DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 10 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

l-Erbgħa, 10 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 10 ta' April 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 218, li saret fid-9 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pubblikazzjoni "Każijiet fil-Qosor 2018" – Edizzjoni 38 – maħruġa mill-Uffiċċju tal-Ombudsman.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TWETTIQ TA' MIŻURI TAL-BAĠIT

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Minħabba li mhux kull miżura ngħataw dettalji dwar it-twettiq tagħha waqt il-proċess tal-estimi, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7016, u ċjoè, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista sħiħa tal-Miżuri tal-Baġit li tħabbru fil-Baġit tas-sena l-oħra (jiġifieri dak imħabbar f'Ottubru 2017) u jgħid liema miżuri twettqu u jispjega kif twettqu fid-dettall?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif tidher fit-tabella li nitlob li tittieħed bħala moqrija.

*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument.

L-ISPEAKER: Hawn permess biex il-Ministru jkun eżentat milli jaqra t-tweġiba?

(Onor Membri: Iva) L-Onor.

CLAUDIO GRECH: L-ewwel nett, irrid nirringrazzja lill-Ministru tat-tweġiba eżawrjenti li ta.

Napprezza d-dettall kollu li daħal fih.

Wara li kienet ħarġet il-White Paper dwar l-akkomodazzjoni soċjali, jista' l-Ministru jgħid fiex waslet bħalissa?

X'inhuma l-passi li jmiss biex mill-istadju ta' white paper ngħaddu għal proposti leġiżlattivi jew eżekuttivi?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, rigward il-Liġi tal-Kera rrid ngħid li f'pajjiżna għandna realtà favorevoli għax madwar 80% tan-nies huma sid ta' darhom.

Minn dawk, 70% m'għadx fadlilhom dejn fuq darhom.

Għandna madwar 15% mill-popolazzjoni Maltija li qegħdin f'kirja, imma bil-liġijiet l-antiki.

Interpellant, uħud minn dawn il-liġijiet antiki ilhom ġejjin mill-erbgħinijiet.

Hemmhekk il-kerrej għandu ċerta protezzjoni u s-sid huwa xi ftit jew wisq żvantaġġjat.

Allura jibqa' madwar 5% mill-popolazzjoni Maltija li qegħdin f'kirjiet bil-kuntratti li saru mill-1995 'il quddiem.

Min beda jikri proprjetà mill-1995 sal-lum ma baqgħux jgħoddu għalih il-kondizzjonijiet ta' qabel l-1995, imma jekk ftehmt mas-sid li kull sitt xhur jista' jirrevedi l-kera jew qed jikrilek sitt xhur sitt xhur, allura hemmhekk inti ġejt marbut biss b'dawk il-kondizzjonijiet tal-kuntratt li tkun iffirmajt.

Bejn l-1994 u l-1997 ir-realtà kienet dik li kienet.

Ma kienx hawn daqshekk issue dwar is-suq tal-kera.

Ir-realtà hija li mill-2015 'l hawn għandek dawn il-5% li m'għandhomx il-protezzjoni tal-liġi antika u qegħdin skont il-kuntratt.

Għal dawn wieħed jista' jieħu l-attitudni li s-suq isuq: imma, jekk qed isuq u qabad triq ħażina, naħseb li għandna d-dover u l-obbligu mhux li nwaqqfuh imma li forsi wieħed jiddritta d-direzzjoni tiegħu.

Huwa preċiżament dak li hemm fil-ħsieb tal-White Paper.

Il-mudell li qed inħarsu lejh huwa kemm jista' jkun li nibbilanċjaw.

Qed ngħidu li għandu jkun hemm iktar stabbiltà, iktar ċarezza, fejn kulħadd ikun jaf iktar fejn qiegħed, u jekk ikun hemm każijiet fejn jidħol xi element ta' diżgwid – u se jkun hemm żgur – irridu nipprovdu mekkaniżmu li bih flok ma ndumu tmien snin jew għaxar snin quddiem il-Bord tal-Kera, taħt dawn ir-realtajiet il-kwestjoni tinqata' malajr.

Ara ma taħsibx li qed nivvintaw ir-rota!

F'Berlin se jagħmlu referendum biex fejn hemm sid li għandu iktar minn ċertu ammont ta' proprjetà, jinnazzjonalizzawhielu.

Din hija xi ħaġa li litteralment fis-soċjetà Maltija lanqas tgħaddilna minn moħħna, li għax għandek ħafna proprjetà neħodhielek u nagħmilha tal-Istat.

Il-miżuri li qed inħarsu lejhom huma li għandu jkun hemm perjodu minimu ta' kirja.

Ovvjament, iridu jiġu skartati totalment dawk li huma bed and breakfast u kirjiet tat-turisti għal ħmistax.

Imma għandu jkun hemm perjodu li jagħti ċerta stabbiltà.

Irridu naraw ukoll li jekk lill-kerrej nagħtuh ċerta stabbiltà ma jkunx jista' jqum burdata ħażina u jitlaq 'il barra, imma jrid jagħti wkoll avviż xieraq.

L-istess bil-maqlub.

Qed inħarsu wkoll li jkun hemm ċerta ħeffa anke meta jkun hemm diżgwid bejn il-partijiet.

Hemmhekk irridu nipprovdu sistema li hija iktar effikaċi u li permezz tagħha tħaffef iktar.

L-aħħar punt huwa dwar l-istabbiltà, u semmejt ukoll li għandna neskludu r-residenzi.

Punt ieħor kruċjali li rridu nħarsu ftit lejh huwa li fil-bidu jrid ikun hemm intervent tal-gvern.

Jekk jien u xi ħadd ieħor se niftehmu fuq kirja, aħna liberi li nagħmlu l-kondizzjonijiet aħna, imma rridu naraw li maż-żmien ikun hemm kontinwità.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, fil-ġranet li għaddew il-Ministru tkellem fuq is-settur tal-adozzjonijiet.

Huwa ta wkoll xi ċifri ta' adozzjonijiet f'pajjiżna ta' tfal li ġejjin minn barra minn Malta.

Jista' l-Ministru jaġġorna lil din il-Kamra kemm kellna adozzjonijiet matul l-2018?

Jista' jindika minn liema pajjiżi?

Marbut mal-adozzjonijiet kien hemm miżura fil-Baġit li permezz tagħha dawk il-familji li kienu se jadottaw qed jingħataw anke għajnuna speċifika.

Jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar kemm intużat din il-miżura?

X'konkorrenza kien hemm?

Hemm xi ħsieb li forsi tiġi estiża?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, naħseb li l-kwestjoni tal-adozzjonijiet f'pajjiżna huwa suġġett għal qalb, u huwa viċin ta', ħafna nies.

Huwa fatt li l-adozzjonijiet lokali mhumiex daqshekk komuni u mhumiex daqshekk faċli, u allura l-persuni li jixtiequ jadottaw f'pajjiżna jkollhom jirrikorru għal pajjiżi barrranin.

L-2018 kienet rekord, fis-sens li ġew konklużi – ovvjament dawn ikunu nbdew qabel, biex inkun preċiż – 58 addozzjoni minn pajjiżi barranin.

L-ikbar numru ġie mill-Indja, fejn il-ftehim mal-awtorità ċentrali tagħhom forsi huwa daqsxejn favorevoli għax il-persuni li jingħataw għall-adozzjoni jkunu relattivament żgħar.

Fil-fatt, minn hemmhekk fl-2018 ġew konklużi 38 adozzjoni.

Kellna wkoll adozzjoni waħda mit-Tajlandja u diversi adozzjonijiet mill-Islovakkja u l-Portugall; f'pajjiż minnhom – ma nafx eżatt liema wieħed – kien hemm sitt adozzjonijiet u fl-ieħor kien hemm tmien adozzjonijiet.

L-2018 kienet rekord għax f'dawn l-aħħar snin qatt ma kellna dak l-ammont ta' adozzjonijiet konklużi f'sena waħda.

Inkwantu tal-miżura tal-Baġit, nista' ngħid li l-miżura twettqet.

Forsi konna ftit konservattivi, għax mhux talli twettqet, talli għal din il-miżura kien hemm ivvotati €400,000, imma bi pjaċir ngħid li morna ftit żmerċ għax kien hemm il-bżonn ta' €180,000 oħra.

Kull min ikun se jagħmel adozzjoni minn barra minn Malta kulħadd se japplika għal din il-miżura.

L-ewwel nett, l-ispejjeż huma ferm ikbar mill-€10,000 li l-gvern jagħti b'għajnuna għax, pereżempju, tkun trid tagħmel ħmistax jew tliet ġimgħat tgħix fil-pajjiż minn fejn ġejja t-tarbija, u għandek il-vjaġġi.

Il-miżura se tibqa' hemmhekk, mhijiex miżura li ngħatat għal baġit wieħed, imma hija miżura li se tibqa' hemmhekk rikorrenti.

Aħna nixtiequ kollha kemm aħna li niffaċilitaw l-adozzjonijiet lokali.

F'pajjiżna għad hemm ċerti regoli ta' drittijiet paternali li jagħmluha daqsxejn iktar diffiċli.

Anke ċ-ċokon ta' pajjiżna jagħmilha iktar diffiċli li wieħed ikun jista' jadotta lil xi ħadd.

Sal-lum, wieħed jista' japplika biex jadotta lil xi ħadd wara li jkun ilu għaxar snin foster carer tiegħu.

Jidhrilna li hemmhekk għandna mmorru 'l quddiem.

Fil-fatt, dak l-ammont niżel għal ħames snin.

Hemm proċeduri oħrajn fil-liġi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sur President, jista' l-Ministru jgħid jekk ġiex deċiż minn meta, u jekk aħniex se nagħtu d-dritt li l-persuni b'diżabbiltà jużaw it-trasport pubbliku b'xejn?

Wara li din kienet ħarġet fil-Baġit, konna tkellimna li probabbli lill-persuni b'diżabbiltà se ndaħħluhom bħat-tfal tal-iskola.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

Interpellant, it-trasport pubbliku b'xejn ġie mogħti lill-istudenti sal-età ta' 22 sena, kif ukoll lill-anzjani.

Fil-każ ta' persuni b'diżabbiltà din hija miżura li qed inħarsu lejha.

Minbarra li wieħed joffri trasport pubbliku b'xejn, il-persuni b'diżabbiltà li jixtru karozza ma jħallsux taxxa tar-reġistrazzjoni.

Għandhom ukoll ċerti benefiċċji marbutin … Dan jiddependi wkoll mit-tip ta' diżabbiltà li wieħed ikollu u l-iscore tiegħu, jekk hux minn wieħed sa erbgħa, jew minn wieħed sa tmienja, eċċ. Dan huwa settur fejn irnexxielna nagħmlu ħafna, anke billi nfurzajna l-liġi.

Dawn in-nies trid tħaddimhom, u ħafna minnhom iridu u għandhom kull dritt li jkunu parti integrali mis-soċjetà, inkluż ix-xogħol.

Din hija miżura li se naraw li tiġi implimentata.

PENSJONIJIET MILL-ISTAT

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 7968 u 8131, u ċjoè, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi kemm hawn pensjonanti li jirċievu xi forma ta' pensjoni mill-Istat, u jaqsam tali informazzjoni fi brackets kif ġej:

- Anqas minn €400 fix-xahar;

- Bejn €401 u €500 fix-xahar;

- Bejn €501 u €600 fix-xahar;

- Bejn €601 u €700 fix-xahar;

- Bejn €701 u €800 fix-xahar;

- Bejn €801 u €900 fix-xahar;

- Bejn €901 u €1,000 fix-xahar;

- Bejn €1,001 u €1,100 fix-xahar; u

- Aktar minn €1,101 fix-xahar?

MICHAEL FALZON: Sur President, hawnhekk irridu ngħaddu minn 93,000 rekord għax pensjonanti f'pajjiżna daqshekk għandna, madwar 93,000.

Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni hekk kif mitluba għadha qed tinġabar.

Bil-permess tas-Sedja, irrid nagħmel appell lill-Onor.

Din hija biċċa xogħol massiċċa.

Mhux se ngħid li ma rridx nirrispondi, imma forsi jogħġbu jindika benefiċċju, huwa liema huwa, u minflok ngħaddu 93,000 rekord, tal-inqas immorru għal benefiċċju partikolari.

M'iniex qed nirrifjuta li nagħti tweġiba, imma forsi nkunu nistgħu rraqquha naqra.

L-ISPEAKER: Onor. Alex Muscat, mistoqsija supplimentari.

ALEX MUSCAT: Sur President, reċentement ħarġet statistika mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika marbuta mal-persuni li jiddependu minn miżuri soċjali.

Jidher li dan l-ammont, meta nqabbel mas-snin li għaddew fejn il-benchmark kien mill-2012 sal-lum, kien hemm riduzzjoni importanti ħafna.

Jista' l-Ministru jelabora ftit iktar?

Jista' jgħid x'wassal biex dawn il-persuni tnaqqsu minn fuq l-għajnuna soċjali?

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk għandux pjan dwar kif se jkompli jnaqqashom dawn in-numri?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, naħseb li llum qed ngħixu realtà fejn nasal li ngħid li kważi kważi kull min irid jaħdem jista' jsib jaħdem.

Inkwantu għan-nies li jiddependu fuq il-benefiċċju tal-qgħad, jiġifieri l-unemployment benefit, in-numru niżel għal madwar 1,700.

Din hija l-iżgħar figura li qatt kellna ta' persuni li qed jieħdu u jiddependu fuq il-benefiċċju tal-qgħad.

Dan huwa numru li wieħed irid jarah b'ċerta pożittività, u jien ngħid li rridu nipprovaw ukoll inħajru iktar nies li jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Kien hemm diversi fatturi li wasslu għal dan.

Bħalma kien hemm anke inqas nies, mhux biss fuq il-benefiċċju tal-qgħad, imma anke inqas nies fuq il-benefiċċji soċjali inġenerali.

Kellek miżuri bħall-In-work Benefit, fejn għal kull wild wieħed jingħata allokazzjoni ta' ċertu somma.

Naħseb li wieħed mill-iktar li swew ta' ġid kien il-benefiċċju tat-Tapering of Benefits.

B'din l-iskema, li ġiet introdotta fl-2014, meta persuna mid-dinja tal-qgħad tidħol fid-dinja tax-xogħol, minflok jinqatgħulha l-benefiċċji soċjali kollha ħesrem, il-benefiċċji soċjali jibqgħu jingħataw fuq perjodu ta' tliet snin: 75% l-ewwel sena, 50% fit-tieni sena u 25% għat-tielet sena.

Il-messaġġ wara din l-iskema kien ċar: make work pay – jaqbillek li taħdem.

Aħna lkoll inħabbtu l-bibien tad-djar u lkoll nafu li kemm-il darba tidħol għand xi ħadd u jgħidlek li jrid jaħdem.

Imbagħad, pereżempju, tgħidlu b'xi post tax-xogħol b'€200 fil-ġimgħa u jgħidlek li huwa benefiċċji jieħu €180, u li allura għal €20 mhux se jmur jaħdem!

Bl-iskema tat-Tapering of Benefits, peress li inti tibqa' tieħu dawk il-benefiċċji, tingħata tliet snin tapering biex minn dinja fejn mhux qed jaħdem imur għad-dinja tax-xogħol.

Fil-bidu bdejna b'madwar 500 ruħ, u llum qed nitkellmu fuq madwar 2,000 ruħ.

Iktar sinifikanti minn hekk huwa l-fatt li madwar 80% li approfittaw ruħhom minn din is-sistema baqgħu fid-dinja tax-xogħol.

Minn dawk it-80%, 70% minnhom huma nisa.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, irrid niċċara ftit il-mistoqsija.

Din il-mistoqsija kont diġà għamiltha preċedentement f'żewġ istanzi oħra.

Li qed nitlob jien huwa kemm hemm persuni li b'xi forma ta' pensjoni li jieħdu jaqgħu f'dawk il-brackets, fuq bażi ta' sena.

B'hekk forsi tkun iktar straight forward u nimmaġina li din tista' tiġi estratta mis-sistemi.

Bla dubju m'iniex qed nitlob li l-Ministeru jgħaddi r-rekords wieħed wieħed; però jekk tkun iktar faċli li skont il-benefiċċju – li għandu x'jaqsam ma' pensjoni qed ngħid, mhux il-benefiċċji l-oħrajn – jieħu medja ta' sena, jew jaqbad xahar partikolari u jgħid, pereżempju, f'dan ix-xahar partikolari dawk li jieħdu bejn €400 u €500 kien hemm 10,000; bejn €500 u €600 kien hemm 20,000.

Allura wieħed jista' jaqsamhom skont l-informazzjoni li għandu disponibbli u ma tkunx tirrikjedi li jgħaddihom wieħed wieħed.

Mhijiex dik it-talba, imma hija purament talba ta' statistika.

L-ISPEAKER: Tajjeb, hekk ġiet spjegata.

Però rrid nagħmel osservazzjoni bħala Sedja.

Jien kont tajt ruling li jsegwi dak li jsir anke fil-House of Commons fejn jekk mistoqsijiet li jsiru jkunu jirrikjedu spejjeż li jaqbżu l-£750, hemmhekk hemm il-kawtela li l-mistoqsija trid tiġi riveduta biex ma jkunx hemm spejjeż.

Qed nagħmel referenza għal dan:

Ovvjament, din għadha l-pożizzjoni tal-lum, għax inkella nispiċċaw li tista' tagħmel mistoqsija ġenerali u twaqqaf dipartiment sħiħ biex joqogħdu jiġbru t-tagħrif ħalli jwieġbu l-mistoqsijiet.

Fil-fatt kien hemm ruling fl-2015; jidhirli fuq punt imqajjem minn Dr George Vella, li llum huwa l-President.

Però naħseb li bil-mod kif spjegaha l-Onor.

Claudio Grech, il-Ministru jista' jimxi.

Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar files u dokumenti distrutti abbażi tal-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data fid-direttorati fid-dekasteru tal-Ministru għal Għawdex bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9864; u

f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar pożizzjonijiet li fihom ġew ingaġġati persuni fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali bejn l-2017 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9585.

FTEHIM FIL-KAMRA

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, nixtieq ninforma lill-Kamra li qed naqblu li nhar it-Tnejn is-Seduta tiġi ddedikata għad-diskussjoni marbuta mar-rapport tal-GRECO, bil-ħin jinqasam indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni.

Nhar l-Erbgħa, 17 ta' April 2019, niddiskutu l-Mozzjoni marbuta mal-mina bejn Malta u Għawdex li ġiet ippreżentata mill-Gvern ilbieraħ.

Hawn ukoll il-ħin jinqasam indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni u, peress li hija mozzjoni ppreżentata mill-Gvern, jiftaħ u jagħlaq id-diskussjoni l-Gvern.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nikkonferma dan il-ftehim.

Però għal nhar it-Tnejn għedna li l-probabbiltà hija li se jkun hemm stqarrija ministerjali mill-Prim Ministru fl-4.30 p.m., u allura l-ħin li jittieħed mill-istqarrija ministerjali jiżdied mad-diskussjoni relatata mar-rapport tal-GRECO.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, iva, hemm dan il-ftehim.

L-ISPEAKER: Nifhem ukoll li din id-diskussjoni hija waħda ġenerali mingħajr vot, bil-ftuħ u l-għeluq għan-naħa tal-Gvern.

L-ISPEAKER: Tajjeb.

Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA

L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITÀ TA' MALTA DWAR

IL-KOMUNIKAZZJONI

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-8 ta' April 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sur President, illum qed inpoġġu fuq il-karta dak li nemmnu fih fil-prattika.

Illum qed nitkellmu dwar emendi fil-liġi li jolqtu lil kulħadd.

Fl-aħħar mill-aħħar, kulħadd huwa konsumatur, min b'mod u min b'ieħor, min fuq servizz u min fuq servizz ieħor; imma, f'xi ħin jew ieħor, xi darba jew oħra, kull persuna se tkun konsumatur.

Legalment, il-konsumatur għandu ħafna drittijiet u f'pajjiżna għandna wkoll awtorità li tħares l-interessi tiegħu.

Insellem lill-ħaddiema tal-Awtorità li, b'wiċċi minn quddiem, hawnhekk nista' ngħid li din l-Awtorità u l-membri tagħha jagħmlu ħafna xogħol b'mod professjonali, fejn narawhom kontinwament jagħtu l-informazzjoni lill-konsumaturi.

Għax, kif jgħid il-Malti, 'bniedem avżat nofsu armat'.

Parti mix-xogħol ta' din l-Awtorità huwa li b'mod kontinwu tagħti l-informazzjoni lill-konsumatur sabiex, meta dan jasal biex jagħmel id-deċiżjonijiet tiegħu, dawn id-deċiżjonijiet ikunu bbażati fuq informazzjoni konkreta.

Għaliex anke hawn, kif jgħidu bl-Ingliż, "knowledge gives you power" u allura inti tkun empowered bit-tagħrif li jkunu tawk fuq prodott jew servizz, u tkun tista' b'mod liberu tagħżel jew ma tagħżilx li tixtri dak is-servizz jew prodott partikolari.

Però, bħal kull ħaġa oħra, iċ-ċirkostanzi jinbidlu, il-ħtiġijiet isiru differenti u t-tweġiba tagħna għalihom tkun li trid taġġorna ruħek fuq dak li inti tkun qiegħed taħdem bih.

L-għodda li kienet tajba għal 30 jew 40 sena ilu, illum trid tiġi mibdula u mtejba għax iż-żminijiet jinbidlu u jkollok l-iżviluppi, u allura ma' dawn l-iżviluppi rridu nbiddlu l-għodda– li qed nirreferu għaliha – li bħala pajjiż qed nimbottaw 'il quddiem biex tkun hemmhekk sabiex tiggwidana.

Illum ma nistax ma nirringrazzjax lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista għall-biċċa xogħol tajba li għamel bil-proposti li ressaq quddiem dan il-Parlament u li issa qiegħed jiddiskuti.

Illum irrid nieħu din l-opportunità li għandna biex nitkellmu fuq dawn l-emendi li għandna quddiemna u nitkellem ukoll min-naħa tagħna bħala persuni fdati mill-poplu dwar kif ħarisna lejn id-drittijiet tal-konsumatur, u ċjoè, bil-fatti, b'mod konkret, b'affarijiet li diġà wettaqna, bl-imġiba tagħna lejn il-konsumatur u d-drittijiet tiegħu, mhux biss mil-lat ta' kif qegħdin nippreżentaw din il-liġi, imma b'dak li għamilna kemm ilna fdati bit-tmexxija ta' dan il-pajjiż fl-aħħar sitt snin u x'kien it-track record tagħna fuq dak li għamilna.

Dan għax bniedem tista' tiġġudikah fuq dak li jagħmel.

Mhux l-ewwel darba li niġu akkużati li fuq il-karta, fuq il-manifest, inkunu wegħedna mod, imbagħad fil-prattika nkunu għamilna xi ħaġa oħra.

Allura lilna se jiġġudikawna fuq dak li għamilna kemm ilna fil-Gvern u kif ġibna ruħna.

Minn hemmhekk tinduna fiex nemmnu.

Dawn l-emendi għandhom il-ħsieb li jsaħħu l-id tal-konsumatur li forsi jispiċċa f'sitwazzjoni fejn ikun jeħtieġ rimedju.

Mhux l-ewwel darba li tixtri prodott jew servizz, imma mbagħad dak li tirċievi jkun xi ħaġa differenti, u allura dak li qed nagħmlu llum huwa biex insaħħu l-id tal-konsumatur.

Dawn huma emendi li jirrikonoxxu wkoll sentenza tal-qorti li talbet għal ċerti bidliet bil-għan li dak deċiż ikun skont il-Kostituzzjoni.

Għalhekk il-bidliet huma importanti biex ħadd ma jkun jista' jiżgiċċa taħt xi skuża jew oħra d-deċiżjonijiet li jkunu ġew deċiżi.

Dawn huma bidliet li f'settur ieħor qed narawhom ikomplu jimmodernizzaw lil dan il-pajjiż.

Aħna l-bidla nwettquha, mhux biss nitkellmu fuqha - għax hija l-iktar ħaġa faċli li titkellem fuq oġġett, tibqa' titkellem, tagħmel l-istudji u ma tagħmel xejn iktar – imma ngħixuha.

Aħna ngħixu biex inbiddlu għall-aħjar għax nemmnu li l-poplu tagħna jixraqlu l-aħjar.

Naf li forsi kellna xi kritika li domna xi ftit biex inħejju u rressqu dawn il-bidliet; iżda kif jgħid is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, il-qattusa għaġġelija frieħ għomja tagħmel.

U veru, hekk hu; hu jkun qed jgħidha mill-esperjenza, mill-qasam mediku, imma dik hi r-realtà!

Allura aħjar meta tasal ikollok riżultati tajbin u sodi b'mod li tista' tibni fuqhom, milli tipprova tagħmel xi ħaġa mgħaġġla u mbagħad wara ssib li din kienet nofs sajran.

F'oqsma oħrajn kien hemm esperjenzi simili li jgħallmuk li trid tippjana sew; kif jgħid il-Malti, taħseb mitt darba u taqta' darba.

Dak li qegħdin irressqu ilu jiġi diskuss, u naħseb li huwa tajjeb li fl-aħħar mill-aħħar wasalna għal xi ħaġa konkreta.

Jgħidu li l-konsumatur dejjem għandu raġun u aħna bħala Gvern, li aħna service providers, irid ikollna din il-filosofija li fuqha nibnu l-approċċ tagħna meta niġu biex nagħtu servizz lill-konsumaturi.

Jiddispjaċini ngħid li forsi mhux dejjem kien hemm dan l-approċċ minn dawk li jagħtu servizz fid-dipartimenti li nirrappreżentaw aħna, u dan m'għandux ikun.

Inti qiegħed hemm biex tagħti servizz u għandek tirrispetta lil min ikollok quddiemek.

Nistgħu ngħidu li ħafna drabi min jersaq 'il quddiem għas-servizzi jagħmel dan għax ikollu bżonn dawk is-servizzi.

Huma ftit dawk in-nies li jersqu biex jieħdu s-servizzi li m'għandhomx bżonn.

Allura, min qed jipprovdi dak is-servizz irid ukoll jirrispetta l-fatt li qiegħed f'pożizzjoni ta' poter, u min qiegħed quddiemu qiegħed hemm għax għandu bżonn dak is-servizz.

Irid ikun hemm rispett mibni mhux biss fuq il-prinċipju li l-konsumatur dejjem għandu raġun, imma wkoll fuq prinċipju ieħor, li dak li għandek quddiemek huwa bniedem bid-dinjità tiegħu u inti trid tagħtih l-aħjar servizz possibbli.

Biex il-konsumatur ikun f'pożizzjoni aktar b'saħħitha, il-Gvern, apparti permezz ta' din il-liġi li qiegħed jippreżenta, bil-fatti għamel diversi affarijiet oħrajn li bihom irrispetta lill-konsumatur.

U se nagħti ftit eżempji għax, kif għedt, in-nies iridu jiġġudikawna fuq dak li għamilna, u fuq dak li għamilna niġu ġġudikati.

Aħna bħala Gvern qbadna 'l-istakeholders kollha u għednielhom li aħna rridu naraw kif nagħmlu ħalli kemm hu possibbli, pereżempju, irraħħsu l-pilloli li juża l-poplu.

Dan għax nafu li jekk se traħħas il-pilloli u għandek popolazzjoni ta' anzjani li jużaw dawn il-pilloli, se jkollhom iktar x'jonfqu f'affarijiet oħrajn.

Is-side effect ta' din hija li jekk ma tagħmel xejn, jibqgħu għaddejjin kif kien isir, imma jekk traħħas il-pilloli l-anzjani jkollhom iktar flus f'buthom.

Bil-fatti aħna għamilna affarijiet li permezz tagħhom gawdew l-anzjani tagħna.

Meta konna ngħidu li rridu rraħħsu l-pilloli kienu jgħidulna li dan ma jistax isir u kienu jġibu mitt elf skuża, fosthom l-ispejjeż tal-vapur u li hemm il-burdnara u l-ispejjeż tat-trasport, u għax aħna gżira, u għax l-affarijiet dejjem jogħlew; ma nafx x'ma kenux jgħidu!

Aħna mhux waħedna għamilnieha din, ngħaqadna madwar mejda, ħdimna flimkien u wasalna.

U dan għax kellna r-rieda li naslu.

Ma konniex waħedna, kien hemm diversi nies li ħadmu u tul dawn l-aħħar sitt snin ġabu r-riżultati, fosthom is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, il-Ministru Helena Dalli u l-kumplament.

Ma nafx jekk kienx hemm ukoll l-Onor.

Godfrey Farrugia, bħala eks Ministru tas-Saħħa, li kien involut fiha din.

Qed jgħiduli li kien involut ukoll, jiġifieri dan li qed ngħid sar anke bis-saħħa tal-Onor.

Farrugia meta kien għadu man-naħa tagħna.

Kif diġà għedt, qabel kienu jgħidulna li l-pilloli qatt ma jistgħu jorħsu, li dik kienet xi ħaġa impossibbli, u dejjem kienu jwaħħlu f'xi ħadd, imma issa wasalna.

F'sitt snin raħsu 235 mediċina, ħafna minnhom b'70%.

Tafu x'qegħdin ngħidu?

Li jekk pillola kienet tiswa €20, wara l-ħidma ta' dan it-team kollettiv, u grazzi wkoll lill-Onor.

Farrugia, issa ġiet tiswa €6.

Ġew introdotti kważi 180 mediċina oħra li, permezz tal-metodi ġodda li bdew jintużaw, kważi raħsu 60%.

Dan ifisser li, jekk kaxxa pilloli kienet tiswa €40, issa ġiet tiswa €16.

Mela kellek pilloli li raħsu b'70%, oħrajn raħsu b'60% … Dan seħħ għax kien hemm ir-rieda u ħdimna flimkien biex b'hekk gawda l-konsumatur, li huma dawk l-anzjani li ħafna drabi jkollhom lista twila ta' pilloli li jridu jixtru, jew dik il-mara, dik l-omm, dak il-missier li għandu t-tfal ma jifilħux u jmur it-tabib u jagħtihom il-lista tal-pilloli.

Lil dawn aħna ma tajnihomx daharna.

Jiena hawnhekk kont xbajt nisma' kemm hu diffiċli.

Raħħasna diversi pilloli minn dawn il-180, u min hu interessat jista' jitlob lill-Onor.

Deo Debattista jagħtih il-lista u joqgħod jiċċekkja x'pilloli kienu.

Imma, li naf żgur hu li dawn il-pilloli raħsu, fadal iktar flus fil-but ta' min kien jikkonsma, u cjoè, il-konsumatur.

Barra minn dan nixtieq insemmi affarijiet oħrajn.

Din kienet l-ewwel bidla kbira li għamilna fil-mentalità li kellna.

Kellna mentalità f'dan il-pajjiż li għax dawn il-pilloli jiġu minn barra qatt ma setgħu jorħsu – kienu jistgħu jogħlew biss.

Għamilna ħidma bis-saħħa ta' dawk kollha li ħadmu f'din id-direzzjoni, bdejna u għal ħdax-il darba wara xulxin raħħasna l-pilloli.

Sur President, se nsemmi xi ħaġa oħra li hija tajjeb li nsemmuha.

Irrid infakkar li waħda mill-ikbar bidliet li gawda minnhom il-konsumatur Malti f'dawn l-aħħar ħames snin kien proprju r-roħs fil-kontijiet tal-enerġija.

Raħħasna l-kontijiet, żammejnihom irħas u bina fil-Gvern se jibqgħu rħas.

Illum kważi ħadd m'għadu jsemmi dan ir-roħs li, ngħiduha kif inhi, meta daħal fil-pajjiż tant ġab arja pożittiva, tant ġab impatt pożittiv, li dan kien game changer.

Tlaqna minn post fejn kellna l-ogħla prezzijiet fl-Ewropa – u dan iż-żmien kulħadd jiftakru – u morna għall-post li l-iktar li naqqasna l-prezzijiet tal-fuel fl-Ewropa.

Daqshekk għamilna bidliet kbar li jinħassu mill-konsumatur Malti.

Niftakar żmien meta l-anzjani kont immur u nsibhom bil-fann mitfi fi sħana tremenda u bil-heater fix-xitwa kien ikollhom problema.

Illum, lanqas għadna nitkellmu dwar dawk iż-żmenijiet, u din il-bidla għamilniha minkejja li kienu jgħidulna li l-wegħdi dwar is-suġġerimenti tagħna ma kenux possibbli.

U l-poplu jiftakar għax m'għandux memorja qasira, jiftakar li kienu jgħidulna li din hija l-gimmick tal-millennju, li qegħdin inwiegħdu lin-nies li se rraħħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u li l-proposti tagħna kienu tajbin biss għal ġox-shredder.

Niftakruhom dawn iż-żmenijiet.

Dan sitt snin ilu, mhux mijiet ta' snin qed insemmu; nies li llum għadhom hawnhekk magħna u jekk iridu jitkellmu jistgħu jieħdu l-opportunità li jitkellmu għax dan huwa pajjiż demokratiku, fejn kulħadd għandu d-dritt jgħid li jrid.

Għalhekk il-poplu ma jistax jafda lil ċerti nies għax jafu li fl-enerġija vroma kien hemm.

Jien niftakar ukoll – mhux biex insemmih, u nsellimlu minn hawnhekk, imma la qalha rridu nfakkruh – lill-eks Prim Ministru Gonzi dieħel il-Parlament u qalilna li se jmur jivvota bil-qalb favur prezzijiet tad-dawl u l-ilma iktar għoljin.

Dak hu l-konsumatur!

Dak iż-żmien kienu jinsewh lill-konsumatur.

Dan il-Gvern lill-familji Maltin u Għawdxin u lin-negozji ħallielhom €80 miljun f'buthom, li baqgħu għandhom u permezz tagħhom għamlu affarijiet oħrajn biex jgħixu kwalità ta' ħajja aħjar.

Jekk aħna ħallejna €80 miljun, mela f'ħames snin ħallejna €400 miljun, li kienu qegħdin hemm biex ġibna l-bidla mill-qiegħ.

Kieku m'għamilniex din il-bidla kienu jmorru f'bir bla qiegħ, kienu jitħallsu min-nies biex bihom l-Enemalta toqgħod tħallas id-djun u l-imgħaxijiet.

Fl-istess ħin li l-familji kienu jħallsu l-kontijiet għoljin, kellna l-entità li tipprovdi s-servizzi qed tfalli, mingħajr flus biex tinvesti u jkollha iktar saħħa biex tagħmel distribuzzjoni.

U ma nistgħux naħarbuha, imma l-ordni tal-ġurnata kienet il-qtugħ tad-dawl.

Dawn illum spiċċaw.

Sur President, kien ukoll żmien fejn il-flus kienu jmorru għall-korruzzjoni taż-żejt, korruzzjoni ta' vera u bil-provi li minnha kien ibati ħadd ħlief il-konsumatur.

Huwa tajjeb li ngħidu kif l-Enemalta rnexxielna ndawruha minn mażżra m'għonq il-poplu Malti għall-mutur tal-ekonomija tagħna.

Kienet Enemalta falluta, b'dejn enormi u l-poplu jħallas kontijiet għoljin.

Għandhom jgħidulna dawn x'kienu jagħmlu bil-flus; għaliex l-Enemalta kellha dak id-dejn enormi u fl-istess ħin kienet iddaħħal dawk il-miljuni kollha.

Dan imissu jispjegalna ftit min joqgħod jitkellem dwar dawn l-affarijiet!

Għax ma nistax nifhimha din, kif ikollok korporazzjoni falluta u fl-istess ħin ikollha monopolju u dawk il-flus kollha deħlin.

Xi ħaġa ħażina hemm fil-formula.

Aħna, għax ħdimna bil-għaqal, żammejna l-irħas prezzijiet tal-fuel tant li issa huma irħas mill-medja fl-Ewropa.

U dan grazzi għal dawk kollha li ħadmu magħna u li kellhom il-kuraġġ jgħidulna, jemmnu fina u jimbottawna 'l quddiem biex ħadna d-deċiżjonijiet u biddilna.

Il-konsumatur tista' tagħmillu mitt liġi.

Mhux kemm trid tagħmel liġijiet?

Niġu f'din il-Kamra u noqogħdu nagħmlu l-liġijiet, u huma tajbin u importanti.

Imma biex igawdi b'mod dirett u jmiss il-frott, tkun trid tieħu deċiżjonijiet drastiċi li permezz tagħhom tkun qiegħed taffettwa dak li l-konsumatur jibqagħlu fil-but, jekk imbagħad fl-aħħar mill-aħħar trid li d-dħul li jkollu jkun jista' jgħinu biex jgħix aħjar.

Għax forsi hawn min jaħseb li dan sar mingħajr tbatija, mingħajr enerġija u mingħajr ma konna grupp.

Le, dan sar frott ta' ħidma kollettiva li aħna għamilna u grazzi għal dawk kollha li ħadmu magħna.

Lill-konsumatur Malti sa għaxar snin ilu kien hawn min kien qiegħed jisirqu kull meta jixtri karozza ġdida, kien iħallas taxxa fuq taxxa.

Aħna mill-Oppożizzjoni konna għedna li dan mhux sewwa, li tħallas taxxa fuq taxxa.

Iżda, iktar minn hekk, għedna li min insteraq se rroddulu flusu lura, għax il-ġustizzja mhux biss trid titkellem dwarha, imma trid twettaqha u trid turi li qed twettaqha.

Hawn min illum qed jismagħni u jgħidlek: Tajjeb, mhux hekk għandu jsir?

Imma qabel mhux kulħadd kien jaħseb hekk; il-proċedura li kienu jużaw kienet li kull darba li konsumaturi jixtru karozza ġdida kellhom iħallsu taxxa fuq taxxa.

U kienu kontra dak li konna qed nipproponu.

Tant kienu kontra li tgħidx kemm beżżgħu lin-nies.

Kien hawn min qalilna li jekk se nagħtu t-taxxa lura lil min xtara karozza, nistgħu naslu f'sitwazzjoni ta' bailout!

Kulħadd jiftakarhom dawn, fosthom sħabi li qegħdin fil-Kamra.

Kienu qalulna li aħna ma nirrispettawx ir-rule of law għax konna wegħedna li se nagħmlu hekk, jiġri x'jiġri.

Iva, għax aħna xi ħaġa tajba, anke jekk inkunu waħedna, ma noqogħdux niddejqu ngħiduha għax la nkunu qegħdin nemmnu fiha u tkun tajba, nibqgħu ngħiduha.

U meta nkunu fil-Gvern aħna nagħtu provi ta' dak li nemmnu għax inwettqu dak li nkunu emminna fih.

Aħna meta tlajna fil-Gvern, bħalma għamilna fl-affarijiet l-oħrajn kollha li wegħedna, żammejna kelmtna u għamilna dak kollu li wegħedna lin-nies.

Aħna għalhekk kellna road map għax konna nafu minn fejn se nitilqu u konna nafu fejn se naslu, u aħna ma qgħadniex inwiegħdu lin-nies affarijiet biex nirbħu l-vot, imbagħad wara ngħidulhom li għax hemm il-problemi u għax sibna ħofra u għax il-finanzi ma kenux fis-sod!

F'dawn l-aħħar seba' snin ħallasna b'lura, sena wara sena, u l-konsumatur gawda għax erġajna tajnieh lura l-flus żejda li kien ħallas.

Din is-sena, nirringrazzjaw lil Alla, wettaqna din il-wegħda mal-konsumatur.

Bis-saħħa ta' Gvern li żamm kelmtu, 29,000 persuna li matul dawn is-snin ħallsu t-taxxa doppja ħadu lura f'buthom €24 miljun.

Hekk tistmah lill-konsumatur, billi tippjana, billi twiegħdu u billi żżomm kelmtek miegħu!

Aħna ma kellniex manifesti elettorali li l-aħħar punt jgħidlek li minn dak li għedna m'hemm xejn.

Aħna jekk ħriġna b'manifest elettorali u wegħedna lin-nies, żammejna kull punt li kellna, għax dik tfisser l-irġulija u hemm tirbaħ il-fiduċja tan-nies.

Sur President, €24 miljun li nbierku kull ewro minnhom u tajniehom lura lill-poplu biex seta' jużahom f'affarijiet oħrajn u biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja tiegħu.

Ma naħsibx li hemm iktar xi ngħid dwar dan il-punt għax naħseb li l-figuri jitkellmu waħedhom.

Aħna fissirna prezzijiet orħos, ġustizzja u iktar flus fil-but biex in-nies jgħixu aħjar.

Issa hawnhekk qed insemmu ftit affarijiet, imma hemm oħrajn.

Jekk nieħdu l-pensjonanti pereżempju, żidna l-pensjoni għal erba' snin wara xulxin.

Mela dak li kienu jdaħħlu qegħdin nipprovaw mhux biss inżiduhulhom, imma dak li għandhom f'idejhom nagħtuhom opportunità li jkunu jistgħu jużawh biex jixtru iktar servizzi għaliex jorħsu - bħalma raħsu diversi pilloli - u biex jgħixu aktar komdi għaliex jistgħu jaffordjaw ikollhom fann jew air conditioner u heater fix-xitwa.

B'hekk il-kwalità tal-ħajja titjieb u l-livell tal-għajxien jibda jogħla.

Aħna dak li rridu, li l-poplu tagħna jgħix kuntent u jgħix ħajja ta' kwalità għax nieħdu d-deċiżjonijiet it-tajbin.

Aħna bħala Gvern inħossuna responsabbli li nkunu ta' eżempju.

Ma nistgħux nippretendu li jekk il-Gvern, li hu s-service provider f'ħafna oqsma, ma jistmax lill-konsumatur tajjeb, meta niġu biex niġbdu widnejn ħaddieħor li ma jkunx qed jagħti servizz kif jixraq, dan se jobdina għax dan se jħares lejna bħala role models.

U żgur li ma konniex nistgħu nitkellmu dwar dawn il-livelli kieku lill-konsumatur ma narawhx bħala persuna li rridu nagħtu kas ta' dak li qed jgħidilna.

Aħna semmejna x'għamilna biex raħħasna l-pilloli.

Jiena nistaqsi: Fi żmien gvernijiet preċedenti kien qiegħed jittieħed il-feedback tal-pazjenti muġugħa li ma setgħux ilaħħqu biex jixtru l-pilloli li suppost kienu bla ħlas fuq l-ixkaffa u kienu jkunu out of stock?

Kien hemm drabi meta kien hemm kważi 190 pillola out of stock, uħud minnhom għal għaxar snin.

Fejn kienu jagħtu kas il-feedback tan-nies?

Xi drittijiet kellu l-konsumatur?

Kif kienu jistmawh?

X'widen kien jingħata?

X'kien qiegħed isir biex dak li kien qed jilmenta dwaru jiġi solvut?

Naħseb li l-poplu ġġudika, u kellu bażi soda fuq xiex jiġġudika.

Hemm ukoll ġibna bidla kbira u importanti.

Din tal-pilloli out of stock saret xi ħaġa tal-imgħoddi.

Illum tmur u tinqeda.

Dan juri kemm u kif stmajna lill-konsumatur.

L-ewwel kien hawn il-Ministru Evarist Bartolo.

Meta konna fl-Oppożizzjoni diversi drabi kien għamel intervent biex irraħħsu l-uniformijiet.

U raħħasna l-uniformijiet.

Aħna nirraġunaw li ftit minn hawn u ftit minn hemm jifdallek iktar f'butek.

Din hija l-attitudni li rridu nieħdu u nimbottaw 'il quddiem, li mhux kollox jgħaddi, li mhux kollox qisu aħna m'għandna l-ebda saħħa.

Ir-riċetta mhix maġika; ir-riċetta hija li dan il-poplu qed jagħraf li flimkien, kemm l-NGOs, l-istakeholders, is-service providers u aħna bħala Gvern, insibu soluzzjoni biex nagħtu servizz aħjar, iktar affordabbli u li bih nistmaw iktar lill-konsumaturi tagħna.

Għax fl-aħħar mill-aħħar m'aħniex qegħdin hawnhekk għalina, qegħdin hawnhekk biex nagħtu servizz aħjar lil dawk in-nies li jafdawna biex immexxu lil pajjiżna.

U b'din il-liġi li qed iressaq l-Onor.

Debattista llum qegħdin inkomplu nsaħħu dan l-apparat, dan il-makkinarju, biex il-konsumatur tassew ikun jista' jgħix aħjar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, qegħdin niddiskutu emenda fil-liġi li hija teknika, imma mill-aspett prattiku għandha implimentazzjoni wiesgħa u li taffettwa lil kull wieħed u waħda minna, għax wara kollox kull waħda u wieħed minna lkoll konsumaturi.

Jiena niddejjaq nisma' lin-naħa l-oħra tal-Kamra titkellem b'mod li din qisha liġi li se tagħti stima jew rispett lill-konsumatur.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar drittijiet li kull konsumatur għandu jkollu, u minn hemmhekk irridu nitilqu.

Wara kollox aħna, bħala membri tal-Unjoni Ewropea, nemmnu fil-moviment ħieles, mhux biss tan-nies, imma tal-ħwejjeġ u tal-oġġetti, tas-servizzi u tal-kapital.

U għaldaqstant, meta jiena nħares lejn din l-Awtorità, li jien kemm-il darba kkritikajt b'mod kostruttiv, mhux biss minn din in-naħa tal-Kamra, imma anke min-naħa l-oħra meta kont Whip, ninnota li din l-Awtorità għal dawn l-aħħar snin kienet ipparalizzata sforz dawn is-sentenzi.

Imma mhux biss; kienet ipparalizzata wkoll għax min mexxa kellu nuqqas ta' ħila biex iħares id-drittijiet tal-konsumatur, u se ngħid għaliex.

Huwa tajjeb li jkollna suq ħieles, u lkoll naqblu li għandu jkollna suq ħieles.

Imma, irid ikollna dak il-bilanċ ġust fejn id-dritt, u mhux l-istima jew ir-rispett tal-konsumatur, għandu jiġi mħares.

U dan il-bilanċ ġust huwa importanti u għandu ħafna parametri.

Wieħed jista' jitkellem anke fuq is-saħħa tal-flus u kemm il-paga fil-fatt twassal, u dan ukoll għandu jkun parti mill-binarju meta tħares il-keffa l-oħra tal-konsumatur.

L-Awtorità tista' tgħidli li dak ma jaqax taħt il-kompitu tagħha, bħalma ma jaqgħux affarijiet oħrajn, u se nsemmi eżempji tagħhom iktar tard.

Hemm bżonn li dak li huwa tal-konsumatur bi dritt nagħtuhulu, daqskemm dak li hu bi dritt tan-negozjant nagħtuhulu wkoll.

L-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur, permezz ta' dan l-abbozz tekniku, se tagħraf li f'pajjiżna għandna xi ħaġa li hija ogħla minn din l-istituzzjoni, mill-Parlament, il-Qorti Kostituzzjonali.

Is-supremazija għandha tkun hemmhekk.

Din hija xi ħaġa li l-Kostituzzjoni tagħna ma tagħrafx, ħlief meta niġu għad-drittijiet tal-bniedem, u għaldaqstant, iż-żewġ kawżi li kien hemm fejn kien hemm id-Direttur Ġenerali – bil-perfezzjoni jew l-imperfezzjoni tiegħu – skont kif kien iggwidat jew żgwidat, kien waħħal multa, u bis-saħħa t'hekk il-Qorti Kostituzzjonali qaltlu li din m'għandhiex tkun.

Jien qed nieħu pjaċir li l-Gvern wara ftit snin ġie f'din il-Kamra biex jemenda din il-liġi u li qegħdin nirrikonoxxu li l-Qorti Kostituzzjonali fl-aħħar mill-aħħar għandha tkun hi li taqtagħha jekk l-affarijiet humiex ġusti jew le.

Jien ngħid li qatt m'għandu jkun tribunal, mhux għal affarijiet hekk.

Nifhem ukoll li ladarba tgħaddi din il-liġi mit-tliet stadji tal-Kamra, liġi li mill-aspett oġġettiv tagħha qiegħda timxi b'mod rett u f'direzzjoni tajba, se tiftaħ il-bieb beraħ ukoll.

Għaliex l-Awtorità tal-Kompetizzjoni u tal-Affarijiet tal-Konsumatur mhijiex l-uniku regolatur li għandha liġi li l-qafas tagħha jimplimenta dan it-tip ta' proċess.

Hemm regolaturi oħrajn; hemm kwantità minnhom u ħafna minnhom lanqas biss huma magħrufin.

Nemmen li 'l quddiem, meta ssir ir-riforma Kostituzzjonali, ikunu magħrufin billi jkunu mitkubin fl-istess liġi, li nispera li 'l quddiem tinbidel.

Qed nirreferi għall-Kostituzzjoni.

U peress li hemm regolaturi oħrajn li għandhom l-istess proċess ta' governanza miktuba fil-liġi tagħhom, se nkun qed nistenna li jkun hemm bosta emendi ta' regolaturi oħrajn, għaliex bis-saħħa ta' din il-liġi l-prassi ta' kif jitħaddmu se tinbidel.

Għaldaqstant naħseb li rridu noqogħdu attenti ħafna għall-mod kif il-klawsoli jkunu miktubin b'mod partikolari fl-istadju ta' Kumitat.

Il-kelma trid tkun mirquma u magħżula sew għax dan se jaffettwa regolaturi oħrajn.

Jiena ma niġix minn background legali, imma dan il-paragun nista' narah u għaldaqstant qed niġbed l-attenzjoni tal-kollega tiegħi, is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, li naf li jemmen ħafna fid-drittijiet tal-konsumatur, mhux biss fir-rispett jew l-istima lejn il-konsumatur, u naf li qed jagħmel l-almu tiegħu, flimkien mat-team tiegħu, biex jasal għal korrezzjoni ta' liġi li hija finta, għax fil-fatt wasslitna fi sqaq.

Issemmew żewġ eżempji mill-kelliema ta' qabli, wieħed dwar il-mediċina u l-ieħor dwar l-elettriku, u se nerġa' nsemmi ż-żewġ eżempji li semma hu u nuri veduta oħra ta' dak li qal hu; se nuri li hemm diskriminazzjoni - u hawnhekk l-Awtorità trid tieħu ħsieb - din id-darba bejn sezzjonijiet tal-poplu, jekk mhux in-nazzjon kollu.

Se nibda bl-ewwel eżempju li kelli f'rasi.

Is-sena l-oħra kont staqsejt mistoqsija lill-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) li tirrigwarda l-polza tas-sigurtà tal-karozzi.

F'pajjiżna għandna fenomenu, hawn cartel – ma nistgħux ngħidu mod ieħor – hawn ftehim sigriet bejn in-negozjanti li joffru l-poloz tas-sigurtà, il-mod kif amalgamaw anke flimkien bi żvantaġġ għal kull konsumatur li għandu karozza.

Dan nafu bih, nafu l-mod kif il-kondizzjonijiet jinbidlu, nafu l-mod kif il-prezzijiet jogħlew, b'mod partikolari għal dawk il-karozzi li huma koperti b'assigurazzjoni fully comprehensive.

Meta staqsejt il-mistoqsija ftit tax-xhur ilu lill-MCCAA, it-tweġiba kienet li qatt ma kellhom ilment dwar dan.

Din hi l-awtorità li għandu jkollna?

Jiena nistenna li kull awtorità li hija regolatur tħares hi nnifisha u tkun proattiva biex tfittex dawn l-affarijiet.

Qed insemmi eżempju li jaffettwa lil kulħadd f'Malta.

B'xi mod jew ieħor fil-familja kulħadd għandu xi karozza jew mutur li għandhom bżonn polza tal-assigurazzjoni.

Biex inkun ċar, fit-tweġiba qaluli li qegħdin iħarsu lejn it-tiswijiet tal-karozzi jekk humiex ġusti jew le, mhux fuq il-polza tal-assigurazzjoni.

Għalija dik kienet tweġiba li ma turix serjetà min-naħa tal-MCCAA fir-rigward tad-drittijiet tal-konsumatur.

Jekk ħadd ma kien ilmenta qabel, għallinqas għandha tara li kien hawn rappreżentant tal-poplu li qed jilmenta dwar hekk, u allura għandha tistħarreġ.

Għandha tirrikonoxxi lil dan il-Parlament u ladarba kien hawn deputat tal-Kamra li għamel mistoqsija parlamentari, hu min hu u ġej minn liema naħa ġej, għandha tistħarreġ dik il-kwestjoni.

Ħalli ngħaddi għaż-żewġ eżempji li ssemmew.

L-elettriku roħos, dan ħadd mhu qed imerih u hekk hu, imma ejjew noqogħdu attenti u niftakru li l-MCCAA m'għandhiex awtorità fuq dawn l-affarijiet u kif jolqtu lill-konsumatur għax dawn jaqgħu taħt l-Awtorità ta' Malta dwar ir-Riżorsi.

Ovvjament l-MCCAA ma tmejjilx il-kappell tal-Awtorità ta' Malta dwar ir-Riżorsi, u se ngħid għaliex.

Aħna nemmnu fil-prinċipju ta' "the polluter pays"?

Naħseb li lkoll naqblu li aħna qegħdin inħabirku biex innaqqsu t-tniġġis fl-arja, fl-ilma, fl-art u fl-ibħra tagħna, u nipprovaw nużaw enerġija nadifa.

Hemm numru ta' għażliet.

Ejjew inħarsu lejn familja li hija kbira fid-daqs, b'ħames membri jew sitt membri.

Illum issib anke familji li jgħixu flimkien – mhux bilfors ikunu tfal tal-istess koppja, imma jista' jkun, pereżempju, in-nanna jew iz-ziju li jgħixu flimkien.

Dawn il-familji, il-konsum tal-elettriku tagħhom per unit, jispiċċaw jużaw iktar minn familji oħrajn li jirċievu l-kont għal kull ras.

U din hija bil-figuri, hija fattwali, għax jekk din il-familja tagħżel il-polluter pays principle u għaldaqstant tuża l-airconditioner minflok in-nar tal-injam, tal-faħam jew il-heater tal-gass, u tuża l-elettriku – li niftaħru bih illum il-ġurnata, kemm għandna sistema iktar nadifa u ma toħloqx daqshekk tniġġis – biex issaħħan il-kmamar ta' darha, tispiċċa tħallas ferm iktar minn familja li tkun qiegħda tniġġes iktar l-arja bil-metodu li tuża biex isssaħħan darha.

Hawnhekk ninnota li hawn diskriminazzjoni, u nemmen li l-MCCAA għandha jkollha an overriding regulation biex tkun tista' tirregola dawn l-affarijiet kif suppost jekk sezzjoni tal-konsumaturi huma żvantaġġjati, u mhux noqogħdu ngħidu li dan jaqa' taħt awtorità oħra.

Issemmew ukoll il-mediċini mill-kelliem ta' qabli.

Iva, il-mediċini raħsu u dan għax qegħdin nimportaw iktar mediċina ġenerika.

Imma issa hemm l-abbużi min-negozjanti.

Vera raħsu l-mediċini?

Mhux kollha, mhux vera, qegħdin nidħku bin-nies.

Ma jistax ikun ngħidu li kollox raħas.

Ħalli nagħtikom eżempju wieħed dwar Mediċina "A" li tintuża minn ħafna rġiel anzjani.

Ilbieraħ f'din il-Kamra għedt li 25% tal-popolazzjoni Maltija għandha 'l fuq minn 61 sena, li bosta minnhom huma rġiel u ħafna minnhom jużaw mediċina partikolari minħabba saħħithom – kważi lkoll jużawha b'xi mod jew ieħor.

Dik il-mediċina partikolari għandha żewġ kimiċi fiha.

X'jagħmel l-importatur?

Għal mument ma jġibhiex, għal mument ma tiddaħħalx f'Malta u l-konsumatur biex ikollu dik il-mediċina li għandha żewġ kimiki jkollu jixtri mediċina b'kimika waħda u mediċina b'kimika oħra.

Id-differenza fil-prezz tkun 'il fuq minn €25.

Allura nistgħu ngħidu li hemm ġustizzja bejn is-suq u l-konsumatur?

U hawnhekk huma d-drittijiet, u hawnhekk huwa fejn l-MCCAA trid tqajjem rixha.

Ma jistax ikollna awtorità bħal din, li hija mansa.

Il-vuċi tagħha trid tkun leħen qawwi favur il-konsumatur għax f'leħen għas-suq li huwa ħieles huwa faċli li l-konsumatur jitgħakkes minn dawk l-affarijiet li jkunu żbilanċjati kontrih.

L-ISPEAKER: Bil-permess tiegħek, point of explanation.

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Il-mediċina li qed tirreferi għaliha vera għamlet żmien nieqsa mis-suq għax kien hemm problema fil-produzzjoni mill-originator, imma issa reġgħet qiegħda disponibbli.

Kif qed jgħid tajjeb, sfortunatament peress li hija a combination drug, meta tieħu kull prodott per se tiġi iktar għolja għax għandek l-ippakkjar, il-produzzjoni, eċċ. L-Onor.

Farrugia jifhimni bħala tabib.

Imma issa, għall-grazzja t'Alla, dik il-mediċina li qed jirreferi għaliha reġgħet qiegħda preżenti fis-suq.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. Godfrey Farrugia.

GODFREY FARRUGIA: Qed nieħu pjaċir ninnota li din il-mediċina partikolari reġgħet qiegħda fis-suq, imma jien biha qiegħed nagħti eżempju.

Jien semmejt waħda partikolari, u l-Onor.

Deo Debattista rrispondieni għall-istess mediċina partikolari – u nirringrazzjah – imma bħalha hemm eżempji oħrajn li l-istess MCCAA tista' tiċċekkja dwarhom.

Jien ġibt dan l-eżempju biex ma nidħkux bina nfusna u ngħidu li l-mediċini kollha raħsu, għax hemm metodi kif is-suq jista' jirregola mod ieħor, bi skuża jew b'oħra.

Huwa hemm fejn l-MCCAA għandha jkollha għajn ta' seqer biex dawn l-affarijiet ma jsirux, u għaldaqstant il-konsumatur jiġi protett.

Jiena nemmen li kull persuna li taħdem f'din l-Awtorità għandha r-rieda.

Nemmen li f'dawn l-aħħar snin kellha ankra bi ktajjen ħoxnin warajha u ma setgħetx timxi minħabba s-sentenzi li kellha fil-Qorti, u nemmen li, bis-saħħa ta' din l-emenda, iva, se nagħtu d-dritt lill-konsumatur biex imur il-Qorti u jappella mis-sentenza, mill-multa li tkun tat l-MCCAA, u dak huwa dritt fundamentali li joħloq anke bilanċ ta' ġustizzja anke soċjali, u din hija xi ħaġa tajba.

Imma jien nixtieq inħeġġeġ lil din l-Awtorità biex tkun iktar bil-kmiem tagħha mxammrin u rasha iktar fuq għonqha biex f'suq li huwa ħieles - li jien nemmen fih - il-konsumatur jiġi mħares iktar.

Jien nemmen li kieku l-MCCAA ftit snin ilu ħadet iktar ir-riedni f'idejha fis-suq tal-kirjiet, kieku llum ma kienx ikollna dawn il-problemi; illum nafu xi pjaga hi għal ħafna familji, u kieku hi setgħet tieħu passi - minħabba dawn is-sentenzi fil-Qorti ma setgħetx - kieku l-kirjiet ma spiċċawx għoljin daqskemm huma llum il-ġurnata.

Issa jekk dak ma sarx, għall-inqas issa nitlobha biex wara li tlabtha għat-tieni darba fil-pubbliku, tħares lejn il-polza tal-assigurazzjoni.

Dan huwa fattur li huwa importanti.

Sur President, dawn kienu l-ħsebijiet li kelli.

Se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li jiena nemmen ħafna fl-oġġettivi u fl-għanijiet li għandu dan ir-regolatur, li hija awtorità, u għalkemm m'għandhiex ħidma faċli għax trid issib il-bilanċ bejn żewġ entitajiet, id-dritt tal-konsumatur u d-dritt tas-suq, jekk l-affarijiet isiru b'mod ġist, isiru clean u jsiru b'governanza tajba u b'saħħitha, nemmen li, wara li din il-liġi tgħaddi mit-Tielet Qari, l-MCCAA se jkollha iktar saqajha mal-art biex taġixxi kif suppost.

Imma nappellalha ħaġa waħda: nitlobha tkun aktar proattiva u ma tistenniex lin-nies biss jilmentaw jew jissuġġerixxu x'għandha tinvestiga.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, fix-xogħol politiku tiegħi jien insegwi u naħdem fuq id-drittijiet bażiċi u fundamentali ta' kull wieħed u waħda minna.

Huwa settur li huwa għal qalbi ħafna, u fost dawn id-drittijiet hemm ukoll id-drittijiet li għandhom x'jaqsmu magħna kollha kemm aħna bħala konsumaturi.

Nixtieq nibda mill-punt fundamentali dwar l-edukazzjoni u l-għarfien, li forsi kien hemm ħjiel għalih, imma ma ssemmiex daqshekk fid-dettall.

Naħseb li aħna bħala konsumaturi għandna nistaqsu lilna nfusna x'nafu fuq id-drittijiet tagħna bħala konsumaturi.

Minn hawnhekk ippermettili nsellem lit-tim fil-qasam tad-drittijiet tal-konsumatur, li naf li huwa tim li jikkontribwixxi ħafna u li, f'isem id-Dipartiment, ikunu qegħdin iduru l-mezzi kollha tax-xandir u jinformaw lin-nies x'inhuma d-drittijiet tagħhom.

Mhuwiex xogħol faċli, kultant anke daqsxejn repetittiv; kemm-il darba bħala xandara kelli nisma' ripetutament kważi l-istess ħaġa, pereżempju, fuq kif taqra t-tikketti, fuq kif tista' tirritorna oġġett, eċċ. Però, tgħid kemm tgħid, qatt ma huwa biżżejjed.

Forsi nitkellmu fuq dak li huwa oġġett żgħir u kultant anke daqsxejn frivolu; però, minn hemmhekk irridu nibdew, li aħna kollha kemm aħna rridu nkunu nafu x'inhuma d-drittijiet tagħna.

Għaldaqstant, kampanji edukattivi għandhom isiru wkoll fl-iskejjel.

Jien konxja li tingħata edukazzjoni fl-iskejjel fuq dan ir-rigward, għalkemm ma naħsibx li l-iskejjel kollha jagħtuh l-importanza li jistħoqqlu.

Naqbel mal-Onor.

Chris Said li meta nitkellmu fuq id-drittijiet tal-konsumatur ġo pajjiżna - m'iniex qed ngħid li min qiegħed imexxi jew il-Gvern, imma aħna bħala soċjetà - m'għandniex il-polz u l-kuxjenza li għandhom pajjiżi oħrajn fuq dan is-suġġett.

Biss biss, jekk issiefer f'ċerti pajjiżi … Jien darba kont qiegħda f'post fl-Awstralja, u xi ħadd hu u dieħel żelaq u qalli: Dont' worry, I will sue them.

Jien għedtlu "Sue them?

Mhux inti żlaqt?!"

Jiġifieri mbagħad hemm ukoll l-estrem l-ieħor biex ngħidu hekk.

Din l-idea li inti tkun taf x'inhuma d-drittijiet – u jien inżid magħha – u anke x'inhuma d-dmirijiet tiegħek bħala konsumatur, tgħin ukoll f'dak li qegħdin niddiskutu hawnhekk illum u fl-emendi li għandna quddiemna.

Għaliex, meta inti tinqeda mingħand ażjenda privata, dipartiment tal-gvern … Għaliex ħafna drabi ma nagħmluhiex id-distinzjoni li meta mmorru ninqdew mingħand dipartiment tal-gvern għax jaħsbu li għax b'xejn, għax ma tħallasx, qisek m'għandekx ċerti drittijiet.

Dan huwa żball kbir, żball enormi għaliex hemmhekk il-ħlas qiegħed joħroġ mit-taxxi tagħna u minn dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tagħna lkoll bħala ċittadini.

Kultant ngħidu li s-suġġett tal-konsumatur forsi huwa suġġett daqsxejn ġdid.

Forsi għal pajjiżna.

Jien u nfittex fuq is-sit elettroniku tal-MCCAA sibt li l-ewwel awtorità kbira li tkellmet fuq id-drittijiet tal-konsumatur kien il-President John F. Kennedy, li fl-1962 kien indirizza l-Kungress u, fost affarijiet oħrajn, kien qal hekk:

Hawnhekk qed nitkellmu dwar l-1962, mhux issa, mhux ilbieraħ!

F'dawk iż-żmenijiet ukoll kien introduċa l-erba' drittijiet bażiċi li għadhom jeżistu sal-lum: id-dritt għas-sigurtà, id-dritt għall-għażla, id-dritt għall-informazzjoni u d-dritt għas-smigħ xieraq fost l-oħrajn.

Imbagħad, kienu żdiedu iktar drittijiet li huma fundamentali, fosthom hemm id-dritt tar-rimedju, id-dritt tal-edukazzjoni, id-dritt għal ambjent b'saħħtu, eċċ. Fost id-drittijiet bażiċi u fundamentali – u se norbotha mal-emendi li qegħdin nitkellmu fuqhom illum – hemm id-dritt għall-informazzjoni, hemm id-dritt għall-edukazzjoni, imma hemm ukoll id-dritt għas-smigħ xieraq u d-dritt għar-rimedju.

U naħseb li l-emendi li għandna quddiemna jwassluna proprju biex, jekk aħna nagħtu kas dawn id-drittijiet daqshekk fundamentali, forsi nindirizzawhom b'mod daqsxejn iktar, biex ngħid hekk, uman.

Sur President, qed nitkellem minn perspettiva ta' persuna li mhix ġejja mil-lat legali.

Qed ngħid dan għaliex naħseb li meta beda dan id-dibattitu mar f'dak li huwa tekniku ħafna, u tifhimha għalfejn, għaliex hemm legaliżmi u dettalji legali li jridu jkunu l-avukati b'mod partikolari li jidħlu sew f'dan il-qasam.

Però, irridu noqogħdu daqsxejn attenti minn dan it-tip ta' lingwaġġ, eċċ. Naħseb li pprova jitfagħna f'din il-linja li qed naċċenna għaliha issa l-Onor.

Edwin Vassallo, meta qal li fil-lingwaġġ tiegħu qiegħed jitkellem mil-lingwaġġ ta' lay person.

U anke jien ma nitkellimx mill-aspett legali, nirreferi għall-kollegi tiegħi, nieħu pariri mingħandhom eċċ; però, fl-aħħar mill-aħħar, irridu noqogħdu attenti li l-maġġoranza tan-nies li qed isegwuna qegħdin jifhmuna.

Dan hu l-punt li qiegħed nipprova nagħmel jiena, li n-nies li qegħdin isegwuna qegħdin jifhmuna għaliex huma l-konsumaturi u huma għandhom id-drittijiet ukoll.

Għalkemm ma kontx preżenti għax kont qiegħda barra minn Malta fuq xogħol, iddedikajt daqsxejn ħin li noqgħod nisma' wkoll id-dibattitu, u ħadt pjaċir nisma' dak li ntqal.

Ħalli nirreferi għal xi affarijiet li ntqalu f'dan id-dibattitu s'issa, u se nkun qed ngħin lill-Onor.

Deo Debattista jerġa' jagħmel refreshment tan-noti tiegħu.

L-Onor.

Deo Debattista tkellem fuq l-idea ta' suq ħieles li huwa kompetittiv u li minnu jibbenefika s-suq innifsu, imma fuq kollox il-konsumatur.

Naħseb li dak huwa punt validu ħafna.

L-Onor.

Debattista kkwota fid-dettall lill-Kummissarju tal-Kompetizzjoni Ewropea Margaret Vestager, u ovvjament kien kliem li huwa denju tal-portafoll li tmexxi.

Semma wkoll l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta u semma wkoll il-bżonn kruċjali li jsiru emendi wara l-każ kostituzzjonali tat-3 ta' Mejju 2016.

Naf li diġà saret kritika fuq id-dewmien, però jien ma naħsibx li d-dewmien kien intenzjonat.

Almenu din hija l-opinjoni tiegħi.

Però, naħseb li rridu nitgħallmu minnu dan id-dewmien għaliex naħseb li rridu nkunu, kif jgħidu l-avukati kollegi tagħna, aktar spediti fix-xogħol tagħna f'dan ir-rigward.

Dan għax m'għandix dubju li t-Tribunal kien affettwat kompletament minnha din.

U allura, jekk is-soltu nieħdu dan iż-żmien kollu, naħseb li rridu nibdew inħarsu lejn modi differenti ta' kif nagħmlu l-affarijiet, u f'sitwazzjonjiet bħal dawn nagħmluhom aħjar.

Bħalma diġà għedt, għaddew tliet snin …

Issa hawnhekk f'ċerti diskorsi kien hemm anke referenza għall-fatt li qegħdin nemendaw liġi tal-2011.

Qisu hemm xi ħaġa ħażina li qed nemendaw liġi tal-2011.

Lanqas xejn!

Jien nixtieq infakkar lil din il-Kamra li dik il-liġi tal-2011 għaddiet minn dan il-Parlament b'mod unanimu, u kienet saret diskussjoni tajba ħafna.

Dak iż-żmien jien kont naħdem ġo Ministeru kompletament differenti u niftakar li kont segwejtha mill-qrib.

Però, nixtieq infakkar ukoll li m'hemm xejn ħażin li inti temenda liġi ta' ftit snin ilu.

Kemm ilna li emendajna liġijiet li l-linka kienet għadha lanqas nixfet fuqhom, meta għaddejna liġijiet u kellna nemendawhom ftit wara?

Ma rridux immorru għal dik l-idea arkajka li liġi tinkiteb u ma tmisshiex.

Il-liġi hija ħajja u tirrifletti dak li jkunu qed jagħmlu ċ-ċittadini.

Però min-naħa l-oħra nifhem ukoll lil dawk li jikkritikaw u jgħidulna biex fl-aħħar mill-aħħar nagħmlu liġijiet sew ħalli ma jkollniex għalfejn noqogħdu nemendawhom.

Kumment li sar u jien għandi tendenza li forsi naqbel miegħu – però jien lesta li nisma' r-reazzjoni għalih – huwa għaliex ladarba qegħdin nemendaw daqshekk f'uħud mil-liġijiet li għandna quddiemna – għax aħna m'aħniex immissu liġi waħda – kienx ikun iktar tajjeb li forsi erġajna ktibna ċerti liġijiet mill-ġdid.

Nixtieq nisma' min-naħa tal-Onor.

Debattista x'jaħseb fuq dan il-punt għaliex ma naħsibx li huwa punt li għandna nwarrbuh.

Għaliex inti meta ċċaqlaq minn hemm u ċċaqlaq minn hawn kważi kważi jaqbel li terġa' tikteb mill-ġdid.

Bħalma għedt, l-Onor.

Chris Said għamel diskors tekniku ħafna ta' persuna li ħadmet sew f'dan il-qasam, b'mod partikolari għaliex hu stess kien involut fit-tfassil tal-liġi tal-2011.

Ovvjament, semma l-fatt li aħna ma nagħtux importanza xierqa lil dan is-settur u kien, fost affarijiet oħrajn, semma xi ħaġa li jien għedtha kemm-il darba f'dan il-Parlament u nerġa' ngħidha, li l-liġi m'għandhiex tkun għal fuq il-karta.

Il-liġi fl-aħħar mill-aħħar qiegħda hemmhekk biex titħaddem kif suppost, u nikkwota lill-Onor.

Chris Said: "biex tissaħħaħ il-fiduċja tal-konsumatur".

Jekk il-konsumatur ma jħossx li hemm liġijiet li qegħdin jipproteġuh sew, speċjalment f'sitwazzjonijiet ta' rimedju … Diġà nafu mill-esperjenza u mill-intervisti li kont nagħmel jien lir-rappreżentanti tad-dipartiment li kienu jgħiduli kemm-il darba li għalkemm jgħidulhom biex imorru d-Dipartiment jew biex iċemplulhom, u mbagħad minn hemmhekk forsi jidħlu aktar fid-dettall, l-ilment tiegħek jitressaq iktar 'il quddiem, qishom mal-ewwel in-nies jibdew jaqtgħu qalbhom u jgħidu "jien għalfejn noqgħod nidħol fiha din il-biċċa tax-xogħol".

M'għandniex dik it-tradizzjoni, biex ngħidu hekk.

Sur President, ma nistgħux inwarrbu l-fatt li dawn l-emendi qegħdin isiru wkoll fid-dawl ta' sentenza kostituzzjonali.

U allura dan huwa ta' importanza.

U fil-fatt se nagħmel parentesi żgħira dwar dan.

Jien kont ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru Owen Bonnici fuq xi ħaġa li m'għandha x'taqsam xejn ma' din il-liġi, fejn proprju l-Qorti Kostituzzjonali kienet tat raġun lil persuna u din il-Kamra kienet baqgħet ma emendatx kif talbet il-Qorti Kostituzzjonali.

Fil-fatt, l-Onor.

Karol Aquilina qiegħed jiġbidli l-attenzjoni li għadna m'emendajnihiex.

Kif diġà għedt, mhux fuq din il-liġi u m'għandhiex x'taqsam ma' dan is-suġġett, imma rrid niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra, għaliex meta aħna ma nagħtux widen, bħalma qiegħed isir hawnhekk illum … Dan huwa proprju għalfejn qegħdin isiru dawn l-emendi, għax il-Qorti Kostituzzjoni qaltilna li għandna l-affarijiet li mhumiex qegħdin sew.

Kien hemm każijiet oħrajn u jien ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru Owen Bonnici.

Jidher li forsi kif kienet miktuba s-sentenza – biex nagħti l-benefiċċju tad-dubju bl-ikbar onestà – tal-Qorti Kostituzzjonali … Qed nitkellem fuq il-każ ta' Marie Therese Cuschieri vs l-Avukat Ġenerali, li jien ressaqtu f'din il-Kamra.

Fil-fatt, l-istess Marie Therese Cuschieri kienet talbitni biex irressaq il-każ.

Però sal-lum għadna m'għamilniex l-emendi li talbitna l-Qorti Kostituzzjonali.

Irridu noqogħdu attenti ħafna għax altru wara tliet snin, bħalma qiegħed jagħmel illum l-Onor.

Deo Debattista u nistgħu nikkritikawh, u altru ma nagħmlu assolutament xejn.

Hemm differenza kbira, nistgħu nikkritikaw kemm irridu b'rispett kbir – u l-Onor.

Debattista jaf – imma li assolutament ma jsir xejn wara sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, speċjalment fejn jidħlu affarijiet li huma anke fuq livell li jaffettwaw il-ħajja personali tan-nies, huwa totalment inaċċettabbli.

Fil-fatt, l-Onor.

Chris Said għamel proposta interessanti ħafna, meta staqsa jekk huwiex il-każ li nibdew ngħidu minn sitt xhur sa sena jekk ikun hemm sentenza kostituzzjonali.

U naħseb li dan huwa suġġeriment kuraġġjuż u forsi fit-Tielet stadju għandna niddiskutuh u għandna ngħidu "let's take the bull by the horns".

Qed nagħmlu affarijiet kuraġġjużi ħafna f'dan il-Parlament, għaliex ma nieħdux din ukoll.

Għaliex hekk la nistgħu nwaħħlu f'Ċikku, la f'Peppu, la fil-Gvern, la fl-Oppożizzjoni, u lanqas f'min b'rispett kbir jaħdem f'dan il-qasam.

Hekk anzi nkunu qegħdin ngħinu biex nagħtu l-parametri, għaliex kultant … Anke dak li semma l-Onor.

Chris Said waqt id-dibattitu fuq l-istess liġi, li qal li ma kienx hemm parteċipazzjoni daqshekk b'saħħitha għal dokument għall-konsultazzjoni, din iġġiegħlek taħseb.

Ma naħsibx li nistgħu naqbdu n-nies minn għonqhom u ngħidulhom li aħna qed nikkonsultaw fuq xi ħaġa li taffettwakom.

Imma din turi li fis-soċjetà tagħna m'għandniex dak l-interess daqshekk kbir għal dan is-suġġett.

Allura aħna għandna responsabbiltà – u qed ngħid "aħna", m'iniex qed ngħid "intom, "dawk" jew "huma" – kollettivament … Għandna affarijiet li jiġru f'dan il-Parlament li, jekk ma nagħmluhomx kollettivament u ma naħdmux flimkien u mhux għax titlobna l-Kostituzzjoni biż-żewġ terzi, ma nirnexxux.

U ma nirnexxux bħala pajjiż.

Jiġifieri naħseb li l-punt li semma l-Onor.

Chris Said huwa punt tajjeb ħafna.

Fil-fatt meta tħares lejn min ipparteċipa fil-konsultazzjoni pubblika, iktar tħabbel rasek.

Fosthom hemm l-avukati li kienu involuti fil-każ, żewġ assoċjazzjonijiet barranin kbar u, allaħares le, l-Għaqda tal-Konsumaturi, fost l-oħrajn.

Jiġifieri kważi kważi min imiss fil-laħam il-ħaj u min għandu profil daqshekk għoli.

Allura rridu nibdew inħarsu lejna nfusna u nistaqsu għalfejn in-nies mhumiex jipparteċipaw f'diskussjoni bħal din?

Hawnhekk nixtieq nirreferi għall-istqarrija li l-Għaqda tal-Konsumaturi ħarġet proprju fis-6 ta' April, li naf li kien hemm min diġà rrefera għaliha.

Fil-fehma tiegħi, din l-istqarrija qed tagħmel punti tajbin ħafna u tagħtina qafas tad-diskussjoni li għandna hawnhekk illum.

Fosthom, fit-tielet paragrafu l-Għaqda qalet li temmen li l-aktar soluzzjoni effettiva biex jiġi ndirizzat dan il-punt hi li jsiru l-emendi fil-Kostituzzjoni ta' Malta biex awtoritajiet pubbliċi, anke jekk mhux qrati, ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet u jimponu penalitajiet amministrattivi meta tinkiser il-liġi.

Tista' taqbel magħhom u tista' ma taqbilx, imma huwa punt validu ta' diskussjoni.

Fl-istess stqarrija l-Għaqda tal-Konsumaturi tgħid:

"Biss tajjeb li nfakkru li jekk ma jsirx it-tibdil meħtieġ fil-Kostituzzjoni jkun ifisser li kull ħaġa li għandha x'taqsam mal-kompetizzjoni u mal-ħarsien tal-konsumaturi ser tibda tintefa' quddiem il-qrati.

Dan ifisser li ser ikun hemm aktar dewmien biex jittieħdu deċiżjonijiet, b'detriment għall-konsumaturi u kumpaniji li jkunu qed jiġu affettwati ħażin b'abbuż minn kumpaniji oħra.

Fuq kollox, b'dan l-abbozz l-Għaqda tqis li nkunu qegħdin inġibu l-Awtorità tal-Kompetizzjoni u Affarijiet tal-Konsumaturi (MCCAA) bla saħħa u ineffettiva, meta din ġiet imwaqqfa biex tieħu azzjoni malajr u effettiva biex tħares id-drittijiet tal-konsumaturi u ta' dawk in-negozji li jkunu qed josservaw il-liġi.

Għalina dan hu ta' tħassib speċjalment meta Malta hi karatterizzata minn nuqqas ta' kompetizzjoni sew minħabba ċ-ċokon tagħha u nuqqas ta' infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni.

Barra minn hekk dan id-dewmien …"

- dan huwa punt tajjeb ħafna -

"… ser ikollu wkoll effett fuq Malta meta tkun qed tħajjar kumpaniji jiftħu hawn peress li kull kwestjoni ser tieħu wisq żmien biex tiġi riżolta.".

Qed nitkellmu fuq il-kwestjoni tal-kompetittività hawnhekk.

"L-Għaqda tinnota li dan l-Abbozz ivarja sew mill-proposti leġiżlattivi …".

Jidhirli li l-Onor.

Chris Said semma dan il-punt, u forsi jkun tajjeb li nkun nafu x'kien hemm u għalfejn saru ċerti tibdiliet.

Jien m'iniex kontra li jsiru t-tibdiliet.

Jien għalija, meta dokument imur għall-konsultazzjoni, il-fatt li tkun bdiltu jfisser li tkun smajt mingħand ċerti nies.

Jiġifieri naħseb li l-konsultazzjoni proprju għalhekk issir.

Però huwa tajjeb ukoll li din il-Kamra tkun taf x'wassal għal dan it-tibdil li qed tiġbdilna l-attenzjoni għalih ukoll l-Għaqda.

L-istqarrija tagħlaq b'dan il-kliem:

"L-Għaqda tinnota li l-miżuri kif proposti jistgħu wkoll iservu ta' preċedent fir-rigward tal-poteri simili ta' awtoritajiet pubbliċi oħra li għandhom id-dmir ta' infurzar tal-liġijiet, fejn allura jista' jiġri li dawn ukoll jispiċċaw li biex jimponu sanzjonijiet, iridu ta' bilfors imorru l-Qorti.".

Ladarba semmejt il-każ Kostituzzjonali, irrid ngħid li l-ġurnal The Times of Malta fil-25 ta' April tal-2015 kien diġà qed jirrapporta fuq dan il-każ.

Naħseb li minn hemmhekk bdiet tinħema daqsxejn l-istorja ta' fejn wasalna llum.

Ħalli nmur lura għad-dibattitu u nirreferi għal dak li qalu dawk li tkellmu s'issa.

L-Onor.

Zammit Lewis, fil-fehma tiegħi, kien tekniku daqsxejn iżżejjed.

Fil-fatt, jien bdejt inbati biex nifhem x'kien qiegħed jipprova jgħid, però fhimt il-punt tal-equality of arms.

Kif għedt, irridu napprezzaw lil ħaddieħor u meta nitkellmu fuq affarijiet legali, naraw li ma nitilfux lill-poplu.

Żgur li meta nitkellmu fuq dak il-livell in-nies iridu jifhmuna li aħna qegħdin nipprovaw nitkellmu fuq dak li qed jgħidu huma.

Kumbinazzjoni għadu kemm wasal ħdejja l-Onor.

Edwin Vassallo u naħseb li l-Onor.

Vassallo għamel punt validu ħafna.

Mhux qed ngħid hekk għax qiegħed hawn, imma għax ħadt nota tad-diskors tiegħu, u se ngħid għalfejn.

Huwa tkellem fuq ir-realtà.

Huwa inutli li niġu f'din il-Kamra u ngħaddu liġijiet li lill-poplu ma jolqtuhx fil-laħam il-ħaj.

L-Onor.

Vassallo ta diversi eżempji – u m'iniex se noqgħod nirrepetihom – però aktar kmieni kien hawn l-Onor.

Agius Decelis u naħseb li dak li qal l-Onor.

Edwin Vassallo ħadu minn lat kompletament ta' taħt fuq ta' dak li kien qiegħed jipprova jgħid.

Għaliex?

Għax ir-realtà hi li għandna diversi awtoritajiet ġo pajjiżna li jagħmlu xogħol li huwa simili għal dak li tagħmel l-MCCAA, bħall-Awtorità Maltija għat-Turiżmu, l-Awtorità għat-Trasport Pubbliku, l-Awtorità għall-Ambjent, il-Kummissjoni Elettorali, u ħafna oħrajn, u rridu noqogħdu attenti li ma noħolqux preċedent minn wieħed għall-ieħor u nibdew niġu hawnhekk kull darba biex nemendaw liġi, wara liġi, wara liġi.

Ejjew inħaddmu rasna u nispera li dawk li huma legalment tekniċi ġo din il-Kamra, fosthom anke dawk li tkellmu, fit-Tielet Qari dak jużawh ukoll ħalli nkunu qed insaħħu.

Sur President, wegħedt lill-Onor.

Bedingfield li m'iniex se ndum nitkellem, allura se nikkonkludi.

Hawnhekk nistaqsi jekk aħniex nagħmlu l-kalkoli sew, speċjalment fuq dak li semmiet l-Għaqda tal-Konsumaturi, jiġifieri li jinħoloq preċedent fuq awtoritajiet differenti, bħalma semmejt.

Nieħu din l-okkażjoni biex inħeġġeġ aktar għarfien fuq il-kompetizzjoni ġusta, fuq id-drittijiet tal-konsumatur u fuq x'inhi kompetizzjoni ġusta vera.

Aħna għandna realtà ġewwa pajjiżna li aħna nassumu li għax il-gvern jipprovdilek id-dawl u l-ilma, mela inti m'għandek dritt tiftaħ ħalqek fuq xejn.

Se nerġa' nirrepetiha, ġo pajjiżna aħna naħsbu li għax il-gvern huwa l-uniku fornitur, pereżempju, tad-dawl u tal-ilma, jew tad-diesel u tal-petrol, bħala konsumatur m'għandniex dritt niftħu ħalqna.

Ejjew noqogħdu attenti għaliex meta aħna nkunu nafu li dipartiment għandu customer care jrid ikun ġenwinament a customer care u mhux uffiċċju politiku biex naqdi lil dak u lill-ieħor fuq livell partiġjan.

Irridu noqogħdu attenti minn dawn l-affarijiet u jien ma se nipponta subgħajja lejn ħadd għax, jekk nipponta lejn dik in-naħa, żgur li jduru s-swaba' lejn din in-naħa wkoll.

M'iniex qed ngħid li dawn l-affarijiet ma sarux fil-passat u m'iniex qed ngħid li mhumiex qegħdin isiru llum.

Tisma' ħafna stejjer ta' anzjani li jinqalgħu minn darhom u jridu jmorru, pereżempju, Ħal Luqa bil-karozza tal-linja, jaslu hemm u jgħidulhom li mhux dik il-karta riedu jieħdu u kellhom jieħdu xi ħaġa oħra, u jkollhom jerġgħu jmorru lura.

Jien naf wieħed li ħassu ħażin malli qalulu li jrid jerġa' jmur lura, għax kien vera anzjan miskin.

Lin-nies qed naqtgħulhom qalbhom fuq livell li bħala konsumatur għandhom drittijiet.

U f'dan il-każ id-dritt mhuwiex il-vot.

Id-dritt m'għandux ikun il-vot biex inti tieħu li trid, għax inti tieħu dak li għandek dritt għalih.

Hawnhekk nikkwota ukoll dak li qalilna l-President ta' Malta fl-ewwel diskors tiegħu bħala President:

"Ejjew nieqfu naħsbu li n-nies iridu jittalbu għal dak li hu tagħhom bi dritt.

U dan nagħmluh biss permezz tal-edukazzjoni."

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, ħa nibda billi nżid ma' dak li qalet l-Onor.

Claudette Buttigieg fejn jidħol il-customer care service.

Naħseb li fejn jidħol il-customer care service, mhux biss fl-uffiċini u fid-dipartimenti tal-gvern, imma anke f'kumpaniji privati, bħala pajjiż għandha titbiddel il-mentalità u tingħata iktar care, iktar għajnuna.

Dan ma jgħoddx mhux biss fejn jidħlu dipartimenti tal-gvern, imma anke kumpaniji.

Illum hawn ċerti kumpaniji li ċċemplilhom u jħalluk fuq il-linja ma nafx għal kemm, imbagħad tagħfas 'l hemm u tagħfas 'l hawn, tgħaddi ħames minuti fuq it-telefon u tkun għadek ma kellimt lil ħadd.

U dawn huma affarijiet li naħseb li jdejqu lin-nies.

Għaldaqstant, iva, qed naqbel mal-Onor.

Buttigieg li fejn jidħol customer care service naħseb li għandna naraw li jkun aħjar u nbiddlu l-mentalità tal-pajjiż.

F'dan l-abbozz ta' liġi li qegħdin nemendaw qegħdin nitkellmu fuq l-Att dwar il-Kompetizzjoni li daħal fis-seħħ għall-ewwel darba fi Frar tal-1995.

Taħt din il-liġi tal-kompetizzjoni il-proċeduri tal-infurzar kienu jsiru quddiem il-Qorti.

Imbagħad, fl-2011 kienu introdotti poteri ġodda lid-Direttur Ġenerali meta jiġi biex iwettaq spezzjonijiet minn jeddu jew jiddeċiedi li jimmulta fuq ksur ta' liġi tal-kompetizzjoni, bil-possibbiltà li kien isir anke appell fit-Tribunal.

U din hija l-liġi li qegħdin nemendaw illum, liġi li llum nafu li kienet anti-kostituzzjonali għax ma kenitx tirrispetta l-Kostituzzjoni, u għalhekk qegħdin nemendawha.

Dan wara li ntilfu anke kawżi min-naħa tal-Gvern.

Ilbieraħ kien hawn min qalilna li dan huwa gvern li jippretendi li huwa aħjar minn ta' qablu.

Fil-fatt, iva, vera huwa gvern aħjar mill-gvern ta' qablu, anke għaliex qiegħed jirranġa dan it-tip ta' liġijiet.

Issemmew kawżi hawnhekk, fosthom il-kawża tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali tal-2016, li fiha l-Qorti Kostituzzjonali kienet qalet li l-ksur tal-Liġi tal-Kompetizzjoni huwa meqjus ta' natura kriminali u għalhekk dan it-tip ta' kawżi jridu jinstemgħu quddiem il-qorti biss, u dan skont il-Kostituzzjoni.

Il-Qorti kienet ikkonsidrat li la d-Direttur Ġenerali u lanqas it-Tribunal tal-Appell ma huma qorti, u għalhekk l-appell mis-sentenza tat-Tribunal jista' jsir biss fuq punt ta' liġi u mhux fuq punt ta' mertu.

Il-Qorti kienet ikkonkludiet li l-proċeduri li bihom jopera l-Uffiċċju jmorru kontra l-Kostituzzjoni, iżda ma jmorrux kontra l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem.

Dan għax taħt il-Konvenzjoni m'hemmx għalfejn tkun qorti, imma jista' jkun ukoll tribunal li jiddeċiedi fuq ksur ta' natura kriminali.

Irrid ngħid li minn din is-sentenza għaddew tliet snin u wieħed jista' jargumenta li għadda wisq żmien.

L-Onor.

Claudette Buttigieg kienet iktar kostruttiva fil-kritika tagħha dwar għalfejn ittieħed dan iż-żmien ta' tliet snin biex ġejna quddiem il-Parlament b'din l-emenda għal-liġi.

Kienet iktar kostruttiva minn diskorsi li smajna hawnhekk f'dan il-Parlament minn min suppost jaf aħjar kemm idumu l-affarijiet biex isiru, jew anke biex ma jsirux għax ġieli wiegħdu ħafna affarijiet u baqgħu ma sarux!

Però f'dawn it-tliet snin, kemm l-Awtorità u kemm il-Gvern kienu qegħdin jaraw x'inhu l-aħjar kors li jieħdu.

Ħadna dan iż-żmien.

Kien ikun aħjar li kieku dawn l-emendi tressqu aktar qabel, però rrid ngħid ukoll li fil-leġiżlatura li għaddiet kien hemm emenda fil-Kostituzzjoni li kienet proposta mill-Ministru Helena Dalli, li kienet responsabbli politikament mill-Awtorità dak iż-żmien, biex temenda l-liġi tal-2011 u tkun konformi mal-Konvenzjoni u mal-Kostituzzjoni, iżda din l-emenda ma kenitx intlaqgħet mill-Oppożizzjoni.

Jiġifieri dan il-Gvern fil-leġiżlatura l-oħra pprova jemenda l-Kostituzzjoni, però ma sabx l-appoġġ tan-naħa tal-Oppożizzjoni biex il-liġi, allura anke l-Kostituzzjoni, li hija l-ogħla liġi ta' Malta, tkun emendata f'dan is-sens.

Għalhekk hija ġusta l-kritika li l-Gvern dam tliet snin?

Tista' tkun ġusta, imma ma naħsibx li għandu jkun il-Gvern li jġorr ir-responsabbiltà sħiħa talli din il-liġi ma kenitx emendata qabel.

Għaliex in-naħa tal-Gvern ipprovat tirranġa l-affarijiet, però n-naħa tal-Oppożizzjoni ma qablitx, għal raġunijiet li taf hi, u llum qegħdin jikkritikawna.

Ma jimpurtax, hemm min għamel kritika li kienet ġusta, hemm min għamel kritika li kienet kostruttiva, hemm min għamel kritika politika, min imissu jaf aħjar.

Issa nipprovaw inżommu l-poteri tad-Direttur Ġenerali li jieħu deċiżjoni, filwaqt li nassiguraw il-proċedura u nġibuha konformi mal-Kostituzzjoni.

Fl-ewwel abbozz ta' liġi li kien ġie ppreżentat fil-Kabinett fit-3 ta' Lulju 2018, u anke wara li kien ġie ppubblikat għall-konsultazzjoni, ipproponejna li d-Direttur Ġenerali jkompli jieħu d-deċiżjonijiet u li jimponi l-multi, imma dawn jistgħu jiġu appellati quddiem il-Qorti Ċivili, is-Sede Kummerċjali, il-Qorti tal-Kummerċ, li kien ser ikollha s-setgħa li tiftaħ il-każ mill-ġdid.

Iżda mbagħad kien hemm żvilupp ieħor importanti fil-qrati tagħna wara l-kawża li kienet saret f'Ottubru tal-2018, kawża li kienet infetħet mis-Segretarja Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista ta' dak iż-żmien, is-Sinjura Rosette Thake, kontra l-Kummissjoni Elettorali talli l-Kummissjoni Elettorali kienet qiegħda tinvestiga - u allura mbagħad setgħet tagħti d-deċiżjoni tagħha - lill-Partit Nazzjonalista fuq il-finanzjament tal-Partit Nazzjonalista.

Mhux se noqgħod nidħol fil-mertu ta' dak li ntqal, però l-argument ewlieni tal-Partit Nazzjonalista kif imressaq fil-Qorti Kostituzzjonali kien li l-Kummissjoni Elettorali, ġaladarba mhijiex qorti, ma setgħetx tinvestiga u fl-istess waqt timponi d-deċiżjoni tagħha fuq il-Partit Nazzjonalista.

Dan kien żvilupp ieħor li tista' tgħid kompla għarraq jew kompla jikkomplika l-affarijiet jew żviluppa l-affarijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' din il-liġi u liġijiet oħrajn, għax għandna kemm awtoritajiet kif ukoll figuri pubbliċi oħrajn li sal-lum għad għandhom dan id-dritt.

Pereżempju, fl-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika l-Kummissarju għandu wkoll il-poteri li jinvestiga u jiddeċiedi.

Allura dan, b'dak li llum qed inbiddlu fil-qorti se jiġi affettwat ukoll?

Hemm awtoritajiet u karigi oħrajn istituzzjonali li se jkunu affettwati?

Din hija xi ħaġa li għadha qed tiżviluppa.

Fil-fatt, l-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika għadda ftit tax-xhur ilu minn dan il-Parlament, iżda għandna awtoritajiet u entitajiet oħrajn li ilhom magħna u ilhom joperaw din is-sistema, bħall-MCCAA, u jistgħu jkunu affettwati.

Imma dawk huma affarijiet legali li rridu narawhom permezz ta' dak li għad irid iseħħ.

Kif diġà għedt, is-sistema li biha kienet topera l-Kummissjoni Elettorali hija identika għal dik il-proposta fl-Abbozz ta' Liġi li ġie ppubblikat għall-konsultazzjoni pubblika, u għaldaqstant l-emendi kienu riveduti b'tali mod li l-infurzar tal-Liġi tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur se jsir permezz ta' każ imressaq mid-Direttur Ġenerali quddiem il-Qorti Ċivili, Sezzjoni tal-Kummerċ, wara li jkun hemm investigazzjoni.

Aktar minn hekk, id-Direttur Ġenerali se jkun jista' jwaqqaf aġir ta' detriment għall-konsumatur u għall-kompetizzjoni – sakemm tinstab ħtija – permezz ta' rikors fil-Qorti li għandu jinstema' b'urġenza.

Qed ngħid dan għax kien hawn min kien qed jgħid li issa se jkun hemm il-każi li jmorru l-Qorti, u jafu kemm il-każi tal-Qorti jistgħu jdumu għax il-każi l-Qorti jistgħu jibdew u ma jispiċċaw qatt.

Kien hawn min għamel din il-kritika, li hija kritika ġusta wkoll għax, kif jgħid il-Malti, taf meta tidħol il-Qorti, però ma tafx meta toħroġ.

Għalhekk, biex żgur ma jkunx hemm dewmien aħna qed ngħidu li għandu jsir rikors fil-Qorti, u dan ir-rikors għandu jinstema' b'urġenza.

Sur President, saħħaħna wkoll mezzi oħrajn fil-liġi sabiex aġir ta' detriment għall-kompetizzjoni u għall-konsumatur ikun jista' jitwaqqaf fi żmien qasir mingħajr il-bżonn li l-każ jinstema' quddiem il-Qorti, bħal proċeduri ta' riżoluzzjoni aktar attraenti għall-intrapriża investigata.

It-tibdil li qegħdin naraw f'dan l-Abbozz ta' Liġi huwa kollu tibdil marbut mal-proċedura u l-liġi tal-kompetizzjoni, u l-Liġi tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur mhux qed jintmessu, la d-drittijiet tal-konsumatur u lanqas drittijiet oħrajn fejn tidħol il-kompetizzjoni ġusta.

Meta jiġi xi ħadd jistaqsi hawnhekk jekk il-konsumatur huwiex se jkun affettwat ħażin jew affettwat tajjeb, jew kif se jmur il-konsumatur wara li jgħaddi dan l-Abbozz ta' Liġi mill-Parlament, it-tweġiba hija li l-konsumatur se jibqa' fejn hu.

Dan għax fil-konfront tal-konsumatur din il-liġi m'hi qed tbiddel xejn, u ma nafx għala kien hawn min kellu l-interess – jew aħjar, min ġieh id-dubju – li f'dan l-Abbozz ta' Liġi se jsir xi ħaġa biex il-konsumatur ma jkomplix igawdi mid-drittijiet li għandu llum.

Hija xi ħaġa impensabbli li l-Gvern, jew dan il-Parlament, inaqqas l-ammont ta' drittijiet li jkollok.

Għax, jekk xejn, aħna nilleġiżlaw biex id-drittijiet insaħħuhom u nagħtu lill-konsumatur aktar drittijiet, mela nneħħuhom!

Kien hawn ukoll min esprima – mhux ħa ngħid sfiduċja – li ġieh dubju mill-Qorti u kif il-Qorti se timxi f'dawn l-affarijiet, u staqsa jekk il-Qorti hijiex esperta.

Meta tkun esperta l-Qorti, meta tagħti s-siġġijiet lill-Oppożizzjoni biss?

Hemmhekk kollox sew?!

Ma nafx il-għala kien hawn kelliema li pprovaw idaħħlu dubju fuq l-expertise tal-Qorti u dwar kif joperaw il-qrati tagħna anke f'każijiet bħal dawn li għad ikun hemm quddiem il-qorti minħabba din il-liġi.

Fid-diskorsi tas-seduta l-oħra smajna biss kritika min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Irrid nerġa' ngħid li parti mill-kritika kienet ġusta, kien hemm kritika li kienet kostruttiva, kien hemm kritika li kienet inġusta, però ma kienx hemm proposta waħda.

Jiġifieri, jekk kien hawn min qed jaħseb li b'din il-liġi se jitnaqqru d-drittijiet, mank ħareġ bi proposta waħda dwar xi emenda jew biex, pereżempju, indaħħlu xi dritt ġdid.

Tkellmu fuq il-monopolji u tkellmu fuq il-kumpaniji tal-gvern.

Issa dawn ma kenux eletti fil-Parlament illum, ma daħlux fil-politika llum, uħud minnhom kienu parti mill-gvernijiet li bejn l-1987 u l-2013 kienu jifformaw parti mill-Gvern li kompla saħħaħ il-monopolji ta' ċerti kumpaniji.

Semmew l-Enemalta, li llum hija l-Enemed.

Setgħu lleġiżlaw mod ieħor f'dawk iż-żmenijiet, imma m'għamluhiex.

Illum qed jikkritikaw lil dan il-Gvern għax kompla fejn ħallew huma.

Sur President, fl-opinjoni tiegħi jridu jiddeċiedu liema tip ta' politika jridu, għax sinċerament ma nafux eżattament x'iridu.

Din hija liġi voluminuża ħafna, u jien tajtha daqqa t'għajn biex ippreparajt dan id-diskors.

Hawnhekk irrid nifraħ lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista u t-team tiegħu li għamlu emendi għal din il-liġi li se jkomplu jsaħħuha.

U mhux faċli li ssib bilanċ bejn il-protezzjoni tal-konsumatur u l-proċedura li trid issir kull meta jkun hemm ksur ta' dan l-Att biex nassiguraw kompetizzjoni ġusta u protezzjoni għall-konsumatur.

Din hija liġi bilanċjata ħafna, l-emendi li qegħdin isiru saru bi ħsieb, ma sarux bl-addoċċ, saru anke wara li saret konsultazzjoni pubblika wiesgħa.

Kien hawn min ikkritikana li fil-konsultazzjoni pubblika ma kienx hemm ħafna sottomissjonijiet.

Imma skużani, issa jew se jikkritikawna għax qegħdin nikkonsultaw … Il-Gvern ma jista' jaqbad lil ħadd minn xagħru u jgħidlu biex jagħmel sottomissjoni; ma jista' jaqbad lil ħadd u jobbligah li jagħmel is-sottomissjonijiet.

Il-Gvern ħareġ din il-liġi, bħalma joħroġ liġijiet oħrajn għall-konsultazzjoni pubblika, imbagħad sta għall-pubbliku, għal dawk l-għaqdiet, l-NGOs u għaqdiet oħrajn.

Pereżempju, l-Għaqda tal-Konsumaturi tat il-kontribut tagħha billi pparteċipat f'din il-konsultazzjoni pubblika.

Il-Gvern qed jagħmel l-almu kollu tiegħu biex il-liġijiet ikunu liġijiet tan-nies, jiġifieri n-nies jagħtu l-opinjoni tagħhom, u mbagħad sta għal dawk in-nies li huma interessati biex jersqu u jagħtu l-kontribut tagħhom billi jagħtu l-veduti u l-verżjonijiet tagħhom.

Minn dak li rajna f'diversi liġijiet oħra nista' ngħid … Għall-inqas nista' ngħid li meta konna qegħdin nagħmlu l-istrateġija għall-Kottonera għamilna perjodu ta' konsultazzjoni pubblika, rajna s-sottomissjonijiet, inkludejna parti mis-sottomissjonijiet u dalwaqt nibdew nirrispondu kull sottomissjoni li ssir.

Konsultazzjonijiet pubbliċi jsiru ħafna.

Fil-fatt, il-kollega tiegħi l-Onor.

Rosianne Cutajar għada se tkun qed tressaq il-Private Member's Bill tagħha dwar il-kremazzjoni f'pajjiżna.

Għal darb'oħra, din hija xi ħaġa ġdida li se nkunu qegħdin nintroduċu u l-Gvern ma qabadx ġie u introduċieha mil-lum għal għada, imma ħarġet konsultazzjoni pubblika, kien hemm il-laqgħat, il-Gvern irċieva l-feedback, iltaqa' ma' dawk kollha interessati u għada se tkun qed titressaq din il-liġi.

Xogħol isir u nappella biex meta jkun hemm konsultazzjoni pubblika ma jipparteċipawx biss dawk li jkunu interessati fil-liġi partikolari, għax hemm ħafna liġijiet … Pereżempju, fil-każ ta' din il-liġi mhux kulħadd huwa konsumatur?

Kulħadd huwa konsumatur, imma għandna ħafna liġijiet li jersqu quddiem il-Parlament li joħorġu għall-konsultazzjoni pubblika.

Nappella lill-pubbliku biex jipparteċipa fil-konsultazzjonijiet pubbliċi li jsiru għax dan huwa Gvern li jisma'.

U kien hemm liġijiet, anzi kien hemm ħafna liġijiet, li l-Gvern ħa konsiderazzjoni ta' dak li jkun qal il-pubbliku dwarhom – naturalment ta' dawk l-affarijiet li jkunu jagħmlu sens – u ra li dawk is-suġġerimenti għandhom jidħlu u jifformaw parti mil-liġi.

Għalhekk nappella lin-nies biex jipparteċipaw aktar.

Nista' ngħid li fejn tidħol il-Kottonera sodisfatt bil-livell ta' parteċipazzjoni li kien hemm fil-konsultazzjoni pubblika.

Bla dubju xtaqt li kien hemm aktar sottomissjonijiet f'din il-liġi li qegħdin niddiskutu f'dan il-Parlament illum għax hija liġi li tolqot lil kulħadd, u kulħadd b'xi mod jilmenta, daqqa minn dak id-dipartiment u daqqa minn dik il-kumpanija.

Jien nagħmilha man-nies u l-ħin kollu nisma' n-nies igergru fuq kif ikunu ttrattati.

Sur President, se nagħlaq id-diskors tiegħi fuq il-customer care li tkellimt dwaru fil-bidu tad-diskors tieghi.

Aktar milli ngergru naħseb li bħala poplu rridu nkunu mħeġġa aktar biex nieħdu azzjoni.

Nerġa' ngħid li waħda mill-azzjonijiet li l-poplu Malti jista' jieħu hija li meta jkun hawn liġijiet li jkunu għall-konsultazzjoni pubblika jipparteċipa, għax dan huwa Gvern li jisma', dan huwa Gvern li jattwa.

Aħna qrajna dak li qalet il-Qorti, smajna dak li qalu n-nies, l-għaqdiet tal-konsumaturi u nies oħrajn involuti, u llum qegħdin nattwaw billi qegħdin irressqu din il-liġi pilotata mis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

Dan biex inkomplu nsaħħu din il-liġi u nkomplu nsaħħu l-protezzjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni ġusta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

DEO DEBATTISTA: Sur President, nirringrazzjak tal-paċenzja li toqgħod tismagħna seduta waħda wara l-oħra.

Nirringrazzja wkoll lill-kollegi tal-Oppożizzjoni li ħadu sehem f'dawn is-seduti, fosthom lill-Onor.

Godfrey Farrugia u lill-Onor.

Claudette Buttigieg tal-kontribut tagħhom.

Nixtieq li min-naħa tal-Gvern nirringrazzja lill-Onor.

Glenn Bedingfield u lill-Onor.

Agius Decelis u nirringrazzja t-team tal-MCCAA, l-Avukat Ġenerali li kollha taw kontribut, u anke dawk li ħadu sehem fil-konsultazzjoni pubblika.

Irrid ngħid għax qegħdin jgħidu li kien hemm ħamsa biss, imma kien hemm żewġ awtoritajiet kbar, waħda Amerikana, l-American Bar Association, u l-oħra hija l-Kummissjoni Ewropea stess, li b'mod kostruttiv u pożittiv taw kontribut għal dawn l-emendi, jiġifieri faħħru x-xogħol li kien qed isir biex jitressqu dawn l-emendi.

F'dan id-diskors konklussiv tiegħi se nindirizza t-tħassib li qajmu l-kollegi tiegħi fl-interventi tagħhom fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ħa nfakkar ftit li subartiklu (1) ta' artiklu 39 tal-Kostituzzjoni jagħmilha ċara li, u nikkwota:

"Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali, huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġjonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa bil-liġi.".

Hekk tgħid il-Kostituzzjoni ta' Malta.

Hawnhekk nixtieq infakkar li l-ewwel ħaġa li dan il-Gvern ippropona kienet proprju li tinbidel il-Kostituzzjoni.

U dik kienet parti minn dawn it-tliet snin għax l-ewwel parir li kien ingħatalna kien li nibdlu l-Kostituzzjoni u nemendawha b'mod li jkun tribunal li jiddeċiedi u mhux il-qorti.

Iżda, fis-sentenza tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali tal-Kompetizzjoni, il-Qorti kienet ċara li l-Liġi tal-Kompetizzjoni, hekk kif adottata fl-Att tal-2011, kienet kompletament konformi ma' Artiklu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem li jgħid, u nikkwota:

"Fid-determinazzjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu, jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġjonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi.".

Il-proposta li l-Kostituzzjoni tinbidel b'tali mod li jkun jista' jkun tribunal li jisma' kawżi ta' natura kriminali, sfortunatament, ma kenitx intlaqgħet tajjeb.

Ta' min ifakkar – mhux biex inkun distruttiv, anzi! – li l-Onor.

Clyde Puli, f'artiklu fil-ġurnal The Malta Independent tat-22 ta' Jannar 2017, kien qal li emenda fil-Kostituzzjoni sabiex tiġi konformi mal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tal-Bniedem se tkun qed iddgħajjef id-drittijiet tal-akkużat.

U jien naqbel miegħu.

L-Onor.

Clyde Puli kien qal hekk:

Kien hemm ukoll il-pożizzjoni tad-Dekan tal-Fakultà tal-Liġi, kif ukoll ta' esperti legali, li saħqu li dan id-dritt ma kellux jiġi mittiefes.

Kien proprju għalhekk – u hekk sewwa u xieraq – li l-Gvern għażel li, minflok ibiddel il-Kostituzzjoni, isiru l-emendi neċessarji fl-Att tal-2011.

Ta' min jinnota wkoll li anke fl-Awstrija, is-smigħ f'każijiet ta' xejra kriminali jsir quddiem qorti.

Inżamm il-mudell fejn hija l-qorti u mhux id-direttur ġenerali li jiddeċiedi u jimponi multi f'każ ta' ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni.

Nixtieq nerġa' nenfasizza li l-emendi neċessarji kienu sostanzjali u numerużi għax kellhom jindirizzaw il-punti mqajma f'żewġ deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali, kemm fil-każ tal-Federation of Estate Agents, kif ukoll fis-sentenza li ngħatat fil-każ ta' Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali.

Meta wieħed iqis is-sentenza ta' Rosette Thake jinduna li din is-sentenza marret pass oltre mill-każ tal-Federation of Estate Agents.

F'dan il-każ, ir-raġunament tal-Qorti kien li anke kieku kellu jkun hemm qorti ta' reviżjoni li tqis sewwa id-deċiżjonijiet tad-Direttur Ġenerali, imbagħad ikun hemm qorti oħra ta' appell li tisma' appelli, kemm fuq punti ta' liġi, kif ukoll fuq punti ta' fatt, xorta l-proċedura ma tkunx konformi mal-Kostituzzjoni għax il-proċedura għandha tinstema' quddiem qorti sa mill-bidu nett.

Ta' min jiċċara wkoll li s-sentenza ta' Rosette Take kontinwament tirreferi għas-sentenza tal-Federation of Estate Agents, u fil-fatt huwa għalhekk li din is-sentenza ngħatat l-attenzjoni neċessarja.

Dan ifisser li, għall-kuntrarju ta' dak li ntqal mill-Onor.

Chris Said, meta qal li s-sentenza ta' Rosette Thake ma ġietx implimentata fl-emendi, kien proprju minħabba din is-sentenza li l-emendi oriġinali mressqa f'Awwissu tas-sena l-oħra kellhom jiġu riveduti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi ġie kkritikat li ma ħax inkonsiderazzjoni l-proposti tal-Għaqda tal-Konsumaturi.

Ta' min jgħid li numru mill-punti mressqa mill-Għaqda tal-Konsumaturi fuq l-Abbozz ta' Liġi ppreżentat għall-konsultazzjoni pubblika ma baqgħux relevanti fid-dawl tas-sentenza mogħtija fil-każ ta' Rosette Take kontra l-Kummissjoni Elettorali.

Madankollu, l-opinjonijiet imressqa mill-Għaqda li baqgħu relevanti xorta waħda ġew meqjusa bir-reqqa u huma implimentati f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-Uffiċċju ta widen lill-Għaqda rigward l-osservazzjoni li għamlet dwar kif kien propost li jsiru l-ispezzjonijiet fl-uffiċċji tal-intrapriżi, u dan l-Abbozz ta' Liġi jinkludi proċedura li tirrifletti dan is-suġġeriment.

Fil-fatt, filwaqt li fl-Abbozz ta' Liġi ppreżentat għall-konsultazzjoni pubblika kien mandatorju għall-uffiċjali tal-kompetizzjoni sabiex jistennew għal żmien raġjonevoli sabiex jaslu r-rappreżentanti legali tal-intrapriża fuq il-post qabel ma tibda spezzjoni, issa, kif diġà semmejt fl-indirizz tal-ftuħ tiegħi, huwa biss fid-diskrezzjoni tal-uffiċjali li jagħmlu dan.

Sur President, ħadna ħsieb ukoll nindirizzaw it-tħassib tal-Għaqda fuq x'se jiġri mill-investigazzjonijiet li bħalissa għadhom għaddejjin.

L-Abbozz ta' Liġi jikkjarifika li dawn il-każijiet se jkunu qed jiġu regolati taħt il-liġi kif emendata b'dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-Għaqda kienet irrimarkat ukoll li l-emendi proposti għandom jiżguraw li prattiċi li jmorru kontra l-Liġi tal-Kompetizzjoni u tal-Konsumatur jistgħu jiġu mwaqqfa f'qasir żmien.

Għal dan il-għan, l-Abbozz ta' Liġi ħa ħsieb li, f'każijiet ta' urġenza, id-Direttur Ġenerali għall-Kompetizzjoni, kif ukoll id-Direttur Ġenerali għall-Affarijiet tal-Konsumatur, f'kull stadju qabel il-konklużjoni tal-investigazzjoni ikunu jistgħu jippreżentaw rikors, li għandu jinstema' b'urġenza, fejn jitolbu li jinħarġu miżuri intermedji sabiex il-persuna konċernata tirrimedja s-sitwazzjoni.

Ġie suġġerit ukoll mill-Għaqda tal-Konsumaturi li jkun hemm panel ta' esperti li ma jkollhomx id-dritt tal-vot iżda jagħtu l-opinjoni esperta tagħhom lill-imħallef li jippresiedi din il-qorti.

Huwa tajjeb li jingħad li dan is-suġġeriment ġie kkonsidrat ukoll u l-Qorti, kif sikwit jiġri fi qrati oħrajn Maltin, se tkun tista' taħtar esperti skont in-neċessità tal-każ.

L-Onor.

Said irrimarka wkoll li f'każ ta' ordni ta' konformità jew, kif magħrufa aħjar, compliance orders, dawn jistgħu jibqgħu jinħarġu mid-Direttur Ġenerali peress li ma jinvolvux l-impożizzjoni ta' penali.

F'dan ir-rigward, nixtieq niċċara li s-sentenza tal-Federation of Estate Agents semmiet diversi artikli fl-Att dwar il-Kompetizzjoni, u ddikjarathom li jmorru kontra l-Kostituzzjoni.

Dawn kienu l-artikli 12A, 13, 13A u 21 tal-Att, liema artikli jagħtu s-setgħa lid-Direttur Ġenerali li, minbarra li jimponi multi, jimponi wkoll miżuri bħall-compliance u cease-and-desist orders.

Għaldaqstant, dawn l-artikli kellhom jiġu emendati b'mod li tiġi rispettata bis-sħiħ il-konklużjoni tal-Qorti Kostituzzjonali.

Fuq id-dewmien biex jiġi ppreżentat l-Abbozz ta' Liġi, naħseb li għandu jiġi apprezzat li biex il-liġi setgħet tiġi emendata b'tali mod li jinħoloq bilanċ bejn l-interessi kollha tal-partijiet milquta, kellhom isiru emendi f'21 liġi.

Biex wieħed jifhem sew x'qed ngħidu, l-aħħar Att li emenda drastikament il-Liġi tal-Kompetizzjoni, l-Att tal-2011, kien dam madwar sentejn biex jiġi abbozzat.

Kif rikonoxxut mill-Għaqda tal-Konsumaturi stess, il-konsiderazzjonijiet imressqa kienu komplessi u kien meħtieġ li ssir analiżi dettaljata, mhux biex inġibu l-proċeduri konformi mal-Kostituzzjoni, imma sabiex intejbu u nsaħħu l-qafas regolatorju, filwaqt li nissalvagwardjaw id-drittijiet tal-akkużat u konformi mad-dritt fundamentali ta' smigħ xieraq protett taħt il-Kostituzzjoni.

Huwa tajjeb li jitqies ukoll li kienet laħqet saret konsultazzjoni pubblika rigward dawn l-emendi meta fil-frattemp ħarġet is-sentenza ta' Rosette Thake, li marret oltre mir-raġunament tal-Qorti fil-każ tal-Federation of Estate Agents, u għaldaqstant kellhom isiru bidliet sostanzjali mill-ġdid.

Kif inhu mistenni minn pajjiż demokratiku, is-sentenza kostituzzjonali tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali kellha tiġi rispettata.

Minkejja dan, ara ma taħsbux li l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni kien qiegħed b'idejh fuq żaqqu kif ġie insinwat.

Għall-kuntrarju, minn meta ngħatat is-sentenza kostituzzjonali l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni, minkejja li ma setax jimponi multa, xorta baqa' għaddej b'numru ta' funzjonijiet li għandu.

Biex insemmu ftit mix-xogħol li sar f'dan il-perijodu, l-Uffiċju ħareġ miżuri interim fis-settur tal-assigurazzjoni tal-vetturi fuq erba' kumpaniji tal-assigurazzjoni: impona rabtiet magħrufa bħala commitment fis-settur tal-uniformijiet tal-iskejjel sabiex il-ġenituri jitħallew fil-libertà dwar minn fejn għandha tinxtara l-uniformi għall-istudenti fi skola partikolari; evalwa wkoll numru ta' konċentrazzjonijiet, fosthom in-notifika tal-konċentrazzjoni li kienet se ssir bejn żewġ kumpaniji fis-suq tat-telekomunikazzjoni, li għaliha ħareġ statement of objections u l-partijiet fl-aħħar irtiraw din il-konċentrazzjoni; saret ukoll tħejjija ta' rapporti quddiem il-Qorti Ċivili sabiex l-Uffiċċju jevalwa jekk sarx ksur jew le skont l-Att dwar il-Kompetizzjoni fis-settur tal-avjazzjoni u tal-enerġija; ingħataw ukoll pariri lill-awtoritajiet pubbliċi dwar diversi mistoqsijiet fuq restrizzjonijiet ta' kompetizzjoni imposti minn prattiċi amministrattivi; ittieħdet deċiżjoni dwar il-miżati tat-trasport tal-istudenti lejn l-iskejjel, li fiha nstab li ma kienx hemm evidenza biżżejjed li turi prezzijiet eċċessivi; sar ukoll monitoraġġ sabiex l-Uffiċċju jaċċerta ruħu li l-banek qegħdin jimplimentaw tassew ir-rakkomandazzjonijiet li ssuġġerixxa l-Uffiċċju fl-inkjesta settorjali tiegħu li wettaq fis-suq tal-banek fir-rigward ta' rati ta' interessi fuq self lil intrapriżi żgħar u ta' daqs medju; u ħa wkoll deċiżjoni importanti fejn sab ksur tal-liġi fis-settur tad-diesel.

Ma kienx b'idu fuq żaqqu żgur.

Għalhekk żgur ma jistax jingħad li minn mindu nqatgħet id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali kontra d-Direttur Ġenerali dan l-uffiċċju ma ħadimx b'mod kontinwu għaż-żamma tal-kompetizzjoni.

L-Uffiċċju dejjem ħadem bla waqfien sabiex jindirizza prattiċi restrittivi, u jinsab determinat biex jibqa' jagħmel dan, issa aktar u aktar bis-sistema proposta li twiegħed azzjoni konkreta skont id-dettami tal-Kostituzzjoni.

Hawn ġew ġie argumentat ukoll dwar x'se jkun qiegħed jiggwadanja minn din il-liġi l-konsumatur.

Kemm il-konsumaturi, kif ukoll l-intrapriżi konċernati, jistgħu jserrħu rashom li b'dan il-mudell ta' liġi kull allegazzjoni ta' prattika anti-kompetittiva jew li tmur kontra l-liġi tal-konsumatur se tiġi investigata u se ssib qafas regolatorju fejn jistgħu jittieħdu deċiżjonijiet ta' ksur u jiġu imposti penali jew rimedji, skont il-każ, li jkunu konformi mal-Kostituzzjoni.

Iżda mhux biss: meta l-Qorti Ċivili tagħti s-sentenza li fiha ssib ksur tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur jew ta' xi regolament magħmul taħtu, il-Qorti Ċivili se tkun tista' tordna rimedju ieħor ipprovdut fil-liġi u tordna r-restrizzjoni ta' kwalunkwe flus jew proprjetà mogħtija mill-konsumatur.

Sur President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li, kif qal tajjeb l-aħħar darba l-kollega tiegħi, l-Onor.

Zammit Lewis, dawn l-emendi ħolqu sistema fejn tirrenja l-equality of arms u l-prinċipji inġenerali tal-ġustizzja naturali.

Id-drittijiet tal-intrapriżi u n-negozjanti li se jkunu qed jiġu investigati jew protetti fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet imqajma mill-Qorti Kostituzzjonali, iżda l-konsumatur ġie salvagwardat b'mod ulterjuri peress li l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni u l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur f'dan l-Abbozz ta' Liġi se jibqgħu mogħnija bl-għodda kollha investigattivi sabiex jindirizzaw prattiċi abbużivi u jindirizzaw ukoll sitwazzjonijiet fejn ikun meħtieġ li tittieħed azzjoni immedjata.

Ta' min jinnota li l-proċedura preżenti li biha jopera l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni tirrikjedi tliet stadji ta' proċedimenti.

L-ewwel issir l-investigazzjoni u d-Direttur Ġenerali jieħu deċiżjoni; imbagħad hemm appell fit-Tribunal tal-Appell, li ta' min jgħid li huwa presedut minn imħallef u s-smigħ isir f'awla tal-qorti; u mbagħad hemm appell ieħor fil-Qorti tal-Appell.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi, l-ewwel stadju se jitneħħa u s-smigħ tal-kawża se jkun qed isir mill-ewwel quddiem il-Qorti.

Barra minn hekk, l-Abbozz ta' Liġi jsaħħaħ miżuri bħall-Proċedura ta' Riżoluzzjoni, magħrufa aħjar bħala settlement procedure, li tipprovdi rimedju alternattiv għall-proċeduri litiġużi tal-qorti u twassal għar-riżoluzzjoni f'qasir żmien.

Għaldaqstant, nemmnu li l-proċeduri proposti huma l-aktar effiċjenti u efffettivi, waqt li jirrispettaw il-Kostituzzjoni.

Nemmnu wkoll li l-Abbozz ta' Liġi li qed jiġi ppreżentat illum ma jneħħi xejn mid-drittijiet tal-konsumatur u jissalvagwarda d-drittijiet kostituzzjonali għal smigħ xieraq.

Għalhekk wieħed irid jevalwa li, filwaqt li l-liġi li kienet għaddiet fl-2011 kienet ħadet inkonsiderazzjoni dak kollu kif irrakkomandat mill-istess Kummissjoni Ewropea sabiex jiġi protett il-konsumatur, wara dik is-sentenza tal-Federation of Estate Agents fl-2016 skoprejna li din il-liġi ma kenitx qed tirrispetta artiklu 26 tal-Kostituzzjoni.

Allura ridna nagħżlu bejn li nibdlux il-Kostituzzjoni ta' Malta jew nemendawx il-liġi.

Infakkar li l-ewwel parir li kellna kien li tinbidel il-Kostituzzjoni biex nagħmlu kollox aktar faċli.

Iżda mill-feedback li ħadna – għax dan fuq kollox huwa Gvern li jisma' – kemm mid-Dekan tal-Fakultà tal-Liġi, kif ukoll mill-istess Oppożizzjoni, li dehrilha – u aħna qbilna magħha – li m'għandhiex tinbidel il-Kostituzzjoni a skapitu li se jbati dak li jkun qed jiġi mressaq il-Qorti jew quddiem it-Tribunal … Li l-MCCAA turi snienha u tneħħi t-tarka ma jfissirx li ħaddieħor jista' jipproteġi ruħu.

Dan qatt ma għednieh.

Jien m'iniex bniedem legali, iżda kemm ili f'dan is-settur irrikonoxxejt u bi kburija ngħid li niddistingwu ruħna mill-bqija tal-Ewropa fil-Kostituzzjoni tagħna.

Aħna u l-Awstrija biss għandna dan l-artiklu fil-Kostituzzjoni li jħares id-dritt tal-individwu li jfittex ġustizzja mill-qorti.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi, apparti li nħarsu u nissalvagwardaw id-drittijiet kollha tal-konsumatur, fl-istess ħin qegħdin nagħtu d-dritt, kif inhu ġust, li min jiġi imputat ma tkunx biss deċiżjoni tat-Tribunal, iżda b'rispett kbir lejn il-Qorti tkun hi li tiddeċiedi jekk min hu imputat ħaqqux jew le li jeħel dik il-piena.

Fl-opinjoni tiegħi, b'dan l-Abbozz ta' Liġi qed immorru oltre, qed intejbu l-liġi li diġà kien hemm fl-2011 u, bl-għajnuna tal-Oppożizzjoni, minflok qgħdna mmorru għal din il-bidla kostituzzjonali, b'reqqa kbira emendajna din il-liġi, li veru ħadet fit-tul imma hija ftit ikkomplikata.

Barra li nirringrazzja lil din is-Sedja kollha, nirringrazzja lill-MCCAA tax-xogħol kbir li għamlu minħabba li, kif għedt, aktar minn 21 liġi kellhom jiġu emendati, u nirringrazzja lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, kif ukoll lill-Għaqda tal-Konsumaturi tas-sehem tagħhom li naf li għamluh b'bonafidi.

Ngħid biss li aħna mhux konna limitati, imma konna ggwidati bis-sentenzi kostituzzjonali biex dak li nagħmlu nagħmluh ġust kemm jista' jkun.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra, ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Nifhem li hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa u li jitressaq l-Aġġornament?

Fis-6.45 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

L-ISPEAKER: Nitlob lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

DEO DEBATTISTA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 11 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari; u

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jitħassar l-Avviż Legali 44 tal-2019 li jemenda r-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 11 ta' April 2019, fl-4.00 p.m., bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-6.48 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PERSUNI LI JIEĦDU L-BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li jieħdu benefiċċji soċjali f'pajjiżna u jaqsam l-informazzjoni skont il-benefiċċju rispettiv u l-lokalità li jgħixu fihom?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INGAĠĠ TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-lista sħiħa ta' dawk il-pożizzjonijiet li fihom ġew ingaġġati / impjegati persuni fil-Ministeru, dipartimenti u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu fl-2017, l-2018 u fl-2019 sal-lum, u f'kull każ jgħid:

a. l-entità li fiha ġiet ingaġġata l-persuna;

b. x'inhi l-pożizzjoni li l-persuna ġiet impjegata fiha;

c. x'inhu l-pakkett finanzjarju tal-pożizzjoni;

d. jekk il-pożizzjoni hijiex ta' Person of Trust jew Position of Trust; u

e. inħarġitx sejħa biex timtela l-pożizzjoni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni kollha mitluba minnu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni miġbura tinkludi l-ingaġġi kollha li saru fis-snin imsemmija minnu.

Fl-informazzjoni mogħtija hemm ukoll numru ta' impjegati li m'għadhomx jaħdmu mad-dipartiment/entità/awtorità kkonċernata, u għalhekk in-numru ta' impjegati ingaġġati fis-snin imsemmija mhux bilfors li jirrifletti n-numru attwali ta' impjegati li hemm fil-preżent.

PERSUNI DIVORZJATI JEW SEPARATI –DRITTIJIET TAL-PENSJONI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif il-Gvern ser jindirizza l-inġustizzja ta' dawk il-persuni (fil-biċċa l-kbira tagħhom nisa) li, wara li jkunu ddivorzjaw jew isseparaw minn ma' żwieġhom u kienu preċedentement qattgħu numru ta' snin ma' jaħdmux biex jieħdu ħsieb il-familja, jispiċċaw ibatu konsegwenzi fid-drittijiet tal-pensjoni tagħhom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Manifest Elettorali tiegħu l-Gvern preżenti wiegħed li jiddaħħlu emendi legali li jassiguraw li, f'każi ta' separazzjoni, divorzju jew tmiem ta' koabitazzjoni, jipproteġu d-drittijiet għall-pensjoni tal-konjugi jew partners li jkunu għamlu xi perjodu barra mid-dinja tax-xogħol biex jieħdu ħsieb il-familja.

Ninsab infurmat li bħalissa din il-materja qed tiġi eżaminata mill-Grupp ta' Strateġija tal-Pensjonijiet, bil-għan li fix-xhur li ġejjin iressaq proposti għall-kunsiderazzjoni tal-Gvern.

Tajjeb li nfakkar lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern ħa ħsieb sabiex jirdoppja n-numru ta' snin li fihom ġenituri jistgħu jibbenefikaw minn krediti ta' kontribuzzjonijiet għal perijodi li fihom ma jkunux ħadmu sabiex irabbu lil uliedhom, kif ukoll daħħal krediti għal persuni li jkunu barra mix-xogħol biex jistudjaw.

Dawn il-miżuri jimmitigaw xi ftit is-sitwazzjoni li jsibu ruħhom fiha dawn il-persuni.

IL-MARSA – LOCAL PLAN – ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-Local Plan u dokumenti relatati li jirregolaw l-iżvilupp fil-lokalità tal-Marsa?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 domanda mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan, minflok jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

(Informazzjoni Addizzjonali: Ara dokument P.L. 3429 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 224 tat-Tnejn, 6 ta' Mejju 2019)

MUNXAR GĦAWDEX – TRIQ MUNXAR – XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema xahar ta' din is-sena hu ppjanat li jinbeda u jitlesta x-xogħol ta' asfaltar u xogħol ieħor fuq Triq Munxar fil-Munxar, Għawdex, peress li t-tender ta' din it-triq ilu iktar minn xahrejn li ġie awarded?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali tal-Munxar li x-xogħol ser jibda f'Mejju 2019.

RABAT GĦAWDEX – TRIQ ANTON TABONE – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li f'dawn l-aħħar ġranet reġgħet tqaxxret parti min Triq Anton Tabone fir-Rabat, Għawdex, biex isir patching fiha?

Tista' tgħid x'inhi r-raġuni li proprju reġgħet qed tinqala' l-istess parti li kienet saret ftit tas-snin ilu taħt amministrazzjoni u ministru differenti Laburista?

Kemm kien ġie jiswa taħt il-Ministru preċedenti dan il-patching fl-istess parti tat-triq u kemm ser jiġi jiswa issa?

Interpellant li dan il-patching sar minħabba l-fatt li, peress li wara li saret Triq Għajn Qatet mill-ġdid, beda jgħaddi ammont kbir ta' ilma tax-xita.

Sabiex jitneħħa dan l-inkonvenjent, it-triq kien hemm bżonn li tiġi taqleb għan-naħa l-oħra sabiex l-ilma joskula fil-gandott li jilqa' l-ilma tax-xita.

Meta dan l-aħħar tqaxxar il-wiċċ, irriżulta li partijiet kbar minnha kienet mibnija fuq il-ħamrija u kellha terġa' ssir.

GĦAWDEX – PROĠETTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8934 u jgħid xi proġetti infrastrutturali saru ġewwa Għawdex s'issa u kemm intnefqu flus mill-eko-kontribuzzjoni li jħallas kull turist li jżur pajjiżna, u xi proġetti hemm ippjanati li jsiru matul is-sena 2019 u x'inhi l-ispiża ta' dawn il-proġetti infrastrutturali?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jidher biċ-ċar l-impenn kontinwu tal-Gvern biex itejjeb il-prodott turistiku ġewwa Għawdex.

Fil-fatt il-Ministeru għat-Turiżmu wettaq diversi xogħlijiet ġewwa l-gżira Għawdxija kemm permezz tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu, Projects Malta u l-Fondazzjoni għaż-Żoni Turistiċi.

L-Awtorità Maltija għat-Turiżmu investiet bis-saħħa fil-prodott u l-immaniġġjar tal-bajjiet ġewwa Għawdex bil-għan li jitjiebu l-faċilitajiet u s-servizzi fid-diversi żoni turistiċi.

Bejn l-2017 u l-2018, l-MTA nefqet kważi €650,000 f'Għawdex.

Bis-saħħa ta' dan l-investiment, fl-2017 il-bajjiet ta' Marsalforn u Ħondoq ir-Rummien rebħu l-istatus ta' Blue Flag, u kien ukoll possibbli li jiġġedded il-Blue Flag status ġewwa l-bajja tar-Ramla.

Għas-sena 2019, huwa ppjanat li dan l-investiment ikompli jissaħħaħ.

Flimkien mal-Ministeru għal Għawdex, l-Awtorità Maltija għat-Turiżmu kienet katalista sabiex inġieb il-festival Abode on the Rock direttament għal Għawdex, torganizza wkoll l-International Fireworks Festival, fejn waħda mis-serati sseħħ proprju ġewwa Għawdex, tellgħet ukoll il-Gozo Alive, u għenet diversi attivitajiet li saru ġewwa Għawdex, fosthom il-Gozo Carnival u Gozo New Year's Eve.

Permezz ta' Conventions Malta saru wkoll diversi konferenzi ta' daqs żgħir u medju ġewwa l-gżira Għawdxija.

Min-naħa tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu u Conventions Malta, Għawdex qed jiġi promoss bħala destinazzjoni minnha nnifisha li għandha n-neċessitajiet kollha għal avvenimenti MICE.

Fil-fatt waqt fieri MICE, Għawdex tkun promossa bħala post ideali għal programmi soċjali u inċentivi marbuta ma' negozju, minbarra li sservi wkoll bħala destinazzjoni alternattiva.

Il-Fondazzjoni għaż-Żoni Turistiċi qed tikkollabora mal-Ministeru għal Għawdex fuq ir-riġenerazzjoni tax-Xlendi u titjib fuq il-bajjiet, filwaqt li sa mit-twaqqif tagħha Projects Malta Ltd dejjem tat prijorità lil proġetti relatati mal-qasam tas-saħħa fil-gżira Għawdxija, fosthom il-proġett ta' Barts Medical School.

Il-Ministeru għat-Turiżmu u l-Ministeru għal Għawdex flimkien ħabbru wkoll l-iskema Enable Tourism li permezz tagħha stabbilimenti turistiċi ġewwa Għawdex jistgħu jagħmlu xogħol relatat mal-aċċessibilità ta' siti turistiċi, b'50% tal-ispiża tkun iffinanzjata mill-Gvern taħt din l-iskema.

Ġew imħabbra ukoll pjanijiet għar-riġenerazzjoni tax-Xlendi, fejn apparti li l-parkeġġ eżistenti se jikber b'60 parking space oħra, għaddejjin ukoll diskussjonijiet bejn iż-żewġ ministeri fuq ir-riġenerazzjoni u sand replenishment tal-istess bajja.

L-istrateġija tal-Gvern dwar it-turiżmu f'Għawdex hija li tiġi indirizzata aktar il-kwistjoni tal-istaġjonalità u jitjiebu r-rati tal-okkupanza fix-shoulder months.

ĦABS - OSSERVAZZJONIJIET MINN VIŻITATURI SPEĊJALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il osservazzjoni ġiet imniżżla fil-Ktieb tal-Viżitaturi Uffiċjali mill-Viżitaturi Speċjali tal-Ħabs dwar il-ħabs u l-priġunieri, skont dak li jipprovdi l-artikolu 8(4) tal-Att dwar il-Ħabs (Kap. 260 tal-Liġijiet ta' Malta) mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika xi jrid ifisser bil-kliem "Viżitaturi Speċjali tal-Ħabs".

ĦABS - UFFIĊJALI LI NTBAGĦTU JAĦDMU FI STAT MEMBRU IEĦOR TAL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mill-1 ta' Mejju 2004 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il uffiċjal tal-ħabs intbagħat jaħdem fi Stat Membru ieħor tal-Unjoni Ewropea?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda uffiċjal korrettiv li ntbagħat jaħdem fi Stat Membru ieħor tal-Unjoni Ewropea.

DIPARTIMENT TAS-SERVIZZI KORRETTIVI – UFFIĊJALI MNEĦĦIJA MILL-KARIGA TAGĦHOM

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il uffiċjal huwa neħħa mill-kariga tiegħu fid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi?

Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet għat-tneħħija ta' kull wieħed mill-uffiċjali?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uffiċjali li tneħħew mill-kariga tagħhom mid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi mis-sena 2013 huwa kif gej:

· 2018 - Uffiċjal Korrettiv (1) wieħed li twaqqaf waqt iż-żmien tal-probation.

· 2019 - Uffiċjal Korrettiv (1) wieħed li tkeċċa mis-Servizz Pubbliku fuq azzjoni dixxiplinarja tal-PSC.

ĦABS - DIRETTIVI MOGĦTIJA LILL-UFFIĊJALI DWAR DMIRIJIETHOM

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, x'direttivi ta lill-uffiċjali tal-Ħabs dwar id-dmirijiet tagħhom?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-imsemmija direttivi mogħtija minnu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-istanding orders (direttivi) maħruġa mill-amministrazzjoni tal-Ħabs minn żmien għal żmien huma relatati mal-operat tal-Ħabs.

Għalhekk, f'dawn l-istanding orders hemm inkluż is-sigurtà tal-Ħabs, li hu żona ta' sigurtà massima, u hemm informazzjoni sensittiva.

Għalhekk tali informazzjoni ma tistax tingħata.

BORD GĦALL-GOVERNANZA TAL-ĦABSIJIET – MEMBRI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-persuni li ġew maħtura bħala membri tal-Bord għall-Governanza tal-Ħabsijiet mis-sena 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-data meta ġie maħtur u f'liema qasam għandu għarfien u esperjenza għal kull wieħed mill-membri?

MICHAEL FARRUGIA: L-Onor.

Prim Ministru approva l-Bord Għall-Governanza tal-Ħabsijiet fl-20 ta' Settembru 2018, u huwa kostitwit kif ġej:

Is-Sur Anthony Mario Ellul (esperjenza fl-immaniġġjar ta' proġetti u implimentazzjoni ta' proġetti)

BORD GĦALL-GOVERNANZA TAL-ĦABSIJIET – DOKUMENTI GĦALL-APPROVAZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'dokumenti ġew sottomessi lilu mill-Bord għall-Governanza tal-Ħabsijiet għall-approvazzjoni preliminari tiegħu mis-sena 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tal-imsemmija dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Ħabs jeżisti element ta' sigurtà u kunfidenzjalità li allura jistgħu jippreġudikaw l-operat tal-istess Ħabs.

Għaldaqstant, ma jkunx għaqli li rapporti jiġu ppubblikati.

SANNAT GĦAWDEX – TRIQ BARDAN – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9300 intqal li t-tender għal Triq ta' Bardan fis-Sannat, Għawdex, kienet ġiet awarded għall-prezz ta' €54,935.45, iżda fuq in-Notice of Award maħruġa mill-Kunsill Lokali ta' Sannat fis-27 ta' Ġunju 2018 din it-triq kienet ġiet awarded għall-prezz ta' €46,555.47?

Jista' jispjega dan kollu, kif ukoll jgħid kemm fil-verità kienet il-varjazzjoni mit-tender oriġinali li ġiet awarded fis-27 ta' Ġunju 2018 u jagħti break down ta' x'kienu l-varjazzjonijiet kollha u kemm ġew jiswew extra kull varjazzjoni?

Jista' jgħid lil min ġiet awarded it-tender?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali Ta' Sannat li fuq ix-xogħol ta' Triq Bardan b'fondi Ewropej minn Miżura 4.3 tal-fond EAFRD, l-ammont tal-offerta aġġudikata kien ta' €46,555.47 exc.

VAT, u din ġiet aġġudikata lill-kuntrattur Gatt Tarmac Ltd.

L-ammont finali tal-proġett kien ta' €53,240.82 exc.

Il-varjazzjoni bejn l-ammont aġġudikat u l-ammont finali kien fix-xogħol relatat mas-sistema tal-ilma tax-xorb u s-servizzi tad-drenaġġ.

Però l-kundizzjonijiet tal-kuntratt kienu jistipulaw li l-kuntrattur jista' jiġi ordnat jagħmel dan ix-xogħol ukoll, kif fil-fatt sar.

L-ammont ta' €54,935.45 kien il-grant miksub minn Miżura 4.3.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – FILES JEW DOKUMENTI DISTRUTTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 7822 u 8284 u tgħid, f'kull Direttorat u entità li taqa' fid-dekasteru tagħha, kemm kien hemm files jew dokumenti li ġew distrutti abbażi tal-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

X'tip ta' files jew dokumenti kienu u ta' liema uffiċċju jew taqsimiet kienu jappartjenu?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX – TOROQ RE-SURFACED

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid b'effett minn Ġunju 2017 sal-lum liema kienu t-toroq li ġew re-surfaced f'Għawdex jew li nbnew mill-ġdid mill-Ministeru tagħha?

Tista' tagħti dawn it-toroq lokalità lokalità u tgħid kemm-il metru kwadru ta' toroq saru f'kull lokalità fl-istess perijodu?

Tista' tgħid kemm intefqu f'kull lokalità fuq toroq mill-Ministeru tagħha fl-istess perijodu?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

*Tabella bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 9582.