DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 128, li saret fil-11 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport maħruġ mill-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali intitolat "An Investigation of allegations on Dingli Interpretation Centre" datat Ġunju 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

IN-NAXXAR: TRIQ IL-KONTI MANDUCA – PJANI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi pjan għandu l-Gvern biex itaffi mill-problemi kbar li qed jiffaċċjaw ir-residenti ta' Triq il-Konti Manduca fin-Naxxar minħabba l-impatt ta' proġett ta' żvilupp massiv f'din iż-żona, liema xogħol qed ikollu effett qawwi fuq is-saħħa fiżika u psikoloġika tar-residenti tal-imsemmija triq, kif ukoll liema xogħlijiet ukoll ħolqu ħsarat fi wħud mir-residenzi tal-imsemmija triq?

(Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li fiż-żona se jibda żvilupp ieħor ta' kobor li se jkollu effett fuq il-ħajja tar-residenti ta' din it-triq fiż-żmien li ġej).

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li fl-istadju ta' ippjanar tal-proġetti msemmija Transport Malta tikkollabora mal-awtoritajiet tal-ippjanar u tal-ambjent sabiex l-iżviluppaturi jsegwu kondizzjonijiet u prekawzjonijiet li jnaqqsu l-impatt tal-ivvjaġġar marbut max-xogħol ta' kostruzzjoni, l-awtorità kontinwament issegwi l-qagħda tat-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħha sabiex fejn ikun meħtieġ isir it-titjib meħtieġ.

Din il-ħidma se tkun qed tissaħħaħ fiż-żmien li ġej bit-twaqqif ta' Infrastructure Malta, l-aġenzija li se tmexxi u twettaq programm ta' titjib u bini mill-ġdid tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż, b'investiment bla preċedent ta' madwar €700 miljun.

Infrastructure Malta se tieħu ħsieb il-kwalità tat-toroq arterjali u b'mod gradwali anke dawk residenzjali li bħalissa jieħdu ħsiebhom il-kunsilli lokali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Naf li fil-ġranet li għaddew il-Ministru ħabbar anke l-proġett li, jekk m'iniex sejjer żball, qed jissemma Central Link, li naf li żgur se jkollu impatt importanti ħafna, b'mod partikolari fuq iż-żona ta' Ħ'Attard u ż-żona ċentrali ta' Malta.

Jista' l-Ministru jagħti ftit aktar dettalji dwar dan il-proġett u forsi jagħti wkoll xi ftit time frames u min minn dan il-proġett se jibbenefika l-aktar?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ovvjament dan huwa proġett li mhux biss huwa għal qalbi imma huwa għal qalb dawk kollha li għandhom ftit sens komun.

Matul iż-żmien il-lokalità ta' Ħ'Attard spiċċat lembut li minnha jridu jgħaddu n-nies fin-naħa ta' fuq tal-pajjiż u nies fin-naħa tal-majjistral tal-pajjiż.

Fil-fatt it-toroq jaraw madwar 30,000 vettura fil-ġurnata.

Tajjeb li wieħed jirrimarka wkoll kif l-istress jinsab mhux biss fuq il-lokalità ta' Ħ'Attard, imma anke fuq dawk tal-madwar, fosthom Ħal Lija, l-Iklin u Ħal Balzan, minħabba li s-sewwieqa, frustrati bil-konġestjoni tat-traffiku, jidħlu f'toroq residenzjali fil-qalba tal-lokal u immedjatament joħolqu aktar konfużjoni fiċ-ċentri tal-lokalità.

Dan huwa proġett ambizzjuż, proġett li tħalla fuq l-ixkaffa għal għexieren ta' snin, proġett li diversi residenti u esponenti tkellmu dwar l-importanza tiegħu.

Ilbieraħ kellna anke dikjarazzjoni tal-Viċi Kap tal-Oppożizzjoni li jinsab konfuż u kważi qed jagħmel saħansitra u-turn fuq dan il-proġett li tant tkellmu dwaru n-nies ta' Ħ'Attard.

Għalhekk aħna qed inħarsu 'l quddiem biex fil-ġimgħat li ġejjin, meta tagħlaq is-sejħa tal-offerti, jibdew bl-evalwazzjonijiet.

Eventwalment, wara l-evalwazzjonijiet isiru l-proċeduri meħtieġa u joħorġu l-permessi mill-awtoritajiet ikkonċernati u nibdew il-proġett immedjatament.

Dan il-proġett se jara, fost l-oħrajn, tnaqqis ta' 13.5% fl-emissjonijiet, in-nies se jiffrankaw nofs il-ħin tad-dewmien fl-ivvjaġġar tagħhom f'din iż-żona tal-pajjiż u permezz ta' dan il-proġett, toroq arterjali li qatt ma kienu intenzjonati li jservu bħala bypass se jkunu qegħdin jiġu relieved.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Nirringrazzja lill-Ministru għat-tweġiba tiegħu għaliex din hija mistoqsija li kelli tweġiba għaliha u reġgħet saret.

Din iż-żona li qed nitkellem dwarha f'din il-mistoqsija parlamentari hija żona fin-Naxxar, li fiha sar u għadu għaddej żvilupp kbir ħafna prattikament fuq tliet toroq residenzjali u issa se jkun hemm anke xi toroq oħrajn li se jinfdu għaliha.

In-nies ta' din iż-żona ilhom ibatu ħafna minn inkonvenjent kbir minħabba trabijiet, eċċ. Meta dawn in-nies jiġu għandna u jistaqsuna x'se jiġri, il-Ministru qed jgħidilna li ma jistgħu jagħmlu xejn f'dan ir-rigward, jew inkella huma awtoritajiet oħrajn li jistgħu jagħmlu xi ħaġa?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Nirringrazzja lill-Onor.

Buttigieg għal din il-mistoqsija.

Ovvjament in-nies ma jitkellmux biss mal-Oppożizzjoni imma jitkellmu anke man-naħa tal-Gvern u aħna mħassbin fuq l-impatt li toħloq l-industrija tal-kostruzzjoni.

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra s-Segretarju Parlamentari Chris Agius waqt konferenza tal-aħbarijiet fil-lokalità tal-Gżira spjega kif fil-Gżira u f'Tas-Sliema se nkunu qegħdin nagħmlu saħansitra infurzar speċjali permezz ta' uffiċċju ieħor, il-BRO (Building Regulation Office).

Il-mistoqsija aktar kienet relatata ma' trasport u allura ġew riflessi l-ħsebijiet ta' Transport Malta.

Però tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li bħalissa għaddejjin u wasalna anke biex ikollna progress sinifikanti f'dak li għandu x'jaqsam mal-amalgamazzjoni tad-diversi uffiċini u awtoritajiet relatati mal-qasam tal-kostruzzjoni li għandna f'pajjiżna b'liġijiet frammentati ħafna u li se jkunu qegħdin jiġu kkonsolidati f'awtorità waħda li jkollha iktar snien biex tinforza u tiżgura li l-inkonvenjent, li f'ċerti ċirkostanzi qed jinħoloq madwar il-pajjiż, ikun limitat kemm jista' jkun.

Ma rridux nagħtu l-impressjoni li kull min qiegħed fl-industrija tal-kostruzzjoni qiegħed jikser ir-regoli, imma hemm dawk il-ftit li jkunu qegħdin jagħmlu isem ħażin lill-industrija u joħolqu inkonvenjent.

Però l-aktar importanti mhuwiex biss l-inkonvenjent innifsu li joħolqu imma l-isem ħażin li qegħdin jagħmlu lill-industrija u lill-awtoritajiet, li f'ċertu rapportaġġ jista' jkun li tingħata l-impressjoni li huma lenient u li jħallu kollox għaddej.

F'numru ta' tweġibiet li jien tajt - jidhirli lill-Onor.

Karol Aquilina - fuq xogħol li għamel il-BRO, joħroġ biċ-ċar li fejn ikun hemm rapporti, u anke fuq inizjattiva tagħhom, il-BRO huwa uffiċċju li jaħdem.

Però rridu nagħtuh iktar snien u għalhekk se nkunu qegħdin nersqu quddiem il-Parlament biex inwaqqfu din l-awtorità li għadni kif irreferejt għaliha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Glenn Bedingfield, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINGFIELD: Nixtieq nieħu spunt minn ilment li kelli, u li diġà għaddejtu anke lill-Ministru, minn residenti li joqogħdu l-Isla dwar il-puntwalità tas-servizz tat-trasport pubbliku filgħodu.

L-ewwel nett, nixtieq nara jekk jistgħux jinvestigaw aktar x'inhu l-livell ta' puntwalità li qed ikun hemm fit-trasport pubbliku u x'inhu jagħmel dan il-Gvern biex jibqa' jtejjeb l-affarijiet ħalli jkollna servizz pubbliku aktar effiċjenti u tonqos id-dipendenza minn fuq il-karozzi tagħna.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Nikkonferma li l-Onor.

Bedingfield dalgħodu stess għamel kuntatt miegħi minħabba nuqqas ta' puntwalità fuq ċerti rotot tat-trasport pubbliku, b'mod partikolari dik tal-Isla.

Li nista' ngħid ukoll hu li llum b'mod partikolari, għaliex ġieli tagħmel ġranet sħaħ ma tirċevix ilmenti, kelli ħafna ilmenti, pereżempju, mil-lokalità tal-Fgura fuq ċirkostanza oħra.

Illum qed ikollna problemi u sfidi differenti.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq li s-servizz ma jingħatax jew ma jkunx puntwali però ħafna drabi s-servizz tat-trasport pubbliku qed jilħaq ċerti capacity issues.

Kif anke juru n-numri, filwaqt li fl-2011 kellna patronaġġ ta' bejn 22 miljun u 23 miljun, illum għandek kważi 50 miljun persuna li jagħmlu użu mis-servizz tat-trasport pubbliku, jiġifieri aktar mid-doppju.

U din hija ċifra li żgur se nkunu qegħdin naqbżu din is-sena.

Ovvjament il-flotta hi dik li hi, in-nies li jagħmlu użu minnu, kemm Maltin u anke l-ħafna barranin li jaħdmu jew jivvjaġġaw fostna qegħdin ikomplu jżidu mad-domanda u dawn huma d-diskussjonijiet li għandna għaddejjin.

Dwar il-każ partikolari li semma l-Onor.

Bedingfield irrid ngħid li immedjatament meta kkuntattjani tlabt lir-Regolatur jivverifika fuq l-operatur u malli jkolli dik l-informazzjoni se nkun qed ngħaddihielu għaliex naf kemm iżomm kuntatt mal-kostitwenza tiegħu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux target date ta' meta se jitlestew ix-xogħlijiet fi Vjal ix-Xarolla u fi Triq il-Kuċċard fiż-Żurrieq u f'Ħal Safi rispettivament kif ukoll jekk hemmx il-ħsieb li jsir it-tarmak fi Triq Ħal Far li miż-Żurrieq tagħti għal Birżebbuġa, fi Triq l-Imqabba li miż-Żurrieq tagħti għall-Imqabba u fi Triq Valletta l-Imqabba, il-parti ta' barra?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Din il-mistoqsija jħobb jagħmilhieli wkoll l-Onor.

Schiavone, li wkoll jieħu ħsieb ħafna l-kostitwenti tiegħu, u xejn inqas in-nies min-naħa tal-Gvern, inklużi d-Deputati tal-ħames distrett, fejn aħna għandna ftit iżjed, imma mhux se nsemmihom għax ninsa lil xi ħadd barra.

Se nibda mill-aħħar mistoqsija għaliex huwa aktar faċli.

Triq Ħal Far hija waħda minn dawk it-toroq li se tkun qiegħda ssir u se ssir fiż-żmien qarib.

Kif ħabbru l-Onor.

Clint Camilleri, din hija waħda minn dawk it-toroq li ġiet mogħtija fondi Ewropej għall-iżvilupp rurali u Transport Malta issa qiegħda fil-fażi li tibda dawk ix-xogħlijiet.

Din hija triq importanti ħafna, bħal ħafna oħrajn, li jgħaqqdu lokalità ma' oħra b'żoni rurali li mhux biss iservu għall-bdiewa u r-raħħala li jagħmlu użu minnha kuljum imma jservu wkoll għal ħafna oħrajn li jevitaw toroq arterjali u distributorji li jkunu mifnija bil-konġestjoni tat-traffiku.

Rigward Vjal ix-Xarolla u Triq il-Kuċċard m'għandix data speċifika meta se titlesta l-fażi li qegħdin fiha.

Kif għamilt dejjem u kif kont għamilt meta għedt li sal-aħħar ta' Marzu se titlesta l-ewwel fażi - kif fil-fatt ġara eżatt sal-aħħar ta' Marzu - jien inħares 'il quddiem biex tagħmilli mistoqsija bil-miktub u nagħtik tweġiba, anke għada jew pitgħada, bit-timeframes li jagħtuni l-esperti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, illum ħareġ rapport tal-Awditur Ġenerali li investiga proġett li kien wettaq il-Ministru meta kien sindku ta' Ħad-Dingli u minn dan ir-rapport ħarġu diversi shortcomings f'diversi awtoritajiet, fosthom f'dik li dak iż-żmien kien jisimha MEPA u anke fid-Dipartiment tal-Artijiet.

Jista', jekk jogħġbu, jagħti gwida lil din il-Kamra dwar x'inbidel minn meta ħareġ dan ir-rapport, jiġifieri, minn dak iż-żmien li investiga dan ir-rapport sal-lum, u xi pjanijiet għandu għal dawn iż-żewġ awtoritajiet?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Qabelxejn nirringrazzja lill-Onor.

Bartolo u lil ċerti nies b'qalbhom ħanina li fl-2016 għoġobhom jipprovaw iħammġu l-integrità tiegħi u ta' sħabi l-kunsilliera billi talbu l-investigazzjoni.

Jien din ilqajtha mill-ewwel u llum għandna rapport li jikkonkludi ċar u tond, f'punt numru 4, li jaqra hekk:

Ir-rapport jibqa' għaddej b'dikjarazzjonijiet oħrajn.

Allura huwa ta' sodisfazzjon għalija u għall-kunsilliera kollha li aħna tant ħdimna flimkien mal-Gvern.

Niftakar lil xi erba' jew ħames ministri li ħadmu fuq dan il-proġett, li kien wieħed minn tal-ewwel fost ix-xorta tiegħu - hemm ieħor f'Tal-Pietà - u llum l-Awditur Ġenerali qiegħed jivverifika dan.

Minn allegazzjonijiet li saru nnotajt ukoll li min kien qiegħed jagħmel dawk it-tali allegazzjonijiet kien qiegħed jibbażahom fuq dikjarazzjonijiet li qed jgħid li għamillu fil-privat l-Onor.

Azzopardi ntalab jixhed qal li xejn mhu minnu jew ma kienx minnu dak li kien qiegħed jiġi allegat fuqu, u din se nieħu nota tagħha wkoll.

Apparti minn hekk, jidher li dak iż-żmien id-Dipartiment tal-Artijiet u anke l-awtoritajiet l-oħrajn, bħall-MEPA u l-MTA kellhom jindirizzaw ċerti kwestjonijiet kif jaħdmu mal-kunsilli lokali, speċjalment meta jidħol is-settur privat.

Allura rridu naraw kif proġetti bħal dawn, li anke joffru ċerta sostenibbiltà, ikunu mressqa 'l quddiem mill-kunsilli lokali, nitgħallmu anke mix-shortcomings amministrattivi tad-dipartimenti konċernati li rrefera għalihom l-istess Awditur u ma nħarsux lejn uċuħ meta niġu biex nimplimentaw.

Ma jistax ikun li għax bniedem ma jkunx irid li xi ħadd jersaq lejn sit storiku li jinzerta viċin ir-residenza tiegħu, inħallu l-proġetti fuq l-ixkaffa u ma nimplimentawhomx.

Naħseb li dan jagħti mhux biss ċertifikat lis-sindku ta' dak iż-żmien, li nzertajt jien, però fuq kollox lill-kunsilliera kollha li, kif jagħmlu f'ħafna mil-lokalitajiet, jaħdmu mingħajr piki politiċi u fl-interess tal-lokalità.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk qabel isiru xogħlijiet ta' tarmak, bħalma qegħdin isiru bħalissa, bħal fil-każ tax-xogħol li għaddej f'Paceville u anke x-xogħol li sar riċentement fil-Buskett, jinbidlux is-servizzi, bħal pereżempju, is-servizzi tal-ilma?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ovvjament hemm ħidma kontinwa għaddejja mal-entitajiet konċernati.

Apparti minn hekk, kif diġà spjegajt, din hija xi ħaġa li ma tarahiex fil-liġi imma hija xi ħaġa amministrattiva u proċedurali kif din l-Aġenzija se tkun l-entità li se tibda u tispiċċa kull xogħol li jkun hemm fit-triq meta tkun up and running.

Illum il-ġurnata qiegħda ssir ħidma partikolarment mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma imma wkoll mal-Enemalta, mas-service providers tas-servizzi tat-telekomunikazzjoni u ma' entitajiet oħrajn li qegħdin jaħdmu mill-qrib.

Fil-maġġor parti assoluta ta' dawn ix-xogħlijiet li qegħdin nagħmlu kien hemm servizzi li jridu jsiru u, fil-fatt, hekk ġara, u kien hemm ċirkostanzi oħrajn fejn ma kienx hemm rakkmandazzjoni mill-entitajiet konċernati u allura ma kienx hemm din il-ħtieġa.

Pereżempju, fil-ġonna tal-Buskett m'hemm ebda servizzi minn fejn għadda l-asfalt jew il-korporazzjonijiet konċernati dehrilhom li dik l-infrastruttura ma kellhiex għalfejn tinbidel, però fil-maġġor parti assoluta jkun hemm bżonn jinbidlu s-servizzi u hekk qiegħed isir.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem il-Ministru ħabbar illi kienu ngħalqu t-tenders marbutin mal-proġett ta' Santa Luċija.

Kulħadd jaf li dawk li bħalissa jkunu jixtiequ joħorġu minn Santa Luċija jsibuha diffiċli ferm biex jaqbdu r-roundabout u ħafna drabi r-residenti ta' Santa Luċija jilmentaw li dan huwa perikoluż ħafna għalihom.

Jista' l-Ministru jgħid fiex se jkun qed jikkonsisti dan il-proġett f'Santa Luċija u anke fit-triq li tieħdok għaċ-Ċimiterju tal-Addolorata, kif dik iż-żona se taffettwa ċ-ċirkolazzjoni tat-traffiku u jekk hemmx xi timeframes marbutin ma' dan il-proġett?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Il-proġett ta' Santa Luċija huwa interessanti ħafna għaliex se nkunu qegħdin naraw ir-rilevanza tiegħu aktar meta eventwalment jispiċċa l-proġett tal-Marsa, li se jpoġġi aktar pressjoni fuq din ir-roundabout u allura ma tkunx tiflaħ għall-volumi tat-traffiku, kif diġà għandna ċerti sitwazzjonijiet illum il-ġurnata.

Għalhekk permezz ta' dawn il-mini se nkunu qegħdin nagħtu soluzzjoni li kienet ilha tiġi diskussa però fil-verità qatt ma kien hemm pjanijiet konkreti.

Aħna applikajna wkoll għall-fondi Ewropej biex niffinanzjaw parti minn dan il-proġett.

Li nista' ngħid hu li wara li nfetħu l-offerti kont daqsxejn sorpriż għaliex dawn huma ħafna irħas mill-istima oriġinali u allura l-evalwazzjoni issa tibda bix-xogħol tagħha jiġifieri trid tara anke dak l-aspett.

Għalina aħjar jekk ikun hemm savings bħalma ġara fil-Kappara ħalli ovvjament ngħaddu għal proġetti oħrajn u permezz ta' fondi Ewropej inkunu nistgħu niffinanzjaw iżjed proġetti li jagħmlu parti mit-TEN-T Network u li jindirizzaw ċerti bottlenecks li għandna.

Immedjatament wara li l-preferred bidder jiġi magħżul mill-proċess kollu mbagħad jibdew il-pjanijiet loġistiċi biex jibdew ix-xogħlijiet.

Irridu niżguraw li filwaqt li jkun għaddej ix-xogħol tal-Marsa u eventwalment jiżdied ix-xogħol ta' Santa Luċija, ma jkunx hemm inkonvenjent għal min sadanittant ikun irid jgħaddi minn hemmhekk waqt dawn l-istess proġetti.

Apparti minn hekk, il-proġett minnu nnifsu se jkun qiegħed joffri diversi alternattivi kif wieħed jivvjaġġa u dan huwa allaċċjat ukoll ma' xogħlijiet li qegħdin nagħmlu bħalissa fiż-żona Tal-Barrani.

Hemmhekk it-traffic lights ġew ottimizzati b'mod intelliġenti, għalkemm forsi jkun hemm min jgħidlek li qegħdin jgħaġġlu iżjed imma din is-sistema hija aktar intelliġenti minn kif tirraġuna persuna umana u allura rridu noqogħdu fuq dak li jgħidulna l-esperti.

Qed isiru alterazzjonijiet fil-junction speċjalment meta wieħed ikun ġej min-naħa tal-Gudja jew meta wieħed ikun dieħel lejn in-naħa tal-Gudja, ħalli nagħtu aktar nifs lil min jivvjaġġa.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex aċċettabbli, bħall-każ tal-Buskett, li servizz tal-ilma jiġi mdendel ma' ħajt?

U x'inhi r-raġuni li mhux qed tintuża l-prassi li kienet tintuża qabel, li meta jinbidel il-wiċċ, jekk ma jinbidilx il-main, jinbidlu s-servizzi, jiġifieri l-house services tal-ilma?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Irrid ngħid lill-Onor.

Bezzina li jien ma nagħmilx micro management u allura ovvjament ma nafx x'inhu l-punt relatat ma' xi servizz imdendel.

Napprezza jekk jagħtini l-informazzjoni sabiex niċċekkja mal-entità.

Eventwalment il-Kap Eżekuttiv jiċċekkja mal-inġiniera x'kienet ir-raġuni, u l-istess, m'iniex se nkun jien li ngħid lill-inġiniera u lill-esperti - dawn fl-aħħar mill-aħħar għalhekk jitħallsu - x'tip ta' soluzzjonijiet u sistemi jsiru.

Il-punt li qed isemmi huwa loġiku u sens komun u wieħed jassumi li ladarba ma ntużatx il-prassi li kienet tintuża qabel, kif qed jgħid il-kollega tiegħi - għalkemm f'ċerti ċirkostanzi naf li qed tintuża - ikun hemm raġunijiet oħrajn.

Però, bla ebda ħażen, napprezza jekk jagħtini l-każ speċifiku, nivverifika u nagħtih tweġiba dwaru.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar ġimgħat u xhur wieħed seta' jinnota policy change min-naħa tal-Ministru Borg, min-naħa ta' Transport Malta u anke minn min imexxi t-trasport f'pajjiżna, għaliex filwaqt li jidher li Gvernijiet preċedenti kellhom il-policy li jċekknu t-toroq tagħna, issa dawn it-toroq qed jinfetħu speċjalment fejn jidħlu junctions.

Kif nafu, issa beda x-xogħol fuq il-junction kif toħroġ mill-Gudja, imbagħad tibqa' sejjer lejn Santa Luċija jew lejn il-Marsa.

Hemm ukoll il-proġett tal-Ħamrun int u ħiereġ minn taħt il-mini u diversi proġetti oħrajn, anke b'mod simili s-Central Link Project li semmejna fil-bidu u r-roundabout ta' Santa Luċija.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid x'qegħdin jaspiraw li jilħqu?

Fost l-oħrajn, fl-aħħar jiem issemma li peress li l-karozzi jagħmlu inqas ħin jistennew fit-traffiku se jkun hemm inqas emissjonijiet, iżda b'dawn it-tibdiliet kollha, li mhumiex żgħar, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-għan primarju li jixtieq jilħaq hu u anke min imexxi t-trasport f'pajjiżna?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Huwa tajjeb li l-kollega tiegħi qed jagħmel din il-mistoqsija għaliex ħafna drabi nispiċċaw vittmi tal-ftit ħin limitat li għandna biex nifhmu sewwa ċ-ċirkostanzi u noqogħdu biss fuq xi titlu jew fuq xi kumment li jkun hemm fuq il-mezzi soċjali jew fuq xi rapportaġġ online.

Aħna m'aħniex ngħidu li billi nindirizzaw il-bottlenecks u billi nwessgħu ċerti toroq se nkunu qegħdin nindirizzaw l-isfidi li għandna fit-trasport.

Kif wieħed jassumi u jista' japprezza għandek short, medium u longer-term solutions għal problema daqshekk kbira u sfida daqstant reali.

Huwa faċli li wieħed jgħid kif kien qal il-Kap tal-Oppożizzjoni li jixtieq jagħmel underground, jew tramm, jew mass transport system, però kieku llum niddeċiedu li nonfqu biljuni f'sistema bħal dik, din tista' titlesta bejn għaxra u 15-il sena oħra.

Issa forsi jkun hawn min jgħidli li għandna naqbdu u niddeċiedu fuq din il-ħaġa.

Fil-fatt qegħdin isiru l-istudji u wieħed ikollu ċ-ċans jitkellem dwarhom ukoll.

Però min għada se jmur għax-xogħol u xorta se jerġa' jispiċċa fil-konġestjoni tat-traffiku jistenna li aħna għandna nipprovaw nindirizzaw dawn l-isfidi u ċerti bottlenecks għall-inqas for the medium jew short-term, u dawn fil-fatt qegħdin jiġu indirizzati.

Għalkemm dawn mhumiex se jsolvu l-problemi li għandna fis-settur tat-trasport pubbliku, huma sfidi li qegħdin iħallu l-effett u wħud ħallew effetti akbar minn oħrajn.

Se nsemmi każ partikolari.

Ħadd mhu qed jgħid li l-proġett tal-mini ta' Santa Venera li sar fis-snin disgħin ma kienx xi proġett tajjeb jew importanti però huwa fatt ukoll li għal min ikun ġej minn Cannon Road u l-bypass tal-Imrieħel, ma tagħmilx sens li għandek żewġ korsiji ħerġin minn ġot-tunnels u korsija li ġejja minn fuq il-bridge li jridu jingħaqdu f'żewġ korsiji mhux tlieta.

Dak huwa bottleneck li huwa faċli li tindirizzah u qatt ħadd ma indirizzah.

Għalhekk iddeċidejt li nagħti direzzjoni lill-Awtorità li bdiet timplimenta dan il-proġett u nħares 'il quddiem biex wara s-sajf nibdew inħossu l-effett pożittiv tiegħu, għax il-proġett tal-Kappara u tal-Coast Road qegħdin jitfgħu aktar flow fi Triq Reġjonali u wieħed qed jispiċċa jagħmel għaxar minuti taħt il-mini ta' Santa Venera.

Forsi hawn min jgħid li qed inwessgħu t-toroq u qed nagħtu spazju għal aktar karozzi.

Jien dan l-argument nifhmu però għada dawk il-karozzi xorta jridu joħorġu biex iwasslu lill-familja minn post għall-ieħor, la m'għandniex mass transport system u trasport pubbliku li huwa effiċjenti mija fil-mija.

Sur President, fil-bidu ta' din is-seduta tajt in-numri li għandna fis-servizz tat-trasport pubbliku.

Fl-2011 writna servizz li kien iġorr 22 miljun persuna u sitt xhur ilu għalaqna s-sena 2017 bin-numru ta' persuni li jużaw is-servizz jilħaq il-50 miljun, aktar mid-doppju.

Issa għandna capacity issue fit-trasport pubbliku.

Issib nies li jużaw it-trasport pubbliku u ssib nies li jridu jużawh imma jixtiequ li jiġu indirizzati dawk l-issues li fadal, u fadal issues x'jiġu indirizzati.

Jien niltaqa' ma' ċiklisti u nifhem it-tħassib tagħhom li m'hawnx biżżejjed cycle lanes, però realistikament ukoll, mhuwiex possibbli li f'kull triq iddaħħal cycle lane.

Pereżempju, fi Triq Borg Olivier ir-Rabat lanqas jgħaddu żewġ karozzi, aħseb u ara kemm tista' ddaħħal cycle lane!

Fil-laqgħa li kelli magħhom ipproponewli – xi ħaġa li jien ma tantx kont smajt biha biex inkun sinċier – li ġewwa lokalità tista' tagħmel tabelli li jagħtu prijorità liċ-ċiklisti fuq il-vetturi, anke jekk mhux se jużaw korsiji differenti, imma korsiji segregati.

Għalhekk id-diskussjoni hija għaddejja.

Però dawn il-bottlenecks li semmejt qed iħallu effett, f'ċerti ċirkostanzi aktar minn oħrajn, għall-isfidi ta' għada, tal-ġimgħa d-dieħla, tax-xahar id-dieħel u tas-sena d-dieħla.

Biex verament nikkumbattu l-konġestjoni tat-traffiku rridu nibqgħu naħdmu fuq servizz ta' trasport pubbliku li jkun effiċjenti.

U llum għandna sfidi kważi pożittivi għaliex qegħdin jagħmlu użu mis-servizz tat-trasport pubbliku ħafna aktar nies milli jiflaħ.

Però rridu nikkonsidraw li naħdmu fuqu għaliex ma rridux li n-nies jibdew jonqsu minn fuq dan is-servizz.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar korsijiet ta' taħriġ dwar id-dyslexia li saru għall-ġenituri bejn Lulju 2017 u Ġunju 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6173; u

Tagħrif dwar korsijiet ta' taħriġ dwar id-dyslexia li saru għall-għalliema bejn Lulju 2017 u Ġunju 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6174.

L-ISPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-pubblikazzjoni 'Who is Who - Stop Violence' maħruġ mill-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6175;

f'isem id-Deputat Prim Ministu u Ministru għas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 183 tal2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tar-regolamenti dwar ir-rimi u ġbir ta' skart fil-Belt Valletta (L.S. 206.02); u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-użu u l-ispiża ta' kull vettura, tal-gvern, privata jew mikrija, minn uffiċjali f'pożizzjoni għolja fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6045.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ispiża kapitali tal-Gvern f'kull sena fil-perjodu bejn l-2013 u l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6160.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni separati u single mothers li kienu qegħdin jirċievu l-għajnuna soċjali jew il-benefiċċju tal-qgħad, maqsuma skont il-lokalità, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6172.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-Erbgħa 13 ta' Ġunju, 2018 tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, l-Onor.

Edward Zammit Lewis se jkun qed jissostitwixxi lill-Onor.

Insejjaħ lill-Onor.

Edward Zammit Lewis biex, jekk jogħġbu, jirrapporta x-xogħol tal-istess kumitat.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sur President, nirrapporta li fil-laqgħa tal-Grupp ta' Ħidma I tat-30 ta' Mejju, 2018 ġew ikkonsidrati s-seba' proposti leġiżlattivi indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li kienu konformi mal-prinċipju tas-sussidjarjetà:

nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra 17-il dokument maħruġa mill-Kummissjoni u minn istituzzjonijiet oħra tal-Unjoni Ewropea (pipeline acquis) li tagħhom sar skrutinju u ġew mgħoddija mill-Grupp ta' Ħidma I fl-istess laqgħa:

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, xtaqt nagħti aġġornament dwar is-sitwazzjoni li nqalgħet ilbieraħ il-Ħadd, 10 ta' Ġunju, fil-kwestjoni tal-MV Aquarius.

F'ċirkostanzi bħal dawn se nillimita ruħi għall-fatti dokumentati li ma jista' jmerihom ħadd.

Wara, imbagħad, nixtieq ngħaddi ftit kummenti min-naħa tiegħi.

L-ewwel nett, is-salvataġġi seħħew fis-search and rescue region Libjan.

L-operazzjoni ġiet ikkordinata mir-rescue coordination centre ta' Ruma.

Kien f'din il-kordinazzjoni minn Ruma li ġie deċiż li l-immigranti kollha minn dgħajjes differenti jitpoġġew fuq l-MV Aquarius, li jtajjar bandiera ta' Ġibiltà u operat minn NGO Franċiża.

Fl-akkwati kien hemm bċejjeċ oħra navali Taljani fejn setgħu jittellgħu dawn l-immigranti li ġew salvati.

Dan huwa sinjal li l-awtoritajiet Taljani li kkordinaw dan is-salvataġġ kienu certi li MV Aquarius kellu l-abbiltà jagħti kenn lis-700 immigrant.

B'hekk Malta, bl-iktar mod ċar, la kienet l-awtorità li qed tikkordina (coordinating authority) u lanqas kellha l-kompetenza fuq is-salvataġġ (competent authority).

L-MV Aquarius beda jipproċedi lejn l-Italja, fejn kellu jiżbarka skont il-konvenzjonijiet u bil-mod kif dejjem imxew l-affarijiet.

Waqt li kien fl-ibħra internazzjonali, fi triqtu lejn l-Italja, u waqt li ma kien hemm l-ebda sinjal li d-dgħajsa kellha xi diffikultà, irriżulta li l-awtoritajiet Taljani taw ordni lill-MV Aquarius biex jieqaf fejn qiegħed u ma jkomplix jipproċedi.

Huwa assolutament inkontestat li pajjiż ma jistax jagħti ordni bħal din.

Pajjiż li jagħti direzzjoni biex, f'dak il-mument, dgħajsa tieqaf fejn qiegħda, ikun qed imur totalment kontra l-liġijiet internazzjonali marittimi.

Dawn l-istruzzjonijiet setgħu eskalaw il-każ fi kriżi umanitarja.

Sur President, bħala pajjiż żammejna dejjem mal-obbligi internazzjonali, mal-konvenzjonijiet applikabbli u mal-liġijiet marittimi.

Din il-pożizzjoni wassaltha b'mod dirett lill-Prim Ministru Taljan Giuseppe Conte f'kuntatt telefoniku tard ilbieraħ filgħaxija.

Nagħmilha ċara li l-interess tal-Gvern Malti huwa li jkollu l-aħjar relazzjonijiet possibbli mal-Italja.

Kemm ilni Prim Ministru dan huwa r-raba' gvern Taljan li qed nesperjenza u, kif kellna mal-amministrazzjonijiet preċedenti, se naħdmu biex ikollna relazzjonijiet tajbin miegħu wkoll, kif wara kollox irid ikollna mal-ġirien kollha tagħna, kemm min-naħa Afrikana, kif ukoll min-naħa Ewropea; m'għandniex għalfejn inkunu fuq naħat differenti.

L-interess tagħna fuq din il-kwestjoni u ħafna kwestjonijiet oħrajn huma identiċi.

Huma wkoll l-interess tal-Ewropa.

Imma importanti li l-Gvernijiet u l-organizzazzjonijiet kollha involuti jsegwu r-regoli maqbula u mhux jitilqu għal rashom, kif sfortunatament nemmen li ġara f'dan il-każ.

Eventwalment, matul il-ġurnata tal-lum tħabbar li Spanja, taħt it-tmexxija ġdida tal-Prim Ministru Pedro Sanchez, offriet biex l-MV Aquarius jiddaħħal fil-port ta' Valencia.

Filwaqt li rringrazzjajt personalment lill-Prim Ministru Sanchez talli intervjena biex ikun hemm dan l-iżblokk, nisħaq li dawk kollha involuti għandna noqogħdu bilqiegħda madwar mejda u niddiskutu kif se nevitaw milli terġa' tinqala' sitwazzjoni bħal dik tal-aħħar sigħat.

Kif dejjem għedt, din hija kwestjoni Ewropea li teħtieġ soluzzjoni Ewropea.

Irrid ngħid li fiċ-ċirkostanzi kollha xorta bqajna nimmonitorjaw li l-immigranti ma jkunux f'periklu.

Fil-fatt, illum wara nofsinhar, ftit tas-sigħat biss ilu, il-Gvern Malti bagħat konsenja ta' ikel u ilma għas-700 immigrant abbord l-MV Aquarius.

Dan għamilnieh minkejja li ma saret ebda talba għal din it-tip ta' għajnuna.

Għamilnieh għaliex nifhmu, u nifhmu sew, id-diffikultà tas-sitwazzjoni.

Dan huwa pajjiż li, bla ma jippreġudika l-pożizzjoni tiegħu u f'konformità mal-politika li ħaddem fis-snin li għaddew, dejjem kien lest biex, fejn possibbli, anke jwettaq evakwazzjonijiet ta' emerġenza medika ta' persuni li jkollhom bżonn attenzjoni għal raġunijiet umanitarji.

Fil-fatt, Sur President, filwaqt li konna qegħdin nistennew li ssir din l-istqarrija – biex inkunu korretti peress illi jista' jkun hemm żviluppi fil-ħin li ġej – bħala gvern ġejna kkuntattjati mill-UNHCR u ġejna mitlubin nikkonsidraw jekk tistax tingħata għajnuna lill-persuni li għandhom bżonn għajnuna medika, bħal numru ta' nisa li huma tqal.

Aħna tajna l-messaġġ li lesti ngħinu lil dawn il-persuni li jkunu qegħdin f'sitwazzjoni ta' saħħa prekarja, kif għamilna u komplejna nagħmlu matul is-snin li għaddew mingħajr l-ebda eżitazzjoni kull darba li ntlabna nagħmlu hekk.

Fuq dan ikun hemm żviluppi għaliex għaddejjin diskussjonijiet ma' dawk kollha involuti.

Dwar dawn il-punti, iċ-Ċentru ta' Salvataġġ Malti kiteb formalment liċ-Ċentru ta' Salvataġġ Taljan u lill-Kaptan tal-MV Aquarius.

Jien informat li min-naħa tiegħu l-Kaptan ħa nota tal-pożizzjoni ta' Malta u talab lill-Italja biex tieħu azzjoni immedjata u ssolvi din is-sitwazzjoni skont il-liġijiet u r-regoli relevanti.

Nerġa' nisħaq, Malta dejjem imxiet mal-obbligi tagħha.

L-assi kollha Maltin huma ddedikati biex insalvaw il-ħajjiet.

Meta l-Ewropa fl-aħħar fehmet li jkun hemm kwota fuq ridistribuzzjoni ta' immigranti mal-istati kollha membri, konna aħna minn tal-ewwel li wettaqna dawk l-obbligi; ħadna l-parti tagħna u integrajna immigranti f'Malta.

Il-pożizzjoni tagħna hija altru milli waħda populista.

Anzi hija waħda ta' kompassjoni realistika li tifhem li l-prijorità hija li nsalvaw lin-nies mill-baħar, imma ma nistgħux nieħdu iktar milli nifilħu.

Irrid infakkar ukoll li Malta hija fost l-iktar pajjiżi tal-Unjoni Ewropea li jipproċessaw applikazzjonijiet ta' ażil.

Fl-2017 konna r-raba' l-iktar, meta pproċessajna 1,610 first-time applications għall-protezzjoni internazzjonali.

U fl-ewwel tliet xhur tal-2018 konna t-tielet l-iktar pajjiż tal-Unjoni Ewropea li pproċessa applikazzjonijiet ta' ażil; 395 first-time applications.

Ħadd, nirrepeti, ħadd fl-Ewropa ma jista' jdur fuqna u jgħidilna li l-parti tagħna m'aħniex nagħmluha.

Fl-aħħar snin, meta naqsu l-ammonti ta' immigranti li jaslu Malta b'mod illegali, dejjem sħaqt li din hija sitwazzjoni volatili u li mil-lum għal għada tista' tinbidel.

Għalhekk qatt ma daqqejna trombi, minkejja li stajna lgħabna l-karta populista.

Sur President, bħala Prim Ministru żgur li mhux se nħalli lil min jinqeda b'din is-sitwazzjoni u oħrajn simili biex ixerred ir-razziżmu.

Iva, se nibqa' naqbeż għall-interess ta' pajjiżi l-ewwel u qabel kollox, imma qatt ma se nippermetti lil min juża din il-pożizzjoni biex irewwaħ il-mibegħda.

Għalhekk f'dan kollu nerġa' nisħaq fuq l-għaqda nazzjonali.

Nirrikonoxxi u nilqa' l-punt li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni lbieraħ, fejn din il-Kamra kienet solidali flimkien, u nirringrazzjah tal-pożizzjoni tiegħu kif irringrazzjajtu personalment.

Din il-Kamra trid tkun magħquda favur l-interess nazzjonali, speċjalment meta l-fatti juru li aħna mxejna u se nibqgħu nimxu b'mod sod iżda korrett.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, dawn huma sitwazzjonijiet li tħares minn fejn tħares lejhom huma delikati u jinvolvu l-aktar żewġ elementi importanti, kif se nispjega.

Dawn huma l-ħarsien tad-dinjità u l-ħajja tal-persuni, u l-osservanza tal-liġijiet internazzjonali, ċjoè, dawk il-liġijiet li jirregolaw il-komportament bejn stat u ieħor.

Kif diġà qal il-Prim Ministru, jiena lbieraħ minnufih esprimejt ruħi u għedt li l-interess nazzjonali jiġi l-ewwel u qabel kollox u allura l-Oppożizzjoni se tkun qiegħda mal-Gvern biex tissalvagwardja l-interess nazzjonali ta' pajjiżna.

Jien se nagħmel referenza għal xi kwotazzjonijiet li kien hemm fuq il-midja li qegħdin jitfgħu lil Malta u lill-Italja fl-istess qoffa.

Pereżempju ntqal li:

jiġifieri li qegħdin jinkisru d-drittijiet u l-obbligi internazzjonali.

Safejn naf jien, Malta ma kisret ebda liġi internazzjonali imma kienet konsistenti mal-ħarsien tad-dritt u l-liġi internazzjonali.

Hawnhekk jien nisħaq illi għandna dejjem inkunu konsistenti u konsonanti mal-osservanza tad-drittijiet internazzjonali, li jgħidu ċar li meta jkun hemm sitwazzjonijiet bħal dawn għandu japplika l-prinċipju tas-safest and closest port.

Għalhekk f'dan il-każ, bil-fatti rakkontati mill-Prim Ministru - u jien aċċertajt ruħi miegħu u anke ma' sorsi oħrajn li dawn il-fatti huma minnhom - Malta ma kisret ebda liġi, lanqas dik internazzjonali.

Sur President, issa se nitkellem ftit dwar il-parti umana għax jista' jkun li jkun hemm min ironikament qed jistenna li okkażjonijiet bħal dawn jitwieldu biex jibda jrewwaħ ċerti sentimenti.

Irridu nifhmu li hemm żewġ uċuħ ta' din il-problema.

Hemm il-wiċċ ta' min ikun għaddej minn sofferenza, minn tbatija, persuni li qegħdin jaħarbu minn sitwazzjonijiet ta' faqar, ta' vjolenza, ta' dittatorjati u ta' krudeltà u dik hija l-parti umana li ma jistax jgħaddi diskors wieħed jew okkażjoni waħda li ma nsemmuhomx u li ma neħduhomx inkonsiderazzjoni meta nkunu qegħdin nagħmlu d-deċiżjonijiet tagħna.

Però mbagħad ikun hemm min jabbuża minn dawn is-sitwazzjonijiet u jagħmel suq u negozu mill-faqar ta' dawn in-nies.

Meta qed ngħid faqar qed nirreferi għas-sitwazzjoni ta' dawn in-nies li huma wkoll vittmi li wieħed jużahom għax minnhom jista' joħloq negozju u lukru.

Il-liġi internazzjonali rridu naqsmuha f'biċċtejn ħalli n-nies jifhmu u jsegwu dak li qed jiġri.

L-ewwel hemm il-parti importanti li l-liġi internazzjonali tiddetta li l-bastiment jew il-biċċa tal-baħar tmur lejn l-eqreb port sigur.

Però filwaqt li jkun qed isir dan, anke matul it-traġitt, hemm ċirkostanzi personali li jikkonċernaw lil dawk li jkunu fuq dak il-vapur ċjoè l-kwestjoni ta' kriżi umanitarja.

Allura hemmhekk, b'kawtela kbira, pajjiżna, kif jidher u qed jirriżulta li diġà għamel, irid ikun pront li jagħti l-assistenza kollha li jista' jagħti biex jassigura li ma tintilef jew ma tiġi pperikolata ebda ħajja.

Biex nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq insellem lil dawk il-membri kollha, kemm tal-Forzi Armati ta' Malta, kif ukoll tas-sigurtà tagħna, u lil dawk li ħafna drabi jaħdmu b'periklu għalihom infushom biex isalvaw il-ħajja ta' ħaddieħor.

Riċentement kellna okkażjonijiet ukoll fejn il-forzi tal-ordni tagħna wrew dan u wrewh bil-kif.

Irridu napprezzaw dan ix-xogħol li jsir u biex nikkonkludi rrid ngħid li fuq kwestjonijiet ta' materja nazzjonali mhux biss se nkunu qegħdin mal-Gvern biex niddefendu l-interess nazzjonali, imma se nkunu attivi wkoll fl-Ewropa ħalli l-obbligi tal-Unjoni Ewropea u ta' pajjiżi Ewropej li huma akbar minna u li għandhom riżorsi ħafna ikbar minn tagħna, ikunu qed jiġu mħaddma u dawn il-pajjiżi mhux joqogħdu bilqiegħda u ma jagħmlu xejn u mbagħad joqogħdu jikkritikaw!

Jien nistieden lill-Gvern biex immorru fimkien barra minn pajjiżna u nuru li meta niġu biex inħarsu l-interess nazzjonali tagħna, il-leħen tagħna jkun wieħed, il-leħen tagħna huwa b'saħħtu u kapaċi nkunu vuċi fl-Ewropa ħalli nbiddlu l-mod kif l-Ewropa tittratta dawn l-affarijiet, għax din mhux biss hija problema tal-Ewropa kollha, imma hija problema li wasslet biex partijiet sostanzjali tal-Ewropa huma maqsumin kontra xulxin dwarha.

Hemm distinzjonijiet netti ta' min jippriedka mod u jagħmel ieħor u hemm gruppi differenti fl-Ewropa fejn kulħadd iħares l-interess ta' pajjiżu biss.

Għaldaqstant naħseb li l-isfida li għandna quddiemna hija li l-ewwel inħarsu l-interess ta' pajjiżna, imbagħad naraw li qegħdin nissalvagwardaw ukoll il-ħajja umana, imma mbagħad irridu nagħmlu sforz b'saħħtu, nieħdu r-riedni aħna u mmorru fl-Ewropa biex naraw kif din il-problema nirribattuha għax se tibqa' tikber.

Din mhux se tiġri dan is-sajf jew is-sajf ta' wara.

Il-ġid li hemm fl-Ewropa, il-faqar li hemm fl-Afrika, in-nuqqas ta' investiment u l-problemi politiċi se jibqgħu jikbru u allura b'serjetà rridu nippjanaw 'il quddiem, irridu nkunu konsistenti u konsonanti u nieħdu l-inizjattiva aħna fl-Ewropa.

Irridu nużaw l-abbiltà ta' Malta li kapaċi tlaqqa' naħat differenti u nibdew nipproponu soluzzjonijiet li jissalvagwardaw l-interess ta' pajjiżna u l-ħajja umana u jġibu aktar kuxjenza fl-Ewropa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Infakkar li kull intervent se jkollu massimu ta' tliet minuti.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, irrid nistaqsi lill-Prim Ministru jekk jistax jgħidilna x'inhi l-qagħda bħalissa fil-Mediterran.

Jien għandi informazzjoni li bħalissa hemm tliet bastimenti joperaw fil-Mediterran, li huma s-Sea Fuchs, is-Sea-Watch Vessel 3 u l-Aquarius, u bħalissa hemm xi ħames bastimenti ta' ħames NGOs irmiġġjati f'Malta u l-Italja.

Jista' jkun - għalkemm dan mhuwiex ikkonfermat - li hemm ukoll il-bastiment tal-gwerra Diciotti tal-Guardia di Finanzia.

Jista' l-Prim Ministru jew il-Ministru jgħidilna jekk jafx dwar dan?

Milli jidher dan salva numru ta' immigranti u ma jidhirx li jagħmel parti mill-Operations Team tal-Frontex.

Jiġifieri din hija operazzjoni purament Taljana.

Il-Gvern jaf dwar dan u hemm xi riskju partikolari għal Malta?

Fit-28 ta' Ġunju l-Prim Ministru se jattendi għas-summit tal-Unjoni Ewropea li fost affarijiet oħrajn se jkun dwar l-immigrazzjoni, kif se jindirizza l-kwestjoni tal-immigrazzjoni mal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u xi pjan għandu biex l-Unjoni Ewropea terfa' l-piż tar-responsabbiltà f'dan il-qasam.

Dan hekk kif il-Gvern stess ammetta li dan huwa fenomenu tal-Unjoni Ewropea, mhux ta' pajjiż wieħed biss.

Il-Gvern huwa ppreparat f'każ li l-pajjiż ikollu jiffaċċja mewġa wara mewġa ta' immigranti u jista' jispjegalna għalfejn fi Frar li għadda l-Gvern Malti ddeċieda li ma jidħolx fl-operazzjoni Themis tal-Frontex?

Jista' jgħidilna għalfejn dik id-deċiżjoni kienet fl-interess nazzjonali?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, jien nemmen ħafna fid-drittijiet umani u solidarjetà ma' min hu vulnerabbli.

Jien nifhem li l-immigrazzjoni mhux se tonqos fil-ġejjieni minħabba tibdil fil-klima, inkwiet ġeopolitiku u gwerer.

Għaldaqstant naqbel ukoll li l-Gvern u l-Oppożizzjoni naħdmu flimkien biex nistabbilixxu politika.

Il-mistoqsijiet tiegħi huma dawn.

Bosta stati membri tal-Unjoni Ewropea għandhom l-ambaxxati fil-pajjiżi tal-Afrika tas-Sub Sahara.

Hemm ħsieb li dawn jinfetħu għall-ipproċessar ta' talbiet tal-immigrazzjoni legali u fil-Libja jinfetħu ċentri ta' ipproċessar biex b'hekk applikazzjonijiet għall-ażil jitħejjew qabel ma l-immigranti jipperikolaw ħajjithom meta jaqsmu s-Sahara Desert u l-Baħar Mediterran?

Bħal-lum sena kellna l-Presidenza tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u Malta wiegħdet li għandhom jinħolqu kurituri umanitarji fl-Ewropa.

Dawn seħħew?

X'miżuri qegħdin jittieħdu fl-Ewropa biex tiġi ssorveljata n-nefqa tal-fondi mogħtija lit-Turkija u l-Libja?

Wara t-traġedja umana f'Lampedusa, kif tħaffef il-proċess dwar l-immigrazzjoni?

X'kien il-kontribut ta' Malta f'dan ir-rigward fil-Mediterran t'Isfel?

Il-Gvern spiss jgħid li għandu bżonn ħafna aktar ħaddiema u l-popolazzjoni trid tmiss is-600,000.

Filwaqt li nifhem li Malta tiflaħ biss numru ta' nies, x'differenza hemm bejn dawn ir-refuġjati ladarba jiġu integrati u jibdew jaħdmu, u ħaddiema li jġibu kumpaniji privati magħrufin?

Malta kemm qed tieħu fondi kull sena mill-Unjoni Ewropea għall-isfidi tal-immigrazzjoni?

Nitlob ukoll lill-Prim Ministru jinforma lill-Kamra dwar il-proċessi li jsiru mal-wasla tal-immigranti sakemm jieħdu l-istat ta' refuġjat?

Kif qiegħda titħaddem il-politika ta' integrazzjoni?

U kemm mit-tfal immigranti illegali li twieldu Malta ingħataw ċ-ċittadinanza Maltija?

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, nixtieq ningħaqad ma' dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni bħala l-kelliem tal-Partit Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam mal-intern u s-sigurtà nazzjonali.

Illum assistejna għal dik li setgħet żvolġiet fi traġedja, għaliex kien hemm aktar minn 600 ruħ, fosthom nisa tqal, tfal u żgħażagħ maqbudin f'sitwazzjoni illi kieku ma ġietx żblokkata sagħtejn u nofs ilu, probabbilment dawn qegħdin maqbudin f'nofs il-Mediterran, f'battibekk politiku bejn żewġ pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea.

Għal darb'oħra kellna Unjoni Ewropea li falliet quddiem sitwazzjoni gravi bħal din.

Il-Prim Ministru ġie kkwotat jgħid li "this cannot happen again".

Sfortunatament din l-istqarrija ilna nisimgħuha wisq mill-politiċi, ilna li smajnieha f'din il-Kamra, smajnieha ħierġa minn prim ministri oħrajn u smajnieha ħierġa mill-ogħla uffiċjali fl-Unjoni Ewropea.

Però r-realtà hi, kif qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Stellini, li għandna sitwazzjoni fejn b'mod imminenti, f'ħoġorna, fuq l-għatba tagħna, għandna vapuri li bħalissa qegħdin iġorru immigranti li possibbilment jispiċċaw fis-sitwazzjoni li qegħdin.

Jien segwejt l-argumenti legali li saru llum, l-argumenti bbażati fuq prinċipji tal-liġi internazzjonali.

Bażikament l-argument kien li din kienet missjoni ta' salvataġġ li oriġinat, ġiet ikkordinata u bdiet mill-Guardia Costiera Taljana u dan il-vapur aġixxa fuq struzzjonijiet speċifiċi tagħha.

Barra minn hekk, l-eqreb port kien il-port ta' Lampedusa u mhux ta' Malta.

Dan huwa xenarju li kien jiġġustifika l-pożizzjoni tajba li ħa l-Gvern illum.

Però r-realtà hija li għada pitgħada jista' jkollok gvern Taljan ġdid, bħalma ġara riċentement, li n-narrativa tiegħu tkun tali li se jnaqqsu l-impenn li kellhom s'issa.

Għandna Gvern Taljan li tela' b'dik l-għajta u beda jwettaqha u allura issa s-sitwazzjoni fil-Mediterran inbidlet b'mod drammatiku.

Peress li l-Gvern Taljan qed jiddikjara li l-politika li kien qed jaddotta sal-bieraħ mhux se jibqa' jaddottaha, nitlob lill-Prim Ministru jispjegalna kif se jippjana li jindirizza din is-sitwazzjoni.

Se nagħmel l-aħħar punt.

Tkellimna fuq in-nuqqas ta' wasliet bid-dgħajjes fl-aħħar snin.

Huwa fatt li mis-sena 2014, ċjoè mal-bidla fil-gvern sal-2017, skont statistika ppubblikata llum fil-ġurnal The Times of Malta, kulma kellna kienu 720 wasla.

Però fl-istess nifs, b'mod kontradittorju, kellna 6,321 talba għall-ażil.

Jista' l-Prim Ministru jispjega kif tista' tikkombaċċja dawn iż-żewġ figuri?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Aktar mistoqsijiet?

(Onor. Membri: No) Insejjaħ Iill-Prim Ministru biex jagħmel ir-replika tiegħu.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, se nwieġeb uħud mill-mistoqsijiet imma nitlob lill-kollegi tiegħi jagħdruni għax hemm mistoqsijiet speċifiċi ħafna li rridu dibattitu sħiħ biex inweġbuhom.

Però naħseb li jkollna mumenti differenti fejn inkunu nistgħu nwieġbu għalihom.

Nixtieq li wħud mill-mistoqsijiet li saru nweġibhom fid-dettall, imbagħad nagħmel punt politiku.

Se nibda l-ewwel nett b'dak li qal l-Onor.

Farrugia rigward ċentri tal-ipproċessar fil-Libja jew f'postijiet oħrajn.

Huwa faċli li niġu hawnhekk u nibdew nattakkaw biss lill-Unjoni Ewropea.

Jien diżappuntat minn ħafna mill-affarijiet li saru, jew li ma sarux, fuq livell Ewropew f'dan il-qasam, biss waħda mis-suċċessi kienet id-dimensjoni esterna, li fuq livell Ewropew - u dan beda bil-Valletta Summit li kien sar hawn Malta - hemm koordinazzjoni b'saħħitha aktar minn qatt qabel biex persuni li jkunu qegħdin jivvjaġġaw mid-deżert jintlaqgħu f'postijiet strateġiċi qabel biss jaslu l-Libja.

Dan permezz ta' ċentri jew outposts f'postijiet strateġiċi bħan-Niger, fejn qed isir xogħol kbir, u bħaċ-Chad, fejn hemmhekk hemm kollaborazzjoni ma' tribujiet u ma' awtoritajiet reġjonali u lokali.

Hemmhekk qed isir xogħol importanti ħafna min-naħa tal-Unjoni Ewropea.

Il-kontribut ta' Malta f'dan kollu huwa li 100% tal-assi kollha tas-sigurtà ta' pajjiżna huma dedikati għall-kwestjoni tal-immigrazzjoni.

Nemmen li m'hawn l-ebda pajjiż ieħor fid-dinja li jista' jgħid li mija fil-mija tal-assi kollha tal-Forzi Armati tiegħu huma dedikati għal dan il-qasam.

Illum il-ġurnata ħadd ma jista' jħammrilna wiċċna fuq dak li nagħmlu aħna f'Malta f'dan il-qasam ukoll u rrid nenfasizza ħafna dan il-punt.

Aħna sodi f'dak li għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tal-fruntieri tagħna, li huma fruntieri Ewropej ukoll, imma rridu nagħtu s-sehem tagħna.

Irrid infakkar lil din il-Kamra li pajjiżna huwa l-ewwel pajjiż – u safejn naf jien huwa wieħed minn tnejn – li wettaq il-kelma kollha tiegħu meta ġie għar-rilokazzjoni ta' immigranti mill-Greċja u mill-Italja.

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-kriżi li kienet inqalgħet fil-Greċja u fl-Italja rrid infakkar li skont il-key li ħarġet l-Unjoni Ewropea stess, key li kienet ikkontestata minn uħud, aħna din issodisfajnieha kollha.

Tlabna lill-awtoritajiet Taljani biex jibagħtulna n-nies hawnhekk, kif fil-fatt għamlu, meta l-eħfef ħaġa li stajna nagħmlu kienet li ngħidu li fis-snin li għaddew aħna tħallejna waħedna u allura issa nħallu lil ħaddieħor waħdu.

Minflok, aħna wieħed minn dawk il-pajjiżi - jekk m'iniex sejjer żball konna żewġ pajjiżi - li wettaqna l-kelma tagħna mija fil-mija u konna żgur l-ewwel pajjiż li wettaqna l-kelma tagħna.

Qed jgħiduli li huma ammonti żgħar!

Huma ammonti relattivi imma aħna nistgħu nieħdu l-ammont ta' nies li nifilħu.

Bit-tieni mod ukoll, bid-diskussjoni li għaddejja bħalissa bir-reviżjoni tar-regolament ta' Dublin u bid-diffikultajiet kollha li hemm, ħafna mill-metodoloġija li qed tiġi wżata mill-Kummissjoni Ewropea dwar il-piż li għandu jerfa' kull pajjiż, Malta qed terfa' l-piż tagħha.

Jiġifieri m'iniex fil-libertà li noħroġ jien, imma kien hemm artikli internazzjonali dwar keys differenti.

Meta qed ngħid keys jiġifieri formoli u metodoloġiji li qegħdin jintużaw mill-Kummissjoni Ewropea dwar kemm jista' jieħu jew jiflaħ jieħu immigranti kull pajjiż.

Malta qed tagħmel sehemha.

U dan jien ngħidu bi kburija għax waħda mir-raġunijiet għaliex nistgħu nerfgħu b'dak il-mod huwa għaliex għandna ekonomija li sejra tajjeb.

Se nerġa' mmur għall-mistoqsija tal-Onor.

Farrugia li qal li ladarba għandna bżonn il-barranin m'għandux għalfejn ikollna problema minn fejn ikunu.

Punt importanti ta' prinċipju huwa li aħna m'għandniex problema minn liema pajjiż ikunu.

Il-punt prinċipali huwa kif jidħlu f'pajjiżna.

Irid ikun hemm mod regolamentat ta' kif wieħed jidħol f'pajjiżna.

L-argument tagħna mhuwiex li ma rridux il-barranin.

L-argument tagħna huwa li rridu l-barranin, imma rriduhom jidħlu b'mod ordnat, li tkun taf min dieħel, li tista' tagħmel sistema li taħdem.

Fenech Adami għamel mistoqsija leċita li jistaqsuha ħafna nies.

Dan qed jistaqsi kif dawk li jaslu bid-dgħajjes naqas u żdiedu l-applikazzjonijiet.

Dan qed jiġri għaliex il-persuni jaslu mod ieħor u s-sistema Ewropea tipprovdi li wieħed jista' jiċċaqlaq minn pajjiż għall-ieħor wara li jkun daħal fl-Unjoni Ewropea u japplika għall-protezzjoni f'pajjiż partikolari.

Nerġa' ngħid, dan juri mill-ġdid kif pajjiżna llum il-ġurnata huwa t-tieni l-aktar pajjiż li per capita għandu applikazzjonijiet simili.

Dan ineħħi t-tip ta' karikatura li jkun hemm min jipprova jagħti, li qisu pajjiżna mhux qiegħed jerfa' l-piż tiegħu.

Pajjiżna fil-passat refa' ferm aktar milli felaħ u llum, fil-fehma tiegħi, qed nerfgħu dak li nifilħu mingħajr qatt ma nieħdu xejn for granted.

L-Onor.

Stellini staqsa kif qed tiżviluppa bħalissa l-qagħda fil-Mediterran u semma r-rapporti li hemm dwar vapuri u salvataġġi li saru.

Li nista' ngħidlu huwa li dan mhuwiex l-aktar perijodu li saru traġitti kemm ili Prim Ministru.

Forsi b'dak li se ngħid mhux se nkun popolari; l-unika ħaġa pożittiva li tista' toħroġ minn din il-kriżi li nqalgħet hija li jista' jkun li twassal il-messaġġ li mhux kollox għaddej b'mod normali fl-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam mal-wasliet ta' immigranti.

Jista' jkun li l-għaqdiet kriminali li jittraffikaw il-persuni jkunu qegħdin jieħdu wait and see attitude.

Ma nafux jekk dan huwiex il-każ, imma jekk hemm xi ħaġa waħda pożittiva li tista' tittieħed minn din il-kriżi, u li hija kbira, hija din.

Fl-aħħar nett l-Onor.

Stellini staqsa wkoll dwar in-nuqqas ta' parteċipazzjoni ta' Malta f'operazzjoni partikolari.

Bħala pajjiż fejn aħna naraw li r-rules of engagement ikunu saru b'mod unilaterali, li mhux qegħdin jieħdu inkonsiderazzjoni l-effetti fuq pajjiżna, aħna ma neħdux sehem f'dik l-operazzjoni.

Aħna m'għandna l-ebda obbligu li nieħdu sehem f'operazzjonijiet.

X'se jiġri issa b'engagement jew b'disengagement min-naħa tal-Gvern Taljan għad irridu naraw.

Ħafna qegħdin jaħsbu li l-Gvern Taljan se jagħmel disengagement.

Fil-verità, dak li rajna fl-aħħar sigħat kien engagement b'saħħtu, imma b'mod differenti.

Aktar milli wieħed jagħmel pass lura, kważi nista' ngħid li kien hemm passi 'l quddiem, imma mbagħad fl-aħħar mill-aħħar nistaqsi x'se jiġri mill-persuni li qed jiġu salvati b'dan kollu.

Naħseb li hemm diskussjoni, li bdiet fuq livell ta' Kunsill Ewropew u naħseb li se titkompla, dwar ir-rwol tal-NGOs f'dan kollu.

Dawn qed jagħmlu xogħol importanti imma x-xogħol irid ikun regolat.

Pereżempju, l-Unjoni Ewropea qed tonfoq miljuni kbar biex tħarreġ il-gwardji tal-kosta Libjana.

Dawn huma flus il-Maltin daqskemm huma flus l-Ewropej.

Dawn huwa sinjal li hemm qafas, li ddiskutejnieh ukoll f'Malta, li permezz tiegħu qed ngħidu li l-Libjani jridu jieħdu ħsieb l-ibħra tagħhom.

Allura mbagħad ma jistax ikun li ma nħalluhomx jieħdu ħsieb l-ibħra tagħhom.

U hemmhekk tidħol ir-responsabilizzazzjoni tal-awtoritajiet Libjani.

Mill-informazzjoni li għandna nafu li f'ċerti każi dawn ipprovaw jidħlu responsabbli u ġew injorati għalkollox.

Jien mhux qed nikkritika lill-NGOs imma qed ngħid li jrid ikun hemm sett ċar ta' regoli dwar kif isir dan kollu.

Fl-aħħar nett irrid ngħid li jien nieħu pjaċir b'dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni, li rridu nkunu front unit anke fuq livell Ewropew.

Qed nifhem li l-Gvern u l-Oppożizzjoni qed naqblu fuq l-attitudni li ħa l-Gvern Malti.

Mhux se nagħmel blanket statement li naqblu fuq kollox fuq dan il-qasam, imma fuq dan l-inċident qed nifhem li qegħdin naqblu.

Sfortunatament Membru min-naħa tal-Oppożizzjoni dalgħodu qaltilna li aħna populisti.

Bl-istess kejl, jekk qed tgħidilna li aħna gvern populista, għandna oppożizzjoni populista għax l-Oppożizzjoni qed taqbel eżattament mal-Gvern.

Imma lil hinn minn dan il-punt, li ridt ngħid huwa li ma jistax ikun li hawnhekk ngħidu mod, imbagħad ikun hemm ħaddieħor xi mkien li jmur jgħid mod ieħor.

Jien lest u konvint li l-Kap tal-Oppożizzjoni huwa lest li naħdmu b'ponn wieħed, ħaġa waħda għall-ġid ta' pajjiżna.

Iva, dawn huma punti delikati, imma l-appell tiegħi huwa li nibqgħu mexjin 'il quddiem bil-ħidma u l-ħajja tagħna bħala pajjiż.

Sur President, l-agħar ħaġa bħalissa hija li ngħollu t-temperatura u ngħidu li ġejja xi kriżi - jien ma nemminx li ġejja xi kriżi – bil-konsegwenza li dawk l-elementi l-aktar estremi fis-soċjetà tagħna li mhumiex rappreżentati f'dan il-Parlament jieħdu s-sopravvent b'nofs ta' kelma.

Dan huwa l-punt li jien irrid nisħaq dwaru; li aħna se nibqgħu mexjin 'il quddiem bħala pajjiż u bil-ħajja tagħna bħala familji u bħala negozji.

Jista' jkollna aktar problemi milli kellna sal-lum il-ġurnata, imma kif solvejna din il-kwestjoni, l-isfidi kollha qegħdin hawnhekk biex insolvuhom u jekk ma jkunx il-Gvern biss li jsolvihom, imma jkunu l-Gvern u l-Oppożizzjoni, nagħtu sinjal b'saħħtu ħafna lill-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ADRIAN DELIA: Rigward ir-riferenza li għamel il-Prim Ministru rrid ngħid li meta jien inkun tkellimt bħala Kap tal-Oppożizzjoni, l-Oppożizzjoni tkun tkellmet b'vuċi waħda.

L-appoġġ li qed nagħtu lill-Gvern fuq din il-materja huwa ta' interess nazzjonali għax aħna nġibu l-interess nazzjonali l-ewwel u qabel kollox.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-24 ta' Mejju, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, qed niddibattu Abbozz ta' Liġi li għandu relevanza sostanzjali fil-futur - dak tal-ekonomija ta' pajjiżna b'mod partikolari - għax jittratta suġġett vitali għal pajjiż, u ċjoè, is-suġġett marbut mal-infrastruttura ta' pajjiżna.

Jien ngħid li din hija liġi li b'mod ġenerali għandha ħafna affarijiet pożittivi u mil-lat politiku, b'eċċezzjoni għall-kwestjoni marbuta mal-kunsilli lokali li se nitkellem aktar 'il quddiem dwarha.

Però fuq livell politiku hemm relevanza ta' dak li aħna rridu naraw f'pajjiżna f'dan il-qasam.

Din il-liġi hija relevanti għaliex is-settur tal-infrastruttura huwa settur kruċjali u huwa importanti ħafna għall-futur tas-soċjetà u tal-ekonomija tagħna.

Għalhekk f'dan l-ispirtu nixtieq inressaq ftit punti marbutin mal-istrateġija infrastrutturali ta' pajjiżna u nixtieq ukoll inressaq numru ta' punti marbutin mat-tħaddim ta' dak li aħna qegħdin naraw ta' kif tista' titħaddem u tiġi implimentata l-ħidma marbuta ma' din l-Aġenzija.

Din hija liġi li jien ngħid li għandha konċett tajjeb u żgur li dan il-pajjiż għandu bżonnha.

L-ewwel punt li nixtieq nagħmel huwa marbut mar-raġuni għalfejn l-infrastruttura hija importanti u daqshekk relevanti.

L-infrastruttura mhijiex xi ħaġa li sempliċement you tick the box, mhijiex xi ħaġa li tagħmilha biex tkun wettaqtha però tista' tgħid li hija n-network tal-vini li minnhom tgħaddi l-ħajja, is-soċjetà u l-ekonomija ta' pajjiż.

Mingħajr infrastruttura ma jistax ikollok pajjiż ċivilizzat, pajjiż żviluppat, pajjiż li jaspira li jkun aktar avvanzat.

Jien l-infrastruttura nqisha bħala ċertifikat tal-istate of readiness ta' pajjiż, ċertifikat ta' kemm pajjiż huwa lest u ppreparat biex jilqa' l-isfidi li qed toffrilu d-dinja u kif dawk l-isfidi kapaċi jipprovdu ambjent operazzjonali li permezz tiegħu jkun jista' jaħdem u jeċċella.

L-infrastruttura hija wkoll riflessjoni tal-istandards ta' pajjiż, ta' kemm pajjiż jixraqlu jissejjaħ pajjiż żviluppat jew pajjiż avvanzat.

Jekk pajjiż ikollu l-infrastruttura tiegħu ta' pajjiż tat-tielet dinja m'għandux jippretendi li huwa pajjiż żviluppat.

L-infrastruttura hija wkoll riflessjoni tal-ambizzjoni u tal-aspirazzjoni ta' pajjiż, ta' fejn pajjiż irid jasal u jilħaq, mhux għada, però matul medda ta' żmien.

Għalhekk din il-liġi hija importanti, għaliex qed nitkellmu fuq settur li huwa fundamentali, settur li għandu r-rwol ta' pilastru ekonomiku u soċjali għall-pajjiż tagħna, settur li jinfluwenza u jimpatta l-kwalità tal-ħajja ta' pajjiżna.

U għalhekk jien norbot dan l-element mal-infrastruttura għaliex pajjiżna, bħal kull pajjiż ieħor, għandu wkoll jaspira li l-kwalità tal-ħajja li ngħixu tkun kwalità ta' ħajja li hija adegwata u konsistenti mal-aspirazzjonijiet ta' fejn aħna rridu nwasslu lil dan il-poplu tagħna, dik li bl-Ingliż isejħulha liveability.

Hawn qed nitkellmu dwar kemm pajjiż huwa liveable jiġifieri kemm pajjiż tista' tgħix u tgawdi s-sabiħ tal-ħajja fih u kemm tista' tħossok li m'intix skjav tas-sistema fih.

U għalhekk dan il-punt tal-liveability huwa importanti.

Sur President, f'pajjiżna l-infrastruttura evolviet.

Matul is-snin pajjiżna għadda minn diversi sfidi u fażijiet.

Pereżempju, fl-aħħar 50 sena, mill-infrastruttura li ħallew warajhom is-servizzi Ingliżi, konna dħalna f'perjodu fejn kien hemm nuqqas ta' investiment fl-infrastruttura ta' pajjiżna, u ddur fejn iddur l-infrastruttura ta' pajjiżna għal snin sħaħ kienet qed tiddeterjora.

Wara l-1987 u wara li kien hemm investiment bla preċedent fl-infrastruttura ta' pajjiżna minn gvernijiet wieħed wara l-ieħor immexxijin mill-Partit Nazzjonalista, il-pass li kien imiss fl-infrastruttura sar wara li pajjiżna daħal fl-Unjoni Ewropea.

Dan sar bis-saħħa tal-fondi tal-Unjoni Ewropea u bis-saħħa tal-finanzjament ta' sensiela kbira ta' proġetti kapitali tal-Unjoni Ewropea li kkontribwixxew biex pajjiżna hu dak li hu llum; pajjiż b'infrastruttura li tixraq lil pajjiż li huwa membru stat tal-Unjoni Ewropea.

Però jien nemmen li issa qegħdin fi żmien li fejn tidħol l-infrastruttura ta' pajjiżna rridu naħsbu fil-ġenerazzjoni li jmiss, irridu nħarsu lejn il-volumi tan-nies li qed jgħixu hawnhekk, mhux biss iċ-ċittadini Maltin u t-turisti imma l-popolazzjoni li qed tiżdied bil-mudell ekonomiku li qed iħaddan dan il-Gvern u kif l-infrastruttura se tkun tista' tilqa' għal dan.

Irridu naraw kif l-infrastruttura ma tkunx biss ta' ċertu kwalità biex navvanzaw matul is-snin imma rridu naħsbu wkoll biex iż-żieda fil-volum tal-popolazzjoni ta' pajjiżna ma tnaqqarx il-kwalità tal-infrastruttura li ngħixu fiha.

Għalhekk hemm dawn l-isfidi quddiemna li, sfortunatament, leġiżlatura wara oħra, gvern wara ieħor, xi ftit jew wisq ħarsu lejn l-infrastruttura mill-ottika li l-proġetti li jsiru jkunu proġetti li t-tempistika tagħhom tkun marbuta ma' ċiklu elettorali.

Barra minn hekk, nerġa' ngħid, għal leġiżlatura wara oħra kellek element sostanzjali ta' nuqqas ta' finanzjament għall-infrastruttura.

Ikollok l-underfunding fuq livell kapitali però jkollok ukoll l-underfunding fuq livell operazzjonali.

Donnu li l-infrastrutura nagħmluha darba u ma jkollniex għalfejn ninkwetaw fuqha jew ma jkollniex għalfejn nallokaw finanzjament għaliha għax dik se tibqa' għal dejjem!

Għalhekk jien nemmen li din il-liġi hija opportunità ta' kif inħarsu lejn dawn l-isfidi.

Jekk ma nammettux li għandna sfidi fuq l-infrastruttura nkunu qed ngħaddu lil xulxin biż-żmien.

L-ewwel punt li nixtieq nagħmel li huwa marbut ma' din il-liġi u mad-diskussjoni fuq din il-materja huwa dwar x'niddefinixxu b'infrastruttura.

Din il-liġi ttendi li d-definizzjoni ta' "infrastruttura" tagħmilha biex torbot kemm jista' jkun mas-sistema tat-toroq.

Jien nemmen li ġaladarba se nagħmlu aġenzija għall-infrastruttura, din ma tistax tkun sempliċement aġenzija tat-toroq però trid tkun verament aġenzija għall-infrastruttura li tkopri n-networks kollha f'pajjiżna.

Network huwa network u infrastruttura ma tibdiex u tispiċċa bit-toroq.

L-infrastruttura tkopri l-infrastruttura kollha li għandna bżonn fil-pajjiż.

Għalhekk nemmen li jekk din l-Aġenzija se tkun iddedikata purament u sempliċement biex tieħu ħsieb it-toroq se nkunu qisna qed naqbdu d-Diviżjoni tat-Toroq minn taħt Transport Malta u nagħmlu aġenzija u b'hekk inkunu qed nitilfu opportunità.

Hemm bżonn inħarsu lejn kif l-istrateġija fuq l-infrastruttura nippreparawha għas-snin li ġejjin.

Nafu li meta tagħmel investiment fl-infrastruttura tkun qed tħares lejn medda ta' bejn 20 sena u 30 sena, jiddependi mill-infrastruttura li jkollok.

B'dan il-mod inkunu verament qed nindirizzaw il-bżonnijiet ta' pajjiżna.

Jien naħseb li pajjiżna għandu jkollu pjan ta' żvilupp fl-infrastruttura li jkopri a ten-year rolling period għax l-infrastruttura ma tistax tippjanaha minn sena għal oħra, ma tistax tippjanaha minn ċiklu elettorali għal ieħor imma trid tippjanaha fit-tul u tagħti viżibbiltà tal-investiment li tkun se tagħmel għaliex ġeneralment proġett tal-infrastruttura, bejn ippjanar, tendering, permessi u l-aspetti l-oħrajn kolha marbutin miegħu, jieħu ammont sostanzjali ta' snin.

Jien nemmen li dan il-Parlament għandu jsib il-maturità, għandu jsib ir-resolve, għandu jsib il-kuraġġ li jtella' għad-diskussjoni pjan ta' infrastruttura għal għaxar snin.

Irridu naraw kif se nevolvu l-infrastruttura ta' pajjiżna għax din se tibqa' tevolvi minn leġiżlatura għal oħra, minn gvern għal ieħor, minn ġenerazzjoni għal oħra.

Pereżempu, meta tħares lejn il-proġetti l-kbar ta' infrastruttura ssib li ħafna minnhom idumu għexieren ta' snin.

Allura għaliex m'għandux ikollna pjan ta' infrastruttura li jiġi aġġornat kull sena f'din il-Kamra, ikun taħt il-portata ta' din l-Aġenzija u aħna bħala l-politiċi li qegħdin inwasslu l-leħen u l-aspirazzjonijiet tan-nies inkunu nistgħu verament inwasslu lil pajjiżna fejn jixraqlu.

Anke jekk ikun hemm bidla fil-gvern, il-pajjiż għandu jkollu pjan ta' infrastruttura maqbul, li jkun shared, li jkun ta' kulħadd u ma jkunx sempliċement xi ħaġa eżekuttiva li ssir minn sena għal oħra.

B'hekk f'pajjiżna nibdew nagħmlu infrastruttura li verament tixraq lil pajjiż li qed jaspira li jkun fuq quddiem nett tal-pajjiżi avvanzati.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar l-użu ta' strutturi u ta' bini taħt l-art.

Bħala pajjiż nafu li għandna limitazzjonijiet kbar fuq l-ispazju tagħna.

Dawn huma limitazzjonijiet naturali li tagħmel kemm tagħmel reklamazzjoni ta' art żgur li m'aħniex se nagħmlu xi tkabbir enormi tal-ġurisdizzjoni tal-art tagħna.

L-art tagħna hi dik li hi, però hemm potenzjal sostanzjali ta' kif nistgħu nużaw l-infrastruttura ta' taħt l-art, mhux neċessarjament biex nagħmlu proġetti enormi, bħall-metro, li n-natura tagħhom tant tkun kbira u tant l-istadju tal-ippjanar tagħhom jieħu fit-tul li tkun problematika.

Inti trid tara kif tista' tuża l-istrutturi ta' taħt l-art biex tkun tista' tillibera spazji mill-wiċċ u toħloq aktar spazji miftuħa u fl-istess ħin toffri infrastruttura bħall-underpasses li permezz tagħhom tkun tista' ttaffi sostanzjalment it-traffiku min-numru ta' żoni f'pajjiżna.

Punt ieħor huwa dwar kif nistgħu niffinanzjaw din l-infrastruttura.

Għandu jkun hemm strumenti u nemmen li pajjiżna għandu bżonn leġiżlazzjoni biex indaħħlu konċetti ta' PPPs u ta' Private Finance Initiatives però dawn iridu jkunu regolati b'liġi, kif hemm f'diversi pajjiżi oħrajn, fejn tuża finanzjament mis-settur privat biex tkun tista' twassal assi għal ċertu perjodu ta' żmien, assi li ġeneralment jiġu finanzjati f'bulk payment wieħed mill-gvern.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel f'dan l-istadju huwa dwar kif aħna nistgħu nsaħħu l-aspett regolatorju ta' dan il-qasam.

Jien nemmen li l-Aġenzija għandu jkollha funzjoni li tissettja ċerti standards biex dawn ikunu jistgħu jiġu osservati u infurzati.

Sfortunatament ir-road management ta' pajjiżna, kemm xogħlijiet ta' ċertu daqs, kif ukoll xogħlijiet ta' daqs iżgħar, żgur ma jirriflettix road management ta' pajjiż avvanzat.

Meta tgħaddi minn postijiet fejn ikunu qed isiru l-proġetti tkun qisek qiegħed f'żona ta' gwerra.

Din dejjem kienet problema u tibqa' problema.

Ma nistax nifhem kif fiż-żmien li qed ngħixu fih ma nistgħux nieħdu mill-eżempji li jsiru f'pajjiżi oħrajn - f'pajjiżi Ewropej biex ma nsemmux pajjiżi aktar 'il bogħod minna - dwar kif tamministra, tmexxi u tippreżenta lin-nies sit fejn ikunu għaddejjin xogħlijiet infrastrutturali.

Ma nistax nifhem kif fi proġetti li jiswew għexieren ta' miljuni ma tistax iddaħħal element ta' road management li estetikament, il-viżiv ta' dak li jkollok waqt li jkun għaddej ix-xogħol, ma jkunx viżiv li juri li we don't care, li aħna poplu li ma nagħtux kas, fejn is-siti jkunu diżorganizzati u mitluqin.

Żgur li dawn il-komponenti, għalkemm jiswew il-flus, ma jiswewx l-aħħar tad-dinja u jekk l-Aġenzija ddaħħal ċerti standards u regolamenti li jkunu jridu jiġu osservati bilfors jew inkella tieħu miżuri li jitħallsu direttament mill-Aġenzija u jinqatgħu minn dak li jkollu jieħu l-kuntrattur, inkunu nistgħu nagħtu uplift lil dawn il-proġetti ta' infrastruttura.

B'hekk inti tkun qed turi li għalkemm tkun qed taħdem tkun qed tirrispetta lir-residenti u lil dawk li jgħaddu kuljum minn dawk iż-żoni u lin-nies li jiġu jżuruna li ma jkollhomx għalfejn jaraw dawn is-siti.

Dawn is-siti ma jkunux siti ta' kilometri kbar imma forsi jkunu siti ta' kilometru jew tnejn u allura b'road management pulit tkun tista' timmaniġġjahom aħjar.

Aspett ieħor li nemmen li rridu ndaħħlu meta qegħdin nitkellmu fuq l-infrastruttura - u għalhekk appellajt li għandna nħarsu lejn l-infrastruttura b'mod ħafna aktar wiesa' - huwa li din l-Aġenzija tibda tħares lejn kif tista' tapplika l-innovazzjoni fil-mod kif noperaw l-infrastrutttura f'pajjiżna.

Kif jafu ħafna nies, fid-dinja għaddej żvilupp b'pass mgħaġġel li qed jiżviluppa anke f'pajjiżna.

Qed nirreferi għall-iżvilupp ta' the internet of things, ta' kif tuża teknoloġiji ġodda, sensors ta' komunikazzjoni ġodda, biex tkun tista' tagħmel titjib fil-mod ta' kif tipprovdi s-servizzi marbutin mat-trasport, mal-użu tal-enerġija u mal-aspetti ambjentali.

Jien nemmen li wieħed mill-mandati ta' din l-Aġenzija responsabbli mill-infrastruttura li qed titwaqqaf fl-2018 għandu jkun li għall-inqas għandu jkollha r-rwol ta' promutur ta' dan l-aspett, għandu jkollha r-rwol li tara li waqt li jkunu qed isiru x-xogħlijiet, b'mod partikolari issa li se jsir dan il-volum enormi ta' xogħlijiet minn din l-Aġenzija, pajjiżna jkun wieħed mill-ewwel pajjiżi li jħaddem dawn is-sistemi, fejn mhux ikollok l-iscreens tat-transport management system iżomm billboards elettroniċi imma jkollok dawk l-iscreens li jwasslu messaġġi ta' intelligent transport systems.

Dawk mhumiex information systems imma intelligent transport systems u allura f'pajjiżna għandna naspiraw li jkollna dak il-livell ta' servizzi.

M'għandniex sempliċement nagħmlu t-toroq imma ġaladarba se nagħmlu t-toroq f'dawk it-toroq għandna ndaħħlu elementi innovattivi, bħall-elettriku li jaħdem bl-enerġija solari.

Dan huwa mod kif permezz tal-infrastruttura tibgħat messaġġ li aħna pajjiż avvanzat - mhux biss pajjiż żviluppat - li jaspira li jkun pajjiż fuq quddiem nett.

Sur President, jien xtaqt nagħmel punti oħrajn imma nixtieq nuża l-aħħar ftit ħin tiegħi b'rabta direttament mal-liġi li qed tiġi proposta.

Se nagħmel xi punti li nemmen li għandhom jittieħdu inkonsiderazzjoni meta naslu għall-istajdu ta' Kumitat.

L-ewwel nett, nemmen li rridu noqogħdu attenti li ma noħolqux overlaps u frammentazzjoni ġdida.

Kif nafu, meta tinħoloq aġenzija pubblika oħra, ħafna drabi dik l-aġenzija pubblika tagħti lok għall-ħolqien ta' burokraziji ġodda, li kulħadd jibda jara kif se jkun qed jagħmel il-parti tiegħu mhux neċessarjament b'kordinament ma' dak li jagħmlu l-aġenziji l-oħrajn.

Bl-overlap, b'mod partikolari ma' dak li tagħmel Transport Malta, jekk, nerġa' ngħid, din l-Aġenzija se tkun aġenzija tat-toroq - għax mit-terms of reference fhimt li hija aġenzija tat-toroq u mhux tant aġenzija tal-infrastruttura – u jekk sempliċement qed tinqala' diviżjoni minn Transport Malta biex titpoġġa f'aġenzija għaliha, mhux neċessarjament se nkunu qegħdin nieħdu dak il-valur miżjud.

Għalhekk nixtieq nara li fid-definizzjoni ta' "infrastruttura" din l-Aġenzija tingħata mandat ħafna aktar wiesa', tkun standard setter u tkun tista' tinforza ċerti standards, fejn ikollha taħt is-superviżjoni tagħha d-deployment ta' networks ta' tipi differenti f'pajjiżna biex ikun hemm strateġija waħda ta' infrastruttura u ta' networks relatati li jservu lil pajjiżna.

Sur President, nemmen ukoll li r-rwol tal-kunsilli lokali għandu jiġi rivedut f'din il-liġi.

Nifhem minn fejn ġej min għamel l-abbozzar tal-liġi u napprezza dik il-perspettiva għax meta tiddeċiedi biex tagħmel xi ħaġa jrid ikollok il-fakultà li timplimenta.

Ma tistax tiddeċiedi li tagħmel xi ħaġa u mbagħad tibqa' teħel u tipposponi biex tagħmel xi ħaġa.

Naħseb li hemm metodi kif il-kunsilli lokali jista' jkollhom involviment attiv u dirett li bl-ebda mod ma jxejjen is-sussidjarjetà li aħna tant imbottajna, biex fl-istess waqt ma twaqqafx l-aspett tal-implimentazzjoni tal-programm li jkun hemm.

Pereżempuu, f'ċerti deċiżjonijiet li jkunu jolqtu lokalitajiet partikolari, il-kunsilli lokali jista' jkollhom rwol dirett.

Illum dan il-mekkaniżmu diġà qed jiġi pprovat fl-Awtorità tal-Ippjanar għax il-kunsill lokali jkollu rappreżentazzjoni fit-teħid tad-deċiżjoni u ma jkunx sempliċement fakultà konsultattiva.

B'hekk il-kunsill lokali jkollu dak l-element ta' aktar involviment u parteċipazzjoni fil-proċess.

Jien nemmen ukoll li l-mod kif jiġi appuntat il-bord kif stipulat fil-liġi jista' jkun ħafna aħjar jekk ikun hemm definizzjonijiet aktar estensivi ta' x'inhuma l-kwalifiki li jrid ikollhom il-persuni li jkunu qed jokkupaw ċerti postijiet.

Ovvjament l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta mhux se jkollha rwol politiku imma se tkun qed taħdem fuq aspetti tekniċi u allura wieħed jistenna li l-persuni li se jkunu involuti fiha jkollhom background tekniku u jkollhom il-kwalifiki neċessarji biex ikunu jistgħu jipparteċipaw u jagħmlu l-iskrutinju tagħhom b'mod effettiv.

Naħseb li għandu jkun hemm rappreżentazzjoni tas-soċjetà ċivili b'mod aktar wiesa', pereżempju, mill-aspett tas-settur privat bħala user ewlieni li jista' jagħti perspettiva ta' kif tista' tiġi żviluppata l-infrastruttura, għax finalment dik l-infrastruttura se tiġġenera aktar attività ekonomika u dik l-attività ekonomika se tiġġenera d-dħul ewlieni tal-Gvern li ġej mit-taxxa.

Dan kif għandna, pereżempju, il-bord tal-Malta Enterprise.

F'din l-Aġenzija għandu jkun hemm rappreżentazzjoni tas-settur privat mill-korpi kostitwiti li jkunu jistgħu jinnominaw persuni li jkunu jistgħu jipparteċipaw fiha.

Fl-aħħar nett, irrid ngħid ukoll li nemmen li din l-Aġenzija għandha tkun player li jixpruna l-industrija ħalli din tkun tista' ttejjeb il-professjonalità tagħha.

Sinjura President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella lill-Gvern biex l-idea ta' din l-Aġenzija, li hija tajba, tiġi żviluppata aktar ħalli l-ewwel nett ikollha aktar portata fuq aktar networks ta' infrastruttura imma wkoll biex din l-infrastruttura tkun waħda li sservi lil pajjiżna għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, jien se nkompli minn fejn ħalla l-Onor.

Fil-fehma ta' ħafna nies il-kwalità ta' toroq tfisser il-kwalità tal-ħajja tagħna.

It-toroq huma standard li juri xi kwalità ta' ħajja l-poplu tagħna jkun qed jgħix.

Jien ġej mil-lokalità tal-Mosta fejn għamilt numru ta' snin bħala kunsillier u sa ftit ilu kont ukoll is-sindku qabel ma dħalt f'dan il-Parlament u allura nista' ngħid li ġej minn waħda mill-akbar lokalitajiet li għandha bżonn li jsiru t-toroq.

Nista' ngħid li qatt ma qbilna ma' Transport Malta dwar jekk it-toroq humiex up to standard jew għandhomx jerġgħu jsiru.

Però jekk se tkun Transport Malta jew l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta li se tiddeċiedi jekk humiex tajbin, huwa kejl, imma jekk se jkunu r-residenti ta' dik it-triq li jiddeċiedu jekk it-triq tagħhom hijiex tajba jew le se jkun kejl ieħor.

Fil-fehma tiegħi, din il-liġi li qed niddiskutu hija importanti għax qegħdin immissu problema akuta.

Fil-fatt skont survey li għadu kemm sar mill-ġurnal Malta Today, meta n-nies ġew mistoqsija x'inhuma l-aktar affarijiet li jinkwetawhom irriżulta li l-ewwel hemm it-traffiku, warajh hemm il-korruzzjoni imbagħad l-ambjent.

Għalhekk meta qegħdin nitkellmu fuq it-toroq, kif qal l-Onor.

Claudio Grech, qegħdin nitkellmu fuq element importanti fil-ħajja tagħna llum.

Jien mhux se nirrepeti dak li qal tajjeb l-Onor.

Claudio Grech imma se nagħmel kumment totalment differenti li huwa kemxejn goff.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru: Din l-Aġenzija x'se tagħmel aktar jew aħjar li ma setgħetx tibqa' tagħmel Transport Malta?

Kif jaf kulħadd diġà għandna Awtorità li dmirha hu li tagħmel dak kollu li għadu kemm tkellem dwaru l-Onor.

Dak kien il-mandat li suppost ħadem fuqu dan il-Gvern tul dawn l-aħħar ħames snin kemm ilu li ġie elett.

Jekk dan ma sarx, naqas il-Gvern.

Illum, għax ma sarx dak li kellu jsir, it-tweġiba ta' dan il-Gvern hija li din l-Awtorità m'għamlet xejn minn dak li suppsot kellha tagħmel!

Jien ma nwaħħalx fl-Awtorità għax fl-aħħar mill-aħħar id-direzzjoni hija tal-Gvern.

Din l-Awtorità kienet taħt il-Ministru Joe Mizzi u wara l-aħħar elezzjoni għandna Ministru ġdid, li meta tisimgħu jitkellem hawnhekk jagħtik l-impressjoni li x-xemx telgħet wara li nħatar ministru hu.

Issa dan qed jipproponi li biex nagħmlu dawn l-affarijiet kollha - li huma tajbin u li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu fuqhom għax dawk huma l-aktar ħteġijiet importanti li rridu naħdmu fuqhom - l-unika soluzzjoni hi li nwaqqfu aġenzija.

Fl-aħħar mill-aħħar, aġenzija hija kelma oħra għal awtorità u jekk tħares lejn din il-liġi ssib li l-Gvern donnu staħa jgħid li se jagħmel awtorità għax jaf li diġà għandu awtorità oħra.

Però minflok awtorità sejħilha aġenzija.

Jekk tħares lejn il-liġi tinduna li bit-terms of reference u bl-istruttura ta' din l-Aġenzija, din mhijiex aġenzija imma hija awtorità.

Qegħdin insejħulha aġenzija imma hija awtorità għax trid tagħmel il-flus, trid tieħu l-ordnijiet mingħand il-Ministru, se tqabbad lin-nies magħha, eċċ. Għal darb'oħra nistaqsi x'se tagħmel aħjar u aktar din l-Aġenzija milli kienet tagħmel Transport Malta.

Nerġa' ntenni li din l-Aġenzija għandha biċċa mill-funzjoni ta' Transport Malta imma minflok se nsejħulha awtorità oħra fuq it-toroq, se nsejħulha Infrastruttura Malta taħt in-nomenklatura ta' aġenzija.

Meta kien qed jitkellem il-Ministru Ian Borg - nifhem li kien qed jitkellem waħdu u ma kellu lil ħadd imerih; ħa pjaċir jagħmel diskors u jien smajtu - għamel ħiltu biex jipprova jikkonvinċina li issa l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta se taħdem b'inqas spejjeż, se tagħtina standards aħjar u se tikkomunika aħjar mal-kunsilli lokali imma ma nafx kif se tagħmel dan.

U bir-raġun kollu ngħid li ma nafx kif!

Għax jekk il-Gvern kellu lil Transport Malta bħala l-għodda u f'idejh ma ħadmitx tajjeb, kif jiġi hawn u jgħidilna li issa se joħloq xi ħaġa ġdida, joħroġha mill-kustilja ta' Transport Malta, iwelled din l-Aġenzija u issa se taħdem tajjeb, jekk fi żmien dan l-istess Gvern ma ħadmitx tajjeb bl-affarijiet kollha li semma li issa se jsiru tajbin?!

II-Ministru qal li issa se nibdew nagħmlu standards aħjar, se naħdmu toroq orħos, se nikkomunikaw mal-kunsilli lokali u se nikkonsultaw aħjar.

Dawn kollha huma affarijiet li suppost issa se jibdew isiru aħjar.

Allura la f'dawn l-aħħar erba' snin hu kien fil-gvern u l-affarijiet ma ħadmux tajjeb dakinhar, kif issa jrid jikkonvinċini li dawn se jaħdmu aħjar?

Għax kieku ħadmu tajjeb imma rridu li jaħdmu aħjar u se nagħtuhom xi funzjoni aħjar, ngħid li ħadmu tajjeb u rriduhom jaħdmu aħjar!

Meta beda jitkellem il-Ministru Ian Borg tani l-impressjoni li għalih issa telgħet ix-xemx u fl-aħħar ħames snin qisu ma sar xejn.

Tani x'nifhem li tant ma kienx qed jaqbel ma' dak li ġara qabel ma daħal għal din ir-responsabbiltà hu li ġie hawn jgħid li se jbiddel kollox.

Nixtieq li l-Ministru Borg jiġi b'argumentazzjoni serja u jgħidilna l-verità għalfejn se jwaqqaf din l-Aġenzija.

Fil-fehma tiegħi, il-verità hi li peress li l-Gvern se jwaqqaf din l-Aġenzija, illum il-ħaddiema ta' Transport Malta qed iħossuhom sfiduċjati għax se jeħdulhom xogħolhom.

Il-Ministru Ian Borg, bil-ħolqien ta' din l-Aġenzija, qed juri sfiduċja f'dak li ħaddieħor kien għamel qablu, u għax m'għoġbux ix-xogħol se joħloq għodda ġdida.

Punt ieħor li rrid nagħmel hu li dak li l-Ministru Borg irid jagħmel b'din l-Aġenzija seta' għamlu bi Transport Malta sena ilu għax dalwaqt se jagħlaq sena.

Ma kellux għalfejn iwaqqaf Aġenzija għal Infrastruttura Malta biex jiġi jgħidilna li issa se jibda jagħmel 150 triq.

Mhu qiegħed jgħid xejn.

Jew jien qiegħed barra mid-dinja jew hu!

Suppost bdew jaħdmu fuq il-150 triq ħames snin ilu meta tela' l-Gvern tal-Onor.

Joseph Muscat għax il-150 triq li qed isemmi l-Onor.

Borg kienu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali.

Għalhekk dan mhu qed jagħmel l-ebda buona grazia lil xi ħadd.

Dak li kien tiegħu u li suppost ħadem fuqu ħames snin ilu għadu ma ħadimx fuqu u se jibda jagħmlu issa, u minflok beda jagħmlu permezz ta' Transport Malta, se jibda jagħmlu bi spejjeż addizzjonali u bi struttura oħra ġdida permezz tal-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Missu ilu li beda jaħdem fuq dawn il-150 triq!

X'inhu jistenna?

Ma jridx li nbaxxu rasna għax se jibda jaħdem fuq 150 triq li l-kunsilli lokali ilhom jistennew u li huma l-150 triq responsabbiltà tal-Gvern!

Mela bil-famużi €700 miljun infiq għat-toroq fuq proġett ta' seba' snin se jkun qed jibda jagħmel dak li kien fid-dover tiegħu li jagħmel u mhux niġu hawn u ngħaddu n-nies biż-żmien!

Dan iwassalni biex nagħmel punt ieħor.

Is-€700 miljun imqassmin fuq seba' snin huma sal-infinit!

Dan ifisser li dan il-proġett mhux se jsir għax kieku l-Gvern riedu jsir kien jgħid li sakemm jispiċċa l-leġiżlatura, se jagħmel pereżempju triq b'€1 miljun u triq oħra bi €3 miljun.

Qed ngħid hekk għax hu mhuwiex kontabbli għal dak li se jkompli f'leġiżlatura oħra għax leġiżlatura oħra jista' jiġi elett hu u jista' jiġi elett ħaddieħor.

Mela minflok ippropona lin-nies €700 miljun toroq fuq seba' snin, aħjar qal li se jonfoq €500 miljun fuq erba' snin għax ix-xogħol jibdieh hu u jispiċċah hu.

B'hekk kien ikun aktar fattwali u kien jitwemmen aktar.

Naħseb li l-Ministru Ian Borg, ta' ministru żgħażugħ li hu, nesa meta l-partit tiegħu kien fl-Oppożizzjoni kemm kien jippilla biex jivvota favur ħolqien ta' awtorità ġdida.

Fost affarijiet oħra kien jgħidilna jobs for the boys u li dawn kollha huma spejjeż żejda.

U issa qed jistħu jiġu hawn u jgħidu li qegħdin joħolqu awtorità ġdida u allura semmewha Aġenzija għal Infrastruttura Malta, imma nerġa' ngħid, li jekk wieħed iħares lejn il-liġi jsib li din hija awtorità oħra.

Il-Ministru Ian Borg qal – huwa veru li huwa ftit twil bħala persuna imma jħossu ftit kbir! - li l-Ministri Nazzjonalisti fuq proġett wieħed kellhom option 1 u option 2 u m'għamlu xejn, fuq proġett ieħor kellhom option 2 u option 3 u m'għamlu xejn u fuq proġett ieħor kellhom option 1 u option 2 u m'għamlu xejn eċċ. Taf x'messaġġ ngħaddilu jien lill-Ministru?

Li Gvern Nazzjonalista kellu option 1, dik li jidħol fl-Unjoni Ewropea, u ħadha u daħal fl-Unjoni Ewropea, u meta l-Gvern tal-Onor.

Ian Borg ħames snin ilu kien elett, fil-kexxun sab €1 biljun fondi tal-Unjoni Ewropea li Dr Lawrence Gonzi kien ħallielu biex ikun jista' jonfoq.

Dak li naf, li l-aqwa option li seta' jieħu Gvern Nazzjonalista ħadha, biex illum l-Onor.

Ian Borg sab is-sodda mifruxa!

Pereżempju, ħdejn iċ-Ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata jrid jgħid li 50% jew 80% - hawnhekk nitlob lill-kollega tiegħi biex jikkoreġini ftit ħalli nkun eżatt - se jiġu funded mill-Unjoni Ewropea.

Mela l-proġett li qed jiftaħar li se jagħmel huwa funded mill-flus li ħallielu Dr Lawrence Gonzi u milli ħallielu l-Gvern ta' Fenech Adami għax kellu option li jidħol fl-Unjoni Ewropea u ħadha.

Kieku f'Malta kellna Membri Parlamentari li ħadu l-option tal-Partit Laburista ċjoè li ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, ma kienx ikollu flus x'jonfoq mill-fondi tal-Unjoni Ewropea u kien ikollu jonfoq il-flus kollha mit-taxxi tal-poplu Malti.

Pereżempju l-Membri Parlamentari Għawdxin ftaħru li se jagħmlu t-toroq fir-raba' imma dawk kollha huma funded mill-flus tal-Unjoni Ewropea.

Allura, fil-fehma tiegħi, lill-Ministru Borg li ġie hawnhekk jgħidilna x'options kellhom il-Ministri Nazzjonalisti li ma ħadux ngħidlu li l-aqwa option li kellhom, dik li jidħlu fl-Unjoni Ewropea, ħaduha u grazzi lilhom illum jista' jkollna Transport Malta jew Aġenzija għal Infrastruttura Malta għax dan il-Gvern għandu minn fejn iħallas għal dawn it-toroq bi flus li ġew mill-Unjoni Ewropea.

Dan il-Gvern ilu sitt snin fil-poter imma ftit huma dawk in-nies li qegħdin jarawna u jsegwuna li jistgħu jgħidu li t-triq tagħhom għadha kemm saret minn dan il-Gvern.

Nerġa' ngħid, meta niġu biex nitkellmu fuq it-toroq, speċjalment fejn jidħlu toroq residenzjali, il-150 triq li kienu responsabbiltà ta' dan il-Gvern u li suppost ilu li ħadem fuqhom matul dawn l-aħħar ħames snin, huwa too late biex jibdihom minn issa.

Mela m'għandux biex jiftaħar il-Ministru Borg meta jiġi jgħidilna li se jibdew jagħmlu l-150 triq.

Dawk kien imissu ilu li għamilhom u dawk huma fir-responsabbiltà tiegħu.

Sur President, nerġa' ntenni li ma nafx għalfejn il-Gvern qed joħloq struttura oħra.

Jien ngħid li l-Ministru Ian Borg sab lil Transport Malta mimlija bin-nies u ma setax idaħħal aktar fiha u biex idaħħal lil dawk in-nies li jrid, ħoloq din l-Aġenzija!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili, Onor. Edwin Vassallo.

Vassallo għandu dritt jagħmel id-diskors tiegħu.

Issa rrispondih meta tagħmel il-winding up.

L-ISPEAKER: Ministru, ħu paċenzja, jekk qed jgħid xi ħaġa li mhijiex veritiera, għandek il-winding up biex twieġeb.

EDWIN VASSALLO: Sur President, jekk qed ngħid gidba, meta l-Ministru jkun qed jitkellem, bil-kumdità tiegħu, nitolbu jagħtini prova u jgħid dak li għandu jgħid.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, mhux se nittollera cross debates.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. Edwin Vassallo.

EDWIN VASSALLO: Sur President, fil-bidu nett jien għedt li dak li l-Ministru qed jgħid li se tagħmel din l-Aġenzija setgħet għamlitu Transport Malta għax meta tara l-liġi u tara x'se tkun qed tagħmel din l-Aġenzija, issib li mhi se tagħmel xejn aktar minn dak li diġà kienet qed tagħmel Transport Malta.

Ir-realtà hi li Transport Malta mhijiex denja għal dan il-Ministru.

Dan il-Ministru qed jisfiduċja lil Transport Malta u qed joħloq aġenzija ġdida biex idaħħal lin-nies tiegħu u allura dan ma jfissirx li dak li ma kienx qed isir, issa se jsir aħjar.

Jien kontra din l-Aġenzija għax bil-loġika ta' dan il-Gvern se nibdew noħolqu awtoritajiet li qegħdin nistħu nsejħulhom awtoritajiet - tant hu hekk li dan il-Gvern, permezz ta' dan il-Ministru, qed isejħilha aġenzija – u se nispiċċaw biex minflok inċekknu l-gvern u nkabbru l-intrapriża privata u l-ekonomija, se naqbdu l-vizzju ikrah li nkabbru l-gvern a skapitu tal-intrapriża.

Dan huwa li qed jiġri ħażin f'dan il-pajjiż; li qbadna dan il-mudell ekonomiku mibni fuq iċ-cheap labour u l-ispekulazzjoni tal-proprjetà u qegħdin nipprovaw nieħdu aktar nies minnu biex ngħabbu lill-Gvern b'aġenziji u b'awtoritajiet ġodda li fl-aħħar mill-aħħar se jiswew il-flus.

Ma jistax jiġi hawnhekk il-Ministru u jgħid li dawn mhux se jiswew il-flus għax f'din l-Aġenzija se jkun hemm CEO, li se jkollu x-xufier, se jkun hemm il-bini u se jkun hemm il-ħaddiema.

Jiġifieri dawn se jkunu plus and above dak li diġà jeżisti fi Transport Malta.

Il-Ministru ma qalilniex li għandu 120 ħaddiem fi Transport Malta u se jneħħi 60 minnhom u jpoġġihom fl-Aġenzija.

Jekk illum għandu reġiment ta' 100, 200 jew 300 ħaddiem, hu kemm hu n-numru ta' ħaddiema li hemm fi Transport Malta, ma' dawk se jiżdied reġiment ieħor bl-istess numru ta' nies.

Mela l-ispiża tal-Gvern għat-toroq tagħna se tkun ogħla milli hi.

Quddiemna għandna liġi li tobbliga lil min se jkun qed imexxi din l-Aġenzija li jrid ikollu d-dħul minnha.

Mela din se tkun aġenzija, se tkun entità, se tkun awtorità li trid tagħmel il-flus.

Din l-Aġenzija se tkun awtorità mibnija b'konċentrament ta' nies miżjuda mal-Gvern meta f'dan iż-żmien m'għandniex bżonn aktar nies jaħdmu mal-Gvern għax għandna bżonn inkabbru l-ekonomija.

Però llum dan il-poplu qed isofri l-ispiża ta' dan l-aqwa żmien.

L-aqwa żmien għandu spiża, għandu prezz.

Il-poplu tagħna qed isofri minn żieda ta' numru ta' karozzi.

Waħda mill-akbar problemi fit-toroq tagħna hija n-numru ta' karozzi, il-konġestjoni tat-traffiku u l-ħin li trid tqatta' fih.

Jekk bil-power station tal-Marsa kellna fabbrika tal-kanċer, kif kien jgħid l-Onor.

Joseph Muscat, issa t-toroq kollha spiċċaw fabbrika tal-kanċer!

Aħseb u ara jekk il-Gvern iġib aktar nies!

Jekk f'Malta jġib madwar 40,000 ruħ aktar milli diġà għandna biex jaħdmu f'Malta u 20,000 ruħ minnhom jixtru karozza, jekk kull karozza tieħu spazju ta' erba' metri, dawn jieħdu 80,000 metru spazju mit-toroq tagħna, jiġifieri jkollna 80 kilometru ta' konġestjoni tat-traffiku ta' karozzi ġodda!

(Interruzzjonijiet) Jien niġi bir-rota wara li l-Ministru jiġi bir-rota!

Anzi hu jiġi b'karozza erba' darbiet ikbar minn tiegħi!

Dan hu dan il-Gvern!

Dalgħodu kien hawn id-dibattitu fuq l-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta u l-lukandiera lill-Gvern qalulu hekk:

Il-problema kbira tal-overcrowding li għandna f'dan il-pajjiż mhux se tissolva b'din l-Aġenzija li se titwaqqaf.

Kellu raġun il-Kap tal-Oppożizzjoni - u kkwotah ħażin il-Ministru Borg - meta fuq il-Fosos qal li t-tarmak fit-toroq mhijiex l-unika soluzzjoni.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma rridx interruzzjonijiet.

EDWIN VASSALLO: Sur President, huwa tajjeb li tagħmel it-toroq imma inti trid tkompli tara kif jiżdied in-numru ta' karozzi fit-toroq tagħna.

(Interruzzjonijiet)

EDWIN VASSALO: Dan ikompli joħloq problema li lill-poplu Malti qed iddejqu.

Fl-ewwel ġimgħa li jien kont maħtur sindku – fil-fatt miegħi kien hemm l-Onor.

Alex Muscat - konna morna quddiem is-CEO ta' dak iż-żmien, is-Sur Piscopo, u tlabnieh biex isir ix-xogħol, li issa qed isir … (Interruzzjonijiet) Neħħieh lil Piscopo?

U mhux għalhekk ma jaqbilx miegħu!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili Ministru.

Huwa inutli li tgħajjat għax m'għandekx microphone.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom!

(Interruzzjonijiet) Ministru rrid l-ordni hawn!

Hawn mhux qegħdin f'xi ħanut u noqogħdu ngħajtu!

Irridu nżommu l-kalma.

X'inhi l-pożizzjoni tiegħek, Onor. David Agius?

DAVID AGIUS: Sur President, inti tajt rulings li ġo din il-Kamra rridu nużaw lingwaġġ parlamentari.

Il-Ministru Borg għadu kemm uża żewġ kelmiet li żgur mhumiex lingwaġġ parlamentari.

Għal ħames darbiet għajjar lill-kollega tiegħi giddieb u issa qallu wkoll "vili" u inti smajtu.

Dan huwa diskors li l-Parlament ma jixraqlux u nispera li s-Sedja tara li dan il-kliem ma jingħadx hawn ġew.

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Diġà għedt li meta wieħed jgħid li għandu point of order irid jispjega l-ksur tar-regolament.

Fl-ebda mument ma kellna ksur tar-regolament u allura tajt il-kelma li jkompli d-diskors tiegħu l-Onor.

Il-kliem li għandu jintuża hawnhekk għandu jkun parlamentari u f'dan il-Parlament kull persuna għandha tagħti l-eżempju u tkun meqjusa fid-diskors tagħha.

EDWIN VASSALLO: Meta jien kont mort quddiem is-Sur James Piscopo, li dakinhar kien is-CEO ta' Transport Malta, u tlabtu biex isir ix-xogħol li qiegħed isir issa - u nirringrazzja lil Transport Malta u lil kull min ħa deċiżjoni biex Triq id-Difiża Ċivili ssir bit-tarmak - jien kont għedtlu li jekk hu b'€1 miljun kapaċi jagħmel 11-il triq, u jien bħala kunsill lokali kapaċi nagħmel għaxar toroq, allura nagħtih ir-responsabbiltà tat-toroq u jagħżel it-toroq fejn irid hu.

Però t-tweġiba li ħadd ma ġab - naħseb li l-Onor.

Muscat jiftakar - kienet li dakinhar is-Sur James Piscopo kien qalli biex ma noħlomx li hu bħala Transport Malta b'€1 miljun ikun jista' jagħmel iżjed toroq milli nista' nagħmel jien; anzi jista' jkun li bħala kunsill lokali kapaċi nġib prezzijiet irħas milli jġib hu.

Sur President, dik hija d-differenza bejni u l-Ministru, li meta mort quddiem Transport Malta, għarkupptejja quddiem il-Gvern, jien mort bis-serjetà kollha nitkellem bħala sindku ta' lokalità li l-iżjed li għandha bżonn li jsiru toroq u ma qgħadtx inqis l-interess tiegħi nnifsi u l-interess politiku, biex ngħid lill-Gvern jagħmel it-toroq hu.

Jien li kont nistenna hawnhekk huwa li jiġi l-Ministru u jgħidli li issa b'din l-Aġenzija sindku m'għandux għalfejn imur jipprostitwixxi ruħu quddiem il-Gvern, kif għamilt jien, għax issa se joħolqu xi ħaġa ġdida li lis-sindki se tagħtihom l-awtorità li jkunu kapaċi jagħżlu t-toroq huma u tagħmel ix-xogħol l-Aġenzija biex ineffquhom inqas.

Jien dik li kont nistenna mingħand dan il-Ministru, mhux jiġi hawnhekk u jressqilna liġi li meta tħares lejha tinduna li biha se jkun qiegħed jieħu t-toroq minn taħt idejn il-kunsilli lokali.

Din hija l-ħniżrija li jien ma naċċettax li ssir fost il-kunsilli lokali.

B'din il-liġi minflok qiegħed isaħħaħ il-kunsilli lokali u l-awtonomija tagħhom, qed idgħajjef prinċipju importanti u sagrosant.

Bħala gvern demokratiku kont nistenna li jiġi hawn u mhux jinqeda b'dak li għedt jien biex jasal xi mkien.

Hawn missu ġie bl-irġulija u qal li lill-kunsill lokali mhu se jneħħilhom xejn minn dak li huwa tagħhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, jien se nkompli proprju fuq dak li għadu kif qal l-Onor.

Vassallo, ċjoè kif dan il-Gvern illum b'din il-liġi qed jurina li ma jemminx fil-kunsilli lokali.

Tant hu hekk li qiegħed inaqqas ir-responsabbiltà lill-kunsilli lokali billi qed jeħdilhom it-toroq minn taħt idejhom u qed jgħid li issa t-toroq se jagħmilhom hu b'€700 miljun.

Allura n-nies hemm barra bilfors jistaqsu għalfejn dawn is-€700 miljun ma tahomx lill-kunsilli lokali u konna naraw jekk humiex kapaċi jagħmlu t-toroq ta' pajjiżna kif għamlu fil-passat.

Imma le, dan huwa gvern li jrid iżomm l-affarijiet f'idejh, dan huwa gvern li jagħmel il-kontra ta' dak li kien jagħmel Gvern Nazzjonalista, għax Gvern Nazzjonalista dak li hu nazzjonali kien jagħtih, kien jiddeċentralizza l-poteri u kien għalhekk li ħoloq il-kunsilli lokali.

Però dan il-Gvern qiegħed jieħu r-responsabbiltà li kellhom il-kunsill lokali lura f'idejh biex jikkontrolla kollox hu.

Fejn hi l-konsultazzjoni?

Jien nispera li fir-rimarki konklużivi l-Ministru Borg jgħidilna li hawnhekk għamlu żball u li lill-kunsilli lokali se jagħtuhom il-flus, imbagħad huma jafu liema huma l-aħjar toroq li jsiru fil-lokalità tagħhom u kif għandhom isiru x-xogħlijiet.

Imma dan il-Gvern jaf kollox u hemm ċerta arja ta' arroganza fl-atmosfera f'dan is-settur għax la hemm konsultazzjoni u lanqas qed isir skrutinju.

Lanqas irid jagħmel bħalma hemm, pereżempju, fl-Awtortà tal-Artijiet u fl-Awtorità tal-Ippjanar, fejn hemm rappreżentanti tal-Gvern u rappreżentanti tal-Oppożizzjoni.

Forsi dan il-Gvern - ħdejja hawn il-kollega tiegħi l-Onor.

Toni Bezzina – jismagħna, inaqqas ftit mill-arroganza tiegħu u jiddeċiedi li jagħmel skrutinju ta' dawn is-€700 miljun.

Wara kollox hawn mhux qed nitkellmu fuq €7, fuq €70, fuq €700,000 jew fuq €7 miljun imma fuq €700 miljun!

Imma l-Gvern irid jonfoqhom waħdu u fin-nies li jrid hu.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq il-membri tal-bord.

Jgħidilna li huma membri tal-bord kwalifikati u ma jgħidilniex kif għandek tkun kwalifikat.

Jien nistenna li issa l-Gvern jiġi hawn u jgħidilna li jrid li l-Oppożizzjoni tkun parti minn dan il-proċess.

(Interruzzjonijiet) Għax aħna kontra, qed jgħid!

Mela għax kontrih ma jistedinnix biex jien bħala Membru tal-Oppożizzjoni nikkwalifika biex nara li f'dan il-proġett għall-inqas ma jkun hemm xejn ħażin?

Ma jridx min jiftaħlu għajnejh, ma jridx min jgħidlu l-affarijiet kif għandhom ikunu, irid jagħmel kollox hu!

Jagħmel kollox hu, ma jimpurtax!

Dan bħalma issa qed jgħidilna li jrid jagħmel is-Central Link Project!

Meta ġie hawn fil-21 ta' Mejju jgħidilna dwar dan il-proġett ħsibtu li se jgħaqqad xi erba' lokalitajiet f'daqqa imma fir-realtà dan se jgħaqqad lil Ħ'Attard ma' Ħ'Attard għax jibda minn ħdejn l-MFSA Ħ'Attard u jispiċċa ħdejn l-Isptar Monte Carmeli Ħ'Attard.

Dan hu l-kobor ta' dan il-Gvern!

Jien ħsibt li dan il-proġett se jqum xi €5 miljun imma l-Ministru lanqas kellu d-diċenza jgħid li mhux €5 miljun se jqum, imma €55 miljun!

Imma x'għamel dakinhar?

Telaq minn hawnhekk u qalilhom biex iħaffu ħalli jagħmlu konferenza stampa.

U kumbinazzjoni l-għada filgħodu mar waħdu u għamel konferenza stampa waħdu!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ħu paċenzja, issa jkollok ċans tirrispondi, Ministru.

Ma rridx aktar interruzzjonijiet.

DAVID AGIUS: Nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju jien tkellimt f'dan il-Parlament, fost l-interruzzjonijiet tal-Ministru u l-għada mar jagħmel konferenza stampa waħdu ġo nofs Ħ'Attard!

Lanqas in-nies ta' Ħ'Attard ma kellu miegħu!

Tant iriduh dan il-proġett li waħdu kien!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Aħna se nibqgħu sejrin biha din?

DAVID AGIUS: Dan il-kliem lill-Ministru ma jogħġbux u qiegħed jgħid ħafna affarijiet, li issa nitkellem dwarhom; m'għandix problema.

Mela l-Ministru l-għada filgħodu mar Ħ'Attard waħdu biex jagħmel din il-konferenza stampa.

Imma fil-Parlament lanqas kellu d-diċenza jgħidli li kelli żball u li dan il-proġett mhux €5 miljun se jiġi jiswa imma €55 miljun biex ngħaqqdu lil Ħ'Attard ma' Ħ'Attard, biex il-karozzi jgħaddu sparati, inkluż hu meta jkun sejjer lejn ir-Rabat.

Imma mbagħad taf x'se jiġrilu?

Se jgħaddi sparat minn quddiem in-nies ta' Ħ'Attard imma mbagħad ikollu jieqaf ħdejn Ta' Qali għax hemmhekk hemm karreġġjata waħda!

Imma kif tista' tidħak bin-nies!

Għalhekk jien għamilt numru ta' mistoqsijiet lill-Ministru dwar dan il-proġett li jrid jagħmel, liema proġett jien semmejtu l-bypass ta' Ħ'Attard u hu kull darba jgħidlu Central Link Project!

Wieħed jibda jaħseb li dan huwa xi proġett kbir.

Pereżempju meta jien tlabtu biex jagħtini l-pjanti ħalli narawhom, kulma tani kienu erba' linji tat-toroq!

Hawn il-Perit Toni Bezzina.

Hekk isiru l-affarijiet għal €55 miljun!

Dawn €55 miljun?!

Din hija xi ħaġa tal-iskantament!

Dawn poġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra però jien ngħid li għad irid jirranġahom għax lanqas għal quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar mhuma tajbin dawn.

Imbagħad tibda tagħmillu mistoqsijiet bħal, pereżempju, xi studji saru dwar dan il-proġett.

U dan, għal darba, tnejn, tlieta, qabad numru ta' mistoqsijiet u wieġeb bl-istess mod, jaħseb li n-nies mhumiex intelliġenti!

Sur President, jien f'dan il-Parlament, anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, appellajt – anke lill-Ministru tal-Ambjent - biex ma neqirdux ir-raba' li għandna viċin Ħ'Attard u biex nagħmlu numru ta' affarijiet li jistgħu jkunu utli minn issa ħalli ma jkollniex problemi ambjentali f'pajjiżna.

Imma mid-dehra dan il-Ministru jrid jibqa' għaddej!

Qed ngħid hekk għax anke sal-lum stess għamiltlu mistoqsija oħra dwar parkeġġ li hemm fi Triq Żagħfran, Ħ'Attard u tlabtu jekk jistax jikkonsidra li biex innaqqsu t-traffiku fil-ħin li jkunu neżlin jew telgħin il-karozzi, ma jipparkjawx fil-ġenb.

Tlabtu wkoll jekk nistgħux nibagħtu pulizija tat-traffiku jew ħaddiema ta' Transport Malta jew wardens ħalli jmexxu t-traffiku.

Imma taf x'weġibni dan il-one government?

Għax issa qed nisimgħu ħafna l-frażi one government, gvern wieħed!

Weġibni li dik mhijiex problema tiegħu imma problema tal-Ministru li huwa responsabbli mill-pulizija tat-traffiku u kull direzzjoni lill-uffiċjali ta' Transport Malta wkoll tingħata mill-pulizija!

Din ġdida!

Jien informat li meta jkun hemm pressjoni qawwija ta' traffiku fuq il-post, xi drabi jintbagħat pulizija bil-mutur biex jgħin sabiex tittaffa l-konġestjoni.

Dan skont tweġiba għal mistoqsija parlamentari 6265.

F'Ħ'Attard qatt ma naraw pulizija tat-traffiku, wardens jew uffiċjali ta' Transport Malta, jiġifieri ma jkunx hemm konġestjoni qawwija tat-traffiku.

Allura għalfejn se nonfqu €55 miljun jekk skont il-Gvern lanqas ikun hemm bżonn pulizija biex jidderieġi t-traffiku?!

Ara naqra dan il-Gvern fiex waqa'!

Jiġifieri minflok nibnu l-iskejjel, minflok nagħmlu t-tarmak, minflok nirranġaw l-affarijiet li għandna bżonn nirranġaw, se nagħmlu bypass minn ħdejn l-MFSA sa ħdejn l-Isptar Monte Carmeli Ħ'Attard meta llum lanqas għandna bżonn nibagħtu pulizija!

Issa nispera li l-editur tal-ġurnal The Malta Independent illum togħġbu l-vuċi tiegħi - għax l-editur li kiteb l-editorjal dakinhar m'għoġbitux il-vuċi tiegħi - u jaqbad din ukoll; li m'għandniex pressjoni qawwija ta' traffiku għax kultant fejn ikun hemm konġestjoni tat-traffiku jintbagħat pulizija bil-mutur biex tittaffa l-konġestjoni, u se jintnefqu €55 miljun!

Allura għalfejn se ttittieħed l-art?

Għalfejn se jittieħed l-ispazju tal-parkeġġ tan-nies?

Għaliex se nagħmlu dan il-proġett meta minn issa hemm affarijiet oħrajn x'nistgħu nagħmlu li jiffaċilitaw dan?

Sur President, jien issuġġerejtlu li, pereżempju, fiż-żona ta' ħdejn il-Gold Market fi Triq iż-Żagħfran ma jipparkjawx vetturi fil-ħin li jinġema' t-traffiku.

Barra minn hekk staqsejtu x'miżuri qed jieħu l-Gvern minn issa biex jitnaqqas it-traffiku u jekk hux qed jintbagħtu aktar pulizija fit-toroq, speċjalment ħdejn Attard Farm Supplies fi Triq l-Imdina, fit-triq li minn Ħ'Attard tmur lejn Ħaż-Żebbuġ, fi Triq in-Nutar Zarb u fi Triq il-Linja.

Dan il-Ministru qisu lanqas jafhom dawn il-postijiet jew inkella ma jagħtuhx il-pariri għax kieku minn issa jagħmel xi ħaġa!

Imma issa x'qiegħed jagħmel dan il-Gvern?

Qiegħed jipprova joħloq traffiku li ma jeżistix biex jiġġustifika l-€55 miljun!

Għax kieku għandna traffiku qawwi - inti forsi tgħaddi xi kultant minn hemm, Sur President - kieku jibgħat il-pulizija!

Jien naħseb li nistgħu nsolvu problemi.

Pereżempju fejn hemm id-dwal tat-traffiku ħdejn l-MFSA u inti u ħiereg minn ħdejn il-Palazz ta' San Anton, hemm fejn wieħed imexxi t-traffiku jekk ikun hemm il-pulizija u allura n-nies li jkunu ġejjin min-naħa ta' Ħal Balzan li jkunu se jmorru lejn Ħaż-Żebbuġ jistgħu jgħaddu minn toroq oħrajn u jsibu soluzzjonijiet kif jgħaddu.

B'hekk inkunu nistgħu nibdew insolvu l-problemi mbagħad naraw jekk għandniex bżonn dan il-proġett.

Jien ngħid li l-ewwel irridu naraw x'hemm bżonn isir.

Minn hawn nappella lill-Ministru biex jipprova dawn l-ideat ta' dawk in-nies li ġew fil-garaxx tiegħi.

Jien niftħilhom il-bibien lin-nies ta' Ħ'Attard u jidħlu d-dar tiegħi.

Ara hu ma ġiex jiltaqa' man-nies ta' Ħ'Attard!

Il-Ministru bagħat lin-nies biex joqogħdu jitkellmu mal-ħaddiema ta' Transport Malta, mhux miegħu!

Ara meta mbagħad tkellmet l-għaqda taċ-ċiklisti, imbagħad iltaqa' magħhom liċ-ċiklisti!

Għaliex din li s-cycle lane tibda minn ħdejn l-MFSA u tibqa' sejra sa ħdejn l-Isptar Monte Carmeli, imbagħad daqshekk … Mhux bilfors li n-nies jikkritikawh!

Mhux bilfors ikollu dawn il-problemi jekk ma sarx traffic impact assessment, skont it-tweġibiet parlamentari li jagħti hu stess?

Transport Malta wettqet diversi studji tekniċi, imma meta nitolbu jippubblikahom, ma jippubblikax wieħed minnhom!

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun, Onor. Vassallo.

(Interruzzjonijiet) Ma ppubblika xejn dan il-Ministru.

Imbagħad daħħal ukoll lil Birkirkara.

U skont tweġiba għal mistoqsija parlamentari 5986, it-tniġġis tal-arja se jonqos bi 13%.

Minn fejn ġabha din?

Kif se jonqos bi 13% it-tniġġis tal-arja?

Jien nispera li fuq il-proġett ta' €700 miljun jippubblikalna l-istudji kollha li qegħdin isiru!

Il-Ministru qalilna wkoll li jekk ma jsir xejn, fis-snin li ġejjin it-tniġġis tal-arja se jittrippla, se jkun hemm żieda ta' 300%.

Minn fejn ġabha din il-Ministru?

Jista' jippubblika l-istudji li għamel?

Jew m'għamel xejn studji u daħħal f'rasu li bilfors irid jagħmel dan il-proġett?!

Hawnhekk irrid nistaqsi xi ħaġa oħra.

Għandna miktub ukoll li dan huwa proġett li jista' jkun iffinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Informaha lill-Unjoni Ewropea?

Għandu l-approvazzjoni tagħha?

Jew qed jgħid li forsi jiġu l-flus tal-Unjoni Ewropea imma għad m'għandux il-konferma tal-Unjoni Ewropea biex jieħu l-art tal-bdiewa?

U kemm se jieħu art tal-bdiewa?

Ma jafx, ma qalilniex fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari li għamiltlu jien!

Kemm se jneħħi mit-toroq li se jiġu affettwati, bħal Triq Ferdinand Inglott, Triq Thomas Chetcuti u Triq Oliver Agius?

Se jagħmlilhom sound barriers?

(Interruzzjonijiet) U żgur li le għaliex m'għamilx studju fejn jurina l-impatt li se jkollu dan il-proġett fuq ir-residenti ta' diversi toroq ta' Ħ'Attard.

Il-Ministru jgħid ukoll li aktar nies se jużaw il-bypass.

Ovvjament, jekk minnha wieħed se jgħaddi aktar malajr, se jużaha!

Allura jekk wieħed se juża aktar it-toroq mhux se jġib aktar tniġġis?

Allura kif jgħidli li se tnaqqas it-tniġġis jekk kemm-il darba aktar karozzi se jutilizzaw din it-triq partikolari?!

Jekk se jiżdiedu aktar karozzi, mhux bilfors li se jiżdied it-tniġġis?

Għalhekk ma jippubblikax ir-rapporti l-Ministru!

Sur President, lill-Ministru staqsejtu wkoll fuq kmamar protetti f'Wied Inċita.

U hawnhekk reġa' ma rrispondieni xejn, reġa' uża l-istess tweġibiet li ta għall-mistoqsijiet ta' qabel.

Għal mistoqsija parlamentari 5991 dwar l-ispazju għall-parkeġġ, il-Ministru ma jgħid assolutament xejn, ħlief li darba, fl-2006, kien ippjanat li se jsir xi ħaġa.

Dan il-Ministru għadu mwaħħal fl-2006 imma mill-2006 sal-lum għaddew 12-il sena!

Dan il-Gvern iħares lura u jirraġuna li dak li kien se jsir 12-il sena ilu għandu jsir illum!

Le, jekk l-affarijiet jinbidlu, l-affarijiet jistgħu jsiru aħjar.

Sur President, jien nixtieq li dan l-Gvern jgħidilna xi traffic impact assessments saru, jekk għandux diġà l-approvazzjoni tal-Unjoni Ewropea għal dan il-proġett, jekk tkellimx mal-bdiewa, jekk tkellimx ma' dawk li għandhom l-irziezet fl-inħawi u jekk hux se jeħdilhom il-post tagħhom u hux se jagħtihom kumpens.

Dawn lanqas tkellmu man-nies.

Issa dan suppost partit tal-poplu, partit tan-nies.

Jien tkellimt ma' nies mil-lokalitajiet kollha u fosthom kien hemm bdiewa u negozjanti.

Jien ilqajthom, tkellimna u għedtilhom li issa f'idejhom.

Jien nitkellem fil-Parlament u huma jitkellmu, m'għandix problema.

Imma ara l-Ministru ma jiltaqax magħhom għax qalilna li dawn l-erbgħa min-nies huma l-elite ta' Ħ'Attard meta kien ġo dan il-Parlament.

Għadu ma jafx il-Ministru kemm hemm aktar minn erbgħa min-nies!

Imma l-mument jasal.

Jien nistenna li qabel ma mmorru għand l-Awtorità tal-Ippjanar dan il-Gvern ikun ippubblika l-istudji li saru u jkun qassamhom lil dawk in-nies li huma interessati għax dawn huma l-flus tal-poplu Malti u Għawdxi.

Pereżempju, għandu jgħidilna jekk hemmx ġwiebi għall-irrigazzjoni biex isaqqu l-għelieqi tal-madwar, jekk hux se jiġu affettwati u kif; il-livelli tan-noise pollution u jekk dan hux se jeħduh inkonsiderazzjoni; u ovvjament, jekk hux se jitneħħew numru ta' siġar protetti.

Huwa importanti li nieħdu ħsieb l-ambjent ta' pajjiżna u naħseb li dan il-Gvern hawnhekk għandu problemi kbar għax ma jagħtix importanza lill-ambjent ta' pajjiżna.

Għalhekk jien irrid nara li nkun il-vuċi ta' dawk in-nies li għandhom l-irziezet, id-djar u l-għelieqi hemmhekk biex il-poplu Malti u Għawdxi jkollu verament dak li jixraqlu.

Il-poplu għandu bżonn gvern li jisma' lin-nies u li verament ikun jaf x'iridu f'dak kollu li għandu x'jaqsam mat-toroq ta' pajjiżna u mhux gvern li jibqa' għaddej b'romblu u bl-addoċċ.

Jien inħeġġeġ lill-Gvern biex jgħidilna, pereżempju, kemm se tittieħed art ODZ għal dan il-proġett.

Fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 5540 il-Ministru informani li d-dettalji tal-proġett tal-bini ġdid tal-konnessjoni bejn Ħ'Attard u Ħ'Attard – daħħal l-Imrieħel, Birkirkara u Ħaż-Żebbuġ imma ma nafx x'għandhom x'jaqsmu– se jitħabbru fil-ġimgħat li ġejjin, hekk kif il-periti ta' Transport Malta jtemmu l-proċess ta' ippjantar u diskussjonijiet oħra meħtieġa għal dan l-investiment.

Dan kien fis-7 tax-xahar li għadda imma minkejja li għadda xahar, minn dan kollu m'għamel xejn, ma ħabbar xejn.

Qed jitfagħha fuq ħaddieħor, fuq il-periti ta' Transport Malta, mhux hu bħala ministru huwa responsabbli!

Il-Ministru qed jgħid li dan il-proġett se jtejjeb il-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà ta' waħda mill-aktar rotot ewlenin f'pajjiżna, inaqqas id-dewmien fl-ivvjaġġar, iniedi l-faċilità għall-mezzi ta' trasport alternattivi u jtaffi d-diffikultajiet tat-traffiku, storbju u tniġġis.

Mela se jgħaddu aktar karozzi minn dik il-lokalità u allajbierek se tnaqqas l-istorbju, it-traffiku u t-tniġġis!

Probabbli meta l-Ministru se jkun qiegħed jagħmel il-winding up se jsemmi żewġ persuni minn Ħ'Attard li tkellmu pubblikament.

Jien lil dawn diġà kellimthom u meta wrejthom l-affarijiet kif inhuma, li huma differenti milli qiegħed jgħid il-Ministru, fehmu.

Mhux se noqgħod nitkellem fuq Herbert Messina Ferrente għax mhuwiex lok li nitkellem fuqu fiċ-ċirkostanzi li jinsab fihom bħalissa, imma kellimtu wkoll.

Kellimt ukoll lill-Eks Deputat Charlò Bonnici u nista' nserraħ ras il-Ministru li dawn mhux qegħdin jaqblu miegħu.

Dak li qalilhom il-Ministru mhuwiex l-istess bħalma hemm fil-verità, f'dawn il-pjanti li wrejthom jien u fit-tweġibiet li huwa ta għall-mistoqsijiet parlamentari.

Allura nħeġġeġ lill-Ministru biex qabel ma jagħmel l-affarijiet, jagħmilhom sew, jaħseb u jikkonsulta u mhux jagħmel dak li jdaħħal f'moħħu, ċjoè li jagħmel bypass li jgħaqqad Ħ'Attard ma' Ħ'Attard.

Anke lill-Unjoni Ewropea se jkollu diffikultà biex jikkonvinċi.

Aħna ma naqblux li qabel tieħu l-art tal-bdiewa, art li hija ODZ, u tgħaddi bil-gaffa minn fuq kulħadd ma tipprovax alternattivi oħra li bihom tista' ssib soluzzjoni.

Naħseb li kulħadd għandu dritt jgħix il-ħajja tiegħu b'mod trankwill, li ma jkollu l-ebda bypass quddiemu, li ma nġibulux aktar traffiku lejn Ħ'Attard.

Illum hemm soluzzjonijiet oħra biex in-nies li jgħaddu minn din iż-żona jkunu jistgħu jgħaddu b'aktar ħeffa.

Sur President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nħeġġeġ lill-Ministru biex naraw li jsir skrutinju tajjeb u dan mhux biss rigward il-bypass ta' Ħ'Attard imma f'kollox.

Il-Gvern għandu jkollu lil min jifhem u lil min ikun qiegħed jiskrutinja dak li jkun qiegħed jagħmel min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Għalhekk il-flus m'għandhomx ikunu biss għand il-Gvern imma għandhom jinżlu wkoll għand il-kunsilli lokali kif kienu qed jagħmlu qabel.

Kemm kienu jagħmlu xogħol kieku dawn il-flus tawhom lill-kunsilli lokali!

M'għandhomx fiduċja fis-sindki tagħhom?

Qed jaħsbu li għandhom sindki li mhumiex kapaċi jagħmlu t-toroq fil-lokalitajiet tagħhom jekk jagħtuhom il-flus?

Jew għandhom xi ħsebijiet oħrajn dwar dan l-infiq propost ta' €700 miljun?

Għalfejn iridu jagħmlu kollox f'din l-Aġenzija ġdida li jridu joħolqu?

Insomma, wieħed jista' jifhem għalfejn!

Jalla l-poplu Malti u Għawdxi jkollu l-aqwa toroq f'pajjiżna, jalla l-poplu Malti u Għawdxi jara t-tarmak isir fejn hemm bżonn, imma ejjew inħallu r-responsabbiltà fejn verament għandha tkun, mhux nieħdu r-responsabbiltà minn idejn il-kunsilli lokali.

Jien ma naqbilx li għandhom jittieħdu r-responsabbiltajiet mill-kunsilli lokali tagħna u ma naqbilx li m'għandux ikun hemm skrutinju jekk kemm-il darba titwaqqaf din l-Aġenzija kif irid il-Gvern għax għandu l-maġġoranza u jagħmel dak li hu jaħseb li huwa l-aħjar.

Ma naqbilx ukoll li għandu jkun il-Gvern li jaf kollox u jagħmel kollox, imma għandu jkun hemm in-nies li jkunu intelliġenti biżżejjed, kwalifikati biżżejjed, anke b'rappreżentanza min-naħa tal-Oppożizzjoni, biex dawn l-affarijiet nagħmluhom sew.

Jien ċert li, kif rajna fil-passat, il-kunsilli lokali huma kapaċi.

Għandna nies ġo dan il-Parlament li kienu sindki u jafu li jekk il-kunsilli lokali jingħataw il-flus, ikunu kapaċi jwettqu u jaraw liema huma l-aqwa toroq li għandhom isiru f'pajjiżna biex b'hekk ikollna lokalitajiet aħjar.

Jien ċert li dawn is-€700 miljun jistgħu jintnefqu ħafna aħjar jekk kemm-il darba ssir konsultazzjoni aktar wiesgħa.

Nispera li fi Transport Malta u f'din l-Aġenzija ġdida ma jkunx hemm rwoli li jkunu qed jikkonfliġġu ma' xulxin.

Nispera wkoll li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u l-Enemalta jikkoperaw f'dan il-proġett biex ikun hemm konsultazzjoni neċessarja dwar jekk triq għandhomx jinbidlulha s-servizzi jew le, li ġieli jsiru u ġieli le.

Issa forsi b'din l-Aġenzija jinġabar kollox taħt id waħda - dan suppost huwa Gvern wieħed - biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Din kienet wegħda tal-Partit Laburista meta kien għadu fl-Oppożizzjoni.

Jien ċert li aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni nikkritikaw għaliex nemmnu li dak li għandna ngħidu għandna ngħiduh b'responsabbiltà.

Aħna nemmnu fid-deċentralizzazzjoni tal-poter, jiġifieri li l-poter ma jkunx f'idejn il-gvern imma jkun f'idejn iċ-ċittadin li jeleġġi l-kunsilli lokali.

Issa s-sena d-dieħla se jkollna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u mbagħad nibdew narawh jgħidilna kemm għandu fiduċja fil-kunsilli lokali, meta f'dawn l-aħħar snin ħlief neħħielhom ir-responsabiltajiet minn taħt idejhom m'għamilx!

Hawnhekk il-poplu Malti għandu jara min verament jemmen fil-kunsilli lokali, min verament jemmen fih u min verament irid il-ġid tal-lokalitajiet tagħna.

Aħna nemmnu fil-kunsilli lokali, nemmnu f'dawk eletti, fis-sindki, fil-viċi sindki u fil-kunsilliera tagħna.

Aħna ċerti li jekk il-Gvern jagħtihom il-flus kapaċi jagħmlu x-xogħol u jagħmluh sew.

Però jien inħeġġeġ ukoll lill-Gvern biex jagħti lil dan il-Parlament tweġibiet li għandhom ikunu sinċieri u veri mingħajr tidwir mal-lewża.

Għaldaqstant aħna, bħala Oppożizzjoni, ma nistgħux naqblu ma' din it-tip ta' liġi.

Nispera li l-Gvern ibiddel u jisma' minn dak li qiegħda tgħidlu l-Oppożizzjoni ħalli finalment f'dan il-pajjiż ikollna xi ħaġa li naqblu dwarha ż-żewġ naħat tal-Kamra u li tista' tagħmel il-ġid f'pajjiżna.

Dan jista' jsir billi l-flus nagħtuhom lill-kunsilli lokali u r-responsabbiltà tingħata lill-kunsill lokali għax aħna nemmnu fiċ-ċittadini tagħna u fil-lokalitajiet tagħna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-Ministru Ian Borg biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

IAN BORG: Sur President, issa veru ninsabu pass eqreb li nwaqqfu Aġenzija għal Infrastruttura Malta li se tkun qed tagħmel investiment mingħajr preċedent fl-infrastruttura tagħna għaliex għandna bżonn intejbu n-network tat-toroq ta' pajjiżna.

U rrid ngħid li b'network tat-toroq tagħna ma nfissrux biss it-toroq arterjali u distributorji, li sal-lum dejjem kienet responsabbli minnhom Transport Malta, imma rridu nerfgħu l-piż li ġew mgħobbija bih inġustament il-kunsilli lokali fil-bidu tas-snin disgħin mingħajr qatt ma ngħataw ir-riżorsi, kemm finanzjarji kif ukoll ta' expertise, sabiex jimplimentaw kemm toroq residenzjali kif ukoll rurali fil-lokalità tagħhom.

Ħadt pjaċir nisma' lill-kelliema tal-Gvern u tal-Oppożizzjoni però ma fhimtx jekk l-Oppożizzjoni hijiex favur jew kontra dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu.

Ma fhimtx jekk l-Oppożizzjoni hijiex favur jew kontra li għandna bżonn nintervjenu fuq it-toroq tagħna.

Ma fhimtx jekk, pereżempju, ċerti esponenti Deputati tal-Oppożizzjoni biddlux fehemthom minn kif kienu jaħsbu meta kienu sindki tal-lokalità tagħhom għal dak li qegħdin jaħsbu llum li huma Deputati ta' din il-Kamra.

Ħareġ ċar li hemm qbil li għandna nwaqqfu din l-Aġenzija, għall-inqas meta tisma' lid-Deputati tal-Gvern, għaliex dawn jemmnu li għandna bżonn dan l-investiment, li għandna bżonn ngħinu lill-kunsilli lokali billi nagħmlulhom it-toroq fil-lokalitajiet tagħhom u ma neħdulhomx ċenteżmu wieħed minn dak li għandhom illum.

B'hekk awtomatikament jiżdiedu r-riżorsi tagħhom ħalli jimplimentaw dak illi huwa fid-dover tagħhom li jagħmlu fil-lokalità tagħhom.

Huwa inutli li wieħed jibqa' marbut ma' sistemi tal-passat għaliex hekk dara u huwa inutli li wieħed jopponi l-bidla għax jibża' minnha.

L-Oppożizzjoni tibża' mill-bidla imma aħna ma nibżgħux, aħna se nagħmlu l-bidla.

Jistgħu jkomplu jokorbu li ma jridux ibiddluhom l-affarijiet għax aħna qegħdin hawnhekk biex inbiddlu l-affarijiet, anke kif nagħmlu l-proġetti infrastrutturali.

U jekk Alla jrid, fil-ġimgħat li ġejjin se nkomplu niddiskutu skont kemm ikun hemm bżonn, dwr kif intejbu dan l-Abbozz ta' Liġi u nieħdu anke l-konsiderazzjonijiet kostruttivi li tressqu miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Però m'hemmx lok li wieħed imur lura minn din id-deċiżjoni li fuqha għandna mandat tal-akbar riżultat elettorali li qatt ingħata lil gvern, ċjoè li nwaqqfu l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta u ninvestu €700 miljun fis-seba' snin li ġejjin.

Sur President, irrid inserraħ ras il-Membri ta' din il-Kamra u ras kull min qed jismagħna li se jkun hemm kontabbiltà kompluta u sħiħa f'dak li għandu x'jaqsam man-nefqa.

Se nkunu qegħdin naħdmu b'mod ġus fil-mod ta' kif inkunu qegħdin nipprokuraw ix-xogħol u se nwasslu r-riżultat mixtieq fil-lokalitajiet, fejn ħafna drabi jkollok kunsilli lokali li wettqu l-ħidma tagħhom bil-limitazzjonijiet li kellhom u oħrajn li ma wettqux u dan fuq iż-żewġ naħat tal-ispettru politiku.

Il-fatt hu li bir-ritmu li l-kunsilli lokali jistgħu jinvestu llum fit-toroq tagħhom fadlilna għexieren ta' snin biex naraw ħidma sħiħa u kompluta fl-infrastruttura.

Dan huwa pajjiż li qed jirnexxi ekonomikament minkejja l-infrastruttura li għandu, meta f'ċirkostanzi oħrajn l-ekonomija tikber grazzi għal infrastruttura tajba.

Aħna kbirna minkejja li l-infrastruttura hija waħda ħażina.

Aħna ma naqblux mal-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Adrian Delia, li jmur fuq il-Fosos tal-Floriana u jgħid li f'Malta m'hawnx ħofor.

Ma naqblux, u l-poplu ma jaqbilx mal-Kap tal-Oppożizzjoni u jaf li dan kien żbaljat dakinhar.

Hawn Deputati f'din il-Kamra li huma preżenti hawnhekk anke llum u li qegħdin jisimgħuni, li jafu li żbalja dakinhar u pprovaw ibenġluhielu.

Jien saħansitra poġġejt ir-recording tal-Kap tal-Oppożizzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra.

Illum kien hawn min reġa' pprova jqajjem l-argument li m'għandniex bżonnu dan l-investiment.

Jiddispjaċini għalihom jekk jemmnu li m'għandniex bżonnu dan l-investiment.

Aħna se nagħmluh dan l-investiment, il-poplu jridu u vvota għalih dan l-investiment.

U ma jidħlux fis-semantika li huma jisimgħu lill-poplu imma n-naħa tal-Gvern ma tismax lill-poplu.

Dawn bis-serjetà?!

Jafu li inqas minn sena ilu għaddew mit-tieni l-akbar tkaxkira elettorali li qatt sofrew kollha kemm huma?

Huma se jgħidu li aħna ma nisimgħux mill-poplu!

Iridu jgħidulna li huma jisimgħu mill-poplu u aħna ma nisimgħux mill-poplu?!

B'liema ardir jiġu jgħidu li aħna ma nisimgħux mill-poplu u huma jisimgħu mill-poplu?!

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Agius jasal għall-konklużjonijiet tiegħu, li sal-lum mhumiex ċari, għaliex ilbieraħ ħassu ftit deluż illi l-ġurnal The Malta Independent qal li m'għandux raġun.

Allura kiteb għall-qarrejja tal-ġurnal The Malta Independent, u ma qalx jekk huwiex favur jew kontra l-proġett, però llejla reġa' ġie u bela' kulma qal ilbieraħ.

Allura jekk hawn xi ħadd li hu konfuż, dan huwa l-Onor.

L-Onor.

Agius ma jridx jaf, ma jridx jgħidilna x'jaħseb.

L-Onor.

Agius ftaħar li laqqa' lin-nies ta' Ħ'Attard fil-garaxx tad-dar tiegħu.

Kienu xxamplati n-nies, ma tantx ġewk nies!

Jidher li l-poplu ta' Ħ'Attard mhuwiex miegħek.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ministru, ħu paċenzja, indirizza lili.

IAN BORG: Il-poplu ta' Ħ'Attard, ta' Ħal Balzan, ta' Ħal Lija, tal-Iklin, ta' Birkirkara, tal-Mosta, tal-Imġarr, tar-Rabat, ta' Ħad-Dingli, tal-Imtarfa u ta' Ħaż-Żebbuġ mhumiex mal-Onor.

Allura għal-laqgħa li sejjaħ m'attendewx għax ma jaqblux miegħu però hu jixtieq ikun il-vuċi ta' dawk il-ftit nies li qegħdin jgħidulu li ma jaqblux mal-proġett.

Issa ħalli nkomplu nitkellmu fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li jħares lill-kunsilli lokali wkoll.

Fil-fatt il-kunsilli lokali jridu jkunu madwar il-mejda u jridu jkunu magħna meta nagħmlu ċerti prijoritajiet.

Lill-kunsilli lokali se nagħtuhom il-vuċi ħalli flimkien mal-Aġenzija għal Infrastruttura Malta jgħidulna liema huma t-toroq l-aktar fil-bżonn fil-lokalità tagħhom.

Se jkun hemm ukoll eżerċizzji xjentifiċi dwar liema huma l-aktar toroq li għandhom bżonn attenzjoni, imbagħad il-Gvern jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu.

Aħna ma niddejqux nieħdu d-deċiżjonijiet.

Jekk tieħu d-deċiżjonijiet jgħidulek li trid tieħu d-deċiżjonijiet inti biss u waħdek!

Ara huma qagħdu gallarija għal 25 sena sħaħ għaliex għaddew il-piż tat-toroq lill-kunsilli lokali u meta kien ikellimhom il-kostitwent - għax jgħidu li jisimgħu lin-nies – kienu jgħidulu biex mur għand is-sindku.

Imbagħad jekk, pereżempju, is-sindku Nazzjonalist ma kienx imur tajjeb mal-ministru Nazzjonalist, kienu joqogħdu jkesksu, jgħidu li s-sindku ma jridx jagħmilha, jilletikaw bejniethom, wieħed jispiċċa fil-Parlament, imbagħad l-ieħor jispiċċa jiġri warajh eċċ. Dawn iż-żmenijiet spiċċaw.

Il-Gvern jerfa' r-responsabbiltà, il-kunsill lokali jiġi magħna, jgħidilna liema huma l-prijoritajiet tiegħu u l-Gvern imidd idejh u jaħdem biex iwettaq dan kollu hu.

Kif diġà għedt fl-introduzzjoni tiegħi, f'liġi ma tistax toqgħod tikteb minn liema naħa se jgħaddi l-pipe tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Ejjew ma nkunux petty, ejjew ma nkunux medjokri f'din il-Kamra u ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Hemm l-esperti li jgħidu minn fejn għandhom jgħaddu s-servizzi.

Prinċipju wieħed hemm; li x-xogħlijiet fit-toroq se jsiru minn aġenzija waħda.

U ma nistgħux nibqgħu nwaħħlu f'xulxin kif għamlu huma għal 25 sena, fejn pereżempju, tmur għand Transport Malta u jgħidulek li dik il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma responsabbli minnha, tmur għand il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u jgħidulek li dik Heritage Malta responsabbli minnha, tmur għand Heritage Malta u jgħidulek li dik l-Awtorità tal-Ippjanar responsabbli minnha, imbagħad tmur għand l-Awtorità tal-Ippjanar u jgħidulek li dik il-Lands responsabbli minnha għax għadha ma tatx il-biċċa art tagħha, u noqogħdu sejrin hekk u ngħaddu n-nies biż-żmien!

Aħna ma rriduhx dan u n-nies li qegħdin jarawna jafu li dik kienet is-sistema sal-lum u aħna rridu nibdluha.

Imma l-Membri tal-Oppożizzjoni ma jeħdux pjaċir b'dan!

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit, jekk jogħġbok.

Jekk jogħġobkom, Onorevoli Membri tal-Oppożizzjoni.

Kulħadd qal il-parti tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Ministru, kompli bil-winding up ħalli nkomplu għaddejjin.

IAN BORG: Sur President, hija tal-mistħija li l-Oppożizzjoni ma tridx tħallini nikkonkludi kif jistgħu jisimgħu n-nies minn ġo djarhom.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

Tista' tieqaf, jekk jogħġbok?

Ministru, kompli bid-diskors tiegħek jekk jogħġbok.

IAN BORG: In-nies ma tridx l-għajjat tal-Oppożizzjoni.

In-nies trid gvern li jagħmlilhom it-toroq xierqa u li jtejjeb l-infrastruttura tagħna.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru, jekk jogħġbok.

Onor. Agius, taħseb li tista' tkompli hekk?

Mela jekk jogħġbok ieqaf.

Ministru, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

IAN BORG: Sur President, se nisseparaw ir-regolatur minn mal-implimentatur biex ikollna governanza aħjar.

Għandna fiduċja assoluta fi Transport Malta bħala regolatur, li tgħin biex tiddisinja t-toroq skont l-istandards internazzjonali.

Imbagħad l-implimentatur, l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li llejla se ngħaddu l-Abbozz ta' Liġi li se jwaqqafha, jimplimenta l-proġetti.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qegħdin jinkwetaw għaliex jafu li aħna nwettquhom il-wegħdiet tagħna, għaliex jafu li se nkunu qegħdin nagħmlu mijiet ta' toroq li fi żmienhom qatt ma saru.

Imbagħad jiġu hawnhekk u ma jħallukx tikkonkludi!

Dawn huma n-nies li tant jiftaħru li ġabu d-demokrazija f'dan il-pajjiż u li tant jiftaħru bis-saltna tad-dritt imma jemmnu li d-dritt li jsaltnaw qiegħed għalihom biss.

Huwa importanti li niddiskutu, iva, imma ma nistgħux nibqgħu niddiskutu.

Issa se jkollna l-istadju ta' Kumitat u jien inħares 'il quddiem u ninsab konvint illi l-Onor.

Bezzina jista' jagħti l-kontribut tiegħu flimkien mal-kumplament tal-Oppożizzjoni biex intejbu din il-liġi, imma wasal iż-żmien ukoll li naġixxu u se nkunu qegħdin naġixxu.

Kulħadd jirrikonoxxi li għandna bżonn iktar effiċjenza, trasparenza u kontabbiltà, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' procurement.

Ma jistax ikun li nkomplu nikkonsidraw triq ta' €50,000 bl-istess mod li nikkonsidraw il-proġett tal-Marsa li se jiswa miljuni kbar, u allura ma jistax li nkunu effiċjenti fil-mod kif inħaddmu l-flus jekk irridu nkomplu naġixxu bis-sistemi li kellna s'issa.

Sur President, jien irrid nara li r-regolatur jissaħħaħ.

Transport Malta trid tissaħħaħ fil-kwalità ta' toroq li tawditja, trid tissaħħaħ bil-permitting u anke bil-kondizzjonijiet li tpoġġi, għaliex huwa tajjeb li nagħmlu t-toroq imma rridu ntejbu l-mod kif dawn isiru, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' kwalità kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħlijiet li jkunu qegħdin isiru.

Għalhekk se niġi għall-punt tal-kontabbiltà li ssemma min-numru ta' kelliema tal-Oppożizzjoni - ejjew ngħidu li ma qrawx il-liġi tajjeb, mhux se noqgħod ngħid b'qerq u mhux qerq – li bdew jallegaw li din l-Aġenzija donnu li se jkollha xi open cheque u ma tagħti rendikont lil ħadd.

Bħal kull entità oħra, darba f'sena, l-operat u l-finanzi ta' din l-Aġenzija jridu jkunu awditjati u dawn iridu jersqu quddiem il-Parlament kif isir fuq entitajiet oħrajn.

Allura hija tal-mistħija li fil-ftit ħin li deputat ikollu biex jitkellem fuq liġi, jirredikola l-argumenti b'dan il-mod, daqslikieku n-nies mhumiex kapaċi jidħlu fl-Abbozz ta' Liġi u jaraw il-miżuri li ħadna biex dawn il-flus tal-poplu jkunu qegħdin jintużaw kif suppost.

Transport Malta se tkun qed tiffoka fuq ir-regolamentazzjoni u l-immaniġġjar tat-traffiku waqt ix-xogħlijiet imsemmijin u b'hekk insolvu l-anomalija tar-regolatur u l-implimentatur.

Dan ifisser ukoll li se jkollna assigurazzjoni ta' ħidma bl-ogħla kwalità fit-toroq tagħna.

M'iniex sodisfatt bil-livell li wasalna s'issa u għamilt diversi appelli, u nerġa' nieħu l-opportunità biex nappella lill-kuntratturi li jafu li hemm ħafna xogħol qed jistennihom, però dawn iridu jinvestu wkoll fil-capacity tagħhom ħalli jiżguraw li dan ix-xogħol ikun jista' jsir.

M'iniex konvint li bil-capacity li għandhom illum jistgħu jilħqu dawn il-livelli, anke għaliex sal-lum il-pajjiż ma rax investimenti ta' €100 miljun fis-sena fit-toroq, imma ra ħafna inqas, u allura dik il-capacity f'din l-ewwel sena pprovajna nżiduha kemm jista' jkun billi nagħmlu iżjed xogħlijiet, u x-xogħlijiet qegħdin jinħassu għaliex in-nies jafu li hemm ritmu differenti minn dak li kienu draw.

Għalhekk l-appell lejn il-kuntratturi huwa li they up their game, jiġifieri jridu jinvestu fin-nies, iridu jħarrġu lin-nies tagħhom aħjar u jridu, jekk hemm bżonn, jagħrfu li jilħqu l-limitazzjonijiet tagħhom.

Għalhekk inħares 'il quddiem għaliex jien konvint li huma wkoll iridu jkunu parti minn dan is-suċċess ta' investiment ta' €700 miljun fis-seba' snin li ġejjin, investiment li se jkun qed jagħti wiċċ lil Malta u lil Għawdex.

Irrid nirreferi wkoll għad-diskors li għamlet il-Ministru għal Għawdex.

Bażikament Għawdex kien jibbenefika minn €1 miljun jew €1.5 miljun fis-sena.

B'€1.5 miljun fis-sena tkun qed tiddieħak bil-poplu Għawdxi.

Ma tistax tagħmel investiment li jistħoqq lill-gżira Għawdxija billi tagħti lill-Ministeru għal Għawdex €1.5 miljun.

Allura Għawdex se jkun meqjus daqs Malta fil-mod kif din l-Aġenzija trid taħdem, fil-mod kif il-Ministeru għal Għawdex, apparti l-kunsilli lokali Għawdxin, se jkunu qegħdin jiġu kkonsultati f'dan il-proċess.

Kien hawn min ukoll kellu l-ardir jirreferi għall-160 triq li qatt ma saru.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni ħarġu ma nafx b'kemm-il programm jgħidu li dawn it-toroq kienu se jagħmluhom.

Dawn kienu jwegħduhom qabel kull elezzjoni u qabel kull Baġit u f'25 sena ma sabux iċ-ċans jagħmluhom!

Però l-Partit Laburista, fost il-prijoritajiet tiegħu, fil-manifest elettorali poġġa l-160 triq li qatt ma saru u allura issa dawn qegħdin iħossu li se jkunu qegħdin jaqgħu għaċ-ċajt mal-familji u huma inkwetati b'dan kollu.

Però jien ngħidilhom biex ma jinkwetawx wisq għax aħna se nkunu qegħdin nagħmluhom.

Jaqblu jew ma jaqblux, il-160 triq se jkunu qed isiru għax sal-lum dawn għadhom ramel u fix-xhur tax-xitwa jkunu tajn!

Filwaqt li l-Membri tal-Oppożizzjoni jkomplu jgedwdu bejniethom u jgħidu li sar ħafna xogħol f'25 sena, jidher li ma sarx biżżejjed.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Ministru, jekk jogħġbok, kompli bid-diskors tiegħek.

IAN BORG: Aġenzija għal Infrastruttura Malta tfisser differenza fil-ħajja tan-nies u tan-negozji tagħna.

In-network tat-toroq li għandna fil-pajjiż ma jirriflettix iż-żmenijiet u l-ħteġijiet tal-lum.

Aġenzija għal Infrastruttura Malta tfisser inqas piż għall-kunsilli lokali tagħna imma dawn xorta waħda se jkollhom vuċi.

Aġenzija għal Infrastruttura Malta tfisser parti minn viżjoni fuq infrastruttura għal pajjiżna u għall-pjan fit-tul.

Aġenzija għal Infrastruttura Malta tfisser rivoluzzjoni tal-infrastruttura ta' pajjiżna, pilastru importanti għall-pajjiż.

Aġenzija għal Infrastruttura Malta tfisser parti mill-pjan ta' dan il-Gvern li għandu għal Malta ta' għada.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Aġenzija għal Infrastruttura Malta u biex jirregola dawk l-attivitajiet u jipprovdi għal kwistjonijiet anċillari jew inċidentali jew konnessi magħhom" ikun moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Qed tintalab votazzjoni; din se tittieħed fis-seduta tat-13 ta' Ġunju 2018 skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Ian Borg biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

IAN BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Siġurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018 – votazzjoni;

Emenda tal-Gvern għall-mozzjoni tal-Oppożizzjoni dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar ħasil ta' flus u evażjoni tat-taxxa – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għassena 2018 – votazzjoni; u

Abbozz ta' Liġi dwar Aġenzija għal Infrastruttura Malta – votazzjoni fuq it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni (Kont.) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, dalgħodu kellna dibattitu interessanti ħafna dwar it-turiżmu f'Malta però l-Ministru Justyne Caruana kif ukoll il-kollega tiegħi l-Onor.

Frederick Azzopardi tkellmu dwar it-turiżmu f'Għawdex.

Nixtieq li f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nitkellem ftit fuq dan is-suġġett.

Dwar Għawdex mhux se noqgħod nirrepeti għax dalgħodu tqajmu diversi punti tajbin ħafna fuq it-turiżmu, kemm mill-Ministru, kif ukoll mill-kollega tiegħi l-Onor.

Hemm x'wieħed jgħid, imma f'dan l-Aġġornament nixtieq niffoka dwar il-bżonnijiet ta' Għawdex u tar-residenti Għawdxin.

Jekk inħares lura f'ħajti u nara x'kienet l-aktar esperjenza li għallmitni l-aktar, speċjalment li għallmitni nsir indipendenti, din kienet meta bħala Għawdxi tlajt Malta biex nistudja u naħdem.

Din kienet esperjenza iebsa però għallmitni nkun indipendenti.

Ftit tal-jiem ilu l-Prim Ministru qal li jixtieq li mhux biss iġib xogħol ta' kwalità għall-Għawdxin f'Għawdex - din hija xi ħaġa bżonjuża ħafna, anzi naħseb li hija l-prijorità numru wieħed li għandu jkollu dan il-Gvern - imma jemmen u jixtieq li jkun hemm ukoll xogħol ta' kwalità għall-Maltin u għall-barranin f'Għawdex.

Din hija ħolma li jien naqsam mal-Prim Ministru però naħseb ukoll li mill-kliem issa rridu ngħaddu għall-fatti.

Jien se ngħaddi s-suġġeriment – aktar huwa miżura long-term milli short-term; fuq ix-short-term nitkellem aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi – li jekk hemm il-ħsieb li tinħoloq xi fakultà ġdida fl-Università jew fl-MCAST, minflok tinħoloq u tkun ibbażata f'Malta, tkun ibbażata f'Għawdex biex b'hekk studenti Maltin, kif ukoll barranin, bħalma għamlu fil-każ tal-Iskola ta' Barts, jiġu f'Għawdex.

Nafu li l-Università ta' Malta dejjem qed tikber, kważi kważi lanqas fadlilha ħafna spazju, u allura kieku l-fakultajiet il-ġodda jew inkella anke fakultà diġà eżistenti f'Malta, jirrilokaw lejn Għawdex, naħseb li jkun ta' ġid mhux biss għall-ekonomija ta' Għawdex, imma anke għall-istudenti Maltin li jiġu joqogħdu Għawdex matul l-istudji tagħhom.

Aħna l-istudenti Għawdxin li għaddejna minn din l-esperjenza, nafu li għenitna nsiru aktar indipendenti qabel min ma kellux din l-esperjenza.

Kulħadd isir adult u indipendenti f'mument jew ieħor f'ħajtu però aħna l-Għawdxin nesperjenzawha qabel ma nsibu l-partner u niżżewġu, li hija xi ħaġa pożittiva.

Naħseb li din tkun win win situation, kemm għall-istudenti kif ukoll għall-ekonomija f'Għawdex, bħalma qed jiġri fil-każ tal-Iskola ta' Barts, li ġiet mir-Renju Unit għal Għawdex.

F'dan il-każ qegħdin ngħidu li minn Malta jiġu Għawdex.

Ninsab ċert li l-kampus tal-Università ta' Malta f'Għawdex għandu bżonn ta' pjan ġdid u għandu bżonn jieħu r-ruħ billi, pereżempju, jiżiedu l-korsijiet, għax kollox donnu sejjer lura u l-istudenti qegħdin jonqsu.

Għalhekk hemm bżonn li jkollna pjan biex, l-ewwel nett, l-Għawdxin jibqgħu f'Għawdex aktar u biex il-Maltin jiġu f'Għawdex.

Minkejja dan, naħseb li hemm affarijiet pożittivi li qegħdin isiru f'Għawdex.

Għalissa se nkun pożittiv, imbagħad naqleb għall-bżonnijiet ta' Għawdex u l-prijoritajiet il-kbar li l-Gvern ma jistax jinjorahom iktar.

Fejn tidħol aċċessibilità għal Għawdex, ilna snin kbar nagħmlu t-talbiet tagħna.

Sur President, nista' ngħid li kellna tmiem il-ġimgħa sabiħ ħafna f'Għawdex u kien hemm attivitajiet tajbin ħafna.

Minn hawnhekk insellem lis-Sindku tar-Rabat Għawdex, Samuel Azzopardi, lill-kunsilliera u lil kull min jaħdem fil-kunsill lokali li organizzaw l-attivitajiet permezz tal-għajnuna tal-Ministru Justyne Caruana, kif ukoll lil kull min jaħdem fid-Dipartiment tal-Kultura f'Għawdex.

Nixtieq nifirħilhom għall-attivitajiet li organizzaw għax kienu attivitajiet ta' livell għoli ħafna.

Irrid insellem ukoll lis-soċjetajiet filarmoniċi tar-Rabat, Għawdex, il-Banda Leone u l-Banda La Stella li tellgħu żewġ attivitajiet ta' kwalità għolja ħafna, li verament niżlu tajjeb, mhux biss mal-Għawdxin, imma wkoll mal-Maltin u l-barranin li kienu hemm.

Bħalma qalet il-Ministru Justyne Caruana dalgħodu, l-attivitajiet kulturali huma importanti ħafna f'Għawdex għax jattiraw lit-turisti u l-kummerċ, u qegħdin isiru ħafna minnhom.

Ovvjament dawn għandhom ikomplu jsiru u aħna bħala Oppożizzjoni nappoġġjawhom, imma min-naħa l-oħra ma naħsibx li l-infrastruttura ta' Għawdex tiflaħ għal ħafna attivitajiet.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li nibdew naħsbu biex inżidu l-infrastruttura f'Għawdex.

Pereżempju, l-attivitajiet li kellna matul tmiem il-ġimgħa kellhom effett negattiv fuq it-traffiku.

Triq ir-Repubblika fir-Rabat kienet magħluqa, kienet is-sħana u ovvjament sofrejna l-konsegwenzi.

Għalija kienet worth it li jkollok attivitajiet bħal dawk f'Għawdex minkejja l-problemi tat-traffiku, però għandna naħsbu fi pjan iktar fit-tul biex ikollna, pereżempju, post adegwat għall-kunċerti f'Għawdex, ngħidu aħna postijiet bħalma hu l-korsa tat-tiġrijiet taż-żwiemel tax-Xewkija, Ta' Xħajma.

Tista' l-Ministru għal Għawdex tikkonsidra jekk din tistax issir?

Pereżempju fl-Amerika l-istadiums jibdluhom b'mod temporanju għall-kunċerti.

Tant hi kbira dik il-korsa tat-tiġrijiet taż-żwiemel li naħseb li fin-nofs tista' titqiegħed xi tip ta' platform b'mod temporanju.

Bħalma jitqiegħdu palkijiet fi Triq ir-Repubblika u fil-Pjazza tat-Tokk fir-Rabat, Għawdex, hemmhekk ukoll jista' jitqiegħed palk u allura jsir post għall-kunċerti b'mod temporanju.

Jien nimmaġina li anke faċilitajiet ta' parkeġġ jistgħu jsiru madwar il-korsa.

Nimmaġina li jista' jkun hemm ideat oħrajn biex isiru postijiet għall-kunċerti.

Din hija xi ħaġa li hemm bżonnha f'Għawdex għax din tant hija gżira sabiħa li tista' faċilment tattira turisti kulturali ta' ċertu livell.

Naħseb li t-talent Malti u Għawdxi huwa ta' livell għoli ħafna, għoli daqs il-livell Ewropew jew aktar f'ċerti każi.

Però minkejja li Għawdex huwa relattivament nadif, xorta waħda tara bankini li mhumiex tal-livell mixtieq jew inkella biċ-chewing gum imwaħħal magħhom.

Naħseb li għandna nieħdu ħsieb dawn l-affarijiet żgħar u rqaqat għax it-turisti jinnotawhom.

Il-prodott Għawdxi huwa tajjeb ħafna imma għandna bżonn ngħollu l-livell tal-infrastruttura f'Għawdex, fosthom il-livell tal-indafa.

Dak huwa l-aspett pożittiv.

Sur President, jien lil Għawdex kultant inxebbhu ma' Ferrari.

Qed ngħid hekk għax Ferrari hija karozza sabiħa ħafna però mhijiex prattika għal Malta għax ovvjament il-limitu ta' veloċità tas-sewqan f'Malta huwa ta' 80 kilometru.

L-istess Għawdex; huwa post sabiħ ħafna biex toqgħod fih.

Jien noqgħod Għawdex u qatt ma nimmaġina li nista' ngħix f'post ieħor fl-Ewropa fejn f'ħames minuti tista' tkun qiegħed ħdejn il-baħar, tista' tiġri ġirja, tieħu t-tfal l-iskola u taf li għandhom edukazzjoni tajba ħafna anke fl-iskejjel pubbliċi tal-Gvern, moħħok mistrieħ li f'Għawdex hemm is-sigurtà u hemm arja pura.

Għalhekk Għawdex huwa eċċezzjonali biex trabbi lit-tfal fih però bħall-Ferrari mhuwiex prattiku għax ħafna professjonijiet ma ssibx xogħol tagħhom f'Għawdex u allura jkollok tmur Malta.

Hawnhekk tiġi l-prijorità assoluta li għandu jkollu dan il-Gvern; l-aċċessibilità.

Issa jien mhux qed nitkellem għalija personali, li naqsam lejn Għawdex mal-vapur tal-9.45 p.m. jew mal-vapur tal-10.30 p.m. Din hija xi ħaġa li l-Maltin li jmorru Għawdex għall-vaganza ma jifhmuhiex għax biex tifhimha trid iġġarrabha.

Mela tqum fil-5.00 a.m. kuljum għal għaxar snin sħaħ, tinżel biex tilħaq il-vapur tas-6.00 a.m., ma jtellgħekx għax ikun mimli - normalment jiġri hekk nhar ta' Tnejn jew nhar ta' Tlieta – u jkollok tistenna l-vapur tas-6.45 a.m., imbagħad tasal fuq il-lant tax-xogħol għal xi t-8.15 a.m. Jiġifieri, mill-5.00 a.m. tasal fuq l-iskrivanija tax-xogħol tiegħek fit-8.15 a.m. u din tagħmilha għal xi għaxar snin.

Dan biex ma nsemmix ukoll l-iskariġġ li jkollok biex tmur lura, għax normalment il-Ħamis jew il-Ġimgħa l-vapuri tal-4.30 p.m. u tal-5.15 p.m. ikunu mimlijin u hemmhekk ukoll titlef il-ħin għax ikollok taqbad il-vapur ta' wara u tispiċċa tasal id-dar tard, bil-konsegwenza li ma tarax lit-tfal għax tkun trid torqod kmieni biex l-għada terġa' tilħaq il-vapur tas-6.00 a.m.

Din hija r-realtà ta' mijiet ta' Għawdxin.

Fil-fatt għandna statistika li turi li 3,000 Għawdxi jaħdem Malta, b'56% tagħhom jaħdmu fis-settur pubbliku, li jistgħu jkunu għalliema, LSAs, skrivani mal-Gvern, infermiera jew pulizija.

Hemm ħafna Għawdxin li jaħdmu Malta u dawn għandhom bżonn ta' aktar aċċessibbiltà, iktar servizz.

Jiġifieri jekk il-Ministru għal Għawdex għandha f'moħħha li tikri vapur ieħor, ir-raba' vapur, dik hija xi ħaġa li naqblu magħha, nappoġġjawha u nilqgħuha.

Naħseb li jekk dak il-vapur jitħaddem bejn il-vapur tas-6.00 a.m. u s-6.45 a.m. ikun ideali biex ineħħi dak il-piż ta' filgħodu minn fuq il-Gozo Channel u l-Għawdxin jinqdew aħjar u jistennew inqas.

Imma ovvjament din hija xi ħaġa li għad irridu nistennew u naraw.

Il-Ministru għal Għawdex dalgħodu qaltilna li għandha pjan long-term, short-term u anke medium-term għall-Gozo Channel jew għall-aċċessibbiltà, iżda ma nafx eżatt x'inhu għax għadha ma ppubblikatx ir-rapport.

Għalhekk aħna qed nistennew biex naraw x'inhu dan ir-rapport.

Sur President, ftit tal-jiem ilu tkellimna hawnhekk fil-Parlament dwar persuna Għawdxija li skont post fuq Facebook, ir-renta tagħha rdoppjat.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-Prim Ministru, l-ewwel nett, isolvi l-problema kbira li hawn f'Malta minħabba r-renti għoljin.

Dan huwa falliment politiku, irridu nkunu onesti magħna nfusna.

Fil-fehma tiegħi, din hija wkoll kriżi.

Ma ninsewx li ġejjin mijiet ta' nies jaħdmu Malta, fosthom minn Ġibiltà u pajjiżi oħrajn u kumpanija Ingliża tal-gaming.

Huwa tajjeb li dawn ġejjin Malta u li jkompli jiġi l-investiment barrani però ma naħsibx li l-Gvern qiegħed jaħseb fit-tul dwar dan għax dawn in-nies iridu jmorru joqogħdu xi mkien, għandhom pagi għoljin ħafna u allura l-kera f'Malta se tkompli togħla b'detriment għall-istudenti, speċjalment studenti Għawdxin, kif ukoll għal single mothers u persuni li għandhom paga waħda.

Dawn in-nies jinsabu f'qagħda dgħajfa fis-soċjetà u ħafna minnhom jispiċċaw joqogħdu f'xi garaxx.

Fil-fatt jien iltqajt ma' persuna li qaltli li kellha tmur toqgħod ġo garaxx li nofsu ħallietu biex iddaħħal il-karozza u n-nofs l-ieħor għamlitu kċina żgħira, għamlet banju u sodda u trabbi lit-tifla magħha u lanqas biss għandha tieqa!

Din hija realtà ta' nies li m'għandhomx vuċi għax jistħu jgħidu li qegħdin f'dik is-sitwazzjoni.

Għalhekk ir-rwol tagħna fil-Parlament Malti huwa li nagħtuhom vuċi għax filwaqt li ħafna nies qegħdin jistagħnew, numru ta' nies għaddejjin minn sitwazzjonijiet bħal dawn.

Dan mhux bħal xi villaġġ fl-Afrika fejn kulħadd ikun bil-ġuħ u allura l-problema hija tal-ġuħ, kulħadd m'għandux x'jiekol.

F'Malta mhux biss hawn il-problema li ma twassalx sal-aħħar tax-xahar jew li ma jkollokx flus biex tiekol jew biex trabbi lit-tfal imma għandek problema li hija aktar tqila minn dik tal-Afrika, għaliex għandek il-problema psikoloġika, li tistħi turi s-sitwazzjoni li qiegħed fiha.

Naħseb li l-qagħda ekonomika f'Malta qiegħda timbotta lil numru kbir ta' nies iktar 'l isfel taħt il-livell tal-faqar f'Malta.

Hawn pressjoni ekonomika fuq dawn in-nies.

Jiġifieri numru ta' nies qegħdin isiru aktar fqar minn qabel u numru ta' nies qegħdin isiru aktar sinjuri minn qabel u l-middle income earners qegħdin jonqsu.

Issa nixtieq nitkellem ftit dwar l-istudenti Għawdxin u nwassal il-kelma tal-Gozo University Group, il-GUG, li ilhom numru ta' xhur jitkellmu u jinsistu li s-sitwazzjoni tagħhom hija inaċċettabbli.

Fil-fatt persuna Għawdxija xebbhet din is-sitwazzjoni mal-favelas fil-Brażil u qalet li ħassitha diżappuntata għax sid l-appartament li kienet toqgħod fih fl-Imsida għollielha l-kera ta' kull xahar minn €950 għal €1,600 minn Settembru li ġej!

Ara kif jista' jkun li student ikompli jħallas dan it-tip ta' kirjiet!

Issa wasalna f'punt inaċċettabbli.

Fi żmieni, meta kont student jien, kellu jsir hostel fejn joqogħdu l-istudenti Għawdxin imma dan qatt ma sar.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien, anzi suppost ilu li wasal iż-żmien, li jinbena dan il-hostel għall-Għawdxin li joqogħdu f'Malta bħala studenti, kif ukoll dormitorju għal dawk li jistudjaw fl-MCAST u għal dawk li jmorru l-Università.

Irrid insemmi żewġ punti importanti ħafna.

Naqbel mal-Onor.

Frederick Azzopardi li qal li f'Għawdex għandu jkollna kunsill reġjonali.

Bħala Partit Nazzjonalista naqblu mal-prinċipju tas-sussidjarjetà u nemmnu li Għawdex jista' jkun immexxi aħjar jekk il-poter ikun aktar viċin in-nies.

Issa li l-Gvern qed jammetti li jista' ma jirċevix l-istess ammont ta' fondi mill-Unjoni Ewropea daqs il-baġit ta' seba' snin ilu, jekk f'Għawdex ikun hemm kunsill reġjonali jkun jista' jinnegozja dawk il-fondi direttament għax Għawdex ċertament li ma jilħaqx il-medja tat-tkabbir ekonomiku tal-Unjoni Ewropea.

Naħseb li wasal iż-żmien li Għawdex ikun immexxi aktar mill-Għawdxin.

Naħseb ukoll li l-Gozo Channel hija lifeline għalina l-Għawdxin u, jekk tippermettili, nidħol f'ċerti dettalji.

Pereżempju l-Ministu Justyne Caruana għandha taħseb għal tinda għall-passiġġieri, kemm fl-Imġarr Għawdex, kif ukoll fiċ-Ċirkewwa, speċjalment għall-ħaddiema tal-Gozo Channel li fis-sajf jagħmlu sigħat sħaħ fil-qilla tax-xemx u fix-xitwa fix-xita u fir-riħ.

Normalment f'Malta nagħmlu t-tined għaż-żwiemel u allura naħseb li wasal iż-żmien li nagħmlu tinda għall-ħaddiema tal-Gozo Channel.

Dwar dan għamilt ukoll mistoqsija parlamentari.

Sur President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nagħmel appell lill-Gvern biex jindirizza s-sitwazzjoni tal-aċċessibbiltà għal Għawdex u hawn qed nirreferi b'mod partikolari għar-raba' vapur, li jkun ġdid jew mikri, biex ikollna servizz aktar frekwenti bejn Malta u Għawdex kif ukoll hostel għall-istudenti Għawdxin tal-MCAST u tal-Università.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, is-sistema politika tagħna hija waħda li la partit ikun fil-gvern kollox huwa possibbli għax, ejjew ngħiduha kif inhi, nutilizzaw il-benefiċċji u r-riżorsi tal-Istat u nqassmuhom lil min jidhrilna aħna u naġevolaw lil min irridu aħna, ġeneralment skont il-wiċċ, skont il-partiġjaniżmu!

Jien nixtieq nitkellem dwar il-konċett ta' equal pay for equal work, il-konċett li għandu x'jaqsam mal-paga bażika, mal-bonuses, ma' allowances u mal-liveable wage, jiġifieri l-mod kif tista' tlaħħaq mal-ħajja bil-paga li jkollok.

Nafu li bħalissa min-naħa ta' Malta għandna ksur fuq tliet konvenzjonijiet, ċjoè, l-Equal Remuneration Convention, artiklu 7 tal-International Covenant on Economic Social and Cultural Rights u artiklu 4 tal-European Social Charter.

It-tlieta li huma mhux qed jitħarsu mill-awtoritajiet Maltin.

Huwa tajjeb li għandna full employment, hija verament xi ħaġa sabiħa u nħossni kburi dwarha, anke minn din in-naħa tal-Kamra, u għad irrid insib pajjiż ieħor li huwa bħalna fiha, imma meta niġu għall-konċett tal-equal pay for equal work qegħdin 'il bogħod ħafna.

Jien se nsemmi tliet eżempji fil-qosor biex nagħti aktar illustrazzjoni ta' dan li qed ngħid dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol fuq l-istess linja tax-xogħol.

Pereżempju tmur l-Isptar Mater Dei u fuq l-istess linja ta' xogħol issib lil dawk il-ħaddiema li jaħdmu bil-kuntratt, li jistgħu jkunu Maltin jew barranin, issib lill-ħaddiema taċ-Ċivil, issib lil dawk li jaħdmu mal-Foundation for Medical Services, issib lis-self-employed u ssib lil dawk tal-IPSL.

Dawn kollha jaħdmu l-istess imma l-pagi u l-kondizzjonijiet tagħhom huma totalment differenti minn xulxin jew, agħar minn hekk, ikollok lil xi ħadd - tista' ssejjaħlu tal-kastig – li forsi jkollu grad ogħla imma dan jibqa' jokkupa l-grad baxx li kellu qabel b'paga ogħla milli suppost għandu.

Dan huwa ħażin ħafna.

Issa se niġi għal punt ieħor li għandu x'jaqsam mal-gender pay gap.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq sexual discrimination.

Nafu li mara jkollha l-karriera tagħha tax-xogħol imma jkollha wkoll il-kontribut siewi tal-familja.

Però ddispjaċieni ninnota fix-xahar li għadna kemm għaddejna li l-gender pay gap f'Malta mhux naqas, - għalkemm jitkellemu fuq libertajiet ċivili - imma żdied bi 11%.

Din hija statistika li ħarġet mill-Eurostat u hija kkonfermata mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Skont il-ġurnali l-gender pay gap jiġifieri d-diskrepanza bejn ir-raġel u l-mara fil-pagi tagħhom kienet ta' 5% fl-2015 u llum qiegħda 11%.

Din tiżdied skont l-età u anke skont il-livell edukattiv li jkollha l-mara, fejn il-paga tagħha hija baxxa aktar minn tar-raġel.

Irrid insemmi punt ieħor.

Meta titħabbar elezzjoni naħseb li ssir xalata ta' abbuż.

Hija sfortuna li tirrenja l-mentalità ta' jobs for the boys waqt l-elezzjonijiet, u se nsemmi każ wieħed li għalija jikser kull regola u jċappas b'linka ħamra lill-Istat Malti.

Hawn se nsemmi l-port workers, dawk il-ħaddiema tax-xatt li huma privileġġjati, dawk li għandhom il-wirt.

Fl-2008 kien sar eżerċizzju fejn dawn il-ħaddiema tax-xatt li kellhom il-wirt – hija xi ħaġa Medjevali li x-xogħol tiegħek jirtu t-tifel jew it-tifla tiegħek - ingħataw kumpens mill-Gvern tal-ġurnata biex iċedu l-wirt u ntnefqu mijiet ta' eluf ta' flus.

Ġejna fl-2017, 13-il ġurnata wara li tħabbret l-elezzjoni, joħroġ avviż legali, li ħadd ma jista' jmerieh għax il-Parlament ikun magħluq, u b'dan l-avviż legali waqt l-elezzjoni - għax hekk huwa l-poter assolut li noffru fis-sistema politika tagħna - jerġa' jingħatalhom id-dritt tal-wirt li kienu għadhom kemm ħadu kumpens għalih!

Is-sabiħa hija li din mhux biss tmur kontra kull regola u kull prinċipju - mhux biss tal-equal pay for equal work għax hemm kategoriji oħra ta' ħaddiema - imma tmur kontra r-regoli tal-Unjoni Ewropea.

Dan huwa ħażin!

Din hija xi ħaġa li tħammar wiċċ il-Gvern li bħalissa huwa mmexxi mill-Onor.

Sur President, jien semmejt tliet punti, li huma l-kondizzjonijiet fuq l-istess linja tax-xogħol; il-gender pay gap, jiġifieri, id-diskriminazzjoni bejn ir-raġel u l-mara li jaħdmu l-istess xogħol imma lill-mara nħallsuha inqas u d-diskrepanzi li noħolqu aħna stess minħabba l-voti.

Semmejt ukoll l-iskema tal-ħaddiema tax-xatt li huma privileġġati għax illum il-ġurnata reġa' għandna lill-missier jaħdem mat-tifel jew it-tifla tiegħu, fuq kondizzjonijiet u pagi li huma ħafna aħjar minn sħabhom li jaħdmu fix-xatt, sew jekk huma casual workers kif ukoll jekk huma part-time workers.

X'affarijiet dawn!

Dawn huma affarijiet li qegħdin inġibuhom aħna stess u li m'aħniex qegħdin nikkoreġuhom, l-aqwa li niftaħru bil-full employment!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IN-NAXXAR: TRIQ L-ABBATE SAVOIA, TRIQ IL-MILIZZJA, TRIQ IN-NAFRA U TRIQ IS-SENESKALK – XOGĦLIJIET TA' PREPARAZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, b'antiċipazzjoni għall-proġett ta' żvilupp massiv fin-Naxxar fiż-żona ta' Triq l-Abbate Savoia, Triq il-Milizzja, Triq in-Nafra u Triq is-Seneskalk, x'tip ta' xogħol ta' preparazzjoni qed isir, biex it-toroq taż-żona jkunu jifilħu għat-traffiku industrijali li se jkun hemm fix-xhur u s-snin li ġejjin, liema xogħol u traffiku, jekk ma jkunux antiċipati, jista' jkollhom effett ħażin ħafna fuq is-saħħa fiżika u psikoloġika tar-residenti f'din iż-żona u fuq id-djar tagħhom?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6101 tal-istess seduta.

FIAU - ON-SITE EXAMINATION TA' NUTARA PUBBLIĊI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' ħaddiema u/jew uffiċjali tal-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) li personalment wettqu xi on-site examination lil Nutar/a Pubbliċi matul l-2016 u kemm minnhom għadhom sal-ġurnata tal-lum impjegati mal-istess entità jew b'xi mod ieħor jiżvolġu xogħol għall-istess entità?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-sena 2016 kien hemm 11-il uffiċjal tal-FIAU li wettqu eżaminazzjoni fuq il-post fuq nutara pubbliċi.

Sal-lum il-ġurnata, tmienja minnhom għadhom impjegati mal-FIAU.

MALTA GAMING AUTHORITY – SEJĦA GĦAL APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jindika liema kienet is-sejħa għal applikazzjoni li permezz tagħha, l-individwu li d-dettajli dwaru qed jingħataw separatament ġie impjegat mal-Malta Gaming Authority?

Jista' jgħid meta ġie impjegat u x'inhu xogħlu?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lil-Onor.

Interpellant li s-sejħa għall-applikazzjoni kienet ETC Vacancy No. 275919.

Il-Persuna msemmija ġiet ingaġġata fil-25 ta' Awwissu 2014 fil-pożizzjoni ta' Projects Administrator.

SPORTSMALTA – RIŻENJI TA' IMPJEGATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il impjegat irriżenja minn SportsMalta minn wara t-3 ta' Ġunju 2017 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza u kemm-il impjegat ġie impjegat ma' SportsMalta minn wara t-3 ta' Ġunju 2017 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

Għal kull każ jista' jgħid jekk kienx hemm sejħa ta' applikazzjoni (u jagħti d-data rispettiva) jew le?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li mit-3 ta' Ġunju 2017 sat-30 ta' Mejju 2018 kien hemm ħames riżenji minn SportMalta.

Infurmat ukoll li fl-istess perjodu kien hemm l-ingaġġ ta':

102 Part-Time Coaches - data tas-sejħa ta' applikazzjoni 07/04/2017 50 Part-Time Helpers - data tas-sejħa ta' applikazzjoni 07/04/2017 1 Chief Executive Officer - data tas-sejħa ta' applikazzjoni 29/01/2018

PUBBLIKAZZJONI TA' LISTA TA' MIN AKKWISTA Ċ-ĊITTADINANZA MALTIJA INKLUŻ BL-IIP

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jindika d-data u l-post fejn ġiet ippubblikata l-lista ta' dawk kollha li akkwistaw ċittadinanza Maltija, inkluż bl-Individual Investor Programme (IIP) għas-snin 2016 u 2017?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li l-lista ta' dawk li akkwistaw ċittadinanza Maltija fl-2016 ġiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fil-21 ta' Diċembru 2017.

Dik tal-2017 tiġi ppubblikata aktar tard din-sena.

KUMMISSJONI ELETTORALI U IDENTITY MALTA – KONTROVERSJA LEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ġietx solvuta l-kontroversja legali bejn Identity Malta u l-Kummissjoni Elettorali peress li din tal-aħħar ma kenitx qed tirċievi l-informazzjoni u d-dettalji kollha li skont hi għandha tirċievi minn Identity Malta skont il-Liġi?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda azzjoni legali bejn il-partijiet ikkonċernati.

KUMMISSJONI ELETTORALI U IDENTITY MALTA - SITWAZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi s-sitwazzjoni preżenti bejn Identity Malta u l-Kummissjoni Elettorali wara l-artikolu li kien deher f'The Malta Independent fit-2 ta' Jannar 2017 bit-titlu "Ministry rejects Times story on failed meeting between Electoral Commission, Identity Malta" (li link qed jingħata separatament), fejn kien intqal li t-taħditiet li qed imexxi l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali kienu fi "stadju avvanzat"?

Interpellant li Identity Malta għandha rapport kordjali u tajjeb ħafna mal-Uffiċċju Elettorali.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – PJAN GĦAL TKABBIR

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-pjanijiet għat-tkabbir tar-Residenza ta' San Vinċenz de Paul hemmx pjanijiet biex issir binja biex isservi bħala residenza għal każijiet inqas akuti u b'hekk jiżdiedu l-postijiet fin-naħa ta' isfel ta' Malta?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-investiment li qed isir ġewwa ir-Residenza San Vinċenz de Paule huwa mmirat għal residenti b'livell ta' dipendenza għolja.

Diġà jeżistu numru ta' residenzi fin-naħa t'isfel ta' Malta għal dipendenza fuq livell inqas akut.

SERVIZZI FIL-KOMUNITÀ GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema servizzi fil-komunità qed jiġu offruti biex aktar anzjani jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fil-komunità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizzi fil-komunità li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità joffri, huma:

• Għajnuna fid-Dar (Home Help)

• Servizz ta' Handyman

• Servizz ta' Kontinenza

• Ċentri ta' Anzjanità Attiva

• Servizz ta' Respite

• Servizz ta' Ġerjatrija fil-Komunità

• Servizz ta' Occupational Therapy

• Servizz ta' Fiżjoterapista

• Servizz ta' Podjatrija

Aktar informazzjoni dwar dawn is-servizzi tinsab fis-sit eletroniku, www.activeageing.gov.mt fejn hemm il-lista ta' servizzi, informazzjoni fuq kull servizz, kif ukoll dettalji ta' kif tista' tibbenefika mis-servizzi.

GĦAWDEX – FARM ROADS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 5679 u tgħid kemm ġew mibnija farm roads f'Għawdex mill-Ministeru għal Għawdex minn Marzu 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

Liema kienu dawn il-farm roads?

Kemm kien it-tul f'metri ta' kull farm road?

X'tip ta' xogħol sar fuq kull farm road u kemm sewa x-xogħol fuq kull farm road?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif diġà spjegajt fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5679, minħabba li bħalissa xi files huma suġġetti għal investigazzjoni, l-informazzjoni ma tistax tinġabar kollha.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5643, tista' l-Ministru tgħid jekk fil-perjodu minn Marzu 2013 sal-lum kienx hemm impjegati li ngħataw kastig minimu, bħalma hija twiddiba bil-miktub eċċetra, għal nuqqasijiet imwettqa minnhom?

Jekk fl-affermattiv, x'kien il-grad ta' kull impjegat li ngħata dan il-kastig minuri u x'tip ta' kastig minuri kien?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA BI KWALIFIKI MINN ISTITUZZJONIJIET EDUKATTIVI TERZJARJI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fil-preżent, f'kull uffiċċju, Dipartiment u entità fid-dekasteru tagħha kemm hemm ħaddiema li għandhom xi kwalifika minn istituzzjonijiet edukattivi terzjarji rikonoxxuti f'Malta jew barra minn Malta?

F'kull każ x'inhu l-grad tal-ħaddiem u x'inhi l-kwalifika li għandu u f'liema uffiċċju, dipartiment jew entità jaħdem?

TRIBUNAL GĦAL TALBIET TAL-KONSUMATUR - ĠURISDIZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li l-ġurisdizzjoni tat-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumatur tiġi riveduta mil-limitu attwali ta' €3,500 peress li dan l-ammont ilu ma jiġi rivedut għal diversi snin?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Il-proposta qed tiġi analizzata.

AWTORITÀ MALTIJA GĦAT-TURIŻMU – FLUS MINFUQA ĠEWWA GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' investiment sar, fejn sar u kemm intefqu flus ġewwa Għawdex mill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu minn Marzu 2013 sal-lum?

Jista' jgħid xi proġetti hemm ippjanati għal Għawdex għas-sena 2018 u fis-snin ta' wara mill-istess Awtorità għat-Turiżmu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ġejt infurmat li f'Għawdex, l-Awtorità Maltija għat-Turiżmu investiet bis-saħħa fil-prodott u l-immaniġġjar tal-bajjiet bil-għan li jitjiebu l-faċilitajiet u s-servizzi fid-diversi żoni turistiċi.

Mis-sena 2013 sal-aħħar tas-sena 2017 l-MTA nefqet medja ta' €182,500 fis-sena ġewwa Għawdex.

Bis-saħħa ta' dan l-investiment, fl-2017 il-bajjiet ta' Marsalforn u Ħondoq ir-Rummien rebħu l-istatus ta' Blue Flag, u kien ukoll possibbli li jiġġedded il-Blue Flag status ġewwa l-bajja tar-Ramla l-Ħamra.

B'hekk Għawdex issa għandu tliet bajjiet li jxejru l-Blue Flag u diversi bajjiet oħra li qed jiġu mmaniġġjati.

Huwa ppjanat li għal din is-sena u għas-snin li ġejjin dan l-investiment ikompli jissaħħaħ sabiex ikompli jitjieb il-prodott turistiku f'Għawdex.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – VETTURI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm intużaw vetturi, kemm dawk proprjetà tal-Gvern, dawk mikrija kif ukoll dawk privati li jappartjenu lill-Higher u Senior Management fil-Ministeru, f'kull dipartiment jew entità tad-dekasteru tagħha, għal xogħol uffiċjali minn Marzu 2013 sal-lum, sena b'sena?

Tista' għal kull vettura tagħti breakdown tal-ispejjeż involuti f'dak li hu fuel, tiswijiet u manutenzjoni, tibdil ta' parts u ħasil u tindif tal-istess vettura?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

REĠISTRU TAL-ARTIJIET - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il applikazzjoni għal reġistru ta' titolu ġew sottomessi lir-Reġistru tal-Art mis-sena 2010 sad-data ta' din il-mistoqsija parlamentari?

Kemm ġew ipproċessati applikazzjonijiet u kemm hemm applikazzjonijiet li għadhom pendenti biex jiġu pproċessati?

IAN BORG: In-numru ta' applikazzjonijiet għal reġistru ta' titolu li ġew sottomessi għall-perjodu mis-sena 2010 sal-31 ta' Mejju 2018, huwa ta' 34,549.

Minn dan in-numru ta' applikazzjonijiet, ġew approvati 31,344 filwaqt li n-numru ta' applikazzjonijiet li ma ġewx approvati huwa ta' 3,205.

Irid jiġi kkjarifikat li t-3,205 applikazzjoni li ma ġewx approvati huwa dovut prinċiparjament għall-fatt li ġie mitlub lill-applikant dokumentazzjoni ulterjuri, inkluż pjanti, evidenza, korrezzjonijiet u materjal ieħor u/jew informazzjoni, u li sal-lum għadhom ma ġewx ippreżentati lid-Dipartiment.

FORTI RICASOLI - KONĊESSJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi konċessjoni mogħtija lil xi entità privata f'xi sit biswit il-Forti Ricasoli?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll meta ngħatat din il-konċessjoni, x'kienu l-kundizzjonijiet li ngħataw, kif ukoll x'inhu l-użu li qed isir minn tali konċessjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-konċessjonijiet mogħtija biswit il-Forti Ricasoli jinkludu primarjament:

· Ċens temporanju, għal tletin sena, rivedibbli kull ħames snin lil Ricasoli Port Facility sa mill-4 ta' Jannar 2013;

· Proprjetà allokata lis-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali, li skont l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali (Kap. 445), għamel att ta' kurazija permezz ta' att pubbliku ma' Fondazzjoni Wirt Artna;

· Ċens temporanju mogħti lill-Mediterranean Film Studios Ltd għal-ħamsa u sittin sena, illi, permezz ta' rikors għat-talba ta' ritrattazzjoni tal-appell numru 724/2005, il-Qorti tal-Appell laqgħet it-talba tal-Kummissarju tal-Artijiet sabiex il-kumpanija tiżgombra mill-post okkupat minnha u l-art tiġi ritornata lill-Kummissarju tal-Artijiet u li l-konċessjoni enfitewtika tiġi rexissa.

IN-NAXXAR: TREJQET IL-PALMA – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonnjuż fuq Trejqet il-Palma fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR: TRIQ WIED FILEP – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Wied Filep fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ IL-WIDNA RADAR – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonnjuż fuq Triq il-Widna Radar fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Intrpellant li, sfortunatament, it-triq imsemmija hija waħda mit-toroq f'Malta u Għawdex li partijiet minnhom (jew kollha kemm huma) baqgħu qatt ma ġew mibnija u miksija b'saffi ta' asfalt, kif meħtieġ.

Matul ix-xahar li għadda fil-Parlament bdejna d-diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Permezz ta' din l-aġenzija se nwettqu l-pjan ta' dan il-Gvern sabiex fis-snin li ġejjin intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż.

L-aġenzija se tagħti prijorità lil dawk it-toroq li baqgħu qatt ma ġew mibnija kif meħtieġ, biex dawn ukoll jiġu miksija b'wiċċ ġdid kif meħtieġ.

B'mod gradwali, din l-aġenzija se tkun qed tikkollabora wkoll mal-kunsilli lokali ħalli jitranġaw toroq residenzjali li bħalissa jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-istess kunsilli lokali u li jeħtieġu tiswijiet jew bini mill-ġdid.

Sfortunatament, fil-passat, il-kunsilli lokali tgħabbew bir-responsabilità tal-manutenzjoni tat-toroq mingħajr ma ġew megħjuna bir-riżorsi tekniċi u finanzjarji meħtieġa biex iwettqu dawn id-dmirijiet b'mod sħiħ.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali qed jaħdem bla heda sabiex din l-aġenzija titwaqqaf mill-aktar fis.

Permezz ta' Infrastruttura Malta, pajjiżna se jkollu ferm aktar riżorsi, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun, prattiċi ġodda ta' xogħlijiet fit-toroq u standards ġodda ta' sostenibilità u sigurtà, sabiex gradwalment niksbu l-infrastruttura ta' kwalità għolja kif jixraq lil Malta u Għawdex.

IN-NAXXAR: SQAQ IL-QBIELA – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Sqaq il-Qbiela fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR: TRIQ TAL-ĦMIERI – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq tal-Ħmieri fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6120 tal-istess seduta.

IN-NAXXAR: TREJQA FI TRIQ TAL-IMDAWRA – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Trejqa fi Triq tal-Imdawra fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

SERVIZZ TA' TAĦRIĠ FIL-QASAM TAS-SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kemm-il servizz ta' taħriġ dwar is-saħħa mentali ġew organizzati f'din il-Leġiżlatura lill-impjegati tal-Jobsplus u meta sar dan it-taħriġ?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li f'din il-Leġiżlatura Jobsplus offriet servizzi dwar is-saħħa mentali kif se nsemmi:

ħames servizzi varji matul Settembru u Ottubru 2017 li kienu jinkludu taħriġ ta' kif wieħed jagħti l-ewwel għajnuna fil-qasam ta' saħħa mentali; taħriġ fuq kif wieħed iġib ruħu dwar stress fuq il-post tax-xogħol; taħriġ dwar well-being post-trauma u attendenza għal żewg konferenzi.

taħriġ fi Frar u Marzu 2018 fuq kif wieħed jagħti l-ewwel għajnuna fil-qasam ta' saħħa mentali.

Dan it-taħriġ ingħata lill-impjegati tad-Diviżjoni responsabbli mill-inklużjoni ta' persuni b'diżabilità f'Jobsplus.

SERVIZZ TA' TAĦRIĠ FIL-QASAM TAS-SAĦĦA MENTALI - IMPJEGATI LI JAĦDMU MAL-ISTUDENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kemm-il servizz ta' taħriġ dwar is-saħħa mentali ġew organizzati f'din il-Leġiżlatura lill-impjegati li jaħdmu mal-istudenti?

Meta sar dan it-taħriġ u fejn sar dan it-taħriġ?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizzi ta' taħriġ dwar is-saħħa mentali lill-impjegati li jaħdmu mal-istudenti mill-Institute for Education s'issa f'din il-Leġiżlatura kienu kif se nsemmi:

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-Università ta' Malta organizzat erba' servizzi ta' taħriġ dwar is-saħħa mentali lill-impjegati li jaħdmu mal-istudenti.

Dan it-taħriġ sar minn Richmond Foundation u sar fl-Università ta' Malta fid-dati elenkati hawn taħt:

5, 7, 12 u 14 ta' Lulju 2017

3 u 6 ta' Novembru 2017

16 u 23 ta' Frar 2018

4 u 11 ta' Mejju 2018

L-Università estendiet is-servizzi professjonali lill-istudenti u l-istaff billi ingaġġat aktar counsellors tant li din is-sena ma kellniex waiting list.

Hemm ukoll servizzi psikjatriċi u minn social worker fil-Health and Wellness Centre li l-Università għadha kemm inawgurat.

L-MCAST organizzat disa' sessjonijiet ta' taħriġ dwar is-saħħa mentali lill-impjegati li jaħdmu mal-istudenti.

Dawn saru kollha fil-Kampus Ewlieni tal-MCAST f'Kordin f'dawn id-dati:

11 ta' Lulju 2017

7, 12 u 13 ta' Settembru 2017

11 ta' Ottubru 2017

25 ta' Jannar 2018

8 ta' Frar 2018

15 ta' Marzu 2018

12 ta' April 2018

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jindika kemm hemm pazjenti fl-Isptar Monte Karmeli li għandhom kundizzjoni kronika fil-preżent?

X'qed isir biex dawn il-pazjenti jintegraw lura fis-soċjetà?

Kemm kien hemm pazjenti li jbatu b'kundizzjoni kronika u li integraw ruħhom fil-komunità matul din il-Leġiżlatura u sal-ġurnata li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz tas-saħħa mentali għandu żewġ konsulenti li jispeċjalizzaw fil-qasam tar-rehab.

Dawn il-konsulenti jaħdmu ma tim multidixxiplinarju biex ikun jista' joffri pjan tar-rehab għall-pazjent.

L-għan aħħari hu li l-pazjent imur jgħix lura fil-komunità.

Sar u qed ikompli jsir ftehim ma' NGOs differenti biex jinfetħu aktar sheltered hostels fejn numru minn dawn l-individwi jistgħu jmorru.

F'dawn l-aħħar xhur 41 pazjent ġie integrat ġo faċilitajiet differenti.

KAŻIJIET TA' SUWIĊIDJU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kemm kien hemm każijiet ta' persuni f'Malta u Għawdex li ġew irrappurtati lill-Pulizija li neħħew ħajjithom matul din il-Leġiżlatura u sal-ġurnata li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

Jista' l-Ministru jgħid jekk tinżammx statistika ta' każijiet ta' suwiċidju?

Billi skont l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa f'dawn l-aħħar 40 sena r-rata dinjija tas-suwiċidju żdiedet b'60% , jista' jgħid kemm hi r-rata f'pajjiżna?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li matul din il-Leġiżlatura, jiġifieri bejn it-3 ta' Ġunju 2017 u l-4 ta' Ġunju 2018, il-Pulizija rreġistrat 26 każ ta' suwiċidju.

Il-medja ta' suwiċidji matul l-aħħar għoxrin sena kienet ta' 23.5 kull sena, bl-ammonti jvarjaw minn sena għal oħra.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru ġentilment jgħid il-prezzijiet differenti tal-passaporti ġodda jew biex jiġu mġedda u jekk hemmx tariffi differenti fi żminijiet differenti tas-sena?

Interpellant li dawk l-adulti li jmorru l-Uffiċċju tal-Passaporti biex japplikaw jew iġeddu l-passaport tagħhom bejn Settembru u Marzu jħallsu €70 filwaqt li dawk li jmorru bejn April u Awwissu jħallsu €80.

Il-ħsieb wara din l-iskema kien li l-pubbliku jieħu vantaġġ minn dan l-iskont u jippjana bil-quddiem.

B'hekk, il-pubbliku jkun jista' jinqeda aħjar u fl-inqas ħin possibbli għaliex jiġu evitati kjuwijiet twal u ffullar fl-Uffiċċju tal-Passaporti, speċjalment fix-xhur li huma l-aktar sinonimi mas-safar u meta d-domanda għas-servizz tkun fl-ogħla livelli.

Għal spjegazzjoni aktar dettaljata nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-A.L. 86 tal-2015.

GĦAWDEX: GĦASRI - IRRANĠAR TA' TRIQ WIED IL-GĦASRI

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li Triq Wied il-Għasri, fl-Għasri, Għawdex għandha bżonn tiġi rranġata għax għadha tat-torba u qatt ma ġiet asfaltata u peress li din tinsab kollha ħofor u qiegħda fi stat ħażin ħafna u parti minnha hija diffiċli biex tgħaddi b'karozza u meta tagħmel ix-xita jkun impossibbli biex tgħaddi bil-mixi minn ġol-għadajjar, u peress li fil-bidu tas-sajf il-Kunsill tal-Għasri pprova jimla t-toqob iżda din it-triq għandha bżonn li tiġi rranġata sew għax minnha jgħaddu diversi turisti li jkun sejrin Wied il-Għasri u t-Tieqa tal-Mielħa kif ukoll din it-triq tieħdok għas-Salini u l-Bajja ta' Marsalforn u l-parti tat-triq imsemmija tibda minn wara l-Knisja tal-Patroċinju sal-kantuniera ta' Triq Ta' Ċaqra, tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx ħsieb li din it-triq titranġa?

Jekk iva meta?

Interpellant li t-talbiet imressqa mill-Kunsill Lokali tal-Għasri għal xogħlijiet ta' toroq għall-2018 ġew milqugħa kollha.

L-ebda triq indikata mill-Onor.

Interpellant ma kienet inkluża fit-talba li saret.

GĦAWDEX – TIBDIL TA' TABELLI BIS-SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li t-tabelli bis-sinjali tat-traffiku f'Għawdex qegħdin ġeneralment fi stat ħażin għax ħafna minnhom m'għadhomx jintgħarfu u jkun diffiċli għat-turisti u l-barranin biex isibu minn fejn jgħaddu, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li ssir il-manutenzjoni tagħhom jew inkella jinbidlu?

Jekk iva, meta?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru responsabli mill-Ministeru għal Għawdex.

SPIŻA KAPITALI TAL-GVERN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid x'kienet l-ispiża kapitali tal-Gvern għal kull sena mill-2013 sas-sena 2017?

Jista' jagħti wkoll il-figuri sena b'sena?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

IS-SIĠĠIEWI: TRIQ SALVU CURSO U TREJQET L-ANĠLI – ĦAJT TA' LQUGĦ

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5902, u peress li t-twessigħ ta' triq ma taqax taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsilli Lokali, jista' l-Ministru jikkunsidra mill-ġdid it-talba għat-twessigħ tat-triq bejn Trejqet l-Anġli u Triq Salvu Curso fis-Siġġiewi minħabba numru ta' inċidenti li seħħew?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni separati u single mothers li qed jirċievu r-relief?

Mil-liema lokalitajiet ġejjin dawn il-persuni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba sew ta' persuni separati, kif ukoll ta' single mothers tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DIPARTIMENT TAL-EDUKAZZJONI – KORSIJIET LILL-ĠENITURI DWAR ID-DYSLEXIA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 16291 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid kemm-il kors sar għall-ġenituri biex jifhmu d-dyslexia u l-bżonnijiet tat-tfal tagħhom matul din il-Leġiżlatura?

Meta saru dawn il-korsijiet?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s'issa f'din il-Leġiżlatura saru 13-il sessjoni ta' taħriġ għall-ġenituri dwar id-dyslexia.

Il-lista bid-dettalji ta' dawn is-sessjonijiet ta' taħriġ u t-tip ta' korsijiet li saru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DIPARTIMENT TAL-EDUKAZZJONI – KORSIJIET LILL-GĦALLIEMA DWAR ID-DYSLEXIA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 16291 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid kemm-il kors sar għall-għalliema biex ikunu mħarrġa dwar id-dyslexia u kif jistgħu jgħinu aktar lil dawn l-istudenti li għandhom din il-kundizzjoni?

EVARIST BARTOLO: Il-lista bid-dettalji tas-sessjonijiet ta' taħriġ li saru għall-għalliema dwar id-dyslexia tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

STRATEĠIJA NAZZJONALI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA – MANWAL TAL-PROĊEDURI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5661, tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-manwal tal-proċeduri msemmija u li ngħataw l-entitajiet u l-ktejjeb ta' informazzjoni mfassal mill-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KAŻIJIET TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika kemm kien hemm każijiet ta' vjolenza domestika li tressqu quddiem il-Ġudikatura mill-2016 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Kemm kien hemm aggressuri li wettqu din il-vjolenza domestika li weħlu:

a. il-ħabs;

b. Ordni ta' Protezzjoni;

c. Ordni ta' Trattament; jew

d. Ordni ta' Trażżin u Restrizzjoni?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta u Għawdex fl-akkużi li jinħarġu mill-Pulizija ma jkunx hemm indikat speċifikament li huma każi ta' vjolenza domestika u għalhekk ma tinżammx statistika f'dan is-sens.

SIĠAR MEQRUDA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il siġra nqalgħet jew tqaċċtet jew inqerdet, bil-permess u mhux, matul l-2016, l-2017 u l-2018 sa Mejju?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li tinkludi s-sena, is-speċi tas-siġra u timmarka b'distinzjoni jekk kienx hemm permess jew le?

Fil-każ li ma kienx hemm permess, x'passi ttieħdu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

REGOLAMENTI GĦALL-ĦARSIEN TAS-SIĠAR U L-IMSAĠAR

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadux bi ħsieb li jippubblika r-Regolamenti għall-Ħarsien tas-Siġar u l-Imsaġar li l-konsultazzjoni pubblika dwarhom għalqet fl-1 ta' Marzu 2018?

Jekk iva meta se jiġu ppubblikati?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-Regolamenti se jiġu mtellgħin quddiem il-Kabinett tal-Ministri fil-ġimgħat li ġejjin.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-ħaddiema tax-Xatt, b'mod partikolari l-port workers, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li kien hemm bżonn li għal darb'oħra jerġa' jiddaħħal il-wirt tax-xogħol meta r-regoli tal-EU u l-good sense amministrattiv jistipulaw il-kontra?

X'inhi r-raġuni li l-ebda ċittadin Malti u Għawdxi ma jista' jikseb il-liċenzja bħala port worker sakemm ma jkollux lil xi ħadd mill-ġenituri (l-omm jew il-missier) li jkunu diġà liċenzjati?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AWTORITÀ GĦALL-IPPJANAR: WIRT NATURALI - POTERI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'poteri għandha l-Awtorità għall-Ippjanar biex tħares il-wirt naturali tagħna?

Jista' jikkwota r-regoli?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-poteri tal-Awtorità tal-Ippjanar joħorġu mill-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap. 552) li jobbligaw lill-Awtorità tħejji lista ta' żoni ta sbuħija naturali, ta' valur ekologiku jew xjentifiku għall-iskedar (Art.

57) u li tħejji pjanijiet, policies u regolamenti biex jindirizzaw il-fatturi kollha relatati mar-riżorsi tal-art u l-baħar u l-konservazzjoni tal-ambjent sabiex ikun hemm bilanċ bejn il-ħtieġa tal-iżvilupp u l-ħtieġa li jiġi protett l-ambjent (Art.

L-Awtorità tista' taġixxi wkoll fejn temmen li hemm periklu imminenti għall-ambjent permezz ta' avviż ta' twettiq b'emerġenza (Art.

TRANSPORT MALTA: MASTERPLAN – TĦEJJIJA TA' PROĠETTI TA' TOROQ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-Masterplan 2015 ta' Transport Malta dwar it-tħejjija ta' proġetti ta' toroq li kienu mitluba mill-Unjoni Ewropea biex jingħataw fondi, b'mod partikolari għal paġna 225, jista' jgħid x'inhi r-raġuni li t-triq arterjali ta' Ħ'Attard li kienet fl-aħħar tal-lista issa hi prijorità tal-Ministeru biex issir minnufih?

Xi studji kienu saru dak iż-żmien meta kienet qed tiġi ppreparata l-lista tat-toroq biex issir il-klassifikazzjoni ta' prijorità li għandhom jingħataw?

Dan għadu jgħodd?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IL-MELLIEĦA: BAJJA TAL-GĦADIRA –TNIXXIJA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Peress li d-drenaġġ qed jiskula fil-bajja tal-Għadira l-Mellieħa, jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni ttieħdet?

Is-Suprintendenza tas-Saħħa Pubblika hi notifikata?

X'passi ttieħdu?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Ninsab infurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma ma sabet l-ebda evidenza ta' xi drenaġġ li kien qiegħed jiskula fil-bajja tal-Għadira.

TRIBUNAL GĦAS-SERVIZZI FINANZJARJI – APPELLI PENDENTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm appelli pendenti quddiem it-Tribunal għas-Servizzi Finanzjarji?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-appelli pendenti quddiem it-Tribunal għas-Servizzi Finanzjarji u jgħid għal kull wieħed minnhom f'liema stadju wasal is-smigħ tal-appell?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

AWTORITÀ GĦALL-IPPJANAR – PROĊESS TA' REVIŻJONI TAL-PJANI LOKALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess biex jiġu riveduti l-pjani lokali mill-Awtorità għall-Ippjanar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol fuq ir-reviżjoni komprensiva tal-pjani lokali kollha għal Malta u Għawdex kompla għaddej u issa qed ikun hemm focus fuq numru ta' issues li huma ta' natura aktar strateġika u li jinħtieġ ġbir ta' aktar informazzjoni u evalwazzjoni ta' options differenti.

AWTORITÀ GĦALL-IPPJANAR – SOTTOMISSJONIJIET MILL-PUBBLIKU DWAR IL-PJANI LOKALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru mill-pubbliku lill-Awtorità għall-Ippjanar bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika dwar il-pjani lokali mill-istess Awtorità?

IAN BORG: L-Awtorità tal-Ippjanar wettqet numru kbir ta' konsultazzjonijiet pubbliċi dwar il-pjani lokali u għalhekk huwa meħtieġ li l-Onor.

Interpellant jindika għal liema konsultazzjoni u dwar liema pjan lokali qed jirreferi.

KORP TAL-PULIZIJA – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA FIL-KONFRONT TA' MEMBRU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslu l-każijiet ta' dixxiplina fil-konfront tal-membru tal-Korp tal-Pulizija li ismu u kunjomu qegħdin jingħataw separatament?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li kif diġà ntqal fi tweġibiet oħra, il-każ kontra l-individwu li d-dettalji dwaru ngħataw separatament, għadu pendenti.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI SOSPIŻI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri tal-Korp tal-Pulizija li jinsabu sospiżi minħabba każijiet ta' dixxiplina fil-konfront tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid għal kull wieħed minnhom x'salarju qegħdin jirċievu sakemm jinsabu sospiżi?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li sal-5 ta' Ġunju 2018 kien hemm 13-il membru fil-Korp tal-Pulizija li jinsabu sospiżi minħabba każijiet ta' dixxiplina kontrihom.

Dawn kollha qegħdin jirċievu nofs paga skont il-proċeduri li ilhom jeżistu.

DJAR TAL-ANZJANI - XIRI TA' STATWA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża biex inxtrat statwa tal-Madonna li dwarha s-Segretarju Parlamentari għal Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva reċentement stqarr pubblikament li qiegħda ddur id-djar tal-anzjani biex tkun esposta fihom?

Jista' jgħid f'liema djar tal-anzjani ttieħdet din l-istatwa tal-Madonna?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, l-ispiża biex inxtrat l-istatwa tal-Madonna, inkluż il-bradella, kienet ta' €750.

S'issa l-istatwa tal-Madonna ttieħdet fid-Dar tal-Anzjani tal-Imtarfa.

SERVIZZI TA' RESPITE GĦALL-FAMILJARI TA' PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk humiex sejrin jinfetħu aktar servizzi ta' respite għall-familjari ta' persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali billi ta' spiss is-servizzi li joffru Għaqdiet Mhux Governattivi, bħall-għaqda li isimha qed jingħata separatament, ma jkollhomx postijiet vakanti?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizzi tas-saħħa mentali tal-Gvern jaħdmu id f'id mal-NGOs, inkluż ma' dik imsemmija separatament.

Jekk id-domanda tiżdied u naraw il-bżonn ta' aktar servizzi, ma neskludix li dan is-servizz ikun jista' jiżdied.

SERVIZZI TA' PSIKJATRIJA GĦAL TFAL TA' ETÀ ŻGĦIRA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jelenka x'servizzi jeżistu f'pajjiżna li jispeċjalizzaw fil-psikjatrija għal tfal ta' età żgħira?

Kemm hemm tfal li qed jagħmlu użu minn dawn is-servizzi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandna tliet dipartimenti li jispeċjalizzaw fil-psikjatrija għal tfal ta' età żgħira.

Fl-2018, ġewwa l-YPU ġew ammessi 56 tifel u tifla, fil-CAPES 109 u fil-CYPS bħalissa hemm 1,917 li qed jieħdu l-kura meħtieġa.

JOBSPLUS – SKEMI GĦAL PERSUNI BI PROBLEMI TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Jobsplus għandhomx skema li tinkorpora miżuri mmirati għall-persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali u li jixtiequ jsibu impjieg?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li Jobsplus tamministra diversi skemi li huma mmirati għall-persuni b'diżabilità, inklużi dawk li għandhom problema ta' saħħa mentali li jixtiequ jsibu impjieg.

Biex persuni li għandhom diffikultajiet ta' saħħa mentali jkunu eliġibbli għal dawn l-iskemi/programmi, irid ikollhom isimhom fir-Reġistru tal-Persuni b'Diżabilità tal-Jobsplus.

Dawn l-iskemi/programmi jinkludu:

Ftehim li għandha Jobsplus mar-Richmond Foundation li jipprovdi assistenza minn professjonisti, inkluż sessjonijiet fuq livell personali mal-persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali.

Il-programm Sheltered Employment Training, li jipprovdi taħrig assistit għal persuni b'diżabilità iktar severa bl-għan li jtejbu l-ħiliet tagħhom għad-dinja tax-xogħol.

Diversi job coaches huma assenjati sabiex jissapportjaw lill-persuni li jattendu l-programm ta' taħriġ.

Il-Job Bridge Training and Development Centre li huwa ċentru li jiffoka fuq taħriġ speċifiku fuq ħiliet soċjali u ta' impjegabilità kif ukoll ħiliet għal ħajja indipendenti, fost l-oħrajn.

L-iskema Bridging the Gap toffri opportunità ta' prova fuq il-post tax-xogħol (work exposure) lill-persuni b'diżabilità għal numru ta' ġimgħat.

Matul il-perjodu miftiehem, il-persuni jingħataw allowance minn Jobsplus, ekwivalenti għal 80% tal-paga minima nazzjonali.

Jekk il-persuna ddum aktar minn 12-il ġimgħa f'din l-iskema, hi trid iċċedi l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali tagħha.

Min-naħa l-oħra min iħaddem ma jkunx obbligat li jħallas il-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali, il-paga u benefiċċji oħra bħas-sick leave.

L-iskema Access to Employment (A2E), kofinanzjata mill-Fond Soċjali Ewropew u l-Gvern Malti, tipprovdi sussidju ta' €125 fil-ġimgħa għal kull persuna b'diżabilità ġdida f'impjieg full-time għal 156 ġimgħa.

Fil-każ ta' impjieg part-time jingħata sussidju pro rata ta' 20, 25 jew 30 siegħa fil-ġimgħa.

Fl-impjieg ta' persuni b'diżabilità kumpaniji (mhux governattivi) jistgħu jitolbu biex:

Jiġu eżentati mill-ħlas tal-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali għall-impjegati rreġistrati b'diżabilità.

Jirċievu inċentiv fiskali ta' 25% tas-salarju bażiku annwali għal kull persuna b'diżabilità diġà impjegata sa massimu ta' €4,500, immedjatament wara t-tmiem ta' kull sena kalendarja.

Barra mill-iskemi/programmi msemmija hawn fuq, il-Fondazzjoni Lino Spiteri (LSF) li ġiet imwaqqfa bejn Jobsplus u min iħaddem, tgħin lill-persuni b'diżabilità kif ukoll lil min iħaddem biex it-tnejn ikunu jistgħu jibbenefikaw minn suq tax-xogħol aktar aċċessibbli u aktar divers bl-għajnuna tal-job coaches.

Il-Fondazzjoni għandha l-għan li ssib modi biex bihom tneħħi l-barrieri u tkabbar l-opportunitajiet ta' xogħol għal persuni b'diżabilità.

Il-Fondazzjoni tipprovdi servizz personalizzat bi pjan t'azzjoni skont il-ħtieġa tal-persuni b'diżabilità, inkluż lill-persuni li għandhom problema ta' saħħa mentali.

SERVIZZ PUBBLIKU TA' EMERĠENZA GĦAL PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI BISS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jitwaqqaf servizz pubbliku ta' emerġenza biex jintuża minn persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali biss, billi s-servizz eżistenti ta' għajnuna (179) qiegħed ikun ta' spiss okkupat?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li preżentament hemm biss is-servizz ta' għajnuna 179.

COMMUNITY WORK SCHEME ENTERPRISE FOUNDATION – ĦADDIEMA BI PROBLEMA TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5785, jista' l-Ministru jgħid kemm parteċipanti mit-total ta' 839 persuni li qegħdin f'din l-iskema għandhom xi problema ta' saħħa mentali?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent, mal-Community Work Scheme Enterprise Foundation hemm 15-il persuna li għandhom problema ta' saħħa mentali.

IDENTITY MALTA – TĦAFFIF TAL-PROĊESS GĦAL WORK PERMITS

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu minn Identity Malta biex issa li ninsabu fl-aqwa tal-istaġun turistiku, jitħaffef il-proċess biex ħaddiema minn barra l-Unjoni Ewropea (Third Country Nationals) jitħaffilhom kemm jista' jkun il-proċess għall-ħruġ ta' work permits f'Malta?

Ma jaħsibx li minħabba s-sitwazzjoni ta' full employment fil-pajjiż, għandna bżonn miżuri urġenti biex il-qasam turistiku u anke oqsma ekonomiċi oħra jkunu jistgħu jsibu l-ħaddiema li għandhom bżonn kemm jista' jkun malajr u bl-inqas burokrazija possibbli?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor, Interpellant li l-gvern huwa kommess li jnaqqas il-burokrazija u jħaffef il-proċessi tiegħu fil-livelli kollha.

Dan bil-għan li l-pubbliku jkun jista' jinqeda aħjar filwaqt li jiġu indirizzati wkoll il-bżonnijiet tal-ekonomija.

F'dak li jirrigwarda l-ħruġ ta' single permits, Identity Malta diġà ħadet numru ta' miżuri biex tħaffef dan il-proċess u mingħajr ma' tikkomprometti l-kontrolli tas-sigurtà tagħha.

Madanakollu, minħabba ż-żieda kbira fin-numru t'applikazzjonijiet li deħlin, b'riżultat tat-tkabbir ekonomiku bla preċident li qed jesperjenza pajjiżna, qed jinħass il-bżonn li dan il-proċess jieħu inqas żmien.

Fid-dawl ta' dan, Identity Malta imbarkat fuq eżerċizzju intern biex issaħħaħ l-id operattiva tagħha sabiex tkun tista' tilqa' aħjar għal din ir-realtà ekonomika.

Fost il-miżuri li ħadet, l-aġenzija nediet il-Key Employee Initiative, liema skema se tiġi estiża biex tilħaq numru akbar t'applikanti, fejn l-applikazzjoni ta' dawk li jaqilgħu ċertu dħul u li għandhom ħiliet partikolari, tiġi pproċessata f'ħames t'ijiem tax-xogħol.

Dawn l-istess ħaddiema speċjalizzati ngħataw ukoll l-opportunità li jġeddu l-permess ta' residenza u xogħol għal massimu ta' tliet snin.

Fejn jikkonċerna r-reklutaġġ ta' ħaddiema minn pajjiżi terzi li ma jeħtiġux ħiliet partikolari, Identity Malta introduċiet rekwiżiti partikolari li jgħoddu l-aktar għal industriji bħat-turiżmu u l-manifattura.

Minn żmien għall-ieħor, Jobsplus jaġġornaw il-lista ta' karigi li huma eżenti mill-verifiki relatati mas-suq tax-xogħol.

Din il-miżura tapplika għal dawk is-setturi li qed jesperjenzaw l-akbar nuqqas ta' ħaddiema bħall-qasam tas-saħħa, is-servizzi finanzjarji, l-IT u l-gaming.

Identity Malta tinsab ukoll fil-proċess li tniedi pjattaforma elettronika li tagħti l-opportunità lil min iħaddem sabiex japplika għall-permess għan-nom ta' ħaddiem li ġej minn pajjiż terz u li għadu barra mill-pajjiż.

L-aġenzija estendiet ukoll dan is-servizz marbut mas-single permits f'Għawdex u fetħet ukoll it-tieni front desk office ġewwa l-Belt biex jipproċessa speċifikament it-tiġdid tal-istess permess u b'hekk ikompli jitħaffef dan il-proċess.

Barra minn hekk, Identity Malta toffri s-servizz ta' Outreach fuq il-post lill-entitajiet li jħaddmu magħhom numru kbir ta' ħaddiema barranin.

Fl-aħħar mill-aħħar, Identity Malta hija impenjata li ttejjeb l-operat tagħha u se tkompli tibni fuq ir-rapport tajjeb li għandha mal-imsieħba soċjali sabiex tkun tista' tantiċipa u tilqa' aħjar għad-domanda tal-ekonomija.

KUMMISSJONI GĦOLJA TA' MALTA FI NEW DELHI - ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed ikun hemm problemi fil-ħruġ ta' visas mill-Kummissjoni Għolja ta' Malta fi New Delhi minħabba li jidher li diversi intrapriżi kienu qed jipprovaw jingaġġaw ħaddiema minn dan il-pajjiż?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li t-talba għal viżi mill-Indja żdiedu, l-Ministeru diġà ħa ħsieb li jżid l-istaff tiegħu fil-Kummissjoni Għolja billi żied impjegati kemm lokali kif ukoll minn Malta.

Għaldaqstant, m'hemmx problema dwar il-ħrug ta' viżi f'dan il-pajjiż, liema ħruġ isir wara l-verifikazzjonijiet meħtieġa mas-Central Visa Unit fi ħdan Identity Malta u l-entitajiet l-oħra kkonċernati.

QASAM TAL-BLOCKCHAIN U CRYPTOCURRENCIES – KUMPANIJI BARRANIN

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huma u liema huma l-kumpaniji barranin fil-qasam tal-blockchain u cryptocurrencies li s'issa wrew interess jew li fil-fatt diġà allokaw l-operat tagħhom f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddej it-Tieni Qari fuq tliet abbozzi ta' liġi: Att tal-2018 dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Abbozz 45/2018; Att tal-2018 dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Abbozz 43/2018, u Att tal-2018 dwar Attiv Finanzjarju Virtwali – Abbozz 44/2018.

Kif jgħaddi l-proċess parlamentari u jiġu kostitwiti l-awtorità u l-istrutturi neċessarji tkun tista' tibda tinġabar din l-istatistika.

TRANSPORT MALTA: IŻ-ŻEJTUN, MARSAXLOKK U MARSASKALA – PJANIJIET GĦAL IRRANĠAR TA' TOROQ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq rurali fl-inħawi taż-Żejtun, Marsaxlokk u Marsaskala, li qegħdin fil-pjani ta' Transport Malta jew tal-Aġenzija li qed tiġi mwaqqfa għat-toroq, biex jingħataw wiċċ ġdid minħabba l-istat ħażin li jinsabu fih?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IS-SIĠĠIEWI: PROĠETT TA' HOUSING SOĊJALI -

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju jinsab il-proġett tal-housing soċjali tas-Siġġiewi li qed isir bl-għajnuna ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-proġett mhux se jsir bl-għajnuna ta' fondi li huma ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

Rigward l-istadju li fih wasal dan il-proġett, bħalissa għaddej ix-xogħol ta' skavar waqt li ġie ppubblikat l-appalt għall-kostruzzjoni ta' dan is-sit.

ĦAŻ-ŻABBAR U Ż-ŻEJTUN – PROĊESS TA' TENDERING GĦALL-BINI MILL-ĠDID TAT-TRIQ TAĊ-ĊAWSLI

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tat-tendering għall-bini mill-ġdid tal-arterja ewlenija li tgħaqqad Ħaż-Żabbar maż-Żejtun u meta huwa maħsub li jinbeda x-xogħol f'din it-triq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess sabiex tinbena mill-ġdid Triq Bormla jew, kif inhi magħrufa, it-Triq taċ-Ċawsli, bejn Ħaż-Żabbar u ż-Żejtun, beda f'Lulju li għadda, meta nħarġet is-sejħa għall-offerti għax-xogħlijiet meħtieġa.

Wara li ntgħażlet l-aħjar offerta, wieħed mill-kuntratturi mhux magħżula appella d-deċiżjoni.

Għalhekk, ix-xogħol għadu ma jistax jibda.

Ninsab infurmat li s-smigħ tal-appell mistenni jintemm dalwaqt sabiex din it-triq ewlenija fin-naħa t'isfel tal-pajjiż tkun tista' tinbena mill-ġdid mill-aktar fis.

BAJJA TA' SAN ĠORĠ – UŻU TA' ART PUBBLIKA

L-ONOR.

MARLENE FARRUGIA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-konċessjoni mogħtija lis-sidien tal-hotel li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għall-użu ta' art pubblika (coastline) ġewwa l-Bajja ta' San Ġorġ f'Paceville?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kopja tal-konċessjoni mogħtija lis-sidien tal-hotel li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għall-użu ta' art pubblika (coastline) ġewwa l-Bajja ta' San Ġorġ f'Paceville, hija aċċessibbli għall-pubbliku u tista' tinkiseb mingħand in-Nutar tal-Gvern.

L-informazzjoni mitluba tinsab f'Att Nru 89, fl-atti tan-Nutar Vincent Miceli, datat 15 ta' April 2005, kif ukoll permezz tal-Att Nru 77, fl-atti tan-Nutar Vincent Miceli, datat 10 ta' Mejju 2006.

Flimkien ma' dan imsemmi, l-emfitewta ngħata encroachment permit fl-2012 biex jokkupa żewġ siti adjaċenti.

BAJJA TA' SAN ĠORĠ – PERMESSI GĦAL XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARLENE FARRUGIA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permessi li jirregolaw ix-xogħlijiet li saru u li qed isiru mis-sidien tal-hotel li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament fuq art pubblika fil-Bajja ta' San Ġorġ f'Paceville?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Uffiċċju għar-Regolament tal-Bini ma rċieva ebda dokumentazzjoni kif stipulat fl-Avviż Legali 72/2013 peress li l-imkien imsemmi m'għandu ebda proprjetà kontigwa* tmiss miegħu.

*proprjetà li tmiss mal-proprjetà li tmiss magħha.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jagħti d-dettalji relatati dwar kull forma t'għajnuna finanzjarja mogħtija?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt biex tinġabar din l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub għadu qiegħed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

JOE MIZZI: Tlabt biex tinġabar l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tagħha jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtha, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Tista' tagħti d-dettalji relatati dwar kull forma t'għajnuna finanzjarja mogħtija?

HELENA DALLI: Infurmata li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BEJJIEGĦA TAL-MONTI TAR-RABAT GĦAWDEX – GĦOTI TA' KUMPENS

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 5206 u 5672 dwar il-kumpens lill-bejjiegħa tal-Monti tar-Rabat Għawdex, jista' l-Ministru jgħidilna jekk ġiex deċiż l-ammont ta' dan il-kumpens?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX – AMBULANZI ĠODDA

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 3142 tat-30 ta' Jannar 2018 fejn il-Ministru għarrafna li ġew ordnati tliet ambulanzi ġodda għall-Isptar Ġenerali t'Għawdex, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħidilna jekk dawn l-ambulanzi waslux, peress li għaddew erba' xhur minn dik ir-risposta?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għadu kif ġie introdott għall-ewwel darba fl-Isptar Ġenerali t'Għawdex is-servizz tar-Rapid Response Vehicle.

Il-għan ta' din il-vettura hu li twassal fuq il-post tal-inċident il-paramediċi, inkluż tobba tal-emerġenza, biex jibdew jassistu u jistabbilixxu l-kundizzjoni tal-midruba qabel tasal l-ambulanza nnifisha.

L-ambulanzi l-ġodda qegħdin fi stadju li jiġu mgħammra apposta għal dan is-servizz.

GĦAWDEX – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tat-toroq f'Għawdex li hu maħsub li ser isir xogħol fuqhom u l-pjanijiet għal toroq ġodda, matul din is-sena u s-sena d-dieħla?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5010.

ELIĠIBILITÀ GĦAL FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Prim Ministru: Peress li anke l-Gvern Malti qiegħed jammetti li mhux eskluża l-possibbiltà li għall-perjodu finanzjarju (baġitarju) tal-Unjoni Ewropea 2021-2027, Malta taf ma tibqax eliġibbli għall-istess ammont ta' fondi mill-Unjoni Ewropea daqs qabel, speċjalment minħabba l-Brexit, jista' l-Prim Ministru jgħid kif f'dan ix-xenarju se tġi mwettqa l-wegħda li kienet saret lill-Għawdxin, li skont id-Dikjarazzjoni 36, annessa mat-Trattat ta' Sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea li tgħid hekk:

Fid-dawl ta' din id-dikjarazzjoni unilaterali, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk saritx diġà t-talba għal rapport speċifiku dwar Għawdex lill-Kummissjoni Ewropea?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

XOGĦLIJIET FUQ ID-DAR PRIVATA TA' MINISTRU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk intużawx ħaddiema tal-Gvern biex isir xogħol fid-dar privata tiegħu fiż-żmien li kien Ministru tal-Intern responsabbli mill-ħarsien tal-liġi u ż-żamma tal-ordni?

Jekk fl-affermattiv, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra informazzjoni dwar:

· id-data ta' meta sar dan ix-xogħol u/jew xogħlijiet oħra fid-dar privata tiegħu f'dati oħra;

· kemm kienu l-ħaddiema tal-Gvern involuti fix-xogħol fid-dar privata tal-Ministru u ma' liema Ministeru u/jew Dipartiment jaħdmu l-ħaddiema inkwistjoni;

· kemm ħallas għal dan ix-xogħol flimkien ma' kopja tal-irċevuta fiskali relevanti għal dan il-ħlas?

CARMELO ABELA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-ispjega li tajt u dokumenti li ppreżentajt fis-seduta parlamentari ta' nhar l-Erbgħa 6 ta' Ġunju.

M'għandi xejn aktar xi nżid ma' dan.

SPTAR MONTE CARMELI – SWALI TAL-ĠERJATRIJA

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid jekk hux minnu li is-swali tal-ġeriatrija ġewwa l-Isptar Monte Carmeli se jagħlqu minn wara l-15 ta' Ġunju ħalli dawn is-swali jiġu rranġati biex jilqgħu pazjenti b'kundizzjonijiet psikjatriċi?

Fejn se jiġu trasferiti l-pazjenti ġerjatriċi u l-istaff li jaħdem magħhom?

Dan se jkun ċaqliq temporanju jew wieħed permanenti?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dawn l-aħħar xhur beda xogħol estensiv ta' renovar u mmodernizzar tal-Isptar Monte Carmeli.

Dan ir-renovar, li l-ħtieġa tiegħu hija waħda li ilha tinħass, jinvolvi xogħol strutturali maġġuri f'numru ta' swali, inkluż fuq is-soqfa tagħhom.

Għaldaqstant qiegħed minn żmien għal ieħor isir ċaqliq ta' pazjenti sabiex ix-xogħol ikun jista' jsir mingħajr detriment għal saħħithom.

ĦAD-DINGLI U L-FIDDIEN - PROVVISTA TAN-NEW WATER

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa sabiex is-supply tan-new water titwassal sal-Fiddien u Ħad-Dingli?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li bil-volum ta' ilma li hemm ippjanat bħalissa mill-impjant taċ-Ċumnija mhuwiex possibbli li jitwassal is-servizz tan-new water fl-inħawi msemmija.

ŻWIĠIJIET FUQ OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm żwiġijiet fuq opri tal-baħar bħal cruiseliners eċċetra, bejn is-sena 2007 u s-sena 2017, maqsumin sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

IL-BELT VALLETTA – DĦUL TA' VETTURI KUMMERĊJALI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu vetturi kummerċjali fil-Belt Valletta matul is-snin 2015, 2016 u 2017?

IAN BORG: Ninsab infurmat li n-numru ta' vetturi kummerċjali li daħlu fil-Belt Valletta matul is-snin 2015, 2016 u 2017 kienu kif ġej:

Dawn jinkludu dħul ta' aktar minn darba tal-istess vetturi fl-istess ġurnata.

Għall-fini ta' din ir-risposta, vetturi kummerċjali huma vetturi tal-ġarr tal-merkanzija żgħar, medji u kbar, inklużi vetturi bi skop speċjali, li l-ogħla massa permissibbli tagħhom tvarja bejn dawk ta' mhux iżjed minn 3.5 tunnellati, ta' aktar minn 3.5 tunnellati iżda ta' mhux iżjed minn 12-il tunnellata, u ta' aktar minn 12-il tunnellata.

Ħ'ATTARD: TRIQ IŻ-ŻAGĦFRAN – PARKEĠĠ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5996 u jgħid jekk huwiex qed jiġi kkunsidrat li fiż-żona tal-Gold Market, fi Triq iż-Żagħfran, ġewwa Ħ'Attard ma jitħallewx jiġu pparkjati vetturi fil-ħin li jinġema' t-traffiku?

Jista' jgħid x'miżuri qed jieħu bħalissa l-Gvern biex minn issa jitnaqqas it-traffiku?

Jista' jgħid jekk hux qed jintbagħtu pulizija tat-traffic, ħaddiema/uffiċjali ta' Transport Malta jew wardens biex imexxu t-traffiku f'Ħ'Attard speċjalment ħdejn l-Attard Farm Supplies fi Triq l-Imdina u fit-triq li minn Ħ'Attard tmur lejn Ħaż-Żebbuġ, fi Triq Nutar Zarb u fi Triq il-Linja kantuniera ma' Triq il-Linja?

Jista' jgħid meta u xħin f'dan l-aħħar xahar kien qed ikun hemm uffiċjali ta' Transport Malta/Pulizija, fil-ħin li jinġema' t-traffiku speċjalment filgħodu fiż-żoni msemmija f'Ħ'Attard sabiex jiġu osservati t-traffic lights u jieħdu ħsieb il-flow tat-traffiku?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din iż-żona ilha tiġi diskussa sa mill-2016 b'soluzzjonijiet, uħud minnhom kif qiegħed jgħid l-istess Onor. Agius.

Il-kunsill lokali ma kienx qed jaqbel kompletament mat-tibdiliet li kienet qed tissuġġerixxi Transport Malta, inkluż li jitneħħa l-parking kif indikat f'din l-istess mistoqsija parlamentari.

Fir-rigward tat-tieni parti tad-domanda, jiġifieri jekk jintbagħtux uffiċjali fil-post, ninforma lill-Onor.

Interpellant li tali responsabbiltà taqa' f'idejn il-Pulizija tat-Traffiku, u kull direzzjoni lill-uffiċjali ta' Transport Malta wkoll tingħata mill-Pulizija.

Infurmat li meta taħt pressjoni qawwija tat- traffiku, fuq il-post xi drabi ntbagħat mutur biex jgħin tittaffa l-konġestjoni.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet il-Pulizija dwar il-messaġġ ta' mibegħda li ġie mtella' fuq Facebook mill-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament hekk kif jidher indikat fil-viżwal li wkoll qed jingħata separatament?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li ma jidhirx li l-kontenut tal-messaġġ li ġie mtella' fuq Facebook minn individwu li d-dettalji dwaru ngħataw separatament mill-Onor.

Interpellant b'xi mod inġab għall-konjizzjoni tal-Pulizija qabel ma saret din l-interpellanza.

Għaldaqstant, ma setgħux jittieħdu passi dwar dan.

Madankollu, qed jittieħdu l-proċeduri meħtieġa biex dak kollu neċessarju fil-konfront ta' dan il-każ, isir.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa fil-konfront tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li kiteb il-messaġġ ta' mibegħda li ġie mtella' fuq Facebook kif jidher mill-viżwal li wkoll qed jingħata separatament, liema individwu hu kuntrattat għal xogħol mal-PBS?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-individwu mhuwiex impjegat tal-PBS iżda jipprovdi biss servizz ta' traduzzjoni fuq bażi ta' self-employed.

Minkejja dan xorta waħda l-kumpanija ġibdet l-attenzjoni għal dan l-aġir u talbet lill-individwu sabiex ineħħi l-post immedjatament.

WASTESERVE – FAĊILITÀ TA' CIVIC AMENITY F'ĦAL FAR, LIMITI TA' BIRŻEBBUĠA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanigħandha l-Wasteserve għall-faċilità ta' Civic Amenity Site li hemm f'Ħal Far, limiti ta' Birżebbuġa?

Hemm xi ħsieb ta' estensjoni ta' servizzi?

Jekk hemm estensjoni kemm huwa d-daqs u x'tip ta' attività qed tiġi ppjanata?

Sar xi studju dwar l-impatt possibbli fuq il-madwar u hemm xi pjani biex jekk hemm impatt ikun imnaqqas?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Wasteserv m'għandhiex ħsieb ta' estensjoni fil-faċilità ta' Civic Amenity Site li hemm f'Ħal Far.

Permezz tal-applikazzjoni PA 3123/18 il-Wasteserv qiegħda tippjana faċilità primarjament ta' transfer station fejn l-għan ewlieni huwa dak li jinġabar u jiġi proċessat materjal bħal injam, gypsum u skart ieħor elettroniku.

Wieħed mill-għanijiet ta' dan il-proġett huwa li dak il-materjal elettroniku li llum huwa miżmum fil-miftuħ jibda jinżamm taħt l-art.

Għall-fini ta' kjarezza, mhix l-intenzjoni tal-Wasteserv li din il-faċilità sservi bħala rilokazzjoni tal-faċilità tal-Material Recovery Facility (MRF) li kien hemm f'Sant' Antnin.

Din l-applikazzjoni se tkun qed issegwi l-proċessi kollha mitluba mill-awtoritajiet kollha kkonċernati, inkluż tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi.

NOFSINHAR TA' MALTA - IRRANĠAR TA' TOROQ

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq fin-Nofsinhar ta' Malta hemm il-ħsieb li jiġu rranġati (resurfaced) jew magħmula mill-ġdid f'dawn is-sitt xhur li ġejjin?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta qed taħdem fuq lista ta' interventi f'diversi lokalitajiet skont il-prijoritajiet li jirriżultaw.