DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 161 li saret fil-5 ta' Novembru 2018 ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 1027 u 162 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tad-direct orders mogħtija minn kull entità, Ministeru, Dipartiment, Korporazzjoni u/jew Awtorità li huma fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, matul l-2014, l-2015, l-2016 u l-2017 (sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija)?

Jista' jagħti d-data meta ngħatat kull direct order, fuq ordni ta' min, lil min, l-ammont involut u għalfejn ma kienx hemm sejħa pubblika f'kull każ?

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar ġimgħat u xhur f'pajjiżna rajna diversi summits fosthom id-Delta Summit u l-Blockchain Summit.

Naf li kien hawn diversi persuni li huma interessati mhux biss li jaħdmu f'dan is-settur iżda anke li jimpjegaw nies f'dan is-settur.

Għalhekk jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk l-għanijiet li qegħdin nistennew intlaħqux u x'inhi t-triq 'il quddiem mhux biss biex naraw summits oħrajn iseħħu f'pajjiżna iżda wkoll biex naraw li jkompli ġej aktar investiment f'dan il-qasam f'pajjiżna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Ladarba qed issir din il-mistoqsija supplimentari jkun tajjeb li nieħu l-okkażjoni biex nispjega x'qegħdin nagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam mad-DLT li jinkludi l-blockchain u l-attività li qed issir fil-pajjiż inġenerali.

L-ewwel nett, irridu naraw għalfejn dan il-Gvern qed iħares lejn din l-industrija.

Wieħed jista' jara li parti kbira mill-ekonomija tal-pajjiż hija bbażata fuq l-ekonomija tas-servizzi.

Għandna l-pilastru tat-turiżmu li huwa b'saħħtu, għandna s-setturi tas-servizz finanzjarju u tal-gaming u għandna l-manifattura, però fejn jidħlu s-servizzi nistgħu naraw li dawn huma l-akbar tliet pilastri u allura bħala Gvern ridna naraw kif inkomplu niddiversifikaw l-ekonomija biex din tkun aktar reżiljenti għall-future economic shocks li jista' jkollna.

Huwa tajjeb li ngħid li minkejja li bħalissa sejrin tajjeb u l-Ewropa qiegħda tirkupra u qed tħares lejn it-tkabbir ekonomiku ma jfissirx li mhux se jkun hemm maltemp aktar 'il quddiem.

Għalhekk bħala Gvern għaqli ma rridux inserrħu rasna għax bħalissa l-pajjiż sejjer tajjeb u niefqu hemmhekk.

Nafu li bħala pajjiż għandna fost l-akbar tkabbir fl-Unjoni Ewropea b'madwar 7% tal-GDP, id-deficit dawwarnih għal surplus, id-dejn minn 75% naqqasnih għal madwar 40%, għandna kważi full employment u allura din hija l-aħjar sitwazzjoni biex ekonomista jkun jista' jinterpreta n-numri.

Dan ma jfissirx li nistgħu nserrħu moħħna imma rridu naraw kif niddiversifikaw aktar l-ekonomija ħalli jekk ikun hemm xi kriżi internazzjonali jew il-kompetituri tagħna f'ċerti setturi joħorġu aktar kompetitivi u nitilfu ċerta kompetittività, inkunu nistgħu nħarsu lejn setturi oħrajn u nibnu biżżejjed rinforz ħalli pajjiżna jkun jiflaħ aktar għad-daqqiet.

Għalhekk bdejna nħarsu lejn diversi setturi u bdejna naraw li mill-aspett ta' riżorsi bħala human capitals, għandna ħiliet tajbin ħafna f'dan il-pajjiż.

Għad hemm ħafna aktar x'intejbu u rridu nibqgħu ninvestu u allura l-Gvern se jibqa' jinvesti fi scholarships u fl-edukazzjoni ħalli naraw kif nattiraw l-investiment f'dan is-settur fejn għandna bażi tajba fuqiex naħdmu.

Hemm ukoll l-aspett l-ieħor tal-ekonomija, fejn għandek l-introjtu tal-Gvern minn ċerti setturi bħall-gaming u s-settur tal-finanzi, li t-tnejn huma b'saħħithom ħafna.

Imbagħad għandek investituri li qegħdin imorru tajjeb u qed iħarsu lejn setturi oħrajn fejn ikunu jistgħu jiddiversifikaw l-investiment tagħhom.

Is-settur tal-blockchain jiġifieri l-aspett tat-teknoloġija kien l-ewwel settur li bdejna nħarsu lejh.

Għaxar xhur ilu bdejna d-diskussjonijiet b'mod pubbliku sabiex nibdew noffru qafas regolatorju għal din l-industrija biex tkun tista' topera, imbagħad kif bdejna niżviluppaw stajna naraw miżuri oħrajn relatati ma' din l-industrija.

Pereżempju żviluppajna l-Emerging Technology Hub fejn, grazzi għall-MITA, għamilna uffiċċju mgħammar bl-aħħar teknoloġija u bl-aqwa apparat mhux biss fuq blockchain imma wkoll computers b'saħħithom ħafna li jkunu jistgħu jipproċessaw aktar.

Hemm it-3D printing u apparat li għandu x'jaqsam mal-virtual reality fejn wieħed jista' jara suġġett b'mod aktar diġitali.

Minn hawnhekk irrid nieħu l-opportunità biex inħeġġeġ aktar studenti li jmorru f'dan il-hub għax issa qed nagħtu opportunità lil dawk l-istudenti li jkollhom l-idea u ma jkollhomx ir-riżorsi sabiex jimplimentawha, li jużaw dawn is-servizzi b'xejn u jużaw mentorship biex ikunu jistgħu jiżviluppawha, imbagħad eventwalment, kif ikollhom suċċess minn dik l-idea jkunu jistgħu jkomplu t-triq għal rashom.

Il-mistoqsija kienet fuq id-Delta Summit li attendew għalih madwar 5,000 ruħ u l-Malta Blockchain Summit li attendew għalih madwar 8,000 ruħ.

Nistgħu ngħidu li dawn kienu żewġ summits kbar ħafna li seħħew f'dan il-pajjiż f'temp ta' xahar li parti kbira minnhom kienu investituri barranin li ġew f'pajjiżna u allura ħadna l-opportunità biex il-Maltin jiltaqgħu magħhom.

Dawn l-avvenimenti kienu suċċess u nawgura li 'l quddiem ikun hemm aktar minnhom għax jagħtuna aktar opportunità biex inpoġġu isimna fuq il-mappa tad-dinja.

Fil-fatt, permezz ta' dawn l-attivitajiet, nistgħu naraw kif illum il-ġurnata meta ssemmi l-blockchain madwar id-dinja kollha, jissemma isem Malta.

Dan huwa ta' prosperità għax qed niġbdu aktar investment lejn Malta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Dan l-aħħar smajna ħafna dwar l-artificial intelligence (AI) u jidher li mhux pajjiżna biss imma d-dinja kollha qed tersaq lejn dan l-avvanz fit-teknoloġija, li ħafna qed isejħulu avvanz akbar minn dak li rajna fl-aħħar snin.

Fl-aħħar jiem f'pajjiżna rajna robot li dwaru rajt diversi artikli fuq il-ġurnali.

Qed niftakar f'artiklu partikolari li deher fil-ġurnal MaltaToday li fih għamlu qisha intervista ma' dan ir-robot.

Smajna wkoll lill-Ministru Chris Fearne jgħid li se tibda tiġi wżata l-AI fejn jidħlu l-operazzjonijiet.

Jista' l-Onor.

Schembri jgħid x'benefiċċji se jkun hemm u fejn qed naspiraw li naslu bħala pajjiż?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Iva, qabel din il-mistoqsija kont qed nitkellem fuq x'għamilna fis-settur tal-blockchain.

Is-settur tal-blockchain ma kienx il-bidu u t-tmiem imma kien il-bidu biex niftħu fuq affarijiet oħra.

Fil-fatt l-1 ta' Novembru kienet il-ġurnata meta l-liġijiet dwar il-blockchain bdew jiġu fis-seħħ b'mod effettiv.

Jiġifieri llum il-ġurnata kumpanija li trid topera minn pajjiżna jew barra minn pajjiżna u trid tuża isem Malta, bilfors irid ikollha liċenzja.

Fl-istess ġurnata li ġew fis-seħħ dawn il-liġijiet, waqt konferenza stampa nidejt task force biex nibdew naħdmu fuq il-pass li jmiss, dak tal-AI u l-internet of things.

Hawnhekk l-AI hija xi ħaġa ħafna aktar wiesgħa.

Xtaqt niċċara punt għax l-Onor.

Byron Camilleri semma l-intervista li kellna ma' Sophia the AI robot u l-pilot project li semmejna fuq iċ-ċittadinanza.

F'ħafna artikli bdejna naqraw li se nagħtu ċ-ċittadinanza lir-robots u mbagħad indaħħlu l-Individual Investor Programme (IIP) b'mod konvenjenti.

Din assolutament mhijiex hekk.

Naħseb li l-konferenza kienet ċara għax fiha għedna li rridu nagħmlu test fuq ir-robots.

Għal dawk li bdew jgħidu li din id-diskussjoni jridu jarawha fuq livell Ewropew irrid ngħid li fil-fatt din il-ħaġa bdiet tiġi diskussa sena ilu fuq livell Ewropew u mhijiex xi ħaġa li qed jarawha issa però grazzi għal dan it-test se nkunu nistgħu naraw fejn waslu l-abbiltajiet ta' magna partikolari, biex nifhmu aħjar l-effett u l-impatt li jista' jkollha fuq l-umanità – fuq iċ-ċittadini, għalhekk qed ngħidu citizenship test – ħalli nkunu nistgħu nirregolaw aħjar.

Aħna fl-ebda ħin ma konna qed ngħidu li b'xi mod irridu nagħtu xi forma ta' ċittadinanza lir-robots.

Eventwalment jekk id-diskussjoni fuq livell Ewropew tieħu dik it-triq, dik hija xi ħaġa li nkunu qed narawha fuq livell Ewropew, però fuq livell nazzjonali s'issa qed niddiskutu dak l-aspett.

Aħna qegħdin naraw ukoll kif se noffru politika ħolistika u hawn mhux qed nitkellmu biss fuq regolamentazzjoni.

Fil-fatt bħalissa l-Prim Ministru qiegħed jindirizza konferenza ċ-Ċina li fiha tkellem fuq l-artificial intelligence u fuq il-bżonn li nħarsu lejha b'mod aktar globali.

Rigward din l-industrija rrid ngħid li aħna mhux qegħdin nitkellmu fuq fantaxjenza fejn se nibdew naraw robots mexjin fit-triq bħalma naraw fil-film Terminator u jibdew jisparaw fuqna u jieħdu d-dinja!

Qed ngħid hekk għax tibda tara ċerti kummenti li d-dinja waslet fit-tarf u r-robots se jidħlu fuqna!

Naħseb li għadna ħafna 'l bogħod milli naslu għal dawn l-affarijiet però huwa stat ta' fatt li r-robotika daħlet ħafna u se tkompli tidħol.

Id-Deputat Prim Ministru semma kif is-sena d-dieħla fl-Isptar Mater Dei se jibda jkollna robots jassistu lill-kirurgi fl-operazzjonijiet u allura rridu naraw l-affarijiet fuq livell ta' etika biex bħala pajjiż inkunu nistgħu nirregolaw.

Fil-fatt, f'dan il-Parlament stess, diġà għaddejna liġijiet fuq dan il-ħsieb u hemm liġi minnhom li tittratta l-blockchain u d-DLT, li permezz tagħha waqqafna l-Malta Digital Innovation Authority.

Parti minn dik il-liġi stess fi ħdan l-istess awtorità, waqqfet dak li ngħidulu l-Ethics Committee b'qafas legali.

Dan twaqqaf għax aħna konna diġà qegħdin naħsbu għall-pass li jmiss, li huwa l-artificial intelligence u fejn tidħol l-artificial intelligence isiru ħafna mistoqsijiet dwar kwestjonijiet etiċi.

Jien se nagħti eżempju u nagħlaq fuqu.

Jekk qed nitkellmu fuq karozzi li jsuqu waħedhom, għandek element ta' komunikazzjoni u investiment, fosthom fuq il-5G biex tnaqqas il-latency ta' magna ta' karozza li tikkomunika ma' magna u sensors oħrajn.

Għalhekk irid ikollok konnessjoni b'saħħitha ħafna.

Hawnhekk jidħol il-konċett tal-5G però mbagħad għandek ukoll affarijiet etiċi li biex karozza ssuq waħedha jrid ikollha processing power li tiddeċiedi fuq ċerti affarijiet.

Pereżempju, jekk tkun għaddej minn triq u taqsam persuna, il-karozza trid tiddeċiedi li tevitaha però jekk il-karozza tiġi f'sitwazzjoni li trid tagħżel bejn li tevitaha u tidħol ġo arblu u toqtol lix-xufier u lil min ikun qiegħed f'dik il-karozza jew inkella li ttajjar lil dik il-persuna b'riskju li toqtolha, x'se tiddeċiedi?

Li tpoġġi fil-periklu ta' mewt il-persuna li qiegħda fil-karozza jew il-persuna li qed taqsam?

Dawn huma affarijiet li l-bniedem jiddeċidihom u allura f'dan il-kontest irridu naraw li jkollna regolamentazzjoni ċara u nkunu qegħdin nieħdu ħsieb ukoll l-aspett etiku.

Jien nappella lill-Oppożizzjoni biex tipparteċipa magħna f'din id-diskussjoni.

Fuq il-kwestjoni tad-DLT nista' ngħid li kien hemm komunikat u nħares 'il quddiem biex anke fuq dan is-settur ikun hemm diskussjoni bejn iż-żewġ partiti.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Ftit tal-jiem ilu waqt is-summit li kien hawn f'Malta, issemmiet fil-pubbliku l-possibilità li r-robots jibdew jingħataw iċ-ċittadinanza.

Ma nafx jekk din semmihiex is-Segretarju Parlamentari jew xi ħaddieħor imma xtaqtu jispjega ftit jekk l-industrija hux qed titkellem fuq iċ-ċittadinanza kif nifhmuha aħna, li ġiet kummerċjalizzata mill-Gvern Malti jew hux qed titkellem dwar l-għoti ta' personalità ġuridika lir-robot li jkun ass ta' kumpanija privata jew xi ħaġa oħra.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Naħseb li sfortunatament l-Onor.

Karol Aquilina jew ma kienx qiegħed jisma' jew ma nafx għax din għadni kif spjegajtha żewġ minuti ilu.

Il-problema hi li hawn min jew ma jridx jifhem jew inkella, bir-rispett kollu, il-ħin kollu jieħu l-okkażjoni u l-opportunità biex jipprova jitfa' d-dubju fuq kull sistema li ssir f'pajjiżna u fuq l-awtoritajiet.

Kieku l-mistoqsija tiegħu hija ġenwina ma kienx jistaqsiha għax għadni kif irrispondejtha però se nerġa' nirrispondih għall-benefiċċju tiegħu.

Jekk isegwi l-konferenza stampa li għadha available fuq il-Facebook page tiegħi, meta tkellimna fuq citizenship test ma tkellimna bl-ebda mod – din iċċarajtha lbieraħ u lbiraħtlula però donnu li hemm min ma jridx jifhimha – fuq l-għoti taċ-ċittadinanza.

Citizenship test fuq robot huwa li tifhem safejn waslet magna bl-intelliġenza tagħha biex imbagħad il-Gvern ikun jista' jirregola l-parametri ta' dik il-magna fl-aspett ta' ċittadinanza għall-bnedmin.

Aħna rridu naraw fuq liema livell ta' etika rridu mmorru biex naraw jekk magna tasalx tifhem liġi jew le jew tifhimx il-Kostituzzjoni fuq l-intelliġenza artifiċjali.

Il-Gvern irid ikun f'pożizzjoni li jirregola dik ukoll imma fl-ebda ħin m'għedna li qed nagħtu ċ-ċittadinanza.

Din il-ħaġa kienet ċara, ħriġna stqarrija, ikkonfermajtha, erġajt iċċarajtha, iċċarajtha ħames minuti ilu, u qed nerġgħu nisimgħu l-istess mistoqsija!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, f'din l-aħħar kwarta ta' mistoqsijiet supplimentari tkellimna ħafna fuq markets u teknoloġiji emerġenti li fihom qed naraw li nkunu minn tal-ewwel li nidħlu fis-suq għax ħafna drabi min jidħol l-ewwel ikun l-aktar li jiggwadanja.

Ovvjament hemm servizzi oħrajn li issa ilhom f'Malta, bħas-settur tal-gaming, li dan il-Gvern għandu l-obbligu li ma jinsihomx, għalkemm naf li ma ġarax hekk għax fl-aħħar xhur u fl-aħħar snin rajna lil dan is-settur ikompli jissaħħaħ.

Għaldaqstant jista' l-Onor.

Silvio Schembri jgħidilna x'qiegħed jagħmel il-Gvern biex jattira kumpaniji ġodda lejn pajjiżna fis-setturi li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu, mhux biss f'teknoloġiji u swieq emerġenti bħall-blockchain u l-artificial intelligence iżda wkoll fi swieq oħrajn li jinsabu f'pajjiżna u li għandna l-interess li narawhom ikomplu jissaħħu?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Jumejn ilu kelli l-opportunità li nitkellem fuq id-dekasteru li jien responsabbli minnu li fost affarijiet oħrajn jinkorpora fih is-servizzi finanzjarji.

Jien semmejt statistika ta' diversi setturi fejn rajna tkabbir fuq kull settur u spjegajt kif qed nippromwovu ħalli nkomplu nkabbru dan is-settur, imbagħad hemm setturi ġodda.

Ħafna drabi nisimgħu kritika mill-Oppożizzjoni li dan il-Gvern mhux qed jattira kumpaniji ġodda u investiment.

Jien sinċerament nibda ngħid li jew qed nitkellmu mal-ħajt jew inkella hemm min ma jridx jisma'.

Ċerti Membri tal-Oppożizzjoni joqogħdu jitkellmu bejniethom imbagħad jerġgħu jagħmlu l-istess mistoqsija li nkun għadni kif irrispondejt u b'hekk juru li ma jkunux qegħdin jifhmu x'inhu jsir.

Fil-fatt għadhom għaddejjin jitkellmu u lanqas indunaw imma jien se nkompli nindirizza lilek, Sinjura President, ħalli nispjega x'qegħdin nagħmlu.

Fl-emerging economies qegħdin naraw setturi ġodda.

Din is-sena kien hemm il-blockchain u diġà semmejna li għas-sena d-dieħla nidejna l-ewwel strateġija fuq l-artificial intelligence li mhux se tkun qafas regolatorju biss.

Jiġifieri mil-lat ta' strateġija rridu naraw li jkun hemm inċentivi mhux biss fiskali imma wkoll fuq ċerti ħiliet li għandna bżonn.

Bħalissa għaddej studju fuq livell ta' eSkills Ii hawn bżonn fil-pajjiż biex naraw x'tip ta' nies u x'kapaċitajiet irridu nattiraw.

Fuq livell lokali rridu naraw kif se nagħtu aktar opportunitajiet sabiex ikollna upskilling tal-human resources tagħna, biex minn labour indawruhom għal human capital.

Fil-fatt riċentement nidejna scholarship programme ġdid.

(Interruzzjonjiet) Issa jew tridni nispjega jew se toqgħod tistaqsini.

Jien qed nagħti l-informazzjoni fuq dak li ġejt mistoqsi.

Il-kollega tiegħek staqsa mistoqsija li ma kellhiex x'taqsam ma' din u rrispondejtu.

Naħseb li l-kollega tiegħek għandu dritt jistaqsi u jien nirrispondi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Schembri, indirizza lili jekk jogħġbok u kkonkludi.

SILVIO SCHEMBRI: Grazzi, Sinjura President.

Kont qed ngħid li inizjattiva oħra li introduċejna kienet tirrigwarda scholarship fund ġdid għal dawk l-istudenti Maltin li jridu jispeċjalizzaw fuq DLT f'livell ta' Masters u Dottorat.

Hemmhekk il-Gvern se jkun qiegħed iħallsilhom il-kors kollu sabiex nippreparaw ir-riżorsi umani tagħna għal dik l-industrija.

Rigward industriji ġodda semmejt l-artificial intelligence u mhux biss, għax fil-ġimgħat li ġejjin se nniedu strateġija fuq eSports li bħala struttura u miżuri hija lesta imma għad fadal aktar diskussjoni.

Dan huwa settur ieħor kompletament ġdid li jikkompara mal-industrija tal-gaming però qiegħed aktar fuq game design milli fuq gambling u permezz tiegħu qed nagħtu aktar opportunitajiet.

Qegħdin nikkreaw dawn is-setturi kollha u qed niġu kkritikati li aħna Gvern bla viżjoni; immaġina kieku dan il-Gvern kellu viżjoni …!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, jien mhux biss qed insegwi b'attenzjoni t-tweġibiet tal-Onor.

Silvio Schembri tal-lum imma qed insegwi wkoll dak kollu li qed jingħad fil-pubbliku dwar l-isforzi li qiegħed jagħmel f'dak li hu żvilupp ta' setturi ġodda.

Għal dan għandi kliem ta' tifħir però ninsab ftit ippreokkupat li min-naħa tas-suq hemm tħassib mhux dwar it-tip ta' industrija li qed nipprovaw nattiraw, li tinkorpora setturi innovattivi u interessanti, imma dwar dak li hu meħtieġ biex dawn jiġu sostnuti, ċjoè li l-istruttura bankarja tkun b'saħħitha u robusta fi kwalunkwe settur li fih Malta tniedi xi inizjattiva biex tipprova timmira li tattira l-investment.

Matul l-aħħar ġimgħa kien hemm preokkupazzjonijiet dwar wieħed mill-banek ewlenin – jien ma tantx jinteressani li nsemmi l-ismijiet minħabba li hemm interessi privati – li s-settur bankarju kien jirrikorri għalih.

Jista' l-Onor.

Schembri jgħid jekk id-dekasteru tiegħu hux qed jingħata serħan il-moħħ rigward dak li qiegħed jagħmel il-Gvern biex isaħħaħ is-settur bankarju tagħna u r-reputazzjoni li ġiet mittiefsa minħabba dan it-tħassib?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Qabelxejn nirringrazzja lill-Kap tal-Oppożizzjoni għal din il-mistoqsija pertinenti.

Naqbel miegħu li qiegħda ssir ħidma mill-Gvern f'dan is-sens u qed nattiraw ammont kbir ta' interess però hemm ċerti kondizzjonijiet oħra li jekk ma jiġux indirizzati kif se nispjega li qed jiġu indirizzati se jkunu qed itawlu l-proċess, b'mod partikolari fejn jidħlu s-servizzi tal-banek.

Huwa tajjeb li ngħidu li fejn jidħol is-settur bankarju l-Gvern mhuwiex parteċipi maġġoritarju fis-setturi kollha jiġifieri għalkemm illum l-ġurnata għandna ishma f'żewġ banek, dawn xorta jaħdmu b'mod indipendenti.

Kieku kellek tistaqsini jekk iniex kuntent bis-sitwazzjoni bankarja ngħidlek li le u din diġà għamiltha ċara meta kont qed nitkellem fuq l-estimi.

Meta kont qed nitkellem fuq is-Segretarjat tiegħi din il-ġimgħa stess, bgħatt messaġġ ċar li l-banek huma parti mill-ekonomija u allura jridu jkunu parteċipi però dawn għandhom ir-responsabbiltà wkoll.

Jien smajt b'diversi każijiet fejn uħud mill-banek jagħmluha diffiċili immens anke biex jiftħu basic account.

Jumejn ilu għamilt appell, u nerġa' nagħmlu llum, biex ma niġux f'sitwazzjoni li l-Gvern ikollu jintervjeni.

Huwa obbligu tal-banek, anke b'direttivi Ewropej, li għall-inqas jiftħu basic accounts.

Din tkun qed tindirizza parti kbira mill-kwestjonijiet li semma l-Kap tal-Oppożizzjoni fejn hemm ċerti sfidi, speċjalment fejn jidħlu barranin li jaħdmu f'ċerti industriji, fosthom l-industrija tal-gaming – fejn l-aktar li hemm kwestjonijiet – li lanqas biss jiftħulhom account biex tidħol il-paga, imbagħad ovvjament lill-operaturi ma tagħtihomx tort li jridu jsibu ways and means oħra kif jaġġustaw għal dan.

Teżisti kwestjoni oħra li rridu nattiraw.

Jien mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjonijiet ta' bank partikolari li bħalissa għaddej minn proċess amministrattiv għax din hija proċedura indipendenti li taqa' taħt l-MFSA u l-Gvern ma jistax jidħol fiha però ninsabu konxji fuqha.

Bħala Gvern qegħdin naħdmu id f'id, anke ma' operaturi differenti, biex nattiraw banek oħrajn lejn pajjiżna u nista' ngħid li għaddejjin b'diskussjonijiet ma' żewġ banek sabiex naraw kif dawn ikunu jistgħu japplikaw għall-proċess u jibdew joperaw ukoll għax l-interess li qed inġibu ta' kumpaniji fuq livell ekonomiku jirrikjedi li jkun hemm iktar banek sabiex jiġi serviced dan is-settur.

Hemm ukoll kwestjonijiet oħrajn bħalma huwa l-fenomenu ġdid li għal ċerti industriji, bħall-blockchain, il-gaming u oħrajn fil-qasam diġitali, uħud mill-banek japplikaw il-policy li r-risk capital tagħhom ma jkunx daqshekk miftuħ.

Għalhekk issa qed naraw żvilupp ġdid fejn uħud mill-operaturi kbar f'dawn is-setturi qed jingħaqdu flimkien sabiex imexxu 'l quddiem l-idea ta' bank privat – dak li ngħidulu challenger bank jew restricted licence bank – biex ikunu jistgħu jagħtu servizz lil din l-istess industrija.

B'hekk inkunu qegħdin nimxu pass ieħor u ma nkunux għalaqna ċ-ċirku kollu.

Huwa tajjeb li ngħidu li fejn tidħol din l-industrija ġdida, sal-1 ta' Novembru, din il-ġimgħa stess, din l-industrija kienet għadha tapplika f'ambitu mhux illegali, però mhuwiex regolat u allura l-banek kienu qishom bejn ħalltejn dwar jekk għandhomx jidħlu f'partnership biex jiftħu corporate account lil xi kumpanija jekk din lanqas biss ikollha liċenzja.

Forsi dak kien argument li jinftiehem għax irridu ngħidu li jekk il-banek huma regolati minn istituzzjonijiet internazzjonali, fost oħrajn l-EBA, l-ESMA u l-EIOPA, li jirregolaw is-settur bankarju hawn Malta, ikollhom ċerti restrizzjonijiet min-naħa tagħhom.

Illum il-ġurnata, peress li beda l-proċess tal-liċenzjar, ladarba jkollok liċenzja minn central authority bħall-istess regolatur li jirregola s-settur bankarju f'Malta, se tkun qed tagħmilha aktar faċli li bank ikun jista' jiftaħ għal dan l-operat.

Ovvjament this is a learning curve u aħna qegħdin l-ewwel fid-dinja f'dan is-settur.

Għalhekk ikollok ċerti sfidi li tkun l-ewwel wieħed li trid tgħaddi minnhom però bil-mod kif qegħdin naħdmu naħseb li s-sitwazzjoni se tkun qiegħda tittaffa ladarba jkollok il-ħruġ tal-liċenzja għal dawn il-kumpaniji.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILERI: Sinjura President, nirreferi lis-Segretarju Parlamentari għall-mistoqsija preċedenti li għamilt fir-rigward ta' investiment ġdid li mhux bilfors ikun ġej minn oqsma ġodda bħall-artificial intelligence u l-blockchain iżda minn setturi li f'Malta diġà huma preżenti u għandna l-obbligu li nkomplu nsaħħuhom, kif naf li qed isir.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk hemmx interess biex jiftħu kumpaniji ġodda f'Malta u jindika minn liema pajjiżi l-aktar li qiegħed jara dan it-tip ta' interess?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: L-interess huwa kbir.

L-ewwel tkellimna fuq iż-żewġ konferenzi li saru; id-Delta Summit li hija appoġġata mill-Gvern u l-Malta Blockchain Summit li kienet konferenza privata, u spjegajna li t-tnejn kienu ta' suċċess kbir.

Apparti minn hekk, nista' ngħid li jien u l-Prim Ministru kull ġimgħa jkollna laqgħat ma' investituri barranin.

Meta ngħid kull ġimgħa jiġifieri aktar minn laqgħa kuljum ma' investituri barranin minn madwar id-dinja kollha.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq xi pajjiż wieħed li jkun iddeċieda li jagħlaq l-industrija tiegħu, bħal pereżempju ċ-Ċina li ddeċidiet li din l-industrija ma tridx taf biha u għalqet il-bibien tagħha.

Dik hija politika tagħha u timplimentaha però għandek pajjiżi bħall-Ġermanja, Franza, l-Awstralja, l-Amerika, l-Isvizzera, il-Ġappun u s-South Korea li qegħdin jiftħu b'mod aggressiv għal din l-industrija.

Minkejja dan kollu, għax aħna konna Gvern proattiv u miftuħ li indirizzajna l-kwestjoni li kien hemm b'mod spedit u immedjat, qed naraw dawn il-kumpaniji minn madwar id-dinja, inkluż mill-pajjiżi li semmejt, jiġu hawn Malta.

Għaldaqstant, kif semmejt, fl-1 ta' Novembru kull kumpanija li kienet qed topera minn hawn Malta kellha l-obbligu li tinforma lill-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta imma minn issa 'l quddiem biex tibda topera trid tapplika għal-liċenzja.

Waqt attività politika semmejt li sal-aħħar tas-sena se nkunu f'pożizzjoni li nħabbru kumpanija ġdida kull ġimgħa.

Skont l-aħħar figuri li tawni - mhux se nsemmi figuri għax għadhom mhumiex uffiċjali - nista' ngħidlek li mijiet ta' kumpaniji li diġà qegħdin joperaw hawnhekk innotitifkaw lill-Awtorità biex jibdew il-proċess għal-liċenzja.

Dan ifisser li se nkunu qegħdin inħabbru ħafna iktar minn kumpanija fil-ġimgħa.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Owen Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tas-citizens' charter fil-Qrati ta' Malta u Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7663;

f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-aġenti akkreditati tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7391;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa medja tal-familji fl-2015 u d-dħul medju disponibbli tal-familji f'Malta u f'Għawdex matul l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7210;

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar talbiet għal għoti ta' servizz li saru lil Land Survey Unit tal-Awtorità tal-Ippjanar u d-dħul minnhom, f'kull xahar, fil-perjodu bejn Jannar 2016 u Settembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7587;

Tagħrif dwar enforcement notices maħruġa mill-Awtorità tal-Ippjanar f'kull xahar bejn Jannar 2016 u Ottubru 2018, maqsuma skont il-lokalità, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7588; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq gazzetti li nxtraw għall-użu mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, minn wara l-2013, kif ukoll min hu intitolat għalihom, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7211; u

Tagħrif dwar għajnuna lil parroċċi f'Għawdex mogħtija mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7212.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar direct orders li ngħataw minn Wasteserv lil kumpanija partikolari bejn Marzu 2013 u Ottubru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7213; u

Tabella li turi l-qabda ta' lampuki f'tunnellati bejn l-2016 u Settembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7564.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali u l-istqarrijiet finanzjarji awditjati għall-2017 tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Kumitati Permanenti u nsejjaħ lill-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) - Abbozz Nru 49 - u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji - Abbozz Nru 50 - għaddew mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Qed ninnota li hemm numru sostanzjali ta' persuni fil-gallarija.

Nitlobkom iżżommu f'moħħkom li ma tistgħux tgħaddu kummenti, la favur u lanqas kontra.

Mhuwiex permess lanqas ċapċip jew affarijiet oħra.

Nitlobkom biex iżommu d-diskrezzjoni u s-silenzju.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġi diskuss il-Vot tal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat li għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Insejjaħ issa lill-Ministru Josè Herrera biex, jekk jogħġbu, iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, inressaq dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 35 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €85,942,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 - Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €15,398,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 – Ambjent Malta, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT XIII - MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL

FIL-KLIMA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €66,460,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XIII - Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

Ħassar iċ-ċifra "€97,835" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€97,832".

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Niġbed l-attenzjoni li l-ħin għall-Oppożizzjoni huwa sat-8.05 p.m. filwaqt li għan-naħa tal-Gvern huwa minn dak il-ħin sad-9.35 p.m. L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, filwaqt li nsellem lill-Ministru Herrera u l-ħidma tiegħu rrid nirrimarka li din qed ngħidha sinċerament u mhux b'retorika.

Ovvjament jien se nagħmel il-kritika tiegħi imma din bl-ebda mod u fl-ebda ħin m'għandha tinftiehem bħala kritika fuq livell personali, lanqas xejn.

Il-kritika ta' din in-naħa se turi kif il-ħidma tal-Ministeru kkonċernat hija kkaratterizzata minn konfużjoni, tgerfix, għejja u inkompetenza li għalihom qegħdin inħallsu aħna lkoll.

Tricks hemm kemm trid imma treats ftit li xejn.

Il-ħasra hija li l-prezz qares li qegħdin inħallsu għalihom illum mhu xejn ħdejn dak li se nħallsu fis-snin li ġejjin minħabba deċiżjonijiet li ttieħdu fl-aħħar xhur f'dan il-Ministeru.

Fid-Diskors tal-Baġit ta' ftit ġranet ilu hemm tliet paġni biss iddedikati għal Ambjent Malta li kważi huma repetizzjoni totali tad-diskors ta' sena ilu.

Ejja nikkonċedu li l-iskop wara t-twaqqif ta' Ambjent Malta kien wieħed bżonjuż, pożittiv u siewi ħalli nagħtu l-benefiċċju tad-dubju lill-Ministru u lill-Gvern però anke hawn il-Ministeru jew il-Gvern wera li jiġi jaqa' u jqum mil-liġi.

X'razza ta' saltna tad-dritt hija din?!

Meta twaqqaf aġenzija bil-poteri eżekuttivi – għax din telgħet quddiem il-Kabinett ukoll – kif ma joħroġx avviż legali qabel titwaqqaf?

Fil-fatt fit-28 ta' Awwissu li għadda jien għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru għall-Ambjent fejn staqsejtu hekk:

- jiġifieri fit-28 ta' Awwissu 2018 -

"… ma kienx ippubblikat l-Avviż Legali li jwaqqaf Ambjent Malta, jew għall-inqas ma kienx jidher li ġie ppubblikat skont kif tgħid il-liġi għal kull Awtorità/Aġenzija …"

- issa din il-mistoqsija parlamentari għamiltha fit-28 ta' Awwissu 2018 u jekk il-Bambin irid se tkun imwieġba fit-tieni ġimgħa ta' Diċembru li ġej imma hawnhekk m'għandux tort il-Ministru għax din hija s-sistema parlamentari tagħna -

" jista' l-Ministru:

a. jispjega kif u b'liema jedd titwaqqaf Awtorità/Aġenzija mingħajr is-saħħa tal-liġi li twaqqafha, bżonjuża u siewja kemm trid;

b. jagħti spjegazzjoni peress li sakemm ma jiġix ippubblikat dan l-Avviż Legali, Ambjent Malta m'għandha ebda mandat legali u kull azzjoni li qed tagħmel huwa ultra vires;

c. jekk kienx informat fit-3 ta' Awwissu 2018 meta hu tkellem dwar Ambjent Malta, li f'għajnejn il-liġi din kienet fatat u non entity għax ma kenitx imwaqqfa b'liġi;

d. jagħti l-ismijiet tal-persuni li huma inkarigati biex iwaqqfu Ambjent Malta u meta tahom dan l-inkarigu;

e. kif jispjega l-fatt li fl-14 ta' Lulju 2018 it-timesofmalta.com irrapportat hekk:

Mela l-Ministeru, il-Gvern, kien jaf li se titwaqqaf Ambjent Malta imma ta l-impressjoni li jiġi jaqa' u jqum mill-bżonn li tiġi osservata l-liġi.

X'messaġġ bagħat il-Ministru, il-Gvern, b'dan il-mod?

L-istess messaġġ li qed tibgħat Infrastructure Malta li qed tagħmel ix-xogħlijiet bla ma tapplika għall-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Jiġifieri min hu l-aqwa jħawwel!

This is a total and wilful disregard għall-preċetti tal-liġi.

Huwa aġir li jindika arroganza amministrattiva.

Huwa aġir li jiżra' l-ardir u d-disprezz lejn l-awtoritajiet, imbagħad aħna naħsdu u nbatu l-konsegwenzi ta' dan kollu.

L-istess mentalità teżisti fil-qasam tal-emissjonijiet.

Fir-rapport li deher fil-ġurnal The Times fit-3 ta' Diċembru 2017, il-ġurnalist Ivan Martin f'artiklu intitolat: "Emission impossible?

Malta pays for Bulgarian energy" jgħid li:

Jgħid ukoll li:

Fit-3 ta' Novembru 2018, l-istess ġurnalist fil-ġurnal The Times kiteb artiklu simili intitolat:

Mela ħalli nitkellmu b'Malti li jinftiehem, Malti safi.

Diversi snin ilu, bejn wieħed u ieħor fl-2005, il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, fost pajjiżi oħrajn, daħlu għal ftehim li fih intrabtu li t-tniġġis fl-ajru, l-emissjonijiet, ma jaqbżux ċertu livell.

Dawn għamlu rabta, għamlu trattat, kuntratt, obbligu reċiproku u qalu li min mill-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea jaqbeż dak il-limitu, irid iħallas multa, inkella ma jkunx jista' jaqbeż il-limitu impost, aċċettat u maqbul.

Issa ma ninsewx li l-Prim Ministru u l-Ministru Konrad Mizzi kemm-il darba qalu li kellna bżonn il-power station il-ġdida biex innaqqsu dawn l-emissjonijiet.

Naħseb li kulħadd jiftakarhom jgħidu li għandna bżonn power station ġdida biex nilħqu l-miri internazzjonali.

Il-ġurnal l-Orizzont tas-27 ta' Ottubru 2014, ikkwota lill-Prim Ministru jgħid hekk:

"Il-politika tal-gvern f'dan il-qasam se tkun tfisser li d-dħaħen fil-pajjiż se jonqsu b'1,200,000 tunnellata."

Qal li kellhom jonqsu b'1,200,000 tunnellata, biex ibigħ il-power station li ma kellniex bżonn.

Fil-ġurnal l-Orizzont tal-10 ta' Settembru 2013, insibu headline li jgħid:

"Il-proġett ġdid tal-enerġija kif propost mill-Gvern se jkun ifisser 50% inqas emissjonijiet."

Kienu jgħidu li se nnaqqsu 50% tal-emissjonijiet u li se niġu minn ta' quddiem, jekk mhux fl-Ewropa, fid-dinja.

Mhux talli ma naqsux, talli żdiedu, u mhux talli żdiedu talli għal dik iż-żieda qed inħallsu biz-zalza u b'multi għoljin għall-inkompetenza tal-Gvern f'dan il-qasam.

Hawnhekk għandi rapport li għadu kemm ħareġ mill-Kummissjoni Ewropea, eżattament fis-26 ta' Ottubru, 2018 intitolat:

Dan ir-rapport, li ma jidhirlix li s'issa ġie rapportat fil-mezzi tax-xandir f'Malta, makes damning reading għal pajjiżna.

Dan għaliex mit-28 pajjiż tal-Unjoni Ewropea, dan il-Gvern li suppost huwa mmexxi mill-aqwa Kabinett fl-istorja - ma nafx jekk huwiex dan l-aqwa Kabinett jew dak tal-leġiżlatura li għaddiet għax is-superlattivi u l-iperboli ninsihom u nitfixkilhom però żgur li dan huwa l-aqwa żmien! - għandu l-unur jgħid li ġab lil pajjiżna l-uniku pajjiż fl-Unjoni Ewropea li ġie mmultat talli qabeż l-emissjonijiet u l-miri internazzjonali fuq it-tniġġis fl-arja!

L-uniku pajjiż!

Dawn jafu li taħt it-tmexxija tagħhom Malta hija l-uniku pajjiż fl-Unjoni Ewropea li kellha tmur bis-sassla tittallab fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea biex tħallas ħalli tkun tista' tħammeġ aktar mil-limitu aċċettabbli u maqbul kuntrattwalment?

Din x'tgħidulha?

Eċċellenza?

Professjonalità?

Serjetà?

Paġna 7 ta' dan ir-rapport tkopri l-perjodu mill-2013 u tgħid hekk:

Fil-fatt hawnhekk hawn tabella li turi l-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea, ħlief Malta!

Kollha kemm huma ma qabżux il-limitu tat-tniġġis fl-arja maqbul fit-Trattat ta' Pariġi fuq il-bidla fil-klima, ħlief Malta!

Ħalli ngħid x'għamel il-Ministru Herrera għax din ma qalilniex.

Il-Ministru Herrera, kif din ġiet approvata mill-Kabinett – hawnhekk ikun tajjeb li naqbeż għalih għax hu kien qed jipprova jsewwi l-pannu bil-qargħa aħmar fuq il-froġa u l-qassata li ħalla ta' qablu għax fl-2013 mhux il-Ministru Herrera kien il-Ministru għall-Ambjent imma ħaddieħor - fi tmiem is-sena 2016, għan-nom tal-Gvern u kif inkarigat mill-Gvern, mar għand il-Ministru tal-Bulgarija u qallu: Aħna mhux se jirnexxielna ma naqbżux il-limitu tat-Trattat ta' Pariġi, allura se nixtru mingħandkom u se nagħtukom somma flus kull sena sal-2020.

Din hija xi ħaġa li t-Trattat ta' Pariġi jippermetti, però inti li qed tismagħna, intix Nazzjonalist, intix Laburist, intix min-naħa t'isfel, ta' fuq jew mill-ġenb ta' Malta, taħseb li huwa sew li Malta hija l-uniku pajjiż fl-Unjoni Ewropea li kellha din l-umiljazzjoni u aktar minn hekk it-taxpayer Malti qed iħallas għal din l-inkompetenza?!

Naħseb li kulħadd jiftakar li ftit ġranet ilu kien hawn min ġie hawnhekk jagħmel teatrin u jistaqsi: X'ħadnielu lill-poplu Malti aħna?

Silenzju.

Dak is-silenzju artifiċjali.

Taf x'ma qalilkomx il-Prim Ministru f'dak is-silenzju artifiċjali; li minn butkom, minn fluskom, mit-taxxi tagħkom u mit-taxxi tagħna lkoll, qegħdin inħallsu biex jagħtuna permess inħammġu aktar milli suppost, aktar milli qalu li se nkunu qegħdin inħammġu l-arja.

Dan ir-rapport tal-mistħija fuq Malta jkompli jgħid hekk:

- isimgħuha din; aħna l-uniku pajjiż, singled out -

Jiġifieri we are under monitoring, sotto sorveglianza, għax aħna l-uniku Gvern, l-uniku pajjiż fl-Unjoni Ewropea li falla f'din il-mira u kellu jmur il-Bulgarija biex jitħalla jaqbeż dak il-limitu.

Din x'tiġi Ministru?

X'tiġi din?

Għall-Maltin hija trick għax ħbejtuhielhom.

U min ħadha t-treat?

U kemm kienet tiswa din it-treat?

Għall-inkompetenza tagħhom qed tħallas int!

Lanqas fit-tniġġis tal-arja ma tista' tafdahom għax ukoll jgħaxxquha.

Daħk bin-nies!

Tridu tkunu tafu kemm qegħdin inħallsu kull sena?

Illum qiegħed niżvela li fi tmiem l-2016, il-Gvern Malti, meta l-Ministru Herrera ġie nkarigat Ministru għall-Ambjent, iffirma ftehim mal-Gvern tal-Bulgarija li fuq medda ta' seba' snin, jiġifieri sal-2020 - backdated mill-2013 sal-2020 - Malta se tħallas €1,400,000, medja ta' €180,000 kull sena, biex tħammeġ aktar minn dak li ntrabtet bih.

Fejn hu dak li ġie jagħmel it-teatrin il-ġimgħa li għaddiet u qal li ma ħadlu xejn lill-poplu Malti?

Minn fejn ġejjin dawn il-€180,000 li jiġu bejn wieħed u ieħor €200,000 kull sena?

Dan huwa Gvern tal-ħabi!

Fl-1983 ukoll kienu ħbewh il-ftehim li kienu għamlu man-North Korea.

U nhar is-Sibt li għadda ma ridux jgħidulhom lil ta' The Times li qegħdin inħallsu €180,000 multa kull sena, għall-inkompetenza tagħhom.

Dawn iħammrulek wiċċek mal-barranin u jumiljawk!

Malta hija l-uniku pajjiż li kellu jitlob li jitħalla jaqbeż il-limitu, u biex jitħalla jaqbeż dak il-limitu jrid iħallas €1,400,000 mit-taxxi tagħna lkoll.

Dik ma qaluhielkomx; qed ngħidhielkom jien illum.

Jekk il-Ministru jmerini, jippubblika l-kuntratt li ffirma mal-Ministru tal-Bulgarija fi tmiem is-sena 2016.

Issa se nitkellem ftit fuq il-ġbir tal-iskart.

Din hija vroma oħra, saga oħra.

Rajna l-kjuwijiet, għax lill-anzjani bagħtuhom Ta' Qali fil-kju.

Hemm taħwid u tgerfix sħiħ bejn l-Avviż Legali li ħareġ fl-20 ta' Settembru u dawk li ħarġu warajh.

Qalulna li l-mozzjoni li għamilna kienet pwerili.

Ma nafx x'ma qalulniex u liema aġġettivi użaw fil-konfront tal-Onor.

Robert Cutajar, tiegħi u tal-Grupp Parlamentari Nazzjonalista, eppure l-ġimgħa li għaddiet, proprju dakinhar li kellna l-vot, ħareġ Avviż Legali ġdid biex iraqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar tal-Avviż Legali ta' xahar ilu.

Immaġina ftit, tkun qed taħseb għal proġett nazzjonali, politika nazzjonali, il-ġebla tax-xewka tal-politika tiegħek, li taf li hija kruċjali, u toħroġ avviż legali monk, bażwi li fih żewġ terzi tal-kunsilli lokali mhumiex imsemmijin.

Dan l-Avviż Legali fih ħinijiet tal-ġbir li jsallbu lin-nies għax f'ċerti lokalitajiet trid titlaq mix-xogħol, tmur id-dar, toħroġ l-iskart u terġa' tmur lura għax-xogħol.

L-Onor.

Robert Cutajar u jien ftaħnielhom għajnejhom imma huma qalulna li mhu veru xejn u li qed nidħku bin-nies.

Meta kien qed jagħmel il-winding up l-Onor.

Robert Cutajar qalulna li din hija l-aktar mozzjoni redikola fl-istorja!

Tant kienet redikola li l-ġimgħa li għaddiet ħareġ Avviż Legali ġdid li jagħtina raġun, u lanqas dan ma kien kapaċi jagħmel il-Gvern.

Daħħlu tant positions of trust!

M'għandhomx proof readers?

Pereżempju f'Ħal Balzan ma qalulhomx meta jsir il-ġbir tal-ħġieġ imma qalulhom biss "every first Friday".

Imma ta' meta?

Issa ħalli niġi għat-tender għax din s'issa għadna ma dħalniex fiha.

Din hija vroma oħra però dan il-Gvern jekk ma jkunx hemm tbażwir u tgerfix – tista' tkun tender ta' bandla u tista' tkun tender ta' power station - ma jkunx hu!

Jien hawnhekk għandi t-tender li ħareġ u ġie ġġudikat fl-aħħar ta' Lulju tal-2018 biex jitqassmu 165,000 informative brochures lil kull household abitabbli f'Malta.

Li lill-kuntrattur li rebaħ dan it-tender rabtu li jqassam il-leaflets.

Hemm ukoll dawn il-bins kbar ħafna li tant huma kbar li mhux qegħdin joqogħdu fil-kċejjen tal-familji Maltin!

Fil-fatt jien, l-Onor.

Karol Aquilina konna qed nitkellmu fuq hekk u konna qegħdin ngħidu li l-bins tal-iskart organiku tant huma żgħar li f'nofstanhar timlih bil-konsegwenza li fis-sajf timtela bin-nemus u d-dubbien!

Imma mbagħad tgħid li l-aqwa li qed tagħmel xi ħaġa ta' ġid għax il-ġid komuni u s-sens ċiviku jitlob li aħna nagħmlu s-separazzjoni tal-iskart.

Ħallas, ġaħan!

U jekk bħalissa wieħed imur San Pawl il-Baħar, ir-Rabat u Milner Street, Tas-Sliema jara l-kollettur jitfa' l-boroż il-bojod u l-boroż is-suwed jew il-boroż il-bojod u l-boroż il-ħodor fl-istess trakk!

Oqgħod għamel is-separazzjoni tal-iskart!

Oqgħod ħabbel rasek, għax inkella l-Ministru jikkundannak u l-Gvern jimmultak!

Jekk dan il-kuntrattur fl-aħħar ta' Lulju ntrabat li jqassam il-bins f'Malta kollha fi 80 ġurnata - jiġifieri suppost diġà qassamhom kollha - imma f'ċerti lokalitajiet hawn ħafna djar li għadhom ma rċevewx la l-leaflet u lanqas il-bin, il-Gvern irid jispjega x'penali se jwaħħlu!

Għax għandna nkunu nafu li biex żgur irebbaħ lil dan il-kuntrattur li rebaħ, qata' qalb il-kumplament.

Fil-fatt kien hemm diversi kuntratturi li kienu interessati jipparteċipaw u jtellqu għal dan it-tender u dawn talbu lid-Dipartiment tal-Kuntratti jagħtihom spjegazzjoni għax kienu qed jarawha impossibbli li fi tliet xhur biss iqassmu 165,000 bin.

Però d-Dipartiment tal-Kuntratti, fil-clarification note li bagħat fit-18 ta' Mejju to all prospective bidders, iffirmata mis-Sinjura Christine Friggieri, għan-nom tad-Direttur tal-Kuntratti, qalilhom hekk:

- jiġifieri l-Wasteserv –

Mela dawn qatgħu qalb il-kumplament li ovvjament qalu li huwa impossibbli li dawn il-bins iqassmuhom fi tliet xhur, imbagħad min rebaħ it-tender falla u ddelega t-tqassim tal-bins lill-Girl Guides u lill-iScouts.

Issa lil dan il-kuntrattur waħħluh penali?

U jekk le, għalfejn u min ħa d-deċiżjoni li ma jiġux imposti penali?

Lill-Ministru ngħidlu li kien ovvju li dan il-kuntrattur ma kienx se jlaħħaq iqassam 165,000 bin fi 80 ġurnata, imma meta ħaddieħor fetħilhom għajnejhom qalulu li dik il-parti trid tkun osservata.

Issa ħalli niġu għall-gidba tal-kompost.

Il-Gvern qal li hemm bżonn li jinġabar l-iskart organiku għax għandna bżonn il-kompost.

Fid-dokument li hemm fuq il-website tal-Wasteserv issib hekk:

Dan id-dokument jgħid li jsir kompost li jintuża bħala soil improver imma dan mhu veru xejn u se ngħid għalfejn.

L-esperti jgħidulek li Malta għandha madwar 8,000 ettaru ta' ħamrija.

Jista' l-Ministru jispjega dan il-kompost fejn se jmur meta, skont id-dokument tal-Ministru stess, hu maħsub li dan se jammonta għal madwar 70,000 tunnellata bil-potenzjal li jiżdied?

Żgur li mhux se jmur fil-ħamrija Maltija.

Żgur li le!

M'hawnx suq għalih.

Mela jew se jispiċċa fil-landfill xorta waħda jew inkella qed jidħku bin-nies.

Skont id-dokument tal-Wasterserv - mhux tal-Oppożizzjoni - l-iskart organiku kollu se jmur fl-Impjant ta' Sant'Antnin f'Wied il-Għajn u mhux il-Magħtab.

Issa jekk id-digester, il-magna li tagħmel dan ix-xogħol, tesa' 35,000 tunnellata biss u d-dokument tal-Ministeru stess qed jgħid li f'Malta l-organic waste collection mid-djar kapaċi titla' għal 70,000 tunnellata, jista' xi ħadd jispjega fejn se jmur il-kumplament?

Barra minn hekk, jekk wieħed jaqbad id-dokument tal-waste management tal-2014, f'paġna 69 jsib li fl-2011 iġġenerajna 150,000 tunnellata skart organiku.

Dan huwa dokument tal-Gvern stess!

Issa jekk id-dokument tal-Gvern stess qed jgħid li kollox se jmur fl-Impjant ta' Sant'Antnin u dan jesa' biss 35,000 tunnellata, jista' xi ħadd jispjega kif il-150,000 tunnellata se jidħlu f'post li jesa' biss 35,000 tunnellata?

Hawnhekk nitlob lill-Ministru jispjega x'se jsir mill-Inspire.

Meta qalu li se jħottu l-Impjant ta' Sant'Antnin irrealizzaw li grazzi għal dak l-impjant lill-Inspire jagħtuh il-misħun għall-persuni b'diżabilità.

Allura se jeħduhulhom dak is-servizz?

Finalment niġi għall-enforcement ta' din l-iskema ta' ġbir u separazzjoni ta' skart li fl-ideal u fil-prinċipju hija tajba, u jalla taħdem, però ma tistax taħdem kif ħaddmuha.

Dawn għamlu apposta biex tfalli ħalli jkunu jistgħu jiġġustifikaw l-inċineratur.

Kif għedt diġà marru jħallsu €180,000 lill-Bulgarija!

Ara din ma qaluhielhomx lin-nies!

Ma kellhomx l-obbligu li jgħiduhielhom!

Għalfejn dan il-ħabi?

Jaħbi min għandu x'jaħbi.

Id-dokument tal-Ministru fuq l-inċineratur li ħareġ kmieni din is-sena jgħid li "the EU has very stringent directions with regards to emissions" u jispjega kemm se nkunu bravi u konformi ma' "the strictest standards possible in ensuring emissions and environmental impact".

Imbagħad issir taf li Malta hija l-uniku pajjiż mit-28 pajjiż – l-uniku, x'diżunur! – li qed ikollha tħallas biex titħalla tħammeġ aktar.

Lanqas fiż-żibel ma tista' tafdah lil dan il-Gvern għax ukoll jgħaxxaqha u jagħmel froġa u qassata minn dan is-settur!

Sur President, jien se nagħlaq b'dan l-appell sinċier.

Jekk il-Gvern irid jibqa' miexi f'din il-linja, jibqa' miexi, però għandu jkun jaf li dak li qed jagħmel huwa ta' ħsara kbira għall-poplu għax mhuwiex sew li lill-poplu turih id-debba mbagħad tqabbiżlu l-ħmara, kif urejt f'dawn l-aħħar ftit minuti.

L-Oppożizzjoni lesta li tagħmel il-parti tagħha u lesta li tkun involuta però ma jiġux isemmu technical committees.

Għandhom isemmu punti fejn nistgħu tassew nitkellmu bħan-nies u mhux insiru nafu l-affarijiet mill-gazzetti jew meta nagħmlu mozzjoni biex nemendaw avviż legali jgħidulna li hija pwerili, biex imbagħad jirriżulta li jkollna raġun.

Sur President, f'dan is-settur il-poplu ħa ħafna tricks imma treats ħa ftit li xejn.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON (Onor. Glenn Bedingfield): Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, jien irrid inkun kostruttiv għax ma naħsibx li għandna nippolitiċizzaw dan is-settur.

Jien se nitkellem fuq l-animal welfare.

Jien offrejt lis-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri biex naħdmu flimkien u rrid ngħid li qabel il-waqfa għall-vaganzi tas-sajf konna ltqajna biex niddiskutu l-irbit permanenti tal-klieb.

Irrid ngħid li ħa ħafna mis-suġġerimenti tiegħi u ta' dan nirringrazzjah.

Il-liġi kienet kważi kelma b'kelma fuq il-Private Members Bill li kont ressaqt f'Settembru tal-2015 imma ma jimpurtax.

Però mbagħad m'erġajniex iltqajna u minflok ħareġ avviż legali.

Ma ġara xejn.

Jien ngħid li xorta huwa tajjeb li fl-aħħar għaddiet il-liġi.

Li ma nistax nifhem hu għalfejn il-Gvern ħallieha fuq l-ixkaffa mill-2015 u m'għamel xejn.

Dan mhuwiex tort tal-Onor.

Camilleri għax mhux hu kien responsabbli dak iż-żmien imma dan il-Gvern ħallieha fuq l-ixkaffa għal tliet snin.

Issa fl-aħħar għamilnieha.

Jien m'għamilthiex biex nieħu l-mertu imma l-interess tiegħi hu li fl-aħħar l-inizjattiva tiegħi saret liġi.

Issa hawnhekk irrid nistaqsi ġenwinament, għax ma nafx jekk hijiex fil-liġi, jekk ix-shock collars humiex illegali.

Jeżistu kullari li meta kelb jinbaħ jagħtuh xokk biex jieqaf jinbaħ.

Jista' jkun li qiegħda hemm imma jien ma rajthiex.

Jekk mhijiex hemm, jista' l-Onor.

Camilleri jgħid għalfejn tneħħiet mil-liġi li kont ipproponejt jien?

Wieħed mid-drittijiet internazzjonali tal-annimali huwa li tħallihom juru l-imġiba naturali tagħhom.

Issa jekk kelb tagħmillu kullar li jagħtih xokk għax jinbaħ tkun qed iċċaħħadlu din l-imġiba.

Jien inħoss li dan huwa każ ieħor ta' moħqrija u għandu jidħol fil-liġi.

Irrid ngħid li dan huwa t-tieni Baġit konsekuttiv fejn il-frażi "animal welfare" ma tissemma mkien.

Ma ssibx sentenza waħda fuq animal welfare.

Għalhekk ġenwinament nistaqsi x'inhu l-pjan ta' dan il-Gvern li tela' bl-għajta tal-animal welfare għal dan is-settur.

Problema kbira oħra f'dan il-qasam hija dik tal-infurzar.

Huwa inutli li ngħaddu l-liġijiet jekk ma jiġux inforzati.

Il-liġijiet ma jkunu jiswew xejn, lanqas il-karta li jinkitbu fuqha, jekk ma jiġux inforzati.

Issa fl-animal welfare il-problema tan-nuqqas ta' infurzar hija kbira.

Jidhirli li Oscar Wilde kien qal li l-liġi mhux qiegħda hemm biex tmiss il-qalb imma qiegħda hemm għal min hu bla qalb.

Irrid ngħid li hawn ħafna nies li jħobbu l-annimali f'pajjiżna, u jien nirringrazzjahom.

In-numru ta' pets qed jiżdiedu wkoll għax ninduna mill-home visits.

Hawn ukoll numru ta' cat feeders fis-santwarji u dan ix-xogħol isir minn għadd ta' voluntiera.

Irrid ngħid li dawn in-nies, li huma volontiera f'NGOs favur l-annimali bħall-Birdlife, jagħtu saħħithom, ħinhom u flushom biex jieħdu ħsieb żwiemel, klieb u qtates, u ta' dan nirringrazzjahom mill-qalb, imma mbagħad għandna nuqqas ta' infurzar istituzzjonalizzat.

Pereżempju, kif ma tteħdux passi mill-pulizija kontra s-Sindku tal-Birgu li ordna li jisparaw fuq il-ħamiem biex jinqatel fid-dawl tax-xemx meta t-tfal kienu bil-vaganzi, bħal dan iż-żmien sena, u quddiem it-turisti li raw il-ħamiem jaqa' meta kien għadu jferfer u jintefa' fil-landa taż-żibel?

Dan huwa att ta' krudeltà li saħansitra ġie kkundannat mill-Kummissarju għat-Trattament Xieraq tal-Annimali.

Allura għalfejn ma tteħdux passi kontra s-Sindku?

Il-Birdlife qed tgħid li dan huwa l-aktar staġun tal-kaċċa li fih saret kaċċa illegali.

Dan ġie ċċertifikat minn veterinarji tal-Gvern u mhux privati u dan juri nuqqas ta' infurzar.

Nixtieq nistaqsi kemm saru spezzjonijiet fuq permanent chaining wara li għaddiet il-liġi u ħareġ l-Avviż Legali.

Ovvjament dawn ma jistax imur jagħmilhom il-Ministru imma għandu nies apposta li jridu jieħdu l-inizjattiva huma.

Pereżempju, is-CEO tar-Residenza San Vinċenz de Paul kienet ordnat li l-qtates t'hemmhekk ma jiġux mitmugħa aktar, meta dawn kellhom il-frieħ!

Fil-fatt kellu jintervjeni l-Kummissarju għat-Trattament Xieraq tal-Annimali li jieħu l-inizjattiva biex jgħidilha li trid tagħmel cat café bilfors u mhux twaqqaf lin-nies milli jitimgħuhom meta dawn kellhom il-frieħ!

Kienu għadhom qed jerdgħu mingħand ommhom u waqqfitilhom l-ikel, imma lanqas f'dan il-każ ma ttieħdu passi.

Kemm tressqu nies il-qorti fuq moħqrija tal-annimali?

Jien kważi f'kull Baġit nirrepeti fuq il-bżonn urġenti ta' sezzjoni mill-Korp tal-Pulizija li tikkonċentra biss fuq il-moħqrija tal-annimali u tuża mezzi forensiċi.

Jekk il-Gvern irid ikun kredibbli li huwa kontra l-moħqrija tal-annimali għandu jara li din is-sezzjoni ssir għax il-liġijiet mhux inforzati ma jiswew xejn.

Il-każijiet ta' moħqrija tal-annimali mhux qed jiġu investigati bis-serjetà anzi fejn jidħlu d-drittijiet tal-annimali nerġa' ngħid li hawn ksur tal-liġi istituzzjonalizzat.

Insemmi, pereżempju, il-qattusa li nqatlet f'ristorant f'Għajn Tuffieħa u sakemm waslu l-Pulizija għosfor il-karkass tagħha biex lanqas setgħet issir awtopsja fuqha.

Jien nistieden lill-Gvern u lid-Direttur tal-Animal Welfare biex jaraw il-mod kif qed jinżammu l-klieb fid-Dipartment tal-Animal Welfare.

Lili qaluli li l-kondizzjonijiet li qed jinżammu fihom huma ħżiena ħafna.

L-animal welfare m'għandux ikun post for the red-eyed boys u naf li dan mhuwiex tort tal-Onor.

Hemm min hu ddedikat u nirringrazzjahom imma kemm ilu fil-poter dan il-Gvern daħlu nies li qatt ma kellhom jintbagħtu hemmhekk.

Hemm min jagħmel xogħlu sew imma hemm nies oħrajn li bagħtuhom hemm biex jinqdew, u dan huwa ħażin.

Trid tkun tħobb l-annimali biex tmur taħdem fid-Dipartiment tal-Animal Welfare.

Jekk ma tħobbx l-annimali postok mhuwiex hemmhekk.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn in-nies għandhom bżonn aktar taħriġ għax l-annimali żdiedu u sar għandna minn kollox f'dan il-pajjiż, anke sriep.

Għalhekk naħseb li għandhom bżonn aktar taħriġ u aktar riżorsi.

Irrid nistaqsi lill-Gvern jekk jikkonsidrax li nkomplu n-neutering campaign li kien beda l-Gvern Nazzjonalista u li kienet tkompliet taħt dan il-Gvern.

Dik hija s-soluzzjoni tal-istray cats u tal-istray dogs, l-aktar tal-qtates.

Bla neutering programme kontinwu l-qtates u l-klieb stray se jkomplu jiżdiedu.

Għalkemm il-klieb naqsu mit-toroq, is-santwarji jgħidulek li kontinwament ikollhom klieb li m'għandhomx fejn ippoġġuhom.

Il-cat feeders spiċċaw iħallsu minn buthom biex jissewwew l-istray cats.

Dawn jgħidulek li aħjar isewwuhom minn buthom għax inkella sa sena oħra jirdoppjaw imma kultant isibu veterinarji li jagħmlulhom l-operazzjonijiet b'xejn.

Jien ngħid li jekk għandna s-surplus il-Gvern imissu jibda jgħin lill-cat feeders jixtru l-ikel għax dawn il-biċċa l-kbira minnhom huma pensjonanti.

Il-Gvern għandu xi pjan biex tibda ssir kampanja ta' neutering?

Jien naħseb li huwa importanti li jkollna programm organizzat ta' neutering li jitħaddem sew biex għall-inqas nikkontrollaw il-popolazzjoni tal-istrays.

Jekk jiżdiedu l-klieb, u l-aktar il-qtates, se jkun hemm aktar pressjoni fuq il-cat feeders u fuq is-santwarji.

Jien qed nistaqsi jekk jeżistix xi programm fuq neutering għax fil-Baġit m'hemm xejn dwar dan.

Hawnhekk nixtieq nagħti parir ġenwin lill-Onor.

L-Onor.

Camilleri għandu dritt ikollu l-passatemp tiegħu u kien raġel li ddikjarah imma naħseb li jrid joqgħod attent għax kulħadd għandu l-passjonijiet tiegħu, inkluż jien.

Pereżempju meta jien inkun miexi bil-kelb u jkun hemm xi ħadd fi sqaq pubbliku u jgħidli biex ma nidħolx, nibda nara l-aħmar.

Fil-fatt darba kelli każ u lil wieħed għedtlu: Dak huwa d-delizzju tiegħi li mmur nimxi bil-kelb, kif ma nistax nidħol fi sqaq pubbliku li għamiltu tiegħek?

L-Onor.

Camilleri qiegħed f'pożizzjoni antipatika għax għandu dritt ikun membru tal-FKNK, għandu dritt għall-passatemp tiegħu u ħadd ma jista' jċaħħadulu.

U t-tnejn li aħna konna fl-istess sitwazzjoni.

Wara kollox il-Prim Ministru poġġih Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan il-qasam.

Dik hija prerogattiva tal-Prim Ministru imma kif għedt qabel naħseb li l-Onor.

Camilleri jrid joqgħod daqsxejn attent speċjalment meta jikteb fuq il-midja soċjali.

L-Onor.

Camilleri huwa Segretarju Parlamentari kemm tal-għaqdiet favur l-annimali kif ukoll ta' oħrajn bħall-FKNK li għandha rwol importanti ħafna u nirringrazzjahom għax-xogħol li jagħmlu.

Il-Birdlife għandha rwol importanti ħafna wkoll u naħseb li s-Segretarju Parlamentari m'għandux jidher li qed jappoġġa waħda jew l-oħra.

Ovvjament jaf għalfejn qed ngħidlu, imbagħad nurihielu personalment, għalkemm din diġà kienet pubblika.

Is-suġġeriment tiegħi huwa li huwa fl-interess tiegħu li jaħdem id f'id mal-FKNK u mal-Birdlife għax it-tnejn għandhom rwol importanti u t-tnejn irid ikollhom fiduċja fih.

Kultant tispiċċa medjatur bejn l-FKNK u l-Birdlife – dan hu parti mis-salib li trid iġġorr – u trid tipprova tgħinhom isibu triq komuni.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk hux se jsir iċ-ċimiterju tal-annimali li ilu jiġi mwiegħed ħafna u naħseb li huwa long overdue.

X'sar s'issa u fejn wasal?

Huwa vijabbli?

F'pajjiżna m'għandniex il-kultura li naħarqu lil dawk li nħobbu imma mdorrijin nidfnuhom.

Naf li hemm regolamenti tal-Unjoni Ewropea li ma jħallukx tidfinhom u jridu jmorru f'inċineratur.

Jista' jkun li ċ-ċimiterju għadu ma sarx minħabba li l-privat qed joqgħod lura għax qed jaħseb li m'hemmx suq għalih?

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq it-tiġrijiet tal-annimali fil-festi u hawnhekk lest li nappoġġa lis-Segretarju Parlamentari dwarha.

Il-qorti ppreseduta mill-Maġistrat Joe Mifsud kienet qalet li t-tiġrijiet tal-annimali fil-festi m'għandhom qatt isiru fit-toroq pubbliċi imma għandhom isiru f'korsa awtorizzata, jew tal-Marsa jew tar-Rabat Għawdex u f'ħinijiet diċenti, mhux jiġu organizzati fis-2.00 p.m. fil-15 ta' Awwissu!

Però dawn saru s-sena l-oħra u din is-sena reġgħu saru u allura rridu naħdmu flimkien biex it-tiġrijiet tradizzjonali tal-festi jsiru f'ħinijiet diċenti.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq iż-zoos illegali.

Naħseb li hemm il-ħtieġa ta' soluzzjoni ħalli dawn ma nħalluhomx ikomplu jikbru.

Nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Camilleri kemm ġew reġistrati annimali li huma kkonsidrati perikolużi - m'hemmx għalfejn iweġibini llum – għax għandna sitwazzjoni fejn għandna zoos illegali b'annimali eżotiċi li skont l-awtoritajiet barranin huma f'riskju ta' estinzjoni li Alla biss jaf kif iddaħħlu Malta.

Mhux qed ngħid li dan sar taħt dan il-Gvern biss imma sar anke taħt Gvern Nazzjonalista u jekk ma nikkontrollawx din is-sitwazzjoni, dawn se jkomplu jiżdiedu.

M'għandix soluzzjoni faċli imma rridu nsibu soluzzjoni.

Fis-sajf inqalgħet dilemma fuq il-karozzini minħabba li kellha tiġi emendata l-liġi u allura nħeġġeġ biex jaħdmu fuq dan qabel jerġa' jiġi s-sajf.

Fi żmien l-Onor.

Galdes kienu saru standards minimi dwar kif għandhom jinżammu l-annimali ħajjin fil-pet shops imma ma nafx jekk sarux aktar spezzjonijiet u x'passi ttieħdu.

Nagħlaq billi nerġa' nistieden lill-Onor.

Camilleri u ngħidlu li lest naħdem miegħu kif ħdimna s'issa f'dan il-qasam, u ta' dan nirringrazzjah sinċerament.

L-interess tiegħi huwa biss il-ġid u d-drittijiet tal-annimali għax jien persuna li nħobb l-annimali bħal ħafna Maltin u Għawdxin.

Annimal maħqur jew li jiġi ttrattat ħażin iweġġa' u jbati fis-skiet għax m'għandux leħen u m'għandux vot, imma hawn ħafna nies li huma lesti li jkunu l-leħen tal-annimali.

Għalhekk se nibqgħu ninsistu għall-inforzar tal-liġijiet kontra l-moħqrija tal-annimali, mela ejja naħdmu flimkien ħalli nżidu l-pieni.

Nerġa' ngħid li Mahatma Gandhi kien qal li pajjiż jiġi ġġudikat bil-mod kif jittratta l-annimali tiegħu.

Naf li mxejna ħafna 'l quddiem imma għad fadlilna ħafna x'nagħmlu flimkien.

Nirringrazzja lil dawk kollha li jaħdmu f'dan il-qasam.

Nirringrazzjak, Sur President.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, jien se nkompli nżid ftit mal-punti li diġà ressqu l-Onor.

Illum li qegħdin nitkellmu fuq il-Baġit tal-Ministeru għall-Ambjent se nibda bi tliet punti li nixtieq li l-Ministru fil-winding up jindirizzahom u jagħti feedback mhux biss lilna imma wkoll lill-pubbliku hemm barra.

L-ewwel punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda l-Liġi dwar id-Demanju Pubbliku li nafu li kienet tressqet min-naħa tal-Oppożizzjoni - mill-Onor.

Jason Azzopardi, minni u mill-Onor.

Ryan Callus fl-2015 - u dan il-Ministru daħħalha fis-seħħ f'Mejju tas-sena ta' wara.

Din kienet liġi li ġiet milqugħa b'mod tajjeb miż-żewġ naħat tal-Kamra għax l-għan tagħha huwa tajjeb.

Jekk wieħed ikollu jara x'se tkun qed tipprovdi din il-liġi jsib li hija spekulazzjoni fuq state owned property u tittratta wkoll il-protezzjoni ta' assi li jkunu taħt theddida.

F'Lulju tas-sena l-oħra ħarġet lista ta' siti li kellhom jingħataw l-istatus ta' public domain però sfortunatament wieħed mill-aktar siti importanti ta' pajjiżna ma kienx f'dik il-lista għax min-naħa tal-Ministeru ma laħħqux mad-deadline ta' skedar.

Hawn qed nirreferi għal Wied Għomor li qiegħed bejn is-Swieqi u San Ġwann li prattikament huwa l-unika ftit arja miftuħa li għad baqa' f'dawn iż-żewġ żoni.

L-applikazzjonijiet għall-iżvilupp f'dak il-wied ifaqqsu kuljum u jien nemmen dak li qal il-Ministru fil-Parlament sena ilu meta anke hu ried li dan il-wied jingħata l-istatus ta' public domain.

Għalhekk illum minn hawnhekk nixtieq li l-Ministru jagħtina l-kelma tiegħu li din id-darba ma jerġax ma jlaħħaqx mad-deadline u nittama li ma ndumux ma nisimgħu li Wied Għomor ingħata l-istatus ta' public domain, mhux biss fl-interess tar-residenti ta' din iż-żona, jiġifieri San Ġwann u s-Swieqi, imma wkoll għax skont l-Awtorità tal-Ippjanar stess, dan il-wied huwa a scheduled area of ecological and scientific importance.

Dan huwa l-ewwel punt li xtaqt kjarifika fuqu min-naħa tal-Ministru.

M'iniex se noqgħod intambar fuq il-fatt li s-sena l-oħra l-Ministeru ma laħħaqx mad-deadline u ħarablu Wied Għomor, imma qed ngħid lil għandna naraw li Wied Għomor jidħol fil-lista tal-public domain mingħajr aktar tkaxkir tas-saqajn.

It-tieni punt tiegħi huwa dwar il-policy tal-fuel stations.

Il-Ministru responsabbli mill-ambjent kien qabel li din il-policy għandha tiġi riveduta u f'Jannar ta' din is-sena stess kien talab ir-reviżjoni tagħha.

Erba' xhur wara, jiġifieri f'April, l-ERA ħarġet ir-rakkmandazzjonijiet tagħha u l-konsultazzjonijeit pubbliċi għalqu f'Lulju tal-2018 però minn dakinhar sal-lum għadna ma smajna xejn.

Issa jien naf li l-policy aħħarija mhux mill-Ministru għall-Ambjent trid toħroġ imma mill-Ministru responsabbli mill-Ippjanar wara li tiġi għall-iskrutinju quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Naħseb li jkun għaqli ħafna li l-Ministru għall-Ambjent jagħmel il-pressjoni li hemm bżonn biex din il-policy tiġi riveduta u tingħalaq mingħajr aktar dewmien għax sadanittant qegħdin inkomplu naraw fuel stations ifaqqsu ma' kullimkien, uħud minnhom ġustifikati u oħrajn le, speċjalment meta qiegħda tittieħed art li hija tajba.

Irrid ngħid li r-rakkomandazzjonijiet tal-ERA primarjament kienu dawn it-tlieta: li jiċkien id-daqs minn 3,000 metru kwadru għal 2,000 metru kwadru; li d-distanzi bejn fuel station u oħra jitwalu; u li ma titteħidx art verġni li għadha tajba ħalli l-undisturbed land tiġi protetta.

Dan kien it-tieni punt tiegħi u nixtieq nisma' x'se jkun qed jagħmel il-Ministru f'dan ir-rigward.

It-tielet punt tiegħi huwa dwar l-iSPED.

Fil-leġiżlatura l-oħra, bħala Oppożizzjoni, konna insistejna li l-iSPED li ġie mressaq quddiem il-Kamra ma kienx tajjeb biżżejjed għax ma kellux viżjoni fit-tul u naħseb li llum we are being proved right, għax dan id-dokument jiskadi sentejn oħra.

Din mhijiex xi ħaġa li qiegħda tgħidha l-Oppożizzjoni imma hija xi ħaġa li qed jgħidha d-dokument stess fl-introduzzjoni tiegħu.

Id-dokument jgħid li fl-2020, jiġifieri ftit aktar minn sena oħra, l-iSPED trid issirlu l-ewwel reviżjoni.

Għalhekk illum ġejt hawn biex nitlob lill-Gvern li ma nħallux li tasal l-2020 u tgħaddi biex tibda ssir ir-reviżjoni.

Ir-reviżjoni tal-iSPED għandha tibda mil-lum biex kif jasal l-2020 ikun ħareġ għall-konsultazzjoni pubblika, ikun ġie quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp biex niddiskutuh, imbagħad nimxu minn hemmhekk.

Nittama li din id-darba l-iSPED ikollu l-policies u d-data kollha li suppost ikun hemm annessa miegħu, mhux bħad-dokument li kien ġie ppubblikat fil-leġiżlatura li għaddiet.

Nerġa' ngħid li m'iniex se noqgħod nikkritika dak li sar fil-leġiżlatura li għaddiet, imma qiegħda nagħmel suġġerimenti dwar x'naħseb li għandna nagħmlu biex fil-pajjiż, speċjalment fil-qasam ambjentali nimxu pass 'il quddiem.

Fil-fatt qabel ma nagħlaq nixtieq inressaq tliet punti.

Smajna li dan huwa l-Baġit tal-aqwa żmien u jien se nieħu lill-Gvern fil-kelma.

Filwaqt li nirrikonoxxi li fil-Baġit ġew proposti inċentivi u miżuri tajbin, kont nippretendi li fil-Baġit tal-aqwa żmien ikun hemm aktar inċentivi, speċjalment biex inħarsu l-ambjent.

L-ewwel nett, għandna bżonn a forward looking strategy għax l-2020 qiegħda wara l-kantuniera.

Nemmen li għandu jkollna aġenda għall-2050 li tkun maqbula bejn il-Gvern, l-Oppożizzjoni u l-imsieħba soċjali li jkun fiha target setting mechanisms indipendentement mill-politiċi u mill-Gvern tal-ġurnata.

B'hekk biss pajjiżna jista' jimxi 'l quddiem fil-qasam ambjentali.

Qasam ieħor li xtaqt li jkun hemm aktar enfasi fuqu f'dan il-Baġit huwa l-iskejjel.

Jekk verament nemmnu li l-ambjent għandu jimxi 'l quddiem, ejjew ngħinu lill-iskejjel.

Ejjew noħorġu b'inċentivi biex l-iskejjel itejbu l-carbon footprint tagħhom, biex nippromwovu aktar il-landscaping u ndaħħlu aktar l-iżvilupp sostenibbli fl-edukazzjoni formali tagħna u ma nħalluhiex biss għall-informal, non-formal jew lifelong education.

L-aħħar punt tiegħi hu li naħseb li wasal iż-żmien li pajjiżna jkollu landscape policy dwar kif għandna nieħdu ħsieb l-ambjent naturali u kif għandu jiġi ecologically restored fejn saret il-ħsara, biex naraw kif se nindirizzaw l-iżvilupp li sar b'mod illegali fil-kampanja.

Biex dan isir il-Ministeru għall-Ambjent irid jaħdem id f'id mal-Ministeru għall-Ippjanar.

Min-naħa tiegħi nwiegħed li se nkompli nagħti s-sostenn li hemm bżonn lil dan is-settur tant importanti għal pajjiżna.

Nirringrazzjak, Sur President.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Ministeru responsabbli mill-qasam ambjentali ta' pajjiżna li, fl-opinjoni tiegħi, huwa wieħed mill-aktar Ministeri importanti ta' kwalunkwe gvern fil-ħajja tal-lum.

Jien mhux se nitkellem dwar l-ambjent inġenerali, għax huwa faċli li wieħed jagħmel dan, imma se nidħol fuq każ partikolari li, fil-fehma tiegħi, kien l-aktar deċiżjoni żbaljata li ttieħdet fil-qasam tal-ambjent ta' pajjiżna matul din is-sena.

Qed nirreferi għad-deċiżjoni li ħadet l-Awtorità tal-Ippjanar fil-każ tal-proġett tad-DB Group fuq art f'San Ġiljan fejn qabel kien hemm l-ITS.

Kif nafu, fl-20 ta' Settembru l-Awtorità tal-Ippjanar approvat il-ħruġ tal-permess għal dan il-bini mostruż li se jbiddel għalkollox iż-żona ta' Pembroke, San Ġiljan u s-Swieqi u se joħloq problemi kbar għall-komunitajiet ta' dawn it-tliet lokalitajiet.

Il-permess ħareġ imma ħarġet ukoll xi ħaġa pożittiva ħafna minn dan l-iżvilupp, fis-sens li l-komunitajiet ta' dawn it-tliet lokalitajiet ingħaqdu dejjem aktar fid-determinazzjoni tagħhom flimkien mal-NGOs, li huma tmienja, li qegħdin jirreżistu li jsir dan l-iżvilupp.

Dawn qegħdin jinsistu wkoll li kwalunkwe permess li ħareġ għal dan il-każ jiġi rtirat.

Fil-fatt ftit tal-jiem ilu tmien NGOs – irrid insemmihom għax naħseb li pubblikament jistħoqqilhom kull tifħir – ippreżentaw appell minn din id-deċiżjoni li se jinstema' fit-Tribunal dwar l-Ambjent u l-Ippjanar flimkien mal-Kunsilli Lokali ta' Pembroke, San Ġiljan u s-Swieqi.

Dawn l-għaqdiet ambjentali huma Friends of the Earth, Din l-Art Ħelwa, Flimkien għal Ambjent Aħjar, Birdlife Malta, Moviment Grafitti, Ramblers Association, Nature Trust Malta u Żminijietna - Leħen ix-Xellug.

Kien hemm bżonn l-appoġġ tal-pubbliku biex sar dan l-appell u rriżulta li bl-appoġġ finanzjarju tal-pubbliku nġabru madwar €25,000 biex ikopru l-ispejjeż mhux biss biex jiġi ppreżentat l-appell, għax hemm ammont ta' ħlas li jrid jsir lill-Awtorità tal-Ippjanar, imma wkoll biex jitqabbdu persuni professjonali ħalli jkunu jistgħu jħejju dan l-appell.

Però dwar dan se nitkellem fl-aħħar ta' dan l-intervent.

Illum beħsiebni nagħti t-18-il raġuni li hemm imniżżla fl-appell li sar kontra dan il-permess.

Se nibda bil-konflitt ta' interess ċar ta' wieħed mill-membri tal-Awtorità tal-Ippjanar, Matthew Pace, li vvota favur il-ħruġ ta' dan il-permess meta għandu interess f'aġenzija tal-proprjetà li qed tirreklama l-bejgħ ta' appartamenti fit-torri li jrid jibni d-DB Group; il-konflitt ta' interess li għandu l-Onor.

Clayton Bartolo, li huwa membru fil-Bord tal-Ippjanar, li qed jagħti l-appoġġ tiegħu lill-Gvern biex jagħmel din id-deal skandaluża mad-DB Group; in-nuqqas ta' skrutinju fil-preżentazzjoni minn Jacqueline Gili li twasslet għal-laqgħa tal-bord permezz ta' jet privat … Irrid ngħid li jien kont preżenti għal-laqgħa u fil-bidu tal-laqgħa saret preżentazzjoni biex il-membri tal-bord ikunu informati dwar x'inhu dan il-proġett u x'inhuma l-fatti dwar dan il-proġett u minkejja li s-Sinjura Gili ma kenitx preżenti għal din il-preżentazzjoni xorta vvotat favur il-proġett.

Allura kif setgħet tifhem x'qed jingħad jekk ma kenitx hemm, imbagħad ivvotat favur?

Imbagħad hemm in-nuqqas ta' konformità tal-proposta tal-iżvilupp mal-Height Limitation Adjustment Policy for Hotels; in-nuqqas ta' konformità mal-Floor Area Ratio Policy li nsibu f'artiklu 5.9 dwar l-ispejjeż li għandhom x'jaqsmu mal-infrastruttura u żvilupp ieħor li sar bi ksur ta' dan l-artiklu partikolari u n-nuqqas ta' konformità mal-policies li jikkonċernaw l-impatt viżiv ta' dan il-proġett massiv li se jbiddel l-iskylines kollha ta' dawk l-akkwati u li se jipperpetwa l-problema għax se jkun hemm żviluppi oħra li se jimxu fuq dak il-pass.

F'dan it-torri l-appartamenti jridu jkunu minimu ta' 150 metru kwadru imma hemm appartamenti li huma iżgħar meta l-policy tagħmilha ċara li kull appartament irid ikun ta' dak id-daqs għax huma luxury apartments.

Is-social impact assessment taparsi għamluh biex ikun jista' joħroġ il-permess imma fil-verità kien falz.

L-iżvilupp propost ma jikkonformax ma' policies, liġijiet u obbligi internazzjonali dwar il-ħarsien tal-wirt storiku proprju għax f'dik iż-żona hemm bini li hu skedat sabiex jingħata l-protezzjoni sħiħa imma minflok se jiżżarma.

Għidli kif tista' tipproteġi bini jekk l-ewwel pass li tagħmel ikun li żżarmah kompletament!

Se jinkisru diversi liġijiet ta' pajjiżna li jittrattaw il-ħarsien tal-kosta u policies li huma intenzjonati biex jikkonservaw l-ispazji miftuħa.

L-impatt tat-traffiku mhux qed jiġi kkonsidrat u huwa bbażat fuq premessa fittizja għax jittratta dwar mina li la saret u lanqas jidher li se ssir.

Ma ġietx osservata l-Liġi dwar id-Demanju Pubbliku fejn tidħol il-kosta.

Dan il-proġett imur kontra diversi restrizzjonijiet marbuta mal-ambjent, l-estetika u s-sanità.

M'hemmx development brief u masterplan rigward iż-żona kollha u allura wieħed ma jistax jiddeċiedi permess bħal dan.

Hemm nuqqas ta' ħarsien għall-bijodiversità, il-flora u l-fawna fuq l-art u fil-baħar fis-sit Natura 2000 u Għar Ħarq Ħamiem li huma fiż-żona.

Fil-fatt Għar Ħarq Ħamiem qiegħed taħt l-art ta' dan l-iżvilupp.

Hemm nuqqas ta' osservanza ta' diversi liġijiet dwar it-tniġġis, l-emissjonijiet u l-iskart li jirriżultaw minn dan il-proġett.

Minbarra dawn il-punti nixtieq nagħmel appell lill-Ministru għall-Ambjent.

Illum għandna sitwazzjoni fejn meta jkun hemm każijiet bħal dawn fejn ikollok żvilupp kbir ikun hemm ħafna dettalji x'wieħed janalizza u sottomissjonijiet x'jagħmel imma l-għaqdiet ambjentali, ir-residenti u l-kunsilli lokali qed isibu diffifkultà kbira biex ikunu f'pożizzjoni li jagħmlu s-sottomissjonijiet tagħhom dwar dawn il-proġetti u biex jagħmlu appell minn dawn il-proġetti.

Għalhekk irrid nappella lill-Ministru għall-Ambjent biex jindirizza din is-sitwazzjoni mhux billi jeżenta lil xi ħadd mill-ħlas jew jagħmel xi ħaġa li b'xi mod toħloq żbilanċ imma jien ngħid li għandu jinħoloq fond speċjali għall-kunsilli lokali u għall-għaqdiet ambjentali biex dawn ikunu jistgħu japplikaw għal fondi ħalli f'każijiet bħal dawn ikunu jistgħu jippreżentaw l-appelli u jagħmlu l-istudji li jkun hemm bżonn.

Ma naħsibx li din għandha toħloq xi diffikultajiet legali.

Naħseb li għandna nikkonsidraw li nibdew ngħinu lill-kunsilli lokali b'dan il-mod ħalli niżguraw li kemm jista' jkun ikun hemm parteċipazzjoni bejn il-kunsilli lokali u l-għaqdiet ambjentali fil-proċessi tal-ippjanar, li kif nafu jiddependu ħafna minn kemm wieħed janalizza d-dokumenti u l-proposti li jkunu ġew ippreżentati.

Nappella lill-Ministru, li naf li qed isegwi, biex jikkonsidra dan il-punt.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, meta nkun se nitkellem fuq is-settur tal-biedja, tas-sajd u tar-raħħala niġi hawnhekk ippreokkupat għax jekk inħares lejn il-Baġit li għadu kemm ippreżentalna l-Gvern, minkejja li qiegħed fis-sitt sena tiegħu, insib li dan ma jimpurtahx mill-ġejjieni tal-bdiewa, tar-raħħala u tas-sajjieda.

Meta tħares lejn x'hemm miktub f'dan il-Baġit tinduna bit-telqa u l-abbandun li dan is-settur u dawn il-familji jinsabu fih.

Mhux ta' b'xejn li ftit tal-ġimgħat ilu smajna kif iżjed minn 100 bidwi ingħaqdu flimkien, minkejja li mhux normali għalihom li jingħaqdu flimkien, sabiex juru lill-klassi politika u lis-soċjetà Maltija li huma bħala familji jinsabu fl-aħħar ta' ħajjithom u hawnhekk mhux qed ngħaġġibha.

Jien se nibda naqsam ir-responsabilità tiegħi mas-Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan il-qasam u ma rridx noħloq konfrontazzjoni għax din ma tiswa xejn għal ħadd.

Però dan huwa żmien ta' stat ta' emerġenza - ma nafx liema kliem nista' nuża - għax jekk il-parti l-kbira tal-bdiewa llum għandhom 50 sena jew aktar, fi żmien 15-il sena mhux se jibqa' bdiewa full-time f'dan il-pajjiż.

Dan huwa l-istat ta' emerġenza li dan il-pajjiż jinsab fih.

Dan il-Gvern ilu sitt snin, jiġifieri din mhijiex l-ewwel sena tiegħu, u jekk mhux se ssir xi ħaġa biex nagħmlu x-xogħol tal-bdiewa u tar-raħħala profitabbli - hekk tfisser sostenibbli - għalxejn fil-Baġit niktbu li ż-żgħażagħ lesti li jieħdu over, għax ħadd mhu se jidħol għal xogħol li ma jrendilux qligħ ġust.

Qed jiżdiedu l-bdiewa u r-raħħala, speċjalment dawk li jrabbu l-majjal, imma meta titkellem magħhom jgħidulek li qegħdin f'coma jmutu ftit ftit, għax uliedhom mhux se jkomplu fix-xogħol tagħhom.

Għalhekk fi żmien għaxar snin mhux se jibqa' bidwi jew raħħal full-time.

Jien niltaqa' ma' bdiewa u nżur irziezet ta' min irabbi l-majjal.

Dawk li jrabbu l-majjal jgħidulek li fil-preżent hemm min ma jiflaħx iħallas id-dejn li għandu fuq il-ġwież tas-snin tal-imgħoddi.

Għandna min hu f'sitwazzjoni ddisprata.

Jien mhux qed nitkellem f'isem in-Nazzjonalisti, għax dan m'għadux stat li nitkellmu f'isem in-Nazzjonalisti jew f'isem il-Laburisti.

Jien ma ġejtx hawn biex noħloq kjass għalija nnifsi imma qed nuri x'inhi l-verità hemm barra.

Jekk wieħed iħares lejn il-gazzetti jsib artikli bħal "Farmers band together to create their first-ever lobby group".

Dan huwa sinjal tal-istat ta' emerġenza li ninsabu fih.

Titlu ta' artiklu ieħor jgħid "M'hemmx rieda politika biex titjieb is-sitwazzjoni fil-Pitkalija".

Titlu ieħor jgħid "Killing local produce will endanger people's health".

Illum anke l-esperti qegħdin jitkellmu u lill-poplu Malti qegħdin jammonuh, u mhux karta safra għandna imma karta ħamra.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn jekk nitilfu l-local produce nitilfu l-garanzija tal-produzzjoni agrikola lokali u nkunu niddependu biss fuq dak li jiġi importat.

L-agħar sitwazzjoni għalija hija li hawn min ma jimpurtahx li qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

Niskuża ruħi, ma rridx inkun goff, imma ippermettuli ngħid il-verità.

Dan huwa l-messaġġ li qaluli biex inwassal: "Jidher li l-Gvern ma jimpurtahx minna".

Il-bdiewa u r-raħħala qed jgħidu li dan il-Gvern ma jimpurtahx minnhom.

Jien nixtieq nagħmel appell lis-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

Ftit tkellimna jien u int imma jekk jogħġbok, f'ġieħ is-sewwa u r-responsabilità li għandek, kellimhom lil dawn in-nies u ltaqa' magħhom.

Jien inżurhom biex inkellimhom u niltaqa' magħhom.

Meta tidħol f'razzett tal-majjal, jgħidulek: Ara, kmamar vojta!

Dawn kienu jkunu mimlijin.

Illum meta niltaqa' mar-raħħala tal-majjal jgħiduli li għall-majjal li dieħel minn barra għandhom €80 kull tunnellata ogħla minn ta' sħabhom fl-Unjoni Ewropea għax il-prezz waqa'.

Kif jistgħu jikkompetu meta l-majjal tagħhom qed jiġi ferm ogħla milli kien?

Din hija karba u mhux ksuħat tiegħi.

Jien ma ġejtx hawn biex nitkessaħ u ngħajjat.

Ma ġejtx biex ngħid li għamilt xi ħaġa.

Jekk ma tridx tagħti kasi, tagħtix kasi, imma agħti kashom.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq familji f'xifer l-irdum ekonomiku milli jfallu l-investimenti tagħhom.

Se nkun goff, imma jekk jogħġbok, ismagħni.

Lil ta' qablek il-Prim Ministru kellu jneħħih għax il-bdiewa qalulu li ma kienx tajjeb.

Issa llum qed jgħiduli: Ta' qablu kien aħjar minn dan.

Jien nieħu għalija għax għandi fiduċja li inti, biż-żgħożija u bl-enerġija tiegħek, m'għandekx tkun maqful fil-Ministeru.

Oħroġ barra u ħalli n-nies tekniċi li għandna fuqna joqogħdu wara l-iskrivanija.

Inti mur u ltaqa' magħhom ħalli meta titkellem fil-Kabinett tkun taf x'qegħdin iħossu dawn in-nies.

Jekk nitilfu lir-raħħala tal-majjal ma nkunux nistgħu ngħidu li għandna majjal frisk Malti.

Jekk nitilfu l-prodott agrikolu tal-bdiewa, lit-turisti fil-lukandi x'se noffrulhom?

Liema frotta nistgħu ngħidulhom li hija tagħna?

Dan meta f'kull programm niftaħru li l-prodott tagħna tant huwa tajjeb.

Agħtu ħarsa lejn il-Baġit tas-sena li għaddiet u meta taraw il-proposti li saru - mhux se nidħol fid-dettall għax m'għandix ħafna ħin - tindunaw li minn dak li ġie mwiegħed ma twettaq xejn.

Pereżempju ma sar l-ebda moll għas-sajjieda.

Ma twettaq xejn, kollox fl-arja.

Qed jgħidu li se naraw lil-bdiewa jibdew jaħdmu.

Kif tista' tibda taħdem jekk tara li missierek ma jġibx il-ħobża ta' kuljum id-dar?!

Ħalli nagħmel id-dikjarazzjoni tiegħi.

Jien irrid nara li l-bdiewa jkollhom xogħol profitabbli.

Jien impenjat li meta nkunu fil-gvern, kemm bħala partit u anke personalment, ix-xogħol li nagħmel nagħmlu bl-akbar dedikazzjoni.

Forsi wara li mietet ommi waqaft ftit milli nżur lin-nies daqskemm xtaqt imma issa ġej lura f'tiegħi u se nerġa' nibda niltaqa' ma' aktar nies u se nerġa' nkun disponibbli.

Jalla fejn nidħol jien, warajja tidħol int, Onor. Camilleri.

Jew nidħol qablek jien, jew tidħol qabli int. Ejja ntellqu min se jmur għand l-aktar nies.

Ejja nisfidaw lil xulxin fit-tajjeb però ejjew naħdmu flimkien biex insalvaw il-biedja.

M'hemmx aktar Nazzjonalisti, Laburisti u tal-Partit Demokratiku.

Irridu naħdmu flimkien biex insalvaw għax ma baqgħalniex ħin x'naħlu.

Taħt l-Onor.

Herrera nħaraq l-Impjant ta' Sant'Antnin, – nispera li mhux qiegħed l-infern Sant'Antnin! - inħaraq il-Magħtab u issa nispera li ma jinħaraqx ukoll is-settur tal-biedja u r-raħħala, għax jekk jinħarqu dawn, tista' ma tagħmel l-ebda investigazzjoni maġisterjali.

Jekk jinħarqu dawn kaput, ma nsibuhomx aktar!

Issa r-responsabbiltà qiegħda f'idejh.

Is-Segretarju Parlamentari għandu tiegħu, il-Ministru għandu tiegħu u min jikkmanda fuqhom - għax nisma' min jgħidli li mhux hu jikkmanda imma Kastilja - għandhom il-kumplament.

L-ewwel sfida hija li jibdew jiddjalogaw mal-bdiewa u mar-raħħala għax jiddispjaċini ngħid li meta niltaqa' mar-raħħala jgħiduli li l-Onor.

Camilleri ma jmurx ikellimhom.

Jien irrid nismagħhom jgħiduli li mar ikellimhom.

Jalla li jien żbaljat, u mhux qed ngħid hekk bi ksuħat.

Jien irrid it-tajjeb u meta s-Segretarju Parlamentari jgħidli biex immur miegħu, jien immur miegħu.

(Interruzzjonijiet) Onor. Muscat, ma nitkessħux taf!

Hemm nies li ma jirċevux il-paga minn Kastilja!

Hemm nies li m'għandhomx biex iħallsu l-ġwież t'għada!

Hemm familji li qegħdin jibżgħu li għada se jagħlqu!

Ejjew ma nkunux arroganti minn dan il-Parlament inkella għalxejn nilbsu l-qalziet għax kien hawn min kakka fih!

Dawk in-nies ma jilbsux il-qalziet biex jiġu jitkessħu hawn u meta nismagħhom jitkellmu jiddispjaċini għalihom.

Dawn ma jilbsux il-ġlekkijiet biex jiffanfraw!

Dawn huma l-bdiewa u r-raħħala tagħna.

Jekk ma tridux titkellmu, oqogħdu!

Jekk tridu tagħtuhom bis-sieq, agħtuhom bis-sieq!

Hawn fuq għandna nies li jitħallsu bl-eluf biex ma jagħmlu xejn.

Jien ngħid grazzi lil min jaħdem, imma huwa ħażin jekk hemm min minnkom mhux qed jgħin lis-Segretarju Parlamentari!

Intom suppost qegħdin hemm biex tgħinu!

IĊ-CHAIRPERSON: Ippermettili, Onor. Vassallo.

L-ewwel nett nitolbok tikkalma ftit.

M'hemmx kummenti mill-gallarija.

Min jikkummenta jkolli nitfgħu 'l barra, jiddispjaċini.

Nitlob biex jekk hemm xi Membri Parlamentari li qed jitkellmu bejniethom iżommu l-vuċi aktar baxxa, inkella l-Onor.

Vassallo se jkompli jgħajjat.

Nitlob aktar kalma għall-ġid tiegħek ukoll.

EDWIN VASSALLO: Nitlob skuża lil kulħadd però jien niġi hawn nitkellem f'isem in-nies.

IĊ-CHAIRPERSON: Is-Sinjura tar-roża, jekk jogħġobha, toħroġ.

Min jikkummenta minn hemm fuq jista' joħroġ.

Ma ġara xejn.

Jekk jogħġbok, oħroġ 'il barra issa.

Ma tistax ma toħroġx.

Hawn ġew jikkmanda min ikun qiegħed fuq dan is-siġġu.

Inti trid toħroġ issa, jekk jogħġbok, għax ma tistax titkellem hawn ġew, Sinjura.

EDWIN VASSALLO: Nerġa' nitlobkom biex tiskużawni però jien niġi hawnhekk nitkellem f'isem in-nies.

Hemm barra l-bdiewa kienu ġew imwiegħda li r-rata tat-taxxa se tkun 0% minflok it-3% li għandhom fil-preżent.

Agħmlu din ir-riforma llum qabel għada.

Bil-ħniena qed ngħidlek, Segretarju Parlamentari.

Fuq in-nies qegħdin nitkellmu, ħabib tiegħi.

Jekk għandkom tagħmlu r-riforma li wegħedtu, li t-taxxa tkun 0% minflok 3% agħmluha jekk irridu nsalvaw lil dawn in-nies.

Poġġu bilqiegħda u aslu għal ftehim mar-raħħala tal-majjal.

Jekk wieħed iħares lejn l-estimi tas-sena li għaddiet isib li kien hemm €2 miljun bbaġitjati għar-raħħala tal-majjal, Onor. Camilleri, u din is-sena hemm €1 miljun.

X'ġara?

Naqsu minn €2 miljun għal €1 miljun jew inkella ġew €3 miljun?

Nieħu pjaċir jekk nisimgħek tgħidli li ġew €3 miljun għax ikun ifisser li l-Gvern se jgħin lir-raħħala tal-majjal bi €3 miljun.

Min-naħa l-oħra jiddispjaċini jekk nisma' li ż-€2 miljun intilfu u għal din is-sena għandna biss €1 miljun.

Ħudu ħsieb lir-raħħala tal-baqar tal-ħalib għax nistgħu niġu fi kriżi li ma jkollniex biżżejjed ħalib biex il-Benna tużah għall-popolazzjoni tagħna u jkollna nimportaw ħalib minn Sqallija.

Illum, għax għandna l-ħalib tagħna, nipprovaw nitolbu l-aħjar standards, imbagħad meta nimportaw minn barra, addio l-istandards għax inkunu tallaba.

Ejjew noqogħdu attenti.

Ibdew ir-riformi fil-Pitkalija u mhux tagħmlu l-maintenance.

Il-maintenance li sar huwa tajjeb, fejn sar, imma hemm pitkala li qed jgħiduli li hemm struttura li għadha bl-asbestos imtaqqab.

Però mhux dak biss hemm bżonn; hemm bżonn ta' riforma ta' veru fejn il-bdiewa tagħna ma jiġux misruqa.

Oqogħdu attenti, għax jien għandi ritratti ta' trakkijiet li telgħu minn Sqallija bil-ħaxix u l-akbar tentazzjoni hi li l-ħaxix ta' Sqallija jinbiegħ mill-pitkala bħala ħaxix Malti.

Jekk jogħġobkom, dan m'għandux ikun.

Jien qatt ma mexxejtha din għax m'għandix ċertezza imma jekk hemm it-tentazzjoni oqogħdu attenti biex dan ma jsirx.

Punt importanti ieħor huwa s-sorveljanza at point of entry.

Ingħatat risposta ħażina għal mistoqsija parlamentari għax freedom of movement ma jfissirx li tħalli lil kulħadd jidħol u jagħmel li jrid.

Lili l-burdnara jgħiduli li l-catamaran m'għadux jagħti l-manifest biex il-Plant Health Directorate ikun jaf x'inhu dieħel.

Il-burdnara jgħiduli li l-uffiċċju tal-Plant Health Directorate li hemm fil-Freeport huwa magħluq – peress li jien responsabbli mis-self-employed allura jkolli mmur minn suġġett għal ieħor – u x-xogħol hemmhekk mhux qiegħed isir.

Pereżempju, suppost li meta l-Plant Health Directorate jagħmel sorveljanza ta' njam jew ħaxix f'container irid jagħmel dan f'post magħluq għax jekk jgħaddu l-insetti, bħalma ġara, iħarbtulna l-biegħa tagħna kollha.

Ejjew noqogħdu attenti.

Sorveljanza għandna imma se nsemmi eżempju wieħed għax kull meta naqbad dan is-suġġett, il-kelliema tal-Gvern jibilgħuni.

Ipprova daħħal il-majjal Malti jew il-prodotti agrikoli fi Sqallija ħalli tkun taf xi tfisser "at point of entry"!

Dan mhux bħax-xogħol li jidħol Malta minn Sqallija fejn kollox jibqa' għaddej!

Onor. Muscat, hemm regolamenti kif tista' tagħmel sorveljanza xorta waħda.

Hemm regolamenti li min ikun se jdaħħal ħaxix jew prodotti ta' ħaxix f'Malta – jista' jkun ukoll injam - irid jirrapporta lill-Plant Health Directorate.

Mhux kollox huwa ward u żahar.

Hemm regolamenti fuq setturi differenti u jekk ma tafux bihom, iċċekkjaw.

Sinjura President, hemm bżonn li l-Biċċerija jerġgħu jduruha dawra ħalli jaraw x'qiegħed jaħdem u x'mhux qed jaħdem wara li ntnefqu l-flus biex jirranġawha.

Fl-Għammieri hemm bżonn ta' investiment qawwi fir-riċerka u r-riżorsi umani.

Fil-laboratorju fejn isiru t-testijiet għall-pestiċidi hemm bżonn li l-kampjuni jiġu ttestjati Malta u mhux noqogħdu nistennewhom minn barra.

Ejjew ma ndumux ma nagħmlu r-riformi tal-liġijiet dwar l-artijiet tal-Gvern, il-qsim tar-raba' u l-wirt tar-raba', li l-bdiewa ilhom tant jistennew.

L-ilma għat-tisqija qiegħed jasal għand aktar bdiewa għax dak li sar mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma huwa tajjeb.

Niġi issa għall-fondi.

Nista' ngħid li hemm aktar minn 100 bidwi staġnat wara sena u nofs jistennew il-fondi mwiegħda mill-Unjoni Ewropea.

Għinuhom lil dawn in-nies, anke jekk dan jaqa' taħt Ministeru ieħor.

Inċentivaw lil min juża l-prodotti lokali.

Huwa veru li s-suq isuq imma tħallux li s-suq isuq iżżejjed b'mod li jitlef il-kontroll, għax bis-suq isuq u l-freewheeling u l-laissez-faire, fejn kulħadd jagħmel li jrid, spiċċajna biex għandna nies li qegħdin iweġġgħu.

Fl-aħħar minuta li fadalli rrid ngħid xi ħaġa fuq in-nassaba.

Il-Gvern qed jerġa' jilgħab bin-nassaba għax tkellem fuq il-ftuħ tal-istaġun tal-insib għall-imlievez u l-pluvieri qisu għamel xi ftehim kbir mal-Unjoni Ewropea.

Issa dawn l-għasafar mhumiex protetti fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea għax ma jinsabux fir-riskju li jkunu estinti.

Fi Franza u fl-Italja ilhom jonsbu għall-imlievez u l-pluvieri u ma jużawx ix-xibka tal-45mm imma jużaw ix-xibka tal-35mm.

(Interruzzjonijiet) Tirrabjawx meta tisimgħu lil xi ħadd jgħid li għandu ideat differenti minnkom.

Ejjew noqorbu lejn xulxin.

Aħna rridu nsalvaw id-delizzju tal-insib għall-għasafar tal-għana.

Ejjew noqogħdu attenti u mhux nuru li se nagħtuhom ħaġa, imbagħad nidħku bihom.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Issa nistieden lill-aħħar kelliem għan-naħa tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, hija ħasra li ma rnexxilniex nevitaw dak li stajna nevitaw, imma issa ejja nħarsu 'l quddiem.

Jien se nagħmel appell lill-Ministru li xtaqtu li kien hawnhekk.

L-ambjent huwa saħħitna.

L-aqwa investiment li għandu l-bniedem hija saħħtu.

Ejjew nieqfu mill-miżuri ta' għemil ta' too little too late u ta' affarijiet nofs sajran biex taparsi saru.

Kull membru f'din l-Kamra għandu r-responabbiltà ta' saħħet u ħajjet in-nies.

Għandna r-responsabbiltà ta' dik t-tarbija li tbati bl-ażżma minħabba t-trab fl-arja.

Għandna r-responsabbiltà ta' dak it-tfajjel li jixtieq juża r-rota imma ma jistax jużaha fit-triq għax sieħbu diġà laqqatha.

Għandna r-responsabbiltà ta' dawk l-irġiel u n-nisa li qegħdin ibatu bil-kanċer u mill-periklu tal-kanċer wara li neħħejna velenu u żidna mija oħra.

Għandna r-responsabbiltà ta' dik it-tifla tal-iskola li trid tmur il-Park tal-Majjistral imma tibża' għax il-ħin ta' viżitazzjoni jaħbat eżatt mal-ħin tal-kaċċa.

Għandna nibżgħu għal-lokalità li qed titlef is-sens komunitarju għax m'hemmx wesgħat.

Għandna nibżgħu għall-kampanja li qed nimlewha b'pompi tal-petrol li m'għandniex bżonn.

Għandna nibżgħu għall-ibħra ta' xtutna li suppost inħarsu imma qegħdin nagħlqu għajnejna għal tat-tonn u allura ma jimpurtax.

Aħna għandna r-responsabbiltà u l-Ministru li mhux qiegħed hawn għandu responsabbiltà akbar.

Dan m'għandux jaċċetta kulma jgħidlu min hu fuqu f'Kastilja.

L-ambjent huwa għal qalbu.

Hawn mhux qegħdin nitkellmu fuq ir-romantiċiżmu imma qegħdin nitkellmu fuq is-saħħa tan-nies.

Ejja nħarsu b'sens komun, ejja nħarsu b'irġulija.

Kull deċiżjoni bażwija li tittieħed mill-ERA u mill-Ministeru tista' teqred saħħitna u saħħet uliedna kif ukoll il-kapital naturali li jagħtina identità.

Sinjura President, l-arja, l-ilma li nixorbu, l-ispazji, l-għelieqi, ix-xagħri, l-irdumijiet u l-ibħra, huma kollha saħħitna.

Ħasra għal dak li stajna nevitaw imma ejjew inħarsu 'l quddiem u nibdew nevitawhom.

Nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-ERA, ta' Ambjent Malta, tal-Ministeru u tas-Segretarjat, għax nifhem li forsi wara dan l-appell tal-Oppożizzjoni se jibdew iħarsu 'l quddiem.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni.

Issa l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sinjura President, dan huwa settur li jġibli sens ta' nostalġija għax fil-leġiżlatura li għaddiet kont nifforma parti minn dan it-tim li ħadem ħafna favur il-qasam ambjentali u dak agrikolu.

Ħadt pjaċir nisma' lill-Oppożizzjoni tipparteċipa u rrid nagħmel xi rimarki dwar dak li hu għaddej bħalissa fix-xogħol li qed iwettqu sħabi, partikolarment is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri li qiegħed jagħmel biċċa xogħol tajba ħafna fis-settur tiegħu, kif ukoll il-Ministru Herrera fil-qasam tal-ambjent.

Ilkoll kemm huma qegħdin iwettqu l-viżjoni tal-Gvern.

Inħoss li rrid nirrimarka għal xi kummenti li saru mill-Oppożizzjoni.

Pereżempju meta tisma' lill-Onor.

Vassallo jitkellem tibda tgħid li donnu dan nesa li llum il-ġurnata pajjiżna qiegħed fl-Unjoni Ewropea u qisu qiegħed jitkellem b'sens nostalġiku favur il-bidwi.

Jien nifhem li ħafna mill-bdiewa llum għadhom jemmnu f'dak it-tip ta' konservattiviżmu fejn jaħsbu li d-dinja mhux qed tinbidel.

Bħala Segretarju Parlamentari jien kont nitkellem magħhom u kont ngħidilhom li rridu naġġornaw ruħna maż-żmenijiet, mas-suq liberu u mas-suq komuni.

Vassallo jiġi jattakka lill-ħaddiema taċ-Ċivil f'din il-Kamra wara dawn is-snin kollha li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea u ma jgħidx li fiż-żmien meta kien Segretarju Parlamentari hu lill-bdiewa kienu jgħidulhom li kollox se jibqa' miexi b'mod normali, li l-patata se tibqa' tinbiegħ u li l-majjal mhux se jiġu t-Taljani biex ibigħuh hawn Malta.

Issa llum il-ġurnata qiegħed iwaħħal fil-Gvern Laburista għax naqas il-konsum u l-bejgħ tal-majjal.

Bir-rispett kollu, dawn l-affarijiet ma jitwemmnux!

Biex tkunu kredibbli tridu taraw x'ġara.

Kif qiegħed jgħid l-Onor.

Muscat, f'dawn l-aħħar għaxar snin aħna ma dħakniex bihom.

Aħna lill-bdiewa dejjem kellimniehom b'mod sinċier u ġenwin.

B'hekk ma jafdawkomx il-bdiewa, għax wara dawn is-snin kollha, għadkom tipprovaw … (Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Vassallo, tawk iċ-ċans biex titkellem, issa agħti ċans lilhom.

RODERICK GALDES: Sinjura President, jien qgħadt nisimgħu bil-kwiet u ma qgħadtx ninterrompi meta ġie jgħajjarna arroganti!

Ħallejtu jitkellem imma issa għandu jħallini nagħmel id-diskors tiegħi.

Nibda billi ngħid li ma nafx kif l-Onor.

Vassallo jiġi jgħid hawnhekk li l-konsum tal-majjal naqas meta nafu li meta lħaqt Segretarju Parlamentari fl-2013 l-istatistika kienet turi li l-majjal kien beda jonqos mill-2004 u jien kont ngħidilhom li r-realtà hija li ma jridux jibqgħu joperaw kif konna noperaw qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Pereżempju s-settur tal-ħalib huwa l-aktar eżempju ċar ta' organizzazzjoni agrikola li seta' kien hemm u minn hawn irrid ngħid prosit lir-raħħala għax kellhom managers tajbin.

Kellhom nies fis-settur li kapaċi jorganizzaw ruħhom u għamlu biċċa xogħol tajba.

Lin-nies taċ-Ċivil insellmilhom minn hawnhekk għax qed nara ħafna diretturi li ħdimt magħhom u nista' ngħid li lkoll huma kapaċissimi.

Il-kapaċità tagħna wrejnieha meta fi Brussell, waqt il-Presidenza Ewropea, ġurnal politiku li ma tantx għandu xi leħen favur il-Partit Laburista fil-gvern kien qal li l-aktar qasam fejn tajna impetu fil-politika Ewropea matul ix-xhur li fihom kellna l-Presidenza, kien fil-qasam agrikolu għax meta ġejna assessjati kważi ġibna full marks.

Hawn irrid insellem lin-nies taċ-Ċivil, partikolarment lin-nies tad-dipartimenti li ħadmu miegħi bħala Segretarju Parlamentari, għax dak iż-żmien irnexxielna nissorprendu pajjiżi kbar bħall-Ġermanja.

Niftakar li kellna direttiva marbuta mal-biedja organika li kienet taħraq ħafna u li kienet se taffettwa lil pajjiżna imma mexxejnieha 'l quddiem u llum inħares lura b'sens ta' sodisfazzjon.

Però ħadd m'għandu jipprova jirredikola l-ħidma tas-Segretarju Parlamentari jew tal-predeċessur tiegħu, li kont jien, u jqabbel ir-riżultati li ġibna f'dawk it-tliet snin jew erba' snin sal-lum mar-riżultati ta' bejn l-2004 u l-2013, meta lill-bdiewa ħallewhom għal riħhom u qalulhom li issa dħalna fl-Unjoni Ewropea u ħadna li ridna, imma m'organizzajniex is-settur.

Pereżempju kienu jgħidulna li s-settur tal-patata se jibqa' jiżdied imma r-realtà kienet li aħna pajjiż żgħir u għandna l-limitazzjonijiet tagħna.

Peress li hemm swieq kbar Ewropej il-prezz jaqa' f'daqqa u jkollna naġġustaw ruħna.

Irridu naraw l-economies of scale u nipprovaw nirranġawhom għall-mod kif nistgħu naħdmu bħala bdiewa.

L-età tal-bidwi hija xi ħaġa li tikkonċernana.

Vassallo biex minflok jiġi hawn u joqgħod iħambaq u jurina kemm jaf jagħmel xenati fil-Parlament, jagħti kontribut serju kif ta l-Onor.

Bezzina meta għamilna politika nazzjonali agrikola.

Dak iż-żmien jien bħala Segretarju Parlamentari kont laqqajt lis-settur kollu u lill-Oppożizzjoni u stedinthom biex nitkellmu b'mod politiku u mhux b'mod partiġjan, biex flimkien naraw 'il fejn irridu li jmur pajjiżna.

Hekk irridu naħdmu mhux billi noqogħdu nwaddbu t-tajn lejn xulxin għax ikun hemm xi nuqqasijiet.

Nafu li hemm in-nuqqasijiet fis-settur tal-biedja imma rridu naraw eżattament 'il fejn irridu nieħdu lil pajjiżna sabiex titwettaq dik il-politika agrikola nazzjonali favur il-bidwi.

Minn fuq il-karta rrridu ngħaddu għall-implimentazzjoni, imma rridu naqblu, mhux l-Oppożizzjoni tgħid mod u l-Gvern jgħid mod ieħor.

Naħseb li dan juri biċ-ċar kemm aħna bħala Gvern qed nuru bis-serjetà li rridu nimplimentaw dak li jixtieq il-bidwi.

Niġi issa għall-qasam ambjentali.

Hawnhekk irrid infaħħar lill-Onor.

Herrera għal ċerti inizjattivi li ħa fil-qasam tal-ambjent li sfortunatament ma tantx jidhru bħala ħidma pożittiva però hemm qiegħda.

Nista' nsemmi l-fatt li tħawlu 12,000 siġra, il-fatt li bdejna proġetti ta' tħaddir ma' diversi kunsilli lokali u saru xogħlijiet u tindif fuq ħames kilometri ta' art u tmien widien kbar.

Fil-qasam ambjentali m'għamilniex bħal dawk ta' qabilna.

Hawnhekk se nsemmi l-qasam tal-housing soċjali li bħalissa jaqa' taħt ir-responsabbiltà tiegħi.

Nafu x'kien jiġri fil-passat għax jiġu nies għandi u jgħiduli: Jekk trid issolvi l-problema tal-housing, għandi biċċa art ODZ, oħorġuli l-permessi għaliha u nagħtikom żewġ sulari.

Tgħidx kemm jiġu nies jgħiduli hekk u fil-passat kien hemm min ħa dak il-parir.

Dr Lawrence Gonzi, dak iż-żmien bħala Prim Ministru, kien qal: Ħalli nipprova nbaxxi l-prezz tal-art u tal-proprjetà għax qiegħed jogħla ħafna, però rridu noħorġu permessi għall-ODZ.

U ħarġuhom, għax id-deċiżjoni tal-2006 għadna nbatu l-konsegwenza tagħha sal-lum.

Aħna fil-qasam tal-housing qgħadna attenti u għalhekk qed niġu kkritikati li qed indumu biex nibnu l-appartamenti tal-Gvern.

Ir-realtà hi li dorna s-siti eżistenti fil-qasam tal-permessi fl-iskemi tal-iżvilupp u ma morniex għal proġetti ġodda ta' ODZ biex inkomplu nieklu mill-art eżistenti.

Ma ċedejniex għar-rikatti jew għall-proposti ta' dawk in-nies li l-intenzjoni tagħhom hi li jipprovaw jispekulaw l-art, anzi pjuttost rajna li possibbilment insibu miżuri ambjentali.

Pereżempju, għamilna skemi fejn tajna opportunità lil min ried jirrestawra l-proprjetà u lil min ried jirrestawra d-dar biex jikriha lill-Gvern għal skop soċjali.

Għadna kemm ħabbarna li minn survey u riċerka li għamilna, sibna diversi proprjetajiet li kienu ġejjin mingħand il-Joint Office li damu mitluqin 25 sena, identifikajniehom u se nkunu qegħdin ninvestu madwar €4.5 miljun favur proġett ta' restawr marbut mal-housing soċjali.

Sinjura President, nixtieq nuri r-ringrazzjament tiegħi b'mod partikolari għall-inizjattivi li qegħdin jittieħdu mill-aspett ambjentali u dak agrikolu.

Pereżempju, qed jiġuni f'moħħi l-proġetti tal-Biċċerija u tal-Pitkalija li bdejna ħafna minnhom u għad fadal ħafna xi jsir.

L-istess, it-titjib li sar fil-Pixkerija, b'mod partikolari l-avvanz li sar fil-qasam tal-animal welfare.

Dan huwa settur importanti li forsi n-nies jallaċċjawh ħafna mas-saħħa tal-bniedem għax l-agrikoltura hija l-ikel li nieklu, imma dejjem hemm il-bniedem fiċ-ċentru li jrid ikollu organizzazzjoni u professjonalità fil-mod kif jitwettqu l-affarijiet.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sinjura President, wieħed mill-vantaġġi li jagħtuk l-oqsma li jien responsabbli minnhom, bla dubju ta' xejn, kif qal tajjeb il-kollega tiegħi, huwa li jpoġġuk viċin in-nies.

Naħseb li dan huwa fattur primarju biex tkun tista' tibda tifhem u twettaq politika għall-ġid ta' dawn is-setturi.

Huwa permezz ta' djalogu kontinwu li bdejt nifhem verament xi jfisser li tkun bidwi u li tkun sajjied.

Bdejt nifhem ukoll l-importanza tal-ħarsien tal-animali.

Kien hawn li bdejt nifhem li dan is-settur huwa wieħed umli imma mimli dedikazzjoni.

Kull persuna għandha l-istorja tagħha li tirrifletti elf ħsieb u emozzjoni differenti.

Irrid ngħid li matul din is-sena ppubblikajna għall-ewwel darba f'pajjiżna l-politika agrikola nazzjonali għall-għaxar snin li ġejjin.

Din għamilnieha proprju għax f'pajjiżna, sa din is-sena, ma kienx hawn direzzjoni għall-għaxar snin li ġejji.

Meta Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea kien hemm phasing out tas-sussidji, imma l-Gvern preċedenti ma ħasibx għall-politika fejn tidħol l-agrikoltura u kulħadd baqa' miexi għal riħu mingħajr ebda direzzjoni.

Jekk l-Onor.

Vassallo qara din il-politika agrikola nazzjonali ra l-miri u l-objettivi li għandna għall-għaxar snin li ġejjin u ninsabu kommessi li nilħquhom biex verament nagħtu direzzjoni lill-bdiewa u lir-raħħal f'pajjiżna.

Din il-politika, minbarra li tistudja eżattament is-settur agrikolu b'mod tajjeb, tidentifika miżuri ta' importanza biex dan is-settur jara titjib fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

Dan is-settur ikollu futur jekk iż-żgħażagħ jemmnu li hemm futur u rridu nkunu proprju aħna li nagħtuhom din it-tama u nwettquha.

Għaldaqsant l-ewwel pjan jibda billi nattiraw aktar żgħażagħ biex iħarsu lejn metodi differenti ta' kif jidħlu fis-settur agrikolu.

Huwa diġà pożittiv li f'ċerti skejjel hemm is-suġġetti tal-agribusiness fejn it-tfal tagħna mhux biss jiġu mgħallma kif ikabbru u jieħdu ħsieb il-ħxejjex u l-annimali, imma jingħataw dimensjoni ulterjuri ta' negozju u għaldaqstant jagħmilha aktar attraenti li wieħed jagħżel dan is-settur bħala karriera.

Irridu nirrikonoxxu li l-prodott Malti joffri kwalità li biha jiddistingwi ruħu minn prodotti li jidħlu minn barra.

Mela ma nafux li jidħlu prodotti minn barra!

Huwa proprju minħabba n-nuqqas ta' informazzjoni min-naħa tal-Gvern preċedenti li l-bdiewa Maltin u Għawdxin ma kenux jafu biżżejjed dwar il-fatt li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kien se jkollna suq ħieles, li jfisser li jidħlu prodotti minn barra.

Għaldaqstant il-Gvern se jkun qiegħed jieħu l-inizjattiva li jalloka €0.5 miljun sabiex nibdew nippromwovu l-prodott lokali tal-bdiewa u r-raħħala tagħna biex noħolqu kuxjenza fost il-poplu tagħna li l-prodott Malti huwa tajjeb u għandu jiġi kkonsmat lokalment, ħalli nkomplu nħeġġu dan il-pass.

Din l-istrateġija diġà bdejnieha fejn jidħol l-inbid u l-biedja tat-tkabbir tal-għeneb bdiet taħdem u għaldaqstant se nkunu qegħdin inwessgħuha għall-prodotti kollha Maltin u Għawdxin.

L-Onor.

Vassallo qal li l-bdiewa u r-raħħala marru jiddejnu.

Jien irrid infakkru li lill-bdiewa l-Gvern preċedenti dejjinhom għax kien assigurahom li se jieħdu l-flus biex jibnu t-tined għall-irziezet tal-baqar, għamlu l-investimenti, issellfu mill-banek, iffirmaw karta mad-dipartiment ikkonċernat lejlet l-elezzjoni u kif għaddiet l-elezzjoni ma tawhom xejn għax qalulhom li dak hu state aid.

Għaldaqstant kienu huma li bagħtu lill-bdiewa jiddejnu u għadhom midjunin sal-lum.

Però dan il-Gvern qed jaħdem biex din il-problema li ħolqu lir-raħħala tal-baqar tal-ħalib, isolvihielhom.

Fil-Baġit iddedikajna €1.2 miljun biex jitkomplew ix-xogħlijiet fil-Biċċerija ħalli nkomplu nimmodernizzaw din il-faċilità, li fl-aħħar mill-aħħar se jgawdiha l-bidwi għax isib servizz, kif ukoll aħna li nixtru l-laħam frisk.

Dawn ix-xogħlijiet jinkludu, fost l-oħrajn, sistemi ta' boilers ġodda, sistemi modernizzati biex jinġabru l-fdalijiet kif ukoll titjib tal-istores.

Il-Pitkalija għandha rwol importanti fis-swieq lokali u fis-swieq agrikoli.

Wara x-xogħlijiet li kienu għaddejjin matul l-aħħar erba' snin fil-Pitkalija, issa rridu nassiguraw li l-istruttura tiġi rfinuta billi nħejju business plan biex nintroduċu miżuri ġodda ħalli nassiguraw li l-valur tal-investiment f'dan iċ-ċentru jkun wieħed tajjeb.

Għalhekk iddedikajna madwar €300,000 sabiex dan isir.

L-għan aħħari hu li l-bidwi jkollu pjattaforma fejn ipoġġi l-prodott tiegħu u fl-istess waqt nassiguraw lill-konsumatur li l-prodott hu Malti kif ukoll li huwa tajjeb u jista' jkun traċċabbli.

Qegħdin nallokaw €0.5 miljun oħra f'fondi li se jintużaw sabiex itejbu l-laboratorju veterinajru nazzjonali u jintlaħqu l-istandards stabbiliti bil-għan li dan jipprevjeni, jelimina jew inaqqas ir-riskji għall-bniedem, l-annimali u l-pjanti.

Il-laboratorju veterinarju nazzjonali qiegħed jaħdem biex jiġu introdotti testijiet ġodda, bħal fil-każ tat-tuberkolosi, biex is-servizz jitjieb u jkun hemm inqas spejjeż meta jintbagħtu l-kampjuni barra minn Malta għall-analiżi f'laboratorji akkreditati.

Dan ifisser inqas spejjeż għall-bidwi u r-raħħal Malti fuq it-testijiet neċessarji għax se jiffranka l-ispejjeż tat-trasport u d-dewmien meta dawn jintbagħtu barra minn Malta.

Qegħdin nallokaw ukoll €50,000 f'fondi li se jintużaw biex intejbu l-laboratorji tas-saħħa tal-pjanti biex jintlaħqu l-istandards stabbiliti bil-għan li nipprovaw neliminaw ir-riskji għall-bniedem, l-annimali u l-pjanti.

Dan ix-xogħol se jibda matul l-2019 meta huwa ppjanat li jsiru x-xogħlijiet strutturali u fis-snin ta' wara se jsir it-tagħmir meħtieġ, titwaqqaf sistema ta' kwalità u ssir l-akkreditazzjoni tal-laboratorji.

Ġew ivvotati €50,000 oħra sabiex ninvestu fiċ-Ċentru għar-Riċerka dwar il-Vitikultura li għandna fil-Buskett sabiex inkomplu nżidu d-diversifikazzjoni u l-kompetittività tal-biedja Maltija.

Barra minn hekk, qegħdin inwettqu wegħda elettorali oħra permezz ta' twaqqigħ ta' bank ġenetiku tal-pjanti u ż-żrieragħ, partikolarment dawk endemiċi, bl-iskop li nindirizzaw it-tnaqqis ġenetiku ta' varjetajiet partikolari.

Irrid nirreferi għall-kritika li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni, fejn qal li l-istatistika tal-Gvern stess turi li naqas id-dħul tal-biedja f'dawn l-aħħar snin.

Li ma jgħidilniex l-Onor.

Delia hu li dan in-nuqqas kien diġà previst hekk kif fl-2016 spiċċaw jitħallsu l-aħħar sussidji ta' għajnuna statali li Malta kienet innegozjat qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Dan għax l-istatistika li kkwota l-Kap tal-Oppożizzjoni ma tħarisx biss lejn xi jkun qala' l-bidwi jew ir-raħħal mis-suq iżda wkoll lejn is-sussidji pubbliċi kollha mill-politika agrikola komuni tal-Unjoni Ewropea u dawk nazzjonali.

Huwa permezz ta' politika fit-tul u viżjoni ħolistika li l-biedja tista' tagħmel qabża 'l quddiem u mhux biss tista' terġa' ssir karriera għal bosta, imma s-settur jibda jaspira li jaddotta teknoloġiji u riċerka għat-tkabbir tal-prodott b'mod aktar effettiv.

Sinjura President, issa se nitkellem fuq is-sajd.

Irridu ngħidu li lis-sajjieda, bħall-bdiewa, irridu naraw li niffaċilitawlhom ħidmiethom u nkomplu ngħinuhom isostnu l-attività tagħhom.

Dan il-Gvern huwa viċin is-sajjieda bil-fatti.

Din is-sena, għall-ewwel darba, tajna l-weraq tal-palm mingħajr ħlas lis-sajjieda ftit jiem qabel fetaħ l-istaġun tal-lampuki u erġajna ngħaqadna magħhom fil-ftuħ tal-istaġun.

Irrid ngħid ukoll li bl-għaqal u bid-diskussjoni li kellna mas-sajjieda u mal-koperattivi li jirrappreżentawhom, dan il-Gvern reġa' żamm il-kwota nazzjonali fejn jidħol il-pixxispad, biex kull sajjied f'pajjiżna seta' jmur jaqbad din il-ħuta mingħajr xkiel.

Irrid ngħid li żidna l-kwota tat-tonn u addottajna sistema by catch sabiex nagħtu possibilità lis-sajjied iż-żgħir li jkun jista' jdaħħal din il-ħuta.

Din forsi tidher bħala xi ħaġa żgħira, però s-sajjied jaf kemm tgħinu u tagħtih iktar introjtu.

Kien ta' sodisfazzjon għalija li f'pajjiżna f'Settembru li għadda ffirmajna l-ewwel pjan ta' azzjoni reġjonali għas-sajd artiġjanali fil-Mediterran u fil-Baħar l-Iswed.

Din kienet importanti sabiex nassiguraw li jkun hemm pjan bejn il-pajjiżi tal-Mediterran, mhux biss dawk Ewropej iżda anke dawk tal-Afrika ta' Fuq, għax fl-aħħar mill-aħħar bħala sajjieda lkoll nieklu minn baħar wieħed.

Fil-Baġit allokajna €300,000 biex nibdew ix-xogħlijiet u ninvestu fit-titjib taċ-Ċentru tal-Akkwakultura f'San Luċjan kif ukoll biex jinbidel it-tagħmir antik relatat mal-faċilitajiet tar-riċerka fid-Direttorat tas-Sajd u l-Akkwakultura.

Dan l-investiment kapitali huwa meħtieġ sabiex jitkomplew l-attivitajiet tar-riċerka b'konformità mal-istrateġija nazzjonali tal-akkwakultura.

It-tagħmir meħtieġ huwa vitali għaċ-Ċentru ta' Riċerka tal-Akwakultura.

L-investiment se jwassal għal kwalità ogħla fil-faċilitajiet tar-riċerka li jinsabu fil-Forti San Luċjan.

F'dan il-Baġit qed nallokaw €300,000 oħra sabiex jitkomplew ix-xogħlijiet fil-Pixkerija, li huwa suq essenzjali għas-sajjied Malti.

Hemm bżonn ta' aktar spazju fejn isir l-operat, inkluż faċilitajiet oħra ta' ħażna u pjattaforma ta' landing base.

B'hekk qegħdin nassiguraw li din il-faċilità titjieb ħalli naqdu aktar lis-sajjied. €300,000 oħra se jiġu investiti għall-iżvilupp ta' control hub ġdid fil-Marsa.

Din il-proposta qiegħda ssir sabiex tinħoloq sistema ta' ġestjoni integrata fejn l-operazzjonijiet ta' kontroll jinġabru kollha taħt saqaf wieħed għal żieda fil-moniteraġġ, effiċjenza ta' kontroll u ġbir tad-data.

Grazzi għal din il-control hub, is-servizzi offruti lis-sajjieda se jkunu ċentralizzati sewwasew biswit il-Pixkerija.

Dan se jippermetti aktar effiċjenza u aktar sajd sostenibbli fl-ibħra tagħna.

Ta' min isemmi wkoll li f'dan il-Baġit qegħdin nallokaw €100,000 għall-Fishing Vessels Reimbursement Scheme.

B'hekk dawk is-sajjieda kollha li għandhom dgħajjes tal-injam li ġew manifatturati qabel l-2007 jew li huma MFA jew MFB se jkunu jistgħu japplikaw għal din l-iskema biex jirrestawraw id-dgħajjes pittoreski tagħhom.

Apparti mill-aspett finanzjarju u settorjali, dawn il-bastimenti għandhom ukoll valur kulturali u storiku sabiex ikunu ppreservati b'mod tajjeb.

B'din l-iskema se nkunu qegħdin ngħinu lis-sajjieda filwaqt li nippreservaw id-dgħajjes tradizzjonali Maltin u s-snajja' marbuta magħhom.

Dan għandu jkollu impatt pożittiv fuq it-turiżmu fiż-żoni tal-port.

Matul l-attivitajiet tas-sajd, il-bastimenti tat-tkarkir tal-qiegħ regolarment jiġbru l-iskart tal-plastik li jinqabad fix-xbieki tagħhom.

Għaldaqstant se nkunu qegħdin inniedu l-Marine Litter Recovery Scheme li se tiswa lill-Gvern €150,000.

Għall-ewwel darba qegħdin inkunu mexxejja f'dan is-settur, anke wara l-pjan reġjonali li ffirmajna flimkien ma' sħabna tal-Mediterran, fejn se nkunu qegħdin nikkumpensaw lis-sajjied talli jiġbor l-iskart u l-plastik mill-baħar.

Dan ifisser li mhux talli mhux qegħdin nixħtu obbligu fuq is-sajjied, għax din se tkun volontarja, imma talli s-sajjied tat-tkarkir li jiġbor il-plastik mill-ibħra tagħna se jkun qed jiġi kkompensat finanzjarjament għall-iskart li jiġbor u jdaħħal fil-port.

Issa nixtieq ngħaddi għall-ħarsien tal-annimali u ma nistax ma nirringrazzjax lill-Onor.

Mario Galea għad-diskors li għamel bi kritika kostruttiva immens kif ukoll għall-kollaborazzjoni li kellna matul l-aħħar xhur, speċjalment fejn tidħol il-liġi dwar iż-żamma tal-klieb.

Irrid ngħid li l-kollaborazzjoni bejnietna hija tajba ferm u hekk għandha tkun fejn jidħol il-ħarsien tal-annimali.

F'din is-sena u nofs li ilni responsabbli mill-qasam tal-ħarsien tal-annimali, kontinwament nidejna fondi għall-NGOs u s-santwarji, li grazzi għall-koperazzjoni tajba li hemm bejniethom u d-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali qegħdin dejjem naħdmu aktar u naġixxu b'mod impenjattiv fuq rapporti ta' moħqrija li jidħlulna.

Ma waqafniex biss fil-fondi imma ħdimna qatigħ sabiex inżommu kelmtna fejn jidħol il-ħarsien tal-annimali.

Din is-sena ftaħna l-ewwel horse swimming zone f'pajjiżna, u ftit tal-ġimgħat ilu ħabbarna regolamenti ġodda dwar iż-żamma tal-klieb li permezz tagħhom sar illegali li l-klieb jintrabtu bi ktajjen jew materjal ieħor bħala l-mezz primarju taż-żamma tagħhom.

Naħseb li dan kien pass importanti fejn jidħlu d-drittijiet tal-animali.

L-impenn tiegħi bħala Segretarju Parlamentari u tal-Gvern għall-qasam tad-drittijiet tal-annimali hu li nkomplu nimplimentaw miżuri u inizjattivi sabiex intejbu s-sitwazzjoni preżenti.

F'dan il-Baġit daħħalna miżura ġdida li permezz tagħha se nwettqu miżura oħra mill-manifest elettorali.

L-għan tal-fond adopt a pet allowance b'total ta' €100,000 hu li tingħata allowance ta' €150 lil kull min jaddotta kelb jew qattus mingħand NGOs li joperaw fis-settur tat-trattament xieraq tal-annimali bil-għan li nrawmu iktar din il-kultura pożittiva li se tkun qed tikkombaċi mal-fond li għandna, fejn apparti milli nagħtu fondi lill-NGOs u lis-santwarji li jirnexxilhom jagħtu kenn lil klieb u qtates li jkunu ġew mitluqin u ġew salvati minnhom, se nkomplu nippromwovu li l-familji għandhom jaddottaw kelb jew qattus mis-santwarju minflok ma jġibu annimali ġodda sabiex nagħtu dinjità u dar xierqa lil kull annimal f'pajjiżna.

Inizjattiva oħra importanti ferm li tlaħħaq il-€120,000 li se tkun qed tattwa miżura li wegħedna fil-manifest elettorali hija l-Local Councils Animal Fund.

Permezz ta' din il-miżura se nkunu qegħdin ngħinu lill-kunsilli lokali b'mod finanzjarju sabiex jitwaqqfu dog parks u cat cafes fil-lokalitjiet tagħhom.

Diġà għandna kunsilli lokali li huma interessati jagħmlu dan.

Se naraw li jkollna żoni animal friendly biex il-feeders ikunu jistgħu jiġbru l-qtates li jkun hemm jgħixu barra f'post ċentralizzat fil-lokalitajiet tagħna u b'hekk nieħdu ħsieb l-istrays ta' pajjiżna.

Barra minn dawn iż-żewġ miżuri ġodda, allokajna fondi għal żewġ inizjattivi oħra.

L-ewwel nett żidna l-fondi għall-allokazzjoni tagħha s-sena l-oħra u t-tieni miżura nidejnieha għall-ewwel darba din is-sena.

Fil-Baġit tas-sena l-oħra żidna l-allokazzjoni tal-Animal Welfare Fund u f'dan l-Baġit qegħdin nerġgħu nallokaw €85,000 u għalhekk qegħdin insostnu miżura elettorali oħra.

Dawn huma għajnuniet li se jingħataw lill-NGOs biex ikunu jistgħu jinvestu fil-infrastruttura u fi proġetti relatati mas-santwarji tagħhom sabiex joffru ambjent aħjar għall-animali li jkunu qegħdin iżommu.

Din is-sena nidejna inizjattiva tajba ferm fejn jidħlu s-servizzi veterinajri għall-NGOs.

Għaldaqstant beħsiebna nkomplu noffru dan is-servizz b'allokazzjoni ta' €80,000 għas-sena d-dieħla, fejn qegħdin nagħtu l-vet care lill-NGOs kompletament b'xejn.

Aħna ddiskutejna l-average amount ta' kemm għandhom bżonn għal kull kelb u qattus, però ġieli jkun hemm xi każijiet eċċezzjonali fejn ikun hemm bżonn kura li tiġi tiswa aktar flus.

Għaldaqstant qegħdin naħsbu għal dan u fejn se jkun hemm bżonn veterinarju għal aktar kura jew ta' operazzjonijiet intensivi, dan se jsir fl-isptar tal-annimali u l-Gvern se jagħmel tajjeb għalih.

Rigward il-kaċċa u l-insib irrid nirrispondi lill-Onor.

Vassallo billi ngħidlu li kien Gvern Nazzjonalista li qabel ma Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea bagħat ittra bil-miktub fejn qal li l-kaċċa u l-insib f'pajjiżna huma garantiti, meta fil-verità minn wara dahar il-poplu l-Gvern Nazzjonalista kien innegozja li erba' snin wara li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, l-insib kien se jinqata' darba għal dejjem.

Kien proprju l-Gvern Laburista li fl-2014, għall-ewwel darba, reġa' applika għad-deroga tal-għasafar tal-għana.

Issa, għax nafu x'inhu l-eżitu tal-Qorti Ewropea, ftit tal-ġimgħat ilu meta konna nafu li Malta se terġa' tittieħed il-Qorti fuq l-insib tal-pluviera u tal-malvizz, minflok ma qgħadna bilqiegħda bħall-Gvern Nazzjonalista ngħidu li m'hemmx x'tagħmel u jiġri li jrid, konna proattivi, morna Brussell, tkellimna mal-Kummissjoni, rajna l-parametri flimkien, rajna li tiġi rispettata d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea u ġibna deroga li għall-ewwel darba hija maqbula mal-Kummissjoni Ewropea.

Kieku m'għamilniex hekk, illum il-ġurnata l-insib f'pajjiżna huwa parti mill-istorja.

Dażgur li ma wasalniex, però huwa fatt li dan il-Gvern qiegħed jagħmel minn kollox sabiex jassigura d-delizzju tal-insib f'pajjiżna.

Irrid ngħid ukoll li dan il-Gvern għadu qiegħed jevalwa s-sentenza tal-Qorti Ewropea; fil-fatt dan il-Gvern qabbad diversi avukati biex nieħdu l-opinjoni tagħhom dwar x'inhu l-pass li jmiss.

Nassigura li qegħdin naħdmu sabiex naraw li l-insib f'pajjiżna jkun salvagwardat u jkun hemm futur għalih, mhux kif għamel Gvern Nazzjonalista.

Sinjura President, is-sostenn tal-biedja u s-sajd f'pajjiżna jibqa' importanti għal diversi raġunjiet.

Irridu nsostnu l-ewwel nett il-ħiliet li ilhom jgħaddu minn ġenerazzjoni għall-oħra, filwaqt li ma nkunux biss nostalġiċi.

Irrid ngħid li għall-kuntrarju tal-Onor.

Vassallo, inħossni ferħan immens li llum hemm għaqda ta' bdiewa attivi li ngħaqdu bejniethom sabiex jimxu 'l quddiem, u hekk għandu jkun.

Il-bidwi għandu jingħaqad f'koperattivi sabiex ikollu organizzazzjoni aħjar, kif inħobbu nġibu l-eżempju bil-Koperattiva tal-Produtturi tal-Ħalib li għamlet biċċa xogħol eċċezzjonali għall-mod kif organizzat l-operat tagħha.

Jien diġà ltqajt magħhom kemm-il darba u mhux kif qal l-Onor.

Naħseb li qed jgħid hekk għax tant mar għand ftit li ħafna minnhom lanqas qalulu li diġà ltaqgħu miegħi.

Jien ġej minn Għawdex, minn gżira rurali, u żgur li l-polz tiegħi iħabbat bħal tal-bdiewa u s-sajjieda.

Għaldaqstant mhux se naqta' qalbi li niġi hawnhekk ngħajjat, neqred u nibki, anzi jien qiegħed hawnhekk kommess sabiex naħdem id f'id mal-bdiewa, mas-sajjieda u mal-NGOs tal-annimali biex naraw li dawn is-setturi jimxu 'l quddiem.

Jien ma niġix hawnhekk biex naqtgħalhom qalbhom, imma niġi hawnhekk biex nagħmlilhom kuraġġ, ngħinhom bil-fatti u nkun qrib tagħhom biex jaslu għal soluzzjonijiet li jgħinuhom jimxu 'l quddiem ħalli naraw li dawn is-setturi verament ikun hemm futur għalihom u naraw li ż-żgħażagħ, minflok ma jaqtgħu qalbhom, jaraw futur fil-biedja u s-sajd f'pajjiżna.

Nirringrazzijak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, illum qegħdin hawnhekk sabiex nitkellmu fuq dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent f'pajjiżna u l-vot għas-sena d-dieħla.

Ovvjament il-Baġit jagħti wkoll rendikont ta' x'sar matul it-12-il xahar li għaddew f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent.

Sinjura President, se nkun ċar u tond, kif inħobb inkun.

Naħseb li smajna dak li kellha xi tgħid l-Oppożizzjoni llum.

Naħseb li huwa faċli li tiġi hawnhekk tgħid dak li tixtieq u tattakka mingħajr ma jkollok proposti.

Huwa stat ta' fatt li l-unika forza politika kredibbli fuq l-ambjent f'pajjiżna huwa l-Partit Laburista.

Il-poplu Malti hemm barra jaf li jekk hemm gvern li anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent qed iwettaq, mhu ħadd ħlief il-Gvern Laburista.

Jiddispjaċini ngħid li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, speċjalment b'ħafna elementi fi ħdanha li kienu jifformaw parti minn diversi kabinetti antiki tal-passat, m'għandhom l-ebda kredibilità meta jiġu f'dan il-Parlament u jitkellmu fuq l-ambjent.

Jista' jitkellem fuq l-ambjent u jħabbat fuq sidru fuq il-biedja min kien parteċipi f'dan il-Parlament biex b'daqqa ta' pinna, medda art raba' daqs is-Siġġiewi kollha, f'kemm ilni ngħidlek daħlet fiż-żona tal-iżvilupp?

Hekk tipproteġih lill-bidwi, billi tiġi hawn u tagħmel proċess li ssejjaħlu rationalisation li bih medda art agrikola kbira daqs is-Siġġiewi daħlet fiż-żona tal-iżvilupp?!

Lil min ġie hawnhekk iħabbat fuq sidru u jitkellem fuq il-biedja ngħidlu li lill-bidwi ma tipproteġihx billi teħodlu l-art tiegħu għall-iżvilupp!

Dan il-Gvern ma qagħadx gallarija f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent imma ħa d-deċiżjonijiet li kien hemm bżonn jittieħdu.

Jien ngħid - u naħseb li dan huwa minn ewl id-dinja – li huwa ovvju li l-isfidi ambjentali li qed jiffaċċja pajjiżna llum ma ħoloqhomx dan il-Gvern fl-aħħar ħames snin iżda huma l-legat li dan il-Gvern wiret mingħand diversi amministrazzjonijiet preċedenti u qed jara li jindirizzah.

Aħna qed nieħdu d-deċiżjonijiet biex nindirizzaw il-problemi li writna f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent.

Meta l-Oppożizzjoni ġiet mistiedna biex tipparteċipa f'dak li għandu x'jaqsam mal-waste to energy, li hija d-direzzjoni li pajjiżna bilfors irid jieħu sabiex nibdew nimmaniġġjaw l-iskart b'mod aħjar, abdikat minn dik ir-responsabbiltà u għażlet li toqgħod gallarija u ma teħux sehem fid-deċiżjonijiet li hemm bżonn nieħdu.

Fil-fatt dan il-Gvern mhux biss mal-Oppożizzjoni pprova jikkonsulta, iżda qed jikkonsulta ma' kulħadd b'mod ġenerali.

F'ħafna mid-deċiżjonijiet li jaffettwaw l-ambjent, il-Gvern qed jagħmel il-konsultazzjonijiet kollha li hemm bżonn mal-esperti f'dan is-settur.

L-Onor.

Clint Camilleri tkellem dwar il-politika nazzjonali dwar l-agrikoltura.

Lil min ġie hawnhekk jitkellem fuq l-agrikoltura ngħidlu li f'25 sena ma sabx ċans jagħmel politika nazzjonali fuq il-biedja.

Fil-fatt Malta, qabel l-2018, ma kellhiex politika mmirata għall-agrikoltura.

Kellu jkun dan il-Gvern li f'temp ta' ftit snin, wara proċess wiesa' ta' konsultazzjoni - is-Segretarju Parlamentari kompla jibni fuq dak li ħalla s-Segretarju Parlamentari ta' qablu - wasal biex illum għandna politika f'dak li għandu x'jaqsam mal-agrikoltura.

Mela niġu hawn ngħidu li dan il-Gvern qed jaħdem kontra kull min jgħix u jaqla' ħobżu mill-agrikoltura!

Hemm sfidi u problemi, mela m'hemmx, u wħud minnhom huma riżultat tat-tkabbir ekonomiku li ra pajjiżna f'dawn l-aħħar snin.

Huwa fatt magħruf li meta jkollok attività ekonomika kbira u qawwija bħalma għandna bħalissa, is-settur tal-iskart isir aktar problematiku, anke minħabba l-fatt li ta' qabilna ma ħadux deċiżjonijiet fuq l-iskart, għax għażlu li ma jeħdux ir-responsabbiltà li kellhom jieħdu f'dak li għandu x'jaqsam mal-iskart.

Kif ngħidu, għażlu li jixxuttjaw il-ballun 'il quddiem biex il-problemi jiffaċċjawhom ta' warajhom.

Dan il-Gvern iddeċieda li ma jagħmilx bħal ta' qablu.

Aħna stajna ddeċidejna li nipprovaw insibu medda art kbira daqs il-Magħtab u nagħmlu miżbla oħra, għax għal ta' qabilna l-immaniġġjar tal-iskart hekk kien ifisser; li tieħu l-borża s-sewda fil-miżbliet tagħna.

Id-deċiżjoni strateġika li ħadna – għax hekk hemm bżonn u għax l-esperti kollha hekk qegħdin jgħidu – hija li f'pajjiżna rridu nisseparaw l-iskart aħjar u nillimitaw kemm jista' jkun l-iskart li finalment isib ruħu fil-miżbliet.

Sinjura President, irrid nirringrazzja lill-Ministru għall-Ambjent tal-Avviż Legali li għamel biex f'pajjiżna llum il-ġurnata bdejna nisseparaw l-iskart b'mod ulterjuri.

Jekk qabel kellna żewġ boroż biss, is-sewda u l-griża, illum żidna l-borża l-bajda, għax hekk kien hemm bżonn nagħmlu.

Finalment dan kollu qed isir bi pjan u b'viżjoni.

Għandna politika nazzjonali dwar l-immaniġġjar tal-iskart 2014 – 2020 li qed tagħti direzzjoni lil pajjiżna 'l fejn irid jimxi.

Ftit tax-xhur oħra, jew l-aktar l-aktar ftit tas-snin oħra - nittama li ma ndumux - il-borża l-bajda li qed niġbru llum se tiġi kkonvertita f'enerġija alternattiva.

Dik hija d-direzzjoni li pajjiżna jrid jimxi fiha.

Ma jistax ikun li nibqgħu nibnu Magħtab wieħed wara l-ieħor u nimlewh bl-iskart bla pjan u bla kontroll ta' xejn.

Ħadna d-deċiżjonijiet u nerġa' ngħid li meta l-Oppożizzjoni ġiet mistiedna biex tkun parteċipi f'dawn id-deċiżjonijiet importanti li se jaffettwaw il-ġenerazzjonijiet li għad iridu jiġu, għażlet li tabdika minn dik ir-responsabbiltà.

Finalment il-poplu se jiġġudika.

Sinjura President, ħalli ngħid x'sar matul is-sena li għaddiet u x'għad irid isir.

Ma tistax titkellem fuq l-ambjent mingħajr ma ssemmi l-enerġija għax kif nafu l-ħolqien tal-enerġija jimxi pari passu mal-kwalità tal-arja u tal-ambjent li ngħixu fih.

Matul is-sena li għaddiet iżżarmat kompletament il-Power Station tal-Marsa u fis-sena li ninsabu fiha, kif ġie rrapportat fil-Baġit, żarmajna dik li kienet il-Power Station l-antika ta' Delimara, id-Delimara 1.

Ilkoll kemm aħna niftakru dik iċ-ċumnija li l-Bambin biss jaf kemm dħaħen ħarġu minnha, li sa ftit xhur ilu kienet għadha f'postha f'Delimara.

Qabel dik kienet l-ogħla struttura li kellna f'pajjiżna.

Illum il-ġurnata din iżżarmat u pajjiżna mexa f'direzzjoni fejn għall-enerġija kollha li qed niġġeneraw qtajna għalkollox il-heavy fuel oil.

Dan kien pass kbir u importanti fejn ir-rapporti kollha u l-pariri tal-esperti qed jirrikonoxxu li llum għandna enerġija nadifa għax qtajna għalkollox l-użu tal-heavy fuel oil u qed nużaw enerġija li ġejja minn sors iktar nadif.

Apparti minn hekk, il-Baġit jitkellem fuq dak li qed nippjanaw li jsir is-sena d-dieħla.

Bla dubju ta' xejn, hemm enfasi importanti ħafna – u ninsab konvint li anke l-Ministru se jitkellem dwar dan – fuq il-ġbir tal-iskart u r-riċiklaġġ.

Din hija sfida importanti ħafna li pajjiżna jrid jgħaddi minnha.

Jien nifhem u ninsab konxju li fl-ewwel ġranet ta' din ir-riforma se jkun hemm min se jsibha diffiċli biex jissepara l-iskart b'mod iktar magħżul imma dan huwa proċess li pajjiżna jrid jgħaddi minnu.

Spiċċa ż-żmien li nitfgħu l-iskart kollu f'borża waħda li tintrema fil-miżbliet tagħna bla ma tiġi rkuprata lura qatt.

Id-deċiżjonijiet ittieħdu u qed jiġu implimentati.

Iva, se jkun hemm min igerger fil-bidu imma dan huwa proċess ta' tagħlim li pajjiżna bilfors irid jgħaddi minnu.

Jien konvint li finalment ir-rwol tagħna bħala politiċi mhuwiex li niġu hawn inparlaw u nisparaw bl-amment, bla pjan u bla loġika, imma li nieħdu dawk id-deċiżjonijiet kultant inqas popolari, li finalment ta' warajna se jgħidu: Missirijietna kellhom il-kuraġġ li jieħdu dawn id-deċiżjonijiet.

Ara ta' qabilna, Sinjura President, ma kellhomx il-kuraġġ li jieħdu d-deċiżjonijiet biex nisseparaw l-iskart b'mod ulterjuri imma dan il-Gvern kellu l-kuraġġ u ħa dawn id-deċiżjonijiet.

Il-Baġit isemmi wkoll – ovvjament nispera li din jaqbel magħha kulħadd, inkluż l-Oppożizzjoni – kemm huma importanti għal saħħitna l-ispazji miftuħa, u qed jivvota ammont ta' flus konsiderevoli biex mhux inqas minn 18-il ground, li għal raġuni jew oħra llum il-ġurnata jinsabu fi stat ta' abbandun fil-lokalitajiet tagħna, jiġu kkonvertiti fi spazji miftuħa għall-pubbliku biex il-familji jkunu jistgħu jirrikreaw ruħhom fihom.

Hawn qed nitkellmu fuq madwar 15-il lokalità li se jibbenefikaw minn din il-miżura għax nafu li biex ikollok familji aktar b'saħħithom u biex ikollna ambjent aktar san, l-ispazji miftuħa huma importanti.

Għalhekk miżura bħal din hija pass fid-direzzjoni t-tajba.

Ma nistax ma nsemmix l-infrastruttura.

Peress li kien hawn min kellu l-ardir jgħid li fuq l-infrastruttura mhu qed isir xejn, se nikkwota rapport li diġà tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, intitolat "Environmental Health and Well-Being".

Fil-fatt kienet saret konferenza taħt il-patroċinju tal-President.

Il-Professur Victor Asciak, li huwa ċ-Chairperson tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi, li llum xogħolha huwa li tipproteġi l-ambjent u li kien għall-Oppożizzjoni llum m'għandniex din l-Awtorità, jgħid li minkejja li żdied it-traffiku fl-aħħar snin, xi ħaġa pożittiva hi li m'hemmx evidenza li turi li qed jiżdiedu d-dħaħen mill-karozzi.

Prof. Victor Asciak, li kulħadd jirrikonoxxi l-kapaċitjiet tiegħu, qed jiġbed l-attenzjoni b'mod ċar li:

Huwa proprju għalhekk li waħda mill-wegħdiet prinċipali fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista li għadda kienet li se nirriġeneraw l-infrastruttura ta' pajjiżna b'mod totali.

Din kienet għażla li l-poplu għamel b'mod konxju f'Ġunju tal-2017 u dan il-Gvern għandu l-mandat elettorali li jameljora l-infrastruttura tagħna.

B'hekk f'dan il-Baġit qed jiġu vvotati mhux inqas minn €100 miljun biex matul is-sena li ġejja ntejbu l-infrastruttura f'dak li għandu x'jaqsam mal-immaniġġar tat-traffiku, għax b'infrastruttura aktar tajba, jitnaqqsu l-emissjonijiet.

Karozzi mwaħħlin fit-traffiku jfissru aktar emissjonijiet.

Bi traffic management aħjar permezz ta' infrastruttura aġġornata li tixraq lil pajjiż li qed jevolvi, ikollok inqas emissjonijiet fl-ajru.

Sinjura President, se nsemmi ftit punti oħrajn u nagħlaq.

Xi ħaġa li s'issa sfortunatament ma smajt lil ħadd jitkellem fuqha min-naħa tal-Oppożizzjoni, hija n-new water.

Jien niftakar żmien - u inti probabbilment tiftakar bħali, Sinjura President - meta ta' qabilna kienu jiftaħru li l-ilma kollu ġġenerat mid-drenaġġ f'pajjiżna kien jispiċċa fil-baħar.

Din kienet xi ħaġa ta' ftaħir.

Niftakar lill-Eks Ministru jitkellem f'dan il-Parlament u jiftaħar li llum ilħaqna sitwazzjoni fejn id-drenaġġ kollu ta' pajjiżna qed nittrattawh u narmuh il-baħar.

Illum dak ir-riżors minflok qed narmuha l-baħar, qed nittrattawha billi nnaddfuha u nwassluha lill-bdiewa.

Lil min ġie hawnhekk, nerġa' ngħid, jgħid li dan il-Gvern mhu qed jagħmel xejn f'dak li għandu x'jaqsam mal-agrikoltura, ngħidlu li llum il-ġurnata dak l-ilma, dak ir-riżors li ħaddieħor kien qed jarmih il-baħar, qed nittrattawh biex ikun tajjeb għat-tisqija u s'issa qed inwassluh bla ħlas lill-bdiewa ta' tliet żoni, li huma Għawdex, in-Nofsinhar u t-Tramuntana ta' Malta.

Il-pjan hu li jkollna aktar impjanti jirriċiklaw dan l-ilma sabiex jitwassal għand il-bdiewa kollha.

Sinjura President, jien se nagħlaq billi ngħid li dan il-Gvern, f'temp ta' ħames snin, għamel passi ta' ġgant f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent b'mod ħolistiku.

L-Oppożizzjoni m'għandhiex il-kredibilità biex titkellem fuq l-ambjent f'pajjiżna għax storikament falliet it-testijiet kruċjali ta' dan il-qasam u ħafna mill-membri li kienu jifformaw parti minn dawk l-amministrazzjonijiet għadhom hawnhekk sal-lum.

B'hekk, bħala politiċi, xogħolna huwa li lil hinn mir-retorika politika, inkomplu naħdmu sabiex intejbu l-ambjent għal uliedna u għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Infakkrek li għandek sad-9.36 p.m.

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, nibda billi nirringrazzja lill-kelliema kollha li pparteċipaw f'dan id-dibattitu għall-kritika tagħhom u naturalment se nieħu l-opportunità li nwieġeb għall-mistoqsijiet tagħhom.

Intenni li jiddispjaċini li l-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni fuq l-ambjent tassew mhuwiex ippreparat fuq is-suġġett li tkellimna fuqu llum.

Dan qed ngħidu bl-akbar responsabbiltà u rispett għax fid-diskors tiegħu l-Onor.

Azzopardi qal numru sostanzjali ta' ineżattezzi li juru biċ-ċar li m'għandux min jinformah sew.

Azzopardi qalilna li għamilna xi illegalità jew konna ultra vires meta waqqafna din l-aġenzija.

Azzopardi ngħidlu li Ambjent Malta hija struttura f'dipartiment tal-Gvern fdata mill-qasam operattiv tal-ambjent.

Aħna żidna r-remit ta' dak li qabel kien il-P.A.R.K.S. li kien jieħu ħsieb biss numru żgħir ta' parks f'Malta.

Issa Ambjent Malta se tieħu ħsieb il-kapital naturali Malti u fost oħrajn se tibda proċess sabiex twettaq management plan fuq diversi siti ta' Natura 2000 u l-widien prinċipali f'Malta.

Ambjent Malta din id-darba hija mmexxija minn Direttur Ġenerali, li kien appuntat wara sejħa għal applikazzjonijiet, li se jkun megħjun minn żewġ diretturi oħra.

Ambjent Malta għandha Bord ta' Governanza kkappeġġat mis-Sur Borg Manchè bil-għan li prinċiparjament tkun regolatur għall-għaqdiet ambjentali kif ukoll tħares l-istrateġija ambjentali minn aspett aktar ħolistiku.

L-Onor.

Azzopardi tkellem ukoll dwar it-tniġġis fl-arja.

Wisq probabbli dawk li kien qed jitkellem fuqhom huma l-emissjonijiet ta' gassijiet serra.

Biex ikompli jħawwad, il-miri li għandna bħalissa kien daħal għalihom il-Gvern Nazzjonalista fl-2002 u fl-2009 meta b'inkompetenza nnegozja miri li ma kenux fattibbli għax kienu jinjoraw iċ-ċirkostanzi speċifiċi ta' pajjiżna.

Nafu li fl-2012 il-Partit Nazzjonalista kien diġà jaf li rridu nirrikorru għal xiri ta' allowances biex nagħmlu tajjeb għal dan in-nuqqas.

Irrid ngħid li biex timminimizza dan it-tip ta' emissjonijiet – hemm żewġ tipi ta' emissjonijiet imma dawk li joħorġu mill-power station, naqqasniehom u qegħdin below level - l-unika ħaġa li tista' tagħmel hi li tnaqqas il-konsum tal-fossil fuel għax ma tista' tnaqqas minn imkien iżjed.

Għalhekk jien appuntajt kummissjoni li qed naħdmu fuqha flimkien mad-Dipartiment tat-Trasport, biex naslu li ngħidu li sa ċerta data karozzi li jużaw il-fossil fuel mhux se jibqgħu jintużaw f'Malta.

Ovvjament għaliha din trid build-up għax ma tistax tagħmilha mil-lum għal għada.

Jiġifieri kieku l-Onor.

Azzopardi jilluminani u jagħtini xi suġġerimenti f'din il-Kamra jew barra dwar kif nista' nagħmel biex innaqqas dawn l-emissjonijiet mingħajr ma nnaqqas l-użu tal-fossil fuel, nieħu gost.

Il-poplu jrid jifhem għalfejn l-Oppożizzjoni qiegħda tiġi hawnhekk bit-tir li taqta' qalb in-nies fuq il-ġbir tal-iskart organiku.

Sur President, tista' tipprova tkisser dan il-programm u tipprova timmina dan il-proġett imma l-poplu, għal darb'oħra, qiegħed jikkopera bis-sħiħ.

Huwa inkoraġġanti li tara li llum biss, għal darb'oħra, inġabru 160 tunnellata ta' skart bħala parti minn dan il-proġett.

Bdejna b'110 tunnellati, imbagħad tlajna għal 120 tunnellata u llum wasalna għal 160 tunnellata.

Fuq il-kwestjoni li semma meta staqsa x'se tagħmel b'150,000 tunnellata ta' skart organiku meta għandek biss 90,000 tomna raba', irrid nispjegalu li hawn qed nitkellmu fuq il-materjal kollu li huwa biodegradable u mhux biss fuq skart orgraniku li jsir kompost u eventwalment jista' jsir fertilizzant.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq materjal ieħor bħal cardboard, injam, karti u affarijiet oħra li mhux se jsir kompost minnhom għax l-iskop hu li tirriċikla.

Mela jibqagħlek 70,000 tunnellata u mhux 150,000 tunnellata.

Il-miri tagħna huma li għalissa minn dawk is-70,000 tunnellata nilħqu l-50% jiġifieri l-35,000 tunnellata.

Jiġifieri mhux 170,000 tunnellata se jsiru kompost; hemm differenza kbira.

Aħna qatt m'għidna li l-iskart kollu se jiġi riċiklat, imma qed ngħidu li rridu nilħqu l-livelli indikati mill-Ewropa ta' bejn 60% u 65%; il-bqija jmur fl-inċineratur biex jipprovdi l-enerġija.

Rigward ir-reviżjoni tal-policy dwar il-fuel stations bi pjaċir ninnota li r-reviżjoni li pproponiet l-ERA qed tiġi diskussa f'working group tal-Awtorità tal-Ippjanar, li l-ERA hija parteċipi fiha, u sadanittant l-ebda applikazzjoni li tkun ġiet sottomessa ma tista' tiġi mwaqqfa.

Fuq dan il-każ kelli ħafna okkażjonijiet li nitkellem fil-kumitat ippresedut mill-Onor.

Alex Muscat, fejn spjegajt u ċċitajt il-liġi li tgħid li m'għandi l-ebda poter li nagħti ordni lill-ERA jew lill-Awtorità tal-Ippjanar biex ma jipproċessawx aktar applikazzjonjiet, però jien ordnajt biex issir il-policy li l-ERA lestiet u qed tiġi diskussa f'dan il-Kumitat.

Nikkonferma li bdew studji dwar l-iSPED u min-naħa tal-Ministeru hemm miżuri fil-Baġit għas-sena d-dieħla fuq strateġija nazzjonali ambjentali.

F'Malta qed ngħixu s-suċċess u dan huwa xhieda tal-politika b'viżjoni li dan il-Gvern qiegħed iħaddan fl-oqsma kollha tiegħu.

Il-politika ta' dan il-Gvern mhijiex politika elitista, li minnha jgawdu biss il-ftit, imma hija politika msejsa fuq viżjoni fejn mill-ġid maħluq kulħadd jingħata l-istess opportunità li jirnexxi.

Dan filwaqt li se jkompli għaddej bi programm sħiħ ta' investiment u riformi fl-aktar settur importanti u vitali ta' pajjiżna, mhux l-inqas fl-oqsma li jaqgħu taħt dan id-dekasteru.

Il-politika li qed iħaddan dan il-Gvern tixraq verament lil dan il-poplu ħawtiel u intelliġenti.

Din il-politika taħseb biex tinvesti fil-familji tagħna permezz ta' aktar miżuri u inizjattivi.

Il-faxex kollha tas-soċjetà tagħna qegħdin igawdu minn din il-politika u minn dan il-Baġit.

Għal sena oħra, dan il-Baġit huwa biss ħolqa minn kullana ta' inizjattivi li permezz tagħha qed inkomplu npoġġu fis-seħħ il-pjan u l-viżjoni li dan il-Gvern beda jitkellem dwarha ferm qabel l-elezzjoni ġenerali tal-2013.

L-ewwel appell tiegħi lill-Oppożizzjoni hu sabiex iħarsu lejn dak li għamel dan il-moviment forsi jinfatmu darba għal dejjem mill-politika tan-negattività u jibdew iħarsu lejn viżjoni għax il-politika tan-negattività riżultati negattivi biss iġġib.

Hija l-viżjoni li trid tgħaqqad u trebbaħ lil dan il-poplu.

Sur President, illum f'dan it-tieni Baġit ta' din il-leġiżlatura qegħdin niddiskutu l-oqsma ta' dan id-dekasteru li jikkomprendu s-sajd, l-akkwakultura, l-agrikoltura, l-ambjent, l-iżvilupp sostenibbli, it-tibdil fil-klima u l-ħarsien tal-annimali.

Dan huwa Baġit li kompla jibni fuq is-sitta ta' qablu, li kollha ġew ippreżentati minn dan il-Gvern sa minn wara l-elezzjoni ġenerali tal-2013.

Pereżempju, fl-iskart illum qed naraw ir-riżultati ta' diversi deċiżjonijiet awdaċi li ttieħdu minn dan il-Gvern fuq medda ta' snin tramite diversi baġits.

Fl-iskart, minn pajjiż bla pjan morna għal Gvern bi pjan u llum daħħalna fis-seħħ is-separazzjoni tal-iskart b'mod organiku mifruxa mal-pajjiż kollu.

Dan ma jfissirx li wasalna imma li kien għall-Oppożizzjoni għadna qed niddiskutu il-kif, il-meta u l-għaliex, minflok ma niddiskutu kif se ntejbu dak li għamilna.

In-nies ma jridux paroli mingħandna imma azzjoni li litteralment trid twassal biex 45% tal-iskart li kien jinġabar mill-borża s-sewda, minflok jintrema fil-miżbla, jiġi pproċessat u trattat fl-Impjant ta' Sant'Antnin biex minnu nirkupraw l-enerġija.

F'dan l-aspett lill-Oppożizzjoni wkoll sibnieha kontra tagħna, l-istess bħalma għamlet fuq il-politka tal-waste to energy fejn minflok ma sibnieha spalla ma' spalla mal-Gvern u l-poplu, fuq materja daqstant importanti dwar ir-rimi tal-iskart b'mod abbużiv, ipprovat twaqqaf lill-Gvern milli jdaħħal dawn ir-regolamenti.

Il-poplu jixraqlu ferm aħjar mill-Oppożizzjoni f'kull aspett imma dik hija għażla ta' ħaddieħor u l-poplu mbagħad irid jiġġudika.

L-importanti għal dan il-poplu huwa li l-Gvern jeleġġi u jkompli għaddej bil-programm għal snin ta' investiment fl-aktar setturi importanti, filwaqt li lill-poplu ma ngħabbuhx bil-piż tat-taxxi, kif kien imdorri jagħmel il-Gvern ta' qabel l-2013.

Huwa permezz ta' din il-politika li dan il-Gvern qiegħed jinvesti fil-kapital naturali ta' pajjiżna mingħajr ma jpoġġi l-piż ta' dan l-investiment fuq il-familji Maltin u Għawdxin.

Sur President, dan huwa Baġit li qed juri kemm għal dan il-Gvern l-ambjent ta' pajjiżna huwa prijorità.

Dan il-Gvern qiegħed jagħraf l-isfidi fuq l-ambjent li qegħdin dejjem jikbru filwaqt li l-poplu Malti u Għawdxi kulma jmur qiegħed isir aktar konxju tal-importanza li jkollna ambjent aktar protett.

Għalhekk il-Gvern qed jinvesti aktar fondi f'dan il-Ministeru biex inkomplu mmexxu qasam daqstant delikat u importanti.

Dan il-Gvern qiegħed jalloka xejn inqas minn €100 miljun f'investiment fl-ambjent għal inizjattivi u proġetti relatati.

Dan l-ammont jirrifletti żieda fuq dak li kien ivvotat fl-2018.

Illum il-baġit allokat għall-ERA żdied minn €8,600,000 għal €12-il miljun li tfisser żieda ta' kważi 40%.

L-istess il-baġit għal Ambjent Malta għax minn €4,500,000 din l-istruttura ġdida li wellidna din is-sena se tkun qed tingħata €15-il miljun.

Vot importanti ieħor taħt dan id-dekasteru huwa dak relatat mal-immaniġġjar tal-iskart fejn b'kollox qegħdin jiġu vvotati 'l fuq minn €54 miljun li jinkludu n-nefqa kapitali u dik rikorrenti fil-Wasteserv.

Sur President, il-prijoritajiet tagħna jirriflettu b'mod ċar dak li l-elettorat qed jitlob mingħandna u li qegħdin jiġu indirizzati permezz ta' miżuri speċifiċi f'dan il-Baġit.

Bħala Gvern nagħrfu li quddiemna għandna numru ta' sfidi prinċipali li dan il-Gvern qed idawwar fi prijoritajiet għall-aħjar ta' uliedna.

Sur President, l-isfida tal-immaniġġar tal-iskart hija prijorità nazzjonali fejn se nkomplu nibnu fuq ir-ritmu li qbadna f'dan il-proġett ta' importanza nazzjonali tal-waste to energy.

Għal darb'oħra, li kien għall-Oppożizzjoni għadna qed niddiskutu u mhux naġixxu, kif fil-fatt qed nagħmlu u se nkomplu nagħmlu.

Ninsabu kommessi li s-sena d-dieħla ndaħħlu l-iskema ta' rifużjoni tal-kontenituri tax-xorb filwaqt li nsostnu r-ritmu inkoraġġanti tal-kollezzjoni tal-iskart organiku u nkomplu nżidu l-investiment neċessarju fil-faċilitajiet tal-Wasteserv.

Dan kollu qegħdin nagħmluh b'determinazzjoni kbira u b'lealtà sħiħa lejn il-prinċipju li l-iskart huwa riżorsa filwaqt li nkomplu nnaqqsu d-dipendenza fuq il-miżbliet u ntejbu l-miri tagħna fuq ir-riċiklaġġ.

Kif tenna dan il-Gvern l-iskart huwa sfida nazzjonali u aħna kommessi li nagħmlu dak kollu possibbli sabiex naraw qabża 'l quddiem fil-mod kif nimmaniġġjaw u nittrattaw l-iskart.

Għaldaqstant hemm sensiela ta' proġetti infrastrutturali mmirati għal dan il-għan li se jkomplu jiġu implimentati permezz tal-Wasteserv.

Proġetti kbar li għandna ppjanati u li qed inkomplu naħdmu fuqhom jinkludu l-waste to energy facility li għandu jgħinna biex b'mod sostanzjali nnaqqsu l-ammont ta' skart li jmur fil-miżbla filwaqt li niġġeneraw l-enerġija mill-istess skart.

Ħadna din id-deċiżjoni għax nemmnu li hija l-aħjar waħda għal pajjiżna.

Soluzzjoni b'sensittività ambjentali se twassal biex 40% tal-iskart iġġenerat li mhuwiex riċiklabbli jiġi trattat minflok ma jintefa' fil-miżbla.

F'dan il-proġett għaddejna ħidma biex din il-faċilità tibda topera fis-sena 2023.

F'dan il-Baġit qegħdin inkomplu ninvestu fil-kollezzjoni tal-ġbir tal-iskart organiku li minn proġett pilota mifrux fuq 23 lokalità, issa ġie estiż fuq bażi nazzjonali.

Ta' min jgħid li fl-ewwel tlett ijiem ta' dan il-ġbir diġà nġabru aktar minn 350 tunnellata ta' skart organiku imma għal darb'oħra li kien għall-Oppożizzjoni għadna qed niddiskutu.

Mal-proġett hemm ukoll kampanja ta' informazzjoni fuq it-televiżjoni, ir-radju, il-midja soċjali u l-internet fost oħrajn.

Kif tkellimt diversi drabi, il-mentalità li nibqgħu nieħdu l-affarijiet for granted trid tinqata'.

Ma nistgħux nibqgħu bil-mentalità li l-iskart hija xi ħaġa tal-Gvern imma trid tkun il-koperazzjoni bejn il-Gvern u n-nies flimkien li tista' twassal biex verament nindirizzaw din l-isfida.

Illum nafu li l-iskema li għamilna kulma jmur qed tintlaqa' aktar u r-riżultati li għandna huma inkoraġġanti ferm.

Illum l-iskart organiku li qed niġbru qegħdin inkomplu nieħdu l-enerġija minnu u fi żmien qarib dan il-materjal se nkunu qegħdin nużawh bħala soil improver minflok skart mitfugħ fil-miżbla.

Il-ħidma tagħna fuq l-iskart mhux se tieqaf fuq dawn il-proġetti.

Irridu nsaħħu r-riformi li implimentajna fi snin preċedenti skont kif ġew imfassla fil-pjan nazzjonali għall-immaniġġjar tal-iskart 2014 – 2020.

Flimkien mad-Dipartiment tal-Gvern Lokali se nimplimentaw miżuri li se jwasslu għal riforma sħiħa fil-ġbir tal-iskart filwaqt li nimxu lejn mudell reġjonali sabiex inżidu l-massa kritika.

B'hekk ikun hemm lok għal investiment akbar fil-mezzi li bihom niġbru l-iskart.

Se nkunu qegħdin nibdew ix-xogħlijiet fuq a Multi Material Recovery Facility ġo Ħal Far, li se tkun qed tilqa' fiha skart bħal injam, saqqijiet, ħġieġ u tessuti.

Dan l-iskart se jiġi pproċessat u ppakkjat fil-faċilità u ppreparat għall-esportazzjoni b'mod effiċjenti biex eventwalment jiġi riċiklat.

Hemm ippjanat ukoll il-konverżjoni tal-ex hazardous cell fil-miżbla tal-Magħtab.

Kif spjegajt drabi oħra, il-landfill tal-Għallis qiegħda toqrob lejn l-għeluq tagħha viċin it-tmiem tal-2019 u hemm bżonn li tiġi kkonvertita żona oħra biex tieħu l-iskart mhux ta' natura perikoluża.

Sur President, sfida ewlenija oħra li għandu dan il-Gvern mhijiex biss li jieħu d-deċiżjonijiet biex jimmaniġġa l-iskart tal-lum imma wkoll li jsewwi jew jagħmel tajjeb għal deċiżjonijiet tal-passat bħal fil-każ ta' miżbliet oħrajn li għal snin sħaħ tħallew abbandunati.

F'dan ir-rigward se nkomplu għaddejjin bir-riabilitazzjoni tal-miżbla ta' Wied Fulija.

Sal-ġurnata tal-lum, din il-miżbla li tinsab ġo wied fil-limiti taż-Żurrieq għadha ma ġietx riabilitata u ġie nnotat li saħansitra ġieli waqa' xi materjal minn fuq l-irdum għal ġol-baħar.

Dan il-proġett se jkun jinvolvi numru ta' miżuri biex ma tibqax issir iżjed ħsara ambjentali.

Dan il-Gvern qiegħed jiġi hawnhekk quddiem il-poplu bi pjan ċar u ħolistiku filwaqt li l-Oppożizzjoni qed tagħżel li tiġi hawn biex tikkritika u tmaqdar mingħajr ma tipproponi mqar proposta waħda u tibqa' gallarija.

L-Oppożizzjoni qagħdet gallarija meta waqqafna l-kumitat tekniku dwar il-waste to energy.

Riċentement għaddiet mozzjoni biex nirtiraw il-liġi relatata mar-rimi tal-iskart illegali.

Fid-diskors tiegħu l-Kap tal-Oppożizzjoni kkwotalna rapport li jgħid għalfejn Malta għandha l-inqas rata ta' riċiklaġġ.

Mela għandna l-inqas rata ta' riċiklaġġ, qed nagħmlu liġi biex inżidu r-riċiklaġġ u huma għamlu mozzjoni biex jannullaw u jwaqqgħu din il-liġi!

Bid-dovut rispett din hija politika konfużjonali u kontradittorja għall-aħħar!

Però ma qalulniex li għal snin sħaħ taħt Gvernijiet Nazzjonalisti ma kienx hemm pjanijiet u deċiżjonijiet li setgħu jnaqqsu r-rimi fil-landfill u ma kellhomx pjan jew ma ħadux miżuri biex ir-riċiklaġġ jiżdied.

Huwa dan il-Gvern li b'mod effettiv qiegħed iħares lejn l-ekonomija ċirkolari bħala l-mentalità tagħna fejn jidħol l-iskart.

Dan qegħdin nagħmluh u mhux niktbu fuqu biss fil-gazzetti.

Dan qegħdin nimplimentawh u mhux inżommu 'l bogħod milli niddiskutuh.

Għalhekk din is-sena nidejna r-Resource, Recovery and Recycling Agency li mis-sena d-dieħla se tkun qed tħares sabiex nevalwaw possibbiltajiet fejn jinstab investiment għal mainstreams differenti u opportunitajiet għal dawn it-tipi differenti ta' skart.

Fil-kontest ta' ekonomija ċirkolari rridu nbiddlu l-ħsieb u l-mentalità tagħna ta' użu u rimi imma rridu nieħdu l-massimu tal-valur ta' dak il-prodott jew materjal li jkun intefa' fis-suq.

Probabbli b'dan l-aspett, din l-aġenzija se tkun qiegħda tikkordina sabiex is-sena d-dieħla ndaħħlu f'pajjiżna l-iskema tar-rifużjoni tal-kontenituri tax-xorb tal-plastik, metall u ħġieġ.

Din l-iskema hija indirizzata li tirkupra at source madwar 200 miljun kontenitur ta' dan it-tip.

Illum dan huwa wieħed mill-aktar sorsi ta' tniġġis tal-ibħra u l-komunitajiet tagħna.

Sur President, fejn jidħol l-immaniġġar tal-iskart, il-prinċipju huwa wieħed; dak li l-iskart huwa riżorsa.

Kwalunkwe riżorsa għandha l-valur u għaldaqstant irridu nimplimentaw miżuri u inizjattivi li l-ġenerazzjonijiet futuri tagħna jgawdu minnhom.

Minbarra li nkomplu l-ħidma tagħna fuq l-immaniġġar tal-iskart huwa importanti wkoll li bħala Ministeru jkompli jimplimenta miżuri li jkattru l-ekonomija l-ħadra permezz ta' investiment li joħloq aktar green jobs.

Għaldaqstant bħalissa qed naħdmu fuq studju biex niddeterminaw dawk l-inċentivi idonei għaċ-ċirkostanzi ta' Malta.

Fl-istess waqt il-Gvern qed ikompli jkun ta' eżempju billi jħaddar ix-xiri pubbliku tiegħu.

It-tieni pjan nazzjonali fil-qasam tal-green public procurement se jiġi varat għall-konsultazzjoni pubblika lejn l-aħħar tas-sena 2018.

B'hekk se nkunu qegħdin insaħħu l-green public procurement bħala għodda li twassalna dejjem aktar lejn ekonomija ċirkolari billi s-suq jirrispondi dejjem aktar għall-esiġenzi tal-klijent, f'dan il-każ l-amministrazzjoni pubblika.

Fost is-sejħiet pubbliċi li qed nindirizzaw hemm dawk relatati mat-trasport, il-kostruzzjoni, l-industrija tal-catering u l-apparat elettroniku fost ħafna oħrajn.

Infakkar u nispjega li meta nqalgħet kwestjoni dwar li nissupplixxu l-ikel lill-iskejjel u kien hemm il-kwestjoni tal-istraws u l-kontenituri tal-plastik, dik il-kwestjoni rrimedjajnieha.

Fil-fatt illum l-istraws u l-kontenituri fl-iskejjel mhux qed ikunu tal-plastik.

Sur President, f'dan il-Baġit se nkunu qegħdin inwettqu aktar ħidma favur il-kapital naturali tagħna.

Permezz ta' diversi inizjattivi u miżuri ppjanati, se nkunu qegħdin nagħtu aktar valur lill-ambjent, qegħdin insaħħu l-istruttura ta' Ambjent Malta, qegħdin insostnu ħidma li għaddejja bħala parti mir-riġenerazzjoni u tindif fil-widien tagħna, qegħdin insaħħu l-ħidma tagħna fl-ambjent urban, qed jingħata bidu għall-implimentazzjoni tal-management plans fiż-Żona Natura 2000 li tlaħħaq madwar 11% tat-territorju ta' pajjiżna kif ukoll se nkomplu bix-xogħlijiet f'diversi ġonna u parks madwar Malta u Għawdex.

Il-Gvern qiegħed jalloka vot speċifiku għal Ambjent Malta fejn minn investiment ta' €4.5 miljun li kien allokat is-sena l-oħra tela' għal €15-il miljun, ċifra li tinkludi wkoll il-bidliet fl-istruttura ta' Ambjent Malta.

F'dan il-vot issa hemm ukoll l-immaniġġar tal-kuntratt tax-xogħlijiet ta' landscaping madwar il-pajjiż b'valur ta' €8.6 miljun, li ovvjament is-sorveljanza tiegħu se taqa' taħt il-kappa ta' Ambjent Malta wkoll.

Fost l-inizjattivi li l-aktar li qegħdin nagħtu prijorità hemm l-aspett ta' urban greening fejn għal din is-sena rajna żieda sostanzjali fil-Baġit fejn ġie vvotat €1,000,100.

Dan ifisser żieda qawwija minn €200,000 li kienu allokati s-sena l-oħra.

Il-Gvern hu kommess li jkompli jippreserva l-wirt naturali tagħna u jkattru sabiex jiġi massimizzat il-valur ekonomiku u soċjali tiegħu.

Dan ma jgħoddx biss għaż-żoni rurali u s-siti naturali imma jekk verament irridu niżviluppaw b'mod sostenibbli, hemm bżonn li naħsbu fl-istruttura ħadra anke f'żoni urbani.

Huwa b'dan il-ħsieb li l-Gvern alloka aktar minn €1 miljun biex flimkien mal-imsieħba l-oħra nwettqu proġetti bħal vertical walls jew modi oħra ta' infrastruttura ħadra fit-toroq arterjali u sekondarji u fi ħdan il-komunitajiet u l-irħula tagħna.

Nifhmu li għall-poplu b'mod ġenerali t-tħaddim fil-komunitajiet sar aktar importanti sabiex jirrifletti l-istil ta' ħajja li qegħdin ngħixu, u għalhekk hemm ħtieġa għal aktar aċċess għal postijiet miftuħa, ġonna pubbliċi u żoni ħodor, li huma ferm importanti għall-istil tal-ħajja tagħna li kulma jmur qiegħda tinbidel u ssir aktar mgħaġġla.

It-tħaddir tal-urban greening illum m'għadux ifisser biss ġonna pubbliċi iżda rridu nimplimentaw u nirriflettu t-trends li hemm barra minn xtutna bħal garden roofs, vertical walls u diversi proġetti fejn in-natura tiġi mżewqa ma' strutturi jew bini li b'dan il-mod jingħataw dimensjoni differenti.

Għandna diversi spazji u elementi fi ħdan iż-żoni urbani tagħna li jistgħu jiġu ristrutturati b'dan il-mod sabiex nagħtu nifs ġdid fil-qalba tal-komunitajiet jew arterji prinċipali ta' pajjiżna.

Apparti dan, Sur President, iż-żoni rurali jridu jibqgħu jingħataw l-importanza mistħoqqa, għax għall-poplu Malti jibqgħu parti importanti mill-karatteristika ta' pajjiżna, b'veduti u elementi tipiċi tagħna l-Maltin.

Għandna vvotati €400,000 sabiex inkomplu bix-xogħlijiet ta' bini u restawr ta' ħitan tas-sejjieħ f'dawn iż-żoni.

Dawn huma importanti ferm biex filwaqt li estetikament inkunu qegħdin naraw li dawn iż-żoni jibqgħu aċċessibbli u joffru ċertu valur għal kull min iżurhom, ikunu qegħdin jilqgħu l-ħamrija biex ma tintilifx max-xita jew l-ilmijiet li jaħkmu l-widien tagħna f'ċerti xhur tas-sena.

Sur President, filwaqt li nemmnu fil-bżonn ta' aktar investiment fiż-żoni urbani, jibqa' l-bżonn li nkomplu bi proġetti ta' afforestazzjoni li matul l-2018 tajniehom spinta 'l quddiem.

Matul l-2018 se nkunu qegħdin inħawlu madwar 12,000 siġra u arbuxxelli indiġeni.

Fl-art limitata li għandna f'pajjiżna, it-tħawwil ta' eluf ta' siġar mhuwiex faċli, aktar u aktar meta rridu nikkonsidraw il-manutenzjoni tagħhom.

Dan ix-xogħol jirrikjedi dedikazzjoni kbira u jrid jiġi ppjanat bir-reqqa.

Kelli l-opportunità li nara l-proġett ta' afforestazzjoni f'Kemmuna li tlesta matul din is-sena u stajt nammira d-dedikazzjoni u s-sagrifiċċju tal-ħaddiema li qattgħu ġranet twal jippreparaw l-art, jgħaddu l-pajpijiet tal-ilma u jħawlu madwar 3,000 siġra u arbuxelli f'żona ta' madwar 20 tomna art.

Ninsab determinat li bħala Gvern dan il-mudell se nkompluh u għalkemm nafu bil-limitazzjonijiet li jeżistu biex issib art denja biex isiru proġetti ta' afforestazzjoni, xorta se naraw li għas-sena d-dieħla mhux biss se nħawlu siġra għal kull wild imma se nħawlu wkoll siġra għal kull vettura importata.

Qegħdin nagħmlu dan biex noħolqu benchmark u nkomplu naħdmu b'dedikazzjoni biex naraw aktar proġetti ta' afforestazzjoni f'pajjiżna.

Għas-sena 2019 il-Gvern alloka 'l fuq minn €1.5 miljun għal Ambjent Malta biex tkompli l-ħidma fuq diversi ġonna u parks.

Matul din is-sena kien ta' pjaċir għalija li flimkien mal-Prim Ministru inawgurajna r-riġenerazzjoni ta' Ġnien l-Argotti li huwa importanti ferm għaż-żona tal-Furjana, fejn wara diversi snin ta' telqa llum jista' jitgawda mill-familji u r-residenti tal-madwar.

Dan il-proġett se nkomplu nestenduh fix-xhur li ġejjin.

Għal din is-sena qegħdin niffokaw il-ħidma tagħna sabiex jitkompla x-xogħol fuq Zabbar Regional Park, il-Park Nazzjonali tal-Inwadar, Ta' Qali, Ġnien Dom Mintoff, Ġnien l-Għarusa tal-Mosta, u kif spjegajt qed issir ħidma f'żona oħra fi Ġnien l-Argotti.

Apparti minn dan, Ambjent Malta se tkompli taħdem fuq l-istudji neċessarji sabiex jiġu identifikati geoparks f'Malta u se jitkompla x-xogħol bil-għan li nsaħħu l-wirt naturali tagħna b'aktar miżuri ta' konservazzjoni.

L-isfidi li għandna għall-ambjent irridu nindirizzawhom, fuq kollox, permezz ta' tisħiħ leġiżlattiv u l-inforzar ambjentali se jkun wieħed mis-setturi li se nkomplu nibnu fuqu fl-2019.

Nifhmu li inforzar b'saħħtu u evidenti jfisser inqas abbuż u għaldaqstant jinħass il-bżonn li jkollna struttura b'saħħitha u effiċjenti.

L-ERA għandha vvotati €12-il miljun, żieda ta' €4 miljun fuq is-sena l-oħra, li bihom se tkompli taħdem bħala r-regolatur ewlieni fil-qasam ambjentali.

Din l-Awtorità se tkompli taqdi l-funzjonijiet regolatorji tagħha u twettaq l-obbligi favur il-ħarsien ambjentali ta' pajjiżna bl-aktar effiċjenza.

Għal dan il-għan, matul is-sena li għaddiet, l-Awtorità investiet fil-ħolqien tad-Direttorat għall-ġid tal-inforzar li se jkompli jissaħħaħ b'aktar riżorsi umani fis-sena li deħlin fiha.

Apparti t-tisħiħ tal-inforzar, li se jibqa' prijorità fi ħdan din l-Awtorità, l-ERA għal darb'oħra se tkun qiegħda tinvesti fit-twettiq ta' diversi proġetti ambjentali u se tkompli tibni max-xogħol importanti li sar matul l-2018.

Ta' min jinnota l-ħidma sfiqa li saret fl-2018, fejn ġew introdotti diversi policies u liġijiet ġodda, inkluż ir-reviżjoni tal-liġi dwar il-protezzjoni tas-siġar, u ż-żoni protetti fl-ibħra tagħna żdiedu għal 35%.

Il-ħidma għas-sena d-dieħla tinkludi: Iż-żamma u t-tiġdid tan-network tal-moniteraġġ tal-arja u tar-radjazzjoni; l-istallazzjoni ta' stazzjon ġdid għall-moniteraġġ fix-Xemxija; xogħol fuq storbju ambjentali; assessjar tal-iskart riċiklabbli elettroniku u l-ippakkjar f'Malta; aktar xogħol fit-tfassil tal-istrateġija nazzjonali għall-ambjent; aktar implimentazzjoni tal-istrateġija nazzjonali u pjan ta' azzjoni dwar il-bijodiversità, tfassil tal-istrateġija nazzjonali speċi barranin, aljeni u invażivi Maltin; il-ħarsien tan-natura, siġar u speċi oħra; siti protetti u riżervi naturali; it-tfassil ta' miżuri ta' tmexxija għal siti protetti fl-ibħra u moniteraġġ tal-baħar; kif ukoll kordinament ma' Ambjent Malta u entitajiet oħra li jaħdmu biex jimplimentaw il-miżuri ta' tmexxija għas-siti ta' Natura 2000 u siti protetti oħra, apparti affarijiet oħra.

Biex ikunu jistgħu jitwettqu dawn l-attivitajiet kollha, dan se jinvolvi t-tisħiħ tad-Direttorat Ġenerali għall-Ambjent.

Sur President, issa se nitkellem fuq il-klima u hawnhekk irrid nieħu l-ħin biex nispjega lill-Membri tal-Oppożizzjoni dwar il-gassijiet serra u l-kwalità tal-arja li l-Kap tal-Oppożizzjoni għamel referenza għalihom fid-diskors tiegħu.

Kif ġie indikat fl-aħħar rapport tal-Eurostat, Malta hija l-aktar emittent f'termini assoluti u fuq bażi per capita fost l-istati membri Ewropej.

Fejn tidħol kontribuzzjoni fuq livell Ewropew, il-figura attribwita ma' Malta hija l-aktar baxxa, hekk kif fl-2017 il-persentaġġ kien ta' 0.05%.

Kif nafu, l-ekonomija tagħna hija bbażata fuq is-servizzi u din ma tipprovdix wisq mezzi biex jitnaqqsu l-emissjonijiet b'mod dirett.

Għaldaqstant il-fatturi prinċipali li jarmu l-aktar emissjonijiet huma t-trasport, l-enerġija u l-F-gases.

Sur President, fejn jidħol is-settur tal-enerġija nafu li kien dan il-Gvern li ħa d-deċiżjoni li tixraq lil dan il-poplu li jaqleb power station taħdem bil-heavy fuel oil għal dik bil-gass naturali.

Kien dan il-Gvern li għalaq il-power station tal-Marsa biex neħħa pjaga f'dik iż-żona, wara li għal għexieren ta' snin, ħaddieħor għamel wegħdiet fiergħa u m'għamel xejn.

Iva, kien Gvern Nazzjonalista li beda l-proċess tal-interconnector, li kien pass pożittiv, biss huwa pass li ma stajniex niddependu fuqu.

Gvernijiet Nazzjonalisti, meta kellhom iċ-ċans, għażlu l-heavy fuel oil filwaqt li dan il-Gvern għażel gass naturali aktar nadif.

Illum il-Partit Nazzjonalista donnu qed jitkaża li żdidna bi 12% meta kkomparat mas-sena ta' qabel, meta din is-sena hija attribwita ma' bidla fil-mod kif nipprovdu l-enerġija f'pajjiżna, li tiddependi fuq l-interconnector biss, li kulħadd jgħidlek li mhijiex strateġija tajba.

Hemm il-kwestjoni bażika iżda ferm importanti tas-security of supply u din id-differenza hija relatata mal-bidla fil-provvediment tal-enerġija, fejn saret bidla minn waħda importata għal dik iġġenerata lokalment.

Li jmisshom qalu l-Membri tal-Oppożizzjoni hu l-impatt li ħalliet id-deċiżjoni li ħadu – jiġifieri li nibqgħu nipproduċu l-enerġija bil-heavy fuel oil - fuq is-saħħa tan-nies.

Bħala Gvern, Sur President, inħarsu 'l quddiem b'impenn lejn dan is-settur tat-tibdil fil-klima.

Il-Ministeru għaddej bil-ħidma għal żvilupp ta' low carbon development strategy.

Minbarra li qed iħejji strateġija nazzjonali biex l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna jindirizza l-isfida tal-bdil fil-klima, se ninkludu wkoll adattament għall-impatt li jġib miegħu t-tibdil fil-klima.

Din l-istess strateġija se tħares 'il bogħod u se jkollha viżjoni fit-tul.

F'dan l-istadju diġà ġie ppubblikat dokument ta' viżjoni li dwaru saret konsultazzjoni sħiħa.

Din l-istrateġija se toħloq qafas ta' miżuri b'miri speċifiċi għal setturi diversi li jikkontribwixxu għall- ġenerazzjoni ta' emissjonijiet serra, wara li jsir mudell matematiku li jqis il-potenzjal ekonomiku u finanzjarju ta' tnaqqis f'kull settur.

Din l-istrateġija se titlesta sas-sena 2020 u se twassal għal milja ta' obbligazzjonijiet internazzjonali Ewropej fil-qasam tal-bdil fil-klima.

Il-Gvern huwa determinat li jkompli l-ħidma sabiex innaqqsu l-emissjonijiet fl-arja u għaldaqstant qed joffri vot ta' €250,000 għall-Climate Action Fund, liema vot qiegħed iktar milli jirdoppja fuq is-sena ta' qabel.

Il-Climate Action Fund huwa fond li permezz tiegħu se jiġu implimentati proġetti ta' riċerka jew jitħejjew pjanijiet t'azzjoni f'oqsma diversi relatati mat-tnaqqis tal-emissjonijiet jew mal-adattament għat-tibdil fil-klima.

Bħala Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, nidejna għall- konsultazzjoni pubblika viżjoni li teħodna sal-2050 rigward l-iżvilupp sostenibbli.

B'din il-verżjoni qegħdin niddefinixxu l-aspirazzjoni tal-Gvern u niddeskrivu l-immaġini ta' kif irridu naraw lil Malta fl-2050.

L-iżvilupp sostenibbli mhuwiex suġġett marbut mal-ambjent imma huwa konċett orizzontali ħafna aktar u jinvolvi approach fit-tul, komprensiv u integrat għall-proċessi ekonomiċi, soċjali u ambjentali.

Issa, hekk kif bħala Gvern varajna għall-konsultazzjoni pubblika viżjoni għall-iżvilupp sostenibbli, se tkompli l-ħidma biex naddottaw strateġija nazzjonali li tassigura żvilupp sostenibbli f'Malta u tfassal pjan ta' azzjoni.

L-imsieħba soċjali u s-soċjetà inġenerali huma parti integrali mill-iżvilupp sostenibbli u għalhekk għall-ewwel darba qed nallokaw fondi speċifikament għal dan il-bord biex ikun jista' jintensifika l-ħiliet tiegħu u jikkontribwixxi fl-andament tal-Gvern fit-triq lejn żvilupp sostenibbli.

Sinjura President, għamilna ħafna, però għad fadal ħafna aktar xi jsir.

Il-qasam ambjentali huwa settur vast u daqshekk huma vasti l-obbligi li għandna kull wieħed u waħda minna.

Dan ma jfissirx li l-Gvern qiegħed jabdika mir-rwol tiegħu u l-Oppożizzjoni daqstant ieħor ma tistax tabdika mir-rwol tagħha.

Illum erġajna smajna xita ta' diskorsi mill-Oppożizzjoni msejsin biss fuq kritika u negattività minflok proposti u soluzzjonijiet imma mhuwiex dak li għandna bżonn f'dan il-kamp.

L-Oppożizzjoni qed tippromwovi li hemm bżonn ta' azzjonijiet konkreti fl-iskart, fl-ambjent u fl-iżvilupp sostenibbli fost l-oħrajn, imma mhux qed tagħmel rakkomandazzjonijiet.

F'Malta qegħdin ngħixu s-suċċess.

Dan mhuwiex xi slogan imma huwa pjan li qed ngħixuh.

Is-sens ambjentali li qed jidħol f'kull wieħed u waħda minna huwa xhieda ta' futur aħjar għalina lkoll fejn verament inkomplu nagħtu valur lill-kapital naturali ta' pajjiżna.

Il-futur tagħna ma rridux neħduh for granted b'imġiba li mhijiex sostenibbli.

Bħala politiċi rridu nkunu lesti li nieħdu d-deċiżjonijiet li mhumiex faċli imma huma bżonjużi.

Irridu nkunu aħna li nipprovdu d-direzzjoni 'l quddiem.

L-ambizzjonijiet tagħna jmorru lil hinn minn issa u minn għada għax is-suċċess li qed ngħixu llum irridu nibqgħu ngawduh fil-futur.

Nikkonkludi billi nerġa' ntenni u se nibqa' ntenni li l-Gvern kien, għadu u se jibqa' bil-bibien miftuħin biex jieħu s-suġġerimenti.

Ġustament, xi kultant issir kritika ħarxa, imma dik hija l-logħba tad-demokrazija.

Għalhekk nerġa' ntenni li f'settur daqstant delikat li llum huwa prijorità għall-pajjiż, speċjalment f'ċerti oqsma tiegħu, il-bibien tiegħi huma miftuħin għas-suġġerimenti tal-Oppożizzjoni.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

Il-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa se jiġu posposti għal data li tiġi kkomunikata 'l quddiem.

Fid-9.33 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima kienet ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa kellhom ikunu posposti għal data li kellha tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Josè Herrera, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018, fid-9.00 am b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

It-Tnax-il Jum Stabbilit – Ministeru għas-Saħħa

Vot 10 - Ministeru għas-Saħħa

Vot IV - Ministeru għas-Saħħa - Kapital.

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għas-Saħħa m'għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet u l-ħin tal-Aġġornament mhux se jittieħed.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.36 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1076 u jgħid min huma l-konsulenti li għandha kull entità li taqa' taħtu, xi ħlas u perkaċċi għandhom, u x'tip ta' konsulenza jipprovdu rispettivament?

Jista' jagħti l-informazzjoni sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 4302.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1073 u jgħid min huma l-konsulenti li għandha kull entità li taqa' taħtu, xi ħlas u perkaċċi għandhom, u x'tip ta' konsulenza jipprovdu rispettivament?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4301.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAS-SERVIZZI FINANZJARJI, EKONOMIJA DIĠITALI U INNOVAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni jwieġeb mistoqsija parlamentari 1074 u jgħid min huma l-konsulenti li għandha kull entità li taqa' taħtu, xi ħlas u perkaċċi għandhom, u x'tip ta' konsulenza jipprovdu rispettivament?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAR-RIFORMA, ĊITTADINANZA U SIMPLIFIKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1075 u jgħid min huma l-konsulenti li għandha kull entità li taqa' taħtu, xi ħlas u perkaċċi għandhom, u x'tip ta' konsulenza jipprovdu?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati mal-Building Regulations Office u jagħti l-gradi rispettivi tagħhom?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

RISPONS GĦALL-KONSULTAZZJONI PUBBLIKA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rispons kien hemm għall-konsultazzjoni pubblika li nħarġet fl-10 ta' Awwissu 2018 fir-rigward tal-emendi proposti għall-Att dwar il-Kompetizzjoni, Kap. 379?

Jista' jelenka l-persuni jew l-entitajiet li wieġbu għal din il-konsultazzjoni u meta se jiġi ppubblikat l-abbozz in segwitu għal proposti magħmula fl-imsemmija konsultazzjoni?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm ħames risposti għall-konsultazzjoni.

Rappreżentant mill-European Commission's Services.

Ġie riċevut ukoll rispons mingħand persuna privata li tixtieq tibqa' anonima.

Bħalissa qed jiġi meqjus ir-rispons riċevut sabiex naraw jekk hemmx lok għal xi tibdil fl-abbozz biex b'hekk jiġi ffinalizzat u ppreżentat fil-Parlament.

Ir-rapport dwar ir-rispons li rċeviet l-Awtorità f'dan ir-rigward huwa mistenni li jiġi ppubblikat sal-aħħar ta' Novembru.

Wieħed irid jieħu kont ukoll ta' żviluppi ġurisdizzjonali ricenti ħafna.

DIRETTORAT GĦALL-ILMENTI U L-MEDJAZZJONI – KAŻIJIET TRATTATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ittratta d-Direttorat għall-Ilmenti u l-Medjazzjoni bħala entità tal-ADR residwa fl-ambitu ta' LS 378.19 sad-data meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

Jekk kien hemm xi każijiet f'dan ir-rigward, jista' jelenka wieħed wieħed dwar xiex kienu jittrattaw?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-ġurnata tat-tnedija tal-LS 378.19 sal-31 ta' Ottubru 2018, id-Direttorat fil-kapaċità tiegħu ta' entità tal-ADR residwa, ittratta tliet każijiet.

Dawn kienu jittrattaw riżoluzzjoni għal diżgwid fuq servizz ta' telekomunikazzjoni, tqegħid ta' madum u tiswija ta' karozza.

Matul l-istess perjodu d-Direttorat ittratta wkoll 1,522 każ abbażi tal-proċedura ta' medjazzjoni mandatorja skont l-artikolu 23(4) tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, Kap. 378 tal-Liġijiet ta' Malta.

DISPOSABLE INCOME - NEFQA TA' FAMILJI LI JGĦIXU F'MALTA U F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa d-disposable income ta' familja li tgħix f'Malta u kemm huwa l-istess disposable income ta' familja li tgħix f'Għawdex skont l-aħħar statistika li għandu l-Ministeru tiegħu?

Jista' jgħid x'inhi n-nefqa medja ta' familja li tgħix f'Malta u l-istess nefqa medja ta' familja li tgħix f'Għawdex ukoll skont l-aħħar statistika li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – XIRI TA' GAZZETTI - NEFQA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa f'gazzetti ta' kuljum u ta' nhar ta' Ħadd f'kull dipartiment jew entità li taqa' taħtha mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma xahar b'xahar u sena b'sena?

X'inhu l-grad tal-uffiċjali li huma intitolati li jagħmlu użu minn dawn il-gazzetti u f'liema dipartimenti qed jaħdmu?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ngħarraf lill-Onor.

GĦAWDEX – PARROĊĊI LI NGĦATAW XI GĦAJNUNA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid liema kienu dawk il-parroċċi f'Għawdex li ngħataw xi forma ta' għajnuna kemm jekk finanzjarja jew xort'oħra mill-Ministeru jew l-entitajiet tiegħu, mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

F'kull każ fiex kienet tikkonsisti din l-għajnuna?

JUSTYNE CARUANA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw direct orders, kemm kien il-valur u fiex kien jikkonsisti kull direct order li ngħata mill-Wasteserv Malta lill-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament mit-8 ta' Marzu 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena u xahar b'xahar?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatment, mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid, sena b'sena, kemm tħallas dan l-individwu għas-servizzi tiegħu?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe kuntratt iffirmat bejn il-Ministeru tiegħu u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu u l-individwu msemmi?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat l-individwu msemmi ma kellu l-ebda impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra mal-Ministeru tiegħi u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħti, bejn l-2013 u Ottubru 2018.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament, mal-Ministeru tagħha u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Tista' tgħid, sena b'sena, kemm tħallas dan l-individwu għas-servizzi tiegħu?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe kuntratt iffirmat bejn il-Ministeru tagħha u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha u l-individwu msemmi?

Interpellant li mis-sena 2013 sal-lum l-individwu msemmi ma ngħata l-ebda impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra mill-Ministeru għal Għawdex jew minn entità li taqa' taħt id-dekasteru tagħha.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament, mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid, sena b'sena, kemm tħallas dan l-indivdwu għas-servizzi tiegħu?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2016 l-individwu msemmi nħatar membru fuq il-Bord ta' Assessuri (li joħrog mill-Att dwar is-Sigurtà Soċjali Kap 318 – Artiklu 107/108) bħala wieħed mir-rappreżentanti tal-unions.

Ir-remunerazzjoni li tħallas minn meta ġie appuntat bħala membru sad-data li fiha qed tkun imwieġba l-mistoqsija parlamentari hija kif ġej:

AĠENZIJA DWAR VIŻA U RESIDENZA F'MALTA – AĠENTI AKKREDITATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista ta' aġenti akkreditati tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li l-lista tal-aġenti akkreditati tal-Aġenzija dwar Viża u Residenza f'Malta tinsab fuq is-sit:

Il-lista tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid tat-Karti.

AĠENZIJA DWAR VIŻA U RESIDENZA F'MALTA – LINJI GWIDA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-linji gwida kollha maħruġa mill-Aġenzija dwar Viża u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra .

AĠENZIJA DWAR VIŻA U RESIDENZA F'MALTA – FORMOLI TA' APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-formoli ta' applikazzjoni kollha maħruġa mill-Aġenzija dwar Viża u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IS-SEDQA – KLIJENTI LI MARRU GĦAL GĦAJNUNA MINĦABBA SUBSTANCE ABUSE

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il klijent mar (first referrals u mhux follow-ups) is-Sedqa għal għajnuna minħabba substance abuse f'kull sena mill-2013 sal-2017?

Kemm marru sal-aħħar ta' Ottubru 2018?

Kemm ikun hemm follow-ups?

Xi statistika żżomm is-Sedqa dwar numru ta' klijenti fejn l-abbuż fuq is-sustanza u l-abbuż fuq l-attitudni (behaviour bħal gambling) jitrażżan?

Jista' jagħti skeda separata għal dawn iż-żewġ tipi ta' abbuż għas-snin 2013 sal-2017, għal kull sena separatament?

Kemm kienu l-klijenti li fiequ għal kull sena mill-2013 sal-2017?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PERMESSI GĦAL FUEL STATIONS

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li s'issa ġew approvati erba' fuel stations ġodda mill-Awtorità tal-Ippjanar (PA) u hemm 12 oħra pendenti, u peress li dan is-suġġett kien tqajjem fil-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, wara li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) ressqet dokument f'Mejju li għadda għall-approvazzjoni tal-Kunsill tal-PA u peress li d-deċiżjoni ttieħdet f'Awwissu u r-reviżjoni tal-policy suppost tressqet lill-istess Kumitat tal-Parlament, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għal dan id-dewmien kollu biex tiġi approvata l-policy l-ġdida?

IAN BORG: L-Informazzjoni għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il tunnellata lampuki nqabdet fis-sena 2016, 2017 u fl-2018 s'issa?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – KOPJA TAL-KONKLUŻJONIJIET TAL-INVESTIGAZZJONI INTERNI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7138 u jgħid x'inhu l-eżitu u l-konklużjonijiet tal-investigazzjonijiet interni li saru mill-Ministeru dwar il-kuntratt li ntrebaħ biex tinbena blokka ta' swali ġodda fir-Residenza San Vinċenz de Paul?

Jista' jpoġġi kopja tar-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda investigazzjoni interna kif qiegħed jgħid l-Onor.

Interpellant iżda ntalab rapport intern mingħand id-Direttur tal-Kuntratti, bi spjegazjoni dwar il-proċess li sar fl-għoti ta' din il-konċessjoni.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Peress li huwa fatt magħruf li t-tonn li jkun ilu maqbud jiġi ttrattat bil-carbon monoxide biex jidher iktar frisk u roża fil-kulur tiegħu u dan imur kontra regoli tal-Unjoni Ewropea - ġeneralment dan it-tip ta' tonn qed jinxtara bi prezz irħis - u minħabba din il-prattika irregolari jinbiegħ bi prezz ferm ogħla, jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel id-Dipartiment biex jiżgura li fis-suq Malti ma jkollniex dan it-tip ta' tonn?

X'testijiet qed jsiru u fejn?

Kemm-il tunnellata ta' tonn ta' dan it-tip inqabad?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Direttorat għar-Regolazzjoni Veterinarja jagħmel spezzjonijiet fi stabbilimenti li jipproċessaw prodotti tas-sajd f'Malta.

Waqt dawn l-ispezzjonijiet ma nstab l-ebda makkinarju meħtieġ biex iwettaq attività illegali bħal din.

Ta' min isemmi li dan il-makkinarju huwa pjuttost goff u għalhekk jista' jintlemaħ faċilment waqt dawn l-ispot checks.

Matul dawn l-istess spezzjonijiet id-Direttorat għar-Regolazzjoni Veterinarja tiffoka wkoll fuq il-kontrolli tal-indikaturi tal-freskezza, biex jevalwaw jekk hemmx użu abbuziv ta' dawn il-prattiċi jew oħrajn simili.

Kontrolli fil-ħwienet li jbigħu prodotti minn pajjiżi oħra jsiru minn Ministeru differenti u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru kkonċernat.

LIĠI TAD-DOMINJU PUBBLIKU

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li l-liġi tad-Dominju Pubbliku li ġiet approvata fil-leġiżlatura l-oħra ntbagħtet fil-Kumitat Permanenti Dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp għal aktar evalwazzjoni, u din issa ilha pendenti għal aktar minn sena, u kull ma saru s'issa kienu żewġ laqgħat, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-intopp?

X'qed isir biex jingħeleb dan l-intopp?

Se jsiru xi emendi fil-liġi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, il-Kumitat tal-Kamra iddiskuta r-rapport tal-Kunsill Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar dwar is-siti li ġew rakkmandati biex jiġu dikjarati bħala Dominju Pubbliku.

Il-liġi per se kienet diskussa biex jingħata kontest għas-suġġett.

L-Awtorità tal-Ippjanar ħejjiet rapport interim fuq is-siti li dwarhom irċeviet informazzjoni aktar dettaljata mill-Awtorità tal-Artijiet li se jitressaq għad-diskussjoni fil-Kumitat fiż-żmien li ġej.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – MAPPING SHOP – XIRI TA' AERIAL PHOTOS

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw aerial photos tas-snin 1957, 1967, 1978, 1988, 1998, 2008 u 2018 għal kull sena separatament, mill-Mapping Shop tal-Awtorità tal-Ippjanar xahar b'xahar mill-2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kif ukoll x'kien id-dħul (revenue) xahar b'xahar mill-2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar il-Mapping Shop ma jżommx dokumentazzjoni ta' liema sena qed jintalab ir-ritratt imma jżomm biss in-numru ta' bejgħ tar-ritratti.

Kemm inbiegħu ritratti u kemm kien id-dħul (revenue), xahar b'xahar, mill-2016 sa Ottubru 2018 jidher fit-tabella segwenti.

Nixtieq ukoll nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi wkoll għall-mistoqsijet parlamentari 7584 u 7585 ta' seduta 158 u mistoqsija parlamentari 7587 tas-seduta tal-lum.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – LAND SURVEY UNIT - TALBIET

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għal għoti ta' servizz saret lil-Land Survey Unit tal-Awtorità tal-Ippjanar u kemm kien id-dħul (revenue) xahar b'xahar mill-2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar dwar it-talba għal għoti ta' servizz li saret lil-Land Survey Unit tal-Awtorità tal-Ippjanar u kemm kien id-dħul xahar b'xahar mill-2016, huwa indikat fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Nixtieq ukoll nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi wkoll għal mistoqsijet parlamentari 7584 u 7585 ta' seduta 158 u mistoqsija parlamentari 7586 tas-seduta tal-lum.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – ENFORCEMENT NOTICE

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il-enforcement notice ħarġet l-Awtorità tal-Ippjanar, lokalità b'lokalità u xahar b'xahar mill-2016 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid xahar b'xahar u sena b'sena, kemm minn dawn l-enforcement notices:

a. saret applikazzjoni mal-Awtorità biex jiġi sanzjonat l-iżvilupp illegali u l-applikazzjoni relatata għadha pendenti quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar;

b. saret applikazzjoni mal-Awtorità biex jiġi sanzjonat l-iżvilupp illegali u l-applikazzjoni relatata ġiet deċiża u l-permess neċessarju nħareġ;

c. saret applikazzjoni mal-Awtorità biex jiġi sanzjonat l-iżvilupp illegali u l-applikazzjoni relatata ġiet deċiża u l-permess ġie rifjutat;

d. saret applikazzjoni mal-Awtorità biex jiġi sanzjonat l-iżvilupp illegali u peress li l-applikazzjoni relatata ġiet deċiża u l-permess neċessarju ġie rifjutat, sar appell mid-deċiżjoni t-Tribunal tal-Appelli għall-Ippjanar; u

e. kemm minn dawn l-enforcement notices ġew irtirati għaliex min wettaq l-illegalità ddeċieda li jneħħi din l-illegalità?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, l-informazzjoni maħruġa mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar u li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti juru:

i. kemm-il enforcement notice ħarġet l-Awtorità tal-Ippjanar, lokalità b'lokalità u xahar b'xahar mill-bidu tas-sena 2016 sal-31 ta' Ottubru 2018; u

ii. sena b'sena u xahar b'xahar:

a. kemm ġew validati/pubblikati applikazzjonijiet li kienu jinkludu sanzjonar ta' żvilupp illegali kopert b'Avviż ta' Twettiq u Infurzar u l-applikazzjoni relatata għadha pendenti quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar;

b.kemm ġew validati/pubblikati applikazzjonijiet li kienu jinkludu sanzjonar ta' żvilupp illegali kopert b'Avviż ta' Twettiq u Infurzar u l-applikazzjoni relatata ġiet approvata;

c. kemm ġew validati/pubblikati applikazzjonijiet li kienu jinkludu sanzjonar ta' żvilupp illegali kopert b'Avviż ta' Twettiq u Infurzar u l-applikazzjoni relatata ġiet rifjutata;

d. kemm ġew validati/pubblikati applikazzjonijiet li kienu jinkludu sanzjonar ta' żvilupp illegali kopert b'Avviż ta' Twettiq u Infurzar u peress li l-applikazzjoni relatata ġiet deċiża u l-permess neċessarju ġie rifjutat, sar appell mid-deċiżjoni lit-Tribunal tal-Appelli għall-Ippjanar; u

e. kemm mill-enforcement notices li l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet mill-bidu tas-sena 2016 sal-31 ta' Ottubru 2018 ġew irtirati għaliex min wettaq l-illegalità ddeċieda li jneħħi din l-illegalità.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif inhi magħmula l-istruttura tan-National Oil Corporation?

Min huma l-membri tal-bord tan-National Oil Corporation?

X'inhi l-funzjoni tan-National Oil Corporation?

X'inhu x-xogħol li qed twettaq din il-Korporazzjoni bħalissa?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li l-istruttura ppjanata hija tal-kumpanija National Oil Company iżda din għadha ma ġietx ifformata minħabba li qed tiġi studjata l-aħjar struttura tagħha.

Il-funzjoni tal-kumpanija tkun li tħares l-interessi ta' l-Istat fil-qasam taż-żejt u gass naturali.

LIĊENZJI GĦAT-TĦAFFIR TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema żoni u lil min inħarġu liċenzji mill-Gvern Malti għat-tħaffir taż-żejt, sena b'sena, mill-2008 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

X'area tkopri kull liċenzja u min għandu dawn il-liċenzji?

Jista' jgħid x'tip ta' kuntratt kien hemm/hemm bejn dawk li ħaffru/se jħaffru għaż-żejt u l-Gvern Malti?

Min se jħallas għat-tħaffir għaż-żejt?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub rigward liċenzji għat-tħaffir huwa fit-tabella hawn taħt:

KUMPANIJI TAŻ-ŻEJT – TĦAFFIR TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-kumpaniji taż-żejt li bħalissa qed juru interess fit-tħaffir taż-żejt fl-areas li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni Maltija u fiex waslu d-diskussjonijiet mal-Gvern Malti?

F'kull każ, jista' jgħid meta bdew id-diskussjonijiet mal-Gvern Malti?

JOSEPH MUSCAT: Waqt li ninsab informat li hemm kumpaniji li qegħdin juru interess għat-tiftix għaż-żejt, ma jagħmilx sens kummerċjali li jingħata tagħrif dwar dawn il-kumpaniji qabel ma jintlaħaq ftehim.

QORTI TA' MALTA – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN ĦAMES SNIN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7466 u jgħid kemm hemm każijiet kriminali u ċivili fil-Qorti ta' Malta li ilhom għaddejjin għal aktar minn ħames snin?

Jista' jagħti din l-informazzjoni fi statistika separata sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qiegħda tinġabar.

QORTI TA' MALTA – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN GĦAXAR SNIN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7467 u jgħid kemm hemm każijiet kriminali u ċivili fil-Qorti ta' Malta li ilhom għaddejjin għal aktar minn għaxar snin?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

QORTI TA' GĦAWDEX – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN ĦAMES SNIN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7468 u jgħid kemm hemm każijiet kriminali u ċivili fil-Qorti ta' Għawdex li ilhom għaddejjin għal aktar minn ħames snin?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

QORTI TA' GĦAWDEX – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN GĦAXAR SNIN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7469 u jgħid kemm hemm każijiet kriminali u ċivili fil-Qorti ta' Għawdex li ilhom għaddejjin għal aktar minn għaxar snin?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

QRATI TA' MALTA U GĦAWDEX – KAŻIJIET LI IHOM PENDENTI AKTAR MINN 450 JUM

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7470 u jgħid globalment kemm hemm każijiet fil-Qrati ta' Malta u Għawdex li ilhom pendenti għal aktar minn 450 jum?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

GĦAWDEX – SME PARK

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7433, tista' l-Ministru tikkonferma jekk fl-SME Park fil-preżent hemmx xogħol għaddej minkejja li l-istess Ministru qed tgħid li l-proġett għadu fi stadju ta' applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar?

Interpellant jirreferi għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7433.

KORRISPONDENZA RIGWARD SKART TAL-ISKART

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jara li fil-Mosta tasal il-korrispondenza meħtieġa rigward is-separazzjoni tal-iskart li għandha tibda l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018 fejn tali bidla se tibda bla preparazzjonijiet meħtieġa?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ewwel laqgħa ta' konsultazzjoni mal-Kunsill rigward l-introduzzjoni tal-borża l-bajda saret nhar il-Ġimgħa, 9 ta' Settembru, fejn flimkien mas-Sindku, Segretarju Eżekuttiv u rappreżentant tal-MESDC ġie spjegat li l-ġbir tal-borża l-bajda kien se jsir fil-lokalitajiet ta' Malta u Għawdex kollha nhar ta' Tnejn, Erbgħa u Ġimgħa.

Il-Kunsill ma wera l-ebda oġġezzjoni għal dan l-arranġament filwaqt li saħaq dwar l-importanza tal-infurzar.

Wara din il-laqgħa ntbagħtet email bid-detall diskuss.

Fis-16 ta' Settembru l-Wasteserv, għan-nom tal-Ministeru u l-ERA, talab lill-Kunsill għal lista ta' ħames toroq problematiċi fir-raħal tagħhom għal skop ta' infurzar.

Fl-20 ta' Settembru ntbagħat komunikat lill-kunsill fejn tlabniehom biex jikkonfermaw l-iskeda l-ġdida tal-ġbir ta' skart, liema skeda giet ikkonfermata fil-25 ta' Settembru.

Il-kunsill informana wkoll li minn dakinhar kien qed ixandar l-iskeda l-ġdida applikabbli mill-31 ta' Ottubru li kienet tinkludi l-ġbir tal-borża organika.

LIĠI TAL-KUMMERĊJALIZZAZZJONI TAL-ISPORT – DIXXIPLINI SPORTIVI

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Liġi għall-Kummerċjalizzazzjoni tal-Isport tapplikax għad-dixxiplini sportivi kollha u li mhijiex limitata biss għal uħud mid-dixxiplini sportivi?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-liġi tal-kummerċjalizzazzjoni tal-faċilitajiet sportivi hija miftuħa għall-assoċjazzjonijiet/federazzjonijiet nazzjonali, kif ukoll għal klabbs tal-futbol u tal-isport akkwatiku.

Dawn iridu jkunu kollha reġistrati skont l-Att dwar l-Isports ma' SportMalta.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament peress li l-kont tad-dawl ġie 'l fuq minn €194 fejn is-soltu kien jiġi bejn l-€40 u l-€50?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji tal-individwu ngħataw lill-ARMS biex tistħarreġ dan l-ilment.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-policy dwar healthy eating li tiġi osservata f'kull skola?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bażi għat-twaqqif ta' policy biex jiġi regolat u jittejjeb l-istil ta' ħajja fl-iskejjel beda bid-dokument Healthy Eating Lifestyle Plan (HELP).

Dan id-dokument ġie rivedut wara li nħass il-bżonn ta' policy nazzjonali li ġiet imnedija fl-2015 f'dokument li jġib l-isem ta' A Whole School Approach to a Healthy Lifestyle: Healthy Eating & Physical Activity.

L-għan ewlieni ta' din il-policy hu li kull skola tagħti prijorità lill-ikel nutrittiv u l-edukazzjoni fiżika billi tippromwovi għarfien, ħiliet u kompetenzi li jwasslu biex il-komunità skolastika ssegwi stil ta' ħajja sana.

Għan prinċipali hu li kull skola ssegwi l-parametri stabbiliti fejn jidħol il-konsum ta' ikel mgħobbi b'xaħmijiet, melħ u zokkor.

Il-policy tinkludi wkoll kurrikulu li jipprovdi firxa ta' esperjenzi ta' tagħlim wiesa', inklużi dawk prattiċi, fuq it-tema ta' saħħa, ikel u nutriment.

Din il-policy ġiet imsaħħa b'qafas legali aktar kmieni din is-sena permezz ta' Avviż Legali 266 tal-2018, li jorbot kull skola li tħares il-policy nazzjonali.

Il-policy tinkludi tagħrif dettaljat fuq it-tip ta' ikel li jista' jittiekel u dak li hu projbit.

GĦAJNUNA LILL-ĠENITURI BIEX ISEGWU T-TAGĦLIM TAL-GĦALLIEMA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jelenka suġġerimenti lill-ġenituri sabiex ikunu jistgħu jgħinu lil uliedhom isegwu t-tagħlim li jsir mill-għalliema fl-iskola?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ġenituri jagħmlu sew li jsegwu t-tagħlim li jsir fl-iskejjel.

Il-ġenituri għandhom ikunu komplimentari flimkien mal-iskola fit-tagħlim ta' uliedhom u għandhom jattendu kull laqgħa li tiġi organizzata fl-iskola sabiex jiġi spjegat lilhom kif qiegħed isir it-tagħlim.

Dan isir f'numru ta' suġġetti bħalma huwa l-PSCD u l-Matematika.

Dan l-aħħar saru laqgħat fil-kulleġġi kollha dwar it-tibdil fl-assessjar u l-programmi ġodda tat-tagħlim.

Fid-djar, il-ġenituri għandhom jiddiskutu ma' wliedhom kif kien l-andament tal-ġurnata fl-iskola, u jistaqsu dwar it-tagħlim li jkun sar.

Għandhom jgħinu lil uliedhom sabiex jestendu t-tagħlim li sar fil-klassi 'l barra mill-klassi.

Jekk josservaw xi ħaġa li ma tkunx sejra sew fit-tagħlim, għandhom jiġbdu l-attenzjoni tal-għalliema, tal-Kap tal-Iskola jew tal-Prinċipal tal-Kulleġġ.

Il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol għandu numru ta' websites li jgħinu lill-ġenituri sabiex isegwu www.education.gov.mt; www.nextyear.edu.mt; www.curriculum.gov.mt; kif ukoll websites oħra li xi skejjel għandhom u li jżommu aġġornati.

DOKUMENT – STRUTTURA GĦAL TNAQQIS FIL-FAQAR U GĦAL INKLUŻJONI SOĊJALI 2014 - 2024

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-dokument: Struttura għal Tnaqqis fil-Faqar u għal Inklużjoni Soċjali 2014 – 2024?

Xi twettaq mill-Gvern s'issa minn dan id-dokument?'

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Politika Strateġika Nazzjonali għal Tnaqqis fil-Faqar u għall-Inklużjoni Soċjali (2014-2024), tista' tiġi aċċessata minn fuq is-sit elettroniku tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali:

Dwar l-implimentazzjoni ta' din Il-Politika Strateġika Nazzjonali nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-Implementation and Evaluation Report 2014-2016 - National Strategic Policy for Poverty Reduction and Social Inclusion 2014-2024 illi ġie mniedi f'Novembru 2017 u li jista' jkun aċċessat minn fuq is-sit uffiċjali tal-Ministeru:

SERVIZZ TAL-QASAM TAS-SAĦĦA MENTALI - NEFQA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm intnefqu flus (kapitali u rikorrenti) fuq is-servizzi tal-qasam tas-saħħa mentali matul din is-sena sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena n-nefqa kapitali fuq is-servizzi tal-qasam tas-saħħa mentali kienet €718,776 u dik rikorrenti kienet €33,905,465.

PROGRAMM LEAP - XOGĦOL

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dettaljat dwar it-tipi ta' xogħol li qed jitwettaq mill-Programm LEAP sabiex persuni joħorġu mill-faxxa ta' faqar?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-għan prinċipali taċ-ċentri LEAP huwa li persuni vulnerabbli isibu spalla, gwida u għajnuna professjonali f'diversi oqsma.

Il-ħaddiema kollha tal-LEAP iwettqu ħidma f'dak li hu profiling tal-familji vulnerabbli, sabiex jiġi indikat u mfassal pjan ta' ħidma soċjali u tingħata l-għajnuna speċifika li l-familji vulnerabbli għandhom bżonn.

Fil-fatt saru madwar 18,200 profil f'dawn l-oqsma li ġejjin;

· 800 profil ta' persuni b'diżabilita`.

· 8,770 profil ta' persuni li jibbenefikaw mill-iskema FEAD (tqassim tal-ikel koffinanzjat mill-Unjoni Ewropea).

· 6,177 profil ta' persuni li jibbenefikaw mill-iskema SFFD (tqassim tal-ikel imħallas mill-Istat).

· 470 familja sabiex tibbenefika mill-iskema tal-White Goods b'kollaborazzjoni mal-Water and Energy Agency fejn 277 minnhom diġà ġew assistiti billi ngħatalhom dak li kien meħtieġ.

· 'l fuq minn 2,000 familja li huma fil-lista tal-Awtorita` tad-Djar u li b'kollaborazzjoni mal-LEAP qiegħed issir profil fid-djar tagħhom.

B'kollaborazzjoni ma' Ministeri u entitajiet oħra l-LEAP jista' jgħin aktar familji jtejbu l-istil ta' ħajja tagħhom u jaħdem ma' aktar familji fil-bżonn.

Din l-għajnuna li qiegħda tingħata tikkonsisti f'ħidma ma':

- Id-Dipartiment tal-Edukazzjoni u n-National Literacy Agency sabiex ngħinu lit-tfal li ġejjin minn familji vulnerabbli u b'nuqqas ta' ħiliet kif ukoll ħidma mal-Lifelong Learning.

- Ħidma mal-Water and Energy Agency sabiex jiġu megħjuna l-familji bi dħul baxx fejn jidħlu użu ta' appliances.

- Kollaborazzjoni mal-JobsPlus u mal-Malta Enterprise għal għajnuna relatata ma' tfittxija ta' impjieg jew lil dawk li jeħtieġu għajnuna biex jiftħu intrapriża tagħhom.

- Ħidma mas-Servizzi Korrettivi ta' Kordin sabiex dawk li jkunu qed jiskontaw is-sentenza tagħhom tiġi ffaċilitata l-integrazzjoni lura tagħhom fis-soċjetà.

- Kollaborazzjoni mad-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali rigward it-tqassim tal-ikel.

- Ħidma mal-Awtorità tad-Djar sabiex tingħata l-għajnuna lil dawk li huma fil-bżonn meta jkunu se jieħdu loan sabiex ikollhom l-proprjeta` tagħhom.

- Promozzjoni ta' korsijiet li jsiru fil-lokalitajiet bħal Għaqal id-dar, korsijiet tal-kompjuters, parental skills programmes u inizjattivi oħra li l-kunsilli jniedu bil-għan li nilħqu kull faxxa tas-soċjetà.

Dan u ħafna aktar qiegħed jiġi mbottat hekk kif l-għan tagħna huwa li npoġġu dejjem fuq quddiem tal-aġenda l-għajnuna soċjali u li din tassew tingħata lil min għandu bżonnha.

BIRŻEBBUĠA – TRIQ TAL-PAPA – PJANIJIET GĦAL SIT

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet tal-Gvern għas-sit magħruf bħala r-Razzett ta' Siettu fi Triq tal-Papa, Birżebbuġa?

IAN BORG: Kemm l-Awtorità tal-Ippjanar kif ukoll l-Awtorità tal-Artijiet qed jitolbu indikazzjoni iktar preċiza tas-sit msemmi mill-Onor.

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' flus li ntnefqu f'dawn l-aħħar tliet snin fuq il-vjolenza domestika?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-nefqa totali mill-2015 sa Ottubru 2018, fuq servizzi relatati ma' vjolenza domestika, hija ta' €4,038,108.

KUMMISSARJU GĦAS-SAĦĦA MENTALI – RWOL PRINĊIPALI

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhu r-rwol prinċipali tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali?

X'għandha tagħmel persuna jekk ikollha lment dwar xi servizzi mogħtija lilha dwar il-qasam tas-saħħa mentali?

Kemm kien hemm ilmenti quddiem il-Kummissarju matul dawn l-aħħar tliet snin?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rwol tal-Kummissarju għall-Promozzjoni tad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżordni Mentali huwa deskritt fl-artiklu 6 paragrafu (1) tal-Kapitlu 525 tal-Att dwar is-Saħħa Mentali.

Persuna li jkollha xi lment dwar xi servizz mogħti lilha fil-qasam tas-saħħa mentali għandha l-ewwel tressaq dan l-ilment ma' dik l-istituzzjoni li pprovdiet is-servizz oriġinarjament u wara, jekk ma tkunx sodisfatta bir-rimedju u/jew risposta li tingħata, għandha tressaq l-ilment tagħha għand il-Kummissarju.

Ilmenti li jirrigwardaw allegat ksur tad-drittijiet tal-pazjent għandhom jiġu mressqa direttament għand il-Kummissarju.

In-numru ta' lmenti formali kien 15 fl-2015, 19 fl-2016 u 16 fl-2017.

L-Uffiċċju tal-Kummissarju jirċievi wkoll medja ta' għaxar talbiet fil-ġimgħa għall-assistenza u/jew informazzjoni, il-maġġor parti tagħhom b'mod telefoniku.

AĠENZIJA SAPPORT - ĊENTRU TA' ŻVILUPP PROFESSJONALI

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta ġie inawgurat iċ-Ċentru ta' Żvilupp Professjonali għall-impjegati tal-Aġenzija Sapport?

X'taħriġ ġie organizzat minn mindu nfetaħ u kemm-il professjonist ħa sehem f'dan it-taħriġ?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ċ-Ċentru ta' Żvilupp Professjonali tal-Aġenzija Sapport, f'Santa Venera, ġie inawgurat fid-29 ta' Marzu 2017.

Dan iċ-ċentru jinkludi faċiitatjiet għall-konferenzi, seminars u taħriġ.

Minn meta ġie inawgurat, saru diversi sessjonijiet ta' taħriġ organizzati mill-Aġenzija, għall-istaff tagħha.

Dan it-taħriġ jinkludi taħriġ għall-benefiċjarji ta' proġetti tal-Unjoni Ewropea mmexxija mill-Aġenzija u benefiċjarji ta' skemi oħra fi ħdan l-Aġenzija kif ukoll induction training flimkien ma' taħriġ speċjalizzat ieħor lill-istaff tal-Aġenzija.

Dan iċ-ċentru jakkomoda fuq bażi regolari, gruppi ta' sapport u workshops għall-ġenituri u aħwa ta' persuni b'diżabilità u gruppi ta' sapport lil staff minn aġenziji oħra fis-servizzi soċjali.

Mhuwiex possibbli li tingħata figura totali ta' kemm kien hemm benefiċjarji, (staff, klijenti u membri tal-pubbliku) li ġieli għamlu użu minn dawn il-faċilitajiet, hekk kif dan iċ-Ċentru jintuża regolarment għal attivitajiet varji kif diġà ġie elenkat u ma tinżammx statistika.

MARSASKALA – PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni b'diżabilità li joqogħdu f'Marsaskala skont ir-Reġistru Nazzjonali Persuni b'Diżabilità tal-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità (CRPD)?

X'inhija d-diżabilità tagħhom?

X'etajiet għandhom?

MICHAEL FALZON: Il-Kummissjoni żżomm statistika fuq il-persuni kollha li tinħarġilhom identifikazzjoni għall-finijiet tad-diżabbiltà tagħhom (Special ID u European Disability Card), u tippubblika statistika nazzjonali f'dan ir-rigward, kull sena, fir-rapport annwali tagħha, li jitpoġġa wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra.

Rigward l-istatistika mqassma skont il-lokalità - jittieħed inkonsiderazzjoni d-daqs ta' Malta u l-possibilità ta' stigma li tista' titpoġġa fuq lokalità partikolari - il-Kummissjoni hija tal-fehma li jekk tagħti tali statistika kif mitluba mill-Onor.

Interpellant, ikun qiegħed jinkiser artiklu 5 tal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità (UN CRPD) li jittratta l-Ugwaljanza u n-Non-Diskriminazzjoni.

Għal din ir-raguni l-Kummissjoni mhijiex f'pożizzjoni li tagħti tali statistika kif mitlub.

MARSASKALA – ĊENTRU EDUKATTIV TAL-KUNSILL LOKALI - SERVIZZI

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'servizzi qegħdin jingħataw fiċ-Ċentru Edukattiv tal-Kunsill Lokali ta' Marsaskala?

X'għandha tagħmel persuna biex tagħmel użu minn xi wieħed minn dawn is-servizzi?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-Kunsill Lokali ta' Marsaskala joffri bosta servizzi fiċ-Ċentru ta' Taħriġ.

Min hu interessat għandu javviċina lill-Kunsill.

• Servizz tal-LEAP b'bosta servizzi fosthom it-tqassim tal-ikel lil nies fil-bżonn;

• Korsijiet tal-kompjuter;

• Korsijiet tal-lifelong learning;

• Inizjattiva favur il-qari 'Aqra Miegħi' għat-tfal, bil-Malti u l-Ingliż;

• Servizz ta' counselling;

• Privat tal-Maths b'xejn għall-Maths "O" level;

• Inizjattiva 'Għaqal id-Dar, Ħajja Aħjar'.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarju Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7475 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex f'pajjiżna jinħoloq bilanċ bejn in-nisa u l-irġiel fil-politika u fit-teħid ta' deċiżjonijiet pubbliċi hekk kif identifikat fl-istrategic objective 4 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

JOSEPH MUSCAT: Wieħed mill-impenji tal-Gvern f'din il-leġiżlatura huwa li jindirizza defiċit sinifikanti fil-ħajja demokratika tal-pajjiż u jilħaq l-obbligi elettorali u fl-istess ħin jimmira li jilħaq dak li jimpenja ruħu għalih internazzjonalment.

Fix-xhur li għaddew is-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi Julia Farrugia ħatret kumitat tekniku biex iressaq proposti dwar miżuri pożittivi li għandhom iwasslu biex in-nisa jipparteċipaw aħjar fil-ħajja parlamentari u l-Parlament isir mudell fejn tidħol l-ugwaljanza bejn is-sessi.

Il-kumitat tekniku ħejja Green Paper li se sservi biex tiffacilita d-diskussjoni bejn l-istakeholders kollha ladarba jiskatta l-proċess ta' konsultazzjoni.

ENEMED - DISKUSSJONIJIET FUQ L-ASSI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-Gvern diġà beda diskussjonijiet dwar il-bejgħ u trasferiment tal-assi tal-Enemed lill-privat?

Meta bdew id-diskussjonijiet dwar il-bejgħ ta' din l-entità?

Ma min qed isiru d-diskussjonijiet dwar il-bejgħ tal-Enemed?

JOE MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għad-diskors tiegħi waqt seduta parlamentari 157 ta' nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018.

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk jikkonsidrax li l-boroz taż-żibel jiġu barcoded u mqassma mill-kunsilli lokali sabiex l-awtoritajiet ikunu jistgħu jinfurzaw il-liġi fuq min joħroġ il-boroz fi ġranet jew ħinijiet li mhux suppost?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sistema ta' barcoding hija waħda oneruża u tinvolvi piż li għalissa huwa kbir wisq għas-sistema ta' ġbir ta' skart preżenti, partikolarment wara żviluppi riċenti li qed naħdmu bis-sħiħ fuqhom, bħall-introduzzjoni tal-ġbir ta' skart organiku separat.

La l-kunsilli lokali u lanqas il-kolletturi mhuma attrezzati preżentement għall-introduzzjoni tal-barcoding.

Ikun prudenti li għalissa nħallu s-sistema bl-inizjattivi ġodda li daħħalna tindara u tistabbilixxi ruħha u nerġgħu neżaminaw il-potenzjal tal-barcoding fi żmien ieħor.

NEGOZJU RELATAT MAL-AGRIKOLTURA - INĊENTIVI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministeru jgħid jekk hemmx il-ħsieb ta' xi inċentivi għal min għandu negozju relatat mal-agrikoltura?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-settur tal-agrikoltura l-Malta Enterprise tipprovdi għajnuna biss f'każijiet li jkun hemm produzzjoni jew riċerka.

SKEJJEL – ĠENITURI LI MA BAGĦTUX IT-TFAL L-ISKOLA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm ġenituri li ġew akkużati li ma bagħtux lil uliedhom l-iskola fis-sena skolastika 2016 – 2017?

Kemm minn dawn l-istudenti kienu għadhom f'età bikrija?

Kemm hawn ġenituri li mhux qed jibagħtu lil uliedhom l-iskola u mhux qed jikkollaboraw mal-iskola f'dan il-perjodu?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li n-numru ta' studenti li l-ġenituri tagħhom ittellgħu t-Tribunali rispettivi tagħhom minħabba assenteiżmu mill-iskola matul is-sena skolastika 2016-17 kien ta' 1,759.

Dawn il-ġenituri jkunu ġew irreferuti lis-sistema legali minħabba li ma jkunux taw raġuni valida lill-amministrazzjoni tal-iskejjel rispettivi meta t-tfal tagħhom fallew mill-iskola għal aktar minn tlett ijiem konsekuttivi.

Mit-total t'hawn fuq, 619 kienu jattendu skejjel primarji.

ĊENTRU TA' MATUL IL-JUM – PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7414, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm minn dawn il-persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali msemmija li jattendu f'dawn iċ-ċentri jagħmlu użu minn dawn iċ-ċentri regolarment kull ġimgħa?

Jista' wkoll jinforma lill-Kamra jekk iċ-Ċentru taż-Żejtun għadux jiffunzjona/miftuħ billi mhuwiex identifikat f'din ir-risposta tal-mistoqsija parlamentari?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7414 kienet tirreferi għal Mental Health Clinics.

Rigward iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum, preżentement f'dak tal-Furjana jattendu 49 persuna, fiż-Żejtun 47, Ħal Qormi 62, Bormla 57 persuna u Raħal Ġdid 44.

Ninformah ukoll li fiċ-Ċentru ta' Matul il-Jum tal-Furjana hemm 44 persuna li tattendi regolarment kull ġimgħa, f'taż-Żejtun hemm 40 persuna, f'ta' Ħal Qormi hemm 57 persuna, f'ta' Bormla hemm 45 persuna u f'ta' Raħal Ġdid hemm 44 persuna.

STRATEĠIJA NAZZJONALI KONTRA L-OBEŻITÀ

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk għandniex strateġija nazzjonali kontra l-obeżità?

Jekk iva, jista' jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Malta għandna Strateġija Nazzjonali "A healthy weight for life" kontra l-obeżità.

Infakkru li ttieħdu diversi inizjattivi sabiex il-problema tal-obeżità f'Malta tonqos fosthom l-Avviż Legali 266 tal-2018.

Għal aktar dettalji dwar ikel u xorb bnin fl-iskejjel jista' jirreferi wkoll għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6921.

Kien hemm ukoll id-Design of Healthy Plate Guidelines fejn din id-dieta kienet ibbażata fuq dik Mediterranja, Lunch box Campaign u proġett ieħor li kien koffinanzjat mill-Unjoni Ewropea bil-għan li jippromwovu l-attività fiżika fost l-adoloxxenti fl-iskejjel u fil-komunità permezz tal-kollaborazzjoni ta' diversi kunsilli lokali.

L-evalwazzjoni ta' dan il-proġett uriet impatt fuq l-ammont ta' attività fiżika mwettqa.

Dan il-proġett konġunt qed ikompli fi skejjel interessati.

Inizjattivi oħra jinkludu diversi kampanji li jsiru kull sena fosthom fil-komunitajiet u l-postijiet tax-xogħol fejn ommijiet ġodda jkunu informati dwar l-importanza tat-treddigħ lit-trabi tagħhom speċjalment fl-ewwel sitt xhur tal-ħajja.

Isiru wkoll Weight Management Programmes fil-komunità għall-adulti, provvista ta' servizzi f'Dar Kenn għal Saħħtek għal nies obeżi u fost inizjattivi oħrajn ingħata wkoll appoġġ lin-nisa tqal u ommijiet ġodda biex jadottaw drawwiet alimentari tajbin għalihom infushom u l-familji tagħhom permezz ta' inizjattivi edukattivi u komunitarji.

Dan is-servizz qed ikun offrut mill-Parentcraft.

CHARTER GĦAĊ-ĊITTADINI FIL-QORTI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja taċ-Charter għaċ-Ċittadini fil-Qorti li ġie mniedi f'Lulju tas-sena 2016?

OWEN BONNICI: Il-kopja taċ-Charter għaċ-Ċittadini fil-Qorti tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SPTAR MATER DEI – SERVIZZ TA' ĦIDMA SOĊJALI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika fid-dettall fiex jikkonsisti s-Servizz ta' Ħidma Soċjali għall-pazjenti fl-Isptar Mater Dei?

X'għandu jagħmel pazjent – jew il-qraba tiegħu - biex jagħmel użu minn dan is-servizz waqt li jkun l-isptar?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Servizz ta' Ħidma Soċjali fl-Isptar Mater Dei huwa servizz ħolistiku għall-pazjenti li jsofru minn diffikultajiet psikosoċjali minħabba l-kondizzjoni u s-sitwazzjoni medika tagħhom.

Dan is-servizz jgħin lill-pazjenti u lill-familji tagħhom li jkollhom trawmi fiżiċi u emozzjonali li kienu kkawżati mid-dħul tagħhom fl-isptar.

Is-Servizz ta' Ħidma Socjali jassisti wkoll lill-pazjenti fit-teħid tad-deċiżjonijiet u fit-tħejjija għal meta dawn ikunu se jiġu discharged mill-istess sptar.

Kull pazjent fl-Isptar Mater Dei jista' jibbenefika mis-Servizz ta' Ħidma Soċjali billi jitlob lill-uffiċjal infermier inkarigat mis-sala, tabib, konsulent, fiżjoterapista jew occupational therapist sabiex jagħmel kuntatt ma' dan il-Unit.

Barra minn hekk u fejn meħtieġ, kull professjonist li jaħdem fl-Isptar Mater Dei jista' jirreferi lil kwalunkwe pazjent għas-Servizz ta' Ħidma Soċjali wara li l-pazjent jagħti l-kunsens tiegħu biex tkun tista' ssir din ir-referenza.

Għal aktar informazzjoni l-Onor.

Interpellant jista' jirreferi għal-link t'hawn taħt: