DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 22 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 22 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

It-Tlieta, 22 ta' Mejju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 114, li saret fil-21 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Fis-Seduta 114 tal-bieraħ, 21 ta' Mejju 2018, immedjatament wara l-ħin tal-Mistoqsijiet parlamentari, l-Onor.

Simon Busuttil ġibed l-attenzjoni tas-Sedja u qal hekk:

SIMON BUSUTTIL: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet, bħal-lum ġimgħa, inti tajt ruling fuq talba tiegħi, fejn ġustament tlabt lil One News jikkoreġu rapport dwar diskors li għamilt jien fuq l-Embryo Protection Bill.

Illum nixtieq nippreżenta fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu li deher illum stess, miktub mid-Deputat Prim Ministru Chris Fearne, fejn reġa' mmiżrappreżenta dak li għedt jien, eżatt kif għamel One News.

Dan ifisser li mhux biss irrapporta b'mod falz dak li għedt jien, imma agħar minn hekk, sfida ruling ċar li tajt int. Għaldaqstant, nixtieq inġib dan a konjizzjoni tiegħek u nitolbok tieħu l-passi meħtieġa.

Nirringrazzjak."

Is-Sedja wieġbet hekk:

"L-ISPEAKER: Grazzi.

Tajjeb tkun taf li dak ir-ruling ġie riprodott f'One News onlajn b'mod immedjat.

Fuq dak li qed tgħidli issa rrid nindaga."

Is-Sedja rat l-artiklu li kien qed jagħmel referenza għalih l-Onor.

F'dan l-artiklu l-Onor.

Chris Fearne jagħti analisi u opinjoni kritika dwar dak li ntqal fil-Parlament dwar l-emendi għal-liġi dwar l-IVF.

Il-parti saljenti li jidher li qed jagħmel referenza għaliha l-Onor.

Simon Busuttil hija l-parti li taqra hekk:

Is-Sedja rat ukoll dak li ġie deċiż fir-ruling li tat fis-Seduta 111 tal-14 ta' Mejju 2018, dwar punt li kien imqajjem mill-istess Onor. Simon Busuttil dwar rapportaġġ ta' proċeduri parlamentari minn One News.

F'dak ir-ruling is-Sedja kienet għamlet referenza għal artiklu li kien deher fuq One News, li kien jaqra hekk, u se naqrah verbatim:

"ARA: Il-PN: La n-natura tgħid le tippretendix għajnuna"

Il-Partit Nazzjonalista issa qed jgħid li wieħed m'għandux jippretendi drittijiet li n-natura tkun qaltlu le.

Dan b'rabta mad-dibattitu dwar l-IVF fejn lill-koppji infertili l-Eks Kap tal-PN u deputat Simon Busuttil qalilhom biex ma jipppretendux xi dritt mill-membri parlamentari ladarba n-natura qaltilhom li ma jistax ikollhom ulied.

Busuttil qal dan fi tmiem diskors fejn attakka l-emendi fil-ligi tal-IVF u filwaqt li kemm-il darba qal li ħadem għad-drittijiet ċivili, anke jekk saħansitra astjena dwarhom fil-Parlament, kull darba segwa billi ta raġuni għaliex ma jridx li jkun estiż is-servizz tal-IVF."

Is-Sedja f'dan ir-ruling kienet qalet hekk:

"Wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni dawn l-estratti, kif ukoll l-ilment tal-Onor.

Busuttil, tikkonkludi li għalkemm One News, fil-fatt, sussegwentement xandar clip li rriproduċiet dak li qal l-Onor Busuttil, is-Sedja qiegħda tifhem li meta l-Onor.

Busuttil qal dan id-diskors:

"… ma nistgħux aħna nagħmlu affarijiet li huma akbar minna, bħalma nagħtu xi dritt li jkollok tarbija meta la n-natura u lanqas Alla ma jagħtuhielek"

huwa kien qed jirreferi għall-argument dwar is-surrogazzjoni u allura ma kienx qed jgħid li fil-prinċipju huwa kontra l-IVF.

Għalkemm mid-diskors tiegħu joħroġ ċar li filwaqt li l-Onor.

Busuttil huwa favur l-IVF skont il-liġi tal-2012 li bħalissa qiegħda in vigore, għamel ċar ukoll li huwa kontra l-emendi tal-IVF kif qed jiġu ppreżentati fl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijun."

Is-Sedja, wara li qrat l-artiklu kollu inkwistjoni, tagħmel referenza mill-ewwel għal dan li ġej:

Aktar 'l isfel dan l-artiklu jkompli jgħid:

Jidher ċar li d-Deputat Prim Ministru Chris Fearne, filwaqt li kien qiegħed jirreferi għal dak li effettivament qal l-Onor.

"… ma nistgħux aħna nagħmlu affarijiet li huma akbar minna bħalma nagħtu xi dritt li jkollok tarbija, meta la n-natura u lanqas Alla ma jagħtuhielek,"

u dan kif effettivament għamlet is-Sedja fir-ruling li tat fl-14 ta' Mejju 2018, fejn qalet hekk:

"Għalhekk is-Sedja qiegħda tirrakkomanda li One News jagħmel referenza għad-diskors tal-Onor.

Busuttil fejn jgħid li filwaqt li l-Onor.

Busuttil huwa favur l-IVF skont il-Liġi tal-2012, però huwa kontra l-emendi dwar surrogazzjoni u l-IVF permezz tal-iffriżar tal-embrijuni kif proposti fl-Abbozz ta' Liġi li l-Kamra għandha quddiemha."

Id-Deputat Prim Ministru Chris Fearne kien qed jagħmel referenza għal dak li kien qiegħed jgħid l-Onor.

Simon Busuttil, b'mod partikolari għall-emendi tal-Liġi tal-IVF.

Tant hu hekk illi jagħmel referenza għal dak li qed isir u li qed jiġi żviluppat fix-xjenza kontemporanja u kif dan l-iżvilupp qed jiġi rifless fl-emendi li qed jiġu proposti permezz tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijun.

Fil-konsiderazzjoni tagħha s-Sedja rat ukoll dak li kien qal l-Eks Speaker Louis Galea fir-ruling tiegħu tat-18 ta' Mejju tal- 2009, fejn kien qal li:

"Fil-ħarsien tal-qadi sħiħ tad-dmirijiet tal-Membri, bis-saħħa tal-privileġġ li tagħtihom il-liġi, trid tinżamm dejjem ċara d-distinzjoni oġġettiva bejn in-nuqqas ta' qima dovuta, l-insult, il-malafama, ir-rappurtaġġ falz u mgħawweġ minn naħa, u min-naħa l-oħra l-kummenti u l-analisi kritika tal-opinjoni pubblika f'kull mezz ta' komunikazzjoni tal-aġir, stqarrijiet, deċiżjonijiet u pożizzjonijiet politiċi li jaddottaw il-Membri ta' din il-Kamra.

Hu dmir tas-Sedja li tipproteġi lill-Membri kontra tal-ewwel meta dan tassew iseħħ, u lill-pubbliku u l-midja fir-rigward tad-dritt tal-libertà tal-espressjoni."

Chris Fearne ma kienx qiegħed jikkwota mid-diskors tal-Onor.

Simon Busuttil, is-Sedja tikkonsidra dak li ntqal mill-Onor.

Fearne fl-artiklu bħala kumment politiku u għaldaqstant ma tħossx li għandha tieħu pożizzjoni aktar minn hekk f'dan ir-rigward.

Ir-ruling huwa deċiż.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XVII tal-2018 - Att tal-2018 dwar l-Użu ta' Data tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport maħruġ mill-Awditur Ġenerali intitolat "An Investigation of the Mater Dei Hospital Project" datat Mejju 2018; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL: PROMOTIONAL MATERIAL - NEFQA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots, etc.) minn Marzu, 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif muri fit-tabelli li qed qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, li minnhom joħroġ ċar li n-nefqiet huma fuq is-servizzi li joffru entitajiet differenti, fosthom Jobsplus, il-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb biex ikun magħruf x'servizzi joffru biex iċ-ċittadini jkunu jistgħu jibbenefikaw minnhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fl-aħħar jiem kelli l-pjaċir inżur iċ-Ċentru Edukattiv Alternattiv f'Raħal Ġdid, dik l-iskola li qabel kienet Ġużè D'Amato, u stajt ninnota li dan huwa konċett pjuttost ġdid f'pajjiżna, fejn hemm studenti li, minn dak li fhimt jien, imorru jqattgħu l-ħames sena f'dik l-iskola u, jekk jistgħu jipproċedu anke għal tagħlim ieħor f'dik l-iskola.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jagħti aktar informazzjoni lil din il-Kamra dwar x'inhu r-rwol ta' din l-iskola?

Jien nemmen li din hija waħda mill-aktar affarijiet pożittivi li għamel il-Ministru.

Għalhekk nixtieq nistaqsih jekk għandux il-ħsieb li jkun hemm skejjel oħrajn simili fin-naħa ta' fuq ta' Malta jew fiċ-ċentru ta' Malta għaliex iltqajt ma' student li kuljum iqum fil-5.30 a.m. għax ikun irid jinżel mill-Mellieħa lejn din l-iskola ta' Raħal Ġdid.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Iċ-Ċentru Edukattiv Alternattiv ta' Raħal Ġdid ftaħnieh madwar erba' snin ilu u ridna nolqtu lil dawk l-istudenti li jkunu waslu fil-Form 5 li l-uniku mod li għandhom biex itemmu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom hu li joqogħdu għall-eżamijiet tas-SEC, iċ-Ċertifikat tal-Edukazzjoni Sekondarja.

Kull sena jkollna madwar 500 student li mhux biss ma jġibux iċ-ċertifikat imma lanqas biss joqogħdu għal dawn l-eżamijiet.

Li kien qed jinkwetana kien li dawn mhumiex interessati li joqogħdu għall-eżamijiet u allura ma jġibux ruħhom sew bil-konsegwenza li ma jħallux lil min jistudja biex joqgħod għal dawn l-eżamijiet.

Allura xtaqna li minn kull skola noħorġu dawn l-istudenti ta' bejn l-14 u l-15-il sena u neħduhom f'dan iċ-ċentru li għammarna f'Raħal Ġdid.

Din kienet skola li kienet waslet biex tagħlaq imma ftaħnieha mill-ġdid b'workshops u b'faċilitajiet ġodda, bi programmi li jvarjaw minn catering għall-produzzjoni tal-midja, tiswija tal-karozzi, hairdressing, inġinerija bażika, xogħol tal-injam u xogħol artistiku u kreattiv.

Kull sena konna nistiednu studenti biex imorru hemmhekk u konna qegħdin nolqtu madwar 150 jew 160 student fis-sena.

Nieħu gost ngħid li f'dan iċ-ċentru kien hemm studenti li kienu ilhom ma jmorru l-iskola erba' snin għax kienu jħossu li l-iskola mhijiex tajba għalihom.

Jien wieħed minn dawk li nemmen li din mhijiex kwestjoni li t-tfal mhumiex tajbin għall-iskola imma l-iskola mhijiex tajba għat-tfal u allura rridu nagħġnu u nbiddlu l-iskejjel tagħna b'mod li jkun relevanti għat-tfal ħalli t-tfal jieħdu gost jiżviluppaw il-ħiliet u l-valuri tagħhom.

F'dan iċ-Ċentru Edukattiv Alternattiv kellna bidu diffiċli għaliex dan kien konċett ġdid u jien mill-ewwel qgħadt attent li ma jintużax bħala xi bring-in-site fejn lil dawk it-tfal li tkun trid tarmi tgħidilhom biex imorru f'dan iċ-ċentru.

L-ikbar sfida li kellna kienet biex insibu min jgħallem snajja' differenti f'dan iċ-ċentru minħabba li, sfortunatament, għal ħafna snin ġie traskurat l-iżvilupp tas-snajja' f'pajjiżna u n-nies tas-snajja'.

Però sibna lil min jgħallem u sena wara sena kważi 1,000 adolexxent għaddew minn din l-esperjenza; hemm minnhom li daħlu fid-dinja tax-xogħol, hemm minnhom li komplew jistudjaw fl-Istitut tal-Istudji Turistiċi jew fil-Kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija u hemm oħrajn li anke għamlu l-eżamijiet tas-SEC.

Din l-esperjenza tgħallimna ħafna minnha u minn hawn irrid nirringrazzja lil dawk li jmexxu dan iċ-ċentru u lil dawk li jaħdmu fih għax għandhom dedikazzjoni kbira.

Nagħmlu kemm nagħmlu titjib fil-korsijiet tat-taħriġ fl-edukazzjoni tal-għalliema, nagħmluhom kemm nagħmluhom iżjed professjonali u nitolbu kemm nitolbu li jrid ikollhom il-Masters, nemmen li l-aktar ingredjent importanti tal-għalliema hu li jkunu jħobbu lill-istudenti li jaħdmu magħhom biex jagħtuhom tama ġdida.

Nieħu gost ngħid li dan iċ-ċentru jservi biex jagħti tama ġdida lill-istudenti tagħna u dan huwa mertu ta' dawk li jaħdmu hemmhekk.

Hawnhekk qed naħseb ukoll fil-linja tal-kliem sabiħ li qal il-Papa Franġisku dan l-aħħar, li l-aqwa edukazzjoni teduka l-imħuħ, il-qlub u l-idejn, u aħna f'dan iċ-ċentru qed jirnexxielna nagħmlu dan ix-xogħol.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirringrazzja lill-Ministru għall-ispjegazzjoni tiegħu għax verament ħadt pjaċir nisimgħu.

Imbagħad ovvjament hemm studenti oħrajn li, kif qal tajjeb il-Ministru, kienu se jispiċċaw barra mis-sistema edukattiva tagħna u probabbilment anke barra mid-dinja tax-xogħol għaliex ikunu spiċċaw l-iskola sekondarja tagħhom mingħajr ħiliet.

Però mbagħad għandek studenti li jgħidu li huma jibbrillaw f'dawk li jissejħu STEM, jiġifieri Science, Tehnology, Engineering u Maths u lilna l-persuni responsabbli mill-edukazzjoni f'pajjiżna jistaqsuna x'qegħdin nagħmlu għalihom biex naraw li iktar studenti jkunu ppreparati f'dawn is-suġġetti għaliex ovvjament għandna bżonnhom fid-dinja tax-xogħol tagħna.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Sur President, mhux l-ewwel darba li nisimgħu l-kritika – anke lili ġieli jgħiduli – li nagħtu importanza kbira lil dawk li ma rridux inħalluhom jaqgħu lura imma mbagħad ma tantx qed nagħmlu għal dawk l-hekk imsejħa high flyers.

Jien nemmen li ż-żewġ affarijiet imorru flimkien.

L-ewwel nett, xogħol il-qasam tal-edukazzjoni hu li jiżviluppa kemm jista' jkun il-ħiliet u t-talent tal-istudenti kollha.

Naħseb li filwaqt li rridu ngħidu li ma rridu nħallu lil ħadd jaqa' lura, irridu ngħidu wkoll li ma rridu nżommu lil ħadd lura.

Min hu kapaċi jiġri għandna nħalluh jiġri; min hu kapaċi jimxi bil-pass tiegħu għandna nħalluh jimxi bil-pass tiegħu; min irid jimxi f'direzzjoni għandna ngħinuh jimxi f'dik id-direzzjoni.

Aħna għandna programmi għaddejjin l-ewwel nett biex inħeġġu aktar studenti fl-età ta' 11 jew 12-il sena u naħseb li dik hija waħda min-nuqqasijiet li għad għandna fis-sistema tagħna; li lit-tfal tagħna nġegħluhom jagħżlu kmieni.

Ta' 12-il sena ngħidulhom biex jagħżlu x'se jagħmlu u naħseb li hemmhekk huwa importanti li fis-snin li ġejjin inkomplu naħdmu biex it-tfal tagħna jieħdu formazzjoni tajba għall-inqas sa 16-il sena, ħalli mbagħad jagħżlu ta' 16-il sena u mhux ta' 12-il sena.

Imma dik hija xi ħaġa li rridu nkomplu naħdmu fuqha fis-snin li ġejjin.

Naħseb li anke l-Amministrazzjoni ta' qabilna kienet ħadet passi biex tfal li għandhom talent partikolari ngħinuhom jiżviluppaw.

Dan kien bil-ftuħ tal-Iskola Nazzjonali tal-Isport, li aħna appoġġjajna u li mbagħad l-ewwel xogħol li għamilna kien li ftaħna skola speċjali anke b'bini ġdid għaliha f'Pembroke.

Fil-fatt qabel din kienet biċċa minn skola oħra.

Nieħu gost ngħid li jien nattendi attivitajiet differenti li jiċċelebraw it-talenti tat-tfal fix-Xjenza, fit-Teknoloġija, fl-Inġinerija u fil-Matematika, u fost dawk li jkun hemm sejrin tajjeb ħafna, ikun hemm studenti tal-Iskola Nazzjonali tal-Isport, għaliex ċertament din hija xi ħaġa li tgħinhom.

Fuq l-istess linja ftaħna l-iskola tal-Visual & Performing Arts fil-Ħamrun, fejn hemmhekk it-tfal li jkollhom talent partikolari artistiku u kreattiv minn età żgħira qed ikollhom iċ-ċans li filwaqt li jagħmlu l-programm akkademiku tagħhom, jagħmlu wkoll il-programm li jiżviluppa l-ħiliet artistiċi tagħhom.

Naħseb li dmirna hu li nilħqu kemm jista' jkun tfal, jekk jista' jkun lit-tfal kollha, u nħeġġuhom, ngħinuhom u nappoġġjawhom, biex fejn jeċċellaw ikomplu jeċċellaw.

Illum meta nitkellmu fuq ix-Xjenza, it-Teknoloġija, l-Inġinerija u l-Matematika ħafna drabi jintuża l-kliem STEM education.

U dan bir-raġun għaliex max-Xjenza, mat-Teknoloġija, mal-Inġinerija u mal-Matematika huwa importanti li jkun hemm l-arti għaliex qed jinstab li anke f'dawn l-oqsma trid il-kreattività u l-formazzjoni artistika.

Dan minbarra l-fatt li ngħallmu x'ngħallmu, l-aktar ħaġa importanti hi li jkun hemm ukoll il-valuri u l-etika biex il-formazzjoni li nagħtu lill-istudenti tagħna ma tkunx biss biex jiżviluppaw u jirnexxu f'xi qasam partikolari imma li jkunu wkoll ifformati kompletament.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

FREDERICK AZZOPARDI: La qegħdin nitkellmu dwar l-iskejjel, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex wasal il-proġett tal-iskola primarja fir-Rabat, Għawdex?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Jien sodisfatt li hemmhekk ix-xogħol miexi u li fl-aħħar se nagħtu skola diċenti lit-tfal tar-Rabat, Għawdex.

Il-kollega tiegħi jaf sewwa li dik l-iskola għandha madwar 150 sena, mhijiex diċenti għat-tfal u min imur fiha jinduna kif inhi ppakkjata u kif is-servizzi li hemm mhumiex dehen ta' skola fis-seklu 21.

Fi skola huwa importanti ħafna l-bini u l-ispazju imma huwa importanti wkoll l-ispirtu li toħloq fiha.

L-iskola li għandna fil-Vajrinġa hija magħrufa bħala The Happy School għaliex isiru ħafna attivitajiet biex it-tfal iħossuhom tajjeb, jieħdu gost u jkunu ferħanin imma issa ssottomettejna l-pjanti u l-proġett miexi biex għall-ewwel darba fil-gżejjer tagħna se jkollna campus li fih ikun hemm minn childcare sa Sixth Form.

Hemmhekk hemm spazju biżżejjed biex issir skola primarja tajba u bil-faċilitajiet meħtieġa skont il-ħteġijiet tal-lum.

Naf li ntqalu xi stejjer u għalhekk jien stess iċċekkjajt jekk f'xi ġurnata partikolari meta mort Għawdex inbdiltx f'xi Frankenstein jew Dracula u bdejt noqtol xi għalliema u kapijiet tal-iskejjel Għawdxin u xrobtx demmhom jew le!

Però dakinhar iċċekkjajt li ma kienx qamar kwinta u mort matul il-ġurnata u allura ma nbdiltx bħal ta' Dr Jekyll and Mr Hyde!

Jien kont sod f'dik il-laqgħa u għedtilhom li l-iskola primarja tar-Rabat trid issir bla ma tnaqqas mill-iskola medja fuq il-post.

Li se nagħmlu hu li se nsaħħu u nagħmlu xogħol ta' tisbiħ qawwi tal-iskola medja għaliex għalina ma jagħmilx sens li ssaħħaħ l-iskola primarja u ddgħajjef l-iskola medja.

Irridu li jkun hemm childcare centre tajjeb fil-post, ikun hemm skola primarja tajba, skola medja tajba u skola sekondarja biex imbagħad l-istudenti jagħżlu li jew jibqgħu fl-istess campus u jmorru Sixth Form jew inkella jinżlu Għajnsielem u jkomplu l-istudji tagħhom fl-MCAST.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, peress li fl-2014 kien hemm it-tnedija tar-revision classes, jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jinforma lill-Kamra x'sar minn dak iż-żmien u x'feedback kellu bħala andament ta' dawn il-korsijiet, fiex waslu, jekk hemmx xi riżultati konkreti li rajna minn din l-inizjattiva u x'kienu dawn ir-riżultati?

EVARIST BARTOLO: Kif qed jgħid l-Onor.

Zammit Lewis, fis-sajf tas-sena 2014 konna nedejna programm qawwi f'Malta u f'Għawdex biex dawk l-istudenti li ma jkunux għaddew mis-suġġetti bażiċi tagħhom fl-eżamijiet tas-SEC, nagħtuhom iċ-ċans jagħmlu programm intensiv ta' ħames ġimgħat fil-Malti, fl-Ingliż, fil-Fiżika u fil-Matematika biex jerġgħu jagħmluhom f'Settembru.

Ma' dawn issa żidna anke s-suġġett tal-Bijoloġija.

Dawk li għamlu l-programm intensiv ta' ħames ġimgħat li sar permezz ta' fondi u allura l-istudenti ma kellhomx iħallsu għal-lezzjonijiet, għaddew aktar minn dawk li m'għamlux dan il-programm intensiv u issa, peress li se nkunu qegħdin fir-raba' sena ta' din l-esperjenza, tgħallimna anke mil-lat pedagoġiku ta' x'inhuma l-aħjar metodi ta' taħriġ u ta' tagħlim biex inkunu aktar effettivi ma' dawn l-adoloxxenti.

Is-servizz se jkompli jingħata din is-sena u nħeġġu lill-istudenti biex japplikaw għalihom għax ikunu qegħdin isaħħu lilhom infushom ħalli f'każ li ma jgħaddux mis-sessjoni ta' Mejju/Ġunju jkollhom ċans jgħaddu f'Settembru.

Ir-riżultati li hemm huma pożittivi u rridu nkomplu nibnu fuqhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: F'din id-diskussjoni ħafna drabi semmejna u għamilna mistoqsijiet supplimentari lill-Ministru dwar l-edukazzjoni, bil-ħsieb li jkollna aktar żgħażagħ li jersqu lejn id-dinja tax-xogħol u jkollhom ħiliet.

Però llum għandna problema għaliex filwaqt li qed jinħolqu numru ta' impjiegi ġodda f'pajjiżna, pajjiżna mbagħad mhux qed jintroduċi daqshekk impjegati li jersqu lejn id-dinja tax-xogħol.

Fid-dawl li fl-aħħar snin il-Ministru ħadem ħafna, pereżempju, biex daħħalna aktar nisa u aktar persuni b'diżabilità fid-dinja tax-xogħol, fejn anke għafas fuq il-liġi li kienet ilha hemmhekk biex 2% tal-workforce tkun magħmula minn persuni b'diżabilità, fejn jara li nistgħu nimxu aktar bħala pajjiż, anke meta niġu għal active labour market policies ġodda biex naraw li possibbilment ikollna iktar persuni Maltin, li forsi llum mhumiex employable u forsi ma jaħsbux li jistgħu jersqu lejn id-dinja tax-xogħol, li jersqu lejn id-dinja tax-xogħol qabel ikollna nimportaw il-ħaddiema barranin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo

EVARIST BARTOLO: Minħabba li għandna tkabbir ekonomiku qawwi ħafna li ġej minn xogħol li jagħmel il-Gvern biex jiġbed l-investiment lejn pajjiżna u joħloq l-impjiegi, ħadna passi biex aktar nies joħorġu jaħdmu.

Kellna l-miżuri li ma titlifx il-benefiċċji soċjali meta toħroġ taħdem, kellna l-miżuri taċ-childcare centres li għen lin-nisa biex joħorġu jaħdmu u kellna l-miżuri biex persuni li qabel ma kenux qegħdin joħorġu jaħdmu, fosthom persuni b'diżabilità, li ħeġġiġniehom biex joħorġu jaħdmu, Minkejja dan l-akbar problema li għandna issa hija skarsezza ta' ħaddiema.

Kull sena qisu qegħdin jinħolqu bejn 7,000 u 8,000 impjieg ġdid full-time.

Fis-swieq tax-xogħol Maltin u Għawdxin jidħlu madwar 4,000 fis-sena u allura għandna shortfall ta' 3,000 jew 4,000 fis-sena.

Allura dawn iridu jiġu minn barra l-pajjiż.

Sadanittant irridu naraw x'nagħmlu biex insaħħu n-nies tagħna, il-Maltin u l-Għawdxin, biex niżviluppaw il-ħiliet li hemm bżonn għall-impjiegi li qegħdin jinħolqu u naraw jekk għadx baqgħalna xi setturi fis-soċjetà tagħna li nistgħu ninkoraġġuhom biex joħorġu fid-dinja tax-xogħol.

Hemm żgur affarijiet li se nkomplu nagħmlu biex inkomplu ngħollu r-rata tan-nisa li joħorġu fid-dinja tax-xogħol.

Pereżempju qed jiġi propost li l-anzjani jibqgħu iżjed attivi fid-dinja tax-xogħol u minn studju interessanti li għamlet il-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija irriżulta li din tipproponi ħaġa bħal din.

Imbagħad xi ħaġa oħra li rridu nkomplu nagħtu kasha – għax din mhux dejjem tinqabad fir-radar pubbliku u kważi għandna ħabta li xi ħaġa li ma tissemmiex fuq il-midja qisha ma teżistix – tirrigwarda lin-NEETS, dawk iż-żgħażagħ li jien insejħilhom l-inviżibbli fis-soċjetà tagħna imma qegħdin hemm.

Dawn huma żgħażagħ li la huma fl-edukazzjoni u lanqas huma fl-impjieg imma dwarhom dawn qegħdin inkomplu naħdmu, anke permezz ta' programm ta' Garanzija għaż-Żgħażagħ u bħall-progamm Get Into, li qegħdin nagħmlu mal-Prince's Trust International, biex niġbdu aktar żgħażagħ biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Għaldaqstant l-active labour market policies, jiġifieri miżuri biex inħeġġu u nistimulaw aktar nies biex joħorġu fid-dinja tax-xogħol, issa jridu jkunu ta' natura differenti milli kienu tliet snin jew erba' snin ilu għaliex bil-full employment ma tantx baqgħalna minn fejn nistgħu noħorġu nies jaħdmu.

L-ikbar sfida li għandna hi x-xogħol kontinwu li hemm bżonn biex inkomplu nġeddu l-ħiliet tagħna għaliex f'ekonomija, f'teknoloġija, f'dinja li tinbidel b'mod mgħaġġel it-taħriġ u l-edukazzjoni jridu jagħtu s-sehem tagħhom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każijiet ta' dixxiplina u l-eżitu tagħhom, fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol bejn Marzu 2013 u April 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5741

(Ara dokument Nru 1807 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'seduta 124 tat-Tnejn, 4 ta' Ġunju 2018); u

Tabelli li juru n-numru ta' studenti fl-iskejjel primarji tal-Istat u dawk tal-Knisja f'Għawdex, f'Ottubru 2017 u f'Mejju 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5742.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 158 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Bejgħ ta' Elettriku ġġenerat minn Unitajiet ta' Koġenerazzjoni;

Avviż Legali Nru 159 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Skema ta' Tariffi Feed-in (Elettriku Ġenerat minn Stallazzjonijiet Fotovoltajċi tax-Xemx) (Emenda Nru 3);

Avviż Legali Nru 160 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Skema ta' Tariffi Feed-in (Elettriku Ġenerat minn Stallazzjonijiet Fotovoltajċi tax-Xemx) (Emenda Nru 4);

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2363;

f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 161 tal 2018 – Regolamenti tal-2018 dwar Prattika Tajba tal-Manifattura ta' Prodotti Mediċinali, u Sustanzi Attivi għall-Użu mill-Bniedem;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' applikazzjonijiet li ġew sottomessi lill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) minn entitajiet governattivi għall-qlugħ u żbir ta' siġar bejn Jannar 2017 u April 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5709; u

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal Kamra:

Avviż Legali Nru 164 tal 2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tas-subartikolu (7) tal-artikolu 36 tal-Att tal-2018 li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Att Nru I tal-2018).

MR SPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2364.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 162 tal 2018 – Regolamenti tal-2018 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Reġistrazzjoni bħala Persuna Taxxabbli Waħda);

Avviż Legali Nru 163 tal 2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw is-Sitt Skeda li tinsab mal-Att dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud; u

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Finanzi, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2365.

MR SPEAKER: Grazzi.

IAN Borg (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Filmat li għamel referenza għalih il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali waqt id-diskors tiegħu fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta (Abbozz Nru 39) fis-seduta tat-Tnejn, 21 ta' Mejju 2018 dwar diskors li l-Kap tal-Oppożizzjoni għamel fil-mass meeting tal-Indipendenza fl-20 ta' Settembru 2017.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sur President, nirrapporta li fil-laqgħat tal-Grupp ta' Ħidma I tat-2 u tal-14 ta' Mejju, 2018 ġew ikkonsidrati l-14-il proposta leġiżlattiva indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li:

(i) il-proposti COM(2018)147 u COM(2018)148 dwar tassazzjoni fil-qasam tas-servizzi diġitali kienu jmorru kontra l-prinċipju tas-sussidjarjetà u għalhekk saret rakkomandazzjoni li tintbagħat opinjoni motivata fuqhom; u

(ii) il-proposti l-oħra kienu konformi mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u proporzjonalità:

Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll 28 dokument maħruġa mill-Kummissjoni u minn istituzzjonijiet oħra tal-Unjoni Ewropea (pipeline acquis) li tagħhom sar skrutinju u ġew mgħoddija mill-Grupp ta' Ħidma I fl-istess laqgħat:

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-ELEZZJONIJIET ĠENERALI

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Kultura u Gvern Lokali nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Elezzjoni Ġenerali" Kap 354 ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

BBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-21 ta' Mejju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, il-Malti jgħid li mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkumbatti.

Dan huwa Gvern li jipprova jagħti l-impressjoni li huwa xi paladin tal-konsultazzjoni.

Però meta wieħed jiżen dak li fil-fatt isir, malajr jirrealizza illi d-definizzjoni tal-kelma "konsultazzjoni" dan il-Gvern dawwarha f'dik ta' "informazzjoni".

Dawn huma żewġ kelmiet distinti, b'definizzjonijiet differenti.

Qed ngħid dan għaliex waqt diversi laqgħat ta' konsultazzjoni li kelli ma' ħafna rappreżentanti ta'diversi kunsilli lokali f'dawn l-aħħar jiem, ħareġ ċar illi l-Gvern bl-ebda mod ma spjega u fiehem lill-Kunsilli Lokali kif fil-fatt se tiffunzjona din l-Aġenzija fil-konfront tal-kunsilli lokali.

Irrid nagħmilha ċara mill-bidu li għalkemm jien naqbel li tiġi fformata entità li b'xi mod tista' tgħin lill-kunsilli lokali jagħmlu manutenzjoni tat-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħhom, ma nistgħux bl-iskuża li l-Gvern se jintervjeni biex isir dan ix-xogħol, jelimina għalkollox l-involviment tal-kunsilli lokali fit-teħid tad-deċiżjonijiet liema toroq isiru fil-lokalità tagħhom u b'liema prijorità.

Għalkemm il-Gvern qed jipprova jagħti l-impressjoni li b'din l-Aġenzija se jsolvi l-problema tal-kondizzjoni ħażina li t-toroq f'pajjiżna spiċċaw fihom, speċjalment f'dawn l-aħħar ħames snin, wieħed irid jirrimarka li l-bini mill-ġdid ta' toroq f'pajjiżna minn dejjem kien, u sal-lum għadu jaqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali u mhux tal-kunsilli lokali.

Għalhekk meta wieħed jara l-istqarrijiet u l-istqarrijiet għall-istampa tal-Ministru dwar din l-Aġenzija jinkwieta, u jinkwieta bil-kbir.

U se ngħid għaliex.

Il-Ministru qed jgħid illi l-ewwel prijorità tal-Gvern hija li jibda jagħmel toroq li għadhom qatt ma saru, u jekk se jinbdew, żgur li mhux se jitlestew fl-ewwel sena ta' din l-Aġenzija iżda jistgħu jieħdu sentejn jew tlieta.

Li mhux jgħid il-Ministru hu li dawn minn dejjem kienu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u għalhekk mhu se jagħmel l-ebda pjaċir lill-kunsilli lokali jew lir-residenti ta' dawn it-toroq bħalma qed jipprova jagħti l-impressjoni għax kulma se jkun qed jagħmel hu xogħlu, u ċjoè, dak li kien obbligat li jagħmel f'dawn l-aħħar ħames snin però spiċċa ma għamel xejn jew għamel ftit li xejn.

Però l-Ministru qed jipprova jagħti l-impressjoni lill-kunsilli lokali li l-Gvern se jagħmel dawk it-toroq li jinsabu fi stat diżastruż u li l-kunsilli lokali qatt ma kienu f'pożizzjoni li jagħmlu x-xogħol fuqhom minħabba nuqqas ta' finanzi allokati għalihom.

Kif stqarr il-Ministru stess f'diversi okkażjonijiet, il-€100 miljun li se jonfoq fis-sena għat-tiswija ta' toroq jinkludu wkoll toroq arterjali u distributorji imma li ma qalx il-Ministru huwa li l-maġġoranza assoluta minn dawn il-€100 miljun fis-sena huma parti mill-€1.3 biljun li l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi innegozja mal-Unjoni Ewropea u li kien għall-Prim Ministru preżenti l-Onor.

Joseph Muscat aħna llum bqajna barra mill-Unjoni Ewropea u bqajna b'xiber imnieħer.

Li mhux qed jgħid ukoll il-Ministru huwa li jekk tieħu diversi toroq arterjali u distributorji li se jsir intervent fihom, malajr tasal għall-konklużjoni li l-investiment li qed isemmi l-Ministru f'toroq residenzjali li se jinbidlilhom il-wiċċ se jkun jew minimu jew saħansitra ineżistenti, u ovvjament ir-residenti se jibqgħu jittewbu.

Il-fatt li l-Ministru qed jipprova jqabbel ix-xogħol li se tagħmel l-Aġenzija max-xogħol li għadu għaddej fi Vjal ix-Xarolla u fit-Triq il-Kuċċard f'Ħal Safi jinkwetani bil-kbir għax wara diversi diskorsi, aġġornamenti u interpellanzi li għamilt fil-Parlament, ix-xogħol f'dawn it-toroq għadu status quo.

Għaddew 'il fuq minn ħames snin minn meta beda x-xogħol f'dawn it-toroq għax kienu nbdew fl-aħħar xhur ta' Gvern Nazzjonalista, imma x-xogħol kien u għadu nofs leħja, aħseb u ara kemm se jagħti t-tarmak lit-toroq kollha ta' Malta, kif qed jipprova jagħti l-impressjoni dan il-Gvern!

Din l-attitudni se jkollha konsegwenzi koroh fuq it-toroq ta' diversi lokalitajiet u fuq ir-residenti tagħhom.

Jekk il-Ministru mhux se jerfa' r-responsabbiltà u jfiehem b'mod ċar lill-kunsilli lokali l-pjan li fuqu beħsiebha taħdem din l-Aġenzija, jaf ikollna konsegwenzi koroh fuq l-istat tat-toroq tagħna.

Qed ngħid dan għax jekk il-kunsilli lokali se jibqgħu jingħataw l-impressjoni li se jkun il-Gvern li se jibdlilhom il-wiċċ tat-toroq tagħhom, se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn dawn it-toroq ikomplu jiddiżintegraw b'tali mod li se jsiru aktar perikolużi.

Il-Ministru mhux qed jgħid is-sewwa meta qed jipprova jagħti l-impressjoni li taħt Gvern Nazzjonalista ma sarux xogħlijiet ta' toroq, qisu x-xemx telgħet fuq Malta minn meta tela' fil-gvern il-partit tiegħu.

Li ma jgħidx hu li l-ġid li qed igawdi l-pajjiż illum huwa frott ta' dak li żergħu diversi Gvernijiet Nazzjonalisti.

Jekk nesa, jien se nfakkru x'għamlu Gvernijiet Nazzjonalisti f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħlijiet ta' toroq.

Pereżempju, għamilna minn Birżebbuġa saċ-Ċirkewwa u bqajna telgħin sa Għawdex b'investiment ta' mijiet ta' miljuni ta' Ewro; għamilna Triq Ħal Far li mill-Freeport tagħti għall-ajruport; Triq il-Kunsill tal-Ewropa f'Ħal-Luqa; Triq Galibaldi l-Marsa; Triq Diċembru 13 il-Marsa; Triq il-Belt Valletta ż-Żurrieq; it-triq Tal-Barrani; il-bypass ta' San Pawl il-Baħar; il-bypass tal-Imrieħel; il-mini ta' Santa Venera; il-mini ta' quddiem l-Univesità; Triq l-Imdina li minn Ħal Qormi tagħti għal Ħaż-Żebbuġ u twasslek ir-Rabat; Triq l-Imdina Ħ'Attard; Triq il-Buqana li mir-Rabat twasslek għall-Mosta; Triq Sir Temi Zammit li mill-Mosta twasslek għall-Imġarr; Triq is-Salina li min-Naxxar tieħdok għal San Pawl il-Baħar; Triq Murray li minn Tal-Balal tieħdok għan-niżla ta' Alla u Ommu; it-triq Tal-Balal li minn San Ġwann tieħdok in-Naxxar; il-bypass ta' Birkirkara; il-bypass tal-Mellieħa; Triq l-Imġarr li mix-xatt tagħti għal Għajnsielem, għax-Xewkija u tibqa' sejra sar-Rabat Għawdex; it-triq li mir-Rabat twasslek għax-Xlendi Għawdex; it-triq li mir-Rabat twasslek għal Ta' Pinu, Għawdex u t-triq li minn San Lawrenz twasslek għad-Dwejra.

Jekk ikolli nibqa' nsemmi t-toroq li saru minn Gvernijiet Nazzjonalisti nispiċċa nieħu t-tul tad-diskors tiegħi.

Ta' min jgħid li dawn mhumiex irqajja' kif għamel dan il-Gvern f'dawn l-aħħar ħames snin iżda toroq arterjali u distributorji li nbnew mill-pedamenti tagħhom u saru xogħlijiet kbar ta' inġinerija ċivili u xogħlijiet infrastrutturali bla preċedent.

Dawn minbarra mijiet ta' toroq residenzjali oħrajn madwar Malta u Għawdex.

Imbagħad xi ngħidu għal diversi xogħlijiet infrastrutturali oħrajn, bħal mini, cables tad-dawl, tiġdid ta' infrastruttura tal-ilma tax-xorb madwar il-pajjiż kollu, xogħlijiet ta' drenaġġ, culverts u mini tal-ilma u mitt elf biċċa xogħol oħra infrastrutturali.

Dawn qed insemmihom ħalli min nesa nfakkaru ftit x'sar u ma sarx.

Imbagħad xi ngħidu għad-diversi proposti li għandha l-Oppożizzjoni, kemm biex titnaqqas il-problema tat-traffiku f'pajjiżna kif ukoll proposti oħrajn għal trasport alternattiv għal dak tat-trasport pubbliku.

Taf x'nawgura lil dan il-Gvern?

Li f'dawn l-għaxar snin ta' Gvern Laburista, li diġà għaddew ħames snin minnhom, imqar jagħmel nofs ix-xogħol li sar mill-aħħar għaxar snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Niġi issa għal-liġi nnifisha.

Huwa inutli li bid-diskors f'dan il-Parlament u barra mill-Parlament ngħidu mod, imbagħad il-liġi li se niddiskutu llejla tgħid totalment bil-kontra ta' dak li qed jintqal f'dan il-Parlament.

Dan jinkwetani għax il-Ministru ma fehemx sewwa xi tgħid il-liġi, jew għax qed ibellgħulu r-ross bil-labra, jew inkella qed jipprova jgħaddina biż-żmien.

Bażikament din il-liġi se tannulla għalkollox il-funzjoni tal-kunsilli lokali kif nafuhom illum.

Huwa inutli li jiġi l-Ministru jgħid li qed jikkonsulta mal-kunsilli lokali u li l-Aġenzija se taħdem id f'id mal-kunsilli lokali għax din il-liġi li qed niddiskutu llum tgħid totalment bil-kontra ta' dak li qed jgħid il-Ministru.

Jekk il-Ministru jrid li nemmnuh ejjew induru dawra mal-mejda u nagħmlu dawk l-emendi kollha neċessarji biex il-kunsilli lokali u r-residenti tagħhom ikunu nvoluti bis-serjetà jew inkella kkonsultati fid-deċiżjonijiet.

Hekk jagħmel Gvern serju; dak li jwiegħed iniżżlu iswed fuq l-abjad.

Dan huwa fatt inkwetanti għax f'dawn l-aħħar ħames snin, bi skuża jew oħra, il-Gvern naqqas mill-kunsilli lokali kważi r-responsabbiltajiet kollha li kellhom u rnexxielu jreġġa' l-arloġġ lura għaż-żmien tas-snin tmenin.

Dan għamlu billi ċċentralizza l-poteri kważi kollha fi ħdan il-Gvern Ċentrali u għamel il-kunsilli lokali kważi kważi front desk office.

X'se jsir minnha l-idea li l-Gvern jiddeċentralizza l-poteri tiegħu u jinvestihom fil-kunsilli lokali bħala l-aktar organu viċin in-nies, bħalma għamel il-Gvern Nazzjonalista?

Din il-liġi se telimina għalkollox il-prinċipju tas-sussidjarjetà li daħħlu Gvernijiet Nazzjonalisti.

Filwaqt li qabel rappreżentanti tal-lokalità kienu jiddeċiedu fejn hemm bżonn isir xogħol ta' toroq fil-lokalità taghħhom – ġeneralment dan kien isir bil-kunsens tal-kunsilliera kollha, huma ta' liema kulur politiku huma - issa ġejjin f'sitwazzjoni fejn il-ministru jiddeċiedi waħdu fejn għandhom isiru x-xogħlijiet ta' toroq.

B'hekk il-kunsilli lokali se jispiċċaw bla ebda vuċi f'dan ir-rigward.

Nixtieq nagħmel referenza għal-liġi nnifisha u għal diversi klawsoli u se nipprova nkun oġġettiv kemm nista'.

F'dawn l-aħħar 33 sena ħdimt taħt tmien Ministri responsabbli mix-xogħlijiet tat-toroq tul tmien leġiżlazzjonijiet, taħt diversi gvernijiet, u nistqarr li rajt lil Malta tinbidel.

Niftakar li meta bdejt f'dan ix-xogħol it-toroq residenzjali ġodda kienu għadhom jiġu mwittija bil-grader u l-wiċċ kien jingħata biż-żrar u bil-qatran tal-kitla.

Niftakar meta ġie introdott il-cold asphalt biex ikunu jistgħu jiġu patched id-diversi toroq li kellna.

Kulma kien hawn kienu żewġ impjanti tat-tarmak f'Malta, wieħed fin-naħa t'isfel u l-ieħor fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Imbagħad l-impjanti tat-tarmak bdew jiżdiedu u minn tnejn żdiedu għal tmienja u daħlu standards u metodi ġodda ta' kif jinbnew it-toroq f'pajjiżna.

Niftakar li 20 sena ilu ttieħdet id-deċiżjoni li jiġi mwaqqaf Coordination Unit biex meta tkun se ssir xi triq ġdida jinbidlu jew jiġġeddu s-servizzi ta' taħt wiċċ it-triq biex jekk tinqala' ħsara, pereżempju, f'mains tal-ilma jew f'xi servizzi oħrajn fid-drenaġġ, ma ssirx ħsara lill-wiċċ ġdid tat-tarmak li jkun sar.

Niftakar li snin twal ilu taħt Gvern Nazzjonalista wkoll ittieħdet id-deċiżjoni li kull min ikun qed jagħmel xogħlijiet ġodda fit-toroq, kemm jekk triq tkun qed tinbena mill-ġdid kif ukoll jekk triq tkun qed tingħata wiċċ ġdid, isiru servizzi ġodda mill-istess kuntrattur li jkun qed jagħmel ix-xogħol.

Niftakar ukoll li 25 sena ilu kull xogħol fit-toroq beda jkun regolarizzat b'permessi apposta u kienu introdotti traffic management schemes u spettorati biex jissorveljaw ix-xogħol li jkun qed isir fit-toroq.

Mela bir-rispett lejn kulħadd, ma jiġix jgħidilna l-Ministru li din l-Aġenzija qisha se tivvinta r-rota f'Malta!

Jien nifhem u naqbel li din l-Aġenzija se tkompli ttejjeb fuq ix-xogħol li kien sar imma mhux jipprova jbellagħha lilna u lin-nies li se jiġu vvintati ċerti proċeduri meta dawn ilhom jiġu mħaddma snin twal mill-Awtorità għat-Trasport kif ukoll mill-kunsilli lokali.

Jiddispjaċini ngħid li dan it-tgħawwiġ tal-fatti jnaqqas il-kredibbiltà ta' dan il-Gvern.

Fortunatament il-poplu tgħallem u llum kapaċi jaħseb b'moħħu u jiżen dak li jingħad u għalhekk nispera li l-Ministru jirrealizza bl-ambigwitajiet li fiha din il-liġi u li flimkien nistgħu nressqu emendi biex din l-Aġenzija li se tkun qed topera grazzi għat-taxxi taċ-ċittadini tkun qed tagħti servizz lin-nies fil-veru sens tal-kelma.

Sur President, f'pajjiż normali jkun hemm żewġ entitajiet separati; ir-regolatur u l-operatur.

Fil-każ ta' din il-liġi r-regolatur, li fl-aħħar mill-aħħar huwa wkoll il-klijent, huwa Transport Malta u l-operatur se tkun l-Aġenzija.

Però, kif inhi proposta l-liġi, il-funzjoni tal-Aġenzija se tkun two-fold għaliex se tkun il-kuntrattur, biex timplimenta pjanijiet nazzjonali għall-kostruzzjoni ta' toroq u strateġiji għall-infrastruttura tat-toroq kif ukoll se tkun qed tokkupa, tippjana, tiddisinja, tikkostruwixxi, issewwi, twessa', tirrinova u tieħu ħsieb iż-żamma tat-toroq.

Però l-liġi qed tgħid li se tieħu l-funzjoni wkoll ta' regolatur u allura se tagħti pariri lill-Gvern dwar it-tneħħija ta' policies relatati mal-infrastruttura tat-toroq f'Malta u tagħmel rakkmandazzjonijiet lill-Gvern dwar azzjoni li fil-fehma tal-Aġenzija tkun effettiva għal dak li għandu x'jaqsam ma' kwestjonijiet li jaqgħu taħt il-funzjoni tagħha.

Fi kliem ieħor, l-Aġenzija se tipprova tagħmilha ta' regolatur u kuntrattur f'daqqa u dan imur kontra kull sens ta' loġika.

Mhux possibbli li entità, hi min hi, timpona fuqha stess sanzjonijiet jekk ma timxix ma' sett ta' regoli stabbiliti, bħal pereżempju, jekk ma tonorax time frames jew inkella jekk ix-xogħol ma jsirx skont ċerti standards.

B'mod awtomatiku din is-sitwazzjoni se toħloq konflitt ta' interess.

Fi kliem ieħor, ir-regolatur għandha tibqa' Transport Malta, jiġifieri t-tħejjija ta' policies relatati mal-infrastruttura tat-toroq f'Malta, li hija l-iskop tar-regolatur, għandha tibqa' ssir minn Transport Malta u mhux mill-Aġenzija.

Jekk nagħmlu referenza għal paragrafu (e) ta' subklawsola (1) ta' klawsola 6 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi nsibu li din tgħid hekk, u se nikkwota:

"twettaq, kemm bħala prinċipal, aġent jew kuntrattur, dawk l-attivitajiet kollha li l-Aġenzija jista' jidhrilha li huma meħtieġa, ta' vantaġġ jew konvenjenti li jitwettqu, għal, jew, b'rabta ta' twettiq adegwat jew mal-milja ta' kwalunkwe mill-funzjonijiet tal-Aġenzija taħt dan l-Att jew sabiex tagħmel użu ottimu mill-assi tal-Aġenzija;"

Ma jistax ikollna kuntrattur li jirregola lilu nnifsu.

Jekk kunsill lokali jrid jagħmel triq irid jikkonsulta jew jottjeni l-permessi neċessarji mill-Awtorità tal-Ippjanar, mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità, mill-Awtorità għat-Trasport, mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, mill-Enemalta, mill-ERA u minn diversi awtoritajiet u aġenziji oħrajn.

Mill-banda l-oħra, din l-Aġenzija se tkun obbligata li tikkonsulta jew tottjeni l-permessi neċessarji, bħalma huma obbligati jagħmlu l-kunsilli lokali, jew inkella se tkun tista' tirregola lilha nnifisha bil-konsegwenza li se tkun l-ewwel kuntrattur li se jirregola lilu nnifsu?

Din hija mistoqsija pertinenti li l-Ministru għandu jwiegeb.

Imbagħad subklawsola (5) ta' klawsola 6 tgħid hekk:

"L-Aġenzija għandha, fit-twettiq tal-funzjonijiet tagħha, tikkonsulta ma' kwalunkwe awtorità pubblika rilevanti u tistabbilixxi proċessi u proċeduri, kif ukoll prattiċi ta' ħidma sabiex tiżgura proċessi effiċjenti għal kwalunkwe xogħlijiet stradali li għandhom jitwettqu mill-Aġenzija u għall-ħruġ ta' kwalunkwe permessi minn kwalunkwe awtorità pubblika rilevanti fir-rigward ta' xogħlijiet stradali skont il-liġi applikabbli."

Dan ifisser illi din l-Aġenzija mhux talli se tkun ir-regolatur u l-kuntrattur fl-istess ħin, talli se jkollha l-poter ukoll li hi stess tistabbilixxi proċeduri kif joħorġulha permessi minn awtoritajiet terzi ħalli tkun tista' tesegwixxi x-xogħol.

Imbagħad hemm diversi klawsoli dwar it-twettiq tax-xogħlijiet.

Imbagħad subklawsola (2) ta' klawsola 6 tgħid hekk:

"Għall-finijiet tat-twettiq adegwat jew tal-milja tal-funzjonijiet tal-Aġenzija taħt dan l-Att, l-Aġenzija tista' tagħti lil kwalunkwe terza persuna d-dritt li teżerċita, li tidħol għal, li twettaq, kemm totalment, kif ukoll parzajment, u kemm bħala operatur, konċessjonarju, maniġer, aġent, kuntrattur indipendenti jew xort'oħra, kwalunkwe funzjonijiet, attivitajiet, operati, doveri jew tranżazzjonijiet li l-Aġenzija hija awtorizzata u għandha s-setgħa jew hija obbligata li teżerċita, tidħol għal, jew twettaq, taħt jew skont dan l-Att:"

Nispera illi din l-Aġenzija ma twaqqfitx biex tkun tista' ddur mad-Dipartiment tal-Kuntratti u tkun trid tirrispondi lilha nnifisha biss.

Nispera wkoll li din l-Aġenzija tkun qiegħda timxi ma' prattiki u proċeduri trasparenti, fejn l-għoti ta' direct orders ikun biss l-eċċezzjoni u mhux il-prattika u proċedura normali.

Għandna istanzi fejn għalkemm din l-Aġenzija għadha mhijiex ifformata, digà qiegħda tiffunzjona u qed tagħti l-maġġor parti tax-xogħol tagħha, kemm dak ta' konsulenza kif ukoll ta' għoti ta' tarmak li jammonta għal miljuni ta' ewro, b'direct order.

Dan qed isir b'mod speċjali fix-xogħol ta' konsulenza, li mhux qed isir b'sejħa għall-offerti jew b'espressjoni ta' interess, bħalma għamlet l-Awtorità tal-Artijiet, iżda qed isir b'direct order.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li hawn qed nitkellmu fuq €700 miljun f'xogħlijiet ta' toroq u dawn huma kollha mit-taxxi tagħna.

Se nitkellem ftit dwar it-twaqqif tal-bord tal-Aġenzija.

Subklawsoli (2) u (3) ta' klawsola 8 jgħidu hekk:

"Il-Ministru għandu jaħtar wieħed mill-membri appuntati bħala Chairperson u membru ieħor bħala deputat Chairperson.

Id-deputat Chairperson għandu jkollu s-setgħat kollha u jwettaq il-funzjonijiet kollha taċ-Chairperson fin-nuqqas tiegħu jew fl-eventwalità li l-pożizzjoni ta' Chairperson issir battala.

Il-Ministru għandu jagħżel il-membri minn fost persuni li jidhirlu li huma kkwalifikati minħabba l-esperjenza li għandhom u l-kapaċità li wrew fi kwistjonijiet relatati mal-funzjonijiet tal-Aġenzija taħt dan l-Att.".

Skont din il-klawsola, minkejja li l-liġi tgħid li kemm iċ-Chairperson, kemm id-deputat Chairperson, kemm il-Kap Eżekuttiv kif ukoll il-membri tal-bord iridu jkunu kwalifikati u bl-esperjenza, dawn se jiġu magħżula direttament mill-Ministru.

Allura l-Ministru waħdu se jiddeċiedi min hu kwalifikat u min għandu l-esperjenza fuq dawn ix-xogħlijet?

La l-għażla għal dan il-bord għandha tkun abbażi ta' esperjenza u kwalifiki, għaliex mhux se joħroġ sejħa għall-applikazzjonijiet u kull min hu kwalifikat u għandu l-esperjenza jkollu ċ-ċans li japplika għal dawn il-pożizzjonijiet?

Paragrafu (iv) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 17 jgħid li I-Uffiċjal Kap Eżekuttiv se jingħata wkoll il-poter li joħrog promozzjonijiet, iżommhom eċċ. Imbagħad subklawsola (1) ta' klawsola 18 tgħid li l-Uffiċjal Kap Eżekuttiv se jkun jista' jaħtar uffiċjali u jimpjega oħrajn mal-Aġenzija b'mod dirett.

Dan ifisser li l-Uffiċjal Kap Eżekuttiv jista' jimpjega nies u jagħti promozzjonijiet u demozzjonijiet hekk kif irid u jixtieq, mingħajr intervisti u mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet.

Dan jista' jwassal għal abbuzi kbar b'detriment kbir, kemm għall-ħaddiema nfushom kif ukoll għall-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Jekk irid il-Ministru, niltaqgħu u niddiskutu ħalli jfehemni dawn l-affarijiet, m'għandix problema.

Issa se nitkellem ftit dwar ir-responsabbiltà għall-korriment u danni.

Dawn huma klawsoli importanti ħafna, speċjalment fil-konfront tal-kunsilli lokali.

Hawnhekk napprezza jekk il-Ministru jagħtina spjegazzjoni ċara dwar x'inhi tgħid il-liġi.

Subklawsola (1) ta' klawsola 26 tgħid li:

"F'azzjoni għal korriment jew danni mġarrba minn kwalunkwe persuna jew proprjetà li tirriżulta minn nuqqas fil-manutenzjoni ta' xi triq, dawn l-azzjonijiet għandhom jiġu istitwiti kontra:"

- fost l-oħrajn -

"kunsill lokali fir-rigward ta' kwalunkwe korriment jew danni mġarrba minn kwalunkwe persuna jew proprjetà fiż-żmien meta t-triq rilevanti tkun taħt ir-responsabbiltà tagħha skont il-leġislazzjoni applikabbli."

Mela m'hemm l-ebda klawsola li tgħid li l-kunsilli lokali se jkollhom xi say fid-deċiżjoni ta' liema toroq isiru u b'liema prijorità; bażikament jiddeċiedi l-Ministru waħdu.

Mill-banda l-oħra, triq taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Aġenzija u l-Ministru jiddeċiedi meta ssir mill-ġdid.

Għalhekk, f'dan il-każ, jekk triq tkun perikoluża, però l-Gvern jiddeċiedi li ma ssirx u jinqala xi inċident, se jkun responsabbli minnha l-kunsill lokali.

IAN BORG: Jien smajt diversi skorrettezzi fil-mod kif l-Onor.

Bezzina qiegħed jinterpreta l-klawsoli ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ma rridx intellfu, se nħallih jitkellem, imbagħad inwieġeb fl-aħħar tas-seduta, jiġifieri meta nkunu qed nikkonkludu dan l-Abbozz ta' Liġi.

Però qed ngħid dan għax ovvjament sadanittant il-mezzi tax-xandir qed jirrapportaw dak li qiegħed jgħid l-Onor.

Bezzina meta huwa teknikament skorrett.

ID-DEPUTY SPEAKER: Bħalma għedt tajjeb ħafna inti Ministru, se jkollok ċans li tirrispondi u dan ma kienx point of order.

L-Onor.

MARIO GALEA: Naħseb li l-Ministru se jkollu ċ-ċans tiegħu li jirrispondi u allura mhux sew li joqgħod jinterrompi.

Il-prassi hawn ġew dejjem kienet li jitkellmu l-Membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni, jew viċeversa, u għalkemm mhux bilfors taqbel magħhom mhux se toqgħod tinterrompi għax ma taqbilx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jekk jogħġobkom, ikompli l-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, jien għalhekk qed noqgħod nieħu l-briga li nikkwota parti parti mil-liġi ħalli ma jiġix il-Ministru jgħidli li qed nikkwota l-liġi ħażin.

Jien qed nikkwota kelma kelma minn dak li qiegħda tgħid il-liġi.

Nittama biss li npoġġu bilqiegħda fi stadju ta' Kumitat, niċċaraw ċerti affarijiet, u fejn hemm bżonn, jiġi rranġat.

Napprezza jekk il-Ministru jilqa' s-suġġerimenti tal-Oppożizzjoni u l-liġi tiġi rranġata u kkjarifikata.

Bir-rispett lejn kulħadd, jien noqgħod biss fuq dak li jkun hemm miktub iswed fuq l-abjad fil-liġi u ma noqgħod fuq l-ebda stqarrija għall-istampa, l-ebda konferenza stampa u l-ebda paroli li jingħad hawn ġew.

Il-liġi qed tirrifletti mod ieħor!

Din mhijiex problema, jalla qed nifhem il-liġi ħażin jien.

Jekk qed nifhimha ħażin jien u għandu raġun hu, ifiehem lili, lill-poplu u lill-kunsilli lokali fejn qed nifhmu ħażin.

M'għandi l-ebda problema.

Aħna mhux qed nitkellmu kontra l-Aġenzija.

Jien m'iniex kontra li jkun hemm entità tal-Gvern li tagħmel it-toroq però hemm bżonn li din il-liġi li għandna quddiemna tiġi ċċarata u ssir għall-ġid tal-lokalitajiet, tar-residenti u tal-poplu Malti u Għawdxi li se joħroġ it-taxxi mill-but biex isiru dawn it-toroq.

Issa ħalli nkompli fejn kont wasalt.

Kif diġà għedt, m'hemm l-ebda klawsola li tgħid li l-kunsilli lokali se jkollhom xi say fid-deċiżjoni ta' liema toroq se jsiru.

Għalhekk, f'dan il-każ, jekk triq tkun perikoluża u l-Gvern jiddeċiedi li ma ssirx – mhux b'kapriċċ imma għax jgħid li jrid jagħmel toroq oħrajn – din se tispiċċa fir-responsabbiltà tal-kunsill lokali.

Mela f'każ fejn triq li tkun għadha qatt ma saret u li qabel kienet taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali, kif inhi din il-liġi – jalla qed nifhmuha ħażin - ir-responsabbiltà se tkun tal-kunsilli lokali.

Mela filwaqt li kunsill lokali m'għandu l-ebda awtorità li jiddeċiedi liema triq hemm bżonn li ssir fil-lokalità tiegħu, jekk l-Aġenzija, jew ċjoè l-Ministru, jiddeċiedi li tali triq ma ssirx, ir-responsabbiltà se taqa' fuq il-kunsill lokali.

Għalhekk ġejna f'sitwazzjoni fejn għalkemm il-kunsilli lokali m'għandhom l-ebda awtorità li jiddeċiedu liema triq hemm bżonn issir ix-xogħol fuqha, jew inkella liema triq għandha ssir, din tibqa' taħt ir-responsabbiltà tagħhom.

Nispera li l-Ministru jispjegalna aħjar x'qiegħed jipprova jgħid b'din il-liġi u b'din il-klawsola partikolari.

Huwa inkwetanti wkoll il-fatt illi skont paragrafu (e) ta' subklawsola (3) ta' klawsola 26:

"fejn l-Awtorità għat-Trasport f'Malta, l-Aġenzija jew kunsill lokali, skont il-każ, ma setgħux ikunu raġonevolment mistennija li jsewwu dik il-parti tat-triq qabel ma nqalgħet il-kawża għall-azzjoni, x'tip ta' avviżi ta' twissija tpoġġew dwar il-kondizzjoni tagħha:

Iżda għall-finijiet ta' din id-difiża m'għandux ikun rilevanti li jiġi ppruvat li l-Awtorità għat-Trasport f'Malta, l-Aġenzija jew kunsill lokali, skont il-każ, kienu għamlu arranġamenti ma' kuntrattur awtorizzat għat-twettiq jew għas-sorveljanza tal-manutenzjoni ta' dik il-parti tat-triq li magħha l-azzjoni hija relatata, sakemm ma jiġix pruvat ukoll li l-Awtorità għat-Trasport f'Malta, l-Aġenzija jew kunsill lokali, skont il-każ, kienu taw lil kuntrattur struzzjonijiet bil-miktub fir-rigward tal-manutenzjoni tat-triq u li dawk l-istruzzjonijiet ġew segwiti."

Li qiegħed jingħad hawnhekk huwa li jekk jinqala' inċident fi triq li din tkun għadha taħt ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali, huwa inutli li l-kunsill lokali jkun għamel l-intervent tiegħu mal-Gvern biex din it-triq issir għax tkun perikoluża, għax jekk ma jkunx għadu nħareġ il-works order biex isir ix-xogħol, ir-responsabbiltà tibqa' tal-kunsill lokali.

Mela l-Ministru jiddeċiedi x'xogħol isir iżda jekk ix-xogħol ma jsirx u fil-frattemp jinqala' inċident, mhux il-Ministru jkun responsabbli iżda l-kunsill lokali.

Imbagħad subklawsola (2) ta' klawsola 27 tgħid li:

"Il-Ministru għandu, b'ordni fil-Gazzetta, u wara li l-artikoli 5 u 6 u t-Taqsima IV ta' dan l-Att ikunu saru effettivi, jittrasferixxi lill-Aġenzija dawk il-funzjonijiet u s-setgħat fir-rigward ta' toroq li huma vestiti fil-kunsilli lokali taħt l-Att dwar Kunsilli Lokali, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att.

Il-Ministru jista' jagħmel dan it- trasferiment jew fi skema jew f'sensiela ta' skemi fir-rigward ta' dawk it-toroq li għandhom jiġu identifikati fl-ordni fil-Gazzetta u b'dak il-mod li l-Ministru jqis l-aktar adatt u spedjenti sabiex ikunu jistgħu jintlaħqu aħjar l-għanijiet ta' dan l-Att:".

Mela huwa l-Ministru li se jiddeċiedi liema toroq se jsiru.

Il-liġi ma tispeċifikax, kif qiegħed jipprova jagħti l-impressjoni l-Ministru, li l-Ministru huwa obbligat jew b'xi mod se jikkonsulta mal-kunsilli lokali liema toroq iridu jsiru u f'liema prijorità.

Mela b'din il-liġi l-kunsilli lokali se jinqatgħu għalkollox mid-deċiżjonijiet dwar liema toroq isiru u ma jsirux fil-lokalitajiet tagħhom.

Il-liġi, kif inhi miktuba, bl-ebda mod ma torbot lill-Ministru li għandu jikkonsulta mal-kunsilli lokali biex jipprijoritizza t-toroq li għandhom isiru.

Jekk il-Ministru jaqbel li għandhom ikunu kkonsultati l-kunsilli lokali, dawn għandhom jaraw liema huma l-prijoritajiet tax-xogħlijiet u din għandha titniżżel fil-liġi.

B'hekk inkunu lħaqna l-għan tagħna u l-kunsilli lokali jkunu ġew ikkonsultati u jkunu kkontribwixxew liema toroq għandhom isiru u ma jsirux bis-serjetà.

Però kif għedt, agħar minn hekk, dawk it-toroq li l-Ministru jiddeċiedi li ma jsirux, jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali.

Dan ifisser li filwaqt li sal-lum triq li tkun għadha qatt ma saret tkun taqa' taħt ir-responsabbilità tal-Gvern ċentrali, b'din il-liġi din se tkun taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali.

U hawn se nikkwota subklawsola (3) ta' klawsola 27:

"Il-Ministru jista', minn żmien għal żmien, permezz ta' avviż legali, jittrasferixxi mill-ġdid ċerti funzjonijiet u setgħat għall-manutenzjoni u ż-żamma tat-toroq lokali lill-kunsilli lokali, jekk il-Ministru jidhirlu li dak it-trasferiment mill-ġdid ta' dawk il-funzjonijiet u setgħat ikun idoneju jew spedjenti għall-manutenzjoni u għaż-żamma iprem ta' dawn it-toroq lokali:".

Sur President, jien qed nissoponi li kull triq li se ssir, se ssir skont Avviż Legali 29/2010, part 2 clause 7, li jispeċifika li kull triq ġdida li se ssir se jkollha Defects Notification Period, jew aħjar, garanzija ta' terminu ta' għaxar snin marbuta magħha.

Dan ifisser li jekk joħrog xi difett fit-triq jew f'servizzi li jsiru fiha matul il-perjodu tal-garanzija, dan għandu jiġi rranġat mill-kuntrattur li jkun għamel ix-xogħol, li f'dan il-każ hija l-Aġenzija.

Mela minflok il-liġi tispeċifika li din it-triq tiġi trasferita mill-ġdid mat-tmiem tal-garanzija wara li jiġi aċċertat mill-konsulenti tal-Aġenzija flimkien mal-konsulenti jew rappreżentanti tal-kunsilli lokali li tali triq tkun għadha tajba, skont din il-klawsola l-Gvern għandu l-ħsieb illi hekk kif jitlesta x-xogħol, ifarfar mir-responsabbiltà u jitfa' r-responsabbiltà ta' dik it-triq fuq il-kunsilli lokali.

Il-Ministru għandu jaqbel miegħi li triq li tkun saret u li tkun marbuta b'garanzija għandha tgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali wara li jgħaddi l-perjodu ta' garanzija minn fuqha u wara li ssir il-handover mill-esperti tal-Aġenzija flimkien mar-rappreżentanti tal-kunsilli lokali.

Dan biex il-kunsilli lokali jserrħu rashom li jkunu ħadu triq f'kondizzjoni tajba.

Imbagħad paragrafu (e) ta' klawsola 34 jgħid hekk:

"li tistabbilixxi standards u speċifikazzjonijiet li għandhom jinżammu u jiġu osservati fl-eżekuzzjoni ta' kwalunkwe xogħlijiet marbuta mat-toroq u li tagħmel dawk il-ħwejjeġ kollha li jistgħu jkunu meħtieġa u spedjenti sabiex taċċerta l-osservanza ta' dawn l-istandards u speċifikazzjonijiet mill-kunsilli lokali jew mill-persuna li twettaq xogħlijiet fuq xi triq …"

Din hija xi ħaġa inkwetanti għax dan ifisser li Transport Malta mhux se tkun regolatur fuq l-Aġenzija.

Transport Malta se tara li l-kunsilli lokali jagħmlu x-xogħol tajjeb; pereżempju se tkun qed tara li trinka li jkun hemm bżonn li ssir, issir b'mod tajjeb u skont l-ispeċifikazzjonjiet, li huwa tajjeb, però min-naħa l-oħra, fuq l-Aġenzija mhu se jkun hemm ħadd, u dan huwa ħażin.

Dan ifisser illi r-regolatur, li f'dan il-każ hija Transport Malta, tneħħitilha kull setgħa li taċċerta li x-xogħol mill-akbar kuntrattur li se jkun hawn Malta, ċjoè l-Aġenzija, ikun sar skont l-istandards u l-ispeċifikazjonijiet, però min-naħa l-oħra se tuża id tal-ħadid fil-konfront tal-kunsilli lokali.

Dan huwa diskriminatorju u abbużiv għax se jintużaw two weights and two measures fuq żewġ entitajiet tal-Gvern.

Sfortunatament dan digà qed isir fil-konfront ta' xogħlijiet li qed isiru mill-kunsilli lokali għax Transport Malta qed tuża id tal-ħadid magħhom u għall-inqas nuqqas il-kunsilli lokali jew il-kuntratturi tagħhom qed jeħlu penali kbar però fil-konfront ta' kuntratturi li qed jaħdmu għal Transport Malta, li malli tidħol din il-liġi jigu taħt l-Aġenzija, mhux qed tintuża l-istess riga.

Imbagħad hemm l-emenda għall-Att dwar il-Kunsilli lokali.

Fil-fatt klawsola 41 tgħid li:

" Fir-Raba' Skeda tal-Att prinċipali, l-intestatura "Toroq: It-toroq arterjali u distributorji, kif determinati mill-Pjan Strutturali.", għandha tiġi mħassra."

Din l-iskeda tispeċifika dawk it-toroq, ġonna, eċċ. li huma esklużi mir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed ineħħi minn din il-lista t-toroq arterjali u distributorji.

Jiġifieri, by elemination, jien nifhimha li l-manutenzjoni tat-toroq arterjali u distributorji ġejja taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali.

Jekk dan hu l-każ, se jkollna problema għax il-kunsilli lokali se ngħabbuhom b'piżijiet li ma jifilhux għalihom.

Diġà hemm biċċa uġigħ ta' ras minħabba n-nies li jagħmlu ċerti spezzjonijiet u jaraw li t-toroq arterjali u distributorji jinżammu tajjeb aħseb u ara mbagħad meta niġu għall-ispejjeż biex issir il-manutenzjoni tat-toroq.

Jalla qed nifhimha ħażin imma kif inhi miktuba l-liġi hekk tfisser.

Mingħajr ma rrid qed jiġini f'moħħi l-inċident li ġara riċentement fiż-Żurrieq meta open-top sightseeing bus laqtet siġra.

Meta jien insemmi l-manutenzjoni nkun qed ninkludi kollox ċjoè sinjali mal-art, tabelli, żbir ta' siġar, eċċ. Kif inhi l-liġi din se taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali?

Il-Gvern mar għand il-kunsilli lokali jgħidilhom li se jagħmlilhom it-toroq kollha, imma xħin toqgħod tara l-affarijiet issib li kważi kważi se jagħmel biss it-toroq li bil-liġi kif inhi diġà huwa obbligat li jagħmel.

Però mbagħad fuq ir-responsabbiltajiet addizzjonali li jista' jitfagħlhom fuq spallejhom ma qalilhom xejn!

Sur President, biex nagħlaq id-diskors tiegħi rrid ngħid li huwa importanti li l-Ministru jiċċara d-diversi punti li għadni kemm semmejt fid-diskors tiegħi.

Jekk hemm bżonn, jien lest li niltaqgħu, niddiskutuhom fid-dettall u fejn forsi hu jaħseb li jien ma fhimtx, ifehemni, u jien infiehmu fejn jien naħseb li hu mhux jifhem minn din il-liġi.

B'hekk niċċaraw l-affarijiet, għaliex le?

Jien naħseb li fl-aħħar mill-aħħar aħna t-tnejn għandna interess wieħed; li t-toroq li juża l-poplu Malti u Għawdxi jkunu fl-aħjar stat possibbli għall-ġid tar-residenti Maltin u Għawdxin kollha u fl-istess ħin ma nnaqqsux mill-funzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Irridu nikkonsultaw magħhom bis-serjetà u mhux sempliċement ninformawhom x'se jiġri fuq id-diversi xogħlijiet li jistgħu jsiru fit-toroq tagħhom.

Għalkemm jien m'iniex kontra li jkun hemm entità illi tgħin lill-kunsilli kokali biex isiru t-toroq fil-lokalitajiet tagħhom, li jinkwetani hu kif se topera din l-Aġenzija.

Ma nistgħux inħallu lill-kunsilli lokali tagħna fid-dlam.

Irridu nuruhom kif se topera, fejn huma r-responsabbiltajiet, safejn tasal ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali u safejn tasal ir-responsabbiltà tal-Gvern u barra minn hekk ma rridux iħawdu r-rwoli bejn Transport Malta u din l-Aġenzija ġdida li se titwaqqaf.

Aħna nipproponu li biex isir l-iskrutinju neċessarju u l-poplu jserraħ rasu li dawn is-€700 miljun li se jintnefqu, jintnefqu bl-aktar mod trasparenti, bħalma sar fil-każ tal-Awtorità tal-Ippjanar, l-Awtorità ta' Malta dwar ir-Riżorsi u l-Awtorita tal-Artijiet, fuq il-bord tal-Aġenzija għandu jkun hemm rappreżentant tal-Gvern u rappreżentant tal-Oppozizzjoni.

Huwa importanti wkoll li naraw x'se tagħmel Transport Malta meta tidħol fis-seħħ din l-Aġenzija u x'se tagħmel ukoll l-Aġenzija.

Għalkemm fl-istqarrija għall-istampa li saret mill-Ministru ntqal li se jkollna sitwazzjoni fejn għandek ir-regolatur għalih u l-operatur għalih, kif inhi qiegħda din il-liġi, li kkwotajt minnha wkoll, qed nifhem li din l-Aġenzija se taqdi l-funzjoni ta' operatur u regolatur.

Għalhekk nitlob lill-Ministru biex naraw il-liġi sewwa u nagħmluha ċara li dawn iż-żewġ rwoli jkunu maqsumin.

L-iskop aħħari tal-Aġenzija hu li jkollna kuntrattur ewlieni jagħmel ix-xogħlijiet.

Mhuwiex fl-interess ta' pajjiżna li jkollna kuntrattur li jirregola lilu nnifsu.

L-onus ta' kollox f'din il-liġi hu li jkunu l-kunsilli lokali li jiddeċiedu liema toroq għandhom isiru u l-prijorità tax-xogħol għaliex huma l-kunsilliera l-aktar nies viċin ir-residenti tal-lokalitatajiet ta' pajjiżna.

Għal dan il-għan l-Oppozizzjoni qed tissuġġerixxi li għandu jinħoloq working group fi ħdan l-Aġenzija, li jkun ifformat minn rappreżentanti tar-Regjuni, biċ-chairperson ta' dan il-working group ikun membru tal-bord tal-Aġenzija, li jiddeċiedu dwar il-prijorità tax-xogħlijiet ta' toroq f'kull lokalità skont il-bżonnijiet ta' kull kunsill lokali individwali wara li dawn ikunu diskussi fi ħdan il-kunsilli lokali rispettivi.

Id-deċiżjoni ta' dan il-working group għandha tiggwida lill-Aġenzija rigward toroq li għandu jsir ix-xogħol fihom f'kull lokalità u b'hekk ikunu salvagwardati l-interessi tar-residenti ta' kull lokalità.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, missjoni importanti li għandu l-Ministeru għal Għawdex huwa li nassiguraw li Għawdex jieħu dak li ħaqqu u jieħu sehmu.

Sa mill-bidu nett li ġejt fdata bir-responsabbiltà tal-Ministeru bdejt niġri wara sħabi kollha biex nassigura li nġib lejn Għawdex is-sehem mis-suċċessi li għaddejjin f'pajjiżna.

Qed ngħid dan għaliex nemmen li matul is-snin Għawdex mhux talli ġie mċaħħad minn dan kollu, talli anke tteħidlu dak li kellu.

Irrid ukoll inġib il-bidla fil-mentalità li għal Għawdex jgħaddi kollox, li aħna nikkuntentaw bil-frak u dak li ilu snin fuq l-ixkaffa u mirdum taħt it-trab, jibqa' hemm għaliex fl-aħħar jintesa.

Jien dak ma rridux u huwa għalhekk li għall-ewwel darba Għawdex se jkollu Pjan għall-Iżvilupp Reġjonali li se jeħodna sal-2030, hekk kif jgħid il-manifest elettorali.

Pilastru ewlieni ta' din l-istrateġija hija l-infrastruttura.

Nafu li matul is-snin akkumulaw diversi problemi fejn jidħlu t-toroq f'Għawdex, nafu li għandna ħafna tgergir f'dan ir-rigward u nafu li hemm nies li ilhom jistennew snin twal biex isir xogħol fit-toroq f'Għawdex.

Kien għalhekk li fil-manifest elettorali assigurajt li Għawdex jieħu sehmu minn dak li qegħdin niddiskutu llum.

Fil-fatt fil-manifest elettorali li għalih ivvota l-poplu, hemm miktub hekk:

"Għawdex għandu jgawdi b'mod sinifikanti mill-proġett ta' €700 miljun f'toroq, fejn l-importanza tingħata l-aktar lil toroq residenzjali li ilhom fi stat dilapidat."

Illum qegħdin hawn biex nattwaw il-manifest elettorali, liema manifest ivvota għalih il-maġġoranza assoluta tal-poplu, u allura jrid jitwettaq.

U dan l-Abbozz ta' Liġi huwa pass importanti biex inkomplu naraw bidla fil-mod kif isiru x-xogħljiet relatati mat-toroq, speċjalment f'Għawdex.

Matul il-preparazzjoni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, kif ukoll waqt xogħol ieħor, jien kelli diversi diskussjonijiet mal-Ministru Borg u man-nies tiegħu u nista' ngħid li Ilkoll kemm aħna determinati li nagħtu lil Għawdex dak li hu tiegħu, mhux biss biex isiru t-toroq imma biex ikun hemm baġit allokat għal Għawdex mill-fondi li se jiġu allokati għall-Aġenzija u dawn il-fondi jridu jeċċedu bil-bosta dawk li ġew allokati sal-lum il-ġurnata.

Jien mal-Ministru Borg dejjem ħdimt tajjeb, anke meta kien imexxi s-settur tal-fondi Ewropej u jien dak iż-żmien kont immexxi s-settur tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità.

Meta beda l-Operational Programme tgħidx kemm ħdimna fuq proġetti li jiswew il-miljuni l-kbar u llum dawn ħallejthom f'idejn is-suċċessur tiegħi.

Min-naħa tiegħi llum irrid inwassal dawk il-proġetti li l-Ministru ta' qabli - insellimlu minn hawnhekk - ħalla f'idejja.

Il-ġimgħa li għaddiet il-Ministru Borg, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari, għamel dikjarazzjoni importanti, fejn qal li dawn il-fondi ġodda li se jakkwista Għawdex bis-saħħa ta' din il-wegħda elettorali mhux se jieklu dawk li diġà hemm għax-xogħlijiet ta' toroq f'Għawdex.

Dan ifisser li llum il-ġurnata l-Ministeru għal Għawdex għandu baġit ta' €1,800,000 allokat però hemm qbil li dan l-ammont jibqa' hemm u miegħu jiżdied baġit addizzjonali biex isiru aktar xogħljiet fit-toroq tagħna, kif wara kollox hemm imwiegħed fil-manifest elettorali.

Dan kollu jxejjen il-kritika ta' ċerti nies hemm barra, il-kantaliena li ilha għaddejja, li issa l-bżonnijiet ta' Għawdex u x-xogħlijiet li se jsiru f'Għawdex se jiġu deċiżi minn Malta u mhux minn Għawdex.

Fil-fatt il-Ministru Borg iddikjara pubblikament li x-xogħol fit-toroq f'Għawdex se jsir b'kollaborazzjoni sħiħa mal-Ministeru għal Għawdex għaliex ġustament aħna l-Għawdxin nafu x'hemm bżonn isir f'Għawdex.

Imma dan mhux minn dejjem kien hekk.

Allura huwa tajjeb li ngħidu l-affarijiet kif verament huma għaliex aħna writna sitwazzjoni bħala Gvern, fejn il-konvenjenza ta' bnadi oħrajn u mhux ta' Għawdex, kienu qegħdin isiru b'mod differenti.

Però hawnhekk qed nitkellmu b'mod differenti, għandna impenn elettorali, għandna miktub iswed fuq l-abjad, u iva, Għawdex se jieħu sehem minn din id-deċiżjoni importanti li qiegħda ssir llum.

Qabel nibda nitkellem fuq dak li qed nagħmlu u dak li ġej, huwa tajjeb li nfakkar ftit minn fejn ġejjin u għalfejn is-sitwazzjoni tat-toroq f'Għawdex qiegħda fejn qiegħda.

Jien meta kont fl-Oppożizzjoni - inti taf, Sur President, għax kont tkun ħdejja - kont nistaqsi ħafna fuq it-toroq u mhux dejjem kienu jweġbuni, anzi iktar ma jweġbunix milli jweġbuni, u għalhekk f'din il-leġiżlatura qed nagħmel premura li nwieġeb il-mistoqsijiet li jsiruli bl-aktar mod spedit possibbli.

Però jien kont nistaqsi, pereżempju, lill-Ministru għal Għawdex ta' dak iż-żmien fuq it-toroq u din kienet tirreferini għall-Ministru konċernat.

Kont nistaqsi ħafna dwar Triq l-Imġarr li ma saritx mill-Ministeru għal Għawdex u għalhekk kienet tirreferini għand Ministru ieħor.

Kont nistaqsi fuq toroq li konna nkunu ilna nisimgħu bihom snin twal u l-ironija hi li llum, li jien qiegħda fejn qiegħda, dawn it-toroq għadhom ma' wiċċi.

Pereżempju, triq li kien sar ħafna kjass fuqha hija dik tad-Dwejra.

Din hija triq li saret fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista, li suppost saret kollha, suppost tħallset kollha, imma l-aħħar kisja ta' din it-triq qed issir issa għax meta bdew jagħmlu x-xogħlijiet ma kenux komplewhom.

Kien għalhekk li meta mbagħad rajt li dawn ma tkomplewx tajt struzzjonijiet biex jerġa' jinħareġ it-tender għaliex tant kien għadda żmien li l-istima li kienet ngħatat ma kenitx għadha valida.

Bdejna mill-bidu nett, ġie ffirmat il-kuntratt u t-triq qiegħda ssir proprju f'dawn il-ġranet.

Hemm ukoll Triq Sannat, triq li kont ilni nagħmel mistoqsijiet parlamentari dwarha minn meta dħalt fil-Parlament fl-2003, u lanqas din ma saret.

Issa ħriġna t-tender għall-parti minn Triq Sannat fuq in-naħa tax-Xewkija, li qed tiġi evalwata, kif ukoll għaddej proċess mal-Awtorità tal-Ippjanar biex imbagħad issir il-parti tan-naħa l-oħra u b'hekk inkunu qegħdin nonoraw dak l-impenn li ttieħed minn gvern wara ieħor.

Mhux talli qed nitkellmu fuq Triq Sannat illum il-ġurnata talli qegħdin nitkellmu wkoll mal-kunsill lokali biex naraw kif se nagħmlu l-pjazza.

Barra minn hekk, jien illum qed nintalab inħallas kontijiet ta' xogħlijiet li saru fil-bidu tas-snin 2000.

Jiġifieri jekk jiġi xi ħadd min-naħa l-oħra u jgħidli li fi żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista saru t-toroq, ngħidlu li biex jordnaw kienu kapaċi imma biex iħallsu le!

U llum li naf kif jaħdem il-procurement f'dan is-settur ngħid li meta ħarġu t-tenders u ma kienx hemm flus biex jitħallas ix-xogħol, allura xi mkien saret xi irregolarità għaliex meta toħroġ tender jew direct order, waħda mill-kondizzjonjiet prinċipali li jagħmillek il-Ministeru għall-Finanzi hi l-commitment tal-fondi.

Kieku kien hemm il-fondi kieku llum jien m'iniex nirċievi dawn il-kontijiet, u jien dawn il-kontijiet nifhem li rrid narahom sew u, eventwalment, x'ħin jiġu konfermati rrid inħallashom, għaliex ix-xogħol sar u min jaħdem irid jitħallas.

Huwa fatt ukoll li fi żmien ħaddieħor sar xogħol imma ma sarx sew.

Jien niftakar li wara li sar ix-xogħol fuq it-Triq ta' Pinu, il-parti li minn Triq Għajnsielem tagħti għax-Xewkija, irriżulta li dan kien sar ħażin għaliex żviluppaw il-konsenturi.

Niftakar ukoll li meta kienet saret it-triq tar-Ramla kien ċempilli xi ħadd, kont mort fuq il-post u rajt li mit-triq li kienet għadha kemm saret beda ħiereġ likwidu li kien ikkaġunat minn xogħol li kien sar ħażin, b'periklu għas-sewwieqa.

Qed insemmi dawn l-affarijiet biex nuri ċerta laxkezza u nuqqas ta' standards li kienu jirrenjaw fi żmien ħaddieħor.

Dan ikompli jikkonferma l-animu li fi żmien Gvernijiet Nazzjonalisti għal Għawdex kollox kien jgħaddi.

Jien hawnhekk irrid nagħmel referenza għar-rapport tal-Awditur Ġenerali Performance Audit: Maintaining and Repairing the Arterial and Distributor Road Network in Gozo li jagħti stampa ċara ta' kif inhuma l-affarijiet f'Għawdex.

U dan mhux għax saru hekk issa imma għaliex hemm kumulu ta' snin twal ta' prattiċi ħżiena u minħabba nuqqas ta' pjan u prijoritajiet issa qegħdin fis-sitwazzjoni li qegħdin.

Għalhekk għandna dawn il-konklużjonijiet xejn sbieħ tal-Awditur Ġenerali.

Fil-fatt f'dan ir-rapport l-Awditur Ġenerali jgħid li n-network ta' toroq f'Għawdex hija ta' madwar 50 kilometru u għalihom għandu allokat madwar €1.5 miljun fis-sena.

U b'dawn il-€1.5 miljun fis-sena, minbarra x-xogħol fit-toroq, irid isir xogħol ieħor ta' bankini, ta' dwal fit-toroq, ta' ħitan tas-sejjieħ kif ukoll xogħlijiet oħrajn relatati ma' twessigħ ta' toroq, jiġifieri qed nitkellmu fuq l-espropriju.

Skont l-istess rapport tal-Awditur għandek toroq li ilhom jistennew 40 sena biex jiġu asfaltati.

Jiġifieri dawk tan-naħa l-oħra li jqumu jippontaw subgħajhom fuq it-toroq, jien ngħidilhom li huma għamlu 25 sena fil-gvern u dawn it-toroq li ilhom 40 sena m'għamluhomx!

Għalhekk meta wieħed iqis ix-xogħol il-ġdid ma' dak ta' manutenzjoni li tinqala' minn żmien għal żmien, anzi minn ħin għall-ieħor, wieħed irid jifhem xi pressjoni hemm fuq il-Ministeru għal Għawdex.

Pereżempju, f'perijodu qasir ta' ftit xhur ikkrollaw żewġ partijiet minn Triq ix-Xwejni, parti minn Triq San Blas u parti minn Triq ir-Ramla u dawn ix-xogħlijiet la kienu ppjanati u lanqas kien hemm flus allokati għalihom, imma trid titlaq ix-xogħol li tkun qed tagħmel biex tagħmel dawn ix-xogħlijiet ta' emerġenza.

Triq ma tikkrollax kif ġieb u laħaq imma tikkrolla għaliex matul is-snin ħadd ma jkun ta kasha.

Huwa fatt li f'Għawdex qatt ma kien hemm sistema ta' road build-up u wara jkun hemm programm ta' manutenzjoni.

Is-sistema applikabbli hija ta' build and maintain u mhux build u tinsiha totalment sakemm tikkrolla, kif qed jiġri fil-preżent.

Dan iwassalni wkoll għal dikjarazzjoni importanti li saret mill-Awditur Ġenerali fir-rapport tiegħu li tgħid hekk:

Dan ifisser li biex ikollna standard aċċettabbli jrid isir dan l-investiment u dan ovvjament ma jinkludix ix-xogħlijiet ta' emerġenza.

Dan ir-rapport wasal għandi f'Ottubru li għadda però jien m'iniex it-tip li noqgħod nibki f'rokna imma jien it-tip li naqbad il-barri minn qrunu.

Għalhekk matul dawn l-aħħar xhur f'Għawdex imbarkajna fuq il-proġett "Toroq fil-Lokalità Tiegħek" li bdejna naħdmu fuqu malli rċevejt dan ir-rapport tal-Awditur.

Fil-fatt dan il-proġett ħabbartu proprju f'Diċembru li għadda.

Bħala Ministeru għal Għawdex ħadna impenn li nagħtu lil Għawdex, speċjalment lit-toroq f'Għawdex, dik l-attenzjoni li qatt ma ngħataw.

Sur President, minn fondi tal-Ministeru għal Għawdex stess din is-sena se nkunu nfaqna aktar minn €4 miljun fit-toroq, jiġifieri, aktar mid-doppju li kien jintnefaq fis-snin ta' qabel.

Issa forsi hemm min jgħidlek li jekk fil-bypass tal-Mellieħa se jintnefqu €2 miljun, għaliex qed nistagħġeb li se jintnefqu €4 miljun fuq medda ta' sena?

Bir-rispett kollu, min jitkellem b'dan il-mod ifisser li ma jafx l-affarijiet u r-rapport tal-Awditur jikkonferma li f'Għawdex qatt ma sar daqshekk xogħol daqskemm se jkun sar matul din is-sena.

U min jipprova jitkellem fuq fondi Ewropej għat-toroq f'Għawdex lanqas jaf x'inhu jgħid għaliex it-Ten-T network hija port related u Għawdex, tajjeb jew ħażin, sehmu ħadu.

U anke hawn irrid infakkar x'kienu qaluli meta kienu fil-gvern in-Nazzjonalisti.

Se nagħmel referenza għall-mistoqsija parlamentari 5994 li fiha kont staqsejt kemm se jieħu fondi Għawdex għat-toroq taħt il-protokoll Taljan.

Dakinhar it-tweġiba kienet hekk:

"Filwaqt li l-Ministeru għal Għawdex issottometta lista ta' toroq f'Għawdex lill-Awtorità tat-Trasport ġew identifikati toroq f'Malta biss."

Ara hawnhekk x'differenza!

Hawnhekk sehem Għawdex huwa garantit fil-manifest elettorali, qiegħed hemm iswed fuq l-abjad u allura hija wegħda li trid titwettaq u hija wegħda li se titwettaq.

Illum bil-proġett li ħabbarna se nkunu għamilna l-akbar ammont ta' xogħol f'sena waħda u bi prezzijiet l-aktar vantaġġjużi għall-Gvern.

Meta ħriġna ħafna tenders f'daqqa ħadna prezzijiet li huma aktar favorevoli u x-xogħol se nkomplu nagħmluh u nżiduh u ma' dan kollu se jiżdied ix-xogħol bis-saħħa tal-Aġenzija l-ġdida.

Fid-dawl ta' dak li qalilna l-Awditur Ġenerali x'għamilna?

Aħna sejjaħna lill-kunsilli lokali kollha - u hawnhekk nagħmel referenza għall-kritika tal-Onor.

Bezzina - u magħhom ftehemna l-programm ta' xogħlijiet ta' toroq għall-2018, u hekk se nerġgħu nagħmlu għall-2019.

Irrid ngħid li dan qatt ma sar qabel u allura flimkien mal-kunsilli lokali qbilna fuq il-prijoritajiet tal-lokalitajiet infushom.

U l-Ministeru għal Għawdex, filwaqt li huwa responsabbli mit-toroq arterjali u l-formazzjoni ta' toroq residenzjali ġodda u l-farm roads, qagħad bilqiegħda mal-kunsilli lokali, ħarġilhom l-id tal-għajnuna u flimkien ħdimna programm ta' toroq li kienu ilhom snin twal jistennew.

Il-fondi ħriġniehom kollha mill-Ministeru għal Għawdex għaliex jien l-ewwel waħda naf kemm il-kunsilli lokali m'għandhomx fondi biex jagħmlu dan ix-xogħol.

U għalhekk il-Ministru Borg qiegħed imexxi 'l quddiem din il-liġi, biex ikun hu s-sostenn tal-kunsill lokali u biex fil-lokalitajiet isiru x-xogħlijiet ta' benefiċċju għar-residenti tagħna.

U meta għamilna l-kuntratti mal-kunsilli lokali, għaddejnielhom il-flus minn qabel biex b'hekk, kemm il-kuntratturi, kif ukoll il-kunsilli lokali, ikollhom is-serħan tal-moħħ li x-xogħol isir, malli jitlesta jiġi ċertifikat, u malli jiġi ċertifikat skont l-istandards stabbiliti u applikabbli, isir il-pagament.

U mela jgħaddu ma nafx kemm-il sena u nkunu għadna nirċievu l-kontijiet!

Se nerġa' ngħid, jekk se nonfqu €4 miljun matul din is-sena, ejjew nagħmlu paragun ma' ħames snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Jien meta f'leġiżlatura preċedenti kont għamilt mistoqsija parlamentari 8273 dwar xogħlijiet infrastrutturali u dwar manutenzjoni ta' toroq fuq medda ta' ħames snin, it-tweġiba li kont ngħatajt mill-Ministru ta' dak iż-żmien kienet:

"Xogħlijiet ta' toroq, li jinkludi gandotti, spralli, ħitan, trasport u livellar, kien jammonta għal €5 miljun."

Dan ifisser li jekk nagħmlu paragun bejn ix-xogħol li se jsir din is-sena b'€4 miljun u x-xogħol li sar f'ħames snin ta' Gvern Nazzjonalista b'€5 miljun, naħseb li nkunu qed nipparagunaw tajjeb ħafna fil-konfront u f'dak li kien sar matul ħames snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Jien kburija li bdilna t-trend ta' kif dejjem saru l-affarijiet f'Għawdex u d-differenza diġà qed tinħass.

Sur President, hawnhekk irrid nelenka x-xogħlijiet li qegħdin isiru biex in-nies hemm barra jkunu informati u jkunu jafu li mhu veru xejn li mhux qiegħed isir xogħol ta' toroq, kif hawn min qiegħed jipprova jagħti l-impressjoni.

Mela ħalli nibda.

Għandna Triq il-Knisja fix-Xewkija li t-tender tagħha qiegħed fl-istadju ta' evalwazzjoni; Triq Ta' Kassja fil-Qala li t-tender tagħha ġie mogħti; Triq il-Mitħna fil-Qala li t-tender tagħha ġie mogħti wkoll; Triq Tal-Virtù u Triq Tumas Cassar fl-Għarb li t-tender ġie mogħti u x-xogħlijiet għaddejjin; Triq 20 ta' Lulju u Triq Seguna fis-Sannat li t-tender ħareġ u se jkollu jerġa' joħroġ; Triq Għajn Ħosna ġewwa x-Xagħra, li tagħti għar-Ramla, li t-tender ħareġ u għaddejjin ix-xogħlijiet; Triq il-Wileġ f'San Lawrenz li t-tender ġie ppubblikat; Triq San Lawrenz u Triq id-Duluri li t-tender ġie ppubblikat ukoll; Triq Wied il-Lunzjata f'Kerċem li t-tender ħareġ u ġie mogħti; Triq il-Qortin fin-Nadur li t-tender ġie mogħti; Triq Sagħtrija fiż-Żebbuġ li t-tender ġie mogħti; Triq il-Fanal, Triq it-Tamal, Trejqet San Pupulju, Triq Dun Gużepp Cassar u Triq id-Dehra fl-Għasri li t-tender qiegħed fi stadju ta' evalwazzjoni u Triq iż-Żewwieqa f'Għajnsielem fejn ix-xogħljiet għaddejjin u din il-ġimgħa qed jiġu konklużi.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq 18-il triq li għamilna mal-kunsilli lokali u li kieku ma kienx għal dan il-proġett, dawn it-toroq ma kenux isiru.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu biss fuq sempliċement asfaltar imma qed nitkellmu fuq servizzi, fosthom is-sistema ta' drenaġġ li r-residenti kienu ilhom mingħajrha kemm ilhom jgħixu f'dawn it-toroq.

Allura dan huwa s-servizz komplut.

Nista' nħabbar ukoll li s-suġġerimenti tal-kunsilli lokali biex inkomplu naħdmu fuq programm ġdid diġà bdew deħlin.

Min qiegħed jippretendi li jsir aktar xogħol minn hekk f'Għawdex f'sena waħda ngħidlu li ma jafx x'inhu jgħid għaliex bil-kapaċità li għandhom il-kuntratturi Għawdxin ma jifilħux jagħmlu xogħol iktar minn daqshekk.

Dan qed nesperjenzawh issa meta qed nagħmlu dan ix-xogħol kollu u meta għandna nuqqas ta' periti speċjalizzati fuq it-toroq.

Fil-fatt bħala Ministeru ħriġna tender għal servizzi ta' periti minbarra dawk li għandna in-house.

Sur President, minbarra dawn it-toroq li qegħdin isiru fil-lokalitajiet u li tajna fondi għalihom lill-kunsilli lokali, hemm ukoll dawk ix-xogħljiet li qegħdin isiru mill-Ministeru għal Għawdex.

Dawn se nelenkahom ukoll għaliex jien xbajt nisma' kritika mhux veritiera li f'Għawdex mhu qed isir l-ebda xogħol ta' toroq.

Pereżempju, bħalissa għaddejjin xogħlijiet fi Triq Għajn Qatgħet fir-Rabat.

Din hija waħda minn dawk it-toroq li ilha 40 sena tistenna biex issir imma issa x-xogħol qiegħed isir u se jiġi konkluż.

Għandna t-Triq Ġorf tax-Xagħra li t-tender għalihom ħareġ u ġie mogħti; ix-xogħlijiet fi Triq Santa Dminka fir-Rabat, Għawdex qegħdin fi stadju ta' evalwazzjoni; Triq Malta f'Għajnsielem qiegħda fi stadju ta' evalwazzjoni; Triq Sannat fix-Xewkija li qiegħda fi stat ta' evalwazzjoni; Triq il-Ġebla tal-Ġeneral, dik it-triq li tibqa' nieżla d-Dwejra, li suppost saret fi żmien Gvern Nazzjonalista, it-tender għaliha ġie mogħti u qiegħed isir ix-xogħol.

Hemm ukoll it-tender għall-general road works li fih qed ninkludu l-patching u hawn qed nitkellmu fuq seba' kilometri kwadri li t-tender għalihom qiegħed fi stadju ta' evalwazzjoni.

Flimkien ma' dawn irrid insemmi t-tender ta' Triq il-Ħamrija fix-Xewkija li qed jitlesta u diġà qiegħed għand id-Dipartiment tal-Kuntratti għall-vetting; Triq Franġisk Portelli fl-Għarb li qegħdin niffinalizzawha mal-WSC u l-proġett ambizzjuż tat-triq li minn Nadur tibqa' nieżla u taqsam għal Triq il-Qala, imbagħad tibqa' nieżel Triq Sant'Antnin u tingħaqad mat-triq tal-Imġarr inti u nieżel għall-vapur.

Din it-triq ilha snin twal tissemma', qed tikkollasa, hija perikoluża u hija triq li minnha diġà nqatgħu l-vetturi kbar.

Hija triq li nafu li trid issir u ilha trid issir.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xogħlijiet li ilhom overdue għexieren ta' snin.

Però kien għalhekk li matul dawn l-aħħar xhur għamilna survey ta' din it-triq, ġie kompletat il-condition report, il-periti tagħna għamlu t-taħditiet mal-istakeholders u diġà beda l-abbozzar tal-bill of quantities (BOQs) biex imbagħad ikun jista' jsir it-tender ta' design and build ta' din it-triq.

Sur President, għamilna wkoll sensiela ta' farm roads, fosthom Triq il-Fanal, l-Għasri; Triq Ta' Kanġla, l-Għarb; Triq Bordin f'Għajnsielem; Triq San Bert fix-Xewkija; Triq tat-Tafla fix-Xagħra; Triq Għejjun fix-Xagħra u oħrajn.

Flimkien ma' dawn irrid insemmi wkoll it-€3 miljun li ħabbru l-Onor.

Clint Camilleri dwar il-farm roads li applikaw għalihom il-kunsilli lokali s-sena l-oħra għax wara kollox dawn huma fondi li se jintnefqu f'Għawdex ukoll.

Flimkien ma' dawn ix-xogħlijiet hemm sensiela ta' ħitan li qegħdin isiru.

Hemm ukoll żewġ proġetti maġġuri li huma wkoll imsemmijin fil-manifest elettorali.

Dawn huma l-Imġarr alternative road u l-Victoria bypass.

Dawn huma żewġ proġetti ambizzjużi ħafna, ta' natura massiċċa u bħalissa qed jiġu evalwati diversi għażliet u xenarji.

Fil-fatt dwar l-Imġarr alternative road diġà għamilna t-taħditiet mal-entitajiet regolatorji kompetenti.

Qed naħdmu wkoll fuq il-Marsalforn Masterplan u qed inlestu wkoll it-tenders għall-ewwel fażi, kif ukoll fuq ix-Xlendi Masterplan.

Apparti t-toroq qegħdin inħarsu 'l quddiem lejn proġetti oħrajn relatati ma' trasport alternattiv, fosthom il-park and ride li għandna msemmi wkoll fil-manifest elettorali.

Sur President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nassigura lil kulħadd li din l-Aġenzija se tagħmel xogħol f'Għawdex.

Fejn jidħlu t-toroq Għawdex kien minsi għal ħafna snin però se npattu lura bil-bosta għaliex qatt mhu se jkunu saru daqshekk toroq daqskemm se jkunu saru f'din il-leġiżlatura.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, din hija liġi li ovvjament tindirizza mhux bi ftit lill-kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex.

Hija liġi li tinteressa lill-kunsilli lokali però fl-istess ħin hija liġi li qiegħda tinkwetahom.

Illum smajna żewġ kelliema min-naħa tal-Gvern però lbieraħ smajt b'attenzjoni wkoll id-diskors tal-introduzzjoni ta' din il-liġi mill-Ministru konċernat u naħseb li b'dak li qal iktar kompla ħoloq dubji fost il-kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex.

Dawn id-dubji mhumiex żgħar għaliex forsi t-tifsira tal-kelma "konsultazzjoni" għal din in-naħa tfisser mod u għall-Partit Laburista tfisser mod ieħor.

Biex ġiet abbozzata din il-liġi ma saret l-ebda forma ta' konsultazzjoni mal-ebda kunsill lokali.

Nistgħu ndumu ngħidu li nemmnu fil-konsultazzjoni, nistgħu ndumu nitkellmu f'dan il-Parlament b'diversi modi u b'diversi kelliema, però huwa fatt magħruf li ma saret l-ebda konsultazzjoni.

Saret laqgħa għas-sindki f'Għawdex però effettivament dik ma tissejjaħx laqgħa ta' konsultazzjoni.

M'hawn l-ebda kunsill lokali f'Malta li ngħata xi forma ta' garanzija ta' liema toroq se jkunu qed isiru.

Irrid infakkar lill-Ministru li jien komdu nitkellem fuq dan is-suġġett, bħalma naħseb li huwa l-Ministru konċernat, għaliex bħali kien sindku.

Kieku din il-liġi tressqet fi żmien l-Amministrazzjoni preċedenti niggarantilek li l-Ministru Borg li kien sindku tal-lokalità ta' Ħad-Dingli kien ikun l-ewwel wieħed li jiġi u jipprotesta dwar din il-liġi.

Din il-liġi se tkompli tkun b'mod konsistenti fejn jista' jasal il-Gvern Laburista.

Jien mhux qed inkun negattiv imma se nkun qiegħed nagħti eżempji ta' dan li qiegħed ngħid.

Jekk inħarsu lura fl-istorja nsibu li fil-verità l-Partit Laburista qatt ma kien favur il-kunsilli lokali.

Niftakru li kellna partit li ma ħariġx taħt il-kappa tat-Torċa dakinhar imma ħareġ bl-iskuża tal-kunsilliera indipendenti.

Naħseb li llum l-istorja wkoll tatna raġun.

Jien segwejt ukoll lill-Onor.

Justyne Caruana li bdiet titkellem fuq il-fondi.

Irrid inserraħ ras kulħadd - il-Ministru jaf - li kull ċenteżmu li ntnefaq sal-lum il-ġurnata mill-fondi Ewropej jafu biss lill-Partit Nazzjonalista u lill-Gvern immexxi minn Dr Lawrence Gonzi għaliex kull triq li nfetħet b'fondi Ewropej ma ġabx ċenteżmu wieħed għaliha l-Partit Laburista.

Ta' min jgħid li kellna triq partikolari li kien il-Gvern Laburista li mar jaqta' ż-żigarella meta nfetħet u hawn qed nirreferi għal Triq il-Kosta.

Hemmhekk tlifna persentaġġ ta' flus u kien hemm inkwiet dwar il-mod kif ħarġu t-tenders, imbagħad il-Gvern ipprova jillapazza bl-iskuża li dawk il-flus ma tlifniehomx għaliex nefquhom xi mkien ieħor.

Imma dakinhar spiċċajna biex 25% tal-flus li kellhom jintnefqu għal Triq il-Kosta kellu joħroġhom il-Gvern Malti għaliex il-proċess ta' kif inħarġu t-tenders f'dik it-triq partikolari ma ħariġx biċ-ċertifikazzjoni li kellu jgħaddi.

Allura kif nista' nafda lil dan il-Gvern f'din il-liġi meta jiġi jgħidilna li se tkun din l-awtorità … Jien nifhem li fit-top management ta' Transport Malta hemm min ma jarax għajn m'għajn, imma skużi, minħabba l-problemi li hemm fi Transport Malta bejn min imexxi l-id l-leminija u l-id x-xellugija, m'għandniex noħolqu struttura oħra biex nipprovaw naraw lil min se nakkomodaw.

Huwa tajjeb li nfakkar li dan il-Gvern għandu rekord f'dak li għandu x'jaqsam ma' direct orders għax 'il fuq minn 90% tat-toroq li saru fl-aħħar snin ingħataw b'direct order, u qed naqta' barra l-fondi Ewropej għax kieku jista' l-Gvern … Aħna m'għandniex problema li jkun hemm aġenzija iżda l-Bambin biss jaf min se jkun iċ-chairman u d-deputat chairman għax Alla jbierek il-bord se jaħtru kollu l-Ministru.

Ara ma jaħarbilhomx xi ħaġa!

Fl-2013 il-Gvern kien daħaq daħka bil-poplu fil-programm elettorali għax kien qal li l-awtoritajiet tal-Gvern se jitwaqqfu b'sejħa pubblika.

Irrid nistaqsi lill-Ministru jekk dik il-wegħda tal-2013 tapplikax għal hawnhekk ukoll għaliex meta fittixt dwar dan fil-liġi sibt li se jkun hu li jaħtar il-bord kollu mill-bidu sal-aħħar.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru għadda xi kumment, però ma fhimtux, u se nkompli għaddej, mhux se jfixkilna.

M'għoġbitux probabbli!

Id-deputat chairman u ċ-chairman se jkollhom l-istess responsabbiltà.

Probabbilment dawn huma nies diġà magħżula minn fuq s'isfel u minbarra l-kap eżekuttiv, issa se jkollna chairman u deputat chairman.

Ovvjament hemm barra diġà ħarġu l-ismijiet però nistennew il-Ministru jħabbarhom ħalli nkunu ċerti li ma ħabbarniex xi isem imbagħad jgħidulna li konna żbaljati.

Però jkun min ikun, il-Ministru forsi għandu ċ-ċans li jkun l-ewwel ministru mill-Kabinett taż-żewġ Amministrazzjonijiet Laburisti li jaħtar dan il-bord jew uħud minnhom b'sejħa.

Iżda s'issa, skont l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, jidher li se jkun hu li jagħżel.

Jidher ukoll li jista' jkun hemm mano libera u hawnhekk nistaqsi lill-Ministru dwar id-direct orders u x'se jkunu t-thresholds.

Forsi l-Ministru jieħu nota u jweġibna aktar tard ukoll dwar dan li qiegħed ngħid.

Sur President, Gvern Laburista qatt ma emmen fil-kunsilli lokali u m'għaddiex xahar wieħed li ma rajniex ir-responsabbiltajiet tagħhom jitnaqqsu, jitnaqqru u jittieklu.

U għalhekk xtaqt li l-Ministru kien fuq din in-naħa meta hu kien sindku, ħalli nara x'kienet tkun ir-reazzjoni tiegħu.

Kif kont qed ngħid, ilbieraħ segwejt b'attenzjoni dak li kien qed jingħad u jidher li hemm direzzjoni ċara anke meta jitkellmu fuq dan il-famuż proġett ta' investiment ta' €700 miljun fuq medda ta' seba' snin.

Anke hawnhekk ipprovaw jużaw il-buzzword bin-numru 7 man-numru 7, biex ovvjament tkun iddoqq għall-widna.

Għax għall-buzzwords il-Partit Laburista ma jgħaddih ħadd!

Però qed jużaw il-frażi l-oħra "investiment bla preċedent".

Min jismagħhom jitkellmu qisu qabel ma sar xejn fit-toroq!

Smajna lill-Onor.

Justyne Caruana titkellem u hawnhekk ikun tajjeb li nfakkar li f'Għawdex kienet saret l-itwal triq ta' 3.1 kilometri b'fondi Ewropej.

Jekk irridu nitkellmu fuq numri li għamlu d-differenza fil-ħajja tan-nies fejn jidħlu t-toroq, m'għandix problema li nikkwotahomlu lill-Ministru għax din hija stqarrija uffiċjali tal-Gvern.

Kull min jaħdem fi Transport Malta - jekk fadal ftit nies minn dawk li kienu jaħdmu hemm fl-aħħar amministrazzjoni tal-Partit Nazzjonalista - jaf li dawn il-figuri li qiegħed insemmi mhuma xejn ħlief fatti.

Fil-fatt bejn l-2008 u l-2013 kienu saru 17-il kilometru ta' toroq arterjali.

Il-Gvern qed jgħid li se jibda l-proġett ta' toroq residenzjali imma jien irrid nara kemm dan huwa umanament possibbli li jsir però ejjew nagħtuh il-benefiċċju tad-dubju.

Huwa tajjeb li ngħid li fl-aħħar amministrazzjoni mmexxija mill-Prim Ministru Lawrence Gonzi, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għamel xejn inqas minn 450 triq residenzjali u kien hemm toroq oħrajn li kienu mibdija biex il-Gvern seta' jmur jaqta' ż-żigarelli għax saru lejn tmiem is-sena 2012 u l-bidu tas-sena 2013.

Sur President, ilbieraħ ukoll fid-diskors tiegħu l-Ministru għoġbu jsemmi l-public private partnership u qal li l-Gvern ta' dak iż-żmien kien sallab lill-kunsilli lokali bid-dejn.

Jien kont wieħed minn dawk is-sindki li ħadt din l-iskema li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista u dakinhar il-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali kien l-Onor.

Però rrid infakkar li f'pajjiżna għandna lokalità bl-isem ta' Ħad-Dingli, li s-sindku tagħha meta ħarġet din l-iskema kien il-Ministru preżenti.

Fil-fatt il-Kunsill Lokali ta' Ħad-Dingli mmexxi mis-Sindku Ian Borg ħa kważi €300,000 mill-public private partnership.

Biex inkun preċiż, il-Ministru, dak iż-żmien Sindku, bejn l-2010 u l-2011 ħa minn din l-iskema, li skont hu tefgħet lill-kunsilli lokali ta' pajjiżna f'dejn, €292,000.

Lil dawk in-nies ta' Ħad-Dingli li qegħdin isegwu u li għandhom id-djar tagħhom fi Triq il-Kbira, Triq il-Għajn, Sqaq il-Mużew u Triq il-Liedna ngħidilhom li dawn it-toroq għamilhom il-Ministru bi flus li 30% minnhom tahomlu l-Gvern Nazzjonalista.

Iżda aħna ma konniex nimxu b'dawk il-flus biss u l-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista, meta l-Onor.

Borg kien sindku, għamel Triq ir-Rabat, Triq it-Turretta, Triq Inżul ix-Xemx u Triq Panoramika.

Dawn huma toroq li għamilhom il-Gvern ċentrali fi żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista meta l-Onor.

Ilbieraħ dawn ma semmihomx imma pprova joħloq id-dubji dwar dak … (Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek dwar il-video, Ministru!

Jien ħsibtu ġab id-diskors.

Biex min qed isewgina jkun jaf, il-Ministru pprova jiġġustifika ….

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debates.

Onor. Cutajar, kompli indirizza lili.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, lilek qed nindirizza, m'għandix problema.

Aktar tard ngħidlek fejn kellna point of order ilbieraħ biex inkun korrett ma' dak li għedtlek, mhux problema.

L-Onor.

Borg mhux qed jieħu gost għax ipprova jsemmi dak li jaqbel lilu, però dawk kienu t-toroq li saru, ovvjament kemm b'għajnuna diretta mill-Gvern kif ukoll b'finanzjament direttament lill-kunsill lokali.

Però aħna qatt ma naqqasna responsabbiltà.

Il-Bambin biss jaf x'tip ta' proċeduri se jintużaw f'din l-Aġenzija li qed jipprova jwelled - u se jirnexxielu – il-Ministru.

Però minjaf minn xiex iridu jgħaddu!

Huwa tajjeb li ngħid li ż-żewġ toroq partikolari li lbieraħ għamel referenza għalihom il-Ministru saru b'fondi Ewropej li ġab il-Partit Nazzjonalista.

Aktar kmieni semmejt Triq il-Kosta - kienet pastażata li tnaqqsu 25% mill-flus li kienu allokati - u kien hemm ukoll il-Kappara Junction.

Ejjew niftakru li l-pjanti u l-flus għall-finanzjament ta' din it-triq saru fi Frar tal-2010 meta ġew sottomessi l-pjanti quddiem il-MEPA u ovvjament iż-żigarella nqatgħet minn dan il-Gvern.

Però huwa tajjeb li nkunu korretti f'dak li ngħidu għaliex dawn iż-żewġ toroq li l-Gvern jiftaħar li għamel kienu ideat b'viżjoni tal-Partit Nazzjonalista.

Huwa tajjeb li f'din il-Kamra ngħidu l-fatti u mhux nipprovaw ningannaw.

Jien konvint li min jaħdem Transport Malta u qed isegwina jaf li dak li qed ngħid jien huma fatti.

Fost dawn hemm il-periti li ħadmu fi Transport Malta, li wħud minnhom għadhom hemm, però huma ftit li llum għadhom jaħdmu fuq l-istess xogħlijiet li kellhom qabel.

Aktar tard se ngħid ukoll dwar dubju serju li għandi fuq x'seta' ġara fi Transport Malta fuq pjanti partikolari u li l-Gvern ipprova jiskorja punti politiċi fuqhom.

Illum jekk il-Bambin irid ikolli l-possibbiltà li nxejjen dak li qal il-Gvern.

Il-Gvern jitkellem ukoll dwar il-konsultazzjoni u dwar id-demokrazija.

Illum il-kunsilli lokali huma għal qalb dan il-Gvern però l-passat huwa garanzija tal-preżent għalih għaliex m'emminx fihom u ma nistgħux nemmnuh li din l-Aġenzija verament se tkun qed tagħmel il-ġid.

Jien se nagħmilha ċara.

In-nies hemm barra jimpurtahom li t-toroq isiru imma mhuwiex importanti għalihom jekk isirux mill-Gvern jew le.

Infakkar li l-160 triq li l-Gvern qal li se jibda bihom, li huma toroq residenzjali, bl-Aġenzija u mingħajrha, dawn diġà jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu jiġifieri ejjew ma nkomplux ningannaw.

F'din il-Kamra l-Gvern għandu tliet membri, li wieħed minnhom qiegħed fl-Eżekuttiv, u t-tlieta messew mal-kunsilli lokali u allura jafu li dak li qed ngħid jien huwa verità.

It-toroq residenzjali li ma saru qatt jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali.

Sur President, m'għandniex nipprovaw ningannaw għaliex il-Gvern qed jagħti l-impressjoni, bil-famuż numru 160, li dawn it-toroq residenzjali se jsiru minn din l-Aġenzija.

Issir jew ma ssirx l-Aġenzija, dawn it-toroq kienu obbligu tal-Gvern u messu ilu li għamilhom ħames snin.

Jien irrid inqabbel in-numri ħalli jekk hawn il-midja qed issegwi terġa' tieħu nota tagħhom.

Matul l-aħħar amministrazzjoni tal-Partit Nazzjonalista mmexxija minn Dr Lawrence Gonzi, bejn l-2008 u l-2013, ma kienx hawn l-Aġenzija li qed joħlom biha dan il-Gvern imma kien hawn Transport Malta li għamlet 17-il kilometru ta' toroq arterjali, 450 triq residenzjali u 300 triq oħra bil-public private partnership.

Dawn huma l-proġetti li għamlet l-Amministrazzjoni preċedenti u naħseb li dan il-Gvern għad irid jikkonvinċi li b'din l-Aġenzija se jkun qed jagħti aktar poteri u mhux inaqqas.

Il-Gvern irid jgħid ukoll jekk hux se jkun qed jagħti ċans bis-serjetà lil kull kunsill lokali, għaliex jien f'mistoqsija parlamentari tlabtu jelenka liema huma l-160 triq, però l-Ministru m'għoġbux jgħidli, ma kienx f'pożizzjoni li jelenka dawn it-toroq.

Nisperaw li mhux se jkun hemm xi ħadma fil-mod kif jintgħażlu dawn il-160 triq, għaliex dan il-Gvern ma tistax tafdah, la fejn jidħlu l-kunsilli lokali u lanqas fejn jidħlu responsabbiltajiet oħrajn.

Qed ngħid dan għax nafu x'kienu l-intenzjonijiet tiegħu fuq toroq oħrajn.

Sur President, ilbieraħ il-Ministru għoġbu wkoll jaħrab milli jwieġeb mistoqsijiet diretti li għamiltlu jien.

Ilbieraħ jien tlabt point of order għal darba, darbtejn għax il-Ministru ċaħad li għandu fuq l-iskrivanija tiegħu jew fuq il-kompjuter tiegħu l-petizzjoni dwar il-bypass tal-Mellieħa.

Għalhekk bil-permess tal-Kamra, fl-aħħar tad-diskors tiegħi, se nkun qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tliet dokumenti li juru l-petizzjoni li fiha ffirmaw 'il fuq minn 3,800 persuna.

Din intbagħtet lill-Ministru, lill-Prim Ministru, lili bħala deputat tat-12-il distrett u lid-deputati l-oħrajn kollha, lis-Sindku u lill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, u anke lill-Ministru Ian Borg.

Hawnhekk għandi lista ta' nies li every now and then kienu qegħdin jirċievu ammont ta' firem li kienu qegħdin jinġabru.

Din hija porkerija u pastażata, bi Transport Malta u l-MEPA kompliċi mal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa.

Jien se nibqa' nsemmi dan il-każ sakemm toħroġ il-verità dwar min kellu mano in pasta biex ibiddel il-policy.

U l-Ministru għalhekk kien skomdu jwieġeb ilbieraħ, u fil-fatt, ma weġibx.

Jien hawnhekk għandi l-pjanti annessi ma' mistoqsija parlamentari 5153.

Ovvjament ilbieraħ issemma l-perit għax ma kienx hawnhekk il-Ministru.

Din il-liġi titkellem dwar l-aqwa u l-ogħla standards imma ma nafx jekk il-Ministru hux se jqum jgħidilna jekk l-erba' karreġġjati humiex up to standard ma' toroq normali ta' dik il-kwalità u jekk il-bike lane hijiex skont il-kriterji mitluba fi standards tal-ogħla kwalità.

Fuq il-pjanta li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fl-aħħar ġimgħat u li lbieraħ il-Ministru għamel referenza għaliha hemm isem ta' perit partikolari u hemm ukoll isem ta' disinjatur partikolari.

Għalhekk din il-bypass insterqet parti minnha biex jiġu aġevolati l-ftit u allura ma kienx hemm l-interess pubbliku.

Sur President, jien nibqa' ngħid li l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa huwa irresponsabbli għaliex meta konna qegħdin naqblu madwar il-mejda, jgħid x'jgħid il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, għaliex hekk jaqbillu jgħid illum biex jipprova jkun ta' kenn għall-pastażata li għamel il-Gvern, bil-MEPA fuq quddiem nett u Transport Malta kompliċi … Jekk wieħed, minn hawn jew minn hemm, jirnexxielu jġib il-pjanti li kienu depożitati f'xi uffiċċju fi Transport Malta, isib li dawn għandhom id-data tas-16 ta' Lulju 2014 - ta' min jgħid li f'Marzu li għadda, jiġifieri fl-2018, il-Ministru kien qam biex iwieġeb mistoqsija parlamentari li għamiltlu jien u kien qal li se jkunu qegħdin jistudjaw u jagħmlu pjanti ġodda – imma bil-firma ta' perit differenti.

Jien konvint li xi mkien hawn xi uffiċjali ta' Transport Malta li forsi qed jifhmuni ħafna aktar min-nies hemm barra, għaliex pjanta oħra simili – u għad irrid nikkonferma jekk hijiex simili jew le – u bl-istess data ġġib il-firma ta' perit differenti.

Hawnhekk irrid nistaqsi jekk din qattx ġrat fi Transport Malta, li fl-istess ġurnata s-suppost l-istess pjanta tibdel il-firma tal-perit.

Dwar dan, jekk Alla jrid, inkunu nafu fil-ġranet li ġejjin u nispera li l-Ministru ma jaħrabx mir-responsabbiltà għax jien għadni qed nistenna.

U mhux jgħidli x'hawn fil-pjanti għaliex jien informat minn Transport Malta li hemm problemi mhux żgħar fil-bypass tal-Mellieħa.

Dak li qal il-Gvern, li se jsiru erba' karreġġjati mingħajr ma jintmiss iċ-ċint u jidħol fuq ir-riħ tal-Miżieb jidher li issa se jkun ħolma għaliex se jkun impossibbli li jagħmel erba' karreġġjati.

Fil-fatt diġà daħal f'parti mill-Miżieb.

Sur President, jien ngħid li mhux veru li l-pjanti saru meta tressqet il-mistoqsija parlamentari, meta l-Ministru qal li kien se jkun qed jagħmel pjanti ġodda.

M'hemm l-ebda pjanti ġodda.

Li hemm biss hija firma tal-perit li hija differenti – u xi ħadd irid jikkonvinċini li mhux hekk – jiġifieri hemm żewġ firem ta' żewġ periti differenti fuq l-istess pjanti.

Allura meta wieħed jara li hawn qiegħed jabbuża b'dawn id-dokumenti, proprju anke fl-Awtorità għat-Trasport, kif jista' jkollu fiduċja fl-Aġenzija li l-Gvern qed joħlom li jwettaq?

Ma nistgħux nafdawh lil dan il-Gvern għax kull fejn imiss joħloq id-dubji, anke fl-aktar affarijiet bażiċi, u jien ċert li min qed jifhem dak li qed ngħid jaf eżattament x'qed nipprova ngħid.

Forsi rridu nkunu ċari wkoll anke dwar dak li tkellimt fuqu b'rabta mal-petizzjoni li semmejt aktar qabel.

Jekk verament din l-Aġenzija se tkun qed timxi fuq il-mudell li esperjenzajna fl-aħħar ġimgħat, allura verament se tkun vroma.

Hemm diżordni organizzata u f'kull post fejn saru xi tip ta' xogħlijiet rajna diżastru sħiħ.

Jien li ġej mil-lokalità tal-Mellieħa - naħseb li bħali jgħaddu ħafna nies minn hemmhekk - naf x'taħwid kien hemm fit-toroq fejn kien qed isir ix-xogħol.

Naħseb illi n-nies jistgħu jippruvaw dan li qed ngħid.

Anke hawnhekk, l-id il-leminija qed tgħid mod u l-id ix-xellugija fl-istess Gvern qed tgħid mod ieħor.

Rigward il-pont tal-Mistra sena ilu l-Ministru Joe Mizzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari li għamiltlu dwar xi problemi serji li kien hemm, qal li m'hemmx urġenza.

Erġajt għamiltlu l-mistoqsija u reġa' kkonfermali li m'hemmx urġenza, però llum jiġi l-Ministru Ian Borg u jgħid li hemm urġenza, u noqogħdu nikkwotaw il-famużi 25 sena!

Dan il-Gvern ilu ħames snin imexxi dan il-pajjiż.

Għaliex ministru sena ilu qal mod u llum ministru ieħor qed jgħid mod ieħor?

Ovvjament għaliex l-id il-lemija ma tafx x'qed tagħmel l-id ix-xellugija!

Dan huwa biss episodju wieħed però l-Bambin biss jaf x'inhu għaddej fi Transport Malta u kif jgħid il-Malti, hemm xi ftit lanżit fit-top management, fejn wieħed ma jarax għajn mal-ieħor.

Din il-famuża Aġenzija diġà tidher li se titlaq fuq pass falz għaliex dak li hemm f'dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa 'l bogħod mill-verità.

Jien nerġa' ntenni li meta kellna Transport Malta, din kienet taħdem kif suppost u ma kellniex dawn il-problemi u kwestjonijiet.

Kif daħal fil-Kamra l-Ministru għoġbu jpoġġi clip fuq il-Mejda tal-Kamra u jikkwota x'qal il-Kap tal-Oppożizzjoni.

Dik il-clip li rnexxieli naraha kulma hija 20 sekonda.

F'dawk l-20 sekonda l-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia qal li mhux li nagħmlu t-toroq biss huwa importanti, għaliex jekk il-Gvern jaħseb li bit-toroq, li huwa tajjeb li jsiru, se nsolvu l-problema tat-traffiku sejjer żball.

Ilbieraħ ipprova jqarraq il-Ministru meta kkwota d-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni kien qed jgħid li l-problemi ewlenin fit-toroq tagħna huma kkawżati bit-traffiku u allura jkun żball jekk nipprovaw inpoġġu kliem f'ħalq il-Kap tal-Oppożizzjoni, meta fil-verità ma qalx dak il-kliem.

In-nies li jinqabdu fit-traffiku f'kull ħin tal-ġurnata jafu x'qed ngħid.

Illum ma tiltaqax mat-traffiku fil-peak hour biss jew meta l-ħaddiema tal-Gvern jispiċċaw mix-xogħol imma tgħaddi xħin tgħaddi se ssib traffiku staġnat!

Allura f'ġieħ ir-rispett lejn din il-Kamra, f'ġieħ ir-rispett lejn l-intelliġenza ta' min qed isegwina, ejjew ma nkomplux nagħtuha bis-sieq il-klassi politika għaliex għada pitgħada n-nies se jiġġudikawna fuq l-għemil tagħna.

In-nies se jkunu qed jiġġudikawna dwar id-deċiżjonijiet li se nieħdu.

Il-Ministru għandu għalfejn jinkwieta għax pajjiżna spiċċa fil-quċċata tal-pajjiżi bl-aktar emissjonijiet fit-toroq.

Din mhijiex ikkawżata għax ma sarux toroq jew għax qed isiru t-toroq imma minħabba l-problema tat-traffiku li taqa' taħt l-istess Ministru u hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li taħt dan il-Gvern f'ħames snin minn ġot-taġen morna għal ġon-nar.

Dalwaqt se nagħlaq id-diskors tiegħi għax se jiskadili l-ħin allokat għalija u warajja se jitkellem is-Segretarju Parlamentari.

Hawnhekk irrid infakkar lis-Segretarju Parlamentari f il-tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari li jien għamilt - hawnhekk għandi wkoll rapport ta' Newsbook - f'Diċembru li għadda, fejn kien qal li għad mhuwiex ċar jekk it-toroq residenzjali hux se jibqgħu taħt il-kunsilli lokali.

Parnis, li jiltaqa' mal-kunsilli lokali b'mod regolari, biex jisma' bis-serjetà.

Jalla ma jkunx taħt it-tmexxija tal-Onor.

Silvio Parnis li lill-kunsilli lokali jittiklulhom l-aktar ir-responsabbiltajiet.

Il-kunsilli lokali f'pajjiżna ma rriduhomx li jkunu estensjoni tal-customer care.

Il-Partit Nazzjonalista welled il-kunsilli lokali 25 sena ilu.

Ejjew ma nimmarkawx il-25 sena fit-twaqqif tal-kunsilli lokali bit-tneħħija ta' responsabbiltà li kienet ingħatatilhom minn Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Nittama li le għaliex kif diġà għedt, f'Diċembru li għadda l-Onor.

Silvio Parnis kien qal li mhuwiex ċar jekk it-toroq residenzjali hux se jibqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali.

Ejjew nagħmluhom it-toroq.

L-Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti preċedenti għamlu mijiet ta' toroq għaliex it-toroq residenzjali ġodda li qatt ma kienu saru, kienu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern.

Però r-responsabbiltà kienet dejjem għand il-kunsilli lokali u ma noqogħdux nipprovaw ngħidu li l-flus li huma ring-fenced għall-kunsilli lokali se jkunu jistgħu jintnefqu f'ġonna u f'wesgħat pubbliċi.

Gvernijiet Nazzjonalisti ħallew il-flus għand il-kunsilli lokali, nefqu l-flus fit-toroq però ma qagħdux jixxaħħu milli jagħmlu wkoll ġonna pubbliċi u wesgħat abbandunati f'wesgħat għat-tgawdija tal-familji Maltin u Għawdxin.

Fuq dak li ntqal dwar Għawdex, il-kollegi tiegħi minn Għawdex se jkollhom il-possibbiltà li jitkellmu dwar it-toroq f'Għawdex.

Staqsi lill-Għawdxin kemm irid jagħmel snin fit-tmexxija l-Ministru responsabbli minn Għawdex illum u l-Ministru responsabbli mit-toroq biex ilaħħqu mat-toroq li saru f'Għawdex taħt Gvern Nazzjonalista.

Għawdex ġiet kważi miksija bit-tarmak minn Gvernijiet Nazzjonalisti.

Irrid infakkar però li Għawdex kien sema' l-ewwel darba b'ministeru responsabbli minn Għawdex meta Dr Eddie Fenech Adami kien Prim Ministru.

Għaliex meta tela' Gvern Laburista fl-1996 l-għeżież Għawdxin kien itteħdilhom il-Ministeru għal Għawdex.

Illum għandhom ministru għaliex il-Gvern żamm il-mudell li poġġejna aħna, kif illum il-Gvern qed jitkellem fuq il-kunsill lokali.

Għaddew 25 sena però fil-verità b'din il-liġi li qed niddiskutu llum, il-Gvern qed jerġa' jikkonferma li mhuwiex veru li għandu għal qalbu l-kunsilli lokali.

Qabel nagħlaq nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata

ROBERT CUTAJAR: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' petizzjoni mibdija mis-Sur Charles Vella Cauchi u indirizzata lill-Prim Ministru, lill-Ministru għat-Trasport, lill-Kap tal-Oppożizzjoni, lill-Ministri u Membri Parlamentari tat-12-il Distrett kif ukoll lis-Sindku u l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa bis-suġġett "Il-bypass tal-Mellieħa għandha tibqa' tal-poplu".

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, jien u nipprepara dan id-diskors ġie f'moħħi x'kienu jgħidu l-Membri tal-Opppożizzjoni meta kienu fil-gvern.

Pereżempju, meta konna ngħidu li se nraħħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u li se nneħħu l-mediċini out of stock kienu jgħidu li dawn l-affarijiet ma jistgħux isiru.

Illum qisna qegħdin nerġgħu nisimgħu ripetizzjoni b'mod differenti u kritika negattiva għall-aħħar u qed jaqtgħu qlub in-nies hemm barra li l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta mhux se tirnexxi.

Però jien nista' nassigurahom li bħalma rnexxielna f'ħafna affarijiet, se nkunu qegħdin nirnexxu wkoll f'din l-Aġenzija.

Ftit ilu hawnhekk issemma x'toroq għamlu meta kienu fil-gvern.

Allaħares f'25 sena li għamlu fil-gvern m'għamlux numru ta' toroq!

Aħna f'ħames snin li ilna fil-gvern irnexxielna nibdlu wiċċ dan il-pajjiż u rnexxielna nagħmlu dak li m'għamlux huma, bħall-Kappara Junction u l-Marsa Junction, li qegħdin nagħmluha bħalissa.

Li kien għall-Oppożizzjoni Nazzjonalista ma konna nagħmlu xejn minn dan.

Ma naħsibx li għadu ż-żmien li niġu f'din il-Kamra u noqogħdu nikkritikaw dak li huwa pożittiv u kull ħaġa li nagħmlu għax ir-riżultati fl-elezzjonijiet qegħdin juru differenti.

L-Onor.

Cutajar semma kemm għamlu għal Għawdex imma minkejja dan ma tantx jafuhulkom l-Għawdxin għax … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Indirizza lili jekk jogħġbok.

SILVIO PARNIS: Jien lilek qed nindirizza.

(Interruzzjonijiet) Ilha tagħtina raġun din.

(Interruzzjonijiet) Ilkom tgħidu li tatkom raġun imma ma tantx tatkom raġun għaliex b'dak kollu li għamiltu ġewwa Għawdex urew sfiduċja fikom u tliftu siġġu.

U mhux hemm biss, imma tliftu numru ta' siġġijiet fin-naħa t'isfel ta' Malta.

(Interruzzjonijiet) Issa meta jkun imissek oqgħod għid iċ-ċuċati!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma rridx cross debates.

Hawnhekk kulħadd għandu dritt jgħid dak li għandu jgħid.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Se nindirizza lilek ovvjament, kif inhu l-obbligu tiegħi.

Ma naħsibx li kulħadd jista' jgħid li jrid.

Il-kelma "ċuċati" ma naħsibx li hija kelma li hija aċċettabbli f'din il-Kamra!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-kelma "ċuċati" hija kelma li preferibbilment ma tingħadx hawn ġew.

Jekk jogħġbok irtiraha, Onor. Parnis.

L-ISPEAKER: Irtiraha jew sib kelma oħra.

SILVIO PARNIS: Se nirtiraha ħalli nkompli.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ma nagħmlux cross debates.

Ejjew ħa nimxu.

ONOR.SILVIO PARNIS: Meta tkellem hu jien ħallejtu jitkellem u qgħadt nisimgħu bil-paċenzja kollha.

L-ISPEAKER: Tibżax issa tkellem inti.

SILVIO PARNIS: Sur President, aħna qegħdin nipprovaw ngħidu li minkejja li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista qiegħda tgħid li għamlet ħafna affarijiet għal Għawdex, ir-riżultat wera li l-Partit Laburista kabbar il-maġġoranza f'Għawdex.

U nista' nassigurah li jekk jibqgħu għaddejjin b'dan il-qsim bejniethom, b'din in-negattività kollha minn xħin nibdew sa xħin nispiċċaw, se jerġa' jkollna dak ir-riżultat.

Għalkemm l-elezzjoni għad fadlilha erba' snin oħra, is-surveys qegħdin juru li n-nies ma jridux din it-tip ta' politika.

Illum ġejna hawnhekk biex nuru l-viżjoni tagħna bħala gvern u x'se nkunu qegħdin nagħmlu.

Aħna ma qbadniex u ġejna hawn u ħabbarna li rridu nwaqqfu aġenzija tat-toroq; din kienet fil-programm elettorali tagħna.

Aħna konna ċari, kellna mandat aktar b'saħħtu milli kellna fl-2013 u b'dak il-mandat li kellna kien ċar li se nwaqqfu l-aġenzija li tieħu ħsieb it-toroq biex dak li m'għamlux Gvernijiet Nazzjonalisti f'25 sena nagħmluh aħna f'seba' snin.

25 sena ilu jien kont sindku fil-lokalità tiegħi ta' Raħal Ġdid, bħalma kien l-Onor.

Byron Camilleri li kien sindku fil-lokalità tal-Fgura, bħalma kien l-Onor.

Clayton Bartolo li kien fil-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, bħalma kien l-Onor.

Robert Cutajar li kien sindku tal-Mellieħa, bħalma kien l-Onor.

Godfrey Farrugia li kien sindku ta' Ħaż-Żebbuġ u bħalma kienet l-Onor.

Maria Deguara – din hija waħda mill-aktar kelliema li nieħu pjaċir nismagħha titkellem għax titkellem b'mod pożittiv - li kienet sindku tan-Naxxar.

Aħna lkoll nafu li kellna problema bit-toroq.

Il-kunsilli lokali kellhom ir-responsabbiltà tat-toroq imma jien niftakar, bħalma jiftakru oħrajn, li kienu jiġu n-nies jitolbuna biex nirranġaw ċerti toroq u aħna konna ngħidulhom li m'għandniex flus biex nagħmluhom.

Issa għandna Gvern b'saħħtu, Gvern li kellu l-kuraġġ jagħmel dawk l-affarijiet li konna ngħidu li qatt ma setgħu jsiru.

Aħna se nkunu qegħdin nirranġaw it-toroq f'seba' snin u allokajna €700 miljun proprju għat-toroq tagħna.

Lil dawk in-nies li joqogħdu f'numru ta' toroq residenzjali li se nkunu qegħdin nirranġaw ngħidilhom li aħna se nagħmluhom minkejja l-kritika kollha li qed tagħmel l-Oppożizzjoni Nazzjonalista.

Jibqgħu sejrin b'din in-negattività u jgħidu li dak kollu li huwa tajjeb huwa ħażin u jerġa' jkollna r-riżultati!

Kulħadd għandu dritt li jitkellem u jikkritika imma trid tkun pożittiv biex tikkritika.

Hawnhekk dejjem nisimgħu l-istess kantaliena, li dan il-Gvern, Gvern Laburista, qiegħed hemmhekk biex inaqqas il-poteri tal-kunsilli lokali.

Din issa drajnieha, jibqgħu jgħiduha u aktar ma jgħiduha aktar jipprovaw jerġgħu jgħiduha.

Sur President, aħna fejn qed innaqqsu l-poteri tal-kunsilli lokali?

Jien kull ġimgħa nitkellem ma' kunsilli lokali differenti, kemm kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista kif ukoll kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista u nista' ngħid li dawn qegħdin jilqgħu b'sodisfazzjon din l-Aġenzija li se nwaqqfu.

Jien niskanta kif il-kollega tiegħi qed jgħid li l-kunsilli lokali qegħdin jgħidu li ma jaqblux magħha, għaliex dawn qegħdin jifhmu x'qegħdin nipprovaw nagħmlu.

Issa meta titwaqqaf din l-Aġenzija u nibdew naraw ix-xogħol u t-toroq isiru fil-lokalitajiet tagħna – naf li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista tixtieq li din l-Aġenzija ma tirnexxix imma mhux hekk se jiġri – naħseb li mbagħad jibdew jgħidu li mnalla kienet din l-Aġenzija għax kieku dan ix-xogħol ma kienx isir!

Hekk se jiġri.

Din bħal tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, meta kienu jgħidu li ma jistgħux jorħsu, u mbagħad qalu li jmisshom raħsu aktar!

Però nerġa' ngħid, in-nies hemm barra xi jridu?

X'jiswa li min ikun sindku u jkollu r-responsabbiltà tat-toroq ma jkunx jista' jagħmel triq waħda?

X'jiswa dan?

Hekk iridu?

Hekk trid l-Oppożizzjoni Nazzjonalista?

Jekk huma jridu hekk, aħna ma rridux hekk.

Aħna tkellimna mas-sindki, mal-Ministru Ian Borg u mal-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u ddiskutejna f'isem il-kunsill lokali.

Meta jiġu fil-lokalitajiet tagħna u meta aħna mmorru għandhom, nitkellmu dwar dan għaliex fil-kunsilli lokali m'hemmx qasmiet.

Pereżempju din il-ġimgħa għadna kif tkellimna mas-Sindku tal-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar li għandu numru ta' sfidi minħabba n-numru ta' turisti li hemm hemmhekk, u offrejnielu li ngħinuh bi pjan sabiex naraw kif nistgħu nnaddfu din il-lokalità.

Poġġejna madwar mejda, b'Sindku Nazzjonalista u b'kunsilliera miż-żewġ naħat, u fil-ġranet li ġejjin se niddeċiedu kif se nibdew innaddfu u ngħinuhom fil-lokalità.

Aħna ma rridux ngħinu lill-kunsilli lokali?!

Aħna ma rridux indaħħluhom ġewwa l-ħajt kif daħħlithom l-Oppożizzjoni Nazzjonalista meta kienet fil-gvern u ħarġet l-iskema biex jiddejnu ħalli jirranġaw it-toroq.

Kien hemm xi ħadd min-naħa l-oħra tal-Kamra li qal li kien hemm min użaha!

Jekk ma jkollokx alternattiva oħra, mhux bilfors trid tużaha!

Dak iż-żmien ma kienx hemm gvern li investa €700 miljun fuq it-toroq f'seba' snin!

Lil min qed jarana ngħidlu li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista qiegħda tgħidlu li din li nirranġaw it-toroq hija ħadma imma jien ngħidilhom li mhijiex ħadma anzi se naraw bidla fil-lokalitajiet tagħna.

L-ISPEAKER: Ħalli nara x'inhu l-point of order tal-Onor.

Parnis ma naħsibx li qed ikun korrett f'dak li qed jgħid għaliex jien fid-diskors tiegħi fl-ebda ħin m'għedt lin-nies li t-toroq m'għandhomx isiru imma jien għedt li n-nies hemm barra jinteressahom biss li t-toroq isiru, basta r-responsabbiltà tibqa' għand il-kunsilli lokali.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. Parnis.

SILVIO PARNIS: Jien fil-każ ngħaddilhom il-programm elettorali li bih tela' dan il-Gvern.

Mela aħna tlajna fil-gvern fuq programm elettorali b'maġġoranza ta' 40,000 vot u issa l-Oppożizzjoni trid tiddetta jekk inwettqux dak li hemm f'dan il-programm elettorali jew le!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Ħalluh jitkellem bil-kwiet.

SILVIO PARNIS: Il-programm elettorali tagħna kien ċar u fost affarijiet oħra kien hemm li se nkomplu ninvestu fl-IVF, imma dawn bħalma għamlu fuq l-ugwaljanza, fejn l-ewwel kienu kontra u mbagħad kienu favur … Imma nsomma!

Nerġa' ngħid – din nieħu pjaċir ngħidha u ngħidha bil-qalb - li fl-aħħar elezzjoni r-riżultat wera li dawn in-nies huma ddestinati għall-Oppożizzjoni.

Jekk jibqgħu sejrin hekk jagħtuna pjaċir!

(Interruzzjonijiet) Meta nibda nisma' dawn l-argumenti u nara dawn is-surveys nibda ninduna li dawn se jibqgħu deħlin ġol-ħajt!

Imma nieħu pjaċir, bħalma nieħu pjaċir meta nkun fid-djar tan-nies u jibdew jgħidulna li dawn in-nies ma jitgħallmu qatt.

Però ħalli nħalluhom, imbagħad jerġa' jasal il-mument fejn jiġġudika l-poplu.

Niftakar – hawn bilfors ikollok tidħaq - lill-Eks Kap tal-Oppożizzjoni Simon Busuttil jgħid li laħquna.

Wera r-riżultat kemm laħquna!

Sur President, qed insemmi dawn l-affarijiet għaliex min jipprova jfixkel ma jeħux pjaċir jisma' dan.

Però minkejja l-kritika negattiva tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista lis-sindki u lill-kunsilliera tagħna - fil-maġġoranza tal-lokalitajiet is-sindki huma Laburisti - se nkunu qegħdin ngħinuhom.

Żgur li m'aħniex se nkunu qegħdin indaħħlu l-kunsilli lokali tagħna fid-djun kif daħħluhom Gvernijiet preċedenti.

Aħna mhux se nkunu qegħdin neħdulhom il-poteri imma rridu nsaħħu dawk il-poteri li diġà għandhom.

Aħna writna kunsilli lokali bir-reġjuni li lanqas jaħdmu, reġjuni mingħajr responsabbiltajiet.

Anke meta f'dan il-Parlament tkellimna dwar il-gwardjani lokali, l-uffiċjali tal-komunità, l-Oppożizzjoni wkoll kienet negattiva u qalet li dawn se jfallu.

Dawn huma l-gvern tal-futur ta' dan il-pajjiż!

Ħlief fallimenti u "no" ma jgħidux, kollox bil-kontra!

Imma, nerġa' ngħid, ħallihom ħalli jkomplu jitħabblu fil-qsim li għandhom!

Sur President, inti qatt ma tista' tmexxi pajjiż jekk fil-partit tiegħek ikollok qasma.

Ejjew inkunu pożittivi.

Lin-nies hemm barra, min qiegħed jismagħna, min għal tant żmien kien ilu jħabbat il-bibien tal-kunsilli lokali, min għal 25 sena qatt ma ra toroq isiru, jew isiru waħdiet, aħna qegħdin ngħidulhom li dan il-Gvern immexxi mill-Onor.

Joseph Muscat qed jagħtihom tama.

Aħna qed ngħidulhom li wara 25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali l-Gvern mhux se jkun qiegħed jagħti biss il-€50 miljun fi flus lill-kunsilli lokali imma se jkun qiegħed jinvesti wkoll fil-lokalitajiet tagħna €700 miljun fuq toroq.

Ladarba aħna qegħdin fil-gvern se nagħtuhomlhom dawn it-toroq.

Li kien għall-Oppożizzjoni Nazzjonalista dawn it-toroq ma jingħatawx.

Issa ibqa' żgur li wara li jgħaddi ż-żmien u jibdew isiru t-toroq jibdew jgħidu illi kieku ma kenux huma dawn ma kenux isiru!

Din hija l-Oppożizzjoni li dejjem tikkritika.

Din hija l-Oppożizzjoni li dejjem tgħid "no".

Tista' tgħid "no" imma jekk tgħid "no", għid "no, but" ħalli toħorġu b'xi ideat.

Aħna wasalna biex nagħmlu ċerti affarijiet għax aħna niddjalogaw għax aħna rridu nibdlu lil dan il-pajjiż.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lis-sindki kollha – u hawn qed nirreferi għas-sindki taż-żewġ naħat għaliex aħna hawnhekk ma rridux ninqasmu bejn sindki Nazzjonalisti u sindki Laburisti - li għandhom għal qalbhom il-lokalitajiet tagħhom u li jaħdmu għall-ġid ta' dawn l-istess lokalitajiet.

Irrid nirringrazzja lil dawk is-sindki Nazzjonalisti li fehmu x'qegħdin nipprovaw nagħmlu biex nagħtu tama fil-lokalitajiet tagħna.

Dawn ma ngħidx min huma għaliex inkella jibbojkottjawhom.

(Interruzzjonijiet) Issa forsi jkollu ċans jagħmel xi Aġġornament u joqgħod!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, qed ninnota li dan l-Abbozz ta' Liġi se japprova qafas ta' twaqqif ta' aġenzija u r-relazzjoni tagħha ma' Transport Malta, mal-kunsilli lokali u anke mal-pubbliku imma se jħejji wkoll strateġiji relatati ma' ħidmietha, għalkemm fl-Għanijiet u Raġunijiet tiegħu jsemmi wkoll il-kelma "politiċi" relatati ma' ħidmietha.

Huwa fuq dan li se niffoka d-diskors tiegħi għaliex nifhem li għalxejn inħambaq li wasal iż-żmien li l-Ministeru għandu jafda l-Awtorità.

Għaliex ejjew ngħiduha kif inhi, saret timbru ta' dan il-Gvern li jrid iħalli mhux biss kollox taħt għajnejh, li huwa tajjeb, imma kollox taħt il-ħakma tiegħu.

Fl-opinjoni tiegħi, din biss hija d-disfatta ta' dan l-Abbozz ta' Liġi għaliex min-naħa tal-Ministeru m'hemmx fiduċja biex din l-Aġenzija tkun awtonoma u indipendenti meta tiġi biex ikollha relazzjonijiet ma' Transport Malta, mal-kunsilli lokali u anke mal-pubbliku.

Jiddispjaċini ninnota li dan huwa sintomu ta' marda li qed tnawwar pajjiż, imma minkejja dan, jien ottimist u se nitkellem fuq din l-opportunità li tista' toħloq l-Aġenzija biex l-isfidi tal-mument insolvuhom.

Fis-sena 2015 jien kont attendejt għall-konferenza Road Traffic Impact and Costs, li tlaqqgħet fl-Università ta' Malta.

F'kelma waħda, l-impatt fuq l-ambjent, is-saħħa pubblika, l-ekonomija u l-kummerċ ġew analizzati mill-aspett ta' toroq u traffiku.

Saru wkoll riċerki u kien hemm anke proġezzjonijiet dwar inċidenti fit-toroq, it-tniġġis tal-arja mill-emmissjonijiet, li llum nafu li f'Malta huma fl-ogħla livelli fl-Ewropa, l-istorbju, li wkoll għandna premju għalih, it-tibdil fil-klima u l-konġestjoni tat-traffiku.

Dawn kollha ġew ikkalkolati.

Ġiet ikkalkolata wkoll in-nefqa żejda, li mhix diretta, fit-trasport għas-sena 2012 f'dawn il-parametri imsemmija.

Din kienet nefqa żejda ta' €274 miljun li m'għandhiex x'taqsam mat-trasport.

F'dik il-konferenza ġew issuġġeriti tliet policies biex intejbu s-sitwazzjoni mill-2015 'il quddiem, tal-inqas sal-lum il-ġurnata.

Minkejja dan ninnota li l-ebda bidla ma saret u bqajna status quo, anzi biex noħolqu front qegħdin naċċettaw dan il-falliment, qegħdin naċċettaw li għandna sfida u qegħdin inwaqqfu aġenzija.

Nispera li din tgħin biex issolvi dak li ma ssolviex.

F'din il-konferenza kien issuġġerit li jekk ix-xenarju jibqa' kif inhu, with no policy change, - fil-fatt hekk baqa' sal-2018 - fis-sena 2020, li hija bieb u għatba, sena u nofs oħra, in-nefqa indiretta minħabba l-problemi ta' toroq u trasport pubbliku se togħla għal €317-il miljun.

Din hija nefqa addizzjonali li bażikament tinqasam fuq in-nies, fuq il-kummerċ u fuq l-ekonomija Maltija.

Dawn huma spejjeż żejda li kieku jintużaw b'mod ieħor ovvjament il-ħajja torħos aktar.

Sur President, irridu nifhmu li din iċ-ċifra ta' €317-il miljun hija waħda konservattiva immens għax, ejjew ngħiduha kif inhi, irridu nifhmu li mill-2015 'l hawn kellna żieda fil-popolazzjoni li ma kenitx mistennija.

Din żdiedet b'mod partikolari minħabba l-miġja tal-barranin li qegħdin jgħixu u jaħdmu f'Malta.

L-iżvilupp ekonomiku żdied aktar milli kien previst – din hija ħaġa tajba - imma dan iġib miegħu ċerti konsegwenzi wkoll, il-konsegwenzi tal-aqwa żmien!

Nafu wkoll x'żieda kien hemm fl-għadd ta' karozzi, tant li llum il-ġurnata kuljum jinħarġu 33 vettura ġdida.

Jien ilbieraħ ingħatajt tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5701 li jien għamilt dwar il-vetturi fit-toroq u nista' ngħid li l-istatistika tkexkxek għax l-għadd ta' vetturi li kien hawn sal-aħħar ta' April 2018 huwa ta' 377,305 vettura.

Dan ifisser li l-ammont ta' vetturi għal kull 1,000 persuna huwa ta' 873 jiġifieri għal kull 1,000 persuna għandna 873 vettura.

Barra minn hekk l-ammont ta' vetturi f'kull kilometru ta' toroq huwa ta' 132.

Issa meta qed ngħid toroq mhux qed nirreferi għat-toroq arterjali biss imma qed nirreferi wkoll għat-toroq urbani u għat-toroq tal-kampanja, it-toroq kollha kemm huma.

X'ma jkollniex konġestjoni!

Qed insemmi din il-konferenza li attendejt biex nuri li jkun hawn konferenzi li jagħmlu sens, imma mbagħad meta niġu għall-implimentazzjoni, naraw li pereżempju l-policies li ssemmew f'dik il-konferenza, li fiha ħadet sehem ukoll Transport Malta, l-azzjoni ma tteħditx.

F'din il-konferenza kien intqal ċar u tond li l-infrastruttura tat-toroq kienet għadha lura u kien hemm ħtieġa ta' analisi dettaljata imma ntqal ukoll li t-titjib tal-uċuħ tat-toroq waħdu biss mhux se jsolvi l-problema li għandu pajjiżna.

Għalhekk jien jiddispjaċini meta nisma' lin-naħa l-oħra tal-Kamra jiftaħru bl-asfaltar tat-toroq għax dan mhux se jsolvi l-problema.

La nitkellmu fuq it-toroq, nitkellmu fuq il-karozzi u la nitkellmu fuq il-karozzi, nitkellmu fuq l-ipparkjar, iżda dan biss mhuwiex il-qofol.

Sa mill-bidu tas-seklu 21, jiġifieri s-seklu li qegħdin fih issa, leġiżlatura waħda wara l-oħra ffokaw fuq bini u aktar bini ta' toroq u t-twessigħ tagħhom biex jakkomodaw it-traffiku.

U hawn qiegħed l-iżball għax dawn imxew biss fuq il-ħtieġa tad-domanda, demand and supply, miżuri li bihom tara sal-ponta ta' mnieħrek, shortsightedness mingħajr ippjanar fit-tul u, fuq kollox, mingħajr dak li huwa ta' importanza, u ċjoè, bidla fl-attitudni, dik li b'mod tekniku jsejħulha l-promotion of modal shift.

Il-promotion of modal shift mhux talli ma saritx talli marret il-baħar, anzi kienet inkoraġġita biex ma ssirx u minflok morna 'l quddiem morna lura.

Għalhekk jien se nistaqsi, u dan huwa l-punt kruċjali tad-diskors tiegħi: Din l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta - li l-ewwel vot tagħha huwa ta' €700 miljun tul seba' snin, xi ħaġa tajba - se tkompli tibni toroq tal-bieraħ, jiġifieri bil-ħsieb ewlieni ta' aktar u aktar asfaltar jew se tibni toroq ta' għada, bħal pajjiżi oħrajn, skont il-ħteġijiet li għandu bżonn il-pajjiż u l-ambjent li aħna lkoll ngħixu fih?

Fil-fehma tiegħi, jekk verament irridu nimxu fuq it-toroq ta' għada u mhux fuq it-toroq tal-bieraħ - u s'issa kulma smajna min-naħa l-oħra tal-Kamra kien fuq it-toroq tal-bieraħ, qisna biex nagħmlu tajjeb għad-defiċit li jeżisti mingħajr ma nħarsu 'l quddiem - irridu l-ewwel nett, ninkoraġġixxu li l-persuni jkunu aktar mobbli, aktar fuq saqajhom u jiċċaqilqu aktar.

Dan huwa importanti ferm u biex il-persuna tkun fuq saqajha u tħossha sigura fit-triq irid ikun hemm il-konnettività bil-pass għal żoni pedonali u l-konnettività meta tiġi biex tuża r-rota.

Fejn hu ż-żmien meta konna nużaw ir-rota kif kont nagħmel jien meta kelli 21 sena anke biex immur l-iskola?

Illum naħsibha għaxar darbiet jekk naqbadx ir-rota jew le mhux għax jien Membru ta' din il-Kamra imma għax ma nħossnix sigur fit-triq.

Hawnhekk nirreferi għall-mistoqsija parlamentari 5704, li ngħatajt tweġiba għaliha lbieraħ, fejn jien staqsejt lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali:

"Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kilometru ta' cycle lanes hawn bħalissa f'Malta?

Jista' jgħid kemm-il kilometru aktar se jitwettqu bil-proġett tal-immodernizzar tat-toroq?

X'inhu l-ħsieb biex ikun hemm konnessjoni ta' dawn is-cycle lanes u biex ma jkollniex biċċiet ta' cycle lanes li jispiċċaw f'dead end?"

F'Ħaż-Żebbuġ għandna cycle lane li fih 300 metru li jibda minn post u jispiċċa f'żona fejn ikun hemm konġestjoni tat-traffiku.

Dak huwa s-cycle lane li għandna f'Ħaż-Żebbug!

Sintendi tweġiba ma kellix, għaliex l-informazzjoni għad trid tinġabar!

Jien nemmen li l-informazzjoni għad trid tinħema mhux tinġabar!

Din hija s-sitwazzjoni li qegħdin fiha llum!

Mela l-ewwel prinċipju huwa l-inkoraġġiment biex persuni jiċċaqilqu aktar u jkunu mobbli.

Wara kollox din tgħin ukoll fil-ħxuna żejda li għandna bħala poplu; anzi aħna champions f'dan ir-rigward!

Niġi għat-tieni prinċipju u nispera li dan li qed ngħid jeħduh bħala kritika kostruttiva u bħala suġġerimenti għax jien nixtieq li din l-Aġenzija tirnexxi.

It-tieni punt jirrigwarda t-trasport pubbliku.

U mela ma sarx titjib fit-trasport pubbliku.

Qegħdin naslu fil-ħinu?

Le, morna għall-agħar mhux għall-aħjar.

Hawnhekk trid tissolva l-problema u din hija parti mill-isfida ta' din l-Aġenzija.

Huwa inutli li nonfqu flus li għandhom x'jaqsmu biss ma' asfaltar u huwa hawnhekk li jrid isir is-sħab ma' Transport Malta.

Imbagħad xi ngħidu dwar it-tnaqqis fl-użu ta' karozzi privati u fl-użu ta' karozzi li jaħdmu bil-petrol u mhux b'enerġija nadifa?

Dawn huma kruċjali, biex ma nsemmix it-tliet punti tal-policies tal-konferenza tal-2015, li dwarhom ma sar xejn.

Jien naħseb li lkoll f'din il-Kamra rridu li din l-Aġenzija tirnexxi, għalfejn le?

Illum nista' nikkonsidra li fil-gżejjer ta' Malta u Għawdex qed ngħixu city life, bħal belt kbira fi kwalunkwe pajjiż Ewropew, biż-żoni urbani li għandna.

Jien nemmen li rridu naslu f'punt fejn f'Malta u f'Għawdex nimxu fuq il-prinċipju ewlieni li b'mod tekniku nsejħulu livability, fejn fl-ambjent żviluppat, jiġfieri, dak residenzjali, jiġi skoraġġit l-użu tal-karozzi u jiġi kordinat it-trasport pubbliku, anke trasport lokali, madwar iż-żona urbana.

Barra minn hekk irridu nħarsu l-ispazji urbani, dejjem fuq il-kondizzjoni li jixirqu l-karattru u l-karatterisitiċi tal-gżejjer Maltin u Għawdxin.

Il-qofol m'għandux ikun li rridu naqdu t-tali persuna biex ikollha bankina, anke bankina li hija inqas mill-istandards neċessarji jiġifieri ta' 1.2 metri, l-aqwa li jkollok bankina!

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-bankini tant huma ċkejknin li tnejn min-nies ma jistgħux jimxu labranzetta flimkien.

Wasalna f'punt fejn jekk tkun miexi fuq ċerti bankini li saru dan l-aħħar, u b'kumbinazzjoni faċċata tiegħek jiġi xi ħadd bil-puschair ikollok tinżel minn fuq il-bankina biex jgħaddi l-pushchair!

Dwar dan l-abbuż għamilt mistoqsija parlamentari oħra biex nara x'passi qiegħed jieħu l-Ministeru, u fit-tweġiba ġejt referit għal dokument dwar l-aċċess pubbliku li għandu x'jaqsam mal-bankini li kien inħareġ mill-Assoċjazzjoni għall-Persuni b'Diżabilità.

Tajjeb ħafna, dak huwa l-istandard, imma x'għamilna?

Minflok l-istandard minimu ta' 1.2 metri tal-bankini ħarisna lejh bħala xi ħaġa minima, dan sar il-massimu f'ċerti bankini.

U dan kollu biex inwessgħu ċerti toroq urbani ħalli noħolqu spazju għall-ipparkjar.

Sur President, jien semmejt tliet tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari li kelli lbieraħ stess fuq dan is-suġġett.

Jien nawgura minn qalbi lill-Ministru u l-istaff tiegħu li din l-Aġenzija jħalliha timxi b'mod awtonomu u indipendenti sabiex twassalna biex nirbħu dak il-ħin li tlifna - because we are in search of lost time - ħalli t-toroq tagħna jkunu jixirqulna bħala soċjetà mibdula u jkunu komdi mhux għall-vetturi imma għan-nies li jgħixu fihom.

U hawn qiegħda d-differenza.

L-oġġettiv tal-Aġenzija għandu jkun in-nies li jgħixu fit-toroq.

Qegħdin nitkellmu l-aktar fuq toroq urbani.

Il-konċett tal-livability huwa xi ħaġa li nixtieq nara waqt din il-ġenerazzjoni li jien ngħix fiha u jalla li bis-saħħa ta' din l-Awtorità din il-ħolma li għadha mhijiex reali sseħħ.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, meta wieħed jisma' d-diskorsi li saru s'issa dwar dan l-Abbozz ta' Liġi f'din il-Kamra jinnota kemm f'dan il-pajjiż għadna niddiskutu affarijiet li huma xi ftit jew wisq rudimentali.

Però, aktar minn hekk, tirrealizza wkoll li diversi punti li qegħdin jiġu sollevati f'dan id-dibattitu huma wkoll riżultat ta' nuqqas ta' viżjoni u ppjanar matul is-snin fl-iżvilupp ta' dan il-pajjiż mal-milja taż-żmenijiet.

Naħseb li din l-Aġenzija Infrastruttura Malta, li se tkun qiegħda titwaqqaf permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se jkollha biċċa xogħol kbira ħafna u se tkun biċċa xogħol ferm akbar anke fid-dawl tal-esperjenza li bħala poplu kellna fir-rigward tat-toroq tul is-snin.

Qed ngħid dan għaliex kemm niftakar jien, sa minn tfuliti, kważi dejjem naf lill-poplu Malti jiddiskuti u jistaqsi meta se jkollna toroq tajbin.

Kważi kważi l-ħofor fit-toroq kienu qishom oġġett taċ-ċajt li ngħidu bejnietna għax dejjem b'xi toqba fit-triq!

Niftakar li kien hemm min jgħid li fejn kellna t-toqob illixxajniehom, imbagħad għamilna l-ħotob biex il-karozzi jnaqqsu mill-veloċità, jiġifieri kważi dejjem kellna, fuq livell leġġer, diskussjoni dwar il-kwalità tat-toroq.

U naħseb li f'din id-diskussjoni huwa importanti li mhux biss ikollna struttura tajba li tindirizza dak li hu meħtieġ u mezzi aħjar kif ikollna road network ferm aħjar imma wkoll li jkollna din l-opportunità ta' dibattitu miftuħ dwar il-metodoloġija li hemm bżonn nutilizzaw biex it-toroq tagħna, kemm dawk arterjali kif ukoll dawk residenzjali, jibdew ikunu ta' kwalità tajba.

Jekk inħarsu lura tul is-snin, 30 sena jew 40 sena kemm niftakar jien, insibu li kien hemm żmien meta beda jingħata t-tarmak minflok l-asfalt u din kienet qisha xi ħaġa kbira!

Kont tmur barra u tgħid li hemm it-tarmak!

Iżda dejjem bqajna nħossu li fil- kwalità tat-toroq tagħna qatt ma kien hemm dak li jixtiequ n-nies, u din hija ħasra għaliex matul is-snin intnefqu ħafna flus.

Aktar kmieni l-Onor.

Toni Bezzina għamel elenku ta' toroq li l-Gvern Nazzjonalista ħa 25 sena biex jagħmilhom.

Imma mhux dak il-punt; il-punt huwa li dawk li kellhom ikunu toroq ta' ċertu standard hemm problemi serji fil-kwalità li jinsabu fiha llum.

Għalhekk huwa tajjeb li nagħmlu riflessjoni mhux biss dwar l-Abbozz ta' Liġi kif inhu miktub u kif inhu ppreżentat, imma dwar dawk li għandhom ikunu l-miri li għandna nilħqu biex tassew ikollna road network denju.

Dan huwa impenn li aħna bħala Gvern irridu nilħqu anke biex lil dan il-pajjiż inlestuh għall-ġenerazzjonijiet futuri rridu nsaħħu l-infrastruttura fiżika tagħna.

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli.

Għandi nifhem li hawn ftehim li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol jitwal u li l-Aġġornament ma jitteħidx?

Fid-9.00 p.m. skont il-ftehim milħuq il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol twal.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Il-punt li kont qed nagħmel huwa dwar l-opportunità li niddiskutu l-kwalità li rridu nilħqu f'dan il-pajjiż.

U meta nagħmlu din id-diskussjoni naħseb li waħda mill-affarijiet li ssemmew matul is-snin hija li m'għandux ikollna toroq biż-żippijiet jiġifieri toroq li llum isirilhom il-wiċċ u l-għada xi ħadd jiftakar li kellu jgħaddi cable jew xi main tal-ilma, jew inkella jkun hemm xi ħsara fis-sistema tad-drenaġġ bil-konsegwenza li dak il-wiċċ li jkun għadu kif sar ikollhom iħaffruh biex jgħaddu s-servizz.

L-affarijiet għandhom ikunu aktar maħsuba ħalli ma jkollniex ċerti sitwazzjonijiet għax inkunu nfaqna l-flus biex għamilna wiċċ ġdid fit-triq.

Dan iwassal biex dak il-livell li nkunu xtaqna li jkollna ma niksbuhx.

Allura fid-dawl ta' dan nemmen li hemm bżonn li jkollna din l-Aġenzija biex f'dak li nagħmlu nitgħallmu mill-esperjenzi tal-passat, nifhmu fejn fit-tmexxija ta' proġetti relatati ma' toroq żbaljajna u nibdew nużaw sistemi ta' project management u project design li jkunu addattati biex verament ikollna effiċjenza fil-mod kif aħna nonfqu l-flus tal-poplu.

Hija ħasra li jkollok triq ġdida u fid-daqqa u l-ħin inti ssib li f'dik it-triq ġdida kellhom isiru interventi oħra.

Għalhekk jien qed inħares lejn din l-Aġenzija fuq tliet binarji; trid tkun aġenzija li tfassal u tippjana, aġenzija li timplimenta, u aġenzija li jkollha r-responsabbiltajiet kollha tal-manutenzjoni.

Jien naħseb li huwa tajjeb li nagħmlu enfasi li b'dak li qiegħed jiġi propost fil-konfront tas-sitwazzjoni li għandna llum, li t-toroq jinqasmu bejn ir-responsabbiltà ta' Transport Malta u tal-kunsilli lokali, se tkun qiegħda ssir bidla li, fil-fehma tiegħi, se taġevola lill-kunsilli lokali.

Dan għaliex filwaqt li lill-kunsilli lokali se tkun qiegħda titneħħilhom ir-responsabbiltà li għandhom tal-manutenzjoni tat-toroq residenzjali, dawk il-flus li l-kunsilli lokali jirċievu llum mill-Baġit mhux se jiġu mittiefsa.

Sur President, huwa tajjeb li nfakkru li kien hemm żmien meta kienu ttieħdu deċiżjonijiet li biex isiru ċerti toroq fil-lokalitajiet, il-kunsilli lokali minflok kienu jingħataw il-fondi kienu jiġu mġiegħla mill-Gvern ċentrali biex jiddejnu mal-kuntratturi bil-konsegwenza li wħud minnhom intefgħu fi problemi finanzjarji għax il-Gvern ċentrali minflok li għenhom, tefgħalhom piż li ma setgħux jerfgħu.

Huwa faċli li tiġi hawnhekk illum u tgħid kemm il-Partit Nazzjonalista huwa favur il-kunsilli lokali u kemm kien jagħtihom għajnuna meta aħna nafu realtajiet oħrajn.

Pereżempju, jien niftakar li l-Kunsill Lokali ta' Birżebbuġa spiċċa b'ċerti diffikultajiet għax tpoġġa piż kbir fuqu u dam ħafna biex jirkupra ħalli jagħmel proġetti oħrajn.

Aħna mhux hekk qegħdin ngħidu.

Aħna qegħdin ngħidu li l-kunsilli lokali se nħallulhom il-fondi li għandhom u se nnaqqsulhom ir-responsabbiltà u b'dan li se nkunu qed nagħmlu hawnhekk se nkunu qegħdin immexxuhom 'il quddiem.

Però rridu naraw li l-pjan li qiegħed jipproponi dan il-Gvern, li f'seba' snin isiru t-toroq, ikun wieħed ippjanat u maħsub u li sena wara oħra jkollna dak kollu meħtieġ biex it-toroq kollha meħtieġa effettivament isiru.

Sur President, skont l-istatistika, sal-aħħar ta' Marzu tal-2018 f'pajjiżna kien hawn 375,041 u s-sena l-oħra kien hawn 364,117, jiġifieri, f'sena waħda, bejn l-2017 u l-2018, kellna żieda ta' 10,000 karozza.

Dan ikompli jżid mal-ħtieġa li naraw li jkollna road network adegwat għal-lum u aktar u aktar għal għada.

Din ir-realtà tmur lil hinn mill-kostruzzjoni tat-toroq u allura rridu niddiskutu fuq livell akbar dwar it-trasport u t-traffic policies li aħna nimplimentaw.

Huwa importanti li din l-Aġenzija tieħu l-pariri kollha meħtieġa u tkun kreattiva fil-mod kif tippjana u tfassal għaliex hemm bżonn li nħarsu lejn soluzzjonijiet differenti fil-mod kif aħna nibnu t-toroq u hawn mhux qed nirreferi biss għall-mod kif isir il-pedament tagħhom jew li aħna ninkludu s-servizzi kollha ħalli naqtgħu din tat-toroq biż-żippijiet.

Irridu naraw li jekk hemm bżonn ir-road space u r-road network mhux biss jikber għax b'dan il-mod inkunu qed nieħdu art li llum m'hemmx toroq fuqha imma rrid insemmi ċerti possibiltajiet li żgur jiswew il-flus però huma importanti.

Wieħed mis-suġġerimenti li kienu saru meta kien tkabbar il-masterplan relatat ma' Paceville, li ħoloq kontroversja, kien li nibdew nikkonsidraw li, pereżempju, fil-każ ta' Regional Road, din titħaffer, tgħaddi triq minn taħt u ssir triq minn fuq, u b'hekk fl-istess spazju ta' triq tkun qed tirdoppja r-road network li għandek.

Irid ikollna l-kuraġġ li nibdew inħarsu lejn transport policies aktar miftuħa biex aħna nħeġġu aktar nies jużaw it-trasport pubbliku, jimxu u jużaw ir-roti jew mezzi differenti ta' trasport.

Dan ukoll irid ikun parti mill-ħsieb u hawnhekk naħseb li huwa tajjeb li wieħed jara kif it-toroq ma jkunux biss għal min qiegħed juża l-karozza imma wkoll għal min jimxi fihom.

Pereżempju public walkways u l-aċċessibbiltà għall-persuni b'diżabilità huma importanti imma rridu naħsbu wkoll kif insaħħu l-infrastruttura tagħna b'mod li nkunu kreattivi fil-mod kif immexxu l-affarijiet 'il quddiem.

Sur President, it-tieni aspett li nemmen li huwa importanti għal din l-Aġenzija huwa li tkun aġenzija li timplimenta.

Hawn min għax forsi jkun ħejja pjanta għal xi proġett partikolari jgħid li dak il-proġett huwa tiegħu u din spiss narawha min-naħa tal-Partit Nazzjonalista u tal-Oppożizzjoni.

Dan il-Gvern iwettaq xi proġett li jkunu ilhom isemmu għal sena wara oħra tal-Partit Nazzjonalista u jgħidu l-proġett huwa tagħhom għax għamluh huma!

Il-proġett isir meta jitlesta u mhux meta xi ħadd ikun ħasbu u forsi jkun għamel xi sketch jew xi pjanta!

Imma dawn l-affarijiet jidher li huma l-ordni tal-ġurnata tan-naħa l-oħra tal-Kamra.

Aħna rridu li jkollna aġenzija li timplimenta għax irridu naċċertaw li dak li jsir isir sewwa u bi pjan ċar biex kull proġett li jsir ikun fil-ħin u skont il-baġit li jkun ġie mfassal.

Iva, hemm numru ta' proġetti li jridu jsiru, fosthom pereżempju, il-proġett ta' Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq u dan se nsemmih għax qiegħed fid-distrett minn fejn ġejt elett jien.

L-Onor.

Toni Bezzina jħobb isemmih dan, donnu huwa l-uniku proġett li għamel dan il-Gvern!

Dan huwa proġett li minnu rridu nitgħallmu dak li mar ħażin biex aħna nkunu qegħdin inbiddlu l-metodoloġija ħalli naraw li naslu fil-ħin stipulat.

Imma mbagħad kellna ħafna proġetti oħrajn li fihom żammejna mal-baġit u konna fil-ħin, u naħseb li dwarhom dawn nista' nagħmel elenku sħiħ.

Sur President, naħseb li dan il-Gvern beda juri li verament jista' jkun hemm tmexxija pubblika li tagħmel proġetti li jkunu fil-ħin, li jkunu skont il-baġit, li jkunu ta' kwalità u li jkunu kif il-poplu qed jistenna.

Il-poplu minna jistenna li meta nagħmlu proġett inkunu nafu meta se jibda, kemm se jiswa, meta se jitlesta u li jkun ta' kwalità tajba biex jitgawda għal tul ta' snin.

L-implimentazzjoni tfisser li rridu naraw x'teknoloġiji ġodda hemm bżonn li ndaħħlu f'pajjiżna biex naċċertaw li jkollna toroq ta' standard għoli.

Irridu nitkellmu dwar l-isfida tal-materjal li jintuża f'dawn it-toroq.

Irridu naraw id-disinn tat-toroq fl-infrastruttura tagħhom u fil-pedament kif jibnew.

Pereżempju jien niskandalizza ruħi meta jinqalgħu toroq li saru fis-snin l-imgħoddija li t-tarmak tagħhom sar litteralment fuq il-ħamrija li kien hemm taħt l-għelieqi.

Hija xi ħaġa diżgustanti kif kienu jiġu aċċettati dawn l-affarijiet!

Apparti minn hekk, meta nitkellmu dwar l-implimentazzjoni tad-disinn huwa importanti li naraw li kull proġett li jsir, speċjalment toroq residenzjali, isiru bl-inqas inkonvenjent.

Irridu naċċertaw li jkollna kuntratturi li verament ikollhom l-għarfien u r-riżorsi meħtieġa biex dawn il-proġetti jagħmluhom ta' kwalità tajba u jagħmluhom fi żmien li jkun stipulat u skont dak li jkun miftiehem.

Għalhekk jien nara li din l-Aġenzija tista' tkun opportunità biex minnha jkun hemm aktar taħriġ għal aktar nies f'dan il-qasam.

Ħafna drabi meta naraw il-proġetti naħsbu li warajhom ikun hemm biss il-kuntrattur u l-ħaddiema fuq is-sit imma hemm diversi nies tekniċi oħrajn li huma meħtieġa biex inti tagħmel proġetti tajbin.

Illum għandna skarsezza ta' nies, bħalma huma, pereżempju, draftsman, quality surveyors u nies tekniċi relatati ma' proġetti fl-infrastruttura u din l-Aġenzija tista' tkun opportunità li permezz tagħha nixprunaw aktar taħriġ u tagħlim f'dawn il-ħiliet li matul is-snin naqsu.

Irridu naraw kif inħarrġu aktar lin-nies biex verament ikollna aġenzija li timplimenta b'mod serju u adegwat.

Jien ngħid ukoll li wasal iż-żmien – forsi ma ndumux ma jkollna dibattitu dwar dan l-aspett li jorbot ħafna mas-suċċess ta' din l-Aġenzija - li meta kuntrattur jitfa' l-offerta tiegħu għal tender nibdew nistaqsu jekk dan għandux il-kredenzjali biex jagħmel dak it-tip ta' xogħol.

Mill-esperjenza personali tiegħi f'dawn l-aħħar snin bl-involviment f'entità pubblika li kellha responsabbiltà ta' proġetti infrastrutturali ta' ċerta entità, tgħallimt li s-suċċess ta' proġett mhuwiex biss il-mod kif toħroġ it-tender, kif dan jinkiteb jew kif jiġi aġġudikat, li jkollok nies fuq is-sit li jkunu għaqlin u li jsegwu u jagħmlu l-almu tagħhom biex jaraw li l-kuntrattur imexxi 'l quddiem.

Parti kbira mis-suċċess ta' proġett huwa wkoll li kuntrattur li jirbaħ tender ikollu d-determinazzjoni, il-ħila u r-rieda li hu jkun parti mis-suċċess ta' dak il-proġett.

Qed ngħid dan mhux biex xi ħadd ifarfar minn xi responsabbiltà, anzi.

Meta l-gvern joħroġ it-tenders u jistieden lis-settur privat biex jagħti s-servizzi tiegħu ħalli jsiru dawn il-proġetti jkun qiegħed jinvesti f'ħafna riżorsi biex jasal għal għażla u ladarba din issir tkun ħasra li l-gvern, biex jasal, ikollu jirrikorri għall-mezzi legali.

Dan aħna nafuh bħala fatt u kull min hu f'dan il-qasam jaf li parti integrali mis-suċċess ta' kull proġett huwa kemm il-players kollha jagħmlu xogħolhom sew; kemm min jippjana, jippjana tajjeb; kemm min jissorvelja x-xogħlijiet ikun jaf x'inhu jagħmel u kemm min jagħmel il-project management jagħmel xogħol tajjeb u jkun jaf li jsir procurement b'mod effiċjenti.

Iżda fuq kollox, il-kuntrattur li jintgħażel bir-regoli li għandna huwa parti integrali minn dan il-partnership li jinbena meta joħroġ tender biex is-suċċess ta' dak il-proġett iseħħ.

Għalhekk jien nemmen li huwa importanti li bħala entitajiet tal-Gvern ikollna l-kuraġġ li nistaqsu lilna nfusna fejn konna qegħdin niżbaljaw.

Liema huma dawk is-sistemi li għandna bżonn naġġornaw?

Fejn hemm bżonn li jkollna procurement aktar effiċjenti?

Fejn hemm bżonn li jkollna project management aktar effikaċi li jassigura li fl-aħħar mill-aħħar naslu biex ikollna riżultati tajbin?

In-nies x'qed jistennew mingħandna?

Meta n-nies jaraw li se jinbeda proġett, anke minħabba xi esperjenza, jieħdu qatgħa għax ma jkunux jafu meta se tinbeda u se titlesta t-triq tagħhom, jekk hux se ssir tajba u jekk hux se jkollhom bżonn li joqogħdu jagħmlu xi arbitraġġ biex jaraw li l-kuntrattur jagħmel xogħol sew.

Dawn huma affarijiet li diment li qegħdin fid-dinja se jiġru għax se jkollok min jonqos, imma bħalma f'dan il-pajjiż biddilna affarijiet oħrajn, anke f'dan il-qasam għandu jkollna l-kuraġġ li nidentifikaw fejn l-affarijiet inżammew lura.

Jien ngħid li s-suċċess ta' din l-Aġenzija jiddependi wkoll minn kemm ikun kuraġġjuż min se jmexxiha.

Dan għandu jagħraf l-affarijiet li saru ħażin qabel u jimplimenta sistemi ġodda u innovattivi.

Sur President, illum hawn lokalitajiet li kważi kważi qishom qegħdin jistennew il-manna ġejja mis-sema biex isiru xi toroq.

Pereżempju, Triq San Patrizju f'Birzebbuġa - u naf li hemm proġetti li se jkunu qegħdin jinbdew jew inbdew – ilha snin twal fi stat ħażin u għalkemm beda ftit ix-xogħol, fadal ħafna xi jsir.

Din hija triq man-naħa tal-baħar fejn ikun hemm ir-residenti għaddejjin u nies li jkunu jridu jmorru l-Freeport u meta kont tgħaddi minnha kont tkun qisek għaddej minn fuq il-qamar.

Naħseb li dawn huma affarijiet li għandna nqisuhom bħala xi ħaġa tal-passat.

L-Onor.

Bezzina qalilna li Triq Valletta fiż-Żurrieq saret permezz ta' fondi tal-Unjoni Ewropea imma naħseb li dawk il-fondi ma waslux fil-bypass tal-Imqabba, pereżempju, li llum jinsab fi stat ħażin u li għax ilu ma jsir snin twal hemm bżonn ta' interventi massiċċi.

Fil-fatt dwaru jkollna ħafna ilmenti.

Qed insemmi dawn l-affarijiet bħala eżempji.

Sur President, irridu niftakru wkoll li n-nuqqas ma kienx biss fil-mod kif isiru l-affarijiet għax, pereżempju, fil-qasam tat-toroq residenzjali, l-ewwel jinbena l-bini u mbagħad forsi xi darba l-gvern ċentrali jifforma triq għall-ewwel darba.

Naħseb li din hija xi ħaġa inaċċettabbli.

Meta llum in-nies tant qegħdin jonfqu flus fix-xiri tal-proprjetà naħseb li hija xi ħaġa totalment inaċċettabbli li triq li suppost ikun se jagħmilha l-gvern ċentrali, jgħaddu snin u ħlief ċaflis, għadajjar u triq imħarbta ma ssibx.

Pereżempju, bħalissa qed tiġini f'moħħi ż-żona li hemm wara l-ġibjun l-Imqabba.

Hemmhekk minħabba ppjanar ħażin spiċċajna fis-sitwazzjoni li dan il-ġibjun, li nbena snin twal ilu, meta jimtela jitfa' l-ilma għal ġot-triq ta' wara b'inkonvenjent kbir għar-residenti.

Dan l-ilma tal-ġibjun minflok qed jinġabar fil-ġibjun qed jispiċċa fil-garaxxijiet tan-nies!

Din hija realtà li hemm bżonn li tiġi indirizzata u huwa tajjeb li nfakkru li aktar kmieni l-Ministru Ian Borg ħabbar proġett li se jkun qiegħed jibda mill-pjazza tal-Imqabba u jkompli f'dik iż-żona biex jindirizza din il-problema.

Però hemmhekk hemm din ir-realtà għax ma kienx hemm ippjanar tajjeb.

L-aħħar punt li nixtieq nitkellem fuqu huwa li din l-Aġenzija se tieħu ħsieb il-manutenzjoni.

Ejjew ngħiduha kif inhi, wieħed mid-difetti li għandna f'dan il-pajjiż huwa li ħafna drabi naħsbu kif se nagħmlu proġett infrastrutturali, imbagħad ma nivvotawx flus biżżejjed biex nieħdu ħsieb dak il-proġett.

U f'ħafna mis-sitwazzjonijiet tat-toroq tagħna, meta inti għandek daqshekk traffiku għaddej b'daqstant heavy vehicles u b'daqstant nies għaddejjin, wieħed irid jiftakar li oġġett jekk ma teħux ħsiebu, fl-aħħar se jkollok il-problemi.

Mela minbarra l-fatt li matul is-snin forsi m'għamilniex pedamenti sodi jew meta l-pedamenti ġew iddisinjati t-toroq ma kenux b'saħħithom biżżejjed biex jilqgħu għall-volum ta' traffiku li għandna llum, spiċċajna wkoll fis-sitwazzjoni li ma ħsibniex għall-preventive maintenance, jiġifieri, li minn żmien għal żmien tagħmel ċerta manutenzjoni.

Din hija xi ħaġa li kompliet tiggrava s-sitwazzjoni.

Sur President, jien ngħid li s-suċċess ta' din l-Aġenzija mhuwiex biss il-proġett ambizzjuż li fassal dan il-Gvern, li jien konvint li se jkun qiegħed iwettaq permezz ta' €700 miljun f'seba' snin fuq it-toroq kollha, imma rridu naraw proċessi ta' manutenzjoni regolari.

Nerġa' ntenni li huwa importanti ħafna li t-toroq li nagħmlu, minbarra li nibnuhom tajjeb u li ngħaddu s-servizzi kollha minnhom ħalli nneħħu l-idea ta' toroq biż-żippijiet, nagħmlu l-manutenzjoni ħalli dak li ninvestu fih inħarsuh b'mod sħiħ.

Sur President, jien nemmen li l-iskop li għalih twaqqfet din l-Aġenzija hija ċ-ċavetta u l-għodda li l-Gvern għażel li jagħmel għal proġett ferm ambizzjuż.

Dan il-Gvern qiegħed iħares 'il quddiem mhux biss biex jindirizza d-diffikultajiet li għandna llum imma huwa determinat biex iwieġeb għall-isfidi ta' għada.

Fost l-isfidi li għandna hemm dik li jkollna infrastruttura denja.

Dan il-pajjiż li qiegħed jagħmel dan is-suċċess ekonomiku ma jistax jibqa' b'infrastruttura ta' pajjiż li mhux qiegħed jagħmel suċċess ekonomiku.

Għalhekk huwa meħtieġ li jkollna l-istrutturi meħtieġa ħalli f'dan il-pajjiż mhux biss inkunu qegħdin inkabbru l-ġid ekonomiku, mhux biss inkunu qegħdin immexxu lil pajjiżna 'l quddiem u nagħmluh pajjiż b'waħda mill-aktar ekonomiji sodi, imma jkollna l-infrastruttura kollha meħtieġa ħalli dik l-ekonomija tibqa' miexja 'l quddiem u naraw li minn dak il-ġid li qiegħed jinħoloq igawdu n-nies għax ikollna toroq ta' kwalità aħjar, iżda fuq kollox, għax inkunu qegħdin nindirizzaw l-isfidi li għandna llum biex għada jkun ferm aħjar, għax aħna determinati li nibnu lil Malta ta' għada.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.22 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 23 ta' Mejju 2018, fl-4.00 p.m b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) -Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti.

Ninforma lill-Kamra li skont ftehim milħuq, fil-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol tas-seduta tal-Erbgħa, 23 ta' Mejju 2018 fis-7.00 p.m., se terġa' titqiegħed il-mistoqsija fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, u jekk terġa' tintalab votazzjoni, tittieħed dakinhar stess.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehiim milħuq, il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 23 ta' Mejju fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fid-9.24 p.m. il-Kamra aġġornat.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots, eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtha, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-informazzjoni li għandi, in-nefqa fuq printed promotional material minn Marzu 2013 s'issa hija ta' ftit aktar minn €800,000, bi 93% tal-ispiża hija sostuna mill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu u minn Dar il-Mediterran għall-Konferenzi.

Fil-każ ta' Dar il-Mediterran għall-Konferenzi il-promotional material jintuża biex tippromwovi l-faċilitajiet tagħha kif ukoll l-avvenimenti li jseħħu fl-istess faċilitajiet.

L-Awtorità Maltija għat-Turiżmu tuża dan il-materjal biex tippromwovi lil pajjiżna bħala destinazzjoni f'fora u fieri barranin.

L-użu tal-promotional material huwa parti mill-istrateġija tal-marketing tal-Awtorità.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots, eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn is-sena 2013 u llum intefaq total ta' €26,926.28 fuq promotional material mill-entitajiet u d-dipartimenti kollha li jaqgħu taħt dan il-Ministeru.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

IAN BORG: In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali huwa ta' 7.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju u għaldaqstant il-ministeri, dipartimenti u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabiltà tagħha?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għal Għawdex huwa ta' sebgħa.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabiltà tiegħu?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, n-numru ta' uffiċjali fi ħdan il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità, li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer huwa ta' 22.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju 2018 u għaldaqstant il-Ministeru, d-dipartimenti u l-entitajiet kollha qed jaġġornaw il-listi skont il-provedimenti tar-Regolament.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi prijoritajiet qed jagħti l-Ministeru għal żoni pedonali?

Kemm għandna postijiet fejn it-toroq huma żoni pedonali?

Liema huma dawn il-lokalitajiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru permezz ta' Transport Malta qiegħed jinvesti bis-sħiħ f'żoni pedonali filwaqt li fl-istess ħin jagħmel dawn iż-żoni aktar siguri.

Bħalissa għaddej proġett sħiħ fil-Belt Valletta u dan invista tal-investiment qawwi fi proġetti fil-Belt kapitali.

Dan ukoll peress li l-attività żdiedet b'mod konsiderevoli, inħasset il-ħtieġa li jsir eżerċizzju tas-sitwazzjoni preżenti u li ssir reviżjoni taż-żoni pedonali, kemm dawk eżistenti u oħrajn ġodda.

Dan il-proċess qed isir b'kollaborazzjoni sħiħa mal-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta, mal-Pulizija, mal-GRTU u mal-Valletta 2018.

Diskussjonijiet mal-kunsilli rispettivi qed isiru fuq proġetti oħra simili f'Paceville, San Ġiljan u tas-Sliema.

Transport Malta żżomm laqgħat spissi u regolari mal-Kunsilli biex tara li l-bżonnijiet ta' sigurtà fit-toroq tagħna jitħarsu bl-aħjar mod possibbli.

Fir-rigward tat-tieni u t-tielet parti ta' din il-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferihom lill-Ministru responsabbli mill-Kunsilli Lokali.

STUDJI DWAR MUDELLI TA' KONNESSJONI BEJN GĦAWDEX U MALTA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il studju sar mill-Ministeru jew minn Transport Malta dwar id-diversi mudelli ta' konnessjoni bejn Għawdex u Malta?

Jista' l-Ministru jpoġġi dawn l-istudji fuq il-Mejda tal-Kamra?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-istudji li saru dwar il-mudelli ta' konnessjoni bejn Għawdex u Malta huma:

Il-kopja tar-rapporti ta' dawn l-istess studji tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-EMBRIJUNI – RIŻORSI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-Riżorsi tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhu l-baġit tal-Awtorità dwar il-Embrijuni?

Min hu ċ-Chairperson u min huma l-membri?

X'inhu r-riżors uman li għandha bħalissa din l-Awtorità?

Kemm ser jiżdiedu r-riżorsi umani biex jagħmel tajjeb għaż-żieda mistennija fid-domanda ta' dan is-servizz?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Budget tal-Awtorità għall-Protezzjoni tal-Embrijun tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra nhar it-13 ta' Marzu tal-2018.

Għas-sena 2018 il-budget huwa ta' €323,000 - (€270,000 subvention tal-Gvern u €53,000 minn dħul iġġenerat minn fees imħallsin mill-kliniċi liċenzjati).

Iċ-Chairperson tal-Bord huwa L-Imħallef Emeritus Philip Sciberras, Viċi Chairperson hija s-Sa Josephine Abdilla u l-membri huma s-Sa Sarah Camilleri, l-Professur Victor Grech, s-Sa Mariella Meachen u l-Pedjatra Patrick Sammut.

Bħalissa l-Awtorità qed timpjega Direttur Eżekuttiv, Segretarja, ART Inspector u messaġġier/xufier.

Fil-futur qarib dawn se jiżdiedu bi tlieta oħra (Assistent Direttur, Administrative Officer u Clerk).

Huwa maħsub li jinħarġu ukoll sejħiet għall-aktar ART Inspectors u clerks għal mal-Awtorità (mhux operat).

KONNESSJONI BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li jidher li l-Gvern qed jiffavorixxi li l-konnessjoni bejn Malta u Għawdex tkun ta' tunnel, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara l-istudju li sar f'Settembru 2015 minn E-Cubed Consultants bit-titlu 'Establishing a Permanent Link between the Island of Gozo and Mainland Malta: An Economic Cost Benefit Analysis of Available Strategic Options', il-konklużjoni tar-rapport uriet li minn aspett ekonomiku u finanzjarju, mina bejn Malta u Għawdex tkun is-soluzzjoni ppreferuta meta mqabbla ma' pont.

ERA – APPLIKAZZJONIJIET DWAR QLUGĦ U ŻBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il applikazzjoni daħlet għand l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) minn entitajiet governattivi, inkluż kunsilli lokali, dwar qlugħ u żbir ta' siġar fis-sena 2017 u minn Jannar sa April 2018?

Kemm ġew irrifjutati talbiet għall-perjodi msemmija?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista ta' dawk li ġew approvati għall-perjodi msemmija?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lil-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li ġie mħabbar li qed isir upgrade tal-bus shelters, jista' l-Ministru jgħid kemm hawn bus shelters imwaqqfa preżentement?

Kemm-il bus stop hawn mingħajr bus shelter f'postijiet li dawn jistgħu jsiru?

Kemm għandhom jitwaqqfu u f'kemm żmien?

Kemm hi l-ispiża totali?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ninsab infurmat li fil-preżent hawn madwar 527 bus shelter ta' tipi differenti kif ukoll 7 bus shelter canopies, fuq in-network tat-trasport pubbliku bi skeda.

Sa ftit taż-żmien ilu Transport Malta kellha għad-dispozizzjoni tagħha tip wieħed ta' bus shelter u allura ta' qies wieħed.

Ghaldaqstant kienet ristretta fejn jistgħu jitwaħħlu bus shelters.

Bil-kuntratt il-ġdid Transport Malta se jkollha għad-dispozizzjoni bus shelters ta' qisien differenti.

Fil-preżent l-Awtorità qiegħda fil-proċess li ddur dawk il-postijiet fejn fil-passat, minħabba restrizzjoni ta' spazju, ma setax jitwaħħal bus shelter sabiex tara hux possibbli li jitwaħħal wieħed iżgħar.

Dan il-proċess li diġà beda se jitkompla matul ix-xhur li ġejjin.

Infurmat ukoll li f'dan l-istadju m'hemmx spiża finali peress li dan huwa proċess mifrux fuq medda ta' żmien.

KUNSILLI LOKALI – NEFQA F'BINI TA' TOROQ MILL-ĠDID

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont tan-nefqa ta' kull Kunsill Lokali f'Malta u Għawdex f'bini ta' toroq mill-ġdid matul is-snin 2016 u 2017, sena b'sena?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qiegħda tinġabar u għaldaqstant tingħata f'xi seduta oħra.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' MALTA - ATTI TAT-TWELID REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti tat-twelid fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub huwa fil-lista ta' hawn taħt:

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX - ATTI TAT-TWELID REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti tat-twelid fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' MALTA – ATTI TAL-MEWT REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti tal-mewt fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX – ATTI TAL-MEWT REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti tal-mewt fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' MALTA – DIGRIETI TA' ADOZZJONI FIR-REĠISTRU TAL-PERSUNI ADOTTATI REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il digriet ta' adozzjoni ġie rreġistrat fir-Reġistru tal-Persuni Adottati fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

GĦAWDEX – TOROQ GĦAL ŻONI TURISTIĊI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ippjanati li jsiru xi toroq ġewwa Għawdex li jwasslu għal żoni turistiċi qabel jibda l-istaġun tas-sajf kif qed isir bħalissa ġewwa Malta u, jekk iva, liema toroq ser isiru ġewwa Għawdex qabel jibda l-istaġun tas-sajf?

IAN BORG: Waqt li l-Ministeru ta' Għawdex għadu kif ħabbar diversi proġetti ta' toroq f'Għawdex, u allura wieħed jistaqsi aktar dwar dan lil Ministru responsabbli, meta titwaqqaf l-aġenzija Infrastructure Malta fil-ġimgħat li ġejjin, din ukoll se talloka fondi għal xogħol ta' titjib f'diversi toroq f'Għawdex, bħala parti mill-impenn tal-Gvern li jinvesti mas €700 miljun għal qabża 'l fuq fil-kwalità tal-infrastuttura tat-toroq f'pajjiżna.

Aktar dettalji dwar il-ħidma ta' Infrastructure Malta jingħataw dalwaqt.

MINISTERU GĦAL EDUKAZZJONI U XOGĦOL – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid f'kull Dipartiment u entità li taqa' taħt il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, kemm kien hemm każijiet ta' dixxiplina dwar impjegati minn Marzu 2013 sal-lum?

X'kien l-eżitu ta' kull każ?

F'kull każ x'kien il-grad tal-impjegat involut?

EVARIST BARTOLO: It-tabella bl-informazzjoni mitluba dwar id-dipartimenti tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant li dwar l-entitajiet għad jonqos tinġabar xi informazzjoni.

Dan it-tagħrif ikun jista' jingħata bħala informazzjoni addizzjonali hekk kif tinġabar l-informazzjoni kollha.

GĦAWDEX: SKEJJEL PRIMARJI - STUDENTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti f'kull skola primarja f'Għawdex kemm tal-Gvern kif ukoll tal-Knisja fil-bidu tas-sena skolastika 2017/2018, ċjoè f'Settembru 2017?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' studenti f'kull waħda minn dawn l-iskejjel fil-preżent?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew impjegati ħaddiema mal-Ministeru tagħha jew mad-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tgħid f'liema grad ġew impjegati u f'kull każ saritx sejħa pubblika għal dawn il-postijiet?

Tista' tgħid f'kull każ x'kienu r-rekwiżiti u l-kwalifiki mitluba għal dawn il-pożizzjonijiet?

Tista' tgħid kemm minn dawn il-persuni impjegati għadhom fl-istess pożizzjoni sal-lum, u jekk m'għadhomx fil-pożizzjoni li fiha ġew impjegati, wara kemm żmien ġew trasferiti għal xogħol ieħor u f'liema grad qegħdin illum?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

IR-RABAT GĦAWDEX – BINI TA' PIXXINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-bini tal-pixxina ġewwa r-Rabat Għawdex hux se jinbeda matul is-sena 2018 li issa waslet kważi f'nofsha?

Jekk iva, f'liema xahar tas-sena hu ppjanat li jibda x-xogħol u meta hu mistenni li din il-pixxina tibda tintuża?

Interpellant li għandu jirreferi għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5491.

AWTORITÀ TAD-DJAR – BINI TA' UNITS TAL-HOUSING

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jiġu mibnija units tal-housing fl-erba' snin li ġejjin f'Għawdex min-naħa tal-Gvern jew l-Awtorità għad-Djar u f'liema lokalità ġewwa Għawdex se jinbnew dawn il-units?

Jista' jgħid bħalissa f'Għawdex fejn hemm xogħol għaddej fuq bini ta' units ġodda ta' housing soċjali?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li numru ta' appartamenti se jkunu disponibbli f'Għawdex permezz tal-iskema 'Nikru biex Nassistu', il-Ministeru għal Għawdex għaddej b'diskussjonijiet mal-awtoritajiet ikkonċernati għal proġett ta' housing soċjali f'Għawdex.

Għal aktar informazzjoni ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.

WIED IL-GĦAJN: SKOLA SAN TUMAS MORE – PARKEĠĠI GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-parkeġġi li hemm allokatifl-Iskola San Tumas More f'Wied il-Għajn, inkluż dawk għall-persuni bi bżonnijiet speċjali, humiex se jittieħdu u jitneħħew kompletament?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li fil-preżent m'hemm l-ebda parkeġġ fl-iskola San Tumas More f'Wied il-Għajn.

WIED IL-GĦAJN – BINI TA' GĦASSA TAL-PULIZIJA QUDDIEM L-ISKOLA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk kemm-il darba, preċiż quddiem l-Iskola San Tumas More f'Wied il-Għajn, hijiex se tinbena għassa tal-pulizija li se tgħatti kompletament l-iskola?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li skont id-dokument approvat mill-Awtorità tal-Ippjanar, PA07389/17/31A, is-sit tal-għassa huwa biswit parti biss mis-sit kollu tal-iskola.

Ma jirriżultax li l-iskola se tiġi kompletament mgħottija.

ŻJARA ĠEWWA L-AWSTRALJA - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5421 u ċjoè: B'referenza għar-rapport li deher fis-sitt paġna tal-ħarġa tal-gazzetta The Malta Independent on Sunday tat-22 ta' April 2018, jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra min ħallas għall-vjaġġ, akkomodazzjoni u l-ispejjeż relattivi ġewwa l-Awstralja kif ukoll minn min kienet komposta d-delegazzjoni u min ħallas għall-istess vjaġġ, akkomodazzjoni u għall-ispejjeż relattivi għall-istess delegazzjoni?

Jista' jinforma kemm kienet l-ispiża komplessiva?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5421.

WIED IL-GĦAJN – BINI TA' GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex se tinbena Għassa tal-Pulizija ġdida f'Wied il-Għajn u jekk iva sarx studju u sarx proċess ta' konsultazzjoni mas-soċjetà ċivili sabiex jiġi identifikat l-aħjar sit?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li se tinbena għassa tal-pulizija f'Wied il-Għajn.

Kienu saru evalwazzjonijiet ta' siti differenti, intgħażel l-aħjar sit u sar il-proċess meħtieġ mal-Awtorità tal-Ippjanar.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm twaħħlu lifts fi djar privati bl-għajnuna tal-Awtorità tad-Djar għall-persuni anzjani u bi bżonnijiet speċjali f'dawn l-aħħar ħames snin?

Jista' jindika kemm kien l-ammont komplessiv li ntefaq?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar matul dawn l-aħħar ħames snin approvat u ffinanzjat l-istallar ta' 154 lift jew stairlift ġewwa proprjetà privata, b'nefqa ta' €648,604.27.

AWTORITÀ TAD-DJAR – ALLOKAZZJONIJIET TA' APPARTAMENTI PROPRJETÀ TAL-GVERN

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'sistema u proċedura qiegħda tiġi pprattikata sabiex jiġu allokati appartamenti proprjetà tal-Gvern lill-applikanti li qegħdin fil-lista ta' stennija mal-Awtorità tad-Djar?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar qiegħda tuża l-istess policies preċedenti sabiex jiġu allokati postijiet għall-akkommodazzjoni soċjali.

Madankollu, kull każ għandu jingħata l-attenzjoni meħtieġa skont iċ-ċirkostanzi u l-prijorità tiegħu.