DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 13 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 13 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 13 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 166, li saret fit-12 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Performance Audit: A Strategic Overview on the Department of Fisheries and Aquaculture's Inspectorate Function", maħruġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika f'Novembru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KAŻIJIET TA' TAXXA DOVUTA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 727, u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 122, jista' l-Ministru jgħid f'kull każ imsemmi kif l-ammont ġie varjat u b'kemm?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex) (f'isem il-Ministru għall-Finanzi): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 4425.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Bil-permess tiegħek, Sur President, qed nassumi sew li l-Ministru għall-Finanzi jinsab imsiefer peress li hija t-tielet darba li mhuwiex preżenti għall-ħin tal-mistoqsijiet?

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Il-Ministru se jasal ftit tal-minuti oħra.

Nispera li jilħaq jasal; għadna kif konna meeting flimkien.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – SPIŻA FUQ FUEL TA' VETTURI MINISTERJALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 362 u jgħid kemm kienet l-ispiża fuq fuel għall-vettura ministerjali tal-Ministru / Segretarju Parlamentari kkonċernat fl-2014, fl-2015 u fl-2016?

JUSTYNE CARUANA (f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-ispiża fuq fuel għall-vettura ministerjali tal-Ministru u s-Segretarju Parlamentari bejn l-2014 u l-2016 kienet kif ġej:

Nefqa fuq fuel għall-karozza ministerjali tal-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca, Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali, mill-1 ta' Jannar sal-1 ta' April 2014, kienet ta' €551.16.

Michael Farrugia, Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali, kienet ta' €7,183.34.

Franco Mercieca, Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, mill-1 ta' Jannar sal-20 ta' Marzu 2014, kienet ta' €578.

Justyne Caruana, Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, kienet ta' €3,932.46.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 360 u jgħid kemm kienet l-ispiża fuq fuel għall-vettura ministerjali tal-Ministru / Segretarju Parlamentari kkonċernat fl-2014, fl-2015 u fl-2016?

JUSTYNE CARUANA (f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 4653.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KONSULENZI MINN PERSUNA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 214 u tgħid jekk xi entità fid-dekasteru tagħha tatx xogħol legali jew talbitx konsulenzi mill-persuna, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, jew id-ditta legali tagħha, wara Marzu 2013?

Jekk iva, meta?

Liema entità kienet/hija, u kemm kien/hu l-valur/ħlas tax-xogħol imsemmi sena b'sena?

JUSTYNE CARUANA: Ninsab informata li wara Marzu 2013 ma ngħata l-ebda xogħol legali jew ġew mitluba konsulenzi mill-Gozo Channel Company Ltd (u aktar tard mill-Gozo Channel (Operations) Ltd mill-avukata jew mid-ditta legali msemmija.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lill-Ministru għall-aħħar Baġit fejn, fost l-oħrajn, kien hemm vot, li milli nista' nifhem huwa vot pjuttost ġdid, inkella bla preċedent, li huwa l-vot għall-industrija tal-films fil-vot għall-Ministeru għal Għawdex.

Tista' l-Ministru tgħid kif anke Għawdex se jibda jidħol f'dan is-settur li huwa tant importanti għal Malta u naħseb li l-istess jista' jkun għal Għawdex?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Fil-fatt dan huwa vot ġdid, hija inizjattiva ġdida li permezz tagħha se nkunu qegħdin nagħtu spinta 'l quddiem lill-industrija tal-films f'Għawdex.

Matul is-snin preċedenti kellna esperjenzi ta' produzzjonijiet ta' films f'Għawdex, fosthom il-film By the Sea, li kien suċċess enormi u qisu witta t-triq għal proġetti oħra fil-futur.

Matul dawn l-aħħar xhur kellna taħdidiet kemm mal-Malta Film Commission, mal-Ministeru tat-Turiżmu, kif ukoll kellna diskussjonijiet ma' producers, fosthom producer partikolari f'Hollywood li kumbinazzjoni kien Għawdex għall-vaganza u kelli l-opportunità niltaqa' miegħu.

Però, ħareġ biċ-ċar li hemm interess f'Għawdex bħala location.

Jiena f'dan is-settur ma nifhimx, jiġifieri se nkun qed nirriproduċi dak li ġie mgħoddi lili.

Imma qaluli li, peress li l-fiżjonomija ta' Għawdex hija pjuttost versatili u għandek ambjenti differenti, jista' jkun użat bħala background, bħala backdrop u, peress li pajjiżna ġieli jidher fil-films, jistgħu jkunu adattati ħafna.

Urew ukoll ix-xewqa li jkun hemm għajnuniet.

Hawn mhux qed nirreferi għal għajnuniet fiskali, għax għajnuniet fiskali, fuq livell ta' Gvern inġenerali, diġà hemm.

Però, urew ix-xewqa li jkun hemm iktar riżors uman li jkun ippreparat biex ma jkollhomx il-ħtieġa li jġibu nies minn barra jew inkella nies minn Malta, għaliex inkella dan ikun ifisser spiża addizzjonali.

Allura nibtet l-idea, is-suġġeriment li għamlu huma stess li jkun hemm fond li jħarreġ nies li jkunu inklinati lejn dan is-settur u forsi jkollhom background tas-settur.

Minn ftit riċerka li għamilna rriżulta li hemm nies li jew kienu jaħdmu f'Hollywood jew kienu jaħdmu fi produzzjonijiet oħra u jkun jonqoshom dak it-taħriġ formali li jkun hemm bżonn.

L-idea ta' dan il-fond hi biex ikun jista' jintuża mhux biss biex ngħinu l-produzzjonijiet, imma anke biex inħarrġu riżors uman f'din l-industrija, mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' props u sets, imma anke fejn jidħol l-audio u t-teknika relatata mal-films u d-doppiaggio.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, jien iċċekkjajt ftit dwar l-X-ray machine fil-Qorti ta' Għawdex, u mill-website tal-Parlament jirriżulta li anke l-Ministru Caruana kienet tagħmel mistoqsijiet parlamentari dwar dan.

Saret iktar minn mistoqsija parlamentari waħda lill-Ministru Giovanna Debono fl-2012.

Tista' l-Ministru tgħid jekk hi bħala Ministru għandhiex il-ħsieb tintroduċi dawn l-X-ray machines li jżidu s-sigurtà fil-Qorti ta' Għawdex għaliex jiġu ċċekkjati l-basktijiet ta' kull min jidħol fil-Qorti?

JUSTYNE CARUANA: Dawn il-mistoqsijiet kienu nibtu minn inċident li kien seħħ waqt li kont il-Qorti jien fejn kien hemm aggressjoni ta' diversi persuni, u anke weġġgħu diversi persuni.

Minn hemm nibtet id-diskussjoni dwar il-ħtieġa ta' sigurtà fil-Qorti ta' Għawdex.

Interpellant ma jafx, però sad-data tal-inċident la kien hemm sigurtà, la kien hemm X-ray machine, ma kien hemm assolutament ebda protezzjoni, meta wieħed iqis li fil-Qorti ta' Malta malli tidħol tiġi screened mis-security.

Kien hemm differenza fis-sistemi.

Kull ma kien hemm fil-Qorti ta' Għawdex kien il-marixxall li seta' jagħmel biss telefonata biex tasal l-għajnuna mill-Għassa tal-Pulizija.

Kien għalhekk li jien stess kont bdejt diskussjoni u kienet ġiet istallata għall-ewwel darba X-ray machine li kienet fil-Qorti ta' Malta u li ma kenitx għadha tintuża.

Però mbagħad anke daħlu l-uffiċjali tas-sigurtà, u minn hemm 'l hemm bdiet tiġi infurzata s-sigurtà.

Illum il-ġurnata l-metodi ta' sigurtà fil-Qorti ta' Għawdex huma ħafna iktar sodisfaċenti minn kif kienu qabel, però ovvjament wieħed irid ikompli jenfasizza fuq il-ħtieġa ta' sigurtà.

Illum il-ġurnata wkoll hemm id-diskussjoni dwar il-Qorti l-ġdida.

Fil-fatt kien hemm diskussjonijiet għaddejjin mal-ġudikatura dwar il-ħtieġa li mhux biss ikun hemm apparat adegwat, imma li jkun hemm anke entraturi separati.

Il-Qorti ta' Għawdex hija binja storika fiċ-Ċittadella u fiha kulħadd jidħol mill-istess bieb.

Jiġifieri tieħu kemm tiegħu inizjattivi ta' sigurtà, xorta waħda mhux se jkollok il-livell ta' sigurtà li wieħed jixtieq.

Għalhekk saru dawn id-diskussjonijiet biex fil-Qorti l-ġdida jkun hemm entraturi separati, u anke postijiet separati għall-parkeġġ tal-vetturi biex żgur ma jkun hemm l-ebda riskju u jkun hemm element ta' sigurtà għall-ħaddiema wkoll.

Pereżempju, fir-Reġistru tal-Qorti ta' Għawdex, in-nies li jaħdmu fir-Reġistru u l-pubbliku, fejn jitħallsu l-multi, jinsabu prattikament fl-istess kamra.

Jiġifieri hemm ħafna affarijiet x'wieħed jirranġa u fil-proġett il-ġdid dawn se jiġu indirizzati fl-isfond ta' dik id-diskussjoni li kienet saret.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: B'referenza għall-mistoqsija preċedenti tiegħi marbuta mal-Baġit rigward il-Ministeru għal Għawdex, kif ukoll tal-persuni Għawdxin li jgħixu Għawdex, kien hemm żewġ miżuri interessanti dwar il-ħaddiema, fosthom il-miżura ta' żieda ta' €1.50 kuljum għall-ħaddiema tal-Gvern li jaħdmu f'Malta u anke l-Gozitan Workers' Subsidy Scheme.

Tista' l-Ministru tagħti aktar informazzjoni dwar dan?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Dawn huma żewġ inizjattivi importanti ħafna li tħabbru fil-Baġit.

Huma wkoll frott ta' diskussjonijiet li kellna matul ix-xhur li għaddew mal-Gozo Employees Association, li flimkien imbagħad konna f'pożizzjoni li nifformulaw il-proposta, u ninsab sodisfatta immens li l-Ministru għall-Finanzi laqagħhom.

Essenzjalment, l-ewwel waħda se tindirizza l-anomalija li kien hemm bejn il-ħaddiema tal-Gvern u l-ħaddiema tal-privat.

S'issa, is-sistema hi li l-ħaddiema tal-Gvern, il-ħaddiema tas-settur pubbliku, jiġu refunded il-biljett tal-vapur billi japplikaw u jingħataw ir-refund.

Din l-allowance ma kenitx applikabbli għall-ħaddiema tal-privat.

Permezz ta' dan il-Baġit din l-anomalija se titneħħa, u din ir-refund issa se jeħodha kulħadd.

Qegħdin nikkalkolaw li minn din il-miżura se jibbenefikaw madwar 3,000 persuna, u l-benefiċċju hu li issa l-ispiża li kien ikollhom ta' kuljum se tiġi mtaffija.

This is just the beginning, però huwa mod ta' kif wieħed jirrikonoxxi li hemm sfida.

Rigward il-miżura l-oħra ta' €1.50, din hija intiża wkoll biex intaffu l-ispejjeż tat-trasport.

Jiġifieri wara li l-ispiża tal-biljett tal-vapur ġiet tackled, issa qegħdin immorru pass oltre, fejn lill-ħaddiema tal-Gvern li ħafna drabi jorganizzaw trasport kollettiv se nkunu qegħdin nagħtuhom ukoll €1.50 kuljum.

Rigward il-ħaddiema tas-settur privat, se jkun hemm ukoll inizjattiva oħra; l-employer li jorganizza trasport kollettiv se jkun intitolat ukoll għal tax credit biex tagħmel tajjeb għal dik l-ispiża.

Dawn huma modi differenti ta' kif nirreaġixxu għall-isfidi li jkollhom il-ħaddiema Għawdxin ta' kuljum, u huwa mod kif dan il-Gvern qed juri li hemm triq li rridu nimxu flimkien.

Però ċertament li trid tibda minn xi mkien.

Dawn huma żewġ miżuri, fl-opinjoni tiegħi, importanti għaliex sawwarniehom ukoll bi djalogu mal-ħaddiema li llum organizzaw ruħhom f'assoċjazzjoni.

Dawn kellhom ukoll l-annual general meeting u jkollhom laqgħat regolari miegħi u mat-team tiegħi.

Flimkien naraw mhux biss l-isfidi, imma anke s-soluzzjonijiet, u b'hekk sawwarna dan il-pakkett ta' miżuri.

Nistqarr li l-pakkett ma kienx konsistenti f'dawn iż-żewġ miżuri biss, imma huma żewġ miżuri li nista' ngħid bdejna bihom u bdejna tajjeb ħafna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Dwar il-miżuri tat-trasport kollettiv għar-residenti f'Għawdex li jaħdmu Malta huma tajbin, però għandna wkoll xi ftit preokkupazzjoni għall-fatt li jista' jkun, bħalma jiġri spiss – nispera li ma jiġrix hekk din id-darba – li meta l-operaturi jkunu jafu li t-trasport kollettiv qed ikun sussidjat mill-Gvern, allura jgħollu l-miżata tagħhom.

Tista' l-Ministru tgħid jekk ħasbitx f'dan?

Jekk iseħħ dan, x'beħsiebha tagħmel?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Dawn huma konsiderazzjonijiet li għamilniehom meta konna tkellimna mal-Ministru Bartolo, kif ukoll mal-Ministru Edward Scicluna, f'dan il-kuntest u f'kuntest ta' għajnuniet oħra li wieħed jista' jaħseb dwarhom.

Ovvjament is-suq huwa dak li hu u min-naħa tagħna li nistgħu nagħmlu huwa li ngħinu kemm jista' jkun.

Bdejna b'din, imbagħad, jekk ikun hemm xi żviluppi wieħed ikun jista' jitkellem dwarhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lill-Ministru għal aħbar li ħarġet ftit tax-xhur ilu fejn kien intqal li qed jiġi ppjanat park and ride għal Għawdex, li se jkun primarjament fl-Imġarr.

Tista' l-Ministru tagħti aktar spjegazzjoni dwar dan u meta mistenni jibda jopera dan il-park and ride li, filwaqt li Malta hawn diversi park and rides, jidhirli li f'Għawdex m'hemmx?

JUSTYNE CARUANA: Dan huwa proġett li ssemma għall-ewwel darba fil-manifest elettorali, u huwa wkoll parti mill-pakkett immirat għall-ħaddiema Għawdxin li ta' kuljum jaqsmu l-Fliegu.

Kif nafu, il-Port tal-Imġarr illum huwa żgħir, ta' kull filgħodu jkun hemm pressjoni mhux ħażin għaliex kulħadd irid jaqbad l-ewwel tliet vapuri tas-6.00 a.m., tas-6.45 a.m. u tas-7.30 a.m., u allura jkun hemm dik il-ġirja sfrenata ta' kull filgħodu biex jinstab parkeġġ.

Ħafna drabi wkoll dak li jkun jipparkja ħażin sforz l-għaġġla u min jaf kemm-il darba jitlaqtu wkoll ċitazzjonijiet.

Għalhekk nibet il-kunċett u l-idea għall-proġett ta' Park and Ride li permezz tiegħu dak li jkun ikun jista' jħalli l-vettura tiegħu f'post sigur, fi struttura apposta, imbagħad ikun jista' jaqbad vettura u tkun tista' twasslu liberament għall-vapur.

Dan huwa mezz ta' kif tnaqqas il-pressjoni minn fuq il-Port tal-Imġarr.

B'dan il-mod inkunu qegħdin inwettqu wkoll decarbonization strategy li għandna bħala pilastru ta' Eko Għawdex.

Huwa proġett li diġà beda u nħarġu t-tenders: inħareġ tender għal electric buses, kif ukoll f'dawn l-aħħar ġranet ħareġ it-tender biex isir l-iskavar tas-sit u jinbena l-proġett.

Huwa proġett li possibilment ukoll jista' jikkwalifika għal fondi Ewropej.

Però, għadu kmieni wisq biex wieħed jikkonferma jew jikkommetti ruħu.

Huwa proġett li mhux biss issemma fil-manifest elettorali, imma qiegħed fil-Baġit ta' din is-sena.

Dan il-proġett huwa diġà avvjat, għax ħarġu dawn iż-żewġ tenders li qegħdin hemm, u allura wieħed jistenna li jiġi eżawrit il-proċess tat-tendering biex ikun jista' jibda x-xogħol.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Għandi żewġ mistoqsijiet: tista' l-Ministru tgħid jekk għandhiex xi data dwar meta se jitlesta l-proġett tal-park and ride?

Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx xi timeline tal-GU Clinic f'Għawdex, ċjoè, klinika għall-mard li jiġi trażmess b'mod sesswali?

Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx ħsebijiet għal xi proġetti u meta se titlesta din il-GU Clinic f'Għawdex?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Dwar it-timelines tal-park and ride, it-tenders ħarġu; però jiddependi jekk il-proċess ikunx smooth jew le.

Pereżempju, tal-buses ħareġ, il-bidders ma kenux compliant u allura jrid jerġa' joħroġ it-tender, u dak ifisser li se jkun hemm xi dewmien.

Però, ovvjament, minn meta jiġi awarded it-tender sakemm jitlestew ix-xogħlijiet qegħdin nikkalkolaw li huwa proġett li jieħu madwar sena u nofs.

Dwar is-servizzi tas-saħħa rrid ngħid li dawn ma jaqgħux taħt il-Ministeru għal Għawdex għax huma taħt il-Ministeru tas-Saħħa.

Però, bħala ministeru, huwa fl-interess ta' Għawdex li dejjem ikun hemm kemm jista' jkun żieda fis-servizzi li jingħataw.

Kien għalhekk li nbeda l-proġett tal-binja li kienet intiża bħal sala tal-wirjiet fi Pjazza San Franġisk, fejn, bi ftehim mal-Ministru tas-Saħħa – u rrid ngħid li sodisfatta immens li laqa' il-proposta tagħna – se jsir ċentru tas-saħħa ġdid.

Hemmhekk se jkun hemm post spazjuż maqsum fuq żewġ sulari.

Fih se jkunu jistgħu jsiru anke minor interventions u mhux ikun sempliċement ċentru tas-saħħa fejn wieħed jista' jipprova l-pressjoni jew iz-zokkor jew jieħu xi injezzjoni; se jingħataw servizzi aktar ħolistiċi.

Se jkun hemm spazju biex noffru aktar servizzi.

Dan nabbinah ukoll mal-proġett li sar tal-Berġa tax-Xewkija.

Pereżempju, fil-Berġa tax-Xewkija nfetħu premises ġodda, li fihom il-Blood Donation Unit u hemm ukoll l-ispeech therapy u servizzi oħrajn, bħal dawk relatati man-nutrizzjoni.

Huwa mod ta' kif il-bereġ fil-health centres tagħna kemm jista' jkun nintroduċu aktar servizzi.

Dwar jekk hux se jkun hemm GU Clinic jew le fil-pakkett kollu, nissuġġerilek tagħmel mistoqsija lill-ministru kkonċernat jew, jekk tippermettili, nikkonferixxi miegħu u nkun nista' nagħtik l-informazzjoni anke privatament.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fir-rigward ta' pjazez u spazji miftuħa, naf li kien hemm il-proġett tar-Rabat.

Però, tista' tgħid jekk hemmx pjanijiet għal aktar pjazez u spazji miftuħin mhux biss fejn igawdu n-negozji u n-nies, imma anke fejn jistgħu jgawdu t-tfal flimkien mal-familji?

JUSTYNE CARUANA: Dwar il-pjazez, bħalissa għandna tliet proġetti għaddejjin, fosthom Pjazza San Ġwann Battista fix-Xewkija, Pjazza San Franġisk u l-Pjazza ta' Sannat.

Dwar il-Pjazza tax-Xewkija, ix-xogħlijiet mistennija jibdew għall-aħħar ta' dan ix-xahar għaliex qabel riedu jsiru x-xogħlijiet fi Triq il-Knisja minħabba l-water culverts, u dawk qegħdin isiru bħalissa.

Dwar Pjazza San Franġisk, hemm it-tendering exercise għaddej u, malli jiġi eżawrit il-proċess, ikun jista' jibda x-xogħol, u dan ukoll qegħdin nabbinawh mal-proġett tar-retro fitting li qed isir fil-Ministeru biex, kemm jista' ikun, ikollna tliet biċċiet xogħol għaddejjin fl-istess ħin ħalli b'hekk innaqqsu l-inkonvenjent u nkunu qegħdin niffrankaw il-ħin.

Dwar Pjazza Santa Margerita fis-Sannat, kumbinazzjoni lbieraħ stess kelli laqgħa mal-Kunsill Lokali ta' Sannat għaliex ħarġu t-tenders.

Però, jidher li kien hemm xi diffikultà fil-bids, u allura se jkollu jerġa' joħroġ it-tender.

Imma, malli jiġi eżawrit dan il-proċess tat-tendering, ikun jista' jibda l-proċess.

Dwar spazji oħrajn miftuħin, bħalissa għaddej ukoll ix-xogħol fil-Ulysses Grove.

Għal min ma jafx, il-Ulysses Grove huwa dak il-ġnien mitluq, fejn hemm il-football ground, u warajh imbagħad hemm iż-Żona Industrijali tax-Xewkija.

Huwa post li kemm ili nafu dejjem kien mitluq.

Permezz ta' dan il-proġett se tiġi riabilitata din iż-żona u se jkun hemm walking, cycling u jogging track.

Apparti minn hekk, fl-estremità ta' fuq in-naħa tal-eks MDP, ġej ukoll picnic park u se jkun hemm spazji miftuħin biex ikunu jistgħu jitgawdew mill-familji u t-tfal.

Huwa proġett li wkoll ikkwalifika għal fondi Ewropej u se jkun lest għal nofs is-sena d-dieħla.

Faċċata hemm il-Farm Sperimentali tax-Xewkija li għandna masterplan għalih, u parti minn dan il-post – għaliex hemm territorju estensiv mhux ħażin – se jkun ukoll miftuħ għall-pubbliku, fosthom il-butterfly enclosure.

Se jkun hemm ukoll spazju fejn il-familji se jkunu jistgħu jmorru bil-pets magħhom; fil-fatt diġà inawgurajna l-playingfield tal-pets li tinkludi bandli, circles u attivitajiet oħra għall-pets.

B'hekk dak li jkun ikun jista' jqatta' ftit quality time f'dan il-post.

Dan huwa wkoll ambjent sigur, u allura m'hemmx ir-riskju li l-pet se jaqbad u jitlaqlek u forsi jweġġa' jew ittajru xi karozza.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

FREDERICK AZZOPARDI: Tista' l-Ministru tgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex jittaffa l-inkonvenjent dwar it-triq minn Għajnsielem għan-Nadur, li ilha bi problemi għal ħafna xhur u issa anke ċediet parti minnha?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Mhuwiex minnu li din ilha x-xhur; ilha s-snin u taħt Gvernijiet Nazzjonalisti, b'żewġ Ministri Nazzjonalisti min-Nadur, qatt ma sar xejn fuqha.

Issa waslet biex tikkrolla!

Imnalla lħaqt bdejt ix-xogħol f'din it-triq għax kontu tgħidu li bdejt naħdem fuqha għax waqgħet.

Sur President, din hija triq li ilha s-snin tikkrolla biċċa biċċa u ħadd qatt ma ndenja jieħu azzjoni dwarha.

Malli dħalt fl-uffiċċju xtaqt nagħti priorità lil din it-triq għaliex fhimt li kien hemm il-periklu.

Fil-fatt, sar is-survey minn qabel, ħarġu wkoll it-tenders u, meta ġejna biex nibdew ix-xogħlijiet u beda jsir il-coring, tant kienet gravi s-sitwazzjoni li kellna naħtru ġeoloġista biex jara t-terren.

Il-gravità tas-sitwazzjoni hi li matul is-snin beda jsir patching u ppakkjar u, iktar ma bdiet tiġi ppakkjata t-triq biex mingħalihom superfiċjalment isolvu l-problema, iktar beda jiġi danneġġjat it-terren.

Tant hu hekk li beda jsir caving minn taħt, u għalhekk issa f'dawn l-aħħar ġranet din it-triq ikkrollat.

Però, nerġa' ngħid li kieku ma kienx hemm ix-xogħol preparatorju kieku m'aħniex f'pożizzjoni li nibdew ix-xogħlijiet.

It-testijiet huma kważi lesti għax, kif għidt, ħtarna ġeoloġista biex jara t-terren.

Però, jekk xi ħadd mingħalih li din hija triq li sempliċement se taqbad u tagħmlilha resurfacing jew tagħmel żewġ pylons biex iżommuha 'l fuq u tkun lesta, ineħħiha minn rasu għax dan huwa proġett maġġuri u wieħed irid joqgħod attent kif isir ix-xogħol.

Minħabba t-terren kif inhu, jekk wieħed ma joqgħodx attent u jieħu l-prekawzjonijiet, hemm riskju li tiġi affettwata u jikkrollaw jew jiġu danneġġjati r-residenti fil-faxxa ta' fuq, li hija Triq il-Madonna ta' Lourdes u, allaħares qatt, jista' jkorri xi ħadd.

Allura nappella għal ftit prudenza.

Dan huwa xogħol meħtieġ u se jsir; però wieħed irid jieħu l-prekawzjonijiet kollha meħtieġa.

Ma jfissirx li għax xahrejn ilu kien hemm il-kuntrattur fuq il-post u issa m'hemmx il-gafef iħaffru, mhux qed isir ix-xogħol.

Qed isir xogħol ieħor importanti u allaħares ma jsirx għax inkella jfisser li nkunu qegħdin nagħmlu biċċa xogħol tal-ħabbagozz.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Naf li hawnhekk ta' spiss isiru mistoqsijiet vis-à-vis l-ambjent f'Malta.

Imma b'mod partikolari f'Għawdex, qegħdin jittieħdu xi inizjattivi speċifiċi biex nissalvagwardaw l-ambjent u l-pajsaġġ Għawdxi, anke possibbilment b'mod differenti minn dak li qed isir f'Malta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana, fil-qosor, jekk jogħġbok, għax sar il-ħin.

JUSTYNE CARUANA: Aħna għandna d-Direttorat Eko-Għawdex bl-istrateġija Eko-Għawdex li ġiet riveduta biex terġa' tieħu s-sura oriġinali tagħha għaliex, minkejja li meta nħoloq il-kunċett id-dipartiment kien tajjeb, matul is-snin tant iddeġenera li fl-okkażjoni tad-diskors tal-Baġit kont għedt li Eko-Għawdex kien qed jintuża biex jinxtara pjanu, pereżempju.

Għidli x-xiri ta' pjanu x'għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tal-ambjent!

Għalhekk erġajna rrevedejna l-istrateġija u lid-dipartiment tajnieh ir-rwol li verament jixraqlu.

Biex nagħti eżempju żgħir, għadna kif ikkwalifikajna għas-somma ta' €8.3 miljun bħala fondi Ewropej biex nirriabilitaw ħdax-il wied, 30 kilometru ħitan tas-sejjiegħ, kif ukoll l-istrutturi u l-infrastruttura taż-żoni rurali biex ikun hemm mhux biss water management, imma anke retention tal-ħamrija u servizzi u strutturi oħra għall-bdiewa tagħna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Insejjaħ lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji Żgħar.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 381 tal2018 – Regolamenti tal-2018 dwar l-Investiment fl-Artiġjanat.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 375 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendew l-Ordinamenti tal-2009 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Arts – M.A. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Arti;

Avviż Legali Nru 376 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2013 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Arts in Criminology – M.A. (Crim.) – taħt il-patroċinju tal-Fakultà għat-Tisħiħ tas-Soċjetà;

Avviż Legali Nru 377 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2013 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Science – M.Sc. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tax-Xjenzi tas-Saħħa;

Avviż Legali Nru 378 tal2018 – L-Ordinamenti tal-2018 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2014 skont ir-Regolamenti tal-2014 tal-Kors għall-Grad ta' Professional Doctorate għall-Grad ta' Doctorate in Pharmacy – Pharm.D. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Mediċina u l-Kirurġija;

Avviż Legali Nru 379 tal2018 – Ir-Regolamenti tal-2018 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-2014 tal-Kors għall-Grad ta' Professional Doctorate; u

Rapport u stqarrijiet finanzjarji għas-sena li għalqet fil31 ta' Diċembru 2017 tal-Foundation for Educational Services.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 382 tal2018 – Ordni tal-2018 dwar l-Użu Permess ta' Ċerti Xogħlijiet u Materjal Ieħor Protett bid-Drittijiet tal-Awtur u Drittijiet Relatati għall-Ġid tal-Persuni Għomja, b'Diżabbiltà fil-Vista jew li b'Xi Mod Ieħor Għandhom Diffikultà Biex Jaqraw Materjal Stampat;

Tagħrif dwar direct orders mogħtija mill-Aġenzija Identità Malta fl-2017 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7445;

Kopja tal-pubblikazzjoni dwar Malta li dehret fil-"Global Indian Series – Financial Express" ta' Ottubru 2018, flimkien ma' kopja tal-ħlasijiet li saru mill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7493;

Tagħrif dwar konsulenti ingaġġati mill-Continental Shelf Department fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru fuq xogħol relatat mat-tfittix taż-żejt minn wara April 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7612; u,

f'isem il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar konsulenza li ngħatat mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4656;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 383 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jirrevokaw ir-Regolamenti dwar Qafas biex tiġi Permessa Deroga li Tiftaħ l-Istaġun Fil-Ħarifa Għall-Insib tal-Għasafar tal-Għana; u,

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 380 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Ġurisdizzjoni Approvata fir-Reġistrazzjoni ta' Inġenji tal-Ajru; u

Tagħrif dwar il-proċedura sabiex il-Membri tal-Kunsill Eżekuttiv, tal-Bord tal-Ippjanar, tal-Kummissjoni u tad-diretturi fi ħdan l-Awtorità tal-Ippjanar jagħmlu d-dikjarazzjoni tal-assi skont l-Att dwar l-Ippjanar (Kap. 552), bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7439.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħol ta' bini ta' ħitan għall-ilqugħ u tas-sejjieħ li sar mill-ħaddiema tat-Taqsima ta' Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan id-Direttorat Proġetti u Żvilupp fil-Ministeru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7695.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 374 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jirrevokaw ir-Regolamenti dwar Trusts u Trustees (Trust għat-Turiżmu Ambjentali).

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Insejjaħ lill-Ministru Chris Cardona biex, jekk jogħġbu, iressaq Mozzjoni Nru 190 kif tidher fuq l-aġenda.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ŻONI ĦIELSA F'MALTA

CHRIS CARDONA: Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-Regolamentazzjoni u l-Amministrazzjoni għall-Affarijiet li jirrigwardaw Żoni Ħielsa f'Malta bil-għan li jinkoraġġixxi l-iżvilupp Ekonomiku u Jiġġenera Impjiegi f'Malta, u biex jiddetermina u jirregola l-impriżi li huma awtorizzati jwettqu attivitajiet f'xi Żona Ħielsa, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet applikabbli tal-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni u l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtieq ninformak li hawn qbil, kif jista' jikkonferma l-kollega Whip tal-Oppożizzjoni, li ngħaddu mill-ewwel għat-tielet item fuq l-aġenda, imbagħad l-ewwel żewġ items, li huma l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta u t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji, jittellgħu darb'oħra fuq l-aġenda.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nikkonferma li hawn dan il-ftehim.

L-ISPEAKER: Nifhem li hawn il-permess?

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363, biex jipprovdi sabiex persuni li għalqu s-sittax-il sena jkunu jistgħu jwettqu l-funzjoni ta' Assistent Kummissarju Elettorali waqt l-Elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sur President, nemmen li b'dak li qegħdin nagħmlu f'dan l-Abbozz se nkunu qegħdin nuru l-fiduċja li għandna fiż-żgħażagħ tagħna.

Iż-żgħażagħ tagħna huma protagonisti fil-ħidma li aħna nkunu qegħdin nagħmlu, u għaldaqstant permezz ta' dan l-abbozz se nkunu qegħdin nagħtu funzjoni liż-żgħażagħ tagħna li għalqu s-16-il sena, u bħalma għandhom id-dritt li jkunu assistenti kummissarji fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew li se jsiru f'Mejju li ġej, se jkunu jistgħu jkunu wkoll assistenti kummissarji għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Naħseb li dan huwa pass ieħor li permezz tiegħu qegħdin nuru fiduċja fiż-żgħażagħ tagħna li huma l-futur ta' pajjiżna.

Jiena nemmen ukoll li bħalma jistgħu jkunu assistenti kummissarji għall-Parlament Ewropew, m'għandniex inċaħħduhom li jkunu wkoll assistenti kummissarji fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali meta jagħlqu 16-il sena.

Sur President, eżattament tliet ġimgħat ilu nedejna White Paper dwar riforma fil-Kunsilli Lokali, riforma li se jiggwadanjaw minnha mhux Gvern u Oppożizzjoni biss, imma n-nies hemm barra.

Aħna nemmnu li t-twaqqif tal-kunsilli lokali 25 sena ilu kien pass importanti.

Dak iż-żmien jiena kont ikkontestajt l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali fil-lokal tiegħi f'Raħal Ġdid u kont ukoll l-ewwel sindku fil-lokal tiegħi.

Erġajt ikkontestajt fl-elezzjoni ta' wara u erġajt ilħaqt sindku.

Minn hemmhekk bdiet il-ħajja politika tiegħi.

Jiena ma rridx inħares lejn il-qasmiet.

Hawnhekk faċli niddiskuti l-kunsilli lokali u mmorru zopop mill-bidu billi nieħdu attitudni ta' konfrontazzjoni.

Ma naħsibx li din għandha tkun diskussjoni li taqsam, imma għandha tkun diskussjoni biex it-tajjeb ta' din ir-riforma nkomplu nħeġġuh, u biex, jekk ikun hemm proposti tajbin li ma daħlux f'din ir-riforma, allura ndaħħluhom.

Fejn jidħlu kunsilli lokali nistgħu naħdmu flimkien.

Nemmen li rridu naraw it-tajjeb ta' kull wieħed u waħda minna, u naraw kif se nħalltu l-ideat tagħna biex dak li huwa tajjeb fil-kunsilli lokali naraw li nkomplu naħdmu fuqu.

Għandna naraw għalxiex ma rnexxewx ċerti affarijiet, imma ma nistgħux nintrabtu biss ma' dak li seħħ 25 sena ilu.

Jiena nieħu pjaċir li, flimkien mal-Ispeaker, ma' sħabi tal-kumitat li ħdimna fuq ir-riforma, maż-żewġ Whips u max-shadow minister fuq il-kunsilli lokali nistgħu naħdmu biex naslu għal dak li rridu.

Naħseb li hawn qegħdin nipprovaw nerġgħu noħolqu qawmien mill-ġdid tal-kunsilli lokali.

Hawn irrid ngħid li l-ġimgħa l-oħra ltqajna mal-President tar-Repubblika, qegħdin niltaqgħu wkoll maż-żgħażagħ taż-żewġ partiti politiċi u tal-Knisja, se nkunu qegħdin niltaqgħu wkoll mal-Isqof u mal-Avukat Ġenerali biex naraw eżattament fejn irridu mmorru b'din ir-riforma.

Fejn qegħdin nafu; fejn irridu mmorru nafu wkoll; imma huwa tajjeb li wieħed jara l-veduti ta' kulħadd.

Minn eżerċizzju li għamilna u għadna qegħdin nagħmlu, irriżulta li ħafna kunsilli lokali ħadmu u ġabu riżultati pożittivi.

Illum kont mistieden mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Kirkop biex nattendi inawgurazzjoni ta' gym.

Xtaqt kieku qiegħed hemmhekk, imma ma stajtx minħabba li qegħdin niddiskutu dan l-Abbozz.

Ftit tal-ġranet ilu mort ukoll Ħal Safi fejn ġie miftuħ playing field li jagħmel unur lin-nies ta' din il-lokalità permezz ta' fondi tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Ftit tal-ġranet ilu kont qiegħed in-Naxxar biex, flimkien mas-Sindku u l-Kunsilliera, nagħtu bidu għal trasport mill-Kunsill Lokali għall-anzjani tagħna.

Għandi numru ta' laqgħat ma' sindki li qegħdin jiftħu lokalitajiet, jagħmlu attivitajiet u jwettqu proġetti, u huwa tajjeb li f'din ir-riforma lill-kunsilli qed nagħmluhom gvern lokali.

Naħseb li hemm irridu naslu.

F'din ir-riforma qegħdin nimbuttaw lir-reġjuni tagħna li ġew imwaqqfa fl-2011 imma ma kellhomx responsabbiltajiet.

Aħna ħadna ħsieb naraw li jingħataw ir-responsabbiltajiet lir-reġjuni: imma mhux biss.

F'laqgħat li kelli mal-Ministru għall-Finanzi pprovajna niftehmu dwar dan, kif ir-reġjuni tagħna issa jrid ikollhom il-budget tagħhom, u fil-fatt f'dan il-Baġit tajnihom €3.1 miljun.

Forsi dawn mhumiex biżżejjed, imma għallinqas minn zero illum għandhom €3.1 miljun.

Issa rridu naraw li ma jkollniex sitwazzjoni fejn il-kunsilli jaħdmu għalihom u r-reġjuni jaħdmu għalihom.

Irridu naraw li r-reġjuni tagħna jaħdmu flimkien mal-kunsilli lokali, jaħdmu b'mod reġjonali fejn ukoll naraw kif nistgħu nbiddlu l-lokalitajiet tagħna għall-aħjar.

Irridu naraw ukoll kif insaħħu r-responsabbiltajiet li għandhom il-kunsilli lokali.

Il-Gvern jagħti madwar €50 miljun lill-kunsilli lokali biex ikunu jistgħu jżommu t-toroq nodfa, biex jinġabar l-iskart minn quddiem il-bibien tan-nies, u biex it-tabelli u s-sinjali tat-toroq jinżammu b'ordni.

Kien hemm kunsilli lokali fejn kellna riżultati tajbin u kien hemm lokalitajiet li ma kellhomx riżultati tajbin.

Hemm ħafna raġunijiet; jiġifieri, ma nistax inwaħħal f'xi ħaġa u ngħid li hemm kunsilli li ma ħadmux għax is-sindku ma ħadimx, is-segretarja eżekuttiva ma kenitx tajba, in-nies ma kkoperawx jew il-fondi ma kenux biżżejjed.

Irridu naraw kif dawn jinbidlu billi nuruhom li l-gvern ċentrali jemmen fihom u għax, jekk jinbidlu n-nies hemm barra, jaraw iktar indafa fit-toroq, jaraw iktar serjetà fil-knis tat-toroq, u jaraw iktar tabelli u sinjali tat-toroq miżmuma tajbin.

Sur President, riforma fuq il-karti mhi riforma xejn.

Il-pass li jmiss fejn jidħlu kunsilli lokali … Jien nitkellem b'mod regolari mas-sindki u mal-kunsilliera kollha tagħna u mhux ma' dawk fejn hemm maġġoranza Laburista biss, u nista' ngħid b'mod liberu li meta nitkellem magħhom verament nemmen li qegħdin hemmhekk għax għandhom għal qalbhom il-lokal.

Nagħmel mezz li mmur anke meta jitolbuni biex immur minħabba problemi.

Bħalissa qed jiġini f'moħħi meta kelli ċ-ċans niltaqa' mas-sindku Nazzjonalista ta' Ħal-Lija li ħadt pjaċir nitkellem magħha.

Dakinhar inżilna fit-toroq u rajna l-problemi tan-nies.

Hemmhekk irridu naslu biex nibdlu l-lokalitajiet tagħna.

Fid-diskussjonijiet li qegħdin nagħmlu anke meta niltaqa' mad-DGs u d-diretturi li għandhom x'jaqsmu mal-kunsilli lokali, qegħdin nenfasizzaw l-importanza li nibdew nagħfsu biex il-kunsilli lokali tagħna jkollhom il-contract managers fil-kunsilli lokali biex jibdew iduru fil-lokalitajiet tagħna, jgħaddu r-rapporti lis-sindku, lis-segretarja, lill-kunsilliera u naraw fejn mhux qiegħed jiġi mnaddaf u organizzat.

Tinduna li kunsill lokali jkun qed iġib ir-riżultati meta tmur fil-lokalità u tara l-playing fields attrezzati, tara l-familji jmorru fil-playing fields għax iħossu li għandhom post sigur.

Pereżempju, qed nitkellem ħafna mas-sindki u mal-kunsilliera għax ma nistax naċċetta iktar li fix-xitwa l-ġonna tagħna dejjem iħaddru, imma fis-sajf ikollok nixfa kullimkien, b'mod li ma jagħtikx pjaċir li tieħu t-tfal f'dawn il-playing fields.

Irridu naraw kif se ndaħħlu sistema ta' irrigation fil-lokalitajiet tagħna u, fil-fatt, qed naħsbu biex noħorġu skema biex il-Gvern jagħti €1.8 miljun lill-kunsilli lokali għal dan il-għan.

Naħseb li wasal ukoll il-mument li nħarsu lejn dan it-tip ta' skemi li ngħinu lill-kunsilli lokali biex nibdew anke fis-sajf ikollok sistema ta' tisqija fil-playing fields tagħna.

M'iniex se nsemmi lokalitajiet għax fin-negattiv ma nħobbx insemmi, imma għadni kif mort fi playing field abbandunat, li għandha l-ħadid biss u l-bandli ma jeżistux, u dan meta l-Gvern ta l-fondi biex l-affarijiet jiġu rranġati.

Jien lid-dipartiment ta' kull ġimgħa nistaqsih dwar x'daħlu ilmenti.

Jissemmew ilmenti bħall-problema li kennies qatt ma jersaq u li l-playing fields qatt ma raw lagħqa żebgħa.

Sur President, qegħdin ngħidu li f'kull reġjun għandu jkun hemm EU Officer li jgħin lill-kunsilli lokali tagħna biex ikunu jistgħu jġibu aktar fondi.

Dawn l-uffiċjali jkunu jaqgħu taħt ir-reġjuni.

Dawn il-ħaddiema diġà ġew allokati.

U għalhekk fil-bidu tas-sena d-dieħla se nkunu qegħdin nagħmlu seminar flimkien mas-sindki akkumpanjati mis-segretarju eżekuttiv, u se nlaqqgħuhom mal-entitajiet li jkunu jistgħu jitkellmu magħhom dwar numru ta' problemi.

Ilment fil-kunsilli lokali jkun meta titħaffer xi trinka minn xi entità mingħajr ma ħadd javżahom, imma mbagħad ikunu huma li jridu jħabbtu wiċċhom mar-residenti.

Huwa għalhekk li fir-riforma qegħdin ngħidu li lill-kunsilli lokali rridu nagħmluhom gvern lokali.

Is-sindku jrid ikun il-figurehead b'mod li n-nies hemm barra jħossu li għandhom mexxej fil-lokal tagħhom.

Irridu wkoll ikollna r-rispett lejn is-sindku u l-kunsilliera tagħna.

Minbarra din ir-riforma, aħna dorna wkoll il-liġi kollha u għamilna tibdil f'madwar 80 istanza.

Qlajna mill-qiegħ u bdilna mill-qiegħ.

Ridna nagħmlu bidla radikali.

Issa l-Gvern lill-kunsilli lokali qed iżidilhom il-fondi; din is-sena tajniehom żieda ta' €2 miljun.

Tgħidli: Biżżejjed?

Kieku xtaqt tajthom ferm aktar, imma fejn is-sena ta' qabel tajniehom €1.5 miljun, din is-sena tajniehom €2 miljun.

Lir-reġjuni tajniehom €3.1 miljun.

Żidna wkoll l-allokazzjonijiet lid-Dipartiment, għaliex qegħdin inwasslu dan il-messaġġ li rridu nagħmlu bidla fil-kunsilli lokali.

Però l-bidla ma tistax issir biss mill-Gvern u l-Oppożizzjoni flimkien; irid ikun hemm ukoll bidla fil-mentalità tan-nies.

In-nies ma jistgħux ikunu biss kritiċi għall-kunsilli lokali, imma jridu jkunu qegħdin hemmhekk biex jipparteċipaw mal-kunsilli lokali.

F'din ir-riforma rridu nagħfsu wkoll fuq l-aspett soċjali fil-kunsilli lokali li huwa importanti ħafna.

Kif diġà għidt, aħna bdejna niltaqgħu mal-President tar-Repubblika u mal-Ispeaker, u se nkunu qegħdin niltaqgħu wkoll mal-Kap tal-Oppożizzjoni u max-Shadow Minister fuq il-kunsilli lokali.

Filwaqt li diġà daħħalna numru ta' proposti li ressqet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista għax ħassejna li kienu proposti validi, jekk issa jħossu li għandna ndaħħlu aktar, dawn il-bidliet nistgħu niddiskutuhom flimkien meta nkunu qegħdin niltaqgħu mal-Kap tal-Oppożizzjoni u max-Shadow Minister tal-Oppożizzjoni.

Fil-pożizzjoni tiegħi bħala Segretarju Parlamentari rrid noqgħod ferm attent li din ir-riforma ma jkunx hemm qasma dwarha bejn Gvern u Oppożizzjoni, imma trid issir b'mod li nkunu lkoll kuntenti biha u li minnha jgawdu n-nies.

Qed nara lill-kollega tiegħi l-Onor.

Ivan Bartolo li ħdimna flimkien fil-qasam soċjali.

Jiena nammirah għall-impenn u l-imħabba li għandu lejn il-qasam soċjali.

Dak li jagħmel ma jagħmlux għaliex irid jiggwadanja l-voti minnu, imma għaliex twieled fih.

Aħna ħdimna flimkien fl-istess partit meta kien jissapportja lill-Partit Laburista.

Konna nħaddnu l-istess partit politiku, il-Partit Laburista, u jiena llum nibqa' ngħid li Ivan għadu dik il-persuna li temmen fil-qasam soċjali.

Jien u l-Onor.

Ivan Bartolo naqsmu ideat flimkien, u npoġġu madwar mejda waħda biex nitkellmu dwar kif nistgħu nkomplu ngħinu lin-nies.

Dak li rridu nipprovaw nagħmlu fejn jidħol il-qasam soċjali.

Xi rrid nara mill-kunsilli lokali?

Meta ċ-ċittadin imur iħabbat il-bieb tal-kunsill lokali, ma rridx nisma' iktar il-kliem: Dik ma taqax taħtna; ma taqax taħt ir-responsabilità tagħna.

Din veru tweġġagħni.

Jien wasalt f'dan il-Parlament għax ilbist il-kappell ta' kulħadd.

Kull min ġie għandi ma ngħidlux, "Din mhijiex ir-responsabilità tiegħi," imma nara x'nagħmel biex lil dak li jkun inwasslu fejn ikun jixtieq.

Hemm irridu naslu.

Irridu nibdew naraw ukoll affarijiet ta' staff flimkien mal-Kap taċ-Ċivil, is-Sur Mario Cutajar – u minn hawn ngħidlu grazzi tal-għajnuna li qiegħed jagħtina fil-bidla li qed nagħmlu fil-kunsilli lokali – biex, jekk hemm bżonn, indaħħlu iktar impjegati fil-kunsilli lokali, aktar milli hemm mniżżel li jistgħu jdaħħlu, u dan jagħmluh fuq responsabilità tagħhom.

Pereżempju, fil-lokalità ta' Tas-Sliema tant għaddej bini u tant hemm cranes li jridu jagħlqu t-toroq li l-istaff tagħhom jużawh kollu minħabba permessi.

Jekk dawn iħossu li għandhom iżidu aktar, il-liġi m'għandhiex timponi li ma jistgħux jagħmlu dan.

Aħna verament irridu nagħmluhom iktar liberi fil-mod kif jaħdmu.

Illum f'din il-Kamra ż-żewġ naħat nemmnu fil-kunsilli lokali, nemmnu fir-reġjuni tagħna u qegħdin inħarsu 'l quddiem kif se nibdlu l-lokalitajiet tagħna, u jien għalhekk ngħid li rridu naħdmu u semmejnihom fil-proposti tagħna f'dak li għandu x'jaqsam l-aspett soċjali, għaliex l-ikbar problema li hemm mhux biss fil-kunsilli lokali imma li narawha aħna lkoll il-politiċi li nduru d-djar tan-nies hi li ħafna min-nies hemm barra, filwaqt li jgergru – u jkollhom raġun li jgergru għaliex huwa dritt li tgerger u tgħid li hemmhekk ma nqdejtx – imma ħafna mis-servizzi li jagħti l-gvern ħafna min-nies ma jafux bihom dawn.

Jiena rrid nara aspett ġdid fil-kunsilli lokali, li meta anzjana marret tħabbat il-bieb tal-kunsill lokali, lis-sindku ssibu hemmhekk.

Hawnhekk tidħol id-diskussjoni jekk għandux is-sindku jkun full-time fuq għażla tiegħu jew iridx ikun full-time dejjem.

Kien faċli għalija li fil-proposti ngħid x'inhuma l-ħsibijiet tiegħi, imma xtaqt li nara n-nies hemm barra x'jaħsbu dwar x'għandu jkun ir-rwol tas-sindku.

Persuna b'diżabilità, anzjana jew single parent bir-relief li ħabbtet il-bieb tal-kunsill lokali għandu jkun l-ewwel pass li tiġi megħjuna, u t-tieni pass ikun biex inti toħroġ mill-isfidi li jkollok fil-ħajja tiegħek.

Aħna nemmnu wkoll li ta' 16-il sena mhux biss tista' tkun assistent kummissarju għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, imma tista' tkun ukoll kandidat għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Jidhirli li l-Oppożizzjoni qed taqbel.

Ilbieraħ tkellimt dwar dan mal-Forum Żgħażagħ Laburisti, u se jkolli ċans nitkellem ukoll mal-Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista u maż-żgħażagħ fi ħdan il-Knisja.

Jekk tajniehom il-jedd li jivvotaw ta' 16-il sena, għandhom jippartiċipaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali?

Imbagħad, hemm mistoqsija li nemmen li se tkun kontroversjali – dwar jekk tipparteċipa ta' 16-il sena u ġġib l-akbar ammont ta' voti għandekx tkun is-sindku tal-lokal.

Għandna nħalluha b'mod liberu jekk ta' 16-il sena tistax tkun sindku?

Kultant naħsbu li aħna l-politiċi li nkunu f'dan il-Parlament nifhmu ħafna, imma meta tiltaqa' man-nies hemm barra tinduna kemm hawn żgħażagħ li jistgħu jgħallmuk.

Ilbieraħ tkellimt mal-Forum Żgħażagħ Laburisti li ukoll għandhom l-ideat tagħhom dwar dan.

Hemm irridu naslu fil-kunsilli lokali.

Jekk wara 25 sena n-nies bdew jitilfu l-fiduċja fil-kunsilli lokali, irridu naħdmu bies jerġa' jirnexxilna nagħmlu dan il-qawmien mill-ġdid fil-kunsilli lokali.

Dan nistgħu nagħmluh, u jiena se nkun qiegħed nisma' b'attenzjoni lill-kelliema li se jkun hawn illum.

Irridu naraw jekk dan l-abbozz hux se nippolitiċizzawh u allura nwasslu messaġġ negattiv hemm barra dwar il-kunsilli lokali, jew inkella hux se nwasslu l-messaġġ li se naħdmu flimkien; fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra hawn niex li huma validi u flimkien nistgħu nibdlu dan il-pajjiż tagħna.

Sur President, aħna rnexxielna nagħmlu pass 'il quddiem u b'din ir-riforma rridu nerġgħu nagħmlu pass 'il quddiem fil-gvern lokali, pass 'il quddiem fil-kunsilli lokali tagħna u pass 'il quddiem fir-reġjuni tagħna.

Dan nistgħu nagħmluh jekk verament nemmnu dak li nkunu qegħdin ngħidu u jekk nemmnu fin-nies hemm barra.

In-nies hemm barra jridu li jkollhom kunsilli lokali li jaħdmu, kunsilli lokali li jibdlu l-lokalitajiet tagħna.

Jiena nieħu pjaċir bil-proġetti li jagħmlu l-kunsilli lokali u nieħu pjaċir li fl-aħħar sena u nofs irnexxielna nġibu b'surplus lill-kunsilli lokali li kienu b'deficit.

Il-kunsilli lokali għandhom l-baġit tagħhom; mis-sena d-dieħla, ir-reġjuni tagħna se jkollhom il-baġit tagħhom, filwaqt li l-LESA wkoll se jkollha l-baġit tagħha bin-nies tagħha.

Naħseb li kulħadd se jkun qiegħed jaħdem flimkien biex verament naslu għal dak li rridu, jiġifieri li jkollna kunsilli lokali li jħossu l-polz taċ-ċittadin u li jifhmuh.

Ilbieraħ ħadt pjaċir nara numru ta' anzjani żgħażagħ – għax illum fil-qasam tal-anzjani għandek l-anzjani żgħażagħ, tal-mezza età u mbagħad l-anzjani li huma anzjani – jipparteċipaw f'attività tal-Kunsill Lokali tal-Gżira.

Huwa importanti ħafna li l-kunsilli lokali ma jkunux qegħdin hemmhekk għall-bankini, għat-toroq, għal-knis u għall-ġbir tal-iskart biss.

Dak huwa kollu tajjeb u huma funzjonijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità tagħhom.

Imma aħna rridu li jkun hemm ukoll attivitajiet li mhux biss jorganizzaw il-kunsilli lokali, imma bejn il-kunsilli lokali u l-Knisja – li f'pajjiżna għandha rwol importanti – u anke mal-għaqdiet volontarji.

Irridu li dawn jaħdmu lkoll flimkien biex il-lokalitajiet tagħna jkunu verament ħajja.

Ngħid ukoll b'sodisfazzjon li f'dan il-baġit tajna żieda ta' €1 miljun biex ngħinu lill-kunsilli lokali tagħna f'dik li hi separazzjoni tal-iskart.

Dwar dan kien hawn il-kontroversji.

Jekk tistaqsini jekk iniex kuntent bil-mod kif qed issir is-separazzjoni tal-iskart ngħidlek li hemm ħafna x'tirranġa.

Hemm ħafna x'tirranġa, però ngħid li mxejna 'l quddiem.

Kont naħseb li se jkollna iktar problemi, però rajt li n-nies qed jipparteċipaw ħafna fis-separazzjoni tal-iskart.

Jiena lill-Ministru tal-Finanzi għidtlu li ladarba issa bdejna s-separazzjoni tal-iskart, ma nistgħux inħallu iktar bins fil-lokalitajiet tagħna li ma jkuknux jisseparaw l-iskart.

B'dawn il-€1 miljun se nkunu qegħdin ngħinu lill-kunsilli lokali f'dan ir-rigward.

Qed nippjanaw li kull sena, għal tliet snin, jingħataw €1 miljun biex il-kunsilli lokali jibdew jibdlu l-bins fil-lokalitajiet tagħhom b'mod li jkunu jisseparaw l-iskart ukoll u b'hekk nibqgħu nwasslu l-messaġġ.

Mid-Dipartiment tal-Gvern Lokali qaluli li l-ammont ta' bins li hemm illum huwa l-istess bħal ta' 25 sena ilu, u dan meta llum l-ekonomija kibret u l-popolazzjoni kibret.

Dan ma jistax ikun u allura ridna li jsir upgrade anke fin-numru biex inkunu nistgħu ngħinu lill-kunsilli lokali.

Jien naħseb li l-futur tal-kunsilli lokali huwa sabiħ.

Naħseb li l-futur tal-poplu hemm barra fil-lokalitajiet tagħna se jkun aħjar, imma nistgħu naraw li jiġri dan jekk bħala Gvern u Oppożizzjoni naħdmu flimkien biex nagħmlu l-bidla meħtieġa għall-kunsilli lokali.

Grazzi ħafna.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Grazzi.

Ħadt gost nisma' lill-Onor.

Nibda billi mill-ewwel nagħmilha ċara – u dan diġà kellna ċ-ċans nagħmluh dalgħodu fil-preżenza tal-Ispeaker waqt laqgħa li kellna flimkien fil-bini tal-Parlament – u nikkonferma li l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-abbozz.

Se nivvotaw favur għaliex aħna nemmnu fil-parteċipazzjoni, nemmnu fl-inklużjoni, nemmnu li ż-żgħażagħ m'għandhomx ikunu biss spettaturi imma għandhom ikunu huma l-atturi fid-deċiżjonijiet li nkunu qegħdin nieħdu.

Ħafna mid-deċiżjonijiet li tieħu din il-Kamra, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, se nkunu qed naraw il-frott tiegħu mhux illum, lanqas għada, imma fl-għexieren ta' snin li ġejjin.

Allura, biex nagħmilha ċara, nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni għal darba oħra se nkunu qed nivvotaw favur din il-liġi.

Hawn irrid ngħid li aħna vvotajna favur aktar minn 94% tal-liġijiet li dan il-Parlament ressaq matul l-aħħar snin.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm mhux veru li din in-naħa tal-Kamra hija oppożizzjoni negattiva.

Sur President, ħadt gost nisma' lill-Onor.

Parnis jgħid li l-kritika tagħna għall-avviż legali dwar l-iskart kienet saret b'intenzjoni tajba għax għandna għal qalbna l-kunsilli lokali.

Minkejja l-kliem li seta' nqtal minn xi uħud min-naħa tal-Gvern, illum kellna ċertifikat mis-Segretarju Parlamentari – li nerġa' nsellimlu għad-diskors pożittiv, u iktar tard se nkun qed nispjega x'qed nifhem b'pożittiv – proprju dwar l-avviż legali dwar il-ġbir tal-iskart.

F'dak li għandu x'jaqsam mar-riforma jien se nitkellem ukoll dwar il-White Paper li l-Gvern ippreżenta u li jien flejtha għal darba, tnejn, tlieta.

Nirrikonoxxi li hawn affarijiet pożittivi, però hawn affarijiet li huma 'l bogħod minn dak li tlabna aħna bħala Oppożizzjoni.

Id-dokument li ppreżentajna aħna forsi ma kienx dokument bil-kulur u bir-ritratti, però kien dokument li kien fih 80 proposta.

Kien dokument li ressaqna proprju f'4 ta' April 2018, wara konsultazzjoni wiesgħa.

Dan għamilnih għax aħna Oppożizzjoni pozittiva, Oppożizzjoni li trid tikkontribwixxi.

Minkejja li qegħdin fl-Oppozizzjoni aħna ressaqna b'responsabbiltà dokument.

Nieħu gost li l-Onor.

Parnis qed jgħid dan minkejja li fil-White Paper li ppreżenta l-Gvern hemm biss sitt proposti minn dawn it-80 proposta tagħna.

Barra dawn, jidher li l-Gvern se jkun qed jikkonsidra proposti oħrajn.

Mal-ħin li ġej aħna se nkunu qegħdin nitkellmu f'isem l-Oppożizzjoni u, bħala l-kelliemi responsabbli mill-Gvern lokali, għalkemm bl-Ingliż inħobbu nużaw l-espressjoni 'what's in a name?', irrid inserraħ ras kulħadd li jekk se jkun hemm bidla b'rabta mal-isem fil-Kostituzzjoni, din in-naħa se tkun qed tivvota kontra.

Aħna wellidna lill-kunsilli lokali, tajna l-poteri lin-nies u minn fuq il-poter niżżilnieh 'l isfel.

Aħna emminna fir-reġjuni għax waqqafna r-reġjuni, jiġifieri, altru li aħna naqblu mar-reġjuni.

Irrid ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam mar-reġjuni aħna kellna kwantità ta' proposti: uħud minnhom – ftit ferm – il-Gvern ħadhom on board fid-dokument tal-White Paper, u allura hawn se nkun qed insemmi x'ma ħax on board il-Gvern.

Parnis għandu għal qalbu l-kunsilli lokali.

Nemmen li l-Onor.

Parnis irid jara l-ġid f'dan is-settur.

Però, li nemmnu biss jien mhuwiex biżżejjed.

Jien inħeġġeġ lill-Onor.

Parnis biex jagħmel il-pressjoni kollha meħtieġa biex jidħlu wkoll il-proposti li aħna ressaqna f'dan id-dokument li jien se nkun qiegħed nagħmel referenza għalih.

Aħna tkellimna għal tliet xhur sħaħ, iltqajna ma' nies li fil-passat ħadmu fil-kunsilli lokali u ma' nies li qegħdin jaħdmu llum fil-kunsilli lokali.

Tkellimna ma' membri attivi u dawk mhux attivi f'diversi oqsma fil-qasam soċjali u fil-Korp tal-Pulizija, u tkellimna mal-NGOs biex dan id-dokument li ppreżenta l-Partit Nazzjonalista f'April verament jirrifletti l-interess tan-nies hemm barra.

Meta din in-naħa tal-Kamra ngħidu "soċjetà li jimpurtaha", ma nkunux qegħdin nitkellmu fl-arja.

Dan ngħidu għax jekk qed nagħmlu proposti tajbin, għaliex il-Gvern ma jippruvax idaħħalhom fir-riforma li qegħdin nitkellmu dwarha?

M'għandux għalfejn iħossu umiljat, għax wara kollox aħna qegħdin hawnhekk biex verament – kif qal l-Onor.

Parnis – naraw li ma jkunx hemm qasma fuq dan is-suġġett.

Allaħares ninqasmu fuq suġġett li qegħdin naqblu fit-tonalità.

Imma issa importanti li mhux biss naqblu fit-tonalità u fid-diskors, imma wkoll fl-azzjonijiet.

Jiena nista' nikkonferma wkoll li fil-ġranet li ġejjin qabel dħalt f'din il-Kamra għadni kif bgħatt korrispondenza lis-segretarjat tal-Onor.

Parnis fejn ikkonfermajna li, iva, il-Partit Nazzjonalista għal darba oħra, għar-raba' darba se nkunu qed niltaqgħu mal-Gvern biex nerġgħu ntennu dak li aħna nemmnu li għandu jsir fil-kunsilli lokali.

Il-Gvern m'għandux għalfejn jgħidilna li aħna negattivi meta nitkellmu biex nagħtu aktar poteri lill-kunsilli lokali.

Il-Gvern m'għandux għalfejn jgħidilna li aħna ma nixtiqux il-ġid meta qed ngħidu li ma kienx hemm bżonn li titwaqqaf Infrastructure Malta biex tieħu r-responsabilità tat-toroq tal-kunsilli lokali.

L-Onor Parnis semma s-sinjali tat-toroq.

Infakkru li Infrastructure Malta se tkun qed tieħu ukoll anke dawn il-poteri.

Hawnhekk nieħu gost inħares madwari f'din il-Kamra u nara li fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra hawn numru ta' nies li l-ewwel passi tagħhom fil-politika kienu fil-kunsilli lokali.

Ħafna minna tlaqna mill-kunsilli lokali, tlaqna mil-livell lokali, biex imbagħad eventwalment il-poplu fdalna dan is-siġġu.

Irrid ngħid ukoll li 25 sena ilu aħna konna waħedna f'din il-Kamra meta ta' qabilna ħolmu li f'Malta għandu jkollna l-gvern lokali.

Dakinhar konna waħedna.

Illum, għall-grazzja t'Alla, qegħdin flimkien.

Minkejja d-diffikultajiet, wara 25 sena aħna konna kapaċi li dak li kien esperiment illum nikkonvertuh f'esperjenza f'dan il-pajjiż, anke jekk m'aħniex perfetti.

Jiena nistaqsi lin-nies hemm barra jekk il-kunsilli lokali kenux suċċess.

Naqblu li fadlilna fejn intejbu.

Imma, irridu naraw minn fejn tlaqna waħedna 25 sena ilu, waqt li llum qegħdin flimkien naqblu mal-konċett tal-kunsill lokali.

Għallinqas bil-kliem il-Partit Laburista qed jaqbel.

Jekk verament dan hu l-każ, allura għaliex mhuwiex jikkonsidra dak li qed nipproponu aħna?

Dawn huma proposti fattibbli.

Aħna tkellimna ma' nies li ħadmu u li qed jaħdmu fil-kunsilli lokali, u huma qalulna li dawn huma proposti li jistgħu jseħħu, u allura nappella lill-Gvern biex mill-kliem issa ngħaddu għall-fatti.

Jiena ħadt gost nisma' lill-Onor.

Parnis jgħid għall-ewwel darba li se jkun qed jerġa' jikkonsidra numru ta' proposti li aħna ressaqna.

Però, sal-lum l-Gvern għadu ma tax widen tagħhom, u allura jien se nkun qiegħed nitkellem fuq numru ta' proposti li l-Gvern se nkunu qegħdin nerġgħu rressquhomlu.

Nittama li din id-darba verament ikun Gvern li jisma'.

Fl-aħħar mill-aħħar, se jkun il-Gvern li jattwa dawn il-proposti, anke jekk aħna rridu nagħtu l-kontribut tagħna.

Aħna rridu li l-proposti tagħna ma jaqgħux fuq widnejn torox; aħna rridu li l-proposti tagħna jidħlu fis-seħħ għax nemmnu li dawn jistgħu jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.

Meta qed nitkellmu fuq il-qasam soċjali, insellem lill-ex-sindku tal-Mosta li għamel referenza għalih l-Onor.

Ivan Bartolo, li verament naħseb li poġġa fuq quddiem il-qasam soċjali.

Għalhekk huwa maħbub fost il-Mostin, apparti li huwa wkoll ta' eżempju għalina lkoll.

Aħna tal-Partit Nazzjonalista f'dan id-dokument li ppreżentajna poġġejna l-qasam soċjali bħala l-fulkru li fuqu tista' ddur din ir-riforma.

Tkellimna li fuq livell lokali rridu nassiguraw li bis-serjetà u mhux bil-kliem ħadd ma jibqa' lura.

Tajjeb nitkellmu fuq surplus u fuq ekonomija b'saħħitha; però, jekk ir-residenti tagħna mhux se jħossu din id-differenza, inutli niġu nitkellmu hawn bin-numri.

In-nies ma jiklux bin-numri.

Il-Ministru qal li ta €2 miljun żieda.

Mingħajr ma nkun kritiku partiġjan, possibbli li xi ħadd jista' jemmen li dan il-Gvern għandu l-kunsilli għal qalbu meta fl-aqwa żmien tal-ekonomija f'pajjiżna kull kunsill se jkun qed jieħu biss €30,000 żieda mill-finanzjament li kellu s-sena l-oħra?

Il-Ministru tal-Finanzi importanti li jifhem li l-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk biex jibqgħu.

Minn hawn insellem lil Eddie Fenech Adami li ħolom bihom 25 sena ilu.

Forsi dakinhar kien hawn min qallu: Inti taf x'qed tagħmel?

Taf li qed titlaq il-poter minn taħt idejk biex tifirxu fil-lokalitajiet f'pajjiżna?

Illum ħadd ma jiddubita minn dik id-deċiżjoni li ħa Eddie Fenech Adami.

Kienet deċiżjoni tajba.

Mela ejja nagħmlu qabża bis-serjetà: jgħid x'jgħid il-Ministru tal-Finanzi, il-Kunsilli Lokali ma kienx ħaqqhom €2 miljun żieda biss f'għeluq il-25 sena!

Din kienet waħda mill-inqas żidiet li qatt ħadu l-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Mhux qiegħed nikkritika b'mod partiġjan, imma qed nitkellem ġenwinament għax għandi għal qalbi l-kunsilli lokali u għax inħobb il-kunsilli lokali.

Aħna qed nipproponu li jkun hemm kunsillier li jkun responsabbli b'mod esklussiv għall-qasam soċjali: imma l-Gvern għadu m'aċċettax din il-proposta.

Nittama li meta nerġgħu niltaqgħu jagħti kas din il-proposta u, mingħajr ma jpoġġi piż finanzjarju, jara li f'kull belt u raħal isir social impact assessment.

Din ilni ntambar fuqha minn Frar, u hawn nerġa' nitlob lill-Ministru li jikkonsidraha din għaliex aħna rridu li kull sindku, kull kunsillier jieħu ritratt tal-lokalità biex meta jkun qed jattwa l-politika tiegħu u jieħu d-deċiżjonijiet, dawn verament ikunu jirriflettu l-interess tal-komunità.

Illum jekk tistaqsi lis-sindki ta' Malta u Għawdex dwar jekk jafux kemm għandhom persuni b'diżabilità fil-lokalità tagħhom, dawn jgħidulek li le.

Jekk tistaqsihom kemm hemm problemi ta' solitudni, ta' nies li għandhom problema ta' housing, dawn jgħidulek li ma jafux.

Għalhekk huwa tajjeb li jidħol is-social impact assessment li qed nipproponu bħala Oppożizzjoni.

Ovvjament, aħna tlabna wkoll lill-Gvern jibda bis-serjetà jagħti kas il-qasam tal-anzjani.

Aħna qegħdin ngħidu li kull lokalità, bl-għajnuna tal-Gvern, imma bis-sehem dirett tal-kunsilli lokali, għandu jkollha night shelter.

L-amministrazzjoni preċedenti – u jien kelli l-privileġġ li fil-lokalità li jien ġej minna li l-poplu Mellieħi kien fdali li mmexxi għal ħames snin – flimkien mal-Gvern konna nivvutaw ammont ta' flus fis-sena biex ftaħna n-night shelter u biex ftaħna d-day centre.

Il-Gvern għandu jara li kull belt u raħal ikollu dawn is-shelters mingħajr ma jkun hemm piż żejjed fuq il-kunsill.

Ejja naraw li s-surplus verament ikun qiegħed jinfirex across the board f'kull belt u raħal f'Malta u f'Għawdex.

Aħna qed ngħidu lill-Gvern: Jekk verament għandna s-surplus, jekk l-ekonomija miexja 'l quddiem, ejja nieħdu dawn il-miżuri li anke fil-kunsilli lokali jagħmlu d-differenza.

Tlabna wkoll li jkun hemm one stop shop f'kull kunsill lokali, mhux biss għall-qasam soċjali imma anke għall-komunità kummerċjali.

Aħna għandna nkunu ta' servizz għall-komunità kollha, fil-kunsilli lokali għandna nkunu ta' servizz għas-sidien tal-ħwienet li m'għandhomx għalfejn joqogħdu jiġru mingħand Kajfa għal għand Pilatu.

Dawn għandu jkollhom is-servizzi pprovduti mill-uffiċċju tal-Kunsill Lokali fejn hemm il-qalba tal-interess tal-komunità, u għandna naraw ukoll li l-SMEs tagħna, li għandna bil-mijiet u bl-eluf fl-ibliet, jinqdew bis-serjetà.

Rigward il-qasam soċjali l-Gvern qed jgħid – u aħna dan nirrikonoxxuh – li hawn problema ta' shortage fejn għandu x'jaqsam social workers.

Huwa fatt magħruf li pajjiżna għadu lura, u allura rridu naraw kif se nħajru aktar żgħażagħ jidħlu fil-professjoni tas-social workers.

Però aħna qegħdin ngħidu li l-kunsilli għandhom jingħataw il-poter u l-fondi biex jimpjegaw magħhom community workers li jiġu mħarrġa, jekk mhux fuq livell ta' social workers, almenu jkunu community workers li jaħdmu fuq bażi full-time jew part-time biex naraw li jiġu tackled il-problemi soċjali wara li jkun sar social impact assessment.

Jekk hemm problemi fil-lokalitajiet, allura jkunu dawn in-nies li jkunu ġew mħarrġa li jieħdu ħsiebhom.

Għandu jsir dan it-tip ta' investiment, għax wara kollox huwa r-riżors uman li huwa l-iktar ħaġa għażiża li għandna f'pajjiżna.

Aħna m'għandna l-ebda riżors; għandna biss ir-riżors uman u allura ejja ninvestu anke fl-anzjani tagħna li huma rtirati u li jgħoddu l-eluf fil-lokalitajiet.

Dawn għandhom minjiera ta' esperjenza li ġabru tul ħajjithom f'diversi oqsma – jekk hux għalliema, jekk hux nies li ħadmu fil-qasam soċjali – u allura ejja nħeġġuhom u għandna rressquhom lejn il-kunsilli lokali, lejn il-komunitajiet tagħna biex huma jkomplu jagħtu dak li ġenwinament taw tul ħajjithom.

Konvint li nistgħu nieħdu l-aħjar minnhom ukoll.

Sur President, ma nistgħux nitkellmu dwar il-komunitajiet tagħna u ninsew l-organizzazzjonijiet mhux governattivi.

Pajjiżna wasal fejn wasal illum għaliex għandna l-valur tal-volontarjat b'saħħtu, għandna l-valur li mal-kunsill lokali komplejna nixprunaw din il-ħidma fi ħdan l-għaqdiet tagħna, u allura komplejna nkabbru l-valur tal-volontarjat f'kull belt u raħal f'pajjiżna, f'kull rokna ta' belt u raħal f'Malta u Għawdex.

Nittama li anke l-Gvern hawnhekk jifhem li hemm bżonn bis-serjetà li naraw li lil dawn inkomplu ninċentivawhom.

Ovvjament, meta tkellimt dwar oqsma oħra fejn ssemmew skemi, ejja nirrikonoxxu li sal-2013 kien hemm ammont ta' skemi li dawn ma baqgħux jiġu attwati.

Aħna se nkunu minn ta' quddiem li nappoġġjaw lill-Gvern li, filwaqt li jerġa' jdaħħal lura dawk l-iskemi li kienu qed jagħmlu d-differenza fl-ibliet u fl-rħula tagħna, jerġgħu jidħlu u jdaħħal oħrajn b'ideat oħra li l-Gvern jemmen li huma tajba.

Fl-aħħar mill-aħħar, hu qiegħed imexxi.

Qabel kien hemm għexieren ta' skemi li llum kważi nofshom m'għadhomx jiġu attwati fost il-kunsilli lokali.

Fid-dokument li aħna ppreżentajna lill-Gvern għar-riforma tal-kunsilli lokali aħna tajna importanza wkoll lis-sigurtà.

Aħna nibqgħu nemmnu li l-LESA ma kenitx pass fid-direzzjoni t-tajba.

Mhux biex nikkritikaw b'mod partiġjan, imma jekk staqsi lis-sindki u lill-kunsilliera ssib li dawn jgħidulek li aħjar kif konna qabel, meta kienu l-kunsilli li jħossu l-bżonn u jitolbu biex ikollhom il-wardens, illum l-uffiċjali tal-komunità.

Għal darba oħra, what's in a name?

X'inhu t-tibdil li sar?

Kieku biddilna biss l-isem u morna aħjar, fiha u ma fihiex, però l-LESA mhijiex tilħaq l-iskop, għaliex l-uffiċjali tal-komunità twaqqfu f'pajjiżna.

Inutli nbiddlu l-uniformijiet.

Nerġa' ngħid li aħna rridu li, l-ewwel u qabel kollox, ikunu l-kunsilli li jiddeċiedu dwar il-bżonnijiet, il-ħinijiet u ż-żoni ta' fejn għandhom ikunu l-uffiċjali tal-komunità.

Importanti wkoll li lill-uffiċjali tal-komunità, dawk li qabel kienu jissejħu l-wardens, ninċentivawhom.

Mhux ma' dawk li morna nieħdu żewġ ritratti magħhom meta biddilnielhom l-uniformi!

Jiena niltaqa' magħhom u jiġu jkellmuni.

Kultant jiġu tard filgħaxija għaliex jibżgħu li jarahom xi ħadd.

Jiġu mhux fil-bini tal-Parlament ma jmurx jarahom xi Ministru u jaqilgħuha għax ikunu ġew ikellmu lis-shadow minister responsabbli mill-kunsill lokali.

Dawn mhumiex qegħdin jaħdmu għal qalbhom, mhumiex motivati, u allura huwa importanti li lil dawn l-uffiċjali fil-komunità ninċentivawhom u nuruhom rispett biex huma jagħtuna l-aqwa tagħhom.

Dan huwa riżors importanti.

Ejjew nedukaw lill-poplu Malti anke permezz tal-uffiċjali fil-komunità!

Però lil dawn in-nies bis-serjetà rridu nuruhom rispett.

Jekk le, allura nkunu qed infallu qabel bdejna.

F'dan id-dokument għal darb'oħra tlabna lill-Gvern biex jibda jħaddem bis-serjetà l-konċett tal-community policing.

Sur President, inti ġej mill-kamp tal-pulizija, għamilt snin tagħti servizz fil-Korp tal-Pulizija u taf x'jiġri meta jkollok lokalità tmiss ma' tnejn jew tliet distretti fil-Korp tal-Pulizija.

Jien inħobb insemmi l-eżempju ta' Għajn Tuffieħa li tagħmel mal-Mellieħa.

Jekk jiġri inċident fil-bajja tal-Mellieħa jew ta' Għajn Tuffieħa jew fiż-żona tal-madwar, inutli li n-nies imorru l-għassa tal-Mellieħa minkejja li din tagħmel parti mill-konfini tal-Mellieħa.

Iridu jmorru l-Mosta biex jagħmlu r-rapport.

Fid-dokument li ppreżentajna aħna dħalna f'dan id-dettall għax kellna nies mill-Korp li tawna l-input tagħhom, kellna nies b'esperjenza ta' għexieren ta' snin.

Fosthom hemm min għadu jaħdem u hemm min spiċċa jaħdem u aċċetta, għall-ġid ta' pajjiżna u tal-kunsilli lokali, li jilqa' l-istedina tal-Partit Nazzjonalista, minkejja li qiegħed fl-Oppożizzjoni, u jagħti s-sehem tiegħu.

Hawn irrid nirringrazzja lil kull min ta s-sehem tiegħu biex ħriġna b'dan id-dokument bi 80 proposta f'April li għadda u li ppreżentajnih lill-Gvern.

Irrid ngħid li meta tkellimna fuq community policing, aħna għedna li għandu jkun hemm koordinament bl-involviment dirett tal-kunsill lokali.

Ma jistax ikun li jkollok pulizija li wara erba' ġimgħat, sitt ġimgħat, tmien ġimgħat jispiċċa jiġri minn post għall-ieħor.

Kellna tant żieda ta' membri fil-Korp tal-Pulizija – li nsellmilhom.

Sa jumejn ilu, kellna grupp ieħor li daħal fil-Korp tal-Pulizija u jalla jkunu ta' servizz għall-poplu Malti.

Jalla kull wieħed u waħda minnkom, li dħaltu għal biċċa xogħol mhux faċli, tkunu determinati, anke minkejja n-nuqqas ta' rispett li tistgħu taraw.

Hawn mhux qed nitkellem mil-lat ta' Gvern jew mil-lat ta' Oppożizzjoni, imma minn xi nies li jkunu irresponsabbli.

Jiena ngħidilhom: Ibqgħu sodi fil-ħidma tagħkom għax intom għandkom tingħataw rikonoxximent mill-poplu Malti, mill-Gvern Malti u, għaliex le, mill-Oppozizzjoni ukoll.

Jiena nixtieq li l-Gvern jagħtina ċ-ċans li nerġgħu nispjegawlu l-konċett tal-community policing li qegħdin ngħidulu dwaru, konċett li verament jista' jserraħ ras in-nies hemm barra.

Ejja naqblu dwar dan.

Jiena naħseb li kulħadd jaqbel li għandna numru ta' lokalitajiet f'pajjiżna fejn in-nies mhumiex qed iħossuhom komdi jew sikuri.

Altru li mhux qegħdin l-aqwa fl-Ewropa.

Naħseb li kieku jkollok iddur f'kull belt u raħal f'pajjiżna kulħadd jgħidlek li jixtieq iserraħ rasu billi jkollu għal darb'oħra l-pulizija on the beat.

Din hija xi ħaġa li kienet teżisti qabel, anke jekk illum fil-ħinijiet tad-dħul u l-ħruġ mill-iskejjel – għalkemm mhux dejjem – ikun hemm il-pulizija.

Huwa dan l-image li rridu nerġgħu nibdew nibnu tan-nies tal-uniformi li jaħdmu fil-Korp tal-Pulizija, li dan huwa bniedem li kapaċi joħloq djalogu u serħan il-moħħ man-nies hemm barra u allura jiggwadanja r-rispett.

Mill-Oppożizzjoni qed nipproponu li għandna nestendu dan is-servizz li ma jkunx biss fejn hemm l-iskola, imma wkoll fil-ħinijiet tad-duttrina u fil-ħinijiet tan-nurseries.

Aħna minn din in-naħa tal-Kamra qegħdin inħeġġu stili ta' ħajja sana fejn it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jipprattikaw aktar dixxiplini sportivi.

Mela ejja naraw ukoll li lill-ġenituri nserrħulhom rashom anke f'żoni fejn ikun hemm konċentrazzjoni ta' tfal f'ħinijiet differenti.

Min-naħa l-oħra, wieħed irid jifhem li anke l-ġenituri jridu jagħmlu l-parti tagħhom.

Jien ngħaddi minn bliet u rħula u naraw double parkings jew tliet karozzi pparkjati ħdejn xulxin f'toroq partikolari.

Huwa veru li għandna problema ta' parkeġġ.

Vera wkoll li għandna problema ta' traffiku f'pajjiżna.

Però allaħares iweġġa' xi tifel jew tifla li tkun qiegħda fil-viċinanzi tal-iskola minħabba kwestjonijiet ta' parking.

Għalhekk għandna naraw li l-Gvern joħloq is-soluzzjonijiet b'rabta ma' parkeġġi adegwati, anke fiż-żona tal-iskejjel.

Hawnhekk irrid ngħid li jiena, mingħajr daqq ta' trombi, aktar minn sena u nofs ilu ktibt lill-Ministru Evarist Bartolo dwar parkeġġ fl-iskola primarja tal-Mellieħa, fejn kien se jkun hemm estensjoni.

Ilna ħames snin nistennew, però fl-aħħar il-Ministru fehem u wassal il-messaġġ, u llum nieħu gost li wara dik l-ittra li jien bgħatt lill-Ministru sena u nofs ilu, dak li kien se jkun parkeġġ ta' żewġ sulari issa se jkun ta' sitt sulari.

L-FTS fehmet dak li mort tkellimt magħhom madwar mejda.

Kien hemm sitta jew sebgħa min-nies li aċċettaw u fehmu li l-bżonnijiet tal-komunità meta jien kont qiegħed nitkellem bħala deputat mill-Mellieħa, li hemm bżonn li jsir investiment mill-Gvern, anke jekk il-Kunsill Lokali jmidd idu biex jagħti l-għajnuna tiegħu fejn ikun bżonn.

Jien nemmen li l-FTS għandha tidħol għal dan il-piż u m'għandhiex titfa' l-piż fuq il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa.

Anke hawnhekk irrid ngħid li kienet deċiżjoni tajba li l-Gvern fehem dik l-ittra li bgħatt lill-Ministru, u lum b'sodisfazzjon ngħid li mill-pjanti li hemm jidher li minn żewġ sulari l-parkeġġ issa se jkun ta' sitt sulari.

Nispera li issa l-MEPA, li għamlet ħniżrijiet u aċċettat proposti inkluż fil-Mellieħa, biex ma nsemmix li bidlet il-policy u kissret dak li kien parti mill-patrimonju tagħna, mill-wirt u l-ġmiel naturali li tant konna niftaħru bih, ma toqgħdox tfettaq biex toħroġ il-permess għal sitt sulari parkeġġ, ovvjament taħt l-art.

Nittama li l-MEPA tifhem il-bżonnijiet u l-esigenzi tal-lokalità.

Nittama li l-Gvern jifhem il-konċett tal-Oppożizzjoni ta' community policing.

Dan ġie min-nies esperti, huwa fattibbli, kapaċi nagħmluh u allura għandna nwettquh.

Il-Ministru qal li se jkun qiegħed jikkonsidra wkoll il-proposti li ressaqna.

S'issa l-Gvern ħa madwar tmienja jew disa' proposti minn tmenin li aħna tajnih.

Mid-diskors tal-Onor.

Parnis jidher li se jkun qiegħed jevalwa l-74 proposta l-oħra li prattikament sal-lum ġew skartati.

Jien qed nifhem mit-ton tiegħu li s-Segretarju Parlamentari se jkun qiegħed jikkonsidrahom bis-serjetà.

Fil-ġranet li ġejjin, aħna se nerġgħu ntennu dak li emminna fih, dawk il-proposti li huma fattibbli, u allura ejja npoġġuhom on board biex verament inkunu qed nagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.

Ovvjament, hemm ukoll l-issue tas-sindki.

Is-Segretarju Parlamentari llum m'għamilx referenza dwar jekk is-sindku għandux ikun full-time jew le.

Jien naħseb li qabel ma naraw is-sindku jekk hux se jkun full-time jew le, qabel ma naraw jekk is-sindki hux se jiżdiedu fl-onorarja jew le, irridu naraw li l-Ministru ma jkomplix inaqqar mir-responsabilitajiet tas-sindki u l-kunsilliera f'Malta u Għawdex.

Ikun inutli li nitkellmu fuq sindki full-time jekk imbagħad, minn żmien għal żmien, inkunu qed niklulhom mir-responsabilitajiet li għandhom illum.

Rigward kandidati prospettivi, bi pjaċir ngħid li anke l-Oppożizzjoni għaddejja b'kampanja interna, u s'issa għandna mal-230 kandidat li diġà ġew approvati li se jkunu qegħdin jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali ta' Mejju li ġej.

Rigward ir-reġjuni, aħna naqblu magħhom; kienet din in-naħa tal-Kamra li ħolqot ir-reġjuni f'pajjiżna, u allura naqblu li dawn jiġu msaħħa.

Naqblu wkoll li għandu jkun hemm baġit allokat b'mod esklussiv għall-Kumitat tar-Reġjuni.

Il-Gvern qed jgħid li minn ħamsa se jġibhom sitta.

Irrid nifhem b'liema kalkoli l-Gvern minn ħamsa ġabhom sitta.

Jien nemmen fil-ġenwinità tal-Onor.

Parnis, imma mhux bilfors nemmen fil-ġenwinità ta' min jaħdem il-kalkoli.

Irrid inserraħ rasi li s-sitt reġjun li l-Gvern qed jipproponi verament qed isiru b'intenzjoni tajba, u mhux biex xi partit politiku jkollu diversi maġġoranzi fir-reġjuni.

Jekk il-Ministru jfehemna u jikkonvinċina dwar ir-raġunament li wassal biex f'pajjiżna jinħoloq is-sitt reġjun, jien ma niddejjaq xejn li niġi hawn u ngħid li naqbel li għandu jkollna sitt reġjuni.

Però rrid inkun konvint mill-intenzjoni ġenwina, jekk mhux tiegħek, Onor. Parnis, tan-nies ta' madwarek, li lkoll ħadmu fuq l-hekk imsejħa White Paper.

Jiena nittama li r-reġjuni nsaħħuhom, u huwa tajjeb li se jkun hemm finanzjament minn qabel.

Qabel kellna r-reġjuni u l-ħidma tagħhom tiġi ffinanzjata mill-flus li kienu jiġu ġġenerati miċ-ċitazzjonijiet.

Illum il-Gvern qed jivvota €3.1 miljun li jeħduhom minn qabel.

Xi ħaġa tajba, xi ħaġa pożittiva: però ejjew ngħidu li qabel kienu joperaw ukoll minkejja l-problemi li kienu jiffaċċjaw.

Nerġa' ntenni dak li għedt fil-laqgħa tas-sindki u l-kunsilliera ftit tal-ġranet ilu, li r-reġjuni riedu 'l fuq minn €1 miljun biex joperaw bir-responsabilitaijiet li għandhom sal-lum.

Is-sena d-dieħla se jkollhom €3 miljun li jinqasmu bejn sitt reġjuni, u allura €0.5 miljun kull reġjun.

Kif jistgħu joperaw meta qed ngħidu li se nżidulhom ukoll ir-responsabilitajiet?

Ejja nżidulhom ir-responsabilitaijiet, però m'għandniex inżidu r-responsabilitajiet lir-reġjuni u nnaqqsu r-responsabilità lill-kunsilli.

Ma naqblux ukoll – u dan huwa punt kardinali – dwar id-deċiżjoni li ttieħdet li jitwaqqfu f'pajjiżna l-kumitati amministrattivi.

Dan semmejtu fil-laqgħa li kellna, u qed nerġa' ntenni li kienet żbaljata d-deċizjoni meħuda, minkejja li qegħda fil-White Paper.

Meta kien hemm laqgħat bejn sindki u rappreżentanti mill-Ministeru tas-Segretarju Parlamentari, il-Ministru qal li kien hawn kunsilli li ma ħadmux, kien hawn kunsilli li ma wasslux lil-lokalità tagħhom fejn kienet ippjanata li tasal.

Hekk ġara fil-kumitati amministrattivi: kien hemm min ħadem, kien hemm min tħalla jaħdem u avvanza f'dik iż-żona partikolari.

Għaliex il-Gvern iddeċieda li għandu jaqta' ras il-kumitati amministrattivi?

Kien pass fid-direzzjoni t-tajba fejn aħna tajna aktar poteri lin-nies, komplejna frixna r-responsabilitajiet u d-devoluzzjoni tal-poter, li kien il-punt kardinali li tlaqna minnu 25 sena ilu meta wettaqna l-ħolma tal-kunsill lokali.

Aħna nitolbu lill-Gvern – u nittama li jisma' wkoll din il-proposta li jerġa' jikkonsidra bis-serjetà u jara li jkompli bil-kumitati amministrattivi.

Jekk hemm kumitat li ma jiffunzjonax, allura nxoljuh.

Pereżempju, aħna tlabna lill-Ministru biex ixolji l-Kumitat Amministrattiv ta' Burmarrad għax ma kienx qiegħed jiffunzjona, u dan kien kumitat immexxi mill-maġġoranza tal-Partit Nazzjonalista.

Għalina ma tagħmilx differenza, ġejjin minn fejn ġejjin!

Irrid ngħid li huwa d-dover tiegħi li naċċetta u nilqa' l-istediniet tas-sindki, jiġu minn fejn jiġu.

Ilbieraħ, flimkien mal-Onor.

Parnis, attendejt attività fil-Gżira fejn se jkunu qegħdin jirrikonoxxu għat-tielet sena konsekuttiva l-Jum iddedikat lit-Tfal.

Hija deċiżjoni sublimi, hija attività interessanti għax, wara kollox, x'hemm egħżeż mit-tfal?

Is-suġġett ewlieni se jkun l-ambjent, jiġifieri filwaqt li l-Kunsill tal-Gżira se jkun qiegħed jittratta l-ambjent f'jum iddedikat lit-tfal, jekk iddur dawra madwarek fil-lokalità tal-Gżira tara l-bini li radam il-lokalità tal-Gżira.

Fejn jidħol l-ambjent il-Kunsill Lokali tal-Gżira – u ħafna kunsilli oħra f'pajjiżna – spiċċaw mingħajr poter meta rajna l-MEPA tgħaddi gaffa minkejja l-vuċijiet tal-kunsilli lokali.

Inutli li nitkellmu dwar riformi, inutli nitkellmu dwar kemm nemmnu fil-kunsilli lokali jekk aħna ma nagħtux widen dak li jgħidulna l-kunsilli lokali.

Morru duru l-Gżira u Tas-Sliema!

Huwa tajjeb li jkollna l-iżvilupp, però rridu nagħtu kas il-kunsilli lokali għax huma jafu l-bżonnijiet.

Ejja ma nħallux erbgħa min-nies jaħtfu żoni partikolari f'pajjiżna biex itellgħu mostri ta' bini u jiġu jaqgħu u jqumu mill-interess u mill-ġid komuni.

Onor. Parnis, irridu nibagħtu messaġġ.

Huwa tajjeb li jien u inti naħdmu flimkien, però tajjeb ukoll li l-Gvern jibgħat messaġġ li ejja ma nħallux lill-MEPA tkompli tkun kompliċi fl-isfreġju fil-lokalitjiet tagħna.

Tajjeb nitkellmu fuq l-ambjent, però mhux il-kliem jgħodd imma l-azzjonijiet.

Mur dur dawra ma' pajjiżna: jekk hux pompi tal-petrol, jekk hux bini m'ogħla s-smewwiet, il-Gvern huwa assenti, anzi fil-MEPA mmorru u nivvotaw favur li ninsew l-interess tar-residenti!

Dan huwa ħażin.

Meta għada pitgħada nitilqu minn hawn, aħna rridu nħallu legat.

Dan semmieh ilbieraħ l-Onor.

Parnis fl-intervent li għamel fil-Kunsill Lokali tal-Gżira.

Jiena m'iniex qed ngħid li l-amministrazzjonijiet Nazzjonalisti kienu perfetti, però, dak li qegħdin naraw fil-qasam ambjentali matul l-aħħar snin huwa xi ħaġa li qatt f'pajjiżna ma esperjenzajna.

Qed naraw ftit nies li jimmanuvraw u jidħlu fejn għandhom jidħlu biex iġibu permessi li jidhru impossibbli li jakkwistawhom imma li, oħroġ il-għaġeb, iġibuhom u addio l-ilmenti u l-oġġezzjonijiet tal-kunsilli lokali, kien min kien is-sindku, kienet liema kienet il-lokalità.

Dik hija s-sitwazzjoni.

Liż-żgħażagħ li qegħdin joħolmu li xi darba jkunu fuq dawn is-siġġijiet u fuq is-siġġijiet tal-kunsilli lokali rridu nuruhom li verament aħna soċjetà li jimpurtana.

Aħna ma rridux li nibqgħu nibagħtu messaġġ lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna li aħna nitkellmu mod, imma l-azzjonijiet li jittieħdu fl-awtoritajiet tal-gvern ikunu mod ieħor.

Naħseb li l-MEPA għad trid tħallas ta' għemilha, forsi mhux għada jew pitgħada imma quddiem min se jiġi minflokna fuq dawn is-siġġijiet wara li jkun telaq mill-kunsilli lokali.

Aħna rridu nagħtu kont … Jien b'idi fuq il-kuxjenza ma niddejjaq xejn nikkritika, anke jekk mhux se nogħġob lil Ċikku u lil Ġanni.

Però huwa obbligu tiegħi li mmur fejn għandi mmur u nagħmel dak li għandi nagħmel.

Għandi nitkellem favur l-interess tal-ġid komuni.

Nerġa' ngħid li jiena ma niddejjaq xejn nikkritika affarijiet u proġetti, anke jekk forsi jkunu ġejjin mill-kamp Nazzjonalista.

Jien kelli din l-esperjenza matul dawn l-aħħar snin minn meta l-poplu fdali dan is-siġġu.

Ma niddejjaqx nikkritika proġetti u bdil ta' policies fil-lokalità tiegħi.

Dan għamiltu wkoll meta kont sindku, meta dakinhar kien Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista.

Fejn ma għoġbunix deċizjonijiet ma ddejjaqtx immur nagħmel konferenzi tal-aħbarijiet.

Kelli okkażjonijiet li mort nikkritika l-entitajiet governattivi, fosthom Transport Malta u l-MEPA ta' dak iż-żmien, u ma ddejjaqtx, u llum aktar u aktar ma niddejjaqx.

Dakinhar kont nirrappreżenta l-lokal u kelli l-obbligu li nagħmel hekk; illum għandi piż akbar għax qed nirrappreżenta lid-distrett kollu fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Jekk irridu nibagħtu messaġġ biex inħeġġu aktar nies jidħlu fil-politika rridu nibdew nagħtu l-eżempju aħna.

Irridu nkunu onesti fid-deċiżjonijiet li nieħdu.

Ejja ma nkunux parteċipi ma' min għandu interess li jħaxxen butu.

Ejja naraw li f'dan il-Parlament inkunu leali mhux lejn il-partit li nirrappreżentaw imma lejn il-poplu Malti u lejn il-ġenerazzjonijiet ta' għada li se jkunu qed jiġġudikaw il-ħidma li aħna qegħdin nagħtu llum.

Parnis b'mod ġenwin ngħidlu li qabel ma nitkellmu dwar sindku full time jew le, irridu naraw li lis-sindki u anke lill-kunsilliera nagħtuhom verament il-poteri u r-rispett, għax dawn qegħdin jagħtu l-ħin tagħhom u l-inqas li jistennew huwa rispett u widen għall-karba tar-resident.

Kont qed nitkellem fuq l-uffiċjali tal-komunità.

Jekk irridu l-aħjar nies li jmorru għall-pożizzjonijiet fi ħdan il-kunsilli lokali, ejja ninċentivaw lill-istaff, lis-segretarji eżekuttivi.

Aħna għamilna numru ta' proposti mhux biss fuq kwestjoni ta' jekk tiżdiedx il-paga jew le, imma tal-mod kif insaħħu bit-taħriġ.

Il-Gvern fil-White Paper ħa parti mill-proposta tagħna.

Aħna qegħdin ngħidu li nsaħħu r-riżors uman bit-taħriġ, imma wkoll bin-numru ta' ħaddiema.

Ma jistax ikun li tiġi, pereżempju, il-WasteServ u, mingħajr konsultazzjoni, taqbad u titfa' l-piż fuq il-kunsilli lokali.

Jiena ninkwieta għax kultant nibda ngħid li qegħdin nitilfu t-tifsira vera ta' xi tfisser konsultazzjoni.

Illum irċevejt ritratt li, bil-permess tal-Kamra, nixtieq inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Huwa ritratt meħud ilbieraħ: Ħal Far b'erba' containers u maġenbhom vann qed iqassam il-bins tal-iskart separat.

Lill-kunsilli lokali sallabniehom, u l-Onor.

Parnis jaf x'qed ngħid għax jien kelli l-opportunità, f'din il-Kamra u anke barra, nikkwota sindki ġejjin minn kull partit politiku.

Kellna s-sindki tax-Xgħajra, tal-Fgura, ta' Ħaż-Żebbuġ, ta' tas-Sliema, u tal-Mosta li lmentaw.

Dan li hawn fir-ritratt ġara lbieraħ, xena fl-2018.

Mhuwiex aċċettabbli li poġġejna f'dell ikrah lill-kunsilli lokali, u hawnhekk insellem lill-Ministru għax għall-ewwel darba qal li l-kritika tagħna kienet ġenwina meta tkellimna dwar l-avviż legali.

Araw x'ħadna bl-avviż legali!

Din hija parti żgħira minn ħolqa f'katina ta' oxxenitajiet li esperjenzaw il-kunsilli lokali bin-nies igergru meta l-kunsilli lokali ma jaħtu xejn.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq l-ambjent għax il-Ministru aċċenna għalih.

Din hija xena oħra li esperjenzajnieha fl-aħħar sigħat f'San Pawl il-Baħar.

Tkellimna dwar il-kampanja Blitz li għamel il-Gvern li kienet tajba.

Biex ngħidu kollox kif inhu, il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar ħareġ 'il fuq minn €140,000 jew €160,000 biex għamel din il-kampanja.

Ovvjament, kienet kampanja tajba, imma għandi d-dubji tiegħi jekk kienx għaqli jew le li nieħdu chunk mhux żgħira mill-baġit tal-Kunsill Lokali.

Hawn għandi ritratt tal-boroż.

Ovvjament din mhijiex responsabilità tal-kunsill lokali, imma huwa l-kunsill li jaqlagħha mingħand in-nies fuq il-Facebook.

Din hija xena oħra f'żona f'San Pawl il-Baħar fejn hawn boroż mormija bl-addoċċ, u ovvjament in-nies jitkellmu.

Sfortunatament, ilaqqatha dejjem il-kunsill lokali, u allura rridu naraw li min hu responsabbli għandu jħallas għal għemilu.

Aħna naqblu mal-konċett tal-avviż legali, imma xi ħadd irid iserrħilna rasna li ma jiġrix bħalma ġara fil-lokalitajiet li dehru fuq NET News u fuq midja oħra indipendenti fejn kuntratturi qegħdin iħalltu l-boroż.

Dan żgur li ma kienx il-ħsieb ewlieni, li xi ħadd iħallat dak li l-poplu Malti qagħad jissepara, anke jekk ma kienx informat.

Qed ngħid hekk għax suppost li kull residenza f'pajjiżna kellha tirċievi l-informazzjoni, imma dan ma seħħx.

Jista' xi ħadd jgħidli min kien responsabbli ta' dak in-nuqqas, u mhux business as usual?

F'pajjiżna ġejna li kollox jgħaddi, kollox xejn mhu xejn anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent.

Nittama li l-Gvern jieħu dan li qed ngħid bis-serjetà, u mhux importanti li ngħaddu l-avviżi legali biss.

Issa jekk dak l-avviż legali kienx nofsu misjur, dak huwa argument politiku.

Imma, jekk għaddejna avviż legali minn hawnhekk, irridu naraw li l-poplu Malti jkun informat u edukat biex verament naslu fejn irridu naslu.

Sur President, hawnhekk għandi korrispondenza li l-Onor.

Parnis daħal fiha biex jgħin.

Qed nitkellem dwar il-kwestjoni fejn il-Kunsill Lokali tal-Gudja talab biex tidħol bye-law b'rabta mal-parkeġġ abbużiv li qed ikun hemm fil-lokalità.

Is-Segretarju Parlamentari intervjena permezz ta' email fejn qal: 'Ejja nsibu soluzzjoni għax hemm it-tgergir tan-nies.'

Għamilt tajjeb, Onor. Parnis, li tkellimt.

Għandi kopja ta' din il-korrispondenza bil-firma tiegħek.

Jiġi l-uffiċjal legali tad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u waqqa' dak li qablu unanimament dwaru fil-kunsill lokali u waqqa' wkoll dak li l-Ministru talab li tittieħed deċiżjoni dwaru fl-interess tar-residenti.

Din ma kenitx kwestjoni ta' blu jew aħmar, jew biex taġevola lil Ċikku jew lil Ġanni, imma biex naġevolaw lir-residenti, l-interess tar-residenti Gudjani.

Jiena m'għandi l-ebda interess fil-Gudja, imma għandi interess fil-persuni li jgħixu hemm għax xorta persuni umani, u allura, jekk qed tokrob, jekk qed twassal messaġġ, ġej minn liema belt jew raħal ġej, jien obbligat li nwassal il-vuċi tagħhom.

Hawnhekk il-persuna responsabbli min-naħa legali tad-Dipartiment lis-sindku kitbitlu hekk:

"Ġentilment ngħarrfek li, wara verifiki li għamlet id-Diviżjoni, jirriżulta li l-proposta ta' bye-law ma tistax tiġi aċċettata u dan għaliex diġà hemm liġi nazzjonali li tirregola din il-materja, ossia leġiżlazzjoni sussidjarja b'rabta mar-regolamenti ta' skemi ta' pparkjar ikkontrollat residenzjali u kummerċjali."

Però kien hemm kunsill lokali ieħor, fejn id-deċiżjoni ngħatat b'mod differenti.

Hawnhekk ukoll naħseb li qabel ma nagħmlu riforma għandna naraw x'inhu għaddej fid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali.

Nerġa' ngħid li jiena ħadt gost nisma' lill-Onor.

Parnis jitkellem illejla, u jalla li dan id-diskors nattwawh għall-pass li jmiss.

Però qabel ma nitkellmu fuq il-White Paper, irridu naraw ukoll dawn l-affarijiet.

Jiena nsellem lill-ħaddiema kollha, mid-Direttur 'l isfel u lill-ħaddiema tal-kunsilli lokali.

Però jkolli ngħid li anke ħdan id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali, hemm demotivazzjoni minn fuq s'isfel.

Il-ħaddiema mhumiex jagħtu l-massimu tagħhom għax mhumiex qegħdin jiġu rispettati.

L-Onor.

Parnis jaf x'jiena ngħid meta ngħid li hemm min jiġi affettwat ħażin, pereżempju, fejn jidħlu l-family friendly measures.

Jekk is-sena l-oħra xi ħadd f'dan id-dipartiment ibbenefika minn miżura għal raġunijiet validi, għaliex din is-sena hemm min qed jitnaqqrulu dawn il-family-friendly measures?

Għalhekk, qabel ma nibdew nitkellmu fuq riforma, huwa importanti li fi ħdan id-Dipartiment tal-Kunsill Lokali naraw li l-ħaddiema jkunu rispettati.

Hawn qed nitkellem b'responsabilità.

Insellem lill-ħaddiema kollha, inkluż id-Direttur, imma hemm bżonn li meta nitkellmu fuq kunsilli lokali nitfgħu lil kulħadd taħt l-umbrella.

Ma nistgħu nħallu lil ħadd barra.

Kulħadd huwa importanti fil-qasam tal-kunsilli lokali, mill-kbir nett sal-inqas wieħed, u naħseb li huwa importanti li dan li għedt illejla hawnhekk jittieħed bis-serjetà.

Jiena ċert li l-Onor.

Parnis jifhimni, u ma jiddejjaqx li nkellmu anke ras imb ras wara d-diskors.

Hemm min qed jaħseb li jista' jgħaddi bħal gaffa minn fuq il-ħaddiema tal-kunsilli lokali.

Ejjew ma narawx kbir – mhux qed ngħid għalik, Onor. Parnis – imma ejjew ma narawx kbir.

Il-Gvern għandu l-obbligu li jpoġġi nies kompetenti u responsabbli f'kull kariga, minn fuq nett s'isfel.

Kull wieħed u waħda minna, fil-Parlament u barra, u kulmin jaħdem maċ-Ċivil għandu mhux biss jagħti l-massimu, imma jara li jirrispetta wkoll lil min huwa taħtu.

Ir-rispett għandu sehem importanti.

Il-valur tar-rispett titilfu darba, u mbagħad diffiċli biex terġa' tiksbu.

Sur President, il-Gvern għandu l-appoġġ assolut ta' din in-naħa tal-Kamra fuq dan l-abbozz; imma, jekk jista' jkun, għandna naqblu b'mod unanimu, u allura nappella għal darb'oħra, li nieħdu on board il-proposti li l-Oppożizzjoni qed tressaq.

B'dan il-mod l-Onor.

Parnis ikun jista' jgħid li kien hu li wettaq waħda mill-ħafna riformi li saru f'25 sena li għamlu differenza u li bis-serjetà tejbu l-ħajja tan-nies.

Ma nistgħux nitkellmu dwar il-bniedem fiċ-ċentru tal-politika tagħna jekk imbagħad inħallu nies fid-dipartimenti jiddeċiedu kontra dak li l-ministru jkun qed igħid.

Tajt l-eżempju tal-Kunsill tal-Gudja.

Il-Kunsill tas-Swieqi jokrob mal-MEPA u Transport Malta – issa Infrastructure Malta – għaliex jibqgħu jgħaddu gaffa.

Inutli li nitkellmu fuq white papers jekk se nħallu lil dawn l-hekk imsejħa allat fid-dipartimenti li jaħsbu li għandhom is-siġġu tagħhom ad aeternum.

Dawn jaħsbu li, għaliex ġew appuntati mill-Gvern tal-ġurnata, jistgħu jagħmlu li jridu, jistgħu joħorġu l-permessi, jistgħu jiġu jaqgħu u jqumu x'qed igħid il-kunsill lokali għaliex hekk tajniehom il-lala.

Dawn huma punti kardinali jekk irridu li din ir-riforma li se nkunu qegħdin niddiskutu fil-ġranet li ġejjin tirnexxi.

Ovvjament, tkellimna fuq l-ambjent.

Hawnhekk din il-ġimgħa tkellem il-kummissarju responsabbli mill-ambjent fi ħdan l-Uffiċċju tal-Ombudsman, il-Perit Alan Saliba.

Li qed jagħti risposta għal dak li l-Gvern qed jgħid li bħal donnu telgħet ix-xemx bid-deċiżjonijiet li qed iwessa' t-toroq.

Hawnhekk għandna l-Kummissarju tal-Ambjent fi ħdan l-Uffiċċju tal-Ombudsman li qed jgħid li mhuwiex biżżejjed li twessa'.

Il-kunsilli lokali hemm bżonn li npoġġuhom madwar il-mejda.

Importanti li l-kunsilli lokali nagħtuhom il-leħen u mhux biss nittrattawhom qishom li qegħdin hemmhekk biss għall-formalità.

Ma nistgħux immorru nitkellmu f'attivitajiet dwar l-ambjent fil-kunsilli lokali u nagħtu biss biċċa mill-istampa reali.

Il-gvern qed jieħu r-responsabilità tat-toroq mingħand il-kunsilli lokali.

Huwa veru li t-traffiku huwa problema; però huma n-nies tal-lokal li jridu jiddeċiedu, huwa s-sindku, il-kunsilliera eletti mill-poplu li għandhom jieħdu deċiżjonijiet, u mhux erbgħa min-nies magħżula mill-Gvern.

Ħloqna awtorità biex illum qed tieħu d-deċiżjonijiet li twessa' t-toroq, tieħu r-raba ta' dak u tal-ieħor, addio ODZ, inwessgħu t-toroq, però ċ-ċertifikat ingħata wkoll.

Qed igħidilna li se jonfqu €700 miljun.

Għalija huwa umanament impossibbli li jitwettqu b'€700 miljun kif qed igħid il-Gvern.

Ovvjament, qed igħid li l-ewwel €100 miljun, għaliex proġett ta' seba' snin … Irridu naraw ukoll b'liema pjan u b'liema konsultazzjoni mal-kunsilli lokali se jsir dan ix-xogħol.

Jiena wkoll qed indur l-kunsilli u qed igħiduli li dik it-triq ma kenitx il-prijorità tagħna li għandna nagħmlu.

Dik it-triq ma kenitx dik li aħna tajna lill-Gvern.

Mela x'konsultazzjoni għamilt, Sur Gvern?

X'konsultazzjoni għamilt mal-kunsill lokali meta qbadt u ddeċidejt fuq numru ta' toroq, żewġ toroq f'kull lokalità?

Ovvjament, hawnhekk se nkompli nikkwota għaliex it-titlu biss jista' ma jagħtix l-istampa ċara, u l-Kummissarju għall-Ambjent fi ħdan l-Ombudsman qal hekk:

"Hu qabbel is-soluzzjonijiet li qed jagħżel il-Gvern ma' persuna li għandu problemi fl-arterji ta' ġismu u jitwessgħulu l-vini jew issirlu 'bypass', iżda jibqa' jiekol mhux tajjeb għal saħħtu.

Bl-istess mod, tkun qed tikkontrolla l-problema fil-preżent biss mingħajr soluzzjoni għall-futur."

Hekk qed jagħmel il-Gvern.

Il-Gvern qed jieħu d-deċiżjonijiet għal-lum biex ikun populist u jidher li qed jagħmel xi ħaġa: però mhux b'viżjoni fit-tul.

Dan huwa espert, dan huwa perit, dan huwa l-Kummissarju tal-Ambjent, u qed jgħid lill-Gvern, f'termini oħra, li qed jidħak bin-nies.

Qed igħidlu: Tkomplix tidħak bin-nies għaliex din mhijiex is-soluzzjoni għal 20 sena oħra.

Ma jiswa xejn li noqogħdu niġu hawn u nidhru sbieħ u nonfħu l-figuri.

Dan huwa Gvern tal-figuri.

Huwa gvern tan-numri.

Semma €700 miljun, imma jekk tmur tfittex u tistaqsi lill-kunsilli dwar jekk it-toroq li qed jagħmel il-Gvern kenux prijorità għalihom dawn igħidulek le, ma kenux.

F'dan l-intervent ipprovjat nagħti ħarsa lejn il-proposti li aħna l-Oppożizzjoni qegħdin irressqu.

Nerġa' nikkonferma li qed nilqa' wkoll l-istedina biex nipparteċipaw fil-ġranet li ġejjin.

Aħna kkonfermajna wkoll anke l-parteċipazzjoni tagħna f'laqgħa ta' konsultazzjoni; però, nittama li l-proposti tagħna li aħna b'responsabbiltà għaddejna f'isem il-kunsill lokali, jingħataw widen.

Ejja verament inħallu legat; ejja verament ngħidu li f'għeluq il-25 sena tal-kunsilli lokali f'pajjiżna, f'għeluq il-25 sena ta' dak l-esperiment li llum saret esperjenza sabiħa, ejjew flimkien, jekk hu possibbli, b'mod unanimu nieħdu l-aħjar deċiżjonijiet.

Sur President, għamilna tliet proposti lill-Gvern biex, mingħajr ma jżid taxxa, jagħti aktar minn dawn iż-€2 miljuni lill-lokalitajiet li allura tiġi ekwivalenti għal €30,000 kull kunsill lokali. €30,000 kull kunsill lokali!

Aħna qegħdin ngħidulu li fejn hemm impatt tat-turiżmu f'pajjiżna, f'numru ta' lokalitajiet, il-bed tax li titħallas għandha tibqa' – jekk mhux kollha, parti minnha – għand il-kunsill lokali.

Qegħdin ngħidu li parti – jekk mhux kollha – tal-50ċ li titħallas għal kull lejl minn kull turist għandha tibqa' fil-lokalità.

Qegħdin ngħidu wkoll li parti mill-VAT li tiġi ġġenerata mill-SMEs u mill-komunita' kummerċjali għandha tibqa' għand il-kunsill lokali.

Dan jgħodd ukoll għall-introjtu minn permessi li jinħarġu fuq tables and chairs jew permessi oħra, mingħajr ma npoġġu t-taxxi ġodda.

Dan huwa mod kif pajjiżi oħra attwawhom.

Dan huwa l-mudell li l-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni qed jipproponi, għaliex aħna jinteressana mis-soċjetà.

Aħna f'pajjiżna rridu soċjetà li jimpurtaha, irridu li verament f'pajjiżna nkunu qegħdin nieħdu d-deċiżjonijiet fl-interess tal-ġid komuni.

Nappella li l-Gvern bis-serjetà jara l-proposti – li, nerġa' ngħid, huma fattibbli – li ressaqna f'April li għadda mill-Oppożizzjoni.

Dawn se nkunu qegħdin nerġgħu rressquhom fil-ġranet li ġejjin fil-laqgħa li se jkollna mal-Gvern.

Nittama li l-Gvern din id-darba jikkonsidrahom bis-serjetà jekk irid ikun il-Gvern li jgħid li hu, jiġifieri mhux biss li jisma', imma li jattwa.

Aħna nappellaw lill-Gvern biex dawn il-proposti jpoġġihom on board biex jidħlu fir-riforma finali fl-interess tal-ġid komuni u fl-interess tal-kunsilli lokali f'pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Grazzi, Sur President.

Il-liġi li għandna quddiemna llum fil-verità hija emenda żgħira fejn qed nagħtu jedd ġdid biex iż-żgħażagħ tagħna ta' 16-il sena jkunu jistgħu jservu l-funzjoni ta' assistenti kummissarji waqt il-proċessi elettorali tagħna.

Jiġifieri, jekk wieħed jaraha at face value igħid, iva, it-tibdil huwa wieħed żgħir; però jekk tixtarr ftit iktar fil-fond tifhem iktar il-viżjoni li għandu dan il-Gvern, viżjoni li ż-żgħażagħ mhumiex il-futur ta' pajjiżna imma huma l-preżent.

Għalhekk irridu li, iktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar nirresponsabbilizzaw u nagħtu iktar drittijiet liż-żgħażagħ ta' 16-il sena.

Lanqas irrid nidħol fil-mertu tal-fatt li ftit xhur ilu f'pajjiżna fejn kien hawn min kien xettiku li ż-żgħażagħ ta' 16-il sena, jiġifieri 16 u 17-il sena, nagħtuhom dawn id-drittijiet il-ġodda.

Kien hawn min kien qed jibża' minn din il-bidla.

Però, Sur President, nafu storikament li kull bidla f'kull pajjiż bniedem jibża' minnha u dak li jkun dejjem isib l-ostakoli sabiex jibdel.

Jiena ngħid li wasalna f'livell ta' maturità politika f'dan il-pajjiż fejn, iva, wasalna biex illeġislajna u ż-żgħażagħ ta' 16-il sena u 17-il sena se jkollhom id-dritt sabiex jeżerċitaw il-vot li diġà eżerċitawh fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, u issa se jkollhom id-dritt is-sena d-dieħla li jeżerċitaw dan id-dritt għal vot tagħhom waqt l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Din kienet waħda mill-proposti li kellu l-Partit Laburista waqt il-kampanja elettorali tas-sena li għaddiet.

Wegħedna li nkomplu nagħtu drittijiet ġodda liż-żgħażagħ tagħna, mhux inqas bil-vot tagħhom fil-kunsilli lokali, imma issa anke f'kull elezzjoni li ssir f'pajjiżna.

Niftakru li dak li lleġislajna fil-Parlament tagħna ftit xhur ilu fisser li ż-żgħażagħ Maltin ta' 16 u 17-il sena llum jistgħu jivvutaw mhux biss fil-kunsilli lokali, iżda anke fl-elezzjonijiet ġenerali, fir-referenda li jista' jkollna f'pajjiżna, kif ukoll f'elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Huwa pass li qed juri li aħna nemmnu bil-fatti u mhux bil-paroli fiż-żgħżagħ tagħna.

Ovvjament, id-diskussjoni ta' hawn ġew iggravitat madwar il-kunsilli lokali u madwar anke l-white paper marbuta mar-riforma li jeħtieġ li jkollna fil-qasam tal-kunsilli lokali.

Jiena għamilt ħames snin fil-Kunsill Lokali tal-Mosta, u kienet esperjenza li minnha tgħallimt ħafna.

Huwa proċess fejn int tifhem kif jaħdem gvern lokali, kif jiffunzjona qafas leġiżlattiv, u tifhem ir-responsabbiltajiet li jista' jkollok fuq l-livell lokali.

Tifhem ukoll li għandek ċerti obbligi.

Huwa privileġġ li sservi l-kostitwenza tiegħek; imma s'intendi dak il-privileġġ iġib ċerti obbligi.

Jiena nista' ngħid li fil-ħames snin li domt inservi r-raħal tiegħi fil-Kunsill Lokali tal-Mosta tgħallimt ħafna.

Sur President, naħseb li d-diskussjoni li rridu nagħmlu – u li s'issa għadni ma rajtx issir illum – hija dwar x'se nagħmlu aħna l-Parlament Malti biex naraw kif nattiraw iktar żgħażagħ lejn il-ħajja pubblika.

Għamilna żmien, Sur President – u jiena naħseb li hemm numru ta' raġunijiet – fejn rajna l-interess taż-żgħażagħ fil-politika jonqos.

Jiena naħseb li l-ewwel nies li huma ħatja ta' dan huma aħna stess.

Meta jarawna nattakkaw lil xulxin, nitfgħu t-tajn lejn xulxin, u nattakkaw anke b'mod personali, naħseb li l-aħħar ħaġa li jkollu f'moħħu żgħażugħ huwa li b'xi mod jersaq lejn il-politika.

Jiġifieri, naħseb li l-ewwel disservizz qed nagħmluh aħna.

Hawnhekk m'iniex qed nipponta s-swaba, imma qed inwaħħal fina lkoll li bħala politiċi naqgħu fil-politika tribali ta' tfigħ ta' tajn u ta' attakki fuq xulxin.

Dan l-aġir ma jattirax iktar żgħażagħ lejn il-ħajja pubblika.

Jiena norbot magħha anke l-edukazzjoni.

Jiena rrid nara ż-żgħażagħ tagħna li jkollhom sens ċiviku ikbar.

Jekk tistaqsini jekk illum, fl-2018, iniex kuntent bis-sens ċiviku li nara fiż-żgħażagħ tagħna, jiena ngħidlek li le, m'iniex kuntent.

Naħseb li, iva, nistgħu nagħmlu ħafna iktar, u dan joħroġ aktar meta tara kif jitrawmu żgħażagħ oħra f'pajjiżi Ewropej oħra bħalna.

Iż-żgħażagħ ikollhom dak is-sens patrijott ġewwa fihom li huma stess ikunu jridu jinvolvu ruħhom u jagħtu l-kontribut tagħhom, dejjem jekk dan is-sens nibdew inrawmuhulhom mit-tagħlim fl-iskejjel tagħna sa mill-iċken età.

Irridu nrawmu sens ċiviku ta' obbligu ċiviku li inti tirrispetta lil għajrek, tirrispetta r-raħal tiegħek, tirrispetta lil pajjiżek, u tara li inti tkun bniedem li tħoss id-dover li ttejjeb il-pajjiż, ittejjeb il-lokalità tiegħek.

Nemmen li fil-passat dak is-sens kien jeżisti aktar f'pajjiżna u fil-kultura Maltija.

F'kultura li qed tevolvi, jista' jkun li dak is-sens ċiviku maż-żmien naqas, u naħseb li huwa d-dmir tagħna li nitkellmu anke fuq in-nuqqasijiet li għandna bħala soċjeta' Maltija u x'nistgħu nagħmlu biex intejbuha.

Jiena se nitkellem anke fuq ir-responsabilitajiet li jkollhom iż-żgħażagħ li joqorbu lejn il-politika.

L-esperjenza ta' amministrazzjoni ta' gvern lokali titfa' fuqek ammont ta' responsabbiltà.

Aħna l-Kunsill Lokali tal-Mosta, Sur President, sakemm kont għadni hemm jien – għaliex kull baġit qed jiżdiedu l-fondi allokati lill-kunsilli lokali – aħna l-Mosta kellna iktar minn €1.1 miljun x'namministraw.

Jiġifieri l-ammont mhuwiex żgħir, u allura r-responsabilità li għandek fuq kull individwu, anke r-responsabilità personali, mhijiex żgħira.

Jiena nista' ngħidlek biss, Sur President, illi minn dak il-€1.1 miljun li kien jagħtina l-Gvern ċentrali, konna nonfqu kważi €400,000 biex inżommu l-Mosta nadifa.

Hawn qed ngħidu prattikament 40% ta' dak li kien jagħtina l-Gvern konna nonfquhom fuq indafa biss.

Hemmhekk tifhem iktar, Sur President, ir-responsabilità li kunsill ikollu.

Issa, ovvjament, s'intendi meta jkollok raħal li huwa kbir – u jekk insemmi l-Mosta llum qed nitkellmu fuq realtà ta' iktar minn 20,000 ruħ – s'intendi r-responsabilità tkun ikbar.

Ovvjament, mhux qed innaqqas xejn mill-mertu ta' kunsilli li jkunu iżgħar, imma l-verità hija dik.

Issa naf li dan huwa argument kontenzjuż u mhux kulħadd jista' jaqbel, imma jiena tlaqt mill-punt li qed ngħid li għandna nrawmu sens ċiviku biex niġbdu iktar żgħażagħ lejn il-politika, lejn il-ħajja pubblika.

Però, nemmen ukoll li dik il-ħajja pubblika, dak l-irwol pubbliku, Sur President, wieħed irid ukoll ikun imħallas għalih.

Aħna nafu li d-deputati f'dan il-Parlament jieħdu l-onorarja minn dan il-Parlament, il-kunsillieri tagħna wkoll jieħdu onorarja żgħira, li jien ngħid li ma tirriflettix fil-verità r-responsabbiltà tagħhom.

Sur President, il-kunsilliera tagħna, irrispettivament mill-kunsill lokali li jiffunzjonaw fih, għandhom €100 onorarja fix-xahar li minnhom iridu jħallsu t-taxxi.

Jiena ngħidha bla tlaqliq, u nista' ma nkunx popolari – u llum dan nista' ngħidu għaliex m'għadnix kunsillier – li l-€100 fix-xahar li jitħallas kunsillier li minnhom irid iħallas it-taxxi, naħseb li it's too petty.

Naħseb li fil-verità m'aħniex qed nagħtu dak l-inċentiv extra sabiex nattiraw iktar talent lejn il-kunsilli tagħna.

M'iniex qed ngħid li kunsillier imur jaqdi d-doveri tiegħu b'rispett lejn ir-raħal tiegħu għall-flus; imma tal-inqas għandek tirrikonoxxi b'mod aħjar l-irwol li dak il-kunsillier qed jokkupa fil-komunità tiegħu.

Għandek tirrikonoxxi l-fatt li dak il-kunsillier għandu responsabilità lejn ir-raħal tiegħu, u allura tirrikonoxxi anke dik ir-responsabilità billi tara li l-onorarja tkun ogħla minn hekk.

Jiena nispera li titqajjem din id-diskussjoni anke fil-proċess ta' konsultazzjoni li għaddej bħalissa marbut mar-riforma fil-kunsilli lokali, u dan li qed ngħid jgħodd kemm għall-kunsilliera u anke għas-sindki.

Finalment, Sur President, ir-riforma li ppropona l-Onor.

Parnis, is-Segretarju Parlamentari, qed titfa' responsabilitajiet ġodda.

Jiena hawnhekk ma naqbilx mal-Oppożizzjoni li b'xi mod qed tgħid li qed innaqqru mir-responsabilitajiet tal-gvern lokali.

Fil-verità, jekk jixtarr sew il-White Paper, wieħed isib li qed nitfgħu iktar obbligi fuq il-kunsilliera tagħna.

Qed nitfgħu iktar responsabilità fuq il-kunsilliera tagħna, u allura tajjeb li dik ir-responsabilità ġdida li qed nitfgħu fuqhom nirrikonoxxuha anke billi, iva, inħallsu onorarja li tkun iktar diċenti.

Sur President, il-kunsill lokali huwa l-ewwel gvern li inti tiltaqa' miegħu; jiġifieri, daqskemm jista' jaffettwa fil-ħajja ta' kuljum il-kunsill lokali, fil-verità ftit jista' jaffettwak.

It-triq li inti tgħix fiha, l-indafa tar-raħal tiegħek, il-kwalità tal-ġonna pubbliċi fir-raħal tiegħek, il-kwalità tal-ispazji miftuħa fir-raħal tiegħek, iż-żamma b'mod ġenerali tar-raħal tiegħek, il-maintenance, wear and tear ta' kuljum li jkollok f'kull lokalità f'pajjiżna, kollha jieħu ħsiebhom il-kunsill.

Dawk huma kollha wħud mill-affarijiet li huma responsabbli minnhom il-kunsilli lokali.

Jekk kunsill lokali jkun iktar effettiv, iċ-ċittadin finalment ikollu kwalità ta' ħajja aħjar.

Il-politika tagħna trid tkun imfassla fuq dan il-kunċett, jiġifieri, li jekk qed intejbu l-gvern lokali l-għan aħħari jrid ikun li ntejbu l-kwalità tal-ħajja għaċ-ċittadini tagħna.

Jiġifieri finalment aħna mhux qegħdin hawnhekk naraw li b'xi mod intejbu biss il-kwalità tal-ħajja anke tal-kunsilli lokali u tal-kunsilliera tagħna, iżda qed naraw li bis-saħħa t'hekk intejbu l-kwalità tal-ħajja tar-residenti, ta' min ikun eleġġihom.

Naħseb li din hija diskussjoni li qegħda spjegata ċara fil-White Paper li l-Onor.

Parnis vara, u naħseb li din hija d-diskussjoni li nixtieq nara iktar f'dan il-Parlament.

Huwa tajjeb li qed nagħtu iktar drittijiet u iktar obbligi lill-kunsilliera tagħna u liż-żgħażagħ tagħna.

Tajjeb li ta' kull sena qed nivvotaw iktar flus għall-kunsilli tagħna.

Biss biss, il-fatt li mis-sena d-dieħla Infrastruttura Malta se tkun qed tieħu over it-toroq kollha ta' pajjiżna, inkluż dawk residenzjali, fisser żieda ta' iktar minn 20% fil-budgets tal-kunsilli lokali tagħna.

Huwa tajjeb li nagħtu dawn id-drittijiet u l-fondi.

Imma mbagħad dawn iridu jissarrfu fi kwalità tal-ħajja aħjar għal kull resident f'Malta u f'Għawdex.

Dak huwa d-dmir tagħna issa li, iva, qed nagħtu iktar flus lill-kunsilli lokali tagħna, qed nagħtu iktar għodda – u għandna diskussjoni sħiħa għal kif se nagħtu iktar għodda lill-kunsilli lokali tagħna anke permezz ta' gvernijiet reġjonali – iżda wieħed jippretendi li jekk qed nagħtik iktar trid tagħtini lura iktar ukoll.

Naħseb li hemm ċittadini – ejja nammettu magħna nfusna – li huma diżillużi bil-kunsilli lokali għax jippretendu– u jiena ngħid jippretendu b'mod ġust – li l-kunsilli lokali tagħhom jaħdmu aħjar, jipproduċu iktar u jtejbu iktar il-lokal tagħhom.

Hemm stejjer ta' suċċess; titkellem ma' residenti li jgħidulek kemm hemm kunsill li jaħdem fir-raħal jew belt tagħhom, kemm hu kunsill effettiv, kemm hu kunsill li jieħu azzjoni fuq dak li jkun hemm bżonn.

Imma, hemm kunsilli oħrajn li għadhom sal-lum mhux qed jilħqu l-aspettattivi tar-residenti tagħhom għal numru ta' raġunijiet.

Jiena ma rridx nidħol fl-ispeċifiku, Sur President, imma naħseb li huwa d-dmir tagħna, aħna l-leġiżlaturi f'dan il-pajjiż, li naraw li nattiraw dejjem iktar talent, dejjem iktar enerġija u dejjem iktar żgħażagħ lejn il-kunsilli lokali.

Il-liġi li għandna quddiemna llum huwa pass f'dik id-direzzjoni għax qed nuru kemm verament nemmnu fiż-żgħażagħ tagħna.

Qed nuru kemm dan il-Gvern – u jiena nispera li nista' ngħid dan għal dan il-Parlament kollu kemm hu – jirrikonoxxi li ż-żgħażagħ tagħna mhumiex biss il-futur, imma huma l-preżent ta' pajjiżna.

Iż-żgħażagħ huma l-preżent ta' pajjiżna, u dan qed nuruh bil-fatti anke permezz ta' dawn il-liġijiet.

Jiena nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nappella għal diskussjoni ġenwina u matura bejn iż-żewġ partijiet ta' din il-Kamra sabiex flimkien naslu biex il-gvernijiet lokali tagħna jkunu iktar effettivi, iktar qrib tan-nies u mogħnija b'iktar talent, kemm bħala kunsilli u anke talent fl-amministrazzjoni.

Finalment, huwa importanti li nsemmi l-ħaddiema tal-kunsilli lokali.

Jien insellmilhom; naf li jagħmlu xogħol imprezzabbli.

Imma tajjeb li nibqgħu ninvestu fil-ħaddiema u fl-amministrazzjoni tal-kunsilli lokali minħabba anke r-responsabilitajiet li dawn iġorru sabiex finalment, bis-saħħa ta' dan kollu, inkunu qed intejbu l-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini tagħna.

Grazzi, Sur President.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, jiena dejjem ħdimt biex insaħħu l-potenzjal taż-żgħażagħ ħalli mhux biss ikunu l-vera protagonisti fis-soċjetà, imma, iktar minn hekk, fil-komunità li aħna ngħixu fiha.

Din il-Kamra għandha tgħin biex jintlaħaq dan b'kull mezz.

L-età ta' 16-il sena hija assoċjata ma' ħafna drittijiet minkejja li l-liġi tqishom minorenni.

Din hija l-età fejn żagħżugħ jista' jħalli l-iskola, jista' jibda xogħol, għandu l-kunsens ta' konsultazzjoni medika, għandu l-kunsens anke ta' att sesswali, u jistgħu jirreġistraw bħala donaturi biex jagħtu organi – tliet affarijiet li kollha rajniehom iseħħu fil-leġiżlatura li għaddiet u li jiena ħadt sehem fihom bħala persuna li għożżejt dawn il-prinċipji.

Fil-fatt, wieħed minnhom – il-kunsens mediku – kien l-uniku private member's bill min-naħa tal-Gvern li kien magħmul minni fil-leġiżlatura l-oħra.

Barra minn hekk, għandhom ukoll id-dritt li jmexxu negozju, jiżżewġu u, fuq kollox, id-dritt tal-vot li tnibbet f'din il-Kamra mill-Onor.

Marlene Farrugia bil-proposta li kienet għamlet fil-leġiżlatura l-oħra u llum parti mil-liġi.

Minkejja dan, nafu li hemm ċerti drittijiet li ma jistgħux jiingħataw liż-żgħażagħ qabel ma jagħlqu t-18-il sena.

Nafu wkoll li l-ġenituri jew il-kustodji ta' dak iż-żagħżugħ li għadu taħt l-età għandhom l-obbligu u d-dmir li dejjem iħarsu l-interess taż-żagħżugħ.

Iż-żgħażagħ għandhom dejjem jibqgħu fuq quddiem nett u jiena, bħala membru tal-Partit Demokratiku – anzi li mmexxih – naħdem u nippromwovi bis-sħiħ biex it-tibdil pożittiv favur iż-żgħażagħ mhux biss jirnexxi imma jirnexxi f'kull sens, għax dawn huma ċittadini bħal kulħadd.

Huwa għalhekk li l-emenda ta' din il-liġi hija tajba.

Din hija wkoll it-tielet darba din is-sena f'din il-Kamra li qegħdin nitkellmu fuq is-sistema elettorali.

Semmejnieha qabel meta tkellimna fuq il-Vot 16, u semmejnieha wkoll fuq l-għadd tal-voti b'mod elettroniku.

Dan huwa kollu tajjeb biex insaħħu l-istess sistema.

Imma kulħadd jaf x'inhuma d-diffikultajiet tal-aġenda moħbija anke tal-partiti l-kbar biex dan il-qasam jibqa' status quo, u hawn se nsemmi sitt punti li huma relevanti fejn nemmen li għandu jkun hemm titjib fis-sistema elettorali biex il-vot taċ-ċittadin jissarraf verament kif suppost.

Rigward id-distretti nemmen li għad jasal iż-żmien li dawn ikunu mhux biss fissi elettoralment imma għandhom ikunu relatati mad-distretti ta' diversi servizzi minħabba raġunijiet amministrattivi, għax b'hekk is-servizzi jkunu koordinati ferm aħjar.

Apparti għall-finijiet ta' elezzjonijiet, naf li jeżistu d-distretti tal-Pulizija, tal-posta u tal-ilma.

Id-distretti ta' dawn is-servizzi mhux bilfors huma mqassmin skont id-distretti elettorali, li jiċċaqilqu u jinbidlu kull darba li jkun ċaqliq fil-popolazzjoni.

It-tieni punt jirrigwarda l-kontenut tal-karta tal-vot.

Dan ma jirrikonoxxi l-ebda koalizzjoni li tista' ssir qabel l-elezzjoni, imma jiffavorixxi dak li jgħidulu d-donkey voting, jiġifieri li tibda bl-ewwel isem u tibqa' nieżel 'l isfel għad-dritt, u allura ma tirriflettix l-għażla kif suppost.

Rigward il-kalkolu tal-kwota biex kandidat jiġi elett, hawnhekk ninnota li meta kandidat jiġi elett, jifdal voti fid-distrett innifsu li ma jissarrfux skont ix-xewqa tal-poplu li jkun tefa' l-vot.

Tgħiduli: Hemm korrezzjoni li ssir fuq skala nazzjonali wara li l-voti kollha jingħaddu, u dik il-korrezzjoni ssir biex il-maġġoranza tas-siġġijiet tkun tirrifletti l-maġġoranza tal-voti.

Din hija tajba immens, imma fiha hemm nuqqas għax il-partiti ż-żgħar, dawk li ma jkunx għad kellhom iċ-ċans biex itellgħu siġġu skont il-kwota f'dak id-distrett, għalkemm jista' jkollhom numru massiċċ ta' voti, meta jingħaddu l-voti tagħhom fuq skala nazzjonali, dawn jiġu eliminati.

B'dan il-mod ikunu qed jintremew numru ta' voti li jirriflettu, wara kollox, l-espressjoni ħielsa tal-poplu Malti u Għawdxi.

Il-miżura l-oħra li xtaqt insemmi hija dwar l-elezzjonijiet każwali meta jkun hemm siġġu vakanti, b'mod partikolari meta jkun hemm xi riżenja jew mewt ta' xi membru, jew inkella meta fl-istess elezzjoni jkun hemm kandidat li jiġi elett minn żewġ distretti.

Nemmen li hawnhekk għandu jkun hemm titjib fil-proċedura.

Dawn huma punti li xtaqt inqajjem f'din il-Kamra għax nemmen li hawnhekk la l-Partit Laburista u lanqas il-Partit Nazzjonalista m'għandhom interess li jaraw li kull vot verament jissarraf kif suppost, għax hemm il-biża' li jekk jitla' t-tielet partit fil-Parlament, bħalma ġara din id-darba, u jitla' mhux b'koalizzjoni imma b'riħu, ikollhom aktar diffikultajiet għax il-kollużjoni li tkun teżisti bejn il-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista tinkixef aktar.

Jiena nħossni ferm kburi li, għall-ewwel darba wara aktar minn 50 sena mill-Indipendenza, f'din il-leġiżlatura għandna l-preżenza tat-tielet partit fil-Parlament, it-tielet vuċi li tħares l-interessi ta' forza nazzjonali bis-sħiħ, li tħares ukoll l-interessi mingħajr l-ebda kantunieri, b'politika onesta ta' verità fejn it-tajjeb verament tgħidlu tajjeb u l-ħażin ma tpinġih qatt tajjeb.

Fl-aħħar mill-aħħar irrid ngħid li r-riżultat ta' kull elezzjoni jrid jissarraf fil-verdett tal-għażla tal-poplu b'mod sħiħ u b'mod ġust.

Is-sistema kif inhi preżenti ma tagħmilx dan għax tiffavorixxi l-bipartisan approach, bħalma tiffavorixxi l-bipartisan approach l-istess Kostituzzjoni li issa bdejna l-konvenzjoni dwarha.

Din mhijiex xi ħaġa b'saħħitha kemm għall-poplu Malti, kemm għal din l-ogħla istituzzjoni, kif ukoll għad-demokrazija rappreżentattiva li aħna ngħożżu.

L-ewwel tkellimt fuq iż-żgħażagħ, tkellimt fuq l-elezzjonijiet, u issa l-aħħar punt li ridt insemmi fil-qosor hu fuq il-kunsilli lokali.

Nixtieq nindirizza lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Silvio Parnis, u nsemmi xi punti mingħajr ma nidħol f'ċertu dettall.

Nifhem li ċerti kunsilli tilfu s-sens ċiviku tagħhom.

Hemm ċerti kunsilli, iva, li tilfu is-sens ċiviku tagħhom, u l-kaġun huwa l-indħil politiku, il-partiġjaniżmu żejjed u l-klijenteliżmu żejjed li għandna f'dan il-pajjiż ta' "agħtini u nagħtik".

Din trid tinqered, u qed nagħmel appell kemm lill-kunsilliera Laburisti, kif ukoll lill-kunsilliera Nazzjonalisti, li għandhom is-saħħa fil-kunsill tagħhom, li m'għandna qatt naraw iċ-ċittadin bil-kulur politiku tiegħu.

Hija sfortuna li f'Malta progressiva ta' dan iż-żmien wasalna f'dan l-punt.

Punt ieħor li nemmen li għandna nindirizzaw fl-istrateġija tagħna hu li għadna dejjem inqisu kunsill lokali bħala gvern lokali.

Lil hemm mill-kliem, irridu nkunu aktar fattwali.

Hemm bżonn li nifhmu s-sens ta' gvern lokali x'ifisser.

Gvern lokali għandu bżonn li jkollu l-għodod kollha biex ikun jista' jwettaq id-doveri li għandu kif suppost, mingħajr ma jilgħaq lil ebda entità u mingħajr ma jilgħaq lill-ebda Ministru.

Jiddispjaċini ngħid li għandna sistema li qiegħda ddewwed pajjiż.

Huwa tajjeb li nisma' lill-ħabib tiegħi jitkellem fuq strutturar u jitkellem fuq żieda fil-fondi.

Dan huwa tajjeb: imma, aktar minn hekk, il-gvernijiet lokali ta' kull raħal u belt għandhom bżonn dik l-istima bħala entità u l-poteri tagħhom li jifirxu l-għeruq tagħhom komunitarji għandhom jibqgħu mhux biss hemm, imma għandhom jiġu wkoll imsaħħa.

Qed ninnota minn ċerti miżuri li qegħdin jittieħdu li d-deċentralizzazzjoni li qabel kienet parti mill-istruttura tal-kunsilli lokali bħala l-aġenda ewlenija tagħhom fil-fatt qed titnaqqar.

Qed nitkellem hekk għax irridu noqogħdu attenti.

Huwa tajjeb li ċerti poteri jingħataw lir-reġjuni u hekk għandu jkun anke b'mod amministrattiv; imma rridu niżnu sew l-affarijiet u noqogħdu attenti li, meta nagħmlu hekk, l-identità ta' dik il-komunità, ta' dak ir-raħal u belt ma jiġux imwarrba.

Il-biża' hija li meta jiġri hekk u jkun hemm aktar iffokar fuq ir-reġjun, jista' jiġri li dak ir-raħal li huwa ċkejken, meta jkun abbinat ma' dak ir-raħal li hu ferm ikbar minnu, fil-fatt, is-saħħa tal-vuċi ta' dak ir-raħal ma titqiesx bħala li hija ugwali bħal dik ta' sieħbu.

Nafu wkoll r-rwol ta' kull kunsillier, b'mod partikolari dawk li qegħdin fit-tmexxija, għandu jissaħħaħ.

Nemmen li għandu jissaħħaħ mhux biss b'żieda fl-allowance, imma għandha tissaħħaħ fil-mod kif huma jistgħu, flimkien ma' dawk li forsi ma jaqblux magħhom, jaħdmu għall-ġid tal-komunità biex verament il-kwalità tal-ħajja f'dak ir-raħal u f'dik il-belt titjieb.

Illum għandhom ħafna sfidi minn dan l-aspett.

Għandhom ħafna sfidi meta tiġi għall-ambjent innifsu taż-żona rurali, imma wkoll għaż-żona urbana ta' kull belt u raħal.

Mhux se nidħol fihom imma kulħadd jaf għal xiex qed nirreferi.

Lil hinn mill-paroli nemmen li hemm bżonn ikollna tmexxija aktar imġedda, tmexxija li tiġi aktar f'sensiha – u dik hi l-kelma li rrid nuża, aktar f'sensiha – u tieqaf tuża l-politika partiġġjana, anke għall-protezzjoni tagħha.

Hemm bżonn nibnu, u għandi tama li b'nies ta' rieda tajba f'din il-Kamra kapaċi nibnu dik Malta li hija vera Malta tagħna lkoll, dik Malta li jien dejjem ħdimt għaliha, dik Malta li kemm jien kif ukoll ilkoll kemm aħna ħdimna għaliha.

Jiena nemmen li anke f'sempliċi miżura bħal din fejn qed tagħti dritt lil persuna li għandha 16-il sena li tieħu sehem f'elezzjoni ġenerali, jekk nimxu kif suppost, inkunu dejjem qegħdin ngħinu biex nibnu r-reputazzjoni u l-integrità ta' kull wieħed minna, ta' kull Malti u Għawdxi, u allura ta' Malta li tant suppost ilkoll ngħożżu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor Glenn Bedingfield.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-Abbozz ta' Liġi numru 62 jsib li dan ma jikkonsistix f'emenda kbira, però hija emenda b'saħħitha għax tagħti dmirijiet ġodda liż-żgħażagħ ta' 16-il sena li, wara li ngħaddu din l-emenda, se jkunu jistgħu jipparteċipaw fl-elezzjonijiet mhux biss bħala voti, imma wkoll fil-proċess elettorali nnifsu.

Biex nagħmel parentesi żgħira dwar l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, irrid ngħid li llum qrajt li għall-elezzjonijiet li ġejjin, kemm tal-kunsilli lokali kif ukoll tal-Parlament Ewropew, għall-ewwel darba se jkollna l-eCounting, jiġifieri meta nivvotaw se mmorru nivvotaw bħas-soltu, insibu l-ballot paper tas-soltu, nagħżlu lil min nagħtu l-ewwel, it-tienti, it-tielet preferenza, eċċ. - jiġifieri l-proċess se jibqa' l-istess - però, meta niġu għall-għadd tal-voti, dan għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna se jkun qed isir b'mod elettroniku.

Illum kien hemm briefing għall-midja mill-Kummissjoni Elettorali fejn ġie spjegat kif se jsir dan il-proċess.

Fejn qabel konna noqogħdu nistennew sakemm l-ewwel jinfetħu l-kaxxi, imbagħad trid toqgħod tagħmilhom ħamsin ħamsin u taqlibhom wiċċhom 'l isfel – f'din il-Kamra kulħadd jafu l-proċess elettorali għax kulħadd jitla' u jdum jistenna fil-Counting Hall, fost it-tferfir u l-eċitament – din id-darba 390,000 vot se jkunu magħduda f'seba' sigħat.

Jien niftakar li ġieli għaddew jiem sakemm sirna nafu r-riżultat tal-elezzjoni, imma llum, bit-teknoloġija, għall-ewwel darba fl-elezzjoni anke tal-kunsilli lokali u tal-Parlament Ewropew, se jkollna din it-teknoloġija l-ġdida.

Se nerġgħu nagħmlu l-istorja f'dan il-pajjiż, bħalma kien pass storiku l-fatt li tajna l-vot liż-żgħażagħ ta' 16-il sena, u bħalma qed nagħmlu llum meta qed nagħtu aktar saħħa liż-żgħażagħ biex huma wkoll jipparteċipaw fit-teħid tad-deċiżjonijiet.

Għad hawn min jargumenta li ta' 16-il sena ż-żgħażagħ ma jkollhomx formazzjoni biżżejjed biex jistgħu jagħmlu l-għażla bejn partit u ieħor, jew bejn kandidat u ieħor.

Dawn huma l-istess argumenti li kienu jinġiebu meta Gvern Laburista snin ilu kien niżżel l-età tal-vot minn 21 sena għal 18-il sena.

Irridu ngħidu li dejjem kienu gvernijiet Laburisti li naqqsu l-età, bħalma kien Gvern Laburista li ta l-vot lin-nisa, bħalma kien Gvern Laburista u Partit Laburista li insista li kull persuna għandu jkollha vot.

F'Malta, fil-bidu tas-seklu l-ieħor mhux bilfors kien ikollok vot, imma seta' jkollok aktar minn vot wieħed skont kemm tkun well off, skont kemm għandek flus, skont kemm ikollok artijiet, eċċ. Aħna konna introduċejna s-sistema ta' one vote per one person, imbagħad tajna l-vot lin-nisa u naqqasna l-età ta' meta wieħed jista' jivvota minn 21 sena għal 18-il sena.

Illum għadna nisimgħu lil min iġib l-istess argumenti li kienu jinġiebu dak iż-żmien meta konna qed nagħmlu dawk il-bidliet.

Din kienet wegħda elettorali li għamel il-Partit Laburista wara li qies l-affarijiet kollha, u din il-wegħda elettorali qegħdin inwettquha wkoll.

Aħna nemmnu fiż-żgħażagħ, nemmnu li jistgħu jkunu parti mhux biss mill-futur ta' pajjiżna, imma anke parti mill-preżent, għax iż-żgħażagħ qegħdin jgħixu llum u qegħdin jipparteċipaw illum fl-elezzjonijiet ukoll.

Illum qegħdin niffokaw l-aktar fuq l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Dalgħodu, flimkien miegħek, Sur President, u flimkien mal-kelliem tal-Oppożizzjoni, ix-Shadow Minister l-Onor.

Robert Cutajar, li tkellem aktar kmieni f'dan id-dibattitu, kellna laqgħa mal-Ministru Owen Bonnici u mas-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis dwar ir-riforma li rridu nwettqu fil-kunsilli lokali.

Bħal f'kull riforma, ikun hemm min jaqbel u jkun hemm min ma jaqbilx; imma ħadt gost li fuq ħafna mill-punti f'din ir-riforma l-Oppożizzjoni qed taqbel mal-Gvern.

Mill-banda l-oħra, hemm affarijiet li qal l-Onor.

Robert Cutajar li ma nistax naqbel magħhom.

Pereżempju, ikkritika l-aġenzija LESA li llum qed tikkontrolla l-uffiċjali tal-komunità, dawk li qabel konna nsejħulhom gwardjani lokali.

Kellhom wisq timbru ħażin il-gwardjani lokali, bħalma kienet ħażina s-sistema li tibbaża fuq l-għoti ta' ċitazzjonijiet.

Dik kienet sistema ħażina għax minnha l-Gvern ma kien jieħu xejn u wisq inqas iċ-ċittadin.

Kien ikollok gwardjani mistoħbija wara kantuniera biex kif tgħaddi persuna li tikser ir-regolamenti tat-traffiku kienet teħel ċitazzjoni.

Illum il-LESA qed tkun riformata, is-sistema tal-gwardjani lokali kienet riformata u llum qegħdin ngħidulhom uffiċjali tal-komunità.

Aħna rridu ntejbu wkoll il-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-uffiċjali tal-komunità, u naf li għaddejjin diskussjonijiet mal-Gvern fuq ftehim kollettiv li għandu jtejjeb dawn il-kondizzjonijiet.

Il-bidla li għamilna ma kenitx biss bidla kożmetika imma bidla għall-aħjar, għax nemmnu li l-uffiċjali tal-komunità mhux qegħdin hemm biss biex jagħtu ċitazzjonijiet.

Iva, min jiżbalja għandu jieħu dak li ħaqqu, imma l-għan ewlieni tal-uffiċjali tal-komunità m'għandux ikun l-għoti taċ-ċitazzjonijiet.

Ħaġa oħra li qed nitkellmu dwarha f'din ir-riforma tal-kunsilli lokali hija r-reġjuni.

Permezz ta' din ir-riforma, ir-reġjuni se jkollhom aktar saħħa u se jkun hemm aktar kolleġġjalità bejn il-kunsilli lokali.

Jiena qatt ma servejt f'kunsill lokali; però, reċentement, fit-tħejjija għad-dokument il-Pjan ta' Strateġija għall-Kottonera, ltqajt diversi drabi mas-sindki u mal-kunsilliera ta' dawn l-inħawi, u l-esperjenza tiegħi hija li l-kunsilli lokali għandhom verament il-polz tal-poplu u jkunu jafu eżattament x'inhuma l-ħteġijiet tal-lokalitajiet.

Ikunu jafu x'għandu bżonn isir; ikunu jafu x'ilmenti jkun hemm u joħorġu b'suġġerimenti u proposti.

Nista' ngħid li kelli esperjenza pożittiva għax għaqqadna l-kunsilli lokali tal-Kottonera – jiġifieri Bormla, l-Isla, il-Birgu u anke l-Kalkara – biex flimkien għamilna proposti li qegħdin fil-Pjan ta' Strateġija għall-Kottonera.

Aħna għandna lokalitajiet żgħar ħafna li jmissu ma' xulxin, u allura xi ħaġa li ssir f'Bormla tista' taffettwa 'l-lokalitajiet tal-Isla u tal-Birgu.

Xi ħaġa li ssir il-Kalkara tista' taffettwa 'l-Birgu, u llum hemm dokument li qiegħed għall-konsultazzjoni pubblika, liema konsultazzjoni se tintemm fis-16 ta' Novembru, li fih insibu serje ta' proposti li ħafna minnhom ġew mill-kunsilli lokali.

Meta nitkellmu fuq il-proġett ta' Triq Sally Port, il-Birgu, l-area magħrufa bħala Tat-Toqba, dak huwa suġġeriment tal-Kunsill Lokali tal-Birgu li t-triq għandha bżonn issir mill-ġdid.

L-istess fuq il-promenade tal-Kalkara.

Għall-ewwel darba qed naraw li s-sindki ta' dawn il-lokalitajiet jaħdmu flimkien biex il-Kottonera jkollha l-kosta tagħha magħquda wara li ngħalaq il-Baċir Nru 1, u llum għandna proġett mill-isbaħ li ta wiċċ ġdid lill-Kottonera.

Dan ma tax wiċċ ġdid biss lil Bormla, imma ta wiċċ ġdid lill-Kottonera.

Sur President, b'dan il-proġett għaqqadna tliet lokalitajiet u nieħu gost ħafna li llum se jkollna reġjuni aktar b'saħħithom.

Din is-saħħa se tkun aktar formalizzata biex l-esperjenza li qed ngħaddu minnha fil-Kottonera, fejn qed jaħdmu flimkien l-erba' kunsilli lokali bħala parti mir-reġjun tan-naħa tagħna, hekk ukoll ikun hemm xogħol ieħor reġjonali li jkun għaddej bi qbil f'inħawi oħra ta' pajjiżna.

Din kienet l-esperjenza tiegħi tal-kunsilli lokali, u nittama li bi qbil mal-Oppożizzjoni din ir-riforma timxi 'l quddiem għall-ġid tar-residenti.

Jiena nifraħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis għax-xogħol li qed jagħmel u lill-Ministru Owen Bonnici li qegħdin iressqu din ir-riforma, li hija intiża biex ittejjeb il-livell tal-għixien, għax se tagħmel il-kunsilli lokali aktar effettivi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m., id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Sostituzzjoni ta' Membru fid-delegazzjoni fl-Assemblea Parlamentari tal-Mediterran.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari; u

Estimi Ġenerali 2019 – Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u t-Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nixtieq nitkellem fuq kif qegħdin jittieħdu deċiżjonijiet u jsiru stqarrijiet minn dan il-Gvern li fil-fehma tiegħi qegħdin iħallu impatt tajjeb fuq min qed jieħu dawn id-deċiżjonijiet u min jagħmel dawn l-istqarrijiet, imma li qed jaffettwaw ħażin lill-poplu li jġarrabhom u li jgħixhom.

Qed nirreferi għad-deċiżjonijiet u stqarrijiet politiċi fil-konfront ta' tliet esperjenzi differenti.

L-ewwel realtà tirrigwarda r-rispett lejn il-memorja ta' Daphne Caruana Galizia.

Fl-aħħar tliet Aġġornamenti tkellimt fuq hekk, u fl-aħħar Aaġġornament għedt li nittama li l-artal tal-qlubija, li hu ftit 'il bogħod minn hawnhekk, il-monument tal-Assedju, ma jkunx hemm min ineħħilu l-fjuri ladarba dik hija xi ħaġa spontanja.

Illum naqra li kien il-Minisru Owen Bonnici, bħala l-Ministru responsabbli għall-kultura, li f'isem il-Gvern talab li jitneħħew il-fjuri minn quddiem il-monument tal-Assedju, fjuri li kienu qegħdin jitpoġġew f'ġieħ il-memorja tal-qtil ta' omm, mara u ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Il-mistoqsija tiegħi hija din: Għaliex il-Gvern qed jiddejjaq bil-fjuri li qed jitpoġġew f'ġieħ Daphne quddiem il-monument tal-Assedju?

Din il-mistoqsija qegħdin jistaqsuha ħafna nies hemm barra.

Dan il-Gvern għaliex qed jiddejjaq?

Dan il-Gvern tal-Onor.

Muscat għaliex ma jiflaħx jissaporti lil min irid ifakkar il-qtil u l-impenn għas-sewwa skont kif fehmet hi?

M'hemmx bżonn taqbel magħha – jekk ma taqbilx magħha, nirrispettak xorta waħda – imma għaliex ma tiflaħx tissaporti lil min irid ifakkar il-qtil ta' din il-mara?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq qtil.

Huwa veru li Daphne kienet persuna kontroversjali, imma għadni ma nistax inġerraħha kif f'dan il-pajjiż kellu jkun hawn xi ħadd li jiddeċiedi li din il-persuna kellha tinqatel.

Toqtol persuna qegħdin ngħidu!

Illum, jekk jinstab kelb jew qattus fi skip, bir-raġun kollu jkun hemm protesta għax in-nies iħossuhom imweġġgħin.

Iżda meta qegħdin nitkellmu fuq persuna, għaliex dan il-Gvern ma jiflaħx jissaporti lil min b'mod spontanju, bl-aktar mod ġenwin irid ifakkar il-mewt ta' din il-persuna?

In-nies ikomplu jistaqsu: Possibbli li l-Gvern qed iħoss ċanfira?

Dawk il-fjuri qegħdin iċanfru lill-Gvern?

Possibbli t-tifkira qiegħda ċċanfar lill-Gvern?

Iċ-ċanfira ta' xiex?

In-nies ikomplu jistaqsu: Għaliex aġixxa hekk il-Ministru Owen Bonnici f'isem il-Gvern?

Kultant nibda ngħid li ġie mqabbad aktar milli ried hu, għax jiena nipprova nsib it-tajjeb f'kulħadd.

Għaliex dan il-Ministru spiċċa jiċċensura sentiment popolari f'ġieħ xi ħaġa li żgur ħadd ma jista' jgħidilha li kienet tajba, jiġifieri l-qtil brutali ta' ġurnalista?

Imma ħalli issa ngħaddi għat-tieni esperjenza, għat-tieni realtà, u minn ċensura mmur għal ċensura oħra.

Nixtieq nirreferi għaċ-ċensura mwettqa f'isem il-Gvern mill-Ministru Helena Dalli, "il-Ministru tal-Ugwaljanza".

Lill-Ministru Helena Dalli jiena nsejħilha l-Ministru tal-Ugwaljanza kif dettata mill-ideoloġija Marxista artifiċjali, għax bl-ebda mod ma tirrispetta l-liġi naturali; dik l-istess ugwaljanza li ftit ilu kien hawn min ivvota favur u kien hawn min ivvota kontra tagħha meta kellna quddiem il-Parlament il-liġi dwar il-Konvenzjoni ta' Istanbul.

Dik hija ideoloġija bbażata fuq kif il-bniedem jiddeċiedi skont xi jħoss hu u twarrab għalkollox dak li sa ftit ilu kienet tiddetta l-liġi naturali bħala definit.

Illum, dak li tiddetta l-liġi naturali m'għadux definit u dħalna f'regoli infiniti li kulħadd jista' jpartathom u jgħawwiġhom kif irid hu.

Jiena nirrispetta d-deċiżjoni ta' min irid joqgħod fuq naħa jew fuq naħa oħra, ma tagħmilli l-ebda differenza.

Però jidher li lill-Ministru Dalli tagħmlilha differenza.

Jekk inti ma tkunx fuq in-naħa tagħha, allura m'intix fuq in-naħa tas-sewwa, u l-Ministru Dalli ma taċċettax, f'isem l-ugwaljanza li temmen fiha hi, li jkun hawn min jitkellem b'mod differenti minnha.

In-nies jistaqsu: X'għamel ħażin iż-żagħżugħ Matthew Grech meta fil-programm X Factor spiċċa ċċensurat minn din il-Ministru tal-Ugwaljanza?

Għaliex dan iż-żagħżugħ kien ħaqqu din iċ-ċensura?

Għaliex għall-Ministru Dalli dan għamel ħażin għax tkellem fuq esperjenza spiritwali personali tiegħu?

Tista' tgħid kemm trid li inti liberali; imma kemm verament inti liberali jekk lil xi ħadd li jistqarr twemmin tiegħu tgħidlu: Agħlaq ħalqek?

Ma tistax tgħid li inti liberali, imbagħad għax tkellem differenti minnek u għandu ħsieb differenti mill-ideoloġija li temmen fiha inti, inti tiċċensurah.

U mbagħad trid tgħid li inti l-Ministru tal-Ugwaljanza u li you are championing liberal thought.

Liberal thought mhuwiex totalitarju, u t-tnejn ma jistgħux jitpoġġew flimkien!

Il-Ministru tat lilha nnifisha t-titlu tar-reġina tat-totalitarjaniżmu għax mhux l-ewwel darba li aġixxiet hekk, anke fil-konfront tiegħi.

Issa jiena politiku u ma niddejjaqx.

Naf għal xiex dħalt, u nissaporti u noqgħod.

Naf li d-dinja tikkritika, jien nikkritika, u għandna d-dritt li nikkritikaw.

Huwa dritt fundamentali ta' kull persuna li temmen u li tistqarr dak li temmen pubblikament.

Huwa dritt fundamentali tal-espressjoni tal-kelma.

U dak iż-żagħżugħ, Matthew Grech, għandu dritt fundamentali, imma xi ħadd f'isem l-ugwaljanza spiċċa jġiblu dan id-dritt fundamentali fix-xejn.

Għaliex?

Fejn sejrin?

Sur President, l-ironija hija li għad naslu f'punt f'dan il-pajjiż li ħażin għalik jekk inti tistqarr dak li temmen fih, u dak li temmen fih jista' jiġi mifhum li inti qed tgħid kontra l-ideoloġija li trid iġġib 'il quddiem l-Onor.

Helena Dalli, l-ideoloġija li tiffavorixxi triq waħda, dik tal-LGBTIQ.

Helena Dalli ma tirrispettax id-diversità.

Il-biża' hija li minħabba l-Istanbul Convention qed jiġu mħejjija trattamenti sabiex għada pitgħada, jekk xi ħadd jitkellem u jiġi mifhum li qed jitkellem kontra l-interessi tal-LGBTIQ, għall-argument, jista' jitressaq il-Qorti fuq hate speech.

Kull darba li jien għedt xi ħaġa u qaluli giddieb u li mhux veru, wara ġrat.

Meta konna qegħdin nitkellmu dwar l-Istanbul Convention kont għedt li għad jasal żmien li l-vires fuq xiex jiġi deċiż l-oġġett mhux se jkun aktar fuq x'tiddetta l-liġi naturali, imma fuq il-persuna xi tħoss.

Lit-tfal tagħna għad ngħallmuhom li int mhux tifel jew tifla, imma xi tħossok li int. Diġà wasalna f'dan il-kunċett ftit ġimgħat wara li għadna kemm ivvotajna għal dik il-leġiżlazzjoni.

Illum qed ngħid li għad naslu li għada pitgħada jibdew jittellgħu nies il-Qorti – u qegħdin jiġu mħejjija l-Pulizija jew nies oħra biex ikunu jistgħu jħarrku lil min jidhrilhom – għax dak li jkunu qed jgħidu jiġi interpretat bħala hate speech.

Għalhekk qegħdin naraw l-involviment tal-Ministru Helena Dalli biex twaqqaf lil dak u lill-ieħor.

Se nsemmi każ ieħor.

X'għamel ħażin Fr Ivan Attard, Dumnikan, meta bħal ħaddieħor, fuq il-blog tiegħu jew fuq il-Facebook page tiegħu, għallem dak li jemmen fih hu?

Taqbel jew ma taqbilx miegħu mhux affari tiegħi, imma f'dan il-każ ukoll qabżet il-Ministru Helena Dalli, mhux biex turi li ma taqbilx, imma biex tiċċensurah.

Issa meta titkellem il-Ministru tal-Ugwaljanza, il-kelma tagħha ġġorr il-piż tal-awtorità u tar-responsabilità.

Lil din is-soċjetà tagħna li tgħożż il-libertà, tgħożż is-saltna tad-dritt, tgħożż id-drittijiet fundamentali, se nitfgħuha fi sqaq ta' ideoloġija totalitarja, ta' gvern b'imġiba totalitarja?

Dan hu l-gwaj li jien qiegħed nara ġej fuq dan il-pajjiż.

Lil min qed jinkwieta ngħidlu biex jagħmel kuraġġ u ma jaqtax qalbu, irridu nkomplu naħdmu biex nikxfu x'hemm moħbi f'moħħ dawn in-nies li qegħdin jippjanaw x'għandha tgħid u x'għandha tagħmel ukoll Helena Dalli bħala Ministru.

Lil min qata' qalbu ngħidlu biex ma jaqtax qalbu, ma jkunx indifferenti għal x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż.

Hemm min qed jipprepara biex idaħħalna f'dan l-isqaq, u lil min ma jaqbilx ma' din l-ideoloġija totalitarja ngħidlu biex lil pajjiżna noħorġuh minn dan l-isqaq.

Il-korruzzjoni ddaħħal lil dan il-pajjiż fi sqaq.

Din l-ideoloġija ddaħħal lil dan il-pajjiż fi ħdan dan l-isqaq, u dan il-poplu, illum jew għada, se jixba' dieħel f'dak l-isqaq u fl-ieħor.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, il-korruzzjoni għandha prezz?

Il-korruzzjoni għandha prezz fi flus u prezz soċjali.

Ninsabu f'perjodu ta' state capture minn kleptokrazija; qatt ma kellna daqstant istituzzjonijiet li jew inxtraw mill-Gvern, jew qegħdin jogħtru, jew abdikaw kompletament minn dmirhom bil-konsegwenza li ż-żgħir, dak li m'għandux min jitkellem għalih, l-innoċenti, qed jispiċċa jbati minħabba l-għemil u l-aġir tal-korrott.

Kellna l-każ tal-Bank Pilatus.

Kemm qalu li Daphne Caruana Galizia, il-Partit Nazzjonalista u David Casa kienu negattivi u distruttivi!

Irriżulta li kellna raġun, iż-żmien tana raġun għax is-sid Iranjan, dak li jiekol il-kirxa ma' Joseph Muscat u Keith Schembri u stedinhom għat-tieġ lussuż ħafna fl-Italja, grazzi għall-FBI jinsab arrestat u jistenna li jgħaddi ġuri b'talba li jeħel priġunerija sa 115-il sena fuq ħasil ta' flus u korruzzjoni.

Grazzi għax-xogħol strumentali against many odds u against all odds ta' David Casa biex jiċċaqilqu, l-awtoritajiet bankarji Ewropej ġiegħlu lill-MFSA f'Malta tagħmel talba biex tiġi rtirata mill-Bank Ċentrali Ewropew il-liċenzja tal-Bank Pilatus.

Nafu li f'dak il-Bank Pilatus kien hemm ħafna kontijiet ta' ċerti nies, fosthom Keith Schembri, l-eks Kummissarju Ewropew John Dalli – li jgħid li qatt ma ntuża – u politiċi korrotti mill-Ażerbajġan.

Kienet makna ta' ħasil tal-flus, makna perikoluża ħafna li għamlet ħsara irreparabbli lir-reputazzjoni Maltija fis-servizzi finanzjarji b'theddida għal tant impjiegi.

Kellna reputazzjoni eċċellenti għal tant u tant snin sakemm il-kleptokrazija Muscatjana ħatfet il-poter fl-2013.

Sur President, dan huwa perikoluż, għax meta l-istat jippermetti financial crime ikun qed jattira the wrong kind of people, dawk li m'għandniex bżonn u li ma rridux mas-saqajn.

Tant kemm saret ħsara – u dan biex nuri l-korruzzjoni kemm fiha prezz u kemm iġġib tbatija – tant kemm kellna raġun fil-kritika tagħna fuq il-Bank Pilatus, li anke waqt il-kampanja ta' character assassination enormi fuq kull min kien qiegħed jiżvela l-ħmieġ fil-Bank Pilatus, fosthom Daphne Caruana Galizia u Maria Efimova – li spiċċat lanqas tista' tiġi Malta tixhed b'ordni ta' qorti barranija għax huwa ta' periklu għal ħajjitha – Jonathan Ferris, David Casa u Simon Busuttil, il-Kummissjoni Ewropea għamlet xi ħaġa li qatt m'għamlet f'50 sena - lanqas biss kienu jafu li għandha dan il-poter - ħarġet dak li jgħidulu a formal opinion biex tordna lill-FIAU f'Malta, dik l-aġenzija li suppost tiġġieled il-ħasil tal-flus u li wara l-2013 ħadet nagħsa twila ħafna - ara x'umiljazzjoni; kellha tindaħal il-Kummissjoni Ewropea għax l-FIAU abdikat minn dmirijietha! – u ordnatilha miżuri speċifiċi partikolari dettaljati li trid tieħu biex tiġi miġġielda l-pjaga tal-ħasil tal-flus.

Issa għandna s-saga tas-Satabank, bank ftit differenti mill-Pilatus għax huwa retail bank.

Hawnhekk ukoll naraw kif, għall-abbuż tal-poter, meta wieħed li suppost qed jagħmel għażla bejn il-qamħ u s-sikrana, jiġi maħtuf minn Kastilja u l-korruzzjoni qed jispiċċaw iħallsu għaliha ċ-ċittadini onesti, in-negozji onesti, l-anzjani, il-pensjonanti, l-istudenti u l-ħaddiema onesti u beżlin.

Dawn spiċċaw lampa stampa u qegħdin ikollhom jissellfu minn dak u mill-ieħor jew mill-ġenituri.

Dan huwa inkonvenjent kbir għal tant nies.

Qed jingħad li diġà hemm Facebook group ta' iktar minn 500 ruħ milquta u jbatu minħabba dak li qed jiġri fis-Satabank, biex ma nsemmux il-ħsara irreparabbli li qed issir u li saret lir-reputazzjoni ta' Malta.

Fil-fatt, is-sid ta' Satabank huwa Bulgaru jismu Christo Georgiev, li huwa direttur, rappreżentant ġudizzjarju u rappreżentant legali tal-kumpanija tiegħu SIGNIA Holding Ltd, liema kumpanija ġiet reġistrata Malta fil-5 ta' Diċembru 2013.

Sal-2013 dan kien qed jopera fis-servizzi finanzjarji fil-Lussemburgu u mhux fil-banking.

Kif induna – u dan inkun qed niżvelah issa – li l-FIAU tal-Lussemburgu kienet qiegħda tinvestigah fuq ħasil tal-flus u korruzzjoni, apparti ksur ta' liġijiet oħrajn, għalaq in-negozju tiegħu fil-Lussemburgu u ġie Malta.

L-MFSA m'għamlet ebda due diligence suret in-nies fuqu, u għalhekk it-tbatija tan-nies illum.

Kieku din it-tbatija kollha ġiet evitata.

Kieku għamlu due diligence kien ifalliha minħabba ċerti attivitajiet u kundizzjonijiet tiegħu.

Fost l-oħrajn huwa magħruf kemm huwa viċin elementi fi ħdan il-Mafja Russa.

Però l-awtoritajiet Maltin riedu li jkun hawn bank ieħor biex fih jiġu ddepożitati flejjes kbar ħafna ta' ċerti proġetti.

Fi tmiem is-sena 2013, wara li dan ġie Malta, l-FIAU tal-Lussemburgu bagħtet rapport viċin it-300 paġna lill-FIAU ta' Malta, però l-FIAU ta' Malta m'għamlet xejn dwaru.

F'dan il-bank li ngħata din il-liċenzja mill-MFSA, kif għidt, hemm il-kontijiet ta' ċittadini u negozji onesti.

Però sa ftit ilu kien hemm il-kontijiet … Aqtgħu ta' min, kumbinazzjoni?

Issa araw il-common denominator!

Tal-eks Kummissarju Ewropew Malti John Dalli li - ma ninsewx - f'dak il-perjodu kien il-konsulent tal-Prim Ministru fuq is-saħħa, u ta' persuna oħra viċin tiegħu ħafna mill-familja tiegħu.

Dawn kellhom kont bankarju fis-Satabank.

Xejn illegali, però issa Bluestone Investments Malta Ltd ta' Mark Pawley ġiet irreġistrata fil-British Virgin Islands bħala Bluestone Investments, waqt li f'Malta ġiet irreġistrata Bluestone Investments Ltd fl-2014 – ir-registration number tagħha huwa C 67975.

Din kellha kont bankarju fis-Satabank eżattament kif fetħet u ġiet irreġistrata Malta.

Kumbinazzjoni, is-sidien tal-Vitals Global Healthcare, li l-Ministru Konrad Mizzi tahom l-isptarijiet Maltin u ta' Għawdex għal 30 sena f'kuntratt li għandu valur ta' €2 biljun u fuqhom – biex inkun eżatt €2.1 biljun – ukoll fetħet kont f'Satabank.

Infakkar li fuq il-kuntratt korrott mal-VGH – għax hu kuntratt korrott – il-Kap tal-Oppożizzjoni preżenti, Dr Adrian Delia, fetaħ kawża fil-Qorti biex dak il-kuntratt ikun reċiss u annullat.

Infakkar, biex tifhmu ftit l-abbuż, li fi Frar 2015, jiġifieri xahrejn qabel ma l-Ministru Konrad Mizzi ħareġ request for proposals għall-privatizzazzjoni tal-isptarijiet, il-VGH, din li għandha l-kontijiet fis-Satabank u l-proprjetarji tagħha li sa ftit ilu kellhom il-kontijiet fis-Satabank, kienet diġà bdiet tirreklama b'dettalji ta' dak li kellu jkun u li fil-fatt kellu jissarraf f'kuntratt ta' €2 biljun.

Dan xahrejn qabel ħareġ ir-request for proposal li huwa speċi ta' tender – sejħa!

Profetiċi kienu, hux veru?

Infakkru li l-istess Ministru Konrad Mizzi tas-17 Black ta d-dritt lill-VGH li, jekk trid u meta trid, at its sole discretion, iġġedded il-kuntratt minn 30 sena għal 99 sena.

Infakkar li Bluestone Investments Malta Ltd, minn meta twaqqfet sa ftit ilu, biex ma ngħidx sal-lum, ma ppreżentat ebda audited accounts kif obbligata tagħmel bil-liġi.

Tajjeb tkunu tafu wkoll – imma araw il-kumbinazzjonijiet! – li fit-23 ta' Novembru 2014, Ram Tumuluri, il-ħabib tal-Ministru Konrad Mizzi u ta' Keith Schembri, permezz tas-soċjetà tiegħu fil-British Virgin Islands, u Mark Pawley, permezz tal-kumpanija tiegħu Bluestone Investments irreġistrata fil-British Virgin Islands, flimkien ma' żewġ investituri oħra, iffirmaw memorandum of understanding li kien jinkludi dettalji speċifiċi, inkluż in-numru preċiż tas-sodod li se jagħmlu fl-Isptar ta' Għawdex u fl-Isptar ta' Malta ta' dak li kellu jkollu – u li fil-fatt kellu – ir-request for proposal li l-Ministru Konrad Mizzi ppubblika f'Marzu 2015!

Nirrepeti; fit-23 ta' Novembru 2014 dawn bejniethom jiftiehmu u jgħidu: Aħna se nagħmlu dan il-ftehim u se nkunu qegħdin nagħmlu "hekk", "hekk" u "hekk", bid-dettalji.

Kienu jafu x'kien ħiereġ f'Marzu 2015, jiġifieri erba' xhur wara.

Dawn profetiċi!

(Interruzzjonijiet) Dak li kellu jkun kien, kif qed jgħidli l-ħabib tiegħi, l-Onor.

F'Marzu 2015 il-boċċa tiġi fejn il-likk.

Sur President, hemm ħafna iktar li rrid ngħid però l-ħin ma jippermettilix.

Hemm bżonn issir investigazzjoni pubblika fuq kull negozju, fuq kull kuntratt li fih kien involut il-Ministru Konrad Mizzi, għax 17 Black ma kenitx waħedha.

Hemm McBridge ukoll f'Dubaj.

Ma jistax ikun li n-nies u n-negozji jkomplu jbatu minħabba n-nuqqas tal-istituzzjonijiet li jagħmlu xogħolhom jew għax jibżgħu, jew għax bla sinsla jew għax mixtrija.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA – KONSULENZI MOGĦTIJA B'DIRECT ORDER

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 133 u jgħid min huma l-persuni / kumpaniji / partnerships li ngħataw kuntratt jew appointment ta' konsulenza mill-11 ta' Marzu 2013 sal-lum mill-Ministeru, id-Dipartimenti jew entitajiet pubbliċi li hemm fi ħdanu permezz ta' direct order?

X'kien ix-xogħol li ġew mitluba jagħmlu għal kull kuntratt jew appointment ta' konsulenza?

X'inhu l-valur ta' kull kuntratt jew appointment ta' konsulenza?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ta' min jgħid li dawn id-direct orders ingħataw skont l-Artiklu 103 tar-Regolamenti dwar l-Akkwist Pubbliku.

KUNSILL TAN-NURSES U MIDWIVES – PRESIDENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid min hu l-President tal-Kunsill tan-Nurses u Midwives fil-preżent?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-President tal-Kunsill tan-Nurses u Midwives huwa Dr Andy Ellul.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – KODIĊI TAL-KONDOTTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid id-data u fejn ġie ppubblikat il-kodiċi dwar il-kondotta li kull membru tal-Awtorità tal-Ippjanar, iċ-Chairperson Eżekuttiv, chairpersons, Diretturi u uffiċjali tal-Awtorità tal-Ippjanar huma mistennija li jsegwu fil-qadi tal-funzjonijiet tal-Awtorità tal-Ippjanar, kif il-Ministru hu obbligat li jagħmel skont l-artikolu 32 (2) tal-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap. 552 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-imsemmi kodiċi dwar il-kondotta?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, bħala impjegati pubbliċi, kull membru tal-Awtorità tal-Ippjanar, iċ-Chairperson Eżekuttiv, Chairpersons, Diretturi u uffiċjali tal-Awtorità tal-Ippjanar huma mistennija li jsegwu l-Kodiċi ta' Etika li hemm fl-Ewwel Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika fil-qadi tal-funzjonijiet tal-Awtorità tal-Ippjanar.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – DIKJARAZZJONIJIET TAL-ASSI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-aħħar dikjarazzjonijiet tal-assi li saru mill-Membri tal-Kunsill Eżekuttiv, tal-Bord tal-Ippjanar, tal-Kummissjoni u tad-Diretturi fi ħdan l-Awtorità tal-Ippjanar, kif inhuma obbligati li jagħmlu skont l-artikolu 32 (1) tal-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap. 552 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid meta saru dawn id-dikjarazzjonijiet tal-assi u meta ġew ippreżentati?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, dawn id-dikjarazzjonijiet mhumiex intiżi li jkunu pubbliċi, iżda jsiru għall-iskrutinju tal-Awditur Ġenerali, hekk kif spjegat fil-linji gwida magħmula mill-Ministru u ppreżentati fir-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7439.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PROĊEDURA STABBILITA DWAR ID-DIKJARAZZJONIJIET TAL-ASSI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-proċedura stabbilita minnu bħala Ministru dwar id-dikjarazzjonijiet tal-assi li huma obbligati li jagħmlu l-Membri tal-Kunsill Eżekuttiv, tal-Bord tal-Ippjanar, tal-Kummissjoni u tad-Diretturi fi ħdan l-Awtorità tal-Ippjanar skont l-artikolu 32 (1) tal-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp (Kap. 552 tal-Liġijiet ta' Malta)?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, il-proċedura hija dik indikata fid-dokument li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SWIEQI – TRIQ JOSEF KALLEYA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti d-data meta l-Aġenzija għall-Infrastruttura Malta u / jew l-Awtorità għat-Trasport f'Malta ser ilestu x-xogħlijiet ta' bini u għoti ta' wiċċ lill-aħħar parti ta' Triq Josef Kalleya fis-Swieqi, u ċjoè dik il-parti tal-imsemmija triq li għadha s'issa qatt ma nbniet u qatt ma ngħatat wiċċ minkejja li fiha jgħixu r-residenti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

Fil-fatt, fil-ġimgħat li għaddew din l-aġenzija, li twaqqfet fis-sajf, diġà ħabbret l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid is-sena d-dieħla.

Sejħiet oħra għax-xogħol meħtieġ għall-bini ta' aktar toroq madwar il-pajjiż se jitħabbru fiż-żmien li ġej.

L-aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk ikkonċernati, direttament.

AĠENZIJA IDENTITÀ MALTA – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7265 u jagħti d-dettalji ta' kull direct order li ngħatat mill-aġenzija Identità Malta, inkluż id-data, il-valur, l-isem tal-persuna u l-isem tal-kumpanija li lilha ngħatat, mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – INFIQ FUQ REKLAM FIL-PUBBLIKAZZJONI "INDIAN EXPRESS - SPECIAL EDITION ABOUT MALTA"

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pubblikazzjoni "Indian Express - Special Edition about Malta" li għalih l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta ħallset l-ammont ta' GBP 18,000 għal reklam fl-istess pubblikazzjoni?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura u / jew talba għal ħlas mibgħuta lill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta dwar l-imsemmija pubblikazzjoni?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ninsab infurmat ukoll li l-ħlas kien jammonta għal £13,000 u mhux £18,000 kif deher bi żvista.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hawn Malta għandniex National Geological Survey nazzjonali bħala organizzazzjoni permanenti li tagħti pariri lill-Gvern dwar il-ġeoloġija tal-pajjiż?

Jekk le, għaliex hawn Malta bqajna l-unika pajjiż fl-Unjoni Ewropea mingħajr dan is-servizz?

JOSEPH MUSCAT: Sa mis-snin disgħin l-entità responsabbli mit-tiftix għaż-żejt bdiet tassumi r-rwol ta' Geological Survey.

Illum, il-Continental Shelf Department huwa membru tal-Euro Geo Surveys li jirrappreżenta l-Geological Surveys tal-Ewropa.

Fl-1993, id-Dipartiment għat-Tiftix għaż-Żejt kien ippubblika l-mappa ġeoloġika ta' Malta, u s-sena li għaddiet din il-mappa nqalbet f'format diġitali u tista' tinkiseb b'xejn minn fuq is-sit elettroniku tad-Dipartiment.

Id-Dipartiment qed jieħu sehem f'żewġ proġetti tal-Ewropa bħala parti minn konsorzju magħmul mill-Geological Surveys tal-Ewropa: Proġett Emodnet u, flimkien mal-Energy and Water Agency, fil-proġett GeoERA.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-konsulenti relatati mat-tfittix taż-żejt ingaġġati mill-Gvern minn April 2013 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

X'inhu l-ħlas ta' dawn il-konsulenti għas-servizz li jagħtu?

Xi kwalifiki akkademiċi relatati mat-tħaffir għaż-żejt kif ukoll esperjenza f'dan il-qasam għandu / għandha kull konsulent?

Kif ġew ingaġġati dawn il-konsulenti, b'interview jew abbażi ta' position of trust?

Għal kemm tul ta' żmien sar kull kuntratt ma' kull konsulent ingaġġat?

X'kienu r-riżultati miksuba minn kull konsulent fir-rigward tal-konsulenza li qed jagħti / tagħti?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq l-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' karti.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li numru minn dawn il-konsulenti ilhom ingaġġati fuq xogħol relatat mal-Continental Shelf Department sa minn qabel l-2013.

TIFTIX GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx prospetti tajbin ta' sejbien ta' żejt fl-areas ta' tiftix ta' żejt li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni Maltija?

JOSEPH MUSCAT: Il-Gvern mhux se jispekula fuq dan is-suġġett.

XIRI TA' BILJETTI TAL-KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li qabel il-kumpanija tat-Trasport Pubbliku, il-Malta Public Transport, ġiet trasferita lil Autobus De Leon, jekk passiġġier kien jixtri biljett ta' €1.50, kemm fis-sajf kif ukoll fix-xitwa, kien jista' jagħmel ġurnata jivvjaġġa bil-karozza tal-linja, illum, jekk tixtri biljett minn fuq tal-linja bl-istess prezz, kemm tista' ddum tivvjaġġa bih?

Jista' l-Ministru jgħid illum hemmx differenza fil-prezz tal-biljett bejn is-sajf u x-xitwa?

IAN BORG: Nibda billi niċċara li x-xebh li qiegħed jagħmel l-Onor.

Interpellant għar-rigward it-tariffi tat-trasport pubbliku, hekk kif kienu japplikaw qabel Lulju 2015 u wara, mhux korrett.

U dan minħabba li l-istruttura tan-nollijiet kien inbidel.

Waħda mill-miri ta' dan il-Gvern meta kien qiegħed jiġi mfassal il-kuntratt il-ġdid tat-trasport pubbliku bi skeda kien li kemm jista' jkun jieħu miżuri sabiex jitnaqqas il-ħin tat-traġitt tal-karrozza tal-linja.

Waħda minn dawn il-miżuri kienet li jitnaqqas il-ħin li passiġġier jieħu biex iħallas in-noll sabiex jagħmel użu mis-servizz tal-karrozzi tal-linja.

Dan il-għan intlaħaq bl-introduzzjoni ta' Transport Card, magħrufa aħjar bħala Tallinja Card, f'Lulju ta' 2015 fejn, permezz ta sempliċi swipe tal-card, passiġġier iħallas in-noll tal-vjaġġ.

Din il-miżura kienet ta' suċċess tant li llum 'il fuq minn 80% tal-vjaġġi jsiru permezz tal-użu tal cards.

Għal kull min juża l-card biex jivvjaġġa, il-prezz ta' sagħtejn vjaġġar jiswa hekk kif ġej:

· Tfal bejn l-età ta' erbgħa u għaxar snin, anzjani (minn 60 sena 'l fuq), kif ukoll persuni b'diżabilità li għandhom il-Blue Badge jew Disabled Special Identity Card iħallsu €0.25 sa massimu ta' €0.50 kull jum u massimu ta' €2.00 fil-ġimgħa;

· Persuni li għandhom l-età ta' bejn il-11 u s-16-il sena, kif ukoll persuni li qegħdin jistudjaw b'mod full-time, iħallsu €0.75 sa massimu ta' €21.00 fix xahar, jew inkella €55 f'90 ġurnata;

· Persuni bejn l-etajiet ta' 17 u 59 sena jħallsu €0.75 sa massimu ta' €26.00 fix-xahar.

Biex jiddiżinċentiva persuni milli jħallsu n-noll direttament fuq il-karozzi tal-linja, il-prezz li wieħed irid iħallas huwa ogħla, jiġifieri, €1.50 fix-xitwa u €2.00 fis-sajf.

Dan il-biljett jintitola lill-passiġġier għal vjaġġ wieħed ta' sagħtejn.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ir-regolatur tat-trasport pubbliku hux jivverifika li x-xufiera barranin li qed jiġu ngaġġati mal-Malta Public Transport ikunu kapaċi jitkellmu sew bil-lingwa Ingliża?

Kien hemm istanzi fejn, wara spezzjonijiet mir-regolatur tat-trasport pubbliku, instabu xufiera barranin li kienu ingaġġati mill-kumpanija tat-Trasport Pubbliku li ma kenux jafu jitkellmu sew bl-Ingliż?

X'passi ttieħdu f'dawn l-istanzi mir-regolatur fil-konfront tal-kumpanija Malta Public Transport?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, minn spezzjonijiet li jsiru minn uffiċjali ta' Transport Malta, jirriżulta li meta xufier ma jkunx kapaci jikkomunika bil-Malti jew bl-Ingliż jittieħdu provvedimenti kif kontemplat fil-kuntratt.

Ninsab infurmat li l-operatur tat-trasport pubbliku, minn żmien għal żmien, jorganizza korsijiet fl-Ingliż bażiku sabiex jgħin lix-xufiera jikkomunikaw aħjar bl-Ingliż.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xufiera ta' coaches u karozzi tal-linja ta' nazzjonalità barranija li jiġu jaħdmu hawn Malta u li jkollhom liċenzja simili maħruġa f'pajjiżhom ikunux jistgħu jibdew jaħdmu b'mod immedjat jew ikunu jridu jagħmlu xi kors ma' Transport Malta?

Kemm idum dan il-kors?

Xufiera oħra barranin li jiġu jaħdmu ma' kumpaniji oħra privati jingħataw l-istess trattament?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont il-Leġiżlazzjoni Sussidjarja 65.18, Regolament numru 5, kwalunkwe persuna tista', sa perjodu ta' sena, issuq f'Malta vettura skont il-liċenzja maħruġa lilha ġewwa pajjiżna.

Sabiex persuna tkun tista` ssuq vetturi għall-ġarr tal-passiġġieri, minbarra l-liċenzja tas-sewqan Kategorija D, jew dik ekwivalenti, irid ikollha wkoll dak li huwa magħruf bħala ċ-Ċertifikat ta' Kompetenza Professjonali (CPC).

Dan iċ-ċertifikat ikun jista' jinkiseb wara li l-kandidat jattendi għall-kors u jgħaddi mill-eżami fl-aħħar tal-kors.

Sabiex jinħareġ il-permess ta' xufier (tag), li allura tippermetti lil dik il-persuna ssuq dan it-tip ta' vetturi, l-applikant irrid ikollu kondotta nadifa, liema kondotta tkun trid tiġi miġjuba kemm minn Malta, kif ukoll mill-pajjiż tal-oriġini tal-applikant.

Fl-aħħar issir "assessment" tal-ħiliet tal-applikant f'dak li għandu x'jaqsam ma' sewqan ta' vetturi tat-trasport pubbliku.

Huwa wara li l-applikant jissoddisfa dawn il-kriterji li tkun jista' jinħareġ il-permess ta' xufier (tag).

Dan il-provvediment japplika għal kulħadd l-istess.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Mill-bidu tas-sena 2018 sal-lum, kemm kienet in-nefqa tal-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) għal safar?

Għalxiex sar dan is-safar u kemm-il persuna kienet involuta f'kull safra?

Jista' l-Ministru jagħti break down?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

FSWS – LAQGĦA TAL-EUROPEAN ASSOCIATION OF SERVICE PROVIDERS FOR PERSONS WITH DISABILITY

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm swietu lill-Gvern l-attendenza tas-seba' impjegati tal-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) li attendew għal-laqgħa tal-European Association of Service Providers for Persons with Disability (EASPD) biex ġabu l-konferma li l-FSWS ġiet aċċettata bħala membru?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba għal din il-mistoqsija hija xejn.

L-ispiża kollha ġiet iffinanzjata mill-fondi Ewropej allokati taħt il-European Social Fund għat-taħriġ tal-impjegati tal-Ministeru.

UNCRPD – DJALOGU KOSTRUTTIV - SPEJJEŻ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm swieh lill-Gvern il-grilling mill-UNCRPD dwar l-issues tad-diżabilità li sar f'Ġinevra?

Kemm kien hemm persuni fid-delegazzjoni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispejjeż b'konnessjoni mad-djalogu kostruttiv (constructive dialogue) mal-Kumitat tal-Ġnus Magħquda dwar id-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità (UNCRPD Committee) waqt l-20 Sessjoni tiegħu ġewwa Ġinevra, u bħala obbligu li kien intrabat bih pajjiżna li jissottometti ruħu għalih minn żmien għal żmien, meta mitlub mit-tali Kumitat u li ntrabat bih wara r-ratifika tal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità (UNCRPD), mill-Gvern Malti fl-2012, kienu s-segwenti:

Akkommodazzjoni: € 9149.43

(tali ammont jeskludi flus allokati għall-akkommodazzjoni)

In-nefqa kif dettaljata tkopri delegazzjoni ta' 11-il persuna.

Ir-rakkomandazzjoni mill-Uffiċċju tal-Ġnus Magħquda dwar id-Drittijiet tal-Bniedem kienet illi d-delegazzjonijiet nazzjonali għandhom jiġu komposti minn madwar ħmistax-il ruħ.

Dawn il-persuni ġew minn entitajiet differenti li kienu involuti fl-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tul dawn l-aħħar snin, u li ffurmaw Grupp ta' Ħidma li pprepara għal dan l-eżerċizzju permezz ta' ġbir ta' materjal u statistika li ġew diskussi mal-Kumitat, wara li aktar kmieni din is-sena ġew sottomessi kważi 70 paġna ta' risposti dettaljati, l-hekk imsejħa List of Issues imqajma mill-Kumitat.

Is-sessjonijiet kienu jirrikjedu li membri tad-delegazzjoni jirrispondu għal aktar domandi simili, ħafna drabi f'ħin ta' 15-il minuta.

Id-delegazzjoni kienet ukoll komposta minn żewġ interpreti tal-Lingwa tas-Sinjali Maltija (LSM), li l-ispejjeż kollha b'konnessjoni magħhom ġew imħallsa mill-Ġnus Magħquda, skont il-prassi eżistenti.

XAGĦRA GĦAWDEX – PJAZZA VITTORJA – FLUSHING TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid, minn meta tlesta l-proġett ta' rinovazzjoni, kemm-il darba sar flushing tad-drenaġġ ġewwa Pjazza Vittorja fix-Xagħra, Għawdex, xahar b'xahar mil-ewwel ta' Settembru 2016?

Jista' jikkonferma jekk hemmx xi problemi fis-sistema tad-drenaġġ f'din il-Pjazza?

Jekk iva, jista' jgħid x'inhuma dawn il-problemi fis-sistema l-ġdida tad-drenaġġ li saret reċentement ġewwa din l-istess Pjazza u x'inhuma l-pjanijiet biex jissolvew?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma marru diversi drabi ġo Pjazza Vittorja fix-Xagħra Għawdex sabiex jagħmlu tindif ta' xaħmijiet oriġinati minn ristoranti li jimblukkaw il-katusi, u biex jissiġillaw tappieri għax titla' riħa kkaġunata mill-imblukkar tax-xaħmijiet.

Barra minn dan, ma jirriżultax li hemm xi problema fis-sistema tad-drenaġġ tal-imsemmija Pjazza.

Fit-tabella segwenti hawn dettalji tal-flushing tad-drenaġġ li sar:

UFFIĊĊJU TAL-ARTIJIET F'GĦAWDEX – BDIEWA LI QED IĦALLSU L-QBIELA TAR-RABA'

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm bdiewa li qed iħallsu l-qbiela tar-raba' tal-gvern fl-Uffiċċju tal-Artijiet f'Għawdex?

Għal kull każ, f'liema lokalitajiet f'Għawdex qiegħed ir-raba' li għalih qed titħallas il-qbiela, u kemm hu n-numru ta' bdiewa li qed iħallsu l-qbiela?

Tista' tgħid jekk humiex bdiewa part-time jew full-time?

Interpellant li għandu jistaqsi l-mistoqsija lill-Ministeru kkonċernat.

DIRETTORAT PROĠETTI U ŻVILUPP –BINI TA' LQUGĦ U ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid matul l-aħħar tliet snin, u ċjoè, mill-bidu tas-sena 2016 sal-lum, kemm sar xogħol ta' bini ta' ħitan għall-ilqugħ u tas-sejjiegħ mill-ħaddiema tat-Taqsima ta' Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan id-Direttorat Proġetti u Żvilupp?

F'liema lokalitajiet f'Għawdex sar dan ix-xogħol, u kemm kien l-għoli u t-tul ta' dawn il-ħitan?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

RABAT GĦAWDEX – SKOLA PRIMARJA ĠDIDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6958, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li għadha ma ġietx ikkalkulata l-istima fuq il-bini tal-Iskola Primarja l-ġdida ġewwa r-Rabat Għawdex?

Meta hemm ħsieb li tiġi kkalkulata l-istima għall-bini u tlestija ta' din l-Iskola ġdida Primarja?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li l-istima fuq il-bini u x-xogħlijiet ta' tlestija tal-Iskola Primarja l-ġdida fir-Rabat Għawdex, hi ta' madwar €9.5 miljun.

GĦAWDEX – SECOND CLASS WATER

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess biex il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma toħroġ it-tenders meħtieġa ħalli tkun tista' tikber il-firxa tan-network tas-second class water ġewwa Għawdex sabiex jinqdew iżjed bdiewa?

Jista' jgħid f'liema xahar u sena huma ppjanati li joħorġu t-tenders għal dan il-proġett?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li t-tenders huma fi stadju avvanzat ta' ppjanar.

Id-dati ta' meta ħa joħorġu t-tenders jitħabbru fil-ħin opportun.

RAĦAL IL-ĠDID – PENSJONANTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pensjonanti reġistrati preżentement f'Raħal il-Ġdid u li d-dħul tal-pensjoni tagħhom huwa inqas minn €600 fix-xahar?

Jista' jindika wkoll kemm huma dawk il-persuni li qabżu s-sebgħin sena?

Jista' jindika kemm minnhom huma tas-sess femminili?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: In vista tal-istaġun partikolari fejn qed tagħmel iktar xita, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex possibbli li l-bus stop li hemm fi Triq Hompesch, il-Fgura, fil-parti tal-aħħar ta' Triq Cottoner, tiġi mkabbra u estiża?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ttieħdet nota ta' dan is-suġġeriment għal aktar kunsiderazzjoni.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pensjonanti reġistrati preżentement fil-Gudja u li d-dħul tal-pensjoni tagħhom huwa inqas minn €600 fix-xahar?

ELEZZJONIJIET – VOTAZZJONI MINN PERSUNI LI JGĦIXU BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra x'passi qed jittieħdu biex titwettaq il-wegħda elettorali li persuni Maltin li jgħixu barra minn Malta u li għandhom id-dritt tal-vot jivvutaw f'Ambaxxati Maltin?

Jista' jikkonferma jekk il-miżura hix se tiddaħħal fil-ħin biex tkun tapplika għall-elezzjoni li jmiss tal-Membri tal-Parlament Ewropew?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li f'dan l-istadju l-gvern qed jistudja metodi varji dwar it-twettiq ta' din il-miżura.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pensjonanti reġistrati preżentement fil-Fgura li d-dħul tal-pensjoni tagħhom huwa inqas minn €600 fix-xahar?

Jista' jindika kemm minnhom huma ta' sess femminil?

SANTA LUĊIJA – PENSJONANTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pensjonanti reġistrati preżentement f'Santa Luċija u li d-dħul tal-pensjoni tagħhom huwa inqas minn €600 fix-xahar?

NAXXAR – COFFEE SHOP – INVESTIGAZZJONI MILL-AWTORITÀ TAL-IPPJANAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7351, rigward struttura ta' coffee shop maġenb il-Knisja Parrokkjali tan-Naxxar, liema struttura ma tirrispettax il-permess hekk kif ġie approvat, jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-investigazzjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar rigward dan l-istess coffee shop, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li rigward il-coffee shop imsemmi, wara li saret spezzjoni minn uffiċjali tal-Awtorità, ġiet innutata diskrepanza mill-permess maħruġ peress li l-area approvata għat-tqegħid tal-imwejjed u siġġijiet ġiet spostjata.

Skont il-proċeduri stabbiliti, l-applikant issottometta applikazzjoni għal tibdil minuri tal-permess lill-Awtorità biex jiġi sanzjonat l-iżvilupp kif sar.

L-Awtorità tieħu azzjoni ulterjuri wara li tittieħed deċiżjoni fuq din l-applikazzjoni.

POST TAL-HOUSING – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, rigward post ta' housing peress li ilha sitt snin li applikat għal post?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ imsemmi qiegħed jingħata l-attenzjoni meħtieġa bħal kull każ ieħor.

REGOLAMENT TAL-UNJONI EWROPEA – GEO-BLOCKING

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tispjega x'miżuri qed jittieħdu fir-rigward tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament tal-Unjoni Ewropea numru 2018/302 tat-28 ta' Frar 2018 dwar il-geo-blocking, u jekk s'issa ġietx identifikata l-entità pubblika f'Malta li se tkun responsabbli għall-infurzar ta' dan ir-regolament?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza mhuwiex il-Ministeru responsabbli għad-dħul fis-seħħ tar-Regolament tal-Unjoni Ewropea numru 2018/302 tat-28 ta' Frar 2018 dwar il-geo-blocking.

SERVIZZ TA' EMERĠENZA 112 – TAĦRIĠ LILL-PULIZIJA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta parlamentari 7560, jista' l-Ministru jgħid x'taħriġ ingħata lill-pulizija li jaħdmu fis-Servizz ta' Emerġenza 112 f'dawn l-aħħar sentejn, biex ikunu jistgħu jgħinu b'mod professjonali lill-familji vulnerabbli li jagħmlu użu minn dan is-servizz tant importanti?

Fuqiex kien jikkonsisti dan it-taħriġ?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li l-membri tal-pulizija li jaħdmu fis-servizz ta' Emergenza 112 huma uffiċjali li qabel ma bdew jaqdu dan id-dover kienu diġà jagħmlu xogħol relatat bħala Membri tal-Korp stazzjonati fil-Control Room tal-Pulizija.

Dawn huma uffiċjali li minħabba n-natura ta' xogħolhom huma diġà konxji mill-assistenza li trid tingħata lil dawk li jirreferu għal dan is-servizz meta jkun hemm il-bżonn.

EŻAMIJIET GĦALL-POSTIJIET TA' UFFIĊJALI EŻEKUTTIVI, PRINCIPALS U SENIOR PRINCIPALS

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 2978, li kienet dwar ingaġġ ta' Senior Principals, fejn mit-tweġiba għaliha jirriżulta li sal-15 ta Jannar 2018 kienu ġew ingaġġati 89 Senior Principals, u b'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7315 li, mit-tweġiba għaliha jirriżulta li sat-28 ta' Ottubru 2018 kienu ġew ingaġġati 80 Senior Principals u, peress li minn dawn it-tweġibiet jirriżulta li bejn Jannar u Ottubru tal-istess sena kien hemm differenza (tnaqqis) ta' 9, meta wieħed kien jistenna li tal-anqas in-numru, jekk ma jiżdiedx, kellu jibqa' l-istess, jista' l-Prim Ministru jgħid liema hi l-figura t-tajba?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li mill-ewwel 89 li ġew ingaġġati fil-grad ta' Senior Principal fuq l-ordni tal-mertu tar-rizultat inħatru 80.

Dan wara li numru ta' kandidati, għal raġuni personali tagħhom, għażlu li jirrifjutaw il-ħatra, oħrajn għażlu li jibqgħu fuq l-ordni tal-mertu sal-validità tar-riżultat u ieħor jinsab pendenti quddiem il-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku.

Dwar dati, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7443.

ĦAL FAR - DUĦĦAN ABJAD – SPEZZJONIJIET MILL-AWTORITÀ TAL-AMBJENT U R-RIŻORSI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-rapporti li dehru f'dawn l-aħħar ġranet b'mod partikolari fil-mezzi tal-komunikazzjoni soċjali u li nġabu għall-attenzjoni tal-Awtorità dwar duħħan bajdani fiż-żona ta' Ħal Far, jista' l-Ministru jikkonferma jekk sarux spezzjonijiet mill-Awtorità tal-Ambjent u r-Riżorsi fiż-żona ta' Ħal Far?

Jekk saru, jista' jgħid minn fejn kienet qiegħda toriġina?

Jista' jgħid xi rriżulta li kienet din is-sħaba?

Ittieħdu passi ulterjuri mill-Awtorità rigward is-sors ta' din id-daħna?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi rċeviet rapporti dwar duħħan abjad fiż-żona ta' Ħal-Far li, wara stħarriġ mill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi, irriżulta li kien ħiereġ miċ-ċumnija ta' faċilità privata.

Uffiċjali mill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi spezzjonaw din il-faċilità iktar minn darba f'dawn l-aħħar ġimagħtejn, fejn ġie kkonfermat li dan id-duħħan abjad hu fil-fatt fwar iġġenerat mill-proċess tal-produzzjoni tat-tarmac.

L-Awtorità ġiet infurmata li f'dawn l-aħħar ġimgħat din il-faċilità qiegħda taħdem lejl u nhar sabiex jilħqu mad-domanda tat-tarmac minħabba d-diversi xogħlijiet fit-toroq fil-gżejjer Maltin.

Dan il-fwar huwa parti mill-proċess tal-ġenerazzjoni tat-tarmac u ma jikser ebda regolament, u għaldaqstant ma kienx hemm il-ħtieġa li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi tieħu passi ulterjuri.