DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 19 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 19 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 19 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 198, li saret fit-18 ta' Frar 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

F'każ affermattiv, kemm kienet l-ispiża u fejn kienet id-destinazzjoni?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin 2017, 2018 u 2019 m'għamilt l-ebda użu minn private jet.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Dalgħodu l-laqgħa tal-Kabinett saret fis-Riserva Naturali tas-Salina.

Nieħu gost nara ħidma bejn il-Gvern, l-NGOs lokali u għaqdiet oħrajn.

Jista' l-Ministru jgħidilna iktar dwar x'inhi t-triq 'il quddiem u jekk hux se naraw iktar kollaborazzjoni simili għal dik li għadni kif semmejt?

JOSÈ HERRERA: Dalgħodu l-laqgħa tal-Kabinett inżammet fil-Park tas-Salini, li hu wieħed miż-żoni li ġew senjalati bħala sit ta' Natura 2000 u li qed jiġi ġestit minn BirdLife bi ftehim mal-Ministeru.

Dan hu wieħed minn 30 sit ta' Natura 2000, li b'kollox għandek madwar 13% mit-territorju ta' Malta.

Wara li ntgħażlu s-siti ta' Natura 2000, l-ERA bl-għajnuna ta' NGOs u ENGOs, għamlet il-management plans ta' dawn is-siti, u bil-mod il-mod qegħdin nimplimentawhom.

Uħud minn dawn is-siti qegħdin jiġu mogħtija lill-NGOs biex jamministrawhom huma, u xtaqt nirringrazzjahom tal-koperazzjoni tagħhom.

Bħalissa qed isir studju profond bl-għajnuna tal-istess ENGOs biex inkattru iżjed siti ta' Natura 2000.

Fil-ġimgħat li ġejjin, għall-ewwel darba se nkun f'pożizzjoni li nħabbar li se nagħti numru ta' kuraziji lil numru ta' NGOs oħrajn.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent, se jibda jsir kif nimxu fis-settur tal-kultura, fejn il-Ministeru responsabbli mill-kultura jagħti kuraziji lill-NGOs biex imexxu u jieħdu ħsieb ċerti siti.

S'issa konna nagħmlu biss management agreement ma' dawn l-NGOs, però dehrilna li kellna nbiddlu l-liġi.

L-Oppożizzjoni vvotat favur biex inkunu nistgħu nibdew nagħmlu dan u fil-ġimgħat li ġejjin se nmexxu 'l quddiem din it-tip ta' aġenda.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Ladarba bdiet l-investigazzjoni dwar l-allegazzjonijiet li saru, jista' l-Ministru jgħid x'inhi s-sitwazzjoni fil-preżent fil-Ministeru u fid-dipartimenti kkonċernati, u x'miżuri qegħdin jittieħdu biex din il-Kamra tingħata konfort li qed jittieħdu l-miżuri kollha neċessarji u tingħata risposta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Tista' tispeċifika fuqiex inhi d-domanda?

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Qed nirreferi għall-allegazzjonijiet li saru fuq tixħim u mismanagement fit-tonn u l-fish farms u s-sospensjoni tad-Direttur tad-Dipartiment tas-Sajd.

Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu dawn l-investigazzjonijiet u x'investigazzjonijiet oħra qegħdin isiru biex jaraw li finalment ikun hemm is-serjetà?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek informazzjoni dwar din il-mistoqsija?

JOSÈ HERRERA: Kumbinazzjoni llum stess saruli numru ta' domandi parlamentari u kelli l-okkażjoni li nwieġeb 80% tad-domanda li saritli minnu bil-miktub, u weġibt oħrajn li saruli minn diversi deputati.

Skont il-proċedura taċ-Ċivil, bħalissa ġie appuntat Aġent Direttur, għaliex ovvjament biex tappunta Direttur, ma tistax taqbad tagħżel lil min trid u tappuntah mill-ewwel, imma trid tagħżel l-iktar persuna anzjana fi ħdan id-Dipartiment.

F'dan il-każ, hemm is-Sur Randall Caruana li qed jaġixxi bħala Aġent Direttur.

Dwar il-kwestjoni tal-allegazzjonijiet li saru, nista' nassigura li kull meta sibna xi ħaġa irregolari, id-Dipartiment dejjem mexa kif għandu jimxi u saru r-rapporti relattivi lill-Pulizija.

Issa jekk on the ground kien hemm abbużi, jien diġà kelli l-okkażjoni ngħid li, li qed jiġri hu li jien u l-Onor.

Clint Camilleri flimkien mat-tim tagħna – u qed nieħdu nota ta' dak li qed tgħidilna l-Unjoni Ewropea – qed naraw kif nistgħu nimplimentaw reviżjoni pjuttost approfondita tal-metodoloġija li qed tintuża f'dak li għandu x'jaqsam mal-ispettorat fi ħdan ir-regolatur.

Ħafna mil-liġijiet li hemm huma tajbin u ma nbidlux.

Kif għidt fit-tweġiba, l-uniċi liġijiet li saru kienu biex jissaħħaħ l-aspett regolattiv.

Jidher li għalkemm hemm il-qafas legali, on the ground jista' jkun hemm xi nuqqasijiet.

Wieħed irid japprezza wkoll li ħafna minn dawn in-nuqqasijiet setgħu saru on the high seas sitt mili 'l bogħod u bir-riżorsi li għandu d-Dipartiment mhuwiex daqstant faċli li jispezzjona bl-iktar modalità xierqa.

Naturalment, meta naslu biex inħabbru r-riformi li se jsiru, inkun l-ewwel wieħed li nħabbar din ir-riforma li hemm bżonn issir.

Minn dak li qalulna fl-aħħar audit li sar, kellna nuqqas ta' personal, mhux fis-sens ta' casual workers, imma ta' nies speċjalizzati.

Pereżempju, mhuwiex faċli li ssib għaddasa.

Ħriġna sejħa għall-applikazzjonijiet biex insibu għaddasa li jagħmlu dawn it-tip ta' spezzjonijiet, imma ma applika ħadd.

Ħriġna wkoll sejħa għal min jifhem f'xi ħaġa oħra, imma mhuwiex daqstant faċli li ssib nies ta' kwalità li jkunu disposti li joperaw ċertu xogħol.

Wieħed jista' jirrikkmanda li jagħmel subcontracting, u bħalissa mexjin f'dik id-direzzjoni.

Pereżempju, jekk għandek bżonn għaddasa, jew nies biex joħorġu bid-dinghies billejl, li jista' jsir biex tkun iktar effettiv hu li tfittex nies li jagħmlu dan ix-xogħol b'kuntratt mis-settur privat.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Ilbieraħ il-Ministru flimkien mal-Ministru Joe Mizzi li hu responsabbli mill-Immaniġġjar tal-Ilma, wara li sar rapport, nieda pjan bl-għajnuna ta' fondi mill-Unjoni Ewropea biex ma jintilifx l-ilma tal-pjan u din ir-riżorsa tiġi mħarsa.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet tal-Ministeru tiegħu biex jgħin il-biodiversità, biex jgħin l-ekonomija ċirkolari li jħobb isemmi ħafna, u biex jgħin il-kwalità tal-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi b'mod ġenerali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Nirringrazzjak ta' din id-domanda.

Ilbieraħ nidejna wieħed mill-proġetti interessanti li jsiru minn Ambjent Malta b'koperazzjoni mal-Ministru Joe Mizzi, dwar il-widien.

Nixtieq li t-titlu tal-Unit kien bil-Malti, imma qiegħed bl-Ingliż u jissejjaħ Valley Management Unit.

F'din il-leġiżlatura ġie assenjat lill-Ministeru tiegħi, u naħseb li kienet ħaġa tajba, għax huwa parti integrali u importanti ħafna tal-kapital naturali ta' pajjiżna.

Ta' min igħid, għax jien lanqas kont naf, li f'Malta u Għawdex għandna kważi 50 wied ta' portata.

L-ewwel ħaġa li għamilt kienet task force biex innaddfu dawn il-widien, inneħħu s-siġar, l-arbuxelli u l-pjanti aljeni, u nħawlu siġar u arbuxelli endemiċi għal Malta.

Irranġajna l-ħitan tas-sejjieħ u komplejna nirranġaw dawn il-widien li kienu ilhom mitluqin għal ħafna snin.

Fil-fatt, ħriġna mijiet ta' eluf ta' tunnellati ta' waste material minn dawn l-inħawi.

Problema kbira li hemm fil-widien hija l-passaġġ tal-ilma, li semma l-Onor.

Zammit Lewis, għax l-iżvilupp li sar matul l-aħħar 50 sena, tajjeb jew ħażin, effettwa dawn l-encatchments, allura ddeċidejna li nidħlu fi programm fejn għandna investiment ta' kważi €3 miljuni.

Għażilna madwar 12-il wied, li wieħed minnhom huwa Wied Għomor u nidejna l-proġett ġo Wied Għomor.

Ambjent Malta assenjat ħames esperti għal dan il-proġett, apparti l-ħaddiema l-oħra, li l-iskop tiegħu bażikament hu li l-ewwel isir studju profond dwar kif għandu jgħaddi l-ilma bla ma jiġi bblokkat u jkun jista' jsir l-encatchment tal-ilma.

Ma ninsewx li ħafna minn dan l-ilma jinżel ukoll fl-akwifer, jiġifieri araw kemm huma importanti l-widien tagħna.

Dawn għandhom mandat ta' sena, imbagħad meta jkollna l-informazzjoni, nagħżlu tliet widien u nibdew nimplimentaw dak li hemm bżonn isir skont id-data li nkunu ġbarna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Ladarba l-Ministru għadu kemm spjega li anke fl-audit kien sar magħruf li m'għandux il-personal meħtieġ biex ikun jista' jivverifika u jissorvelja jekk in-numru tat-tonn maqbud ikunx qabeż il-kwota, kif jista' jaċċerta lill-Kamra li fil-preżent m'hemm l-ebda operatur li qabeż il-kwota, meta ġie rrapportat li kull wieħed mill-operaturi qabeż il-kwota?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Id-dikjarazzjoni tiegħek hi erronja.

Fil-fatt, mhux se nirrispondik issa, għax diġà weġibtek bil-miktub u skont id-data ma jirriżulta minn imkien li kien hemm xi żieda fil-kwoti.

Jiġifieri dik hi dikjarazzjoni arbitra u mhijiex ibbażata fuq xi data.

L-audit ma tantx ilu li ħareġ u kien qed jiġi studjat u eżaminat internament mid-Dipartiment.

Tinsiex li mhux jien namministra d-Dipartiment per se, imma ċ-Ċivil, il-Kap taċ-Ċivil.

Lili jagħtuni l-audit li nirreferih lit-tim tiegħi u ngħidilhom biex jaraw kif se jagħmlu pjan biex jimplimentawh.

Fil-fatt l-akbar kritika li saret kienet dwar in-nuqqas ta' personal, però ninsab informat li b'mod regolari qegħdin joħorġu talbiet biex jiġu ngaġġati n-nies skont il-proċedura taċ-Ċivil.

Issa jekk ma japplikawx nies, l-unika triq li hemm, u hekk se nimxu, hi li wieħed jalloka parti mill-flus li hemm biex nibdew ningaġġaw in-nies permezz ta' kuntratti.

Wara kulħadd għaref, imma ħadd ma jkun jaf x'qed isir eżatt fil-periferija ta' fejn qegħdin joperaw dawn il-pans.

Naturalment, la ma sibniex nies biex ningaġġaw b'mod dirett miċ-Ċivil skont ma jien awtorizzat li nagħmel u skont is-sejħiet li għamilna, dik kienet l-unika alternattiva.

Wara li ddiskutejt mal-Onor.

Clint Camilleri, mas-Segretarju Permanenti u ma' kulħadd iddeċidejna li nagħmluha.

Stajt għamiltha qabel, imma se nagħmluha issa, għax issa ddeċidejna li din hi l-aħjar triq 'il quddiem.

Dan ma tistax tagħmel kollox f'daqqa.

Din id-darba jien responsabbli direttament minn Ambjent Malta.

Meta bdejt nieħu ħsieb Ambjent Malta kien ikolli lmenti ħafna agħar minn dawn.

Ma kenux fuq il-headlines bħal dawn, imma kienu jsiru rapporti fuq min jarmi materjal illegali f'xi wiedien, fuq min jopera scrapyard mingħajr permess, u oħrajn.

Jiġifieri kont inondat b'mod esaġerat b'dawn it-tip ta' problemi għax l-ERA ma kellhiex enforcement unit.

L-ERA kienet tgħid li trid tinforza l-liġijiet ambjentali tagħha, u jiena niġi kkritikat kontinwament għal sena sħiħa.

Inti kont Segretarju Parlamentari u suppost taf li fiċ-Ċivil l-affarijiet ma jsirux mil-lum għal għada.

Dan mhux qed niġġestixxi kumpanija privata jew ditta legali, kif kont nagħmel qabel, u dak li niddeċiedi filgħodu nagħmlu.

Fiċ-Ċivil trid tikkonvinċi, tiddiskuti u tieħu l-pariri, għax hekk jimxi.

Fl-ERA għamilna enforcement directive u f'dan il-każ ukoll mhux se jkunu ħaddiema tal-Gvern, imma se noħorġu ingaġġ permezz ta' kuntratt, għax weħilna.

Allura qbadna u ħriġna tender biex xi ħaddieħor jipprovdilna l-personal.

Issa mal-ERA se jkollna 80 ruħ li xogħolhom se jkun biss l-infurzar.

Naħseb li l-mod kif imxejna fl-ERA huwa l-mudell li wieħed irid jimxi fuqu f'dak li għandu x'jaqsam mal-awtorità regolatorja l-oħra, id-Dipartiment tas-Sajd, għax dak mhuwiex biss dipartiment imma huwa dipartiment regolatorju.

Ma nistax nindaħal b'mod dirett, imma rrid nasal magħhom bil-mod il-mod.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Kif ġie rrapportat fuq id-diversi media, illum waqt laqgħa tal-Kabinett il-Ministru ħabbar li se jkun qed isir proġett kbir t'afforestazzjoni fin-naħa t'isfel ta' Malta fl-inħawi ta' Birżebbuġa u Bengħajsa, fejn se jkun hemm numru kbir ta' siġar.

Verament nieħu pjaċir nisma' aħbar bħal din.

Jista' l-Ministru jagħti aktar informazzjoni dwar dak li tkellem fuqu dalgħodu vis-a-vis dan il-proġett?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Nirringrazzjak għal din id-domanda, u qabel xejn xtaqt nirringrazzja lill-Prim Ministru talli aċċetta u qabel miegħi li ninnegozja mal-awtoritajiet ikkonċernati biex nagħmel proġett t'afforestazzjoni fuq medda kbira ta' art fin-naħa ta' Bengħajsa, iż-żona ta' lqugħ fejn hemm il-Freeport u fejn hemm il-villaġġ ta' Birżebbuġa.

Jien iltqajt mal-Planning Authority, mal-ERA u mal-Awtorità tal-Artijiet, rajna kif l-aħjar li jsir, u fl-aħħar sibna medda ta' art kbira ħafna fejn nista' nagħmel proġett massiċċ ta' afforestazzjoni.

Għall-bidu li ħadt dan il-Ministeru, kont nara ħafna art u ħsibt li hu faċli li naqbdu u nagħmlu afforestazzjoni kullimkien, però fil-verità mhuwiex daqshekk sempliċi u ili nispjega għalfejn.

Għax ħafna mill-art li għandna, għalkemm hi tal-Gvern, tista' tkun imqabbla u tkun qed tintuża għal xi ħaġa oħra.

Wieħed irid jara wkoll jekk hijiex tal-Knisja, għax ġieli jkollok żona li parti minnha tkun meħuda għal xi farm, f'parti oħra jkun hemm għalqa, u parti tkun tal-Gvern, jiġifieri mhuwiex daqshekk faċli li tagħmel dawn il-proġetti t'afforestazzjoni.

Provvista ta' siġar endemiċi għandna għax għandna żewġ nurseries kbar li jipprovdu arbuxelli u siġar endemiċi Maltin jew Mediterranji.

Irrid nirringrazzja lil ħafna kumpaniji, speċjalment kumpaniji fil-gaming u s-servizzi finanzjarji, banek u oħrajn li jkunu jridu jgħinu u jagħtuna s-siġar.

Aħna nagħmlu proġetti magħhom, imma xi kultant ma jidhrux, għax, pereżempju, tagħmel tomna, tomna u nofs, jew tliet kwarti ta' tomna u allura ma jkunx xi proġett massiċċ.

Proġett kbir li għamilna kien f'Għawdex, fejn għamilna 18-il tomna, u issa se nagħmlu 18-il tomna oħra biex ikollna kważi 50 tomna t'afforestazzjoni.

F'Kemmuna għamilna wkoll u fil-Buskett kabbarna u mlejna l-irqajja' li kien hemm.

Se nagħmlu proġett ieħor sostanzjali fin-naħa tas-Salini, fejn kienet se tiġi żviluppata skola, però l-Gvern iddeċieda li skont il-kredenzjali ambjentali tiegħu, ikun aħjar li dan il-post ngħaqqduh mal-Park tal-Familja u mal-Park tas-Salini biex ikollna medda ta' art hemmhekk.

L-idea hi wkoll li eventwalment is-Salini tingħaqad mal-park biex ikollok il-Park tas-Salini, taqsam dirett għall-Park tal-Familja, imbagħad ikollok l-afforestazzjoni l-oħra.

Jiġifieri dan se jkun proġett massiċċ sabiħ ħafna bejn il-Qawra u Buġibba.

Jiena kont għidt li nixtieq nagħmel buskett żgħir.

Fil-verità buskett ħafna ikbar.

Naħseb fl-aħħar irnexxieli nagħmel dan il-buskett żgħir fin-Nofsinhar ta' Malta!

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Inħossni sodisfatt meta nisma' lill-Ministru jieħu r-responsabbiltà politika ta' dak li jagħmel, imma l-istess Ministru ma jistax jiġi hawn u joqgħod idurilna mal-lewża u jgħid li ma kellux persunal biex jivverifika u jissorvelja.

Il-Ministru jerfa' r-responsabbiltà politika li l-Kumitat tas-Sajd ma ltaqax mill-elezzjoni sal-ġurnata tal-lum?

Il-Ministru jerfa' r-responsabbiltà politika li meta kellu l-persunal nieqes, jidher li m'għamel xejn biex ikollu l-persunal meħtieġ?

Il-Ministru jerfa' r-responsabbiltà politika li filwaqt li qed jgħid li ma kienx hawn żieda fil-kwota tat-tonn, qed jiġi rrapportat li fil-preżent hemm żieda fil-gaġeġ?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Fuq iż-żieda tal-gaġeġ tat-tonn, nerġa' ngħidlek li dik id-domanda weġibtha.

Aqra r-risposta u jkollok ir-risposta eżatta.

M'hemm l-ebda żidiet.

M'iniex se nerġa' nirrispondiha, għax qiegħda bil-miktub u se nibqa' ngħidlek l-istess ħaġa.

Qed ngħidlek li m'hemmx żieda!

Jien m'iniex ngħid m'hemmx persunal, imma ċ-ċirkostanzi wrew li m'hemmx biżżejjed.

Fid-dinja, il-politika u l-amministrazzjoni huma proċess kontinwu.

Illum tinqalagħlek problema hawn u għada tinqalagħlek problema hemm, għax mhux kollox hu plain sailing.

Kieku tajjeb ikun kieku kollox plain sailing, però fil-verità meta tkun qiegħed f'din il-kariga – mhux qed ngħid li tiddejjaq għax there's never a dull moment, però it's a very stressful position – dejjem tinqalagħlek xi problema li lanqas tkun taf minn fejn ġejja.

Ġieli tieħu gost u xi kultant tirrabja, imma l-problemi jinqalgħu l-ħin kollu.

Issa nqalgħet din il-problema, u wieħed irid isolviha.

M'hemmx għalfejn wieħed jippolarizzaha żżejjed.

Dan sempliċement inqala' inċident.

Il-kwestjoni tal-infurzar jidher li kienet problema u allura trid tiġi indirizzata.

Issa, għar-raġunijiet li semmejt, jidher li bil-mod tradizzjonali ma wasalniex u għalhekk irridu nindirizzawha bl-uniku mod li baqgħalna.

Rigward il-Kumitat tas-Sajd, l-ewwel nett xtaqtek taqra ftit it-terms of reference tiegħu, għax jekk mingħalik li dan il-kumitat hu xi watchdog fuq il-fisheries, assolutament mhuwiex hekk.

Jiġifieri kieku xogħol dan il-kumitat hu li jaġixxi bħala regolatur tal-fisheries, dak in-nuqqas kien ikun ta' min jikkritikah fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

Jien mhux qed nikkritikak talli qajjimt dan il-punt, jiġifieri kieku kont minflokok kont nagħmel l-istess.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili ftit.

Dwar dan il-kumitat qed ngħidlek biex l-ewwel tara x'inhu xogħlu ħalli ma nallarmawx lin-nies u ma noħolqux sensazzjoni li hemm xi awtorità regolatorja jew xi bord regolatorju li ma ġiex appuntat.

Dan huwa bord b'poteri u b'influwenza de minimis ħafna u xogħlu hu biss li jissuġġerixxi xi ideat lis-Segretarju Parlamentari responsabbli.

Ngħidlek biss li fi ħdan dan id-dekasteru, bejn il-fisheries u l-animal welfare hemm kważi 50 bord u mhuwiex daqshekk faċli li tappuntahom kollha f'daqqa.

Nista' ngħid li l-bordijiet illum kważi kollha huma appuntati.

Jista' jkun li għad hemm xi bord li mhuwiex appuntat, imma pereżempju biex għażilna Kummissarju għall-Annimali domna niddiskutu madwar seba' xhur, imbagħad appuntajnieh.

Biex appuntajna l-Bord tal-Animal Welfare domna numru ta' xhur biex għażilna n-nies.

Jiġifieri għandek proċess kontinwu biex tappunta numru sostanzjali ta' bordijiet, li llum 95% minnhom ġew appuntati u qegħdin jiffunzjonaw.

Dan kien wieħed minn minoranza assoluta ta' bordijiet li wara l-elezzjoni jkunu rriżenjaw u jkun għadu ma ġiex riappuntat.

Nassigurak li meta ġie għal konoxxenza tiegħi li dan il-bord mhuwiex nominat, tajt direzzjoni u semmejt xi nies li jistgħu jiġu appuntati biex dan il-bord jiġi appunat mill-aktar fis possibbli.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-funzjonijiet tal-Fisheries Board humiex regolatorji u investigattivi?

Għax skont il-liġi li ġie appuntat taħtha, li hi Kap. 425, ma jidhirx li għandu poteri la ta' skrutinju, la regolatorji u lanqas investigattivi.

Jekk hu hekk, jista' l-Ministru jikkonferma x'inhuma b'mod sempliċi u fil-qasir, wieħed wara l-ieħor, il-funzjonijiet ta' dan il-bord?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Nista' nikkonferma li l-funzjoni ta' dan il-bod la hu investigattiv, la regolatorju u lanqas għandu poteri ta' sorveljanza.

Huwa bord, fost numru ta' bordijiet oħra.

Pereżempju, għandna bord fuq l-inbid, għandna bord ieħor biex jagħtina pariri fuq x'tip ta' erbiċidi wieħed jista' juża, u dan huwa bord pjuttost tekniku li l-iskop tiegħu hu biss li jagħti pariri lill-Gvern dwar x'jista' jsir biex wieħed isaħħaħ u jtejjeb l-industrija tas-sajd.

Jidher li jista' jkun hemm diffikultà lil min tappunta, għax ma tistax taqbad u tappunta lil min trid.

Trid tappunta rappreżentant tal-operaturi tal-fish farms u għandek erba' jew ħamsa biss, allura ma tkunx taf lil min se taqbad tappunta.

Trid tappunta lil xi ħadd mir-retail, imma ħadd ma jkun irid joqgħod fuq il-bord, għax min hu tal-ħanut ma jkunx irid.

Trid rappreżentant mill-Għaqda tas-Sajjieda, u hemm tnejn miġġeldin bejniethom, allura ma tafx lil liema għaqda se tgħid.

Mhux qed ngħid li ġara hekk, imma nista' nimmaġina għalfejn forsi d-dekasteru tiegħi għadu m'appuntax dan il-bord, però qed ngħid li jien u l-Onor.

Clint Camilleri tajna direzzjoni ċara lill-Ministeru tiegħi biex dan il-bord jiġi appuntat.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Fid-9 ta' Ġunju, 2017 ġie ppreżentat lill-Ministru rapport dwar inkjesta mmexxija miċ-Chairperson Dr Paul Cachia dwar l-operat tad-Dipartiment tas-Sajd u l-Akwakultura, li jikkonċerna l-permessi u l-kontrolli fuq l-operat tal-fish farms tat-tonn.

Nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet fil-qosor.

Jista' l-Ministru jgħid xi rriżulta minn din l-inkjesta u jekk huwiex lest li jippubblika r-rapport ta' din l-inkjesta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Jien ma nsib l-ebda diffikultà li nappunta din l-inkjesta.

Din l-inkjesta għamiltha jien stess, fil-vesti tiegħi bħala Ministru, għax kienu saru xi lmenti meta kont għadni dieħel fil-kariga u għidt li l-aħjar ħaġa hi li nagħmel inkjesta ministerjali biex nassigura.

Nista' ngħid ukoll min hu ċ-Chairperson, għax jien ma naħbix, għandi fiduċja fih u kultant nużah għal dawn l-affarijiet.

Qed nirreferi għall-Avukat Paul Cachia, li ħtartu, għamel l-inkjesta, tajtu terminu ta' żmien biex jagħmilha u ħareġ b'żewġ rakkmandazzjonijiet.

Waħda minnhom kienet il-mod ta' kif ikejlu l-ħut.

Tajt direzzjoni li dik il-liġi tiġi emendata adegwatament, u hekk sar.

Is-suġġerimenti tekniċi f'dak ir-rapport ġew implimentati kollha.

Waħda minnhom kienet fuq kif tiżen il-ħut, li hi xi ħaġa teknika li lanqas naf nispjegaha, però jekk issir domanda nkun nista' nispjegaha.

Kif tawni l-inkjesta għaddejtha liċ-Ċivil u tajthom direzzjoni biex jimplimentawha.

Fuq l-aspett tekniku tagħha ninsab informat li dawn ir-rakkomandazzjonijiet kollha ġew adottati.

Fil-ġurnali dehret xi ħaġa dwar conflict of interest ta' ċerta persuna kunjomha Spiteri.

Hawnhekk irrid niċċara xi ħaġa.

Jien ma nafhiex u qatt ma ltqajt magħha, imma rriżultali li din apparentement għandha kariga ta' Assistent Direttur jew Direttur fid-Dipartiment tas-Sajd u għandha parentela ma' xi wieħed mill-operaturi.

Iċ-Chairperson fir-rapport tiegħu ma qalx li din għamlet xi ħaġa illegali, jew li kisret xi liġi, jew li għandha tiġi trasferita, imma ġie rrakkomandat li biex l-affarijiet jidhru iktar trasparenti, il-kariga tagħha m'għandhiex tkun dik.

Jien kont issuġġerejt u tajt direzzjoni li m'għandhiex tibqa' f'dik il-kariga u fil-fatt ġejt informat – kif deher anke fil-ġurnali - li jekk il-kariga tagħha kienet relatata mal-aspett regolatorju, hi kienet se titneħħa mill-aspett regolatorju biex ma jkollhiex say f'dak li għandu x'jaqsam mar-regolamentazzjoni tad-Dipartiment.

Fil-fatt tawha xogħol differenti li m'għandux x'jaqsam mal-aspett regolatorju.

Jekk tagħmluli domanda biex nippreżenta dan ir-rapport, ma nsib l-ebda diffikultà li nagħmel dan.

Però f'dan il-mument mhux qiegħed miegħi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Ministru, jien twelidt u ngħix f'lokalità mibnija bejn żewġ widien u l-widien huma għal qalbi ħafna.

Naf li lbieraħ nidejt proġett għall-ħarsien tal-widien, li se tkun qed tieħu ħsiebu Ambjent Malta.

Xtaqtek, jekk jogħġbok, tagħtina iktar informazzjoni dwar dan.

L-ISPEAKER: Ministru, fil-qosor jekk jogħġbok, għax sar il-ħin.

JOSÈ HERRERA: Nieħu pjaċir b'domanda bħal din.

Meta tkun f'dan il-Ministeru għall-ewwel tiffrustra ruħek, imbagħad ċerti affarijiet tieħu gost bihom.

Jien qatt ma kont naf li l-widien tagħna, by far and large, għadhom fi stat raġonevolment tajjeb.

Minkejja li għandna popolazzjoni kbira u investiment qawwi, il-maġġoranza tal-widien tagħna għadhom natural kapitali tagħna, għall-grazzja t'Alla, imma dan ma jfissirx li kienu fi stat tajjeb, speċjalment dak il-wied li qed issemmi f'Ħal Qormi.

Hemmhekk għandkom żewġ widien, li huma tnejn mill-widien li indirizzajna.

Aħna sibna li kien hemm Valley Management Unit fi ħdan dekasteru ieħor, però ma kellux ħaddiema.

Xi kultant niskanta, għax meta nimxi mija fil-mija by the book tgħiduli: Ma kontx taf?

Għalfejn ma tistax tagħmel hekk?

Biex neleva l-widien, qabbadt nies mid-diversi dekasteri tiegħi, fosthom Ambjent Malta, id-Dipartiment innifsu, il-Wasteserv u nies minn tas-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Deo Debattista u minn kullimkien, biex għaqqadt tim ta' madwar 120 ruħ u bdejna nnaddfu l-widien.

U ġejt ikkritikat għax għamilt hekk!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 35 tal2019 – Ordinamenti tal-2019 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Science in Blockchain and Distributed Ledger Technologies – M.Sc. – taħt il-patroċinju taċ-Ċentru tat-Teknoloġiji għad-Distributed Ledger;

Avviż Legali Nru 36 tal2019 – Regolamenti tal-għaqdiet studenteski tal-Università, 2019;

Lista li turi l-għadd ta' studenti fi skejjel primarji u sekondarji li għażlu li ma jeħdux sehem f'lezzjonijiet tar-reliġjon u l-għadd ta' studenti li jattendu l-klassijiet tal-etika, maqsuma skont id-diversi skejjel, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8906; u

Tagħrif dwar direct orders li ngħataw għal xogħol fuq l-Iskola Primarja ġdida f'Marsaskala, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8931.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 30 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tar-Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-moviment ta' armi tan-nar u munizzjon fi stati membri u provvedimenti oħra (A.L. 392 tal-2018);

Avviż Legali Nru 31 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tar-Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-liċenzi għall-Armi (A.L. 406 tal-2018);

Avviż Legali Nru 32 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tar-Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-liċenzi tal-Pulizija (A.L. 405 tal-2018);

Avviż Legali Nru 33 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tar-Regolamenti tal-2018 li jemendaw l-Iskedi I, II u III tal-Att dwar l-Armi (A.L. 393 tal-2018); u

Avviż Legali Nru 34 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tal-Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar l-Armi (Att XXXVIII tal-2018); u

f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 29 tal2019 – Indiċi tal-Inflazzjoni għas-Sena 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' emails li għaddew bejn l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni u l-Kummissjoni Ewropea dwar l-impatt u l-ħtieġa li jittieħdu miżuri neċessarji għas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-3 ta' Mejju 2016 fl-ismijiet Federation of Estate Agents vs Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) et, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8790.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' kumpaniji involuti fl-akwakultura (sidien ta' tuna farms) li qed joperaw fl-ibħra Maltin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8913.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' annotazzjonijiet ta' annullamenti fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex fis-snin bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba gall-mistoqsija parlamentari 8785; u

Tagħrif dwar divorzji reġistrati fir-Reġistru Pubbliku f'Għawdex fis-snin bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8786.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar benefiċċjarji li jiffrekwentaw iċ-Ċentri ta' Riżorsi tal-Familja, maqsuma skont it-tip ta' għajnuna li tingħatalhom miċ-Ċentri LEAP, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8942; u

Lista li turi d-dettalji ta' kuntatt ta' uffiċjali fid-diversi direttorati fil-qasam soċjali, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8944.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi, Abbozz Nru 66, għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emenda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

L-Onor.

PUNT IMQAJJEM MILL-ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, f'dawn l-aħħar ġranet il-Prim Ministru għamel żewġ stqarrijiet f'dan il-Parlament u l-Oppożizzjoni rringrazzjatu talli informana dwar il-każ tal-Bank of Valletta u tal-Malti li tilef ħajtu fis-Somalia.

Jista' jgħid jekk għandux xi update għal din il-Kamra minn dakinhar li saru l-istqarrijiet sal-lum?

L-ISPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Le, m'għandix iktar informazzjoni x'nista' nagħmel pubblika f'dan ir-rigward.

Fir-rigward tal-każ tal-Bank of Valletta l-investigazzjonijiet kollha għadhom għaddejjin.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex jitressqu żewġ mozzjonijiet li ma kinux jidhru fuq l-aġenda.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TAL-ANNIMALI

JOSÈ HERRERA: Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Josè Herrera.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI U L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u s-Sostenn tal-Belt Kapitali): Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni, Kap. 379, u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, Kap. 378, u liġijiet oħra, sabiex jestendi l-kompetenza tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Kummerċ) u sabiex jagħmel dispożizzjonijiet anċillari u konsegwenzjali għalihom".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, f'isem is-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proġetti Amministrattivi, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jaġġorna u jissostitwixxi l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497, biex jafferma l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika bħala strument għall-ġid komuni biex jipprovdi għall-applikazzjoni ta' dawk il-valuri fis-Settur Pubbliku kollu, biex jipprovdi għall-organizzazzjoni u t-tmexxija tiegħu u biex jaħseb għal materji oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dawn jew li huma anċillari għalihom, ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jaġġorna u jissostitwixxi l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497, biex jafferma l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika bħala strument għall-ġid komuni, biex jipprovdi għall-applikazzjoni ta' dawk il-valuri fis-settur pubbliku kollu, biex jipprovdi għall-organizzazzjoni u t-tmexxija tiegħu, u biex jaħseb għal materji oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dawn jew li huma anċillari għalihom" ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI DWAR IL-LIĠIJIET

TAL-PULIZIJA

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

ONOR CHRIS FEARNE: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10" jkun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10" ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITÀ GĦALL-IŻVILUPP REĠJONALI TA' GĦAWDEX

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, għandi Messaġġ mill-President ta' Malta.

L-ISPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President:

Il-President wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Awtorità li tkun magħrufa bħala l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u għall-eżerċizzju, minn jew f'isem dik l-Awtorità, ta' funzjonijiet regolatorji u konsultattivi li jirrigwardaw l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konnessi ma' dan", tirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

4 ta' Diċembru 2018

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, sinċerament inħoss li llum huwa jum importanti għal Għawdex u għalina l-Għawdxin, għax illum b'mod partikolari l-lenti hija fuq Għawdex u fuq il-mod kif irridu nimxu 'l quddiem.

Kif nafu, Għawdex għandu sfidi partikolari ewlenin, fosthom l-insularità doppja, id-daqs tal-gżira u l-fatt li l-gżira tinsab fil-periferija tal-Unjoni Ewropea.

Iżda jien nemmen li kull sfida tista' tinbidel f'opportunità.

Illum, iktar minn qatt qabel, wasal iż-żmien biex il-potenzjal t'Għawdex u dawn l-opportunitajiet se jwasslu biex Għawdex jaddotta l-istrateġija u l-policies li jixirqulu biex ma nibqgħux naddottaw il-prassi ta' one size fits all.

Mal-medda tas-snin, kull Gvern, kemm qabel kif ukoll wara l-Indipendenza, ħolqu strumenti ta' governanza biex jagħtu iktar saħħa u attenzjoni lill-aspett reġjonali t'Għawdex, fosthom il-Kunsill Ċiviku t'Għawdex u iktar tard l-introduzzjoni tal-Ministeru għal Għawdex.

Ma nistax ma nsemmix ukoll id-devoluzzjoni ta' ċerti awtoritajiet f'diversi oqsma fi ħdan il-Gvern ċentrali, kif ukoll il-Kumitat Reġjonali fi ħdan l-MCESD.

Matul is-snin saru diversi diskussjonijiet, inkitbu dokumenti u saru proposti differenti, iżda l-ebda ħaġa minnhom ma mmaterjalizzat ruħha, għax ma kienx hemm rieda biżżejjed li dan is-seħħ u l-wegħdiet li saru jew ma ġewx sostnuti bil-finanzjament meħtieġ, jew ma nstabx li kienu vijabbli.

L-Għawdxin kienu jiġu mwebblin b'ħafna ideat sbieħ li mbagħad, sfortunatament, spiċċaw tpoġġew fuq l-ixkafef u ntesew.

Dan il-Gvern id-deċiżjoni ħadha, u llum qegħdin hawnhekk għax issa wasalna f'punt li rridu nimxu pass ieħor, fejn nesiġu li dak li jkun meħtieġ u li jkun ippjanat li jsir, jitwettaq mhux biss bħala rimedju għal xi problema jew sfida tal-bieraħ jew tal-lum, imma bħala bażi għal dak li se jkun viżibbilment possibbli u neċessarju fil-futur.

Ma nistgħux nibqgħu naraw kollox mill-ottika tal-lum biss, imma rridu nantiċipaw bil-għaqal l-eżiġenzi li Għawdex jista' jkollu 'l quddiem.

Il-kunċett kardinali tal-kontinwità f'kull żvilupp irid ikun kruċjali wkoll fl-ippjanar ta' kull proġett u inizjattiva.

Huwa pass importanti u deċiżiv, li jekk irridu nimxu 'l quddiem irid ikollna struttura b'saħħitha biżżejjed fil-kuntest t'Għawdex bħala gżira reġjun, biex niggarantixxu li l-iżvilupp f'Għawdex ikun sostenibbli u bbilanċjat ħalli jsaħħaħ il-karatteristiċi tipiċi u uniċi Għawdxin u fl-istess ħin jagħti lok għal tkabbir ekonomiku, tisħiħ tas-sorsi tal-ekonomija, investiment f'setturi ġodda, u għalhekk ukoll ħolqien ta' impjiegi value added biex nattiraw lura t-talent Għawdxi, speċjalment taż-żgħażagħ tagħna li matul is-snin telqu minn Għawdex, li però jridu jaħdmu u jgħixu f'Għawdex imma għadhom ma sabux l-opportunitajiet kollha li jaspiraw għalihom.

Permezz tal-Awtorità dwar l-Iżvilupp Reġjonali għal Għawdex se jissaħħaħ il-qafas istituzzjonali f'Għawdex fejn għall-ewwel darba, b'forza ta' liġi, se jkollna awtorità li se tkun qed taħdem u tassigura l-iżvilupp reġjonali għal Għawdex.

Din l-entità b'saħħitha se tkun qed tikkordina l-ħidma kbira li qed issir u li trid issir f'Għawdex fis-snin li ġejjin biex Għawdex tassew jimxi bi strateġija fejn tiġi garantita kontinwità u nassiguraw li dak li ilna nitkellmu dwaru, finalment jitwettaq.

Dan il-Gvern quddiemu għandu l-wegħda ċara tal-manifest elettorali li ġie ppreżentat għall-elezzjoni ġenerali tal-2017 li tistabbilixxi li rridu nwaqqfu Awtorità dwar l-Iżvilupp Reġjonali għal Għawdex.

L-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum għadda minn proċess ta' konsultazzjoni u kellna sessjoni fejn l-esperti tagħna, fosthom is-Sur David Spiteri Gingell u s-Sur Gordon Cordina, li nirringrazzjahom minn hawnhekk, għamlu preżentazzjoni dwar x'għandha tindirizza din l-awtorità, fosthom ir-rwol, il-funzjoni u l-kompożizzjoni.

Wara kien hemm perjodu fejn stajna niġbru l-kummenti u r-rispons tal-istakeholders li kienu magħna u wrew interess, u dak li ġie ssuġġerit finalment ġie nkorporat f'liġi li wara ġiet ippreżentata u eventwalment ġiet ippubblikata biex issa qiegħda fuq l-aġenda ta' dan il-Parlament.

Dan il-proċess li sar huwa l-mod kif irridu naħdmu biex Għawdex ikompli jissaħħaħ, isemma' leħnu u jingħata widen.

Din l-awtorità se tkun qed taqdi diversi funzjonijiet li se nkun qed nespandi fuqhom waqt l-intervent ta' introduzzjoni.

L-ewwel nett, l-awtorità se tassigura li Għawdex ikollu strateġija ta' żvilupp reġjonali li tkun qed tiġi riveduta regolarment biex il-qafas u l-eżiġenzi ekonomiċi, soċjali u ambjentali t'Għawdex ikunu aġġornati kontinwament, skont kif jinbidlu ċ-ċirkostanzi u skont l-opportunitajiet li jinħolqu.

Għalhekk irid ikollna strateġija versatili, però li tkun tirrispetta wkoll l-esiġenzi odjerni u dawk li jkunu qegħdin jiġu prospettati.

Kif nafu, fil-passat Għawdex kellu diversi strateġiji.

Kellna l-pjan tal-2005 dwar l-iżvilupp soċjoekonomiku t'Għawdex, li kien għal perjodu ta' ħames snin.

Fl-2010 ġiet imnedija l-istrateġija ta' Eko-Għawdex – dawn huma affarijiet li jistgħu jiġu konstatati faċilment – imma sfortunatament ma kienx hemm l-element ta' kontinwità.

In-nies jinbidlu u meta l-persuna li tkun qed timbotta ċerta policy ma tibqax fiċ-ċirkolazzjoni, nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn id-dokumenti jintesew u tiġi mminata l-kontinwità, għax dan huwa proċess.

Dan kollu ma jippermettix li tkompli tibni fuq it-tajjeb li jkun qed isir.

Il-preżenza tal-awtorità se tkun qed tassigura li dan ma jseħħx għax se tkun qed toffri mhux biss il-kontinwità, imma l-koerenza fl-ippjanar tal-iżvilupp strateġiku għar-reġjun t'Għawdex b'mod li jkun strutturat mingħajr interruzzjoni, għax ovvjament hemm element ta' ppjanar u implimentazzjoni.

Fil-fatt, nhar il-Ħadd li għadda l-Prim Ministru kien Għawdex u fid-diskors tiegħu wera biċ-ċar li għal Għawdex mhux biss għandna viżjoni, imma għandna pjan li diġà beda jitwettaq.

Dalgħodu, waqt il-laqgħa tal-Kabinett, il-Prim Ministru antiċipa li għandna pjanijiet oħrajn biex Għawdex ikun il-mutur li jippromwovi inizjattivi innovattivi biex imbagħad issir espansjoni tagħhom fuq bażi nazzjonali.

Jien ngħid li hu tajjeb li jkollok viżjoni – u l-politiċi dejjem jitkellmu dwar il-viżjoni - però billi lin-nies noqogħdu ngħidulhom bil-viżjoni mhux se jkunu sodisfatti, għax dawn fl-aħħar mill-aħħar iridu l-azzjoni, iridu jaraw l-affarijiet jitwettqu.

Għalhekk meta l-Prim Ministru qed jagħmel dikjarazzjonijiet daqstant ċari, qed juri li dan il-Gvern jinsab impenjat li d-differenza f'Għawdex mhux biss issir, imma tinħass.

Għawdex diġà qed jikseb is-suċċessi; għandna ħolqien ta' xogħol bla preċedent, investiment bla preċedent, tkabbir ekonomiku bla preċedent u għandna l-inqas rata ta' qgħad li qatt kellna f'Għawdex.

Li ngħidu li dawn huma suċċessi u nieqfu hemm mhuwiex biżżejjed, għax issa rridu nsostnu s-suċċessi li ksibna u nimxu 'l quddiem.

Kien għalhekk li f'dawn l-aħħar xhur, il-Ministeru kien impenjat biex jifforma qafas ta' pjan fit-tul sal-2030 u qabbad esperti biex imexxu d-diskussjonijiet.

Il-proċess kien bottom-up, fejn iltqajna ma' diversi nies li ħarġu bl-ideat, tkellimna fuq l-isfidi u wħud mis-soluzzjonijiet ġew mingħand in-nies li huma involuti.

Din l-awtorità se tkun qed tieħu r-rwol li tmexxi 'l quddiem din l-istrateġija.

Xi ħaġa li spikkat fil-laqgħat li kellhom l-esperti tagħna kienet li issa mill-kliem irridu ngħaddu għall-fatti, għax ilna ħafna snin nitkellmu fuq l-istess affarijiet u qatt ma jsir xejn.

Għalhekk ħareġ biċ-ċar li hemm bżonn il-ħtieġa ta' entità b'saħħitha li tmexxi 'l quddiem dak li qed jiġi maqbul.

Bażikament il-pilastri ta' din l-istrateġija huma l-aċċessibbiltà, l-ispatial planning - għax aħna rridu li jkun żvilupp li għandna bżonnu, li jkun kompatibbli mal-ambjent Għawdxi u li jkun sostenibbli – u li nippriservaw u nipproteġu l-ambjent, il-patrimonju naturali u kulturali t'Għawdex, l-infrastruttura, it-turiżmu, ir-ruralità u l-aspett soċjali t'Għawdex li qed jinbidel b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Għawdex tal-bieraħ mhuwiex Għawdex tal-lum, allura rridu nkunu ppreparati għal dawn ir-realtajiet ġodda.

It-tema tal-istrateġija li qed nipproponu hija li Għawdex ikun green, rejuvinated u konness.

Din hija strateġija li għandha potenzjal li toħloq 4,000 impjieg u tiggarantixxi li Għawdex ma jiġix stuprat bi żvilupp żejjed li m'għandniex bżonnu.

Irridu nassiguraw li l-iżvilupp isir, imma nerġa' nenfasizza li jrid ikun sostenibbli u kompatibbli mal-karetteristiċi tipiċi t'Għawdex.

Fuq kollox, din l-istrateġija hija mod kif nassiguraw li jkollna finanzjament kontinwu, kemm fejn jidħlu fondi nazzjonali kif ukoll fejn jidħlu fondi Ewropej.

Naf li iktar tard se jitkellem is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia biex jgħid x'ħidma qed nagħmlu b'risq Għawdex bħala reġjun, għax aħna bħala Gvern m'aħniex kuntenti bid-dikjarazzjoni li kienet saret meta saru n-negozjati tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, meta Għawdex kiseb biss il-possibbiltà li jkollu l-istatistika tiegħu biex wieħed ikun jista' jkejjel l-andament li jkun għaddej.

Bħalissa għaddejjin ukoll diskussjonijiet biex din l-istrateġija tkun il-bażi għall-programming period li ġej, għax sfortunatament fil-programming period li għadda, Għawdex tilef ħafna.

Fil-fatt, matul l-2018 ħdimna kemm flaħna biex attirajna fondi Ewropej ġodda, li appuntu ma kenux parti mit-talbiet oriġinali li kienu saru fil-bidu tal-programming period tal-2013.

It-tieni funzjoni tal-awtorità hi li se tkun responsabbli mill-implimentazzjoni tal-istrateġija.

Mela l-ewwel funzjoni hija li jkollna l-istrateġija, imbagħad li tiġi mplimentata.

Kif għidt qabel, nuqqas kbir li dejjem kellna f'Għawdex hu li nitkellmu ħafna dwar il-bżonnijiet li jkollna, però jkun hemm ċertu dewmien biex l-affarijiet jiġu implimentati.

Matul l-aħħar xhur ħdimt bla nifs biex negħleb din it-tendenza, u sa ċertu punt nista' ngħid li rnexxielna għax f'Għawdex qatt ma sar daqshekk xogħol f'daqqa, però hemm ukoll il-fattur li dan kollu ħoloq stress fuq l-istrutturi tal-Ministeru għal diversi raġunijiet.

L-ewwel nett għax il-Ministeru għal Għawdex tradizzjonalment dejjem kien iffokat fuq il-klijenteliżmu u t-tmexxija ta' kuljum, li mhijiex ftit għax kriżijiet jinħolqu l-ħin kollu u, trid jew ma tridx, ikollok titlaq minn idejk dak li tkun qed tagħmel biex tindirizza l-kriżi li tkun inħolqot f'dak il-mument partikolari.

Irrid ngħid li l-kriżijiet qed jinħolqu għax kien hemm snin sħaħ ta' traskuraġni u ta' nuqqas ta' ppjanar, allura jkollok dawn l-affarijiet li jiġru kontinwament.

Pereżempju, minħabba nuqqas ta' manutenzjoni matul is-snin, diversi toroq qegħdin jikkollasaw f'daqqa, minħabba li ma kienx hemm pjan għall-manutenzjoni tat-toroq.

Dan ifisser li għalkemm ikollok programm imfassal tax-xogħlijiet li trid tagħmel, ikollok tiddevja minnu biex tindirizza dik it-triq li tkun ġarrbet xi ħsara u allura tkun trid iktar ħin biex timplimenta dak li jkollok ippjanat.

Dan juri l-ħtieġa ta' struttura li tkun 'il barra mill-Ministeru, biex tara li din l-istrateġija tiġi implimentata.

B'hekk, indipendentement mill-kriżijiet li jkun hemm ta' kuljum, il-pjan irid ikompli għaddej u ma jaqax lura.

Kif kelli l-opportunità li nsemmi f'diskorsi oħra, bħala Ministeru diġà ħadna ħsieb li nagħmlu eżerċizzju ta' ristrutturar biex ikollna strutturi iktar b'saħħithom fil-Ministeru, u diġà qegħdin naraw differenza kbira.

Ninsab f'pożizzjoni li ngħid li kieku din l-awtorità tibda minn għada, mill-ewwel nibdew naraw li din id-differenza tkun qed issir b'mod immedjat.

Dan huwa mod kif din l-awtorità se tkun qed iżżommok taħt kontroll u tirregolak, għax din l-awtorità se tkun ir-regolatur t'Għawdex u watchdog fuq il-Ministeru għal Għawdex.

Huwa tajjeb li nifhmu u napprezzaw li hawnhekk qed nipproponu għażla kuraġġuża ħafna.

Wieħed irid iqis li bħalissa l-Ministeru għal Għawdex għandu l-awtorità kollha, għax huwa parti mill-Eżekuttiv tal-pajjiż, imma ladarba tinħoloq din l-awtorità, se tkun qed tgħasses fuq il-politiku, fuq il-Ministeru għal Għawdex u fuq il-Ministru għal Għawdex, biex ikun hemm pjan ħolistiku tal-implimentazzjoni tal-policies li jiġu stabbiliti u tal-programm ta' ħidma li jiġi stabbilit.

Dan ħareġ mir-rakkomandazzjonijiet li saru fis-Social Impact Assessment dwar il-permanent link, fejn intqal li hemm il-ħtieġa ta' struttura iktar b'saħħitha biex tipproteġi lil Għawdex.

U minn dan l-aspett ukoll, l-awtorità se tkun qed tieħu ħsieb il-protezzjoni t'Għawdex matul iż-żmenijiet, skont l-esiġenzi li jinħolqu.

Sur President, it-tielet funzjoni tal-awtorità se tkun li tassigura l-allinjament strateġiku t'Għawdex fl-istrateġiji nazzjonali.

Allura dak kollu li għandu x'jaqsam ma' disinn, ippjanar u implimentazzjoni ta' kull dokument ta' politika, proġett, liġi, inizjattiva, hi x'inhi, trid tkun kordinata b'mod sħiħ biex Għawdex ikun parti integrali minnha.

Din semmieha l-Prim Ministru nhar il-Ħadd li għadda, fejn qal li aħna bħala Gvern ma rridux li jkun hemm distinzjoni fl-għoti tas-servizzi bejn Għawdex u Malta, imma jkun kollox uniformi, indipendentement minn fejn jingħata.

Aħna f'Għawdex inħossuha din, għax għal ħafna snin għexna nuqqas ta' sinerġija u kordinazzjoni bejn awtoritajiet, ministeri u entitajiet oħra.

Dan wassal biex Għawdex inqata', għax fit-tfassil u l-ippjanar politiku fuq livell nazzjonali mhux dejjem ingħata l-importanza li jistħoqqlu u mhux dejjem ġie evalwat l-impatt fuq Għawdex u l-Għawdxin, tant li ġieli d-deċiżjonijiet li ttieħdu kienu għad-detriment tal-Għawdxin.

Jien, l-ewwel waħda, kull meta tkellimt f'dan il-Parlament u f'fora oħra, dejjem kont nikkritika l-fatt li l-affarijiet it-tajbin jieqfu saċ-Ċirkewwa u ma jaslux s'Għawdex.

B'hekk, matul is-snin inħoloq distakk bejn dak li kien għaddej f'Malta u dak li kien għaddej f'Għawdex, bir-riżultat awtomatiku li Għawdex waqa' lura.

Għalhekk hemm il-ħtieġa li bl-allinjament ta' din il-politika nazzjonali, Għawdex ma jkunx an afterthought imma jkun parti intergrali mill-eżerċizzju li jkun qed isir u mhux wara.

Min jaf kemm-il darba, anke meta kont fl-Oppożizzjoni, kont nitkellem fit-Tieni Qari ta' xi liġi u kont nistaqsi jekk, pereżempju, qattx ġie kkunsidrat jekk dak li qed jingħata fil-kuntest ta' Malta jiġi applikat fil-kuntest t'Għawdex, u fil-parti l-kbira kien ikun hemm konferma ċara li kienu jaħsbu għal dak li jiġri Malta u qatt ma kien jiġi kkunsidrat x'se jkun l-impatt fuq Għawdex.

Aħna ma rridux hekk, imma rridu li Għawdex ikun parti minn dan kollu, biex bħala pajjiż nimxu 'l quddiem u nirkupraw id-distakk li hemm.

Meta kont Segretarju Parlamentari, taħti kelli servizzi b'saħħithom, għax kont iwritt is-settur mingħand l-Onor.

Chris Said li kellu s-settur tad-diżabilità wkoll.

Is-settur tal-anzjani ma kienx taħtu, però tad-diżabilità iva.

Taħti kelli diversi servizzi għall-persuni b'diżabilità u għall-anzjani, però f'Għawdex ma kienx hemm.

Allura meta kont Segretarju Parlamentari ridt nara kif dawn is-servizzi jaqsmu l-fliegu u jibdew jingħataw f'Għawdex ukoll, però jekk ma jkollokx Għawdxi f'pożizzjoni u f'livell nazzjonali, dawn l-affarijiet ma setgħux isiru.

Għalhekk, permezz ta' din l-awtorità se nkunu qed nassiguraw li dan isir across the board ħalli Għawdex jieħu sehmu mill-ippjanar u mill-implimentazzjoni, biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Din l-istruttura se tkun hemm biex tiggarantixxi dan kollu, però biex dan iseħħ se jkun hemm strument b'forza ta' liġi, li se jkun ir-Regional Impact Assessment.

Dan ifisser li bħalma għandna l-eżerċizzji tal-Environment Impact Assessment u bħalma għandna eżerċizzji ta' Social Impact Assessment, meta jkollok politika nazzjonali, dan irid jiġi għand l-awtorità u jsir ir-Regional Impact Assessment.

Pereżempju, meta tmur il-laqgħa tal-Kabinett u tkun se tipproponi xi liġi jew xi dokument, ikollok ir-rekwiżit li tagħmel l-Impact Assessment.

Issa qed jiġi rikjest li flimkien mal-Impact Assessment, ikun hemm ir-Regional Impact Assessment biex nassiguraw li sa minn stadju bikri, l-impatt fuq Għawdex mhux biss jiġi evalwat u dokumentat imma jkun part and parcel mad-deċiżjonijiet li jkunu qegħdin jittieħdu.

Allura, b'mod sistematiku nkunu qed indaħħlu l-obbligu u l-kriterju li l-impatt fuq Għawdex ikun qed jiġi nfilzat f'dan l-eżerċizzju mill-bidu, u għalhekk jimminimizza konsegwenzi li ġieli jkunu intenzjonati u ġieli ma jkunux, biex nikkapitalizzaw u mhux nimminaw l-esiġenzi u l-bżonnijiet li għandna f'Għawdex.

Ir-raba' funzjoni tal-awtorità hi li permezz tal-operat tagħha nippromwovu l-eċċellenza, ħalli ssir il-qofol ta' dak li nagħmlu.

Lili ddejjaqni din l-attitudni ta' qisu kollox xorta, għax l-affarijiet ta' kafkaf lili jdejquni, qisna rridu niddubbaw b'dak li hemm.

Din l-attitudni lili dejjem dejqitni, dejjem ikkritikajtha, u kemm ili fil-gvern dejjem iġġelidtha.

B'mod pożittiv ngħid li l-kollegi tiegħi jagħmlu minn kollox biex ma nħossnix hekk.

Għandi x-xorti li qiegħda f'Kabinett fejn kulħadd iħobb lil Għawdex u lkoll kemm aħna naħdmu id f'id biex nassiguraw li Għawdex jieħu l-aħjar.

Din il-ħaġa qisha daħlet fil-mentalità.

Niftakar li fi żmien Anton Tabone, li kien Speaker tal-Kamra u kien preċedessur tiegħi, il-mentalità ma kenitx li għal Għawdex jgħaddi kollox, anzi dejjem kien jimbotta biex Għawdex isir il-vetrina ta' Malta.

Però sfortunatament matul is-snin din il-mentalità t'eċċellenza ntilfet, iddeterjorat u f'ċerti istanzi tara apatija li ddejqek u tkexkxek.

Irridu nerġgħu ndaħħlu dak is-sens ta' kburija li Għawdex hu sabiħ u li l-affarijiet li jsiru Għawdex iridu jsiru b'ċertu mod.

Għalhekk irridu nippromwovu l-eċċellenza u din l-awtorità rridu ndaħħluha b'mod strutturat.

Jien l-ewwel waħda li ta' kuljum nikkumbattiha din, għax irrid li l-affarijiet isiru sew mill-ewwel, però rrid ngħid li qed nikkumbatti mentalità li ilha tippersisti għal 20 sena.

Jien illum immexxi l-Ministeru għal Għawdex, għandi programm ta' ħidma pjuttost estensiv, u kultant niltaqa' ma' dawn l-isfidi li sinċerament idejquni.

Lili x-xogħol ma jdejjaqnix, però ċerta mentalità ddejjaqni, għax irrid li l-affarijiet isiru sew.

Jekk ikollok tiġi Għawdex, tara li għandna ħafna xogħlijiet għaddejjin.

Kultant wieħed jimmeravilja ruħu b'kemm tista' tagħmel xogħol f'Għawdex!

Din il-konferma ħadtha ftit ilu, għax konna qegħdin nitkellmu mad-Dipartiment tal-Kuntratti u qalulna biex nagħtuhom ċans għax ħerġin ħafna tenders.

Wieħed irid jifhem li d-Dipartiment tal-Kuntratti m'għandux lilna biss, però l-affarijiet tagħna jridu jgħaddu minn hemm.

Jekk tirfes f'Għawdex, tħoss il-feel-good factor, għax kulħadd qed jibbenefika mit-tkabbir tal-ekonomija, però biex noħorġu minn din il-mentalità ta' kollox jgħaddi, apparti l-edukazzjoni u l-għarfien, se jkun hemm din l-awtorità li bħala regolatur se tkun qed tistabbilixxi ċerti standards u se nkunu qegħdin inkejlu l-miri stabbiliti biex fejn nonqsu fil-miri tagħna, ikun hemm l-infurzar.

M'iniex ngħid li ir-rwol tal-awtorità se jkun li toqgħod timmulta n-nies, imma qed ngħid li jekk ikun hemm kuntratt b'ċerti kundizzjonijiet li x-xogħol irid isir fi żmien stipulat u jrid isir b'ċertu mod, l-awtorità se tkun watchdog biex tassigura li dak li kien iffirmat jiġi osservat.

B'hekk inkunu qed noħolqu klima fejn nippermettu li nilħqu l-ogħla livell ta' kwalità, ta' prodott, ta' operat u ta' effiċjenza, imbagħad b'mod tematiku tidħol il-bidla fil-mentalità.

Kif għidt qabel, l-awtorità se jkollha wkoll element ta' infurzar, però f'dan is-sens, biex ma ninftihemx ħażin.

L-awtorità se tkun qed taħdem ukoll mal-NGOs u mal-korpi kostitwiti f'Għawdex biex tgħaqqadhom flimkien u tikkompartimentalizzahom skont is-setturi li jkunu joperaw fihom, dejjem fil-kuntest tal-iżvilupp t'Għawdex.

Fost oħrajn, naraw is-setturi rurali, il-patrimonju t'Għawdex, l-intrapriża u t-turiżmu.

L-awtorità se tkun qed tappoġġja lil dawn l-NGOs u l-korpi kostitwiti biex flimkien isiru msieħba effettivi u sinifikanti fl-ippjanar u fl-implimentazzjoni tal-istrateġija.

Forsi hemm barra jkun hemm min jgħid li hekk għandhom isiru l-affarijiet, u ma jifhimx għalfejn qed ngħidu li dawn għandhom isiru b'liġi, la se jkun hemm l-awtorità li tirregola dawn l-affarijiet.

Sfortunatament, il-frammentazzjoni f'Għawdex hija kbira u tifnik.

Pereżempju wieħed isib li hemm il-Gozo Regional Committee taħt l-MCESD, il-Kunsill Reġjonali għal Għawdex tal-kunsilli lokali, il-kunsilli lokali nfushom, il-GTA, il-GBC, l-NGOs li uħud minnhom jaqgħu taħt l-NGOs Association u oħrajn le, l-għaqdiet sportivi, mużikali u kulturali, l-għaqdiet tal-Knisja, u oħrajn.

Hemm lista li ma tispiċċa qatt.

Bħalissa għaddejja ħidma kbira, hemm talent kbir, hemm enerġija kbira, però r-riżorsi huma dawk li huma, kulħadd jaħdem għal rasu u ħafna drabi mingħajr ma jsir kordinament.

Minkejja l-ħidma kollha li tkun qed issir, ħafna drabi ma nimmassimizzawhiex kif suppost.

Mela jekk xejn, din l-awtorità se tkun qed tgħaqqadhom flimkien.

Se tkun l-unika entità mwaqqfa b'liġi li se tkun responsabbli mill-kordinazzjoni ta' din l-enerġija pożittiva kollha li għandna f'Għawdex u se tkun qed tikkordinahom biex joperaw f'ambitu ta' strateġija waħda.

Se tkun qed tagħti spazju lil kulħadd, għax hekk hu xieraq, però se jkun hemm ukoll il-possibbiltà li nimmassimizzaw mhux biss ir-riżors uman, imma wkoll ir-riżorsi finanzjarji.

Se jkun rwol tal-awtorità li tidentifika sorsi ta' fondi ġodda, biex imbagħad inkunu nistgħu naraw ir-riżultat amplifikat.

Dan huwa l-mod kif tkellimna ma' diversi nies biex stabbilixxejna l-pjan għal Għawdex, fejn ħareġ b'mod ċar li huwa inutli li jsiru l-pjanijiet jekk ma jkollokx entità li twettaqhom.

Dan il-messaġġ ħareġ ukoll mill-għaqdiet volontarji.

Jekk inħarsu lejn il-kompożizzjoni ta' din l-awtorità naraw li hi pjuttost żgħira, għax ma rridux li tinħoloq xi entità b'ħafna nies, imma rridu li jkun hemm grupp ta' nies ta' livelli maniġerjali, li jkunu ffokati biex tkun implimintata l-istrateġija.

Il-bord se jkun kompost minn president u sitt membri, li huma maqsumin bejn membri ex officio u membri li mhumiex ex officio.

Tlieta mill-membri se jkunu qed jirrappreżentaw entitajiet bħall-kunsilli lokali, id-Djoċesi t'Għawdex u l-Kunsill Reġjonali t'Għawdex fi ħdan l-MCESD, li jiġbor fih is-setturi kollha.

It-tliet membri l-oħra se jintgħażlu mill-Ministru għal Għawdex b'tali mod li tiġi assigurata rappreżentazzjoni ekwa tas-soċjetà Għawdxija.

Aħna ridna naraw kif ikun hemm element ta' flessibbiltà biex nassiguraw li jkun hemm ekwità fir-rappreżentazzjoni.

Dan ifisser li jekk it-tliet entitajiet ex officio ma jaħtru l-ebda mara, l-ebda persuna b'diżabilità, jew l-ebda żagħżugħ, il-bord ma jkunx tassew rappreżentattiv.

Għaldaqstant żammejna din il-leeway biex ikun hemm din il-possibbiltà.

Jien onestament ma nħoss li hemm xejn ħażin f'dan.

Biex inkun ġusta, f'uħud minnhom ma tantx saret kritika, però element minnhom kien li l-Gozo Business Chamber u l-Gozo Tourism Association mhumiex membri ex officio, allura kien hemm xi ħadd li nterpretaha li dawn is-setturi mhux se jkunu inklużi.

Irrid ngħid li mhu veru xejn li se jiġu esklużi.

Dawn huma setturi li jien personalment nivvalorizzahom ħafna u jkunu miegħi fuq il-mejda tad-diskussjoni fuq diversi suġġetti u materji.

Minn hawnhekk insellmilhom, nirringrazzjahom u nserrħilhom rashom li s-setturi tat-turiżmu u tal-kummerċ se jkunu inklużi.

Jekk hemm bżonn indaħħlu emendi apposta biex dawn iż-żewġ setturi jkunu msemmijin, però dan huwa l-mod kif wieħed irid jimxi, billi jitkellem.

Jidhirli li xi ħadd mill-Oppożizzjoni semma li l-membri tal-awtorità għandhom ikunu eletti u mhux magħżula.

Bid-dovut rispett, jekk naraw il-mod kif qed jiġi kompost il-bord, speċjalment il-membri ex officio, hemm l-MCESD u l-kunsilli lokali.

Issa kemm l-MCESD kif ukoll il-kunsilli lokali huma eletti, jiġifieri l-element ta' rappreżentazzjoni ta' membri eletti naħseb li qiegħed hemmhekk.

Nerġa' ngħid li hemm element ta' diskrezzjoni biex inkunu nistgħu nibbilanċjaw l-affarijiet.

Dan huwa l-ewwel eżerċizzju ta' awtorità, allura as we go along wieħed jista' jitgħallem mill-esperjenza, imbagħad eventwalment ikunu jistgħu jsiru xi modifiki.

Minn xi mkien irridu nibdew.

Irrid ngħid li membri eletti għandna kemm irridu, anke f'dan il-Parlament, però fil-Parlament ma kienx hemm okkażjoni waħda li hi waħda mill-2003 'l hawn li bħala membri Għawdxin ingħaqadna flimkien b'vuċi waħda biex nitkellmu fuq xi ħaġa.

Jidhirli li qatt ma kien hemm din l-okkażjoni.

Għalhekk naħseb li llum għandna l-opportunità li bħala deputati Għawdxin ngħaddu messaġġ.

Jien l-ewwel waħda nixtieq naħdem ma' kulħadd ħalli jsir l-ewwel pass.

Nemmen li dan tal-lum huwa l-ewwel pass deċiżiv u rridu nagħmluh flimkien biex nuru li permezz ta' din l-awtorità se jkollna garanzija li l-Membri Għawdxin tal-lum għandhom impenn b'risq Għawdex tal-lum u t'għada.

Din il-liġi tagħmel referenza wkoll għall-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex, li ġie propost fil-manifest elettorali u qed issir referenza għalih f'din il-liġi wkoll.

Dan il-kumitat, bħal kull kumitat li jopera taħt il-kappa tal-Parlament, għandu jsir permezz ta' mozzjoni, allura tkun trid issir emenda fl-Ordnijiet Permanenti, u se jkun qed jopera b'kollaborazzjoni mal-awtorità reġjonali proposta.

Dan ifisser li jekk ikollna dan il-kumitat parlamentari, se tkun l-ewwel darba li aħna d-deputati Għawdxin se nkunu qegħdin niltaqgħu f'dan il-kumitat biex niddiskutu l-affarijiet li jolqtu lil Għawdex.

Nispera li ma jkollniex impedimenti minn xi partit jew ieħor, imma rridu ninsew minn liema partit ġejjin u nitkellmu fuq il-bżonnijiet t'Għawdex.

Apparti minn hekk, se nkunu qegħdin nimxu pass oltre, għax dak li jiġi diskuss mhux se jibqa' fuq livell parlamentari, imma se jerġa' jmur għand l-awtorità biex ikun jista' jiġi implimentat.

Sur President, għidli inti x'għodda se jkollna aħna bħala Membri Parlamentari Għawdxin.

Ngħid għalija, kemm meta kont fl-Oppożizzjoni u kif ukoll fil-gvern - fil-gvern mhux dejjem kont fir-rwol li għandi llum imma qabel kont f'Ministeru ieħor - min jaf kemm-il darba xtaqna għamilna affarijiet għal Għawdex u ma stajniex nagħmluhom għax ma kellniex il-forum adattat biex nagħmluhom.

Issa, permezz ta' dan il-forum, għandna l-opportunità tad-deheb li naħdmu lkoll flimkien, kemm jekk ġejjin mill-Gvern u kemm jekk ġejjin mill-Oppożizzjoni, ħalli jekk ikollna idea tajba li nkunu nixtiequ nimbuttawha 'l quddiem, ikollna l-opportunità li nagħmlu dan.

Jien sinċerament inħoss li jekk ikollna forum bħal dan, fejn inkunu nistgħu niddiskutu, ngħaddu l-messaġġ u nagħmlu xi ħaġa, verament inkunu qegħdin nimxu pass 'il quddiem.

Nhar il-Ħadd f'Għawdex kien hemm il-Prim Ministru u l-Kap tal-Oppożizzjoni u m'iniex se noqgħod nidħol f'polemiki ta' min iddeċieda li jiġi l-ewwel.

L-importanti hu li ġew it-tnejn u tkellmu dwar Għawdex, għax huwa importanti li ż-żewġ kapijiet tal-partiti, minkejja d-diverġenza tad-diskors, ġew hemmhekk.

Jien ma rridx li Għawdex jispiċċa xi ballun politiku.

Qabel konna ngħidu li Għawdex tan-Nazzjonalisti, imbagħad għax ħadna l-maġġoranza qisna rridu ngħidu li Għawdex hu tal-Laburisti.

Għawdex la huwa tal-Laburisti u lanqas tan-Nazzjonalisti, imma huwa tagħna l-Għawdxin.

Ma noqogħdux nippatronizzaw lil Għawdex, għax fl-aħħar mill-aħħar inkunu qegħdin nagħmlu ħsara mhux biss lilna nfusna, imma anke lill-mod kif iħarsu lejna n-nies.

Sur President, irrid nirrikonoxxi wkoll li l-Onor.

Said m'għandux l-esperjenza tal-Ministeru għal Għawdex, filwaqt li l-Onor.

Frederick Azzopardi għandu din l-esperjenza għax serva taħt l-Eks Ministru Anton Tabone, kien assistent parlamentari tal-Eks Ministru Giovanna Debono u għandu ċerta esperjenza fiċ-Ċivil.

L-Onor.

Said, bħali, ġej mill-privat u hu avukat, allura ma daqx l-istruttura taċ-Ċivil tal-Ministeru għal Għawdex.

Irrid nirrikonoxxi li l-Ministeru għal Għawdex dejjem tmexxa b'politika antikwata, li wasslet biex Għawdex jaqa' lura.

Lill-Għawdxin għal kull ħaġa ta' xejn ġibniehom tallaba, għax id-drittijiet kienu jidhru qishom pjaċiri, allura spiċċajna f'sitwazzjoni ta' klijenteliżmu kroniku.

Il-Ministeru għal Għawdex għamel snin sħaħ imneżża' mid-dinjità tiegħu u minn dan kollu bata l-iżvilupp, għax ma kienx hemm il-ħila li jinstab bilanċ bejn il-qadi tan-nies u l-iżvilupp t'Għawdex.

Iva, Għawdex għandu bżonn dan il-bilanċ, għax jekk Għawdex ma jimxix 'il quddiem, ma nistgħux naspiraw li jkun aħjar u li l-problemi li ilna s-snin nitkellmu dwarhom jissolvew.

Allura, filwaqt li nemmen li dak li jkun għandu jkollu l-fakultà li jirrikorri għand il-Ministeru għal Għawdex biex id-drittijiet tiegħu jiġu salvagwardati, xorta nemmen li għandu jkun hemm bilanċ bejn dak ir-rwol u l-funzjonijiet li għandu jaqdi l-Ministeru għal Għawdex.

Sur President, nifhem li se jkun hemm opinjonijiet differenti u li se jkun hemm min se jesprimi fehmiet kontra din l-Awtorità, forsi anke minħabba xi linja li setgħet ġiet imposta.

M'iniex se noqgħod nidħol f'dawn il-kwestjonijiet, però nistenna li f'dan id-dibattitu dak li jkun jitkellem kif għandu jitkellem.

Jien se nkun qed nisma' b'attenzjoni kbira dak li jkun qed jingħad.

Is-suġġerimenti tajba dejjem ħadthom.

Kemm ili f'dan ir-rwol, din hija t-tieni liġi li qed irressaq.

L-ewwel waħda kienet avviż legali u din hija l-ewwel liġi, però fil-leġiżlatura li għaddiet mexxejt diversi liġijiet u kont dejjem miftuħa għall-ideat, però nemmen li dan l-Abbozz ta' Liġi qed joffrilna opportunità storika biex nuru kompattezza.

F'dan il-Parlament aħna l-Għawdxin dejjem konna f'minoranza.

Sur President, inti għandek biċċa minnek Għawdxija u allura tifhimna u tappoġġjana, però l-fatt huwa li aħna dejjem f'minoranza.

Għalhekk dan huwa mument storiku fejn aħna mhux biss nitkellmu fuq Għawdex bħala gżira reġjun, imma napprezzaw u nimbuttaw il-ħtieġa ta' strument legali biex l-identità kollettiva tad-deputati Għawdxin inkunu nistgħu nimbuttawha 'l quddiem.

L-Għawdxin jarawna u jisimgħuna, bħalma jisimgħuna l-Maltin, u naħseb li jieħdu gost li jaraw li nkunu qegħdin verament nimbuttaw l-iżvilupp reġjonali għal Għawdex, mhux biss għal-lum, mhux biss għall-ġimgħat u x-xhur li ġejjin, imma wkoll għal dawk li ġejjin warajna.

Ovvjament, viżjoni kulħadd ikollu, però issa wasal iż-żmien li mill-kliem ngħaddu għall-fatti u nuru li l-iżvilupp reġjonali għal Għawdex jimmerita mhux biss dibattitu, mhux biss azzjoni, imma li jkollu struttura b'saħħitha li tkun tista' tiggarantixxi dan.

Nirringrazzja lil dawk kollha li se jipparteċipaw f'dan id-dibattitu minn issa 'l quddiem.

Nirringrazzjak, Sur President.

Fil-5.23 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

L-ISPEAKER: Qabel ma nsejjaħ lill-kelliem li jmiss, nixtieq nagħmel aġġornament dwar Kumitat Permanenti.

Ninforma lill-Kamra li skont il-paragrafu (4) tal-Artiklu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-Erbgħa 20 ta' Frar, 2019, fil-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Rosianne Cutajar se tkun qed tissostitwixxi lill-Onor.

Grazzi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITÀ GĦALL-IŻVILUPP REĠJONALI TA' GĦAWDEX

Id-diskussjoni rriżumiet minn ftit mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, nirringrazzja lilek u lill-Ministru għal Għawdex għall-introduzzjoni tagħha għal dan l-Abbozz ta' Liġi li jittratta t-twaqqif ta' Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

Il-Ministru, fid-diskors tagħha bdiet proprju dwar kemm hi importanti din il-ġurnata u kemm huwa importanti dan il-pass għal Għawdex.

Ikun pass importanti ħafna jekk aħna bħala rappreżentanti t'Għawdex f'dan il-Parlament niddeċiedu darba għal dejjem li l-Għawdxin għandhom ikunu huma li jiddeċiedu dak li jirrigwarda l-gżira t'Għawdex u l-kwalità tal-ħajja tagħhom f'Għawdex stess.

Għaldaqstant, meta wieħed jagħsar dan l-Abbozz, jasal għall-konklużjoni li ftit li xejn joffri biex nilħqu l-għanijiet li verament Għawdex ikun gżira reġjun b'awtnomija politika, amministrattiva u finanzjarja.

Meta wieħed jara l-kwestjoni ta' reġjun, isib li fl-aħħar snin kemm il-Partit Nazzjonalista kif ukoll il-Partit Laburista, u ħafna oħrajn, tkellmu dwar ir-reġjonalità ta' Għawdex, però fil-verità, meta niġu biex naraw xi tfisser din ir-reġjonalità, wieħed jasal għall-konklużjoni li biex verament inkunu qed insarrfu dak li nemmnu fih, dan il-prinċipju jrid jiġi msarraf billi npoġġu fil-prattika jew insaħħu l-prinċipju ta' sussidjarjetà.

Dan huwa prinċipju importanti ħafna, li aħna bħala Partit Nazzjonalista dejjem emminna fih u ħaddimnieh f'kull stadju matul dawn l-aħħar 60 sena, fost affarijiet oħrajn bl-introduzzjoni tal-kunsilli lokali u bl-introduzzjoni tal-Ministeru għal Għawdex.

Għalhekk dan il-prinċipju ta' sussidjarjetà nistgħu npoġġuh fil-prattika jekk immorru għal kunsill reġjonali f'Għawdex li jkun elett mill-Għawdxin, li jkollu l-awtonomija u li jkollu l-poteri eżekuttivi biex d-deċiżjonijiet kollha li jolqtu lil Għawdex u lill-poplu Għawdxi.

Ovvjament, irid ikollu wkoll ir-riżorsi biex jaħdem.

Issa dan il-prinċipju ta' sussidjarjetà huwa faċli li tgħid li temmen fih, imma hu diffiċli li tpoġġih fil-prattika, speċjalment meta tkun fil-gvern, għax trid titlaq il-poter minn idejk u tgħaddih lil ħaddieħor, f'dan il-każ lil min ikun l-eqreb lejn id-deċiżjoni li tkun se tittieħed u li tkun se tolqtu.

Jekk inħarsu lejn l-aħħar snin naraw li kellna l-istorja tal-Kunsilli Ċiviku t'Għawdex.

Hawn nixtieq nikkoreġi ftit lill-Ministru li qalet li din hija l-ewwel liġi li se tkun qed twaqqaf awtorità f'Għawdex li tkun qed titkellem fuq Għawdex, għax kellna l-Ordinanza tal-1961 li ħadmet għal 12-il sena u dak il-kunsill ċiviku, matul dak il-perjodu kollu għamel ammont kbir ta' xogħol u ħa ammont kbir ta' inizjattivi li l-Għawdxin għadhom igawdu minnhom sal-lum.

Ġara li fl-1971 tela' l-Partit Laburista fil-gvern u wara referendum fażull, ġie f'dan il-Parlament u neħħa dan il-kunsill ċiviku.

Jien kelli l-opportunità li nara ftit mid-dibattiti li saru fil-Parlament fl-1973, u tibqa' mmeraviljat bir-raġunar li bdew iġibu ċerti esponenti tal-Partit Laburista, dakinhar fil-gvern, biex neħħew dan il-kunsill ċiviku.

Kellna l-introduzzjoni tal-kunsilli lokali, bil-prinċipju tas-sussidjarjetà mqiegħed fil-prattika, li l-Partit Laburista, għall-ewwel kien jitkellem kontra dan il-prinċipju, fejn qalulna li dan il-prinċipju kien se jġib ħela ta' flus, diviżjoni u x'naf jien!

Fl-1987 kellna Gvern li ħa deċiżjoni kuraġġuża li jwaqqaf għall-ewwel darba l-Ministeru għal Għawdex.

Issa għandna esperjenza ta' 32 sena ta' Ministeru għal Għawdex, però kellna l-Partit Laburista fl-Oppożizzjoni li għamel snin twal jitkellem kontra l-Ministeru għal Għawdex.

Saħansitra, fl-1996 meta ħa l-Gvern f'idejh, irrelegana fit-tieni diviżjoni!

Mhux hekk biss, meta mbagħad bdew jemmnu fil-Ministeru għal Għawdex u bdew jgħidulna li se jħalluh, malli ħadu l-Gvern f'idejhom fl-2013 neħħew is-saħħa u l-edukazzjoni minn taħt il-Ministeru għal Għawdex biex tawna Ministeru bla saħħa u edukazzjoni, biex ma jgħidux li neħħew il-Ministeru għal Għawdex.

Allura, meta wieħed jagħsar dan l-Abbozz ta' Liġi jasal għall-konklużjoni li hawnhekk għandna awtorità li se tkun paraventu għall-Ministeru għal Għawdex u għall-gvern tal-ġurnata li jkun qed imexxi lil dan il-pajjiż.

Allura nappella li dan hu l-mument li ladarba l-Gvern iddeċieda li jressaq dan l-Abbozz, għandna naraw x'inhu l-aħjar mudell li rridu għal Għawdex u kif irridu li tkun il-governanza tar-reġjun t'Għawdex jekk verament nemmnu fil-kunċett ta' Għawdex reġjun, u mhux ngħiduh biss bil-kliem.

Irridu mmorru għall-mod kif għandu jkun iggvernat Għawdex.

Jekk aħna nemmnu wkoll fil-prinċipju ta' sussidjarjetà, allura l-proposta li qed imexxi 'l quddiem il-Partit Nazzjonalista hija proposta li trid titwettaq għal Għawdex.

Sur President, diġà għamilt referenza għall-Ordinanza li waqqfet il-kunsill ċiviku.

Jekk inqabblu dan l-Abbozz ta' Liġi ma' dik l-Ordinanza, lanqas biss qed nilħqu dak li kien ingħata lil Għawdex fl-1961, meta din l-Ordinanza kienet qed taħseb biex ikun hemm kunsill ċiviku li jkun elett mill-Għawdxin, li jkollu poteri eżekuttivi, li jkollu l-finanzjament tiegħu u li jkollu kumitati lokali eletti f'kull lokalità f'Għawdex.

Lura fl-1961, kellna kumitat elett minn kull lokalità u kull lokalità kienet rappreżentata fil-kunsill ċiviku li kellu l-poteri li jiddeċiedi u li jagħmel ix-xogħlijiet.

Kellu l-poter eżekuttiv u kien Gvern reġjonali.

Allura llum, jekk għandna mudell li ħadem u li ta l-frott - dan ġie abolit fl-1973 u fl-opinjoni tiegħi, kienet x'kienet ir-raġuni, kienet totalment żbaljata - naħseb li l-bażi għandha tkun dik u għandna naddattawha għaż-żminijiet tal-lum.

Sur President, rajna wkoll li bejn l-1973 u l-1987 kellna kważi 16-il sena li fihom Għawdex ma kellu l-ebda forma ta' rappreżentanza jew devoluzzjoni ta' poter, ħlief għall-aħħar snin qabel l-1987, meta twaqqaf kumitat parlamentari li ltaqa' biss numru ta' drabi li tgħoddhom fuq is-swaba' t'id waħda.

Kif diġà semmejt, fl-1987 twaqqaf il-Ministeru għal Għawdex u fil-bidu tal-1998, gvern immexxi mill-Eks Prim Ministru Alfred Sant ħareġ white paper dwar kunsill reġjonali għal Għawdex.

L-Abbozz li qegħdin niddiskutu lanqas jilħaq dak li kien fiha dik il-white paper, li mbagħad ma laħqitx saret liġi għax fl-1998 waqa' l-Gvern.

Meta wieħed jara x'kienet tipproponi dik il-white paper u l-poteri li kienu qed jiġu proposti li jkollu l-kunsill reġjonali li ġie propost fl-1997 u fl-1998, jinduna li llum lanqas qed nilħqu dik l-aspettattiva.

Kif diġà spjegajt, fl-1993 kellna l-introduzzjoni tal-kunsilli lokali u f'Għawdex kellna 14-il kunsill lokali li ġabu differenza enormi.

Forsi jkun hemm min jirraġuna li l-Għasri, lokalità ta' 300 ruħ, m'għandux ikollha kunsill lokali, imma iva, għandu jkollha kunsill lokali għax forsi l-Kunsill Lokali tal-Għasri, ta' San Lawrenz, ta' Kerċem u tal-postijiet iż-żgħar kienu l-iktar effettivi u ħallew impatt fuq il-kwalità tal-ħajja tar-residenti tagħhom matul dawn il-25 sena, minkejja li kien hemm min argumenta li f'lokalitajiet żgħar ma jagħmilx sens li jkollok kunsilli lokali.

Allura bl-istess argument, illum jista' jkun hemm min jgħidlek: Gżira żgħira bħal Għawdex għandu jkollha l-gvern reġjonali?

Iva, għandu jkollha gvern reġjonali u għandu jkollha l-kunsill reġjonali tagħha, għax tbati minn insularità doppja u għandha identità partikolari li tagħmilha dik li hi, u allura għandha d-dritt li jkollha l-governanza speċifika tagħha.

Sur President, fl-2003 kellna t-trattat tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea li miegħu hemm dikjarazzjoni importanti ħafna dwar Għawdex, li fiha l-Gvern ta' dak iż-żmien għamel qrara ġenerali dwar is-sitwazzjoni t'Għawdex.

Din kienet tittratta dwar x'jixtieq fejn jidħol il-finanzjament Ewropew u kif jista' juża dak il-finanzjament biex iġib il-qagħda soċjo-ekonomika t'Għawdex 'il quddiem u dwar kif jagħlaq il-gap li teżisti bejn Malta u Għawdex, kemm f'dak li hu GDP kif ukoll il-gap soċjali u gaps oħra li jeżistu bejn iż-żewġ gżejjer.

Dik id-dikjarazzjoni fiha mekkaniżmu li suppost jiġi skattat qabel kull perjodu finanzjarju.

Imma l-Gvern s'issa ma qalilniex jekk skattax dak il-mekkaniżmu li fiha d-dikjarazzjoni dwar Għawdex mat-Trattat tas-Sħubija dwar il-finanzjament għall-perjodu li jmiss.

Dan meta nafu li s-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-fondi Ewropej, li qiegħed hawnhekk magħna u nsellimlu, qal li fil-perjodu ta' finanzjament li jmiss, Malta mhux mistennija tieħu fondi daqs kemm ħadet fl-aħħar perjodu ta' finanzjament, u ta r-raġunijiet ekonomiċi.

Mela allura aktar u aktar għandu jiġi skattat dak il-mekkaniżmu dwar Għawdex, għax żgur li għandna differenza sostanzjali bejn Malta u Għawdex f'dak li għandu x'jaqsam mal-GDP u punti oħrajn.

Fl-2009, f'dan il-Parlament kellna liġi li waqqfet kumitat reġjonali tal-MCESD għal Għawdex.

Dan sar b'liġi biex wieħed jassigura li dan il-kumitat ikun qiegħed jiltaqa' u jlaqqa' 'l-istakeholders Għawdxin kollha għall-konsultazzjoni.

Dan huwa kumitat fi ħdan korp importanti fil-pajjiż, il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, li qiegħed hemm speċifikament biex jiddiskuti u joffri proposti għal Għawdex.

Nixtieq nagħmel referenza għall-emendi kostituzzjonali li saru fl-2007.

Dan il-Parlament fl-2007 għamel emendi kostituzzjoanli dwar id-distretti u dakinhar għamel emenda li ġiet approvata b'mod unanimu mill-Kamra.

Din kienet tgħid li Għawdex, jikber kemm jikber, jibqa' dejjem distrett wieħed.

Meta wieħed jaqra d-dibattiti li saru f'din il-Kamra meta tressqet dik l-emenda jsib li kien messaġġ ċar taż-żewġ naħat tal-Kamra li Għawdex m'għandux jiġi meqjus bħala distrett elettorali, imma għandu jiġi meqjus bħala reġjun speċifiku.

Kif diġà spjegajt, fl-2013 meta l-Gvern Laburista ħa l-Gvern f'idejh, lill-Ministeru għal Għawdex neħħielu l-aktar żewġ oqsma importanti, is-saħħa u l-edukazzjoni.

Kieku s-saħħa kienet taħt il-Ministeru għal Għawdex, żgur li l-ebda Ministru Għawdxi ma kien se jħalli li l-uniku sptar li għandna f'Għawdex jiġi privatizzat.

Għalhekk illum, with hindsight, ngħid li dik il-mossa saret apposta, biex jieħdu l-isptar minn taħt il-Ministru għal Għawdex, għax il-probabbiltà kbira dejjem kienet li se jkun Għawdxi jew Għawdxija.

Allura biex ineħħi min-nofs dik l-oppożizzjoni, l-ewwel deċiżjoni li ħa l-Gvern Laburista kif tela', xi ġurnata jew jumejn wara li tqassmu l-ministeri, kienet li jneħħi s-saħħa u l-edukazzjoni minn taħt il-Ministeru għal Għawdex.

Kieku s-saħħa u l-edukazzjoni għadhom taħt il-Ministeru għal Għawdex, m'għandix dubju li l-Iskola Primarja tar-Rabat ilha li nbniet, mhux għadhom jibdlu l-post minn xahar għall-ieħor ta' fejn se tinbena din l-imbierka skola primarja tar-Rabat Għawdex.

Issa se ngħaddi għall-Abbozz ta' Liġi nnifsu.

L-ewwel oppożizzjoni tagħna hija għall-kompożizzjoni ta' din l-Awtorità.

Il-Ministru qaltilna li se tkun komposta minn seba' persuni u qalet li ma tridx li jkollna awtorità b'ħafna nies.

Intendi li ma naqbilx, għax jekk trid awtorità rappreżentattiva, irid ikollok rappreżentanza wiesgħa tas-soċjetà Għawdxija.

Tista' tgħidli li sebgħa min-nies jirrappreżentaw lis-soċjetà Għawdxija b'mod tajjeb ħafna.

Kieku jkunu eletti mill-Għawdxin, tista' tgħid li jirrappreżentaw lill-Għawdxin għax huma eletti minnhom stess, però erbgħa minn dawn is-sebgħa, il-President u tliet membri, se jkunu magħżulin direttament mill-Ministru.

Mela l-maġġoranza tal-Awtorità se tkun ikkontrollata mill-Ministru u din tista' tneħħihom għax it-terminu tagħhom huwa ta' sena, allura jridu jiġu kkonfermati minn sena għal sena.

Hemm imbagħad it-tliet membri l-oħra.

Il-kunsilli lokali nifhimha, imma ma nistax nifhem kif hemm rappreżentant tad-Djoċesi ta' Għawdex, meta l-korp kostitwit li jirrappreżenta l-qasam tal-kummerċ u l-korp kostitwit li jirrappreżenta l-qasam tat-turiżmu, li jifforma kważi 50% tal-GDP ta' Għawdex, mhumiex rappreżentati.

Għalija personalment, din il-kompożizzjoni mhijiex il-kompożizzjoni ideali, għax huma nies magħżula u mhux eletti.

Fl-opinjoni tal-Partit Nazzjonalista għandu jkollna kunsill reġjonali elett.

Dik hi l-ewwel differenza kbira li għandna fejn tidħol il-kompożizzjoni ta' din l-Awtorità.

Fejn hi rappreżentata s-soċjetà ċivili f'Għawdex li dejjem qiegħda tissaħħaħ u tikber?

Waqt id-diskors tagħha, il-Ministru qalet li għandna frammentazzjoni.

Jista' jkun, imma min-naħa l-oħra hija barka li fi gżira żgħira bħal Għawdex għandna numru kbir ta' NGOs u għaqdiet oħra li jagħtu l-ħin tagħhom u jagħmlu l-isforz kollu possibbli biex jaħdmu fl-oqsma kulturali, tad-diżabilità u tant oħrajn, imma dawn l-għaqdiet mhuma se jkunu rappreżentati bl-ebda mod fil-kompożizzjoni ta' din l-Awtorità.

Ma naqblux ukoll li l-Ministru se tingħata l-poter li tneħħi l-membri tal-bord, għax il-maġġoranza tagħhom huma appuntati mill-Ministru, inkluż il-president.

Irridu ngħidu li l-president għandu l-vot oriġinali u l-casting vote, f'każ li jkun hemm vot li jiġi f'parità.

Issa, peress li l-Ministru wara sena tista' tbiddilhom, minħabba s-security of tenure d-deċiżjonijiet tagħhom iridu jkunu bilfors fid-direzzjoni li tagħtihom il-Ministru tal-ġurnata.

Mhux qed nalludi għall-Ministru Justyne Caruana, imma meta nagħmlu liġi, dik il-liġi ma tkunx tgħodd biss għall-perjodu li jkun hemm il-Ministru li ressaqha, imma wkoll meta jkun hemm ministri li jiġu wara.

Il-Ministru għamlet referenza għal min okkupa s-siġġu ta' Ministru għal Għawdex matul dawn l-aħħar 32 sena.

Hi faħħret lil Anton Tabone, li nneħħilu l-kappell għax-xogħol li għamel.

Imma mbagħad qalet li minn hem 'il quddiem iddeterjora kollox u donnha kienet qed titfa' ftit botti fini lill-Ministru ta' qabilha, li għamel kważi ħames snin imexxi l-Ministeru għal Għawdex.

Il-ħatra għal sena ma ġġib l-ebda security of tenure lil dawn il-membri, li allura jridu jkunu appuntati – se nuża kelma naqra goffa – qishom pupazzi f'idejn min ikun Ministru għal Għawdex.

Mela din il-kompożizzjoni tagħti kontroll assolut lill-Ministru jew lill-Gvern tal-ġurnata – għax il-Ministru tirrappreżenta lill-gvern tal-ġurnata – u m'hemm l-ebda awtonomija.

It-tieni punt li xtaqt nenfasizza – diġà għamilt referenza għalih fejn tidħol il-kompożizzjoni u l-ħatra – huwa dwar il-poteri assoluti li se jkollu min ikun ministru għal Għawdex fejn tidħol din l-awtorità.

Mela minflok ma nsaħħu l-prinċipju tas-sussidjarjetà u nitilqu l-poter minn idejna, qegħdin insaħħu l-kontroll tal-Gvern.

Fil-fatt, diġà għamilt referenza għall-fatt li erbgħa mis-seba' membri, fosthom il-president u l-viċi president, huma nominati direttament mill-Ministru.

Nista' nagħti lista sħiħa ta' eżempji.

Naf li hemm iżjed, imma għamilt lista ta' 14-il istanza fejn din il-liġi qed tagħti poter lil min ikun ministru għal Għawdex u fil-ħin li għandi se nsemmi kemm nista' minnhom.

X'rappreżentanza hemm?

X'devoluzzjoni ta' poter qed issir?

Il-programm elettorali għal din il-leġiżlatura tal-Partit Laburista jitkellem dwar id-devoluzzjoni ta' poter, li terħi l-poter minn idejk u tgħaddih lil ħaddieħor.

Tgħaddih lil min hu l-eqreb u l-aħjar li jista' jieħu d-deċiżjonijiet.

Hemm ukoll li jekk persuna jkollha interess finanzjarju, din trid tiddikjara jew trid titlaq, però l-Ministru tista' tirrinunzja għal dik l-iskwalifika.

Hemm it-tneħħija tal-membri li diġà għamilt referenza għaliha.

Hemm il-pjan korporattiv, li titkellem dwaru klawsola 4.

Dan bilfors irid jiġi ppreżentat fil-forma approvata mis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru u l-Ministru.

Irid jiġi sottomess lill-Ministru, u l-Ministru trid tapprovah, għax jekk ma tapprovahx ma jidħolx fis-seħħ.

Klawsola 5 tgħid li l-indikaturi ta' prestazzjoni jridu jkunu approvati mill-Ministru.

Klawsola 6 titkellem dwar ir-reviżjoni strateġika li se tkun qed issir minn persuna jew persuni li jkunu maħtura mill-Ministru.

Klawsola 7 tgħid li l-Ministru jista' jittrasferixxi setgħat ta' sorveljanza u inforzar lill-Awtorità.

Mela l-Ministru se jingħata l-poter li jittrasferixxi dik is-setgħa ta' sorveljanza jew inforzar.

Issa jekk wieħed jagħsar il-liġi jsib li l-aktar ħaġa ċara li se jkollha din l-Awtorità hi l-inforzar.

Donnu xi ħadd ma jridx jagħmel l-inforzar, jew xi direttur jew dipartimenti governattivi li suppost jagħmlu ċertu inforzar ma jridux jagħmluh u allura nistgħu ngħadduh lill-Awtorità.

Imma mhux talli hekk, talli l-Ministru jista' jirtirah x'ħin irid!

Klawsola 8 titkellem dwar l-istrateġija għall-iżvilupp reġjonali u tgħid li trid tiġi approvata mill-Ministru.

Klawsola 9 tittratta l-ħatra tal-Uffiċjal Eżekuttiv Ewlieni tal-Awtorità, li jrid jinħatar mill-Ministru għal tliet snin.

Klawsola 10 tgħid li l-Ministru għandha tagħti direttivi lill-Awtorità; l-Awtorità mbagħad m'għandhiex għażla, trid bilfors iġġibhom fis-seħħ, iridu u ma jridux il-membri tal-Awtorità.

Jekk hemm direttiva mill-Ministru, l-Awtorità trid bilfors iġġibha fis-seħħ u jekk ma ġġibhiex, il-Prim Ministru jirtira l-funzjoni.

Din ħelwa!

Jekk l-Awtorità jkollha flus żejda, il-Ministru jiddeċiedi fejn jintefqu.

Dan mhux qed nivvintah jien, imma qed tgħidu subklawsola 18 (5).

Skont klawsola 19, biex l-Awtorità tissellef trid l-approvazzjoni tal-Ministru għal Għawdex.

Subklawsola 22 (5) tgħid li l-estimi tal-Awtorità jrid japprovahom bilfors il-Ministru.

Klawsola 23 tgħid li:

"(1) Ma għandha ssir jew tiġġarrab ebda nefqa mill-Awtorità kemm-il darba din ma tkunx ġiet approvata mill-Ministru kif provdut fl-artikolu 22.".

Jiġifieri kull nefqa li tagħmel l-Awtorità trid tiġi approvata mill-Ministru.

Klawsola 27 tgħid li kull spiża li teċċedi s-€7,000 trid l-approvazzjoni tal-Ministru.

Se nieqaf hawn fuq dan, imma f'kull klawsola tal-Abbozz ta' Liġi - b'kollox hemm 45 - dejjem hemm il-poter tal-Ministru.

Mela allura mhu qed jiġi devolut xejn, mhu qed jinħatar l-ebda bord li se jkollu l-poter f'idejh, il-poter se jibqa' f'idejn il-Gvern tal-ġurnata li jkun rappreżentat mill-ministru għal Għawdex, ikun min ikun.

It-tielet punt tiegħi hu li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar Awtorità regolatorja u konsultattiva.

Diġà spjegajt li klawsola 7 tgħid li:

"(1) Il-Ministru jista', permezz ta' strument ta' delega, jittrasferixxi setgħat ta' sorveljanza u infurzar lill-Awtorità.".

Allura permezz ta' strument ta' delega, għalfejn l-infurzar biss u s-sorveljanza biss?

Meta tara dan il-wording tasal għall-konklużjoni li r-rwol prinċipali ta' din l-Awtorità, apparti l-konsultazzjoni biex tifforma pjan strateġiku – li l-Ministru qaltilna li diġà hemm ħidma għaddejja fuqu allavoja l-Awtorità għadha ma twaqqfitx, imma għadha fl-istadju ta' Abbozz ta' Liġi – se tkun immirata prinċipalment fuq sorveljanza u inforzar.

Hemm bżonnhom?

Dażgur li hemm bżonnhom is-sorveljanza u l-inforzar.

Jekk ma tagħmilx sorveljanza u inforzar ikollok ġungla, però għandna l-awtoritajiet, għandna d-dipartimenti, għandna d-diretturi.

Fil-Ministeru għal Għawdex biss ma nafx kemm-il direttorat hemm, li kollha għandhom rwoli speċifiċi tagħhom.

X'qed jiġri?

Qed jibżgħu jieħdu d-deċiżjonijiet u jridu jitfgħuhom fuq ħaddieħor?

Bilfors tqum din il-mistoqsija!

Diġà spjegajt id-direttivi li jridu jingħataw mill-Ministru li jridu jiġu mplimentati bilfors, u fil-każ il-Prim Ministru jista' jirtira l-funzjoni u jgħaddiha lill-Awtorità.

Klawsola 8, li hi waħda mill-aktar klawsoli importanti ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, titkellem dwar il-funzjonijiet tal-Awtorità li meta tagħsarhom tasal għall-konklużjoni li għandek Awtorità li ma tistax tieħu deċiżjonijiet eżekuttivi, ma tistax tattwa, imma hija biss konsultattiva u taħdem biss fuq infurzar u dak li jiġi delegat lilha.

Ir-raba' punt hu dwar il-finanzjament tal-Awtorità, għax biex ikollok devoluzzjoni ta' poter, normalment jiġi devolut mir-rappreżentanti ta' xi ħadd - għalhekk aħna nsostnu li għandhom ikunu eletti - irid ikollhom il-poteri eżekuttivi u allura l-liġi toħroġ dak li wieħed jista' jwettaq.

Imma biex twettaq għandek bżonn il-finanzi u riżorsi oħra, u l-finanzi huma l-aktar riżors importanti biex tkun tista' twettaq dak li jkun ġie devolut lilek.

Meta tara l-parti tal-finanzjament tasal għall-konklużjoni li kollox hu kkontrollat.

M'hemm l-ebda awtonomija mogħtija lil din l-Awtorità fejn jidħlu l-finanzi li trid tuża.

Klawsola 18 tgħid li l-ispejjeż tal-Awtorità jridu jiġu mid-dħul tagħha, imma ma jgħidulniex id-dħul tagħha minn fejn se jiġi - m'hemm l-ebda indikazzjoni fil-liġi - ħlief mill-infurzar.

Subklawsola 18 (4) tgħid li l-Ministru għall-Finanzi jista' jieħu parti mid-dħul tal-Awtorità.

Kif diġà għidt, il-flus żejda li jista' jkollha l-Awtorità se jintużaw biss fejn irid il-Ministru għal Għawdex u biex tissellef trid l-approvazzjoni tal-Ministru.

L-estimi tal-Awtorità jridu jiġu approvati mill-Ministru u jrid jippubblikahom.

Diġà għamilt referenza għal klawsola 23 fejn kull nefqa trid tiġi approvata mill-Ministru.

Klawsoli 25, 26, 27 u 28 jitkellmu dwar verifika, awdituri, depożiti, ħlasijiet, kuntratti u rapporti annwali, li prattikament huma normali f'dawn it-tip ta' liġijiet.

Il-ħames punt huwa l-infurzar, li diġà għamilt referenza għalih.

Jidher li dan huwa l-aktar rwol importanti li se jkollha din l-Awtorità, għax minn klawsola 32 sa 35 jitkellmu fuq l-infurzar.

Hawnhekk ukoll għandek id-delega mill-Ministru, imma mhuwiex ċar minn liema Ministru, għax jekk ikun hemm infurzar li ma jaqax taħt il-Ministeru għal Għawdex imma jaqa' taħt xi Ministeru ieħor, min se jagħti dik id-delega?

Skont l-Abbozz ta' Liġi huwa l-Ministru għal Għawdex, imma fl-opinjoni tiegħi, ma nafx kemm dan jista' jagħti d-delega ta' infurzar lill-Awtorità meta dak l-infurzar jaqa' taħt xi liġi li tkun taħt il-kontroll ta' xi Ministru ieħor.

L-Abbozz ta' Liġi ma jitkellem xejn dwar liema sorveljanza se tiġi mogħtija lil din l-Awtorità.

Hemm punt importanti ħafna li għamlet referenza għalih il-Ministru, u nixtieq nelabora ftit fuqu, il-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex.

Fl-Abbozz ta' Liġi dan jissemma darba biss f'subinċiz (b) ta' subklawsola 8 (1).

Aħna naqblu fuqu, għax dan huwa kumitat importanti ħafna, imma ma nistax nara x'għandu x'jaqsam il-Kumtiat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex ma' din l-Awtorità.

Li hu żgur hu li għandu jitwaqqaf immedjatament.

Dan kien ġie mwiegħed fil-programm elettorali tal-Partit Laburista u issa dalwaqt inkunu resqin lejn kważi sentejn u nofs tal-leġiżlatura.

Jien nemmen li l-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex huwa importanti u għandu jagħti spazju lid-deputati eletti minn Għawdex ħalli jkunu jistgħu jiltaqgħu f'dan il-Parlament biex jiddiskutu affarijiet li jolqtu lil Għawdex, jisimgħu lill-esperti, ikellmu lir-rappreżentanti ta' korpi kostitwiti u għaqdiet, u minn żmien għal żmien ikun hemm punti fuq l-aġenda ta' dan il-Kumtitat li jolqtu direttament lill-gżira Għawdxija u lill-Għawdxin.

Aħna naqblu, però dan il-Kumitat mhux se jiddaħħal permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, imma jrid jiddaħħal b'mozzjoni li l-Ministru għal Għawdex jew il-Gvern jista' jressaq f'dan il-Parlament biex jitwaqqaf dan il-Kumitat.

Nassigurakom li jekk din il-mozzjoni tiġi hawnhekk se ssib l-appoġġ tagħna, anzi aħna nesiġu li d-deputati kollha eletti minn Għawdex ikunu qed jieħdu sehem f'dan il-Kumitat.

Allura issa li resqin lejn is-sentejn ta' dan il-Gvern u jekk nieħdu l-kejl tal-leġiżlatura l-oħra, kważi qegħdin f'nofs il-leġiżlatura, l-appell tagħna hu li ladarba l-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex qiegħed fil-programm elettorali, ejja nwaqqfuh, għax minnu jistgħu joħorġu punti importanti.

Dan se jkun ta' benefiċċju għal Għawdex u għall-Għawdxin, u barra minn hekk, kif qalet tant tajjeb il-Ministru, jagħti spazju lid-deputati Għawdxin li jmexxu 'l quddiem l-ideat tagħhom fuq dak li jixtiequ mill-gżira ta' Għawdex fejn huma jkunu ġew eletti.

Dak li qegħdin ngħidu bħala Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni hu li aħna ma naqblux li dan il-pass għandu jittieħed illum għax, kif spjegajt, qegħdin nitkellmu dwar awtorità bla funzjonijiet eżekuttivi li l-membri tagħha, fil-maġġoranza tagħhom, huma magħżula mill-Ministru, awtorità li hi kkontrollata totalment mill-Ministru għal Għawdex u bla riżorsi finanzjarji biex twettaq dak li jista' jkun delegat lilha.

Allura aħna qegħdin insostnu li issa huwa l-mument opportun li l-ewwel u qabel kollox nitkellmu fuq Għawdex reġjun bħala kunċett li jiġi mnaqqax fil-Kostituzzjoni darba għal dejjem, b'sinjal ċar li jkun ifisser li Għawdex għandu jingħata awtonomija amministrattiva u politka.

Wara dak il-konċett, ikun imiss il-pass li Għawdex ikollu l-kunsill reġjonali tiegħu, li l-ewwel nett għandu jkun elett mill-Għawdxin fost l-Għawdxin u għandu jkollu poteri eżekuttivi ċari.

Din mhux qed nivvintawha aħna, għax dawn il-kunsilli reġjonali jeżistu f'ħafna reġjuni tal-pajjiżi Ewropej, imma mhux biss, għax Għawdex stess kważi 60 sena ilu diġà kellu l-mudell tal-kunsill ċiviku li kien elett b'liġi mill-Għawdxin, b'poteri eżekuttivi u b'finanzi adegwati, li matul it-12-il sena li għamel jaħdem, għamel ħafna proġetti u inizjattivi f'Għawdex li ħafna minnhom għadhom jitgawdew sal-lum.

Għalhekk kunsill reġjonali elett mill-Għawdxin, b'poteri eżekuttivi ċari, b'riżorsi finanzjarji adegwati li jkunu diretti mill-Gvern biex il-kunsill ikun jista' jwettaq dmirijietu, dak li jinġabar minn Għawdex stess u anke fondi Ewropej, dan ikun pass 'il quddiem fuq dak li kellu Għawdex bejn l-1961 u l-1973, u pass ieħor fil-governanza ta' gżira reġjun, wara l-pass li ttieħed fl-1987 meta nħatar il-Ministru għal Għawdex.

Allura dan ikun ukoll it-twettiq fil-prattika tal-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Għalhekk se nivvotaw kontra din il-liġi, iżda mhux se nieqfu hemm, għax fil-prinċipju, jekk tara l-liġi waħedha, il-kunċett jista' jkun li huwa pass tajjeb.

Se nkunu qegħdin nivvotaw kontra għax qegħdin insostnu li wasal il-mument li mmorru għal dan il-pass importanti ta' Għawdex reġjun bil-kunsill reġjonali tiegħu.

Allura nappellaw lill-Gvern biex nagħmlu dan il-pass importanti flimkien, li nagħtu lil Għawdex u lill-Għawdxin dak li jistħoqqilhom, dak li hu tagħhom bi dritt, imbagħad jekk il-Gvern irid ikompli għaddej, u hu għandu l-maġġoranza biex ikompli għaddej, allura l-Oppożizzjoni tkun f'pożizzjoni li tieħu l-passi li tista' tieħu, u jekk dan il-kunsill reġjonali ma jsirx mill-bankijiet tal-Oppożizzjoni, se nkunu qegħdin inwiegħdu li finalment ikun qed jitwettaq meta nkunu fil-gvern.

Sur President, irridu kunsill reġjonali għax, kif diġà spjegajt, kieku llum għandna kunsill reġjonali elett mill-Għawdxin li jiddeċiedi fuq l-affarijiet ta' Għawdex.

Il-kunsill ċiviku mmexxi mit-Tabib Anton Tabone fis-snin 60 kien beda l-proċess biex jinbena l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, mentri l-Gvern tal-lum biegħ l-uniku sptar li għandna lill-privat.

Kieku kien hemm kunsill reġjonali li kellu l-poter li jieħu d-deċiżjonijiet f'Għawdex, żgur li ma kienx se jipprivatizza l-uniku sptar li għandna f'Għawdex biex illum għandna sptar li għal min qed imexxih, l-ewwel u qabel kollox jiġu l-profitti u mhux is-saħħa tal-Għawdxin.

Dan mhux jien qed ngħidu, imma l-Għawdxin kollha li jiġu bżonn l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

Kieku għandna kunsill reġjonali fil-qasam tal-edukazzjoni ma kienx ikollna dan it-tkaxkir ta' sitt snin biex nibnu skola primarja fir-Rabat Għawdex!

Wara sitt snin ta' Gvern Laburista, għadha ma tpoġġietx ġebla li hi ġebla, meta kulħadd jaf kemm żdiedet il-popolazzjoni fl-iskola primarja tar-Rabat fl-aħħar snin.

Kieku kellna kunsill reġjonali għal Għawdex ma kienx se jħalli l-iskola tal-Arti, tal-Mużika u tad-Drama, tliet skejjel li twaqqfu mill-Ministeru għal Għawdex, imutu kważi mewta naturali.

Ma kienx se jħalli l-Iskola tal-Arti l-ġdida li ġiet mibnija bil-fondi tal-Unjoni Ewropea tittieħed biex tintuża bħala MCAST, minflok ma jsib il-fondi biex jibni binja ġdida għall-MCAST f'Għawdex, kif jien persważ li kienu jagħmlu l-Għawdxin kieku kellhom it-tmexxija f'idejhom.

Il-Ministru Malti li kien responsabbli mill-edukazzjoni ġie jaqa' u jqum li kellna Skola tal-Arti state of the art mibnija bil-fondi tal-Unjoni Ewropea, u dik l-iskola ħadha għall-MCAST u ma mpurtah xejn x'kien se jiġri mill-Iskola tal-Arti, biex illum għandna dak li għandna.

Nista' nkompli għaddej fuq dak li għandu x'jaqsam mal-konnettività, fejn tidħol l-Università, fejn jidħol ix-xogħol u setturi oħra.

Niftaħru li fil-qasam tax-xogħol għandna l-inqas rata ta' qgħad.

Li ma nsemmux hu li fl-2013 kien hemm 500 Għawdxi jaħdmu mal-Gvern f'Malta u llum għandna 1,400 Għawdxi jaħdmu mal-Gvern f'Malta, kważi t-tripplu.

Fi żmien Gvern li ħareġ bil-wegħda ta' xogħol għall-Għawdxin kollha f'Għawdex, hemm it-tripplu ta' ħaddiema Għawdxin jaħdmu f'Malta, mhux mal-privat imma mal-Gvern, li jridu jaqsmu ta' kuljum, b'paga medja.

Mela minflok ma naqqasna l-gap, il-paga medja f'Għawdex hija €1,300 inqas mill-paga medja f'Malta!

Dawn huma kollha punti li m'għandix dubju li kunsill reġjonali għal Għawdex ikun jista' jindirizzahom.

Niġi għall-housing.

L-aħħar appartamenti li nbnew f'Għawdex kienu prodott tal-kunsill ċiviku ta' Għawdex.

Illum għandna Gvern li qed jgħidilna li se jonfoq €50 miljun fuq housing ġdid, u bħala Għawdxi nippretendi li għall-inqas €5 miljuni minnhom jintefqu f'Għawdex, imma meta tipprova tfittex fejn u kif, issib li s'issa għadna ma nafu bl-ebda investiment fil-qasam tal-housing f'Għawdex.

Fejn tidħol l-infrastruttura, biżżejjed ngħidu li mill-fondi tal-Unjoni Ewropea f'dawn is-seba' snin mhux se jkun intefaq ċenteżmu li hu ċenteżmu fuq it-toroq f'Għawdex.

Dan mhux jien qed ngħidu, imma jgħiduh il-Ministri fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari.

Tgħid ma kienx se jkun hemm kunsill reġjonali elett u fformat mill-Għawdxin li kien se jħalli li ma jitteħidx il-porzjon li jmiss lil Għawdex mill-fondi tal-Unjoni Ewropea!

M'għandix il-ħin biex nidħol fl-oqsma kollha, però se nikkonkludi biex nagħti opportunità lill-kelliema l-oħra li jridu jitkellmu fis-seduta tal-lum.

Dak li qed jiġi propost, fl-opinjoni tagħna, huwa biss superfiċjali u kultant jidher intiż biex issir xi ħaġa.

L-awtorità li għandna quddiemna hija awtorità tal-Ministru u għall-Ministru, biex tintuża biss fejn il-Gvern irid jinforza u ma jridx jidher ikrah.

Awtorità bla ebda saħħa, bla ebda snien u bla ebda riżorsi biex tkun tista' taħdem.

Allura l-Partit Nazzjonalista mill-Oppożizzjoni jeżiġi li wasal il-mument li nagħmlu pass kuraġġuż u nħaddmu aħjar is-sussidjarjetà.

Aħna lesti biex nagħmlu dan il-pass u qed nistiednu lill-Gvern jingħaqad magħna biex nagħmlu biċċa xogħol tajba flimkien.

Jekk jagħmel hekk, isib il-koperazzjoni kollha tagħna, imma jekk il-Gvern irid jibqa' miexi f'din it-triq, aħna lesti li nimxu t-triq waħedna.

Forsi ndumu ftit iżjed biex naslu, imma ninsabu konvinti li fi żmien qasir naslu, jekk mhux mill-Oppożizzjoni mill-Gvern, biex nagħtu lil Għawdex reġjun kunsill reġjonali elett mill-Għawdxin stess.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sur President, illum nixtieq inkompli nitkellem fuq dak li semmew ta' qabli dwar Għawdex.

Fl-aħħar ġimgħat kważi għext f'Għawdex flimkien mal-Ministru ħabrieka Justyne Caruana u flimkien magħha ħabbart diversi proġetti b'investiment ta' miljuni ta' ewro fl-ekonomija, fl-infrastruttura, fl-ambjent, fis-saħħa, fit-toroq rurali - għax ħaddieħor jinsiehom - u ħafna oħrajn.

Jien infaħħar il-ħidma li għaddejja f'Għawdex, għax il-Ministru qed tagħmel biċċa xogħol kbira.

Naf, għax tħabbatli l-bieb kuljum biex fejn jidħlu fondi Ewropej, Għawdex ikun l-ewwel li jieħu minnhom.

Infaħħar ukoll id-diskors li għamel l-Onor.

Chris Said u minkejja li hemm ħafna affarijiet li forsi ma naqblux dwarhom, l-argumenti tiegħu huma importanti u tajjeb li nagħtu kashom, anke għax semma punti li fil-ħin li ġej nixtieq nindirizzahom.

La qegħdin nitkellmu dwar Għawdex, f'moħħi jiġuni żewġ temi importanti, li l-Partit li minnu ġejt elett f'dan il-Parlament imbotta 'l quddiem sa mill-2008.

Irrid insemmi lil Għawdex bħala mutur ekonomiku, għax nafu li qabel l-2012 l-ekonomija Għawdxija kienet mażżra marbuta mal-ekonomija nazzjonali, u kien dan il-Gvern li mill-Oppożizzjoni kellu viżjoni li kellha twassalna u qed twassalna lejn Għawdex bħala mutur ekonomiku.

Dan qed narawh għax it-tkabbir ekonomiku li esperjenza Għawdex fl-aħħar snin huwa tanġibbli, u n-numru ta' turisti aktar mill-medja tas-snin ta' qabel huwa fatt.

L-ammont ta' investiment barrani tarah b'għajnjek u tmissu b'idejk.

Jien nemmen li dan huwa biss il-bidu ta' tmexxija tajba fil-Ministeru għal Għawdex.

Inqisuh mutur ekonomiku għax nemmnu li l-Għawdxin għandu jkollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Huwa inutli li jkollok ekonomija b'saħħitha u li trendi jekk imbagħad il-poplu Għawdxi jaqa' lura.

Kien għalhekk li dan il-Gvern ma qagħadx lura milli jieħu deċiżjonijiet diffiċli u sensittivi li ħaddieħor ħalliehom fuq l-ixkaffa għal għexieren ta' snin.

Mela mutur ekonomiku u kwalità ta' ħajja aħjar għal ħutna l-Għawdxin.

Sur President, meta nitkellmu dwar Għawdex quddiemi jiġuni żewġ sfidi, u se nitkellem bħala Malti, jekk mhux bħala Membru Parlamentari.

Nemmen li l-ikbar sifda se tkun l-iżvilupp sostenibbli.

Jien ħadt pjaċir ħafna li nhar il-Ħadd li għadda l-Prim Ministru tkellem fit-tul dwar Għawdex.

Meta tkellem dwar il-permanent link bejn Malta u Għawdex hu qal li dan ma jfissirx li Għawdex se jsir estensjoni tal-Mellieħa, jew li Għawdex se jsir blokka konkrit, kif hemm min ġenwinament qed jibża' li se jiġri jekk ikollna l-permanent link.

Mela l-ewwel sfida għal Għawdex hija l-iżvilupp sostenibbli.

It-tieni sfida hi li meta nitkellmu dwar it-tkabbir ekonomiku Għawdxi, mhux se jikber il-kejk biss, imma l-isfida addizzjonali għal Għawdex hi li jlaħħaq mat-tkabbir ekonomiku ta' Malta, għax ma rridux li meta jikbru t-tnejn li huma, id-distanza li hemm bejniethom tikber ukoll.

Allura t-tieni sfida hija li l-kejk ta' Għawdex mhux biss jikber imma li d-distanza bejn it-tkabbir ekonomiku Malti u dak Għawdxi tiġi fuq livell sostenibbli wkoll.

Jien tkellimt dwar il-permanent link u nixtieq insegwi d-diskors li għamel il-Prim Ministru nhar il-Ħadd li għadda, fis-sens li hawn qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra li jsiru l-permanent link, il-fast ferry u ħafna faċilitajiet oħra li jgħinu lill-Għawdxin jaħdmu f'Malta, jgħinu lill-Maltin jaħdmu f'Għawdex u jgħinu lit-turisti jżuru iktar 'il-gżira Għawdxija, filwaqt li Għawdex jibqa' ppreservat kif inhu llum.

Għax ikun inutli li nagħmlu l-permanent link jekk imbagħad ħadd ma jkun irid imur Għawdex.

Ma jagħmilx sens li jkollna permanent link bejn Malta u Għawdex jekk it-turist ma jibqax attirat li jmur Għawdex u jibda jmur postijiet oħra.

Allura, filwaqt li naqblu li ssir il-permanent link u se nwettquha, għax dan il-Gvern qiegħed hawn mhux biex jitkellem u jipproponi imma biex iwettaq, irridu naċċertaw li l-iżvilupp sostenibbli jkun reali.

Fuq kollox, il-Prim Ministru nhar il-Ħadd li għadda tkellem fuq punt importanti ħafna, li naħseb li ftit qabduh.

Kien hemm ħafna suġġerimenti ta' sistemi differenti, fosthom il-monorail u l-metro, imma l-punt tal-Prim Ministru ftit semmewh, u dan hu li in economic terms jekk trid metro jew monorail, you need critical mass.

Jiġifieri jekk m'għandekx in-numri, il-proġett ikun falliment mill-bidu nett.

Allura huwa tajjeb li noqogħdu attenti x'tip ta' sistemi nipproponu.

Jien nemmen li s-sistemi li qed jiġu proposti fil-gazzetti, fil-midja soċjali u f'postijiet oħrajn, huma ġenwini, huma ta' interess għall-Għawdxin u l-Maltin, imma wieħed għandu jifhem ir-riperkussjonijiet ekonomiċi li jkun hemm wara kull mudell ekonomiku li jiġi propost.

Sur President, l-investiment li rajt f'Għawdex fl-aħħar sitt snin huwa bla preċedent, mhux biss il-Barts Medical School, imma wkoll il-kumpaniji tal-gaming li qegħdin iħarsu lejn Malta, u hemm investiment li llum beda jħares lejn Għawdex serjament u jinvesti fil-gżira Għawdxija.

Filwaqt li segwejt id-diskors tal-Onor.

Chris Said, li għandi rispett kbir lejh, kif jaf biżżejjed, li wieħed jgħid li Għawdex għandu jinqata' għalih minn Malta u jkollu tmexxija għalih u jsir reġjun ma jagħmilx sens ekonomikament.

Jien se nsemmi punt wieħed biss li huwa fil-mandat tiegħi, u dan huwa l-portofoll għall-fondi Ewropej.

Fejn jidħlu fondi Ewropej, l-Onor.

Chris Said għandu jkun jaf - kif naħseb li jaf - li Għawdex qatt ma jista' jkun reġjun, and it's all about numbers.

Illum naraw li Għawdex qiegħed fuq NUTS 3 level (Nomenclature of Territorial Units for Statistics) u skont il-paramentri tal-Eurostat, il-minimu li trid tkun biex tieħu fondi strutturali Ewropej, bħalma nieħdu Malta u Għawdex flimkien, hu fuq NUTS 2 level.

Irrid ngħid ukoll li Għawdex qiegħed fuq NUTS 3 level b'eċċezzjoni.

Jiġifieri suppost Għawdex ma ħaqqux NUTS 3 level.

Issa hawn mhux qed nitkellem fuq l-ekonomija imma fuq popolazzjoni u distanzi biss.

Allura jekk Għawdex qiegħed fuq NUTS 3 level b'eċċezzjoni, nixtieq li l-Onor.

Chris Said ifehemni kif qed jipproponi li Għawdex ikun reġjun għalih.

Jista' jkun li jgħidli li jkun reġjun għalih bla fondi Ewropej.

Hawn niġi għal punt ieħor, għax naħseb li l-Onor.

Chris Said qiegħed fil-Parlament Malti għal Malta u Għawdex flimkien, imma l-proposta tiegħu mhijiex win win, imma hija lose lose, għax apparti li Għawdex ma jkunx jista' japplika u jibbenefika minn fondi Ewropej għax qiegħed fuq NUTS 3 level u mhux fuq NUTS 2 level, Malta se titlef il-fondi għax hemm ċerti fondi li għandna aċċess għalihom minħabba li l-popolazzjoni ta' Malta flimkien ma' t'Għawdex tammonta għall-benchmarks u t-thresholds tal-Unjoni Ewropea.

Mela rridu noqogħdu attenti għall-proposta tal-Oppożizzjoni in economic terms, għax din tfisser li mhux biss Għawdex se jitlef il-fondi kollha għax ma jistax japplika bħala NUTS 3 level, imma addirittura Malta se titlef il-fondi wkoll.

Jien nixtieq li l-gżira Għawdxija u l-gżira Maltija jibqgħu uniti flimkien, b'saħħithom u taħt gwida f'direzzjoni ċara, anke fejn jidħlu fondi Ewropej.

Fil-jiem li ġejjin se jkolli ċans nitkellem dwar kif nistgħu nibqgħu magħqudin u nibqgħu nibbenefikaw bħala pajjiż wieħed.

L-Onor.

Chris Said semma l-fondi Ewropej li Għawdex kien jieħu, li qed jieħu issa, u li se jkompli jieħu fiż-żmien li ġej.

Taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, inkluż dik taħt it-tmexxija tal-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi, ġie deċiż li Għawdex jieħu minimu ta' 10% mill-fondi strutturali ta' politika ta' koeżjoni.

Jekk wieħed iħares lejn ir-ritratt tal-lum il-ġurnata jinduna li mill-ħidma li saret fl-aħħar snin u fl-aħħar xhur, Għawdex qed jieħu aktar minn 10% u jista' japplika għal aktar minn 10%.

Qed ngħid hekk għax l-10% huma bbażati fuq il-fondi ta' koeżjoni li pajjiżna ħa għall-2008/2013 u l-2013/14 meta l-Gvern Nazzjonalista kien iddeċieda li Għawdex jieħu 10%, imma dak huwa l-minimu.

Jiġifieri ħadd mhu sid li l-kumpaniji, l-NGOs, l-SMEs, l-istudenti, l-entitajiet u l-awtoritajiet f'Għawdex ma japplikawx għall-fondi kif diġà qegħdin jagħmlu.

Issa dak hu over and above l-10%, għax l-10% huwa l-minimu.

Mela jkun tajjeb li niċċaraw li għalkemm Għawdex qiegħed jibbenefika minn 10% tal-fondi Ewropej tal-politika ta' koeżjoni, over and above that l-istudenti Għawdxin qegħdin japplikaw għall-Erasmus u qed imorru jistudjaw fl-universitajiet, l-SMEs Għawdxin qed japplikaw għall-Business Enhance Grant Schemes biex ikollhom start-ups ġodda, biex ikabbru l-SMEs tagħhom, biex ikollhom aċċess għall-e-commerce, u biex jiddeversifikaw il-prodott u s-servizz tagħhom.

Hemm entitajiet li jiġu għandna, il-Ministeru jiġi għandna, u flimkien qegħdin nagħmlu proġetti kbar.

Ftit taż-żmien ilu sar il-proġett tal-widien bi spiża ta' €9 miljuni li ma jmissu ma' mkien, lanqas mal-10%, imma huma over and above dak l-ammont.

Sur President, sinċerament meta niġi biex nitkellem hawn dwar fondi Ewropej, it's not about figures, it's about stamina!

Għandna Ministru li kuljum nitkellmu magħha biex naraw li Għawdex jieħu iktar fondi Ewropej.

Mela dan mhuwiex dwar persentaġġi, mhuwiex dwar threshold ta' 10% jew 15%, imma għandna Ministru b'tim madwarha li joħolmu, imbagħad iwettqu.

L-istess jiġri fil-Kabinett.

L-Onor.

Clint Camilleri fil-mandat tiegħu jara li mhux biss Malta, imma s-sajjieda, il-bdiewa u r-raħħala Għawdxin jingħataw dak li jixirqilhom.

Allura hawn mhux qegħdin nitkellmu dwar numri, thresholds u benchmarks, imma dwar tim li hu lest joħlom, jaħdem u jwettaq.

Għamilna ħafna proġetti f'Għawdex u għandna nkunu kuntenti u kburin.

Mhux aħna biss, imma intom ukoll bħala Oppożizzjoni li meta kontu fil-gvern għamiltu proġetti tajbin ħafna, bħalma hu l-proġett taċ-Ċittadella li din is-sena kien finalist u kważi kważi rebaħ waħda mill-ikbar awards fl-Ewropa.

Illum qegħdin nagħmu l-Mużew Għawdxi, il-Ulysses Grove u qed inkomplu nkabbru diversi affarijiet oħra.

L-10% li semmejt qed imorru f'investiment Għawdxi, qed imorru għand l-istudenti, għand l-SMEs u għand l-NGOs Għawdxin.

Qed imorru għand il-familji Maltin u Għawdxin.

Ħadt pjaċir bid-diskors tal-Onor.

Chris Said għax naħseb li huwa l-ewwel Membru Parlamentari mill-Oppożizzjoni li fehem u aċċetta n-numri u l-figuri li bihom jinħadem il-baġit tal-Unjoni Ewropea.

Hu rrikonoxxa li llum it-tkabbir ekonomiku ta' Malta, jekk tara l-GDP Malti per capita ma' dak tal-medja tal-Unjoni Ewropea, m'għadux il-75% ta' żmien l-Eks Ministru Tonio Fenech, imma huwa 90%.

Dan b'mod naturali jfisser, għax hija formula matematika sempliċi, li l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea qed tgħid li Malta se tieħu inqas fondi, jew qed tipproponi li tieħu inqas fondi għall-Baġit li jmiss.

M'aħniex kuntenti u m'aċċettajniex.

Dażgur li le!

Qegħdin ninnegozjaw u nemmnu li fiż-żmien li ġej għandna nkomplu nirsistu biex Malta u Għawdex flimkien nieħdu a fair deal.

Żgur li bil-proposta tal-Oppożizzjoni tal-lum, Malta titlef u Għawdex jitlef, imma flimkien għandna pjan u dak il-pjan se jagħtina a fair deal għal pajjiżna kollu kemm hu.

Mela l-fatt li Malta qed tapplika u qed tara li jkollha a fair deal ifisser li fiż-żmien li ġej Għawdex ukoll ikollu a fair deal, għax Għawdex jieħu minn dan il-baġit kbir li pajjiżna qiegħed jinnegozja għas-seba' snin li ġejjin mill-2021 sal-2027.

Dan iġibni għall-punt li għamel aċċenn għalih l-Onor.

Nista' nħabbar li ftit tal-ħin ilu, flimkien mal-Ministru Caruana u l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, tlabna lill-Kummissjoni Ewropea li, skont id-dikjarazzjoni 36 li tinsab mat-Trattat ta' Adeżjoni ta' Malta fid-dħul tagħha fl-Unjoni Ewroepa fl-2004, aħna tlabna li jsir studju soċjali u ekonomiku dwar Għawdex skont il-figuri tal-Eurostat, liema dikjarazzjoni tagħtina l-aċċess u faċilità li qabel ma jintemm il-Multiannual Financial Framework preżenti u jibda dak tal-2021, inkunu nistgħu nieħdu ritratt ta' Malta, nieħdu ritratt ta' Għawdex u l-Gvern Malti, skont dak l-istudju, ikun jista' jaddatta għaż-żmien li ġej.

Jiġifieri skont dak ir-ritratt soċjali u ekonomiku dwar Għawdex, inkunu nistgħu naraw kif fiż-żmien li ġej nistgħu ntejbu l-prodott Għawdxi, l-ekonomija Għawdxija u t-tkabbir ekonomiku.

Sur President, huwa importanti li ninforma lill-Kamra, kif suppost qed jiġu infurmati mill-midja, li l-Gvern Malti uża d-dikjarazzjoni 36 biex jitlob li jsir dan l-istudju mill-Kummissjoni Ewropea.

Dan jista' jsir lejn tmiem il-Multiannual Financial Framework u nemmen li ninsabu fi żmien tajjeb, għax dan il-baġit jispiċċa f'Diċembru 2020, imbagħad fl-2021 jibda baġit ieħor.

Allura hemm ċans biex bejn l-2019 u l-2020 isir l-istudju, imbagħad flimkien mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l-Ministru Justyne Caruana nkunu nistgħu naraw id-destinazzjoni t'Għawdex.

Dan iġibni għas-suġġett li bdejt bih fil-bidu tad-diskors tiegħi, li Għawdex għandu bżonn din l-istrateġija, din il-viżjoni li għandu dan il-Gvern, bl-għajnuna ta' din l-Awtorità li l-Ministru qed tressaq quddiemna.

Dak li għandna bżonn mhuwiex li Għawdex jinħall minn Malta, jew li jitlef il-fondi kollha, kif qed tipproponi l-Oppożizzjoni, imma li Għawdex ikollu viżjoni ċara għall-20 sena li ġejjin fl-infrastruttura, fis-sigurtà, fil-ħiliet, fix-xogħol u fi standard of living aħjar.

Dan hu l-mod kif il-poplu Għawdxi jixtieqna nkomplu naħdmu, għalhekk fdana fl-aħħar xhur, għalhekk fdana fl-aħħar snin, u għalhekk se jkompli jafdana fiż-żmien li ġej biex lil Għawdex ukoll nagħtuh l-aqwa żmien.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Justyne Caruana, lill-Onor.

Aaron Farrugia u lill-Onor.

Chris Said tad-diskorsi li għamlu.

Qegħdin niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

L-Onor.

Said tkellem fit-tul dwar il-kompożizzjoni ta' din l-Awtorità, għalhekk m'hemmx lok li nirrepeti.

Imma tajjeb ngħid li mal-ewwel daqqa t'għajn, wieħed jista' jimpressjoni ruħu b'dan l-Abbozz, però meta tiflih sew jirriżulta li din l-Awtorità mhux se jkollha l-aktar ħaġa importanti, il-poteri eżekuttivi.

Wieħed kien jistenna li jekk se jkollna awtorità, almenu l-iskop aħħari tagħha kellu jkun li l-gżira ta' Għawdex titmexxa b'mod aktar awtonomu mit-tmexxija ċentrali.

Intqal li din l-Awtorità se tiżgura li Għawdex ikollu strateġija ta' żvilupp reġjonali li tiġi riveduta kull tliet snin għall-istrutturi ekonomiċi, soċjali u ambjentali ta' Għawdex.

Dawn l-istrutturi diġà kienu qed jiġu ndirizzati mill-Kumitat Reġjonali għal Għawdex fi ħdan il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Soċjali u Ekonomiku (MCESD), li nażżarda ngħid li għandu iktar poteri milli qed jiġu proposti għal din l-Awtorità.

Il-kumitat reġjonali fi ħdan l-MCESD jinkorpora rappreżentanza wiesgħa fl-oqsma soċjo-ekonomiċi kollha tal-gżira ta' Għawdex.

Dan il-kumitat iressaq proposti lill-Gvern u jgħinu jfassal il-politika tiegħu għal Għawdex.

Permezz ta' dan il-kumitat twessgħet il-funzjoni tal-MCESD.

Dan il-kumitat mhux biss jirċievi suġġerimenti u proposti rigward is-sitwazzjoni soċjo-ekonomika ta' Għawdex mill-Għawdxin, iżda permezz tiegħu jissaħħu l-ideat bejn l-imsieħba soċjali Għawdxin kollha.

Sur President, naħseb li jkun utli li f'din id-diskussjoni ssir referenza għad-diversi tipi ta' amministrazzjoni li kellu Għawdex matul l-aħħar snin.

Nibda biex ngħid li l-amministrazzjoni ta' Għawdex hija kwestjoni politika li ilha tiġi diskussa s-snin, li matulhom Għawdex bata jew gawda skont l-orjentament politiku tal-gvern tal-ġurnata.

Ma nistax ngħid li l-passat tal-Partit Laburista fir-rigward tal-amministrazzjoni ta' Għawdex kien pożittiv ħafna.

It-tmexxija Laburista neħħiet il-Kummissarju għal Għawdex u abolixxiet il-Kunsill Ċiviku ta' Għawdex li kellu possibbiltajiet kbar ta' evoluzzjoni, u li meta tqis kollox jirriżulta li kellu ħafna iktar poteri minn dak li qed jiġi propost għal din l-Awtorità fl-Abbozz li qed niddiskutu.

Wara li tqaċċat il-Kunsill Ċiviku, Għawdex tħalla mingħajr l-ebda sistema effettiva u effiċjenti ta' amministrazzjoni.

Għal xi żmien twaqqaf il-Kumitat tal-Kamra tad-Deputati għal Għawdex, li ma rnexxiex u l-Partit Laburista fil-gvern stess waqqfu.

Wara ġie propost kunsill ieħor għal Għawdex li kien jixbah ħafna lill-kumitat li kienu ħatru u neħħewh ftit wara.

F'Mejju tal-1987, il-Partit Nazzjonalista ħa t-tmexxija tal-pajjiż f'idejh u kellha tkun din it-tmexxija li ħolqot amministrazzjoni b'direzzjoni konkreta, biex verament tindirizza l-karatteristiċi uniċi ta' Għawdex b'attenzjoni speċifika.

Kellu jkun il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li sab soluzzjoni fejn kien falla l-Gvern preċedenti.

Dakinhar, il-Gvern Nazzjonalista ħoloq il-Ministeru għal Għawdex, deċiżjoni li rrikonoxxiet il-każ speċjali li minn dejjem kellu Għawdex, jiġifieri li tħares lejh u tqisu fid-dimensjoni reali tiegħu ta' gżira u mhux iktar bħala sempliċi distrett elettorali.

Għalhekk, għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna, Għawdex tpoġġa fuq livell nazzjonali b'membru fil-Kabinett.

B'hekk, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern assigura li l-gżira Għawdxija tkun fuq l-aġenda tal-Gvern tal-ġurnata, meta u fejn jeħtieġ.

Tul il-25 sena ta' Gvern Nazzjonalista bil-politika tiegħu għal Għawdex applikata permezz tal-Ministeru ħareġ lil Għawdex mill-periferija u ressqu lejn iċ-ċentru tal-attenzjoni.

B'hekk espona l-potenzjal tiegħu ta' żvilupp ekonomiku soċjali u kulturali li ħajjar l-investiment li tant kien meħtieġ u ġab il-ġid bl-impjiegi li nħolqu għall-Għawdxin f'Għawdex stess.

M'għandix l-iskop li noqgħod nagħti sensiela ta' miżuri u inizjattivi li ħa l-Ministeru għall-ġid ta' Għawdex u l-frott li ħareġ minnhom, iżda rrid ngħid li l-Ministeru, sa mit-twaqqif tiegħu, ifformola u implimenta politika reġjonali ta' żvilupp sostenibbli fid-diversi oqsma tal-ħajja ta' Għawdex.

Żvilupp sostnut bi provvista ta' infrastruttura adegwata, bħal ngħidu aħna s-saħħa, l-edukazzjoni u l-infrastruttura madwar il-gżira ta' Għawdex.

Gvern Nazzjonalista, għax kellu għal qalbu lil Għawdex u lill-Għawdxin, irnexxielu jagħmel dan kollu mingħajr ma kellu bżonn iwaqqaf l-ebda awtorità.

Qed ngħid dan, għax matul is-snin il-Ministeru kien kapaċi jressaq ħafna iktar proposti konkreti minn dawk li qed jissemmew f'dan l-Abbozz.

Dan juri kemm il-gvernijiet immexxija mill-Partit Nazzjonalista kellhom viżjoni ċara dwar il-politika tat-tmexxija ta' Għawdex.

Min-naħa l-oħra, jirriżulta li l-Gvern preżenti tant hu xott mill-ideat, li ma kienx kapaċi joħroġ b'inizjattiva waħda ġdida.

Sur President, l-Eks Ministru Austin Gatt, ftit wara li ġie mwaqqaf il-Ministeru għal Għawdex, kien indirizza konferenza dwar l-impatt li għamel il-ħolqien tal-Ministeru għal Għawdex, fejn qal hekk:

"Hemm tliet fatti li jikkonċernaw lil Għawdex u lill-Għawdxin kollha kemm huma u li indipendentement mit-twemmin politiku tagħhom jaqblu fuqhom, li huma dawn it-tliet fatturi.

It-twaqqif tal-Ministeru għal Għawdex fl-1987 minn Gvern Nazzjonalista kien kruċjali għall-iżvilupp li sussegwentement seħħ f'Għawdex.

Li t-tmexxija permezz tal-Ministeru għal Għawdex hija aħjar minn meta Għawdex kien responsabbiltà tal-Prim Ministru.

Li ħadd ma jrid li l-Ministeru jitneħħa jew jitnaqqsulu l-poteri jew l-istatus tiegħu, għaliex hija għażla ta' prinċipju, frott ta' ħsieb segwit b'azzjoni konkreta u r-riżultat li ħalliet din id-deċiżjoni jinħass kuljum mill-Għawdxin.".

Sinjura President, dak li ntqal dakinhar żgur li ma tistax ma taqbilx miegħu, anzi għal dak iż-żmien kien jagħmel ħafna sens.

Fl-ewwel snin tiegħu, il-Ministeru għal Għawdex daħħal sens kbir ta' appartenenza fl-Għawdxin, għamel lill-Għawdxin kburin bi gżirithom ħafna iktar milli kienu qabel, ta lil Għawdex u lill-Għawdxin identità reġjonali, u nissel fihom interess ġdid u qawwi fi gżirithom.

L-Għawdxin beda jinteressahom aktar minn qatt qabel l-interess komuni.

Kulħadd ried jgħin lil Għawdex jimxi 'l quddiem.

Fuq kollox, il-Ministeru daħħal is-serjetà fit-tmexxija ta' Għawdex.

Dan wassal biex saħansitra beda jingħad li Għawdex kien sar il-vetrina ta' Malta, però b'dispjaċir irid jingħad li dan m'għadux jista' jingħad illum, 24 sena wara.

B'dispjaċir kbir jingħad li matul is-snin, il-Ministeru tilef l-iskop li għalih twaqqaf.

Huwa ċar li l-Ministeru m'għadux jilħaq l-objettivi li għalihom kien twaqqaf oriġinarjament.

Eżempju mill-aktar ċar hu li l-ewwel deċiżjoni li ħa l-Gvern immexxi mill-Partit Laburista wara l-elezzjoni tal-2013 kienet li jitneħħew ir-responsabbiltajiet tas-saħħa u l-edukazzjoni mill-Ministeru għal Għawdex.

Deċiżjoni li, fost oħrajn, wasslitna fi stat li l-uniku sptar f'Għawdex ingħata lil kumpanija li kellha biss €1,200 u ta' sidien misterjużi li ħadd ma jaf min huma!

Jiddispjaċini ngħid li dan sar mingħajr ma l-poplu Għawdxi u l-Ministeru għal Għawdex ipparteċipaw b'xi mod fit-teħid ta' din id-deċiżjoni.

B'riżultat ta' dan, il-qagħda tal-isptar minflok ma mxiet 'il quddiem, kif konna ġejna mwiegħda, marret għall-agħar.

Il-Ministeru tilef l-iskop tiegħu mhux għax ma laħaqx il-miri li għalihom twaqqaf, imma għax illum is-sitwazzjoni nqalbet ta' taħt fuq u l-Ministru m'għadux jinteressah wisq mill-identità Għawdxija, mir-reġjonalità ta' Għawdex u mill-ġid komuni.

Wasalna f'sitwazzjoni fejn lill-poplu Għawdxi m'għadhiex tinteressah is-serjetà fit-tmexxija.

Irrid ngħid li l-klijenteliżmu rebaħ fuq il-ġid komuni u dan kollu wassal biex illum għandna problema fit-tmexxija.

Dan il-falliment fit-tmexxija ta' Għawdex ġab lill-Gvern f'sitwazzjoni fejn tilef il-kontroll u minflok ma rranġa l-ħażin li sar fit-tmexxija tal-Ministeru, issa biex mingħalih isalva s-sitwazzjoni, ħareġ bil-proposta ta' Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

Donnu qiegħed jittama li b'din l-Awtorità se jkun hemm iktar responsabbiltà u kontabbiltà politika, però ma jagħmilx sens li minflok ma solva l-problema tal-falliment fit-tmexxija tal-Ministeru għal Għawdex, il-Gvern qiegħed jipproponi ….

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

JUSTYNE CARUANA: Jista', jekk jogħġbu, l-Onor.

Azzopardi jissostanzja x'inhu l-falliment fit-tmexxija tiegħi?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jien ma kontx qed nirreferi għalik, Ministru.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Nagħtuh ċans jispjega.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Jien fl-ebda ħin ma rreferejt għall-Ministru Justyne Caruana.

Jien semmejt li maż-żmien, it-tmexxija … (Interruzzjonijiet)

FREDERICK AZZOPARDI: Kont qed ngħid li l-Gvern, fl-opinjoni tiegħi, biex itaffi dan il-falliment qiegħed jipproponi t-twaqqif ta' Awtorità li finalment trid tirrispondi għall-istess Ministeru, imma b'dan il-mod inkunu qegħdin ngħaddu l-problema mingħand il-Ministeru għal għand l-Awtorità.

Fl-opinjoni tiegħi, aktar minn din l-Awtorità, li rrid ngħid li hija bla poter, f'Għawdex għandna bżonn urġenti ta' kontro-bilanċ għall-Ministeru għal Għawdex, li jkollu l-għan li jfassal pjan ta' żvilupp għal Għawdex u fuq kollox jara li dak il-pjan jitwettaq kif suppost.

M'hemmx dubju li dan il-kontro-bilanċ jista' jintlaħaq biss bil-ħolqien ta' kunsill reġjonali.

Qiegħed jinħass iktar minn qatt qabel, b'mod ġenerali fost il-popolazzjoni Għawdxija, il-bżonn li wasal iż-żmien li jitwaqqaf kunsill reġjonali f'Għawdex li jinkorpora l-poteri kollha li bħalissa huma sparparljati bejn l-Ministeru, il-kunsilli lokali u l-Gvern ċentrali.

Sinjura President, is-sitwazzjoni preżenti bilfors tixprunana biex jiġi studjat kif tiżdied l-istruttura reġjonali b'poteri ta' awtonomija, biex filwaqt li sservi ta' kontro-bilanċ għall-Ministeru għal Għawdex, tagħti iktar opportunità lill-Għawdxin fil-ħajja politika; kunsill reġjonali li jkollu awtonomija wiesgħa sabiex iwettaq il-ħidma tiegħu, u minbarra li jkollu baġit ad hoc, ikun jista' jidħol fi ftehim speċifiku ma' dipartimenti u entitajiet pubbliċi sabiex iwettqu l-funzjoni pubblika fil-gżira ta' Għawdex.

It-twaqqif ta' dan il-kunsill għandu jservi biex irażżan u jżomm bilanċ għall-Ministeru, ifassal l-istrateġija għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta' Għawdex u jfassal il-proġetti u l-qafas tal-istrateġija għal Għawdex.

Il-fondi għal dawn il-proġetti, programmi u miżuri għandhom ikunu taħt ir-responsabbiltà ta' dan il-kunsill biex ikun hemm aktar kontabbiltà u trasparenza fin-nefqa għalihom u fit-twettiq tagħhom.

Biex jikkomplementa dan, il-Ministeru għandu bżonn isaħħaħ id-dipartimenti kollha biex ikun aġenzija eżekuttiva tal-kunsill u biex ikun jista' jwettaq il-funzjonijiet tiegħu b'mod effiċjenti.

Il-Ministeru għal Għawdex ma jistax jiffunzjona kif suppost mingħajr ma jingħata poter fl-oqsma tant importanti tas-saħħa u l-edukazzjoni f'Għawdex.

Kont nistenna li qabel ma jitressaq dan l-Abbozz, il-Ministeru kellu jerġa' jingħata l-poteri kollha li kellu fil-passat.

In-nuqqas ta' dawn iż-żewġ oqsma tant importanti jkompli jikkonferma li se jkollna awtorità bla ebda poteri.

Ma nistax nifhem kif din l-Awtorità tista' tiffunzjona meta l-aktar żewġ oqsma importanti se jibqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' Ministeri oħra f'Malta.

Meta niġu għall-qasam ekonomiku ta' Għawdex, m'għandna għalfejn noħolqu l-ebda awtorità.

Il-politika ekonomika ta' Għawdex għandha tkun li ninvestu f'nies u f'knowhow biex nesploraw toroq ġodda ta' xogħol.

Kif inhi s-sitwazzjoni llum, investitur jew imprenditur ma jistax jitħajjar jinvesti jew iwaqqaf intrapriża f'Għawdex għax ma jafx Għawdex fejn hu sejjer, ma jafx liema setturi qed jipprova jattira l-Gvern.

L-istess jista' jingħad għall-istudenti Għawdxin, għax dawn illum jitfixklu meta jiġu biex jagħżlu x'linja ta' studju għandhom jaqbdu jekk iridu jaħdmu f'Għawdex.

Meta l-Gvern Malti nnegozja u eventwalment iffirma t-Trattat tas-Sħubija mal-Unjoni Ewropea, għamel dikjarazzjoni dwar il-gżira reġjun ta' Għawdex.

Fi ftit kliem, skont din id-dikjarazzjoni, qabel it-tmiem ta' kull terminu ta' baġit tal-komunità Ewropea li kellu jiddefenixxi mill-ġdid il-politika reġjonali tal-komunità, Malta kellha titlob lill-Kummissjoni tirrapporta lill-Kunsill dwar is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali ta' Għawdex, b'mod partikolari rigward id-diżlivelli ta' żvilupp soċjali u ekonomiku bejn Malta u Għawdex.

Skont dan il-mekkaniżmu, l-ewwel rapport kellu jsir qabel l-2006, meta kellu jiġi approvat il-baġit kurrenti tal-Unjoni Ewropea.

M'hemmx dubju li l-iskop wara din id-dikjarazzjoni kien biex kemm jista' jkun titjieb is-sitwazzjoni ekonomika ta' Għawdex.

Mingħajr ma wieħed jidħol f'ħafna polemiki, irid jingħad li din id-dikjarazzjoni ma tantx laħqet l-iskop tagħha, għax ftit li xejn kellha effett fuq l-andament ekonomiku tal-gżira Għawdxija.

Fil-fatt, l-Għawdxin għandhom diffikultajiet kbar biex jattiraw swieq Ewropej u internazzjonali, għax ir-riżorsi umani u materjali jagħmluha diffiċli mhux biss għall-Għawdxin imma wkoll għal min irid jattira investiment barrani lejn din il-gżira.

Dan wassal biex fl-aħħar snin ma kellna l-ebda investiment barrani dirett f'Għawdex.

Dan il-fenomenu li qatt ma assistenja għalih mill-Indipendenza 'l hawn qed iwassal biex ftit li xejn qed jinħoloq xogħol verament produttiv f'Għawdex.

Dan kollu jfisser li mingħajr edukazzjoni terzjarja f'Għawdex, mingħajr postijiet tax-xogħol f'Għawdex u mingħajr attività ekonomika f'Għawdex, qed inħarsu lejn ġejjieni li ma tantx jagħmlilna kuraġġ.

Qed ngħid dan għax nemmen li l-ebda awtorità, iktar u iktar awtorità mingħajr poteri, mhi se ssolvi dawn il-problemi.

Il-Partit Nazzjonalista huwa konxju ta' dan kollu.

Kienet proprju din is-sitwazzjoni li xprunat lill-Partit Nazzjonalista biex l-ewwel proposta tiegħu dwar Għawdex għall-elezzjoni ġenerali li għaddiet kienet marbuta mal-wegħda li jekk ikun elett fil-gvern, Għawdex kien se jibda jiġi meqjus bħala gżira reġjun, u dan anke permezz ta' emendi fil-Kostituzzjoni bil-ħsieb li jwassal għall-proċess li ssir liġi sabiex jinħoloq kunsill reġjonali li jkun separat mill-Ministeru.

Ninsab infurmat li bis-saħħa t'hekk, Għawdex ikun jista' jinnegozja direttament mal-Unjoni Ewropea fejn jidħlu fondi għall-gżira Għawdxija.

L-Onor.

Farrugia qalilna li dan ma jistax isir, imma jien m'għandix din l-informazzjoni.

Sinjura President, niġi biex nikkonkludi.

Dan kollu li semmejt ikompli jsaħħaħ l-argument dwar il-bżonn li l-Ministeru għal Għawdex jerġa' jingħata s-saħħa u l-poteri li kellu biex ikun jista' jerġa' jibda jilħaq l-aspirazzjonijiet tal-Għawdxin.

Din il-miżura trid tiġi kkomplementata billi tiżdied struttura reġjonali b'poteri ta' awtonomija biex filwaqt li sservi ta' kontro-bilanċ għall-Ministeru, kif diġà għedt, tagħti aktar appartenenza lill-Għawdxin fil-ħajja politika.

Nirringrazzjak.

Fis-6.53 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex nirrapporta dwar Abbozz ta' Liġi.

Il-permess ingħata.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali, Abbozz Nru 69, għadda mill-Kumitat b'emendi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jidher li hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa u li jitressaq l-Aġġornament.

Fis-6.54 pm. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nistieden issa liIl-Ministru Justyne Caruana biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

JUSTYNE CARUANA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 20 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Loali u Komunitajiet): Sinjura President, fil-ftit ħin li jkollna waqt l-Aġġornament nipprovaw nitkellmu ftit dwar dak li jseħħ fil-kostitwenza tagħna.

Naħseb li meta nkunu fil-gvern, minħabba li nkunu għaddejjin b'ħidma li ma taqta' xejn, in-nies hemm barra u l-kostitwenti tagħna li qabel l-elezzjoni nkunu ħabbatnielhom il-bieb, ikunu jixtiequ li nkunu aktar qrib tagħhom.

Allura jagħmel sens li meta nkunu fil-ħajja pubblika, minkejja x-xogħol kollu li jkollna, kemm jista' jkun nipprovaw inżommu kuntatt dirett man-nies, għax in-nies huma l-iktar ħaġa għażiża li jkollu min ikun fil-ħajja pubblika u fil-politika.

Illum ħadt pjaċir li mort indur ftit djar tan-nies fil-Fgura, għax innotajt ħaġa interessanti ħafna.

Jien ili ndur in-nies 25 sena, u naħseb li dak li żammli dan is-siġġu biex inservi lin-nies huwa l-kuntatt kontinwu man-nies u li ninżel għal-livell tagħhom.

Naħseb li meta tħabbat il-bibien tan-nies, tkun qed tagħmel l-ikbar survey li tista' tagħmel, għax tkun taf in-nies x'qegħdin iħossu, u fejn huma.

Fil-fatt, onestament, fit-triq li kont ħlief nies kuntenti b'dan il-Gvern, jirrakkontawli x'akkwistaw mingħand dan il-Gvern ma smajtx.

Pereżempju, l-anzjani jgħidulek li għall-grazzja t'Alla Joseph Muscat żiedhom fil-pensjoni.

Dħalt għand anzjana oħra li qaltli li ġabet stairlift bis-saħħa tal-Gvern Laburista.

Oħrajn qaluli li t-tfal tagħhom bdew jaħdmu, mhux mal-gvern imma mal-privat, u għandhom paga ta' €1,800 fix-xahar.

Din il-ħaġa bdejt insibha b'mod regolari.

Dan ma jfissirx li kollox miexi tajjeb f'dan il-pajjiż, għalhekk huwa importanti li nibqgħu naħsbu f'dawk in-nies li għadhom ma laħqux ma' dan il-progress u ma' dan il-ġid.

Dan lili jinkwetani, għax għalkemm għal dawn l-aħħar sitt snin u nofs li ilna fil-gvern lin-nies irnexxielna ntellgħuhom tarġa, għad fadal ammont żgħir, inqas minn dak li kien sitt snin ilu, li għadhom jiffaċċjaw sfidi soċjali.

Forsi ngħid li waħda mill-ikbar sfidi hija dik tal-housing.

Aħna ma noqogħdux nikkritikaw bħall-Oppożizzjoni, u noqogħdu ngħidu li għadhom ma nbnewx djar.

Dażgur li ma nbnewx djar, għax meta konna se nagħmlu bini fis-Siġġiewi, sibna lill-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi b'maġġoranza Nazzjonalista, jimponi fejn għandna nibnu dawn id-djar.

Ma nistax nifhimhom lil dawn in-nies!

L-ewwel ħaġa, fil-bidu tad-diskors tiegħi xtaqt nitlob skuża lit-tifel tiegħi, li llum kien qiegħed il-privat u staqsieni biex immur għalih u għedtlu li se mmur għalih, imbagħad ftakart li kelli dan l-Aġġornament.

Naf li bħalissa qiegħed jisma' u xtrajtlu xi ħaġa biex jieħu pjaċir, ħalli npatti ftit u nieħu daqsxejn kredtu.

In-nies li huma fil-politika jafu x'sagrifiċċju nagħmlu u kemm niġu mċaħħda mill-familji tagħna.

Hawn m'iniex nirreferi għalina ta' din in-naħa biss, imma għaż-żewġ naħat tal-Kamra, kif ukoll għall-istaff li għandna hawnhekk.

Fil-każ tiegħi, dak id-daqsxejn ta' tifel, ftit ikolli ċans narah u nħoss li qed nagħmel nuqqas fil-ħajja tiegħi.

Allura nipprova li meta nasal id-dar, ma nużax il-mobile biex nagħtih aktar attenzjoni għax dak hu li jkun irid t-tifel.

Sinjura President, illum irrid nitkellem ukoll dwar dak li qiegħed jaħdem fuqu dan il-Gvern.

Bħalissa għaddejjin b'ħidma ma taqta' xejn flimkien mal-kunsilli lokali u llum b'sodisfazzjon ngħid li fil-Kabinett ġiet approvata r-riforma tal-Gvern Lokali, fejn se nkunu qegħdin nagħmlu bidla radikali għall-ġid tan-nies.

Għal din il-bidla rrid nagħti kredtu wkoll lill-Oppożizzjoni, għax ħdimna flimkien biex intlaħaq ftehim, mhux tagħna naċċettawh u tagħhom narmuh.

Dak mhuwiex l-istil ta' politika li nemmen fih jien.

Kien hemm dibattiti fejn ma qbilniex.

Wieħed minnhom kien dwar il-hamlets, fejn aħna qed ngħidu li dawn għandhom jispiċċaw u li minflokhom għandu jkun hemm kunsillier responsabbli fil-kunsill.

Il-kumitat li qiegħed hemm illum jibqa' hemm, imma b'vot mill-kunsillier responsabbli, għax issa fil-liġi qed jiġi propost li jkun hemm kunsillier responabbli mill-hamlets.

L-Oppożizzjoni qalet li temmen li għandhom jibqgħu l-hamlets.

Għalhekk għedt li din hija xi ħaġa li ma qbilniex fuqha, però qbilna fuq ħafna affarijiet, fosthom li minn ħames reġjuni nagħmlu sitt reġjuni, u numru ta' affarijiet oħra.

Naħseb li dan jagħtina sodisfazzjon, għax ħdimna għal sena u xahar fuq din ir-riforma; irnexxielna niltaqgħu ma' kull entità li xtaqet tiltaqa' magħna, bħall-unions, il-Knisja, partiti politiċi, 68 kunsill lokali, għaqdiet taż-żgħażagħ, u kull min xtaq li jiltaqa' magħna biex nagħmlu din ir-riforma.

Dan huwa l-bidu ta' riforma radikali fil-kunsilli lokali.

Kif kont qed ngħid, qegħdin nagħmlu biċċa xogħol kbira, u jien, bħala Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali, u l-Ministru Ian Borg qed induru numru ta' lokalitajiet biex niltaqgħu mas-sindku u l-kunsilliera ta' dak il-lokal ħalli naħdmu magħhom u nfehmuhom x'qed isir fil-lokalitajiet tagħna permezz ta' Infrastructure Malta.

Jien nemmen li qegħdin nagħtu rigal lill-kunsill lokali u lill-komunitajiet, għax kull sena, apparti l-€50 miljun li nagħtu lill-kunsilli lokali, qegħdin inqassmu madwar €100 miljun fis-sena fil-lokalitajiet tagħna li f'seba' snin jitilqgħu għal €700 miljun!

Araw x'bidla se nkunu qegħdin nagħmlu!

Araw x'differenza se nkunu qegħdin nagħmlu.

Jien żammejt in-noti dwar x'kienu talbuna n-nies fid-distrett fejn nikkontesta.

Niftakar li qabel l-elezzjoni kont mort fi Triq l-Għarnuq, il-Fgura – kont issir abjad bit-trab li kien hemm, għax il-kampanja elettorali kienet fis-sajf – u għidt: Kif jista' jkun li dawn iċ-ċittadini jibqgħu jgħixu f'dan l-ambjent?

Issa, jekk Alla jrid, għada se tingħata l-aħħar kisja tarmak f'din iż-żona fejn hemm familji li għadhom żgħar.

Qegħdin nibdlu t-toroq mhux biss fil-lokalitajiet li nikkontesta jien, imma Malta u Għawdex kollha qed jibbenefikaw minn din il-miżura ta' Infrastructure Malta.

Is-sindki u l-kunsilliera li niltaqa' magħhom ta' kuljum jgħiduli kemm hija miżura pożittiva.

L-Oppożizzjoni qajmet kontroversja għax qaltilna li ħadna t-toroq lill-kunsilli lokali u tajniehom lil Infrastructure Malta.

Il-kunsilli lokali f'leġiżlatura waħda forsi kienu jagħmlu żewġ toroq, mentri llum f'xahar qegħdin nagħmlu żewġ toroq!

Ilbieraħ kont mal-Ministru Ian Borg u nidejna 170 triq li se jinbidlu.

Lil min qiegħed isegwina nistaqsih jekk bħala ċittadin jinteressahx min jagħmel it-triq, jekk tagħmilhiex Infrastructure Malta jew jagħmilhiex il-kunsill lokali.

Li jinteressah liċ-ċittadin hu li jkollu t-triq tiegħu fi stat li jixraqlu.

Lill-kunsilli lokali inkludejniehom fid-diskussjoni dwar liema triq għandha ssir fil-lokalità.

Jien niltaqa' mal-kunsilli lokali regolarment.

F'Santa Luċija kien hemm problema ta' asfaltar fi Triq Ta' Garnaw u llum se nkunu temmejna dik il-problema, għax lin-nies ta' Santa Luċija se nirranġawlhom din it-triq b'fondi tal-Unjoni Ewropea.

New Street, Triq ix-Xewk u Triq il-Qalb ta' Ġesù huma ftit toroq f'Raħal Ġdid fejn kien hemm problemi kbar.

Dawn it-toroq, li għal tant żmien qatt ma ngħataw tarmak, illum qed jingħataw it-tarmak.

Ftit tal-ġranet ilu kelli ċans nitkellem mas-sindku u mal-kunsilliera tal-Gudja, fejn mhux biss qed ngħinuhom biex jingħataw l-asfalt tat-toroq, imma kellna ċans niddiskutu dwar il-problema ta' parkeġġ li hemm ħdejn l-arjuport.

F'Ħal Tarxien kien hemm toroq li qatt ma ġew asfaltati u oħrajn li kellhom bżonn jerġgħu jinqalgħu għax ma ġewx tajbin u llum qed jerġgħu jinqalgħu, fosthom Triq Santa Marija u Triq Betta, fejn għaddejja ħidma li ma taqta' xejn u se nkomplu naħdmu biex nerġgħu nibnu l-fiduċja.

Kif għidt, illum waranofsinhar kelli ftit ċans immur inħabbat xi bibien biex niltaqa' man-nies u dawn qaluli kemm huma kuntenti b'dak li qed nagħmlu bħala Gvern.

Qaluli wkoll kemm huma rrabjati għall-mod kif membri tal-Parlament Ewropew min-naħa tal-Oppożizzjoni qegħdin iħammġu isem pajjiżna.

F'dan il-pajjiż nistgħu ma naqblux, imma ma nistgħux immorru barra minn Malta u b'mod ta' strateġija nagħmlu ħsara lil dan il-pajjiż!

Min qiegħed jaħseb li n-nies hemm barra qed iċapċpu lill-Oppożizzjoni għandu żball u se jitqarraq.

Ħarsu u tgħallmu minn dak li ġara fl-aħħar elezzjoni, fejn minħabba l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kellna mmorru għal elezzjoni bikrija.

Aħna rajna x'kien l-interess tal-pajjiż u dan kien li ma ssirx ħsara lil Malta, allura morna għall-elezzjoni.

L-Oppożizzjoni Nazzjonalista, dak iż-żmien immexxija mill-Onor.

Simon Busuttil, li għadu bl-istess tattika ta' kritika fuq pajjiżna, ħaseb li se jagħmel xi rebħa, imma llum nafu x'kien ir-riżultat fl-aħħar elezzjoni u issa se jerġgħu jiġu l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew u elezzjonijiet oħrajn, u l-poplu se jerġa' jiġġudika.

Filwaqt li l-poplu Malti f'dawn l-aħħar 15 jew 20 sena dejjem ta maġġoranza lill-Partit Laburista fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, ejjew inżommu saqajna mal-art u ma narawx kbir!

Aħna se nikkontestaw dawn l-elezzjonijiet meta qegħdin fil-gvern u hemm nies li huma diżappuntati.

Jien kburi li bħala Segretarju Parlamentari għall-ewwel darba f'ħajti se jkolli nara sfida sseħħ fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, dik li għall-ewwel darba se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali ta' Malta kollha f'daqqa.

Inħossni kburi li għandna kandidatura ta' kwalità f'kull lokal.

Għad fadal żmien biex aktar kandidati jissottomettu l-kandidatura tagħhom f'isem il-Partit Laburista.

Matul dawn it-tliet xhur se nkunu qed nikkumbattu bejnietna dwar min se jirbaħ u min se jitlef il-maġġoranza f'kull lokal.

Hemmhekk nifhem li huwa xogħol il-partit politiku, però fil-25 ta' Mejju meta jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-Parlament Ewropew, irridu nibdew naħdmu mhux bħala partit politiku fil-lokalitajiet tagħna, imma rridu naħdmu flimkien għal-lokal tagħna.

Għalhekk qegħdin naħdmu biex sal-elezzjoni li ġejja fil-25 ta' Mejju nkunu tajna qafas ta' riforma li nistgħu naħdmu fuqha.

F'din ir-riforma ħadna ħsieb biex lir-reġjuni nagħtuhom ir-responsabbiltajiet, nagħtuhom il-fondi u nagħtu lis-sindki, lill-viċi sindki u lill-kunsilliera dak li ħaqqhom.

Issa, għall-ewwel darba, se nkunu qed nagħtu r-responsabbiltà lil kull kunsillier, skont kif tidher fil-liġi.

Tajna din ir-responsabbiltà biex fl-ikbar kunsill, li jkun ta' 13-il kunsillier, is-sindku jieħu ħsieb jagħti responsabbiltà lil kull kunsillier.

Trid tispiċċa l-idea li għax għandek sindku Nazzjonalist, lil-Laburist ma tagħtih xejn u jekk għandek sindku Laburist, lin-Nazzjonalist ma tagħtih xejn.

Aħna qegħdin hemm għal-lokal, u għalhekk rajna li jkun hemm 13.

F'każ li l-kunsill ikollu seba' kunsilliera, dawk it-13 jitqassmu fuq żewġ dekasteri … Però fl-aħħar tas-sena se nitolbu rapport ta' ħidma mingħand kull kunsillier.

Hawnhekk irrid nagħmel appell.

Xi kultant ikollna t-tentazzjoni li nużaw il-midja soċjali biex nirribattu ma' xulxin.

Kunsillier irid joqgħod attent x'jikteb fuq kunsillier ieħor, jew fuq sindku.

Ma naħsibx li għandna naqgħu f'ċertu stil baxx fil-mod kif nikkritikaw.

Aħna hawnhekk, Gvern u Oppożizzjoni nikkritikaw lil xulxin, imma l-kritika tagħna trid tkun nadifa u ma tweġġa' lil ħadd.

F'dan il-pajjiż spiċċa ż-żmien li ninqasmu bejnietna.

Dan hu ż-żmien fejn verament se nkunu qegħdin inħobbu lil pajjiżna.

Jien persważ li l-poplu tagħna huwa matur, għax għal dawn l-aħħar għaxar snin kellu mexxej li għallem lil dan il-Partit u lil dan il-pajjiż li bil-firdiet ħadd ma jgawdi.

Naħseb li l-legat li se jħalli l-Partit u l-Gvern Laburista huwa kbir.

Il-Prim Ministru Joseph Muscat żgur se jibqa' mnaqqax fl-istorja ta' pajjiżna bħala Prim Ministru li meta ħaddieħor waddablu t-tajn, hu ma waddablux it-tajn lura, imma bis-silenzju tiegħu, bir-rispett u bl-imħabba rnexxielu jgħaqqad lil dan il-pajjiż.

Matul l-aħħar għaxar snin kellna ħafna okkażjonijiet fejn stajna ninfirdu, imma kellna mexxej li rnexxielu mhux biss jgħaqqad il-Partit, imma jgħaqqad il-pajjiż!

Grazzi, Joseph Muscat.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sinjura President, ilbieraħ 18 ta' Frar kienet ġurnata kbira għal ħafna nies li jħobbu jaħdmu fil-kamp tal-anzjanità attiva u kienet ġurnata storika għan-nies li jaħdmu fil-Parlament, għax is-Segretarjat tiegħi, għall-ewwel darba fl-istorja ta' dan il-pajjiż, organizza konferenza nazzjonali li hija parti mill-kampanja li qiegħed jorganizza s-Segretarjat tiegħi u li ddelegali l-Prim Ministru, biex permezz tagħha nwasslu kemm jista' jkun għarfien lill-poplu.

Ilbieraħ, bis-saħħa tal-Ispeaker Anġlu Farrugia, f'dan il-Parlament għamilna wieħed mill-ikbar dibattiti li qatt ġew organizzati f'dan il-pajjiż fuq suġġett tant importanti li minn studju li għamilna ndunajna kemm huwa importanti għal pajjiżna.

Allura ridna nkunu maturi, intelliġenti u mexxejja ta' veru, tant li ħadna d-deċiżjoni li nagħmlu ħilitna kollha biex kemm jista' jkun ninfurmaw lill-poplu.

Jien nipprova nkun ġust mal-istorja, u qatt ma jgħaddili minn moħħi li x-xemx telgħet fl-2013!

Anzi, jien ngħid li aħna bħala politiċi maturi bqajna nibnu fuq it-tajjeb li sar mill-politiċi ta' qabilna.

Nisperaw f'Alla li din it-tendenza tibqa' tintiret u jkun hawn min ikun hawn fil-gvern, jara x'kienu jagħmlu tajjeb ta' qablu u jkompli jibni fuqu, filwaqt li jbiddel dak li ma kenux jagħmlu tajjeb u joħroġ b'inizjattivi ġodda.

Fil-fatt kien hemm sensiela ta' avvenimenti li xtaqna nkomplu nibnu fuqhom.

Nixtieq ngħid li bħala Segretarjat naħdmu b'mod responsabbli.

Aħna għandna €145 miljun x'nonfqu fuq l-anzjanità attiva u €23 miljun x'nonfqu fuq il-persuni u s-servizzi għall-persuni b'diżabilità.

Allura meta jkollok somma fenomenali ta' kważi €170 miljun, trid tkun responsabbli biex tara li tintefaq bl-aħjar mod u jekk jista' jkun lanqas €1 minnha ma trid tonfoq bl-addoċċ.

Il-mod kif qegħdin nimxu huwa wieħed xjentifiku.

Nixtieq nirringrazzja lid-Dipartiment tal-Ġerontoloġija fl-Università ta' Malta, speċjalment lill-Prof.

Marvin Formosa li huwa ta' spalla kbira għalina, għax qed immexxu s-Segretarjat tagħna b'konsultazzjoni kontinwa miegħu b'mod xjentifiku, fejn qed naqbdu u nieħdu snapshot tas-sitwazzjoni, naraw x'inhuma l-isfidi li għandna quddiemna, imbagħad nindirizzawhom waħda waħda.

Jekk ikolli ftit ċans inkun nista' nsemmi x'qegħdin nagħmlu.

Fil-qasam tad-dimensja sar studju kkummissjonat mill-Ministru Justyne Caruana, li kienu diġà ttieħdu diversi deċiżjonijiet fuqu, però ridna nerġgħu nieħdu snapshot oħra tas-sitwazzjoni kif inhi llum u naraw x'inhuma l-projections li qed naraw illum.

B'hekk ikollna longitudinal study fuq is-snapshot li ħadet il-Ministru Justyne Caruana meta kienet minfloki u dik li ħadna aħna permezz ta' aġenzija li tieħu ħsieb l-istudju, biex naraw jekk inbidlux xi affarijiet.

Paralleli ma' dan, dejjem fil-qasam tad-dimensja, għandna persuni esperti.

Nixtieq nirringrazzja lill-istaff tal-Parlament u tas-Segretarjat, kif ukoll lill-parteċipanti kollha li kien hawn ilbieraħ.

Jien ħadt pjaċir u mtlejt b'kuraġġ kbir meta rajt li għandna wħud mill-aqwa mħuħ fid-dinja.

Ma niddejjaqx ngħid li jien inkun ma' esperti f'konferenzi internazzjonali, u jiġu fuqi nies esperti fl-oqsma tagħhom u jgħiduli li t-tali professur huwa walking encyclopedia fuq id-dimensja u qed jagħti dimensjoni ġdida lill-ġerontoloġija.

Ħadt pjaċir, għax għalkemm aħna żgħar fil-qies, għandna ħafna nies kbar li qed jagħmlulna unur.

Ilbieraħ din il-Kamra kienet mimlija esperti.

Veru li ma tantx kellna ħin, għax ridna ninkludu 24 persuna u allura kulħadd kellu ħames minuti, imma stajna naraw - u l-poplu kollu seta' jara - kemm għandna nies kapaċi f'din id-daqsxejn ta' gżira.

Nista' ngħidilkom li dawn huma esperti internazzjonali li, iddur fejn iddur, ma ssibx bħalhom.

Meta nara dan l-input kollu minn daqs dawk nies bravi f'dan is-suġġett, nasal biex ngħid li m'għandniex għalfejn naqtgħu qalbna meta ninsabu armati b'dawn in-nies!

Dan huwa l-messaġġ fundamentali tal-konferenza li saret ilbieraħ, li m'għandniex noqogħdu naħdmu f'silos, m'hemmx għalfejn kulħadd joqgħod iżomm in-noti ma' sidru.

Ejjew naħdmu bħala tim wieħed, għax b'dan il-mod inkunu kapaċi negħlbu kull sfida u ndawruha f'opportunità għall-poplu tagħna.

Ilbieraħ bdejna dan il-proċess li kien il-prinċipju fundamentali tas-Segretarjat tiegħi, dak li naħdmu flimkien mal-oqsma kollha, mal-professjonisti, mal-NGOs u naħdmu qrib tas-settur privat li qiegħed jinvesti bil-kbir u li l-Gvern għandu relazzjoni tajba immens miegħu.

Fil-fatt qegħdin nixtru diversi servizzi, kemm tradizzjonali kif ukoll ġodda, li qiegħed joħloq is-settur privat.

Mis-snapshot li ħadulna Grant Thornton meta kkummissjonajna dan l-istudju, jirriżulta li f'Malta bħalissa għandna madwar 7,000 persuna jbatu b'xi tip ta' dimensja.

In-numru ta' dik il-parti tal-popolazzjoni tagħna li għandhom età ta' iktar minn 60 sena se jkompli jikber, għax grazzi għall-Ħanin Alla qegħdin ngħixu iktar.

Aħna hekk irridu, li l-poplu tagħna jgħix iktar, imma rriduh jgħix bi kwalità ta' ħajja aħjar, irriduh jgħix fil-kumdità u b'dinjità, mhux jgħix fit-tbatija jew fil-faqar.

Dan ifisser li fost dawk li għandhom iktar minn 60 sena, se jkollna madwar 14,000 persuna b'din il-kundizzjoni u din se tkun l-ikbar parti fost il-popolazzjoni kollha.

Allura rridu nippreparaw lil pajjiżna, għax ladarba jien responsabbli minn dan is-settur, meta qed nara din il-mewġa ġejja u nara li n-numru qed jiżdied, ma nistax nitfa' l-problema taħt it-tapit biex imbagħad jarawha ta' warajja!

Aħna qegħdin hawnhekk biex nieħdu d-deċiżjonijiet u naraw x'għandu bżonn il-pajjiż illum u x'se jkollu bżonn għada.

Nixtieq nirringrazzja lid-Dementia Intervention Team u lill-istaff kollu tar-Residenza San Vinċenz de Paul li beda kors kemm online u kemm għal min irid imur hemmhekk.

Ilbieraħ kienet l-ewwel ġurnata fejn attenda l-ewwel grupp ta' studenti li m'għandhomx background mediku imma għandhom lil xi maħbubin tagħhom affettwati mid-dimensja.

Kien hemm studenti li għandhom aħwa, ulied, ommijiet jew missirijiet bid-dimensja.

Inħeġġeġ lin-nies biex japplikaw u jagħmlu dan il-kors bla ħlas – wara kollox ħallasna għalih mit-taxxi tagħna u huwa sponsorjat - sabiex inkomplu ninfurmaw lin-nies kif għandhom iġibu ruħhom u kif għandhom ibiddlu l-ambjent ta' madwarhom, biex kemm il-persuna bid-dimensja kif ukoll huma, ikomplu jgħixu b'dinjità.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 24 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.25 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

F'każ affermattiv, kemm kienet l-ispiża u fejn kienet id-destinazzjoni?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin 2017, 2018 u 2019 m'għamilt l-ebda użu minn private jet.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn is-snin l-2017, 2018 u 2019 l-użu tal-private jet kien f'okkażjoni waħda fis-sena 2017.

Din kienet titjira speċjali tal-Medavia biex il-Ministru seta' jmur il-Libja minħabba li ma kienx hemm konnessjonijiet adegwati.

L-ispiża kienet ta' €29,500.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Matul ix-xhur tal-Presidenza kont mistieden nakkumpanja lill-Prim Ministru fuq 'Tour De Capitals'.

Rigward spejjeż nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija fuq mistoqsija parlamentari 8433 tas-Seduta 197.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il darba għamlet użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET GĦAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin 2017, 2018 u 2019, sal-ġurnata li qed inwieġeb din il-mistoqsija parlamentari, jien m'għamilt l-ebda użu minn private jet.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX - ANNOTAZZJONIJIET TA' ANNULLAMENTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm saru annotazzjonijiet ta' annullamenti fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2013 sal-lum, sena b'sena?

Kemm minnhom kienu annullamenti ċivili u kemm minnhom kienu tat-Tribunal Ekkleżjastiku?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX – DIVORZJI REĠISTRATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew reġistrati divorzji fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2013 sal-lum, sena b'sena?

Tista' tgħid ukoll jekk xi ħadd mill-partijiet kienx ta' ċittadinanza barranija u, jekk iva, mil-liema pajjiż?

PORTIJIET TAĊ-ĊIRKEWWA U TAL-IMĠARR - TFITTXIJIET FUQ KAROZZI U PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il tfittxija saret fuq karozzi u passiġġieri kemm fil-Port taċ-Ċirkewwa kif ukoll fil-Port tal-Mġarr mis-security imqabbda mill-Gozo Channel tal-kuntrattur minn meta bdew isiru dawn it-tfittxijiet sal-lum?

Tista' tgħid kemm minnhom taw riżultat pożittiv u xi nstab u kemm minnhom ġew riferuti lill-pulizija għal aktar investigazzjoni?

Interpellant li minn Ġunju tas-sena 2017 sal-lum saru 5,015-il tfittxija fil-Port tal-Imġarr u 4,067 tfittxija oħra fil-Port taċ-Ċirkewwa.

Dawn it-tfittxijiet saru kollha fuq vetturi.

Tfittxijiet fuq passiġġieri li jaqsmu bil-mixi mit-terminals isiru biss f'każ li l-persuna tkun meqjusa bħala person of particular interest.

Sal-lum qatt ma kien hemm każijiet simili.

Dawk il-vetturi li ġew imfittxija u li fil-pussess tagħhom instabulhom xi tip ta' dangerous goods, u li iżda kienu intenzjonati li jużaw is-servizz li ma jintużax għal dangerous goods, ma ngħatawx aċċess biex jaqsmu l-fliegu, u d-dettalji tat-tali vetturi ġew irrekordjati u tniżżlu fuq il-Vehicle Black List.

Eventwalment l-imsemmija vetturi ġew mogħtija permess jużaw il-vjaġġi li jintużaw apposta għal Dangerous Goods.

Il-vetturi kollha li s'issa ġew blacklisted kienu biss qegħdin jiksru r-regolamenti skont il-Gozo Channel Operations Limited Dangerous Goods Procedures, u allura ma kinux suġġett għal passi kriminali kontrihom.

SENTENZA TAL-QORTI KOSTITUZZJONALI DIRETTUR ĠENERALI KOMPETIZZJONI VS FEDERATION OF ESTATE AGENTS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sad-data meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija, daparti tal-Kummissjoni tal-Unjoni Ewropea kienx hemm xi komunikazzjoni mal-Gvern Malti fir-rigward tal-impatt u l-ħtieġa li jittieħdu miżuri neċessarji sussegwenti għas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-3 ta' Mejju 2016 fl-ismijiet Federation Of Estate Agents vs Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) Et?

Jekk kien hemm, jista' l-Ministru jippreżenta kopji tal-korrispondenza pertinenti inkluż jekk hemm it-tweġiba tal-Gvern Malti?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif imsemmi fil-mistoqsija parlamentari 28525, l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni informa lill-Kummissjoni Ewropea bis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-3 ta' Mejju 2016 fid-9 ta' Mejju 2016.

Il-kopja ta' din il-korrispondenza hija kif ingħatat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 28888.

Il-komunikazzjoni kollha l-oħra li saret minn dak iż-żmien sal-lum bejn l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni u l-Kummissjoni Ewropea tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Intant ninforma li sal-lum, bħala Ministeru, ma kienx hemm korrispondenza oħra mal-Kummissjoni Ewropea fuq dan il-każ.

L-Uffiċċju ngassa dawk il-partijiet minn dawn il-komunikazzjonijiet li hu jqis li hija informazzjoni interna ai termini tal-artikolu 28 tal-Kap 510.

KONFERENZA TAL-AĦBARIJIET DWAR IL-BAĠIT - NEFQA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8301, jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont dettaljat dwar in-nefqa ta' €13,037 b'rabta mal-konferenza tal-aħbarijiet dwar il-Baġit għas-sena 2019 u li hu flimkien mad-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa u l-Ministru għall-Finanzi ndirizzaw quddiem il-Berġa ta' Kastilja nhar it-Tnejn 22 ta' Ottubru 2018?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija nefqa?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher hawn taħt:

REKLAMAR DWAR IL-BUDGET - NEFQA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8299, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwè fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar in-nefqa f'reklami fuq is-social media, il-gazzetti u fuq l-istazzjonijiet tat-televiżjoni u tar-radju dwar il-Baġit għas-sena 2019?

JOSEPH MUSCAT: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8299.

IIP – SOTTOMISSJONIJIET MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru mill-pubbliku dwar il-Programm ta' Investitur Individwali bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika li saret matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ġejt infurmat li r-rapport jinsab fl-aħħar fażijiet tiegħu u se jkun qiegħed jiġi ppubblikat fil-ġimgħat li ġejjin.

TAS-SLIEMA – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern f'Tas-Sliema mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

Jista' jgħid f'liema triq jinsabu dawn il-proprjetajiet, x'inhu l-użu ta' kull proprjetà, jekk humiex mogħtija b'enfitewsi, b'kirja, b'encroachment, b'tolleranza jew b'titolu prekarju lil terzi u kemm huwa l-ammont ta' ċens, kirja jew xort'oħra li jitħallas lill-gvern kull sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-ħames domandi mressqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan jiġu minflok utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

SAN ĠILJAN – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-gvern f'San Ġiljan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

GŻIRA – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern fil-Gżira mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan minflok jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

TESS – RIŻULTATI TAL-INTERVIEWS GĦAL SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta ser joħorġu r-riżultati għal scholarships taħt l-iskema tat-TESS wara li saru l-interviews għal dawk li applikaw fl-2018?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-riżultati tat-TESS diġà ġew ippubblikati u l-applikanti kollha ġew infurmati b'ittri u sms.

Ir-riżultati/rankings huma fil-fatt ippubblikati fis-sit elettroniku ta' myscholarship.gov.mt.

Bdiet issir ukoll komunikazzjoni mal-applikanti fuq l-andament tal-proċessi li jmiss.

BIĊĊERIJA GĦAL QTIL TA' SUMMIEN

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk f'Malta u f'Għawdex għandniex biċċerija akkreditata għall-qtil ta' summien?

CHRIS FEARNE: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija parlamentari tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8557 u 8717 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-servizz pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

Fit-top management tas-servizz pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, waqt li llum hemm 426 mara, fl-2008 kien hemm 195.

Għal dawk li huma entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru tat-Turiżmu, illum hemm 98 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8558 u 8718 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Għal dawk li huma dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt dan il-Ministeru hemm 115 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet minn grad ta' Prinċipal 'il fuq li jinkludu, 20 fil-Forzi Armati ta' Malta, 38 fil-Korp tal-Pulizija, 1 fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, 4 fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin, 18 fl-Uffiċċju tal-Kummissarju tar-Refuġjati, 2 mad-Defence Matters, 21 mal-Probation and Parole u 11 mal-AWAS.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8559 u 8719 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Għal dawk li huma entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, illum hemm 158 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

In-numru ta' nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq, fl-entitajiet taħt id-dekasteru tal-Ministeru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, li kienu diġà jeżistu ħdax-il sena ilu, żdiedu minn 43 fl-2008 għal 66 illum.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8561 u 8721 u ċjoè: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-servizz pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' tehid ta' deċizjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

Fit-top management tas-servizz pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, waqt li llum hemm 426 mara, fl-2008 kien hemm195.

Barra minn hekk għal dawk li huma entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Uffiċċju tad-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, illum hemm 36 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċizjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq filwaqt li fl-2008 kien hemm 15.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8562 u 8722 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-servizz pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

Fit-top management tas-servizz pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, waqt li llum hemm 426 mara, fl-2008 kien hemm 195.

Fi ħdan l-entità li taqa' taħt dan il-Ministeru, hemm 4 nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni, però din l-entità ma timxix skont l-iskali taċ-Ċivil.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8560 u 8720 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

QORTI - KAŻIJIET TA' OMIĊIDJI INVOLONTARJI

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' omiċidju involontarju kien hemm f'każijiet ta' sewqan bejn l-2012 u l-2018?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma tinżammx statistika dwar każijiet ta' omiċidju involontarju f'każijiet ta' sewqan.

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru breathalyzer tests fis-snin 2015, 2016, 2017 u 2018 u jista' jgħid ukoll għal kull sena kemm kien hemm każijiet minnhom li rriżultaw fil-pożittiv, fis-sens li sewwieqa kienu taħt l-effett tal-alkoħol?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-ammont ta' breathalyzer tests li saru fis-snin 2015, 2016, 2017 u 2018 kien kif jidher fit-tabella t'hawn taħt, li tinkludi wkoll dawn il-każijiet li rriżultaw fil-pożittiv, fl-istess snin.

Numru ta' breathalyzer tests u dawk li rriżultaw fil-pożittiv:

TEĦID TA' KAMPJUNI GĦAL-LIVELL TA' ALKOĦOL

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittieħdu kampjuni tad-demm jew awrina għal preżenza ta' alkoħol skont id-dispożizzjoni tal-artikolu 15E tal-Ordinanza Dwar ir-Regolament tat-Traffiku, Kap 65 tal-Liġijiet ta' Malta għas-snin 2015, 2016, 2017 u 2018?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li fil-perjodu indikat mill-Onor.

Interpellant ma kienx hemm okkażjonijiet fejn ittieħdu kampjuni tad-demm jew awrina għal preżenza ta' alkoħol skont id-dispożizzjoni tal-artikolu 15E tal-Ordinanza dwar ir-Regolament tat-Traffiku, mill-Pulizija.

KUMPANIJI PRIVATI – IMPORTAZZJONI TA' PETROL

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8493 u jgħid kemm hawn kumpaniji privati li qegħdin jimpurtaw il-petrol għas-suq lokali u mhux għall-bunkering?

X'faċilitajiet għall-ħażna tal-petrol jeżistu hawn Malta għall-kumpaniji privati għas-suq lokali?

Fejn qegħdin dawn il-faċilitajiet u x'jistgħu jew x'għandhom jagħmlu dawn il-kumpaniji lokali biex jagħmlu użu minn dawn il-faċilitajiet?

F'liema stadju wasalna rigward id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea għall-Enerġija Rinovabbli fejn jidħol il-petrol hawn Malta?

Il-Gvern biħsiebu jonora l-obbligazzjonijiet li ntrabat bihom fl-24 ta' Mejju 2011, Tabella 12, fil-Pjan ta' Azzjoni Nazzjonali dwar l-Enerġija Rinovabbli?

X'qed jistenna l-Gvern biex jintroduci jew iħalli kumpaniji privati jintroduċu fis-suq lokali l-petrol imħallat ma' 10 fil-mija ta' ethanol - E10, biex jonqsu l-emissjonijiet minn fuq il-230,355 vettura li jużaw il-petrol?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li ma hawnx kumpaniji privati li qegħdin jimpurtaw il-petrol għas-suq lokali u mhux għall-bunkering.

F'Malta jeżistu diversi faċilitajiet għall-ħażna tal-petrol għall-kumpaniji privati għas-suq lokali u dawn huma t-31st March Installation ġewwa Birżebbuġa, Ħas-Saptan Installation u l-Oil Tanking Malta Ltd ġewwa Birżebbuġa wkoll.

Il-kapaċità ta' gantry teżisti fit-31st March 1979 Installation ta' Birżebbuġa biss.

Dawn l-impjanti jistgħu jintużaw ilkoll biex jitqassam il-fuel għas-suq intern direttament minnhom jekk tiġi nstallata gantry.

Id-disponibbiltà kummerċjali tal-impjanti tiddependi minn deċiżjonijiet kummerċjali tal-operaturi.

Nixtieq nirrimarka li m'hemm xejn xi jżomm operaturi interessati milli jagħmlu l-investiment neċessarju sabiex ikunu jistgħu iqassmu fuel jew petrol huma stess.

Dawn il-facilitijiet huma mħaddma b'mod kummerċjali u mhux fir-remit tar-regolatur li jikkontrolla l-kuntratti li jsiru bejn l-operaturi.

Il-Pjan ta' Azzjoni Nazzjonali dwar l-Enerġija Rinovabbli ppreżentat fl-2011 ġie rivedut fl-2017 u għaldaqstant Tabella 12 m'għadhiex applikabbli.

Il-perċentwali ta' biofuel huwa kkalkolat fuq it-total tal-karburanti kollha wżati fit-trasport, kemm petrol kif ukoll diesel.

Il-perċentwali ta' 7.5% għas-sena 2017 intlaħaq u l-ammont neċessarju ta' biofuel ġie kollu mħallat mad-diesel.

L-ammont għas-sena 2018 jiġi kkalkulat aktar tard din is sena.

Peress illi s-suq tal-fuels ilu miftuħ għal kulħadd mill-2004, il-Gvern m'għandu l-ebda saħħa li jħalli jew ma jħallix kumpaniji jintroduċu fis-suq lokali l-petrol imħallat mal-10 fil-mija ta' ethanol.

Għalkemm il-petrol imħallat mal-ethanol huwa mezz ieħor ta' kif jitnaqqsu l-emissjonijiet, kif jaf l-Onor.

Interpellant, ittieħdu u qed jittieħdu miżuri oħra li bihom jonqsu l-emissjonijiet li jistgħu jkunu aktar effettivi u fil-kontroll tal-Gvern.

Ezempji huma t-twaqqigħ tal-power station tal-Marsa u Delimara 1 li kienu jaħdmu bl-aktar żejt li jħammeġ, il-qalba mill-HFO għall-gass tal-impjanti l-oħra tal-energija, tisħiħ ta' trasport pubbliku u miżuri li jħarju aktar nies jużaw dan it-trasport, inċentivi għal min irid jixtri karozza taħdem bl-elettriku jew il-gass u twessigħ ta' toroq biex tonqos il-konġestjoni tat= traffiku.

PROĠETT TAS-CENTRAL LINK

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-proġett tas-Central Link, jista' l-Ministru jgħid:

a. kemm huwa n-numru ta' bdiewa, sew full-time kif ukoll part-time, li sejrin jitilfu, jew se jkunu milquta fix-xogħol tagħhom kemm direttament kif ukoll indirettament bħala bdiewa;

b. kemm-il tomna raba' maħduma se tinqered minħabba dan il-proġett;

c. kemm-il ġibjun li jaħżen l-ilma, riżors li qed isir aktar rari u mfittex minn ġurnata għal oħra se jinqered biex jagħmlu wisa' għal dan il-proġett; u

d. kemm-il siġra se tinqered biex ukoll tagħmel wisa' għal dan il-proġett?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Central Link Project huwa investiment importanti għall-ambjent u kwalità ta' ħajja aħjar fiċ-ċentru tal-pajjiż permezz tal-bini mill-ġdid u t-titjib tar-rotta sħiħa bejn l-Imrieħel, Birkirkara, Ħal Balzan, Ħ'Attard u Ta' Qali, lejn Ħaż-Żebbuġ, il-Mosta, ir-Rabat u l-Imġarr.

Permezz tiegħu ser jitneħħew erba' sistemi ta' traffic lights u diversi bottlenecks, fosthom id-diffikultà ta' Triq in-Nutar Zarb, fejn dawk kollha ġejjin min naħa tal-Mosta, Ta' Qali u r-Rabat jkollhom jgħaddu minn lembut ta' korsija waħda dejqa bil-bini maż-żewġ naħat.

Se jitneħħew ukoll ostakli li saru minn amminstrazzjonijiet preċedenti meta fl-inħawi ta' Wied Inċita ċċekknu l-karreġġjati billi twessgħu s-central strips.

Bħalissa, dawn l-ostakli fir-rotta arterjali użata minn madwar 30,000 vettura kuljum qed joħolqu diffikultajiet kbar fl-ivvjaġġar.

Qed jolqtu ħażin ukoll lir-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara, speċjalment minħabba l-ammont kbir ta' karozzi li jgħaddu mit-toroq residenzjali dojoq fejn jgħixu, b'aktar riskji ta' inċidenti, kif ukoll storbju u tniġġis tal-arja.

Il-proġett jinkludi wkoll il-bini ta' aktar minn għaxar kilometri ta' bankini u passaġġi għall-mixi, l-itwal korsija għar-roti maqtugħa mit-triq li qatt kien hawn f'Malta bejn l-Imrieħel u Ta' Qali, faċilitajiet aktar sikuri għal dawk li jivvjaġġaw bit-trasport pubbliku u aktar minn 19,000 metru kwadru ta' żoni bis-siġar u pjanti oħra (landscaped areas).

Wara konsultazzjonijiet estensivi li saru mar-residenti tal-inħawi, għaqdiet mhux governattivi u entitajiet oħrajn, il-pjanti tal-proġett komplew jiġu rfinuti sabiex ikomplu jiżdiedu l-benefiċċji għal dawk li jużaw dawn it-toroq, u partikolarment għar-residenti tal-lokalitajiet tal-madwar, fosthom Birkirkara, Ħal Balzan u Ħ'Attard.

Dawn il-pjanti finali ġew sottomessi lill-Awtorità tal-Ippjanar bħala parti mill-proċess biex jiġu deċiżi l-permessi tal-iżvilupp meħtieġa.

Tagħrif dwar l-impatti pożittivi jew negattivi li dan il-proġett se jkollu fuq l-inħawi, fosthom dettalji dwar l-agrikoltura, is-siġar u l-ambjent naturali, jinsabu fl-istudji tekniċi li saru minn esperti indipendenti bħala parti mill-proċess tal-environmental impact assessment (EIA) li sar bi tħejjija għat-twettiq ta' dan l-investiment.

Dawn l-istudji kollha ġew ippubblikati mill-Awtorità Maltija tal-Ambjent u Riżorsi fil-ġimgħat li għaddew u jistgħu jinkisbu minn dan is-sit:

L-istudju dwar l-impatt ambjentali (EIA) jikkonferma li s-Central Link Project kif qed ikun propost huwa l-aktar soluzzjoni effettiva u sostenibbli biex jonqos il-ħin tal-ivvjaġġar f'din ir-rotta ewlenija bejn l-Imrieħel u Ta' Qali u titjieb il-kwalità tal-ajra fil-lokalitajiet tal-madwar.

Jindika wkoll illi jekk ma jsirx it-titjib meħtieġ fit-toroq eżistenti biex ilaħħqu mad-domanda tat-trasport ta' bħalissa u dik futura, fi żmien għaxar snin din ir-rotta ewlenija tiġġammja kompletament (completely gridlocked), b'konsegwenzi serji fuq il-kwalità tal-arja fl-inħawi.

Wara li ġew ikkunsidrati proposti alternattivi dwar kif jista' jiġi mtejjeb in-network ta' toroq fiċ-ċentru tal-pajjiż, l-istudju identifika l-pjan kif propost minn Infrastructure Malta bħala l-aħjar għażla kemm biex ikun hemm titjib fil-kwalità tal-arja kif ukoll biex jitnaqqas il-ħin tal-ivvjaġġar.

Ikkonferma wkoll li bis-Central Link Project se tonqos b'57% l-art agrikola li kienet se tittieħed oriġinarjament kieku sar il-proġett li kien ġie ppjanat 13-il sena ilu għall-istess żona, bħala parti mill-Pjan Lokali għaċ-Ċentru ta' Malta.

Il-pjan tal-2006, li qatt ma twettaq, diġà kien indika li l-konġestjoni tat-traffiku fi Triq l-Imdina, Triq in-Nutar Zarb u toroq oħrajn fil-viċinanzi bħala problema kbira għal-lokalità ta' Ħ'Attard u oħrajn fil-qrib.

L-istudju jikkonferma li dawn il-problemi għadhom qed jolqtu eluf ta' persuni u li jekk ma tinbidilx l-infrastruttura preżenti, se jkomplu sejrin għall-agħar.

Fil-fatt l-EIA juri li kemm-il darba ma jsirx it-titjib propost fis-Central Link Project, sas-sena 2030 il-ħin tal-ivvjaġġar fl-inħawi jiżdied bi 2.8 darbiet aktar fil-ħinijiet ta' filgħodu u 4.4 darbiet aktar waranofsinhar, waqt li sal-2045 dan ikompli jiżdied għal 8.1 u 7.8 darbiet aktar rispettivament.

L-istudju dwar il-kwalità tal-arja, li huwa bbażat fuq monitoraġġ tal-arja li sar is-sena li għaddiet f'diversi nħawi matul ir-rotta juri l-effetti ħżiena li din il-konġestjoni severa tħalli fl-arja tal-madwar.

Kieku l-proġett ma jsirx, it-trab iswed u l-emissjonijiet tad-dijossidu tan-nitroġenu fl-arja, inkluż f'Ħ'Attard u Ħal Balzan, jiżdiedu b'104% u 35% rispettivament sal-2030 u b'229% u 86% sa ħmistax-il sena wara.

It-trab iswed u d-dijossidu tan-nitroġenu huma l-akbar żewġ sorsi ta' tniġġis ikkaġunat mill-emissjonijiet tal-karozzi.

Bis-Central Link Project tkun eliminata l-konġestjoni ta' bħalissa fit-toroq u l-junctions fl-inħawi u dan iwassal għal tnaqqis medju fit-trab iswed ta' 42% sal-2030 u 60% sal-2045, anke meta tikkunsidra ż-żieda li se jkun hawn fit-trasport.

Bl-istess mod huwa pproġettat li l-emissjonijiet tad-dijossidu tan-nitroġenu jonqsu bi 15% fl-2030 u bi 30% fl-2045.

TELEKOMUNIKAZZJONIJIET U TRASMISSJONIJIET 5G

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Peress li f'Malta qed issir riċerka u trasmissjoni b'telekomunikazzjoni 5G minn ditta privata u peress li din il-ġenerazzjoni ta' komunikazzjoni hi maħluqa biex magni jkunu jistgħu jirrikonoxxu data li l-bniedem mhux kapaċi jlaħħaq magħha u għalhekk peress li hi daqshekk proċess rapidu, din tirrikjedi bandwidth ferm usa' u ta' frekwenza ferm għolja u aktar antennas għat-trasmissjoni, u peress li hu fatt li dawn huma ta' ħsara lil ċerti ċittadini li huma sensittivi għall-electromagnatic waves u l-konsegwenza fuq is-saħħa pubblika għadha mhux għalkollox determinata, għalkemm l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa (WHO) fl-2011 diġà kklassifikat l-użu tal-mobile 3G bħala riskju ta' 2B carcinogen, jista' l-Prim Ministru jgħid xi prekawzjonijiet qed jittieħdu fis-settur tal-komunikazzjoni, immexxi mill-Ministeru tiegħek biex tħares is-saħħa tal-poplu Malti?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li fi gżira li hi popolata aktar milli suppost (overcrowded) qed jittieħdu dawn ir-riskji?

Hemm ħsieb li tiġi emendata l-liġi tat-telekomunikazzjonijiet biex dan jitħares?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni (MCA) bħala l-entità nazzjonali responsabbli mill-immaniġġjar tal-frekwenzi tar-radju ma tat l-ebda liċenzja għal trasmissjonijiet ta' servizzi mobbli fuq bazi ta' esperimentazzjoni jew kummerċjali ta' natura 5G li jagħmlu użu minn bandwidths ferm usa', frekwenzi għolja u li għandhom bżonn żieda sostanzjali fin-numru ta' antenni.

Dwar l-effetti tal-electromagnetic waves fuq is-saħħa pubblika, l-MCA toqgħod fuq direzzjoni mogħtija lilha mill-awtorità kompetenti għas-saħħa ambjentali.

Għaldaqstant, sabiex tiġi mħarsa s-saħħa pubblika minn riskji assoċjati ma' trasmissjonijet, skont l-Att li jirregola l-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (Kap. 399), operaturi li jipprovdu servizzi u netwerks ta' komunikazzjonijiet elettroniċi huma suġġetti għal diversi kundizzjonijet.

Fost dawn hemm il-kundizzjoni li l-livell ta' radjazzjoni min-netwerks tagħhom irid ikun konformi mal-istandards ta' l-International Commission for Non-Ionising Radiation Protection (ICNIRP).

Dawn l-istandards huma rikonoxxuti minn diversi istituzzjonijiet internazzjonali bħal l-Organizzazzjoni Internazzjonali tas-Saħħa (WHO) u l-Kumitat Xjentifiku tal-Unjoni Ewropea (SCENIHR).

Sa issa, ma ngħatat l-ebda direzzjoni mill-awtoritajiet risponsabbli mis-saħħa ambjentali li jitolbu bidla fil-liġi msemmija sabiex Malta taddotta standards ta' radjazzjoni li huma aktar riġidi minn dawk tal-ICNIRP.

Sabiex tiġi mħarsa s-saħħa pubblika, l-MCA tagħmel kejl fuq antenni tat-telekomunikazzjoni biex tikkonferma li r-radjazzjonijiet elettromanjetiċi huma konformi mal-livelli tal-ICNIRP.

Din it-tip t'attività ilha ssir mill-MCA għal diversi snin u l-medja tar-riżultati tal-kejl ma jeċċedux il-ħamsa fil-mija tal-livell massimu tal-ICNIRP relevanti għall-pubbliku.

Id-Dipartiment responsabbli mis-saħħa pubblika jiġi infurmat bir-riżultati miksuba.

Dawn ir-riżultati jkunu wkoll ippubblikati fuq is-sit elettroniku tal-Awtorità.

Dwar l-istudju tal-WHO indikat fil-mistoqsija, dan jitratta radjazzjoni emessa mill-mobile phones infushom.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu f'dan ir-rigward lill-Ministru responsabbli.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-Valletta 18, jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' sejħiet ta' direct orders?

Kemm kienet iċ-ċifra tal-ispiża għal kull sejħa u lil min ingħataw meta nkrew sound systems għall-attivitajiet tal-Valletta 18?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SKEJJEL PRIMARJI U SEKONDARJI - STUDENTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma dawk l-istudenti fl-iskejjel primarji u sekondarji skont il-lokalità, sess u nazzjonalità li:

a. talbu biex ma jiħdux sehem f'lezzjonijiet RE?;

b. Kemm minnhom għamlu dan minħabba reliġjon?; u

c. Kemm huma dawk l-istudenti li ppreferew li ma jattendux klassijiet RE u minflok għażlu EthicsClasses?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li n-numru ta' studenti li ma jattendux il-lezzjonijiet tar-Reliġjon f'kull skola flimkien man-numru ta' studenti li qed jattendu l-klassijiet tal-Etika huwa kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Infurmat li biex tingħata informazzjoni dwar is-sess u n-nazzjonalità ta' dawn l-istudenti, ikun irid isir eżerċizzju biex din id-data tinġabar skola skola u huwa eżerċizzju li jrid ħafna ħin biex isir.

SPTAR SAN LUQA – GĦOTI TA' BINJA BĦALA PPP

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-blokka fejn hemm l-Ispiżerija tal-Għażla Tiegħek, id-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika u servizzi oħra fl-Isptar San Luqa, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk din il-binja għandhiex tingħadda lil Steward Healthcare jew xi entità privata oħra bħala Public Private Partnership (PPP)?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-binja msemmija minnu hija parti mill-konċessjoni oriġinali.

FISH FARMS – ŻIEDA FIL-KWANTITÀ TA' TONN IMKABBAR

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid fl-aħħar sena u nofs, kemm-il darba bħala Ministru awtorizza li jkun hemm żieda fil-kwantità ta' tonn li setgħu jinżammu fil-fish farms fl-ibħra Maltin?

Jista' jgħid din iż-żieda kif ingħatat għal kull sid ta' tuna fish farm?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala Ministru ma tajt l-ebda żieda fil-kapacità eżistenti tal-permess operativ tat-tonn.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid wara li l-Kummissjoni Ewropea għamlet audit tal-fish farms Maltin f'Ottubru li għadda u sabu 'a number of shortcomings', x'miżuri kien ħa bħala Ministru?

Jista' jgħid x'ħidma saret mill-Ministeru rispettiv biex jiffaċċja dak l-audit?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dan l-istadju għaddejjin diskussjonijiet mal-Kumissjoni Ewropea dwar ir-rapport referut.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'passi kien qed jieħu l-Ministeru tiegħu sabiex jaċċerta li dawk kollha involuti fl-industrija tal-akwakultura (tuna farms) ma kinux qed ikollhom żieda ta' tonn fil-gaġeġ tagħhom, peress li tali kwantità kienet aktar milli legalment kellhom dritt li jkollhom?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull diskrepanza fl-ammont ta' tonn misjub ġol-gaġġeġ minn dak iddikjarat mill-operaturi jista' jiġi klassifikat bħala li hemm potenzjalment attività illegali.

Id-dipartiment kien qiegħed jimplimenta numru ta' mekkaniżmi ta' kontroll sabiex jigi determinat jekk hemmx diskrepanza.

Appena jkun innutat dan il-każ jiġi referut lill-awtoritajiet ikkonċernati.

TUNA FARMS - KUMPANIJI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-kumpaniji involuti fl-akwakultura (sidien ta' tuna farms) li qed joperaw fl-ibħra Maltin?

Jista' jgħid kull kumpanija b'kemm qabżet il-kwota li suppost kellhom li jieħdu ħsieb li jżommu fit-tuna farms tagħhom?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni rikjesta tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ħadd mill-operaturi ma qabeż il-kapacità indikata fil-ħruġ tal-permess operativ.

LAQGĦA MAL-MINISTRU RIGWARD ŻIEDA FIL-KWOTA TAT-TONN

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk kif skont qed jiġi rrappurtat li l-individwu A li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament kien qal li kellu jiltaqa' mal-Ministru, kienx hu l-Ministru li aċċetta li jiltaqa' miegħu u li riżultat ta' dik il-laqgħa bejnu (il-Ministru Herrera u l-individwu A msemmi separatament) il-kwota tat-tonn żdiedet għall 4,000kg minn 3,000kg?

Jista' jikkonferma wkoll jekk din il-laqgħa, li fiha huwa rrapportat li grazzi għaliha l-kwota tat-tonn żdiedet, kenitx megħjuna biex issir mill-persuna B li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

JOSÈ HERRERA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li b'żieda mat-tweġibiet parlamentari 8910, 8911, 8912, 8913, ma saret l-ebda laqgħa bejni u bejn l-individwu referut bħala 'l-inidividwu A'

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 6705 u 3427 u jgħid kemm hawn single mothers irreġistrati?

Kemm minnhom jaħdmu?

Kemm minnhom huma dipendenti fuq benefiċċji soċjali bħala l-uniku sors ta' income?

Kif inhi komposta l-familja tagħhom?

Kemm għandhom tfal?

Kemm hawn single mothers li huma f'riskju ta' faqar (jew qegħdin fil-faqar)?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

QASAM EDUKATTIV - NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx nuqqas ta' għalliema fil-qasam edukattiv u f'liema suġġetti hemm dan in-nuqqas?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li, kif diġà ġie spjegat fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8452, l-esiġenzi fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni jinbidlu matul is-sena skolastika.

Dan minħabba raġunijiet varji, fosthom maternity leave, mard, bżonn ta' leave urġenti, riżenji u oħrajn.

Bħalissa hemm nuqqas ta' erba' għalliema fis-sekondarja (Ingliż, Studji Soċjali, P.E. u Home Economics).

Fil-Primarja hemm nuqqas ta' żewġ għalliema bil-klassi.

Hemm ukoll nuqqas ta' tliet għalliema tal-Arti, tliet għalliema tal-Mużika u żewġ għalliema tal-PSCD fis-servizz tal-peripatetic fil-primarji.

Fil-każ tal-peripatetic, il-Kulleġġi jagħmlu rotation tal-għalliema fil-kulleġġ biex, sakemm jinstabu replacements, ikollna l-istudenti kollha li jkunu qed jieħdu lezzjonijiet.

Fil-ġimgħat fejn ma jkollhomx għalliem peripatetic, ikun l-għalliem tal-klassi li jkun qed jagħmel dawn il-lezzjonijiet.

Fil-każ tan-nuqqasijiet l-oħra ikun qed isir ix-xogħol biex dawn jimtlew fl-inqas żmien possibbli.

STUDENTI LI TELQU MILL-ISKOLA QABEL L-ETÀ TA 16-IL SENA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti li telqu l-iskola qabel ma' għalqu l-età ta' 16-il sena fis-sena 2017 u fis-sena 2018?

Kemm kellhom żmien dawn l-istudenti li ma baqgħux jattendu l-iskola?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul is-sena 2017 kien hemm 14-il student ta' ħmistax-il sena li ngħataw permess biex jieqfu mill-iskola qabel temmew il-Year 11 (Form 5) waqt li fis-sena 2018 kien hemm seba' studenti tal-istess età.

AWTORITÀ TA' STANDARDS TA' ĦARSIEN SOĊJALI - SPEZZJONIJIET FI DJAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8659, jista' l-Ministru jindika r-rakkmandazzjonijiet li għamlet l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali u lil liema Dar Residenzjali tal-Anzjani għamlet dawn ir-rakkomandazzjonijiet sabiex jiġi aċċertat li s-servizzi mogħtija minn dawn id-djar residenzjali jkunu ta' kwalità għolja?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fid-djar tal-anzjani li ġew spezzjonati, l-Awtorità ta' Standards fil-Ħarsien Soċjali identifikat numru ta' nuqqasijiet u għamlet ukoll diversi rakkomandazzjonijiet.

L-aktar komuni kienu:

· Rigward il-ħtieġa ta' rinovar.

Dawn id-djar intalbu jipprovdu lill-Awtorità l-programm tagħhom li jispjega x'inhuma l-pjanijiet tagħhom għar-rinovar tad-dar u ż-żmien stipulat illi fih ser ikun qiegħed isir u jitlesta dan ix-xogħol.

· Osservazzjoni oħra li saret, liema osservazzjoni ukoll kienet waħda komuni, kienet dwar l-attivitajiet soċjali.

Id-djar ikkonċernati ntalbu jipprovdu lill-Awtorità b'kopja tal-programm ta' attivitajiet soċjali li jippromwovu l-anzjanità attiva li bi ħsiebhom joffru fix-xhur li ġejjin.

· Ġew identifikati wkoll nuqqasijiet fejn tidħol il-mobbiltà u l-integrazzjoni sħiħa tal-anzjani, hekk kif instab illi hemm djar tal-anzjani li mhumiex mgħammra b'faċilità ta' lift.

Dawn id-djar intalbu jipprovdu lill-Awtorità l-pjanijiet tagħhom ta' kif ser ikunu qed iżidu l-aċċessibbiltà fid-djar tal-anzjani inkwistjoni, u t-terminu ta' żmien li fih ser ikun qiegħed jitlesta dan ix-xogħol.

· Rakkomandazzjoni oħra kienet dwar l-importanza li l-impjegati jkollhom għarfien tajjeb tal-kultura Maltija.

· Rimarka oħra li ġiet osservata kienet dik tat-temperatura ambjentali tad-djar tal-Anzjani.

It-temperatura ġenerali ġewwa d-djar għandha tkun tissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti tas-saħħa u s-sigurtà ambjentali tal-post inkwistjoni.

· Saru wkoll kummenti dwar kif m'għandhomx jitħallew oġġetti jew affarijiet illi jistgħu jkunu ta' periklu għall-anzjani, filwaqt li jiddisponu minn kwalunkwe oġġett li mhux qed ikun ta' użu jew utilità ġewwa id-djar tal-anzjani.

· L-importanza li jkun hemm pjan ta' evakwazzjoni f'każ ta' emerġenza ġiet enfasizzata ma' kull dar tal-anzjani, filwaqt li ġiet enfasizzata ukoll li jkun hemm għarfien dwar il-ħażna tat-tankijiet tal-ossiġnu u l-użu domestiku tal-heaters tal-gass fil-binjiet residenzjali tal-anzjani.

· Sar aċċenn ukoll fuq id-dritt tar-residenti għall-privatezza tagħhom kif ukoll għad-dritt li jkun hemm spazju adekwat fejn ir-residenti jkunu jistgħu jieklu u jitkellmu ma' residenti oħra sħabhom.

Ta' min jirrimarka li għal ċertu osservazzjonijiet illi qiegħda tagħmel l-Awtorità ta' Standards fil-Ħarsien Soċjali huwa neċessarju li jkun hemm kordinament mal-OHSA sabiex mhux biss tindirizza dawn l-osservazzjonijiet, iżda wkoll tieħu parir professjonali speċjalment fejn jidħlu kwistjonijiet ta' saħħa u sigurtà.

L-Awtorità ta' Standards fil-Ħarsien Soċjali ser tkun fl-aħħar nett qiegħda tikkollabora mad-djar tal-anzjani sabiex jiġu ndirizzati n-nuqqasijiet identifikati, u finalment biex l-Awtorità tara li tittieħed azzjoni fuq il-punti li jkunu tqajmu, fl-interess tal-anzjani residenti fid-djar tal-anzjani.

PROĠETT TA' RESTAWR TAL-FANAL TAL-ĠORDAN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-Proġett ta' Restawr tal-Fanal tal-Ġordan ġewwa Għawdex?

Kemm qed ikun hemm ħaddiema jaħdmu kuljum u x'inhu l-grad tagħhom?

F'liema xahar u sena huwa ppjanat li jitlesta dan il-proġett?

Kemm kienet in-nefqa s'issa fuq dan il-proġett?

Interpellant li x-xogħol qed isir mill-ħaddiema tal-Ministeru għal Għawdex u miexi skont kif ippjanat u kkordinat ma' diversi stakeholders li matul is-snin għamlu użu mis-sit.

WIED IL-GĦAJN: SKOLA – DIRECT ORDERS GĦAL XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw direct orders għax-xogħol fuq l-iskola ta' Wied il-Għajn?

Liema kienu dawn id-direct orders?

Lil min ingħataw?

F'liema dati ngħataw?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada mxiet skont il-proċeduri stabbiliti fil-każ ta' direct orders, u għalhekk kisbet l-approvazzjonijiet neċessarji mill-Ministeru għall-Finanzi.

L-informazzjoni tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

WIED IL-GĦAJN – FTUĦ TAL-ISKOLA L-ĠDIDA

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta kienet imwiegħda li tinfetaħ l-iskola ta' Wied il-Għajn u fil-fatt meta nfetħet?

Għaliex kien hemm dan id-dewmien?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Iskola Primarja ta' Marsaskala kellha tiftaħ f'din is-sena skolastika u hekk se jsir.

Kien hemm dewmien fid-data tal-ftuħ peress li kien hemm bżonn numru ta' testijiet li ma kinux oriġinarjament ippjanati u għaldaqstant dan sarraf f'dewmien mhux programmat.

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ittieħdu mal-2,000 barrani li f'Novembru tas-sena l-oħra nqabdu jaħdmu bla permess waqt spezzjonijiet li saru mill-ispetturi tal-Jobsplus?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ispezzjonijiet fuq il-postijiet tax-xogħol isiru kif preskritt mill-Kapitolu 594 (qabel 343) tal-Liġijiet ta' Malta.

L-istess Kapitolu jitfa' r-reponsabbiltà kollha fuq il-prinċipal (employer) sabiex jirreġistra lill-impjegati tiegħu.

Artiklu 36 jgħid:

Kull prinċipal li jimpjega persuna oħra whole-time, part-time jew b'xi mod ieħor b'kuntratt definit jew indefinit jew fuq probation għandu javża lil Jobsplus dwar dan l-impjieg b'mezzi li jistgħu jiġu stabbiliti minn Jobsplus minn żmien għal żmien.

Artiklu 43 jgħid:

Kull prinċipal li jimpjega xi persuna li ma tkunx ċittadina ta' Malta, ħlief fir-rigward ta' persuna li jkollha permess waħdieni jew liċenzja ta' impjieg, ikun ħati ta' reat.

Filwaqt li Artiklu 52 ikompli hekk:

Kull persuna li tikser id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 43 teħel, meta tinstab ħatja, multa ta' mhux inqas minn elfejn u ħames mitt euro (€2,500) u mhux iżjed minn ħamest elef euro (€5,000) kif ukoll is-sospensjoni tal-liċenzja applikabbli għan-negozju jew kummerċ.

Il-Kapitolu għaldaqstant ma jagħrafx lill-impjegat bħala responsabbli minn xi ksur ta' liġi iżda lill-Prinċipal.

Bħala prassi, meta jinstabu ċittadini ta' pajjiżi terzi jaħdmu bla permess, Jobsplus tinforma lill-Pulizija tal-Immigrazzjoni li jkunu jistgħu jiddeportaw 'il-barranin taħt il-poteri tal-Kapitolu 217.

PROGRAMMI/INIZJATTIVI GĦAL TFAL B'LEARNING DISABILITY

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 32038 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid jekk is-servizzi mogħtija mill-NGOs Inspire u Equal Partners lil 305 studenti fl-iskejjel tal-Istat humiex bil-ħlas jew le?

Jekk iva, kemm huwa l-ħlas għal dawn is-servizzi?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt informazzjoni dwar din il-mistoqsija mingħand id-Direttorat ikkonċernat.

It-tagħrif mitlub ikun jista' jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra hekk kif tingħatali din l-informazzjoni.

IMPJIEG MAL-GVERN - PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali li għandhom impjieg mal-Gvern?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Jobsplus m'għandhiex din it-tip ta' informazzjoni.

PROGRAMM LEAP – NUMRU TA' BENEFIĊJARJI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 2566 u jagħti tagħrif dwar kemm huwa n-numru ta' benefiċjarji li huma mill-faxxa tal-faqar u l-esklużjoni soċjali f'kull Ċentru ta' Riżorsi tal-Familja?

X'tip ta' għajnuna regolari qed tingħata lil dawn il-benefiċjarji minn dawn iċ-Ċentri u kemm hija l-ispiża ta' kull sena biex jitmexxa l-Programm LEAP?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża għal kull sena minn fondi nazzjonali fuq l-Programm LEAP hija kif ġej;

It-tabella li turi n-numru ta' benefiċjarji li ġejjin mill-hekk imsejħa faxxa ta' riskju ta' faqar u l-esklużjoni soċjali li jiffrekwentaw kull Ċentru ta' Riżorsi tal-Familja, imqassma skont it-tip ta' għajnuna li tingħata lil dawn il-benefiċjarji miċ-Ċentri LEAP minn kull reġjun tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AĠENZIJA APPOĠĠ – SERVIZZ TA' COURTS SECTION

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti s-servizz tal-Courts Section immexxi mill-Aġenzija Appoġġ?

X'għandha tagħmel persuna biex titlob għajnuna sabiex tingħata dan is-servizz?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Servizz tal-Qrati tal-Aġenzija Appoġġ fi ħdan il-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) huwa mmexxi minn professjonisti speċjalizzati fil-qasam soċjali b'esperjenza fil-qasam tal-Qrati.

Dan is-servizz isegwi digrieti ordnati mill-Qorti tal-Familja biex isir assessjar ta' sitwazzjonijiet familjari, speċjalment fejn hemm minuri li l-ġenituri tagħhom qegħdin fi proċess ta' separazzjoni jew medjazzjoni.

Il-professjonisti jagħmlu rakkmandazzjonijiet lill-Qorti fejn tirrigwarda il-kura u kustodja, l-aċċess u l-benesseri soċjali u emozzjonali tal-minuri, skont l-ordni li tkun ingħatat fid-digriet.

Numru ta' digrieti tal-Qorti tal-Familja jordnaw aċċess b'superviżjoni għal dawk il-ġenituri li uliedhom ma jkunux jgħixu mal-familja.

L-Aġenzija Appoġġ tintervjeni f'dawn il-każijiet u toffri servizzi ta' superviżjoni lil dawn il-minuri sakemm jiġi deċiż aċċess alternattiv mill-Qorti.

Dan is-servizz huwa aċċessibbli għal dawk il-ġenituri li jinħarġilhom digriet fejn l-Aġenzija Appoġġ tiġi mitluba tintervjeni.

Dan isir permezz ta' digriet illi joħroġ mill-Qorti tal-Famijla.

AĠENZIJI U TAQSIMIET FIL-QASAM SOĊJALI – LISTA DETTALJATA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għal-mistoqsija parlamentari 28194 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jelenka lista dettaljata aġġornata tal-indirizzi, eċċetra, tal-aġenziji u taqsimiet kollha li hemm fil-qasam socjali li huwa responsabbli minnhom?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni kollha mitluba minnu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILL LOKALI TA' SAN ĠWANN - ALLOKAZZJONI FINANZJARJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-allokazjoni finanzjarja tal-Kunsill Lokali ta' San Ġwann kull sena bejn l-2008 u s-sena 2018?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.