DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-9.04 a.m.

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 153 li saret fil-31 ta' Ottubru 2018 ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni parlamentari magħmula mill-Onor.

Alex Muscat u l-Onor.

Frederick Azzopardi fis-17-il Laqgħa tal-Ħarifa tal-Assemblea Parlamentari tal-OSCE, li nżammet f'Kirgiżistan bejn it-3 u s-6 ta' Ottubru 2018; u

Byron Camilleri u l-Onor.

David Agius fit-10th Asia-Europe Parliamentary Partnership Meeting (ASEP-10) li nżammet fi Brussell fis-27 u 28 ta' Settembru 2018.

L-ISPEAKER: Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Claudette Buttigieg): Illum, il-Kumitat għandu quddiemu d-diskussjoni f'Kumitat ta' Provvista biex jiġu diskussi l-Voti tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' ħames sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u l-kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi biex, jekk jogħġobha, tressaq ir-riżoluzzjonijiet f'isem il-Prim Ministru.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi): Sinjura President, f'isem il-Prim Ministru, nipproponi dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €5,308,182 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 – Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €62,497,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,367,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 - Informazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 7 – STAMPERIJA TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,541,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 – Stamperija tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 8 - UFFIĊĊJU ELETTORALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €7,255,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 – Uffiċċju Elettorali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 9 – KUMMISSJONI DWAR IS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €611,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 – Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT - KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €675,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I – Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT III - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €45,838,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Ħassar iċ-ċifra "€152,440" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€152,437".

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Baġit fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, liema uffiċċju għandu portafoll varjat.

Fil-ħin allokat għalija se niddiskuti s-setturi tal-ekonomija diġitali, tal-gaming, tal-informatika, tas-servizzi finanzjarji u tal-innovazzjoni.

Tajjeb ngħid li għandna opportunità niċċelebraw dawn is-setturi li tista' tgħid kollha twieldu minn gvernijiet Nazzjonalisti u li llum qed jikkontribwixxu għal aktar tkabbir ekonomiku u ħolqien ta' impjiegi tal-ogħla kwalità.

Dawn is-setturi taw spinta eċċezzjonali lill-għexieren ta' servizzi anċillari li sal-lum għadhom irendu, jikbru u jdawru r-rota ekonomika ta' pajjiżna b'mod b'saħħtu.

Sinjura President, qed ngħid dan għaliex l-ekonomija diġitali, bħas-settur tal-gaming, l-IT u s-servizzi finanzjarji, jiġiferi dawk li nirreferu għalihom bħala n-new economies, huma setturi li saru monumentali, però jeħtieġ li nkomplu nkattruhom, ninvestu fihom u niddiversifikaw fi ħdan kull qasam ta' dawn is-setturi biex nassiguraw suċċess għal għaxar snin jew 15-il sena li ġejjin.

Is-settur diġitali u s-settur tas-servizzi finanzjarji huma fost l-aktar setturi dinamiċi fejn kontinwament iseħħu diversi żviluppi.

Dawn is-setturi ekonomiċi għandhom potenzjal enormi, fejn pajjiżna għandu quddiemu diversi opportunitajiet li jista' jisfrutta u jimmassimizza l-potenzjal tagħhom.

Meta qed nitkellmu dwar dawn is-setturi ta' min jinnota li dejjem irrenja kunsens politiku.

Għalhekk nemmem li llum se jkollna diskussjoni fejn se niddibattu u nargumentaw, biex niddiskutu x'qiegħed isir tajjeb, dwar dak li l-Gvern jista' jagħmel aħjar u x'inhi d-direzzjoni u l-viżjoni ta' dan il-Gvern għal dan is-settur.

Inħoss li huwa ġust li s-suċċess u l-profil tal-ekonomija diġitali u s-servizzi finanzjarji jkunu meqjusa bħala superjuri.

Bla dubju, dan il-Gvern sab pjattaforma soda fuqhiex ifassal il-viżjoni u l-politika għal dawn is-setturi, b'direzzjoni biex dawn is-setturi jiġu msaħħa.

Issa jeħtieġ li naraw b'mod konkret x'se tkun id-direzzjoni, minn issa għas-snin li ġejjin, fir-rgiward ta' dawn is-setturi ekonomiċi, kemm f'termini ta' industriji ta' ICT kif ukoll fuq livell ekonomiku aktar wiesa' li jiddependi fuqu l-użu effettiv tal-ICT bħala key enabler għall-kompetittività.

Irridu nżommu f'moħħna li din l-ekonomija ġdida għandha tkun iffokata fuq in-nies u għandha tkun l-għodda neċessarja li tixpruna liċ-ċittadin ikun aktar connected, informat u empowered.

Għalhekk, f'dan il-Baġit għall-2019 kont qed nistenna li nisma' b'inizjattivi u proposti li jinforzaw il-parteċipazzjoni diġitali fuq kull spettru tas-soċjetà.

Bla dubju ta' xejn, it-Tech MT hija inizjattiva tajba, però anke hawnhekk kont qed nistenna li d-dokument tal-Baġit jiddedika ftit aktar minn erba' sentenzi għal dan il-qasam u ma jkunx daqshekk ekonomiku fid-dettalji.

Wieħed kien qed jistenna ferm aktar dettalji dwar l-operat ta' Tech MT u dwar x'se tinkorpora fiha.

Inqas dettalji jagħtu aktar lok għal inċertezza.

Fil-fatt, nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Silvio Schembri jekk huwiex minnu li s-sezzjoni tal-Information Society, li taqa' taħt ir-responsabbiltà diretta tal-Malta Communications Authority, se tiġi trasferita taħt dipartiment, awtorità jew Tech MT u ma tibqax taħt il-kappa tal-Malta Communications Authority, kemm bħala responsabbiltà kif ukoll bħala mobilità.

Jekk dan huwa minnu, napprezza li nkunu nafu r-raġuni għal dan iċ-ċaqliq, għax verament m'iniex qiegħda nifhem ir-raġuni wara din id-deċiżjoni, kemm-il darba dan iċ-ċaqliq huwa reali.

M'għandix dubju li da huwa ta' tħassib kbir għall-ħaddiema fejn il-futur tagħhom fuq il-post tax-xogħol bħalissa huwa inċert.

Għamilt kemm-il darba mistoqsijiet simili dwar ir-Reġistru tal-MFSA, għax il-ħaddiema għadhom ma jafux eżattament fejn se jmorru, pereżempju jekk hux sejrin iż-Żejtun.

S'issa, għad m'għandna l-ebda konferma f'dan ir-rigward.

Hawnhekk irrid nieħu din l-opportunità biex nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-MCA li tul dawn l-aħħar snin dejjem qdew il-ħidma tagħhom bi professjonalità kbira u lil hinn minn kull kontroversja.

Grazzi wkoll bla dubju lill-ħaddiema tal-MITA, tal-MGA u tal-MFSA għax-xogħol u l-professjonalità li jaħdmu ta' kuljum bihom.

Grazzi wkoll għall-ħidma siewja tal-professjonisti kollha f'dan il-qasam, kemm dawk tas-settur pubbliku kif ukoll dawk tas-settur privat, li nemmen li huma l-mutur wara dan is-suċċess f'dawn is-setturi rispettivi.

Se nibda bi kwotazzjoni tal-kittieb Franċiż Victor Hugo li tgħid hekk:

Illum nixtieq niddedika l-ewwel parti tad-diskors tiegħi dwar konċett li ma tantx nisimgħu dwaru u ma tantx niddedikaw ħin għalih anke f'din il-Kamra.

Qed nirreferi għal-liġijiet u regolamenti dwar l-innovazzjoni.

Nemmen li dan huwa settur b'potenzjal enormi li bħalissa għandu jkun iċ-ċavetta għal tkabbir ekonomiku.

Fir-rigward ta' dan is-settur, fl-indiċi tal-innovazzjoni, pajjiżna żamm postu fis-26 post fost aktar minn 100 pajjiż, però għadna 'l bogħod milli nilħqu l-potenzjal massimu ta' din l-opportunità tal-innovazzjoni.

Kif diġà għidt f'diskorsi oħra lbieraħ, kemm f'dak tal-Ministeru għall-Finanzi kif ukoll f'tal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, nerġa' intenni li bħalissa għandna tkabbir ekonomiku b'saħħtu aktar mid-doppju, kważi tliet darbiet aktar mill-medja tal-Unjoni Ewropea bi tbassir ta' tkabbir ekonomiku sostenibbli u finanzi pubbliċi robusti.

F'dan il-kuntest ta' klima ekonomika hekk pożittiva, il-Gvern kellu jaħtaf l-opportunità biex f'dan il-Baġit jiffoka aktar fuq il-viżjoni u d-direzzjoni fejn se jieħu lil dan il-pajjiż għall-ħames snin, għaxar snin u 15-il sena li ġejjin.

Il-Gvern messu qed ifassal politika strateġika fuq l-innovazzjoni li taqa' taħt ir-responsabbiltà diretta tal-Prim Ministru.

B'hekk nerġgħu nissiġillaw lil pajjiżna fil-quċċata mhux biss fl-ekonomija diġitali, fl-ekonomija l-ġdida u fis-servizzi finanzjarji, imma anke fl-abbiltà tagħna li nkomplu naħtfu l-opportunità tal-first mover advantage f'diversi setturi u nħaddnu dik il-politika innovattiva li tant jeħtieġ li nitkellmu dwarha u, aktar minn hekk, inwettquha.

Id-dinja tal-lum għaddejja minn trasformazzjoni kbira, minn soċjetà tal-informatika għal soċjetà innovattiva.

Għalhekk, ladarba għandna qagħda ekonomika tant b'saħħitha, il-Gvern li attwalment huwa l-policy maker, għandu jaħtaf l-opportunità li jipprepara lil pajjiżna għal dawn l-isfidi.

Wieħed mit-tħassib ewlieni huwa l-pass tant mgħaġġel li bih qed issir din il-bidla.

Għalhekk huwa kruċjali li aħna nkunu pronti biex nirrispondu għal din il-bidla u, fejn hu possibbli, inkunu minn tal-ewwel li nimplimentaw din it-trasformazzjoni.

Fis-settur tas-servizzi finanzjarji u l-ekonomija diġitali, l-Oppożizzjoni u l-Gvern, kif għidt, dejjem żammew kunsens politiku u dan erġajna rajnieh ftit tax-xhur ilu, meta kellna d-diskussjonijiet parlamentari u anke barra minn din il-Kamra dwar it-teknoloġija tal-virtual financial assets, fosthom il-blockchain technology.

Waqt li bħala Oppożizzjoni tajna l-appoġġ assolut tagħna, fejn ikkonsultajna dwar din it-teknoloġija u tajna l-proposti tagħna, żgur li ma nistgħux naħsbu li t-teknoloġija tal-blockchain hija l-bidu u t-tmiem tal-input innovattiv għal pajjiżna.

Għalhekk, jeħtieġ li ma nillimitawx ruħna u nħaddnu politika ta' żvilupp innovattiv fi proċessi xprunati biss mit-teknoloġija.

Il-politika tal-innovazzjoni jeħtieġ li tittieħed aktar bis-serjetà u l-Gvern jeħtieġ li jirrikonoxxi aktar l-importanza ta' dan is-settur li permezz tiegħu jista' verament jerġa' jagħti dik il-qabża 'l quddiem lill-ekonomija ta' sostenibbiltà ta' pajjiżna.

Minkejja li qegħdin isiru sforzi ġenwini, l-aktar mis-settur privat, fil-business innovation, għadna ferm 'il bogħod fl-innovazzjoni soċjali.

Din hija tip ta' innovazzjoni li normalment tiġi mħaddna mis-settur tal-volontarjat li jgħin isaħħaħ il-fibra tal-komunitajiet tagħna.

Nemmen li jeħtieġ nistabbilixxu din id-dinamika ta' push and pull, jiġifieri dik il-korporattiva mal-komunitajiet tagħna biex verament nesperjenzaw il-firxa tant meħtieġa tal-innovazzjoni fis-setturi varji kollha possibbli.

Għalhekk huwa importanti li din l-innovazzjoni ma tkunx ristretta biss għas-settur ekonomiku li tant neħtieġu.

F'dan il-qasam imma irridu naraw ukoll innovazzjoni fil-governanza kemm ċentrali kif ukoll lokali, innovazzjoni fis-social welfare, innovazzjoni fl-edukazzjoni u f'kull settur ieħor possibbli.

Jekk dan il-Gvern verament jemmen that innovation is key for a country's economic growth u jekk dan il-Gvern verament irid jieħu lil dan il-pajjiż f'livell ogħla, issa ladarba s-sostenibbiltà finanzjarja tippermetti, tajjeb li niffokaw fuq id-direzzjoni futuristika, għaliex il-Gvern u r-riżorsi tiegħu mhumiex sfurzati fuq l-ekonomija ta' making ends meet approach.

Għalhekk issa huwa ż-żmien li niffokaw fuq din iċ-ċavetta għall-ekonomija tal-lum u tal-ġejjieni.

Nemmen li l-Gvern għandu jniedi strateġija nazzjonali ta' ekosistema innovattiva, peress li f'dan il-punt għandna diversi setturi fil-qasam privat li qegħdin jixprunaw in-negozju tagħhom mill-innovazzjoni.

Dan huwa l-waqt li jkun hawn strateġija ħolistika li tgħaqqad id-diversi friegħi biex ikun hemm konnessjoni bejn id-diversi setturi li tiġi trasformata f'sistema ta' istituzzjonijiet u proċessi li jinfurzaw lil xulxin u flimkien jixprunaw politika ta' tkabbir.

Semmejt l-innovazzjoni fl-edukazzjoni.

Kif nafu, bħalissa qegħdin niffaċċjaw sfidi formidabbli f'dan is-settur, però n-niċċa l-aktar fertili tirrigwarda l-innovators of tomorrow.

Nemmen li wasal iż-żmien biex fis-sistema edukattiva tagħna jiġu introdotti skills relevanti li jixprunaw l-element innovattiv.

Verament nemmen li l-mira innovattiva tagħna għandha tmur lil hinn mill-konfini ta' pajjiż żgħir.

Biex nilħqu dan il-għan, jeħtieġ ninvestu f'politika effettiva u strateġija futuristika li tagħmel lil pajjiżna pjattaforma innovattiva għal sħabna l-Ewropej u lil hinn minnhom.

Se nagħti issa ħarsa lejn is-settur tas-servizzi finanzjarji, is-settur tal-gaming, is-settur tal-ICT u s-settur tal-insurance u s-servizzi finanzjarji globali.

Jekk nagħtu ħarsa lejn il-kontribut settorjali fil-valur miżjud ta' pajjiżna, naraw li s-settur tal-gaming jikkontribwixxi għal 19.2% fil-value added tal-pajjiż, is-servizzi professjonali jikkontribwixxu għal 16.8%, is-servizzi finanzjarji li jinkorporaw fihom ukoll insurance activities jikkontribwixxu għal kważi 9%, filwaqt li dak tal-ICT jikkontribwixxi għal 4%.

Dan ifisser li dawn is-setturi kollha f'daqqa, li jinkludu wkoll is-servizzi professjonali li mhux bilfors huma direttament marbuta ma' dawn is-setturi, però hemm persentaġġ kbir minnhom, jikkontribwixxu għal 48.5% tal-gross value added ta' pajjiżna.

Hawn qed nitkellmu fuq prattikament nofs il-gross value added ta' pajjiżna.

Jekk wieħed jara s-setturi kollha ekonomiċi li rreġistraw tkabbir annwali fl-2018, fil-quċċata ssib is-settur tal-gaming wara t-tkabbir fis-settur tar-real estate activities.

Fil-fatt, is-settur tal-gaming irreġistra tkabbir ta' 10.7% segwit mit-tkabbir fil-financial and insurance activities ta' 10.4% u l-ICT bi tkabbir ta' 4.5%.

Jekk nagħtu ħarsa lejn dawn is-setturi minn aspett differenti, naraw li s-settur tal-gaming u s-servizzi professjonali rrapportaw l-ikbar żieda relattiva ta' ħaddiema fl-aħħar ħames snin, bejn l-2012 u l-2017.

Is-settur tal-gaming waħdu jimpjega b'mod dirett aktar minn 9,000 persuna, dak tal-ICT jimpjega aktar minn 7,000 persuna u s-servizzi finanzjarji jimpjegaw aktar minn kważi 10,000 persuna li, flimkien, jammontaw għal kważi 26,000 persuna.

Hawn m'iniex qed ninkludi s-servizzi professjonali ta' kważi 13,000 persuna oħra, għax kif għadni kif spjegajt, dawn mhumiex neċessarjament marbutin b'mod diretti ma' dawn is-setturi.

Jekk wieħed jara liema huma l-aktar setturi li rrapportaw żieda fil-pagi, wara l-kostruzzjoni, is-settur li rreġistra l-akbar tkabbir annwali huwa s-settur tas-servizzi finanzjarji li rrapportaw żieda ta' 10.4% u li jinsabu fil-quċċata, fejn bħala paga medja, għandhom €27,000 fis-sena.

Is-settur tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni rrapporta tnaqqis ta' 5.6%, però għandhom paga medja tajba ta' aktar minn €20,000 fis-sena.

Jekk wieħed iħares lejn l-investiment dirett barrani, iċ-ċifri uffiċjali juru li kważi 98% tal-investiment dirett barrani kollu li jiġi f'pajjiżna ġej mis-settur tas-servizzi finanzjarji u l-insurance.

Barra minn hekk, dan il-kontribut f'investiment f'pajjiżna qiegħed jiżdied b'25% meta mqabbel mas-sena ta' qabel.

Bl-istess mod ukoll, dan is-settur qiegħed iħalli impatt tajjeb fuq id-dħul għall-pajjiż, permezz tat-taxxi li jiġġenera dan is-settur.

Qed ngħid dan għaliex li kieku kellna nneħħu s-setturi finanzjarji u tal-gaming mill-overall equation tal-kejk ekonomiku tagħna, pajjiżna ma jkunx jista' jsemmi ċ-ċifri ta' tkabbir ekonomiku li qegħdin nisimgħu bihom illum, tħalli barra l-programm tal-Individual Investment Programme (IIP).

Sinjura President, żgur naqblu li dan is-settur qiegħed jagħti ħafna lil dan il-pajjiż, tant li anke fl-aktar żmenijiet ta' sfida għal pajjiżna, jiġifieri fl-eqqel tal-kriżi finanzjarja, l-iżviluppi leġiżlattivi u regolatorji flimkien ma' reputazzjoni tajba li kellna fil-pajjiż salvawna mill-aspett ekonomiku.

Għalhekk, meta nifhmu l-kobor ta' dan is-settur, għandna wkoll nifhmu r-responsabbiltà li għandna bħala politiċi u li għandu l-Gvern bħala l-policymaker biex jassigura li dan is-settur ma jsirx casualty no. 1 minħabba r-reputazzjoni tal-pajjiż li qiegħda tiddeterjora b'mod assolut.

Dan is-settur ma jistax iħallas għall-iżbalji jew in-nuqqas ta' azzjoni ta' dan il-Gvern.

Dan is-settur jeħtieġ tiġdid kontinwu fil-viżjoni ta' pajjiżna.

Jeħtieġ li nħarsu lejn opportunitajiet ġodda f'dan is-settur.

Biex nagħmlu dan, irridu nassiguraw li jkollna l-abbozzi leġiżlattivi u fiskali relevanti, flessibbli, serji, robusti u attraenti.

Però, fil-qasam tat-teknoloġija finanzjarja jeħtieġ naraw li nipprovdu t-taħriġ lill-ġenerazzjonijiet futuri biex nassiguraw li l-opportunitajiet li jinħolqu jittieħdu mill-ħaddiem tal-futur.

Mingħajr ma noħolqu skill gap f'dan is-settur li għadu tista' tgħid fl-aktar żmien infantili tiegħu, biex ma ngħidx fl-embryo stage fejn jidħol l-ICT, jeħtieġ li jkollna qafas leġiżlattiv li jimxi id f'id mal-aspett edukattiv.

Is-suċċess ekonomiku u s-suċċess tas-servizzi finanzjarji huma bħal katina li jiddependu minn diversi ċrieki.

Huwa inutili li nitkellmu dwar l-opportunitajiet tal-Fintech għal pajjiżna jekk ma nindirizzawx ukoll ir-riskji li pajjiżna qed ikun espost għalihom bla bżonn u li qegħdin inpoġġu lil dan is-settur tant kruċjali f'riskju akbar.

Nemmen li hemm bżonn li nindirizzaw il-problema li għandna ta' reputazzjoni b'serjetà.

Hemm bżonn li nibagħtu messaġġ ċar, u biex nagħmlu dan ir-reputazzjoni ta' pajjiżna trid tiġi elevata u rrestawrata mill-aktar fiss possibbli.

Nenfasizza l-ħtieġa kruċjali li l-FIAU u l-MFSA jerġgħu jkunu relevanti u jerġa' jissaħħaħ il-poter awtonomu tagħhom, billi jingħataw ir-riżorsi meħtieġa biex jagħmlu xogħolhom.

Aktar minn hekk, dawn l-entitajiet għandhom jitħallew ikunu l-watchdogs tant meħtieġa f'dan is-settur.

Jeħtieġ li nagħtu aktar widen għar-rakkmandazzjonijiet tal-istituzzjonijiet internazzjonali bħal dawk tal-European Banking Authority, tal-Kummissjoni Ewropea u tal-IMF.

Żgur li m'għandniex għalfejn niġu mogħtija twissijiet b'formal letters mill-Kummissjoni Ewropea, għaliex dan is-settur jixraqlu ħafna aħjar.

Sinjura President, ejja nkunu realistiċi u nammettu li l-istituzzjonijiet tagħna qegħdin jiddgħajfu, jidhru bla saħħa u jitilfu l-kredibilità u l-awtorità morali.

Il-poplu qed jitlef il-fiduċja fl-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

L-investitur barrani m'għadux iħares lejn pajjiżna kif kien iħares lejna ħames jew sitt snin ilu.

Għad jiġi żmien fejn il-practitioner waħdu, mingħajr l-ambjent serju u l-isem ta' Malta li jagħmillek ġieħ, se jibda jsibha diffiċli ferm biex jattira n-negozjant serju li jġiblek il-value added.

Is-setturi tas-servizzi finanzjarji u tal-gaming isofru l-ikbar casualties meta jkollna kollass fuq ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Għalhekk ejjew naraw li dawn is-setturi ma jiddgħajfux u ma jiġix żmien fejn xi darba ngħidu li kellna setturi li kienu jiffjorixxu.

Jekk nagħtu ħarsa lejn is-settur bankarju matul dawn l-aħħar ħames snin naraw li kien hemm in-Nemea Bank, Pilatus Bank, Deutsche Bank u Ferratum Bank li għalqu l-operat tagħhom jew kissru xi tip ta' kuntratt serju.

Pereżempju, kellna l-każ tas-Satabank li sal-lum ħalla numru kbir ta' klijenti serji fil-limbu.

Min ma kellux kont bankarju ieħor, kellu jiftaħ kont bankarju fl-iqsar żmien possibbli.

Ħafna mill-klijenti għadhom ma rnexxilhomx jiftħu l-kont bankarju meħtieġ għalihom.

Hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li nemmen li l-MFSA kellha tkun ferm aktar effiċjenti fl-approach u fil-komunikattiva tagħha.

Sal-lum, klijenti ta' Satabank li huma involuti b'mod dirett fis-settur tal-gaming għadhom qed jgħiduli li sar kważi impossibbli biex bank lokali joffri servizzi ta' tranżazzjonijiet lill-kumpaniji tal-gaming li bħalissa għad għandhom kriżi fl-operat tagħhom.

Qed nisma' wkoll xnieha li bank lokali ieħor jista' jkun qed jiffaċċja problemi simili.

M'iniex se nsemmi l-isem tal-bank biex ma nallarma lil ħadd.

Però, nittama li l-awtoritajiet jieħdu azzjoni immedjata, għaliex dewmien bla bżonn biex tittieħed azzjoni jista' jwassal għall-konsegwenzi li jispiċċa jħallas għalihom min ma ħaqqux, għax ikun mexa b'mod leali mal-proċeduri mitluba.

Kif nafu, ħafna drabi mal-ħażin jeħel it-tajjeb!

Sinjura President, is-settur bankarju huwa l-aktar settur li bħalissa jinsab milqut mill-kriżi ta' reputazzjoni li qed jiffaċċja l-pajjiż.

Il-ftuħ ta' kontijiet bankarji sar kważi impossibbli għall-barranin, għal dawk involuti fis-settur tal-gaming u għal kwalunkwe persuna li jixtieq jiftaħ kont bank bankarju għall-employer li jkun għadda minn martirju fil-proċess għall-visa biex jimporta ħaddiema minn barra.

Dawn l-employers qed isibu diffikultajiet enormi biex jiftħu kont bankarju.

Il-correspondent banking hija sfida kbira oħra għas-sistema bankarja ta' pajjiżna.

Bħalissa tlifna d-Deutsche Bank bħala correspondent banking, li kien importanti ħafna għall-bank lokali ewlieni.

Bħalissa wkoll għaddejjin bis-second u t-third year correspondent banking u jeħtieġ li nsibu soluzzjoni f'dan ir-rigward mill-aktar fis possibbli, għax verament qegħdin nisfidaw is-sostenibbiltà bankarja ta' pajjiżna kuljum.

Insemmi pereżempju l-HSBC li spiċċa fil-mira ta' attakk, sempliċement għax qed nibagħtu l-messaġġ li we are a money laundering tax haven.

Jekk nibqgħu ma nagħmlu xejn dwar ir-reputazzjoni ta' pajjiżna, ma nistgħux nippretendu li ma niġux attakkati.

Ngħid ukoll li bħala Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni mill-ewwel ikkundannajna tali kummenti fir-rigward tal-HSBC.

Nemmen li dan is-settur qed isir dipendenti fuq ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Għalhekk jeħtieġ li tiġi ndirizzata l-kwestjoni tar-reputazzjoni ta' pajjiżna b'mod serju jekk verament irridu li dan is-settur jibqa' jiffjorixxi.

Il-kompetizzjoni internazzjonali tibqa' dipendenti fuq il-legal framework u l-corporate taxations li għandna.

Għalhekk, kull tibdil fuq livell ta' Unjoni Ewropea jista' jipperikola setturi kruċjali bħas-servizzi finanzjarji u l-gaming.

Nerġa' ngħid li dawn is-setturi għandhom dipendenza diretta fuq ir-reputazzjoni tal-pajjiż.

Il-possibilità li jkun hemm financial meltdown internazzjonali diġà qiegħda tissemma fil-midja internazzjonali.

Din hija xprunata l-aktar mill-ekonomija Ċiniża.

Kieku m'għandniex dawn il-fatturi ta' money laundering, tax haven u reputational risk, dawn is-setturi jistgħu jservu ta' cushion f'każ ta' kriżi.

Però l-fatt li qegħdin nipperikolaw dawn is-setturi tant importanti għax m'aħniex nieħdu l-azzjonijiet effettivi mill-aktar fis possibbli, qegħdin nitilfu dan il-cushion importanti għas-sostenibbiltà u l-istabbilità ekonomika ta' pajjiżna.

Sinjura President, nikkonkludi dan id-diskors billi għal darb'oħra nirringrazzja lill-istakeholders kollha f'dawn is-setturi, fosthom is-settur bankarju, is-settur tal-gaming, is-settur tal-ICT u s-settur tal-informatika.

Nemmen li dawn huma l-mutur ewlieni wara s-suċċess ekonomiku.

Però, ejja nibagħtu messaġġ ċar fil-ġlieda kontra l-money laundering u li verament irridu nirrestawraw il-kriżi ta' reputazzjoni li pajjiżna għaddej minnha.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sinjura President, fil-ftit minuti li għadni għad-dispożizzjoni tiegħi se nitkellem dwar suġġett li kien assenti għal kollox fid-diskors tal-Baġit u anke fid-diskors ta' sagħtejn li għamel il-Prim Ministru nhar it-Tlieta li għadda.

Hawn qed nirreferi għar-riforma kostituzzjonali.

Dan il-Gvern qal kemm-il darba li r-riforma kostituzzjonali se tkun prijorità assoluta ta' dan il-Gvern, tant li se titħalla bħala legat ta' dan il-Gvern.

Sa minn qabel l-elezzjoni tal-2013, bdejna nisimgħu dwar din ir-riforma kostituzzjonali u għal dawn l-aħħar sitt snin, kultant żmien, terġa' tissemma tali riforma.

Infakkar li din ir-riforma kostituzzjonali kienet wegħda elettorali tal-Partit Laburista għall-elezzjoni tal-2013, però matul il-leġiżlatura 2013-2017, ir-riforma kostituzzjonali ntużat biss biex isservi ta' devjazzjoni waqt mumenti antipatiċi li kien qed jiffaċċja l-Gvern.

Mill-bqija, jekk tmur tfittex x'sar f'dik il-leġiżlatura dwar ir-riforma tal-Kostituzzjoni ssib li ma sar assolutament xejn!

Waslet l-elezzjoni tal-2017 u minkejja li fl-erba' snin ta' qabel konna smajna ħafna fuq il-konvenzjoni kostituzzjonali li kellha titwaqqaf biex tibda l-proċess ta' konsultazzjoni, lanqas din ma saret!

Għall-elezzjoni tal-2017, il-Prim Ministru reġa' poġġa r-riforma kostituzzjonali bħala prijorità f'ħafna mid-diskorsi tiegħu u bdejna saħansitra nisimgħu dwar il-konċett tal-famuża t-Tieni Repubblika.

Issa għaddew sena u nofs mill-elezzjoni u baqa' ma sar xejn!

Il-Baġit li qegħdin niddiskutu se jwassalna sal-aħħar tas-sena 2019, jiġifieri nkunu qbiżna nofs din il-leġiżlatura, dejjem jekk il-Gvern jagħmel il-ħames snin kollha.

Il-fatt li din ir-riforma kostituzzjonali la ma ssemmiet fid-diskors tal-Ministru għall-Finanzi u lanqas fid-diskors ta' sagħtejn li għamel il-Prim Ministru nhar it-Tlieta li għadda, joħroġ biċ-ċar li din il-materja ta' importanza kbira mhijiex qed tittieħed bis-serjetà minn dan il-Gvern.

Nerġa' ngħid li din ir-riforma qed tintuża biss biex tiddevja l-attenzjoni f'ċerti sitwazzjonijiet kritiċi li jkun qed jiffaċċja l-Gvern.

Barra minn hekk, meta tibda tisma' ċertu diskors u tipprova tgħaqqad kollox flimkien, joħroġ biss taħwid!

Qed ngħid dan għaliex minn naħa tisma' li l-Uffiċċju tal-President se jkun qiegħed iwaqqaf il-konvenzjoni kostituzzjonali u min-naħa l-oħra tisma' wkoll lill-Gvern jgħid li se jkun hu li se jwaqqaf din il-konvenzjoni kostituzzjonali.

Għalhekk il-mistoqsija li tqum hi: Min se jieħu l-pass biex finalment tibda l-konsultazzjoni vera li twassalna għal ċertu tibdil fil-Kostituzzjoni tagħna.

Tajjeb ngħid li dan m'għandux ikun tibdil kożmetiku biex inkunu nistgħu niftaħru li għamilna tibdil fil-Kostituzzjoni, imma għandu jwassal biex il-Kostituzzjoni tkun qiegħda hemm biex taqdi lill-poplu tagħna u mhux lill-Istat.

Naħseb li kulħadd jaqbel dwar il-konċett li l-istituzzjonijiet tagħna li huma msemmija fil-Kostituzzjoni għandhom ikunu qegħdin hemm biex iservu lill-poplu u mhux biex jinħatfu mill-Istat biex iservuh għall-għan li jrid u biex jgħattu dak li l-Istat ma jridx juri.

L-istituzzjonijiet tal-pajjiż għandhom iservu ta' tarka għall-poplu Malti u Għawdxi.

Jekk inħarsu lejn l-aħħar 54 sena minn meta daħlet fis-seħħ il-Kostituzzjoni tal-Indipendenza, naraw li din dejjem qdietna b'mod tajjeb.

Il-Kostituzzjoni li għandna llum hija prattikament il-Kostituzzjoni tal-Indipendenza b'ċertu tibdil li sar matul iż-żmien.

Insemmi, pereżempju, it-tibdil li sar fl-1974 fejn minn sitwazzjoni fejn il-Kap tal-Istat kienet ir-Reġina tar-Renju Unit, Malta saret Repubblika u l-Gvern beda jaħtar il-President bħala l-Kap tal-Istat.

Il-bażi tal-Kostituzzjoni li nużaw illum hija l-Kostituzzjoni tal-Indipendenza, li servietna tajjeb.

Meta l-istituzzjonijiet ma nħatfux mill-Istat u tħallew jaħdmu kif suppost skont il-Kostituzzjoni, ġeneralment dejjem qdew il-funzjoni tagħhom b'mod tajjeb biex jipproteġu lill-poplu Malti u Għawdxi.

Nerġa' ngħid li meta nipprova nifhem x'inhu jiġri f'dan ir-rigward, xi kultant naqbad nitħawwad, għaliex mhux ċar x'se jsir eżatt.

Se jkun l-Uffiċċju tal-President li se jieħu l-briga u jibda l-konsultazzjoni dwar il-Kostituzzjoni?

Ma rridux ninsew li l-President attwali l-Eċċellenza Tagħha Marie Louise Coleiro Preca, ħames xhur oħra tispiċċa mill-kariga tagħha.

Qegħdin f'Novembru 2018 u fit-3 jew fl-4 ta' April 2019 irid jinħatar President ġdid.

Irrid ngħid li l-Eċċellenza Tagħha Marie Louise Coleiro Preca mbottat kemm felħet biex isir xi ħaġa dwar ir-riforma kostituzzjonali, imma ż-żmien li fadal huwa ristrett ħafna.

Żgur li fil-ftit xhur li fadal mhux se ssir konsultazzjoni serja dwar xi ħaġa daqshekk importanti bħar-riforma kostituzzjoni li fil-maġġorparti tagħha għandha bżonn il-kunsens taż-żewġ terzi tal-Kamra.

Fl-opinjoni tiegħi tajjeb li jkun hemm ukoll il-kunsens tas-soċjetà ċivili u tal-partiti ż-żgħar fil-pajjiż.

Jekk l-Eċċellenza Tagħha l-President ta' Malta jirnexxilha tibda xi ħaġa fit-terminu qasir li fadal tal-Presidenza tagħha, ikun sinjal tajjeb.

Però nerġa' ngħid li nħossni nitħawwad meta nibda nipprova nifhem min se jagħmel xiex u min se jibda dan il-famuż proċess ta' konsultazzjoni li ilna niġu mwiegħda sitt snin, imma s'issa għadu ma bediex.

Kif diġà spjegajt, fil-Baġit ma saret l-ebda referenza la fid-diskors tal-Ministru għall-Finanzi u lanqas fid-diskors tal-Prim Ministru, meta suppost ir-riforma kostituzzjonali kellha tkun prijorità assoluta ta' din il-Leġiżlatura.

Irrid ngħid ukoll li jekk wieħed jaqra d-diskors tal-President fl-okkażjoni tal-ftuħ ta' din il-Leġiżlatura, isib li r-riforma kostituzzjonali ngħatat importanza massima, però għaddew sena u nofs minn dak id-diskors u baqa' ma sar xejn!

Meta jispiċċa l-perjodu ta' dan il-Baġit ikunu għaddew sentejn u nofs, jiġifieri nkunu qbiżna nofs il-Leġiżlatura, imma milli jidher se jibqa' ma jsir xejn.

Biex inkun eżatt, il-Prim Ministru fid-diskors tiegħu semma ħaġa waħda li għandha bżonn tibdil kostituzzjonali meta għamel referenza għall-parteċipazzjoni u r-rappreżentanza tan-nisa fil-Parlament.

Tajjeb li nħarsu 'l quddiem biex aktar nisa jkunu rappreżentati f'dan il-Parlament, però l-Prim Ministru nesa r-riforma kostituzzjonali u tkellem biss dwar aspett wieħed.

Dan meta lkoll niftakru l-Prim Ministru jitkellem tant dwar din ir-riforma kostituzzjonali fis-snin li għaddew, b'mod partikolari qabel l-aħħar elezzjoni.

Il-Prim Ministru ta x'jifhem li se jmur għal dan it-tibdil biss fejn jidħol in-numru ta' Membri Parlamentari nisa f'dan il-Parlament.

Issa, mingħajr ma nidħol f'dan is-suġġett li jkollna ċans niddiskutuh aktar 'il quddiem, irrid infakkar lill-Prim Ministru li erba' snin u nofs ilu, meta kellna l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, mingħajr ma kellna kwoti u tibdil fil-Kostituzzjoni, il-poplu Malti u Għawdxi eleġġa erba' nisa minn sitt rappreżentanti fil-Parlament Ewropew.

Qed ngħid dan biex nuri li l-poplu Malti kapaċi jagħmel ċerti għażliet.

Ovvjament, tajjeb li naraw x'qed iżomm milli aktar nisa jersqu 'l quddiem biex jikkontestaw l-elezzjonijiet.

Hawn qed nirreferi għall-partiti kollha fil-pajjiż.

Il-persentaġġ ta' kandidati nisa li jkunu ppreżentati mill-partiti f'kull elezzjoni li ssir f'dan il-pajjiż għall-kunsilli lokali, għall-Parlament Ewropew u għall-elezzjoni ġenerali, huwa persentaġġ żgħir wisq.

Għalhekk, il-partiti għandhom jaħdmu aktar biex jimbuttaw 'il quddiem iżjed kandidati nisa għal kull elezzjoni.

Meta nħarsu lejn dak li ġara erba' snin u nofs ilu, naraw li Malta kienet l-aktar pajjiż li kellu rappreżentanza femminili fil-Parlament Ewropew.

Illum qed nitkellmu dwar rappreżetanza ta' 50% li huma nisa, bi tlett irġiel u tliet nisa, għaliex l-Onor.

Therese Comodini Cachia ħadet postha f'dan il-Parlament u minflokha beda jservi l-Onor.

Tajjeb li neżaminaw x'ġara differenti f'dik l-elezzjoni minn elezzjonijiet oħrajn, biex il-maġġoranza ta' dawk li ġew eletti kienu nisa.

Tajjeb li nħarsu wkoll lejn ċerti kunsilli lokali f'pajjiżna fejn il-maġġoranza tal-membri huma nisa.

M'għandniex ħafna kunsilli lokali fejn il-maġġoranza huma nisa, però jeżistu u jaħdmu b'mod tajjeb ħafna.

Fuq nota personali,12-il sena ilu jien kont sindku f'kunsill lokali fejn minn ħames membri, tlieta kienu nisa.

Madwar il-mejda għal-laqgħat, bis-segretarju eżekuttiv li kienet mara, konna nkunu erba' nisa u żewġt irġiel.

Ħdimna tajjeb u hekk għandu jkun!

Għalhekk tajjeb li nħarsu anke lejn dan il-punt u mhux niddiskutu ċerti aspetti 'l barra minn riforma ħolistika fil-Kostituzzjoni.

L-Oppożizzjoni hija lesta għad-diskussjoni u ilna nistennew li jibda dan il-proċess ta' konsultazzjoni serja għal sitt snin.

Irridu nifhmu wkoll li din mhijiex xi ħaġa li tista' ssir mil-lum għal għada.

Nispera biss li l-Gvern ma jipprovax jiġi b'xi proposti fil-Parlament qabel tkun saret diskussjoni serja mas-soċjetà ċivili u mal-partiti kollha.

Sinjura President, l-appell tiegħi huwa li dan il-proċess ta' konsultazzjoni jibda u, aktar importanti minn hekk, jeħtieġ li jkollna proċess serju li jinvolvi lil kulħadd.

L-għan ewlieni għandu jkun li jkollna Kostituzzjoni li sservi lill-poplu Malti u Għawdxi u mhux lill-Istat.

Jekk nitilqu b'dan l-iskop, l-Oppożizzjoni se tkun qiegħda hemm biex tagħti s-sehem sħiħ tagħha ħalli verament nagħmlu t-tibdil meħtieġ fil-Kostituzzjoni tagħna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, fil-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nixtieq nitkellem dwar l-operat fis-settur pubbliku, fejn hemm ħafna x'wieħed jikkritika u anke jipproponi.

Se niffoka fuq l-aktar element importanti li għandna fis-settur pubbliku, li huwa r-riżors uman.

Però, qabelxejn irrid nibda b'appell rigward il-ħela ta' riżorsi.

Kif nafu, il-Ministeru għall-Ambjent qed jagħmel kampanji sħaħ biex nirriċiklaw aktar u nnaqqsu l-iskart.

Però mbagħad nirċievu ħafna korrispondenza, anke f'dan il-Parlament - sa dalgħodu stess irċevejna dokument mill-NAO - li fl-opinjoni tiegħi, tista' faċilment tintbagħat bħala soft copy, minflok ma noqogħdu nippubblikaw dawn id-dokumenti.

Qed nagħmel dan l-appell, għax nemmen li fiċ-Ċivil jista' jsir sforz akbar biex titnaqqas il-ħela tal-karti u minflok nużaw is-soft copies.

Sinjura President, l-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-membri kollha taċ-Ċivil, mill-ogħla sal-inqas grad għax-xogħol tagħhom.

Fiċ-Ċivil għandna ħafna nies kapaċi li jagħmlu xogħol tajjeb!

Għandna wkoll ħafna uffiċjali pubbliċi li jibqgħu jistudjaw.

Dan huwa fattur pożittitv li ta min inkomplu ninkoraġġuh biex insaħħu r-riżorsa umana.

Min-naħa l-oħra, irrid insellem ukoll lill-ħaddiema fis-settur pubbliku li jisfaw vittmi ta' trasferimenti vendikattivi.

B'dispjaċir ngħid li ċerti ħaddiema mhux dejjem ikunu ttrattati bir-rispett li jixirqilhom!

Nassigura lil dawn il-ħaddiema li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista tinsab solidali magħhom!

Hija ħasra li ċerti nies kapaċi li kienu jokkupaw pożizzjonijiet għolja fis-settur pubbliku tneħħew mill-karigi tagħhom, b'uħud minnhom jingħataw xogħol degradanti.

Hawn irrid nistaqsi: Għaliex fiċ-Ċivil qed jintilfu tant nies kapaċi?

Għaliex nies kapaċi qed jingħataw il-ġenb minħabba l-kulur politiku tagħhom?

Dan huwa Gvern li ma jafdax!

Dan huwa Gvern li jibża' li uffiċjal pubbliku li ma jaqbilx politikament miegħu sa jagħmel il-bsaten fir-roti!

Dan huwa raġunar ħażin, għaliex ħafna uffiċjali fis-settur pubbliku jaħdmu b'diliġenza u fl-interess tal-Gvern tal-ġurnata, ikun min ikun il-partit fil-gvern.

Tal-inqas, din hija l-esperjenza tiegħi, li ħafna uffiċjali pubbliċi huma kburin li jaħdmu mal-gvern u dejjem ħadmu b'mod tajjeb ma' kull gvern.

Nerġa' ngħid li hija ħasra li kellna nies kapaċi li kellhom ifittxu li jkomplu l-karriera tagħhom barra mis-settur pubbliku għax ma kenux qed jiġu ttrattati tajjeb.

Nixtieq nistaqsi: Jista' xi ħadd jgħidilna, mill-2013 sal-lum, kemm telqu nies mis-settur pubbliku fl-iskali għolja minn tnejn sa sebgħa?

Ninnota b'sodifazzjon li dan il-Baġit qiegħed jagħmel referenza li se tibda tingħata estensjoni lil dawk li jkunu jixtiequ jkomplu jagħtu s-servizz tagħhom fiċ-Ċivil wara l-età tal-irtirar.

Għalkemm għad m'għandniex id-dettalji, din hija miżura pożittiva, għaliex ħafna nies li waslu biex jirtiraw mis-settur pubbliku huma mimlija b'esperjenza u jistgħu jibqgħu jagħtu ħafna aktar servizz lil pajjiżna.

Sinjura President, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-promozzjonijiet li jingħataw.

Nieħu gost nara uffiċjali fl-iskali kollha li jingħataw promozzjonijiet.

Lanqas ma jimporta li wieħed jieħu żewġ jew tliet promozzjonijiet fi żmien qasir!

Li jiddispjaċini huwa li mhux kulħadd qed jingħata l-istess opportunità.

Ma jistax ikun li promozzjoni tingħata għax wieħed jhedded li ma jivvotax fl-elezzjoni!

Mhux sew li xi ħadd jingħata promozzjoni a skapiku ta' ħaddieħor!

Ejja nagħtu l-promozzjonijiet lil min verament ħaqqu sabiex ma naqtgħux qalb l-uffiċjali pubbliċi!

Bl-istess mod ngħid li bħala Oppożizzjoni m'aħniex kontra li jiġu ingaġġati ħaddiema ġodda mas-settur pubbliku.

Nhar it-Tlieta li għadda, il-Prim Ministru bħal donnu ried jagħti x'jifhem li l-Kap tal-Oppożizzjoni qiegħed jikkritika r-reklutaġġ ta' infermieri, tobba, pulizija u edukaturi, fost l-oħrajn.

Aħna mhux biss irridu li jiżdiedu l-opportunitajiet ta' xogħol f'dawn l-oqsma u fi professjonijiet oħrajn, imma Gvern Nazzjonalista jassigura li dawn il-ħaddiema jkunu ttrattati b'rispett u jingħataw l-appoġġ kollu biex isaħħu l-operat tagħhom.

Bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li r-reklutaġġ mas-settur pubbliku għandu jsir b'mod responsabbli.

Lanqas m'aħna kontra li jinħatru nies esperti fil-qasam tagħhom biex jagħtu konsulenzi jew imexxu awtoritajiet.

Mhux minnu li l-Oppożizzjoni ma taqbilx ma' ċerti ħatriet!

Irrid ngħid li hemm nies kompetenti maħtura mill-Gvern.

Hawn insemmi fost l-oħrajn, lis-Sur Tony Sultana fil-MITA, Dr Vince Marmara fil-Gaming Authority, Dr Edward Woods fil-Communications Authority u Dr Anthony Abela Medici, li bħala Kummissarju għall-Volontarjat żgur li kulħadd se jaħdem tajjeb miegħu!

Dawn huma kollha flus minfuqa tajjeb, però hemm ħafna persuni oħrajn li ngħataw position of trust meta ma kienx jixirqilhom!

Mhux l-istil tiegħi li noqgħod insemmi ismijiet, iżda l-awtoritajiet jafu għal min qed nirreferi!

Dawn il-persuni qed jisirqu l-karigi mingħand persuni oħrajn li huwa kapaċi, imma għax m'għandhomx qaddis jimbuttahom, mhux qed jingħataw dik il-pożizzjoni.

Importanti ngħid li hawn mhux qed nirreferi biss għal professjonisti Nazzjonalisti, imma anke għal professjonisti Laburisti li qed jingħataw il-ġenb ukoll!

B'dan kollu, qed ibati l-pajjiż, għax il-Gvern mhux juża r-riżorsi umani bl-aħjar mod!

Sinjura President, nixtieq insemmi wkoll il-Kumitat ta' Skrutinju, li jien nifforma parti minnu.

Għalija din kienet esperjenza mill-isbaħ.

Infakkar li l-Gvern għamel reżistenza għal dan il-grilling, però ċ-Chairperson u l-membri tan-naħa tal-Gvern żgur li jistgħu jikkonfermaw kemm l-Oppożizzjoni tikkopera mal-Gvern u kemm il-kandidati kapaċi jkollhom grilling tajjeb.

Fil-fatt, min huwa kapaċi, onest u integru, ma jiddejjaqx jiġi quddiem dan il-grilling, anzi din hija opportunità biex il-persuna turina kemm hija kapaċi!

Nispera li wara din is-sena, il-Gvern ikollu l-kuraġġ li jiftaħ dan l-iskrutinju anke għal karigi oħrajn.

Bħala Oppożizzjoni, kemm-il darba għedna kemm huwa importanti li karigi bħall-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Ġenerali jgħaddu minn skrutinju parlamentari.

Sinjura President, finalment nixtieq ngħid kelma dwar il-Kummissjoni Elettorali li diġà għamel referenza għaliha l-Onor.

Chris Said meta rrefera għal dak li qal il-Prim Ministru dwar aktar rapreżentanza femminili fil-politika.

Fil-fehma tiegħi, biex inżidu r-rapreżentanza tan-nisa f'din il-Kamra rridu nibdlu s-sistema elettorali tagħna.Jeħtieġ li jkollna sistema elettorali li ma tpoġġix lin-nisa fi żvantaġġ.

Pereżempju, fl-Iskandinavja għandhom sistema elettorali bil-lista tal-partiti, fejn l-ugwaljanza tiġi mill-fatt li fuq il-lista jkollok raġel u mbagħad mara, u tibqa' sejjer hekk.

Is-sistema tagħna ma tistax tagħmel dan, għaliex aħna nivvotaw għall-persuna u mhux għal-lista ta' partiti.

Il-Kummissjoni Elettorali mhijiex sempliċement dipartiment tal-Gvern, imma hija l-magna li trid tassigura li d-demokrazija f'pajjiżna taħdem b'mod tajjeb.

Bħala Oppożizzjoni tkellimna dwar il-bżonn li l-ID cards ikunu amministrati mill-Kummissjoni Elettorali, għax b'hekk nassiguraw li l-proċess elettorali jibqa' wieħed nadif, bil-partiti li jkollhom aċċess għad-data.

Fl-elezzjoni li se jkollna f'Mejju li ġej se nintroduċu l-e-counting.

Naf li t-tibdil qed isir bi ftehim bejn il-partiti, però jien xorta nibqa' kritiku, għaliex fil-fehma tiegħi mhux qed nieħdu dak kollu li nistgħu mis-sistema!

Qisna għandna karozza tal-Formula 1 li biha, minflok ma qed intellqu fit-trakk, qed immorru biss nagħmlu x-xirja.

Finalment, mill-ġdid nirringrazzja lin-nies kollha li jaħdmu fis-settur pubbliku għax-xogħol tagħhom u nittama li jkomplu jaħdmu fl-interess ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sinjura President, qabel nibda bl-intervent tiegħi dwar il-qasam tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru nixtieq nagħmel kumment dwar kif qed jiżvolġu d-diskussjonijiet f'dan il-Kumitat ta' Provvista.

Naf li dejjem kellna din il-proċedura fejn tibda n-naħa tal-Oppożizzjoni, imbagħad in-naħa tal-Gvern iwieġbu.

Però, naħseb li min qed isegwina jkun jistenna dibattitu li jsir b'mod differenti.

Naħseb li jkun ħafna aktar utli kieku sessjonijiet bħal dawn jibdew bi preżentazzjoni min-naħa tal-Gvern u mbagħad ikun hemm ir-reazzjoni tal-Oppożizzjoni.

B'hekk, ikollna spjegazzjoni ta' kif se jintefaq il-baġit, għaliex ħafna drabi fid-diskors tal-baġit ma jkunx hemm dettalji sħaħ ta' kif se jintefaq baġit partikolari ta' ministeru.

Tajjeb li l-Gvern ikollu l-opportunità li jagħmel preżentazzjoni dwar kif se jintefqu l-flus u dwar x'inizjattivi u xi pjanijiet għandu l-Gvern għas-sena li jmiss f'dak il-qasam partikolari, imbagħad l-Oppożizzjoni tagħti r-reazzjonijiet tagħha.

Naħseb li b'hekk noħolqu kuntest aħjar għad-diskorsi li nkunu qed nagħmlu, u mhux qisna qed nitkellmu kważi ġo vacuum.

Hawnhekk qed nappella lill-Onor.

Membri tal-Gvern biex jaraw jekk nistgħux inbiddlu din il-proċedura fejn jibdew il-kelliema tal-Gvern u mbagħad ikomplu n-naħa tal-Oppożizzjoni.

Niġi issa għas-suġġett li għandna quddiemna llum.

Se nitkellem l-aktar dwar il-qasam taċ-ċittadinanza li, kif nafu, sa qabel l-2013, f'pajjiżna ma kienx hawn kontroversja dwaru.

Kellna Liġi fis-seħħ b'xi aġġustamenti matul is-snin, fejn wieħed kien jirċievi ċ-ċittadinanza, għax għandu dritt għaliha, minħabba numru ta' ċirkostanzi marbuta mal-familja u mal-esperjenza tal-ħajja tiegħu.

Aħna għandna ċittadini Maltin li jgħixu l-Awstralja, imma għandhom rabta ma' Malta.

Għandna wkoll ċittadini Maltin li għamlu snin twal jgħixu hawn Malta u għandna ċittadini oħrajn Maltin li żżewġu Maltin u għamlu snin twal jgħixu hawn Malta u allura għandhom rabta qawwija ma' pajjiżna.

Però fl-2013 il-Gvern iddeċieda li jibda skema ta' bejgħ ta' ċittadinanza.

Din kienet l-ewwel darba li Gvern ta' pajjiż indipendenti, membru tal-Unjoni Ewropea, jiddeċiedi li jpoġġi prezz għaċ-ċittadinanza tal-pajjiż.

L-ewwel nett irrid infakkar li din l-iskema ma kienet issemmiet qatt qabel l-2013, fis-snin li l-Partit Laburista kien fl-Oppożizzjoni.

Lanqas ma ssemmiet fil-ġimgħat ta' qabel l-elezzjoni bħala parti mill-programm elettorali għall-2013.

Għalhekk, meta wara l-elezzjoni tal-2013 il-Gvern ħabbar din l-iskema, l-Oppożizzjoni u anke l-poplu Malti u Għawdxi ġustament kienu daqsxejn sorpiżi dwar din l-iskema.

Din kienet xi ħaġa li ħadd ma kien qiegħed jistenna, fis-sens li ma kenitx id-direzzjoni li l-Partit Laburista tela' fuqha fl-elezzjoni tal-2013.

Huwa proprju għalhekk li din l-idea li tinbiegħ iċ-ċittadinanza sabet u għadha ssib reżistenza qawwija mill-Oppożizzjoni.

Dik kienet waħda mill-ewwel deċiżjonijiet li ħa l-Gvern Laburista kif tela' fil-gvern.

Irrid infakkar li l-Oppożizzjoni fetħet għajnejn il-Gvern dwar din is-sitwazzjoni u kien hemm anke mument fejn kellna diskussjonijiet bejn Gvern u Oppożizzjoni biex insibu mod kif din l-iskema tkun aċċettabbli u ta' ġid għall-pajjiż.

Però, din tibqa' kwestjoni ta' prinċipju fejn iqumu ċerti mistoqsijiet.

Huwa sew li pajjiż ipoġġi prezz fuq iċ-ċittadinanza tiegħu?

Huwa sew li stat membru tal-Unjoni Ewropea, fejn mhux qed nitkellmu biss dwar is-sovranità tiegħu bħala pajjiż, imma anke dwar is-sovranità u s-sigurtà ta' pajjiżi oħrajn membri fl-Unjoni Ewropea, jagħti ċ-ċittadinanza tiegħu għall-bejgħ, b'riżultat li jiftaħ aċċess għal pajjiżi oħrajn bir-riskji kollha li dan iġib miegħu?

Il-Partit Nazzjonalista għandu l-pożizzjoni tiegħu ċara.

Le, mhuwiex sew li ċ-ċittadinanza tkun għall-bejgħ!

Dan għas-sempliċi raġuni li xi ħadd li għandu l-flus jista' jiġi Malta mingħajr ma jagħmel ebda forma ta' rabta mal-pajjiż, iħallas ammont ta' flus li jitlobu l-Gvern u jagħtih iċ-ċittadinanza Maltija!

Biex tgħaxxaqha, ma jagħtix iċ-ċittadinanza lilu biss bi prezz imma jagħti lill-familjarji tiegħu ukoll bi prezz imnaqqas bil-kbir.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar ftit nies, imma qed nitkellmu dwar eluf ta' nies li ngħataw iċ-ċittadinanza.

Fuq punt ta' prinċipju, l-Oppożizzjoni ma tista' taċċetta qatt dan il-bejgħ taċ-ċittadinanza.

Jeżistu skemi f'pajjiżi oħrajn fejn iċ-ċittadinanza tingħata lil xi ħadd, però huma ftit il-pajjiżi li għandhom an outright sale bħalma għandna aħna.

Jeżistu pajjiżi fejn, pereżempju, iċ-ċittadinanza tingħata lil min ikun ta kontribut sinifikanti fil-qasam soċjali, ekonomiku, ikun ħoloq xi industriji ġodda u numru ta' impjiegi sostanzjali jew ikun għamel żvilupp importanti fir-riċerka.

Dawn isiru f'pajjiżi oħrajn, però l-iskema mhijiex ibbażata fuq il-kwestjoni tal-flus, imma fuq kwestjoni ta' mertu jew xi ħaġa li toħloq rabta bejn il-pajjiż u ċ-ċittadin.

Huwa għalhekk li meta daħlet din l-iskema l-Gvern wera lill-poplu Malti u Għawdxi li l-unika ħaġa li tgħodd għalih huma l-flus, mingħajr ma jinteressah minn fejn ġejjin dawn in-nies jew minn fejn ġabu l-flus biex xtraw iċ-ċittadinanza Maltija.

Fil-fatt, l-Oppożizzjoni wissiet diversi drabi lill-Gvern li din l-iskema se twassal biex ikollna każijiet fejn persuni li għandhom ċertu ammont ta' ġid u li l-provenjenza ta' dak il-ġid mhijiex ċara imma hija suspettuża, se jispiċċaw ċittadini Maltin, bil-konsegwenza li meta dawn jiġu fl-inkwiet, li f'ċerti każi huwa ovvju, dawn se jispiċċaw ikunu akkużati bħala ċittadini Maltin!

Pereżempju, ftit tal-ġimgħat ilu kellna lil ċertu Russu Melnikov Pavel Eduardovich li għandu diversi interessi kummerċjali fil-Finlandja, li spiċċa arrestat u investigat għaliex huwa l-kap ta' gang kriminali li jinsabu akkużati b'ħasil ta' flus fl-ammont ta' €10 miljuni, b'rabta ma' bejgħ u xiri ta' proprjetà.

Dan huwa ċittadin Malti!

Meta l-awtoritajiet arrestawh, ma qalux li huwa ċittadin Russu, imma qalu li huwa ċittadin Malti!

Dik hija l-problema b'din l-iskema, fejn fost dawn in-nies hemm ukoll element ta' segretezza kbira.

Ngħid ukoll li l-Gvern iddefenda ħafna din is-segretezza, anke fil-konfront ta' nies li evidentament, il-ġid li għandhom u l-background tagħhom huma marbuta mal-kriminalità u ma' attivitajiet illeċiti.

Bilfors li wieħed jinkwieta meta jkun jaf li għandna din l-iskema li qed tpoġġina f'riskju serju.

Hawn mhux qed nitkellmu aktar dwar x'jista' jkun li jiġri, imma qed nitkellmu dwar każi li qegħdin jiġru.

Għadni kif tajt eżempju li bħalu hemm każijiet oħrajn ta' nies li huma magħrufa internazzjonalment li l-ġid tagħhom ġej minn attività kriminali.

Għalhekk l-insistenza tal-Oppożizzjoni li din l-iskema tieqaf hija waħda mill-aktar affarijiet importanti li aħna nisħqu dwarha mal-Gvern.

Irrid ngħid ukoll li mhux l-Oppożizzjoni biss qiegħda titkellem dwar din l-iskema.

Qed nitkellem fuq il-Kummissjoni Ewropea, għax fl-aħħar mill-aħħar, Malta hija membru tal-Unjoni Ewropea u hemm rabta speċjali mal-Unjoni Ewropea f'dan ir-rigward.

Però, irrid infakkar li f'April li għadda, il-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea Frans Timmermans, li mhux xi wieħed li ġej mill-Partit Popolari Ewropew imma huwa Soċjalist, għamilha ċara li hemm problema bl-iskema taċ-ċittadinanza Maltija.

Hawn importanti ngħid li mhuwiex veru li din l-iskema tal-bejgħ taċ-ċittadinanza hija approvata mill-Kummissjoni Ewropea.

Din hija gidba li jirrepetu n-naħa tal-Gvern.

Tant hu hekk, li l-Kummissjoni Ewropea qiegħda tgħid li fir-rigward ta' skemi bħal ta' Malta, jekk ma jkunx hemm rabta ċara bejn il-pajjiż u l-individwu, liema rabta mhijiex biss f'termini ta' flus, hemm diffikultà kbira għall-Kummissjoni Ewropea.

Il-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea Frans Timmermans wissa b'mod ċar li l-Kummissjoni Ewropea se tkun qiegħda tieħu azzjoni kontra min jidħol f'dawn is-sitwazzojnijiet.

Qal ukoll li jistenna li jara x'rabta hemm bejn min qiegħed jixtri ċ-ċittadinanza u l-pajjiż.

Din trid tkun rabta li tidher u mhux rabta għax persuna sempliċement tat €1 miljun lill-Gvern Malti!

F'dak il-każ, m'hemmx rabta!

Jekk il-persuna qatt ma resqet lejn pajjiżna u m'għamlet xejn b'risq il-pajjiż, x'rabta tista' tgħid li hemm?

Għalhekk huwa importanti ħafna li jkun hemm rabta bis-serjetà bejn il-persuna u l-pajjiż.

Dan il-kliem ngħad f'April 2018.

Issa jien ninsab informat li l-Gvern ipprova jimpressjona lill-Kummissjoni Ewropea billi laqqagħhom ma' numru ta' nies li suppost jagħmlu d-due diligence, imma milli jidher il-Kummissjoni Ewropea ma kienet impressjonata xejn!

Anzi, ninsab informat ukoll li wara l-laqgħat li suppost saru mal-Gvern biex iserrħu moħħ il-Kummissjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea hija inkwetata aktar dwar l-iskema Maltija.

Tant hu hekk li fil-ġimgħat li għaddew il-Kummissarju Ewropew Vera Jourova qalet ċar u tond li l-Kummissjoni Ewropea se tkun qed tieħu azzjoni biex tipproteġi lill-Malta u lill-bqija tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea minn persuni li għandhom sors ta' flus li mhumiex legali u li jistgħu jikkontaminaw s-setturi Ewropej.

Infatti, sal-aħħar ta' din is-sena, il-Kummissjoni Ewropea se tkun qed toħroġ rapport dwar x'azzjoni għandha tittieħed kontra pajjiżi u skemi li jbigħu ċ-ċittadinanza.

Irrid nitkellem ukoll dwar l-element ta' segretezza, għax dan huwa fattur importanti ħafna.

F'Malta kellna sistema fejn isem min jingħata ċ-ċittadinanza jiġi ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern.

Kellek diversi każijiet, pereżempju ta' min japplika għax ilu jgħix hawn Malta, min għax iżżewweġ u min għax kien Malti li mar l-Awstralja u għandu t-tfal li huma Maltin u allura jiġu rreġistrati wkoll.

Kultant żmien, kienet tiġi ppubblikata lista ta' dawn il-persuni b'ċerta ordni skont il-kunjom, x'tip ta' reġistrazzjoni jew naturalizzazzjoni tkun seħħet u kienet tinkludi wkoll id-data ta' meta l-persuna tkun ngħatat iċ-ċittadinanza.

Meta daħlet fis-seħħ l-iskema taċ-ċittadinanza, il-Gvern Malti ried jaħbi min huma l-persuni li qegħdin jixtru ċ-ċittadinanza, u għalhekk qabad il-Maltin l-oħra li għandhom iċ-ċittadinanza bi dritt u ħawwadhom mal-persuni li xtraw iċ-ċittadinanza fuq din il-lista.

Dan wassal biex darba fis-sena tiġi ppubblikata lista li tinkludi l-persuni kollha li ngħataw iċ-ċittadinanza, kemm dawk li xtrawha kif ukoll dawk li ħaduha bi dritt.

Dan wassal biex, sal-lum, il-poplu Malti u Għawdxi ma jafx min huma n-nies li xtraw iċ-ċittadinaza u min huma dawk li ħadu ċ-ċittadinanza bi dritt għax għandhom rabta ma' pajjiżna.

Fil-fatt, il-Kummissjoni Ewropea qiegħda tinsisti li għandu jkun hemm pubblikazzjoni separata ta' din il-lista biex ikunu identifikati l-persuni li qed jieħdu ċ-ċittadinanza.

Fil-fehma tiegħi, hemm ħafna affarijiet oħrajn li wieħed jista' jagħmel biex jevita din is-sitwazzjoni.

Apparti li wieħed jista' jwaqqaf din l-iskema, hemm pajjiżi oħrajn fejn meta xi ħadd jiġi biex jingħata ċ-ċittadinanza, ismu ma jiġix ippubblikat wara li jingħata ċ-ċittadinanza, imma qabel.

Ir-raġuni hija sempliċi, għax apparti l-obbligu ta' kull pajjiż li jagħmel due diligence dwar dik il-persuna, hemm element pubbliku li jista' jiġi mħares biss billi jiġu ppubblikati d-dettalji tal-persuna.

B'hekk, min għandu xi oġġezzjoni jew informazzjoni li tikkonċerna s-sigurtà tal-Istat, għax il-persuna mhijiex idonea li ssir ċittadin Malti, jien ngħid li għandu l-obbligu li jitkellem biex il-pajjiż ma jagħmilx l-iżball li jdaħħal bħala ċittadin tiegħu lil xi ħadd b'karattru dubjuż jew li għandu flus ġejjin mill-kriminalità.

Wara kollox din is-sistema diġà teżisti f'affarijiet oħrajn, pereżempju meta koppja tiġi biex tiżżewweġ, isimhom jiġi ppubblikat biex min għandu xi oġġezzjoni jew jaf b'xi impediment, ikun jista' jitkellem.

Għalhekk ma narax diffikultà li isem il-persuni li qed japplikaw biex isiru ċittadini Maltin jiġi ppubblikat.

Ma naħsibx li jistħu daqshekk minn pajjiżna, li ma jridux li isimhom jiġi ppubblikat!

Inżid ngħid li għad jasal iż-żmien li din il-lista tiġi ppubblikata, mhux għax irid il-Gvern, imma għax ikun hemm min jaħdem biex dan isir.

Minn hawn nappella mill-ġdid lill-Gvern biex jieqaf ibigħ iċ-ċittadinanza Maltija!

Jekk il-Gvern verament irid li jsalva r-reputazzjoni ta' pajjiżna, li llum hu magħruf bħala l-pajjiż li jbigħ l-identità tiegħu, nistieden lill-Gvern biex nitkellmu Gvern u Oppożizzjoni dwar kif se nwaqqfu l-iskema taċ-ċittadinanza.

Kif qal il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia, ejja niffokaw l-attenzjoni tagħna fuq skemi oħrajn li kellna fil-passat fejn pajjiżna kien jattira nies li joħolqu rabta ġenwina u mhux rabta fittizja ma' pajjiżna, u jiġu jinvestu hawn Malta.

Bħala Oppożizzjoni lesti li, jekk hemm bżonn, inpoġġu madwar mejda mal-Gvern mingħajr ebda kondizzjonijiet biex nitkellmu kif nistgħu niżviluppaw dawn l-iskemi.

It-tieni suġġett li nixtieq nitkellem dwaru hija r-riforma fil-qasam tal-prostituzzjoni.

Dakinhar li tħabbar il-mekkaniżmu biex persuni li huma fiċ-ċirku tal-prostituzzjoni, li jistgħu qegħdin il-ħabs, ikollhom mod kif joħorġu minn dak iċ-ċirku, l-Onor.

Buttigieg u jien ħriġna stqarrija fejn esprimejna s-sodisfazzjon tal-Oppożizzjoni għal din l-inizjattiva.

Nerġa' ntenni s-sodisfazzjon tagħna li l-Gvern ħa dan il-pass.

Naturalment, xtaqna li forsi qabel sar dan il-pass kien hemm diskussjonijiet bejn iż-żewġ naħat; kienet tkun xi ħaġa pożittiva kieku, għax bħala Oppożizzjoni nixtiequ noffru l-appoġġ tagħna għall-inizjattivi bħal dawn.

Però nerġa' nifraħ lill-Onor.

Farrugia Portelli għal din l-inizjattiva.

Jekk hemm iċ-ċans li jkun hemm diskussjonijiet bejnietna biex din l-inizjattiva tkun saret bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, tkun ħaġa tajba.

Jien nixtieq nagħmel kumment li għaddieli avukat magħruf li jaħdem fil-qasam kriminali dwar dak li effettivament qed jipproponi l-Gvern.

Farrugia Portelli, fil-ħin tal-intervent tagħha, ikollha ċ-ċans li tispjega f'aktar dettall din l-inizjattiva, biex tkun ċara għal kulħadd.

Dan l-avukat ġibidli l-attenzjoni li hemm persuni li qegħdin il-ħabs mhux fuq prostituzzjoni per se, imma fuq affarijiet oħrajn, bħal każijiet ta' droga, serq u reati kriminali li huma involuti fiċ-ċirku tal-prostituzzjoni.

Aħna nafu li l-prostituzzjoni mhijiex illegali f'Malta, imma hemm affarijiet marbuta mal-prostituzzjoni li huma illegali bħal, pereżempju, tlajjar għall-prostituzzjoni, li ddaħħal lil xi ħadd fiċ-ċirku tal-prostituzzjoni, li tgħix minn fuq il-prostituzzjoni, li tikri post għal skopjiet ta' prostituzzjoni u saħansitra li tikri karozza għal skopijiet ta' prostituzzjoni.

Dawk huma affarijiet illegali marbutin mal-prostituzzjoni.

Jien ma naħdimx fil-kamp kriminali, imma min huwa midħla ta' dan il-kamp jgħidlek li l-persuni fiċ-ċirku ta' prostituzzjoni li qegħdin il-ħabs, qegħdin hemm għal reati li normalment jiġu kommessi proprju għax jixtiequ joħorġu mill-prostituzzjoni, imma ċirku ta' nies madwarhom li huma magħrufin fil-kriminalità iġegħluhom jagħmlu ċerti reati.

Għalhekk, nixtieq nisma' lill-Onor.

Farrugia Portelli titkellem fuq din ir-realtà u tispjega ftit aktar kif se taħdem din is-sistema biex bħala Oppożizzjoni, jekk ikun hemm qbil, noffru l-appoġġ tagħna għal dan il-mekkaniżmu.

It-tielet punt li nixtieq insemmi u li nagħlaq bih huwa l-famuż Kumitat tekniku għat-tisħiħ tad-demokrazija rappreżentattiva.

Dan il-Kumitat tekniku twaqqaf permezz ta' avviż fil-Gazzetta tal-Gvern.

Ma kien hemm ebda stqarrija mill-Onor.

Farruiga Portelli u għalhekk aħna sirna nafu bih, għax kif jagħmlu ħafna Maltin, insegwu l-Gazzetta tal-Gvern.

Lanqas ma kien hemm dettalji ta' kif se jaħdem dan il-Kumitat, ħlief min huma l-persuni fuq il-Kumitat u li hu mmexxi mill-Professur Carmen Sammut.

Naturalment, bħala Oppożizzjoni, esprimejna s-sorpriża tagħna li dan il-Kumitat twaqqaf mingħajr ebda forma ta' konsultazzjoni ma' din in-naħa tal-Kamra.

Qed ngħid hekk mhux għax il-Gvern m'għandux dritt jaħtar kumitati, imma meta nitkellmu dwar id-demokrazija, donnu ntesiet ir-regola osservata imma mhux miktuba f'din il-Kamra u f'postijiet oħrajn li fuq kwestjonijiet ta' demokrazija, li jeħtieġu l-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra, il-partiti kollha għandhom ikunu involuti fid-diskussjonijiet.

Aħna ma nixtiqux demokrazija li tkun one sided!

Għalhekk hemm bżonn li l-bidliet li jsiru, ladarba aħna pajjiż demokratiku, ikunu maqbula bejn iż-żewġ naħat.

Said, ħafna mit-tibdil li jrid isir fil-Kostituzzjoni jeħtieġ iż-żewġ terzi ta' din il-Kamra u mhux tibdil li l-Gvern jista' jimponi.

Hawn mhux qed nitkellmu sempliċement fuq kwestjoni ta' maġġoranza jew maġġoranza assoluta, imma maġġoranza kwalifikata.

Fl-opinjoni tiegħi, ma kienx aċċettabbli li l-Gvern iwaqqaf dan il-Kumitat mingħajr ma jiddiskuti mal-Oppożizzjoni.

Ma nafx eżattament fejn wasal dan il-Kumitat, imma dan l-aħħar smajt li kienu resqin lejn xi forma ta' konklużjoni!

Biss, nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni ma ġietx mgħarrfa dwar dan il-Kumitat.

Naturalment, aħna għandna l-ideat tagħna ta' kif tista' titjieb ir-rappreżentanza ta-nisa, anke f'din il-Kamra, li rrid ngħid li hija fqira ħafna.

Kif qed jirrimarka l-Onor.

Busuttil, l-Oppożizzjoni għandha aktar nisa min-naħa tal-Gvern, minkejja li fuq in-naħa tal-Gvern hemm aktar deputati.

Hawn irrid insemmi li meta l-Onor.

Busuttil kien Kap tal-Partit Nazzjonalista u jien kont President tal-Amministrattiv, kellna diskussjoni twila fil-Partit Nazzjonalista ta' kif se nżidu l-parteċipazzjoni tan-nisa.

Fil-fatt, konna bdejna nsibu sistemi fejn, pereżempju, fl-elezzjonijiet li jsiru għall-kunsill ġenerali, biex niżguraw li jkun hemm ammont ta' nisa fl-eżekuttiv tal-Partit, għamilna żewġ listi separati, lista għall-irġiel u lista għan-nisa.

B'hekk, ma jkollokx nisa li jivvotaw għan-nisa biss, jew l-irġiel li jivvotaw għall-irġiel biss, imma kemm in-nisa kif ukoll l-irġiel jivvotaw kemm għan-nisa kif ukoll għall-irġiel.

B'hekk, żgurajna li n-numru ta' dawk li jitilgħu fl-eżekuttiv ikun l-istess.

Din is-sistema ġiet addottata fl-organi kollha tal-Partit biex niżguraw li fl-ogħla organi tal-partit ikun hemm rappreżentanza tajba ta' nisa.

Illum jien nieħu gost nara li l-maġġoranza tal-persuni fuq l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalita huma kollha nisa u hemm input tajjeb ħafna mill-aktar nies influwenti fl-Eżekuttiv tal-Partit.

Din hi xi ħaġa li rridu naraw f'din il-Kamra wkoll.

Naturalment, irid ikun hemm qbil dwarha, però ż-żewġ naħat jaqblu li għandna jkollna rappreżentanza tajba tan-nisa f'din il-Kamra.

Nimmaġina li l-istess japplika għall-Partit Demokratiku li għandhom ugwaljanza eċċellenti, nofs bin-nofs!

Ovvjament, importanti li jkun hawn qbil kif din tista' ssir u mhux ikollna l-Gvern b'attitudni li jaħseb li jista' jagħmel l-affarijiet waħdu, għax dan mhux il-każ.

Jekk isir hekk, naħseb li jkun żball.

Ejja ma noħolqux kontroversja fuq xi ħaġa li suppost tgħaqqadna!

Bħala Oppożizzjoni, ninsabu miftuħin għal kull tip ta' diskussjonijiet, kemm informali u anke formali.

Bħala Oppożizzjoni, u naħseb l-istess il-poplu Malti, niddejqu ħafna meta niġu ffaċċjati b'xi ħaġa li tkun diġà konkluża.

L-Onor.

Portelli qed tistaqsi għalfejn qed ngħid dan.

Proprju għaliex din hija l-impressjoni li qed jagħti l-Gvern!

IĊ-CHAIRPERSON: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

KAROL AQUILINA: Jekk nibda nsemmi min huma l-membri fuq dan il-Kumitat, il-poplu Malti u Għawdxi malajr jinduna li huma one sided!

Ma rridx nidħol f'kontroversja, imma qed nagħmel appell ġenwin biex insibu soluzzjoni.

Jekk il-Gvern jagħtina appuntament illum stess biex niddiskutu, aħna lesti għal din id-diskussjoni.

(Interruzzjonijiet) Aħna ma rridux li jkollna diskussjonijiet meta d-deċiżjonijiet ikunu diġà ttieħdu.

Jien qed nifhem li dan mhux il-każ, u għalhekk qed nerġa' nappella biex ikollna diskussjonijiet bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra u anke ma' partiti oħrajn li mhumiex rappreżentati f'din il-Kamra.

Dan huwa suġġett li jaffettwa lil kulħadd u għalhekk huwa importanti li jkun hemm dan il-ftuħ għad-diskussjonijiet.

Hemm diversi metodi ta' kif tista' ssir id-diskussjoni.

L-Onor.

Said semma l-kwestjoni tar-riforma kostituzzjonali li suppost saret, imma milli jidher din mhijiex possibbli li ssir fix-xhur li ġejjin.

Naħseb li rridu nibdew naraw ukoll li meta nagħmlu riformi kostituzzjonali ma jkollniex bilfors taqliba sħiħa.

Hemm aspetti, bħal dan li qed insemmi, fejn nistgħu nindirizzawhom separatament.

L-Onor.

Farrugia Portelli qed tindikali li hekk se jsir.

Fl-opinjoni tiegħi, nistgħu nagħmlu riformi fil-Kostituzzjoni mingħajr ma nagħmlu bidliet radikali.

Dan jgħin anke lin-nies biex jossorbu u jifhmu xi jkun qed jiġri.

Għalhekk biex nagħmlu ċerti bidliet, tajjeb li jkollna diskussjonijiet informali, formali, pubbliċi u anke mhux pubbliċi dwar ċerti aspetti li naħseb li huma bżonnjużi.

Aspett minnhom li ssemma mill-Onor.

Said u mill-Onor.

Schiavone jirrigwarda l-mod kif jaħdmu l-elezzjonijiet li jsiru fil-pajjiż.

Forsi meta saret il-Kostituzzjoni tal-Indipendenza f'pajjiżna, in-numru ta' sistemi elettorali fil-pajjiżi Ewropej u lil hinn kien wieħed limitat fejn, ħafna drabi, is-sistema lanqas kienet deċiża mill-pajjiż imma kienet imposta minn min kien jirrenja fil-pajjiż.

Pereżempju, is-sistema elettorali tagħna tawhielna l-Ingliżi biex mingħalihom jaqsmuna, imma aħna biddilnieha b'tali mod li għamilnieha waħda mill-aħjar sistemi elettorali li jeżistu.

Xorta għandna d-diffikultajiet tagħna, però jekk tara x'jiġri f'pajjiżi oħrajn, għandek nies li jmorru jivvotaw mingħajr ma jafu għal min qegħdin jivvotaw.

Għandek pajjiżi fejn in-nies jivvotaw għall-partit u ma jafux min huma l-persuni li se jitilgħu minn dak il-partit.

Jekk tara x'inhu jiġri fl-Italja llum, tant ħawdu fis-sistema elettorali tagħhom, li daħlu f'ċirku vizzjuz fejn il-ħin kollu jbiddlu s-sistema elettorali.

Kważi ma tiġix elezzjoni waħda li ma jkunux biddlu s-sistema elettorali tagħhom!

Ovvjament, din is-sitwazzjoni ħolqot problema anke għan-nies li kważi jibżgħu kif għandhom jivvotaw u hemm element anke ta' fatigue minħabba l-bidliet kbar li għamlu fis-sistema elettorali.

Kull darba li tiġi elezzjoni, kull partit iwiegħed li se jbiddel is-sistema elettorali kif irid hu!

Tant ħawdu li waħda mis-sistemi elettorali spiċċaw bdew isejħulha porcellum!

Ovvjament, dan kollu ħoloq anomaliji kbar!

Hawn nerġa' nappella lill-Gvern li fejn jidħlu kwestjonijiet demokratiċi, kwalunkwe bidla fil-Kostituzzjoni u fis-sistema elettorali tagħna, tkun maqbula bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Hekk dejjem kienet ir-regola mhux miktuba imma osservata minn kulħadd mill-1987 'l quddiem.

Dan ġab ċerti ċertezzi fl-outcome tal-elezzjonijiet tagħna.

Kif nafu, qatt ma kellna kwestjonijiet kbar dwar min kellu jiġi elett, ħlief fl-2013 u fl-2017.

Din ma kenitx kwestjoni ta' Gvern u Oppożizzjoni, imma kienet tirrigwarda n-numru ta' siġġijiet u min se jkun qed jirrappreżenta lin-nies f'din il-Kamra.

Naħseb li nistgħu nagħmlu ċerti bidliet biex nevitaw tali konsegwenzi.

Din żgur li ma kenitx xi ħaġa intenzjonata, imma hija kwestjoni ta' żbalji.

Jekk nieħdu partikolarment dak li ġara speċifikament fl-2013, dak kien żball u fil-fehma tiegħi, il-kwestjoni ma kellhiex tispiċċa fl-ogħla Qorti f'pajjiżna biex ikun hemm rimdeju u lanqas ma kellha titwal għal erba' snin biex insolvuha.

Kulħadd kien qiegħed jirrikonoxxi li kien hemm żball ġenwin fil-mod kif ingħaddu l-voti u kif saret l-assenjazzjoni tas-siġġijiet.

Għalhekk ma kellniex nistennew lill-ogħla Qorti f'pajjiżna tgħidilna x'inhi l-konsegwenza ta' dak l-iżball għax kien ovvju li l-Partit Nazzjonalista kellu dritt għal żewġ siġġijiet oħra.

Naħseb li dak li ġara kien inġust ħafna anke mal-Onor.

Edwin Vassallo li spiċċa mċaħħad mis-siġġu tiegħu għal perjodu daqshekk twil.

Fil-fehma tiegħi, hija xi ħaġa tal-mistħija li din il-kwestjoni ttawlet daqshekk.

Jekk wieħed jara s-sentenza li ngħatat, isib li fl-ewwel sentenza, il-Qorti appellat lill-partiti, lill-Gvern u lill-Oppożizzjoni biex isiru t-tibdiliet meħtieġa fil-liġijiet tagħna u saħansitra ordnat li jsiru regolamenti biex tali sitwazzjoni tiġi evitata.

Imbagħad il-Qorti Kostituzzjoni biddlet dik il-parti tas-sentenza u qalet li f'dik il-parti l-Qorti marret oltre u ħallietha miftuħa.

Sal-lum, minkejja li nafu li żbalji bħal dawn jiġru, għadna ma indirizzajniex is-sitwazzjoni.

Kulħadd, xi darba jew oħra, kien fis-sala tal-għadd tal-voti jew segwa mid-dar l-għadd tal-voti, fejn ikun hemm mumenti ta' tensjoni li jistgħu jwasslu għal ċerti żbalji.

Illum forsi dan se jonqos bis-sistema elettronika li se nibdew naraw taħdem f'Mejju 2019.

Naħseb li għandna obbligu li kemm jista' jkun nagħtu ċerti spjegazzjonijiet lill-pubbliku biex inserrħu moħħ in-nies li jsegwu dan il-proċess.

F'pajjiżna għandna x-xorti li n-nies mhux sempliċement imorru jivvotaw u daqshekk, imma jkomplu jsegwu l-proċess tal-għadd tal-voti, min tela', x'inhuma r-riżultati u jaraw kif ikun issarraf il-vot tagħhom.

Dan għaliex bis-sistema tagħna ma tivvotax lill-partit u titlaq 'il barra, imma tagħżel lin-nies li trid li jirrappreżentawk f'din il-Kmara.

Għalhekk jgħodd ħafna lil min tkun tajt l-ewwel u t-tieni preferenza.

In-nies issegwi wkoll jekk il-vot tagħha għaddiex għand kandidat ieħor u saħansitra, jekk qabiżx minn partit għall-ieħor, jekk ikunu għamlu dik l-għażla.

Dan juri li f'pajjiżna hemm interess ġenwin min-naħa tan-nies li jsegwu s-sistema elettorali.

Għalhekk nappella lill-Kummissjoni Elettorali biex qabel l-elezzjonijiet ta' Mejju 2019 tinforma lill-pubbliku kif se jkun qed isir dan l-għadd tal-voti bis-sistema l-ġdida elettronika.

Dan il-proċess huwa simili għal dak li konna nużaw sal-lum b'mod manwali, imma naturalment se jkun proċess aktar mgħaġġel.

Prattikament din se tkun kwestjoni ta' għafsa ta' buttuna, malli jiġu scanned il-ballot sheets kollha.

Huwa importanti li ndaħħlu ċertu serħan il-moħħ għan-nies li l-vot tagħhom ingħadd kif suppost.

Ejja niftakru li f'Malta għandna waħda mill-ogħla rati ta' nies li joħorġu jivvotaw.

Fil-fehma tiegħi, din is-sistema l-ġdida se tkun esperjenza tajba u se tneħħi ħafna mit-tensjoni li kien ikun hemm sal-lum fis-sala tal-għadd tal-voti bejn in-nies tal-partiti.

Jien ngħid li din is-sitema ġdida se ddaħħal anke element ta' ċertezza u se nevitaw sitwazzjonijiet fejn ikollna qisna ma nkunux nafu fejn se mar ir-riżultat.

Bil-mod kif se tkun qed titħaddem din is-sistema elettronika, mal-ewwel għadd, prattikament nistgħu ngħidu x'se jkun ir-riżultat finali tal-għadd kollu tal-voti.

Dan se jwassal għal vantaġġi kbar.

Però, importanti li wieħed jispjega lin-nies kif se jaħdem il-proċess, biex ma tingħatax l-impressjoni li sempliċement infetħu l-kaxxi u għandek ir-riżultat mill-ewwel.

Sinjura President, nagħlaq billi nerġa' nappella lill-Kummissjoni Elettorali biex tispjega eżattament kif se taħdem din is-sistema eletronika minn issa u mhux waqt il-kampanja elettorali, meta forsi n-nies tkun aljenata b'affarijiet oħrajn.

Hemm ħafna bidliet oħra li nistgħu nagħmlu biex is-sistema elettorali tagħna tkun waħda li tirrispetta l-vot individwali tan-nies.

Importanti wkoll li naraw li s-sistema tagħna ma tkunx ta' xkiel għal min ġenwinament irid ikun ta' servizz pubbliku.

Naħseb li llum, għandna kriżi f'dan il-qasam.

Qed ngħid dan, għax tisma' professjonisti li huma ġenwinament interessati li jidħlu fil-politika biex ikunu ta' servizz għall-pajjiż, imma minħabba l-atmosfera li żviluppat u l-commitments li hemm fil-qasam politiku, sar hemm numru ta' ostakli biex wieħed jidħol fil-politika.

Jien nesperjenza dan ta' kuljum fil-Qorti, meta nitkellem ma' ċerti professjonisti.

Issa jien inzertajt dħalt fil-politika ta' età żgħira u għalhekk, addattajt il-karriera professjonali tiegħi u ħajti għall-ħajja politika.

Però, xi ħadd li jrid jidħol fil-politika ta' ċerta età, qed isib problema kbira ta' kif jista' jadatta ħajtu għall-politika.

Naħseb li fir-rigward tar-riforma kostituzzjonali, wieħed irid jara kif is-sistema tagħna tkun waħda li tħeġġeġ in-nies u mhux li xxekkel in-nies milli jidħlu fil-politika.

Fost l-oħrajn, irridu naraw ukoll dak li ppropona l-Gvern fil-programm elettorali tiegħu, li jkollna MPs full-time.

Naħseb li l-Gvern irid jibda jiddiskuti u jgħid x'inhuma l-ħsibijiet tiegħu dwar dan, anke ma' din in-naħa tal-Kamra.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sinjura President, fil-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nixtieq nitkellem fuq is-settur tat-tiftix taż-żejt, liema settur minn dejjem nissilli ċertu interess.

Dan għaliex dan is-settur huwa importanti immens u jista' jagħmel differenza kbira għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Irrid infakkar li t-tiftix taż-żejt kien imniżżel fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista għall-elezzjoni li għaddiet f'punt numru 39, fejn kien intqal u nikkwota:

"Nagħmlu l-akbar sforz li qatt sar s'issa minn pajjiżna għall-esplorazzjoni taż-żejt."

Biss, fil-Baġit li għadu kemm ġie ppreżentat mill-Ministru għall-Finanzi u anke fil-Baġit ta' qablu, ma ntqal assolutament xejn dwar dan il-qasam u kien assenti għalkollox.

Peress li l-Prim Ministru ħa dan id-dekasteru taħt r-responsabbiltà tiegħu, nistqarr li kont qed nistenna li din il-wegħda li saret fil-manifest elettorali, titwettaq.

Però, fir-realtà, ma sar xejn minn dan!

Konvint li kieku l-Prim Ministru juri l-ħeġġa f'dan il-qasam tat-tfittix taż-żejt daqskemm qed juri ħeġġa fil-bejgħ taċ-ċittadinanza, kieku f'dan is-settur għamilna progressi kbar.

Nixtieq infakkar li fil-leġiżlatura li għaddiet, il-Ministru ta' dak iż-żmien li kien responsabbli mit-tfittix taż-żejt, l-Onor.

Joe Mizzi, kien qal li t-tħaffir taż-żejt hu prijorità nazzjonali.

Mizzi kien shadow minister ta' dan is-suġġett, mill-Oppożizzjoni, f'din il-Kamra kien qal:

"Aħna persważi li kif jinbidel il-Gvern - jiġifieri kif jitla' l-Partit Laburista fil-gvern - u nitilgħu aħna, din il-materja prima – iż-żejt – insibuha.

Persważ minnu dan.

Tant jien persważ li jekk ma jkunx hekk, nirriżenja u ma jkollix għalfejn nibqa' hawn."

Il-Partit Laburista tela' fil-gvern għal darba darbtejn, ilu sitt snin u nofs imexxi lil dan il-pajjiż u mhux talli ma nstabx żejt, imma lanqas biss qed jipprova juri l-ħeġġa biex din il-materja prima tinstab.

Sfortuntament, minflok dan il-Gvern qed iżid l-isforzi tiegħu biex pajjiżna jgawdi minn dan ir-riżors naturali, rqadna u dan ovvjament, b'detriment għal pajjiżna.

Ta' min jgħid li fil-bidu ta' din il-leġiżlatura, eżattament f'Lulju 2017, il-Prim Ministru li taħtu jaqa' dan is-settur tat-tfittix taż-żejt, ħass li għandu jwaqqaf in-National Oil Corporation, bl-iskop li tippromwovi l-investiment f'dan is-settur.

Dakinhar il-Gvern kien ħareġ stqarrija fejn ħabbar min se jkun iċ-chairperson ta' din il-Korporazzjoni.

Però issa għaddiet sena u nofs u nixtieq nagħmel numru ta' mistoqsijiet: X'sar minnha din il-Korporazzjoni?

Minn min hu fformat dan il-bord f'din il-Korporazzjoni?

Min hu s-CEO ta' din il-Korporazzjoni?

Min huma l-ħaddiema ta' din il-Korporazzjoni?

S'issa, sfortuntament, għadna ma smajna xejn aktar dwarha!

Nixtieq nistaqsi wkoll: X'inhi r-raġuni li fuq il-website tal-OPM ma ssib l-ebda informazzjoni fuq din il-korporazzjoni ġdida?

Naħseb li huwa fl-interess pubbliku li tingħata tali informazzjoni.

It-Tramuntana tal-Mediterran saret hub tal-esplorazzjoni taż-żejt.

Pajjiżi bħal Iżreal, Ċipru, l-Eġittu u l-Greċja għandhom boom ta' kumpaniji li qed japplikaw għal-liċenzji tat-tħaffir taż-żejt.

Mill-banda l-oħra, il-Gvern Malti spiċċa ma qed jagħmel xejn f'dan ir-rigward, bir-riżultat li Malta mhux qed tattira kumpaniji taż-żejt biex iħaffru fiż-żona Maltija.

Sfortuntament, pajjiżna mhux qed ikun attraenti għall-kumpaniji li jinvestu f'dan is-settur.

F'sitt snin ta' Gvern Laburista, l-uniku xogħol li sar fuq tħaffir ta' bir taż-żejt kien fuq il-bir ta' Ħaġar Qim, li sfortunament kien ġie abbandunat fl-2014.

Minn dakinhar 'l hawn għadu ma sar l-ebda tħaffir ieħor.

Kien hemm tentattiv ieħor mill-kumpanija Ratio Oil Explorations li kienet uriet interess fit-tħaffir taż-żejt fiż-żmien li kien responsabbli l-Ministru Joe Mizzi, però ninsab informat li din il-kumpanija m'għamlet l-ebda xogħol ta' tħaffir.

Tant hu hekk, li jekk tidħol fil-website ta' din il-kumpanija, jagħmlu referenza għal diversi pajjiżi fejn għamlu tfittix taż-żejt, imma ma ssib l-ebda referenza għal Malta.

Minflok ma pajjiżna qed jagħmel ħiltu biex ikun parti minn dan il-hub ta' esplorazzjoni taż-żejt bħalma qed jiġri fil-pajjiżi li għadni kemm semmejt, jidher li l-Gvern raqad fuq dan is-settur tant importanti u li jista' jkollu effetti tajba ħafna fuq l-ekonomija ta' pajjiżna.

Sinjura President, qabel nagħlaq, nixtieq nagħmel appell sinċier lill-Gvern.

Ejja nxammru l-kmiem bis-serjetà u nagħmlu sforz biex pajjiżna jinvesti u jieħu azzjoni għat-tiftix ta' din il-materja prima.

Jekk ma naqbel xejn mal-Ministru Joe Mizzi, naqbel miegħu li t-tħaffir taż-żejt hija prijorità nazzjonali.

Biex dan il-qasam jingħata prijorità, irridu naħdmu bla heda għal dan l-għan.

Inutli nagħmlu korporazzjonijiet biex taparsi nkunu qegħdin nagħmlu xi ħaġa, imbagħad inħalluha rieqda bla ma tagħmel xejn.

Biex ninkoraġġixxu l-investiment f'dan il-qasam irid ikun hemm nies dedikati u li jafu dan il-qasam fuq ponot subgħajhom.

Nemmen li b'rieda tajba, nistgħu naslu!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, se naqsam ftit ħsibijiet ma' din il-Kamra fl-erba' minuti għad-dispożizzjoni tal-Partit Demokratiku.

Il-Partit Demokratiku nħoloq biex, fiċ-ċkunija tiegħu, ikun il-forza tar-raġuni f'dan il-pajjiż.

Għalkemm kien hemm ħafna nies li qaluli biex lill-Prim Ministru naqlagħlu f'dan id-dibattitu dwar l-uffiċċju tiegħu, jien għedtilhom li l-Prim Ministru jaf li nista' nnittfu rixa rixa, imma llum dak mhux l-għan tiegħi.

Illum nixtieq nappella lill-Prim Ministru u lill-OPM biex jagħtu lil pajjiżna dak li wegħdu fl-2013.

Meta Manann tal-ħut, iż-Żurrieq, kienet tniżżel il-kavetta biex nagħżlu ħuta, konna ngħidu mhux biss li l-ħuta tinten minn rasha, imma li biex tagħżel ħuta friska, trid tħares lejn rasha.

Qed napella lill-OPM għax kollox jibda u jintemm minn dan l-uffiċċju.

Ir-responsabilità ta' dak li qed isir u anke ta' dak li mhux isir hija tiegħek, Prim Ministru!

Il-poplu reġa' tak il-fiduċja, għalkemm jaf li hemm nuqqasijiet kbar.

Il-poplu reġa' għażel li jagħtik il-fiduċja għax għadu jittama li fl-aħħar mill-aħħar, inti se tirranġa!

Prim Ministru, minnek bħala l-mexxej ta' dan il-pajjiż, il-poplu jistenna riformi fejn hemm bżonn u mhux deformazzjoni jew abolizzjoni bħalma ġara f'ċerti istituzzjonijiet.

Il-poplu jistenna minnek li tnissel, toħloq u tindokra poplu indipendenti fi ħsiebu u f'għemilu.

Il-poplu jrid li inti tqanqal kreattività, intrapriża u rieda biex noħolqu affarijiet li nkunu kburin bihom.

S'issa t-tendenza għadha li titnissel mentalità ta' dipendenza fuq il-Ministru.

S'issa hemm it-tendenza li nagħtik xogħol, anke jekk mhux produttiv u mhux se nagħtik dinjità.

Dan meta forsi qabel, kont tagħmel xogħol aktar dinjituż.

Prim Ministru, il-poplu jistenna li inti tagħti l-opportunità billi toħloq level playing field biex hu jkun protagonist kif wegħedtu.

Għall-poplu, mhux problema li noħolqu pajjiż kosmopolitan.

Wara kollox, Malta ilha kosmpolitana għal sekli sħaħ.

Però jekk aħna rridu nkabbru l-popolazzjoni tagħna, anke billi nġibu aktar ħaddiema barranin biex jagħmlu xogħol li forsi l-Maltin ma jridux jagħmlu, irridu nippreparaw bis-serjetà u bi pjan għalihom.

Prim Ministru, il-poplu jrid li inti ġġib investituri kbar biex jinvestu f'pajjiżna.

Il-poplu jrid li jinħolqu proġetti kbar u high rises, għax reġa' tak l-appoġġ fl-elezzjoni li għaddiet.

Però l-poplu qed jgħidlek ukoll biex tippjana u tagħmel pjan nazzjonali ħalli bħala poplu Malti u Għawdxi, tħallilna ħajja diċenti, fejn inkunu nistgħu nikbru u nkabbru lil uliedna, kemm fiżikament u kemm mentalment b'saħħitna.

Aħna rridu nibqgħu nagħrfu lil pajjiżna u ngħożżu l-identità tagħna.

Ma jimpurtax li begħt l-isptarijiet tagħna, sakemm qed tagħmel kuntratti li jiffavorixxu lill-poplu, pereżempju jekk qabel wieħed kien jistenna sena għal operazzjoni u llum din issirlu ħmistax wara.

Però ma ġarax hekk, anzi f'dan il-pajjiż ġraw avvenimenti koroh, anke fil-mod kif saru l-kuntratti.

Imma, Prim Ministru, għad għandek iż-żmien li tirranġa!

Forsi hemm avvenimenti li ma tistax tirriversja u hemm affarijiet fejn ma tista' qatt treġġa' lura l-ħsara li saret.

Però hemm elementi fejn mhux biss tista' twitti l-ħsara li saret, imma tista' saħansitra toħloq il-ġid u l-opportunità fiż-żmien li baqagħlek fit-tmexxija ta' dan il-pajjiż.

Billi begħt l-Enemalta u għamilt tajjeb b'garanzija għall-privat biex tinbena power station ġdida, ma waqgħetx id-dinja, imma l-poplu issa qed jgħidlek biex ma tikkuljinahx.

Il-poplu qed jgħidlek li hu kien lest li jagħtik l-appoġġ tiegħu, imma issa ssallbux għal 18-il sena bi prezzijiet li jistgħu jkunu orħos.

Dan huwa l-appell li qed jagħmel illum il-Partit Demokratiku lill-Prim Ministru.

Dan l-appell qed isir f'dan id-dibattitu tal-OPM għax, kif nafu, kollox jiġi deċiż minn dan l-Uffiċċju.

Din hija sfortuna li nappella lill-Prim Ministru biex jaħdem ħafna aktar fuqha.

Illum, anke r-rwol tal-Ministri individwali ċċekken.

Ejja niftakru li hawn qed nitkellmu dwar id-demokrazija f'pajjiżna.

Erbat ijiem oħra ħadd minna ma jkun għadu hawn, għax inkunu mitna bħal ħaddieħor, imma l-effett ta' dak li nagħmlu jew li ma nagħmlux illum, se jibqa' jinħass minn uliedna u ulied uliedna.

Aquilina, qegħdin f'punt fejn id-demokrazija tagħna qiegħda mdendla b'xagħra!

Dan f'liema pajjiż fid-dinja, ħlief forsi f'pajjiżi li taparsi għandhom demokrazija, imma kulħadd jaf li mhux hekk, tmur għal dibattitu fejn jitkellmu ta' naħa waħda, imbagħad x'ħin jasal il-ħin, jitkellmu tan-naħa l-oħra bir-risposta.

Dibattitu demokratiku u san isir mod ieħor!

Jekk verament irridu li nindukraw u nsaħħu d-demokrazija tagħna u nqanqlu l-interess tan-nies għal aktar parteċipazzjoni fil-politika, irridu nibdew mit-tip ta' edukazzjoni li qed nagħtu lill-poplu tagħna.

Jekk irridu li l-poplu jkun ħieles fil-ħsieb tiegħu, irridu nagħtu edukazzjoni biex il-poplu jibda jaħseb b'moħħu.

Dak hu l-akbar servizz li nistgħu nagħtu lill-poplu tagħna biex nassiguraw li jkollna d-demokrazija f'dan il-pajjiż u anke aktar bilanċ ta' rappreżentazzjoni bejn nisa u rġiel f'din il-Kamra.

L-edukazzjoni hija ċ-ċavetta ta' dan kollu.

Ejja nneħħu din il-mentalità misoġinista li qed tiġi pprattikata saħansitra mill-kamra tat-trolls fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru stess.

Naraw lill-Gvern jgħid ħaġa u jagħmel oħra!

Sinjura President, nagħlaq b'dan l-appell.

Saru ħafna żbalji mal-ġid li sar.

Għadna fil-waqt li nnaqqsu l-ħsara li jistgħu jkomplu jagħmlu dawn l-iżbalji.

Ejja nagħmlu dan billi nħarsu 'l quddiem!

Il-poplu reġa' ta l-fiduċja lil dan il-Gvern, imma l-poplu qed jistenna li l-fiduċja tiegħu tissarraf f'raġuni u, fuq kollox, f'lealtà lejn il-pajjiż.

L-akbar lealtà lejn pajjiżna tiġi espressa jekk noħolqu futur aħjar għall-poplu tagħna u jekk il-poplu jkun ifformat psikoloġikament u mentalment b'saħħtu biżżejjed biex iħalli pajjiż aħjar milli sabu.

Għadni nittama u għandi l-fiduċja li nistgħu nħallu pajjiż aħjar milli sibnieh aħna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, f'dan id-diskors tiegħi se niġbor il-ħsibijiet li, bħala Oppożizzjoni, ippreparajna fir-rigward ta' diversi setturi.

Se nagħmel referenza għad-diskors li l-Prim Ministru għamel jumejn ilu, u se ngħid ukoll x'inhi d-direzzjoni li l-Partit Nazzjonalista, anke mill-Oppożizzjoni, qed jara b'mod ċar għal pajjiżna.

Ħalli nibda b'dak li qal il-Prim Ministru fil-ftuħ tad-diskors tiegħu meta pprova jagħti rendikont ta' xi jfisser dan il-Baġit għall-poplu tagħna.

L-ewwel frażi tal-Prim Ministru mill-ewwel uriet kif dan il-Gvern jaħseb dwar il-Baġit.

Il-Prim Ministru qal li dan huwa l-ikbar pakkett li qatt ingħata fil-Baġit.

Il-Gvern jaħseb li l-Baġit huwa pakkett.

Għall-Oppożizzjoni, il-Baġit ifisser ippjanar u kif se tagħmel il-kontijiet tiegħek għal quddiem.

In-nies mill-ewwel jifhmuni meta ngħid li aħjar nibdew nitkellmu fuq proġett għal pajjiżna milli fuq pakkett li l-Gvern qed isejjaħlu "no tricks, just treats".

It-tieni frażi li uża l-Prim Ministru tindika wkoll il-mod kif dan il-Gvern jaħseb dwar l-ekonomija.

X'inhuma eżattament treats?

Dan hu dak li fl-antik konna nsejħulu l-ħelu jew iċ-ċejċa!

Fil-mentalità tiegħu, il-Gvern qed jara lin-nies bħala numri, u mhux individwi, li jmorru jivvotaw.

Dan hu l-veru skop tal-Gvern!

L-għan ta' dan il-Gvern mhux li jmexxi l-pajjiż 'il quddiem u jtejjeb il-ħajja tan-nies, imma li jindirizzahom b'dawn it-treats bħal tfal li jagħtihom il-ħelu ħalli jirbaħ il-vot tagħhom!

F'battuta qasira li għamilna bħala Oppożizzjoni għedna li dawn huma treats for the boys u tricks for the people!

Għalkemm il-Prim Ministru qed jgħid li ma kienx hemm tricks, se nispjega kif, effettivament, il-Prim Ministru uża n-numri biex jipprova jiskredita lill-Oppożizzjoni.

Minflok ma l-Prim Ministru ta d-direzzjoni u l-aspirazzjoni ta' dan il-Gvern li l-poplu jkun qed jistenna, fi kliemu stess qal li dan il-Baġit kien tat-treats biex imbagħad il-Ministru għall-Finanzi qam jispjega għal min huma dawn it-treats.

Lill-Gvern ngħidulu li n-nies ma javvanzawx fil-ħajja bil-pakketti tal-ħelu, imma b'sostenn, b'dieti tajbin u bi pjan ta' nutrijenti li hemm bżonn ħalli jippjanaw ħajjithom fuq medda ta' snin.

Biss, kif għedt, dan huwa Gvern tan-numri!

Min-naħa l-oħra, aħna Oppożizzjoni tan-nies!

Biex mingħalih jiddieħek bl-Oppożizzjoni, il-Prim Ministru pprova jiskredita l-eżempji reali li semmejna aħna ta' Maltin u Għawdxin li għaddejjin minn numru ta' diffikultajiet.

Aħna m'għedniex li m'hemmx min hu sejjer tajjeb jew, saħsansitra, sejjer tajjeb ħafna, però hemm realtà oħra ta' min hu sejjer ħażin.

Ħadd m'għandu d-dritt li jidħak bin-nies li mhux sejrin tajjeb.

Issa rrid ngħid ukoll li rridu naraw dawk li sejrin tajjeb ħafna, għalfejn sejrin tajjeb ħafna.

Irridu naraw jekk humiex sejrin tajjeb bis-saħħa tagħhom jew inkella humiex dawk is-700 magħżula mill-Gvern li ngħataw position of trust li nitkellem dwarhom aktar tard.

Jista' jkun ukoll li huma investituri Maltin u barranin li jemmnu fil-pajjiż u fil-ħaddiema tagħhom u li qed jinvestu u jirriskjaw biex jirnexxu fin-negozju tagħhom.

Dawn huma l-ġebla tax-xewka li fuqhom timxi ekonomika moderna.

Fid-diskors tiegħi, jien tajt eżempji ċari ta' 4,000 negozju li marru ħażin u għalqu.

Il-Gvern injora dak li għedt u qal li veru fallew 4,000 negozju, imma fetħu 12,000 kumpanija oħra.

Dan ifisser li 4,000 negozju u n-nies kollha li jaħdmu fihom mhumiex importanti għall-Gvern?

Dawn huma nies li seta' kellhom problema, żarmaw wara li investew flushom, forsi dak li faddlu jew ħadu self, jew rabtu proprjetà tagħhom bħala ipoteka biex jipprovaw joħolqu l-ġid fil-pajjiż u għall-familji tagħhom.

Jista' l-Gvern jarmi dawn in-nies?

Għall-Gvern, dawn huma biss numri?

Jekk għall-Gvern dan hu l-każ, għall-Oppożizzjoni u l-Partit Nazzjonalista, anke jekk ifalli negozju wieħed biss, dan mhux sewwa, għax wara dak in-negozju hemm persuna, koppja, familja u tfal.

Hemm min għaraq l-għaraq ta' ġbinu u ħadem kemm felaħ biex ipprova, imma xorta ma rnexxilux.

Però lin-negozji żgħar tagħna rridu nagħtuhom il-fiduċja u l-konfort li l-Gvern jaħseb għalihom ukoll.

Għandu jkun hemm mekkaniżmi biex lil min jipprova u ma jirnexxilux, ngħinuh biex jerġa' jiġi fuq saqajh ħalli jerġa' jiprpova u ma jaqtax qalbu.

Fil-ħajja, tista' taqla' daqqa u terġa' tqum, tista' taqa' darba u tqum darbtejn.

Fil-ħajja, meta jiġi l-mewġ, trid tiġġilidlu u mhux issir numru, taqa' u titgerbeb u l-Gvern jibqa' għaddej għax fetħu 12,000 kumpanija oħra!

Il-Gvern ipprova jiddieħak meta għedna li l-popolazzjoni f'pajjiżna qed tiżdied.

Għamel dan billi qalilna li l-popolazzjoni qed tiżdied fis-South Sudan.

Mill-pajjiżi kollha tad-dinja, il-Prim Ministru ta' Malta jrid iqabbilna mas-South Sudan, li hu pajjiż bi 13-il miljun ruħ!

Biss, il-Prim Ministru għandu żball, għax mhux veru li l-popolazzjoni tas-South Sudan qed tikber b'rata ogħla minn ta' Malta.

Fis-South Sudan qed tikber ir-rata tal-fertilità b'medja ta' 5.5% fis-sena, għax l-average age tagħhom hija ta' 18-il sena.

Huwa proprju għal din il-figura li kien qed jirreferi l-Prim Ministru!

Bil-permess, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra statistika ippubblikata internazzjonalment li turi li dak li qal il-Prim Ministru mhuwiex minnu.

Il-Prim Ministru qal ukoll li filgħaxija għamel żewġ minuti jfittex biex ġab din il-figura.

Jien dalgħodu għamilt 30 sekonda nfittex u sibt li r-rata tat-tkabbir tal-popolazzjoni tas-South Sudan hija 2.73% biss.

Il-Prim Minsitru ma semmiex li s-South Sudan qiegħed fi gwerra u huwa pajjiż tat-tielet dinja, imma fl-istess ħin qed jippjana t-tkabbir għal pajjiżu għat-30 sena li ġejjin.

Dan huwa pajjiż żgħir, relattivament ġdid, li qiegħed fi gwerra, imma xorta qed jippjana fit-tul.

Sinjura President, nixtieq nitkellem ukoll dwar l-immigrazzjoni.

Jien diġà kelli okkażjoni nsemmi żewġ mudelli ta' immigrazzjoni, dik li qed jadopera l-Gvern li mhijiex maħsuba u ppjanata, imma hija biss reazzjoni ta' paniku għal xi ħadd li ma jippjanax, u l-mudell l-ieħor ta' immigrazzjoni intelliġenti.

Huwa tajjeb li jkun hemm bżonn ta' aktar nies, ħaddiema u talent fil-pajjiż, però jekk ma tafx kemm għandek bżonn fuq medda ta' snin u jekk ma tippjanax liema tip ta' nies għandek bżonn, ftit jimporta jekk humiex Maltin jew barranin, jibda ġej waħdu dak li inti suppost qed tippjana għalih.

Il-kritika tal-Oppożizzjoni fuq il-mudell li qed juża l-Gvern hija indirizzata għall-fatt li bħalissa nfetaħ bieb beraħ u qed jiġi min irid!

Din is-sitwazzjoni qed tikkrea cheap labour fil-pajjiż.

Issa meta jien tkellimt dwar it-tieni mudell ta' immigrazzjoni intelliġenti, il-Prim Ministru fehem li immigrazzjoni intelliġenti hija ekwavalenti għall-flus.

Hekk jaħseb dan il-Gvern!

Fil-fatt il-Gvern qed jistaqsi ladarba aħna favur immigrazzjoni intelliġenti, għalfejn qed nikkritikaw il-mudell tal-IIP?

L-intelliġenza għal dan il-Gvern tfisser flus!

Fil-fehma tiegħi, ma naħsibx li hemm insult ikbar minn dan għal kull min qed jipprova jtejjeb l-istat tiegħu u jinvesti fl-edukazzjoni.

Huwa proprju għalhekk li dan il-Gvern ma jinvestix fl-edukazzjoni!

Kif tista' tgħid li biex tkun intelliġenti, għandek il-flus, jew li l-intelliġenza tista' tkejjilha bil-flus!

L-Oppożizzjoni hija lesta għal dibattitu serju u pubbliku dwar l-iskema tal-bejgħ taċ-ċittadinanza.

Aħna dejjem konna konsistenti fil-prinċipju tagħna u dejjem għedna li dan id-dibattitu m'għandu x'jaqsam xejn mal-konċett tal-immigrazzjoni.

L-argument tal-Oppożizzjoni fuq l-immigrazzjoni huwa totalment differenti minn kif qed jipprova jpinġih il-Prim Ministru.

Bl-ebda mod l-Oppożizzjoni ma qed tagħmel dan l-argument biex tbeżża' n-nies!

Il-Prim Ministru bħal donnu qed jagħti l-impressjoni li aħna morna fuq il-far right meta nitkellmu fuq l-immigrazzjoni.

Dan is-suġġett m'għandux ikun argument emottiv, anzi jien ngħid li nkunu qed nonqsu fil-politika jekk nagħmluh argument emottiv.

L-argument tagħna huwa wieħed sempliċi ħafna.

Malta hija l-aktar pajjiż popolat fl-Ewropa, jekk mhux fid-dinja.

F'Malta, għandna 1,500 persuna għal kull kilometru kwadru.

It-tieni pajjiż l-aktar popolat warajna fl-Ewropa huwa l-Olanda b'400 persuna għal kull kilometru kwadru u l-inqas hija l-Finlandja bi 17-il persuna għal kull kilometru kwadru.

Huwa ċar u ovvju li ma tistax tippjana t-tkabbir tal-ekonomija tiegħek fuq żieda qawwija tal-popolazzjoni.

Min qed jismagħna jaf li Malta hija pajjiż żgħir.

Kulħadd jaf li f'din in-naqra ta' gżira għandna l-aktar densità ta' nies u bini.

Huwa ovvju li ma nistgħux inkabbru l-popolazzjoni tagħna b'dan ir-ritmu.

Possibbli li l-Gvern mhux qed jara din ir-realtà, jew forsi ma jridx jammettiha!

Lest il-Gvern jgħidilna kemm irid iġib aktar nies f'pajjiżna?

Ilbiraħtlula, il-Prim Ministru waqt id-diskors tiegħu qalilna li ċ-ċifri li kkwotat l-Oppożizzjoni kienu żbaljati.

Dan mhuwiex minnu!

Il-Prim Ministru pprova jikkwota mid-dokumenti li kkwotajna minnhom aħna biex juri li aħna kellna figuri ħżiena.

Dan għaliex, kif għedt, dan huwa Gvern tan-numri u mhux tal-persuni.

Dak li l-Prim Ministru qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra hija ċ-chart 1.7 li tindika t-top ten third country nationals working in Malta.

Il-Prim Ministru kien qed jirreferi għal work permits, imma aħna kkwotajna l-Eurostat u konna qed nitkellmu fuq residency permits.

Tajjeb ngħid li l-popolazzjoni ma tikbirx biss b'dawk li jaħdmu, imma anke b'dawk li ma jaħdmux.

Jekk persuna tiġi taħdem f'pajjiżna u magħha jiġi xi ħadd ieħor, dak huwa bniedem ukoll.

Dik hija persuna li se tuża l-infrastruttura ta' pajjiżna, tmur fil-polyclinics tagħna, tuża t-toroq tagħna u forsi tattendi fl-iskejjel tagħna wkoll.

Ejja nkunu serji, onesti u ċari man-nies!

Ejja ma nipprovawx infixklu n-nies bin-numri!

Huwa fatt li l-popolazzjoni qed tiżdied bil-bosta u f'qasir żmien.

Issa rrid ngħid ukoll li waqt li l-Gvern kien qed jgħid li aħna tfixkilna fin-numri, żelqitlu u qal li pajjiżna għadnu bżonn il-ħaddiema barranin biex insolvu l-problema tal-pensjonijiet.

Skont il-Gvern, nistgħu nsolvu din il-problema billi nġibu ħafna barranin li jaħdmu f'pajjiżna u jħallsu l-bolla, għax imbagħad dawn ma jeħdux il-pensjoni.

Dan huwa l-mudell ekonomiku li qed jagħżel il-Gvern!

Din hija l-vera raġuni għalfejn il-Gvern irid iġib aktar barranin f'pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Tajjeb li l-industriji tagħna jsibu biżżejjed ħaddiema li jridu jaħdmu f'pajjiżna però, kollox irid ikun ippjanat.

Kif diġà għedna, bħala Oppożizzjoni m'aħniex kontra li jiġu barranin f'pajjiżna.

Biss, aħna favur pjan serju fit-tul.

Pereżempju, jekk irridu ninvestu fl-edukazzjoni, irridu naraw kemm għandna bżonn għalliema u mhux nipprovaw numiljaw lill-għalliema li għandna billi neħdulhom il-warrants, kif ipprova jagħmel dan il-Gvern.

Ovvjament l-intenzjoni kienet li mbagħad ikun il-Ministru li jiddeċiedi min jgħallem, fejn jinħareġ xi kors għal dawk li mhumiex imħarrġin u jkunu jistgħu jibdew jgħallmu huma, biex nipprovaw insolvu problema li nkunu kkreajna aħna stess!

Fid-diskors tiegħu l-Prim Ministru xebbah il-figuri li ppreżentalna ma' dak li ġara fl-2012.

Il-Prim Ministru pprova jikkwota ekonomisti ta' żewġ sekli ilu, għax il-Gvern għadu qed jaħseb u jgħix fis-snin disgħin jew anke qabel!

Dan huwa Gvern li qed jgħix fi-passat!

Aħna Oppożizzjoni u partit li rridu naħsbu għall-futur!

Bħala Oppożizzjoni, aħna ngħixu fil-preżent, qed nifhmu dak li qed jiġri f'pajjiżna u qed nitħaddtu man-nies biex inħossu l-polz tagħna fuq il-bżonnijiet tan-nies.

Kif tista' tippjana l-futur ta' pajjiż jekk ma tafx fejn trid tmur?

Kif tista' tippjana fejn trid tinvesti, kemm bħala Gvern, kif ukoll biex tattira investiment mill-privat, jekk ma tafx fejn trid tmur?

Il-Prim Ministru pprova jilgħab u jfixkel bin-numri, u sinċerament ma nistax nifhem għalfejn.

Jekk dan huwa Baġit ta' suċċess u surplus, għalfejn il-Gvern qed jipprova jilgħab bin-numri u jidħak bin-nies?

Il-Gvern qal li l-Oppożizzjoni qalet li l-impjiegi fis-settur pubbliku żdiedu bil-bosta u semma lista ta' tobba, infermiera, għalliema u pulizija li daħlu jaħdmu mal-Gvern.

Dak il-ħin stess jien għoddejt l-ammonti li semma, li ammontaw għal 1,540 ħaddiem ġdid fis-settur pubbliku.

Hawn mhux qed ngħid li għamilt xi studji kbar, qabbadt xi ditti partikolari u ħallasthom xi konsulenzi ta' eluf ta' ewro, imma qbadt karta u lapes u għamilt somma faċli tal-matematika.

Il-Prim Ministru staqsieni lil min se nkeċċi minn dawn il-ħaddiema.

Ir-risposta tiegħi hi: Ma se nkeċċu lil ħadd!

Anzi, se nibqgħu nżidu aktar tobba, infermiera, għalliema u pulizija għax il-poplu Malti u Għawdxi jixraqlu aħjar!

Aħna mmorru oltre minn hekk, għax lill-ħaddiema naraw li nagħtuhom id-dinjità li tistħoqqilhom billi noffrulhom kondizzjonijiet xierqa u nagħtuhom l-għodod neċessarji biex ikunu jistgħu jaħdmu b'mod tajjeb.

Pereżempju, il-pulizija għandhom bżonn l-għodda biex jaħdmu u għases miftuħin, mhux f'ċerti lokalitajiet għandna sitwazzjoni tal-mistħija!

Biss, il-Prim Ministru ma qal xejn dwar dan!

Insemmi, pereżempju lil Għawdex, li f'dan il-Baġit kien biss an afterthought!

Iftħu d-Diskors tal-Baġit u ssibu referenza għall-oqsma tal-intern, ġustizzja u mbagħad Għawdex.

F'Għawdex, minn 16-il għassa, 12 jinsabu magħluqin!

Għawdex huwa minsi u mormi minn dan il-Gvern!

Il-Gvern ma jimpurtahx minn Għawdex!

Min-naħa l-oħra, il-Partit Nazzjonalista jinteressah minn dawk il-persuni li qed jgħixu f'raħal fejn l-għassa hi magħluqa.

Jekk ikun hemm inċident, in-nies irid ikollha l-konfort li tista' ċċempel l-għassa li hi miftuħa u hemm il-pulizija.

Il-Prim Ministru semma t-tobba, l-infermiera, l-għalliema u l-pulizija, imma s-700 l-oħra li ddaħħlu bħala persons of trust, ma semmihomx!

X'qed jagħmlu dawn il-persuni u kif qed jikkontribwixxu għall-benesseri tal-Maltin u l-Għawdxin?

Il-Prim Ministru ma qalilniex b'liema mod qed jikkontribwixxu dawn il-prediletti tiegħu.

Nikkalkolaw li dawn il-persons of trust u konsulenzi qed jiswew lill-pajjiż 'il fuq minn €100 miljun fis-sena minn flus tat-taxxi tal-poplu Malti u Għawdxi f'leġiżlatura waħda biss!

Imbagħad jiġi l-Prim Ministru u jistaqsi kif Delia se jsolvi l-problema tas-social housing.

Prim Ministru, jekk għandek €100 miljun biex tagħtihom lil ftit magħżula, għandu jkollok €100 miljun biex tagħtihom lil min verament għandu bżonn!

Ħadt pjaċir li l-Prim Ministru għamel numru ta' ammissjonijiet preċiżi li wħud minnhom fittixt fuqhom u nixtieq nidħol fihom f'aktar dettall.

L-ewwel nett, fir-rigward tal-mudell ekonomiku li jien ibbażajt id-diskors tiegħi prinċipalment fuqu, il-Gvern ittanta b'xi mod jgħid li dan il-mudell huwa żbaljat.

Diġà spjegajt kif il-Gvern ipprova jiġġustifika b'mod fqir, fl-opinjoni tiegħi, il-falliment tiegħu fil-qasam tal-pensjonijiet billi qal li jrid iġib lill-barranin jaħdmu f'Malta biex iħallsu l-bolla u jsolvu l-problema tal-pensjonijiet.

Għamel dan l-argument mingħajr ma għamel l-ebda relazzjoni bejn qasam u ieħor, imma tkellem f'iżolament.

Fil-fehma tal-Oppożizzjoni, dan huwa mudell ekonomiku żbaljat!

Tkellimt ukoll fuq il-metodu ta' kejl ekonomiku addottat mill-Ministru għall-Finanzi fejn qed jieħu l-kejl tal-GDP biss.

Spjegajt fid-dettall liema huma l-punti li dan il-GDP ma jkejjilx u għalhekk mhuwiex qed jagħti stampa sħiħa ta' dak li qed jiġri fil-pajjiż.

Ħalli nerġa' nagħti eżempju, forsi l-Gvern ikun jista' jieħu spunt minn dan id-diskors u jfiehem lin-nies kif it-titjib li qed jgħid li hemm se jasal għand kulħadd.

Skont il-figuri li qed jikkwota l-Gvern, kollox miexi ward u żahar, imma fir-relatà dan il-ġid mhux qed jasal għand kulħadd.

Il-Gvern qed jadotta sistema li tissejjaħ trickle down economy.

Dan ifisser li għandek il-ftit li qed jiffangaw minn fuq mejda kbira, hemm dawk li qed jirnexxilhom jieklu minn dak li qed jaqa' minn fuq il-mejda u l-ħafna oħrajn, li qed jieħdu l-frak u l-loqom li jifdal, għax m'għandhomx is-saħħa biex jaħtfu.

Il-Prim Ministru pprova għal darb'oħra juri li dak li qed ngħidu mhuwiex minnu, u ġab l-eżempju bil-prezz tal-iskimmed milk.

Nixtieq inkun naf kemm hawn nies li jmantnu lilhom infushom bl-iskimmed milk biss jew kemm hawn min qiegħed fil-kumdità tal-Prim Ministru u m'għolitlux il-ħajja!

Biss, in-nies u l-familji li jitkellmu magħna qed jgħidu mod ieħor!

Forsi lill-Gvern, għalkemm jgħid li jisma', mhux qed ikellmuh, għax qatgħu qalbhom minnu!

Sur Prim Ministru, in-nies ma jixtrux skimmed milk biss, imma jixtru l-prodotti kollha tal-ħalib, jagħtu l-petrol u d-diesel u jixtru l-affarijiet essenzjali kollha li għolew!

Tajjeb ngħid li l-figuri tal-għoli tal-ħajja, li qegħedna fuq il-Mejda tal-Kamra, qed joħorġu mill-Gvern stess.

Il-figura ta' 'l fuq min 4% żieda fil-prezz tal-ikel biss ma toħroġx mill-immaġinazzjoni tal-Oppożizzjoni, imma toħroġ mill-pubblikazzjonijiet u l-istatistika li joħroġ il-Gvern stess!

Sinjura President, importanti nifhmu kif gvern soċjalista u partit tal-ħaddiema, li suppost huwa tal-fqir, tad-dgħajjef u tal-vulnerabbli, f'ħames snin biss irnexxielu jiddistakka ruħu mir-realtà tan-nies.

Fl-imgħoddi konna ngħidu li gvernijiet Nazzjonalisti kienu ddistakkaw ruħhom mir-realtà tan-nies.

Jista' jkun li ġara dan, u jekk irridu nkunu onesti, ir-riżultati elettorali wrew dan fl-aħħar ħames snin.

Biss, jien kelli fiduċja li għall-inqas Gvern tal-partit tal-ħaddiema jmur fid-direzzjoni tan-nies.

Jekk il-pajjiż ried il-bidla, il-bidla kellha tkun fid-direzzjoni ta' dawk li l-aktar għandhom bżonn l-għajnuna.

Kif nafu, ir-rota dejjem tinbidel u fid-dinja kollha se jkollok gvernijiet li jtendu lejn ix-xellug, oħrajn lejn il-lemin u oħrajn taċ-ċentru.

Dejjem se jkollok min jiffavorixxi l-big business u min jiffavorixxi liż-żgħir, lill-fqir, lill-batut u lill-ħaddiem.

Gvern Soċjalista f'pajjiżna għamel għażla ċara u skjetta li huwa pro-business.

Pajjiż ma jimxix 'il quddiem mingħajr negozju.

Issa rridu ngħidu wkoll li jekk hawn xi ħadd f'pajjiżna li għandu record tan-numru ta' negozji żgħar li fetħu, kibru, investew u biddlu wiċċ pajjiżna huwa Gvern Nazzjonalista li f'25 sena fil-gvern kellu record wara l-ieħor.

Saħansitra, fl-akbar maltemp u kriżi internazzjonali n-negozji tagħna baqgħu jikbru.

Dan il-Gvern għamel dikjarazzjoni mod ieħor, fejn qal li jinteressah biss mill-kbar u mill-kbar nett, imma maż-żgħar ma jridx jaħdem.

Min-naħa l-oħra, l-Oppożizzjoni qed tgħid mod ieħor.

Aħna jinteressawna n-negozji ż-żgħar, il-familji u ż-żgħażagħ li forsi qed jaħdmu u għandhom salarju, imma jixtiequ jmorru aħjar u jitilgħu tarġa oħra f'ħajjithom.

Ejja nitkellmu fuq l-inċentivi u l-miżuri fil-Baġit biex inħajru lin-nies jibdew negozju!

Bħala Oppożizzjoni lesti li nitkellmu mal-Gvern u nagħtu l-proposti tagħna.

Ejja naraw fejn irridu ninvestu bħala pajjiż, fuq medda ta' 15 u 20 sena.

Ejja ngħidu x'inhi l-viżjoni tal-Gvern għal Malta tal-2030 u l-2040!

Meta persuna tmur il-bank biex tieħu self għal negozju, il-bank mhux se jsellifha fuq erba' jew ħames snin, imma se jsellifha fuq medda ta', pereżempju, għaxar snin.

Ma tridx tara kif sejjer in-negozju llum imma kif se jmur għaxar snin oħra.

Għaldaqstant il-Gvern huwa obbligat li jgħid f'liema setturi jrid jinvesti.

Matul is-snin ta' gvernijiet preċedenti, kienu ġew identifikati numru ta' setturi, fosthom is-servizzi finanzjarji, l-igaming, il-farmaċewtika, l-avjazzjoni u l-assigurazzjonijiet li kienu qed isiru aktar komplessi, u għalhekk inħoloq settur ieħor.

Il-Partit Nazzjonalista mill-Oppożizzjoni qed jgħid li importanti li nagħmlu clusters madwar dawn is-setturi.

Pereżempju, waħda min-niċeċ li ma ssemmietx minn dan il-Gvern hija l-industrija tal-films li ġiet ikkreata minn Gvern Nazzjonalista.

Forsi għall-ewwel ikun hemm min jgħid: Mela kulħadd huwa attur ta' Hollywood!

Meta nħadmu films f'Malta kien hemm postijiet allokati apposta għalihom, bdew jaħdmu l-mastrudaxxi li jibnu s-settijiet, l-electricians u l-plumbers li jagħtu s-servizzi u bdew jaħdmu eluf ta' persuni oħra, inkluż żgħażagħ, bħala extras.

Kif nafu, din l-industrija tħallas tajjeb.

Biss, sfortunatament, din l-industrija sparixxiet minn pajjiżna!

Tal-anqas, ma smajna xejn fuqha!

Hawn qed nagħti eżempju wieħed biss, għax hemm diversi oħrajn.

Il-Gvern għandu d-dmir jgħidilna fejn irid jinvesti, ħalli jekk hawn numru ta' żgħażagħ jew investituri, jagħmlu l-kuraġġ bl-inċentivi li joffri l-Gvern.

Insemmi pereżempju, l-industrija tal-avjazzjoni.

Tajjeb li naraw kif nistgħu nkabbru din l-industrija.

Fil-passat kien inħoloq ir-reġistru tal-avjazzoni.

Kif kellna esperjenza pożittiva bir-reġistru tal-bastimenti li kien fost l-aqwa tlieta fl-Ewropa u l-aqwa ħamsa fid-dinja, Gvern Nazzjonalista kien ra li jagħmel l-istess fl-avjazzjoni.

Ovvjament tibda bir-reġistrazzjoni fejn jibdew jaħdmu ċertu tip ta' nies, imbagħad tagħmel il-postijiet fejn issir il-manutenzjoni u tibda tattira kumpaniji kbar, kif ġara.

F'dawn l-aħħar ġranet smajt proposti dwar business aviation.

Ejja nitkellmu fuq business aviation!

L-Oppożizzjoni qed tagħti l-proposti tagħha u mhux tikkritika biss.

Meta qed nitkellmu fuq business aviation, qed ngħidu li jiġu nies bil-jets f'pajjiżna, kif kien isir matul gvernijiet preċedenti.

Ejja naraw kif nistgħu nkabbru din l-industrija.

M'hemmx għalfejn nieħdu terren kbir biex nagħmlu post b'faċilitajiet li jkunu fost l-aqwa fl-Ewropa u fid-dinja.

Qed nagħti ftit eżempji ta' mudell ekonomiku li jista' jaddotta dan il-pajjiż.

Hemm diversi ideat oħrajn fejn, bħala pajjiż, kapaċi nikkompetu.

Però l-Gvern ma jrid jisma' xejn dwar dan kollu għax irid jibbaża biss fuq il-mudell ta' tkabbir ekonomiku permezz ta' żieda fil-popolazzjoni.

It-tieni ammissjoni, pjuttost serja, li għamel il-Gvern hija li l-Gvern ammetta li qata' qalbu mill-problema tal-housing soċjali f'pajjiżna.

Bħala Oppożizzjoni, ikkritikajna ġustament lill-Gvern li ma beniex imqar proġett wieħed fil-qasam tal-housing soċjali u ma ngħata l-ebda appartament.

Il-Gvern qed jgħid li ma setax jagħmel dan għax m'għandux permessi u ma jistax jikkommetti illegalità.

Dan x'raġunament hu?

Jekk hemm bżonn li l-Gvern japplika għall-permessi, faċilment jista' jagħmel dan, dejjem jekk jippjana fit-tul.

Jekk għandek nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom, trid tipprovdilhom post fejn joqogħdu.

Il-Prim Ministru qal li jien se nagħti post lil kulħadd.

Jien m'għedtx hekk, u n-nies jistgħu jerġgħu jisimgħu dak li verament għedt.

Jien għedt li kull persuna jixirqilha li tgħix f'dinjità u post diċenti fejn tgħix huwa dritt fundamentali tal-ħajja.

Mhux biżżejjed li persuna titwieled, imma trid tgħix ħajja diċenti.

Hawn mhux qed ngħidu li persuna għandha bilfors tgħix ħajja ta' sinjur, imma għandu jkollha ħajja diċenti li tixraq id-dinjità tagħha.

Il-Gvern mhux qed jara din in-neċessità!

Il-Gvern qed jgħid li llum hemm 3,200 li qed ifittxu post fejn joqogħdu u qabel kien hemm 3,000.

Gvern Soċjalista qed jara biss numri!

Qed jgħid ukoll li hemm eluf li qed jaħdmu u allura ma jinteressahx minn dawn it-3,200 persuna!

Il-Gvern għamel ammissjoni oħra meta qal li Malta hija l-aktar pajjiż maħmuġ fl-Ewropa, fejn nirriċiklaw 7% biss ħdejn il-50% li hija l-mira Ewropea.

Issa l-Gvern qed jgħid ladarba aħna l-agħar fl-Ewropa, kif il-Partit Nazzjonalista qed jivvota kontra l-avviż legali?

Qed nivvotaw kontra l-Avviż Legali għax ma sarx b'mod maħsub u ma saret l-ebda diskussjoni.

Illum għandna l-boroż is-suwed fit-triq u qed inħammġu aktar lil pajjiżna.

Se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' rapporti li dehru llum fil-ġurnali In-Nazzjon u The Times of Malta li juru kif dan il-Gvern mhux ippreparat u nqabad f'paniku.

Minflok ma qed nirriċiklaw, qed inħammġu t-toroq tagħna aktar minn qatt qabel!

Ir-raba' ammissjoni, li mhux se nidħol fid-dettall fiha, għax semmejtha aktar qabel, tirrigwarda n-negozji ż-żgħar.

Qed nerġa' nelenka dan il-qasam għal skop numeriku biss, biex nuri l-falliment tal-Gvern li jirrikonoxxi l-kontribut kbir tan-negozji ż-żgħar.

Għall-Gvern Soċjalista, li jkollok falliment ta' 4,000 negozju, qisu ma ġara xejn!

Għall-Oppożizzjoni, kif diġà għedt, anke negozju wieħed huwa importanti!

Issa meta jkollok il-Gvern li qed jagħmel ammissjoni bħal din, hemm tifsira ħafna akbar.

Meta Gvern qed jgħid li ma jimpurtahx kemm n-negozji ż-żgħar jikkontribwixxu lejn il-ġid ekonomiku tal-pajjiż, din hija riċetta li tista' twassal għal problemi akbar fil-futur.

Wara li semmejt dawn l-ammissjonijiet li għamel il-Gvern, irrid nagħmel ħames punti prinċipali fejn il-Gvern lanqas qed jammetti s-sitwazzjoni li qegħdin fiha.

Il-Gvern ftaħar li fl-ambjent sejrin tajjeb ħafna u qed ninvestu aktar minn qatt qabel.

Hawn xi persuna waħda f'Malta li taħseb li taħt dan il-Gvern, fl-aħħar ħames snin, l-ambjent mar aħjar?

Hawn xi persuna waħda f'Malta li taħseb li f'pajjiżna llum għandna aktar ġonna, msaġar u spazji nodfa u miftuħa?

Kif jista' l-Gvern jgħid li hawn ambjent aħjar!

Fejn qiegħed dan l-ambjent aħjar?

Forsi b'xi erba' vilel mibnija fuq art ODZ mill-ftit magħżula li jistgħu jibnu fejn iridu ħalli jgawdu l-ftit widien li baqa'?

It-tieni ħaġa li l-Gvern ma jridx jammetti hija dwar l-għoli tal-proprjetà u l-kirjiet.

Il-Gvern qed jgħid li ħareġ white paper u li l-Oppożizzjoni żżeblaħ din il-white paper.

Aħna qed ngħidu li l-white paper mhijiex biżżejjed u mhux se ssolvi l-problemi li hawn fis-suq tal-kirjiet u l-proprjetà.

Bħala Oppożizzjoni lesti li niddiskutu u ppreparati li noħorġu bl-ideat.

Bħala l-ewwel idea, qed ngħidu lill-Gvern biex ibiddel il-mudell ekonomiku tiegħu.

Il-mudell ekonomiku li addotta l-Gvern huwa ħażin!

Inutli l-Gvern jipprova jfettaq b'miżuri ad hoc.

Jekk il-mudell ekonomiku tal-Gvern huwa li l-prezzijiet tal-proprjetà u l-kirjiet se jibqgħu jogħlew, din hija riċetta għal diżastru!

Jekk ġejjin aktar nies, huwa ovvju li se jkun hawn aktar pressjoni fuq dan is-suq!

Jekk se tiżdied il-popolazzjoni, huwa ovvju li se jogħlew il-prezzijiet.

Jien għamilt mistoqsija waħda biss lill-Prim Ministru f'dan ir-rigward u staqsejtu jekk qed jippjana li jġib 10,000, 11,000 jew 15,000, fejn se joqogħdu dawn in-nies?

Il-Prim Ministru jagħżel hu kemm irid iġib barranin, imma ejja ngħidu li se jġib 11,000 fis-sena, fuq ħames snin, dawn jiġu 66,000.

F'liema raħal jew belt se joqogħdu dawn in-nies?

F'liema appartamenti se joqogħdu?

Liema art ODZ se jibni biex jakkomoda lil dawn il-barranin?

Mela sewwa, għas-social housing il-Gvern m'għandux appartamenti u dwar dawn is-66,000 iridna nemmnuh li ppjana għalihom!

It-tielet ħaġa li l-Gvern ma jridx jammetti hija l-għoli tal-ħajja, li diġà għamilt referenza għaliha u għalhekk mhux se nerġa' nirrepeti.

Il-fatt li qed togħla l-ħajja mhux qed ngħidu jien, imma joħroġ mill-istatistika li jippubblika l-Gvern.

Joħroġ ukoll mill-uġigħ tan-nies li ma jistgħux jixtru dak li hu essenzjali, bħall-ikel, il-mediċini u dak kollu li għandhom bżonn ta' kuljum.

Għandna statistika ta' dawk li ma jistgħux jixtru t-tieni par żarbun u l-Gvern reġa' ġie hawn tlett ijiem ilu jmeri dawn il-figuri ta' dawk li jinsabu fil-faqar.

Il-Gvern qed jagħmel differenza bejn dawk li qegħdin fil-faqar u dawk li qegħdin fil-preċipizju tal-faqar.

In-numri tagħna huma korretti u se nibqgħu nirrepetuhom, għax dawk li m'għandhomx biex jgħixu, jafu li qed ngħidu l-verità.

Ir-raba' ħaġa li l-Gvern ma jridx jammetti hija li fl-edukazzjoni għandna issues kbar.

Il-Gvern qed jipprova jiġġustifika lilu nnifsu billi jgħid li daħal f'ċerti skejjel li ma kenux ta' kwalità tajba u sar il-manteniment fihom.

Dan huwa tajjeb, però l-fatti jibqgħu dawk li huma!

Huwa ta' uġigħ li għandna fost l-ikbar numru ta' school leavers ta' 15-il sena.

Dan ifisser li dawn iż-żgħażagħ se jkunu marbutin għal għomorhom b'xogħol limitat u b'salarji baxxi, fejn ma jkunux jistgħu jtejbu lilhom infushom.

Il-ħames ħaġa li l-Gvern mhux jammetti tirrigwarda l-kwalità tal-arja.

Il-Gvern qisu bħal ħa pjaċir li ma nafux id-differenza bejn carbon monoxide u carbon dioxide.

Li hawn biżibilju familji Maltin li qed jonfqu aktar flus fuq l-inhalers!

Hawn biżibilju tfal Maltin bi problemi ta' respirazzjoni akuta.

Hawn tobba li qed jgħidulna li qed jiltaqgħu ma' aktar nies bi problemi relatati mat-tniġġiż tal-arja li qed jiggrava.

Qabel nagħlaq, irrid insemmi wkoll dak li ma qalx il-Gvern.

Pereżempju, fir-rigward ta' proġetti kapitali u infrastrutturali, ma nafux x'inhuma dawn il-proġetti u investimenti kapitali li jrid jagħmel il-Gvern.

Nafu biss li meta tkun f'defiċit, trid tagħmel minn kollox biex tirkupra ħalli tipprova tibbilanċja l-kontijiet.

Meta inti sejjer tajjeb, trid tara kif tibda tinvesti fil-futur tal-pajjiż.

Ma smajniex x'inhuma l-proġetti kapitali u infrastrutturali li jrid jagħmel il-Gvern.

Nafu biss li fuq seba' snin, il-Gvern se jonfoq €700 miljun f'toroq li l-għada li jkunu tlestew, probabbli nirrealizzaw li ma jkunux saru b'mod tajjeb u jkollna nibnuhom mill-ġdid, għax m'hemmx infrastruttura tajba li tissapportjahom.

Fil-qasam tas-saħħa l-Gvern ma qalilniex x'se jagħmel biex isolvi l-problema ta' 63,000 ruħ li hemm fuq il-waiting list b'medja ta' tmien xhur.

Fir-rigward tas-settur tas-saħħa, il-Gvern qed jgħidilna biss li se jibda jagħmel pjan strateġiku fit-tul.

Tajjeb!

Fl-aħħar, il-Gvern se jibda jagħmel xi ħaġa!

Però lil dawk li ma jifilħux illum, se ngħidulhom li rridu nfejquhom għada!

Finalment, il-Gvern ma qalilniex kif se jsewwi l-ħsara li saret lir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Il-Gvern mhux qed jgħid kif se jtejjeb ir-reputazzjoni ta' pajjiżna biex ma nitilfux investimenti importanti li jattira pajjiżna.

Sinjura President, nagħlaq b'messaġġ pożittiv.

Il-Prim Ministru għamilli stedina li nibdew nitkellmu fuq in-numru ta' nisa f'dan il-Parlament.

Jien nilqa' din l-istedina u nżid li tajjeb li nitkellmu fuq in-nisa b'mod ġenerali, għax in-nisa ma ssemmewx imqar darba fil-Baġit kollu.

Bħala Oppożizzjoni lesti għal dan id-dibattitu għax nemmnu li kull persuna hija ugwali u jistħoqqilha l-fiduċja tagħna.

L-istess fir-rigward tal-qasam sportiv, fejn ġew ivvotati miżerja ta' €600,000, li jfisser tnaqqis mis-snin ta' qabel.

Aħna lesti li naħdmu fuq strateġija nazzjonali, għax nemmnu li f'pajjiżna għandu jkollna viżjoni fit-tul li tixraq lill-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nemmnu li nistgħu nagħmlu lil Malta u Għawdex aħjar!

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni.

Il-ħin li fadal huwa kollu għan-naħa tal-Gvern.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, nirringrazzja lill-Membri kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, inkluż il-Kap tal-Oppożizzjoni, li minn dak li smajt, jidher li ħa tbaqbiqa sewwa dalgħodu.

Fil-ħin għad-dispożizzjoni tal-Gvern, flimkien ma' sħabi s-Segretarji Parlamentari u membri oħrajn fi ħdan in-naħa tal-Gvern, se nispjegaw il-ħidma tal-Gvern.

Fil-fatt, se nħalli f'idejhom biex iwieġbu għal punti speċifiċi.

Jien nixtieq inwieġeb għall-punti li għandhom x'jaqsmu mal-amministrazzjoni pubblika u dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija tal-Gvern.

L-ewwel nett, il-Kap tal-Oppożizzjoni semma l-persons of trust.

Irrid ngħid li l-ammont ta' persons of trust li għandu dan il-Gvern huma l-istess ammont ta' persons of trust li kellu l-Gvern preċedenti fl-2010.

(Onor. Membri: Hear, hear) F'kull amministrazzjoni pubblika, ibda mill-Istati Uniti sa kwalunkwe amministrazzjoni pubblika oħra, meta jidħol Gvern ġdid, jinħatru persuni ta' fiduċja tal-Gvern biex il-Gvern jopera l-programm tiegħu.

Kien hemm saħansitra persons of trust li llum huma Membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni.

M'hemmx dubju li l-amministrazzjoni preċedenti kellha fiduċja f'dawn il-persuni u għalhekk kellhom id-dritt li jimpjegawhom biex jaraw li jmexxu 'l quddiem il-linja tal-Gvern.

Nerġa' ngħid li fl-Istati Uniti, anke meta jkun hemm ħatra ta' President differenti fl-istess partit, jinbidel l-istaff tal-White House.

Għalhekk ma nistax nifhem għalfejn l-Oppożizzjoni qed tagħmel din il-kritka.

Il-fatt li jkollok bidla fl-amministrazzjoni se jġib miegħu bidla fejn jispiċċaw il-persons of trust tal-amministrazzjoni preċedenti u jidħlu persons of trust tal-amministrazzjoni l-ġdida.

Din il-bidla hija minn ewl id-dinja!

Nerġa' ngħid li llum hemm l-istess numru ta' persons of trust li kien hemm fl-amministrazzjoni preċedenti.

F'dan id-diskors, nixtieq niffoka l-aktar dwar dak li għandu x'jaqsam mal-amministrazzjoni pubblika u l-mixja li qegħdin nagħmlu flimkien fir-rigward tas-servizz pubbliku.

Illum il-ġurnata għandna servizz pubbliku li ġie short-listed u qed jieħu awards internazzjonali għas-servizzi li joffri.

Is-servizz pubbliku huwa ranked fl-ogħla postijiet tal-Unjoni Ewropea, kemm bħala termini ta' fiduċja tan-nies kif ukoll għall-kwalità tas-servizz li joffri.

Ovvjament, ma nistgħux nistrieħu fuq dawn ir-riżultati pożittivi u ngħidu li wasalna, imma m'hemmx dubju li, kif se nispjega, saret u qed issir ħidma importanti ħafna ta' riforma fis-servizz pubbliku li qed tasal għand in-nies.

Biżżejjed wieħed isemmi li permezz ta' servizz.gov li jingħata kemm online kif ukoll fil-komunità, wieħed m'għandux għalfejn joqgħod jidħol il-Belt għal kull servizz li jkollu bżonn.

Illum qegħdin noffru 800 servizz fil-komunità permezz ta' one stop shops, liema servizzi qegħdin jiżdiedu wkoll.

Għandna wkoll servizz online permezz ta' servizz.gov fejn noffru aktar minn 1,000 servizz permezz ta' formolarji.

Għalija, din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Veru li qabel kellna servizzi li kienu jinsabu online, imma ħafna drabi ma kienx is-servizz li kien jingħata online, imma sempliċiment aċċess għall-formola PDF li tipprintjaha, timliha ħafna drabi manwalment u mbagħad teħodha bl-id f'xi dipartiment jew ieħor.

Huwa minnu li dan kien jiffrankalek milli toqgħod timla l-formolarju fid-dipartiment speċifiku, imma mhuwiex is-servizz online li konna qed naspiraw għalih.

Illum daħħalna sistema ta' simplifikazzjoni, fejn dawn il-formolarji prattikament kollha ssibhom online, fejn wieħed jista' jimla l-formola u jibgħatha dak il-ħin stess.

B'dan il-mod qed titnaqqas il-burokrazija.

Insemmi wkoll il-Business First li huwa servizz li l-Gvern jagħti flimkien mal-GRTU għan-nies fin-negozji ż-żgħar.

Kellna każijiet fejn, pereżempju, 22 formola differenti ngħaqdu f'formolarju wieħed, biex b'hekk it-timeline biex wieħed jibda negozju f'pajjiżna tnaqqas minn tliet xhur għal tlett ijiem.

Fil-fehma tiegħi dan huwa punt importanti ħafna li ftit li xejn insemmu.

Bl-istess mod, irrid insemmi s-servizz tal-Freephone 153 li sa ftit ilu, ftit li xejn kien jiffunzjona u kważi kważi kien sar servizz moribond, għax ma kenux jidħlu telefonati.

Fil-verità, it-telefonati li kienu jidħlu ma kenux jiġu segwiti bil-mod ta' kif suppost u għalhekk in-nies ma baqgħetx tagħmel użu minnu.

Illum il-ġurnata dan is-servizz ingħata ħajja ġdida u huwa popolarissimu.

Skont l-aħħar statistika li waslet għandi jidher li kull xahar ikun hemm medja ta' 40,000 telefonta lill-153.

Immaġinaw 40,000 persuna li kull xahar, minflok imorru f'xi dipartiment jew ieħor, iċemplu fuq dan in-numru, fejn jingħataw l-informazzjoni li jkollhom bżonn, pereżempju x'għandhom jagħmlu biex japplikaw għal pensjoni partikolari, biex japplikaw għal servizz partikolari jew biex jiftħu negozju, u jkunu ggwidati minn nies professjonali.

L-idea tagħna issa hija li nkomplu mexjin għal servizz pubbliku li jingħata 24/7 permezz ta' pjattaforma online li tkun anke aċċessibbli mill-mobile phones.

Permezz ta' apps li għandna, se jkun hemm madwar 70 servizz aċċessibbli għan-nies.

Meta nitkellmu dwar il-qasam tat-teknoloġija, wieħed jista' jara li din mhijiex xi ħaġa li qegħdin narawha barra mis-servizz pubbliku, imma qed naraw li s-servizz pubbliku qed jabbraċċja din it-teknoloġija.

Sinjura President, illum nixtieq nagħti ġieħ u nrodd ħajr lin-nies kollha tas-servizz pubbliku, ibda mis-Segretarju Permanenti Prinċipali, is-Segretarji Permanenti kollha, id-diretturi ġenerali u d-diretturi li jagħmlu ħafna xogħol u, ħafna drabi jsibu rkaptu ta' ħafna esiġenzi.

Jien, l-ewwel wieħed, nitlob rapport wara l-ieħor dwar fejn inkunu wasalna.

Illum il-ġurnata sodisfatt ngħid li għamilna avvanzi kbar.

Fejn fil-bidu tal-ewwel leġiżlatura din kienet kważi xi ħaġa li ried jimbotta għaliha l-Prim Ministru, fejn il-Prim Ministru jistaqsi lill-Ministri biex ikollu rapporti fejn wasal servizz jew inizjattiva, illum il-ġurnata għandna l-key performance indicators (KPIs) fejn kull xahar ikun irrappportat lill-Ministru partikolari fiex wasal ix-xogħol fuq ċerta inizjattiva li tkun ittieħdet, b'kull Ministeru jirrapporta lill-Prim Ministru.

B'hekk qed ikollna dashboard system fejn inkunu nafu fejn ix-xogħol qed jaqa' lura, fejn qiegħed on target u fejn qiegħed avvanzat.

Permezz ta' dan kollu, kburi ngħid li kull sena l-Gvern qed jippreżenta rapport qabel kull Baġit fejn ngħidu fejn tkun waslet l-implimentazzjoni tal-miżuri tal-Baġit ta' qabel.

Din is-sena ppreżentajna rapport li juri implimentazzjoni ta' 49% tal-miżuri tal-Baġit ta' qabel.

B'mod trasparenti, kull persuna fil-pajjiż tista' tidħol online u taċċessa din l-informazzjoni.

Fil-fehma tiegħi, dan huwa eżerċizzju qawwi ħafna ta' trasparenza u accountability.

Bl-istess mod, il-Gvern qed jippubblika r-Rapport Annwali tal-NAO.

Jekk m'iniex sejjer żball, qegħdin fit-tielet pubblikazzjoni tar-Rapport Annwali mill-Awditur Ġenerali.

Qabel, l-Awditur Ġenerali, li huwa uffiċjal tal-Parlament, kien joħroġ ir-rapport tiegħu, issir l-analiżi interna – bl-ebda mod ma qed ngħid li ma kenitx issir analiżi, għax jien rajt li kienu jsiru dan it-tip ta' analiżi – imbagħad kull rapport tal-NAO kien jispiċċa kważi repetizzjoni tar-rapport tas-sena jew sentejn ta' qabel, fejn kien jingħad il-parti tax-xogħol li tkun għadha ma saritx.

Min-naħa l-oħra, illum, kif joħroġ ir-rapport tal-NAO, jiskatta mekkaniżmu li permezz tiegħu kull dipartiment ikkonċernat jintalab jagħti feedback f'dan ir-rigward.

Fl-istess ħin, issir ukoll konsultazzjoni mal-NAO fil-proċess kollu fejn il-partijiet li fuqhom l-NAO jkollha raġun, naraw li jsiru l-bidliet meħtieġa u nirrapportaw dwarhom.

Ikun hemm affarijiet oħrajn fejn l-Awditur Ġenerali u l-Gvern ikollhom punti di vista differenti.

L-Awditur jagħti r-rakkomandazzjoni tiegħu fuq livell tekniku u l-amministrazzjoni pubblika, mingħajr intervent politiku imma b'mod tekniku, jekk tara li r-rakkmandazzjoni ma tagħmilx sens, tagħti r-raġunijiet tagħha lill-Awditur.

Naħseb li b'dan il-mod inbena mekkaniżmu ta' checks and balances fejn ir-rakkmandazzjonijiet ma jitpoġġewx sempliċiment fuq l-ixkaffa, imma tittieħed azzjoni fuqhom.

Bi pjaċir inħabbar li din is-sena se nimplimentaw xi ħaġa ġdida.

Fi ftit taż-żmien ieħor, għall-ewwel darba, il-Gvern se jibda joħroġ rapport b'reazzjoni għar-rapport annwali tal-Ombudsman.

Kif għedt, l-Ombudsman huwa uffiċjal tal-Parlament u għandu d-dover li jagħmel rakkmandazzjonijiet fuq ilmenti individwali.

Jista' wkoll, fuq inizjattiva tiegħu, wara li jkun ħass ċerti affarijiet jew ra ċerti rapporti fil-mezzi tax-xandir, jinvestiga ċerti oqsma.

Sal-lum, ir-rapport tal-Ombudsman jiġi diskuss fil-Parlament, imma fil-verità ma jkunx hemm reazzjoni uffiċjali mill-Eżekuttiv għal dan ir-rapport.

Għall-ewwel darba dan il-Gvern iddeċieda li jimxi mod ieħor.

Issa meta ngħid iddeċidejna, din mhijiex deċiżjoni faċli.

Kif nafu, l-eħfef ħaġa meta tkun ikkritikat hija li tipprova tnessi r-rapport tal-Ombudsman.

Taħt kull Gvern, kwalunkwe Ombudsman dejjem ikkritika lill-Gvern tal-ġurnata, fejn isemmi l-grievances li jitressqu quddiemu u jħoss li għandhom jiġu inidrizzati.

L-eħfef ħaġa hija li tħalli dawn ir-rapporti jiġbru t-trab, biex forsi jintesew u ħadd ma jagħti kashom.

Dan il-Gvern qed jieħu r-riskju li dan ir-rapport tal-Ombudsman jitressaq fuq quddiem tal-aġenda tiegħu u tingħata risposta għalih.

Fi ftit tal-ġimgħat oħra se jkollna tweġiba uffiċjali min-naħa tal-Gvern għar-rapport tal-Ombudsman fuq il-punti fejn il-Gvern jemmen li l-Ombudsman ġibed l-attenzjoni b'mod korrett u allura għandha tittieħed azzjoni, kif ukoll fuq il-punti l-oħra mqajma mill-Ombudsman, imma l-Gvern iħoss li hemm diverġenza fuqhom.

Kif nafu, dan dejjem se jkun hemm punti ta' diverġenza, bejn il-perspettiva li jkollu l-Gvern u dak li jkun qed jgħid l-Ombudsman.

Naħseb li riforma oħra li tajjeb li ninformaw lill-poplu tagħna li qed titwettaq tirrigwarda l-qasam tal-public procurement, il-mod ta' kif jinħarġu t-tenders, kif isir ix-xiri, kif ukoll kemm idum ma jsir ix-xiri min-naħa tal-Gvern.

Fil-leġiżlatura li għaddiet, is-sitwazzjoni kienet tali fejn sabiex jiġi pproċessat tender kellhom jgħaddu 275 ġurnata mill-ġurnata li joħroġ it-tender.

Jekk ma jinqala' xejn u ma jkunx hemm kwestjonijiet maġġuri, kellek prattikament disa' xhur biex it-tender ikun wasal biex jiġi aġġudikat, aħseb u ara biex jiġi implimentat.

Saru għadd ta' riformi f'dan ir-rigward li ġew innotati saħansitra mill-Unjoni Ewropea bħala best practice f'rapport li ħareġ fit-3 ta' Ottubru, 2017.

Dawn il-prattiċi ġew mgħoddija lill-istati membri oħrajn, bħala l-mod ta' kif għandu jsir il-proċess ta' public procurement.

It-tiġdid li qed isir qed iqassar iż-żmien li jiġi aġġudikat tender u qed iwassal ukoll biex in-nefqa tal-Gvern tkun aktar effiċjenti.

Nemmen li din hija xi ħaġa importanti ħafna!

Sinjura President, fil-Baġit ħabbarna t-twaqqif ta' struttura, fil-fehma tiegħi kruċjali, għal moniteraġġ tal-konċessjonijiet mill-Gvern.

Kwalunkwe konċessjoni li tingħata mill-Gvern lil ċerta entità, għal roundabouts, shipbuilding, djar tax-xjuħ u sptarijiet, fost l-oħrajn, tkun tinkludi ħafna kondizzjonijiet li ħafna drabi jispiċċaw jiġu diskussi f'dan il-Parlament jew f'xi Kumitat tal-Parlament.

Membri Parlamentari miż-żewġ naħat ġustament jitkellmu dwar kondizzjonijiet partikolari li jridu jiġu osservati f'ċerti kuntratti.

Il-verità hija li dawn il-kondizzjonijiet ikunu qegħdin fil-kuntratt, imma jekk ma jitteħidx interess partikolari mill-amministrazzjoni tal-ġurnata, ftit li xejn jitħarsu.

M'iniex qed ngħid li qabel hekk kien isir, għax jekk qabel din kienet sistema ħażina, għadha ħażina llum, u jekk kienet tajba, għadha tajba llum ukoll.

M'hemmx sistema awtomatika biex tkun taf li fir-rigward tal-kuntratti li jkunu għaddew minn skrutinju sħiħ ikunu qed jiġu implimentati u jkunu qed isiru rapporti kontinwi ta' aġġornament.

Pereżempju, fil-Freeport għandek sitwazzjoni fejn jgħaddulek rapporti ta' inġiniera dwar tipi ta' investimenti li jkunu qed isiru.

Hemm ċerti affarijiet li jsiru b'mod aktar regolari minn oħrajn, imma m'hemmx entità tal-Gvern li tħares kontinwament x'devjazzjoni tkun qed issir minn dak imwiegħed.

Pereżempju, ikun hemm min jgħidlek li jekk tagħtih konċessjoni, se jinvesti tant miljuni f'xi ħaġa jew se jimpjega ammont ta' nies, fost l-oħrajn.

Naħseb li din hija miżura oħra ta' checks and balances li se tgħin ħafna għal aktar trasparenza u accountability min-naħa tal-Gvern.

Sinjura President, nixtieq nitkellem dwar il-Public Administration Act li se tidħol fis-seħħ flok il-liġi eżistenti, bil-għan li tiġi aġġornata l-leġiżlazzjoni fir-rigward tas-servizz pubbliku.

Għandi l-pjaċir ngħid li din il-liġi saret mis-Servizz Pubbliku stess, b'konsultazzjoni qawwija ħafna mal-branki u l-oqsma differenti tas-servizz, b'input ta' akkademiċi u professjonisti barra mis-servizz pubbliku u anke bis-sehem ta' studenti universitarji.

Kien hemm persuni li għamlu teżijiet speċifiċi ħafna f'dan ir-rigward, biex illum dan l-Abbozz ta' Liġi huwa ppubblikat u se jgħin sabiex nimxu ħafna aktar 'il quddiem.

Issemmiet ukoll l-issue tal-esplorazzjoni taż-żejt.

Ninsab ottimist li nistgħu nkomplu nagħmlu progress f'dan il-qasam.

M'iniex persuna li nħobb ngħid affarijiet li b'xi mod jew ieħor jistgħu jiġu miżinterpretati jew li nagħti ċerti aspirazzjonijiet li mhux reali.

Ir-riżultati jiġu jekk u meta jkun hemm progress.

Ovvjament, dan huwa proċess fit-tul li ma jistax isir haphazardly.

Nemmen li kulħadd jaf li hemm tliet żoni li huma liċenzjati biex ifittxu għż-żejt, fejn fi tnejn minnhom qed isir tfittix minn kumpanija waħda li hija l-Heritage Oil fuq production sharing contract u l-kumpanija l-oħra hija Ratio Oil, li għandhom exploration study agreement.

Nemmen li anke bit-twaqqif tal-National Oil Company (NOC) nistgħu nagħmlu ċertu progress.

Qed noqogħdu attenti ħafna għall-mod ta' kif inwaqqfu l-NOC, dwar l-assi tal-NOC u l-mod ta' kif tiġi ttrattata permezz tal-liġi.

Filwaqt li l-intenzjoni tal-Gvern hija ċara u l-istudji juru l-options differenti li għandna, m'aħniex qed ngħaġġlu.

Din hija kwestjoni ta' ass nazzjonali kbir, li huwa wkoll maqbud f'negozjati internazzjonali.

Għandek ħafna pajjiżi li jkollhom għajnejhom fuq l-ibħra, fejn kulħadd jgħid li jkunu l-ibħra jew il-continental shelf tiegħu.

Għalhekk, f'dak kollu li nagħmlu, irridu noqogħdu attenti immens li ma nippreġudikawx lill-pajjiż.

Biss nemmen li l-ħidma li qed issir hija tajba u għandna fejn inkomplu nżiduha.

Sinjura President, irridu nersqu lejn is-servizz pubbliku li jkompli jgħin sabiex iwassal is-servizz għand in-nies.

Bi pjaċir nara li minkejja reżistenza inizjali, is-Servizz Pubbliku qed jilqa' l-iskrutinju tal-mystery shoppers.

Illum il-ġurnata għandna sistemi outsourced li permess tagħhom nies minn kumpaniji speċifiċi u speċjalizzati jmorru jew iċemplu b'mod regolari f'dipartimenti partikolari, fejn iżommu l-ħin ta' kemm idumu biex jinqdew u jaraw it-tip ta' reception u tweġiba li jingħataw.

L-għan mhux li ngħaddu xi ġuri lil dak li jkun, imma biex noffru servizz aħjar.

Huwa ovvju li jekk il-Prim Ministru, Ministru jew membru parlamentari jitlob għal ċertu servizz, se jingħata ċerta attenzjoni.

Però aħna rridu naraw x'inhi l-esperjenza reali tan-nies f'kull dipartiment.

Għalhekk qed nagħmlu dan l-eżami permezz tal-mystery shopper, fejn inti ma tafx min għandek quddiemek, qed jistaqsik mistoqsijiet speċifiċi u qed iċempel f'ħin speċifiku.

B'hekk wieħed jara, pereżempju, kemm idum biex wieħed jirrispondi telefonata u x'servizz qed jingħata.

B'hekk, meta mmorru biex nitkellmu ma' dak id-dipartiment partikolari, ikollna l-istampa reali.

Issa, jekk tkun fula f'qargħa mod, imma tkun xi ħaġa li qed tiġri b'mod regolari, ovvjament li wieħed irid jieħu azzjoni dwarha.

Pereżempju, wieħed jista' jsib li ċertu numru tat-telefon qatt ma jiġi maqbud wara ċertu ħin.

Hemmhekk ikollok problema li trid tiġi indirizzata.

Nerġa' ngħid li l-għan mhux li ngħaddu lin-nies ġuri, imma sabiex ikollna sistema aktar effiċjenti.

Bl-istess mod, irridu nersqu lejn sitwazzjoni fejn biex wieħed jieħu servizz, ikollu bżonn jikteb darba biss.

Din hija waħda mill-għanijiet u mill-chimeras ta' kwalunkwe servizz pubbliku!

Fil-fehma tigħi, dan huwa għan li għadna ma lħaqniehx, imma li jista' jintlaħaq.

Sinjura President, nagħlaq billi mill-ġdid inrodd ħajr lill-ħafna ħaddiema tas-Servizz Pubbliku.

Ħafna drabi, in-nies fis-Servizz Pubbliku jiġu demonizzati u huma an easy target għal ħafna mill-kritika li ssir.

Kif ġieli għedt, mill-esperjenza tiegħi, nista' ngħid li fis-Servizz Pubbliku tiltaqa' ma' kollox, l-istess mod kif issib fis-servizz privat.

Naħseb li għandna oqsma tas-Servizz Pubbliku li għadhom not up to scratch, għax is-servizz li jingħata mhux tajjeb u mhux aċċettabbli.

Però, għandna oqsma oħrajn tas-Servizz Pubbliku fejn is-servizz li jingħata huwa aħjar mis-settur privat.

Mhux se nsemmi kumpaniji b'isimhom, imma jiġuni f'moħħi kumpaniji fis-servizz privat fejn qishom qed jagħmlulek pjaċir, fis-sens li jekk iċċemplilhom biex tirrapporta xi ħsara, jgħadduk minn martirju!

Naħseb li kulħadd jista' jimmaġina għal-liema kumpaniji qed nirreferi.

Naħseb li l-Gvern huwa ħafna aktar effiċjenti f'ċerti setturi mis-servizz li jingħata mill-privat.

Bl-istess mod, meta nitkellem mal-mexxejja tas-Servizz Pubbliku, nagħti dan l-eżempju, li jien ġieli bgħatt email lil uffiċjali pubbliċi partikolari l-Ġimgħa fil-4.55 p.m. u nirċievi tweġiba t-Tnejn fid-9.05 p.m. Min-naħa l-oħra, ġieli bgħatt email is-Sibt fin-12.30 a.m. u nsib risposta fl-inbox tiegħi l-Ħadd fil-5.00 a.m. (Onor. Membri: Hear, hear) Is-Servizz Pubbliku huwa magħmul minn persuni differenti, li aħna rridu nimmotivaw, biex iwettqu ħidmithom mill-aħjar li jistgħu.

Għalhekk jien kburi li tajna collective agreement għal seba' snin bla preċedent, b'żidiet fis-Servizz Pubbliku biex nattiraw u ninċentivaw lill-aqwa nies.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sinjura President, tul din l-aħħar sena, il-Gvern reġa' wera biċ-ċar li żamm kelmtu mal-poplu Malti u Għawdxi, fejn wettaq il-maġġoranza sħiħa tal-wegħdi li saru fil-Baġit tas-sena li għaddiet.

Fil-fatt, kif semma l-Prim Ministru, dan il-Gvern beda sistema fejn qabel il-Baġit joħroġ rapport dwar dawk il-miżuri li jkunu twettqu.

Bħala dekasteru li jien responsabbli għalih, taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, b'sodisfazzjon ngħid li wettaqna mija fil-mija ta' dak li wegħedna u hekk besħiebni nagħmel flimkien mat-team tiegħi fi ħdan is-Segretarjat u mal-awtoritajiet fis-sena li ġejja.

Dan id-dekasteru huwa responsabbli mis-servizzi finanzjarji, li huma l-għajxien ewlieni għal bosta familji Maltin u Għawdxin.

Bħala Gvern ninsabu determinati li nkomplu niddefendu s-servizzi finanzjarji u l-ekonomija diġitali li issa qed taqbad ir-ritmu sew biex tkun kontribut ewlieni għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiż.

Fuq kollox, qed nixprunaw il-ħsieb kreattiv biex nagħmlu minn Malta magna għall-innovazzjoni ekonomika.

Fl-isfond tar-rispons li rċevejna fuq dan il-Baġit, nibda billi nsemmi l-użu tat-teknoloġija li se tkun qed tintuża fit-tisħiħ tas-sigurtà tal-poplu.

Hawnhekk qed nirreferi għall-proġett Safe City.

Permezz ta' dan il-proġett se nkunu qegħdin naraw kif bl-użu tat-teknoloġija u tat-telekomunikazzjoni se nagħtu l-għodda neċessarja lill-korpi tas-sigurtà sabiex jutilizzawha biex tgħinhom f'sorveljanza viżiva kif ukoll f'aktar informazzjoni, bil-għan li tissaħħaħ is-sigurtà fejn meħtieġ.

Fl-aħħar xhur kienet għaddejja ħidma biex jitpoġġa apparat f'ambitu magħluq, jiġfieri f'data centre, għal użu esperimentali sabiex naraw kif dan l-apparat jista' jgħin lill-korpi tas-sigutà f'pajjiżna.

Ovvjament, dan qed isir b'diskussjonijiet mal-Kummissarju tad-Data u konsultazzjoni pubblika, fejn se naraw li b'rispett sħiħ tal-liġijiet tal-privacy u best practice internazzjonali nkunu nistgħu nagħtu din l-għodda lill-korpi dixxiplinarji f'pajjiżna.

Matul is-sena d-dieħla, wara konsultazzjoni, se nkunu qegħdin nibdew bil-lokalità ta' Paceville u l-Marsa, bil-ħsieb li mbagħad tkompli d-diskussjoni sabiex naraw kif din it-teknoloġija tista' tkompli tkun mifruxa f'aktar lokalitajiet.

Kif għedt, din is-sistema se tkun qed topera b'rispett sħiħ lejn il-privatezza u aktar dettalji se jkunu qed jingħataw aktar 'il quddiem.

Però nixtieq nesprimi s-sodisfazzjon lejn ir-rispons pożittiv għal dan il-proġett.

Issa se nkun qed nagħti ħarsa lejn ħidma li hemm lesta biex issir mill-entitajiet u awtoritajiet li jaqgħu fi ħdan is-Segretarjat, kif ukoll ħidma li wettaqna matul din is-sena.

Se nibda b'suġġett li dan l-aħħar qed jissemma ħafna u li huwa l-mezz ewlieni ta' għajxien għal bosta Maltin u Għawdxin.

Qed nirreferi għas-servizzi finanzjarji li huwa kontribut ewlieni għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Bħala Gvern ninsabu kommessi li nsaħħu dan il-qasam, li noħolqu iżjed opportunitajiet u li jkollna settur li jantiċipa l-futur, dak li jissejjaħ future-proof, billi nesploraw niċeċ ekonomiċi ġodda.

Fl-istess ħin se naraw li nindirizzaw l-isfidi li hemm f'dan il-qasam, bħall-kwestjoni tal-ħasil ta' flus, liema sfida mhijiex għal pajjiżna biss, imma għad-dinja kollha.

Tant hu hekk li, reċentement, fuq il-magazine The Economist, issemmiet saħansitra Londra li hija kkonsidrata ċentru għas-servizzi finanzjarji.

F'artiklu dettaljat intqal li Londra qed taffaċċja din l-isfida ta' ħasil ta' flus b'mod qawwi.

Għalhekk, bħala Gvern, ma qgħadniex b'idejna fuq żaqqna, imma qed naraw li nsaħħu b'mod fattwali l-ħidma tar-regolatur bi proċessi ta' ristrutturar u emendi fil-liġijiet.

Fil-fatt, bħalissa, fi stadju ta' Kumitat, qed niddiskutu t-tieni set ta' liġijiet li se jkunu qegħdin jemendaw l-istruttura tal-MFSA sabiex taħdem b'mod aktar effiċjenti u jkollha aktar saħħa biex taġixxi b'mod aktar spedit fejn ikun hemm bżonn.

Ix-xogħol tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji, li hija awtorità indipendenti, huwa kruċjali.

Din l-Awtorità sservi ta' regolatur għall-qasam tas-servizzi finanzjarji, liema qasam jixpruna l-ekonomija ta' pajjiżna u jħaddem eluf ta' ħaddiema.

Din l-Awtorità mhijiex qiegħda hemm biex tkun xi mażżra.

Din qiegħda hemm biex issaħħaħ il-pożizzjoni ta' pajjiżna bħala ċentru finanzjarju billi timplimenta r-regoli, tinċentiva l-innovazzjoni, issostni t-teknoloġiji ġodda u tgħin sabiex ikunu żviluppati prodotti u servizzi ġodda f'qafas regolatorju b'saħħtu.

L-għan tagħna huwa li r-regolatur finanzjarju jkun role model għas-settur privat.

Il-Prim Ministru kien qed jispjega kif l-għan tal-Gvern huwa li s-settur pubbliku ikun ta' eżempju għas-settur privat u mhux bil-kontra.

Għalhekk aktar 'il quddiem se nkun qed nelenka l-investiment li qed isir sabiex naraw li jkollna aktar effiċjenza u l-mod li bih joperaw l-awtoritajiet fuq livell ġenerali jkun qed jitjieb.

L-Awtorità taħdem sabiex tara li kumpaniji reġistrati magħha jaderixxu mar-regoli kollha, inkluż dawk internazzjonali, filwaqt li jiġu sottomessi għal sorveljar kontinwu.

Minkejja dan, ikun hemm ukoll element ta' flessibbiltà sabiex l-Awtorità ma tispiċċax anakronista li ma timxix maż-żmenijiet.

L-Awtorità ħadet azzjonijiet sabiex tassigura li jkun hemm ħarsien tar-regoli, kif stajna naraw dan l-aħħar, bl-aktar każ reċenti ta' Satabank.

Hawnhekk, ippermettuli nagħmel żewġ appelli partikolari.

L-ewwel appell imur lejn l-Oppożizzjoni sabiex ma nagħmlux ballun politiku minn din is-sitwazzjoni.

It-tieni appell imur lejn il-banek, li għandhom rwol importanti fit-tkabbir tal-ekonomija.

Il-banek iridu jkunu partners mal-istakeholders kollha sabiex l-ekonomija tkompli tikber.

Għalhekk, nixtieq nagħmel appell lil dawk il-banek li forsi jagħmluha daqsxejn aktar diffiċli minn kemm suppost biex jiftħu basic accounts lill-klijenti u lin-nies inġenerali.

Ejja nfakkru li huwa l-obbligu ta' kull bank li jiftaħ basic account lil kwalunkwe persuna li titlob dan is-servizz.

Dan huwa punt ċar u ma nixtieqx li jkun hemm bżonn li l-Gvern jintervjeni b'mod ieħor.

Naħseb li l-messaġġ qed jasal sew u għalhekk għandu jittieħed.

L-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji għaddejja minn proċess estensiv biex issaħħaħ l-istrutturi interni tagħha, taddatta għall-bidliet u tidentifika modi sabiex ittejjeb is-servizzi.

Qed tagħmel dan anke permezz ta' ħruġ ta' linji gwida u reviżjonijiet tar-rule book kif għamilna reċentement għat-trustees u l-fiduċjarji.

L-Awtorità qed taħdem sabiex issaħħaħ l-istrateġija ta' superviżjoni fil-ġlieda tagħha kontra l-ħasil tal-flus.

Fil-fatt diġà sar xogħol estensiv f'dan ir-rigward biex tkun imħarsa l-metodoloġija ta' kif isir l-assessjar tar-riskji b'rabta mas-settur bankarju u oqsma ta' servizzi finanzjarji.

Tajjeb ngħid li kien iffinalizzat ukoll il-proċess ta' proċeduri ta' superviżjoni li jridu jittieħdu u jkunu wżati kemm milll-MFSA kif ukoll mill-FIAU.

B'hekk, b'kordinazzjoni u kollaborazzjoni bejn dawn iż-żewġ entitajiet indipendenti, jiġifieri l-MFSA u l-FIAU, ikun hemm ħidma aktar effettiva sabiex din il-kwestjoni tkun tista' tiġi indirizzata b'mod aktar dirett.

Filf-fatt, reċentement, l-MFSA ppubblikat linji gwida oħra għall-politically exposed persons, liema inizjattiva hija pass ieħor fl-isforz tal-Awtorità li tkompli ssaħħaħ is-superviżjoni tagħha kontra l-ħasil tal-flus.

Fl-istess ħin, l-Awtorità qed tindirizza sfidi internazzjonali bl-aqwa prattiċi internazzjonali u b'impenn ma' msieħba internazzjonali u entitajiet superviżorji.

Tajjeb ngħidu li l-MFSA tirispondi għall-istruzzjonijiet internazzjonali oħra, li jinħarġu mill-European Banking Authority, l-EIOPA u l-ESMA, li huma kollha istituzzjonijiet internazzjonali li jagħmlu superviżjoni ta' settur partikolari.

L-MFSA, bħala regolatur, tkun qiegħda tirrispondi għal dawn l-istruzzjonijiet.

Għas-sena li ġejja, l-Awtorità se tkun qed twettaq taħriġ għall-industrija b'enfasi fuq ir-rekwiżiti tal-MiFID II.

Permezz ta' seminars u taħriġ, is-settur se jkun qed jingħata għarfien aħjar dwar ir-riskji applikabbli fejn se jkunu identifikati issues partikolari u ċċarat ukoll kif wieħed ikun jista' jindirizza ċerti metodi.

Dan it-taħriġ se jkun mifrux fuq oqsma varji sabiex l-industrija tkun informata aktar dwar l-obbligi u d-direttivi li jridu jiġu segwiti.

Qed naraw li b'dan it-taħriġ jintlaħqu wkoll kumpaniji li joffru servizz biex tinħoloq kuxjenza fuq rekwiżiti fl-isfond li dawn għandhom rwol importanti ta' gatekeepers.

Ħafna drabi, is-service providers ikunu l-gatekeepers tal-kumpaniji li jiġu joperaw f'pajjiżna.

Importanti li dawn l-istess gatekeepers ikunu jafu bir-responsabbiltà u l-obbligi tad-direttivi u r-regoli eżistenti.

Bħala Gvern, nafu fejn irridu naslu f'dan il-qasam u ninsabu determinati li nuru li s-saħħa ta' dan is-settur tiġi mill-fatt li kapaċi jaddatta għall-bidliet ta' madwarna.

Fil-fatt, kif semmejna fil-Baġit, fil-jiem li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru forum tas-servizzi finanzjarji li se jservi bħala l-body uffiċjali ta' komunikazzjoni bejn il-Gvern u l-istakeholders tas-settur finanzjarju.

Aktar minn hekk, l-ewwel rwol importanti ta' dan il-forum huwa li l-viżjoni tagħna għas-settur finanzjarju tinġabar f'dokument bi strateġija għall-għaxar snin li ġejjin.

Naħseb li s-settur finanzjarju huwa pedina importanti ħafna għall-pajjiż u għalhekk jistħoqqlu li jkollu strateġija fit-tul impoġġija fuq il-karta, sabiex kulħadd ikun jaf il-miri tal-Gvern għal dan is-settur.

Din l-industrija saret dipendenti ħafna fuq it-teknoloġija li tagħti saħħa lill-prodotti u s-servizzi offruti.

Teknoloġiji ġodda bħal, pereżempju, il-blockchain, l-artificial intelligence u l-mod ta' kif qed tevolvi l-industrija tal-FinTech se jkunu fiċ-ċentru tal-industrija, inkluż fir-regolar u s-superviżjoni.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-istaff kollu tal-MFSA, miċ-Chairpeson sal-amministrazzjoni kollha.

Nirringrazzja wkoll b'mod partikolari il-FinTech team li ħadmu lejl u nhar sabiex jilħqu mal-miri li poġġejna bħala Gvern, sabiex illum f'pajjiżna bdejna bil-liċenzjar u bl-applikazzjonijiet għal dan is-settur.

B'hekk qed naraw li se nkunu qed nikkreaw industrija ġdida.

Flimkien mal-Prim Ministru għadna kemm attendejna seminar li qed jittella' bħalissa, u li qed jattendu għalih madwar 8,000 delegat minn barra.

Madwar xahar ilu kellna konferenza oħra li attendew għaliha madwar 5,000 delegat.

F'temp ta' xahar, nistgħu naraw l-ammont ta' kumpaniji li qegħdin niġbdu lejn dan il-pajjiż u li qed juru interess kbir f'Malta.

Dan għaliex dan il-Gvern għandu viżjoni, ma jiddejjaqx jiddeċiedi, u fejn jara l-opportunità mill-ewwel jipprova jaħtafha għall-benefiċċju ta' dan il-pajjiż.

Għalhekk qed naraw li jkollna strateġija ġdida tal-IT li se tkun ibbażata fuq pjan strateġiku ta' tliet snin, b'investiment sinifikanti biex immorru għad-diġitalizzazzjoni u l-immodernizzar tal-infrastruttura.

Fl-istess ħin, grazzi għat-teknoloġija, se nkunu qegħdin insaħħu r-reżiljenza tas-sistema biex ikollha attività li tibqa' għaddejja.

Qed inħarsu lejn teknoloġiji bħal RecTech.

Grazzi għat-teknoloġija se nkunu nistgħu naraw kif ċertu pproċessar li sal-lum isir b'mod manwali, jieħu aktar fit-tul u huwa aktar soġġett għal human error, jibda jsir b'inqas żbalji u b'aktar effiċjenza tal-istess regolatur.

Dan kollu se jwassalna għall-viżjoni 2021, fejn l-Awtorità qed taħdem fuq pjan strateġiku li, kif diġà semmejt, ikun jista' jwassalha u jgħolliha fuq il-livell li jmiss.

L-għan prinċipali tagħna jibqa' li l-Awtorità, bħala r-regolatur, isservi ta' mudell għall-industrija privata.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar Finance Malta li kompliet il-ħidma tagħha biex tippromwovi dak li qed iseħħ f'pajjiżna fuq livell internazzjonali.

L-avvanzi li għamilna poġġewna fuq quddiem nett f'setturi ġodda.

Fil-fatt, din is-sena, Finance Malta se tkun ħadet sehem f'60 inizjattiva.

Il-ħidma ta' Finance Malta tassigura li Malta jkollha leħen barra minn Malta fil-qasam tas-servizzi finanzjarji biex tkun kapaċi tattira investiment f'dan il-qasam, grazzi wkoll għall-kontribut tal-membri tagħha.

Hawnhekk nirringrazzja lill-membri kollha li jaħdmu fi ħdan Finance Malta.

F'dan il-qasam, Malta trid tikkompeti ma' swieq li, sal-lum, huma ferm aktar żviluppati u stabbiliti minn pajjiżna.

Insemmi, pereżempju, pajjiżi bħal-Lussemburgu, l-Irlanda u Londra, fost l-oħrajn.

Qed insemmihom mhux biex ngħid li se naqtgħu qalbna, imma biex ngħid fejn qed nimmiraw li naslu.

Grazzi għax-xogħol siewi li qed tagħmel Finance Malta u l-membri tagħha, ir-riżultati huma pożittivi u s-settur qed jirreġistra tkabbir konsistenti, sena wara l-oħra, kif fil-fatt qed juru l-istatistiċi maħruġa mill-istess Awtorità.

Semmejt il-qasam tal-blockchain, imma tul din l-aħħar sena u nofs hemm realtajiet oħrajn li Finance Malta qed tiffaċċja f'termini ta' żvilupp, anke fil-qasam internazzjonali.

Dan iġibni għall-punt ta' Brexit.

Il-pożizzjoni li ħadet Finance Malta u li ħa wkoll il-Gvern hija li f'kull inizjattiva li ħadna sehem fiha, konna ċari li filwaqt li nirrispettaw id-deċiżjoni tal-poplu Ingliż, Malta kellha d-dover li twassal il-messaġġ li toffri vantaġġi sostanzjali għal dawk il-kumpaniji li jixtiequ jżommu l-operat tagħhom fl-Ingilterra, filwaqt li fl-istess ħin iridu jibqgħu jgawdu minn drittijiet u vantaġġi ta' passaporti għall-bqija tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.

B'hekk qegħdin naraw kif qed jirnexxilna nżommu r-relazzjoni tajba ħafna li għandna mar-Renju Unit, u fl-istess ħin naraw li ż-żewġ pajjiżi jkunu qegħdin jibbenefikaw fit-triq 'il quddiem.

Ngħaddi issa biex nagħti ħarsa lejn settur settur, fis-servizzi finanzjarji.

Is-settur tal-istituzzjonijiet finanzjarji baqa' stabbli meta pparagunat mas-sena li għaddiet, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' istituzzjonijiet li joffru kreditu, kif ukoll f'istituzzjonijiet li huma awtorizzati li joffru pagamenti b'mod elettroniku, jiġifieri ePayment services.

Dan tal-aħħar huwa settur importanti għax joffri servizzi kruċjali għall-qasam tal-gaming.

Fil-qasam tal-asset management ħriġna skemi ta' funds, biex illum il-valur tal-assi netti li huma amministrati minn Malta jaqbeż il-valur ta' €12-il biljun.

Fl-asset management, bħala pajjiż għandna immaniġġjar ta' €12-il biljun f'assi.

Jekk inħarsu lejn dawn it-tip ta' funds li jissejħu alternative investment funds, nistgħu naraw li kuntrarju għall-impressjoni li xi kultant tipprova tagħti l-Oppożizzjoni, sa Ġunju ta' din is-sena dan is-settur żdied b'rata ta' 19% fuq l-istess perjodu tas-sena li għaddiet.

Matul din l-aħħar sena, dan is-settur kiber b'rata ta' 19%.

Ta' min isemmi wkoll li qegħdin nirreġistraw suċċessi oħrajn fuq skema li nediet l-MFSA sentejn ilu, ċjoè dik ta' notified alternative investment funds fejn, sal-lum, dawn il-funds kibru b'rata ta' 55% fuq is-sena li għaddiet.

Hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu fuq ċifri żgħar.

Kif għedt, bħala Gvern nafu x'qegħdin ngħidu u nafu fejn irridu naslu.

Għalhekk, kemm-il darba nappellaw lill-Oppożizzjoni biex ma tagħmilx ballun politiku minn dan is-settur, għax jekk inkomplu naħdmu kif qegħdin nagħmlu, għandna ħafna aktar aħbarijiet sbieħ x'inwasslu lejn dan il-pajjiż.

Kif diġà għedt, f'żewġ setturi partikolari biss, f'sena kien hemm tkabbir ta'19% u 55%.

Fir-rigward tas-settur tal-assigurazzjoni naraw li l-ammont ta' operaturi f'dan il-qasam kompla jiżdied.

Dan huwa settur ieħor fis-servizzi finanzjarji fejn rajna tkabbir.

Jekk inħarsu lejn is-sena li għaddiet naraw li n-numru ta' liċenzji li ngħataw sa Settembru tal-2018 laħaq is-66, jiġifieri kellna żieda ta' tliet liċenzji ġodda minn Diċembru tas-sena ta' qabel.

Meta tingħata liċenzja ta' assigurazzjoni, din hija operazzjoni daqsxejn kbira.

Il-fatt li jkollna dan it-tkabbir f'suq li huwa kompetittiv ħafna huwa sinjal li t-triq li qegħdin naqbdu u l-miżuri u deċiżjonijiet li qegħdin nieħdu huma tajbin.

F'dak li għandu x'jaqsam mas-securitisation, flimkien ma' operaturi oħrajn f'dan il-qasam, b'riżultat ta' inizjattivi organizzati speċifikament f'dan is-settur, rajna li n-numru ta' securitisation vehicles reġistrati f'Malta żdiedu bi 17% fuq is-sena li għaddiet.

B'hekk, dawn il-vejikoli issa telgħu għal 47 sa Settembru ta' din is-sena u, jekk Alla jrid, sal-aħħar tas-sena, se nkunu qegħdin naraw aktar żieda f'dan is-settur.

Sinjura President, fir-rigward tas-settur tal-pensjonijiet, personalment nemmen li sejrin tajjeb.

Nista' ngħid li l-andament pożittiv qed jinħass anke fil-qasam tal-pensjonijiet.

Però, minkejja li sa Settembru ta' din is-sena kellna tkabbir għal 55, li jfisser żieda ta' 10% fuq is-sena li għaddiet, nemmen li hemm lok għal aktar tkabbir.

Għalhekk, flimkien ma' numru ta' stakeholders f'dan is-settur, qed naraw kif se nkunu qed noħorġu b'inizjattivi u kampanja indirizzata sabiex inkomplu nkabbru s-settur tal-pensjonijiet.

Fis-settur tat-trust kien hemm ukoll andament pożittiv, fejn fl-aħħar tas-sena rajna żieda ta' kważi 2% fir-reġistrazzjonijiet.

Forsi din hija żieda modesta, però tal-inqas rajna li nżommu l-kompettività tagħna.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-ħidma għas-sena li ġejja.

Kif stajna naraw, is-sena li għaddiet, minkejja l-kritika kollha li kultant issir, fejn bħal donnu qisna nieħdu gost insawtu lilna nfusna, dan is-settur huwa storja ta' suċċess.

Dan is-settur kien, għadu u se jibqa' storja ta' suċċess.

Fl-2019, se nkunu qed naraw li Finance Malta tħejji pjan li bih tkun f'pożizzjoni aħjar sabiex tilħaq l-għan ewlieni li tkompli tkabbar is-suq tas-servizzi finanzjarji f'pajjiżna.

Nixtieq nenfasizza l-importanza ta' din l-industrija, u għalhekk irridu naraw li din l-industrija tkompli tikber.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell lill-midja.

Jien nifhem ir-rwol tal-midja li tinforma, però huwa importanti wkoll li meta tinforma, tara li tagħti informazzjoni korretta.

Sfortunatament, mhux każ ta' darba, fejn l-ewwel tinħareġ l-aħbar biex sempliċement inkunu l-ewwel li ħriġnieha, imbagħad nibagħtu mistoqsijiet ta' kjarifika.

Ovvjament, jekk tkun aħbar li se tagħmel ħsara, il-ħsara se ssir.

Għalhekk, jekk ikun hemm id-deċenza li jsiru l-mistoqsijiet u, bħala Gvern, nirrispondu, forsi ċerta ħsara tkun tista' tiġi evitata.

Għaldaqstant ejja naraw li nkunu sensittivi meta jkun hemm aħbarijiet ta' propaganda, li sfortunatament ħafna drabi jkunu inġusti u ma jkunux jirriflettu x-xogħol tal-Awtorità.

Ejja ma ninsewx li l-awtoritajiet regolatorji huma indipendenti u għandhom rwol sensittiv ħafna.

Ħafna drabi, l-awtoritaijiet ma jkunux jistgħu jsemmu ħafna mill-ħidma li qed issir wara l-kwinti.

Naħseb li l-aktar ħaġa li għandhom bżonn l-awtoritajiet hija li jitħallew jaħdmu fis-serenità sabiex iwettqu r-rwol tagħhom!

Aħna għandna fiduċja sħiħa fl-awtoritajiet regolatorji ta' pajjiżna u għalhekk se naraw li nkomplu ninvestu biex insaħħuhom.

Sinjura President, niġi issa biex nitkellem dwar il-MITA.

Tul l-aħħar sena, il-Gvern żamm kelmtu li jaqdi l-poplu Malti u jilħaq il-miri li għamilna minkejja n-nuqqas ta' riżorsi umani, li hija xi ħaġa li sfortunatament tiffaċċja d-dinja kollha fl-aspett tat-teknoloġija.

Fil-fatt, wieħed mill-għanijiet tal-Gvern huwa li nattiraw aktar talent, b'ħidma flimkien mas-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia, li se titkellem dwar l-ipproċessar tal-visas.

Din hija t-triq li beħsiebna naqbdu sabiex nattiraw ċertu talent lejn Malta, biex ikollna dik li jgħidulha critical mass, bil-għan li setturi bħall-innovazzjoni jkomplu jikbru.

Minkejja dan kollu, saret ħidma sfiqa b'passi mgħaġġlin imma strateġiċi fejn ilħaqna ċerti miri bħal, pereżempju, fl-oqsma diġitali.

Illum qed nużaw mudelli rikonoxxuti, kemm minn gvernijiet Ewropej u anke minn kontinenti oħrajn, li kumpaniji li huma pilastri f'dan il-qasam qed jaraw kif se jissieħbu mal-istess Awtorità sabiex iniedu programmi flimkien.

Aħna ninsabu impenjati bis- sħiħ biex inżommu mal-pass tat-teknoloġija.

Mil-lat ta' leġiżlazzjoni, se nkunu qed nimplimentaw l-aqwa prattiċi li jagħmluna kburin.

Aktar minn hekk, irridu nkunu viżjonarji u ambizzjużi, iżda mhux prużuntużi, u nimplimentaw inizjattivi li jagħtuna vantaġġ fuq ħaddieħor.

Irrid ngħid li l-Gvern jagħmel ħafna minn dan ix-xogħol permess tal-MITA, li hija l-aġenzija tal-ICT tal-Gvern.

Il-MITA taħdem qrib mas-settur pubbliku u mal-uffiċini tas-CIOs kollha tal-Gvern sabiex jitwettaq dan il-proġett.

Forsi l-ħidma tal-MITA ma tantx tissemma, però hija ħidma fundamentali biex il-viżjoni tal-Gvern tkun tista' tiġi implimentata.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lis-Sur Tony Sultana, il-bord u l-ħaddiema kollha tal-MITA għas-servizz eċċellenti li jagħtu, mhux biss lis-settur pubbliku tal-Gvern, iżda f'kull avveniment importanti ieħor li jsir f'pajjiżna.

Importanti li nsemmi li wara kull avveniment kbir ta' importanza nazzjonali dejjem ikun hemm il-MITA bl-infrastruttura informatika, fejn dejjem ħriġna ta' nies bl-ogħla livell ta' standards.

Forsi nisimgħu biss bil-MITA jekk xi ħaġa tmur ħażin u hemmhekk tkun taf id-differenza li jagħmel ix-xogħol tal-MITA.

Meta jkollna konferenzi kbar, b'dinjitarji li jiġu f'pajjiżna, il-MITA tagħmel ħafna xogħol mil-lat ta' cyber security u mil-lat ta' infrastruttura teknoloġika.

L-investiment li jsir huwa xi ħaġa ta' min wieħed jirringrazzjahom!

Fil-fatt, din il-ħidma tinvolvi anke lis-settur privat.

Fl-2018 biss, il-MITA kellha valur ta' kuntratti mas-settur privat li jammonta għal €10.3 miljuni.

Dan huwa l-għaqal, li filwaqt li inti qed tagħti servizz lis-settur pubbliku, tara kif se jkollok ukoll cost recovery u revenue general stream għall-istess MITA.

F'dan is-sens, din l-Awtorità hija ta' mudell għas-settur privat.

Fill-fatt, is-settur privat ikun ħerqan biex jissieħeb ma' din l-Awtorità sabiex toffrilu s-servizz.

Ftit tal-ġimgħat ilu varajna l-MITA Laboratory għat-teknoloġiji emerġenti, b'investiment ta' €250,000.

Dan huwa proġett għal qalbi ħafna, fejn fi ftit ġimgħat wara li ddiskutejna l-pjanti u tkellimna kif se nkunu qed naħdmu mal-MITA, dan il-proġett ġie inawgurat ftit tal-ġimgħat ilu.

B'hekk se naraw li studenti, tech start-ups, kif ukoll ħaddiema taċ-Ċivil se jkollhom l-opportunità li jitgħallmu, b'mentorship li jużaw teknoloġiji ġodda u anke b'opportunità li jwettqu l-proġett tagħhom mingħajr ħlas.

Se nkunu qed nagħtu l-opportunità lil dawk l-istudenti li joħolmu bi proġett, imma jkollhom bżonn l-użu tat-teknoloġija li tiswa ħafna flus u ma jistgħux jaffordjawha.

Aħna qed noffrulhom l-emerging technology lab, li huwa mgħammar b'kompjuters b'saħħithom, mining, 3D-printing u realtà virtwali.

Fil-fatt, din hija xi ħaġa impressjonanti.

Nappella lil dawk l-istudenti li għandhom ideat f'dan is-settur biex imorru jittawlu lil dan il-lab tal-MITA ħalli jkunu jistgħu jaraw kif jistgħu jesploraw teknoloġiji ġodda, bħall-intelliġenza artifiċjali u augmented reality.

Illum, fi ftit tal-minuti oħra, se nkunu qed naraw kif bħala Gvern se nkunu qed inniedu l-viżjoni tagħna fejn tidħol l-intelliġenza artifiċjali.

Illum, fl-istess ġurnata li bdew joperaw il-liġijiet tal-blockchain u tal-distributed ledger technology (DLT), se ngħaddu mill-ewwel għall-pass li jmiss, fejn se nniedu l-istrateġija tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' intelliġenza artifiċjali u internet of things.

Din hija wegħda li konna għamilna fil-Baġit u li issa qed inwettquha!

Il-Gvern kompla wkoll bl-impenn tiegħu li jgħin lil-tech start-ups.

Matul ix-xhur li ġejjin se nkunu qed ngħinu lill-istart-ups li jaħdmu fit-teknoloġija blockchain, fost l-oħrajn.

Fil-fatt qed noffru grants fi flus kif ukoll qed nipprovdu faċilitajiet teknoloġiċi u għajnuna biex individwi jifħtu kumpaniji, jippjanaw, jimxu mal-liġijiet u jagħmlu marketing, fost l-oħrajn.

Matul din is-sena kellna żewġ sejħiet tal-Accelerator Programme tal-MITA u YouStartIT.

Fl-2018 biss, f'dan il-qasam se nkunu għamilna investiment ta' €200,000.

B'hekk se nkunu qed inwettqu miżura oħra tal-Baġit, li nwaqqfu l-blockchain hub fil-MITA kif ukoll li ngħinu lill-istart-ups f'dan il-qasam.

Sintendi, se nkomplu għaddejjin bil-ħidma sabiex fl-2019 inkomplu nkabbru u nagħtu aktar opportunitajiet simili.

F'Awwissu 2018, il-MITA u l-Università ta' Malta ffirmaw memorandum of understanding, biex nidejna scholarship programme ġdid għal dawk li jridu jkomplu fuq livell ta' Masters u Ph.D biex jispeċjalizzaw fit-teknoġija blockchain DLT, b'investiment ta' €300,000.

Dan il-programm se jkun ta' tliet snin.

Permezz ta' dan il-programm rajna li jkun hemm opportunitajiet għal dawk l-istudenti li qegħdin fil-fakultà tal-IT.

Nemmnu li t-teknoloġija trid tinfirex b'mod ġenerali.

Rajna wkoll li niftħu din l-opportunità f'fakultajiet oħrajn bħal, pereżempju, tal-liġi, tal-inġinerija u tal-accounting u management.

Qed naraw li peress li t-teknoloġija qed tieħu rwol ċentrali f'dak kollu li qed nagħmlu, nagħtu l-opportunità u ngħinu lil dawk l-istudenti li jkollhom potenzjal li jkomplu fuq livell ta' Masters u Ph.D, però forsi mil-lat finanzjarju ma jkunux jistgħu jagħmlu dan.

Saret ukoll ħidma fuq l-eGoverment u fuq is-sigurtà diġitali, magħrufa bħala cyber security.

Madwar ġimagħtejn ilu, flimkien mal-MITA nidejna kampanja fir-rigward tas-cyber security fejn introduċejna ċerti inizjattivi.

Għaddejjin ukoll diskussjonijiet mal-Gvern ta' Singapore wara żjara li għamilt fil-pajjiż, fejn tkellimt mal-kontraparti tiegħi ġewwa Singapore.

Se nkunu qed naraw kif nistgħu ntejbu l-aqwa prattiċi ntużati fiż-żewġ pajjiżi.

Minkejja li ninsabu attrezzati biżżejjed fejn jidħol l-aspett ta' sigurtà diġitali, nifhmu wkoll li l-attività ekonomika kbira li qed inġibu permezz tal-industrija tal-ekonomija diġitali teħtieġ li jkun hemm is-salvagwardji u l-għodod kollha neċessarji sabiex nkunu ppreparati għal kwalunkwe eventwalità.

Sinjura President, il-MITA qed taħdem ukoll fuq proġett kritiku, bl-isem ta' CONvErGE, b'investiment totali li jlaħħaq is-€57 miljun, inkluż €28 miljun li ġejjin mill-European Union Regional Development Fund.

Hawnhekk, nixtieq nirringrazzja wkoll lis-Segretarju Permanenti Ewlieni Mario Cutajar, li l-uffiċċju tiegħu qiegħed imexxi dan il-proġett, sabiex naraw li jkun implimentat kif ġie mwiegħed.

Il-Prim Ministru diġà semma l-ħidma li qed issir fuq il-one government, il-once only data principle u l-e-ID.

Qed issir pjattaforma ġdida wkoll fuq l-ICT ma' diversi ministeri.

Mhux se nirrepeti għax diġà saret referenza għal din il-ħidma mill-Prim Ministru.

Irridu nkomplu naraw li s-servizz pubbliku jsir dejjem aktar effiċjenti, u għalhekk qed inħarsu lejn infrastruttura ġdida għas-sistemi tal-Gvern.

Fil-fatt, sal-aħħar tal-2018, il-MITA flimkien ma' kuntrattur privat se tkun qed tikkummissjona l-Goverment Hybrid Cloud Enabling Infrastructure li hu proġett ambizzjuż ħafna, però ta' importanza kbira.

Fil-fatt, dan il-proġett qed isir b'investiment ta' €15-il miljun, li 80% huma ffinanzjati minn fondi Ewropej.

Permezz ta' dan il-proġett, il-MITA se tkun qed tiżgura soluzzjonijiet f'servizzi tal-ICT biex jibqgħu jingħataw b'mod aktar effettiv u effiċjenti, u fl-istess ħin jilqgħu għall-isfidi tal-ġejjieni.

Fil-fatt, nistgħu naraw l-immodernizzar ta' sistemi ta' line of business li huma issues ta' kritika qawwija għan-naħa tal-Gvern.

Bħala parti mill-istrateġija tal-MITA, qed inkunu kurrenti mat-teknoloġiji ġodda.

Bħalissa għaddej proġett ta' immodernizzar fejn tidħol is-sistema ta' tassazzjoni, il-VAT u s-Sigurtà Soċjali, fejn mil-lat ta' pagamenti, qed naraw li jkun hemm aktar konsolidament f'dawn is-setturi permezz tat-teknoloġija moderna biex naħdmu b'mod aktar effettiv.

Is-sistemi mibnija fuq it-teknoloġija bħalissa huma pjuttost antiki, u għalhekk iridu jiġu modernizzati.

L-għan hu li jibda jsir użu mis-sistema ġdida ta' hybrid clouds.

B'hekk, permezz ta' dan l-immodernizzar, se nkomplu nwettqu l-once only principle, biex inkomplu nnaqqsu l-burokrazija għaċ-ċittadin u n-negozji u nżidu l-effiċjenza.

Se naraw li ma jkollokx għalfejn terġa' ddaħħal ċerta informazzjoni li tkun diġà daħħalt, u informazzjoni żejda li m'għandekx bżonn issir reviżjoni tagħha biex b'hekk inżidu l-produttività.

Personalment niddejjaq ħafna meta mmur f'dipartiment, nintalab ċerta informazzjoni personali bħall-isem, kunjom u numru tal-karta tal-identità u mbagħad immur f'dipartiment biswit u jerġgħu jitolbuni l-istess informazzjoni.

Dawn huma sistemi antiki, li permezz tat-teknoloġija moderna nistgħu nbiddluhom.

Qed isir xogħol tajjeb f'dan is-settur u looking forward li dan il-konċett jiġi implimentat.

Dan huwa proġett li anke l-Ewropa qed tagħfas ħafna fuqu, però aħna rridu naraw li nimxu lil hinn minn dak li tirrikkmandalna l-Unjoni Ewropea.

L-investiment għal din l-inizjattiva huwa ta' €4.2 miljun.

Dan il-proġett se jkun qed jiffaċilita s-servizzi governattivi, speċjalment fejn jidħol l-obbligu ta' taxxa u sigurtà soċjali.

Dan il-proġett beda din is-sena u huwa ppjanat li jitkompla sal-2020.

B'hekk qed nassiguraw li tkun twettqet wegħda ewlenija li għamilna fil-manifest elettorali li nkomplu nissimplfikaw il-proċessi amministrattivi.

Sinjura President, Il-MITA se tintroduċi inizjattiva oħra biex is-servizz tagħha li jkun ipprovdut lid-dipartimenti u entitajiet ikun self-service.

Din l-inizjattiva se tkun qed tgħin lill-MITA timplimenta l-istrateġija tagħha dwar bidliet u proċessi ta' għodda diġitali sabiex tkun tista' taqdi aħjar liċ-ċittadin.

Sal-lum, meta ssir talba għas-servizzi tal-MITA mid-dipartimenti u entitajiet, din tiġi pproċessata b'mod manwali u ovvjament tieħu l-ħin.

Qed naraw li fl-2019 il-MITA tkun qed tintroduċi prodott biex talba għal servizz issir b'mod awtomatiku u b'aktar effiċjenza.

Dan il-proġett se jkun qed jġib titjib u effiċjenza fl-operat tal-MITA u qed isir b'investiment ta' madwar €1 miljun, li huwa wkoll ko-finanzjat minn fondi Ewropej.

Se jsir investiment sabiex naġġornaw is-sistema operattiva tal-Microsoft Windows li tintuża fuq il-kompjuters kollha tal-Gvern.

Se naraw li bejn l-2019 u l-2021 naqilbu l-kompjuters għall-aktar sistema reċenti, Windows 10.

Permezz ta' dan il-proġett, li se jiswa €100,000, l-impjegati tal-Gvern u tal-awtoritajiet se jkollhom għodda aktar moderna, effiċjenti u sigura.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-Foundation for Information Technology Accessibility (FITA), li hija fondazzjoni għal qalbi li tagħmel xogħol ma' persuni b'diżabilità li ħafna drabi ma ssirx pubbliċità fuqu.

Din il-Fondazzjoni tara li t-teknoloġija tkun aktar aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità u tara wkoll kif it-teknoloġija ġdida tista' tgħin lil dawn il-persuni biex ikunu aktar indipendenti.

Il-ħidma tal-FITA hija essenzjali biex nindirizzaw il-firda diġitali.

Tajjeb insemmi li meta nżur dawn il-proġetti li qed tagħmel il-FITA timmeravilja ruħek bil-ħidma tagħhom.

Għalhekk, minn hawnhekk, irrid nirringrazzja lill-ħaddiema għall-ħidma kbira li ssir mill-qalb minn din il-Fondazzjoni.

Wieħed jista' jara b'mod fattwali kif persuna b'diżabilità, li forsi tilfet id-dawl t'għajnejha b'inċident, kienet tħobb taqra l-kotba u wara l-inċident ma setgħetx tkompli tagħmel dan, imma mbagħad, bit-teknoloġija, tista' terġa' tibda taqra!

Hawn wieħed japprezza s-saħħa tat-teknoloġija.

Qed ninvestu €52,000 fi programm sabiex jgħin lill-persuni b'diżabilità jitgħallmu jużaw it-teknoloġija assistiva.

Dan il-programm se jsir b'ħidma ma' NGOs oħra.

Irrid ngħid li l-FITA għandha fost l-aktar teknoloġiji avvanzati li wieħed jista' jsib f'dan is-settur.

Qed isiru wkoll investimenti oħrajn fil-FITA, fosthom investiment ta' €27,000 fil-FITA ip search, li hija search engine Maltija, li tgħin persuni b'diżabilità biex ifittxu kontenut Malti.

B'investiment ta' €15,000, il-FITA se tkun għaddejja tagħti għajnuna u pariri lil dawk il-persuni li qed jesperjenzaw xi tip ta' diżabilità li ġiet fuqhom bħal sajjetta fil-bnazzi.

Jista' jkun li dawn il-persuni jkollhom bżonn ta' aktar għajnuna, anke billi jiltaqgħu ma' persuni oħrajn li għaddew minn esperjenzi simili.

Grazzi għall-assistenza li tipprovdi t-teknoloġija, dawn il-persuni jistgħu jkomplu jgħixu l-ħajja tagħhom kemm jista' jkun b'mod normali.

Sar investiment ukoll ta' €9,000 mill-MITA fuq riċerka dwar l-użu tal-aċċessibilità ta' mobiles u tablets.

Irrid insemmi wkoll l-e-Skills Malta Foundation li tagħmel xogħol tajjeb ħafna, però nistqarr li kellha nuqqas ta' riżorsi.

Hawnhekk nirringrazzja lis-Sur Carm Cachia u t-team tiegħu għall-ħidma tagħhom.

Fil-fatt, waħda mill-wegħdiet elettorali kienet li nsaħħu l-e-Skills Malta Foundation sabiex tgħinna nidentifikaw oqsma li għandna bżonn ninvestu aktar fuqhom biex ikollna l-ħiliet neċessarji relatati mat-teknoloġija u l-e-skills b'mod ġenerali.

Tajjeb li ngħid li wara laqgħat li għamilna mal-fundaturi kollha, dawn qablu li jżidu l-investiment fl-e-Skills Malta Foundation.

Fil-fatt, fil-jiem li ġejjin, se jkun qed jiġi ffirmat kuntratt ġdid biex din il-Fondazzjoni tingħata aktar għajnuna finanzjarja diretta, inkluż f'livell ta' investiment ta' riżorsi umani u apparat modern sabiex tassisti lill-Gvern, l-awtoritajiet u l-industrija privata u sabiex tidentifika nuqqasijiet li hemm bħalissa biex jiġu indirizzati.

Se naraw li jinġabar feedback tajjeb mill-partijiet interessati f'dan is-settur sabiex imbagħad naraw kif dawn il-ħiliet jiġu indirizzati.

Sinjura President, fis-sena 2019, se ssir inizjattiva importanti ħafna bl-għan li jkollna stampa ċara tal-ħiliet u l-kompetenzi eżistenti u r-rekwiżiti li hemm bżonn fl-industrija tal-ICT.

Fil-fatt se jsir investiment ta' €15,000 mill-FITA sabiex, flimkien ma' kollaborazzjoni mal-FIT fl-Irlanda, naraw li jkun hemm studju f'dan ir-rigward.

B'hekk, anke mill-aspett edukattiv, naraw li nkunu qed nindirizzaw dawn l-issues partikolari.

Din is-sena, il-Malta Communications Authority (MCA), li hija r-regolatur ta' kwalunkwe ħaġa li għandha x'taqsam ma' komunikazzjoni, bħal posta, televiżjoni, ċellulari u kwalunkwe komunikazzjoni oħra, qed tiffoka l-ħidma tagħha fuq it-tisħiħ tal-konnettività u l-komunikazzjoni.

Hawnhekk mill-ġdid irrid nirringrazzja liċ-chairperson, il-bord u l-ħaddiema kollha tal-MCA għall-ħidma tagħhom ta' regolatur matul dawn is-snin.

Ninsab informat li hemm relazzjoni tajba ħafna u robusta bejn l-operaturi u r-regolatur, fis-sens li fejn hemm bżonn tinġibed l-attenzjoni, dan isir, fejn hemm bżonn tittieħed azzjoni, din tittieħed ukoll, però fl-istess ħin hemm komunikazzjoni ċara bejniethom.

Matul dawn l-aħħar snin stajna naraw li l-operaturi tal-broadband fiss komplew jinvestu sabiex itejbu l-kwalità u l-veloċità tan-networks eżistenti tal-broadbands.

Fil-fatt issa se jibdew jipprovdu networks li jilqgħu għall-veloċità ta' Gigabit internet.

Dan se jkun qed isir fl-2018, bl-assenjar ta' aktar spettru fil-medda ta' 800.6 GHz - fejn anke l-operaturi tal-mobile komplew isaħħu l-kwalità u l-affidibilità tan-networks tagħhom.

Dawn huma dettalji tekniċi, imma min hu midħla ta' dawn is-setturi, se jieħu gost bihom Fejn qabel ċerti żoni ma kellhomx network b'saħħtu, issa grazzi għal dan l-ispettru li se nkunu qed niftħu, it-teknoloġija se tkun qed tippermetti dan.

Qed naraw li se jsir investiment kbir u anke studji u proġetti pilota fis-settur tal-4.5G, sabiex imbagħad nippreparaw għat-teknoloġija ġdida ta' 5G.

Imbagħad, grazzi għan-nuqqas ta' latency, fejn ikollok magna li titkellem ma' magna oħra, se jkollok bżonn ta' komunikazzjoni u infrastruttura b'saħħitha ħafna, dik li ngħidulha internet of things.

Grazzi għal dan l-investiment, se tkun aktar faċli li nersqu lejn il-mira tagħna għal 5G u internet of things.

Fl-istess waqt, l-Awtorità se tkompli għaddejja bil-ħidma tagħha fuq kampanja biex tqarreb in-nies aktar lejn it-teknoloġija.

Fil-fatt, twaqqaf coding lab b'kollaborazzjoni bejn l-MCA u l-MCAST għal dan il-għan.

Ta' kull sena, jien nieħu pjaċir immur nara tfal ta' etajiet żgħar, minn sebgħa sa 14-il sena, li joħorġu b'ideat kif isolvu problema.

Apparti l-użu tat-teknoloġija, inti tagħtihom il-kuraġġ tal-persistenza, li hija l-aktar ħaġa li togħġobni f'dawn is-sessjonijiet li jsiru.

Pereżempju, ikollok problema u tara kif tibqa' tippersisti sakemm issolvi dik il-problema.

Jekk ikollok problema kbira, permezz tal-coding, taqsam il-problema f'għaxar problemi iżgħar u tindirizzahom problema problema li jkunu iżgħar.

Il-coding se jkun qed jgħin awtomatikament sabiex fil-futur ċerti problemi jiġu indirizzati b'dan il-mod.

Sinjura President, il-Malta Council for Science and Technology (MCST) għandu l-mira prinċipali li 2% tal-prodott gross domestiku jkun fuq ir-riċerka.

Għadna ma wasalniex s'hemm, imma ninsabu determinati li naslu.

Hemm allokazzjoni ta' €500,000 permezz tal-programm PRIMA, li permess tiegħu riċerkaturi żgħażagħ se jkollhom l-opportunità li jissieħbu ma' konsorzji internazzjonali biex iwettqu proġetti ta' inizjattivi tagħhom.

Il-Kunsill se jalloka €300,000 lil numru ta' benefiċjarji Maltin, fejn se jipparteċipaw tnejn mill-proġetti magħżula fil-programm li jara ħidma bejn pajjiżi Ewropej u Afrikani f'dan is-settur.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq il-proġett ambizzjuż li se nkunu qed naraw fl-Esplora.

Fi ħdan il-Kunsill hemm għaddej proċess strutturali fuq ix-xtajta ta' taħt l-Esplora, liema proġett ilaħħaq il-valur ta' €1.9 miljuni.

Bħalissa, dan il-proġett jinsab fi stadju ta' tendering.

Insemmi wkoll proġett kbir u ambizzjuż ieħor tal-Esplora Natura, fejn għas-sena d-dieħla allokajna €1 miljun għal dan il-proġett.

Irrid insemmi wkoll il-Malta Gaming Aurthority (MGA), GamingMalta u l-Malta Digital Innovation Authority (MDIA).

L-MDIA hija awtorità ġdida fis-settur tal-innovazzjoni u regolatur ġdid.

Aktar tard illum se jkolli ċ-ċans li nitkellem fuq din l-awtorità.

Fl-MGA biddilna mill-ġdid il-Liġi.

GamingMalta se jkollna remit ġdid is-sena d-dieħla.

Sinjura President, nagħlaq billi nsemmi l-e-sports, li huwa settur importanti li dan il-Gvern qed jimmira għalih u jinvesti fih.

Fil-fatt, diġà allokajna s-somma ta' €1.3 miljun għal dan il-għan.

Jien ngħid li kif nibdew inġibu r-riżultati, din is-somma se tkun qiegħda tikber.

Apparti s-setturi ġodda, bħall-blockchain, intelliġenza artifiċjali, internet of things, quantum computing u space exploration, se nkunu qed naraw li nindirizzaw dan is-settur ġdid tal-e-sports.

Dawn huma ftit mis-setturi l-ġodda li ħdimna fuqhom f'sentejn biss.

F'dan kollu ma nistax nifhem il-kritika tal-Oppożizzjoni meta tgħidilna li dan il-Gvern m'għandux viżjoni, meta qed naraw din il-ħidma kollha!

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se niffoka fuq parti oħra mill-portafoll li jaqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Is-suċċess ta' nazzjon ma jitkellimx u ma jitkejjilx b'mod esklużiv fuq kemm pajjiż jagħmel flus, ikabbar l-ekonomija u joħloq impjiegi.

Suċċess ta' nazzjon jitkejjel b'dawn it-tliet elementi, imma mhux waħedhom.

Dawn l-elementi jridu jkunu minsuġin ma' kemm pajjiż u nazzjon huwa kapaċi li jaġġorna ruħu, jirriforma ruħu, ma jistaġnax u ma jeħilx.

Meta qed ngħid li nazzjon jiġġedded, dan ma jfissirx li jarmi l-valuri tiegħu jew dak li jsawru bħala poplu, imma li janalizza dawk il-punti li għal għexieren ta' snin tħallew taħt it-tapit.

Biex niġġeddu ma jfissirx li għandna narmu l-valuri tagħna u li kollox isir qisu xejn mhu xejn!

Nixtieq li nwarrab għal ftit il-punti li ppreparajt għal dan id-diskors biex naqsam magħkom xi ħsibijiet oħrajn.

Matul il-lejl li għadda ġenwinament qgħadt naħseb u nirrifletti kif bħala nazzjon irridu nirriformaw il-mod ta' kif inġibu ruħna, inkluż aħna f'din il-Kamra u l-partitarji tagħna.

Dejjaqni ħafna l-argument li kien intavolat fis-sigħat li għaddew, b'attakk fuq il-Kap tal-Oppożizzjoni, fejn faxxa fil-Partit Nazzjonalista għażlet li kien ta' natura importanti li niffokaw fuq il-ħajja privata tal-Kap tal-Oppożizzjoni meta qalulna li għaddej minn separazzjoni.

Dak li taqqalni xħin poġġejt rasi fuq l-imħadda kien l-element ta' ħamest itfal ta' età żgħira ħafna u jekk l-omm u l-missier tagħhom kenux laħqu poġġew bilqiegħda magħhom madwar mejda biex jispjegawlhom dak li kien għaddej.

Din hija mistoqsija sempliċi li tqanqal aktar ħsieb.

Naħseb li fl-imġiba tagħna, anke f'din il-Kamra u man-nies li jkunu madwarna, għandna nirriformaw il-mod ta' kif nagħmlu l-politika!

Jekk verament irridu nittieħdu bis-serjetà u rridu nattiraw aktar nies lejn il-mixja politika, irridu nagħmlu din il-bidla importanti.

Waħda mir-riformi tagħna hija b'rabta ma' kif se nżidu l-bilanċ f'dan il-Parlament billi jkollna aktar rappreżentanti femminili.

Però, bir-rispett kollu, dan it-tip ta' aġir ibiegħed mhux biss lin-nisa milli jagħmlu dan il-pass lejn il-politika imma lil kull min ġenwinament, irrispettivament mis-sess tiegħu, għandu kontribut x'jagħti lejn is-soċjetà u jixtieq jidħol fix-xena tal-politika.

Kif nafu, ta' spiss nargumentaw f'din il-Kamra, inkluż mal-Kap tal-Oppożizzjoni - u se nkun qed nirrispondi għal ħafna mill-affarijiet li qal illum u li mhumiex korretti - però hemm mod u mod kif nikkomunikaw bejnietna biex ngħidu li ma naqblux.

Pereżempju, il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li dan il-Gvern qed jgħix fil-passat.

Bħala partit, l-Oppożizzjoni lanqas fil-preżent ma qed tgħix, għaliex kwarta qabel, il-Kap tal-Oppożizzjoni u l-Onor.

Karol Aquilina bdew jitkellmu kompletament bil-maqlub.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li fir-rigward tal-programm tal-IIP, il-Partit Nazzjonalista dejjem kien konsistenti u meta jrid il-Gvern, l-Oppożizzjoni lesta għal dibattitu!

Però jaf il-Kap tal-Oppożizzjoni li kwarta qabel, l-Onor.

Karol Aquilina qalilna kompletament bil-maqlub meta qal li għall-Oppożizzjoni l-kwestjoni tal-IIP hija ċara, fis-sens li ċ-ċittadinanza m'għandhiex tkun għall-bejgħ!

Mela allura l-Oppożizzjoni qed tgħid li twaqqaf dan il-programm tal-IIP!

Aquilina li fil-kampanja elettorali tal-2017 il-Partit Nazzjonalista, fil-manifest elettorali tiegħu, qal ċar u tond li l-programm tal-IIP se jżommuh?

Dakinhar il-Partit Nazzjonalista kien qalilna li se jagħmel xi tibdil, imma se jżommuh.

Miegħi m'għandix portable printer, imma meta smajt ċertu diskors illejla bdejt nistaqsi lili nnifsi jekk hux qed nisma' tajjeb.

Fil-fatt, fittixt il-manifest elettorali li nixtieq nikkwota parti minnu.

Sena u nofs ilu biss, il-Partit Nazzjonalista qalilna li:

Kienu qed jgħidu li se jagħmlu xi emendi.

Nixtieq inpoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra biex tal-inqas, on the record, inkunu għidna l-verità darba għal dejjem!

Fost ħafna affarijiet, il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li rridu npoġġu madwar mejda u niddiskutu mal-istakeholders.

Jaf il-Kap tal-Oppożizzjoni li ftit tax-xhur ilu saret konsultazzjoni ma' madwar 139 stakeholder li taw l-input tagħhom u l-Oppożizzjoni ma qalitx sentenza waħda li hija waħda?

Mela fil-manifest elettorali tagħhom qalu li jridu jiddiskutu biex jagħmlu l-emendi, u meta ġie l-ħin tad-diskussjoni, sparixxew!

Dik hija s-sitwazzjoni!

Nixtieq insemmi wkoll il-ħafna biża' bil-babaw li qed jipprovaw inisslu l-membri tal-Oppożizzjoni.

Bir-rispett kollu, il-mod ta' kif jitmexxa dan il-programm huwa wieħed serju ħafna.

Bil-fatti nixtieq nagħti elenku ta' kif isiru l-affarijiet.

Pereżempju, biex dan il-programm jibqa' għaddej b'mod b'saħħtu, biex jiġu approvati aġenti hemm kriterji ċari u għoljin li jridu jintlaħqu.

Hemm aġenti ta' kredibilità.

Insemmi fost l-oħrajn, PwC Malta, Deloitte, KPMG, Frendo, Chetcuti Cauchi u Ganado, fost l-oħrajn.

Minkejja l-ħafna kritika li ssir, l-affarijiet jimxu b'mod differenti.

Kif nafu, l-aktar ħaġa faċli hija li naqbdu t-tajn u nwaddbuh għax, kif ngħidu, xi ħaġa se teħel!

Il-verità hi li għandna Oppożizzjoni li kontinwament tipprova tagħmel ħsara lill-pajjiż bi programm li qed irendi finanzjarjament, imbagħad hemm esponenti tal-Partit Nazzjonalista li huma stess qegħdin iservu ta' aġenti għall-programm tal-IIP!

Nixtieq insemmi lill-uħud minnhom, għaliex tajjeb li n-nies hemm barra jkunu jafu l-verità.

Wara kollox, kien il-poplu Malti li tana mandat b'saħħtu biex nerġgħu nġeddu dan il-programm.

Ejja ma nibżgħux niddiskutu dan is-suġġett f'din il-Kamra u nsemmu nies li mhumiex Laburisti imma huma aġenti tal-IIP.

Insemmi, fost l-oħrajn, lil George Hyzler, Anne Fenech, Michael Frendo u Philip Manduca, li kien għamel petizzjoni fl-Awstralja kontra l-IIP, liema petizzjoni kienet ippreżentata mill-Onor.

Tajjeb li ngħidu dan kollu biex inpoġġu kollox f'kontest.

Insemmi wkoll l-EMD li hemm imdaħħal fiha Richard Cachia Caruana u lil Graham Bencini, li hu opinjonista tal-Partit Nazzjonalista.

Qed ngħidu li huwa ħażin li dawn il-persuni huma aġenti tal-IIP?

Però tajjeb li ngħidu wkoll li kuntrarjament, għal dak qed jgħidilna l-Onor.

Karol Aquilina, dan huwa programm li qed joħloq il-ġid f'dan il-pajjiż u qed jimxi b'mod serju.

La qed nitkellmu fuq il-programm ta' Malta, nixtieq niġbed l-attenzjoni u nikkumparaw ukoll il-proċess li jsegwu pajjiżi oħrajn għal dan il-programm.

Pereżempju, f'Ċipru d-due diligence li jsir huwa limitat jew xejn!

X'tagħmel Malta?

Malta tagħmel due diligence fuq erba' livelli.

Ħallli nieħdu eżempju ieħor, tal-Portugall.

Kif nafu, ta' spiss ikollna esponenti minn dan il-pajjiż li jħobbu jżuru lil Malta!

M'għandniex problema li jagħmlu dan u aħna lesti li nkomplu nispjegaw kif jaħdem il-programm tagħna.

Però importanti wkoll li ngħidu xi jsir fil-Portugall.

Fil-Portugall ma jsirux investigazzjonijiet fuq attivitajiet barra mill-Portugall!

Din hija xi ħaġa serja!

F'Ċipru jserrħu esklużivament fuq dak li l-aġent jippreżenta fil-file.

X'tagħmel Malta?

Malta taqbad dak li l-aġent jiġi bih fil-file u jiskatta mekkaniżmu ta' due diligence mifrux fuq erba' saffi.

F'Ċipru ma ssirx verifika fuq is-source of wealth.

F'Malta, kuntrarjament għal dak li tipprova tpinġi l-Oppożizzjoni, għandna sitwazzjoni fejn għalina ma jgħoddx b'mod uniku l-but tal-individwu.

Aħna jinteressana minn fejn ġej kull ċenteżmu qabel ma aħna nipproċedu biex inkomplu naċċettaw l-applikazzjoni.

Malta tagħmel enfasi li nkunu nafu din l-informazzjoni kollha, biex ikollna traceability tal-flus u nevitaw ħasil ta' flus.

Fil-Portugall lanqas biss jagħmlu verifika tas-source of wealth u source of funds!

Però mbagħad min jiġi mill-Portugall f'pajjiżna tpinġi lilha nnifisha bħala xi verġni!

F'Malta għandna regolatur li huwa indipendenti!

Tajjeb li ngħidu li r-regolatur huwa s-Sur Carmel Degabriele, li nħatar mill-Gvern wara li ddiskutejna mal-Oppożizzjoni.

Tajjeb li ngħidu l-verità dwar kif wasalna għal dan il-programm.

Is-Sur Degabriele, li jgawdi rispett miż-żewġ naħat tal-Kamra, huwa bniedem li għandu esperjenza f'diversi saffi u mekkaniżmi taċ-Ċivil.

Fil-fatt, kien ilu jokkupa rwoli differenti, inkluż fosthom bħala Kap Eżekuttiv tal-Kummissjoni Elettorali bejn l-1989 u l-2005.

Taf fejn ninkwieta jien?

Meta jkollna sitwazzjoni fejn minn tal-inqas żewġ applikazzjonijiet li ġew irrifjutati minn Malta ġew aċċettati minn pajjiżi oħrajn!

Dik hija s-serjetà li nimxu biha bħala pajjiż fir-rigward tal-IIP!

Għalhekk, bħala Gvern, se nkomplu niddefendu l-isem ta' dan il-programm, għaliex fil-fond ta' qalbhom il-Maltin u l-Għawdxin jafu li l-proċessi għall-IIP huma stretti ħafna.

Ejja ngħidu l-fatti kif inhuma u ma nitkellmux bl-ispekulazzjonijiet!

Spekulazzjoni oħra li kellna fis-sigħat ta' filgħodu - biex nibdew il-ġurnata b'mod tajjeb ħafna - ġiet mill-Onor.

Karol Aquilina li semma l-każ tal-Finlandja.

Nitlob lill-Onor.

Aquilina jivverifika l-fatti, għaliex kien kompletament skorrett fil-kummenti tiegħu!

L-Onor.

Aquilina qalilna li dan huwa każ ta' persuna li ġiet arrestata.

Il-verità hi li l-Gvern Malti qed isegwi dan il-każ u jekk jirriżulta li hemm xi nitfa prova b'mod konkret li din il-persuna kienet involuta f'attività illeċita u allura ma kellhiex timxi għall-proċess li kien imiss dakinhar, jien l-ewwel waħda, f'isem il-Gvern, infakkar li l-Gvern ħoloq mekkaniżmu li f'każ straordinarju, jekk ikun hemm ċirkostanza waħda simili, iċ-ċittadinanza tiġi rtirata!

Nixtieq nitkellem ukoll fuq numru ta' punti oħrajn li ssemmew illejla.

Ikollna ċans li nitkellmu fuq il-mod kif joperaw numru ta' aġenziji darb'oħra, imma rrid niċċara ċerti punti.

L-Onor.

Aquilina kkritika l-mod ta' kif tingħata ċ-ċittadinanza.

Bir-rispett kollu, l-argument li pprova jagħmel l-Onor.

Karol Aquilina huwa perikoluż għall-aħħar.

L-Onor.

Aquilina qalilna li qabel ma tingħata ċ-ċittadinanza, irridu noħorġu lista bl-ismijiet, fejn qisek fuq billboard tgħid li Mr X qed japplika għaċ-ċittadinanza.

L-Onor.

Aquilina huwa avukat u soppost jaf li ma tistax toħloq sitwazzjoni fejn inti tiddiskrimina bejn modi differenti ta' kif il-pajjiż jagħti ċ-ċittadinanza!

Pereżempju, kull ġimgħa, persuni mill-Unit taċ-ċittadinanza jiġu fl-uffiċċju tiegħi b'mazz kbir files ta' trabi li twieldu barra miż-żwieġ, fejn il-missier ikun Malti, imma l-omm tkun barranija.

Il-Partit Nazzjonalista qed jgħidilna li jrid ikun jaf jekk dik it-tarbija ġietx għax irqadt fis-sodda ma' mara li inti miżżewweġ magħha, jew inkella ma' mara li inti għandek relazzjoni stabbli magħha u kellkom tarbija flimkien!

Żgur li bħala Gvern mhux se nersqu lejn dik is-sitwazzjoni!

Mela aħna pajjiż tal-big brother!

Tajjeb li nkunu onesti meta nagħmlu l-argumenti tagħna u għalhekk l-Onor.

Karol Aquilina, jekk suppost qed jagħmel shadowing ta' dan is-suġġett, kellu jispjega l-istampa kollha.

Ma jimpurtax li nikkritikaw lil xulxin, imma għall-inqas ejja nirrispettaw il-fatti!

Malta u l-Awstrija huma l-uniċi żewġ pajjiżi li darba f'sena jippubblikaw l-ismijiet ta' min ikun ingħata ċ-ċittadinanza, irrespettivament jekk ħadthiex bl-IIP, jekk ilekx ħames snin tgħix Malta, jekk intix tifel jew tifla li twelidt minn relazzjoni li ġejja minn barra ż-żwieġ, jew jekk fl-arblu tar-razza tiegħek għandekx lil xi ħadd Malti li jgħix, pereżempju, fl-Awstralja, b'dixxendenza Maltija li tmur lura s-snin.

Dawn huma r-realtajiet!

Bħala pajjiż, irridu sitwazzjoni fejn nagħmlu billboards u ngħidu li s-siġra tal-familja tal-tali persuna ġejja minn Timbuktu?

Dan ma jagħmilx sens!

Nixtieq nitkellem ukoll dwar Identity Malta.

Qabel dħalt f'din il-Kamra jien kont naħdem mal-privat.

Issa, kull min bħali jkun ġej minn ħafna snin ta' xogħol fil-privat, meta jmiss mal-operat tal-Gvern, ftit li xejn se jifhem kif jaħdem iċ-Ċivil li jagħmel ħafna ġid, imma ċerti dipartimenti u awtoritajiet, wara għexieren ta' snin, ikollhom bżonn ta' ċertu tibdil.

Pereżempju, għalija s-sitwazzjoni li sibt f'Identity Malta kienet ta' xokk.

Identity Malta twaqqfet bil-wirt ta' snin sħaħ ta' xogħol li sar qabel, bil-problemi kollha li kien hemm.

Pereżempju, jien sibt sitwazzjoni ta' files jiġru mal-art li meta kont nistaqsi kemm hemm minn dawn il-files, it-tweġiba kienet tkun li ma jafux.

Meta konna nagħmlu l-kalkolu kemm se nieħdu żmien biex nibdew ngħoddu l-files, rajna li kienu se jgħaddu numru ta' snin biex l-affarjiet jirregolaw ruħhom.

Din hija s-sitwazzjoni li sibna, fejn kellna nsibu l-mod ta' kif se nindirizzaw dawn il-problemi.

L-aħħar sena meta kien hemm Ministru responsabbli miċ-ċittadinanza kien fl-2012 meta dakinhar kien hemm Dr Tonio Borg responsabli minn dan il-ministeru.

Ftit tax-xhur ilu jien iffirmajt file li jmur lura għal-perjodu meta Dr Tonio Borg kien għadu Ministru.

Illum, għall-ewwel darba, qegħdin f'sitwazzjoni fejn fil-Unit taċ-ċittadinanza f'Identity Malta qed naqtgħu aktar deċiżjonijiet milli jidħlu applikazzjonijiet.

Pereżempju, naraw każijiet fejn nistgħu nibqgħu għaddejjin bil-proċedura għax persuna ilha ammont ta' snin tgħix f'Malta jew inkella, persuna ma ħaqqhiex li tingħata ċ-ċittadinanza, għax ilha biss sentejn tgħix Malta.

Kellna wkoll sitwazzjoni fejn b'riżultat ta' Brexit, numru ta' Ingliżi li ilhom jgħixu Malta talbu li jingħataw iċ-ċittadinanza.

Ovvjament, wieħed irid janalizza kull każ.

Files jidħlu dejjem u jridu jiġu ipproċessati.

Kellna wkoll sitwazzjoni fejn ridna nindirizzaw l-Expatriates Unit f'Identity Malta.

Irrid niġi wkoll għall-kalkoli u l-figuri li semma l-Kap tal-Oppożizjoni, li jien ma nafux personalment, imma mill-ftit li nisma', ħafna jserrħuli rasi li l-Onor.

Adrian Delia mhuwiex bniedem razzist.

Għalhekk, ftit li xejn nista' nifhem l-argumenti li smajna din il-ġimgħa fejn il-Kap tal-Oppożizzjoni għamel diskors xenofobiku li ma jistax ikun li jkollna dawn il-barranin kollha jaħdmu f'pajjżina.

Dawn l-argumenti ma jreġux, apparti li l-figuri huma ħżiena.

Issa dalgħodu pprova jagħmel tentattiv biex jinġabar fuq dak l-argument, imma bir-rispett kollu, ma nġabarx.

Dalgħodu, il-Kap tal-Oppożizzjoni beda jxewwex u jgħid li meta tibda tgħodd, trid tgħodd mhux biss lil kull min ġie jaħdem f'Malta, imma anke jekk il-persuna ġabitx magħha r-raġel, il-mara jew it-tfal.

Huwa qed jgħid li dawn qed jixħtu piż fuq l-ekonomija ta' pajjiżna u qed jirkbu fuq is-servizzi li jingħataw b'xejn mill-pajjiż.

Tajjeb li l-Kap tal-Oppożizzjoni jkun jaf li biex persuna tiġi taħdem hawn Malta u naċċettaw li ġġib magħha lill-mara, lir-raġel jew lil uliedha, hemm kejl li ma ħloqnihx aħna, imma joħroġ mil-liġi.

Il-liġi tgħid li huwa meħtieġ li l-applikant iħallas ammont ta' taxxa partikolari.

Preżentament, applikant irid ikun jaqla' mill-inqas €19,000 jew aktar biex iġib miegħu s-sieħeb jew s-sieħba tiegħu u €3,500 għal kull wild li jixtieq iġib miegħu.

Din hija s-sitwazzjoni reali!

Tul din l-aħħar sena u nofs għamilna investiment u l-bidliet meħtieġa f'dan id-dipartiment, liema bidliet saru wara li ddiskutejna mal-istakeholders kollha, fosthom ma' min iħaddem, ma' min jixtieq li jinvesti aktar fin-negozju tiegħu u ma' min irid joħloq aktar impjiegi, fost l-oħrajn.

Għalhekk, ma naċċettax l-argument tal-Kap tal-Oppożizzjoni meta qed jgħidilna li ġejjin turrun ta' barranin f'pajjiżna biex jipprova jxewwex lill-Maltin li dawn il-barranin qishom qed jeħdulna mix-xogħol tagħna.

Jaf il-Kap tal-Oppożizzjoni li qabel ma kull persuna tiġi taħdem f'pajjiżna, min iħaddem irid joħroġ avviż għall-impjieg fil-gazzetti u fuq is-social media differenti u wara, jekk ma japplikawx biżżejjed Maltin jew ma japplika ħadd, kif inhi s-sitwazzjoni f'diversi setturi, hemm jiskatta t-tieni mekkaniżmu fejn ħaddiem barrani jkun jista' japplika għal dan ix-xogħol partikolari.

Dan il-mekkaniżmu ma daħħalnihx b'kapriċċ imma sar biex verament nippreservaw dak li hu tal-Maltin u biex oqsma li l-Maltin iħossu li jixtiequ jibqgħu jagħtu l-kontribut tagħhom fihom, ma jkunux mittiefsa.

Nixtieq issa nitkellem dwar ir-riformi.

Il-portafoll tas-Segretarjat tiegħi għandu numru ta' riformi quddiemu.

Nieħu gost li għandna quddiemna din l-isfida biex dak li għal għexieren ta' snin ma kellniex il-kuraġġ li nindirizzaw, inkunu qed nagħmluh fl-2019.

Kuntenta wkoll li għandna Baġit li għall-ewwel darba żied is-somma vvotata fuq, pereżempju, it-traffikar uman, il-prostituzzjoni u l-ġlieda edukattiva li għandna bżonn nagħmlu bħala pajjiż fil-qasam tad-droga.

Jekk tanalizza d-dokumenti kollha li ħarġu fl-aħħar snin għall-baġits, qatt ma kellna sitwazzjoni bħal din is-sena, fejn għandna vot speċifikament għal dawn l-oqsma.

Ħa nibda nsemmi r-riformi li qed nagħmlu waħda waħda.

Se nibda minn dak li hu bażiku.

Ħafna minna f'din il-Kamra – għalkemm f'dan il-ħin ta' filgħodu qegħdin ftit - għandna tfal jew neputijiet li huma d-dawl ta' għajnejna.

Mar-radd tas-salib filgħodu, taf li uliedek u ulied uliedek huma l-iskop f'ħajtek.

Però tul is-snin kemm verament edukajna lil uliedna kif iridu jġibu ruħhom f'ċirkostanzi partikolari?

Jien ixxokkjajt ruħi ftit tal-ġimgħat ilu meta kellna taħditiet ma' NGO partikolari li taħdem fuq it-traffikar uman b'eżerċizzju li għamlu fi skola partikolari.

Dan il-bniedem li jmexxi din l-NGO daħal fi klassi, fejn staqsa lit-tfal min minnhom jixtieq jiġi miegħu barra mill-klassi ħalli jagħtih scooter.

Kompla jirrakkonta li klassi sħiħa ħarġet barra mill-klassi.

Reġa' daħħalhom fil-klassi u qalilhom li nesa jgħidilhom punt wieħed, li biex jagħtihom l-iscooter, ħadd minnhom ma kien se jerġa' jara lill-ġenituri tiegħu, lil ħutu, lin-nanniet u lil sħabhom tal-iskola.

Spjegalhom li kienu se jinqatgħu mill-kumplament tas-soċjetà.

Meta reġa' għamlilhom l-istess mistoqsija b'din il-kondizzjoni, l-ebda tifel u tifla ma ħareġ barra mill-klassi.

Għalhekk nixtieq li parti mill-fondi li hemm allokati fil-Baġit 2019 imorru għal proġett li jeduka lit-tfal tagħna dwar x'inhu traffikar uman.

Pass pass ma' din il-kampanja edukattiva rrid nara mekkaniżmu fejn għall-ewwel darba bħala nazzjon ikollna strateġija b'saħħitha fuq it-traffikar uman.

Din l-istrateġija trid tibda bil-bażiku, biex fl-ambjent fejn ngħixu nkunu nistgħu nindunaw meta maġenbna jkun hemm persuna li potenzjalment ġiet ittraffikata.

X'inhuma s-sinjali li rridu niftħu għajnejna għalihom?

Aktar minn hekk, x'inhu l-mekkaniżmu li rridu niskattaw biex ngħinu lill-vittma, għaliex aħna soċjetà li jimpurtana.

Hawn irrid nagħmel referenza għal sena u nofs ta' ħidma fi ħdan dan is-Segretarjat fejn irrid insellem lit-teams kollha rispettivi li qed jaħdmu fuq dawn ir-riformi u li jieħdu dawn is-suġġetti b'serjetà kbira.

Dawn huma nies li ndejjaqhom anke nhar ta' Sibt u Ħadd f'ħinijiet strambi, meta jiġuni ċerti ideat u nsaqsihom jekk inkunux ħsibna dwarhom.

Dawn huma nies li għandhom verament għal qalbhom il-kawża soċjali li qegħdin niddiskutu.

Bħala pajjiż irridu mmorru lejn mekkaniżmi li s'issa għadna ma investejniex fihom.

Il-manifest elettorali tal-Partit Laburista jgħid b'mod ċar li rridu ngħinu lill-vittmi ta' dawn is-sitwazzjonijiet.

Il-mistoqsija li tqum hi: Kif se ngħinu lil dawn il-vittmi?

Jekk persuna f'Malta tikxef ċirku ta' traffikar, titla' tixhed u l-akkużati jitressqu l-Qorti, dik il-persuna se tibqa' safe?

Jekk inbiddlulha isimha u nagħtuha identità ġdida, huwa biżżejjed?

Ejja niftakru li l-probabbiltà hi li llum jew għada, il-vittma se tiltaqa' mal-istess aggressur tagħha li żammha maqbuda f'sitwazzjoni inaċċettabbli.

Għalhekk, bħala pajjiż, irridu nkomplu għaddejjin b'diskussjonijiet ma' diversi pajjiżi differenti biex naraw kif nistgħu noħolqu mekkaniżmu ta' witness protection programmes fejn b'mod awtomatiku, meta jkollna ċerti każijiet sensittivi, jiskatta mekkaniżmu bilaterali bejn pajjiżi differenti u jkun hemm skambju ta' vittmi biex ikunu protetti f'kull sens.

Niġi issa biex nitkellem fuq il-prostituzzjoni.

Tajjeb ngħid li mhux kull tip ta' traffikar huwa marbut mal-prostituzzjoni biss, imma hemm elementi oħrajn, fosthom ta' xogħol.

Hawnhekk insellem lill-ħaddiema ta' Identity Malta li fl-ewwel xhur ta' din il-Leġiżlatura ngħataw taħriġ speċjalizzat, inkluż minn esperti barranin li kienu jaħdmu fi Scotland Yard.

Dan it-taħriġ wassalna biex matul din is-sena identifikajna aktar persuni li kienu qegħdin fuq il-lista ta' vittmi ta' traffikar uman.

Però l-prostituzzjoni tmur lil hinn minn hekk.

Kif semmew il-kelliema tal-Oppożizzjoni, f'pajjiżna l-prostituzzjoni mhijiex illegali.

Illegali huwa li persuna, raġel, mara, trans jew gay - niddejjaq li meta nitkellmu dwar prostituzzjoni, dejjem insemmu l-mara meta hemm realtajiet oħrajn - jitlajjaw fit-triq jew ikunu parti minn burdell.

Jagħmel sens bħala soċjetà li nibqgħu nibagħtu persuni l-ħabs għaliex inqabdu jitlajjaw?

Jagħmel sens li l-fedina penali tal-individwu tkompli tkun maħmuġa proprju minħabba din is-sitwazzjoni?

Ħadt gost li fil-ġimgħat li għaddew, wara xhur sħaħ ta' diskussjoni mal-istakeholders kollha, għall-ewwel darba bħala pajjiż, investejna f'mekkaniżmu biex jgħin lil dawk li qegħdin il-ħabs b'rabta mal-prostituzzjoni.

Fil-fatt, il-Kabinett approva din id-deċiżjoni li jkollna dan l-Exit Programme li jiffoka b'mod uniku fuq dawk il-persuni li qegħdin fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin, anke jekk uħud minnhom ma ngħatawx sentenza, minħabba l-prostituzzjoni imam, kif semma l-Onor.

Karol Aquilina, qegħdin il-ħabs b'reati differenti, bħal droga u serq, li b'xi mod jew ieħor, huma marbutin mal-prostituzzjoni.

Flimkien mal-NGO Dar Hosea, li hija l-unika dar f'Malta li hija mmexxija b'mod indipendenti minn NGO, se nkunu qegħdin ninvestu fondi apposta biex dawk li qegħdin fil-ħabs u għandhom storja b'rabta mal-prostituzzjoni, ikollhom taħriġ li jgħinhom f'ħiliet differenti.

Jista' jagħti l-każ li dawn il-persuni qatt ma kellhom iċ-ċans li xi ħadd emmen fil-kwalitajiet tagħhom.

Għalhekk se naraw kif nistgħu nippreprawhom għad-dinja tax-xogħol ġaladarba joħorġu mill-Faċilità Korrettiva ta' Kordin biex ma jerġgħux jispiċċaw fit-triq.

Nieħu gost li fuq din ir-riforma kellna ġimagħtejn fejn kull stakeholder, inkluż il-President ta' Malta, NGOs żgħar u diversi entitajiet oħrajn ħarġu stqarrija fuq dan is-suġġett li għaqqadna bħala pajjiż.

Ġenwinament nixtieq li nibqa' nara dan l-ispirtu fil-proċessi li għad li huma diffiċli, nemmen li nistgħu naslu għalihom biex nagħmlu d-differenza fil-ħajja ta' dawn in-nies.

Nixtieq nara l-istess sitwazzjoni f'din il-Kamra fejn it-tliet partiti ninvestu f'diskussjoni matura u li ma tkunx partiġġjana biex noħolqu front wieħed u magħqud quddiem dan is-suġġett.

Riforma oħra li għandna quddiemna hija dik marbuta mal-kannabis.

Fix-xhur li għaddew, f'din il-Kamra u anke barra tkellimna dwar dan is-suġġett.

Pubblikament għedt kemm-il darba li jien dejjem kont, għadni u nibqa' kontra d-droga.

Meta ngħatajt dan il-portafoll, naħseb li din kienet l-unika responsabilità li ma ħadtx gost biha, għaliex fil-bidu kien xokk li nassorbi r-responsabbiltà li tpoġġiet f'ħoġri, imma llum l-ġurnata kuntenta li qed immexxi din ir-riforma.

Kull stakeholder li jaħdem f'dan il-qasam b'tant passjoni jaf li għalija, anke bħala ġenitur, din mhijiex sitwazzjoni fejn xejn mhu xejn jew kollox se jgħaddi.

Matul il-ġimgħat li għaddew komplejna niltaqgħu mal-istakeholders li jafu b'mod apert kif naħsibha fuq dan is-suġġett.

Jafu li bħala Gvern, qed naħdmu fuq tliet dibattiti differenti b'rabta mal-kannabis.

Kellna d-dibattitu dwar il-kannabis għal użu mediku, liema liġi għaddiet mill-Parlament.

Kellna d-dibattitu wkoll dwar il-produzzjoni, fejn għaddejna wkoll il-liġi mill-Parlament.

Issa wasalna għat-tielet dibattitu dwar l-użu tal-kannabis li mhux marbut mal-aspett mediku imma mal-aspett rikreattiv.

Nemmen li m'hemm xejn rikreattiv b'rabta mal-użu tad-droga.

Jekk bħala pajjiż qed immorru lejn sistema fejn nipprovaw npinġu d-droga bħala rikreazzjoni, ċertament li se nkunu nqbadna fuq sieq ħażina.

Għalhekk, bħala Gvern, ħassejna li għandna nieħdu l-itwal triq għal din id-diskussjoni u mhux inpoġġu sittin NGO madwar l-istess mejda, fejn forsi jmissek minuta jew tnejn biex tagħmel l-argumenti tiegħek.

Rajna li ninvestu f'biżżejjed ħin ma' kull NGO biex dan is-suġġett ikun ittrattat b'mod serju.

Tkellimna u qbilna mal-maġġoranza tal-istakeholders li t-triq quddiemna hija ċara: irridu nimxu fuq mudell li jkun imsejjes fuq l-Icelandic model.

Aħna qed ngħidu li nemmnu li t-tfal tagħna jistgħu jeċċellaw f'diversi oqsma, fosthom fl-isport, l-arti u l-kultura.

Kellna baġit bla preċedent fejn investejna b'mod tanġibbli f'dawn it-tliet oqsma, li huma s-sisien u l-pedament għar-riforma tal-kannabis.

Fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru numru ta' inizjattivi oħrajn immirati għal tfal li ġejjin minn familji b'ċertu background, fejn forsi l-ġenituri finanzjarjament ma jistgħux jimbottaw lil uliedhom f'oqsma oħra extrakurrikulari.

Għalhekk irridu mekkaniżmu biex ħadd mit-tfal tagħna ma jaqa' lura.

Irridu li kull tifel u tifla f'dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

B'kampanja nazzjonali edukattiva li se jkollna fl-2019 se nfiehmu lit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna bid-diffikultajiet u l-problemi li jġibu magħhom sustanzi illeċiti.

Dan il-pedament se jkun qed iservina biex kif qalulna riċerkaturi esperti f'dan il-qasam, intawlu kemm nistgħu l-perjodu meta bniedem jibda jesperimenta.

L-għan hu li naslu sal-punt li bnieden ma jesperimentax.

Però jekk jirnexxilna ntawlu dak il-perjodu qabel wieħed jibda jesperimenta, ikun ferm aħjar għaż-żgħażagħ tagħna.

Nafu li qabel l-età ta' 21 sena, il-moħħ ma jkunx għadu żviluppa kompletament.

Din il-ħidma kollha se sservi bħala pedament li se jwassalna għal fażi oħra fix-xhur ta' wara.

Bħala soċjetà aħna ma ngħidux li kull min ħa flixkun birra f'każin nhar ta' Ħadd huwa sakranazz!

Niftakarni nagħmel dan l-argument mas-Sur Charles Miceli, Alla jagħtih il-ġenna, li qatta' ħajtu jaħdem fil-Caritas ma' nies li missew mad-droga.

F'waħda mill-aħħar konverżazzjonijiet li kelli miegħu, niftakar li kien qalli li ninsabu fit-triq it-tajba fir-rigward tal-mod kif qed naħdmu bħala Gvern f'dan il-qasam.

Aħna nistgħu nħarsu lejn l-użu tal-kannabis minn a harm reduction approach fejn ngħidu li l-kannabis tagħtik ċerti livelli ta' periklu.

Però għal min diġà qiegħed jieħu din id-droga, bħala soċjetà għandna d-dover li noffru programmi li jkunu siguri.

Meta tkellimna ma' min jagħmel użu mid-droga u qiegħed jagħmel programmi ma' għaqdiet differenti f'pajjiżna, qalulna li l-ikbar biża' tagħhom huwa li biex isostnu l-vizzju, jispiċċaw fit-triq mal-akbar traffikanti tad-droga.

Aħna għad għandna sitwazzjoni fejn min qiegħed jixtri l-kannabis, jixtri kannabis li hija mħallta b'kull tip ta' affarijiet, bħal kimika, spray u ħġieġ imkisser irqiq, biex il-piż ikun itqal u t-traffikant idaħħal aktar flus.

Għalhekk qed inħarsu lejn a harm reduction approach għal min jixtri d-droga; ikollna mekkaniżmu li permezz tiegħu min ibigħ ikun liċenzjat, b'hekk inkunu nafu t-traceability ta' dik il-kannabis u jkollna kontroll fuq l-ammonti.

B'dan il-mod ma nħallux sitwazzjoni ta' ġungla kif hemm bħalissa.

Min sema' dan il-Baġit u ħaseb li se jara mekkaniżmu li jaħdem mod ieħor, mar żmerċ!

M'aħniex se nattwaw riforma f'dan il-qasam mingħajr ma jkollna pedament sod.

Bħala pajjiż irid ikollna element ta' valuri.

Bħala Parlament konvinta li ma rridux nibagħtu messaġġ li f'dan il-pajjiż kollox jista' jgħaddi qisu xejn mhu xejn!

Għalhekk irridu li jkollna mekkaniżmi fejn, pereżempju, jekk inti ħadt id-drogat ma tkunx tista' ssuq inġenji fit-triq, b'periklu għalik u għal ħaddieħor, u ma tistax tpejjep id-droga fil-preżenza tat-tfal tagħna.

Ma nistgħux inkunu ħdejn il-baħar u maġenbna jkun hemm min qed ipejjep il-kannabis.

Għalhekk irridu naslu għal dik il-fażi fejn ikollna a harm reduction programme, imma qabel, flimkien mal-Oppożizzjoni u l-istakeholders kollha li ta' kuljum jaħdmu f'dawn l-oqsma, irridu nfasslu l-liġijiet li se jkunu l-bażi li jwassluna għall-pass li jmiss.

Nixtieq insemmi wkoll il-Vot 16.

F'dan il-Baġit 2019 qed naraw fondi li permezz tagħhom se mmorru għall-mixja storika li jmiss: għall-ewwel darba, iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li se jkollhom 16-il sena sa dakinhar tal-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, se jkunu qed jivvotaw.

Hawn qed nitkellmu fuq 8,500 żagħżugħ u żagħżugħa li għall-ewwel darba se jkollhom iċ-ċans li jkunu parteċipi f'dawn l-elezzjonijiet.

Malta hija t-tieni pajjiż fl-Ewropa li qed tagħti dan id-dritt ta' Vot 16.

Din hija xi ħaġa li għandha tagħmilna kburin għax, kif nafu, din il-liġi għaddiet minn din il-Kamra b'mod unanimu, anke jekk kellna bżonn żewġ terzi biex nemendaw il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Hawn qed nibagħtu messaġġ b'saħħtu liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li aħna nemmnu fihom.

Issa, fil-perjodu li jmiss, hemm bżonn li nagħmlu dak li qalulna ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li talbu għal kampanja edukattiva ta' x'inhu dan id-dritt.

Iż-żgħażagħ tagħna qajmu mistoqsijiet bażiċi, bħal kif tivvota.

Naħseb li kull wieħed u waħda minna, meta vvotajna ta' 18-il sena, kellna l-istess mistoqsijiet.

Għalhekk hemm bżonn li nindirizzaw dawn il-mistoqsijiet taż-żgħażagħ biex ikunu ppreparati bl-aħjar mod għal dan id-dritt li ngħatalhom.

Nixtieq nagħlaq fuq is-suġġett ta' Parlament li jkun aktar rappreżentattiv.

Aktar qabel, smajna membri tal-Oppożizzjoni jitkellmu dwar dan is-suġġett.

L-Onor.Chris Said qal li għadu ma rċeviex l-invit biex flimkien niddiskutu dan is-suġġett.

Inserraħ ras l-Onor.

Said li l-invit se jasallu u, jekk hemm bżonn, nagħtihulu jien personalment.

Mela aħna nistgħu niddiskutu xi ħaġa importanti bħal din mingħajr ma nikkonsultaw mal-partiti politiċi f'dan il-pajjiż!

Nafu li din hija riforma li hemm bżonn li ssir.

Sebgħin sena ilu, il-mara Maltija bdiet timxi l-mixja politika b'modi differenti, meta għall-ewwel darba ngħatalha d-dritt tal-vot.

Illum għandna sitwazzjoni fejn f'din il-Kamra għandna rappreżentanza femminili baxxa.

Jien nieħu gost meta quddiemi jkolli lill-Onor.

Kirsty Debono, u maġenbi jkun hawn l-Onor.

Rosianne Cutajar u l-Onor.

Helena Dalli, fost l-oħrajn, għax anke meta għandek suġġett delikat, l-input ta' mara u ta' raġel huwa dejjem importanti.

Fit-tliet snin l-imgħoddija, kont niddejjaq meta kont niġi f'sitwazzjoni fejn madwar mejda daqsiex ikollok irġiel biss, ħlief għal mara jew tnejn biex niddiskutu ċerti proġetti tal-Gvern.

Nemmen li hemm punti li nistgħu nindirizzaw b'mod aħjar.

Hemm affarijiet li rridu nbiddlu.

Diġà sar ċertu tibdil, pereżempju fil-ħinijiet meta tiltaqa' l-Kamra.

Però għandna fejn inkomplu ntejbu.

Meta bnejna din il-Kamra, ma sibniex post fejn ikollna childcare.

Nappy changer saret dan is-sajf, għaliex żewġ deputati fuq din in-naħa tal-Kamra kellhom tarbija.

Jien m'għandix trabi żgħar, imma jekk xi ħadd mill-membri - jiġini f'moħħi l-Ministru Ian Borg – jkollu bżonn iġib it-tarbija miegħu, m'għandniex post fejn inżommu lit-tarbija sakemm il-membru jagħmel diskors!

Bħala pajjiż għandna sitwazzjoni ta' mistħija, anke għall-fatt li l-Kummissjoni Ewropea nnotat li l-medja ta' nisa fil-Parlament Ewropew telgħet għal 29%, imma f'pajjiżna dan ma kienx il-każ!

Bħala pajjiż, bqajna neżlin 'l isfel fl-istatistika li żżomm l-Inter-Parliamentary Union u issa ninsabu fil-150 post minn 190 post.

Sinjura President, nagħlaq b'dan il-kumment, li flimkien irridu niddiskutu kif se nbiddlu dawn il-figuri b'mod tanġibbli.

Infakkar li Malta tat impenn ċar li sal-2030 nofs il-Parlamentari tagħna jridu jkunu rġiel u n-nofs l-ieħor nisa.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq 100 sena oħra, imma 12-il sena oħra!

Nixtieq li fil-ġimgħat li ġejjin, kif tkun lesta l-ewwel verżjoni tal-green paper, nikkonsultaw kemm mal-pubbliku kif ukoll mal-partiti politiċi kif se nagħmlu din il-bidla li tant hija meħtieġa.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, illum li qegħdin niddiskutu l-vot tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru, nixtieq niffoka ftit fuq is-settur tas-servizzi finanzjarji.

Għadna kif smajna lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri jitkellem dwar settur li huwa meqjus bħala wieħed mis-setturi ewlenin ta' pajjiżna li minnu jiddependi l-investiment u li joħloq porzjon sostanzjali ta' attività ekonomika.

Il-qasam tas-servizzi finanzjarji ilu jinbena għal numru ta' snin konsiderevoli u twieled b'kunsens miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Dan il-qasam huwa meqjus bħala a national asset għaliex huwa akkwist li sar bl-isforz ta' kulħadd.

Nemmen li għandna nibżgħu għalih bħala akkwist ta' kulħadd billi naħdmu aktar flimkien b'risq dan is-settur.

Biex inbena dan il-qasam f'pajjiżna, fil-fehma tiegħi, kien hemm tliet fatturi li mexxew 'il quddiem l-avvanz li rajna matul is-snin.

L-ewwel nett l-innovazzjoni; it-tieni l-ħila ta' dawk kollha li jaħdmu f'dan is-settur, u t-tielet ir-regolamentazzjoni adegwata li tfasslet u ġiet implimentata matul is-snin.Ċertament li l-innovazzjoni hija ferm importanti għaliex dan is-settur mhuwiex statiku, imma għandek evoluzzjoni kontinwa, b'ċirkostanzi u realtajiet li jinbidlu l-ħin kollu.

Jekk inħarsu lura lejn it-twelid tas-servizzi finanzjarji f'pajjiżna, minn xiex kien jikkonsisti fl-ewwel snin u fejn wasalna u sejrin illum, żgur li naraw bidliet sostanzjali, anke fil-mod ta' kif qegħdin naħdmu.

Għalhekk, l-innovazzjoni f'dan is-settur hija element essenzjali.

Wieħed irid kontinwament jaġġorna anke l-qafas legali biex nirrispettaw l-obbligi tal-Unjoni Ewropeja, kif ukoll biex nibqgħu ġurisdizzjoni attraenti għall-ħteġijiet tal-mument u biex nuru li qegħdin nagħrfu dak li hu meħtieġ biex inwieġbu għax-xejriet tal-ġejjieni.

Il-ħiliet ta' dawk li jaħdmu f'dan is-settur huwa ċertament element mill-aktar importanti.

Ladarba qed nitkellmu dwar is-servizzi, irid ikollok nies kapaċi u abbli biex jagħtu servizz tajjeb.

Investiment fil-ħiliet tal-ħaddiema huwa awtomatikament attrazzjoni biex persuna tiġi taħdem fil-ġurisdizzjoni tagħna.

Għalhekk, apparti li nkunu innovattivi, irridu dejjem inżommu investiment qawwi biex naċċertaw li f'pajjiżna jkollna nies b'ħiliet biżżejjed, mhux biss illum iżda wkoll fil-futur.

Jekk inħarsu lejn l-aspett regolatorju, fil-fehma tiegħi, dan huwa l-qafas li minnu titwieled il-fiduċja u l-kredibiltà tas-settur finanzjarju.

Meta għandek regolamentazzoni robusta li tagħti sens ta' ċertezza, se jkollok attrazzjoni għal dawk li jridu jinvestu biex jidħlu f'dan is-settur.

Fuq kollox, se jkollok is-serħan tal-moħħ li dan il-qafas huwa importanti ħafna għal dawk kollha li jagħmlu użu mis-servizzi finanzjarji.

Kemm ilna li bħala pajjiż investejna f'dan is-settur, dejjem ipproponejna liġijiet li servew bħala regolamentazzjoni u fl-istess ħin, b'abbiltà, ħila u riflessjoni sħiħa, wettqu rwol ta' pedament biex ikollok attrazzjoni lejn ġurisdizzjoni li hija relattivament żgħira u żagħżugħa, iżda kull ma jmur qed tiġi dejjem aktar stabbilita.

Kif jgħidu, jinbidlu ż-żmenijiet u aħna rridu niġġeddu magħhom!

Ix-xejriet li qed naraw illum qed jindikaw biċ-ċar li l-bidla sostanzjali fil-qasam finanzjarju mhux ġejja biss mill-attività li jkollok f'din id-dinja li dejjem tiċkien b'riżultat tal-globalizzazzjoni, imma ġejja wkoll mid-dinja diġitali li qed iġġib bidliet kbar magħha.

Qed naraw bidliet mhux biss fil-mod kif ngħixu, naħdmu u nikkomunikaw bejnietna, iżda qed iġġib dinja oħra fil-qasam finanzjarju, tant li llum qegħdin inħarsu lejn settur speċjalizzat kollu mwieled minn din id-dinja diġitali u l-bidliet li ġabet magħha.

Pajjiżna llum, fuq livell internazzjonali, għandu isem ġdid, dak ta' "Blockchain Island".

Artiklu li deher fis-sit Bitcoin Global News, li bil-permess nixtieq inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, jgħid hekk:

Pajjiżna wasal biex jitpoġġa f'settur innovattiv fuq livell internazzjonali għaliex għaraf s-sinjali tal-ġejjieni, ħa d-deċiżjoni meħtieġa u qed iħares 'il quddiem.

Fil-fatt, dan il-Parlament kompla jagħmel il-liġjiet meħtieġa biex inkomplu niġġeddu.

Apparti l-ismijiet ta' dawk il-kumpaniji li jissemmew f'dak l-artiklu, hemm kumpaniji oħrajn li huma interessati li jinvestu f'pajjiżna.

Sa din il-ġimgħa stess, il-midja ħabbret li l-Blockchain Island qed tara ffullar ta' investituri li qegħdin jarawna attraenti u innovattivi, għaliex bħala ġurisdizzjoni, pajjiżna qed joffri regolamentazzjoni tajba.

B'investiment fil-ħiliet ta' dawk li jaħdmu f'dan is-settur, se nkomplu nagħtu aktar fiduċja f'dan is-settur importanti.

Għaldaqstant, naħseb li s-sena 2018 se tibqa' tissemma bħala s-sena li fiha twelled settur ġdid li jaqa' fil-parametri tas-servizzi finanzjarji, iżda huwa settur innovattiv li se jkompli jsaħħaħ l-ekonomija diġitali li tant irridu nkomplu naħdmu iżjed fuqha.

Irridu ngħidu li dawn ir-riżultati ma ġewx b'kumbinazzjoni, imma huma riżultat ta' konsultazzjoni mill-aktar wiesgħa li kienet il-bidu tal-pedament biex pajjiżna jidħol f'dan is-settur.

Ma rajniex biss konsultazzjoni biex il-Gvern ikollu qafas ta' liġi li tiġi diskussa f'dan il-Parlament, iżda għamilna konsultazzjoni ma' dawk li huma interessati f'dan is-settur, li qed jiġbed l-attenzjoni u l-interess ta' pajjiżi oħrajn.

Din il-konsultazzjoni mill-ewwel qanqlet aktar interess f'pajjiżna, għax konna minn tal-ewwel li qed noffru s-serħan tal-moħħ bil-leġiżlazzjoni f'dan il-qasam.

Irridu ngħidu li huwa importanti li nkomplu nimxu 'l quddiem f'dan is-settur.

Din it-teknoloġija ġdida qiegħda ġġib rivoluzzjoni fil-mod kif isir ħafna mix-xogħol fil-qasam finanzjarju, filwaqt li qed toffri opportunitajiet u modi ġodda ta' kif isiru t-transazzjonijiet, ta' kif isir in-negozju u ta' kif id-data u l-informazzjoni tiġi arkivjata u immaniġġjata.

Fil-fatt, diġà hemm numru ta' ġurisdizzjonijiet li qed jaraw kif jinvestu ħalli jidħlu f'dawn it-teknoloġiji.

Għaldaqstant huwa importanti li pajjiżna jkompli jippreżenta lilu nnifsu bħala dik il-ġurisdizzjoni li toffri dawn is-servizzi bl-aktar mod professjonali.

Pajjiżna mhux qed jaħdem biss biex joffri s-servizzi, iżda qed jaħdem ukoll biex joffri dan il-qafas legali.

Il-ħolqien ta' settur ġdid ħoloq interess ġdid f'pajjiżna, tant li diġà qegħdin naraw attività li ġejja kemm minn dawk li qed jersqu lejn pajjiżna biex jinvestu, kif ukoll minn korp ta' nies professjonisti li tul is-snin offrew servizzi fil-qasam finanzjarju.

Huma ħafna dawk li qed jieħdu din l-opportunità biex jinvestu u jkattru l-ħiliet tagħhom ħalli jaħtfu dawn l-opportunitajiet bl-aħjar mod possibbli.

Mill-ġdid qed naraw aġġornament fis-settur finanzjarju fl-aktar tifsira wiesgħa tiegħu.

Pajjiżna fassal liġijiet ħolistiċi li joffru qafas wiesa' għal dan l-iżvilupp teknoloġiku li qed naraw iseħħ b'rata mgħaġġla.

Għal dan l-iskop, permezz ta' liġi, inħoloq regolatur apposta għal dan il-qasam.

Kien importanti li bħala pajjiż ikollna regolatur ġdid biex b'mod iffokat u speċjalizzat nindirizzaw dan il-qasam bl-aktar mod professjonali.

Dan ir-regolatur se jiffoka fuq din ir-realtà ġdida, irrispettivament mill-mod kif din it-teknoloġija tkun qiegħda tintuża.

Ir-regolatur għandu tliet oġġettivi ewlenin: L-ewwel li jservi bħala ċentru ta' eċċellenza u ta' expertise f'dan il-qasam.

Naħseb li din hija xi ħaġa li kontinwament għandna nżommu f'moħħna.

It-tieni, li jaħdem biex dan is-settur f'pajjiżna jkun future proof.

Forsi din qed nisimgħuha bħala buzzword, però tajjeb li l-għażliet u l-impenn li nagħmlu jkunu b'saħħithom għal dak li se joffri l-futur f'dan il-qasam.

It-tielet, ir-regolatur irid jara li joħloq dawk l-istrutturi neċessarji biex pajjiżna jkun jista' jieħu vantaġġ mill-iżviluppi li jkunu għaddejjin f'dan il-qasam.

Dan l-iżvilupp qed iwassal biex pajjiżna jattira attivitajiet u possibbiltajiet ġodda.

Għalhekk, din l-Awtorità trid tagħmel l-għażliet b'mod immedjat, fis-sens li tkun attenta għal dak li jkun għaddej biex tieħu d-deċiżjonijiet malajr.

Ma ninsewx li qed nitkellmu fuq settur li jara bidliet b'mod kontinwu.

Importanti li jkollna l-effiċjenza biex jittieħdu d-deċiżjonijiet neċessarji ħalli pajjiżna jwieġeb mill-ewwel għat-xejriet li jkunu għaddejjin.

Infakkar fil-liġijiet li ġew approvati matul din is-sena, fejn minn din il-Kamra għaddejna l-Malta Digital Innovation Authority Act li għadni kif tkellimt dwaru, l-Innovative Technologies Arrangements Instructions Act u l-Virtual Financial Assets Act.

Importanti ħafna li din l-Awtorità ma taħdimx f'iżolament.

Konvint li hemm dan l-impenn biex naraw sinerġija ma' entitajiet oħrajn fil-qasam tas-servizzi finanzjarji, bħall-MFSA u l-FIAU, fost l-oħrajn.

Flimkien dawn l-awtoritajiet iridu jagħmlu x-xogħol meħtieġ ħalli l-qafas regolatorju ikun innovattiv fil-mod kif inħaddmu dan is-settur, kif approva dan il-Parlament u fl-istess ħin iwieġbu b'mod attiv u kontinwu għall-ħidma li tkun trid issir.

Dan huwa pass importanti sabiex pajjiżna jibqa' jesperjenza u jkattar is-suċċess ekonomiku li qiegħed igawdi illum.

Pajjiżna llum jista' jitkellem b'mod pożittiv dwar dan is-suċċess li qed jasal għand in-nies.

Din mhijiex kwestjoni ta' kantaliena ta' figuri, imma qed naraw li dan is-suċċess ekonomiku se jservi bħala l-pedament li għandna bżonn biex nibnu għall-futur.

Mill-2013 'l hawn ħadna deċiżjonijiet importanti biex inġeddu l-ekonomija ta' pajjiżna li kienet miexja b'mod kajman u llum għandna ekonomija vibranti li miexja 'l quddiem bi tkabbir ekonomiku mingħajr ebda preċedent.

Kien meħtieġ li nsibu liema huma dawk l-impenji u l-oqsma fejn stajna ninvestu ħalli nkomplu nkattru l-opportunitajiet għal pajjiżna.

Nemmen li l-għażliet li saru se jissarrfu f'aktar opportunitajiet ta' xogħol u taħriġ.

Hawnhekk irrid ninsisti fuq aktar edukazzjoni u għarfien indirizzati lejn it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna li għadhom fuq il-bank tal-iskola, biex ikunu konxji minn dawn l-opportunitajiet ġodda ħalli jiżviluppaw il-ħiliet meħtieġa biex jaħdmu f'dawn is-setturi.

Dawn it-tfal u żgħażagħ tal-lum se jkunu l-irġiel u n-nisa ta' għada li se jkunu mdawrin b'dawn l-opportunitajiet innovattivi.

Irridu nifhmu li għandna nibqgħu ninvestu fil-ħiliet li huma l-qafas ta' aktar suċċess għal pajjiżna fi żmien li ġej.

Sinjura President, ix-xogħol li sar matul din is-sena f'dan il-qasam poġġa lil pajjiżna fuq il-mappa tad-dinja.

Fil-fatt irnexxielna nibdew niksbu suċċess sa mill-bidu li bdejna nitkellmu dwar il-ħtieġa li nidħlu f'dan is-settur.

Fuq kollox, dan is-settur se jsarraf f'opportunità ġdida biex inkomplu nibnu fuq is-suċċessi li kiseb pajjiżna.

Fil-fehma tiegħi, dan huwa settur tal-opportunitajiet li se jattira aktar innovazzjoni u investiment lejn pajjiżna.

Malta qiegħda tgħix is-suċċess, però dan is-settur se jkun wieħed mill-oqsma li se jagħti garanzija biex inkomplu ngħixu dan is-suċċess.

Qabel nagħlaq nitlob il-permess biex inqiegħed id-dokument li rreferejt għalih fid-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Artiklu li deher fuq is-sit elettroniku fit-30 ta' Ottubru 2018 intitolat "Crypto Investors Flocking to 'Blockchain Island' Malta in Droves.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sinjura President, fl-għeluq ta' dan id-dibattitu li jikkonċerna l-Uffiċċju tal-Prim Ministru nixtieq li nqajjem punti u niddiskuti issues li tkellmu dwarhom il-membri tal-Oppożizzjoni, kif ukoll nitkellem dwar oqsma importanti f'pajjiżna li jaffettwaw il-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

Nista' ngħid li sa mill-ewwel sena tiegħi fil-politika u aktar tard meta dħalt f'dan il-Parlament, dejjem qist il-Baġit bħala okkażjoni importanti.

Il-Baġit huwa kruċjali biex l-Eżekuttiv ikun jista' jopera u fl-istess ħin id-diskussjoni tal-Baġit f'dan il-Parlament tagħti stampa ċara tal-istat tal-Gvern u tal-Oppożizzjoni.

Meta bħala Gvern nitkellmu dwar il-ħidma li rridu nwettqu permezz tal-Baġit, hemm bżonn li jkollna Oppożizzjoni li mhux biss iżżommna kontabbli, imma wkoll tipproponi proposti li jistgħu jkunu alternattivi għat-tmexxija tal-pajjiż.

Il-Baġit huwa ritratt ta' kif il-politika lokali tkun sejra f'dak il-mument, fejn fost l-oħrajn naraw kemm ikun b'saħħtu l-Gvern u kemm tkun effettiva l-Oppożizzjoni.

Il-Baġit jagħti stampa ċara ta' min mill-Gvern u l-Oppożizzjoni jkun qed jifhem tassew ir-realtajiet tal-familji Maltin u Għawdxin u min għandu l-enerġija biex iġib il-bidla fil-pajjiż biex jilħaq l-aspirazzjonijiet tal-familji tagħna.

Il-Baġit juri x'se jkunu l-prijoritajiet ta' pajjiżna fix-xhur li jkunu ġejjin.

Irridu ngħidu li fid-diskorsi tal-Baġit dejjem kien hemm diverġenzi politiċi.

F'demokrazija huwa importanti li jkollok ideat diversi u viżjoni mill-partit li jaspira li jkollu t-tmexxija tal-pajjiż f'idejh.

Iżda nistqarr li qatt daqs illum ma niftakar li kien hemm differenza bejn Gvern li ħoloq il-ġid u qed iqassmu u Oppożizzjoni li m'għandhiex l-iċken idea fejn trid tmur jew fejn sejra.

B'responsabbiltà jkolli nistqarr li qatt daqs illum ma rajt Oppożizzjoni f'diffikultà, mhux ippreparata, maqsuma u mingħajr viżjoni konkreta.

Sinjura President, għandna Oppożizzjoni li issa spiċċat żelqet anke fil-ħalib!

Qed ngħid dan għaliex meta jkollok membri f'din il-Kamra li sfortuntament ma jkunux jafu kemm hu l-prezz tal-ħalib, hija xi ħaġa sinifikattiva ta' kemm huma maqtugħin mir-realtà tan-nies.

Il-ħalib huwa prodott agrikolu u tajjeb ngħidu li l-ħalib Malti huwa l-irħas fl-Ewropa!

Però nafu wkoll it-tbatija tal-bidwi u n-nies li jaħdmu fil-qasam agrikolu biex iwasslulna dan il-prodott fil-ħwienet tagħna ta' kuljum.

Meta naraw l-economies of scale, nistgħu nifhmu l-problema li għandhom il-bdiewa biex ilaħħqu mal-kompetizzjoni qawwija fl-Ewropa.

Jien ngħid li kważi jsir miraklu ekonomiku.

F'Malta għandna waħda mill-aktar rati ta' produzzjoni għolja tal-ħalib għall-bidwi Malti.

Hemm proċess u ħidma sħiħa biex il-ħalib jasal fi prodott finalizzat għand tal-ħwienet.

Mill-economies of scale, dawwarna din l-isfida għal xi ħaġa pożittiva għax, kif għedt, illum il-ħalib Malti huwa l-irħas fl-Ewropa.

Però li jkollok Oppożizzjoni li ma tafx li l-ħalib m'għoliex hija xi ħaġa li sinċerament ma kontx qed nistenna.

Il-prezz tal-ħalib f'pajjiżna baqa' l-istess.

Issa llum qegħdin jipprovaw ibenġluha xi ftit li l-prezz tal-ħalib ma jirrigwardax il-ħalib biss, imma anke l-prodotti relatati miegħu.

Però l-ħalib per se għadu bl-istess prezz li kien fis-snin li għaddew.

Naħseb li l-unika darba li l-ħalib għola kien fi żmien Gvern Nazzjonalista u mhux fi żmien Gvern Laburista.

Għan-nisa u l-irġiel li ta' kuljum jixtru l-ħalib mill-ħwienet huwa importanti li l-politiku jkun jaf eżattament x'qiegħed jiġri f'dak li għandu x'jaqsam mal-għoli tal-ħajja.

Kif tista' tieħu lill-Oppożizzjoni bis-serjetà meta qed jitħawdu anke fl-istatistika relatata mal-barranin li qed jaħdmu f'pajjiżna?

Lil min se tieħu bis-serjetà, lill-membru tal-Oppożizzjoni li nhar it-Tnejn li għadda qaltilna li f'Malta ġew 11,000 barrani jew lil dik l-Oppożizzjoni li fil-pre-budget document kitbet li kellna 8,000 barrani?

Din hija l-istess Oppożizzjoni li għandna quddiemna!

Lil min se tieħu bis-serjetà, lil dik l-Oppożizzjoni li qaltilna li se tagħti appartament lil kulħadd, jew lil dik l-Oppożizzjoni li llum qaltilna li mhux hekk qalu, imma riedu jgħidu li se jgħinu lil min hu fil-bżonn?

Din hija l-Oppożizzjoni li għandna quddiemna llum!

Illum jgħidu mod u għada jgħidu mod ieħor!

Sinjura President, hawn irrid inżid punt ieħor.

Għal raġuni li jaf l-Onor.

Adrian Delia biss, nhar it-Tnejn li għadda ġie hawn u qal, u se nikkwota:

"ll-Gvern, inkiss inkiss, waqqaf skemi ta' housing li jgħinu persuni b'diżabilità u l-anzjani biex kemm jista' jkun dawn jibqgħu jgħixu f'darhom b'mod indipendenti fil-komunità.".

Possibbli li l-Kap tal-Oppożizzjoni ma jafx li dawn l-iskemi, li ilhom hemm, għadhom miftuħin u qatt ma tneħħew?

Sinċerament ma nafx min qiegħed jagħtih il-pariri!

Għax li tiġi tgħid li lanqas taf li l-iskema tal-persuni b'diżabilità għadha hemm kif dejjem kienet ma jagħmilx sens!

Issa jew xi ħadd qed jipprova jwassallu affarijiet li mhumiex minnhom jew inkella l-Oppożizzjoni hija maqtugħa kompletament mir-realtà.

Dawn l-iskemi ta' housing kienu hemm, għadhom hemm u se jibqgħu hemm.

Aktar minn hekk, qed inkomplu ninvestu biex aktar nies jagħmlu użu minn dawn l-iskemi biex inkomplu ngħinu aktar persuni li huma fil-bżonn.

Jien ninsab verament iddispjaċut li nara sitwazzjoni fejn l-Oppożizzjoni titkellem fuq nies vulnerabbli mingħajr ma tfittex il-verità u tiċċekkja l-fatti mal-awtoritajiet kompetenti.

Onor. Delia, nagħtik parir li tbiddel il-konsulent li qallek dawn l-affarijiet u minflok tkellem lil 769 anzjani u persuni b'diżabilità li minn Novembru 2013 sal-lum ibbenefikaw minn skema li għadha għaddejja b'mod ġmielu u li jidher li għalaqtha int biss!

Fost l-oħrajn, b'dik l-iskema rnexxielna ninstallaw diversi lifts.

Nagħtik parir li tistaqsi lil dik il-persuna b'diżabilità li biddilnielha l-kamra tal-banju biex tkun aċċessibbli għaliha.

Dawn huma stejjer ta' suċċess li bilfors niftaħar bihom, għaliex qed ibiddlu l-ħajja tan-nies.

Bħala Gvern, mhux qed nagħmlu dan b'karità, iżda għax għandna ruħ soċjali.

Onor. Delia, jekk trid li jkollok soċjetà li jimpurtaha, kif jgħid is-slogan tagħkom, ħu ħsieb li jkollok Oppożizzjoni li tiċċekkja l-fatti qabel titkellem ħalli ma twasslux informazzjoni ħażina!

Sinjura President, il-baġit dejjem kien strument biex l-Oppożizzjoni żżomm lill-Gvern kontabbli, imma llum, sfortuntament, ikolli ngħid li spiċċajna bil-maqlub.

Illum, għandna sitwazzjoni fejn il-Gvern jikkoreġi lill-Oppożizzjoni minflok ma l-Oppożizzjoni tikkoreġi lill-Gvern biex iżżommu kontabbli.

Nixtieq nagħmel enfasi wkoll fuq xi punti li semma l-Kap tal-Oppożizzjoni dalgħodu.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qed jikkritika l-akbar studju li qatt sar fil-qasam tal-housing fir-rigward tal-white paper li qiegħda għad-diskussjoni u l-konsultazzjoni pubblika.

L-Onor.

Delia qalilna li l-white paper mhijiex biżżejjed u waqaf hemm!

Jidher li l-kontribut li beħsiebha tagħti l-Oppożizzjoni huwa li tinkoraġixxi lill-Gvern ibiddel il-mudell ekonomiku.

L-Oppożizzjoni qed jgħidulna li għandna nwaqqfu lill-barranin milli jiġu f'pajjiżna, meta nafu li l-ekonomija għandha bżonn aktar ħaddiema biex tibqa' għaddejja b'ritmu mgħaġġel.

Però mbagħad l-Oppożizzjoni mhijiex tgħidilna lil-liema barranin iridu li jagħlqulhom il-bibien biex ma jiġux f'pajjiżna.

Fir-rigward tal-housing, l-Oppożizzjoni ma qed toffri l-ebda proposta, ħlief li jridu jagħtu garanzija lil kulħadd li se jkollu saqaf fuq rasu.

Hawn nistaqsi: Jekk l-Onor.

Adrian Delia jkun il-Prim Ministru ta' dan il-pajjiż, se jagħti appartament lil kulħadd?

Se jagħti appartament anke lill-barranin li mhux suppost qegħdin Malta u li l-Oppożizzjoni għoġobha ġġib ir-ritratti tagħhom reqdin barra?

Dawn huma immigranti ġejjin mill-Italja li mhux suppost qegħdin hawn u ma jkollhomx il-flus neċessarji, kif għandna f'Dar Papa Franġisku u djar oħrajn.

Dawn l-immigranti ma jiġux f'pajjiżna għal skop ta' xogħol u għalhekk, uħud minnhom, jispiċċaw fit-triq.

Inkompli nistaqsi: L-Onor.

Adrian Delia se jagħti appartament lil min mhux suppost jieħu l-għajnuna soċjali?

Dawn huma proposti li ma jagħmlux sens!

Għalhekk, wieħed bilfors jistaqsi: Din hija l-viżjoni u l-proposti tal-Oppożizzjoni għall-qasam tal-housing?

Kif għedt, illum l-Oppożizzjoni biddlet id-diska u qed tgħidilna li mhux qegħdin jgħidu dan, imma qed jgħidu li lil dawk in-nies li qegħdin fuq il-waiting list u lil dawk li għandhom bżonn l-għajnuna se jagħtuhom garanzija li se jkollhom saqaf fuq rashom.

Irrid ngħid li l-waiting list tal-Awtorità tad-Djar ilha fl-ammont ta' 3,000 mill-inqas għal dawn l-aħħar għaxar snin.

Ovjament, din mhijiex xi ħaġa feliċi.

Niftakar li matul il-leġiżlatura li għaddiet, hekk kif inbidel il-Gvern, kien hemm problema, għax meta fittixna l-ammont ta' appartamenti li kellna bżonn biex ngħinu lil dawk li huma l-aktar vulnerabbli, sibna li l-Awtorità tad-Djar ma kellhiex appartamenti biżżejjed.

Sal-lum, għad hemm problema ta' nuqqas ta' stock.

Irrid ngħid ukoll li hemm skemi miftuħa.

Kif nafu wkoll, meta għandek suq tal-kera li qiegħed irendi, se jkollok aktar nies li jikru u għalhekk id-domanda għall-housing żdiedet.

Però huwa inġust li tikkritika lill-Gvern u tgħid li huwa antisoċjali u ma ssemmix l-investiment kbir li qed nagħmlu fil-qasam tal-housing, fosthom id-diversi proġetti li għaddejjin fuq diversi siti madwar Malta u Għawdex.

Hawn qed nitkellmu fuq investiment fl-assi tal-pajjjiż, bi proġetti li huma essenzjali għax se jtejbu s-sitwazzjoni tal-familji tagħna.

Qegħdin ninvestu wkoll fuq proġetti li huma bżonjużi għal min hu l-aktar vulnerabbli.

Dawn il-proġetti se jkunu qegħdin hemm biex jintużaw minn gvernijiet futuri, li jistgħu ikunu gvernijiet Laburisti jew Nazzjonalisti, u se jibqgħu jitgawdew mill-Maltin u l-Għawdxin.

Jien kont nistenna li l-Oppożizzjoni tieħu pożizzjoni kostruttiva fir-rigward tal-white paper.

Meta l-Oppożizzjoni qed tgħidilna biex inbiddlu l-mudell ekonomiku jfisser li ma tridx li dan il-pajjiż javvanza u ma tridx li l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli tikber.

Hekk morru għidu lill-Maltin li bħalissa għandhom post li qed jikruh u qed jaqilgħu lira tajba!

Illum għandna 80% tal-Maltin li huma sidien ta' darhom u oħrajn li investew fis-suq tal-kera.

Jiġifieri l-Oppożizzjoni qed tissuġġerixxi li lil dawn il-Maltin li investew ngħidulhom li se nkeċċu lill-barranin ħalli ma jikrux aktar jew inkella li se jkollhom ibaxxu l-prezz, għax ma jkunx hawn aktar domanda għall-kera?

Wieħed irid jifhem ukoll li bħala Gvern irridu li jkollna suq tal-kera b'saħħtu u li jrendi u fl-istess ħin irridu ngħinu lil min mhux qed ilaħħaq mal-kirjiet.

Fil-fatt, introduċejna miżura innovattiva, fejn mhux se nibqgħu nagħtu sussidju tal-kera li, ħafna drabi, jispiċċa għand is-sid, għaliex rajna li dik l-għajnuna ma kenitx adegwata.

Illum daħħalna konċett ta' benefiċċju marbut mal-housing li se jikkalkula mhux biss l-income tal-inkwilin abbażi tal-kera li qed iħallas, imma anke l-persentaġġ ta' kemm jiflaħ iħallas skont l-income tiegħu, biex imbagħad jiġi kkalkulat il-benefiċċju li l-Istat jagħti lill-inkwilin li qiegħed jgħix fil-kera.

Ikolli ngħid li l-Oppożizzjoni tant mhux qed taqbad art mar-realtà tas-suċċess li qed jikseb il-Prim Ministru li qed jipprovaw joħolqu realtà oħra billi jigdbu saħansitra fuq il-prezz tal-ħalib, fuq l-istatitika tal-barranin, fuq skemi li skont huma ġew magħluqa imma għadhom eżistenti, fuq il-ġid li qed joħloq dan il-Gvern, fuq il-mod kif inkiseb it-tkabbir ekonomiku u fuq il-pagi u l-opportuntijiet tax-xogħol, fost l-oħrajn.

Il-parir tiegħi lill-Oppożizzjoni hu: Biddlu d-direzzjoni, għaliex il-Maltin u l-Għawdxin qed iħossu s-suċċess ta' Malta f'buthom u fil-kwalità tal-ħajja tagħhom!

Inutli tibqgħu negattivi meta tafu li llum il-ġurnata l-Maltin qed iħossu li sejrin tajjeb ekonomikament u finanzjarjament.

Fuq kollox, l-akbar kejl tal-ekonomija huwa x-xogħol.

Fl-istorja politika ta' pajjiżna, qatt ma kellna l-qgħad fil-livell baxx li qiegħed illum.

Niftakar li l-eks Prim Ministru Dom Mintoff kien isejjaħlu t-temperatura ta' kif tkejjel l-ekonomija tal-pajjiż.

Fejn qatt konna noħolmu li naraw il-qgħad taħt l-2,000 ruħ!

Illum ix-xogħol qed jiġri wara l-ħaddiema!

Jekk nieħdu s-settur tal-bini, bħalissa tant hawn proġetti ta' kostruzzjoni għaddejjin li ma ssibx ħaddiema u kuntratturi biżżejjed biex ilaħħqu max-xogħol li hawn!

Din hija xi ħaġa pożittiva għal ħafna familji Maltin u Għawdxin li jiddependu fuq il-pagi u fuq l-ammont ta' xogħol li jkollhom.

Grazzi għas-suċċess li ksibna, kellna Baġit li qed iqassam il-ġid u joħloq aktar opportunitajiet.

Żidna ċ-children's allowance għal 17-il familja, żidna l-pensjoni għall-anzjani tagħna, tajna trasport b'xejn għall-iskejjel tal-Knisja u tal-privat li fisser li l-ġenituri ffrankaw €700 għal kull wild.

Komplejna r-reviżjoni tat-taxxa, tajna ġurnata oħra vacation leave, kellna tnaqqis fit-taxxa tal-boll għat-trasferiment tan-negozji, estendejna l-iskemi tal-first-time buyers u anke s-second-time buyers, u tajna trasport pubbliku b'xejn għall-istudenti ta' bejn 16 u 20 sena.

Ivvotajna €100 miljun għal toroq ġodda, investejna €110 miljun għall-programm tal-housing, permezz tal-Awtorità tad-Djar tajna sussidju tal-kera għall-ewwel darba lill-istudenti Għawdxin fejn qabel ma kenux jingħataw ħlief sussidju marbut mal-Ministeru tagħhom.

Se ninċentivaw ukoll kirjiet affordabbli fit-tul, qed nagħtu housing benefit lil min mhux qed ilaħħaq mal-kera, fost tant miżuri oħrajn li dan il-Baġit qed iqassam lill-poplu Malti u Għawdxi.

X'differenza minn dak li kien isir matul leġiżlaturi preċedenti fejn il-Gvern kien jiftaħar li se jivvota bil-qalb għall-għoli tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma u lin-nies vulnerabbli li ma setgħux ilaħħqu mal-kontijiet kien jibgħathom jittalbu għall-vouchers fil-kju biex jieħdu xi traħħis mill-kont tagħhom!

Qabel konna nibżgħu mill-baġit, mentri llum in-nies tistenna l-aħbar it-tajba, għax taf li l-baġit se jkun eżerċizzju ta' ottimiżmu.

Din hija d-differenza li qed jagħmel dan il-Gvern!

Il-familji Maltin qed iħossu l-ottimiżmu u l-progress fil-pajjiż.

Min-naħa l-oħra, l-Oppożizzjoni tipprova tbeżża' b'lingwaġġ tal-lemin estrem u popolist.

Il-familji jridu jimxu 'l quddiem irrispettivament minn min hemm fil-gvern, iżda l-Partit Nazzjonalista jrid imexxi akkost ta' kollox u huwa għatxan għall-poter, irrispettivament mill-konsegwenzi.

Sinjura President, ċert li r-ritratt li qed jieħu dan il-baġit qed juri Gvern magħqud waqt li saħansitra qiegħed jippreżenta riżultati impressjonanti b'aktar ambizzjonijiet.

Għandna r-rieda u l-enerġija biex kulħadd, mill-kbir saż-żgħir, ikollu l-opportunità li jgħix is-suċċess ta' Malta fl-aqwa żmien ta' pajjiżna, bl-aqwa baġit ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skont il-Mozzjoni ta' proċedura, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru hija konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li trid tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

Fis-2.05 p.m. il-Kamra rriżumiet u s-Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa kienu posposti għal data li kellha tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

Il-Ħames Jum Stabbilit - Ministeru għat-Turiżmu

Vot 25 – Ministeru għat-Turiżmu

Vot X – Ministeru għat-Turiżmu – Kapital.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi – Tielet Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja – Tielet Qari

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-voti tal-Ministeru għat-Turiżmu għandha tieħu mhux aktar minn tliet sigħat, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li f'din is-seduta, il-mistoqsijiet parlamentari jistgħu jsiru bejn is-6.00 p.m. u s-6.30 p.m. u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Ħamis, 1 ta' Novembru, 2018 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-2.07 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.