DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni t-talba tal-Onor.

Ryan Callus sabiex jiġi reġistrat bħala preżenti fil-Minuti tas-Seduta 164 tas-7 ta' Novembru 2018, u wara li eżaminat il-filmat tal-istess seduta, irriżulta li dan il-Membru għandu jidher preżenti.

Għaldaqstant is-Sedja ordnat li ssir il-korrezzjoni relattiva fil-minuti tas-Seduta msemmija.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 178, li saret fis-6 ta' Diċembru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport dwar il-parteċipazzjoni tas-Sedja fis-Sessjoni Annwali tal-2018 tal-Konferenza Parlamentari dwar il-WTO, li ġiet organizzata mill-Inter-Parliamentary Union (IPU) u l-Parlament Ewropew, fil-Kwartieri Ġenerali tal-IPU f'Ġinevra fis-6 u s-7 ta' Diċembru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – LABORATORJI

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka liema laboratorju jew laboratorji fil-preżent qed jiġu ingaġġati biex janalizzaw ir-residwi ta' pestiċidi f'kampjuni ta' oriġini veġetali u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' analiżi ta' residwi li qed isiru minn kull laboratorju rispettiv?

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018) (f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): L-informazzjoni qed tinġabar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, f'din il-Kamra konna approvajna l-Att dwar il-Produzzjoni tal-Kannabis għall-Użu Mediċinali.

Peress li s-Segretarju Parlamentari kien involut f'dik il-liġi, jista' jaġġorna lill-Kamra u jgħid fiex wasalna u anke x'tip ta' mediċina hawn fis-suq għall-pazjenti Maltin?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant tal-mistoqsija tiegħu.

Irrid ngħid li qed nagħmlu avvanzi kbar, anke għaliex issa għandna linji gwida speċifiċi ta' kif nirregolaw dan il-qasam.

Barra minn hekk, għaxart ijiem ilu ospitajna l-Medical Cannabis World Forum, li kien suċċess kbir għaliex intwera ħafna interess kbir livell internazzjonali.

Hemmhekk aħna ppruvajna npoġġu lilna nfusna bħala leaders f'din il-ħaġa.

Dan għaliex għalkemm il-liġi tagħna hija forsi xi ftit ċkejkna, meta konfrontata ma' ta' pajjiżi akbar minna hija aktar to the point u aktar serja.

U qed nażżarda ngħid li hija aktar serja għas-sempliċi raġuni li għamilna distinzjoni kbira bejn dak li huwa mediċinali u dak li huwa rikreattiv.

Fis-suq diġà hawn disponibbli minn dawn il-mediċinali u hawn anke spiżeriji disponibbli.

Ovvjament hemm aktar prodotti li se jiġu introdotti fis-suq, però biex wieħed jixtrihom irid dejjem il-preskrizzjoni ta' tabib li jħossu kompetenti fil-qasam.

Mhijiex xi ħaġa ta' kwalifika jew le, imma jrid iħossu kompetenti fil-qasam.

Din il-preskrizzjoni mbagħad trid tgħaddi minn idejn is-Superintendent tas-Saħħa Pubblika biex tagħmel l-ivvettjar tagħha u tara jekk dak li qed jiġi preskritt huwiex ideali u konformi mal-istess liġi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, il-kannabis għall-użu mediċinali hija żvilupp pjuttost ġdid fil-qasam tal-mediċina u allura t-tobba u l-infermiera tagħna ftit studjaw dwarha.

Jista' allura s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk jaqbilx li għandu jingħata taħriġ lit-tobba, lill-infermiera u forsi anke lill-ispiżjara, dwar l-użu u dwar l-effetti kollaterali tagħha?

Din hija xi ħaġa li ilni ninsisti fuqha.

Kif jaf is-Segretarju Parlamentari, li huwa tabib, huwa importanti u għandna obbligu li nfiehmu lill-pazjenti x'inhuma l-effetti kollaterali u x'inhuwa l-użu ta' dawn it-tip ta' mediċinali.

B'hekk, wieħed ikun aktar konformi mat-trattament li jingħata.

Għalhekk, nerġa' ngħid, jeħtieġ li jkun hawn aktar għarfien fost il-professjonisti biex in return dawn ikunu jistgħu jfiehmu lill-pazjenti tagħhom.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Sur President, naqbel mal-Onor.

Fil-fatt diġà organizzajna lectures f'dan ir-rigward, però dawn mhumiex biżżejjed.

Il-ġimgħa l-oħra kellna l-Malta Medical School Conference, li attendew għaliha numru kbir ta' professjonisti u studenti u hemmhekk innotajna li għalkemm kien hemm concomittant lectures, għal-lecture dwar il-kannabis mediċinali kellna attendenza numeruża ħafna.

L-ewwel nett, kif qed jgħid tajjeb l-Onor.

Interpellant, din hija xi ħaġa ġdida.

Fil-fatt, m'aħniex se nieqfu hemm għax waqt l-istess produzzjoni se nkunu qed ninvestu kemm fir-riċerka kif ukoll fid-data collection sabiex inkunu aktar fi stat li nistgħu nidentifikaw l-użu tagħha.

Barra minn hekk, qegħdin fi ftehim u f'komunikazzjoni mal-Awtorità tal-Mediċini tal-Olanda u tal-Iżrael sabiex inkomplu nitgħallmu fuq din il-mediċina li, sfortunatament, bdiet fuq sieq ħażina.

Sintendi l-fama tagħha għall-użu rikreattiv ippreċedietha però aħna qed nagħtu prova li apparti l-użu rikreattiv, li aħna m'għandna x'naqsmu xejn miegħu, din il-pjanta għandha l-aspett mediku tagħna.

Dan wieħed jista' jikkomparah mal-każ tal-morfina, imma bil-maqlub.

Il-morfina bdiet bħala xi ħaġa medika iżda, sfortunatament, spiċċat abbużata.

Din bdiet bil-kontra u għalhekk qed nipprovaw inneħħulha din l-istigma u fl-istess ħin nuru li hija mediċina li tista' tintuża għal skopijiet mediċinali wkoll.

Rigward is-sigurtà, ma rridx ninftiehem ħażin imma din hija pjuttost sigura jekk tintuża kif suppost.

Dan bħal kull mediċina oħra.

Għalhekk kienet importanti r-regolazzjoni tagħha u għalhekk enfasizzajna li jekk il-labelling jgħidlek mod, dan għandu jkun konformi ma' dak li ssib ġol-bott.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Jista' s-Segretarju Parlamentari jirrapporta lil din il-Kamra x'kien l-eżitu taż-żjara li għamel din il-ġimgħa ġewwa l-Albanija?

Xi frott ħareġ minn din iż-żjara?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Meta morna l-Albanija, fil-bidu ta' din il-ġimgħa, iffirmajna memorandum of understanding mal-awtorità responsabbli mill-kompetizzjoni u l-affarijiet tal-konsumatur tal-Albanija, li hija l-ekwivalenti tal-Malta Competition and Consumer Affairs Authority (MCCAA) tagħna.

Dawn għadhom fil-fażi li qed jorganizzaw il-qafas legali.

Fil-fatt, iltqajna mal-Prof.

Juliana Latifi, li se tkun l-ewwel chairperson tal-awtorità responsabbli mill-kompetizzjoni u l-affarijiet tal-konsumatur ta' hemmhekk.

Il-Prof.

Latifi tgħallem il-liġi u kienet ukoll maġistrat.

Inzertajna wkoll li konna l-ewwel delegazzjoni li marret l-Albanija eżatt wara li ġiet aċċettata l-proposta li jerġgħu jiftħu n-negozjati biex l-Albanija tidħol fl-Unjoni Ewropea u allura ħadu aktar gost bina.

L-iskop ta' din iż-żjara kien li naqsmu magħhom l-esperjenza tagħna f'dik li hija liġi dwar il-kompetizzjoni u l-konsumatur.

Tajniehom ukoll il-possibbiltà li niskambjaw dokumenti li mhumiex kunfidenzjali.

Barra minn hekk, offrejnielhom li naqsmu magħhom l-expertise tagħna f'dan il-qasam filwaqt li offrejnielhom li jekk ikollhom xi ekonomisti jew nies gradwati fl-ekonomija, dawn jistgħu jiġu jaħdmu magħna fuq sistema ta' fellowship, jieħdu s-salarju u jkunu jistgħu jagħmlu wkoll dottorat jew ikomplu jispeċjalizzaw.

Ħafna minnhom jitkellmu sew bil-lingwa Ingliża u allura m'għandux ikun hemm diffikultajiet.

Sur President, għal din iż-żjara akkumpanjani l-Onor.

Clayton Bartolo, li kien importanti, anke biex saret il-komunikazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi.

Iltqajna wkoll mal-Ispeaker tal-Kamra tal-Albanija.

Fil-fatt, sella għalik, Sur President, u deher li jafek sew.

Imbagħad iltqajna mar-Rettur tal-Albanian University, li hija tabiba, u wrejna x-xewqa li jekk ikun hemm speċjalisti jew inkella farmaċisti li jridu jiġu jaħdmu mal-Awtorità dwar il-Mediċini u ndaħħluhom fis-sistema tal-fellowship, dawn huma more than welcome.

Dawn jistgħu anke jagħmlu dottorat fil-farmaċija.

Iltqajna wkoll mal-Kummissarju tad-Data Protection li għamel analiżi fl-eventwalità li jiġi ffirmat memorandum of understanding f'dan il-qasam.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: L-Att dwar il-Produzzjoni tal-Kannabis għall-Użu Mediċinali ilu li daħal fis-seħħ minn Marzu 2018.

Dik hija xi ħaġa tajba u jien nemmen ħafna fiha.

Issa s-Segretarju Parlamentari rrefera għall-kompetenza tat-tabib u l-Onor.

Galea rrefera għall-importanza tal-continuing medical education (CME) u għaldaqstant jien se nirreferi għat-therapeutic cannabis practice, minn fejn joħorġu r-riskji, il-benefiċċji u l-linji gwida.

Nifhem li minkejja li għaddew dawn ix-xhur kollha għad għandna nuqqas ta' għażla f'dik li hija kannabis mediċinali, speċjalment meta wieħed iqis ir-ratios tas-CBD u t-THC.

Fil-fatt, ir-ratios li għandna bħalissa huma fl-estrem tar-range, jiġifieri 1:20 jew 1:22 u fl-ebda linji gwida ma nsibu li dawn għandhom ikunu inqas minn 1:15.

Jiġifieri għandna prodott li huwa aktar psychotropic milli wieħed jistenna.

Issa meta tabib jippreskrivi l-mediċina tal-kannabis, dejjem jibda in a step-up approach.

Għalhekk, jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid x'qed isir min-naħa tal-Awtorità dwar il-Mediċini biex mill-aktar fis jiddaħħlu mediċini li huma aktar prattiċi biex jintużaw mill-pazjenti skont l-indikazzjonijiet li jkollhom bżonn? lssa ilna minn Marzu nistennew.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Aħna nafu b'din id-diffikultà.

Fil-fatt, permezz tal-Intelligence and Access Unit li għandna fi ħdan l-Awtorità dwar il-Mediċini, qed naraw swieq li jistgħu jipprovdulna dawn il-preċentwali differenti.

Biss, wieħed irid ikun ċert li dak li jiġi offrut veru jkun ġol-bott, biex inpoġġiha fi kliem sempliċi.

Bħall-Onor.

Interpellant, jien ukoll nemmen li ma jistax ikun li jkollok extremes ta' trattament, jiġifieri a very low dose jew a very high dose.

Dak l-aspett qed nikkunsidrawh.

Diġà daħħalna erba' prodotti fis-suq u hemm oħrajn in the pipeline.

Barra minn hekk, ħarġet letter of intent għal għaxar kumpaniji biex jibdew joperaw minn Malta.

Ovvjament billi ħarġet letter of intent ma jfissirx li dawn awtomatikament se jkollhom il-liċenzja biex jipproduċu, però se jkollhom il-permess biex jagħmlu s-setup tagħhom, imbagħad l-Awtorità dwar il-Mediċini tirregola biex naraw li jkunu konformi mal-Good Manufacturing Practices (GMPs).

Għal diversi raġunijiet u s-serħan il-moħħ tal-pazjent kif ukoll għall-użu tajjeb tat-tabib huwa importanti li l-medical cannabis tiġi fuq l-istess livell bħal kull mediċina oħra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Jista' s-Segretarju Parlamentari jagħtina aktar informazzjoni dwar il-lista twila mhux ħażin ta' mediċini li raħsu, inkluż matul din is-sena?

Naf li hija xi ħaġa li ntlaqgħet tajjeb mill-pubbliku inġenerali u naf li anke hemm pjanijiet min-naħa tiegħu biex ikomplu jorħsu iżjed mediċini.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Sur President, kemm ilna fil-gvern, ċjoè mill-2013 sal-lum, raħħasna l-mediċini diversi drabi.

Biss biss diġà raħħasniehom darbtejn f'din il-leġiżlatura.

Raħħasna diversi tipi ta' mediċini, fosthom mediċini li jintużaw għall-kura ta' mard mentali, kif ukoll diversi mediċini li għandhom x'jaqsmu ma' kundizzjonijiet bħall-osteoporosis, problemi tal-istonku u mediċini li jintużaw għall-asthma.

Bi pjaċir ngħid li raħħasna wkoll l-Augmentin b'25%.

Dan huwa antibiotic li jintuża ħafna.

Sintendi mhuwiex l-iskop li dan jintuża aktar.

Bħal fil-każ ta' kull prodott ieħor, inti traħħas mediċina mhux biex din tintuża aktar jew tiġi abbużata iżda biex tkun aktar aċċessibbli.

Il-prezz ġieli jkun projbittiv għal ċertu nies u speċjalment fejn jidħol mard kroniku jsibuha iebsa li jibqgħu jixtru l-mediċini.

Fil-fatt, minn studji li saru barra minn Malta rriżulta li sfortunatament, terz tal-pazjenti, għal xi raġuni jew għax forsi jidhirilhom hekk jew għal raġuni finanzjarja, jagħżlu li ma jeħdux il-mediċini.

Dan kollu qed nagħmluh permezz tal-Access and Intelligence Unit u l-iskop huwa li flimkien mal-istakeholders, mal-importaturi u ma' dawk li jipproduċu, naraw x'inhija l-aħjar mediċina li hawn fis-suq u nġibu prezzijiet orħos sabiex ikollna mediċini aktar aċċessibbli għall-pazjent.

Fl-istess ħin intoduċejna wkoll mediċini ġeneriċi.

Dawn ikunu identiċi għall-mediċini normali però jkunu manufatturati minn kumpaniji oħra.

Allura peress li jkun hemm dan il-prezz kompettitiv, jgħin.

Barra li l-generic huwa tajjeb daqs l-originator, għandek prezzijiet aħjar u aktar aċċessibbli.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, peress li l-Awtorità dwar il-Mediċini taqa' taħt ir-responsabbiltà tas-Segretarju Parlamentari, jista' jgħid x'tip ta' inizjattivi tieħu din l-Awtorità?

Qed nistaqsi għaliex ftit li xejn nisimgħu dwar l-inizjattivi xjentifiċi, inkluż fuq il-midja.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Biex inkompli fuq il-medical cannabis ngħid li parti mill-profitt li nagħmlu minn fuq kull prodott tal-medical cannabis se tmur biex tkompli ssir ir-riċerka fl-istess qasam.

Apparti minn hekk, ilkoll nafu bil-problema globali li teżisti fuq l-apparat mediku minħabba ċ-ċertifikazzjoni tiegħu kif ukoll l-użu tiegħu u allura se nwaqqfu unit li tirregola dan l-apparat.

Hawnhekk qed nirreferi għal apparat mediku li jintuża fil-kura tal-pazjent, bħal stands u valves, liema apparat s'issa kien f'idejn l-MCCAA, li b'kumbinazzjoni qiegħda taħt ir-responsabbiltà tiegħi wkoll.

L-MCCAA kienet tivvaluta kwalità partikolari ta' dan l-appart mediku.

Bl-introduzzjoni ta' din il-unit però se nkunu qed naraw l-apparat mediku kollu sabiex il-pazjent jonqoslu r-riskju ta' kumplikazzjonijiet minn dan l-apparat.

Tgħidli: Allura bħalissa l-pazjent qiegħed f'riskju?

Le, mhuwiex, però l-problema hija li dan huwa liċenzjat f'pajjiż Ewropew, bir-riżultat li ġieli jista' jkollok, anke kif rajna mir-rapporti, użu erratiku.

L-iskop tagħna allura huwa li nistabbilixxu, bħalma qed nistabbilixxu fil-medical cannabis, awtorità serja li barra minn Malta jkun hemm min isegwiha.

B'hekk, inkunu leaders f'dan il-qasam ukoll.

Sur President, qed nagħmlu wkoll studju fuq adult stem cells.

Bħalissa għandna spiżjara li qed tagħmel dottorat f'dan il-qasam.

Dawn huma stem cells li jittieħdu minn pazjenti adulti u li mbagħad jistgħu jintużaw fuq l-istess pazjent li jkollu problemi f'diversi oqsma.

Il-konċett ta' adult stem cells huwa kompletament differenti minn dak ta' embryo stem cells.

Dawn l-adult stem cells jistgħu jittieħdu miż-żaqq tal-individwu u mbagħad, permezz ta' proċessi xjentifiċi, jintużaw fuq l-istess pazjent biex isewwu l-ħsara li jkollu xi mkien ieħor.

Barra minn hekk, qed nagħmlu wkoll aktar studji fuq mard rari, u hawnhekk ukoll għandna spiżjara li qed tagħmel dottorat f'dan il-qasam, kif ukoll fuq potential carcinogens.

Qed nagħmlu l-istess proċess tal-Valsartan sabiex l-Awtorità dwar il-Mediċini tkompli tikber u tagħmel ġid lill-pazjent Malti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, is-Segretarju Parlamentari huwa wkoll responsabbli mill-cleansing.

Filwaqt li napprezza ħafna x-xogħol li qed jagħmel, għaliex verament qed naraw xogħol tajjeb u anke xogħol immedjat, irrid ngħid li f'dan il-pajjiż għandna problema għax xi kultant nagħmlu proġetti li mbagħad naqgħu lura fil-manutenzjoni tagħhom.

Dan l-aħħar kont il-Belt u rajt ħaddiema li jaqgħu taħt is-Segretarjat tiegħu qed jagħmlu manutenzjoni b'mod aktar professjonali milli konna imdorrijin biha.

Jista' allura jgħid x'investiment qed isir f'dan is-settur?

Hemm xi ħsieb li d-dipartiment konċernat ikompli jissaħħaħ sabiex naraw aktar manutenzjoni f'dan il-pajjiż?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Sfortunatament kienet tendenza għal snin twal, minn kull amministrazzjoni, li nagħmlu proġetti kbar u l-follow-up tagħhom imbagħad ikun skars.

Qisu konna narawha bħala ħela ta' flus li inti tinvesti fil-manutenzjoni.

Fil-fatt, għandna ħafna proġetti f'Malta li jekk ma nsegwuhomx, se nitilfuhom.

Għalhekk, il-Cleansing Division issa se twaqqaf maintenance division bl-iskop li tieħu ħsieb tikkura proġetti li saru minn Transport Malta bħal, pereżempju, il-proġetti tal-Pjazza Tritoni, tal-Pjazza ta' Kastilja u tal-Valletta Ditch.

Irrid ngħid però li l-iskop ta' din il-maintenance division mhux se jkun li tara l-ħsara li saret tissewwa biss imma li tkun ukoll proattiva u tkompli ttejjeb dak li jkun diġà sar.

Rigward il-Belt Valletta, din is-sena l-Ministru għall-Finanzi għoġbu jagħtina €200,000 għall-manutenzjoni tal-Belt Valletta.

Ta' dan nirringrazzjah.

Sintendi issa se nagħmlu qafas ta' ħaddiema sabiex naraw li dawn il-€200,000 nonfquhom kollha u forsi s-sena d-dieħla jagħtina aktar!

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, peress li r-Renju Unit jista' jkun li joħroġ mill-Unjoni Ewropea, u jista' jkun li joħroġ bi ftehim jew mingħajr ftehim, jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid kif qed tipprepara ruħha l-Awtorità dwar il-Mediċini għal kull eventwalità?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Sur President, malli sirna nafu bil-Brexit u l-possibbiltajiet u l-konsegwenzi tagħha, mill-ewwel kellna taħdidiet mal-awtoritajiet Ingliżi kif ukoll mal-Kummissjoni għar-rigward tal-Awtorità dwar il-Mediċini.

Pereżempju mal-Malta Hotels and Restaurants Association (MHRA) itqajt darbtejn, l-ewwel darba f'Settembru tal-2017, u dakinhar l-atmosfera kienet kalma ħafna, u t-tieni darba xahar ilu ġewwa Canary Wharf però did-darba kienu daqsxejn aktar eċitati.

Fl-istess ħin iltqajt ma' Sir Michael Rawlins u ma' Dr Ian Hudson u nista' ngħid li kont qisni qed niltaqa' mas-sewwieqa tal-Maclaren għax li tiltaqa' magħhom hija xi ħaġa kbira ħafna.

B'riżultat ta' dawn il-laqgħat, fil-possibbiltà ta' Brexit aħna diġà qed nantiċipaw x'jista' jsir.

Aktar minn hekk, kemm bħala pajjiż kif ukoll bħala Unjoni Ewropea għandna ftehim mar-Renju Unit, s'issa verbali, għax la aħna u lanqas l-Unjoni Ewropea mhu se nħallu l-pazjenti Maltin mingħajr mediċini.

Il-fatt li aħna nitkellmu l-lingwa Ingliża jgħinna wkoll.

Fil-fatt konna qed nikkonsidraw il-possibbiltà li nimportaw mediċini mill-Irlanda biex nipprovaw inkunu pass ftit aktar 'il quddiem.

Biss kien hemm reazzjoni fl-Irlanda, mhux fil-konfront tagħna iżda aktar fil-konfront tal-pazjenti Irlandiżi, u jista' jkun li jogħlew il-prezzijiet.

Minkejja dan, żgur, u għandna wkoll il-barka tal-Ingliżi, li mhux se nħallu 'l-pazjenti tagħna mingħajr mediċini.

Dan apparti l-fatt li aħna membri tal-Commonwealth u f'każ li Brexit isseħħ, l-Ingliżi qed jarawna bħala l-pont bejn l-Unjoni Ewropea u l-Ingilterra.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali għas-sena 2017 tal-Kumitat tas-Sigurtà skont l-artikolu 14(4) tal-Att dwar is-Servizz tas-Sigurtà (Kap. 391), flimkien ma' Dikjarazzjoni tal-Prim Ministru skont l-artikolu 14(5) tal-istess Att;

Tagħrif dwar bordijiet ta' inkjesta maħtura mill-Prim Ministru skont l-Att dwar l-Inkjesti minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7857; u

Tagħrif dwar pagamenti li saru lil persuna partikolari mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7859.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' kuntratti ta' bejgħ ta' proprjetà li saru bejn Jannar 2014 u Diċembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8076.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pesticide Maximum Residue Level – Annual Monitoring Program Implementation mill-Marketing Surveillane Directorate fi ħdan l-Awtorità għall-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA), bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6821;

Ir-riżultati għas-sena 2018 dwar residwi ta' pestiċidi li nstabu f'oriġini veġitali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6822;

Kopja tal-Kodiċi ta' Etika għall-Avukati u l-Prokuraturi Legali u tal-Kodiċi ta' Etika għall-Avukati u Prokuraturi Legali fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali li dehru fil-Gazzetta tal-Gvern tas-27 ta' Jannar 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7837; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar użu ta' bricks mill-Construction and Maintenance Unit u mid-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp tal-Ministeru għal Għawdex minn wara Jannar 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8119.

L-ISPEAKER: Grazzi.

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, l-Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar avviżi ta' infurzar maħruġa mill-Aworità tal-Ippjanar fuq siti u binjiet fil-Belt Valletta minn wara Jannar 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8077; u

Tagħrif dwar avviżi ta' infurzar maħruġa mill-Aworità tal-Ippjanar fuq siti u binjiet fil-Marsa minn wara Jannar 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8078.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Nirringrazzjak.

Sur President, b'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8105, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li l-Ministru rrefera għal dokument li mhuwiex anness.

Aħna dejjem kellna l-prassi li jkollna d-dokumenti annessi.

L-ISPEAKER: Kollox sew, se nieħu ħsieb.

DAVID AGIUS: Grazzi.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum, it-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018, tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, l-Onor.

Robert Cutajar se jkun qiegħed jissostitwixxi lill-Onor.

L-Onor.

ALEX MUSCAT (President tal- Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp): Sur President, nippreżenta l-minuti konfermati tal-laqgħat numri 9 sa 12 tal-istess Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp li nżammu bejn it-28 ta' Mejju 2018 u l-21 ta' Novembru 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-5 ta' Diċembru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sur President, id-diskussjoni fl-istadju tat-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi saret fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa u llum se nkun qiegħed nagħmel il-winding up.

Tkellmu ħafna kelliema tal-Oppożizzjoni però d-diskorsi tagħhom ma tantx kellhom x'jaqsmu ma' dan l-Abbozz ta' Liġi imma aktar kienu marbutin mal-kantaliena li ilha għaddejja biha l-Oppożizzjoni tul dawn l-aħħar xhur.

Għaldaqstant nixtieq nirrispondi fil-qosor numru ta' punti politiċi li saru, u se nagħmel dan fil-qosor għax finalment din it-tip ta' diskussjoni ma tittrattax dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fost l-oħrajn saru punti fuq l-Individual Investors Program (IIP), li l-Oppożizzjoni ssejjaħlu l-programm ta' bejgħ taċ-ċittadinanza.

L-argumentazzjoni tal-Oppożizzjoni kienet li għandna nneħħuh, għalkemm jien għadni sal-lum ma nafx x'inhija l-pożizzjoni uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista fuq dan il-programm!

Jekk xejn iridu jiddeċiedu jekk humiex favur jew kontra dan il-programm u jekk jitilgħu fil-gvern hux se jneħħuh jew le!

Biex lill-membri tal-Oppożizzjoni nibdew neħduhom bis-serjetà meta jikkritikaw dan il-programm l-ewwel ħaġa li jridu jagħmlu hija li jgħidu lill-ħafna avukati li għandhom jimmilitaw fil-Partit Nazzjonalista biex jieqfu jippromwovuh, jipparteċipaw fih u jieqfu jieħdu l-kummissjonijiet minn fuqu!

Ma jistax ikollok esponenti, membri u deputati tal-Partit Nazzjonalista li għall-konvenjenza jikkritikaw dan il-programm u mbagħad hemm barra jmorru jiġru biex, fi kliemhom, ibigħu l-passaporti!

Jekk inti qed tieħu l-kummissjonijiet minn dan il-bejgħ tal-passaporti, kif qed tiddiskrivih l-Oppożizzjoni, imbagħad ma tistax tiġi hawnhekk u titkellem kontrih.

Naħseb li l-Oppożizzjoni trid tagħmel eżami tal-kuxjenza u tara eżattament xi trid.

Jew se tikkritika għax temmen verament dak li qed tikkritika, u allura hemmhekk wieħed jista' jibda jeħodha bis-serjetà, jew inkella se tibqa' titkellem għall-konvenjenza u għall-gallarija u mbagħad minn wara tagħmel mod ieħor.

Fuq dan jien se nieqaf hawn biex ma nkunx parteċipi f'dan il-faċċjoliżmu.

Sur President, saret ukoll kritika minn diversi esponenti tal-Oppożizzjoni fuq il-kwestjoni tas-Satabank.

Din tkellem dwarha b'mod prominenti ħafna l-Eks Kap tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Simon Busuttil, li kien hawn u xtaqt li baqa' ftit aktar biex jismagħni nirrispondi b'mod dirett id-diskors li għamel nhar l-Erbgħa.

L-ewwel nett huwa semma l-mijiet ta' ħaddiema li qal li qed isofru l-konsegwenzi ta' dak li ġara fis-Satabank.

Jien naħseb li ma jafx x'qed jgħid.

Jien iltqajt mal-ħaddiema kollha tas-Satabank u m'hemmx mijiet imma hemm 43 biex inkunu eżatti!

Ma nafx għal liema mijiet ta' ħaddiema kien qed jirreferi!

Forsi kien qed jitkellem fuq il-ħaddiema ta' xi bank ieħor, imma żgur mhux tas-Satabank.

Jien iltqajt personalment magħhom, ma qgħadtx inġibha fil-midja għax ma naħsibx li hija kwestjoni ta' midja, imma nikkonferma li ltqajt mal-ħaddiema kollha tas-Satabank.

Barra minn hekk, kien hemm diversi miżuri li ttieħdu fis-Satabank u dawn il-miżuri l-Gvern ma kienx parteċipi fihom għax, bħalma nafu, l-MFSA hija indipendenti u hija hi li tieħu d-deċiżjonijiet f'dan is-sens.

Imbagħad ovvjament għal kull deċiżjoni hemm ir-responsabilità li trid tinġarr.

Ma nistgħux nipprietkaw fuq l-indipendenza tal-awtoritajiet imbagħad meta l-awtoritajiet jieħdu azzjoni niġu hawnhekk u ngħidu lill-Gvern biex jintervjeni fuq dik l-azzjoni.

Jew se nħalluhom jaħdmu b'mod indipendenti jew inkella se nagħmlu l-indipendenza à la carte u niddeċiedu fejn il-Gvern għandu jintervjeni u fejn le.

Aħna nemmnu fl-awtoritajiet u nafdawhom u għad-deċiżjonijiet li jieħdu għandhom responsabbiltà xi jġorru.

Hawnhekk tajjeb li nsemmi fejn il-Gvern intervjena.

Pereżempju kif semmejna m'ilux, nidejna dak li ngħidulu hardship fund.

Hawnhekk irrid ngħid li l-allegazzjonijiet tal-Oppożizzjoni, li hemm numru ta' kumpaniji li ma jistgħux iħallsu lill-ħaddiema, mhuma veru xejn.

Dawn jew ma jafux x'qed jiġri jew inkella qed jigbdu biex jipprovaw jiġbdu l-attenzjoni tal-midja.

Fil-fatt, ma nistax nifhem kif gazzetta partikolari qalet li hemm numru ta' ħaddiema li qed ibatu minħabba dak li ġara għax mhux qed jitħallsu l-pagi meta jumejn qabel din l-istess gazzetta ppubblikat press release tal-Gvern fejn ħabbar dan il-hardship fund bl-iskop li jintuża minn dawk il-kumpaniji li għandhom il-kont tagħhom iffriżat biex ikunu jistgħu jħallsu l-pagi tal-ħaddiema u anke xi ħlasijiet eċċezzjonali.

Nerġa' ngħid, dawn jew ma jkunux jafu x'qed jgħidu jew inkella jkollhom aġenda oħra u allura jkunu jridu jħawdu l-imħuħ.

Din it-tip ta' kritika, fl-opinjoni tiegħi, hija moqżieża għaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet sensittivi.

Ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni tgħid li trid l-awtoritajiet jintervjenu u mbagħad għax jintervjenu tgħid li l-Gvern imissu jitnervjeni biex iwaqqafhom biex ma jibqgħux jintervjenu!

Dan huwa taħwid tal-moħħ li f'dan is-settur ma jagħmilx wisq ġid.

Jien nitkellem ma' ħafna esponenti f'dan is-settur u l-maġġoranza assoluta tagħhom mhumiex xi partitarji jew persuni li jappoġġaw lill-Partit Laburista, però lkoll jgħidulek li jinsabu diżgustati bil-mod kif il-Partit Nazzjonalista qed iġib ruħu f'dan is-settur.

Jien infurmat ukoll li l-istess stakeholders bagħtu kemm-il darba messaġġi lill-Partit Nazzjonalista u lil diversi esponenti tal-Partit Nazzjonalista jwissuhom bil-periklu tat-triq li qed jaqbdu u jippruvaw jiftħulhom għajnejhom.

Dan nafu għax ikellmuni ċar u tond u jgħiduli li huma jappartjenu lill-Partit Nazzjonalista u allura jkellmuhom b'kunfidenza.

Dawn jgħidulhom: Tibqgħux sejrin f'din it-triq, ħadd mhuwa qed iċapċpilkom, u taħsbux li intom qegħdin tintgħoġbu għaliex tipprovaw timxu b'dan il-mod.

Min jobżoq fis-sema jiġih f'wiċċu.

Il-kelliema tal-Oppożizzjoni semmew kemm-il darba l-Pilatus Bank u l-kwestjoni tas-Satabank.

L-ewwel nett irrid ngħid li dan l-aħħar kien hemm tliet każijiet ta' azzjoni diretta fuq banek però b'mod konvenjenti, il-bank l-ieħor l-Oppożizzjoni ma ssemmihx għax wieħed mid-diretturi tiegħu huwa Eks Mexxej tal-Partit Nazzjonalista!

L-istess ma kinux semmew il-każ ta' bank ieħor privat li kien involut fih esponent tal-Partit Nazzjonalista u l-każijiet li kienu involuti fihom familjari u attivisti tal-Partit Nazzjonalista, l-istess attivisti li jmorru jħabbtu fuq sidirhom fuq il-kwestjoni tal-governanza tajba u fuq il-kwestjoni tal-ħasil tal-flus.

Imma allura se noqogħdu naqbdu dik it-triq aħna?

Le, għaliex l-interess ta' dan il-Gvern huwa s-settur finanzjarju.

Forsi dan huwa argument li nitkellmu fuqu darb'oħra però rrid ngħid li ma nistgħux nikkritikaw fejn jaqblilna biss.

Għandna nkunu sinċiera fi-kritika tagħna.

Wara kollox jien mhux qed ngħid li kollox hu perfett.

Sur President, kien hemm ukoll l-intervent tal-Onor.

Jien tlabt opinjoni fuq dak li qal u fil-fatt nitlob lill-Whip tal-Oppożizzjoni biex jinnominah bħala membru fl-istadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi sabiex flimkien naraw li tiġi indirizzata l-kritika kostruttiva li għamel u jekk hemm bżonn anke tiġi ċċarata.

Nirringrazzja lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici li, b'mod sinċier, għamel kritika kostruttiva.

Din se nindirizzawha u jekk ikun hemm bżonn, nirranġaw, però mbagħad kritika falsa ta' xi wħud ma tappartjenix għal din id-diskussjoni u jien mhux se nkun parteċipi fiha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet dwar is-servizzi finanzjarji jkun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa mis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-LOGĦOB

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Logħob, Kap. 583".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, dan huwa Abbozz ta' Liġi qasir li fih żewġ emendi żgħar għall-Att dwar il-Logħob.

Kif anke tkellimt mal-Oppożizzjoni, m'iniex se nitkellem fit-tul dwaru.

Ftit tax-xhur ilu f'dan il-Parlament għaddejna liġi li permezz tagħha aġġornajna diversi liġijiet li jittrattaw is-settur tal-logħob u amalgamajniehom f'liġi waħda, prinċipalment fl-Att dwar il-Logħob, Kap. 583.

Dan l-Att kien ħadilna ftit żmien mhux ħażin.

Iddiskutejna ħafna u kulħadd ta l-kontirbut tiegħu, inkluż l-Oppożizzjoni, li rrid nirringrazzjaha għax kienet qablet miegħu u b'hekk għadda mil-Parlament b'mod unanimu.

Kien Att li kien mistenni ħafna wkoll mill-industrija tal-logħob.

Minkejja dan, komplejna d-diskussjonijiet anke wara li daħal fis-seħħ u rajna li kien hemm liċenzja partikolari ta' settur partikolari li anke l-industrija nnifisha ħasset li kellha bżonn li tidħol b'mod aktar soft.

Għaldaqstant l-iskop prinċipali ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li jemenda l-Att dwar il-Logħob il-ġdid biex liċenzja partikolari ta' operat żgħir fi ħdan is-settur tal-gaming ma tidħolx fis-seħħ mill-1 ta' Jannar bħall-kumplament.

Dan biex ikun hemm a smooth transition mil-liġijiet kif kienu qabel għal din il-liġi l-ġdida.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri li ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu se jiġi emendat l-Att dwar il-Logħob li konna ddiskutejna fit-tul ftit tax-xhur ilu.

B'dak l-Att konna biddilna mill-qiegħ żewġ Atti prinċipali, preċiżament l-Att dwar il-Logħob preċedenti u l-Att dwar Lotteriji u Logħob Ieħor.

Illum qed niddiskutu Abbozz ta' Liġi li fih emenda sabiex tiġi armonizzata t-transizzjoni bejn il-framework legali preċedenti u dak li ġie ppreżentat quddiemna proprju ftit tax-xhur ilu.

Il-Gvern dakinhar kien sab il-koperazzjoni tagħna, konna ressaqna proposti, iddiskutejna u approvajna dak l-Att.

Suġġetti bħall-gaming u s-servizzi finanzjarji dejjem ikun hemm kunsens politiku dwarhom, u dejjem inħarsu lejhom b'mod mill-aktar oġġettiv, u dejjem nippruvaw ma ndawruhomx f'ballun politiku.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi wkoll ma qed nara l-ebda punti ta' kontroversja u allura l-Oppożizzjoni se tkun qed tappoġġja l-emendi proposti.

Kif dejjem ngħid, Sur President, is-settur tal-gaming huwa strumentali għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Huwa settur li jikkontribwixxi mhux biss għall-value added ta' pajjiżna iżda anke għall-ħolqien ta' impjiegi tal-ogħla kwalità.

Dan is-settur huwa wkoll id-driving force ewlenija għal numru kbir ta' servizzi anċillari li sal-lum għadhom irendu, jikbru u jdawru r-rota ekonomika b'mod b'saħħtu u sostenibbli.

Is-settur tal-gaming, bħas-settur diġitali kollu, huwa settur mill-aktar dinamiku li biex ikompli jikber u jixpruna opportunitajiet ġodda jeħtieġ li nibqgħu naġġornawh il-ħin kollu.

Is-settur tal-gaming jikkontribwixxi għal aktar minn 19% tal-valur miżjud globali ta' pajjiżna, is-servizzi professjonali jikkontribwixxu għal madwar 17%, il-financial and insurance activities jikkontribwixxu għal madwar 8.5% filwaqt li s-settur tal-ICT jikkontribwixxi għal madwar 4% oħra.

Jekk tgħodd dawn flimkien tista' tgħid li l-ekonomija diġitali tikkontribwixxi għal kważi nofs il-valur miżjud globali ta' pajjiżna.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn is-settur tal-gaming minn aspett ta' tkabbir ekonomiku annwali jsib li dan kien fost l-aktar setturi li kkontribwixxew għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Fil-fatt is-settur li l-aktar ikkontribwixxa għat-tkabbir ekonomiku fl-2018 kien is-settur tal-kostruzzjoni u eżatt warajh ġie s-settur tal-gaming b'10.7%.

Mill-aspett ta' tkabbir fin-numru ta' impjiegi, is-settur tal-gaming waħdu, li jimpjega madwar 9,000 persuna b'mod dirett, kien wieħed mill-aktar setturi, jekk mhux l-aktar, li rreġistra tkabbir minn dan l-aspett ukoll.

Sur President, ilkoll naqblu li huwa settur kruċjali u li jħalli a ripple effect fuq l-ekonomija tagħna.

Dan is-settur għandu impatt dirett fuq diversi oqsma.

Pereżempju minn jaf kemm-il darba nitkellmu ma' sidien ta' ristoranti li jgħidulek li allaħares ma kienx għas-settur tal-gaming għaliex il-ħaddiema li jimpjega huma l-aktar persuni li jmorru jieħdu lunch kuljum u m'hemmx weekends u lanqas l-effett staġjonali.

Jgħidulek li kważi kważi jiddependu fuq dawn in-nies biex iżommulhom is-sostenibbiltà tal-operat u r-ristorant jibqa' għaddej.

Dan qed ngħidu biex nifhmu kemm huwa kbir dan is-settur, u nifhmu wkoll li ma dan is-settur ma jgawdix biss il-ħaddiem li jaħdem f'xi kumpanija tal-gaming jew inkella li jipprovdi servizz b'mod dirett lil dan is-settur, però jgawdu minn dan is-settur diversi setturi oħrajn.

Dawn jinkludu s-sid u l-ħaddiema tar-ristoranti, ħaddiema fir-real estate, persuni li jaħdmu fil-qasam tat-trasport, ix-xufiera tat-taxis, il-cleaning services u r-retail inġenerali.

Dan huwa t-trickle-down effect tas-settur tal-gaming, ċjoè l-impatt pożittiv minn fuq għal isfel, u allura huwa importantissimu li nieħdu ħsiebu u naraw li ma jkunx espost għal riskji perikolużi.

Jien għandi l-esperjenza opposta tas-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

Lili jkellmuni ħafna stakeholders li jgħiduli li jeħtieġ li huma wkoll jibqgħu jsemmgħu leħinhom permezz tal-pjattaformi li għandhom fl-ogħla organu tal-pajjiż, li hu l-Parlament, biex iwissu l-Gvern kemm verament qegħdin nilagħbu b'dan is-settur meta ma nimpenjawx ruħna kif meħtieġ biex verament niġġieldu għar-reputazzjoni ta' dan il-pajjiż.

Jekk allaħares qatt dan is-settur jiġi espost għal riskji bla bżonn, it-trickle-down effect li semmejt jista' jaħdem kompletament bil-kuntrarju, b'mod negattiv.

Hawn żgur m'iniex nirreferi għall-mod kif imexxi dan is-settur is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, jew l-Eks Ministru Emmanuel Mallia, li tant mexxa dan is-settur b'mod abbli, però qed nirreferi għar-riskju li qed jitpoġġa fih permezz tar-reputazzjoni tal-pajjiż.

Irridu nammettu li r-reputazzjoni tal-pajjiż hija ċ-ċavetta għas-suċċess li għandna fis-servizz finanzjarji u jekk mhux se nkunu kommessi serjament biex nerġgħu nirrestawrawha, se nkunu qed inpoġġu f'riskju dan is-settur u r-riperkussjonijiet ma jkunux sbieħ.

Nafu li s-suċċess f'dan is-settur, bħal dak tas-servizzi finanzjarji, kien għaliex kellna qafas legali b'saħħtu u tajjeb.

Kellna wkoll is-sistema fiskali li dejjem kienet vantaġġjuża u kompetittiva.

Nafu wkoll li s-suċċess li ksibna f'dawn l-aħħar 15-il sena f'dan is-settur poġġiena taħt ir-radar u poġġiena wkoll f'kompetizzjoni ma' sħabna l-Ewropej.

Fil-fatt, ilna ħafna għaddejjin niffaċċjaw sfidi kbar minħabba li pajjiżi oħra membri tal-Unjoni Ewropea qed jagħmlu l-isforzi tagħhom kollha sabiex nimplimentaw sistema fiskali armonizzata.

Mhux hekk biss, issa nafu li l-Kummissjoni Ewropea qiegħda tiddiskuti l-possibbiltà li tintaxxa d-digital turnover ta' kumpaniji kbar.

M'għandix għalfejn nidħol fid-dettall, però ngħid biss li tkun xi ħaġa katastrofika jekk nitilfu l-indipendenza fiskali li għandna f'dan is-settur u fis-settur tas-servizzi finanzjarji.

Nerġa' nikkonferma li f'din il-ġlieda biex inżommu l-indipendenza fiskali għal dawn is-setturi, se nkunu four-square mal-Gvern, però l-Gvern jeħtieġ li jkun four-square magħna u mal-istakeholders ta' dan is-settur biex jiġġieled verament l-akbar sfida li għandna li hi dik li nibdew nirrestawraw ir-reputazzjoni ta' dan il-pajjiż.

B'hekk, ikollna bargaining power ferm aħjar meta niġu biex nikkonvinċu lil sħana l-Ewropej li aħna jeħtieġ li nżommu l-indipendenza fiskali f'dan is-settur.

Dan huwa ta' inkwiet għall-istakeholders u allura żgur li aħna fl-obbligu li nitkellmu dwar dan l-inkwiet ewlieni f'dan is-settur u l-isfidi ewlenin li għandna quddiemna.

Sur President, f'April tal-2018 il-Kap tal-Oppożizzjoni kien l-ewwel wieħed li qal fil-pubbliku li s-settur tal-gaming qiegħed iħoss l-ewwel sfidi fil-kompetittività tiegħu, inkluż biex iħaddem lill-impjegati tiegħu, speċjalment dawk barranin.

Dan is-settur qed iħoss sfida kbira minħabba l-mod kif qed jogħlew il-prezzijiet tal-kiri tal-proprjetà.

Dan kien fl-24 ta' April.

Dak iż-żmien il-Kap tal-Oppożizzjoni ma sabx reazzjoni mingħand il-Gvern però f'dawn l-aħħar ġimgħat din il-problema kienet fil-headlines ta' diversi gazzetti minħabba li qed issir aktar intensiva.

Jien la se nissuġġerixxi li jkun hemm kontrolli fejn jidħol is-settur tal-kirjiet u lanqas se nissuġġerixxi li s-sidien m'għandhomx jaħtfu din l-opportunità ekonomika u finanzjarja vantaġġjuża biex kemm jista' jkun ikabbru l-profitti tagħhom, però for God's sake, jeħtieġ li jkun hemm pjan ta' emerġenza, u dan mhux biss mill-aspett tas-settur tal-gaming li qed iħoss li qed jitlef il-kompetittività.

Diġà bdew jinħassu l-effetti għax fejn qabel dan is-settur kien jiftaħar li għandu pagi kompetittivi u pagi vantaġġjużi, illum il-pagi qed jitilfu mill-kompetittività għaliex qed jitnaqqru aktar u aktar meta wieħed jiġi biex iħallas il-kirjiet li tant għolew.

Sur President, jeħtieġ li jkun hemm pjan ta' emerġenza anke minn aspett soċjali f'ġieħ il-familji li joqogħdu f'postijet mikrija.

Issa jekk in-naħa tal-Gvern jgħixu f'realtà differenti ma nafx, però jien kuljum niltaqa' ma' xi ħadd li jgħidli li għandu familja, ilu jgħix fil-proprjetà tiegħu numru ta' snin però sid il-kera, li wara kollox għandu kull dritt, qallu li jew jgħollilu l-kera jew inkella jiżgombra sal-aħħar tas-sena biex jieħu l-proprjetà lura.

Sal-lum ma hemm l-ebda pjan ta' emerġenza għal dawn il-familji.

Mill-aspett ta' kompetittività u sostenibbiltà ta' dan is-settur jeħtieġ li din il-problema tiġi indirizzata.

Naf li l-Malta Developers Association (MDA) ħarġet bi proposti fejn mingħajr ma jkun hemm kontrolli, ikun hemm inċentivi biex sidien il-kera joffru kuntratti aktar long-term.

B'hekk, ikun hemm aktar stabbilità, kemm għall-familji Maltin kif ukoll għall-barranin li jgħixu u ġew jaħdmu ġewwa pajjiżna.

Lil dawn tal-aħħar l-ewwel ngħadduhom minn proċess twil sabiex jingħatalhom il-permess biex jaħdmu f'Malta, imbagħad għandhom l-akbar tumbling block biex jinfetħilhom kont bankarju, imbagħad qed jaraw kemm qed tkun verament għolja l-ħajja tagħna bħala cost of living minħabba l-kirjiet.

Allura iva, din qed issir ta' theddida wkoll għal dan is-settur u nispera li s-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri qed jieħdu dawn il-conerns mhux bħala kritika lilu jew lill-Gvern, però bħala concerns li għandna niddiskutuhom għaliex verament iż-żewġ naħat irridu li din l-industrija tal-logħob tkompli tibqa' leader għas-snin li ġejjin.

Is-Segretarju Parlamentari jrid jammetti li s-settur tal-logħob kien l-aktar settur li ntlaqat mis-saga tas-Satabank.

Fil-fatt kien hemm diversi artikli fuq il-gazzetti indipendenti fejn ingħad li dan is-settur ġie milqut mill-mod kif il-Gvern jew l-awtoritajiet finanzjarji indirizzaw il-problema tas-Satabank.

Pereżempju deher artiklu fuq il-ġurnal Times of Malta fit-30 ta' Novembru 2018 li huwa intitolat 'Malta getting a bad reputation, gaming executives warn'.

Mela l-istakeholders ta' dan is-settur mhux talli jridu li aħna, l-membri tal-Oppożizzjoni, nitkellmu għalihom però qed imorru huma stess għand il-gazzetti sabiex il-messaġġ dwar kemm is-settur jinsab f'qagħda inkwetanti verament jasal għand dan il-Gvern.

Ma ngħidx li hija qagħda kritika, però lkoll irridu li dan is-settur ikompli jikber u jkun sostenibbli.

Għalhekk, jeħtieġ li niġġieldu dawn l-isfidi għal dan is-settur.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-Malta Gaming Authority (MGA) għax-xogħol li jsir.

Din l-Awtorità rnexxielha tkompli taħdem mingħajr ma tidħol f'kontroversji żejda.

Nemmen li hija Awtorità li taħdem b'mod effiċjenti, li hija Awtorità effettiva u reattiva anke meta jkun hemm inċidenti ta' kumpaniji jew ikun hemm prattiċi ħżiena fl-operat tagħhom.

Hija Awtorità li għadha għaddejja b'ritmu tajjeb ħafna u nawguralha aktar suċċess.

Sur President, l-aħħar punt li rrid nagħmel huwa dwar il-kunsens politiku u l-għaqda bejn l-Oppożizzjoni u l-Gvern anke f'dan is-settur.

Ilna ħames snin taħt Gvern Laburista però anke f'attivitajiet u konferenzi annwali tas-settur tal-logħob, l-Oppożizzjoni, sena wara sena, qed tkun kompletament ineżistenti għax qatt ma tkun mistiedna biex tipparteċipa.

Fl-attivitajiet u l-konferenzi tas-settur tas-servizzi finanzjarji l-Oppożizzjoni dejjem ikollha rwol prinċipali għaliex ikunu organizzati mill-industrija, però fil-qasam tal-logħob qatt ma kellna stedina, lanqas biex nindirizzawh jew nipparteċipaw fis-SiGMA.

Minkejja li din il-konferenza hija organizzata mill-privat, nafu li din tiġi ffinanzjata b'mod sinifikanti mill-istituzzjonijiet, l-awtoritajiet l-Ministeri tal-Gvern.

Jekk verament il-Gvern irid li l-Oppożizzjoni tkompli timxi id f'id miegħu għall-ġid tal-industrija, anke hu jrid jagħmel passi min-naħa tiegħu.

B'hekk, il-messaġġ hemm barra jkun li l-Gvern u l-Oppożizzjoni f'dawn is-setturi jimxu bil-kunsens politiku u nuru li anke fejn jidħlu konferenzi importanti u ta' skala nazzjonali, il-preżenza u l-parteċipazzjoni tal-Oppożizzjoni hija meħtieġa.

Mela l-Oppożizzjoni pparteċipat b'mod pożittiv, għaddiet il-proposti tagħha u vvotat favur il-Virtual Financial Assets Act u favur il-liġijiet tal-blockchain, imbagħad fid-Delta Summit, li ġie organizzat ftit tal-ġimgħat wara, kienet kompletament injorata!

Għaldaqstant inħoss li l-Gvern għandu jieħu nota ta' dan jekk verament irid dan is-settur ikompli jaħdem bil-koperazzjoni tal-istakeholders kollha involuti, inkluż, u b'mod partikolari, tal-Oppożizzjoni li kienet hi li welldet dan is-settur.

Aħna rridu li din l-industrija tkompli tikber, tkompli tagħti r-riżultati u tkompli tikseb iċ-ċifri li kisbet sal-lum.

Jien nemmen li s-settur tal-gaming huwa settur sensittiv u reattiv għal diversi fatturi fl-ekonomija tal-pajjiż u allura rridu nagħtu kas meta jkollok persuni li jokkupaw l-ogħla karigi li qed juru l-inkwiet tagħhom dwar il-prezzijiet għolja tal-kirjiet, dwar ir-reputazzjoni tal-pajjiż u dwar il-fatt li l-Gvern litteralment kien falliment fil-mod ta' kif indirizza l-kriżi tas-Satabank.

Mhux qed insemmiha biex inħammeġ l-affarijiet imma sabiex aħna wkoll niftħu għajnejn il-Gvern jekk forsi mhux qed jieħu l-messaġġ tal-industrija u tal-istakeholders.

Irrid nikkwota wkoll aktar artikli.

Pereżempju f'artiklu partikolari ntqal hekk:

Dan żgur li mhux aħna qed ngħiduh imma qed tgħidu l-industrija.

Imma ħalli nikkwota aktar:

Dan tal-aħħar huwa titolu ta' artiklu li deher fuq il-ġurnal Times of Malta nhar il-5 ta' Diċembru.

Jien nikkommetti ruħi li bħal dejjem, inkompli nkun il-vuċi tas-settur tal-logħob u nara wkoll li dan is-settur ikompli jikber b'mod sostenibbli u serju, però l-Gvern jeħtieġ li jkun aktar realistiku.

Jeħtieġ li jħares ukoll lejn is-sitwazzjoni ta' pajjiżna b'mod aktar miftuħ.

Huwa tajjeb li niddiskutu l-micro perspective ta' dan is-settur, però lkoll nafu li dan is-settur ma jiddependix biss minn emendi fil-liġi iżda jiddependi wkoll mill-mod ta' kif aħna nipproġettaw lilna nfusna u mill-bargaining power li se jkollna mal-Unjoni Ewropea meta għadna għaddejjin bil-ġlied tagħna, speċjalment fejn tidħol l-armonizzazzjoni fiskali u indipendenti għas-settur tas-servizzi finanzjarji.

Sur President, niggarantixxi lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri li se jsib l-appoġġ u l-koperazzjoni tagħna, kif dejjem sab.

Nirringrazzjah ta' kemm jiddiskuti b'mod verament ġust fuq dan is-settur.

Fil-fatt, għalhekk għedt kemm hija xi ħaġa kontradittorja li mbagħad fl-akbar konferenza fis-settur tal-logħob, li hija sponsored mill-Gvern, l-Oppożizzjoni tiġi kompletament injorata.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, smajt b'attenzjoni kemm lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri kif ukoll lill-Onor.

Kristy Debono u naqbel ma' ħafna mill-affarijiet li qal is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri kif ukoll ma' dak li qalet l-Onor.

Huma tkellmu fuq realtajiet li ma tistax ma titkellimx dwarhom.

Jekk tkun politiku responsabbli ma tistax tinjorahom u jien għalhekk ngħid li l-aġġettivi li uża s-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri fil-konfront tal-kritika tal-Oppożizzjoni mhux kollha kienu f'waqthom.

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex wieħed kontroversjali.

Wara kollox kif diġà ntqal tajjeb ħafna mill-Onor.

Kristy Debono, bħala Oppożizzjoni aħna tassew jimpurtana milli dan is-settur ikompli jirnexxi, però daqstant ieħor jimpurtana li bl-ebda mod ma npoġġuh f'periklu jew li nippreġudikawh.

Meta kont qed nisma' lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri jitkellem bdejt narah bħala Segretarju Parlamentari li jrid jaħdem imma l-ambjent u l-arja li qed jaħdem fihom huma tqal wisq u qisu dik l-arja mhijiex l-arja li jrid lill-istess settur jieħu n-nifs minnha.

Ovvjament ma jistax jammetti.

Nifhem u mhux se nistennih jammetti, però għandna realtajiet li ma nistgħux naħarbuhom.

Is-sena li ġejja jien ngħid li se tkun sfida kbira għal pajjiżna, mhux biss għax għandu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-Membri Parlamentari Ewropej, imma anke f'dawk li huma s-setturi tal-logħob u tas-servizzi finanzjarji.

Xi kultant nitlob lil Alla l-Imbierek li nkun żbaljat, imma għalija s-sena li ġejja tista' tkun make or break għal dan is-settur.

Dawn is-sinjali mhux aħna tal-Oppożizzjoni biss qed narawhom iżda qed jarawhom ukoll, u jitkellmu dwarhom fil-miftuħ, nies mis-settur innifsu.

Dawn l-istess nies qegħdin jitkellmu mal-Gvern u qed jitkellmu mal-poplu Malti.

Fil-fatt, fil-ġurnal Times of Malta deher artiklu fejn ingħad hekk: "Malta getting a bad reputation, gaming executives warn".

Sur President, ma nistgħux ma nitkellmux fuq din l-aktar problema akuta u terribbli li qed niffaċċjaw bħala pajjiż.

Dan is-settur lili jinteressani mhux bil-mod kif jinteressa lill-Onor.

Kristy Debono imma jinteressani għax jien il-kelliem tal-Oppożizzjoni għas-self-employed.

Hawnhekk irrid nirreferi għal rapport li deher fuq il-ġurnal MaltaToday ftit tal-ġranet ilu, proprju fid-9 ta' Diċembru, bit-titolu 'Malta, bringing iGaming and sunshine together.'

Dan jgħid hekk:

Araw fuq xiex qed nitkellmu!

Immaġinaw allaħares qatt xi ħaġa tmur ħażina f'dan is-settur!

Dan ikompli jgħid hekk:

Aħna rridu li dawn jibqgħu jgħidu li Malta hija d-dar tagħhom, anzi rridu nżidu magħhom, però skont it-Times of Malta, meta jitkellmu dawn in-nies qed jgħidu li "the government was not doing enough to combat the bad reputation Malta was getting".

Għaldaqstant is-Segretarju Parlamentari ma jistax jgħidilna negattivi jekk niġu hawn u nirreferu għal din il-verità.

Din hija l-verità u mhux xi ħaġa li qed ngħiduha aħna.

Aħna ġejna hawnhekk nitkellmu fuq l-uġigħ ta' dawn in-nies.

Ir-reputazzjoni ta' pajjiżna mhija tajba xejn.

Il-Ministru għall-Finanzi saħansitra qalilna li tela' f'taxi f'xi pajjiż fl-Amerka ta' Isfel u x-xufier staqsieh dwar il-korruzzjoni li għandna f'Malta!

Il-Prim Ministru mbagħad kien hemm min qallu shame on you!

U qalulu hekk meta mar jitkellem mas-Soċjalisti, ċjoè fil-klabb tiegħu.

Kien hemm min qallu li r-reputazzjoni ta' pajjiżna qiegħda titqal u kif qalet tajjeb ħafna l-Onor.

Kristy Debono, l-akbar attentat kontra tagħna huwa mill-Unjoni Ewropea, li qed tipprova tagħmel l-armonizzazzjoni tal-inċentivi tat-taxxa.

Jekk isir hekk, nitilfu l-benefiċċju li jiġu jfittxu dawn il-kumpaniji ġewwa pajjiżna.

Sur President, x'qiegħed iġiegħel lill-pajjiżi Ewropej jitfgħu l-attenzjoni fuq Malta biex jieħdu raġun u jippruvaw iwasslu għall-armonizzazzjoni tat-taxxa?

Il-kaos tal-korruzzjoni li għandna fil-preżent!

Meta nitkellmu dwar dawn l-oqsma ma nistgħux ma nitkellmux dwar dawn il-problemi.

Il-Gvern ma jistax jibqa' ċass quddiem din l-enigma li ħoloq huwa stess.

Għandna sitwazzjoni ta' paniku fir-rigward tar-reputazzjoni.

Kelma oħra għal "reputazzjoni" hija "fama" u l-Malti jgħid: Agħtini l-fama u itfagħni l-baħar!

Ejjew noqogħdu attenti jekk verament jimpurtana milli nsalvaw dan is-settur.

Dan il-Gvern, speċjalment il-Prim Ministru, ma jistax jibqa' indifferenti għal dak li qed jintqal minn dan is-settur.

Il-European Economic Forum kien bassar li fis-snin 2018, 2019 u 2020 il-GDP ta' pajjiżna se jonqos.

Fil-fatt f'artiklu li deher fit-Times of Malta fit-8 ta' Novembru 2018, intitolat 'Strong GDP growth set to continue', jingħad li sena wara sena l-GDP se jkompli jikber però b'rata inqas.

Hija ħasra li fl-2017 il-GDP kiber b'6.7%, fl-2018 huwa mbassar li se jkun kiber b'5.4%, fl-2019 huwa imbassar li se jkun kiber b'4.9% u fl-2020 huwa mbassar li se jkun kiber b'4.4%.

Xi ħaġa trid issir!

Dan is-settur ma jistax jiffaċċja s-sena li se tibda bil-paniku li ninsabu fih.

Dan iwassalni għal punt ieħor.

Ma jistax ikun li nibqgħu ma nsirux nafu ta' min hija l-Egrant.

Jekk irridu nibdew innaddfu r-reputazzjoni ta' pajjiżna, il-fatti jridu jiġu magħrufa.

Jekk l-Egrant mhijiex tal-Prim Ministru, allura l-Prim Ministru għandu jgħid ta' min hi.

Il-Prim Ministru jrid ukoll jara li l-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri jerfgħu r-responsabbiltà politika tagħhom.

Jekk m'aħniex se nibdew naraw li bis-serjetà nnaddfu r-reputazzjoni ta' pajjiżna u fejn għandna mbenġel nirranġawh, allura se nibqgħu nbatu u se npoġġu f'riskju dan is-settur li jimpjega madwar 9,000 ruħ u jiġġenera madwar €700 miljun fis-sena għall-kapriċċ tal-ftit!

Il-Gvern irid jara wkoll li l-Avukat Ġenerali u l-Kummissarju tal-Pulizija jerfgħu r-responsabbiltà politika tagħhom.

Ma jistax jibqa' jkollna istituzzjonijiet li suppost huma indipendenti iżda l-indipendenza tagħhom hija shady ħafna bil-mod ta' kif joperaw.

Trid tibda wkoll investigazzjoni indipendenti biex jinstab min ħallas għall-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Ma jistax ikun li nibqgħu ngħixu f'dawn ir-realtajiet u naħsbu li Malta tista' timxi pass ieħor 'il quddiem.

Irridu naraw li istituzzjonijiet bħall-MFSA, l-FIAU, il-Pulizija u istituzzjonijiet oħrajn, jibdew bis-serjetà jiffunzjonaw indipendentement mill-interessi tal-Gvern u ma jibqgħux ikunu awtoritajiet li jimpurtahom aktar li jiddefendu l-interessi tal-Gvern milli li jiddefendu l-interessi tal-poplu.

Irid ukoll jinqata' l-vizzju ta' dan il-Gvern li jagħti d-direct orders b'mod mill-aktar arroganti u goff u li jmur kontra kull regolament tal-public procurement u tal-Unjoni Ewropea.

Qed isiru l-ħniżrijiet.

Barra minn hekk, jeħtieġ li tkun solvuta l-konfużjoni maħluqa mir-realtà tal-kumpanija 17 Black.

It-tmien punt hu li l-banek li huma ta' periklu għall-account holders ikunu mogħtija direzzjoni biex fil-ġejjieni ma jibqax ikollna banek bħalma kienu l-Pilatus Bank u s-Satabank.

Ma jistax jibqa' jkollna banek simili.

Aktar minn hekk, ma jistax ikollna aktar account holders li jiġrilhom bħalma ġaralhom tas-Satabank.

Dawn huma Maltin u nies li qed jaħdmu f'Malta u anke jekk huma barranin, dawn għandhom l-għajxien tagħhom f'Malta u rridu nittrattawhom b'dinjità.

Pajjiżna ma jistax jibqa' jiġi mgħoddi biż-żmien għall-kapriċċ ta' erba' persuni li moħħhom fil-flus.

Il-ġustizzja, minflok ma narawha ssir u tidher li qed issir, qed narawha ssir kif iridha ssir il-Gvern biex jgħatti xturu.

Sur President, dan is-settur qed jokrob bil-ħniena biex il-Gvern jara x'jista' jagħmel biex inaddaf ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Nerġa' nikkwota: "Malta getting a bad reputation, gaming executives warn."

M'iniex qed nikkwota lill-Kap tal-Oppożizzjoni jew xi deputat min-naħa tal-Oppożizzjoni imma artiklu fit-Times of Malta.

In-naħa tal-Gvern kulħadd jipprova jagħmel kulma jista' u kemm jiflaħ biex din ir-reputazzjoni minflok innaddfuha verament inkasbruha.

Jekk irridu nnaddfu lil pajjiżna mill-fama ħażina u maħmuġa li għandu, dan il-Gvern ma jistax jibqa' jpoġġi lilu nnifsu 'l fuq mill-interessi tal-poplu tagħna.

Irridu nieqfu naċċettaw il-kultura ta' xejn mhu xejn u l-kultura tal-impunità!

Qed jiġu nies f'Malta li jaħsbu li għax huma ħbieb tal-Gvern, dak li jagħmlu ħażin mhuwiex aktar ħażin.

L-indifferenza li għandna f'pajjiżna lejn dak li huwa ħażin tant saret kbira li meta titkellem bil-mod kif qed nitkellem jien tispiċċa qisek qed titkellem waħdek.

Ir-rispett lejn x'inhuwa sewwa f'pajjiżna qed jintilef u mhux sew li l-poplu Malti jibqa' jħallas l-ispiża tal-korruzzjoni.

Ilbieraħ ħareġ li 'Corruption costs Malta taxpayers €725m annually, say the European Greens'. €725 miljun minn ħalq uliedna, minn ħalq dawk li ma jifilħux jgħixu ħajja deċenti, minn ħalq dawk li l-paga minima żdiditilhom b'€2.33 meta hawnhekk hawn min jiekol b'għaxart iħluq!

X'ma jkunx hawn Membri Parlamentari min-naħa tal-Gvern li jiddefendu l-Gvern!

Mhux bilfors meta l-paga tagħhom tkun magħmula minn erba' ħlasijiet differenti!

Sur President, f'artiklu ieħor li deher fil-ġurnal Times of Malta nhar it-Tnejn, 26 ta' Novembru, jingħad hekk:

Mela issa għandna wkoll iż-żieda fil-prezzijiet tal-kirjiet, u dan l-argument qed jagħmluh l-istess persuni li huma fis-settur u li qed jgħidu li r-reputazzjoni ta' pajjiżna mhijiex qed tagħmlilhom ġid.

Jekk nies li jaqilgħu paga mhux ħażin qed igergru fuq dawn il-kirjiet, mela x'għandu jagħmel dak li mhux jaqlagħha tajjeb u l-kirjiet għoljin qed jagħmlulu ħajtu miżerja?!

Jekk igerger min qed jaqla' paga tajba mela x'messu jagħmel pensjonant li bilkemm ilaħħaq, jew raġel tal-familja li jrid jagħmel xogħol part-time u trid taħdem il-mara wkoll biex ilaħħqu?!

Dawn x'qed jgħidu rigward il-prezziijiet tal-kirjiet u tal-proprjetà f'dan il-pajjiż?

Ma nistgħux nibqgħu aktar bil-babaw tal-korruzzjoni jiġri wara dan il-Gvern!

Ftit tal-ġranet ilu l-Prim Ministru mar jitkellem fil-familja Soċjalista tiegħu u xħin qam jitkellem kollega minn tiegħu bdiet tgħajjat: Shame on you!

Din hija r-realtà, però qed ngħixu fi żmien fejn il-Gvern ma jimpurtahx minn dawn iċ-ċirkostanzi, ma jimpurtahx minn dawn in-nies li qed jitkellmu fuq kif qed taffettwahom ħażin ir-reputazzjoni ta' pajjiżna, li kuljum qed titħammeġ ftit aktar mill-ġurnata ta' qabel!

Kulħadd jimpurtah biss kemm qed jimpala flus fil-but u x'jista' jieħu minn din il-baqra li jisimha 'Gvern ta' Malta'!

Il-korruzzjoni bdiet meta bdiet il-mentalità ta' xejn mhuwa xejn, u meta s-sens ta' differenza bejn it-tajjeb u l-ħażin għal dan il-Gvern spiċċa.

Issa din il-mentalità nfirxet fost il-poplu Malti għax in-nies bdew jaraw dak li qegħdin jagħmlu l-kbarat u bdew jagħmluh huma wkoll.

Il-babaw tal-Gvern issa spiċċa d-dell maħmuġ tal-istess Gvern!

U l-ħuta minn rasha tinten.

Jista' jkun li għandna Gvern li ma jagħtix kas din ir-realtà, u jista' jkun li għandna Gvern li jibqa' jorqod komdu, però għandna min huwa f'dan is-settur li mhux rieqed komdu.

B'din ir-realtà qed nagħlqu l-kontijiet ta' din is-sena u b'din ir-realtà se niftħu l-kontijiet tal-2019.

U din ir-realtà ma fihiex surplus!

Din ir-realtà fiha l-ħmieġ ambjentali u morali li spiċċa qed jgħix fih il-poplu tagħna.

Iva, għal min kapaċi jaraha, dan il-pajjiż qiegħed fi kriżi.

Min huwa sejjer tajjeb u għandu butu mimli bil-flus din il-kriżi ma jarahiex.

Min sejjer tajjeb x'jimpurtah min-nies hemm li mhumiex sejrin tajjeb?!

Sur President, darba l-Gvern kien qal li huwa Gvern li jisma', però huwa Gvern li jisma' fejn jaqbillu u lil min jaqbillu.

Lil dan is-settur meta jitkellem mhux qed jisimgħu!

Ma' min ma jaqbilx, dan il-Gvern jew jagħtih transfer jew joqgħod jiżżufjetta bih.

Il-Gvern jista' jkun indifferenti, u l-Gvern jibqa' Gvern, però bħala poplu we are running out of time.

Inkunu foloz meta noqogħdu nifirħu bis-surplus u ninsew id-defiċit morali li għandna.

Il-futur tad-demokrazija f'pajjiżna, minħabba din il-falsità, tinsab f'salib it-toroq.

Il-kwalità tal-ħajja ta' ħafna familji, ta' ħafna anzjani u ta' ħafna żgħażagħ wkoll qiegħda f'salib it-toroq.

Meta l-Prim Ministru mar jindirizza lin-Nazzjonijiet Magħquda, is-CCN l-ewwel faħħruh għad-diskors elokwenti li għamel dwar il-mod kif il-pajjiżi jaħdmu ma' xulxin, imbagħad tawna daqqa tas-sikkina fina fina u minħabba l-qtil ta' ġurnalista qalulna hekk:

F'artiklu li deher fit-Times of Malta nhar l-Erbgħa, 10 ta' Ottubru 2018, jingħad hekk:

Imbagħad f'artiklu ieħor tat-Times of Malta, din id-darba ta' nhar it-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018, jingħad hekk:

Minkejja dan, kollox qed jibqa' għaddej qisu xejn mhu xejn, u s-Segretarju Parlamentari tkellem daqslikieku kollox miexi sew!

Dawn il-fatturi qegħdin jherru mhux biss lil dan is-settur iżda lis-soċjetà kollha, imma għall-Gvern ma jimporta xejn!

F'rapport dwar il-konferenza ta' Ernst & Young jingħad hekk:

Hawn xi ħadd li jimpurtah minn din ir-realtà, jew għax għandna Gvern komdu, kulħadd jaħseb li l-poplu tagħna huwa komdu?!

Fl-istess rapport jingħad ukoll hekk:

L-affarijiet qegħdin jitherrew quddiem għajnejna u minflok xi ħadd jinkwieta, kulħadd qed jibqa' indifferenti għall-aħħar!

Imma ħalli nkompli nikkwota.

F'rapport tal-ġurnal Reuters jingħad hekk, u hawnhekk Malta tissemma mad-Danimarka u l-Latvja:

Fil-ġurnal The Guardian imbagħad ġie rrapportat hekk:

Dawn qalu hekk:

Sur President, irridu naraw kif se nġibu aktar negozji f'Malta.

Il-Gvern jeħtieġ jara kif se jagħmel suċċess minn dan is-settur u mhux b'id waħda jaħdem għall-ġid tas-settur u bl-id l-oħra jara kif se jħammeġ l-ambjent li jridu jgħixu fih dawn in-nies!

Għalija s-sena li ġejja, minħabba dak kollu li qegħdin ibassru n-nies li huma involuti f'dan is-settur, tista' tkun make or break, però ovvjament naf li qed nitkellem ma' Gvern li la jrid jisma' u lanqas ma jrid jara imma jikkummenta biss fuq dak li jaqbillu!

Jalla jien żbaljat, iżda jekk m'iniex, se jkollna diżastru ikrah.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex wieħed kontroversjali.

Ovvjament jien ħadt nota tal-argumenti li saru u se nirrispondihom u allura naħseb aktar se nispiċċa nitkellem fuq argumenti politiċi milli fuq l-Abbozz ta' Liġi nnifsu.

Edwin Vassallo beda jikkwota ċifri li juru li t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna se jkun qed jiċkien.

Qal li kien qed jikkwota xi ċifri li ħarġu f'Settembru imma jien sinċerament ma nafx minn fejn sabhom għax l-aħħar ċifra li ġiet ippubblikata l-ġimgħa l-oħra turi li t-tkabbir ekonomiku kien ta' 7.5%, erba' darbiet tal-medja Ewropea.

Aktar minn hekk, it-tkabbir ekonomiku li għandna huwa sostenibbli u kwalunkwe aġenzija internazzjonali tfaħħar il-politika ekonomika ta' dan il-Gvern.

Ovvjament huwa dmir u dover tal-Oppożizzjoni li tikkrika lill-Gvern, jiġifieri bl-ebda mod ma jien qed ngħidlu biex ma jikkritikax, però ejja nkunu fattwali wkoll.

Li wieħed ikompli għaddej bl-istess kantaliena ta' din l-aħħar sena nifhimha, imma li jikkritika lil dan il-Gvern fuq it-tkabbir ekonomiku hija xi ħaġa surreali għall-aħħar.

Jekk ikun hawn kritika li żgur li ma nistax naċċetta lejn dan il-Gvern, mingħajr suppervja, hija fuq it-tkabbir ekonomiku.

Mingħand min se nieħu l-lezzjoni fuq it-tkabbir ekonomiku?

Mingħand min poġġa lil dan il-pajjiż fl-excessive deficit procedure?!

Mingħand min poġġa lil dan il-pajjiż f'depressjoni ekonomika?

Jew mingħand min taħtu kien hemm l-akbar rata ta' qgħad li kien hawn f'dan il-pajjiż?

Aħna vera Gvern li jisma' però mbagħad nisimgħu dak li jkun jagħmel sens!

Lili jgħiduli li għalhekk għandna żewġ widnejn; biex nisimgħu minn waħda, imbagħad il-moħħ li jevalwa, u dak li mhux tajjeb inħalluh għaddej mill-oħra!

Ċerta kritika kemm jista' jkun jien nipprova neħodha f'dan is-sens.

Sur President, ovvjament irrid nirringrazzja lill-Oppożizzjoni u b'mod partikolari lill-Onor.

Kristy Debono li, kif qalet hi stess, aħna nikkomunikaw fuq diversi abbozzi ta' liġi.

Nitkellmu flimkien u hija tikkritikani wkoll.

Meta nressqilha xi abbozz ta' liġi hija tgħidli fuq xiex ma jkunux se jaqblu u anke tagħtini r-raġunijiet.

Dejjem kien hemm kritika ġusta min-naħa tagħha.

Wara kollox huwa dover tal-Oppożizzjoni li tikkritika, u jien fl-ebda ħin ma għedt li l-Oppożizzjoni m'għandhiex titkellem!

Anzi, fid-diskors tiegħi dwar l-Abbozz ta' Liġi li ddiskutejna qabel dan jien faħħart lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li għamel kritika kostruttiva, u anke stedintu biex ikun preżenti fl-istadju ta' Kumitat sabiex naraw jekk hemmx bżonn nagħmlu xi emendi.

Issir kritika tajba, però ovvjament issir ukoll kritika li hija tal-qtugħ ta' nifs.

Ma tistax tibqa' għaddej sena sħiħa bl-istess tip ta' argumenti meta l-figuri u r-realtà jkunu qed juru mod ieħor!

Ma tistax tgħid li l-industrija tal-logħob għandha l-problemi dwar pajjiżna u toqgħod tipprova tbeżża' li s-sena d-dieħla se tkun make or break!

Taf x'naf, Sur President, fuq is-sena d-dieħla u l-industrija tal-logħob?

Li fl-2019 se nħabbru l-isem ta' kumpanija enormi li se tkun qed topera minn ġewwa pajjiżna!

Dak hu li se jkun qed jiġri s-sena d-dieħla!

Is-settur tal-logħob huwa importanti għalina u se nkomplu nsaħħuh.

U dak li qed nagħmlu b'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Il-liġi li għaddejna, u li kien hemm qbil fuqha, qed naraw li nkomplu nsaħħuha u nagħmluha future-proof.

Sur President, l-industriji tas-servizzi finanzjarji, l-industriji tal-logħob u l-ekonomija diġitali inġenerali huma importanti ħafna għal dan il-Gvern.

Diġà ttieħdu diversi inizjattivi favur dawn l-industriji u se jibqgħu jittieħdu.

Issa jien inħares 'il quddiem sabiex is-sena d-dieħla, b'mod fattwali, inħabbru diversi strateġiji innovattivi sabiex naraw li jkomplu jiffjorixxu setturi li huma konnessi b'mod indirett ma' setturi diġà eżistenti.

Dan se nagħmluh biex ikollna ekonomija aktar reżiljenti għal shocks.

B'hekk, meta l-ekonomija internazzjonali tkun fil-proċess ta' downturn, aħna nkunu diġà bnejna biżżejjed cushion sabiex nilqgħu għal dik id-daqqa.

Jien ma faddali xejn aktar xi nżid ħlief li nerġa' nirringrazzja lil kull min ta kontribut fuq dan l-Abbozz ta' Liġi, inkluż il-kelliema tal-Oppożizzjoni, li nirringrazzjahom talli qegħdin jaqblu wkoll ma' din l-emenda.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nitlob il-permess sabiex il-Kamra tgħaddi għall-istadju ta' Kumitat tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-LOGĦOB

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Glenn Bedingfield, Viċi President tal-Kumitati, ippresieda.

Klawsoli 2, 3, 1 u t-Titolu għaddew nem. con. u ġew ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista` jkun hemm bżonn.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Fuq mozzjoni tas-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni, il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista` jkun hemm bżonn.

Fit-7.45 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi): Sur President, f'isem il-Prim Ministru nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jaġġorna u jissostitwixxi l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497, biex jafferma l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika bħala strument għall-ġid komuni, biex jipprovdi għall-applikazzjonji ta' dawk il-valuri fis-settur pubbliku kollu, biex jipprovdi għall-organizzazzjoni u t-tmexxija tiegħu, u biex jaħseb għal materji oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dawn jew li huma anċillari għalihom".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ONOR.

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, illum għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi li se jkun qiegħed jemenda u jissostitwixxi l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika għaliex matul dawn l-aħħar snin inħasset il-ħtieġa li jsiru numru ta' tibdiliet.

Qabel ma ngħaddi għad-diskors xtaqt inrodd ħajr lis-Sur Mario Cutajar, Segretarju Permanenti Ewlieni.

Is-Sur Cutajar, flimkien mat-tim tiegħu, kien ilu għal diversi xhur jaħdem b'mod effettiv ħafna ma' numru ta' stakeholders differenti.

Flimkien kellna diskussjoni li involviet diversi strutturi fiċ-Ċivil imma wkoll saffi differenti ta' nies li, b'xi mod jew ieħor, kellhom kontribut validu x'jagħtu f'dan il-proċess ta' diskussjoni.

Huwa interessanti, fost l-oħrajn, li l-proċess ħa fi ħdanu wkoll dak li jaħsbu nies li b'xi mod jew ieħor missew ma' dan is-suġġett, fosthom akkademiċi u avukati.

Fil-fatt, jidhirli li kien hemm tliet avukati li għamlu teżijiet b'rabta ma' dan is-suġġett u allura setgħu jkunu involuti f'working groups biex jagħtu l-feedback tagħhom b'rabta mal-emendi li se nitkellmu dwarhom fil-ħin li ġej.

Sur President, mi t-titolu ta' dan l-Att tibda taħseb li dan huwa suġġett kumpless u li mhux neċessarjament kull wieħed u waħda minna jaf sentenza b'sentenza x'jirrikjedi l-Att innifsu.

L-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika sar liġi fl-2009 u jistabbilixxi l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika.

Fih hemm inkluż kodiċi ta' etika għall-impjegati pubbliċi, jiġifieri l-uffiċjali pubbliċi u l-impjegati f'entitajiet governattivi.

Dan l-Att jirregola kemm is-servizz pubbliku kif ukoll is-settur pubbliku f'sens aktar wiesa', imma qabel ma nsemmi l-bidliet waħda waħda u nispjega għaliex hemm bżonn li dawn jidħlu fis-seħħ, nixtieq nagħmel preambolu dwar id-distinzjoni bejn is-servizz pubbliku u l-bqija tas-settur pubbliku.

L-amministrazzjoni pubblika f'Malta hija mibnija fuq id-distinzjoni bejn is-servizz pubbliku u l-bqija tas-settur pubbliku li tirrifletti d-distinzjoni bejn il-Gvern u l-entitajiet li huma tal-Gvern iżda mhumiex parti mill-Gvern.

Tajjeb ngħid li fil-liġi jeżisti l-konċett ta' personalità legali, jiġifieri organizzazzjoni li titqies bħala persuna li tista' titħarrek, tista' tiġi mħarrka, tista' tagħmel kuntratti, tista' tixtri u tbigħ proprjetà, u tista' timpjega n-nies magħha.

Issa f'Malta l-Gvern jitqies li għandu personalità legali waħda u allura l-Ministeri u d-dipartimenti tal-Gvern m'għandhomx il-personalità legali separata tagħhom.

Fil-fatt, il-liġi tgħid li kap ta' dipartiment jista' jiġi mħarrek f'kawża fejn ma jidhirx bħala rappreżentant tad-dipartiment tiegħu iżda bħala rappreżentant tal-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment.

Dan ifisser li l-Gvern huwa employer wieħed u huwa proprju għalhekk li l-impjegati fil-Ministeri u d-dipartimenti jisejħu impjegati tal-Gvern.

Min-naħa l-oħra, is-servizz pubbliku huwa s-servizz tal-Gvern f'kariga ċivili u ħafna minn dawn l-entitajiet tal-Gvern għandhom personalità legali għalihom.

Din il-personalità legali tingħata bil-liġi jew inkella b'dokumenti notarili, bħal fil-każ tal-fondazzjonijiet tal-Gvern.

Meta entità tingħata personalità legali tibqa' entità tal-Gvern iżda ma tkunx parti integrali mill-Gvern kif inhuma l-Ministeri u d-dipartimenti.

Entità li għandha personalità legali tkun hi l-employer tal-ħaddiema tagħha sakemm dawn ma jkunux impjegati tal-Gvern li ġew assenjati mal-istess entità.

Għalhekk, f'dan il-kuntest, l-entitajiet huma meqjusa bħala parti mis-settur ċivili iżda mhux mis-settur pubbliku.

Niġi issa għall-bidliet li qed nipproponu f'dan l-Abbozz ta' Liġi li għandhom x'jaqsmu mas-servizz pubbliku.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jinkludi dispożizzjonijiet dwar l-organizzazzjoni, it-tmexxija u l-ħatriet fis-servizz pubbliku.

Dan jirrikonoxxi l-Ministeri bħala organizzazzjonijiet għalihom minkejja li m'għandhomx personalità legali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jirregola wkoll id-dipartimenti tal-Gvern u jelenkahom fi skeda.

Barra minn hekk, jistabbilixxi r-rwoli tas-Segretarju Prinċipali Ewlieni, tas-Segretarji Permanenti u tal-Kapijiet ta' Dipartimenti.

Jistabbilixxi wkoll struttura magħrufa bħala s-Servizz Eżekuttiv Anzjan.

Dan l-Abbozz ta' Liġi fih ukoll dispożizzjonijiet dwar il-ħatriet u dwar il-prinċipju tal-mertu.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-bqija tas-settur pubbliku, l-Abbozz ta' Liġi jaħseb għall-ħolqien ta' aġenziji tal-Gvern.

Dawn huma organizzazzjonijiet li jistgħu jitwaqqfu mingħajr il-ħtieġa ta' liġi ġdida iżda huma xorta waħda regolati bil-liġi, anke jekk b'mod differenti minn kif isiru l-fondazzjonijiet.

L-Abbozz ta' Liġi jaħseb ukoll għat-twaqqif ta' Kummissjoni għall-Ħarsien tal-Mertu li x-xogħol tagħha se jkun li tiżgura li l-ħatriet f'aġenziji u entitajiet oħra tal-Gvern ikunu skont il-mertu.

Din il-funzjoni tikkorrispondi ma' dik tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku li hija mwaqqfa mill-Kostituzzjoni u żżomm taħt għajnejha l-ħatriet fis-Servizz Pubbliku.

Il-Kostituzzjoni fiha anomalija fis-sens li toħloq mekkaniżmu biex tħares il-prinċipju tal-mertu fis-servizz pubbliku iżda ma tagħmilx l-istess fil-każ tal-entitajiet fis-settur pubbliku.

Għaldaqstant dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipprova jimla dan il-vojt, tant li jaħseb biex il-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku stess tassumi l-irwol tal-Kummissjoni għall-Ħarsien tal-Mertu.

Sfortunatament, id-dispożizzjonijiet relevanti qatt ma nġabu fis-seħħ u kif se jiġi spjegat aktar 'il quddiem, hemm dubji dwar kemm fil-fatt jistgħu jinġabu fis-seħħ kif inhuma llum.

Sur President, għalfejn jinħass il-bżonn ta' bidla u l-ħtieġa ta' liġi ġdida?

L-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika issa ilu disa' snin li għadda mill-Parlament u allura hemm lok għal tibdil sostanzjali fih sabiex jiġu indirizzati żviluppi li saru u nuqqasijiet li tfaċċaw matul is-snin.

B'mod partikolari, l-Att jistabbilixxi l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika u jinkludi kodiċi ta' etika għall-impjegati pubbliċi.

Però jeħtieġ li l-valuri u l-kodiċi jiġu integrati aħjar ma' xulxin.

Hemm bżonn ukoll li tiġi indirizzata l-kwestjoni tar-revolving doors.

Min ġej mis-settur privat żgur li dan is-suġġett huwa familjari għalih.

Kwestjoni marbuta ma' dawn hija l-ħtieġa ta' bażi legali għall-miżuri li Malta hija obbligata tieħu skont il-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda kontra l-korruzzjoni.

Fl-2015 kienu saru regolamenti ġodda dwar ħatriet fis-servizz pubbliku mill-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku taħt l-artikolu 121 tal-Kostituzzjoni.

Dawn ir-regolamenti jkopru l-istess territorju tad-dispożizzjonijiet tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika fir-rigward tal-ħatriet fis-servizz pubbliku.

Barra minn hekk, u kif diġà għedt, id-dispożizzjonijiet tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika li jittrattaw il-mertu u l-Kummissjoni għall-Ħarsien tal-Mertu qatt ma ġew fis-seħħ.

Hemm saħansitra dubju dwar jekk dawn id-dispożizzjonijiet humiex konformi mal-Kostituzzjoni.

Fil-fatt, il-parir legali tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali huwa li kummissjoni kostituzzjonali bħall-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku ma tistax tingħata funzjonijiet ġodda permezz ta' liġi ordinarja, sakemm il-Kostituzzjoni stess ma tippermettix li dan isir.

Għalhekk, hemm bżonn li din il-kwestjoni tiġi indirizzata sabiex jissaħħaħ il-prinċipju tal-mertu fil-ħatriet fis-settur pubbliku.

Inħasset ukoll il-ħtieġa li s-servizz pubbliku jissaħħaħ biex jiġi żgurat li l-ogħla uffiċjali pubbliċi jkunu jistgħu jissodisfaw l-irwol assenjat lilhom mill-Gvern.

Inħass li jkun aħjar li ssir liġi ġdida minflok ma nemendaw l-Att preżenti biċċa biċċa.

Minkejja dan, mhijiex l-intenzjoni li dak li sar fil-passat jinħatt kollu, anzi ħafna mid-dispożizzjonijiet tal-Att preżenti qed jidhru f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Irrid ngħid ukoll xi ħaġa dwar il-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi.

Kmieni din is-sena l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika kien ġie emendat permezz tal-Att Nru II tal-2018 sabiex jinħoloq kumitat parlamentari dwar il-ħatriet pubbliċi bil-għan li ċerti ħatriet pubbliċi jsiru wara smigħ quddiem dan il-kumitat.

Dawn id-dispożizzjonijiet qed jinżammu fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna u tħallew eżatt kif kienu qabel.

Ħalli nsemmi l-bidliet ewlenin li qed nipproponu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-ewwel nett iffokajna fuq il-valuri tal-amministrazzjoni pubblika u l-kodiċi ta' etika.

Għalkemm l-Att preżenti sar liġi fl-2009, jiġifieri disa' snin ilu, il-kodiċi ta' etika li huwa inkorporat fih imur lura għall-1994.

Apparti milli dan mhuwiex integrat b'mod tajjeb mal-valuri tal-amministrazzjoni pubblika li huma stabbiliti fl-artikolu 4 tal-istess Att, dawn il-valuri huma maħsuba bħala dmirijiet.

Fil-fatt dan l-artikolu 4 jgħid hekk:

"Id-dipartimenti, l-aġenziji u l-entitajiet tal-Gvern għandhom ikunu regolati bil-valuri inerenti fid-dmirijiet hawn taħt imsemmija."

Dan hu lingwaġġ kumplikat u bla bżonn.

Għaldaqstant l-Abbozz ta' Liġi se jkun qiegħed jistabbilixxi valuri li huma xierqa għal amministrazzjoni pubblika moderna.

Dawn huma l-integrità, ir-rispett, il-lealtà, il-fiduċja, il-kwalità u l-kontabbiltà.

Jinkludi fih ukoll kodiċi ta' etika rivedut li jelabora dwar kif kull wieħed minn dawn is-sitt valuri li semmejna għandhom jiġu interpretati b'mod prattiku u fil-prattika.

L-istess bħall-kodiċi preżenti, il-kodiċi ta' etika rivedut se japplika sew għall-impjegati tal-Gvern kif ukoll għall-impjegati tal-entitajiet tal-Gvern.

Se japplika wkoll għal dawk li huma ingaġġati fuq bażi ta' fiduċja, ċjoè persons of trust, kif ukoll għal membri ta' bordijiet, inkluż diretturi ta' entitajiet tal-Gvern.

Dawn s'issa kellhom kodiċi għalihom li, kif nafu, m'għandux bażi legali.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi ħadna wkoll inkonsiderazzjoni l-postijiet fi ħdan l-amministrazzjoni pubblika li jitqiesu bħala li huma postijiet ta' riskju għoli mill-aspett etiku.

Fil-każ ta' dawn il-karigi l-osservanza tal-kodiċi ta' etika hija partikolarment importanti, l-ewwel nett għaliex uffiċjal f'xi waħda minn dawn il-karigi jista' jsib min jagħmillu pressjoni, jew inkella joffrilu inċentivi, biex ma jagħmilx xogħlu sew u t-tieni, minħabba l-konsegwenzi li jistgħu jinqalgħu jekk l-uffiċjal ma jagħmilx xogħlu sew.

Fil-fatt, fis-subklawsola (4) ta' klawsola 4 qed ngħidu li s-Segretarju Permanenti Ewlieni għandu s-setgħa li joħroġ salvagwardji permezz ta' direttivi biex jiżgura li min jokkupa dawn il-karigi jimxi mal-kodiċi ta' etika.

Dawn id-direttivi jistgħu, pereżempju, jesiġu li jsir taħriġ partikolari jew inkella li jkun hemm ċaqliq minn kariga għal oħra kull tant żmien.

Wara kollox Malta hija obbligata li tieħu miżuri simili skont il-Konvenzjoni kontra l-Korruzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.

Dawn il-karigi huma elenkati fis-Sitt Skeda ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Niġi issa għall-konċett ta' revolving doors, li jirreferi għal sitwazzjoni fejn uffiċjal pubbliku, minħabba xogħlu, jiġi f'kuntatt ma' intrapriża privata, imbagħad dan jitlaq mill-impjieg pubbliku tiegħu u jsib impjieg mal-istess intrapriża privata.

Dan joħloq kunflitt ta' interess ċar għaliex l-intrapriża jista' jkun li tkun offrietlu dak l-impjieg waqt li kien għadu fl-impjieg pubbliku bil-għan li jaġevolaha.

Il-liġi kif inhi bħalissa ma tindirizzax din il-kwestjoni imma fiha biss dispożizzjoni li tgħid li persuna li tirriżenja mill-impjieg pubbliku tibqa' meqjusa bħala impjegat pubbliku għal tliet snin.

Dan ifisser li matul dan il-perjodu l-persuna, b'mod teoretiku, tibqa' marbuta bil-kodiċi ta' etika.

Min-naħa l-oħra l-esperjenza turina li din id-dispożizzjoni mhijiex effettiva.

L-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu llum jaħseb biex kull min jokkupa karigi partikolari fl-amministrazzjoni pubblika jintrabat biex sa sentejn wara li jitlaq minn impjieg pubbliku ma jaċċettax impjieg jew xi forma oħra ta' xogħol mingħand entità privata li jkun ittratta magħha fil-ħames snin ta' qabel ma jkun telaq mill-impjieg pubbliku.

Din ir-rabta se tieħu l-forma ta' dikjarazzjoni li tkun iffirmata mill-uffiċjal bħala parti tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-kariga tiegħu.

Dan il-provvediment se jitħaddem billi se jiġi mwaqqaf bord apposta biex jidentifika l-karigi fejn tkun trid issir din id-dikjarazzjoni.

Jekk uffiċjal marbut b'din id-dikjarazzjoni jiksirha wara li jitlaq mill-impjieg pubbliku, dan jista' jeħel piena ta' ħlas ta' tliet snin paga.

Dan ifisser li l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex qed joħloq reat kriminali.

Il-penali tieħu l-forma ta' dejn li joħroġ mill-obbligi kuntrattwali tal-eks uffiċjal u jkun irid jinġabar mill-Gvern permezz ta' kawża ċivili jekk l-eks uffiċjal ma jonorax l-obbligu tiegħu.

Dawn huma miżuri li diġà qed jintużaw f'pajjiżi oħra.

Hemm imbagħad pajjiżi li saħansitra kienu aktar ħarxa fil-mod ta' kif ħarsu lejn dan il-konċett u daħħlu penali kriminali għal min jikser ir-regoli dwar revolving doors.

Pereżempju fl-Irlanda wieħed jista' jeħel multa ta' €2,500 u sentejn ħabs mentri fi Franza l-penali jitilgħu sa €200,000 u tliet snin priġunerija.

Il-kwestjoni ta' revolving doors qajmet tħassib f'diversi pajjiżi, kif ukoll tħassib min-naħa ta' organizzazzjonijiet bħal Transparency International u allura nemmen li wasal iż-żmien li tkun indirizzata f'pajjiżna wkoll.

Sur President, nixtieq nirreferi għall-korpi speċjalizzati.

L-Abbozz ta' Liġi jagħti s-setgħa lill-Prim Ministru biex iwaqqaf korpi speċjalizzati li jiġu elenkati fit-Tielet Skeda.

Dawn huma organizzazzjonijiet li ma jistgħu jilbsu ebda waħda mill-ilbiesi organizzattivi li għandha għad-dispożizzjoni tagħha l-amministrazzjoni pubblika Maltija, bħal pereżempju l-Privatisation Unit.

L-Abbozz ta' Liġi jippermetti li jinħolqu units temporanji, skont il-bżonn, u b'hekk iwitti t-triq biex l-amministrazzjoni pubblika ssir aktar flessibbli.

Hemm imbagħad il-konċett ta' eliġibilità għal pożizzjonijiet ta' Kap. L-artikolu 9(4) tal-Att preżenti jistabbilixxi r-rekwiżiti għall-eliġibilità għal karigi ta' kap ta' dipartiment u jgħid li uffiċjal isir eleġibbli għal ħatra bħala kap ta' dipartiment jew skont il-grad tiegħu jew għax ikun ilu sitt snin fis-Servizz Eżekuttiv Anzjan.

L-esperjenza tul dawn l-aħħar snin uriet li r-rabta bejn il-ħatriet ta' kapijiet ta' dipartimenti u s-Servizz Eżekuttiv Anzjan m'għandhiex tinżamm.

L-idea wara s-Servizz Eżekuttiv Anzjan kienet li min jilħaq kariga ta' senior manager jiġi identifikat bħala tali, kien x'kien qabel laħaq f'dan il-livell.

Seta' kien għalliem, seta' kien infermier, seta' kien perit eċċ. Bħala senior manager, dan jassumi ċerti obbligi, fosthom li jagħti sehem fit-tmexxija tad-dipartiment tiegħu.

Biex dan il-konċett jibqa' prattiku u jirnexxi, is-Servizz Eżekuttiv Anzjan m'għandux jitħalla jikber wisq.

Mill-banda l-oħra, in-numru ta' impjegati eliġibbli għal karigi ta' kap ta' dipartiment kiber matul is-snin, kif għandu jkun, però s-Servizz Eżekuttiv Anzjan kiber miegħu billi t-tnejn kienu marbutin ma' xulxin, sakemm il-valur ta' dan il-konċett intilef.

Barra minn hekk, l-eliġibilità għal karigi ta' kap ta' dipartiment diġà hija regolata bl-artikolu 92(4) tal-Kostituzzjoni.

Dan l-artikolu huwa meqjus biżżejjed fih innifsu u għalhekk, l-artikolu 9(4) tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika se jkun qed jitneħħa permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, xtaqt nagħmel issa referenza għall-argument tat-tisħiħ ta' tmexxija fis-servizz pubbliku.

L-Abbozz ta' Liġi jinkorpora fih emendi għall-artikolu 92 u 94 tal-Kostituzzjoni li jitkellmu dwar karigi għolja fis-servizz pubbliku.

Iż-żewġ artikoli jistgħu jiġu emendati b'maġġoranza sempliċi tal-Membri tal-Parlament.

L-artikolu 92 tal-Kostituzzjoni jsemmi l-karigi ta' Segretarju Permanenti u Kap ta' Dipartiment.

L-artikolu 94 imbagħad isemmi l-kariga ta' Segretarju tal-Kabinett.

Fil-Kostituzzjoni però ma tissemmiex il-kariga ta' Segretarju Permanenti Ewlieni.

Dan għaliex din il-kariga ġiet introdotta għall-ewwel darba fis-sena 2004 u ngħatat bażi legali wara ħames snin permezz tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

Din il-kariga tinkorpora r-rwol ta' kap tas-servizz pubbliku, rwol li għandu storja ferm itwal, u allura huwa xieraq li l-kariga ta' Segretarju Permanenti Ewlieni tingħata bażi kostituzzjonali.

Għaldaqstant l-emendi għall-artikolu 92 tal-Kostituzzjoni se jagħtu bażi kostituzzjonali lil din il-kariga filwaqt li jippermettu li d-dmirijiet ta' din il-kariga jiġu mfissra b'Att tal-Parlament.

L-emendi jaħsbu biex is-Segretarju Permanenti Ewlieni jinħatar bl-istess mod bħalma jinħatar Segretarju Permanenti, jiġifieri mill-President fuq parir tal-Prim Ministru, wara konsultazzjoni li ssir bejn il-Prim Ministru u l-Public Service Commission (PSC).

Sussegwentement, l-emendi għall-artikolu 94 tal-Kostituzzjoni jaħsbu biex is-Segretarju Permanenti Ewlieni jassumi r-rwol ta' Segretarju għall-Kabinett sakemm il-Prim Ministru ma jaħtarx persuna separata fil-pożizzjoni l-aħħar imsemmija.

L-emendi jirriflettu l-fatt li l-irwoli ta' Segretarju Permanenti Ewlieni u Segretarju għall-Kabinett ilhom abbinati flimkien mill-2006 iżda jħallu lok biex gvern futur jerġa' jisseparahom jekk ikun jixtieq jagħmel hekk.

X'inhuma d-dmirijiet tas-Segretarji Permanenti?

Segretarju permanenti għandu żewġ rwoli importanti: li jissorvelja d-dipartimenti, l-aġenziji u l-entitajiet tal-Gvern li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu; u huwa wkoll il-kap amministrattiv tal-Ministeru.

L-Att preżenti jispeċifika x'inhuma d-dmirijiet u s-setgħat tas-Segretarji Permanenti fl-irwol tagħhom ta' superviżuri ta' dipartimenti u entitajiet iżda ma jgħid xejn dwar ir-rwol tagħhom bħala kapijiet amministrattivi tal-Ministeri.

Għaldaqstant dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qiegħed jindirizza din il-kwestjoni billi jagħti setgħat lis-Segretarji Permanenti fir-rigward tal-Ministeri li huma ekwivalenti għal dawk ta' kapijiet ta' dipartimenti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jvesti wkoll f'Segretarju Permanenti r-rappreżentanza ġuridika tal-Gvern fi ħwejjeġ li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu.

Dan ir-rwol jikkorrispondi ma' dak ta' kapijiet taħt l-artikolu 181B tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kap. 12.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi se joħloq is-Servizz Eżekuttiv Ogħla li huwa maħsub biex jieħu post is-Servizz Eżekuttiv Anzjan.

Għar-raġunijiet imsemmija qabel, is-Servizz Eżekuttiv Ogħla jiġbor fih numru iżgħar ta' uffiċjali f'karigi ta' senior management.

Is-Servizz Eżekuttiv Ogħla se jkun iffokat fuq il-Ministeri individwali minflok fuq is-servizz pubbliku kollu kemm hu.

It-titolu tas-servizz qed jinbidel biex jirrifletti dawn id-differenzi, li għandhom iwasslu biex il-konċett ta' servizz eżekuttiv ikun prattiku u jirnexxi.

L-istess bħas-Servizz Eżekuttiv Anzjan, is-Servizz Eżekuttiv Ogħla se japplika għas-settur tas-servizz pubbliku u mhux għas-settur pubbliku f'sens aktar wiesa'.

Għalhekk se jiġbor fih lill-impjegati tal-Gvern biss u mhux impjegati ta' aġenziji u entitajiet.

Sur President, l-Att preżenti fih diversi dispożizzjonijiet dwar il-ħatriet fis-servizz pubbliku.

Fost affarijiet oħra jgħid li Kap ta' Dipartiment jista' jaħtar in-nies biex jimla pożizzjonijiet fid-dipartiment tiegħu.

Jgħid ukoll li qabel jagħmel ħatra, il-Kap tad-Dipartiment għandu jirreklama l-pożizzjoni u jaħtar ukoll bord tal-għażla.

Dawn il-materji jaqgħu taħt il-PSC, li hija entità indipendenti mwaqqfa mill-Kostituzzjoni biex tħares il-prinċipju tal-mertu fis-servizz pubbliku.

Il-Kostituzzjoni tagħti wkoll is-setgħa lil din il-Kummissjoni li toħroġ ir-regolamenti hi, bil-kunsens tal-Prim Ministru, biex tirregola x-xogħol tagħha.

Għalhekk, ikun aktar xieraq li ħatriet fis-servizz pubbliku jiġu regolati mir-regolamenti maħruġa mill-Kummissjoni.

Fil-fatt hekk sar fl-2015.

Fl-2015 il-PSC kienet ħarġet regolamenti li jirregolaw il-proċess tal-ħatriet fis-servizz pubbliku mill-bidu sal-aħħar.

Jinkorporaw ukoll definizzjoni dettaljata tal-prinċipju tal-mertu u fihom diversi salvagwardji biex iħarsuh.

Ir-regolamenti jgħidu, fost l-oħrajn, li l-bord tal-għażla huwa indipendenti.

Bħala regola ġenerali, bord tal-għażla ma jistax ikun fih membru ta' sergretarjat ta' Ministru jew kandidat f'elezzjoni, anke jekk dan ikun impjegat tal-Gvern.

Dawn ir-regolamenti jagħtu wkoll is-setgħa lill-Kummissjoni li tisma' lmenti dwar il-proċess tal-għażla jew li tinvestigah minn rajha.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista' tħassar ir-riżultat u tordna li l-proċess tal-għażla jerġa' jsir.

Il-Kummissjoni tista' saħansitra tirrevoka ħatriet jekk issir taf li l-proċess ma mexiex skont il-mertu.

Dawn ir-regolamenti huma biżżejjed u m'hemmx bżonn li anke l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika jirregola l-ħatriet fis-settur pubbliku.

Għalhekk, id-dispożizzjonijiet relevanti tal-Att tħallew barra minn dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fil-fatt, filwaqt li l-Att preżenti fih 51 artiklu, l-Abbozz ta' Liġi fih 39 klawsola jekk wieħed ma jgħoddx id-dispożizzjonijiet tranżitorji u l-emendi konsegwenzjali.

L-Abbozz ta' Liġi jħalli barra wkoll skeda li tinsab fl-Att preżenti u li telenka l-gradi kollha fis-servizz pubbliku.

Il-gradi se jibdew jiġu stabbiliti wara diskussjoni u negozjati mal-unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema tal-Gvern u għalhekk, m'hemmx bżonn li jiġu stabbiliti fil-liġi wkoll.

Sur President, l-Att preżenti jwaqqaf il-Kummissjoni għall-Ħarsien tal-Mertu biex tissorvelja l-ħatriet fl-entitajiet li mhumiex parti mis-servizz pubbliku u tassenja dan ir-rwol lill-PSC.

Madanakollu l-parir legali li ngħatajna jindika li korp kostituzzjonali, bħall-PSC, ma jistax jiġi mogħti funzjonijiet permezz ta' liġi ordinarja, sakemm il-Kostituzzjoni stess ma tippermettix li dan isir.

Issa l-Kostituzzjoni tgħid li l-Awtorità dwar ix-Xandir tista' tingħata funzjonijiet permezz ta' liġi ordinarja iżda ma tgħid xejn simili fuq il-PSC.

Veru li idealment ikun hemm korp wieħed li jħares il-prinċipju tal-mertu fl-amministrazzjoni pubblika kollha, iżda dan jista' jsir biss permezz ta' riforma kostituzzjonali.

Għaldaqstant l-Abbozz ta' Liġi jaħseb għat-twaqqif ta' kummissjoni separata għall-ħarsien tal-mertu u jgħid li din għandha tkun magħmula minn ħames membri li jinħatru bl-istess mod li jinħatru l-membri tal-PSC, jiġifieri mill-President li jaġixxi skont il-parir mogħti mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni li tkun saret mal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Ir-rwol tal-Kummissjoni għall-Ħarsien tal-Mertu jibqa' dak li tivverifika l-ħatriet ta' impjegati f'aġenziji u entitajiet governattivi biex tiżgura li dawn ikunu saru skont il-prinċipju tal-mertu.

L-Abbozz ta' Liġi qiegħed ukoll jagħti s-setgħa lill-Prim Ministru li jagħmel regolamenti dwar il-proċeduri li għandha ssegwi l-Kummissjoni.

Tajjeb ngħid li l-Att preżenti jaħseb għat-twaqqif ta' aġenziji tal-Gvern.

Issa l-kelma "aġenzija" ġieli tintuża biex tfisser l-entitajiet kollha tal-Gvern, iżda l-Att juża din il-kelma f'sens aktar speċifiku, ċjoè biex jirreferi għal dawk l-entitajiet li jinħolqu taħt l-Att stess u huma regolati fid-dettall minnu.

Biss, hemm liġijiet oħra li jwaqqfu entitajiet imsejħa "aġenziji" u l-Att jiġbor taħtu dawn ukoll, bil-kwalifika li jekk ikun hemm kunflitt bejn l-Att u l-liġi l-oħra li titwaqqaf l-aġenzija, tipprevali l-liġi l-oħra.

Madanakollu mhuwiex ideali li korp ikun regolat minn aktar minn liġi waħda.

Għal din ir-raġuni, l-Abbozz ta' Liġi ġie rivedut fuq is-suppożizzjoni li l-aġenziji kollha se jiġu stabbiliti taħtu stess u ma jirregolax aġenziji mwaqqfa taħt liġijiet oħra.

Fir-rigward tat-tmexxija finanzjarja tal-aġenziji, b'mod ġenerali jeżistu żewġ reġimi fl-amministrazzjoni pubblika Maltija.

Id-dipartimenti tal-Gvern jaqgħu taħt l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika u allura jekk jiġġeneraw xi dħul, ma jistgħux iżommuh iżda jmur fil-Fond Konsolidat.

Bl-istess mod imbagħad l-infiq tagħhom joħroġ kollu mill-Fond Konsolidat skont il-baġit li jkun approvat.

Il-kontijiet tad-dipartimenti jiġu verifikati mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

Mill-banda l-oħra, entitajiet governattivi ma jaqgħux taħt l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika.

Dan ifisser li jistgħu jiftħu kontijiet bankarji u jżommu d-dħul li jiġġeneraw.

Huwa biss id-dħul li jibqa' ma jintefaqx li jmur fil-Fond Konsolidat però bħala regola ġenerali, l-entitajiet huma obbligati jqabbdu awdituri privati u jippubblikaw kontijiet verifikati.

Fir-rigward tal-aġenziji, l-Att preżenti jeħtieġ li l-aġenziji kollha, jiġifieri kemm dawk li għandhom dħul kif ukoll dawk li m'għandhomx, iqabbdu awdituri privati u jippubblikaw kontijiet li jkunu verifikati.

Dan l-Abbozz ta' Liġi però japplika dan ir-rekwiżit b'mod selettiv.

Il-ħsieb huwa li l-maġġoranza tal-aġenziji li jaqgħu taħt l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika jiġu trattati bħad-dipartimenti tal-Gvern.

B'hekk, jiġi evitat il-bżonn li l-aġenziji inkwestjoni jqabbdu awdituri privati.

Din hija miżura ta' simplifikazzjoni li ma tneħħi xejn mit-trasparenza u l-kontabbiltà finanzjarja għaliex l-aġenziji xorta se jibqgħu jiġu awditjati mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

Min-naħa l-oħra, l-aġenziji li jiffinanzjaw lilhom infushom kompletament jew parzjalment mid-dħul tagħhom stess, jistgħu jinħarġu minn taħt l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika, u allura jibdew joperaw bħal entitajiet oħra tal-Gvern.

Dan ifisser li jkunu jistgħu jżommu d-dħul li jiġġeneraw filwaqt li jkunu obbligati li jippubbikaw kontijiet verifikati.

B'hekk, tiżdied il-flessibbiltà tal-mudell tal-aġenzij għaliex jiġi japplika għal firxa wiesgħa ta' funzjonijiet pubbliċi, minn dawk purament amministrattivi sa dawk li jinvolvu operat fuq linji kummerċjali.

Rigward is-superviżjoni ta' entitajiet governattivi minn Segretarji Permanenti, l-Att preżenti jaħseb biex is-Segretarji Permanenti jissorveljaw mhux biss dipartimenti u aġenziji tal-Gvern, iżda anke entitajiet oħra.

Madanakollu l-istess Att jippermetti lis-Segretarji Permanenti joħorġu direttivi lill-entitajiet biss jekk il-Ministri jiddelegawlhom formalment setgħat għal dan il-għan.

Din hija restrizzjoni mhux meħtieġa fuq l-irwol tas-Segretarji Permanenti.

Ġaladarba huma jaġixxu taħt id-direzzjoni tal-Ministri, huma mistennija li jżommu kontroll amministrattiv effettiv fuq entitajiet f'isem il-Gvern.

Għalhekk, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nkunu qed neliminaw din il-ħtieġa ta' delega formali ta' setgħat.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi fih ukoll emenda għall-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet.

L-iskop huwa li din l-Ordinanza tkun applikabbli għal kull uffiċjal pubbliku li għamel is-servizz tiegħu bħala Segretarju Permanenti Ewlieni jew bħala Segretarju Parlamentari jew bħala Segretatarju tal-Kabinett jew bħala Segretarju għall-Kabinett jew bħala Awditur Ġenerali jew bħala Viċi Awditur Ġenerali jew bħala Ombudsman għal perjodu rispettiv sħiħ.

Dawn il-ħatriet isiru għal żmien definit.

Pereżempju Segretarju Permanenti jinħatar għal tliet snin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum mhuwiex xi liġi ġdida iżda huwa kitba mill-ġdid ta' liġi li daħlet fis-seħħ fis-sena 2010.

Fl-istess ħin dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jipproponi numru ta' bidliet imma qabelxejn irrid nagħmel ftit kritika għall-mod ta' kif ġie ppreżentat.

F'dan il-Parlament għandna l-prassi li meta niġu biex nemendaw liġi, għal raġunijiet ovvji ma naqbdux il-liġi li jkollna fis-seħħ u nerġgħu niktbuha mill-ġdid kollha kemm hi.

Meta inti għandek liġi u tiġi preżentat b'Abbozz ta' Liġi li jikteb l-istess liġi kollha mill-ġdid, diffiċli tifhem it-tibdiliet li jkunu qed isiru u allura f'din il-Kamra għandna l-prassi li l-Abbozzi ta' Liġi, sakemm ma jkunux qegħdin iħassru liġi sħiħa, jemendaw kull artiklu tal-liġi b'mod separat.

Dik hija l-prassi li nsegwu f'kull liġi li nagħmlu.

Għal xi raġuni li s'issa ma nistax nifhem, hawn għandna Abbozz ta' Liġi li prattikament iħassar il-liġi li kellna u jerġa' jiktibha mill-ġdid.

Jien dortu kelma b'kelma u pereżempju qed jinbidlu affarijiet li huma kwestjoni ta' stil.

Pereżempju qed jintuża ċertu kliem Rumanz, li allura fis-sistema legali tagħna huwa aktar faċli li wieħed jinterpretah, imma hemm ukoll ċertu kliem li aktar 'il quddiem, u anke fl-istadju ta' Kumitat, se niġbed l-attenzjoni għalih għaliex legalment ma jagħmilx sens u joħloq konfużjoni aktar milli ċertezza.

Hemm ukoll żbalji f'dan l-Abbozz ta' Liġi li huma kbar u dawn ukoll se niġbed l-attenzjoni għalihom.

Però nibqa' ma nistax nifhem l-atteġjament li ttieħed f'dan l-Abbozz ta' Liġi; qabdu artikolu sħiħ u biddlu l-kliem bi kliem li jfisser l-istess.

Ma nistax nifhem dan l-istil, imma nispera li se jkun f'din il-liġi biss.

Jekk l-emendi tal-liġijiet se jibdew isiru b'dan il-mod, se jkollna konfużjoni kbira.

Sur President, jekk ikolli niġbed ġudizzju fuq din il-liġi ngħid mingħajr tlaqliq li din għandha intenzjoni waħda u ċara: li żżid il-kontroll mill-Prim Ministru u li tagħti setgħat akbar lil dawk il-magħżulin tal-Gvern.

Se nagħmel analiżi kritika tal-aktar bidliet importanti għax tant hemm bidliet f'din il-liġi li huwa impossibbli li f'dan id-diskors nispjegahom kollha.

Fl-istadju ta' Kumitat se nidħol aktar fid-dettall, però għalissa se nagħmel analiżi kritika biex wieħed jifhem x'inhuma l-aktar bidliet perikolużi u x'inhuma l-aktar bidliet li se jaffettwaw l-amministrazzjoni pubblika, liema bidliet il-ħaddiema taċ-Ċivil u dawk tas-settur pubbliku jridu joqogħdu attenti għalihom u jifhmu x'inhuma.

Din il-liġi ma kien hemm ebda tħabbira dwarha.

Is-soltu meta l-Gvern ikun se jagħmel xi liġi, jew jagħmel konferenza tal-aħbarijiet jew jorganizza xi seminar.

Rigward din il-liġi però ma ħarġet l-ebda stqarrija ta' dan it-tip.

L-ewwel stqarrija pubblika li kien hemm dwar din il-liġi ma kenitx min-naħa tal-Gvern imma kienet min-naħa tal-Forum Unions Maltin li kkritikawha b'mod aħrax u insistew li jkun hemm laqgħa urġenti mas-Segretarju Permanenti Ewlieni, li nirringrazzjah talli qiegħed preżenti hawnhekk biex isegwi dan id-dibattitu.

Wieħed mill-ewwel jibda jissuspetta ftit ħażin meta jara li din il-liġi ġiet quddiemna mingħajr ebda spjegazzjoni pubblika tal-intenzjoni li għandu l-Gvern.

Fil-fatt, ninnota li l-unika intervent li kien hemm dwar din il-liġi kienet intervista li għamel is-Segretarju Permanenti Ewlieni, is-Sur Mario Cutajar, fuq One Television.

Kienet intervista qasira ma' Karl Stagno Navarra li fiha qal bejn wieħed u ieħor x'inhuma l-punti ewlenin.

Jiġifieri ma daħalx fid-dettall imma semma biss il-headlines ta' din il-liġi.

Apparti din, ma kien hemm assolutament ebda stqarrija.

Jien rajtha ftit stramba li fuq Abbozz ta' Liġi ta' din il-portata l-Gvern ma qal assolutament xejn.

Għalhekk, għamilt ftit telefonati u staqsejt jekk kienx hemm xi diskussjoni mal-Unions, jew ma' persuni involuti, jew ma' entitajiet oħra u rriżulta li effettivament il-Gvern dwar din il-liġi ma kkonsulta ma' ħadd.

L-agħar ħaġa hija li ma kkonsulta assolutament xejn mar-rappreżentanti tal-ħaddiema, ċjoè mal-Unions.

Sur President, id-diffikultà kbira li għandha quddiemha din il-Kamra hija li qed niddiskutu liġi li dwarha ma sarx dak il-proċess li kellu jsir biex waslet s'hawn din il-liġi, jiġifieri l-proċess ta' konsultazzjoni pubblika, li anke jaffettwa ftehimiet kollettivi li hemm fis-seħħ mal-ħaddiema taċ-Ċivil.

Għandna sitwazzjoni li fil-Parlament qed tiġi diskussa liġi – u din aktarx tgħaddi għax naturalment il-Gvern għandu l-maġġoranza – li m'għaddietx mill-proċess ta' konsultazzjoni pubblika li aħna mdorrijin nagħmlu meta nkunu se nbiddlu liġi li taffettwa daqshekk ammont kbir ta' nies, li f'dan il-każ huma l-ħaddiema tas-servizz pubbliku.

Allura kif għedt, se nipprova nuża dan il-ħin tiegħi biex nagħmel analiżi kritika ta' din il-liġi, b'mod li niftaħ għajnejn dawk kollha li jistgħu jiġu affettwati bil-bidliet li hemm.

Għal dan il-għan, se nsemmi biss ftit punti li se nidħol fihom fid-dettall.

L-ewwel nett is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli tatna x'nifhmu li b'dan l-Abbozz ta' Liġi qisna qed niddefinixxu għall-ewwel darba l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika.

Bir-rispett kollu, dan mhuwiex il-każ.

Fil-liġi preżenti, li daħlet fis-seħħ fl-2010, diġà hemm x'inhuma l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika u huma mniżżlin b'mod ċar.

U huma mniżżlin mhux f'xi lista bi ftit kliem imma hemm paragrafi sħaħ u hemm kuntest ta' xi jfissru dawn il-valuri.

Pereżempju s-subartikolu (1) tal-artikolu 4 jgħid hekk:

"(1) Id-dipartimenti, l-aġenziji u l-entitajiet tal-Gvern għandhom ikunu regolati bil-valuri inerenti fid-dmirijiet hawn taħt imsemmija, u l-impjegati pubbliċi għandhom:

(a) jeżerċitaw kull setgħa mogħtija lilhom bil-liġi, u jagħtu servizzi lill-pubbliku, b'korteżija, malajr u b'imparzjalità.".

Dak huwa eżempju ta' wieħed mill-valuri tal-amministrazzjoni pubblika mniżżla fil-liġi preżenti.

Fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna però l-Gvern għażel li minflok ma jħalli din it-tip ta' spjegazzjoni tal-valuri tal-amministrazzjoni pubblika, jagħtina lista ta' kliem u mhux lista ta' valuri!

Dawn insibuhom fil-klawsola 4 u l-ewwel kelma li għandna fil-lista hija din:

Kelma waħedha!

"(b) ir-rispett".

Ir-rispett lejn xiex?

"(ċ) il-lealtà".

Skużi, il-lealtà lejn min u lejn xiex?!

Li niktbu kelma waħda ma jgħinx biex ikun hemm ċarezza u ċertezza dwar xi jrid ifisser il-leġiżlatur u allura huwa faċli ħafna li jkun hemm interpretazzjoni skorretta.

Il-leġiżlatur irid jagħti kuntest.

Inti ma tistax tikteb kelma waħda biss mingħajr ma tifformula kif għandha tiġi implimentata dik il-kelma.

Naħseb li hemm qbil dwar x'għandhom ikunu l-valuri tal-amministrazzjoni pubblika u għalhekk nappella lill-Gvern biex dawn jiktibhom f'kuntest ħalli l-ħaddiema taċ-Ċivil u anke ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, ikunu jafu x'għandhom jistennew mill-amministrazzjoni pubblika.

Interessanti wkoll li minħabba l-mod kif ġie miktub dan l-Abbozz ta' Liġi tneħħew xi wħud mill-valuri li kienu fis-seħħ s'issa.

Fosthom hemm li wieħed jevita d-diskriminazzjoni u li jkun imparzjali.

Dawn iż-żewġ valuri jidher li tneħħew.

Jekk tneħħew bi żball jien m'għandix diffikultà li wieħed jagħmel emendi fl-istadju ta' Kumitat u jerġgħu jiġu inklużi, però jekk tneħħew b'deċiżjoni, nappella lis-Segretarju Parlamentari Farrugia Portelli biex tispjega għalfejn tneħħew u għalfejn tneħħew mill-kuntest li kienu.

X'aktarx li l-aktar bidla sinifikanti li qed jipproponi dan l-Abbozz ta' Liġi tittratta l-kwestjoni tar-revolving doors, kif anke semmiet is-Segretarju Parlamentari.

Dan mhuwiex konċett ġdid.

Forsi fis-settur pubbliku huwa konċett ftit ġdid imma kull min miss mas-settur privat jirrealizza li dan il-konċett ilu applikat f'pajjiżna għal numru ta' snin.

Il-Qrati ta' pajjiżna kellhom numru ta' każijiet li fihom ħadu deċiżjonijiet dwar il-validità jew le ta' klawsoli f'kuntratti ta' impjegati u tajjeb nispjega ftit x'inhuwa dan il-konċett biex wieħed ikun jista' japprezza sew kif il-bidla li qed ikollna f'din il-liġi se taffettwa lill-ħaddiema tal-amministrazzjoni pubblika.

Se nieħu eżempju ta' persuna li hija impjegata bħala general manager f'kumpanija privata li timporta u tbigħ makkinarju.

Din il-persuna fil-kuntratt tagħha għandha miktub li ladarba tispiċċa mix-xogħol bi kwalunkwe mod, jiġifieri kemm jekk titkeċċa, kemm jekk tirriżenja kif ukoll jekk tirtira, għal perjodu ta' ħames snin wara, la tista', pereżempju, tibda negozju fl-istess settur u lanqas tista' tipprova tiġbed klijenti tal-kumpanija li kienet taħdem magħha u tipprova tagħmilhom klijenti tagħha.

Jiġifieri jkun hemm klawsola fil-kuntratt li tgħid li dan ma jistax isir u dan l-obbligu jibqa' jgħodd anke wara li l-bqija tal-kuntratt, li jkun fih klawsoli oħra fosthom il-kundizzjonijiet tal-impjieg, il-paga u l-allowances, ma jibqax jgħodd.

Jekk jirriżulta li din il-persuna bdiet negozju ieħor u bdiet tieħu l-klijentela ta' dik il-kumpanija, jew tavviċina klijentela ta' dik il-kumpanija jew tidħol f'kompetizzjoni magħha, hemmhekk tiskatta kwestjoni ta' penali ta' €20,000, pereżempju, jew ta' €50,000.

Qiegħed insemmi dawn iċ-ċifri għaliex f'pajjiżna diġà kellna każ kbir li jinvolvi s-settur privat, li effettivament kien l-eżempju li għadni kif tajt.

Il-Qrati tagħna għamluha ċara li dawk it-tip ta' kundizzjonijiet huma illegali.

Mhux il-qrati tal-ewwel istanza biss, imma anke l-Qorti tal-Appell għamlitha ċara li dawk il-klawsoli huma in restraint of trade, jiġifieri qed ixekklulek mid-dritt tiegħek li tidħol fin-negozju u teżerċita n-negozju tiegħek jew li taħdem b'ċertu mod.

Dan huwa l-kuntest li fih wieħed għandu jikkonsidra dan il-konċett ġdid tar-revolving doors.

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar is-settur privat imma qed nitkellmu dwar is-settur pubbliku, jiġifieri funzjonijiet li fil-pajjiż ma jista' jaqdihom ħadd ħlief l-Istat u l-Gvern.

Għalhekk l-istruttura tal-Gvern hija mibnija b'mod li huwa ma jistax jagħti ċerti affarijiet lill-privat biex jagħmilhom hu imma jollu kontroll fuqhom bl-għodda organizzattiva tiegħu.

Illum il-ġurnata hija ċara li fejn jidħol il-Gvern, hemm ċertu allowance ta' wieħed x'jista' jimponi bħala protezzjoni għall-ġid komuni tas-soċjetà.

Pereżempju fejn tidħol il-protezzjoni tal-erarju, jiġifieri li wieħed jiġbor il-flus mit-taxxi, il-qrati tagħna, u anke l-qrati Ewropej, jagħmlu distinzjoni bejn wieħed x'jista' jimponi bħala interessi fis-settur privat u x'interessi jista' jimponi l-Gvern fuq il-flus li għandu jieħu hu.

Wieħed irid jagħmel din id-distinzjoni.

Sal-lum, il-konċett ta' revolving doors prattikament kien jeżisti biss fis-settur privat u f'kuntratti ta' ċerti individwi li jaħdmu mal-Gvern f'postijiet partikolari.

Madanakollu m'hemmx liġi li tirregola dan kollu.

Jiġiferi sal-lum, dan kien biss obbligu kuntrattwali u mhux obbligu li jirriżulta mil-liġi.

B'dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin ngħidu huwa li se jibda jkollna kategorija sħiħa ta' persuni li jaħdmu mal-Gvern li se jkunu obbligati li jagħmlu dikjarazzjoni li biha jintrabtu li għal perjodu ta' sentejn minn meta jispiċċaw mix-xogħol, jirtiraw, jitkeċċew, jew jirriżenjaw, ma jistgħux jaħdmu ma' xi ħadd li fil-ħames snin ta' qabel ikunu għamlu kummerċ miegħu.

Ejja nieħdu perit li jaħdem bħala case officer tal-MEPA.

Jekk dan il-case officer jagħmel screening ta' applikazzjonijiet ta' kuntratturi, meta jirtira dan ma jistax imur jaħdem ma' kuntratturi li jkun għamlilhom dak l-iscreening fil-ħames snin preċedenti.

Ikun projbit milli jagħmel hekk.

Nista' nsemmi wkoll l-eżempju ta' xi ħadd li jaħdem bħala spettur tal-VAT u li jagħmel spezzjonijiet fi ħwienet u jekk jirriżultalu li jkun hemm xi ħaġa ħażina, dak li jkun jittella' l-qorti.

Jekk dak l-ispettur jirriżenja, jitkeċċa mix-xogħol jew jirtira mix-xogħol, fis-sentejn ta' wara ma jistax imur jaħdem ma' dak il-ħanut, jew ikollu relazzjoni ta' profitt ma' dak il-ħanut, jew jipprovdi servizz lil dak il-ħanut.

Sur President, huwa minnu li din hija sitwazzjoni li jeħtieġ li tiġi regolata.

M'hemmx dubju dwar dan.

Hemm kwestjoni ta' kunflitti ta' interess.

Hemm kwestjoni fejn pajjiż irid ikun moħħu mistrieħ li m'għandux nies fdati b'awtorità pubblika li huma fil-but ta' ħaddieħor u allura ma naħsibx li hemm diffikultà li ngħidu li din hija materja li trid tiġi regolata.

L-Abbozz ta' Liġi jgħid ukoll li dan l-obbligu tad-dikjarazzjoni se jkun impost fuq min qiegħed jaħdem ma' awtorità regolatorja jew li għandha funzjoni ta' spettorat.

Jagħmilha ċara li din id-dikjarazzjoni għandha titqies bħala kundizzjoni tal-impjieg fil-post u saħansitra tibqa' attivata anke jekk huwa jimxi minn post għall-ieħor mal-Gvern stess.

Ejja nieħdu persuna li kienet taħdem mad-Dipartiment tal-VAT u marret taħdem fid-Dipartiment tas-Saħħa imma tagħmel funzjoni differenti.

Dak l-obbligu xorta jibqa' jgħodd.

Hemm ukoll penali li mhumiex żgħar għax huma l-ekwivalenti għal salarju ta' tliet snin, li naturalment jammontaw għal ħafna flus.

Fil-fatt, bil-mod kif inhija miktuba l-liġi mhux qed tgħid li wieħed jista' jagħti sa massimu ta' tliet snin paga imma qed tgħid li min jinqabad jagħmel hekk jeħel tliet snin paga.

Ma nafx jekk hux bi żvista jew le, imma hija miktuba ċara li l-penali għandhom ikunu ekwivalenti għal salarju ta' tliet snin.

Kif diġà għedt, din se tapplika għal min huwa f'pożizzjoni ta' awtorità regolatorja u ta' spettorat.

Se jkun hemm ukoll bord li se jissorvelja l-proċess kollu.

Dan il-bord se jkollu l-funzjoni li jara għal min tapplika u tgħodd din il-kundizzjoni ġdida fl-impjieg tiegħu u se jkollu l-obbligu wkoll li jissorvelja l-implimentazzjoni tagħha.

Li ma naqbilx assolutament miegħu huwa li dan il-bord se jkun kollu maħtur mill-Ministru.

Mhux qed ngħid li l-Ministru m'għandux ikollu dritt li jaħtar lil min irid hu u lil min huwa tal-fiduċja għalih, però fi kwestjoni daqshekk sensittiva, kwestjoni li hija ġdida fil-konċetti li aħna naddottaw fl-amministrazzjoni pubblika, naħseb li l-Gvern seta' jintroduċi element ta' rappreżentanza biex ikun żgurat li dan il-mekkaniżmu jitħaddem b'mod ġust u ekwu.

Għalhekk, nixtieq nissuġġerixxi li ndaħħlu element ta' rappreżentanza min-naħa tal-ħaddiema tal-amminstrazzjoni pubblika.

Wara kollox ma naħsibx li hawnhekk qed nitkellmu dwar xi ħaġa li b'xi mod tista' taffettwa l-implimentazzjoni ta' dan il-konċett, anzi pjuttost qed nagħtu mod kif dan il-konċett jiġi implimentat b'mod ekwu u ġust.

Allura rrid nagħmel dan l-appell biex ikun hemm din il-konsiderazzjoni.

Il-kwestjoni tar-revolving doors hija kwestjoni serja li kien wasal iż-żmien li tiġi indirizzata.

Filwaqt li l-konċett huwa tajjeb, il-mod li bih qed tiġi indirizzata, b'din it-tip ta' impożizzjoni, naħseb li huwa għalkollox żbaljat.

Jien ma jidhirlix li wieħed jista' jaqbad u jbiddel il-kundizzjonijiet tal-impjieg ta' persuna kif ġieb u laħaq, mingħajr ma jagħti kas il-ftehim kollettiv li diġà hemm, u mingħajr ma jisma' l-Unions x'għandhom xi jgħidu.

Jien sinċerament nappella lill-Gvern biex jagħmel dan.

Il-Gvern għadu fiċ-ċans li jiddiskuti dan il-konċett u l-implimentazzjoni tiegħu mar-rappreżentanti tal-ħaddiema biex flimkien jipprovaw isibu mod kif filwaqt li nilħqu l-għan li għandna f'din il-liġi, kulħadd ikun ċert minn dak li qed jiġi propost u kif se jiġi implimentat.

Sur President, fil-kwestjoni tar-revolving doors ġieli tissemma wkoll il-kwestjoni tal-kumpens.

Ladarba inti qed tirristrinġi persuna milli taħdem, inti qed taffettwa l-progression tal-karriera tagħha u qed tillimitaha.

Pajjiżna huwa pajjiż relattivament żgħir.

Għaldaqstant inħobbu nħeġġu li wieħed jiċċaqlaq minn impjieg għall-ieħor.

Għalhekk, klawsola bħal din żgur se taffettwa b'mod negattiv li wieħed jimxi mis-settur pubbliku għas-settur privat u li jkun jista' javvanza fil-karriera tiegħu.

Din hija kwestjoni li wieħed irid jindirizzaha u m'għandix dubju li l-unions se jqajmuha wkoll.

Hemm ukoll element li kont nistenna li nara fi klawsola bħal din imma ma rajtux.

Jeżisti wkoll il-konċett li meta wieħed ikun obbligat b'dikjarazzjoni bħalma hemm imniżżla f'dan l-Abbozz ta' Liġi, ikollu l-possibbiltà li jkun jista', minn jeddu, imur quddiem il-bord li jirregola din il-materja.

Qed ngħid "minn jeddu" għal raġuni sempliċi.

Ejja ngħidu li hemm persuna li taqa' fil-kategorija li hija regolata b'din il-klawsola u din qed tippjana li sitt xhur oħra tirriżenja minn mal-Gvern u tibda karriera fil-privat.

Naturalment din taf li din id-dikjarazzjoni kienet parti mill-kundizzjonijiet tal-impjieg tagħha, u taf ukoll li hemm dan il-bord, però mhijiex ċerta jekk hux se tkun qed tikser dak l-obbligu jew le.

Din il-persuna jidħlilha dubju jekk effettivament hijiex qed tesponi lilha nnifisha għall-penali li jammontaw għal tliet snin salarju, u allura toħloq problema kbira għaliha stess.

Jien naħseb li jkun utli li wieħed jikkonsidra li l-ħaddiema taċ-Ċivil li għalihom tkun tapplika din il-klawsola jingħataw il-fakultà li jmorru quddiem il-bord minn jeddhom, jispjegaw lill-bord x'beħsiebhom jagħmlu fil-karriera u l-bord jiggwidahom x'għandhom jagħmlu.

Hemmhekk il-bord ikun jista' jiggwida lil dak li jkun dwar jekk hux se jinkorri l-penali jew le.

Qed ngħid dan biex inneħħu l-element diskrezzjonali ta' dan il-bord u nevitaw sitwazzjonijiet fejn persuna titlaq mix-xogħol, mingħaliha sejra taħdem xi mkien fil-privat u tkun tista' tagħmel xogħolha kif suppost u minflok issib ruħha ffaċċjata b'akkuża li qed tikser il-liġi f'dan ir-rigward.

Allura rrid nipproponi hawnhekk, imbagħad fi stadju ta' Kumitat inressaq emenda f'dan is-sens, li jkun hemm il-fakultà li l-impjegati tal-amministrazzjoni pubblika jkunu jistgħu minn jeddhom imorru għand dan il-bord.

Xi ħadd għarrafni wkoll li r-raġuni għalfejn il-Gvern qiegħed iressaq din l-emenda hija li sar xi rapport mill-GRECO (Group of States against Corruption) tal-Kunsill tal-Ewropa.

Informat li l-Gvern ġibed l-attenzjoni li f'xi wieħed mir-rapporti tal-GRECO dwar pajjiżna jissemma l-bżonn li jiddaħħal il-konċett tar-revolving doors.

Jien iċċekkjajt ftit il-Fourth Evaluation Round tal-GRECO.

Dan huwa l-aħħar rapport tagħhom u kien ġie ppubblikat f'Marzu 2017.

Dan huwa dokument pubbliku u wieħed jista' jsibu fuq l-internet.

Huwa veru li f'dan ir-rapport jissemma l-konċett tar-revolving doors, però dan ma jissemmiex fir-rigward tal-ħaddiema tal-amministrazzjoni pubblika jew taċ-Ċivil.

Li jgħid dan ir-rapport huwa li hemm bżonn li jiddaħħal il-konċett ta' revolving doors fil-Kodiċi ta' Etika tal-Ministri, tas-Segretarji Parlamentari u tal-Membri Parlamentari.

Mela għandna sitwazzjoni fejn suppost minħabba r-rapport tal-GRECO qed nikkunsidraw li nemendaw il-Kodiċi ta' Etika tal-Membri Parlamentari biex indaħħlu l-konċett ta' revolving doors u minflok qed nibdew minn fuq, qed nibdew minn isfel nett.

Qed naqilbu d-dinja ta' taħt fuq!

Fl-opinjoni tiegħi, il-mod kif ġiet ippreżentata din il-klawsola huwa skorrett.

L-ewwel m'għandna nibdew huwa minn dawk fl-ogħla livell!

Jekk il-konċett ta' revolving doors ma jkunx japplika għall-Ministri, jew għas-Segretarji Parlamentari, jew għad-Deputati, jew għas-Segretarju Permanenti Ewlieni, jew għas-Segretarji Permanenti, imbagħad kif nippretendu li jkun japplika għal min qiegħed fl-aktar livelli baxxi tal-istruttura taċ-ċivil?!

Niġi issa għall-kodiċi ta' etika.

L-amministrazzjoni pubblika diġà għandha kodiċi ta' etika, jiġifieri dan mhuwiex xi ħaġa ġdida.

Li forsi wieħed jista' jikkonsidra li jbiddel huwa l-poter tal-Prim Ministru waħdu li jbiddel dan il-kodiċi ta' etika.

Fl-opinjoni tiegħi, wieħed għandu jikkonsidra li jdaħħal il-konċett ta' konsultazzjoni għax tibdil fil-kodiċi ta' etika effettivament ifisser tibdil fil-kundizzjonijiet tax-xogħol.

L-istess għal dak li jirrigwarda t-tibdil fil-kundizzjonijiet differenti fl-istess gradi.

Hawnhekk jidħol prinċipju li qatt ma għandu jiġi miksur, ċjoè l-prinċipju tal-equal pay for equal jobs, li naħseb li huwa prinċipju li l-Gvern huwa marbut miegħu.

Allura wieħed irid joqgħod attent li fit-tibdil li jagħmel fil-kundizzjonijiet biex ma jinkisirx dan il-prinċipju.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi jissemmew diversi drabi l-postijiet ta' riskju għoli imma mbagħad qisu m'hemmx definizzjoni ċara ta' x'inhuma dawn u x'jinvolvu.

Qed noħolqu kategorija ġdida u mbagħad hemm nies li fil-lista li tagħti l-liġi ma jissemmewx.

Pereżempju la jissemma s-Segretarju Permanenti Ewlieni, la jissemmew is-Segretarji Permanenti u lanqas ma jissemmew il-persuni kollha ta' fiduċja li jaħdmu fis-segretarjati.

(Interruzzjonijiet) Qed ninnota lis-Segretarju Permanenti Ewlieni jidħak u jiċċaċċra!

Minn hawnhekk qed narah jidħak!

Qiegħed faċċata tiegħi eżatt!

Interessanti li dawn il-pożizzjonijiet li għadni kif semmejt mhumiex high risk.

Jekk mhux high risk is-Segretarju Permanenti Ewlieni u s-Segretarji Permanenti kollha, allura min huwa high risk?!

Imbagħad f'dan l-Abbozz ta' Liġi għandna lista li fiha jissemmew uffiċjali li ma nistax nifhem kif jista' wieħed jikkonsidrahom bħala high risk jekk ma jikkunsidrax lill-oħrajn.

Fosthom hemm l-Uffiċjal Eżekuttiv ta' Heritage Malta, skrivani fil-qasam tad-dfin fil-Ministeru għas-Saħħa u l-uffiċjal tekniku fl-Uffiċċju Konġunt.

Hawnhekk il-Gvern irid jiċċara ftit x'inhija l-intenzjoni li joħloq din il-kategorija high risk.

Żgur li din mhijiex kwestjoni ta' taħriġ u kundizzjonijiet differenti, kif intqal.

Niġi issa għall-kwestjoni tad-direzzjonijiet mogħtija b'mod verbali.

Fil-kodiċi ta' etika jissemma għall-ewwel darba l-konċett li impjegat taċ-Ċivil jista' jingħata u għandu obbligu jsegwi direzzjoni leġittima mogħtija lilu bil-miktub jew bil-fomm mis-superjuri tiegħu.

Dan huwa konċett perikoluż immens.

Aħna mdorrijin li fejn tidħol l-istruttura taċ-Ċivil, l-affarijiet jiġu rreġistrati u kif jaf kulħadd, ma tistax tirreġistra deċiżjoni mogħtija bil-fomm.

Allura din hija xi ħaġa perikoluża ħafna li wieħed irid joqgħod attent kif jimplimentaha.

Filwaqt li wieħed jifhem li jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn jingħataw ordnijiet bil-fomm, għandu jkun hemm mekkaniżmu biex jipproteġi lill-ħaddiema tal-Gvern meta jiddeċiedu li jsegwu ordnijiet li jingħataw lilhom.

L-ewwel nett jista' jkun li l-ordni ma tkunx leġittima u inti tkun qed issegwi ordni li mhux leġittima.

It-tieni, peress li l-ordni tingħata bil-fomm m'għandekx garanzija li din se tiġi kkonfermata.

Forsi direttur jagħti ordni bil-fomm li wieħed għandu jagħmel mod u ħames minuti wara jibgħatlu bil-miktub li għandu jagħmel mod ieħor.

L-ordni li tkun ingħatat qabel tkun laħqet saret u allura tinħoloq din il-konfużjoni.

Għalhekk, fl-interess tal-ħaddiema tal-ammistrazzjoni pubblika, naħseb li l-Gvern għandu jikkunsidra emenda għal din il-parti tal-kodiċi ta' etika biex ikun żgurat li dawn l-ordnijiet li jingħataw bil-fomm ikunu reġistrati u ċċarati.

Finalment hemm il-kwestjoni tal-pensjonijiet.

Infakkar li ftit tax-xhur ilu dan il-Parlament kellu quddiemu Abbozz ta' Liġi biex jingħata d-dritt ta' pensjoni differenti lil Membri ta' din il-Kamra li jkunu għamlu leġiżlatura waħda biss.

F'dak l-Abbozz ta' Liġi kien hemm ukoll klawsola li għalkemm naf x'kienet tfisser fir-rigward tal-Membri ta' din il-Kamra, mhux se nipprova ninterpretaha.

Għaldaqstant nixtieq nitlob lis-Segretarju Parlamentari biex tispjega għalfejn il-Gvern qed iressaq din il-klawsola biex jagħti trattament differenti lis-Segretarju Permanenti Ewlieni, lis-Segretarji Permanenti kollha, lill-Ombudsman, lill-Awditur Ġenerali u lill-Viċi Awditur Ġenerali.

L-Awditur Ġenerali, il-Viċi Awditur Ġenerali u l-Ombudsman nista' npoġġihom daqsxejn fil-ġenb għax huma uffiċjali ta' din il-Kamra, imma s-Segretarju Permanenti Ewlieni u s-Segretarji Permanenti kollha huma parti mill-istruttura taċ-Ċivil!

Allura kif f'din il-klawsola qed nittrattaw lil dawn b'mod, għax huma magħżulin mill-Gvern, imbagħad lill-bqija tal-ħaddiema kollha taċ-Ċivil nittrattawhom b'mod differenti?

Hemm dan l-element ta' diskriminazzjoni li jien assolutament ma nistax nifhem kif sab ruħu f'dan l-Abbozz ta' Liġi, ħlief forsi għaliex il-Gvern irid jagħmel xi forma ta' influwenza fuq min qiegħed f'dawn il-karigi billi jdendlilhom il-karrotta!

Nerġa' ngħid, nixtieq li s-Segretarju Parlamentari tiċċara eżatt x'inhi l-intenzjoni tal-Gvern bl-inklużjoni ta' din il-klawsola f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, fl-aħħar nett nitlob il-permess biex inpoġġi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

KAROL AQUILINA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Fourth Evaluation Round tal-Compliance Report fuq Malta dwar il-prevenzjoni ta' korruzzjoni fir-rigward tal-membri tal-parlament, imħallfin u prosekuturi adottat mill-GRECO fl-24 ta' Marzu 2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli biex, jekk jogħġobha, tipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 11 ta' Diċembru 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar żieda ta' trattati u konvenzjonijiet mal-Att dwar il-Bastimenti Merkantili, Kap. 234.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) – Tielet Qari;

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jinħatar Bord ta' Inkjesta dwar l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia – Votazzjonijiet; u

Estimi Ġenerali 2019 – Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, warajja f'dan l-Aġġornament se titkellem l-Onor.

Claudette Buttigieg dwar id-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem.

70 sena wara din qed tfakkarna kemm għad fadlilna x'naqdfu f'dan ir-rigward.

F'din id-dikjarazzjoni fost l-oħrajn tissemma d-dinjità tal-bniedem.

Jien naħseb li fejn tidħol is-solitudni u d-dinjità tal-bniedem f'dan il-pajjiż fadlilna ħafna u ħafna x'nagħmlu.

Kif jaf kulħadd, imxejna 'l quddiem f'diversi oqsma soċjali, u dan grazzi għall-għaqal ta' min mexxiena tul is-snin, però fejn jidħol il-bniedem fil-kwadru ħolistiku tiegħu jien inħoss li bqajna lura u hemm diversi liġijiet li ma ġewx aġġornati tul iż-żmien.

Naħseb li rridu nbiddlu l-mindset tal-bniedem.

Qed nirreferi għall-bniedem b'mod ħolistiku.

F'dawn iż-żminijiet b'mod partikolari, xi wħud jaħsbu aktar minn oħrajn f'min jinsab waħdu, f'min qed ibati, f'dak il-marid li meta kien b'saħħtu kien jieħu ħsieb lil kulħadd u issa spiċċa marid hu u abbandunat minn kulħadd.

F'dan ir-rigward jien inħoss li s-soċjetà tagħna u d-dinja falliet bil-kbir.

Issib ġenituri li kellhom preżenza qawwija u importanti f'ħajjet uliedhom imma llum abbandunawhom għalkollox.

Dan l-aħħar raġel li mititlu martu stqarr miegħi li kien żball li qassam il-wirt li kellu fost uliedu.

Huwa qalli li fil-Milied, meta l-maġġoranza tan-nies ikunu mal-familjari tagħhom, huwa jispiċċa waħdu fil-kumpanija tar-radju.

Stejjer bħal dawn iġegħluk tirrealizza kemm l-istint matern, li dejjem qiegħed hemm, sfortunatament ma jiġix apprezzat, anzi kultant jiġi mneħħi u mneżża' minn ħajjet dak li jkun b'mod totali.

Hemm barra hemm persuni li jmutu waħedhom u nsibuhom wara jumejn.

Il-ġirien jibdew jistaqsu x'sar minnu t-tali, imbagħad niskopru li t-tali miet waħdu.

Hemm barra hemm bosta nies jgħumu f'baħar ta' solitudni minħabba l-abbandun.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Adrian Delia, talli meta sar Kap tal-Oppożizzjoni u beda jbiddel id-dekasteri tagħna, lili ħallieni kelliem ewlieni dwar l-akkomodazzjoni soċjali, l-esklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar però żiedli wkoll is-solitudni.

Lili poġġieni bħala kelliem għas-solitudni u ħassejtni onorat ta' dan.

F'dan ir-rigward għandna ħafna fuq xiex ngħidu u nitkellmu, u hemm bżonn li s-soċjetà tagħna tagħmel ħafna għan-nies li jgħixu fis-solitudni.

Illum waranofsinhar kellimni missier ieħor.

Dan għedtlu li bil-permess tiegħu se nsemmi t-telefonata li kellna.

Tkellimna fuq l-abbandun ta' dan il-missier u tkellimna fuq wirt.

Qabel kien hemm dik li konna nsejħulha l-liġi tal-leġġittima u llum din qed insejħulha l-porzjoni riżervata.

L-abbandun li poġġew fuqu dan il-missier ma jaqax f'waħda mis-seba' kriterji koperti b'din il-liġi.

Din il-liġi tgħid li l-wirt jista' jiġi miċħud lill-ulied jekk kemm-il darba dan il-missier safa vittma ta' dawn l-ulied, bħal pereżempju sawtuh, jew inkella dan il-missier kien il-ħabs u t-tfal ma marrux iżuruh.

Madanakollu naħseb li nistgħu ngħidu l-istess ħaġa jekk dan il-missier qiegħed maqful f'daru u ħadd minn uliedu ma jmur jarah.

Sur President, l-abbandun huwa allarmanti u qed jikber fostna.

Fl-artikli tiegħi u meta nkun mistieden f'xi seminar jew f'xi attività f'isem l-Oppożizzjoni dejjem ngħid li għandna nagħmlu xi ħaġa dwar dan.

Irridu nħobbu aktar fis-saram, fir-risq ħażin, fit-tbatija u fl-abbandun.

Meta bniedem jgħaddi minn abbandun ikun jaf xi jfisser.

Jekk le, dan huwa bħad-demm li jgħajjat fuqna u demm li jgħajjat fuq is-soċjetà tagħna.

Jien inħoss li dan id-demm iġib anke saħta fuqna u fuq pajjiżna.

Qisu jagħmilna bħal ċimiterju abbandunat u kiesaħ.

Allura ejjew inżidu l-kura li ttaffi dan l-uġigħ li forsi ma jidhirx għax huwa uġigħ psikoloġiku.

Fil-gazzetti lokali dehru xi artikli li kienu interessanti għaliex jitkellmu dwar dan it-tip ta' abbandun.

Pereżempju s-Sibt li għadda kien hemm artiklu fit-Times of Malta li jitkellem fuq is-solitudni ta' nies li jżuru s-shelter homes.

Imbagħad fil-ġurnal Illum tal-bieraħ ġie rapportat li Dar Papa Franġisku titma' madwar 40 persuna kuljum.

Qrajt ukoll artiklu interessanti ħafna miktub minn Yendrick Cioffi li jgħid hekk:

"Il-familja hija s-soluzzjoni għal ħafna mir-realtajiet li qed jesperjenzaw il-klijenti tagħna.

Persuna kulma tkun trid huwa taptipa fuq spallitha, jew persuna oħra li tpoġġi u tismagħha."

Kien hemm imbagħad artiklu ieħor interessanti fuq it-Torċa tal-bieraħ, il-Ħadd, miktub minn Carmen Cachia dwar raġel jgħix f'dgħajsa għax ma felaħx iħallas il-kera.

Kif għedt, ejjew inżidu l-kura li ttaffi uġigħ li forsi ma jidhirx għax huwa uġigħ psikoloġiku.

Is-soċjetà għandha żżid il-miżuri ta' wens u sedqa biex ħadd ma jħossu abbandunat, ħadd ma jħossu mwarrab, jew inkella ħadd ma jgħidlek: Jien neżisti għax hawn il-wisa'!

Din nismagħha kemm-il darba.

Sibt anke nies li jħossuhom piż għal ħaddieħor.Irridu mill-ġdid nibnu lil Malta b'wiċċ ta' ħniena.

Sur President, ma rridux ninsew ix-xogħol utli li qed jagħmlu l-carers, is-social workers u kull min jaħdem fil-qasam soċjali, inkluż il-volontiera kollha li b'xi mod jaħdmu f'dan it-tip ta' xogħol.

Jien nemmen li dawn in-nies ħafna drabi ma jmorrux għall-paga biss.

Allaħares tmur għall-paga biss.

Kien hemm żmien meta anke jien ħdimt fil-qasam soċjali u naf li l-paga hija verament miżera, speċjalment meta wieħed jikkonsidra li dak li jkun ikun qiegħed jissogra ħajtu.

Pereżempju jekk tkun tagħmel supervised access visits, fejn tkun għassa ma' tfal fil-proprjetà tal-ġenituri tagħhom, ovvjament ma jarawkx ħelu.

Il-mod ta' kif jitħallsu hija xi ħaġa tal-mistħija.

Irridu nagħmlu l-kuraġġ lil kull min jaħdem fil-qasam soċjali billi anke l-paga tagħhom tkun xierqa u kif suppost.

Għandna wkoll nies li l-ambjent tax-xogħol u s-solitudni jsiru parti minnhom.

Fil-fatt, wieħed minn kull ħames ħaddiema jispiċċaw isofru minn depressjoni.

Normalment min iħaddem ma jindunax b'dan l-individwu.

Mill-banda l-oħra, l-impjegat ma jammettix li għandu din it-tip ta' sfida.

Allura kif se nittrattaw din l-isfida?

Mhux sew li min iħaddem ifarfar din ir-responsabbiltà u jibgħat lill-persuna 'l hemm bħallikieku hu m'għandux x'jaqsam.

L-impjegat, minbarra s-sick leave, għandu jkollu d-dritt li jingħata l-kura u wara li jidħol lura mis-sick leave għandu jkun hemm tranżizzjoni u anke jmur għal diversi programmi, inkluż programm ta' well-being bil-għan li jnaqqas l-istress.

Ejjew naħdmu biex ħadd ma jagħlaq ix-shutter.

Ejjew naħdmu biex f'pajjiżna jerġa' jibda jkollna l-kultura sabiħa li xi darba kellna, dik li ma nagħlqux il-qalb tagħna.

Ħafna drabi aħna naħsbu għalkollox, niffukaw fuq kemm hawn surplus u ġid però ma niffukawx fuq min m'għandux mejda fuq xiex jiekol.

Huwa ħażin li nkunu soċjetà fejn l-egoiżmu u l-konsumiżmu jsir l-ordni tal-ġurnata, u ħafna drabi din hi l-impressjoni li qed nagħtu.

Din b'kumbinazzjoni qrajtha llum f'artiklu li kitbet l-Onor.

Maria Deguara f'ġurnal lokali.

Illum jgħidu li t-teknoloġija solviet is-solitudni permezz ta' Facebook.

Meta tibgħat messaġġ qisek mingħalik qiegħed ma' xi ħadd.

Meta tikkomunika ma' xi ħadd qisek qed tnaqqar xi ħaġa tal-ikel, però meta tiekol fuq mejda faċċata ta' xi ħadd, wiċċ imb wiċċ, qisek qed tiekol l-aqwa ikla!

Naħseb li dak huwa l-messaġġ tagħna f'dan ir-rigward.

Sur President, kull wieħed u waħda minna jrid jagħmel eżami tal-kuxjenza u jgħid: Jien x'qed nagħmel quddiem dan l-abbandun ta' ħafna nies u quddiem din l-esklużjoni soċjali?

Dan huwa rwol li għandu jieħdu f'idejh l-istat però aħna wkoll parti mill-Istat u għalhekk, kull wieħed u waħda minna jrid jistaqsi din id-domanda.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, bħal-lum 70 sena ġiet ippubblikata d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Nammetti li dan huwa dokument sabiħ però nistaqsi lili nnifsi kemm verament nafu x'fih.

Bħalma taf inti, Sur President, dan id-dokument jorbot lil kull min iffirmah li jipproteġi d-drittijiet li hemm imsemmija fih u jiggarantihom, però mgħandux obbligu ta' rabta per se għax huwa dikjarazzjoni.

Pajjiżna wkoll huwa firmatarju ta' din id-Dikjarazzjoni u allura pajjiżna jitqies bħala wieħed minn dawk il-pajjiżi li qegħdin isegwu dawn id-drittijiet.

Għaldaqstant illum xtaqt niġbed l-attenzjoni għal uħud minn dawn id-drittijiet li naħseb li ninsew li huma parti minn din id-Dikjarazzjoni, u ninsew li għandna dritt għalihom kif ukoll l-obbligu li niggarantixxuhom lil ħaddieħor!

Qabel ma nidħol fihom però nixtieq infakkar li l-ewwel sentenza fil-preambolu tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem tgħid hekk:

Mela waħda mill-ewwel kelmiet li nsibu f'din id-Dikjarazzjoni hija l-kelma "dinjità".

Qed ngħid dan għaliex ħafna drabi nħarsu lejn id-drittijiet tal-bniedem bħala liġi, jiġifieri nħarsu lejn l-affarijiet b'mod legali.

Din id-Dikjarazzjoni tant importanti, illum, 10 ta' Diċembru, tagħlaq 70 sena.

Tajjeb infakkar li 70 sena ilu d-dinja kienet għadha ħierġa mit-Tieni Gwerra Dinjija, u allura kienet għadha ħierġa mill-akbar attroċitajiet li qatt rat.

Għaldaqstant kienu ngħaqdu flimkien nies li ħassew li ma jistax ikun li l-bniedem jerġa' jitfa' lilu nnifsu f'dak l-istat.

Imma ħalli naraw x'jgħid l-ewwel artiklu.

Sfortunatament, aħna nħobbu naqraw l-ewwel sentenza u ngħidu li dak huwa l-ewwel artiklu imma fil-fatt dik tkun biss l-ewwel sentenza tal-ewwel artiklu.

Mela l-ewwel sentenza tal-ewwel artiklu tgħid hekk:

Din tfisser li aħna kollha mwielda ħielsa u indaqs fid-dinjità u d-drittijiet.

Però dik hija biss l-ewwel sentenza tal-ewwel artiklu, għax l-artiklu jkompli hekk:

Aħna għandna l-għarfien u għandna l-kuxjenza u allura dan id-dokument fuq id-drittijiet tal-bniedem ma nistgħux inħarsu lejh sempliċement mil-lenti ta' jekk ksirniex l-aspett legali jew le.

Għandna kuxjenza biex naraw x'qed nagħmlu u biex, kif jgħid l-ewwel artiklu:

Hawnhekk għandna l-idea li aħna aħwa.

Irridu nkunu ċerti mhux biss li d-drittijiet tagħna mhumiex jinkisru, imma li d-drittijiet ta' ħaddieħor ukoll ma jinkisrux bl-għemil tagħna stess jew, bħalma kien qed jgħid ftit tal-ħin ilu l-Onor.

Bartolo, bin-nuqqas ta' kuxjenza tagħna stess.

Huwa semma diversi drittijiet li fil-fatt qegħdin parti minn din id-Dikjarazzjoni tant importanti.

It-tieni artiklu jiffoka fuq il-fatt li m'għandux ikun hemm distinzjoni abbażi ta' razza, ta' kulur, ta' sess, ta' reliġjon, ta' lingwa eċċ. Imbagħad għandna t-tielet artiklu, li naħseb huwa wieħed mill-isbaħ.

Dan jgħidilna li kulħadd għandu dritt għall-ħajja, għal-libertà u għall-protezzjoni.

Naħseb li dak huwa wieħed mill-iqsar artikli u wieħed mill-isbaħ, però kemm huwa diffiċli li nonorawh kompletament?

Id-dritt għall-ħajja naħseb li llum il-ġurnata huwa sfida kbira f'soċjetà li qiegħda tara biss il-flus.

Dan iwassalni għar-raba' artiklu li jorbot mal-aspett tal-flus.

Forsi 70 sena ilu meta kont titkellem fuq skjavitù wieħed kien aktar iħares lejn l-iskjavitù fil-veru sens tiegħu.

Madanakollu r-raba' artiklu ma jitkellimx biss fuq l-iskjavitù imma jitkellem ukoll fuq min qiegħed f'dak li bl-Ingliż jissejjaħ 'servitude'.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq traffikar ta' persuni.

Forsi min qed isegwi bħalissa jgħid: Imma pajjiżna fiex jidħol?

Pajjiżna qed jissemma ħafna f'dak li għandu x'jaqsam ma' traffikar ta' persuni.

Biss biss fl-aħħar rapport fuq it-traffikar ta' persuni li ħareġ mill-Istati Uniti pajjiżna jissemma anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' traffikar ta' persuni internament.

Fuq dan diġà tkellimt f'din il-Kamra meta tkellimt speċifikament fuq traffikar ta' nisa barranin li wħud minnhom ġew mingħalihom biex jagħmlu tip ta' xogħol u spiċċaw jaħdmu f'gentlemen clubs ġewwa pajjiżna.

Dawn qed jiġu traffikati minn klabb għall-ieħor, ipartuhom, jixtruhom u għandhom prezz għal dak li jagħmlu.

Dawn ma jżommuhomx f'dawn il-gentlemen clubs għal aktar minn ammont ta' xhur biex il-klijenti ma jintrabtux magħhom.

Dan iwassalni għall-ħames artiklu li jgħid li ħadd m'għandu jiġi torturat jew jiġi trattat b'mod inuman jew degradanti.

Id-dinjità tissemma l-ħin kollu u f'kull artiklu.

Is-sitt artiklu jgħidilna li aħna kollha ndaqs quddiem il-liġi.

Is-seba' artiklu jagħmel enfasi fuq kemm verament il-liġi għandha tapplika għal kulħadd u li din id-Dikjarazzjoni għandha tapplika għal kulħadd.

Fejn ma tapplikax, hemm l-artiklu numru tmienja li jgħidilna li kulħadd għandu dritt għal "rimedju effettiv".

Dawn iż-żewġ kelmiet huma kbar ħafna.

Jien nista' ngħidlek li forsi żbaljajt miegħek, imma b'liema mod se nagħtik rimedju?

Forsi f'għajnejn il-liġi r-rimedju jista' jkun anke rimedju finanzjarju però hemm ħafna nies li mhux il-flus ikunu jridu imma li jerġgħu jirbħu lura d-dinjità tagħhom.

Id-disa' artiklu jgħidilna li ħadd ma jista' jiġi arrestat b'mod arbitrarju jew jinżamm f'detenzjoni jew fl-eżilju.

L-għaxar artiklu mbagħad jgħid li kulħadd għandu dritt għal "public hearing", ċjoè li jiġi ġudikat b'mod pubbliku u trasparenti, u hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq it-trasparenza.

F'isem il-Partit Nazzjonalista llum jien ħriġt stqarrija għal din l-okkażjoni, bit-titolu 'Il-korruzzjoni u n-nuqqas ta' governanza tajba huma ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem'.

Dan mhux qed ngħidu jien; l-Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti tal-Kummissarju Għoli għad-Drittijiet tal-Bniedem jagħmilha ċara li l-korruzzjoni, fejn il-ftit jiffangaw minn fuq dahar il-ħafna, u n-nuqqas ta' governanza tajba, fejn tirrenja n-nuqqas ta' trasparenza, huma ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem għaliex stat li jkun mifni b'dawn il-pjagi ma jistax jiggarantixxi d-drittijiet tal-aktar membri vulnerabbli li huwa suppost qiegħed jindokra.

Nerġa' mmur lura għal artiklu 10, li jgħid li kulħadd għandu dritt għal smigħ xieraq.

B'rabta ma' dan, artiklu 11 jgħidilna li rridu nassumu li kulħadd huwa innoċenti sakemm il-provi jwasslu għal mod ieħor.

Sur President, naf li s-suġġett tal-istatelessness huwa suġġett li jogħġbok ħafna u artiklu 15 jgħid li kulħadd għandu dritt li jappartjeni għal stat, jew għal nazzjonalità.

Dan l-aħħar smajt diskussjoni fuq dan is-suġġett u kważi kważi din id-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem qiegħda tiggarantixxi d-drittijiet għal min huwa ċittadin.

Għaliex min m'għandux stat u ma jappartjenix għal stat, min se jkun qiegħed jiggarantilu dawn id-drittijiet kollha?

L-artiklu 17 jorbot ma' realta kbira.

Dan jgħid li kulħadd għandu dritt għall-proprjetà tiegħu.

Illum dan id-dritt min qiegħed jiggarantixxih?

Irridu noqogħdu attenti ħafna.

Għalina l-Maltin sa ftit ilu d-dritt tal-proprjetà kien ifisser li jkollok darek iżda llum il-ġurnata lanqas tikri ma tista' għaliex il-prezzijiet tal-kirjiet huma għoljin ħafna.

L-artiklu 18 imbagħad ifakkarna li għandna l-libertà li naħsbu kif irridu, u għal darb'oħra terġa' tissemma d-dinjità, filwaqt li l-artiklu 19 jfakkarna li għandna wkoll il-libertà tal-espressjoni u l-artiklu 21 jorbot dan ma' din il-Kamra u jgħid li kull wieħed u waħda minna għandu dritt li jkun parti minn gvern.

Hemm ukoll spjegazzjoni ta' kif dan jista' jseħħ.

Mhux bilfors li kulħadd ikun parti mit-tmexxija tal-pajjiż b'mod dirett, imma l-fatt li aħna f'din il-Kamra għandna l-unur u l-privileġġ li nirrappreżentaw lin-nies, huwa dritt li ġie mogħti lilna għaliex għandna garanzija ta' elezzjonijiet ħielsa.

L-artiklu 23 ukoll qed jiġi daqsxejn mhedded, mhux biss għaliex jitkellem fuq id-dritt għax-xogħol – f'pajjiżna llum il-ġurnata nistgħu ngħidu li pjuttost qed jiġri bil-kontra għax ma nistgħux insibu ħaddiema – imma għaliex jitkellem ukoll dwar il-free choice of employment.

Jitkellem ukoll fuq "just and favourable conditions", jiġifieri li wieħed ikollu kundizzjonijiet tajbin.

Fost affarijiet oħra, ma rridux ninsew id-dritt li inti titħallas tajjeb.

Fil-fatt, l-artiklu 23.3 jgħid hekk:

Dan jgħidilna li anke fil-kuntest tal-bniedem bħala parti minn familja, wieħed irid jgħix b'dinjità.

Jiġifieri l-kelma "dinjità" tissemma ħafna u ħafna drabi.

L-artiklu 24 ifakkarna li għandna wkoll dritt għall-mistrieħ, u jgħid:

Hawnhekk nistaqsi: Min ma jistax ilaħħaq b'paga waħda u jrid jagħmel it-tieni impjieg jekk mhux it-tielet wieħed ukoll, xħin qed jistrieħ?

Xħin qed ikollu ċans għall-familja?

L-Onor.

Bartolo żgur li se jieħu pjaċir bl-artiklu 25 għaliex prattikament jitkellem fuq id-dritt li inti jkollok dar dinjituża.

Infakkar li hemm ukoll id-drittijiet marbutin mal-edukazzjoni u xi ħaġa li ninsewha ħafna nsibuha fl-artiklu 27.

Qed nirreferi għad-dritt għall-kultura, id-dritt li inti tipparteċipa fil-kultura ta' pajjiżek, id-dritt li inti tkun awtur u li ħadd ma jista' jmisslek dawk id-drittijiet.

L-aħħar tliet artikli prattikament jiġbru flimkien il-mod ta' kif din id-Dikjarazzjoni tista' tiggarantixxi dawn id-drittijiet kollha.

Sur President, din id-Dikjarazzjoni saret 70 sena ilu però m'għandix dubju li għadha sfida kbira llum u se tibqa' sfida kbira fis-snin li ġejjin.

Ma rridux ninsew il-kuntest li nkitbet fih din id-Dikjarazzjoni u li din hija Dikjarazzjoni ħajja.

Allura ejja ma naqtgħux qalbna u nħarsu biss lejn dawk li huma sfidi negattivi.

Ejja naraw fejn wasalna, imma ma ninsewx l-aktar żewġ kelmiet li jissemmew f'din id-Dikjarazzjoni: "dinjità" u "kuxjenza".

Mingħajr dinjità u kuxjenza aħna ma nistgħux niġġieldu għad-drittijiet tagħna u lanqas ma nistgħu niggarantixxu d-drittijiet ta' ħaddieħor.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 11 ta' Diċembru 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – KAMPJUNI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-laboratorji li fil-preżent qed jintużaw biex janalizzaw ir-residwi ta' pestiċidi f'kampjuni ta' oriġini veġetali huma akkreditati skont il-liġijiet eżistenti?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-iScope of Accreditation ta' dawn il-laboratorji?

OWEN BONNICI: L-informazzjoni qed tinġabar.

KAMPJUN TA' ORIĠINI VEĠETALI – TESTIJIET GĦAR-RESIDWI TA' PESTIĊIDI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk meta jiġi pprelevat kampjun ta' oriġini veġetali mingħand sid jew entità biex jiġi ttestjat għar-residwi tal-pestiċidi, dak is-sid hux qed jingħata dokument jew notifika tan-natura u kwantità ta' kampjun li ġie pprelevat?

Is-sid jew produttur qed jiġi infurmat x'kien l-eżitu tar-riżultat ta' analiżi ta' kull kampjun li qed jiġi pprelevat mingħandu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li sid il-prodott jingħata kopja ta' rċevuta uffiċjali tal-Awtorità li jkun fiha informazzjoni tan-natura u kwantità approssimattiva tal-prodott li jkun prelevat.

Infurmat ukoll li s-sid jirċievi ittra bir-riżultat ta' jekk il-kampjun instablux livelli għoljin jew le ta' pesticidi wara li l-Awtorità tirċievi r-riżultat.

TRAĊĊABILITÀ TAL-PRODOTT – KAMPJUNI PRELEVATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu biex meta jiġi prelevat kampjun tiġi aċċertata t-traċċabilità tal-prodott li minnu jkunu qed jiġu prelevati l-kampjuni?

Jista' jikkonferma jekk hijiex ukoll qed tintuża sistema ta' double coding biex tassigura li min ikun qed jagħmel l-analiżi ma jkunx jaf l-identità tal-produttur?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li kull kampjun li jiġi pprelevat jiġi mpoġġi f'boroż ġodda tal-plastik u ssiġillat permezz ta' siġill b'numru uniku quddiem sid il-prodott stess.

Dan in-numru jitniżżel ukoll fuq l-irċevuta relevanti għal dak il-prodott.

Kull korrispondenza mal-laboratorju, inkluż ir-riżultat, rigward il-prodott elevat tirreferi biss għal dan in-numru uniku sabiex tkun żgurata il-kunfidenzjalità ta' sid il-prodott.

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – KAMPJUNI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka x'inhi l-proċedura stabbilita ta' meta jinġabar kampjun ta' oriġini veġetali biex jiġi ttestjat għar-residwi tal-pestiċidi?

Kemm jinżammu numru ta' kampjuni biex ikun iggarantit li f'każ ta' appell mingħand is-sid tal-prodott li jkunu rriżultaw li fihom ir-residwi ta' pestiċidi jistgħu jiġu kkonfermati?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li kampjuni jittieħdu tlieta ta' bejn wieħed u ieħor kilo-il wieħed li jiġu ssiġillati individwalment u jingħtaw numru uniku.

Żewg kampjuni jinżammu mill-uffiċjali tal-Awtorità ġewwa freezer apposta sakemm ikun hemm bżonn, filwaqt li wieħed jingħata lura lis-sid tal-prodott issiġillat sabiex iżommu fil-freezer sakemm joħroġ ir-riżultat.

Wieħed miz-żewġ kampjuni li jinżammu mill-uffiċjali tal-Awtorità jintbagħat il-laboratorju sabiex ikun ittestjat filwat li l-ieħor jibqa' fil-freezer tal-Awtorità sakemm joħroġ ir-riżultat jew sakemm il-każ jintemm mill-Qorti.

Id-dokument bi proċedura SP-TRD-902 tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – KAMPJUNI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li jelenka meta kienu d-dati ta' meta nġabru l-kampjuni biex jiġu ttestjati għar-residwi ta' pestiċidi ta' oriġini veġetali matul is-sena 2017 sal-ġurnata tal-lum u kif ukoll id-dati ta' meta r-riżultati ta' kull kampjun ġew f'idejn l-awtoritajiet kompetenti għal kull kampjun li ġie pprelevat?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 6815.

Sadanittant ir-riżultati aġġornati tas-sena 2018 tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-AVUKAT ĠENERALI – ORDNIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm-il ordni ta lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali bħala Aġenzija tal-Gvern skont dak li jipprovdi l-artikolu 3 (3) tal-Ordinanza dwar l-Avukat Ġenerali (Kap. 90 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jagħti d-data u dwar xiex kien kull wieħed mill-imsemmija ordnijiet?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li ma jidhirx li qatt ingħatat ordni bħal dik imsemmija fid-domanda.

Il-poter li jingħataw tali ordnijiet huwa wieħed ta' riżerva u eċċezzjonali li jinstab f'numru ta' liġijiet li waqqfu korporazzjonijiet pubbliċi bejn wieħed u ieħor f'dawn l-aħħar 20 sena.

AVUKAT ĠENERALI – VALURI TA' SERVIZZ U KODIĊIJIET TA' ETIKA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe valuri ta' servizz u Kodiċijiet ta' Etika li skont l-artikolu 3 (6) tal-Ordinanza dwar l-Avukat Ġenerali (Kap. 90 tal-Liġijiet ta' Malta) jistgħu jiġu abbozzati mill-Avukat Ġenerali bi ftehim miegħu bħala l-Ministru responsabbli għall-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali bħala Aġenzija tal-Gvern?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7494 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Prim Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq l-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

BANK ĊENTRALI TA' MALTA – GVERNATUR U DEPUTATI GVERNATURI – LAQGĦAT MA' BANK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvernatur flimkien ma' wieħed miż-żewġ Deputati Gvernaturi tal-Bank Ċentrali ta' Malta qattx kellhom talbiet għal laqgħat ma' uffiċjali, avukati, accountants, awdituri, konsulenti, ħaddiema, diretturi jew azzjonisti tal-bank li d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid meta u fejn saru dawn il-laqgħat, min f'isem il-Bank Ċentrali ta' Malta kien preżenti għal dawn il-laqgħat, min talab li jsiru dawn il-laqgħat u x'kien l-iskop ta' dawn il-laqgħat?

Jista' jgħid ukoll jekk kienx hemm talbiet għal laqgħat li ma ġewx milqugħa u jekk iva, x'kienet ir-raġuni għat-talba għal laqgħa, min talab li ssir il-laqgħa u x'kienet ir-raġuni għaliex il-laqgħa ma saritx?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvernaturi rispettivi (2013 - 2018), la waħedhom u lanqas mad-Deputati Gvernaturi, ma kellhom talbiet għal laqgħat ma' uffiċjali jew rappreżentanti oħra tal-bank li dwaru saret din il-mistoqsija.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – TRASFERIMENTI/PAGAMENTI F'BANK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk sarux trasferimenti u/jew pagamenti, inkluż iżda mhux biss, ta' pagi, f'kontijiet li jinsabu fil-bank li l-isem u d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament, mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru u/jew mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jekk iva, jista' jgħid dwar xiex kienu dawn it-trasferimenti u/jew pagi u kemm kien it-total tal-ammont li ġie trasferit?

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – TRASFERIMENTI/PAGAMENTI F'BANK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk sarux trasferimenti u/jew pagamenti, inkluż iżda mhux biss, ta' pagi, f'kontijiet li jinsabu fil-bank li l-isem u d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament, mill-Ministeru u/jew mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2016 mill-Isptar Mater Dei sar pagament ta' €46 permezz tal-bank imsemmi minnu għal rimbors ta' depożitu fuq krozzi filwaqt li fl-2018 mis-Central Procurement and Supplies Unit saru diversi pagamenti permezz ta' dan il-bank għal xiri ta' mediċina, konsulenzi u korsijiet.

It-total ta' dawn il-pagamenti kien €71,682.51.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kwalunkwe impact assessment li sar mill-Gvern fid-dawl tad-deċiżjoni tal-Iżvezja li tneħħi lil Malta kompletament bħala ġurisdizzjoni li hija parti mill-Whitelist għall-finijiet tas-Swedish Income Tax Act b'effett mill-1 ta' Jannar 2019?

EDWARD SCICLUNA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 8071.

KUMPANIJI LIKWIDATI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew likwidati kumpaniji matul l-2017 u l-2018, xahar b'xahar?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru responsabbli minn dan il-qasam.

KONVENJI TA' PROPRJETÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru konvenji ta' proprjetà, xahar b'xahar, minn Jannar 2014 sal-lum?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għar-risposta li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 6346.

KUNTRATTI TA' BEJGĦ TA' PROPRJETÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru kuntratti ta' bejgħ ta' proprjetà, xahar b'xahar, minn Jannar 2014 sal-lum?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' kuntratti ta' bejgħ ta' proprjetà li ġew reġistrati xahar b'xahar minn Jannar 2014 sal-lum hu kif se jingħad fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – SITI/BINJIET FIL-BELT – AVVIŻI TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti/binjiet fil-Belt Valletta fejn l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet avviż ta' infurzar mill-1 ta' Jannar 2017 sal-lum?

Għal kull każ jista' l-Ministru jagħti:

· id-dettalji ta' fejn jinstab is-sit fejn hemm l-avviż ta' infurzar;

· it-tip ta' użu tas-sit/bini;

· ir-raġuni tal-infurzar;

· id-data meta nħarġet l-ordni tal-infurzar;

· jekk l-ordni ta' infurzar għadhiex fis-seħħ illum; u

· jekk itteħditx azzjoni mill-Awtorità dwar il-każ?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dokument mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – SITI/BINJIET FIL-MARSA – AVVIŻI TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti/binjiet fil-Marsa fejn l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet avviż ta' infurzar mill-1 ta' Jannar 2017 sal-lum?

Għal kull każ jista' l-Ministru jagħti:

· it-tip ta' użu tas-sit/bini;

· ir-raġuni tal-infurzar;

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jsir kuntatt mal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament dwar applikazzjoni ta' akkomodazzjoni soċjali?

Jista' jsir rapport mis-social worker dwar dan il-każ partikolari?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ imsemmi qiegħed jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa, bħal kull każ ieħor.

PENSJONIJIET TAS-SERVIZZ - KALKOLI U TNAQQIS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7976 li oriġinarjament saret lill-Ministeru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Peress li fil-baġit li tħabbar għas-sena 2019, il-Gvern ħabbar li t-tnaqqis ta' €200 oħra fil-kalkoli tal-pensjonijiet tas-servizzi se jwassal għal żieda ta' €11 fil-ġimgħa lil madwar 2,000 pensjonant, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pensjonanti li jirċievu pensjoni tas-servizz, tat-Teżor jew pensjoni addizzjonali u li mhux ser jaraw żieda vera fil-pensjoni?

Jidhirlu l-Ministru li żieda ta' €11 fil-ġimgħa hija adegwata fl-isfond tat-tkabbir ekonomiku mistenni għal pajjiżna?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 7975.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7974 li oriġinarjament saret lill-Ministeru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Peress li fil-baġit li tħabbar għas-sena 2019, il-Gvern semma li €200 oħra se jiġu mnaqqsa fil-kalkoli tal-pensjonijiet tas-servizzi u li dan it-tnaqqis ta' €200 kien ġie oriġinarjament introdott fis-sena 2008, u, bl-eċċezzjoni tal-2010, kull baġit annwali mill-2008 li hawn inkluda dan it-tnaqqis fuq it-tnaqqis tas-snin preċedenti, u peress li fil-passat il-€200 kienu jiġu mnaqqsa fil-kalkoli f'każijiet fejn il-pensjonant kien jirċievi żewġ pensjonijiet, bħal pereżempju pensjoni tat-Teżor u pensjoni normali, jista' l-Ministru jgħid jekk dan hux se jkun il-każ fl-2019 ukoll?

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7973.

KALKOLI TAL-PENSJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7978 li oriġinarjament saret lill-Ministeru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Peress li fil-baġit li tħabbar għas-sena 2019, il-Gvern ħabbar tnaqqis ta' €200 fil-kalkoli tal-pensjonijiet bil-għan li dawk li qed jaqilgħu fost l-iċken pensjonijiet tiżdidilhom il-pensjoni bi ftit, u peress li dan it-tnaqqis ta' €200 ġie introdott fis-sena 2008, u, bl-eċċezzjoni tal-2010, kull baġit annwali mill-2008 inkluda tnaqqis ta' €200 fuq it-tnaqqis tas-snin preċedenti, u peress li hemm eluf ta' pensjonanti li kienu jaħdmu maċ-Ċivil li minħabba li jikkwalifikaw għal aktar minn pensjoni waħda, qed jirċievu aktar mill-pensjoni massima tal-bolla, jiġifieri €12,185 fis-sena, u dawk li jirċievu pensjonijiet annwali ta' inqas minn din iċ-ċifra raw aġġustament tal-pensjoni tagħhom bil-mod il-mod iżda dawk li bid-dritt għandhom jieħdu pensjonijiet li huma aktar mill-massimu jridu jistennew is-snin qabel ma jibdew jaraw il-frott ta' proposti bħal dawn, jista' l-Ministru jgħid x'miżuri short term għandu l-Gvern biex issir ġustizzja ma' dawn il-pensjonanti?

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 7977.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għar-Regolament tal-Unjoni Ewropea dwar il-geo-blocking li daħal fis-seħħ fit-3 ta' Diċembru 2018, u tenut kont li minkejja l-mistoqsijiet parlamentari 5837 u 7777 ma ġiex żvelat liema awtorità pubblika f'Malta hija l-awtorità kompetenti għall-infurzar ta' dan ir-regolament, jista' l-Prim Ministru jgħid liema hi l-awtorità kompetenti li lilha jistgħu jsiru lmenti jekk ikun hemm ksur tar-Regolament dwar il-geo-blocking?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

IL-MOSTA – ŻONA TAŻ-ŻOKRIJA - BINI TA' ĦITAN fi TRIQ IL-BIEDJA U TRIQ MONS.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8016, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-awtorità kompetenti għall-bini ta' ħitan fi Triq il-Biedja u Triq Mons. Edgar Salamone huma l-kunsill lokali tal-lokal, meta dawn il-ħitan kellhom jinbnew meta nfetħu t-toroq rispettivi u meta fil-fatt kien qed jinbena l-qasam tal-bini li hemm fiż-Żokrija?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

SKEJJEL – TENDERS GĦAL PRINTERS

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratti u/jew tenders li ngħataw fl-aħħar sentejn sabiex jitqassmu printers fl-iskejjel madwar Malta u Għawdex?

Jista' jikkonferma l-fatt li l-iskejjel għandhom istruzzjonijiet sabiex jieħdu printers biss mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni għall-amministrazzjoni tal-iskola?

Jista' jgħid lil min ingħata dan il-kuntratt u/jew tender u meta ħarġet is-sejħa u kif ġie mogħti u għal kemm-il sena?

Fuq liema kriterji ntgħażlet kumpanija partikolari sabiex tkun l-uniku waħda li tipprovdi dan is-servizz?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma l-Onor.

It-tender ingħalaq fl-20 ta' Marzu 2018 u ġie mħabbar ir-rebbieħ fis-16 ta' Lulju 2018.

Il-proċeduri u kriterji tal-għażla huma kollha mniżżla f'dan id-dokument pubbliku msemmi.

VAT REFUND – KUMPANIJI

L-ONOR.

KRISTY DEBONO staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm kumpaniji li suppost jirċievu l-VAT refund kull tliet xhur però ilhom aktar minn ħames xhur ma jirċievu tali refunds?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li dawn il-kumpaniji għadhom ma rċevewx il-VAT refund?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' kumpaniji li ilhom aktar minn ħames xhur li ma rċevewx refund tal-VAT, skont kif stipulat fil-liġi, huma ta' 118.

Ir-raġunijiet għaliex ma tħallsux huma:

Għax dawn il-kumpaniji naqsu li jibagħtu d-denunzja kif stipulat fil-liġi; jew

Naqsu li jibagħtu d-dikjarazzjoni tal-Income Tax; jew

Parti mir-refund hi marbuta ma' mandat ta' qbid mill-Qorti; jew

Hemm il-ħtieġa ta' aktar verifiki ulterjuri tal-ammont mitlub f'refund.

L-ONOR.

KRISTY DEBONO staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-istat tal-Iskola Primarja tal-Imsida?

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li qed tingħata għal mistoqsija parlamentari 8108.

IMSIDA – SKOLA PRIMARJA – TLESTIJA TAL-MANUTENZJONI

L-ONOR.

KRISTY DEBONO staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Peress li din hi t-tieni sena skolastika li l-istudenti tal-primarja Misidjana qed ikollhom jirrikorru għal skola oħra barra mil-lokalità, jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-Iskola Primarja tal-Imsida tkun lesta minn xogħol ta' manutenzjoni, hekk kif kien ġie mwiegħed, biex tilqa' l-istudenti Misidjani?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-applikazzjoni għall-iżvilupp mill-ġdid tal-Iskola Primarja fl-Imsida qiegħda quddiem l-Awtorità għall-Ippjanar.

L-Awtorità skedat il-binja eżistenti u l-proġett jinżamm pendenti sakemm jinstema' l-appell li ressqet il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada (FTS).

ISTALLAZZJONI TA' LIFT FI BLOKKA – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara meta se jitkompla x-xogħol ta' istallazzjoni ta' lift fi blokka li tlestiet peress li x-xogħol fuq il-lift waqaf?

F'din il-blokka hemm persuna b'diżabilità; id-dettalji tal-persuna qed jingħataw separatament,.

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ imsemmi qiegħed jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa, bħal kull każ ieħor.

KAWŻI MAQTUGĦA – APPELLI KRIMINALI

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqatgħu kawżi ta' appelli kriminali mill-1 ta' Lulju 2018 sal-lum u dan b'mod individwali minn kull ġudikant?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li n-numru ta' appelli kriminali maqtugħa fil-Qorti ta' Malta u Għawdex mill-1 ta' Lulju, 2018 sal-5 ta' Diċembru, 2018 (l-ammont jinkludu numru ta' kawżi deċiżi, ċeduti, deżerti) huma s-segwenti:

L-Imħallef Antonio Mizzi: 141

L-Imħallef Giovanni Grixti: 58

L-Imħallef Edwina Grima: 31

L-Imħallef Consuelo Scerri Herrera: 133

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant illi l-imħallfin imsemmija, apparti l-Appelli Kriminali (Inferjuri) huma assenjati xogħol ieħor.

Naturalment dan ma japplikax fil-konfront tal-Imħallef Mizzi għaliex irtira bl-età.

Għalhekk apparti l-Appelli Kriminali (Inferjuri):

i. L-Imħallef Giovanni Grixti jieħu nofs il-Ġurijiet u jagħmel l-Għassa;

L-Imħallef Edwina Grima tifforma parti mill-kompożizzjoni tal-Appelli Kriminali (Superjuri) u tagħmel l-Ghassa;

L-Imħallef Consuelo Scerri Herrera tieħu nofs il-Ġurijiet u tagħmel l-Għassa.

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux xi pjanijiet sabiex jara li jħajjar aktar persuni jidħlu għall-kors fil-Probation Services ġewwa l-Università ta' Malta?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tal-Probation u Parole (DPP) ħadem sabiex jiġi stabbilit in-numru ta' vacancies li għandu bżonn sabiex ikun jista' jaħdem u jwettaq id-dmirijiet tiegħu ta' mmaniġġjar u superviżjoni ta' offenders fil-komunità.

Tul dawn l-aħħar snin id-DPP impenja ruħu sabiex ħareġ numru ta' sejħiet bil-għan li jinstabu kandidati idonei biex iwettqu xogħol ta' probation u parole.

Fost dawn is-sejħiet insibu s-sejħa ta' applikazzjoni ta' Trainee Probation Officers.

Sabiex il-kors tal-Università jkun aktar appellabbli u attraenti, f'Mejju 2017 id-DPP ħa l-inizjattiva flimkien mal-Università ta' Malta biex il-kandidati magħżula ngħataw salarju bħala ħaddiema tal-gvern u fl-istess ħin bdew u temmew il-kors universitarju li jwassal għal livell ta' Masters in Probation Services.

Dan wassal biex wara li temmew b'suċċess il-kors ta' taħriġ, ġew promossi bħala Uffiċjal tal-Probation fi ħdan id-Dipartiment imsemmi.

Din l-inizjattiva għenet lill-persuna magħżula biex filwaqt li qiegħda ssegwi kors l-Università, qiegħda f'impjieg b'salarju u tkun aktar ippreparata għad-dinja tax-xogħol speċjalizzat li dan id-Dipartiment jirrikjedi.

Ma' dan inżid ngħid li fil-futur qarib se jitjieb il-pakkett finanzjarju tal-ħaddiema li jaqgħu fil-Probation Class u b'riżultat ta' dan, kull min japplika l-Università għal kors ta' Masters in Probation Services jaf li se jkun qed japplika għal impjieg b'kundizzjonjiet aktar favorevoli.

EKS DETENUTI – PJANIJIET BIEX JERĠGĦU JINTEGRAW FIS-SOĊJETÀ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet għandu l-Gvern sabiex jara li eks detenuti li jkunu għadhom kif spiċċaw jiskontaw sentenza ta' priġunerija jsibu dik l-għajnuna neċessarja sabiex jerġgħu jintegraw ruħhom lura fis-soċjetà?

Peress li hu fatt magħruf li diversi drabi eks detenut jispiċċa iżolat/waħdu jiġġerra barra mingħajr saqaf fuq rasu u mingħajr għaxja ta' lejla, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjanijiet sabiex jitwaqqfu dawk l-istrutturi neċessarji sabiex eks detenuti jiġu segwiti u megħjuna sabiex jerġgħu jqumu fuq saqajhom wara li jkunu ħallsu d-dejn tagħhom lejn is-soċjetà?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sa mill-bidu tas-sentenza l-priġunier jibda jiġi megħjun minn tim multidixxiplinarju ta' professjonisti sabiex ikunu identifikati l-fatturi li jeħtieġ ikun megħjun fihom.

Apparti dan, kull priġunier li jkun wasal li jtemm is-sentenza, minn xhur qabel, jiġi mitkellem sabiex ikun esplorat jekk hemmx il-bżonn li jkun assistit għal impjieg jew akkomodazzjoni.

Teżisti kollaborazzjoni sħiħa bejn il-Faċilità u entitajiet bħal Jobsplus u LEAP.

Isiru diversi referrals mit-tim multidixxiplinarju tal-Faċilità lil dawn l-entitajiet sabiex jassistu f'każ li l-priġunier jeħtieġ assistenza għal wara li jtemm is-sentenza u għaldaqstant l-għajnuna ta' dawn l-entitajiet tkun diġà bdiet minn meta l-priġunier ikun għadu jiskonta s-sentenza.

Teżisti wkoll kollaborazzjoni mal-Awtorità tad-Djar, fejn is-social workers tal-Faċilità jirreferu immedjatament, anke fil-bidu tas-sentenza, kull priġunier li jkun se jiffaċċja problemi ta' akkomdazzjoni u jikkomunikaw mas-social workers tal-Awtorità tad-Djar, fejn dawn tal-aħħar iżuru l-Faċilità u jkellmu lill-priġuniera fuq bażi regolari.

Hemm ukoll il-programm tal-Fondazzjoni RISE fejn kull sena numru ta' priġunieri jsegwu programm ta' rintegrazzjoni fis-soċjetà b'mod gradwali, liema programm qed juri li hu wieħed ta' suċċess.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dwar xi pjanijiet fil-futur biex jitwaqqfu strutturi sabiex eks detenuti jkunu segwiti u megħjuna biex jerġgħu jqumu fuq saqajhom wara li jkunu ħallsu d-dejn tagħhom lejn is-soċjetà għadhom jiġu diskussa mal-Board of Governors.

AWTORITÀ TAL-AMBJENT U R-RIŻORSI – ĦAL FAR – DUĦĦAN ABJAD

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7809, jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra, f'każijiet ta' rapporti dwar duħħan bħal dawn, x'tip ta' spezzjonijiet jew eżamijiet isiru min-naħa tal-Awtorità kompetenti?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

ĦAL FAR – PROĠETTI TA' AFFORESTAZZJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra jekk hemmx ippjanati proġetti ta' afforestazzjoni f'Ħal Far?

Interpellant li preżentement għaddej stħarriġ biex nidentifikaw żona fil-limiti ta' Ħal Far fejn jista' jsir intervent ta' afforestazzjoni li tkun miftuħa għal pubbliku.

Dan l-istħarriġ qed jara wkoll it-titoli tal-art u jekk hemmx xi pjanijiet li jsiru xi proġetti f'din iż-żona.

BIRŻEBBUĠA – PARK NATURALI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra jekk tlestewx il-pjanijiet għal park naturali f'Wied Dalam jew f'xi żona oħra f'Birżebbuġa?

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm intużaw bricks mill-Construction and Maintenance Unit u mid-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp minn Jannar 2018 sal-lum?

Fuq liema proġetti ntużaw u kemm intużaw bricks fuq kull proġett?

Tista' tgħid fuq kull proġett min kienet il-persuna li ordnat il-bricks u min kienet il-persuna li ċċertifikat li ntuża dan l-ammont?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm intużaw soft stones (kantun) mill-Construction and Maintenance Unit u mid-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp minn Jannar 2018 sal-lum?

Fuq liema proġetti ntużaw u kemm intużaw soft stones (kantun) fuq kull proġett?

Tista' tgħid fuq kull proġett min kienet il-persuna li ordnat is-soft stones (kantun) u min kienet il-persuna li ċċertifikat li jintuża dan l-ammont?

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari se tingħata f'xi seduta oħra.

ATTIVITAJIET KULTURALI F'GĦAWDEX – ĦADDIEMA TAL-GVERN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew organizzati attivitajiet kulturali f'Għawdex u kemm ġew inkarigati ħaddiema tal-Gvern u mill-privat biex jagħmlu xogħol in konnessjoni ma' dawn l-attivitajiet mis-sena 2013 sal-lum, għal kull attività separatament u maqsuma sena b'sena?

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – XOGĦLIJIET GĦAL AĊĊESSBILITÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'xogħlijiet saru f'kull uffiċċju tal-Ministeru u d-dipartimenti u entitajiet kollha li jaqgħu taħtha biex ikunu aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità, inkluż għal dawk li għandhom nuqqas ta' smigħ jew nuqqas ta' dawl mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

DIPARTIMENTI, AWTORITAJIET, AĠENZIJI U ENTITAJIET GOVERNATTIVI – ĦADDIEMA GĦAWDXIN LI JAĦDMU MALTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm u preżentement kemm hemm jaħdmu, ħaddiema Għawdxin ġewwa Malta f'dipartimenti, awtoritajiet, aġenziji u entitajiet governattivi sena b'sena, mis-sena 2013 sal-lum?

Jista' jgħid preżentament dawn il-ħaddiema ma' liema entità qed jaħdmu?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.