DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 207 li saret fit-13 ta' Marzu 2019 ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru VI tal-2019 - Att tal-2019 li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KORP TAL-PULIZIJA – RAPPORT DWAR VANDALIŻMU FUQ PROPRJETAJIET F'SAN ĠILJAN

L-ONOR.

Karol Aquilina) staqsa lill- Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċieva l-Korp tal-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' San Ġiljan sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq f'San Ġiljan seħħew l-atti ta' vandaliżmu li ġew irrappurtati lill-Pulizija u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija r-rapporti li ġew reġistrati dwar vandaliżmu taħt il-kategorija ta' Ħsara Volontarja (wilful damage), jew bħala Arson, mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2019 fuq proprjetajiet fil-lokalità ta' San Ġiljan kienu kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, li tinkludi wkoll it-toroq fejn dawn seħħew.

Ir-rapporti jinkludu kull rapport li sar, iżda informazzjoni dwar jekk il-proprjetà involuta kenitx pubblika jew privata kif ukoll dettalji dwar jekk persuni tressqux il-Qorti ma tinżammx taħt forma ta' statistika.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Michael Farrugia tal-informazzjoni li għadda lill-Kamra.

Xtaqt nistaqsih mistoqsija dwar sigurtà fit-toroq.

Naf li l-Gvern huwa committed kemm mill-aspett ta' kostruzzjoni ta' toroq, jiġifieri li jagħmel toroq li huma sikuri permezz ta' Infrastructure Malta kif ukoll mill-aspett ta' viġilanza, mill-aspett ta' Pulizija f'dak li huwa l-bonordni u li jiġu osservati wkoll r-regolamenti tat-traffiku.

Huwa opportun li f'ċerti stanzi u f'ħin partikolari tal-ġurnata jew ta' bil-lejl ikun hemm ukoll f'xi ġranet fil-ġimgħa l-viġilanza u l-preżenza tal-Forzi Armati ta' Malta fuq it-toroq tagħna għal skopijiet speċifiċi?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Naħseb li tajjeb wieħed jgħid li matul il-ġurnata u anke matul il-lejl ikun hemm rondi kontinwi kemm bil-karozzi tad-distrett kif ukoll bil-karozzi tar-Rapid Intervention Unit.

Ikun hemm numru ta' postijiet fejn ikun hemm rondi b'aktar frekwenza milli f'postijiet oħrajn.

Naħseb tajjeb wieħed jgħid li għal raġunijiet ta' sigurtà f'ċerti postijiet li huma hot spots ikun hemm ċirkolazzjoni ta' pulizija iktar minn postijiet oħrajn, u qed nirreferi għal postijiet bħal, pereżempju, il-Marsa, il-Hamrun, in-naħa ta' Birżebbuġa, in-naħa ta' Ħal Far, ġewwa Paceville u l-akkwati ta' Paceville kemm matul il-ġimgħa imma aktar u aktar lejn l-aħħar tal-ġimgħa.

Irrid insemmi wkoll li jkun hemm numru ta' roadblocks b'mod regolari f'ċerti ħinijiet ta' filgħaxija u anke bil-lejl li jsiru b'mod haphazard madwar il-pajjiż imma li ma jkunux kordinati bil-ġranet speċifiċi.

Dan għal raġunijiet ovvji.

Ċertu sigurtà wieħed ma jistax jipprovdiha billi jgħid li nhar ta' Ġimgħa jagħmel roadblock hemm u l-Ħamis jagħmel oħra hemm għax hekk ikun prevedibbli.

Nista' ngħid li kien hemm membri min-naħa tal-Oppożizzjoni li anke ġibduli l-attenzjoni li mhux l-ewwel darba wkoll li kienu għaddejjin minn ċerti toroq fejn kienu qed isiru roadblocks u faħħru lill-Korp tal-Pulizija għal dawn ir-roadblocks.

Dan juri ċerta serjetà.

Irrid nieħu l-opportunità hawnhekk li nfaħħar il-Korp tal-Pulizija u nirringrazzja speċjalment lit-Taqsima tad-Droga u t-Taqsima tas-Servizz tas-Sigurtà għas-suċċess li qed ikollhom fil-ġlieda kontra d-droga ġewwa pajjiżna u kontra l-kriminalità organizzata.

Illum m'għadux jiġi targeted iż-żgħir imma qed jiġu targeted persuni li huma l-moħħ wara l-kriminalità organizzata.

Apparti minn hekk, f'dan l-istadju wieħed irid jirrikonoxxi x-xogħol kbir li jagħmlu l-Forzi Armati mhux biss madwar Malta imma anke madwar il-kosta Maltija, anke permezz ta' titjir ta' helicopters kemm fil-partijiet fuq l-art kif ukoll fil-viċinanzi fuq il-baħar.

Apparti x-xogħol kbir li jagħmlu fis-search and rescue ta' Malta, huma għandhom ir-responsabbiltà li jaraw li ma jkunx hemm dgħajjes li jkollhom bżonn għajnuna.

Dan jagħmluh permezz ta' ajruplani, patrol boats u diversi vetturi oħrajn.

F'dan l-istadju l-Forzi Armati jidħlu biss meta jiġu mitluba min-naħa tal-Kummissarju tal-Pulizija biex jassistu.

Nafu li kien hemm ċirkostanzi fejn kien hemm bżonn l-involviment tal-Armata biex isiru ċerti interventi.

Hawn irrid infaħħar il-koperazzjoni bejn is-setturi differenti tal-korpi dixxiplinati li jieħdu ċerti inizjattivi biex jikkontrollaw il-kriminalità organizzata.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, bħala avukat li naħdem fil-qasam tal-Liġi tal-Familja nisma' ħafna drabi b'każi ta' vittmi ta' vjolenza domestika li ħafna drabi jkunu nisa imma jistgħu ma jkunux nisa wkoll, li jkunu marru jirrapportaw il-każ tagħhom u l-uffiċjali tal-pulizija jipprovaw inaqqsu mill-importanza tal-każ.

F'dan il-Parlament ftit tax-xhur ilu ħarraxna l-liġijiet fejn tidħol il-vjolenza domestika.

Naħseb li dan kien pass fit-triq it-tajba.

Però x'qed isir sabiex effettivament min imur ġo għassa tal-pulizija ma jiġix iffaċċjat bis-sitwazzjoni li għadni kif semmejt?

Wieħed irid jifhem li mhux dejjem tmur u ssib spettur imma ħafna drabi ssib kuntistabbli.

X'qed isir sabiex dak il-kuntistabbli jkun mħarreġ kif suppost sabiex ikun kapaċi jieħu ħsieb sitwazzjoni bħal dik?

MICHAEL FARRUGIA: Hawn irrid insemmi l-kollaborazzjoni bejn il-Korp tal-Pulizija u l-ħaddiema soċjali.

Din saret kemm qabel u anke eżattament wara li ddiskutejna l-liġi f'dan il-Parlament fejn għandha x'taqsam il-vjolenza domestika.

Naħseb li r-raġuni hija li l-pulizija mhumiex social workers.

Minkejja li diġà sar taħriġ lil għexieren, jekk mhux mijiet, ta' pulizija fl-Akkademja bi preparament għal kif jimxu ma' persuni li jkunu għaddew minn vjolenza domestika, xorta waħda għad hemm issues li wieħed irid jitkellem fuqhom, fosthom li mhux kull għassa hija attrezzata biżżejjed biex isiru ċerti laqgħat bejn il-pulizija u l-vittmi b'mod li dawn iħossu li jistgħu jitkellmu b'ċerta libertà.

Irrid ngħid li f'ħafna mill-għases li qed jiġu rinovati, qegħdin nirranġaw kamra fejn wieħed ikun jista' jitkellem mal-vittmi kif wieħed ikun jista' jitkellem anke ma' persuni li jkunu qed jiġu interrogati.

Din hija l-problema attwali.

Ma naħsibx li hija sitwazzjoni ideali li wieħed ikollu kamra għal kollox.

Għal din ir-raġuni se nkunu mexjin fuq pjan li hemm il-preparamenti għalih, li madwar Malta jkun hemm mill-inqas erba' hubs u forsi mini-hub ieħor ġewwa Għawdex biex ikunu forma ta' headquarters li taħthom ikollhom reġjun u taħt dak ir-reġjun ikun hemm numru ta' għases separati.

Dan anke skont il-programm elettorali.

Fil-hub huwa ttamat li jkun hemm il-faċilitajiet u nies b'esperjenza li jkunu ġew imħarrġa speċifikament biex ikunu hemmhekk 24 siegħa kuljum biex ikunu jistgħu jiddiljaw ma' vittmi tal-kriminalità on site.

Dan huwa pjan li se nkunu mexjin fuqu u allura jrid ikun hemm kamra speċifika fejn wieħed jittratta dawn il-każijiet.

Il-liġi titkellem ukoll fuq li l-pulizija jagħmlu assessment tar-riskju li jkun hemm għall-vittma li tkun għaddiet minn vjolenza domestika.

Bħalma għedt, il-pulizija mhumiex social workers, jistgħu jiġu mħarrġa dwar kif jiddiljaw ma' vittma, imma mhux li jkunu jistgħu jagħmlu assessment.

Għal dan il-għan sar ftehim bejn il-Pulizija u l-Aġenzija Appoġġ li jagħti l-possibbiltà li dak l-assessment isir mill-Pulizija flimkien mas-social workers li huma persuni aktar idonei biex jagħmlu evalwazzjoni tar-riskju li jkun hemm.

Imbagħad jew jgħidu lill-perpetrator biex joħroġ jew inkella jaraw jekk ikunx aħjar li tkun il-vittma li toħroġ temporanjament.

Imma dawk huma affarijiet li jkunu deċiżi każ każ minn persuni kkwalifikati u wieħed imbagħad jimxi minn hemmhekk.

Però għad baqa' ħafna xi jsir.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Grazzi ħafna, Sur President.

Biex inkompli mal-mistoqsija supplimentari tal-Onor.

Byron Camilleri, il-Ministru għadu kemm semma r-refurbishing ta' għases.

Jista' jispeċifika liema għases issa jistgħu jilqgħu vittmi ta' vjolenza domestika f'dawn il-kmamar speċifiċi?

Infakkar ukoll lil din il-Kamra li dan huwa rekwiżit tal-Istanbul Convention li ffirmajna, bħalma hu wkoll rekwiżit it-taħriġ.

Il-Ministru għadu kemm qal li mbagħad jiddeċiedu jekk joħroġx 'il barra l-perpetrator jew il-vittma.

Il-Konvenzjoni ta' Istanbul tispeċifika li l-perpetrator joħroġ 'il barra, u allura forsi jista' jiċċara dan il-punt ukoll.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Ħalli nibda mill-aħħar parti rigward min joħroġ.

Il-każi jiġu deċiżi b'mod individwali skont iċ-ċirkostanzi partikolari.

Preferibbilment u idealment għandu jkun dejjem il-perpetrator li joħroġ minn hemmhekk.

Dik hija l-prijorità.

Imma l-każi mhux kollha huma l-istess, mhux kollha huma skont textbook u allura jkun hemm evalwazzjoni li ssir b'mod temporanju dak il-ħin li mbagħad tiġi rranġata wara numru ta' sigħat wara li wieħed ikun għamel evalwazzjoni aħjar tas-sitwazzjoni.

Bħala prijorità dejjem għandu jkun il-perpetrator li għandu joħroġ.

Niftakar li meta rratifikajna l-Konvenzjoni kont jien li ressaqtha f'dan il-Parlament u tkellimt fuqha, u dejjem għedt li preferibbilment ikun il-perpetrator li jitlaq.

It's a case by case scenario, imma idealment huwa dejjem il-perpetrator li għandu joħroġ.

Dwar il-kmamar fl-għases, offhand m'għandix informazzjoni imma bħalissa jiġuni f'moħħi ċerti għases li żort li għandhom din il-kamra.

Xorta m'iniex kuntent għax dik il-kamra tintuża għal kollox.

Dik il-kamra tintuża kemm għal każijiet ta' vjolenza domestika, kif ukoll biex isiru ċerti interrogazzjonijiet fil-kwiet u b'serenità f'ċerti każijiet li tkun għaddejja investigazzjoni dwarhom.

Huwa għalhekk u huwa għaliex mhux kull pulizija huwa kapaċi jittratta ma' każijiet ta' vjolenza domestika li qegħdin ngħidu li fl-erba' ċentri prinċipali għandu jkun hemm pulizija fuq bażi ta' 24/7 li jkunu mħarrġa speċifikament u li jagħmlu l-korsijiet kollha neċessarji biex jittrattaw mill-bidu sal-aħħar każijiet simili.

Dak huwa l-pjan li mexjin fuqu u li qed isiru l-preparamenti dwaru.

F'kull wieħed minn dawn il-hubs se jkun hemm kamra dedikata biss, u għal xejn iktar, għal każijiet ta' persuni li huma vittmi ta' vjolenza domestika.

B'dan il-mod ikunu jistgħu jitkellmu dwar dak li jkunu għaddew minnu f'ċerta privatezza mhux biss ma' membri tal-Korp tal-Pulizija imma anke ma' persuni li jkunu speċjalizzati fil-vjolenza domestika.

Jekk jista' jkun dawn ma jagħmlu xejn iktar ħlief jittrattaw każi ta' vjolenza domestika.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, fl-aħħar ġimgħat kellna sitwazzjoni fejn ġiet rilevanti ħafna sezzjoni oħra importanti taħt id-dekasteru tiegħu li hi d-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili.

X'għandu f'moħħu l-Gvern biex isaħħaħ din il-branka?

X'investiment qed isir biex dawn ikollhom l-għodda suffiċjenti biex kif tinqala' sitwazzjoni kif inqalgħet ikunu armati biex ikunu jistgħu joħorġu jagħmlu xogħolhom bl-aħjar mod u jissalvagwardjaw il-ħajjiet ta' Maltin u Għawdxin li jinqabdu f'xi għawġ?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Irrid nieħu l-opportunità hawnhekk ukoll biex nirringrazzja lill-ħaddiema tal-Protezzjoni Ċivili għall-mod kif imxew kemm fil-maltempata kbira li kellna kif ukoll f'diversi inċidenti oħra; f'dawn l-aħħar jiem kellna numru ta' nirien li donnhom inħolqu kollha f'daqqa.

Kellna nirien f'żewġ lukandi fejn r-residenti kellhom joħorġu barra għas-sigurtà tagħhom u tal-ħaddiema, u kellna anke ħruq fil-Marsa fejn hemm diversi faċilitajiet relatati mal-Karnival u fejn jinsab materjal li jaqbad ħafna.

Dawn apparti diversi inizjattivi oħra, uħud minnhom ħelwin, fejn salvaw annimali li jkunu f'sitwazzjoni ta' periklu jew jinqabdu xi mkien minn fejn ma jistgħux jinżlu.

Ta' min jgħid li għall-Protezzjoni Ċivili għamilna pjan għas-seba' snin li ġejjin.

Dan huwa pjan ambizzjuż li jilqa' l-bżonnijiet tal-lum u ta' għada.

Ftit taż-żmien ilu jiena kont semmejt xi ħaġa u kien hemm min għamel patafjun ta' kummenti.

Is-sabiħa hija li l-high rise buildings mhux illum bdejna nitkellmu fuqhom, Sur President.

Il-high rise buildings ilna nitkellmu fuqhom u ilhom jeżistu għexieren ta' snin.

Is-sabiħa hija li l-Protezzjoni Ċivili qatt ma ħasbu li jkollhom l-inġenji u l-vetturi biex jittrattaw każijiet li jinqalgħu fejn jidħlu high rise buildings.

Għal din ir-raġuni qegħdin nibdlu numru ta' vetturi ma' oħrajn b'teknoloġija ġdida.

Dawn qatt ma nbidlu għal 20 sena sħaħ.

Bdew jinbidlu tul dawn l-aħħar tliet snin u se jkomplu jinbidlu kollha.

Se jkollna wkoll tip ta' vetturi fil-Protezzjoni Ċivili li qatt ma eżistew qabel.

Apparti minn hekk, irrid nirringrazzja lill-Malta Industrial Parks u lill-Awtorità tal-Ippjanar li qegħdin jaraw kif jassistu lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili b'inġenji.

Il-Malta Industrial Parks se jkunu qegħdin jagħtu bowsers kbar li jesgħu 20,000 u 40,000 litru, li huma l-ikbar li qatt kellna, biex jintużaw f'każ ta' nirien kbar.

Min-naħa tagħha l-Planning Authority se tgħaddi tower ladder lill-Protezzjoni Ċivili, u dan apparti numru ta' tower ladders oħrajn li se nkunu qegħdin nixtru.

Xi ħaġa li ma ridtx nemmen hi li l-fire stations tad-Dipartment tal-Protezzjoni Ċivili mhumiex mibnijin biex jilqgħu kontra t-terremoti, u dawk in-nies li jridu jmorru biex jagħtu l-assistenza jistgħu jkunu l-ewwel nies li jispiċċaw taħt it-tiġrif.

Dan mhuwiex aċċettabbli.

Qed insaħħu wkoll ir-riżorsi umani, u kellna numru ta' persuni li riċentement marru barra l-pajjiż għal taħriġ f'ċerti setturi.

Hemm preparamenti biex inżidu r-riżorsi umani, imma wieħed mhux iżid in-numru biss irid, irid jara li jkollu nies imħarrġin u ppreparati biex id-Dipartiment ma jibqax biss dipartiment tal-fire fighters imma jkun verament dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili qed jieħu xi passi dwar l-inċidenti li kien hawn dan l-aħħar marbutin ma' ċilindri tal-gass?

L-ISPEAKER: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Ovvjament id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili ra x'kienu l-każi u kien hemm l-investigazzjonijiet għaddejjin.

Ir-regolatur evalwa x'seta' wassal għal dawk il-każijiet u ħareġ ir-rapport tiegħu.

Ovvjament, la dan mhuwiex fir-responsabbiltà tiegħi, wieħed jifhem li m'għandix nidħol f'dak il-lat.

Xi ħaġa li ridt ngħid qabel dwar id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili hi li sar assessment ukoll ta' x'koperazzjoni kien hemm ma' volontiera, NGOs u s-settur privat meta kien hemm dik il-maltempata.

Qed nagħmlu evalwazzjoni ta' ċerti nuqqasijiet li kien hemm, ċerti suċċessi li kien hemm, ċertu ħidma li kien hemm, ċerta koperazzjoni li kien hemm, u fejn seta' kien hemm xi nuqqasijiet, dawk qed jiġu indirizzati.

Dawn mhux bilfors huma nuqqasijiet min-naħa tal-Protezzjoni Ċivili imma l-mod kif ħadem is-settur kollu.

Hawn irrid nieħu l-opportunità wkoll biex nirringrazzja entità li mhijiex taħt ir-responabbiltà tiegħi imma tal-Ministru Joe Mizzi, li hija l-Enemalta, li bl-intervent tal-ħaddiema tagħha evitaw sitwazzjoni li setgħet kienet anke fatali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Invista tal-liġi l-ġdida dwar il-protezzjoni ta' vittmi ta' vjolenza domestika, il-Pulizija kemm hija ppreparata għal dan is-settur?

X'tip ta' taħriġ jistgħu jingħataw il-pulizija biex ikunu jafu kif iġibu ruħhom f'dawn il-każijiet li ħafna drabi jkunu delikati?

L-ISPEAKER: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Bħalma għedt iktar qabel, tħarreġ kemm tħarreġ, qatt mhu biżżejjed.

Fil-fatt, minkejja t-taħriġ li qed jingħataw fl-Akkademja kemm lir-rekluti biex jidħlu fil-Korp tal-Pulizija imma aktar u aktar lil dawk li diġà qegħdin fil-Korp tal-Pulizija, fl-aħħar mill-aħħar il-pulizija m'għandhomx dik l-esperjenza li jaħdmu bħala social workers.

Għalhekk hemm ħidma kontinwa bejn il-Korp tal-Pulizija u l-Aġenzija Appoġġ biex jissapportjaw lil xulxin f'każijiet ta' vjolenza domestika.

Bħalma għedt iktar qabel, il-pjan hu li jkun hemm numru ta' pulizija li jkunu iktar speċjalizzati fil-materja fiċ-ċentri li tkellimt dwarhom aktar kmieni.

Eventwalment f'dawn il-hubs irid ikun hemm in-nies li huma speċjalizzati 24/7 biex jittrattaw każi simili.

KORP TAL-PULIZIJA – RAPPORT DWAR VANDALIŻMU FUQ PROPRJETAJIET FIL-GŻIRA

L-ONOR.

Karol Aquilina) staqsa lill- Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċieva l-Korp tal-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità tal-Gżira, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq fil-Gżira seħħew l-atti ta' vandaliżmu li ġew irrapurtati lill-Pulizija u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija, ir-rapporti li ġew reġistrati dwar vandaliżmu taħt il-kategorija ta' Ħsara Volontarja (Wilful Damage) jew bħala Arson mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2019 fuq proprjetajiet fil-lokalità tal-Gżira kienu kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, li tinkludi wkoll it-toroq fejn dawn seħħew.

Ir-rapporti jinkludu kull rapport li sar, iżda informazzjoni dwar jekk il-proprjetà involuta kenitx pubblika jew privata kif ukoll dettalji dwar jekk persuni tressqux il-Qorti, ma tinżammx taħt forma ta' statistika.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Jista' l-Ministru jikkonferma li fl-aħħar ġimgħat jew xhur kien hemm xi lmenti fejn jidħol l-ikel fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin?

Kien hemm anke xi persuni li għandhom xi familjari hemmhekk li kellmuni.

X'passi qed jittieħdu fir-rigward?

MICHAEL FARRUGIA: Fid-diversi rapporti li kienu jitressqu fejn tidħol il-Faċilità Korrettiva ta' Kordin dejjem kien jissemma l-ikel bħala issue, u kien ikun hemm anke ċerti lmenti li ħafna drabi r-raġunar ikun li dak li jipprovdi l-kunvent kulħadd irid jiekol minnu!

Dan kien iwassal biex jiddaħħal ħafna ikel mill-familjari ġewwa l-Faċilità.

Kien inħass li hemm bżonn bidla sostanzjali fl-infrastruttura tal-kċina u allura ridna niddeċiedu jekk nibnux kċina ġdida jew inkella nmorrux għal sistemi diġà użati f'diversi dipartimenti u entitajiet oħrajn governattivi.

Ittieħdet id-deċiżjoni li noħorġu expression of interest biex naraw kif nistgħu noffru servizz ta' ikel aħjar u ġie deċiż li kull ġurnata jkun hemm menù għal filgħodu u għal filgħaxija li r-residenti tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin ikunu jistgħu jagħżlu minnu.

Aħna rajna li f'dak il-menù jkun hemm mill-inqas item wieħed li persuni ta' reliġjonijiet differenti minn tagħna jkunu jistgħu jagħżlu.

Dak il-menù jinbidel kuljum fuq perjodu ta' ħmistax-il ġurnata u wara ħmistax-il ġurnata wieħed jerġa' jibda r-rutina tal-menù.

Rajna wkoll li jkun hemm ġranet fejn wieħed ikollu menù speċjali.

Apparti l-kwestjoni tal-menù, sar assessment ta' dawk il-persuni li jistgħu jaħdmu fil-Faċilità u jgħinu fit-tqassim tal-ikel u rajna wkoll min huma l-persuni li jistgħu joħorġu mill-Faċilità u jaħdmu mal-kuntrattur barra minn hemmhekk biex fl-aħħar mll-aħħar ikun hemm it-taħriġ neċessarju u l-persuni jkunu jistgħu joħorġu wkoll b'ċertifikat.

Fl-ewwel ġurnata kien hemm daqsxejn teething troubles, imma eventwalment is-sitwazzjoni ġiet irranġata u bħalissa mhux qed nirċievi lmenti partikolari.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 45 tal-2019 – Ordni tal-2019 dwar Obbligi ta' Manteniment Internazzjonali (Għajnuna Legali).

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Finanzi.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar infiq fuq safar mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru bejn l-2013 u l-2017, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9331.

L-ISPEAKER: Il-Ministu għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar rapporti li waslu għand il-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' San Ġiljan bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9010;

Tagħrif dwar rapporti li waslu għand il-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Gżira bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9011;

Tagħrif dwar rapporti li waslu għand il-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Pembroke bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9012; u

Tagħrif dwar rapporti li waslu għand il-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità tan-Naxxar, bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9013.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Estimi tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2019;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2019; u

Tagħrif dwar il-Benefiċċju tal-Kera f'Residenzi Privati (2019) maħruġa mill-Awtorità tad-Djar, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9431.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sur President, nirrapporta li fil-laqgħa tal-Grupp ta' Ħidma I tat-13 ta' Marzu 2019, ġew ikkonsidrati tliet proposti leġiżlattivi indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li kienu konformi mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u proporzjonalità.

Dawn huma:

Il-Kumitat għamel skrutinju u għadda 46 proposti leġiżlattivi u dokumenti oħra maħruġa mill-Kummissjoni u minn istituzzjonijiet oħra tal-Unjoni Ewropea, li se jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dawn huma:

L-ISPEAKER: Nixtieq li nfakkru l-50 vittma li nqatlu kif ukoll għexieren midruba fl-attakk barbaru li seħħ il-ġimgħa li għaddiet, proprju l-Ġimgħa 15 ta' Marzu 2019, ġewwa żewġ moskej fi Christchurch New Zealand.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru Chris Fearne biex jagħmel il-kummenti tiegħu.

CHRIS FEARNE (Viċi Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Grazzi, Sur President.

Bħalma qed tgħid inti u bħalma taf din il-Kamra, il-ġimgħa li għaddiet 50 ruħ minn tfal ta' 3 snin sa anzjani ta' 77 sena kienu qegħdin f'żewġ postijiet ta' talb, Al-Noor Mosque u Linwood Islamic Centre ġewwa Christchurch fi New Zealand u dawn b'mod brutali tilfu intortament ħajjithom wara attakk terroristiku.

Ma' dawn il-50 ruħ hemm ukoll 50 ruħ oħra li huma midruba, xi wħud minnhom b'mod serju, u bl-ebda mod wieħed ma jista' jifhem għalfejn atti daqshekk barbari jseħħu.

Jien f'isem il-Gvern u f'isem din in-naħa tal-Kamra mhux biss nikkundanna bla ebda riżerva dan l-att terroristiku u att barbaru imma nistqarr li fl-ebda istanza u taħt l-ebda ċirkostanza u għal ebda raġuni m'għandu jkun aċċettat li tintuża l-forza biex wieħed mingħalih jipprova jieħu xi raġun.

Għalhekk, jien flimkien ma sħabi nikkundanna dan l-attakk li seħħ fi Christchurch il-ġimgħa li għaddiet u minn hawnhekk inwassal il-kondoljanzi lill-familjari u l-ħbieb ta' dawk il-persuni li kienu involuti.

Sfortuntament illum ukoll fil-10.45 a.m. kien hemm attakk terroristiku ieħor din id-darba fl-Ewropa, f'Utrecht l-Olanda fejn l-informazzjoni li għandna s'issa tindika li tlieta min-nies tilfu ħajjithom u disa' persuni oħra huma midruba.

Hawnhekk ukoll wieħed ma jistax jifhem kif persuni li kienu qegħdin għall-kwiet, f'dan il-każ fuq tramm, jispiċċaw vittmi ta' atti terroristiċi bħal dawn.

Nerġa' ngħid, f'isem il-kollegi tiegħi nikkundanna bla riserva dawn l-atti barbari u nwassal il-kondoljanzi lill-Gvern u l-poplu tal-Olanda bħalma nwassal ukoll lill-poplu ta' New Zealand u lill-qraba u ħbieb tan-nies involuti.

Jien qiegħed nifhem li inti se tkun qiegħed tipproponi li minn hawn u ftit ieħor nagħmlu minuta silenzju bħala turija ta' solidarjetà mal-popli u l-gvernijiet taż-żewġ pajjiżi.

L-ISPEAKER: Insejjaħ issa lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici min-naħa tal-Oppożizzjoni.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Grazzi ħafna, Sur President.

Aħna wkoll bħala Oppożizzjoni ninstabu b'qalbna tqila għal dan l-attakk barbaru, attakk li kif ingħad m'għandux spjegazzjoni u ma jista' qatt isib xi forma ta' ġustifikazzjoni.

Li toqtol in-nies b'dan il-mod huwa wieħed mill-iktar atti koroh u atroċi li għandu jkollhom kundanna min-naħa tagħna u ta' kwalunkwe pajjiż ċivilizzat fid-dinja.

M'għandux ikun u qatt m'għandu jkun, u dan jurina kemm hu importanti li nżommu għoli l-livell tas-sigurtà.

Ebda pajjiż m'għandu xi garanzija li mhux se jkollu xi attakk simili.

Ebda pajjiż ma jista' jwaqqa' lura d-difiża tiegħu kontra attakki ta' terroriżmu simili.

Aħna bħala Oppożizzjoni nikkundannaw il-qtil ta' numru ta' nies li mhux biss kienu innoċenti, imma kienu qegħdin jitolbu.

Dawn il-persuni waqt li kienu qegħdin jitolbu nqatlu b'dan il-mod daqshekk atroċi u żbaljat.

L-Oppożizzjoni tikkundanna dan kif tikkundanna wkoll l-attakki li ġraw dalgħodu fuq tramm ġewwa Utrecht fl-Olanda.

Ovvjament, irrid b'mod partikolari nwassal il-kondoljanzi għal dawk li mietu, għal dawk li ġew feruti s-simpatija tagħna, però rrid ukoll nassigura lill-komunità Maltija li għandna fi New Zealand kif ukoll lill-komunità Maltija li għandna fl-Olanda li qegħdin f'qalbna u aħna naħsbu f'dak li għaddejjin minnu.

Jistgħu jserrħu moħħhom li dak li nistgħu nagħmlu minn dan il-Parlament, aħna se nagħmluh.

Allura ningħaqdu mal-Gvern f'din il-kundanna għal dan l-attakk daqshekk atroċi u ikrah li bl-ebda mod ma jista' jiġi ġustifikat.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tingħaqad kemm mal-Gvern u kemm mal-Oppożizzjoni.

New Zealand fl-istorja tiegħu ftit li xejn kellu esperjenzi koroh ta' terroriżmu ta' din l-iskala.

Mhux il-poplu Malti biss imma d-dinja kollha hija xxokkjata b'din l-aħbar għal diversi raġunijiet, imma l-iktar għaliex att terroristiku huwa att kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Għalhekk f'dawn l-okkażjonijiet inħoss li anke aħna, minkejja d-distanza ġeografika li teżisti bejn iż-żewġ pajjiżi, għandna nieqfu għal ftit minuti biex nagħtu messaġġ ta' solidarjetà speċjalment mal-poplu ta' New Zealand.

Ningħaqad ukoll mal-kummenti fuq dak li ġara dalgħodu f'Utrecht l-Olanda, fejn s'issa mietu tliet persuni u hemm diversi oħra midruba.

Jien se nwassal il-kondoljanzi tiegħi u tal-Kamra lill-ħabib tiegħi l-Ispeaker Trevor Mallard ta' New Zealand kif ukoll lil Khadija Arib li hi l-Ispeaker tal-Parlament tal-Olanda.

Dawn it-tnejn kienu f'Malta ftit tal-ġimgħat ilu.

Trevor Mallard kien hawn għall-Konferenza tal-Ispeakers tal-Commonwealth u Khadija Arib kienet magħna meta kellna l-Presidenza tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea fl-2017.

Irrid ngħid ukoll li kemm aħna kif ukoll New Zealand qed niċċelebraw is-70 anniversarju tal-Commonwealth, u żgur mhux qed niċċelebraw li jkollna dawn l-azzjonijiet.

Għalhekk nitlob lill-Kamra biex tingħaqad miegħi ħalli nosservaw minuta silenzju.

Il-Kamra osservat minuta silenzju f'ġieħ il-vittmi f'dawn l-attakki.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-13 ta' Marzu 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

MICHAEL FALZON: Nirringrazzjak, Sur President.

Ippermettili nibda billi qabel xejn nirringrazzja lill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra li tkellmu fuq din il-liġi.

Grazzi kbira ovvjament tmur lill-istakeholders li huma l-għaqdiet tal-Knisja, l-NGOs, il-professjonisti, l-għaqda tal-foster carers u ħafna u ħafna oħrajn.

Il-liġi li għandna quddiemna għandha għan li nġibu fis-seħħ regoli ġodda li huma aħjar u aktar adatti għall-ġurnata tal-lum.

Il-leġislazzjoni attwali hija waħda ta' madwar 40 sena ilu u minn dakinhar is-soċjetà tagħna tbiddlet ħafna.

Illum għandna realtajiet ġodda, għandna sitwazzjonijiet ġodda, għandna problemi ġodda u għandna emerġenzi ġodda fejn tidħol is-soċjetà.

It-tibdil qawwi li kien hemm affettwa ftit mhux ħażin lil kulħadd.

Għaldaqstant huwa importanti li l-liġi tibqa' tiġi dejjem aġġornata.

Bl-Ingliż jgħidu li "the only constant is change", l-unika ħaġa li ma titbiddilx hija l-bidla, għax din hija dejjem kontinwa u l-isfida tagħna hawnhekk bħala leġiżlaturi mhijiex li b'xi mod nipprovaw inwaqqfu l-bidla imma li nipprovdu regoli u liġijiet li jirrispekkjaw il-bżonnijiet tal-lum.

Din il-liġi għandha preċiżament dak l-għan.

F'soċjetà ideali ma jkollokx bżonn leġiżlazzjoni bħal din, imma l-ebda soċjetà mhi perfetta, inkluż tagħna.

Is-sitwazzjoni attwali fejn jidħlu t-tfal li qegħdin b'care order hi li hawn qed nitkellmu fuq madwar 450 jew 460 każ.

Jekk irridu nsejħulhom hekk, dawn huma każi li jirriżultaw mill-imperfezzjoni tas-soċjetà tagħna.

Dan in-numru huwa wkoll imbagħad maqsum bejn wieħed u ieħor nofs b'nofs bejn dawk li huma fil-kura ta' foster carers u dawk li qegħdin ġo home.

Kif diġà ssemma, wieħed jippreferi li dawn it-tfal ikunu fostered milli jkunu ġo home, imma hawn nixtieq nibda b'punt li semmew diversi kollegi, partikolarment l-Onor.

Robert Cutajar fejn ħaseb li hemm xi diżgwid mal-foster carers.

Nassigurah li dan mhuwiex il-każ.

Ftit wara li dħalt fil-Ministeru kienu stednuni għal xi laqgħa tal-Milied u ngħid il-verità kien hemm xi tnejn minnhom li ħaduli rasi, għax kif tagħtihom idejk issib li ħadulek anke saqajk, imma dan sforz l-entużjażmu tagħhom u l-intenzjoni li hija tajba.

Anzi jiena nixtieq ngħid mill-bidu nett li kull stakeholder għandu r-rwol importanti tiegħu, hu fejn hu u hu min hu.

Imma nixtieq issa bħas-soltu mmiss ftit il-punti saljenti li semmew il-kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id-diskors.

Mhijiex l-intenzjoni li nirribatti jew immeri, anzi rrid nikkomplementa dak li ntqal għax jiena konxju li għalkemm għandna ħafna u ħafna qbil bejnietna, żgur li mhux se naqblu fuq kollox.

Ħadt pjaċir ninnota li tista' tgħid kull min tkellem fuq din il-liġi tkellem b'mod pożittiv anke fuq l-aspett ta' konsultazzjoni li għamilna u li lesti nkomplu nagħmlu anke fl-istadju ta' Kumitat.

Fejn nistgħu nirranġaw aħna lesti li nkomplu nirranġaw.

Nixtieq ngħid ukoll li jiena kont fiżikament preżenti għad-diskorsi kollha u l-unika parti li ma kontx hawn għaliha kienet l-aħħar parti tad-diskors tal-Onor.

Robert Cutajar u tal-Onor.

Dawk qgħadt nismagħhom dalgħodu biex verament inkun smajt il-feedback kollu fuq liġi li jien nemmen li għandha ċerta importanza, għandha sfida kbira u tittratta suġġett tant u tant emozzjonali.

B'din il-liġi m'aħniex se nsolvu l-problemi kollha.

Il-liġi bla dubju ma tkoprix l-istanzi kollha li l-bniedem fl-inġenwità tiegħu jista' joħloq, imma għalkemm il-liġi mhux se togħġob lil kulħadd - u naħseb li mhux se togħġob f'kollox lil ħadd - għall-inqas għandna mmorru għall-common ground.

Claudio Grech tkellem ħafna fuq l-interess komuni, il-common ground li għandna bejnietna, u dik hija xi ħaġa sabiħa.

Jiena ma niddejjaqx ngħid li fost l-emendi li saru hemm anke emendi li jirriflettu dak li ressqu l-kollegi min-naħa tal-Oppożizzjoni fid-diskussjoni li kellna.

L-Onor.

Claudio Grech għamel ħafna punti, fosthom punt interessanti immens li huwa d-dritt fundamentali tat-tfal li jkollhom tfulija tajba u allura rridu nagħmlu minn kollox biex dak id-dritt ikun gawdut mit-tfal kollha tagħna.

Dan huwa punt interessanti li wieħed għandu jirrifletti fuqu.

Imbagħad issemmew żewġ jew tliet common grounds li tista' tgħid hemm qbil dwarhom.

Jiena m'iniex qed ngħid li qabel ma kienx isir hekk, imma din il-liġi speċifikament tgħid abjad fuq l-iswed li l-interess tat-tfal f'kull deċiżjoni, f'kull azzjoni li tittieħed taħt din il-liġi, huwa suprem.

Jiena nieħu pjaċir nara lill-ħabib tiegħi l-Onor.

Cutajar jitbissem għax hija xi ħaġa li emminna fiha mill-bidu.

L-interess tat-tfal huwa dejjem suprem!

Issue oħra li qamet u nkompli nitkellem fuqha aktar 'il quddiem hija dik tal-permanenza.

Kien dibattut meta nistgħu mmorru għall-permanenza.

F'din il-liġi qegħdin naraw li kemm jista' jkun mill-bidu tal-każ l-issue tal-permanenza għandha tingħata ċerta prijorità.

Punt ieħor li semma l-Onor.

Claudio Grech kien li għandna nagħtu ċans lill-ġenituri, li għal xi raġuni jew oħra jkollhom it-tfal meħudin bi protection order jew b'care order, li jirriformaw ruħhom.

Iva, il-liġi tipprovdi għal dan.

Nagħmlu minn kollox biex ikollna servizzi għal dan il-għan imma wieħed irid jagħmilha ċara mill-ewwel li jekk mhux se jkun hemm it-tibdil neċessarju, xi ħadd irid jieħu d-deċiżjonijiet u dawk id-deċiżjonijiet sal-lum iridu jittieħdu minna li rridu niffirmaw il-care order, irridu niffirmaw il-medical consent form, u meta japplikaw għall-passaport trid tiffirma inti għal dawn l-450 tifel u tifla.

Issa se jidħol aktar l-involviment tal-qrati fejn jinħarġu l-care orders.

Huwa importanti li jingħata ċ-ċans ta' riforma, imma hawn irrid ngħid, fl-ispirtu tal-istess liġi, li jekk ir-riforma ma tiġix, irridu npoġġu l-interess tat-tfal l-ewwel u qabel kollox.

L-Onor.

Claudio Grech tkellem fuq diversi issues, fosthom fuq iċ-checks and balances bejn l-istituzzjonijiet eżistenti.

Nassigura lil kulħadd li dik hija xi ħaġa li qed nimmiraw għaliha.

Tkellem ukoll fuq rikonoxximent lill-NGOs li jaħdmu f'dan il-qasam.

Jiena mhux qed ngħid li dawn l-NGOs ma jaħdmux jew li ma jagħtux sehem.

Fil-fatt il-Gvern fil-preżent għandu 41 public social partnership u qed naħdmu fuq oħrajn.

Jiġifieri l-Gvern jaħdem flimkien ma' għaqdiet mhux governattivi, ma' għaqdiet tal-Knisja, ma' gruppi volontarji, u ma nistax ma nirrimarkax li qegħdin ninvestu ħafna aktar milli konna ninvestu f'dan il-qasam.

Jekk niftakar sew, fil-Baġit tal-2014 kienu vvotati madwar €3 miljun u llum qed nitkellmu fuq vot ta' madwar €15-il miljun.

Din mhux qed ngħidha biex inkun għedtha u bl-ebda mod ma qed nitfa' battuta politika.

Qed ngħidha biex nuri wkoll li bħala Gvern aħna nemmnu fl-NGOs, nikkoperaw mal-NGOs u naħdmu f'dan il-qasam bil-qalb kollha mal-NGOs.

Partikolarment naħdmu ħafna mal-għaqdiet tal-Knisja li huma wieħed mill-istakeholders f'dak li għandu x'jaqsam ma' kura tat-tfal.

Tkellimna wkoll fuq il-kwalifiki u l-esperjenza.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-ħatra ta' Direttur Protezzjoni tat-Tfal qed ngħidu li jkun magħżul wara sejħa pubblika, irid ikollu ċerti kwalifiki u li ma jkunx xi ħadd li sempliċiment jitwaddab hemmhekk.

Dwar permanenza, waħda mill-aktar affarijiet li għoġbu lil ċerta sezzjoni ta' stakeholders kienet li qabel wieħed ried ikun ilu jgħix ma' foster carer għal għaxar snin qabel ma jkun jista' jitlob l-adozzjoni, imma issa dak il-limitu naqqasnieh bin-nofs u bil-liġi l-ġdida tista' tagħmel dik it-talba wara ħames snin.

L-Onor.

Claudio Grech qal li ħames snin f'ħajja ta' tifel jew ta' tifla huma ħafna.

Naħseb li dan huwa minnu wkoll, imma ma rridux li minn estrem tal-pendlu mmorru għall-estrem l-ieħor.

Ta' min jgħid li l-liġi, minkejja li tgħid li l-perjodu huwa ta' ħames snin, tagħti l-fakultà lill-qorti li f'ċirkostanzi speċjali jew li jidhrilha, wild jiġi adottat anke wara inqas minn ħames snin.

Hawn ta' min jgħid li wieħed irid japplika għall-adozzjoni u din mhux xi ħaġa li tiġi awtomatikament.

Tkellem ukoll dwar ir-rwol tal-ispecial guardian fejn qegħdin inħarsu lejn l-iktar vulnerabbli fost il-vulnerabbli, bħal meta jkollok tfal li huma immigranti.

Dawn hawn min isejħilhom "irregolari" u hawn min isejħilhom "refugees", u l-ispirtu ta' din il-liġi hu li dawk jitqiesu bħala vulnerabbli aktar minn oħrajn, u għalhekk hemmhekk hemm il-lok li minbarra l-parti legali, huma intitolati li jkollhom ukoll dak li qed insejħu l-ispecial guardian.

Tkellem ukoll dwar iċ-children's house.

Dan huwa konċett li, jekk m'iniex sejjer żball, l-ewwel li nbeda kien fl-Iżlanda.

Il-konċett huwa li meta jiġu biex jixhdu t-tfal, ix-xhieda tat-tfal ma tinstemax f'awla tal-qorti fejn il-klima tkun overpowering.

Wieħed irid iqis li t-tfal x'aktarx f'dak iż-żmien ikunu għaddejjin minn trawma, għax biex wieħed jitneħħa mill-kura tal-familja naturali tiegħu bilfors li hemm xi ħaġa li għandha bżonn titranġa, u allura dik hija xi ħaġa li fil-liġi qegħdin nipprovdu għaliha permezz ta' children's house.

L-Onor.

Grech talab għal oħra f'Għawdex.

Ejja għall-inqas nibdew, imbagħad naraw kif imorru l-affarijiet meta tidħol il-liġi fis-seħħ.

Bir-rispett kollu lejn l-Għawdxin, Onor. Azzopardi, imma qed inħarsu lejn dik ukoll.

L-Onor.

Claudio Grech għamel referenza għal dak li huwa mandatory reporting fejn il-liġi qed tipprovdi li fejn professjonisti jista' jkollhom suspett li hemm xi forma ta' abbuż fuq minuri, huma għandhom l-obbligu legali li jirrapportaw.

Fil-bidu l-ħsieb kien li l-mandatory reporting ikun jorbot lil kulħadd.

Naħseb li hija ftit drakonjana u tista' tagħti lok li wieħed jaqbad mal-ġirien, imma jidhrilna li għall-inqas il-professjonisti għandu jkollhom dan l-obbligu li jirrapportaw.

Biex nipproteġu lill-professjonisti li jekk wieħed għamel rapport u fil-fatt ma tivverifikax ruħha dik l-eventwalità, ladarba jkun reporting li sar b'bonafidi allura ma jistgħux jittieħdu passi legali kontra dak il-professjonist.

Kien hawn kumment ukoll mill-Onor.

Claudio Grech li hawnhekk forsi nistgħu nsaħħu l-liġi.

Jekk ikun hemm suġġeriment tajjeb m'għandniex problema biex neħduh on board.

Waħda mill-innovazzjonijiet li l-liġi se tipprovdi għaliha hija dik li tissejjaħ secure therapeutic unit.

Sal-lum pajjiżna m'għandux dik il-faċilità.

L-Onor.

Claudio Grech qal li jittama li jekk isir - u l-ħsieb hu li jsir – dan ma jkunx sempliċiment ħabs għall-minuri.

Mhuwiex l-iskop li dan ikun ħabs għall-minuri.

Anzi l-enfasi qiegħda fuq it-therapeutic, jiġifieri jrid ikun hemm servizzi edukattivi, servizzi ta' sport, servizzi ta' guidance, imma huwa sigur, jiġifieri wieħed mhuwiex free to come and go għax huwa post fejn hemm l-element ta' restraint, hemm l-element li żżomm lil xi ħadd within a compound, imma l-iskop huwa dejjem li wieħed jingħata l-kura biex ibiddel ċerti attitudnijiet.

Ħafna nies tkellmu wkoll fuq id-dritt tat-tfal li jsiefru mal-foster carers.

Naħseb li din hija problema tal-passat.

Kemm ili fil-kariga jien, xi każ jew tnejn niftakar, imma l-liġi se tipprovdi iktar faċilità biex il-foster carers ikunu jistgħu jsiefru mat-tfal tagħhom.

Dawn jinnotifikaw lill-aġenzija u sakemm ma jkunx hemm xi diffikultà, jistgħu jaqbdu u jmorru.

Biex inkun fair, il-punt li jqum huwa meta jiddeċiedu li jsiefru lit-tfal fil-jiem tal-iskola.

Jien nifhem li llum tista' tidħol online u tixtri l-biljetti tal-ajru bl-irħis.

Jiena personalment iffirmajthom dejjem, ma jdumux iktar minn siegħa fuq l-iskrivanija tiegħi, imma meta jkun hemm xi ħadd li se jmur ġimgħa jew għaxart ijiem fl-aqwa tal-iskola ma nħossx li għandi ngħidlu li kollox sew.

Ġieli tlabna li fi żmien ta' festi għall-inqas ikollhom ittra mill-iskola li tgħid li dan dakinhar għandu l-concert jew xi ħaġa oħra u mhux se jitlef wisq skola.

Imma dan it-tħassib ma tantx stajt nifhmu, jiġifieri llum naħseb li hemmhekk imxejna pass 'il quddiem.

Issemmew ukoll tfal li ġejjin minn djar bi problemi ta' droga.

Iva, sfortunatament għandna minnhom.

Wieħed jinnota wkoll, u hija verament ħasra, li qegħdin nesperjenzaw każi li jmorru minn ġenerazzjoni għal oħra.

Illum għandna tfal li qegħdin b'care order u ommhom jew missierhom jew it-tnejn li huma kienu huma nfushom b'care order.

Din hija xi ħaġa xi ftit jew wisq inkwetanti u wieħed irid jara kif se jaħdem iktar għaliha.

Minn dan il-lat naħseb li din il-liġi għandha tgħin fis-sens li mhux sempliċement ħriġt care order, qbadt il-minuri, qlajtu mid-dar u daqshekk, imma qed naraw li jista' jkun hemm treatment orders u hemm diversi orders oħrajn.

L-Onor.

Grech tkellem ukoll fuq il-kwestjonijiet tal-governanza, tal-ħatriet politiċi u l-indħil politiku.

Jien naqsam l-istess ħsieb li l-qasam soċjali m'għandu qatt ikun politiċizzat.

Huwa veru li jkun hemm ċerti ħatriet li wieħed irid jagħmel, imma naħseb li hemmhekk ir-raġuni għandha tirbaħ dejjem.

L-Onor.

Glenn Bedingfield ukoll tkellem fuq dan il-fattur.

Jiena ma naqbilx miegħu u għedt li ma naqbilx miegħu.

Jiena m'għandix diffikultà li nistgħu nirranġaw ċerti ħatriet, imma min-naħa l-oħra ejja ma noqogħdux nagħmlu ballun politiku minn dan is-suġġett.

Jien ngħid bla tlaqliq li qatt, kemm ilni fil-kariga, ma ħarist lejn uċuħ politiċi.

L-Onor.

Comodini Cachia tkellmet ukoll fuq li t-tfal għandhom ikunu stmati bħala individwu sħiħ u mhux xi ħaġa inqas minn adult.

Naqblu mija fil-mija.

Comodini Cachia qalu wkoll li t-tfal għandhom dejjem jiġu kkonsultati.

F'din il-liġi qed ngħidu li t-tfal jinstemgħu dejjem meta l-Qorti jidhrilha li ftit jew wisq jafu x'għandhom jgħidu, kapaċi jgħidu u, naħseb iktar importanti f'dawn iċ-ċirkostanzi, li t-tfal ikunu kapaċi jirreżistu jekk xi ħadd mill-ġenituri jibda jġebbed fihom.

M'iniex qiegħed nivvinta stejjer u naħseb ilkoll nafu li jkollok okkażjonijiet fejn it-tfal jispiċċaw qishom il-ħabel f'tug of war, min jiġbed 'l hawn u min jiġbed 'l hemm, f'każijiet ta' separazzjoni jew każijiet ta'natura oħra.

Comodini Cachia u l-Onor.

Ivan Bartolo f'ħin minnhom aċċennaw għall-faqar fost it-tfal.

Huwa minnu li għandna l-faqar, imma huwa minnu wkoll li f'dawn l-aħħar sitta, sebgħa snin irnexxielna nnaqqsuh ħafna.

F'dik li hija material deprivation għandna statistika, l-iStatistics on Income and Living Conditions (SILC), li hija maqsuma wkoll f'etajiet.

L-istatistika tal-2014, li tkun ibbażata fuq l-introjtu tal-2013, turi li kellna 22.8% tat-tfal f'sitwazzjoni ta' material deprivation u, biex inkun preċiż għall-aħħar, konna qed nitkellmu fuq 17,258.

L-aħħar SILC li ħareġ huwa tal-2018 u hawnhekk naraw li dak it-22.8% niżel għal 9.7%, jiġifieri minn 17,260 nieżel għal 8,600.

Dawn huma persuni li mhumiex f'deprivazzjoni materjali severa imma ma jlaħħqux ma' tal-inqas tlieta minn dawk li huma l-indicators li huma aċċettati internazzjonalment.

Fejn tidħol is-severe material deprivation, fejn hemm iktar nuqqas fil-familja, fejn hemm iktar problemi, wieħed ma jistax ma jinnotax li minn 12.7% li kellna fis-SILC tal-2014, fejn dakinhar in-numru kien ta' 9,653, fl-aħħar SILC niżel għal 4%, u qed nitkellmu fuq 3,200.

Idealment m'għandux ikollna 3,200, imma rridu nirrimarkaw ukoll dwar it-titjib kbir li kien hemm f'dak li huwa tnaqqis ta' faqar.

Dawn huma numri li nħadmu fuq statistika internazzjonali.

L-Onor.

Comodini Cachia rreferiet ukoll għall-adozzjonijiet mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Il-Qorti għandha dik il-fakultà u llum qed nagħtu iktar dik l-fakultà lill-Qorti.

Min-naħa l-oħra, il-liġi sejra wkoll fid-direzzjoni kif semma l-Onor.

Claudio Grech li naraw li nagħtu biżżejjed opportunità li wieħed ikun jista' jirriforma.

L-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi qal li d-drittijiet tat-tfal jiġu l-ewwel u li t-tfal iridu jinstemgħu.

Naqblu dwar dan.

Qal ukoll li billi issa se jidħol il-mandatory reporting, forsi jkun tajjeb li nagħtu xi forma ta' definizzjoni lill-kelma "professjonist" biex iktar nikkristallizzaw min hu effettivament marbut li jagħmel mandatory reporting.

L-Onor.

Aħna ħarisna ħafna lejn il-UNCRC li pajjiżna huwa firmatarju tagħha.

Din kienet ġiet varata fl-1979 u aħna ffirmajnieha fl-1989.

Ħarisna wkoll lejn in-National Children Policy li konna varajna għall-aħħar tal-2017, imma naħseb li l-iktar punt li laqatni mid-diskors tiegħu kien meta qal li t-tfal mhumiex oġġett tal-ġenituri.

Naħseb li dik kienet xi ħaġa li qal l-Onor.

Godfrey Farrugia u li kienet worth noting.Tkellimna ukoll fuq koperazzjoni ma' kulħadd u dwar li nagħtu iktar riżorsi.

Huwa qasam fejn għandek bżonn ir-riżorsi, u għalkemm aħna ninvestu ħafna fir-riżorsi, imma, kif spiss jingħad, effettivament qatt mhu biżżejjed.

Comodini Cachia urew tħassib li mid-dritt ċivili se mmorru għal xi dritt ieħor fejn jidħol l-abort.

Nixtieq nagħmilha ċara li l-abort mhuwiex fuq l-aġenda ta' dan il-Gvern u lanqas mhu fuq l-aġenda tal-Partit.

Dik ngħidha bla ebda tlaqliq ta' xejn u ngħidha għax hija l-verità.

M'hemm ebda intenzjoni li b'xi mod jew ieħor jiddaħħal l-abort f'pajjiżna.

Dwar dan l-Abbozz ta' Liġi qbilna ħafna, u għoġobni l-kumment tiegħek li nagħmlu tellieqa għall-ġid, Sinjura President.

Ħadd minna m'għandu xi monopolju li jgħid li hu biss jagħmel il-ġid.

Aħna għandna d-dover u l-obbligu li nagħmlu l-ġid, għandna ħafna responsabbiltà fuq spallejna, imma huwa importanti li nimxu fuq pariri esperti f'dan il-każ ta' foster carers.

Sinjura President, waqt li int kont qed tagħmel il-kummenti tiegħek dwar dan l-Abbozz ta' Liġi, semmejt ukoll l-effett psikoloġiku fuq it-tfal.

L-effett psikoloġiku jibqa' għal dejjem.

Jekk wieħed huwa bil-ġuħ forsi għada jiekol u jaqta' dak il-ġuħ jew jekk qed iħoss il-bard, għada jaf ikollu dar, imma l-effett psikoloġiku, sfortunatament, huwa xi ħaġa li t-tfal iġorru ħafna.

Għamilt żewġ indikazzjonijiet, Sinjura President, u nista' ngħidlek li se nieħdu ħsiebhom mill-ewwel.

Fi klawsola 37, fejn qed nitkellmu fuq it-terminu ta' fostering board, inti għamilt il-punt validu li sentejn huwa qasir.

Naqblu, u se nirranġawh fl-istadju ta' Kumitat.

Fuq tas-safar, kif għedt, hemm klawsoli 52 u 59 fejn lill-foster carers qed nagħtuhom id-dritt mhux biss li jistgħu jsiefru mingħajr ħafna komplikazzjonijiet, imma qegħdin naraw ukoll li, pereżempju, jistgħu jżommu kont f'isem il-minuri.

Mela trabbih, titimgħu, tagħmel dak kollu għalih, imbagħad għadna sal-lum ma jistax ikollok kont fuq isem dak il-minuri.

Wara li tiġi fis-seħħ din il-liġi wieħed se jkun jista' jiftaħ kont u jmexxi dak il-kont skont il-ġudizzju tal-liġi Rumana ta' bonus pater familias.

Tkellimna wkoll fuq permanenza, fuq taħriġ u fuq foster carers.

Punt ieħor kien li l-iżbalji tal-ġenituri m'għandhomx iħallsu għalihom it-tfal.

Sfortunatament, ħafna drabi, hekk jiġri!

L-Onor.

Jiena nixtieq li nkomplu ma' dak li diġà għamilna.

Irrid ngħid ukoll li lill-Onor.

Edwin Vassallo frankament ma tantx fhimtu, u kien waqt id-diskors tiegħu li jien għamilt l-uniku point of order f'dan id-dibattitu.

Wieħed mill-punti li semma kien li fejn tidħol droga fil-familja, kważi kważi b'dan l-Abbozz qed nilleġittimizza d-droga jew b'xi mod irrid nagħmilha legali.

Altru minn hekk!

L-għażla hija ċara!

Stajt ma nagħmel xejn, nitfa' rasi fir-ramel u noqgħod bi kwieti u ħadd ma jikkritikani, jew seta' jkolli l-kuraġġ u l-animu li nipprova nieħu ħsieb dan il-punt.

L-Onor.

Hawn irrid ngħid li ħadt pjaċir nisma' lil kulħadd, imma l-Onor.

Robert Cutajar min-naħa tal-Oppożizzjoni kienu verament pożittivi u nieħu pjaċir immens li qed nirrikonoxxu dak li jgħaqqadna u mhux dak li jifridna.

L-Onor.

Cutajar għamel ħafna punti fuq l-inkjesti li kien hemm.

Waħda minnhom hija pubblika u qegħedtha fuq il-Mejda tal-Kamra u l-oħra diġà offrejt li dak li jkun jista' jiġi jaraha.

Din mhux għax ma rridux nippubblikawha imma għad għandna inkjesta maġisterjali għaddejja u sfortunatament hawn Malta – u int ukoll, Sinjura President, għamilt dan il-punt – minkejja li ma tagħmilx l-ismijiet, kulħadd jibda jidentifika lil dak u lill-ieħor.

Dak huwa l-uniku skop imma, kif għedt, il-kelliema tal-Oppożizzjoni għandhom kull fakultà li jiġu jarawha l-Ministeru.

Tkellem ukoll fuq il-kondizzjonijiet tas-social workers u fuq koperazzjoni magħhom.

Din ma stajtx nifhimha.

Aħna għandna relazzjoni tajba ħafna mas-social workers u fil-fatt meta riedu jagħmlu ktieb fuq etika aħna konna minn tal-ewwel li ngħinuhom.

Is-social workers se jagħmlu kampanja ta' pubbliċità u ta' awareness fuq il-professjoni tagħhom u bħala Ministeru se ngħinuhom.

L-aħħar punt tal-Onor.

Robert Cutajar kien dwar l-adozzjonijiet.

Sfortunatament, bil-liġi kif inhi, huwa diffiċli li jkollna adozzjonijiet lokali u għalhekk nirrikorru għal adozzjonijiet barranin.

Għall-grazzja t'Alla, l-2017 kienet sena record u l-2018 kienet record ukoll f'dawk li huma adozzjonijiet.

Biex inkunu ċari, in-nies ma jadottawx għall-flus, imma l-inċentiv fiskali li daħħal il-Gvern għen ħafna.

Fil-fatt ikun hemm min jonfoq tliet darbiet aktar mill-€10,000 li jagħti l-Gvern.

Milli stajt nifhem, donnu ntqal ukoll li hemm xi diffikultà mal-aġenziji tal-adozzjonijiet.

Nassigurakom li m'hemmx.

Ġew jiltaqgħu darba miegħi, mhux għax jien l-espert tal-adozzjonijiet, imma llum l-aġenziji kollha, inkluż l-aġenzija tal-Istat li hija l-Appoġġ, għandhom pjattaforma u jiltaqgħu b'mod regolari.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici - biex nuri li veru smajtu - llum waranofsinhar, tkellem fuq it-test tal-paternità.

Naqblu wkoll fuq ir-reġistru protezzjoni tal-minuri u fuq dak li huwa compulsory reporting.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici semma wkoll il-kwestjoni tal-unaccompanied minors u li qal forsi wieħed jista' jiftħu aktar, imma issa xtaqt nagħmel żewġ punti qosra biex nikkonkludi.

Sinjura President, l-ewwel nett din mhijiex liġi li se togħġob lil kulħadd u nista' ngħidilkom li ma għoġbot lil ħadd f'kollox.

Id-Dipartimenti tal-Gvern qalu li din il-liġi qed tpoġġi ħafna aktar piż fuq il-Qorti, imma ta' min jgħid li qabel ma ressaqna din il-liġi kkonsultajna mal-Ġudikatura biex ma nagħmlux xi ħaġa li mbagħad nispiċċaw ma nistgħux inwettquha.

Żgur mhux se nkopru kollox mija fil-mija, imma nieħu pjaċir ninnota li kulħadd jaqbel li dan huwa pass 'il quddiem.

Il-ħajja kollha għażliet, tista' tagħżel dak li jgħaqqadna jew dak li jifridna, imma nieħu pjaċir ninnota li dwar din il-liġi lkoll kemm aħna għażilna dak li jgħaqqadna.

Wara kollox, ilkoll għandna l-obbligu u d-dover li nagħmlu l-ġid f'ħajjitna, għax li tagħmel il-ġid ma hu monopolju ta' ħadd.

Meta wieħed imur quddiem il-Ħallieq la jieħu l-poter miegħu, la jieħu t-titlu u lanqas il-karozzi!

L-unika ħaġa li tissarraf hemm fuq hija kemm tkun għamilt ġid f'ħajtek!

Irridu nkunu kuntenti bħala Parlament li wasalna biex nagħmlu liġi bħal din.

Kien fadalli ħafna aktar xi ngħid, imma sar il-ħin u għalhekk nagħlaq billi niringrazzja lil kulħadd, lil dawk li kkonsultajna, lill-Oppożizzjoni li kkonsultajna, lil kull min ta sehmu.

Ngħid grazzi speċjali lill-Avukat Andy Ellul u lill-Avukat Edric Micallef Figallo li ħadu paċenzja kbira, l-ewwel wieħed bija.

Nagħlaq billi nawgura li meta jispiċċa l-istadju ta' Kumitat ikollna liġi aħjar minn dik li ppreżentajna fil-Parlament flimkien, Gvern u Oppożizzjoni.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi dwar Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MICHAEL FALZON: Sinjura President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Altenrattiv) jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-13 ta' Marzu, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

ID-DEPUTY SPEAKER: Skont ftehim milħuq illum se jkomplu jitkellmu kelliema min-naħa tal-Oppożizzjoni.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, l-istorja ta' 25 sena kunsilli lokali qiegħda hemm miktuba u ma jħassarha ħadd.

Din in-naħa tal-Kamra, minkejja li llum qegħdin fl-Oppożizzjoni, komdi bħal dejjem li niġu hawn u nitkellmu dwar il-kunsilli lokali.

Kienet deċiżjoni għaqlija tad-dakinhar amministrazzjoni Nazzjonalista mmexxija mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Dr Eddie Fenech Adami li ħolom bid-devoluzzjoni tal-poter, jiġifieri li minn fuq inniżżlu l-poteri fil-livell tal-lokalitajiet l-aktar viċin tar-residenti.

Il-kunsilli lokali qegħdin hemm biex jibqgħu.

Lill-kunsilli lokali rridu nagħtuhom aktar poteri.

Gvern u Oppożizzjoni għamilna sigħat twal niddiskutu din l-hekk imsejħa riforma.

Kien hemm punti li dwarhom ersaqna viċin, kien hemm numru ta' proposti li ressaqna bħala Oppożizzjoni li l-Gvern aċċetta li jdaħħal, però rrid nistqarr li bħala Oppożizzjoni filwaqt li se nkunu qed nivvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi, għad hemm punti li nixtiequ li l-Gvern jifhem li għandu jdaħħal jekk verament jemmen li jrid jagħmel bidla għall-aħjar fil-kunsilli lokali.

Huwa importanti li bis-serjetà lill-kunsilli lokali nsaħħuhom, u nsaħħuhom mhux billi niġu hawn u nressqu numru ta' emendi għal dan l-Abbozz jew proposti, imma naħseb irridu mmorru oltre minn hekk.

Kien hemm kelliema min-naħa tal-Gvern li bħal donnu riedu jagħtu l-impressjoni li din hija l-ewwel riforma f'25 sena.

Dan mhuwiex il-każ, għax apparti li wellidhom hu, kull meta kien fil-Gvern il-Partit Nazzjonalista kabbar u saħħaħ il-kunsilli lokali.

Fil-fatt għamilna żewġ jew tliet riformi oħra, l-aħħar waħda taħt it-tmexxija tal-kollega tiegħi l-Onor.

Chris Said li kien il-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali.

Jien inħoss li għadna 'l bogħod biex ngħidu li wasalna.

Naħseb li jekk ikollna nagħsru dak li l-Gvern qed iressaq f'dan l-Abbozz ta' Liġi, filwaqt li hemm punti pożittivi u hemm rieda li nipprovaw nersqu 'l quddiem, però f'dan il-pakkett li għandna quddiemna llum, m'aħniex inżidu aktar poteri lill-kunsilli lokali, konċett ewlieni li għalih twaqqfu 25 sena ilu.

Ejja ngħiduha kif inhi, il-kunsilli lokali f'Malta għamlu d-differenza.

Jekk inħarsu lejn l-aħħar 25 sena, bla dubju ta' xejn naraw li l-lokalitajiet imxew 'il quddiem.

Naħseb minn hawnhekk joħroġ l-obbligu tiegħi li f'isem l-Oppożizzjoni nirringrazzja lil kull min b'xi mod ħadem u kkontribwixxa, kemm jekk huma kunsilliera, sindki, kif ukoll l-istaff f'kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex.

Nemmen li bil-ħidma tagħhom illum għandna pajjiż aħjar u llum kulħadd jaqbel li din kienet esperjenza sabiħa.

Sinjura President, 25 sena ilu l-Partit Laburista ma kienx jaqbel mal-kunsilli lokali.

Illum b'xi mod jew ieħor resaq ħafna lejhom, però rridu naraw bil-fatti kemm verament nemmnu li rridu nsaħħu l-kunsilli lokali.

Din in-naħa tal-Kamra kburin li kkontribwejna anke f'din ir-riforma fil-proċess ta' konsultazzjoni.

Meta konna qegħdin nitkellmu dwar 80 proposta ma konniex qegħdin niċċajtaw.

Iva, l-Oppożizzjoni ressqet dokument ta' 80 proposta lill-Gvern qabel ma ħarġet il-white paper u biex stajna fassalna dan id-dokument, apparti milli ma' numru ta' kunsilliera u sindki ġejjin miż-żewġ partiti, tkellimna wkoll ma' firxa wiesgħa ta' esperti ġejjin minn oqsma differenti li jmissu mas-soċjetà Maltija u li verament setgħu u offrew il-kontribut tagħhom.

Illum, partijiet minn dan id-dokument qed jiġu riflessi fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna u fil-ħin li ġej se nidħol f'dak li l-Gvern irrealizza li ma kellux triq oħra ħlief li jaċċetta l-proposti li kienu fattibbli.

Dan apparti wħud mill-proposti li mhux se jkunu qed jidħlu fil-liġi, għax huma aktar proposti mil-lat amministrattiv, però l-Gvern ta l-kelma tiegħu li se jkun qed idaħħalhom fid-day to day tal-ħidma tal-kunsilli lokali.

Hawn irridu naraw jekk verament mill-kliem aħniex se ngħaddu għall-fatti.

Kien hemm punti li wrew li l-Gvern fehem l-ispjegazzjoni tal-Oppożizzjoni, però hemm oħrajn li juru li l-Gvern jidher li ramiehom, li ma tax kashom.

Hemm oħrajn li l-Gvern qed jgħid li mhux qegħdin inklużi però mhux qed jagħlaq il-bieb li nistgħu nkomplu niddiskutuhom.

Aħna tal-Partit Nazzjonalista rridu li l-kunsilli lokali jservu b'mod aħjar lilek li qed issegwina, irridu li verament il-kunsilli lokali ma jkunux biss estensjoni tal-customer care.

Huwa tajjeb li wieħed jifhem il-bżonnijiet, però rridu naraw li l-kunsilli lokali jibdew jagħmlu d-differenza mill-għatba 'l ġewwa.

Illum lanqas nistgħu nibqgħu ngħidu "kunsilli lokali tal-bankini u t-toroq" għax dan il-Gvern anke dik ir-responsabbiltà ħadilhom.

Dan kien punt kardinali meta f'din il-Kamra, b'responsabbiltà u konsistenza ta' ħsieb, aħna vvotajna kontra t-twaqqif ta' Infrastructure Malta, awtorità li bħalha l-Gvern qed joħloq oħrajn bl-addoċċ.

In-nies ma jinteressahomx minn min issir it-triq ta' fejn joqogħdu imma jinteressahom biss li ssir.

Il-Gvern ħa l-eħfef triq li deherlu u minflok ta lill-kunsilli lokali aktar poteri u żied aktar il-finanzjament biex ikunu f'pożizzjoni li jagħmlu t-toroq, il-Gvern iddeċieda li jagħmel it-toroq hu u li jagħżel hu.

Għal dan il-Gvern il-kelma "konsultazzjoni" ma ssibhiex għax dan joħlom b'xi ħaġa filgħaxija u filgħodu jqum jagħmilha!

Hekk ġara b'Infrastructure Malta fil-lokalità tiegħi tal-Mellieħa, fit-triq prinċipali tal-Għadira.

Iqum filgħodu s-sid ta' lukanda li se tiftaħ fi ftit tal-ġranet oħra u jsib l-inġenji quddiem il-bieb tal-lukanda tiegħu.

Hemmhekk hemm madwar seba' jew tmien ristoranti li bla ma ġew ikkonsultati sabu l-inġenji quddiem il-ħwienet tagħhom b'detriment għan-negozju tagħhom.

Tajjeb li t-toroq isiru, imma mhux hekk.

Ma naħsibx li kienet din l-impressjoni li pprova jagħti l-Ministru meta konna qed nitkellmu fuq Infrastructure Malta!

Irrid ngħid ukoll li hemm ħafna x'wieħed jistaqsi dwar il-mod kif qed jiġu magħżula t-toroq.

Aħna se nkomplu nkunu attenti filwaqt li nittamaw li l-Gvern iżomm il-wegħda tas-€700 miljun li dwarha jħobbu jużaw il-frażi "bla preċedent".

Hawnhekk wieħed irid jifhem li t-toroq li qed isiru għall-ewwel darba kienu diġà responsabbiltà tal-Gvern ċentrali.

Allura għaliex il-Gvern qed jibqa' jinganna u jsemmi ammont ta' toroq b'€700 miljun bla preċedent?

Ejja ngħidu lin-nies li dawk it-toroq il-Gvern kien diġà responsabbli tagħhom, il-Gvern suppost għamilhom u ma kellux għalfejn iwaqqaf Infrastructure Malta.

Transport Malta kienet diġà responsabbli minn dawn it-toroq però l-Gvern għoġbu jaħtar aġenzija oħra fejn il-Bambin biss jaf il-mod kif ġew impjegati n-nies fiha!

Hawn qed nitilqu mill-iskop ewlieni li għalih kienu twaqqfu l-kunsilli lokali fejn naqqasna minflok żidna r-responsabbiltajiet u l-poteri lill-kunsilli lokali.

Illum Infrastructure Malta qed tieħu responsabbiltajiet li dejjem kienu f'idejn il-kunsilli lokali f'dak li għadu x'jaqsam mat-toroq.

Illum il-Gvern qed jagħżel hu t-toroq liema jagħmel u għad hemm anomaliji f'din il-liġi.

Il-Gvern kellu għaġġla li jgħaddi l-liġi ta' Infrastructure Malta waqt il-konsultazzjoni li kellna ma' Ministeri differenti dwar dak li għandu x'jaqsam mar-riforma tal-kunsilli lokali, skoprejna li hemm anomaliji f'dik il-liġi u issa hija problema tal-Gvern li jsolvihom.

Fit-80 proposta li ressaqna aħna tajna importanza lill-aspett soċjali.

Aħna nemmnu li rridu nagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies u fl-aktar affarijiet li jolqtu u li jinteressaw lin-nies.

Fil-fatt għedna li bħala parti mir-riforma tal-kunsilli lokali l-Gvern għandu jara li jsir social impact assessment f'kull kunsill lokali possibbilment b'finanzjament addizzjonali mill-Gvern.

Il-Gvern laqa' din il-proposta anke jekk dan mhux se jkun qed isir mill-kunsill lokali imma se jkun qed isir mir-reġjuni, u dan isir għal kull lokalità.

Aħna nemmnu li jekk kunsill lokali jrid jippjana b'viżjoni u b'serjetà fejn jonfoq il-flus biex jagħmel differenza fil-ħajja tan-nies allura għandu jkollu dan ir-ritratt, dan l-istudju soċjali li permezz tiegħu jifhem fejn hemm problema.

Kunsill lokali kapaċi jifhem problema fil-lokalità tiegħu żgur aktar milli jista' jasal il-Gvern ċentrali.

F'dan id-dokument aħna tkellimna dwar is-saħħa mentali, dwar id-diabete, dwar l-obeżità u dwar problemi oħra tad-droga, housing, problemi tal-anzjani u anke dwar persuni b'diżabilità.

Aħna rridu li l-kunsilli lokali jkunu dejjem aktar rilevanti għall-bżonnijiet tan-nies u allura nittama li dan l-istudju jsir kif għandu jsir, b'impenn mir-reġjuni biex il-kunsilli lokali jkollhom dan ir-ritratt li permezz tiegħu jkunu jistgħu jippjanaw biex jagħtu l-aqwa servizz lir-residenti li jkunu eleġġewhom.

L-Oppożizzjoni qed tinsisti wkoll dwar proġett pilota li kien twaqqaf mill-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti li kien suċċess, dak li f'kull lokalità jkollna uffiċċju tas-sigurtà soċjali li jekk mhux kuljum, però jiftaħ f'ċerti ġranet matul il-ġimgħa.

Naħseb li dan huwa fattibbli, irnexxa f'numru ta' kunsilli lokali u allura qegħdin ninsistu li l-gvern b'mod immedjat idaħħal dawn l-uffiċċji f'kull belt u raħal.

Għaliex fil-kunsilli lokali m'għandux jingħata servizz soċjali mill-uffiċċju tal-kunsilli lokali darba jew darbtejn fil-ġimgħa biex dak li jkun ma jkollux għalfejn joqgħod imur fid-distrett f'lokalità oħra?

Din hija xi ħaġa li teżisti diġà barra minn Malta, fosthom fil-Lussemburgu u f'Ċipru li huma żewġ nazzjonijiet żgħar bħal Malta.

Dawn huma sfidi li m'għandniex għalfejn nibżgħu minnhom però ejja ma nġibux l-iskużi biex ma nżidux aktar responsabbiltajiet u poteri lill-kunsilli lokali.

Sur President, illum nafu li kull kunsill lokali għandu kunsillieri responsabbli minn kumitati f'diversi oqsma li jmissu s-soċjetà.

Aħna pproponejna - u l-Gvern laqa' l-proposta tagħna - li tidħol fil-liġi li jitwaqqfu kumitati mmexxija minn kunsilliera li darba fis-sena jkollhom l-obbligu li jressqu s-suġġerimenti li għandhom x'jaqsmu mas-settur li huma jkunu responsabbli għalih.

Fil-fatt dan jinsab f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Irrid ngħid ukoll li l-qasam soċjali kien dejjem prijorità għal din in-naħa tal-Kamra.

Waħda mill-proposti li ressaqna kienet li fost ir-responsabbiltajiet għandu jkun hemm il-qasam soċjali.

Hemm diversi oqsma li qegħdin fi skeda partikolari, fosthom l-istili ta' ħajja sana.

Din in-naħa tal-Kamra fl-2016 ressaqna Abbozz ta' Liġi li jittratta l-istili ta' ħajja sana li dwaru kien hemm qbil unanimu, u jiena nieħu gost li l-Ministru Fearne, pereżempju l-ġimgħa l-oħra, mar fiċ-ċentru ta' matul il-jum tal-Mellieħa u tkellem dwar id-diabete, dwar l-obeżità u dwar l-istili ta' ħajja sana.

Hawn għandna nagħtu l-kredtu lil min ħaqqu f'din il-Kamra, u qed ngħid dan għax meta d-Deputat Prim Ministru Fearne mar fiċ-ċentru ta' matul il-jum tal-Mellieħa ġimgħa ilu ma lissen ebda kelma li kienet l-Oppożizzjoni li fl-2016 ressqet dan l-Abbozz ta' Liġi.

Illum qegħdin nesiġu li l-kunsilli lokali jkollhom ring-fence f'dak li għandu x'jaqsam ma' ammont ta' flus li jiġu allokati biex mhux noqogħdu nistennew lill-Gvern jieħu d-deċiżjonijiet fuq skala nazzjonali imma jkunu l-kunsilli lokali li jagħmlu dan.

Dan qed ngħidu għax aħna nemmnu fid-devoluzzjoni anke f'dak li hu l-aktar bażiku, dak li l-aktar jagħmel differenza fil-ħajja tan-nies.

Għedna wkoll li l-kunsilli lokali għandhom ikunu huma li jixprunaw aktar informazzjoni, jixprunaw aktar inijzattivi b'rabta mal-istili ta' ħajja sana b'laqgħat u korsijiet u jinfirxu mhux biss f'livell ta' skejjel u uffiċini tal-kunsilli lokali imma anke fil-livell ta' ċentri ta' matul il-jum.

Aħna tlabna lill-Gvern li jikkonsidra bis-serjetà biex jagħmel investiment jew iżid l-allokazzjoni lill-kunsilli lokali biex ikunu f'pożizzjoni li jikkonvertu wesgħat pubbliċi li forsi llum huma mitluqa f'postijiet fejn wieħed ikun jista' jagħmel eżerċizzu biex naraw aktar kuxjenza sportiva tinfiltra fil-lokalitajiet.

L-open-air gyms kienu esperiment li kiber fl-aħħar leġiżlatura mmexxija mill-Partit Nazzjonalista u llum irridu naraw li dawn jidħlu f'kull belt u raħal.

Il-Gvern jidher li ma daħħalx proposta tagħna dwar ċentri ta' matul il-jum u night shelters u aħna se nkunu qegħdin naraw li b'xi mod bis-serjetà jieħu stock-take ta' fejn għandna nuqqas ta' dawn iċ-ċentri f'pajjiżna.

Kull fejn hemm night shelter u ċentru ta' matul il-jum rajna differenza, għax permezz tagħhom qed nagħtu dinjità lill-anzjani.

Dak li għandna llum huwa mertu tal-anzjani, ta' dawk li ġew qabilna u allura meta l-Gvern jitkellem fuq l-aqwa żmien u fuq ekonomija b'saħħitha, għaliex m'għandniex naraw li f'kull belt u raħal ikun hemm night shelter?

Il-kunsilli lokali kapaċi jidħlu f'responsabbiltà li jkunu huma li jixprunaw dawn l-inizjattivi b'rabta mal-qasam soċjali.

Dawn huma ftit mill-punti li tkellimna dwarhom mal-Gvern rigward il-qasam soċjali, li ħafna minnhom ma ġewx inklużi, u għalhekk l-Oppożizzjoni se tkun qed tressaq xi emendi fl-istadju ta' Kumitat.

Issa hawn irrid ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi fih l-input tal-Oppożizzjoni għax ħdimna tajjeb mal-Gvern, però m'aħniex kuntenti bir-riżultat finali li qegħdin niddiskutu hawnhekk.

Is-sigurtà kienet kapitlu ieħor importanti.

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu parteċipi f'dak li għadnu x'jaqsam mas-sigurtà tal-ibliet u l-irħula.

Illum jeżisti l-obbligu fil-liġi tal-Puliizja li għall-inqas darba fix-xahar ikollhom laqgħat regolari mal-kunsilli lokali.

Din mhijiex qed issir.

Irridu naraw li l-Korp tal-Pulizija jwettaq l-obbligi tiegħu flimkien mal-kunsilli lokali u naraw li dawn il-laqgħat mhux biss isiru imma fihom jittieħdu deċiżjonijiet li jagħmlu differenza.

Ftit tal-ġranet ilu tkellimt fuq statistika dwar kriminalità fin-naħa ta' fuq ta' Malta fejn rajna żieda qawwija ta' serq minn residenzi.

Anke l-każi ta' pickpocketing rajniehom jiżdiedu fix-xhur li suppost li jkunu kwieti, jiġifieri Ottubru, Novembru u Diċembru.

Dan jista' jiġi mtaffi kemm-il darba fil-lokalitajiet jidħol il-konċett tal-community policing.

Dan huwa konċett li b'responsabbiltà għedt f'din il-Kamra li l-Korp tal-Pulizija kellu studju dwaru u kien qed jippjanah però xi ħadd iddeċieda li dan ma jwettqux.

Fil-laqgħat ta' konsultazzjoni kien jidher li dan il-konċett il-Gvern ma riedx jimbarka fuqu, u allura nieħu gost li wara l-appelli li għamilt f'din il-Kamra u barra, ftit tal-ġranet ilu, b'sorpriża, il-Ministru għall-Intern weġibni direttament li qed jikkonsidra bis-serjetà li f'pajjiżna jidħol il-community policing.

Dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Hekk irridu nimxu.

L-Oppożizzjoni ressqet proposta, il-Gvern deher li mhux se jiċċaqlaq, però nieħu gost li skont l-informazzjoni mogħtija hawnhekk fil-Parlament fl-aħħar diskors li għamel il-Ministru Michael Farrugia qal li kien qed jifhem il-bżonn ta' dak li qalet l-Oppożizzjoni u kien se jġib persuna esperta, jidhirli minn barra minn Malta, biex tibda tara l-eventwalità li f'Malta jibda jitħaddem il-community policing.

Fil-lokalitajiet irridu wkoll li jkun hemm l-aktar affarijiet bażiċi, fosthom li jkollok għassa li tkun miftuħa l-ġurnata b'pulizija li jkun preżenti hemmhekk.

Dan hu dritt taċ-ċittadini.

Minn hawnhekk insellem lill-membri kollha tal-Korp u lill-familji tagħhom, però min qed imexxi l-Korp tal-Pulizija għandu jifhem il-bżonnijiet veri tal-kunsilli lokali.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, qegħdin nipproponu li l-preżenza tal-pulizija m'għandhiex tkun biss fil-ħin ta' dħul u ħruġ fl-iskejjel.

Issa ħalliha li qed jaslulna rapporti li f'ċerti postijiet mhux qed ikun hemm pulizija minkejja l-ingaġġ ta' membri ġodda, u allura nistaqsu: Hemm tmexxija tajba?

Fejn qed jiġu mqassma dawn il-membri ġodda tal-Korp tal-Pulizija?

Aħna qegħdin ngħidu li bit-traffiku dejjem jikber, il-ġenituri u n-nies għandu jkollhom serħan tal-moħħ rigward żoni fejn ikun hemm konċentrazzjoni ta' tfal bħal f'attivitajiet sportivi li jsiru matul il-ġimgħa, fejn hemm id-duttrina u postijiet oħra simili.

Naħseb li anke hawnhekk irridu nagħmlu qabża fil-kwalità.

Il-Local Enforcement System Agency (LESA) l-Gvern ftit li xejn għamel referenza għaliha f'din ir-riforma għax, ovvjament, dak li kellha tagħmel fi-LESA għamlitu, però din in-naħa tal-Kamra qed issegwi x'inhu għaddej fil-LESA u se nkunu qegħdin nesiġu trasparenza assoluta fil-mod kif jiġu mmaniġġjati l-kuntratti, fil-mod kif qed jingħataw it-tenders u fil-mod kif qed jiġu impjegati l-gwardjani lokali jew l-uffiċjali tal-komunità.

Dawn in-nies għandhom jingħataw rispett anke permezz tal-pagi li jingħataw.

Rajna wkoll f'risposta parlamentari li kien hawn ftit flus mhux ħażin mogħtija f'konsulenza f'dak li għandu x'jaqsam mal-LESA.

F'artiklu li deher fil-ġurnal The Times of Malta s-Sibt li għadda rajna li ntefqu 'l fuq minn €70,000 f'konsulenzi f'dak li għandu x'jaqsam mal-LESA.

Donnu l-Gvern iddeċieda li jkompli għaddej bil-konsulenzi li jfaqqsu mil-lejl għan-nhar f'kull dipartiment, f'kull Ministeru u l-Bambin biss jaf kemm joħorġu flus f'dak li għandu x'jaqsam ma' konsulenzi, imma ejja nittrattaw b'rispett lill-uffiċjali tal-komunità.

Għamilt mistoqisjiet parlamentari, nispera li għada jkolli risposti, dwar kemm hi l-paga li uffiċjal tal-komunità qed jitħallas.

Irrid ngħid li fl-aħħar ġranet ħarġu żewġ calls fil-LESA, fosthom sejħa għal kap eżekuttiv.

Bħalissa hemm persuna li skadielha l-kuntratt ftit tax-xhur ilu imma baqgħet hemmhekk, u issa jirriżulta li se jkun qed jidħol xi ħadd flokha.

Jirriżultalna wkoll li l-persuna għal din il-kariga hija diġà magħżula.

Jalla li m'aħniex korretti f'dan, imma kif jgħid il-Malti, il-qasba ma ċċaqċaqx għal xejn u jidher ukoll li diġà hemm il-persuna magħżula biex tieħu t-tmexxija tal-LESA bħala kap eżekuttiv.

Fil-LESA nħolqot ukoll pożizzjoni oħra biex nifirxu biċċa oħra fil-famuż ċirku żgħir ta' dawk li dejjem iridu jibqgħu jieklu.

Fil-fatt il-Gvern iddeċieda li joħloq post ieħor ta' deputat kap eżekuttiv biex jiekol biċċa wkoll!

Sur President, aħna tal-Oppożizzjoni rridu naraw li l-accounts tal-LESA jkunu trasparenti u allura se nitolbu li jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra biex naraw kif qegħdin jintefqu l-flus li qegħdin jinġabru miċ-ċitazzjonijiet.

Kull ċenteżmu li jintefaq hemmhekk għandu jkun accounted for.

Kull persuna responsabbli, inkluż il-Ministru responsabbli, għandu jkun accountable ta' dak li qed isir fil-LESA.

B'responsabbiltà nerġa' ngħid li l-LESA kienet falliment.

Jiena tkellimt ma' sindki li jgħidulek li qabel kienu aħjar.

Qabel kien ikun il-kunsill li jiddeċiedi l-ħin u l-post fejn għandhom ikunu l-uffiċjali tal-komunità.

Illum tmur f'laqgħa fejn ikun hemm l-entitajiet tal-Gvern – u se nitkellem ftit ukoll fuq l-entitajiet tal-Gvern - fejn il-persuna responsabbli mil-LESA tgħidlek li ma tagħmilx mirakli u m'għandhiex biex taħdem.

Dan huwa falliment, għax filwaqt li għal-LESA kienu komdu biex bidlu l-uniformijiet u xtraw il-karozzi u binja ġdida minn fejn joperaw, mbagħad qegħdin naraw il-falliment f'dak li għandu x'jaqsam mal-aktar ħaġa importanti fil-funzjonijiet tagħhom, jiġifieri fl-inforzar biex in-nies hemm barra jħossuhom komdi.

Wara kollox m'għandux jeħel it-tajjeb mal-ħażin.

Min qed jikser ir-reoglamenti, iva, għandu jkun hemm inforzar, però mhux sew li kulħadd jitfa' t-tort fuq il-kunsilli lokali minħabba nuqqasijiet, imbagħad m'għandhiex inforzar.

Mela ntefqu l-flus f'dak li għandu x'jaqsam mal-LESA imma on the ground m'aħniex qed naraw l-effett, u hawn l-Oppożizzjoni se tibqa' tikkritika b'responsabbiltà.

Irrid nagħmel ukoll punt żgħir marbut mal-LESA fuq l-ambjent.

Il-PBS, l-istazzjon nazzjonali li huwa mħallas mit-taxxi tagħna għoġbu jagħmel news item b'ritratt li ttieħed minn fuq Facebook.

Issa tidħol fi xħin tidħol fuq Facebook issib li n-nies jieħdu ħafna ritratti ta' nuqqasijiet fil-lokalitajiet u jitfugħhom fuq Facebook.

Idħol u fittex fuq Facebook u tara r-ritratti.

Però kumbinazzjoni l-PBS ma kellhomx biex jimlew l-aħbarijiet u qabdu storja waħda minn fuq Facebook, qabdu tliet ritratti ta' skart mormi f'lokalità partikolari u ġabuha bħala news item.

Verament il-PBS kompliet waqgħet fi stat tal-biki.

X'kienet l-intenzjoni aħħarija ta' min kien responsabbli mill-kamra tal-aħbarijiet u ħalla dan l-artiklu joħroġ?

Il-PBS ġabet ritratti tal-lokalità ta' San Pawl il-Baħar, u min kien responsabbli kellu l-ardir li jikkwota x'kien hemm miktub taħt dawn ir-ritratti, irringrazzja wkoll lill-persuna li tellgħet ir-ritratti, u għal ġieħna rringrazzja lid-Dipartiment tat-Tindif li bagħat lill-ħaddiema jnaddfu wara li sar ir-rapport mir-residenti.

Ovvjament jiena wkoll nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tad-Dipartiment għaliex nemmen li huma nies li jaħdmu b'vokazzjoni, b'impenn u b'imħabba, però mhuwiex ġust li l-PBS tinqeda bi storja biex toskura lill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Issa jiena mhux qed niddefendi lil dan il-kunsill, u jekk kien hemm responsabbiltà ta' kuntrattur li suppost ġabar dak l-iskart u ma nġabarx, allura hemmhekk inkun l-ewwel wieħed li nikkritika, kien liema kien il-kunsill lokali, kien min kien is-sindku.

Jien naħseb li hemm stejjer oħrajn li messha ġabet il-PBS!

Jekk il-PBS trid, jiena m'għandix problema nibagħtilha l-istejjer u ġġibhom fl-aħbarijiet biex tkompli taqa' għar-redikolu.

Issa dan l-iskart żgur li mhux il-kunsill poġġieh.

Jien mhux qed niddefendi kunsill li seta' żbalja.

Hemmhekk inkun l-ewwel wieħed li nikkritika, però mhux aċċettabbli li l-kamra tal-aħbarijiet tkun kompliċi biex joskuraw lokalità billi jagħmlu distinzjoni bejn il-ħidma tal-Kunsill u d-Dipartiment.

Infakkar li d-Dipartiment responsabbli mit-tindif ħa madwar €160,000 mill-baġit tal-kunsill is-sena li għaddiet biex tnaddfet il-lokalità ta' San Pawl il-Baħar.

Sur President, irrid ukoll nappella lill-poplu Malti u Għawdxi biex ikun responsabbli u joħroġ il-boroż tal-iskart fil-ġranet u l-ħinijiet li suppost.

Veru li l-Gvern m'għamilhiex faċli f'ċerti lokalitajiet għaliex seta' pprepara lil pajjiżna aħjar, però issa s-sistema ilha madwar tliet xhur li bdiet tiffunzjona jew suppost bdiet tiffunzjona, u l-appell ġenwin tiegħi lill-poplu Malti u Għawdxi hu: Ejja nkunu responsabbli.

Jekk suppost noħorġu l-borża fis-7.00 a.m. jew fit-8.00 a.m. għandna noħorġuha dak il-ħin u mhux xħin ifettlilna, ġejna mix-xogħol filgħaxija u ħriġnieha.

Ejja nkunu dixxiplinati!

Pajjiżna huwa tagħna lkoll.

Aħna responsabbli li nħallu nadif.

Aħna poplu magħruf li mill-għatba 'l ġewwa kapaċi nżommu nadif.

Ejja nkunu kapaċi u nagħtu eżempju lil uliedna b'reklam sabiħ għal pajjiżna, inkunu kburin b'pajjjiżna u nkunu responsabbli.

Jekk il-bulky refuse suppost jinġabar għada, m'għandniex noħorġu l-affarijiet jumejn qabel.

Huwa hawnhekk li għandu jsir l-infurzar, għaliex min hu irresponsabbli għandu jħallas ta' għemilu.

Meta kellna l-gwardjani lokali, kienu l-kunsilli lokali li kienu jagħżlu l-ħinijiet u l-postijiet fejn dawn imorru.

Għandna nerġgħu mmorru għal din is-sistema għax b'hekk biss nistgħu nilħqu dak li suppost twaqqfu għalih il-wardens f'pajjjiżna.

Dwar l-ambjent, aħna tlabna li jiġi varat proġett b'rabta mas-CCTV cameras.

Irridu naraw li jiġi salvagwardjat l-ambjent ta' pajjiżna.

Biżżejjed mhux qed ikun hemm preżenza ta' gwardjani lokali biex inkunu nistgħu nevitaw ċertu vandaliżmu li din in-naħa tal-Kamra tikkundanna bla riżervi.

Filwaqt li l-Gvern għandu jgħin lill-kunsilli f'dan l-investiment, irridu naraw ukoll li l-awtoritajiet responsabbli bħalma hi l-Planning Authority (PA) tisma' lill-kunsill lokali.

Inutili niġu nitkellmu hawnhekk dwar inizjattivi b'rabta mal-ambjent imbagħad naraw deċiżjonijiet oxxeni waħda wara l-oħra fejn il-PA tiġi taqa' u tqum mill-ambjent ta' pajjiżna.

Illum għandna l-Gvern li ddeċieda jidħol f'artijiet verġni biex iwessa' t-toroq.

Dik hi l-viżjoni ta' dan il-Gvern, li jaqbad jidħol f'żoni verġni, f'żoni ODZ u jwessa' it-toroq biex mingħalih qed isolvi problema li ħallieha tirkeb lil pajjiżna għal numru ta' snin.

Biex inkunu kredibbli, meta nitkellmu dwar l-ambjent ejja nitkellmu dwar it-totalità tal-ambjent f'pajjiżna.

Jiena ma rridx ikolli x'naqsam ma' deċiżjonijiet fil-PA li jkunu qegħdin iħassru l-ambjent ta' madwarna.

Ma rridx inkun kompliċi b'xi mod f'dawn id-deċiżjonijiet.

Hekk titlob ir-responsabbiltà tiegħi bħala deputat ta' din il-Kamra, u għalhekk aħna nesiġu li jkun hemm konsultazzjoni serja mal-kunsill lokali għaliex huwa l-kunsill lokali li jaf il-bżonnijiet tal-lokalitajiet.

Huwa l-kunsill lokali li għandu l-obbligu jiddefendi l-karatteristiċi ta' kull belt u raħal f'pajjiżna, però l-kunsilli lokali llum qed isibu Gvern u l-PA li jiġu jaqgħu u jqumu mill-karatteristiċi tal-ibliet u l-irħula tagħna.

L-appell tiegħi lin-nies li jpoġġu fuq il-bordijiet tal-PA huwa wieħed ċar: Ejja nkunu responsabbli għaliex se jkunu wliedna u l-ġenerazzjonijiet ta' għada li se jħallsu l-prezz tad-deċiżjonijiet li qed nieħdu llum.

Irrid li l-PA taħdem għal żoni aktar pedonali f'pajjiżna u b'kordinament u konsultazzjoni mal-kunsill lokali tara fejn nistgħu nagħtu iktar arja friska.

Jiena nittama wkoll li l-Gvern qed jara li kull lokalità qiegħda in line mal-obbligi tal-Convenant of Mayors li suppost iffirmaw il-maġġorparti tal-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Hawn ukoll tinħtieġ l-għajnuna min-naħa tal-Gvern.

L-appell tiegħi lill-PA hu li importanti nikkonsultaw bis-serjetà mal-kunsill lokali.

Mhux billi poġġejna lill-kunsilli lokali b'vot fuq il-Bord tal-PA!

Jiena rrid li l-kunsilli lokali jinstemgħu, għaliex il-vuċi tal-kunsill lokali anke f'dak il-livell hija l-vuċi tan-nies.

Tajjeb nitkellmu dwar policies, però rridu noqogħdu attenti kif inbiddlu l-policies u mhux nibdluhom biex naġevolaw lil xi ħadd, kif diġà għamilna.

Nerġa' ngħid, ma rridx inkun kompliċi f'deċiżjonijiet, ġejjin minn fejn ġejjin, u l-uffiċini tal-kunsilli lokali rridu narawhom jiftħu u jimirħu aktar.

Għal diversi snin tkellimna wkoll dwar il-famuż one-stop shop, però m'aħniex narawh jimmatura.

Aħna mill-Oppożizzjoni qegħdin ngħidu li hemm bżonn ikollna taħriġ f'dak li għandu x'jaqsam ukoll mar-riżors uman fi ħdan il-kunsill lokali.

Dwar ir-reġjuni wkoll il-Gvern laqa' l-proposta tagħna u se jkollna persuna li se tkun qed tiffoka fuq il-fondi Ewropej.

Dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Il-kunsilli lokali m'għandhomx ir-riżorsi umani adegwati biex japplikaw għal fondi Ewropej u allura kienet xi ħaġa tajba li l-Gvern laqa' l-proposta tagħna li jkun hemm uffiċjal f'kull reġjun li jgħin lill-kunsilli lokali jimlew u jmexxu 'l quddiem applikazzjoniijiet għall-fondi Ewropej.

Meta tkellimna dwar one-stop shop bis-serjetà kellna f'moħħna wkoll l-SMEs, is-sidien tal-ħwienet iż-żgħar.

Dawn għaliex m'għandux ikollhom il-faċilità li jmorru fil-kunsilli lokali tagħna u jinqdew hemmhekk?

Allura nittama li anke hawnhekk il-Gvern jifhem il-kunċett li rridu ndaħħlu fil-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Rigward il-Vot 16, aħna ta' din in-naħa tal-Kamra mill-kliem morna għall-fatti.

Tkellimna wkoll dwar parteċipazzjoni diretta taż-żgħażagħ billi nagħtuhom iċ-ċans jivvotaw.

Infakkar li l-Gvern, bla konsultazzjoni, ġie f'din il-Kamra u ħassar l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali sentejn ilu.

Mela int li int żagħżugħ u sentejn ilu għalaqt is-16-il sena u kellek id-dritt għall-vot, dan il-Gvern tahulek minn naħa u ħadulek minn oħra b'mod konvenjenti.

Il-Gvern ġie hawn u għadda gaffa mingħajr ma kkonsulta, mingħajr ma ra x'kien verament jagħmel sens u ddeċieda li jħassar l-elezzjonijiet b'mod kapriċċuż.

Naħseb li din ukoll tibqa' tebgħa f'dak li għamel il-Gvern.

Il-Gvern bħal donnu issa jrid jerġa' jħassar mhux l-elezzjonijiet li ġejjin, imma mandat li diġà jeżisti.

Dan l-Abbozz qed jgħid li għandu jkun hemm żgħażagħ ta' 16-il sena li mhux biss jivvotaw, imma jipparteċipaw u ovvjament ma jkunux sindki jekk ikunu l-kandidati li jġibu l-iktar voti tal-partit li jirbaħ il-maġġoranza f'dik il-lokalità.

Hawnhekk wieħed irid ikun kawt, irridu nitkellmu bilgħaqal u nifhmu li jekk se nkunu qegħdin nagħtu responsabbiltajiet liż-żgħażagħ għandna naraw li nkunu qegħdin nifirxu dawn ir-responsabbiltajiet.

Aħna ta' din in-naħa tal-Kamra saħansitra biddilna l-istatut biex iż-żgħażagħ tagħna jidħlu fl-istrutturi tal-Partit fl-età tenera ta' 14-il sena.

Irridu li ż-żgħażagħ ikunu parteċipi u mhux spettaturi biss.

Dan ukoll huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, però rridu naraw bis-serjetà li liż-żgħażagħ nippreparawhom u mhux sempliċement poġġejniehom fil-liġi biex ikunu jistgħu jikkontestaw.

Irridu naraw li ż-żgħażagħ tagħna jkunu ppreperati sa mill-età tenera ta' 14-il sena dwar xi tfisser ir-responsabbiltà li toħroġ għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u li tkun elett ukoll.

Huwa privileġġ, però hija responsabbiltà li rridu nfehmuha liż-żgħażagħ tagħna.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern qed jipproponi wkoll li nħassru mandat ta' ħames reġjuni li kienu eletti sas-sena 2021.

Ma semax mill-proposta tal-Oppożizzjoni li l-mandat tas-sitt reġjuni - għaliex issa r-reġjuni permezz ta' dan l-Abbozz minn ħamsa ġejjin sitta – jidħol fis-seħħ meta jintemm it-terminu ta' dak li hemm eżistenti llum.

Il-Gvern ma laqax il-proposta tal-Oppożizzjoni u ddeċieda li jħassar il-mandat ta' ħames reġjuni li suppost fadallu sas-sena 2021 u jrid li f'Ottubru li ġej isiru l-elezzjonijiet tas-sitt reġjuni biex mill-1 ta' Novembru tidħol fis-seħħ il-kompożizzjoni tas-sitt reġjuni li wħud minnhom tnaqqsulhom xi lokalitajiet jew żdidulhom biex il-Gvern minn ħamsa ġabhom sitta.

Hawnhekk mill-Oppożizzjoni nerġgħu nappellaw b'mod konsistenti.

Li tiġi hawnhekk u tħassar mandat simili mingħajr konsultazzjoni mhijiex aċċettabbli.

Nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni tat il-parir tagħha li l-konċett tas-sitt reġjun jidħol fl-2021 meta jintemm il-mandat tal-ħames reġjuni l-oħrajn, imma l-Gvern s'issa jidher li baqa' jgħid li jrid jagħmel kollox matul din is-sena, ftit xhur biss wara l-elezzjonijiet ta' Mejju li ġej.

Din in-naħa tal-Kamra rajna li jidħlu anke f'dak li għandu x'jaqsam mar-responsabilitajiet.

Ma rriduhomx responsabbiltajiet sempliċement fuq il-karta biss.

Jidhrilna li l-kunsilli lokali għandhom ikunu fuq quddiem nett li jkunu parteċipi fil-qasam tal-ħarsien tal-annimali.

Nafu li l-imħabba lejn l-annimali f'pajjiżna hija waħda ta' min jammiraha.

Allura rridu naraw li l-kunsilli lokali jingħataw poteri mhux biss permezz ta' sotto-kumitat f'kunsill lokali, imma jkollhom poteri li jistgħu jieħdu d-deċiżjonijiet anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien tal-annimali.

Meta l-Oppożizzjoni ressqet t-80 proposta li tajna lill-Gvern qabel ma ppubblika l-white paper, konna qegħdin naraw viżjoni wiesgħa u konna qegħdin nikkonsidraw is-setturi kollha li jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.

B'obbligu u b'rispett ma stajniex inħallu barra l-ħarsien tal-annimali.

Hemm punti oħrajn li xtaqt nagħmel referenza għalihom, fosthom punt kardinali li l-Gvern ukoll hawnhekk wera biċ-ċar li bil-kliem jgħid ħafna li jemmen fil-kunsilli lokali imma bil-fatti meta ġejna fil-mument l-iktar importanti li npoġġu bilqiegħda u niddiskutu kif se nsaħħu iktar il-poteri, il-Gvern falla fl-ewwel test li kellu quddiemu.

Dan għaliex il-Gvern, sa mill-bidu nett, minn qabel ħarġet il-white paper, iddeċieda li jeqred il-kumitati amministrattivi, il-hamlets.

Bħala Oppożizzjoni għedna li għandna naraw x'seta' mar ħażin u ntejbuh, però l-Gvern tefa' lil kulħadd f'keffa waħda.

Il-Partit Laburista kien ikollu problemi, fosthom problemi biex isib kandidati biex jikkontestaw fil-hamlets u allura anke hawnhekk ħa l-iqsar triq u ddeċieda li jelimina l-hamlets.

Naħseb li anke hawnhekk il-Gvern falla dan it-test importanti meta kellu ċ-ċans isaħħaħ id-devoluzzjoni tal-poter.

Minflok, il-Gvern iddeċieda li jkompli jnaqqar ir-responsabbiltajiet u issa qed jipprova jbenġilha għax jaf li hemm barra n-nies jinteressahom, kif in-nies fil-lokalitajiet għandhom l-interess li jeleġġu n-nies huma biex jirrappreżentawhom, u l-istess f'dawn il-hamlets.

Jekk kien hemm uħud minnhom li fallew, ejja naraw x'mar ħażin u nirranġaw.

Qrajna li dawn bdew jiffunzjonaw imma ma komplewx, jiġifieri xi ħaġa ħażina kien hemm.

Aħna tajna wkoll il-parir tagħna lill-Gvern.

Ftit tax-xhur ilu kien hemm kumitat amministrattiv ta' Burmarrad li ma kienx qed jiffunzjona u l-Gvern seta' faċilment xolja dak il-kumitat amministrattiv.

Imma le, għaliex kellu l-intenzjoni li jeqridhom darba għal dejjem, ħallieh ikompli ma jiffunzjonax minflok ħa d-deċiżjonijiet li kien obbligat jieħu.

Sur President, qed nagħti eżempju wieħed, imma hawn irrid ngħid li l-maġġorparti tal-hamlets f'pajjiżna ħadmu.

Jekk il-Partit Laburista għandu problema biex isib il-kandidati, dik isolviha hu, imma mhux jitfa' lil kulħadd f'keffa waħda kif għamel.

Aħna wkoll minn hawnhekk se nkunu qegħdin inressqu emenda fi stadju ta' kumitat biex dawn il-kumitati amministrattivi mhux talli jibqgħu jeżistu imma talli nsaħħuhom.

Il-Gvern ħareġ avviż legali l-ġimgħa l-oħra fejn qal li qed jissospendi l-elezzjonijiet li suppost isiru matul din is-sena.

Il-Gvern irid jiddeċiedi x'se jagħmel, però nittama li meta nkunu qegħdin madwar il-mejda fi stadju ta' Kumitat jagħti każ l-emendi li din in-naħa se nkunu qegħdin inressqu.

Irrid ngħid ukoll li nittama li meta nitkellmu dwar il-kunsilli lokali ma nkunux qegħdin nitkellmu b'mod konvenjenti.

Il-kliem sabiħ ma jgħoddx f'din il-Kamra!

F'din il-Kamra rridu azzjonijiet, irridu leġiżlazzjoni li tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies.

Meta l-Oppożizzjoni ħriġna l-proposti tagħna u għedna rridu kunsilli lokali li jservu lilek aħjar, għamilna dan għaliex nemmnu fil-kunsilli lokali.

Aħna komdi nitkellmu dwar il-kunsilli lokali għax ma kienx hemm sena waħda f'25 sena li din in-naħa, sew meta konna fil-Gvern kif ukoll fl-Oppożizzjoni, ma konniex konsistenti fejn jidħlu l-kunsilli lokali.

Il-Gvern ma kienx fil-bidu.

Meta nagħsru l-kontenut ta' dan l-istess Abbozz ta' Liġi naħseb li nistgħu ngħidu li filwaqt li hemm miżuri fid-direzzjoni t-tajba, però din in-naħa tal-Kamra stenniet aħjar, stenniet li dan l-Abbozz ikun jirrifletti dak li n-nies jixtiequ, dak li bih nagħmlu differenza fil-ħajja tagħhom.

Il-poplu Malti u Għawdxi f'dawn il-ġimgħat se jkun qed jisma' ħafna fuq il-kunsilli lokali għaliex fil-25 ta' Mejju, għall-ewwel darba, f'pajjiżna se nkunu qed nivvotaw fil-lokalitajiet kollha ta' Malta u Għawdex u l-poplu se jkollu l-opportunità li jagħżel lill-kunsilliera li jixtieq li jirrappreżentawh.

L-appell tagħna tal-Oppożizzjoni, anke meta konna fil-Gvern, dejjem kien li l-interess tal-kunsilli lokali għandhom ikunu l-ewwel u qabel kollox l-interess tal-lokalitajiet tagħna.

X'jaqbel lill-partit hija xi ħaġa sekondarja.

Nappella lill-Gvern għaliex meta tkellimna madwar il-mejda tad-diskussjoni ddikjarajna li se jkun hemm impenn miż-żewġ naħat li meta niġu biex nagħżlu l-kandidati tagħna, dawn ikunu kandidati denji li jirrappreżentaw lill-partit fil-lokalitajiet tagħna, però ladarba jkunu hemmhekk għandhom l-obbligi li jieħdu d-deċiżjonijiet fl-interess tan-nies u fl-interess tal-ġid komuni u mhux ta' x'jaqbel lill-partit!

Nittama li l-Gvern iżomm ukoll din il-kelma li naraw li jkollna l-aħjar nies għaliex aħna responsabbli wkoll li lill-poplu nagħtuh il-lista ta' kandidati li se jkun qed jagħżel minnha fil-25 ta' Mejju.

Nittama li l-poplu Malti jkun rispettat minn din il-Kamra u meta niġu biex niffinalizzaw, dan ikun Abbozz ta' Liġi li jirrifletti verament il-bżonnijiet tan-nies.

Importanti li l-Gvern jifhem li l-kunsilli qegħdin hemmhekk biex jibqgħu, il-kunsilli qegħdin hemmhekk biex inkomplu nsaħħuhom, u għaldaqstant aħna obbligati li anke b'din il-leġiżlazzjoni li għandna quddiemna nkomplu nagħtuhom aktar poteri.

Huwa meħtieġ ukoll li l-entitajiet tal-Gvern jirrispettaw lill-kunsilli lokali.

Illum għandna enitajiet li jiġu jaqgħu u jqumu mir-rispett lejn il-kunsilli lokali.

Importanti li l-messaġġ tal-Gvern ikun ċar fid-dipartimenti u fl-entitajiet kollha tiegħu li huwa obbligu tagħhom li jaraw li jikkonsultaw u li jieħdu l-aħjar deċiżjonijiet fl-interess tar-residenti tagħna.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, wara dak l-intervent sostanzjali tal-kollega tiegħi l-Onor.

Robert Cutajar, li huwa l-kelliem ewlieni dwar dan is-suġġett, l-intervent tiegħi se jkun iffokat fuq in-numru ta' proposti li bħala Oppożizzjoni ressaqna għall-konsiderazzjoni tal-Gvern.

L-ewwel nett illum il-ġurnata, 25 sena wara li twaqqfu l-kunsilli lokali, ħadd ma tgħaddilu minn moħħu jgħid li se nwaqqfu l-kunsilli lokali u l-ebda partit ma tgħaddilu minn moħħu li jgħid li mhux se jikkontesta bħala partit!

L-istorja f'pajjiżna nafuha.

In-naħa l-oħra, li dakinhar kienet fl-Oppożizzjoni, kienet kontra l-kunsilli lokali tant li fil-bidu bħala partit ħareġ il-kandidati tiegħu bħala indipendenti sakemm imbagħad irrealizza, bħal affarijiet oħrajn, fosthom is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, li dawn kienu deċiżjonijiet importanti.

Din mhijiex xi ħaġa partiġjana, u naħseb li huwa sodisfazzjon ngħidu li llum lil-partit tan-naħa l-oħra, illum fil-Gvern, fehem u apprezza din il-viżjoni li dejjem kellu l-Partit Nazzjonalista li l-politiku m'għandux ikollu l-poter kollu f'idejh.

Sur President, 25 sena ilu kellna sitwazzjoni fejn għal kull ħaġa ta' xejn kont trid toqgħod tmur għand il-Ministru.

Illum lanqas biss tgħidha għax jidħku bik!

Naħseb li dan huwa żvilupp importanti fid-demokrazija ta' pajjiżna li ġab il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern.

Aħna qatt ma bżajna li nitilqu xi ftit il-poter minn idejna biex ngħadduh lil oħrajn li wkoll kapaċi jmexxu, ikunu parteċipi fit-twettiq tal-poter, però fuq livell iżgħar ta' lokalità.

Qabel il-politiku kien biss il-membru parlamentari, imma llum il-politika twessgħet biex tinvolvi ħafna iktar nies.

Illum m'għandekx biss 69 membru parlamentari, imma ma' dawk trid iżżid il-kunsilliera u s-sindki kollha.

Għandna kunsilli lokali f'Malta u Għawdex li huma magħmula minn 13-il kunsillier, f'oħrajn għandek sebgħa u f'oħrajn għandek ħamsa, u dan qed ngħidu biex wieħed jara kemm involvejna iktar Maltin u Għawdxin fil-proċess sabiħ tad-demokrazija, u naħseb li dan huwa l-ewwel punt li rridu nirrikonoxxu.

M'hemmx dubju li hemm lokalitajiet fejn għad hemm stennija li jkunu iktar effiċjenti u proattivi lejn il-komunitajiet tagħhom, però nafu wkoll b'kunsilli li huma ta' eżempju għal kunsilli oħrajn, u tinduna anke bin-numru ta' proġetti u ideat sbieħ li joħorġu bihom.

Illum qegħdin hawnhekk biex nirriformaw.

Kif qal tajjeb il-kollega ta' qabli l-Onor.

Robert Cutajar, din mhijiex l-ewwel riforma.

Huwa tajjeb li minn żmien għal żmien tieħu stock-take tal-inizjattiva li tkun għamilt u tipprova ttejjeb il-qafas regolatorju li permezz tiegħu jiffunzjonaw il-kunsilli lokali.

Għal dan il-għan aħna tal-Oppożizzjoni ressaqna ħafna proposti, saħansitra qabel ħarġet il-white paper.

Għal min jgħid li din in-naħa hija negattiva, din hija prova kemm f'dan is-settur m'aħniex, għaliex l-Oppożizzjoni kienet saħansitra iktar proattiva mill-Gvern għax ħarġet 80 proposta qabel mal-Gvern ippubblika l-white paper dwar il-kunsilli lokali.

Dawn it-80 proposta, li kważi kważi titfixkel fihom, juru mhux jekk għandniex fiduċja fil-kunsilli lokali, għax dik hija xi ħaġa li wrejnieha matul iż-żmien għax kien il-Partit Nazzjonalista li welled il-kunsilli lokali, però juru l-viżjoni tagħna li l-kunsilli lokali mhumiex bħal inkwatru li poġġejtu fuq ħajt u baqa' dejjem hemm bl-istess stampa.

Maż-żmien tgħaddi minn sitwazzjonijiet fejn tirrealizza li l-liġi jkollha bżonn tinbidel u li hemm bżonn li lill-kunsilli lokali nżidulhom il-poteri.

Hawn irrid ngħid li donnu hija l-kultura tal-Partit Laburista li l-poter jibża' jitilqu minn idejh.

Dan rajnieh meta ġejna biex inwelldu l-kunsilli lokali 25 sena ilu, però iktar u iktar rajnieh matul dawn l-aħħar snin fejn rajna Gvern li tant għadha fih li ma jitlaqx minn idejh xi ftit mill-poter tiegħu għax huwa ffissat fuq li jkollu f'idejh il-kontroll totali, li matul dawn l-aħħar ħames snin kellna azzjonijiet fejn il-kunsilli lokali naqqsilhom il-poter.

Għalkemm il-Gvern ma waqqafx il-kunsilli lokali, però rridu ngħidu l-verità li tahom daqqa ta' ħarta, bħal meta twaqqfet l-Awtorità għall-Uffiċjali tal-Komunità.

Niftakar dakinhar ġejt hawnhekk nitkellem f'isem l-Oppożizzjoni u għamilna dibattitu ta' seduta sħiħa biex minn gwardjani lokali biddilna l-isem u ġibnieh "uffiċjali tal-komunità" u tajniehom uniformi ġdida.

Minkejja dan, illum dawn qegħdin jaħdmu?

Mhux billi ġejna hawnhekk u biddilna isimhom, għax li tbiddel l-isem sabiħ, imma l-poplu hemm barra mhux l-isem differenti jrid!

Jiena naħseb li din ir-riforma tal-LESA – u jiena ngħidilha aktar it-twaqqif milli riforma - kienet intenzjonata biss biex tneħħi l-poteri mingħand ir-reġjuni.

Lil min mhuwiex daqstant intiż ngħidlu li r-reġjuni huma gruppi ta' kunsilli lokali li jmissu ma' xulxin.

Dawn il-kunsilli lokali probabbli jkollhom sfidi aktar simili għal xulxin għaliex imissu ma' xulxin, u biex ngħinuhom saħansitra konna ħriġna bil-kunċett li jitwaqqfu r-reġjuni biex ikun hemm amministrazzjoni li mhux biss tkun fuq livell ta' lokalità.

L-intenzjoni kienet biex jekk hemm xi problemi komuni għal numru ta' kunsilli, dawn ikunu jistgħu jiffaċċjawhom flimkien bħala reġjun.

Pereżempju, jekk tieħu n-naħa tal-Port il-Kbir, hemm problema ta' iktar tniġġis ta' arja, u għalhekk dawn il-kunsilli jistgħu jiġu flimkien permezz tar-reġjun tagħhom biex joħorġu b'inizjattivi.

Altru jitkellem kunsill wieħed u altru jkollok ħames kunsilli jitkellmu flimkien u jimbuttaw inizjattiva flimkien.

Bħalma kienu twaqqfu r-reġjuni, kienu twaqqfu wkoll dawk li ngħidulhom il-hamlets, il-kumitati amministrattivi.

Dawn il-kumitati amministrattivi kienu intiżi għal fejn hemm komunitajiet żgħar bħal, pereżempju, Burmarrad.

Li kieku ma kienx hemm il-kumitat amministrattiv, Burmarrad kien jagħmel parti minn San Pawl il-Baħar u niġu f'sitwazzjoni fejn ħafna mill-attenzjoni tmur lejn il-lokalità l-kbira.

Kien għalhekk li Gvern Nazzjonalista, f'riforma oħra li għamel, kien welled il-kumitati amministrattivi.

L-intenzjoni kienet li dawn il-kumitati amministrattivi jkunu iktar inklinati biex jaħdmu fl-interess ta' komunità speċifika.

Jiena jiddispjaċini li l-ħsieb tal-Gvern hu li dawn il-hamlets jitneħħew.

Din għal darb'oħra hija daqqa ta' ħarta mill-Gvern lill-kunsill lokali.

Ir-raġunar x'għandu jkun, Sur President?

Jekk hemm kunsill lokali ta' xi mkien li mhuwiex qed jaħdem, x'tagħmel?

Inneħħu l-kunsilli lokali kollha?

Le, mhux hekk!

Nara għalfejn dak il-kunsill lokali mhux qed jaħdem u niżgura li jsiru inizjattivi biex fejn dak il-kunsill ma wettaqx, dawk l-inizjattivi jitwettqu xorta biex ma jbatux in-nies tal-lokalità.

Bl-istess mod, jekk hemm kumitat amministrattiv li ma kienx jaħdem, ma nagħmilx kif irid jagħmel dan il-gvern u neqred il-kumitati amministrattivi kollha, għaliex mal-ħażin m'għandux jeħel it-tajjeb.

Qatt ma kienet u qatt m'għandha tkun!

Hija daqqa ta' ħarta wkoll li se jitneħħa dan il-kunċett li kien twettaq proprju minn Gvern Nazzjonalista biex saħansitra mhux biss il-ministru għadda l-poter lill-kunsill lokali però issa jekk hemm komunità iżgħar fi ħdan kunsill lokali li ma tagħmilx parti ġeografikament minn dik il-lokalità jew hija ftit 'il bogħod, ikollok nies li jmexxu huma dik il-parti għaliex m'hawn ħadd aħjar għal dan ix-xogħol milli l-persuni tal-lokal.

Jiena kont ġbidt l-attenzjoni dwar daqqa ta' ħarta oħra lill-kunsilli lokali meta l-Ministru Ian Borg kien ġie f'din il-Kamra biex iressaq il-liġi dwar it-twaqqif ta' Infrastructure Malta.

Dakinhar din in-naħa tal-Kamra konna kkritikajna lill-Gvern li qed inaqqas il-poteri tal-kunsilli lokali u qed jagħtihom daqqa ta' ħarta oħra.

Qabel, il-kunsilli lokali kellhom ir-responsabbiltà li jamministraw u jagħmlu l-manutenzjoni tat-toroq eżistenti.

Dawn ma kenux jagħmlu toroq ġodda għaliex dik tibqa' dejjem responsabbiltà tal-gvern ċentrali imma kienu jagħmlu manutenzjoni tat-toroq eżistenti.

Għal darb'oħra l-Gvern kellu għażla.

Seta' ddeċieda li jżid il-fondi lill-kunsilli lokali għal dak li għandu x'jaqsam maż-żamma tat-toroq.

Robert Cutajar, seta' rabat lill-kunsill lokali li bilfors irid jonfoq dawk il-flus fit-toroq.

Biex nagħti eżempju ipotetiku, jista' jkollok lokalità li għandha toroq fi stat diżastruż imma l-kunsill lokali l-flus jonfoqhom fuq xinxilli oħrajn.

X'għamel il-Gvern?

Flok ta vot speċifiku lill-kunsill lokali għaż-żamma tat-toroq, iddeċieda li jerġa' jieħu l-poter minn għandhom ħalli dak il-poter ikun għandu u jiddeċiedi hu liema toroq jagħmel.

Sur President, din kienet il-kritika li għamilna aħna lill-Ministru Ian Borg li taħtu taqa' Infrastructure Malta.

Il-Ministru ma jistax ikun jaf il-bżonnijiet vera ta' kull lokalità.

Forsi jaf tal-lokalità fejn joqgħod hu, bħalma naf ħafna jiena tal-lokalità fejn noqgħod jien, imma l-bżonnijiet tal-lokalitajiet l-oħra ma jistax ikun jafhom kollha.

Jiena għamilt żmien f'kunsill lokali - ma domtx ħafna, għamilt sena viċi sindku - imma l-Ministru Ian Borg dam ħafna aktar fil-kunsill lokali bħala sindku u allura suppost qiegħed f'pożizzjoni ħafna aħjar minn kulħadd hawn ġew biex jifhem xi tfisser li bħala sindku jonqoslok il-poter.

Meta jiġu għandek in-nies jgħidulek li għandhom it-triq diżastru, issa trid toqgħod tibgħathom Infrastructure Malta kif konna qabel.

Qabel għal bozza jew bankina trid tmur għand il-ministru!

Illum spiċċa dak iż-żmien, imma dan il-Gvern reġġa' l-arloġġ lura u effettivament naqqas il-poteri tal-kunsilli lokali.

Issa meta ngħidu "naqqas" xi tfisser, Sur President?

Naqqas tfisser li jekk jiena ċittadin u noqgħod f'lokalità, jiena m'għadnix nista' mmur fiċ-ċentru ċiviku bil-kumdità tiegħi biex nirrapporta problema għaliex il-kunsill se jgħidli: Ħabib tiegħi, jiena nixtieq ngħinek, imma issa Infrastructure Malta trid tagħmilhomlok dawn it-toroq.

U allura rridu noqogħdu nibagħtu lil din il-persuna għand Infrastructure Malta anke jekk hi anzjana jew anzjan?!

B'din id-deċiżjoni wrejna nuqqas ta' sensittività lejn iċ-ċittadini tagħna, jiġifieri meta ngħidu qegħdin ibatu l-kunsilli, qed ibatu mhux il-politiċi fil-kunsill, imma mid-deċiżjonijiet li jieħu dan il-Gvern ibati min huwa ċ-ċittadin f'dik il-lokalità.

Proposta oħra li qed tiddaħħal f'din il-liġi hija li nagħtu d-dritt li jikkontestaw żgħażagħ ta' 16-il sena.

Issa jiena kelli x-xorti li fil-perjodu meta daħal dan id-dritt tal-vot kont għadni kemm ġejt inkarigat minn dan is-suġġett li qabel kien involut fih ħafna l-l-Onor.

David Agius, illum il-Viċi-Kap.

Dakinhar iddeċidejna li nagħtu l-vot lil dawk ta' 16-il sena biex minflok ta' 18-il sena jivvotaw ta' 16-il sena fil-kunsilli, fl-elezzjoni ġenerali u anke fil-Parlament Ewropew.

Issa din il-liġi qed tmur pass oltre u tagħti d-dritt li tikkontesta ta' 16-il sena anke jekk hemm il-proviso li jekk jinzerta dan il-kandidat jġib l-ogħla numru ta' voti ma jkunx jista' jsir sindku, u allura qed issir dik id-distinzjoni li tista' tikkontesta però l-kariga li tista' tokkupa hija dik ta' kunsillier.

Sur President, se niġi issa għal numru ta' proposti li ressaqna bħala Oppożizzjoni li jittrattaw il-problemi soċjali fil-lokalitajiet tagħna.

Kif ilna ngħidu, aħna partit li nemmnu f'soċjetà li jimpurtaha, però mhux bil-paroli biss, imma billi nagħtu l-proposti, u l-kunsilli għandhom responsabbiltà kbira kif jidħlu aktar fit-tessut soċjali tal-lokalitajiet tagħna.

Individwu li jmur il-kunsill lokali mhuwiex sempliċement vot wieħed, imma huwa persuna, huwa xi ħadd li għandu l-problemi soċjali tiegħu, u naħseb din hi l-qabża li din in-naħa tal-Kamra qiegħda tħares lejha fejn jidħlu l-kunsilli lokali.

Ejja ma nibqgħux naraw il-kunsill lokali bħala post fejn immorru bix-shopping list tagħna!

Ejja nħarsu lejn il-kunsill lokali bħala partner fil-komunità tiegħek.

X'qed nipprova nfisser b'dan il-punt?

Aħna għamilna proposta li jkun hemm kunsillier responsabbli mill-qasam soċjali.

Jiena bħalissa qed nagħmel house visits, indur mal-kandidati li ħerġin għall-kunsill lokali u mal-kandidati li ħerġin għall-Parlament Ewropew.

Din il-ġimgħa ltqajt ma' persuna ta' 70 sena minn Ħal Qormi li tgħix ġewwa garaxx.

Dan issepara minn mal-mara, il-mara tiegħu għadha f'dik ir-residenza u hu qiegħed f'garaxx.

Dan juża l-lampi għax lanqas għandu dawl.

Dan hu eżempju wieħed li rajtu b'għajnejja jiena.

F'din is-sitwazzjoni, kif jista' jgħin il-kunsill lokali?

Bħalissa l-kunsilliera probabbilment qed igħiduli: Imma biex ngħinu jrid ikollna l-fondi, tafx!

Nifhem, u għalhekk importanti li nuru fiduċja fil-kunsill lokali billi nżidulhom il-vot u mhux innaqqsuhulhom jew billi neħdulhom il-poteri.

Huwa b'dan il-mod li aħna qed inħarsu lejn il-kunsill lokali tagħna, bħala entità fil-lokalità li tkun iktar viċin min għandu l-problemi soċjali.

Il-proposta li qed inressqu aħna lill-Gvern hi li jkun hemm kumitat soċjali magħmul mill-kunsillier responsabbli mill-qasam soċjali u minn rappreżentanti ta' għaqdiet lokali li jaħdmu f'dan is-settur.

Pereżempju, is-Siġġiewi jiġi f'moħħi l-grupp "Solidarjetà".

Dan huwa grupp li naqlagħlu l-kappell; jaf b'każijiet soċjali fis-soċjetà u jorganizzalhom ħarġiet, anke l-Ħadd - għaliex dawn ħafna minnhom m'għandhom lil ħadd mill-familja tagħhom - u jgħin ukoll nies li għandhom problemi forsi kif iħallsu l-kont tad-dawl u problemi oħrajn ta' saħħa.

Din il-proposta toffri sens ta' tama, turi wiċċ ta' kunsill lokali li mhuwiex hemm biss bħala binja, bħala istituzzjoni imma bħala għodda li bih nistgħu ngħinu lis-soċjetà.

Hawn qed nitkellmu fuq persuni li jgħixu weħidhom, persuni li huma emarġinati u persuni bi problema ta' housing.

Illum għandna 3,000 ruħ jistennew fuq il-lista bla saqaf fuq rashom.

Qed nitkellmu wkoll fuq anzjani u carers tagħhom, fuq persuni li jinsabu f'riskju ta' faqar u fuq persuni li m'għandhomx ħiliet bażiċi kif jimmaniġġjaw il-familja, li hija waħda mir-raġunijiet tal-faqar.

Biex nagħti eżempju, inti tirċievi l-pensjoni jew il-paga u tberbaqha għaliex ma tafx kif għandek tuża l-flus biex tgħajjex il-familja tiegħek.

Il-kunsill lokali jista' jgħin f'dawn iċ-ċirkostanzi billi jagħmel korsijiet għal dawn il-persuni partikolari li jekk ma jinqabdux mill-entitajiet governattivi dawn jibqgħu sejrin lura mingħajr ħadd ma jkun jaf dwarhom.

Aħna qegħdin ngħidu li l-kunsill lokali għandu jingħata baġit apposta biex jindirizza din il-pjaga soċjali li għandna f'pajjiżna fejn iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed nindunaw li s-sinjur isir iktar sinjur u l-fqir iktar ikompli jiftaqar.

Iktar ma tikber din il-gap bejn is-sinjur u l-fqir, iktar ikollna soċjetà li nistgħu ngħidu nkunu fallejna fiha.

L-Oppożizzjoni mhijiex qed iddur fuq il-kunsilli lokali u tgħidilhom biex jieħdu ħsieb huma din il-pjaga soċjali.

Mhux qed tieqaf hemm.

Qed ngħidu li għandu jkollhom din ir-responsabbiltà, però qed inħarsu lejn il-Gvern u ngħidulu biex iżid l-allokazzjoni finanzjarja, imma mhux biex il-kunsilli jużawha kif iridu, għax norbtuha speċifikament mal-għajnuna soċjali fil-komunità tagħna.

Marbut ukoll ma' dan il-punt soċjali rridu naraw li jkollna iktar ċentri ta' matul il-jum.

Is-Siġġiewi huwa a case in point.

Għandi warajja lill-eks sindku Karol Aquilina li kien hu li ħareġ bil-proġett taċ-ċentru ċiviku tas-Siġġiewi.

Tmur illum hemmhekk u tara anzjani li altrimenti nhar ta' Tnejn u Tlieta m'għandhomx fejn imorru.

Dawn imorru hemm jiltaqgħu bejniethom, u jiena nieħu gost immur hemm u nisma', xi drabi forsi lil min mietlu xi ħadd u min għandu problema.

Dan huwa punt ta' riferenza fejn tista' tmur u ssejjaħlu t-tieni dar tiegħek!

Kemm ikun sabiħ kieku jkollna dawn iċ-ċentri ta' matul il-jum fil-kunsilli lokali kollha!

Din hi l-kwalità ta' ħajja aħjar li naspiraw għaliha, Sur President.

Naf ukoll li fid-distrett tiegħi ta' Ħal Luqa u Ħal Qormi hemm kostitwenti tagħna li jmorru fin-night shelters, li wkoll huma importanti.

In-night shelter mhuwiex dar tal-anzjani imma huwa intiż għal dawk l-anzjani li forsi f'lejl partikolari fil-ġimgħa jkunu weħedhom u allura jmorru n-night shelter.

Din hija s-soċjetà inklużiva li nixtiequ naraw, u dan ikun pass 'il quddiem li jagħmlu l-kunsilli lokali tagħna.

Hemm affarijiet oħrajn li l-kunsilli lokali jistgħu jinvolvu ruħhom fihom, bħalma huma s-saħħa mentali, id-dimensja, id-dijabete u l-obeżità li ssemmew diġà.

Jiena bħala l-persuna responsabbli mill-obeżità rrid ukoll ngħaddi messaġġ.

L-obeżità hija problema kbira llum f'pajjiżna.

Aħna qegħdin fost l-agħar fl-Ewropa u hemm bżonn bidla kbira fil-mentalità mhux biss min-naħa tal-Gvern waħdu, għalkemm il-Gvern għandu responsabbiltà kbira.

Jiena nħoss li l-Gvern mhux qed jagħmel biżżejjed fuqha u allura mmur oltre u ngħid li għandna ninvolvu wkoll il-kunsilli lokali fiha.

Tkellimna fuq id-day centres u ngħid li hem bżonn ta' ċerta bidla fil-mentalità anke fir-rigward ta' x'tip ta' ikel jiġi kkonsmat f'dawn id-day centres.

Suppost ħriġna avviż legali biex idaħħal regolamenti dwar it-tip ta' ikel ikkonsmat fid-day centres.

Irridu nġibu bidla fil-mentalità, inkella se nibqgħu fejn aħna.

Sur President, li tkun obeż tfisser li inti se tgħix inqas.

Din inħobb nużaha għax ħafna drabi n-nies jifhmuni mill-ewwel.

Jekk inti obeż inti se tgħix inqas milli kieku inti fil-kategorija ta' piż proprju tiegħek.

Illum dejjem nitkellmu dwar kif se ngħixu iktar.

Din hija waħda mill-kondizzjonijiet li importanti li nagħrfu u allura l-kunsilli lokali wkoll jistgħu jiddaħħlu f'din il-ġlieda kontra l-obeżità.

Irrid ngħid li hemm ukoll numru ta' lokalitajiet li għandhom problemi ta' sigurtà, fosthom il-Marsa u postijiet oħrajn.

Mingħajr ma nkunu estremisti fir-rigward ta' xi faxxa partikolari tas-soċjetà tagħna, jeħtieġ nindirizzaw fejn hemm kwestjonijiet ta' żieda ta' kriminalità.

Waħda mill-proposti tagħna hija li jkun hemm community policing li tkun pulizija apposta għal dik il-lokalità, u l-komunità tibni relazzjoni mal-uffiċjal tas-sigurtà tal-lokalità li jaqa' taħt il-Korp tal-Pulizija.

Fil-lokalitajiet għandu jkollna għases tal-pulizija li jkunu mgħassa 24 siegħa kuljum.

Fid-distrett tiegħi l-għassa ta' Ħal Qormi, li hi ċentrali, tkun miftuħa dejjem, però hem lokalitajiet oħrajn, fosthom tas-Siġġiewi, fejn ġieli tmur billejl u ssib l-għassa magħluqa.

Biex il-lokalitajiet tagħna jkunu iktar siguri jrid ikun hemm link bejn il-kunsill lokali u dawn il-community officers li xogħolhom hu li jaraw li l-lokalitajiet tagħna huma siguri għat-tfal u għall-anzjani tagħna u mhux iħabbat il-bieb u dak li jkun jibża' jħares mit-tieqa.

Jiena ma rridx nitfa' responsabbiltà fuq l-ispetturi tad-distretti partikolari.

Ir-responsabbiltà nitfagħha fuq il-Kummissarju tal-Pulizija għaliex huwa hu li għandu l-kompitu li jalloka numru ta' uffiċjali f'kull lokalità.

Jekk jien ma jkollix biżżejjed uffiċjali mhu se nagħti tort lil ħadd li l-għassa ma tkunx dejjem miftuħa, u għaldaqstant l-appell tiegħi llum qed imur lejn il-Kummissarju tal-Pulizija li għandu responsabbiltà li kull għassa tkun mgħassa 24 siegħa kuljum.

Fiż-żewġ minuti li fadalli, Sur President, xtaqt nitkellem dwar l-allokazzjoni finanzjarja.

Hawn ukoll għamilna numru ta' proposti.

Aħna qed ngħidu li hemm bżonn li nżidu l-baġit, u nżidu l-baġit mhux biċ-ċuċati kif nisimgħu fil-baġit.

Għandna nżidu l-baġit b'mod sostanzjali u b'mod ta' veru.

Kif qegħdin ngħidu li dan għandu jsir?

Aħna għamilna erba' proposti.

Waħda minnhom hi li persentaġġ mid-dħul tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) miġbura f'dik il-lokalità għandha tmur għand il-kunsill lokali.

It-tieni li l-permessi li jitħallsu fil-lokalità lill-kunsill lokali għandhom jibqgħu għand dik il-lokalità.

Din tagħmel sens ukoll għal lokalitajiet fejn hemm ħafna żvilupp għaddej bħalissa.

Fejn hemm ħafna żvilupp għaddej għandek iktar talbiet għal permessi biex wieħed jagħmel tower crane jew jagħlaq it-triq, u allura huwa xieraq li min għandu ħafna permessi f'dik il-lokalità, minħabba ħafna inkonvenjent, il-flus jibqgħu f'dik lokalità.

It-tielet, il-50% tat-taxxa tat-turiżmu tmur għand il-kunsill lokali u, ir-raba', hemm il-ħlas għal permessi ta' encroachment, imwejjed u siġġijiet, li wkoll għandhom imorru għand il-kunsill lokali minflok għand l-Awtorità tal-Artijiet.

Jien niġi biex nagħlaq, Sur President.

Aħna qed nagħmlu dan id-dibattitu b'onestà lejn il-kunsilli lokali tagħna għax nemmnu fihom u dejjem emminna fihom.

Għamilna dawn il-proposti għaliex irridu naraw kunsilli lokali li jiżdidilhom il-poter mhux li jitnaqqsilhom kif sfortunatament rajna f'dawn l-aħħar snin.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, jien xtaqt nagħti ħarsa lejn il-politika Ewropea relatata mal-kunsilli lokali u mal-fondi Ewropej li jistgħu jirċievu l-kunsilli lokali u kif jista' l-Gvern Malti jakkwista iktar fondi Ewropej issa li l-uffiċjali tal-Gvern Malti qegħdin jinnegozjaw mal-Unjoni Ewropea dwar il-baġit tal-Unjoni Ewropea għal wara l-2020, jiġifieri dawk is-seba' snin baġit li bl-Ingliż insejħulhom multiannual financial framework.

Imma qabel nibda fuq il-politika Ewropea xtaqt nenfasizza għalfejn aħna bħala Partit Nazzjonalista dejjem emminna fil-kunsilli lokali.

Sur President, konna aħna li daħħalna l-kunsilli lokali.

Il-Gvern tal-lum dakinhar kien kontra, imma llum b'umiltà aċċetta li dawn huma ta' benefiċċju għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Il-politika, bħalma nafu, hija dwar in-nies.

L-istrutturi politiċi huma għan-nies u l-politiċi u l-kunsillieri qegħdin hemm għan-nies.

Meta nitkellmu dwar kunsilli lokali, kunsilli reġjonali, Parlament Malti u Parlament Ewropew qed nitkellmu dwar strutturi li qegħdin hemm biex iservu n-nies.

M'aħniex qegħdin hawn bħala Maltin u Għawdxin biex inservu lill-Parlament Malti jew lill-Parlament Ewropew, anzi bil-kontra.

Il-politiċi qegħdin hemm biex iservu lin-nies, il-Parlament Malti qiegħed hemm biex iservi lin-nies, u dan jgħodd ukoll għall-kunsilli lokali, u ladarba qed tinfetaħ diskussjoni dwarhom, għall-kunsilli reġjonali wkoll.

Għalfejn qed ngħid dan?

Għaliex b'dan il-punt inħoss li nista' mmiss punt ieħor bażiku, punt ieħor kardinali.

Għalfejn aħna favur il-kunsilli lokali?

Għalfejn il-Partit Nazzjonalista minn dejjem kien favur il-kunsilli lokali?

F'pajjiż fejn hemm dittatorjat iċ-ċittadini m'għandhomx dritt jesprimu l-opinjoni tagħhom u fil-fatt ma jesprimuhiex għaliex ħafna drabi jkun ta' periklu għalihom.

Min-naħa l-oħra, f'pajjiżi demokratiċi bħal Malta, iċ-ċittadini jistgħu jesprimu ruħhom, jitfgħu l-opinjoni tagħhom fuq facebook, jistgħu wkoll joħorġu għall-elezzjoni u għall-kunsilli lokali, u jekk jitilgħu mbagħad ikunu jistgħu jpoġġu u jwettqu l-ideat tagħhom.

Dan il-proċess kollu huwa ta' benefiċċju għall-komunità, però iktar minn hekk, dawn in-nies qed jissawru.

Il-kunsilliera, il-politiċi u l-membri parlamentari qed jissawru.

Meta inti jkollok is-sodisfazzjon li twettaq idea tiegħek u ġġibha fir-realtà, dik hija xi ħaġa tajba, dik issawrek.

Tgħaddi minn perjodi diffiċili, għaliex kultant meta taħdem tkun qiegħed tikkumbatti kontra l-mewġ, però meta tasal huwa ta' sodisfazzjon u tikber fil-personalità.

Il-punt tiegħi hu li l-kunsilli lokali mhumiex hemm biss għall-komunità.

Qegħdin hemm għall-komunità u tajjeb li jkunu hekk, però l-kunsilli lokali qegħdin hemm biex isawru n-nies, u għalhekk aħna nemmnu fil-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Xi jfisser il-prinċipju tas-sussidjarjetà?

Aħna nemmnu li iktar ma tifrex il-poter fil-pajjiż, iktar ma tneħħi l-poter miċ-ċentru, fil-każ tagħna minn Kastilja, u toħorġu 'l barra kemm jista' jkun, tiddiċentralizzah, aktar ikun aħjar.

Jekk xi ħaġa tista' ssir fuq l-iktar livell baxx għandha ssir fuq l-iktar livell baxx.

Jekk xi ħaġa tista' ssir fuq livell ta' kunsill lokali għandha ssir fuq livell ta' kunsill lokali u mhux fuq livell ta' gvern ċentrali.

Dan norbtu wkoll mal-Unjoni Ewropea.

Aħna bħala Partit Nazzjonalista ma naqblux u ma nixtiqux naraw lill-Unjoni Ewropea tikkonċentra jew tiġbor iktar poteri u l-poter jiġi iktar iċċentralizzat fuq livell Ewropew.

Aħna nixtiequ li l-Unjoni Ewropea tibqa' b'saħħitha fuq kwestjonijiet globali li pajjiż waħdu bħal Malta, bħall-Ġermanja jew bħall-Italja ma jistax isolvi, fosthom il-fenomenu tal-immigrazzjoni, il-fenomenu tat-terroriżmu globali u l-fenomenu tat-tibdil fil-klima.

Dawk huma issues li aħna bħala pajjiż u anke pajjiż kbir bħal Ġermanja waħdu ma jistax jsolvi, u għalhekk hemm bżonn tal-Unjoni Ewropea, imma mbagħad kwestjonijiet u affarijiet li jistgħu jkunu deċiżi fuq livell lokali għandhom ikunu deċiżi fuq livell lokali.

Jekk hemm kwestjonijiet li għandhom jiġu deċiżi fuq livell ta' reġjun, għandhom ukoll ikunu deċiżi fuq livell ta' reġjun u mhux mill-gvern ċentrali.

Dan huwa dak li jissejjaħ il-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Aħna naħsbu li huma n-nies tal-lokal l-iktar li jafu x'għandhom ikunu l-pjan u l-politika tal-lokal.

Aħna nemmnu wkoll li huma n-nies tar-reġjun l-iktar li jafu x'għandu jsir fir-reġjun.

Huwa ovvjament il-gvern ċentrali l-iktar li jaf x'għandu jsir fuq livell nazzjonali, imbagħad hemm il-kwestjonijiet kbar globali li għandhom ikunu deċiżi fuq livell Ewropew jew inkella mill-Ġnus Maqgħuda.

Sur President, il-punt tiegħi huwa li l-kunsilli lokali mhux biss jgħinu lill-komunità imma jibnu u jsawru l-karattru tan-nies tal-lokalità.

Kieku m'hemmx il-kunsilli lokali – u jien niftakar żmien fejn ma kienx hemm kunsilli lokali – kien ikollna ħafna inqas nies li jipparteċipaw fil-politika u li jagħtu kontribut lill-komunità.

Il-kunsilli lokali ħarġu ħafna nies ta' kull età minn djarhom u għenuhom ikunu iktar integrati fil-komunità.

Illum il-ġurnata jivvotaw ta' 16-il sena fil-livell ta' kunsilli lokali u eventwalment dawn iż-żgħażagħ se joħorġu wkoll għall-kunsilli lokali, joħorġu biex isiru anke huma kunsilliera.

Dak kollu huwa pożittiv għaliex qed naraw komunità mimlija ħajja anke permezz tal-NGOs u l-assoċjazzjonijiet.

Dawn l-elezzjonijiet li ġejjin tal-kunsilli lokali huma proprju l-mutur tal-ħajja li bħalissa għaddejja fl-irħula u l-ibliet tagħna.

Sur President, nafu li diversi kunsilli lokali jirċievu wkoll fondi Ewropej, u allura l-Unjoni Ewropea hija importanti wkoll fuq livell lokali.

L-Unjoni Ewropea tipprova tgħin kemm jista' jkun fuq livell lokali.

Ma ninsewx li aħna bħala Partit Nazzjonalista ġejjin mill-Partit Popolari Ewropew, European People's Party (EPP).

Dan huwa l-partit tan-nies.

Dan x'ifisser?

Aħna min aħna bħala European People's Party, bħala Partit Nazzjonalista?

Il-kelma ċentrali hija "people".

Aħna partit tan-nies.

Il-politika tagħna titlaq min-nies.

Bl-Ingliż jgħidulha bottom-up approach u mhux top-down.

Aħna nixtiequ l-ħin kollu ninteraġixxu, nitkellmu u nieħdu l-feedback tan-nies.

Il-politika tagħna hija magħmula min-nies għan-nies u l-istess nagħmlu fuq il-livell Ewropew.

Meta mmorru niddeċiedu bħala EPP fuq il-baġit Ewropew, aħna ninsistu ħafna fuq il-qasba u mhux fuq il-ħuta.

Aħna ninsistu ħafna fuq it-taħriġ.

Ma nagħtux il-flus bl-addoċċ lin-nies imma ninsistu fuq it-taħriġ u t-tagħlim, kif ukoll fuq proġetti, bħal tal-kunsilli lokali, li bihom in-nies jidħlu fil-politika, jitgħallmu u jikbru.

Għandek ukoll il-European Social Fund, li Jobsplus u l-eks ETC gawdew ħafna minnu.

Dawn huma fondi Ewropej biex inħarrġu lin-nies.

Aħna bħala EPP nemmnu fil-kunsilli lokali u nemmnu ħafna fis-sussidarjetà.

Nemmnu li n-nies li jgħixu fil-periferija tal-Unjoni Ewropea jew f'partijiet rurali u mhux fl-ibliet il-kbar għandu jkollhom għajnuniet speċjali, u hawn se nagħti xi eżempji ċari anke biex nidħol fuq id-dibattitu li għaddej bħalissa relatat mal-baġit tas-seba' snin wara l-2020.

Sur President, speċjalment jekk taqbad ir-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew ta' Frar 2016, magħmula mill-Ewro Parlamentari Antonio Tajani u Salvatore Cicu, issib li tgħid speċifikament li pajjiżi jew gżejjer li qegħdin fil-periferija għandhom ikunu trattati b'mod iktar speċjali mill-Unjoni Ewropea.

Din ir-riżoluzzjoni, li ġibnieha aħna tal-PPE, tirrikonoxxi li fl-Ewropa hemm ħafna bliet li jikkonċentraw il-poter ekonomiku, bħal Londra, Berlin u Milan.

Huwa tajjeb li jkun hemm l-ekonomija sejra tajjeb f'dawn il-bliet, però huwa importanti li dawn ma jixorbux l-ekonomija minn postijiet rurali oħra speċjalment minn gżejjer li qegħdin fil-periferija.

F'dan il-każ qed nitkellmu dwar Sardenja, Korsika, Malta u Ċipru.

Aħna m'aħniex fil-qalba tas-suq intern u allura aħna għandna bżonn għajnuna speċjali, għandna bżonn fondi speċjali.

Din hija biss opinjoni, imma tajjeb li l-Gvern Malti, issa li qed jinnegozja dwar fondi għal Malta għal wara l-2020, isemmi din ir-riżoluzzjoni u jużaha bħala argument biex inġibu iktar flus.

Ma ninsewx li fl-2013, l-Eks Prim Ministru tagħna Lawrence Gonzi ġab €1 biljun.

Dan l-aħħar konna qed nisimgħu lis-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia jgħidilna li probabbilment Malta se tirċievi inqas minn €1 biljun.

Għaliex?

Il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri jagħtu flus skont it-tkabbir ekonomiku u l-prodott domestiku gross per capita, jiġifieri t-tkabbir ekonomiku ras għal ras.

Qal li f'Malta mxejna 'l quddiem, qed naraw iktar tkabbir ekonomiku u qal li lħaqna 90% tal-medja Ewropea.

Qalilna li peress li llum il-ġurnata qegħdin fil-livell ta' 90% u m'aħniex fil-livell ta' 75% bħalma konna fl-2013 fi żmien Lawrence Gonzi, probabbli se nirċievu inqas.

Però r-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tgħid hekk:

Tagħti wkoll definizzjoni ta' xi jfisser "from natural permanent handicaps" u nikkwota:

Fi ftit kliem, ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew qed tgħid li, pereżempju, Malta u Ċipru għandu jkollhom fondi speċjali għalihom mhux biss ibbażati fuq kemm sejra tajjeb l-ekonomija ta' Malta, imma għas-sempliċi raġuni li qegħdin fi żvantaġġ ġeografiku.

Aħna m'aħniex qegħdin fil-qalba tal-Ewropa bħalma huwa l-Lussemburgu, m'aħniex qegħdin fil-qalba tal-kontinent Ewropew.

Jekk tmur il-Lussemburgu, fuq il-highways tara ħafna trakkijiet għaddejjin mill-Ġermanja għal Franza jew minn Franza għall-Bejġu.

Il-Lussemburgu, li bejn wieħed u ieħor għandu l-istess popolazzjoni ta' Malta, igawdi sempliċement mill-fatt li qiegħed fil-qalba bejn pajjiżi kbar, u allura jkun hemm kummerċ mill-Ġermanja għal Franza li jgħaddi mil-Lussemburgu.

Aħna mhux biss qegħdin fil-periferija tas-suq intern, imma Malta hija wkoll gżira, u allura hemm baħar jaqsam minn Malta għall-gżira ta' Sqallija, u hemm baħar ieħor jaqsam għal Għawdex, l-insularità doppja.

Jiena nħeġġeġ lill-Gvern ma jaqtax qalbu biex iġib dawk il-€1 biljun mill-Unjoni Ewropea, li minnhom imbagħad jistgħu jgawdu l-kunsilli lokali jew il-kunsilli reġjonali.

Aħna għandna dan l-argument li huwa b'saħħtu.

Il-Kummissjoni Ewropea fl-2013 irrikonoxxiet dan l-argument u qalet li Malta tbati minn żvantaġġi permanenti.

It-Trattat tal-Unjoni Ewropea f'Artiklu 174 jgħida li għandu jkun hemm politika speċjali għall-gżejjer.

Qed naraw riżoluzzjoni sħiħa ta' Frar 2016 tal-Parlament Ewropew li qed issejjaħ u qed titlob lill-Kummissjoni Ewropea kif ukoll lin-negozjaturi ta' dan il-baġit biex ma jikkalkulawx kemm hemm bżonn fondi għal Malta bbażat biss fuq it-tkabbir ekonomiku, imma jikkalkulaw ukoll fuq ċerti statistiċi li jirriflettu d-dgħufija ta' gżejjer bħal Malta.

Dan huwa importanti ħafna.

Sur President, biex nagħlaq, nixtieq infakkar li l-Partit Nazzjonalista kien il-partit li daħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea u għalhekk għandna ċans niġbdu dawn il-fondi.

Hu kien ukoll il-partit li welled il-kunsilli lokali.

Huwa għalhekk li aħna naqblu mal-kunsill reġjonali li jkun elett b'mod demokratiku u dirett mill-Maltin u l-Għawdxin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għall-Erbgħa, 20 ta' Marzu 2019, fl-4.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari; u

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji; – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, ilbieraħ f'San Ġiljan, kif kulħadd jaf, ġiet organizzata attività fl-okkażjoni tal-festa ta' San Patrizju.

Kif ħafna jafu, din hija festa li llum il-ġurnata tiġi ċċelebrata fis-17 ta' Marzu f'ħafna pajjiżi fid-dinja kollha.

F'Malta din il-festa mhijiex festa liturġika.

M'hawnx parroċċa ta' San Patrizju jew xi funzjoni reliġjuża jew xi purċissjoni b'xi statwa ta' dan il-qaddis.

F'pajjiżna din il-festa llum il-ġurnata hija sempliċement okkażjoni fejn tiġi organizzata attività li matulha eluf ta' żgħażagħ, iżda mhux biss, jassedjaw il-lokalità ta' San Ġiljan, partikolarment ix-xatt ta' Spinola, biex jiddevertu l-aktar bix-xorb u l-mużika.

M'hemm xejn ħażin li n-nies jiddevertu, anzi s-soċjetà tagħna żviluppat b'mod li tħeġġeġ lin-nies li tiddeverti u li jkun hemm okkażjonijiet bħal tal-bieraħ fejn in-nies tiddeverti u tissoċjalizza b'mod san.

Din l-attività llum il-ġurnata kibret ħafna, minn sena għal oħra qed tkompli żżid fil-kobor tagħha u qed tkompli żżid il-parteċipazzjoni b'mod partikolari taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Kif diġà għidt, ma hemm xejn ħażin li jkollna attivitajiet bħal din tal-bieraħ, però attività kbira bħal din qed ikollha wkoll effetti negattivi u jiena se nitkellem fuq l-effetti negattivi li sfortunatament qed ikun hemm fuq il-lokalità ta' San Ġiljan.

L-ewwel nett, San Ġiljan żviluppa b'mod li matul l-aħħar għexieren ta' snin sar bażikament il-mekka tad-divertiment f'Malta u Għawdex.

Huwa l-iktar lokalità li hemm postijiet tad-divertiment fih b'mod organizzat, partikolarment ikkonċentrati fil-parti ta' Paceville, imma matul l-aħħar snin infirxu wkoll mad-diversi toroq tal-lokalità.

Matul is-sena r-residenti ta' San Ġiljan ikollhom jissaportu ħafna inkonvenjenti minħabba l-attività ta' divertiment li hemm fil-lokalità tagħhom.

Ta' spiss ukoll ikun hemm inċidenti, vandaliżmu, nies involuti fi ġlied, ħsara fil-proprjetà pubblika u anke proprjetà privata.

Illum stess ħarġet informazzjoni minn mistoqsija parlamentari li għamilt jien dwar każijiet ta' inċidenti simili fil-lokalità ta' San Ġiljan u wieħed jimpressjona ruħu meta jara n-numri li qed jiġu rrapportati u li l-Pulizija jkollha tieħu azzjoni dwarhom.

Sur President, din l-attività tant kibret li dalgħodu l-awtoritajiet ħabbru li matul il-lejl li għadda nġabru mal-15-il tunnellata ta' skart mit-toroq ta' San Ġiljan waħedhom.

Hawn qed nitkellmu fuq ammont enormi.

Qed nitkellmu fuq folla kbira ta' eluf ta' nies li jinżlu fit-toroq ta' San Ġiljan, jiċċelebraw din il-festa, imma wkoll iħallu konsegwenzi warajhom.

Il-maġġoranza assoluta tan-nies ma toħloq ebda diffikultà għax huma nies prudenti li jafu jiddevertu u jiċċelebraw okkażjoni mingħajr ma ħadd jgħidilhom x'għandhom jagħmlu u ma jagħmlux.

Il-maġġoranza kbira tan-nies jafu jiddevertu b'mod li ma jdejqux lil ħaddieħor, però lbieraħ kien hemm sitwazzjoni fil-lokalità ta' San Ġiljan li kważi wieħed jibda jgħid li din mhijiex Malta li nafu aħna, imma kważi hija Malta oħra.

Minħabba l-attività kif żviluppat, kellna nies li ħassewhom priġunieri f'darhom.

Jien hawnhekk irrid nirringrazzja b'mod partikolari lill-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan immexxi minn Guido Dalli u l-Viċi Sindku Albert Buttigieg tas-sehem tagħhom biex l-affarijiet ikunu kkontrollati.

Nirringrazzja wkoll lill-forzi tal-ordni, lill-Pulizija u lil diversi uffiċjali oħra li ħadu ħsieb il-bonordni matul l-attività u t-tindif wara.

Però hemm ukoll reazzjoni li wieħed ma jistax jinjora.

Ir-residenti ta' San Ġiljan jiddeskrivu din l-attività b'mod differenti minn kif jiddeskrivu attivitajiet oħra, differenti minn kif jirrakkontaw l-esperjenza tagħhom ta' matul is-sena fil-ġranet normali ta' tmiem il-ġimgħa jew ta' matul il-ġimgħa.

Jien rajt kummenti fuq Facebook ta' nies jgħidu li din hija biċċa uġigħ ta' ras kbira jew inkella li din hija attività li ġġib diżastru f'San Ġiljan.

Fuq Facebook kienu mijiet in-nies ta' San Ġiljan li kellhom kritika ħarxa għall-effetti negattivi li din l-attività qed ikollha fuq il-lokalità tagħhom.

Fil-fatt ilbieraħ stess u anke dolgħodu, il-Viċi Sindku ta' San Ġiljan wassal din il-karba tan-nies ta' San Ġiljan dwar din l-attività u qal hekk:

"St. Patricks ġie u mar.

Eluf ġew.

Warajhom ħallew karti u tazzi mal-art.

Ħallew ukoll ħafna awrina u anke vomtu.

Ir-residenti x'ħadu?

Storbju, mużika qawwija, ħmieġ wara biebhom u xi wħud ma setgħux joħorġu mid-djar tagħhom.".

Il-Viċi Sindku ta' San Ġiljan għandu raġun.

Jiena ma nħossx li huwa ġust li biex xi ħadd jiddeverti rridu nħarbtu komunità sħiħa.

Jien ma nħossx li jkun ġust li biex wieħed jagħmel negozju ta' divertiment għandu jħarbat il-ħajja ta' ħaddieħor.

In-nies ta' San Ġiljan għandhom dritt li ma jgħaddux minn martirju kull meta tintuża l-bajja ta' Spinola għal xi attività bħalma kien hemm ilbieraħ.

Ma jkunx hemm attivitajiet ta' spiss, imma jkun hemm okkażjonijiet li jkun hemm attivitajiet kbar, forsi mhux kbar daqs tal-bieraħ, fejn ikun hemm effett mhux biss fuq dik il-parti ta' San Ġiljan, imma fuq it-toroq kollha tal-madwar.

In-nies ta' San Ġiljan għandhom dritt li ma jħossuhomx priġunieri fi djarhom stess, għaliex waqt din l-attività jkun prattikament impossibbli li titlaq mid-dar u tgħaddi minn ċerti toroq f'San Ġiljan.

Għandhom dritt li jekk quddiem id-dar tagħhom huwa nadif, ma tiġix din l-attività u tispiċċa t-triq tagħhom mandra, jekk mhux saħansitra jsibu lil xi ħadd fis-sakra bilqiegħda fuq l-għatba tad-dar tagħhom jew jagħmel affarijiet oħra.

In-nies ta' San Ġiljan, partikolarment dawk ta' Paceville, qed ibatu l-effetti negattivi tal-fatt li San Ġiljan prattikament m'għadux lokalità residenzjali imma sar lokalità ta' divertiment mingħajr limitu.

Sur President, l-appell tan-nies huwa: Ejja ma niggravawx iktar is-sitwazzjoni!

Din l-attività tista' tgħid li hija waħda nazzjonali.

Huwa tajjeb li n-nies jiċċelebraw, imma jrid jintlaħaq bilanċ bejn il-fatt li San Ġiljan huwa lokalità residenzjali u l-fatt li f'parti mil-lokalità ta' San Ġiljan hemm ċentri kbar ta' divertiment u huwa ċentru ewlieni ta' divertiment f'pajjiżna.

Għalhekk irrid li l-għada ta' din l-okkażjoni nappella lill-awtoritajiet biex jieħdu bis-serjetà l-karba tan-nies ta' San Ġiljan.

In-nies ta' San Ġiljan mhux se jagħmlu protesti, imma jitkellmu bil-kwiet.

Jesprimu ruħhom li hemm sitwazzjoni ta' frustrazzjoni, issa li din qed tirrepeti ruħha ta' spiss, u jridu li l-affarijiet isiru kif suppost.

Iridu li jekk ikun hemm okkażjoni bħal tal-bieraħ, ikun hemm sens ta' moderazzjoni u ta' bilanċ, bilanċ bejn il-bżonn u d-dritt tagħhom li jgħixu fil-kwiet, u d-dritt ta' ħaddieħor, inkluż tal-komunità kummerċjali, li toħloq okkażjoni ta' divertiment.

Dan il-bilanċ jista' jintlaħaq, imma ma jistax jintlaħaq minn parti waħda biss, imma jrid ikun hemm is-sehem ta' kulħadd.

Issa li għaddiet l-okkażjoni ta' din is-sena, irrid nappella lill-awtoritajiet, inkluż il-Kunsill Lokali li naf li huwa disponibbli ħafna, sabiex jaraw x'jagħmlu biex is-sitwazzjoni ma tkunx iktar gravi, biex minn issa jkun hemm diskussjoni u pjan serju ta' kif din is-sitwazzjoni se tiġi indirizzata.

Kif diġà għidt, ilbieraħ kien hemm ħafna nies li kitbu fuq Facebook dwar is-sitwazzjoni kif żviluppat, imma kien hemm numru ta' ritratti li jien jidhirli li għandi nġib għall-attenzjoni tal-pubbliku, anke permezz ta' dan l-intervent hawnhekk f'din il-Kamra, għaliex deherli li huwa eżempju ċar ta' kif is-sitwazzjoni f'San Ġiljan, fl-okkażjoni tal-bieraħ ħarbet kompletament minn idejn l-awtoritajiet.

Ilbieraħ fuq Facebook kien hemm xi ħadd li ppubblika numru ta' ritratti li juru l-ġnien tal-palazz ta' Spinola, li fih ġiet organizzata parti mill-okkażjoni sħiħa ta' San Patrizju.

Dan ir-ritratt juri numru ta' nies preżenti għal dan il-party.

Fil-fatt hemm ritratt mill-arju li juri l-ġnien tal-palazz bin-nies preżenti fih.

Kif nafu, dan il-palazz illum il-ġurnata qed isir restawr fih.

Hemm anke organizzazzjoni internazzjonali li qiegħda tuża dan il-bini bħala sede uffiċjali tagħha.

In-nies ilhom snin jgħidu li dan il-palazz għandu jkun miftuħ għall-pubbliku, u naħseb li l-awtoritajiet għandhom jikkunsidraw lil dan il-palazz, bħala wirt storiku, ikun miftuħ għall-pubbliku.

Però li tiġi okkażjoni bħal tal-bieraħ u jintefaħ biex isir party bħalma sar ilbieraħ, naħseb li jistona ftit mal-karba tan-nies li dan il-post ikun miftuħ għall-pubbliku.

Il-palazz għandu protezzjoni ta' grade 1, li huwa l-ogħla livell ta' protezzjoni li jingħata sit storiku.

Il-ħitan ta' madwar il-ġnien tiegħu huma grade 2, allura l-Awtorità tal-Ippjanar kif ukoll awtoritajiet li jieħdu ħsieb il-wirt storiku f'pajjiżna għandhom l-obbligu li jipproteġuh.

Wieħed jinkwieta meta mbagħad fuq Facebook naraw ritratti ta' żewġ persuni mdendlin b'sellum mal-ħajt ta' dan il-bini, wieħed minnhom b'martell f'idejh isammar banner ta' party mal-ħajt storiku ta' dan il-post!

Minn hawn irrid nappella lill-awtoritajiet biex jinvestigaw dan il-każ u jiżguraw li okkażjonijiet simili ma jirrepetux ruħhom.

Naħseb li pajjiżna żviluppa għarfien u sensittività kbira għall-wirt storiku u ma naħsibx li għandna nkunu f'sitwazzjoni fejn xi ħadd jista' jaqbad u jieħu l-liġi b'idejh, fejn xi ħadd jidhirlu li ladarba huwa ħajt pubbliku allura jista' jaqbad u jmur iwaħħal xi ħaġa miegħu, speċjalment meta dak il-ħajt ikun jifforma parti minn wirt storiku u nazzjonali bħalma huwa dan il-palazz f'San Ġiljan.

Nappella li jkun hemm is-salvagwardji meħtieġa partikolarment f'okkażjoni bħal tal-bieraħ, fejn kien hemm eluf ta' nies, u allura wieħed forsi jitlef il-kontroll.

In-nies ta' San Ġiljan qed jippretendu li jkun hemm kontroll effettiv biex huma jkunu jistgħu jgħixu fil-paċi, biex il-lokalità tagħhom tibqa' waħda predominentement residenzjali, u mhux tispiċċa esklussivament għad-divertiment ta' ħafna persuni li jiġu minn Malta stess u minn barra minn Malta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-Erbgħa, 20 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA – RAPPORTI DWAR VANDALIŻMU FUQ PROPRJETAJIET F'PEMBROKE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċieva l-Korp tal-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Pembroke, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq f'Pembroke seħħew l-atti ta' vandaliżmu li ġew irrapportati lill-Pulizija u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija, ir-rapporti li ġew reġistrati dwar vandaliżmu taħt il-kategorija ta' Ħsara Volontarja (wilful damage) jew bħala Arson mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2019 fuq proprjetajiet f'Pembroke kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, li tinkludi wkoll it-toroq fejn dawn seħħew.

Ir-rapporti jinkludu kull rapport li sar, iżda informazzjoni dwar jekk il-proprjetà involuta kinetx pubblika jew privata kif ukoll dettalji dwar jekk persuni tressqux il-Qorti ma tinżamx taħt forma ta' statistika.

PULIZIJA – RAPPORTI DWAR VANDALIŻMU FUQ PROPRJETAJIET F'BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċieva l-Korp tal-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata f'Baħar iċ-Ċagħaq fil-limiti tal-lokalità tan-Naxxar, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq f'Baħar iċ-Ċagħaq seħħew l-atti ta' vandaliżmu li ġew irrapurtati lill-Pulizija u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija, ir-rapporti li ġew irreġistrati dwar vandaliżmu taħt il-kategorija ta' Ħsara Volontarja (wilful damage) jew bħala Arson mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2019 fuq proprjetajiet fin-Naxxar, li tinkludi Baħar iċ-Ċagħaq, kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, li tinkludi wkoll dettalji tat-toroq fejn dawn seħħew.

Ir-rapporti jinkludu kull rapport li sar, iżda informazzjoni dwar jekk il-proprjetà involuta kenitx pubblika jew privata kif ukoll dettalji dwar jekk persuni tressqux il-Qorti ma tinżammx taħt forma ta' statistika.

KUNSILL LOKALI TA' TAS-SLIEMA – SKEMA TA' PPARKJAR IKKONTROLLAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet it-talba tal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema sabiex tiġi implimentata skema ta' ipparkjar kontrollat favur ir-residenti (Controlled Residents Parking Scheme) fil-lokalità ta' Tas-Sliema?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat il-Ministeru għadu għaddej bl-istudju tiegħu hekk kif kien diġà infurmat fl-aħħar mistoqsija parlamentari ta' Settembru 2018 u għad m'hemmx żvilupp.

Li nistgħu nżidu hu li għaddejjin diskussjonijiet ukoll mad-Dipartiment tal-Gvern Lokali u l-Kunsilli Lokali biex naraw kif tista' titjieb din is-sitwazzjoni.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkużata fil-Qorti li b'xi mezz ikkaġunat l-abort ta' mara tqila sena b'sena, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infumat li bejn is-sena 2000 u l-aħħar Frar 2019 kien hemm żewġ każi fejn persuni ġew akkużati fil-Qorti li b'xi mezz ikkaġunaw l-abort ta' nisa tqal.

L-ewwel każ kien fis-sena 2014 fejn persuna barranija, femminili ta' 35 sena ġiet akkużata b'dan ir-reat u weħlet 18-il xahar ħabs sospiżi għal tliet snin.

It-tieni każ kien fis-sena 2017 fejn persuna barranija, maskili ta' 26 sena kien tressaq il-Qorti fuq reat simili.

Il-każ għadu sub judice.

Ma' din il-persuna kien hemm suspettat ieħor barrani, li sal-lum għadu mfittex u huwa suġġett ta' mandat ta' arrest internazzjonali.

GĦASSA TA' WIED IL-GĦAJN – DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Wied il-Għajn tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fil-lokalità ta' Marsaskala u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 341.

Minn dawn, 112 kienu każijiet ta' serq.

GĦASSA TAL-BIRGU – DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa tal-Birgu tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fil-lokalità tal-Birgu u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 89.

Minn dawn, 30 kienu każijiet ta' serq.

ĊENTRU TAL-ARBITRAĠĠ – ARBITRAĠĠI RREĠISTRATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew reġistrati arbitraġġi fiċ-Ċentru tal-Arbitraġġ tul is-sena 2018 u jista' jindika kemm kienu volontarji, kemm mandatorji u kemm internazzjonali?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat li matul is-sena 2018 ġew irreġistrati 30 każ volontarju, 299 każ mandatorju u 9 każijiet internazzjonali.

ĊENTRU TAL-ARBITRAĠĠ – ARBITRAĠĠI DEĊIŻI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew deċiżi arbitraġġi fiċ-Ċentru tal-Arbitraġġ tul is-sena 2018 u jista' jindika kemm kienu volontarji, kemm mandatorji u kemm internazzjonali?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li matul is-sena 2018 ġew deċiżi 20 każ volontarju, 238 każ mandatorju u 5 każijiet internazzjonali.

ĊENTRU TAL-ARBITRAĠĠ – ARBITRAĠĠI PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm kien hemm arbitraġġi pendenti fiċ-Ċentru tal-Arbitraġġ fl-aħħar tas-sena 2018 u jista' jindika kemm kienu volontarji, kemm mandatorji u kemm internazzjonali?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li mis-sena 2000, jiġifieri minn meta beda jopera ċ-Ċentru tal-Arbitraġġ, sal-aħħar tal-2018 kien hemm dawn il-każijiet pendenti:

QRATI – SPIŻA TA' IKEL U AKKOMODAZZJONI GĦALL-ĠURATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm kienet l-ispiża li tħallset mill-Qrati ta' Malta f'ikel u akkomodazzjoni ta' ġurati fis-sena 2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fis-sena 2018 l-ispiża totali li tħallset mill-Qrati ta' Malta f'ikel u akkomodazzjoni ta' ġurati kienet tammonta għal €47,090.48 kif muri hawn taħt:

Akkomodazzjoni €35,965.57

ŻJARA FIL-ĠAPPUN – TAGĦRIF DWAR DELEGAZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jelenka l-membri kollha, kemm uffiċjali pubbliċi u le, li akkumpanjawh u kienu parti mid-delegazzjoni fiż-żjara tiegħu fil-Ġappun fl-2018?

Jista' jagħti d-dati li dawn kienu fil-Ġappun?

Interpellant li d-delegazzjoni li akkumpanjatni fil-Ġappun kienet magħmula minn dawn il-persuni :

· L-Onor Stefan Zrinzo Azzopardi

Kif diġà huwa magħruf pubblikament, iż-żjara uffiċjali fil-Ġappun saret bejn it-28 ta' Lulju u t-3 ta' Awwissu.

Fl-istess perjodu żaret il-Ġappun trade mission minn Malta li kellha numru ta' impenji kkordinati minn Trade Malta.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8657 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba fl-aħħar sitt snin il-Bank of Valletta xtara/akkwista bonds fi ħruġ ta' bonds mill-privat f'Malta?

Jista' jagħti d-dettalji f'kull każ?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba n-natura kummerċjali tal-Bank of Valletta, mhux fl-interess tal-kumpanija li jingħata it-tagħrif mitlub mill-Onor.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Green Initiatives huma parti integrali mill-politika tal-Gvern.

Il-miżuri favur l-ambjent ma jistriħux fuq il-persuna iżda fuq l-inizjattivi li jieħu l-Gvern.

Fost il-miżuri favur l-ambjent li ttieħdu f'dawn l-aħħar snin kien hemm:

· Tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· Introduzzjoni tal-Online Government, li qed iwassal biex inqas nies ikollhom għalxiex jinqalgħu minn djarhom u jużaw il-karozzi;

· Installazzjoni tal-panelli; u

· Il-flessibbiltà mogħtija lill-ħaddiema fil-qadi ta' dmirijiethom.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

CHRIS CARDONA: Ngħarraf lill-Onor.

· Tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· Installazzjoni tal-panelli; u

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ngħarraf lill-Onor.

· Tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· Installazzjoni tal-panelli; u

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Ngħarraf lill-Onor.

· Tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· Installazzjoni tal-panelli; u

· Il-flessibilità mogħtija lill-ħaddiema fil-qadi ta' dmirijiethom.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 9100 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8843, tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Tista' l-Ministru tgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u, jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

Tista' tgħid jekk il-persentaġġ indikat minnha huwiex parti mill-miri tal-Horizon 2020 u jekk dawn il-persentaġġi humiex il-miri tal-Gvern kollu?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9103 tas-seduta 202 f'din il-Leġiżlatura.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA'DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9101 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8844, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u, jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

TA' SANNAT GĦAWDEX - PROĠETT TAL-PJAZZA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-proġett tal-Pjazza tas-Sannat?

Tista' l-Ministru tgħid jekk it-tenders ħarġux u ġewx awarded u meta hu ppjanat li jibda x-xogħol infrastrutturali fuq din il-pjazza?

Tista' tpoġġi kopja tal-pjanta fuq il-Mejda tal-Kamra kif ser tiġi din il-Pjazza?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender fuq il-pjazza Santa Margerita ħarġet darbtejn fejn issottomettew l-interess li jagħmlu x-xogħol żewġ kuntratturi.

L-ewwel darba li ħarġet it-tender ġiet over budget u l-kunsill reġa' ħareġ is-sejħa għat-tieni darba fejn reġgħet ġiet over budget madwar 44%.

Bħalissa l-kunsill qed jaħdem fuq bill of quantities ġdid.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru daħal fi ftehim mal-Kunsill Lokali fejn il-Ministeru ħareġ il-fondi u l-proġett jiġi implimentat mill-Kunsill.

XAGĦRA GĦAWDEX: TRIQ MASRI - CULVERT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Peress li ħarġet it-tender għal Triq Masri ġewwa x-Xagħra Għawdex u anke ġiet awarded, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li f'din it-triq mhuwiex ser isir culvert li jilqa' l-ilma tax-xita?

Min ta l-opinjoni teknika u x'inhuma r-raġunijiet biex dan ma jsirx?

Jista' jgħid min ser jerfa' r-responsabbiltà għal dan in-nuqqas f'din it-triq?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li bħalissa l-Kunsill Lokali tax-Xagħra għaddej b'taħditiet sabiex ikun jista' jibda x-xogħol ta' asfaltar (resurfacing) u l-culverts fi Triq Masri.

Dan ix-xogħol se jkun qed isir mill-Kunsill Lokali tax-Xagħra b'fondi mogħtija mill-Ministeru għal Għawdex u skont l-istimi ppreparati mill-perit imqabbad mill-Kunsill Lokali tax-Xagħra.

IX-XAGĦRA GĦAWDEX - MASTER PLAN GĦALL-PJAZZA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-Master Plan tal-Pjazza tax-Xagħra peress li fil-laqgħat tal-Kunsill qed jingħad li dan qed isir u jitmexxa mill-Ministeru għal Għawdex?

Tista' tagħti time-frames ta' x'inhu ppjanat li jsir fuq dan il-Master Plan u meta hu ppjanat li jitlesta?

JUSTYNE CARUANA: Il-Ministeru għal Għawdex għadu ma rċieva ebda informazzjoni mill-Kunsill Lokali s'issa, iżda laħqu saru taħditiet u ntlaħaq ftehim fejn il-Ministeru għadda l-fondi lill-Kunsill biex isiru Triq Masri, Triq Gajdoru u Triq il-Kommuttiva.

GOZO CHANNEL – AĊĊESSIBILITÀ GĦALL-POLICY DWAR FREE PASS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għar-risposta tagħha għall-mistoqsija parlamentari 8984, tista' l-Ministru tgħid għaliex il-policy dwar min għandu dritt għal free pass biex juża l-vapur tal-Gozo Channel mhijiex fuq il-website tal-istess kumpanija, meta sa ftit tas-snin ilu din kienet ippubblikata fuq il-website?

X'inhu jżomm lill-Ministru milli tara li din il-policy tkun fuq il-website biex kulħadd ikollu aċċess għaliha?

Interpellant li deciżjonijiet ta' din ix-xorta jittieħdu mill-Gozo Channel Operations Limited u mhux mill-Ministeru.

GĦAWDEX - IMMARKAR TA' TOROQ MINN INFRASTRUTTURA MALTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li f'dawn l-aħħar ġranet kien hemm ħaddiema ta' Infrastructure Malta jieħdu surveys u jimmarkaw marki fit-triq f'ċerti toroq ġewwa Għawdex?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet li qed issir referenza għalihom huma b'rabta mal-istudju nazzjonali li Infrastructure Malta qed tagħmel bl-użu ta' drones biex tikseb ġabra ta' tagħrif tekniku li janalizza l-istat tat-toroq kollha madwar Malta u Għawdex.

Permezz ta' dan l-istudju, li għandu jkun lest sas-sajf, qed tinġabar informazzjoni dettaljata dwar it-toroq sabiex tappoġġja lill-aġenzija fl-ippjanar tal-investiment ta' €700 miljun li għadha kemm varat biex ittejjeb l-infrastruttura tat-toroq matul is-seba' snin li ġejjin.

L-eżerċizzju se jgħin ukoll fil-ħidma ta' manutenzjoni kontinwa tat-toroq u fit-tfassil ta' proġetti oħra fil-futur.

Waqt dan l-eżerċizzju, li beda fin-naħa ta' fuq tal-pajjiż, fil-ġimgħat li ġejjin se jkunu qegħdin jittajru drones speċjalizzati biex permezz tagħhom jittieħdu ritratti mill-ajru ta' 2,500 kilometru ta' toroq kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Dawn ir-ritratti ser jintużaw biex jinħolqu mapep magħmulin minn sekwenza ta' ritratti tat-toroq meħudin mill-ajru (orthophoto maps).

B'hekk tiġi żviluppata applikazzjoni ġdida għas-Sistema ta' Informazzjoni Ġeografika (GIS) li tinkludi l-orthophoto maps tat-toroq kollha b'informazzjoni dettaljata dwar il-ħsarat u l-kundizzjoni tagħhom.

Din is-sistema tkun tista' tintuża biex issir klassifikazzjoni tat-toroq f'ordni ta' prijorità skont liema jeħtieġ jinbnew mill-ġdid l-ewwel.

Fiż-żmien li ġej, se tibqa' tiġi aġġornata gradwalment b'iżjed dettalji tekniċi biex tkompli ssir dejjem aktar utli għal Infrastructure Malta fl-ippjanar u t-twettiq tal-ħidma tagħha.

Il-ġbir ta' informazzjoni f'dan l-istudju qed isir skont ir-Regolamentazzjoni Ġenerali tal-Protezzjoni tad-Data tal-Unjoni Ewropea, u għaldaqstant ir-ritratti li qed jittieħdu se juru biss it-toroq u l-madwar immedjat tagħhom bla ma tinġabar l-ebda data li tista' tidentifika individwi partikolari.

It-titjiriet bid-drones qed jiġu ppjanati b'kollaborazzjoni sħiħa mad-Direttorat tal-Avjazzjoni Ċivili ta' Transport Malta li qed japprova u jsegwi l-proċeduri qabel kull titjira.

Id-drones li qed jintużaw huma forma ta' ajruplan żgħir u huma attrezzati b'diversi tagħmir biex tkun imħarsa s-sigurtà ta' dawk li jużaw it-toroq u tal-proprjetajiet fl-inħawi tagħhom.

L-esperti li qed itajru d-drones qegħdin jippjanaw kull titjira ġimgħa bil-quddiem billi jqisu diversi fatturi, fosthom it-temp, l-użu tat-toroq fil-madwar, kif ukoll il-pajsaġġ naturali u l-bini u strutturi oħra fl-inħawi.

Fil-ftit xhur kemm ilha mwaqqfa Infrastructure Malta diġà bdiet twettaq diversi proġetti kbar biex ittejjeb is-sistema tat-toroq arterjali u tibni mill-ġdid mijiet ta' toroq residenzjali u toroq rurali.

Dan l-istudju se jipprovdi lill-aġenzija għodda importanti li tkompli ssaħħaħ il-ħidma tagħha fi proġetti li qiegħda twettaq, u fl-ippjanar ta' investimenti oħrajn li se twettaq fil-futur.

L-analiżi tal-istat tat-toroq li qed tagħmel bħala parti minn dan l-eżerċizzju, flimkien ma' studji oħrajn, se tgħinha tidentifika liema nħawi fil-pajjiż għandhom jingħataw prijorità fis-snin li ġejjin.

Permezz ta' dan l-istħarriġ, Infrastructure Malta se tiżviluppa sistema interattiva ta' tagħrif dwar il-kundizzjoni tal-uċuħ tat-toroq.

Is-sistema se tkompli tiġi aġġornata b'informazzjoni minn sorsi oħrajn fis-snin li ġejjin sabiex tibqa' tgħin fl-analiżi sħiħa tal-infrastruttura ta' pajjiżna.

Fl-istess waqt, din l-informazzjoni se tkun ukoll il-bażi li fuqha jitqiesu d-durabilità u l-effettività ta' metodi differenti għall-bini u l-manutenzjoni tat-toroq matul is-snin.

IDENTITY MALTA – ĦADDIEMA F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema li huma impjegati ta' Identity Malta u qegħdin detailed f'Għawdex ma' dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex?

Dawn il-ħaddiema jaqgħu taħt il-collective agreement ta' Identity Malta jew taċ-Ċivil?

Jista' jgħid liema huma l-entitajiet jew dipartimenti f'Għawdex li jagħmlu xogħol għal Identity Malta iżda huma parti mill-Ministeru għal Għawdex?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn entitajiet u dipartimenti tal-Gvern ma teżistix sistema ta' detailing iżda jeżisti posting.

Ġejt infurmat li Identity Malta għandha ħaddiem wieħed li huwa impjegat tagħha u qiegħed posted f'Għawdex.

Dan il-ħaddiem jaqa' taħt il-ftehim kollettiv ta' Identity Malta.

Minn din l-istess informazzjoni jirriżulta li d-dipartimenti li jagħmlu xogħlijiet għal Identity Malta imma jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex huma l-E-Residence Unit, l-Uffiċċju tal-Passaporti u l-Public Registry (Gozo).

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9106, 8895 u 8772 u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8566, jista' l-Ministru jagħti rendikont tas-safar għall-perjodu mill-2013 sal-2017 kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9107 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8892, jista' l-Ministru:

a. jgħid kemm kien hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni (skala 1 sa skala 5) f'dawn is-snin: 2009, 2010, 2012 u 2013 fid-dekasteru tiegħu; u

b. jgħid jekk il-Ministeru tiegħu għandux targets għall-Horizon 2020 u, jekk iva, x'inhuma dawn it-targets u humiex se jintlaħqu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 9108 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8893, tista' l-Ministru:

a. tgħid kemm kien hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni (skala 1 sa skala 5) f'dawn is-snin: 2009, 2010, 2012 u 2013 fid-dekasteru tagħha; u

b. tgħid jekk il-Ministeru tagħha għandux targets għall-Horizon 2020 u, jekk iva, x'inhuma dawn it-targets u humiex se jintlaħqu?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9109 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8894, jista' l-Ministru:

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

AĠENZIJI TA' KREDITU - KUNTRATTI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9055 dwar kopja tal-kuntratt li jirrigwarda r-rating agency li qed titħallas mill-Ministeru għall-Finanzi, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ittra li bagħat il-Ministeru lir-rating agency li permezz tagħha talab il-permess tal-aġenzija sabiex jiġi ppubblikat il-kuntratt?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn meta saret il-mistoqsija parlamentari 9055 irċevejna l-kunsens minn Fitch Rating Agency, u allura ż-żewġ kuntratti – dak iffirmat mal-istess Aġenzija fis-sena 2005, u l-aħħar kuntratt iffirmat fis-sena 2016 - tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

ILLITTERIŻMU FI TFAL LI JISPIĊĊAW IL-PRIMARJA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal illitterati li spiċċaw mill-Primarja fl-aħħar sena skolastika u minn liema lokalitajiet ġejjin?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fi tmiem il-primarja jsir l-Assessjar tal-Benchmark.

Matul is-sena skolastika 2017-2018, kien hemm 65 student (2.8%) li ġabu 25 marka (minn 100 marka) jew inqas kemm fil-Malti u kemm fl-Ingliż.

Kien hemm ukoll 83 studenti (3.6%) li l-iskejjel talbu li jiġu eżentati mill-Benchmark tal-Malti u l-Ingliż minħabba learning difficulties jew għax huma barranin li ilhom inqas minn sentejn hawn Malta.

It-tabella ta' hawn taħt turi minn fejn huma l-65 student li ġabu marki baxxi ħafna fil-Malti u l-Ingliż:

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9273 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9086, liema domanda kienet dwar Senior Operative IV, jista' l-Prim Ministru jgħid meta ser jibdew jitħallsu dawk it-tmien persuni li jaqgħu taħt din il-kategorija li kienu mal-Gvern u ġew trasferiti u qegħdin jaħdmu mal-ELC u li kellhom jitħallsu b'lura mill-4 ta' Diċembru 2017?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-fatt l-uffiċjali li qed jirreferi għalihom irċevew iż-żieda dovuta lilhom.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9310, jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport ta' serq sar fil-Mosta f'dawn l-aħħar xahrejn (Jannar u Frar 2019)?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' serqiet rapportati lill-Pulizija u li seħħew fil-lokalità tal-Mosta matul l-ewwel xahrejn tas-sena 2019 juri tnaqqis fuq dak irrappurtat fis-snin ta' qabel, u huwa ta' 22.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni dwar il-għaliex ingħalaq il-programm JESS?

Interpellant illi t-tweġiba ser tingħata f'seduta oħra.

ANZJANI – MEDIĊINI B'XEJN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jara għaliex anzjani li għandhom il-pensjoni mhux qed jingħataw b'xejn il-mediċini Rivaroxaban 20 mg li kull kaxxa ta' 28 tablet tiswa €85, kif ukoll l-Ideos tablets li jiswew €10 fix-xahar?

Billi naf każ ta' anzjan li dawn iż-żewġ mediċini jeħodhom kuljum, u jgħid li għandu spiża ta' 'l fuq minn €100 fix-xahar, jista' l-Ministru jara li dawn il-pilloli jingħataw b'xejn f'każijiet bħal dawn?

CHRIS FEARNE: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti aktar informazzjoni dwar l-imsemmija anzjani sabiex il-każ ikun jista' jiġi segwit.

RABAT GĦAWDEX: SKOLA PRIMARJA – PROBLEMI INFRASTRUTTURALI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk waslux ilmenti fl-Uffiċċju tiegħu, jew tas-Segretarju Permanenti jew tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni, dwar problemi ta' natura infrastrutturali u oħrajn li qed jingħad li hemm fl-Iskola Primarja tar-Rabat Għawdex?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'kienu dawn il-problemi u x'passi ttieħdu, jew hu ppjanat li jittieħdu, sabiex jiġu żgurati s-sigurtà u s-saħħa tal-għalliema u l-istudenti f'din l-iskola?

Jista' jgħid meta hu ppjanat li jinbeda x-xogħol biex tinbena l-iskola l-ġdida fl-istess lokalità?

EVARIST BARTOLO: Għalkemm nikkonferma li waslu lmenti dwar l-Iskola Primarja tar-Rabat Għawdex, infurmat li kull manutenzjoni neċessarja qed issir u din issir kontinwament min-nies tal-kulleġġ u tal-MEDE.

Interpellant, inbeda l-proċess għall-bini ta' skola ġdida żmien ilu u nkun nista' nagħti iktar dettalji dwar pjanijiet kif jinħarġu l-permessi mill-Awtorità tal-Ippjanar.

KORP TAL-PULIZIJA: DĦUL LURA TA' SURĠENT - PROĊEDURA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9221, jista' l-Ministru jgħid jekk l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, li ddaħħal lura fil-Korp tal-Pulizija fil-grad ta' surġent u li dan l-aħħar tella' fuq Facebook video post mimli diskors partiġġjan, għaddiex minn eżami mediku jew fitness test qabel iddaħħal lura?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li dwar il-persuna msemmija mill-Onor.

Interpellant, dan kien suġġett għall-istess proċedura li tittieħed qabel ma uffiċjal jerġa' jiddaħħal lura fil-Korp.

KORP TAL-PULIZIJA: DĦUL LURA TA' SURĠENT – KRITERJI MEDIĊI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9221, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji mediċi li persuna trid tissodisfa biex tidħol fil-Korp tal-Pulizija jew sabiex terġa tiġi reinstated fil-Korp wara numru ta' snin u jekk l-individwu li ddaħħal lura fil-Korp tal-Pulizija fil-grad ta' surġent u li dan l-aħħar tella' fuq Facebook video post mimli diskors partiġġjan u li dettalji dwaru qed jingħataw separatament, issodisfax dawn il-kriterji qabel reġa' ddaħħal?

MICHAEL FARRUGIA: L-Onor.

Interpellant hu konxju li mhux prudenti u possibbli li tingħata informazzjoni medika personali fuq l-ebda persuna.

Ninsab infurmat li l-kriterji mediċi li persuna trid tissodisfa biex tidħol fil-Korp tal-Pulizija jew sabiex terġa' tiġi reinstated fil-Korp huma dawk li jinsabu fir-Regolament 3(b) tal-Legiżlazzjoni Sussidjarja 164.01.

Infakkar li dan il-każ ġie rriferut għall-investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

KORP TAL-PULIZIJA: DĦUL LURA TA' SURĠENT - INVESTIGAZZJONIJIET

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9219, jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-investigazzjonijiet dwar l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li ddaħħal lura fil-Korp tal-Pulizija fil-grad ta' surġent u li dan l-aħħar tella' fuq Facebook video post mimli diskors partiġġjan?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat illi l-investigazzjonijiet dwar il-każ imsemmi mill-Onor.

AUM – INDIVIDWU MAĦTUR BĦALA RAPPREŻENTANT TAL-GVERN

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u li dan l-aħħar ġie żvelat li ġie maħtur bħala rappreżentant tal-gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta għandux ħatriet oħra jew ġiex appuntat fuq bordijiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu u f'dak il-każ:

(i) liema huwa dawn il-bordijiet/entitajiet?

(ii) kemm hija r-remunerazzjoni marbuta magħhom?

(iii) kemm huwa twil il-perjodu tal-ħatra?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li qed jagħmel riferenza għaliha ma kenitx appuntata fuq bordijiet oħra li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

AUM – INDIVIDWU MAĦTUR BĦALA RAPPREŻENTANT TAL-GVERN - REMUNERAZZJONI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'remunerazzjoni totali qed jitħallas l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u li dan l-aħħar ġie żvelat li ġie maħtur bħala rappreżentant tal-gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li qed jagħmel referenza għaliha ma tirċievi l-ebda remunerazzjoni bħala rappreżentant tal-gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta.

TRANSPORT MALTA / INFRASTRUCTURE MALTA – TALBIET GĦALL-ESPROPRJAZZJONI TA' ŻVILUPP EŻISTENTI PRIVAT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk Transport Malta / Infrastructure Malta qattx għamlet talba f'isem partijiet terzi biex issir esproprjazzjoni ta' żvilupp eżistenti privat, biex jingħata aċċess għal parti minn triq, minn April 2013 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid liema kienu dawn it-talbiet u f'liema stadju waslu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

ĦAL LUQA – STALLAZZJONI TA' PIXXINA FL-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jikkunsidra l-installazzjoni ta' pixxina fl-Iskola Primarja ta' Ħal Luqa, bħal mudell li hemm fis-seħħ fl-Iskola Primarja tas-Siġġiewi?

Jista' jikkunsidra jaddotta l-mudell tal-pixxina li hemm fl-Iskola Primarja tas-Siġġiewi għal skejjel oħra madwar Malta u Għawdex?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li min-naħa tad-Direttorat għal Servizzi Edukattivi (DES) hemm il-konferma kemm tal-Prinċipal tal-Kulleġġ kif ukoll tal-Kap tal-Iskola li talba bħal din qatt ma saret f'dawn il-livelli.

Din hija skola fejn l-ispazju huwa wieħed limitat għal proġetti bħal dawn.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-mument m'hemmx dan il-ħsieb.

ENEMED - FLUS DOVUTI MILL-AIR MALTA GĦALL-FUEL

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jagħti rendikont ta' dak li għandha tieħu l-Enemed mingħand l-Air Malta għall-prezz tal-fuel?

Jista' jindika x'qed isir sabiex dawn l-ammonti jiġu rkuprati?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba u jindika meta dawn l-ammonti ġew dovuti?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kummerċjalment sensittiva għall-kumpanija Enemed.

AIR MALTA - FLUS DOVUTI LILL-ENEMED GĦAL FUEL

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jindika kemm għandha tagħti l-Air Malta lill-Enemed għal fuel li hija xtrat mingħandha?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kummerċjalment sensittiva u għalhekk ma tistax tingħata.

SKEMI GĦAL RESTAWR TA' KNEJJES TA' VALUR RELIĠJUŻ U KULTURALI

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi d-dettalji, jekk hemm xi skema, li tgħin fir-restawr ta' knejjes ta' valur reliġjuż u kulturali?

X'inhuma l-kriterji sabiex tikkwalifika?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li d-Direttorat tar-Restawr flimkien mad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali kull sena joħroġ skema li permezz tagħha l-kunsilli lokali jkunu jistgħu japplikaw biex jipproponu proġetti ta' restawr fuq bini/ monumenti storiċi li jinsabu fil-lokalità tagħhom.

Il-proġetti magħżula taħt din l-iskema imbagħad jitwettqu direttament mid-Direttorat tar-Restawr matul ix-xhur ta' wara l-għażla.

Il-proġetti proposti mill-kunsilli lokali jkunu jridu jikkwalifikaw mal-kundizzjonijiet li jirregolaw l-għażla tal-proġetti u li jiġu ppubblikati mas-sejħa kull sena.

Fl-erba' snin li ilha tinħareġ din l-iskema kienu diversi l-kunsilli li pproponew proġetti ta' restawr fuq kappelli u knejjes fil-lokalitajiet tagħhom, u diversi minnhom intagħżlu u twettqu jew qed jiġu mwettqa.

BIRKIRKARA – DAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġiex individwat sit fejn se ssir id-Dar tal-Anzjani ġewwa Birkirkara?

Hemm xi pjan ta' meta se jibda x-xogħol b'mod konkret?

Kemm ser jinħolqu postijiet għall-anzjani?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sit għal dar tal-anzjani ġewwa Birkirkara ġie identifikat u d-dar prospettiva se jkollha entratura minn Triq Ganu.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet flimkien ma' Projects Malta sabiex jiġu ffinalizzati l-pjanti tad-dar u jinġiebu l-permessi kollha meħtieġa.

Dawn il-permessi, kif ukoll il-proċess tal-akkwist pubbliku ser jiddeterminaw il-bidu tax-xogħol ta' din id-dar.

Huwa ppjanat li din id-dar tkun qiegħda takkomoda 150 resident.

BIRKIRKARA – PROĠETTI TA' HOUSING

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslu l-proġetti tal-housing fil-lokalità ta' Birkirkara?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' skavar ta' dan is-sit huwa lest u beda x-xogħol ta' kostruzzjoni.

SKEMA ĠDIDA TA' SUSSIDJU TA' KERA

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif qed titħaddem l-iskema l-ġdida ta' sussidju ta' kera li tħabbret fl-aħħar Pjan Finanzjarju tal-Gvern?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-benefiċċju tal-kera, għall-ewwel darba qiegħed jiġi kkalkulat mhux biss fuq id-dħul u l-kompożizzjoni tal-familja tal-applikanti iżda anke fuq in-nefqa tagħhom fuq il-kera.

L-inkwilin irid ikollu ftehim validu tal-kirja ta' mhux anqas minn sitt xhur u jissottometti wkoll irċevuti tal-kera mħallsa kull xahar.

It-tabella t'hawn taħt qiegħda turi d-dħul massimu li jista' jkollu l-applikant sabiex ikun eleġibbli għal dan il-benefiċċju kif ukoll l-ammont massimu ta' benefiċċju li kull applikant ikun intitolat għalih:

F'każ ta' persuna jew familji li jkollhom membru tal-familja b'diżabilità, id-dħul li jista' jkollu l-applikant m'għandux jeċċedi t-€30,000, filwaqt illi l-benefiċċju mogħti lil din il-familja jkun b'żieda addizzjonali ta' €125 fis-sena.

Ta' min iżid ukoll illi l-iskema ġdida ta' sussidju ta' kera qiegħda wkoll tagħti €125 addizzjonali fis-sena mal-benefiċċju li jkunu intitolati għalih, lill-familji li jkunu aktar minn ħames membri u €300 benefiċċju addizzjonali fis-sena lill-familji li jkollhom jgħixu magħhom tfal fostered.

Il-benefiċċju jiġi mħallas dirett lill-applikanti li jikkwalifikaw għalih permezz ta' direct credit.

Dan il-benefiċċju jiġi rivedut kull sentejn.

Il-kondizzjonijiet tal-Benefiċċju tal-Kera tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

BIRKIRKARA: ĊENTRU TAS-SAĦĦA – ĦINIJIET TAL-FTUĦ

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hemmx pjanijiet li l-poliklinika fiċ-Ċentru Ċiviku ta' Birkirkara tibda tiftaħ ukoll billejl jew għal aktar ħin milli qiegħda attwalment?

Jekk le, iħoss li hu opportun li din ir-rikjesta tiġi evalwata fid-dawl tad-domanda li teżisti?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ftit tas-snin ilu, matul il-leġiżlatura li għaddiet, id-Dipartiment tal-Kura Primarja kien estenda l-ħin ta' diversi ċentri tas-saħħa, fosthom dak ta' Birkirkara biex b'hekk bdew jinfetħu s-sibtijiet ukoll u kuljum sat-tmienja ta' filgħaxija minflok sal-ħamsa.

Dan wara li waqt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti l-ħin ta' ftuħ ta' ħafna Ċentri tas-Saħħa kien tnaqqas.

Bħalissa għaddej eżerċizzju sabiex naraw kif nistgħu nutilizzaw bl-aqwa mod ir-riżors uman li għandna fid-Dipartiment tal-Kura Primarja, anke fid-dawl tat-twessigħ ta' servizzi f'numru ta' Bereġ tas-Saħħa.

BIRKIRKARA: ĊENTRU TAS-SAĦĦA – SERVIZZI MEDIĊI

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hemmx pjanijiet min-naħa tal-Gvern li l-poliklinika fiċ-Ċentru Ċiviku ta' Birkirkara tibda żżid is-servizzi mediċi li toffri milli qiegħda attwalment?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa qed jitfasslu l-pjanijiet sabiex fil-ġimgħat li ġejjin jibda l-proġett tal-immodernizzar tas-sezzjoni tal-Podiatrija li tinsab fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Birkirkara.

L-iskop aħħari hu li jitwaqqaf Ċentru ta' Eċċellenza tal-Podjatrija minn fejn il-pazjenti jkunu jistgħu jibbenifikaw minn servizz ta' Podjatrija mill-aktar wiesa' u tal-ogħla livell b'apparat modern u tal-aħħar ġenerazzjoni.

Permezz ta' dan il-proġett se jiżdiedu wkoll is-servizzi tal-podjatrija u se jiġu pprovduti servizzi li bħalissa jingħataw biss mill-Isptar Mater Dei.

BIRŻEBBUĠA - RAPPORT TA' SERQ

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti lista xahar b'xahar minn Jannar 2018 sal-lum kemm ġew irrappurtati serqiet f'Birżebbuġa?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' serqiet li ġew irrappurtati f'Birżebbuġa xahar b'xahar bejn Jannar 2018 sat-13 ta' Marzu 2019 kien kif jidher hawn taħt:

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid illum x'inhi l-pożizzjoni tal-Boeing 737 Max 8 li ġew banned mir-Renju Unit?

KONRAD MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament rigward inkonvenjent li qed jostakola l-bieb tad-dar tiegħu, liema inkonvenjent tpoġġa biex iżomm gallarija minħabba ħsarat?

Jista' jara li ssir it-tiswija meħtieġa?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

CHILDCARE CENTRES IRREĠISTRATI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il childcare centre jopera f'Malta u Għawdex?

Kemm minnhom huma rreġistrati?

Kemm hawn childcare centres li għadhom qed jistennew li jiġu reġistrati?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li n-numru ta' childcare centres li joperaw f'Malta u Għawdex u li huma rreġistrati mad-Direttorat għall-Kwalità u l-Istandards fl-Edukazzjoni huwa ta' 139 (136 f'Malta u 3 f'Għawdex).

Iċ-childcare centres li għadhom qed jistennew li jiġu rreġistrati huma 3.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li n-National Standards in Childcare ilhom ma' jiġu aġġornati mill-2004?

Meta se jiġu mħabbra l-istandards aġġornati?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Istandards Nazzjonali għall-Faċilitajiet tat-Tfal ta' Matul il-Jum kienu mnedija fl-2006.

Il-proċess ta' reviżjoni ta' dawn l-istandards jinsab fi stadju avvanzat.

L-istandards (2006) ġew riveduti sabiex ikunu aġġornati u jirriflettu aktar ir-realtajiet tal-kuntest Malti llum.

L-abbozz tal-istandards aġġornati tlesta wara konsultazzjoni mal-istakeholders prinċipali f'dan il-qasam, fosthom l-Assoċjazzjoni ta' min qed jipprovdi s-servizz fiċ-ċentri għat-tfal (Childcare Centre Providers Association – CCPA) u esperti lokali u internazzjonali.

Din ir-reviżjoni waslet fl-istadju fejn l-istandards aġġornati se jmorru għall-konsultazzjoni pubblika estensiva li tinkludi l-pubbliku inġenerali u stakeholders varji oħra.

L-istandards aġġornati se jkunu mnedija sal-aħħar tal-2019 u għandhom jidħlu fis-seħħ fl-2020.

CHILDCARE CENTRE – STANDARDS NAZZJONALI TAL-2004

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il Childcare Centre li hu reġistrat bħalissa mhux jilħaq l-istandards nazzjonali tal-2004?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Istandards Nazzjonali għall-Faċilitajiet tat-Tfal ta' Matul il-Jum tal-2006 jinkorporaw għaxar standards li sabiex jintlaħqu jeħtieġ proċess kontinwu.

Madankollu, mill-analiżi tal-evalwazzjonijiet esterni li saru matul dawn l-aħħar sentejn, hemm indikaturi ċari li qed juru li qed ikun hemm titjib fil-kwalità tas-servizz ipprovdut.

Infurmat li fi tmiem l-2018, kien hemm tmien ċentri li kellhom nuqqasijiet serji fil-proċessi li jwasslu biex jintlaħqu wħud mill-istandards.

Wara moniteraġġ u gwida, il-parti l-kbira minn dawn diġà ħadu passi sodisfaċenti u kien hemm titjib f'dawn il-proċessi u għalhekk sar titjib fis-servizz li qegħdin joffru.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru audits matul l-2018 fuq childcare centres?

Jista' jgħid jekk hux minnu li għal dawn l-audits, iċ-childcare centres ikunu avżati madwar tliet ġimgħat qabel u qatt ma jsiru audits b'sorpriża?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li matul l-2018 saru 124 evalwazzjoni esterna f'childcare centres.

Mix-xahar ta' qabel, iċ-ċentri jkunu avżati li ser issir evalwazzjoni esterna u jintalbu jissottomettu dokumentazzjoni aġġornata sabiex din tkun ikkunsidrata bħala parti mill-proċess tal-evalwazzjoni.

Iktar 'il quddiem ikunu avżati bil-ġimgħa li matulha ser ikun hemm iż-żjara esterna.

Il-ġurnata eżatta meta ssir iż-żjara ma tingħatax.

L-evalwazzjonijiet esterni jsiru sabiex tiġi mmoniterjata l-kwalità tas-servizz u biex jingħataw rakkomandazzjonijiet ħalli jkun hemm titjib kontinwu għall-benefiċċju tat-tfal.

Evalwazzjonijiet esterni b'sorpriża jsiru f'każijiet fejn ikun hemm ilmenti li jirrikjedu żjara ta' dan it-tip.

Isiru wkoll meta wara evalwazzjoni esterna jkun hemm raġunijiet fejn id-Dipartiment għall-Assigurazzjoni tal-Kwalità jara li għandu jerġa' jmur mingħajr ma javża liċ-ċentru.

L-intenzjoni wara dawn l-evalwazzjonijiet b'sorpriża hija li nivverifikaw ċerti dettalji u nkomplu niggwidaw liċ-ċentri sabiex titjieb il-kwalità tas-servizz offrut.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn child carers ċertifikati għal kull tifel u tifla fiċ-Childcare Centres f'Malta u Għawdex?

Kemm hawn tfal f'dawn iċ-Childcare Centres li m'għandhomx child carers kwalifikati kif stipulat min-National Standards in Childcare?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li l-Ministeru ma jżommx din it-tip ta' informazzjoni.

Madankollu, l-Istandards jistipulaw li Child Carer irid ikollu ċertifikat MQF Level 4 u kull ċentru hu marbut li jżomm ratio stabbilit mill-Istandards bejn carers u tfal.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il child carer kwalifikati b'Level 4 hawn irreġistrati f'Malta u Għawdex?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li n-numru ta' child carers bil-kwalifika minima ta' MQF Level 4 li bħalissa huma rreġistrati mad-DQSE hu ta' 589.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA SECONDED U REINSTATED

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' membri tal-Korp tal-Pulizija li ġew reinstated fil-Korp mill-2013?

Kemm ġew seconded barra mill-Korp mill-2013?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li fil-perjodu mis-sena 2013 sat-13 ta' Marzu 2019 in-numru ta' pulizija li ġew reinstated fil-Korp kien ta' 119.

Fl-istess perjodu kien hemm 26 membru tal-Korp li ġew seconded barra mill-Korp.

ĦADDIEMA BIL-PAGA MINIMA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9351 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn ħaddiema f'pajjiżna li għandhom il-paga minima?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-entità fi ħdan il-MEDE li għandha x'taqsma mal-impjiegi, jiġifieri l-Jobsplus, ma jkollhiex informazzjoni dwar salarji ta' individwi.

EKS MEMBRI TAS-SERVIZZI – PENSJONI/BONUS MIT-TEŻOR

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' ex-membri tas-servizzi (Pulizija, Forzi Armati, Protezzjoni Ċivili u Gwardjani tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin) li għandhom bejn il-45 u 61 sena u li huma intitolati għall-bonus/għotja finanzjarja/pensjoni mit-Teżor?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Għalkemm saru ħafna lmenti lill-awtoritajiet, jista' l-Ministru jgħid meta Infrastructure Malta se terġa' tiftaħ il-water culverts fi Triq Fleur de Lys, Birkirkara, peress li għal sena oħra r-residenti qed jegħrqu kull darba li tagħmel ix-xita?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

QORTI: AĊĊESSIBILITÀ GĦAL RECORDINGS U TRASKRIZZJONIJIET TAX-XHIEDA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-Qorti u tal-istess Ministeru dwar jekk litigant/attur li jixhed viva voce fil-Qorti għandux ikollu mezz li huwa u/jew l-avukat tiegħu jingħata kopja tar-recording tax-xhieda tiegħu kif ukoll traskrizzjoni ta' dik ix-xhieda biex jaċċerta li dak li nkiteb ikun fidil max-xhieda tiegħu fil-kawża, speċjalment jekk l-attur ikollu problema li jaqra u jikteb bil-Malti u allura x-xhieda tiegħu tkun bl-Ingliż?

OWEN BONNICI: Peress li l-Onor.

Membru qiegħed jirrferi għal-"litigant/attur" qiegħed nassumi li huwa qiegħed jirreferi biss għal proċeduri ċivili fejn ix-xhieda kollha hija aċċessibbli għall-pubbliku sakemm il-qorti ma tkunx ordnat mod ieħor.

Madankollu hija dejjem aċċessibbli għall-partijiet u għall-avukati tagħhom.

L-artikolu 7 tal-Att dwar ir-Reġistrazzjoni Elettro-Manjetika ta' Proċedimenti (Kap 284) jipprovdi ukoll hekk:

Ir-Reġistratur jista' jagħti kopji tal-oriġinali ta' tapes mal-ħlas ta' dak id-dritt li l-Ministru responsabbli għall-ġustizzja jista'b'regolamenti jistabbilixxi.".

Ir-regolament 2 tal-legiżlazzjoni sussidjarja 284.01 jipprovdi hekk:

Għandu jitħallas dritt ta' sitt ewro u disgħa u disgħin ċenteżmu (€6.99) lir-Reġistratur tal-Qrati għax-xiri ta' kull kopja ta' tape li fuqha jkunu gew registrati proċedimenti b'xi mezz elettro-manjetiku, irrispettivament mit-tul ta' zmien ta' dak it-tape."

Il-lingwa li biha tingħata x-xhieda ma tagħmilx differenza.

Dwar proċeduri kriminali japplika l-artikolu 518 tal-Kodici Kriminali li jipprovdi, fost affarijiet oħra, hekk:

"L-Atti u d-dokumenti tal-Qorti ta' Ġustizzja Kriminali ma jistgħu jintwerew lil ħadd, lanqas ma jistgħu jingħataw kopji tagħhom mingħajr permess speċjali tal-Qorti, ħlief lill-Avukat Ġenerali, lill-partijiet fil-kawża jew lil avukat jew prokuratur legali li jkun awtorizzat mill-istess partijiet; imma dawk l-atti kollha li jkunu nqraw fil-qorti bil-miftuħ jista' jarahom kull min irid u jistgħu jingħataw kopji tagħhom bil-ħlas tad-dritt soltu.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – INKJESTA FUQ MEWT TA' PRIĠUNIER

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Fid-dawl tar-rapport fuq il-mezzi tax-xandir li nfetħet inkjesta maġisterjali dwar priġunier li allegatament instab mejjet fiċ-ċella tiegħu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin u dan kif ġie rrappurtat nhar l-Erbgħa 13 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jgħid jekk il-priġunier inkwistjoni kienx Malti jew barrani u minn min qed titmexxa din l-inkjesta maġisterjali?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-priġunier hu ta' nazzjonalità Maltija u l-Maġistrat li qed tagħmel l-inkjesta hi Dott. Astrid May Grima.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Billi irċevejt ilmenti min-nies li d-dentisti tal-Isptar Mater Dei qegħdin b'direttiva, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jikkonferma li d-dentisti qed jittrattaw biss każijiet ta' aċċidenti u nies b'emorroġija?

Jekk iva, x'inhi l-kwistjoni mad-dentisti u kemm ilha fis-seħħ id-direttiva?

Meta hemm il-ħsieb li tiġi riżolta billi n-nies qed ikollhom imorru privat biex jinqdew?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-negozjati għadhom għaddejjin biex jinstab arranġament li jkompli jtejjeb il-prospetti professjonali tad-dentisti li jagħżlu li jagħtu s-servizz tagħhom fis-settur pubbliku, kif ukoll li jipprovdi qafas li permezz tiegħu jkun jista' jingħata servizz aħjar u aktar fil-pront lill-pazjenti li jirrikorru għal dan is-servizz.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA LI GĦANDHOM KUNDIZZJONIJIET U PAGI DIFFERENTI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9388, li kienet tirrigwarda impjegati Għawdxin li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex u li għandhom pagi u kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn impjegati Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta, u ċjoè fl-uffiċċji f'Għawdex ta' Transport Malta (Liċenzji u Testijiet), ir-Reġistru tal-Artijiet, l-Awtorità tal-Artijiet, Identity Malta (Passaporti, ID Cards, Ċittadinanza) u r-Reġistru Pubbliku, u invista tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9256 fejn ġie kkonfermat li dawn il-ħaddiema huma kollha uffiċjali pubbliċi, u peress li l-ħaddiema Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta għadhom ukoll meqjusa bħala uffiċjali pubbliċi li huma mislufa ma' dawn l-entitajiet u qed igawdu minn dawn il-kundizzjonijiet u pagi differenti matul iż-żmien li jkunu deployed ma' dawn l-entitajiet, liema kundizzjonijiet jintilfu jekk jirritornaw lura mas-servizz pubbliku, u b'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 9388 fejn ingħad li l-impjegati Għawdxin mhux impjegati mislufa iżda huma uffiċjali pubbliċi taħt il-Ministeru għal Għawdex, u peress li l-ħaddiema Maltin huma wkoll uffiċjali pubbliċi, u invista tal-Artiklu 27 tal-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali (Kap 452) li jgħid li "impjegati fl-istess klassi ta' impjieg għandhom id-dritt għall-istess rata ta' remunerazzjoni għal xogħol ta' valur ugwali" jista' l-Prim Ministru ġentilment jikkunsidra li l-ħaddiema Għawdxin, li qed jagħmlu xogħol identiku għax għandhom l-istess grad u l-istess klassi, jingħataw l-istess drittijiet skont kif jingħad fl-artiklu tal-liġi msemmija?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'seduta oħra.