DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 27 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 27 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 27 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 202, li saret fis-26 ta' Frar 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni kif mitluba minnu dwar in-nefqa fuq TV advertising mid-Direttorat għall-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard matul l-2018.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, illum segwejt konferenza stampa tal-Prim Ministru li fiha ntqal li l-amputazzjonijiet kawża tad-dijabete naqsu.

Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għal dan?

X'ħidma qed issir sabiex ikun hawn dejjem inqas amputazzjonijiet?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, f'Diċembru tal-2015 id-Dipartiment tas-Saħħa għall-ewwel darba kien nieda pjan strateġiku ta' ħames snin għall-kura tad-dijabete f'pajjiżna.

Dan għaliex qatt ma kellna pjan għall-kura tad-dijabete f'pajjiżna.

Fil-fatt, għal ħafna snin kien hemm staġnar fl-innovazzjoni fir-rigward tat-trattament tad-dijabete.

Dan minkejja li d-dijabete hija waħda mill-iżjed mard kroniku li jaffettwa lill-poplu Malti.

Issa dħalna fir-raba' sena ta' dan il-pjan.

Matul l-ewwel tliet snin għamilna numru ta' miżuri, fosthom li aġġornajna l-formularju, li kien ilu s-snin ma jiġi aġġornat, biex daħħalna mediċini ġodda għad-dijabete.

Fl-2018 qassamna 27,000 magna biex tivverifika z-zokkor fid-demm.

Kull min huwa reġistrat li għandu d-dijabete mas-sistema tas-saħħa tagħna qiegħed jingħata l-isticks mingħajr ħlas.

B'hekk, kull min għandu d-dijabete llum, mill-faċilità ta' daru u mingħajr ebda spiża żejda, jista' jivverifika l-livell tad-demm tiegħu b'mod regolari ta' kuljum.

Min għandu Type 1 u min qiegħed fuq l-insulina jrid jagħmel dan sa erba' darbiet kuljum.

Apparti minn hekk, żidna wkoll faċilitajiet ta' taħriġ għall-impjegati tagħna, u anke daħħalna konsulenti ġodda fil-qasam tad-dijabete.

Madwar 14-il xahar ilu ftaħna wkoll id-Diabetic Foot Ward speċifikament għal dawk li minħabba dijabete kronika jkollhom kumplikazzjonijiet f'riġlejhom jew minħabba nervituri jew minħabba ċirkolazzjoni.

Ħafna drabi din twassal għat-telf ta' parti mid-driegħ, dawk li ngħidulhom amputazzjonijiet.

Għal ħafna snin l-amputazzjonijiet kienu qed jikbru.

F'dawn l-aħħar erba' snin però kellna tnaqqis sostanzjali fl-ammont ta' amputazzjonijiet maġġuri, jiġifieri dawk li huma above knee jew below knee, minħabba komplikazzjonijiet tad-dijabete.

Kellna tnaqqis sostanzjali għax konna qed naqbdu l-persuni bi problemi f'riġlejhom minħabba d-dijabete aktar kmieni.

Dan grazzi wkoll għas-servizzi speċjalizzati tad-Diabetic Foot Ward.

Peress li qed innaqqsu mill-amputazzjonijiet maġġuri, hemm aktar pazjenti li minflok qed jitilfu driegħhom sħiħ qed jitilfu xi suba' jew parti mill-pala ta' saqajhom.

Għaldaqstant f'dawn l-aħħar tliet snin naqqasna sew l-amputazzjonijiet maġġuri imma żdiedu l-amputazzjonijiet minuri.

Fl-2018, għall-ewwel darba mhux biss naqqasna l-amputazzjonijiet maġġuri komparat mas-sena ta' qabel, imma anke naqqasna l-amputazzjonijiet minuri.

Mhux biss kellna pazjenti li salvajnielhom driegħhom imma tilfu xi suba', imma anke naqqasna n-nies li qed jitilfu parti minn saqajhom u allura kellhom bżonn il-kirurġija.

Dan kollu juri li l-pjan li bdejna tliet snin ilu u li issa daħal fir-raba' sena tiegħu qed jirnexxi għax qed ikollna inqas komplikazzjonijiet tad-dijabete u qed ikollna aktar nies li jżommu taħt kontroll il-livell taz-zokkor fid-demm tagħhom.

Dan grazzi għall-politika tal-Gvern, grazzi għall-infrastruttura li daħħalna, grazzi għall-mediċini ġodda, grazzi għall-isticks u grazzi għall-magni li qassamna u li għadna nqassmu kuljum lill-pazjenti kollha.

Fuq kollox, dan seħħ grazzi għall-professjonisti tagħna, għat-tobba, l-infermieri, il-pedjatri u n-nies kollha li jagħtu s-servizz tagħhom.

Illum il-pazjenti bid-dijabete qed jieħdu servizz aħjar.

MERĦBA

L-ISPEAKER: Nixtieq nagħti merbħa lil studenti mill-Institute of Business Management and Commerce tal-MCAST.

L-ISPEAKER: Inkomplu bil-mistoqsijiet.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, l-aħbar li kellna li s-servizz tas-saħħa f'pajjiżna waqa' erba' postijiet lura fir-ranking tal-Ewropa tinkwetana lkoll.

Xi pjan għandu l-Gvern biex nerġgħu nżidu r-ratings ta' pajjiżna fil-qasam tas-saħħa?

Jaħseb il-Ministru li kien żball li pajjiżna biegħ l-isptarijiet tiegħu lill-barranin?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

CHRIS FEARNE: L-Onor.

Interpellant qiegħed iħawwad ħaġa m'oħra.

Il-fatt li qed isir aktar investiment f'pajjiżna m'għandu x'jaqsam assolutament xejn mal-klassifiki li qed isemmi hu!

Anzi, bil-maqlub, iżjed ma jsir investiment f'pajjiżna, iżjed jitjieb is-servizz tas-saħħa!

Stħarriġ li jikkwalifikaw jew jikkwantifikaw is-servizz tas-saħħa ta' pajjiżi differenti madwar id-dinja jkun hemm ħafna.

Mhux kollha jużaw l-istess kriterji.

Dan l-aħħar The Lancet, li huwa l-iżjed ġurnal ta' reputazzjoni fil-qasam tas-saħħa madwar id-dinja, għamel stħarriġ mal-pajjiżi tad-dinja kollha u uża madwar 70 indikatur differenti.

Dan poġġa lil Malta fost l-aqwa għaxar pajjiżi fejn jidħol il-qasam tas-saħħa fid-dinja, preċiżament fid-disa' post.

L-istħarriġ li qed jikkwota l-Onor.

Din tagħmel dan l-istħarriġ darba kull sena u ma toqgħodx fuq kriterji oġġettivi imma toqgħod fuq kriterji suġġettivi.

Din tibgħat questionnaire lil numru ta' nies magħżulin, l-istess nies li kienu għamlu stħarriġ fi żmien gvernijiet preċedenti għax dawn baqgħu, għal xi raġuni, jużaw lill-istess nies.

Kif għedt, ma jużawx kriterji oġġettivi imma jużaw kriterji suġġettivi, jiġifieri x'jidhrilhom huma, xi jħossu huma u jekk iħossuhomx kuntenti bis-servizz.

Dan l-istħarriġ ipoġġi enfasi qawwija fuq jekk il-pajjiżi li qed jiġu komparati bejniethom jagħtux servizz ta' abort, ċjoè jagħmlux terminazzjoni ta' tqala.

F'pajjiżna ma nagħmlux dan is-servizz, allura dan l-istħarriġ ikkastigana u fil-fatt għamel kritika qawwija kontrina.

Jien jidhirli li l-liġijiet f'pajjiżna nagħmluhom skont dak li jidhrilna aħna u mhux skont x'jgħid xi istitut ġewwa xi pajjiż Ewropew.

Però għax ma nagħmlux terminazzjoni ta' tqala f'pajjiżna, niżżluna mill-inqas għaxar postijiet fil-klassifika ta' dan l-istħarriġ.

Aktar minn hekk, peress li aħna ma nitterminawx it-tqala, aħna jkollna trabi li jitwieldu bi problemi maġġuri.

F'pajjiżi oħra dawn it-trabi ma jħalluhomx jitwieldu u jagħmlulhom abort waqt li jkunu għadhom fl-ewwel tal-ħajja tagħhom ġewwa l-ġuf.

F'Malta din ma nagħmluhiex.

Meta dawn it-trabi nħalluhom jitwieldu, nagħtuhom il-kura però naturalment ikollna aktar trabi li jmutu kmieni għax ikollhom kumplikazzjonijiet kbar.

F'pajjiżi oħra dawn lanqas biss jitwieldu u allura ma jidhrux fl-istatistiki tagħhom, però fl-istatistika tagħna jidhru.

Allura meta niġi għall-infant mortality rate, jiġifieri kemm imutu tfal fl-ewwel ftit xhur tal-ħajja, tagħna tkun ogħla minn ta' pajjiżi oħra.

Din tippenalizzana.

Din is-sena wkoll il-Health Consumer Powerhouse daħħlu kriterju ġdid li għandu x'jaqsam ma' problemi psikoloġiċi tat-tfal.

Dan ukoll tefagħna lura għax aħna jkollna ħafna tfal bi problemi maġġuri li f'pajjiżi oħra lanqas iħalluhom jitwieldu u allura ma jidhrux fl-istatistika.

Aħna jkollna aktar tfal bi problemi ta' saħħa fiżika u ta' saħħa mentali.

Din lilna tippenalizzana.

Dan it-tip ta' stħarriġ li jdaħħal l-abort u l-konsegwenzi li għandek jew m'għandekx abort lilna dejjem ipoġġina 'l isfel.

Aħna m'aħniex se niddeċiedu x'jiġri jew ma jiġrix ġewwa pajjiżna biex nidhru tajjeb jew le ġewwa stħarriġ li jagħmel xi ħaddieħor.

Jien nieħu pjaċir meta l-istħarriġ ikun oġġettiv u juża kriterji kbar u li jagħrfu kemm f'Malta għandha s-sistema tas-saħħa tajba.

Nerġa' ngħid li f'dan l-istħarriġ partikolari, peress li aħna m'għandniex l-abort, dejjem niġu minn ta' isfel.

Din is-sena daħlu kriterji oħra li wkoll għandhom x'jaqsmu mas-saħħa tat-tfal u allura iva, komplejna ninżlu 'l isfel.

Però dan mhux għax it-tfal tagħna mhumiex b'saħħithom.

Stħarriġ reċenti mill-Unjoni Ewropea wera li t-tfal Maltin huma l-iżjed tfal b'saħħithom fl-Ewropa kollha!

Però dawn jibqgħu jikkwotaw dawn il-kriterji suġġettivi u allura lilna jippenalizzawna għal din ir-raġuni.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ftit tal-ġimgħat ilu f'din il-Kamra kien issemma x-xogħol li se jsir fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata.

Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda jew fiex wasal dan ix-xogħol?

Fiex se jkun jikkonsisti?

Il-Ministru jħoss li se jibqa' jkun hemm il-bżonn li din il-Kamra tiddiskuti l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, iċ-Ċimiterju tal-Addolorata ilu għal snin twal fi stat ta' abbandun.

Mhux qed ngħid li mhuwiex isir xogħol ta' manutenzjoni imma dan iċ-ċimiterju, li għandu kważi 140 sena, għandu bżonn xogħol ta' restawr.

Dak huwa ġawhra arkitettonika u huwa ċ-ċimiterju prinċipali ta' pajjiżna.

Għal ħafna snin baqa' miltuq.

Apparti minn hekk, nafu li għal snin twal kien hemm u għad hemm lista ta' stennija ta' nies li jixtiequ li jkollhom qabar proprju fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata.

Amministrazzjonijiet preċedenti kienu wiegħdu li se jagħmlu xogħlijiet fuq iċ-ċimiterju tal-Addolorata.

Tant huwa hekk li fl-2006, taħt Gvern Nazzjonalista, kien ħareġ permess mill-Malta Environment and Planning Authority (MEPA) biex jibda l-iskavar għal estensjoni fl-Addolorata.

Ix-xogħol jidhirli li beda fl-2009.

Kienu ntefqu aktar minn €1.5 miljun fuq dan ix-xogħol però wara inqas minn sena, dan ix-xogħol waqaf u ma tkompliex.

Mhux talli ma tkompliex, talli l-permess skada u l-Gvern ta' dakinhar fl-2011 ħallieh jaqa'.

Minkejja li kien waqa' l-permess biex isir ix-xogħol fuq iċ-Ċimiterju tal-Addolorata però, il-Gvern Nazzjonalista ta' dakinhar, qabel l-elezzjoni tal-2013, kien beda jagħmel il-konvenji biex ibigħ l-oqbra lill-persuni li kienu fuq il-lista ta' stennija għall-oqbra f'dan iċ-ċimiterju.

Dan minkejja li kien jaf li mhux biss ix-xogħol kien waqaf imma saħansitra waqa' l-permess tal-MEPA.

Kif tlajna aħna fil-gvern erġajna bdejna l-applikazzjoni mill-ġdid, saru pjanti ġodda, saru sottomissjonijiet ġodda u madwar sena ilu reġa' ħareġ permess biex isir xogħol fuq iċ-Ċimiterju tal-Addolorata.

Ħriġna tenders u jidhirli li kien hemm ħames konsorzji li applikaw.

Sar proċess miftuħ u trasparenti biex intgħażlet l-offerta preferenzjali.

Il-kuntratt imbagħad ingħata fl-aħħar tal-2018.

Kmieni din is-sena beda x-xogħol ta' restawr li għadu għaddej bħalissa.

Min imur l-Addolarata jara li għaddej ix-xogħol fuq il-grada u se jkompli wkoll fuq il-kappella.

Illum nista' ngħid li f'Marzu 2019 se jibda xogħol ta' estensjoni biex ikollna 2,880 qabar ġdid.

Dan ifisser li l-lista ta' stennija ta' nies li xi wħud minnhom ilhom mis-snin sebgħin jistennew biex ikollhom qabar f'dan iċ-ċimiterju se tiġi sodisfatta.

Id-domanda għall-oqbra fl-Addolorata se tiġi sodisfatta kollha.

Sur President, dan ma jfissirx li mhux se jkun hemm alternattivi għad-dfin fiċ-ċimiterju tal-Addolorata jew f'ċimiterji oħra.

Fil-fatt, kif semma l-Onor.

Interpellant, bħalissa għaddejja konsultazzjoni dwar liġi ġdida dwar il-kremazzjoni.

Din il-liġi se tagħti l-għażla li min irid, minflok jindifen jiġi kremat.

F'April se nkunu nistgħu niddibattu dik il-liġi ġewwa l-Parlament.

Dan ifisser li mhux biss se nkunu qtajna l-lista ta' stennija kompletament għal min irid jixtri qabar ġewwa l-Addolorata jew ċimiterji oħrajn, u mhux biss se jsir ir-restawr tant meħtieġ fl-Addolarata, imma wkoll se jkun hemm l-għażla għall-Maltin u Għawdxin li jiddeċiedu huma stess kif jiddisponu mill-katavru tagħhom ladarba jkunu ħallew din id-dinja.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIA DEGUARA: Il-Ministru qal li l-amputazzjonijiet naqsu minħabba dak li sar fl-aħħar tliet snin jew erba' snin.

Jaħseb il-Ministru li l-aktar ħaġa importanti kienet il-prevenzjoni li bdiet minn ħafna snin qabel u li llum wasslet biex l-arterji ma jingħalqux?

Jaħseb li jrid ikollok span ta' kważi għaxar snin biex ikollok rispons tajjeb u tnaqqas l-amputazzjonijiet?

Naqbel mal-Ministru li aktar ma nżidu s-servizzi, aktar qed innaqqsu dan l-ammont, però rridu nsemmu wkoll li s-saħħa primarja kienet xi ħaġa importantissima biex naqqasna dawn l-amputazzjonijiet.

Qed nirreferi għall-edukazzjoni li qed nagħtu anke aħna bħala tobba fin-nazzjon tagħna.

Il-Ministru qal ukoll li l-persentaġġ tagħna waqa' minħabba li aħna ma nagħmlux aborti.

Jaħseb il-Ministru li meta joħorġu dawn il-persentaġġi ma jdaħħlux dawk li huma każijiet naturali?

Pereżempju diżabilità mhux dejjem tista' tipprevjeniha jew teħles minnha b'abort għaliex kif jaf id-Deputat Prim Ministru, mhux kull malformazzjoni tkun misjuba qabel it-twelid.

Ġieli kellna persentaġġi ta' 85% li jgħidulek li hemm malformazzjoni però mbagħad it-tarbija titwieled kompletament normali.

Dan jiġri anke bl-aħħar teknoloġija li hawn, li suppost hija preċiża b'aktar minn 90%.

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, l-ewwel nett irrid nirrikonoxxi li x-xemx ma telgħetx meta tela' Gvern Laburista imma kien hemm ħafna affarijiet tajbin li saru minn gvernijiet preċedenti, inkluż fi żmien l-Eks Ministru Louis Deguara, li nsellimlu minn hawnhekk għax-xogħol kbir li għamel meta kien Ministru tas-Saħħa hu.

Naturalment wieħed jibni fuq l-ieħor però l-figuri huma dawk li huma.

L-2018 hija l-ewwel darba fl-istorja tal-mediċina f'Malta li naqqasna r-rata ta' amputazzjonijiet minuri u maġġuri.

Ċertament din hija grazzi għax-xogħol akkumulattiv li sar matul dawn is-snin.

Ovvjament wieħed jibni fuq dak li jsib.

Ngħid ukoll li l-governanza tajba hekk għandha tkun, u dan mhux biss fil-qasam tas-saħħa.

Dak li huwa tajjeb għandna nkomplu nibnu fuqu minn gvern għall-ieħor.

Allaħares meta jitla' gvern jibdel dak kollu li jsib sempliċement għax ikun gvern differenti.

Ovvjament li tibni huwa tajjeb, u li tagħti spinta huwa aħjar.

Hawn irrid nirringrazzja lill-professjonisti tagħna tax-xogħol kbir li għamlu.

Bħala fatt ukoll irrid ngħid li kien f'dawn l-aħħar tliet snin li kellna pjan nazzjonali għad-dijabete.

Illum m'għadniex qed nimxu b'mod sporadiku, jiġifieri minn ġurnata għall-oħra fejn jekk xi ħadd iqum b'idea, jagħmilha, imma qed nimxu bi pjan.

Fis-setturi kollha, inkluż fis-settur tas-saħħa, inħoss li għandna nimxu dejjem bi pjan.

Allura nieħu pjaċir li f'dawn l-aħħar sentejn fil-qasam tas-saħħa, anke waqt id-dibattitu tal-baġit u dibattiti oħrajn, f'din il-Kamra qed ikun hawn qbil li l-affarijiet mexjin 'il quddiem u mexjin sew.

Bil-kunsens u bil-kritika kostruttiva nistgħu nkomplu ntejbu s-saħħa tal-poplu tagħna.

Sur President, fir-rigward tar-rankings irrid ngħid li ġeneralment immorru tajjeb ħafna fl-istħarriġ meta dawn ikunu oġġettivi.

Nixtieq nerġa' nsemmi l-istħarriġ ta' The Lancet, li huwa stħarriġ ta' 192 pajjiż.

Dan huwa l-aktar stħarriġ robust mill-iżjed ġurnal awtorevoli fil-qasam tas-saħħa u lilna poġġiena fid-disa' post. Meta jkun stħarriġ ieħor li jkun suġġettiv, fejn joqogħdu fuq opinjoni ta' numru ta' nies magħżula jew f'dan il-każ, joqogħdu fuq ftit indikaturi, fosthom jekk għandekx jew le l-abort, dak lilna dejjem jippenalizzana.

Fejn jidħol kemm huwa aċċessibbli l-abort ġewwa pajjiżna dejjem nieħdu żero.

Mhux qed ngħid li huwa ħażin li m'hawnx abort f'pajjiżna u allura jagħtuna żero, anzi jien qed ngħid li hija deċiżjoni tagħna u ma jimpurtax jekk minħabba f'hekk f'dawn il-klassifiki partikolari jpoġġuna 'l isfel.

Min-naħa l-oħra fejn jidħlu kriterji oġġettivi bħas-saħħa tat-tfal, komparati ma' pajjiżi oħra fl-Ewropa aħna niġu l-ewwel.

Fejn jidħol kemm ngħixu ħajja b'saħħitha dejjem niġu mal-ewwel tnejn u f'dawk li huma sustainable development goals niġu mal-ewwel għaxra.

Fejn jidħlu affarijiet oġġettivi dejjem niġu minn tal-ewwel.

Mhijiex xi ħaġa li jgħiduha l-klassifiki biss, imma kull min xi darba jew oħra jkollu x'jaqsam mas-sistema tas-saħħa tagħna jaf li qiegħed jieħu servizz tajjeb, jaf li għandna professjonisti tajbin u jaf li fejn ikun hemm verament bżonn, isib il-kura.

Finalment irrid nirringrazzja lin-nies li jaħdmu fl-isptarijiet u fiċ-ċentri tas-saħħa tagħna peress li din ix-xitwa kienet xitwa qalila ħafna u kellna numru kbir ta' pazjenti fl-isptarijiet tagħna.

Laħħaqna u lanqas ħassarna operazzjoni waħda.

Allura b'wiċċi minn quddiem irrid nirringrazzja lill-istaff tagħna.

Jien kburi ħafna bl-istaff li għandna u bis-servizz li nagħtu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, ftit tax-xhur ilu d-Deputat Prim Ministru kien ħabbar il-pjan li l-mediċina kollha li tingħata għall-kura tal-kanċer, f'temp ta' numru ta' snin, tibda tingħata b'xejn.

Jista' jaġġorna lill-Kamra dwar fiex wasal dan il-pjan?

X'qed isir s'issa f'dan is-sens?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, għandna ħafna xi ngħidu fuq il-kanċer.

Hawnhekk ukoll m'aħniex qed naħdmu b'mod sporadiku imma skont pjan nazzjonali li nidejna madwar sentejn ilu.

Għaddejjin bil-pjan sena wara l-oħra, bit-timelines, bil-miri u bl-affarijiet budgeted u costed, u nafu fejn sejrin.

Fir-rigward tal-kanċer qed naħdmu fuq ħames prinċipji.

L-ewwel prinċipju jittratta l-prevenzjoni.

Aħna nafu li madwar 30% tal-kanċer madwar id-dinja, jiġifieri kważi wieħed minn kull tliet każijiet tal-kanċer, jistgħu jkunu pprevenuti mhux billi nagħmlu xi affarijiet kbar jew ta' barra minn hawn, imma bl-istil ta' ħajja li ngħixu, bħal pereżempju li ma npejpux, jew li nixorbu inqas alkoħol, jew li nagħmlu iżjed eżerċizzju, jew li noqogħdu attenti x'nieklu u li noqogħdu attenti mill-piż tagħna.

Dawn huma kollha affarijiet li jistgħu jnaqqsu r-riskju tal-kanċer.

Fil-fatt, qegħdin anke naħdmu mal-kunsilli lokali biex inwasslu dan il-messaġġ għand nies individwali.

Il-ġimgħa l-oħra konna Raħal Ġdid, din il-ġimgħa se nkunu qegħdin il-Marsa u l-ġimgħa ta' wara se nkunu l-Mellieħa.

Qed induru l-kunsilli lokali, kull lokalità b'mod separat, biex inwasslu dan il-messaġġ għand in-nies individwali li l-istil ta' ħajja ta' kull wieħed u waħda minna tista' tiddeterminalna r-riskju li jkollna kanċer jew le matul ħajjitna.

Sfortunatament, peress li xorta jibqa' jkun hemm każi ta' kanċer, qed inżidu s-sorveljanza tagħna biex naqbdu l-kanċer kmieni.

Jekk taqbdu kmieni ċ-ċans li tfejqu huwa ħafna akbar milli jekk taqbdu tard meta jkun leħaq infirex.

Għaldaqstant qed inżidu l-iscreenings tagħna.

Din is-sena se nkunu qed inżidu l-iscreening tas-cervical cancer wara li konna introduċejnieh għall-ewwel darba kważi tliet snin ilu.

Se nkunu qed inżidu l-faxxa tan-nies li noffrulhom l-iscreening tal-kanċer tal-għonq tal-utru u se nibqgħu nagħmlu screening għall-kanċer tas-sider u tal-musrana.

Fejn jidħol trattament, tajna imbuttatura kbira u qawwija fejn jidħlu mediċini ġodda għall-kura tal-kanċer.

Fl-aħħar sena u nofs daħħalna tmien mediċini ġodda bi spiża ta' €16 miljun fis-sena.

Din is-sena se nkunu qed indaħħlu mediċina oħra, l-PD-1 inhibitor, li hija kontra l-kanċer tal-pulmun u l-kanċer tal-ġilda.

Kull trattament lil kull persuna jiswa €65,000.

Nikkalkulaw li għandna mas-60 ruħ li jkollhom bżonn dan it-trattament fis-sena u allura għandna allokati €4 miljun fis-sena għal dan il-għan.

Se nkunu qegħdin inżidu wkoll il-kura tal-kanċer b'nefqa fil-mediċini ta' €4 miljun mas-€16 miljun li diġà għandna.

Barra minn hekk, qed indaħħlu sistemi ġodda li jgħidulhom nurse navigators.

Qegħdin ngħidu li jekk tmur għall-kura tal-kanċer x'aktarx se tiltaqa' ma' bejn għaxra u 20 professjonist differenti, fosthom il-kirurgu li jista' jkun l-ispeċjalista tal-kanċer, jista' jkun l-infermier speċjalizzat, jista' jkun is-social worker, jista' jkun tal-x-rays, jista' jkun l-padoloġista u jistgħu jkunu n-nies kollha li xi darba jew oħra se jagħtuk parir.

Ħafna drabi kien jiġri li persuna tintilef bejn appuntament u ieħor.

Taf tmur għand il-kirurgu, li jgħidlek li għandek bżonn li jarak l-ispeċjalista tar-raġġi u jagħmillek appuntament.

Forsi jgħaddu ħmistax, tliet ġimgħat u dan l-appuntament mhux dejjem jiġi segwit.

Issa daħħalna sistema fejn kull persuna li jkollha kanċer – u qed indaħħluha għal cancers differenti – ikollha infermiera partikolari assenjata magħha li tara li minn trattament għall-ieħor, minn speċjalista għall-ieħor, u minn ġurnata għall-oħra din tiġi segwita u mhux tintilef fis-sistema.

Aħna qed nikkalkulaw li dan inaqqas il-perjodu li wieħed jieħu l-kura tal-kanċer b'madwar 50% u allura tagħmel differenza kbira.

Din hija sistema li daħħalna f'dawn l-aħħar sentejn u qed inkomplu nespanduha għal cancers differenti.

Din is-sena se nkunu qed nespanduha għall-kanċer tal-prostata.

Qed nieħdu wkoll inizjattivi fir-riċerka tal-kanċer.

Nafu li t-trattament tal-kanċer dejjem qed jevolvi u dejjem joħorġu mediċini ġodda.

S'issa dejjem noqogħdu fuq riċerka ta' pajjiżi differenti u nadattaw għal Malta.

Ħafna drabi tapplika tajjeb, però mhux dejjem u allura ħdimna flimkien mal-President tar-Repubblika u mal-Università ta' Malta biex waqqafna fondazzjoni ħalli ssir aktar riċerka ġewwa pajjiżna fuq il-pazjenti tagħna.

B'hekk ikollna riċerka li tkun speċifika għall-Maltin u allura nkunu nistgħu nagħtu trattament speċifiku għall-Maltin.

Din ir-riċerka tista' tintuża minn istituzzjonijiet barranin ukoll.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ritratt mill-ajru tas-Senior School f'Ħad-Dingli li turi l-faċilitajiet sportivi li għandha l-istess skola, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9147.

L-ISPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Riżoluzzjoni adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fil-15 ta' Ottubru 1999 intitolata "Optional Protocol to the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women".

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq it-televiżjoni mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, matul l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8689

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

MOZZJONIJIET

MOZZJONI SABIEX JIĠI RATIFIKAT IL-PROTOKOLL FAKULTATTIV GĦALL-KONVENZJONI DWAR

L-ELIMINAZZJONI TA' KULL FORMA TA' DISKRIMINAZZJONI KONTRA N-NISA

Malta għandha tiffirma u tirratifika l-Protokoll Fakultattiv għall-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa, illi kopja tiegħu fl-ilsien Ingliż hija annessa ma' din ir-riżoluzzjoni;

Billi Malta rratifikat il-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa fl-1991, u minn dakinhar 'l hawn, emendat numru ta'dispożizzjonijiet legali sabiex tkun konformi mal-istess Konvenzjoni;

Billi l-Protokoll huwa kumplimentari għall-għanijiet tal-Konvenzjoni, peress illi jistabbilixxi l-kompetenza tal-Kumitat dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa sabiex jirċievi u jikkunsidra komunikazzjonijiet minn ċittadini ta' stati membri li jkunu rratifikaw dan il-Protokoll;

Billi huwa fl-aħjar interess ta' Malta illi l-Gvern ta' Malta jirratifika l-imsemmi Protokoll;

Illi għalhekk issa din il-Kamra tirriżolvi li tawtorizza lill-Gvern ta' Malta sabiex jiffirma u jirratifika l-Protokoll Fakultattiv għall-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru Helena Dalli.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA

L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET

TAL-PULIZIJA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-25 ta' Frar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, kif għedt nhar it-Tnejn, ix-xogħol tal-Korp tal-Pulizija mhuwiex wieħed faċli.

Aħna konxji li mhux xogħol faċli u tajjeb li nirrikonoxxu wkoll li l-Korp tal-Pulizija u l-korpi dixxiplinati kollha għandhom jingħataw ir-rispett meħtieġ lilhom.

Huwa fatt li jkun hemm ċerta kritika.

Jien il-kritika naċċettaha dment li tkun kritika pożittiva u ma tkunx kritika distruttiva sempliċement biex inkunu attakkajna.

Fil-fatt xtaqt nagħmel xi dikjarazzjonijiet, speċjalment wara dak li deher fil-ġurnali llum.

L-ewwel u qabel kollox il-Pulizija la qiegħda hemmhekk biex tweġġa' u lanqas qiegħda hemmhekk biex tiġi mweġġgħa.

Il-Pulizija qiegħda hemmhekk biex tinvestiga u biex tipprevjeni l-kriminalità.

Il-Pulizija qiegħda hemmhekk biex tieħu l-azzjonijiet li jkun hemm bżonn skont iċ-ċirkostanzi.

Anke l-liġi stess tgħid ċar u tond li trid taġixxi b'mod li l-azzjoni tkun waħda ekwivalenti għaċ-ċirkostanzi li l-pulizija jsibu ruħhom fihom.

Irrid ngħid li dwar il-każ li ssemma llum għaddejja inkjesta maġisterjali.

Parti mill-inkjesta tal-ħruq tat-trakk ġiet estiża għall-akkużi li kien hemm.

Qabel nikkummenta jien se nistenna r-riżultat tal-inkjesta maġisterjali.

M'għandix dritt u lanqas ma għandi ħsieb li nindaħal lill-ebda maġistrat li jkun qiegħed jagħmel inkjesta.

Imbagħad skont kif jirriżulta minn dik l-inkjesta jittieħdu l-passi kollha meħtieġa, però nirrikonoxxi li l-akbar problema li teżisti fil-Korp tal-Pulizija tittratta t-taħriġ dwar kif individwu għandu jaġixxi f'ċerti ċirkostanzi.

Din il-problema ilha magħna s-snin.

Għalhekk se nkunu qed ninvestu aktar fit-taħriġ, mhux biss dwar kif jintuża ċerta apparat, imma dwar dak kollu li huwa relatat ma' taħriġ differenti li għandu jingħata lill-membri tal-Korp tal-Pulizija.

Sur President, naħseb li aħna għamilna ħafna għall-Korp tal-Pulizija u allura nistenna li jkun hemm koperazzjoni anke min-naħa tal-membri.

Fil-fatt, beda proġett pilota fejn il-pulizija tat-traffiku ngħataw il-body cameras.

Ippruvajna mmorru pass oltre biex numru ta' pulizija oħrajn jiġu ppruvati l-body cameras fuqhom f'ċerti livelli ta' responsabbiltà fi ħdan il-Korp tal-Pulizija.

Li dejjaqni huwa li jkun hemm individwi li jgħidulek li ma jkunux iridu l-body cam fuqhom.

Sakemm huwa proġett pilota ma għandi l-ebda problema, imma meta naslu biex nattwaw huwa fl-interess tal-membri tal-Korp tal-Pulizija stess li jkollhom il-body cameras.

B'dawn il-cameras ċerti mistoqsijiet la jqumu u lanqas ikollhom għalfejn isiru għax il-body cam stess dak il-ħin tagħtik l-informazzjoni ta' x'ġara u x'ma ġarax waqt inċident partikolari.

Nerġa' ngħid, huwa fl-interess tal-pulizija li jkollhom il-body cameras u għalhekk se nkompli għaddej biex nara li dawn jiddaħħlu b'mod gradwali kemm fl-interess tal-investigazzjoni li tkun qed issir, kif ukoll għall-protezzjoni tal-membri stess tal-Korp għax dawn juru kif ikun aġixxa dak il-membru tal-Korp f'dak il-każ partikolari.

Jekk ikun hemm dawn il-body cameras ħadd ma jkun jista' jipponta subgħajh u jgħid affarijiet li mhumiex veri jew jaqla' qlajja biex jipprova jgħatti xturu.

Sur President, mingħajr ma nidħol fid-dettall, nixtieq nieħu ftit minuti biex nagħmel punt importanti.

Lill-membri tal-Korp tal-Pulizija ħaddieħor qalilhom li m'għandhomx dritt li jitħallsu tal-overtime li ħadmu u aħna tajnihulhom.

Qalulhom ukoll li ma setax ikollhom assigurazzjoni u aħna ħdimna u daħħalna skema ta' assigurazzjoni mhux biss għall-membri tal-Pulizija, imma għall-korpi dixxiplinati kollha.

Qalulhom ukoll li m'għandhomx dritt ikunu f'union u aħna tajniehom id-dritt li jkunu rappreżentati minn union.

Aktar minn hekk, għall-ewwel darba fl-istorja, membri tal-Korp tal-Pulizija kellhom ftehim kollettiv li ma ġiex deċiż mill-Kummissarju imma sar b'diskussjoni bejn l-awtoritajiet tal-Pulizija, l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, il-Ministeru għall-Finanzi u l-unions li kienu qed jirrappreżentaw lill-ħaddiema.

Issa għaddejjin diskussjonijiet oħrajn biex membri oħrajn tal-korpi dixxiplinati jkollhom ftehim kollettiv li għall-ewwel darba ma jiġix deċiż minn fuq għal isfel imma jkun deċiż b'diskussjoni mar-rappreżentanti tal-ħaddiema.

Sur President, għalissa se nieqaf hawnhekk.

Nisma' l-kummenti tal-kollegi tiegħi u mbagħad jekk jibqa' ħin, nirrispondi aktar tard f'din is-seduta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, l-ewwel nett ninnota li llum għandna numru ta' żgħażagħ isegwuna f'dan il-Parlament.

Ikollna istanzi f'dan il-Parlament fejn inkunu qed nitkellmu waħedna.

Ġieli ma jkun hawn ħadd faċċata tagħna imma llum minbarra li hawn numru ta' Deputati min-naħa tal-Gvern, għandna wkoll udjenza li qiegħda tisma' dan id-diskors.

Illum għandna liġi ta' paragrafu wieħed u m'hemm l-ebda raġuni għalfejn l-Oppożizzjoni m'għandhiex taqbel magħha.

Bażikament kulma qed isir huwa li qed nestendu l-perjodu ta' żmien li timponi l-liġi biex sid ta' dar iwettaq l-obbligu li jwaħħal in-numru tad-dar mal-faċċata tad-dar tiegħu wara li jingħata dan in-numru mill-Kummissjoni Elettorali.

Din hija liġi amministrattiva u l-Oppożizzjoni qed taqbel magħha.

Ġustament il-Ministru responsabbli għal din il-liġi ddedika ħafna mid-diskors tiegħu biex jitkellem dwar l-operat tal-Korp tal-Pulizija.

Jien ningħaqad f'dak li esprimiet din il-Kamra u nirringrazzja lill-forzi tal-ordni u lill-korpi dixxiplinati kollha f'dan il-pajjiż li nhar il-Ħadd li għadda għaddew minn esperjenza li forsi lanqas konna qed nobsru li se ngħaddu minnha bħala pajjiż.

Il-fenomenu ta' nhar il-Ħadd li għadda wera li donnu għandna ħut li ma jafx jgħum.

Qed ngħid dan għax f'dan il-pajjiż għandna ħut li f'daqsxejn maltemp jispiċċa barra mill-baħar u kieku kelli nagħmel riflessjoni ngħid li l-bniedem tant bagħbas fin-natura li ħoloq ħut speċjali għax kienet razza waħda biss ta' ħut li spiċċat fuq l-art.

Naħseb li dan huwa wkoll frott l-intervent tal-bniedem, ta' kif inrabbu l-ħut fil-gaġeġ, għax dawn il-ħut litteralment ma jafux jgħumu u mal-inqas maltempata spiċċaw fuq l-art!

Minbarra dak il-fenomenu li assistejna għalih, kellna wkoll l-intervent f'waqtu tal-korpi dixxiplinati.

Jien insellem lill-membri tal-Korp tal-Pulizija, lill-membri tad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, lill-membri kollha tal-Armata u lill-membri kollha tal-korpi dixxiplinati għall-mod kif nhar il-Ħadd issugraw ħajjithom biex isalvaw ħafna nies li sabu ruħhom f'periklu.

Ħafna nies sabu ruħhom f'periklu mhux għax xtaqu però b'mod inkrebibbli kien hemm ukoll nies li pperikolaw ħajjithom billi għamlu l-ħmerijiet li rajniehom jagħmlu f'ċerti żoni ġewwa dan il-pajjiż.

Għalhekk, f'isem l-Oppożizzjoni nerġa' nsellem lil dawk kollha li b'xi mod kienu involuti fil-ħidma li saret fi tmiem il-ġimgħa.

Sur President, ilbieraħ u llum il-Ministru tkellem fuq is-sitwazzjoni fil-Korp tal-Pulizija.

Jien insegwi dak li qed jiġri u segwejt ukoll l-istorja li tfaċċat fil-ġurnali llum.

Hija storja li tinkwetana għaliex kif qal tajjeb il-Ministru, din hija storja li kieku jeżistu l-body cameras tirriżolvi ruħha malajr, fis-sens li wieħed ikun jaf eżattament x'ġara.

Però llum qegħdin ngħixu wkoll fl-era tal-mobile phones u l-istorja li kellna llum fil-ġurnal kienet akkumpanjata wkoll minn filmat li probabbilment kien ikun identiku għall-filmat li kien ikun hemm bil-body camera.

Jien mhux qed ngħid li għandu jkun hemm ħtija jew nuqqas ta' ħtija, jien qed ngħid li donnu f'dan il-pajjiż, sfortunatament, għandna sistema ta' two weights and two measures.

Ftit tal-ġimgħat ilu f'dan il-pajjiż kien hawn vidjo, li mar viral, ta' suldat li b'ċajta ffilmja lilu nnifsu jdur madwar xatba li kienet twaħħlet mill-Forzi Armati ta' Malta.

L-Onor.

Manuel Mallia qed jidħak għax vera kienet ċajta, ma tistax tiddeskriviha mod ieħor.

Il-Forzi Armati ta' Malta għamlu xatba u dan bil-karozza tas-servizz tiegħu spjega kif din ix-xatba, li allegatament qamet eluf ta' ewro, saret għalxejn għax tista' ddur magħha bit-trakk kif fil-fatt għamel.

Naturalment uża lingwaġġ ikkulurit ukoll, kellu lingwaġġ li ma nistax nirrepetih f'din il-Kamra, u kellu kritika ħarxa għall-Gvern immexxi mill-Partit Laburista li donnu sab il-flus biex jagħmel ix-xatba però ma sabx il-flus biex jgħin u nsejt lil min semma.

Hija ċajta li dan iżżufjetta b'xi ħaġa li kienet għadha kif għamlet il-Forzi Armati ta' Malta, però dan illum tilef xogħlu.

Din il-persuna l-Gvern niżel fuqha like a ton of bricks, u mhux issospendieha imma sa fejn naf jien, din il-persuna tkeċċiet minn xogħolha u llum qiegħda tieħu proċeduri fil-qrati biex tieħu dak li fil-fehma tagħha huwa ġust.

Dalgħodu kellna storja xokkanti li, sfortunatament, tfakkarna fi żmenijiet fejn kien hemm is-swat mill-Pulizija.

Rajna persuna b'wiċċha mbenġel u bi black eye, u jakkumpanja din l-istorja kien hemm filmat li minnu jidher li din il-persuna kienet qiegħda tiġi mishandled – u qed ngħid 'mishandled' biex inkun ġeneruż – u Alla jbierek il-Gvern iħabbar li hemm inkjesta u l-Ministru jiġi hawnhekk frisk daqs ħassa jgħidilna li se jistenna l-eżitu tal-inkjesta!

Lis-suldat li għamel ċajta goffa keċċejtuh u dawn is-sinjuri, li ma nafx min huma u lanqas jinteressani min huma, la ġew sospiżi u lanqas tpoġġew fuq half pay.

Dawn irrapportaw lura għax-xogħol u mbagħad meta xi darba tinqata' din l-inkjesta naraw!

Jien nistenna li l-Ministru jispjegali għalfejn wieħed addirittura tkeċċa, filwaqt li fil-każ tal-pulizija li dehru fil-filmati tal-lum, skont ir-risposta tal-Ministeru - għax il-Ministru ġie mistoqsi jekk dawn il-persuni ġewx sospiżi minn xogħolhom – joħroġ li ma ġewx sospiżi.

Sur President, l-appell tiegħi hu biex ma neħdux l-affarijiet lightly.

Allaħares f'dan il-pajjiż nerġgħu mmorru għaż-żmien meta l-pulizija kienu jingħataw l-impressjoni li għandhom l-impunità, li jistgħu jsawtu lil xi ħadd, li jistgħu jabbużaw mid-drittijiet li tagħtihom il-liġi bil-konsegwenza li tidħol din il-mentalità.

Sfortunatament, hawn din il-mentalità mhux fil-maġġoranza tal-membri tal-Korp tal-Pulizija, però hemm mentalità f'uħud mill-membri tal-Korp tal-Pulizija li jaħsbu li ladarba jilbsu l-uniformi jistgħu jagħmlu dak li jidhrilhom.

Dawn jagħmlu ħsara lill-Korp tal-Pulizija u jagħmlu ħsara wkoll lill-maġġoranza kbira tal-membri tal-Korp tal-Pulizija li jirrispettaw l-uniformi li jilbsu, jirrispettaw il-ġurament li ħadu u jifhmu li dik l-uniformi ma tagħtihomx il-poter li jsawtu lil xi ħadd.

It-tieni punt li rrid nagħmel hu li fil-ġranet li għaddew kien hemm vidjo għaddej fuq Facebook ta' persuna li għamlet allegazzjonijiet serji fil-konfront tal-Prim Ministru, fil-konfront ta' Ministri tal-Gvern u fil-konfront ta' esponenti tal-Gvern.

L-aħħar li ċċekkjajt dan il-vidjo kienu rawh 126,000 ruħ.

Dawn kollha raw il-vidjo, semgħu dak li ntqal u semgħu l-allegazzjonijiet li saru.

Fil-mument li dan il-vidjo ħa dik id-dimensjoni, dan ma baqax xi ħaġa li tista' tinjoraha.

Ma jistax jibqa' xi ħaġa li twarrabha u tħalliha tgħib u tmut.

Il-verità kienet li wara dak il-vidjo ħareġ vidjo ieħor, imbagħad, agħar minn hekk, rajna xeni li fil-fehma tiegħi jqajmu numru ta' mistoqsijiet.

L-interess pubbliku jitlob li l-mistoqsijiet li saru jiġu mwieġba.

Ilbieraħ, f'wieħed min-news portals ta' pajjiżna, intqal li l-Kummissarju għas-Saħħa qed jinvestiga dan il-każ.

Dan mhuwiex biżżejjed.

Ma jistax ikun li jkollna allegazzjonijiet, fil-fehma tiegħi serji, ta' persuna li marru l-pulizija d-dar tagħha u qabduha u kaxkruha lejn Mount Carmel.

Qalet x'qalet din il-persuna, gravi kemm kienu gravi l-allegazzjonijiet li għamlet, għandha kemm għandha problemi din il-persuna, fuq jekk għandhiex problemi ta' saħħa mentali jew le, hemm proċedura li trid tiġi segwita.

Il-Ministru qed iċaqlaq rasu u qed jgħid iva, però s'issa għad m'għandna ebda dikjarazzjoni min-naħa tal-Gvern li bl-aktar mod ċar tispjega li l-liġi ġiet osservata.

Il-Mental Health Act huwa ċara ħafna u jistabbilixxi protokoll li jrid jiġi segwit; jistabbilixxi bl-aktar mod metikoluż dak li għandu jseħħ u allura meta jkollok pajjiż sħiħ qed jitkellem fuq dak li ġara, u meta l-persuna kkonċernata tkun qiegħda tgħid b'vuċi għolja li l-proċedura ma ġietx segwita, allura nippretendi … (Interruzzjonijiet)

Il-Ministru qed jistaqsini min qalli.

Żgur mhux hu!

Il-Gvern żgur ma qal xejn.

Il-Gvern għadu sieket ġimgħa wara li din il-persuna tkaxkret lejn Mount Carmel.

Il-preokkupazzjoni tiegħi hija l-preokkupazzjoni ta' ħafna nies hemm barra, inkluż speċjalisti f'dan il-qasam, u allura nistieden lill-Ministru biex jiċċara l-affarijiet dwar dan il-każ.

Ftit ġranet ilu tkellmet l-Alliance for Mental Health, li hija magħmula minn nies kompetenti.

Dawn mhumiex nies estranei għas-suġġett.

Dawn mhumiex nies li jqumu filgħodu u jgħidu "ħa noħorġu stqarrija", imma dawn huma nies li l-mistier tagħhom, ir-raġuni għalfejn jeżistu hija proprju biex iħarsu u jippromwovu d-difiża ta' min ibati bi problemi mentali.

Din hija alleanza li hija magħmula mill-Mental Health Association, mill-Malta Association of Psychiatric Nurses u mir-Richmond Foundation u dawn spjegaw li hemm stringent requirements laid down by law u qalu li l-pulizija ma jistgħux imorru fid-dar ta' xi ħadd u jaqbduh u jkaxkruh lejn Mount Carmel.

Il-pulizija ma jistgħux jagħmlu hekk qabel mal-persuna tkun eżaminata minn tabib u ħadd ma jista' jitlob li persuna titpoġġa Mount Carmel għax jidhirlu li għandha tkun Mount Carmel.

Jekk jien ikolli problema ta' saħħa mentali, li jista' jkolli bħalma jista' jkollu kulħadd, ma jistax iqum it-tifel tiegħi għada filgħodu u jiddeċiedi li posti mhux iżjed id-dar u allura jċempel il-Pulizija u nispiċċa Mount Carmel.

Jew jekk ikolli problema ta' saħħa mentali, missieri jew il-mara tiegħi, pereżempju, ma jistgħux iċemplu lill-Pulizija biex jiġu u jeħduni lejn Mount Carmel, irrid u ma rridx.

Hemm proċeduri li jridu jiġu segwiti u allura nistieden lill-Ministru biex iserraħ moħħ il-poplu għax hemm min hu inkwetat hemm barra.

Meta jkollok xi ħadd li qed iwerżaq minn ġo Mount Carmel li qiegħed maqful hemmhekk u nkisru d-drittijiet tiegħu, jista' ma jkollux raġun, imma trid tisimgħu.

Aħna rridu soċjetà that cares.

Dan bħal meta jkollok lil xi ħadd il-ħabs li jallega li qiegħed il-ħabs intortament għax kien hemm miscarriage of justice.

Jista' jkun li ma jkollux raġun imma li ma tagħtix kasu, li tinjorah u li turi li ma jimpurtakx huwa ħażin.

Fil-fehma tigħi anke f'dan il-każ qed jiġri hekk.

Aħna soċjetà that cares.

Aħna Oppożizzjoni that cares ukoll.

Aħna jimpurtana minn jekk hemmx persuna f'Mount Carmel li qiegħda tallega li din tpoġġiet hemmhekk mingħajr il-kunsens tagħha, mingħajr ma ġiet eżaminata minn tabib u mingħajr ma ġiet segwita l-proċedura.

Mhijiex raġuni biżżejjed li tgħidilna li ċemplu l-ġenituri tagħha u talbukom tintervjenu, jew li bdejtu tħossu li hemm periklu għall-Prim Ministru għax beda jistiednu għal dibattitu l-Imsida.

Jista' jkollok ħafna preokkupazzjonijiet però dawn il-preokkupazzjonijiet ma jiġġustifikawx ċerta azzjoni.

Qed ngħid hekk għax dan il-Gvern għandu track record fil-qasam tas-saħħa mentali.

Din mhijiex l-ewwel persuna.

Kulħadd jiftakar il-każ ta' ċertu Ignatius Busuttil li fl-2014 kienet iddeċieda li jmur jagħmel protesta quddiem Kastilja fuq kwestjoni tal-MEPA.

Il-Gvern Laburista, li l-kollegi ta' faċċata tiegħi jagħmlu parti minnu … (Interruzzjonijiet) Meta jissemma dan il-każ jibdew joqomsu ftit!

Din il-persuna kienet qed tipprotesta quddiem Kastilja kontra l-MEPA u kienu marru l-pulizija, arrestawha u bagħtuha Mount Carmel.

(Interruzzjonijiet) Toqgħodx tkellimni fuq sparar, Onor. Cardona, isma' minni!

(Interruzzjonijiet) Onor. Cardona, int ma kellekx id-diċenza li tqum u tiċħad l-allegazzjonijiet li għamlet fil-konfront tiegħek il-persuna li semmejt ftit tal-ħin ilu.

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja u kompli bid-diskors.

BEPPE FENECH ADAMI: Dan huwa l-uniku pajjiż fid-dinja fejn isiru akkużi fil-konfront ta' esponent ewlieni tal-Gvern, l-Onor.

Chris Cardona, li b'xi mod huwa involut fil-qtil ta' Daphne Caruana Galizia, u ma jiġri assolutament xejn.

(Interruzzjonijiet) Fid-dinja m'hemm imkien fejn ministru ma jqumx u jgħid li allegazzjoni bħal dik mhijiex vera.

Dan biex tifhmu f'liema stat assurd wasal dan il-pajjiż!

Din il-persuna li għamlet dan il-vidjo ntefgħet Mount Carmel għax għamlet allegazzjonijiet fil-konfront tal-Onor.

Cardona li huwa involut fil-qtil ta' Daphne Caruana Galizia u tliet ġimgħat wara, il-Ministru jidhirlu li m'għandux jiċħad dawn l-allegazzjonijiet.

(Interruzzjonijiet) Bħala fatt inti s'issa għadek ma ċħadtx l-allegazzjonijiet li saru fil-konfront tiegħek.

L-ISPEAKER: Indirizza lili, jekk jogħġbok.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, kont qed ngħid … (Interruzzjonijiet) Din il-persuna dan qalitu barra u s'issa għadek ma ċħadtux.

(Interruzzjonijiet) Għid li mhux veru!

Iċħadha!

L-ISPEAKER: Onor. Beppe Fenech Adami, ħu paċenzja, ibqa' indirizza lili.

Mhux is-soltu li titħawwad daqshekk, ibqa' indirizza lili.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, serraħ moħħok li mhux jien qed nitħawwad imma huma qed jitħawdu.

L-ISPEAKER: Għalhekk qed ngħidlek hekk, biex tkompli bid-diskors tiegħek.

BEPPE FENECH ADAMI: L-Ispeaker għadu kemm qal li qed jitħawdu.

Ignatius Busuttil kien mar jipprotesta quddiem Kastilja u għax mar jipprotesta quddiem Kastilja spiċċa Mount Carmel.

Dan imbagħad kien għamel kawża kontra l-Gvern u rebaħ somma flus u allura f'isem l-Oppożizzjoni, f'isem id-diċenza f'dan il-pajjiż, għax għandna bżonn daqsxejn diċenza f'dan il-pajjiż, nitlob lill-Ministru biex meta jiġi biex jagħmel ir-replika tiegħu jassigura u jserraħ moħħ il-poplu Malti li ġiet osservata l-liġi meta l-persuna li tellgħet vidjo b'akkużi serji fil-konfront tal-Prim Ministru u fil-konfront tal-Onor.

Chris Cardona spiċċat Mount Carmel.

Jekk jiriżulta li din il-persuna spiċċat Mount Carmel mingħajr ma ġew osservati l-liġijiet ta' dan il-pajjiż, allura xi ħadd għandu jerfa' r-responsabbiltà.

Allaħares f'dan il-pajjiż nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn persuna li tikkritika jew tagħmel allegazzjonijiet fuq dan il-Gvern tispiċċa maqfula u midfuna ħajja f'kamra f'Mount Carmel.

Sur President, il-Ministru tkellem fuq il-Pulizija però nappella lill-Ministru biex juża l-istess kejl għal kulħadd.

Naf persuni li ftit taż-żmien ilu għax tellgħu post jikkritikaw b'mod goff lill-Prim Ministru u kienu membri f'korp dixxiplinat, ġew imsejħa u ħadu l-penitenza għal dak li għamlu.

Niġbed l-attenzjoni għal vidjo li ttella' fuq Facebook fil-ġranet li għaddew minn membru fil-Korp tal-Pulizija, bl-isem ta' Edward Falzon, l-għada li rajna l-festin sabiħ li sar il-Girgenti.

Dan għajjar lin-Nazzjonalisti u qagħad jitkellem fuq dan l-aqwa żmien, fuq kemm l-Onor.

Joseph Muscat ħaqqu jagħmel parties u kemm għandu biex jixxala u kemm aħna n-Nazzjonalisti maħruqin għax naraw lill-Onor.

Joseph Muscat jixrob ix-xampanja għax aħna qatt ma xrobna xampanja f'ħajjitna.

Bħalma tieħdu passi kontra membri tal-korpi dixxiplinati li jagħmlu kritika fil-konfront tal-Gvern u kultant jesaġeraw u allura tagħmlu sew, hemmhekk ukoll kellkom tużaw l-istess kejl!

L-isem tal-persuna li tellgħet dan il-vidjo ftit tal-ġranet ilu semmejtulek, Ministru.

Mhux biżżejjed li issa tgħidilha biex tneħħi dak il-post.

Kemm hu faċli issa li tagħtuh ordni biex ineħħi dak il-post!

Għat-tieni darba, din l-istess persuna bl-aktar mod oxxen qiegħda tgħajjar lill-Oppożizzjoni, qiegħda tgħajjar lin-Nazzjonalisti, qiegħda tgħajjar kważi nofs il-poplu Malti li ma jappoġġjax lill-partit li tappoġġja hi.

Imma ħalli issa niġi għal xi punti oħra li xtaqt inqajjem fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi jitkellem fuq in-numri tal-bibien li f'dan il-pajjiż huma responsabbiltà tal-Kummissjoni Elettorali.

Kif qegħdin xahrejn 'il bogħod mill-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew nixtieq nagħmel kumment.

Fl-elezzjonijiet li ġejjin għall-ewwel darba f'dan il-pajjiż se nużaw is-sistema tal-għadd elettroniku.

Wara li bdejna nivvotaw aħna b'mod elettroniku fil-Parlament, tħajru biex f'dawn l-elezzjonijiet jibdew jgħoddu b'mod elettroniku.

Madanakollu s-Segretarju Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Clyde Puli, fil-ġimgħat li għaddew kien esprima preokkupazzjoni dwar il-mod kif se titħaddem din is-sistema.

Din hija preokkupazzjoni ġustifikata għax minn dak li ġie rapportat jidher li fl-ewwel mock run, jiġifieri fl-ewwel test li sar tas-sistema tal-għadd tal-voti, l-error rate kienet ta' madwar 40%.

Mela meta l-computers ġew biex jgħoddu l-voti fl-ewwel mock run kien hemm 40% tal-voti li ma nqrawx tajjeb.

Sussegwentement sar mock run ieħor u l-error rate niżlet minn 40% għal 20%.

Mill-informazzjoni li għandi dik hija l-aħħar mock run li saret, fejn kellna 20% error rate fl-għadd tal-voti.

Issa f'pajjiżna l-elezzjonijiet jintrebħu b'5% jew 6% u allura b'error rate ta' 20% ifisser li jista' jkollna riżultat pervers, biex nuża kelma li kien uża l-Perit Mintoff fl-1981.

Mingħajr ma nallarma lin-nies, irrid li l-poplu Malti jingħata s-serħan tal-moħħ.

Li jinkwetani wkoll huwa l-fatt li skont dak li qrajt, għax jien m'iniex involut direttament, meta ġew biex inaqqsu l-error rate minn 40% għal 20% kien il-kuntrattur li aġġusta s-sistema biex l-error rate niżlet.

Il-Kummissjoni Elettorali bilfors kellha tqabbad kuntrattur biex jagħmel dan ix-xogħol u dan ifisser li din hija sistema kompjuterizzata li tista' tiġi aġġustata biex taqra aħjar il-voti u viċi versa, ċjoè biex ma taqrax il-vot tajjeb!

Dan qed ngħidu mingħajr ma nallarma.

Naħseb li jien u l-Onor.

Michael Falzon għandna rekord mondjali ta' kemm-il darba morna l-counting hall nassistu għall-għadd tal-voti u nafu l-ansjetà u t-tensjoni li jkun hemm.

Nafu li fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali jkollok sitwazzjonijiet fejn kunsill jintrebaħ b'seba' voti biss, pereżempju, jew bi 15-il vot.

Nafu wkoll li dawn huma kunsilli fejn ħafna nies ma jiġux eletti mal-ewwel count imma jiġu eletti fl-20 count.

Barra minn hekk, fl-elezzjonijiet tal-kunsilli jkollna ħafna cross-voting u f'dan il-kuntest, speċjalment fuq livell lokali, ikollna sitwazzjoni ta' touch and go, jiġifieri tista' tirbaħ jew titlef fuq kwestjoni ta' seba' voti jew għaxar voti.

Għalhekk jeħtieġ li jkollna s-serħan tal-moħħ li din hija sistema li se taħdem tajjeb.

Se nagħmel punt ieħor dwar il-Kummissjoni Elettorali.

Naf li qed tiġi diskussa l-possibbiltà li l-partiti politiċi jingħataw kopja ta' kull vot li jintefa' fil-kaxxa.

Il-General Elections Act, ċjoè l-liġi li tirregola l-elezzjonijiet f'pajjiżna, tagħti ħafna poteri lill-partiti biex jiskrutinizzaw, biex ikollhom aċċess, u biex ikollhom serħan tal-moħħ li l-proċess jitmexxa sew u b'mod rigoruż, però naħseb li issa qegħdin immorru daqsxejn overboard.

Naħseb li jekk il-partiti politiċi se nagħtuhom id-dritt li jkollhom kopja ta' kull vot, se nkunu qed innaqqsu mill-konċett li l-vot huwa sigriet.

Min hu midħla tal-proċess elettorali jaf li f'pajjiżna għandna d-distretti, fid-distretti għandna l-lokalitajiet, f'kull lokalità għandna numru ta' kaxex tal-voti u għal kull kaxxa jkun hemm numru ta' toroq allokati.

Biex nagħtikom eżempju, ejja ngħidu li fil-kaxxa Nru 100 ikun hemm il-voti ta' min joqgħod fi Triq il-Kbira, Birkirkara.

Allura l-partiti jkunu jafu li Beppe Fenech Adami, li joqgħod fi Triq il-Kbira, Birkirkara, se jivvota fil-kaxxa Nru 100 u dan ifisser li l-pariti politiċi se jkollhom kopja tal-vot tiegħi.

Tgħidli: Imma x'fiha?

Kif jista' jkun li l-partit politiku jkun jaf mill-kaxxa Nru 100 liema hu l-vot tiegħek?

Ir-risposta hija sempliċi.

Dan jista' jwassal għal abbuż u abbuż serju ħafna.

Ilkoll nisimgħu stejjer ta' xiri ta' voti u ta' persuni li jieħdu ritratt tal-vot tagħhom biex juruk kif ivvotaw.

Din is-sistema fejn il-partiti se jkollhom aċċess għall-kopja ta' kull vot tfisser li jista' jiġi kandidat partikolari, iwegħedni xi ħaġa partikolari bil-kondizzjoni li lilu nagħtih il-1, it-2 nagħtih lil xi ħadd partikolari u t-3 nagħtih lil xi ħadd ieħor.

Min ikun xtrani lili jista' jmur għand il-partit, idur il-voti tat-triq fejn noqgħod jien u jara jekk hemmx vot bil-pattern kif ftehemna.

Jekk hemm, dak li wegħedni jista' jroxxuli iżda jekk ma jsibx il-vot kif miftiehem ikun jaf li jien ma żammejtx kelmti fil-konfront tiegħu.

Dan biex nagħtikom eżempju,

Fil-fehma tiegħi, dan huwa perikoluż ħafna.

Id-drittijiet tal-partiti li jimmonitorjaw il-proċess elettorali m'għandhom bl-ebda mod jimpinġu fuq id-dritt sagrosant li l-vot ta' persuna jibqa' sigriet.

Naħseb li dan huwa prinċipju fundamentali f'kull sistema elettorali demokratika u allura nappella lil kulħadd, lil hinn mill-partiti politiċi, biex nikkonsidraw jekk dan li qed jiġi propost huwiex ħaġa tajba fid-direzzjoni t-tajba.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jitkellem ukoll dwar l-obbligu ta' persuna li twaħħal in-numru tal-bieb mal-faċċata tad-dar tagħha.

Mela allura jitkellem dwar dik li, skont stħarriġ ippubblikat il-ġimgħa l-oħra, hija l-aktar problema li qiegħda tinkwieta lill-poplu Malti wara l-kwestjoni tal-immigrazzjoni.

F'dan il-pajjiż l-ewwel preokkupazzjoni tal-poplu Malti tittratta l-immigrazzjoni u t-tieni l-aktar problema li tinkwetah tittratta l-housing.

Jien ngħid li l-problema tal-housing hjia konsegwenza tal-ewwel preokkupazzjoni, ċjoè tal-influss ta' eluf ta' ħaddiema li ġew jaħdmu f'pajjiżna biċ-cheap labour.

Qed ngħid hekk għax f'din l-aħħar sena f'dan il-pajjiż tfaċċat problema ġdida, u dan mhux qed ngħidu jien.

Tlaqna minn sitwazzjoni fejn kulħadd kellu saqaf fuq rasu u mxejna għal sitwazzjoni fejn numru ta' nies spiċċaw bla saqaf fuq rashom, jew għaliex ma kellhomx xogħol jew għaliex huma pensjonanti, però issa tfaċċa dan il-fenomenu ġdid, li żgur mhuwiex ċertifikat tal-aqwa żmien; għandna nies li għandhom impjieg u xorta m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Sur President, dan mhux qed ngħidu jien.

Fil-ġranet li għaddew il-YMCA – li nsellmilha minn hawnhekk għax-xogħol kbir li tagħmel għal dawk li m'għandhomx saqaf fuq rashom – spjegat li fis-sena 2017, minn kull 30 persuna li kienet homeless u li kienet tmur għandhom biex torqod minħabba li ma kellhiex saqaf fuq rasha, 20 kienu unemployed.

Mela minn kull tlieta li marru għandhom, tnejn kienu bla xogħol.

Illum il-YMCA tgħidilna li minn kull 30 persuna li qed imorru għandhom għax m'għandhomx saqaf fuq rashom, 20 għandhom impjieg.

Dan hu ċ-ċertifikat ta' Joseph Muscat, tal-Aqwa Żmien, tal-Gvern li suppost jaħseb f'min hu l-aktar fil-bżonn!

Iċ-ċertifikat ta' dan il-Gvern huwa li ħoloq il-faqar mill-ġdid.

Iċ-ċertifikat ta' dan il-Gvern huwa li ħoloq faxx kbir ta' nies li jaħdmu, għax l-aqwa li niftaħru li għandna full employment, iżda jgħixu fil-faqar.

Illum għandna faqar fost nies li jaħdmu u r-raġuni hija sempliċi ħafna; huwa fatt li b'minimum wage ta' €762 fix-xahar ma tistax tgħix ħajja deċenti.

Niftaħru li aħna l-aqwa fl-Ewropa – għax għall-megalomania dan il-Gvern ma jirbaħlu ħadd! – u issa saħansitra qed ngħidu li aħna l-għira tad-dinja imma mbagħad, aħna li aħna l-aqwa fl-Ewropa u l-għira tad-dinja, għandna minimum wage ta' €762 meta l-medja tal-minimum wages fl-Unjoni Ewropea hija ta' €924!

Aħna li aħna l-aqwa fl-Ewropa u l-għira tad-dinja għandna minimum wage ta' €162 inqas mill-average minimum wage fl-Unjoni Ewropea!

Niftaħru wkoll li l-proprjetà tagħna hija l-aqwa fid-dinja.

Fejn trid tasal iżjed?!

Aħna l-aqwa fid-dinja u issa qed jgħidulna li l-proprjetà tagħna togħla aktar minn ta' Hong Kong!

Jiġifieri issa ma' Hong Kong qegħdin nikkompetu!

Iftħu widnejkom; aħna aqwa minn Hong Kong!

Ixtru l-proprjetà f'Malta għax il-proprjetà f'Malta togħla aktar minn ta' Hong Kong!

Ir-riżultat ta' dan kollu huwa sempliċi ħafna; għandna din il-bużżieqa li huwa evidenti li f'xi mument jew ieħor se tinfaqa', però fl-istess ħin qed noħolqu faqar ġdid.

Għandna nies li m'għandhomx biex jixtru dar.

Illum għandna żgħażagħ b'impjieg, żgħażagħ professjonisti, bħal avukati u periti, u anke żgħażagħ li ggradwaw mill-Università li meta jmorru l-bank biex jissellfu, il-bank ma jsellifhomx.

Għandna avukati li għadhom ħerġin mill-Università, sabu impjieg però bl-impjieg li ngħataw ma jistgħux jixtru dar.

Ma jeżistix iżjed suq għal dawn in-nies u meta jiġri hekk, in-numru ta' nies homeless jiżdied.

Sur President, dan mhux qed ngħidu jien.

Is-CEO tal-YMCA ftit tal-ġranet ilu qal li sas-sena l-oħra kien ikollu jirrifjuta talba waħda kuljum ta' xi ħadd li m'għandux saqaf fuq rasu minħabba li ma jkollux post u din is-sena, fl-aqwa pajjiż fl-Ewropa, l-għira tad-dinja, qed ikun hemm ħames talbiet kuljum ta' nies li jmorru għand il-YMCA biex jitolbu li jkollhom saqaf fuq rashom u jiġu rifjutati.

Dan bejn is-sena l-oħra u dis-sena qed nitkellmu u mhux fuq is-snin ta' wara l-gwerra.

Agħar minn hekk, illum għandna faqar fl-etajiet kollha.

Qabel kien hemm min ma kienx qed jirnexxilu f'ċerta età imma llum l-akbar ammont ta' nies huma żgħażagħ bejn l-20 sena u l-35 sena u aktar minn 35 sena.

La fil-gwerra, la wara l-gwerra, la fis-snin ħamsin, la fis-snin sittin, la fis-snin sebgħin, la fis-snin tmenin, la fis-snin disgħin u lanqas fl-ewwel snin ta' dan is-seklu ma kellna sitwazzjoni fejn ħames min-nies kuljum jitolbu li jkollhom saqaf fuq rashom.

Għandna saħansitra numru ta' nies li qed imorru s-soup kitchens jitkarrbu biex jieklu kuljum.

Dan huwa l-faqar ġdid, il-faqar li ħoloq dan il-Gvern bil-mudell ekonomiku li qiegħed jippromwovi.

Mela l-Prim Ministru filli jitkellem fuq il-blockchain, fuq il-gaming u fuq kemm ġejjin nies minn barra l-pajjiż li huma high net worth, u issa nhar il-Ħadd mar jagħmel konferenza u qalilna biex inserrħu moħħna għax ġejjin 500 ħaddiem u se nassiguraw li dawn jaqilgħu l-minimum wage u mhux inqas.

Dan x'kejl hu?! 500 biss se jġib meta qalilna li ma nafx kemm kellhom jiġu stilel taċ-ċinema, stilel tal-isport u stilel ta' ma nafx xiex f'pajjiżna?!

Minn dak ma ġie xejn.

Se nġibu 500 persuna mit-Turkija u l-Prim Ministru, il-kejl tas-suċċess tiegħu, is-serħan tal-moħħ tiegħu huwa li dawn se jaqilgħu l-minimum wage u mhux inqas.

Anzi wissa lil min se jġibhom u qallu: Ara ma jfettillekx tagħtihom inqas mill-minimum wage!

Dak l-aqwa fl-Ewropa!

Dak l-għira tad-dinja!

Dan hu l-istandard ta' Joseph Muscat li llum reġa' kkonferma li minn hawn u ftit ġimgħat, xhur jew ma nafx meta, se jdabbar rasu u jħalli lil dan il-pajjiż ifendi għal rasu u jipprova jsolvi l-problemi li se jkunu l-legat tiegħu wara li jitlaq.

Dan ħoloq ekonomija fuq il-faqar, ekonomija fuq il-prekarjat, ekonomija fuq li nġibu 500 ruħ minn barra u jassigurana li se jingħataw il-minimum wage.

Ftit tal-ġranet ilu rajna lill-Prim Ministru u l-ħbieb tiegħu jkantaw "Ma' tagħmlu xejn mal-Perit Mintoff".

Dawn mhux ma jagħmlu xejn miegħu, ma jagħmlu xejn bħall-Perit Mintoff!

Mur ġib lil Mintoff jaċċetta dan kollu!

Mur ġib lil Mintoff jisma' lill-Prim Ministru tal-Partit Soċjalista Malti jitkellem b'dan il-mod!

Mur ġib lil Mintoff jismagħkom tgħidu dawn l-affarijiet!

Ma tagħmlu xejn bħall-Perit Mintoff mhux ma tagħmlu xejn mal-Perit Mintoff!

Intom ma tagħmlu xejn bħall-Perit Mintoff.

Intom begħtu r-ruħ soċjali tagħkom u għamiltu l-flus l-alla ta' kollox.

Issa l-Prim Ministru se jdabbar rasu towards new pastures għax dan ġie bil-ħsieb li jagħmel bejn seba' snin u tmien snin, u jitlaq!

Tiġi, toħloq ekonomija bużżieqa, tifqa' kullimkien bil-permessi, tifqa' kullimkien bil-ħaddiema barranin u wara seba' snin iddabbar rasek.

Mur ġibek tkun il-Partit Nazzjonalista li tagħmel 25 sena fil-Gvern u tibdel pajjiż minn fuq s'isfel!

Dan għamel l-eħfef ħaġa; ġie, għamel dan li għamel u se jdabbar rasu, imbagħad jaraw ta' warajh.

Il-Ministru Farrugia qed jgħidli x'għandu x'jaqsam.

Daqskemm għandu x'jaqsam id-diskors li għamel dwar il-cameras tal-Pulizija man-numri mwaħħlin mal-bibien!

Imma issa ħalli nitkellem dwar l-Armata.

Ftit tal-ġranet ilu ħareġ rapport tal-Ombudsman bit-trabuxu, għax dawn għamlu minn kollox biex ifixklu lill-Ombudsman milli jinvestiga l-abbużi u l-ħneżrijiet li twettqu fl-2013, mhux taħt il-Ministru Farrugia, però mill-Gvern Laburista li hu jirrappreżenta.

Dan ir-rapport jitkellem bl-aktar mod ċar dwar kif il-promozzjonijiet li ngħataw fl-2013 kienu abbużivi u nħolqot sistema by design, jiġifieri apposta, biex taġevola lil min kellhom ippjanat li jaġevolaw.

Dan ir-rapport tal-Ombudsman, li ġie ppubblikat wara daqstant snin għax l-Ombudsman kellu jmur il-Qorti biex il-Qorti tordna lill-Gvern jgħaddi l-informazzjoni lill-Ombudsman dwar dawn il-promozzjonijiet, jgħid hekk:

Dan ifisser li kien hemm proċess ta' kif jingħataw il-promozzjonijiet u dawn l-għorrief turned it on its head b'tali mod li:

Jgħid ukoll li l-proċess kien sar b'tali mod li:

L-Ombudsman jgħid "by design" għax ivvintaw mod ta' promozzjonijiet apposta biex, pereżempju, il-Kap Kmandant u d-Deputy Commander tal-Forzi Armati ta' Malta jingħataw erba' promozzjonijiet u tliet promozzjonijiet f'daqstant xhur biex jaqbżu lil kulħadd.

Għandna kundanna tal-Ombudsman li hija waħda sostanzjata, jiġifieri ma saritx kapriċċjożament, u l-istess Ombudsman għamel rapport voluminuż li jwaħħxek meta tara kif ħadmu biex iqaċċtu l-irjus ta' career people fl-Armata u jdaħħlu lil dak u lill-ieħor jew għax ħabib tagħhom, jew forsi għax jixorbu flimkien, jew għax joħorġu flimkien, jew għax ħbieb mal-familja jew għax għenu fil-kampanja u allura jaqbżu għal xulxin.

Hekk jaħdmu!

Dawn il-Forzi Armati ta' Malta!

Il-Forzi Armati ta' Malta mhijiex entità kwalunkwe.

Li inti tagħti l-promozzjonijiet bl-addoċċ huwa ħażin dejjem, però li tagħti promozzjonijiet bl-addoċċ fl-Armata huwa ħażin – u din jgħidha l-Ombudsman – għax jaffettwa wkoll is-sigurtà ta' pajjiżna.

Tistgħu timmaġinaw?

Forsi fil-Venezuela jista' jiġri hekk!

Jumejn qabel l-elezzjoni tat-3 ta' Ġunju, jiġifieri fl-1 u fit-2 ta' Ġunju, ingħataw 700 promozzjoni … (Interruzzjonijiet) Dan mhux minn ewl id-dinja?

Ministru, jaħasra qed nitkellem fattwalment.

Il-Gazzetta tal-Gvern lejlet l-elezzjoni ppubblikat mijiet ta' promozzjonijiet.

Mhix xi ħaġa minn ewl id-dinja li meta tagħti promozzjoni lejliet elezzjoni … 700 promozzjoni taw lejliet l-elezzjoni ġenerali.

Imbagħad jgħidu li ma xtrawx il-voti!

Jgħidu: Dawk tajnihomlhom għax ħaqqhom.

Skużi, allura tagħti promozzjoni lejliet l-elezzjoni?

Il-Gazzetta tal-Gvern ta' lejliet l-elezzjoni toħroġ b'ismijiet ta' 700 suldat li ngħata promozzjoni.

Issa din mhijiex armata ta' xi 20,000 suldat tafux, għax bħalissa hemm taħt l-2,000 u allura meta tagħti 700 promozzjoni jfisser li ħarbatt armata sħiħa.

L-Ombudsman kiteb lill-Ministru u qallu: Prim Ministru, Ministru hawnhekk għamiltu oxxenità.

Hawnhekk għamiltu inġustizzja.

Irrimedjaw din l-inġustizzja għax weġġajtu lin-nies u kissirtu lin-nies.

Jien naf nies li kienu fl-Armata li kissirtuhom.

Kissirtu familji!

Tajba, mela jkollok xi ħadd tiela' bil-mod, tarġa tarġa, imbagħad jiġi l-ieħor u jagħmel somersault ta' erba' promozzjonijiet u jiġi qablu!

B'dan il-mod tkisser il-moral, tkisser il-familja, tkisser l-entużjażmu għall-ħajja, tkisser l-amor proprju għall-impjieg tiegħek imma għalihom dawn qisu xejn mhu xejn.

Jikteb lill-Prim Ministru, il-Prim Ministru jirreferi lill-Ministru u l-Ministru jwieġeb u jgħidlu we have taken note.

Imma ħalli nikkwotah eżatt għax nibża' li nikkwotah ħażin.

B'mod insensittiv, ikollok rapport tal-Ombudsman li jgħidlek li għamiltu l-ħniżrijiet u l-Ministru jgħidlu li he disagrees!

Aħna għandna Uffiċċju tal-Ombudsman li għamel erba' snin jagħmel ir-rapport tiegħu, imbagħad il-Ministru bagħatlu ittra wara nofs siegħa u qallu:

– u nixtieq inkun naf fejn jaqbel ma' dan ir-rapport! –

Ara kemm qegħdin sew!

Mela l-Ombudsman jagħmel rapport fejn jgħid li saret inġustizzja, jgħid fil-konfront ta' min saret dik l-inġustizzja, jitlob lill-Gvern jirrimedja dik l-inġustizzja u mbagħad il-Ministru jgħidlu li qed jieħu nota.

Jgħidlu wkoll li ma jaqbilx miegħu għax qed jgħid il-ħmerijiet u li minkejja dan, se jieħu dak li qed jgħid into consideration for future processes!

Dawn li sofrew l-inġustizzja ħafna minnhom tilfu eluf ta' flus, tilfu karriera, telqu mill-Armata.

Probabbilment lejlet l-elezzjoni ġenerali li ġejja!

Ministru, dan mhuwiex sew.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Onor. Fenech Adami, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

BEPPE FENECH ADAMI: Jien mhux qiegħed hawnhekk biex ngħallmek.

Jien qiegħed hawhekk biex … (Interruzzjonijiet) Nitgħallmu minn xulxin.

Onor. Fenech Adami, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

BEPPE FENECH ADAMI: Ministru, ħalli nikkumplimentak ftit.

Jien tlaqt bil-premessa li dawn il-ħniżrijiet ma sarux meta kont Ministru int għax int sirt il-Ministru responsabbli mill-Pulizija u l-Armata wara l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Però issa inti għandek rapport f'idejk u għandu jkollok il-kuraġġ li tagħmel dak li hu sewwa.

Ejja nitilqu bil-premessa li xi ħadd għamel żball fil-passat.

Allura dan jiġġustifika li inti tarmi r-rapport?

Fil-fehma tiegħi, il-Ministru għandu l-privileġġ li jirranġa dak li ġara.

Sinjura President, jien m'għandix dubju li l-Ministru jaf li dak li sar fl-2013 ma kienx korrett.

U jekk ma kienx jaf x'ġara, issa sar jaf grazzi għar-rapport tal-Ombudsman u allura issa għandu responsabbiltà politika wkoll.

Għandu rapport tal-Ombudsman li jelenka bl-aktar mod ċar kif saru l-inġustizzji, fil-konfront ta' min saru l-inġustizzji u x'rimedji għandhom jittieħdu biex jitranġaw dawk l-inġustizzji.

Inti, Ministru issa għandek ir-responsabbiltà tirrimedja dawn l-inġustizzji li saru.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, jien ukoll nikkonferma li l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi, però ladarba dan huwa Abbozz ta' Liġi li jaqa' taħt il-Ministeru għall-Intern, inħossni fid-dmir li nieħu din l-okkażjoni - għax mhux ta' kuljum li jkolli lill-Ministru faċċata tiegħi - biex niddiskuti xi ħaġa oħra li tmiss mar-responsabbiltà tiegħu.

Inħossni fid-dmir li jien ukoll nitkellem fuq affarijiet marbuta mas-sigurtà f'pajjiżna.

Huwa tajjeb li naċċenna għall-proposti relatati mas-sigurtà f'pajjiżna li bħala Oppożizzjoni konna ressaqna u ddiskutejna mal-Gvern.

Dawn il-proposti għamilniehom b'rabta mal-Abbozz ta' Liġi li se jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali imma jidher li l-Gvern mhux qiegħed jagħti kashom.

Dan qed ngħidu għax fil-ġranet li ġejjin f'din il-Kamra se nkunu qegħdin niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi fl-intier tiegħu imma l-Oppożizzjoni għadha qed tistenna appuntament biex aħna nispjegaw x'inhuma dawn il-proposti.

Din hija xi ħaġa li ġiet imwiegħda lilna mis-Segretarju Parlamentari responsabbli, però ladarba l-Kabinett approva l-Abbozz ta' Liġi li se nkunu qegħdin niddiskutu fi ftit tral-ġranet oħra, jidher li l-proposti tagħna ma ġewx inklużi.

Sinjura President, aħna f'dawn il-proposti tkellimna wkoll dwar il-community policing, xi ħaġa li l-Ministeru mmexxi mill-Onor.

Michael Farrugia jista' jattwa fil-lokalitajiet tagħna.

Din hija xi ħaġa fattibbli u allura għadna ma nistgħux nifhmu għaliex il-Gvern jidher li mhux qiegħed jagħtiha importanza.

Irrid ngħid ukoll li l-Gvern jgħid li l-kriminalità f'pajjiżna qiegħda tonqos.

Nixtieq inkun naf liema figuri qed jikkwota!

F'dawn l-aħħar ġranet għamilt mistoqsija parlamentari biex nieħu ritratt ta' fiex tinsab in-naħa ta' fuq ta' Malta f'dak li għandu x'jaqsam mal-kriminalità.

Jien ġej min-naħa ta' fuq ta' Malta u allura ridt nieħu ritratt min-Naxxar 'il fuq, jiġifieri min-Naxxar, għal San Pawl il-Baħar u l-Mellieħa.

Ir-risposta kopriet erba' xhur u sfortunatament, tikkonferma li r-residenti tan-Naxxar, tal-Mellieħa u ta' San Pawl il-Baħar ma jistgħux joqogħdu fuq dak li qed jgħid il-Gvern, ċjoè li l-kriminalità f'pajjiżna qiegħda dejjem tonqos.

Qiegħed nirreferi għal mistoqsija parlamentari 9077 li t-tweġiba tagħha fiha figuri li huma inkwetanti.

Pereżempju fil-lokalità tal-Mellieħa, fl-aħħar erba' xhur, mir-residenzi kien hemm ħames serqiet.

Issa hawn mhux qegħdin nitkellmu fuq l-istaġun tas-sajf.

Bħala pickpocketing fix-xhur bejn Novembru u Frar kien hemm xejn inqas minn 37 rapport dwar dan it-tip ta' serq.

Kien hemm ukoll stabbilimenti li rreġistraw serq.

Aktar minn hekk, insterqu tliet karozzi f'erba' xhur fil-lokalità tal-Mellieħa.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-lokalità tan-Naxxar, jidher li l-mewġa ta' serq fil-lokalità tan-Naxxar bdiet tgħolli rasha wkoll.

Hawnhekk noqogħdu ngħidu kemm f'pajjiżna qegħdin naraw il-kriminalità dejjem tonqos imma mhux l-istess jista' jingħad għan-Naxxar.

Jien ninkwieta li fl-erba' xhur bejn Novembru u Frar kien hemm xejn inqas minn għaxar serqiet minn residenzi fin-Naxxar.

Aħna tal-Oppożizzjoni kellna raġunament meta ressaqna l-proposti biex jidħol il-community policing.

Dan huwa konċett li jitħaddem barra minn Malta u aħna tlabna lill-Gvern jikkonsidrah bis-serjetà fir-riforma tal-kunsilli lokali.

Fin-Naxxar kien hemm ukoll 11-il serqa ta' vetturi f'dan il-perjodu.

Ħalli nkompli nikkwota minn din l-istatistika uffiċjali li tani l-Ministru għall-Intern.

F'San Pawl il-Baħar in-numru huwa xokkanti għax kien hemm xejn inqas minn 58 serqa minn karozzi f'temp ta' erba' xhur.

Serq minn djar f'San Pawl il-Baħar fl-istess perjodu kien hemm 36.

Dawn il-figuri jinsabu f'dokument li tressaq f'din il-Kamra 24 siegħa ilu.

Minn ħwienet f'San Pawl il-Baħar f'erba' xhur kienu rreġistrati tmien serqiet.

Allura altru li l-Gvern irid jagħti widen għall-proposti li għamlet din in-naħa tal-Kamra!

Sinjura President, nappella lill-Ministru sabiex iserrħilna rasna dwar dan il-konċett ta' community policing.

Aħna rridu li jkun hemm relazzjoni ta' ħidma kontinwa u dettaljata bejn il-Korp tal-Pulizija u l-kunsilli lokali.

Meta ħriġna b'dan il-konċett aħna kellna f'moħħna dawn il-figuri allarmanti li ħarġu mit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9077.

Aħna ma nistgħux inħallu dan jgħaddi u business as usual.

Ressaqna wkoll proposti dwar il-preżenza tal-pulizija b'mod regolari fl-skejjel waqt il-ħin tal-ħruġ u tad-dħul għax hemmhekk mhux qegħdin naraw pulizija jew uffiċjali tal-komunità.

Dawn huma wkoll concerns tal-ġenituri li t-tfal tagħhom jattendu skejjel f'diversi lokalitajiet f'Malta u Għawdex.

Nafu kemm kibret il-problema tat-traffiku f'pajjiżna però mhux qed ikun hemm impenn mill-awtoritajiet biex anke f'dak il-mument, ikun hemm serħan tal-moħħ f'dak li għandu x'jaqsam ma' preżenza tal-pulizija.

Nixtieq nagħmel parentesi żgħira biex ngħid xi ħaġa li ngħidha kull darba li nsemmi l-Korp tal-Pulizija.

L-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-membri kollha tal-Korp.

Dawn waħedhom ma jimxux u jrid ikun hemm direzzjoni minn min imexxi l-Korp.

Nittama li jkun hemm ukoll koordinament bejnhom, bejn il-Local Enforcement System Agency (LESA) u l-uffiċjali tal-komunità.

Il-Bambin biss jaf kemm swiet din l-aġenzija li, f'isem l-Oppożizzjoni, nerġa' niddikjara li aħna ma naqblux mal-mod kif saret għax ittieħdu r-responsabbiltajiet li kienu f'idejn il-kunsilli lokali.

Anke hawnhekk jidher li m'hemmx koordinament bis-serjetà bejn il-kunsilli lokali li għandhom ikollhom il-poter li jagħżlu huma l-ħinijiet u l-postijiet fejn għandu jkun hemm l-uffiċjali tal-komunità, il-Pulizija, u l-istess kunsilli lokali.

Sur President, fi ftit ġranet oħra f'din il-Kamra se nkunu qegħdin niddiskutu r-riforma tal-kunsilli lokali u l-Oppożizzjoni waqt dak id-dibattitu se tibqa' tinsisti li s-sigurtà tingħata prijorità.

Aħna jinteressana li jkun hemm ukoll sigurtà f'postijiet fejn hemm konċentrazzjoni ta' tfal bħalma huma n-nurseries f'diversi dixxiplini sportivi madwar Malta u Għawdex u fejn tkun qed tingħata l-lezzjoni tad-duttrina.

Anke hemmhekk hemm bżonn nibdew naraw preżenza akbar ta' uffiċjali tal-komunità u ta' membri tal-Korp tal-Pulizija.

Jien konxju mill-impenn u d-dedikazzjoni tal-membri tal-Korp, però importanti li min qiegħed imexxi jippustjahom b'mod korrett, u jara li jkun hemm riżorsi biżżejjed biex ilaħħqu mad-domanda tal-lokalitajiet tagħna.

Irrid nisma' wkoll lill-Ministru jserrħilna rasna li se jerġa' jkun hemm it-tourism policing.

Dan kien suċċess fil-lokalità ta' San Ġiljan però jidher li anke hawnhekk, il-proposti tal-Oppożizzjoni ma ġewx inklużi mill-Gvern fid-dokument finali.

Fl-Abbozz ta' Liġi finali m'hemmx aċċenn għall-preżenza tat-tourism police f'żoni turistiċi.

Jien ikkwotajt in-numri xokkanti tal-kriminalità f'San Pawl il-Baħar; f'erba' xhur kien hemm 36 serqa minn residenzi, tmienja oħra minn ħwienet u 58 serqa minn karozzi.

Kieku l-Gvern lest jifhem dak li qed tgħid l-Oppożizzjoni u jdaħħal il-konċett tal-community policing, kieku żgur naraw differenza b'mod immedjat.

Hemm bżonn li n-nies hemm barra jibnu aktar rispett lejn l-uffiċjali tal-pulizija u dan huwa mod ta' kif nistgħu noħolqu dan ir-rispett billi jkun hemm aktar koordinament bejn ir-residenti, bejn il-kunsilli lokali u anke fil-Korp tal-Pulizija stess.

Jien ngħid li s'issa m'aħniex nużaw bl-aħjar mod ir-riżorsi fil-Korp tal-Pulizija.

Sur Presdent, dan l-aħħar reġgħu daħlu numru ta' pulizija ġodda.

Nawguralhom minn hawnhekk.

Jien konvint li daħlu għal biċċa xogħol.

Fil-fatt ngħidilhom illi li tkun pulizija hija vokazzjoni.

U meta tilbes l-uniformi għandek tingħata rispett minn kulħadd, minn fuq s'isfel.

Issa li daħlu l-pulizija ġodda rridu naraw li r-riżorsi li hemm fil-Korp jintużaw bl-aħjar mod possibbli fl-interess tar-residenti fl-ibliet u l-irħula f'Malta u Għawdex.

Nittama li l-Ministeru responsabbli ma jibqax iwebbes rasu u jarmi jew ma jagħtix kas proposta sempliċement għax ġiet mill-Oppożizzjoni.

Nittama li għadu possibbli li dawn il-proposti jiġu inklużi fid-dokument finali li jien informat li għadda mill-Kabinett proprju ftit tal-ġranet ilu.

Għaldaqstant nerġa' nappella lill-Ministru biex, jekk hemm bżonn, niltaqgħu u nispjegaw x'qegħdin ngħidu b'community policing.

Irridu bis-serjetà li l-Korp tal-Pulizija jingħata r-rispett li jixraqlu għaliex hekk jistħoqqilhom dawk li jilbsu l-uniformi.

Aħna nistennew rispons min-naħa tal-Gvern għal dak li qed nipproponu jekk verament irridu li titnaqqas il-kriminalità.

Inutli nsemmu l-figuri u nagħmlu stqarrijiet li l-kriminalità kompliet tonqos sena wara sena.

Jekk inti resident u wara li dħalt lura mill-quddies sibt id-dar tiegħek misruqa, naħseb tinkwieta u ma jinteressawkx il-figuri.

Jien naf li l-Ministru qed isegwi b'attenzjoni u allura nerġa' nappellalu bis-serjetà biex il-community policing jidħol.

Din hija xi ħaġa li taħdem barra minn Malta.

Fil-Korp tal-Pulizija kien hemm min fis-snin passati ried li din tidħol, però jidher li meta nbidlet l-amministrazzjoni forsi ma kienx hemm min ried jattwa dak li kien lest biex jibda jitħaddem.

Allura nerġa' nappella lill-Ministru biex jara ftit x'kien jgħid ir-rapport dwar il-community policing li kien lest biex jiġi introdott fl-ibliet u l-irħula tagħna.

Jien nittama li dan isir.

Nittama li ndaħħlu aktar membri fil-Korp tal-Pulizija u minn hawn u erba' xhur oħra nkun nista' niġi hawn u ngħid: Iva, Ministru, is-serq minn karozzi, djar u ħwienet naqas.

Irrid ngħid li dak li qegħdin nitkellmu dwaru lilna jinteressana għax aħna wkoll irridu nikkontribwixxu b'risq il-komunità.

Bħala Oppożizzjoni rridu nagħtu l-kontribut tagħna biex ikollna soċjetà li jimpurtaha.

Nittama li anke f'dan ir-rigward l-Oppożizzjoni ma tkunx qisha qed għajta fid-deżert.

Suppost għandna Gvern li jgħid li jisma' u nittama li bis-serjetà jisma' dawn il-proposti u jattwahom.

Niġi għal suġġett ieħor.

Il-korruzzjoni qed tibqa' tinkwieta lill-poplu Malti.

Rapport li ħareġ f'waħda mill-istituzzjonijiet Ewropej jgħid li pajjiżna qed jitlef xejn inqas minn €725 miljun f'korruzzjoni.

Madwar 54% ta' dawk li ġew intervistati jaħsbu li f'pajjiżna żdiedet il-korruzzjoni fl-aħħar tliet snin.

Dan ukoll jirrifletti ħażin għax allura hawn xi ħaġa ħażina f'dan il-pajjiż.

Din mhix perċezzjoni.

Dan huma fatti.

Il-maġġoranza assoluta tar-residenti Maltin li tkellmu f'dan l-istħarriġ jaħsbu li l-korruzzjoni f'pajjiżna żdiedet.

Dan juri kemm verament għandna istituzzjonijiet li mhumiex qegħdin jaħdmu kif suppost.

Sur President, nikkonkludi billi nerġa' nikkonferma li l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi però nittama li l-Gvern jagħti widen lill-Oppożizzjoni meta fi ftit tal-ġranet oħra se nkunu qegħdin niddiskutu riforma li tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies b'rabta mal-kunsilli lokali.

Nittama li l-Gvern jisma' bis-serjetà dak li pproponiet l-Oppożizzjoni.

Dawn huma proposti fattibbli li jagħmlu differenza fil-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nirrapporta dwar ix-xogħol tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Fis-5.56 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sur President, nirrapporta li fil-laqgħa tal-Grupp ta' Ħidma I tal-lum, 27 ta' Frar 2019, ġew ikkonsidrati disa' proposti leġiżlattivi indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li kienu konformi mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u proporzjonalità.

Dawn huma:

għamel skrutinju u għadda 45 proposti leġiżlattivi u dokumenti oħra maħruġa mill-Kummissjoni u minn istituzzjonijiet oħra tal-Unjoni Ewropea kif ġej:

L-ISPEAKER: Grazzi, Onor. Zammit Lewis, u nirringrazzjak ukoll tal-ħidma li qed issir f'dan il-Kumitat.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET

TAL-PULIZIJA

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, qegħdin nitkellmu dwar in-numri tal-bibien.

Nieħu pjaċir ikollna dibattiti f'din il-Kamra għax b'hekk nirriflettu u naqsmu l-ideat kemm bħala leġiżlaturi kif ukoll bħala policymakers.

Kultant il-kuntrasti tad-dibattiti li jsiru f'din il-Kamra jġegħluni nixtarr.

Illum qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi li jittratta l-obbligu li wieħed iwaħħal in-numru tal-bieb ipprovdut lilu mir-Reġistru Elettorali mentri lbieraħ konna qegħdin niddiskutu emendi għal Avviż Legali biex il-Gvern jibdel xi ħaġa fil-liġi li għandha x'taqsam mat-trasferiment ta' artijiet bi qbiela bejn persuni li ġenwinament jinteressahom mill-agrikoltura u bdiewa li jaqilgħu x'jieklu mill-wiċċ tar-raba'.

Mela ironikament, fil-każ tal-aħħar iddiskutejna sempliċi Avviż Legali imma biex indaħħlu dan il-provvediment dwar in-numri tal-bibien irridu niddibattu emenda għal-liġi prinċipali!

Kultant il-qafas tal-liġi jkun daqsxejn ironiku.

In-numri jfakkruni fl-istatistika, ifakkruni fil-voti li jittieħdu f'din il-Kamra, ifakkruni fis-surveys li jsiru mill-ġurnali, ifakkruni fil-petizzjonijiet u jfakkruni f'ħafna affarijiet fil-ħajja materjalistika tal-lum.

Aħna niddependu min-numri; numri ta' maġġoranza, ta' minoranza, numri ta' drittijiet eċċ.

Jekk naqbdu l-ġrajja ta' kif ġew in-numri mal-faċċati tar-residenzi tagħna nindunaw li fis-seklu 19 in-numri ma kenux jeżistu.

Minflok, id-djar f'ċerti nħawi kienu jħarsu lejhom bit-toponomastika, kelma li kważi ntesiet illum il-ġurnata.

It-toponomastika tiddeskrivi l-inħawi ta' xaqliba ta' lokalità u minn dik it-toponomastika wieħed ikun jaf fejn kien hemm dak it-tali razzett u dik it-tali residenza.

Maż-żmien imbagħad daħlu t-toroq u mat-toroq daħlu n-numri.

Jien se nitkellem dwar is-simboliżmu li forsi sħabi f'din il-Kamra ma daħlux fih għax tkellmu aktar mill-aspett ta' osservanza tal-liġi u dwar id-dmirijiet tal-Pulizija.

In-numru tal-bieb jagħraf b'mod individwali identità ta' familja, identità ta' missier, ta' omm u ta' wlied.

Fil-ħajja tal-lum aħna x'identità għandna?

Għandna l-identità tan-numri!

U minflok ma n-numru jagħtik id-dinjità bħala bniedem, u minflok ma għandna politika li tħares id-dinjità tal-persuni biex jilħqu l-milja tagħhom u politika tar-rispett, tal-ġustizzja soċjali, tal-ugwaljanza u tal-ħafna affarijiet sbieħ li permezz tagħhom il-kwalità tal-ħajja titjieb, kull ċittadin f'Malta u Għawdex ġie ridott għal numru.

Tgħiduli: Biex ġej?!

Int mhux Godfrey jismek?

Ħadd ma jgħidlek "Identity Card No. 344660(M)", anke jekk jidher li hemm se mmorru, bħalma naraw fil-films tal-fantaxjenza!

Mela ħalli ngħidilkom kemm sirna numri.

Morru l-Isptar Mater Dei staqsu għal xi ħadd u taraw jekk isejħulux bin-numru tas-sodda!

Morru fejn tridu biex tieħdu servizz u ara jekk jinteressahomx ismek jew in-numru tal-karta tal-identità jew tal-passaport tiegħek!

Tmur fejn tmur kulma jkunu jridu huwa xi forma ta' barcoding jew identifikazzjoni.

Huwa veru li sar il-progress imma huwa veru wkoll li l-valuri tal-bniedem qegħdin jintesew u sirna biss numri.

Dan kullimkien u mhux f'Malta biss, imma f'Malta għandna soċjetà mibdula.

Tant sirna numri bħala persuni li nikkonsidraw li jkun hemm mumenti meta l-persuna tkun fil-ġuf tal-omm li tista' titneħħa, għax dik hija numru, u nikkunsidraw l-ewtanasja biex nitterminaw il-ħajja ta' persuna li ma tixtieqx tkompli ħajjitha għax hija mdejqa, jew għax muġugħa, jew għax għandha marda terminali.

Dawn huma kollha affarijiet li qegħdin jirriduċu 'l-persuna għal numru.

F'ħaġa waħda bħala ċittadini Maltin ma ġejniex ridotti għal numru; meta aħna nkunu tallaba għad-dritt tagħna.

Hemmhekk jarawhom l-uċuħ; jaraw min hu aħmar, min hu blu, min hu oranġjo u min hu aħdar!

Hemmhekk mhux in-numru biss jgħodd.

Hemmhekk hemm in-numru tal-vot imma aktar minn hekk, hemm in-numru li huwa identifikat b'wiċċ għax huwa t-tali, u għax huwa t-tali mhuwiex numru biss imma huwa numru li jista' jintuża 'l quddiem biex il-partit ikollu l-poter.

Hemmhekk it-tali huwa persuna li jien għandi naqdi għax għada pitgħada jista' jpattihuli.

Hawn huwa l-qofol, hawn hija l-għafsa ta' qalb meta nitkellem dwar din l-emenda li tidher ċuċata: qegħdin inħarsu lejn il-bniedem bħala numru.

Hija għafsa ta' qalb li qed nitilfu l-valur li nħarsu lejn il-bniedem bħala persuna b'mod sħiħ.

Minn dan l-aspett ta' numri, lill-bieb tad-dar qegħdin nagħtuh identità imma liċ-ċittadin neħħejnihielu dik l-identità għax wara kollox jitqies bħala numru u mhux mod ieħor.

Hawnhekk jiena nara kuntrast fil-kwalità tal-ħajja li qegħdin ngħixu, fejn l-umanità qiegħda titneżża' minn ġieħha u mis-sens ta' rġulija li jagħti kobor lill-bniedem.

Għalkemm tkellimt dwar numri, jien naħseb li wasal iż-żmien li l-Pulizija jkollha the guard who guards the guard.

L-esperjenza li qegħdin ngħaddu minnha turina li għandu jkun hemm entità jew awtorità distinta mill-Korp tal-Pulizija li jkollha s-setgħa li tinvestiga jekk fil-Korp stess hemmx il-kriminalità.

Jekk din tiddaħħal fil-Kostituzzjoni, u jekk tkun immexxija lil hinn mill-Korp, toħloq bilanċ ġust ieħor li jagħti serħan tal-moħħ lill-poplu Malti u Għawdxi.

Jien nemmen li kwalunkwe gvern irid jagħti direzzjoni politika, iżda qatt m'għandu jkun hemm interferenza.

Qatt m'għandu jkun hemm influwenza politika li twassal għal complete takeover ta' korp jew ta' awtorità li hija regolatur.

Għaldaqstant nappella għas-sens komun biex vera nservu lir-Repubblika tagħna b'mod li nħarsu l-veru interessi tagħha u mhux l-interessi ta' xi individwu, jew ta' xi partit, jew tal-ħakma taż-żewġ partiti l-kbar.

Sur President, nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nerġa' ngħid li l-bniedem sar numru.

Ladarba l-bniedem sar numru fis-soċjetà li qegħdin ngħixu, hemm bżonn li f'din il-Kamra nindirizzaw l-affarijiet b'mod aktar robust biex nerġgħu nqajmu l-valuri li l-bniedem għandu jgħożż u b'hekk, nerġgħu ntellgħuh fuq dak il-pedestall ta' umanità li tant jistħoqqlu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill-Ministru Michael Farrugia biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, kemm hu faċli niġi hawnhekk illum u f'dan il-winding up ninżel fil-livell mhux tal-Onor.

Godfrey Farrugia, imma tal-kelliema tal-Oppożizzjoni l-oħrajn.

Naħseb huwa faċli li ninżel fl-istess livell u noqgħod nitgħajjar, noqgħod ngħajjar, naqla' minn żniedi, inkun l-investigatur, inkun il-prosekutur, inkun il-ġuri, inkun l-imħallef u nkun il-bojja, għax minn ċerti diskorsi li kellna spiċċajna anke l-bojja!

Naħseb li tajjeb li nirrispondi ċerti ineżattezzi li ntqalu, però mbagħad ma naħsibx li għandi nirrispondi dwar ċerti każi partikolari għax nirrispetta l-professjoni tiegħi bħala tabib u nirrispetta l-pożizzjoni tiegħi bħala Ministru.

Ma naħsibx li għandi niġi fil-Parlament u nitkellem dwar persuni li jbatu b'ċerti kondizzjonijiet.

Ma kontx nistenna li jsiru akkużi bl-addoċċ sempliċement biex ikunu ntqalu, l-aqwa li titfa', tħammeġ u ċċappas meta kulħadd jaf li ċerti affarijiet ma tistax tgħidhom għax m'għandekx dritt – u lanqas għandu jkollok id-dritt, la fil-Parlament u lanqas barra – li titkellem dwar kondizzjonijiet mediċi ta' persuni.

Allura se noqgħod pass lura minn ċerti affarijiet b'rispett lejn is-serjetà.

Se nibda nitkellem dwar setturi li nemmen li tajjeb li nitkellmu dwarhom u se nitkellem ukoll dwar x'inhi l-kriminalità fil-pajjiż.

Ir-rapport dwar il-kriminalità mhux Michael Farrugia għamlu bħala l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, lanqas ma għamlu l-Prim Ministru jew xi uffiċjal tal-Gvern li forsi qed jipprova jogħġob lill-Gvern imma huwa rapport li sar mill-Kap tal-Kriminoloġija fl-Università ta' Malta.

L-Onor.

Robert Cutajar semma serq 'l hawn, serq 'l hemm, kriminalità 'l hawn u kriminalità 'l hemm.

Irrid ngħid li r-rapport ma qalx li m'hemmx kriminalità u li m'hemmx serq.

Ir-rapport qal li r-rata ta' serq f'pajjiżna naqset.

Ir-rapport qal li filwaqt li l-medja Ewropea hija ta' 59 rapport ta' kriminalità għal kull 1,000 ruħ, Malta għandna 34 rapport għal kull 1,000 ruħ.

Jien noqgħod fuq ir-rapporti li jkun hemm, l-evalwazzjoni li jkun hemm u l-analiżi li jkun hemm u analiżi li tressqet kienet sempliċi; meta għandek popolazzjoni li qed tiżdied, meta għandek rekord fuq ieħor fit-turiżmu sena wara l-oħra, meta fil-pajjiż għandek din l-affluwenza huwa mistenni li l-kriminalità tiżdied u mhux tonqos.

Kif nafu, f'pajjiżna żdiedet il-popolazzjoni, żdied it-turiżmu u żdiedet l-affluwenza imma minflok żdiedet, il-kriminalità naqset.

Il-projections ta' din il-persuna esperta fil-kriminoloġija kienu li l-kriminalità tiżdied b'4,000 jew b'5,000 każ ieħor kull sena imma minflok żdiedet, din naqset b'7%.

Sur President, dan ifisser li xi ħaġa qed issir, xi ħadd qiegħed iwassal biex din il-kriminalità qed tonqos.

Allura għal darb'oħra nirringrazzja lill-Korp tal-Pulizija għal diversi inizjattivi li qed jieħdu l-membri tiegħu minn fuq s'isfel f'mument meta hemm persuni li l-ħin kollu qegħdin ixewxu kontra l-Korp tal-Pulizija, f'mument li qegħdin immorru nitfgħu l-ajruplani lejn il-Headquarters tal-Pulizija u nagħmlu l-posters u nitfgħulhom il-bajd u nitfgħulhom minn kollox biex nheddu lil dak u lill-ieħor li dak irid jitlaq, l-ieħor irid itir u l-ieħor irridu nibagħtuh 'l hemm.

Il-Korp tal-Pulizija, minflok infired bħalma xtaquh, ingħaqad, beda jressaq proposti 'l quddiem, beda jaħdem aktar biex jagħmel il-bidliet u ħa l-inizjattivi kollha ħalli mhux biss niġġieldu l-kriminalità, imma nipprevjenu l-kriminalità.

Wara kollox ix-xogħol tal-Korp tal-Pulizija mhuwiex biss li jiġġieled il-kriminalità imma wkoll li jipprevjeni l-kriminalità.

Il-Korp qed jagħti r-riżultati imma l-attakki xorta baqgħu għaddejjin fuq individwi fit-tmexxija tal-Korp tal-Pulizija u kien hemm min saħansitra attakka l-Korp tal-Pulizija kollu.

Issemmew il-bidliet u l-istrateġija.

L-ewwel nett bħala strateġija rrid ngħid li bħalissa għaddejjin minn proċess fejn hemm sejħa biex titqabbad entità li tevalwa l-istrateġija tal-Korp tal-Pulizija, it-timelines u l-bidliet kollha neċessarji ħalli l-Pulizija ssir aktar effiċjenti.

It-tieni, qegħdin naħdmu biex eventwalment ikollna aktar visible policing.

Apparti visible policing kien hemm numru ta' pulizija mid-distretti, jiġifieri mhux mis-CID, li b'kollaborazzjoni mal-assistenti kummissarji responsabbli mir-reġjun ħarġu pajżana u rnexxielhom isolvu ħafna mill-każijiet ta' pickpocketing.

Anzi, mhux biss solvew il-każi imma qabdu gruppi ta' nies involuti fil-pickpocketing.

Dawn kienu gruppi barranin.

Sussegwentement bdiet tiġri l-kelma barra minn Malta li f'Malta l-pickpocketing qed jonqos għax il-Pulizija hija effiċjenti u qed tiġġildilhom u parti mir-raġuni għax kellna dak it-tnaqqis kienet li rnexxielna nieħdu ħsieb il-kwestjoni tal-pickpocketing f'pajjiżna.

Li ma smajtx f'dan il-Parlament huwa li għat-tieni sena konsekuttiva, il-Korp tal-Pulizija rnexxielu jaqbad l-akbar ammont ta' droga fuq is-sena ta' qabel.

Inqabad ammont rekord ta' droga għax il-Pulizija qed timxi bl-intelligence – kont se ngħid "b'intelliġenza" imma "intelliġenza" forsi mhijiex il-kelma proprja – jiġifieri bl-informazzjoni li tiġbor kemm lokalment kif ukoll minn barra minn Malta ħalli tkun tista' taqbad il-persuni li jipprovaw idaħħlu d-droga f'pajjiżna.

Dan grazzi wkoll għad-Dwana li qed tikkopera permezz ta' strumenti li xtrat u li kapaċi jinterċettaw mhux biss id-droga li dieħla f'pajjiżna imma anke d-droga li tkun qed tinġarr minn pajjiż terz għal pajjiż terz.

B'hekk, qegħdin ngħinu wkoll pajjiżi barranin fil-ġlieda kontra t-traffikar tad-droga lejn pajjiżi terzi.

Dak huwa parti mis-suċċess tal-ġlieda tagħna kontra l-kriminalità organizzata.

Sur President, baqa' xi jsir?

Dażgur li baqa' xi jsir!

Qegħdin ninvestu?

Dażgur li qegħdin ninvestu!

Qegħdin nagħmlu bħalma wegħedna fil-programm elettorali, ċjoè investiment bla preċedent fil-Korp tal-Pulizija, u dan qed nagħmluh mhux billi nixtru l-karozzi jew muturi ġodda, dawk ukoll qegħdin nagħmluhom imma aktar minn hekk, qegħdin nagħmlu investiment bla preċedent f'apparat għall-Korp tal-Pulizija biex ikun jista' jiġġieled il-kriminalità, jidentifika l-kriminalità u jekk jista' jkun ikunu qabel il-persuni li se jwettqu l-kriminalità.

Dik hija l-viżjoni tagħna għal quddiem.

Rigward il-community policing irrid ngħid li għadni kif awtorizzajt l-ingaġġ ta' persuna esperta fil-community policing ħalli tgħin lill-Korp tal-Pulizija.

Din il-persuna se tkun qiegħda hawn Malta tgħin b'mod kontinwu biex indaħħlu b'mod aktar mgħaġġel il-konċett ta' community policing li l-Unjoni Ewropea qed taħdem fuqu.

Aħna m'aħniex se nieqfu.

Il-pjaċir tiegħi huwa meta mhux biss ikolli Membri min-naħa tal-Gvern imma jkolli wkoll Membri min-naħa tal-Oppożizzjoni li jiġu jagħtuni informazzjoni dwar affarijiet ħżiena li jkunu għaddejjin.

Jien dejjem ħadt azzjoni u lil dawn in-nies dejjem irringrazzjajthom tal-informazzjoni li jkunu tawni.

Il-community policing huwa konċett sabiħ fejn bħala komunità naħdmu flimkien, imma naħdmu flimkien mhux billi xi ħadd jiġi jgħajjar lill-Korp tal-Pulizija iżda billi jgħin u jwassal informazzjoni ħalli l-Pulizija tkun tista' taġixxi.

Il-community policing mhuwiex li tiġi taqla' minn żniedek, tivvinta storja, issir l-investigatur u l-bojja, tiġi hawnhekk u l-aqwa li tkun ħriġt dak li trid tgħid basta jġibuk fuq il-ġurnali u jkun hemm min iċapċaplek u jgħidlek kemm inti bravu.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: L-Onor.

Robert Cutajar, bil-permess tal-Ministru.

ROBERT CUTAJAR: Ministru, sempliċement għall-korrettezza.

Jien fl-ebda ħin m'għamilt referenza għal xi storja b'rabta mal-pulizija.

Jien għamilt biss aċċenn għall-community policing.

L-ISPEAKER: Ministru, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

MICHAEL FARRUGIA: L-Onor.

Cutajar jaf li jien ma tantx nomgħodha u ngħid dak li jkolli ngħid, imma ma kontx qed nirreferi għalih.

Jien se nsemmi żewġ każijiet li ssemmew.

Fl-introduzzjoni tiegħi għal dan l-Abbozz ta' Liġi għedt b'mod ċar li meta jkun hemm każ li qed jiġi investigat minn maġistrat, jien ma niġix fil-Parlament jew barra minnu u niddeċiedi x'ġara u ma ġarax.

Jien ma noqgħodx nisma' l-affarijiet minn terzi u nagħmilhom fatti, jew nagħmilhom tiegħi.

Wieħed ma jistax joqgħod jikkummenta dwar każ ta' pulizija u l-aġir tiegħu u jekk qabiżx il-limitu jew le jekk hemm maġistrat inkwerenti li qed jinvestiga.

Tissemma ħafna r-rule of law u r-rule of law tgħidlek li jekk għandek investigazzjoni, inti trid tħalli l-investigazzjoni ssir u mhux tipprova tinfluwenza jew toqgħod issemmi dak li tkun smajt minn terzi.

Lanqas ma se noqgħod insemmi każ traġiku ta' persuni b'mard mentali, fejn kien hemm min qabeż sew il-limiti, imma se nitkellem dwar dak li ġara fl-aħħar ftit jiem.

U dan se nirreferi għalih b'attenzjoni u se nipprova nkun ċar.

Anzi, biex żgur ma naqbiżx il-limiti, bħalma għamel ħaddieħor, se nkun qiegħed naqra dak li ppreparajt ħalli bl-ebda mod ma nikkummenta dwar kundizzjonijiet ta' persuni.

Jien ġejt informat li fil-każ li rrefera għalih l-Onor.

Beppe Fenech Adami, il-Pulizija aġixxiet skont is-setgħat mogħtija lilha bl-Att dwar is-Saħħa Mentali.

Nista' ngħid li hemm mistoqsijiet parlamentari fuq kull każ u se nkun qed nirrispondihom fil-ġimgħat li ġejjin.

Dan apparti li ladarba saru rapporti minn individwi jew assoċjazzjonijiet li rreaġixxew għal dak li semgħu, għaddejja investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

Persuna jew assoċjazzjonijiet li jħossu li l-Pulizija qabżu l-limitu jistgħu jmorru quddiem dan il-Bord, li huwa mmexxi minn Eks Imħallef, u dan il-Bord jevalwa jekk il-Pulizija aġixxietx jew le barra mil-liġi.

Anke jekk il-Pulizija ma tkunx aġixxiet barra l-liġi, ġieli jsiru numru ta' rakkomandazzjonijiet minn dan il-Bord, liema rakkomandazzjonijiet wieħed ikun jista' jimxi fuqhom.

Ladarba dan il-każ qiegħed quddiem dan il-Bord indipendenti u anke b'rispett lejn il-persuna nnifisha, inħoss li m'għandix nagħti dettalji dwar dan il-każ.

L-unika ħaġa li rrid ngħid hi li saħansitra kien hemm familjari ta' dan l-individwu li pubblikament irringrazzjaw lill-Pulizija, lit-tobba u lin-nies li jaħdmu fis-settur tas-saħħa.

Li kieku t-tobba raw li ma kienx hemm validità f'dik l-azzjoni li ttieħdet, il-persuna kienet tintbagħat id-dar.

Għalissa, b'responsabbiltà lejn il-pożizzjoni tiegħi u anke b'kull rispett lejn kull persuna li kienet involuta, inkluż l-individu, se nieqaf hawn.

Ikun qiegħed nuri diżrispett lejn il-Parlament u lejn is-soċjetà jekk inkompli nitkellem fuq dan il-każ.

Il-Korp tal-Pulizija qiegħed hemmhekk biex jaġixxi però ma rridux naslu fis-sitwazzjoni li nippruvaw inqabblu każ ma' ieħor, ma' ieħor u ma' ieħor għax assolutament l-ebda każ m'għandu x'jaqsam mal-ieħor.

Dwar il-każ tas-suldat irrid ngħid li ġie spjegat lilu għaliex ittieħdet id-deċiżjoni li ttieħdet u hu għandu kull dritt u awtorità li jisfida dik id-deċiżjoni, imbagħad nimxu minn hemmhekk.

Ma nħossx però li għandi nitkellem favur jew kontra persuna biex la nipprova ninfluwenza l-bord tal-pulizija, la l-maġistrat inkwerenti u lanqas xi maġistrat jew imħallef tal-qorti li quddiemu jkollu każ.

F'dan il-Parlament hemm bżonn li min jitkellem fuq is-saltna tad-dritt ikun hu minn ta' quddiem li jħalli l-liġi timxi, u mhux jiddeċiedi hu x'għandu jkun l-eżitu ta' investigazzjoni.

Jien nirrispetta s-saltna tad-dritt u se nimxu skont is-saltna tad-dritt.

Sur President, issemma l-faqar.

Hawnhekk hawn il-kollega tiegħi l-Ministru Michael Falzon li jaf minn fejn bdejna u jaf fejn qegħdin.

Il-Ministru Michael Falzon jaf ukoll fejn se mmorru.

Jaf fejn se mmorru għax il-politika tal-Gvern hija ċara.

Fl-2013 kellna 99,000 persuna li kienu f'riskju ta' faqar u esklużjoni soċjali.

Domna għaxar snin bin-numru dejjem tiela' taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti u kien biss fl-2013 li għall-ewwel darba n-numru baqa' l-istess.

Għas-sena ta' wara baqa' 99,000 imbagħad beda nieżel għal ftit inqas minn 80,000.

Imbagħad in-naħa tal-Oppożizzjoni jiġu jitkellmu fuq il-faqar!

Mela le, nitkellem fuq il-faqar ta' dawk li huma fl-esklużjoni soċjali.

L-Onor.

Cutajar jaf fuq xiex se nitkellem, għax ikopri dan is-settur.

Bejn l-2013 u l-2017 ir-rata tal-esklużjoni soċjali niżlet b'60%.

Dan f'temp ta' erba' snin biss.

Aħna identifikajna setturi li għadhom ma ntlaqtux tajjeb biżżejjed u dawn qed jiġu indirizzati.

Hemm setturi fejn jintlaqtu t-tfal.

Liema gvern poġġa fuqu l-isfida li familji li għandhom tfal inqas minn 16-il sena, ikollhom kemm ikollhom tfal, u b'ġenitur wieħed jaħdem bil-paga minima joħroġhom 'il barra mill-faqar?

Kien hawn xi gvern li għamel dik l-isfida lilu nnifsu?

Kien Gvern Laburista li għamilha u qiegħed jilħaqha u miexi 'l quddiem.

Imbagħad jien niskanta kif niġu hawnhekk u nitkellmu fuq il-faqar!

Sur President, intqal li l-Prim Ministru Joseph Muscat se jitlaq u se jħalli legat.

Jalla l-Prim Ministru tagħna jibqa' sabiex ikompli jmexxi dan il-pajjiż fid-direzzjoni pożittiva li qbadna.

Bil-Prim Ministru Joseph Muscat il-pajjiż qed jagħmel bidliet kbar soċjali u amministrattivi li ħadd ma kien jemmen li dan il-pajjiż kien kapaċi jasal għalihom.

Qed inkomplu nsaħħu l-ekonomija tal-pajjiż.

Qabel konna drajna ngħixu fid-defiċit imma llum bdejna nidraw ngħixu fis-surplus.

Illum qed nidraw ngħixu f'sitwazzjoni ta' qagħad baxx.

Illum għandna aktar impjiegi milli nies biex jaħdmu u għandna għatx għal aktar persuni biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Fil-fatt, tant mhux qed ikollna biżżejjed nies jaħdmu li qed ikollna nattiraw ħaddiema minn barra biex pajjiżna jkompli jimxi 'l quddiem.

L-ekonomija mhux tikber għax qed inġibu l-barranin imma huwa għax qed tikber li qed ikollna nġibu l-barranin!

Dawn qed inġibuhom biex nimlew il-postijiet tax-xogħol sabiex inkomplu nsaħħu l-ekonomija tal-pajjiż u sabiex inkomplu nagħmlu l-bidliet soċjali li tant hemm bżonn.

Il-legat ta' Joseph Muscat huwa li biddel dak li dan il-pajjiż kien dara bih.

Illum però għandna legat li nħarsu 'l fuq.

Illum sirna nimmiraw 'il fuq.

Illum sirna nemmnu fina nfusna.

Għandna legat li dak li qabel kien impossibbli, illum narawh li huwa possibbli, anzi nagħmluh tagħna.

Dak huwa l-legat ta' Joseph Muscat!

Jien inħossni onorat bil-legat tal-Prim Ministru li llum imexxi dan il-Gvern.

Dan il-Prim Ministru rnexxielu jbiddel il-pajjiż.

Mhux se noqgħod nagħti kas x'għamel lill-Oppożizzjoni għax ma jinteressanix.

Dik imbagħad tara l-Oppożizzjoni kif tindirizzaha, però dan huwa l-mod kif qed inħarsu 'l quddiem.

Sur President, jien għandi r-responsabbiltà tal-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, ma niddejjaqx u kuntent ħafna fih.

X'ma qalux?!

Meta bdejt qalu li kont se nitfa' kollox lura għax ninsab imdejjaq u m'għandix direzzjoni.

Altru minn hekk!

Sur President, inti taf li ħafna drabi jien noqgħod kwiet, ma nirrispondix.

Jien nemmen fil-ħidma u nemmen fir-riżultati, imma meta jkolli riżultati ma niddejjaqx niġi quddiem il-pubbliku u ngħidilhom minn fejn bdejna u fejn wasalna.

Aħna tlaqna għall-bidla li tant hemm bżonn u jekk hemm xi ħaġa li lili ma tbeżżagħnix hija l-bidla.

Taf meta nieqaf mill-politika?

Meta nara li jien tlift il-possibbiltà jew l-abbiltà li nbiddel.

Sakemm jien għadni hawnhekk, f'dan id-dekasteru, se nkompli naħdem biex inkomplu nbiddlu għall-ġid u s-sigurtà tal-Maltin u l-Għawdxin u għas-sigurtà ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija.

Kap 10" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għal Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa?

(Onor. Membri: Iva) Mela nistgħu ngħaddu għall-Aġġornament.

Fis-6.41 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

L-ISPEAKER: Insejjaħ lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari; u

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Sur President, ma nixba' qatt nirringrazzja lill-Ministru Falzon tal-esperjenza, is-sapport, id-dedikazzjoni u l-paċenzja li bihom jimxi magħna biex din l-avventura neħduha bħala esperjenza ta' tagħlim.

Għal darb'oħra nixtieq nirringrazzja wkoll lilek, Sur President, għall-mod kif organizzajna l-konferenza tad-dimenzja.

Qatt ma kont naħseb li se jkollna rispons daqshekk qawwi ta' nies li ħadu pjaċir li ġejna f'din l-ogħla istituzzjoni demokratika biex niddiskutu din l-issue li se tkun qed taffettwa dejjem aktar lill-poplu Malti.

Kien hemm ħafna professjonisti li qalulna kemm qegħdin neħduhom bis-serjetà l-affarijiet u dan joħroġ anke mill-fatt li sibna l-ħin biex f'din l-ogħla istituzzjoni, niddiskutu din il-kondizzjoni li qed taffettwa madwar 7,000 persuna u li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar se jkunu qegħdin jiżdiedu.

Qed ngħid dan għax kif nafu mill-istudji li ppreżentajna, dawn is-7,000 persuna se jiżdiedu għal madwar 13,000 persuna.

Jiġifieri l-persuni li se jkunu affettwati direttament se jkunu madwar 13,000 u bħala Gvern din qegħdin neħduha bħala sfida.

Din ma nistgħux taparsi ma narawhiex u allura b'responsabbiltà, illum qegħdin hawnhekk biex nagħmlu l-pedament u nagħtu l-għodda li pajjiżna se jkollu bżonn biex jilqa' għal din l-isfda.

Irrid nirringrazzja lill-management ta' San Vinċenz de Paul u lit-tim tad-dimenzja ta' San Vinċenz de Paul li qassam fuljetti madwar Malta kollha biex dawk in-nies li m'għandhomx background mediku jkunu jistgħu jmorru għal kors ta' għaxar ġimgħat biex ikollhom l-għerf neċessarju ħalli jkunu jistgħu jittrattaw ma' xi qarib b'din il-kondizzjoni.

Kif nafu, bniedem avżat nofsu armat u aħna rridu li min m'għandux background mediku jkun jista' jgħin lill-individwu li jkun għaddej minn din il-kondizzjoni bl-aktar mod dinjituż.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li pparteċipaw f'din il-konferenza, lil dawk kollha li jaħdmu b'mod dirett mal-persuni bid-dimenzja, lid-Dementia Intervention Team u lil dawk li qegħdin jorganizzaw dan il-kors f'San Vinċenz.

Dan il-kors huwa sponsorjat kollu mill-Ministeru u minn San Vinċenz de Paul u allura min se jipparteċipa fih mhux se jħallas ċenteżmu.

Il-poplu qed jirċievi nota d-dar li jista' jagħmel dan il-kors billi jmur San Vinċenz għal-lezzjonijiet jew inkella jista' jagħmel dan il-kors onlajn.

Illum it-teknoloġija moderna tagħtina din l-opportunità li nipparteċipaw f'korsijiet onlajn u dan il-kors qiegħed jagħti dan il-lok.

B'sodisfazzjon nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

B'hekk dan il-fuljett dwar dan il-kors li qed nirreferi għalih jibqa' dokumentat.

Sur President, irrid ngħid li aħna għandna relazzjoni tajba ħafna mad-Dipartiment tal-Ġerontoloġija u d-Dimenzja fl-Università ta' Malta, u hawn nixtieq nirringrazzja kemm lill-Prof.

Formosa kif ukoll lill-Prof.

Scerri li jgħinuna b'mod sħiħ filwaqt li nirringrazzja lil Dr Josianne Cutajar għall-impenn, id-dedikazzjoni u l-ħidma kontinwa tagħha f'San Vinċenz de Paul.

Dak kollu li nagħmlu huwa riżultat ta' riċerka li nkunu għamilna minn qabel.

Ir-riċerka turina x'sitwazzjonijiet irridu nindirizzaw.

Mhux se noqgħod nirrepeti dak li għedt l-aħħar darba imma se nitkellem fuq xi ħaġa li rriżultat mir-riċerka li għamilna fid-djar tal-anzjani tagħna.

Waħda mill-affarijiet li lill-anzjani taqtagħhom milli jkomplu jipparteċipaw b'mod akkademiku hija li l-kotba tagħna jkollhom tipa żgħira.

Għaldaqstant iddeċidejna li nagħmlu żewġ affarijiet.

Waħda minnhom hi li bdejna korsijiet tal-kompjuter, u hawn nixtieq nirringrazzja lill-Welfare Committee li sponsorjahom.

Dawn għamilniehom biex l-anzjani li qegħdin fid-djar tal-anzjani jkunu familjari mat-teknoloġija moderna u waqt li jkunu fil-kamra tagħhom ikunu jistgħu jikkomunikaw permezz ta' Skype mat-tfal tat-tfal tagħhom li ma jkunux marru jarawhom.

Aħna kważi dorna d-djar tal-anzjani kollha; fadlilna xi djar tal-anzjani oħrajn imma wasalna fl-aħħar.

Hawn nixtieq nirringrazzja lis-Sur Martin Sultana li qed jagħti l-lectures biex dawn l-anzjani jkunu aktar familjari mat-teknoloġija.

Jekk huma jkollhom xi problema biex jaqraw minħabba tipa rqiqa, illum kulħadd jaf kemm tista' tilgħab bl-iscreens u tkabbar il-font.

Ovvjament problema taqla' lil oħra.

Sibna li s-saħħa tal-WiFi li kien hemm fid-djar tal-anzjani ma kenitx biżżejjed biex dawn ikunu jistgħu jużaw it-tablet li qegħdin ngħallmuhom jużaw b'kumdità.

Mela għallimniehom jużaw it-tablet u għandna WiFi dgħajjef!

Għalhekk, biex nagħtuhom servizz komplut żidna s-saħħa tal-WiFi fid-djar tal-anzjani biex mis-sodda tagħhom dawn ikunu jistgħu jużaw din it-teknoloġija, jaraw l-aħbarijiet, jaqraw il-gazzetti imma fl-istess ħin ikunu jistgħu jikkomunikaw mal-maħbubin tagħhom, mal-qraba tagħhom u mat-tfal tat-tfal tagħhom.

Dan iġib aktar kuntatt bejn l-anzjani u t-tfal tat-tfal tagħhom, iġib aktar kuntatt bejn il-familji u b'hekk, inżommu l-kwalità tal-ħajja tan-nies f'livell għoli.

Sibna wkoll li għalkemm hemm uħud minn dawk li qed jagħmlu dan il-kors li qegħdin jagħmluh b'suċċess, inkluż nies ta' 90 sena li qegħdin isiru aktar familjari ma' din it-teknoloġija, għandna oħrajn li mhumiex daqshekk familjari u ma jeħdux pjaċir li jipprovaw jitgħallmu jużaw din it-teknoloġija biex jaqraw jew jikkomunikaw.

Aħna ridna nindirizzaw lil din il-kategorija wkoll u biex nagħmlu dan għamilna proġett ieħor.

S'issa għamilna sitt kotba b'tipa kbira u l-iskop huwa li nkomplu ninkoraġġixxu lill-anzjani jaqraw.

Qbadna sitt kotba tal-kittieb Malti Frans Sammut, ġgant li żgur m'għandu bżonn l-ebda introduzzjoni, u stampajniehom mill-ġdid b'tipa kbira.

Nirringrazzja lil min qed jaħdem biex jiġu distribwiti dawn il-kotba fid-djar tal-anzjani, fiċ-ċentri ta' matul il-jum u f'kull sala ta' San Vinċenz de Paul.

Qassamna minn dawn il-kotba anke lill-Università tat-Tielet Età.

Aħna nixtiequ li f'dawn kollha jkun hemm librerija żgħira u bħala Segretarjat qegħdin nagħtu l-input tagħna biex ikun fiha wkoll il-kotba b'tipa kbira.

Dawn kienu l-ewwel sitt kotba u kull post fejn ikun hemm l-anzjani se nipprovdulu tliet kopji minn kull ktieb li stampajna biex jibdew din il-librerija żgħira.

Nixtieq li kemm indum is-Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan il-qasam, kull sena parti żgħira mill-baġit tagħna tmur biex nistampaw kotba b'tipa kbira u nesponuhom fiċ-ċentri tal-anzjani, fid-djar tal-anzjani, f'San Vinċenz de Paul u f'postijiet oħrajn.

Nixtieq ukoll li jkollna biżżejjed kotba biex nissupplixxu lil-libreriji pubbliċi biex huma wkoll ikollhom is-sezzjoni tagħhom ta' kotba b'tipa kbira.

Dan ikun servizz ieħor li qegħdin nagħtu lill-anzjani tagħna.

Għalkemm jien nagħmel kollox minn fuq il-mowbajl u ma nużax laptop jew kompjuter, għad għandi relazzjoni mal-ktieb.

Naħseb li bħali hemm ħafna oħrajn.

Dan il-proġett telaq, mexjin, u nixtieq li xi darba jkollna l-opportunità li nippreżentawlek dawn il-kotba, Sur President, biex anke fil-librerija tal-Parlament, f'dan il-monument tad-demokrazija, inħallu din il-preżenza.

Dan huwa pass ieħor li permezz tiegħu qegħdin nipprovaw intejbu l-kwalità tal-ħajja tal-anzjani.

Minn stħarriġ li għamilna flimkien mal-Università ta' Malta sibna wkoll li l-anzjani kultant jinsew fejn ikun qiegħdu l-affarijiet personali tagħhom.

Biex insolvu din il-kwestjoni, bdejna nqassmu safes personalizzati u kull anzjani li qiegħed f'dar tal-anzjani, kemm tal-Gvern kif ukoll f'dawk tal-public-private partnerships (PPP), jista' jitlob li jkollu dan is-safe biex fih ikun jista' jqiegħed iċ-ċurkett tat-tieġ, pereżempju, li naturalment ikollu valur sentimentali u memorji, jew inkella jqiegħed xi karta tal-€20 jew xi arloġġ li jkunu tawhulu t-tfal jew il-mara f'xi okkażjoni speċjali.

Dawn is-safes qegħdin inqassmuhom f'kull dar tal-anzjani.

Jien jiddispjaċini meta nara clips ta' barra minn Malta li jirrapportaw li anzjani jkunu qed jiġu abbużati jew saħansitra msawta.

Veru li dan ftit isir imma anke dak il-ftit mhuwiex tajjeb.

Għaldaqstant irridu nserrħu ras l-anzjani li huma se jkunu aktar siguri f'dawn id-djar.

Dan billi nagħtu servizz ta' kwalità biex jekk, pereżempju, ikun hemm anzjana li qiegħda fit-tielet sular u l-management ikun isfel u din taqa', il-management ikun jaf li waqgħet u malajr kemm jista' jkun jitilgħu fuq biex jgħinuha.

Għal dan il-għan, bdejna nagħmlu CCTV cameras f'kull public area fid-djar tal-anzjani u bdejna mid-dar tal-anzjani tal-Furjana.

Illum nistgħu ngħidu li d-dar tal-anzjani tal-Furjana għandha CCTV cameras f'kull public area.

Dawn il-cameras jirreġistraw fuq monitor li jkun qed jarah is-security li jkun on duty.

B'hekk, jekk xi ħadd jaqa' fit-tielet sular jew xi ħadd jiġrilu xi ħaġa, jistordi jew jkollu bżonn l-għajnuna u ma jkunx hemm carers dak il-ħin, minn isfel ikunu jafu x'inhu jiġri fuq.

Dawn jippermettulna li nkunu nafu wkoll min daħal u min ħareġ u nkunu nafu fejn forsi jkun hemm sitwazzjoni stressanti li tkun teħtieġ li jmorru aktar ħaddiema biex jgħinu f'dik is-sitwazzjoni.

Jekk il-Bambin irid, issa se mmorru l-Imtarfa Home u se nduru d-djar tal-anzjani kollha.

Aħna ma rridux nitilfu okkażjoni fejn inkunu nistgħu ntejbu l-kwalità tal-ħajja tal-anzjani.

Sur President, irrid ngħid li f'San Vinċenz de Paul biss għandna 1,100 persuna u mbagħad għandna 2,200 oħra li qegħdin fid-djar tal-anzjani.

Dan jammonta għal kważi 3,300 ruħ u din il-popolazzjoni qiegħda kulma jmur tiżdied.

Aħna għamilna riforma fejn lill-anzjani kkategorizzajniehom.

Ix-xewqa tagħna hi li l-anzjani jibqgħu jgħixu fil-komunità.

Għalhekk, se nagħmlu ħilitna kollha u se nagħtu s-sapport kollu biex jibqgħu jgħixu fil-komunità, biex jibqgħu jgawdu l-maħbubin tagħhom fil-komunità, biex jibqgħu jmorru fil-ħanut tat-te li dejjem marru fih f'ħajjithom u biex jibqgħu jmorru l-knisja kif dejjem marru tul ħajjithom kollha.

Nafu però li jkun hemm ċirkostanzi fejn l-anzjani ma jkunux jistgħu jagħmlu mod ieħor u jkollhom bilfors jidħlu f'dar tal-anzjani.

Għalhekk, kif għedt, lill-anzjani tagħna kkategorizzajniehom.

Il-kategorija 3 tinkludi lil dawk li jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fil-komunità jew jekk ikollhom bżonn jidħlu f'dar tal-anzjani bi ftit sapport.

Il-kategorija 2 tinkludi lil dawk li jkunu fil-bżonn ta' nursing homes.

Dawn huma homes li jkunu jipprovdu ftit aktar sapport ta' infermiera u ta' persuni mediċi.

Il-kategorija 1 imbagħad hija San Vinċenz de Paul u hemmhekk jingħata full medical support il-ħin kollu.

F'San Vinċenz de Paul hemm popolazzjoni ta' 1,100 u nofshom nistgħu ngħidu li għandhom xi tip jew ieħor ta' dimenzja.

Hemmhekk qegħdin ninvestu wkoll u mill-2013 sal-lum investejna €80 miljun.

Mhux ta' b'xejn in-nies jieħdu pjaċir jarawna ninvestu f'dan l-isptar li aħna qed narawh bħala ċentru ta' riabilitazzjoni u kura għall-persuni li għandhom sitwazzjonijiet ġerjatriċi fit-tul.

Aħna rridu li n-nies tifhem li l-ispiża li nonfqu għal bniedem li jkun qiegħed f'dar tal-anzjani jew f'nursing home tvarja minn dik li tintefaq meta bniedem jiddaħħal San Vinċenz de Paul.

Dan l-isptar se nħalluh għall-persuni li l-aktar għandhom bżonn għajnuna medika.

Mela kif għedt, f'dan il-proċess ikkategorizzajna bejn id-djar tal-anzjani fejn jidħlu persuni bi bżonn ta' daqsxejn sapport, in-nursing homes fejn persuna tingħata aktar sapport mediku, u San Vinċenz de Paul fejn qegħdin noffru għajnuna medika bl-aktar mod tanġibbli għax ikun hemm tobba l-ħin kollu on site, ikun hemm il-professjonisti, ikun hemm il-ġerontologi u jkun hemm l-infermiera.

Sur President, f'San Vinċenz de Paul għamilna riformi kbar u qegħdin ninvestu fih bis-sħiħ.

Fil-fatt, f'ħames snin investejna €80 miljun u l-iskop tagħna huwa li nkomplu ninvestu fih għax nafu li ma nistgħux inħarsu lura.

Ma nistgħux nitfgħu l-problemi taħt it-tapit.

Illum il-ġurnata għandna 120,000 persuna li għandha 'l fuq minn 60 sena u li qed tgħix fil-komunità.

Dawn irridu nsaħħulhom is-servizzi u nibqgħu nagħtuhom is-sapport ħalli jibqgħu jgħixu fil-komunità bi kwalità ta' ħajja għolja.

Hemmhekk għandna ppjanat diversi servizzi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, l-ewwel nett irrid nifraħ lil sieħbi l-Onor.

Agius Decelis għax-xogħol brillanti li qed jagħmel fil-qasam tal-anzjani.

Jien, bħal sħabi, indur u niltaqa' man-nies u nisma' kliem ta' tifħir.

L-Onor. kollega m'għandux qasam faċli u qed jagħmel biċċa xogħol tajba ħafna.

Sur President, bħalissa qegħdin fuq l-għatba tal-karnival għax, jekk Alla jrid, il-Ħamis jibdew l-attivitajiet.

Qabel dħalt f'din is-sala kienet ix-xita u meta tkun ix-xita fi Frar u tkun il-Ministru responsabbli mill-kultura tieħu qatgħa u tittama li ma jinqala' xejn.

Kienet daqsxejn ta' drizzle bis-silġ imma waqfet u kollox jindika li għall-karnival it-temp se jkun sabiħ ħafna.

Nixtieq nibgħat messaġġ ta' ringrazzjament lid-dilettanti tal-karnival li nhar il-Ħadd, meta kien hemm dak ir-riħ u l-maltempata, ingħaqdu flimikien u ħadmu tajjeb ħafna.

Ħadt gost nara nies li għandhom l-imħażen tagħhom jgħinu lil min m'għandux maħżen biex iġorru l-affarijiet fl-imħażen tagħhom.

Ħadt gost nara, pereżempju, nies fis-settur privat joffru l-għajnuna tagħhom lin-nies tal-karnival.

Aħna pprovdejna tined biex nipproteġu l-karrijiet imma tant kemm kienet qawwija l-maltempata tal-Ħadd li l-ebda tinda ma kienet se tagħti dik il-protezzjoni, anzi kien hemm saħansitra strutturi li nqalgħu.

Jien xbajt nara ritratti ta' binjiet li nqalgħulhom is-soqfa.

Għalhekk irrid nirringrazzja minn qalbi lid-dilettanti tal-karnival.

Irrid insemmi wkoll il-proġett tal-imħażen.

Ikun hemm min jistaqsi dwar meta ġej dan il-proġett u allura tajjeb nispjega ftit ix-xogħol li qed nagħmlu.

Illum kelli konferenza stampa fejn spjegajt ix-xogħol li qed nagħmel però isbaħ milli tispjega b'mod dirett ma naħsibx li hawn.

L-ewwel nett irridu nibdew billi ngħidu li d-dilettanti tal-karnival xtaqu li l-villaġġ tal-karnival ikun xi mkien qrib il-Belt.

Pereżempju informat li l-aħħar Gvern Nazzjonalista kien offrielhom post lejn Raħal Ġdid u għalihom Raħal Ġdid huwa 'l bogħod mill-Belt u għandhom raġun għax bil-karrijiet tkun trid tkun qrib il-Belt.

Wara li tkellimna mad-dilettanti konna individwajna sit fil-Marsa, jew fit-tarf ta' Kordin ħdejn fejn qabel kien hemm il-Millennia, u d-dilettanti qalulna li hemmhekk kien l-aħjar post biex isir dan il-villaġġ.

Il-vantaġġ huwa li dan is-sit jinsab qrib il-Belt u l-iżvantaġġ huwa li dan il-post huwa mibni.

Dan mhuwiex xi ground zero fejn tista' taqbad, iġġib il-gafef u tibda tibni imma huwa post mibni u fih hemm ħaddiema tal-Gvern għax huwa l-Garaxx tal-Gvern.

Għalhekk, qabel ma bdejna nneħħu dawk l-istrutturi kollha bdejna nċaqalqu l-ħaddiema li kien hemm għal ġo post ieħor biex imbagħad inkunu nistgħu napplikaw għall-permessi.

Fl-aħħar snin ħdimna biex naqilgħu l-ħaddiema minn hemmhekk u nneħħu l-istrutturi.

Mela mmaġinaw: kelli mmur fuq il-Ministru Joe Mizzi, li kien il-Ministru responsabbli dak iż-żmien, u ngħidlu biex ibattalli l-Garaxx tal-Gvern għax irrid nagħmel il-villaġġ tal-karnival hemmhekk!

Il-Ministru Mizzi però minflok ma qalli le, qalli li għandi raġun u għenni biex inbattluh, li kienet xi ħaġa sabiħa ħafna u ta' dan nixtieq nirringrazzjah.

Fil-fatt, illum morna fuq il-post u stajna naraw dik il-medda kbira fejn qabel kien hemm il-Garaxx tal-Gvern li tbattlet kompletament.

L-affarijiet ġew żgumbrati u llum beda l-iskavar ukoll.

Kif nafu, il-Marsa huwa post ta' sensittività arkeoloġika u aħna mxejna ma' dak li hu rikjest mis-Sovrintendent tal-Patrimonju Kulturali.

Kulma kien hemm bżonn għamilnieh, jiġifieri applikajna għall-permessi, ħarġu l-permessi, tawna l-go ahead mis-Sovrintendenza u issa kollox huwa lest biex tibda l-fażi tal-kostruzzjoni.

Jien rajt footage tas-sit li ttieħed bid-drone.

Dan se nxandruh anke fuq il-midja soċjali għax minnu wieħed jista' jara b'mod ċar id-differenza bejn il-parti mibnija u l-parti li issa ġiet ground zero, jiġifieri xagħri.

Issa wasal il-pass li niżviluppaw il-villaġġ tal-karnival.

Però biex dan isir trid il-flus u l-Gvern ma jistax jaqbad u jonfoq, il-Gvern irid bilfors jimxi bis-sistema ta' tendering, speċjalment jekk ikunu fondi Ewropej.

Jekk ikunu fondi nazzjonali għandek ftit aktar flessibbiltà imma fejn jidħlu fondi Ewropej m'għandekx fejn tilgħab, trid timxi eżatt mal-liġijiet tal-procurement Ewropej u skont timeframes stabbilit.

Fl-aħħar leġiżlatura sar ħafna xogħol biex napplikaw u rbaħna d-dritt ta' €5 miljun li jridu jintefqu sal-aħħar tal-2020.

Dan it-timeframe m'għamiltux jien.

Qed ngħid dan għax kien hemm min qal: Il-Ministru Bonnici x'qed jistenna biex jagħmel il-villaġġ tal-karnival?

Hemm it-timeframe tal-fondi Ewropej li jispiċċa fl-aħħar tas-sena d-dieħla u dan it-timeframe m'għamiltux jien imma huwa timeframe li joħroġ mill-fond li kellna dritt napplikaw għalih.

Pereżempju l-fond li minnu ħadna €10 miljun biex bnejna l-MUŻA għalaq fl-aħħar tal-2018.

F'dan il-każ jagħlaq fl-aħħar tal-2020.

Aħna qsamna l-proġett f'sitt tenders u erbgħa minnhom ġew aġġudikati.

It-tnejn li fadal, jekk Alla jrid, jiġu aġġudikati minn hawn u sitt ġimgħat oħra.

Jien nittama li ma jkunx hemm diffikultà, u qed ngħid dan għax meta jkun hemm tendering process dejjem jista' jkollok xi appell li jista' jispiċċalek il-qorti.

Allura nittama li kollox jimxi sewwa għax kif jingħalqu t-tendering processes kollha, jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni.

Fil-verità, min jifhem f'dan is-settur tal-fondi Ewropej jaf li l-kbira mhijiex li tibni.

Ironikament li tibni naħseb hija l-eħfef.

Il-kbira hija li tapplika għall-fondi Eworpej u ġġib il-permessi, eċċ. Qed ngħid dan kollu biex nispjega x-xogħol li sar.

Sur President, nawgura li l-karnival ta' din is-sena jkun wieħed sabiħ u li fih il-familji jgawdu lil xulxin.

L-aktar li jgawdu fil-karnival huma t-tfal u allura nixtieq niddedika l-karnival li se jkollna dalwaqt għat-tfal.

Jalla jieħdu pjaċir u jalla l-familji jieħdu gost magħhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Mejju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-7.12 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ kif ukoll l-entità li taqa' taħtu m'għamlux spejjeż għal riklami fuq it-Televiżjoni matul l-2018.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma ntefqux flus mill-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħt dan il-Ministeru fuq TV advertising fis-sena 2018.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-entitatjiet, li d-dettalji mitluba huma kif jidher hawn taħt:

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtha fuq TV advertising fis-sena 2018?

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 8043.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 8319 u tgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liema kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Tista' tgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Tista' tgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Tista' tgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8320 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liema kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

MICHAEL FALZON: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 8890.

MAĦFRIET PRESIDENZJALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8323 u jgħid kemm-il maħfra Presidenzjali ngħatat mill-4 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kif inbidlet is-sentenza jew kundanna li dwarha ngħatat il-maħfra?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8791 u 8306 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess kollu tal-Grievances Boards sar bil-kunsens tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku u tal-Uffiċċju tal-Ombudsman.

It-tliet membri li servew fuq kull Grievances Board inħatru abbażi ta' proċedura sanzjonata fl-2012 mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku dwar użu ta' uffiċjali pubbliċi rtirati.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant li f'dan il-proċess l-Uffiċċju tal-Ombudsman inżamm bħala possibbiltà għall-appell f'każ li persuna ma qablitx mar-rakkomandazzjoni ta' xi wieħed mill-Grievances Boards.

Il-Grievances Boards imwaqqfa fi ħdan il-Ministeri huma kif muri hawn taħt:

· Unit Ċentrali li kien jikkordina bejn il-Units;

· Uffiċcju tal-Prim Ministru / Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u Twettiq tal-Manifest Elettorali / Ministeru għall-Affarijiet Barranin;

· Ministeru għat-Turiżmu / Ministeru għall-Ekonomija, Investiment u Intrapriżi Żgħar / Ministeru għad-Djalogu Soċjali, Affarijiet tal-Konsumatur u Libertajiet Ċivili;

· Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol;

· Ministeru għall-Iżvilupp Sostenibbli, l-Ambjent u Tibdil fil-Klima;

· Ministeru għat-Trasport u l-Infrastruttura;

· Ministeru għal Għawdex;

· Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali;

· Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali;

· Ministeru għall-Finanzi/Ministeru għall-Enerġija u l-Konservazzjoni tal-Ilma;

· Ministeru għas-Saħħa;

Għad-dettalji tal-membri tal-Grievances Boards nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8886.

Il-ħlas lil kull persuna fuq il-Grievances Boards għal inkariġu ta' sena kien hekk:

In-numru ta' każijiet li daħlu mal-Gvern kollu huwa ta' 2,678.

Intlaqgħu 62% tal-każijiet.

It-total ta' kumpens jammonta għal €956,426.

DIRETTUR ĠENERALI TAL-AKWAKULTURA U S-SAJD – ALLEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel nhar it-Tlieta, 12 ta' Frar 2019, huwa kellux xi forma ta' indikazzjoni dwar l-allegazzjonijiet li ġew ippubblikati minn El Confidencial fir-rigward tal-persuna li sa nhar it-Tlieta, 12 ta' Frar 2019, kienet tokkupa l-kariga ta' Direttur Ġenerali tal-Akwakultura u s-Sajd?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kelli l-ebda konoxxenza tal-kontenut tat-transcripts maħruġa jew allegazzjonijiet relatati ma' dak li ġie ppubblikat.

Kull meta ġew għall-attenzjoni tiegħi xi spekulazzjonijiet, jien dejjem sħaqt li l-persuna li tkun qed tagħmel dan għandha tirreferi l-każ direttament lill-awtoritajiet ikkonċernati.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel nhar it-Tlieta, 12 ta' Frar 2019, xi persuna jew grupp ta' persuni kellmuhx jew ipprovdewlux informazzjoni dwar l-allegazzjonijiet li ġew ippubblikati minn El Confidencial fir-rigward tal-persuna li sa nhar it-Tlieta, 12 ta' Frar 2019, kienet tokkupa l-kariga ta' Direttur Ġenerali tal-Akwakultura u s-Sajd?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid min kienu dawn il-persuni, meta kellmuh jew ipprovdewlu informazzjoni u x'azzjoni ħa dwar dak li ntqal jew ġie provdut lilu?

JOSÈ HERRERA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8949.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

L-informazzjoni għandha tkopri l-pożizzjonijiet eżekuttivi u dawk mhux eżekuttivi sal-livell ekwivalenti ma' Assistent Direttur fis-servizz pubbliku.

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jifformaw parti mid-dekasteru tagħha?

Interpellant li l-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

PROGRAMM TA' FINANZJAMENT MAL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid, issa li bdew id-diskussjonijiet dwar il-programm ta' finanzjament li jmiss mal-Unjoni Ewropea, jekk il-Gvern skattax dak li hemm fid-Dikjarazzjoni fuq Għawdex li hemm mat-trattat ta' adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni u ċjoè jekk Malta talbitx li l-Kummissjoni tirrapporta lill-Kunsill dwar is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali ta' Għawdex u b'mod speċjali dwar id-differenzi fil-livelli ta' żvilupp soċjali u ekonomiku bejn Għawdex u Malta?

Tista' tgħid meta sar dan min-naħa tal-Gvern Malti u tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-talba li saret min-naħa ta' Malta?

HELENA DALLI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9066.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk Transport Malta ġietx notifikata b'xi rikors magħmul a tenur tal-artikolu 7(2) tal-Att dwar ir-Regolament ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi, Kap. 81, tul is-snin 2017 u 2018?

Jekk iva kemm kien in-numru?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

QRATI – GĦADD TA' RIKORSI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rikors sar quddiem il-qrati tagħna a tenur tal-artikolu 7(2) tal-Att Dwar ir-Regolament ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi, Kap. 81, tul is-snin 2017 u 2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma tinżammx statistika dwar rikorsi li jistgħu jsiru a tenur tal-artikolu 7(2) tal-Att Dwar ir-Regolament ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi, Kap.81.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – TA' SANNAT – APPLIKAZZJONI GĦAL JUNCTION

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5237, tista' l-Ministru tgħid jekk l-applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar għall-permessi għal junction għad-daħla tar-raħal ta' Sannat ġewx approvati?

Tista' tgħid jekk it-tenders ħarġux?

Jekk iva, x'inhi r-raġuni li ħarġu u l-permessi meħtieġa għal junction fid-daħla ta' Sannat għadhom ma ġewx approvati?

Interpellant li hemm ftehim bejn il-Ministeru għal Għawdex u l-Kunsill lokali ta' Sannat li l-Ministeru joħroġ il-fondi u l-Kunsill jieħu ħsieb l-ippjanar u l-eżekuzzjoni tal-proġett.

GĦAWDEX: TOROQ FIN-NADUR U GĦAJNSIELEM – SURVEY REPORT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-survey report li sar fuq Triq l-Imġarr fin-Nadur u Triq Sant'Antnin f'Għajnsielem?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsija parlamentrari 5259.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA U ENEMALTA – XOGĦLIJIET MGĦODDIJA MINN PROPRJETÀ PRIVATA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u l-Enemalta għamlu xogħol ta' cables, trinek u xogħol ieħor simili biex jgħaddu s-servizzi tagħhom minn proprjetà privata matul is-snin 2017 u 2018?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li min-naħa tal-Enemalta plc, ħlief f'każi biex jitwassal servizz tad-dawl mil-linja sal-meter tal-klijent, il-policy tal-kumpanija hija li ma tgħaddi l-ebda cable u trinek fil-privat.

Fir-rigward tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, l-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8895 u 8772 u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8566, jista' l-Ministru jagħti rendikont tas-safar għall-perjodu mill-2013 sal-2017 kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8892, jista' l-Ministru:

a. jgħid kemm kien hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni (skala 1 sa skala 5) f'dawn is-snin: 2009, 2010, 2012 u 2013 fid-dekasteru tiegħu; u

b. jgħid jekk il-Ministeru tiegħu għandux targets għall-Horizon 2020 u jekk iva, x'inhuma dawn it-targets u humiex se jintlaħqu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8893, tista' l-Ministru:

a. tgħid kemm kien hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni (skala 1 sa skala 5) f'dawn is-snin: 2009, 2010, 2012 u 2013 fid-dekasteru tagħha; u

b. tgħid jekk il-Ministeru tagħha għandux targets għall-Horizon 2020 u jekk iva, x'inhuma dawn it-targets u humiex se jintlaħqu?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8894, jista' l-Ministru:

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8876, 8560 u 8720 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI EDUKATTIVI – PRIVATIZZAZZJONI TA' CHILDCARE CENTRES

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li s-seba' Childcare Centres immexxija mill-Foundation For Educational Services se jiġu pprivatizzati?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi għandha diġà ċentri amministrati mill-privat, bil-kuntratt tagħhom jiġi fi tmiem it-terminu tagħhom.

Dan il-mudell kien introdott fl-2008.

Il-Fondazzjoni se tkun qed iżżomm dan il-mudell u tinkludi wkoll ċentri ġodda li għadhom ma nfetħux u dak tal-Gżira.

Fil-każ tal-Gżira l-impjegati se jibqgħu impjegati mal-FES.

SKOLA TA' MARSASCALA – GĦAMARA – TENDERS

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-għamara li tpoġġiet fl-iskola l-ġdida ta' Marsaskala hi fil-fatt dik li ħareġ it-tender għaliha u li għaldaqstant hija skont l-ispecifications mitluba fit-tender document?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li, kif dejjem isir u skont il-proċedura normali, l-aċċertamenti meħtieġa fuq din il-materja se jkunu qed isiru.

SKOLA NAZZJONALI TAL-ISPORT – TRACK U POOL

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux it-track u l-pool għan-National Sports School imħabbra fil-miżuri tal-baġit tal-2016?

EVARIST BARTOLO: Il-MEDE wettaq ħidma interna għall-implimentazzjoni ta' dawn il-miżuri.

Il-ħidma inkwistjoni saret ma' numru ta' partijiet interessati, fosthom esperti tal-isport u esperti tekniċi.

B'segwitu ta' dan, qed jiġi abbozzat dokument li jissottolinja l-possibbiltajiet u l-bżonnijiet varji kemm tal-istudenti, kif ukoll tal-pubbliku ġenerali fl-użu ta' dawn il-faċilitajiet.

SKOLA SEKONDARJA TA' ĦAD-DINGLI – BINI TA' KLASSIJIET ĠDIDA

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex inħass il-bżonn li issa jerġgħu jinbnew aktar kmamar fl-iskola l-ġdida ta' Ħad-Dingli li nfetħet biss tliet snin ilu?

X'kien il-pjan li jinbnew issa?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bini ta' klassijiet ġodda fis-Senior School f'Ħad-Dingli qiegħed isir biex ikunu jistgħu jiżdiedu l-laboratorji u l-workshops għal suġġetti vokazzjonali.

SKOLA SEKONDARJA TA' ĦAD-DINGLI – FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-iskola l-ġdida ta' Ħad-Dingli għadha mingħajr faċilitajiet sportivi?

Ħadd ma għamel studji u pjanijiet preliminari dwar jekk dawn setgħux isiru fl-inħawi proposti?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Senior School f'Ħad-Dingli għandha faċilitajiet sportivi, kif fil-fatt jixhed ir-ritratt li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Jista' jkun li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel referenza għall-applikazzjoni li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada għamlet mal-Awtorità għall-Ippjanar sabiex ikun żviluppat kumpless sportiv biswit l-istess skola.

Dan il-kumpless ikun qed itejjeb il-faċilitajiet sportivi eżistenti.