri li niftħu iżjed, nokkupaw iktar artijiet minn dawk li diġà huma okkupati llum, imma minflok, li wieħed jitla' iktar 'il fuq fil-vertikali.

U għalhekk il-kritika li nisma' kontinwament rigward bini high-rise qisha bħallikieku li l-politika li tirregola l-high-rise buildings f'pajjiżna twieldet taħt l-amministrazzjoni ta' Gvern Laburista.

Mhu minnu xejn, għaliex nafu li l-floor area ratio (FAR) policy kienet imwielda snin ilu taħt l-Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Però nemmen li fil-verità kienet direzzjoni tajba tal-Gvern Nazzjonalista ta' dakinhar, li jieħu direzzjoni vertikali minflok nibqgħu mexjin fl-orizzontali.

Din hija l-way forward fil-ħsieb u fit-teknika tal-iżvilupp li rridu nimmiraw għaliha.

Imma fl-aħħar mill-aħħar tibqa' kwestjoni ta' bilanċ bejn interessi kompetittivi għal xulxin, bejn interessi kuntrastanti għal xulxin, bejn temi ta' ambjent li jistgħu jidhru li ma jaqblux ma' temi ta' żvilupp, imma jekk wieħed jiffaċċjahom u jindirizzahom b'mod responsabbli u bilanċjat, fejn ħadd ma jinsa l-interessi li għandha n-naħa l-oħra u kulħadd jirrispetta l-interessi li għandhom in-naħat varji, nemmen li wieħed jista' jsib dak il-bilanċ u l-punt komuni fejn jasal għall-qbil.

Sur President, se nagħti eżempju ieħor li jolqot sew it-tema tal-iżvilupp.

Is-suġġett issa mhux żvilupp bħala bini, imma żvilupp li wkoll jaqa' taħt l-Awtorità tal-Ippjanar: l-industrija tal-fish farming.

Hemmhekk fejn naħseb li wieħed jista' jara fil-prattika kif tista' tissarraf din il-kwestjoni ta' bilanċ fi żvilupp b'responsabilità.

Naħseb li kulħadd jaqbel li din l-industrija tal-fish farming hija kruċjali għat-tkabbir ekonomiku f'pajjiżna, fosthom għall-esportazzjoni ta' prodotti lil hinn minn xtutna, u hija kruċjali wkoll bħala introjtu ta' taxxa.

Din hija industrija li tiġġenera u tħalli fil-pajjiż ammont qawwi ta' taxxa u hija mutur fl-ekonomija tagħna.

Però hemm mod u mod kif wieħed jopera l-industrija.

Hawnhekk se nkun ċar ħafna.

Jiena diġà għedt li m'iniex kontra din l-industrija, anzi nemmen li din hija industrija kruċjali minn diversi aspetti għal pajjiżna, però hemm mod u mod kif wieħed jaħdem u jopera f'din l-industrija.

Fl-opinjoni tiegħi, mhuwiex aċċettabbli li jkollok sajf fejn min jinżel jgħum fil-baħar jitla' riħa ta' żejt tal-ħut!

Dik hija sitwazzjoni li mhijiex aċċettabbli u mhijiex konsegwenza tal-industrija, imma konsegwenza ta' prattiċi ħżiena fl-industrija.

Għaliex jekk l-industrija tħaddem metodi tajbin u professjonali, dawn l-episodji – u ma ngħidx li kienu episodji iżolati, imma episodji b'ċerta ripetizzjoni – m'għandhomx għaliex jinqalgħu u allura ma jkunx hemm għalfejn issir din il-kważi kruċjata kontra l-operaturi f'din l-industrija.

F'seduta riċenti tal-Kumitat dwar il-Petizzjonijiet iddiskutejna petizzjoni quddiem dwar dan is-suġġett u min għamel il-petizzjoni għamel preżentazzjoni tajba, fejn beda jqanqal dawn id-diversi punti.

Għaliex għandna nagħmlu kruċjata bejn l-operaturi tal-fish farms u l-għawwiema?

Din hija xi ħaġa li m'għandha tiġri qatt, għax filwaqt li kulħadd jifhem, jaċċetta u jaqbel li l-operaturi tal-fish farms għandhom l-interessi ekonomiċi tagħhom, għandhom id-dritt li jagħmlu l-profitti tagħhom, għax wara kollox qegħdin iħaddmu u allura qegħdin jiġġeneraw il-flus fl-ekonomija tagħna u qegħdin jiġġeneraw it-taxxi u wkoll impjiegi ta' ċerta kwalità.

Però fl-istess waqt, kull min jinżel jgħum, l-eluf ta' għawwiema li jinżlu fil-kosta tagħna, inklużi t-turisti, ukoll għandhom kull dritt jinżlu jgħumu u ma jispiċċawx fis-slime li tiġġenera din l-industrija.

Hawnhekk nerġa' nagħmel appell għall-prattiċi tajbin, ta' għalf li huwa tajjeb, għaliex huwa ovvju minn fejn qed jiġu ż-żjut fil-baħar tagħna.

U anke meta titkellem ma min hu fl-industrija jgħidlek li hemm prattiċi kif dan l-inkonvenjent ta' tniġġis jista' jiġi evitat, bħalma jista' jiġi evitat it-tniġġis tal-arja fil-kostruzzjoni.

Aktar qabel semmejt il-metodu tal-cladding, u hemm metodi oħrajn kif tista' tiġi evitata jew indirizzata b'mod b'saħħtu l-kwestjoni tan-noise pollution.

Dawn huma temi li qegħdin nindirizzaw b'mod tajjeb, però li rridu nindirizzaw għall-futur, għaliex jiena nemmen li dawn huma temi li rridu nħarsu lejhom fix-xhur u fis-snin li ġejjin biex inkunu qegħdin ngħidu li b'dak li qegħdin nagħmlu llum qegħdin inħallu pajjiż li huwa tabilħaqq aħjar għall-ġenerazzjonijiet futuri.

In-noise pollution hija kwestjoni li naħseb hija tematika llum u li rridu nibqgħu naħdmu bis-saħħa fuqha fix-xhur u s-snin li ġejjin.

Qed nirreferi għall-istorbju li jiġi ġġenerat mis-siti ta' kostruzzjoni, il-livell ta' storbju b'mod ġenerali fil-pajjiż.

Huwa tajjeb li qegħdin nidentifikaw dawn il-punti u dawn l-aspetti.

Mhux qegħdin ngħidu li għandna sitwazzjoni perfetta f'pajjiżna u li m'għandna ebda kwestjonijiet li jirreferu għall-kwestjonijiet ambjentali jew kwestjonijiet ta' żvilupp li mhuwiex sostenibbli, però hemm mod u mod.

Hawnhekk bilfors ikolli nagħmel ftit referenza għad-diskors tal-Onor.

Godfrey Farrugia, bħallikieku ejjew nikkontrastaw iż-żewġ aspetti.

Le, ejjew nikkomplementaw u ejjew naraw fejn se nsibu l-bilanċ u l-linja tan-nofs sabiex aħna verament ngħidu li bbilanċjajna dawk l-interessi rispettivi.

Nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi fuq tema oħra tal-iżvilupp sostenibbli għax, kif għedt aktar qabel, l-iżvilupp sostenibbli mhuwiex biss il-bini jew il-fish farming u lanqas huwa biss l-ambjent.

Dawn kollha huma aspetti li meta tgħoddhom flimkien wieħed jista' jgħid li qed jitkellem dwar it-tema ta' żvilupp sostenibbli, però mhumiex biżżejjed.

Jekk wieħed jaqra dwar dan is-suġġett ta' żvilupp sostenibbli, isib li element partikolari tiegħu jibqa' l-kwestjoni tas-sostenibbiltà fuq livell soċjali.

Jien nemmen li daqskemm huwa importanti l-ambjent, daqskemm huwa importanti l-iżvilupp, u daqskemm huwa importanti t-tkabbir ekonomiku, dan l-aspett tal-iżvilupp ekonomiku huwa daqstant ieħor kruċjali jekk irridu li jkollna soċjetà aħjar.

Dan għaliex, fl-aħħar mill-aħħar, kemm il-bini u kemm l-ambjent iridu jissarrfu fi kwalità ta' ħajja aħjar għall-poplu tagħna.

Persuna ma tistax tesperjenza kwalità ta' ħajja aħjar jekk ikollha biss l-ambjent jew ikollha biss l-iżvilupp u ma tkunx qed tgħix f'soċjetà li hija ġusta u ħanina, soċjetà li temmen fl-inklużjoni soċjali u li tippromwovi l-ġustizzja soċjali, fejn naħdmu biex id-distakk bejn il-fqir u s-sinjur innaqqsuh.

Dak id-distakk se jibqa' dejjem, huwa minn ewl id-dinja, kien hemm, għadu hemm u jibqa' hemmhekk.

Tagħmel x'tagħmel, dak id-distakk ma tista' qatt taqtgħu kompletament, però tista' ċċekknu.

Jiena nemmen li f'dan l-aħħar Baġit kellna sensiela ta' miżuri li jindirizzaw din il-kwestjoni tant importanti tal-iżvilupp sostenibbli u jaħdmu biex jagħlqu dik il-lakuna li bilfors ikun hemm u, nerġa' ngħid, jibqa' jkun hemm, għaliex l-iżviluppaturi u n-nies fil-komunità tan-negozju bilfors se jkunu fuq in-naħa ta' fuq ta' min qed jaqla' l-iktar fis-soċjetà.

Però huwa importanti wkoll li dawk li qegħdin in-naħa t'isfel jitilgħu 'il fuq bis-saħħa biex huma wkoll ikunu jistgħu jgħidu li qegħdin jipparteċipaw fi kwalità ta' ħajja aħjar.

Dwar il-ġlieda għall-ugwaljanza bbażata fuq il-ġeneru irrid ngħid li mhux biss fl-istatistika qegħdin quddiem nett, imma fil-ġlieda għall-ugwaljanza, dik li tissejjaħ gender equality, qegħdin ukoll fuq quddiem nett.

Nista' nitkellem b'ċertu sens ta' kburija għax nista' ngħid li taħt dan il-Gvern ħdimna ħafna fuq il-kwestjoni ta' gender equality, u llum naħseb ilħaqna livelli li kulħadd jaqbel li huma livelli mhux biss sodisfaċenti, imma huma livelli avant-garde li jikkompetu ma' kull pajjiż ieħor fl-Ewropa.

Dawn huma suġġetti tal-futur, huma s-suġġetti li rridu niddibattu.

Dan huwa suġġett li verament qed nieħu pjaċir li qed niddiskutu hawn ġew; forsi għamilna naqra shift mid-dibattiti li kellna dan l-aħħar f'din il-Kamra li, jiddispjaċini ngħid, kienu ta' konfront u li ma tantx joħroġ frott minnhom.

Għaliex meta nibdew b'attakki fuq individwi u b'attakki personali, fl-aħħar mill-aħħar ir-riżultat ikun li nkunu qegħdin niddiġeneraw il-politika tagħna.

Però meta niddibattu temi bħal dawn u nagħmlu dibattiti responsabbli u li jkunu studjati - għax trid tistudja; dawn huma suġġetti li ma tistax tgħid li se titkellem dwarhom mingħajr ma tkun studjajthom, mingħajr ma tkun rajt id-diversi aspetti u mingħajr ma tkun tkellimt ma' nies involuti fl-industriji li nkunu qegħdin nitkellmu dwarhom - jistgħu jagħtu ħafna frott fuq livell nazzjonali u jeħduna 'l quddiem, fid-direzzjoni li rridu mmorru fiha biex flimkien nimmiraw għal kwalità ta' ħajja aħjar għall-poplu tagħna, għalina, għall-futur ta' pajjiżna, għall-ġenerazzjonijiet futuri tagħna, għal uliedna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nieħu gost li dan l-Abbozz ta' Liġi qed jagħtini ċ-ċans nitkellem dwar suġġett importanti, u ċjoè, l-ambjent.

Hija liġi li tressqet ukoll b'titlu b'rabta mas-sostenibilità tal-ambjent, però f'dan l-intervent se nkun qed niftaħ ferm aktar minn dak li tgħid din il-liġi, u allura se nkun qed immiss punti li ma jmissux direttament mal-Ministru Josè Herrera, però ovvjament imissu mal-ambjent.

Dan għax meta nitkellmu fuq l-ambjent – għall-benefiċċju ta' min qed isegwina – irridu nitkellmu wkoll dwar it-toroq, dwar il-baħar, dwar l-arja, dwar il-wesgħat pubbliċi u dwar iż-żoni ta' Natura 2000.

Allura se nkun qed immiss ukoll dawn il-punti f'dan l-intervent tiegħi.

Fid-diskors tiegħi se nkun qed nagħti eżempji diretti li mmiss magħhom u ngħixhom fid-distrett tiegħi u allura nifhem it-tħassib tan-nies.

Qed nirreferi għat-12-il distrett, li fih jiġbor ukoll il-parti ta' fuq ta' Malta.

Minn dak li sibna minn ta' qabilna sibna wkoll żona rikka ta' baħar sabiħ u ta' arja li, b'kumdità u wkoll b'konvinzjoni, konna ngħidu li għandna l-ġmiel naturali.

Però llum, jekk irridu nkunu onesti, lil hinn milli nipprovaw niskorjaw punti politiċi, irridu nammettu li dik li kienet il-karatteristika ta' din iż-żona partikolari – jiena ngħid li hija żona li f'ħafna bliet u rħula wkoll konna nesperjenzaw – illum qegħdin narawh sejjer u jitbiegħed sewwa.

Irrid inkun ċar; amministrazzjonijiet preċedenti Nazzjonalisti ma kenux perfetti fejn jidħol l-ambjent, però jekk irridu nagħmlu paragun bejn dak li ġara u qed jiġri f'pajjiżna llum, u dak li sar matul is-snin meta pajjiżna kien immexxi minn amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, żgur isib li hemm baħar jaqsam.

Jien naqbel ma' dak li kien qal l-Onor.

Robert Abela - segwejtu b'attenzjoni - li l-iżvilupp u l-ambjent jistgħu jgħixu flimkien.

Però dak li qegħdin nesperjenzaw f'pajjiżna llum huwa ferm 'il bogħod minn sitwazzjoni fejn nistgħu ngħidu li l-ambjent u l-iżvilupp jistgħu jgħixu flimkien.

Illum il-kelma "bilanċ" spiċċat.

Illum min hu b'saħħtu jħawwel!

Illum l-Awtorità tal-Ippjanar saret kompliċi ma' min irid jagħmel sfreġju fl-ambjent ta' pajjiżna.

Illum l-Awtorità tal-Ippjanar saret ukoll tieħu deċiżjonijiet li jkunu kontra l-interess tal-ġid komuni.

Ikollna deputati minn din in-naħa tal-Kamra li jagħmlu mistoqsijiet parlamentari u wara biss ftit minuti li l-uffiċjali tal-Parlament jgħaddu l-mistoqsijiet parlamentari lill-entitajiet ikkonċernati, proprju l-persuni terzi, li allura jkollhom interess fil-mistoqsijiet parlamentari, ikunu diġà jafu bihom.

Jien m'għandi l-ebda dubju mix-xogħol li jagħmlu l-ħaddiema tal-Parlament - irrid insellmilhom - li jagħmlu biċċa xogħol serja.

Però kien hem każi - ma mmurx 'il bogħod ħafna - fejn membri minn din in-naħa tal-Kamra għamlu mistoqsijiet parlamentari u qabel ma dawn ingħataw tweġiba, in-nies li kellhom interess kienu diġà saru jafu bil-mistoqsijiet parlamentari mill-entitajiet li lilhom ikunu ġew mgħoddija l-mistoqsijiet parlamentari.

Sur President, f'dawn il-minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se nkun qiegħed inħalli l-ġudizzju ta' dak li qiegħed ngħid jien f'idejn min qiegħed isegwina anke mill-kumdità ta' daru.

Jien se nkun qed nagħmel stqarrijiet u se nkun qed nitkellem dwar fatti, imbagħad inħalli f'idejn l-intelliġenza tan-nies hemm barra biex jiġġudikaw.

Kif diġà għedt, fid-diskors tiegħi se nkun qed nitkellem fuq eżempji konkreti li qed iseħħu fit-Tnax-il Distrett.

Kif diġà għedt, l-ambjent tagħna huwa wkoll il-baħar u allura jien irrid inserraħ ras il-ġenerazzjonijiet futuri li ma jkun hawn l-ebda ministru, l-ebda entità - u m'iniex qed nirreferi għall-Ministru Herrera, imma qed nirreferi għall-Ministru Konrad Mizzi – … Ma nistgħux inħallu l-affarijiet sejrin fid-direzzjoni li naslu biex ngħidu li f'pajjiżna xi darba kellna l-bajja tal-Għadira!

Għal darba, tnejn, tlieta, tlabt lill-Ministru Konrad Mizzi li jippreżenta r-rapporti tan-nies esperti u tekniċi dwar dak li qed jissejjaħ il-proġett tal-estensjoni tal-Għadira.

Il-Ministru Konrad Mizzi, kif għamel f'diversi kuntratti u proġetti li kien imiss magħhom, qed jonqos milli jippreżenta r-rapporti, idur dawra mejt mat-tweġibiet, però qatt ma jpoġġi dak id-dokument.

Irrid nixgħel bozza għal min qiegħed isegwina, għal min verament għandu għal qalbu l-ambjent ta' pajjiżna.

Bilfors tissuspetta ħażin, għaliex ma kienx hemm kuntratt wieħed, proġett wieħed li mess miegħu l-Onor.

Konrad Mizzi, li ma nħoloqux dubji dwaru u nispiċċaw li jew ir-rapporti ma jiġux ippreżentati f'din il-Kamra jew ikun hawn rapporti li partijiet minnhom jiġu mmarkati bl-iswed biex ma narawx x'hemm fihom!

Ftit kilometri bogħod mill-bajja tal-Għadira hemm il-Palazz ta' Selmun, dik li qabel kienet il-lukanda ta' Selmun.

Anke din daħal fiha l-Ministru Konrad Mizzi, u filli konna viċin ħafna li naraw dan il-proġett iseħħ, u filli, għal darba oħra, kollhox huwa mistur u kollox miexi bil-lajma.

Nittama li hemmhekk, li hija żona protetta wkoll, ma narawx xi sfreġju ieħor ambjentali.

Għax donnu sar jgħaddi kollox f'dan il-pajjiż, qisu xejn mhu xejn.

Biex niġu nitkellmu hawnhekk inkunu fuq quddiem nett, pampaluni, però mbagħad meta wieħed idur dawra ma' pajjiżna jibda jara binja tielgħa minn hemm u oħra minn hemm!

Issemmew il-pompi tal-petrol, u anke dwar dawn il-kunsilli lokali jappellaw u ħadd ma jagħti kashom!

Għaliex nitkellmu dwar id-devoluzzjoni tal-poter, li rridu nagħtu aktar poter lill-kunsilli lokali, imma mbagħad meta dawn jitkellmu fl-interess tar-residenti b'rabta mal-ambjent, ikun hemm l-awtoritajiet, fosthom l-Awtorità tal-Ippjanar, li tkun kompliċi f'dak kollu li qegħdin nesperjenzaw f'pajjiżna.

Kif għedt ftit tax-xhur ilu, dawk in-nies li qed ikollhom mano in pasta fid-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu kontra l-interess nazzjonali f'pajjiżna jridu jagħtu kont ta' għemilhom, jekk mhux illum, jekk mhux għada, żgur li għada pitgħada l-ġenerazzjonijiet futuri ta' dan il-pajjiż se jkunu qed jiġġudikaw dak li qed tagħmel, fost l-oħrajn, l-Awtorità tal-Ippjanar.

Spiċċa l-bilanċ, spiċċa dak li suppost qegħdin ngħidu, li l-ambjent u l-iżvilupp jimxu flimkien!

Tkellimna dwar l-ambjent, għaliex huwa sabiħ li nitkellmu dwar l-ambjent, anke b'rabta mal-ambjent tat-toroq.

Illum qegħdin naraw lill-Gvern jieħu deċiżjoni li tidher li hija s-soluzzjoni għal għexieren ta' snin, però effettivament mhux qed naraw dan iseħħ.

Dan kien rifless anke f'intervista mal-Kummissarju għall-Ambjent fi ħdan l-Ombudsman, il-Perit Alan Saliba, li kien ċar fil-konfront tal-Ministru meta qallu li t-twessigħ tat-toroq mhuwiex soluzzjoni.

Hekk qegħdin naraw illum, ħafna inġenji fit-toroq, inwessgħu t-toroq, nidħlu fl-għelieqi tan-nies, inwaqqgħu l-ħitan!

Però ma jimpurtax, xejn mhu xejn, għaliex il-viżjoni ta' dan il-Gvern, anke fejn jidħol l-ambjent, naraw biss mil-lum għal-lum!

M'aħniex qegħdin naraw x'jistgħu jkunu dawk id-deċiżjonijiet li verament ikunu sostenibbli, mhux għall-ġenerazzjonijiet tal-lum, imma għall-ġenerazzjoni ta' għada.

Meta anke persuna li tgawdi rispett, bħalma huwa l-Perit Saliba, tgħid dak id-diskors, naħseb li dak ikun ċertifikat li dawn il-famużi €100 miljun li l-Gvern qed jgħid li se jalloka għal din is-sena u €700 miljun għas-seba' snin li ġejjin, huma daħka oħra f'wiċċ il-poplu Malti.

Din hija umiljazzjoni oħra f'dak li għandu x'jaqsam mat-toroq f'pajjiżna.

Il-ġimgħa li għaddiet kelli l-opportunità li mmur għal laqgħa pubblika ġewwa l-Manikata u smajt lis-Sindku tal-lokal jgħid li min-naħa tal-Awtorità tal-Ippjanar, min-naħa tal-Awtorità tal-Artijiet u min-naħa ta' Transport Malta huwa magħruf li fl-interess tal-ġid komuni għandha titwessa' parti mit-triq li qiegħda wara l-bandli biex ir-residenti tal-Manikata jkollhom pjazza sura ta' nies.

Però mbagħad niskopru, skont dak li qal is-Sindku tal-Mellieħa, li hemmhekk ma nistgħux nieklu biċċa mit-triq għax jidher li jista' jkun hemm xi individwu li għandu interess li jibni.

Issa din hija żona oħra verġni fil-Manikata, prattikament żona li tmiss mal-Park tal-Majjistral!

Mhux biżżejjed li kważi għandna bini li jmiss mal-Park tal-Majjistral, l-uniku park li għandna ta' dak il-kobor, li fih aktar minn tliet kilometri!

Jien nappella lil Trasport Malta biex, kif mhix qed tiddejjaq li qed tidħol f'numru ta' toroq u tiekol mill-ftit raba' li fadallu dan il-pajjiż, fl-interess tal-ġid komuni tagħmel l-istess, tiekol biċċa żgħira minn triq, biex din it-triq tkun tista' ssir two way bla periklu u l-Manikata jkollha pjazza pedonali sura ta' nies.

Din hija l-unika parti, l-unika triq, li tista' tkun żona pedonali, li tista' titgawda f'arja nadifa kif jixraq mir-residenti ta' dik iż-żona.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq it-toroq u quddiemi għandi petizzjoni.

Se nkun qiegħed nagħmel referenza għal petizzjoni oħra, din id-darba mhux marbuta mat-toroq, imam ma' applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar.

Din l-applikazzjoni tidher li qed tiġi kkritikata minn persuna influwenti, l-eks sindku tar-Rabat Malta, li llum huwa uffiċjal għoli f'Kastilja.

Qed nirreferi għas-Sur Sandro Craus, li jidher li se jibda l-kampanja 'Save Saqqajja'.

Huwa tajjeb li jekk hemm applikazzoni li qed tkun ta' riskju li tkisser il-karatteristiċi ta' din iż-żona partikolari fir-Rabat, is-Sur Craus ħass li jagħmel din il-petizzjoni.

Jien nittama li jekk dan għandu raġun, l-awtoritajiet jagħtu kas din il-petizzjoni.

Però għax ma ġarax l-istess meta kien hemm petizzjoni oħra simili biex il-Bypass tal-Mellieħa ma tinsteraqx parti minnha biex nakkomodaw lill-ftit?

U llum għandna kummiedja li jgħaddu minnha eluf ta' Maltin u Għawdxin kuljum!

F'din il-bypass, li hija forma oħra ta' highway f'pajjiżna, għax aħna m'għandniex highways, imma għandna l-bypasses, qed nispiċċaw bl-40 kilometru inqas fis-siegħa biex nakkomodaw il-ftit.

Biddilna l-policy biex stajna ntellgħu l-bini tmien sulari, biex issa ftit metri 'l bogħod, bl-iskuża tal-politika tal-lukandi, mad-daħla tat-telgħa tal-Mellieħa qed naraw li se titla' lukanda ta' tmien sulari u anke madwar 120 appartament.

Jekk l-Awtorità tal-Ippjanar trid tkun konsistenti u tagħti widen lil din il-petizzjoni, nittama li tagħti widen ukoll għall-pressjoni li qed issir biex l-affarijiet isiru above board, kollox kif suppost, u mhux kif il-Ministru Ian Borg jintalab ipoġġi d-dokument uffiċjali, dokument li huwa fl-interess tal-pubbliku, l-applikazzjoni għall-kontroll tal-ippjanar li fiha kien hemm bidliet partikolari … Jien lill-Ministru Ian Borg tlabtu jpoġġi din l-applikazzjoni partikolari fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din l-applikazzjoni fiha dak li rajna u qed nesperjenzaw illum fil-Bypass tal-Mellieħa, u l-Ministru jonqos milli jagħmel dan u jgħid li huwa umanament impossibbli li din titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għaliex huwa umanament impossibbli?

Jista' jkun li hemm xi dokument nieqes f'din l-applikazzjoni għall-kontroll tal-ippjanar?

Jista' jkun li jekk wieħed jifli sew dan id-dokument isib dokument nieqes, li jista' jitfa' dawl ta' kif saru l-affarijiet biex illum għandna sfreġju ieħor ambjentali ftit metri 'l bogħod mill-Miżieb, żona oħra protetta?

Allura jien nappella lill-Gvern biex ma jkomplix ikisser il-karatteristiċi ta' pajjiżna.

Il-Gvern għandu l-obbligu li jiġbed l-attenzjoni.

Kif il-Prim Ministru ma ddejjaqx jibgħat ittra lill-Awtorità tal-Ippjanar meta kienet se titla' l-applikazzjoni tat-tanker f'Marsaxlokk … Illum qed nisimgħu stejjer kbar marbutin ma' dan il-kuntratt oxxen.

Pajjiżna ma kellux bżonn din il-power station.

Dakinhar il-Prim Ministru, qabel ma marru għall-vot, ma ddejjaqx jikteb u jgħid lill-Awtorità tal-Ippjanar li tkun xi tkun id-deċiżjoni, il-proġett kien ser jibqa' għaddej!

Għax m'għamilx l-istess meta l-Prim Ministru kien jaf li kien hemm din l-applikazzjoni li telgħet fl-uffiċini f'Kastilja?

Iżda l-Gvern naqas li jieħu d-deċiżjoni u tefagħha għand il-PA, biex imbagħad rajna l-Awtorità tal-Ippjanar tieħu d-deċiżjoni li nafu x'inhi llum, dik li żgur ma kenitx fl-interess tal-ġid komuni.

Sur President, allura jien irrid inkompli naċċenna għal dak li qed isir f'pajjiżna.

Huwa inutli li niġu hawn f'din il-Kamra, nitkellmu u nilagħbuha tal-pampaluni favur l-ambjent, għaliex dak li qiegħed jesperjenza l-poplu Malti llum huwa verament bla preċedent.

Hija frażi li jħobb juża dan il-Gvern, "bla preċedent", isemmi deċiżjonijiet li huma bla preċedent.

U hekk qed jiġri fl-isfreġju ambjentali f'pajjiżna!

Qed naraw deċiżjonijiet li verament huma bla preċedent.

Illum forsi hawn min qiegħed jara li mil-lum għal-lum qed naraw dan il-bini tiela', però rrid nistaqsi jekk humiex sostenibbli dawn id-deċiżjonijiet li qed tieħu l-Awtorità tal-Ippjanar.

Hawnhekk se nerġa' nkun kritiku fil-konfront tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Jien l-argumenti tiegħi nagħmilhom dwar il-parti ta' Malta li jien ngħix fiha ta' kuljum, il-parti li mmiss magħha għax inkun qiegħed f'dawn il-lokalitajiet, però din hija xi ħaġa sistematika li qed tiġri f'kull rokna ta' kull belt u raħal f'pajjiżna.

Anke ftit 'l hemm mill-Mellieħa, fil-Qawra u fix-Xemxija, qed naraw applikazzjonijiet u l-bini li qed ikompli tiela' bl-addoċċ.

Fin-Naxxar, dak li qabel kien it-trade fair grounds, applikazzjoni għal 500 appartament u vilel inklużi.

Wieħed jistaqsi jekk meta wieħed iressaq dawn l-applikazzjonjiet l-Awtorità tal-Ippjanar hux qiegħda tara l-impatt soċjali li ser ikun hemm.

Dawn huma studji li għandhom isiru biex naraw jekk humiex proġetti sostenibbli jew le bħal, pereżempju, l-impatt tat-traffiku li jista' jħalli 500 appartament f'żona partikolari fin-Naxxar.

Anke hawnhekk qegħdin naraw li l-Gvern qed jonqos milli jieħu dawk id-deċiżjonijiet li verament ikunu fl-interess tal-ġid komuni.

Qegħdin jittieħdu deċiżjonijiet li se jħallu impatt negattiv fuq il-ġenerazzjonijiet futuri.

Irrid inkun pożittiv u nirrikonoxxi l-ħidma tad-Dipartiment tal-Tindif u l-Manutenzjoni u nikkritika lil dawk il-ftit nies irresponsabbli, bħalma kien hemm fi tmiem il-ġimgħa li għaddiet, meta xi ħadd irresponsabbli deherlu li kellu jmur b'xi vann u jitfa' ammont ta' terrapien u materjal ieħor li jagħmel ħsara fiż-żona tal-Imġiebaħ, li hija verament ta' ġmiel naturali, żona oħra li hija sit ta' Natura 2000.

Aħna għandna l-obbligu li naraw li min qiegħed jagħmel dawn in-nuqqasijiet f'din iż-żona jħallas ta' għemilu.

Allura naħseb li l-Gvern għandu jara wkoll proposta li ressaqna bħala Oppożizzjoni, li f'dawn iż-żoni protetti – għall-inqas nibdew minn hemmhekk - jitpoġġew cctv cameras biex min jabbuża jħallas ta' għemilu.

Nispera li ħadd minn din il-Kamra b'xi mod ma jiddefendi lil min qed jabbuża, lil min qed jagħmel sfreġju fl-ambjent ta' madwarna.

U semmejt il-ħaddiema tad-Dipartiment tat-Tindif u l-Manutenzjoni għaliex b'mod effiċjenti qed ikunu huma li qegħdin jagħmlu tajjeb għal dan in-nuqqas.

Huwa tajjeb li din in-naħa tal-Kamra tirrikonoxxi wkoll lil dawn il-ħaddiema li qegħdin jagħmlu l-parti tagħhom, u naħseb li ta' min jirrimarka l-effiċjenza tagħhom.

M'hemmx sibtijet u ħdud!

Huwa tajjeb li nirrikonoxxu s-sehem ta' dawn n-nies.

Veru li huwa xogħolhom, imma dawn qed jagħmlu xogħolhom biex intaffu n-nuqqasijiet ta' parti żgħira tal-poplu Malti li qed jabbuża.

Sur President, jekk aħna rridu nitkellmu dwar kwalità ta' ħajja aħjar, irridu bis-serjetà … Din in-naħa tal-Kamra qiegħda tagħmel proposti biex il-Gvern jieħu d-deċiżjonijiet, fosthom f'dokument li ressaqna dwar ir-riforma tal-kunsilli lokali.

Jien għandi informazzjoni li fil-LESA, din il-famuża entità li twaqqfet min-naħa tal-Gvern, hemm nuqqas fil-mod ta' fejn qed jiġu mibgħuta l-uffiċjali tal-komunità, jew kif nafuhom aħjar, il-wardens.

Illum m'għadekx tara wardens f'żoni li huma protetti.

Qabel kellna wkoll il-green wardens, li kien ikun il-kunsill lokali li jiddeċiedi meta, xħin u kif għandhom jiffrekwentaw dawn il-postijiet.

Illum ma tarax lanqas b'nemes uffiċjali tal-komunità li jintbagħtu fil-komunità!

Nappella lill-Gvern li jekk verament irridu nibdew nibdlu l-kultura ta' dawk il-ftit li għandna f'pajjiżna, li huma irresponsabbli u li jaħsbu li jistgħu jagħmlu li jridu, li jmorru jarmu kif ġie ġie materjal, kien x'kien, f'żoni bħal dawn, għandna naraw li nagħmlu l-aħjar użu mill-uffiċjali tal-komunità.

Se nibda biex nagħlaq l-aħħar parti ta' dan id-diskors tiegħi b'rabta ma' dak li jiġri f'żona oħra fil-Qawra u Buġibba.

Irridu nirrikonoxxu li llum San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra u x-Xemxija saru l-ikbar lokalità f'pajjiżna, anke skont in-numri li ħarġu dan l-aħħar mir-Reġistru Elettorali.

Għaldaqstant naħseb li għandna naraw aktar kontribut min-naħa tal-Gvern billi anke hemmhekk jkollna aktar preżenza tal-uffiċjali tal-komunità.

Għad hawn min qed jabbuża u jarmi kull tip ta' materjal u skart, mhux biss f'żoni protetti, imma anke f'żoni oħrajn fil-komunità.

Huwa tajjeb li naraw - hawn il-Ministru Herrera - li hawn kunsilli lokali, bħal dak tal-Mellieħa, li naqqas l-ammont ta' bring-in sites li kien hemm fil-lokalità f'żoni differenti.

Kienet l-eħfef ħaġa għall-Kunsill Lokali tal-Mellieħa li flok jara li jitpoġġew b'investiment cctv cameras, iddeċieda li jneħħi l-bring-in site.

Dik hija l-eħfef deċiżjoni!

Minflok nipprova ninforza, nieħu l-eħfef deċiżjoni u nneħħi l-bring-in sites u npoġġihom f'żona waħda!

Filwaqt li nirrikonoxxi li għandu jkun hemm l-awtonomija assoluta tal-kunsilli lokali, nappella lill-Gvern biex jekk ikun hemm kunsill lokali li jonqos anke f'dan ir-rigward, ikun hemm bring-in sites, fosthom f'żoni fejn kien hemm anke suġġeriment li jistgħu jitpoġġew biex ma joħolqux skumdità għar-residenti, fl-interess ta' min verament jagħmel użu bl-aħjar mod ta' dawn l-istess bring-in sites.

Din il-liġi, li tatna ċans niftħu aktar biex stajna niddiskutu l-qasam tal-ambjent, naħseb li titkellem dwar is-sostenibbiltà, u allura llum aħna hawnhekk, quddiem il-cameras tat-televiżjoni tal-Parlament, nistgħu nagħtu tweġibiet.

Però huma n-nies li jridu jiġġudikawna bejn il-kliem u l-fatti, bejn il-kliem u l-azzjonijiet li qegħdin jittieħdu.

Sfortunatament, il-kwalità tal-ħajja f'pajjiżna żgur li mhijiex fl-aqwa żmien.

Minkejja li nitkellmu li ridna nagħmlu dan il-pajjiż l-aqwa fl-Ewropa fl-aqwa żmien, jekk wieħed jiċċertifika lil dan il-Gvern fil-qasam ambjentali għad-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu fl-entitajiet varji tal-gvern, żgur li pajjiżna mhux qed jgħix fl-aqwa żmien!

L-isfortuna hi li filwaqt li llum hawn il-ftit li qegħdin jiggwadanjaw, għax hemm min b'xi mod jista' jkun qed jiġi aġevolat b'deċiżjonijiet quddiem entitajiet governattivi, però fl-aħħar mill-aħħar ser ikunu wliedna u wlied uliedna li jħallsu għal dawn id-deċiżjonijiet.

Jien nittama li l-Gvern iqum u jara li d-deċiżjonijiet fl-interess tal-ġid komuni u fl-interess ta' pajjiżna jittieħdu bis-serjetà, anke jekk ma jkunx qed jogħġob lill-ftit li b'xi mod kellhom il-wegħda li jiġu aġevolati.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, din hija liġi li, biex ngħid hekk, hija waħda pjuttost sempliċi li l-Gvern qiegħed iressaq, u kien ikun utli kieku din il-bidla li se jkun hemm f'din il-liġi għamilnieha f'kuntest iktar wiesa'.

Nixtieq nieħu din l-opportunità biex nagħmel ftit riflessjonijiet dwar il-qasam ambjentali f'pajjiżna, li nħoss li jinsab taħt assedju.

Illum is-sitwazzjoni fil-pajjiż hi tali li l-ikbar theddida għall-ambjent ta' pajjiżna hija effettivament dik l-istituzzjoni li suppost tħares l-ambjent ta' pajjiżna.

Meta qed ngħid "istituzzjoni" qed nitkellem dwar il-gvern, għax fl-aħħar mill-aħħar, l-aqwa għodda li għandu l-poplu Malti u Għawdxi biex suppost jiddefendi l-ambjent tiegħu huwa min jeleġġi fil-gvern, min jeleġġi biex imexxih, min jeleġġi biex jafdah bit-tmexxija tal-pajjiż u li jħares l-interess komuni u mhux ta' ftit nies.

Ħafna jaħsbu li trid xi ambjentalist konvint biex jkollok din il-konvinzjoni li l-ambjent huwa importanti.

Jien naħseb li kwalunkwe bniedem, hu min hu, min-natura tiegħu jfittex li jħares l-ambjent ta' madwaru.

Huwa biss meta jidħlu ċerti karatteristiċi fil-bniedem, li jkollu ċerta regħba, li l-ambjent jibda jbati.

Jien inħoss li fl-aħħar sitt snin il-Gvern preżenti ma tax kas biżżejjed l-ambjent u għamel ċerti affarijiet li għamlu ħsara kważi, ngħid jien, irreparabbli lill-ambjent ta' pajjiżna.

Suppost għandna gvern li jippromwovi l-ħarsien tal-ambjent, imma minflok għandna Gvern li jippromwovi l-qerda tal-ambjent.

U meta qed ngħid "qerda" m'iniex qed ngħid li għandna Gvern li jmur u fiżikament hu jagħmel ċerti affarijiet, għalkemm jagħmel ċerti affarijiet bħal, pereżempju, meta jinqatgħu ċerti siġar.

Hemmhekk il-Gvern ikun direttament hu li qed jagħmel il-ħsara.

Imma jekk għandna Gvern li bl-awtoritajiet u bl-istituzzjonijiet tiegħu jippermetti li jsiru ċerti żviluppi, awtomatikament ikun il-Gvern li qiegħed jippermetti l-qerda tal-ambjent.

Jekk wieħed iħares lejn pajjiżna, għandu jkun ovvju għal kulħadd, għal min jaf pajjiżna kif inhu, għal min għex f'Malta u jaf x'inhuma l-karatteristiċi ta' pajjiżna, li hemm ċerti żviluppi li awtomatikament wieħed għandu jikkonsidrahom bħala inkompatibbli.

Ħalli nsemmi ftit eżempji ta' xi tip ta' żviluppi.

Fl-opinjoni tiegħi, l-idea li jkollna torrijiet ta' ċertu daqs f'pajjiżna huwa kompletament inkompatibbli mal-aspett ta' pajsaġġ ta' pajjiżna.

Pajjiżna huwa mibni b'mod li m'għandekx bini għoli immens u għandek ċerti aspetti karatteristiċi ta' pajjiżna … Pereżempju, liema hu l-ogħla bini fl-irħula tagħna?

Naturalment huma l-knejjes.

Huwa diffiċli ssib bini ieħor iktar għoli mill-knejjes tagħna.

U għalfejn il-knisja?

Għaliex storikament il-komunitajiet tagħna nbnew madwar il-knejjes tal-parroċċi tagħna.

Il-lokalitajiet tagħna żviluppaw bil-ħsieb li ċ-ċentru tal-lokalità tkun il-knisja parrokkjali - f'ċerti każijiet kappella – u mbagħad minn hemm il-bini ġie adattat għal madwar dik il-knisja partikolari.

Allura għandna l-maġġoranza tal-irħula tagħna li għandhom dan l-aspett partikolari.

Ma tara l-ebda bini ieħor fil-pajsaġġ Malti li huwa ta' ċertu għoli, u allura f'pajjiż daqshekk żgħir, mal-mument li titfa' torri enormi …

Kellna torrijiet fil-passat!

Kellna Portomaso li kien ta' ċertu daqs, imma issa qed immorru għal ċerti torrijiet ta' 38 sular, 40 sular, 42 sular, li awtomatikament dawn ġejjin jidhru minn kullimkien.

Il-każ klassiku huwa t-torri tad-DB.

Dan huwa torri li se jkun jidher minn ħafna postijiet, li ser ibiddel kompletament iż-żona, l-istess bħalma se jagħmlu t-torrijiet tal-Imrieħel.

Forsi din n-nies għadhom ma rrealizzawhiex.

Naħseb li l-iktar nies li jridu jirrealizzaw x'se jkun ifisser dan l-iżvilupp huma proprju n-nies li jgħixu Ħal Qormi, għax dan se jiġi fuqhom.

Fil-fatt Birkirkara, kif qiegħda mibnija, se jkollha inqas effett.

Allura rridu nibdew naraw il-ħsara li dawn it-tip ta' torrijiet se jkunu qed jagħmlu, li se tkun irreparabbli.

Ladabra tibni jibdew il-kwestjonijiet tad-drittijiet tas-sidien u nibdew deħlin fi kwestjonijiet li ma jistgħux jiġu riversjati.

It-tieni eżempju li rrid nagħti - u din hija għafsa ta' qalb - huwa l-bini sfrenat li għandna fl-ODZ.

Kulħadd jgħidlek li matul l-aħħar sitt snin żdied b'mod drammatiku l-bini fil-kampanja tagħna.

Issa jien ġej mil-lokalità tas-Siġġiewi, fejn hemm ħafna kampanja, hemm ħafna bżonnijiet tal-bdiewa u hemm ċertu bżonn li jkun hemm ċerti żviluppi fil-kampanja minħabba s-settur agrikolu.

Dik hija xi ħaġa li bħala pajjiż għandna nikkonsidraw u ngħinu fiha biex nżommu l-agrikoltura għaddejja, però llum għandna fenomenu li kull min għandu tomna raba' jippretendi li jibni villa fiha.

Illum għandna fenomenu li kull min għandu razzett imwaqqa' jew nofs razzett imwaqqa' jippretendi li jibni villa bil-pixxina!

Illum għandna fenomenu fejn hawn negozju kbir ta' raba' għaddej, mhux għal skopijiet agrikoli, imma bi skop differenti ħafna, għal skop ta' spekulazzjoni, għal skop ta' ħruġ ta' permessi fuq dik l-art, metodi xejn korretti u xejn legali.

U allura qed nispiċċaw li min ġenwinament huwa interessat fl-agrikoltura prattikament għandu diffikultà kif jista' jopera, għax illum biex tixtri r-raba' kulħadd jgħidlek li l-prezzijiet telgħu m'ogħla s-sema u allura għal xi ħadd li m'għandux raba' ġejja mill-familja jew li qiegħda għandu bi qbiela, huwa diffiċli jew impossibbli li jgħix bħala bidwi.

Dawn kollha jgħidulek li huma jixtiequ li t-tfal tagħhom ikomplu fil-biedja - l-Onor.

Vassallo tkellem ftit jiem ilu dwar dan - però saret ħaġa impossibbli li jkomplu fil-biedja u ma jdurux għal professjonijiet u xogħlijiet oħrajn.

Sur President, donnha daħlet l-idea li l-ambjent għandu jiġi kkalkulat abbażi ta' valur ta' flus.

Din hija l-agħar forma ta' attitudni lejn l-ambjent.

Mal-mument li nibdew inqisu l-ambjent bħala kwestjoni ta' flus, ta' valur monetarju, ta' kemm tqum dik il-ħaġa jew l-oħra, bħal meta tmur tixtri xi ħaġa, hemmhekk inkunu qegħdin niddeċiedu darba għal dejjem li neqirdu l-ambjent ta' pajjiżna.

Din mhix kwestjoni ta' opinjoni, dik kwestjoni ta' prinċipju.

Jekk inti tekwivala l-ambjent mal-flus, allura inti tkun għadu tal-ambjent.

Pereżempju, jekk se titlob li ssir kontribuzzjoni skont kemm se ssir ħsara lill-ambjent, jekk dik se tkun l-attitudni fid-deċiżjonijiet li jittieħdu, allura dawk id-deċiżjonijiet ma jkunux favur l-ambjent.

L-istituzzjonijiet ta' pajjiżna suppost iħarsu l-ambjent b'mod li m'għandux għalfejn ikun hemm nies jipprotestaw fit-toroq dwar l-ambjent.

Suppost aħna llum għandna istituzzjonijiet li malli jaraw xi ħaġa li tmur kontra l-interess ambjentali ta' pajjiżna, jieħdu ħsieb li dik ma ssirx u jwaqqfuha.

Sfortunatament, ngħid jien, għalkemm l-intenzjoni setgħet tidher waħda ġenwina meta saret il-qasma tal-MEPA f'Awtorità tal-Ippjanar u Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi, għalkemm setgħet dehret tajjeb u kien hemm ħafna li emmnu li dak kien pass 'il quddiem, fosthom l-NGOs ambjentali, però llum naħseb li kull min hu involut f'dan is-settur u jagħti kas jirrealizza li dak il-pass fisser li fejn jidħlu deċiżjonijiet tal-ippjanar, l-Awtorità tal-Ambjent ġiet relegata għat-tieni pożizzjoni.

U fil-verità ftit li xejn għandha effett fuq id-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Jien ngħid li wasal iż-żmien li fejn jidħlu proġetti kbar li huma sensittivi għal pajjiżna, bħall-kwestjonijiet tat-torrijiet, l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għandu jkollha d-dritt għall-veto.

Jiġifieri, jekk ma jkunx hemm l-approvazzjoni tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi dak il-permess ma joħroġx.

Jien immur oltre minn hekk, jekk veru nemmnu fil-kunsilli lokali, lill-kunsilli lokali ma nqegħduhomx biss membru tal-bord meta jiġu deċiżi ċerti proġetti kbar, imma dak il-kunsill lokali partikolari għandu jkollu d-dritt li jwaqqaf ċerti proġetti li ser jibdlu b'mod komplet il-lokalità tiegħu, għax allura huwa inutli li jkollna l-istituzzjonijiet, jekk dawn m'għandhomx ir-rieda li jaqdu l-missjoni tagħhom b'mod korrett.

Irrid nerġa' nsemmi eżempju ċar ta' istituzzjoni li suppost tissalvagwarda l-ambjent, imma fl-iktar okkażjoni li kien hemm bżonn f'dawn l-aħħar snin - ma nkunx qed nesaġera jekk ngħid hekk - li xi ħadd jipproteġi l-ambjent, spiċċa li minflok ħa deċiżjoni kontra l-ambjent.

Se nerġa' nsemmi l-vot li ċ-Chairman tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi, il-Professur Victor Axiaq, ħa favur fil-każ tal-proġett tad-DB Group fuq l-art tal-ITS.

Kumbinazzjoni llum hija wkoll l-ewwel seduta tal-appell li ġie ppreżentat minn numru ta' NGOs kif ukoll minn tliet kunsilli lokali, biex dan il-permess jiġi mħassar.

Illum it-Tribunal tal-Appell iddeċieda; laqa' talba tal-kunsilli lokali u tal-NGOs biex sakemm jinstema' l-appell ikun hemm is-sospensjoni tal-permess - jiġifieri ma jistgħux isiru xogħlijiet abbażi ta' dak il-permess fis-sit tal-ITS – u nistennew l-eżitu tal-appell x'ser ikun.

Jien inħeġġeġ lill-NGOs, lill-kunsili lokali u anke lir-residenti ta' Pembroke u tal-madwar biex ikomplu jinsistu fuq dan l-aspett partikolari, għaliex dan se jibdel kompletament il-lokalità ta' Pembroke u se joħloq ħafna problemi għal-lokalitajiet ta' Tas-Sliema u San Ġiljan.

Sur President, nixtieq nagħmel l-aħħar punt tiegħi fuq l-ekonomija l-ħadra, il-green economy, li prattikament f'pajjiżna ma teżistix.

Naħseb li l-unika ħaġa ħadra fl-ekonomija tagħna huma l-karti tal-€100, mill-bqija ma tantx hemm aspetti ta' green economy li jiffjorixxu fl-ekonomija tagħna!

Għal ħafna, din il-green economy xi tfisser?

Tfisser li jkollna nies li jaħdmu f'setturi marbuta mal-ambjent?

Dik ukoll, imma mhux hekk biss.

Jekk tara ftit id-definizzjoni li jagħtu l-istituzzjonijiet Ewropej u anke n-Nazzjonijiet Uniti, issib li green economy hija definita bħala ekonomija li twassal għal titjib fil-ħajja tal-bniedem u għat-tisħiħ tal-ekwità soċjali filwaqt li tnaqqas b'mod drastiku r-riskji ambjentali u l-iskarsezzi ekoloġiċi.

Ekwità ma tfissirx ugwaljanza.

Mhux kulħadd l-istess soċjalment; hemm min għandu bżonn iktar għajnuna u hemm min għandu bżonn inqas għajnuna.

Għalhekk nitkellmu fuq ekwità, x'inhu ġust u x'inhu meħtieġ.

Ħalli nieħu aspett wieħed biss.

Aħna f'pajjiżna qegħdin nieħdu deċiżjonijiet li bihom minflok qed innaqqsu r-riskji ambjentali, qegħdin il-ħin kollu nżiduhom.

Cutajar qabli, hemm il-kwestjoni tat-twessigħ tat-toroq.

Aħna qegħdin ngħidu lil kulħadd li jekk jista' jsuq u jixtri karozza, isuq u jixtri karozza, minflok ngħidulu biex juża mezzi alternattivi ta' kif jivvjaġġa minn post għal ieħor.

Dan huwa aspett li qed jiġi injorat kompletament.

Nixtieq li l-Ministru, li qiegħed hawn preżenti, fil-winding up ta' din il-liġi jgħid x'beħsiebu jagħmel il-Gvern f'dan is-settur.

Irrid ngħid li n-naħa tal-Oppożizzjoni, l-inizjattivi li jkunu tajbin ngħidu li huma tajbin.

M'hemm l-ebda diffikultà, però rridu naraw iktar ħeġġa min-naħa tal-Gvern fil-qasam ambjentali.

Aħna qegħdin hawn illum, imma nistgħu nagħmlu affarijiet li jkunu negattivi għall-aħħar u erbat ijiem oħra jibda jiddispjaċina bħalma qiegħed jiddispjaċina llum fuq numru ta' affarijiet.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, l-għanijiet u r-raġunijiet tal-Abbozz ta' Liġi 57 jitkellmu b'mod ċar; naħseb li s-soċjetà tagħna jeħtieġ li tagħfas fuq li tiżdied il-parteċipazzjoni tas-soċjetà, dik is-soċjetà li aħna nsejħulha ċivili, fl-integrazzjoni tal-iżvilupp sostenibbli, kif jgħid dan Abbozz ta' Liġi.

Għaldaqstant nixtieq nagħmel ftit ħsebijiet dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fil-fatt, minnu nnifsu l-bniedem awtomatikament irid iżomm dak il-kuntatt sħiħ mal-ambjent.

Dan għaliex aħna nagħmlu parti integrali mill-ambjent u allura mill-bidu nett ta' dan id-diskors nagħmel appell mill-qalb biex ma nkomplux bi gwerra ma' dan l-ambjent, għax inkella nkunu qegħdin nagħmlu gwerra magħna nfusna.

Irridu nieqfu mill-aggressjoni, anzi ngħid aggressjoni regħieba, aggressjoni li ħafna drabi hija vjolenti, meta wieħed ikisser dak li hu naturali.

Allura rridu nżommu f'moħħna li dak li l-ambjent li sibna ġej minn missierijietna, u l-bniedem ta' rieda tajba, aħna l-politiċi ta' rieda tajba, kull min hu ċivili, kull Malti li hu ta' rieda tajba, irid iħalli ambjent aħjar lil uliedna u lil ulied uliedna.

Jekk toqgħod taħseb ftit l-għan tal-bniedem x'inhu, mhuwiex li jħalli isem, imma li lil uliedna jħallilhom ambjent ħafna aktar sabiħ milli sab.

Meta qed ngħid uliedna u ulied uliedna, m'iniex qed nirreferi għal missier jew omm.

Jien neputijiet għandi u lin-neputijiet irrid inħallilhom soċjetà aħjar milli sibt jien.

Meta l-bniedem irid jikkalma, meta l-bniedem irid jirrifletti, meta l-bniedem irid ifittex il-kwiet, normalment imur ifittex ambjent sabiħ - aħna f'Malta, nirringrazzjaw 'l Alla, għandna diversi postijiet sbieħ - fl-ambjent naturali, fl-ambjent nadif, fl-ambjent tal-baħar sabiħ ta' pajjiżna.

Imma mbagħad tieħu qatgħa meta tara lil xi ħadd iħammeġ il-baħar u hemmhekk inti, bħala Malti, tweġġa'.

Aħna rridu nkunu difensuri tal-ambjent u mhux ta' sfreġju għall-ambjent.

Dan huwa wieħed mid-dmirijiet tagħna fil-politika.

Mhux aħna biss, imma kull min hu Malti, kull min għandu għal qalbu l-ambjent, irid ifittex li jagħmel dan.

Illum irrid nieħu l-opportunità li nsemmi lill-Kummissjoni Interdjoċesana dwar l-Ambjent, kummissjoni li tagħmel ħafna xogħol utli u tajjeb, li jien insegwi ħafna mill-viċin.

Għaldaqstant, ippermettuli nifirħilhom minn hawn għax-xogħol siewi li huma jwettqu fis-soċjetà tagħna.

Qabel l-elezzjoni tal-2017 din il-Kummissjoni kienet ippreżentat mal-20 proposta lill-partiti politiċi, li fosthom hemm li l-membri parlamentari għandhom jiddikjaraw b'mod ċar u tond x'inhi l-pożizzjoni tagħhom dwar l-interessi personali fejn jidħol l-ambjent.

F'dawn il-proposti hemm ukoll li l-kandidati li jkunu ħerġin għall-elezzjonijiet għandhom jiddikjaraw il-pożizzjonijiet tagħhom anke f'kumpaniji u intrapriżi privati.

F'dawn il-proposti hemm punt tajjeb ħafna li jgħid li m'għandhomx isiru wegħdiet sigrieti, li għandu jkollhom trasparenza u kompetizzjoni ġusta.

Hemm ħafna proposti oħrajn li mhux se noqgħod naqrahom kollha, imma hemm sensiela ta' proposti tajbin.

Dawk li semmejt juru b'mod ċar il-messaġġ li din il-Kummissjoni fid-Djoċesi ta' Malta qiegħda tipprova twassal lill-politiċi Maltin.

Mill-ġdid nifraħ liċ-Chairperson, lis-segretarju u lill-membri kollha ta' din il-Kummissjoni li proprju wasslu dawn il-proposti tajbin.

Irrid ngħid ukoll li wieħed jista' jidħol fuq is-sit elettroniku tagħhom, fejn hemm diversi artikli interessanti marbuta mal-ambjent.

Hawnhekk nappella biex l-awtoritajiet jirrikonoxxu x-xogħol li din il-Kummisjoni tagħmel, u mhux sempliċement naqraw dawn il-proposti u nfaħħruhom biss.

Il-maġġoranza tal-Maltin ta' rieda tajba jridu jaraw aktar role models f'pajjiżna għax dawn jgħinu biex it-tfal tagħna mhux biss jibnu l-ambjent Malti u s-soċjetà Maltija, imma jgħinuhom jimxu 'l quddiem fil-ħajja tagħhom.

F'Malta, anke fil-politika, kien hemm diversi role models miż-żewġ naħat tal-Kamra, li bla dubju ta' xejn fejn jidħol l-ambjent u diversi suġġetti varji għamlu xogħol siewi ħafna, huma persuni li fil-preżent, jekk tipprova ssib bħalhom, qisek qed tħares fil-baħħ!

U dan mhux għaliex jissorprenduk, imma għax dak li kienu jagħmlu fil-politika kienu jagħmluh b'vokazzjoni, kienu jagħmluh għaliex kienu jemmnu bil-viżjoni tagħom u riedu jwettqu u jibnu dejjem Malta aħjar.

Għalkemm qed insemmi l-passat, ma rridx ngħid li llum il-ġurnata m'għandniex ukoll politiċi li dak li jagħmlu ma jagħmluhx b'mod tajjeb.

Allaħares qatt.

Però, sfortunatament, aħna dejjem nikkummentaw fuq dak li jdejjaqna, u hekk se nagħmel jien ukoll llum f'dan id-diskors qasir tiegħi.

Il-maġġoranza tal-Maltin, kif għedt aktar kmieni, iridu jaraw role models f'pajjiżna li jkollhom għal qalbhom l-ambjent ta' pajjiżna u li jiddefendu l-ambjent sabiħ li kbirna fih.

L-ambjent tant huwa prezzjuż għall-maġġoranza tal-Maltin u l-Għawdxin li jweġġgħu meta ma nagħtux kas ta' dak li jkun hemm bżonn.

Il-Maltin jivvotaw għal ambjent mirqum, nadif, sabiħ u għal arja pura, u b'hekk jistgħu jħossuhom parti min-natura, parti minn din is-soċjetà, minn din Malta, minn din l-art li tatna isimha.

Għalhekk meta neqirdu l-ambjent inkunu qegħdin neqirdu lilna nfusna, inkunu qegħdin neqirdu lil uliedna u lil ulied uliedna.

U l-qerda tal-ambjent hija l-akbar traġedja ta' kull żmien, kullimkien u dejjem.

Sur President, s'issa jien tkellimt b'mod ġenerali.

Issa ppermettili nitkellem ftit dwar pajjiżna.

Illum, sfortunatament, l-ambjent f'pajjiżna sar pjaga.

Kissirna l-ambjent għar-regħba.

Ma nafx kif xi wħud, pereżempju, ikunu f'xi attività, anke governattiva, u ma jistħux ikantaw l-Innu Nazzjonali tagħna, il-vers "Lil din l-art ħelwa, l-Omm li tatna isimha", għaliex bid-deċiżjoni tagħhom, xi wħud qatlu l-għeruq ta' din 'l-Omm' bid-deċiżjoni tagħhom, xi wħud biddlu u qatlu lil ruħha.

Bid-deċiżjoni tagħhom, xi wħud bidlu wiċċ din 'l-Omm'!

U allura nerġa' ngħid, ma nafx kif ħafna drabi ma jistħux ikantaw u jlissnu l-Innu Nazzjonali tagħna!

Forsi jkantawh għal wiċċ in-nies, iżda ma jafux x'inhuma jgħidu!

Ħafna drabi meta xi ħaġa tidraha ma tibqax dik li aħna nsejħulha dnub morali.

Meta qed ngħid dnub morali mhux qed nirreferi għall-ispiritwalità, Knisja u reliġjon, imma dnub morali.

Jien jekk naqta' siġra mir-roundabout, dak hu dnub morali.

Biż-żmien wieħed isir tal-qatgħa, xejn mhu xejn, u wiċċu joqgħod, kif ngħidu aħna l-Maltin!

Għax jekk ma tħossx għal pajjiżek fil-veru sens tal-kelma, tkun sajjem mill-imħabba lejn pajjiżek.

Fejn jidħol l-ambjent, pajjiżna qed iħallas prezz tal-wegħdiet li saru fir-raba' sular u llum il-ġurnata qed nivvomtaw il-ħsara!

Dan huwa stat tal-biki!

Dan l-Abbozz ta' Liġi li ppreżentalna l-Ministru jagħmel sens, imma meta ħutna l-Maltin jirrealizzaw il-manuvrar politiku, ma nistgħux aħna l-politiċi nibqgħu kredibbli, ma nistgħux inkunu ta' eżempju f'għajnejn in-nies, f'għajnejn dawk li bħalissa qegħdin isegwuna, f'għajnejn dawk li huma ħerqana biex jaraw lil Malta aħjar, f'għajnejn dawk li huma midħla tal-politika u forsi vvotaw għal xi kandidat partikolari u issa qed jaraw dan l-isfreġju quddiem għajnejhom.

Meta jiġri dan, prattikament ma jibqagħlekx awtorità morali, u aħna l-politiċi nkunu qisna għalliema li ma nafux naqraw u niktbu!

L-ambjent f'pajjiżna huwa disprezzat u l-għadu tal-ambjent mhu ħadd ħlief dak li ħsiebu fih innifsu, dak li ma jagħtix kas ħaddieħor, dak li ħsiebu biss li jara li butu qed jimtela mhux ħażin u qed jikber, dak li mhux qiegħed jara 'l fejn sejrin, dak li prattikament qed jara li pajjiżna tilef kull direzzjoni u tilef il-boxxla, u allura bħan-nagħaġ ta' Bendu nibqa' għaddej, immur warajhom u nagħmel bħalhom.

Dawn in-nies ħafna drabi tant huma ffokati fuqhom infushom li ma jħossux li deħlin fi sqaq, għax kuntenti huma, kuntent kulħadd!

Jiena ma tantx inħobb nagħmel dikjarazzjonijiet politiċi partiġjani, ma tantx inħobb nidher hekk imam, jiddispjaċini, se jkolli ngħidha: il-Gvern qed ikun grigalata fejn jidħol l-ambjent!

Il-Gvern qed jgħolli 'l fuq il-kultura tar-regħba, kultura li meta tfittex fuqha tirrealizza li qed toqtolna ftit ftit.

Din hija kultura li qerdet lil pajjiżna, qerdet il-pajsaġġi tagħna, qerdet lil ruħna, u dan il-manuvrar kodard xi darba għad jisfronda.

Bħala poplu, l-ambjent għandu jkun suġġett li jgħaqqadna, mhux jifridna.

Bħala poplu għandu jkun l-ambjent li jagħmilna onorati li aħna Maltin.

Il-gżira tagħna lilna tagħżilna mill-ambjent, mill-baħar ta' madwarna, mill-ospitalità tal-maġġoranza kbira tal-Maltin, mit-tjubija tal-Maltin, u allura dan l-ambjent kważi sar jiddistingwina minn pajjiżi oħrajn.

U tweġġa' meta tiltaqa' ma' nies jew ħbieb tiegħek barra minn xtutna, titkellem fuq Malta u tirrealizza li dawn spiċċaw id-diskussjoni billi qalulek li Malta hemm bżonn tkun aktar nadifa.

Nerġa' ngħid, l-ambjent għandu jkun xi ħaġa li tgħaqqadna għax, wara kollox, l-ambjent huwa tagħna lkoll.

L-ambjent jesprimi l-kuxjenza kollettiva ta' poplu u ta' min imexxih, u allura ma nistgħux nibnu slogans sentimentali favur l-ambjent u nieqfu hemm.

Ma nistgħux noħolqu slogans sentimentali dwar l-ambjent sakemm tgħaddi l-elezzjoni u nieqfu hemm.

Biex tistudja bniedem jekk huwiex egoist, ara jekk jitfax l-imbarazz fit-triq, bħal xi saqqu jew xi ħaġa tad-dar li m'għandux bżonnha, bħal xi kompjuter fl-għelieqi tagħna jew joħroġ il-borża taż-żibel fil-ħinijiet li mhux suppost, għax jekk ngħidlek li trid toħorġu bejn is-7.00 a.m. u s-7.15 a.m., ma tistax toħroġha filgħaxija!

Għaliex?

Għax jinteressah biss minnu nnifsu, jeħles mill-imbarazz li nqeda bih, u allura jnaddaf ħwejġu għax jinteressah mill-bieb 'il ġewwa, imma l-imbarazz jarmih barra mill-bieb!

Xi wħud jirraġunaw li la t-triq mhijiex tagħhom personali, imma hija ta' kulħadd, allura jħammġuha.

Dak huwa raġunar ħażin.

Ma jimpurtahx mir-raħal, xejn patrijottiżmu lejn raħal twelidu.

X'jimpurtani mill-ġirien, x'jimpurtani mill-isforzi tas-sindku, tal-kunsilliera u tal-kunsill ġenerali!

Però mbagħad basta mmur nitqarben, anzi, aktar minn hekk, basta mmur inqarben!

Din hija kultura ta' x'jimpurtani.

Min ħoloq din il-kultura?

Min lil uliedu jħallihom jagħmlu li jridu, issa la kibru x'jistenna minnhom?

Min quddiem uliedu kien jagħmel dak li jiġih għal idejh, issa la kibru, jista' jwissihom?

U l-istess jiġrilu min joħloq il-maltempati, issa jistenna li jixxarrab.

Nixtieq nagħlaq dan id-diskors qasir billi nislet silta mid-diskors tal-E.T. il-President tar-Repubblika ta' Malta fl-okkażjoni tal-ftuħ tat-13-il Parlament, jiġifieri ta' dan il-Parlament, li sar fl-24 ta' Ġunju tal-2017.

Dakinhar fid-diskors tagħha għamlet aċċenn għall-ambjent.

Għamlet ħafna punti u se nsemmi żewġ sentenzi minn dan id-diskors.

"Il-kwalità tal-ħajja titkejjel ukoll mill-kwalità tal-ambjent li ngħixu fih.",

"Il-gvern għandu jara li l-protezzjoni tal-ambjent tingħata piż f'kull deċiżjoni maġġuri tal-gvern".

Sur President, nittama li b'dawn iż-żewġ sentenzi u bid-diskors li għamilt wassalt dixxerniment biex persuna li tħobb l-ambjent, persuna li hija responsabbli mill-ambjent, kull min iħobb l-ambjent, kull min hu ċittadin Malti, kull min hu ta' rieda tajba, jidħol fih innifsu, jaħseb, imma fuq kollox, iwieġeb.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, kien tmiem tajjeb ta' riflessjoni f'waqtha u naħseb li se nkompli minn fejn ħalla l-Onor.

Minn meta dħalt fil-politika u bdejt insegwi, kultant nistaqsi lili nnifsi għaliex ġejt hawnhekk, għaliex ġejt nitkellem.

It-tweġiba li nagħti lili nnifsi tkun dejjem li qiegħed hawn sabiex nara li nippromwovi u niddefendi d-dinjità tal-bniedem.

U jien nemmen – nemmen għax jekk ma tkunx temmen ma nafx li jkollok xi valur li jista' jipperswadik u jiġġustifika l-preżenza tiegħek xi mkien - li l-qofol tal-ħidma politika għandha tkun u hija l-ħarsien u l-promozzjoni tad-dinjità tal-bniedem.

Jekk illum qegħdin nitkellmu fuq is-sostenibbiltà, qegħdin nitkellmu fuq kif se nagħmlu biex intejbu l-kwalità tal-ħajja tal-bniedem li jgħix f'Malta, kemm jekk hu Malti, Għawdxi, kif ukoll jekk hu barrani, hu min hu li jgħix f'dan il-pajjiż.

Aħna jimpurtana minnu ugwalment u rriduh jgħix b'dinjità.

Meta nara kif qiegħda tisvolġi l-politika ta' dan il-pajjiż, nara żewġ aspetti.

L-ewwel nett, l-aspett ta' kif il-leġiżlatura, b'mod burokratiku, għandha miri miktuba li suppost qed tilħaqhom u, min-naħa l-oħra, nipprova nara l-impenn reali favur politika tassew sostnenibbli.

U meta nuża l-kelma sostenibbli qed infisser politika tassew li tgħin biex ittejjeb il-kwalità tal-ħajja tar-resident Malti - lanqas se ngħid taċ-ċittadin Malti - tar-resident li jgħix f'Malta, u kemm tassew f'dan il-Gvern hawn jew m'hawnx kuxjenza soċjali favur l-iżvilupp tal-politika sostenibbli.

Illum dak li qegħdin niddiskutu.

Il-Ministru responsabbli, irid jew ma jridx, ikollu jqum jiddefendi l-ħidma tiegħu.

Ukoll, il-Ministru responsabbli, speċjalment fil-kontest ta' kif dan il-Parlament illum qed ikejjel il-politika sostenibbli, u għad-diskussjoni għandna liġi biex intejbu l-operat tal-politika sostenibbli, irid jifhem li l-liġi li qed iressaq, waħedha, mhijiex biżżejjed.

Huwa meħtieġ aktar minn dak li hu miktub!

Il-Ministru responsabbli huwa appoġġjat b'kuxjenza soċjali favur politika tassew sostenibbli?

Il-Ministeru responsabbli - hawnhekk qed jitkellem il-kelliem għal dan is-settur - qed jiġi sostnut minn kuxjenza soċjali li jimpurtaha tassew li tħares id-dinjità tal-bniedem?

Illum se nagħmel riflessjoni.

F'dan il-pajjiż, fejn kollox sar jiswa aktar flus, il-bniedem spiċċa jiswa inqas.

Meta kollox jibda jiswa ftit aktar flus, il-bini jiswa aktar flus, l-għalqa tiswa aktar flus, l-ambjent, kif qal l-Onor.

Karol Aquilina, jibda jitkejjel fi flus, il-bniedem jispiċċa jiswa inqas flus.

Meta toqgħod tara din il-politika kemm tassew qiegħda tħares lejn il-bniedem u tipprova ssostnih … Persuna li ltqajt magħha dalgħodu qaltli dan il-kliem: "Għidilhom li l-Gvern għan-nies m'għamel xejn"!

U trid tkun persuna fit-triq biex toħroġ dikjarazzjoni bħal din.

Imbagħad tibda tara fejn in-nies qegħdin ikejlu dak li l-Gvern jgħid li qed jagħmel tant tajjeb - għax għalih huwa tajjeb - però n-nies mhumiex qegħdin jirċievu dak li l-Gvern qed jgħid li qed iqassam.

Dan il-Gvern issa ilu seba' snin fil-gvern.

M'aħniex qegħdiin hawn nitkellmu wara l-ewwel sena ta' ħidma tiegħu fil-gvern.

Għaddew seba' snin!

Illum nistgħu niġu hawnhekk u nagħmlu l-kontijiet ma' dan il-Gvern.

Illum nistgħu niġu hawnhekk u naraw x'inhu sejjer tajjeb jew x'mhux sejjer tajjeb, u ma nqabblux ma' tmien snin ilu, disa' snin ilu jew għaxar snin ilu, meta s-sitwazzjoni ta' Malta ma kenitx bħal-lum.

Għax anke fl-aħħar Baġit, dan il-Gvern beda jkejjel x'qed isir illum u jqabbel in-nefqiet tal-lum ma' x'kien intnefaq f'Malta tmien snin ilu, disa' snin ilu, meta fid-dinja kien hawn riċessjoni ekonomika u Malta kienet qed tipprova ma tegħreqx!

Meta nitkellmu fuq is-sostenibbiltà qegħdin nitkellmu fuq liġi li jrid ikun jimpurtaha minn 17-il aspett differenti tal-ħajja, u ċjoè li jinqered il-faqar, jintemm il-ġuħ, is-saħħa u l-benesseri, l-edukazzjoni ta' kwalità, l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-ilma nadif u sanità, l-enerġija nadifa u vijabbli, xogħol dinjituż u tkabbir ekonomiku, industrija, innovazzjoni u infrastruttura, tnaqqis tad-diżugwaljanzi, bliet komunitarji sostenibbli, konsum, manifattura responsabbli, ħarsien tal-klima, ħajja fl-ibħra, ħajja fuq l-art, paċi, ġustizzja u istituzzjonijiet effettivi u s-sħubija favur l-għanijiet.

Però meta niġu għar-realtà tas-sitwazzjoni, insibu li meta f'dan il-pajjiż tibda titkejjel l-effettività tal-ħidma ta' dan il-Gvern, skont l-aħħar kejl li sar, għandna miktub li Malta, taħt dan il-Gvern, tilfet tmien postijiet fil-miri tal-iżvilupp sostenibbli.

Issa dan mhux ġara hekk tmien snin ilu, għaxar snin ilu, imma ġara hekk issa, under the watch ta' dan il-Ministeru li qed jitkellem hawnhekk illum.

Fl-istqarrija li ħarġet Nature Trust qalet li t-tnaqqis mit-22 post għat-30 post huwa tort tal-mod kif l-awtoritajiet mhux jagħtu kas il-kwestjonijiet soċjali u ambjentali tal-pajjiż.

Se nkompli nikkwota mill-istqarrija ta' Nature Trust:

"Nature Trust Malta rrikonoxxiet kif fil-passat pajjiżna laħaq livelli eċċellenti fil-miri stabbiliti min-Nazzjonijiet Magħquda, iżda fl-istess waqt għandu jservi wkoll ta' eżempju f'dan il-każ ukoll.

Iżda l-iżvilupp eċċessiv …"

- jiġifieri li qed isir issa -

"…u mhux sostenibbli, flimkien mat-tnaqqis sostanzjali taż-żoni miftuħa għall-familji, saru l-ordni tal-ġurnata, dawn flimkien mal-problema tat-traffiku, l-għoli fil-prezzijiet tal-housing, l-obeżità u anke n-nuqqas ta' inforzar.".

Sur President, irridu nkejlu l-ħidma ta' dan il-Gvern mal-Gvern ta' qabel u l-ħidma tal-istess Gvern fi ftit snin ilu kemm ilu dan il-Gvern.

Illum aħna sejrin għall-agħar.

Meta wieħed jibda jikkonsidra kif sejrin għall-agħar, illum għandna ċertifikat.

Dan huwa tal-mistħija għal dan il-pajjiż.

L-Unjoni Ewropea tatna ċertifikat li aħna l-aktar pajjiż maħmuġ fl-Ewropa!

Ħadd ma jista' jqabbel x'qed jiġri llum ma' x'ġara ftit tas-snin ilu, anke meta kien hawn Gvern preċedenti.

Illum il-Gvern qed jagħmel l-għażliet, ħa d-deċiżjonijiet, kemm politiċi kif ukoll ambjentali, però l-poplu qed iħallas il-prezz għalihom.

Dan il-Gvern spiċċa ħammeġ dan il-pajjiż, u jrid ikollok wiċċek ma jafx jistħi biex issa jkun hawn xi ħadd u jgħid li fil-ħidma ambjentali sejrin tajjeb, meta f'dan il-pajjiż, f'daqqa waħda, ġejna ċertifikati li sejrin lura u mhux 'il quddiem!

Il-ġurnal The Malta Independent fl-editorjal ta' nhar l-Erbgħa 9 ta' Novembru ta' din is-sena uża informazzjoni maħruġa mill-istatistika dwar il-ħmieġ fl-arja, jiġifieri, il-pollution, din id-darba tal-European Environment Agency, li kien jgħid hekk:

Dan jinkwetani u jidher li ħadd ma merieh dan l-editorjal.

Din l-arja maħmuġa qed tispiċċa toqtol in-nies.

Qed ngħaġġibha?

Meru l-editorjal tal-Malta Independent tal-Ġimgħa, 9 ta' Novembru!

Dan il-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam man-nies ma jimpurtahx!

Xħin tibda tara n-numri tibda tiddejjaq, fosthom li:

Hawn qed nitkellmu fuq 270 ruħ, mhux bhejjem, imma nies!

Issa setgħu mardu fi żmien Gvern Nazzjonalista, ħalli nkun oġġettiv kemm jista' jkun.

Però r-responsabbiltà hawnhekk inġorruha kollettivament, ħalli r-responsabbiltà tiegħi nerfagħha wkoll.

Hawnhekk niffaċċjaw il-poplu Malti kollettivament, imma llum il-Ministeru responsabbli, il-Gvern responsabbli, mhux qed jidher li jinkwieta u jimpurtah kif aħna nipprovaw nirranġaw u mmorru għall-aħjar.

Illum bilkemm ma jirredikolawkx meta titkellem fuq il-problemi tan-nies.

L-istess editorjal ikompli juża l-informazzjoni maħruġa mill-European Environment Agency u jgħid hekk:

Illum fil-ġurnal The Times of Malta deher artiklu fuq riċerka li saret fl-Amerika li jgħid li t-tniġġis fl-arja - għax il-problema tal-ħmieġ fl-arja mhijiex f'Malta biss - jista' jnaqqas minn sena sa sentejn mill-ħajja tal-bniedem u jkollok mewta prematura.

U l-kawża ta' ħafna mill-imwiet, li tista' tkun tiegħi u ta' xi ħadd ieħor, tista' tkun ta' uliedna, tista' tkun minħabba l-mod kif bħala poplu qegħdin inħammġu l-arja li aħna qegħdin nieħu n-nifs minnha.

We breathe cancer, we breathe dirty air, we breathe pollution, imma dan il-Gvern, għalkemm għandna responsabbiltà kollettiva, ma jidhirx li qed jimpurtah jikkoreġi u jerfa' r-responsabbiltà.

Ħarġet statistika oħra mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Mela f'Malta komplejna ħammiġna l-arja mhux billi neħħejna fabbrika tal-kanċer, kif kien jgħid Joseph Muscat qabel l-elezzjoni tal-2013, imma billi issa, skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika, il-power stations li qlibna għall-gass għenu biex l-arja tagħna tkun maħmuġa iktar.

U nikkwota mir-rapport:

Fl-2017 l-arja tħammġet riżultat tal-power stations li għandna f'Delimara li ġew konvertiti għall-gass.

Dawn għenu biex l-emissjonijiet żdiedu b'25% fuq dawk tal-2016.

Adrian Delia qed jgħidha, din mhux il-Partit Nazzjonalista qed jgħidha, din mhux Edwin Vassallo qed jgħidha, din qed jgħidha l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika Malti.

U r-rapport ta' timesofmalta.com ikompli:

U xi ħadd kien jitkellem fuq il-fabbrika tal-kanċer!

U min tkellem fuq il-fabbrika tal-kanċer, minflok naqqas il-problema, għax hu kien konxju tagħha, issa żied il-problema biex tgħaxxaqha!

U r-raġuni taf x'inhi?

Għax qegħdin nixtru inqas mill-interconnector, inħaddmu iktar il-power stations u l-arja qed titħammeġ.

Trid tinkwieta Sur President, jekk baqa' xi ħadd jimpurtah!

U hawnhekk forsi baqa' xi ħadd jinkwieta!

Rapport ieħor fuq is-sit elettroniku timesofmalta.com deher nhar il-Ħadd 11 ta' Novembru, bit-titlu "Pupils' respiratory condition linked to classes facing roads" dwar it-tfal tal-iskola li għandhom klassijiet tagħhom iħarsu lejn it-toroq prinċipali.

Hawn xi ħadd jimpurtah?

Issa qegħdin nitkellmu fuq in-nies, fuq uliedna, fuq it-tfal li jmorru fl-iskejjel tagħna.

M'aħniex iktar nitkellmu fuq nies fl-ajru!

M'aħniex nitkellmu fuq skandli ta' xi ħadd li jgħid li ma jimpurtahx, imma fuq imwiet tan-nies, arja maħmuġa li nibilgħu lkoll flimkien.

U nibqgħu bħal dawk it-tliet xadini; dan il-Gvern la jrid jara, la jrid jisma' u lanqas irid iħoss.

Dan ir-rapport jgħid:

Imma darba aħna konna fit-22 post fil-miri tal-iżvilupp sostenibbli u mit-22 post mhux tlajna għad-19-il post, imma morna fit-30 post!

Il-poplu Malti jiddejjaq jekk fil-Eurovision ma niġux l-ewwel, jiddejjaq jekk mit-22 post immorru għat-30 post. Hawn morna l-istess.

Qed ngħid dan ħalli l-poplu tagħna jifhimna.

Hawn mit-22 post morna fit-30 post. Il-problemi mhux naqqasniehom imma żidniehom!

Rapport ieħor fuq is-sit elettroniku timesofmalta.com deher nhar l-Erbgħa, 10 ta' Ottubru 2018, bit-titlu "Malta at risk of missing 2020 waste recyling target."

Dwar dan irrid ngħaddi kumment, li għalkemm huwa barra minn dan is-suġġett, hija mistoqsija li saritli min-nies hemm barra.

Dawn staqsewni kif kienu mwegħdin li se jirċievu l-kaxxa bieb bieb u issa jridu jmorru jiġbruha u, pereżempju, jekk ikunu mill-Mosta jridu jmorru l-Wasteserv, jew minn postijiet oħrajn u jridu joqgħodu fil-kju u fix-xita.

Qed ngħid hekk biex jekk jista' jkun dan isir bl-aħjar mod biex ladarba se ngħaddu minn din l-esperjenza li nisseparaw l-iskart, ngħaddu mill-aħjar esperjenza possibbli.

Sur President, ħalli niffoka l-aħħar ftit minuti tad-diskors tiegħi fuq l-iktar suġġett li jimpurtani minnu.

Meta semmejt ir-rapport magħmul minn NGOs f'Malta dwar il-progress ta' Malta rigward l-għanijiet tal-iżvilupp sostenibbli, l-ewwel punt kien jitkellem dwar li jintemm il-ġuħ u jkun hemm garanzija ta' ikel għal kulħadd, li titjieb in-nutrizzjoni u li titħeġġeġ l-agrikoltura sostenibbli.

Xħin niġu għall-agrikoltura nieħu pjaċir li mal-Ministru hawn ukoll is-Segretarju Parlamentari responsabbli.

Sitt snin ilhom il-membri min-naħa tal-Gvern iqumu jitkellmu u jipprovaw jiġġustifikaw x'qegħdin jagħmlu, u bir-raġun kollu, għax jemmnu li dak li qegħdin jagħmlu huwa tajjeb.

Però l-fatti tagħtihomlna l-istess statistika maħruġa mill-Economic Accounts for Agriculture 2017, kumbinazzjoni pubblikata fil-11 ta' Settembru tal-2018.

Meta tkellimna fuq il-baġit ta' dan il-Ministeru responsabbli mill-agrikoltura, l-biedja u r-raħħala, jien ġejt hawn u għedt li għandna bdiewa li mhumiex jaqilgħu l-għejxien ta' kuljum.

Kien hawn min daħak, kien hawn min irredikolani, għax dan il-Gvern qisu t-tabib – inħobb ngħidha u nibqa' ngħidha sakemm nara l-arroganza ta' dan il-Gvern tonqos – li jidħak f'wiċċ il-pazjent tiegħu bil-marda tal-pazjent.

Meta tkellimhom fuq il-problemi tan-nies jidħku bik f'wiċċek.

Però dakinhar kien hemm min seta' m'emminnix; minn dakinhar sal-lum ħarġet l-istatistika, u l-istatistika titkellem waħedha.

Skont l-istatistika maħruġa mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika, bejn l-2016 u l-2017 fil-factor income and constant prices kien hemm telf ta' 9.3%.

Dak huwa kemm ħadu inqas flus fil-but f'sena, mill-2016 sal-2017, il-bdiewa tagħna.

Dan mhux skont l-Onor.

Adrian Delia, mhux skont il-Partit Nazzjonalista, imma skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Iva, 7% inqas!

Sur President, jekk naqbad ngħodd it-telf li hemm, mhux bejn l-2016 u l-2017, imma bejn l-2013, jiġifieri minn meta telgħu fil-gvern u llum, insib li għalkemm skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika t-telf huwa ta' 9.3%, fir-realtà, mill-2013 sal-2017, it-telf huwa ta' 21%.

Fejn l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika jgħid li hemm 7% telf bejn …

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Nixtieq nippreċiża dwar id-data li qed jagħmel referenza għaliha l-Onor.

Il-fatt ta' tnaqqis huwa minħabba li sal-aħħar ftit snin kienu spiċċaw is-sussidji li kienu qed jieħdu l-bdiewa Maltin.

Għaldaqstant, qed jitkellem mingħajr ma jaf għaliex, lanqas qed jifhem hu stess …

Għandek il-ħin biex twieġeb.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nirringrazzjak, però ma jdejjaqnix lanqas dak li tkellem dwaru s-Segretarju Parlamentari.

L-istess tweġiba li ta s-Segretarju Parlamentari hija miktuba.

Jien ma tkellimtx dwarha, imma li jqum bħala Segretarju Parlamentari u jiġġustifika li skont l-istess statistika 9% mill-2016 u 2017, jew inkella 21% mill-2013 sal-2017, sempliċement għax hemm l-għajnuna tal-Unjoni Ewropea u ma ħadthiex…!

Skużani, imma dan is-Segretarju Parlamentari, jiddispjaċini, qed jiġi jaqa' u jqum li xi ħadd tilef il-flus!

Issa qed jitlef il-flus!

Naqblu li qed jitlef il-flus?!

Issa jekk hux qed jitlifhom għax il-pitkalija qed tagħtih inqas, jekk hux qed jitlifhom għaliex suppost għandu sussidju u mhux qed jieħu s-sussidju… Tibqax tredden!

(Interruzzjonijiet)

Jekk skont il-Gvern aħna dħakna bihom, ma jidħkux bihom huma wkoll!

Jekk aħna għamilna l-ħażin, ma jagħmlux il-ħażin huma wkoll.

Il-ħażin inħallsu għalih aħna.

Issa huma qegħdin fil-gvern!

Il-Gvern tas-Segertarju Parlamentari li qed jitkellem hawn ilu sitt snin fil-gvern!

Allura f'sitt snin m'għandux gomma biex il-ħażin tagħna jħassru u jagħmlu aħjar?

Konna fit-22 post fil-qasam ambjentali, anke bil-ħidma tal-istess Gvern, morna lura għat-30 post!

Mhux iqum hawn u jiġġustifika għalfejn qed jitilfu l-flus!

Il-fatt li qegħdin jitilfu l-flus għandu jgħinhom ħalli jieħdu għajnuna mill-fondi tal-Unjoni Ewropea.

Jgħinhom, mhux qegħdin jitilfu l-fondi tal-Unjoni Ewropea!

Forsi dan jaqa' taħt ministeru ieħor.

Għalhekk fil-bidu l-kritika tiegħi kienet dwar kemm hemm kuxjenza soċjali biex dawn il-miri ta' żvilupp sostenibbli jitħarsu bħala Gvern.

Dan il-Ministeru ma jistax jasal biex jilħaq il-miri jekk ministeri oħrajn ma jagħmlux dan is-suġġett ta' sostenibbiltà tagħhom ukoll.

Hija għarukaża, bla kuxjenza!

Gvern arroganti, li jiġi hawn ….

U nirringrazzjah li qam bilwieqfa s-Segretarju Parlamentari, minkejja li ma kienx point of order.

Jien, kieku kont minfloku, b'din l-istatistika nidħol taħt il-bank, nistħi nuri wiċċi!

Il-bdiewa, ir-raħħala qegħdin jgħidulna li qegħdin f'koma, qed imutu ftit ftit, u dawn huma n-nies li jistgħu isalvawhom.

Dan id-dokument jitkellem fuq ikel nutrijenti.

Jekk nitilfu l-bdiewa tagħna, għada pitgħada l-ħaxix frisk nitilfuh.

Aħna għandna stat ta' emerġenza!

Jien tlabt kemm-il darba, bil-kitba, meta kellna l-kitba tiegħi u tiegħu fit-Times of Malta.

Hemm il-politika komuni għall-agrikoltura!

Ejjew inpoġġu bilqiegħda u naraw kif nistgħu ngħinu lil xulxin biex finalment ngħinu lill-qasam agrikolu u lir-raħħala biex iqumu fuq saqajhom.

Sur President, jien rrid nagħti l-id tal-għajnuna.

Mela nqum hawn u jkolli ngħid dan id-diskors.

Jien ma ġejtx ippreparat biex nuża dan il-lingwaġġ!

Jien ġejt ippreparat biex nitlob lill-Ministeru jara x'se jagħmel, għax jekk jispiċċaw il-bdiewa tagħna, l-ommijiet u l-missirijiet u t-turisti, x'se noffrulhom?

Il-ħawħ Malti min se joffrihulhom?

Il-patata Maltija u il-majjal Malti min se joffrihomlhom?

Ma jibqgħux jgħidu hekk!

Dħakna bihom?

Aħna dħakna bihom?!

Irid jgħid hekk, jgħid hekk!

Imma issa huwa x'qed jagħmel biex dan il-Gvern ma jidħakx bihom ukoll!

Se jibqa' jpoġġi bilqiegħda fuq l-iskuża li aħna dħakna bihom!

Aħna għamilna l-aħjar li stajna, aħna ma dħakniex bil-bdiewa.

Issa qegħdin fil-gvern huma u ma jiġix hawn u jġibli l-iskuża għalfejn dawn qegħdin jitilfu l-flus!

Qegħdin jitilfu l-flus, u huma qed ipoġġu ċiċċi beqqi, jitħallsu u mhumiex jgħinu lil min suppost qed jieħu l-ħobża ta' kuljum sura ta' nies.

Din hija l-inġustizzja!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Aġġornament.

Fis-6.57 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

JOSÈ HERRERA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għall-Erbgħa, 21 ta' Novembru 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar L-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari; u

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CLINT CAMILLERI: Sur President, illum nixtieq nagħti lil dan il-Parlament u lill-poplu li qiegħed jismagħna ħarsa ġenerali fejn jidħlu d-derogi tal-insib ġewwa pajjiżna.

Nafu kif f'Ġunju li għadda s-sentenza mill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja qatgħet il-każ kontra Malta fejn tidħol id-deroga kif applikata għall-insib tas-seba' speċi ta' għasafar tal-għana.

Però wieħed ukoll jrid jara x'wassal għal dan u minn fejn bdejna.

In-nassaba ġewwa pajjiżna jafu kif qabel ma Malta ssieħbet fl-UE kienu ġew żgurati, anke permezz ta' ittri – kont għadni tifel dak iż-żmien – li ntbagħtu f'kull dar, li fiha kemm l-Eks Prim Ministru Eddie Fenech Adami, kif ukoll l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni Simon Busuttil, kienu bagħtu bil-miktub li Malta nnegozjat biex l-insib u l-kaċċa ġewwa pajjiżna mhux talli ma kenux se jintmissu, talli kienu se jissaħħu.

Il-fatti kienu mod ieħor!

Il-fatti kienu li Malta, dak iż-żmien taħt Gvern Nazzjonalista, kienet proprju nnegozjat bil-kontra.

Kienet innegozjat li l-insib għall-għasafar tal-għana u anke l-għasafar kollha kellu jieqaf fl-2008, u proprju hekk kien ġara.

Nafu kif l-aħħar ġurnata tal-2008 kienet l-aħħar darba li n-nassab Malti u Għawdxi kien ħareġ jonsob.

Fl-2009 dan kien spiċċa totalment.

Gvern Laburista li ġie elett fl-2013 kien mill-ewwel beda jaħdem sabiex lin-nassaba tagħna nagħtuhom dak li jixirqilhom.

Nafu li Malta, ovvjament bis-sħubija fl-Unjoni Ewropea, trid taderixxi wkoll mad-Direttiva tal-Għasafar li ma tħallikx tonsob għall-għasafar jekk mhux permezz ta' deroga li tiġġustifika l-prattika tal-insib, li tiġġustifika diversi parametri għaliex in-nassaba Maltin għandhom joħorġu jonsbu.

Irridu ngħidu li fl-2014 kien ukoll dan l-istess Gvern Laburista li għall-ewwel darba, wara li kien inqata' darba għal dejjem l-insib ġewwa pajjiżna minn Gvern Nazzjonalista, kien applika wkoll għad-deroga tal-insib għas-seba' speċi tal-għasafar tal-għana.

U kien proprju hemmhekk li tajna proprju impenn politiku li dan il-Gvern huwa favur il-kaċċa, u f'dan il-każ, l-insib, b'mod sostenibbli.

Ovvjament, il-Kummissjoni Ewropea ma kenitx qablet ma' dan u għaldaqstant kienet tellgħet lill-Malta l-Qorti fuq din id-deroga partikolari dwar l-għasafar tal-għana.

Malta kienet iddefendiet il-kawża tagħha u ġġustifikat din id-deroga, però b'mod sfortunat ħafna - u ninsab iddispjaċut ħafna - il-Qorti Ewropea ħasbitha mod ieħor, u proprju f'Ġunju tal-2018 qatgħet l-insib għas-seba' speċi tal-għasafar tal-għana skont id-deroga kif applikata.

Dakinhar dan il-Gvern kellu deċiżjoni u triq x'jieħu.

It-triq kienet li jew ngħidu li l-Qorti Ewropea qatgħet l-insib ġewwa Malta darba għal dejjem, li din hija xi ħaġa tal-passat - u kienet tkun faċli għalina - … Kienet tkun faċli anke b'mod politiku għax konna ngħidu li fil-verità kien proprju Gvern Nazzjonalista li nnegozja b'mod ħażin u li daħak bil-kaċċaturi u n-nassaba.

Dan sar anke bil-miktub għax, kif diġà għedt, kienu rċevew ittra kemm mingħand l-Onor.

Simon Busuttil, kif ukoll mingħand l-Eks Prim Ministru Eddie Fenech Adami u fiha serrħulhom moħħhom li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea u għaliex Malta nnegozjat b'mod tajjeb, ma kinetx se tinqata' din il-prattika.

Allura aħna konna ngħidu li għamilna li stajna, id-deċiżjoni tal-Qorti hi dik li hi u, għaldaqstant, l-insib se jkollu jispiċċa darba għal dejjem.

Kif diġà għedt, dik kienet tkun l-iktar soluzzjoni faċli għalina, però aħna naħsbu f'kulħadd.

Aħna nifhmu wkoll lill-minoranza li għandna ġewwa pajjiżna u allura nixtiequ wkoll pajjiż li jikkuntenta, jaġevola u jgħin lil kulħadd.

Kif għaddiet din is-sentenza f'Ġunju li għadda, dan l-Gvern beda jaħdem mill-ewwel għaliex il-kanuni min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea issa kienu fuq id-deroga tal-pluvieri u tal-malvizz.

U rridu ngħidu li kien hemm diġà l-karta finali li l-Kummissjoni Ewropea kienet se ttella' lil Malta l-Qorti fuq l-insib tal-pluvieri u l-malvizz ukoll, bil-konsegwenza li l-insib ġewwa Malta kien potenzjalment jispiċċa darba għal dejjem.

Kieku llum qegħdin hawn u qed ngħidu li xi darba konna nonsbu, niftakru lill-ġenituri u l-antenati tagħna li kienu jonsbu, li llum din it-tradizzjoni spiċċat għaliex ġara li ġara.

Però, aħna ħdimna mill-ewwel u konna proattivi u ftit tal-ġimgħat wara din is-sentenza bdejna bil-ħidma tagħna u studjajna b'mod dettaljat is-sentenza tal-Qorti Ewropea fir-rigward tad-deroga tal-għasafar tal-għana, kif ukoll is-sentenza kif kienet ser timpatta b'mod dirett u indirett fuq id-deroga l-oħra u li biha konna nispiċċaw li l-insib jispiċċa.

Sur President, aħna ħadna inizjattiva mill-ewwel u ltqajna mal-Kummissjoni Ewropea.

Fil-fatt, kont jien stess li mexxejt dawn id-diskussjonijiet u n-negozjati ġewwa Brussell u bdejna bil-ħidma tagħna ħalli naraw li d-deroga li konna qed napplikaw fuq il-pluvieri u l-malvizz tkun waħda ġusta, waħda li ma tmurx kontra d-Direttiva tal-Għasafar sabiex nassiguraw li l-insib ġewwa pajjiżna jitkompla.

U proprju wara ġimgħat ta' laqgħat, korrispondenza, diskussjonijiet intensivi u ta' bdil u emendi fil-parametri tal-liġi, irridu ngħidu li ftit qabel kellu jiftaħ l-istaġun tal-pluvieri u l-malvizz konna f'pożizzjoni li għall-ewwel darba stajna ngħidu b'mod ċar … U kien hemm min ipprova jisfida li mhux veru u staqsa għall provi, imma naħseb li llum kulħadd jaf li din kienet il-verità għaliex ħadd ma qal mod ieħor.

Anzi, aħna konna qegħdin nitkellmu ċar ħafna.

Għall-ewwel darba l-Kummissjoni Ewropea aċċettat deroga li Malta kienet ser tapplika sabiex in-nassaba tagħna mill-20 ta' Ottubru sal-aħħar ta' Diċembru ikunu jistgħu, kif għadhom bħalissa, joħorġu jonsbu għall-pluvieri u għall-malvizz.

Din tfisser li din kienet l-ewwel darba minn meta Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea li l-istess Kummissjoni Ewropea aċċettat, b'emendi neċessarji, il-parametri li bihom stajna napplikaw din id-deroga.

Aċċettat ukoll il-mod ta' kif nonsbu permezz tal-mansab, tal-live decoys, eċċetra, u aċċettat din it-tradizzjoni.

Dan kien pass importanti ferm u din kienet ukoll l-ewwel darba li l-Kummissjoni Ewropea mhux ser tkun qed ittellagħna l-Qorti fuq dan l-istaġun.

U dan għaliex konna proattivi, fehmniehom, fejn kellna tort u nuqqasijiet irranġajniehom, u smajna l-pariri u s-suġġerimenti min-naħa ta' dawk l-organizzazzjonijiet li huma kontra l-kaċċa u l-insib kif stajna ntejbu s-sorveljanza.

Però, il-fatt jibqa' li għall-ewwel darba Malta rnexxielha ġġib deroga li hija aċċettata u li mhux qegħdin niġġieldu fuqha.

Però nafu wkoll li n-nassaba tradizzjonalment ma jonsbux biss għall-pluvieri u l-malwizz, iżda jonsbu wkoll għas-seba' speċi tal-għasafar tal-għana li l-Qorti Ewropea dwarhom qatgħetha li l-parametri tad-deroga kif applikata ma kenitx b'mod tajjeb u b'mod li jirrispetta, fl-aħħar mill-aħħar, id-Direttiva tal-Għasafar.

Irid ngħid li Malta kellha kull dritt tapplika għal din id-deroga, però l-Qorti Ewropea sabet dak li sabet.

Jien qiegħed hawnhekk illum mhux biex nilgħabha tal-prużuntuż jew biex nimla l-imħuħ, però rrid ngħid li dan il-Gvern qiegħed ikompli jaħdem fuq din is-sentenza.

Qegħdin nistudjaw din is-sentenza bir-reqqa.

Bażikament, f'din is-sentenza hemm numru ta' punti li wieħed irid jeħodhom inkonsiderazzjoni, anke għaliex jaffettwaw numru ta' parametri.

Sur President, irridu ngħidu li parti mis-sentenza tgħid b'mod ċar li 23% tal-infurzar li kien hemm fuq in-nassaba ma kienx biżżejjed u allura wieħed irid jara x'inhu dan in-numru biex ikun biżżejjed, però rridu naraw li dak li Malta tagħmel irid ikun japplika wkoll għall-pajjiżi oħrajn.

Fl-opinjoni tiegħi mhuwiex ġust li l-Kummissjoni Ewropea tinforza fuq pajjiż wieħed meta nafu li hemm diversi stati membri oħrajn li għandhom diversi prattiċi tal-kaċċa u nsib.

U dan il-messaġġ wassaltu anke ġewwa Brussell.

Għaldaqstant, dak li qed nitolbuha aħna huwa li jkun hemm trattament xieraq u ugwali.

Nafu wkoll li minħabba li ġewwa Malta ftit li xejn kellna ring recoveries, jiġifieri, meta nassab jew bird ringer jaqbad għasfur u jkun biċ-ċurkett li jidentifika dan l-għasfur minn fejn hu ġej, u minħabba n-nuqqas ta' din l-informazzjoni kellna s-sentenza tenfasizza l-fatt li ma kienx hemm provi biżżejjed li jiġġustifikaw minn fejn ġejjin dawn l-għasafar, u għaldaqstant il-kwoti li kien hemm imposti fuq dawn l-għasafar, jiġifieri, l-ammont ta' għasafar li setgħu jinqabdu, ma kienx ġustifikat fl-opinjoni tagħhom għax ma kellniex biżżejjed data xjentifika sabiex naħdmu l-1% mortality rate, li huwa l-ammont ta' għasafar li wieħed jista' jdaħħal kwota fuqu.

Dak kien punt ieħor.

Il-punt adizzjonali kien li l-metodu tal-insib fl-opinjoni tal-Qorti Ewropea ma kienx selettiv biżżejjed, fis-sens li setgħu jinqabdu għasafar oħrajn b'din is-sistema, u għaldaqstant kien ipoġġi wkoll dubji fejn jidħlu bycatches, li jistgħu jinqabdu għasafar oħrajn jew anke kreaturi oħrajn.

U proprju din hija waħda mir-raġunijiet għaliex fir-rigward tal-pluviera u l-malvizz kien hemm tibdil fil-parametri, bħalma huma d-daqs tax-xibka u li trid tiġbor ix-xbiek jekk ma tkunx qiegħed fuq il-post, sabiex neliminaw din il-problema.

Għaldaqstant il-Gvern Malti issa qiegħed jistudja bir-reqqa din is-sentenza, b'mod partikolari din id-deroga tas-seba' speċi ta' għasafar tal-għana, sabiex wieħed ikollu stampa aħjar u direzzjoni ta' fejn jista' jimxi 'l quddiem.

Ma rridx inkun prużuntuż.

Is-sentenza hi dik li hi, u s-sentenza tgħid li l-insib fuq is-seba' speċi ta' għasafar tal-għana tad-deroga kif applikata, dik it-tip ta' deroga ma tistax tkun applikata, però wieħed irid jara wkoll jeżistux toroq oħrajn.

U dak huwa proprju dak li l-Gvern Malti qed jagħmel permezz ta' avukati u pariri legali fuq din is-sentenza.

Li hu żgur hu li Malta temmen fir-rule of law u, għaldaqstant, dwar id-deroga kif kienet applikata, kif maqtugħa mill-Qorti Ewropea, m'aħniex se nkunu prużuntużi li mmorru kontra d-deċiżjoni tal-Qorti Ewropea.

Huwa dan il-mod kawt ta' kif is-Segretarjat tiegħi, il-Wild Birds Regulations Unit (WBRU), il-Gvern qiegħed jimxi sabiex ikollna stampa ċara li tagħtina d-dettalji u t-triq 'il quddiem.

Ħaġa waħda li nista' nwiegħed hija li jien m'iniex se nkun irresponsabbli bħalma kien ħaddieħor, bħalma kien Gvern Nazzjonalista, bħalma kienu dawk il-persuni li bagħtu l-ittri fid-djar jassiguraw li l-insib ser jitkompla, imbagħad nidħak bihom.

M'iniex se nkun qed nagħmel dan, u għalhekk qed inkun kawt ħafna fi kliemi u f'dak li qegħdin nagħmlu, għaliex ma rridux nagħtu xi tip ta' tamiet foloz.

Sur President, nixtieq ngħaddi għal suġġett ieħor li huwa għal qalbi ħafna, responsabbiltà għal qalbi ħafna, jiġifieri t-trattament xieraq tal-annimali.

Irrid ngħid li din l-kariga naħseb li ġegħlitni wkoll nifhem aħjar il-persuni li jagħmlu tant xogħol volontarju ġewwa s-santwarji tagħna sabiex jaraw li l-ħarsien tal-annimali tagħna jkun ukoll fuq quddiem tal-aġenda ta' dan il-Gvern.

Għandna numru ta' santwarji ġewwa pajjiżna li jagħmlu xogħol impekkabbli fejn jidħol il-ħarsien tal-annimali u li dan il-Gvern irid ikompli jsostni sabiex narawhom mexjin 'il quddiem.

Din is-sena komplejna nżidu fuq l-ammont li kellna s-sena l-oħra fl-allokazzjoni tal-Fond dwar il-Ħarsien tal-Annimali u għandna allokazzjoni ta' €85,000.

Dawn qegħdin jiġu allokati sabiex l-NGOs, is-santwarji tagħna, ikunu jistgħu japplikaw, kif rajna fl-aħħar jiem, sabiex jieħdu dawn il-fondi u jkunu jistgħu jużawhom ħalli jtejbu l-bini tagħhom u joffru kondizzjonijiet aħjar ġewwa s-santwarji tagħhom sabiex naraw li l-annimali ġewwa pajjiżna jkollhom id-dinjità li jixirqilhom, kif ukoll inkomplu nsaħħu d-drittijiet tal-annimali.

Ftit tax-xhur ilu wettaqna wegħda elettorali importanti ferm, fejn qegħdin - u se nkomplu anke din s-sena u aktar 'il quddiem - nallokaw flus apposta sabiex jiġu utilizzati mis-santwarji sabiex jagħtu l-kura veterinarja meħtieġa lill-annimali.

Dan ifisser li llum lis-santwarji tal-annimali qegħdin inkoprulhom l-ispejjeż kollha fejn tidħol il-kura veterinarja tal-annimali.

U dan għamilnieh b'sistema sempliċi u mill-inqas burokratika sabiex narawha taħdem.

Wara numru ta' laqgħat bejn il-veterinarji tagħna, in-nies midħla tal-animal welfare, in-nies tas-santwarji u l-volontiera li għandna fl-NGOs tagħna, rajna li allokajna €40 għal kull kelb u qattus li hemm ġewwa s-santwarji, kif ukoll €160 għal kull żiemel.

Din iċ-ċifra wasalna għaliha għaliex studjajna kemm tiġi tiswihom bejn wieħed kull sena l-kura veterinarja għall-annimali li jkunu fis-santwarju, u kien hemm qbil bejn is-santwarji u l-veterinarji tagħna sabiex ħriġna din iċ-ċifra.

Allura dan ifisser li qegħdin inkopru l-ispejjeż kollha tal-kura veterinarja, però nafu wkoll li jkun hemm ċirkostanzi fejn animal, bħal kelb, qattus jew żiemel, ikollu bżonn interventi li jiswew ferm aktar minn hekk.

Għaldaqstant, allokajna wkoll ammont ta' flus sabiex meta jkun hemm bżonn operazzjonijiet li jkunu aktar intensivi, wieħed jista' jieħu l-annimal ġewwa l-Isptar tal-Annimali u l-gvern se jkun qiegħed iħallas ukoll għall-kura ta' dawn l-annimali.

Dan sabiex naraw li kull annimal ġewwa pajjiżna jkollu trattament u l-kura veterinarja xierqa u naraw ukoll li nkomplu nsostnu s-saħħa tal-annimali.

Sur President, din is-sena tajna ukoll sinjal ċar u mill-aktar b'saħħtu anke fejn jidħlu d-drittijiet tal-annimali.

Tajna sinjal b'saħħtu billi anke f'din il-leġiżlatura se nkunu qegħdin indaħħlu numru ta' drittijiet ġodda fejn jidħlu l-annimali.

Irrid ngħid li wara li kelli diversi laqgħat u wara li żort diversi santwarji tagħna, indunajna li għandna problema fejn jidħlu l-klieb.

F'pajjiżna kellna sitwazzjoni li numru ta' klieb li s-sidien irresponsabbli tagħhom kienu qegħdin iżommuhom marbutin ma' ċinga, katina, ma' oġġett stazzjonarju, jiġifieri jkollok kelb marbut ma' ħajt fuq il-bejt għal ħajtu kollha, dan il-kelb ħajtu kienet iddur biss ma' din iċ-ċinga u ma' dan il-ħajt.

Kellna każijiet fejn iċ-ċinga tant kemm tkun ilha marbuta ma' għonq il-kelb li kienet proprju tidħol ġol-laħam ta' għonq il-kelb.

Wara li ħadna l-pariri min-naħa tal-veterinarji, nafu li dan kien qiegħed joħloq mhux biss problemi fis-saħħa tal-kelb, iżda anke problemi psikoloġiċi, għax meta kelb kien jiġi liberat, minħabba li jkun qatta' ħajtu kollha marbut ma' din iċ-ċinga, ħafna drabi kien jispiċċa jdur f'ċirku tond, għaliex hekk kien dara u ma kienx jaf bil-libertà.

Għaldaqstant, wara li ħadna inkonsiderazzjoni diversi affarijiet u ċirkostanzi bħal, pereżempju, persuni li qegħdin ix-xogħol u għaldaqstant ma jistax ikollhom il-kelb dejjem taħt il-kustodja tagħhom, jew persuni oħrajn li għandhom irziezet u allura jrid ikollhom numru ta' klieb minħabba sigurtà, ħriġna leġiżlazzjoni li tipprojbixxi li jkollok kelb marbut ma' ċinga, katina, jew ma' oġġett stazzjonarju għal ħajtu kollha.

U hawnhekk tajna dritt fundamentali fejn jidħol il-ħarsien tal-annimali.

Ħsibna ukoll f'ċirkostanzi oħrajn, bħal meta persuna trid tmur għax-xogħol, jew meta persuna forsi għandha xi qadjiet u ma tistax il-ħin kollu ġġorr il-kelb tagħha.

Għalhekk tajna l-għażla l-oħra, li jrid ikun hemm spazju adegwat skont il-qies tal-kelb sabiex ma jkunx hemm problemi, fejn il-kelb ikun fi spazju magħluq, li jkun ventilat, ta' qies adegwat, b'art impermeabbli.

Dan sabiex il-kelb xorta jkun liberu f'dan l-ispazju ristrett għal dak il-perjodu li s-sid ma jkunx ħdejh.

Il-leġiżlazzjoni tindika dan b'mod ċar, u għaldaqstant naħseb li dan huwa pass importanti fejn jidħlu d-drittijiet tal-annimali.

Naħseb li issa wasal iż-żmien ukoll li nkomplu nagħtu messaġġ fejn jidħlu l-annimali u għalhekk qed inħarsu 'l quddiem biex naraw li jkomplu jiżdiedu l-multi fejn tidħol il-krudeltà tal-annimali.

Il-krudeltà rridu naraw li tinqata' darba għal dejjem minn pajjiżna.

L-ebda kelb jew ebda annimal ieħor m'għandu għalfejn jiġi maħqur minn sidu.

Minkejja li rajna avvanzi u tibdil kbir, irridu nħarrxu d-deterrent sabiex naraw li jasal il-messaġġ għand iċ-ċittadin li Malta ma tittollerax il-moħqrija tal-animali.

Irrid infakkar f'numru ta' miżuri fil-baġit li ser nkunu qegħdin nimplimentaw anke s-sena d-dieħla.

F'dan il-Baġit daħħalna wkoll miżura ġdida li permezz tagħha se nkunu qegħdin inwettqu wegħda elettorali, u ċjoè dik li nagħtu allowance lil dawk il-familji li jaddottaw kelb jew qattus minn ġewwa s-santwarji.

Se nkunu qegħdin indaħħlu dan il-benefiċċju biex ninkoraġġixxu lill-familji tagħna li minflok iġibu kelb jew qattus minn barra pajjiżna, minflok jixtruhom, jaddottaw kelb jew qattus minn ġos-santwarji tal-annimali.

Naħseb li din il-miżura mbagħad se tikkombaċi ma' miżura oħra li qegħdin nattwaw, li meta s-santwarji jirnexxilhom isibu familja għall-annimal li jkollhom, il-gvern jinċentivahom.

Dan sabiex ninkoraġġixxu wkoll u ngħinu lill-NGOs tagħna għax-xogħol siewi li qegħdin jagħmlu biex jieħdu ħsieb l-animali.

Naħseb li din hija inizjattiva sabiħa ħafna, li jien konvint li se tkun suċċess u li permezz tagħha se nkunu qegħdin nagħtu lill-annimali tagħna diversi familji ġodda.

Inizjattiva oħra li ser inkunu qegħdin nattwaw is-sena d-dieħla hija sabiex ikollna aktar dog parks u cat cafes ġewwa l-lokalitajiet tagħna u se nkunu qegħdin ngħinu b'mod finanzjarju lill-kunsilli lokali u, fil-fatt, diġà għandna numru ta' kunsilli li huma interessati.

Din hija miżura li ser tagħti opportunità li jkollna aktar postijiet fejn nistgħu nieħdu l-klieb tagħna u, kif nafu, fil-lokalitajiet tagħna għandna numru ta' qtates jiġru fit-toroq, dawn ikunu jistgħu jinġabru f'dan il-lok u dawk li jitimgħuhom ikunu jistgħu jiltaqgħu u jikkurawhom hemmhekk.

Fl-aħħar nett, Sur President, irrid nassigura lill-poplu tagħna li dan il-Gvern se jkompli jkun qiegħed jaħdem fl-interess tad-diversi setturi, però żgur li d-drittijiet tal-annimali se nkomplu nagħtuhom prijorità.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2018 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.26 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BELT VALLETTA - STRADA ŻEKKA - PASSI KRIMINALI DWAR ESPROPRJI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi kriminali ġew ordnati mill-Pulizija wara s-sentenza tal-Qorti mill-Imħallef Felice li ftit jiem ilu ddikjarat null u illegali l-esproprji fl-iskandlu ta' Strada Żekka?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li dwar il-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant, il-Pulizija mill-Iskwadra ta' kontra r-Reati Ekonomiċi għaddejjin b'investigazzjoni u huma konxji mis-sentenza mogħtija mill-Onor.

Imħallef Dr Anna Felice LL.D. Infurmat li l-istess sentenza ġiet appellata u għalhekk għadha mhix definittiva.

SHOOTING RANGE F'TA' KANDJA – TNEĦĦIJA TA' SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar ġimgħat l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) kenitx involuta, u jekk iva, kif, fit-tneħħija ta' diversi siġar fix-shooting range f'Ta' Kandja?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ERA rċeviet applikazzjoni NP 0245/17 għall-qlugħ ta' siġar relatat mal-bini ta' shooting range f'Ta' Kandja.

L-ERA ddeterminat il-permess favorevolment u ħarget permess nhar it-28 ta' Novembru 2017.

Bħala parti mill-kundizzjonijiet tal-permess, l-ERA talbet pjan ta' kumpens għal dawn is-siġar billi talbet li jinżergħu 688 siġra oħra.

L-Awtorità wkoll talbet li tiġi depożitata garanzija bankarja ta' €174,500 sabiex jiġi żgurat li l-applikant ikun mexa mal-obbligi tal-permess.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) għaddietlux draft tal-Fuel Service Station Policy riveduta?

Jekk iva, meta għaddithielu, u jekk le, fiex waslet?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fuq talba tiegħi, f'Jannar 2018, l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) ħejjiet rapport fuq il-Fuel Service Station Policy 2015 eżistenti, liema rapport ġie ppreżentat lili f'April.

F'dan ir-rapport, l-ERA evalwat il-policy minn aspetti ambjentali, fejn ġew imħejjija numru ta' rakkomandazzjonijiet għal tibdil fl-istess Policy.

Dawn tressqu quddiem il-Kumitat dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Irid jiġi ċċarat li din il-Policy ma taqax taħt il-kompetenza tal-ERA, iżda tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Sussegwenti għar-rakkomandazzjoni tal-Kumitat Parlamentari, il-Gvern talab lill-Awtorità tal-Ippjanar sabiex tagħmel reviżjoni tal-Policy eżistenti abbażi ta' numru ta' parametri, inkluż dak li jittieħdu inkunsiderazzjoni s-suġġerimenti mressqa mill-ERA fir-rapport imsemmi iktar qabel.

L-Awtorità tal-Ippjanar nediet konsultazzjoni pubblika bejn is-26 ta' Ġunju u s-16 ta' Lulju 2018.

Immedjatament ġie mwaqqaf Kumitat b'membri rappreżentati mill-Awtorità tal-Ippjanar, l-ERA u r-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u Ilma (REWS) sabiex iħejji abbozz tal-Policy riveduta fuq il-parametri stabbiliti.

F'Awwissu li għadda, dan il-Kumitat ipprepara abbozz tal-Policy riveduta li ġiet mgħoddija lil numru ta' stakeholders għall-kummenti inizjali tagħhom qabel ma dan joħroġ għall-konsultazzjoni pubblika.

L-ERA, bħala stakeholder, issottomettiet il-kummenti tagħha għall-kunsiderazzjoni tal-Kumitat.

Bħalissa dawn il-kummenti qed jiġu kkunsidrati mill-Kumitat qabel ma d-dokument jitressaq għall-konsiderazzjoni tal-pubbliku.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - RILOKAZZJONIJIET TA' POMPI TA' PETROL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-applikazzjonijiet għar-relocation ta' pompi tal-petrol li ġew approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar mill-1 ta' Frar 2018 sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza, u f'kull każ jista' jgħid kemm kien id-daqs tal-pompa oriġinali u kemm hu d-daqs tal-pompa rilokata rispettivament?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5156, L-Awtorità ddeċidiet u approvat applikazzjoni waħda relatata ma' rilokazzjoni ta' pompi tal-petrol mill-1 ta' Frar 2018 sal-lum.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dettalji ta' din l-applikazzjoni mitluba huma murija hawnhekk:

MINISTERU GĦALL-FINANZI - KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'kundizzjonijiet ta' ħlas u perkaċċi għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament bħala konsulent tiegħu?

Jista' jgħid x'inhu xogħlu u minn meta beda jagħti tali konsulenza?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kuntratt tal-individwu msemmi mal-Ministeru għall-Finanzi huwa fuq bażi definita ta' 35 siegħa fil-ġimgħa, liema remunerazzjoni hija bbażata fuq is-salarju u benefiċċji ta' uffiċjal pubbliku fuq Skala 4.

Huwa beda fl-14 ta' Jannar, 2016 u ġie inkarigat biex jagħti konsulenza finanzjarja u amministrattiva fid-Dipartiment tad-Dwana.

DIPARTIMENT TAL-ARTIJIET – ART MOGĦTIJA GĦAL ŻVILUPP TA' LUKANDA FIS-SNIN SITTIN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt bil-kondizzjonijiet oriġinali tal-lukanda li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament meta fis-snin 60 id-Dipartiment tal-Artijiet kien ta l-art għall-iżvilupp?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Lands Department ġie kostitwit fis-sena 1962.

Il-bejgħ li sar qabel l-1962 kien isir bejn it-Teżor u l-Works Department.

Bħala Awtorità tal-Artijiet, m'għandniex records li aħna begħna din l-art fis-sittinijiet.

Il-bejgħ illi għandna record tagħhom u li diġà għaddejna l-informazzjoni dwarhom huma dawk elenkati f'mistoqsija parlamentari 5289 f'Seduta 103.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ippreżentat ir-rapport finali?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnha bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnha u għal kull wieħed minnhom tindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

KAŻIJIET FEJN IL-PULIZIJA MA AĠIXXIETX WARA DENUNZJA, RAPPORT JEW KWERELA TA' DELITT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill-2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ kien hemm li l-Pulizija ma aġixxietx wara denunzja, rapport jew kwerela ta' delitt?

Jista' l-Ministru jgħid dwar liema delitti kienu l-imsemmija denunzji, rapporti u kwereli?

Jista' l-Ministru jgħid f'kemm minn dawn il-każijiet ġie ippreżentat rikors fil-Qorti tal-Maġistrati biex il-Pulizija tiġi ordnata tmexxi l-proċedura meħtieġa skont l-artikolu 541 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema minn dawn il-każijiet il-Qorti sabet li prima facie hemm lok għad-denunzja, rapport jew kwerela u għalhekk ordnat lill-Pulizija biex tmexxi l-proċedura meħtieġa?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun aktar speċifiku għal xi każ partikolari minħabba li tali informazzjoni titlob ġimgħat sħaħ ta' riċerka.

RIKORSI FIL-QORTI TAL-MAĠISTRATI WARA LI L-PULIZIJA MA AĠIXXIETX WARA DENUNZJA, RAPPORT JEW KWERELA TA' DELITT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill- 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il rikors ġie ippreżentat fil-Qorti tal-Maġistrati wara li l-Pulizija ma aġixxietx wara denunzja, rapport jew kwerela ta' delitt skont l-artikolu 541 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema minn dawn il-każijiet il-Qorti tal-Maġistrati sabet li prima facie hemm lok għad-denunzja, rapport jew kwerela u għalhekk ordnat lill-Pulizija biex tmexxi l-proċedura meħtieġa?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 sal-lum quddiem il-Qorti tal-Maġistrati Malta u Għawdex ir-rikorsi ai termini tal-artikolu 541 tal-Kodici Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta) huwa kif muri fiż-żewġ tabelli li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra mmarkati bħal A u B waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KAŻIJIET TA' META L-PULIZIJA MA TKUNX TRID TMEXXI FUQ RAPPORT, DENUNZJA JEW KWERELA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill- 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il darba l-Avukat Ġenerali, fil-proċedura meta l-Pulizija Eżekuttiva ma tkunx trid tmexxi fuq ir-rapport, id-denunzja jew il-kwerela, b'nota iddikjara li kien intlaħaq ftehim mal-awtoritajiet kompetenti ta' pajjiż ieħor li l-qrati ta' dak il-pajjiż għandhom jeżerċitaw ġurisdizzjoni dwar id-delitt skont dak li jipprovdi t-tieni proviso tal-artikolu 541 (1) tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-fakultà li jipprovdi għaliha t-tieni proviso tal-artikolu 541(1) tal-Kodiċi Kriminali għadha qatt ma nqalgħet l-okkażjoni li jsir rikors għaliha.

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA: TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-tender li ħarġet l-Aġenzija Infrastruttura Malta ħarġet bit-titlu Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

IM 004/18) meta bl-istess tender se jsiru xogħlijiet fuq toroq distributorji u mhux residenzjali?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta separata għal kull lott li tindika liema toroq se jsiru u l-extent ta' kull triq li se ssir kif ukoll il-klassifikazzjoni ta' kull triq, u ċjoè hiex triq residenzjali, triq non-urban, triq maġġura, triq arterjali, triq distributorja, eċċetra.?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern huwa determinat li jwettaq il-pjan tiegħu li jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq kollha, huma fejn huma, b'mod gradwali, fis-snin li ġejjin, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun, hekk kif jixraq lill-familji u n-negozji f'Malta u Għawdex.

Il-pjanti mitluba tal-ewwel 120 triq li se jinbnew mill-ġdid is-sena d-dieħla jinsabu fl-istess dokument pubbliku msemmi f'din il-mistoqsija, jiġifieri "Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA: TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS - TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid ma' min ikkonsulta biex issir kull triq ta' kull lott li jinsab fit-Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

Interpellant li f'kull ħidma li tagħmel fit-toroq, Infrastruttura Malta tqis diversi fatturi tekniċi, filwaqt li tikkonsulta ma' individwi u entitajiet differenti li jużaw, jew b'xi mod jew ieħor ikunu interessati fit-toroq li fihom ikun ser isir l-investiment ta' titjib.

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA: TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra stima ta' kull triq li se jsir ix-xogħol fuqha skont it-Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

Meta hemm il-ħsieb li jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq?

Jista' jagħti d-dettalji tax-xogħlijiet li se jsiru f'kull triq f'kull lott (pereżempju cement stabilization material, ħxuna ta' surface cold milling, ħxuniet u tip ta' tarmak, eċċetra.), għal kull triq separatament?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub jinsab fl-istess dokument pubbliku msemmi f'din il-mistoqsija tal-istess Onor Interpellant bl-isem ta' Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - IMPJEGATI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7580 u jgħid kemm kien hemm impjegati mal-Awtorità tal-Ippjanar, f'liema grad u f'liema sezzjoni, xahar b'xahar, mill-2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SPEZZJONIJIET MINN JOBSPLUS – UNLICENSED FOREIGNERS

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm instabu persuni li kienu bħala unlicensed foreigners fl-ispezzjonijiet tal-Jobsplus tul din is-sena?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li t-tagħrif dwar kemm instabu persuni barranin jaħdmu bla formola ta' bidu ta' impjieg fl-ispezzjonijiet li saru mill-ispetturi tal-Jobsplus bejn Jannar sa Settembru 2018 huwa kif se nsemmi:

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm talbiet pendenti għall-persuni ta' nazzjonalità li ma hijiex dik ta' dawn il-gżejjer sabiex jingħataw il-permess biex jaħdmu ma' Jobsplus tul dan ix-xahar?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-aħħar ta' Ottubru Jobsplus kellha pendenti 2,327 liċenzja tal-impjieg għal single permit li tinħareġ minn Identity Malta u 218 liċenzja tal-impjieg li toħroġ minn Jobsplus għal kategoriji varji ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI AKKUŻATI B'REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm tressqu persuni l-Qorti mill-Pulizija akkużati b'reati kriminali (kumpilazzjonijiet) tul din s-sena 2018 sa issa u jista' jinforma b'liema reati ġew akkużati?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li sal-aħħar ta' Ottubru 2018 tressqu 847 persuna l-Qorti mill-Pulizija akkużati b'reati kriminali (kumpilazzjonijiet).

Infurmat illi bħala reati għas-sena 2017, kien hemm firxa wiesgħa ta' tip ta' reati li bihom ġew akkużati dawn il-persuni li, fost oħrajn, kienu jinkludu:

- omiċidji

- attentat ta' omiċidji

- reati relatati ma' serq

- riċettazzjoni

- offiżi volontarji u involontarji fuq il-persuna

- vjolenza jew reżistenza fuq uffiċjali pubbliċi

- traffikar ta' persuni

- korruzzjoni ta' minuri

- użura

- ħsarat volontarji

- reati relatati ma' ħsarat fil-proprjetà

- abbandun ta' minuri

- reati relatati ma' frodi

- reati relatati ma' drogi

- trattament mhux xieraq fuq annimali

- użu ħazin ta' mezzi ta' telekomunikazzjoni

- miżapproprjazzjoni

- ħasil ta' flus

- falsifikar ta' flus

- offizi relatati ma' immigrazzjoni illegali ta' persuni

- falsifikazzjoni ta' dokumenti

- reati relatati ma' sigurtà fuq ix-xogħol

- prostituzzjoni

- żamma ta' burdelli

- ġuramenti foloz

- fabbrikazzjoni ta' evidenza falza

- reati ta' atti sesswali ma' minorenni u reati oħra pprovduti mill-Kodici Kriminali jew liġijiet speċifici oħra.

F'ħafna mill-kumpilazzjonijiet il-persuni akkużati jittressqu fuq aktar minn reat wieħed.

RAĦAL IL-ĠDID: DJAR MIKRIJA MILL-GVERN – ĦSARAT STRUTTURALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm djar ta' abitazzjoni proprjetà tal-Gvern mikrija b'titolu ta' kera fid-djar tal-Gvern f'Raħal il-Ġdid li fihom ħsarat strutturali u kemm minnhom sarulhom tul din is-sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu għas-sena 2018 dwar ħsarat strutturali fid-djar mikrija mill-Gvern jew l-Awtorità tad-Djar f'Raħal Ġdid hija kif ġej:

- 7 każijiet fejn tlestew it-tiswijiet li kien hemm bżonn li jsiru;

- 5 każijiet fejn għaddejjin bit-tiswijiet bħalissa;

- 15-il każ, fejn it-tiswijiet se jkunu qed jibdew dalwaqt, bħala parti minn proġett sħiħ ta' tiswijiet u tisbiħ fil-blokok sħaħ;

- 25 każ li għadhom pendenti quddiem l-Awtorità tad-Djar.

KUMMISSJONI PERMANENTI KONTRA L-KORRUZZJONI - KAŻIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm każijiet pendenti quddiem il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni u kemm daħlu każijiet fis-snin 2016, 2017 u sa issa fl-2018?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm għaxar każijiet pendenti quddiem il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

It-tabella t'hawn taħt turi kemm daħlu każijiet għand il-Kummissjoni mill-2016 sal-2018.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru talbiet għall-persuni ta' nazzjonalità li ma hijiex dik ta' dawn il-gżejjer sabiex jingħataw il-permess biex jaħdmu ma' Jobsplus tul din is-sena?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li sal-aħħar ta' Ottubru, Jobsplus kienet irċeviet 21,435 applikazzjoni għal single permit li tintbagħat minn Identity Malta u 6,201 applikazzjoni għal liċenzja tal-impjieg li toħroġ minn Jobsplus mingħand kategoriji varji ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi.

RABAT GĦAWDEX – SKOLA PRIMARJA ĠDIDA – TEĦID TA' ART TAL-GOZO SPORTS COMPLEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk parti mil-art li llum tifforma parti mill-Gozo Sports Complex, inkluż garaxx tal-istess Gozo Sports Complex, fil-fatt hux se jittieħdu biex minflok jiffurmaw parti mill-iskola primarja l-ġdida li qed tiġi ppjanata li tinbena ġewwa r-Rabat Għawdex?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala parti mill-proġett ta' bini ta' estensjoni tal-Middle School eżistenti, kif ukoll tal-bini tal-Iskola Primarja l-ġdida fir-Rabat, Għawdex, se tinbena faċilità sportiva fil-miftuħ li se tmiss fuq l-arja tal-Kumpless Sportiv biswit dawn l-iskejjel.

L-ammont ta' bini li se jirfes fuq l-arja tal-Kumpless Sportiv hu ta' madwar 450 metru kwadru.

Il-pjanta u impressjonijiet artistiċi tal-proġett li juri aħjar dan li qiegħed ngħid tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Il-parti tal-faċilità sportiva li se tinbena fuq l-arja tal-Kumpless Sportiv hi mmarkata bil-kulur blu.

Din il-proposta għadha suġġetta għall-approvazzjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw direct orders mill-Wasteserv Malta sena b'sena u xahar b'xahar mill-2013 sal-lum?

Jista' jgħid kemm kien il-valur ta' kull direct order u fiex kien jikkonsisti kull direct order li ngħata mill-Wasteserv Malta mill-2013 sal-lum?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-KUMMISSARJU TAT-TAXXI – POSTCODE FL-INDIRIZZ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jispjega għalfejn f'ħafna mill-korrispondenza li tintbagħat mill-Uffiċċju tal-Kummissarju tat-Taxxi, fosthom avviżi ta' likwidazzjoni, m'hemmx il-postcode inkluż fl-indirizz u dan meta fl-aħħar snin saret ħafna enfasi biex tintuża l-postcode?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-indirizz tal-korrispondenza li tinbagħat mill-Uffiċċju tal-Kummissarju tat-Taxxi, il-postcode ma jitniżżilx f'dawk il-każijiet biss fejn il-persuna ma tkunx infurmat lid-Dipartiment bil-postcode tagħha.

FONDI TAL-UNJONI EWROPEA – TOROQ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid mill-mija u erbgħin miljun ewro ta' investiment fit-toroq minn fondi tal-Unjoni Ewropea mħabbra minnu f'konferenza tal-aħbarijiet li saret is-Sibt 11 ta' Novembru, kemm minnhom ser jintużaw fuq toroq jew proġetti f'Għawdex?

Jista' jagħti lista ta' toroq f'Għawdex li ser isiru b'dawn il-fondi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li l-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali se jkun qiegħed jappoġġja l-ħidma ta' titjib tat-toroq f'Għawdex permezz tar-riżorsi ta' Infrastructure Malta, b'mod gradwali, fiż-żmien li ġej, attwalment ir-responsabilitajiet tat-toroq f'din il-gżira tinsab f'idejn entitajiet u ministeri oħra.

Għalhekk nitlob li din il-mistoqsija tiġi diretta lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex jikkonsisti l-proġett ta' Multi-Modal Hub ġewwa x-Xewkija ħdejn il-korsa taż-żwiemel?

Tista' tpoġġi kopji tal-pjanti, site plan, il-PA number kif ukoll kopja tal-permessi għal dan il-proġett peress li issa ġie ppubblikat it-tender u allura jidher li hemm il-permessi meħtieġa?

Kemm hu stmat li jiġi jiswa dan il-proġett?

Min hu l-perit inkarigat minn dan il-proġett?

Meta hu ppjanat li jibda dan il-proġett u jitlesta u kemm hi l-istima ta' dan il-proġett?

Interpellant li dan huwa l-proġett tal-park and ride li jifforma parti mid-decarbonisation strategy tal-Ministeru għal Għawdex.

ENEMALTA – COLLECTIVE AGREEMENT GĦALL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġiex iffirmat collective agreement ġdid għall-ħaddiema tal-Enemalta?

Jekk iva, jista' jgħid meta ġie ffirmat u min kienu l-firmatarji tiegħu?

Jista' jgħid liema perjodu jkopri dan il-collective agreement?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Ninsab infurmat li ma ġie ffirmat l-ebda collective agreement għall-ħaddiema tal-Enemalta plc.

DJAR RESIDENZJALI TAL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' flus li jridu jħallsu dawk il-persuni li qed jagħmlu użu mis-servizzi tad-Djar Residenzjali tal-Persuni b'Diżabilità?

Hemm xi persuna li hija awtorizzata mill-Istat sabiex tonfoq il-flus li jibqa' mill-pensjoni tar-resident/a biex ikun jista' jista' jgħix ħajja aktar komda?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuni b'diżabilità li jgħixu fir-residenzi mmexxija mill-Aġenzija Sapport jagħtu 60% tal-assistenza tagħhom lill-Aġenzija waqt li jkunu residenti fl-istess faċilitajiet tal-Aġenzija.

Kull residenza hija amministrata minn Leader u staff professjonali li jgħinu lir-residenti, jamministraw l-40% l-oħra bħala dħul mill-assistenza, skont il-ħtieġa tal-pazjenti.

L-Aġenzija tesiġi dejjem li l-klijenti jkunu indipendenti kemm jistgħu u l-bżonnijiet personali tagħhom ikunu indirizzati.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 30949 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' rapporti dwar vjolenza domestika li saru fl-2016 u s-sena l-oħra?

Kemm minn dawn ir-rapporti ġew investigati u kemm tressqu persuni l-Qorti fuq vjolenza domestika f'dan il-perjodu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li kien hemm 1,272 każ ta' vjolenza domestika li ġew irrappurtati lill-Pulizija matul is-sena 2016.

Fis-sena 2017 kien hemm 1,257 rapport tal-istess natura.

Infurmat li kif diġà ngħad fi tweġibiet għall-mistoqsijiet simili, fil-każijiet fejn irriżulta ksur tal-liġijiet relatati ma' dawn ir-reati wara l-investigazzjonijiet tal-Pulizija, il-persuni responsabbli dejjem jitressqu l-Qorti.

Madankollu m'hemmx sistema elettronika fejn il-figuri mitluba mill-Onor.

Interpellant jistgħu jinġabru.

FONDAZZJONI GĦAL SERVIZZI TA' ĦARSIEN SOĊJALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma d-drittijiet ta' dawk il-persuni li jagħmlu użu mis-servizzi tal-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali?

Jista' klijent jitlob aċċess għat-tagħrif li jkollha l-Aġenzija dwar il-każ tiegħu?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-2011, il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali nediet dokument li jelenka kemm id-drittijiet kif ukoll id-dmirijiet ta' persuni li jagħmlu użu mis-servzzi tal-istess Fondazzjoni.

Dan id-dokument huwa aċċessibbli f'kull post minn fejn il-Fondazzjoni topera u toffri s-servizzi tagħha.

Dwar id-dritt tal-klijenti li jitolbu aċċess għat-tagħrif li għandhom dwarhom l-aġenziji fi ħdan il-Fondazzjoni, ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan l-aċċess huwa regolat permezz tal-General Data Protection Regulations (GDPR) li daħlu fis-seħħ f'Mejju tal-2018 u mil-leġiżlazzjoni Maltija relatata ma' din id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea.

AĠENZIJA ŻGĦAŻAGĦ - PROGRAMMI TA' EMPOWERMENT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 32321 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-Aġenzija Żgħażagħ ma torganizzax programmi ta' empowerment indirizzati lejn żgħażagħ li jbatu minn xi diżabilità kemm intellettwali, fiżika jew mentali?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Aġenzija Żgħażagħ tikkonferma li l-programmi ta' empowerment huma kollha miftuħin għal żgħażagħ b'abbiltajiet differenti.

Fil-programm tal-Youth.Inc hemm ukoll żgħażagħ b'abbiltajiet differenti kif ukoll parti mill-programm tal-Community and Outreach jipprovdi servizz ta' Youth Café darbtejn fil-ġimgħa għal żgħażagħ bid-Down's syndrome.

KAŻIJIET TA' PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7257, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hemm persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali li jbatu mill-kundizzjonijiet imsemmija fir-risposta tal-mistoqsija indikata, u li ma jattendux f'ebda Ċentru ta' Matul il-Jum?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7257 kienet tirreferi għal Mental Health Clinics.

Rigward iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum, preżentament hemm 39 persuna b'nuqqas ta' saħħa mentali li jbatu minn ansjetà, 21 bipolar disease, 44 skizofrenja, 75 b'dipressjoni, 2 eating disorders, 14 OCD, 6 ADD u ADHD u 44 li għandhom kundizzjonijiet oħra u li qegħdin jieħdu kura f'dawn iċ-ċentri.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm familji li qed jingħataw is-servizz tal-Home-Start u f'liema lokalitajiet qiegħed jingħata dan is-servizz?

Hemm xi waiting list sabiex familji jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dan is-servizz?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s-servizz ta' Home-Start huwa miftuħ għal kull lokalità f'Malta u f'Għawdex.

Bħalissa Home-Start Malta għandu kuntatt ma' 61 familja f'Malta, 13-il familja f'Għawdex u għaxar familji li qed jistennew sabiex jirċievu s-servizz.

Il-familji li bħalissa qed jibbenefikaw minn Home-Start preżentament ġejjin mill-imsemmija lokalitajiet f'Malta u Għawdex: