DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Il-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 116, li saret fit-23 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

DEĊIŻJONI TAS-SEDJA

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Nagħmel referenza għal kummenti minn membri tal-pubbliku li din il-ġimgħa, staqsew jekk hux f'loku li Membru Parlamentari - b'referenza għall-Onor.

Kien hemm ukoll sezzjoni tal-midja li staqsiet lill-Whips taż-żewġ naħat tal-Kamra dwar l-eżistenza ta' dress code fil-konfront ta' Membri tal-Parlament.

Hawnhekk qed nirreferi wkoll għal artiklu li deher bi prominenza fl-ewwel faċċata fil-ħarġa tal-lum, tal-ġurnal l-orizzont intitolat "L-Ispeaker: Wasal iż-żmien li nimponi dress code".

Fiċ-ċirkostanzi, is-Sedja ħasset li ladarba nqala' l-każ, kellha tidħol aktar fil-materja, anke billi tfittex x'jiġri mhux biss fil-House of Commons, iżda wkoll f'parlamenti oħra, partikolarment parlamenti nazzjonali Ewropej.

Is-Sedja rat survey li kien sar mill-European Centre for Parliamenatry Research and Documentation (ECPRD) fost numru ta' parlamenti Ewropej dwar il-proċedura ta' komportament fl-ilbies fil-kontest tar-rispett lejn l-istess istituzzjoni tal-Parlament.

Għal dan is-survey irrispondew 15-il parlament tal-Unjoni Ewropea, fosthom dawk tal-Ġermanja, il-Greċja, l-Italja, Spanja, l-Awstrija, Franza, l-Ingilterra, l-Iżvezja u l-Portugall.

Minn dan is-survey irriżulta li għalkemm fil-maġġoranza tal-parlamenti ma kienx hemm regoli speċifiċi dwar x'għandu jkun id-dress code, min-naħa l-oħra, hemm l-użanza ċara u kostanti li minimament, wieħed għandu jkun liebes b'mod li jirrispetta d-dinjità tal-istituzzjoni.

Is-Sedja tħoss li sabiex tkun verament rispettata d-dinjità tal-Parlament, bħala l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, wasal iż-żmien li jiddaħħal il-konċett ta' dress code bażiku għall-Membri Parlamentari, imqar bħala konvenzjoni (u mhux regola) kif inhu l-każ fil-parti l-kbira tal-parlamenti nazzjonali Ewropej.

Fir-rigward tar-rispett li għandu jinżamm lejn id-dinjità ta' din l-istituzzjoni, fir-regoli tagħna nsibu l-Ordni Permanenti 160, li jmur lura għexieren ta' snin, li jgħid li:

Kull membru meta jidħol jew joħroġ mill-Kamra jew imur għal xi parti tal-Kamra waqt diskussjoni għandu jkun xuxa, u għandu jagħmel sinjal ta' rispett lejn l-Ispeaker jew il-President waqt li jkun għaddej minn jew għal postu jew min-naħa għall-oħra tal-Kamra.

Ebda membru ma għandu jgħaddi bejn l-Ispeaker jew il-President u xi membru li jkun qed jitkellem, lanqas bejn l-Ispeaker jew il-President u l-Mejda, u lanqas ma għandu joqgħod bilwieqfa f'xi wieħed mill-passaġġi."

Skont l-istess regoli tal-Kamra, fin-nuqqas ta' ordni permanenti li jirregola kwalunkwe materja, skont Ordni Permanenti 197, għandha ssir referenza għar-regoli, modi, użanzi u drawwiet tal-House of Commons.

Hawnhekk, insibu li f'paġna 451 tal-24 Edizzjoni tal-Erskine May: Parliamentary Practice jingħad dan li ġej:

F'dan il-kontest, skont kif fost oħrajn irrapportat f'artiklu li deher fil-verżjoni online tal-Financial Times tad-29 ta' Novembru 2017, il-pożizzjoni tbiddlet fil-House of Commons fejn kien hemm direzzjoni ċara riċenti mill-Ispeaker John Bercow, li b'segwitu għal każ li nqala' meta nġibdet l-attenzjoni tal-Ispeaker dwar Membru Parlamentari li qam biex jindirizza lill-Kamra meta kien liebes ġlekk mingħajr ingravata, l-Ispeaker qal hekk, u hawn nikkwota mit-traskrizzjoni tas-seduta tad-29 ta' Ġunju 2017 tal-House of Commons:

Wara li qieset dan kollu, is-Sedja tħoss li kif ħareġ mill-istess survey, kull Membru li jkun qiegħed jaqdi d-dmirijiet tiegħu fil-Kamra għandu jġib ruħu b'mod dinjituż, inkluż fl-ilbies tiegħu.

Dan ifisser li Membru Parlamentari għandu jkun liebes b'mod li jirrispetta d-dinjità tal-Parlament; fil-każ tal-Membri rġiel li jkunu lebsin ġlekk anke jekk mingħajr ingravata, u fil-każ ta' Membri nisa li jinżamm l-istess livell ta' dekor fl-ilbies tagħhom.

Għalhekk, is-Sedja, fuq l-istess direzzjoni reċenti tal-House of Commons, qiegħda tinforma minnufih lil kull Membru Parlamentari li fil-Kamra, għandu josserva d-dress code kif indikat f'dan ir-Ruling, u dan kemm b'rispett għall-istess istituzzjoni, li hija l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, kif ukoll b'rispett għad-dinjità tiegħu stess bħala Membru Parlamentari li jkun qed jirrappreżenta lill-poplu Malti.

Ninkariga lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex jgħaddi kopja ta' dan ir-Ruling lil kull Membru Parlamentari permezz ta' email sabiex jiġi a konjizzjoni tiegħu.

Ir-Ruling huwa deċiż.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – PROMOTIONAL MATERIAL - NEFQA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej:

Nefqa fuq Promotional Material

L-ammont totali fil-perjodu msemmi sa April 2018 huwa ta' €102,496.82.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Ftit tal-ġranet ilu twaqqfet għall-ewwel darba Awtorità ta' Standards għall-Ħarsien Soċjali.

Jista' l-Ministru jispjega lil din il-Kamra x'inhu r-rwol ta' din l-Awtorità ġdida?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, il-ġimgħa l-oħra għaddejna t-Tielet Qari tal-Att li jistabilixxi l-Awtorità ta' Standards għall-Ħarsien Soċjali.

Din hija awtorità li kif jgħid it-titolu tagħha, għandha l-iskop li tagħmel ir-regolamenti, tapplikahom u tħares il-ħruġ ta' liċenzji fejn jidħlu fornituri ta' standards ta' ħarsien soċjali.

Ta' min jgħid li fl-aħħar leġiżlatura, diġà kien hemm żewġ abbozzi ta' liġi biex titwaqqaf din l-awtorità li kienu bdew jiġu diskussi quddiem dan il-Parlament imma l-proċess tagħhom ma kienx laħaq ingħalaq.

Kien hemm ukoll il-ħsieb li titwaqqaf awtorità oħra li kellha tipprovdi standards għad-djar residenzjali tal-anzjani.

F'din il-leġiżlatura għandna liġi li se twaqqaf awtorità waħda li tipprovdi għall-istandards ta' ħarsien soċjali għas-service providers kollha.

Sal-lum ix-xenarju preżenti li jirregola l-ħarsien soċjali huwa ftit jew wisq frammentat għax m'hemmx l-istruttura legali meħtieġa.

Pereżempju kellna u għad għandna sitwazzjoni - għax il-liġi dieħla fis-seħħ fil-ġimgħat li ġejjin – fejn is-service providers tad-djar tal-anzjani jaqgħu taħt id-Dipartiment tas-Saħħa u service providers oħrajn jaqgħu taħt il-qasam tal-wens soċjali, jiġifieri taħt id-DSWS (Department of Social Welfare and Services).

Dan ifisser li kien hawn provdituri differenti u standards li ma kenux uffiċjali biex wieħed ikun jista' jkejjel il-kwalità tas-servizz offrut.

Biss irrid ngħid li għalkemm ma kienx hemm l-istruttura legali, irrid nirrakkomanda x-xogħol tad-DSWS.

Ovvjament jibqa' l-fatt li ma kienx hemm il-framework legali għal ċertu moniteraġġ u evalwazzjoni.

Għalhekk dan huwa propju l-għan li qed inwaqqfu din l-Awtorità.

Kif għidt, l-Awtorità se tagħmel l-istandards għas-service providers kollha, se tkun responsabbli li tirregola ħruġ ta' liċenzji u permessi għal min jipprovdi ħarsien u wens, se tara li jkun hemm moniteraġġ u se jkun hemm proċeduri ta' stħarriġ ta' ilmenti kontra min jipprovdi servizzi ta' wens.

L-Awtorità għandha wkoll l-iskop li tassigura l-kwalità tas-servizz provdut lis-service user.

L-iskop aħħari huwa li mhux biss nassiguraw li s-servizz ikun ta' kwalità, imma fuq kollox, li l-persuni hemm barra li jkollhom bżonn wens soċjali, jingħataw dan is-servizz kif jixirqilhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: L-ewwel nett irrid nifraħ lill-Ministru li għal mistoqsija spontanja tal-Onor.

Alex Muscat li ma kienx jaf biha, ġie b'text ippreparat u weġibha fid-dettall!

Prosit ħafna!

Il-mistoqsija oriġinali kienet dwar kemm intnefqu flus fuq promotional material, inkluż brochures, websites, flyers, u mailshots.

Fl-2013 l-ammont minfuq kien ta' €21,000, fl-2014 kien ta' €5,000, fl-2015 kien ta' €7,000, fl-2016 kien ta' €19,000 imbagħad f'daqqa waħda, fis-sena tal-elezzjoni, jiġifieri fl-2017, intnefqet is-somma ta' €41,560.

Komparat mas-sena ta' qabel, jiġifieri mal-2016, l-ammont huwa aktar mid-doppju.

Għaldaqstant jaħseb il-Ministru li dawn huwa abbuż ta' power of incumbency?

Kull min imur josserva elezzjonijiet barra minn Malta jsib li tali abbuż imur kontra kull regola ta' level playing field.

Jista' l-Ministru jispjega għaliex fis-sena tal-elezzjoni s-somma minfuqa fuq promotional material splodiet għal aktar minn €41,000?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, għall-kumment tongue in cheek tal-Onor.

Minkejja li ma kontx naf x'se jistaqsini l-Onor.

Interpellant, ġejt ippreparat ukoll!

Jekk tkun taf x'ikun għaddej fil-Ministeru tiegħek ikollok idea ta' x'mistoqsijiet jistgħu jsirulek!

Nassigura lill-Onor.

Interpellant li nista' nagħtih risposta.

Fejn jidħol il-Ministeru tiegħi jista' jistaqsi dak li jrid u nagħtih l-informazzjoni mitluba!

Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel din it-tip ta' mistoqsija biex bħal donnu jgħid li l-ispiża fl-2017 tirrifletti rabta mal-elezzjoni kif kien isir qabel, biex wieħed jagħmel propaganda ta' kandidat partikolari jew ta' ministeru.

Nassigurah li dan mhuwiex il-każ!

Jien għandi l-informazzjoni u lest li nagħtihielu għax għalkemm ma qallix minn qabel x'se jistaqsi, ġejt ippreparat ukoll.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li kien hemm diversi miżuri marbutin mal-Baġit.

Nista' nindika li ħafna mill-ħlasijiet saru wara l-perjodu tal-elezzjoni u ma kenux marbutin ma' pubblikazzjonijiet tal-elezzjoni.

Infakkar biss li s-sena li għaddiet, wara l-elezzjoni, il-Ministeru li jien responsabbli għalih nieda żewġ inizjattivi kbar li kienu ilhom biex isiru sa mill-Amministrazzjoni Nazzjonalista!

Dawn huma n-National Childrens' Policy, li kienet ilha ġejja xejn inqas minn 11-il sena u l-policy dwar l-alkoħol li wkoll kienet ilha ġejja ma nafx kemm-il sena.

Nista' ngħid li din il-policy ġiet aġġornata u se tkun pubblikata.

Nerġa' nassigura lill-Onor.

Interpellant li m'hemmx rabta mal-ispiża tal-elezzjoni.

Nista' anke nindikalu ftit figuri u jekk irid jista' jitlob breakdown.

Pereżempju, f'Settembru ntnefaq l-ammont ta' €232, f'Settembru wkoll intnefaq l-ammont ta' €2,748, fil-21 ta' Ottubru tal-2017 intnefaq l-ammont ta' €1,960 u fit-28 ta' Settembru ntnefqu €3,876.

Wara l-elezzjoni, biex inserraħ ras l-Onor.

Interpellant, eżattament fit-3 ta' Lulju tal-2017 intnefqu €2,450.

Din hija l-informazzjoni li għandi.

Ovvjament ma tinkludix l-ammonti kollha, għax ma kontx naf x'se jistaqsini eżattament l-Onor.

Biss qed nagħtih l-informazzjoni li għandi bil-qalb kollha!

Nassigurah li l-ammonti li ntnefqu kienu marbutin l-aktar ma' żewġ kampanji partikolari, li nispera li naqblu li kienu importanti.

Hawn qed nirreferi għall-kampanja li saret mill-Aġenzija Sapport u l-kampanja li saret mill-Aġenzija CRPD (Commission for the Rights of Persons with Disability).

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: B'rabta mal-mistoqsija preċedenti tiegħi, milli fhimt jien, min qed jipprovdi dawn is-servizzi ta' wens soċjali se jkun regolat b'mod aħjar.

Il-pubbliku hemm barra kif se jkun jaf min huma dawk l-entitajiet jew l-individwi li huma awtorizzati minn din l-Awtorità li jagħtu tali servizzi?

Se tkun ippubblikata xi lista f'dan ir-rigward?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: L-Awtorità se jkollha l-iskop li tirregola s-service providers kollha li jipprovdu servizz ta' ħarsien soċjali.

Nistgħu nsemmu pereżempju r-respite homes, id-djar tal-anzjani u djar residenzjali oħrajn.

Wieħed mill-obbligi li se jkollha din l-Awtorità, li se tkun qed tieħu taħt ir-responsabbiltà tagħha x-xogħol li sal-lum isir mid-DSWS, huwa preċiżament li tipprovdi lista aġġornata tas-service providers liċenzjati magħha.

Irridu niftakru li l-istess Awtorità se jkollha l-obbligu li toħroġ il-liċenzji lil dawn is-service providers u se tkun hi li tirregola lil min se tinħariġlu liċenzja, lil min se tiġi sospiża l-liċenzja kif ukoll lil min se tiġi rtirata l-liċenzja.

Kif qed ngħid, wieħed mill-obbligi tal-istess Awtorità se jkun preċiżament li tipprovdi lista tas-service providers u hemm obbligu legali li din il-lista tinżamm aġġornata, jiġifieri mhux biss tiġi pprovduta lista darba fil-bidu tas-sena imma jkun hemm aġġornament meta liċenzja tiġi sospiża jew revokata.

L-istess Awtorità se tieħu wkoll ċertu xogħol ieħor li huwa marbut mas-servizzi ta' wens soċjali, f'dawk li huma standards, moniteraġġ u ħarsien tar-regolamenti.

Jista' jkun ukoll li tinħareġ liċenzja li tkun soġġetta għal ċerti kondizzjonijiet u jista' jkun hemm ukoll kondizzjonijiet li jinbidlu.

Però nista' nassigura li s-servizz li jingħata lis-service user se jkun tajjeb għax l-istess Awtorità se tkun obbligata li tassigura servizz ta' kwalità.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Jekk fhimt sew, ġie mħabbar b'mod uffiċjali li l-Gvern se jkun qed jgħin lil dawk il-koppji li jagħmlu addozzjoni ta' tfal.

Jista' l-Ministru jiċċara ftit aktar kif se tkun qed titħaddem din l-inizjattiva?

Min se jieħu l-għajnuna finanzjarja li se jkun qed jagħti l-Gvern?

X'iridu jagħmlu dawk il-koppji li diġà għaddew mill-proċess tal-addozzjoni, li huma għaddejjin minnu bħalissa jew li beħsiebhom jidħlu fih?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Irrid ngħid li din hija miżura li nitkellem fuqha mill-qalb!

Huwa ta' sodisfazzjon kbir għal din l-Amministrazzjoni li minn din il-ġimgħa bdejna ndaħħlu fis-seħħ waħda mill-wegħdi li kien hemm fil-manifest elettorali, li kienet miżura li tħabbret fil-Baġit għal din is-sena u fuq kollox, hija miżura soċjali ta' ċerta portata.

Kif qal l-Onor.

Interpellant, minn din il-ġimgħa, daħħalna fis-seħħ il-miżura fejn koppji ordinarjament residenti Malta u li jaddottaw tifel jew tifla minn barra l-pajjiż, jiġifieri qed nitkellmu fuq intercountry adoptions, se jkunu intitolati li japplikaw għal għajnuna finanzjarja sa massimu ta' €10,000.

Nixtieq ngħid li l-miżura tgħodd għal dawk li qed jiffinalizzaw jew iffinalizzaw l-addozzjoni tagħhom b'effett immedjat mill-10 ta' Ottubru 2017, li kienet il-ġurnata tal-Baġit.

Din il-miżura soċjali ma bdietx tgħodd mill-1 ta' Jannar tal-2018, kif isir f'ħafna miżuri oħrajn tal-Baġit, però minħabba l-iskop soċjali tagħha, rajna li ndaħħluha mill-ewwel ġurnata tal-Baġit.

Dan ifisser li kull min kellu l-addozzjoni tiegħu finalizzata jew se tiġi finalizzata wara l-10 ta' Ottubru tal-2017, jista' japplika għal grant sa massimu ta' €10,000.

B'addozzjoni finalizzata nifhmu li d-digriet tal-Qorti Maltija ta' addozzjoni jkun ħareġ wara l-10 ta' Ottubru tal-2017.

Din is-somma se tmur biex tagħmel tajjeb għal parti mill-ispejjeż tal-addozzjoni li tkun ħarġet dik il-koppja.

Irrid ngħid li proċess ta' addozzjoni mhuwiex faċli.

Lokalment, sfortunatament, m'hemmx il-possibbiltà ta' addozzjoni u forsi 'l quddiem irridu nibdew naħsbu ftit dwar x'nistgħu nagħmlu f'dan ir-rigward.

Ta' min jgħid li bħalissa għandna madwar 450 tifel u tifla in care li jien inħossni qisni missierhom, niffirmalhom il-passaport u t-talba għal trattament mediku fost l-oħrajn.

Naħseb li dik hija deċiżjoni kuraġġuża li rridu nħarsu lejha.

Kif għedt, din il-miżura se tgħodd għal dawk li huma addozzjonijiet intercountry, liema addozzjoni mhijiex faċli għax għandek żewġ pajjiżi differenti, żewġ sistemi legali differenti, żewġ lingwi differenti u f'ħafna każijiet, aktar ikkumplikat minn hekk, għandek żewġ kulturi differenti!

Dan kollu joħloq ċerta diffikultà għall-ġenituri addottivi u għall-aġenziji li joperaw f'dan il-qasam, kemm l-aġenziji privati kif ukoll l-aġenzija Appoġġ.

Is-somma ta' €10,000 tista' tkopri vjaġġi tal-ajru, dokumentazzjoni, legalizzazzjoni ta' dokumentazzjoni u anke akkomodazzjoni.

Ovvjament l-ispejjeż iridu jkunu marbutin mal-addozzjoni.

Wieħed jista' japplika mal-Aġenzija Appoġġ sa minn din il-ġimgħa stess.

L-applikazzjoni trid tkun akkumpanjata minn kopji ta' rċevuti.

Din hija miżura soċjali li flimkien mal-miżura soċjali l-oħra taċ-child in care benefit tal-foster carers li minn €70 fil-ġimgħa telgħet għal €100 fil-ġimgħa, żgur li għandhom iħallu impatt soċjali pożittiv.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Din hija miżura li bla dubju ta' xejn ma tistax tmaqdarha!

Nixtieq nistaqsi jekk din il-miżura tapplikax ukoll għal dawk il-koppji li ma jkunux użaw is-sistema tal-Gvern imma jkunu għamlu l-proċess ta' addozzjoni privatament.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Iva, min japplika għall-€10,000 ma jridx ikun bilfors għadda mill-proċess tal-addozzjoni mal-aġenzija Appoġġ.

F'Malta għandna ħames aġenziji akkreditati, li erbgħa minnhom huma privati u għandna l-aġenzija Appoġġ.

L-€10,000 tapplika għal kull koppja jew persuna li taddotta, basta tkun intercountry u l-addozzjoni trid tkun finalizzata wara l-10 ta' Ottubru tal-2017.

M'hemm ebda distinzjoni bejn minn jaddotta tramite aġenzija privata jew mal-Appoġġ.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li lanqas hemm capping.

Is-sena li għaddiet kienet waħda tajba għall-addozzjonijiet.

Fil-fatt kien hemm 44 addozzjoni.

Jekk jinqabeż il-vot fil-Baġit, se nagħmlu l-almu kollu biex insibu l-flus ħalli kull min se jiffinalizza l-addozzjoni tiegħu u jagħmel l-applikazzjoni, jitħallas.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Ian Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

ONOR IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali li kellhom il-jedd jimponu penali amministrattivi, kemm kienu jammontaw dawn il-penali u abbażi ta' liema leġiżlazzjoni kienu imposti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5782;

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi t-toroq li saret manutenzjoni fuqhom mill-Kunsill Lokali tal-Fgura fl-2017 u fl-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5777; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima li kellhom il-jedd jimponu penali amministrattivi, kemm kienu jammontaw dawn il-penali u abbażi ta' liema leġiżlazzjoni kienu imposti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5783.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

INFORMAZZJONI MILL-ONOR.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 46 u skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, ġie kkonfermat li s-seduta tal-Ħamis, 31 ta' Mejju 2018, se tkun riżervata għall-Oppożizzjoni.

L-Oppożizzjoni se tkun qed tieħu din is-seduta biex tiġi diskussa l-Mozzjoni Nru 110, ippreżentata mill-Onor.

Jason Azzopardi sabiex ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tal-Libertajiet Ċivili, Ġustizzja u l-Intern tal-Parlament Ewropew ippubblikati fir-rapport tal-11 ta' Jannar 2018, ikunu implimentati mill-Gvern fi żmien qasir u definit.

Dan il-Private Members' Bill dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar il-ħasil ta' flus u evażjoni ta' taxxa se jitressaq mill-Onor.

David Agius u minni bħala Whip tal-Oppożizzjoni.

Is-seduta se tibda fid-9.00 a.m. bil-ħin tal-mistoqsijiet ikun sad-9.30 a.m. u bil-ħin tal-interruzzjonijiet tax-xogħol ikun f'12.00 p.m.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, il-Mozzjoni ta' Proċedura ma tippermettix li s-seduta ma ssirx fil-ħin regolari tagħha.

Se mai, is-seduta ssir fil-ħin normali ta' filgħaxija.

L-ISPEAKER: Biex inkunu ċari, il-Mozzjoni ta' Proċedura tippermetti dan u se nikkwota:

"Fil-każ ta' seduta filgħodu, din għandha tibda fid-9.00 a.m. bil-ħin tal-mistoqsijiet ikun sad-9.30 a.m. u l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun f'12.00 p.m."

Nistgħu nħalluha hekk.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, jien mhux se niddubita x'hemm miktub fil-Mozzjoni ta' Proċedura però fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra mhux hekk iddeċidejna.

L-ISPEAKER: Hawn, qed nitkellem dwar il-Mozzjoni ta' Proċedura.

CHRIS FEARNE: Jekk huwa tajjeb għas-Sedja u għall-Oppożizzjoni, f'dawn il-ġranet jista' jkollna diskussjoni biex naraw li nilħqu ftehim.

L-ISPEAKER: Jien ridt nenfasizza xi tgħid eżattament il-Mozzjoni ta' Proċedura.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra fl-ebda ħin ma elenkajna liema ħin se nieħdu.

L-unika deċiżjoni li ttieħdet kienet li se nieħdu s-seduta tal-31 ta' Mejju 2018.

Ladarba l-Mozzjoni ta' Proċedura tippermetti lill-Oppożizzjoni u lill-Gvern li nieħdu seduta fid-9 a.m., aħna qed nimxu mal-linja li hemm fil-Mozzjoni ta' Proċedura.

Għalhekk nikkonferma li min-naħa tal-Oppożizzjoni l-ħin li se nkunu qed nieħdu skont il-Mozzjoni ta' Proċedura huwa d-9.00 a.m.

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne.

CHRIS FEARNE: Qed ninnota n-nuqqas ta' rieda min-naħa tal-Oppożizzjoni li titkellem man-naħa tal-Gvern!

L-Oppożizzjoni l-ħin kollu tgħid li l-Gvern ma jridx jitkellem magħha u issa ma tridx titkellem magħna hi!

Mhux se noqgħod niġġieled fuq il-Mozzjoni ta' Proċedura.

Qed nerga' ngħid lill-Whip tal-Oppożizzjoni, li jekk irid, bħalma nagħmlu dejjem, niddiskutu bejnietna u naslu għal ftehim.

Jekk l-Oppożizzjoni trid twebbes rasha u li għax għandha ġurnata kull tliet xhur, trid tagħmilha bilfors kif trid hi, ma jimpurtax!

Però se nżommu dan bħala preċedent li jekk ikun hemm bżonn li niddeċiedu aħna, f'affarijiet tagħna, imbagħad isir hekk.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' Mejju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, dan huwa suġġett għal qalbi li ġejt mitluba li nsegwi mill-qrib.

Dan l-aħħar kelli l-opportunità li f'isem dan il-Parlament inkun preżenti fi Brussell biex nitgħallem aktar fuq dan is-suġġett partikolari.

Bla dubju ta' xejn, min qed isegwina jaf li f'dawn l-aħħar ġranet irċieva ħafna emails jew SMSs b'volum ta' messaġġi jgħidulna li minn għada dieħla din il-liġi l-ġdida msejħa General Data Protection Regulation (GDPR) tal-Unjoni Ewropea.

Dawn il-messaġġi bdew jistaqsuna jekk irridux nibqgħu parti mill-informazzjoni li min bagħathom għandu fuqna.

Bħali kien hemm ħafna nies li ħadu gost b'xi wħud mill-messaġġi għax dan juri li l-kumpanija qed tfakkarna li għandha ċerta informazzjoni fuqna.

Però rrid ngħid ukoll li kien hemm każijiet fejn jien kont verament sorpriża.

Fil-fatt lil xi wħud ktibtilhom lura biex nistaqsihom, pereżempju, x'tip ta' data għandhom fuqi u għalfejn qed jużaw din l-informazzjoni.

Qed ngħid dan għaliex kif għedt anke fil-Parlament Ewropew fi Brussell meta kont preżenti għal din il-konferenza, bħal qisna drajna li niġu ppreżentati b'lista ta' terms and conditions u biex ma noqogħdux naqraw dawk il-ħafna kliem irqiq, naqbdu u nagħfsu l-buttuna: I Accept.

Xi kultant ma nkunux nafu eżattament għalxiex dħalna u kkomettejna ruħna.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi nfetaħ mill-Ministru Owen Bonnici fid-9 ta' Mejju 2018.

Hawn irrid nuri daqsxejn ta' dispjaċir li qed niddiskutu din il-liġi proprju lejliet li se tidħol fl-Ewropa!

Kont nieħu gost ferm aktar kieku tajnieha l-importanza li jixirqilha għax din hija liġi ta' importanza kbira!

Forsi m'aħniex nirrealizzaw li l-Ewropa, b'dan l-Abbozz ta' Liġi, qiegħda ssir leader mondjali!

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa bla dubju ta' xejn ħafna aktar strett u dixxiplinat minn dak li jeżisti fl-Istati Uniti u fil-Kanada, li huma meqjusin bħala tnejn mill-aktar pajjiżi importanti!

Il-GDPR hija l-aktar liġi b'saħħitha f'dan il-qasam.

Dan qed isir biex ikun hemm konformità fl-Unjoni Ewropea fuq issues ta' ġbir, ta' ħażna, u ta' użu ta' data, li hija informazzjoni personali fuq in-nies.

Għada dawn ir-regolamenti se jidħlu fis-seħħ fl-Unjoni Ewropea, u bħalma għidt, naħseb li dan il-Parlament ma messux ħalla għall-aħħar ġurnata biex jiddiskuti din il-liġi.

Ovvjament mhuwiex il-Parlament imma huwa l-Gvern li jiddeċiedi meta jressaq il-liġijiet.

Għalhekk nixtieq nissottolinja d-diżappunt tiegħi li qed niddiskutu din il-liġi, proprju lejliet li se tidħol din fl-Ewropa!

Sur President, hawnhekk mhux qed nivvintaw xi ħaġa ġdida mil-lum għal għada għax dawn ir-regolamenti ilhom jinħmew sentejn.

Il-mistoqsija tiegħi hija: Possibbli f'dawn l-aħħar sentejn ma stajniex insibu ż-żmien biex niddiskutu din il-liġi?

L-ewwel mistoqsija li rrid nagħmel lill-Ministru, jew fl-assenza tiegħu, lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista hija: F'dawn l-aħħar sentejn, x'għamel il-Gvern biex jipprepara ruħu u lill-entitajiet konċernati rigward din il-liġi?

Qed insemmi l-entitajiet għaliex dawn ir-regolamenti se jaffettwaw firxa wiesgħa ta' entitajiet li jaqgħu taħt il-Gvern imma anke taħt is-settur privat.

Ftit tal-ħin ilu kellna lill-Ministru responsabbli mill-qasam soċjali jwieġeb il-mistoqsijiet, liema Ministeru huwa ta' uġigħ ta' ras kbira fir-rigward ta' din ir-regolamentazzjoni għaliex għandek volum kbir ta' data li hija sinifikanti.

Minbarra dan il-Ministeru, hemm diversi oħrajn, bħal pereżempju, l-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data, li nsellimlu minn hawnhekk.

Naf li hemm nies kompetenti ħafna jaħdmu f'dan id-Dipartiment.

Però l-mistoqsija tiegħi hija din: Kellhom bżonn jiżdiedu aktar nies f'dan il-Dipartiment?

Kien hemm bżonn ta' aktar fondi biex minn għada nibdew inħaddmu din il-liġi?

Naħseb li qed nagħmel mistoqsijiet pertinenti li nixtieq risposta fuqhom.

Irrid insemmi wkoll lid-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali li wkoll għandu volum enormi ta' data speċjalment f'Malta fejn għandna sitwazzjoni partikolari ħafna, għax għal għexieren ta' snin, kellna sptar wieħed, fejn kienet tinġabar id-data kollha.

Fl-isptar ġenerali hemm minjiera ta' informazzjoni però hemm ukoll ċerti perikli marbutin magħha.

Sur President, hemm ukoll l-aspett tal-pulizija.

Meta attendejt il-laqgħa ġewwa Brussell kien hemm sezzjoni sħiħa dwar id-data fil-pussess tal-pulizija.

Il-Ministru qed jagħmilli sinjal li ħiereġ l-Avviż Legali li huwa importanti ħafna.

Però rridu nifhmu wkoll kemm hija sensittiva s-sitwazzjoni fejn tidħol id-data tal-pulizija.

Ovvjament ma nistgħux nimmaġinaw li l-pulizija se jmorru jgħidu lill-individwu li qed jiġi investigat,li għandhom ċerta informazzjoni fuqu.

Ikun tajjeb li nifhmu li aħna se ndaħħlu dan l-Abbozz ta' Liġi mil-lum għaliex wara li nispiċċaw minn din is-seduta se mmorru immedjatament fi stadju ta' Kumitat, biex inkunu nistgħu nlaħħqu mad-deadlines imposti mill-Unjoni Ewropea.

Dan huwa punt importanti ħafna.

Għalhekk irrid nistaqsi: X'tip ta' għajnuna ta, qiegħed jagħti jew beħsiebu jagħti l-Gvern lin-negozji Maltin u lill-NGOs?

Pereżempju llum irċevejt messaġġ mingħand qassis li jmexxi ċentru ta' formazzjoni taż-żgħażagħ, biex jgħidli li għandu din l-informazzjoni fuqna u staqsieni jekk naċċettax li jibqa' jsir kuntatt magħna.

Hawn qed nitkellmu fuq informazzjoni żgħira.

Kellmuni wkoll diversi nies mill-qasam tan-negozju li huma inkwetati ħafna dwar din il-liġi.

Forsi hawnhekk it-tort huwa kollettiv, għaliex bħalma għedt, din il-liġi ma waqgħetx mis-sema imma ilna sentejn nippreparaw għaliha.

Ejja ma ninsewx ukoll li l-liġi dwar il-protezzjoni tad-data ilha mill-1996!

Għalhekk ma' kull email li qed nirċievi, bla ma rrid inkun qed nistaqsi kif ħadd qatt ma bagħatli qabel biex jistaqsini jekk hux kollox sew li għandu din l-informazzjoni fuqi!

Suppost hekk kien jiġri imma bħal donnu li f'daqqa waħda, irrealizzajna li the EU means business u allura rridu nagħmlu xi ħaġa.

Dan il-punt issemma wkoll fil-Parlament Ewropew fejn intqal li nħoloq business kbir minħabba din ir-regolamentazzjoni.

Ir-rappreżentanta Svediża preżenti fil-Parlament Ewropew qaltilna li hemm kumpaniji fl-Isvezja li nefqu miljuni biex ikunu jistgħu jaġġornaw ruħhom ma' din il-liġi.

Hawnhekk nixtieq nagħmel l-ewwel punt li ġibidli l-attenzjoni dwaru negozjant żgħir Malti meta staqsieni hekk: "Tiftakar x'kien ġara bil-millennium bug, meta kien hemm dik l-għagħa kollha?

Ma nagħmlux mod li din ġejja l-istess ħaġa hux?"

Qed ngħid dan biex nuri kemm huwa importanti li nserħħu ras in-negozjanti tagħna.

Fil-fatt għamilt dan il-punt anke fil-Parlament Ewropew, fejn ġbidt l-attenzjoni li l-maġġor parti tan-negozji Maltin mhumiex Google jew Facebook imma huma negozji żgħar.

Filwaqt li naf li l-GDPR qed tagħmel bracket biex tipproteġi lil dawn it-tip ta' negozji żgħar, naħseb li dan il-messaġġ mhux qed jasal għandhom u huwa għalhekk li qam dan il-paniku għax qegħdin nirċievu dawn il-ħafna messaġġi wieħed wara l-ieħor.

Qisu, bħal f'daqqa waħda, kulħadd stenbaħ, inkluż in-negozji, l-NGOs u anke l-professjonisti!

Pereżempju jien irċevejt mingħand kumpanija ta' avukati li sinċerament qatt ma kelli kuntatt magħhom u meta staqsejthom x'data għandhom dwari u x'qegħdin jagħmlu biha qaluli mill-ewwel li d-data kienet pubblika.

Probabbilmet fil-passat konna laxki wisq fuq din it-tip ta' informazzjoni.

Ejja ngħiduha kif inhi, aħna mdorrijin nieħdu sehem fil-lotterija tal-kappillan fejn nagħtuh in-numru tal-karta tal-identità tagħna.

F'pajjiżi oħrajn din il-ħaġa lanqas biss tgħidha!

Imma aħna hekk imdorrijin; qisu biex il-biljett tal-lotterija tal-kappillan ikun validu, nagħtuh in-numru tal-karta tal-identità.

Hawn wieħed jinnota kemm huwa importanti li ngħallmu lill-poplu dwar l-użu xieraq tad-data tagħna.

Ta' min jgħid li f'dawn l-aħħar sentejn ma rajt l-ebda forma ta' edukazzjoni dwar kif in-nies jistgħu jipproteġu lilhom infushom.

Kważi kważi, meta tgħid le għal xi ħaġa, ma narawx l-importanza ta' dak li nkunu qed nagħmlu!

Bħalma għedt, ħafna drabi, drajna ma naqrawx dak li jkun miktub bi small print!

Sur President, x'inhuma l-punti prinċipali ta' tħassib rigward din il-liġi?

Għal min ma jafx - nispera li ma se nixxokkja lil ħadd – dan l-Abbozz ta' Liġi jagħti poter lill-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data li jagħti multi amministrattivi ta' €20 miljun jew ta' 4% tat-turnover skont liema jkun l-ogħla.

Ovvjament m'iniex nimmaġina li din il-klawsola se tiġi imposta fuq xi kumpanija li ġenwinament tkun għamlet xi żball fil-mod ta' kif ġabret jew ħażnet id-data.

M'għandix dubju li kif ġie anke kkonfermat fil-Parlament Ewropew, din is-sezzjoni hija intiża għall-Google, Facebook u kumpaniji multinazzjonali però qiegħda hemm u mkien m'hemm indikat li xi ħadd żgħir mhux se jiffaċċja din il-klawsola fil-liġi.

Dan huwa l-inkwiet prinċipali ta' wħud min-negozjanti tagħna.

Għalhekk nixtieq inkun naf x'qed jagħmel il-Gvern dwar dan l-aspett, biex inserrħu ras in-nies.

Ma nimmaġinax li mil-lum għal għada, se jibdew il-multi, imma nibdew bit-twissijiet biex in-nies jirregolarizzaw ruħhom.

Hekk qed nassumi li se jiġri!

Anomalija f'din il-liġi hija li l-klawsola tal-€20 miljun mhijiex iċċarata però mbagħad il-Gvern ħa l-iżbriga li jiċċara l-punt li fil-każ ta' ksur min-naħa tal-Gvern stess, hemm capping ta' bejn €25,000 u €50,000, fejn il-multa hija ta' bejn €25 u €50 kuljum skont iċ-ċirkostanzi.

Għalhekk hawnhekk irrid nistaqsi: Għalfejn il-Gvern qed jieħu ħsieb tiegħu nnifsu b'dan il-mod imma mhux qed jieħu ħsieb in-negozji ż-żgħar tagħna?

Naħseb li dan il-punt irid jiġi ċċarat.

Klawsola 21 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi tindika b'mod ċar li l-multi se jkunu hemmhekk u m'hemm l-ebda indikazzjoni ċara li dawn ma jinkludux dawk li bl-Ingliż jissejħu infamous €20 million li kulħadd qiegħed jinkwieta dwarhom!

Il-GDPR tippermetti dan il-provvediment li kull Stat jaġġusta l-affarijiet skont pajjiżu u skont il-bżonnijiet u l-esiġenzi tiegħu.

Għalhekk nixtieq li l-Gvern jiċċaralna aktar x'qed jagħmel f'dan ir-rigward.

Jekk il-Gvern jinqabad jabbuża mill-użu tad-data għalfejn għandu jħallas ferm inqas milli se tkun qiegħda tħallas kumpanija privata?

Biex inkunu ċari, bħalma għedt, l-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data jista' faċilment jipproċedi anke kontra awtoritajiet tal-Gvern.

Bħalma għedt ukoll, m'għandix dubju mill-kompetenza tan-nies li jaħdmu fl-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data.

L-unika ħaġa hi li m'hemmx biżżejjed manpower u riżorsi finanzjarji.

Fil-fatt, fuq dan il-punt, waqt is-sessjoni li attendejt għaliha fil-Parlament Ewropew, fost il-membri tal-Kumitat LIBE kien hemm il-membru Parlamentari Ana Gomes li staqsiet jekk kull Kummissarju ta' kull Stat huwiex attrezzat biżżejjed biex jieħu passi kontra l-awtorità ta' pajjiżu stess.

Naħseb li din hija sitwazzjoni delikata li wieħed jittama li ma naslux għaliha imma nixtieq norbotha ma' xi ħaġa li ġrat dan l-aħħar għax nixtieq li l-affarijiet jiġu ċċarati.

Pereżempju dan l-aħħar kien hemm sejħa biex min irid jattendi għall-kunċert Isle of MTV, irid jirreġistra online u ntalbet ċerta informazzjoni.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, bil-permess tal-Kamra, se nqiegħed artiklu tal-ġurnal The Times tas-27 Marzu, 2018 fuq il-Mejda tal-Kamra, fejn intalbet l-opinjoni tal-espert legali f'dan il-qasam, Dr Antonio Ghio, li tefa' dell fuq dak illi qiegħed jiġri f'dan ir-rigwrd.

Għalfejn għandek tiġbor din id-data fuq min irid jattendi għal dan il-kunċert?

Ir-raġuni li ngħatat hija kwestjoni ta' sigurezza.

Biss wieħed awtomatikament jgħid li din mhijiex l-ewwel darba li qed issir attività tal-massa fuq il-Fosos.

Biss biss, għadu kemm kellna l-elezzjoni ġenerali, u minn żmien għal żmien il-Fosos raw volum enormi ta' nies.

Ma nimmaġinax li kull min irid jattendi mass meeting se jintalab biex jirreġistra ruħu.

Għalhekk iqum dan is-sens ta' dubju!

Meta stajt tidħol fis-sistema waqt il-perjodu li fih wieħed seta' jirreġistra, kien hemm żewġ settijiet ta' terms and conditions li lanqas biss jaqblu bejniethom.

Però ħaġa li laqtitni kienet li wieħed ikun qed jagħti l-kunsens li din l-informazzjoni ma tintużax biss għal din l-okkażjoni.

Għalhekk, minn hawnhekk, nitlob lill-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data biex jiċċekkja eżattament x'qed isir mill-informazzjoni li nġabret għall-kunċert tal-Isle of MTV, għand min qiegħda, hijiex qed tiġi kummerċjalizzata u hijiex se tintuża politikament, fost l-oħrajn.

Dawn huma kollha mistoqsijiet leġittimi għaliex il-liġi li għandna quddiemna llum qed tagħti l-poter liċ-ċittadin li jistaqsi dawn il-mistoqsijiet u jgħid le fejn iħoss li d-data miġbura fuqu m'għandhiex tintuża.

Aktar kmieni semmejt id-data li għandhom id-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali u d-Dipartiment tas-Saħħa.

Pereżempju, xi jżomm lill-Gvern milli jinnegozja din id-data?

Kif nafu, f'dan il-pajjiż, kollox huwa għall-bejgħ u kollox għandu prezz!

Il-GDPR hija ċara ħafna fir-rigward tad-data miġbura relatata mas-saħħa u pereżempju tgħid li trid tintuża għar-riċerka.

Biss lill-Onor.

Mallia ngħidlu li din id-data tista' tkun negozjata bil-kbir.

Bħalma nafu, f'dawn l-aħħar xhur, kien hemm min avviċina entitajiet Maltin biex jagħmel użu minn ċerta data.

Il-fatt li f'pajjiżna għandna sptar pubbliku wieħed bid-data marbuta mal-kondizzjonijiet kollha immaġinabbli taċ-ċittadini, huwa ġojjell għal kull min irid jagħmel ir-riċerka.

Ovvjament dan il-volum ta' data jitlob responsabbiltà enormi.

Għalhekk lill-Onor.

Mallia ngħidlu li ma naħsibx li dan li qed ngħid huwa far fetched!

Ma jistax ma jiġinix dan is-suspett ikrah!

Ladarba għandna magħna lill-Ministru Owen Bonnici, se nerġa' nirreferi għall-SMEs.

Nixtieq nifhem eżattament b'liema mod qed jimxu l-affarijiet f'dan ir-rigward u kif qegħdin ngħinu lill-SMEs fejn tidħol din il-liġi.

Kif nafu, f'pajjiżna għandna kumpaniji li huma family businesses, b'ħamsa min-nies tal-istess familja, li wisq probabbli, lanqas biss qegħdin jitkellmu dwar dan l-aspett.

Aktar kmieni semmejt lill-Pulizija u l-Ministru Farrugia indikali li se joħroġ avviż legali f'dan ir-rigward.

Minn hawnhekk nixtieq nissuġġerixxi lin-naħa tal-Gvern biex isegwu x'qal ir-rappreżentant tal-Pulizija tad-Danimarka fil-Parlament Ewropew, li spjega b'mod ċar, mingħajr ma indika d-dettalji kollha, kif il-Pulizija Daniża ħadet dan l-aspett bis-serjetà.

Dan spjega li ħatru nies esperti f'dan il-qasam u fuq id-data fi ħdan il-Pulizija.

Naħseb li bħala pajjiż aħna obbligati li nserrħu ras il-poplu f'dan ir-rigward.

Sur President, xi ħaġa li hija nieqsa minn din il-liġi hija l-età.

Għalhekk napprezza jekk il-Ministru Owen Bonnici jew is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista jiċċaraw dan il-punt.

Pajjiżi oħrajn iddibattew fit-tul dwar l-età u kien hemm min rabatha mal-fatt illi biex ikollok Facebook, irid ikollok 13-il sena.

Hemm pajjiżi oħrajn li ħadu l-età ta' 16-il sena.

Sur President, nispera li l-pass li jmiss ikun kampanja edukattiva biex il-poplu jifhem aħjar xi tfisser meta tgħaddi d-data personali tiegħek lil xi entità privata jew pubblika.

Ikun tajjeb li nifhmu eżattament għal xiex inkunu deħlin meta nagħfsu l-buttuna I Agree.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018): Sur President, jien se nibda billi nirringrazzja lil kull min ta kontribut għal din il-liġi.

Permezz ta' din il-liġi qed issir riforma sostanzjali rigward il-protezzjoni u l-privatezza tad-data.

Dan huwa dritt fundamentali li jifforma parti mill-Kostituzzjoni tagħna.

Fl-2003 kien ġie diskuss u daħal fis-seħħ l-Att dwar il-Protezzjoni tad-Data li kien jittrasponi d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea 95/46, liema Att jimxi id f'id mar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data.

Għaldaqstant huwa att rivedut li se jkun qed jipprovdi għal regoli nazzjonali hekk kif indikat fir-Regolament.

Minkejja li r-Regolament Ġenerali huwa direttament applikabbli, l-Abbozz ta' Liġi li ġie diskuss u li se jidħol fis-seħħ minn għada, huwa neċessarju biex ikunu stabbiliti regoli nazzjonali li se jwasslu għat-twettiq u l-implimentazzjoni xierqa tar-Regolament.

Kapitlu 6 tar-Regolament jipprovdi għat-twaqqif ta' awtoritajiet superviżorji li jkollhom status indipendenti.

Fil-fatt dan l-Abbozz ta' Liġi qed iwaqqaf l-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data u qed jintroduċi għall-ewwel darba l-konċett ta' Deputat Kummissarju.

Barra minn hekk, dan l-Abbozz ta' Liġi qed jistabbilixxi t-twaqqif tat-Tribunal għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data billi jipprovdi għall-metodoloġija aktar ċara ta' kif jopera bħala rimedju ġudizzjarju f'każijiet deċiżi mill-Kummissarju.

Regoli nazzjonali oħrajn li l-istess Regolament jesiġi għal kull Membru Stat jinkludu, fost affarijiet oħrajn, provvediment dwar il-libertà tal-espressjoni u l-informazzjoni li jidher taħt klawsola 9 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi u provvediment dwar multi amministrattivi li se jkunu applikabbli għal awtoritajiet u korpi pubbliċi, hekk kif inhu mfassal fi klawsola 21 tal-istess Abbozz ta' Liġi.

Ir-Regolament jipprovdi wkoll għal regoli nazzjonali oħrajn li, fost l-oħrajn, jinkludu l-età tal-kunsens tat-tfal bejn it-13 u s-16-il sena fl-użu ta' servizzi informattivi u soċjali online, restrizzjonijiet tad-drittijiet għal suġġett ta' data f'oqsma speċifiċi u regolamenti dwar proċessar ta' data dwar saħħa fil-qasam tal-insurance.

Dawn tal-aħħar se jkunu introdotti bħala leġiżlazzjoni sussidjarja, hekk kif dan l-Abbozz ta' Liġi jagħti s-setgħa taħt klawsola 33 biex wara konsultazzjoni mal-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data, ikunu jistgħu joħorġu regolamenti partikolari oħrajn li xorta waħda, jkomplu jirrispettaw il-provvedimenti ġenerali tar-Regolament.

F'dan il-kontest tissemma wkoll l-hekk imsejħa Direttiva tal-Pulizija li se tkun trasposta bħala leġiżlazzjoni sussidjarja taħt l-Abbozz ta' Liġi hekk kif isir att.

Fil-fatt kien hemm ħidma kontinwa bejn il-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Ministeru tal-Intern għal dan il-għan.

Din hija liġi importanti li se twassal biex data personali tiġi protetta filwaqt li s-sigurtà pubblika tibqa' tkun imħarsa.

Bl-istess mod, il-Pulizija se jkunu qegħdin jaħdmu fil-kontest tal-Att dwar l-Użu ta' Data tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri biex tkompli titħares is-sigurtà nazzjonali anke f'dan il-qasam.

Sur President, dan kollu juri biċ-ċar li kien hemm ħidma sħiħa min-naħa tal-Gvern biex iħejji għar-Regolament Ġenerali u jkun konformi miegħu.

Ikun tajjeb li ngħidu li l-proċess ta' riforma tal-liġijiet varji fil-qasam tal-protezzjoni tad-data ilu li beda minn Jannar tas-sena 2012 u ġie konkluż f'April tas-sena 2016.

Hekk kif it-test tar-Regolament kien ippubblikat fil-ġurnal Ewropew, il-Gvern ħatar kumitat immexxi mill-Ministeru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali biex jistudja t-test u jwassal pariri għall-implimentazzjoni xierqa tiegħu.

Dan l-Abbozz ta' Liġi, flimkien ma' leġiżlazzjoni sussidjarja li qegħdin nippreżentaw, se jkunu qed jirriflettu l-ħidma u l-policies tal-Gvern li saru wara konsultazzjonijiet mal-partijiet ewlenin f'oqsma differenti.

Ikun tajjeb li nsemmi wkoll li dan l-Abbozz ta' Liġi qed jitwassal wara li saret konsultazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea li tat il-kummenti tagħha għat-test ta' dan l-Abbozz ta' Liġi u li llum huma riflessi fih.

L-Abbozz ta' Liġi finali ma jippreżentax konflitt mat-test tar-Regolament jew repetizzjoni anzi jimmanifesta kjarezza legali.

Il-Gvern jassigura li jħaddem l-obbligi li joħorġu minn dan ir-regolament, fosthom l-obbligu li jsaħħaħ l-istrutturi tiegħu permezz ta' rwol tal-uffiċjali tal-protezzjoni tad-data, liema rwol huwa rifless fil-ministeri, dipartimenti u entitajiet kollha skont kif inhu mitlub fir-Regolament.

Dan huwa rwol stabbilit biex jiżgura li l-proċessi kollha li jirrigwardaw dettalji tal-individwi jkunu konformi mar-Regolament u li jinkoraġġixxi t-trasparenza u l-aċċess għall-informazzjoni tal-individwi li jmissu u jieħdu servizz mill-ministeri, dipartimenti u entitajiet.

Nista' nikkonferma wkoll li l-istrutturi fi ħdan il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali li huma mwaqqfin sabiex titħares il-konformità ma' dan ir-Regolament u l-liġijiet marbutin miegħu, se jibqgħu disponibbli biex joffru l-għajnuna kollha meħtieġa u jagħtu appoġġ u gwida kif meħtieġ lill-ministeri, dipartimenti u entitajiet.

Tul l-aħħar sentejn kien hemm xogħol sfieq għaddej f'dak li għandu x'jaqsam ma' taħriġ u kuxjenza dwar is-suġġett u t-tibdil li qed iġib miegħu r-Regolament, liema xogħol, bla dubju, se jibqa' għaddej anke waqt li r-regolament ikun direttament applikabbli.

Sar ukoll ħafna xogħol ta' tixrid ta' għarfien min-naħa tal-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Informazzjoni u Protezzjoni tad-Data kemm mas-settur privat kif ukoll mal-pubbliku inġenerali.

Minkejja li dan l-uffiċċju huwa l-awtorità superviżorja f'dan il-qasam, ir-Regolament jagħtih ukoll rwoli li permezz tagħhom, se jkun jista' jkompi jaġixxi bħala punt ta' referenza fejn jidħol l-ipproċessar ta' data personali.

Ir-Regolament Ġenerali qed iġib miegħu tnaqqis ta' burokrazija billi kontrolluri tad-data mhux se jkunu aktar obbligati jinnotifikaw lill-awtoritajiet superviżorji bil-proċessi tagħhom.

Dan se jwassal biex dan l-obbligu ta' kontabilità u għarfien ta' proċessi jaqa' f'idejn il-kontrollur iżda żgur li mhux se jwaqqaf milli jkun hemm l-opportunità li l-istess kontrolluri jikkonsultaw u jiksbu għajnuna mingħand l-awtorità superviżorja.

Sur President, bil-qafas legali finalizzat ninsabu lesti biex nilqgħu l-isfidi l-ġodda fil-kontest tal-protezzjoni u l-privatezza tad-data, fl-isfond tar-Regolament Ġenerali li tista' tgħid li huwa evoluzzjoni naturali.

Meta tqis il-kontest ta' dinja globalizzata, pajjiżna għaddej b'ritmu ekonomiku b'saħħtu li jfisser ukoll żieda fl-ipproċessar ta' data personali.

B'hekk il-Gvern qed jiżgura li f'dan is-suċċess, it-tibdil li se jsir f'dan il-qasam isir b'mod sostenibbli u jibqa' jara li jkun hemm bilanċ bejn il-bżonn ta' dawn il-proċessi tad-data personali u l-privatezza tal-individwi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Se nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex iħassar u jissostitwixxi l-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data, Kap. 440" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

DEO DEBATTISTA: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq il-mozzjoni ħalli dan l-Abbozz ta' Liġi, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, jiġi ttrattat fil-Kumitat Permanenti dwar il-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

DEO DEBATTISTA: Sur President, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti dwar il-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦALL-INFRASTRUTTURA MALTA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 ta' Mejju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, jien se nkun qed nitkellem dwar l-Abbozz ta' Liġi li qed iressaq il-Ministru Ian Borg għat-twaqqif ta' awtorità ġdida, bl-isem ta' Aġenzija għall-Infrastruttura Malta.

Jien segwejt kif żviluppa d-dibattitu s'issa u, mingħajr ma noqgħod inlaqlaq u ndur mal-lewża, nista' ngħid li naħseb li ħareġ ċar il-faqar ta' konsultazzjoni li kien hemm mal-kunsilli lokali.

L-ewwel nett irrid ngħid li l-ħsieb tat-twaqqif ta' din l-aġenzija huwa wieħed tajjeb għax jidher li din l-aġenzija se tkun qed tħares lejn qafas aktar b'saħħtu minn dak li għandna llum.

L-għan huwa li forsi xi darba, f'dan il-pajjiż, jibda jkollna servizz aktar immedjat fuq manutenzjoni ta' toroq, speċjalment fejn jidħlu l-kunsilli lokali.

Ħafna mill-Membri f'din il-Kamra, bħali, kellhom l-opportunità sabiħa li jservu f'kunsilli lokali.

Jien servejt għal perjodu qasir ta' sena però l-Ministru Ian Borg li koinċidentalment qed iressaq dan l-Abbozz ta' Liġi, għandu esperjenza ħafna aktar minni fil-kunsilli lokali.

Għalhekk, bi kritika kostruttiva, ngħidlu li jien stennejt aktar konsultazzjoni dwar dan l-Abbozz ta' Liġi mal-kunsilli lokali.

Dan għaliex jekk hemm xi ħaġa li turta lill-kunsilli lokali tagħna hija proprju meta l-gvern tal-ġurnata, ikun min ikun, jeħodhom for granted, billi jimplimenta u jadotta liġijiet li jaffettwaw lilhom mingħajr ma jkun ikkonsultahom dwar l-impatti eventwali li jkunu se jolqtuhom.

Ix-Shadow Minister tal-Oppożizzjoni għal dan is-suġġett, l-Onor.

Toni Bezzina, sostna li kien hemm laqgħa waħda biss li saret bejn il-Ministru u l-kunsilli lokali partikolari.

F'din il-laqgħa, bħallikieku biex indendlu karrotta lill-kunsilli lokali, kif jaf jagħmel dan il-Gvern, il-kunsilli ntalbu li jagħtu lista tat-toroq li hemm bżonn isiru.

S'hemmhekk kollox tajjeb u naqbel mal-Ministru mija fil-mija!

Però naħseb li l-Gvern naqas milli jfiehem lill-kunsilli lokali x'impatt negattiv se jkun hemm wara li ngħatat din il-lista.

Qed ngħid dan għax jien nista' nagħti lista ta' toroq li naħseb li hemm bżonn isiru fis-Siġġiewi, Ħal Qormi u Ħal-Luqa fost l-oħrajn, però nieħu gost ħafna aktar meta nara li din il-lista qed tiġi implimentata.

Jien persważ li l-Ministru jaf x'qed ngħid għax serva fil-kunsilli lokali għal ħafna aktar snin minni.

Nista' nifhem il-frustrazzjoni li għandhom il-kunsilli lokali llum li b'sorsi limitati ta' finanzi jridu jħabbtu wiċċhom ma' residenti li jitolbu, pereżempju, patching jew toroq ġodda.

Illum stess ċemplitli persuna li qaltli li hemm bżonn isir patching fi triq partikolari.

Aktar tard lill-Ministru ngħidlu liema hi.

Wieħed jifhem il-frustrazzjoni tar-residenti għax il-kunsilli lokali m'għandhomx ir-riżorsi finanzjarji biex jaqdu din il-funzjoni u għalhekk, nasal biex nifhem l-importanza tat-twaqqif ta' din l-aġenzija.

Però issa mhijiex kwestjoni li s-sindki taw il-wishlist tat-toroq li jridu jsiru imma rridu nistaqsu: Meta se tiġi implimentata din il-wishlist?

Meta se jsiru dawn it-toroq?

Min se jieħu din id-deċiżjoni; il-Ministru?

Se nħarsu lejn kunsilli lokali Nazzjonalisti b'inferjorità komparat ma' kunsilli lokali Laburisti?

Qed nagħmel dan il-punt għaliex qisu m'hemmx qafas dwar liema toroq għandhom isiru.

X'se jiġri jekk il-Ministru jew il-persuna li se tintgħażel biex tmexxi din l-aġenzija jidhrilha li ma tagħtix kas ta' din il-lista?

Sfortunatament nafu kif nimxu f'dan il-pajjiż għax kultant mhux isir dak li verament ikun hemm bżonn li jsir imma l-aktar importanti huwa lil min taf.

Allura permezz ta' din il-liġi se npoġġu lill-kunsilli lokali f'din il-pożizzjoni, fejn kollox jiddependi fuq lil min taf, kemm inti ħabib tal-Ministru jew jekk intix kunsill lokali Laburista?

Qed ngħid dan b'sinċerità lejn il-kunsilli lokali tagħna għax inħossni kburi ngħid li din is-sena qegħdin niċċelebraw il-25 sena mit-twaqqif tagħhom.

Illum il-Membri tan-naħa tal-Gvern jitkellmu ħafna favur il-kunsill lokali però ejja ma ninsewx kemm kellhom dubji fuq il-kunsilli lokali.

Ilkoll niftakru li l-Partit Laburista l-ewwel ħareġ b'kandidati indipendenti u mbagħad, bil-mod il-mod, beda jagħmel u-turn għax induna li l-kunsilli lokali huma tajbin.

Meta l-Partit Laburista ra li dan l-esperiment irnexxa, talab lill-kunsilliera tiegħu li kienu ħarġu indipendenti, biex joħorġu in full force taħt l-arma tal-Partit Laburista.

Qed ngħid dawn l-affarijiet mhux għax irrid inkun partiġjan però llum qegħdin niċċelebraw 25 sena ta' esperiment imniedi mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern, liema esperiment wassal biex naqqas il-poter mingħand il-Ministru u firex il-poter għand il-kunsilliera li ħarġu fuq l-arma tal-partiti differenti.

Illum il-ġurnata nafu li jagħmel sens li l-kunsilli lokali jkunu qrib ir-residenti tagħhom u forsi nħallu lill-Ministru tal-ġurnata medhi b'responsabbiltajiet ta' importanza nazzjonali.

Illum nistgħu nħarsu lura u nagħrfu s-suċċess tal-kunsilli lokali.

Ikun tajjeb li ngħid li kien hemm kemm kunsilli lokali Nazzjonalisti kif ukoll kunsilli lokali mmexxija mill-Partit Laburista li eċċellaw.

Qed ngħid dan biex nuri li ma rridx inkun partiġjan għaliex l-abjad trid tgħidlu abjad u l-iswed trid tgħidlu iswed.

L-Onor.

Toni Bezzina tkellem ħafna dwar il-konsultazzjoni mal-kunsilli lokali.

Jien lill-Ministru ngħidlu li jekk verament jisma' nitolbu jikkonsidra bis-serjetà li jagħmel l-emendi f'din il-liġi biex mhux biss ikun mar għal-laqgħa waħda mal-kunsilli lokali biex jagħtuh din il-lista.

Jekk dawn it-toroq ma jsirux nispera li mhux qed nippretendu li l-kunsilli lokali jridu joqogħdu għarkobbtejhom quddiem dan il-bord li se jkun maħtur mill-istess Ministru.

Nittama li n-nies fuq il-bord ikollhom kapaċità u kompetenza dwar it-trasport, it-toroq u l-kunsilli lokali u mhux ikunu nies b'simpatija lejn il-Gvern tal-ġurnata.

Lill-Ministru ngħidlu li nispera li meta naħtru lin-nies fuq il-bord ma jkunx sempliċement eżerċizzju biex nikkuntentaw xi erba' min-nies.

Sur President, jien qed nirrikonoxxi l-importanza ta' din l-Aġenzija però m'iniex konvint li se nimxu b'imparzjalità meta se nagħmlu l-analisi ta' liema toroq li ġew elenkati mill-kunsilli lokali għandhom jingħataw prijorità.

Nispera li mhux se jiġi xi ħadd minn dan il-bord li se jinħatar u jiddeċiedi hu liema triq għandha ssir jew le, biex imbagħad nindunaw li triq kienet aktar gravi minn oħra jew li r-residenti ta' triq ilhom jistennew li ssir ħafna aktar minn tal-oħra.

Nispera li mhux se nħarsu lejn il-kulur tal-kunsill lokali.

Qed nagħmel dan il-punt ċar biex inwassal il-messaġġ illi wara li kellna eżerċizzju ta' 25 sena li rnexxa, tajjeb li nkomplu naħdmu f'din id-direzzjoni.

Il-kunsilli lokali rnexxew għax neħħejna ftit mill-poteri tal-politiċi f'din il-Kamra, inkluż il-poter tal-Ministru, tas-Segretarju Parlamentari u tan-nies f'Kastilja u minflok, għaddejna din ir-responsabbiltà lill-kunsilli lokali.

Bħala Partit Nazzjonalista fil-gvern ma bżajniex naqsmu r-responsabbiltà għax aħna m'aħniex iffissati li nżommu l-poter kollu f'idejna.

Sur President, jien wisq nibża' li minkejja li l-għan ta' din l-Aġenzija huwa tajjeb, qegħdin nerġgħu mmorru lura għal sitwazzjoni fejn inrendu l-kunsilli lokali bħala subservient għall-Ministru tal-ġurnata.

Qed ngħid hekk għaliex kif spjega l-Onor.

Toni Bezzina, f'din il-liġi m'hawnx salvagwardji biex dak li qegħdin jitolbu l-kunsilli lokali, fil-verità, jiġi implimentat.

Fil-prinċipju qed naqblu mal-iskop ta' Aġenzija, jekk kemm-il darba se nnaqqsu d-diffikultà li għandhom il-kunsilli lokali tagħna bħalissa għaliex huwa veru li m'għandhomx flus biżżejjed biex jagħmlu toroq ġodda u manutenzjoni ta' toroq eżistenti.

Nifhem li r-residenti jmorru għand il-kunsilli lokali jistaqsuhom jekk humiex minsija.

Nifhem ukoll lill-kunsilliera għax jien ħames snin ilu kont fl-istess sitwazzjoni meta kont viċi sindku ta' lokalità partikolari.

Niftakar sew meta s-sindku kien jgħidli: Ryan, m'għandniex fondi biżżejjed biex nagħmlu dak kollu li nixtiequ!

Nifhem li dik is-sitwazzjoni għadha preżenti sal-lum, fejn għandna kunsilli lokali li m'għandhomx biżżejjed fondi.

Għalhekk, f'dan l-aspett, l-għan ta' aġenzija huwa tajjeb.

Però, nappella lill-Ministru biex jagħmel it-tibdil li hemm bżonn, ħalli jkollna s-serħan tal-moħħ li l-kunsilli lokali, speċjalment dawk li mhumiex immexxija minn kunsilliera Laburisti, jiġu ttrattati b'mod ugwali.

Nittama li l-Aġenzija għall-Infrastruttura Malta se tkun qed timxi b'imparzjalità u mingħajr ma tħares lejn kuluri!

Nittama li l-kunsilli lokali se jkollhom rimedju meta t-talba tagħhom ma tintlaqax minn dan il-bord li se jkun qed jaħtar il-Ministru.

Sa ċertu punt irrid ngħid li qegħdin innaqqsu l-poteri tal-kunsilli lokali kemm-il darba ma tintlaqax it-talba li qegħdin jagħmlu permezz ta' din il-lista ta' toroq.

Jekk it-talba tintlaħaq nifhimha, però jekk ma tintlaħaqx, se nibqgħu status quo!

Inutli jkollok kunsill li jressaq l-ilmenti tiegħu jekk it-talba ma tintlaħaqx!

Kważi ngħidlek li s-sitwazzjoni se tkun agħar għaliex qabel seta' kellek kunsill lokali li jgħid li tali triq tant hija gravi li jieħu deċiżjoni b'unanimità u jiddeċiedi li jinvesti parti sostanzjali mill-fondi tiegħu għaliha.

Il-kunsill kellu dak il-poter, imma issa, jekk il-kunsill jagħti din il-lista ta' toroq u l-bord, fil-poteri tiegħu, jidhirlu li m'għandhomx isiru, allura ġejna f'sitwazzjoni agħar!

Huwa proprju minn dan l-aspett li qegħdin innaqqsu l-poteri tal-kunsilli lokali.

Hawn nistaqsi: Jista' jkun li din hija sfiduċja fil-kunsilli lokali minn dan il-Gvern?

Iż-żmien għad jagħtina parir!

Jekk naraw li jkun hemm kunsilli lokali li jkunu qegħdin jitolbu ġenwinament lil din l-Aġenzija biex tinvesti f'dawn it-toroq u l-appell ma jintlaħaqx allura nkunu morna għall-agħar!

F'dak ix-xenarju, il-kunsilli lokali ma jkollhomx għażla oħra ħlief li jippontaw subgħajhom lejn il-bord li se jkun qed jaħtar dan il-Gvern.

Ladaraba qed nitkellmu dwar il-kunsilli lokali rrid nagħmel referenza għall-White Paper dwar il-kunsilli lokali, li fil-fehma tiegħi, hija bħal karta trasparenti li tara minnha!

Bħala Oppożizzjoni, l-Onor Robert Cutajar, ressaq 80 proposta!

Ħafna drabi l-Gvern jgħid li l-Oppożizzjoni hija negattiva u bla proposti.

Però, kif qed ngħid, l-Oppożizzjoni ressqet 80 proposta li għadhom ma ġewx ikkonsidrati f'din il-White Paper, jew aħjar, transparent paper.

Irrid nagħmel punt ieħor.

Ilkoll nafu li l-kunsilli lokali tagħna huma esperti fil-lokalità tagħhom għax jirrappreżentaw liċ-ċittadini ta' dik il-lokalità.

Jien ma nifhimx daqs il-Ministru fuq Ħad-Dingli, l-Imġarr u r-Rabat, għax hu jgħaddi minn dawk l-inħawi.

Però, bl-istess mod, il-Ministru ma jifhimx daqsi fuq il-bżonn tat-toroq fis-Siġġiewi, Ħal Qormi u Ħal-Luqa fejn jien inkun ta' spiss indur id-djar.

Qed nagħmel dan il-punt għaliex issa ma nistgħux nippretendu li f'daqqa waħda, dan il-bord se jsir l-espert tat-toroq kollha fil-lokalitajiet tagħna.

Huma l-kunsilli lokali li jafu liema toroq huma l-aktar gravi għal-lokalitajiet tagħhom għaliex ir-residenti jmorru għand il-kunsill bl-ilmenti tagħhom.

Għalhekk qed nagħmel dan l-appell bl-aktar determinazzjoni.

Ejja ma nwarrbux il-kunsilli lokali għaliex huma l-aktar nies li jafu liema toroq hemm bżonn isiru.

Nittama li nara tibdil f'dan is-sens f'din il-liġi.

Punt ieħor huwa li nixtieq nara li din l-Aġenzija tagħmel pass 'il quddiem fil-kwalità tat-toroq tagħna.

Jista' jkun f'dan il-pajjiż nagħmlu triq residenzjali mbagħad jiġu tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma jgħidulek li hemm pipe difettuż bil-konsegwenza li f'kull trid ikollok kanal!

Naf triq partikolari li saret ġdida imma reġgħet inqalgħet jew biex jgħaddu s-servizzi jew għax xi ħadd ikun qed jibni.

Minn triq lixxa terġa' tispiċċa fi triq imħarbta!

X'inhi s-soluzzjoni?

Kif diġà appellajt lill-Ministru fil-bidu ta' din il-leġiżlatura, nittama li s-servizzi jibdew jiġu separati u mhux ngħaddu kollox minn nofs it-triq, nagħtu t-tarmak, kulħadd iċapċap, sakemm jiġi xi appostlu, li ma tagħtihx tort għax bilfors ikollu bżonn jgħaddi s-servizzi!

Ejja nitgħallmu mill-iżbalji li għamilna matul dawn is-snin!

Ejja nipprevjenu li nerġgħu naqilgħu t-triq!

Nifhem li jsiru ċerti żbalji u nifhem ukoll li l-bżonnijiet jinbidlu minn żmien għal żmien, però m'hemmx għalfejn ngħaddu s-servizzi min-nofs it-triq meta nistgħu ngħadduhom mill-ġenb!

M'għandix dubju li l-Ministru, li għandu ħafna periti esperti fit-toroq, jaf li mal-mument li tiftaħ parti minn triq tkun qed tnaqqas il-garanzija li t-triq isservik għal ħafna aktar żmien.

Għalhekk nappella li din l-Aġenzija mhux biss tieħu ħsieb li jsir il-patching imma tara wkoll li jkollna titjib fil-kwalità.

Pereżempju, dan l-aħħar saret it-triq li mill-Imgieret twasslek għal Triq Aldo Moro imma naħseb li kulma sar kien li ngħatat lagħqa tarmak, kemm barxu ftit it-triq, għax meta tgħaddi minnha, tinduna li għalkemm hija triq ġdida, mhijiex lixxa.

Ejja niftakru li dan il-Gvern kien wiegħed li se jagħmel it-toroq kollha f'seba' snin!

Nispera li mhux se jkollna sitwazzjoni fejn l-aqwa li nagħmlu t-toroq u mbagħad, niġu għaxar snin mil-lum, u t-toroq ikunu jridu jerġgħu jsiru.

Il-kritika tiegħi b'mod kostruttiv hija li hemm bżonn li nħarsu fuq pjan long-term.

Nixtieq nara soluzzjonijiet għal problemi li jeżistu.

Il-Gvern semma wkoll il-wegħda li se jneħħi l-cables minn mal-faċċati.

Biss x'sar minnha din il-wegħda, li kienet waħda tajba?

Se tiġi implimentata?

L-Aġenzija se tidħol f'din il-wegħda biex il-cables jitneħħew minn mal-faċċati tad-djar u jsiru taħt it-triq?

Nifhem li huwa aktar irħis li tobrox triq milli tagħmilha mill-ġdid għax jiswa ħafna aktar jekk tissepara s-servizzi u titfagħhom mal-ġnub.

Però, bħala pajjiż, irridu niddeċiedu li jew nagħmlu triq għal ħames snin, jew wara xi sena jinfetaħ gandott, jew nagħmlu l-affarijiet sew darba għal dejjem biex l-investiment li qegħdin nagħmlu fit-toroq tagħna jrendi aktar.

L-Onor.

Toni Bezzina għamel proposta dwar kif nistgħu ninvolvu lill-kunsilli lokali f'din l-Aġenzija l-ġdida u nittama li l-Ministru jappoġġa tali proposta.

L-Onor.

Toni Bezzina tkellem fuq Working Group fi ħdan l-Aġenzija li jkun fih rappreżentanti tar-reġjuni tal-kunsilli lokali partikolari.

B'hekk inkunu qegħdin inpoġġu l-kunsilli lokali fuq il-mejda ma' min jieħu deċiżjoni u mhux ikollna one way communication.

Il-kunsilli lokali jridu jkunu involuti fid-deċiżjonijiet.

Kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa hemm distakk totali bejn il-kunsilli lokali u din l-Aġenzija.

Jien stennejt li l-Ministru, anke bil-background li għandu ta' sindku għal żmien twil, se jkollu aktar apprezzament għall-bżonn li l-kunsilli lokali jkunu aktar imdaħħlin f'din l-infrastruttura l-ġdida li qed insejħulha l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Ma jistax ikun li jkollna aġenzija li taħdem għaliha mingħajr ebda koordinament mal-kunsilli lokali.

Huwa ovvju li jekk il-membri tal-kunsilli lokali ma jpoġġux mal-persuna fuq il-bord li tkun qed tieħu d-deċiżjoni, li tagħżel triq "A" minn triq "B", se jkollna deficit f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol tal-kunsilli lokali.

Dan il-Working Group jista' jagħti vuċi lil min jaf sew x'inhuma l-bżonnijiet ta' dik il-lokalità partikolari.

Jista' jkun li l-Ministru bbaża t-tfassil ta' din il-policy fuq persuni li huma wisq viċin Transport Malta u allura nifhem li forsi ġibdu lejhom.

Jidher li min kiteb dan l-Abbozz ta' Liġi għandu bażi tajba ta' Transport Malta.

Però jidher li l-input tal-kunsilli lokali huwa assenti totalment.

Punt ieħor importanti huwa dwar il-liability tal-kunsilli lokali għat-toroq.

Xi ħaġa li inkwetatni ħafna meta qrajt l-Abbozz ta' Liġi hija li jekk kunsill jibgħat lista ta' toroq li jkunu jridu jsiru lill-bord ta' din l-Aġenzija u dan il-bord jibqa' ma jagħżilx li jipprijoritizza dawk it-toroq, il-kunsill lokali xorta se jibqa' responsabbli għal kull dannu li jistgħu jikkawżaw dawn l-istess toroq.

Mela l-kunsill lokali jkun għarraf lil din l-Aġenzija però jekk jiġri xi ħaġa lil xi karozza privata, il-kunsill se jibqa' responsabbli għad-danni li jistgħu jiġu kkawżati.

Għalhekk hemm bżonn li niddeċiedu jekk din l-Aġenzija hijiex se tieħu din ir-responsabbiltà fuqha ġaladarba tkun xegħlet il-bozza l-ħamra mill-kunsill lokali.

Nifhem li t-toroq li qatt ma saru u li se jsiru għall-ewwel darba se jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' din l-Aġenzija.

Fil-fatt qed jikkonferma dan il-Ministru.

Kif nafu, triq li qatt ma saret u li tkun trid issir għall-ewwel darba ma taqax taħt ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali imma trid issir mill-Gvern ċentrali.

Nittama li din il-miżura tibqa' fis-seħħ għaliex hija realtà li l-kunsilli lokali m'għandhomx fondi biex jagħmlu dawn it-toroq huma.

Ovvjament meta ssir triq nifhem li mbagħad il-maintenance jaqa' taħt ir-responsabilità tal-kunsill lokali.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar artiklu li qrajt fil-ġurnal The Times tal-bieraħ jew ilbiraħtlula fejn ingħad li se jkun hemm aktar kuntratturi li jieklu parti mill-kejk.

Il-ġurnal The Times ħabbar li l-proġett multi-miljunarju tal-Marsa se jingħata lill-kumpanija Torka.

S'hemmhekk m'hemm xejn ħażin!

Però nittama – ta' min jgħid li f'din l-evalwazzjoni tefgħu l-offerta anke l-Maltin - li jekk se jiġu ħaddiema minn barra, dawn se jkollhom l-istess kondizzjonijiet ta' xogħol li jridu jimxu magħhom il-kuntratturi Maltin.

Qed ngħid dan għaliex jista' jkun li jinħoloq żvantaġġ jekk kemm-il darba kumpanija barranija, speċjalment barra mill-Unjoni Ewropea, mhux se tkun marbuta ma' ċerti kondizzjonijiet tax-xogħol.

Dan jista' jwassal biex kumpanija titfa' l-offerta b'ċifra inqas mill-kuntratturi Maltin.

Nittama li fi proġetti ta' dan it-tip il-kejk jinqasam kemm jista' jkun b'mod ugwali.

M'iniex qed ngħid dan a skapitu li nnaqqsu l-kwalità, għax għalija, il-kwalità hija l-aktar ħaġa importanti.

Ma jistax ikun li nibqgħu nagħmlu xogħol fuq it-toroq u ma jkollniex il-kwalità li nixtiequ.

Bħalma għedt, ma jistax ikun li ssir triq ġdida u meta tgħaddi minnha tinduna mill-ewwel li l-livelli tagħha mhumiex tajbin.

Issa jekk il-Gvern se jkun kuntent biss li jżomm mal-wegħda li jibni t-toroq mill-ġdid billi jagħti lagħqa tarmak kullimkien naħseb li mhux se nagħmlu xi avvanz.

Il-Ministru jifhem sew x'qed nipprova ngħid.

Fil-fehma tiegħi, inħoss li ma nkunux qed naqdu l-obbligi tagħna bħala politiċi jekk ma ninvestux flus il-poplu tagħna tajjeb.

Għalhekk nistenna li naraw bidla anke fil-kwalità.

Ejja nagħmlu l-pass li jmiss billi naraw li din l-Aġenzija tinvesti fil-kwalità u tgħin lill-kunsilli lokali fid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom.

Meta tmur barra minn Malta tara toroq ta' livell ħafna aħjar minn tagħna.

Ovvjament ma tistax tqabbel it-toroq tagħna mal-highways fejn hemm speed limits ferm ogħla u allura l-istandards tat-toroq ikunu ħafna aktar ogħla.

Biss naħseb li nistgħu nagħmlu xogħol li jrendi fit-tul, anke permezz ta' din il-proposta fejn ikollna l-infrastruttura taħt it-triq li tkun isseparata min-nofs tat-toroq.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li, kif għedt, prima facie, jidher li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa intenzjonat biex jgħin lill-kunsilli lokali, però meta taqrah issib li huwa evidenti li hemm numru ta' klawsoli li minflok ma jgħinu lill-kunsilli lokali, se jkissruhom u se jpoġġuhom f'sitwazzjoni agħar, jekk kemm-il darba mhux se jkollna salvagwardji biex tiġi implimentata x-xewqa tagħhom.

Din is-sitwazzjoni tista' tiġi evitata billi jkollna nies fl-Aġenzija li mhumiex kollha pampaluni tal-Gvern tal-ġurnata!

Jekk se jiġri hekk, se nispiċċaw niffavorixxu kunsilli lokali minn oħrajn.

Jien nixtieq nara li din l-Aġenzija taħdem mal-kunsilli lokali u timxi magħhom skont il-bżonnijiet veri tagħhom u mhux skont il-kulur tagħhom jew skont kemm tkun taf lill-Ministru.

Nixtieq nara li l-prijoritajiet ikunu qed imexxu d-deċiżjonijiet ta' din l-Aġenzija!

Bl-intenzjonijiet tajbin nistgħu naslu għal din il-qabża fil-kwalità imma jeħtieġ li jkun hemm dawn is-salvagwardji u t-tibdiliet f'din il-liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, illum qegħdin inkomplu nitkellmu fuq issue li, fl-opinjoni tiegħi, hija importanti ħafna għal pajjiżna.

Meta nitkellmu fuq il-kwalità tat-toroq kollha ta' pajjiżna nkunu qed nitkellmu fuq bread and butter issues.

Dan huwa suġġett għal qalbi, anke minħabba li, kif taf int, Sur President, jien għamilt ħames snin inservi liċ-ċittadini Mostin fil-Kunsill Lokali tal-Mosta.

Hemmhekk kelli first hand experience ta' x'jista' u ma jistax jagħmel il-kunsill lokali f'dak li għandu x'jaqsam mat-toroq residenzjali, jiġifieri t-toroq li fihom jgħixu n-nies, aktar milli t-toroq arterjali u distributorji.

Jekk kien hemm issue li kont tisma' lil tant nies jitkellmu dwarha fil-lokalità tiegħi kienet propjru dwar it-toroq.

Kif nafu, illum il-Mosta m'għadhiex tikkwalifika bħala raħal imma saret waħda mill-ikbar ibliet li għandna f'pajjiżna, b'popolazzjoni li taqbeż l-20,000 ruħ, apparti l-ammont ta' kummerċ u turiżmu li jkun hemm ta' kuljum.

Fil-fatt, xi ħaġa li nħabbat wiċċi magħha meta nkun qed niltaqa' man-nies waqt li nkun qed nagħmel iż-żjarat għand il-familji hija l-kummenti tan-nies dwar il-kwalità tat-toroq.

Sfortunatament nażżarda ngħid li fil-Mosta l-parti l-kbira tat-toroq jinsabu fi stat diżastruż.

Naħseb li għamilna wisq żmien bis-sitwazzjoni li l-Gvern u l-kunsill lokali jwaħħlu wieħed fl-ieħor fejn tidħol ir-responsabbiltà dwar jekk triq għandhiex issir jew le.

Ir-regola ġenerali hija li t-toroq residenzjali u abitati jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-kunsill lokali u t-toroq arterjali u distributorji, bħall-main roads u l-bypasses, jaqgħu taħt ir-responsabilità ta' Transport Malta.

Issa fil-verità dan mhux dejjem kien ikun il-każ għax jaf ikollok toroq residenzjali li qatt ma jkunu saru u allura jkunu għadhom jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-Gvern ċentrali, sal-lum tramite Transport Malta.

Dik is-sitwazzjoni kienet tħalli lok għall-interpretazzjoni għaliex jaf ikollok triq li tkun saret minn Transport Malta imma tkun saret ta' malajr.

Għandna ħafna minn dawn it-toroq li qatt ma saru fil-Mosta.

Il-kwalità tax-xogħol li kien isir fil-passat, speċjalment meta tkun ġejja xi elezzjoni, ma kienet tkun tajba xejn, għax ċertu xogħol kien isir b'ċerta ħeffa u għaġla.

Jien nargumenta li dawk it-toroq, fil-verità, ma saru qatt!

Bħali kienu jargumentaw is-sindki tal-Mosta.

Hawn irrid ngħid li jien ma kont niddejjaq xejn immur niddefendi d-drittijiet tal-kunsill lokali, għax finalment, kont inkun qed niddefendi d-drittijiet u l-interessi taċ-ċittadini tagħna.

Ħdimt kemm flaħt biex numru ta' toroq jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali minħabba nuqqas ta' fondi mill-kunsilli lokali.

Tajjeb ngħid li xi drabi għamilt dan b'suċċess u xi drabi, b'anqas suċċess.

Kif inhi s-sitwazzjoni llum, il-kunsilli lokali għandhom ir-responsabbiltà taż-żamma tat-toroq residenzjali, jiġifieri l-manutenzjoni u l-upkeep tat-toroq, u jekk triq tkun spiċċat trid issir mill-kunsill lokali.

Kif nafu, il-kunsill lokali għandu l-baġit tiegħu ta' kull sena u jrid jara kif se jamministrah.

Ħalli nagħti ftit figuri biex kulħadd jifhem bħala pajjiż x'piż intefa' fuq il-kunsilli lokali.

Fil-Kamra nzerta hawn żewġ Eks Sindki tal-Mosta; l-Onor.

Ivan Bartolo, li tkellem ilbieraħ u kkonferma dak li se ngħid, u l-Onor.

L-ammont ta' flus li għandu kunsill lokali, speċjalment meta jkun kbir bħall-Mosta, fejn hemm ħafna toroq residenzjali, mhuwiex biżżejjed biex jippermettulu sitwazzjoni fejn jista' jagħmel it-toroq kollha tar-raħal tiegħu u b'xi mod iżommhom fi stat tajjeb.

Skont l-estimi tal-baġit għal din is-sena l-kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex kollha flimkien għandhom baġit ta' madwar €35 miljun.

Il-kunsilli lokali jużaw dawn il-flus biex jiffunzjonaw u jagħmlu dak kollu li jaqa' taħt ir-responsabbiltà tagħhom.

Ovvjament il-flus jinqasmu skont il-kobor u l-popolazzjoni tal-lokalità.

Raħal jew belt kbira se jkollhom baġit kbir paragunat ma' raħal li jkun iżgħar.

Issa ammont minn dawn il-€35 miljun jinqasam għal xogħlijiet speċifiċi, inkluż iż-żamma tat-toroq kemm rurali kif ukoll residenzjali.

Minn dawk il-€35 miljun għandek kważi €8 miljun li huma vvotati b'mod speċifiku sabiex bihom isiru t-toroq fil-lokalità.

Jekk tagħmel paragun sempliċi ssib li aktar minn 20% tal-allokazzjoni ta' kunsill lokali jmorru għaż-żamma tat-toroq.

Dawn il-fondi huma biżżejjed?

Se nkun ċar u tond.

Huwa impossibbli li nippretendu li bi €8 miljun, bejn il-kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex kollha, ikollna l-manutenzjoni u ż-żamma b'mod tajjeb tat-toroq residenzjali kollha f'pajjiżna!

Hawn wieħed jibda jifhem aħjar kemm kienu limitati l-fondi li kellhom il-kunsilli lokali biex jaħdmu.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni donnhom qed jgħidu li l-kunsilli lokali kienu kuntenti b'din is-sitwazzjoni u donnu qed tingħata l-impressjoni li bħalissa hemm xi battalja enormi hemm barra mill-kunsilli lokali li qed jiġġieldu qatta' bla ħabel biex din ir-responsabbiltà tibqa' f'idejhom.

Tajjeb ngħidu li t-toroq se jibqgħu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali u allura l-kunsilliera li jkunu qrib in-nies se jibqgħu jkunu jafu liema huma dawk it-toroq li l-aktar għandhom bżonn ta' manutenzjoni.

Kull sindku u kunsillier għandu kull dritt li jikkomunika ma' din l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta u minn żmien għal żmien jgħid liema huma t-toroq li huma l-aktar urġenti li jsiru.

Ħadd mhu qed ineħħi dik ir-responabbiltà mill-kunsilli lokali!

Kunsill lokali jista' jidentifika liema huma l-aktar toroq li jirrikjedu li jiġu rranġati b'mod urġenti u jindika dan lill-Aġenzija.

Sur President, jien mhux se nsemmi toroq partikolari fil-lokalità tiegħi tal-Mosta għax sfortunatament hemm għexieren ta' toroq li llum jinsabu fi stat tal-biki.

Ħalli nkun ċar kif dejjem kont fid-diskors tiegħi.

Jien nemmen li pajjiżna, bl-avvanzi li għamilna b'mod partikolari f'dawn l-aħħar snin u għaliex għandna ekonomija li sejra tajjeb ħafna, jixraqlu li jkollu infrastruttura ħafna aħjar milli kellna sa ftit tas-snin ilu.

Pajjiż li qed jaspira li jkun l-aqwa fl-Ewropa u l-għira tad-dinja ma jistax ikollu infrastruttura tat-tielet dinja!

Dan huwa minn ewl id-dinja!

Aħna jixirqilna li jkollna infrastruttura ħafna aħjar u jiddispjaċini ngħid li, s'issa, dan il-pajjiż ma kienx kapaċi biżżejjed li jsolvi din l-isfida nazzjonali.

Nemmen li f'dawn l-aħħar snin bdejna naraw xaqq ta' tama u progress.

Sfortunatament, aħna konna mdorrijin b'ċertu mod f'pajjiżna.

Hawn mhux se nagħmel referenza, pereżempju, għar-rapport tal-Awditur Ġenerali fuq l-Isptar Mater Dei imma dan huwa eżempju tipiku.

Biss jekk irrid inkun sinċier irrid ngħid li n-nies hemm barra se jisimgħuna bilfors imma mbagħad jemmnuna biss jekk ngħidulhom il-verità!

Qabel konna nippjanaw li t-toroq se jsiru f'tant żmien u b'tant baġit.

Ħafna drabi, dak il-baġit u l-perjodu kien jinqabeż.

Dik kienet in-norma li kważi konna drajnieha!

Konna nkunu nafu meta se jibda x-xogħol, inkluż fuq it-toroq, imma ma konniex nafu meta se jispiċċa!

Dik kienet in-norma li konna nimxu biha f'pajjiżna.

Sur President, kulħadd ikollu l-opinjoni tiegħu kif ix-xogħol jista' jsir aħjar.

Jien niftakar żmien fejn in-nies kienu jistaqsu għaliex ċertu xogħol fuq toroq arterjali ma jsirx billejl, meta jkun hemm inqas traffiku.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li rajnieha ssir f'dawn l-aħħar snin.

Hawn insemmi, pereżempju, triq partikolari li konvint li ħafna mill-Membri ta' din il-Kamra u inti, Sur President, jużawha ta' spiss.

Qed nirreferi għat-triq li tieħdok minn fejn iċ-ċimiterju ta' Ħal Lija sar-roundabout ta' qabel tidħol għal Ħal Balzan u Birkirkara.

Din mhijiex triq twila immens imma żgur li hija arterja importanti.

Ftit tas-snin ilu, meta sar ix-xogħol fuqha, ix-xogħol baqa' għaddej 24 siegħa kuljum biex f'temp ta' ħmistax jew tliet ġimgħat tlesta.

Hawnhekk nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lill-ħaddiema kollha ta' Transport Malta, inkluż il-ħaddiema kollha tal-kuntratturi li ħadmu fuq din it-triq u kienu lesti li jaċċettaw li fl-aktar ħinijiet strambi tal-ġurnata, inkluż billejl meta ħaddieħor ikun rieqed mal-familja, kienu qegħdin hemm barra jaħdmu fuq din l-infrastruttura.

Dan huwa bla dubju ta' xejn inkonvenjent għan-nies imma l-proġett tlesta f'qasir żmien.

Naħseb li din hija t-triq 'il quddiem li rridu nieħdu.

Huwa ċar li dan huwa l-għan ta' din l-Aġenzija.

Finalment għandu jkun hemm qbil bejnietna li l-kwalità u l-infrastruttura tat-toroq jitjiebu biex jirriflettu l-qabżiet kbar li għamel pajjiżna.

Din mhijiex xi ħaġa politika!

Naħseb li kulħadd jaqbel li jimmeritana infrastruttura tat-toroq aħjar milli għandna llum.

Nemmen li fuq suġġett tant importanti għal kulħadd, għandna naqblu lkoll bejnietna u m'għandniex inkunu mifrudin f'politika tribali li ma tiswa xejn.

Issemma l-prinċipju tal-economies of scale.

Ħalli nkun fattwali ħalli jifhimni kulħadd.

Mela l-Kunsill Lokali tal-Mosta għandu ammont ta' flus biex jagħmel ammont ta' toroq u allura jmur għand il-kuntrattur u jinnegozja miegħu biex f'tant żmien, forsi jagħmel tlieta jew erba' toroq.

Dak il-kuntrattur jista' jagħti l-istess rata lill-kunsill lokali daqskemm jista' jagħti lill-Aġenzija li se tkun qed titolbu li jibni, pereżempju, 100 triq?

Is-saħħa tal-kunsill lokali li jinnegozja mal-kuntrattur mhijiex l-istess bħal meta se tkun qed tinnegozja l-Aġenzija, li se tkun qed tibni ħafna aktar toroq.

Mhuwiex minn ewl id-dinja u bażiku li s-saħħa fl-innegozjar qiegħda għand min qed jikkonsma l-aktar?

Ir-rati li jġib il-kunsill lokali qatt ma jistgħu jkunu tajbin bħalma kapaċi jġib il-Gvern ċentrali, permezz ta' din l-Aġenzija li se tkun iffokata fuq dan ix-xogħol.

Kull kunsill lokali għandu l-membri u l-ħaddiema tiegħu imma huwa diffiċli immens li kunsill ikollu ħaddiema li jkunu esperti fit-toroq!

Forsi wieħed jgħidli li l-kunsill lokali jista' jqabbad perit jew projects manager imma l-verità hija li ħafna kunsilli lokali ma jagħmlux dan minħabba raġuni finanzjarja.

Fejn jidħlu proġetti ta' din in-natura, il-maġġoranza tal-kunsilli lokali ma jaffordjawx li jqabbdu projects manager biex jiċċertifika u jiggarantixxi li x-xogħol ikun qed isir b'mod tajjeb.

Fl-ebda ħin ma qed ngħid li l-kuntratturi jabbużaw minn din is-sistema imma l-verità hi dik li hi.

Nixtieq nagħmel punt fuq x'kien isir qabel.

Naf li dan il-punt issemma diġà imma tajjeb li nerġa' nqajmu.

Se nkun fattwali u se nagħti eżempju, biex ninftiehem.

Jien se nsemmi pereżempju, kif intużat l-iskema tal-public private partnership (PPPs) fil-Mosta li kienet iddaħħlet minn Gvern preċedenti.

Bażikament din kienet skema fejn il-kunsilli lokali setgħu jmorru jiddejnu mal-privat, jiġifieri mal-kuntrattur u mhux mal-banek, biex isir ix-xogħol u jħallsu lura dawk il-flus fuq medda ta' snin.

Kollox sew, din kienet skema li taqbel jew ma taqbilx magħha, kienet intużat minn ħafna kunsilli biex saru numru ta' toroq.

Biss fil-verità x'ġara?

Il-kunsilli lokali li għamlu użu minn dik l-iskema rabtu jdejn il-kunsilli lokali li ġew warajhom għax xogħolhom kien li jħallsu għal dak id-dejn li sar taħt kunsilli lokali preċedenti.

Kif għedt, jien servejt fil-Kunsill Lokali tal-Mosta, fejn ħdimt ma' żewġ sindki partikolari, li kulma kellhom jagħmlu kien li jħallsu d-dejn li ħallitilhom is-sindku ta' qabel.

Mhux qed ngħid li dan kien ħażin imma kienet għażla li l-kunsilli lokali kellhom jagħmlu.

Jekk il-kunsill lokali ried jagħmel numru ta' toroq - mhux it-toroq kollha - fuq medda ta' snin, kien ifisser li ried jorbot lill-kunsilli lokali ta' wara għal ammont ta' snin.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq sena jew tnejn imma fuq perjodu ta' seba' jew tmien snin, sakemm jitħallsu lura dawk il-flus.

Naħseb li jkun tajjeb li wieħed jifhem id-differenza kbira li hemm bejn kif kien isir ix-xogħol qabel u kif qed isir ix-xogħol illum.

Semmejt li ħafna mill-proġetti kienu jsiru mhux skont baġit u mhux skont il-perjodu ta' żmien li kien ikun maqbul.

Ħafna proġetti li n-nies ikunu ilhom jitolbu li jsiru, baqgħu qatt ma saru u hawn nista' nsemmi, pereżempju, il-proġett tal-Kappara.

In-nies li jgħaddu minn dik il-junction ta' kuljum kienu ilhom is-snin jitolbu sabiex isiru dawk il-flyovers, li kienu ġew imwiegħda li se jsiru, imma qatt ma saru.

Matul din l-Amministrazzjoni, saru fi żmien li kien ippjanat li jsiru u bil-baġit li kien hemm ivvotat għal dan il-proġett.

Dik hija d-differenza!

Nista' nsemmi wkoll il-proġett tal-bypass tal-Mellieħa li bħalissa naf li qed jissemma ħafna.

Jidher li Gvern preċedenti kellu pjan li jmur lura għall-2004 biex dik it-triq tiġi single-lane fiż-żewġ direzzjonijiet, jiġifieri two-lane, lane f'direzzjoni u lane f'direzzjoni oħra.

Meta dan l-aħħar Transport Malta kienet se timplimenta dan il-proġett, mill-ewwel qam ċertu tħassib min-nies li rrealizzaw li jekk it-triq tkun one-lane f'kull direzzjoni, mhux se tissodisfa d-domanda ta' min jgħaddi minn hemmhekk ta' kuljum.

Qabel kienu jgħidulek li huma l-esperti li jifhmu u konna nieqfu hemm.

Id-differenza enormi li għandek illum hija li l-Ministru u l-Awtorità kkonċernata semgħu t-tħassib tan-nies, poġġew bilqiegħda u raw kif għamlu biex illum se jkollna triq li hija four lane, jiġifieri two-lane f'kull direzzjoni.

L-ISPEAKER: Ippermettili, Onor. Muscat.

IAN BORG: Sur President, kif qed jgħid l-Onor.

Muscat, aħna ma ddejjaqniex nerġgħu ndawru din it-triq f'erba' karreġġjati.

Barra minn hekk, għalkemm il-kuntrattur jidher li bena l-ħajt skont permess validu u l-pjanti li jien issottomettejt biex jidħlu l-erba' karreġġjati, jekk ikun hemm bżonn inressqu dak il-ħajt 'il ġewwa kif fil-fatt se jkun qed isir.

Aħna miftuħin li nbiddlu l-affarijiet għall-aħjar.

Se jkun hemm ukoll ir-riċerka u l-investigazzjonijiet li talbet l-Oppożizzjoni biex jaraw jekk il-permess tal-2016 kienx validu però fejn hemm bżonn li nieħdu deċiżjonijiet biex inwessgħu t-toroq, se nkunu qed neħduhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Muscat ikompli bid-diskors tiegħu.

ALEX MUSCAT: Sur President, nirringrazzja lill-Ministru li ċċara dan il-punt għax naħseb li huwa ġust li jiġi ċċarat għall-benefiċċju tan-nies kollha, b'mod partikolari, tar-residenti tal-Mellieħa.

Kont qed nitkellem dwar il-finanzjament ta' dawn il-proġetti, fejn qabel kellek żewġ skemi ta' dejn imħaddma mill-PPP.

Illum dak li qed jiġi propost huwa l-oppost ta' dak li kien isir qabel rigward finanzjament tat-toroq.

Qabel konna qed ngħidu lill-kunsilli lokali biex jiddejnu ħalli jagħmlu t-toroq bir-riżultat li konna qed norbtu jdejn il-kunsilli ta' warajhom.

Illum qed ngħidu lill-kunsilli lokali li qed nagħtuhom aktar minn 20% tal-baġit tagħhom jiġifieri €8 miljun bejniethom kull sena, biex jonfquhom fuq affarijiet oħrajn, pereżempju fuq ġonna, indafa, aktar sigurtà u aktar playing fields u spazji miftuħa, fost l-oħrajn.

Dan ifisser li qed inżidu l-baġit tal-kunsilli lokali kull sena b'aktar minn 20%!

Allura nistaqsi: Il-fatt li qegħdin inżidu l-baġit tal-kunsilli lokali b'aktar minn 20% kull sena hija xi ħaġa li timmerita l-kritika tal-Oppożizzjoni?

L-ISPEAKER: Ippermettili, Onor. Muscat.

L-Onor.

TONI BEZZINA: Sur President, aħna m'aħniex kontra li l-fondi jibqgħu għand il-kunsilli lokali.

Aħna qed ngħidu li hemm bżonn l-involviment tal-kunsilli lokali biex jiġu deċiżi liema toroq isiru u ma jsirux u li din il-proċedura għandha tkun riflessa fil-liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Alex Muscat jkompli bid-diskkors tiegħu.

ALEX MUSCAT: Sur President, dan il-punt spjegajtu u ċċarajtu kemm-il darba imma se nerġa' nispjegah lill-Onor.

Bezzina.

Ħadd mhu qed jgħid li l-kunsilli lokali se jisparixxu mil-lum għal għada jew li mhux se jibqgħu jaħdmu fil-lokal u jaraw x'inhuma l-bżonnijiet tar-raħal tagħhom.

Huwa ovvju li dak il-kunsillier li jrid jagħmel xogħlu sew se jibqa' f'kuntatt man-nies għax ta' kuljum se jibqa' jżur il-familji fir-raħal tiegħu.

B'hekk il-kunsill lokali se jkun jaf liema huma dawk it-toroq l-aktar urġenti li jridu jsiru.

Is-sindku li jinteressah minn xogħlu għandu d-dritt li jinforma lill-Aġenzija li se titwaqqaf liema huma dawk it-toroq li hemm bżonn isiru.

Illum qed ngħidu li l-kunsill lokali se jibqa' jagħmel xogħlu u jara liema huma dawk it-toroq li hemm bżonn li jsiru u jirrapporta lill-Aġenzija għal Infrastruttura Malta liema huma l-aktar toroq urġenti li hemm bżonn li jsiru fil-belt jew raħal.

Huwa ovvju li dawn it-toroq se jiġu kkonsidrati minn din l-Aġenzija!

Sal-lum għandek sitwazzjoni anomala – jien konvint li l-Membri tal-Oppożizzjoni jaqblu miegħi dwar dan - fejn għandek Awtorità li xogħolha suppost huwa li tirregola imma fl-istess ħin hija wkoll eżekuttiva.

Mela min-naħa għandek l-Awtorità u min-naħa l-oħra l-istess Awtorità trid twettaq ix-xogħol.

Permezz ta' din l-Aġenzija l-ġdida se nkunu qegħdin nisseparaw dawn l-irwoli, fejn l-Awtorità se tibqa' r-regolatur fis-settur u l-Aġenzija se tkun qed timplimenta u taġixxi.

Hawn nerġa' nsellem u nirringrazzja lill-ħaddiema għax-xogħol li sar f'dawn l-aħħar snin.

Jien se nsemmi proġett ieħor li għadni ma semmejtx; il-proġett ta' Triq il-Kosta f'Baħar iċ-Ċagħaq.

Hawn irrid nagħmel mistoqsija retorika: Kemm kienu se jieħdu aktar snin Gvernijiet Nazzjonalisti biex jagħmlu dan il-proġett?

Il-fatt li għandek proġett bħal dak li spiċċa mal-miri u l-baġit issettjat juri d-differenza kbira li għandek ta' kif qed isir ix-xogħol illum.

Se nagħmel aċċenn ukoll fuq il-proġett li l-Ministru ħabbar din il-ġimgħa stess għall-bypass f'Ħ'Attard, liema proġett, fil-fehma tiegħi, hemm bżonnu b'mod urġenti.

David Agius tkellem dwar dan il-proġett ta l-impressjoni li s-Seraċini, jiġifieri r-residenti kollha ta' Ħ'Attard, b'xi mod, huma kontra dan il-proġett.

Għalhekk lill-Onor.

David Agius nistaqsih eżattament ma' min qed jitkellem.

Ħ'Attard huwa parti mid-distrett tiegħi u għalhekk niltaqa' mal-familji li jgħixu f'Ħ'Attard fuq bażi regolari.

Nista' ngħid li s'issa ma sibtx familja waħda f'Ħ'Attard li ma tgħidlix xi problema kbira ta' traffiku hemm f'dan ir-raħal.

Ħ'Attard huwa żona ċentrali bħalma hija l-Mosta u għalhekk minn hemmhekk jgħaddu ammont kbir ta' nies li mhumiex minn Ħ'Attard.

Ħafna nies jgħaddu minn Ħ'Attard għax ikunu sejrin f'direzzjoni jew oħra, u mhux biex jieqfu f'Ħ'Attard.

L-ammont ta' traffiku li jkollok kull filgħodu u kull filgħaxija ġo Ħ'Attard huwa enormi.

Fil-fatt kull resident u familja f'Ħ'Attard ilhom is-snin - mhux xhur - jiġbdu l-attenzjoni li hemm bżonn isir xi ħaġa biex tiġi indirizzata din is-sitwazzjoni.

Għalhekk ħadt pjaċir immens meta din il-ġimgħa l-Ministru ħabbar li fl-aħħar se jsir dan il-proġett.

U hawnhekk nistaqsi lill-Onor.

David Agius: Meta kien qed jikkritika dan il-proġett, lil min kien qed jiddefendi?

L-interessi ta' min kien qed jirrappreżenta?

L-Onor.

David Agius jirrispondini meta jidhirlu hu imma tajjeb li jwieġeb għal dawn il-mistoqsijiet.

Kull min jgħaddi minn Ħ'Attard kull filgħodu u filgħaxija jaf xi problema enormi hemm ta' traffiku li jkun wieqaf.

Jien nitlob lill-Ministu biex proġett bħal dan jinbeda kemm jista' jkun malajr għax għandna bżonnu.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li nemmen li l-liġi li għandna quddiemna, li permezz tagħha se titwaqqaf din l-Aġenzija li xogħolha se jkun li tagħmel it-toroq kollha ta' pajjiżna fis-snin li ġejjin, huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Konvint li wara li jgħaddi ż-żmien u meta nħarsu lura lejn din id-deċiżjoni li se nkunu ħadna flimkien se naraw li kienet deċiżjoni tajba.

Dan għaliex bis-soluzzjonijiet li sibna fil-passat, ma rnexxilniex insolvu l-problemi fit-toroq tagħna.

Illum qed naħsbu f'soluzzjoni ġdida.

Naħseb li lkoll kemm aħna naspiraw li f'pajjiż fejn l-ekonomija miexja ħafna 'l quddiem, għandna jkollna wkoll infrastruttura li tlaħħaq ma' dawn l-avvanzi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, se nibda b'punt qasir dwar l-iskema tal-PPP li semma l-Onor.

Ovvjament, il-PPP, bħal kull skema oħra, kellha l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tagħha.

Biss, vantaġġ żgur li kellha kien li minflok li l-kunsilli lokali kienu jaraw li triq tiġi patched, triq kienet tinbena mill-ġdid.

B'hekk kien ikollok numru ta' snin, fejn it-triq tkun maintenance free.

Qed nagħmel dan il-punt biex nuri li l-iskema tal-PPP kellha l-vantaġġi tagħha u għalhekk diversi kunsilli lokali ħadu vantaġġ minnha.

Smajt b'attenzjoni ċerti interventi, speċjalment dawk li saru lbieraħ, fejn in-naħa tal-Gvern tat l-impressjoni li Gvernijiet Nazzjonalisti ħallew lil Malta u Għawdex presepju!

Ħarsu madwar iż-żewġ gżejjer tagħna u taraw li kull proġett kapitali, inkluż ħafna toroq, saru taħt Gvernijiet Nazzjonalsiti!

Pereżempju f'Għawdex għandek ir-refurbishment tal-Isptar ta' Għawdex u kilometri sħaħ ta' toroq li saru mix-Xatt tal-Imġarr sa San Lawrenz, liema investiment sar mill-Eks Ministru għal Għawdex Giovanna Debono li rrid insellmilha minn hawnhekk.

L-istess, f'Malta, saru kilometri sħaħ ta' bini ġdid ta' toroq u proġetti kapitali bħall-ajruport, it-terminals taċ-Ċirkewwa u l-Imġarr Għawdex, il-vapuri tal-Gozo Channel, sptar ġdid, skejjel ġodda, power station ġdida li l-Gvern biegħha lill-barranin, ir-reverse osmosis plants, il-proġett tad-daħla ta' Bieb il-Belt, ir-restawr tas-swar, St James Cavalier, cruise liner terminal, dan l-istess Parlament li qegħdin fih u jekk nibqa' sejjer nieħu s-seduta kollha!

Sinjuri Membri tal-Gvern, ix-xemx fuq dawn il-gżejjer la telgħet meta ġie elett il-Partit Laburista fil-gvern u lanqas mhi se tinżel meta l-Partit Laburista jerġa' jmur fl-Oppożizzjoni!

Issa ħalli niġi għal-liġi li għandna quddiemna.

Aħna assolutament m'aħniex kontra li jsiru toroq ġodda.

Qed nenfasizza dan il-punt, proprju għax naf x'se tkun l-ispin tal-Gvern.

Li tibni u tirranġa toroq ġodda huwa proċess kontinwu, anke fid-dawl tat-traffiku li qed jiżdied, fosthom il-heavy vehicles li jridu jgħaddu bilfors mit-toroq tagħna, għax m'hemmx soluzzjoni oħra.

L-ewwel nett, kif qal l-Onor.

Toni Bezzina, il-bini ta' toroq ġodda dejjem kien fir-responsabilità tal-Gvern, jiġifieri dan il-Gvern mhuwiex qed jivvinta r-rota.

Ilbieraħ erġajt mort qrajt l-Abbozz ta' Liġi wara li l-Ministru beda jmeri lill-Onor.

Toni Bezzina.

Bit-twaqqif ta' din l-Aġenzija, fl-opinjoni tiegħi u jalla nkun żbaljat, se mmorru lura għal qabel it-tmeninijiet meta Lorry Sant kien Ministru.

Fil-fatt meta taqra dan l-Abbozz ta' Liġi faċilment taħseb li kitbu Lorry Sant!

Permezz ta' din il-liġi se titwaqqaf Aġenzija imma kollox se jkun f'idejn il-Ministru.

Għal darba, tnejn, tlieta, l-Abbozz ta' Liġi jgħid li l-Ministru għandu overriding powers fuq ix-xogħol tal-Aġenzija u jista' jordnalha tagħmel xogħol ieħor minn żmien għal żmien, skont il-politika tal-Gvern.

Skont dan l-Abbozz ta' Liġi l-Ministru se jaħtar bord tal-Aġenzija b'nies li jidhirlu hu, li huma idonei u li għandhom esperjenza fis-suġġett.

Xi tfisser li jkollok esperjenza fis-suġġett u li tkun idoneu?

Ifisser li tkun skont l-istandards tal-Ministru?

Se naħtru nies yes man li dejjem ibaxxu rashom għall-ordni tal-Ministri?

Se naraw lill-Ministru jaħtar lin-nies tiegħu li jgħidulu iva f'kollox?

Dan l-Abbozz ta' Liġi jgħid li jekk il-Ministru jikkmanda lil dawk maħtura li jagħmlu xogħol li jmur lil hinn mill-funzjoni tal-Aġenzija, jridu jobdu dawn l-ordnijiet.

Skont subklawsola (2) ta' klawsola 8 l-Ministru se jkollu l-poter li minn fost il-membri, jaħtar - mank ħallihom jaħtru huma - chairperson u deputy chairperson.

Il-Ministru għandu dritt ukoll to hire and fire lill-membri tal-bord, jiġifieri hu jappuntahom u hu jneħħihom meta jrid.

Il-Ministru jista' jneħħi membru tal-bord jekk jidhirlu li dan ma jkunx idoneu, whatever that may mean!

Forsi għax membru tal-bord ma jaqbilx ma' xi ordni tal-Ministru!

Ġustament skont subklawsola (4) ta' klawsola 8, membri tal-bord se jitħallsu għax-xogħol tagħhom.

Biss ikun tajjeb li din il-Kamra tkun taf kemm se jkun dan il-ħlas.

Ejja niftakru li dawn la huma flus il-Ministru u wisq inqas flus il-Gvern imma huma flus tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Ilbieraħ fil-ġurnal The Times qrajna li l-Kap Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar ingħata pakkett ta' €100,000 fis-sena!

Hekk sew, tal-qalba jitħanżru u min hu mejjet għal-loqma!

Hawn min qed jipprova jgħix bi €800 jew b'€900 fix-xahar u Alla jbierek il-Kap Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar għandu pakkett li jaqbeż l-€100,000 fis-sena!

Kif inhu miktub dan l-Abbozz ta' Liġi dan il-bord, aktarx iva milli le, se jispiċċa pupazz tal-Ministru għax il-gerżuma tagħhom se tkun f'idejn il-Ministru.

Dan il-kontroll ma kienx biżżejjed għax il-Ministru daħħal subklawsola (1) ta' klawsola 15 fil-liġi li se tagħtih poter assolut fejn jista' jagħti ordnijiet ta' xogħol li għandha tagħmel l-Aġenzija.

Bit-twaqqif ta' din l-Aġenzija, dak li kien jagħmel Lorry Sant b'mod illegali, issa se nillegalizzawh għax kollox se jispiċċa f'idejn il-Ministru!

Din il-liġi se tagħti poter assolut lill-Ministru!

Jien qed nifhem ukoll li l-Aġenzija se tkun ir-regolatur u l-kuntrattur fl-istess ħin.

Qrajt l-Abbozz ta' Liġi darbtejn u ma fhimtx eżatt fejn tibda u tispiċċa r-responsabilità tal-Aġenzija u ta' Transport Malta.

Fhimt biss li l-istreet furniture se tkun f'idejn Transport Malta.

Jekk taqra l-Abbozz ta' Liġi titħawwad; issa jew għax ma fhimtux jien jew għax mhuwiex miktub ċar biżżejjed.

Biss jidher li din l-Aġenzija se tkun ir-regolatur, se tkun obbligata li tagħmel strateġija u pjanijiet nazzjonali u fl-istess ħin se tkun ukoll il-kuntrattur.

Il-liġi se tagħti l-poter li din l-Aġenzija tidħol f'kuntratti ma' terzi persuni biex isiru x-xogħlijiet.

Dan ifisser li se jkollok problema ta' regolatur u kuntrattur fl-istess ħin.

Allura min se jirregola lil min?

Kif se jingħata x-xogħol?

Din hija mistoqsija pertinenti għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq €700 miljun.

Ix-xogħol se jingħata b'tenders jew b'direct orders?

Meta smajt lill-Onor.

Toni Bezzina jitkellem, li huwa aktar intiż fuq dan il-qasam, qal li bħalissa qed jingħata ħafna xogħol b'direct orders.

Dan huwa abbuż sfrenat li qed isir minn dan il-Gvern għaliex għandek direct orders li qed jingħataw kontra l-liġi.

Galea qed jgħid li d-direct orders qed jingħataw b'abbuż u kontra l-liġi.

Kif jaf tajjeb, id-direct orders minn dejjem kienu jingħataw, għadhom jingħataw u jibqgħu jingħataw għax huma maħsuba fil-liġi bħala mod ta' procurement f'ċerti ċirkostanzi.

Jekk b'dan l-istatement, li fil-fehma tiegħi huwa abbużiv, l-Onor.

Galea qed jirreferi għal xi Ministeru partikolari jew, f'dan il-każ, għat-toroq, jista' jitkellem b'mod ċar.

Naħseb li lbieraħ l-Onor.

Portelli kienet ċara meta qalet li x-xogħol qed jinqasam tajjeb bejn kulħadd, kif jaf tajjeb l-Onor.

Bezzina.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

Mario Galea jkompli bid-diskors tiegħu.

MARIO GALEA: Sur President, smajna b'każijiet min-naħa tal-Gvern fejn kien hemm esaġerazzjonijiet fl-għoti tad-direct orders.

(Interruzzjonijiet) Jien ma semmejtx it-toroq.

(Interruzzjonijiet) Ministru, dik int semmejtha!

Jien għedt li l-Onor.

Toni Bezzina semma li fejn jidħlu t-toroq qed jingħataw dawn id-direct orders.

(Interruzzjonijiet) Ministru, dik int ivvintajtha!

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debates.

Kulħadd għandu ċans jitkellem.

Onor. Galea, kompli bid-diskors tiegħek.

MARIO GALEA: Sur President, nispera li n-naħa tal-Gvern tapprezza li għandi d-dritt li nagħmel il-kritika tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

TONI BEZZINA: Il-Ministru qed jgħid li ma jsirx xogħol b'direct orders?

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg, bil-permess tal-Onor.

IAN BORG: Nifhem li l-Onor.

Galea mhux qed jirreferi għat-toroq biss imma minħabba li f'dan id-dibattitu qed nitkellmu fuq it-toroq u peress li l-Onor.

Bezzina għamel din il-mistoqsija, se nagħti l-informazzjoni.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xogħol partikolari, fejn għandek lista ta' kuntratturi li bilfors irid ikollhom il-batching plant biex jissupplixxu l-hot asphalt.

Bħalissa x-xogħol qed jinqasam ugwali bejn kulħadd, fejn kulħadd qed jieħu l-biċċa tiegħu u x'ħin ilestu mix-xogħol, jgħaddu għal xogħol ieħor.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Onor. Mario Galea, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

MARIO GALEA: Sur President, mela l-Ministru qed jikkonferma li qed isiru direct orders kif qed isiru wkoll fil-qasam tat-trasport pubbliku.

Meta jien kont Segretarju Parlamentari kienu jgħidulna li trid titlob quotation u meta l-ammont ikun ta' aktar minn €5,000, ma tistax tagħti direct order.

(Interruzzjonijiet) Min qabeż fin-nofs, ħadd ma talab l-opinjoni tiegħu!

Ma qabbadt lil ħadd biex iservi bħala l-avukat tiegħi!

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx kummenti.

Onor. Mario Galea, kompli bid-diskors tiegħek.

(Interruzzjonijiet)

MARIO GALEA: Le, m'għandekx dritt!

Jien għandi dritt nitkellem u m'għandekx dritt tinterrompi!

Nispera li dan il-punt huwa ċar.

Din hija l-arroganza tal-Gvern li ma jħallikx tagħmel il-kritika tiegħek!

Dawn qed jaħluli l-ħin u inti, Sur President, suppost qed tipproteġini.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Onor. Galea, il-ħin tiegħek se jibqa' dak li hu.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, huwa tajjeb li f'din il-Kamra ssir il-kritika imma ma nistgħux ngħidu affarijiet li ma jirriżultawx mil-liġi.

Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Galea li dak li qed jgħid dwar il-liġijiet tal-procurement huwa żbaljat.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MARIO GALEA: Sur President, napprezza li ningħata d-dritt li nikkritika għax kif tibda tikkritika jqumu l-irwiefen kollha!

Dan huwa Gvern arroganti li ma jaċċettax kritika, tant li l-Membri tiegħu jibdew iqumu wieħed wara l-ieħor biex jipprovaw iwaqqfuk mill-kritika.

Biss, aktar kemm jipprovaw iwaqqfuni, aktar se nkompli nikkritika.

Kif kont qed ngħid, l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta se tkun obbligata tagħmel strateġija u pjanijiet nazzjonali u fl-istess ħin se tkun ukoll il-kuntrattur.

Il-liġi se tagħtiha l-poter li tidħol f'kuntratti ma' terzi biex isiru x-xogħlijiet. €700 miljun hija ċifra sostanzjali.

Dan il-Gvern huwa mifni bil-korruzzjoni u kuljum tisma' b'xi storja ġdida.

Iftħu l-ġurnal The Times u tindunaw li dak li tajtuh il-permess biex jiftaħ il-Pilatus Bank, ġab il-flus minn mezzi illegali mill-Venezuela.

Biss, dawn kienu ħaġa waħda miegħu, tant li saħansitra marru t-tieġ tiegħu.

Dan huwa Gvern mifni b'korruzzjoni istituzzjonalizzata.

Irridu naraw li fil-liġi jkun hemm checks and balances ta' kif l-Aġenzija se tagħti x-xogħlijiet.

Irridu naċċertaw li mhux min jieħu ħafna, għax forsi jkun hemm xi kuntrattur li għandu għajnejh ħomor, u min jieħu l-loqom.

Lil dan il-Gvern li qed jegħreq fil-korruzzjoni, jien ma nafdahx!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Dak narah jien, l-ordni hemm qiegħda.

MARIO GALEA: Sur President, nitlob il-protezzjoni tas-Sedja.

L-ISPEAKER: Is-Sedja qed tipproteġik.

Qed titkellem fil-libertà u tista' tibqa' għaddej bid-diskors tiegħek.

MARIO GALEA: Dan il-Gvern li qed jegħreq fil-korruzzjoni lanqas bil-garbage bag is-sewda li noħroġ ta' kuljum ma nafdah, aħseb u ara b'€700 mijun!

Sur President, din il-liġi se tkompli tnaqqas il-poteri tal-kunsilli lokali u se tieħu l-pajjiż lura bi 30 sena!

Għandna Gvern li kontra kull prinċipju ta' sussidjarjetà u demokrazija, qed iżid il-poter tiegħu u jnaqqas il-poter taċ-ċittadin, bħal f'dan il-każ tal-kunsilli lokali.

Qed jirrendu l-kunsilli lokali bħala customer care offices.

Jekk il-Gvern jemmen bis-serjetà fil-kunsilli lokali, nistiednu jagħmel tassattiva fil-liġi li jkun hemm rappreżentant tal-kunsilli lokali miż-żewġ naħat fuq il-bord tal-Aġenzija.

Mela l-Ministru jagħżel is-seba' membri huwa stess, kif jidhirlu hu u lil min irid hu!

Meta jien kont qed ngħaddi l-aħħar liġi tiegħi dwar is-saħħa mentali, ix-shadow minister tas-saħħa ta' dak iż-żmien, illum l-Eċċellenza Tagħha l-President Marie Louise Coleiro Preca, kienet qaltli li biex naqblu, il-Kummissarju tas-Saħħa Mentali li żgur ma kellux €700 miljun x'jonfoq, irid jinħatar b'konsultazzjoni mal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Dakinhar, jien kont aċċettajtha din it-talba.

Illum qed nitkellmu dwar aġenzija li se tonfoq €700 miljun u mank għad-diċenza, il-Gvern iddeċieda li jkun hemm rappreżentanti tal-kunsilli lokali.

Imbagħad il-Gvern jgħid li jrid il-kunsilli lokali on board!

Billi jibagħtu l-listi lill-Ministru u l-Aġenzija tiddeċiedi liema triq se tagħmel jew le.

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu maħtura fuq il-bord u mhux sempliċement jibagħtu lista ta' toroq.

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu parti mid-deċiżjoni ta' liema toroq se jsiru!

Subklawsola (2) ta' klawsola 27 tagħti d-dritt lill-Ministru li meta jrid u x'ħin irid, jaqbad it-toroq li huma taħt ir-responsabilità tal-kunsilli lokali, permezz ta' notifika fil-Gazzetta tal-Gvern u jgħaddihom lill-Aġenzija.

L-Abbozz ta' Liġi jgħid ukoll li l-Ministru "jista'" jerġa' jagħti lura dawn it-toroq lill-kunsilli lokali!

Mela sewwa, il-Ministru għandu d-dritt jeħodhom, imbagħad jista' jagħtihom lura.

Lanqas mhu obbligat li jagħmel dan!

Dan l-Abbozz ta' Liġi se jumilja lill-kunsilli lokali!

Illum neħdulhom triq, imbagħad jekk il-Ministru jfettillu, jagħtiha lura!

Dan l-Abbozz ta' Liġi ma jgħidx li l-Aġenzija hija obbligata li tipprovdi minn qabel pjan tat-toroq li se tkun se tagħmel.

Allura meta nafu kif ħadem dan il-Gvern, anke fl-aħħar elezzjoni, fejn uża the power of incumbency bl-aktar mod abbużiv, x'garanzija għandna li permezz ta' din l-Aġenzija l-Gvern mhux se jerġa' jagħmel l-istess fl-elezzjonijiet, speċjalment, imma mhux biss, tal-kunsilli lokali?

X'garanzija għandna li l-Gvern mhux se jiddiskrimina kontra kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista billi meta tkun ġejja elezzjoni tal-kunsilli lokali, jiddeċiedi li jagħmel ħafna toroq f'kunsilli mmexxija minn maġġoranza Laburista, u inqas jew xejn toroq fejn hemm maġġoranza Nazzjonalista?

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhux qed jobbliga lill-Gvern imma se jħalli kollox f'idejh.

Jgħid x'jgħid il-Gvern, bil-mod kif inhu miktub l-Abbozz ta' Liġi, din l-Aġenzija se tispiċċa pupazz f'idejn il-Gvern għax trid tagħmel li jgħidilha hu!

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi jagħti d-dritt lill-Aġenzija li timpjega n-nies.

Nistaqsi: Kif se jiġu impjegati dawn in-nies?

Se jiġu impjegati permezz ta' sejħa pubblika jew mil-lista ta' nies li qed jirreġistraw mal-Jobsplus?

Issa jien nifhem li l-Aġenzija jaf ikollha bżonn ta' ċerti nies b'kompetenza li mhux se ssibhom jirreġistraw mal-Jobsplus, imma impjiegi li m'għandhomx bżonn ċerti ħiliet partikolari kif se jiġu ingaġġati mal-Aġenzija?

Jista' jkun li din hija okkażjoni oħra biex nimpjegaw lil tal-qalba, kif dan il-Gvern għamel across the board, speċjalment lejliet l-elezzjoni, meta impjega nies, anke fejn ma kienx hemm bżonn, biex jaqdihom lejliet l-elezzjoni?

F'ċerti pajjiżi, fejn jien osservajt l-elezzjonijiet, li tirranġa toroq, li tagħmel proġetti, li timpjega nies jew li tagħti promozzjonijiet lejliet elezzjoni huwa meqjus bħala corrupt practice għal xiri ta' voti!

Però, taħt dan il-Gvern, li huwa mifni bil-korruzzjoni, xejn mhu xejn!

Tant huwa Gvern arroganti li l-Membri tiegħu bilkemm jaċċettaw il-kritika tal-Oppożizzjoni!

Iħarsu lejn l-Oppożizzjoni bħala a necessary evil, għax jekk ma jkunx hawn l-Oppożizzjoni, il-pajjiż ma jissejjaħx pajjiż demokratiku.

Il-bqija, il-Membri tal-Gvern jistgħu jgħidu u jdawru d-diskors kif iridu, u lilna mank iħalluna nitkellmu!

Ovvjament jien qed nistenna li issa l-Ministru se jgħajjarna negattivi għax drajna nisimgħu dan it-tip ta' diskors.

Ċert li l-Ministru se jdawwar spin u jgħid li l-Oppożozzjoni ma tridx toroq ġodda!

Nerġa' ngħid li dan mhuwiex veru!

Anzi, aħna favur li jkollna toroq ġodda, imma nistgħu nobsru kif se tkun l-ispin!

Aħna mhux favur il-metodu li se jintuża, fejn il-poter huwa assolut għand il-Gvern.

Il-Gvern qed ikabbar il-poter tiegħu u jnaqqsu mill-kunsilli lokali u miċ-ċittadin, liema attitudni hija inkwetanti!

Dan huwa ħażin!

F'demokrazija suppost isir bil-kontra!

F'demokrazija, inti tagħti aktar poter liċ-ċittadin u mhux tnaqqsu!

Aħna m'aħniex favur li l-Ministru se jkollu kontroll assolut fuq din l-Aġenzija!

Il-Ministru se jaħtar il-bord hu, jiddeċiedi hu kemm iħallashom u jiddeċiedi hu min ikun chairperson.

Possibbli l-Gvern m'għandux id-diċenza li ladarba se jonfoq €700 miljun, jaħtar żewġ membri mill-kunsilli lokali differenti, u jekk hemm bżonn, ieħor indipendenti, sabiex għall-inqas, il-kunsilli lokali, anke jekk ikunu f'minoranza, jkollhom leħen fuq din l-Aġenzija li se tolqothom fil-laħam il-ħaj?

Hawn qed nitkellmu fuq bini ta' toroq, fejn kif nafu, kull min ikollu problema fit-triq, l-ewwel bieb li jħabbat huwa tal-kunsilli lokali.

Biss, permezz ta' din il-liġi, il-kunsill lokali se jkun assenti totalment!

Bħala Oppożizzjoni, irrid nagħmilha ċara li m'aħniex hawn biex ngħidu dak li jrid jisma' l-Ministru jew il-Gvern.

Xogħolna huwa li nagħmlu skrutinju tal-Gvern!

It-tgħajjir min-naħa tal-Gvern mhux se jwaqqafna milli nagħmlu d-dmir tagħna.

Se nibqgħu viġilanti biex naraw kif u min se jiġi appuntat fuq din l-Aġenzija, kemm se jitħallsu l-membri tal-bord, kif se jingħataw il-kuntratti, kif se jintnefqu s-€700 miljun, u fuq kollox, kif se jintgħażlu t-toroq!

Se nagħżlu triq li l-aktar għandha bżonn jew triq ta' ċertu kunsill?

Li nagħmlu din il-kritika huwa xogħolna, u hekk se nkomplu nagħmlu, akkost ta' kollox!

Sur President, nappella li għadna fiċ-ċans li nagħmlu din il-liġi b'mod tajjeb.

Nittama li b'rieda tajba, naraw x'hemm ħażin f'dan l-Abbozz ta' Liġi u fejn nistgħu ntejbu.

Huwa d-dover tagħna bħala Oppożizzjoni, li ngħinu u nagħtu l-proposti tagħna, biex din il-liġi ssir aħjar!

Ovvjament, dan ma jsirx billi kull emenda li nressqu bħala Oppożizzjoni tiġi rifjutata fi stadju ta' Kumitat.

Naħseb li jekk hemm rieda tajba li din il-liġi ssir aħjar, irridu nisimgħu u nifhmu lil xulxin!

Jekk ma jsirx dan, nemmen li din se tkun liġi ħażina għax se trendi lill-kunsilli lokali bħala customer care office.

Nerġa' ngħid u nenfasizza li pajjiż li jiftaħar li huwa demokratiku, suppost jagħti aktar poter lill-kunsilli lokali, jiġifieri lill-gvernijiet lokali u liċ-ċittadini, u mhux jagħmel minn kollox biex jibqa' jikkonċentra l-poter f'idejh!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nitlob il-permess sabiex id-diskussjoni tkun interrotta ħalli nirrapporta progress fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess biex id-diskussjoni tiġi interrotta għal ftit mumenti?

Il-permess ingħata.

Fit-8.40 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Abbozz Nru 40 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

Skont ftehim milħuq, il-Kamra għaddiet għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI U L-PRIVATEZZA TAD-DATA

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data, Kap. 440".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi bil-għan li titwaqqaf Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Din l-Aġenzija għandha tirregola dawk l-attivitajiet u tipprovdi għal kwestjonijiet anċillari jew konnessi magħhom.

Għandna qafas legali li, kif jingħad fl-istess Abbozz ta' Liġi, għandu l-għan li jistabbilixxi l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li se jkollha l-funzjoni li twettaq kwalunkwe funzjonijiet relatati mad-disinn, tiswija, manutenzjoni u mal-operat ta' proġetti infrastruttali.

Fi ftit kliem, din hija aġenzija ġdida biex tamministra x-xogħol fuq it-toroq f'pajjiżna.

Irrid nagħmilha ċara li m'hemm xejn kontra li jsir xogħol infrastrutturali, speċjalment fuq it-toroq.

Anzi, irrid ngħid li jien nemmen li jekk din l-Aġenzija titħaddem kif suppost u mingħajr indħil politiku, din tista' tkun opportunità biex insolvu l-problemi infrastrutturali li għandna!

Bħala Oppożizzjoni m'aħniex naqblu li dan l-Abbozz ta' Liġi jintuża biex jitnaqqsu r-responsabilitajiet u l-poteri tal-kunsilli lokali.

Huma ħafna li qed jesprimu li l-iskop aħħari wara dan l-Abbozz ta' Liġi huwa proprju biex jitnaqqsu l-poteri tal-kunsilli lokali.

Ħafna qed jgħidu wkoll li l-iskop tal-Gvern hu li jżarma l-kunsilli lokali u jieħu mingħandhom ħafna mill-poteri li għandhom sal-lum.

Minn dan l-Abbozz ta' Liġi jidher ċar li l-Gvern irid jaqbad u jiddeċiedi hu liema toroq għandhom isiru u meta jsiru.

Bħala Partit Nazzjonalista qed nesiġu li d-deċiżjonijiet fuq il-pjan ta' ħidma u ż-żmien ta' meta jsiru t-toroq jibqgħu jittieħdu mill-kunsilli lokali.

Wara kollox, il-kunsilli lokali huma l-aktar viċin ir-residenti fil-lokalitajiet tagħhom.

Qed ngħid dan għaliex il-Partit Nazzjonalista dejjem emmen fis-sussidjarjetà, u jibqa' jemmen f'dan il-konċett.

Għandu jkun il-Gvern li jaħdem biex isaħħaħ il-kunsilli lokali u mhux ikun hu li jipprova jżarmahom!

Gvern li jagħmel ostakli lill-kunsilli lokali ma jkun jagħmel xejn ħlief li jammetti li m'għandux pjan, u għalhekk jispiċċa jiddeċiedi skont dak li jfettillu.

Sur President, dan iż-żmien meta qed infakkru l-25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali f'Malta kien ikun xieraq li niċċelebraw waħda mill-ħafna kisbiet kbar li għamel il-Partit Nazzjonalista għall-Maltin u l-Għawdxin!

Minflok, għandna Gvern li bl-Abbozz ta' Liġi li qed iressaq, qed jimmina lill-kunsilli lokali.

Illum, ħadd ma jiċħad li l-kunsilli lokali kienu żvilupp mill-aktar pożittiv.

B'dispjaċir ngħid li l-filosofija tal-kunsilli lokali hija differenti ħafna bejn il-partiti ewlenin f'Malta.

Għall-Partit Nazzjonalista, il-kunsilli lokali għandhom iservu liċ-ċittadin dejjem aħjar.

Għall-Gvern Laburista, il-kunsilli lokali għandhom iservu lilu.

Għalhekk, il-Gvern qed inaqqsilhom il-poteri, biex jinqeda hu!

B'dan l-Abbozz ta' Liġi jidher li l-Gvern se jkompli jnaqqas dawn il-poteri.

Aħna li wellidna u kabbarna lill-kunsilli lokali, irridu naraw li jkollhom aktar mezzi u awtorità biex iservu liċ-ċittadin u jsolvu l-problemi li qed jikbru fil-lokalitajiet tagħna.

Kien proprju b'dan il-ħsieb li dan l-aħħar, bħala Oppożizzjoni, ressaqna xejn inqas minn 80 proposta ġdida għall-kunsilli lokali!

Dawn il-proposti huma msejsa fuq ħames prinċipji ewlenin, li jittrattaw pereżempju kif problemi soċjali jistgħu jiġu indirizzati mil-lokalitajiet tagħna u dwar kif inżidu s-sigurtà fil-lokalitajiet li qed jinbidu.

Qed nipproponu aktar u aqwa kooperazzjoni bejn il-kunsilli lokali.

Qed nesiġu li aktar finanzi pubbliċi jiġu investiti fil-lokalitajiet u fuq kollox, li fil-kunsilli lokali jkun hemm amministrazzjoni effettiva u effiċjenti.

Dawn huma prinċipji li wara kollox, nebbħu t-twaqqif tal-kunsilli lokali f'pajjiżna, liema prinċipji għandhom jibqgħu jissaħħu u mhux jitnaqqsu!

Ewlenin fost dawn il-prinċipji hemm id-deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu f'livell aktar viċin taċ-ċittadin.

Dan jista' jsir biss billi l-kunsilli lokali jkollhom riżorsi finanzjarji u l-poteri meħtieġa.

Sur President, segwejt b'attenzjoni l-interventi li saru fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Kien hemm kelliema min-naħa tal-Gvern li ċaħħdu li l-Gvern se jnaqqas xi poteri tal-kunsilli lokali.

Kien hemm kelliema li saħansitra qalu li saru laqgħat mas-sindki kollha u li dawn qablu ma' dan it-tibdil.

Issemma wkoll li dawn l-istess sindki kienu ngħataw id-dritt biex jgħaddu lista biex jagħżlu t-toroq huma.

Lili, fl-ebda ħin, ma rriżultali dan!

Tal-inqas, fir-rigward ta' Għawdex, la saru dawn il-laqgħat u lanqas intalbu listi tat-toroq mingħand is-sindki!

Kelliema tal-Gvern esprimew li l-iskop li l-Gvern jieħu f'idejh it-toroq, li sal-lum kienu jaqgħu taħt il-kunsilli, huwa minħabba l-fatt li dawn m'għandhomx il-finanzi meħtieġa u qatt ma kienu se jaslu biex jagħmlu dan ix-xogħol.

Mill-banda l-oħra, kien hemm kelliema tal-Gvern li ftaħru bin-numru kbir ta' toroq residenzjali li saru bl-għajnuna finanzjarja li ngħataw mill-Gvern.

Hawn, bilfors wieħed jistaqsi: Jekk taħt Gvernijiet differenti dan ix-xogħol seta' jsir, bl-għajnuna finanzjarja li ngħatat mill-Gvern lill-kunsilli lokali, x'inhi r-raġuni li dan ma jistax jibqa' jsir?

Wara kollox, il-fatt li fil-passat saru toroq b'dan il-mod, ġie kkonfermat min-numru ta' kelliema tal-Gvern stess!

Sur President, fl-interventi li saru mill-kelliema tal-Gvern donnu kien hemm attentat biex jintesa x-xogħol infrastrutturali li sar taħt Gvernijiet Nazzjonalisti.

Dan huwa ferm 'il bogħod mill-verità!

Mhux se mmur 'l bogħod wisq, imma nsemmi biss li fl-aħħar snin li matulhom, Gvern Nazzjonalista kellu t-tmexxija tal-pajjiż f'idejh, f'Għawdex kien sar xogħol ta' ristrutturar estensiv li kien inbeda fis-snin ta' qabel.

Saru wkoll aktar minn tmien kilometri oħra ta' toroq permezz ta' fondi Ewropej, tlesta xogħol minn Transport Malta fuq il-bini mill-ġdid ta' parti mit-triq li mill-Imġarr twassal għax-Xewkija, inbniet mill-ġdid parti mit-triq li tagħti għal Ta' Pinu u sar il-bini mill-ġdid ta' parti mit-triq ta' Xlendi.

Dawn iż-żewġ proġetti waħedhom kienu jinkorporaw ħidma fuq medda ta' madwar 2.5 kilometri, b'investiment ta' madwar €9.5 miljun.

Mhuwiex il-mument li nsemmi l-proġetti infrastruttrali kollha li saru imma ma nistax ma nsemmix proġetti ambjentali oħrajn bħall-bini taċ-ċentru tal-iskart goff f'Tal-Kus, il-waste transfer station li saret b'investiment ta' €8 miljun u r-riabilitazzjoni Tal-Qortin fix-Xagħra, b'investiment ta' €4 miljun.

Saru ħafna proġetti oħrajn li m'għandix il-ħin li nsemmihom kollha.

Lanqas se nirrepeti dak li tkellem dwaru l-Onor.

Dan kollu sar mingħajr ma kien hemm ebda bżonn li titwaqqaf xi aġenzija.

Għamilna dan ix-xogħol kollu għax kien hemm ir-rieda ta' Gvern Nazzjonalista li kien jinteressah biss mill-progress ta' Għawdex.

Sur President, wara li esprimejt il-veduti tiegħi dwar l-irwol tal-kunsilli lokali u x-xogħlijiet imwettqa minn Amministrazzjoni Nazzjonalista, nerġa' niddikjara li bħala Oppożizzjoni, m'aħniex kontra li jsir titjib fit-toroq tagħna.

Dan esprimejnieh xhur ilu hekk kif tħabbar li se titwaqqaf din l-Aġenzija.

Aħna kontra biss li jsir xi tentattiv biex il-kunsilli lokali jitnaqqsulhom il-poteri tagħhom.

Kien proprju għalhekk li l-Partit Nazzjonalista, mill-bidu li tħabbar li se titwaqqaf din l-Aġenzija, kien lest li jgħin f'din ir-riforma.

Però, fl-istess waqt li għidna dan, insistejna li l-ħaddiema ta' Transport Malta, li diġà jaħdmu u għandhom l-esperjenza f'dan is-settur, jingħataw l-opportunità li jaħdmu f'din l-Aġenzija.

Jekk il-Gvern jiddeċiedi li jġib esperti barranin, dawn għandhom jaħdmu id f'id ma' dawk Maltin.

Fuq kollox, għedna wkoll li l-kunsilli lokali mhux biss għandhom ikunu kkonsultati l-ħin kollu imma d-deċiżjonijiet dwar liema toroq isiru u meta jsiru, għandhom jittieħdu minnhom ukoll.

Sur President, tant m'aħniex kontra li jsiru t-toroq li ftit qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali, il-Partit Nazzjonalista kien nieda pjan nazzjonali għall-infrasttruttura li kien maħsub li jitwettaq fuq medda ta' għaxar snin biex itejjeb l-infrastruttura tal-pajjiż mill-bankini sat-toroq fl-irħula u t-toroq arterjali.

Ippreżentajna pjan nazzjonali li kien jinkludi l-akbar investiment, bħal dak ta' light railway jew tramm biex tiġi indirizzata l-problema tat-trasport f'pajjiżna.

Din kienet se tkun sistema moderna u effiċjenti ta' trasport pubbliku alternattiv bil-għan li tgħaqqad lill-pajjiż kollu, inkluż lil Malta u Għawdex.

Il-pjan li ppreżentajna kien maħsub li jagħti soluzzjonijiet għal sfidi li qed niffaċċjaw illum, u anke għall-futur, fuq medda ta' 20 sena.

Nerġa' ntenni li huwa sewwa li t-toroq jingħataw wiċċ ġdid.

Żgur li ma tistax ma taqbilx ma' dan!

Però, wiċċ ġdid bit-tarmak waħdu mhux se jsolvi l-problema ta' konġestjoni tat-traffiku, li kif nafu, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed toħnoq il-pajjiż.

Nammetti li wiċċ ġdid jagħmel il-vjaġġ aktar komdu però la se jnaqqas il-konġestjoni u lanqas il-ħin biex tasal minn post għall-ieħor.

Id-deċiżjoni tal-Gvern li jonfoq €700 miljun fit-toroq ta' pajjiżna, filwaqt li għandha ttejjeb il-kondizzjonijiet tat-toroq, mhux se tnaqqas it-traffiku mit-toroq Maltin u Għawdxin.

Għalhekk, fil-pjan tagħna, aħna għidna li hemm bżonn ta' investiment f'sistema alternattiva ta' trasport modern u effiċjenti.

Din biss tista' ssolvi l-problema kbira tat-traffiku li għandna f'pajjiżna!

Dan il-pjan għandu jsir f'kontest u parti minn pjan strateġiku u fit-tul ta' kif wieħed jindirizza l-ikbar sfida li qed jaffaċċja l-poplu Malti u Għawdxi, li hija dik tat-traffiku!

Tajjeb li ninvestu wkoll fil-kisi tat-toroq però dan waħdu mhuwiex biżżejjed!

Il-pajjiż għandu bżonn pjan għall-immaniġġjar tat-traffiku mingħajr aktar dewmin!

Billi ngħidu li se jonfqu €700 miljun fit-toroq ma jfissirx li se nsolvu l-problema tat-traffiku.

Qed ngħid dan, għaliex il-Gvern mhux qed jgħid xi kwalità ta' toroq għandu bżonn il-pajjiż u lanqas qed jirreferi għall-mezzi ta' trasport li l-pajjiż se jkollu bżonn fil-futur.

Tajjeb li ninvestu l-miljuni fit-toroq, imma ma nistgħux nibqgħu b'mentalità li mexa' biha l-Gvern sal-lum, fejn meta niġu biex nagħmlu x-xogħol, ma jsirx ippjanar kif suppost!

Hawnhekk, bħala eżempju, ma nistax ma nsemmix it-toroq f'Għawdex.

F'Għawdex għandna nuqqas kbir ta' xogħol fuq it-toroq u l-manutenzjoni li qed issir fuq it-toroq hija minima ħafna, biex ma ngħidx li kważi ma teżistix, bil-konsegwenza li ċerti toroq qed jisfrundaw!

Il-ftit toroq li ġew miksija ma tlestewx minn kollox.

Rigward it-triq li mir-Rabat tagħti għal Sannat, ġiet miksija nofsha biss u l-parti li sar xogħol fuqha, ma ngħatatx l-aħħar kisja!

Irrid insemmi wkoll l-istat diżastruż li tinsab fiha Triq l-Imġarr fin-Nadur u Triq Sant' Antnin f'Għajnsielem.

Parti minn din it-triq ċediet u hemm diversi diżlivelli kbar bejn naħa u oħra tat-triq.

Saru diversi mistoqsijiet parlamentari però kulma rriżulta minn dawn il-mistoqsijiet huwa li tlesta survey fuq din it-triq!

Riċentement għamilt mistoqsija lill-Ministru għal Għawdex li fiha tlabtha tgħid jekk tistax tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji ta' dan is-survey, jekk tistax tgħid jekk is-sistema ta' drenaġġ li tgħaddi minn taħt din it-triq hijiex tiffunzjona tajjeb u jekk dan id-drenaġġ minn din is-sistema huwiex jispiċċa fir-raba'.

Fit-tweġiba l-Ministru qalet li qed jitħejja rapport komprensiv tar-riżultati miksuba mis-survey li semmejt.

Interessanti li wieħed jgħid li fi tweġiba, ma kien hemm l-ebda referenza dwar jekk is-sistema ta' drenaġġ hijiex tiffunzjona u jekk dan hux jispiċċa fir-raba'.

Sur President, smajna ħafna diskorsi dwar kemm se jittieħdu flus u kemm se jkollna toroq tajbin.

Huwa tajjeb li jinbnew it-toroq mill-ġdid u li ssir manutenzjoni fit-toroq imma l-iskop aħħari ta' dan ix-xogħol irid ikun li nnaqqsu kemm nistgħu l-problema ta' konġestjoni tat-traffiku li qed toħnoq il-pajjiż.

Għalhekk hemm bżonn urġenti li tingħata l-attenzjoni meħtieġa.

Nemmen li b'rieda tajba l-immaniġġjar tat-traffiku huwa xi ħaġa li tista' ssir.

Biss, irridu noqogħdu attenti ħafna kif se nfasslu deċiżjonijiet tajbin u għaqlin.

Din it-trasformazzjoni tista' tintlaħaq biss b'determinazzjoni u bil-kollaborazzjoni u bl-involviment tal-istakeholders kollha involuti.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Ian Borg biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

IAN BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018, fid-9.30 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-Sena 2018.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttur Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar Dipendenza fuq id-Droga, Trattament mhux Priġunerija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attivi Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità u l-Innovazzjoni Diġitali u ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tkun ikkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet, Riforma dwar il-Pensjonijiet – Kumitat Permamenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON: Sur President, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi f'dan l-Aġġornament nixtieq nitkellem dwar il-pensjonanti u l-pensjoni f'pajjiżna.

Ngħid id-dritt li kelli l-ħsieb nitkellem fuq il-miżura tal-addozzjonijiet imma peress li din l-issue qamet waqt il-ħin tal-Mistoqsijiet Parlamentari, ma nħossx illi fl-istess ġurnata, għandi noqgħod nirrepeti l-istess affarijiet f'dan il-Parlament.

Għalhekk nixtieq nitkellem fil-qosor, b'mod aktar speċifiku, fuq dawk li għandhom 'il fuq minn 65 sena f'pajjiżna.

Nibda billi ngħid li bla dubju wasal il-mument - ilu magħna imma naħseb illi aktar ma jgħaddi żmien aktar qed isir realtà - li wieħed iħares b'ċertu impenn lejn il-bidliet demografiċi ta' pajjiżna.

Illum resqin lejn il-figura fejn wieħed minn kull erba' persuni li jgħixu f'pajjiżna għandhom aktar minn 65 sena.

Dan ifisser li 25% tal-popolazzjoni tagħna hija anzjana.

Mhux hekk biss imma fi ftit snin oħra, dan il-persentaġġ mistenni li jitla' għal 28%.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq xi medda ta' ħafna snin imma fuq ftit snin oħra.

Għalhekk huwa importanti li bħala soċjetà nibdew naħdmu biex nilqgħu u nippreparaw għal dawn l-isfidi.

Nixtieq nibda billi ngħid li bħala Gvern ninsabu kommessi li nħarsu lejn dawn l-isfidi.

Aħna ninsabu kommessi li nibqgħu nħarsu lil dawk li huma vulnerabbli fis-soċjetà tagħna billi nagħtuhom l-attenzjoni li tixirqilhom.

Kulħadd jaf li l-persuni li għandhom 'il fuq minn 65 sena huma fost dawk l-aktar vulnerabbli f'pajjiżna.

Ir-riskju ta' faqar għal dawn il-persuni huwa akbar minn dak li huwa għal persuni oħrajn.

Din hija r-realtà li qegħdin niffaċċjaw illum u fiż-żmien li ġej.

Ma jistax ikun li nagħmlu kif għamlu amministrazzjonijiet suċċessivi Nazzjonalisti li quddiem dawn l-isfidi, m'għamlu xejn, jew saħansitra, għamlu affarijiet li komplew żiedu l-problemi għal din is-sezzjoni ta' persuni vulnerabbli.

Infakkar fi stqarrijiet fil-Parlament mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien li meta kienu se jogħlew it-tariffi tad-dawl u l-ilma qal li se jivvota favur bil-qalb!

X'differenza mill-Gvern tal-lum!

Biex nagħti figura waħda rrid ngħid li fl-2012, koppja pensjonanta li tgħix bil-pensjoni kienet tonfoq madwar €520 fuq kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Mill-2016 'il quddiem, dik l-ispiża niżlet 'l isfel għal madwar €210.

Hawn qed nitkellmu fuq medda ta' erba' snin.

Ovvjament, kif nafu, kien hemm il-bidla fl-Amministrazzjoni u forsi jkun hawn min jistaqsi: Mhux b'25% naqsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma?

Wieħed irid jiftakar li hemm bands differenti imma huwa żgur li t-tnaqqis tal-kontijiet tad-dawl u tal-ilma kienet imbuttatura 'l quddiem għall-pensjonanti.

Miżura oħra li żgur tat wens lil din il-faxxa ta' persuni kienet iż-żieda fi tliet budgets suċċessivi li ngħatat lill-pensjonanti.

Għal kważi 25 sena sħaħ, taħt Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, il-pensjoni ma żdiedet qatt!

F'25 sena, qatt ma ngħatat żieda, lanqas fil-pensjoni minima!

L-unika żieda li ngħatat kienet għall-għoli tal-ħajja.

X'differenza mil-lum, fejn għandna Gvern li fi tliet budgets wara xulxin, ta żieda lill-pensjonanti!

Sur President, kien hemm diversi miżuri oħrajn li b'mod dirett jew indirett, laqtu b'mod tajjeb lil din il-faxxa ta' persuni.

Pereżempju, insemmi miżura li ttiedet fil-baġit tal-2016, fejn l-ewwel €13,000 tal-introjtu mill-pensjoni, ma baqgħux jiġu ntaxxatti, liema miżura gawdew minnha madwar 23,000 pensjonant.

Fiil-fatt kien hemm madwar 9,000 pensjonant li qabel kienu jħallsu t-taxxa u permezz ta' din il-miżura, illum, mhu qed iħallsu l-ebda taxxa.

Irrid ngħid ukoll li fl-aħħar budget din il-figura ġiet estiża għal €13,200.

Dawn kienu kollha miżuri li bla dubju, ħallew il-flus fil-but tal-pensjonanti tagħna.

Irrid insemmi wkoll il-miżura li jekk persuna jkollha ċerta età u tkun għadha tgħix ġewwa d-dar tagħha, tibqa' tingħata l-grant ta' €300 kull sena.

Miżura oħra indiretta, li żgur affettwat tajjeb lill-pensjonanti hija li fejn qabel konna nitkellmu ta' spiss fuq mediċini out of stock, illum il-frażi "out of stock" m'għadhiex tissemma.

Sur President, irrid insemmi żewġ eżempji oħrajn ħalli min qed isegwina hemm barra japprezza dak li qed nitkellem fuqu.

Fl-2008, il-pensjoni medja ta' persuna bejn il-65 u l-74 sena kienet tammonta għal 41% tal-paga medja ta' persuna bejn il-50 u d-59 sena.

Fl-2016, il-pensjonanti tal-istess età bejn 65 u 74 bdew jilħqu 45% tal-paga medja ta' persuni bejn il-50 u 59 sena.

Din hija figura li ma jista' jmeriha ħadd!

Irrid insemmi wkoll dak li ħareġ mill-aħħar statistika rigward is-severe material deprivation f'pajjiżna, fejn ilħaqna l-aktar rekord baxx li qatt kien irrekordjat.

Din il-figura tikkuntrasta ferm ma' records ta' figuri għoljin ta' nies fil-faqar u f'riskju tal-faqar li kellna sa ftit tas-snin ilu.

Dan it-tnaqqis kien mifrux fuq il-popolazzjoni kollha, mhux l-inqas fuq l-anzjani ta' 'l fuq minn 65 sena.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sur President, nixtieq nuża dan il-ħin tal-Aġġornament biex nitkellem dwar il-Korp tal-Pulizija.

Naf li dan huwa suġġett għal qalbek ħafna għaliex inti servejt fil-Korp u huwa għal qalbi wkoll għaliex missieri serva fil-Korp għal 25 sena.

Għalhekk, għalija, il-każ tal-Kuntistabbli Schembri mhuwiex sempliċement każ ta' kuntistabbli li safa attakkat imma nista' nirrelata anke mat-tfal tiegħu, għaliex bħalhom, għext żmenijiet fejn rajt lil missieri joħroġ mid-dar biex imur għax-xogħol imma ma kontx naf jekk hux ġej lura d-dar filgħaxija.

Il-membri tal-Korp jiġu wiċċ imb wiċċ ma' ġlidiet, konfrontazzjonijiet, kriminalità, theddid u tant affarijiet oħrajn.

Għalhekk illum nixtieq li nindirizza din il-Kamra biex fl-aħħar tal-punti li se nitkellem fuqhom, inwassal numru ta' rakkmandazzjonijiet li wieħed jista' jieħu fiż-żmien li ġej.

Nixtieq nitkellem dwar il-Korp, il-każ tal-Kuntistabbli Simon Schembri, il-kriminalità, id-dixxiplina, inkluż fost it-tfal tagħna, u r-rispett lejn l-istituzzjonijiet inkluż il-Korp tal-Pulizija.

Tajjeb ngħid li Malta qed tinbidel b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Li nirreaġixxu fil-ħin għall-kriminalità mhuwiex biżżejjed imma huwa importanti li nkunu pass jew tnejn qabel il-kriminalità.

Fil-fehma tiegħi, l-ordni fil-pajjiż, ir-rispett lejn l-istituzzjonijiet, il-viżjoni u l-investiment fil-Korp tal-Pulizija huma importanti daqs kull surplus ekonomiku li wieħed jista' jkollu fil-pajjiż.

Hawn, nixtieq insellem lill-Ministru Michael Farrugia għax-xogħol li qed jagħmel u għall-viżjoni li qed jimplimenta f'dan il-qasam.

Insellem ukoll lil kull Ministru li serva fil-Ministeru tal-Intern, għaliex naf l-investiment u x-xogħol li sar matul iż-żmenijiet.

Fl-aħħar ġimgħat u xhur, tkellimna ħafna drabi dwar il-każi xejn sbieħ li kellna dan l-aħħar, però huwa fatt magħruf li ħdejn pajjiżi oħrajn, Malta hija pajjiż sigur, fejn wieħed jista' jgħix u jrabbi t-tfal tiegħu b'mod tajjeb.

Wara l-każ tal-Kuntistabbli Schembri jkun tajjeb li nieqfu u nanalizzaw minn fejn ġej dan l-attentat.

Dan kien attentat iżolat għax jekk inħarsu lejn pajjiżi oħrajn, nisimgħu b'ħafna ġlidiet, sparaturi u qtil, liema affarijiet, hawn Malta, ma nesperjenzawhomx.

Però huwa tajjeb li nidentifikaw il-problema li għandna fil-pajjiż, li hija nuqqas ta' rispett lejn il-Korp tal-Pulizija.

Inżid ngħid ukoll li hawn nuqqas ta' motivazzjoni fil-Korp tal-Pulizija li hija riżultat ta' ħafna affarijiet.

Pereżempju ninsab informat li kull ġimgħa jidħol l-isptar membru tal-Korp b'injury jew oħra.

Għalija dan huwa inaċċettabbli!

Infakkar ukoll il-ħidma li jagħmlu pajjiżi oħrajn fejn tidħol il-kriminalità.

Pereżempju, infakkar il-ħidma tal-Eks Prim Ministru tar-Renju Unit Tony Blair, bit-tema dak iż-żmien ta' "New labour fighting crime and the causes of crime".

Naqbel perfettament ma' analisi li qrajt fi tmiem il-ġimgħa li għaddiet mill-kriminologu l-Professur Saviour Formosa fejn spjega li l-istatistika qed turi li l-kriminalità f'Malta mhijiex tiżdied.

Huwa qal li fl-2009 Malta bdiet tesperjenza żieda fil-kriminalità kull sena, iżda fl-aħħar sentejn, din ir-rata bdiet tistabilizza ruħha u baqgħet fl-istess livell.

Din hija xi ħaġa li pajjiżi oħrajn żgur li ma esperjenzawx.

Huwa spjega - u jien naqbel miegħu definittivament - li meta tiżdied il-popolazzjoni, kemm lokali kif ukoll internazzjonali, ir-rata tal-kriminalità suppost li tibqa' togħla b'rata mgħaġġla kif rajna f'pajjiżi oħrajn.

F'Malta dan ma seħħx u għalhekk huwa tajjeb li nirrikonoxxu dan il-fatt.

Naqbel meta f'din il-Kamra u fil-midja ngħidu li t-tipi ta' crimes li qed naraw qed jinbidlu u qed jidħlu oħrajn ġodda.

Pereżempju hawnhekk nixtieq insemmi s-cyber crime, il-frodi u l-pick pocketing, li fil-passat ma konniex nesperjenzawhom.

Jista' jkun li dan huwa riżultat ta' problemi soċjali li qed nesperjenzaw f'pajjiżna kif ukoll riżultat tal-influss ta' persuni barranin li jġibu magħhom mhux biss opportunitajiet ġodda imma anke prattiċi li f'Malta konna għadna ma esperjenzajniehomx.

Jien ngħid ukoll li għandna problema identifikata ta' nuqqas ta' dixxiplina.

Il-mara tiegħi hija għalliema ta' tfal żgħar u ilha tgħallem għal aktar minn għaxar snin.

Hija tgħid li kemm-il darba tidentifika din il-problema u jkun evidenti li dawn it-tfal, ta' sitta u seba' snin, aktar 'il quddiem f'ħajjithom, se jxellfu difrejhom mal-Korp tal-Pulizija.

Dawn m'għandhomx 15, 16, 17 jew 18-il sena, imma għadhom tfal ta' età tenera ta' sitta u seba' snin.

Għalhekk, filwaqt li wieħed m'għandux jiġġeneralizza, ikun tajjeb li fl-iskejjel tagħna jkun hemm id-dixxiplina li hemm bżonn u s-sapport lejn l-għalliema, is-surmast u l-LSAs.

Sur President, hawn nixtieq insemmi l-Oppożizzjoni.

Mhux soltu li nagħmel dan imma llum inħoss id-dmir li b'rispett lejn il-Korp tal-Pulizija nindirizza lill-Oppożizzjoni li issa ilha 'l fuq minn ħames snin timmina l-istituzzjonijiet f'pajjiżna b'mod sistematiku u dan l-atteġġjament qed idgħajjef il-Korp tal-Pulizija.

Għalhekk il-mixjiet ta' solidarjetà mill-Oppożizzjoni li rajna fl-aħħar jiem huma biss insult lejn il-Korp tal-Pulizija.

Għandna Oppożizzjoni, fejn il-Kap jattendi għal mixjiet ta' solidarjetà fit-toroq imma mbagħad għandu Membri fil-grupp parlamentari tiegħu li jħossuhom komdi jingħaqdu f'folol quddiem id-Depot biex jinsultaw u jissuttaw membri tal-Korp tal-Pulizija!

Għalhekk fil-fehma tiegħi, il-mixjiet huma farsa u insult għal kull membru tal-Korp tal-Pulizija.

Ma nistax ma nitkellimx ukoll dwar il-każ Daphne Caruana Galizia.

Tkellimt fuqu xhur ilu imma dak li ġara u li ġie rrapportat fl-aħħar jiem, fil-fehma tiegħi, huwa wkoll insult għall-Korp tal-Pulizija.

Kif nafu, f'qasir żmien, il-pulizija ġabret tliet persuni akkużati b'dan il-qtil.

Dan kien rekord li qatt ma rajna bħalu f'Malta!

Kif nafu, kellna diversi qtil brutali f'pajjiżna, fosthom ta' Karen Grech u ta' Raymond Carauna li ħadd ma solviehom.

Minflok ma rringrazzjajna lill-Korp tal-Pulizija, il-laptops ta' Daphne Caruana Galizia ntbagħtu l-Ġermanja għand il-pulizija Ġermaniża.

Għalija dan kien l-ikbar insult għall-Korp tal-Pulizija.

Għalhekk il-mixjiet tal-Kap tal-Oppożizzjoni u sħabu għal solidarjetà mal-pulizija huma farsa!

Forsi huwa faċli ħafna li nimxu minn Strada Rjali u nibqgħu neżlin lejn il-Furjana imma dawn il-prattiċi żgur li se jkomplu jimminaw b'mod sistematiku l-Korp tal-Pulizija u istituzzjonijiet oħrajn.

Sur President, nagħlaq b'numru ta' azzjonijiet li nixtieq nara fiż-żmien li ġej.

L-ewwel nett, irridu nieqfu nagħmlu ballun politiku mill-Korp tal-Pulizija.

Il-mixjiet ta' solidarjetà huma tajbin, però huwa aktar importanti li npoġġu bilqiegħda u naqsmu viżjoni ċara għall-Korp tal-Pulizija għall-għaxar snin li ġejjin.

Irridu nibdew naħsbu qabel il-kriminali biex ikun hemm il-pulizija lesti biex jipprevjenu u jintervjenu.

Hemm bżonn li l-pulizija jkunu eqreb lejn is-soċjetà, il-familji u n-nies.

Irridu nkabbru l-motivazzjoni tal-Korp tal-Pulizija.

Jien għandi numru ta' ħbieb tiegħi li huma membri fil-Korp tal-Pulizija u kollha jgħidulek li dak li għexu fl-aħħar xhur, fosthom it-tgħajjir li ħadu fl-aħħar ġimgħat, iddemotivahom fil-ħidma tagħhom.

Nemmen li dan il-Gvern qiegħed fl-aqwa żmien tiegħu biex idaħħal sens ta' ottimiżmu u motivazzjoni ġdida għall-Korp tal-Pulizija.

Kif nafu, saret ħafna ħsara mhux biss lill-pajjiż b'mod internazzjonali imma anke lill-Korp tal-Pulizija fuq bażi lokali.

Għalhekk hemm bżonn ta' marketing campaign biex inressqu lura lill-pulizija viċin il-familji, is-soċjetà u l-komunità.

Nemmen li l-Istat m'għandux jiffoka biss fuq l-individwi imma fuq il-komunità.

Nafu wkoll dwar il-bżonn li nindirizzaw ċerti ghettos li nbnew f'pajjiżna fl-aħħar żmenijiet li qed iwassal biex il-Maltin ma jħossuhomx komdi li jgħixu f'ċerti żoni.

Inkun ipokrita jekk ngħid li kollox huwa miexi ward u żahar.

Ir-realtà mhijiex hekk!

Għalhekk il-pulizija għandhom jindirizzaw dawn is-sitwazzjonijiet, f'postijiet bħall-Marsa, Buġibba, il-Qawra u I-Imsida, fost l-oħrajn.

Naf li preżentement il-pulizija qed jieħdu numru ta' azzjonijiet f'dawn il-lokalitajiet.

Ma nistgħux inħallu sitwazzjoni fejn il-Maltin mhumiex iħossuhom komdi li jgħixu u jkabbru t-tfal tagħhom f'ċerti postijiet.

Għalhekk jeħtieġ li l-Istat ikompli jiffoka fuq il-bżonn li nħaddnu komunità viċin il-pulizija u pulizija viċin il-komunità.

Nemmen li l-Istat m'għandux jiffoka biss fuq detenzjoni imma anke fuq l-edukazzjoni.

Tajjeb li niddiskutu dwar dan imma mill-kliem irridu ngħaddu għall-prattika.

Irridu nkunu ħorox ma' min jitkessaħ iżda persuna li tkun qiegħda fil-ħabs trid tingħata t-taħriġ u l-edukazzjoni u mhux sempliċement tingħata xogħol biss.

Bħalma għedt, hemm bżonn ta' aktar dixxiplina sa minn eta' żgħira.

Fuq kollox, nafu li r-rispett lejn l-istituzzjonijiet għandu jibda minn din il-Kamra u jkompli saħansitra sal-iskejjel tagħna.

Nagħlaq billi nirringrazzja - nixtieq li nista' nagħmel dan f'isem kulħadd - lill-Korp tal-Pulizija u lil kull kuntistabbli għax-xogħol kbir li jagħmlu ta' kuljum u lill-familji tagħhom għas-sapport li jagħtuhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ningħaqad mal-ħsebijiet tiegħek, Onor. Farrugia, u nselli wkoll għal missierek li nafu bħala s-Surġent Toni, bin-numru 1400, jekk m'iniex sejjer żball.

Il-Kamra issa hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Mejju, fid-9.30 a.m., bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.24 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – PROMOTIONAL MATERIAL - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej;

Sena Nefqa fuq

L-ammont totali fil-perjodu msemmi sa April 2018 huwa ta' €102,496.82

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub huwa diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

L-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili, bħal pereżempju, kif inhu l-każ, f'kampanji li jtulu.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli li jinġabar mingħajr ma jkun jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

L-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma): Ninsab informat li peress li l-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma twaqqaf f'Ġunju 2017 u kien hemm xi tibdil f'dipartimenti u entitajiet, it-tagħrif mitlub huwa wieħed speċifiku u għaldaqstant huwa diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

Ninformah li l-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili, bħal pereżempju, kif inhu l-każ, f'kampanji li jtulu.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtha, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

BORD TAL-ADOZZJONIJIET – APPROVAZZJONI TA' TALBIET GĦAL ADOZZJONIJIET

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew approvati talbiet għall-adozzjonijiet mill-Bord tal-Adozzjonijiet mis-sena 2010 sal-ġurnata li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsumin sena b'sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Bord tal-Adozzjoni mis-sena 2010 sal-21 ta' Mejju 2018 approva s-segwenti talbiet:

2018 - 22 (sal-21 ta' Mejju 2018).

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew maħruġa care orders matul is-snin 2016 u 2017?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-sena 2016, kien hemm disa' Ordnijiet għal Ħarsien (Care Order) u fis-sena 2017 kien hemm 14-il Ordni għal Ħarsien (Care Order).

ĦAL TARXIEN – TOROQ IRRANĠATI MILL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika liema toroq ġew imsewwija jew irranġati b'xi mod mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien matul is-sena li għaddiet u f'din is-sena sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella ta' hawn taħt:

Lista mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien tat-toroq li ġew imsewwija jew irranġati b'xi mod minnu matul is-sena 2017 u 2018 (Resurfacing):

Triq Santa Marija (parti)

Triq Santa Marija (parti)

Triq Dejma (parti)

FGURA – TOROQ IRRANĠATI MILL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika liema toroq ġew imsewwija jew irranġati b'xi mod mill-Kunsill Lokali tal-Fgura matul is-sena li għaddiet u f'din is-sena sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

SANTA LUĊIJA – TOROQ IRRANĠATI MILL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika liema toroq ġew imsewwija jew irranġati b'xi mod mill-Kunsill Lokali ta' Santa Luċija matul is-sena li għaddiet u f'din is-sena sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li fil-perjodu li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant il-Kunsill Lokali ta' Santa Luċija wettaq xogħol ta' resurfacing fuq parti minn Triq Pensieri fl-istess lokalità.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – BINI LI KIEN INBENA MILL-FLUS TA' EKO-GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4265 u jgħid għal xiex qed jintuża llum il-bini li kien inbena mill-Ministeru għal Għawdex mill-flus ta' Eko-Għawdex u li kellu jkun iċ-Child Development Centre f'Tal-Ibraġġ ħdejn l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Jista' jgħid jekk din il-binja kollha hijiex amministrata mill-Ministeru għas-Saħħa jew jekk ġietx mgħoddija lil xi Ministeru ieħor jew xi kumpanija privata?

Jekk iva lil min ġiet mgħoddija u għal liema skop?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm ħaddiema jaħdmu ġo din l-istess binja u xi grad għandhom dawn il-ħaddiema?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-binja msemmija minnu ġiet mgħoddija lill-amministrazzjoni tal-Isptar Ġenerali t'Għawdex bħala parti minn proġett ta' żvilupp tal-istess sptar.

Fil-preżent, minn din il-binja jingħata servizz ta' social work li huwa amministrat mill-Ministeru għal Għawdex u s-servizz tal-Pharmacy of Your Choice (POYC).

Din il-binja tospita wkoll uffiċċji tal-amministrazzjoni tal-Isptar Ġenerali t'Għawdex.

Hemm il-ħsieb li fil-futur qarib jiżdied l-użu ta' din il-binja.

Il-grad tal-ħaddiema li jaħdmu f'din il-binja jvarja minn tobba u nurses għal social workers u skrivani.

MASTER PLAN GĦAL KEMMUNA – KONSULTAZZJONIJIET MAL-AWTORITAJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex waslu l-konsultazzjonijiet mal-awtoritajiet ikkonċernati dwar il-Master Plan għal Kemmuna?

Meta huwa maħsub li se jkun iffinalizzat dan il-Master Plan u min huma l-periti inkarigati mill-Ministeru tagħha fuq dan il-pjan?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lilll-Onor.

Interpellant li l-pjan ġie mgħoddi lill-ERA għall-kummenti, approvazzjoni u emendi.

Il-periti inkarigati huma d-ditta Doric Studio.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX – ORTHOPAEDIC UNIT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk is-sala mibnija riċentement u li kellha tintuża bħala Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex bdietx tintuża għal dan l-iskop u jekk le għal xiex qed tintuża bħalissa u għalfejn mhijiex tintuża bħala Orthopaedic Unit?

Meta huwa ppjanat li tibda tintuża?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-amministrazzjoni tal-Isptar Ġenerali t'Għawdex flimkien mal-Ministeru għas-Saħħa qegħdin fi proċess sabiex ikunu jistgħu jiġu ingaġġati infermiera Għawdxin sabiex ikunu jistgħu jaħdmu f'dan il-unit.

Wara dan il-proċess, mistenni jibda programm ta' taħriġ għall-infermiera dwar din il-kura speċjalizzata.

Ta' min jirrimarka li din l-istess amministrazzjoni żiedet in-numru ta' konsulenti tal-ortopedija minn dak ta' wieħed għal tlieta.

Sar ukoll investiment qawwi f'dik li hija għodda li tiġi użata fl-operazzjonijiet tal-ortopedija.

Sabiex jikkumplimenta dan kollu, ħarġet ukoll sejħa għal specialist nurse għal dan id-dipartiment speċifiku.

Dan kollu jawgura tajjeb biex il-kura tal-ortopedija fl-Isptar Ġenerali t'Għawdex tkun tal-ogħla livell, xi ħaġa li l-poplu Għawdxi kien ilu jistenna għal snin twal.

Fil-preżent u sakemm jiġi esegwit dan il-proċess kollu, qed jiġu użati tliet uffiċċji kif ukoll xi kmamar li fihom qed jinżamm apparat relatat mal-ortopedija.

ENTITAJIET PUBBLIĊI – PENALI AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħtu li għandhom il-jedd li jimponu xi forma ta' penali amministrattiva (administrative fine)?

Jista' jgħid kemm huwa l-massimu tal-ammont li jista' jiġi impost inkluż anke penalitajiet li jistgħu jiġu imposti għal kull jum ta' nuqqas ta' konformità mal-obbligi fil-liġi?

Jista' jgħid a tenur ta' liema liġi dik l-awtorità jew entità għandha dawk it-tali poteri?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħtu li għandhom il-jedd li jimponu xi forma ta' penali amministrattiva (administrative fine)?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KOMPOŻIZZJONI TA' BORDIJIET TAL-GĦAŻLA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5555, tista' l-Ministru tgħid għal kull Bord tal-Għażla maħtur, min kienu ċ-Chairpersons u l-membri u għal liema post/pożizzjonijiet vakanti kien maħtur kull Bord minn Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tgħid fuq liema kriterji jinħatru l-membri f'kull Bord?

Interpellant li qed nikkonferma r-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari 5555, li ċ-Chairperson ikun uffiċjal pubbliku waqt li ż-żewġ membri l-oħra jkunu uffiċjali pubbliċi rtirati li l-lista tagħhom tiġi approvata mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

RESIDENZA TAL-ANZJANI – APPLIKAZZJONI TA' PERSUNA

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l-applikazzjoni, li t-tagħrif dwarha qed jintbagħat separatament, għad-dħul ġewwa residenza tal-anzjani tingħata prijorità peress li l-kondizzjoni tal-persuna b'diżabilità riċentement iddeterjorat ħafna u dan apparti li issa tinsab tgħix waħedha?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità qed isegwi mill-qrib dan il-każ u informa lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

ĊILINDRI TAL-OSSIĠNU

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk huwiex possibbli li jinħoloq depot fin-naħa ta' fuq ta' Malta minn fejn persuna tkun tista' ġġib jew tibdel iċ-ċilindru tal-ossiġnu u dan biex jiġu ffrankati ħafna inkonvenjenzi, skariġġ u tbatija lil min ikollu bżonn dan is-servizz?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fit-tender il-ġdid (li jinsab fi stadju avvanzat li jingħata) se jkun hemm tliet postijiet minn fejn persuna tkun tista' ġġib jew tibdel iċ-ċilindru tal-ossiġnu; wieħed fin-Nofsinhar u wieħed fit-Tramuntana ta' Malta, u ieħor f'Għawdex.

TIM NAZZJONALI TAN-NETBALL – GĦAJNUNA FINANZJARJA MINN SPORTMALTA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jara li tingħata għajnuna finanzjarja minn SportMalta biex it-tim nazzjonali tan-netball jieħu sehem fl-avveniment sportiv tan-Netball Europe Under 21 Challenge Section f'Ottubru li ġej?

EVARIST BARTOLO: Informat minn SportMalta li l-Assoċjazzjoni tan-Netball ma għamlet l-ebda talba għal assistenza għall-2018 u għaldaqstant ma hemm l-ebda talba pendenti għal tali assistenza.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern kien u għadu kommess li jassisti għaqdiet sportivi fil-parteċipazzjoni tagħhom f'avvenimenti internazzjonali.

Il-Bord ikun jista' jevalwa t-talba tal-Assoċjazzjoni ladarba ssir tali talba, skont il-proċedura.

IMPJANT TAD-DRENAĠĠ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: B'referenza għall-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ f'Għawdex u d-demel tal-baqar, jista' l-Ministru jgħid fejn qed jiġi miġbur u msoffi d-demel tal-baqar fil-preżent, meta jidher ċar li sistema tat-tisfija tal-impjant tad-drenaġġ għadha qed tiġi maħnuqa bid-demel tal-baqar?

Meta se tiġi konkluża u mwettqa s-soluzzjoni fuq livell nazzjonali?

Jista' jagħti d-data?

JOE MIZZI: L-Onor.

Interpellant għandu jkun jaf li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma mhijiex responsabbli mill-ġbir tad-demel tal-baqar.

Madankollu, fuq l-impjant t'Għawdex, il-Korporazzjoni tinnota li dan għadu kemm ingħata overhaul u li llum il-ġurnata qed jiffunzjona b'mod ideali.

Il-Korporazzjoni ħarġet ukoll it-tender biex jissewwa l-outfall li nkiser b'imblukkar fl-aħħar snin.

Filwaqt li nfakkar li kwalunkwe materjal li mhux drenaġġ domestiku jagħmel ħsara fl-infrastruttura tad-drenaġġ, il-Korporazzjoni ttenni r-rieda tagħha li tkompli tissalvagwarda l-impjanti tagħha biex tiżgura soluzzjonijiet dejjiema.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 5561, 5172 u 4813 u ċjoè: Peress li dan l-aħħar fit-Times of Malta tas-16 ta' Mejju deher artiklu li fih intqal li l-Onor.

Emanuel Mallia u l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, li huma membri tal-backbench, għandhom impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku, u peress li l-impjieg fis-settur pubbliku huwa regolat b'Artikolu 110 tal-Kostituzzjoni u li kull impjieg ma' kull korp stabbilit bil-Kostituzzjoni jew b'xi liġi jew taħt xi liġi oħra, u ma' kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta' Malta, jew xi korp kif intqal qabel, ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv, għandu, kemm-il darba dak id-dħul ma jkunx sar wara eżami pubbliku li jkun ġie avżat kif imiss, isir permezz tas-servizz għall-impjegar (jiġifieri Jobsplus jew l-ekwivalenti tiegħu fil-passat), jista' l-Prim Ministru jgħid:

a. Meta kienu ingaġġati dawn id-Deputati fis-Servizz Pubbliku jew entitajiet fuq imsemmija u b'liema metodu msemmi fil-Kostituzzjoni;

b. X'kuntratt ta' impjieg/servizz għandhom dawn id-deputati kif ukoll id-dħul gross annwali tagħhom; u

c. X'inhi l-kariga u grad li jokkupaw illum?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba min-naħa tiegħu hija din:

Għar-rigward tal-Onor.

Emanuel Mallia, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5265.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li huma dawn l-erba' Membri Parlamentari biss minn dawk imsemmija fil-mistoqsija tiegħu, li għandhom xi tip ta kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 5561, 5172 u 4813 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-Onor.

Godfrey Farrugia, Membru tal-Oppożizzjoni li jirrappreżenta l-Partit Demokratiku għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

Peress li l-impjieg fis-settur pubbliku huwa regolat b'Artikolu 110 tal-Kostituzzjoni u li kull impjieg ma' kull korp stabbilit bil-Kostituzzjoni jew b'xi liġi jew taħt xi liġi oħra, u ma' kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta' Malta, jew xi korp kif intqal qabel, ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv, għandu, kemm-il darba dak id-dħul ma jkunx sar wara eżami pubbliku li jkun ġie avżat kif imiss, isir permezz tas-servizz għall-impjegar (jiġifieri Jobsplus jew l-ekwivalenti tiegħu fil-passat), jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid:

a. Kemm ilu ingaġġat dan id-Deputat fis-Servizz Pubbliku jew f'entitajiet fuq imsemmija u b'liema metodu msemmi fil-Kostituzzjoni;

b. X'kuntratt ta' impjieg/servizz għandu dan id-Deputat, kif ukoll x'inhu d-dħul gross annwali tiegħu; u

c. X'inhi l-kariga u grad li jokkupa llum?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Godfrey Farrugia m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Marlene Farrugia, Membru tal-Oppożizzjoni li tirrappreżenta l-Partit Demokratiku għandhiex impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

Peress li l-impjieg fis-settur pubbliku huwa regolat b'Artikolu 110 tal-Kostituzzjoni u li kull impjieg ma' kull korp stabbilit bil-Kostituzzjoni jew b'xi liġi jew taħt xi liġi oħra, u ma' kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta' Malta, jew xi korp kif intqal qabel, ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv, għandu, kemm-il darba dak id-dħul ma jkunx sar wara eżami pubbliku li jkun ġie avżat kif imiss, isir permezz tas-servizz għall-impjegar (jiġifieri Jobs Plus jew l-ekwivalenti tiegħu fil-passat), jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid:

a. Kemm ilha ingaġġata din id-Deputat fis-Servizz Pubbliku jew f'entitajiet fuq imsemmija u b'liema metodu msemmi fil-Kostituzzjoni;

b. X'kuntratt ta' impjieg/servizz għandha din id-Deputat, kif ukoll x'inhu d-dħul gross annwali tagħha; u

c. X'inhi l-kariga u grad li tokkupa llum?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Marlene Farrugia m'għandha ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

David Agius, Membru tal-Oppożizzjoni li jirrappreżenta l-Partit Nazzjonalista għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

David Agius m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Karol Aquilina, membru tal-Oppożizzjoni li jirrapreżenta l-Partit Nazzjonalista għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Karol Aquilina m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu kontra s-Sindku tal-Birgu wara l-qtil barbaru ta' għadd ta' ħamiem li f'filmat fuq is-sit online tat-timesofmalta.com deher jaqa' mal-art wara li ntlaqat b'tiri u jmut bil-mod?

Billi dan l-att barbaru ġie kkundannat bil-qawwa mill-Kummissarju tal-Annimali maħtur minn dan l-istess Gvern, għalfejn għadhom ma ttieħdux passi kontra s-Sindku tal-Birgu?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma tteħdux passi kontra s-Sindku tal-Birgu.

Il-proċedura ta' culling tal-ħamiem kienet proċedura li ntużat drabi oħra u f'postijiet oħra u dan wara li saru arranġamenti mal-awtorità kompetenti.

BIRGU – PERMESS BIEX ISIR SPARAR FUQ IL-ĦAMIEM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta ntalab permess mill-Kunsill jew mis-Sindku tal-Birgu biex isir sparar fuq il-ħamiem?

Jista' jgħid meta ngħata dan il-permess?

Minn liema uffiċċjal tal-pulizija ngħata l-permess?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li kif diġà ntqal fi tweġibiet għal mistoqsijiet relatati ma' dan il-każ, mal-pulizija saret biss talba għall-assistenza ta' bon ordni u prekawzjonijiet waqt il-culling.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid mill-Korp tal-Pulizija jew mill-Gvern min iddeċieda li Membri tal-Korp tal-Pulizija jkunu ordnati biex ikunu preżenti mas-Sindku tal-Birgu u ma' persuni li nġiebu apposta biex jisparaw b'mod barbaru fuq il-ħamiem fl-abitat, fid-dawl tax-xemx u quddiem tfal u turisti?

Jista' jgħid min ħa din id-deċiżjoni biex il-pulizija jkunu preżenti u poġġa l-pulizija f'sitwazzjoni antipatika biex ikunu partners in crime waqt li kien qed isir dan l-att ta' moħqrija fuq annimali permezz ta' qtil barbaru, salvaġġ u inuman?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li kif diġà ntqal fi tweġibiet għal mistoqsijiet relatati mal-istess suġġett, il-Pulizija tad-Distrett ta' Bormla tramite l-uffiċjali awtorizzati, ġiet mitluba tassisti għaż-żamma tal-bon ordni u teħid ta' prekawzjonijiet waqt l-eżerċizzju relatat ma' din il-mistoqsija.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-anzjan li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, fejn tliet snin ilu qalulu li għandu blockage f'saqajh u qalulu wkoll li kienu se jibagħtu għalih iżda sal-lum għadu jistenna?

CHRIS FEARNE: Filwaqt li ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ ġie segwit, ninformah ukoll li f'inqas minn sena, l-Isptar Mater Dei kien ta d-data lill-pazjent biex issirlu l-proċedura li kellu bżonn iżda l-istess pazjent irrifjuta.

DĦUL F'SAN VINĊENZ DE PAULE – KAŻ TA' ANZJANA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-anzjana li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, li ġiet offruta biex tidħol f'San Vinċenz de Paule, iżda hi rrifjutat u llum il-ġurnata l-kondizzjoni tagħha ggravat u ma tistax tgħix aktar waħedha?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità qed isegwi mill-qrib dan il-każ u nforma lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għal mistoqsija li saret f'isimha.

STENNIJA GĦAL CT SCAN – KAŻ TA' ANZJANA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-anzjana li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament li għaddejja minn uġigħ insapportabbli, u li ilha tistenna CT Scan mill-2017 u li issa se jsir f'Lulju li ġej?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li l-proċess jitħaffef?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qed ikun segwit.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5578, jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk dawk il-ħaddiema fl-Awtorità tad-Djar, li qegħdin jieħdu l-allowance u li mhumiex parti mill-ftehim kollettiv, jitħallsux ukoll tal-overtime jew tat-time off in lieu?

Jista' jindika kemm jammonta kull allowance lil kull ħaddiem u għal liema raġuni qed jingħata?

Jista' jgħid jekk hemmx ħaddiema li għandhom aktar minn allowance waħda u li mhumiex parti mill-ftehim kollettiv tal-istess Awtorità?

Jekk iva f'liema gradi u f'liema sezzjoni qed jingħata u għaliex?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħaddiema li qed jitħallsu tal-leave li ma jkunux ħadu s-sena ta' qabel?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ħaddiema li jieħdu allowance li mhux parti mill-Ftehim Kollettiv, jitħallsu tal-overtime jew minflok jistgħu jutilizzawh f'time off in lieu.

L-allowances li mhumiex parti mill-Ftehim Kollettiv huma fit-tabella.

(*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument)

Il-ħaddiema tal-Awtorità tad-Djar mhux qed jitħallsu tal-leave li ma jkunux utilizzaw matul is-sena ta' qabel.

Tajjeb li niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant li l-approvazzjoni għal dawn l-allowances mhijiex prassi ġdida hekk kif fl-2008 bdew jiġu approvati, miċ-Chairman u/jew mil-Kap Eżekuttiv, numru ta' allowances, inkluż car allowance u disturbance allowance f'ċertu gradi u skali skont il-prerogattiva tal-management.

RIABILITAZZJONI GĦALL-PAZJENTI TAL-ISPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhuma l-programmi ta' riabilitazzjoni li qed jitwettqu fil-preżent għall-pazjanti li qed jiġu rikoverati fl-Isptar Monte Carmeli sabiex ikunu jistgħu jerġgħu jintegraw fl-komunità?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull tim multidixxiplinarju li hemm fid-Dipartiment tal-Psikjatrija joffri programmi olistiċi biex il-pazjenti li jkun hemm taħt il-kura tigħu jkunu jistgħu jiġu riabilitati fil-komunità.

Dawk il-pazjenti li jkollhom diffikultajiet partikolari jiġu riferuti lil wieħed miż-żewġ timijiet immexxija minn konsulenti bi special interest fir-riabilitazzjoni.

Dawn il-programmi jistgħu jinkludu perjodu ta' residenza fil-half way house u għandhom ukoll kollaborazzjoni mal-NGOs f'dan il-qasam.

GĦARFIEN DWAR IS-SAĦĦA MENTALI - PROGRAMMI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika fid-dettall xi programmi twettqu f'din il-leġiżlatura għat-tkabbir ta' kuxjenza għall-għarfien dwar is-saħħa mentali biex nikkumbattu l-istigma dwar is-saħħa mentali fil-komunitajiet tagħna?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jsiru diversi inizjattivi għat-tkabbir ta' kuxjenza għall-għarfien dwar is-saħħa mentali kif ukoll biex nikkumbattu l-istigma dwar is-saħħa mentali fil-komunitajiet tagħna, fosthom:

- Taħditiet regolari fil-kunsilli lokali Malta/Għawdex (suġġetti diversi relatati ma' għarfien/stigma dwar is-saħħa mentali) b'kollaborazzjoni mad-Dipartiment tal-Kura Primarja fejn il-konkorrenza tal-pubbliku hija waħda inkoraġġanti.

- Taħditiet regolari dwar diversi suġġetti relatati mas-saħħa mentali tal-anzjani fiċ-ċentri ta' matul il-jum għal-anzjani f'Malta kif ukoll fix-Xewkija Għawdex.

- Taħditiet regolari fil-parroċċi eżempju: Ladies Circle/gruppi tar-romol rigward stigma u għarfien dwar suġġetti relatati mas-saħħa mentali ta' dawn l-individwi.

- Taħditiet f'għaqdiet filantropiċi.

- Taħditiet ma' xi fondazzjonijiet immirati lejn persuni li qegħdin isegwu programmi ta' riabilitazzjoni bil-għan li jerġgħu jintegraw ruħhom fis-soċjetà.

- Taħditiet mal-membri tal-istaff ġewwa d-dipartimenti tal-gvern.

- B'kollaborazzjoni mad-Dipartiment tal-Mental Health tal-Universita ta' Malta, nagħmlu promozzjoni għat-tkabbir ta' kuxjenza għall-għarfien dwar is-saħħa mentali biex nikkumbattu l-istigma f'lokalitajiet differenti.

- Nagħtu informazzjoni waqt programmi kemm televiżivi kif ukoll fuq stazzjonijiet tar-radju u nippromwovu fuljetti b'informazzjoni relatati ma' saħħa mentali u l-istigma li jġibu magħhom dawn il-kondizzjonijiet.

- Kitba ta' artikli f'diversi fuljetti li jitqassmu fil-parroċċi u kitbiet oħra f'rivisti li jiġu mqassma lill-ħaddiema fil-qasam tal-Kura Primarja.

- Promozzjoni tas-Saħħa Mentali fuq il-Facebook tad-Direttorat tal-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard.

- Diskussjonijiet ma' kumpaniji biex isiru talks fuq il-Promozzjoni tas-Saħħa Mentali fuq il-post tax-xogħol.

- Ġew introdotti sett ta' mistoqsijiet biex jagħtu indikazzjoni fuq is-saħħa mentali fost l-istudenti tal-Form 1, 3 u 5 bħala parti mill-HBSC survey.

- Diskussjonijiet mal-edukaturi biex nesploraw kif is-saħħa mentali tiġi mħarsa u tkun parti integrali mill-well-being tal-istudenti.

- Qsamna r-riżultati ta' studji fuq is-saħħa mentali fost l-adolexxenti f'Malta biex tkun tista' tiġi evalwata aħjar is-sitwazzjoni lokali u hekk jittieħdu l-passi biex din tiġi salvagwardata.

- Diskussjonijiet mal-Perinatal Mental Health Unit biex nippromwovu s-saħħa mentali tal-omm fit-tqala u wara t-twelid tat-tarbija.

- Talks lill-fondazzjoni RICE fejn nitkellmu fuq l-assertività.

- Fl-iskejjel isiru talks fuq kif nistgħu negħlbu l-istress speċjalment fiż-żmien tal-eżamijiet (din issir fuq stedina tal-iskola nnifisha)

Ċentru Tommaso Chetcuti (Servizz ta' Outpatients):

Qegħdin jiġu organizzati taħditiet mal-qraba ta' pazjenti li jużaw is-servizz kemm ġewwa l-Isptar Monte Carmeli kif ukoll fil-komunità rigward għarfien dwar is-saħħa mentali bil-għan li titnaqqas l-istigma.

Kliniċi li joffru servizz għas-Saħħa Mentali:

F'dawn il-kliniċi jingħata sapport u għajnuna meħtieġa lill-pazjenti u l-qraba tagħhom f'għamla ta' sessjonijiet edukattivi.

Taħditiet oħra dejjem relatati mal-għarfien tas-saħħa mentali jiġu offruti wkoll lill-pubbliku inġenerali fil-catchment area.

Ċentri ta' Matul il-Jum fi Ħdan is-Servizzi għas-Saħħa Mentali:

F'dawn iċ-ċentri wkoll jiġu offruti sessjonijiet edukattivi biex titqajjem kuxjenza għall-għarfien dwar is-saħħa mentali sewwa lill-pazjenti u wkoll lill-pubbliku inġenerali permezz ta' programmi fuq ir-radju tal-parroċċa.

Apparti dan kollu, kull sena d-Dipartiment tas-Servizzi Psikoloġiċi fi ħdan is-Servizzi tas-Saħħa Mentali joffri in-service training lill-għalliema tal-iskejjel u l-kulleġġi rigward is-saħħa mentali fil-klassi.

L-attendenza tkun waħda volontarja.

Għalliema tal-MCAST ukoll ingħataw taħriġ (Novembru 2017) bħala parti mis-16 days of Activism imnedija mill-Kummissjoni għall-Vjolenza Domestika.

Ingħataw lezzjonijiet dwar ir-relazzjoni li hemm bejn l-eating disorders, il-vjolenza domestika u s-saħħa mentali:

Lid-dentisti waqt il Konferenza Nazzjonali li saret f'Novembru 2017.

Artiklu f'dan ir-rigward kien ġie ppubblikat fid-Dental Probe Marzu 2018.

Din il-konferenza ġiet irrapportata fir-Rapport Annwali tal-Kummissjoni għal Vjolenza Domestika.

Lill-pubbliku u professjonisti Għawdxin waqt konferenza mnedija mill-Ministeru għal Għawdex (Novembru 2017)

Lin-nutritionists fil-Konferenza Annwali tagħhom (April 2018)

Lill-pubbliku u professjonisti waqt il-Konferenza Annwali ta' Dar Kenn Għal Saħħtek (Mejju 2018)

Lill-pubbliku u professjonisti li attendew konferenza mnedija mill-ACAMH (Mejju 2018)

Dan sar f'kollaborazzjoni mal-Kummissjoni għas-Saħħa Mentali.

Taħditiet dwar eating disorders ġew mogħtija ukoll lill-istudenti tal-MCAST Naxxar u Paola u lill dawk li jattendu fis-sekondarja.

Dawn saru matul is-snin 2017 u 2018.

Lezzjonijiet oħra dwar il-liġi tas-saħħa mentali ġew mogħtija lill-istaff ta' Dar Kenn Għal Saħħtek u dan sar matul April 2018.

Matul dawn l-aħħar tliet snin, id-Dipartiment tas-Servizzi Psikoloġiċi kellu wkoll stand fil-Konferenza Annwali tal-Kunsill Nazzjonali tan-Nisa.

Hemm ukoll il-Befriending Scheme li wkoll toffri esperjenza/opportunità lil dawk l-istudenti tal-psikoloġija.

Din l-iskema kienet ta' benefiċċju kemm għal undergraduates u gradwati fil-psikoloġija kif ukoll għall-parteċipanti li kellhom problema ta' saħħa mentali.

Din l-iskema hija bbażata fuq it-teorija ta' social re-integration by interaction li tirrigwarda meta persuna tinteraġixxi ma' oħra li għandha problema ta' saħħa mentali u fil-verità wieħed ma jdumx ma jinduna li tal-aħħar mhijiex differenti u għalhekk tikkumbatti l-istigma b'mod dirett.

IŻ-ŻEJTUN - ĊENTRU TA' MATUL IL-JUM – PERSUNI BI PROBLEMI TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hemm persuni bi problemi ta' saħħa mentali li regolarment u kull ġimgħa, jattendu fiċ-Ċentru ta' Matul il-Jum taż-Żejtun?

X'attivitajiet twettqu għal dawn il-persuni matul is-sena l-oħra 2017 u sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fiċ–Ċentru ta` Matul il–Jum taż–Żejtun jattendu madwar 33 persuna kull ġimgħa.

F'dan iċ-Ċentru jiġu organizzati diversi attivitajiet.

L-attivitajiet ta' kull ġurnata jkunu varjati sabiex jindirizzaw il-bżonnijiet tal-persuni li jkunu qed jattendu.

Attivitajiet jiġu ppjanati b'mod individwali u anke fi gruppi.

L-attivitajiet individwali jinkludu: Xi individwi jistgħu jsibu diffikultà biex iwettqu attivitajiet bażiċi ta` kull jum bħal tindif u qadi domestiku u dan minħabba l-kondizzjoni tagħhom.

Sabiex jerġgħu jakkwistaw l-indipendenza, dawn l-attivitajiet huma addattati skont il-bżonnijiet u l–ħiliet tal-persuni rispettivi.

Jitwettqu wkoll sessjonijiet li jipprovdu l-opportunità ta`riflessjoni fuq il-ħiliet intrapersonali kif ukoll interpersonali tal–individwi.

Ħiliet interpersonali jirreferu għal kwalitajiet li jintużaw biex persuni jirrelataw man-nies ta` madwarhom.

Ħiliet intrapersonali jippermettu li l-persuna jkollha ħiliet fil-komunikazzjoni magħha nnifisha biex tgħin il-kwalità tar-relazzjonijiet soċjali tal-persuna.

Attivitajiet fi gruppi jinkludu sessjonijiet terapewtiċi orjentati lejn proġetti, sessjonijiet kreattivi, gruppi ta` diskussjoni, gruppi ta eżerċizzju fiżiku, xogħol volontarju kif ukoll ħarġiet soċjali.

Isir ukoll taħriġ pre-vokazzjonali u professjonali pereżempju kif tikteb CV kif iġġib ruħek waqt intervista tax-xogħol eċċ.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hux se jattendi u/jew jipparteċipa fil-Global Citizenship Seminars li se jsiru f'Cape Town u f'Johannesburg fl-Afrika t'Isfel nhar it-30 u l-31 ta' Mejju 2018?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ġiex mitlub jew ġiex mistieden biex jattendi għal dawn is-seminars u jekk iva jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-dokument li permezz tiegħu ġie mitlub jew mistieden biex jattendi għal dawn is-seminars?

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk huwa hux wieħed mill-kelliema speċjali waqt il-Global Citizenship Seminars li se jsiru f'Cape Town u f'Johannesburg fl-Afrika t'Isfel nhar it-30 u l-31 ta' Mejju 2018?

Jista' l-Prim Ministru jagħti l-isem, il-kunjom u l-kariga tal-kelliema f'isem il-Gvern Malti li se jattendu u jipparteċipaw fl-imsemmija seminars?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija tiegħu hija fin-negattiv.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija tiegħu ninsab informat li f'isem il-Gvern Malti se jattendu rappreżentanti mill-Malta Residency and Visa Agency u mill-Malta Individual Investor Programme Agency.

LAQGĦA F'LONDRA MA' INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti d-data ta' meta u l-bini fejn saret il-laqgħa f'Londra, l-Ingilterra, bejnu u l-individwu li d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament, liema laqgħa ġiet organizzata mill-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-attività li qed jagħmel referenza għaliha fil-mistoqsija tiegħu kienet attività pubblika li saret f'Londra fil-31 ta' Ottubru 2013 u li matulha saret it-tnedija tal-Malta Individual Investor Program.

SAN ĠILJAN – PROĠETT TAL-ITS - MASTERPLAN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-Masterplan ta' Paceville u li huwa stess irrefera għalih f'kummenti li huwa ta lill-ġurnalisti nhar it-Tlieta, 15 ta' Mejju 2018 b'rabta mal-proġett fuq l-art tal-ITS f'San Ġiljan?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista ' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-Masterplan ta' Paceville u li l-Prim Ministru rrefera għalih f'kummenti li ta lill-ġurnalisti nhar it-Tlieta, 15 ta' Mejju 2018 b'rabta mal-proġett fuq l-art tal-ITS f'San Ġiljan?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi għal dak li l-Awtorità tal-Ippjannar ippublikat fl-2016 għal konsultazzjoni pubblika.

TQASSIM TA' KURUNI MBIERKA MILL-PAPA FRANĠISKU LILL-ANZJANI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tqassmu kuruni mbierka mill-Papa Franġisku mis-Segretarju Parlamentari għal Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva lill-anzjani Maltin u Għawdxin matul is-sena 2018?

Jista' jgħid f'liema djar tal-anzjani tqassmu dawn il-kuruni u x'kienet l-ispiża biex inxtraw dawn il-kuruni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Welfare Committee, flimkien mas-Segretarjat għal Anzjani u Persuni b'Diżabilità, qassam 2,067 kuruna mbierka mill-Papa Frangisku lill-anzjani u għad baqa' 1,033 kuruna x'jitqassmu.

Il-kuruni tqassmu fid-djar tal-anzjani kif ġej;

- Residenza San Vinċenz

- Dar tal-Anzjani tal-Imtarfa

- Dar tal-Anzjani tal-Furjana

- Dar tal-Anzjani tal-Mosta

- Dar tal-Anzjani tal-Imsida

- Dar tal-Anzjani ta' Bormla

- Dar tal-Anzjani taż-Żejtun

- Dar tal-Anzjani tal-Mellieħa

L-ispiża totali biex inxtraw dawn il-kuruni hija ta' €31,980.

*Tabella relatata ma' mistoqsija parlamentari 5835