DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 10 ta' Ġunju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 10 ta' Ġunju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 10 ta' Ġunju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 233, li saret fil-5 ta' Ġunju 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KUMPANIJA RREĠISTRATA F'DUBAJ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija reġistrata f'Dubaj u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma) (f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru .

KUMPANIJA RREĠISTRATA F'DUBAJ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija rreġistrata f'Dubaj u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 7828.

KAROL AQULINA: Peress li l-mistoqsija tirreferi għall-kumpanija Macbridge li hija rreġistrata f'Dubaj, jista' l-Ministru jgħid jekk għandux xi forma ta' biża' minn din il-kumpanija?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, l-iStanding Orders jitkellmu ċar li l-mistoqsija ma tridx tkun dwar opinjoni ta' Membru.

Il-mistoqsija li għadu kif għamel l-Onor.

Aquilina hija dwar opinjoni u għaldaqstant mhijiex ammissibbli.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ma naħsibx li dan kien point of order u jekk kenitx opinjoni jew le tiddeċiedi int, Sinjura President.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - KUMPANIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija reġistrata f'Dubaj u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 10153.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Peress li qegħdin nitkellmu dwar il-kumpanija Macbridge Ltd irreġistrata f'Dubaj, jista' s-Segretarju Parlamentari li qed iwieġeb f'isem il-Ministru jgħid jekk għandux xi biża' minn din il-kumpanija?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nifhem li mistoqsija ma tistax tkun la ripetittiva u lanqas dwar opinjoni.

Ma kontx nistenna li kien se jkolli nqum nagħmel point of order imma li twaqqfu s-Sedja għaliex skont l-iStanding Orders dawn it-tip ta' mistoqsijiet mhumiex ammissibbli.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Byron Camilleri qed jirreferi għall-iStanding Order numru 27 (5) li tgħid li interpellanza m'għandhiex titlob għoti ta' opinjoni jew soluzzjoni ta' kwestjoni legali astratta jew propożizzjoni ipotetika u allura ma nistax naċċettaha bħala mistoqsija.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, illum kien hemm il-ftuħ tal-iskema "Irrestawra Darek" u milli jidher f'siegħa l-applikazzjonijiet ħadu l-ammont kollu li kien hemm allokat fil-Baġit, li jekk niftakar tajjeb kien ta' €5 miljun.

Jista', jekk jogħġbu, is-Segretarju Parlamentari jispjega lil din il-Kamra dwar kemm kien hemm applikazzjonijiet u x'qed iqajjem daqstant interess f'din l-iskema?

CHRIS AGIUS: Għal darb'oħra l-iskema ġiet varata madwar xahar ilu biex min kien imħajjar japplika, jilħaq ikollu l-preparazzjonijiet kollha lesti.

Fil-fatt l-applikazzjonijiet għal din l-iskema fetħu dalgħodu u f'ħin ta' siegħa l-€5 miljun allokati għal din l-iskema nħatfu.

Ikun tajjeb li ngħid li kien hemm madwar 750 applikazzjoni imma meta l-ammont ta' €5 miljun ttieħed – fil-fatt l-applikazzjonijiet kienu jlaħħqu għal aktar minn €6 miljun – din l-iskema kellha tingħalaq.

Din hija t-tielet darba li ħarġet tali skema għaliex fis-sentejn li għaddew, jiġifieri fl-2017 u fl-2018, l-Awtorità tal-Ippjanar kienet ħarġet skema simili.

Fl-ewwel sena kienet tammonta għal €8 miljun, is-sena l-oħra kienet tammonta għal €10 miljun u din is-sena qed tammonta għal €5 miljun.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li fuq perjodu ta' tliet snin l-Awtorità tal-Ippjanar għaddiet lura lin-nies l-ammont ta' €23 miljun.

Naħseb li jkun tajjeb li ngħidu lil kull min qiegħed isegwina li l-Awtorità tal-Ippjanar tiġbor dawn il-flus minn skema oħra tant popolari man-nies li hija l-iskema ta' regolarizzazzjoni.

F'din l-iskema l-Awtorità għamlitha possibbli biex dawk il-familji li kellhom xi problema fil-permessi tal-proprjetà residenzjali tagħhom setgħu jirregolarizzaw is-sitwazzjoni.

Kellna familji li nqabdu f'sitwazzjoni fejn minħabba irregolaritajiet jew ma setgħux ibigħu l-proprjetà tagħhom jew addirittura forsi ġew bżonn jagħmlu tajjeb bil-proprjetà tagħhom mal-banek u ma setgħux.

Din l-iskema għamlitha possibbli biex huma jirregolarizzaw ruħhom.

Ovvjament din kienet kontra ħlas ta' fees li l-Awtorità tal-Ippjanar imbagħad għaddiethom lura permezz ta' din l-iskema "Irrestawra Darek".

Rigward l-iskema li ħarġet illum ikun tajjeb li ngħid li bħala Awtorità tal-Ippjanar tajna pre-avviż xahar ilu biex dak li jkun seta' jkun ippreparat.

Illum malli fetħet l-iskema, l-applikazzjonijiet bdew deħlin minuta wara l-oħra.

Naħseb li dan huwa sinjal tajjeb u jinkoraġġina biex inħarsu 'l quddiem ħalli fiż-żmien li ġej inniedu possibilitajiet oħrajn biex inkomplu ngħinu lill-familji tagħna bi skemi simili.

Din mhijiex l-ewwel darba li l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet skemi biex mhux biss ngħinu lill-familji iżda wkoll lill-komunitajiet.

Ammont sostanzjali mill-flus li tiġbor l-Awtorità tgħaddihom lura lill-komunitajiet, fosthom bid-Development Planning Fund u bl-iskema "Sebbaħ il-Lokal" li numru ta' kunsilli lokali bbenefikaw minnhom.

Dan huwa l-mod kif jaħdem dan il-Gvern; li fejn hu possibbli nkomplu ngħinu lill-familji tagħna.

Skema bħal din ta' "Irrestawra Darek" tant popolari tkompli tħeġġiġna biex fiż-żmien li ġej inkomplu naraw fejn nistgħu ntejbu l-operat biex dak li jinġabar jingħata lura lill-pubbliku.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Peress li huwa ċar li s-Segretarju Parlamentari qed jibża' mill-kumpanija Macbridge Ltd u allura mhux qed iwieġeb, jista' jispjegalna għalfejn qed jibża' u għalfejn mhux qed iwieġeb?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nassigura lill-Onor.

Aquilina li jekk hemm xi ħadd li qed jibża' huwa ħaddieħor min-naħa l-oħra bit-taħwid kollu li għandu fi ħdanu!

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Camilleri, għidilna x'inhu l-point of order.

BYRON CAMILLERI: Il-point of order hu li nerġa' nirreferik għal Standing Order 27 fejn jingħad li dawn il-mistoqsijiet huma ripetittivi.

L-Onor.

Aquilina qed jaħli l-ħin tagħna lkoll f'din il-Kamra.

Nistgħu nagħmlu ħafna mistoqsijiet aktar bis-sens u aktar relevanti f'din il-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Jidhirli li biex inkunu korretti għandu jingħata ċans lis-Segretarju Parlamentari jagħżel hu jekk iweġibx jew le, imbagħad nimxu minn hemmhekk.

CHRIS AGIUS: Naħseb li l-Onor.

Byron Camilleri kien ċar u m'għandix xi nżid ma' dak li qal.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Is-Segretarju Parlamentari qal li l-fondi tal iskema "Irrestawra Darek" jittieħdu mill-iskema tar-regolarizzazzjoni tal-bini.

Fil-bidu ta' din is-sena l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet ċirkolari li CTBs li kienu in vigore skadew u allura awtomatikament dak li jkun kellu bilfors japplika għar-regolarizzazzjoni tad-dar tiegħu.

Il-Kamra tal-Periti ħadet il-każ quddiem l-Ombudsman u dan ta deċiżjoni li d-deċiżjoni tal-MEPA li twaqqa' s-CTBs kienet waħda inġusta.

Jista' l-Gvern jgħid jekk hux se jieħu l-opinjoni tal-Ombudsman u jreġġa' din id-deċiżjoni lura?

F'każ li jreġġa' din id-deċiżjoni lura, l-eluf ta' flus li tħallsu żejda min-nies se jingħatawlhom lura?

CHRIS AGIUS: Il-kollega tiegħi li fil-professjoni tiegħu huwa perit naħseb li jaf aktar milli jafu ħafna minna f'din il-Kamra d-differenza bejn CTB u regolarizzazzjoni.

Naħseb li l-Onor.

Bezzina jaf li meta qegħdin nitkellmu fuq CTB inkunu qed ngħidu li mhux qed tingħata regolarizzazzjoni iżda qed jingħata permess biex wieħed ikun jista' jasal għal dak li jkun talab.

Però bl-ebda mod ma kien qed jiġi regolarizzat il-permess u naħseb li din tkellimna fuqha kemm-il darba, anke l-ġimgħa l-oħra stess, meta konna qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Għalkemm kif qed jgħid l-Onor.

Bezzina kien hemm intervent tal-Ombudsman, aħna se nistennew ir-risposta tal-Awtorità tal-Ippjanar li tkun qed tikkummenta fuq dak li ntqal.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ftit tal-ġimgħat ilu tħabbar proġett kbir f'Ta' Qali wara li kien hemm art li għal numru ta' snin kienet tintuża b'mod illegali minħabba li fiha kien hemm ammont ta' terrapien u bini ieħor illegali.

Jista' jekk jogħġbu s-Segretarju Parlamentari jgħid x'kien jinvolvi x-xogħol biex isir dak it-tindif u x'se jkun dan il-proġett kbir li tant kien mistenni mill-Maltin u l-Għawdxin?

CHRIS AGIUS: Il-kollega tiegħi qed jirreferi għal dak li seħħ ftit tal-ġimgħat ilu meta l-Gvern għadda lura għand il-poplu biċċa art kbira biex tkun tista' tinbidel f'parti minn Ta' Qali National Park.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq sit li għal numru ta' snin kien jintuża bħala fabbrika fejn isiru affarijiet tal-concrete, fosthom travi u planki, però mbagħad din il-faċilità ma baqgħetx tintuża.

Mhux hekk biss, iżda kienet miftuħa għall-pubbliku u setgħet kienet post ta' periklu.

Fil-fatt bdew isiru rapporti lill-Awtorità tal-Ippjanar li kien qed ikun hemm rimi illegali ta' skart tal-kostruzzjoni b'periklu għan-nies, u l-ewwel ħaġa li saret minn din l-istess Awtorità kienet li għalqet dan is-sit.

Eventwalment is-sit beda jitnaddaf u minnu nħarġu mijiet ta' tunnellati ta' skart tal-kostruzzjoni.

Ittieħdet id-deċiżjoni li tali sit mhux biss għandu jiġi mnaddaf iżda għandu jiġi rritornat għall-istat oriġinali tiegħu.

Dan is-sit seta' serva għall-industrija iżda, kif għedt, bħala Gvern irridu naraw li l-familji tagħna mhux biss ikollhom ħajja aħjar, imma jkollhom ukoll postijiet fejn ikunu jistgħu jqattgħu l-ħin liberu tagħhom.

Aħna ddeċidejna li dan is-sit li kien riżervat għall-industrija jinqaleb f'post fejn il-familji tagħna jkunu jistgħu jqattgħu l-ħin liberu tagħhom.

Għaldaqstant fil-ġimgħat li ġejjin se tibda l-ħidma biex din iż-żona ġdida li l-Gvern qed jirriabilita kif ukoll biċċiet oħrajn ta' art jingħaqdu f'biċċa waħda bħala n-National Park ta' Ta' Qali.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq sit kbir daqs 60 grawnd tal-futbol u allura naħseb li rridu napprezzaw kif dan il-Gvern qed iħares l-interessi tal-familji tagħna anke minn dan il-lat.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Nixtieq nikkjarifika aktar il-mistoqsija li għamilt lis-Segretarju Parlamentari għax naħseb li ma ftehemniex tajjeb.

Qabel CTB ma kellhiex skadenza.

Mela persuna li riedet tbigħ il-proprjetà tagħha setgħet tagħmel CTB biex jekk kien hemm irregolaritajiet minuri, dawn jiġu sanzjonati.

Permezz ta' ċirkolari li ħarġet l-Awtorità tal-Ippjanar, is-CTBs ingħataw skadenza, jiġifieri min kellu CTB bilfors kellu japplika għar-regolarizzazzjoni tad-dar tiegħu.

Minn Jannar ta' din is-sena min xtaq ibigħ id-dar tiegħu li kienet koperta b'CTB, ma setax jagħmel dan jekk qabel ma kienx irregolarizza.

Minn deċiżjoni tal-Ombudsman irriżulta li din kienet deċiżjoni inġusta.

F'każ li l-Gvern jieħu r-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman u jreġġa' lura din iċ-ċirkolari, ovvjament ikun hemm nies li ħallsu fees li ma kellhomx għalfejn iħallsuhom.

Il-Gvern lest jagħtihomlhom lura dawn il-fees li qegħdin insemmu, fejn tħallsu mijiet ta' eluf ta' ewro?

CHRIS AGIUS: Sinjura President, nerġa' ntenni li qegħdin nitkellmu fuq żewġ affarijiet differenti u naħseb li l-kollega tiegħi jaf aktar minni għaliex il-professjoni tiegħu hija ta' perit.

M'aħniex nitkellmu fuq l-istess ħaġa.

CTB u skema ta' regolarizzazzjoni mhumiex l-istess ħaġa.

(Interruzzjonijiet) Tkellem mal-familji!

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Bezzina, jekk jogħġbok.

Onor. Chris Agius, jekk jogħġbok, kompli bid-diskors tiegħek.

Bezzina ngħidlu biex ikellem lil dawk l-eluf ta' familji li sena wara l-oħra japplikaw għall-iskema ta' regolarizzazzjoni.

Dawn qed jiżdiedu mhux bl-għexieren imma bl-eluf u naħseb li l-Onor.

Bezzina huwa konxju minn dan.

Dan kollu jfisser li din hija skema li ntgħoġbot mill-familji tagħna għax għandna ħafna familji li jinsabu f'sitwazzjoni fejn ma jistgħux ibigħu proprjetà tagħhom.

Għalhekk nappella lill-Onor.

Bezzina biex jitkellem ma' dawn il-familji li nqabdu f'din is-sitwazzjoni li permezz ta' CTB ma setgħux ibigħu proprjetà tagħhom.

M'aħniex naqblu fuq dak li qegħdin ngħidu.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

TONI BEZZINA: Is-Segretarju Parlamentari qed jiżvija lill-Kamra għax permezz ta' CTB setgħet tinbiegħ il-proprjetà.

CHRIS AGIUS: Naħseb li r-riżultat aħħari hu li nistaqsu lill-familji tagħna jekk l-iskema ta' regolarizzazzjoni solvitilhomx il-problemi.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem tħabbret l-iskema li ħafna residenti kienu qegħdin jistennew li hija l-iskema tal-fidi ta' ċnus tad-djar residenzjali.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jinforma lill-Kamra dwar kif se tkun qed taħdem din l-iskema?

Il-familji meta jistgħu jagħmlu applikazzjonijiet relevanti mad-Dipartiment tal-Artijiet?

CHRIS AGIUS: Din hija skema li qegħdin naħdmu fuqha u li se nvaraw ftit ġimgħat oħra.

Hija skema biex ikun jista' jiġi mifdi ċens perpetwu rivedibbli, liema skema ilha numru ta' snin ma toħroġ.

Naħseb li din hija skema li ħafna familji qegħdin jistennew biex verament isiru sidien ta' darhom.

Paripassu magħha qegħdin naħdmu fuq skema oħra fejn jidħol iċ-ċens temporanju biex fil-ġimgħat li ġejjin ikunu jistgħu japplikaw il-familji li għandhom ċnus tal-Joint Office u tal-Gvern.

L-aħħar darba li ħarġet l-iskema, jekk m'iniex sejjer żball, kien fl-2012 u kienet skema popolari ħafna.

L-Awtorità tal-Artijiet qed tbassar li se jkun hemm ammont kbir ta' applikazzjonijiet għal dawn l-iskemi.

Għalhekk irridu naħdmu biex naraw li l-Awtorità tal-Artijiet tkun armata biżżejjed ħalli l-applikazzjonijiet li jidħlu jkunu jistgħu jiġu verifikati u maħdumin fl-inqas żmien possibbli.

Naħseb li din hija miżura oħra fost dawk il-miżuri li l-Awtorità tal-Artijiet qiegħda minn żmien għal żmien toħroġ biex il-familji tagħna, li ħafna minnhom għandhom residenzi fuq ċnus jew affarijiet simili, ikunu jistgħu jsiru sidien ta' darhom.

Waħda mill-akbar diffikultajiet li nara u naħseb li għal numru ta' snin ilkoll kemm aħna ma rajniex is-serjetà tagħha hi fejn għandna familji li għandhom residenzi tal-Home Ownership Scheme jew inkella Sir Sid Darek li għalkemm ikunu għamlu konvenju mal-Awtorità tad-Djar, minħabba li l-art fejn hija mibnija d-dar tagħhom il-Gvern għadu ma sarx sid tagħha, ma jistax isir il-kuntratt aħħari biex tali familji jsiru verament sidien ta' djarhom.

Hemmhekk ġie fformat task force mill-Awtorità tad-Djar flimkien mal-Awtorità tal-Artijiet biex naraw dawn l-ammonti kbar ta' residenzi mibnijin fuq art li għalkemm gvernijiet differenti kienu bnew, jew għaddew biex jinbnew minn skemi differenti, illum il-Gvern għadu mhuwiex sid tal-art u allura ma jistax isir il-kuntratt finali.

Għalhekk għaddejja ħidma importanti biex nirranġaw is-sitwazzjoni ta' dawn l-eluf ta' familji.

Naħseb li dan huwa l-mod kif naraw x'inhuma d-diffikultajiet li qegħdin iħabbtu wiċċhom magħhom il-familji Maltin u Għawdxin.

Din irrid norbotha wkoll ma' dak li semma l-kollega tiegħi dwar l-iskema ta' regolarizzazzjoni.

Aħna nipprovaw insolvu d-diffikultajiet tal-familji tagħna li ma jistgħux isiru sidien assoluti ta' djarhom.

Waħda mill-akbar diffikultajiet li għandhom kemm l-Awtorità tad-Djar kif ukoll l-Awtorità tal-Artijiet hija fejn numru ta' familji għandhom id-dar tagħhom bl-iskema "Sir Sid Darek" jew "Home Ownership Scheme".

Dawn għamlu konvenju però minkejja li għaddew għexieren ta' snin, il-kuntratt finali għadu ma sarx u ma jistax isir jekk ma naħdmux flimkien biex il-Gvern isir is-sid ta' dawn l-artijiet.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' pazjenti li qed jirċievu servizz mis-Psychiatric Outpatients, maqsuma skont il-lokalità, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10347.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq mezzi tax-xandir, inkluż social media, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, matul April u Mejju 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10383;

Avviż Legali Nru 118 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Għajnuna għall-Investiment għal Proġetti ta' Effiċjenza fl-Enerġija;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 113 tal-2019 – Regoli tal-2019 li jemendaw ir-Regoli dwar l-Iskema Personali tal-Irtirar;

Avviż Legali Nru 114 tal-2019 – Regoli tal-2019 li jemendaw ir-Regoli dwar Skema ta' Pensjoni Okkupazzjonali Volontarja;

Avviż Legali Nru 115 tal-2019 – Regoli tal-2019 dwar Eżenzjoni mit-Taxxa għal Organizzazzjonijiet Volontarji Iskritti;

Avviż Legali Nru 116 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Ħlas Lura lil Persuni Mhux Residenti);

Avviż Legali Nru 117 tal-2019 – Ordni tal-2019 dwar Emendi għall-Leġiżlazzjoni Sussidjarja (Att dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti);

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 120 tal-2019 - Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar is-Sinjali tat-Traffiku u l-Marki tal-Karreġġata; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u tibdil fil-Klima nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Erba' artist's impressions li juru x-xogħol li hu ppjanat li jsir fuq il-proġett ta' afforestazzjoni f'art f'Bengħajsa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10345.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq mozzjoni ta' co-option mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

Billi hu meħtieġ li jimtela l-post li tbattal fit-13-il Distrett Elettorali bir-riżenja tal-Onor.

Billi dan il-post għandu jimtela skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament 22 tar-Regolamenti tal-1991 dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali fit-Taqsima III tat-Tlettax-il Skeda tal-Att dwar l-Elezzjoni Ġenerali, Kap. 354;

Il-Kamra tirriżolvi li Dr Kevin Cutajar jiġi magħżul biex jimla l-imsemmi post battal fit-13-il Distrett Elettorali tal-Kamra tad-Deputati.".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Nissekonda.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mid-Deputat Prim Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ID-DEPUTY SPEAKER: Qabel ngħaddu għall-ġurament ta' lealtà tal-Avukat Kevin Cutajar, hawn permess biex fotografu tad-DOI u membri tal-midja jidħlu fil-Kamra biex jieħdu ritratti u filmati waqt l-għoti tal-ġurament?

Bil-permess tal-Kamra, fotografu tad-Dipartiment tal-Informazzjoni u membri tal-midja ngħataw permess sabiex jiġbdu ritratti u filmati waqt l-għoti tal-ġurament.

ĠURAMENT TA' LEALTÀ TA' MEMBRU ĠDID

Is-Sur Kevin Cutajar ħa u ffirma l-Ġurament ta' Lealtà minn idejn id-Deputy Speaker skont l-artikolu 68 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Naf li kien hawn ix-xewqa li jsiru xi rimarki fil-qosor.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, f'isem in-naħa tal-Gvern nawgura lill-Onor.

Kevin Cutajar ħafna ħidma f'dan il-Parlament għal ħafna snin b'risq il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, nixtieq nifraħ u nawgura ħafna ħidma lill-kollega tiegħi l-Avukat Kevin Cutajar, seħibna l-Għawdxi, u ninsab ċert li l-ħidma tiegħu lejn il-gżira tiegħu se tkun vitali għall-interessi ta' dawk li fdaw fih meta vvotawlu.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni wkoll biex ngħid li jien naf li l-viżjoni ta' Kevin għal pajjiżna hija viżjoni ċara, viżjoni nadifa u viżjoni li kapaċi ġġibna lkoll flimkien biex niksbu riżultati għal dawk li forsi f'pajjiżna jaħsbu li mhumiex kapaċi jaslu minn rajhom.

Irrid ukoll nappella lill-Ispeaker, u jekk hemm bżonn lill-Gvern, għas-sostenn tiegħu biex il-kollega l-Onor.

Cutajar jingħata l-opportunitajiet u r-riżorsi kollha ħalli jkun jista' jwettaq ħidmietu bl-aktar mod denju u ħabrieki.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Fuq livell personali u privileġġjat insejjaħlek, Onor. Kevin Cutajar, biex tgħid kelmtejn inti wkoll.

KEVIN CUTAJAR: Sinjura President, inħossni verament onorat li għoġobkom taċċettawni u tilqgħuni bħala membru parlamentari ġdid minn Għawdex.

Huwa privileġġ kbir għalija - u bħalissa l-emozzjoni qiegħda tittradini ftit, kif forsi diġà rajtu - li nkun parti minn dan il-Parlament.

Inħoss ukoll ir-responsabilità li parti tal-elettorat minn Għawdex għoġbu jagħtini s-sostenn tiegħu biex inkun f'din il-Kamra.

Dik ir-responsabilità nħossha u se nipprova nġorrha u nsarrafha f'ġid għal pajjiżna kif ukoll għal Għawdex, il-gżira li ġej minnha jien.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AVUKAT TAL-ISTAT

OWEN BONNICI: Sinjura President, għandi Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President:

Il-President, wara li kien informat dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "sabiex ikompli jwettaq riformi fil-Qasam tal-Ġustizzja (Avukat Ġenerali)", jirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

3 ta' Mejju 2019

Il-Ministru Owen Bonnici, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex ikompli jwettaq riformi fil-Qasam tal-Ġustizzja (Avukat Ġenerali)."

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u s-Sostenn tal-Belt Kapitali): Nissekonda.

OWEN BONNICI: Sinjura President, fil-Parlament jiġu mumenti meta din il-Kamra tiġi msejħa biex tgħaddi liġijiet u tieħu deċiżjonijiet dwar affarijiet li se jimmarkaw il-futur ta' dan il-pajjiż.

Din il-liġi li se niddiskutu llum hija liġi li ladarba tgħaddi, ladarba jkollha l-kunsens ta' dan il-Parlament, se timmarka l-futur tal-qasam tal-ġustizzja f'pajjiżna u jien ngħid mhux biss il-qasam tal-ġustizzja, imma se timmarka l-futur ta' dan il-pajjiż.

Id-domanda hija dejjem jekk irridux inkomplu nimxu 'l quddiem, jekk irridux nevolvu, jekk irridux nikbru jew inkella rridux nipposponu l-bidliet importanti li għandu jagħmel dan il-pajjiż.

Qabel inkompli bid-diskors tiegħi nixtieq nifraħ lill-Membru Parlamentari ġdid f'din il-Kamra, l-Onor.

Diġà kelli opportunità nawguralu personalment u issa qed nawguralu wkoll pubblikament f'dan ix-xogħol ġdid li se jkun qiegħed jagħmel.

Meta nara xi ħadd ġdid jingħaqad f'din il-Kamra dejjem niftakar kif ħassejtni jien l-ewwel darba - issa għadda ftit taż-żmien mhux ħażin - li qgħadt bilqiegħda fuq is-siġġijiet tal-Parlament li dak iż-żmien kien fil-Palazz.

Hawnhekk naħseb li nkun qed nitkellem għan-nom ta' kulħadd jekk ngħid li kull min ipoġġi fuq dawn is-siġġijiet ikun irid iwettaq bidliet għall-futur ta' pajjiżna.

Illum hawnhekk qegħdin niddiskutu liġi li għandha l-għan li tagħmel riforma kbira ħafna, riforma importanti, riforma li se timmarka l-futur tas-settur ġudizzjarju mil-lum 'il quddiem.

L-ewwel messaġġ li rrid nibgħat huwa messaġġ fejn irrid inqiegħed kollox f'kontest.

Il-fatt li se nbiddlu mill-qiegħ l-istruttura u l-mod kif jaħdem l-Avukat Ġenerali ma jfissirx li l-mod kif qed jaħdem sal-lum huwa ħażin jew b'xi mod imur kontra d-drittijiet tal-bniedem.

Assolutament dan mhuwiex il-każ.

Aħna stajna bqajna għaddejjin bis-sistema li għandna llum.

Wara kollox, meta dħalna fl-Unjoni Ewropea kienu qaxxruna, kif ngħidu, minn fuq s'isfel u kienu tawna l-green light biex nidħlu bl-istrutturi li għandna llum.

Hawn mhux qed nitkellmu dwar 50 sena ilu imma fuq ftit tas-snin ilu u kulħadd jiftakar meta pajjiżna daħal fl-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea kienet għamlet vetting tal-istrutturi ta' pajjiżna u kienet qalet li l-istrutturi li għandna jimxu id f'id mal-liġijiet Ewropej.

Kieku ma kienx hekk kienu jgħidulna biex nibdlu l-affarijiet bħalma kienu qalulna biex nibdlu affarijiet oħrajn li fil-fatt bdilna.

Dan qed ngħidu għaliex ġieli naqra dwar nies li jgħidu li l-mod kif inhu mfassal l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali llum huwa kontra d-drittijiet tal-bniedem jew addirittura kontra l-prinċipji tas-saltna tad-dritt.

Jien ma naqbilx ma' dan però naqbel li kien hemm bżonn bidla.

Nerġa' ngħid mhux għax dak li kien hemm kien jikser xi liġi jew imur kontra xi prinċipju kostituzzjonali jew imur kontra xi prinċipju importanti ħafna fuq livell internazzjonali.

Qegħdin nibdlu għaliex irridu nkomplu ntejbu u nevolvu u rridu nkomplu mmexxu 'l quddiem dan il-pajjiż.

Hawn irrid nagħmilha ċara mill-bidu li kull pajjiż għandu s-sistema tiegħu.

Meta ltqajt mal-Avukat Ġenerali Amerikan iltqajt miegħu bħala l-counterpart tiegħi jiġifieri bħala l-Ministru tal-Ġustizzja għax l-Avukat Ġenerali tal-Istati Uniti huwa l-Ministru tal-Ġustizzja.

Dan iltqajt miegħu diversi drabi u għall-finijiet u l-effetti kollha tal-liġi huwa meqjus il-counterpart tal-Ministru tal-Ġustizzja ta' diversi pajjiżi.

Hawn qed insemmi l-Istati Uniti, pajjiż li jiftaħar, u bir-raġun, li jiddefendi l-prinċipji l-aktar importanti tad-demokrazija.

Kull pajjiż għandu s-sistema tiegħu.

Hemm pajjiżi tal-Commonwealth li sa ftit ilu l-avukati ġenerali tagħhom kienu anke jpoġġu fil-Parlament, jiġifieri huma kemm avukati ġenerali kif ukoll membri tal-Parlament.

Immaġina l-Avukat Ġenerali jpoġġi f'dan il-Parlament!

Qed ngħid dan kollu għaliex kull pajjiż għandu s-sistema legali tiegħu u allura ma naċċetta qatt, pereżempju, il-kritika ta' min jgħid li s-sistema tal-ġustizzja tagħna mhijiex tajba.

Ma naqbilx ma' min jgħid hekk.

Jien ngħid li hemm xi nkomplu ntejbu.

Aħna għandna sistema li għal ġenerazzjoni wara l-oħra servietna tajjeb, però huwa importanti li biex tkompli sservina tajjeb irridu nkomplu nbiddlu.

Aħna stedinna lill-Kummissjoni Venezja u din ġiet u tat il-fehma tagħha fuq l-affarijiet li rridu nkomplu mmexxu 'l quddiem.

Aħna ma nibżgħux mill-bidla, anzi aħna partit li jiftaħar li jrid ikompli jbiddel.

Immaġina jkollok dar, sabiħa kemm hi sabiħa, li servietek tajjeb fis-snin li għaddew, imma ma tagħmlilhiex tibdil fiha.

Għalhekk huwa importanti li naġġornaw is-sistemi tal-ġustizzja ta' pajjiżna.

Sinjura President, nixtieq nirringrazzja minn qalbi lill-Grupp Parlamentari tal-Gvern li kien proattiv ħafna fejn jidħol dan l-Abbozz ta' Liġi.

Iddiskutejna flimkien, għamilna dibattiti informali u anke formali f'diversi strutturi u bis-saħħa ta' dan ix-xogħol kollu qegħdin immexxu 'l quddiem dan l-Abbozz ta' Liġi li se jagħmel xi ħaġa storika.

Kieku l-Avukat Ġenerali, fil-funzjoni ċivili, huwa sempliċement avukat tal-Gvern, il-Parlament ma jmurx għand l-Avukat Ġenerali biex jieħu parir.

Bl-istess mod, meta jkun hemm kawżi fejn xi ħadd jipprova jattakka l-istat tad-dritt, jiġifieri mhux deċiżjoni tal-Gvern, il-kawża jagħmilha kontra l-Avukat Ġenerali u ġieli l-Avukat Ġenerali appella deċiżjonijiet li jmorru favur il-partit fil-gvern.

Din għaddejna minnha aħna.

Darba l-Avukat Ġenerali għamel appell minn deċiżjoni li kienet favur il-Partit Laburista li huwa l-partit fil-gvern.

Minbarra li għandu jżomm id-distinzjoni bejn partit u gvern, l-Avukat Ġenerali jagħmel hekk għax għandu l-obbligu li jiddefendi l-istat tad-dritt tal-pajjiż.

Meta xejn ma jiffunzjona, huwa l-Avukat Ġenerali li jiskatta s-sistemi kolha.

Fil-fatt il-liġi hija mibnija fuq hekk.

Araw, pereżempju, il-liġi tal-Ombudsman.

Il-liġi tal-Ombudsman tispjega li l-Ombudsman għandu jinħatar b'żewġ terzi maġġoranza tal-Kamra u jekk il-partiti ma jaslux għal ftehim, min jaħtar lill-Ombudsman?

L-Avukat Ġenerali b'mod awtomatiku.

U għaliex huwa hekk?

Għax mhuwiex veru li l-Avukat Ġenerali huwa l-avukat tal-Gvern biss fil-funzjoni ċivili.

Dan huwa punt li rrid nenfasizzah u rrid nibqa' nagħmlu.

Sur President, ejja ninsew il-funzjonijiet penali tal-Avukat Ġenerali.

Fil-funzjonijiet ċivili nirrifjuta u nweġġa' meta nisma' min jgħid li l-Avukat Ġenerali huwa l-avukat tal-Gvern biss.

Huwa l-avukat tal-Gvern fil-funzjoni ċivili imma huwa ferm aktar minn hekk.

Huwa l-persuna li jagħti l-ġurament lill-ogħla uffiċjali f'pajjiżna, inkluż l-imħallfin.

Mela kieku huwa sempliċi avukat tal-Gvern dan se jagħti ġurament lill-imħallfin!

Huwa l-avukat tal-Istat.

Huwa għalhekk li għażilna dan l-isem, għax jidhirli li l-avukat tal-Istat huwa l-avukat ta' dan l-Istat kollu u mhux tal-Gvern biss, tal-Parlament biss jew tal-Ġudikatura.

Din il-kariga ġdida rridu nitkellmu dwarha u nispjegawha għax, kif għedt, ġieli naqra oxxenitajiet bħal min jgħid li l-Avukat Ġenerali f'Malta għandu funzjonijiet kriminali u huwa l-konsulent politiku tal-Gvern.

Meta taqra dawn iċ-ċuċati tgħid: "Imma dawn nies intelliġenti kitbuhom?

Jien qed nerġa' nirriafferma li l-Avukat Ġenerali, anke fil-funzjoni ċivili tiegħu, mhuwiex sempliċement avukat tal-Gvern.

Kieku huwa biss avukat tal-Gvern lanqas għandna bżonn avukat tal-Istat għax nerġa' ngħid, kieku konna nagħmlu expression of interest, insibu avukat, u nagħtuh kuntratt.

Se nagħmlu Avukat tal-Istat għax għandu funzjonijiet kruċjali, huwa l-konsulent ewlieni tal-Gvern f'materja tal-liġi u opinjoni legali, irid jaġixxi fl-interess pubbliku u jissalvagwarda l-legalità tal-aġir tal-Istat.

Meta ġejna biex infasslu l-funzjonijiet u r-rwol tal-Avukat tal-Istat ħadna deċiżjoni importanti ħafna li l-kondizzjonijiet tal-Avukat tal-Istat ikunu identiċi – u nissottolinja l-kelma "identiċi" - għal dawk tal-Avukat Ġenerali mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlasijiet u pensjoni imma wkoll f'dak li għandu x'jaqsam mas-security of tenure.

Fl-Amerika Donald Trump jista' jqum filgħodu u jkeċċi lill-Avukat Ġenerali, poter li jeżisti f'ħafna ġurisdizzjonijiet oħra, inkluż pajjiżi li jridu jgħallmuna fuq ir-rule of law.

F'Malta la jien, la l-Prim Ministru, la l-Kap tal-Oppożizzjoni u ħadd ma jista' jkeċċi lill-Avukat Ġenerali - u hekk għandu jkun – ħlief jekk ikun hemm sejba ta' ħtija u dan bl-approvazzjoni ta' żewġ terzi ta' dan il-Parlament.

Mela biex jitkeċċa l-Avukat Ġenerali jrid jinstab li għamel xi ħaġa ħażina jew inkella ma jkunx jista' jaqdi dmirijietu minħabba kwestjonijiet ta' saħħa imbagħad irridu niġu hawn u jkun hawn vot ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Aħna għandna din l-indipendenza tal-Avukat Ġenerali.

Din se nagħtuha wkoll lill-Avukat tal-Istat, jiġifieri l-Avukat tal-Istat fil-mument li jilħaq jaf li ebda prim ministru, ebda ministru u ebda kap tal-oppożizzjoni ma jista' jkeċċih; dan jista' jagħmlu biss il-Parlament.

Għamilna hekk għax l-Avukat tal-Istat se jkun aktar minn sempliċi avukat tal-Gvern.

L-Avukat tal-Istat se jkollu din il-funzjoni li jaqdi lill-Istat kollu kemm hu, li jissalvagwarda l-illegalità tal-aġir tal-Istat, li jkun the last man standing jew the last woman standing meta s-sistemi kollha jiġu attakkati ġuridikament.

Dak huwa l-bżonn ta' pajjiżna u m'għandix dubju li l-Avukat tal-Istat se jkun qed jaqdi d-doveri tiegħu bl-aħjar mod.

Irrid ngħid li, tneħħi xi kummenti, ma tantx smajt feedback dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Kien hemm min ikkummenta fuq l-użu tal-avviżi legali u kien hemm min qal xi ħaġa li ma tagħmilx sens għax siegħa qabel ma beda d-dibattitu kien hemm min ikkritika dan l-Abbozz ta' Liġi għax qal li l-Avukat tal-Istat se jkun subservient għall-Avukat Ġenerali.

Din hija assolutament ħrafa.

Dawn se jkunu kompletament indipendenti minn xulxin.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' funzjonijiet se titwaqqaf aġenzija għall-Avukat tal-Istat li tkun indipendenti mill-aġenzija tal-Avukat Ġenerali.

Se jkun hemm aġenzija għall-Avukat Ġenerali, li qiegħda hemm u se tibqa' hemm, u se jkun hemm aġenzija għall-Avukat tal-Istat.

Naturalment fejn nistgħu ma niddupplikawx ċertu xogħol amministrattiv jiġifieri l-persuna li tagħmel il-pagi naħseb li tista' faċilment, anke biex ma naħlux ir-riżorsi tal-pajjiż, taqdi liż-żewġ aġenziji.

Barra minn hekk, persuna tista' tieħu ħsieb ukoll il-corporate services, il-ħlas tal-pagi, il-leave u s-sick leave tal-impjegati.

Ma naħsibx li għandna noqogħdu nżidu l-headcount tal-Gvern għalxejn però jekk eventwalment tinħass il-ħtieġa, dik m'għandhiex tkun diffikultà.

Kien hemm ftit kritika dwar il-metodu tal-ħatra tal-Avukat Ġenerali.

Jien rajt sew x'qalet il-Venice Commission u nista' ngħid li din hija kompletament siekta dwar dan u ma tgħid xejn.

Jekk tara l-opinjoni fuq Malta, il-Venice Commisison ma semmiet xejn dwar il-metodu tal-ħatra, però għamlet referenza għall-opinjoni li kienet tat madwar disa' snin ilu fejn qalet lil pajjiż ieħor li l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tal-Istat għandhom jinħatru mill-Prim Ministru wara sejħa pubblika u wara li jkun hemm bord tal-għażla li jkun magħmul min-nies ta' integrità.

Aħna ddeċidejna li mmorru għal dik it-triq u għall-ewwel darba fl-istorja, meta eventwalment fil-futur se jkun hemm il-vakanza ta' Avukat Ġenerali, dan se jkun magħżul bis-sistema l-ġdida.

Jalla Dr Grech jibqa' mimli bl-għomor imma at some point se jilħaq l-età pensjonabbli u ta' warajh se jkun magħżul bis-sistema l-ġdida.

L-Avukat tal-Istat, b'mod immedjat, se jinħatar bis-sistema l-ġdida, jiġifieri jkun hemm sejħa pubblika, bord tal-għażla u jkun hemm rakkomandazzjoni lill-Prim Ministru.

Dan huwa kelma b'kelma dak li pproponiet il-Venice Commission u naħseb li dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Qed ngħid hekk mhux għax ipproponietha l-Venice Commission imma għax din hija sistema li diġà użajnieha meta jinħatru l-imħallfin ta' barra li jmorru fil-qrati Ewropej.

Nużawha wkoll sa ċertu punt, għalkemm mhux eżatt, fil-ħatra tal-ġudikanti.

Aħna m'għandniex biża', anzi jien, bħala Ministru, nieħu pjaċir nagħmel sejħa pubblika għax inkun ċert li l-aktar faxxa wiesgħa possibbli ta' nies setgħu japplikaw.

Hemm min jgħid li wara din il-liġi l-Avukat Ġenerali se jitlef il-funzjonijiet ċivili u allura r-rwol tiegħu se jonqos.

Dan mhuwiex il-każ għax minbarra li se nagħmlu dan id-divorzju bejn il-funzjonijiet ċivili u l-funzjonijiet kriminali, se nsaħħu wkoll il-poteri kriminali u penali tal-Avukat Ġenerali.

Qed nirrepeti biex in-nies jifhmuna.

Naf li dan huwa suġġett tekniku imma jkun tajjeb li nirrepeti.

L-Avukat Ġenerali llum għandu żewġ kpiepel li se jinqasmu fuq żewġ persuni u żewġ uffiċċji kompletament distinti minn xulxin.

L-Avukat Ġenerali se jibqa' responsabbli mill-funzjonijiet kriminali u penali u se jkollu poteri ġodda fis-settur kriminali, u din hija t-tieni riforma kbira ħafna li fil-fehma tiegħi se tagħmel din il-liġi.

Kienet issir kritika inġusta għall-aħħar lill-Avukat Ġenerali preżenti Dr Grech li għamel dereliction of duty għax ma ressaqx lil "A", "B" u "C" il-qorti, meta kull min hu avukat jaf li the power to initiate prosecution mhijiex f'idejn l-Avukat Ġenerali.

Din konna ngħiduha, nibqgħu ngħiduha u nibqgħu nirrepetuha.

Dan il-poter mhuwiex f'idejn l-Avukat Ġenerali imma minkejja dan, saru protesti fit-toroq, saru banners, twaddbu l-affarijiet u ntqal ħafna kliem fil-vojt li nibqa' nikkundannah speċjalment meta jwassal għal theddid.

Imma dik hija storja kerha li għaddiet.

Dr Grech huwa bniedem ta' rispett kbir, naf kemm huwa bniedem serju u integru u l-attakk li sofra kien inġust għall-aħħar.

The power to initiate prosecution f'Malta huwa f'idejn il-Kummissarju tal-Pulizija, punto e basta, imma dik kienet kritika li kienu jagħmlu wħud mill Membri tal-Oppożizzjoni.

Issa se tgħidli għax hemm l-investigation order.

Veru, imbagħad nitkellmu fuqhom, imma biex inkun ċar u sempliċi u n-nies jifhmuni, hija ħrafa u gidba min jgħid li l-poter li jinizja prosekuzzjoni huwa f'idejn l-Avukat Ġenerali.

Dan mhuwiex veru.

Dan li qed jingħad mhuwiex minnu.

Il-poter li tinizja prosekuzzjoni huwa tal-Pulizija.

Taħt ċerti reati l-Avukat Ġenerali għandu ċerti poteri imma anke meta tanalizzahom, kollox idur mal-fatt li llum l-Avukat Ġenerali m'għandux poter jinizja prosekuzzjoni.

Hawn inżid ngħid li dawn qagħdu jgħidu li l-Avukat Ġenerali għandu poter li jinizja prosekuzzjoni, imma f'25 sena ta' Gvern f'ebda mument ma sabu l-ħin biex dan il-poter jagħtuhulu.

Mela la kellu u lanqas tawh il-poter li jinizja prosekuzzjoni.

Din qed ngħidha to set the record straight darba għal dejjem.

Bis-saħħa ta' din il-liġi, l-Avukat Ġenerali se jkollu l-poter li jibda prosekuzzjoni.

Aħna m'għamilniex liġi għax il-Venice Commision qaltilna biex naqsmu l-funzjonijiet fi tnejn u se naqsmu l-funzjonijiet fi tnejn.

M'għamilniex hekk biss, imma morna oltre għax ridna nagħmlu xi ħaġa sew.

Qed ngħidu li l-poter li jibda prosekuzzjoni huwa f'idejn l-Avukat Ġenerali u l-Avukat Ġenerali se jingħata poter li jordna lill-Pulizija tinvestiga ċerti każijiet, jitlob informazzjoni lill-Pulizija u jesiġi li l-Pulizija toħroġ l-akkużi.

L-Avukat Ġenerali se jkun ukoll il-prosekutur fil-qrati kollha dwar kull reat.

Din se nispjega ftit fuqha.

F'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn il-Pulizija tinvestiga, tressaq il-qorti u tipprosekwixxi fil-qorti fil-każijiet kollha ħlief fejn jidħlu reati li minħabba l-gravità tagħhom dak li jkun irid jgħaddi ġuri.

Qed nitkellem b'mod sempliċi biex in-nies jifhmuni, jiġifieri agħdruni jekk qed inkun sempliċi kemm jista' jkun.

F'Malta l-Pulizija tinvestiga u tipprosekwixxi.

Bis-saħħa ta' din il-liġi se ngħaddu l-poter to initiate prosecution mill-Pulizija għal għand l-Avukat Ġenerali.

Issa dan se jsir f'daqqa, jiġifieri se ngħidu li għaddiet il-liġi, nagħfsu switch u l-poter to initiate prosecution se jgħaddi kollu, kif ngħidu bil-Latin, ut sic, għand l-Avukat Ġenerali?

Jekk ngħid hekk inkun qed nidħak bin-nies.

Aħna se nagħmlu roll-out ta' dan l-eżerċizzju, jiġifieri l-ewwel se nibdew bil-każijiet l-aktar serji, imbagħad maż-żmien dejjem inżidu l-elenku tar-reati li l-Avukat Ġenerali jibda prosekuzzjoni dwarhom hu.

Dan għandu dawn il-vantaġġi; l-ewwel nett ma nħarbtux is-sistema tagħna għax irrid li jkun hemm a smooth transition; it-tieni, ma nipperikolawx il-ġlieda kontra l-kriminalità u t-tielet, nagħtu l-opportunità biex l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali l-ġdid li issa se jiġi dimezzat fejn jidħlu r-riżorsi umani, jerġa' jibni complement ta' avukati tajbin speċjalizzati fis-settur penali.

It-triq 'il quddiem hija li dan il-poter to initiate prosecution se jiġi applikat għall-każijiet l-aktar sejri, imbagħad maż-żmien jiġi estiż għal każijiet oħrajn.

Il-parir huwa li fejn jidħlu każijiet sempliċi, affarijiet tad-distrett jew kawżi sommarji, wieħed ma jeskludix li dawk jibqgħu kif inhuma, jiġifieri li d-deċiżjoni to prosecute tkun tal-Pulizija għax hemm il-vantaġġ li l-ispettur ikun jaf x'qed jiġri fil-lokalità tiegħu.

Jien informat li l-vantaġġi li l-kawżi tad-distrett jipprosekwixxihom l-ispettur tal-Pulizija huma kbar però l-importanti huwa li bis-saħħa ta' din il-liġi se nimmarkaw bidu ta' proċess li fih l-Avukat Ġenerali mill-ewwel se jkollu l-poter li jipprosekwixxi fuq il-każijiet l-aktar serji.

Mela għall-ewwel darba fl-istorja, il-persuna li tipprosekwixxi se tkun persuna li jkollha security of tenure.

Din hija bidla kbira u fundamentali għax fil-każijiet serji l-bniedem li jgħidilhom biex iressqu lit-tali u lit-tali jkun bniedem li jgawdi minn security of tenure li biex jitneħħa ma jistax iqum il-Ministru għall-Ġustizzja u jagħtih ir-riżenja.

Biex jitneħħa bniedem li jgawdi minn security of tenure hemm il-protezzjoni taż-żewġ terzi tal-Parlament wara li jinstab li għamel xi ħaġa ħażina.

It-tielet pass huwa li l-Avukat Ġenerali jipprosekwixxi fiżikament hu u n-nies tiegħu fil-qrati.

Hawnhekk ukoll; mhux se niġi hawnhekk u ngħid li mill-għada li tgħaddi l-liġi l-Avukat Ġenerali se jipprosekwixxi fl-awli kollha kullimkien għax inkun qed nidħak bin-nies u nkun qed ngħid xi ħaġa li l-pajjiż mhuwiex f'pożizzjoni li jagħmilha b'mod immedjat.

Naslu, imma ma nistgħux nagħmluha b'mod immedjat.

Dak li rrid ngħid huwa li wara taħditiet tajbin immens li kelli ma' sieħbi l-Onor.

Michael Farrugia u in line ma' dak li qalulna l-Venice Commission - għax il-Venice Commission daħlet f'din il-ħaġa u semmiet x'għandu jsir - se jitwaqqaf prosecution unit li jkun magħmul minn nies li servew fil-Korp tal-Puliizja jew li għadhom iservu fil-Korp tal-Pulizija li jkunu jispeċjalizzaw fuq prosekuzzjonijiet.

Mela dawn mhux se jibqgħu jinvestigaw imma se jiffokaw fuq prosekuzzjonijiet.

Dan il-prosecution unit li se jkun speċjalizzat fuq prosekuzzjoni jkun iwieġeb lill-Avukat Ġenerali jiġifieri jkun answerable to the Attorney General, u se jkun magħmul minn membri tal-Korp tal-Pulizija.

Maż-żmien, hekk kif jgħaddu s-snin u hekk kif dan il-unit jissaħħaħ, ikun hemm aktar avukati li jidħlu f'dan il-prosecution unit.

Qed naraw sistema fejn fix-short-term ikun hemm prosecution unit li tkun magħmula minn membri tal-Korp tal-Pulizija speċjalizzati fuq prosekuzzjonijiet, li jimxu taħt id-direzzjoni tal-Avukat Ġenerali, imma mil-lat ta' karriera jibqgħu taħt ir-regoli tal-Pulizija, jiġifieri jekk għandhom dritt għal promozzjoni jeħduha bħalma jeħduha sħabhom.

Rigward seniority u kondizzjonijiet ma se mmissu assolutament xejn imma fejn jidħlu l-punti legali ta' prosekuzzjoni jridu jimxu taħt id-direzzjoni tal-Avukat Ġenerali.

Maż-żmien, ladarba din il-prosecution unit tibda taħdem sew, imbagħad inkunu nistgħu nibdew inħarsu lejn sitwazzjoni fejn ikollna avukati li jidħlu fiha u allura jkollna pulizija li jipprosekwixxu – u m'hemm xejn ħażin b'daqshekk - u anke avukati.

Id-differenza milli għandna llum se tkun li d-deċiżjoni to prosecute u d-direzzjonijiet kollha li jingħataw se jiġu mingħand xi ħadd li jgawdi security of tenure.

Illum il-prosekuzzjoni hija speċjalizzazzjoni.

Spiċċa ż-żmien li inti tinvestiga filgħaxija u tipprosekwixxi l-qorti filgħodu.

Dak iż-żmien spiċċa mhux għax is-sistema tal-lum tilledi xi dritt.

Nerġa' ngħid, ma tilledi l-ebda dritt, imma issa qegħdin naspiraw għall-eċċellenza.

Irridu nkomplu nsaħħu lil dan il-pajjiż, lill-istrutturi tagħna u lis-sistema tal-ġustizzja tagħna.

Hekk qed nagħmlu f'diversi oqsma oħra, fosthom fit-toroq, fejn qed naraw it-toroq jiġu riformati, mibdula u mibnija mill-ġdid b'mod aħjar.

Dawk jidhru, dawk tarahom, tirkeb il-karozza u tgħid: Qabel kont ngħaddi minn din it-triq u l-karozza kont infarrakha, imma issa nieħu pjaċir insuq fiha.

It-toroq tarahom imma l-qasam tal-ġustizzja penali huwa differenti.

Il-qasam tal-ġustizzja penali mhuwiex settur li n-nies se jarawh bħalma jaraw triq li rranġajt jew xi knisja li rrestawrajt, imma għal kull min jgħaddi minnu u jgħixu, huwa rilevanti għalih u se jara d-differenza.

Il-qasam tal-ġustizzja u anke l-pajjiż se jkompli jimxi 'l quddiem.

Nerġa' ngħid, minn sistema li ma tikser u ma tilledi ebda dritt ta' ħadd u li servietna u ħadmet tajjeb - u hawn insellem lil kull min ħaddem din is-sistema - se mmorru għal sistema superjuri fejn id-deċiżjoni to prosecute se tittieħed minn xi ħadd li għandu s-security of tenure.

Il-prosekuzzjoni fiżika se ssir minn nies li jirrispondu lill-Avukat Ġenerali li, nerġa' ngħid, għandu s-security of tenure.

Naturalment, biex tagħmel Abbozz ta' Liġi ta' dan it-tip trid toħloq miżuri transitorji u trid tagħti poter lill-ministru tal-ġurnata li jagħmel dan ir-roll-out li qed insemmu.

Ma nistax nimmaġina kif tista' timplimenta bidla bħal din mingħajr ma toħloq sitwazzjonijiet li jiffavorixxu lill-akkużati fil-qrati u mingħajr ma tipprovdi għal miżuri transitorji.

Il-Venice Commission stess tipprovdi li għandu jkun hemm miżuri transitorji.

Xi jfissru miżuri transitorji?

Dawn huma miżuri li bihom inti taċċerta ruħek li f'dak li għandu x'jaqsam ma' dan il-vjaġġ qed timxi pass pass.

Nerġa' ngħid, se jkun hemm il-qasma b'effett immedjat – u issa nispjega kif – fiż-żewġ funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali fejn immedjatament kif tgħaddi din il-liġi jkun hemm sejħa għall-Avukat tal-Istat.

Fil-mument li timtela dik il-vakanza, imbagħad il-liġi tidħol fis-seħħ mill-ewwel.

Jien qed nara sitwazzjoni fejn l-Avukat tal-Istat jinħatar fi żmien qasir ħafna, żgur din is-sena, u mingħajr dewmien.

Mela dik hija xi ħaġa li se ssir fl-immedjat.

Fl-immedjat ukoll il-poter tal-prosekuzzjoni se jgħaddi għand l-Avukat Ġenerali imma l-ewwel se jibda jiġi eżerċitat fil-kawżi l-aktar importanti u din hija xi ħaġa li żgur m'għandux ikun hemm kontroversja dwarha.

Fl-effett immedjat ukoll se jkun hemm unit li se jispeċjalizza fuq prosekuzzjonijiet.

Dan se jkun magħmul minn pulizija li f'dak li għandu x'jaqsam ma' aspetti legali jirrispondu lill-Avukat Ġenerali u f'dak li għandu x'jaqsam ma' aspetti tal-karriera, bħal promozzjonijiet, jirrispondu lill-Korp tal-Pulizija.

B'dan il-mod se nkunu wassalna bidla importanti.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' dan l-aspett ma stajniex nibqgħu nipposponu aktar u dan huwa punt importanti ħafna.

Jien ġejt ikkritikat fuq żewġ bnadi.

Kien hemm min staqsa x'qed nistenna biex naqsam l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali fi tnejn u meta ġejja din il-bidla.

Dik hija kritika li anke nstemgħet f'dan il-Parlament.

Staqsewni jekk għandix data meta se noftom il-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali.

Imbagħad kelli kritika oħra, li dan l-aħħar saret aktar b'saħħitha, fejn ġejt mistoqsi għalfejn din l-għaġla kollha biex naqsam l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali fi tnejn.

Mela hemm nies li jgħiduli li qed nimxi bil-mod wisq u hemm nies li jgħiduli li qed ngħaġġel wisq.

Dan l-aħħar, għax naħseb li ndunaw li we mean business, il-moda hija li jikkritikawni għax qed ngħaġġel wisq.

Fil-fehma tiegħi, ladarba hemm kunsens nazzjonali li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jinqasam fi tnejn u jkun hemm it-tisħiħ tad-dritt tal-Avukat Ġenerali li jipprosekwixxi, dritt li llum m'għandux, jien nistaqsi: Jekk mhux aħna, min?

Jekk mhux issa, meta?

Għaliex għandna nibqgħu nipposponu?

M'għandniex nibqgħu nipposponu.

Hemm il-qbil, u hemm il-fatt li kull rapport li ħareġ fl-aħħar snin jgħidilna biex noftmu l-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali.

Aħna ma qgħadniex b'idejna fuq żaqqna, għax irrid infakkar li meta bdejna din il-leġiżlatura kienu jiġu l-avukati u jgħiduli li hija oxxenità li l-Avukat Ġenerali fuq l-istess fatti jista' jibgħat persuna ġuri jew quddiem il-Qorti tal-Maġistrati.

Mela fuq l-istess fatti, l-Avukat Ġenerali jista' jibagħtek fil-qorti ta' fuq, fejn tista' teħel għomor il-ħabs, jew jibagħtek isfel fejn, kif nafu, normalment ma jingħatawx pieni ta' aktar minn għaxar snin.

Issa aħna estendejna l-kompetenza tal-Qorti tal-Maġistrati imma rari tisma' li maġistrat bagħat lil xi ħadd għaxar snin priġunerija.

L-avukati kienu jgħiduli li din mhijiex tajba u aħna wkoll dehrilna li mhijiex tajba.

X'jiġifieri l-Avukat Ġenerali, fuq l-istess fatti, jista' jibagħatek fuq jew isfel?

Iddeċidejna li nagħtu d-dritt ta' appell mid-deċiżjoni u tkun il-qorti li tagħti l-aħħar kelma.

Fejn naraw li hemm bżonn riformi aħna nagħmluhom u diġà għamilna u wettaqna bosta minnhom.

Dan huwa pass li l-pajjiż għandu bżonn.

Dan huwa Gvern verament riformista li jrid ibiddel u jmexxi 'l quddiem aġenda ta' bidla.

Ma jistax ikun li nibqgħu nipposponu.

Jekk hemm suġġerimenti nismagħhom, jekk hemm x'nirfinaw by all means kellmuni, m'għandi ebda diffikultà li ntejbu u li nemendaw, imma li nipposponu dan il-mument storiku, fejn għall-ewwel darba f'pajjiżna hawn kunsens bis-serjetà biex iż-żewġ funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali jinqasmu, jidhirli li jkun l-akbar disservizz lil dan il-pajjiż.

Aħna rridu nirrifomaw u se nkomplu nirriformaw.

Dan huwa l-aħħar punt li rrid nagħmel.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni taħt il-Presidenza tal-E.T. George Vella.

Qabel konna niltaqgħu taħt l-E.

T. Marie Louise Coleiro Preca, issa qed nerġgħu niltaqgħu taħt l-E.

T. George Vella u jien kuntent ħafna bil-mod kif sejrin l-affarijiet.

M'iniex f'pożizzjoni li niżvela x'jiġi diskuss għax tajna kelma lil xulxin li għas-serenità nużaw ċerta kawtela.

Li nista' ngħid hu li ltqajna ma' diversi partiti, fosthom il-PD u l-AD, smajniehom, tawna preżentazzjonijiet u noti u studjajniehom.

Jien pożittiv immens u dejjem għedt li dak li hemm bżonn li nirriformaw għandna nirriformawh.

Ma nistgħux nistennew li naqblu fuq il-bdil kollu tal-Kostituzzjoni qabel nimxu.

Dik ma tistax tagħmilha, u ma tistax tagħmilha għax iż-żmien ma jistenniniex.

Jekk hemm qbil fuq xi ħaġa li trid tinbidel għandna obbligu li nibdluha.

Il-fehma tiegħi hi li ma nkunux qed nagħmlu pass fid-direzzjoni t-tajba li nipposponu r-riformi sakemm taqbel fuq kollox jiġifieri taqbel fuq il-ħatra tal-ġudikanti, fuq dixxiplina tal-ġudikanti, fuq dak kollu li semmiet il-Venice Commission u fuq dak kollu li ma semmietx, għax hemm ħafna affarijiet li rridu nitkellmu dwarhom u li l-Venice Commission ma semmithomx.

Il-pass fid-direzzjoni t-tajba huwa li jekk hemm qbil, jekk hemm urġenza, jekk il-pajjiż jaqbel li wasal iż-żmien li nbiddlu, m'għandu jżommna xejn milli nbiddlu.

Nitkellmu fuq il-bqija kemm hemm bżonn u nkomplu niddiskutu kemm hemm bżonn, imma dak li hemm qbil dwaru li jinbidel irid jinbidel.

Dak huwa l-aqwa servizz li nistgħu nagħtu, għax inkella niġu hawnhekk fil-Parlament u ma nkunux qed nagħtu l-aqwa servizz.

Għaldaqstant jien nappella lill-Oppożizzjoni li jkunu magħna f'din il-bidla importanti, ikunu magħna f'din ir-riforma li se ssaħħaħ il-qasam tal-ġustizzja.

Dan huwa a defining moment għas-settur tal-ġustizzja.

Is-settur tal-ġustizzja, fil-mument li tgħaddi din il-liġi, se jieħu qabża b'saħħitha fil-kwalità għax, għall-ewwel darba fl-istorja, se jidħlu konċetti li s'issa m'abbraċċajniehomx.

Nappella lill-Oppożizzjoni biex ikunu magħna fiha din.

Huwa importanti li l-Parlament ikun magħqud f'din ir-riforma.

Huwa importanti li meta jgħaddu s-snin, jgħaddu l-ġenerazzjonijiet u wliedna jħarsu lura lejn dan il-mument, jgħidu li l-politiċi ta' pajjiżna kienu magħqudin flimkien, kienu flimkien f'din il-bidla importanti li qed tmiss karigi kruċjali għal pajjiżna.

Nistieden lill-Membri tal-Oppożizzjoni biex jivvotaw magħna, jekk għandhom xi emendi, xi irtokki jew iridu jitkellmu fuq xi dettalji, by all means, aħna dejjem lesti u miftuħin li nirfinaw u nkomplu ntejbu, imma huwa kruċjali li din il-liġi timxi 'l quddiem u ssir ir-riforma li hemm bżonn.

B'dan il-mod pajjiżna jibgħat messaġġ li huwa miftuħ għall-bidla, li huwa miftuħ biex ikompli jtejjeb f'dan is-settur bħalma qed isir f'setturi oħrajn fejn qed inkomplu nagħtu l-eċċellenza.

Dawn huma setturi li għal ħafna snin in-nies kienu rassenjati li qatt ma nistgħu naraw l-eċċellenza fihom imma aħna anke hawnhekk irridu naraw l-eċċellenza.

Dan huwa l-futur li nemmnu fih.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sinjura President, nirringrazzja lill-Ministru għall-preżentazzjoni tiegħu dwar din il-liġi.

Ħadt pjaċir ħafna li fil-bidu għamel enfasi dwar il-Kummissjoni Venezja.

Ċertament li ż-żewġ naħat tal-Kamra rridu naċċettaw li l-ixprun prinċipali għal dan l-Abbozz ta' Liġi kienet il-Kummissjoni Venezja.

Ovvjament din hija kummissjoni ta' intelliġenza, kummissjoni ta' nies li raw diversi affarijiet u ħafna drabi din il-Kummissjoni timxi meta wieħed jibagħtilha abbozz ta' liġi u jitlobha l-opinjoni tagħha.

Fil-każ tagħna tlabnieha opinjoni ġenerali dwar is-sistema f'pajjiżna.

I l-ħabib tiegħi l-Ministru jrid jaċċetta li l-Kummissjoni Venezja ma tkellmitx biss dwar dan is-suġġett imma tkellmet ukoll dwar kwantitajiet kbar ta' suġġetti.

L-Oppożizzjoni għamlet ir-rappreżentazzjonijiet tagħha u ċċaqilqet diversi drabi fil-Parlament biex titlob li jkollna pakkett sħiħ tal-affarijiet mentri hawnhekk il-Ministru qed jiġi b'Abbozz ta' Liġi li parti minnu huwa dak li tgħid il-Kummissjoni Venezja u parti minnu huwa dak li trid l-Oppożizzjoni, imma l-Abbozz ta' Liġi ma nġiebx hawnhekk b'dak li l-Ministru smajtu jsemmi, jiġifieri bil-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Waħda mill-gwidi ta' ħajti kienet dejjem li trid taħseb fil-ħażin ħalli t-tajjeb ma jonqosx.

Wieħed irid iżomm dejjem f'moħħu x'jistgħu jkunu ċerti xenarji u l-bżonn li wieħed jibni liġi biex twieġeb għal dawn ix-xenarji.

Dan ngħidu għax il-Gvern qisu ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi biex jara x'se tkun ir-reazzjoni tal-Oppożizzjoni meta fil-fatt kellu kull opportunità u kull ħin biex iressqu lill-Oppożizzjoni qabel u jġib il-kunsens tal-Oppożizzjoni fuq dak li hemm fih.

L-aktar gravi huwa li dan l-Abbozz ta' Liġi jinjora kompletament waħda mit-talbiet fundamentali tal-Oppożizzjoni.

Lili l-kelma "jirrombla" ddejjaqni imma dan l-Abbozz ta' Liġi qisu tressaq b'ċerta suppervja għaliex donnu li quddiemna għandna dan il-pakkett li jekk ma naċċettawhx nidhru koroh u allura bilfors irridu naċċettawh.

Dan huwa żbaljat għax kif jaf kulħadd aħna ilna nitkellmu f'dan il-Parlament u ngħidu li rridu li l-ħatriet ta' dawn il-karigi jkunu bil-kunsens taż-żewġ naħat, biż-żewġ terzi.

Il-Ministru semma li hemm esperjenza li nbniet, esperjenza li hija tajba.

Mela l-ewwel għandna l-esperjenza tajba tal-Awditur Ġenerali.

Rigward l-Awditur Ġenerali kien diffiċli meta ġejna fil-mument li ngħidu li dan irid ikun imneħħi biż-żewġ terzi u kien ukoll diffiċli meta ddeċidejna fuq iż-żewġ terzi fir-rigward tal-Ombudsman imma llum, wara li għadda ż-żmien, wara li ffunzjonaw, iż-żewġ naħat tal-Kamra nirrealizzaw li din hija kariga istituzzjonali u demokratika li tat saħħa u għamlet il-ġid fil-pajjiż għax kellha l-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fost l-affarijiet li semma l-Ministru kien hemm id-diversi diffikultajiet li wieħed ikollu meta jkun hemm ċerti ħatriet ta' ċerti nies.

Il-Ministru qal li aħna m'aħniex bħal pajjiżi oħrajn fejn, pereżempju, il-President jista' jaqbad u jneħħi l-Avukat Ġenerali.

F'Malta l-Avukat Ġenerali għandu s-security of tenure imma jekk wieħed isegwi dak li għaddej fl-Istati Uniti proprju fuq ir-Rapport Mueller isib kemm huwa tajjeb li min jiġi magħżul f'dawk il-karigi jkollu l-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fil-fatt fl-Istati Uniti l-Avukat Ġenerali ġie kkritikat diversi drabi li huwa l-avukat tal-President Trump, l-avukat li qed jiddefendi l-interessi tal-President tal-Amerika u mhux l-interessi nazzjonali tal-pajjiż.

Jien mhux se nitkellem dwar kif żviluppa l-argument u x-xenarji li żviluppaw rigward ir-Rapport Mueller għax hemm ħafna taqbiliet oħrajn ma' dak li għandna f'pajjiżna.

Dan qed insemmih għax kien proprju l-eżempju li semma l-Ministru u, bl-akbar rispett lejn il-Ministru - hu jaf li dejjem insostnih fuq l-affarijiet li naqbel miegħu dwarhom – ngħid li fejn l-Oppożizzjoni tħoss li hemm bżonn ċaqliq, il-Gvern m'għandux jinjora l-punt – u naħseb li dan huwa wieħed mill-punti kardinali u fundamentali – u minn fuq jagħti l-impressjoni li taparsi għandna l-kunsens.

Mela taparsi qegħdin nagħmlu l-konsultazzjoni, imbagħad ħaġa bħal din, fejn ilna nisħqu fuq il-ħtieġa taż-żewġ terzi għal dawn l-aħħar tlieta jew erba' snin, jinjorawha kompletament!

Kif qiegħed ngħid, il-konċett taż-żewġ terzi huwa xi ħaġa ta' ġid imma minflok, il-Gvern ġie bl-innovazzjoni ta' kumitat kompost minn tnejn sa erba' persuni li jagħmlu l-għażla huma.

Dan qisu bord tal-għażla li jirrakkomanda lil xi ħadd, imbagħad "fl-opinjoni ta' xi ħadd" dak ix-xi ħadd jiġi magħżul.

Naħseb li d-diskrezzjoni f'dawn l-affarijiet tnaqqas il-mertu ta' kif żviluppaw l-affarijiet u ma nistgħux ninjoraw l-istorja ta' dak li ġara f'dawn l-aħħar snin.

Ma nistgħux indaħħlu rasna ġor-ramel u ngħidu li dak kollu li kien jiġi kkritikat, dak kollu li ntqal, dak kollu li sar, qisu kien kollu fl-arja.

Hemm dan il-punt li huwa faċli li jiġi sorvolat.

Mela jekk aħna rnexxielna nsibu kunsens fuq l-Ombudsman u fuq l-Awditur Nazzjonali, li t-tnejn li huma għandhom ħafna poteri allura għaliex fuq dan ma jirnexxilniex?

Possibbli aħna d-Deputati m'għandniex l-intelliġenza li niddiskutu u nidentifikaw lil xi ħadd li għandna kunsens fuqu miż-żewġ naħat tal-Kamra?

Dan huwa l-appell tiegħi lill-Gvern.

Sinjura President, il-Ministru fl-aħħar qal li huma lesti li jagħmlu xi tibdiliet imma t-tibdiliet iridu jkunu żgħar u mhux xi affarijiet kbar.

Din hija bidla li ma qamx jitkellem dwarha għall-ewwel darba dalgħodu Carmelo Mifsud Bonnici.

Daqskemm ilhom isemmuha l-Kap tal-Oppożizzjoni u diversi persuni oħrajn!

Allura din tista' tiġi injorata u tintrema' l-baħar qisu mhu xejn!

Għalhekk nappella lill-Ministru għax wara kollox għandna track record ta' affarijiet li seħħew.

Issa mhux se noqgħod ngħid li għandu raġun dak jew għandu tort l-ieħor, imma hemm dan l-istat ta' fatt, hemm din is-sitwazzjoni.

Kif jista' l-Gvern jinjora ħaġa bħal din u jibqa' għaddej qisu mhu xejn?

L-Oppożizzjoni qed tgħid lill-Gvern li l-fatt li tifred dawn iż-żewġ funzjonijiet mill-aspett legali huwa tajjeb.

Però kif tista' tinjora l-mod ta' kif tagħżel!

Kif tista' tinjora l-mod ta' kif jien naħtar lil "A" jew lil "B" f'pożizzjoni jew oħra?!

Irrid ngħid li llum il-Ministru ma semmiex - u kien fair - xi ħaġa li kont smajtu jgħid f'dibattitu meta kien qal li fl-2002 kien sar Att ieħor li permezz tiegħu kienu nfirdu l-poteri.

Il-Ministru jaf x'kienet l-istorja wara l-Att X tal-2002 li kien għamel serje ta' konsiderazzjonijiet għax kien tressaq quddiem il-Parlament fir-run-up tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Josè Herrera żgur li jiftakru dak id-dibattitu u abbażi ta' dak li ddibattejna kienet saret liġi li kienet ferm aktar irfinuta mil-liġi oriġinali.

F'dik il-liġi, aħna bħala Gvern, bi qbil mal-Oppożizzjoni, ipprovdejna li minflok ikun hemm l-Avukat Ġenerali li jsir il-Prosekutur Pubbliku u jinħoloq l-Avukat tal-Istat, l-Avukat Ġenerali jkun l-Avukat tal-Istat u jinħatar Prosekutur Pubbliku separat, distint, u b'aġenzija għalih.

Issa forsi jkun hawn min jgħidli: What's in a name?

Il-Ministru hekk tkellem f'din il-laqgħa.

Jien mhux se nagħmel issue fuq l-isem, però rrid ngħid – u forsi aktar 'il quddiem ikollna l-opportunità li nidħlu fiha aktar fil-fond – li l-frażi "Avukat Ġenerali" hija frażi li daħlet fit-tessut soċjali.

Nagħmlu x'nagħmlu aħna, peress li din il-frażi ilha ġejja minn żmien Sir Adrian Dingli, daħlet ġo ras in-nies u għalihom tfisser kariga importanti.

Biex ngħidu hekk, għal ħafna nies, qabel kien hemm il-kostellazzjonijiet li hawn illum, kien hemm l-Avukat Ġenerali!

Għalkemm mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta' jekk hux tajjeb li nagħmlu "Avukat tal-Istat" jew "Avukat tar-Repubblika", il-Ministru u aħna rridu bilfors naċċettaw il-fatt li f'pajjiżna l-Avukat Ġenerali huwa kkonsidrat li għandu ċerti poteri u ċerta saħħa.

Huwa tajjeb li tagħmel żewġ aġenziji imma l-Att X tal-2002 hekk ukoll kien għamel.

Kien waqqaf żewġ aġenziji separati u llum jidher ċar li l-Ministru, bejn wieħed u ieħor, il-poteri ta' wieħed u l-poteri tal-ieħor ħalliehom bażikament l-istess, salv li kien hemm xi titjib rigward il-poteri tal-Avukat tal-Istat fis-subartiklu (3) tal-artiklu ġdid tal-Kostituzzjoni 91A.

Qed nagħmel dan il-punt għax qegħdin nieħdu d-deċiżjoni li ma nagħmlux kif għamlu fir-Renju Unit li d-Director of Public Prosecutions ikun parti mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, li għalkemm separati, distint u independenti, hemm funzjonijiet interni bejniethom.

Meta taqra r-rapport li nbena fir-Renju Unit tirrealizza li hemm ċertu best practice li dan l-Abbozz ta' Liġi ma jeħux inkonsiderazzjoni.

Naħseb li fir-rapport intern bejn l-Avukat tal-Istat kif qiegħed f'din il-liġi u l-Avukat Ġenerali se jkun hemm sitwazzjonijiet fejn l-għalqa li qiegħed jieħu ħsieb wieħed u l-għalqa li qiegħed jieħu ħsieb l-ieħor se jidħlu fuq xulxin.

Jien ngħid li din il-liġi ġiet magħmula b'intenzjonijiet tajbin - jiġifieri l-Ministru m'għandux jeħodni li qed nimputalu xi intenzjonijiet ħżiena – imma ma sarx biżżejjed ħsieb fuqha f'ċerti sitwazzjonijiet, li nistgħu nistudjaw biex nirfinaw.

Dan qed ngħidu aktar u aktar fil-konfront u fid-dimensjoni li l-Att X tal-2002 kien daħħal ċerti konċetti ġodda u interessanti.

Kien daħħal il-konċett li l-Avukat Ġenerali jew l-Avukat tar-Repubblika u l-Public Prosecutions Office kull sena jissottomettu lill-Ministru rapport tal-ħidma tagħhom.

Dan bħalissa m'għandniex.

Għalkemm il-Ministru, bħal kull Ministru meta jiġi biex jagħmel id-diskors tiegħu tal-Baġit, ikollu rapport mid-dipartimenti varji u differenti, m'għandniex is-sitwazzjoni li għandna f'aġenziji oħrajn li l-Ministru jirċievi dan ir-rapport u jippreżentah fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dak huwa punt għall-iskrutinju ulterjuri tagħna u tal-pajjiż.

Dak ir-rapport għandu jiġi diskuss mhux neċessarjament waqt seduta ta' din il-Kamra imma f'wieħed mill-kumitati tagħna.

Bħalissa fir-Renju Unit hemm kwestjoni għax id-Director of Public Prosecutions ħa proċeduri kontra wieħed mill-kandidati tal-Partit Konservattiv li hu Boris Johnson u qed issirlu l-akkuża li hu kellu interess f'dak li kien qiegħed jagħmel.

Dan għaliex żmien ilu kien tella' opinjoni li Boris Johnson huwa traditur ta' David Cameron.

Imbagħad daħal l-iskrutinju pubbliku fuq id-deċiżjoni tad-Director of Public Prosections jekk kemm-il darba għamilx sewwa jew le li jieħu proċeduri kontra Boris Johnson li gideb waqt li kienet għaddejja l-kampanja dwar il-Brexit.

Jien naħseb li għandu jiżdied l-iskrutinju tal-ħidma taż-żewġ uffiċċji, kemm dak tal-Avukat Ġenerali kif ukoll dak tal-Avukat tal-Istat li qed jipproponi l-Ministru.

Din hija xi ħaġa li tagħmel il-ġid għax ilkoll nafu li meta istituzzjoni demokratika tkun trid tagħti rendikont lill-membri parlamentari, aktar u aktar bis-sistema live kif inhi llum, iridu jittieħdu ċerti konsiderazzjonijiet u hemm ċerti domandi li jistgħu jsiru li preżentement ma jistgħux isiru.

Naħseb li għalkemm f'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Ministru ħa dan ir-rapport ta' ħidma, bejn l-2002 u llum għaddew 17-il sena u naħseb li matul dan iż-żmien stajna nitgħallmu li għandna nagħmlu din il-possibilità wkoll.

Sinjura President, fl-Att X tal-2002 kien hemm imsemmi wkoll Bord ta' Tmexxija li kien intenzjonat biex ikun hemm skrutinju ieħor u biex ikun hemm għarfien ieħor fiż-żewġ aġenżiji dwar kif jaħdmu u ma jaħdmux.

Però dan il-Bord ta' Tmexxija ma ġiex inkluż f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Naħseb li hemm best practice ta' diversi pajjiżi li huma parti mill-Commonwealth, bħall-Awstralja u bħall-Kanada, li minnhom nistgħu nitgħallmu speċjalment meta l-proċedura penali tagħna timxi fuq linji tal-proċedura Anglosassona.

Naħseb li wieħed irid jara aktar fil-fond biex jipprova jdaħħal aktar u aktar skrutinju.

Barra minn hekk għandu jkun hemm aktar trasparenza u aktar exposure barra fis-soċjetà.

Wieħed irid jgħid li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar ma tikber id-demokrazija f'kull pajjiż, aktar hemm bżonn li jsir dan l-iskrutinju pubbliku.

L-iskrutinju pubbliku huwa essenzjali sabiex aħna nkunu nistgħu nagħmlu l-iskrutinju hawn ġew kif nagħmlu lill-Uffiċċju tal-Ombudsman u lill-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali.

Huwa importanti li t-truf kollha jittieħdu inkonsiderazzjoni u rridu naċċettaw li l-Avukat tal-Istat u l-Avukat Ġenerali fil-liġi t-tnejn għandhom responsabbiltajiet kbar.

Jien qed nifhem li l-Avukat tal-Istat se jkun l-avukat li jirrappreżentana fil-kawżi li hemm fi Strasburgu jew fil-Lussemburgu.

Hemm ukoll id-diversi pariri u konsulenzi li jrid jagħti u wkoll id-diversi biċċiet ta' prassi li nbnew matul iż-żmien fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Jien, bħall-Ministru kelli x-xorti u l-opportunità li nkun Ministru tal-Ġustizzja u allura napprezza ħafna d-diffikultajiet li għandu però hemm aktar poteri li għaddew għand l-Avukat Ġenerali u aktar prattika tal-Avukat Ġenerali li hawnhekk tista' tiġi strutturata aħjar.

Il-Ministru jaf li l-Avukat Ġenerali lmenta miegħu li għandna ħafna dipartimenti u kull dipartiment għandu l-konsulent legali tiegħu, imma fl-aħħar mill-aħħar kull konsulent jerġa' jiġi għand l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u jrid ikun l-Avukat Ġenerali li jieħu d-deċiżjoni fuq l-affarijiet.

Hemm affarijiet u rapporti interni li jindikaw li wieħed irid jara sewwasew x'inhu jiġri.

Rigward l-Avukat tal-Istat irrid ngħid li jien kont nippreferi li nsemmuh "l-Avukat tar-Repubblika" imma l-importanti huma l-funzjonijiet.

Dan irid jiddefendi lil pajjiżna jew jagħti l-pariri u allura jkun tajjeb li din il-biċċa xogħol nidħlu fiha ferm aktar fid-dettall.

Qed ngħid dan għax ċertament li l-Ministru jaf li fost il-wirt, li nikkonsidra tajjeb, tiegħi hemm l-aġenzija tal-Avukat Ġenerali li hu sabha hemm.

Din ma kenitx l-aqwa ħaġa imma dak iż-żmien kellek snapshot tal-poteri kollha u tar-relazzjonijiet kollha li l-Avukat Ġenerali jkollu fid-dipartimenti kollha.

Din ma kenitx xi ħaġa li saret mil-lum għal għada, anzi saret b'ħafna sforz, b'ħafna diskussjoni u bl-input diretta tal-Avukat Ġenerali ta' dak iż-żmien, illum il-Prim Imħallef Emeritu Silvio Camilleri.

B'dak li hemm, illum il-Ministru għandu ċerta roadmap u ċerti ideat li wieħed irid jikkonsidrahom.

Dan qed ngħidulu għax meta tifred dawn il-poteri, fuq il-karta jidhru mod, imma meta niġu għas-si u n-no jaf ikun hemm diffikultajiet kbar.

Jien naf l-uġigħ ta' ras li jrid jiltaqa' miegħu l-Ministru biex jifred l-imperu tal-orjent mill-imperu tal-oċċident.

Dan mhux se jkun faċli speċjalment meta jiġi għad-detailing tan-nies ta' min se jmur naħa u min se jmur oħra.

Jien nammira l-kuraġġ tiegħu għat-twaqqif ta' prosecutions unit u dak kollu.

Ħafna ministri tal-Intern u tal-Ġustizzja qablu pprovaw ukoll.

Ikollok mumenti fejn kollox ikun qed jidher sabiħ imbagħad f'daqqa waħda jikkrollalek kollox għax dak l-avukat imur jaħdem ma' dak l-uffiċċju u l-avukat l-ieħor jitlaq u jmur xi mkien ieħor.

Jien meta dħalt kelli prosection unit ta' erbgħa min-nies, imma f'daqqa waħda min mar 'l hemm u min mar 'l hawn u spiċċajt irrid nerġa' nibni dan il-unit mill-ġdid bil-konsegwenza li trid terġa' ssib nies ġodda li jkunu lesti jidħlu għaliha u trid issib ukoll il-best practice li jkunu ħallewlek ta' qabel.

L-artiklu dwar detailing fejn il-Prim Ministru għandu d-dritt li jibgħat persuna 'l hemm u jġib persuna 'l hawn se ssibu fi kwalunkwe liġi però fil-prattika l-affarijiet ikunu differenti u huwa hawn fejn il-Ministru għandu jikkonsidra aktar diskussjoni mal-Oppożizzjoni, għax l-Oppożizzjoni ġġib magħha l-esperjenza li għandha fuq dan is-settur.

Waqt li kien qed jitkellem il-Ministru bdejt ninduna li hu rrealizza d-diffikultajiet kbar li dan kollu jsir għax beda jgħid li mhux se jieħdu ħsieb id-delitti kollha imma se jibdew bid-delitti l-aktar gravi.

Fil-fatt, jekk qed nifhem sew, li se nipprovaw nagħmlu hu li dak li qiegħed isir illum jipprova jagħmlu taħt kpiepel differenti.

Fir-realtà nafu li għal kull ħaġa l-pulizija jmorru għand l-Avukat Ġenerali u jitolbuh il-kunsens biex jagħmlu l-proċeduri l-qorti.

Jekk ma jkollhomx il-kunsens tal-Avukat Ġenerali ma jibdewx l-affarijiet.

Fl-artikli 433 sa 435E tal-Kodiċi Kriminali wieħed isib il-poteri tal-Avukat Ġenerali fosthom il-poter tan-nolle prosequi li huwa poter qawwi ħafna.

Skont it-tagħlim tal-Profs.

Mamo – Alla jagħtih il-Ġenna – dejjem konna niġġustifikaw li preżentement fil-liġi l-Avukat Ġenerali huwa kkonsidrat fl-istess kariga ta' maġistrat fil-qorti u allura mhux biss għandu ċerti poteri biex jibda jew ikompli l-proċeduri kriminali imma wkoll biex jieħu dawn it-tip ta' deċiżjonijiet.

Allura rridu noqogħdu attenti li għalkemm qed tħalli l-isem l-istess u għalkemm qiegħed nara li mhux qed isiru xi emendi partikolari għaliha, aktar 'il quddiem ma jqumulniex kwestjonijiet oħrajn ta' natura kostituzzjonali jew ta' separazzjonijiet tal-poter fuq dan ir-rwol partikolari tal-Avukat Ġenerali.

Pereżempju jekk jiġi pulizija u jgħid li għandu każ u għandu l-provi u l-Avukat Ġenerali jgħidlu li m'għandux provi u ma jistax imexxi l-każ, l-affarijiet jieqfu hemm.

Però l-Avukat Ġenerali għandu l-poter li jwaqqaf kawża li tkun inbdiet u jgħid: Tkomplux bil-proċeduri għax m'hemmx proċeduri.

Kien hemm każ famuż fejn ġara dan - kien hemm każijiet oħra, Sinjura President, imma dan partikolari hit the news - ta' wieħed li kien ġie akkużat bi stupru.

L-Avukat Ġenerali li ħa d-deċiżjoni kien Dr Anthony Borg Barthet, Imħallef Emeritu ieħor li nsellmulu minn hawnhekk għax-xogħol tajjeb li għamel fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Dawn huma kollha nies li huma repożitorji ta' informazzjoni u ta' ideat li jistgħu jgħinu lilna biex nagħmlu din il-liġi aħjar milli hi.

Issa forsi jkun hawn min jistaqsi: Inti ġejt hawn biex toqgħod tipprova ddaħħal dawn id-dubji?

Le, jien ġejt hawn biex nagħmlu liġi aħjar.

Waħda mill-affarijiet li, pereżempju, dan l-Abbozz ta' Liġi jista' jagħmel u mhuwiex jagħmel, huwa dak li hemm fl-Att X tal-2002 li kien ħa ħsieb li fil-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja jasserixxi li mhux biss ikun hemm l-Avukat Ġenerali imma jkun hemm ukoll il-Prosekutur Pubbliku li jidħol fil-każijiet.

Dan ifisser li jiżdied siġġu fil-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja u naħseb li dak il-ħsieb huwa tajjeb.

M'għandux ikun li l-Avukat tal-Istat, li għandu funzjoni wkoll dwar l-amministrazzjoni sħiħa tal-liġi fil-pajjiż, jinqala' 'l barra.

Dan speċjalment meta issa se niġi għal punt mill-aktar importanti.

Sinjura President, jekk qed nifhem sewwa se jkun l-Avukat tal-Istat li se jżomm f'idejh id-drafting tal-liġijiet.

Id-drafting tal-liġijiet huwa ċ-ċavetta tas-suċċess jew tan-nuqqas ta' suċċess tal-Istat Malti fi kwalunke ħaġa.

Minbarra d-diffikultajiet biex issib nies tajbin biex jamministraw il-liġijiet b'mod tajjeb, l-ewwel trid tibda billi jkollok l-aqwa liġijiet.

Fortunatament aħna kellna mħuħ legali tajbin ħafna fid-drafting tal-liġijiet.

Din hija waħda mill-affarijiet li konna nqajmu kieku kellna l-opportunità li niltaqgħu bħala Gvern u Oppożizzjoni biex niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi qabel ġie ppubblikat.

Hekk kien jitlob is-sens komun fuq affarijiet li huma ta' natura kostituzzjonali.

Hawnhekk irridu ngħidu li qegħdin inkissru prassi ta' żmien twil, li kemm jista' jkun, fuq kwestjonijiet kostituzzjonali, iż-żewġ naħat tal-Kamra jiltaqgħu u jitkellmu qabel jiġu hawnhekk.

Dan dejjem jekk trid il-kunsens taż-żewġ naħat.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar id-dispożizzjonijiet transitorji.

Nammetti li għalkemm dawn huma msemmija, għandi dubju dwarhom.

Issa jien indaħħal id-dubju biex tinstab iċ-ċertezza u mhux biex nagħmel argument akkademiku u nitilqu hemm.

Id-dispożizzjonijiet transitorji se jkunu determinanti.

Int se ġġib il-liġi taħdem f'daqqa immedjatament u jkollok l-aġenziji li jibdew jaħdmu f'daqqa immedjatament?

Dawn se jkollhom postijiet separati u distinti immedjatament?

Naħseb li biex tagħmel dawn iż-żewġ uffiċċji trid ukoll uffiċċji separati minn xulxin.

Jien mhux qed nara li l-Ministru se jgħid li l-Avukat tal-Istat ikun, għall-argument, fil-Palazz u l-Avukat Ġenerali jkun fil-Main Guard, però separazzjoni fiżika trid, separazzjoni ta' nies trid, u meta tiġi fil-funzjonijiet trid retraining tan-nies fuq x'poter għandu wieħed u x'poter għandu ieħor.

Sinjura President, best practice fir-Renju Unit u f'diversi stati tal-Commonwealth hija li mhux biss l-Avukat tal-Istat u l-Avukat Ġenerali jrid ikollhom moħħ indipendenti u separat minn ta' ħaddieħor imma anke n-nies li jkun hemm fl-uffiċċju.

Irridu naċċettaw li dan se jkun a major challenge.

In-nies f'uffiċċju, naturalment għaliex qegħdin fl-istess uffiċċju, ikunu jafu lil xulxin u allura inti se jkollok sitwazzjonijiet fejn se jkun ftit diffiċli biex jirnexxilek toħloq dik l-indipendenza ta' uffiċċju minn ieħor.

Qed ngħid dan dejjem bil-prinċipju li għandek taħseb fil-ħażin sabiex it-tajjeb ma jonqosx.

(Interruzzjonijiet) Ngħidlek għaliex, Ministru.

Fost l-affarijiet li hawn hawnhekk, hawn ukoll min għandu r-responsabilità dwar il-prosekuzzjoni u dwar il-ħruġ tal-att tal-akkuża.

Niftakar li meta jien kont Ministru tal-Ġustizzja kien hemm xi ħadd f'xi għassa li għamel xi taħrika li kienet żbaljata u kien hemm min qal li din hija responsabilità politika tal-Ministru.

Jien ma nixtiqlekx dan, Ministru, però dak iż-żmien kien hemm ċertu tornado fil-pajjiż li kull ma jiġri dejjem tort tiegħi!

(Interruzzjonijiet) Għadek ma wasaltx sal-livell tiegħi; għad trid tasal!

Il-verità hi li jekk inti ma tagħmilx l-affarijiet ċari se jqumu d-diffikultajiet fuq ir-responsabilità ta' ħaġa u r-responsabilità ta' oħra.

Ovvjament aħna ngħidu dan għaliex irridu li l-liġi tkun aktar soda, aktar robusta, u li tibgħat aktar il-messaġġi li huma importanti rigward is-soċjetà tagħna u rigward il-mod ta' kif jinħadmu l-affarijiet.

Jien nifhem li l-Ministru għamel il-punt li l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tal-Istat għandhom is-security of tenure.

Huwa interessanti ħafna li bis-saħħa tal-Att X tal-2002 daħal konċett li permezz tiegħu l-ħatra tal-Prosekutur Pubbliku ġiet għal terminu ta' seba' snin u ma baqgħetx for life.

Issa forsi jkun hawn min jgħidli li ma nistgħux naqblu fuq din.

Jista' jkun li aħna nikkonċedu, però jkun tajjeb li dan il-konċett niddiskutuh ukoll.

Jien se ngħid dan biss.

Issa lill-Avukat Ġenerali qegħdin inżarmawlu l-imperu, u l-imperu ta' Ruma m'għadux l-imperu ta' kullimkien.

Issa se jkollu jagħżel; jew l-orjent jew l-oċċident!

Hawn tista' tinħoloq sitwazzjoni fejn l-argumenti li kien hemm għal żmien twil li kienu jiġġustifikaw it-tenure of office tal-Avukat Ġenerali minħabba ċerti poteri li kellu, ma jibqgħux ireġu.

Sinjura President, jien bdejt l-argument tiegħi bil-kwestjoni taż-żewġ terzi u għedt li aħna f'pajjiżna għandna l-fortuna li għandna żewġ uffiċċji.

Wieħed irid jgħid li kien il-kuraġġ ta' Dr Eddie Fenech Adami, il-President Emeritu, li meta kien Prim Ministru ddeċieda li għandu jkun hemm il-qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra dwar ċerti ħatriet.

Jien niftakar li kien hemm dibattitu fil-pajjiż; kien hemm min kien jgħid: X'jiġifieri jkun hemm il-qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra dwar l-Awditur Ġenerali u l-Ombudsman?

Kien hawn min jgħid li l-Prim Ministru għandu l-poter u l-Prim Ministru jagħżel bħalma jagħżel diversi affarijiet oħrajn.

Għalhekk dak kien pass ta' kuraġġ u kienet żerriegħa tajba.

Barra minn hekk issa kull darba trid taħseb darbtejn fuq l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tal-Istat u anke l-Ministru se jibda jħawwad fuqhom.

L-ewwel ħaġa li tiġi f'ħalqek hija "l-Avukat Ġenerali" jiġifieri kien ikun aħjar kieku ġew imsejħa "Avukat Ġenerali" u "Direttur tal-Prosekutur Pubbliku", imma dak jarah il-Ministru.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar li kemm l-Ombudsman kif ukoll l-Awditur Ġenerali mhumiex for life.

Issa x-xogħol tal-Ombudsman ma jridx isir b'mod imparzjali, b'mod indipendenti, b'mod li m'għandu xejn miż-żewġ naħat tal-Kamra?

L-Awditur Ġenerali ma jsirx bħallikieku m'għandu xejn miż-żewġ naħat tal-Kamra?

Però dawn għandhom terminu.

Dan qed ngħidu mhux tant għax huwa xi cavallo di battaglia imma biex wieħed jikkonsidrah.

Dawn iż-żewġ karigi li semmejt jinħatru għal żmien fiss ta' mhux inqas minn seba' snin u jkunu jistgħu jerġgħu jinħatru f'din il-kariga.

Però jekk wieħed ikun qed jimxi tajjeb jista' jibqa' għal dejjem; jagħmel seba' snin, seba' snin u seba' snin u jibqa' hemmhekk.

Min kien qiegħed jippilota dan l-Att, dak iż-żmien kien il-Ministru Austin Gatt li nsellimlu, u jekk m'iniex sejjer żball ix-shadow minister tiegħu kien l-Onor.

Anġlu Farrugia, it-tnejn li huma qablu fuq dan il-konċett.

Issa forsi jkun hawn min jgħidli li dan il-konċett ma jridux u ma jaqbilx miegħu.

Aħna xi rridu fl-aħħar mill-aħħar?

Aħna rridu li nagħmlu Avukat Ġenerali jew Avukat tal-Istat li jkollu l-kritika tan-nies u jkun hemm parti mill-poplu li tibda tgħid kontra tiegħu għax ma jkollhiex fiduċja fih?

Hawn mhux qed ngħid għal min jiġi akkużat il-Qorti, għax min jiġi akkużat il-Qorti dejjem bit-teoriji famużi.

Meta kont Ministru kien hemm nies li ħaduha miegħi għax ittieħdu passi kriminali kontra tagħhom, qisni kont jien li ċempilt lill-pulizija biex jieħdu passi!

Din hija xi ħaġa tal-biża' imma it comes as part of the job li tkun ministru tal-intern u tal-ġustizzja.

Imma hawn għandna opportunità li niddiskutu.

Jien qed nifhem li l-Ministru qed jgħid: Isma' qed nifhem x'qed tgħid il-Venice Commission, qed nifhem x'inhi tgħid l-Oppożizzjoni, qed nifhem x'hawn fil-pajjiż.

Mela ejja nipprovaw nagħmlu liġi aħjar minn din billi niddiskutu ċerti ideat verament fil-fond!

Kif jaf il-Ministru, il-kritika tiegħi hija kritika ġentili u mhux kritika qawwija.

Jien ma nagħmilx xi kritika personali jew xi missjoni fuq xi ħaġa però l-Ministru jrid iżomm f'moħħu li l-line of communication huwa twil ħafna.

Bejn li tagħmel il-liġi u li ġġibha fis-seħħ, kif jgħidu l-Ingliżi, there is much of a slip between the cup and the lip.

Dan jien nifhmu aktar u aktar wara li jien għamilt il-Liġi dwar il-Ġustizzja Riparatriċi.

Il-Ministeru tal-Intern huwa l-ministeru tal-problemi tal-pajjiż.

Meta ġejna biex nagħmlu dik il-liġi kellna problemi kulturali kbar u problemi biex tbiddel il-mentalità.

Ridna nagħmlu ħafna groundwork, ħafna xogħol u mal-ewwel ċans li jkollu kulħadd joħroġlok saqajh biex jagħtik gambetta għaliex tkun qed tbiddel l-affarijiet.

Issa hawnhekk verament hawn bidla kbira.

Aħna stess ma nirrealizzawhiex din però l-parir tiegħi lill-Ministru li se jkun inkarigat huwa li kemm jista' jkun ikollu kontroll tal-modalitajiet kollha tagħha għax se jkunu vulnerabbli ħafna għaliha.

Aħna rridu li din il-liġi tirnexxi, irriduha ssir u proprju aħna ġejna ngħidu li hemm bżonn li jkun hemm il-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra fl-għażliet ta' dawn il-persuni proprju biex nassiguraw li dawn isiru u jaħdmu tajjeb.

Jien niftakar li meta sirt Segretarju Parlamentari, waħda mill-ewwel affarijiet li ddiskutejna jien u Dr Tonio Borg kienet dwar dan l-Att X tal-2002 u d-diffikultajiet biex timplimentah.

Imbagħad jien bqajt niġi kkritikat fil-gazzetta għax ma kontx qed nifred dawn l-entitajiet, jiġifieri din il-kritika ilha ġejja.

Issa li l-Istat għandu l-finanzi, jista' jagħmel żewġ aġenziji u jista' jimpjega aktar nies.

Il-Ministru ċertament li għandu nies li knformawh li waħda mid-deċiżjonijiet li ħadna fl-aġenzija kienet li nkabbru sew l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Kellna diffikultajiet fil-culture change.

Illum mhux kollox ward u żahar imma l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali huwa ferm aħjar minn dak li writt jiena u li għaddejt lil ta' warajja.

Dan għaliex ħadna ċerti deċiżjonijiet tajbin u iebsa biex immexxu l-affarijiet 'il quddiem mingħajr ma weġġajna lin-nies.

Fortunatament fl-Università għandna aktar studenti li qegħdin jitgħallmu biex isiru avukati u hawnhekk irrid nagħmel osservazzjoni ulterjuri biex nuri l-intenzjonijiet tajba tal-Oppożizzjoni u li l-Oppożizzjoni timmerita li tiġi ttrattata tajjeb.

Hemm kors fl-Università, li kont ħloqt bis-saħħa ta' Dr Kevin Aquilina, li permezz tiegħu n-nies jieħdu formazzjoni bażika tal-liġi u li abbażi tagħha jsiru impjegati fil-qorti.

Ċertament li l-Ministru dan sabu utli u dan ma jistax jiċħdu għax jien rajt ħafna wċuħ familjari.

U meta din is-sena ċċekkjajt sibt li hemm xi 20 persuna oħra jitgħallmu.

Issa ladarba jidħol fis-seħħ dan l-Abbozz ta' Liġi jkun hemm ukoll il-possibilità li mis-sena li ġejja dak il-kors jiġi modifikat ftit biex minnu joħorġu legal personnel.

Hawn mhux qed nirreferi għall-prokuraturi legali jew għall-avukati imma għal-legal officers li jistgħu jidħlu u jaħdmu hemmhekk.

Jien ma rridx li n-nies iduru fuqna u jgħidulna: Basta għamiltuha, imbagħad m'għandkomx biex taħdmu!

Jien nirvella meta n-nies jaħsbu li ġo dan il-Parlament m'aħniex nies intelliġenti u m'aħniex kapaċi naħsbu l-ħażin biex it-tajjeb ma jonqosx.

Hemmhekk il-Ministru għandu żona oħra li fiha jista' jagħmel l-affarijiet.

Fl-aħħar mill-aħħar in-nies jinteressahom li l-affarijiet jimxu u jimxu sew, u li jekk huma jitressqu l-qorti ssir ġustizzja magħhom.

Illum, u anke fi żmieni, kien hemm ċertu dewmien.

Mhux qed ngħid li dan huwa tort tal-Ministru imma hemm ċerti każijiet li hemm skrutinju fuqhom.

Pereżempju ġieli nkun il-qorti u jkun hemm maġistrata li tgħidli li t-tali każ ilu pendenti mit-tali żmien.

Issa dan jista' jkun tort tad-difiża u jista' jkun ukoll tort tal-prosekuzzjoni.

Issa kif isir l-iskrutinju meta jkun tort tal-prosekuzzjoni?

L-iskrutinju tiegħu bħalissa jsir meta l-imputat tmissu x-xorti li xi ġurnalist jaqbad il-każ tiegħu u jġibu fil-gazzetta.

Mill-bqija hemm diversi nies li qed jistennew biex issir ġustizzja magħhom.

U dan mhux qed isir taħt dan il-Ministru biss imma kien isir anke meta kont responsabbli jien.

Xi skrutinju se jkun hemm?

Kieku f'din il-liġi nagħmlu li r-rapport jiġi ppreżentat hawnhekk kif isir fil-każ tal-Ombudsman … Ir-rapport tal-Ombudsman jitressaq quddiem kumitat permanenti tal-Kamra u jiġi diskuss per filo e per segno, imbagħad wara li jiġi diskuss, l-Ombudsplan jiġi approvat mill-Kamra.

Tajjeb jew ħażin, dan huwa xogħol li għamel Gvern Nazzjonalista allavolja jiġi kkritikat li f'25 sena m'għamel xejn għax kulħadd kien rieqed u jgħidu li n-nies li kienu jtellgħu lill-Gvern Nazzjonalista kienu jmorru jsibu lill-Ministri reqdin u ma jagħmlu xejn.

Gvern Nazzjonalista għamel ħafna xogħol imma forsi ma tkellimx biżżejjed dwaru.

Dak ix-xogħol m'għamlux biex ikollu l-kukkardi fuqu l-ħin kollu jew il-midalji bħal dawk il-piloti tal-gwerra skont kemm ikunu waqqgħu ajruplani.

Hemm dan ix-xogħol li sar u għandna nimxu fuqu.

Il-pożizzjoni tagħna hija li għalkemm napprezzaw li dan huwa Abbozz ta' Liġi li aħna insistejna għalih, però fih hemm punti, speċjalment din taż-żewġ terzi, li lilna jġibuna fil-pożizzjoni li ngħidu li aħna f'dan l-istadju m'aħniex se nivvotaw favur tiegħu.

Il-Ministru semagħni nikkritika l-liġi biċċa biċċa u semmejt il-punti kollha.

Kieku jien ġejt hawnhekk u għedt sempliċement li se nivvotaw kontra u poġġejt bilqiegħda kien ikollu raġun jilmenta imma jien għamilt elenku ta' affarijiet.

Dan l-elenku jitwieled minn ħaġa waħda; jitwieled mill-bżonn li jkun hemm kunsens bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni fuq dawn ir-riformi li l-Venice Commission qaltilna biex nagħmlu.

Hemm bżonn li jkun hemm kunsens mhux biss fuq il-konċett.

Il-konċett huwa konċett, imma meta tiġi biex tħaddmu jqumu ċerti diffikultajiet, imbagħad hemm il-kwestjoni taż-żewġ terzi li l-Gvern injora.

Il-Venice Commission tagħti l-parir tagħha imma kif timplimentah hija ħaġa oħra.

(Interruzzjonijiet) Kemm hi tajba!

(Interruzzjonijiet) Intom ma tistgħux tiġu hawn u tinjoraw dak li qed tgħidilkom l-Oppożizzjoni.

Issa jekk l-Oppożizzjoni ilha dan iż-żmien kollu titkellem fuq iż-żewġ terzi, kif jista' l-Ministru jiġi b'Abbozz ta' Liġi li ma fihx il-kwestjoni taż-żewġ terzi u jippretendi li l-Oppożizzjoni se tgħid signor si!

Jien kont fis-siġġu tiegħek.

Jekk ħaġa tridha tgħaddi bil-kunsens tal-Oppożizzjoni trid iġġib lill-Oppożizzjoni on board.

Kieku kont irrid ngħaddi minn fuq l-Oppożizzjoni, kont ngħaddi minn fuq l-Oppożizzjoni, imma kien ikun żball!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici għamel 54 minuta diskors biex jgħidilna li l-Oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-Abbozz ta' Liġi, imma din ma kenitx sorpriża.

Tan-naħa l-oħra jmorru barra l-pajjiż jgħidu li dan il-Gvern qiegħed jonqos milli jagħmel ir-riformi istituzzjonali u meta mbagħad il-Gvern jipproponi riformi istituzzjonali, terġa' u tgħid skont ma tgħidilna l-Venice Commission, l-Oppożizzjoni tiddikjara li se tivvota kontra!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dik hija r-realtà.

In-naħa l-oħra qed tgħidilna li l-Avukat Ġenerali għandu jiġi maqbul biż-żewġ terzi tal-Kamra.

Issa meta aħna għandna Membri tal-Oppożizzjoni li lanqas jaqblu bejniethom dwar lil min se jaħtru minflok l-Onor.

David Stellini, kif tista' inti tafda u tagħmel emenda bħalma qiegħed jipproponi l-Onor.

Mifsud Bonnici li biex jinħatar l-Avukat Ġenerali trid iż-żewġ terzi tal-Kamra?!

Dawn lanqas bejniethom ma kienu kapaċi jaqblu dwar min se jinħatar membru parlamentari!

Però mhux għalhekk biss.

Din l-emenda li qiegħed isemmi l-ħabib tiegħi, li biex jinħatar Avukat Ġenerali jrid ikun hemm iż-żewġ terzi tal-Kamra, mhux biss jien ma naqbilx magħha, mhux in-naħa tal-Gvern biss ma taqbilx magħha, imma lanqas l-Imħallef Emeritu Giovanni Bonello, li żgur mhuwiex xi bniedem li għandu xi simpatija lejn il-Gvern.

Fil-fatt dan qal li fuq il-karta dan il-konċett jidher "flawless" – dik hi l-kelma li uża – imma fil-prattika ma jaħdimx.

Nerġa' ngħid, dan mhuwiex kliemi, imma huwa kliem l-Imħallef Emeritu Giovanni Bonello.

Jekk hawn xi ħadd li jifhem fil-Kostituzzjoni jkolli nbaxxi rasi għalih, però n-naħa l-oħra tibqa' tinsisti fuq dan għax naturalment xi skuża jew xi pretest biex tivvota kontra trid issib.

Mhux biss il-Venice Commisson qalet li m'hemmx għalfejn ikun hemm din l-emenda taż-żewġ terzi imma jiena nitkellem kontra li jkun hemm din il-bidla li qed tissuġġerixxi l-Oppożizzjoni għaliex ma tagħmilx sens.

Il-Gvern ma jistax jilleġiżla b'dan il-mod fuq kariga li fl-aħħar mill-aħħar irid iwieġeb hu għaliha għax l-Avukat tal-Istat huwa l-avukat tal-Gvern.

Bir-raġunament tal-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, kważi kważi l-Gvern jista' jabdika u tibda taħtar l-Oppożizzjoni b'mod dirett meta fl-aħħar mill-aħħar il-Gvern qiegħed jirrappreżenta x-xewqa u r-rieda tal-poplu.

Għandna Gvern li huwa elett b'mod demokratiku, b'maġġoranza li kulħadd jaf x'inhi.

Għadna ħerġin minn test elettorali fejn dik il-maġġoranza mhux biss ġiet ikkonfermata imma saħansitra kompliet tikber, u allura l-Gvern għandu l-mandat elettorali u jrid jirrispetta x-xewqa tal-poplu li jimplimenta l-bidliet.

Sinjura President, jekk se nimxu strettament ma' dak li tgħid il-Venice Commission, il-Membri tal-Oppożizzjoni ma jistgħux imorru jagħmlu l-kawżi l-qorti fuq il-ħatra tal-ġudikatura u jgħidulna li m'aħniex nimplimentaw il-Venice Commission Report fuq il-mod kif tinħatar il-ġudikatura, imbagħad illum, fuq il-ħatra tal-Avukat tal-Istat u l-ħatra tal-Avukat Ġenerali qegħdin nimxu ma' dan ir-rapport u qed jgħidulna li se jivvotaw kontra għax qed jgħidu li mbagħad hija diskrezzjoni tal-Gvern kif timplimenta dak ir-rapport!

Din se nibqa' nfakkarhielu lill-Onor.

Mifsud Bonnici jekk ikun hemm l-okkażjoni li n-naħa tal-Gvern ma timplimentax lock, stock and barrel il-Venice Commission Report.

Naħseb li hemm istanzi fejn irridu nistudjaw sew dak ir-rapport u naraw kemm minnu se nimplimentaw lock, stock and barrel u kemm le.

Hu stess illum qed jgħidilna li aħna għandna d-diskrezzjoni kif nimplimentawh.

Sinjura President, jien ma rridx noqgħod immur lura wisq fis-snin imma rrid bilfors nagħmel ftit referenza għal snin passati riċenti fosthom meta l-ħabib tiegħi l-Onor.

Mifsud Bonnici kien Ministru tal-Ġustizzja.

Dakinhar kienu aktar meħtieġa mil-lum dawn il-bidliet istituzzjonali u ma sar xejn.

Aħna stennejna li ssir xi ħaġa.

Qed ifakkarna li fl-2002 kien hemm Abbozz ta' Liġi imma mill-2002 sal-2013 għaddew 11-il sena u fi 11-il sena ma sar xejn!

Hawnhekk se jkolli bilfors insellem lill-ħabib tiegħi l-Ministru Owen Bonnici għal din il-bidla kuraġġuża li qiegħed iressaq 'il quddiem.

Iva, din hija bidla kuraġġuża.

Kif qal l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici hija bidla li ġġib diffikultà u ġġib ċerti sfidi imma aħna ma nibżgħux nagħmluha għax għandna l-kuraġġ li nimplimentaw dawn il-bidliet.

Din il-bidla fil-mod kif jaħdem l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ilu jinħass il-bżonn tagħha s-snin.

Niftakar li kont għadni lanqas iggradwajt bħala avukat u fil-qrati kien jinħass il-bżonn li nissegregaw il-funzjoni tal-Avukat Ġenerali bħala konsulent tal-Gvern mill-funzjoni l-oħra li jmexxi l-prosekuzzjoni tar-reati, li joħroġ l-att tal-akkuża, li jkun il-prosekutur fil-ġurijiet.

Fil-Kamra tal-Avukati din id-diskussjoni kienet tqum jekk mhux ta' kull ġimgħa, kull ġimagħtejn jew tlieta.

Minkejja dan, għaddew is-snin u ma sar xejn, imma llum wasalna fil-mument li nimplimentaw din il-bidla kuraġġuża.

Sinjura President, is-sistema li l-Avukat Ġenerali jinkorpora f'persuna waħda l-funzjoni ta' konsulent tal-Gvern u tad-difensur tal-Gvern fil-kawżi kostituzzjonali, fil-kawżi ċivili u fil-kawżi amministrattivi, imbagħad jilbes ukoll il-kappell ta' prosekutur ilha teżisti mill-1936 u minkejja li kien hemm il-ħtieġa ta' bidla, tul is-snin ħadd ma ħass il-bżonn li jwettaq din ir-riforma.

Dan fi żmenijiet ukoll fejn forsi dik ir-riforma kienet aktar meħtieġa milli hi llum.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici semma d-dritt tal-Avukat Ġenerali ta' nolle prosequi u allura jkun tajjeb li nispjegaw dan id-dritt speċjali li għandu u li safejn naf jien mill-2013 ma ġiex użat mill-Avukat Ġenerali u jekk ġie użat żgur li ma ġiex abbużat.

Fi żmien l-Amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm istanza waħda partikolari fejn il-jedd tan-nolle prosequi tal-Avukat Ġenerali mhux biss ġie użat imma ġie abbużat.

Kulħadd jaf il-każ tal-Eks Kummissarju George Grech kif beda u kif spiċċa.

Imma x'inhu dan id-dritt tan-nolle prosequi?

Id-dritt tan-nolle prosequi hu fejn ikollok inkjesta maġisterjali - u llum kulħadd jaf x'inhi inkjesta maġisterjali daqskemm smajna dwarhom - u l-maġistrat li jmexxi l-inkjesta jgħid li hemm lok li l-pulizija tmexxi kontra individwu "A" jew kontra individwu "B" u jindika lill-pulizija liema huma dawk ir-reati li dwarhom għandha toħroġ l-att tal-akkuża.

L-Avukat Ġenerali għandu setgħa straordinarja li jaqleb ta' taħt fuq dak li jkun iddeċieda dwaru l-maġistrat inkwerenti.

Din hija setgħa li rarament tintuża.

Fil-każ tal-Eks Kummissarju George Grech kellek Kummissarju tal-Pulizija li kien ukoll il-Kap tas-Servizz Sigriet li dwaru kien hemm inkjesta maġisterjali dwar reati serjissimi.

Fil-fatt kien hemm allegazzjoni ta' attentat ta' stupru, jiġifieri ma kienx hemm inkjesta maġisterjali leġġera fuq xi reat ħafif.

F'dak il-każ, il-maġistrat inkwerenti sab li kien hemm lok li jittieħdu proċeduri kriminali kontra l-Kummissarju tal-Pulizija.

Imma x'ġara?

Jidħol l-Avukat Ġenerali fin-nofs, jaqleb ta' taħt fuq id-deċiżjoni tal-maġistrat inkwerenti u jordna li ma jittieħdu ebda proċeduri kriminali kontra l-Kummissarju tal-Pulizija.

Din kienet ir-realtà tas-sitwazzjoni istituzzjonali li kellna f'pajjiżna qabel l-2013.

Tajjeb li nsemmi wkoll kif l-Amministrazzjoni tal-Partit Nazzjonalista kienet tittratta l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Illum qed jgħidulna li l-Gvern għandu jinfatam għalkollox mill-ħatra tal-Ġudikatura u li l-Eżekuttiv m'għandu bl-ebda mod jindaħal fil-mod kif jinħatar imħallef jew prim imħallef.

X'kienu jagħmlu fi żmienhom?

Fi żmienhom mhux biss kien jaħtru l-Avukat Ġenerali bis-sistema ta' dak iż-żmien, l-istess sistema li għad għandna sal-lum u s-sistema li qed ngħidu li se nibdlu, imma saħansitra l-Avukat Ġenerali mbagħad kien jinħatar Prim Imħallef.

Mela dan kien jagħmel snin Avukat tal-Gvern imbagħad f'mument minnhom naħtruh Prim Imħallef.

Mur agħmilha llum dik!

Kemm jgħajruna li rridu nikkontrollaw u naħtfu l-Ġudikatura!

Din hija r-realtà li kellna fis-snin taħt l-Amministrazzjoni Nazzjonalista!

Realtà oħra – u ħasra li l-Onor.

Mifsud Bonnici telaq mill-Kamra – kienet li l-Prim Imħallef kien ikun ħu ministru tal-Gvern.

Dawn huma r-realtajiet li kellna f'pajjiżna.

Mela ejja naraw ftit minn fejn tlaqna mhux wisq snin ilu imma minn ftit qabel l-2013.

Dawn huma r-realtajiet li kellna f'pajjiżna u llum aħna kellna l-kuraġġ li nressqu l-bidliet.

Mhuwiex faċli li wieħed iressaq din il-bidla 'l quddiem għaliex, kif qal tajjeb il-kollega tiegħi l-Onor.

Mifsud Bonnici, hemm diffikultajiet prattiċi li wieħed ikollu jħabbat wiċċu magħhom.

Aħna m'għandniex il-biżgħa li nagħmlu dawn il-bidliet.

Jekk m'hemmx ir-riżorsi rridu nsibuhom.

Jekk m'hemmx riżorsi ta' avukati li semma rridu ningaġġaw aktar avukati u jekk l-avukati mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali qed imorru lejn is-settur privat irridu, kif diġà għamilna, inkomplu ntejbu l-kondizzjonijiet biex niġbduhom lejn l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u tal-Istat ukoll.

Sinjura President, ebda bidla ambizzjuża ma sseħħ b'mod faċli imma xorta ma tridx tibża' minnha.

Irid ikollok il-viżjoni u l-kuraġġ li timplimenta l-bidliet.

Fl-aħħar mill-aħħar għaliex aħna gvern?

Aħna gvern għax ma nibżgħux mill-bidliet.

Il-bidliet istituzzjonali huma kruċjali f'kull pajjiż, f'kull stat demokratiku u huma proċess fluwidu.

Dan il-proċess li qegħdin nagħmlu llum jista' jkun jiġi għada pitgħada u ngħidu li rridu nagħmlu reviżjoni mill-ġdid tiegħu.

Jiġi żmien meta ngħidu li rridu nerġgħu nagħmlu revisiting ta' dak li għamilna fl-2019, fl-2020 jew fl-2021 għax dan huwa proċess dinamiku, proċess fluwidu u proċess li llum qed jiġi skrutinizzat ukoll mill-Kunsill tal-Ewropa u minn istituzzjonijiet barranin oħra.

Aħna ma niddejqux li jkollna skrutinju minn barra 'l pajjiż.

Li niddejqu aħna hu li jkollna min fostna hawnhekk jagħmel il-ħsara u jixħet spotlight mhux ġustifikat fuq pajjiżna kif ġara riċentement.

Niddejqu li jkollok Membru Parlamentari ta' din il-Kamra li jmur fuq il-Euronews jagħmel intervista diżgustanti b'kontenut diżgustanti kontra pajjiżna!

Qabel ġejt hawnhekk erġajt rajt din l-intervista.

Diżgustanti!

Jiddispjaċini ngħid!

Agħti l-fehma tiegħek, imma tmurx tkisser lil pajjiżek!

Għal xiex qed jipprovaw jaslu meta jagħmlu din il-ħsara?

Dawn l-affarijiet ma nifhimhomx!

Mhuwiex ħażin li tgħid li hemm bżonn ċerti riformi fil-pajjiż.

Anke jien nemmen li hemm bżonn ir-riformi u jien ili snin nemmen li din ir-riforma li qed nagħmlu llum hija meħtieġa, imma l-vuċi tiegħi semmajtha fejn kelli nsemmagħha u mhux immur inkisser lil pajjiżi barra u ngħid għax m'għamilniex din il-bidla.

Dawn huma affarijiet illoġiċi għall-aħħar.

X'għanijiet qed jipprovaw jilħqu b'dan?

Dawn huma tattiċi li żgur li ma ħadmux mal-poplu Malti.

Għal darba, darbtejn, tlieta għandna konferma, u xorta waħda nibqgħu ninsistu dwarhom!

Ftit ħin ilu kont qed insemmi l-mod kif kienu jaħdmu l-istituzzjonijiet qabel u kif qed jaħdmu llum.

Infakkar li qabel l-2013 kellna sentenza tal-Qorti Ewropea kontra pajjiżna li kienet ikkummentat fuq il-mod kif kienu jsiru l-ħatriet fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Taf x'kienet qaltilna din is-sentenza?

Li għandna family jamboree kienet qaltilna l-Qorti Ewropea, fejn il-Prim Imħallef jiġi ħu l-Ministru u l-Ministru jaħtar lill-Prim Imħallef!

Inċest istituzzjonali kellna f'pajjiżna!

Il-Ministru jaħtar lil ħuh bħala Prim Imħallef!

Dak li kellna aħna!

X'differenza llum!

Minkejja din il-kritika kollha, din hija waħda mill-aktar bidliet tanġibbli li ressaqna 'l quddiem fir-riforma tal-istituzzjonijiet!

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ir-riforma daqstant ieħor b'saħħitha li għamilna fil-mod kif tinħatar il-Ġudikatura.

Qabel l-2013, għal darba, darbtejn, tliet darbiet u għal għexieren ta' drabi l-Prim Ministru kellu s-setgħa esklużiva, insindakata li ma kien jindaħallu fiha ħadd, biex jaħtar il-membri tal-Ġudikatura.

Niftakar li fi żmien il-Prim Ministru Fenech Adami l-Kummissjoni għall-Amminstrazzjoni tal-Ġustizzja kienet ġibditlu l-attenzjoni li, skont hi, persuna li kien qed jipproponi li jaħtar b'mod dirett bħala mħallef ma kenitx tissodisfa r-rekwiżiti tal-Kostituzzjoni għax ma kellhiex biżżejjed prattika kif titlob il-Kostituzzjoni.

It-tweġiba tiegħu lill-Kummissjoni kienet: Tindaħallix!

Hawn mhux se nsemmi arroganza u mhux arroganza, imbagħad jiddeċiedi l-poplu x'kienet.

Dan huwa l-mod kif l-Eżekuttiv ta' dakinhar kien jirrispetta lill-istituzzjonijiet jew jinjora jew iwarrab lill-istituzzjonijiet!

Dik hija r-realtà li kellna dakinhar!

Illum, mill-aħħar leġiżlatura, bdilna ta' taħt fuq il-proċess li bih tinħatar il-Ġudikatura għaliex inħatar il-Judicial Appointments Committee li quddiemu jiġu vetted l-applikazzjonijiet ta' persuni li jkunu interessati li jokkupaw kariga fil-Ġudikatura.

Imbagħad l-iskrutinju tal-kandidati li jsir jiġi mgħoddi lill-Prim Ministru u l-Prim Ministru, kif għandu jkun, għandu s-setgħa finali li jgħid iva jew le.

Sinjura President, aħna għamilna bidla mill-aktar kuraġġuża għax il-Prim Ministru litteralment reħa minn idejh setgħa assoluta li kellu li żgur li ebda prim ministru tal-Partit Nazzjonalista ma kien qatt lest li jitlaq minn idejh.

Dan il-Gvern telaqha minn idejh u llum nistgħu ngħidu li għandna sistema ta' ħatra tal-Ġudikatura aktar solida, li tagħmel skrutinju minn kumitat indipendenti, kumitat li ma jwieġeb lil ħadd.

Hekk ukoll se tkun il-ħatra tal-Avukat Ġenerali kif ukoll tal-Avukat tal-Istat li qed nipproponu f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Interessanti ħafna huwa l-metodu ta' kif se jinħatar l-Avukat tal-Istat kif ukoll l-Avukat Ġenerali wara li jintemm it-terminu tal-Avukat Ġenerali preżenti.

Żgur li għall-ħatra ta' Avukat tal-Istat ma kienx hemm bżonn li jkun hemm sejħa pubblika.

L-Avukat tal-Istat huwa l-avukat tal-Gvern, u allura kif kull persuna għandha d-dritt li tagħżel l-avukat tagħha, il-Gvern dejjem seta' jargumenta, korrettement, li għandu d-dritt li jagħżel hu min se jkun qed jirrappreżenta l-interessi tiegħu.

Aħna m'għamilniex hekk imma għamilna riforma li permezz tagħha se jkun hemm kummissjoni li se tirċievi, tiskrutinizza u tagħżel fost l-applikazzjonijiet li jkollha u tista' wkoll tagħmel il-grading.

Jekk ikollha ħames applikazzzjonijiet tista' tgħid min ġie l-ewwel, it-tieni, it-tielet, ir-raba' u l-ħames.

Tista' tagħmel rakkomandazzjonijiet b'mod aktar ġeneriku.

Dak ir-rapport imbagħad jiġi mgħoddi lill-Prim Ministru u naħseb li ebda prim ministru, sakemm ma jkunx irid jagħmel suwiċidju politiku, ma jista' jinjora dak li tgħidlu l-Kummissjoni.

Immaġina li l-Kummissjoni tgħidlek li kandidat ġie l-ħames u inti tagħżel lilu!

Dik hija r-realtà.

Irrid ngħid ukoll li din is-sejħa li qed ikollna biex l-Eżekuttiv jinqata' kompletament mill-ħatra tal-Ġudikatura hija xi ħaġa li tinkwetani mhux biss għax l-Eżekuttiv ifisser u jirrappreżenta lill-poplu li għoġbu jagħtih il-mandat tiegħu, imma wkoll minħabba l-kwestjoni taċ-checks and balances.

Aħna għandna prinċipju bażiku ta' checks and balances fejn istituzzjoni hija għassies ta' istituzzjoni oħra.

Għandna dan il-proċess fejn il-Parlament huwa għassies tal-Eżekuttiv, il-Ġudikatura hija għassiesa tal-Eżekuttiv u allura kull istituzzjoni tgħasses lil oħra.

Dan huwa konċett li tgħallimnieh fuq il-bankijiet tal-Università, konċett li għandu ħafna mill-bonsens.

X'qed ngħidu aħna?

Qed ngħidu li għandna mmorru għal mudell fejn il-Gvern jinqata' 'l barra għalkollox f'karigi kruċjali?

Jew għandna noħolqu mudell kemmxejn differenti anke fil-ħatra tal-Ġudikatura, fejn forsi anke nibdlu l-kompożizzjoni tal-kumitat li semmejt aktar qabel li jagħmel l-iskrutinju tal-Ġudikatura?

Għaliex le?

Għaliex m'għandhiex tkun il-Ġudikatura li jkollha l-maġġoranza f'dak il-kumitat?

Nistgħu ngħidu li l-Ġudikatura għandu jkollha 50% u wieħed jew iżjed minn 50% u wieħed imma li l-Eżekuttiv jinqala' kompletament 'il barra; din hija xi ħaġa li naħseb li wieħed għad irid jiddibattiha bis-serjetà.

Imma ħalli nerġa' mmur lura għal dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ir-realtà tgħid ukoll li fejn għandek il-ħatra tal-Ġudikatura, il-ħatra tal-Avukat Ġenerali u l-ħatra tal-Avukat tal-Istat huma liġijiet kumplimentari għal xulxin għax huma kollha liġijiet li jiċċentraw l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Waħda għandha relazzjoni mal-oħra u fl-aħħar mill-aħħar il-prinċipji tista' tgħid li huma ġenerali.

Il-konċett bażilari u prinċipali f'din il-liġi huwa li l-Avukat tal-Istat se jżomm għalih il-karigi ta' konsulent tal-Gvern.

Minbarra li jagħti pariri lill-Gvern, l-Avukat tal-Istat se jkun dik il-persuna - hu jew l-avukati l-oħra li jkunu jaħdmu fl-aġenzija tiegħu - li se jkun qed jirrappreżenta lill-Gvern fil-kawżi ċivili.

Aħna nafu li diversi ċittadini jagħmlu kawżi ta' natura ċivili, ta' natura amminstrattiva jew ta' natura kostituzzjonali kontra l-Gvern.

Hemmhekk il-Gvern se jkun rappreżentat minn din il-kariga ġdida ta' Avukat tal-Istat, u mhux iżjed mill-Avukat Ġenerali.

Fl-opinjoni tiegħi l-bidla kruċjali u fundamentali li dan l-Abbozz ta' Liġi se jressaq 'il quddiem, kif spjega tajjeb il-Ministru Bonnici, hija fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Rigward l-Avukat tal-Istat bażikament qed naqbdu funzjoni diġà eżistenti li jagħmilha l-Avukat Ġenerali, qed naqilgħuha mill-funzjoni tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u mmexxuha lejn il-figura tal-Avukat tal-Istat.

Din hija bidla importanti però l-aktar waħda kruċjali hija l-bidla fil-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali.

Hemmhekk għandna bidliet li huma, fl-opinjoni tiegħi, topiċi ħafna, li huma kurrenti mar-realtajiet tal-ġurnata, kurrenti mal-bżonnijiet tagħna bħala pajjiż u li huma bidliet effettivi.

Tul is-snin li għaddew kont avukat prattikanti fil-qrati tagħna.

U x'rajna tul is-snin?

Mingħajr ma noffendi s-sentiment ta' ħadd irrid ngħid li rajna realtajiet fil-qrati tagħna, realtajiet ta' persuni li evidentement ikunu ħatja ta' reat, li jiġu liberati fuq teknikalità, minħabba żball tal-prosekuzzjoni.

Dawn huma realtajiet li ġraw u li ħadd ma jista' jinnegahom.

Rajna realtajiet fejn minħabba żball fl-akkuża, minħabba li l-prosekuzzjoni tonqos milli tressaq prova essenzjali, ikollok nies bħal traffikanti tad-droga li joħorġu liberati.

Tibki u tgħid: Kif qatt seta' jiġi liberat?

Min-naħa l-oħra tibda tifhem il-piżijiet sproporzjonati li jkollha l-pulizija fuqha.

Inti għandek uffiċjali tal-pulizija li jridu jerfgħu l-piż tal-investigazzjoni u allura jridu jitilqu minn punt ta' tluq fejn ma jkunu jafu xejn dwar ir-reat.

Mela dawn iridu jibdew jinvestigaw, isibu l-provi, imbagħad ġaladarba jsibu l-provi jaslu għall-akkużat.

Ġaladarba jsibu l-akkużat, iridu jinterrogawh, imbagħad ifasslu l-att tal-akkuża jew iċ-ċitazzjoni, iressquh il-qorti, u fil-qorti mbagħad jassumu t-tieni rwol li hu dak ta' prosekutur.

Għalhekk l-ewwel rwol huwa dak ta' investigatur u t-tieni rwol huwa dak ta' prosekutur.

Mela spettur tal-pulizija, li huwa l-prosekutur quddiem il-Qrati tal-Maġistrati, kien qed ikollu jilbes żewġ kpiepel minbarra xogħlijiet oħra amministrattivi li kellu jagħmel fl-uffiċċju tal-għases.

Dawn huma realtajiet.

Imbagħad bilfors li l-pressjoni tax-xogħol twasslek għall-iżbalji.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jirrikonoxxi dik ir-realtà.

Mhijiex xi realtà li se nsolvuha mil-lum għal għada għax huwa diffiċli biex tagħmel bidla fil-mod kif jitmexxew il-kawżi kriminali tul dawn l-aħħar għexieren ta' snin, imma dejjem b'din is-sistema mxejna.

Kulħadd jgħidlek li hemm bżonn il-bidliet.

Sinjura President, għamilna proġett pilota f'dan is-sens fejn f'kawżi tat-traffiku quddiem il-Maġistrat Francesco Depasquale – illum Imħallef - kellek il-pulizija li kienet ix-xhud u l-prosekutur kien ġie outsourced lil avukat privat.

Dan huwa ftit differenti minn dan il-konċett li qed insemmu llum imma fil-prinċipju qed ngħidu l-istess ħaġa għax il-prosekuzzjoni hija distinta mill-pulizija.

Il-pulizija ġġib il-provi u tkun xhud, imbagħad il-prosekuzzjoni tmexxi l-kawża.

Dan il-proġett pilota ħadem u kulħadd jgħidlek li ħadem.

Illum qed nagħmlu l-pass li jmiss.

Qed ngħidu li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali se jkollu s-setgħa li jitlob lill-Kummissarju tal-Pulizija jinvestiga.

Ma ninsewx kemm Dr Peter Grech kien soġġett għal kritika inġusta għax ma għamilx "hekk", "hekk", u "hekk", meta l-liġi kienet tipprekludih milli jagħmel dak kollu li l-Oppożizzjoni u l-alleati tagħha kienu qed jakkużawh li ma kienx qed jagħmel!

Kulħadd kien jippretendi li Dr Peter Grech bħala Avukat Ġenerali jieħu ċerti azzjonijiet li l-liġi ma kenitx tippermettilu jieħu!

Dik hija r-realtà!

Il-Kodiċi Kriminali ma kienx jagħtih il-fakultà!

Kemm sofra insulti u kemm għajruh!

B'din il-liġi issa l-Avukat Ġenerali se jkollu setgħat ferm aktar wiesgħa li permezz tagħhom jista' jitlob lill-Kummissarju tal-Pulizija jinvestiga.

L-Avukat Ġenerali jista' jitlob ukoll li jiġi aġġornat bl-investigazzjonijiet.

Jista' jesiġi lill-Kummissarju tal-Pulizija biex joħroġ l-akkużi.

L-Avukat Ġenerali se jkun ukoll prosekutur.

X'inhi s-sistema li għandna llum?

Illum għandna sistema li nsejħilha biċċa minn kollox, għax fir-realtà mudell simili għal dak li qed nintroduċu b'din il-liġi tal-lum diġà jeżisti fil-ġurijiet.

Fil-ġurijiet, fejn inti għandek reati ta' ċerta serjetà, dan il-konċett diġà jeżisti, għax inti għandek il-pulizija li hija xhud, tressaq il-provi fil-ġuri, u l-kawża għal dak li huwa l-Istat titmexxa min-naħa tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Din hija r-realtà li għandna llum.

Mela hawn qed ngħidu li dak il-mudell l-aktar indikat u tajjeb li wieħed imexxi bih 'il quddiem, qed jiġi estiż ukoll għal kawżi oħrajn li huma inqas gravi.

X'se jkun ir-riżultat finali?

Ir-riżultat finali se jkun li se ttejjeb il-prosekuzzjoni, il-convictions u s-sejbien ta' ħtija għax ma jkollokx nies li manifestament ikunu wettqu reat li jiġu liberati fuq teknikalità.

Dik hija xi ħaġa li aħna bħala pajjiż ma nifilħux li ssir.

Min iwettaq reat irid iħallas tiegħu.

Sempliċi ħafna.

Ma jistax ikollok sitwazzjoni li xi ħadd jiżgiċċa għax ikollu avukat tajjeb ħafna.

Jekk persuna wettqet reat, partikolarment jekk ikun wieħed serju, trid tħallas ta' għemilha.

L-Istat għandu l-obbligu li għal dak li jikkonċerna lilu fuq in-naħa tal-prosekuzzjoni, il-prosekuzzjoni ssir bl-aqwa mod possibbli.

Dan billi jkollok avukati li jmexxu l-prosekuzzjoni u billi jkollok pulizija mħarrġa tajjeb biex imexxu l-ġbir tal-provi.

Hekk jaħdmu l-affarijiet.

Din il-bidla ambizzjuża li se jkollna se twassalna għal mudell fejn inti se jkollok l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, il-Korp tal-Pulizija nnifsu u dak li se jissejjaħ il-Prosecutions Unit, li issa jridu jaħdmu b'sinerġija ma' xulxin.

Din mhijiex xi bidla li se ssir mil-lum għal għada.

Għandna l-enerġija li nagħmlu din il-bidla, hemm il-mod kif se ssir, però mhijiex bidla li tista' ssir mil-lum għal għada.

Raġuni ewlenija hija l-kawżi li hemm pendenti.

Mhijiex xi bidla li ssir billi nieħdu vot fuqha hawnhekk, tinbidel il-liġi u tiġi implimentata mil-lum għal għada.

Ejja nkunu realistiċi u oġġettivi.

Lanqas m'aħna se naraw il-bidla b'mod tanġibbli mil-lum għal għada.

Il-ħidma qed issir, il-pjanijiet qed isiru biex din is-sistema tiġi implimentata, però jrid ikollok Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali li jrid jissaħħaħ.

Irid ikollok is-sinerġija ta' din is-sistema ġdida.

Ma rridux ninsew li tajjeb jew ħażin se noħorġu minn sistema li kulħadd huwa mdorri biha u fejn kulħadd qiegħed fil-comfort zone tiegħu; il-pulizija bil-comfort zone tagħha u l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali bil-comfort zone tiegħu.

Is-sistema ħadmet, ħalli ma nkunx kritiku u ngħid li s-sistema ma ħadmitx, imma kien hemm diversi istanzi fejn setgħet ħadmet aħjar.

Huwa għalhekk li għandna din il-bidla ambizzjuża, u l-mira ta' din il-bidla ambizzjuża fil-liġi hija proprju biex ittejjeb.

Hija realtà li kull pajjiż għandu l-kriminalità u sakemm jibqa' jeżisti l-bniedem, tibqa' teżisti l-kriminalità.

Hija realtà f'kull pajjiż madwar id-dinja kollha li l-kriminalità qed issir aktar sofistikata.

Jien niftakar il-Kodiċi Kriminali l-antik li kien jipprovdi li jekk kont tisraq tiġieġa meta kulħadd kien ikun bil-ġuħ, kont tgħaddi ġuri!

Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti Kriminali kienet tinżel għal serqa sempliċi ta' tiġieġa!

Illum il-kumplessità tar-reati hija sproporzjonata.

Biex inti tiġġieled il-kriminalità sofistikata jrid ikollok sistema ta' prosekuzzjoni u ta' investigazzjoni li tkun daqstant ieħor sofistikata u avant-garde.

Sinjura President, fl-aħħar mill-aħħar il-mira tagħna hi li kull min jonqos irid ipatti u jħallas ta' għemilu.

Hekk titlob soċjetà bbażata fuq is-saltna tad-dritt, li jkun hemm equality of arms bejn il-prosekuzzjoni u d-difiża.

Ma ninsewx li aħna ħerġin minn kronoloġija ta' sentenzi tal-Qorti Ewropea li jsaħħu d-drittijiet tal-akkużat.

Jista' jkun li kellna liberatorji fuq teknikalitajiet minħabba l-inammissibilità tal-istqarrija tal-akkużat li nixtieq li ma jerġgħux iseħħu.

Il-piż ta' min naqas li jagħmel il-bidliet fi żmienu minkejja li kellu spotlight ċara, huwa ċar.

Għalhekk l-appell finali tiegħi lill-Oppożizzjoni hu li terġa' tikkonsidra l-pożizzjoni tagħha.

Din hija bidla li għandna nkunu kburin li se nimplimentaw.

Hija bidla li dwarha m'għandniex noħolqu pretesti u kważi kważi skużi.

Sabu din l-iskuża taż-żewġ terzi biex jivvotaw kontriha!

Jien kont nistenna li jkun hemm kunsens unanimu għal din il-bidla li ilha ġenerazzjonijiet biex issir, imma mbagħad tiġi l-Oppożizzjoni llum u tgħidilna li se tivvota kontra!

Jien nittama li sal-aħħar ta' dan id-dibattitu, meta niġu għall-istadju ta' Kumitat, l-Oppożizzjoni terġa' tikkonsidra l-pożizzjoni tagħha.

Ejja ħalli naħdmu fuq il-liġi sabiex nimplimentawha u jkollna sistema ta' prosekuzzjoni li tkun tabilħaqq tixraq lil pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Owen Bonnici, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 11 ta' Ġunju 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar il-Vjolenza abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għassena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Ippjanar għas-sena 2019 – Votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2019 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, irrid nibda llum billi nifraħ lill-Onor.

Kevin Cutajar, deputat ġdid fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni.

Għalkemm personalment jien ma nafux u qatt ma ltqajt miegħu, nittama li fiż-żmien li ġej, matul din il-leġiżlatura, ikolli ċans insir nafu u naħdem miegħu bħalma nipprovaw naħdmu ma' kulħadd.

Bla dubju flimkien nistgħu naħdmu ħafna aħjar.

Bħalma nsellem lill-Onor.

Kevin Cutajar, fl-ewwel okkażjoni li għandi f'dan il-Parlament irrid insellem ukoll lil David Stellini.

Lil David Stellini ili nafu naħseb għal dawn l-aħħar għaxar snin, miż-żmien li qattajt fil-Parlament Ewropew.

Huwa persuna abbli ħafna u dan il-Parlament tilfu.

Jien tkellimt ftit ma' David Stellini u naf li qalbu qiegħda fil-Parlament Ewropew.

Jien ngħid li għalkemm tlifnih minn dan il-Parlament, rebħitu Malta fi Brussell!

Fi Brussell għandna bżonn nies bħal David Stellini u bħall-Membri Parlamentari Ewropej tal-Partit Laburista li jiddefendu isem Malta.

Għalhekk għalkemm jien jiddispjaċini li David Stellini m'għadux magħna f'din il-Kamra, għaliex huwa persuna li għandu abilitajiet kbar fejn jidħol il-qasam tiegħu, partikolarment il-qasam Ewropew, Malta bħala pajjiż rebħet ħabib ieħor fi Brussell.

Għandna bżonn li jkollna l-ħbieb, għandna bżonn anke membri min-naħa tal-Oppożizzjoni li jkunu fl-istituzzjonijiet barranin u li ma jkunux kontra Malta.

Mir-riżultat li kellna jidher li ftit li xejn se jinbidel l-atteġġjament ta' ċerti nies minkejja li l-poplu Malti wera x'ried bil-vot tiegħu.

Il-poplu Malti ddeċieda li ma jridx aktar politiċi li jmorru barra minn Malta u jgħidu kontra pajjiżna jew ixewxu kontra pajjiżna u li jgħidu kliem mhux xieraq fil-konfront ta' pajjiżna u l-istituzzjonijiet ta' dan il-pajjiż.

David Stellini kien wieħed mill-kandidati tal-Partit Nazzjonalista li ddikjara, fil-kors tal-kampanja elettorali għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, li hu qatt ma jkun lest jivvota kontra Malta bħalma għamlu ż-żewġ kollegi sħabu fil-leġiżlatura tal-Parlament Ewropew li tintemm aktar tard dan ix-xahar.

Irrid nifraħ ukoll lill-membri eletti tal-Parlament Ewropew, jiġifieri Miriam Dalli, Alfred Sant u ż-żewġ deputati ġodda Alex Agius Saliba u Josianne Cutajar, u nifraħ ukoll liż-żewġ deputati tal-Partit Nazzjonalista.

Jalla dawn xi darba jifhmu l-ħtieġa li bħala membri tal-Parlament Ewropew qegħdin jirrappreżentaw lil Malta u bħala Maltin iridu jipprovaw jiġbdu l-ħabel ta' pajjiżna minflok ifixklu x-xogħol li qed jagħmel pajjiżna.

Naħseb li fl-istorja politika tal-Parlament Ewropew mill-1979 'l hawn qatt ma kellna sitwazzjoni fejn deputati tal-Parlament Ewropew jgħidu kontra pajjiżhom!

Naħseb li din qatt ma ġrat ħlief fil-leġiżlatura li għaddiet u ta' qabilha.

Diġà għandna biss sitt Membri tal-Parlament Ewropew qalb 751 membru!

Sitta huma ftit u mhuma xejn ħdejn 751 u allura jalla xi darba anke ż-żewġ deputati tal-Partit Nazzjonalista li kienu eletti jibdew jaħdmu id f'id mal-bqija tal-Membri Parlamentari Maltin.

Irrid nifraħ ukoll lill-għadd ta' kunsilliera li kienu eletti, kemm dawk li diġà servew fil-kunsilli lokali u li allura għandhom l-esperjenza kif ukoll lil dawk li qed iġibu enerġija ġdida u ċertu entjużjażmu fil-kunsilli lokali partikolarment numru ta' żgħażagħ f'San Pawl il-Baħar u fil-Għargħur.

Hawnhekk m'iniex qed nitkellem fuq partiti imma fuq kunsilliera lokali li llum ammont minnhom huma żgħażagħ li għall-ewwel darba telgħu biex iservu.

Il-politika hija sabiħa speċjalment meta tħaddimha biex tagħmel il-ġid.

Sinjura President, f'dawn il-jiem fil-pajjiż dehret ċara aktar minn qatt qabel il-firda li hemm fil-Partit Nazzjonalista u huwa inutli li l-Kap tal-Oppożizzjoni jipprova jagħmel ballun politiku minn inċident sfortunat li seħħ nhar is-Sibt li għadda fil-Mellieħa.

X'jiġri fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni u x'jiġri fil-Partit Nazzjonalista mhuwiex kompitu tiegħi li nitkellem dwaru għax dak jarawh huma, però jkun aħjar li l-Kap tal-Oppożizzjoni jindirizza l-isforzi tiegħu u jipprova juża l-ħin li għandu fl-Oppożizzjoni biex jipproponi miżuri tajbin f'isem il-poplu Malti u biex jibda jippreżenta lilu nnifsu u lill-Partit Nazzjonalista bħala gvern alternattiv.

Il-pajjiż għandu bżonn Oppożizzjoni b'saħħitha, Oppożizzjoni li taħdem, Oppożizzjoni li tista' titkellem magħha, Oppożizzjoni li tipproponi u Opppożizzjoni li tkun gvern alternattiv.

Qegħdin kważi f'nofs leġiżlatura, diġà għaddew sentejn, u tiskanta kemm għamilna xogħol f'dawn is-sentejn.

Il-poplu, fi ftit inqas minn tliet snin oħra, se jerġa' jissejjaħ biex jagħti l-ġudizzju tiegħu.

Il-poplu jrid jagħżel bejn żewġ programmi politiċi u l-poplu jaf fejn qiegħed magħna.

Aħna lill-poplu għidnielu u se nkomplu ngħidulu x'inhuma l-ħsebijiet politiċi u x'inhuwa l-pjan fit-tul li għandna aħna imma mhux l-istess jista' jingħad għall-Oppożizzjoni.

Anzi, l-unika ħaġa li tista' tgħid li semma l-Kap tal-Oppożizzjoni bħala l-viżjoni tiegħu għal dan il-pajjiż kien ilbieraħ filgħodu f'intervista fuq ir-radju tal-Partit Nazzjonalista.

Xi smajna min-naħa tal-Kap tal-Oppożizzjoni?

Smajna li huwa kontra dak il-proġett, kontra l-ieħor u kontra li jsiru t-toroq.

Qisu kontra kollox u kontra kulħadd saret l-Oppożizzjoni!

Huma kontra anke affarijiet li aħna wegħedna u li qed nagħmlu, bħal meta wegħedna li se nagħmlu t-toroq kollha ta' Malta u qed nagħmluhom.

It-toroq qed nagħmluhom għax wegħedniehom.

Il-kelma tagħna tgħodd u din ukoll hija differenza kbira li hemm bejn l-Oppożizzjoni u l-Gvern.

Aħna ngħidu xi ħaġa u nagħmluha.

Dan huwa Gvern li jaħdem, Gvern li jisma', Gvern li jwettaq u mhux Gvern li jwiegħed biss.

M'aħniex biss partit li nwiegħdu u mbagħad ma nwettqu xejn.

Sinjura President, jien se jkolli l-opportunità li nintervjeni fuq l-Abbozz ta' Liġi li għaddej bħalissa fl-istadju tat-Tieni Qari f'dan il-Parlament dwar l-Avukat tal-Istat u l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Dan il-Gvern stieden lill-Kummissjoni Venezja biex tagħmel analiżi tas-sitwazzjoni f'Malta u f'dan l-Abbozz ta' Liġi qed nattwaw il-proposti ta' din il-Kummissjoni.

Minkejja dan, ikollok l-Oppożizzjoni li tikkritikana li l-Gvern mhux qed jattwa dawn il-proposti!

(Interruzzjonijiet)

Nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li ma tistax tirreferi għal dibattitu li għadu ma għalaqx.

GLENN BEDINGFIELD: Jien qed nirreaġixxi fl-ambitu tal-viżjoni tal-Partit Nazzjonalista li filli jgħid mod u filli jagħmel mod ieħor.

Illejla smajna li se jivvotaw kontra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jien nixtieq nara meta se jivvotaw favur xi ħaġa!

Meta se jivvotaw favur xi ħaġa?

Forsi jivvotaw favur jekk ngħollu l-kontijiet tad-dawl u tal-ilma, jekk ngħollu t-taxxi, jekk inneħħu ċ-childcare b'xejn jew jekk ma nibqgħux nagħtu tablets lit-tfal?!

Fuqiex se jivvotaw favur?

Qalulna li rridu nibdlu d-direzzjoni imma liema direzzjoni eżatt irridu nibdlu ma qalulniex.

Kont qed nitkellem fuq il-konstistenza tal-Oppożizzjoni li ma teżistix.

Illum ma nafux x'inhuma l-ħsebijiet politiċi u x'inhi l-viżjoni politika tal-Oppożizzjoni.

Kif għidt, diġà għaddew sentejn minn din il-leġiżlatura.

Aħna ħdimna ħafna f'dawn l-aħħar sentejn minn mindu l-poplu reġa' fdalna t-tmexxija ta' dan il-pajjiż.

Dawn is-snin għaddew bħal leħħa ta' berqa, għaddew malajr u dan huwa sinjal li l-Gvern kien qed ikollu ħafna x'jagħmel, għax meta jkollok ħafna x'tagħmel ma tarahx għaddej il-ħin.

Illum qegħdin f'pożizzjoni li naraw fejn qegħdin mal-poplu wara mid-term elections.

Dan il-Gvern qed jara x'inhuma u qed janalizza r-riżultati, biex inkunu nistgħu naħdmu aħjar u naħdmu iktar, dejjem flimkien.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sinjura President, b'umiltà sħiħa erġajna morna għand il-poplu u b'umiltà sħiħa tlabnieh jerġa' jagħżel.

Tlabnih jiġġudika fil-libertà kollha jekk iridx lilna biex imexxih fuq livell lokali u fuq livell Ewropew jew inkella jridx lil ħaddieħor.

Nerġa' ngħid li l-poplu, bil-libertà kollha, tkellem, u tkellem f'żewġ elezzjonijiet, għax għall-ewwel darba fl-istorja ta' dan il-pajjiż iddeċieda fuq l-elezzjonijiet kemm tal-kunsilli lokali kif ukoll fuq dawk tal-Parlament Ewropew.

F'dawn l-elezzjonijiet kellna turnout b'saħħtu ħafna komparat ma' dak li jiġri f'pajjiżi Ewropej anke jekk ivvotaw 70% li jidhru ftit ħdejn 'il fuq minn 95% turnout li jkollna fl-elezzjoni ġenerali.

Il-poplu kellu ċans, nerġa' ngħid bil-libertà kollha, jiddeċiedi u jagħmel l-għażliet tiegħu, għażliet li llum li jien wieħed mill-aktar nies li ili fil-politika nista' ngħid li aħna bħala partit dejjem irrispettajniehom.

Aħna dejjem għidna li l-poplu huwa sovran u dejjem irrispettajna l-għażliet tiegħu.

Kien hemm okkażjonijiet oħrajn fejn il-poplu m'għażilx lilna imma aħna dejjem irrispettajna l-għażliet tal-poplu.

Id-demokrazija ma tfissirx li inti tapprezza xi tkun għażlet il-maġġoranza tal-poplu meta jkun jaqbel lilek biss, u meta ma jkunx jaqbel lilek tgħid li l-għażliet mhumiex tajbin għax il-maġġoranza tkun għażlet xi ħaġa li ma tkunx taqbel magħha.

Demokrazija tfisser li jekk il-poplu jagħżel lil ħaddieħor, inti tirrispetta dik l-għażla.

Aħna l-għażla tal-poplu dejjem nirrispettawha, kemm meta l-poplu jagħżel lilna u anke ma jagħżilx lilna.

Dan huwa l-prinċipju ta' dak li nemmnu fih u hekk titlob id-demokrazija.

Aħna nemmnu li kull individwu li jikkontesta l-elezzjonijiet, kemm fuq livell ta' kunsilli lokali, kemm fuq livell ta' Parlament Ewropew kif ukoll fuq kwalunkwe livell, għandu jkollu l-ispazju biex iressaq 'il quddiem fiex jemmen u xi jrid jagħmel.

Imbagħad għandu jkun hemm perjodu fejn il-poplu jiddeċiedi, imma mbagħad wara li jiddeċiedi, inti trid tirrispetta dawk id-deċiżjonijiet.

Sinjura President, għal għaxar darbiet wara xulxin il-poplu ddeċieda li għandna nkomplu mexjin fit-triq li qbadna, għandna nkomplu bil-policies li qed nagħmlu, għandna nkomplu nsaħħu l-ekonomija biex ikollna l-flus f'idejna biex nagħmlu ġustizzja soċjali u nkunu nistgħu nkomplu ngħinu lil min l-aktar għandu bżonn.

Minn hawnhekk nixtieq ukoll nawgura minn qalbi lill-kunsilliera kollha għall-ħidma tagħhom favur il-lokalitajiet tagħhom.

Jien nawgura l-ħidma t-tajba lis-sindki, lill-viċi sindki u lill-kunsilliera kollha, b'mod speċjal lil dawk fil-Kunsilli Lokali tal-Mosta, ta' San Pawl il-Baħar, tas-Siġġiewi u tal-Belt.

Jien konvint li dawn se jagħmlu ħilithom biex ikunu forza pożittiva sabiex iċ-ċittadini Beltin, Mostin, Pawlin u Siġġiwin ikunu jistgħu jikkonfermaw kemm għamlu deċiżjoni tajba meta għażlu lil dawn il-kunsilliera, lil dawn il-viċi sindki u sindki biex imexxu l-lokalitajiet tagħhom.

Jien konvint li f'kull lokalità f'Malta u f'Għawdex se jkollna sindki, viċi sindki u kunsilliera li jkunu enerġija pożittiva biex jagħmlu l-aħjar għall-belt u r-raħal tagħhom.

Konvint li Alfred Zammit, Alfred Grima, Romilda Baldacchino Zarb kif ukoll Kurstein Sant se jagħmlu biċċa xogħol tajba wara li l-poplu fdahom għall-ewwel darba f'din l-elezzjoni.

Konvint li l-poplu se jingħata raġun li għamel għażla tajba.

Konvint ukoll li ħafna mis-sindki, mill-viċi sindki u mill-kunsilliera ġodda se jkunu strumentali biex jagħmlu d-differenza fil-belt u fir-raħal tagħhom.

Jien ċert li ħadd mill-kunsilliera mhu se jkun partiġġjan u li mill-għada tal-elezzjoni l-kunsilliera kollha jibdew jaħdmu bħala tim wieħed għall-ġid tal-belt u raħal tagħhom.

Sinjura President, inkun qed nonqos jekk illum ma neħux din l-opportunità biex insellem lil sieħbi Matthew Chetcuti.

Grazzi għas-saħħa, l-enerġija, l-entużjażmu u l-ideat li wera tul din il-kampanja elettorali, il-poplu Rabti ħatru bħala Viċi Sindku tar-Rabat.

Ninsab ċert li Matthew Chetcuti ntgħażel fuq il-kapaċitajiet tiegħu, fuq l-abilitajiet kbar li għandu u fuq l-intellett li għandu.

Kieku kont nivvota r-Rabat żgur li Matthew Chetcuti kien ikun prijorità fil-lista tiegħi.

Konvint ukoll li n-nies se jiġu ppruvati li għamlu għażla tajba f'Matthew Chetcuti u se jiġu ppruvati li għamlu għażla tajba li eleġġew sindki oħrajn żgħażagħ mimlija enerġija u entużjażmu.

Il-poplu għażel lil Matthew Chetcuti għall-abilitajiet tiegħu, għat-tmexxija tiegħu, għall-ħeġġa u l-ħerqa li għandu biex jagħmel Rabat aħjar.

Nawgura lilu u lis-Sindku Sandro Craus suċċess fil-ħidma tagħhom.

Sinjura President, f'din l-ewwel okkażjoni li għandi ma nistax ma nawgurax suċċess lill-Membru Parlamentari Għawdxi ġdid l-Onor.

Nawguralu għall-ħatra ġdida tiegħu.

Ninsab ċert li l-Onor.

Kevin Cutajar se jkun asset f'dan il-Parlament u se jagħti kontribut biex noffru s-soluzzjonijiet għat-triq 'il quddiem.

Il-poplu tagħna għażel ukoll lill-Membri Parlamentari Ewropej u għall-ewwel darba għażel erba' membri minn partit wieħed u tnejn minn partit ieħor.

Nawgura minn qalbi l-ħidma t-tajba favur pajjiżna lill-Membri Parlamentari tagħna li huma Dr Miriam Dalli, Dr Alfred Sant, Dr Alex Agius Saliba, Dr Josianne Cutajar, Dr Metsola u s-Sur Casa.

Nawguralhom li jaħdmu biex jagħmlu isem tajjeb lil Malta.

Dawn iridu jiftakru li jekk l-ekonomija ta' Malta tmur ħażin, kulħadd ibati.

Jekk aħna mmorru lura kulħadd se jbati filwaqt li jekk Malta tibqa' miexja 'l quddiem u l-ekonomija tagħna tibqa' tissaħħaħ, jibqa' jkollna iktar flus biex insaħħu s-servizzi soċjali, nagħmlu toroq aħjar, infrastruttura aħjar u nsaħħu l-edukazzjoni tagħna.

Dawn l-affarijiet igawdi minnhom il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien għandi fiduċja sħiħa li Dr Dalli, Dr Sant, Dr Agius Saliba kif ukoll Dr Cutajar se jkollhom f'qalbhom lil Malta u lil Għawdex waqt il-ħidma tagħhom fil-Parlament Ewropew.

Nawgura wkoll lil Dr Metsola u lis-Sur Casa biex huma wkoll, f'dak kollu li jagħmlu, ikollhom lil Malta u lil Għawdex f'qalbhom, u jagħmlu dak kollu possibbli biex iġibu 'l quddiem lil dawn iż-żewġ gżejjer li huma l-iżgħar gżejjer fl-Unjoni Ewropea.

Nawgura li l-Membri Parlamentari Ewropej Maltin jingħaqdu flimkien sabiex iseħħ dak li huwa tajjeb għall-poplu tagħna u għal pajjiżna.

Sinjura President, il-poplu ġġudikana fuq dak li wegħedna u dak li għamilna.

B'sodisfazzjon ngħid li aħna - il-Ministru u s-Segretarji Parlamentari fi ħdan il-Ministeru tal-Politika Soċjali - wettaqna 66% tal-wegħdi li għamilna sentejn ilu fil-manifest elettorali.

Spiċċa ż-żmien li noqogħdu nwiegħdu ċerti affarijiet qabel l-elezzjoni, imbagħad tgħaddi l-elezzjoni u noqogħdu nġibu kull skuża biex inwaħħlu f'xi ħaġa, f'xi ħadd jew f'xi sitwazzjoni biex niġġustifikaw għaliex ma nkunux wettaqna dak li nkunu wegħedna.

Fil-fatt 66% tal-wegħdi li għamilna sentejn ilu wettaqniehom u dan ifisser li fadlilna inqas minn 40% x'nagħmlu.

Nista' ngħid li dawn il-wegħdi kollha qegħdin naħdmu fuqhom u kollha qegħdin fil-proċess li jitwettqu.

Jien ċert li dak li wegħedna fil-qasam tad-diżabilità u anzjani se nkunu qegħdin inwettquh.

Il-poplu tagħna hekk jistenna minna!

Għalhekk kien importanti li jkollna roadmap, għalhekk kien importanti li qabel ma nwiegħdu xi ħaġa niżnuha, naraw x'se tkun tfisser u naraw jekk nistgħux inwettquha jew le.

Sinjura President, spiċċa ż-żmien li mmorru għand in-nies b'ħafna wegħdi fiergħa li ma jkunux ikkalkolati.

Aħna hawnhekk m'aħniex Father Christmas li noqogħdu nqassmu r-rigali biex in-nies jivvotaw.

Hawnhekk aħna qegħdin namministraw il-flus li niġbru mingħand il-poplu bħala taxxi.

Illum qed ngħixu f'dinja globalizzata fejn hemm kompetizzjoni ħarxa biex inġibu l-investiment.

Irid ikollna mappa ta' fejn qegħdin u fejn irridu mmorru.

Il-poplu jiġġudika.

Illum il-poplu qed jistenna li aħna b'responsabilità nersqu quddiemu u ngħidulu: Aħna wegħedniek dan u wettaqnieh jew qed inwettquh.

Sinjura President, aħna żammejna kelmitna għal darba, darbtejn, tlieta.

Il-pensjoni kienet ilha 25 sena fil-friża, aħna għidna li se nżiduha u fil-fatt żidnieha għal erba' darbiet wara xulxin.

Din is-sena l-Prim Ministru diġà qal li se nerġgħu nżiduha.

Żidna wkoll l-istipendju għall-istudenti tagħna u l-allowances għal sena wara l-oħra wara l-oħra għal diżabilità severa.

Raħħasna wkoll il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, raħħasna l-prezzijiet tal-uniformijiet u raħħasna l-prezzijiet tal-pilloli.

Ġibna wkoll stabilità fil-prezzijiet tal-fuels u żidna diversi servizzi fil-komunità.

Huwa dan li l-poplu qed jistenna minna.

Illum bdejt nikteb lista ta' x'għamilna u x'servizzi daħħalna.

Qegħdin nipprovaw li kull ewro li ninvestu naraw li neħduh lura f'servizzi ta' veru.

Għamilna awtorità tal-istandards biex aħna ma niftehmux ma' min nixtru s-servizzi mod imbagħad insibu li jkun sar mod ieħor.

Fl-aħħar mill-aħħar aħna qegħdin nagħmlu dan kollu għax irridu li n-nies ikollhom ċerta dinjità.

Aħna nħarsu lejn il-bniedem b'mod ħolistiku u ħadd ma jixraqlu li ma jingħatax dinjità.

Ladarba n-nies fdawna, aħna rridu nimxu magħhom daqslikieku kull wieħed u waħda minnhom huma l-ġenituri tagħna, it-tfal tagħna u nies li qed nieħdu ħsiebhom aħna b'mod dirett.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 11 ta' Ġunju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUMPANIJA RREĠISTRATA F'DUBAJ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija rreġistrata f'Dubaj u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10153.

KUMPANIJA RREĠISTRATA F'DUBAJ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija rreġistrata f'Dubaj u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10153.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' persuni li ħadu sehem fi programmi ta' ġrajjiet kurrenti, diskussjonijiet, inkluż programmi mtellgħa mill-Kamra tal-Aħbarijiet ta' Television Malta matul il-perjodu mill-1 ta' Ġunju 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jgħid għal kull waħda mill-persuni, f'liema kapaċità ġiet mistiedna jew lil min kienet qiegħda tirrappreżenta?

OWEN BONNICI: It-tagħrif qiegħed jinġabar.

AMBAXXATA TA' MALTA FL-ISTATI UNITI - ĦIDMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma diplomatika saret fl-Ambaxxata tagħna ġewwa New York tul din is-sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

AMBAXXATA TA' MALTA FIL-GREĊJA - ĦIDMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma diplomatika saret fl-Ambaxxata tagħna ġewwa Ateni tul din is-sena?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

PROĠETTI MARBUTA MAL-ISF

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid f'liema pożizzjoni jinsab il-proġett marbut mal-ISF (Fond għas-Sigurtà Interna) b'mod partikolari wara l-Avviż numru TMFA 002/2019?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-Tender TMFA 002/2019 Ex-Post Evaluation of Internal Security Funds (ISF) (2014-2020) projects implemented by the Ministry for Foreign Affairs and Trade Promotion jinkludi l-ingaġġ ta' konsulenti biex jevalwaw proġetti li l-Ministeru se jkun qed jimplimenta taħt il-Programm Fond ta' Sigurtà Interna 2014-2020.

Taħt dan il-programm il-Ministeru se jkun qed jimplimenta erba' proġetti:

Il-proġetti kollha għadhom fl-istadji inizjali.

L-iskop tal-ingaġġ kmieni fil-proġetti huwa sabiex il-konsulent/i ikun/u qed jevalwa l-andament tal-proġetti tul it-twettiq tagħhom u mhux fl-aħħar meta jiġu konklużi.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu minn Trade Malta tul din is-sena?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-inizjattivi li ttieħdu minn Trade Malta minn Jannar sa Mejju ta' din is-sena kienu dawn:

Implimentat il-Go Global li hu taħriġ dwar l-esportazzjoni mifrux fuq għaxar ġimgħat bejn Jannar u Marzu, b'kollaborazzjoni mal-Università ta' Malta u ma' bank ewlieni.

Trade Malta akkumpanjat lill-Prim Ministru b'delegazzjoni ta' kummerċ lejn Gujarat, l-Indja, bejn il-15 u l-20 ta' Jannar.

F'Jannar ukoll, Trade Malta, flimkien mal-Kamra tal-Kummerċ, tellgħet delegazzjoni ta' kummerċ lejn Istanbul waqt iż-żjara statali fit-Turkija tal-President Emeritu l-E.T. Marie Louise Coleiro Preca, fil-prezenza tiegħi bħala Ministru responsabbli mill-Promozzjoni tal-Kummerċ.

Fl-istess xahar ukoll, Trade Malta akkumpanjat lill-President Emeritu fuq żjara istituzzjonali ġewwa l-Iżrael u l-Palestina.

Business Seminar fit-28 ta' Frar dwar l-esportazzjoni ta' prodotti ta' ikel u xorb kif ukoll ħejjiet sessjoni ta' informazzjoni fit-18 ta' Marzu dwar it-Tieni Esebizzjoni ta' Importazzjoni fiċ-Ċina (Second China Import Expo), flimkien mal-Kamra tal-Kummerċ.

Trade Malta kkumplimentat iż-żjara statali tal-President Ganiż f'Malta waqt il-Malta-Ghana Business Forum fl-26 ta' Marzu fejn tħejjew ukoll numru ta' B2Bs bejn intrapriżi Maltin u dawk Ganiżi.

Trade Malta ħadet sehem f'delegazzjoni ta' kummerċ lejn Seoul u Singapore bejn it-2 u l-10 ta' April.

Trade Malta ħadmet mal-Ambaxxata Maltija f'Ruma biex intrapriżi Maltin jattendu taħriġ speċjalizzat fuq opportunitajiet ta' kummerċ man-Nazzjonijiet Magħquda fis-16 ta' Mejju.

F'Mejju wkoll, fuq stedina tal-Gvern Etijopjan, il-Kap Eżekuttiv ta' Trade Malta akkumpanja lill-Ambaxxatur Malti għall-Etijopja, l-E.T. Ronald Micallef, sal-Etijopja fuq żjara esplorattiva.

IMMMIGRAZZJONI - TWEĠIBA GĦAL ARTIKLU F'GAZZETTA TALJANA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm tweġiba għall-artiklu bit-titlu "Il Doppio Bluff di Malta sui Migranti" li deher fil-Corriere della Sera f'April 2019?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma saritx tweġiba għall-artiklu.

AMBAXXATA TA' MALTA FI SPANJA - ĦIDMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma diplomatika saret fl-Ambaxxata tagħna ġewwa Madrid tul din is-sena?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

BENGĦAJSA – PROĠETT TA' AFFORESTAZZJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jindika xi pjanijiet hemm għall-proġett ta' afforestazzjoni f'art f'Bengħajsa?

Jista' jindika meta se jkun qed jibda x-xogħol inkonnessjoni ma' dan il-proġett?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra u jindika anke b'visuals, ix-xogħol li ġie ppjanat?

Jista' jgħid x'tip ta' siġar se jkunu qed jitħawlu u kemm qed jiġi stmat li se jitħawlu siġar biex isir dan il-proġett?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett ta' afforestazzjoni f'Bengħajsa jinkludi twittija ta' ħamrija, installazzjoni ta' sistema tal-irrigazzjoni, kostruzzjoni ta' ġiebja, formazzjoni ta' passaġġi naturali, installazzjoni ta' bankijiet u bins, tneħħija ta' wħud mill-arbli u kostruzzjoni ta' spazji għall-parkeġġ tal-karozzi.

Mistenni li jitħawlu madwar 8,500 siġar u arbuxelli indiġeni fosthom prinjol, ċipress, ballut u diversi speċi ta' arbuxelli.

Ir-ritratti tax-xogħol kif qed jiġi ppjanat tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Ix-xogħlijiet jibdew kif jinħarġu l-permessi neċessarji u t-tħawwil isir fil-ħarifa.

SAĦĦA MENTALI – SERVIZZI TA' RESPITE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm kien hemm persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali li għamlu użu mis-servizz tar-respite mogħti:

b. mill-Gvern;

f'dawn l-aħħar tliet snin, sabiex jiġu megħjuna l-familjari ta' dawn il-persuni?

Hemm xi lista ta' stennija għal dan is-servizz?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-2016 sal-2018 in-numru ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali u li għamlu użu mis-servizz tar-respite sabiex jiġu megħjuna l-familjari ta' dawn il-persuni mogħti mir-Richmond Foundation kien ta' disgħa.

Għal dawn is-servizzi hemm tliet persuni fuq il-lista ta' stennija.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 12334 tat-12-il Leġiżlatura, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika kemm huwa n-numru ta' pazjenti minn kull lokalità ta' Malta u Għawdex li qed jirċievu s-servizz bħala psychiatric outpatients fil-preżent?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' pazjenti minn kull lokalità ta' Malta u Għawdex li qed jirċievu s-servizz bħala psychiatric outpatients fil-preżent tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MARSASKALA – PERSUNI LI QED JIRĊIEVU BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jindika n-numru ta' residenti minn Marsaskala li qed jirċievu xi forma ta' benefiċċju soċjali u x'inhuma dawn il-benefiċċji li qed jirċievu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' residenti minn Marsaskala li qed jirċievu xi benefiċċji soċjali huwa kif ġej:

In-numru ta' benefiċċjarji, qiegħed juri l-benefiċjarji għal kull benefiċċju jiġifieri persuna waħda tista' tkun riflessa f'żewġ/tliet benefiċċji differenti.

IŻ-ŻEJTUN - ĊENTRU TA' MATUL IL-JUM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5840, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika fid-dettall l-attivitajiet fi gruppi li ngħataw lil madwar 33 persuna li kull ġimgħa attendew fiċ-Ċentru ta' Matul il-Jum taż-Żejtun matul din is-sena?

Fiex kienu jikkonsistu dawn l-attivitajiet fi gruppi u meta twettqu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-gruppi huma biss parti żgħira mill-pjan ta' rijabilitazzjoni.

Il-gruppi huma dwar tisjir, proġetti kreattivi u eżerċizzju fiżiku.

Apparti l-gruppi msemmija, ikun hemm ukoll gruppi ta' ħruġ fejn il-persuni jiġu mħarrġa kif jużaw it-trasport pubbliku, imġieba fi stabbilimenti ta' divertiment, għażla ta' divertiment adattat skont id-dħul finanzjarju, eċċ. Isiru wkoll proġetti f'kollaborazzjoni ma' entitajiet diversi skont il-pjan ta' rijabilitazzjoni speċifiku għal kull individwu.

KUMMISSARJU GĦAS-SAĦĦA MENTALI - ILMENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6283, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm huwa n-numru ta' lmenti li rċieva l-Kummissarju għas-Saħħa Mentali matul dawn l-aħħar tliet snin?

Fiex kienu jikkonsistu dawn l-ilmenti u għal-liema servizzi ġew indirizzati dawn l-ilmenti?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' lmenti formali li rċieva l-Kummissarju għas-Saħħa Mentali kien 19 fl-2016, 16 fl-2017 u 12 fl-2018.

L-Uffiċċju tal-Kummissarju jirċievi wkoll medja ta' bejn 10 u 12-il talba oħra fil-ġimgħa għall-assistenza u/jew informazzjoni, il-maġġor parti tagħhom b'mod telefoniku.

Il-kontenut ta' dawn l-ilmenti u/jew talbiet jikkonċerna materji koperti mill-Att dwar is-Saħħa Mentali.

SPTAR MATER DEI U SPTARIJIET PRIVATI: SERVIZZ TAL-IVF – INTERVENTI B'DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm-il darba ntużat sperm donation jew ovum donation fit-teknoloġija avvanzata tar-riproduzzjoni kemm fl-Isptar Mater Dei kif ukoll fi sptarijiet privati, minn mindu ġiet emendata l-liġi sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s'issa għadhom ma sarux interventi b'third party donation.

MELLIEĦA - BINI TA' LUKANDA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10034 u jindika fiex tikkonsisti preċiżament l-applikazzjoni (PA 3488/19) għall-bini ta' lukanda oħra fil-Mellieħa u jgħid jekk l-awtoritajiet hux iħarsu favorevolment favur din l-applikazzjoni anke għall-fatt li s-sit inkwistjoni jinsab f'żona klassifikata bħala żona barra mill-iżvilupp (ODZ) fil-Mellieħa?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 10034 f'seduta 224.

IL-MELLIEĦA – TOROQ LI NGĦATAW IT-TARMAK

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10101 u jgħid liema toroq ingħataw it-tarmak fil-lokal tal-Mellieħa bejn l-2008 u l-2013 mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li t-toroq li ngħataw it-tarmak fil-lokal tal-Mellieħa bejn l-2008 u l-2013 mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa huma li ġejjin:

• Triq il-Kbira (bejn Triq il-Qortin u Triq in-Naħal)

• Il-Moll tat-Tunnara

• Triq l-Armier (permezz ta' Public Private Partnership li jiskadi fl-2020).

IL-MELLIEĦA: KUNSILL LOKALI – DWAL ĠODDA FIT-TOROQ

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10102 u jgħid f'liema toroq sar dawl ġdid mill-Kunsill Lokali fil-Mellieħa bejn l-2008 u l-2013?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li bejn l-2008 u l-2013 sar dawl ġdid mill-Kunsill Lokali fil-Mellieħa fit-toroq li ġejjin:

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10249 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul April u Mejju 2019, in-nefqa f'reklamar u avviżi mill-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi kienet ta' €31,225.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - SEGERTARJAT PARLAMENTARI GĦALL-AGRIKOLTURA, SAJD U DRITTIJIET TAL-ANNIMALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali, jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10250 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul April u Mejju 2019, in-nefqa f'riklamar u avviżi mill-entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tas-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali, kienet nil.

FONDAZZJONI GĦALL-ĦARSIEN SOĊJALI -SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8624, bid-data tal-1 ta' Frar 2019, u jgħid fejn huma allokati l-254 social worker li bħalissa qed jaħdmu mal-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interperlant li fil-preżent hemm 246 social worker ingaġġati mal-Fondazzjoni għas-Servizzi għall-Ħarsien Soċjali, imqassma kif ġej:

Ir-rwol tas-social workers li jaħdmu fir-Residenza San Vinċenz, jikkonsisti:

· F'ħidma ma' residenti li għandhom problemi soċjali;

· Għajnuna fir-rigward ta' aċċess ta' pensjonijiet, pagamenti pendenti li jkollhom meta kienu jgħixu fil-komunità, il-bżonn li jkun hemm Guardianship jew Kuratur biex tkun jew ikun jista' jieħu ħsieb ċerti bżonnijiet, sitwazzjonijiet legali, allegazzjoni ta' abbuż, problemi f'relazzjonijiet ma' qraba jew bejn ir-residenti stess, abbuż ta' sustanza, immaniġġjar ta' flus, jew għajnuna biex jiġu rilokati ġewwwa dar tal-anzjani oħra.

· Initial assessment ma' kull resident ġdid li jidħol ġewwa r-residenza San Vincenz De Paul sabiex jekk ikun hemm xi sitwazzjonijiet partikolari jew xi problemi, dawn jiġu milħuqa mill-bidu;

· Ħidma ma' persuni li jkunu daħlu respite billi jaraw xi bżonnijiet għandhom u jaħdmu mal-persuna li qed tagħmel użu mis-servizz u mal-qraba tagħhom;

· Jagħtu għajnuna ta' informazzjoni fuq servizzi soċjali eżistenti li l-persuni jew qraba tagħhom jistgħu jagħmlu użu minnhom;

· Jagħmlu referrals lil servizzi oħra fejn ikun hemm bżonn;

· Jippjanaw u jipparteċipaw fi programmi biex jikkreaw awareness fuq il-bżonnjiiet tal-persuni anzjani.

· Jattendu laqgħat fejn meħtieg ma' professjonisti oħra sabiex jaraw kif jistgħu jgħinu aktar lir-residenti.

SAĦĦA MENTALI: GĦAJNUNA LIL FAMILJARI TA' PERSUNI BI PROBLEMI

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika fid-dettall l-għajnuna li qed jingħataw f'din il-Leġiżlatura lill-familjari ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali?

Saru xi laqgħat ma' dawn il-qraba/carers, u jekk iva, meta saru dawn il-laqgħat?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qiegħda tingħata għajnuna lill-familjari ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali permezz ta' support group jismu Reaching Out.

Dan is-support group twaqqaf bil-għan li joffri support lill-familjari ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali kemm dawk li qegħdin jiġu rikoverati ġewwa l-Isptar Monte Karmeli kif ukoll oħrajn li qegħdin jieħdu xi servizz fil-komunità.

Waqt dawn il-laqgħat il-professjonisti jitkellmu mal-familjari fuq diversi suġġetti bħal stigma, kif wieħed għandu jġib ruħu ma' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali, x'wieħed jistenna waqt il-proċess ta' recovery, kondizzjonijiet ta' saħħa mentali inġenerali, kif wieħed jieħu ħsieb tiegħu nnifsu (self care), informazzjoni dwar il-mediċini u l-effett tagħhom, tagħrif dwar NGOs li jaħdmu ma' familjari ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali, coping skills li l-familjari għandhom bżonn biex jgħinuhom fil-ħajja ta' kuljum waqt li jkunu qegħdin jgħixu ma' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali u kif wieħed għandu jaġixxi wara li jkun ingħata d-dijanjosi li xi qarib tagħhom qiegħed ibati minn xi nuqqas ta' saħħa mentali.

Dawn il-laqgħat ta' għajnuna jiġu offruti ġewwa ċ-Ċentru Tommaso Chetcuti fl-Isptar Monte Karmeli u saru f'dawn id dati:

· 21 ta' April 2018

· 26 ta' Mejju 2018

· 30 ta' Ġunju 2018

· 8 ta' Lulju 2018

· 28 ta' Ottubru 2018

· 17 ta' Novembru 2018

· 26 ta' Jannar 2019

· 10 ta' Frar 2019

· 17 ta' Marzu 2019

Il-laqgħa li jmiss hija ppjanata għall-aħħar ta' Ġunju.

L-attendenza kienet dejjem inkoraġġanti.

Il-professjonisti dejjem jistaqsu lill-familjari dwar xi suġġett li jixtiequ li jiġi diskuss.

Barra mir-Reaching Out service baqa' jiġi offrut ukoll l-Acute Response Team Service, b'kollaborazzjoni mal-Counselling Department tal-Università ta' Malta.

L-Acute Response Team (ART) ġie varat fi Frar tal-2017 bil-għan li joffri sostenn emozzjonali u psikoloġiku (counselling service) lill-qraba u carers ta' persuni li jbatu bi problemi ta' saħħa mentali.

Għas-servizz ART minn Jannar sa Diċembru tal-2018 saru 289 sessjoni ma' 32 familji/qraba kif ukoll 234 sessjoni li kienu ta' family therapy.

Minn Jannar sa Mejju tal-2019 saru 164 sessjoni ma' 31 familji/qraba kif ukoll 69 sessjoni li kienu ta' family therapy.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZ TA' ĦARSIEN SOĊJALI - ILMENTI

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru ilmenti minn klijenti/residenti li jirċievu s-servizzi tal-Fondazzjoni għas-Servizz ta' Ħarsien Soċjali f'dawn l-aħħar tliet snin?

Dwar liema servizzi kien hemm dawn l-ilmenti u jekk dawn l-ilmenti ġewx riżolti?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - AĊĊESSIBILITÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 9568, jista' l-Ministru jindika liema huma dawk id-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu li għadhom mhumiex aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

DJAR RESIDENZJALI GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITÀ – AĊĊESSIBILITÀ GĦALL-PERSUNI BIS-SIĠĠU TAR-ROTI

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 32036 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jindika jekk hemmx xi djar residenzjali għal persuni b'diżabilità li mhumiex attrezzati biex jilqgħu fihom persuni li jużaw is-siġġu tar-roti?

Jekk iva, liema huma dawn id-djar residenzjali u kemm hemm residenti jgħixu fihom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija Sapport topera erba' residenzi li mhumiex kompletament attrezzati sabiex jilqgħu fihom persuni li jagħmlu użu minn siġġu tar-roti.

F'dawn ir-residenzi l-persuni kollha b'diżabilità li jgħixu fihom m'għandhomx diffikultajiet ta' mobilità.

Dawn ir-residenzi huma:

MCCAA: DIRETTUR ĠENERALI (AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR) – SANZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Fid-dawl tal-emendi li saru għall-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur Kap. 378 tramite l-Att XVI tal-2019, fejn allura d-Direttur Ġenerali (Affarijiet tal-Konsumatur) fi ħdan l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) b'riżultat ta' dawn l-emendi issa ma jistax jimponi sanzjonijiet inkluż penalitajiet amministrattivi, jista' l-Ministru jispjega x'miżuri qed jittieħdu biex l-MCCAA u allura d-Direttur Ġenerali jkunu konformi mar-Regolament (UE) 2017/2394, fejn ir-regolament 9(4)(h) tiegħu jesiġi li l-awtorità kompetenti li hija responsabbli għat-tħaddim tad-direttivi elenkati fl-imsemmi Regolament tal-Unjoni Ewropea li tinkludi diversi liġijiet li huma inforzati mill-imsemmi Direttur Ġenerali, ikollu s-setgħa li jimponi pieni bħal multi jew ħlasijiet perjodiċi kif rikjesti fl-imsemmi regolament 9(4)?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-emendi introdotti fl-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur (Kap. 378 tal-Liġijiet ta' Malta) permezz tal-Att XVI tal-2019 li ġie ppubblikat fil-31 ta' Mejju, 2019 id-Direttur Ġenerali (Affarijiet tal-Konsumatur) se jkollu rwol investigattiv u kemm-il darba jkun hemm sejbien prima facie ta' ksur tal-liġi mill-operaturi investigati, id-Direttur Ġenerali (Affarijiet tal-Konsumatur) jista' jipproċedi permezz ta' rikors ġuramentat quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Kummerċ) sabiex jitlob fost affarijiet oħra l-impożizzjoni ta' penali fuq il-konvenut skont l-artikolu 106A għal kull ksur.

Dan il-proċess huwa konformi mar-Regolament (UE) 2017/2394.

BAJJIET – KONĊESSJONIJIET

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għad-diversi concessions għal-lidos u sunbeds li hawn fuq bajjiet f'Malta, Għawdex u Kemmuna, jista' l-Ministru:

a. Jgħid kemm-il concession hawn u f'kemm-il bajja huma mqassma;

b. Jgħid kemm jistgħu jitqiegħdu sunbeds f'kull concession, u kemm jammontaw is-sunbeds li jistgħu jitqiegħdu f'kull bajja; u

c. Għal kull bajja jagħti l-persentaġġ ta' art li huwa mgħotti b'dawn il-concessions, u kemm huwa l-persentaġġ li huwa pubbliku?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Tlabt biex l-informazzjoni tinġabar.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10235 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tabella hawn annessa:

Gazzetti Lokali u Internazzjonali - €5.20

Gazzetti Lokali u Internazzjonali - €341

Gazzetti Lokali u Internazzjonali - €453.90

Magazines Lokali u Internazzjonali - €3,1125

Gazzetti Lokali u Internazzjonali – €900

Magazines Lokali u Internazzjonali – €378

Gazzetti Lokali u Internazzjonali – €6,706.80

Magazines Lokali u Internazzjonali – €4,500

Magazines Lokali u Internazzjonali – €12,250

Gazzetti Lokali u Internazzjonali – €2,096.20

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAR-RIFORMA, ĊITTADINANZA U SIMPLIFIKAZZJONI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni, jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10236 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10380.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAS-SERVIZZI FINANZJARJI, EKONOMIJA DIĠITALI U INNOVAZZJONI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni, jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10237 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10238 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex tiġi implimentata d-Direttiva (UE) 2019/770 u jekk hux maħsub li l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) hux se jkollha xi rwol fit-tħaddim tal-liġi, li eventwalment timplimenta din id-direttiva?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dan l-istadju huwa prematur li jiġi konkluż li l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) se jkollha xi rwol fit-tħaddim tal-implimentazzjoni tad-Direttiva (UE) 2019/770, peress li għad għandhom isiru l-konsultazzjonjiet interministerjali meħtieġa.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex tiġi implimentata d-Direttiva (UE) 2019/771 u jekk hux maħsub li l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) hux se jkollha xi rwol fit-tħaddim tal-liġi li eventwalment timplimenta din id-direttiva?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 10387.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – KUNTRATTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 10341 u 10192 u jagħti tagħrif dwar kemm inħarġu u ġew assenjati kuntratti pubbliċi minn kull entità li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu minn Ġunju 2017 sad-data ta' din il-mistoqsija?

Jista' f'kull każ jgħid (i) min rebaħ il-kuntratt; (ii) l-ammont totali tal-kuntratt; (iii) jekk il-kuntratt kienx kompetittiv jew b'direct order; u (iv) l-oġġett tal-kuntratt (x'tip ta' xogħol jew servizz ieħor qed jinxtara)?

IAN BORG: L-informazzjoni għadha qed tinġabar

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - MIŻURI TA' GOVERNANZA TAJBA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'miżuri ta' governanza tajba jieħu fil-Ministeru tiegħu sabiex jiżgura li l-ebda impjegat b'mod partikolari fis-Segretarjat tiegħu, iżda anke fil-Ministeru tiegħu, ma jkollu konflitt ta' interess fis-sens li waqt li jaħdem fil-Ministeru, ikollu wkoll interess dirett jew indirett f'entità kummerċjali li jkollha kuntratt ta' servizzi mal-istess Ministeru?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għas-Saħħa huwa ggwidat mill-policies relatati u mir-regoli tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku, kif ukoll mid-Direttivi Numru 7, 9 u 10 taħt il-provvedimenti tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika (Kap. 497), skont kif applikabbli.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR F'DUBAJ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jispjega għaliex ma jridx jiddikjara ma' min iltaqa' u minn min kien akkumpanjat waqt iż-żjara tiegħu f'Dubai, suppost fuq xogħol tal-Gvern?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li l-mistoqsija tirreferi għall-kariga ministerjali preċedenti, l-informazzjoni addizzjonali qiegħda tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - KUNTRATTI TA' SERVIZZI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru għat-Turiżmu jagħti lista ta' kuntratti ta' servizzi li l-Ministeru tiegħu ta lill-persuni li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament mill-2013 'il hawn kemm ilu Ministru?

Jista' jinkludi wkoll:

a. l-iskop tal-kuntratt;

b. iż-żmien li għalih kien jew għadu viġenti; u

c. l-ammont ta' ħlas imħallas a tenur ta' dawn il-kuntratti?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dawn il-kuntratti?

KONRAD MIZZI: Tlabt biex l-informazzjoni tinġabar.

TA' QALI: TINDIF TA' ŻONA ABBANDUNATA – PREŻENZA TA' ASBESTOS

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10260, peress li numru ta' nies li jiffrekwentaw Ta' Qali qaluli li, kuntrarjament għal dak li qal il-Ministru, effettivament, kien hemm l-asbestos fl-istruttura li ġiet żarmata mill-post u li dan l-asbestos ma tneħħiex bil-proċeduri ta' sigurtà stabbiliti - dan seta' wkoll intradam fuq il-post - b'riskju ta' periklu għall-pubbliku, jista' l-Ministru jippreżenta dokumentazzjoni li tivverifika li x-xogħol fuq il-post sar skont normi applikabbli ta' saħħa u sigurtà, fosthom għall-handling tal-asbestos?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar l-istrutturi li ġew żarmati kienu jintużaw biex jiġu manifatturati varji tipi ta' prodotti ta' konkos pre-fabbrikat, ta' diversi forom u qisien.

Kif diġà ntqal fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari preċedenti 10260, waqt it-tneħħija ta' dawn l-istrutturi ma rriżultax li kien hemm xi asbestos u lanqas ma ġie kkomunikat lill-Awtorità tal-Ippjanar li seta' kien hemm xi asbestos fil-parti tas-sit li tnaddfet.

Għaldaqstant m'hemmx dokumentazzjoni rigward handling ta' asbestos.

Min-naħa l-oħra, wieħed għadu ma jistax jeskludi li m'hemmx asbestos fin-Nissen Huts li għadhom preżenti fuq is-sit.

Dawn jinsabu fuq parti mis-sit li għadu ma sar l-ebda intervent fuqha peress li wara li saret konsultazzjoni mas-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali ġie rakkmandat li tali strutturi għadhom jinżammu sakemm isiru studji ulterjuri fuqhom biex jiġi determinat il-valur arkitettoniku u/jew kulturali tagħhom.

Din il-parti tas-sit fiha tmien Nissen Huts u ġiet totalment imdawra b'ħajt tal-blokki sabiex ma jkunx hemm aċċess għall-pubbliku u jiġi evitat kull periklu.

L-istudji li għad iridu jsiru għandhom jiddeterminaw jekk fin-Nissen Huts hemmx preżenza tal-allegat asbestos.

DELEGAZZJONI F'DUBAJ – CHIEF OF STAFF TAL-UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk iċ-Chief of Staff tiegħu kienx parti mid-delegazzjoni governattiva li żaret Dubaj f'Awwissu tal-2015 u li kienet tinkludi wkoll lill-Ministru għat-Turiżmu?