DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 7 ta' Mejju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 7 ta' Mejju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 7 ta' Mejju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 224, li saret fis-6 ta' Mejju 2019, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Fis-Seduta tal-bieraħ, waqt l-Aġġornament, il-Kap tal-Oppożizzjoni talab lis-Sedja:

ADRIAN DELIA: Sur President, dalgħodu kien hemm artiklu f'ġurnal lokali fejn jitħaddet dwar id-dikjarazzjoni tiegħi tal-assi.

Jien kont weġibt il-mistoqsijiet kollha u għedt li jien għamilt id-dikjarazzjonijiet kollha mitluba taħt dik id-Dikjarazzjoni u nixtieq li l-Ispeaker jagħmel dak kollu li huwa neċessarju biex jara li fil-fatt jien hekk għamilt.".

Is-Sedja wieġbet lill-Onorevoli Kap tal-Oppożizzjoni:

"L-ISPEAKER: Għadduli l-informazzjoni kollha dwar id-domandi li rrispondejt u dak li hemm miktub.

Ovvjament, il-liġi tagħtini poteri limitati f'dak li huwa depożitu tad-dikjarazzjoni, però nara fuqha u nagħtik it-tweġiba.".

Is-Sedja rat li l-Kap tal-Oppożizzjoni ppreżenta d-dikjarazzjoni tal-assi tiegħu kif reġistrata fil-Parlament fit-30 ta' April, 2019 għalkemm hija ffirmata mill-Kap tal-Oppożizzjoni bid-data tat-23 ta' April 2019.

Is-Sedja rat id-dikjarazzjoni kollha tal-assi tal-Onor.

Membru u fost affarijiet oħra hemm indikat Reġistru tal-Interessi tal-Membru dwar informazzjoni ta' flus depożitati fil-banek kummerċjali, l-isem tal-bank kummerċjali, deskrizzjoni, eċċetra …

Is-Sedja rat ukoll l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, Kap. 113 tal-Liġijiet ta' Malta, u l-paragrafu 5 tal-Iskeda tiegħu jgħid li:

Kull membru tal-Kamra tad-Deputati għandu ta' kull sena fiż-żmien stabbilit mill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati jindika f'reġistru li jinżamm għal dan l-għan mill-Ispeaker, u liema reġistru jkun miftuħ għall-ispezzjoni tal-pubbliku",

kif effettivament qed ikun il-każ.

Fost l-oħrajn hemm indikat li fid-dikjarazzjoni jrid jgħid:

"ċ. azzjonijiet f'investimenti ta' kumpaniji kummerċjali, inklużi flus depożitati fil-banek u kull xort'oħra ta' interess finanzjarju".

Mill-qari tad-Dikjarazzjoni tal-Kap tal-Oppożizzjoni, id-domandi kollha ġew imwieġba.

Ovvjament, l-interpretazzjoni dwar dak li hemm indikat bħala 'Informazzjoni dwar flus depożitati fil-banek kummerċjali', għalkemm indikati mill-Onor.

Membru, ovvjament is-Sedja ma tistax tinvestiga jew tivverifika jekk hemmx xi sistema bħal, pereżempju, ta' set-off dwar dak li jiġi depożitat ma' dak li wieħed għandu indikat fil-banek kif deskritti mill-Onor.

Membru u/jew sistema ta' banek rispettivi li jużaw mal-individwu personali.

Ovvjament, dawn il-verifiki s-Sedja ma tistax tidħol fihom u ma għandhiex il-poter li tagħtiha l-liġi li tagħmel dan, però prima facie bħala stat ta' fatt, is-Sedja qed teħodha li dawk li huma bank accounts li huma marbutin mal-persuna tal-Kap tal-Oppożizzjoni huma indikati fid-dikjarazzjoni.

Ovvjament, jekk għandux flus depożitati jew le, u jekk hemmx xi forma ta' sistema jew le dwar x'jiġi depożitat u kif jiġi bilanċjat mal-istess kontijiet bankarji li għandu l-Kap tal-Oppożizzjoni, dik hija xi ħaġa li s-Sedja ma tistax tivverifika jew tissindika, imma s-Sedja tikkonferma bħala stat ta' fatt id-dettalji kif indikati mill-Kap tal-Oppożizzjoni.

B'kawtela s-Sedja tagħmel referenza għall-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika, Kap. 570, u inpartikolari l-artikolu 13 fis-sezzjoni 'Funzjonijiet' insibu li huwa biss il-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika li għandu l-funzjoni li, jekk ikun meħtieġ, jagħmel verifiki fuq id-dikjarazzjonijiet li jkunu għamlu l-membri dwar dħul jew attiv jew interessi għall-benefiċċji kollha ta' kull xorta ta' persuni li għalihom japplika dan l-Att.

Għaldaqstant, kull persuna f'Malta, inkluż l-istess Kap tal-Oppożizzjoni u ovvjament inkluż kull persuna interessata li bi dritt għandha tiċċekkja u tistaqsi d-domandi, tista' tagħmel dan billi tgħaddi l-informazzjoni li tixtieq tiġi verifikata lill-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika, jekk ikun il-każ.

Il-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika għandu dan il-poter, ossia funzjoni ex officio.

Ir-ruling huwa deċiż.

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrispondenza li s-Sedja rċeviet mingħand il-Kummissarju għall-Ambjent u l-Ippjanar fl-Uffiċċju tal-Ombudsman fis-7 ta' Mejju 2019 dwar il-Każ Nru ER 0059 rigward applikazzjoni għar-regolarizzazzjoni ta' mwejjed u siġġijiet fi stabbiliment f'Marsaskala; u

Kopja ta' ittra ta' kondoljanzi li s-Sedja bagħtet lill-Ispeaker tal-Parlament tas-Sri Lanka fit-22 ta' April 2019, f'isem is-Sedja u l-Kamra tad-Deputati, wara l-attakki terroristiċi li seħħew fis-Sri Lanka fil-21 ta' April li fihom tilfu ħajjithom aktar minn 200 persuna.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KUNSILL LOKALI ĦAMRUN – XOGĦLIJIET INFRASTRUTTURALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista tax-xogħlijiet infrastrutturali li wettaq il-Kunsill Lokali tal-Ħamrun fis-sena 2018 u għal kull biċċa xogħol jgħid:

a) fejn sar ix-xogħol;

b) fiex kien jikkonsisti;

c) tlestiex ix-xogħol;

d) meta sar ix-xogħol;

e) kemm sewa x-xogħol;

f) min wettaq ix-xogħol; u

g) il-mod kif intgħażel min wettaq ix-xogħol?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba kif komunikata lili.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Il-Ministru iktar kmieni llum żar xi xogħlijiet ta' restawr marbuta mad-Dar tal-Ammiraljat, li ma fhimtx eżattament jekk tlestewx.

Jista' l-Ministru jagħti ftit iktar informazzjoni dwar ix-xogħlijiet li saru f'din il-proprjetà u jgħid kif se tintuża?

OWEN BONNICI: Grazzi ħafna ta' din id-domanda, għax dan huwa proġett verament sabiħ li hu parti minn katina ta' proġetti.

Iva, nikkonferma li dalgħodu żort ix-xogħol ta' restawr li għaddej f'Dar l-Ammiraljat, li hija dar sabiħa immens tas-Seklu XVII, li maż-żmien intużat imma tħalliet tiddeġenera u aħna ħadna deċiżjoni li nirrestawrawha b'investiment ta' €4.3 miljun minn fondi nazzjonali.

Dawn huma kollha fondi li jiġu mit-taxxi tan-nies li qegħdin isegwuna, li permezz tagħhom qegħdin ninvestu f'dawn it-tip ta' proġetti.

Naħseb li kull min jistaqsi u kull min tkellem, kulħadd jgħidlek li jbierek kwalunkwe flus li jmorru biex nirrestawraw il-wirt storiku ta' pajjiżna.

Naturalment, Dar l-Ammiraljat kienet tintuża mill-Ammiral, però maż-żmien kellha diversi funzjonijiet.

Nafu li l-aħħar użu tagħha kien il-Mużew tal-Arti li kien infetaħ mill-mibkija Agatha Barbara, li serva lill-pajjiż għal numru ta' ġenerazzjonijiet, sakemm fis-sena li fiha ċċelebrajna l-Belt Valletta bħala l-Belt Kapitali Kulturali tal-Ewropa, ftaħna l-MUŻA, li kif nafu huwa Mużew tal-Arti f'post ikbar, isbaħ, b'kunċett iktar modern.

Saret qabża ta' kwalità fis-servizzi li kienu jiġu offruti qabel meta kkomparat ma' dak li qed jiġi offrut illum.

Però bl-ebda mod ma rrid narmi, anzi rrid nirringrazzja u nsellem il-memorja ta' Agatha Barbara u tan-nies kollha li kienu jaħdmu magħha dak iż-żmien, li welldu l-Mużew tal-Arti f'Dar l-Ammiraljat.

Issa l-Mużew tal-Arti huwa vakanti għax mar fil-Berġa tal-Italja.

Fl-istess waqt għandna għaddej proġett ta' restawr estensiv fil-Palazz tal-President.

Għax f'pajjiżna konna għadna fis-sitwazzjoni - u għadna s'issa, imma se nsolvuha – li l-Palazz tal-President, l-iktar palazz importanti f'pajjiżna, kellu parti sostanzjali minnu okkupata mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Jien ma naf bl-ebda pajjiż fid-dinja fejn il-Palazz Presidenzjali jkollu fih uffiċini li ma jintużawx mill-President jew minn Head of State, imma minn xi entità oħra.

Din kienet xi ħaġa li forsi għal ċertu żmien stajna b'xi mod naċċettawha, imma l-fatt li sas-sena 2019 għadna nkarkru bl-idea li l-Palazz Presidenzjali jintuża bħala uffiċċju, dik mhijiex xi ħaġa tajba.

Allura ħadna d-deċiżjoni li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jitlaq mill-Palazz tal-President biex il-palazz jerġa' jingħata lill-poplu.

L-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali se jiġi trasferit f'Dar l-Ammiraljat.

Irrid ngħid li apparti l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, se jiġi trasferit ukoll l-Uffiċċju tal-Avukat tal-Istat, li jekk Alla jrid se nkunu wellidnieh f'dan il-Parlament fil-ġimgħat li ġejjin.

F'din id-dar se jkollna żewġ sulari distinti, sular minnhom għall-Avukat Ġenerali, sular minnhom għall-Avukat tal-Istat, imbagħad se jkollna sular għan-nies li jieħdu ħsieb il-finanzi u l-corporate aspect ta' dawn iż-żewġ aġenziji biex ma nirrepetux xogħol inutilment.

Dan ix-xogħol jammonta għal €4.3 miljun, u jekk Alla jrid bħal daż-żmien sena jkun diġà fetaħ u m'għandix dubju li l-pubbliku ġenerali japprezza x-xogħol importanti li qed isir.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, nerġa' nieħu lill-Ministru għas-suġġett tal-mistoqsija rigward il-Kunsill Lokali tal-Ħamrun.

M'għandix dubju li l-Ministru jaf li l-Ħamrun għandu sfidi sostanzjali quddiemu, mhux l-inqas sfidi marbutin mal-ordni pubblika.

Hawnhekk irrid insellem lill-Pulizija għax-xogħol siewi li jagħmlu, għax minkejja r-riżorsi limitati tagħhom, jagħmlu l-mirakli f'dan il-lokal.

Il-kunsill lokali - nifhem li bi qbil bejn iż-żewġ partiti li hemm rappreżentati - f'Awwissu tas-sena l-oħra għadda bye-law fuq il-konsum tal-alkoħol f'postijiet pubbliċi.

Safejn naf jien, kien hemm qbil bejn iż-żewġ partiti rappreżentati fil-kunsill lokali li raw li din il-materja, li kellha bżonn tiġi indirizzata b'din il-bye-law, sal-lum jidher – forsi l-Ministru jista' jikkoreġini jekk sejjer żbaljat – li għadha għand il-Ministeru tal-Ġustizzja tistenna biex issir avviż legali u tiġi ppubblikata.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux beħsiebu jippubblika dan l-avviż legali wara li għaddew tmien xhur u, jekk iva, jgħid meta se jippubblikaha, u jekk le, jgħid x'inhi r-raġuni għalfejn jidhirlu li m'għandhiex tiġi ppubblikata?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Grech ta' din id-domanda, għax qed jagħtini l-opportunità li nispjega x'inhu l-proċess meta jkun hemm bye-laws tal-kunsilli, għax forsi ftit nies jafu li l-kunsilli lokali għandhom il-poter joħorġu l-liġijiet tagħhom.

Il-kunsilli lokali m'għandhomx parlament, bħalma għandu l-pajjiż, imma jistgħu joħorġu liġijiet frott il-poter li tagħtihom il-Liġi dwar il-Kunsilli Lokali, u minn żmien għal żmien ikun hemm diversi kunsilli li jippromulgaw bye-laws.

Ħalli nwieġeb direttament lill-Onor.

Jien normalment ma nidħolx fil-mertu jekk kunsill lokali elett demokratikament jagħżilx li jippromulga bye-law.

Meta tiġi ppubblikata bye-law, dak li jkun jaħseb li l-Ministru ppubblikaha.

Pereżempju, meta darba l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa għamel bye-law biex jirregola l-barbecues f'din il-lokalità, kien hemm ħafna nies li bagħtuli email biex jistaqsuni għalfejn fettilli nirregola l-barbecues f'din il-lokalità.

Naturalment, ma kontx jien li rregolajthom, imma l-kunsill lokali.

Apparti dak il-punt, jekk il-maġġoranza tal-kunsill lokali jixtiequ hekk, jien inbaxxi rasi għal din ir-rieda.

Id-Dipartiment tal-Gvern Lokali jagħmel screening tal-proposta leġiżlattiva biex jara jekk fis-sustanza tagħha tmurx kontra xi prinċipju kardinali tal-mod kif jopera l-Gvern.

Jiġifieri jekk ikun hemm kunsill lokali li qed jipproponi bye-law fejn jgħid li fil-kunsill lokali tiegħu jidħlu biss nies ta' xagħarhom twil u min għandu xagħru qasir ma jidħolx, dik naturalment id-Dipartiment iwaqqafha.

Qed insemmi eżempju redikolu biex ninftiehem.

Jiġifieri d-Dipartiment jagħmel ivvettjar u jara jekk il-proposta tikkozzax xi prinċipju fundamentali jew valur importanti.

Meta dan l-ivvettjar ikun lest, l-abbozz jiġi għandi u jien niffirmah direttament; lanqas jiġi ffirmat mill-Prim Ministru, imma jiffirmah direttament il-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali.

Naturalment l-ivvettjar jieħu l-ħin tiegħu.

Nixtieq li ma jeħux daqshekk ħin, imma biex niddefendi ftit lid-Dipartiment, hemm żewġ punti.

L-ammont ta' bye-laws li jiġu għand id-Dipartiment mhumiex żgħar; għandna iktar minn 60 kunsill lokali li jipproduċu ħafna bye-laws.

It-tieni ħaġa hi li kultant id-Dipartiment jitlob kjarifika mingħand il-kunsill - pereżempju, jista' jgħidlu li diġà hemm liġi li tgħid l-oppost tal-liġi li qed jipproponi, jew li diġà hemm liġi li tgħid l-istess ħaġa, u allura jitlob ir-reazzjoni tiegħu - imbagħad wara dan il-proċess jgħaddi għandi.

Jien se nimpenja ruħi biex nistaqsi dwar din il-bye-law tal-Kunsill Lokali tal-Ħamrun, u jekk ma tmurx kontra xi prinċipju jew xi valur importanti għall-governanza tiġi approvata, bħalma jiġu approvati l-oħrajn kollha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Xtaqt nistaqsi lill-Ministru dwar l-Abbozz li ppubblika nhar il-Ħamis li għadda u spjegah mal-mezzi tax-xandir, li jitkellem dwar is-separazzjoni tal-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali għal Prosekutur Ġenerali u Konsulent Legali tal-Gvern.

Irrid infakkar li lura fl-2005 l-eks Ministru Tonio Borg kien għamel ftehim mal-Prim Imħallef ta' dak iż-żmien, Silvio Camilleri, li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jiġi aġenzija li tkun kemm jista' jkun at arm's length mill-Eżekuttiv, però mill-2005 sal-lum ma sar xejn, minkejja li d-dibattitu dwar is-separazzjoni ta' dawn il-poteri kien beda dak iż-żmien.

Jista' l-Ministru jgħid x'se tkun tinvolvi l-kariga tal-Prosekutur Ġenerali u tal- Konsulent Legali tal-Gvern u kif ir-rwol tal-Prosekutur Ġenerali jista' jaffettwa x-xogħol li qegħdin jagħmlu bħalissa l-Maġistrati Inkwerenti?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Zammit Lewis għad-domanda u rrid nirringrazzjah pubblikament tal-pariri li jagħtini, għax huwa wieħed mill-persuni li ta' spiss nikkonsulta u nistaqsih għall-veduti tiegħu.

L-Abbozz ta' Liġi li ppubblikajna se jimplimenta xi ħaġa li ilha ħafna biex issir.

Dan il-pajjiż ilu ħafna biex joftom il-funzjonijiet doppji li llum igawdi l-Avukat Ġenerali.

Irrid ngħid mill-ewwel, biex ħadd ma jifhimni ħażin, li m'iniex ngħid li l-Avukat Ġenerali jew dak ta' qablu abbużaw minn xi poteri, jew ħaġa jew oħra, imma jien naqbel mal-ħsieb li hu fl-aħjar interess tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja li l-funzjonijiet ċivili u l-funzjonijiet kriminali li tagħtihom il-liġi jiġu għand żewġ persuni separati u distinti minn xulxin.

Din hija xi ħaġa li l-Gvern preċedenti, bir-rispett kollu, kien ilu ħafna jgħid li se jagħmel.

Illum kien hemm min ikkritika lill-Gvern u bdew jistaqsuna meta se tiġi introdotta din il-liġi.

Dan meta huma kienu ilhom 25 sena fil-gvern u kellhom kull opportunità li jagħmlu l-liġi.

Irrid nirrimarka li kieku riedu joftmu l-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali setgħu għamlu dan.

Għax ġieli tisma' xi wħud, fosthom l-Onor.

Jason Azzopardi li huwa l-perċimes tagħha, li jgħidulek li huma riedu joftmu l-funzjonijiet, imma l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ivvotat kontra.

L-Oppożizzjoni ta' dakinhar kienet ivvotat kontra għal numru ta' raġunijiet li mhumiex l-istess bħal dawk li qegħdin jintqalu mill-Oppożizzjoni tal-lum il-ġurnata, però kieku riedu setgħu qasmu l-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali.

Aħna nixtiequ li l-Parlament ikun unanimu f'din il-liġi, imma jekk il-Parlament ma jkunx unanimu, aħna xorta se nibqgħu għaddejjin biex noftmu ż-żewġ funzjonijiet.

Irrid ngħid li bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, l-Avukat Ġenerali teknikament se jżomm il-funzjonijiet kriminali, filwaqt li l-funzjonijiet ċivili se jgħaddu għand l-Avukat tal-Istat.

L-ISPEAKER: (Interruzzjonijiet) Ministru, jekk jogħġbok, kompli wieġeb id-domanda.

OWEN BONNICI: Sur President, qed inwieġeb id-domanda.

Hu staqsieni l-Abbozz x'inhu, u jien qed nispjegalu.

L-ISPEAKER: Ministru, jekk jogħġbok, fil-qosor għax għandna ħafna domandi.

OWEN BONNICI: Irrid nirrimarka wkoll dwar xi artikli li dehru fil-ġurnali, fejn kien hemm battuta …

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Ministru, jekk jogħġbok, lesti din ir-risposta għax baqgħalna ħafna domandi oħrajn.

Ma noqogħdux naħlu l-ħin!

OWEN BONNICI: L-Abbozz, kif għedna, se joftom il-funzjonijiet …

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: Tista' tiggwida lill-Kamra li għandna standing order ċara li jtgħid li deputat - hu min hu, ministru jew le - ma jistax jitkellem fuq l-ordni tal-Kamra, inkluż liġi li għandna, kif qed jagħmel il-Ministru llum?

L-ISPEAKER: L-istanding order qiegħda ċara, però ladarba qed jagħti risposta, xorta jista' jitkellem dwar is-suġġett mingħajr ma jagħmel referenza għal-leġiżlazzjoni.

Ministru, jekk jogħġbok, kun fil-qosor, għax baqgħalna ħafna domandi supplimentari.

OWEN BONNICI: L-aħħar punt, u nagħlaq.

Irrid nirreferi għal xi kritika li rajt fil-ġurnali dwar l-hekk imsejħa Henry VIII clause.

Dak l-artiklu, jekk ma għen għal xejn, għen biex dak li jkun ikun jaf x'inhi din il-klawsola.

Il-Henry VIII clause hija klawsola li bis-saħħa ta' liġi ordinarja tagħti poter lill-Ministru tal-ġurnata jippromulga avviżi legali li bihom ikun jista' jvarja l-liġi ordinarja.

L-għan li għalih daħħalna dak il-provvediment fl-Abbozz ta' Liġi hu li hemm funzjonijiet li maż-żmien ingħataw lill-Avukat Ġenerali.

Ma ninsewx li dawn iż-żewġ rwoli ilhom flimkien għal kważi 100 sena u mad-daqqa t'għajn mhuwiex faċli li tiddetermina jekk funzjoni għandhiex taqa' taħt l-Avukat Ġenerali jew l-Avukat tal-Istat.

Allura aħna ridna li f'dan il-proċesss ta' demerger, biex issir transizzjoni bla xkiel, kwalunkwe gvern tal-ġurnata - jista' jkun dan il-Gvern jew xi gvern ieħor sussegwenti - ikun jista' jgħid li mill-esperjenza rriżulta li din il-funzjoni partikolari mogħtija lill-Avukat Ġenerali permezz ta' dik il-liġi straordinarja li rari tintuża, ikun għaqli li tgħaddi għand l-Avukat tal-Istat.

Ridna nagħmlu transizzjoni bla xkiel għax l-interess primarju tiegħi huwa li mill-għada li tgħaddi l-liġi, ma jkun hemm l-ebda każ li jitħarbat minħabba r-riforma li nkunu għamilna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Dan l-aħħar inħatru tliet imħallfin ġodda u tliet maġistrati ġodda.

It-tliet imħallfin inħatru mill-Bank tal-Maġistrati.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-proċedura għal dawk li jkunu għaddejjin b'kawżi għand dawn il-maġistrati, li mbagħad iridu jgħaddu għand ħaddieħor?

Jista' jispjega kemm jieħu fit-tul dan il-proċess u kif taħdem din is-sistema?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Kieku kien għall-Onor.

Simon Busuttil, dawk in-nies illum għadhom jistennew biex il-kawżi tagħhom jiġu assenjati għand xi ħaddieħor.

Kieku għaddiet l-irresponsabbiltà tal-Onor.

Busuttil, kieku llum għandna l-każ ta' kawżi li kienu quddiem l-Imħallef Silvio Meli, li kif nafu rtira bl-età, u n-nies li dehru quddiemu ma jistax ikollhom imħallef li jisma' l-kawżi tagħhom.

Hawn wieħed jifhem x'kien qed jipprova jagħmel l-Onor.

Issa aħna qed nagħmlu mezz biex kemm jista' jkun malajr, l-assenjazzjoni tal-kawżi …

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru, jekk jogħġbok.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Ma nafx jekk inftehimtx tajjeb.

Jien qed nirreferi għal dawk il-kawżi li kienu għand il-maġistrati u mhux il-kawżi l-ġodda li se jmorru għand l-imħallfin.

Dawk li ħallew warajhom, x'se jiġri minnhom?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Dan hu l-istess prinċipju, għax l-Onor.

Busuttil talab li dawn il-kawżi jibqgħu fil-purgatorju, jibqgħu hemm imdendlin u ma jiġux assenjati!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbok, kompli Ministru.

Ma rridx interruzzjonijiet.

Ministru, jekk jogħġbok, kompli bir-risposta u indirizza lili.

OWEN BONNICI: Ma nistax nifhem kif għandna Membri f'din il-Kamra li meta kellna sistema ta' appointments ta' ġudikatura inferjuri għal dik li għandna llum, għal 25 sena sħaħ qatt ma sabu problema biha.

Issa għandna sistema aħjar, ivvotaw favur tagħha, inkluż l-Onor.

Busuttil, imma għax forsi l-judicial appointments irid jagħmilhom hu, qed jipprova jitlob lill-Qorti biex l-assenjazzjonijiet tal-kawżi ma jsirux, bil-konsegwenza li n-nies qegħdin ibatu, għax ikollhom jibqgħu jistennew bla ma qatt jieħdu rimedju.

L-Onor.

Schiavone għandu raġun jistaqsi x'inhi l-proċedura biex bniedem li kien quddiem maġistrat "A" u dan il-maġistrat isir imħallef, ma jdumx ma jkompli l-kawża tiegħu.

Dak hu li jistaqsu n-nies, għax dak jinteressahom, u aħna impenjati li minkejja t-tfixkil tal-Onor.

Busuttil, li sa siegħa qabel il-ħatra għamel rikors li fih talab lill-Qorti żżomm milli jsiru l-appointments u reġa' talab biex l-assenjazzjoni tad-doveri ma ssirx – biex infakkar lill-pubbliku x'qed jagħmel l-Onor.

Busuttil - aħna għall-grazzja t'Alla qegħdin fuq in-naħa tas-sewwa, u s-sewwa tatulna anke l-Qorti li tatna l-go-ahead li nkomplu bil-ħatra ta' ġudikanti, u llum għandna sitt ġudikanti li se jkomplu jisimgħu u jaqtgħu l-kawżi biex il-bniedem fit-triq ikollu riżoluzzjoni spedita tal-kwestjonijiet tiegħu, u l-ġustizzja mhux biss issir, imma tidher li qed issir.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: F'dawn il-ġranet il-Ministru ħabbar inizjattiva li kull belt jew raħal f'pajjiżna jibda jingħata t-titlu ta' belt jew raħal kapitali kulturali tas-sena.

Jista' l-Ministru jelabora ftit dwar kif se jintgħażlu dawn l-ibliet u l-irħula, min se jkun qed jagħżilhom u kif se tidħol fis-seħħ din il-proposta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Aħna għamilna wegħda ċara fil-programmi elettorali tal-kunsilli lokali li bl-istess mod kif il-Belt Valletta kienet il-Belt Kapitali Kulturali tal-Ewropa, f'pajjiżna nagħmlu belt jew raħal kapitali kulturali lokali kull sena għal sena wara l-oħra.

Jiġifieri bis-saħħa ta' din l-inizjattiva jkun hemm belt partikolari f'pajjiżna li tingħata d-dritt li ġġib it-titlu ta' belt kapitali kulturali ta' Malta.

Dan fuq l-istess mudell li hemm f'pajjiżi barra minn Malta, fosthom l-Italja.

F'dik il-lokalità partikolari li tintgħażel, pereżempju l-Mosta, minn fejn tiġi inti, Sur President, imbagħad ikun hemm konċentrazzjoni ta' attivitajiet kulturali u jekk ikun hemm bżonn isir xi restawr, dak jingħata prijorità.

B'dan il-mod inkunu nistgħu nagħmlu prijoritizzazzjoni tad-diversi lokalitajiet ta' pajjiżna għal sena wara l-oħra u b'hekk ikun hemm il-possibbiltà li għal dik is-sena pajjiżna jirrikonoxxi dik il-lokalità bħallikieku hi l-belt kapitali kulturali ta' pajjiżna.

Naqbel mal-Onor.

Muscat li meta lbieraħ il-Prim Ministru ħabbar din il-ħaġa, niżlet tajjeb ħafna u diġà kien hemm artisti li bagħtuli li beħsiebhom jagħmlu xi skultura.

Fil-fatt staqsewni meta se jmiss li l-belt jew raħal tagħhom jieħu t-titlu ħalli jkunu jistgħu jesebixxuha hemmhekk.

Dan huwa x-xogħol li qegħdin nagħmlu.

Irrid ngħid li minkejja li min-naħa tal-Oppożizzjoni jista' jkun hemm min ifixkel u jagħmel ħiltu biex jipprova jtellef mill-ħidma tal-Gvern, dan il-Gvern se jkompli jaħdem biex jagħmel differenza għall-familji Maltin u Għawdxin.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Prim Ministru, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 88 tal-2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2019 biex jemenda l-Att għat-twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni (Att Nru XIII tal-2019);

Avviż Legali Nru 89 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar l-Aċċessibbiltà tas-Siti Elettroniċi u tal-Applikazzjonijiet Mobbli tal-Korpi tas-Settur Pubbliku; u

f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 91 tal-2019 – Avviż ta' Bidu fis-seħħ tal-Ordni tal-2019 dwar Ħelsien minn Taxxa Doppja (Taxxi fuq l-Income) (il-Gvern tal-Prinċipat ta' Monaco) (A.L. 70 tal-2019); u

Avviż Legali Nru 92 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar l-Att dwar il-Kummissarju tat-Taxxi (Valur Taxxabbli ta' Pleasure Boats użati).

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 90 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar it-Twaqqif ta' Elenki fit-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva (Emenda Nru 2).

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Joe Mizzi.

MOZZJONIJIET

TAL-KORPORAZZJONI

GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA GĦASSENA 2019

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2019 sal-31 ta' Diċembru 2019 skont l-Att dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, Kap. 355.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu seduta waħda bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-għeluq mill-Gvern.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, qabel ma nibdew dan id-dibattitu nixtieq direzzjoni min-naħa tiegħek, għax jien bħala l-kelliem tal-Oppożizzjoni għal dan is-settur, kull ma għandi huwa l-iStatement of Financial Position as at 31st December, pages 1, 2 and 3.

Dawn huma l-uniċi dokumenti li ġew imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra biex nagħmlu d-dibattitu tal-lum dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk għandux ir-rapport annwali?

Għax jien dan biss sibt fuq il-Mejda tal-Kamra.

Qed ngħid dan biex nikkjarifikaw, ħalli nkunu nafu kif għandna naħdmu.

L-ISPEAKER: Onor. Agius, dak li hemm imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra huwa dak li ġie ppreżentat.

Ovvjament, waqt din id-diskussjoni se jingħad kollox.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġbok, Ministru, ma tajtekx il-kelma.

Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Agius li r-responsabbiltà li jitqiegħdu d-dokumenti kollha meħtieġa għad-diskussjoni hija prerogattiva tal-Ministru.

Kif taf int, jien bħala Sedja, m'għandi l-ebda setgħa li nordna li jitqiegħed dokument, sakemm ma jkunx ġie kkwotat minnu.

F'dan il-każ, jidher li dak huwa d-dokument li ġie ppreżentat.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sur President, jien imxejt skont l-obbligi tal-Parlament.

Ir-rapport annwali se jitqassam fi ftit ġimgħat oħra, u hemm raġuni valida.

Din mhijiex l-ewwel darba li ġrat, għax kienet saret fi żmien il-Partit Nazzjonalista wkoll.

Ittardjajna ftit biex inkun nista' nagħti aktar informazzjoni dettaljata b'mod ġenerali.

L-ISPEAKER: Nibdew id-diskussjoni.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Jekk m'għandniex l-informazzjoni kollha neċessarja biex il-Parlament jiddibatti dawn l-estimi, nista' nifhem għalfejn il-Gvern tella' dawn l-estimi biex niddiskutuhom, meta l-affarijiet min-naħa tal-Gvern għadhom mhumiex lesti?

L-ISPEAKER: L-informazzjoni se toħroġ waqt id-diskussjoni.

L-aġenda hija ċara, u l-mozzjoni nqrat.

Il-Ministru Joe Mizzi.

Jekk jogħġbok, nibdew ix-xogħol.

JOE MIZZI: Bir-rispett kollu, l-Onor.

Agius jaf x'tgħid il-mozzjoni: li l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

L-estimi qegħdin għandu.

Ir-rapport annwali mhuwiex obbligu li jitqiegħed, però se nqegħduh.

Nerġa' ngħid li meta kontu fil-gvern intom, kien hemm żmien meta ma tpoġġiex għax mhuwiex obbligatarju, imma sa ġimgħa oħra se jkollok kollox fid-dettall u se jkollok ir-rapport annwali.

Illum se niddiskutu l-estimi, u estimi għandek.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, dan huwa dibattitu importanti, anzi nemmen li huwa essenzjali għax qegħdin nittrattaw settur vitali, is-settur tal-ilma.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma hija waħda mill-iktar entitajiet importanti fil-pajjiż, hija kruċjali u għandha importanza strateġika.

Nafu, għax hekk ġejna mgħallmin u hekk ngħallmu lil uliedna, li l-ilma huwa importanti u huwa neċessarju f'ħajjitna, mhux biss fejn jidħlu s-saħħa u l-għejxien tal-bniedem, imma wkoll fejn jidħlu l-ambjent u l-ekosistema, kif ukoll fejn tidħol l-ekonomija, speċjalment fejn jidħlu l-aspetti ta' produzzjoni u fejn jidħol il-pilastru importanti tat-turiżmu.

Ftit tal-ġranet ilu, waqt li kont qed naqra dwar dan is-suġġett, iltqajt ma' rapport ippubblikat mill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent li rrimarkat dwar il-mod kif qed jiġi ttrattat dan is-settur.

Irrimarkat ukoll li hemm titjib sostanzjali f'pajjiżna mhux biss fejn tidħol il-produzzjoni u l-kwalità tal-ilma, imma wkoll fil-mod kif qed jintuża l-ilma għal skopijiet usa'.

Hemm ukoll kwestjonijiet ta' tniġġis u sostenibbiltà, għax l-ilma tal-pjan huwa importanti wkoll.

Qegħdin naraw li għandna korporazzjoni li mhux biss qed taħdem, imma qed tagħti serħan il-moħħ, għax fl-operat tagħha qed tara l-effiċjenza u li l-konsumatur jieħu s-servizz li verament jixraqlu.

Bla dubju ta' xejn, fil-ħidma tiegħi fil-Ministeru għal Għawdex ikolli ħafna kuntatt ma' din il-Korporazzjoni, anzi ngħid li l-kollaborazzjoni tagħna hija essenzjali, u b'wiċċi minn quddiem ngħid li l-ħin kollu għaddejja b'diskussjonijiet mal-Ministru Joe Mizzi dwar modi differenti kif nistgħu nikkollaboraw flimkien.

Irrid nirringrazzja lill-Ministru, lis-CEO tal-Korporazzjoni u lill-ħaddiema kollha, għax sibna mod kif naħdmu flimkien, nifhmu lil xulxin u naraw l-isfidi li għandna, kemm dawk li huma komuni għalina t-tnejn, kif ukoll dawk fl-operat u fil-ħidma tiegħi.

Allura qegħdin insibu mezz kif nindirizzaw l-isfidi u nsibu soluzzjonijiet fit-tul.

F'Għawdex, f'amministrazzjonijiet preċedenti, konna mdorrijin insibu soluzzjonijiet għall-mument, imbagħad min jiġi warajna min jaf xi jsib u min jaf xi jrid jagħmel biex jiffaċċja l-problemi li jkunu ilhom jakkumulaw għal snin twal.

Issa qegħdin nimxu b'mod differenti.

Qegħdin nimxu bi pjan u b'mod professjonali, għax qegħdin nirrikorru għall-esperjenza li għandna fi ħdan il-Korporazzjoni.

Biex nagħti eżempju, ftit tal-ġranet ilu, flimkien mal-Kummissarju Karmenu Vella, annunċjajna l-approvazzjoni tal-proġett importanti tar-reverse osmosis f'Ħondoq ir-Rummien li hu ffinanzjat minn fondi Ewropej.

Dan huwa eżempju ċar ta' kif dan il-Gvern qed jaħdem u jrid jaħdem, bil-kollaborazzjoni ta' entitajiet u ministeri differenti, biex immexxu 'l quddiem il-bżonnijiet reġjonali.

Wara kollox, Għawdex huwa reġjun, allura għandna l-bżonnijiet partikolari tagħna.

Dan huwa proġett importanti ħafna għal Għawdex u strateġiku immens, għax forsi ftit jirrealizzaw li fejn tidħol il-produzzjoni tal-ilma, Għawdex għadu dipendenti minn Malta.

Onestament, dan huwa sors ta' inċertezza min-naħa tagħna l-Għawdxin u din ħassejtha l-iktar fil-ġranet meta maltempata kbira ħakmet lil pajjiżna u għamilna ġranet fejn kellna ħsarat fil-konnessjoni ta' pipe u minħabba dan id-dannu, mingħajr ma nallarma lil ħadd, kien hemm ir-riskju reali li Għawdex jispiċċa mingħajr ilma.

Nafu li hemm provvista tal-ilma li sservi diversi ġimgħat, però kien hemm it-theddida reali li Għawdex seta' jisfa iżolat fejn tidħol il-provvista tal-ilma.

Grazzi għall-ħidma pronta tal-Ministru Joe Mizzi u tat-tim tiegħu, din is-sitwazzjoni ġiet għan-normal fi ftit ġranet.

Però għal min ma kienx konxju minn din is-sitwazzjoni, irrid ngħid li bħala Gvern mhux talli ninsabu konxji tagħha, talli rridu nindirizzawha biex Għawdex isir awtosuffiċjenti.

Qed ngħid hekk għax permezz tal-proġett tar-reverse osmosis, Għawdex se jkollu s-sistema tiegħu fejn se jkunu qegħdin jiġu prodotti madwar 9,000 metru kubu ta' ilma kuljum.

Dan se jfisser mhux biss proġett ġdid b'risq Għawdex u l-użu ta' binja dilapidata li se tiġi mmodernizzata għal state of the art, imma se jkollna s-sigurtà li qatt ma kellna qabel fis-settur tal-ilma.

Irrid ngħid li għalija personali din il-maltempata kienet reality check qawwija ħafna u anke fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex ħassejna li kellna nżidu l-impetu biex ikun hemm iktar għarfien dwar il-ħtieġa li nibżgħu għall-ilma.

Dan il-proġett mhuwiex iżolat, imma huwa wieħed minn sensiela ta' proġetti li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma se tkun qed timplimenta fis-snin li ġejjin.

Qegħdin naraw, fost l-oħrajn, proġetti li jirrigwardaw il-protezzjoni u l-immaniġġjar tal-ilma tal-pjan, proġetti li jtejbu l-effiċjenza u l-kwalità tal-ilma, u dan il-proġett ta' Ħondoq ir-Rummien huwa ħolqa importanti li jaqa' taħt il-kappa tal-strateġija usa' Towards a Net-Zero Impact Utility.

Dan il-proġett huwa investiment ta' iktar minn €130 miljun biex il-kwalità tal-ilma f'pajjiżna titjieb b'mod sostanzjali.

Se jkun hemm tnaqqis fl-emissjonijiet fl-arja, se tiżdied l-effiċjenza u l-konservazzjoni tal-ilma tal-pjan, għax din il-produzzjoni se tindirizza d-domanda u l-pressjoni li għandna fuq l-estrazzjoni tal-ilma mill-aquifer, allura se ssir qabża 'l quddiem fejn jidħol l-impatt ambjentali, fejn bħalissa l-prattiċi li qegħdin jiġu adoperati qegħdin jippreżentaw ruħhom bħala sfida.

Nerġa' ngħid li mal-Ministru Joe Mizzi u mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma qegħdin naħdmu fuq proġetti oħrajn.

Ftit tax-xhur ilu kellna l-opportunità li mmexxu 'l quddiem u nniedu proġett li minnu llum il-ġurnata qed jibbenefikaw il-bdiewa Għawdxin.

Qed nirreferi għall-proġett tan-new water, fejn l-ilma li jkun ġie trattat fl-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ, wara proċess intensiv ħafna li jirrikjedi ċerti proċeduri, ikun jista' jintuża għal skopijiet agrikoli.

Irrid ngħid li għalkemm l-impjant tat-trattament tad-drenaġġ kien inbena fi żmien Gvern Nazzjonalista, kien biss dan il-Gvern li ħaddmu kif suppost, biex issa l-bdiewa tagħna qegħdin jibbenefikaw minnu.

Kienet ħasra li kellna impjant li ma kienx qed jintuża l-potenzjal kollu tiegħu.

Illum il-bdiewa, bis-saħħa ta' dan il-proġett, qegħdin jibbenefikaw minn dan l-ilma u qalulna kemm qed tagħmel differenza fl-operat tagħhom.

Nafu li llum is-settur agrikolu, minkejja l-potenzjal kollu li għandu u l-importanza li għandu fil-kuntest tal-iżvilupp reġjonali t'Għawdex, jgħidulek li minħabba d-deċiżjonijiet ħżiena li ttieħdu fil-passat, inħolqulhom diversi sfidi li jimminaw l-interessi tagħhom u issa permezz ta' din l-inizjattiva ħadu r-ruħ.

Qalulna li permezz ta' dan l-ilma qed jittaffulhom l-ispejjeż, allura jkunu jistgħu jimxu b'mod iktar sostenibbli.

B'dan il-proġett se tkompli tissaħħaħ in-network u fiż-żmien li ġej se jkun hemm 50 dispenser ieħor li se naraw l-effetti tagħhom speċjalment fix-xhur tas-sajf, fejn minħabba s-sħana jkun hemm nixfa, għalhekk ikun hemm il-possibbiltà li anke matul dawn ix-xhur, is-settur agrikolu jkompli għaddej b'inqas sfidi.

Fil-kuntest ta' dan il-proġett, bħala Ministeru għal Għawdex isseħibna mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma fejn qegħdin nipprovdu l-faċilitajiet li hemm fil-Farm Sperimentali tax-Xewkija, għax illum il-ġurnata waqqafna uffiċċju fejn in-nies tagħna ġew imħarrġa min-nies ta' din il-Korporazzjoni, allura l-bdiewa jistgħu jmorru japplikaw għal dan is-servizz u jingħataw l-informazzjoni meħtieġa.

Fl-istess post waqqafna servizz fejn ikunu jistgħu jagħmlu l-analiżi tal-ilma li jkunu qegħdin jużaw.

Biex nerġa' lura għall-impjant tat-trattament tad-drenaġġ, grazzi għall-kollaborazzjoni mal-Ministru Joe Mizzi, għamilna investiment kapitali bħala Ministeru għal Għawdex bl-appoġġ tal-Ministru u tat-tim kompetenti tiegħu li kienu disponibbli biex jindirizzaw problema li ilna niffaċċjaw tant snin.

Illum, permezz ta' dan l-investiment qegħdin f'pożizzjoni li ntejbu l-effiċjenza tal-impjant, għax qed jiġi trattat id-demel li qabel kien jintefa' fis-sistema u min jaf fejn jispiċċa.

Qegħdin nindirizzaw ukoll il-problema tal-kontaminazzjoni tal-baħar li s-settur tad-diving kien qed ibati minnha.

Illum, qabel ma jintrema d-drenaġġ li jiġi trattat, qed jgħaddi minn din is-sistema biex imbagħad jiġi pproċessat minn dan l-impjant.

B'hekk qegħdin innaqqsu sew il-problema li kienu qed jiffaċċjaw l-għaddasa.

Qed ngħid hekk għax l-iżbroff kien fil-ponta ta' Ras il-Ħobż, li hija żona popolari fost l-għaddasa tagħna, għax hemm relitti ta' qxur tal-baħar li jservu ta' attrazzjoni għal dawk li jiġu minn barra biex jgħoddsu f'dawk l-inħawi.

Issa din l-isfida ġiet indirizzata sostanzjalment.

Matul ix-xhur li ġejjin se nkomplu naħdmu biex intejbu l-livelli tal-operat, li hija problema li kienet ilha takkumula għal snin twal u llum il-ġurnata nistgħu ngħidu li sibna s-soluzzjoni.

Ovvjament, flimkien mal-investiment għall-operat li qed isir bħala pproċessar, aħna dejjem nappellaw għar-responsabbiltà ta' kulħadd biex joqogħdu attenti x'jitfgħu fis-sistema tad-drenaġġ tagħna.

Apparti dawn il-proġetti, aħna naħdmu fuq bażi ta' kuljum mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, għax f'Għawdex qegħdin immexxu 'l quddiem il-proġett tat-toroq intitolat: Proġett Għawdex – Toroq fil-Lokalità Tiegħek.

Ftit ilu kelli l-opportunità nħabbar li l-Ministeru qed jaħdem fuq 50 triq madwar Għawdex, li issa żdiedu għax mexxejna fuq toroq oħrajn li għadni lanqas ħabbart.

Illum meta qed naħdmu fuq it-toroq, mhux qegħdin sempliċement nagħmlu tqaxxira u nagħtu l-wiċċ, imma qegħdin naqilgħu t-toroq mill-qiegħ.

Qegħdin nagħmlu road build-up u qed naqilgħu s-servizzi kollha.

F'Għawdex kien hemm snin meta ma kienx hemm investiment fl-infrastruttura, allura meta nikxfu l-uċuħ tat-toroq, qegħdin insibu li għandna katusi tal-fuħħar, li għandna toroq li għadhom mingħajr sistema tad-drenaġġ u għadhom jiddependu mill-fosos … Għalhekk qegħdin naħdmu flimkien mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma biex meta nagħmlu toroq ġodda, qed nagħmlu servizzi ġodda.

Peress li f'Għawdex għandna problema ta' nuqqas ta' kuntratturi, sibna mezz kif nabbinaw il-ħidma tagħna flimkien biex niffrankaw il-ħin u fl-istess waqt niffrankaw il-flus.

Il-fondi li niffrankaw inkunu nistgħu ninvestuhom f'toroq oħrajn u għalhekk qegħdin f'pożizzjoni li x-xogħol isir b'mod iktar estensiv.

Qegħdin nindirizzaw ukoll il-problema tal-ġbir tal-ilma.

Aħna nafu li Għawdex huwa kkaratterizzat minn ħafna tlugħ u nżul, allura qegħdin naraw li jkun hemm sistemi ta' ġbir tal-ilma, bħal storm water culverts, biex l-ilma minflok ma jintrema nkunu nistgħu niġbruh u nistivawh ħalli jintuża għal diversi affarijiet.

Irrid ngħid li f'kull fażi tal-ippjanar tax-xogħlijiet u tal-implimentazzjoni qed insibu lill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma bħala stakeholder u partner importanti ħafna fil-ħidma tagħna, u b'hekk qed inkunu aktar pronti biex nindirizzaw il-mod kif isir ix-xogħol u fl-istess waqt qegħdin noħolqu inqas inkonvenjent għall-pubbliku.

Naħseb li dan qed iħalli impatt fil-mod kif in-nies iħarsu lejn ix-xogħlijiet li qegħdin isiru.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-konservazzjoni tal-ilma, qed insibu l-assistenza meħtieġa u qegħdin nikkollaboraw mal-inizjattivi tal-iskejjel bil-kampanja Catch the Drop.

Hemm diversi proġetti oħrajn li qegħdin nagħmlu flimkien mal-kunsilli lokali.

Kumbinazzjoni l-ġimgħa l-oħra, flimkien mas-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, iffinanzjajna r-restawr tal-akwedotti tal-ilma ta' Santa Luċija, li huma ta' żmien l-Ingliżi.

Hemmhekk stajna naraw li dawn għamlu sistema bi ħsieb biex apparti li jiġi maħżun l-ilma, jiġi trasportat lejn diversi nħawi f'Għawdex.

Dawn huma proġetti li rridu mmexxu 'l quddiem biex nieħdu l-benefiċċju tagħhom.

Id-Direttorat ta' Eko-Għawdex għaddej b'diversi inizjattivi, fosthom l-iskema tar-restawr tal-bjar u l-ġwiebi, biex inkomplu nenfasizzaw fuq il-ħtieġa tal-konservazzjoni u l-preservazzjoni tal-ilma.

Għandna l-proġett ta' €13-il miljun minn fondi Ewropej għar-rijabilitazzjoni ta' 12-il wied f'Għawdex, fejn qed niksbu assistenza professjonali biex apparti li jsir it-tindif tal-widien, jiġu rranġati l-ilqugħ tal-ilma eżistenti u jinbnew oħrajn ġodda.

Il-ħin tiegħi hu dak li hu, però se ntemm dan l-intervent tiegħi billi nerġa' nirringrazzja lill-Ministru Mizzi, għax filwaqt li għaddejjin bil-ħidma fuq l-affarijiet li semmejt, hemm diversi inizjattivi oħra in the pipeline, fosthom proġetti pilota li se nkunu qegħdin inħabbru aktar 'il quddiem.

Nirringrazzja wkoll lis-CEO u lit-tim tiegħu, imma onestament inħoss li għandi nirringrazzja lil kull impjegat tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma li għandna f'Għawdex, għax qed insibu kollaborazzjoni sħiħa mingħandhom u f'ċirkostanzi fejn jinqalgħu xi emerġenzi, qed ikunu pronti u effiċjenti biex jintervjenu.

Napprezza l-ħidma kbira li qiegħda ssir b'mod pubbliku fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, għax lili bħala Ministru għal Għawdex jikkonfortawni u jgħinuni fil-ħidma tiegħi.

Naf li l-Ministru Mizzi jħobb lil Għawdex, u jien kontinwament inħabbatlu l-bieb u nirringrazzjah talli dejjem qed insib il-bibien miftuħa.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, fil-bidu ta' dan id-dibattitu ġbidtlek l-attenzjoni dwar nuqqas ta' informazzjoni, u nirringrazzja lill-Ministru Joe Mizzi talli ġabli ftit aktar informazzjoni.

Ovvjament, ma kellix il-ħin biex nanalizza dak li għaddieli, imma nirringrazzjah xorta.

(Interruzzjonijiet) Qed ingerger għax tahomli issa, imma nirringrazzjah.

Tani l-management accounts tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma tal-2018, però ovvjament ma kellix ċans narahom, biex inkunu ċari.

Il-verità hi, Ministru, li morna pass lura mis-sena li għaddiet, għax is-sena li għaddiet għall-inqas kellna r-rapport annwali.

Huwa veru li kien draft, imma għall-inqas kellna dan ir-rapport, kellna l-management accounts tal-2017 u kellna wkoll il-budget financial position estimates tal-2018.

Jien naħseb li b'rispett lejn din il-Kamra, kien ikun aħjar li kieku ħadna aktar żmien biex tellajna dan is-suġġett għad-diskussjoni, basta jkollna d-dokumentazzjoni kollha.

Inti għidt li m'intix obbligat iġġib dan ir-rapport u għidt li fil-passat hekk ġara, imma jien ngħid li jekk fil-passat kien hemm xi ħaġa li ma kenitx tajba jew forsi kienet ħażina, nistenna li minn issa 'l quddiem l-affarijiet isiru aħjar u b'mod serju, u għandi fiduċja fil-Ministru li hekk se jagħmel.

Aħna, min-naħa tal-Oppożizzjoni, ma kien ikollna l-ebda diffikultà li fl-erba' ġimgħat li ġejjin, li huma kollha relatati mal-estimi, konna nħallu d-diskussjoni fuq dawn l-estimi għal ġimgħa jew ġimagħtejn oħra.

Imma l-Gvern jikkmanda u l-Gvern iddeċieda li jagħmel hekk.

I look forward li nara r-rapport annwali, imma mhux se jkun quddiemna llum, allura ma nistgħux nagħmlu l-kritika tagħna bbażata fuqu.

Il-Ministru jrid jieħu ftit paċenzja jisma' l-kritika tagħna, għax ma jistax jgħidilna li konna nafu għax għandna r-rapport annwali.

Irrid ngħid mill-ewwel - għax naħseb li hija xi ħaġa importanti li ngħidha - li aħna bħala Oppożizzjoni wkoll irridu nsellmu lill-ħaddiema kollha li jaħdmu mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Ovvjament, nixtiequ li l-affarijiet dejjem isiru aħjar u nemmnu li għandu jkun hemm immaniġġjar aħjar.

Meta qegħdin nitkellmu dwar is-settur tal-ilma f'pajjiżna, li huwa settur ta' importanza enormi, huwa importanti li nitkellmu b'mod apolitiku, jiġifieri ma ndaħħlux il-politika partiġjana fin-nofs, għax x'hemm aktar essenzjali u naturali milli f'dan il-pajjiż naqblu dwar kif se nagħmlu biex ikollna sistema tal-ilma li taħdem b'mod serju?

Jien naf ukoll li ma jiddependix kollox mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, imma jiddependi wkoll minn Ministeri oħrajn.

Għaldaqstant nixtieq nitfa' l-ewwel ħsieb tiegħi quddiem il-Ministru u l-Korporazzjoni u nistaqsihom jekk hux qegħdin jiġu kkonsultati meta jsiru toroq ġodda u meta jingħata t-tarmac fit-toroq, kif ukoll jekk hux qegħdin jingħataw il-lista tat-toroq li jkunu se jsiru biex jibdlu s-servizzi.

Se nkun ċar u skjett, imbagħad il-Ministru jgħidli jekk hux iva jew le.

Pereżempju, it-toroq li ngħataw it-tarmac fil-Qajjenza, kien hemm bżonn li jinbidlulhom is-servizzi jew le?

Qed insemmi Wied il-Għajn, Birżebbuġa u tal-Ġebel bħala eżempji, biex ma taħsbux li qed nitkellem fl-ajru, imma qed inkun konkret.

Biex tifhmuni, qisni jien se nibdel il-madum tal-kamra tal-banju, u ma nbiddilx il-pajpijiet tal-ilma.

Issir din il-ħaġa jew le?

Naħseb li jkun żball għal dan il-pajjiż jekk qed isir hekk bi flus il-poplu.

Kieku għandi r-rapport annwali kont inkun naf, imma l-informazzjoni li għandi jien hi li f'dawn it-toroq, b'mod speċjali f'San Pawl il-Baħar, apparti l-Qajjenza u Birżebbuġa, ingħata t-tarmac għax ġejja l-elezzjoni tal-kunsilli lokali, taw il-wiċċ mill-flus tal-kunsill lokali u ma nbidlux il-kanen tal-ilma!

Jien qed nistenna biex nara jekk dan huwiex minnu jew le.

Ovvjament, il-ħaddiema Maltin li jkunu fit-toroq fix-xemx u fix-xita, li nsellmilhom minn hawnhekk, għalkemm jista' jkun li jkollna xi wħud barranin – il-Maltin forsi mhumiex daqstant favoriti mal-Prim Ministru, għax il-Prim Ministru forsi ma jkunx jixtieq dawn it-tip ta' ħaddiema – jintbagħtu f'postijiet fejn jgħidilhom il-management.

Jien se nistenna r-risposta tal-Ministru dwar jekk il-management hux qed jibgħat lil dawn il-ħaddiema biex jibdlu s-servizzi tal-ilma fit-toroq li se jsir it-tarmac fihom.

Dawk in-nies li qegħdin jarawna fid-djar tagħhom li talbu li jinbidlilhom il-meter ta' ġewwa meta jkun hemm xi leakage fid-dar, kemm qed idumu biex imorru l-ħaddiema minn dakinhar li jsir ir-rapport sal-mument li jitranġa?

Kieku għandi r-rapport annwali, kien ikolli tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet.

Irrid insellem lill-ħaddiema li jmorru jagħmlu dawn ix-xogħlijiet.

Ovvjament, il-management irid jibgħathom u jista' jkun li jibgħat lil wieħed u mhux lil ieħor, għax intom li qegħdin tisimgħuna u tarawna tajjeb li tkunu tafu li mhux biss għax tkun Malti tkun qed taħdem fix-xemx … Anke bejn Laburist u Laburist ieħor hemm diffikultà f'din il-Korporazzjoni!

Ministru, nappellalek biex tagħti kas!

Inti taf li meta ngħidlek l-affarijiet jien, ikolli l-fatti konkreti.

Laburist kien qed igerger ma' Laburist għax qed jibgħat Laburist li għadu kif daħal dan l-aħħar minflok Laburist ieħor li ilu daqsxejn hemm, għax forsi mhux ta' dak il-Ministru, jew ma jappoġġjax lill-ieħor jew lill-oħra!

Ministru, niġbidlek l-attenzjoni biex toqgħod attent għax għandek it-tgergir fil-Korporazzjoni.

Għandek it-tgergir mil-Laburisti għax iridu jagħżlu fejn imorru, speċjalment dawk il-ġodda li daħlu dan l-aħħar.

Meta trid u x'ħin trid nagħtik aktar dettalji fil-kwiet, però ħu ħsieb.

Hawn m'iniex ngħid bejn Nazzjonalist u Laburist, jew bejn Malti u barrani, imma bejn Laburist u Laburist.

Dan m'għandu jsir ma' ħadd, imma għandek din il-problema kbira li trid taraha wkoll, Ministru!

Hemm xi ħaġa oħra importanti li l-Ministru jrid jagħti kasha meta qegħdin nitkellmu fuq il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, u din hija meta jieqaf il-meter.

Ħafna nies li qed jarawna jiġu f'ċirkostanzi fejn jiqfilhom il-meter.

Hija ħaġa naturali li jista' jkun li tiġri għal diversi raġunijiet, imma llum li qegħdin f'dan id-dibatitu nixtieq nistaqsi lill-Ministru: Kemm jieħu żmien minn meta jieqaf il-meter sakemm jew tinduna l-Korporazzjoni jew jirrapporta l-klijent, u mbagħad sal-mument li jirranġawhulu?

X'jiġri meta jinstab li l-meter ikun waqaf?

Kemm iżommulha flus lil dik il-familja?

It-tort huwa tal-konsumatur jew tal-ismart meters li għandha l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma flimkien ma' Arms Ltd?

Jekk ikun ilu wieqaf erba' xhur, ħames xhur, sena, jew sentejn, kif tiġi kkalkulata l-istima minn Arms Ltd jew mill-Korporazzjoni għal dak il-meter li jkun waqaf?

Jikkalkulaw bl-addoċċ, jew hemm xi sistema li kulħadd jaf biha u li tista' tiġi ppubblikata biex naraw xi jkun ġara qabel jew wara?

Nixtieq li l-Ministru fid-dibattitu tal-lum jilluminana dwar dan.

Lill-Ministru nixtieq nistaqsih ukoll jekk huwiex veru li llum hemm sezzjoni li bil-computer tkun tista' tinduna jekk meter waqafx.

Qed isir iċċekkjar?

U jekk qed isir, mis-sena 2017 għall-2018, kien hemm differenza?

Sirna nafu b'meters tal-ilma li jew għandhom leakage jew qed jieqfu.

Kemm kienet id-differenza bejn l-2017 u l-2018?

B'hekk inkunu nistgħu nagħmlu paragun u nkunu nistgħu nagħmlu l-kritika tagħna f'dan il-Parlament, imma ladarba m'għandix ir-rapport annwali bħalma kellna tal-2017, li kien jagħtina dettalji partikolari dwar dawn is-suġġetti, illum nistenna tweġibiet diretti mingħand il-Ministru.

Xi ħaġa oħra li nixtieq nistaqsi lill-Ministru hija dwar l-edukazzjoni u l-qasam tal-ilma.

Kieku għandi r-rapport annwali forsi kont insib kemm saru preżentazzjonijiet fl-iskejjel primarji u sekondarji dwar l-użu aħjar tal-ilma, u kampanji edukattivi dwar kif nistgħu nużaw l-ilma aħjar.

Lill-Ministru u lill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma faħħarthom pubblikament meta kont mal-istess Ministru Joe Mizzi u l-eks President ta' Malta Marie Louise Coleiro Preca, meta fil-ġnien tal-President sar post sabiħ u tajjeb għat-tfal li waqt li jkunu qegħdin hemm, jitgħallmu dwar l-użu tal-ilma u affarijiet li jinħadmu bl-ilma u bl-enerġija alternattiva.

Dakinhar smajt lill-Ministru jgħid li se jagħmel post ieħor xi mkien ieħor.

Jalla jagħmluhom u ngħidilhom li se jsibu l-appoġġ tiegħi u tal-Oppożizzjoni biex nagħmlu dawn it-tip ta' water parks.

Hawn m'iniex nirreferi għall-water park li hemm Buġibba, imma għall-water park li hemm fil-Kitchen Garden tal-President, biex in-nies jifhmuni.

M'hemm xejn daqstant gravi jekk nużaw l-ilma b'mod tajjeb, kif nużawh f'water parks bħalma hemm Buġibba, għalkemm f'dak il-proġett partikolari wkoll hemm ftit kontroversja dwar l-użu tal-ilma.

F'dan il-kontest nistaqsi lill-Ministru jekk jaħsibx li għandna nsibu mezz biex il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma jkollha a roving exhibition tal-ilma, biex ngħallmu lit-tfal kif għandhom jużaw l-ilma u jaqraw il-meter tal-ilma ħalli jgħallmu lill-ġenituri tagħhom.

Irridu ngħallmuhom li kull tant żmien, filgħaxija meta ma jkunx qed jintuża ilma, għandna niċċekkjaw il-meter ħalli naraw jekk għandniex xi leak fil-kamra tal-banju jew fil-flushing.

Lit-tfal irridu ngħallmuhom jekk fid-dar għandniex tank jew bir.

Naħseb li dawn huma affarijiet li bħala poplu Malti u Għawdxi għandna nagħmluhom bl-appoġġ sħiħ tal-Ministru, tal-Korporazzjoni u tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista f'dan is-settur, għax fl-opinjoni tiegħi personali u tal-Oppożizzjoni, l-edukazzjoni hija xi ħaġa ta' importanza, speċjalment fil-qasam tal-ilma.

Nixtieq ukoll li l-Ministru jagħtina ftit aktar informazzjoni dwar x'qed jiġri fl-aquifer.

Naf li diġà tkellem dwar din l-isfida għal pajjiżna u li d-densità tal-popolazzjoni li għandna fiċ-ċokon ta' pajjiżna tpoġġilna din l-isfida quddiemna, imma nixtieq li llum f'dan il-Parlament ningħataw indikazzjoni dwar l-użu tal-ilma u l-kwalità tal-ilma li qed jiġi mtella' mill-aquifer, jekk hux qed isir immaniġġjar sostenibbli ta' dan l-ilma u jekk hijiex prijorità għal dan il-Gvern, għax mingħajr ilma jkollna diffikultà aħna, it-turisti, il-bdiewa u n-nies kollha li jgħixu f'dan il-pajjiż.

Nixtieq li għandi r-rapport annwali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma biex inkun naf x'qed jiġri f'dan il-qasam partikolari.

Jalla l-Ministru jagħtina risposta u jgħidilna jekk hux qed jieħu ħsieb u forsi jgħidilna kif qed tiġi indirizzata din l-isfida.

Hawnhekk ukoll se jsib l-appoġġ tal-Oppożizzjoni biex naraw li l-ilma fl-aquifer ikun tal-aqwa kwalità possibbli.

Xi ħaġa oħra li rridu nitkellmu dwarha llum hija l-prijorità lill-invesitment fl-istrutturi ġodda biex insaffu l-ilma trattat tad-drenaġġ.

Din hi xi ħaġa li kienet bdiet fi żmien il-Gvern Nazzjonalista u kompliet issir.

Huwa tajjeb li tkompliet, għax huwa tajjeb li nużaw il-finanzi tagħna biex inkomplu naraw li jkun hemm provvista ta' ilma tad-drenaġġ trattat li jmur għand il-bdiewa u għand l-industrija.

Naħseb li dan l-aspett huwa importanti biex il-poplu Malti u Għawdxi u l-bdiewa jkollhom ilma ġej minn dan is-settur.

Naħseb li meta qed niddibattu fuq dan is-suġġett, ma nistgħux ma nitkellmux dwar il-call centre li jeżisti biex min ikollu diffikultà dwar il-kontijiet ikun jista' jċempel lil Arms Ltd, li taħdem id f'id mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, u taqdi lill-konsumatur.

Suppost li din is-sena, jekk qed nifhem tajjeb, se jitwaqqaf il-Cusotmer Care Charter li se jaħdem flimkien ma' Arms Ltd – nispera li l-Ministru jagħtina aktar dettalji dwar dan – bil-għan li l-konsumatur, il-poplu Malti u Għawdxi jinqeda b'mod aktar effiċjenti u jingħata servizz aħjar.

Jista' l-Ministru jgħidilna kemm sarulu telefonati dan il-call centre?

Kemm damu biex inqdew?

X'kienu l-ilmenti tan-nies rigward is-servizz tal-ilma f'dan is-settur partikolari li qed nitkellmu fuqu llum?

Suppost il-Ministru qal li kellu jkollna upgrade fuq l-ismart utilities portal ta' Arms Ltd u l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u nixtieq li jagħtina aktar dettalji dwar kif qed jaħdem dan l-app u jekk in-nies humiex jieħdu servizz tajjeb, ħalli l-poplu Malti u Għawdxi jinqeda aħjar.

Lill-Ministru rrid nistaqsih ukoll - għax sal-lum għadu ma weġibnix - kif qed jikkalkula l-kontijiet tad-dawl u tal-ilma, għax il-poplu Malti u Għawdxi għandu ammont ta' units li jeħodhom bi prezz sussidjat u l-kumplament jitilgħu għal €5 kull metru kubu ta' ilma li wieħed juża.

Meta mmorru għal dak li għandu x'jaqsam mal-avviż legali, il-Ministru jaf li għandu miktub:

Illum se nerġa' nagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru, forsi xi darba jkollna tweġiba.

L-annum għal dan il-Gvern, minn meta jibda u meta jispiċċa, mill-1 ta' Jannar sal-aħħar ta' Diċembru?

Minn meta jaqbillu l-Gvern?

Suppost li dan huwa Gvern trasparenti li ma jiddejjaqx iwieġeb il-mistoqsijiet.

Mela ħalli nerġa' nagħmel din il-mistoqsija ċara hawnhekk ukoll.

Meta ngħidu per annum, għal liema xhur qed jirreferi l-Gvern?

Annum fih 12-il xahar, imma minn liema ġurnata sa liema ġurnata?

Għax aħna nafu li 33 metru kubu per annum jiġu ċċarġjati b'madwar €1, imbagħad jekk taqbiżhom titla' bil-€5.

Liema huma t-12-il xahar għal dan il-Gvern?

Nagħmluha division by 365 bl-addoċċ, any 365 days, imbagħad times the number of days li jkun hemm fil-kont?

Hekk sew?

Jekk hu hekk, huwa sew dak li qed ngħidu aħna bħala Oppożizzjoni, li dan il-Gvern suppost sa din is-sena jrid ibiddel il-mod kif qed jinħadmu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Allura jekk qed isir hekk, u f'dawk ix-xahrejn inkun imsiefer, inkun tliftu l-persentaġġ tiegħi tat-33 metru kubu?

Għax jekk kont imsiefer, il-kont se jiġi zero għax m'użajt xejn.

Allura meta m'użajtx id-dawl u l-ilma, dawk tal-€1 nkun tlifthom?

Xi gvern tal-ħaddiema għandna!

Jew insejniehom il-ħaddiema?

Jew insejna li aħna partit tal-ħaddiema u forsi nieħdu pjaċir aktar bil-kelma li aħna soċjalisti Ewropej?!

Is-soċjalist jaħseb f'min hu batut, u min hu batut għandu jħallas il-kont tad-dawl bl-irħas prezz possibbli.

Il-Gvern qed ikollu ħafna lmenti mingħand in-nies u għalhekk semmejt kemm hemm ilmenti dwar meters li qed jieqfu u billing li ma jsirx tajjeb.

Issa dħalna f'dan is-settur u nafu x'qed jiġri, allura qed nipprovaw ngħidu lill-Gvern biex iżomm kelmtu.

Il-Prim Ministru u l-Ministru Joe Mizzi qalu għal darba, darbtejn, li din is-sena suppost se jinbidel il-metodu kif jinħadmu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Issa li qegħdin fis-7 ta' Mejju, għaddew erba' xhur u fuqhom u dan il-Gvern għadu ma biddilx is-sistema li hu stess qal li jrid jagħmel studju biex jibdilha.

Għalfejn hu kuntent bis-serq li qed isir fil-kontijiet tad-dawl, b'mod partikolari tal-ilma?

Għalhekk huwa importanti li kull min qed jarana u jismagħna llum jifhem li ma jistax ikun li għal dan il-Gvern qisu xejn mhu xejn.

Jien nista' nifhem li dan il-Gvern jista' jaħdimhom il-kontijiet tad-dawl, imma fil-każ tal-ilma għalfejn mhux qed tiġi addotata din is-sistema?

Fil-kontijiet tal-ilma li titħallas bihom il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, għalfejn ma saritx reviżjoni sempliċi?

Is-sempliċità hi li jekk niddeċiedu darba għal dejjem liema hija s-sena kalendarja, u ngħidu li hi mill-1 ta' Jannar sal-aħħar ta' Diċembru, jekk taf li għandek 33 metru kubu bl-€1.30, allura taf li jekk matul dik is-sena użajt 37 metri kubu, għandek erbgħa li trid tħallashom bil-€5.

Imma jien naf b'fatti konkreti ta' min ma jużax it-33 metru kubu jew tkun familja ta' tnejn li ma jużawx is-66 metru kubu, jew familja ta' tlieta li ma jużawx 99 metru kubu ta' ilma fis-sena, u xorta jiċċarġjawlhom il-units bil-€5 kull metru kubu.

Mhux ċajta li f'kull kont ikollok ammonti li jiġuk b'din ir-rata.

Jien din spjegajtha fuq it-televiżjoni u qed nerġa' nispjegaha llum u lin-nies ngħidilhom biex jaraw il-kontijiet tagħhom.

Iridu jaqbdu sena u jaraw kemm użaw units ta' ilma.

Iridu jaqraw il-meter.

M'hemmx diffikultà biex taqra l-meter.

Għandek units b'kulur iswed u oħrajn bl-aħmar, tara kemm qed tuża mis-suwed, tara jekk għandekx xi leakage u jekk m'għandekx leakage u tkun sejjer tajjeb, tara kemm qed tuża f'sena u jekk qed tħallas bil-€5 minflok bil-€1.3 u ma tkunx qbiżt it-33 metru kubu f'sena, sinjal li għandek xi ħaġa ħażina.

Għandna numru ta' każijiet bħal dawn, li numru minnhom għaddejthom lil Arms Ltd u nirringrazzja lill-ħaddiema ta' din il-kumpanija talli jipprovaw jagħmlu xogħolhom tajjeb.

Ħafna mill-problemi nistgħu nsolvuhom jekk nagħmlu bħas-sistema tat-taxxa.

Fis-sistema tat-taxxa taf li hemm il-bands u fl-aħħar tas-sena tagħmel il-plus u l-minus, imbagħad il-Gvern jew jibgħatlek cheque jew ikollok tagħtih inti.

L-istess fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, il-bands huma ċari.

F'dak li għandu x'jaqsam mad-dawl hemm 750 unit per person li tieħu l-eco reduction jekk kemm-il darba ma taqbiżhomx.

Din naħdmuha fl-aħħar tas-sena, fejn kull familja tkun taf kemm użat u fl-aħħar tas-sena tagħmel plus u minus.

Ma nistax nifhem x'inhi din id-diffikultà u kemm trid tkun rocket scientist biex tagħmel dawn it-tip ta' kalkoli!

Naħseb li meta jkollna wegħda ta' Gvern li ma jżommx il-wegħdiet tiegħu, jew jibqa' jittrateni u n-nies jibqgħu jirċievu kontijiet li jkunu kważi d-doppju ta' kemm għandhom iħallsu ..

Għax bilfors li hemm xi ħaġa ħażina; kieku l-Prim Ministru ma kienx jgħid li se tinbidel u l-Ministru ma kienx jgħid li sar studju, u dan l-istudju huwa lest u għadu ma ġiex ippubblikat.

Jien lill-Ministru Mizzi nafu bħala bniedem li dak li jlesti jmexxi fuqu, imma f'din qed ikaxkar saqajh.

Issa jekk hemm xi diffikultajiet, għal darb'oħra, Ministru, qed noffrilek l-id tal-ħbiberija min-naħa tal-Oppożizzjoni biex lill-poplu nsibulu l-aqwa soluzzjoni.

X'nista' noffrilek aktar minn hekk?

Nikkritikak, jew noqgħod lura u nħallik tagħmel xogħlok u nikkritikah.

Jien meta kont shadow minister ta' dan is-settur, kont għidtlek li lest li niltaqa' u nitkellem mal-ħaddiema, u llum qed nerġa' nagħmillek stedina Ministru, biex meta tħossok komdu, flimkien mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, mas-settur tal-enerġija u jekk hemm bżonn miegħek, maċ-Chairperson u ma' min trid inti, immorru nduru l-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, ta' Arms Ltd u ta' postijiet oħra u nitkellmu magħhom ħalli naraw x'inhuma l-problemi u nsolvuhom flimkien.

Kif għidt fil-bidu, jien ma nixtieqx li fil-qasam tal-ilma noqogħdu niddibattu b'politika partiġjana fuq min għamel dik u min għamel l-oħra, għax l-ilma huwa xi ħaġa importanti għal pajjiżna.

Fil-fatt irrid infaħħar lill-Gvern talli fl-aħħar beda r-riabilitazzjoni taċ-Chadwick Lakes.

Anzi, ejja ninvestu hawnhekk.

Naf ukoll – qed nara lill-Onor.

Aaron Farrugia hawnhekk, li ma jmurx jiġbidli widnejja – li hemm fondi tal-Unjoni Ewropea involuti.

Din hija xi ħaġa tajba ħalli ntejbu l-ħażna tal-ilma tax-xita u naraw il-proġett taċ-Chadwick Lakes, li kif qed ngħidu hu kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Hemmhekk il-poplu Malti se jkollu esperjenza tajba u sabiħa, relatata mal-mod kif naħżnu l-ilma, mal-mod kif jinżel l-ilma u mal-ambjent naturali ta' dak il-post.

Dan se jkun spazju rikreattiv u edukattiv għall-familji Maltin u li t-turisti jkunu jistgħu jżuru meta jkunu f'pajjiżna.

Nixtieq ngħid li apparti li rridu nieħdu ħsieb iċ-Chadwick Lakes - u huwa tajjeb li nieħdu ħsiebu - irridu nieħdu ħsieb iż-żoni ta' madwar ir-reverse osmosis.

Jien nixtieq li llum il-Ministru jgħidilna xi prekawzjonijiet qed nieħdu biex il-baħar ta' madwar id-diversi pumping stations li hemm viċin ir-reverse osmosis li għandna f'Lapsi, fiċ-Ċirkewwa u f'Pembroke, li minnu ntellgħu l-ilma biex imur fir-reverse osmosis u jmur għand il-familji Maltin, ikun ta' kwalità – ħalli ma noqgħodx nitkellem ċar – ma jkunx hemm problemi u nieħdu ħsieb li jkun nadif.

Ħalli nieqaf hemmhekk għal-lum.

Nispera li qed isiru t-testijiet u li l-Ministru jgħidilna - għax m'għandix ir-rapport annwali għal din is-sena - kemm qed isiru testijiet, kull meta qed isiru, u minn min isiru.

Xi ħaġa oħra li xtaqt hi li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, li topera l-impjanti ta' Lapsi, taċ-Ċirikewwa u ta' Pembroke, tgħidilna kif qed tilqa' għall-isfida li tara li dawn it-tliet impjanti jibqgħu tal-ogħla livell u tal-ogħla kwalità, jibqgħu jaħdmu tajjeb u ssirilhom il-manutenzjoni neċessarja.

Forsi l-Ministru jkun jista' jgħidilna x'manutenzjoni tingħata ħalli nserrħu rasna li m'hemmx leakage fl-ilma li jitlaq minn hemm għad-djar tagħna.

Jien nifhem li minn dejjem kien hemm din l-isfida u naf li meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern kellu din l-isfida, imma naħseb li jrid isir monitoraġġ ħalli jkollna tweġibiet dwar kemm intilef ilma fl-2017, fl-2018 u fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, ħalli ma nibqgħux nitilfu mill-ilma, li huwa riżors importanti, waqt li jkun sejjer mill-impjanti għad-djar tal-poplu Malti u Għawdxi, jew fil-post li jinħażen fih sakemm jiġi biex jintuża.

Punt ieħor importanti li rridu nitkellmu fuqu huwa l-politika ta' dan il-Gvern dwar il-boreholes.

Naf li l-Gvern għadu ma ħax deċiżjonijiet dwar dan is-settur, imma kif għidt fil-bidu, nixtieq li l-ilma tal-aquifer nibżgħu għalih u nagħtu attenzjoni kbira lill-boreholes li għandna f'pajjiżna.

Għaldaqstant nixtieq nisma' x'inhu l-ħsieb tal-Gvern fuq dan ukoll.

Naħseb li aktar tard l-Onor.

Frederick Azzopardi se jitkellem dwar ir-reverse osmosis f'Għawdex u l-affarijiet relatati ma' Għawdex, però naħseb li l-Ministru huwa obbligat li f'dan id-dibattitu jgħidilna fiex wasal il-pjan tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma biex tiġi introdotta sistema awtomatika - hekk jien informat li qal il-Ministru - li tikkontrolla aħjar l-estrazzjoni tal-ilma mill-boreholes eżistenti.

Nixtieq inkun naf fiex wasal dan il-pjan tal-Korporazzjoni u nispera li dak li qal il-Ministru, li se jkollu sistema li se tkun intelliġenti biżżejjed biex tinduna liema boreholes għandhom bżonn jingħalqu u jingħataw żmien biex jergħu jimtlew mill-ilma tal-pjan, tkun xi ħaġa li ssir f'pajjiżna.

Għalhekk nistenna tweġiba mingħand il-Ministru dwar dan.

Xi ħaġa oħra li nixtieq li nitkellmu dwarha fid-dibattitu tal-lum hija kif il-Gvern se jagħmel dak kollu umanament possibbli biex jara li l-consumer market scoreboard tal-Kummissjoni Ewropea turina - għax għandna diversi problemi f'dan is-settur li mhux se nitkellem dwarhom illum - li jkollna servizz tal-ilma li l-poplu Malti u Għawdxi jkun sodisfatt bih.

Nistenna li l-Ministru jgħidilna aktar dwar dan.

Ma nixtieqx nieħu aktar ħin minn ta' sħabi, imma naħseb li jkun importanti li dan il-Parlament, bla ebda dubju, jiffoka fuq il-mod kif irridu naraw il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u Arms Ltd fis-snin li ġejjin.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-poplu Malti u Għawdxi jingħata risposti ċari dwar jekk hemmx il-ħsieb li dan il-Gvern jgħolli l-ammont ta' metri kubi li kull persuna tingħata fis-sena b'rata ta' €1, għax dawk il-familji b'numru kbir ta' persuni jkollhom kontijiet aktar diffiċli minn dawk ta' persuna waħda jew tnejn, u għalhekk inħeġġeġ lill-Gvern biex jibda jikkonsidra sistemi fejn familji b'aktar minn żewġ persuni jew tlieta, jingħataw aktar ammont ta' ilma bil-€1 minflok b'€5 milli għandhom illum.

Naħseb li din tkun miżura importanti, għax l-ilma huwa essenzjali fil-ħajja ta' kuljum biex jiffrankalna l-mard u jiffrankalna numru ta' diffikultajiet oħrajn, għax ovvjament bl-użu tal-ilma żżomm ruħek nadif u san.

Għal darb'oħra, lill-Ministru qed noffrilu l-id tal-ħbiberija min-naħa tagħna, biex naraw li fis-sistema tal-ilma f'pajjiżna jkollna kontijiet ġusti li ma jkunx hemm serq fihom.

Irridu naraw ukoll li t-toroq li qed isiru f'pajjiżna jsirilhom it-tibdil fis-servizz tal-ilma qabel ma jingħataw it-tarmac, speċjalment f'lokalitajiet bħal San Pawl il-Baħar, Birżebbuġa u oħrajn.

Fl-iskejjel għandna nagħtu lit-tfal edukazzjoni aħjar dwar kif għandhom jużaw l-ilma.

Nixtieq intemm id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma tax-xogħol li qed jagħmlu, u nispera li l-management jittratta lil kulħadd bl-istess qies, tkun ġej minn fejn tkun ġej, tkunx ġdid jew qadim, tkunx ilek hemm jew le, għax il-ħaddiema kollha qed jaqdu kif jafu huma lill-poplu Malti u Għawdxi u aħna, bħala Oppożizzjoni, nirrispettawhom u minn qalbna nirringrazzjawhom tax-xogħol kollu li jwettqu.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, matul din id-diskussjoni qegħdin nittrattaw l-estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Din inħolqot bil-għan li jkun hemm użu aktar razzjonali u ekonomiku tal-ilma fil-gżejjer Maltin, kif ukoll bl-iskop li tipprova żżomm bilanċ bejn il-provvista u d-domanda, u billi tgħin l-iżvilupp soċjali u ekonomiku mingħajr ma tagħmel ħsara lill-ambjent.

M'hemmx dubju li qegħdin niddiskutu estimi ta' Korporazzjoni importanti ħafna, għax din tittratta l-ilma, li huwa element essenzjali fil-kwalità tal-ħajja ta' kull Malti u Għawdxi.

L-estimi jinkludu d-drenaġġ, li għalkemm forsi nħarsu lejh b'mod differenti, huwa aspett importanti wkoll.

Fil-bidu tal-intervent tiegħi, se nagħmel referenza għal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea dwar l-immaniġġjar tar-riżorsi tal-ilma.

L-Unjoni Ewropea tenfasizza li l-aċċess għall-ilma ta' kwalità tajba hu essenzjali għall-persuni, għan-natura, u għall-attivitajiet ekonomiċi.

It-tibdil fil-klima hu mistenni li jikkawża aktar għargħar, kif ukoll nixfiet aktar frekwenti fl-Ewropa.

Għalhekk l-Ewropa qed taddatta ruħha biex tkun tista' tilqa' għal din l-isfida fl-immaniġġjar tal-ilma.

Il-passi li għandhom bżonn jittieħdu fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea huma stabbiliti fi pjan ta' azzjoni għas-salvagwardja tar-riżorsi tal-ilma fl-Ewropa sal-2020.

L-għan ewlieni ta' dan il-pjan huwa li jiġi żgurat li l-Ewropej igawdu minn provvista suffiċjenti ta' ilma ta' kwalità tajba għall-ġejjieni.

Il-pjan jittratta wkoll ir-restawr ta' passaġġi ta' ilma għall-istat naturali tagħhom u dan hu essenzjali biex jiġi żgurat li l-ħut, l-għasafar u l-annimali jkollhom l-ikel u l-ambjent li jeħtieġu.

L-ambjent ta' baħar b'saħħtu huwa wkoll vitali u l-Unjoni Ewropea għandha direttiva dwar l-istrateġija marittima li taddotta approċċ kordinat għall-immaniġġjar ta' attivitajiet tal-bniedem li għandhom impatt fuq l-ambjent tal-baħar.

Din l-istrateġija għandha l-għan li twassal għal ilmijiet tal-baħar b'saħħithom sal-2020.

Liġi oħra tal-Unjoni Ewropea tissalvagwarda l-ilma tax-xorb u tal-għawm.

Sinjura President, se nibbaża d-diskors tiegħi fuq uħud minn dawn il-liġijiet tal-Ewropa u se nibda billi nitkellem dwar is-sitwazzjoni tar-riżorsi tal-ilma f'pajjiżna.

Se nitkellem ukoll dwar dik li tradizzjonalment hi magħrufa għalih il-Korporazzjoni, jiġifieri l-produzzjoni tal-ilma.

M'hemm l-ebda dubju li f'pajjiżna l-ilma huwa riżorsa prezzjuża ħafna, għax ma jiġix b'mod naturali u l-aċċess għalih huwa importanti biex ikollna ħajja ta' kwalità tajba.

L-ilma huwa sfida għall-Ewropa kollha, b'mod partikolari għall-pajjiżi tan-naħa t'isfel tal-Ewropa, imma għall-gżejjer Maltin din l-isfida hija akbar.

Insemmi biss li pajjiżna huwa l-għaxar pajjiż l-aktar nieqes mill-ilma fid-dinja, meta wieħed iqis ir-riżorsi tal-ilma għal kull persuna.

Id-daqs żgħir tal-gżejjer, in-nuqqas ta' korpi permanenti tal-ilma u l-klima seminiexfa, flimkien ma' popolazzjoni densa, iwassal għal sitwazzjoni ta' domanda għolja għall-ilma u ta' nuqqas ta' provvista tal-ilma.

Ma' dan irid jissemma wkoll in-numru ta' turisti, iż-żieda ta' barranin li qed jiġu jaħdmu f'Malta, l-attività ekonomika u t-temperaturi għoljin.

Dawn kollha wasslu biex id-domanda tal-ilma f'dawn l-aħħar snin żdiedet konsiderevolment.

Dawn is-sitwazzjonijiet qed iwasslu biex fil-gżejjer Maltin qed nużaw aktar mid-doppju tal-ilma tal-pjan li tipprovdi n-natura permezz tax-xita.

Filwaqt li d-domanda tal-ilma f'pajjiżna hija ta' madwar 60 miljun metru kubu, il-provvista tal-ilma mill-pjan hija inqas min-nofs, li hija l-inqas rata ta' ilma disponibbli fl-Ewropa, u allura d-differenza jkollha tiġi minn impjanti ta' desalinizzazzjoni li jipproduċu madwar 30 miljun metru kubu.

Dan ifisser li f'Malta qed nużaw aktar mid-doppju tal-ilma tal-pjan li tipprovdi n-natura permezz tax-xita.

Irid jingħad li l-ilma tal-pjan fil-gżejjer Maltin huwa f'kuntatt dirett mal-ilma tal-baħar fil-blat.

Jekk nibqgħu nippumpjaw l-ilma tal-pjan bil-goff u bl-istess rata ta' bħalissa, dan se jwassal biex l-ilma baħar jieħu post l-ilma ħelu.

Meta jittella' l-ilma mill-pjan, ikun hemm ammont ta' taħlit ta' ilma ħelu ma' ilma baħar, bir-riżultat li l-ilma li jittella' jkun mielaħ.

Aktar ma tkun għolja r-rata ta' estrazzjoni tal-ilma, aktar ikun hemm taħlit u għalhekk aktar tkun għolja l-imluħa fl-ilma li nixorbu.

L-ilma tal-pjan qed isir dejjem aktar mielaħ, tant li lanqas biss baqa' tajjeb għall-użu fl-agrikoltura.

Barra minn hekk, għandna l-problema li ħafna mill-korpi tal-ilma fil-gżejjer Maltin qabżu l-limitu ta' nitrati permessi fl-Unjoni Ewropea.

Jiddispjaċini ngħid li f'Għawdex il-kwalità tal-ilma marret għall-agħar meta mqabbla ma' snin oħra.

Jekk is-sitwazzjoni tibqa' tali u tibqa' ma titteħidx azzjoni biex insalvaw din ir-riżorsa, se jkollna riperkussjonijiet kbar.

L-ewwel li se tbati hija l-biedja.

Din se tinqered għax tiddependi mill-ilma tal-pjan, għax m'għandniex għażla oħra, bil-konsegwenza li l-għelieqi jisfaw abbandunati u tibda dieħla l-idea ta' urbanizzazzjoni totali tal-pajjiż.

Fil-fatt, sfortunatament, din diġà bdiet tiġri f'pajjiżna.

Ma rridux ninsew l-aspett ekonomiku, li hu konsegwenza tad-deterjorazzjoni tal-ilma tal-pjan.

Inqas ma l-Korporazzjoni għas-Servizz tal-Ilma tkun tista' ttella' ilma mill-pjan, aktar se tiddependi mill-impjanti tar-reverse osmosis.

Dan se jkun ifisser li l-impjanti jkollhom iżidu l-produzzjoni bi spejjeż ikbar, allura l-produzzjoni tal-ilma tibda tiswa ħafna aktar flus.

Dan kollu juri l-bżonn u l-urġenza li f'pajjiżna jkollna pjan ħolistiku fil-qasam tal-ilma li jilħaq bilanċ bejn il-ħteġijiet u l-provvista tal-ilma tal-lum u għall-quddiem.

Huwa veru li qed nagħmlu l-proġetti u nonfqu l-miljuni, u hekk għandu jkun - anzi dan ta' min jinkoraġġih - però qed nagħmlu proġetti li m'għandniex pjan fuqhom.

Pereżempju, x'inhu jiġri mill-ilma tax-xita?

Tlifna kull apprezzament ta' din ir-riżorsa importanti għall-ħajja li, wara kollox, tasal għandna b'xejn, u sal-lum iktar kien hemm sforzi biex narmu milli biex naħżnu dan l-ilma.

Wasalna fi stat li biex intaffu l-għargħar mit-toroq, ħaffirna mini taħt l-art bi flus tal-Unjoni Ewropea, infaqna madwar €70 miljun biex l-ilma tax-xita ma jibqax jiġri fit-toroq u jintrema l-baħar!

Dan l-aħħar, il-Gvern nieda l-ewwel fażi ta' proġett bl-isem ta' Rain Water Integrated Infrastructure Network (RWIIN) li huwa proġett tajjeb u ma tistax ma taqbilx miegħu, għax jikkonsisti fi proposta għall-planning framework li se tinkludi pjanijiet t'azzjoni biex tiġi stabbilita l-infrastruttura għall-immaniġġjar tal-ilma tax-xita.

Dan se jsir b'ħames rain water catchments f'Malta u Għawdex.

Huwa tajjeb ħafna li dan isir, però fl-opinjoni tiegħi kien ikun ferm aħjar li kieku dan il-proġett sar bi pjan aħjar u ġie integrat mal-proġett tal-immaniġġjar tal-ilma tal-għargħar u mhux bnejna mini biex narmu l-ilma tax-xita fil-baħar!

Kien jagħmel iktar sens kieku dawn is-€70 miljun, minflok intefqu f'mini, intefqu fi ġwiebi kbar fil-bitħa ta' kull skola li għandna u fil-wesgħat fl-irħula biex jilqgħu u jaħżnu dan l-ilma.

Kien ikun iktar għaqli kieku nbnew digi u ġibjuni oħra f'Malta u Għawdex minn dawn il-flus milli ntremew fil-baħar.

La qed nitkellem dwar il-baħar, qed niftakar fi stqarrija li ħarġet f'Mejju 2017 mill-Aġenzija Ewropea dwar l-Ambjent li kklasifikat lil Malta u erba' pajjiżi oħra bħala l-iktar pajjiżi fl-Unjoni Ewropea li għandhom ilma baħar ta' kwalità tajba għall-għawm.

Fil-klassifika, il-Lussemburgu li għandu 11-il żona biss għall-għawm, ikklasifika l-ewwel.

Warajh ikklasifikaw Malta u Ċipru b'99 bajja eċċellenti.

Din il-klassifika lilna l-Maltin u Għawdxin żgur li tagħmlilna ġieħ, però jekk ma neħdux ħsieb dak li ksibna b'tant għaqal u investimenti finanzjarji kbar, nistgħu faċilment nitilfuh.

Sinjura President, l-għadis hija niċċa ta' importanza konsiderevoli fis-settur turistiku Għawdxi, u Għawdex irnexxielu jisfruttaha b'mod tajjeb, minkejja d-diversi diffikultajiet li wieħed għadu jiltaqa' magħhom illum.

Matul is-snin l-Awtorità Għawdxija tat-Turiżmu ħadmet bis-sħiħ biex inħolqot sinerġija bejn il-Gvern u l-privat biex ġew realizzati diversi proġetti li ħafna minnhom huma kofinanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Minn stħarriġ li sar xi żmien ilu rriżulta li 99.3% tal-għaddasa li ġew Għawdex stqarrew li rrakkomandaw lil Għawdex bħala destinazzjoni għall-għadis lill-ħbieb u l-familjari tagħhom.

Nerġa' ngħid, ma rridu nieħdu xejn for granted.

Nirrepeti li hemm bżonn nistinkaw biex ir-reputazzjoni li għandna ma tispiċċax fix-xejn.

Hawn ma nistax ma nsemmix is-sit tal-għadis li hemm fil-bajja tax-Xatt l-Aħmar f'Għawdex.

Iż-żona ta' Ras il-Ħobż fix-Xatt l-Aħmar hija popolari ħafna mal-għaddasa barranin.

Fil-fatt din iż-żona hija reklamata bħala żona għall-għadis turistiku.

Din il-bajja hija frekwentata wkoll minn ħafna nies għall-għawm, speċjalment ir-residenti t'Għajnsielem.

Il-problema tad-drenaġġ ilha s-snin tippersisti fl-inħawi ta' dan is-sit.

Fil-fattt, il-bugħaddasa u l-għawwiema ta' sikwit jirrapportaw li waqt li jkunu qed jgħoddsu, jiltaqgħu mad-drenaġġ fil-baħar u drabi oħra jilmentaw minn żbroff ta' drenaġġ fuq l-art li jibqa' sejjer dritt fil-baħar.

Din il-problema ilha tippersisti għal iktar minn sentejn u dan b'detriment għas-saħħa tal-pubbliku, għall-ħajja tal-ispeċi tal-baħar, għat-turiżmu u għas-settur tal-għadis.

Kull meta l-Korporazzjoni tiġi mistoqsija dwar din il-problema, ir-risposta dejjem tkun li dak li qed jintrema fil-baħar huwa drenaġġ imnaddaf li jkun ġej mill-impjant tat-trattament tad-drenaġġ, imma anke jekk inhu kif qed tgħid il-Korporazzjoni, dan m'għandux jitħalla jsir.

Żgur li dan il-materjal m'għandux jintrema f'żona fejn hemm in-nies jgħumu u l-bugħaddasa.

Fl-istess waqt li l-Korporazzjoni qed tgħid li dan huwa drenaġġ imnaddaf, din tistqarr li huwa importanti ferm li skart uman u karti degredabbli biss għandhom jintremew fis-sistema, għax materjal ieħor jikkawża ħsara fil-kapaċità tas-sistema u tal-impjant tat-trattament.

Hawn waħedha tiġi l-mistoqsija: Kif tista' l-Korporazzjoni tassigura li dak li qed jintrema fil-baħar huwa drenaġġ imnaddaf meta fl-istess waqt tgħid li qed ikun hemm ħsarat fil-kapaċità tas-sistema u tal-impjant tat-trattament?

Meta jkun hemm il-ħsarat fl-impjant, id-drenaġġ li jkun akkumula x'qed isir minnu?

F'Mejju 2018 il-Korporazzjoni ppubblikat tender li kien maħsub biex tiġi indirizzata l-ħsara li hemm fil-pipeline tax-Xatt l-Aħmar.

Dan ikompli jikkonferma dak li qed ngħid.

Oriġinarjament, dan il-pipeline kien jibqa' ħiereġ 140 metru 'l barra mix-xatt u jlaħħaq fond ta' madwar 80 metru.

Il-Korporazzjoni qalet li matul l-aħħar snin, 38 metru ta' dan il-pipeline spiċċa nstadd.

Meta l-Korporazzjoni qed tgħid li l-pipeline huwa misdud, qed tikkonferma li ma jistax ikun li dan il-materjal tad-drenaġġ hu trattat, għax kieku ma jsoddx il-pipeline!

Qabel ma jasal għall-pipeline, dan il-materjal irid jgħaddi minn impjant għat-trattament, allura jekk inhu kif qed tgħid il-Korporazzjoni, kien isodd dan l-impjant u mhux il-pipeline.

Issa sirna nafu li dan l-aħħar il-pipeline spiċċa misdud kompletament, bir-riżultat li dan il-materjal qed jintrema ftit metri 'l bogħod mill-art.

Hawn irrid nistaqsi fiex wasal it-tender biex jinbidel dan il-pipeline, għax issa ilu iktar minn sena li ħareġ u għadna ma smajna xejn dwar meta se jibda dan ix-xogħol.

Sinjura President, la qed nitkellem dwar is-sistema tad-drenaġġ, ma nistax ma nsemmix problema oħra li hemm fit-triq li minn Għajnsielem tieħu għan-Nadur.

Fil-bidu tal-2018, din it-triq sfrondat b'tali mod li ma setgħetx tibqa' tintuża u kellha tingħalaq.

Fit-13 ta' April 2018 kont għamilt il-mistoqsija parlamentari 5303 fejn, fost affarijiet oħra, kont tlabt lill-Ministru għal Għawdex tgħid jekk is-sistema tad-drenaġġ li tgħaddi minn taħt din it-triq hijiex tiffunzjona kif suppost, u jekk id-drenaġġ li suppost jgħaddi minn din is-sistema hux qed jispiċċa fir-raba' li hemm viċin din it-triq.

It-tweġiba kienet tgħid li qed ikunu kkonsultati l-istakeholders kollha involuti, inkluż il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u l-Enemalta.

Imma għaddiet iktar minn sena u għadu ma sar xejn!

Il-probabbiltà hija li bil-mod li sfrondat din it-triq, il-kanen tad-drenaġġ inqatgħu minn ma' xulxin u d-drenaġġ qed jispiċċa kollu taħt l-art.

Ma naħsibx li hemm bżonn issir xi konsultazzjoni biex tkun taf jekk is-sistema tad-drenaġġ hijiex tiffunzjona tajjeb.

Kull ma trid tagħmel huwa li tiftaħ borehole fit-triq u tara jekk ikunx għaddej id-drenaġġ jew le.

Daqshekk faċli, imma milli jidher, lanqas dan ma sar.

La s-sistema mhux qed taħdem sew, għalfejn kellna nħallu sena u nofs mingħajr ma ttieħdet azzjoni, bil-konsegwenzi kollha li l-kontaminazzjoni ġġib magħha?

Ma rridux ninjoraw il-fatt li minn din is-sistema jgħaddi kważi nofs id-drenaġġ tan-Nadur.

Sinjura President, kontra qalbi kelli nispiċċa d-diskors tiegħi b'dan il-mod, però ma stajtx ma nesprimix id-dispjaċir tiegħi għal sitwazzjonijiet bħal dawn.

Wara kollox, dawn mhumiex xi każijiet iżolati li ġew b'kumbinazzjoni, imma ilna nafu bihom u ilhom jippersistu għal żmien twil.

Qed nitkellem b'dan il-mod għax verament nixtieq il-ġid lil Għawdex tagħna.

Nagħlaq billi nesprimi li għandu jsir pjan ħolistiku għall-preżent u għall-ġejjieni dwar l-immaniġġjar tal-ilma u d-drenaġġ.

Prijorità ewlenija għandha tkun l-edukazzjoni biex il-poplu Malti u Għawdxi jkun dejjem iktar sensibilizzat dwar l-importanza tal-ilma.

Meta niftħu l-vit u nsibu l-ilma, li wara kollox inħallsu għalih, jista' jkun li m'aħniex napprezzaw dan kollu, għax ftit hemm għarfien dwar il-bżonn li nieħdu ħsieb din ir-riżorsa prezzjuża.

Nemmen li fuq l-immaniġġjar tal-ilma l-pajjiż għandu jkollu front komuni.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex id-diskussjoni tiġi sospiża għal ftit minuti sakemm nirrapporta progress fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-permess ingħata.

Fis-5.54 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit minuti.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni, Abbozz ta' Liġi Nru 82, għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

TAL-KORPORAZZJONI

GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA GĦASSENA 2019

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni li kienet ġiet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, l-ilma huwa l-ħajja.

L-aqwa investiment bankarju huwa l-ilma.

Hekk jgħid l-avviż li hemm inti u dieħel l-Arjuport Internazzjonali ta' Malta kkwotat minn bank magħruf.

Fid-diskors tiegħi ma nixtieqx inkun sensazzjonali, imma se nkun realistiku.

Illum nafu li pajjiżna, fl-aqwa żmien, huwa net importer tal-ilma f'diversi ħwejjeġ.

Pereżempju, il-ġakketta li liebes jien bħalissa trid mill-inqas 100 litru ilma biex tiġi manifatturata.

Illum għandna soċjetà li hi dipendenti mhux biss fuq l-ilma tax-xorb li jkollna fil-vit id-dar, imma fuq l-ilma tal-flixkun li nimportaw.

Hawn ċerta industrija li tieħu mill-ilma tal-pjan tagħna u tbigħulna f'kontinetur tal-ħġieġ jew tal-plastik.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riflessjoni fuq l-ilma bħala ħajja, l-ilma mill-aspett ta' tabib, u kemm qegħdin nixorbu healthy, clean, fair food meta niġu għall-ilma.

Jekk taqbad flixkun tal-ilma tal-plastik, flixkun tal-ilma tal-ħġieġ u tħallihom issiġillati għal ftit ġranet fix-xemx tas-sajf Malti, issib li l-ilma fil-flixkun tal-plastik ma jinbidel qatt, filwaqt li fil-flixkun tal-ħġieġ, fil-qiegħ tiegħu jew mal-madwar tibda tara ftit aħdar.

Dan ifisser li fl-ilma fil-flixkun tal-ħġieġ, il-ħajja baqgħet tgħix u bis-saħħa tax-xemx kibru ftit mikro-organiżmi jew algae, filwaqt li fil-flixkun tal-plastik dan ma sarx.

Dan ifisser li l-ilma li qegħdin nixorbu mill-flixkun tal-plastik hu mimli micro-filaments tal-plastik li qed jispiċċaw fis-sistema tagħna ta' kuljum!

Hawn huwa l-għawġ u mhux il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Hawn huwa l-għawġ fil-kwalità tal-ħajja li qed nispiċċaw ngħixu, u hawn huwa fejn 'l hemm mill-Ministeru tal-Ministru Joe Mizzi, il-Gvern irid iħares lejn is-saħħa tal-bniedem.

X'ġara biex għandna din l-attitudni li kulħadd qed imur jixtri l-ilma mis-supermarket jew tas-supermarket jagħtihulek b'xejn max-xirja skont kemm tonfoq?

Għalija hawnhekk għandna ħafna x'nikkoreġu u għandna ħafna xi nwissu, imma mhux biss fejn nedukaw lill-poplu.

M'hemmx dubju li Malta hija kapurjun; għax ngħidu li rridu nkunu l-aqwa fl-Ewropa, imma aħna l-aqwa fl-Ewropa meta niġu għan-nixfa li għandna, tant li Malta titqies kważi bħala deżert, għax taqa' f'kategorija high risk meta niġu għall-immaniġġjar tal-ilma tagħna.

Ittieħdet xi azzjoni tul iż-żmien?

Iva, ninnota li f'diversi leġiżlazzjonijiet ittieħdet azzjoni biex l-affarijiet jitjiebu, anke mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Żgur u bla ebda eżitazzjoni infaħħar is-sistema tat-tisfija tad-drenaġġ sabiex ikollna new water.

Imma fi pjan li hu sostenibbli - u hawn mhux qed nindirizza lill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, imma l-all-in-Government approach - lil hinn mid-direttivi tal-Unjoni Ewropea, kemm qed noqogħdu attenti biex inħarsu din ir-riżorsa naturali prezzjuża li fil-passat saru gwerer minħabba fiha u fil-futur se jerġgħu jsiru gwerer minħabba fiha?

Ejja nibdew mill-kostruzzjoni tat-toroq.

Kemm qed isiru water culverts biex l-ilma jinġabar f'ġibjuni, kif kien isir fil-passat?

Għalfejn inqatgħet din is-sistema?

Inħares lejn l-Awtorità tal-Ippjanar u nipponta subgħajja lejha, mhux wieħed, imma l-għaxra li huma.

X'sorveljanza qed issir biex fil-permessi li qed jingħataw għall-bini, kemm bini għoli ħafna u anke mhux, naraw li jkun hemm ġwiebi u bjar?

Mhux hekk biss, imma rridu nidħlu fis-sistema ta' kostruzzjoni sostenibbli, fejn fl-infrastruttura tal-binja stess ikun hemm sistemi tal-ilma tax-xorb u sistemi tal-ilma għall-użu personali jew ħwejjeġ oħra.

Is-sistema tal-istormwater culverts li dan il-pajjiż nefaq €60 miljun fuqha, bilfors ikolli nikkritikaha.

Jekk m'iniex sejjer żball saru tlieta, li tnejn minnhom jarmu fil-baħar u waħda minnhom biss tarmi ġo wied, li huwa Wied Qirda.

Għalija dak huwa riżors li qed narmuh.

Hemm bżonn li l-ilma kollu tax-xita jinġabar, għax kull qatra tgħodd, iktar u iktar meta l-kampanja tal-ODZ qiegħda togħsfor ftit ftit!

Id-deżertifikazzjoni ta' pajjiżna l-ewwel li tolqot hija lill-agrikultura.

Għalhekk mingħajr ma trid, l-agrikoltura qed tfittex sors ieħor ta' ilma, li hu l-ilma tal-pjan.

Illum għandna pajjiż li minbarra li hu dipendenti fuq il-flixkun tal-ilma tal-plastik, hu dipendenti fuq l-impjanti tar-reverse osmosis.

Nieħu pjaċir ninnota li se jiżdied ieħor f'Għawdex.

Dan kollu rriduh, għax wara kollox għandna Gvern li d-direzzjoni tiegħu hija politika li l-ekonomija tagħha tħares lejn il-volum u mhux lejn il-valur.

B'riżultat t'hekk żdiedet il-popolazzjoni, u mhux biss, imma żdied in-numru ta' ħaddiema barranin li jaħdmu hawnhekk u żdied in-numru ta' turisti li jżuruna, għax m'għandniex pjan ta' turist magħżul, allura qed jiġu turisti tal-massa.

Minħabba ż-żieda fil-popolazzjoni u minħabba l-bidla fil-klima, in-nixfa permezz tas-sħana u tar-riħ li jaħkem f'pajjiżna, aħna se nbatu.

Nieħu pjaċir ninnota li min-naħa tagħha, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma qed tilqa' għal dan, imma dak li qed isir mhuwiex biżżejjed.

Waħda mill-affarijiet li tinkwetani mill-aspett ta' Gvern hija n-nuqqas ta' national preparedness.

Naf li l-impjanti tar-reverse osmosis huma mgħammrin b'tali mod u manjiera li meta jiġbdu l-ilma mill-baħar, ma jiġbduhx b'mod dirett, imma jiġbduh minn boreholes fejn l-ilma baħar ikun imsaffi.

Jista' jkun hemm tniġġis tal-baħar b'mod inċidentali jew anke b'intenzjoni, bħal meta darba Gaddafi kien qal li lest li jisplodi tanker ta' 250 miljun barmil żejt biex jagħmel ħsara lil Malta meta kellna xi problema miegħu!

Dan m'ilux wisq u seħħ qabel l-2013 fi żmien l-eks Prim Ministru Lawrence Gonzi.

Dik is-sitwazzjoni, apparti li wieħed jista' jilqgħalha u l-ilma jista' jinġabar, l-impjanti tar-reverse osmosis kif inhuma huma tali li t-tniġġis mill-baħar la se jispiċċa fl-impjant u lanqas se jispiċċa fl-ilma tal-vit.

Sinjura President, dan l-aħħar l-estimi tal-Enemalta m'għadniex niddiskutuhom għax m'għadhomx jersqu lejn din il-Kamra, u se ngħid għalfejn.

Għax l-Enemalta, dik l-intrapriża li tforni l-elettriku lir-reverse osmosis, illum mhijiex tagħna lkoll imma hi ta' stat barrani!

Illum din hi l-unika intrapriża li tfornina bl-elettriku permezz tal-Electrogas u ta' konsorzju ta' negozjanti li jiddettaw l-aġenda tagħhom.

Allura bejn iċ-Ċina, bejn l-Ażerbajġan u dawn in-nies li jiddettaw, aħna bħala sors ta' enerġija – ninsew għall-mument l-elettriku li ġej mill-pipeline tal-gass bejn Malta u l-Italja, li għalhekk huwa importanti – niddependu fuqhom.

Allura jekk tqum kriżi internazzjonali, jew tiġri xi ħaġa oħra li minħabba fiha dawn iwaqqfulna l-provvista tal-elettriku, l-impjanti tar-reverse osmosis kemm se jdumu jaħdmu fuq il-generators, meta dawn iridu konsum ta' elettriku li kultant jieħu l-massimu tal-power station innifisha?!

Meta niġu għat-tħejjija nazzjonali, aħna nafu li għandna ħażna ta' ilma għall-popolazzjoni tagħna ta' madwar jumejn biss, u dan meta nafu li l-popolazzjoni qiegħda tiżdied.

Allura jekk qatt tinqala' xi ħaġa, għandna nkunu ppreparati.

Jien ma nistax nipponta subgħajja lejn il-Ministru Joe Mizzi, li naf li qed jitħabat bis-sħiħ biex jirranġa l-affarijiet, bħalma naf li qed jitħabat biex dawk il-familji vulnerabbli li jużaw l-elettriku u l-ilma, għax jippreferu jużaw is-sistema tal-Gvern minħabba l-enerġija alternattiva biex b'hekk iħarsu l-ambjent, qed jispiċċaw b'kont għoli iktar milli suppost, b'mod partikolari għax ikunu familji numerużi.

Jien nifhem li min-naħa tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma - minn hawn nixtieq insellem lill-ħaddiema tagħha - u min-naħa tal-Ministeru qegħdin jaħdmu qatigħ biex jirranġaw l-affarijiet, però jien inħoss f'qalbi li hemm bżonn li jkun hemm an all-in-Government approach meta niġu għal żewġ affarijiet.

Dawn huma n-national preparedness mill-aspett li semmejt u l-ilma li kull wieħed u waħda minna nixorbu mill-flixkun tal-plastik, għax bħala politiku li nirrappreżenta n-nies u bħala policy maker m'għandix serħan il-moħħ li aħna ppreparati sew għalihom.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin għall-Oppożizzjoni skada.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sinjura President, nixtieq nirringrazzja lil kull min ħa sehem f'din id-diskussjoni, għax jekk ma jkunx hemm kritika ngħid li hemm xi ħaġa ħażina, però huwa tajjeb li l-kritika tkun kostruttiva u jkollha l-għan li fejn l-affarijiet sejrin ħażin, wieħed jiġbed l-attenzjoni biex ma jibqgħux sejrin ħażin u fejn l-affarijiet sejrin tajjeb, wieħed jgħid li sejrin tajjeb u naraw kif nistgħu nkomplu ntejbu.

M'hemmx għalfejn jiġu f'dan il-Parlament u joqogħdu jaqbdu mat-tentufiet biex jikkritikaw, speċjalment meta ma jkollhomx raġun.

Fil-ftuħ ta' dan id-dibattitu, kelliem tal-Oppożizzjoni qajjem il-kwestjoni li r-rapport annwali għadu ma tqegħidx fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien għidtlu ċar u tond li se nippubblikawh u nqegħduh fuq il-Mejda tal-Kamra, imma nesa, għax qal li ma jistax jitkellem b'fatti konkreti għax m'għandux ir-rapport annwali.

Fil-verità, m'għandekx bżonn ir-rapport annwali biex titkellem fuq fatti konkreti.

Fil-fatt, fl-2011, fl-2012 u fl-2013 meta hu kien jagħmel parti mill-Gvern Nazzjonalista, ir-rapport annwali ma tpoġġiex fuq il-Mejda tal-Kamra.

Allura skont dak li qed jgħid hu, jien bħala kelliem tal-Oppożizzjoni, ma stajtx nitkellem b'mod konkret, imma jien, għax kont nagħmel xogħli sew, ma kellix bżonn ir-rapport annwali.

Ir-rapport kieku kien jgħinni biex inkun naf iktar x'qed isir tajjeb u ħażin, imma ma jfissirx li mingħajru ma stajtx nagħmel xogħli.

Għalhekk huwa banali li pprova jagħmel storja għax ir-rapport annwali ma poġġejtux fuq il-Mejda tal-Kamra.

Issa jien se npoġġih - m'hemmx problemi fuq hekk – imma huma stess ma kenux poġġewh.

Però dakinhar ma missitux il-kuxjenza.

Issa missitu l-kuxjenza!

Sinjura President, jien se nitkellem b'mod kostruttiv u se ngħid il-fatti.

Se ngħid x'qed isir, xi pjanijiet għandna u se ngħid ukoll fejn jien inkwetat.

M'għandix għalfejn nibża' ngħid il-verità.

Naf li hemm ċerti sfidi u forsi mhux ħtija tiegħi li qed niffaċċja ċerti problemi, imma huwa tort tal-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern, għax saru affarijiet mingħajr pjan fit-tul u saru ċerti żbalji, filwaqt li ċerti affarijiet li kellhom isiru, baqgħu ma sarux.

Irrid ngħid li għall-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma l-2018 kienet sena importanti u intensiva, fejn sar ħafna ristrutturar pożittiv.

Kienet ukoll sena mimlija sfidi, li matulha sar investiment mingħajr preċedent f'dak is-settur.

Qabel ma nkompli, nixtieq nerġa' nirringrazzja lill-ħaddiema tal-Korporazzjoni għax-xogħol fejjiedi li qed jagħmlu.

Jien weġġajt illum meta semmew li qed issir xi diskriminazzjoni mal-ħaddiema, għax fejn inkun jien qatt ma saret diskriminazzjoni u ma jien se nħalli li ssir l-ebda diskriminazzjoni kontra l-ebda ħaddiem!

Li xi ħadd igerger għax forsi kien jonqos milli jagħmel xogħlu u issa qed ikollu jagħmel xogħlu jista' jkun, imma ma jfissirx li qed issir diskriminazzjoni.

M'għandix bżonn l-offerta tal-Oppożizzjoni biex jgħinni nkun qalb il-ħaddiema, għax jien dejjem ħaddiem kont.

Illum m'għadnix ħaddiem għax wasalt fl-età tal-pensjoni, imma għadni naħseb bħala ħaddiem u għadni nkun mal-ħaddiema.

Il-ġurnata tiegħi nqattagħha mal-ħaddiema u nkun naf eżatt x'qed jiġri mill-ħaddiema stess, għax jien parti minnhom u nixtieq ngħix ħajja normali.

Għandi r-responsabbiltajiet ta' Ministru, imma jien dejjem ftaħart li jien ħaddiem u dejjem kont ħaddiem, allura llum niftaħar li għalkemm m'għadnix naħdem, xorta nħossni wieħed minnhom.

Nista' ngħid li s-sena li għaddiet se tibqa' mmarkata bħala sena fejn ġie varat l-ikbar proġett fis-settur tal-ilma li qatt ġie implimentat f'Malta.

Dan huwa proġett li sa ftit ilu kont ngħid li jaqbeż il-€130 miljun, imma llum ngħid li se jaqbeż il-€150 miljun għax ġejt infurmat li żdied ammont ta' fondi Ewropej.

Dawn il-flus se jbiddlu drastikament il-mod kif l-ilma jiġi prodott u mqassam madwar Malta u Għawdex.

Huwa tajjeb li wieħed juri minn fejn tlaqna.

Jien għadni niftakar meta f'waħda mill-ewwel laqgħat li kellna kont insistejt mat-tmexxija tal-Korporazzjoni li l-proġett għandu jingħata prijorità.

Tlabna proġett li jkun ibbażat fuq l-ogħla livelli ambjentali, li jsaħħaħ il-mod kif il-prodott jasal għand il-pubbliku, u llum ninsab sodisfatt li d-direzzjoni li tajt ġiet segwita.

Ftit tal-ġranet ilu kellna fostna l-Kummissarju Ewropew Karmenu Vella li attenda għaċ-ċerimonja uffiċjali li saret f'Għawdex, fejn dan il-proġett mhux biss ġie approvat mill-istituzzjonijiet Ewropej, iżda ġie kkunsidrat mill-konsulenti tal-Kummissjoni Ewropea JASPERS bħala eżempju ta' prattiċi tajbin.

Jien iltqajt personalment ma' JASPERS numru ta' drabi, u nifhem li l-kontribut tagħhom kompla jżid il-valur lil dan il-proġett.

Ma rridux ninsew li dan il-proġett involva xogħol kbir ta' preparazzjoni u tfassil ta' pjanijiet li jaslu sas-sena 2050.

Għaldaqstant, ma nistax ma nirringrazzjax lill-uffiċjali tal-Korporazzjoni li ħadmu bla heda biex tlestew diversi studji importanti u estensivi.

Minn hawnhekk nirringrazzja lil kull min ta sehmu biex stajna mmexxu 'l quddiem dan il-qasam tant importanti għal pajjiżna.

Irrid ngħid – punt li semma wkoll l-Onor.

Godfrey Farrugia – li l-impjanti tar-reverse osmosis qed jiġu mtejba fejn tidħol l-effiċjenza u l-kapaċità tagħhom u nista' ngħid li se jkunu kapaċi jipproduċu iktar ilma b'inqas dawl..

Permezz ta' dan il-proġett, il-Korporazzjoni se tkun tista' tnaqqas l-estrazzjoni tal-ilma tal-pjan b'4 biljun litru fis-sena!

Hawnhekk jidher ċar li meta nagħmlu dawn il-proġetti, qed nippjanaw b'mod ħolistiku fejn jidħol l-ilma, fejn jidħol l-ilma tal-pjan, fejn tidħol l-effiċjenza u fejn tidħol il-kwalità tal-ilma.

Dan apparti li qed jinbena reverse osmosis ġdid għal Għawdex li se jipproduċi disa' miljun litru ilma tax-xorb kuljum.

B'hekk Għawdex se jkollu kwalità ta' ilma aħjar u mhux se jibqa' jiddependi minn pipe taħt il-baħar li ilu hemmhekk 30 sena u kulħadd jaf li ma' kull maltempata li tagħmel qed jinqalgħu problemi kbar.

Jien inkun fuq ix-xwiek, għax ninkwieta li se jkollna xi konsegwenzi koroh, però b'dan il-proġett se nevitaw dan ir-riskju.

Kif jaf kulħadd, bħalissa Għawdex jinqeda permezz ta' main tal-ilma li jgħaddi minn taħt il-baħar u minn ammont ta' ilma tal-pjan li jinġieb minn taħt l-art.

Din hija sistema antika li ma tagħtix is-sigurtà meħtieġa, u la hija effiċjenti u wisq inqas sostenibbli.

Fil-fatt, b'investiment ta' €11-il miljun, Għawdex se jkollu provvista ta' ilma ta' kwalità għolja immens li se jkompli jtejjeb il-kwalità tal-ħajja ta' min jgħix f'din il-gżira.

Irrid ngħid ukoll li Għawdex se jkun mija fil-mija awtosuffiċjenti, għax se jkun hemm kapaċità biżżejjed biex jinqeda Għawdex, u jekk ikun hemm iżjed jiġi ppumpjat l-ilma lura lejn Malta.

Dan huwa proġett li jirrispetta l-ambjent tal-madwar u se joffri futur aħjar għal din il-gżira.

L-impjant li se jiġi installat se jkun wieħed mill-iktar avvanzati fid-dinja, mhux biss fl-istandards ambjentali - għax fejn jidħol l-ambjent aħna qed nesiġu li nkunu attenti ħafna - imma wkoll fl-effiċjenza.

L-effiċjenza hija importanti ħafna, għax dik l-enerġija li ma tużax hija l-iktar enerġija rħisa.

Barra minn hekk, dan l-impjant se jkollu sistema li tiżgura li f'każ ta' qtugħ ta' dawl, il-provvista tal-ilma ma tiġix interrotta.

Jekk l-Onor.

Godfrey Farrugia kien inkwetat, qed nispjegalu ċar u tond li anke jekk jiġi interrott id-dawl ta' dan l-impjant, b'din is-sistema xorta se jibqa' jaħdem.

F'Malta qed isir ħafna xogħol biex ikun hemm kwalità ta' ilma aħjar.

Fil-fatt se nagħmlu bidliet kbar fis-sistema tad-distribuzzjoni u fil-mod kif jitħallat l-ilma.

Proġett ieħor li jifforma parti min-Net Zero-Impact Utility Project hija l-kostruzzjoni ta' mina li qed titħaffer mill-impant tar-reverse osmosis ta' Pembroke għal ġibjun f'Ta' Qali.

Din se tippermittilna nwasslu ilma aħjar għand in-nies, se nużaw ħafna inqas enerġija u kimiċi, u se tagħtina iktar sigurtà għal produzzjoni ikbar.

Dan il-proġett b'tul ta' 9.5 kilometri huwa intiż biex ikompli jtejjeb il-kwalità tal-ilma f'ħafna partijiet ta' Malta, u fl-istess ħin isaħħaħ l-effiċjenza fl-operat u fis-sostenibbiltà ambjentali.

Ir-reverse osmosis f'Pembroke huwa l-ikbar impjant tal-qKorporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

Bħalissa qed isir xogħol biex il-magni jiġu modernizzati bl-aħħar teknoloġija u permezz t'hekk se niffrankaw kważi €0.5 miljun fis-sena.

B'hekk l-impjant se jirdoppja l-produzzjoni tal-ilma mingħajr ma jżid il-konsum tal-enerġija.

Din hija xi ħaġa li seħħet bil-kapaċità tal-ħaddiema Maltin ta' din il-Korporazzjoni.

Tajjeb ngħid li permezz tal-aħħar teknoloġija fis-suq, l-ilma li jittella' għal Ta' Qali se jkun pur, jiġifieri mhux se tiżdiedlu ġebla jew kimiċi, iżda minflok jeħodhom b'mod naturali mill-ilma tal-pjan.

Dan il-proċess se jirriżulta fi prodott aktar effiċjenti u itjeb għan-nies.

Huwa tajjeb li nsemmi li t-tip ta' pajpijiet li se jintużaw għall-kostruzzjoni tal-mina, fejn b'kollox se jintużaw madwar 3,000 tunnellata, se tkun l-ewwel darba għal pajjiżna, għax qed naraw li nużaw l-aħjar teknoloġija biex nirrispettaw l-ambjent u nżidu l-effiċjenza.

Qed indaħħlu wkoll l-elementi importanti għal ħajja b'saħħitha għaċ-ċittadini u għad-dehra tal-pajjiż.

Qed isir titjib fis-sistema tad-drenaġġ, inkluż dik tat-trattament, li għalkemm nirrikonoxxu li l-Gvern Nazzjonalista kien għamel xogħol importanti fuqha, mhux talli ma sarux pjanijiet fit-tul, talli seta' sar ħafna aħjar.

Bħalissa qegħdin nieħdu deċiżjonijiet importanti biex nagħmlu tajjeb għal dak li m'għamlux ta' qabilna.

Fil-fatt se nkunu qed nipproduċu teknoloġiji ġodda li se jippermettulna li nlaħħqu mal-isfidi tal-futur bl-aħjar mod possibbli.

Is-sena li għaddiet ma kenitx sena ta' ippjanar u dokumentazzjoni biss imma wkoll sena ta' twettiq.

Bil-proġetti primarji li twettqu minn mindu bdejna sal-lum intlaħaq progress ġmielu.

Għaldaqstant nerġa' nfaħħar il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma li matul is-sena 2018 mexxiet applikazzjonijiet għal proġetti ambjentali kbar li ġew approvati b'mod unanimu mill-awtoritajiet konċernati, ħarġu aktar minn 200 tender u ġew iffirmati iktar minn 130 kuntratt.

Dan ix-xogħol nista' ngħid li sar f'ħin rekord, però huwa tajjeb li ngħid li fl-istess waqt li sar dan kollu, ma ġietx kompromessa l-kwalità tad-dokumenti.

Dan huwa importanti biex nuru li l-affarijiet għamilniehom bis-serjetà, ħaffifniehom u mxejna kif kellna nimxu.

Dan kollu wassal għal nefqa rekord ta' €40 miljun, fondi kofinanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Mhux faċli biex fi proġetti finanzjati mill-Unjoni Ewropea, fejn għandek it-time limits u trid toħroġ it-tenders u tipprepara l-affarijiet, tasal għal din in-nefqa rekord ta' €40 miljun.

Min qiegħed f'dan ix-xogħol jaf li kellna sfidi kbar biex wasalna għal dan l-ammont ta' fondi.

Il-Korporazzjoni ma kenitx iffokata fuq dan il-proġett biss.

L-2018 qed ngħidulha s-sena tan-new water, għax matulha ġew inawgurati żewġ impjanti ġodda tan-new water, wieħed f'Għawdex u l-ieħor f'Ta' Barkat f'Malta.

Huwa impressjonanti l-mod kif it-tim tekniku rnexxielu jirbaħ problemi fis-settur tad-drenaġġ li, bħalma semmejt qabel, kienu nħolqu minn gvernijiet Nazzjonalisti minħabba nuqqas ta' viżjoni u nuqqas ta' ppjanar.

Permezz ta' din il-ħidma bla heda, issa qed inkunu kapaċi nipproduċu 7 biljun litru ilma riċiklat fis-sena, u madwar 400 dispenser awtomatiku se jiġu mwaħħla fuq network estensiv.

Dan l-ammont ta' ilma qabel kien jintrema fil-baħar.

La qed insemmi n-new water f'Għawdex u f'Malta, irrid ngħid li fin-naħa t'isfel ta' Malta qed jitlesta impjant biex jippurifika dan l-ilma, però għad iridu jsiru ċerti xogħlijiet, speċjalment biex jiġu rranġati u rinovati l-ġibjuni biex l-ilma jmur fihom ħalli jkun jista' jitqassam.

Forsi bħalissa m'hemmx dak l-ammont ta' ilma, allura jkun hemm min jgħid li mhux qiegħed jasallu ilma, imma kif ikun lest dan ix-xogħol se jkollhom biżżejjed ilma.

Ix-xogħol qed isir bħalissa, għax jekk jilħaq jasal is-sajf ikollhom problemi kbar ta' nuqqas ta' ilma.

Dan ix-xogħol huwa ħolqa importanti ħafna fl-istrateġija tal-Ministeru li mmexxi jien għar-raġuni li qiegħed jiġi salvagwardat l-ilma tal-pjan, għax filwaqt li qabel dan l-ilma kien jintrema l-baħar, issa qed jintuża għall-agrikoltura minflok l-ilma tal-pjan.

Komplimentari għal dan, sar xogħol estensiv biex l-impjant tad-drenaġġ f'Għawdex u dak Ta' Barkat f'Malta jiġu riġenerati.

Dan issemma mill-Onor.

Frederick Azzopardi u se nispjegalu kemm l-affarijiet għamilniehom bis-serjetà u kemm kellna sfidi u problemi kbar.

Għad fadlilna sfidi, imma sar u għadu għaddej xogħol massiv biex illum għandna impjant tat-trattament effiċjenti u robust li jista' jilqa' l-isfidi preżenti u futuri.

Azzopardi naċċertah u nagħtih garanzija li ħdimna bla heda flimkien mal-ħaddiema biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Konna nafu li hemm dawn il-problemi kbar, imma dħalna għal dawn l-isfidi u mxejna 'l quddiem, wara nuqqas ta' ppjanar serju mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Sur President, nixtieq niffoka ftit aktar fuq l-impjant Ta' Barkat, fejn matul l-aħħar sena sar xogħol bla preċedent.

Nifhmu li dan l-impjant fin-naħa t'isfel ta' Malta kien maħkum minn riħ qawwi u għalkemm dan l-inkonvenjent naqas frott tax-xogħol u l-miżuri li se nsemmi, għad fadal xi jsir fix-xhur li ġejjin.

Matul is-sajf li għadda ntefqu madwar €2 miljuni biex partijiet mill-impjant, li kellhom bżonn jiġu ristrutturati, inqalgħu u reġgħu ġew f'kondizzjoni mill-aqwa.

Sar ukoll tindif estensiv f'kull żona tal-impjant.

Il-Korporazzjoni ħadmet matul is-sajf tista' tgħid 24 siegħa kuljum bis-Sibt u l-Ħadd b'kollox.

Dan hu xogħol iebes ħafna, għalhekk irrid nerġa' rrodd ħajr lill-ħaddiema kollha li għamlu din il-biċċa xogħol.

Twaħħlu wkoll bibien ġodda biex ċerti partijiet tal-impjant jingħalqu ħalli l-arja tiġi mnaddfa qabel ma toħroġ.

Ġew introdotti wkoll prattiċi ġodda li jippermettu li d-drenaġġ jasal aħjar fl-impjant.

F'pumping stations primarji bħal dawk tal-Gżira u tal-Marsa beda jiżdied il-calcium nitrate biex jillimita l-ġenerazzjoni tal-gassijiet li jwasslu għall-irwejjaħ.

Fix-xhur li ġejjin fil-pumping stations primarji se jitwaħħal makkinarju biex il-kondizzjoni tad-drenaġġ tkompli titjieb.

Barra minn hekk, saru diversi modifiki iżgħar fuq l-impjant biex ikun jista' jiffunzjona bl-aħjar mod possibbli.

Ir-riżultati s'issa jqawwulna qalbna, imma nerġa' ngħid li għad fadal xi jsir.

Fix-xhur li ġejjin se jkunu qed jitbattlu u jitnaddfu d-digesters, li huma żewġ tankijiet li jintużaw biex jiġġeneraw l-enerġija mis-sludge.

Dan hu proċess li għadu qatt ma sar u li hemm bżonn isir.

Il-Korporazzjoni qiegħda taħdem b'mod intensiv biex l-impjant ta' Sant'Antnin, li għadu jgħin bil-kbir lill-impjant Ta' Barkat, jiffunzjona aħjar.

Sant'Antnin qed jiġi upgraded b'teknoloġija ġdida biex b'hekk ikun jista' jiffiltra l-ilmijiet diġà ffiltrati sa 3 millimetri, b'effiċjenza tista' tgħid liema bħalha u se jtaffi mill-piż li jaqa' fuq Ta' Barkat.

Dan hu proġett ta' €7 miljuni li għandna nibdew naraw il-frott tiegħu lejn l-aħħar ta' din is-sena.

Ta' min isemmi wkoll li qed isir xogħol biex tiġi riżolta l-problema li qiegħed joħloq id-demel fis-sistema tad-drenaġġ, liema inċidenti jikkawżaw ħsara u rwejjaħ tremendi.

Nifhem li r-residenti tan-naħa t'isfel ta' Malta, inkluż jien, għandna aspettattivi kbar u qed naħdmu bla heda biex dawn jintlaħqu.

Jien naf li mhuwiex faċli u li s-soluzzjonijiet jieħdu ż-żmien, imma bdejna nindirizzaw dawn il-problemi.

Għad hemm irwejjaħ, imma qegħdin nindirizzaw din il-problema bis-serjetà u qed nagħmlu dak li hemm bżonn isir.

Qabel ma nbiddel is-suġġett, nixtieq ngħid żewġ kelmiet fuq l-impjant t'Għawdex li ssemma llum.

Dan hu impjant ieħor li kellu problemi kbar, għax kien fi stat li eluf kbar ta' litri tad-drenaġġ kuljum kienu jispiċċaw il-baħar mhux trattati.

Dik hi s-sitwazzjoni li sibt u l-kawżi ta' dan kienu diversi, imma primarjament kienu jirrelataw mal-ammont esaġerat ta' demel li kien jintrema fis-sistema tad-drenaġġ sa minn meta l-Gvern Nazzjonalista kien ħa deċiżjonijiet li bihom ġab lil dan is-settur dahru mal-ħajt u lil dan l-impjant inkapaċi.

Matul l-aħħar sena, dan l-impjant tbattal u l-mekkaniżmu tiegħu ġie mibdul u ħafna minnu ġie installat mill-ġdid.

L-impjant illum qiegħed jopera bl-aħjar mod li qatt opera minn mindu ġie installat.

Sur President, irrid ngħid li l-Korporazzjoni, id f'id mal-Ministeru tiegħi u mal-Ministeru għal Għawdex, ħadmet fuq sistema li tittratta d-demel u li filwaqt li tiżgura li l-impjant jitħalla jopera, tagħti alternattiva lil dan is-settur.

F'dan ir-rigward sar ħafna xogħol u fil-ġimgħat li ġejjin se tkompli titjieb it-teknoloġija tat-tisfija li qed tiġi żviluppata mit-tekniċi tal-Korporazzjoni flimkien ma' oħrajn barranin.

Madankollu, bħal f'kull impjant ieħor, hemm ħafna affarijiet li jistgħu jmorru ħażin, speċjalment meta jkun hemm rimi fid-drenaġġ li mhuwiex regolari.

F'każijiet bħal dawn, anke jekk ma jkunux frekwenti, huwa importanti li jkun hemm outfall fi stat tajjeb.

Fis-snin li għaddew l-outfall t'Għawdex inkiser minħabba l-kwantitajiet ta' demel li ntefgħu fih u bħalissa l-Korporazzjoni qed taħdem bla heda biex tikkuntratta x-xogħlijiet għat-tiswijiet neċessarji li se jwasslu biex l-outfall ikollu diffuser apposta li qabel ma l-ilma trattat jiġi mitfugħ fil-baħar, kull litru jkun diġà mħallat ma' ħames litri ilma baħar.

Qegħdin naħdmu mhux biss biex nilħqu l-istandards mitluba, imma biex immorru lil hinn minn hekk.

Issa se ndur għal materja iktar ġenerali.

Bħalissa qegħdin jiġu rranġati siti kruċjali li tul is-snin intelqu u ma saritilhom l-ebda manutenzjoni sinifikanti mill-inqas għal dawn l-aħħar 20 sena.

Pereżempju, ġiet ippreparata tender biex jerġa' jinbena mill-ġdid il-ġibjun ta' Ħal Luqa, li mill-2004 ġew identifikati problemi kbar fih.

Beda x-xogħol estensiv fuq il-pumping station tal-Gżira li għandha valur kruċjali fis-sistema tal-ġbir tad-drenaġġ u għandha valur arkitettoniku uniku.

Il-Korporazzjoni qed taħdem ma' entitajiet oħra, b'mod primarju ma' Infrastructure Malta, mal-kunsilli lokali u mal-Grand Harbour Regeneration Corporation (GHRC) biex tassisti xogħlijiet infrastrutturali fit-toroq u tipprovdi proposti u assistenza fl-infrastruttura ta' taħt l-art.

Hawn nixtieq nirringrazzja lil dawn l-entitajiet u lill-Ministeri għax-xogħol siewi li qed jagħmlu.

Huwa tajjeb li wieħed ikun jaf ix-xogħol li qed tagħmel il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma flimkien ma' entitajiet oħra, fejn qed ikun hemm kollaborazzjoni mal-Ministeri kkonċernati.

Matul is-sena l-oħra l-Korporazzjoni nediet is-sit elettroniku ġdid brand identity u ġiet ristrutturata l-istruttura maniġerjali tal-istess Korporazzjoni.

Dawn l-elementi qed iwasslu biex il-Korporazzjoni tkun iktar orjentata lejn il-klijenti li taqdi u se jippermettu li twassal servizz aħjar għand in-nies.

Struttura ta' ġestjoni iktar ħafifa qed tgħinna nieħdu deċiżjonijiet iktar malajr, tatna aktar effiċjenza fis-settur u wasslet biex il-workforce qed taħdem b'mod ferm iktar iffokat.

Nixtieq insemmi wkoll li l-Korporazzjoni rnexxielha tvara sistema ta' A-files li ppermettitilna li nimxu lil hinn mis-sistema antika tal-files normali li hemm fiċ-Ċivil.

Din is-sistema wasslet għal riżultati eċċellenti, kemm fejn jidħol in-nuqqas ta' ħela ta' ħin u anke għal termini ta' trasparenza.

Nista' ngħid li ninsabu kuntenti ħafna li din is-sistema issa qed tiġi installata f'entitajiet oħra u tista' tgħid li l-Ministeru tiegħi se jkun qiegħed jagħmel din it-transizzjoni fix-xhur li ġejjin.

Huwa ta' sodisfazzjon kbir li dan ix-xogħol kollu wassal għal riżultati finanzjarji aħjar, b'mod li l-Korporazzjoni saħħet il-pożizzjoni fejn tidħol cashflow u rnexxielha tirreġistra surplus ta' 'l fuq minn €6 miljuni.

Dawn huma riżultati inkoraġġanti ħafna, madankollu għad fadal ħafna xi jsir.

Għalkemm il-Gvern qala' lill-Korporazzjoni minn sitwazzjoni finanzjarja prekarja, qed nieħdu deċiżjonijiet li jirrikjedu investiment kbir li jmissu sar tal-inqas għaxra jew 15-il sena ilu.

Dawn ir-riżultati finanzjarji jippermettulna li b'mod għaqli nibdew nindirizzaw il-lakuni li tħallew minn ta' qabilna u b'hekk intejbu s-servizz li jingħata lin-nies.

Biex niffoka ftit aktar fuq il-performance finanzjarja tal-Korporazzjoni, irrid infakkar li din hija s-sitt sena konsekuttiva li l-Korporazzjoni għamlet profitt u kompliet tnaqqas id-dejn li tħalla mill-Gvern preċedenti.

Filwaqt li saret nefqa ikbar mis-snin ta' qabel, żdied id-dħul, u kif sar kull sena taħt Gvern Laburista kompla jitnaqqas id-dejn tal-Korporazzjoni li filwaqt li fl-2013 kien ta' €106 miljun, illum niżel għal €68 miljun.

Filwaqt li l-ispiża żdiedet minn €82 miljun għal €86 miljun, it-turnover żdied minn €87 miljun għal €94 miljun.

L-għaqal fit-tmexxija wassalna biex nirdoppjaw il-profitt minn €3 miljun għal iżjed minn €6 miljun.

Id-dħul mill-bejgħ tal-ilma żdied bi €3 miljun, jew b'5%, u laħaq iċ-ċifra ta' €63 miljun.

Hemm €17-il miljun fondi kommessi mal-Gvern, €9 miljun dħul amortizzat u dħul ieħor li jqarreb il-€5 miljun.

L-ispiża tal-Korporazzjoni żdiedet b'5% u laħqet is-€86 miljun.

Is-salarji jlaħħqu €28 miljun u huma 32% tal-ispiża totali tal-Korporazzjoni.

L-ispiża fid-dawl kienet ta' kważi €17-il miljun u d-depreciation kważi misset it-€18-il miljun.

Dawn iż-żewġ elementi bejniethom jikkostitwixxu 40% tan-nefqa tal-Korporazzjoni.

In-nefqa kapitali se tkompli tiżdied biex inlaħħqu mal-bżonnijiet li tiġi riġenerata l-infrastruttura f'dan il-qasam.

B'hekk għas-sena 2019, għalkemm il-forecast huwa wieħed pożittiv, qed nistennew profitt iktar umli.

Sur President, il-konsum tal-ilma tax-xorb is-sena l-oħra qabeż it-33 miljun metru kubu; 60% ta' dan l-ilma ġej mir-reverse osmosis u l-40% l-oħra ġej mill-ilma tal-pjan.

Meta wieħed jara x-xejra tal-produzzjoni tal-ilma mill-ewwel jinduna li dan ġie stabilizzat mertu tal-isforz enormi biex jiġu kkontrollati t-tnixxijiet.

Madankollu, it-tkabbir ekonomiku miż-żieda fl-influss tat-turisti qed iwassal għal żieda gradwali fid-domanda għall-ilma, imma b'wiċċi minn quddiem ngħid li l-Korporazzjoni hija ppreparata biex tilqa' għal din l-isfida u għandha proġettazzjonijiet li jwasslu sal-2050.

Ta' min jgħid li dan il-proġett kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea, li huwa bbażat fuq iċ-ċifri li semmejt, se jwassal ukoll biex b'mod effiċjenti u li jirrispetta l-ambjent, it-taħlita tal-ilma se tkun komposta hekk: 70% mir-reverse osmosis u 30% biss mill-ilma tal-pjan, u dan se jwassal prodott b'togħma ferm aħjar għax l-imluħa fl-ilma se titnaqqas bin-nofs.

L-investiment fuq l-impjanti tar-reverse osmosis se jippermettu effiċjenza li se twassal għal tnaqqis ta' 8.1% fl-enerġija speċifika, jiġifieri madwar 0.31% tnaqqis fid-domanda totali għall-enerġija fil-pajjiż.

Kien hawn min qal li hu preokkupat minħabba li qed tiżdied id-domanda, imma bl-effiċjenza tagħna qed nuru li se niġġeneraw iktar ilma u se nużaw inqas l-enerġija.

Is-sena 2018 kienet kruċjali għat-tnaqqis fit-telf tal-ilma.

Ikun għalxejn li l-Korporazzjoni tinvesti f'teknloġiji ġodda jekk ma jkollhiex kontroll sod fuq it-telf tal-ilma.

Ir-rata ta' ħela reġgħet naqset u komplejna nkunu fuq quddiem nett f'dan is-settur, anke fil-qasam internazzjonali.

Ta' min jgħid biss li fis-sajf tas-sena 2018, il-Korporazzjoni biegħet aktar ilma, filwaqt li pproduċiet inqas mis-sena ta' qabel.

Immaġinaw, begħna iktar ilma u pproduċejna inqas!

Dan juri l-effiċjenza u l-kapaċità tal-ħaddiema.

Nerġa' ngħid prosit lill-mijiet ta' ħaddiema li jaħdmu bla waqfien biex jintlaħqu dawn ir-riżultati.

Isir ħafna xogħol ukoll biex tiġi żgurata l-kwalità tal-ilma.

Il-Korporazzjoni għandha wieħed mill-aqwa laboratorji fil-pajjiż li jagħmel eluf ta' testijiet fuq l-ilma tax-xorb, fuq l-ilma li jitqassam lill-bdiewa, u fuq id-drenaġġ.

Dan huwa reġim rett ħafna u hu intiż biex jiżgura li l-ilma li jasal għand in-nies ikun sigur mija fil-mija u jilħaq ir-rekwiżiti neċessarji, dejjem skont il-parametri stabbiliti bil-liġijiet.

Is-sena l-oħra ġew varati mobile apps li taw flessibbiltà ġdida lix-xjentisti tal-Korporazzjoni.

Ħarġu u ġew iġġudikati tenders biex jiġu installati sistemi fuq in-network tad-drenaġġ biex jagħtu idea ċara ta' xi jkun qiegħed jintrema fin-network biex jiġi mtejjeb l-infurzar.

Lejn l-aħħar tas-sena bdew il-preparamenti biex il-laboratorju jtejjeb l-effiċjenza u l-operat tiegħu.

Permezz ta' investiment f'apparat li jippermetti firxa aktar wiesgħa ta' testijiet u li jirrendi riżultati aktar malajr, kif ukoll permezz ta' software li se jgħin fil-mod kif titħaddem l-amministrazzjoni tal-laboratorju, dan se jinqaleb għal mod elettroniku.

Il-Korporazzjoni, permezz ta' l-inġiniera u x-xjentisti tagħha, ħadet sehem f'diversi attivitajiet edukattivi; pereżempju varat il-kunċett ta' water bar fejn in-nies setgħu jduqu l-ilma tal-futur biex jaraw it-titjib konsiderevoli li se jkun hemm fit-togħma tal-prodott.

Servizz ieħor li qiegħed jintlaqa' tajjeb min-nies huwa li permezz tas-softwares żviluppati f'dawn l-aħħar ħames snin, il-Korporazzjoni għandha l-mezzi biex tinforma lin-nies li jkollhom tnixxijiet fi djarhom.

Fl-2018, fil-fatt, 2,800 persuna ġew infurmati bi problemi simili u saru 'l fuq minn 3,000 żjara fid-djar tan-nies biex jiġi investigat il-konsum għoli tal-ilma u t-tnixxijiet.

Saret mistoqsija fuq il-meters bil-ħsara, u qisu ried jingħata x'wieħed jifhem li mhux qed jitteħdu passi.

Għalhekk tajjeb li ngħid li matul is-sena li għaddiet inbidlu aktar minn 17,300 arloġġ tal-ilma u minn Jannar 2019 inbidlu 6,400 arloġġ.

Dan ix-xogħol qed isir kollu mill-ħaddiema tal-Korporazzjoni li qegħdin jieħdu ħsieb jirranġaw l-iżbalji tal-Gvern preċedenti.

Qed ngħid hekk, għax bis-sistema bla pjan fit-tul li introduċa l-Gvern Nazzjonalista, sal-lum għad hemm konsegwenzi kbar.

Nerġa' ngħid li hemm ammonti sostanzjali ta' meters tal-ilma li ma jagħtux il-qari tal-ilma li jiġi kkonsmat.

Għandna ammont sostanzjali, u jien ma niddejjaqx ngħid li din il-problema qegħdin nindirizzawha.

Se nsaħħu t-task force biex naraw li fl-iqsar żmien possibbli l-meters tal-ilma li mhux qed jiffunzjonaw, jinbidlu.

Dan hu frott tal-pjanijiet żbaljati li saru minn gvernijiet Nazzjonalista.

M'iniex se noqgħod nidħol fid-dettall, imma l-problemi kbar li jinsab fihom dan il-qasam huwa proprju tort ta' kif ġew introdotti ċerti affarijiet mingħajr ma ħasbu fit-tul.

Huwa kruċjali li wieħed jindirizza dawn il-problemi.

Nerġa' ngħid li f'din is-sistema qed isir investiment kbir biex inkomplu nsolvu dawn il-problemi li ħolqu ta' qabilna minħabba deċiżjonijiet li setgħu ma tteħdux jew li setgħu ttieħdu ferm aħjar.

M'iniex nitkellem fl-arja, imma qed nipprovdi l-informazzjoni u nuri f'liema sitwazzjoni qegħdin minħabba dawn id-deċiżjonijiet.

Irrid ngħid ukoll li l-call centre tal-Korporazzjoni kompla jissaħħaħ u din is-sena ġew introdotti servizzi ġodda, inkluż is-servizz tal-live chat fuq il-website u interattività ġdida fuq is-social media.

Fejn tidħol il-ġlieda kontra s-serq tal-ilma, saru 1,300 spezzjoni, li 40 każ minnhom irriżultaw f'allegat serq.

Nerġa' ngħid li qed isir investiment kbir fejn jidħlu s-CCTV u l-patrols li jagħmlu l-uffiċjali tas-sigurtà tal-Korporazzjoni.

Saru iżjed minn 13,000 spezzjoni fuq boreholes, ġibjuni, pumping stations u assi oħra.

Huwa tajjeb li nsemmi wkoll li s-sena l-oħra, il-ħaddiema attendew 'il fuq minn 12,000 siegħa taħriġ b'mod globali.

Il-ħaddiema ħadu sehem bi ħġarhom fl-attivitajiet tal-Corporate Social Responsibility u f'dan il-qasam ġew assistiti għaxar NGOs.

Sur President, qabel ma nagħlaq, nixtieq nirrispondi iktar mistoqsijiet li saru min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Pereżempju, issemma l-prezz tal-ilma u qishom riedu jagħtuna x'nifhmu li huwa fenomenali u li wieħed kważi jista' jagħtih b'xejn.

Fuq il-prezz tal-ilma ngħidilhom li dan huwa l-Gvern li raħħas il-kontijiet, u din ħadd ma jista' jiċħadha.

Barra minn hekk, il-kritika li nirċievu minn Brussell mhijiex li l-ilma huwa għoli, imma li huwa rħis.

Kull darba qed ikolli din il-kritika, però nerġa' ngħid li bħala Gvern ninsabu kommessi li nżommu l-kontijiet irħas.

Issa biex nagħmlu hekk qegħdin intejbu l-effiċjenza, il-kwalità u l-prezz tal-prodott.

Issemmew il-boreholes u donnhom riedu jgħidu li qed inħallu l-affarijiet għaddejjin u mhux qed nagħtu kas l-ilma tal-pjan.

Dan meta jien diġà għamiltha ċara li dak li qegħdin nipproduċu min-new water qed niffrankawh mill-ilma tal-pjan.

Dan juri l-mod serju kif qegħdin naħdmu, però peress li ssemmew il-boreholes tajjeb li ngħid li r-regolatur fl-immaniġġjar tal-boreholes hija l-Awtorità Maltija għar-Riżorsi li taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għall-Ambjent u Tibdil fil-Klima.

L-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tal-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma jikkolaboraw ħafna mal-Awtorità Maltija għar-Riżorsi f'diversi aspetti f'dan is-settur.

Primarjament, ġew metered 3,000 borehole u llum għandna data tal-irfigħ tal-ilma minn dawn il-boreholes, speċjalment jekk huma spieri antiki li jtellgħu l-ilma bil-barmil, għax hemm ammont minnhom li ma jiġux metered.

Jiġifieri tajjeb li ngħid li fir-realtà qed isir ħafna xogħol fejn jidħlu l-kontrolli ta' dawn il-boreholes u se jkun hemm sistemi biex meta jkun hemm xi boreholes li s-salinità tagħhom tiżdied, bit-teknoloġija moderna tal-lum awtomatikament tgħaddi l-informazzjoni biex wieħed ma jeħux iktar ilma minnhom.

Biex nagħlaq, nixtieq ngħid li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għaddejja minn żmien eċċellenti.

Tista' tgħid li l-2019 se tkun is-sena ta' konsiderazzjoni, fejn se niffokaw biex inkomplu nikkapitalizzaw fuq il-momentum li ksibna u se nkomplu nirriġeneraw is-servizzi li nagħtu biex inpoġġu lill-klijenti fiċ-ċentru tal-ħidma tagħna.

L-ilma huwa riżors importanti mhux biss għall-eżistenza tagħna l-bnedmin, imma anke għall-ambjent u l-ekonomija.

Għalhekk jeħtieġ li nużawh b'mod iktar sostenibbli biex b'hekk ikollna provvista sigura għal issa u għall-futur.

Sur President, issemmew it-tariffi fuq il-kontijiet tad-dawl.

Irrid infakkar li s-sistema li kienet tintuża fi żmien il-Gvern Nazzjonalista hija dik tal-lum, minkejja li kien hemm min qal li l-mod kif qegħdin jiġu kkalkulati t-tariffi mhuwiex tajjeb.

Il-Gvern Nazzjonalista kien biddel l-avviż legali u għamilha uffiċjali li l-meters se jibdew jinqraw kull xahrejn.

Allura trid tkun ipokritika biex tiġi u tipprova tagħti x'wieħed jifhem li aħna qed nisirqu.

Dawn huma realtaijiet li daħħluhom huma u s-sistema li daħħlu huma ħawdet l-affarijiet kollha.

Kif għidt, jien smajt dak li ntqal minn kulħadd.

Iva, irridu naraw li nkomplu ntejbu l-affarijiet u naraw l-anomaliji li jeżistu, u hemm x'wieħed jirranġa.

Nerġa' ngħid li rridu naraw sistema fejn il-kontijiet jibdew jiġu spjegati b'mod li wieħed jifhimhom.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll ċerti affarijiet.

Pereżempju, iċ-charging tal-karozzi m'għandux jibqa' kif qed isir illum, bl-istess tariffi tal-affarijiet domestiċi u allura tispiċċa teħel iktar flus.

Dawn l-affarijiet qed nikkonsidrawhom kollha f'daqqa, għax jekk trid tmexxi 'l quddiem trid taħseb għaż-żmien li ġej.

Allura bilfors trid tidħol fid-dettall ta' kull ħaġa, biex meta tagħmel xi ħaġa, tagħmilha tajba.

Jien inħossni kburi meta nara li f'dan il-pajjiż għamilna bidliet kbar.

Nerġa' ngħid li f'dan il-qasam qed ninvestu fil-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Kif għedt fil-bidu, ftit tal-jiem ilu ħabbarna l-proġett ta' riġenerazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa biex nibdlu l-mod kif l-ilma jasal għand il-konsumatur.

Dan kien se jiġi jiswa €130 miljun, imma issa bil-fondi mill-Unjoni Ewropea se jkollna madwar €150 miljun allokati għalih.

Qed ninvestu wkoll fi proġetti edukattivi għal uliedna fiċ-Ċentru Għajn, li ftit tal-jiem ilu rebaħ premju prestiġjuż mill-Unjoni Ewropea għall-mod kif qed jirnexxilu jwassal il-messaġġ dwar l-użu għaqli tar-riżorsi tal-ilma.

Iltqajna ma' sfidi u għad fadlilna aktar sfidi x'negħlbu, però mxejna 'l quddiem.

Semmejt il-problemi, għax jien ngħidhom il-problemi, ma naħbihomx.

Iva, irridu naraw kif se nsolvu l-problemi.

Ma tistax tagħmel il-mirakli u n-nies iridu jifhmu li l-affarijiet ma jsirux f'daqqa.

Sur President, aħna writna snin kbar ta' traskuraġni u ppjanar ħażin, però mhux se noqgħod nibki fuq il-problemi li sibna; dawn qegħdin nindirizzawhom.

Jien spjegajt xi problema hemm fl-impjant Ta' Barkat f'Għawdex u għidt kif qed nindirizzawha.

Nerġa' ngħid li ltqajna ma' proġett ieħor fejn ma kienx hemm pjan minn qabel u llum qed niffaċċjaw il-problemi li qed nindirizzawhom billi ndaħħlu l-prinċipju tas-sostenibbiltà, għax aħna nirrispettaw l-ambjent.

Qed naraw kif nużaw inqas enerġija u fl-istess waqt inlaħħqu mad-domnda, kif semmejt li qed nagħmlu fir-reverse osmosis, fejn qed nibdlu t-teknoloġija biex nipproduċu iktar ilma u naħlu inqas enerġija.

Fejn qatt xi ħadd ħolomha li pajjiż żgħir bħal Malta nkunu qed nagħtu eżempju lil pajjiżi kbar li suppost huma iktar avvanzati minna?!

Se nkomplu naħdmu fuq proġetti li qatt ma saru qabel u li baqgħu ma sarux għal 25 sena.

L-isfidi li huma parti mill-viżjoni ta' pajjiżna għaż-żmien li ġej huma bbażati fuq il-prinċipju tal-infrastruttura, l-innovazzjoni u l-inklużjoni.

Il-missjoni tagħna hija ffokata fuq dawn il-pilastri, għar-raġuni li Malta hija f'qalbna bis-serjetà u bil-provi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Joe Mizzi.

L-ISPEAKER: Billi intalbet votazzjoni, din se tittieħed f'data li ġiet maqbula bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

JOE MIZZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 8 ta' Mejju 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni -Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, qegħdin f'nofs kampanja elettorali li għandha twassalna biex il-poplu Malti fil-25 ta' Mejju jmur jagħti l-ġudizzju tiegħu fuq il-Partit Laburista, fuq il-Partit Nazzjonalista u fuq dawk kollha li se jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsilli Lokali.

F'din il-kampanja elettorali qed naraw kuntrast kbir bejn dak li qed jagħmel partit u dak li qed jagħmel partit ieħor, kif ukoll bejn dak li qed jgħid u jagħmel il-Prim Ministru u dak li qed jgħid u jagħmel il-Kap tal-Oppożizzjoni.

Pajjiżna għandu bżonn politiċi li għandhom kredibilità ħalli l-poplu Malti jkun jista' juri l-fiduċja tiegħu fil-mexxejja tal-pajjiż.

Imma kif jista' l-poplu Malti juri l-fiduċja tiegħu fil-mexxejja tal-pajjiż meta wieħed mill-mexxejja politiċi li qed jaspira li jkun prim ministru meta ssir elezzjoni oħra, diffiċli tieħdu bis-serjetà, għax dak li jgħid issa u dak li jagħmel issa huwa diffiċli biex jaqbel ma' dak li jgħid u jagħmel siegħa wara!

Issa jekk ma qal xejn tajjeb il-Kap tal-Oppożizzjoni, qal waħda tajba, għax hu qal li l-elezzjonijiet tal-25 ta' Mejju mhumiex se jbiddlu l-Gvern.

Veru, mhumiex se jbiddlu l-Gvern, però jrid li n-nies tivvota kontra l-Partit Laburista u kontra l-Onor.

Joseph Muscat biex dan il-Gvern ibiddel id-direzzjoni tiegħu.

Allura hawnhekk tqum il-mistoqsija dwar liema hi d-direzzjoni li l-Kap tal-Oppożizzjoni jrid lil dan il-Gvern ibiddel, għax lanqas fuq din ma kien ċar.

Iridna nerġgħu nibdew ngħollu l-kontijiet?

Iridna nerġgħu nibdew inżidu t-taxxi?

Iridna nneħħu ċ-childcare b'xejn?

Irid li ma nibqgħux nagħtu t-tablets lit-tfal tal-iskola?

Irid li ma nibqgħux nixtru l-mediċini kollha li hemm bżonn u jerġa' jibda jkollna l-mediċini out of stock?

Iridna nieqfu milli nkomplu bil-programm li nagħmlu t-toroq kollha ta' Malta?

Jien ngħid bil-kontra, Sur President.

Jien ngħid li l-poplu Malti għandu jivvota lill-kandidati tal-Partit Laburista biex inkomplu fid-direzzjoni li qbadna u nkomplu f'din il-mixja li dan il-Gvern qiegħed imexxi lill-poplu Malti fiha għaż-żmien li ġej.

In-nuqqas ta' kredibilità toħroġ minn diversi fatti.

Għadna kif smajna r-Ruling li tajt inti aktar kmieni llum fuq it-trasparenza tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Jagħmlu tant protesti u x'naf jien biex jitkellmu fuq ir-rule of law u fuq it-trasparenza u jridu jkunu jafu kulħadd x'għandu l-bank, x'jagħmel u fejn jaħdem, imbagħad tiġi d-dikjarazzjoni tal-assi u x'jiġri, Sur President?

Jiġri li l-ewwel wieħed li ma jiddikjarax xi dħul għandu huwa l-Kap tal-Oppożizzjoni, li naqas milli jiddikjara l-bilanċ tal-kont bankarju tiegħu.

L-ISPEAKER: Onorevoli, ħu paċenzja.

Ir-Ruling qiegħed ċar.

Peress li għadna fil-perjodu li tista' ssir mozzjoni fuq ir-Ruling, wieħed irid joqgħod attent u jitkellem b'kawtela.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, li kont se ngħid hu li legalment jista' jkollu mitt elf raġun, però politikament il-Kap tal-Oppożizzjoni naqas milli jagħti fatti ċari li jagħtu sodisfazzjon lill-poplu Malti u Għawdxi.

Issa meta jkollna xi każ, ikun l-ewwel wieħed li jipponta subgħajh lejn il-politiċi ta' din in-naħa tal-Kamra li, skont hu, ma jagħtux informazzjoni.

Jekk irid ikun trasparenti, m'għandux biss ikun korrett legalment, imma għandu jkun korrett politikament, għax fil-Parlament qegħdin fl-arena politika u mhux fl-arena legali.

Kemm nisimgħu fuq il-good governance, fuq is-saltna tad-dritt!

Imbagħad ikollok Deputat li jġiegħel lill-ħaddiema li kienu jaqgħu taħtu jixhdu b'mod falz, il-Qorti tikkonferma dan il-fatt, u l-Kap tal-Oppożizzjoni jibqa' b'ħalqu magħluq.

Qed nirreferi għas-sentenza fil-konfront tal-Onor.

Toni Bezzina, fejn il-Qorti tal-Appell ikkonfermat li l-Prim Ministru Joseph Muscat m'għamel l-ebda dikjarazzjoni falza u malfamanti fil-konfront tal-Onor.

Bezzina.

Jekk xejn, il-Partit Nazzjonalista dejjem għamel dikjarazzjonijiet foloz fir-rigward tal-Prim Ministru, u mhux bil-kontra.

Il-Prim Ministru dejjem kien korrett f'dak li qal u f'dak li għamel u lllum dan qed joħroġ mill-Qorti.

L-Onor.

Bezzina kien fetaħ libell wara li ħassu malafamat bid-diskors tal-Prim Ministru dwar l-iskandlu tax-xogħlijiet privati li kienu saru minn ħaddiema tal-Gvern fil-Każin tal-Partit Nazzjonalista taż-Żurrieq minn tliet ħaddiema tal-Gvern waqt il-ħin tax-xogħol tagħhom u fil-Qorti ħareġ li l-Onor.

Bezzina kien ġiegħel lill-impjegati tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet jagħmlu dikjarazzjoni falza dwar xogħol li għamlu f'dan il-każin.

L-Imħallef Anthony Ellul qal li azzjoni ta' malafama ma tistax tirnexxi meta l-fatti allegati jkunu veri.

Mela veru ġegħilhom jixhdu falz!

Fejn hu issa l-Kap tal-Oppożizzjoni biex jgħidilna x'passi se jieħu f'dan il-każ?

Il-Kap tal-Oppożizzjoni ta' qablu, li għad għandu influwenza kbira fil-grupp Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista, kien qalilna li se jistenna l-appelli biex il-Partit Nazzjonalista jieħu d-deċiżjoni.

Issa l-appelli nqatgħu, il-proċess fil-Qorti spiċċa, il-Qorti kkonfermat dak li kien ġie allegat, u l-Partit Nazzjonalista għalaq ħalqu.

Anzi l-Qorti żiedet tgħid li l-Prim Ministru kellu kull dritt u kull jedd jikkritika l-atteġġjament tal-Onor.

Bezzina f'din il-kwestjoni, u nikkwota:

"… li żgur kienet politikament imbarazzanti għal Bezzina, għax apparti li huwa uffiċjal pubbliku, huwa wkoll Membru tal-Parlament u allura involut fil-politika.".

Sur President, saru aktar dikjarazzjonjiet min-naħa tal-Kap tal-Oppożizzjoni li ma jagħmlux ġieħ lil kull min hu involut fil-politika, fosthom kampanja mibnija fuq l-esaġerazzjonijiet tiegħu, fuq il-biża' u fuq fatti żbaljati.

Iva, lanqas fl-istatistika ma tista' temmnu lill-Kap tal-Oppożizzjoni!

Mar jitkellem f'Tas-Sliema u beda jbeżża' lis-Slimiżi li hemm ħafna serq – kultant ma nafx minn fejn iġibhom u ma nafx kif joħroġ bihom – u tant intilef fl-esaġerazzjonijiet u fin-negattività li qal li s-Slimiżi qegħdin jagħmlu tliet bibien ta' barra daqs kemm hemm serq!

Allura wieħed imur ifittex - u tkellem il-Ministru Michael Farrugia fuq dan - u sibna li lanqas f'sempliċement statistika ma tista' toqgħod fuq il-Kap tal-Oppożizzjoni!

Tkellem b'mod li qisu dan is-serq beda issa, kemm ilu l-Partit Laburista fil-gvern.

Qisu fi żmien il-Partit Laburista fil-gvern kollox għola!

Jien ngħidlu: Minbarra t-taxxi, għax it-taxxi m'għadhomx għoljin!

Wegħduhom huma u qed inwettquhom aħna!

Fil-verità, meta mqabbel mal-aħħar sena tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, is-serq f'Tas-Sliema naqas bi 30%.

Fl-2012, li kienet l-aħħar sena sħiħa tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, kien hemm 76 każ ta' serq rapportati f'Tas-Sliema.

Jekk nieħdu s-sena li għaddiet, ħalli tkun sena sħiħa, naraw li kien hemm biss 55 każ ta' serq - li huma sfortunati, imma xorta huma 55 - imma l-impressjoni li ta l-Kap tal-Oppożizzjoni kienet li s-Slimiżi qegħdin iwaħħlu tliet bibien!

Qisu l-Couvre Porte tal-Birgu, għax kienu għamlu tliet bibien biex tidħol għall-Birgu biex ma jħallux lit-Torok jattakkawna!

Hekk qal li qegħdin jagħmlu n-nies ta' Tas-Sliema l-Kap tal-Oppożizzjoni, meta fil-fatt l-ammont ta' serq f'Tas-Sliema naqas u mhux żdied.

Daqshekk huwa inkredibbli l-Kap tal-Oppożizzjoni!

Dan bħalma għandu problema kbira ta' krediblità fuq in-numru ta' għalliema, għax lanqas il-fatti ma seta' jġib tajjeb.

Dan lanqas jgħidllek x'qiegħed jipproponi meta tgħidlu: Jekk trid li l-poplu jivvota kontra l-Partit Laburista biex il-Gvern ibiddel id-direzzjoni, għall-inqas għidilna liema direzzjoni tridna nbiddlu.

Inkella għamel billboard fejn qalilna "Pajjiż Fgat" u hemm stampa tal-karozzi wara xulxin.

Xi ħadd jieħu pjaċir li jkollna arja mhux nadifa?

Issa l-Gvern qed jaħdem.

Dan il-Partit fil-gvern qiegħed joħroġ bil-proposti u jħejji pjan, imma ħadd għadu ma jaf x'inhu l-pjan tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista, għax għadhom ma qalulniex.

Wara li bħala Partit ħabbarna li se nagħmlu manifest elettorali għal kull lokal, il-Partit Nazzjonalista għamel l-istess.

Tajjeb hekk, ħalli n-nies ikollhom, però li kien għall-Partit Nazzjonalista 130,000 votant f'Malta ma kienx se jkollhom l-opportunità li jagħżlu bejn manifest u ieħor, għax li kien għall-Partit Nazzjonalista f'għadd ta' lokalitajiet ma saritx elezzjoni, u dan mhux b'kapriċċ imma b'intenzjoni, ħalli ma jkunx hemm vot qawwi kontra l-Kap tal-Oppożizzjoni u kontra l-Partit Nazzjonalista.

Ilbieraħ għamlu press conference – din m'għamilhiex il-Kap tal-Oppożizzjoni għax mhux qed jidher quddiem il-ġurnalisti, imma qed joqgħod jitkellem fejn iħossu safe li ma jmorrux jistaqsuh xi ħaġa – u s-Segretarju Ġenerali Clyde Puli, qal li għandhom 2,000 proposta.

Issa jekk dawn qatt m'għamlu proposta waħda, kif f'salt wieħed, f'ġimgħa, ħarġu b'2,000 proposta?!

Hawn xi ħadd li jemminhom li għandhom 2,000 proposta?

L-eks membru parlamentari Joe Debono Grech kieku kien jgħidilhom: Fl-aħħar għandkom wegħda: li milli għedna m'hemm xejn!

Ara min jista' jeħodhom bis-serjetà!

Ħarġu b'numru ta' proposti u mmultiplikawhom b'kemm għandna kunsilli lokali.

Lanqas fuq hekk ma jistgħu jkunu kredibbli.

Aħna mill-Partit Laburista wkoll stajna noqogħdu ngħidu li għandna l-eluf, għax konna naqbdu l-proposti li għamilna għall-kunsilli lokali kollha, nimmultipllikawhom bi 68, kemm għandna lokalitajiet fejn se jsiru l-elezzjonjiet, u konna ngħidu li għandna 2,000 proposta!

Mela dawn f'ħames snin jew sitt snin qatt m'għamlu proposta waħda u issa f'daqqa waħda għamlu 2,000 proposta.

Aħna għamilna proposti għal kull lokalità.

Hemm proposti speċifiċi li bdejna naħdmu fuqhom, hemm proposti li l-kunsilliera tal-Partit Laburista jridu jaħdmu fuqhom jekk u meta jkunu eletti, hemm proposti li jittrattaw il-kwalità tal-ambjent u t-tisbiħ tal-ambjent tal-post fejn ngħixu, hemm proposti dwar infrastruttura moderna fil-lokalitajiet tagħna, u hemm proposti fuq aktar sigurtà.

Iva, mela le, irridu nżidu s-sigurtà.

Ħadd mhu jgħid li ma rridux inżidu s-sigurtà, imma ħadd ma mar joqgħod jesaġera li n-nies qed jagħmlu tliet bibien fid-dar għax jibżgħu li xi ħadd se jidħol jisraqhom!

Għamilna proposti fuq komunitajiet attivi, proposti fuq kultura aktar ħajja, u numru ta' prinċipji oħrajn li qed nipproponu u nressqu quddiem l-elettorat Malti biex jiġġudikana fil-25 ta' Mejju, 2019.

Iva, Sur President, il-Kap tal-Oppożizzjoni qiegħed jipprova jagħmel dan, għax jaf xi problema ta' kredibilità għandu.

Għalhekk ipprova jċaħħad 130,000 persuna mid-dritt tal-vot u qed jipprova jgħid li din mhijiex elezzjoni bejn il-partiti.

La l-partiti jmexxuhom l-Onor.

Adrian Delia u l-Onor.

Joseph Muscat, dan hu ġudizzju fuq ix-xogħol tal-partiti u fuq min imexxihom.

Fil-25 ta' Mejju l-poplu Malti jrid imur jivvota u jagħżel jew lill-kandidati tal-Partit Laburista jew lill-kandidati tal-Partit Nazzjonalista, jekk ma jivvotax lil xi ħadd mill-oħrajn, imma normalment il-maġġoranza tal-voti jmorru għand iż-żewġ partiti l-kbar.

Mela filwaqt li l-Gvern jaħdem bi pjan u jwettaq dak li jwiegħed, l-Oppożizzjoni hija inkonsistenti u mal-Onor Adrian Delia qatt ma tista' tgħid fejn qiegħed.

Daqskemm jistgħu jgħidu l-Għawdxin x'jaħseb il-Kap tal-Oppożizzjoni fuq il-mina bejn Malta u Għawdex.

Illum ma nafux x'inhi l-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista u tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Wara li din ġiet imwiegħda f'żewġ manifesti elettorali u xi ħmistax ilu vvotajna f'dan il-Parlament li għandha ssir mina bejn Malta u Għawdex, id-diskors dar.

Ma tafx fejn int mal-Kap tal-Oppożizzjoni, għax illum jgħidlek mod u l-għada jgħidlek mod ieħor, jekk mhux siegħa wara!

L-Oppożizzjoni ma tistax toħroġ bi ppjanar, għax hija frammentata u minħabba l-qasma li hemm fil-Partit Nazzjonalista ma jista' qatt ikun hemm kredibilità.

Huwa diffiċli li żżomm bilanċ, għax jekk ma tistax tikkontrolla l-Partit li tmexxi, tista' tgħidli kif tista' tmexxi u tikkontrolla l-pajjiż?!

Min ma jistax jiggverna partit, jista' jiggverna pajjiż?!

Ma jistax, Sur President!

U dik hija diffikultà kbira.

Għalhekk għad hemm u se jibqa' jkun hemm dubji serji u kbar fuq il-kredibilità tal-Kap tal-Oppożizzjoni li qed imexxi Oppożizzjoni inkonsistenti.

Iridna nibdlu d-direzzjoni, imma mhux qed jgħidilna liema hi d-direzzjoni.

Għandu jkun ċar u jgħidilna għalfejn għandna noħorġu nivvotaw lill-Partit Nazzjonalista; pereżempju, biex il-Gvern ma jkomplix inaqqas it-taxxi, jew biex il-Gvern ma jkomplix iżid il-pensjonijiet … Imma jrid jgħidilna x'direzzjoni jrid, jgħidilna x'jemmen, għax ma nafux.

Kif jista' l-poplu Malti jagħti l-fiduċja tiegħu lil partit immexxi minn politiku bi problema serja ta' kredibilità?

Issa, Alla jbierek, qed jgħidulna li l-Gvern qiegħed jagħmel kollox ħażin; fl-ambjent fallejna, fil-finanzi qegħdin ħażin u fl-ekonomija qed inġibu l-barranin.

Din tajba tal-barranin!

Qed jgħidu li hawn problema tat-traffiku għax qed jiġu l-barranin jgħixu Malta.

Donnhom insew li wieħed mill-prinċipji fundamentali tal-Unjoni Ewropea hu l-moviment liberu tal-persuni fost il-pajjiżi, għax f'din il-kampanja elettorali kien hawn min qal li Malta saret pajjiż li ma tiflaħx tgħix ġo fih.

Jekk iddejjaqt f'Malta u jekk dejqek dan il-Gvern, uża d-dritt tiegħek tal-moviment liberu għaċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea u mur f'pajjiż ieħor fejn tkun tista' tiflaħ tgħix!

Għalihom fallejna fl-oqsma kollha, imma tiskanta kif b'dan il-falliment kollu li suppost għandna, skont kull stħarriġ tal-opinjoni pubblika li jsir, il-Prim Ministru Joseph Muscat dejjem jiġi fdat aktar mill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Madankollu, l-uniċi numri li jgħoddu huma dawk tal-25 ta' Mejju, meta l-poplu Malti se joħroġ jivvota biex jagħti l-ġudizzju tiegħu fuq liema direzzjoni jrid ikompli miexi fiha, jekk hux fid-direzzjoni ta' dan il-Gvern jew fil-baħħ tal-Partit Nazzjonalista.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 8 ta' Mejju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.20 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AWTORITÀ TAL-MEDIĊINI – LIĊENZJI LIL KUMPANIJI GĦALL-PRODUZZJONI TAL-KANNABIS GĦAL SKOPIJIET MEDIĊINALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8162, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji ta' dawk il-kumpaniji li s'issa nħarġitilhom liċenzja mill-Awtorità tal-Mediċini għall-produzzjoni tal-kannabis għal skopijiet mediċinali u f'kull każ jgħid fejn hi l-faċilità li minnha kull kumpanija se tkun qed topera?

OWEN BONNICI: L-Awtorità dwar il-Mediċini fasslet linji gwida għall-kumpaniji b'intenzjoni li joperaw f'Malta fil-qasam tal-kannabis għall-skopijiet mediċinali u ta' riċerka.

L-Awtorità ltaqgħet ma' rappreżentanti ta' din l-industrija minn diversi pajjiżi u saru konsultazzjonijiet ma' dawk kollha li rċevew Letter of Intent mill-Malta Enterprise.

Ir-rekwiżiti xjentifiċi u tekniċi ġew diskussi fid-dettall, hekk kif meħtieġa għas-sottomissjoni tal-applikazjoni li tinsab aċċessibbli onlajn.

Il-pass li jmiss huwa li dawn il-kumpaniji japplikaw mal-Awtorità, b'applikazzjoni kompleta kif jitolbu r-rekwiżiti, biex ikunu jistgħu isiru l-ispezzjonijiet u jinħarġu l-liċenzji, kif applikabbli.

ASSI KKONFISKATI - PROĊEDURI DWAR UŻU

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8163, jista' l-Ministru jgħid jekk hux lest li jikkommetti li l-assi kollha konfiskati mill-Istat b'rabta ma' reati konnessi mat-traffikar tad-droga jgħaddihom lill-NGOs li jaħdmu fil-qasam tar-riabilitazzjoni mid-droga?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-prinċipju u fil-prattika, l-assi kkonfiskati, inkluż dawk relatati mat-traffikar tad-droga, minn Awwissu 2018 u fdati lill-Uffiċċju għall-Irkupru tal-Assi, jiġu ppreservati u msarrfa permezz ta' bejgħ b'subbasti pubbliċi, bil-valur miġbur jiġi trasferit fil-Fond Konsolidat favur il-Gvern ta' Malta.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tal-konfiski kollha li nħadmu mill-Asset Management Unit tal-Qorti u/jew mill-Asset Recovery Bureau minn Novembru 2018 'l hawn u jagħti l-informazzjoni xahar b'xahar?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

ORDNIJIET GĦALL-IFFRIŻAR TA' ASSI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħargu ordnijiet għall-iffriżar ta' assi (freezing orders) mill-2012 'l hawn, u jgħid kemm minn dawn għadhom fis-seħħ sal-lum, u jagħti l-informazzjoni sena b'sena?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella li turi n-numru ta' freezing orders li nħarġu mill-2012 'l hawn u kemm minnhom għadhom fis-seħħ sas-26 t'April 2019.

Qorti ta' Malta

Qorti t'Għawdex

*Minn Awissu 2018 il-freezing orders bdew isiru mill-Asset Recovery Bureau hekk kif tkopri it-tabella t'hawn taħt.

Uffiċċju għall-Irkupru tal-Assi

ORDNIJIET GĦALL-IFFRIŻAR TA' ASSI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm ordnijiet għall-iffriżar ta' assi (freezing orders) mill-2012 'l hawn li llum m'għadhomx fis-seħħ u jgħid kemm minn dawn kienu kkanċellati, kemm minnhom irriżultaw f'konfiski (u jindika l-ammont globali tal-konfiski), u kemm minnhom irriżultaw f'konfiski iżda ma' rriżultaw li kien hemm assi x'jiġu kkonfiskati?

Jista' ġentilment jagħti l-informazzjoni mitluba sena b'sena?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba hekk kif mitlub sas-26 t'April 2019.

Qorti ta' Malta

Qorti ta' Għawdex

Uffiċċju għall-Irkupru tal-Assi

L-Uffiċċju għall-Rkupru tal-Assi ma rċieva l-ebda cancellation order minn Awwissu 2018 sas-26 t'April 2019.

IL-ĠERMANJA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9781 u ċjoe: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid kemm minn dawn l-ittri rogatorji ġew esegwiti, kemm ġew rifjutati u kemm għadhom pendenti?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 9908.

IL-BELĠJU – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9782 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Renju tal-Belġju lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

IL-PANAMA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9783 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Repubblika tal-Panama lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

EMIRATI GĦARAB MAGĦQUDA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9784 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mill-Emirati Għarab Magħquda lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9027 u 9785 u jgħid min huma l-prosekuturi fit-Tribunali Lokali?

Jista' jgħid għal kull wieħed minnhom, meta jiskadi l-kuntratt tiegħu bħala prosekutur u b'liema rata u sistema qiegħed jitħallas?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

TRANSPORT MALTA – SPEZZJONIJIET FUQ TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux isiru spezzjonijiet mill-uffiċjali ta' Transport Malta fuq it-trasport pubbliku provdut mill-Malta Public Transport?

Kemm-il default notice ħarġu fir-rigward ta':

(a) karozzi tal-linja li jagħddu full-up u ma jgħabbux nies?

(b) karozzi jaqbżu rotot u jħallu nies fuq l-istage?

(c) każijiet fejn jitgħabbew nies bil-wiefqa aktar min-numru stabbilit?

(d) każijiet ta' xufiera li la jafu jikkomunikaw bil-Malti u lanqas bl-Ingliż?

(e) karozzi tal-linja li ma laħqux il-livell minimu stabbilit ta' ndafa kemm minn ġewwa kif ukoll minn barra?

(f) karozzi tal-linja li ma laħqux il-livell stabbilit ta' apparenza (daqqiet fuq il-karozzi tal-linja, fanali ma jaħdmux, eċċ)?

Jista' l-Ministru jgħid kemm weħel multi l-operatur tat-Trasport Pubbliku f'kull każ ta' nuqqas?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, li l-uffiċjali ta Transport Malta jwettqu spezzjonijiet ta' kuljum fuq vetturi li jintużaw fuq is-servizz tat-Trasport Pubbliku bi skeda.

Ta' min jinnota li bejn Jannar u Marzu ta din is-sena twettqu 'il fuq minn 4,000 spezzjoni f'dak li jirrigwarda saħħa u sigurtà, rekwiżiti li bihom għandhom ikunu mgħammra l-karozzi tal-linja skont il-kuntratt, xufiera, kif ukoll infrastruttura.

Isiru wkoll spot checks minn diversi lokalitajiet sabiex jiġi nnotat jekk passiġġiera ma jitgħabbewx minħabba li l-karozza tal-linja tkun mimlija, kif ukoll sabiex jiġi kkonfermat li l-karozzi tal-linja ma jkunux mgħobbija iżjed milli huma ċċertifikati li jistu jġorru (overloading).

Isiru ukoll spot checks fuq l-indafa tal-karozzi tal-linja.

Ta' min jinnota li spot checks fuq l-indafa jsiru kmieni filgħodu qabel il-karozzi tal-linja joħorġu fuq is-servizz.

Minn dawn l-ispot checks li saru fuq overloading ma rriżulta qatt li kien hemm każi fejn karozza tal-linja kienet mogħbbija aktar minn dak li kienet iċċertifikata li tgħabbi.

Għar-rigward li karozza tal-linja li ma tgħabbix passiġġiera minħabba li tkun mimlija, l-ewwel ħaġa li wieħed irrid jinnota hija ż-żieda fil-passiġġieri li s-servizz tat-trasport pubbliku bi skeda qiegħed jesperjenza; is-sena l-oħra nqabżu il-53.4 miljun passiġġier, żieda ta' aktar min 11% fuq is-sena ta' qabel.

Tali żieda kienet esperjenzjata anke fis-sena ta' qabel fejn fl-2017 esperjenzajna żieda ta' 'l fuq minn 11% fuq l-2016.

Din is-sena wkoll qiegħda turi żieda fil-passiġġieri meta mqabbel mal-2018.

Wieħed jifhem li tali żidiet iġibu magħhom sfidi ġodda.

Fejn jiġu nnotati tali inċidenzi tittieħed nota u wara li jsiru spot checks oħra fl-istess lokalità jiġi determinat jekk ikunx hemm bżonn li tiżdied il-frekwenza fuq ċerti rotot.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tħejja rapport estensiv b'dawn l-inċidenzi u bir-rakkomandazzjonijiet.

Dan ir-rapport qiegħed jiġi analizzat f'aktar dettall.

Tajjeb wieħed jinnota li tali inċidenzi ma jġorrux magħhom penali.

Fir-risposta li kienet ingħatat għall-mistoqsija parlamentari 24225 tal-Legiżlatura 12, kienet ingħatat spjegazzjoni dettaljata hekk kif jopera il-kuntratt.

Fl-istess risposta kien ġie spjegat li f'nuqqasijiet li jiġu nnotati fejn l-operatur tat-Trasport Pubbliku jkun jista' jirranġa, dan jingħata perjodu ta' żmien sabiex jirranġa t-tali nuqqasijiet.

Il-perjodu li dan jingħata jiddependi minn jekk in-nuqqas ikunx jirrigwarda s-saħħa u s-sigurtà jew affarijiet oħra.

TRASPORT PUBBLIKU – ĦLASIJIET TAN-NOLL MINN MINN ANZJANI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk anzjan tispiċċalu it-Tallinja Card, ikunx jista' jixtri biljett ta' €0.50 għal ġurnata sħiħa kif kien isir qabel, jew ikollux iħallas €2 għal kull vjaġġ ta' sagħtejn sakemm jagħmel it-top-up?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, li kwalunkwe persuna li ma tużax it-Tallinja Card sabiex tħallas in-noll tat-trasport pubbliku u minflok tixtri biljett minn fuq il-karozza tal-linja, in-noll ikun ta' €1.50 fix-xitwa u €2 fis-sajf.

L-introduzzjoni ta' Tallinja Card għenet sabiex tiżdied l-effiċjenza tas-servizz.

Dan minħabba li l-ħin tat-tagħbija tal-passiġġieri tnaqqas sew.

Tajjeb wieħed jirrimarka li 'l fuq minn 80 fil-mija tal-vjaġġi kollha jsiru permezz tal-użu tal-cards.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar sena kienx hemm xufiera barranin li ma kinux jafu r-rotot u għalhekk ħallew il-passiġġieri l-art għax ma jgħaddux mir-rotta li suppost jgħaddu?

Jekk fl-affermattiv, kemm kien hemm minn dawn il-każijiet?

Jista' jgħid jekk f'kull każ l-operatur tat-trasport pubbliku weħilx multa u kemm kienet din il-multa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, kwalinkwe non-conformity li tinħareġ minħabba li xufiera ma jsegwux ir-rotta hekk kif preskritt, ma tinħariġx lix-xufier personalment iżda lill-Operatur tat-Trasport Pubbliku li hija kumpanija privata.

Għaldaqstant, Transport Malta ma għandiex tali informazzjoni hekk kif qed tiġi rikjesta.

Tajjeb wieħed jinnota li non-conformities jinħarġu wara li jiġi assigurat li ma kienx hemm xi għeluq għat-toroq li ma ppermettiex il-karozza tal-linja ssegwi l-perkors tagħha.

TRASPORT PUBBLIKU – SUSSIDJU LILL-OPERATUR

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħa sussidju l-operatur tat-Trasport Pubbliku fis-snin 2016, 2017 u 2018 separatament?

IAN BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9412 f'seduta 209.

TRASPORT PUBBLIKU – MULTI LILL-OPERATUR

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm weħel multi għal nuqqasijiet l-operatur tat-Trasport Pubbliku xahar b'xahar separatament fis-snin 2016, 2017 u 2018?

Kemm minn dawn il-multi tħallsu u kemm għadhom pendenti?

IAN BORG: Skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, nibda billi nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari li saret fit-12-il Legiżlatura bin-numru 29165 rigward il-multi li nħarġu għas-sena 2016 u għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 4189 għal dak li jirrigwarda multi li nħarġu għas-sena 2017.

L-ammonti dovuti għar-rigward ta' dawn il-multi ġew imħallsa mill-operatur tat-trasport pubbliku.

Fl-2018 inħarġu b'kollox total ta' €168,215 f'multi.

Minn dawn hemm numru ta' non-conformities li għadhom qegħdin jiġu diskussi mal-operatur tat-trasport pubbliku.

L-ammont tal-multi msemmija f'mistoqsijiet 29165 u 4189 u f'din il-mistoqsija rispettivament, ikopru l-multi kollha li ħarġu lill-operatur tat-trasport pubbliku għar-rigward tan-nuqqasijiet li ġew innotati vis-à-vis il-kuntratt.

TRANSPORT MALTA / INFRASTRUCTURE MALTA – TALBIET GĦALL-ESPROPRJAZZJONI TA' ŻVILUPP EŻISTENTI PRIVAT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9414 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid jekk Transport Malta / Infrastructure Malta qattx għamlet talba f'isem partijiet terzi biex issir esproprjazzjoni ta' żvilupp eżistenti privat biex jingħata aċċess għal parti minn triq, minn April 2013 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid liema kienu dawn it-talbiet u f'liema stadju waslu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, li fiż-żmien indikat saru sitt talbiet minn Transport Malta/Infrastructure Malta f'isem partijiet terzi biex issir esproprjazzjoni ta' żvilupp eżistenti privat.

Id-dettalji dwarhom jinsabu fil-lista li qed nippreżenta mat-tweġiba.

Transport Malta/IM bagħtet it-talbiet għall-esproprjazzjoni tal-artijiet bi spejjeż ta' terzi lill-Awtorità tal-Artijiet.

L-entità ma tibqax issegwi l-proċess f'dan l-istadju.

Il-klijent ikun f'komunikazzjoni mal-Awtorità tal-Artijiet biex jiġi finalizzat il-proċess.

NADUR GĦAWDEX: TRIQ L-IMĠARR – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9655, tista' l-Ministru tgħid x'tip ta' azzjoni ttieħdet u liema xogħol infrastrutturali sar fuq Triq l-Imġarr fin-Nadur Għawdex minn Gvern Laburista bejn it-8 ta' Marzu 2013 u t-3 ta' Ġunju 2017?

Interpellant li mis-sena 1987 'il hawn qatt ma saru xogħlijiet fuq l-imsemmija triq.

Kienet din l-amministrazzjoni f'din il-Leġiżlatura li ħadet azzjoni sabiex jibdew xogħlijiet ħalli tinbena mil-ġdid.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jara li l-plot fi Triq Spiru Mizzi kantuniera ma' Triq Notabile f'Birkirkara jitnaddaf peress li dan il-plot qed iservi biex jintefa' kull tip ta' skart, inkluż siringi, kif ukoll ġrieden li qed ikunu ta' detriment kontinwu għas-saħħa tar-residenti?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lil-Onor.

Interpellant li l-art inkwistjoni ma taqax taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru tiegħi.

RABAT GĦAWDEX: PJAZZA SAN FRANĠISK – TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid ta' min hi r-responsabbiltà tat-traffic management għall-proġett tal-pavimentar u xogħol ieħor fi Pjazza San Franġisk ġewwa r-Rabat Għawdex?

Interpellant li f'dan il-mument mhux se jkun hemm tibdil f'rotot għall-vetturi.

Meta jinħass il-bżonn, il-kuntrattur jieħu ħsieb li jimplimenta l-pjan li diġà ġie diskuss u approvat.

GOZO ALIVE – ĦRUĠ TA' TENDER GĦAL SERVIZZI TA' SOUND

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid għaliex għall-attività tal-Gozo Alive li ser tinżamm fi Pjazza Indipendenza s-Sibt, 4 ta' Mejju 2019, ma nħariġx tender jew sejħa għall-kwotazzjonijiet għas-servizz tas-sound meta dan ilaħħaq eluf ta' ewro meta mbagħad għal servizz simili imma ta' valur ħafna inqas, inħarġu sejħiet għall-offerti jew għall-kwotazzjonijiet?

Min ingħata biex jagħmel dan ix-xogħol u x'inhu l-valur tiegħu?

Interpellant li l-artist internazzjonali se jkun fi Pjazza Indipendenza fejn ġie kkonfermat fl-ewwel ġimgħa t'April.

Il-management tal-artist taw ir-rekwiżiti għas-sistema tas-sound ftit ġranet qabel l-attività u allura l-Ministeru rrikorra għall-proċeduri li normalment jintużaw f'ċirkostanzi simili.

RABAT GĦAWDEX – PERIT INKARIGAT MILL-PROĠETT TAD-DAĦLA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min hu l-perit inkarigat mill-proġett ta' triq alternattiva għad-daħla tal-Belt Victoria?

Interpellant li l-perit inkarigat minn dawn ix-xogħlijiet huwa magħżul mill-Expression of Interest tal-periti.

RABAT GĦAWDEX: PJAZZA SAN FRANĠISK – FIRE ENGINE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk fil-lejl tat-Tnejn, 22 ta' April 2019, kienx hemm fire engine wieqfa għal ammont konsiderevoli ta' ħin fi Pjazza San Franġisk fir-Rabat Għawdex?

Jista' jgħid għalxiex intużat u min talab is-servizz ta' din il-fire engine dakinhar f'dawk il-ħinijiet?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-fatt kien hemm fire engine fi Pjazza San Franġisk ir-Rabat Għawdex nhar it-Tnejn, 22 ta' Apri,l filgħaxija u dan peress li d-Dipartiment tax-Xogħlijiet talbu lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili biex jimlew bl-ilma 60 plastic jersey barriers biex ma jtirux bir-riħ u b'hekk ma jkunux ta' periklu għal ħaddieħor.

Tajjeb li jingħad li d-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili talab lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet ġewwa Għawdex biex jiġi kkumpensat tal-ilma li ntuża.

RABAT U ŻEBBUĠ GĦAWDEX– PERIT INKARIGAT MIX-XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min hu l-perit inkarigat mix-xogħlijiet li ser isiru fi Triq il-Kapuċċini, Triq ir-Rabat, Triq Patri Ġaċintu Camenzuli, Triq Ġorġ Pisani, Triq ta' Viani, fil-Victoria u Triq Marsalforn, Żebbuġ (Għawdex)?

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li diġà ħarġu t-tenders għat-toroq taż-żona tal-Kapuċċini li huma:

· Triq Forn il-Ġir

· Triq ta' Wara s-Sur

It-tenders qed jiġu evalwati.

MELLIEĦA: TRIQ ĠORĠ BORĠ OLIVIER – SEJBA TA' XELTER

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9968 u ċjoè: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9748 rigward is-sejba ta' xelter tat-Tieni Gwerra Dinjija fil-Mellieħa (Triq Ġorġ Borg Olivier), jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport li tħejja mill-uffiċjal tas-Sovrintendenza għall-Wirt Storiku?

Dan anke għall-fatt li jirriżulta li x-xogħol relatat ma' tip ta' kostruzzjoni baqa' għaddej.

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-Kunsill ikkummissjona survey tax-xelter inkwistjoni, li ġie mgħoddi lis-Sovrintendenza tal-Wirt Storiku.

Dan bil-għan biex jiġi assigurat li ma ssirx ħsara lix-xelter.

Għadaqstant, ix-xogħol li sar huwa minimu u bl-ebda mod ma huwa se jippreġudika l-konservazzjoni tax-xelter.

Intant jien infurmat mis-Sovrintendenza tal-Wirt Storiku li s-Sovrintendenza irceviet rapport minn terzi u mill-kunsill lokali dwar suspett ta' sejbien ta' xelter ta' żmien it-Tieni Gwerra Dinjija waqt xogħol mill-kunsill lokali u minħabba f'hekk, fuq talba tas-Sovrintendenza, il-perit għamel u pprovda survey u ritratti tal-parti tax-xelter li s-Sovrintendenza rċeviet fit-13 t'April 2019.

Min dan is-survey jidher li l-parti tax-xelter hi madwar metru u nofs 'il ġewwa mill-wiċċ tal-blat u tikkonsisti f'kuritur parallel mal-wiċċ tal-blat twil madwar seba' metri biss.

F'dan il-punt hemm ħajt li jimbarra l-kumplament tax-xelter.

Minn dan is-survey is-Sovrintendenza kkonkludiet li x-xogħol preżenti mill-kunsill lokali ma jidhirx li hu ta' dannu għal din il-parti tax-xelter imma għandha tittieħed kull prekawzjoni minn kulħadd biex jiġi assigurat li ma ssirx ħsara.

KTIEB TAL-VIŻITATURI UFFIĊJALI TAL-ĦABS – OSSERVAZZJONI MNIŻŻLA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il osservazzjoni ġiet imniżżla fil-Ktieb tal-Viżitaturi Uffiċjali mill-Viżitaturi Speċjali tal-Ħabs u ċjoè l-Ministru responsabbli għall-ħabs, il-Prim Imħallef, l-Imħallfin, il-Maġistrati u l-Avukat Ġenerali, dwar il-ħabs u l-priġunieri skont dak li jipprovdi l-artikolu 8(4) tal-Att dwar il-Ħabs (Kap. 260 tal-Liġijiet ta' Malta)?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li żjarat saru biss mill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali direttament responsabbli mill-ħabs, iżda qatt ma nkitbu osservanzi.

BIRKIRKARA: TRIQ DUN KARM - NUMRI TAL-BIBIEN

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-bibien fi Triq Dun Karm, Birkirkara man-naħa tal-Oratorju, jingħataw in-numri?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtieġa lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li s-subway li hemm fi Triq Dun Karm f'Birkirkara, viċin l-Oratorju, terġa' titbajjad?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-interventi meħtieġa fis-subway indikata se jsiru fil-jiem li ġejjin.

Dan bħala parti mix-xogħlijiet li Infrastructure Malta tagħmel kontinwament f'manutenzjoni tal-infrastruttura tat-toroq li jinkludu wkoll tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt.

Persuni li jkollhom diffikultajiet jew suġġerimenti dwar xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastruttura Malta, jew xi xogħlijiet li jkunu għaddejjin f'dawn l-istess toroq, jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 23341000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".