DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 18 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 18 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tnejn, 18 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 131, li saret fit-13 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

ĦADDIEMA BI KWALIFIKI MINN ISTITUZZJONIJIET EDUKATTIVI TERZJARJI

L-ONOR.

Chris Said) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fil-preżent f'kull uffiċċju, dipartiment u entità li taqa' fid-dekasteru tagħha kemm hemm ħaddiema li għandhom xi kwalifika minn istituzzjonijiet edukattivi terzjarji rikonoxxuti f'Malta jew barra minn Malta?

F'kull każ x'inhu l-grad tal-ħaddiem, x'inhi l-kwalifika li għandu u f'liema uffiċċju, dipartiment jew entità jaħdem?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, kemm ilbieraħ kif ukoll bħall-bieraħ ġimgħa, jiġifieri għal ħmistax in fila, kien hemm aħbar f'The Sunday Times dwar tender li tressaq quddiem l-Evaluation Committee tal-Gozo Channel u li hu €9 miljun orħos mit-tender li ntgħażel, però l-Gozo Channel għażlet li tiskarta l-konklużjonijiet ta' dak il-kumitat u minflok ma għażlet lill-Virtu Ferries, kif ikkonkluda li kellha tagħmel dan il-kumitat, għażlet kumpanija bla ebda esperjenza ta' xejn.

X'inhi r-raġuni?

Il-Ministru taf li twaqqaf Evaluation Committee biex imbagħad dak li rrakkmanda ġie skartat u ntgħażlet offerta €9 miljun ogħla?

Naturalment hawn jien qed nitkellem dejjem skont dak li ġie rrapportat.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministu Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: L-ewwel nett jien informata li l-Gozo Channel ċaħdet kategorikament l-informazzjoni li ngħatat fil-gazzetta li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant u qalet li dik l-informazzjoni mhijiex veritiera.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsijiet li għamilli, l-Onor.

Interpellant għandu l-background ta' avukat bħali u allura jaf li meta jkun hemm proċeduri legali għaddejjin, kull kelma żejda tista' tippreġudika l-andament tal-proċeduri.

Jiena diġà spjegajt b'mod kawt f'din il-Kamra li saru żewġ appelli f'dan ir-rigward, u għalhekk suppost l-Onor.

Fil-fatt appell minnhom instema' proprju l-ġimgħa li għaddiet filwaqt li l-appell l-ieħor se jinstema' din il-ġimgħa.

Għalhekk nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jistenna l-eżitu ta' dawn il-proċeduri, kif qed nagħmel jien.

Bħala Eks Ministru, l-Onor.

Interpellant għandu jifhem ukoll li hemm distinzjoni bejn ir-rwol ta' ministru u l-affarijiet l-oħra li jkunu għaddejjin fuq dawk il-livelli.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Dan l-aħħar il-Ministeru għal Għawdex ħabbar li se tinbeda t-tieni fażi ta' xogħlijiet fil-learning hub ta' Għajnsielem.

Tista' l-Ministru tagħti aktar informazzjoni lill-Kamra dwar dan?

JUSTYNE CARUANA: Nirringrazzja ħafna lill-Onor.

Ma kontx naf li news travels so fast għax din hija xi ħaġa li ħabbarnieha dalgħodu!

Fil-fatt l-Għajnsielem learning hub huwa wieħed mill-babies tiegħi li twieled fiż-żmien li kont Segretarju Parlamentari.

Qed nara lill-Onor.

Cutajar quddiemi, u allura ma nistax ma nsemmix li jien u hu konna żorna l-Għajnsielem learning hub flimkien fejn kellna esperjenza sabiħa ħafna.

Ta' min jgħid li dan il-proġett, li huwa interessanti ferm, għandu l-iskop li jipprovdi s-servizzi għall-persuni b'diżabilità taħt saqaf wieħed, jiġifieri jkun a one-stop shop għall-persuni b'diżabilità.

Matul il-leġiżlatura preċedenti saret l-ewwel fażi ta' dan il-proġett u kif għedt diġà, proprju llum jiena u s-Segretarju Parlamentari Anthony Agius Decelis ħabbarna t-tieni fażi, u x-xogħlijiet fuq it-tieni fażi bdew illum stess.

Ta' min jgħid li fit-tieni fażi ta' dan il-proġett se nkunu qed nilqgħu diversi servizzi ġodda, fosthom dawk ipprovduti mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità, mill-iSpecial Olympics kif ukoll mill-Aġenzija Sapport, li se tkompli twessa' l-catchment tas-servizzi tagħha biex tkun tista' taqdi l-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilità Għawdxin kif ukoll lill-familji tagħhom.

Se jkun hemm saħansitra kliniċi tal-occupational therapy u tal-physiotherapy.

Imbagħad malli titlesta din it-tieni fażi, li jekk kollox imur tajjeb u mingħajr xkiel qed nantiċipaw li se tieħu madwar tmienja jew disa' xhur biex titlesta, is-sena d-dieħla se ngħaddu għall-fażi li jmiss.

Sinjura President, jien insostni li dan il-proġett huwa monument fil-qasam tad-diżabilità f'Għawdex għax permezz tiegħu fl-aħħar is-servizzi tal-persuni b'diżabilità qasmu l-fliegu u dak li jeżisti f'Malta u li forsi ħafna jeħduh for granted għall-ewwel darba bdew igawdu minnu l-Għawdxin ukoll.

Għalhekk illum kien ta' sodisfazzjon enormi kemm għalija kif ukoll għas-Segretarju Parlamentari Agius Decelis li nħabbru t-tieni fażi ta' dan il-proġett.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-Ministeru għal Għawdex.

Ta' min jgħid li dan il-proġett qed jiġi co-shared bejn il-Ministeru għal Għawdex u s-Segretarjat Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva fejn ix-xogħol on the ground se jkun qed isir mill-Ministeru għal Għawdex biex imbagħad is-Segretarjat Parlamentari tramite l-Aġenzija Sapport, ikun jista' jipprovdi s-servizzi.

Nerġa' ngħid li ħafna mix-xogħol se jsir in-house b'direct labour min-naħa tal-ħaddiema tal-Ministeru għal Għawdex.

Dan ifisser li mhux biss se jkun hemm savings, imma wkoll li l-baġit allokat se jkun jista' jintuża biex jiġi investit anke f'apparat.

Inżid ngħid li parti mil-learning hub huwa dedikat għall-Jobsplus fejn hemmhekk għaddej anke programm ta' taħriġ għall-persuni b'diżabilità, li bħalissa m'iniex qed niftakar x'jismu eżatt.

Programm sabiħ ieħor li jinsab għaddej bħalissa huwa dak tal-MCA (Malta Communications Authority) li fih hemm allokati fondi Ewropej biex ikun hemm proġett ta' independent assistive living.

Fil-fatt dan se jkun showcase ta' apparat assistiv biex il-persuni b'diżabilità jkunu jistgħu jgħixu ħajja aktar indipendenti u komda b'inqas burden fuq il-familjari tagħhom għax kif jaf kulħadd, il-familjari tal-persuni b'diżabilità jkollhom jgħaddu minn ħafna hardships.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Ministru, proprju għax jien inzertajt avukat naf li m'hemm l-ebda liġi li torbot milli tingħata din l-informazzjoni għax is-sub judice ma japplikax f'dan il-każ.

Għalhekk tista' l-Ministru tikkonferma li kien hemm offerta b'diversi miljuni orħos minn dik li fil-fatt intgħażlet?

Il-Ministru qalet li dak li ġie rrapportat ma kienx veritier, u hawnhekk nistaqsi: X'ma kienx veritier; li ġiet skartata l-konklużjoni tal-ewwel rapport jew inkella l-ammont ta' miljuni li kienu se jiġu ffrankati li kieku ma ġietx skartata l-konklużjoni tal-Evaluation Committee?

B'daqshekk m'iniex qed nistaqsi ħafna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Jien li nista' ngħid huwa li lbieraħ il-Gozo Channel ħarġet stqarrija fejn ċaħdet dak li ntqal.

Issa dwar il-verżjonijiet li qed jidhru fuq il-gazzetti nerġa' ngħid li hemm verżjoni waħda, liema verżjoni qed tiġi esposta waqt il-proċeduri quddiem il-bord tal-appell.

Jien informata wkoll li fil-bord tal-appell kien hemm ġurnalist, però għal xi raġuni li ddeċieda hu, dan ir-rapportaġġ ma sarx.

Kieku sar dan ir-rapportaġġ, forsi kien ikollna stampa aktar kompleta u forsi dan id-dubju jew dan l-għanqbut kien imur!

Madanakollu s'issa hemm dawn il-proċeduri li għadhom għaddejjin.

Min-naħa tiegħi, jien qed nistenna li nara x'se jkun l-eżitu ta' dawn il-proċeduri biex inkun nista' nesprimi ruħi wkoll, però l-parir li ngħatajt min-naħa tal-Gozo Channel hu biex inkun kawta fid-diskors tiegħi għax peress li hemm proċedura ta' tendering u l-Gozo Channel trid titfa' l-bid tagħha, kull kelma li jien nista' ngħid tista' tippreġudika l-pożizzjoni tal-Gozo Channel.

Qed inkun kawta u pjuttost skjetta, imma billi l-Gozo Channel taqa' taħt ir-responsabilità tal-Ministeru għal Għawdex, l-ewwel dmir u l-ewwel lealtà tiegħi hija dik li nipproteġi l-interessi tal-Gozo Channel, lill-mijiet ta' ħaddiema li jaħdmu mal-Gozo Channel u lill-familjari tagħhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Tista' l-Ministru tgħidilna x'inhuma l-pjani tagħha għall-gżira Għawdxija f'dak li għandu x'jaqsam ma' infrastruttura?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministu Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Għal dak li għandu x'jaqsam ma' proġetti ta' toroq jien diġà kelli l-opportunità li nitkellem waqt id-dibattitu dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta fejn hemmhekk spjegajt li sakemm tibda topera din l-Aġenzija se jkun il-Ministeru għal Għawdex li jwettaq dawn ix-xogħlijiet, bħalma dejjem għamel.

Ta' min jgħid ukoll li anke meta l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta tibda topera, ikun irid jintlaħaq qbil dwar ix-xogħlijiet li jkunu se jsiru mal-Ministeru għal Għawdex skont il-prijoritajiet elenkati, għalkemm to be honest, il-kondizzjoni tat-toroq f'Għawdex tant hija ħażina u tant it-toroq qegħdin kollha fi stat ħażin li ma tantx hemm x'tipprijoritizza!

Però, pereżempju, bi pjaċir irrid nirrimarka li matul din il-ġimgħa ħriġna tender għal triq fin-Nadur li ilha tistenna s-snin biex issir minkejja li fi żmien Gvernijiet Nazzjonalisti kellna żewġ ministri minn hemmhekk.

Issa, taħt Gvern Laburista, din it-triq se tkun qed issir għall-ewwel darba.

Hija triq perikoluża, u għalhekk kellna nimxu bil-proċedura li tippermetti l-liġi biex ikun hemm aktar fast-tracking tagħha.

Fil-fatt is-sottomissjonijiet għaliha se jagħlqu l-ġimgħa d-dieħla.

L-istess nistgħu ngħidu għal Triq il-Ħamrija ġewwa x-Xewkija għax din it-triq ukoll kienet ilha biex issir, però issa t-tender għal din it-triq ħareġ u qiegħed jiġi pproċessat.

Sinjura President, hawnhekk irrid ngħid ukoll li qed nimplimentaw dak il-proġett li ħabbarna f'Diċembru li għadda bi qbil mal-kunsilli lokali.

Tant hu hekk li kull kunsill lokali diġà identifika l-prijoritajiet tiegħu, u aħna ffirmajna ftehim mal-kunsilli lokali filwaqt li għaddejnielhom il-fondi biex ikunu jistgħu jsiru t-toroq li hemm bżonn.

Fil-fatt bħalissa qed issir Triq Wied il-Lunzjata, u din il-ġimgħa stess se jinbeda x-xogħol fuq Triq Għajn Ħosna fix-Xagħra li tagħti għar-Ramla.

Bħalissa qed isiru madwar 22 triq, fosthom Triq is-Sagħtrija fiż-Żebbuġ, Triq iż-Żewwieqa f'Għajnsielem, qed isiru żewġ toroq oħra f'San Lawrenz, Triq il-Madonna tal-Virtu u Triq Franġisk Portelli fl-Għarb.

Ta' min isemmi wkoll ix-xogħol li qed isir fi Triq Għajn Qatet ġewwa r-Rabat, fejn is-servizzi tagħha nbidlu kollha u bħalissa waslet għall-fażi ta' kisi.

Il-ġimgħa li għaddiet tlestiet fażi minn Triq Sannat filwaqt li l-ġimgħa d-dieħla se ssir ukoll it-triq tad-Dwejra, li suppost kienet tlestiet taħt Gvern Nazzjonalista, imma li sal-lum għadna qed nistennewha li ssir.

Qed isiru wkoll il-preparazzjonijiet neċessarji biex issir Triq Ta' Ġorf ġewwa x-Xagħra filwaqt li saru Triq in-Nadur u Triq il-Qortin, li nofsha għamilha l-Kunsill Lokali tal-Qala.

Għalhekk hemm ħafna toroq li qed isiru.

Nerġa' ngħid li l-bżonnijiet huma ħafna, u fil-fatt il-ħsieb huwa li s-sena d-dieħla nerġgħu nirrepetu dan l-eżerċizzju.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għar-rapport tal-Awditur Ġenerali, li qal bl-aktar mod skjett li l-investiment li hemm bżonn li jsir fit-toroq t'Għawdex huwa sostanzjali.

Fil-fatt kien proprju għalhekk li fil-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista deher ċar iswed fuq l-abjad li Għawdex irid jieħu s-sehem tiegħu mill-fondi allokati għal Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Jien ħadt gost meta, pereżempju, waqt id-dibattitu dwar din l-Aġenzija, l-Onor.

Marthese Portelli qablet miegħi u ninsab sodisfatta ħafna li se tkun qed tappoġġjani fit-talbiet li se nagħmel biex it-toroq f'Għawdex ikunu jistgħu jilħqu l-livelli li verament jixirqilhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Tista' l-Ministru tinforma lill-Kamra jekk hemmx ħsieb li jinkera r-raba' vapur tal-Gozo Channel biex fil-peak hours tiżdied il-frekwenza tal-vapuri?

Ta' min jgħid li fil-każ ta' Għawdex il-peak hours tat-traġitti huma bejn is-6.00 a.m. u s-7.30 a.m. filwaqt li fil-każ ta' Malta huma bejn l-4.00 p.m. u s-6.00 p.m.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Kif ħabbart proprju l-ġimgħa li għaddiet, nidejna eżerċizzju ta' change management programme fi ħdan il-Gozo Channel fejn ġie maħtur is-Sur David Spiteri Gingell biex imexxi dan il-programm ħalli l-flotta tal-Gozo Channel tintuża bl-aħjar mod filwaqt li jkun hemm aktar effiċjenza biex nindirizzaw l-inkonvenjenzi li qed niffaċċjaw.

Qed ngħid dan għax l-influss ta' traġitti bejn Malta u Għawdex qed jiżdied.

Fil-fatt matul il-weekend ta' qabel dan li għadda l-Gozo Channel ġarret 55,000 persuna, żieda ta' 13% fuq l-istess weekend tas-sena ta' qabel.

Dan huwa fenomenu li qed ngħixu kull weekend, u dan ifisser li kull weekend il-pressjoni fuq il-Gozo Channel qed tiżdied għax aktar nies qed iżuru lil Għawdex.

Naturalment dan huwa wkoll frott tal-ħidma li qed issir biex nippromwovu turiżmu intern u biex noħolqu lil Għawdex bħala attrazzjoni għall-Maltin, però naturalment dan qed joħloq ukoll aktar pressjoni fuq il-vapuri tagħna, u fil-fatt kien għalhekk li nħatar is-Sur David Spiteri Gingell flimkien ma' persuni oħrajn li qed jassistuh; biex il-Gozo Channel tkun aktar effikaċi u effiċjenti.

Interpellant jistenna sakemm jiġi ffinalizzat ir-rapport li qed isir għax huwa biss wara li dan isir li jiena nkun nista' nagħti dettalji aktar imlaħħmin.

Jiena nagħti informazzjoni lil din il-Kamra biss meta jkolli l-istampa kollha ċara quddiemi u nkun ċerta dwar id-dettalji li jkolli quddiemi, u allura m'iniex se niżbilanċja ruħi billi ngħid xi affarijiet sempliċement biex inkun irrispondejt il-mistoqsija li għamilli l-Onor.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ftit tal-ġimgħat ilu tħabbar li se jkun qed isir proġett f'Ulysses Grove, u għalhekk nixtieq li l-Ministru tinformana dwar fiex se jkun qed jikkonsisti dan il-proġett u kif se jkunu qed igawdu minnu l-familji, speċjalment il-Maltin.

JUSTYNE CARUANA: Sinjura President, din id-darba nixtieq nuri r-rikonoxximent tiegħi lis-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia għax bi żvista meta kont qed insemmi lil xi kollegi tiegħi minn din in-naħa fuq ix-xogħol li għamilna flimkien ma inkludejtux.

L-ewwel nett ta' min jgħid li dan il-proġett, li għal darb'oħra se jsir minn fondi Ewropej, se jsir f'dik il-biċċa art li hemm faċċata tal-ground tal-football fejn hemm ħafna siġar, li mhijiex art żgħira u li bħalissa tinsab fi stat dilapidat.

Permezz ta' dan il-proġett, din iż-żona se tiġi riabilitata u fiha se jkun hemm diversi faċilitajiet sportivi, fosthom walking, jogging and cycling track kif ukoll żona ta' rikreazzjoni għall-familja, partikolarment għat-tfal.

Kif għedt diġà, parti minn dan il-proġett se tiġi ffinanzjata minn fondi Ewropej filwaqt li l-fażijiet l-oħrajn se jiġu ffinanzjati mill-fondi tal-Ministeru għal Għawdex.

Apparti minn hekk se jsir ukoll eżerċizzju t'afforestazzjoni, u allura rridu nabbinaw riabilitazzjoni ta' żona ma' proġett t'afforestazzjoni flimkien ma' proġett sportiv abbinat ma' ħajja aktar sana.

Fil-fatt diġà ħareġ l-ewwel tender u ġie ffirmat l-ewwel kuntratt għal parti mix-xogħlijiet filwaqt li bħalissa qed jiġi finalizzat ukoll it-tieni tender bil-għan li fil-bidu tas-sena d-dieħla dan il-proġett jitlesta u jkun jista' jibda jitgawda mir-residenti.

Ta' min jgħid ukoll li dan il-proġett jagħmel parti minn proġett li huwa ħafna akbar minnu għar-raġuni li f'dan il-każ se tiġi riabilitata żona li biswitha hemm żona industrijali li fiha matul is-snin saru numru t'attivitajiet kummerċjali u industrijali li b'xi mod jew ieħor mhux biss ikkaġunaw ħsarat fiż-żona nnifisha imma anke fl-ambjent tal-madwar.

Biżżejjed ngħid li fil-viċinanzi ta' din iż-żona hemm skola kif ukoll housing estate.

Sfortunatament matul is-snin il-kwalità tal-ħajja ta' dawn ir-residenti tax-Xewkija ddeġenerat, u allura kien importanti li jsir proġett bħal dan.

Issa apparti milli nagħmlu upgrade lis-servizzi li rridu nagħtu lill-bdiewa, hemmhekk se jkollna lil Ulysses Grove, family park, dog park u se jiġi riabilitat ukoll il-farm esperimentali tax-Xewkija, li jinsab proprju across the road, jiġifieri issa hemmhekk se jkollna diversi spazji miftuħa.

Ta' min jgħid ukoll li sal-lum f'Għawdex għad m'għandniex park fejn familja tista' tmur hemmhekk bil-pet tagħha.

Għalhekk aħna ħsibna wkoll biex permezz ta' dan il-proġett ikun hemm żona fejn il-familji jkunu jistgħu jmorru hemmhekk bil-pets tagħhom b'ċerta libertà, għalkemm fl-istess ħin se jkun hemm ċerti safeguards ukoll biex jekk, pereżempju, pet jitlaq jiġri xi mkien, ma jkunx hemm il-periklu li forsi dan jista' joħroġ fit-triq.

Għalhekk se jsiru semi-secure premises fejn ikunu jistgħu jsiru dawn l-affarijiet.

Sinjura President, ta' min jgħid li f'dan il-perimetru se jkun hemm ukoll a butterfly enclosure, li hija xi ħaġa innovattiva għal Għawdex għax apparti li din se tkun attrazzjoni fiha nnifisha, biha se nkunu qed ninkoraġġixxu l-indokrar tal-farfett lokali u se jkun hemm anke l-possibilità li jsir breeding tal-friefet biex inżommu l-ispeċi endemiċi ta' Għawdex.

Kif qed naraw, dan il-proġett li se jsir se jservi għal għanijiet differenti imma finalment se jkollu skop wieħed; ir-riġenerazzjoni ta' żoni abbandunati.

Sinjura President, inti kont preżenti meta kellna l-Parlament ta' Eko Skola, u żgur li tiftakar lil dawk iż-żewġ studenti Għawdxin li tkellmu u wrew il-frustrazzjoni tagħhom għall-fatt li f'Għawdex għandna diversi żoni mitluqin.

Naturalment mhuwiex faċli li taqbad iż-żoni kollha u tirriabilitahom f'daqqa, però peress li dawn iż-żoni jinsabu biswit xulxin, aħna ħsibna li jagħmel ħafna sens illi l-proġetti jimxu in parallel.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nieħu din l-opportunità biex nifraħ lill-Ministru għal Għawdex, lis-Sindku tar-Rabat, Dr Samuel Azzopardi u lill-kunsilli lokali kollha għan-numru t'attivitajiet kulturali li qed isiru fil-gżira Għawdxija.

Mil-lat kulturali naħseb li sejrin tajjeb ħafna, speċjalment meta wieħed iqis li anke l-attivitajiet kulturali jiġbdu n-negozju u l-kummerċ lejn Għawdex, però mil-lat sportiv, speċjalment mil-lat ta' sport għall-familji u tfal żgħar, għadna lura ferm.

Biżżejjed ngħid li minkejja li qegħdin fis-sena 2018, sal-lum f'Għawdex għad m'għandniex pixxina pubblika.

Għalhekk tista' l-Ministru tgħidilna meta se tinfetaħ din il-pixxina, u tista' tgħidilna wkoll jekk hemmx ħsieb li ssir track and field?

Jien naf li diġà teżisti waħda ħdejn l-iskejjel ta' Victoria, però qed nistaqsi jekk hijiex se ssir waħda akbar għall-adulti.

Niftakar li kont għamilt ukoll mistoqsija parlamentari biex isir tennis court f'Għawdex, u l-Ministru kienet tatni indikazzjoni li hemm il-ħsieb li dan isir f'Kerċem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministu Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Fil-fatt it-tennis court f'Kerċem huwa lest però għadha ma saritx l-inawgurazzjoni tiegħu, u kif għadni kemm għedt, f'Ulysses Grove se ssir a cycling, walking and jogging track.

Nixtieq nassigura wkoll lill-Onor.

Interpellant li dan il-Gvern se jwettaq il-proġett ta' pixxina pubblika wkoll, u jekk huwa dilettant tal-għawm nistiednu biex meta ssir l-inawgurazzjoni ta' din il-pixxina jiġi jieħu għawma magħna għal skopijiet ta' benefiċjenza.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, naf li riċentement il-Ministru għal Għawdex ħabbret xi skemi li għandhom x'jaqsmu ma' restawr u anke xi skemi relatati mal-isport.

Tista' l-Ministru tispjega kif se jaħdmu dawn l-iskemi u min se jkun jista' jibbenefika minnhom?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Rigward ir-restawr irrid ngħid li minbarra x-xogħol ta' restawr li jsir mill-unit tal-Ministeru għal Għawdex, għall-ewwel darba ħriġna skema għar-restawr tal-lokalitajiet, anzi to be fair din issellifnieha minn skema li teżisti f'Malta.

Dan għaliex kif tnediet l-iskema f'Malta, ħafna bdew jistaqsuna għaliex din ma tapplikax għal Għawdex u allura aħna ddeċidejna li nieħdu spunt minn dan u nagħmlu waħda aħna.

B'hekk għamilna skema taħt il-Ministeru għal Għawdex fejn allokajna baġit u stedinna lill-kunsilli lokali japplikaw.

Fil-fatt ta' min jgħid li minn din l-iskema bbenefikaw sitt kunsilli lokali, li issa ngħataw il-fondi u bdew il-proġetti ta' restawr.

Dwar l-isport irrid ngħid li hemm aktar minn skema waħda.

Skema minnhom hija ġdida u hija miftuħa għall-għaqdiet sportivi, li jekk m'iniex sejra żball dawn diġà ġew shortlisted u evalwati, u r-riżultat għandu jiġi launched minn hawn u ftit ieħor.

Imbagħad ħriġna skemi ta' għajnuna oħra għal dawk l-isportivi u l-atleti li jattendu għal sessjonijiet ta' taħriġ f'Malta.

F'Għawdex hemm talent sportiv enormi u għandna atleti li tant huma promettenti li kif għadni kemm għedt, jattendu anke sessjonijiet ta' taħriġ u clubs ġewwa Malta.

Aħna rrikonoxxejna li dan jikkawża hardship finanzjarju għall-familjari ta' dawn l-atleti, u allura ħassejna l-bżonn li noħorġu skema biex nirrifondu parti mill-ispejjeż tat-traġitt.

Fil-fatt din l-iskema fetħet ftit ilu u jidher li diġà hemm konkorrenza tajba ħafna għaliha.

Id-differenza li hemm bejn dawn l-iskemi li jinħarġu f'Malta u dawk li jinħarġu f'Għawdex hija li l-Ministeru għal Għawdex jissussidja l-miżata.

Fil-fatt Sports on the Move, li jsir fix-xitwa, huwa ssussidjat kompletament mill-Ministeru għal Għawdex.

Dan għaliex kellna familji b'żewġt itfal jew tlieta u ma felħux iħallsu l-miżata għalihom kollha.

Kien hemm każijiet li verament iġegħluk tidħol f'qoxortok, u allura aħna ddeċidejna li l-Ministeru għal Għawdex iħallas l-ammont tal-miżata kollha hu.

L-istess nistgħu ngħidu għal Summer on the Move.

Bħalissa hemm l-applikazzjonijiet miftuħin, u anke f'dan il-każ il-Ministeru għal Għawdex se jkun qed jissussidja l-miżati hu.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Matul dawn l-aħħar jiem tħabbar li sar investiment fl-animal welfare ta' Għawdex.

Tista' l-Ministru tispjega fiex kien jikkonsisti dan l-investiment?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra ħabbarna investiment ta' madwar €50,000 għall-qasam tal-animal welfare però rrid ngħid li dan huwa investiment inizjali għax l-Animal Welfare Section ta' Għawdex għadha fl-infanzja tagħha.

Qed nirċievu ħafna calls relatati kemm ma' abbandun ta' annimali kif ukoll ma' moħqrija ta' annimali, u naturalment dan il-fattur ipoġġi piż akbar fuq is-section tagħna li tindirizza dan il-bżonn.

Għalhekk investejna f'ambulanza ġdida mgħammra bl-ekwipaġġ kollu li hu meħtieġ, investejna fi premises ġodda li huma totally air-conditioned u qed nipprovdu wkoll is-servizzi veterinarji meħtieġa.

Qegħdin nagħmlu sejħa wkoll għal aktar voluntiera għax inħossu li f'settur sensittiv bħal dan, biex inkunu nistgħu navvanzaw u nagħtu l-għajnuna li hemm bżonn għandu jkun hemm bridging bejn il-gvern u l-NGOs.

Fuq kollox l-aktar ħaġa importanti hija li nkomplu noħolqu kuxjenza akbar favur id-drittijiet tal-annimali, anke biex kulħadd jifhem li meta wieħed jaħqar annimal jew joħloq lok biex annimal jinħaqar ikun qed iwettaq reat kriminali.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 189 tal2018 – L-Istatut biex jemenda l-Istatut għall-Istitut Edward de Bono għat-Tfassil u l-Iżvilupp tal-Ħsieb.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport intitolat "Medium Term Fiscal Strategy for Malta: Update of Stability Progamme 2018-2021" maħruġ mill-Ministeru għall-Finanzi f'Ġunju 2018;

Kopja ta' Exemption Order maħruġa fit-12 ta' Ġunju 2018 lil The Foundation for Educational Services (IR 141/2017), skont l-artikolu 12(2) tal-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123; u

Tagħrif dwar direct orders li ngħataw mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Finanzi, matul l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3080.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 190 tal-2018 - Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti biex Jinżamm il-Bon Ordni f'Lokalitajiet ta' Divertiment.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 187 tal-2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċertu dispożizzjonijiet tal-Att tal-2018 li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Att Nru I tal-2018);

Avviż Legali Nru 188 tal-2018 – Ordni tal-2018 li jemenda l-Ordni dwar id-Diviżjoni f'Sezzjonijiet fil-Qorti tal-Appell; u

Kopja tal-permess PA/02572/15 maħruġ mill-Awtorità tal-Ippjanar fil-15 ta' Jannar 2016, dwar proġett tal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa bejn Triq il-Marfa u Triq Dun Franġisk Sciberras, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6387.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa bejn l-2015 u l-2018 fuq il-bini tad-Dar tal-Anzjani f'Għajnsielem Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6085.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' nhar l-Erbgħa, 20 ta' Ġunju 2018 tal-Kumitat dwar il-Ħatriet Pubbliċi, l-Onor.

David Stellini se jissostitwixxi lill-Onor.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Abbozz Nru 37 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

FTEHIM TAL-KAMRA

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ninforma lill-Kamra li b'referenza għal dak li ntqal fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u għall-Mozzjoni ta' Proċedura li tirregola x-xogħol tal-Kamra, kif ukoll bi ftehim mal-Oppożizzjoni, kull votazzjoni li tista' tintalab bejn illum u għada se tittieħed fil-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol tas-seduta ta' għada, it-Tlieta, 19 ta' Ġunju 2018.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nikkonferma dan il-ftehim.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI SABIEX JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sinjura President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta, sabiex l-ambjent jingħata rikonoxximent fil-Kostituzzjoni".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi sabiex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta jkun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-AMBJENT

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, Kap. 549".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent ikun moqri t-Tielet Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI KRIMINALI U L-ATT DWAR ID-DIPENDENZA FUQ

ID-DROGA (TRATTAMENT MHUX PRIĠUNERIJA)

OWEN BONNICI: Sinjura President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Kodiċi Kriminali, Kap. 9, l-Att dwar Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija), Kap. 537 u biex jipprovdi għal ħwejjeġ oħra relatati jew anċillari għalihom".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

OWEN BONNICI: Sinjura President, huwa ta' pjaċir għalija li niftaħ id-dibattitu parlamentari dwar dan l-Abbozz ta' Liġi, liema Abbozz ta' Liġi għandu diversi għanijiet.

Aħna hawnhekk fil-Parlament tant għandna liġijiet u tant għandna xogħol x'nagħmlu li m'għandniex il-lussu li nressqu l-liġijiet waħda waħda.

Kieku kellna dan il-lussu faċilment konna nippreżentaw tliet Abbozzi ta' Liġi separati għal dak li se niddiskutu llum però biex niffrankaw il-ħin tal-Parlament minħabba li hemm ħafna liġijiet li rridu ngħaddu - fil-fatt għada stess se nkun qed niftaħ id-dibattitu għal Abbozz ta' Liġi ieħor - qed nippreżentaw tliet Abbozzi ta' Liġi f'wieħed li għandhom xi ħaġa komuni; dik li t-tlieta li huma jirrigwardaw materji penali u kwestjonijiet kriminali.

Għalhekk din hija issue ta' interess nazzjonali u huwa importanti li mmexxuha 'l quddiem.

Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa maqsum f'diversi partijiet.

Matul l-intervent tiegħi l-ewwel nixtieq niffoka fuq l-ewwel parti, li forsi hija l-anqas waħda interessanti, imbagħad se ngħaddi għat-tieni parti, li hija l-aktar parti interessanti, u fl-aħħar nett hemm numru ta' rtokki legali li huwa importanti li jsiru.

L-ewwel nett ta' min jgħid li dan l-Abbozz ta' Liġi għandu l-għan li jimplimenta d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza fil-Kodiċi Kriminali.

F'pajjiżna aħna għandna prinċipju kardinali li huwa importanti u għal qalbna ħafna; dak illi persuna ma titqiesx bħala ħatja sakemm ma jkunx hemm sentenza definittiva kontra tagħha.

Aħna, bħala pajjiż li jemmen fir-rule of law, ilna għal ħafna ġenerazzjonijiet inħaddnu l-prinċipju li biex persuna tiġi meqjusa ħatja, l-ewwel irid ikun hemm sentenza definittiva kontra tagħha minn tribunal indipendenti u imparzjali, u allura l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed ikompli jsaħħaħ din id-duttrina, li hija parti mis-sistema tagħna.

Dan huwa l-alfabett tas-sistema legali tagħna, u huwa għalhekk li aħna qed nimplimentaw din id-Direttiva.

Biex nagħti ftit eżempji tal-importanza ta' din id-Direttiva biżżejjed insemmi stqarrijiet min-naħa ta' uffiċjali pubbliċi li jistgħu jimplikaw ħtija min-naħa tal-akkużat.

Aħna l-persuni pubbliċi rridu noqogħdu attenti ħafna kif nitkellmu biex f'dak kollu li ngħidu ma nitfgħux il-ħtija fuq l-akkużat qabel ma jkun hemm is-sentenza finali min-naħa tal-qorti.

Issa bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nkomplu nsaħħu l-idea ta' kif akkużat għandu jitressaq quddiem il-qorti.

Pereżempju, filwaqt li jien minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-membri kollha tal-Korp tal-Pulizija għax-xogħol siewi li jagħmlu biex persuna li titressaq quddiem il-qorti, titressaq b'mod xieraq u b'mod li jirrispetta d-dinjità ta' kulħadd, ikolli ngħid li ġieli nara xeni ta' persuni li bil-mod kif jitressqu quddiem il-qorti jattiraw ħafna attenzjoni.

Naturalment hija xi ħaġa naturali li dawk l-akkużati li jkunu involuti f'każijiet jaħarqu jattiraw ċerta attenzjoni, però anke biex nibqgħu in line mad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea, irridu noqogħdu attenti anke b'liema mod jitressaq akkużat fil-qorti biex kemm jista' jkun ma jintbagħatx il-messaġġ li dan diġà nstab ħati qabel m'għadda mill-proċeduri ġudizzjarji.

Issa jien naf li l-verità hi li aħna ngħixu f'era ta' ġurnaliżmu medjatiku fejn l-aħbar tiġri immedjatament.

Illum jekk jiġri xi ħaġa f'tarf tal-gżira, huwa biżżejjed li xi ħadd jagħmel tweet jew jikteb kumment fuq Facebook biex issir taf b'dak li ġara Malta kollha.

Għalhekk f'dan l-ambjent aktar hija sfida biex inti tikkawtela l-preżunzjoni tal-innoċenza.

Fil-fatt jien sal-lum għadni nirċievi proposti ta' nies li jgħiduli: Għaliex ma nagħmlux liġi bil-għan li isem dawk il-persuni li jitressqu l-qorti akkużati b'reat kriminali ma jidhirx fuq il-gazzetti?

Din hija xi ħaġa li ta' spiss jissuġġeruhieli n-nies.

Ġieli jgħiduli: X'għarukaża; f'Malta l-isem ta' persuna akkużata b'reat kriminali jibqa' jidher u jixxandar fil-ġurnali daqslikieku nstabet ħatja!

Sintendi din il-ħaġa rridu nibbilanċjawha mal-interess u d-dritt tal-pubbliku li jsir jaf x'ġara u ma ġarax.

Jien dejjem ngħid li Malta tant hija żgħira li jekk bniedem jitressaq il-qorti akkużat b'reat kriminali huwa diffiċli ħafna biex il-poplu ma jkunx jaf x'ġara, però trid tqis ukoll il-fatt li huwa fl-interess pubbliku li n-nies ikunu jafu b'dak li jkun għaddej.

Dan huwa dibattitu li ma jispiċċa qatt u żgur li m'aħniex qed insolvuh bl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, anzi dan l-Abbozz ta' Liġi lanqas biss jittratta dan l-aspett imma jittratta biss l-affarijiet l-oħra li għadni kif semmejt u li bihom qegħdin insaħħu l-prużunzjoni tal-innoċenza.

Aspett importanti ieħor tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa dak li jirrigwarda l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga, li se nitkellem fuqu wkoll, però qabel niġi biex nitkellem dwar it-tieni parti ta' dan l-Abbozz ta' Liġi nixtieq insemmi xi ħaġa oħra dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza.

Li rrid nenfasizza huwa li mil-lat tekniku huwa ovvju li aħna dejjem abbraċċjajna l-preżunzjoni tal-innoċenza, u fil-fatt fil-fehma tiegħi dak li tistipula d-Direttiva diġà huwa parti integrali ta' kif taħdem is-sistema, però fil-Kodiċi Kriminali se nkunu qegħdin indaħħlu wkoll ċerti aspetti biex inkomplu nimplimentaw aħjar dak li trid id-Direttiva.

Diġà semmejt li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jitkellem dwar kif akkużat għandu jinġieb il-qorti u anke dwar dak li ngħidu aħna l-uffiċjali pubbliċi, però dan l-Abbozz ta' Liġi se jdaħħal ukoll artiklu speċifiku dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza billi jagħmel referenza għal dak li hemm fil-Kostituzzjoni.

Fil-fatt rigward dawk il-każijiet li huma aċċettabbli, l-akkużat se jkun obbligat li ġaladarba jkunu stabbiliti ċerti fatti mill-prosekuzzjoni, imbagħad jassumi l-oneru tal-prova li jikkontradixxi jew jispjega dawk il-fatti hu.

Pereżempju, aħna għandna ċerti proċeduri, bħalma huma dawk tad-Dwana, li jesiġu li jekk l-awtoritajiet isibuk fil-pussess ta' oġġetti li ma jkunx jidher li tħallas dazju fuqhom, allura min ikun instab f'dak il-pussess ikun irid jipprova raġunevolment u abbażi ta' probabbiltà li d-dazju tħallas, u allura hawnhekk aħna qegħdin nieħdu ċerta kawtela biex dawn it-tip ta' proċeduri jkomplu jintużaw kif qed jintużaw illum.

Xi ħaġa sabiħa li għandha d-Direttiva hi li qed tiddefinixxi x'inhu u x'mhuwiex aċċettabbli li jsir inkwantu għall-istqarrijiet pubbliċi tagħna l-uffiċjali pubbliċi.

Fil-fatt l-Abbozz ta' Liġi qed jintroduċi Artiklu Ġdid 366C fil-Kodiċi Kriminali, liema artiklu qed jiddefinixxi liema huma dawk id-dikjarazzjonijiet li jistgħu jsiru minn awtoritajiet pubbliċi u minn awtoritajiet ġudizzjarji waqt li persuna tkun għadha bil-proċess pendenti - u għalhekk preżunta innoċenti - u liema huma dawk id-dikjarazzjonijiet li ma jistgħux isiru.

Hemm ukoll artiklu ġdid li qed jiddefinixxi aktar id-dritt għas-silenzju u l-inferenzi.

F'dan l-artiklu qed ngħidu li l-fatt li l-akkużat jibqa' sieket m'għandux jitqies bħala evidenza li wettaq reat kriminali.

Kif nafu, fis-sistema Maltija anke meta kienet iddaħħlet l-inferenza b'mod pjuttost wiesgħa, ħadd qatt ma nstab ħati abbażi ta' inferenza biss.

Fil-fatt jien informat li din hi s-sitwazzjoni wkoll f'pajjiżi oħra fejn hemm l-inferenza, bħall-Irlanda.

Il-prinċipju hu li dejjem irid ikun hemm provi li jikkorroboraw u mhux is-silenzju biss.

Issa meta fil-liġi Maltija ddaħħal id-dritt tal-avukat waqt l-interrogatorju permezz tal-paragrafu (b) ta' subartiklu (7) tal-artiklu famuż 355AUA tal-Kodiċi Kriminali, insibu li l-inferenza ġiet definita fis-sens li:

Dan jidher li joqgħod mal-artiklu ġdid li qed jiddaħħal fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum u li jgħid li s-silenzju m'għandux jittieħed bħala prova ta' ħtija, li fil-fatt hija xi ħaġa ħafna aktar estensiva.

Aspett tal-emendi li ġejjin mid-Direttiva huwa dak dwar il-proċessi in absentia.

Kif nafu, permezz tal-Att Nru XXIV tal-2014, jiġifieri erba' snin ilu, kienet ġiet introdotta l-possibbiltà li ċerti proċessi jsiru anke jekk l-akkużat qatt ma jidher fil-qorti.

Issa hemm ħafna persuni li jagħmlu kawża kriminali, bħal pereżempju kwerela, il-Pulizija ssegwi b'kawża kriminali, u l-akkużat, għax ikun hero u għax ikun cowboy, jiddeċiedi li ma jitlax.

F'każijiet bħal dawn il-Pulizija jkollha diffikultà biex issib lill-persuna u ttellgħu l-qorti biex jgħaddi mill-proċeduri kriminali, u allura aħna hawnhekk qed indaħħlu l-possibbiltà li meta persuna tiġi notifikata, jiġifieri meta jirċievi l-karti, anke jekk din il-persuna ma titlax il-qorti, il-każ jinstema' mingħajrha xorta waħda.

Ta' min jgħid li għalkemm din aħna daħħalnieha fil-liġi, għadna ma daħħalnihiex fis-seħħ għax billi din hija emenda pjuttost maġġuri, jien stedint lill-Oppożizzjoni biex tgħidilna jekk taqbilx ma' din il-ħaġa jew le.

Fil-fatt din l-istedina jien għamiltha erba' snin ilu u d-Direttiva fakkritni li sal-lum, jiġifieri wara erba' snin, għadni qed nistenna risposta!

Issa li hemm tmexxija ġdida u in vista tal-fatt li l-Onor.

Delia huwa aktar conversant mal-qorti milli kien il-predeċessur tiegħu - minħabba li forsi l-prattika legali tiegħu kienet fuq affarijiet oħrajn u mhux relatata mal-qrati - forsi huwa japprezza aktar il-bżonn li ndaħħlu sistema kemm jista' jkun malajr fejn jekk għandek akkużat li għax huwa cowboy u għax jaħseb li jista' jagħmel li jrid, dan jaqbad u ma jiġix il-qorti, allura dak il-każ ikun jista' jiġi deċiż in absentia, jiġifieri mingħajr ma hu jkun preżenti fl-awla.

Hawnhekk ta' min jgħid li din id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea ma tobbligax lill-istati membri li jdaħħlu l-proċess in absentia, imma peress li l-proċess in absentia huwa realtà f'ħafna pajjiżi, id-Direttiva tirregolah.

Biex inkun aktar ċar, din id-Direttiva mhijiex qed tgħidilna biex indaħħlu dan il-proċess bilfors, imma ġaladarba dan il-proċess jinstab kullimkien fl-Ewropa - fil-fatt jien ma naf l-ebda pajjiż li m'għandux dan il-proċess ħlief aħna fil-verità - id-Direttiva tirregolah ukoll.

Għalhekk li qegħdin nagħmlu permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa li nġibu d-dispożizzjoni li għandna fi klawsola 50 tal-Att Nru XXIV tal-2014 in line mad-Direttiva sabiex indaħħlu l-possibbiltà - u jien m'iniex se nħalli ħafna aktar żmien biex nieħdu deċiżjoni, bl-Oppożizzjoni jew mingħajrha, biex ma nħallux ħafna kawżi pendenti quddiem il-qrati tagħna għalxejn - li jsiru proċessi in absentia.

Fl-opinjoni tiegħi, hemm żewġ kategoriji ta' persuni.

Hemm każijiet fejn l-akkużat ma jitlax il-qorti xi tliet darbiet u Alla jbierek il-Pulizija ma ssibux - issa hawn jien m'iniex qed nagħti tort lill-Pulizija għax ikun hemm każijiet fejn verament ikun diffiċli biex l-akkużat jinstab, u huwa għalhekk li jien nissolleċita lill-awtoritajiet biex jgħinuna billi l-mandati eżekuttivi jiġu esegwiti - filwaqt li mbagħad hemm kawżi ta' persuni li minkejja li jkunu għadhom fuq il-kotba tal-qrati jkunu telqu barra mill-pajjiż u rrilokaw x'imkien ieħor, speċjalment meta dawn ikunu barranin, bil-konsegwenza li x-xhieda jkunu ħadu xi nofs ta' nhar leave u jkunu telgħu l-qorti għalxejn.

Għalhekk jien naħseb li issa wasal iż-żmien u huwa fl-interess ta' kulħadd li l-qorti jkollha l-poter u d-dritt li jekk kemm-il darba l-akkużat ma jittellax il-qorti, tagħti s-sentenza fil-konfront tiegħu xorta waħda filwaqt li min-naħa l-oħra, f'każ li r-raġuni għalfejn l-akkużat ma jkunx tela' l-qorti tkun waħda ġenwina, tagħti salvagwardji xierqa skont standards Ewropej lil dak l-akkużat.

Pereżempju, jista' jkun li l-akkużat ikun rikoverat l-isptar u l-persuna li kienet id-dar tkun insiet tagħtih il-karta li huwa rċeva taħrika mill-Qorti Kriminali, jiġifieri rridu nipprovdu anke għal dawn l-eċċezzjonijiet ġenwini.

Imbagħad hemm ukoll emendi oħrajn li jirtokkaw ftit il-poteri tal-Avukat Ġenerali f'każijiet ta' appell minn ġuri.

Pereżempju, fost l-oħrajn qegħdin niċċaraw darba għal dejjem il-punt dwar jekk Avukat Ġenerali li jirbaħ appell għandux jitlob żieda fil-piena li tkun ingħatat mill-ewwel Qorti għax kien hemm sentenzi li qalu ċar u tond illi s-sitwazzjoni legali li hemm preżentement trid tiġi ċċarata minħabba li forsi kif inhi miktuba l-liġi mhijiex feliċi għall-aħħar, u allura aħna ridna niċċaraw id-dubju dwar x'jiġri meta l-Avukat Ġenerali jappella u jitlob li jkun hemm piena ogħla minn dik li tkun ingħatat mill-ewwel Qorti.

Dan huwa punt tekniku li aħna xtaqna li jiġi ċċarat.

Element ieħor ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huwa l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament Mhux Priġunerija).

Irrid nammetti li mil-liġijiet kollha li kelli l-privileġġ li mmexxi 'l quddiem u li għaddejt, naħseb li dan kien l-aktar Abbozz ta' Liġi għal qalbi, anke għax fil-fehma tiegħi għamel differenza fil-ħajja tan-nies.

Hawnhekk nixtieq infakkar ukoll li fl-2015 aħna għaddejna liġi bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra - għalkemm fil-bidu kien hemm ċerti dubji - biex nagħtu t-tieni ċans lil min ġenwinament għandu l-vizzju tad-droga.

Minn dak iż-żmien 'l hawn għaddew tliet snin, u għalhekk huwa tajjeb li nfakkar x'għamilna - għax ħafna nies jieħdu l-bidliet li għamilna for granted - filwaqt li ngħid ukoll x'irridu nkomplu nagħmlu biex inkomplu nibnu fuq il-ġid u t-tajjeb li għamel l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament Mhux Priġunerija).

Fil-fatt l-ewwel ħaġa li għamel dan l-Att kien li qabad dawk il-każijiet ta' pussess sempliċi ta' droga, jiġifieri dawk il-każijiet fejn bniedem ikun qed jieħu ammont żgħir ta' droga għalih, u qlajniehom 'il barra mill-qorti biex il-kondotta ma tiċċappasx u dak li jkun ikollu l-opportunità li jingħata l-għajnuna li jkollu bżonn.

Ta' min jgħid li t-tribunal għal dawn il-każijiet jinsab f'Ħal Qormi wkoll għax anke l-fatt li wieħed ma jkunx qiegħed f'qorti jġiegħlu jħossu li hemm ċerta kunfidenzjalità.

Fil-fatt meta wieħed imur quddiem dan it-tribunal u jinstab ħati li kkonsma sa żewġ grammi droga jeħel multa finanzjarja, il-kondotta tibqa' intatta, tibqa' nadifa, ma tiċċappaslux filwaqt li jiġi offrut l-għajnuna.

Jekk imbagħad wieħed jinstab ħati t-tieni darba jkun irid jaċċetta li jingħata l-għajnuna bilfors, jiġifieri filwaqt li l-ewwel darba meta wieħed jiġi offrut l-għajnuna jista' jirrifjutaha, jekk imbagħad huwa jerġa' jinstab ħati, irid jaċċetta li jingħata l-għajnuna bilfors u jintbagħat quddiem il-bord, li huwa ppresedut mill-Imħallef Giovanni Bonello.

Fil-fatt jien naf tajjeb kemm qed isir xogħol biex dawn iż-żgħażagħ jiġu megħjuna joħorġu mill-vizzju tad-droga.

Mela dik hija l-ewwel ħaġa li għamilna.

Imbagħad il-liġi tal-2015 li qed insemmi għamlet xi ħaġa oħra; qalet li dawk il-każijiet fejn il-pussess ta' droga ma jkunx sempliċi, jiġifieri ma jkunx ta' żewġ grammi imma jkun aktar … U qabel ma ninsa, irrid ngħid li fejn tidħol il-ħaxixa konna għamilna l-limit xi ftit ogħla - ta' 3.5 grammi - fejn wieħed ikun jista' ma jmurx quddiem il-bord, jiġifieri jekk tinqabad bil-marijuana, inti ma titressaqx quddiem il-bord ta' Giovanni Bonello, lanqas jekk tinqabad darbtejn, ħlief f'ċirkostanzi straordinarji, bħal pereżempju, meta t-tribunal iħoss li jkun aħjar jekk tmur minħabba li probabbilment ikollok ukoll vizzji oħrajn.

Hawnhekk irrid inżid ngħid li min jippresiedi dan it-tribunal huwa social worker u mhux imħallef, jiġifieri aħna daħħalna din id-dimensjoni ġdida.

Kif kont qed ngħid, Sinjura President, imbagħad il-liġi tal-2015 għamlet ukoll xi ħaġa oħra għax minbarra każijiet ta' pussess sempliċi, fejn jidħol pussess aggravat aħna ħadna deċiżjoni li dak li mhuwiex pussess sempliċi imma li min-naħa l-oħra, minkejja li huwa pussess aggravat, m'aħniex qed nitkellmu fuq ammonti kbar tant li jwasslu għall-ġuri, f'dak il-każ għandna nagħtu t-tieni ċans.

Qabel l-2015 il-liġi kienet tgħid li jekk xi ħadd jiġi akkużat b'reat ta' pussess aggravat, f'dak il-każ m'hemmx argumenti u jekk jinstab ħati dak li jkun żgur imur dritt il-ħabs, imma bl-emendi li għaddejna tajna l-opportunità lill-qorti biex jekk hi tħoss li hemm ċans illi l-individwu kkonċernat joħroġ mill-vizzju, hija tibgħat lil dan l-individwu quddiem il-bord li għadni kif semmejt fejn hemmhekk huwa jingħata l-għajnuna u jekk jikkonvinċi lill-qorti li jkun ħareġ mill-vizzju, il-qorti tkun tista' timponi piena li ma tkunx neċessarjament waħda ta' ħabs.

Fil-fatt diġà kellna każ ta' individwu li ma marx il-ħabs peress li ħareġ mill-vizzju, u dawn huma affarijiet li lilna jagħmluna kburin għax qed itejbu lil dan il-pajjiż.

Aħna se nkunu qed nemendaw din il-parti tal-liġi, liema liġi diġà ġiet emendata ftit ilu f'dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni tal-kannabis, jiġifieri mill-2015 sal-lum diġà missejna din il-liġi darb'oħra meta kien emendaha l-kollega tiegħi l-Ministru Chris Fearne fuq kwestjoni li m'għandha x'taqsam xejn ma' kwestjonijiet kriminali.

Issa aħna qegħdin nirtokkaw din il-liġi għax irridu niftħu aktar il-possibbiltà li xi ħadd jibbenefika miċ-ċans li ma jmurx il-ħabs, u se ngħidu kif.

L-ewwel nett jien ġibt miegħi ftit statistika biex naraw kemm qed isir użu minn din il-liġi.

Fil-fatt jien informat li mill-2015 sal-lum kien hemm 48 każ fejn il-qorti ntalbet biex tibgħathom quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello bil-għan li l-persuni involuti jipprovaw joħorġu mill-vizzju,

u rrid ngħid li minn dawn it-48 talba, 24 minnhom, jiġifieri nofshom, intlaqgħu.

Mela għandna 24 ruħ li filwaqt li qabel kienu se jmorru l-ħabs bilfors, issa almenu dawn jafu li jekk jimpenjaw ruħhom, se jiġu ppremjati billi ma jintbagħtux il-ħabs.

Kemm hija xi ħaġa sabiħa din!

Diġà kien hemm wieħed li ma marx il-ħabs għar-raġuni li ħareġ mill-vizzju, u jien nixtieq nagħmel dan il-messaġġ ċar għal min qed jismagħna għax forsi bħalissa qed isegwuna qraba ta' persuni li sfortunatament daħlu sew fil-vizzju tad-droga.

Jekk ikun hemm il-possibbiltà li persuna toħroġ mill-vizzju tad-droga, din mhux bilfors se tmur il-ħabs.

Kemm hi xi ħaġa sabiħa din!

Diġà kien hemm każ fejn persuna ħarġet mill-vizzju tad-droga u ma ntbagħtitx il-ħabs.

Issa jekk Alla jrid se jkun hemm 24 każ ieħor bħal dan, u jalla jkun hemm aktar minnhom għax aktar ma jkun hemm każijiet bħal dawn, jien aktar nieħu pjaċir għax inkunu tajna ċans lil aktar żgħażagħ ma jmorrux il-ħabs minħabba li jkunu ħarġu mill-vizzju.

Ovvjament, Sinjura President, din kienet riforma radikali għax sa meta daħlet din il-liġi fl-2015, fejn jidħlu liġijiet tad-droga ħlief appelli biex inħarrxu l-pieni kemm nifilħu għal min jinqabad bid-droga jien ma kontx nisma'.

Kont tisma' biss kliem bħal "Ħarrax il-pieni!"

"Ipprova żidha!"

In-narrattiva politika kienet illi jekk bniedem mess mad-droga, għandek titfgħu l-ħabs u tarmi ċ-ċavetta.

Għalhekk ir-riforma li saret fl-2015 kienet waħda kbira u riskjuża.

Li tkun għad ilek fil-gvern sena u nofs u tibda programm li fih tipprova tikkonvinċi lis-soċjetà li min hu vittma tad-droga għandu bżonn l-għajnuna u mhux il-ħabs ma kenitx xi ħaġa faċli.

Fil-fatt jien għadni niftakar li kont preżenti għall-gradwazzjoni tal-Caritas u kien hemm l-Isqof jikkritika l-liġi!

Illum dan l-Abbozz ta' Liġi sar liġi, indara u kulħadd sar ifaħħru, imma dak iż-żmien l-Arċisqof kien ikkritikah għax kien qalilna li lanqas nafu x'qegħdin nagħmlu u ma nagħmlux.

Issa jien m'iniex qed nerġa' nsemmi dan kollu b'nuqqas ta' rispett, anzi allaħares ma jkunx hemm min jitkellem u min jgħid li ma jaqbilx, u qed ngħid dan kollu biex infakkar minn fejn tlaqna.

Għalhekk dak iż-żmien I erred on the side of caution billi ktibna l-liġi fis-sens li biex wieħed jibbenefika mill-opportunità li jieħu t-tieni ċans u jipprova jikkonvinċi lill-qorti biex tibagħtu quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello, huwa jrid juri li għandu dipendenza serja, medika u gravi.

Jekk wieħed jirnexxielu jikkonvinċi lill-qorti biex tibagħtu quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonelli, imbagħad stabbilixxejna perjodu li mhuwiex qasir illi matulu l-qorti tistennieh joħroġ mill-vizzju.

Wara li ddaħħlet din il-liġi kien hemm nies li bdew jgħiduli: Mela tajjeb; jekk jien għandi dipendenza serja, medika u gravi nista' nitlob lill-qorti tibgħatni quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello biex noħroġ mill-vizzju mingħajr ma nidħol il-ħabs filwaqt li jekk jien diġà ħriġt mill-vizzju ma nistax nagħmel din it-talba!

U għandhom raġun għax hawn nies li tressqu l-qorti, in the meantime ħarġu mill-vizzju, imma jekk jagħmlu l-istess talba ta' min għadu fil-vizzju, il-qorti se tgħidilhom: Jekk intom m'għandkomx dipendenza gravi, serja u medika, kif qed titolbuni nibgħatkom quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello biex jgħinkom toħorġu mill-vizzju?

Għalhekk dawn in-nies għandhom raġun, u looking back fl-2015, minħabba din il-bidla radikali li għamilna, we erred on the side of caution.

Madanakollu jien kont għedt li mal-ewwel opportunità rridu nikkoreġu din il-kawtela żejda li forsi kellna dak iż-żmien – u llum, looking back, nirrealizza li hekk hu - u niftħu l-bibien ftit ieħor sabiex mhux biss min qiegħed fil-vizzju tad-droga jkun jista' jmur quddiem il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello biex jgħinu joħroġ mill-vizzju imma anke min diġà ħareġ mill-vizzju.

F'dan il-każ naturalment il-bord tal-Imħallef Giovanni Bonello jkun irid jivverifika li dak li jkun verament ikun ħareġ mill-vizzju u li verament ikun nadif, imbagħad jekk jirriżulta li dan huwa minnu, il-qorti tkun tista' tgħidlu: Tmurx il-ħabs imma mur u kompli b'ħajtek!

Mur u kompli ħu ħsieb il-familja!

Mur u kompli aħdem ħalli toħroġ mill-vizzju!

Għalhekk jien nemmen li l-pass naturali ta' din il-liġi huwa li mhux biss min qiegħed fil-vizzju imma anke min irnexxielu joħroġ mill-vizzju jkun jista' jibbenefika u jkompli b'ħajtu.

Hawnhekk irrid infakkar, Sinjura President, li fejn jidħol il-vizzju tad-droga m'hemmx klassi soċjali.

Jekk hemm vizzju li ma jiddiskriminax skont il-klassijiet soċjali, sfortunatament dan huwa l-vizzju tad-droga.

Din mhijiex kwestjoni ta' jekk wieħed huwiex sinjur, huwiex fqir, huwiex it-tifel tat-tali individwu jew tat-tali professur.

L-għaxar snin ta' ħidma li kelli l-qorti - u f'din il-Kamra hawn min ilu jaħdem il-qorti ħafna aktar minni - għallmuni li m'hemmx social differences f'min jista' jisfa vittma tal-vizzju tad-droga.

Jien rajt vittmi tad-droga li ġejjin minn familji sinjuruni u rajt ukoll persuni li minn familji b'diffikultà, u għalhekk aħna hawnhekk qegħdin nerġgħu nżidu l-għodda lil dawn il-vittmi, li ħafna minnhom huma żgħażagħ, biex joħorġu mill-vizzju tad-droga.

Mela ħalli nkun ċar biex żgur ninftiehem sew, anke għall-benefiċċju ta' dawk il-ġenituri li għandhom tfal li jistgħu jkunu għaddejjin minn dan il-kalvarju.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed ngħidu li jekk inti tkun fil-vizzju tad-droga se nibagħtuk għall-għajnuna biex inti toħroġ mill-vizzju u ma tmurx il-ħabs.

Naturalment trid tħallas ta' għemilek u trid tieħu li ħaqqek imma mhux ħabs.

Jekk inti kont fil-vizzju tad-droga, in the meantime tkun sibt mara jew raġel li għenuk toħroġ minn dan il-vizzju u forsi anke kellek it-tfal, almenu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ma tispiċċax il-ħabs imma jkollok il-possibbiltà li tmur quddiem dan il-bord biex jgħinek tkompli miexi 'l quddiem.

Din hija t-tip ta' ġustizzja li rridu aħna f'dan il-pajjiż.

Jien dejjem ngħid li l-poplu Malti jħobb ġudikanti li jagħtu pieni ħorox.

Jgħidulek: Taf min kien jogħġobni bħala mħallef?

U jsemmulek wieħed jew tnejn għax dawk kienu jagħtu pieni ħorox, però din il-mentalità malajr tinbidel jekk l-akkużat ikun membru tal-familja tagħhom!

Jien iltqajt ma' nies li l-ewwel kienu dejjem jgħiduli li l-qrati huma rotob wisq u li ma jagħtux pieni qawwijin u mbagħad wara li t-tfal tagħhom ikkommettew xi reat bdew jgħiduli: X'għarukaża; il-qrati huma ebsin wisq!

Din il-mentalità hija ingrained fis-sistema tagħna.

Il-poplu Malti jħobb pieni ħorox, basta mhux fuqu jew fuq membri tal-familja tiegħu!

Issa aħna f'dan li qed nagħmlu qed nipprovaw noħolqu bilanċ għax meta nkunu ħorox u ebsin kontra vittma ġenwina tad-droga, inkunu krudili u nkunu qegħdin nagħmlu disservizz fuq is-soċjetà.

Ara jekk lil bniedem tagħtih iċ-ċans li joħroġ mill-vizzju u dan ma joħroġx, imbagħad dak irid jieħu li ħaqqu, jiġifieri jekk jien tajtek iċ-ċans biex toħroġ mill-vizzju, qed nagħtik il-kura u l-pajjiż qed iħallas il-flus biex toħroġ mill-vizzju tad-droga u inti tibqa' ma toħroġx mill-vizzju, imbagħad tiġix tilmenta li mort il-ħabs!

Jekk min-naħa l-oħra inti toħroġ mill-vizzju jew inkella trid timpenja ruħek biex toħroġ mill-vizzju, se ssib lill-Parlament, lill-pajjiż, lill-qorti u lil kulħadd warajk biex ngħinuk toħroġ mill-vizzju, u għalhekk agħmel pjaċir lilek, lill-familja tiegħek, lill-għeżież tiegħek u lin-nies li jħobbuk biex toħroġ mill-vizzju.

Il-ħajja sabiħa.

Illum tista' tgħix 75 sena, 85 sena u anke 90 sena, u għalhekk almenu għixhom ta' nies, ħu pjaċir u gawdi l-ħajja!

Il-ħajja hija sabiħa u qatt m'għandek tieħu droga.

Wara kollox għalfejn għandek tieħu d-droga?!

Gawdi l-ħajja!

Nixtieq ħafna nwassal dan il-messaġġ.

Jien u nitkellem qed niftakar fi ħbieb tiegħi li kienu fil-vizzju tad-droga.

Għalhekk il-messaġġ li nixtieq inwassal huwa dan.

Aħna nistgħu ngħinuk toħroġ mill-vizzju.

Gawdi l-ħajja mal-familjari u mal-għeżież tiegħek ħalli tkompli miexi 'l quddiem, u permezz ta' dawn l-emendi aħna se nkunu nistgħu ngħinuk aktar.

Xi ħaġa oħra li dawn l-emendi qegħdin jagħmlu hija xi ħaġa teknika li forsi l-avukati jieħdu pjaċir biha u li huwa diffiċli biex tfehemha imma kien hemm bżonn nikkoreġuha.

Meta għamilna l-liġi tal-2015 konna għedna li din il-liġi tapplika mill-15 ta' April 2015 'il quddiem.

Dan ifisser li dawk il-kawżi li kienu fi stadju ta' appell u li minnhom hemm xi għaxra jew 15 ma kenux igawdu mil-liġi tal-2015.

Madanakollu wara sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali issa qegħdin ngħidu li dawk se jgawdu minn din il-liġi wkoll.

Din hija xi ħaġa teknika u żgħira, però tagħmel differenza għal dawk il-15-il ruħ - għax il-massimu li hemm minn dawn il-każijiet huwa ta' 15 - li jinsabu f'din is-sitwazzjoni.

Essenzjalment huwa dan li rrid ngħid għax ma rridx inkun tekniku żżejjed.

Jien nawgura li fuq dan l-Abbozz ta' Liġi jkun hemm il-kunsens tal-Kamra kollha filwaqt li nappella biex ningħaqdu ħalli b'hekk inkunu nistgħu nagħtu aktar drittijiet u ċansijiet lill-persuna li qiegħda fil-vizzju tad-droga biex toħroġ minn dan il-vizzju.

Finalment nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nirringrazzja lin-nies kollha tar-Rehabilitation Board, li jagħmlu xogħol impekkabbli, lit-tobba kollha, lill-Caritas, lill-Aġenzija Sedqa kif ukoll lill-Fondazzjoni OASI għall-ġid kbir li jagħmlu sabiex dawk il-persuni li jkunu fil-vizzju jingħataw l-għajnuna kollha biex joħorġu minn dan il-vizzju.

Nirringrazzjak, Sur President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa importanti ħafna għax huwa parti minn proċess ta' żvilupp mhux tant għal Malta - għax ħafna mill-affarijiet li hawn f'dan l-Abbozz ta' Liġi diġà jifformaw parti mis-sistema ġudizzjarja tagħna - imma għas-sistema Ewropea.

Illum qed nara b'sodisfazzjon li d-deċiżjoni politika li konna ħadna qabel irnexxielha tasal f'parti importanti.

Waħda mill-problemi kbar li għandha jew inkella li kellha l-Unjoni Ewropea u li forsi bid-Direttiva li ġiet approvata tista' tiġi solvuta hija dik li ċ-ċittadini Ewropej isibu sistemi ġudizzjarji differenti fl-Ewropa kollha.

Dan ifisser li ċittadin Malti li huwa mdorri b'sistema legali li fiha għandu d-dritt għas-silenzju u għandu l-preżunzjoni tal-innoċenza, barra minn Malta jista' jsib lilu nnifsu f'sistemi ġudizzjarji fejn dawn id-drittijiet ma jiġux rispettati bħalma jiġu rispettati f'Malta.

Aħna l-avukati għandna żewġ sistemi; dik akkużatorja u dik inkwiżitorja.

Is-sistema akkużatorja tgħidlek li l-Istat irid jipprova li inti għandek ħtija f'reat kriminali filwaqt li s-sistema inkwiżitorja tgħidlek li inti trid tipprova li m'għandekx ħtija.

Fortunatament għal pajjiżna wieħed mill-benefiċċji kbar li ħadna minn dak iż-żmien illi l-Ingliżi kienu hawn Malta kienet illi dawn daħħlu f'pajjiżna s-sistema akkużatorja.

Il-moħħ tagħna, il-moħħ ta' kif naħsbu aħna u l-kultura Maltija hija differenti minn dik ta' diversi pajjiżi oħrajn, anke minn tal-ġirien tagħna, u dan għar-raġuni li l-Ingliżi daħħlu s-sistema akkużatorja, u allura daħħlu dan il-konċett li huwa l-Istat li jrid jipprova li jien ħati.

Għalhekk b'din id-Direttiva llum qegħdin nimmarkaw proċess li kien ilu li nbeda mill-2009 u li fih is-sistemi ġudizzjarji madwar l-Ewropa kollha ftit ftit qegħdin jiġu konformi u qed jiġu in line mal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali ta' kull persuna li ssib lilha nnifisha akkużata fl-Ewropa, hi fejn hi.

Din fiha rilevanza partikolari għaċ-ċittadin Malti li jkun qiegħed f'pajjiż ieħor, jiġi akkużat b'reat u jsib ruħu f'sistema li hija kompletament differenti minn dik ta' pajjiżna.

Issa għandna sistema li ftit ftit qed tiġi uniformi, u dan huwa pass importanti fl-istorja Ewropea, liema pass qed jiġġustifika għaliex kienet ittieħdet id-deċiżjoni li l-Unjoni Ewropea għandu jkollha dritt taħdem u żżid il-liġijiet fis-settur tal-ġustizzja u tal-intern.

Dan huwa punt vitali u huwa aktar vitali għax fl-2009 il-ħsieb tal-Kummissjoni ta' dak iż-żmien kien li tiġi b'pakkett wieħed kbir b'diversi affarijiet, imma l-pożizzjoni ta' pajjiżna kienet - u din hija l-linja politika li jien kont ħadt - li jkun inutli li niġu b'pakkett kbir b'diversi affarijiet u li fl-aħħar tal-ġurnata ma jirnexxielna nwettqu xejn minnhom imma għandna nġibu dawn l-affarijiet fis-seħħ biċċa biċċa u kapitlu kapitlu.

Dan huwa parti minn dak il-proċess li permezz tiegħu qegħdin nidħlu f'dan il-grid.

Sinjura President, sabiex in-nies hemm barra ma jeħdux impressjoni differenti, irrid ngħid li l-preżunzjoni tal-innoċenza, id-dritt tas-silenzju, id-dritt li wieħed ma jinkriminax lilu nnifsu kif ukoll id-dritt li wieħed jittieħed il-qorti u ma jkollux il-manetti jew ma jkunx liebes l-uniformi ta' persuna li qed tiġi detenuta fil-ħabs ilhom li ġew stabbiliti żmien twil.

Dan ifisser li hawnhekk qegħdin nirrepetu dak li s-sistema ġudizzjarja tagħna fortunatament kellha, ħaddmet u daħħlet ukoll fil-Kostituzzjoni tagħha sa minn qabel ma Malta kienet parti mill-Kunsill tal-Ewropa u mill-Unjoni Ewropea.

Għalhekk dak li għandna llum huwa avvanz kbir.

B'hekk nistgħu ngħidu li f'dan l-Abbozz ta' Liġi għandna affarijiet li diġà jinsabu fis-sistema ġudizzjarja tagħna filwaqt li mbagħad għandna żewġ affarijiet oħrajn; waħda li kienet viċin ħafna s-sistema tagħna imma li issa qiegħda tidħol aktar in line u l-oħra hija konċett kompletament ġdid għas-sistema tagħna.

L-ewwel ħaġa hi li m'għandux ikun hemm min jitkellem b'mod żbaljat fuq xi ħadd li hu akkużat, speċjalment meta dan ikollu xi tip ta' awtorità, bħalma ngħidu aħna jkun ministru, segretarju parlamentari, kap ta' dipartiment jew permanent representative.

Ħadd ma jista' jitkellem fuq xi ħadd li ġie akkużat il-qorti daqslikieku huwa ħati ta' reat.

Aħna diġà mxejna f'dik id-direzzjoni, u fil-fatt f'Malta diġà għandna numru ta' sentenzi senjatament is-sentenza "ir-Repubblika ta' Malta vs Dr Noel Arrigo u Dr Patrick Vella", fejn fiha ġew annunzjati ċerti prinċipji.

Issa qegħdin indaħħlu wkoll il-konċett tal-absentia, u hawnhekk ninnota li l-Ministru qed jerġa' jiġi b'din l-emenda, però din id-darba l-emenda hija aktar irfinata milli kienet l-ewwel waħda.

Fil-fatt hawn nixtieq nagħmel numru ta' punti li dwarhom wieħed b'xi mod jista' jiċċaqlaq aktar 'il quddiem fihom jew inkella jkun jista' jirfinahom biex kemm jista' jkun ma jkollniex sitwazzjonijiet ta' nies li jinqabdu fuq sieq ħażina jew inkella jinqabdu f'pożizzjoni fejn jinstabu ħatja u ma jkollhomx l-opportunità jiddefendu lilhom infushom.

Il-kwestjoni tal-preżunzjoni tal-innoċenza hija parti vitali mis-sistema tagħna, bħalma hi l-kwestjoni tas-silenzju u dik li wieħed ma jinkriminax lilu nnifsu.

Il-problema li għandi jien hija li wisq nibża' li b'dawn l-emendi se nirrestrinġu dak li b'xi mod jew ieħor diġà ġie stabbilit fis-sistema ġudizzjarja tagħna.

Il-preżunzjoni tal-innoċenza ilha taħdem fis-sistema tagħna, u ż-żewġ naħat tal-Kamra għandna naqblu li kemm jista' jkun m'għandniex nagħmlu liġi li tirrestrinġi dak li aħna diġà nħaddmu llum.

Imbagħad dan l-Abbozz ta' Liġi qed idaħħal ukoll żewġ konċetti oħrajn; wieħed li tkellem fuqu fit-tul il-Ministru u l-ieħor li qiegħed hemm u li jimmerita wkoll ċerta attenzjoni.

L-ewwel wieħed huwa dak marbut mal-emendi għal persuni li huma dipendenti fuq id-droga, li qegħdin jiffaċċjaw proċeduri kriminali kontra tagħhom u li qegħdin fi stadju ta' appell.

Hawnhekk il-Ministru qed jagħmel emenda li hija tajba u li permezz tagħha qed jagħti l-possibbiltà lil dawk li qegħdin fl-appell biex huma wkoll ikunu jistgħu jingħataw il-benefiċċju li tagħti l-liġi.

Imbagħad qed issir ukoll emenda - sinċerament ma nafx jekk il-Ministru tkellimx dwarha, però jien ma smajtux - dwar il-fatt li issa lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali qed nagħtuh id-dritt li jappella anke minn ċerti sentenzi li qabel ma kellux id-dritt li jappellahom.

Sinjura President, bħala Abbozz ta' Liġi l-Oppożizzjoni mhijiex kontra tiegħu, anzi hija favur tiegħu, però titlob lill-Ministru li jagħtiha attenzjoni fl-emendi li hi tixtieq tressaq biex dan l-Abbozz ta' Liġi jirfina ruħu ferm aktar.

Qed ngħid hekk għax meta wieħed jaqbad dan l-Abbozz ta' Liġi, għalkemm fil-prinċipju nistqarr li ma naqbilx li fil-Kodiċi Kriminali nsemmu espressament id-direttivi tal-Unjoni Ewropea minħabba li l-preżunzjoni tal-innoċenza għandha titwieled indipendentement minn xi direttiva … Għax wara kollox aħna m'aħniex qed nagħmlu din il-parti tal-liġi minħabba li hemm din id-Direttiva, bħal f'każijiet tekniċi, fosthom dawk li għandhom x'jaqsmu mad-Dwana.

Minnha nnifisha din il-liġi hija parti mill-pilastri tas-sistema demokratika u tas-sistema li tiggarantixxi l-libertà u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, u allura se mai żgur li din il-liġi qed tissupplimenta dak li aħna għandna diġà.

Fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qegħdin niddikjaraw il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza billi qed ngħidu li:

"Kull persuna suspettata jew akkużata li wettqet reat kriminali, jew reat kriminali allegat, għandha titqies li hija innoċenti sa meta d-deċiżjoni dwar id-determinazzjoni finali …"

- issa jien nimmaġina li hawnhekk qed nirreferu għas-sentenza finali -

"… jekk dik il-persuna wettqitx ir-reat kriminali kkonċernat tkun saret definittiva:",

u mbagħad qed ngħidu li l-oneru tal-prova qiegħed fuq il-prosekuzzjoni.

Smajt lill-Ministru jitkellem dwar il-kwestjoni tal-oneru tal-prova f'każijiet eċċezzjonali fejn il-persuna akkużata trid ġġib il-prova hi biex tiddefendi ruħha.

Madanakollu dawn huma każijiet eċċezzjonali, u l-linja prinċipali għandha tibqa' dejjem li l-persuna suspettata hija dik il-persuna li l-Istat irid iġib prova kontra tagħha.

Li nkwetajt ruħi jien huwa fuq subartiklu (2) t'artiklu 366B għax hawnhekk qegħdin ngħidu li:

"Kwalunkwe dubju dwar il-ħtija għandu jkun għall-benefiċċju tal-persuna suspettata jew akkużata, inkluż fejn il-qorti tivvaluta jekk il-persuna akkużata għandhiex tiġi lliberata.".

Rajt ukoll id-Direttiva, u d-Direttiva titkellem dwar dubju, però kif nafu, fis-sistema legali tagħna mhux kull dubju huwa biżżejjed imma d-dubju jrid ikun iddettat ukoll mir-raġuni, jiġifieri l-ġudikant ma jistax joqgħod fuq kwalunkwe forma ta' dubju li jkollu għax id-dubju jrid ikun ibbażat ukoll fuq ir-raġuni, u hawn naħseb li għandna nikkonformaw ruħna mal-liġi fuq kif aħna qegħdin napplikawha u għar-rigward ta' kwalunkwe dubju qegħdin indaħħlu wkoll il-mod ta' kif qegħdin inħaddmuha.

Imbagħad l-artiklu tal-Kodiċi Kriminali li jmiss, jiġifieri artiklu 366C, li huwa artiklu tajjeb, jitkellem dwar ir-referenzi pubbliċi għall-ħtija u jgħid hekk:

"Sakemm ma jkunx ippruvat li persuna suspettata jew akkużata hija ħatja skont il-liġi, id-dikjarazzjonijiet pubbliċi mill-awtoritajiet pubbliċi u d-deċiżjonijiet ġudizzarji, għajr dawk dwar ħtija, m'għandhomx jirreferu għal dik il-persuna bħala ħatja:".

Kien hemm bżonn li ssir din id-dikjarazzjoni legali fil-liġi tagħna għax għalkemm il-ġurisprudenza stabbilietha - u kien hemm diversi sentenzi tal-Qorti ta' Malta u tal-Qorti ta' Strasbourg li jitkellmu b'mod ċar dwar dan - però qatt ma kellna dispożizzjoni ċara daqs din.

Madanakollu l-problema tiegħi mhijiex tant dwar din imma hija dwar il-fatt li fl-opinjoni tiegħi, ir-rimedju li qegħdin noffru għal meta xi ħadd isib lilu nnifsu f'dawn iċ-ċirkostanzi mhuwiex biżżejjed.

Fil-fatt subartiklu (2) t'artiklu 366C jgħid hekk:

"Kwalunkwe persuna li tallega l-ksur tad-drittijiet tagħha taħt dan l-artikolu jew dan is-Sub-titolu, għandu jkollha d-dritt li tagħmel rikors lill-Qorti tal-Maġistrati fi żmien għaxart ijiem mid-data tal-fatt li allegatament ta lok għall-ksur, sabiex titlob id-determinazzjoni ta' dak il-ksur u rimedju xieraq.".

Issa kif żgur jgħallimni l-Ministru, fuq dawn intużaw u għadhom jintużaw il-kawżi kostituzzjonali, u r-rimedji li hemm għall-kawżi kostituzzjoni huma wiesgħa ferm.

Għalkemm wieħed japprezza li fl-ewwel sentenza tar-Repubblika ta' Malta vs Dr Noel Arrigo u Dr Patrick Vella kien hemm dikjarazzjoni u waqafna hemmhekk, maż-żmien l-affarijiet bdew jiċċaqilqu u issa fi Strasbourg hemm sentenzi li meta jkun hemm dikjarazzjonijiet ta' nies li qegħdin f'awtorità u li jiddikjaraw lil xi ħadd bħala l-persuna ħatja jew inkella - u dan huwa aktar importanti fis-sistema tal-lum - meta xi ħadd jiġi mpinġi li huwa ħati … Għax hawnhekk il-liġi titkellem fuq min jagħmel dikjarazzjonijiet pubbliċi.

Dikjarazzjoni pubblika żgur li timmerita l-attenzjoni però aħna rridu wkoll nidħlu f'sitwazzjonijiet ta' persuni li fuq il-midja jiġu mpinġija bħala li diġà huma ħatja.

Aħna lkoll nafu kif taħdem is-sistema llum, u huwa faċli li bir-rapportaġġ tiegħek tpinġi lil xi ħadd bħala li diġà huwa ħati qabel ma jkunu nbdew il-proċeduri kontra tiegħu.

Għalhekk filwaqt li huwa tajjeb li jiġi ċċarat li m'għandux ikun hemm dikjarazzjonijiet minn awtoritajiet pubbliċi, wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll li minbarra l-awtoritajiet pubbliċi hemm mezzi oħrajn li permezz tagħhom inti tista' toskura lil dak li jkun mill-ewwel.

Il-verità hija - u din hija r-realtà - li meta jkollok nies li jiġu akkużati u jsibu lilhom infushom f'dawn iċ-ċirkostanzi, il-ħajja tagħhom u l-karriera tagħhom tieħu timbru li mbagħad ikun diffiċli ħafna li jitneħħa.

Fil-fatt jien naf diversi nies li sabu lilhom infushom fiċ-ċirkostanza li minħabba f'dawn l-affarijiet għamlu ħajjithom kollha jġorru dell li għamlu xi ħaġa ħażina li fil-fatt m'għamlux.

Kien hemm ukoll nies li nbdew xi forma ta' proċeduri kontra tagħhom, ġew arrestati, ittieħdu anke filmati li juru lil dawn in-nies jiġu arrestati jew inkella kien hemm diskors mill-midja li l-Pulizija qabdet lit-tali u qed tistaqsih ħafna domandi mentri fil-fatt imbagħad ma ttieħdu l-ebda passi kontra tagħhom.

Però minħabba dawn is-sitwazzjonijiet, dawn il-persuni jkollhom iġorru magħhom dan is-salib kuljum bil-konsegwenza li jsibu diffikultajiet biex jaħdmu u jsibu diffikultajiet saħansitra l-mara jew ir-raġel tagħhom kif ukoll it-tfal tagħhom.

Għalhekk aħna għandna nagħmlu minn kollox biex nevitaw milli jinħolqu sitwazzjonijiet bħal dawn.

Jien ninsab ċert li l-Ministru jaf li din mhijiex xi kwestjoni li qed niddibattuha llum.

Pereżempju, kien hemm żmien meta l-Malta Broadcasting Authority ħarġet dokument fejn daħlet f'dan is-suġġett fil-fond.

Dak iż-żmien kien hemm l-Imħallef Emeritu Joseph Said Pullicino li ħareġ b'dokument li sfortunatament ġie traskurat.

Niftakar li konna għamilna wkoll suġġeriment biex wieħed ma jikkummenta xejn dwar il-proċeduri kriminali sakemm il-qorti ma ssibx xi ħtija.

Issa jien naf li l-informazzjoni hija importanti f'soċjetà demokratika imma daqstant ieħor huwa importanti kif tagħtiha u kif ikun il-bilanċ għax is-saħħa tal-midja u tal-informazzjoni hija devastanti.

Kif jgħid Marshall McLuhan, the medium is the message, u allura li jkun hemm xi ħadd ta' ċerta awtorità li jgħid li t-tali huwa ħati, li t-tali qed jiġi investigat u jagħmel press conference biex jgħid li qbadna l-ġurdien filwaqt li jagħti x'jifhem li huwa responsabbli għal xi ħaġa, dik hija xi ħaġa ta' gravità kbira u ma tistax tiġi rimedjata sempliċement b'dak li qed jiddaħħal f'dan l-artiklu, ċjoè billi wieħed jagħmel rikors quddiem il-Qorti tal-Maġistrati.

Il-Qorti tal-Maġistrati x'se tiddeċiedi?

Il-Qorti tal-Maġistrati se tiddeċiedi billi tgħid illi t-tali persuna qalet dawn l-affarijiet, imma hi mhijiex se tiġi influwenzata minnha.

Issa ejjew ngħidu li jien ġejt akkużat, tressaqt quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u l-maġistrat jgħid li billi kien hemm xi ħadd li qal xi ħaġa barra fuqi, il-qorti mhijiex se tiġi influwenzata.

Madanakollu jekk dak il-proċess jispiċċa ġuri u xi ħadd mill-ġurati jkun sema' b'dak li ġara, huwa se jidħol hemm ġew diġà deċiż li jien, li ninsab akkużat hemmhekk, ninsab ħati.

Bis-sistema proċedurali tal-ġuri, fejn ikollok persuni li huma akkużati, diġà huwa diffiċli biex tikkonvinċi lil dak li jkun li mhumiex ħatja.

Imma fl-aħħar mill-aħħar id-Direttiva tgħid li kull Stat għandu d-dritt li jagħżel ir-rimedju li jrid hu, u allura r-rimedju jrid ikun kompletament differenti minn dan.

Jien ngħid li m'għandhiex tkun il-Qorti tal-Maġistrati li tiddeċiedi.

Se mai għandha tkun il-Qorti Kriminali li tiddeċiedi, u żgur - mhux forsi - li l-ġudikant m'għandux ikun l-istess wieħed li qed jisma' l-każ.

Jekk isseħħ xi sitwazzjoni milli qed insemmi, għandna ndaħħlu forma ta' rimedju, fosthom billi wieħed jingħata d-dritt għall-kumpens finanzjarju jew inkella għal sentenza li tgħid illi t-tali persuna ġiet imżebilħa fil-pubbliku meta ma kellhiex tiġi mżebilħa.

Jista' jinstab ukoll rimedju billi jkun hemm in-nullità tal-proċeduri, u dan huwa li forsi l-qrati għadhom ma waslux għalih, però jien ċert li bil-mod il-mod se naslu għalih minħabba li f'ċerti sitwazzjonijiet ikun hemm pajjiżi li jsibu ruħhom fil-Qorti ta' Strasbourg.

Naturalment dan huwa rimedju iebes u drastiku, imma huwa importanti li jiddaħħal fil-liġi ladarba issa se nemendawha sabiex ikun ċar għal kulħadd li jekk wieħed jitkellem minn qabel, se jkun hemm ċerti konsegwenzi.

Aħna, bħala soċjetà, m'għandniex nagħmlu prejudgement, għax inkella x'soċjetà nkunu aħna jekk niddikjaraw li xi ħadd huwa preżunt innoċenti meta fir-realtà jkun taparsi preżunt innoċenti?

Jekk wieħed ikun taparsi preżunt innoċenti, allura kulħadd jista' jitkellem u jgħid fuq ħaddieħor, imma jekk kemm-il darba wieħed jiġi preżunt innoċenti verament, allura jrid ikun hemm il-konsegwenzi u s-sanzjonijiet.

Issa l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jagħmel l-avvanz kbir li jdaħħal dan miktub fl-istatutorju, jiġifieri mhuwiex qed jiddependi aktar minn kawża kostituzzjonali, u dan minnu nnifsu fih vantaġġ u fih ukoll żvantaġġ; fih il-vantaġġ li huwa regolat u fih l-iżvantaġġ li ċerti rimedji li għandha l-Qorti Kostituzzjonali jintilfu, u huwa dak li aħna m'għandna bl-ebda mod nippermettu.

Issa jien ċert li l-Ministru, bħali, iddefenda numru ta' nies.

Hemm nies li jkunu ħatja, ma jgħidulekx li huma ħatja u jinstabu ħatja, filwaqt li mbagħad hemm nies li jkunu innoċenti imma jagħtuk l-impressjoni li huma ħatja għax ma jkunux jafu jesprimu ruħhom sew, għax ma jkollhom lil ħadd min jaqbeż għalihom jew inkella għax huma nies li ħaddieħor jiddisprezzahom mill-ewwel, u dawn in-nies, li ħafna drabi jsibu ruħhom fl-irkejjen tas-soċjetà, iridu jiddefendu ruħhom.

Jien naf nies li għax ġew akkużati l-qorti tilfu l-familja tagħhom għar-raġuni li n-nisa tagħhom ħassew li ma jistgħux jibqgħu jgħixu aktar magħhom minħabba fil-ħars ikrah tan-nies u għalhekk kellhom jisseparaw.

Naf nies li għax ġew akkużati l-qorti, it-tfal tagħhom ħarbu minn Malta minħabba li ma setgħux jibqgħu jgħixu aktar f'din is-soċjetà fid-dell li huma t-tfal ta' dak ir-raġel.

Naf ukoll nies li għax ġew akkużati l-qorti, tkeċċew minn fuq il-post tax-xogħol u sabu lilhom infushom iridu jgħixu fuq l-għajnuna soċjali għall-bqija ta' ħajjithom.

Dawn huma r-realtajiet li jkollhom iġarrbu xi wħud, u lil dawn in-nies aħna rridu nipproteġuhom.

Għalhekk filwaqt li wieħed jgħid prosit għal dak li qed isir f'dan l-Abbozz ta' Liġi b'mertu ta' din id-Direttiva, aħna dan irridu nlaħħmuh b'mod u manjiera li verament nipproteġu lil dawn in-nies u li verament neliminaw it-tentazzjoni li tiġi lil ċerti nies li jkollhom xi awtorità biex jitkellmu dwar xi każ partikolari.

Illum tgħallimna, u nittama li dak li tgħallimna jirriżulta fl-affarijiet li nkunu qegħdin nagħmlu.

Imbagħad, Sinjura President, artiklu 366D jitkellem dwar il-preżentazzjoni ta' persuni suspettati u akkużati u jgħid li dawn m'għandhomx jiġu ppreżentati fil-qorti bħala ħatja.

Naħseb li lkoll niftakru li darba fis-sistema ġudizzjarja tagħna kien hemm kawża fejn inġab bniedem bil-manetti liebes il-bluża ta' detenut tal-ħabs.

Dakinhar il-qorti tagħna kienet qabżet għal dan il-bniedem u ddikjarat li persuna fl-ebda mument m'għandha tiddaħħal fl-awla tal-qorti bil-manetti jew tinġieb il-qorti b'mod li jidher li hija diġà ġiet misjuba ħatja.

Għalkemm din is-sistema ma kenitx miktuba fil-liġi, ilna ħafna nabbraċċjawha u dejjem ħaddimnieha.

Fil-fatt kull min jiġi l-qorti jinnota li dawk il-persuni li jkunu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin u li jkun għad m'għandhomx il-benefiċċju tal-libertà proviżorja, qabel ma jidħlu fl-awla l-uffiċjali tad-detenzjoni jieħdu ħsieb li jneħħulhom il-manetti, u dik hija xi ħaġa assolutament tajba.

Imbagħad artiklu 366E tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar id-dritt li xi ħadd jibqa' sieket, liema dritt dejjem kien jeżisti f'pajjiżna.

Fi żmenijiet oħra kien hemm sitwazzjoni fejn l-akkużat ma setax jixhed fil-kawża kriminali tiegħu u kien hemm ukoll żmien meta d-dritt tas-silenzju kien sanċit, jiġifieri l-akkużat ma kellu l-ebda obbligu li jitkellem u ma setax jixhed fil-kawża tiegħu.

Fortunatament is-sistema legali tagħna irreaġixxiet għal dan billi daħħlet id-dritt li wieħed ikun jista' jiddefendi lilu nnifsu u jixhed.

Fl-opinjoni tiegħi dan l-artiklu huwa miktub b'mod tajjeb għax qed jirrepeti dak li għandna fis-sistema tagħna billi qed jgħid li:

"Persuni suspettati u akkużati għandu jkollhom id-dritt li jibqgħu siekta fir-rigward tar-reat kriminali li huma suspettati jew akkużati li wettqu u għandu jkollhom id-dritt li ma jinkriminawx ruħhom.".

II-Ministru semma wkoll il-kwestjoni tas-self-incrimination f'ċerti sitwazzjonijiet partikolari li jien niftakarni nikkumbatti għalihom.

F'subartiklu (2) t'artiklu 366E hemm miktub li:

"L-eżerċizzju tad-dritt li wieħed ma jinkriminax ruħu m'għandux jimpedixxi lill-awtoritajiet kompetenti mill-ġbir ta' evidenza li tista' tinkiseb bl-użu ta' poteri leġittimi ta' kompulsjoni li l-eżistenza tagħhom hija indipendenti mir-rieda tal-persuni suspettatti jew akkużati.".

Hawnhekk il-liġi qed titkellem fuq "kompulsjoni" però naħseb li hawn żball għax din hija aktar koazzjoni, jiġifieri meta xi ħadd ikun qed jiġi investigat, is-sistema ġudizzarja tagħna tippermetti li jitteħdulu ċerti samples, intimi jew non intimi, li permezz tagħhom il-Korp tal-Pulizija jkun jista' jagħmel l-investigazzjoni tiegħu.

Jien niftakar li waħda mill-emendi li saret fuq abbozz ta' liġi li konna għamilna aħna kienet li l-pulizija għandhom dritt jieħdu dawn is-samples anke bl-użu leġittimu ta' ċerta forza - li ma jkunx swat - u qed nieħu pjaċir li din daħlet fis-sistema legali tagħna.

Subartiklu (3) t'artiklu 366E tal-Kodiċi Kriminali jgħid li:

"L-eżerċizzju minn persuni suspettati jew akkużati tad-dritt li wieħed jibqa' sieket jew tad-dritt li wieħed ma jinkriminax ruħu m'għandux jintuża kontrihom u m'għandux jitqies bħala evidenza …".

Issa biex inkomplu fuq il-linja ta' dak li qed jiġi suġġerit illi jiddaħħal għall-ewwel darba hemm il-parti finali tal-Abbozz ta' Liġi.

Il-parti finali titkellem dwar meta persuni jitressqu in absentia, jiġifieri meta l-proċeduri tal-qorti jiġu deċiżi kontra xi ħadd fl-assenza tiegħu.

Ta' min jgħid li dan huwa konċett kompletament ġdid għalina, imma għal pajjiżi oħrajn, fosthom għall-pajjiż ġar tagħna l-Italja, dan il-konċett ilu jiġi wżat.

Meta l-Ministru kien ġie b'dan l-Abbozz ta' Liġi fl-2014, jien ma kontx qbilt miegħu, u ma kontx qbilt miegħu għal diversi raġunijiet.

Fortunatament il-Ministru kien qagħad żewġ passi lura fuqha din ukoll, u sewwa għamel għax kif inhi fformulata llum fiha ferm aktar konfort milli kellha qabel.

Imma l-biża' tiegħi x'inhi, Sinjura President?

Il-biża' tiegħi hija din.

Fil-qorti hemm nies li kapaċi jiddefendu ruħhom.

Pereżempju, tistgħu sserrħu moħħkom li dawk li huma hardened criminals u dawk li jafu s-sistema ġudizzjarja tajjeb se jkollhom lil xi ħadd biex jiddefendihom.

Ara dawk li qatt ma jkunu marru l-qorti u dawk li jirċievu karta tal-Pulizija u lanqas biss ikunu jafu fiex tikkonsisti sewwasew din il-karta tal-Pulizija, dawk ikunu jridu li xi ħadd verament jassistihom.

Il-biża' tiegħi kien, u sa ċertu grad għadu, li fis-sistema ġudizzjarja tagħna jitressaq xi ħadd il-qorti, tittieħed deċiżjoni u sentenza kontra tiegħu u dan ma jkunx iddefenda ruħu.

Issa l-argument li jinġieb kuntrarjament għal dan u li nisimgħu ħafna drabi - fil-fatt smajt anke lill-Ministru jitkellem dwaru - hu: Imma allura x-xhieda għandhom jitilgħu l-qorti għalxejn?

Le, imma s-sistema ġudizzjarja tagħna nbniet fuq il-konċett li jekk xi ħadd se jiġi akkużat, huwa għandu jkun preżenti u għandu jisma' l-prova li tkun qed tinġieb kontra tiegħu.

Dan għal diversi raġunijiet.

F'dan il-pajjiż hawn ħafna nies li huma wlied l-appostlu San Tumas, jiġifieri jiġuhom ħafna suspetti, u sakemm ma jdaħħlux jew ikunu se jdaħħlu subgħajhom ma jemmnux, u allura jekk il-kawża ssir fl-assenza tagħhom, dawn żgur li se joħorġu b'xi teorija.

Il-Ministru jaf li dan jiġri anke fuq affarijiet sempliċi, bħal meta l-avukat ma jkunx preżenti waqt li tkun qed tingħata s-sentenza.

Għalhekk aħna konna ressaqna diversi oġġezzjonijiet għal dak li kien hemm fl-Abbozz ta' Liġi li l-Ministru ressaq fl-2014.

Però l-Abbozz ta' Liġi li qed jitressaq illum qiegħed ivarja l-affarijiet, u qiegħed ivarjahom billi qed jagħti ftit aktar garanziji minn qabel.

Issa jien ikolli ngħid li xorta waħda għadu ma tantx jogħġobni, imma almenu hawnhekk il-Ministru qed jipprova jsib bilanċ.

Fil-fatt subartiklu (2) t'artiklu 360B kif propost fi klawsola 11 qed jgħid li:

"Meta persuna, wara li tkun ġiet akkużata b'reat imsemmi fis-subartikolu (1) u wara li tkun ġiet ippreżentata b'taħrika, tonqos milli tidher personalment quddiem il-qorti f'iktar minn okkażjoni waħda, …"

- hawnhekk aħjar ngħidu "darbtejn" -

"… jew tonqos milli tattendi personalment quddiem il-qorti u tkun rappreżentata minn avukat maħtur b'mandat, hija għandha titqies illi tkun tat il-kunsens tagħha sabiex titmexxa l-kawża fin-nuqqas tagħha u l-qorti għandha tipproċedi bis-smigħ fin-nuqqas tal-persuna akkużata u għandha minn hemm 'il quddiem tipproċedi biex tagħti s-sentenza:".

Bħalissa bis-sistema tagħna avukat jista' jidher quddiem il-qorti u jgħid li l-klijent tiegħu jinsab ma jiflaħx, però dan awtorizzah jisma' x-xhieda biex huma ma jkunux telgħu l-qorti għalxejn, u hemmhekk jidħol verbal li fih l-avukat jagħti l-kunsens tal-qorti lill-qorti għan-nom tal-akkużat biex jisma' l-prova.

Issa mill-kunsens dirett qed immorru għall-kunsens taċitu, jiġifieri l-fatt li inti ma tidhirx ifisser li qed tagħti l-kunsens taċitu tiegħek.

Dan se jbiddel l-affarijiet b'mod u manjiera li f'numru ta' każijiet jista' jkollok sitwazzjonijiet fejn xi ħadd isib lilu nnifsu żvantaġġat.

Pereżempju, ejjew ngħidu li rċeviet it-taħrika t-tifla jew il-mara tal-akkużat u għal xi raġuni partikolari m'għadditilux.

Jista' jkun li nsiet tgħaddihielu wkoll.

Xi drabi fil-letter box tiegħi jien insib taħrikiet ta' nies li lanqas biss ikunu hawn Malta, u allura n-nisa tagħhom jitfgħuhomli fil-letter box biex inkun nista' nidher il-qorti dwar dawn il-każijiet.

Għalhekk hemm ir-realtà li l-pulizija, fl-eżekuzzjoni ta' dmirha, tinnotifika fir-residenza ta' xi ħadd taħrika kriminali, u lil min issib fl-istess residenza li jkollu ċerta età tista' tinnotifikah biha.

Issa b'din is-sistema l-ġdida l-Ministru rnexxielu jgħolli ftit aktar il-protezzjonijiet.

Għaliex?

Għax qed jgħid li jekk inti ġejt notifikat u mbagħad inqast li tidher, però għandek ir-rappreżentant minn avukat maħtur b'mandat, … Issa hawnhekk nixtieq ngħid lill-Ministru li għalkemm il-frażi "avukat maħtur b'mandat" hija tajba, wieħed irid jagħmilha ċara wkoll li l-avukat irid ikun l-avukat tal-fiduċja tal-imputat.

Qed ngħid dan għax kif nafu, il-qorti tista' taħtar avukat tal-għajnuna legali, u allura f'dawk il-każijiet il-kunsens taċitu biex jitmexxew il-proċeduri ma jkunx qed jiġi mill-avukat maħtur u magħżul mill-imputat imma jkun qed jiġi minn avukat li jkun ġie nominat mill-qorti, u dak l-avukat ikun qed jagħti l-kunsens tiegħu biex il-proċeduri jimxu.

Għalhekk filwaqt li huwa tajjeb li f'ċerti ċirkostanzi jsiru ċerti proċeduri u li x-xhieda ma jitilgħux aktar minn darba, huwa importanti wkoll li jkun hemm l-avukat ta' fiduċja tal-imputat għax ċerti domandi jsiru mill-avukat ta' fiduċja fuq l-inkarigu li jkun tah l-akkużat, u dak l-inkarigu sharpens the questions li jridu jsiru mill-avukat lix-xhieda li jitilgħu l-qorti biex dawn ma jitilgħux il-qorti aktar minn darba.

L-emenda żgur li hija aħjar minn dik li kien hemm qabel - hawn ta' min isemmi wkoll li qed jiddaħħal id-dritt li meta tingħata sentenza, is-sentenza trid tiġi notifikata lill-persuna li jkun sab lilu nnifsu f'dawn iċ-ċirkostanzi - però mbagħad hemm ukoll din is-sitwazzjoni.

Xi ħadd li sab sentenza kontra tiegħu u li skopra s-sentenza li ngħatat aktar tard għandu żewġ rimedji; l-ewwel għandu r-rimedju tal-appell u mbagħad għandu rimedju ta' appell ulterjuri.

Fil-fatt paragrafu (2) ta' subartiklu (6) t'artiklu 360B kif propost fi klawsola 11 jgħid li:

"Meta sentenza tiġi nnotifikata kif provdut taħt is-subartikolu (3) l-akkużat għandu wkoll jiġi informat bid-dritt ulterjuri tiegħu għall-appell skont id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (4).".

Jien qed nifhem li b'hekk qed nagħtuh il-possibbiltà li jippreżenta l-appell tiegħu f'terminu aktar tard.

Issa fl-opinjoni tiegħi huwa tajjeb li jkun hemm id-dritt li xi ħadd jiskopri wara ħafna żmien li hu kellu dik il-ħaġa, però naħseb li minħabba fin-natura straordinarja tas-sistema ġudizzjarja tagħna - għax f'sistemi ġudizzjarji oħrajn l-abstentia daħlet u ndrat - ikun xieraq li meta l-Qorti tal-Appell tisma' każijiet bħal dawn u tara li dawn il-każijiet huma ġustifikati - jiġifieri jien m'iniex qed ngħid dan għal meta xi ħadd ma jattendix jew ma jikkonsultax ma' avukat imma qed ngħid għal meta xi ħadd ikun sab lilu nnifsu f'din is-sitwazzjoni innoċentement - f'dak il-każ m'għandux ikun hemm sempliċi appell imma għandu jkun hemm l-obbligu li l-Qorti tal-Appell tannulla l-atti u terġa' tibgħathom il-Qorti t'Isfel biex jerġgħu jinstemgħu mill-ġdid.

Għaliex?

Għax wieħed għandu rimedju li jappella, però dan huwa a lesser remedy għax meta jien niġi akkużat għandi dritt niddefendi ruħi quddiem il-maġistrati fil-Qorti tal-Prim'Istanza u mbagħad jerġa' għandi d-dritt li nappella l-Qorti t'Isfel fuq dak li jkun ġara.

Issa meta jien inkun qed nappella biss, allura għandi rimedju wieħed biss, u dan huwa importanti ħafna fis-sistema tagħna għax fil-Qorti tal-Appell, speċjalment meta jsiru appelli mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, ħafna nies isibu lilhom infushom f'sitwazzjoni fejn l-affarijiet jistgħu jinbidlu.

Il-Ministru qiegħed jintroduċi emenda oħra li permezz tagħha l-Avukat Ġenerali jkollu d-dritt li jappella minn sentenzi li jingħataw u li fihom persuni jiġu lliberati.

L-Avukat Ġenerali jista' jappella lill-Qorti tal-Appell kontra liberazzjoni jew sejħa żbaljata ta' ħtija fuq l-att tal-akkuża jew parti minnu jew inkella kontra sentenza mogħtija sakemm is-sentenza ma tkunx waħda stabbilita.

Issa aħna diġà daħħalna r-rimedju tal-appell lill-Avukat Ġenerali, u dan ħadem, però issa dan qiegħed jidħol ukoll fil-każijiet fejn inti għandek akkuża ta' ġuri u xi ħadd jiġi liberat fil-jury trial għax hemmhekk inti qed tagħti d-dritt tal-appell lill-Avukat Ġenerali.

Jien naħseb li din wieħed irid jaraha b'aktar attenzjoni biex jieħu ħsieb li n-nies li jkunu ġew liberati l-Qorti t'Isfel f'daqqa waħda ma jsibux lilhom infushom quddiem il-Qorti tal-Appell u minkejja li jkunu għaddew mill-proċess twil u diffiċli ta' ġuri, jitilfu l-appell, il-Qorti tal-Appell ma taqbilx mad-deċiżjoni li tkun ingħatat mill-ġurati u ssibhom ħatja.

Fl-opinjoni tiegħi jkun tajjeb li wieħed jikkontempla li jdaħħal artiklu li jgħid li meta jkollok sitwazzjonijiet bħal dawn u l-eżitu jkun favorevoli, allura s-sentenza għandha tkun li l-proċess jiġi annullat u jerġa' jintbagħat il-Qorti t'Isfel.

Ħafna drabi, anke llum, xi ħadd jiġi liberat il-Qorti t'Isfel, isib appell mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, jitla' quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali u f'daqqa waħda jsib li huwa ħati ta' reat partikolari għar-raġuni li l-Qorti tal-Appell ma tkunx qablet mas-sentenza li tkun ingħatat, kif kellha kull dritt li tagħmel.

Għalhekk jien naħseb li f'ċerti ċirkostanzi wieħed irid jipprova jipproteġi ftit aktar l-integrità sħiħa tal-ġudizzju tagħna u jgħid li f'dawn iċ-ċirkostanzi apparti li l-Qorti tal-Appell għandha dritt li tbiddel is-sentenza, għandha tannulla s-sentenza u terġa' tibgħatha l-Qorti t'Isfel biex jerġgħu jinbdew il-proċeduri mill-ġdid.

Rigward l-aħħar parti tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, jiġifieri dik marbuta ma' dawk tad-drug dependence, m'hemmx dubju li huwa tajjeb li dik tal-grave and medically qed titneħħa għax għalkemm din kienet saret b'intenzjoni tajba, kienet qiegħda tkun ta' ostaklu għan-nies li jkunu qegħdin fit-triq tan-nofs, jiġifieri li la jkunu gravi u lanqas ikollhom kondizzjoni medika żgħira, u jkunu jridu jirriformaw ruħhom.

Dan li qed jiġi introdott għall-Qorti tal-Appell, jiġifieri li tittrasforma ruħha f'qorti tad-droga, huwa wkoll pass 'il quddiem, però naħseb li issa li l-liġi ilha li daħlet mhux ħażin, ta' min jipprova jiġbor lil kull min hu involut fis-sistema u jara kif din is-sistema ħadmet eżatt.

Meta tħares lejn il-figuri u lejn affarijiet oħra ssib ċerti riżultati però mbagħad meta tara x'inhu jiġri madwar Malta, speċjalment jekk id-dipendenza fuq id-droga żdiditx, jekk l-ammont ta' droga f'Malta żdiedx, jekk illum hawnx aktar persuni li qegħdin jittraffikaw id-droga u jekk illum hawnx inqas raġunijiet li jżommu lil dak li jkun milli jieħu d-droga - bħalma ngħidu aħna hija l-biża' li tinqabad, il-biża' li tista' titressaq il-qorti u l-biża' li għax inti ħadt dik id-droga jista' jiġrilek xi ħaġa - naħseb li wieħed irid jiddiskutihom u jara sewwasew kif il-liġi qiegħda taħdem on the ground.

Jien kelli l-opportunità li mmur quddiem it-tribunal, li kif għedt aktar kmieni, qiegħed f'Ħal Qormi, u hemmhekk tibda tara ċerti ċirkostanzi, donnhom in-nies li jmorru quddiem dak it-tribunal kollha jiddikjaraw li kienet l-ewwel darba li huma ħadu d-droga, anke jekk dan ma jkunx il-każ jew inkella kollha jiddikjaraw li mhumiex se jerġgħu jagħmlu din il-ħaġa.

Għalhekk filwaqt li fih innifsu, il-prinċipju ta' dan it-tribunal huwa tajjeb, naħseb li hemmhekk irridu nirfinaw ftit aktar l-affarijiet.

Għaliex?

Għax jien għandi l-impressjoni li l-konsum tad-droga f'pajjiżna żdied ħafna u li llum hawn ferm aktar nies li qed jieħdu d-droga, minn affarijiet żgħar bħall-ħaxixa għal affarijiet akbar, bħall-eroina u l-kokaina, u hawnhekk għandna bżonn nitkellmu wkoll mal-forzi tal-ordni biex naraw x'inhu jiġri kif ukoll x'inċentivi jeżistu biex wieħed jinżamm milli jittraffika d-droga.

Il-fatt li jkun hemm każijiet fejn il-forzi tal-ordni tirreġistra suċċess fil-qbid t'ammonti kbar ta' droga huwa pożittiv però fl-istess ħin juri li f'pajjiżna qed tidħol ċertu ammont ta' droga li forsi aħna m'aħniex attenti għaliha.

Dan meta, kif nafu, id-droga hija mod ta' kif wieħed jagħmel il-flus, ta' kif wieħed jittanta lin-nies biex jagħmlu l-flus u ta' kif wieħed iġib persuni fis-soċjetà knocked out minħabba fid-dipendenza tagħhom fuq id-droga.

Għalhekk, filwaqt li nittama li fi stadju ta' Kumitat il-Ministru jagħti xi ftit widen għal dak li qed ngħidu aħna, ninforma lill-Kamra li l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qiegħed iħares lejn diversi aspetti, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-applikazzjoni tal-Kodiċi Kriminali kif ukoll dwar abbozz ta' liġi li fil-fehma tiegħi, il-Gvern kien wera kuraġġ meta ressqu fl-2015 għax kien proprju dan l-abbozz ta' liġi li beda jirriforma l-mod ta' kif inħarsu lejn l-abbuż tad-droga.

Biżżejjed ngħid li permezz tiegħu ċċaqlaqna mill-konċett li min imiss mad-droga jrid bilfors jeħel il-ħabs, irridu bilfors nitfgħulu piena fuqu għax naħsbu li dan ikun bniedem perikoluż li ħaqqu jiġi maqful u li saħansitra meta xi ħadd jinqabad bid-droga wieħed għandu jaqflu u jarmi ċ-ċavetta.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, li naturalment imbagħad sar liġi, fl-2015 bdejna nagħmlu differenza bejn dawk iċ-ċirkostanzi fejn hemm bżonn li nkunu iebsin, b'mod partikolari ma' dawk li jkunu qed jittraffikaw id-droga u ma' min jittanta li jwaqqa' lil uliedna fil-vizzju tad-droga u dawk li huma vittmi, u l-vittmi mhux punizzjoni għandhom bżonn imma strutturi koordinati u in place biex ikunu jistgħu jingħataw l-għajnuna kollha li għandhom bżonn, u huwa proprju dwar dan vli jien nixtieq nitkellem.

Ejjew ma ninsewx li dawn in-nies tant jisfaw vittmi tad-droga li jispiċċaw f'sitwazzjoni li ma jkollhomx kontroll biżżejjed fuq ħajjithom u jesponu lilhom infushom għal realtajiet kriminali oħrajn sakemm jibdew jgħixu litteralment f'subculture.

Għalhekk fl-opinjoni tiegħi kienet deċiżjoni għaqlija ħafna li dawn m'għandhomx jingħataw aktar sentenza ta' priġunerija imma minflok għandhom jiġu megħjuna, u dan l-Abbozz ta' Liġi huwa riformatorju anke fil-mod kif niddiskutu l-criminal justice f'pajjiżna.

Sinjura President, kif jgħidu, l-esperjenza tgħallem, u għalhekk hemm bżonn li meta dan il-Parlament jgħaddi liġi wieħed janalizza ftit kif dik il-liġi tkun qed tiġi mħaddma fil-prattika u jekk ikunx hemm bżonn ta' aktar titjib, speċjalment meta liġi tkun tirrigwarda xi qasam sensittiv bħal dan li qed niddiskutu llum.

Huwa b'hekk biss li nistgħu nkunu nafu kif liġi bħal din tkun qed taffettwa l-proċeduri kriminali u jekk l-għanijiet li liġi tkun saret għalihom ikunux qed jintlaħqu jew le.

Fil-fatt fil-bidu tad-diskors tiegħi xtaqt nagħmel riferenza għal bidla partikolari li qed issir permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum proprju għax il-bidliet li jsiru mhux dejjem jagħtu riżultat tajjeb mill-ewwel imma ġieli jkollok bżonn ittejjeb fuq it-tajjeb li tkun għamilt.

Għalhekk issa dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipprovdi soluzzjoni għal dawk in-nies li ma bbenefikawx mill-possibbiltà ta' riforma li approva dan il-Parlament fl-2015 permezz tal-liġi li għadda għax spiċċaw waqgħu bejn liġi u oħra.

Kif għedt diġà, aħna nkunu qegħdin nonqsu jekk lil min jaqa' fil-vizzju tad-droga nwaħħluh il-ħabs għax b'hekk inkunu qed nitfgħulu piż ieħor fuq il-ħajja tiegħu minflok ma nagħtuh is-sapport neċessarju biex joħroġ minn dik il-problema.

Kien proprju fuq din il-filosofija u fuq dan il-ħsieb li aħna fassalna l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum.

Issa hawnhekk, Sinjura President, nixtieq nagħmel ukoll suġġeriment.

Nixtieq nappella biex ma nħarsux lejn il-qasam tad-droga bħallikieku dan kien jaqa' biss taħt il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali jew inkella taħt il-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali - peress li għandek ukoll implikazzjonijiet kriminali - imma nibdew inħarsu lejn dan il-qasam bħala wieħed li huwa intimament marbut ukoll mal-politika soċjali u mas-settur tas-saħħa.

Matul dawn l-aħħar snin rajna diversi bidliet fil-liġi f'dak li għandu x'jaqsam mad-droga u bħala liġijiet li jirregolaw il-qasam tad-droga hemm id-Dangerous Drugs Ordinance, hemm l-Att Nru I tal-2015, hemm il-Medical and Kindred Professions Ordinance, eċċ. Għalhekk jien naħseb li wasal iż-żmien li ssir kodifikazzjoni tal-liġijiet kollha li jeżistu u li qed jirregolaw il-qasam tad-droga, aktar u aktar meta llum għamilna rivoluzzjoni anke fil-mod ta' kif inħarsu lejn il-kannabis.

Ma jagħmilx sens li dawn il-liġijiet jibqgħu sparpaljati separatament.

Issa jien nifhem li dan mhuwiex xi proċess faċli, anzi huwa proċess laborjuż li fih hemm bżonn l-input tal-Ministeri li għadni kif semmejt jiġifieri tal-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, tal-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, tal-Ministeru għas-Saħħa u tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Fil-fatt ġaladarba qed insemmi lill-Ministeru responsabbli mill-intern, minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellem lill-membri kollha tal-Korp tal-Pulizija għall-ġlieda tagħhom kontra d-droga filwaqt li nirringrazzjahom għax-xogħol kbir li għamlu riċentement meta għamlu qabdiet ta' droga li kienu sostanzjali.

Hemm bżonn li nirregolaw ukoll il-mod kif issir ir-riabilitazzjoni, il-faċilitajiet ta' riabilitazzjoni, il-mod kif dawn il-faċilitajiet jiġu amministrati kif ukoll il-mod kif inti tikkonvinċi lil dak li jkun biex jirriabilita ruħu, aktar u aktar meta nafu li llum il-maġġoranza tal-programmi ta' riabilitazzjoni li għandna huma bbażati fuq il-kunsens. tal-vittma.

Għalhekk filwaqt li wieħed iħares b'mod pożittiv għall-fatt li llum qed inkomplu ntejbu l-bidla radikali li saret fl-2015, nappella biex ma nitilfux aktar żmien biex nagħmlu dawn il-bidliet li qed insemmi.

Fl-aħħar mill-aħħar l-iskop tiegħi hu li nifhmu aktar x'inhi r-realtà tal-vizzju tad-droga f'pajjiżna għax inħoss li hemm bżonn inkunu onesti magħna nfusna u nammettu fejn qegħdin nitilfu l-ġlieda kontra d-droga filwaqt li naraw x'qed iwassal biex aktar persuni - qed nuża l-kelma "persuni" u mhux "żgħażagħ" għax nemmen li llum il-problema tad-droga hija mifruxa ma' persuni ta' etajiet differenti - qed jisfaw vittmi tal-abbuż tad-droga.

Imbagħad aktar minn hekk hemm bżonn li jkollna mod aktar b'saħħtu u ffokat fuq kif nagħtu l-għajnuna neċessarja lil dawn il-persuni biex joħorġu minn dan il-vizzju tant ikrah, anke billi jkollna l-mezzi u s-saħħa kollha legali.

Sinjura President, ikolli nistqarr li meta bdejt naqra l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum … Issa hawn ma rridx ninstema' li qed innaqqas il-valur tiegħu għax dan huwa Abbozz ta' Liġi importanti, partikolarment l-ewwel parti tiegħu, imma aħna li studjajna l-liġi u kull min jipprattika fil-kamp penali jinnota li dan l-Abbozz ta' Liġi qed jagħmel dikjarazzjonijiet pjuttost ovvji.

Pereżempju, klawsola 3, li titkellem dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza, qed issemmi tliet punti li huma kardinali fil-proċess kriminali.

Jien nifhem li ġaladarba għandna din id-Direttiva, irridu nassiguraw li din tiġi trasposta fil-Kodiċi Kriminali ta' Malta, però l-preżunzjoni tal-innoċenza huwa dritt sanċit mill-Kostituzzjoni tagħna.

Fil-fatt il-Kostituzzjoni tagħna dejjem assigurat li jkun hemm il-preżunzjoni tal-innoċenza, u din hija xi ħaġa li hija għal qalbna ħafna tant li maż-żminijiet għamilna diversi emendi importanti li komplew isaħħu dan id-dritt.

Pereżempju, ta' min ifakkar li anke riċentement kellna dibattiti kbar dwar id-dritt tal-preżenza t'avukat u ftit ilu, f'każ relatat ma' proċeduri fil-konfront ta' persuni akkużati bi ksur tar-regoli dwar is-sanità - minkejja li din kienet kważi xi ħaġa amministrattiva għax kienet tikkonċerna awtorità governattiva li marret tagħmel inspection f'ħanut fuq il-prodotti li jbigħ - tqanqlet il-kwestjoni tal-preżenza tal-avukat u fuq li wieħed għandu jikkonsulta mal-avukat.

Dawn huma realtajiet li jseħħu f'pajjiżna għax il-qrati tagħna, jiddeċiedu kif jiddeċiedu, dejjem iżommu f'moħħhom il-prinċipju tal-preżunzjoni tal-innoċenza, li aktar ma jgħaddi żmien aktar qiegħed dejjem jiġi msaħħaħ.

Il-qrati tagħna tant kienu dejjem custodians b'saħħithom ta' dan id-dritt daqstant importanti li l-mod kif jaħdem il-proċess kriminali huwa dejjem ibbażat fuq il-preżunzjoni tal-innoċenza, hekk kif inhu bbażat ukoll fuq l-oneru tal-prova, jiġifieri fuq il-bżonn li min jakkuża jrid iġib il-prova.

Għalhekk kif għedt diġà, filwaqt li jien nifhem li llum l-Unjoni Ewropea qisha qed tibgħat il-messaġġ li fi kwestjonijiet ta' ġustizzja kriminali, il-liġijiet għandhom ikunu ftit aktar konsonanti ma' xulxin u qed tenfasizza fuq il-ħtieġa li fil-kodiċijiet kollha jkun hemm riferenza għal dawn il-prinċipji, fil-każ tagħna aħna dejjem ħarisna lejn dawn il-prinċipji b'saħħa kbira u b'żelu kbir.

Tant hu hekk li anke f'sitwazzjonijiet fejn l-akkużat irid iġib xi forma ta' prova, il-grad ta' prova li jġib l-imputat dejjem kien meqjus ferm anqas minn dak li trid iġġib il-prosekuzzjoni, u allura l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed ikompli jsaħħaħ dak li dejjem twettaq.

Parti minn dan l-Abbozz ta' Liġi li hija interessanti ħafna hija dik fejn għandek ir-riferenzi pubbliċi għall-ħtija.

Kif semmew anke l-kelliema ta' qabli, matul iż-żminijiet kien hemm sitwazzjonijiet ta' kontroversja, b'mod partikolari dwar safejn għandek tasal meta jkollok xi reati li jkunu seħħew u dwar min ikun responsabbli li jagħmel statements pubbliċi fuq l-arresti li jkunu seħħew.

Kif intqal, il-pubbliku għandu jkun informat meta jseħħu reati gravi li għalihom ikun hemm interess qawwi min-naħa tan-nies u ġaladarba l-forzi tal-ordni jkunu għamlu xogħolhom wieħed jifhem ukoll li hemm l-obbligu li wieħed jgħarraf li saret investigazzjoni li wasslet għal xi arresti.

Madanakollu mbagħad inti dejjem għandek dan il-fine line safejn tista' tasal, kif ċerti dikjarazzjonijiet se jkunu qed jaffettwaw lin-nies u kif se tassigura li dawk id-dikjarazzjonijiet bl-ebda mod ma jaffettwaw dak id-dritt li aħna dejjem ħarisna, ċjoè l-preżunzjoni tal-innoċenza.

Imbagħad artiklu 366D kif propost fi klawsola 3 jsemmi kwestjonijiet oħra importanti, fosthom kif dawk li jkunu ġew mixlija b'xi reat għandhom jippreżentaw irwieħhom quddiem il-qrati.

Pereżempju, fost affarijiet oħra dan l-artiklu jsemmi li persuni suspettati u akkużati m'għandhomx jiġu ppreżentati bħala ħatja fil-qorti jew fil-pubbliku permezz tal-użu ta' trażżin fiżiku.

Issa filwaqt li dan huwa tajjeb, mill-banda l-oħra huwa importanti li dak li jkun qed iressaq lill-persuna suspettata jew akkużata l-qorti jassigura li lil min qed iressaq ma jaħrablux!

Għalhekk fl-aħħar mill-aħħar x'inhu l-punt tiegħi?

Il-punt tiegħi hu li trid tara li dejjem iżżomm dak il-bilanċ favur il-preżunzjoni tal-innoċenza.

Naturalment l-istess ħaġa tapplika dwar id-dritt tas-silenzju li jorbot ma' diversi drittijiet li għamilt riferenza għalihom aktar kmieni.

Sinjura President, bidla importanti ħafna hija dik li qed issir fi klawsola 4 fejn qed ngħidu li issa l-Avukat Ġenerali se jkun jista' jappella lill-Qorti tal-Appell kontra liberazzjoni jew sejba żbaljata ta' ħtija fuq l-att ta' akkuża, fuq parti minnha jew kontra s-sentenza mogħtija sakemm is-sentenza ma tkunx waħda stabbilita mil-liġi.

Issa anke fil-qasam kriminali, jiġifieri fil-grad tal-qrati superjuri, għandek id-dritt tal-appell tal-Avukat Ġenerali, li hija wkoll bidla importanti.

Maż-żmenijiet kienet tinqala' l-kwestjoni dwar jekk għandux ikun hemm appell mill-ġuri jew le jew inkella jekk ix-xogħol tal-ġurati għandux iwassal biex ikollok appell.

Però fis-snin l-imgħoddija saru diversi riformi f'dan ir-rigward u llum qiegħda ssir din il-bidla importanti ħafna f'dak li għandu x'jaqsam mar-rwol tal-Avukat Ġenerali.

Bidla importanti oħra li qed issir hija dik dwar is-sentenzi in absentia li jingħataw fil-Qorti Kriminali, però hawn huwa tajjeb li wieħed jispjega dak li qed jiġi propost ħalli wieħed ma jaħrabx b'ideat żbaljati.

Ta' min jgħid li, skont artiklu 370 tal-Kodiċi Kriminali, il-possibbiltà li jkollok proċeduri in absentia tapplika biss għal:

"(a) il-kontravvenzjonijiet kollha msemmijin f'dan il-Kodiċi;

(b) id-delitti msemmijin f'dan il-Kodiċi meta jaqgħu taħt il-pieni tal-kontravvenzjonijiet, jew tal-multa, jew tal-priġunerija għal żmien mhux aktar minn sentejn biż-żieda jew mingħajrha tal-multa jew tal-interdizzjoni;

(ċ) ir-reati kollha ikkontemplati f'liġijiet oħra meta jaqgħu taħt il-pieni msemmijin fil-paragrafu ta' qabel dan, jekk il-liġi ma tkunx tiddisponi xort'oħra.".

Dan ifisser li hawnhekk qed nitkellmu dwar dawk li huma msejħa bħala "kawżi sommarji".

Din hija bidla li tirrappreżenta bidla oħra li qed isseħħ fis-soċjetà.

Illum meta wieħed iħares lejn ix-xogħol li għandha l-Pulizija f'diversi oqsma, fosthom lejn ix-xogħol li għandha l-Pulizija quddiem il-qrati, jinnota n-numru dejjem jikber ta' nies li jiġu akkużati u li mhumiex Maltin.

Għalhekk waħda mill-isfidi kbar li qed issib il-Pulizija llum hija l-kwestjoni tan-notifika.

Pereżempju, ejjew ngħidu li ġie xi ħadd f'pajjiżna mis-Slovenja, kellu inċident minuri u telaq minn Malta meta kien għadu ma ġiex notifikat.

Issa kif għedt diġà, dan kien inċident minuri, jiġifieri dan l-individwu ma kienx involut f'dak it-tip ta' reat fejn il-Pulizija kienet se tmur tarrestah.

Allura f'dan il-każ il-Pulizija kif se tinnotifikah?

Illum għandna wkoll realtajiet ġodda dwar reati li huma relatati mal-qasam tax-xogħol, dwar reati li huma relatati mal-health and safety u ma' kwestjonijiet ta' taxxa għax xi kultant min ikun se jmexxi l-prosekuzzjoni ma jkunx jaf kif se jinnotifika lil dak li jkun.

Però biex inżomm id-diskors tiegħi marbut mal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, irrid ngħid li l-fatt li issa tista' tinstema' kawża kriminali in absentia jfisser li min qabel kien jipprova jtawwal dawn il-proċeduri billi ma jidhirx quddiem il-qorti, issa għandu avviż importanti li hawnhekk ġejja bidla radikali oħra li se twassal biex min ikun ġie notifikat u ma jidhirx quddiem il-qorti għax ikun ħatar avukat biex jidher għan-nom tiegħu, il-proċeduri jistgħu jimxu mingħajr il-preżenza tiegħu.

Li naħseb li huwa tajjeb li jsir huwa li jekk se jkun hemm in-notifika tas-sentenza biex l-imputat ikun jista' jappella, forsi għandu jiġi ċċarat x'tip ta' notifika wieħed irid jagħmel jew x'tip ta' proċedura tkun qed tiġi segwita sabiex ma jkunx hemm nuqqas ta' kjarezza dwar din il-proċedura.

Madanakollu, Sinjura President, fl-aħħar mill-aħħar l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum ikompli jikkonferma l-ħtieġa li jkollna aġġornament regolari u kontinwu tal-proċeduri u tax-xogħol li jkun qed isir quddiem il-qrati u li jkun qed jinbidel minn żmien għal żmien għax wara kollox is-soċjetà tagħna wkoll qiegħda tinbidel.

Għalhekk huwa meħtieġ li l-proċess tal-qrati tagħna jkun dejjem aktar effiċjenti u li n-nies kollha li huma responsabbli mill-amministrazzjoni tal-ġustizzja jkollhom l-għodod neċessarji biex l-affarijiet jimxu bl-aktar mod effiċjenti.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Sinjura President, nibda billi ngħid li l-Oppożizzjoni taqbel mal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, ċjoè mal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija).

Dan għaliex aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni nemmnu li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nkunu nistgħu ngħinu aktar persuni li huma vittmi tad-droga u ta' sustanzi oħra.

Fl-aħħar mill-aħħar dan hu l-għan prinċipali tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna; li nnaqqsu l-użu illeċitu ta' diversi drogi.

Naħseb li nkun qed nagħmel statement ġust jekk ngħid li l-problema tad-droga żdiedet f'pajjiżna, bħalma żdiedet madwar id-dinja kollha.

Hemm min jabbuża ftit mid-droga, hemm min jabbuża ħafna mid-droga, hemm min jittraffikaha, hemm min jużaha għall-użu personali tiegħu jew tagħha, hemm min jagħmel użu mill-hekk imsejħa "hard drugs" u hemm min jagħmel użu mill-hekk imsejħa "soft drugs" eċċ. Hi x'inhi s-sitwazzjoni, huwa pass pożittiv li dan il-Parlament ħass li għandu jagħti prijorità lil dan il-qasam għax kif irrimarkaw il-kelliema ta' qabli, id-droga f'pajjiżna qed tħalli kemm impatt soċjali kif ukoll fuq is-saħħa, u għalhekk qed taffettwa lis-soċjetà preżenti u futura tagħna.

Jien naqbel mal-Ministru meta qal li l-vizzju tad-droga m'għandux fruntieri għax kulħadd jista' jaqa' għal dan il-vizzju; iż-żgħar u l-kbar, ġejjin mil-liema klassi soċjali ġejjin.

Fil-fatt kien għalhekk li ħassejna li għandna nressqu dawn l-emendi f'dan il-Parlament; biex nindirizzaw din il-problema.

Ma nistgħux ma nindirizzawx din il-problema, Sinjura President, jekk ma nindirizzawx ir-riabilitazzjoni ta' dawk li għaddejjin minn dan il-vizzju b'mod serju u li jwassal għal riżultati.

L-ewwel nett huwa importanti li l-vittmi tad-droga jkunu trattati b'mod xieraq u li l-postijiet ta' riabilitazzjoni jkunu nodfa u miżmumin b'tali mod li min imur fihom ikun jista' jiġi kkurat bid-dinjità li tixraqlu.

Hawnhekk ma nistax ma nirreferix għall-Isptar Monte Carmeli li għandu ward sabiex fiha jiġu ttrattati persuni bil-vizzju tad-droga.

Irridu nassiguraw li hemmhekk tkun qed tingħata l-aħjar kura li twassal għar-riżultati ħalli kemm jista' jkun huma joħorġu minn hemmhekk clean u mhux joħorġu agħar milli jkunu daħlu.

Għalhekk filwaqt li huwa tajjeb li nagħmlu l-emendi u l-liġijiet, jien nibqa' nisħaq li hemm bżonn naraw ukoll ir-riżultati.

Fl-aħħar mill-aħħar l-għan tagħna l-Membri Parlamentari għandu jkun dak li permezz tal-liġijiet li nagħmlu, is-soċjetà tagħna ta' għada tkun aħjar minn dik tal-lum.

Però biex naslu għal dan hemm bżonn li anke f'dan il-qasam inkunu proattivi u nindirizzaw il-problemi b'reqqa u b'ġustizzja.

Huwa veru li xi kultant il-problemi li jeżistu fil-qasam tad-droga jidhru li huma ta' sfida kbira.

Xi kultant in-numri li tisma' ta' persuni li jabbużaw mid-droga wkoll jaqtgħulek qalbek, u anke meta tara kemm qed jiżdied in-numru ta' persuni li qed jaqbdu l-vizzju tad-droga bilfors li tinkwieta, imma allura aktar u aktar jikber il-bżonn li naraw kif se naħdmu flimkien biex noħolqu sitwazzjoni li toffri kura, li toffri servizzi, li toffri għajnuna soċjali u li toffri għajnuna anke f'dik li hi saħħa.

Huwa importanti ħafna li kull min jabbuża mid-droga jsib il-liġi li qed nagħmlu llum ta' għajnuna biex joħroġ minn dan il-vizzju u biex is-soċjetà taċċettah lura fi ħdanha bl ebda marka fil-kondotta tiegħu u bl-ebda sitwazzjoni li tħammarlu wiċċu.

B'hekk dawn il-vittmi jkunu jistgħu jserrħu moħħhom li mhux se jmorru jfittxu mpjieg biex jintegraw lura fis-soċjetà u jsibu marka li minflok tgħinhom isibu dak li jkunu qed ifittxu, titfagħhom fi żvantaġġ.

Però jien ninsab ċert li b'dawn l-emendi li qed nagħmlu se nkunu nistgħu nħarsu 'l quddiem u noffru futur aħjar lil dawn il-persuni.

Issa, Sinjura President, bħala kelliem għas-saħħa nixtieq nitkellem ukoll fuq dawk il-liġijiet li għaddejna minn dan il-Parlament ftit tax-xhur ilu u li kienu jirrigwardaw l-użu tal-kannabis u tal-marijuana bħala mediċina.

Din il-Kamra qablet b'mod unanimu fuq l-użu mediċinali tal-kannabis fid-diversi forom tagħha għal min għandu verament bżonn.

Madanakollu anke meta nħarsu lejn l-użu mediċinali tal-kannabis, issa rridu nassiguraw li ma jsirx użu ħażin minn dawn il-mediċini; la min-naħa tal-pazjent li jkun qed ibati minn uġigħ kbir … Għax naturalment meta l-pazjent ma jkunx qed jirnexxilu jistrieħ xi ftit bil-mediċini konvenzjonali li normalment jingħataw, jista' jkun hemm lok li dan, f'mument ta' disprament, jispiċċa jabbuża minn dawn il-mediċini.

Għalhekk il-liġijiet ta' pajjiżna għandhom iħarsu kontra dawn l-abbużi, fosthom kontra l-abbużi li jsiru minn min jippreskrivi dawn il-mediċini, li ħafna drabi jkunu tobba u speċjalisti.

Qed ngħid dan għax inħoss li ġaladarba aħna għad m'għandniex l-esperjenza meħtieġa fl-użu ta' dawn il-mediċini, irridu nkunu ċari u serji u nimxu mal-protokolli li jeżistu biex ma jkunx hemm min jabbuża minn dawn il-mediċini, li sa ftit xhur ilu kienu jintużaw biss b'mod illegali.

Għandna nassiguraw ukoll li jkollna suq regolat li jara li l-prodotti li nimportaw ikunu ta' kwalità tajba ħalli dawn iwasslu għal kura medika tajba, għall-aħjar trattament u għall-aħjar ħarsien tas-saħħa.

Bħalissa f'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn dawn il-prodotti jiġu importati permezz tal-internet jew inkella permezz ta' terzi persuni, u meta wieħed jiltaqa' ma' sitwazzjonijiet bħal dawn jinnota li minbarra li dawn il-prodotti jiswew ħafna flus, mhumiex prodotti ta' livell terapewtiku u tal-kwalità li tixraq lill-pazjenta li tkun qed tiġi ttrattata.

Sitwazzjonijiet bħal dawn ukoll jissejħu abbużi għax xi ħadd ikun qed jidħak b'xi ħadd, u għalhekk huwa importanti li jkun hemm l-assigurazzjoni li dawn il-prodotti huma regolati u huma ta' ċerta kwalità.

Sinjura President, jien nieħu pjaċir nara li qed inkunu ġusti ma' dawk il-persuni li għandhom il-vizzju tad-droga u li jixtru d-droga għall-użu personali tagħhom u mhux għat-traffikar għax kif intqal diġà matul dan id-dibattitu, dawn il-persuni għajnuna għandhom bżonn.

Min-naħa l-oħra rridu noqogħdu attenti li dan ma jkunx il-bidu għal triq li twassal biex jitkissru l-familji u biex dawn il-persuni jaraw il-futur tagħhom inċert u bla skop.

Għalhekk filwaqt li jien m'għandix dubju li dawn il-liġijiet li qed ngħaddu qegħdin iwasslu biex is-soċjetà tagħna tindirizza l-problema tad-droga li għandna f'pajjiżna, għandna nassiguraw ukoll li l-għan prinċipali ta' dawn il-liġijiet iwassal sabiex eventwalment inkunu nistgħu nsaħħu s-sistemi tagħna fil-qasam soċjali, fil-qasam tas-servizzi u fil-qasam tas-saħħa u permezz tar-riżultati li niksbu ngħinu lis-soċjetà tagħna tegħleb dawn il-vizzji u ssir soċjetà aktar b'saħħitha.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nibda biex nirringrazzja lill-kelliema kollha li għamlu l-intervent tagħhom matul dan id-dibattitu, kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Ftit tal-minuti ilu l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi qal li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna donnu is stating the obvious, u fil-fatt huwa proprju minħabba f'hekk li ddeċidejt li nagħmel dan l-intervent qasir; biex nispjega aħjar għalfejn dan l-Abbozz ta' Liġi qed jitressaq.

Fil-verità aħna qed inressqu dan l-Abbozz ta' Liġi llum minħabba li l-Unjoni Ewropea ħarġet direttiva li għandha diversi għanijiet.

Madanakollu aħna m'aħniex obbligati li napplikaw il-liġi Ewropea fit-totalità tagħha, jiġifieri l-importanti huwa li pajjiżna jilħaq dawk l-għanijiet, imma biex jilħaq dawk l-għanijiet ma jridx neċessarjament jimxi skont dak li tgħid l-Unjoni Ewropea.

Wara kollox, bħalma qal tajjeb l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, ħafna minn dawn id-drittijiet proċedurali diġà jeżistu fil-Kodiċi Kriminali ta' Malta.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex avukat; wisq anqas avukat tal-kriminal, però peress li din id-direttiva għaddiet mill-Parlament Ewropew fl-istess żmien li jien kont naħdem hemmhekk, bejn wieħed u ieħor naf x'qed tgħid din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea u allura xtaqt nipparteċipa f'dan id-dibattitu biex nispjega kif l-Unjoni Ewropea tħares lejn dan il-qasam.

Fl-istess ħin b'hekk inkun qed nirrispondi wkoll għal min jistaqsi għalfejn qed jitressaq l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum u għalfejn l-Unjoni Ewropea qed tobbligana niġu in line ma' din id-direttiva.

Fil-verità, bħalma kont qed ngħid qabel, ħafna minn dawn id-drittijiet proċedurali diġà jeżistu fil-liġi Maltija, però l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ta' Strasbourg osservat li mhux kull pajjiż mit-48 pajjiż li hemm fil-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem qed josserva dawn id-drittijiet proċedurali.

Għalhekk l-Unjoni Ewropea qed tibża' li maż-żmien jista' jkun li jkun hemm xi stat membru tal-Unjoni Ewropea li, pereżempju, ma jirrikonoxxix sentenzi ta' qrati kriminali ta' stat membru ieħor.

Allura biex tiżdied il-fiduċja bejn is-sistemi ġudizzjarji nazzjonali tal-istati membri, li llum jammontaw għal 28, u jekk jitlaq ir-Renju Unit jiġu jammontaw għal 27, qed tagħmel din id-direttiva.

Issa meta tiġi direttiva bħal din quddiem avukati miż-żewġ naħat tal-Kamra li għandhom esperjenza twila fil-professjoni tagħhom huwa normali li dawn se jaraw ċerti prinċipji ovvji li Malta ilha ħafna tosservahom tant li, kif qalilna l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, qegħdin saħansitra entrenched fil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Ta' min jgħid li wieħed mill-għanijiet ta' din id-direttiva huwa li jkun hemm rikonoxximent reċiproku bejn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea fuq deċiżjonijiet ġudizzjarji li jiġu meħuda f'kull pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

Ejjew nieħdu aspett minnhom biex dak li jkun jifhimni aħjar; il-preżunzjoni tal-innoċenza.

Minkejja li l-preżunzjoni tal-innoċenza hija garantita mil-liġijiet internazzjonali, mil-liġijiet tal-Unjoni Ewropea kif ukoll minn numru ta' pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea, l-Unjoni Ewropea xorta qed tipprova tindirizza d-differenzi li jeżistu bejn il-liġijiet ta' kull pajjiż tal-Unjoni Ewropea, speċjalment wara li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ta' Strasbourg innotat li bejn l-2007 u l-2012 kien hemm 26 ksur ta' preżunzjoni tal-innoċenza u drittijiet relatati, u allura issa hi qed tipprova ġġiegħel lil kull stat membru tal-Unjoni Ewropea josserva dan il-prinċipju li huwa daqstant bażiku u fundamentali fl-Unjoni Ewropea kollha.

Sinjura President, kif kont qed ngħid u kif anke qalu l-kelliema ta' qabli, il-preżunzjoni tal-innoċenza huwa prinċipju legali fundamentali u essenzjali għal proċess ġust fil-qrati kriminali.

Bħala tali, dan id-dritt huwa stabbilit fil-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem kif ukoll fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

Il-preżunzjoni tal-innoċenza hija wkoll relatata mill-qrib ma' drittijiet proċedurali oħra, bħal pereżempju, mad-dritt tas-silenzju, li tkellem ħafna dwaru l-kollega tiegħi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, id-dritt li l-akkużat ma jinkriminax lilu nnifsu, id-dritt li l-akkużat ma jikkooperax kif ukoll id-dritt li l-akkużat ikun preżenti waqt il-proċess kollu.

Fl-Unjoni Ewropea d-drittijiet proċedurali huma meqjusa bħala strumentali biex tiżdied il-fiduċja reċiproka bejn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, u għalhekk dawn id-drittijiet huma indispensabbli għar-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji meħuda minn kull pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici qal li fl-2009, fiż-żmien li kien il-Ministru responsabbli mill-ġustizzja u l-intern, huwa kien ta parir illi l-proposti li kienet ħarġet il-Kummissjoni Ewropea - ta' min ifakkar li l-Kummissarju tal-Unjoni Ewropea ta' dak iż-żmien kien il-Franċiż Jacques Barrot – m'għandhomx joħorġu kollha f'korp għax inkella l-Unjoni Ewropea jkollha tiddeċiedi kollox f'korp.

Kif qal l-Onor.

Mifsud Bonnici stess, hu u numru ta' stati membri oħrajn taw parir illi din l-issue tiġi indirizzata mod ieħor u fil-fatt minflok ma ħarġu l-proposti kollha f'korp, imxew pass pass u għamlu strateġija gradwali, speċjalment fir-rigward tal-istabbiltà tad-drittijiet ta' suspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali.

Hawnhekk jien qed nitkellem fuq il-pjan direzzjonali tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar id-drittijiet proċedurali tal-2009.

Sinjura President, għalkemm fil-liġijiet nazzjonali tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea u anke fil-liġijiet internazzjonali jeżistu diversi salvagwardji biex jipproteġu l-preżunzjoni tal-innoċenza u drittijiet relatati, milli jidher kien hemm ksur numeruż fil-prattika ta' dawn id-drittijiet fil-pajjiżi Ewropej.

Għal din ir-raġuni, f'Marzu tal-2016 il-Kummissjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew kif ukoll il-Kunsill tal-Ministri ħasbu biex joħorġu din il-proposta legali.

Ta' min jgħid li din il-liġi, li kienet ibbażata fuq subartiklu (2) t'artiklu 82 tat-Trattat tal-Unjoni Ewropea, tistabbilixxi l-istandards minimi ta' dawn id-drittijiet proċedurali.

Meta l-Kummissjoni Ewropea ħarġet din il-proposta fl-2013, hija kienet ipproponietha ma' żewġ proposti oħra; waħda dwar is-salvagwardji proċedurali għal tfal suspettati jew akkużati fi proċedimenti kriminali u l-oħra dwar id-dritt għall-għajnuna legali, imma mbagħad laħqu għaddew sentejn u nofs jew tliet snin oħra sakemm il-Kummissjoni Ewropea ħadet deċiżjoni dwar din il-proposta flimkien mal-Kunsill tal-Ministri u mal-Parlament Ewropew.

F'Marzu tal-2015 il-Kumitat għal-Libertajiet Ċivili, il-Ġustizzja u l-Intern (LIBE) tal-Parlament Ewropew kien addotta rapport ċar daqs il-kristall dwar l-oneru tal-prova u qal li l-oneru tal-prova għandu jkun dejjem f'idejn il-prosekuzzjoni u mhux fuq spallejn l-akkużat.

Dan ir-rapport saħħaħ il-formolazzjoni tad-dritt li l-akkużat ma jinkriminax lilu nnifsu u li għandu dritt ma jikkooperax imma jibqa' sieket filwaqt li ddikjara li kwalunkwe evidenza miksuba bi ksur ta' dawn id-drittijiet għandha tiġi ddikjarata inammissibbli.

Ir-rapport kien jgħid ukoll li l-eżerċizzju tad-dritt li wieħed jibqa' sieket jew ma jinkriminax ruħu m'għandux jintuża kontra l-persuna suspettata jew akkużata u fih innifsu m'għandux jitqies bħala evidenza li l-persuna konċernata tkun wettqet ir-reat kriminali konċernat.

Barra minn hekk, huwa pprojbixxa b'mod espliċitu li l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi, bħalma huma, pereżempju, il-forzi tal-Pulizija, jisforzaw lill-individwu li jkun suspettat jew akkużat biex jagħmel xi dikjarazzjoni jew iwieġeb għal ċerti mistoqsijiet.

Kif qalu l-kelliema ta' qabli, Sinjura President, l-iżvelar mill-midja ta' informazzjoni dwar il-proċedimenti li jkunu għaddejjin f'dak il-mument jista' jdgħajjef il-preżunzjoni tal-innoċenza, u allura dan għandu jkun ipprojbit.

Barra minn hekk l-istati membri tal-Unjoni Ewropea għandhom jiżguraw preżentazzjoni xierqa tal-persuna sabiex ma tinħoloqx impressjoni ta' ħtija, u għal dan il-għan ġew introdotti restrizzjonijiet addizzjonali għall-provi in absentia u saret riferenza espressa għall-individwi li jkunu suspettati jew akkużati waqt l-interrogazzjoni.

Id-dritt ta' proċess ġust f'każijiet kriminali huwa wieħed mill-prinċipji bażiċi f'soċjetà demokratika, u d-dritt ta' persuni suspettati jew akkużati li jkunu preżenti waqt il-proċess huwa proprju bbażat fuq dan id-dritt bażiku li għandu jiġi żgurat fl-Unjoni Ewropea kollha.

Fil-konklużjoni tal-intervent tiegħi nixtieq nerġa' nagħmilha ċara li llum qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna proprju minħabba li l-Unjoni Ewropea għandha l-għan li ssaħħaħ il-fiduċja bejn l-istati membri tal-Unjoni Ewropea fis-sistema ġudizzjarja kriminali ta' xulxin għax b'hekk tkun tiffaċilita r-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet fi kwestjonijiet kriminali.

Dawn ir-regoli jistabbilixxu bażi minima komuni; dik illi jneħħu ċerti ostakli għall-moviment ħieles taċ-ċittadini fit-territorji kollha tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sinjura President, il-maġġoranza tal-Membri Parlamentari li tkellmu qabli f'dan id-dibattitu tkellmu mill-aspett legali, u allura jien ħsibt li matul l-intervent tiegħi għandi nitkellem minn aspett kompletament differenti, li huwa l-aspett mediku.

L-ewwel nett irrid ngħid li jien naqbel illi għandna nħarsu lejn dawk li għal xi raġuni jew oħra jirrikorru għall-użu personali tad-droga bħala persuni li qegħdin isofru minn marda li twassal għal addiction.

Għaldaqstant għandna nħarsu lejhom aktar bħala vittmi ta' traffikanti tad-droga li l-għan tagħhom hu biss li jaqilgħu l-flus mill-aktar membri dgħajfa tas-soċjetà.

Meta nitkellmu fuq addiction ftit jirrealizzaw li l-aktar żewġ sustanzi użati u komuni li jwasslu għall-addiction huma t-tabakk u l-alkoħol.

Illum is-soċjetà tagħna aċċettat dawn il-vizzji, u dan minkejja l-ħsara kbira li jagħmlu fuq is-saħħa ta' min jikkonsmahom, biex ma nsemmix ukoll il-piż kbir li t-tabakk u l-alkoħol ipoġġu fuq is-sistemi tal-welfare u tas-saħħa.

Imbagħad xi ngħidu għall-konsegwenzi li dawn il-vizzji jġorru fuq il-membri l-oħra tal-familja u fuq is-soċjetà inġenerali?

Għalhekk għandna nħarsu lejn in-nies li għandhom dawn il-vizzji bħala persuni li għandhom bżonn l-għajnuna tas-soċjetà, bħal kull mard ieħor.

Sa ċertu punt la t-tipjip u lanqas l-abbuż mix-xorb ma jġibu konsegwenzi legali lil min jabbuża minnhom.

Lanqas ma nistgħu nqabblu l-ħsara li jġib it-tipjip jew l-użu eċċessiv tax-xorb mal-ħsara li l-abbuż mid-droga jġib miegħu.

Għaldaqstant bħala tabiba nixtieq nagħmel riferenza aktar dettaljata dwar il-ħsara li l-użu tad-droga ġġib fuq min jużaha.

Prattikament bħalma kull pakkett tas-sigaretti jġorr twissija ċara dwar il-perikli għas-saħħa u jsiru kampanji dwar il-ħsara li ssir lis-saħħa minn xorb alkoħoliku eċċessiv, jiena nemmen li l-istess għandna nagħmlu fir-rigward tad-droga, u kampanji edukattivi bħal dawn għandna nibdew nindirizzawhom anke għal tfal minn età tenera.

Xtaqt insemmi ftit eżempji dwar l-effetti tal-marijuana għax ħafna għandhom l-impressjoni li l-effetti ta' din id-droga huma minimi.

Ġeneralment, Sinjura President, kull min jibda jesperimenta bid-droga jibda billi juża l-kannabis jew il-marijuana sakemm bil-mod il-mod jibda jitħajjar imur għal użu ta' droga aktar qawwija u allura aktar perikoluża.

Madanakollu dan ma jfissirx li l-użu tal-kannabis għal skop rikreattiv huwa mingħajr periklu, u fil-fatt jiena għalhekk ħassejt li fl-intervent tiegħi kelli nitkellem fuq dan l-aspett.

L-effetti tal-użu tal-kannabis għal skop rikreattiv jikkawża ħsara li nistgħu naqsmuha f'żewġ kategoriji; hemm dawk l-effetti li jippersistu biss għal żmien qasir u li allura aħna nsejħulhom "effetti tranżitorji", però mbagħad hemm ukoll effetti oħra aktar serji li jippersistu għal tul ta' żmien tant li saħansitra jistgħu jħallu effetti permanenti fuq min jużahom, fuq il-familja tiegħu u f'ċerti każi jistgħu jiġu trasmessi anke lill-ġenerazzjonijiet ta' warajh.

Se nsemmi x'inhuma l-effetti li normalment jippersistu għal żmien qasir.

Nibda bid-diffikultà biex jiftakru u nuqqas ta' memorja li jwassal biex studenti jbatu fl-istudji tagħhom fejn hemm bżonn ta' memorja tajba biex jibqgħu jiftakru dak li jkunu tgħallmu u studjaw.

Effett ieħor huwa dak ta' ansjetà u paranoia waqt il-fażi tal-adolexxenza, li hu stat kritiku tal-ħajja meta persuna tkun qiegħda tifforma l-personalità kif ukoll il-karattru tagħha u meta tkun qiegħda tibda tibni relazzjonijiet ma' adoloxxenti oħra tamparha.

L-użu tal-marijuana jista' jwassal ukoll għal bidla fil-karattru tal-persuna, tant li ma jibdewx iġibu ruħhom tajjeb ma' sħabhom u ma' qrabathom.

Jista' jkun hemm ukoll alluċinazzjonijiet fejn jibdew jimmaġinaw li qed jaraw, jisimgħu jew ixommu rwejjaħ li fil-verità ma jkunux jeżistu tant li ma jkunux kapaċi jiddistingwu bejn ir-realtà u l-immaġinazzjoni.

Jista' jkun hemm ukoll attakki ta' paniku meta dawn il-persuni ma jibqgħux kapaċi jiddistingwu l-identità tagħhom.

Jonqsulhom ir-riflessi.

Ir-ritmu tat-taħbit ta' qalbhom iżid b'tali mod li hemm iżjed ċans li ma jorqdux jew, agħar minn hekk, iwassal għal attakk tal-qalb jew puplesija.

Hemm ukoll iċ-ċans li jaqgħu f'dipressjoni.

Barra minn hekk, jista' jkollhom ukoll problemi ta' koordinazzjoni li ma jħalluhomx isuqu l-vetturi bil-galbu jew inkella li jilagħbu ċertu sport.

Minn studji li saru nstab li numru sinifikanti ta' aċċidenti tat-traffiku fatali twettqu minn persuni li kienu jabbużaw mid-droga, fosthom minn dawk li kienu jieħdu l-kannabis jew il-marijuana regolarment.

Dan b'riżultat tal-fatt li r-riflessi tagħhom jitmewtu u allura r-reazzjoni f'każ ta' manuvrar tal-vettura f'sitwazzjoni ta' emerġenza ma tkunx fil-ħin bħal dik ta' sewwieqa oħra li qatt ma jkunu missew mad-droga.

L-irġiel ikollhom problemi ta' erezzjoni waqt l-att sesswali.

Ġie pprovat ukoll li l-użu tal-marijuana, anki f'ammonti żgħar, jista' jikkawża jew jikkontribwixxi għall-infertilità peress li l-użu fit-tul jagħmel ħsara fuq l-isperma.

Fin-nisa l-użu tal-kannabis iwassal sew għal bidliet fiżjoloġiċi kif ukoll għal bidliet fil-livelli ormonali.

Ġie pprovat ukoll li nisa li jużaw il-kannabis regolarment għandhom seba' darbiet aktar probabbiltà min-normal li jieħdu mard sesswali minħabba t-tnaqqis tal-inibizzjoni.

Il-kannabis hija waħda mill-ftit drogi li tħalli effetti anke waqt id-diviżjoni taċ-ċelloli tal-bniedem u li allura tista' twassal għal anomaliji fiċ-ċelloli l-ġodda.

Dan iżid il-periklu li n-nisa li jieħdu l-kannabis, sew viċin jew, agħar minn hekk, waqt it-tqala, iżidu r-riskju li jkollhom trabi b'difetti ereditarji u b'mard mentali kif ukoll ikabbar il-probabbiltà li jiżviluppaw mard serju u fatali bħal lewkimja tul ħajjithom, speċjalment waqt l-infanzja.

Normalment dawn it-trabi jitwieldu qabel iż-żmien u jkollhom piż baxx.

Dan iwassal biex meta jikbru dawn it-trabi jsibuha aktar diffiċli biex jikkonċentraw u jlaħħqu mal-ħajja meta tqabbilhom ma' tfal oħra mwielda minn ommijiet li qatt ma jkunu abbużaw mid-droga.

Effetti oħra li jistgħu jesperjenzaw dawk li jkunu ilhom jieħdu l-kannabis fil-tul, speċjalment meta jkunu bdew jużawha fi żmien il-pubertà, huma dawn.

Ikun hemm tnaqqis tal-IQ b'madwar tmien punti, bir-riżultat li jaqgħu lura fl-iskola.

Hemm ukoll ċans akbar li dawn ma jispiċċawx l-iskola jew inkella li ma jkompluhiex hekk kif jilħqu l-età obbligatorja.

Ġie kkonstatat li dawn ma jkunux kapaċi jaħsbu u jsolvu l-problemi li jkollhom jiffaċċjaw, anke meta dawn ma jkunux komplessi.

Dan iwassal għal nuqqas ta' stima u kunfidenza fihom infushom u jwassal ukoll biex iħossuhom dejjem inferjuri meta mqabbla ma' sħabhom bir-riżultat li qatt ma jkunu kuntenti f'ħajjithom.

Instab ukoll li 9% tal-adulti li jieħdu l-kannabis u 17% taż-żgħażagħ li jibdew ipejpu l-kannabis qabel ma jilħqu l-età tal-pubertà jsiru dipendenti fuq din id-droga jekk jeħduha għal aktar minn sentejn.

Dan minbarra li aktar tard tikber il-probabbiltà li jabbużaw u jsiru dipendenti minn drogi iżjed qawwija, bħall-eroina.

Din l-addiction twassal biex dawn il-persuni jsiru vittmi u jkunu lesti jwettqu atti kriminali, bħal serq jew prostituzzjoni, biex jiffinanzjaw dan il-vizzju.

Meta jaslu f'dan l-istadju titkisser u tispiċċa kull forma ta' relazzjoni ma' sħabhom u mal-familji tagħhom.

Dan iwassal ukoll għall-vjolenza domestika.

It-teħid tal-kannabis u ta' droga oħra jħalli riperkussjonijiet anke fuq il-membri tal-familja.

L-għan ta' kull min ikun addicted għad-droga jsir wieħed biss; dak li jiffinanzja l-vizzju akkost ta' kollox.

Għalhekk dawk li jgħixu magħhom ma jħossuhomx aktar siguri ġewwa djarhom tant li jkollhom isakkru l-flus jew jaħbu oġġetti ta' valur f'post sikur għax ikunu jafu li minn ħin għal ieħor jistgħu jiġu misruqa minn qrabathom stess biex ikunu jistgħu jiffinanzjaw il-vizzju.

Sfortunatament dawn il-vittmi jkunu lesti jagħmlu minn kollox, imbasta jkollhom biżżejjed flus biex jixtru d-droga.

Meta ma jsibux il-flus imorru jiddejnu bir-riżultat li jfaqqru lill-ġenituri tagħhom għax dawn, biex jissalvagwardjaw lil uliedhom, jispiċċaw iħallsulhom id-dejn huma stess.

Dawn l-effetti kollha jwasslu biex il-maġġoranza ta' dawk li jieħdu l-kannabis jew droga oħra jitilfu l-post tax-xogħol li jkollhom, jew agħar minn hekk, ma jsibux xogħol tajjeb bir-riżultat li ħafna minnhom jispiċċaw f'diffikultajiet finanzjarji u problemi aktar serji mal-awtoritajiet.

Dan kollu jkompli jitfa' piż kbir fuq is-sistema tal-welfare soċjali.

L-ingredjent attiv tal-kannabis, it-THC, jibqa' fil-ġisem għal ġimgħat u anke xhur.

Id-duħħan tal-kannabis jew marijuana għandu madwar 50% sa 70% iżjed sustanzi li jikkawżaw il-kanċer minn dak li jinsab fid-duħħan tat-tabakk.

Hu stmat li min ipejjep joint tal-kannabis ikun qisu qed ipejjep ħames sigaretti wara xulxin mingħajr intervall.

Din hija wkoll ir-raġuni għaliex min ipejjep il-kannabis jew il-marijuana jbati ta' sikwit minn mard respiratorju.

Mill-istudji li saru ġie pprovat ukoll li l-użu regolari tal-kannabis jew tal-marijuana jikkawża abnormalitajiet fil-moħħ bħal dawk ikkawżati minn drogi iżjed qawwija, fosthom l-eroina u drogi oħra artifiċjali.

Jista' jikkawża psikożi u skiżofrenija f'dawk li huma predisposti ġenetikament għal din il-kondizzjoni.

Sinjura President, jien iddeċidejt li nidħol f'daqstant dettall matul l-intervent tiegħi proprju għax nemmen li edukazzjoni xierqa minn età żgħira twasslek biex tieħu deċiżjonijiet għaqlin.

Dawk li bdew ipejpu 50 sena ilu qatt ma kienu jiġu informati bil-ħsara li t-tipjip jagħmel fuq is-saħħa tal-bniedem, u għalhekk sa ċertu punt lil dawn il-persuni nistgħu niskużawhom.

Però llum kulħadd huwa konxju mill-ħsara li t-tipjip iġib miegħu għax illum il-poplu huwa informat tajjeb, u għalhekk dawk il-persuni li qed jibdew ipejpu llum mhumiex skużati.

L-istess jgħodd għal min jibda bil-vizzju tad-droga llum.

Madanakollu jien nibqa' ninsisti li dawk li, minkejja kollox, sfortunatament illum qabdu l-vizzju tad-droga, għandhom jitqiesu bħala pazjenti li jinħtieġu kull għajnuna min-naħa tas-soċjetà biex jieqfu mill-vizzju.

Ħafna minnhom huma vittmi taċ-ċirkostanzi, sew ta' ċirkostanzi personali kif ukoll sa ċertu punt vittmi tas-soċjetà moderna u tal-istil ta' ħajja mgħaġġla li ngħixu llum.

Żgur li ma għandna qatt inħarsu lejn dawn il-persuni bħala kriminali, u għalhekk l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed iġib ċertu bilanċ bejn dak li sa ftit ilu kien reat kriminali u l-mod kif qed inħarsu lejn din il-materja llum.

Jien ninsisti li dawn il-persuni għandhom jingħataw kull opportunità u għajnuna biex joħorġu mill-vizzju tad-droga ħalli jkunu jistgħu jerġgħu jibdew jifformaw parti mis-soċjetà b'mod sħiħ.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 19 ta' Ġunju, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Skont ftehim milħuq il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 19 ta' Ġunju, 2018 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.03 p.m. il-Kamra aġġornat skont ftehim milħuq.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 520.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 522 magħmula mill-istess Interpellant.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru telenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha hija responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 523.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 526.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 527.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – CONTRACTS FOR SERVICE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 1795, 2788 u 5681 u tgħid kemm ingħataw contracts for service mill-Ministeru għal Għawdex inkluż id-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum, sena b'sena?

Tista' tagħti wkoll dettalji dwar it-tul ta' żmien ta' kull kuntratt, is-servizzi li ngħataw kif ukoll il-pakkett finanzjarju u perkaċċi oħra fir-rigward ta' kull tali kuntratt?

Interpellant biex jagħmel referenza għar-risposta li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 5681.

GĦAJNSIELEM - DAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti breakdown tal-flus minfuqa s'issa fuq id-Dar tal-Anzjani li qed tinbena f'Għajnsielem?

Meta huwa maħsub li titlesta din id-dar?

Kemm se tkun takkomoda anzjani fiha?

Tista' tgħid x'diverġenzi saru mill-pjanti oriġinali?

Tista' tpoġġi kopji tal-pjanti ġodda fuq il-Mejda tal-Kamra u l-emendi li ġew approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar?

Interpellant li l-pjanti oriġinali tad-Dar tal-Anzjani ġew ippreparati mill-periti tal-Ministeru bejn l-2012 u 2013.

Il-permess mill-Awtorità tal-Ippjanar inħareġ f'Settembru tal-2014 waqt li x-xogħlijiet inbdew sena wara.

Fl-istess sena, jiġifieri fl-2015, il-Gvern kien ħabbar Standards Minimi Nazzjonali bil-għan li jiżgura l-aħjar kwalità ta' ħajja għall-anzjani li jgħixu ġewwa dawn id-djar.

Għaldaqstant, wara eżerċizzju peritali, saret applikazzjoni ġdida lill-Awtorità tal-Ippjanar biex anke Dar San Ġużepp tkun konformi ma' dawn l-istandards nazzjonali.

Il-permessi ġodda ġew approvati fi Frar ta' din is-sena u jinsabu fid-dominju pubbliku.

Wieħed kemm jidħol fis-sit elettroniku tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Dar San Ġużepp se takkomoda 119 anzjan u anzjana u se tkun aċċessibbli għal min juża s-siġġu bir-roti u se jkollha sezzjoni dedikata għal min ibati mid-dementia.

Rigward progress, ix-xogħlijiet ta' kostruzzjoni waslu biex jingħalqu u fil-ġranet li ġejjin se tiġi pubblikata tender għall-finishing, furnishing u l-operat ta' din id-dar.

Il-proċess tat-tender mhuwiex proċess sempliċi u huwa l-ewwel wieħed tax-xorti tiegħu f'Għawdex li se jservi wkoll ta' mudell għall-proġetti simili li qed jiġu ppjanati.

Rigward l-informazzjoni mitluba fl-ewwel mistoqsija, din hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

QASAM INDUSTRIJALI TAX-XEWKIJA – ĦADDIEMA – XOGĦOL TA' MANUTENZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni fil-Qasam Industrijali tax-Xewkija Għawdex?

Jista' jgħid x'manutenzjoni saret fil-Qasam Industrijali tax-Xewkija minn Ġunju 2017 sal-lum?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' manutenzjoni li sar fil-Qasam Industrijali tax-Xewkija minn Ġunju 2017 sal-lum mill-kuntratturi imqabbdin mill-Malta Industrial Parks jinkludi t-tiswija ta' street lighting, landscaping kif ukoll tiswija ta' toroq u bankini.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5741 kollha u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif dwar entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu dwar każijiet ta' dixxiplina ta' impjegati minn Marzu 2013 sal-lum?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fl-4 ta' Ġunju 2018, f'seduta numru 124.

IX-XLENDI – XOGĦLIJIET FUQ IL-JETTY

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar l-aħħar żviluppi fuq ix-xogħol li hemm bżonn isir fuq il-jetty tax-Xlendi?

Jista' jgħid jekk ix-xogħol hux se jibda matul dawn il-ġranet?

Jista' jgħid xi prekawzjonijiet se jittieħdu issa li dalwaqt jibda s-sajf biex ma jkunx hemm periklu għal għawwiema u persuni oħra li jiffrekwentaw iż-żona?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-jetty tax-Xlendi ġarrab ħsarat estensivi kawża tal-maltemp.

Tant hu hekk li l-parti ta' barra ta' madwar ħames metri ġġarrfet għalkollox u kienet perikoluża.

Din is-sezzjoni mġarrfa tneħħiet minn Transport Malta u t-tarf tal-jetty ġie bbarrikat u tpoġġew tabelli ta' twissija għall-fini ta' sigurtà.

Il-parti tal-jetty li tneħħiet trid terġa' tinbena mill-ġdid u jsir xogħol ieħor ta' tiswija fil-partijiet l-oħra fejn hemm il-ħsarat.

Dan ix-xogħol għandu jkompli fil-ġranet li ġejjin wara li jiġu konklużi l-eżaminazzjonijiet tekniċi u aġġornament ta' disinnji mil-periti u tim tekniku ta' Transport Malta.

Transport Malta flimkien mal-Ministeru għal Għawdex se jieħdu l-prekawzjonijiet li hemm bżonn biex jitnaqqas l-inkonvenjent u ma jkunx hemm periklu.

Dawn jinkludu aċċess temporanju għas-sajjieda, moll alternattiv għall-imbarkazzjoni u diżimbarkazzjoni ta' passiġġieri mid-dgħajjes, kontroll minn enforcement officers ta' Transport Malta fuq il-baħar u fuq l-art matul ix-xogħol, li jsir ċertu xogħol matul il-lejl, u moniteraġġ u kontroll mill-uffiċjal inkarigat għas-saħħa u sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

IN-NAXXAR – TRIQ IL-QOTON – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Qoton fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali meta din l-entità tiġi mwaqqfa fix-xhur li ġejjin.

L-aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati direttament.

IN-NAXXAR – TRIQ ĠIBILTÀ – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq Ġibiltà fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6136.

IN-NAXXAR – TRIQ IT-TELGĦA TAL-GĦAQBA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq it-Telgħa tal-Għaqba fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – TRIQ L-INGILTERRA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq l-Ingilterra fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – TRIQ L-EMIGRANTI – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq l-Emigranti fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR – TRIQ IL-ĠERMANJA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Ġermanja fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Intterpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6136.

AWTORITA TAL-IPPJANAR – UFFIĊĊJI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-uffiċċji tal-Awtorità tal-Ippjanar f'Għawdex ġew rilokati f'post ieħor ġewwa l-Victoria, u dan minkejja li l-permessi biex jitwaqqa' l-bini eżistenti tal-Awtorità tal-Ippjanar għadu ma ħariġx?

Jista' jgħid kemm hu l-ammont ta' kera li qed tħallas l-Awtorità għal dawn l-uffiċċji li qed tuża temporanjament u għal kemm-il sena jew xhur inkrew dawn l-uffiċċji?

Il-kirja saret b'mod dirett jew wara sejħa pubblika?

IAN BORG: Bi twegiba għal mistoqsija parlamentari 6149, l-Awtorità tal-Ippjanar irrilokat l-impjegati tagħha għall-uffiċini l-ġodda fil-5 ta' Marzu 2018.

L-applikazzjoni għal permess ta' żvilupp saret fis-17 ta' Novembru 2017 u bħalissa qiegħda tiġi pproċessata.

L-ammont ta' kera li qed tħallas l-Awtorità huwa ta' €3,000 fix-xahar.

Dawn l-ufficini inkrew għal perjodu ta' 18-il xahar di fermo, liema perjodu beda fl-1 ta' Marzu 2018.

Fl-eventwalità li l-Awtorità jkollha bżonn l-uffiċini għal żmien iktar fit-tul, l-istess l-Awtorità għandha d-dritt ittawwal il-perjodu tal-kera sa massimu ta' 12-il xahar, bl-istess rati, termini u kondizzjonijiet.

L-għażla tal-uffiċini saret wara sejħa pubblika li kienet miftuħa bejn il-25 ta' Awwissu u l-15 ta' Settembru 2017.

AĠENZIJA IDENTITÀ MALTA U L-MFSA - LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, x'laqgħat saru bejn l-Aġenzija Identità Malta u l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA)?

Jista' jagħti d-data ta' kull waħda minn dawn il-laqgħat, min talab li jsiru l-laqgħat, min kienu l-uffiċjali tal-Aġenzija Identità Malta u tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) li kienu preżenti għal kull waħda mil-laqgħat u x'kienu s-suġġetti li ġew diskussi waqt l-imsemmija laqgħat?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab informat li ma kienx hemm laqgħat formali bejn ldentity Malta u l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji (MFSA).

Fiż-żmien li kien qed jigi ppreparat il-Programm ta' Ċittadinanza b'Investiment saret laqgħa teknika dwar il-proposta ta' xiri ta' bonds fuq is-suq lokali.

TRIQ BEJN ĦAŻ-ŻABBAR U Ż-ŻEJTUN - TRIQ TAĊ-ĊAWSLI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-preparamenti sabiex it-triq magħrufa bħala Taċ-Ċawsli bejn Ħaż-Żabbar u ż-Żejtun issir mill-ġdid?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6205 f'seduta 129.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U INTRAPRIŻI ŻGĦAR - PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

JOE MIZZI: Tlabt biex tinġabar l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tagħha?

HELENA DALLI: Jien informata li t-tagħrif għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TELGĦA TA' SELMUN – XOGĦOL FUQ GĦERUQ TAS-SIĠAR

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jara li jsir ix-xogħol meħtieġ fuq l-għeruq tas-siġar li jinsabu fit-Telgħa ta' Selmun u li jistgħu jkunu ta' periklu?

JOSÈ HERRERA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika eżatt għal-liema parti qed jirreferi.

AVVIŻI LEGALI DWAR STIL TA' ĦAJJA SANA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5107, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika liema huma dawn iż-żewġ avviżi legali u jekk effettivament daħlux fis-seħħ?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru tal-Edukazzjoni u l-Ministeru għas-Saħħa qegħdin jaħdmu fuq Avviż Legali dwar il-Provvista tal-Ikel fl-Iskejjel.

TRIQ LI MILL-PONT TAL-MISTRA TAGĦTI GĦALL-BAJJA TAL-MISTRA – QTUGĦ TA' QASAB

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5429, jista' l-Ministru jara li l-qasab fit-triq imsemmija jinqata', peress li dan il-qtugħ għadu ma sarx u l-periklu għadu hemm?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għas-segwitu tar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5429, saret spezzjoni fuq is-sit fejn ittieħdu d-dettalji relatati mal-estent tal-qasab li jinsab fil-medda tat-triq li minn fuq il-pont tal-Mistra tagħti għal bajja tal-Mistra.

Sar pjan biex fl-immedjat jitneħħa ammont ta' qasab li jinsab biswit it-triq u mat-tul kollu ta din it-triq.

Se ssir applikazzjoni biex ikun hemm permessi neċessarji biex kif jitneħħa l-qasab kollu nkunu nistgħu nħawlu siġar u pjanti indiġeni adattati għal dan is-sit.

Dan il-pjan huwa ntiż li jsir lejn l-aħħar tas-sajf meta jkun iktar opportun li jitħawlu s-siġar u l-arbuxell.

REĠISTRU TA' DJAR ANTIKI PROTETTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jeżistix reġistru ta' djar antiki li huma protetti u li ma jistgħux jitwaqqgħu?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi il-mistoqsija tiegħu lill- Ministru konċernat.

TITJIRIET TAL-AIR MALTA - DEWMIEN

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed ikun hemm tant delays fuq it-tijiriet tal-Air Malta?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif diġà spjegajt fis-seduta parlamentari tal-11 ta' Ġunju, kien hemm dewmien imprevist sabiex l-ajruplan il-ġdid jingħaqad mal-kumplament tal-flotta tal-Air Malta.

Saru arranġamenti biex it-titjiriet skedati li kellhom isiru b'dan l-ajruplan jiġu operati minn ajruplani oħra fuq bażi ta' wet lease.

Wieħed minn dawn l-ajruplani kellu jiddaħħal għal manutenzjoni minħabba ħsara teknika.

Kien hemm ukoll dewmien li l-Air Malta ma kellha l-ebda kontroll fuqu fosthom strikes tal-Air Traffic Control ġewwa diversi pajjiżi, żewġ bird strikes, kondizzjonijiet ta' temp ħażin fl-Ewropa kif ukoll aċċident fejn trakk laqat wieħed mill-ajruplani.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid għaliex żdiedu r-rotot meta m'hemmx biżżejjed ajruplani?

Tant hu hekk li sar reklamar fuq wieħed mill-mezzi soċjali?

KONRAD MIZZI: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6321, ninformah li l-Air Malta għamlet arranġament sabiex iżżid il-flotta tagħha b'żewġ ajruplani oħra biex topera l-iskeda kollha tagħha.

NAXXAR – IT-TELGĦA T'ALLA U OMMU - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex possibbli li t-Telgħa t'Alla u Ommu fin-Naxxar tkompli tinbarax (kif diġà hi fil-parti ta' fuq) sa isfel nett ċjoè sa fejn ir-roundabout, peress li diversi persuni li jużaw din it-triq qed jilmentaw li qed isibuha perikoluża meta jsuqu għax faċilment jiskiddjaw mhux biss meta jkun il-maltemp iżda wkoll meta t-temp ikun tajjeb u anke meta jieħdu l-prekawzjoni li jsuqu bil-mod?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta għaddejja bit-tħejjijiet sabiex it-triq indikata tiġi mtejba.

Id-diffikultà msemmija qed jiġu meqjusa sabiex jittieħdu l-miżuri meħtieġa

TRASPORT PUBBLIKU – ŻIEDA FIR-ROTOT 41 U 42

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li jiżdied is-servizz fuq ir-rotot 41 u 42, li jitilqu miċ-Ċirkewwa, bħala parti miż-żieda ta' servizz fil-qasam tat-trasport pubbliku?

IAN BORG: Ninforma lil Onor. Interpellant li ttieħdet nota ta' dan is-suġġeriment għal aktar konsiderazzjoni.

TRIQ TAL-ARMIER – KONTROLL TAT-TRAFFIKU MINĦABBA XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri ta' kontroll tat-traffiku ħa l-kuntrattur li d-dettalji tiegħu qed jingħataw b'mod separat, meta nhar it-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018 kien qiegħed jaħdem fit-triq tal-Armier fejn kien qiegħed jagħti t-tarmak u kien imqabbad mill-Enemalta?

Jista' jgħid jekk kienx hemm pulizija jew wardens imexxu t-traffiku, u jekk kien hemm, kemm kien hemm?

JOE MIZZI: Ninsab informat li l-kuntratturi mqabbdin mill-Enemalta plc huma obbligati jimxu skont ir-regoli u d-direzzjonijiet tal-Awtorità responsabbli.

BERĠA TAŻ-ŻEJTUN - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jara li b'mod immedjat jittieħdu l-passi biex drenaġġ li ilu ħiereġ xi ħamest ijiem mill-Berġa taż-Żejtun, fi Triq Mater Boni Consigli, iż-Żejtun, jiġi rranġat anke minħabba l-fatt li din hija l-ġimgħa tal-festa u minn din it-triq prinċipali mhux biss jgħaddu l-marċijiet imma anki l-istatwa tal-purċissjoni ta' Santa Katarina?

Billi jien informat li dan id-drenaġġ mill-berġa ġie rrapportat jiem ilu mill-Pulizija, jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi mmedjati?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li immedjatament kif wasal dan l-ilment (it-Tnejn 11/06/18) saret spezzjoni fil-Berġa taż-Żejtun u ma jirriżultax li kien ħiereġ xi drenaġġ mill-post imsemmi minnu.

ELEĠIBILITÀ GĦAL FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 6242 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilha u ċjoè: Peress li anke l-Gvern Malti qiegħed jammetti li mhijiex eskluża l-possibbiltà li għall-perjodu finanzjarju (baġitarju) tal-Unjoni Ewropea 2021-2027, Malta taf ma tibqax eliġibbli għall-istess ammont ta' fondi mill-Unjoni Ewropea daqs qabel, speċjalment minħabba l-Brexit, tista' tgħid kif f'dan ix-xenarju se tiġi mwettqa l-wegħda li kienet saret lill-Għawdxin, li skont id-Dikjarazzjoni 36, annessa mat-Trattat ta' Sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, tgħid hekk:

Fid-dawl ta' din id-dikjarazzjoni unilaterali, tista' tgħid jekk saritx diġà t-talba għal rapport speċifiku dwar Għawdex lill-Kummissjoni Ewropea?

HELENA DALLI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-Proposti tal-Kummissjoni Ewropea għall-Politika ta' Koeżjoni li ħarġu fid-29 u t-30 ta' Mejju, 2018.

Il-Gvern Malti se jiskatta l-mekkaniżmu skont l-imsemmija Dikjarazzjoni sabiex jintalab rapport mill-Kummissjoni Ewropea dwar Għawdex.

Il-Gvern ikompli jagħmel ħiltu fix-xhur li ġejjin biex fiċ-ċirkostanzi preżenti Malta u Għawdex jibqgħu jibbenefikaw sostanzjalment mill-fondi msemmija.

GĦAWDEX – TIBDIL TA' TABELLI BIS-SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 6159 li oriġinarjament saret lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali u ċjoè: Peress li t-tabelli bis-sinjali tat-traffiku f'Għawdex qegħdin ġeneralment fi stat ħażin għax ħafna minnhom m'għadhomx jintgħarfu u jkun diffiċli għat-turisti u l-barranin biex isibu minn fejn jgħaddu, tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx ħsieb li ssir il-manutenzjoni tagħhom jew inkella jinbidlu?

Jekk iva, meta?

Interpellant li dawk it-tabelli li għandhom bżonn tibdil se jsiru fi żmien qarib wara li l-ġimgħa li għaddiet ġie ffirmat it-tender document mill-kuntrattur li ħa t-tender.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – SERVIZZI/GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6970 tat-12-il leġiżlatura, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista eżistenti ta' servizzi kollha offruti mill-Ministeru tiegħu jew minn entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu?

Jista' jindika min hi l-persuna responsabbli għal kull wieħed minn dawn is-servizzi?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija disponibbli pubblikament fil-portal tal-Ministeru li huwa https://family.gov.mt

SERVIZZI FIL-KOMUNITÀ BIEX JIĠU MEGĦJUNA PERSUNI B'DIŻABILITÀ U MIN JIEĦU ĦSIEBHOM

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 719, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li qed jagħmlu użu minn dawn is-servizzi indikati fir-risposta u jekk hemmx xi waiting list biex jirċievu dawn is-servizzi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizzi msemmija, li fil-preżent qed jagħmlu użu minnhom il-klijenti tal-Aġenzija Sapport, huma kif ġej:

· Direct Payment - fejn jingħataw fondi sabiex familji li għandhom persuni b'diżabilità, jkollhom servizz fid-dar għal ħinijiet qosra sa 12-il siegħa matul il-ġimgħa, minn aġenziji privati li jassistu f'għajnuna ta' kura għal persuna b'diżabilità skont il-bżonn.

74 persuna qed tutilizza dan is-servizz.

· Community Services - fejn impjegati tal-Aġenzija Sapport jaħdmu mal-klijenti fil-komunità sabiex jgħinuhom, biex ikollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Il-lista ta' stennija għas-Servizz ta' Direct Payment u Community Services bejniethom, hija ta' 47 persuna.

· Independent Community Living (ICL) - fejn jingħataw fondi sabiex familji li għandhom persuni b'diżabilità jkun jista' jkollhom servizz, kemm fid-dar u kemm fil-komunità, għal iktar minn 13-il siegħa, skont il-każ.

78 persuna qed tutilizza dan is-servizz waqt li hemm erba' persuni fuq il-lista ta' stennija.

· Personal Assistance Fund (PAF) - sabiex persuni b'diżabilità bi bżonnijiet partikolari, jkun jista' jkollhom persuna li toffrilhom is-servizz bħala live-in carer u saħansitra jkun hemm l-opportunità li jieħdu servizzi minn professjonisti oħra skont it-talba u l-fond mogħti.

33 persuna qed tutilizza s-servizz waqt li m'hemmx persuni fuq il-lista ta' stennija.

SHELTERED EMPLOYMENT - TAĦRIĠ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti t-taħriġ tax-Sheltered Employment?

Kemm kien hemm persuni b'diżabilità li qed jirċievu dan it-taħriġ biex itejbu l-ħiliet tagħhom?

X'għandha tagħmel persuna b'diżabilità biex tkun intitolata għal dan it-taħriġ?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-programm Sheltered Employment Training, li huwa parzjalment iffinanzjat mill-Unjoni Ewropea, jipprovdi taħriġ assistit għall-persuni b'diżabilità l-aktar severa bil-għan li jtejbu l-ħiliet tagħhom għad-dinja tax-xogħol.

Diversi job coaches huma assenjati sabiex jissapportjaw lill-persuni li jattendu l-programm ta' taħrig li jinkludi perjodu f'ambjent reali tax-xogħol.

In-numru ta' persuni b'diżabilità li rċevew dan it-taħriġ huwa indikat fit-tabella hawn taħt:

Persuna b'diżabilità interessata li tidħol fid-dinja tax-xogħol għandha tirreġistra ma' Jobsplus biex tiġi rreferuta mill-professjonisti li jaħdmu ma' Jobsplus jew mal-Lino Spiteri Foundation.

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 718, jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti l-Job Bridge Training and Development Centre?

Kemm hemm persuni b'diżabilità li qed jibbenefikaw minn dan iċ-Ċentru?

X'tip ta' taħriġ speċifiku jingħata lil min qed jagħmel użu minn dan iċ-Ċentru?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Job Bridge Training and Development Centre huwa fergħa ta' Jobplus ġewwa Pembroke li tipprovdi taħriġ speċifiku li jiffoka fuq ħiliet ta impjegabilità, komunikazzjoni, ħiliet soċjali kif ukoll ħiliet għal ħajja indipendenti.

Se jibda wkoll dalwaqt taħriġ addattat għall-persuni b'diżabilità u persuni oħra vulnerabbli biex il-parteċipanti jakkwistaw ħiliet bażiċi tal-uffiċċju u IT.

Dan it-taħriġ huwa parzjalment iffinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

BRIDGING THE GAP – PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jindika kemm hemm persuni b'diżabilità li qed jagħmlu użu mill-iskema Bridging the Gap?

Jista' applikant jagħmel użu minn din l-iskema biex jaħdem part-time?

X'għandu wieħed jagħmel biex jagħmel użu minn dan is-servizz?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-iskema Bridging the Gap (BTG) toffri opportunità ta' prova fuq il-post tax-xogħol (work exposure) lill-persuni b'diżabilità għal numru ta' ġimgħat (skont il-bżonn).

Matul il-perjodu miftiehem, Jobsplus tagħti allowance fil-ġimgħa lill-parteċipanti, ekwivalenti għal 80% tal-paga minima nazzjonali.

Jekk il-persuna ddum aktar minn 12-il ġimgħa f'din l-iskema, hi trid iċċedi l-benefiċċji tas-sigurtà soċjali tagħha.

Min-naħa l-oħra min iħaddem ma jkunx obbligat li jħallas il-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali, il-paga u benefiċċji oħra bħal sick leave.

Individwu għandu jirreġistra ma' Jobsplus bħala persuna b'diżabilità kif ukoll għandu jirreġistra għal xogħol full-time jew part-time biex jagħmel użu minn din l-iskema.

Mill-2016 sal-lum ibbenefikaw minn din l-iskema 134 persuni b'diżabilità.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-Telecare hux se tiġi pprivatizzata?

Dan se jkun ifisser li l-anzjani jkollhom jibdew iħallsu ferm aktar għal dan is-servizz tant importanti għall-anzjani?

X'inhi l-mira ewlenija tal-Gvern; li jżomm it-Telecare jew jipprivatizzah?

F'każ li jiġi pprivatizzat, il-Gvern se jżarma l-istruttura li għandu, inkluż l-apparat u l-ħaddiema?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-Telecare huwa servizz li jingħata mid-Dipartiment tal-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità.

M'hemmx pjanijiet li dan is-servizz jiġi privatizzat.

Id-Dipartiment bħalissa għaddej b'diskussjonijiet fuq kif dan is-servizz għandu jiżviluppa fl-aħjar interess għall-persuni li jagħmlu użu minnu.

Ħ'ATTARD – SIĠAR PROTETTI FIŻ-ŻONA TAL-BYPASS

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx siġar protetti fiż-żona fejn qed tiġi ppjanata l-bypass ta' Ħ'Attard jiġifieri minn Ħ'Attard ħdejn l-MFSA sa ftit 'il fuq mid-daħla ta' Ta' Qali Ħ'Attard?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

Ħ'ATTARD – SIĠAR TAĊ-ĊITRU U SIĠAR OĦRA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm siġar taċ-ċitru u siġar oħra fiż-żona fejn qed tiġi ppjanata l-bypass ta' Ħ'Attard jiġifieri minn Ħ'Attard ħdejn l-MFSA sa ftit 'il fuq mid-daħla ta' Ta' Qali, Ħ'Attard?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Ħ'ATTARD – GĦELIEQI TA' BDIEWA FIŻ-ŻONA TAL-BYPASS

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm bdiewa u jew persuni reġistrati li għandhom l-għelieqi fiż-żona fejn qed tiġi ppjanata l-bypass ta' Ħ'Attard jiġifieri minn Ħ'Attard ħdejn l-MFSA sa ftit 'il fuq mid-daħla ta' Ta' Qali, Ħ'Attard?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

SPTARIJIET TAL-GVERN - KUNTRATTUR LI JISSUPPLIXXI L-IKEL

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-kuntratt li huwa maħsub li jirregola lill-kuntrattur li se jkun qed jissupplixxi l-ikel fl-isptarijiet, jista' l-Ministru:

a. jgħid x'inhu l-kriterju li jirregola x-xiri tal-ħaxix u frott skont dan il-kuntratt;

b. jgħid x'kondizzjonijiet hemm fil-kuntratt li jistabbilixxu liema frott u ħaxix għandu jkun ta' produzzjoni lokali jew importat; u

ċ. jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt li qed jirregola lill-kuntrattur li qed jissuplixxi l-ikel lill-isptarijiet tal-Gvern?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntratt ikkonċernat, u li għadu fis-seħħ, huwa dak li kien ingħata mill-aħħar Amministrazzjoni Nazzjonalista li minnu ma nbidel xejn la mill-Amministrazzjoni tal-2013-2017 u lanqas t'issa.

Il-kuntratt konċernat kien ġie estiż sas-sena 2022 ftit jiem biss qabel l-elezzjoni ġenerali ta' Marzu 2013.

DJAR RESIDENZJALI TAL-ANZJANI - KUNTRATTUR LI JISSUPPLIXXI L-IKEL

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għall-kuntratt li huwa maħsub li jirregola lill-kuntrattur li se jkun qed jissupplixxi l-ikel fi djar residenzjali tal-anzjani, jista' l-Ministru:

a. x'inhu l-kriterju li jirregola x-xiri tal-ħaxix u frott skont dan il-kuntratt;

ċ. jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kuntratt li qed jirregola lill-kuntrattur li se jissupplixxi l-ikel fid-djar tal-anzjani?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità għaddej bil-preparamenti meħtieġa sabiex ikun hemm kuntratt ġdid għal dan is-servizz, skont ir-regolamenti dwar l-akkwist pubbliku.

Is-suġġerimenti msemmija mill-Onor.

Interpellant diġà ġew ikkonsidrati.

Min-naħa l-oħra, il-menu pprovdut fir-Residenza San Vinċenz de Paul huwa regolat minn kuntratt pubbliku li jistabbilixxi menu għal perjodu ta' żmien determinat u li huwa magħmul skont il-bżonn tar-residenti.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-menu huwa staġjonali u jinkludi fih ħaxix u frott skont l-istaġun.

Kopja tal-kuntratt ma tistax titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra minħabba li fih informazzjoni ta' natura kummerċjalment sensittiva.

IL-MOSTA - TRIQ ID-DIFIŻA ĊIVILI - BANKINA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa sabiex jara li fi Triq id-Difiża Ċivili fil-Mosta, fejn qed isir it-tarmak, issir bankina ta' metru fuq kull naħa tat-triq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol li għaddej bħalissa fit-triq indikata jinkludi tiswijiet tal-wiċċ tal-karreġġjata eżistenti.

Transport Malta qed tfassal proposti għal proġett ta' bini mill-ġdid ta' din it-triq, b'disinn aħjar u aktar faċilitajiet bħal bankini u tagħmir ieħor li jtejjeb l-effiċjenza u s-sigurtà ta' din l-infrastruttura għal dawk kollha li jużawha.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent, b'riżultat ta' dak kollu li tħabbar fl-aħħar baġit:

a. x'inhi r-rata ta' taxxa fuq il-pensjoni; u

b. x'inhu l-ammont ta' pensjoni li mhuwiex taxxabbli?

Jista' jgħid x'kienet iż-żieda fil-pensjoni wara l-aħħar baġit?

Jista' jgħid sal-lum x'inhuma l-kriterji li jistabbilixxu r-rata ta' ħlas ta' taxxa fuq il-pensjoni fil-kategoriji u l-każijiet differenti kollha li jeżistu?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena bażi 2018 'il quddiem, dħul minn pensjoni sa €13,200 ma titħallasx taxxa fuqu.

Il-mekkaniżmu użat biex jintlaħaq dan il-għan huwa permezz ta' tax rebate.

Jiġifieri d-dħul tal-individwu jinħadem bir-rati normali tat-taxxa skont jekk hux ir-rati ta' persuna waħedha, miżżewġa jew ġenitur, u mbagħad mit-taxxa li tirriżulta jinaqqas it-tax rebate.

Ir-riżultat finali jkun li għal kull kategorija (persuna waħedha, miżżewweġ, ġenitur), dħul minn pensjoni sa €13,200 ma jkunx taxxabbli.

Ma' dan ukoll, fil-każ ta' individwu li huwa ntaxxat bir-rati ta' miżżewweġ, jingħata tax rebate addizzjonali fuq €1,000 minn kull dhul ieħor.

Rigward il-parti rigward "x'kienet iż-żieda fil-pensjoni wara l-aħħar baġit", nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

SPORTMALTA – MANUTENZJONI TAL-OPEN-AIR GYM F'TA' QALI

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jitlob lil SportMalta tagħmel il-manutenzjoni neċessarja fl-open-air gym f'Ta' Qali għaliex hemm apparat, bħar-rota statika, li mhumiex jiffunzjonaw?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li SportMalta se tkun qed tikkomunika mas-supplier oriġinali biex jiġu manifatturati żewġ roti statiċi biex jinbidlu dawk li mhumiex jiffunzjonaw.

DISKOTEKA FIL-MIFTUĦ – INKONVENJENT LILL-PAZJENTI TA' MOUNT CARMEL

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa biex jipproteġi d-drittijiet tal-pazjenti morda b'diżordni mentali fl-Isptar Mount Carmel minħabba l-inkonvenjent li qed toħloq id-diskoteka miftuħa fil-limiti ta' Ħaż-Żebbug, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, li għandha permess li ddoqq sal-4.00 am, u li qed jolqot lill-morda ta' ċerti swali bil-ħoss esaġerat tal-mużika tad-diskoteka?

Kemm-il rapport sar lill-Pulizija?

Jista' jgħid x'passi ttieħdu?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li sa meta nġabret l-informazzjoni (il-Ħamis, 14 ta' Ġunju 2018) l-amministrazzjoni tal-Isptar Mount Carmel ma kien waslilha l-ebda lment dwar xi forma ta' inkonvenjent li seta' kien ikkaġunat minn ħsejjes esaġerati ta' mużika mid-diskoteka li qiegħed jirreferi għaliha l-Onor.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – POST TA' DIVERTIMENT - SKUMDITÀ LIR-RESIDENTI – KEJL TAL-VOLUM TAL-ĦOSS TAL-MUŻIKA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6037 dwar id-diskoteka miftuħa li qiegħda fil-limiti ta' Ħaż-Żebbug, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, u li hija ta' disturb lir-residenti li joqogħdu fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbug, Rabat, Siġġiewi u Ħ'Attard u b'mod partikolari għall-ispezzjonijiet tal-Pulizija, jista' l-Ministru jgħid x'tagħmir għandha l-Pulizija biex tkejjel b'decibels il-volum tal-ħoss tal-mużika?

Jista' l-Ministru jipprovdi tabella ta' dawn l-ispezzjonijiet li jindikaw il-volum tal-ħoss u d-distanza minn fejn ittieħed?

Jekk il-Pulizija m'għandhiex dan l-apparat, fuq min taqa' bħala entità biex jitkejjel dan?

Jekk il-Pulizija m'għadhiex tuża dan l-apparat, jista' l-Ministru jgħid kif tista' l-Pulizija tressaq din id-diskoteka bi provi konkreti l-qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat illi l-Pulizija m'għandha l-ebda apparat biex tkejjel b'decibels il-volum tal-ħoss tal-mużika u m' hemm l-ebda liġi li tirregola tali livell ta' dawn il-ħsejjes.

Għaldaqstant ma teżistix tabella ta' xi spezzjonijiet li saru u li jindikaw il-volum tal-ħoss u d-distanza minn fejn ittieħed.

Informat li madankollu l-Pulizija dejjem taġixxi meta xi ħadd jirrapporta li sofra inkonvenjent bil-ħsejjes u jinħarġu akkużi kontra min jikkaġuna l-inkonvenjent meta jkun il-każ, skont l-evidenza miġbura u kif tipprovdi l-liġi.

Bħalissa m'hemmx entità partikolari li tkejjel b'decibels il-volum tal-ħoss tal-mużika.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – POST TA' DIVERTIMENT – ĦRUĠ TAL-PERMESS

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6037 dwar id-diskoteka miftuħa li qiegħda fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u li hi ta' disturb għar-residenti li joqogħdu fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbuġ, Rabat, Siġġiewi u Ħ'Attard, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji tal-ħruġ tal-permess?

X'superviżjoni ssir mill-Ministeru?

X'inhi l-proċedura ta' tiġdid tal-permess?

Kemm hu l-ħlas tal-liċenzja ta' stabbilimenti ta' din ix-xorta?

X'miżuri ġew imposti fuq id-diskoteka biex ikun hemm sound buffers u b'hekk il-ħoss tal-mużika ma jiġix trasmess b'inkonvenjent?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ġejt informat li l-MTA ma kenitx l-Awtorità li dak iż-żmien ipproċessat u ħarġet il-liċenzja ta' diskoteka iżda kien il-Kummissarju tal-Pulizija li ħareġ din il-liċenzja.

Il-parir li l-MTA intalbet tagħti dak iż-żmien kien jekk il-liċenzji ta' dan l-istabbiliment kenux imħallsin jew le.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – POST TA' DIVERTIMENT - SKUMDITÀ LIR-RESIDENTI – VOLUM EĊĊESSIV

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6037 dwar id-diskoteka miftuħa li qiegħda fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u li hi ta' inkonvenjent għar-residenti li joqogħdu fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbuġ, Rabat, Siġġiewi u Ħ'Attard irrid ngħid li huwa fir-remit tal-ERA li tipproteġi d-drittijiet tar-residenti minn volum eċċessiv ta' storbju.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu f'dan ir-rigward?

Jista' jgħid kemm-il darba l-Korp tal-Pulizija u/jew il-Ministeru għall-Intern irrikorrew għall-għajnuna f'dan ir-rigward?

X'miżuri ġew imposti fuq id-diskoteka biex ikun hemm sound buffers u b'hekk il-ħoss tal-mużika ma tiġix trasmessa b'inkonvenjent?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għal dak li jikkonċerna noise pollution, il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima appunta Kummissjoni ad hoc.

Din il-Kummissjoni ngħatat il-karigu sabiex tipproponi qafas leġiżlattiv sabiex tiġi regolata u ndirizzata din il-problema b'mod ħolistiku.

Din il-Kummissjoni qed taħdem id f'id mal-ERA u fil-ġimgħat li ġejjin hu mistenni li d-dokument relattiv ikun konkluż u ppreżentat lill-Ministru għall-konsiderazzjoni tiegħu.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6037 dwar id-diskoteka miftuħa li qiegħda fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u li hi ta' inkonvenjent lir-residenti li joqogħdu fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbuġ, ir-Rabat, is-Siġġiewi u Ħ'Attard, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji tal-ħruġ tal-permess?

Il-permess joħroġ fuq permess ta' spirti biss?

X'superviżjoni ssir mill-Ministeru?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi din il mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

AWTORITÀ TAD-DJAR – BINJA BUQANA FL-IMTARFA – TISWIJIET STRUTTURALI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tiswijiet strutturali li qed isiru f'Binja Buqana fl-Imtarfa mill-Awtorità tad-Djar, wara li dawn id-difetti strutturali, wara 20 sena, ġew ikkonfermati li huma stat ta' fatt u li huma periklu, jista' l-Ministru jgħid x'mistrieħ il-moħħ għandu jkollu r-resident li x-xogħol qed isir skont is-sengħa f'kull post fil-blokka?

Liema huma l-entitajiet li qegħdin jagħmlu l-ispezzjonijiet u kemm hi l-frekwenza ta' dawn iż-żjarat?

Min qiegħed iħares id-drittijiet kuntrattwali tar-resident?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għalfejn inbidlet it-teknika fuq l-infurzar tal-pilastri?

Michael Farrugia, kien qal waqt press release li l-pilastri se jinbidlu, beda jsir hekk imma ma tkomplix.

Huwa nnotat li bil-metodu l-ġdid ta' kif qegħdin jiġu rranġati l-pilastri ta' bejn il-garaxxijiet, qed jittieħed spazju mill-komun privat u x-xogħol mhux qiegħed jinforza l-irjus propja.

Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed tieħu l-Awtorità tad-Djar jekk dan huwa minnu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-analisi tal-ħsarat li kien hemm fil-binja msemmija, kienet saret minn kumpanija internazzjonali, b'reputazzjoni tal-ogħla livell, ARUP u x-xogħlijiet ta' tiswija li qed isiru bħalissa qegħdin jiġu sorveljati minn kumpanija ta' periti lokali, QP Management.

L-istess kumpanija ta' periti qed tieħu ħsieb is-sorveljanza tal-proġett u qed tagħmel l-ispezzjonijiet kollha neċessarji bejn darba u darbtejn fil-ġimgħa, skont in-natura tax-xogħlijiet li jkunu qed isiru.

Ir-residenti tal-blokka għandhom Assoċjazzjoni tar-Residenti li tirrappreżentahom.

Dwar il-metodoloġija tal-infurzar tal-pilastri, wara li saru l-investigazzjonijiet u l-ispezzjonijiet f'kull appartament, irriżulta li kien hemm bżonn illi jinbidlu l-metodi strutturali ta' kif kienu se jiġu rranġati l-pilastri u dan minħabba diversi raġunijiet fosthom li:

· Tibdil totali tal-pilastri seta' jirriżulta f'riskju strutturali għall-appartamenti waqt ix-xogħlijiet u għalhekk ikunu ta' riskju għas-saħħa u s-sigurtà tar-residenti.

Għaldaqstant ittieħdet deċiżjoni sabiex il-pilastri jitħallew u jissaħħu l-pilastri eżistenti;

· Wara diskussjonijiet u b'approvazzjoni mill-Assoċjazzjoni illi tirrappreżenta r-residenti tal-Binja kif ukoll tal-Awtorita` tad-Djar ġie konkluż illi l-aħjar soluzzjoni kienet illi l-pilastri eżistenti jissaħħu minn barra.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tnaqqis fil-wisa' tal-komun quddiem il-garaxxijiet huwa minimu u konformi mal-linji gwida tal-Awtorità tal-Ippjanar.

MFSA - TWEĠIBA GĦAT-TALBA GĦAL INFORMAZZJONI ADDIZZJONALI MAGĦMULA MIĊ-CHAIRMAN TAL-EUROPEAN BANKING AUTHORITY

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ittra u/jew ta' kwalunkwe dokument ieħor tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) bi tweġiba għat-talba għal informazzjoni addizzjonali magħmula miċ-Chairman tal-European Banking Authority lill-istess Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) u liema tweġiba kellha tingħata lill-European Banking Authority sa nhar il-Ħadd 10 ta' Ġunju 2018?

JOSEPH MUSCAT: L-informazzjoni li għaddiet bejn l-Awtorità Bankarja Ewropea u l-MFSA hija soġġetta għall-kunfidenzjalità kif stabbilit fir-Regolament (UE) Nru. 1093/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta' Novembru 2010 li jistabbilixxi l-Awtorità Superviżorja Ewropea (Awtorità Bankarja Ewropea).

PROGRAMMI TA' ĠRAJJIET KURRENTI, DISKUSSJONIJIET, INKLUŻ PROGRAMMI MTELLA' MILL-KAMRA TAL-AĦBARIJIET TA' TELEVISION MALTA – LISTA' TA' PERSUNI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' persuni li ħadu sehem fi programmi ta' ġrajjiet kurrenti, diskussjonijiet, inkluż programmi mtellgħa mill-Kamra tal-Aħbarijiet ta' Television Malta matul il-perjodu mill-4 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jgħid għal kull waħda mill-persuni f'liema kapaċità ġiet mistiedna jew lil min kienet qiegħda tirrappreżenta?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qiegħda tinġabar u għaldaqstant tingħata f'xi seduta oħra.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PJAN LOKALI TAL-MAJJISTRAL TA' MALTA - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali tal-Majjistral ta' Malta?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba l-ammont kbir ta' riżorsi meħtieġa, hu meqjus diffiċli ħafna, jekk mhux prattikament impossibbli, li tali informazzjoni tinġabar fi żmien raġunevoli.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PJAN LOKALI TAN-NOFSINHAR TA' MALTA - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali tan-Nofsinhar ta' Malta?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba l-ammont kbir ta' riżorsi meħtieġa, huwa meqjus diffiċli ħafna, jekk mhux prattikament impossibbli, li tali informazzjoni tinġabar fi żmien raġunevoli.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PJAN LOKALI TAL-PORTIJIET TAT-TRAMUNTANA TA' MALTA - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali tal-Portijiet tat-Tramuntana ta' Malta?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara kif l-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, kien issottometta applikazzjoni biex jixtri l-flat tal-housing u wara li għamel il-konvenju u saħansitra kellu jagħmel kuntratt f'Diċembru, ċemplulu u qalulu li dan ma jistax isir għax il-post huwa tal-Lands?

(Dan meta ż-żewġ appartamenti ta' fuqu nbiegħu).

Jista' jgħid x'inhi l-problema?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar informat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

APPLIKAZZJONI/PERMESS GĦAL VERANDA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-każ tal-veranda stallata minn ħaddiema tal-Gvern fid-dar tiegħu kienx applika għal permess jew Development Notification Order (DNO) mal-Awtorità tal-Ippjanar u jippreżenta l-evidenza dokumentarja ta' dan?

CARMELO ABELA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 6253.

XOGĦLIJIET – ĦADDIEMA TAL-GVERN

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba uża ħaddiema tal-Gvern għal xogħlijiet fid-dar tiegħu u jagħti d-dati relevanti u x'tip ta' xogħlijiet wettqu?

CARMELO ABELA: Nirreferi lill-Onor.

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – TRIQ IL-MARFA U TRIQ DUN FRANĠISK SCIBERRAS – PERMESSI APPROVATI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 3681 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-permessi kif approvati mill-awtoritajiet konċernati tal-proġett li qed isir mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa bejn Triq il-Marfa u Triq Dun Franġisk Sciberras?

OWEN BONNICI: Id-dettalji u d-dokumentazzjoni kollha relatata mal-permess kif approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar - PA 02572/15 kif ipprovduti mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

IL-MELLIEĦA – TRIQ IL-KBIRA U TRIQ IN-NASES - PJANTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar pjanti li tressqu quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar u jgħid fiex waslet l-applikazzjoni għall-bini tal-lukanda, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa bejn Triq il-Kbira u Triq in-Nases?

Fl-istess waqt jista' jindika jekk kienx hemm xi forma ta' oġġezzjoni għal dan l-iżvilupp mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa?

IAN BORG: L-applikazzjoni msemmija hija PA 5909/17 li għadha fl-istadju ta' screening.

L-Awtorità tal-Ippjanar qed tistenna risposta mingħand l-ERA fir-rigward ta' studji sottomessi mill-perit fit-18 u l-25 ta' Mejju 2018 (Air Quality Study u Noise Impact Study Report).

L-ERA ġiet ikkonsultata fil-25 ta' Mejju 2018 u ż-żmien ta' konsultazzjoni jagħlaq fil-25 ta'Ġunju 2018.

Fl-istadju ta' screening ma kien hemm ebda oġġezzjoni mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, imma ta' min jinnota li ż-żmien uffiċjali fejn persuna/i jew entitajiet jistgħu jissottomettu l-kummenti tagħhom jiskatta wara li l-applikazzjoni tkun inqalbet għal full process.

FONDAZZJONI GĦALL-ĦARSIEN SOĊJALI – ĦATRIET TA' MANAGERS

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4844 u jinforma lil din il-Kamra l-informazzjoni dwar il-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji kollha u s-servizzi kollha li jaqgħu taħtha, għall-perjodu minn April 2013 sa Marzu 2018 u jgħid kemm saru ħatriet fil-gradi minn manager 'il fuq?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul il-perjodu msemmi kien hemm 32 persuna, li kienu maħtura fil-gradi, minn manager 'il fuq.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – ĦLASIJIET B'LURA TA' PAGAMENT TA' TAXXI FUQ ID-DĦUL

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb min-naħa tal-awtoritajiet sabiex iniedu xi tip ta' skema li permezz tagħha, persuni u entitajiet kummerċjali u anke entitajiet oħrajn li jkunu sidien ta' proprjetajiet li jkunu tajba għall-finijiet t'akkomodazzjoni soċjali u li jkollhom jagħtu lill-Gvern ammonti sinifikanti ta' flus bħal ħlasijiet b'lura ta' pagamenti tat-taxxa fuq id-dħul (Income tax) u tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) kif ukoll pagamenti tas-social security contributions u dawn ma jkollhomx minn fejn iħallsu dawn l-ammonti ta' flus lill-Gvern, sabiex permezz ta' din l-iskema jkunu jistgħu jpaċu dawn id-djun billi jgħaddu lill-Gvern dawk il-proprjetajiet li jkunu tajbin għall-akkomodazzjoni soċjali?

Hemm xi ħsieb min-naħa tal-Awtorità li tiġi mgħoddija xi liġi minn din il-Kamra sabiex jiġi regolarizzat dan il-mod ta' tpaċija u b'hekk il-Gvern ikun jista' jiġbor ammont sostanzjali ta' flus li għandu jiġbor u kollox isir skont il-liġi u skont regoli u prassi stabbiliti mingħajr ħafna qawmien ta' dubji u tfigħ ta' tajn bla bżonn minn min suppost jaf aħjar?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru ġentilment jikkonsidra li jitpoġġew traffic lights fejn Labour Avenue tingħaqad mal-Pjazza tan-Naxxar peress li qiegħed ikun hemm konġestjoni tat-traffiku matul il-ġurnata kollha u dan minħabba li kull min ikun se jaqsam minn fuq iż-zebra crossing li hemm bejn il-każin tal-banda Peace u l-ATM tal-HSBC, jaqsam kif ġie ġie u l-ħin kollu jwaqqaf it-traffiku?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għaddejt dan is-suġġeriment lil Transport Malta sabiex tagħmel analisi ta' dan il-bżonn.

Kif wieħed jista' japprezza, qabel ma jitwaħħlu dawn l-istrutturi jenħtieġ li jsir studju dettaljat sabiex l-impatt li jħalli, kemm dak pożittiv kif ukoll dak negattiv, ikun wieħed magħruf.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – ENTITÀ SPORTIVA - KAŻ

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal il-każ li l-entità sportiva li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għandha quddiem l-Awtorità tal-Artijiet?

Peress li dan il-każ ilu għal numru ta' snin quddiem din l-Awtorità, jista' jara li dan il-każ jitmexxa kemm jista' jkun malajr?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tal-Artijiet qiegħda tipproċessa l-każ sabiex l-imsemmija art tgħaddi lil SportMalta.

GĦAJNSIELEM – TRIQ L-IMĠARR – BOZZA MHUX MIXGĦULA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara li l-bozza bin-numru 163 li qiegħda fi Triq l-Imġarr Għajnsielem, u li ilha mitfija għal aktar minn sena, tinxtegħel kemm jista' jkun malajr?

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid minn min se jkun qed jitmexxa r-range tal-isparar f'Ta' Kandja wara li jintemm il-World Cup tal-Isparar?

Jista' jgħid jekk il-Malta Shooting Sport Federation hijiex se tingħata r-responsabilità tal-immaniġġar tal-faċilità tal-isparar f'Ta' Kandja wara li tintemm il-World Cup tal-Isparar?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Malta National Shooting Ranges jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' SportMalta b'mod konġunt mal-Pulizija ta' Malta u l-Akkademja tal-Forzi Dixxiplinati.

Fl-aħħar jiem dan il-kumpless state-of-the-art li investa fih il-Gvern ospita għall-ewwel darba t-Tazza tad-Dinja tal-Isparar bil-parteċipazzjoni ta' 61 pajjiż u 400 atleta.

Kulħadd seta' jinnota l-kummenti pożittivi li ngħataw pubblikament u li fissru dawn il-faċilitajiet bħala fost l-aqwa fid-dinja.

Issa li ntemmet din l-ewwel kompetizzjoni ta' prestiġju internazzjonali, il-Gvern se jibda diskussjonijiet ma' dawk kollha involuti biex isir l-aqwa użu possibbli mix-shooting ranges, billi anke jiġu kkonsidrati mudelli oħra li diġà jeżistu fil-qasam sportiv.

Il-prijorità tal-Gvern hija li jassigura li dan il-proġett iservi biex jogħla l-livell tal-isport u t-taħriġ f'pajjiżna, b'mod sostenibbli u b'opportunità li jinkisbu riżultati aħjar minn qatt qabel.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista ta' Facebook Groups, miftuħa jew ristretti, li huwa membru tagħhom?

Jista' jgħid jekk dan l-aħħar ħariġx minn xi gruppi li jintużaw bħala hate groups u li fihom tiġi ġġenerata u/jew tinxtered mibegħda dwar in-nies, speċjalment avversarji politiċi tal-istess Prim Ministru?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-paġna politika attiva tal-Prim Ministru, @josephmuscatdotcom, hija dik uffiċjali u vverifikata minn Facebook stess.

Din mhi parti jew membru tal-ebda grupp fuq Facebook.

Min-naħa l-oħra jeżisti wkoll profil fuq Facebook, li huwa distint mill-paġna.

Ninsab informat li kwalunkwe grupp fuq Facebook jista' jdaħħal profil ta' xi ħadd bħala membru ta' grupp fuq Facebook mingħajr il-bżonn li dak il-profil jaċċetta.

F'dan il-każ, jekk hemm il-profil f'xi grupp ma sarx b'kunsens jew b'mod konxju.

KUMMISSARJU GĦALL-ISTANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA – ĦATRA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex għadu ma nħatarx Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika ai termini tal-Att XIII tal-2017 dwar Standards fil-Ħajja Pubblika, aktar minn sena wara li din il-liġi għaddiet mill-Parlament?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

HEPATITIS C – PERSUNI LI JIEĦDU L-KURA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6292 u jgħid x'jisimhom il-pilloli li jingħataw għall-kura tal-Hepatitis C u kemm jiswew dawn?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-jiem li ġejjin il-Gvern se jagħti dettalji dwar l-istrateġija li se titħaddem bil-għan li filwaqt li jkunu kkurati dawk milqutin mill-Hepatitis C, din tkun eliminata mill-pajjiż.

DAR TAL-ANZJANI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-anzjana, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, li teħtieġ tidħol f'home minħabba l-kondizzjoni tagħha, u li din tinsab waħedha?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità qed isegwi mill-qrib dan il-każ u diġà informa lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

FONDI TAL-UNJONI EWROPEA – BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni rigward fondi tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-biedja u s-sajd u ċjoè:

a) Kemm huwa n-numru ta' applikanti għal kull applikazzjoni ta' fond differenti li hemm, u li fil-preżent qed ikun iġġudikat mill-aġenzija rispettiva li għandha responsabilità li tiġġudika l-applikazzjonijiet għall-fondi tal-Unjoni Ewropea;

b) id-deskrizzjoni tal-fondi li fil-preżent qed ikunu aġġudikati; u

c) meta huwa ż-żmien (id-data) li fih il-perjodu tal-aġġudikazzjoni jagħlaq?

HELENA DALLI: Jien informata li t-tagħrif għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MFSA – REĠISTRAZZJONI TAL-ACCOUNTS TA' KUMPANIJI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk il-kumpaniji li kienu ntitolati li jirreġistraw l-accounts tagħhom mal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) fl-2016 u fl-2017 rispettivament imma ma rreġistrawx l-accounts tagħhom f'dawn is-snin?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat mir-Registry of Companies li minħabba accounting year-ends differenti tal-kumpaniji, u anke minħabba li ċertu numru ta' kumpaniji huma de facto inoperattivi, huwa diffiċli biex tasal għal ċifri eżatti dwar l-informazzjoni mitluba.

Dan anke fid-dawl li kumpaniji ġodda jista' jkollhom l-ewwel perjodu finanzjarju tagħhom twil sa anke 18-il xahar, u terġa' sa ħames xhur wara, sabiex jissottomettu l-accounts lir-reġistru tal-kumpaniji.

Iżda minn investigazzjoni tar-records elettroniċi, estimu tajjeb huwa li għas-snin imsemmija kien hemm madwar 30% tal-kumpaniji li ma ssottomettewx l-accounts jew li għadhom fil-proċess li jagħmlu dan.

Naturalment dejjem jibqgħu jsiru sforzi u miżuri skont il-ligi mir-reġistratur sabiex accounts li huma dovuti jiġu sottomessi.

GĦAWDEX - PORT TAL-IMĠARR – GATES QABEL MA TIDĦOL GĦALL-MARSHALLING AREA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li l-pożizzjoni u l-mod li ġew stallati l-gates li hemm qabel ma tidħol għall-marshalling area tat-terminal tal-Port tal-Imġarr Għawdex, qed jinħolqu problemi għas-sewwieqa meta jiġu biex jgħaddu minnhom, bil-konsegwenza li ħafna drabi qed jaħbtu magħhom, bir-riżultat li qed issir ħsara fil-vetturi tagħhom, tista' l-Ministru tara li jittieħdu l-passi meħtieġa biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

Interpellant li dawk il-gates ġew stallati xi tmien snin ilu biex jgħinu fit-traffic management ġewwa l-marshalling area.

Il-kumpanija qiegħda tistudja kif is-sistema tista' tiġi mtejba mingħajr ma jinħolqu problemi oħra ta' traffic management.

INVESTIMENT BARRANI F'MALTA U F'GĦAWDEX

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 3320 u 3912 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' investiment barrani f'Malta u f'Għawdex (separatament) matul is-snin 2016 u 2017 (separatament)?

CHRIS CARDONA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat peress li l-Malta Enterprise iżżomm informazzjoni fuq dawk li applikaw għal assistenza taħt l-iskemi tagħha.

L-informazzjoni mitluba għandha tinġabar mingħand l-NSO li l-istatistika miġbura minnhom tagħti stampa aktar ċara tal-investiment barrani li qed isir f'Malta u f'Għawdex minn setturi varji li jinkludu, u mhux biss, is-settur finanzjarju u dak tal-igaming.

ĦLAS GĦAL SIEGĦA XOGĦOL F'MALTA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5431 u ċjoè: B'referenza għal dak li ġie kkwotat fil-midja lokali fejn intqal li skont il-Eurostat, il-ħlas medju għal siegħa xogħol f'Malta huwa kważi €14, jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema (separatament) li jitħallsu minn €4 sa €6, minn €6 sa €8, minn €8 sa €10, minn €10 sa €12 u minn €12 sa €14 fis-siegħa?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

BASTIMENTI TA' RIĊERKA U SALVATAĠĠ FIL-MEDITERRAN

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Prim Ministru: Peress li lbieraħ, it-13 ta' Ġunju 2018, il-Prim Ministru ddikjara li l-organizzazzjonijiet mhux governattivi li qed joperaw bastimenti ta' riċerka u salvataġġ fil-Mediterran għandhom jiġu rregolati, jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex?

B'liema mod jista' jiġri dan?

Jista' jgħid jekk entitajiet non governattivi għandhomx jidħlu fil-qasam tas-sigurtà ta' pajjiżi bħal tagħna?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

GĦAWDEX – BINI TA' PIXXINA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-bini ta' pixxina f'Għawdex kif ukoll għall-mistoqsija parlamentari 1494, fejn fit-tweġiba għaliha ntqal li kien ġie ffirmat memorandum of understanding f'Novembru 2016 u li n-negotiating team kien għaddej b'negozjati mal-privat, issa li għaddew tmien xhur minn meta saret din il-mistoqsija, tista' l-Ministru tinforma lill-Kamra bl-aħħar żviluppi fuq dan il-proġett?

Interpellant li għandu jirreferi għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5491.

ART INDUSTRIJALI MGĦODDIJA LIL INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġietx trasferita art industrijali liċ-chief of staff tal-Prim Ministru jew lil xi kumpanija li fiha huwa għandu interess dirett jew indirett mill-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija u jekk fl-affermattiv, jista' jagħti tagħrif dwar it-trasferiment in kwestjoni u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relevanti?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-atti ta' trasferiment huma min-natura tagħhom pubbliċi u għalhekk huma għad-dispożizzjoni tal-pubbliku.