DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-9.34 a.m.

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018

IlMinuti tasSeduta Nru 127, li saret fis-6 ta' Ġunju 2018 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Skont il-ftehim milħuq, f'din is-seduta m'hawnx mistoqsijiet parlamentari.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru għat-Turiżmu.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TALAWTORITÀ MALTIJA GĦAT-TURIŻMU GĦASSENA 2018

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar Servizzi tal-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu, Kap. 409.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu seduta waħda bil-ħin jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-Gvern u l-kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-winding-up minn naħa tal-Gvern.

Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, għandi l-privileġġ li llum niftaħ dan id-dibattitu.

Ċertament li t-turiżmu huwa pilastru ewlieni tal-ekonomija ta' pajjiżna, mhux l-inqas f'Għawdex.

Irrid ngħid li din is-sena kellna record ta' attività turistika f'Għawdex u dan mhux qed ngħidu jien, imma qed jgħiduh dawk kollha li b'xi mod jew ieħor huma involuti fis-settur.

Illum fil-fatt m'għadniex nitkellmu fuq shoulder months, imma qegħdin nitkellmu dwar turiżmu li għaddej b'saħħtu matul is-sena kollha u dan ikompli jimla' s-settur b'kuraġġ.

Biex nilħqu l-miri ambizzjużi tagħna jrid ikun hemm koperazzjoni sħiħa f'kull inizjattiva b'konsultazzjoni f'kull każ u dan qiegħed isir bejn il-Ministeru għal Għawdex, l-Awtorità tat-Turiżmu (GTA) u b'ħafna forza u qawwa mal-Ministru Konrad Mizzi u t-team kollu li għandu.

Jekk inħarsu ftit lejn l-istatistika tal-NSO nistgħu naraw kif it-turiżmu f'Għawdex sploda 'l fuq.

Qegħdin naraw ukoll diversifikazzjoni fis-settur.

Ilna ħafna nitkellmu dwar il-ħtieġa ta' diversifikazzjoni, però bil-ħidma li qed issir u bil-ħidma u bl-input ta' ħafna nies qegħdin naraw li qegħdin naslu.

Illum ukoll qegħdin naraw fenomeni ġodda bħal, pereżempju, il-boutique hotels, il-B&Bs li qegħdin jattiraw suq differenti u dan qegħdin narawh ukoll meta wieħed janalizza x-share li Għawdex qed jieħu mill-użu tal-low cost airlines.

Kif għadni kemm aċċennajt lill-B&Bs flimkien mal-MTA u l-GTA, irridu nitkellmu biex naraw x'tip ta' liċenzji għandhom jibdew jinħarġu biex ikollna rikonoxximent ta' din il-kategorija li għandha potenzjal enormi.

Matul is-sena 2017 kellna wkoll record ta' port calls minn cruiseliners.

Fil-fatt kellna 25 port call u għal din is-sena diġà għandna 22 li huma konfermati.

Sal-bieraħ stess kellna cruiseliner fostna u għada se jkollna ieħor.

Irrid ngħid li bejn ix-xhur ta' Ġunju u Awwissu, 2017 kellna għaxar cruiseliners li żaru Għawdex li bejniethom ġarrew 7,558 passiġġier li potenzjalment niżlu l-art ukoll.

F'dan il-kuntest qegħdin naraw ħtieġa li naġġornaw l-infrastruttura biex dan is-settur ikun organizzat u rridu naraw ukoll ir-relevanza jew le tal-baga.

Ilna ħafna nitkellmu fuq il-baga, però huwa fatt li l-cruiseliners li jiġu Għawdex ma jħallsu ebda tariffa biex jiġu.

Bl-introduzzjoni tal-baga dan ix-xenarju jinbidel u l-ispiża trid tiġi assorbita minn xi ħadd minn x'imkien.

Għal dan il-għan il-Ministeru għal Għawdex ikkummissjona economic impact assessment li qed jinħadem bħalissa mbagħad nimxu 'l quddiem skont l-eżitu tiegħu.

Meta qegħdin nitkellmu dwar is-suċċessi fit-turiżmu f'Għawdex, partner ewlieni tagħna hija l-Malta Tourism Authority.

Imbuttajna flimkien biex ikollna inizjattivi u miżuri ġodda, l-ewwel waħda hija dik li fil-Baġit ikollna skema ġdida intiża biex l-imprendituri Għawdxin li joperaw fis-settur tat-turiżmu itejbu l-livell tal-istabbilimenti turistiċi tagħhom.

Dan ovvjament jirrikjedi diskussjoni.

Għadna kemm iffinalizzajna dik l-iskema li tħabbret fil-Baġit tar-rifużjoni ta' €6,000 għal kull impjieg ġdid li jinħoloq f'Għawdex li se tiġi mnedija minn hawn u ftit tal-ġranet oħra flimkien mal-Ministru għall-Finanzi.

Nafu li permezz ta' dawn l-iskemi se nkunu qegħdin nindirizzaw sfida enormi li għandna ta' nuqqas ta' riżors uman, b'mod partikolari fis-settur tat-turiżmu.

Qegħdin nantiċipaw li b'din il-miżura se nkunu qegħdin ngħinu f'dawk li huma numri u biex ikun hemm ukoll l-aħjar użu tal-ITS li għandna f'Għawdex.

Irridu li jkollna żieda fir-riżors uman, imma rridu riżors uman li jkun motivat, ikun imħarreġ tajjeb u li jara li għandu karriera fit-turiżmu.

Sur President, fil-ftit ħin li għandi se nieħu l-opportunità li nelenka xi inizjattivi, fosthom kampanja ta' marketing diġitali flimkien ma' kampanja kontinwa ta' marketing fuq diversi mezzi tax-xandir.

Dan kien jinkludi pubblikazzjonijiet stampati fuq media tradizzjonali u diġitali, produzzjoni u distribuzzjoni ta' materjal pubbliċitarju wiesa', kitba ta' diversi editorjali għall-pubblikazzjonijiet internazzjonali u pubbliċità permezz tal-billboards li għandu l-Ministeru għal Għawdex.

Flimkien ma' dan hemm diversi fieri li konna qegħdin fihom flimkien mal-MTA biex nippromwovu lil Għawdex.

Kellna wkoll l-app il-ġdida ta' Visit Gozo flimkien ma' app oħra li jisimha MyGozo fejn qegħdin nippromwovu diversi servizzi.

Qegħdin nistiednu lis-settur privat jiġi on board ħalli jkollna sistema waħda ħolistika li dak li jkun ikun jista' jużaha bl-iktar mod faċli.

Ġiet ippjanata u saret electronic newsletter ta' kull xahar kif ukoll blogs u materjal ġdid, kemm fotografiku kif ukoll awdjoviżiv, li ġie prodott biex nużawh għall-kampanji professjonali.

Qegħdin naraw li l-kampanji fuq Facebook qegħdin ikunu effettivi ħafna u fil-fatt saruli anke mistoqsijiet parlamentari dwar l-ispiża.

Aħna qegħdin ninvestu u l-investiment li qegħdin nagħmlu qed jirrendi.

Ħadna ħsieb ukoll li Għawdex jiġi promoss bħala destinazzjoni għat-turiżmu sostenibbli.

Fil-fatt Għawdex ġie meqjus bħala waħda mill-aqwa 100 destinazzjoni fid-dinja għal turiżmu sostenibbli fejn ukoll ħadna award għal dan il-għan.

Jekk nitkellmu fuq l-awards, nista' ngħid ukoll li erġajna rbaħna premju prestiġjuż ieħor bis-saħħa taċ-Ċittadella fejn il-ġimgħa l-oħra kelli l-opportunità nitkellem dwar iċ-Ċittadella u dwar il-potenzjal li għandha.

Irrid ngħid li ġie finalizzat l-ewwel abbozz tal-pjan dwar is-sostenibbilità tal-operat taċ-Ċittadella u qegħdin niddiskutu dwar qafas u struttura biex ikollna entità li tamministra u tippreserva ċ-Ċittadella u tara kif dan il-potenzjal li għandha ċ-Ċittadella nkunu qegħdin nilħquh.

Saret ukoll pubblikazzjoni dwar il-mixjiet f'Għawdex.

Ċertament wieħed ma jistax ma jirreferix għall-pajsaġġ naturali li għandu Għawdex li jattira wkoll niche markets għal dawk kollha li jridu jgawdu n-natura, iridu jgawdu l-pajsaġġ.

Għandna l-walking tours, il-walking holidays, l-isports holidays li qed jattiraw nies ġodda, niċeċ ġodda u allura rridu nkunu aktar proattivi biex ninkoraġġixxu l-miġja ta' dawn it-tip ta' turisti.

Kellna wkoll l-introduzzjoni ta' webcams f'żoni turistiċi biex wieħed ikun jista' jarahom ukoll mill-Visit Gozo.

L-iskop hu li apparti li wieħed jara x'joffri Għawdex, ikun jista' wkoll jorganizza ruħu aħjar meta jkun qed jippjana l-btala tiegħu, u jara anke xi jkun qed jistennieh fil-gżira Għawdxija.

Fil-fatt ġew stallati ħamsa, għandna tnejn fuq it-torri tad-Dwejra, tnejn fuq iċ-Ċittadella u oħra fuq il-Calypso Cave.

Apparti minn dan, għandna żewġ cameras oħra li juru l-queueing areas tal-vapur biex dak li jkun ikun jista' jara wkoll għall-konvenjenza tiegħu t-traffiku li jkun hemm bejn il-gżejjer u jkun jista' jagħmel ċerti pjanijiet.

Nidejna wkoll skema li permezz tagħha qegħdin niffinanzjaw ġurnalisti barranin biex jiġu Għawdex u jippromwovu l-attivitajiet kulturali li jiġu organizzati f'Għawdex.

Fil-fatt f'dawn l-aħħar xhur bi sħubija mal-MTA kellna crew ta' Mela Verde li ġew Malta u ġew Għawdex ukoll, għamlulna reklam u feature sabiħ ħafna u kumbinazzjoni reġa' ntwera fuq il-mezzi tax-xandir Taljani lbieraħ.

Meta qegħdin nitkellmu dwar il-valorizzar u l-valorizzazzjoni tal-prodott turistiku ċertament wieħed irid jara wkoll l-ambjent.

Aħna qegħdin nagħtu ħafna attenzjoni lill-indafa, Sur President.

Irridu naraw ukoll li jkollna Għawdex fi stat u kondizzjoni tajba.

Bdejna bil-kampanji tal-Bin It fejn qegħdin nindirizzaw ukoll il-mod ta' kif jiġi dispost l-iskart, speċjalment minn dawk li jiġu jżuruna peress li dawn ma jkunux jafu l-ħinijiet tal-ġbir tal-iskart.

Irrid infakkar fl-intervention team li ġie mniedi mill-Ministeu għal Għawdex li se jagħlaq sena f'Awwissu li ġej.

Dan huwa team dedikat u ffokat ħafna u qed jipprevjeni wkoll ħafna inkonvenjenti u diffikultajiet.

Għandna wkoll mod ta' kif dak li jkun ikun jista' jirrapporta lill-intervention team biex dan jintervjeni mbagħad jgħaddiha lid-dipartiment konċernat biex tkun tista' tittieħed azzjoni li tkun timely and effective.

Għal dan il-għan għamilna freephone kif ukoll email address.

Irrid ngħid li l-intervention team tant kien proattiv li ġarr miegħu anke diversi entitajiet u għaqdiet non-governattivi, allura hemm moviment qawwi ħafna ta' clean up events li qed iservi wkoll biex jgħin lill-Gvern iżomm lil Għawdex fi stat pristin u fi stat tajjeb ħafna.

Dan jgħinna wkoll biex nidentifikaw ir-riżorsi li għandna bżonn, fosthom makkinarju ta' tindif u anke mezzi ta' kif jinġabar l-iskart.

Parti mir-ristrutturar tal-Ministeru għal Għawdex kien ukoll il-fatt li d-Dipartiment tal-Kultura issa sar jifforma parti mid-Direttorat tat-Turiżmu.

Irrid ngħid li fl-aħħar Baġit rajna impenn tal-Gvern b'risq il-kultura f'Għawdex b'vot ġdid għall-festivals tematiċi u produzzjonijiet artistiċi Għawdxin.

Għall-ewwel darba f'Għawdex tellajna l-Malta International Food Festival li sar fix-Xewkija u qegħdin inħejju għat-tieni edizzjoni li se ssir fl-10 u fil-11 ta' Awwissu, għax wara s-suċċess li kellna fl-ewwel edizzjoni, issa se nifirxu dan il-festival fuq jumejn.

Tellajna l-Gozo Film Festival u ċ-Ċittadella Arts Festival u l-festi tal-Milied u tal-Għid kienu suċċess.

Għall-ewwel darba organizzajna wkoll weekend dedikat għal Jum San Valentinu u attivitajiet ta' Jum l-Omm li kollha kemm huma rriżultaw f'suċċess enormi.

Għall-ewwel darba wkoll - u qed nistieden lill-MTA tkun parti minn din l-inizjattiva – se jkollna l-karnival tas-sajf f'Għawdex kif ukoll kull ġimgħa se jkollna programmi mużikali u kulturali f'Marsalforn, ix-Xlendi u l-Imġarr għax irridu li ż-żoni turistiċi tagħna jkunu mimlijin attività, ikunu ta' attrazzjoni u b'hekk igawdu minnhom il-ħwienet, ir-ristoranti u l-lukandi.

Qegħdin nippreparaw ukoll għax-XlendiFest, Ceramic Festival li wkoll isir fis-sajf, il-Festival tat-Tin, Qala Folk Festival u dak tal-Għasri fejn il-Ministeru għal Għawdex din is-sena se jgħin sostanzjalment lill-kunsilli lokali li qegħdin jorganizzaw dawn l-attivitajiet.

Permezz tal-NGO Scheme tajna wkoll diversi fondi b'risq attivitajiet kulturali li se jsiru f'Għawdex sal-aħħar ta' din is-sena.

Ma rridx ninsa nsemmi l-Gozo Alive li kienet l-akbar attività li qatt ra Għawdex.

Kulħadd kelma waħda li qajjimna lil Għawdex u Għawdex issa qed jiġi kkonsidrat bħala destinazzjoni fejn tista' tmur bħala żagħżugħ jew żagħżugħa biex tiddeverti.

Jien l-ewwel waħda kont xbajt nisma' li Għawdex huwa mejjet u li m'hemmx fejn tmur, imma l-Gozo Alive kien suċċess u minnu tgħallimna ħafna.

Irrid ngħid li flimkien mal-Ministru Joe Mizzi, it-team tiegħu u l-MTA sar l-Abode on the Rock.

L-Abode on the Rock sar matul il-weekend li għadda fejn kellna 1,600 żagħżugħ u żagħżugħa li ġew Għawdex mir-Renju Unit.

Huwa stmat li Abode on the Rock ħalla kontribut ekonomiku dirett ta' madwar €330,000 u ġew affettwati madwar 630 impjieg.

Huwa kkalkolat ukoll li wara l-ewwel sena – għaliex irridu li dan l-Abode on the Rock jibda jsir fuq bażi annwali – l-impatt ekonomiku ta' dan l-event għandu potenzjal li jiġġenera d-doppju, jiġifieri €660,000.

Jiena nistieden lil kulħadd biex imur Għawdex jistaqsi lill-Għawdin.

Kulħadd jgħidlek li tant kien hemm attività li litteralment ma setgħux ilaħħqu max-xogħol.

Jiena nifraħ lill-organizzaturi għaliex kollox kien smooth u ma tellef xejn mill-atmosfera trankwilla li għalih hu magħruf Għawdex.

Irridu naħdmu aktar biex nippromwovu lil Għawdex bħala destinazzjoni għaż-żgħażagħ ukoll.

Dan filwaqt li rridu ninkoraġġixxu aktar city-break destinations, turiżmu reliġjuż, turiżmu relatat mas-saħħa u l-benessere kif ukoll għad-diving.

Dan hu settur importanti li rridu nibżgħu għalih u li rridu nagħmlu l-investiment li hemm bżonn fih.

Hemm bżonn ikollna eżerċizzju ta' ripopolazzjoni tal-ħut u iktar scuttling ta' wrecks biex ikollna attrazzjonijiet ta' taħt il-baħar.

Meta qegħdin nitkellmu fuq it-titjib tal-prodott turistiku ma nistax ma nsemmix il-proġetti ta' konservazzjoni u restawr tal-wirt kulturali u naturali u anke l-proġetti infrastrutturali li qegħdin naħdmu fuqhom biex ikollna aċċessibbilità aħjar f'Għawdex stess.

Irrid insemmi l-proġetti tal-masterplan ta' Marsalforn fejn qegħdin nippreparaw it-tender u l-masterplan tax-Xlendi li diġà bdejna l-ewwel fażi tiegħu li tikkomprendi wkoll ir-riorganizzazzjoni tal-parkeġġ.

Dan qegħdin naħdmuh flimkien ma' Projects Malta li wkoll taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Joe Mizzi.

Dan flimkien ma' proġetti oħrajn ta' fejda għal Għawdex li qegħdin naħdmu fuqhom flimkien.

Qegħdin naħdmu wkoll fuq proġett għal Kemmuna mal-MTA, mal-Ministeru għat-Turiżmu, mal-ERA u mal-Ministeru tal-Ambjent.

Diġà ppreżentajna l-ewwel fażi li huwa l-proġett għall-Blue Lagoon.

Bħalissa għaddejjin it-taħditiet mal-ERA; hemm laqgħa skedata għal din il-ġimgħa u nisperaw li l-affarijiet jiġu mobilizzati.

Dan flimkien ma' xogħol li għaddej fil-bajjiet fejn komplejna naħdmu fuq il-blue flags biex intejbu l-livell tagħhom.

Għal dan il-għan flimkien mal-MTA ħriġna sejħiet pubbliċi biex ikollna beach supervision għal matul is-sajf.

Applikajna wkoll għall-ewwel darba għall-White Flag u fil-fatt din il-ġimgħa stess se niffirmaw il-kuntratt relattiv.

Qegħdin nitkellmu wkoll flimkien mal-MTA u s-CRPD fuq il-proġetti ta' bajjiet aċċessibbli.

Ħdimna wkoll biex sar audit tal-public conveniences fiż-żoni turistiċi kollha u qegħdin inbiddlu dawk tal-Blue Lagoon kif ukoll dawk ta' Marsalforn.

Qegħdin nagħmlu wkoll il-walkways u din il-ġimgħa stess waħħalna dik taż-Żewwieqa.

Flimkien mal-Kunsill Lokali tal-Għarb qegħdin naħdmu wkoll fuq Wied il-Mielaħ.

Għandna wkoll il-Kunsill Lokali tal-Għasri li qed jitlob l-assistenza għal Wied l-Għasri u bħalissa qegħdin ukoll naraw kif naħdmu flimkien.

Kelma tal-aħħar, għax il-ħin qed jagħfas, hija dwar il-Gozo Channel.

Jien diġà kelli l-opportunità nispjega x'qed jiġri u dan għamiltu b'mod kawt biex ħadd ma jgħid li qed nipprova nippreġudika xi proċess li għaddej, iżda biex inwieġeb u nirribatti għal xi dubju li xi ħadd qed jipprova jitfa' fuq il-preliminary market consultation li għamlet il-Gozo Channel għall-fast ferry, nerġa' ngħid dak li dejjem għedt.

Il-Gozo Channel għamlet ir-riċerka tagħha u għażlet is-sieħeb li jgħodd għall-interessi tal-Gozo Channel u ta' ħadd u ta' xejn aktar.

L-interessi tal-Gozo Channel huma dawk li jipprevalu.

Hemm min qed jipprova jħallat proċess ma' ieħor b'mod intenzjonat.

Huwa minnu li kien hemm proċess li kien sar is-sena l-oħra, iżda dak kien sar f'kuntest ta' tender li mbagħad ġie rtirat u ġie pubblikat ieħor floku.

Il-Gozo Channel reġgħet għamlet proċess ġdid mill-bidu nett skont kif kien qed jitlob it-tender il-ġdid.

Mela issa, kull min qed jispekula, ikollu jistenna l-eżitu tal-appell bħalma qed nistenna jien.

Wara nitkellmu kemm tridu, imma sakemm għaddej dan il-proċess jiena nappella biex nimxu b'mod kawt, bħalma dejjem appellajt, għaliex l-ewwel dmir u responsabbiltà tiegħi huwa lejn il-kumpanija u l-ħaddiema.

Irrid ngħid li kif diġà ħabbart, lestejna pjan short, medium u long-term biex nassiguraw li jkollna Gozo Channel iktar effiċjenti.

Irridu nirrikonoxxu li l-użu tal-Gozo Channel żdied sostanzjalment.

Biss biss irrid ngħid li matul dan il-weekend il-Gozo Channel ġarret 'il fuq minn 55,000 passiġġier, żieda ta' 13% fuq l-istess weekend tas-sena l-oħra.

Għalhekk fil-ġranet li ġejjin se nagħmel ukoll dikjarazzjonijiet pubbliċi f'dan is-sens.

Naf li hemm forsi min qed jiddubita li hemm dan il-pjan u anke saruli mistoqsijiet parlamentari f'dan is-sens, però jien immur fil-pubbliku fil-mument opportun.

Il-kritika ma ddejjaqni xejn, però rrid nimxi b'responsabbiltà, u mhux qed nagħmel dan biex nipproteġi lili nnifsi mill-kritika.

Qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi ngħid li aħna determinati li nsostnu r-ritmu li bdejna bih biex flimkien u bis-sehem ta' min hu involut u ċertament anke min hu interessat anke fit-turiżmu u l-industrija daqstant vitali u importanti, inkunu mħejjijin għaż-żmien li ġej.

Aħna rridu nwettqu kollox b'mod sostenibbli biex b'hekk inkomplu nsaħħu l-ħajja ta' Għawdex ta' għada.

Nirringrazzja minn qalbi lill-Ministru Konrad Mizzi, lit-team kollu tiegħu, lill-MTA u lill-GTA li l-Ministeru għal Għawdex isostni b'mod qawwi.

Jiena rrid nara GTA iktar b'saħħitha.

Finalment grazzi kbira lil dawk kollha involuti fis-settur turistiku li investew fl-istabbilimenti tagħhom u, iktar minn hekk, lil dawk kollha li jkollhom kuntatt dirett mat-turisti fuq bażi regolari, ta' kuljum għaliex dawn huma l-ambaxxaturi diretti tagħna.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ARRIGO: Sur President, jiena ppreparajt xi kummenti rigward turiżmu inġenerali imma naħseb li bħalissa we have an overriding problem bl-Air Malta u nieħu gost li hawn iċ-Chairman tal-Air Malta biex forsi jilluminaw lill-Maltin u li min se jsiefer bl-Air Malta dwar x'qed jiġri.

Kull weekend mijiet, jekk mhux eluf ta' nies, ma jeħdux il-flights kif suppost.

Ilbieraħ kien imiss Sqallija, il-bieraħtlura Franza, u għaddejjin!

Aħna konna favur it-tkabbir tal-Air Malta u hekk għandu jkun, imma stennejt li jkollna planning u logistics ħafna aħjar.

Jiena ma nistax nifhem għaliex qed jiġru dawn l-affarijiet.

Li naf hu li qed nikru ajruplan ġdid kuljum minn fuq l-internet.

Għandek is-CEO ifittex ajruplan mil-lum għal għada kuljum.

Issa jekk tikri mil-lum għal għada naħseb li se tiġina z-zalza ogħla mill-ħuta, imma apparti hekk, dan mhuwiex sew anke għan-nies li jkunu bbukkjaw mal-Air Malta u jispiċċaw fuq l-Air Horizon jew BH Air.

Illum għall-Flight KM993 ġie leased ajruplan ieħor tal-BH.

Jiġu leased ukoll ajruplani minn The Capital Airlines, Orange2Fly, Smart Links li marret Vienna, u l-ajruplani li ngħidulhom NAOs kollha bil-problemi, li rrifjutaw anke xi kumpaniji tal-ajru oħrajn.

Għandek ukoll l-iSmart Wings u Saunders Planes ukoll.

Dawn ikollhom żewġ ajruplani u jikrulek wieħed fl-aħħar ġurnata.

Mhijiex esperjenza sabiħa għan-nies li jaraw anke l-crew li ma jkunx Malti.

Anke l-ajruplani xi kultant ma jkunux up to standard u jkollhom ċerti problemi.

Dan għax, ovvjament, meta jordna mil-lum għal għada wieħed ma jistax ikun choosy.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-ħaddiema tal-Air Malta huma stretched ħafna u se nispiċċaw bil-problema li fi ftit żmien ieħor dawn se jkunu burnt out.

Hemm ħaddiema li qegħdin jaħdmu sigħat twal ħafna fl-ajru mhux b'riskju għalihom u għal saħħithom biss, għax jafu għal xiex daħlu, imma wkoll għas-servizzi li aħna mdorrijin bihom mal-Air Malta.

Qed ngħid hekk mhux b'disprezz imma to get our act properly done.

Qegħdin fis-sajf, fl-eqqel tal-istaġun u ma nistax naħseb li jkollok din is-sitwazzjoni fejn tikri l-ajruplani mill-lum għal għada.

Apparti dawk li jiġu f'pajjiżna għax ikunu bbukkjati fil-lukandi, hemm ħafna Maltin li qegħdin jinkwetaw minħabba li għandhom flights oħra minn ajruporti oħra.

Jekk dawn jaslu sagħtejn tard jew anke ġurnata tard, dawn se jitilfu l-connections ukoll.

Veru li qed tagħmlu ħafna connections u re-connections, imma se tiswielkom il-flus ukoll.

Dan apparti cancellations ta' flights li saru f'Cagliari u f'Southend ukoll.

Xi kultant ikollok ukoll kumpaniji tal-ajru li jagħmlu stopover f'Malta imbagħad isibu li m'hemmx lanqas l-istaff biex iservuhom.

Dan iwassal għal telf fid-dħul li l-Air Malta ma tistax taffordja.

Sur President, in-nies jivvjaġġaw fuq pjan fejn it-transfers, il-hotels, l-excursions u kollox ikun ippjanat minn qabel, u minn ġimgħa bniedem ma jistax jaħli ġurnata fl-ajruport speċjalment meta tkun flight qasira.

Lill-Ministru ngħidlu li qed issir ħsara lir-reputazzjoni tagħna u allura nappellalu biex jara li l-affarijiet jitranġaw.

Jiena naf li mhuwiex soltu li l-Ministru jaġixxi hekk, imma dan hu nuqqas ta' ippjanar li jeħtieġ li jitranġa.

Pereżempju, jiena ma nistax nifhem kif żewġ ajruplani tal-Airmalta jmorru għall-maintenance barra minn Malta flimkien biex imbagħad toqgħod tara minn fejn se tikri biex ikollok min jagħmillek it-titjiriet għal Vjenna.

Il-maintenance għalfejn għandu jsir barra meta suppost f'Malta attrezzati biex nagħmluh?

Dawn huma messaġġi li jfixklu u jinkwetaw lil min ikun professjonist fl-industrija.

Għandek ukoll sezzjoni ta' impjegati li jridu jmorru l-Qorti.

Għandek early retirement scheme intiża għal minimu ta' għaxra min-nies, applikaw ħafna iktar minn għaxra min-nies, imma żammejtu minimu ta' għaxra min-nies.

Mela fuq naħa għandek staff li huwa tant importanti, li mhuwiex kuntent u tisma' ħafna tgergir minn għandu, u għandek il-klijenti wkoll li jagħmlu ħafna lmenti.

Naħseb li anke fil-management hemm ħafna tgergir għax mil-lum għal għada ma tistax tikklejmja u naħseb dan iwassal biex anke fl-accounts section ikollok ħafna tgergir ukoll għaliex dawn l-affarijiet huma katina.

L-appell huwa biex il-Gvern jipprova jagħmel dak li jista' biex hemmhekk jerġa' jinnormalizza s-sitwazzjoni.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-gwidi.

Minkejja li ilni nitkellem fuqhom u anke saru xi mistoqsijiet parlamentari, xorta ma kienx hemm titjib.

Biex jieħdu l-liċenzji ta' gwidi dawn iridu jmorru SmartCity bilfors, jaħlu ġurnata xogħol.

Din hi xi ħaġa li llum wieħed jista' jibgħatha online jew anke bil-posta.

Hawn irrid ngħid li iżjed ma qed inżidu l-klijenti inqas qed ikollna gwidi fil-lingwi proprji.

Issa f'dan il-każ gwida ma ssibux minn fuq l-internet bħalma ssib tikri l-ajruplani. lnti trid tagħmel sena jew sentejn biex titgħallem fuq l-istorja ta' Malta u allura din ukoll għandha tkun xi ħaġa fuq nett tal-aġenda.

Aħna ngħidu li f'pajjiżna qed jidħlu żewġ miljuni klijenti fis-sena.

Dawn jinkludu nies barranin li jaħdmu f'Malta u allura jmorru u jiġu darbtejn fis-sena bit-tfal b'kollox.

Għandna wkoll l-airbnbs, u allura nies li jmorru fil-lukandi huma ftit aktar min-nofs ta' dawk li jiġu, jiġifieri 1.2 miljun.

Fil-fatt wieħed jinnota li hemm inqas hotel beds f'Malta, m'hemmx sinjali ta' xi over-bookings fis-sajf, anzi pjuttost hemm xi lukandi li qegħdin jgħidu li għandhom il-vojt anke f'Lulju.

Dan hu dovut għas-suq ġdid li għandna llum, dak tal-airbnb, li ma tistax tinjorah.

Dan se jkompli jespandi mhux Malta biss imma kullimkien.

Pereżempju ftit ilu kien hemm rapport eċċellenti dwarhom fuq Rai 3.

L-airbnbs illum qed jinxterdu fl-irħula u l-ibliet ta' Malta u Għawdex kollu.

M'hemm xejn ħażin f'dan, imma rridu nkunu preparati għaliha wkoll.

Qed ngħid dan għax f'dan il-każ jinkrew anke kmamar, apparatamenti, djar jew flats mhux bil-liċenzja u allaħares jiġri xi ħaġa f'dawn l-accommodations.

Il-MTA m'għandhiex kontroll fuqhom u m'għandhiex mezz kif tiċċekkja.

Issa huwa veru li jekk ma jkunx hawn l-airbnbs, il-low cost airlines ma jkunux jistgħu jiġu għax ikollhom occupancy inqas, u allura l-airbnbs huma ħolqa importanti, imma trid tkun xi ħaġa integrata.

Jiena nixtieq li l-kunsilli lokali ta' kull post jaħdmu iżjed mal-MTA vis-â-vis din l-esperjenza ġdida biex jinħolqu liċenzji u standards.

Imbagħad ħalli l-flus imorru għall-kunsilli lokali stess.

Irrid ngħid ukoll li sentejn ilu daħlet il-famuża eco-tax u kien ipprogrammat li minnha jidħlu €6 miljuni.

Skont l-aħħar mistoqsija parlamentari daħlu biss xi €1.5 miljun minn dawn is-€6 miljuni.

Dan ifisser li almenu €4 miljuni huma unaccounted for.

Dawn huma €4 miljuni li kellhom imorru għand il-kunsilli lokali jew biex isiru joint ventures magħhom fil-lokalitajiet fejn hemm l-accommodations biex jintnefqu fil-komunità tal-lokal.

Hawn irridu napprezzaw li llum it-turisti huma mifruxa ma' Malta u Għawdex, huwa suq kbir ħafna, u allura lil dawn il-kunsilli għandna nagħtuhom il-flus, anke biex jiġu rranġati t-toroq jew biex issir l-istreet furniture.

Sur President, nafu wkoll u rridu nammettu - u jekk ma nammettux, il-problema ma nsolvuhiex - li Malta hija maħmuġa.

San Pawl il-Baħar, il-Mellieħa, u anke Tas-Sliema u San Ġiljan hemm ħmieġ enormi.

Dan mhuwiex aċċettabbli u żgur trid issir xi ħaġa dwar dan.

Nuqqas ta' staff żgur m'hemmx għax ara kemm daħlu nies mal-Gvern qabel l-elezzjoni!

Dan apparti li għandek is-siti tal-kostruzzjoni.

Kulħadd irid jaħdem, u aħna m'aħniex kontra l-iżviluppaturi jew kontra l-kostruzzjoni, imma lanqas hu sew li viċin lukanda jew xi holiday flats jibdew ix-xogħol fil-5.00 a.m. bis-Sibt u l-Ħadd inkluż!

Imma allura din btala li tiġi toqgħod fi flat jew f'lukanda u kulħadd iqajjimna fil-5.00 a.m?!

Dan mhuwiex sew, apparti t-trabijiet li jħallu.

Irrid ngħid ukoll li s-settur jilmenta li hemm ħafna dewmien fuq ir-refunds tal-VAT u hemm nies li għandhom jiġbru eluf u eluf ta' ewro.

Hemm ukoll is-sistema tal-hotel fuel purchasing.

Hija idea tajba li inti tħallas imbagħad tieħu refund, imma ma jistax ikollok uffiċċju wieħed jara r-refunds tal-hotels kollha li jammontaw għal miljuni kbar, u jgħidlek: Issa meta jkolli ċans naħdimha!

Mela l-VAT refund jeħduha tard, il-fuel refunds jeħduhom tard, u dawn kollha jitfgħu pressjoni żejda fuq il-cashflow.

Naħseb li hemmhekk hemm x'tirranġa.

Barra minn dan, l-industrija suppost tibbenefika minn 25% roħs fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, imma minn stħarriġ li għamilt jirriżulta li l-hotels ma jeħdux iżjed minn 15% ta' dan ir-roħs.

Rigward ir-rotot ġodda tal-Air Malta, nispera li dawn ikunu vijabbli.

Huwa tajjeb li hemm xi commitments fuqhom, imma xi kultant ikun hemm problemi għax huma iżjed għaljin mill-prezzijiet li l-Air Malta turi fuq il-website.

Aħna m'aħniex kontra li nkomplu nżidu, imma naħseb li Malta għandha taħseb in a global way dwar dan, għax meta żżid se tkabbar il-piż anke fuq l-infrastruttura.

Għalhekk wieħed irid jaħseb f'xi reverse osmosis plant ġdida u fil-provvista tad-dawl ukoll, għax erġajna dħalna fi żmien li d-dawl qiegħed jinqata'.

Issa dan jista' jinqata' għal diversi raġunijiet, imma bħalissa f'postijiet turistiċi qed jinqata' minħabba a constant lack of supply.

Huwa ħażin li belt jew raħal ikun bla dawl, għax dan jaffettwa mhux lill-Maltin biss imma anke lit-turist li jkun hawn Malta.

Sur President, fuq l-MTA, kuntrarju għall-Air Malta, m'għandix xi ngħid ħlief li qed tkompli tagħmel xogħol siewi.

Illum il-flights qed ikunu iżjed mimlijin bil-barranin li jaħdmu hawn Malta u li jmorru lura d-dar għal xi vaganza u mbagħad jerġgħu jiġu.

Dan ngħidu biex nuri li llum il-jigsaw puzzle kibret, u jekk ftit ilu kienet tikkonsisti f'500 biċċa, issa saret fiha 5,000 biċċa!

Irid ikollna tagħrif iktar dettaljat dwar dawn is-sitwazzjonijiet, u l-NSO dan l-aspett mhux qed tagħtih importanza.

Illum il-length of stay naqset kemm kemm, u jekk naqset b'ġurnata jew nofs ġurnata, din xorta tinvolvi miljuni!

L-infiq ras imb ras, li wkoll huwa importanti, rajnieh jonqos xi ftit.

Minħabba s-sitwazzjoni li għandna, il-costs żdiedu bejn 15% u 20% f'sena.

Issa jekk aħna ngħaddu l-price increases lill-klijenti, dak li jkun is-sena d-dieħla se jsib il-vaganza iktar għolja.

Forsi ma jimpurtax jekk iħallas iżjed, sakemm ikollu l-prodott kif għandu jkun.

Il-prodott jikkonsisti fil-marketing tal-MTA, fl-ajruplani u fis-servizz li aħna fid-dover li nagħtu bħala industrija jew bħala Malta.

Jekk ma nagħrfux negħlbu d-diffikultajiet li toħloq din il-jigsaw puzzle kbira, ifisser li nkunu qegħdin naħsbu short-term wisq.

Jekk tiftaħ ftit aktar, it-Turkija tista' teħdilna l-biċċa l-kbira tax-xogħol.

Aħna għandna prodott tajjeb u attraenti, għandna nies kompetenti, għandna nies li jridu jaħdmu, għandna ħaddiema kemm barranin kif ukoll Maltin li jridu jaħdmu, u allura għandna lkoll flimkien naħdmu biex jerġa' jkollna dik Malta li aħna konna dejjem kburin biha.

L-aħħar ħaġa li rrid insemmi tirrigwarda l-inċident tal-open top bus.

Sfortunatament dan kien inċident li rriżulta f'imwiet u ħalla ħafna nies feruti gravi.

Irridu nkunu iżjed ippreparati u rridu nippjanaw minn qabel biex nevitaw inċidenti bħal dawn.

Fl-aħħar nett l-appell tiegħi huwa li jekk intom issejħulna, aħna lesti biex ngħinu biex dan il-prodott u Malta fejn ngħixu, li tant hija sabiħa, ikun aħjar milli hu llum.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, ippermettili nibda billi l-ewwel nett nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-Awtorità Maltija tat-Turiżmu għax-xogħol siewi li jagħmlu.

Nirringrazzja liċ-chairman Gavin Gulia u anke lis-CEO, is-Sur Paul Bugeja, li serva għal diversi snin f'din il-kariga u, ngħid jiena, ġab anke diversi riżultati bit-tmexxija tiegħu flimkien mat-tim kollu f'din l-Awtorità.

Grazzi għalihom ukoll komplejna dejjem naraw iżjed riżultati tajbin u pożittivi fil-qasam turistiku.

Qed nara wkoll liċ-Chairman tal-Air Malta, in-Nutar Charles Mangion li nsellimlu minn hawnhekk filwaqt li nirringrazzja kemm lilu kif ukoll lin-nies kollha tal-Air Malta li qegħdin jaħdmu sabiex il-linja nazzjonali tal-ajru tkun anke l-linja tal-Mediterran.

Dawn id-diskussjonijiet qed nagħmluhom fi sfond ta' suċċessi kemm ekonomiċi u anke turistiċi.

Jiena għadni kemm smajt lill-kelliem tal-Oppożizzjoni jitkellem dwar dan il-qasam u ddispjaċieni li beda juża ċertu kliem.

Jien nappella biex fil-qasam tat-turiżmu jinqata' dan id-diskors tribalistiku ta' "aħna" u "intom".

Fdin il-Kamra għandna nkunu magħqudin fuq dan is-settur.

Ma nistgħux noqogħdu ngħidu għaliex intom tridu tagħmlu hekk jew inkella min-naħa tagħna ngħidu aħna biss irridu nagħmlu hekk!

Gvern u Oppożizzjoni għandna nkunu magħqudin fuq dan is-settur tant u tant vitali għal pajjiżna.

Dan huwa wkoll settur li bis-suċċessi li qegħdin niksbu qed ikollna anke sfidi.

Grazzi għal proactiveness ta' nies fi ħdan l-MTA u fil-Ministeru tat-Turiżmu, qegħdin naraw kif dawn l-isfidi jiddawru f'opportunitajiet li bla ebda dubju jħallu l-frott, u biex nuri dan huwa tajjeb li nsemmi ftit numri.

Sur President, nieħu ġost ninnota li f'April ta' din is-sena kien hemm żieda ta' madwar 17% f'numru ta' turisti u fl-infiq totali.

In-nefqa totali f'pajjiżna laħqet kważi €160 miljun.

Qegħdin naraw kif għal darb'oħra l-qasam tat-turiżmu qiegħed ikun pilastru ewlieni fl-ekonomija, pilastru li fih jaħdmu eluf ta' familji Maltin u Għawdxin, mhux biss fil-hotels il-kbar imma anke f'diversi ristoranti li jkunu anke immaniġġjati minn familji.

Dawn huma SMEs li jiffurmaw is-sinsla tal-ekonomija ta' pajjiżna u huwa importanti li nagħtuhom l-attenzjoni li jixirqilhom.

Ħadt gost ukoll nisma' lill-Ministru għal Għawdex titkellem dwar is-suċċess li qed tikseb il-gżira Għawdxija fejn jidħol it-turiżmu.

Sa ftit ta' żmien ilu konna nitkellmu fuq il-problema tal-insularità doppja għal Għawdex, jiġifieri n-nies l-ewwel iridu jiġu Malta bl-ajruplan imbagħad minn hemmhekk iridu jaqbdu vapur biex imorru Għawdex u allura kellek il-qasam tat-turiżmu f'Għawdex li kien dejjem nieżel 'l isfel.

Illum il-ġurnata qegħdin naraw kif negħlbu din il-problema bil-għaqal, bil-ħsieb u b'ippjanar tajjeb u serju bejn l-istakeholders kollha, mhux biss f'Malta imma anke f'Għawdex.

Għal ħafna snin, gvern wara l-ieħor ma rnexxielhomx isibu soluzzjoni għal dan.

Jiena m'iniex qed ngħid li s-soluzzjoni nstabet, imma tal-inqas bdejna mexjin fit-triq it-tajba

Sur President, qegħdin jinkisbu riżultati tajbin grazzi għal diversi inizjattivi li qiegħda tieħu l-Awtorità Maltija tat-Turiżmu.

Fost l-oħrajn, rajna inizjattivi fil-qasam tal-attivitajiet kulturali u anke parties ta' kalibru internazzjonali.

Dawn huma affarijiet tajbin, niċeċ ġodda li forsi ħaddieħor kien beża' jidħol għalihom.

Grazzi għal dan il-foresight, dawn il-kunċerti kapaċi jattiraw lejn pajjiżna nies li forsi qabel ma kenux jaħsbu li jikkonsidraw lil Malta bħala d-destinazzjoni tagħhom.

Nista' nsemmi wkoll il-Gozo Alive li tassew tat il-ħajja lil Għawdex.

Din kienet attività li saret fuq weekend sħiħ fejn rajna eluf ta' nies li qasmu lejn Għawdex biex jipparteċipaw fiha.

Hawnhekk tidħol l-importanza tal-prodott li għandu jkun wieħed tajjeb, però biex inżommuh tajjeb għandu jkollna inforzar fuq dawk li qegħdin joffru dan is-servizz.

Hawn insellem u nirringrazzja lid-Direttorat tal-Inforzar tal-Awtorità Maltija għat-Turżmu u nappella sabiex inkomplu nżidu iżjed ħaddiema f'dan id-Direttorat tal-Inforzar sabiex b'hekk inkunu nistgħu nirregolaw id-diversi investimenti li għaddejjin u nassiguraw ruħna li s-servizz li jkun qiegħed jiġi offrut ikun wieħed tajjeb u xieraq.

Huwa b'hekk li t-turist li jiġi Malta jkun irid jerġa' jiġi Malta anke s-sena ta' wara u ta' wara.

Tajjeb ukoll li l-Awtorità Maltija tat-Turiżmu jkollha ftehim formali mad-diversi booking portals li qegħdin kulma jmur jiżdiedu.

Illum il-ġurnata qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-qasam tat-turiżmu qed jinbidel.

Illum spiċċa ż-żmien li n-nies jiġu Malta bl-aġent biss.

Illum qegħdin naraw turisti li jibbukkjaw minn online portals, għandna l-konċett tal-airbnbs li qiegħed jiżdied, il-boutique hotels li wkoll huwa konċett tajjeb ħafna u li qiegħed jagħti l-ħajja lil iżjed lokalitajiet li forsi sa ftit tas-snin ilu ma kenux jikkonsidraw lilhom infushom bħala lokalitajiet turistiċi, u kważi kienu jibku biex jipprovaw jattiraw ftit nies lejhom.

B'riżultat ta' dawn l-airbnbs li qegħdin jiftħu, dawn il-lokalitajiet litteralment qed ikollhom konkorrenza qawwija minn dan it-tip ta' turisti.

Ċertament huwa tajjeb li jkollok dawn l-airbnbs żgħar li qegħdin jiftħu, però importanti wkoll li jkunu regolati u fuq l-online portal tagħhom jiktbu n-numru tar-referenza tal-liċenzja tal-MTA.

B'hekk it-turist ikun jaf li se jieħu prodott tajjeb ta' akkomodazzjoni liċenzjata u, fl-istess waqt, min-naħa tal-Gvern inkunu nistgħu niġbru l-flus dovuti f'taxxi sabiex b'hekk ikompli jiżdied anke l-introjtu tal-Gvern mingħajr ma nżidu taxxi żejda.

Huwa tajjeb li mhux qed inżidu t-taxxi, grazzi għall-ekonomija li miexja 'l quddiem u li qiegħda tiffjorixxi anke fil-qasam tat-turiżmu.

Sur President, smajt anke lill-kelliem tal-Oppożizzjoni jgħid li għandna ħmieġ enormi f'Malta.

Jiena forsi nifhem ftit x'qed jipprova jgħid.

Semma, pereżempju, li fil-Mellieħa hemm ħmieġ enormi.

Jiena minn hemm għadni ġej u dalgħodu waqqfitni persuna li qaltli grazzi għaliex ġew inaddfu fit-triq tagħha.

Jiena ma nistax nifhem għaliex qegħdin nippruvaw niġġeneralizzaw u għaliex nipprovaw inpinġu kollox qisu doom and gloom!

Imma possibbli f'pajjiżna kollox ħażin għandna?

Għandek turisti li jibqgħu jiġu sena wara l-oħra u dejjem jużawlek l-istess service providers.

Pereżempju, xi ħadd jinqeda bit-taxi mill-airport sal-Mellieħa u dejjem jużalek l-istess bniedem għaliex ikun ħa servizz tajjeb.

Il-bieraħ kont tieġ u jiena naqbad taxi biex immur tieġ.

Ngħid id-dritt niddejjaq insuq wara tieġ u din il-persuna li kienet qed twassalna, li għandha business żgħir tat-taxis fil-Mellieħa, qaltli li sa għaxar snin ilu kienu jiġu n-nies iħabbtulu biex jaraw jekk għandhomx bżonn xufiera, imma llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn qegħdin huma jiġru wara n-nies biex isibu xufiera!

Tant hawn xogħol f'pajjiżna li ma nistgħux insibu xufiera!

Imbagħad jiġu kelliema min-naħa tal-Oppożizzjoni u jgħidulna li għandna ħmieġ enormi fil-Mellieħa, f'San Pawl il-Baħar u Tas-Sliema!

Iva, hemm sfidi, mela m'hemmx, imma ejja noqogħdu attenti kif nitkellmu fuq dawn l-isfidi.

Ejja nagħrfu li qegħdin isiru l-isforzi li hemm bżonn biex wieħed anke jżid it-tindif.

Għandna l-Cleansing Directorate li qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna taħt ir-responsabbiltà politika tal-Onor.

Deo Debattista, li qiegħed jagħmel sforz kbir, u fejn ikun hemm bżonn isiru interventi sabiex tinżamm l-indafa f'pajjiżna.

Iktar ma jiżdiedu n-nies fil-pajjiż se jiżdied l-iskart, però rridu nirrikonoxxu wkoll li qiegħed jiżdied l-impenn min-naħa tal-Gvern sabiex il-livell tal-indafa jkun mill-aħjar.

Sur President, la semmejt il-Mellieħa ma nistax ma nsemmix il-proġett li qed jiġi propost għall-bajja tal-Mellieħa, l-ikbar u l-isbaħ bajja f'Malta.

Hawn minn forsi ma jaqbilx miegħi, imma jiena xorta nibqa' ngħid li dik hija l-isbaħ bajja f'pajjiżna.

Dan hu proġett tajjeb, importanti u bżonjuż sabiex inkomplu nsostnu t-turiżmu fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Bla dubju huwa proġett li jġib diversi sfidi, iżda ninsab ċert li grazzi għall-ippjanar li għamel il-Ministru Mizzi flimkien mat-team tiegħu, se jkun qiegħed iħalli riżultati pożittivi.

Jiena hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Ministru Mizzi talli tani l-ħin tiegħu ftit tal-ġimgħat ilu sabiex iltqajna u ddiskutejna dan il-proġett.

Naf li kien hemm anke rappreżentanti min-naħa tiegħu li ltaqgħu mal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa fejn spjegawlhom il-proġett li se jkun qiegħed isir u l-kunsill lokali kellu anke ċ-ċans jgħaddi l-punti u l-ħsebijiet tiegħu.

Imma ppermettuli hawnhekk naqsam ftit ħsebijiet dwar sfidi li nara li wieħed se jkun qiegħed jiffaċċja f'dan ir-rigward.

L-ewwel nett huwa essenzjali li nieħdu ħsieb l-ambjent u n-natura.

Irridu nassiguraw li waqt li nkunu qegħdin intejbu l-prodott tagħna, ma niżvalutawx l-ambjent naturali.

Jiena nemmen li bil-mod kif se jkun ippjanat il-proġett għandna nagħtu l-ħajja mill-ġdid bejn il-Bajja tal-Għadira u r-Riżerva Naturali li qiegħda wara t-triq.

Nappella lill-Ministru wkoll biex jieħu ħsieb li jkun hemm iżjed parkeġġ fil-qrib ta' din il-bajja.

Ladarba se nattiraw iżjed nies u iżjed karozzi, irridu naħsbu wkoll biex lil dawn in-nies nipprovdulhom fejn jipparkjaw.

Ninsab ċert li l-Ministru se jieħu ħsieb anke din l-isfida.

Hemm bżonn ukoll inżidu l-frekwenza tat-trasport pubbliku min-naħa tal-Għadira u ċ-Ċirkewwa, u jekk hemm bżonn anke nżidu rotta oħra li tkun tista' taqdi lit-turisti u lill-Melliħin, kemm studenti u nies oħra li li jmorru għax-xogħol.

Fl-aħħar mill-aħħar nappella biex ix-xogħol kollu jsir b'konsultazzjoni sħiħa u b'kordinazzjoni mal-istakeholders kollha involuti.

La qed insemmi x-xogħol li sar, tajjeb nirringrazzja anke lill-Fondazzjoni għaż-Żoni Turistiċi taħt l-MTA għax-xogħol kbir u siewi li qegħdin jagħmlu.

L-investiment f'bankini sabiex titjieb l-aċċessibbilità għall-bajja u anke għall-bajjiet stess huwa importanti ħafna.

Tajjeb ngħid li s'issa diġà saru walkways fuq żewġ bajjiet, Golden Bay u l-Għadira, sabiex dawn saru aktar aċċessibbli.

Qed isiru xogħlijiet li jtejbu l-livell f'bajjiet li fil-passat kienu pjuttost traskurati.

Hawnhekk qed nirreferi għall-Bajja tal-Armier, Little Armier u l-Bajja tat-Torri l-Abjad li huma tliet bajjiet naturali li kulma jmur qed jiżdied l-ammont ta' turisti fihom.

Jiena nirringrazzja lill-Fondazzjoni li qiegħda tapplika r-riżorsi tagħha biex permezz ta' dawn il-bajjiet inkomplu ntejbu l-prodott turistiku tagħna.

Finalment, Sur President, nappella mill-ġdid sabiex dan is-settur nittrattawh bħala wieħed ta' importanza nazzjonali u ma nipprovawx indawruh f'ballun politiku.

Lili jdejjaqni ċertu diskors ta' "aħna u "huma" speċjalment meta qed nitkellmu fuq qasam li minnu jridu jaqilgħu l-għajxien tagħhom eluf ta' familji li investew u li jaħdmu fih b'mod dirett.

Fl-aħħar nett mill-ġdid nawgura l-ħidma t-tajba lill-persuni kollha nvoluti f'dan il-qasam, mhux l-inqas lill-Ministru Mizzi li nawguralu suċċess anke għas-sena li ġejja.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Grazzi, Sur President.

Illum qegħdin nitkellmu fuq l-Awtorità dwar it-Turiżmu u fuq l-industrija tat-turiżmu.

M'għandix dubju li naqblu li l-industrija tat-turiżmu hija parti importanti, essenzjali, prinċipali mill-ekonomija ta' pajjiżna.

Qegħdin nitkellmu fuq it-turiżmu fejn naħseb japplika l-qawl Malti: Dak li tiżra' taħsad!

Illum dan il-pajjiż, Sur President, qiegħed jaħsad dak li nżera' fis-snin li għaddew, primarjament taħt gvernijiet immexxija mill-Partit Nazzjonalista.

Immaġina li kieku ma kienx hawn il-Partit Nazzjonalista li kif tela' fl-1987 bena ajruport ġdid.

Immaġina, Sur President, li kieku ma kienx hawnx Gvern Nazzjonalista li 25 sena ilu bena power station ġdida li serviet lil dan il-pajjiż.

Immaġina li ma kienx hawn Gvern Nazzjonalista li ġab rivoluzzjoni fil-qasam tal-produzzjoni tal-ilma biex illum għandna sistema ta' reverse osmosis li sservi lil pajjiż u lill-industrija tat-turiżmu.

Immaġina, Sur President, li ma kienx hawn gvernijiet Nazzjonalisti suċċessivi li ma biddlux l-infrastruttura ta' pajjiżna biex ħolqu dan il-pajjiż kif nafuh illum!

Immaġina, Sur President, li ma kienx hawn gvernijiet Nazzjonalisti li welldu industrija kbira tat-turiżmu partikolari fil-qasam tal-lukandi five-star li rajniehom jiffjorixxu f'dan il-pajjiż fis-snin disgħin u fil-bidu tas-snin elfejn.

Immaġina, Sur President, kieku ma kienx hawn Partit Nazzjonalista li kien jemmen li għandna nsiru parti mill-Unjoni Ewropea biex inġibu l-miljuni mill-Unjoni Ewropea biex insebbħu lil pajjiżna!

Immaġina, Sur President, kieku ma kienx hawn Partit Nazzjonalista fil-gvern li nbarka fuq il-proġetti kbar tar-restawr f'dan il-pajjiż!

Immaġina, Sur President, li kieku ma kienx hawn Gvern Nazzjonalista li ma mexxiex bl-idea tiegħu li ġabet rivoluzzjoni f'dan il-pajjiż bl-introduzzjoni tal-low cost!

Li kieku dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista ċeda għal dak li kienet qiegħda tippriedka l-Oppożizzjoni dakinhar, kieku llum la għandna ajruport ġdid u lanqas power station ġdida!

Kieku llum m'għandniex sistema tal-elettriku kif nafuha llum, u kieku m'għandniex sistema ta' ilma li għandna llum.

Kieku m'għandniex dan il-pajjiż li huwa sabiħ!

Dan huwa pajjiż li, iva, illum qiegħed jaħsad il-frott tad-deċiżjonijiet kbar li ttieħdu mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Qed ngħid dan għax illum hawn min jiftaħar bin-numru ta' turisti li għandna u jinsa minn fejn tlaqna.

Ninsew, pereżempju, li l-Belt Valletta llum hija ġojjell frott tad-deċiżjonijiet tant tajbin, tant kuraġġużi li ħa l-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern.

Jiena rrid infakkar fil-mod kif il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ittrasforma l-Belt Valletta permezz ta' proġetti kbar.

Kien il-Partit Nazzjonalista li ġab Strada Merkanti kif nafuha llum, żona pedonali fejn għandek palazzi litteralment restawrati, fejn għandek ristoranti li fetħu għax kien hemm Partit Nazzjonalista li kellu viżjoni għall-Belt Valletta.

Sur President, Pjazza San Ġorġ ftit tas-snin ilu kienet car park u llum hija waħda mill-isbaħ pjazez li għandna f'pajjiżna.

Għandek ukoll il-proġett ta' Renzo Piano.

Dan il-Parlament huwa ġojjell, tara t-turisti litteralment jieħdu r-ritratti ta' dan il-kapulavur li rnexxielna nagħmlu fid-dħul tal-Belt Valletta.

Infakkar, Sur President, li meta ġejna biex nagħmlu dawn il-proġetti b'miljuni kbar, ħafna minnhom b'fondi mill-Unjoni Ewropea, dakinhar kellna l-Partit Laburista li kien jopponi, iżeblaħ u kien imaqdar.

Kien jgħid "xi kruha" anke għall-binja tal-Parlament li għandna llum!

Fid-daħla tal-Belt illum għandna kapulavur!

Illum, kif tidħol il-Belt tinduna li kien hemm xi ħadd li kellu viżjoni għal dan il-pajjiż.

Il-Belt Valletta hija mdawra bis-swar, hija belt unika, u bil-miljuni li rnexxielna nġibu rrestawrajna s-swar tagħha.

Għamilna wkoll il-cruiseliner terminal.

Ftit tal-ġranet ilu kont għaddej minn Triq ir-Repubblika, waqqafni wieħed mis-sidien tal-ħwienet u qalli li llum hawn dawn l-eluf grazzi għall-Partit Nazzjonalista.

Irrid infakkar, Sur President, li anke meta ġejna biex nagħmlu l-cruiseliner terminal viċin il-Belt Valletta, dakinhar kellna ħafna membri tal-Oppożizzjoni li llum għadhom ipoġġu fuq il-bankijiet tal-Parlament fuq in-naħa tal-Gvern li kienu jagħmlu l-protesti, kienu jinżlu bin-nies tagħhom ix-Xatt biex ma jsirx il-cruiseliner terminal.

Għal darb'oħra, kemm kien tajjeb li kien hemm il-Partit Nazzjonalista li ħa dawn id-deċiżjonijiet!

Dawn kienu deċiżjonijiet li wasslu biex illum għandna iktar minn żewġ miljun turist f'dan il-pajjiż, però l-ikbar żball li nistgħu nagħmlu huwa li naħsbu li għandna nieħdu for granted is-suċċess kbir li qed nagħmlu u li għamilna f'dan il-pajjiż.

Huwa indubbjament veru li għandna l-prodott "Malta" li sal-lum għadu qed jattira l-miljuni, qed jattira ftit aktar minn żewġ miljun turist fis-sena, però l-ikbar żball li nistgħu nagħmlu huwa li naħsbu li dan il-prodott jista' jibqa' jinbiegħ dejjem indipendentement mill-kompetizzjoni li għandna madwarna.

Dan mhuwiex il-każ, Sur President, u għalhekk nappella lil dan il-Gvern biex ma jibqax medhi kif inhu bis-surplus, jaħseb li m'hawnx problemi f'dan il-pajjiż, u jindirizza minn issa l-problemi li m'għandix dubju se tiffaċċja l-industrija tat-turiżmu.

Sħabi hawnhekk diġà semmew ċerti fatturi li qegħdin jitfgħu lura l-industrija tat-turiżmu.

Wasalna f'sitwazzjoni redikola f'dan il-pajjiż fejn ikollok vjaġġ bl-ajru mill-ajruport sa Ruma li jieħu siegħa u kwart, però biex taqbad il-flight tas-6.00 p.m. trid titlaq minn San Ġiljan fil-11.30 a.m.

Wasalna f'sitwazzjoni assurda fejn għandek lukandi jagħtu parir lir-residenti tagħhom biex jekk għandhom xi flight jaħsbu kmieni għaliex hemm ċans tajjeb li jinqabdu tliet kwarti ta' siegħa biex joħorġu minn ġewwa Paceville jew ċans tajjeb li jagħmlu siegħa maqbudin ġewwa Regional Road, u tliet kwarti oħra l-Marsa.

F'dan il-pajjiż wasalna fl-assurdità li jkollok vjaġġ għal Ruma imma trid taħseb biex tmur l-ajruport minn sitt sigħat qabel, meta f'ċirkostanzi normali l-vjaġġ jeħodlok 20 minuta!

Dan jagħmel ħażin lill-industrija tagħna.

F'dan il-pajjiż għandna wkoll sitwazzjoni ta' ħmieġ li hija tal-biża'!

F'Buġibba, il-Qawra u San Pawl il-Baħar hemm degradazzjoni u telqa totali.

Hemm żibel kullimkien.

Wara nofsinhar l-art tkun twaħħal bil-ħmieġ li hemm fit-toroq!

Huwa inutli li twaħħlu fil-kunsilli lokali.

Intom Gvern li ddeċidejtu li tixxaħħu mal-kunsilli lokali.

Illum hawn ċerti lokalitajiet, partikolarment fejn it-turiżmu huwa qawwi – qed insemmi b'mod partikolari Buġibba għax kont hemm dan il-weekend stess - li l-ammont ta' ħmieġ fihom huwa inkredibbli.

Oħorġu issa, wara nofsinhar, u itilgħu u inżlu Triq ir-Repubblika u taraw il-ħmieġ li jkun hem, bil-bins qed ifuru bid-disposables, bit-tazzi tal-plastik, bil-fliexken, biż-żibel u bid-dubbien!

Nistedinkom tagħmlu hekk.

Din mhix xi ħaġa li qed nivvintaha.

Oħorġu minn hawn kif tispiċċa din is-seduta, inżlu Triq ir-Repubblika u araw il-ħmieġ li jkun hemm ta' bins ifuru bl-affarijiet li jarmu n-nies.

Fil-Belt Valletta wkoll hawn telqa kbira.

Lanqas tinduna li din hija l-Belt Kapitali Ewropea!

Inżlu sa Triq ir-Repubblika u araw ix-shabbiness li hawn bħalissa!

M'hawnx arblu li huwa mwaħħal dritt.

Ħlief arbli mxenglin 'l hemm u 'l hawn ma tarax!

Imdendlin magħhom sa ftit tal-ġranet ilu - għaliex issa neħħewhom - kien hemm tabelli jirreklamaw event li ilha li għaddiet ġimgħat.

Il-Belt Valletta llum hija building site b'diversi xogħlijiet għaddejjin, ħafna minnhom proġetti tal-Gvern li waqgħu lura.

Għandna statwi tal-ġibs jew plastik jew ma nafx xiex imxerrdin mal-Belt Valletta, uħud minnhom imkissrin, oħrajn imxellfin u oħrajn b'xi ħaġa nieqsa!

Għandna telqa ġenerali ġewwa l-Belt Valletta.

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Robert Arrigo semma l-industrija tal-bini li tibqa' għaddejja anke fiż-żmien meta jkunu ġejjin ħafna turisi, bir-riżultat li n-nies ma jistgħux jgħixu komdi.

Dan jiġri għax ma jiġux osservati r-regolamenti tal-bini.

Sur President, jiena prattikament għalaqli l-ħin tiegħi, però qabel ma nagħlaq irrid ngħid li ma jistax ikun li nibqgħu fis-sitwazzjoni li l-Ministru Konrad Mizzi ma jerfax ir-responsabbiltà għad-diżastru li hemm bħalissa f'dak li għandu x'jaqsam max-scheduling tal-flights tal-Air Malta.

Jiena hawnhekk għandi siltiet mill-gazzetti ta' din il-ġimgħa.

Fis-6 ta' Ġunju ntqal li:

L-għada:

Xi ħadd irid jerfa' r-responsabbiltà ta' dan għaliex huwa fatt li meta jkollok delays inti tkun qed tesponi lill-kumpanija għal claims li l-Ministru jaf tajjeb li jistgħu jkunu kbar ħafna.

Illum hemm direttivi tal-Unjoni Ewropea li jagħtu d-dritt lil passiġġieri li jkollhom il-flights tagħhom ikkanċellati li jagħmlu claims kontra l-airline tagħna.

Jiena nixtieq li l-Ministru jqum u jgħidilna min se jerfa' r-responsabbiltà politika għall-istraġi li kellu l-ġimgħa li għaddiet.

Dan apparti li donnhom qegħdin jippreparawna għal xi delays oħra matul il-weekend li ġej.

Nitolbu jgħidilna x'danni f'termini monetarji sofriet l-Air Malta u min se jerfa' r-responsabbiltà għal dan kollu.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Grazzi, Sur President.

Kif sikwit nagħmel, se nkun qed inħares lejn dan is-settur minn aspett ekonomiku.

Bħal dejjem se nara li nkun oġġettiva kemm jista' jkun, aktar u aktar meta qed niddiskutu settur daqstant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Minkejja li l-ekonomija ta' pajjiżna b'mod ġenerali għaddejja minn perjodu tajjeb għal ħafna raġunijiet, jeħtieġ noqogħdu attenti ferm minn dik li tissejjaħ il-boom and bust economy.

Għalfejn qed ngħid dan prorpju llum u x'rabta għandu dan mat-turiżmu?

Jiena nitkellem ma' bosta negozjanti u ħafna jgħiduli kemm huwa kruċjali li l-ekonomija ta' pajjiżna tibqa' tibker bl-istess ritmu inkella se nweġġgħu u se naqgħu lura.

Wasalna f'punt fejn jew nikbru ħafna jew inkella mmorru l-estrem l-ieħor li nfallu.

Din hi proprju d-definizzjoni ta' boom and bust economy.

Din hija ekonomija li jew tikber b'ċerta rata fis-sena jew inkella tista' tidħol f'riċessjoni qawwija.

L-ekonomija tagħna, Sur President, hija komposta minn diversi setturi u dan mas-snin ippermettielna nirkbu ċerti mewġiet ta' riċessjonijiet internazzjonali b'mod li jekk settur ibati, settur ieħor jagħmel tajjeb għalih.

Grazzi għal gvernijiet Nazzjonalisti li dejjem fittxew li joħolqu setturi ġodda għall-ekonomija tagħna, illum għandna ekonomija diversifikata.

Però l-ekonomija tgħallimna li xi darba r-rota ddur, u aħna allura rridu nippreparaw ruħna għal dak iż-żmien.

X'jiġri jekk l-ekonomija jew settur wieħed importanti jieqaf?

Hawn tidħol il-preokkupazzjoni tiegħi dwar il-boom and bust economy relattivament inkonnessjoni mas-settur tat-turiżmu.

Inparti, l-ekonomija qiegħda tikber għaliex qed tikber ukoll il-popolazzjoni ta' Malta b'rata mgħaġġla ferm.

Aktar nies ifisser iżjed konsum, iżjed konsum ifisser aktar produzzjoni.

Dan huwa parti miċ-ċiklu li qiegħed jirriżulta wkoll fit-tkabbir ekonomiku.

Il-biża' ta' ħafna hu li jekk ma nibqgħux nikbru se ninqatgħu lura.

It-tkabbir tal-popolazzjoni jġib miegħu sfidi kbar, u jiena se nsemmi biss żewġ eżempji li diġà qegħdin nesperjenzaw.

L-ewwel hija l-isplużjoni esaġerata tal-prezzijiet tal-proprjetà u tal-kiri u t-tieni hija l-isfida enormi tal-infrastruttura, is-sitwazzjoni tat-toroq ta' pajjiżna u dik tat-traffiku.

Peress li l-ħin huwa ristrett jiena llum mhux se nitkellem dwar dawn il-problemi fid-dettal, però rrid nenfasizza li fil-ħajja għal kollox hemm prezz, inkluż għas-suċċess.

Minħabba t-tkabbir fil-popolazzjoni l-pajjiż qiegħed ikollu jagħmel investiment mhux biss biex immorru 'l quddiem imma biex iżomm l-istess livell li għandna llum sabiex ma ninqatgħux lura.

Jiena se nagħti eżempju żgħir.

Jekk illum nieħdu nofs siegħa biex naslu minn post għal ieħor – u hawn qed inkun konservattiva ħafna – biż-żieda fil-popolazzjoni jkollna bżonn ninvestu fl-infrastruttura mhux biex nieħdu anqas ħin biex naslu minn post għal ieħor, imma biex nibqgħu nieħdu l-istess ħin, nofs siegħa f'dan il-każ, b'aktar popolazzjoni, b'aktar karozzi fuq it-toroq u b'aktar nies iduru!

It-turiżmu jikkontribwixxi għal din iż-żieda fil-popolazzjoni b'żewġ modi ewlenin.

L-ewwel mod għaliex din l-industrija qed tattira ħaddiema barranin sabiex dawn jiġu jgħixu hawn u jaħdmu f'dan is-settur.

It-tieni mod huwa għaliex in-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna jsarraf ukoll f'żieda ta' madwar 10% fil-popolazzjoni tagħna, u se nispjega kif.

Fl-2017 ġew 2.2 miljun turist f'pajjiżna li ras għal ras qattgħu 7.3 iljieli f'Malta, jiġifieri medja ta' ftit aktar minn ġimgħa f'Malta.

Jekk wieħed jagħmel medja ta' kemm ikun hawn turisti f'kull ġurnata matul is-sena jirriżulta li fl-2017 kien hawn kważi 50,000 turist kull ġurnata, biex inkun preċiża 44,600 turist f'kull ġurnata.

Din ovvjament hija l-medja, għaliex sintendi hemm dak l-element ta' staġjonalità, imma l-argument hu li t-turiżmu qiegħed ikabbar il-popolazzjoni tagħna b'madwar 10%.

Dan ifisser li t-turiżmu jżid l-istress u l-użu tal-infrastruttura ta' pajjiżna b'madwar 10%.

It-turisti jikru postijiet fejn joqogħdu, jużaw il-bajjiet, jużaw it-trasport pubbliku jew isuqu, allura jużaw it-toroq u ġieli anke jużaw servizzi mediċi.

Huma jagħmlu dan flimkien mal-kumplament tal-poplu Malti u Għawdxi li jgħix ta' kuljum ġewwa dan il-pajjiż, però bid-differenza li l-aspettattiva u t-tolleranza tagħhom għal servizz anqas tajjeb huma ferm aktar baxxi.

It-turist jippretendi l-ogħla standards f'kull pajjiż li jżur.

It-turist iħallas għal vaganza u allura jippretendi standards għoljin.

Għandu ferm aktar high expectations.

Aħna, pereżempju, tajjeb jew ħażin, drajna t-toroq li ngħixu fihom u lesti naċċettaw li l-bajjiet huma ffullati.

Però meta nsiefru aħna stess dak li naċċettaw f'pajjiżna ma naċċettawhx f'pajjiż ieħor, għaliex aħna nkunu qegħdin fuq vaganza u allura qegħdin nippretendu l-eċċellenza.

L-istess jagħmel it-turist jagħmel dan meta jiġi ġewwa pajjiżna.

Għalkemm l-ispiża ta' holiday qiegħda kulma tmur dejjem tonqos minħabba li s-suq huwa ferm aktar miftuħ u iktar kompetittiv, xorta waħda tirrappreżenta nefqa straordinarja u allura meta wieħed isiefer ikun irid li kemm jista' jkun ikun kollox perfett, u hekk għandu jkun.

Sur President, hija verament ħasra li l-esperjenza Maltija li noffru meta wieħed jiġi jżur pajjiżna mhijiex sejra 'l quddiem, anzi nemmen li sejra lura.

Biex nibdlu dan irridu programm serju, programm iffukat, u fuq kollox irridu ntejbu l-infrastruttura u l-prodott turistiku.

Jekk ma nagħmlux dan, it-turiżmu se jbati.

Is-settur privat kontinwament jara li jilħaq miri aktar għoljin, miri aktar ambizzjużi u jilħaq l-eċċellenza, u issa jeħtieġ li l-Gvern ukoll isegwi l-pass tas-settur privat.

Hija ħasra li l-Gvern flok żied l-ispiża kapitali żied l-ispiża rikorrenti.

Il-Gvern naqqas l-ispiża kapitali, inkluż il-proġetti li kienu jsiru biex insaħħu l-prodott turistiku ta' pajjiżna.

Nista' nsemmi lista sħiħa li ma tispiċċa qatt ta' proġetti li dan il-Gvern wiegħed biex itejjeb il-prodott turistiku, però dawn ma sarux.

Il-lista hija twila anke rigward proġetti li kienu mwiegħda ġewwa Għawdex.

Il-cruiseliner terminal, il-yacht marina, il-casino, il-bridge u l-airstrip huma wħud minnhom.

Jiena tajt eżempji proprju ta' proġetti li jirrigwardaw Għawdex, għax l-għan ewlieni kien li wieħed jassigura li Għawdex ukoll igawdi mit-tkabbir turistiku u allura t-tkabbir ekonomiku.

Imma fl-aħħar minuta xtaqt nagħmel serje ta' mistoqsijiet lill-Ministru li nittama li jweġibhom.

L-ewwel nett nistaqsi lill-Ministru jekk l-Awtorità tat-Turiżmu hijiex tagħmel proġetti bil-fondi Ewropej kif kienet tagħmel fil-passat.

Jekk iva, nistaqsi liema proġetti se tagħmel jew qiegħda tagħmel u kemm se jiswew.

Nixtieq nistaqsi wkoll kif qegħdin jintnefqu l-flus li qed idaħħal mill-accommodation tax.

Kemm minn dawn qegħdin jintnefqu f'Malta?

Kemm qegħdin jintnefqu ġewwa Għawdex?

Kif u min qiegħed jiddeċiedi l-prijoritajiet fejn jintużaw dawn il-fondi?

Nixtieq nistaqsi wkoll dwar xi ħaġa li qed tkun ta' preokkupazzjoni għall-impjegati tal-Malta Tourism Authority li minn hawnhekk insellmilhom għax-xogħol tajjeb ħafna li qegħdin jagħmlu.

Hawn xniegħa li se ssir riforma fi ħdan din l-Awtorità li permezz tagħha se jitnaqqsu l-pagi tal-ħaddiema.

Nixtieq li l-Ministru jikkonferma, iva jew le, ħalli jserraħ l-imħuħ ta' dawn il-ħaddiema.

L-aħħar punt li xtaqt inqajjem hu li l-Oppożizzjoni ilha snin titlob informazzjoni dwar il-carrying capacity u biex isir eżerċizzju fid-dettall tal-carrying capacity.

Hawnhekk nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex se jagħmel dan l-eżerċizzju meta issa anke l-MHRA qiegħda titlob dan.

Xtaqt nirreferi wkoll għall-opportunità, li jiena nemmen li hija mitlufa, tal-European Capital City of Culture.

Din stajna nieħdu opportunità minnha, però spiċċajna iżolajna lil pajjiżna mill-komunità internazzjonali kulturali.

Sur President, jeħtieġ li jkollna pjan ħolistiku u pjan iktar viżjonat.

Anke jekk bħalissa ċ-ċifri jidhru li huma tajbin, xorta waħda rridu nippjanaw f'każ li l-istess ċiklu jibda jmajna.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, iż-żewġ naħat tal-Kamra dejjem qbilna li t-turiżmu għandu sehem importanti u huwa pilastru tal-ekonomija ta' pajjiżna.

Kien minn dejjem hekk u llum żgur li mhux eċċezzjoni.

Fil-ftit minuti li għandi jiena se nitkellem dwar tliet punti li nemmen li għandhom jgħinu biex verament intejbu l-pakkett li pajjiżna qed joffri.

Bla dubju ta' xejn, għandna diversi niċeċ li fihom hemm il-lok li ntejbu fuq dak li għandna llum.

Jiena, bħala l-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni għall-kunsilli lokali, naħseb li l-MTA flimkien mal-organizzazzjonijiet kollha li b'xi mod imissu mat-turiżmu ma jistgħux iħallu barra minn din il-katina l-ħolqa tal-kunsilli lokali.

Għamel riferenza għal dan anke l-Onor.

Aħna bħala Oppożizzjoni għamilna proposta uffiċjali lill-Gvern biex rigward allokazzjonijiet lill-kunsilli lokali, nibdew naħsbu kif jaħsbu pajjiżi oħra.

It-turiżmu jħalli impatt pożittiv, però postijiet fejn ikun hemm ammonti kbar ta' turisti jintlaqtu b'mod negattiv ukoll.

Il-proposta tagħna miktuba u mgħoddija lill-Gvern diġà hija bbażata fuq mudelli, good practices, li jaħdmu diġà barra minn Malta.

Apparti li parti mill-bed tax għandha tibqa' f'dik il-lokalità, wasal iż-żmien ukoll li jkun hemm introjtu għal-lokalitajiet li għandhom il-bajjiet.

Inħoss li għandna wkoll naraw mudelli oħra li ħadmu barra minn Malta fejn il-lokalitajiet igawdu anke minn persentaġġ mid-dħul għall-permessi li jħallsu dawk li jipprovdu deckchairs, umbrelel u mwejjed u siġġijiet fil-bajjiet.

Wasal iż-żmien li persentaġġ minn dak li jitħallas mill-komunità kummerċjali jibqa' fil-lokalità, għand il-kunsill lokali.

Nittama li l-Gvern jikkonsidra din il-proposta bil-miktub li l-Oppożizjoni għaddietlu b'mod uffiċjali.

Rigward it-tourism police dan kien esperiment tal-Ministru tat-turiżmu preċedenti, però ma smajna xejn iktar b'aħbaru.

Jiena naħseb iva, għandu jkun hemm impenn mill-Ministeru tat-Turiżmu flimkien mal-Ministeru tal-Intern biex ikollna tourism police fiż-żoni turistiċi.

Għandna naraw x'mar ħażin meta tħaddem il-proġett pilota f'San Ġiljan u nifirxuh fil-lokalitajiet kollha turistiċi f'pajjiżna.

Sur President, jiena ġej mill-Mellieħa u allura ma nistax ma nsemmix il-Bajja tal-Għadira.

Jiena għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari fuq il-bajja tal-Mellieħa fejn staqsejt lill-Ministru kkonċernat dwar x'inhu għaddej, għaliex kien jidher li kien hemm ċertu għaġla b'rabta mal-proġett tal-Bajja tal-Għadira, għaġla li xegħlet il-bozza ħamra!

Wara li rajt l-affarijiet nista' ngħid li jiena favur il-proġett, u tajt il-kelma lill-Ministru li jekk isir bil-għaqal u fl-interess tal-ġid komuni jiena nkun l-ewwel wieħed minn din in-naħa li nfaħħar dan il-proġett.

Hawn irrid nirringrazzja lil Projects Malta tal-impenn tagħhom u tal-preżentazzjoni pożittiva li tawni ftit tal-ġranet ilu.

Nirringrazzja lill-ħaddiema li ħadu l-inkarigu, flimkien mal-periti tal-proġett, li tawni din il-preżentazzjoni.

Wara kelli follow-up meeting, u nirrikonoxxi li din kienet xi ħaġa pożittiva.

Fl-opinjoni umli tiegħi deherli li l-pjan tal-Gvern għal dan il-proġett ma kienx tajjeb u jien nittama li l-kelma li ngħatajt, tinżamm.

Sur President, jien ngħatajt il-kelma - u qed ngħidha fil-Parlament biex nirreġistraha uffiċjalment - li mhu se jkun hemm l-ebda tkabbir tal-Bajja tal-Għadira jekk mhux se jkun hemm żieda adegwata fil-parkeġġ u żieda fil-frekwenza tat-trasport pubbliku.

Għal min qed isegwina, hemm il-ħsieb li l-bajja tirdoppja fid-daqs tagħha.

Imma llum diġà għandna l-problema li min imur l-Għadira ma jsibx jipparkja.

Dan barra li l-influss qawwi ta' nies li qed imorru llum, meta l-bajja għadha mhijiex imkabbra kif ippjanat, qed joħloq problema wkoll lil min joqgħod fil-qalba tal-irħula tal-Mellieħa u San Pawl il-Baħar.

Hawnhekk, l-appell tiegħi lill-Gvern hu biex l-id il-leminija tkun taf x'qed tagħmel l-id ix-xellugija.

L-MTA ma tistax taħdem ma' Projects Malta biss fuq dan il-proġett.

Fuq il-mejda tad-diskussjoni għandu jkun hemm ukoll Transport Malta għaliex ma nistgħux nagħmlu proġett biex ngħidu kabbarna l-bajja, imbagħad ikollna ferħ ta' ġenn dwar parkeġġi!

Jiena nittama wkoll li jsiru studji tajbin li jserrħulna rasna li m'hemm l-ebda riskju għall-blue flag.

Aħna bdejna nitkellmu dwar blue flags fl-2008.

Il-bajja tal-Għadira rnexxielna ntellgħuha fil-livell ta' blue flag għax ġibnieha in line mar-regolamenti tal-blue flag u allura rridu nkunu mija fil-mija ċerti li l-ebda proġett fiha ma jikkomprometti dan l-istatus.

Naħseb li lkoll nafu li l-karozzi tal-linja miċ-Ċirkewwa u mill-Għadira jitilqu ppakkjati bil-konsegwenza li r-residenti fil-qalba tal-Mellieħa u San Pawl il-Baħar, fost l-oħrajn, jispiċċaw jistennew għal ħinijiet twal.

Nittama li dan li qed ngħid jittieħed bis-serjetà.

Jiena dispost li nibqa' niltaqa' ma' Projects Malta biex nibqgħu niddiskutu.

Nerġa' ngħid, ma niddejjaq xejn infaħħar dan il-proġett.

Però rrid infakkar li fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm proġett ieħor li jidher li tpoġġa fil-ġenb.

Irrid infakkar li way back, taħt it-triq li hemm illum ukoll kien jifforma parti mill-bajja tal-Għadira.

Dwar l-MTA nixtieq nistaqsi fuq il-promozzjonijiet.

Kien hemm żieda fil-flus allokati għall-promozzjonijiet tal-MTA?

Dwar Għawdex se jitkellem iktar tard il-kollega tiegħi l-Onor.

Rigward l-Air Malta rrid nistaqsi wkoll lill-Ministru kkonċernat – u nixtieq li xi ħadd ifehemni - jekk kompliex fuq il-pjanijiet li kien hemm ta' żmien l-Amministrazzjoni Gonzi meta daħlet saħansitra l-Unjoni Ewropea.

Imma ħalli ma mmorrux lura sas-sena 2008.

Illum il-Ministru Mizzi qed jimxi fuq l-istess pjanijiet li kien għamel l-Onor.

Edward Zammit Lewis fil-leġiżlatura preċedenti?

Għaliex ma jistax ikun li sena u nofs ilu Ministru jersaq bi pjan li l-Bambin biss jaf kemm intnefqu flus għalih, imbagħad bħal donnu jinbidel il-Ministru u dan il-pjan jinbidel kompletament!

Il-Ministru fuq Facebook stqarr li l-ajruplani huma antiki u l-inġiniera qegħdin jieħdu aktar ħin biex isewwu l-istess ajruplani.

Imma ta' min jgħidilna jekk hux veru li l-aħħar żewġ ajurplani li ġab għandhom kwart ta' seklu kull wieħed?

Jista' jserrħilna rasna dwar l-aħħar ajruplani li ġab u forsi jgħidilna wkoll kemm swew?

Dan apparti li ma nistax nifhem kif l-eks Ministru Zammit Lewis jagħmel pjan li se jnaqqas ir-rotot u l-flotta, imbagħad f'daqqa waħda jiġi l-Ministru Konrad Mizzi mill-istess Gvern, mill-istess Kabinett, u jiddeċiedi li jkabbar il-flotta!

Nistaqsi wkoll: Il-qagħda finanzjarja tal-Air Malta għadha miexja fuq il-pjanijiet li kien hemm jew se jiġi mument fejn se nibdew insibu l-iskużi għax ajruplani antiki u għax sebaħ u għax dalam?

Irrid infakkar lill-Ministru Mizzi li l-Partit Laburista issa ilu ħames snin fil-Gvern.

Ma nistgħux nibqgħu nsemmu x'ġara fis-snin tmenin u fl-aħħar tas-snin 2000!

Naħseb ir-responsabbiltà politika titlob mod ieħor.

Nispera li jkolli risposti wkoll anke dwar dan il-paniku li għaddejja minnu l-Air Malta bħalissa li mil-lum għal għada jċemplu biex jipprovaw isibu l-ajruplani biex jikru u ovvjament jitħallsu biz-zalza.

Dan il-Gvern għandu jkollu viżjoni u pjan għal din in-niċċa tant importanti li hija pilastru ekonomiku importanti f'pajjiżna.

M'għandux ikun li l-ġenerazzjoni ta' għada tispiċċa tħallas għal dan in-nuqqas ta' viżjoni u għad-deċiżjonijiet mgħaġġla li jittieħdu minħabba l-istat ta' paniku tal-Gvern.

Nittama li l-Ministru jserrħilna rasna li l-aħħar ajruplani li ġabu m'għandhomx aktar minn 25 sena kull wieħed, xi ħaġa li tikkontradixxi l-argument tiegħu stess fejn ilmenta li l-flotta li għandha l-Air Malta qed iddum biex tissewwa minħabba li hija flotta antika!

Nispera li fil-qasam tat-turiżmu jkollna impenn bis-serjetà minn dan il-Gvern għaliex l-iżbalji tal-lum se tkun qiegħda tħallas għalihom il-ġenerazzjoni ta' għada.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Infakkar li l-Oppożizzjoni fadlilha 13-il minuta.

FREDERICK AZZOPARDI: Grazzi, Sur President.

It-turiżmu huwa pilastru ewlieni għall-ekonomija Għawdxija, anzi ħafna jiddeskrivu dan is-settur bħala l-pern tal-ekonomija Għawdxija.

Infatti żieda jew tnaqqis fl-influss turistiku jħalli impatt dirett fuq l-andament ekonomiku tal-kumplament tal-industrija u s-setturi differenti fil-gżira.

Huwa fatt magħruf li matul l-aħħar snin l-industrija turistika f'Malta rreġistrat żieda sostanzjali fin-numru ta' turisti li żaru lil Malta.

Dan is-suċċess xi ftit jew wisq inħass ukoll fil-gżira Għawdxija.

Skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika Għawdex kellu żieda netta fl-iljieli ta' 13% fis-sena 2017 meta mqabbel mal-2016, però dawn ir-riżultati ma ġewx mil-lum għal għada.

Dawn setgħu jintlaħqu biss għax kull gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista dejjem emmen li Għawdex hi gżira b'karatteristiċi u bi bżonnijiet partikolari.

Il-Partit Nazzjonalista qatt ma kkonsidra lil Għawdex daqslikieku kien biss distrett bħall-oħrajn imma dejjem stmah bħala distrett li jirrappreżenta gżira.

Dan billi ħoloq ambjent ekonomiku, soċjali u politiku fejn l-ekonomija tal-gżira setgħet tikber u tiżviluppa.

Ma' dan ma jistax ma jiżdiedx potenzjal ieħor kbir li għandha l-gżira ta' Għawdex.

Hawn qed nirreferi għall-ambjent naturali ta' gżiritna.

Għawdex għandu l-elementi b'saħħithom tiegħu.

Minbarra l-istorja, il-kultura u l-arkeoloġija, Għawdex s'issa evita l-feriti ta' żvilupp li ġraw f'Malta.

Dan fllimkien mal-aspett turistiku Għawdxi li jiddistingwi lilu nnifsu permezz ta' aspetti kulturali bħall-ikel, l-aspett soċjali kif ukoll dak artistiku u kulturali.

Din is-saħħa tagħti lil Għawdex vantaġġ kompetittiv fuq Malta f'termini ta' sbuħija u atmosfera tal-lokal.

Il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern dejjem għamel minn kollox biex jissalvagwardja dan il-vantaġġ u ħa l-miżuri neċessarji u xierqa kollha biex jibni fuq dan il-potenzjal li għandna f'Għawdex.

Il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern kien ha inizjattivi li għadna naraw il-frott tagħhom sal-lum.

Hawn ma nistax ma nsemmix b'sodisfazzjon premju internazzjonali li ngħata lill-gżira tagħna.

Għawdex din is-sena rebaħ il-Premju tal-Aqwa Destinazzjoni Sostenibbli fil-Mediterran.

Dan il-premju ġie mogħti mill-Green Destination li hija organizzazzjoni internazzjonali li tipprovdi turiżmu sostenibbli.

Sur President, semmejt il-passat, imma ħarsitna issa trid tkun 'il quddiem.

Ftit qabel semmejt li Għawdex hu gżira b'karatteristiċi u bi bżonnijiet partikolari.

Anke fis-settur turistiku Għawdex huwa destinazzjoni distinta, u dan irid ikun imsaħħaħ bi strutturi maħsuba li jipproġettaw, jippromwovu u li jpoġġu lil din il-gżira bħala destinazzjoni differenti.

Għandu jkollna strutturi bbażati fuq il-merti u l-karatteristiċi uniċi tagħha.

Sabiex jintlaħaq dan il-għan hemm bżonn li nibdew naħsbu u nħarsu b'mod differenti minn kif għamilna s'issa.

Jien nemmen li wasal iż-żmien li titwaqqaf assemblea reġjonali magħmula mir-rappreżentanti li jkunu ġejjin mil-lokalitajiet kollha kif ukoll minn rappreżentanti tal-imsieħba soċjali f'Għawdex.

Din għandha tkun entità b'oġġettivi ċari li tirreklama u tippromwovi lil Għawdex bħala destinazzjoni distinta minn Malta imma fl-istess ħin komplementari għal dik Maltija.

Hemm bżonn li t-turiżmu f'Għawdex jkun aktar sostenibbli.

Għalhekk, waqt li qiegħed nitkellem fuq din l-entità rrid ngħid ukoll li din naturalment tirrikjedi fondi u anke riżorsi umani biex tkun tista' topera b'suċċess.

Għal dan l-għan hemm bżonn li l-gżira Għawdxija tkun aċċessibbli matul is-sena lejl u nhar.

Waqt li kont qed nipprepara għal dan l-intervent irriżultali li r-reklamar dwar Għawdex fir-Renju Unit tnaqqas sew.

Dan qiegħed jiġi rifless anke fin-numru ta' turisti mir-Renju Unit li qed iżuru l-gżira ta' Għawdex.

Dalgħodu l-Ministru għal Għawdex l-Onor.

Justyne Caruana tkellmet ukoll dwar il-Gozo Channel.

Il-fatt li l-kumpanija Gozo Channel tejbet is-servizzi tagħha ma jista' jmerih ħadd, però destinazzjoni turistika u distinta bħalma huwa Għawdex ma jistax ikollu aċċess wieħed marbut mal-baħar biss.

Jien nemmen li għandha terġa' tiġi esplorata l-possibbiltà li Għawdex ikollu airstrip b'kapaċità li tagħmilha possibbli li jinżlu u jtiru minn Għawdex ajruplani żgħar li jġorru numru żgħir ta' passiġġieri.

B'hekk Għawdex ikun jista' jiġi milħuq b'mod aktar effiċjenti mit-turisti li jaslu l-airport internazzjonali ta' Malta.

Fl-intervent tagħha l-Ministru għal Għawdex l-Onor.

Justyne Caruana semmiet ukoll il-festival Abode on the Rock li ġie organizzat f'Għawdex matul il-weekend li għadda.

Filwaqt li wieħed ma jistax ma jilqax b'sodisfazzjon kull inizjattiva ta' ġid għal Għawdex, però rridu noqogħdu attenti li ma nagħmlux l-iżball li biex nintroduċu niċċa ġdida nagħmlu ħsara lil niċeċ oħra li dejjem kienu ta' suċċess għal Għawdex.

S'issa dejjem irreklamajna lil Għawdex għall-karatteristiċi uniċi tiegħu u bħala post trankwill.

Irridu noqogħdu attenti li għal attività ta' ftit drabi fis-sena f'Għawdex ma jkollniex riperkussjonijiet matul is-sena kollha.

Mill-ftit feedback li kelli s'issa jidher li kien hemm numru ta' lmenti ma' operaturi fil-qasam turistiku minn turisti li tradizzjonalment iżuru lil Għawdex.

Ma nistax ma nsemmix il-bżonn li Għawdex inżommuh nadif u organizzat.

Lit-turisti rridu noffrulhom prodott turistiku li jagħmel ġieħ lid-destinazzjoni tagħna.

Hawn irrid ngħid li l-gvernijiet differenti dejjem ħadmu biex jilħqu dan l-għan, però għad fadal ħafna xi jsir biex inkunu nistgħu ngħidu li Għawdex huwa destinazzjoni totalment akkoljenti għat-turist.

Kien hemm ħafna x'wieħed jgħid dwar dan is-settur, però l-ħin li għandi huwa limitat.

Sur President nagħlaq billi nesprimi n-neċessità li din l-industrija tibqa' tingħata attenzjoni partikolari mhux bil-kliem biss iżda bil-fatti u b'azzjonijiet konkreti.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, għandna ġawhra ta' prodott turistiku ewlieni li huwa tajjeb, imma nemmen li l-prodott turistiku nnifsu, il-prodott ta' Malta, qiegħed jintilef.

Malta għandha karatteristiċi li jiddistingwuna bħala pajjiż.

Nixtieq nirreferi għal tliet ħwejjeġ żgħar li jien bħala ċittadin Malti u bħala rappreżentant tal-poplu jolqtuni.

Wieħed minnhom hu l-ikel tradizzjonali Malti u Għawdxi.

Illum spiċċajna b'ħafna ristoranti li għandhom sidien barranin, iservuk nies barranin li ftit li xejn jafu dwar Malta, minkejja li huma l-ewwel kuntatt mat-turisti.

Barra minn hekk, il-menu li hu offrut huwa kollox barra dak li mdorrijin ikollna fuq il-mejda tal-ikel tagħna.

Ħaġa oħra li ddejjaqni hi li s-soċjetà nbidlet u tilfet is-sens ta' ospitalità li toffri lil persuna barranija.

Din hi xi ħaġa li ma tiġix mill-Ministeru biss imma tiġi wkoll mill-mod kif għandna nirriklamaw il-prodott Malti u kif għandna naġixxu meta niltaqgħu ma' nies barranin.

Il-ħaġa l-oħra li ddejjaqni hija d-dehra karatteristika li għandha x'taqsam mal-irħula u d-dehra mill-bogħod tagħhom, il-kampanja bil-ħitan tas-sejjieħ, il-bajtar tax-xewk u l-ħarruba.

Dan kollu huwa parti mill-prodott turistiku li jiddistingwina, però qed jitnaqqar ftit ftit.

L-infrastruttura Maltija bħalissa hija mhedda mhux biss minħabba li t-turiżmu mhuwiex indirizzat favur turist ta' kwalità.

In-numri huma sbieħ, imma n-niche tourism huwa iktar importanti u allura jiena nappella biex tingħata direzzjoni ġdida.

Jien personalment inħoss li l-mira tal-Gvern kellha tkun li l-ewwel nużaw il-proġett kapitali mill-aspett ta' infrastruttura biex l-affarijiet jissaħħu, imbagħad immorru għal dan li qiegħed ngħid jien.

Hemm ħtieġa li jkun hemm pjan ta' all in government approach f'dan li qiegħed ngħid, u għaldaqstant nitlob lill-Gvern jikkonsidra t-talba tiegħi.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa dwar il-pożizzjoni pubblika li l-Ministru jokkupa, għax jekk ma nitkellimx fuq dan inħossni nkun qed nonqos u ma nkunx tajt is-sehem tiegħi.

Malta jixirqilha aħjar.

Mhux qed ngħid li kollox huwa minħabba fil-Ministru, imma hemm ħafna oħrajn li huma involuti.

Il-valuri etiċi, aħseb u ara ta' responsabbiltà politika, jitolbu għemil ferm differenti minn dak li qed isegwi l-Ministru.

L-irġulija titlob mod ieħor, aktar u aktar meta l-portofolio tiegħu hu ta' ambaxxatur ta' pajjiżna.

Bħal dejjem, nawguralu sliem u saħħa.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin li fadal sa nofsinhar huwa tal-Gvern.

Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Grazzi, Sur President.

Jidher li hawn kunsens fil-Kamra dwar l-importanza tas-settur tat-turiżmu għall-pajjiż u għall-ekonomija tagħna.

Fost is-setturi ekonomiċi differenti li hawn f'pajjiżna, huwa ċar li s-settur tat-turiżmu huwa dak li għandu l-iktar ripple down effect, jiġifieri l-flus li jintnefqu fit-turiżmu l-aktar li jilħqu lill-poplu Malti u Għawdxi, lis-sidien tar-ristoranti, lill-operaturi, lin-nies li jaħdmu fis-servizzi u lin-negozjanti żgħar u kbar.

Il-viżjoni tagħna għas-settur tat-turiżmu hija waħda li naqsmu flimkien mal-istakeholders.

Naqsmu l-viżjoni tagħna mal-Malta Hotels and Restaurants Association, mal-Mediterranen Tourism Foundation, mal-constituted bodies u mal-FELTOM, u tassew nemmnu li Malta tista' ssir u għandha tkun l-aqwa destinazzjoni fil-Mediterran.

Aħna m'għandniex ix-xtajtiet kbar li bihom nistgħu nikkompetu ma' resorts kbar, però lifestyle destination nistgħu nkunu.

Jien fiduċjuż ukoll li jekk aħna nagħmlu upgrade tal-prodott nistgħu nkunu wkoll a premium product destination fejn nattiraw aktar turisti ta' kwalità lejn pajjiżna.

Fuq medda ta' seba' sa għaxar snin oħra nistgħu nittrasformaw dan is-settur b'tali mod li l-ekonomija u l-poplu Malti u Għawdxi tassew igawdu minnu.

Bħala parti mill-viżjoni tagħna fis-settur tat-turiżmu, nerġa' nisħaq fuq l-importanza li Malta tkun well connected kemm min-naħa tal-linja nazzjonali Air Malta kif ukoll mit-traditional carriers, bħal-Lufthansa, bħall-British Airways u l-low cost carriers, bħar-Ryanair, il-Wizz Air u l-Easyjet, għal airline models ġodda bħall-Jet2 u l-istate owned carriers bħall-Emirates, il-Qatar Airways, it-Turkish Airlines u oħrajn.

Jien nemmen tassew li l-viżjoni tagħna għat-turiżmu għandha tkun li għandu jkollna world class events, għaliex meta xi ħadd jiġi lejn pajjiżna huwa importanti wkoll li jkollu x'jagħmel.

Minn dawn l-events igawdu wkoll il-Maltin u l-Għawdxin kollha.

L-events għandhom ikunu varjati, għandhom jilħqu liż-żgħażagħ, lill-familji u wkoll lil min tinteressah il-kultura.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-lukandiera qegħdin jemmnu fil-pajjiż u qed iżidu l-kmamar.

L-istess tar-restaurants u l-leisure operators li qed jinvestu f'attrazzjonijiet ġodda.

Il-Gvern irid jagħmel l-istess.

Hemm bżonn isir investiment fl-infrastruttura biex tassew nagħmlu upgrade bi grad jew tnejn.

It-tkabbir fit-turiżmu għandu jkun ukoll sostenibbli billi nassiguraw li jkollna aktar tkabbir fix-shoulder months.

Matul din l-aħħar sena għamilna enfasi qawwija fuq tkabbir bejn Jannar u April u qed naħdmu wkoll biex it-tkabbir ikun sostenibbli mill-aspett ambjentali billi jkollna aktar open spaces, xtajtiet aktar sostenibbli, nieħdu iktar inizjattivi biex innaqqsu l-plastik fis-settur tat-turiżmu u inizjattivi oħrajn li tassew jassiguraw li kemm it-turist li jiġi kif ukoll il-Maltin igawdu l-pajjiż.

Imma ħalli issa nibda biex nitkellem dwar ir-rotot u wara nitkellem ftit dwar l-Air Malta u dwar il-kumplament tas-settur.

Kif spjegajt, hemm korrelazzjoni diretta bejn il-capacity fir-rotot u n-numru ta' nies li jiġu lejn pajjiżna.

Ir-rotot huma importanti għat-turisti, però huma importanti għas-settur tan-negozju u għall-Maltin ukoll.

L-Air Malta ħadmet ħafna biex iżżid ir-rotot, però mhux l-Air Malta biss imma anke r-Ryanair, il-Volotea, il-Wizz Air, il-Vueling, it-Turkish Airlines, Thomas Cook, il-British Airways u l-Qatar Airways qed jaħdmu ħafna.

Dawn kollha qed iħabbru rotot ġodda lejn pajjiżna.

Dan għax hawn fiduċja fl-pajjiż.

F'kull fiera li mmur barra minn Malta u nitkellem dwar Malta, jidher ċar li hemm interess qawwi fil-pajjiż.

Hemm interess qawwi f'Malta, hemm kurożità dwar dak li noffru u hemm ukoll attrazzjoni lejn il-pajjiż.

Din is-sena ħdimna fuq numru ta' rotot importanti, fosthom il-Portugall li huwa suq importanti għal pajjiżna u suq ġdid.

Aħna żidna rotta lejn Porto permezz tar-Ryanair u żidna rotta wkoll lejn Lisbona permezz tal-Air Malta.

Huwa suq li permezz tiegħu nistgħu nikkonnettjaw ukoll mas-South America.

Bdejna naħdmu issa permezz tal-Air Malta fuq is-suq ta' Kiev, fl-Ukrajna li issa huwa visa free.

L-Air Malta qed tespandi bil-qawwi ġewwa l-Afrika ta' Fuq permezz ta' Tuneż, Casablanca, u qed taħdem fuq Tel Aviv fil-Lvant Nofsani.

Qed inħeġġu wkoll aktar linji tal-ajru jiftħu fuq l-istess rotta.

Illum il-ġurnata hemm numru ta' rotot b'multiple airlines li qed joperaw fuqhom.

Pereżempju, biex imur Vjenna, wieħed illum għandu għażla bejn il-Wizz Air u l-Air Malta.

Qed inħarsu wkoll lejn kif nistgħu nikkomplementaw ix-xogħol li qed isir mill-MTA għal-long-haul flights.

Permezz ta' connectivity li se jkollna mal-Qatar Airways se noffru option oħra biex turisti mill-Awstralja u mill-Asja jiġu lejn pajjiżna.

L-MTA se tibqa' taħdem fuq aktar u aktar rotot.

Spanja hija suq importanti u għalhekk qed nespandu lejn Bilbao, Malaga u Seville.

L-Italja huwa suq importanti ta' 400,000 ruħ u hemmhekk qegħdin nikkonsolidaw ir-rotot billi żidna Pescara, Venezia u Comiso.

Il-Polonja huwa suq modern u ġdid li llum il-ġurnata jaqbeż il-100,000 turist fis-sena.

Għalhekk l-MTA qed tikkonsidra u tistudja l-eventwalità li tiftaħ uffiċċju ġewwa l-Polonja għax dan huwa wieħed mill-ikbar swieq li għandna.

Tajjeb li ngħid li minn Jannar sa April/Mejju 2018 kellna żieda qawwija ta' 350,000 passiġġier li għaddew mill-Malta International Airport.

Il-figura preċiża hija ta' 354,000.

Tajjeb li ngħidu li 45% minn dawn il-passiġġieri li żdiedu vvjaġġaw permezz tal-Airmalta jiġifieri l-Airmalta kellha żieda qawwija.

Fil-fatt l-Airmalta saħħet ir-rotot taghha u ntroduċiet 21 rotta ġdida lejn Berlin, Tuneż, Frankfurt, Casablanca, Cagliari, Comiso, Kiev, Southend, Lisbon, Malaga, Manchester, Marseille, St Petersburg, Lourdes, Venice, minn Catania għal Southend, minn Catania għal Vjenna, minn Cagliari għal Southend, Hamburg, Leipzig u Tel Aviv.

Dawn huma kollha rotot importanti ħafna.

Imma ħalli issa naqleb ftit is-suġġett u nitfa' daqsxejn focus fuq l-Air Malta.

Hemm ħafna mistoqsijiet mill-Oppożizzjoni dwar in-national carrier tagħna.

Nibda billi ngħid li l-Air Malta is here to stay.

L-Air Malta għandha rwol importanti għall-pajjiż, għandha rwol importanti għat-turiżmu, u l-oġġettiv tal-Prim Ministru u tal-Kabinett ukoll huwa li l-Air Malta ssir l-airline tal-Mediterran, l-airline li taqdi l-gżejjer tal-Mediterran.

Il-funzjoni primarja tal-Air Malta għandha dejjem tkun li Malta jkollha connectivity aħjar mal-Ewropa, mal-Afrika ta' Fuq u ma' pajjiżi differenti.

Biex naslu għal dan irridu l-critical mass, l-economies of scale.

Biex noperaw irridu li l-ajruplani tagħna jkunu qed itiru mhux sitt sigħat kuljum imma jtiru għal 14 jew 15-il siegħa kuljum.

Għaldaqstant qed naħdmu fuq mudell fejn qed nesploraw il-possibbiltà li jkollna bażijiet oħrajn fil-Mediterran u għalhekk bdejna ġewwa Cagliari.

Fil-fatt illum minn Cagliari qed noperaw għal Londra u għal Catania wkoll.

Aħna mhux se nieqfu hemmhekk.

Bħalissa qed nikkonsultaw mal-MHRA dwar din l-istrateġija u l-intenzjonijiet huma li nikkonnettjaw mal-Afrika wkoll, b'mod partikolari l-Afrika ta' Fuq ma' Malta, u nużaw lil Malta bħala hub għal din l-istrateġija.

Iċ-Chairman tal-Air Malta, in-Nutar Charles Mangion qed jaħdem fuq din l-istrateġija u għandna s-sapport ukoll min-naħa tal-MTA u ta' Gavin Gulia vis-à-vis l-viżjoni ta' fejn sejrin.

Biex nagħmlu dan bdejna naħdmu bis-sħiħ u wara fażi ta' konsolidament ġewwa l-Air Malta fejn fl-aħħar snin iffokajna ħafna fuq il-cost cutting, issa qlibna għar-revenue growth phase.

Tajjeb li ngħid li din is-sena se nkunu żidna 6,600 flight tal-Air Malta, jiġifieri t-tkabbir huwa wieħed kbir.

L-ajruplani tagħna fis-sajf qegħdin itiru 14 jew 15-il siegħa u fix-xitwa jtiru madwar 12 jew 13-il siegħa.

Din is-sena l-Air Malta se tkun ġarret 40% aktar passiġġieri.

Fil-ġimgħat u x-xhur li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru r-riżultati għal Marzu 2018 biex nuru l-progress li qiegħed isir.

Irrid ngħid ukoll li x-xogħol li qiegħed isir mill-commercial huwa xogħol notevoli ħafna u hawn xtaqt nirringrazzja lis-sales team tal-Air Malta għar-riżultati li ksibna li ma nistax ma nelenkahomx.

Pereżempju, fis-shoulder months l-għadd ta' passiġġieri żdiedu ħafna.

F'Marzu, li huwa shoulder month, il-passiġġieri żdiedu b'29%, Mejju ngħalaq bi 43% aktar passiġġieri mis-sena l-oħra u x-xhur li ġejjin jidhru promettenti ħafna.

Fil-fatt, it-tkabbir li qed naraw bħalissa huwa ta' bejn 38% u numru ferm ikbar f'Novembru.

Ma nixtieqx insemmihom għalissa għax dawn għadhom forecast.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-cancellations ta' wħud mill-flights li kellna f'dawn l-aħħar ftit ġranet.

It-tkabbir qed iġib suċċess ukoll u l-load factor tal-ajruplani qed ikun tajjeb, fejn ħafna drabi qed intiru b'87% load factor.

Ilbieraħ 57 flight, kważi 60 flight, kienu mimlijin kważi kollha b'87% load factor.

Ovvjament meta l-flights jiżdiedu b'dawn l-ammonti, ikollok ukoll operational challenges.

Bħalissa għaddejjn b'capacity building exercise biex insaħħu l-operat tagħna.

Peress li l-ajruplani tagħna qed itiru ħafna sigħat u ma tantx ikunu mal-art - u hekk għandu jkun - malli jkollok a technical problem jinħoloq a ripple effect.

Il-flotta tal-Air Malta għandha ajruplani li ilhom magħna 15-il sena u jridu jinbidlu.

L-ajruplani li semma l-kollega tagħna, li kienu daqsxejn antiki, kienu għal ftit ġranet u mhumiex core aeroplanes għall-Air Malta.

L-ajruplani li rċevejna huma ajruplani moderni.

Din il-ġimgħa se nirċievu ajruplan ġdid li huwa A320neo li huwa ġdid fjamant, qatt ma ntuża, huwa fuel efficient għax jiffranka 17% mill-fuel u allura huwa tajjeb għall-ambjent, u jnaqqas ukoll l-istorbju.

Biex insolvu l-problemi short-term li kellna, għamilna dak kollu li kien possibbli u jekk kellna bżonn nikru ajruplan ikbar biex inkopru d-domanda li kien hemm għal Franza, krejna A330 għal ftit ġranet.

L-Air Malta tiskuża ruħha għall-inkonvenjent li nħoloq, però tajjeb ukoll li l-affarijiet jinżammu fil-proporzjon ta' dak li ġara.

Kienu biss ftit titjiriet li ġew affettwati.

Jien tlabt l-istatistika lill-MIA u qabbilt l-interruptions li għandha l-Air Malt taħt it-tmexxija ta' Charles Mangion ma' dawk ta' airlines oħra.

We compare very well meta tara l-cancellations tagħna ma' dawk ta' airlines oħrajn.

Huwa veru li issues jeżistu u rridu nindirizzawhom, però huwa importanti li ma nikkreawx xi media hype fuq din il-ħaġa!

Tajjeb li ngħid ukoll li l-Air Malta ffirmat ftehim kollettiv ġdid li permezz tiegħu l-ħaddiema tagħna, b'mod speċjali l-flying crew, qed itiru skont international flight time regulations.

Dan ifisser li qed itiru aktar sigħat; ir-realtà hi li qed intiru 6,600 flight aktar u qed nużaw l-istess crew.

We pushed it, u issa jidher li lħaqna l-limit għaliex prattikament ir-rostering tagħna qed jiġi structured according to the limit.

Issa wasal iż-żmien li nżidu n-numru ta' piloti u fil-ġimgħat li ġejjin se jkollna xi 12-il pilota ġdid li se jingħaqdu mal-flotta tal-Air Malta.

Aħna ma xtaqniex li nirreklutaw bl-addoċċ.

L-ewwel ridna nassiguraw li nimlew l-ajruplani u xtaqna nassiguraw li nużaw l-istandards tal-IASA.

Issa li għamilna dan, għandna bżonn ftit iktar flessibbilità, u hawn nixtieq nirringrazzja lill-flying crew kollu tas-sagrifiċċji li qed jagħmlu għax qed itiru ħafna sigħat.

Issa se jkollna aktar flessibbiltà, grazzi għal din iż-żieda li semmejt ta' piloti ġodda mal-Air Malta.

Tajjeb ngħid ukoll li l-Air Malta qed tinvesti ħafna fl-IT systems.

L-IT systems li kellha l-Airmalta ma kenux jippermettu li nikbru u ma kenux jippermettu l-interface mal-operators, mal-online travel agents u ma' booking engines fuq l-internet.

Qed naħdmu wkoll mar-Ryanair fuq sales tal-prodotti ġodda tal-Air Malta u hemmhekk mexjin ukoll fuq swieq li ma jkunux f'konflitt ma' tagħna.

Implimentajna ukoll lill-Medair għar-raġuni prinċipali li s-slots maġġuri tagħna ta' Heathrow u Gatwick ġew trasferiti lill-Medair li issa għandha operating license u qed tikri lura dawn is-slots lill-Air Malta skont kif spjegajna lill-European Commission dwar dan.

Il-bidliet iridu jsiru u, iva, we take the cue li l-operat issa jrid ilaħħaq mal-commercial.

Meta inti tikber b'6,600 flight fis-sena, meta żżid il-passiġġieri b'40%, l-operat tiegħek irid ilaħħaq ma' dik il-bidla.

We are now developing capacity u l-Airmalta team bħalissa qed jaħdem fuq riforma tal-Operation Control Centre (OCC).

Din hija l-qalb tal-airline fejn isir scheduling, fejn ikun hemm deployment tal-crew u fejn, jekk ikun hemm ħsarat, jiġu scheduled alternative flights.

Din hija the main engine room tal-airline u fiha qed nagħmlu riforma sħiħa.

Din bdejnieha f'dawn l-aħħar ġimagħtejn bit-tama li sal-aħħar tas-sajf tkun implimentata wkoll.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-ground handling għaddejjin bir-riformi wkoll.

Ġiet ikkreata kumpanija ġdida u fix-xhur li ġejjin l-istaff se jiġi transferit permezz ta' agreement li sar.

Jien konfidenti li hemm nistgħu naħdmu ukoll biex intejbu t-turnaround għall-kumpanija għal meta jiġu l-flights lejn pajjiżna.

Jiena nxtaqt nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-Airmalta għall-isforzi li għamlu.

Jien fiduċjuż li se jkollna suċċess.

Ovvjament se jkun hemm a few hiccups along the way, imma l-ebda kumpanija ma tikber bir-rata li kbirna mingħajr ma jkollok a few hiccups!

Dawn huma biss hiccups temporanji li aħna qegħdin nindirizzaw u aħna konfidenti wkoll li se nkomplu nagħtu r-riżultati.

Ovvjament l-Airmalta se jibqa jkollha technical faults bħalma jkollhom airlines oħrajn, però s-servizz li toffri huwa rikonoxxut ukoll.

Fil-fatt, kumpanija li tagħmel reviews tal-airlines kollha madwar id-dinja kklassifikat lill-Air Malta bħala waħda mill-aħjar għaxar airlines fid-dinja.

Għalhekk xtaqt nirringrazzja lil-leadership u lill-istaff tal-Air Malta tal-isforzi li qegħdin jagħmlu.

Jien konfidenti li l-Air Malta se tkun suċċess kbir u li l-Maltin u l-Għawdxin se jkunu kburin biha.

Irrid ngħid grazzi wkoll lill-Malta Hotels and Restaurants Association li b'mod kontinwu jibqgħu jiġu b'ideat għall-Air Malta ta' kif nistgħu nsaħħu.

Aħna qed nisimgħu l-ideat tagħhom u qed naħdmu magħhom biex nimmitigaw l-issues li jinqalgħu minn żmien għal żmien.

Wara li tkellimt dwar l-MTA u r-rotot nixtieq issa naqleb għall-Malta Tourism Authority.

Hawn xtaqt nirringrazzja lil Dr Gavin Gulia, lis-CEO Paul Bugeja u l-leadership team li għandna ġewwa l-MTA b'mod partikolari lid-Deputy CEO Leslie Vella u Carol Micallef tax-xogħol li qed jagħmlu fl-MTA.

L-MTA qed taħdem biex tattira aktar niċeċ lejn pajjiżna.

Ma tantx għandi ħin, però xtaqt insemmi li ċerti niċeċ qegħdin verament javvanzaw, fosthom il-cultural tourism li qed jattira ċerti nies lejn pajjiżna.

Għandna wkoll il-faith tourism fejn qed niltaqgħu ma' gruppi ġodda li qed jiġu jaraw il-patrimonju kbir li għandna f'dak li għandu x'jaqsam ma' reliġjon.

Pereżempju qed ikollna gruppi li jiġu speċifikatament biex iżuru t-tempji neolitiċi.

Niċċa oħra li qed taħdem fuqha l-MTA hija tal-LGBTIQ fejn il-ġimgħa l-oħra ħadu sehem ukoll fil-Proud Experience ġewwa Londra u din is-sena se jkun hemm numru ta' festivals fis-sajf għas-settur tal-LGBTIQ, li huwa settur importanti ukoll u li jinvolvi ħafna flus.

Xtaqt insemmi wkoll is-settur tal-conventions fejn l-MTA din is-sena tat sapport lil 80 convention individwali, li wħud minnhom huma żgħar, fejn forsi jkollok 100 ruħ, u wħud minnhom huma kbar u jkollok 2,500 ruħ sa 3,000 ruħ.

Qed nirreklamaw lil pajjiżna għal dawn il-conventions u qed nattendu dedicated events u qed naħdmu wkoll ma' ħafna associations għax l-industrija qed tinbidel.

Qed naħdmu mad-DMCs u qed naħdmu wkoll mal-associations tal-Medical Practioners u tal-Isports biex inġibu dawn it-tip ta' events lejn pajjiżna.

Waqt li qed nitkellem dwar dawn l-events tajjeb li nsemmi wkoll xi ħaġa li jien nemmen ħafna fiha.

Qed naħdmu flimkien mal-Permanent Secretary tiegħi Ronald Mizzi biex f'Malta jkollna a proper convention centre.

F'pajjiżna m'għandniex convention centre li jesa' 2,000 sa 3,000 ruħ li huwa fit for purpose.

Qed naħdmu fuq feasibility study biex naraw kif nistgħu naslu għal dan.

Illum il-ġurnata l-lukandi qed jgħinuna ħafna dwar dan.

L-MCC qed tgħinna wkoll, però xorta hemm dak il-gap.

Jiena konfidenti li fis-snin li ġejjin inkunu nistgħu nħabbru inizjattivi oħrajn f'dan ir-rigward.

Rigward is-settur tal-English language teaching (ELT), aħna naħdmu ħafna mal-FELTOM li hija federazzjoni proattiva ħafna u sejrin tajjeb ukoll.

Qed ikollna numru ta' studenti li ġejjin mis-South America, mic-Ċina, mis-South Korea, mill-Ġappun u mill-Ungerija.

Dan huwa settur li qiegħed jikber ħafna u li aħna kburin ħafna bih.

Xtaqt nirringrazzja lill-kollegi tiegħi l-Onor.

Julia Farrugia Portelli u lill-Onor.

Evarist Bartolo tax-xogħol li qed jagħmlu vis-à-vis il-work study visa li hija importanti ħafna.

Mhux se nitkellem wisq dwar Għawdex li huwa niċċa li qed nippromwovu bħala settur għalih, għaliex dwaru tkellmet il-kollega tiegħi l-Onor.

Justyne Caruana, il-Ministru għal Għawdex, li qed taħdem b'ruħha u b'ġisimha biex dan is-settur jissaħħaħ.

Aħna qed nagħtuha s-sapport kollu għaliex tassew nemmnu f'Għawdex u persważ li nistgħu nikkreaw a destination which is all year round.

Nissapportjaw id-diving intiatives li diġà hemm, nissapportjaw il-festival tourism, il-cultural tourism u l-eco agricultural tourism li qed iseħħ ġewwa Għawdex ukoll.

Tajjeb li nsemmu wkoll il-cruises u għalfejn dawn huma importanti għal pajjiżna.

Mill-cruiseliner terminal jgħaddu 780,000 passiġġier.

Dan huwa settur li jiġġenera mal-€94 miljun fis-sena fl-ekonomija tagħna.

Qed naħdmu mal-MTA, mal-cruiseliner terminal u mal-cruise network biex nassiguraw li jkollna l-fly-cruises li jiġu lejn pajjiżna biex insaħħu n-numru ta' passiġġieri li jiġu jagħmlu jumejn jew tlett ijiem Malta mbagħad jaqbdu l-cruise minn hawnhekk.

Din is-sena nidejna numru ta' fly-cruises ġodda, xi ħaġa pożittiva għall-pajjiż.

Hawn xtaqt nirringrazzja lill-MIA u lil-leadership tagħha għaliex l-ewwel nett qegħdin ikampaw tajjeb mat-tkabbir li kellna tul dawn l-aħħar snin fit-turiżmu imma anke fuq il- qasam tal-cruiseliners.

Nafu li l-Ħamisijiet ikunu sfida mhux ħażin għaliex jaslu ħafna nies li jaqbdu l-fly-cruises.

Aħna ħdimna mal-Malta International Airport fuq il-pjan biex ikun hemm riġenerazzjoni tal-area biex ikollhom aktar counters, ikollhom aktar retail space, iktar check-in counters, aktar spazju għat-turisti, car park u fil-futur ikollhom anke airport hotel.

Din hija parti mill-viżjoni tagħna għall-cluster ta' ħdejn l-airport u min-naħa tagħna se nibqgħu nagħtu s-sapport lill-MIA.

Tajjeb li nsemmi wkoll l-events, xi ħaġa importanti li t-turisti jfittxu.

Waħda mir-raġunijiet għalfejn ħafna turisti qed jerġgħu jiġu lejn pajjiżna – din dejjem qed jgħiduhielna - hija li qed jiġu organizzati numru ta' events f'pajjiżna.

Din is-sena kienet il-Valletta 2018 u hawn nixtieq nifraħ lill-Onor.

Deo Debattista u lil Jason Micallef tax-xogħol li qegħdin jagħmlu għaliex qed ikollna events li huma ta' livell għoli ħafna.

Min-naħa tal-MTA qed nippromwovu Valletta 2018 kemm nifilħu f'kull fiera u f'kull post possibbli u fil-pubblikazzjonijiet kollha, tant li rnexxielna nġibu coverage tajjeb anke mis-CNN.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-festival tourism fejn kellna suċċess fil-passat, b'events bħall-Isle of MTV, il-Lost and Found u oħrajn, din is-sena qed nintroduċu konċetti ġodda wkoll, fosthom bil-festival Elrow li ġej Malta għall-ewwel darba f'Settembru, u Abode on the Rocks li organizzajnieh flimkien mal-Ministru għal Għawdex.

Dan tal-aħħar seħħ f'Għawdex il-weekend li għadda u għalih ġew apposta 1,500 Ingliż.

Il-BBC Radio 1 event li se jsir ġewwa pajjiżna għal Santa Marija huwa event importanti ħafna li fih se jipparteċipaw Rita Ora, Martin Garrix u persuni oħra magħrufa.

Dan se jiġi aired fuq il-BBC ukoll, fuq Radio 1 u anke fuq l-istations tagħhom.

Fl-opinjoni tiegħi dawn huma kollha events importanti ħafna li rridu nsaħħu u nkabbru, però ma nistgħux nieqfu fuq il-mużika biss.

Il-mużika hija importanti, però jiena nemmen li għandu jkollna wkoll events għall-familji u għat-tfal.

Ħafna turisti jgħidulna li meta jiġu Malta ma jsibux biżżejjed attivitajiet x'jagħmlu mat-tfal.

Din hija verità u rridu nindirizzawha.

Fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru inizjattiva ġdida, event kbir ieħor li għandu x'jaqsam mat-tfal biex nassiguraw li fix-shoulder months f'pajjiżna jkun hawn aktar attrazzjonijiet għat-tfal u l-familji.

Apparti minn dan kollu, it-target tagħna tul is-sentejn li ġejjin hu li jkollna a major show li jiġi f'pajjiżna u li jkollu a Maltese context.

Naħseb li jekk jirnexxielna norganizzaw event tul is-sena kollha nkunu f'pożizzjoni fejn mhux biss igawdu t-turisti imma jgawdu wkoll il-Maltin.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq l-infrastruttura u l-prodott.

Il-kollegi mill-Oppożizzjoni staqsew dwar fondi tal-EU.

Tajjeb li ngħid li l-finanzjament tal-infrastruttura qed iseħħ permezz ta' financing tal-Gvern ċentrali, permezz tal-eco contribution, permezz ta' private public partnerships u permezz ta' EU funds.

Tajjeb li ngħid li l-investiment li qed isir ġewwa l-Belt Valletta huwa kollu permezz ta' EU funds.

Aktar tard din il-ġimgħa se nħabbru proġett turistiku ġdid ieħor biex nirrijabilitaw ċerti siti storiċi ukoll.

Rigward il-Belt Valletta ma nistax ma nirringrazzjax lill-Grand Harbour Regeneration Corporation (GHRC), lill-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, lil Gino Cauchi u lill-kumplament tat-tim li tant qiegħed jaħdem f'dan ir-rigward.

Permezz tal-GHRC u l-MTA li taħdem magħhom id f'id ħloqna an open space ġdid fl-area tal-funtana tat-Tritoni ġewwa pajjiżna.

Bħalissa qed naħdmu biex inlestu d-ditch tal-Belt ukoll u fil-ġranet li ġejjin se nkunu qegħdin nibdew ix-xogħol fuq ir-restawr tas-swar.

Se jsir xogħol ta' restawr tal-French and English Curtain Bastions, wara tal-German Curtain Bastions u wkoll dawk Franċiżi li jinsabu faċċata ta' Fountain Street.

Se naħdmu ukoll fuq ir-restawr tal-Bażilika u knejjes u nagħmlu upgrade tal-faċċata tad-dar li kien joqgħod fiha Dun Mikiel Scerri, li hija attrazzjoni wkoll, u noħolqu heritage trail.

Se nirrestawraw ukoll il-faċċata tal-Baviera li hija daqsxejn mitluqa, l-Auberge d'Aragon u l-House of Catalunya.

Se nirrestawraw ukoll il-barracks l-antiki, l-istreet shrines, imma se nassiguraw ukoll li fejn għandna appartamenti ta' akkomodazzjoni soċjali fil-Belt nirranġawhom biex ikollna turiżmu sostenibbli li jgawdu minnu l-komunitajiet.

Se naħdmu biex nindirizzaw il-faċċati li hemm bżonn jitranġaw, fejn għandna nxir barra u faċċati u gallariji mitluqin.

Se naħdmu wkoll fejn għandek appartamenti ta' akkomodazjzoni soċjali fil-Belt li m'għandhomx aċċess għal-lift.

Dawn se ngħinuhom permezz ta' €24 miljun investiment li qed isir fin-naħa t'isfel tal-Belt.

Tajjeb infakkar ukoll li fin-naħa t'isfel tal-Belt qed naħdmu flimkien mal-concessionaire biex nimplimentaw il-proġett ta' transport links bejn Tas-Sliema, il-Belt u t-Tlett Ibliet permezz ta' mina li tgħaddi minn taħt il-Belt.

Xtaqt nirringrazzja lill-Foundation for Tourism Zones, lil Joe Cassar, lil Ronnie Vella u l-kumplament tat-team li qed jaħdmu taħt id-direzzjoni tal-MTA u tas-Segretarju Permanenti Ronald Mizzi biex nassiguraw li ż-żoni turistiċi jiġu upgraded.

Kif qalu l-kollegi tiegħi, sar ħafna xogħol fiż-żoni turistiċi kollha anke f'żoni li tradizzjonalment ma kienx isir xogħol fihom.

Din is-sena se nkunu qegħdin insaħħu dik il-capability.

Bdejna f'Paceville fejn għamilna management committee u flimkien mal-Ministru Ian Borg ħdimna biex isiru ħafna mit-toroq ta' Paceville biex nassiguraw li jsir upgrade hemmhekk.

Sur President, aħna mhux se nieqfu hawnhekk.

Flimkien mal-Mediterranean Tourism Foundation u flimkien mal-Foundation for Tourism Zones qed naħdmu fuq pjan ta' riġenerazzjoni għal Paceville u San Ġiljan biex ikollna upgrade xieraq.

Se nagħmlu l-istess f'San Pawl il-Baħar għax nirrikonoxxu li hemm żoni f'San Pawl il-Baħar u Buġibba li huma mitluqin u jistħoqqilhom ferm aħjar.

Se nagħmlu l-istess għaż-żona tal-Gżira, għal The Strand Tas-Sliema u għaż-żona ta' Marsaxlokk li tant hija importanti għal pajjiżna fejn diġà lestejna car park.

F'Marsaxlokk qed isir natural tourism hub fin-naħa t'isfel tal-pajjiż.

Hemm lukandi li qed jiġu żviluppati f'Marsaxlokk, hemm guesthouses u għandna wkoll diversi attrazzjonijiet.

Il-car park se jitlesta minn hawn u ftit ġimgħat oħra, u kif inlestu l-car park se jsiru żewġ toroq oħra.

Fix-xitwa se nagħmlu r-riġenerazzjoni taż-żona Tal-Magħluq u kif jitlesta Tal-Magħluq naqilbu għax-Xatt is-Sajjieda.

Barra minn hekk, minn hawn u ftit xhur oħra jibda x-xogħol fuq il-park ġdid li se jkun a natural barrier mill-Freeport għal Birżebbuġa.

Hawnhekk xtaqt nirringrazzja lill-Freeport għas-sapport finanzjarju li se jagħtu biex insaħħu din il-lokalità.

Qed naħdmu mal-Freeport biex jinvestu fi cranes ġodda biex inaqqsu l-istorbju li jaffettwa l-lokalità kif ukoll it-turisti, u qed naħdmu wkoll fuq car park ġdid għal Birżebbuġa.

Bħalissa għaddejjin f'konsultazzjoni mal-Oppożizzjoni fuq Wied iż-Żurrieq li huwa importanti wkoll, biex nindirizzaw il-problema kbira tal-parking.

Niġi issa għall-bajjiet.

Din is-sena għamilna sand replenishment fil-Bajja ta' San Ġorġ u perched beach f'Buġibba li ntlaqgħu tajjeb mill-pubbliku.

Dan is-sajf il-Malta Tourism Authority se tagħmel experimental beach nourishment project f'Balluta.

Dan se jsir fil-ġimgħat li ġejjin u l-intenzjoni tagħna hi li l-bajja jkollha wisa' ta' 20 metru u we renourish żona ta' 900 metru kwadru biex noħolqu a sandy beach f'Balluta.

Tajjeb ngħid li bħala Malta Tourism Authority qed nixtru l-apparat biex dan in-natural replenishment isir ta' kull sena għax hemmhekk il-wave current hu li hu u, għaldaqstant, parti minn dawn il-bajjiet jerġgħu jittieħdu, imma bl-investiment fl-infrastruttura nkunu nistgħu nagħmluha ta' spiss u nżommuha.

Hemm nuqqas ta' bajjiet fiż-żona ta' Tas-Sliema u jiena persważ li sandy beach hemmhekk jintlaqa' tajjeb ukoll.

Niġi issa għall-Bajja tal-Għadira li dwarha tkellem ħafna l-kollega tiegħi, l-Onor.

L-għan tagħna huwa li jkollna proġett sostenibbli fl-Għadira.

Ir-realtà hija li llum tmur l-Għadira u kulħadd imwaħħal ma' kulħadd.

Ir-realtà hi li din il-bajja bilfors ridna nagħmlu xi ħaġa dwarha.

Naqbel mal-Oppożizzjoni li l-blue flag irridu nżommuha u nsaħħuha.

Naqbel ukoll li rridu nindirizzaw l-issue tal-parking fil-Mellieħa.

Fil-fatt bħalissa bdejna niżviluppaw pjanijiet dwar dan.

Fl-erba' xhur li ġejjin se jsiru aktar studji fuq il-bajja tal-Mellieħa fejn diġà saru numru ta' studji minn barranin u mill-Maltin ukoll.

L-idea tagħna hija li l-bajja tal-Mellieħa tikber permezz ta' metodi ambjentalment sensittivi.

Se nċaqilqu r-ramel li diġà qiegħed fil-bajja u nżiduh b'85,000 metru kubu permezz ta' suction dredging.

Dan huwa proġett importanti u kbir ħafna.

Il-bajja se tikber sew u f'ċerti żoni se toħroġ 30 metru 'l barra.

Biex isir dan il-proġett se jsir investiment qawwi u ma nistgħux nitilfu r-ramel li nkunu għamilna.

Il-proġett tal-Balluta huwa wieħed żgħir u differenti, għax tista' tagħmel replenishment fuq bażi regolari, però dak tal-Mellieħa rridu nagħmluh b'mod li nassiguraw li jkun ambjentalment sensittiv.

Għaldaqstant, qed isir studju biex isir wave deflector biex b'hekk permezz ta' natural wave deflectors ir-ramel ma jintilifx.

Qed naħdmu wkoll fuq it-triq tal-Mellieħa u qegħdin niddiskutu options differenti mal-Ministru Ian Borg dwar dan.

Jiena naħseb li se jkun proġett verament sabiħ fejn il-bajja tal-Mellieħa tkun a world class beach f'pajjiżna u fiha jkun hemm il-beach accessories kollha, fost oħrajn showers, changing rooms u lockers li jkunu tal-livell dak li ħaqqu l-poplu Malti u t-turist li jżur dawn iż-żoni.

Din is-sena diġà għamilna xogħol f'din l-area.

Għamilna parti mill-promenade, nidejna ċerti xogħlijiet fil-Mellieħa, għamilna changing rooms, imma dan mhux biżżejjed.

Issa rridu ntellgħuha mill-inqas tliet notches u verament ikollna a world class beach facility fil-Mellieħa.

L-MTA - u għal darb'oħra nirringrazzja t-tmexxija tal-MTA – qed taħdem fuq beach accessories biex insaħħu u ndaħħlu s-showers u changing rooms ma' Malta kollha.

Dawn huma inizjattivi li huma importanti ħafna.

Ma tantx fadalli ħin, però xtaqt insemmi l-isports tourism fejn qed naħdmu biex niżviluppaw rugby ground ġdid, faċilitajiet ġodda tal-waterpolo u ħdimna wkoll fuq ix-shooting range flimkien mas-Segretarju Parlamentari Clifton Grima.

Dawn huma kollha inizjattivi importanti ħafna.

Semmejt li għandna l-intenzjoni li jkollna convention centre f'pajjiżna li hija mira importanti.

Bħalissa l-Mediterranean Conference Centre qed tikkomplementa l-inizjattivi fuq konvenzjonijiet.

Jekk għada pitgħada niġu f'pożizzjoni li jkollna convention centre apposta, inkunu nistgħu nikkonvertu l-MCC u ssir a proper opera house, a proper theatre.

Se nkunu għaddejjin b'eżerċizzju ta' rebranding tal-Mediterranean Conference Centre u għall-40 sena anniversarju tagħha, aktar tard is-sena d-dieħla, se nkunu qegħdin ninawguraw a rooftop venue.

Dan se jkun venue mill-isbaħ fejn taħtek iġġib il-Port il-Kbir.

Se jkollna wkoll mużew 'Reliving the Sacra Infermeria' u se nipprovaw ngħaqqdu l-Mediterranean Conference Centre ma' Sant'Iermu.

Xtaqt niringrazzja liċ-Chairperson tal-MCC, id-Dentist Kenneth Spiteri, flimkien mas-CEO Pierre Fenech għax-xogħol siewi li qed jagħmlu hemmhekk.

Nagħlaq billi nerġa' ngħid li aħna se nibqgħu naħdmu mal-istakeholders kollha, naħdmu mal-Oppożizzjoni, mal-Hotels and Restaurants Association, mal-Mediterranean Tourism Foundation, li għandna potenzjal qawwi, maċ-Chamber, mal-FELTOM u mal-FATTA biex nassiguraw li t-turiżmu jkun suċċess għal pajjiżna.

In-numri huma tajbin, it-tkabbir ekonomiku huwa tajjeb, is-settur privat jemmen u qed jinvesti l-flus tiegħu f'dan is-settur, u aħna bħala Gvern se nagħmlu l-istess.

Se nibqgħu nsaħħu r-rotot, se nibqgħu nsaħħu l-Air malta, insaħħu l-prodott, inżidu l-konvenzjonijiet u l-events.

Fuq kollox, insaħħu wkoll l-infurzar u l-compliance ħalli nassiguraw li jkollna a well-versed product.

Nirringrazzjakom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2018 skont l-Att dwar is-Servizz tal-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu (Kap. 408).

L-ISPEAKER: Peress li ntalbet votazzjoni, din se tittieħed fis-seduta tal-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018, skont il-ftehim milħuq mill-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Konrad Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

KONRAD MIZZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tnejn, 11 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Siġurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018 – votazzjoni;

Emenda tal-Gvern għall-mozzjoni tal-Oppożizzjoni dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar ħasil ta' flus u evażjoni tat-taxxa – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għassena 2018 – votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għassena 2018 – votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq f'din is-seduta l-ħin tal-Aġġornament mhux se jittieħed.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, 11 ta' Ġunju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

F'12.03 p.m., skont il-ftehim milħuq, il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.