DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

It-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta 129, li saret fit-12 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

IL-MELLIEĦA BYPASS – SERVICE ROAD

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġiet valutata s-service road (kif indikata mill-Ministru stess f'risposta parlamentari 4634) li saret fil-bypass tal-Mellieħa u jekk kienx hemm ħlas dovut lid-Dipartiment tal-Artijiet, u jekk kien hemm ħlas, jista' jgħid kemm kien dan il-ħlas?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-art imsemmija, li l-Onor.

Interpellant jirreferi għaliha bħalha service road, li kienet u għadha proprjetà pubblika, ġiet mogħtija b'ċens temporanju għal 150 sena fl-1933 u qatt ma ġiet mittiefsa.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Wieħed mill-mezzi ta' trasport li jgħin sabiex innaqqsu t-traffiku fuq l-art huwa billi nużaw aktar it-trasport tal-baħar.

Hawn qed nirreferi għat-trasport li hemm bejn il-Kottonera u l-Belt Valletta u bejn il-Belt Valletta u x-Xatt ta' Tas-Sliema.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet li dan is-servizz jiġi msaħħaħ aktar?

Hemm pjanijiet biex dan is-servizz ikun aktar frekwenti u forsi anke jibda jopera minn postijiet differenti?

Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux xi riżultati li juru jekk dan is-servizz sarx aktar popolari jew inkella naqqasx il-popolarità tiegħu ma' dawk li jużawh?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Hawnhekk m'għandix id-dettalji u l-figuri, però nista' ngħid li dan is-servizz qed isir aktar popolari, speċjalment minn mindu introduċejna l-użu ta' Tal-Linja Card għas-servizzi mogħtija mill-ferries.

Fil-fatt żdiedet il-frekwenza tan-nies li jużaw il-ferries mill-Kottonera għall-Belt u minn Tas-Sliema għall-Belt u viċiversa, kif ukoll ta' dawk li jagħmlu użu mit-trasport pubbliku.

Fl-istess ħin għandna wkoll impenn fil-programm tal-Gvern li nesploraw u nżidu aktar quays minn fejn ikun hemm servizzi ta' ferries ġodda.

Jidhirli li Tranport Malta qiegħda taħdem fuq in-naħa tal-Kalkara kif ukoll fuq in-naħa ta' San Pawl il-Baħar.

Hemm ukoll fondi Ewropej li nkisbu xi xhur ilu sabiex ikunu jistgħu jikkomplementaw proġetti oħrajn fuq l-art, fir-rigward tal-użu tar-roti u mezzi oħrajn ta' trasport alternattiv.

Fost il-komponimenti ta' dak il-proġett hemm iż-żieda ta' quays u servizzi tal-ferries.

Kif għedt, m'għandix id-dettallji speċifiċi miegħi, però nkun nista' nagħti din l-informazzjoni f'xi seduta oħra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ministru, se mmur lura għall-mistoqsija oriġinali.

Nixtieq nibda billi nfakkrek li l-ebda arblu tad-dawl u tarmak ma huwa se jnessi l-iskandlu tal-bypass tal-Mellieħa!

Fuq l-istess suġġett, ftit tal-ġranet ilu l-Ministru poġġa pjanta b'isem ta' perit fuq il-Mejda tal-Kamra, b'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5153, li suppost kellha tkun reċenti, imma fil-fatt iġġib data ta' erba' snin ilu, eżattament Lulju 2014.

F'idejja għandi l-istess pjanta, li ġejja mil-istess Awtorità, b'isem ta' perit differenti!

Xi jgħid il-Ministru dwar dan il-każ stramb?

Wara li din il-pjanta li l-Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ma kenitx il-pjanta reali għax il-ħajt twaqqa' u l-Gvern ġie fi kliem l-Oppożizzjoni, li ma kenux jidħlu erba' karreġġjati u bike lane, jista' l-Ministru jserraħ ras in-nies u jikkonferma li bix-xogħol li għaddej illum se jkun hemm lok għal erba' karreġġjati u bike lane, skont il-qisien li titlob il-liġi u l-istandards Ewropej?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sur President, ara kemm hija tajba!

L-Onor.

Interpellant għamel il-mistoqsija oriġinali biex jistaqsi dwar l-art li ilu jiġi hawn, idaħħak u jgħajjat mal-erbat irjieħ tad-dinja, li l-art inkwestjoni nsterqet!

Jien għadni kif tajtu informazzjoni li l-art li ilu jgħajjat li nsterqet ingħatat fl-1933 għal 150 sena b'ċens, u issa qiegħed jagħmel mistoqsijiet oħrajn li diġà saru.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

Se nieħu pożizzjoni skont l-Ordni Permanenti 60!

Donnha qed titrabba d-drawwa li wieħed jista' joqgħod jgħajjat kemm jista' sakemm twaqqfu s-Sedja!

Ħa nagħmilha ċara, li mhux se nittollera dan l-aġir, ġej minn fejn ġej!

Ministru Ian Borg, tista' tkompli.

IAN BORG: Sur President, se nerġa' nibda t-tweġiba mill-bidu biex l-Onor.

Interpellant jifhimni sew!

L-Onor.

Interpellant oriġinarjament għamilli mistoqsija fuq biċċa art li llum għoġbu jsejħilha service road.

Nerġa' ngħid li ilu jallega mal-erbat irkejjen tal-pajjiż - f'din il-Kamra, barra din il-Kamra, fuq il-Facebook, ma' tal-gazzetti u anke b'talba lill-Ombudsman - li din l-art insterqet b'xi barka tal-Gvern, u issa saret tal-iżviluppatur.

Jien għadni kif weġibt lill-Onor.

Interpellant u għidtlu li din l-art ilha mogħtija b'ċens lill-privat għal 150 sena mill-1933.

Interpellant ma sabx il-fenek hawn, qed jipprova jsibu band'oħra!

Fil-fatt beda billi qal li l-ebda tarmak u bozza ma se jnessu dan l-iskandlu.

Jien ma għamilt ebda skandli, u jekk kien hemm xi ħadd li għamel skandlu, ikun tajjeb li l-Onor.

Interpellant jitlob lill-awtoritajiet ikkonċernati biex jinvestigaw u jesponu tali skandlu.

Ma għandi ebda problema dwar dan.

(Interruzzjonijiet)

ROBERT CUTAJAR: L-iskandlu sar minn xi ħadd madwarek!

IAN BORG: Min xi ħadd madwari?!

Ta' madwari jwieġbu huma!

Jien sibt ċirkostanza fejn fl-2004 kien sar suġġeriment lill-amministrazzjoni Nazzjonalista mill-konsulenti Beacon, biex f'dik il-bypass isiru żewġ lanes f'direzzjoni, u lane waħda n-naħa l-oħra.

Meta jien iltqajt ma' din l-isfida, minflok ma għamilt kif għamel l-Onor.

Interpellant meta kien Sindku u ħalla lill-eks Ministru Austin Gatt jagħmel lane waħda mill-Mellieħa saċ-Ċirkewwa, iddeċidejt li nirrikonoxxi l-isfidi li għandna fit-toroq u ma nippermettix li minn żewġ lanes naqgħu għal korsija waħda!

Tajjeb ngħid li dak il-proġett mexa 'l quddiem.

Għidt kemm-il darba lill-Onor.

Interpellant li l-proġett se jkun lest sas-sajf, u hekk se jsir skont il-pjanti!

Biex inkunu ċari, il-kuntrattur bena l-ħajt skont il-linji u l-permess validu li għandu, imma għax jien ħassejt li m'għandniex innaqqsu żewġ korsiji għal korsija waħda, Transport Malta marret u qalbet il-ħajt!

Ara din il-ħaġa ma togħġbux lill-Onor.

Biss jidher li jrid jibqa' jinstema' fejn tidħol il-kelma Mellieħa!

Għandu kull dritt li jieħu din l-opportunità li qed tagħtih ċerta viżibilità, speċjalment meta ma jkunx hawn il-Viċi Kap tiegħu, li baqa' jagħmel ix-xogħol ta' Whip, bil-konsegwenza li l-Onor.

Interpellant ma tantx għandu x'jagħmel ħlief issemma' leħnu fuq il-Mellieħa!

Tajjeb li jagħmel hekk, imma fl-istess ħin ma jistax jiġi hawnhekk u jirrepeti l-mistoqsijiet li għamilli bil-miktub u diġà weġibtu fuqhom!

Kieku ma weġibtux, għandu kull dritt li jerġa' jagħmel il-mistoqsija, imma biex sempliċement isemma' leħnu, iridni nagħtih a voce r-risposti li diġà tajtu bil-miktub!

Nitolbu jaqra r-risposti li diġà tajtu!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Fir-rigward tal-proposta elettorali li nallokaw madwar 700 miljun ewro għal asfaltar ta' toroq ġodda, jista' l-Ministru jgħid jekk diġà bdewx isiru toroq minn dan il-baġit li ġie allokat?

Jekk le, meta huwa mistenni li jibdew l-ewwel xogħlijiet fuq dawn it-toroq, li s'issa għadhom qatt ma raw wiċċ ġdid?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Skont il-programm tal-Partit Laburista, li ġie mogħti mandat elettorali b'saħħtu sabiex jiggverna f'din il-leġiżlatura, wieħed mill-punti ewlenin tal-investiment li se nkunu qed nagħmlu fuq l-infrastruttura huwa dawk il-160 triq li qatt ma saru.

Ilbieraħ, waqt li konna qed niddiskutu t-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li se jwaqqaf Infrastructure Malta, saru numru ta' argumenti minn deputati tal-Partit Nazzjonalista li qalu li l-Gvern mhu se jagħmel xejn ġdid, għax se jkun qed jagħmel dak li suppost ilu lil għamel.

Ejja ma ninsewx li ħafna minn dawn il-160 triq ilhom jiġu mwiegħda minn żmien l-eks Ministru Mugliett u preċedessuri tiegħu.

Ejja nieqfu nippolitiċizzaw din l-issue!

Għandna 160 triq li fihom jgħixu familji li qatt ma raw it-triq tagħhom bit-tarmak, bil-konsegwenza li għadhom jgħixu fit-trabijiet matul ix-xhur tas-sajf u fit-tajn matul ix-xhur tax-xitwa.

Din hija waħda mill-prijoritajiet għal dan il-Gvern.

S'issa l-Partit Nazzjonalista għadu ma qalilniex jekk hux favur dan l-Abbozz ta' Liġi jew le, għax daqqa tisma' esponenti tiegħu jgħidu li huma favur il-proġett u daqqa tisma' esponenti jgħidu li huma kontra.

Ikun tajjeb jekk jgħidulna eżattament humiex favur jew le li nagħtu prijorità lil dawn il-160 triq li qatt ma saru, għalkemm hemm familji jgħixu fihom!

Dawn it-toroq qegħdin dejjem jiżdiedu, għaliex bħalissa għaddej proċess ta' rationalisation fuq il-local plan reviews li saru fl-2006.

Fil-fatt qed ikomplu jifformaw aktar toroq ġodda fl-ibliet u l-irħula tagħna, li qed jidħlu aktar familji jgħixu fihom, bil-konsegwenza li t-toroq tagħhom mhumiex qed jiġu mogħtija l-attenzjoni xierqa.

Għalhekk, fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu qed napprovaw it-twaqqif ta' Infrastructure Malta fil-Parlament biex inniedu immedjatament dan il-proġett b'investiment ta' €700 miljun għas-seba' snin li ġejjin.

Bħala Gvern, se nkunu qed nagħmlu sforz sabiex f'dawn is-snin li ġejjin nagħtu prijorità lil dawn il-160 triq!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-ammont ta' flus li se jintefqu fuq il-junction tal-Marsa u fuq il-proġett ta' Santa Luċija jifformawx parti mis-€700 miljun li l-Gvern qed jgħid li se jonfoq fuq it-toroq?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ir-risposta hija le!

Għidna dan diversi drabi, anke qabel l-elezzjoni.

Il-proġetti maġġuri li huma finanzjati minn fondi Ewropej ma jagħmlux parti minn dawn il-160 triq.

Dawn iż-żewġ toroq partikolari huma fuq in-network tat-Ten-T.

Il-proġett tal-Marsa diġà ġie approvat u m'għandix għalxiex ma nemminx li l-proġett ta' Santa Luċija se jkun approvat ukoll.

Nerġa' ngħid li dawn iż-żewġ proġetti ma jifformawx parti minn dan l-investiment ta' €700 miljun.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: B'referenza għall-iskill card li kienet ħarġet mill-BICC, jista' l-Ministru jgħid liema snajja' huma koperti b'din il-skill card?

Xi trid tagħmel persuna sabiex tapplika biex ikollha din il-skill card?

X'vantaġġi jkollu persuna li jkollu din il-skill card maħruġa mill-BICC ikkumparat ma' persuna li ma jkunx applika u għadaqstant ma jkunx ottjena din l-iskill card?

L-ISPEAKER: Bil-permess tal-Kamra, insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius.

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sur President, tajjeb li ngħidu li sabiex wieħed japplika għall-iskill card irid jippreżenta ċertifikat tal-health and safety, kif ukoll ċertifikat ta' kompetenza għal xi sengħa partikolari.

Fost dawn, wieħed jista' jsemmi s-sengħa ta' min ipoġġi l-madum, jiġifieri t-tile layers jew l-assistant tile layers, min jiksi, jiġifieri l-plasterers jew l-assistant plasterers, l-electricians u l-assistant electrical fitters, kif ukoll il-plumbers u l-assistant plumbers.

Il-BICC qed toffri wkoll numru ta' korsijiet addizzjonali, fejn wieħed minnhom huwa fit-taħriġ tal-bini tal-ħitan tas-sejjieħ, jiġifieri r-rubble wall building.

Hemm ukoll is-sengħa tal-mastrudaxxa, il-bini tax-shutters, il-gypsum workers, l-aluminium u PVC workers u numru ta' snajja' oħrajn marbutin mas-sengħa tal-kostruzzjoni.

L-ammonti ta' skill cards li ħarġu jaqbeż sew il-500.

Inħarġu wkoll aktar minn elf ċertifikat għal min applika għal ċertifikat ta' health and safety.

Probabbilment dawk li applikaw għal ċertifikat ta' health and safety, fiż-żmien li ġej japplikaw sabiex ikollhom l-iskill card għas-sengħa partikolari li jipprattikaw.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Jidher li l-Ministru Borg ġie hawnhekk biex jilgħab għal camera!

IL-Ministru qal li wieġeb għall-mistoqsijiet li għamiltlu, imma l-Bambin biss jaf it-taħwid li fihom!

Il-Ministru Borg għadu ma weġibx għaliex poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ pjanti identiċi b'żewġ firem differenti li ma jaqblux mal-proġett, u allura żvija lill-Kamra.

Il-Ministru semma wkoll lill-Ombudsman.

L-ewwel nett, jien ma niddejjaqx ngħid li jien mill-Mellieħa!

L-ISPEAKER: Onor. Cutajar, tagħmilx statements!

Agħmel il-mistoqsija!

ROBERT CUTAJAR: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Transport Malta ilha kważi tliet ġimgħat biex tagħti appuntament lill-Ombudsman ħalli jiltaqa' magħhom fuq dan l-iskandlu?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

Interpellant ħa r-risposta li tajtu daqxejn bi kbira mhux ħażin!

Ħalli nirrepeti għall-benefiċċju ta' min qed isegwina.

Kif nafu, is-Sedja għamlet ħidma kbira biex dawn is-seduti jkunu trasmessi ħalli jiġu segwiti min-nies.

Il-mistoqsijiet supplimentari li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel lili diġà għamilhomli bil-miktub u jien weġibtu!

It-tweġibiet qegħdin fil-karti li aħna l-membri ningħataw jew nistgħu niġbru waqt li nidħlu f'din il-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Jien tajt ir-risposti bil-mitkub.

Tajjeb li n-nies li jsegwu jew il-ġurnalisti li ma jafux il-proċeduri jkunu jafu li mhux dejjem titla' l-mistoqsija li trid inti, għax din titla' awtomatikament mis-sistema.

Issa peress li dawk ir-risposti qegħdin bil-miktub u mhux qegħdin hawn għad-diskussjoni f'din l-ewwel nofs siegħa ddedikata għall-mistoqsijiet parlamentari, jidher li l-Onor.

Interpellant irid jerġa' jagħmilhomli b'mod supplimentari.

Jien qed nerġa' nirreferih għal risposti li diġà tajtu.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Interpellant għandu kull dritt jagħmel il-mistoqsijiet u jien għandi kull dritt inwieġeb kif nixtieq jien!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit.

Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni, għaliex hawnhekk qegħdin fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż!

(Interruzzjonijiet) Onor. David Agius, il-mistoqsija saret, issa rridu nagħtu ċans lill-Ministru jirrispondi!

(Interruzzjonijiet) Onor. Agius, inti taf li s-Sedja ma tindaħalx fuq ir-risposta!

Tajjeb li tkun taf l-Ordnijiet Permanenti, speċjalment fir-rwol tiegħek ta' Deputat Mexxej.

Ministru, tista' tkompli.

IAN BORG: Kif inħoloq anke fis-seduti, il-fattur komuni… (Interruzzjonijiet)

ROBERT CUTAJAR: Sur President, dawn mhumiex affarijiet tad-daħk!

IAN BORG: Dażgur li mhux tad-daħk!

Ħallini nitkellem!

L-ISPEAKER: Iva, qed nitbissem ħafna!

Ministru, tista' tkompli!

IAN BORG: Il-fattur komuni bejn l-Onor.

Agius u l-Onor.

Cutajar huwa li huma żewġ deputati li mhux jieħdu gost bil-ħidma li qed jagħmel il-Ministeru u l-ħafna nies li jaħdmu miegħi, fil-lokalitajiet rispettivi tagħhom tal-Mellieħa u ta' Ħ'Attard.

Gvernijiet Nazzjonalisti qatt ma għamlu xejn fil-lokalità tagħhom u allura issa jinsabu maħruqin għaliex dan ix-xogħol qed idejjaqhom!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Żgur li m'iniex l-aktar Cutajar imqarba, Sur President!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk se nibqgħu sejrin hekk, se jkolli nissospendi l-Kamra!

L-imġiba ta' ċerti membri fil-Kamra hija tal-mistħija!

Qishom tfal fi klassi tal-nuna!

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, nikkonferma li l-istudenti tiegħi kienu aktar bil-għaqal mill-membri tal-Oppożizzjoni!

L-ISPEAKER: Onor. Cutajar, agħmel il-mistoqsija!

Onor. Cutajar, għidli liema huwa l-ksur tar-regolament!

ROBERT CUTAJAR: Sur President, dan li se ngħid huwa indirizzat għalik.

Jekk taċċetta dan il-kumment, verament waqqajna l-livell tal-Kamra!

Sur President, nistenna mingħandek li twaqqaf lill-Onor.

Cutajar milli tagħmel ċerti kummenti!

Hawnhekk m'aħniex qegħdin ġo klassi tal-iskola!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ir-regolamenti qegħdin għal kulħadd!

Onor. Cutajar, jekk jogħġbok, irtira d-diskors u agħmel mistoqsija!

ROSANNE CUTAJAR: Jekk kien hawn min ħa għalih bil-kumment li għidt, nirtirah.

L-ISPEAKER: Agħmel il-mistoqsija!

ROSIANNE CUTAJAR: Jidher li hawn min jieħu għalih ħafna għal dak li ngħid jien!

Fl-aħħar snin, sar titjib sostanzjali f'diversi junctions, fosthom fuq dawk ta' Ħal Qormi u Ħal Luqa.

Jista' l-Ministru jgħid jekk Transport Malta tagħmilx xi studji biex tara liema impatt qed iħalli x-xogħol li jkun sar?

Ħafna drabi l-perċezzjoni tagħna hija waħda pożittiva.

Jien li ġejja mil-lokalità ta' Ħal Qormi ninnota li qed inqatta' inqas ħin fit-traffiku.

Dan it-tijib qiegħed ikun sostanzjat b'xi studji?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kif qalet l-Onor.

Interpellant, saru diversi interventi importanti f'Ħal Qormi u Ħal Luqa, fost żoni oħrajn.

Kif spjegajt ilbieraħ, dawn ix-xogħlijiet huma parti mix-short to medium-term initiatives li qed nieħdu biex niġġieldu l-isfida tal-konġestjoni tat-traffiku li għandna fit-toroq tagħna, li hija sfida reali.

Għalkemm it-trasport pubbliku rdoppja l-ammont ta' nies li jġorr mill-2012 'l hawn, il-popolazzjoni kompliet tikber, anke ta' dawk 'il fuq minn 18-il sena, kif kompla jikber ukoll, fuq kollox, in-numru tal-vetturi.

It-toroq ilhom dawk li huma għal numru ta' snin.

Għalhekk, qegħdin naraw li nagħmlu interventi oħrajn fejn huwa meħtieġ, bħall-intervent li qed isir bħalissa bejn il-Marsa u l-Ħarmrun bypass, jiġifieri kif toħroġ mill-mini ta' Santa Venera.

Hemm lokalitajiet oħrajn fejn ma rridux nitilfu korsiji eżistenti, bħal dik tal-Mellieħa, u kif erġajt kelli l-opportunità nitkellem anke fis-seduta tal-bieraħ, hemm il-proġett importanti tas-Central Link li se jkun qed jgħaqqad il-lokalitajiet tan-naħa ta' fuq u l-Majjistral tal-pajjiż maċ-ċentru tal-pajjiż, biex nevitaw l-isfida li għandhom in-nies illum il-ġurnata meta jridu jivvjaġġaw min-nofs il-lokalità ta' Ħ'Attard, ta' Ħal Balzan, ta' Ħal Lija u l-Iklin.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħol li qed isir fuq il-bypass tal-Mellieħa huwiex il-bini mill-ġdid tat-triq jew inkella sempliċement resurfacing tal-wiċċ li hemm?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Qed nieħu pjaċir li hawn deputati oħrajn jinteressahom mil-lokalità tal-Mellieħa, anke għaliex saru ħafna xogħlijiet fil-lokalità tal-Mellieħa.

Tajjeb li nsemmi x-xogħlijiet li għamilna n-naħa tal-Pwales u fil-Mistra, wara li għal numru ta' snin qatt ma saret manutenzjoni fuq il-pont tal-Mistra!

Wara li identifikajna l-problemi strutturali, ħassejna li kellna nintervjenu b'emerġenza.

(Interruzzjonijiet) Jidher li mill-ġdid, l-Oppożizzjoni ma tixtieqx tismagħni!

L-ISPEAKER: Ministru, ħu paċenzja, tista' tkompli bit-tweġiba tiegħek.

Fir-rigward tal-ordni tal-Kamra, nieħu ħsieb jien!

IAN BORG: Apparti minn hekk, kif jaf l-Onor.

Interpellant, għaliex huwa perit, fir-rigward tax-xogħlijiet li għaddejjin fil-lokalità tal-Mellieħa, b'mod partikolari fil-bypass li qed inwieġeb mijiet ta' mistoqsijiet fuqha, mhux biss kien hemm il-bini mill-ġdid ta' diversi layers li qed tingħata din il-bypass, imma anke nbnew barriers ta' siġurtà fil-ġnub u central strips li ma kenux preżenti, ingħatat il-provvista tal-elettriku biex issa se jkun hemm bypass imdawla u ġew mgħoddija numru ta' servizzi meħtieġa f'din iż-żona.

L-ISPEAKER: Ippermettili Ministru.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nitlob il-protezzjoni tas-Sedja!

Il-Ministru Cardona qed jitfagħli ħafna botti personali!

Sur President, inkellmek waħdek.

L-ISPEAKER: Kollox sew, il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Jidher li hawn min jieħu għalih u hawn min ma jiħux ħafna għalih!

Irrid ngħid li waqt li kien hawn min talab il-protezzjoni tas-Sedja, kien hawn min għadda kummenti lejn il-Ministru Joe Mizzi!

Biex mingħalihom jizzikawh qalulu: Mela inti m'għamilt xejn?

Hawn irrid infakkar kif il-Ministru Joe Mizzi rdoppja n-numru ta' nies li jużaw it-trasport pubbliku mill-2011 sal-2017!

Infakkar ukoll li meta kien hawn min qal li kien spiċċa ż-żmien tal-bużullotti, il-bużullotti kienu għadhom lanqas biss bdew!

Fl-2011, meta Gvern Nazzjonalista wiegħed li se jispiċċaw il-bużullotti, sfiduċja l-aktar mezz ta' trasport importanti biex niġġieldu t-traffiku li għandna fit-toroq tagħna!

Oħroġ il-għaġeb, għax tajjeb li nfakkru lin-nies, l-advisor u d-ditta legali konsulenta ta' Transport Malta u l-Ministru Austin Gatt fuq l-Arriva kienet id-ditta Aequitas Legal tal-Onor.

Adrian Delia li ħadet €300,000 f'konsulenzi fuq il-karozzini, it-taxis u l-Arriva!

Gvern Nazzjonalista għamel sfreġu fit-toroq tagħna!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni addizzjonali għall-mistoqsija parlamentari 5983 li tweġiba għaliha ngħatat fis-seduta 127 tas-6 ta' Ġunju 2018 dwar ħatriet ġodda li saru fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għal Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 186 tal-2018 – Personal Protective Equipment Regulations, 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ħaddiema li minn wara Marzu 2013 talbu biex ma jibqgħux jaħdmu fil-Gozo Sports Complex, flimkien mar-raġuni għal dan, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6050.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp): Sur President, nippreżenta l-minuti kkonfermati tal-laqgħat minn Numru 1 sa 8 li saru bejn l-10 ta' Ottubru 2017 u l-14 ta' Mejju 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI (President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi): Sur President, nippreżenta l-minuti kkonfermati tal-laqgħat minn Numru 1 sa 22 li saru bejn il-25 ta' Settembru 2017 u t-22 ta' Mejju 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ORDINANZA LI TNEĦĦI

L-KONTROLL TAD-DJAR

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, Kap. 158".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi li qed nipproponu huwa tekniku, però importanti għax se jolqot lin-nies fil-laħam il-ħaj, billi jagħmel differenza għall-aħjar fil-ħajja ta' nies li sal-lum għandhom riskju legali quddiem wiċċhom.

Min qiegħed f'tali sitwazzjoni, bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, se nkunu qed nipprovdulu għajnuna biex ma jitħalliex waħdu.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi li se jagħmel intervent soċjali f'żewġ kategoriji importanti ta' din is-soċjetà.

L-ewwel kategorija hija ta' ċerti nies li joqogħdu fi proprjetà b'titolu ta' kera jew titolu possessorju antik, li twieled snin qabel, u t-tieni kategorija hija tal-każini tal-baned li għandhom is-soċjetajiet mużikali Maltin u Għawdxin li huma regolati b'titolu possessorju.

Irrid nibda billi ngħid li ddeċidejt li flok ma mmur għal diskors politiku u noqgħod ngħid x'għamilna aħna u x'ma sarx qabel, iddeċidejt li nagħmel diskors tekniku biex inkun ċar u preċiż, ħalli l-pubbliku hemm barra jifhem eżattament x'se nkunu qed nagħmlu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi importanti, li żgur se jibqa' jissemma fis-snin li ġejjin!

Fil-ħidma kollha li wettaqna s'issa ħdimt attivament bħalma dejjem nagħmel fuq l-abbozzi ta' liġi kollha, biex ikollna kunsens kemm jista' jkun wiesa' f'dan il-Parlament.

Ix-xewqa tiegħi hi li dan l-Abbozz ta' Liġi, bħal abbozzi oħrajn li jiġu ppreżentati minn żmien għal żmien, joħroġ minn din il-Kamra bl-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Sintendi, fi stadju ta' Kumitat ikun hemm l-opportunità li wieħed jirtokkja, jiddiskuti, ivarja, jagħmel virgola jew ibiddel kelma, li huma kollha affarijiet li aħna dejjem disposti u miftuħin li nagħmlu sabiex inkomplu ntejbu dan l-Abbozz ta' Liġi.

Qed ngħid dan mill-bidu nett għaliex verament nixtieq li dan l-Abbozz ta' Liġi ta' intervent soċjali qawwi jattira kemm jista' jkun il-kunsens wiesa' ta' dan il-Parlament.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi importanti li forsi ħaddieħor, għar-raġunijiet tiegħu, qagħad bilqiegħda u ma wettaqx, imma aħna qed nintervjenu biex nagħmlu d-differenza fil-ħajja tan-nies!

Sur President, irrid l-ewwel nett, nirringrazzja lill-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi u lill-Onor.

Edward Zammit Lewis, li flimkien mal-Avukat Ġenerali kienu ta' għajnuna straordinarja biex bdejna dan l-Abbozz ta' Liġi u llum wasalna biex inkunu nistgħu nippreżentawh f'dan il-Parlament.

M'għandix dubju li l-Onor.

Zrinzo Azzopardi se jkunu qed jikkontribwixxu wkoll matul dan id-dibattitu biex jispjegaw u jiżvolġu aktar il-punti importanti li hawn f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ngħaddi issa biex nagħti spjega kemm jista' jkun teknika u sempliċi ta' dak li qed nipproponu f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Din il-liġi se ddaħħal artiklu ġdid, fir-rigward tad-djar residenzjali, permezz ta' artiklu 12B fl-Ordinanza dwar it-Tneħħija tal-Kontroll tad-Djar.

Meta ddaħħlet din l-Ordinanza kien ġie introdott l-hekk imsejjaħ decontrol, fejn id-djar mibnijin wara Marzu 1959 jew djar li saru jeżistu wara l-1959 minħabba diviżjoni ta' djar akbar kienu mneħħijin mill-kontroll.

Bis-saħħa ta' din il-liġi, il-leġiżlaturi tal-1959 kienu ddeċidew li dawn il-kategorji ta' djar se jkunu mneħħija mill-kontroll fis-sens li ma kenux jaqgħu taħt ir-regime tar-regolamentazzjoni tal-kirjiet tas-snin 30 li l-effett tagħha għadu magħna sal-lum u lanqas setgħu jiġu rekwiżizzjonati taħt l-Att dwar id-Djar.

Din l-Ordinanza kienet għamlet bħalma sussegwentement ġara fl-1995, jiġifieri introduċiet speċi ta' free market dwar il-kirjiet li kienu ġodda, skont ċerti linji gwida.

Għad li l-free market fil-liġi dak iż-żmien deher ideali, wara ftit snin, fl-1979, għaddiet liġi li daħħlet il-kontroll fuq il-kirjiet tad-djar dekontrollati.

Mela hawn qed ngħidu li bil-liġi tal-1959 kienu ddeċidew li ċerti kategoriji ta' djar jiġu dekontrollati, jiġifieri li tħalla f'idejn is-sidien li jagħżlu kemm jikru u taħt liema kondizzjonijiet.

Din il-biċċa xogħol damet biss għal ftit għexieren ta' snin, għax fl-1979 kien daħal fl-Ordinanza artikolu 12 li jistabbilixxi kontroll fuq il-kirjiet ta' djar dekontrollati u jipprovdi li ċnus temporanji ta' inqas minn 30 sena, mat-tmiem minnhom, jinqalbu f'kirjiet bil-kera togħla d-doppju kull 15-il sena.

Dan il-famuż artikolu 12, li kull min hu avukat probabbilment jafu bl-amment, kien u għadu jipprovdi li apparti minn dak li semmejt, meta jintemm ċens ta' dar ta' abitazzjoni li tkun okkupata minn ċittadin ta' Malta bħala residenza ordinarja u dan iċ-ċens ma jkunx ċens ta' inqas minn 30 sena li jkun sar qabel l-21 ta' Ġunju 1979 jew ċens mogħti għal kull terminu wara din id-data, jiġifieri ma jkunx ċens li jkun jista' jinqaleb f'kera, f'dan il-każ ta' ċnus ta' aktar fit-tul minn 30 sena, iċ-ċenswalist ikollu d-dritt li jikkonverti ċ-ċens f'wieħed perpetwu.

Dan iċ-ċens kellu jkun sitt darbiet taċ-ċens oriġinali u jogħla kull 15-il sena.

Fl-istess artikolu hemm ipprovdut ukoll li meta ċ-ċenswalist ma jeżerċitax dan id-dritt ta' perpetwazzjoni, dan id-dritt ikun jista' jiġi eżerċitat mill-okkupant tad-dar taħt l-istess kondizzjonijiet.

Dawn l-emendi bdew jiġu attakkati fil-Qorti.

Fil-fatt, artikolu 12 tal-Ordinanza għandu probabbilment record fil-Guinness Book of Records għall-aktar artikolu li ġie attakkat u attira kawżi biex jattakkaw parti jew oħra ta' dan l-artikolu.

Fil-fatt, meta Malta rrikonoxxiet id-dritt tal-petizzjoni individwali tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-1987, jiġifieri ftit qabel l-elezzjoni tal-1987, minn dakinhar kien hemm xi ħaġa ġdida li ġrat f'dan il-pajjiż fejn beda jintuża dan id-dritt tal-petizzjoni individwali fil-Qorti Ewropea.

Sal-2006-2007 kienet żviluppat sitwazzjoni fejn ħafna okkupanti ta' dawn id-djar kienu qed jaraw li se jsibu ruħhom barra kemm minħabba xi sentenzi tal-Qorti Ewropea kif ukoll minħabba sentenzi tal-Qrati Maltin.

Din ovvjament ma ġratx mill-ewwel; bħal meta tkun se torqod, ma torqodx mill-ewwel imma imbagħad torqod f'daqqa.

L-istess, l-attakk legali li kien hemm fuq dan l-artikolu beda bil-mod il-mod, imma imbagħad beda jiġi attakkat f'daqqa.

Fil-fatt, illum għandna sitwazzjoni li għandna sentenzi li jgħidu li meta dar li jkun hemm ċens ta' iżjed minn 30 sena tkun soġġetta għal ċens ieħor, pereżempju ċens perpetwu, l-artikolu 12 ma kienx applikabbli.

Din is-sentenza ġabet sitwazzjoni fejn ħafna persuni li kienu akkwistaw ċnus temporanji bl-idea li jagħmluhom perpetwi – dawn huma nies li marru għand l-avukat, ħadu parir u qalulhom li għandhom dritt li jixtru proprjetà b'ċens jagħlaq għax jafu li kienu jistgħu jagħmluh perpetwu - spiċċaw jitkeċċew mal-għeluq ta' dawn iċ-ċnus għax ma kienx l-uniku ċens li dik id-dar kienet soġġetta għalih.

Fit-3 ta' Awwissu 2017, għaddiet liġi li permezz tagħha ġie introdott fl-Ordinanza l-artikolu 12.

Hawnhekk, għandna l-ewwel intervent leġiżlattiv ta' sustanza għall-artikolu 12.

Dan l-artikolu huwa kkomplikat immens, jiġifieri trid taqrah diversi drabi biex tasal biex tifhmu, imma kien jipprovdi li meta tagħlaq enfitewsi jew superenfitewsi li ma tkunx waħda li l-effetti tat-terminazzjoni tagħha kienu jkunu regolati bl-artikolu 12, allura l-persuna li tkun qed tokkupa l-post xorta jkollha d-dritt mhux li tipperpetwa ċ-ċens, imma li tibqa' fil-post b'kera li togħla kull 15-il sena.

Dan ifisser li l-emenda tal-2007 kienet diretta biex tirrimedja s-sitwazzjoni fejn minħabba xi ċens preċedenti, l-artikolu 12 kien dikjarat li ma japplikax.

Din is-sistema ta' ħolqien ta' kirjiet u ta' perpetwazzjoni ta' ċnus ġiet iddikjarata li kienet inaċċettabbli mill-Qorti Ewropea minħabba l-fatt li l-kumpens li jitħallas lis-sid huwa meqjus bħala baxx wisq inrelazzjoni mal-valur tal-propjretà, minkejja li huwa rikonoxxut li l-gvernijiet jistgħu jimponu kontroll fuq l-ammont ta' kera għal skopijiet soċjali.

Din hija parti importanti u essenzjali ħafna.

Mela jekk ikolli nagħsar dan fi ftit kliem, qed ngħidu li l-Qorti Ewropea tippermetti li għar-raġunijiet soċjali, il-Gvern jindaħal fl-ammont tal-kera.

Mela min jgħid li din ma tistax issir, ma jafx x'inhu jgħid!

Il-Qorti Ewropea, repetutament, qalet li għal għanijiet soċjali - public purpose - il-Gvern għandu d-dritt li jindaħal fl-ammont ta' kera li titħallas, b'kondizzjoni waħda, li l-ammont ta' kera li jitħallas inrelazzjoni mal-valur tal-proprjetà ma jistax ikun baxx iżżejjed.

Din hija kwestjoni ta' kif wieħed jinterpreta l-ammont ta' kera ġusta li għandha titħallas għal dawn il-kirjiet li huma kkontrollati.

Ħa nirrepeti dan il-punt biex jifhmu kulħadd, għax ma nixtieqx li nibqa' naqra nofs veritajiet fil-gazzetti, xi kultant anke miktubin minn avukati, tant li nibda nistaqsi: Kif jista' jkun li naqra xi ħaġa li mhijiex vera, meta l-prinċipju huwa tant ċar u assodat fil-ġurisprudenza?

Mhux veru li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma tħallix lill-Gvern jintervjeni u jikkontrolla l-kirjiet.

Però, il-Qorti Ewropea trid li jkun hemm għan soċjali li huwa a public purpose u li l-ammont ta' kera li jiġi impost ikun ammont li ma jkunx baxx iżżejjed u jkollu relazzjoni proporzjonata mal-valur tal-proprjetà.

Dan huwa l-ambitu li qed ngħumu fih!

Għalkemm aħna Stat indipendenti u ħieles, il-Gvern ma jistax jgħid, pereżempju, li se jagħmel liġi li biha l-kirjiet se jkunu €50 fis-sena.

Dan ma jistax isir għax għandna l-Qorti Ewropea li qiegħda fuqna biex, jekk hemm bżonn, tattakka liġijiet li jmorru kontra d-drittijiet tal-bneidem.

Hekk għandu jkun!

Aħna kburin li nagħmlu parti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u nagħmlu ħilitna kollha biex nissalvagwardjaw id-drittijiet tal-bniedem.

Illum il-pożizzjoni tal-Qorti Ewropea hija li tista' timponi ammont ta' kirja għal raġunijiet ta' skop pubbliku – din hija importanti - basta l-ammont ta' kera jkun proporzjonat mal-valur tal-proprjetà.

Imbagħad it is a balancing act u aħna, bħala leġiżlaturi, irridu nkunu responsabbli li meta nfasslu liġijiet ta' dan it-tip nimponu kirjiet li jirrispettaw il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Dan huwa l-isfond legali u storiku għal din il-liġi.

Fi ftit kliem, ipprovajt inkun kemm jista' jkun pożittiv u korrett mal-istorja.

X'qegħdin nipproponu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, Sur President?

Illum qed jiġi propost li meta persuna tkun qed tokkupa dar ta' abitazzjoni bis-saħħa ta' kirja magħluqa għax qabel din l-istess dar kienet mogħtija b'ċens u din il-kera nħolqot permezz tal-Ordinanza tal-1959, mill-10 ta' April 2018 għandu jibda japplika dan li se ngħid issa.

Is-sid ikollu d-dritt li jitlob li l-kera togħla u ssir sal-ammont ta' 2% tal-valur tal-proprjetà fl-1 ta' Jannar tas-sena li fiha ssir it-talba.

Qed ngħidu li f'dawn il-każijiet li semmejt, jiġifieri f'każijiet ta' proprjetà li qiegħda f'idejn in-nies bil-liġijiet antiki ta' qabel l-1995 u li llum, min joqgħod fiha qiegħed f'riskju li jispiċċa barra għax il-Qrati qalu li l-liġi tal-1979 tmur kontra d-drittijiet tal-proprjetà għax ma tilħaqx dan il-prinċipju tal-proporzjonalità, is-sid jista' jibda jitħallas ammont ta' 2% tal-valur tal-proprjetà fl-1 ta' Jannar tas-sena li fiha ssir it-talba u jkollu wkoll id-dritt li jitlob li jiġu ffissati kondizzjonijiet oħrajn dwar il-kirja mill-Bord tal-Kera.

Aħna qegħdin nipproponu li l-Awtorità tad-Djar tkun dejjem notifikata bil-kawża sabiex hi wkoll tkun parteċipi f'dak li jkun għaddej fis-soċjetà.

Peress li naf li ħafna inkwilini jew sidien jistgħu jkunu pensjonanti, għax dan it-titlu fuq proprjetà li qed insemmi twieled b'liġijiet li daħlu fis-seħħ qabel ma twelidt jien, dawn jistgħu jagħmlu użu minn avukat tal-Gvern mingħajr ħlas.

Hemm sezzjoni tal-poplu li jgħixu fi djar li t-titlu fuqhom ġej minn liġi li għaddiet fl-1979, li tkompli tibni fuq il-liġijiet tal-1959.

Illum qegħdin nitkellmu fuq dan il-felli ta' djar fis-soċjetà tagħna.

Jien kont avukat bħalma huma ħafna Membri ta' din il-Kamra u jafu bħali li ħafna minn dawn in-nies huma pensjonanti u allura qed ngħidu li dawn ikollhom dritt għal-avukat tal-għajnuna legali, irrispettivament mill-mezzi tagħhom.

Dan ifisser li jekk hemm pensjonant li jrid jattakka jew iwieġeb għat-talba tas-sidien li jogħla l-valur tal-kera għal raġunijiet li jaf hu, dan jista' jagħmel użu minn avukat b'xejn mingħand il-Gvern.

Ovvjament, il-Bord għandu jagħmel test tal-mezzi lill-inkwilin biex nassiguraw li l-miżura tkun qed tittieħed għal skop soċjali.

Dan għaliex, kif għedt fil-bidu, il-Qorti Ewropea tippermettilek li tiffissa kirja b'valur li jkun proporzjonat għall-valur tal-proprjetà, basta tkun għal skop soċjali.

Għalhekk, biex inkunu ċerti li dan li qed nagħmlu għandu skop soċjali, qed ngħidu li għandu jkun hemm dan it-test tal-mezzi.

Jekk hemm inkwilin li meta jsir it-test tal-mezzi jinstab li dan m'għandux biex jixtri proprjetà oħra, dan l-inkwilin għandu jibbenefika minn din il-liġi.

Però, jekk meta jsir it-test tal-mezzi, jinstab li dan għandu biex jixtri proprjetà oħra, għax għandu l-flus, f'dak il-każ, din il-liġi ma tapplikax.

Nagħtuh ħames snin ċans biex joħroġ mill-post u matul dawn il-ħames snin ikollu jħallas kera doppja.

Ħa ngħid mill-ġdid x'qegħdin nagħmlu permezz ta' dan l-Abbozz.

Għandna sezzjoni tal-poplu li tgħix fi proprjetà bis-saħħa ta' liġi li kienet għaddiet fl-1959, imbagħad kien hemm żvilupp fl-1979 fejn il-Parlament kien ta d-dritt li n-nies joqogħdu f'dak il-post versu l-korrispettiv.

Din il-liġi ġiet attakkata diversi drabi mill-Qrati u llum hija flaġellata, jiġifieri l-Qrati, sentenza wara l-oħra, qed jgħidu li dik il-liġi tikser id-dritt tal-proprjetà.

Aħna qed ngħidu li din is-sezzjoni żgħira tal-poplu, jiġifieri qed nitkellmu fuq numru limitat ta' familji, se jsirlhom test tal-mezzi fuq talba tas-sid.

Dan għaliex jista' jkollok sid benevolenti li jgħidlek li hu kuntent kif qiegħed.

Però, jekk is-sid irid, jista' jagħmel rikors lill-Bord li Jirregola l-Kera u jsir dan it-test tal-mezzi.

Jekk l-inkwilin huwa sinjur, se jkollu ħames snin ċans biex joħroġ mill-post u jixtri post ieħor, għax ladarba huwa sinjur u għandu l-mezzi, huwa ġust li dan jixtri post ieħor.

Jekk l-inkwilin mhuwiex sinjur u m'għandux mezzi biex jixtri post ieħor, forsi għax huwa pensjonant jew għandu paga baxxa, dan jista' jibqa' jgħix fil-post u jingħata l-protezzjoni.

Illum qed jgħix fil-post bir-riskju, għax nafu li kawża wara l-oħra, il-Qorti ddikjarat li dan imur kontra l-Kostituzzjoni.

Permezz ta' dan l-Abbozz qegħdin nilħqu bilanċ importanti ħafna.

Ovvjament, l-inkwilin li m'għandux mezzi biex jixtri post ieħor jista' jgħix f'dak il-post mhux bl-istess kera tal-lum, imma b'kera li tkun 2% tal-valur tal-proprjetà.

Dan ifisser li l-kera se togħlielu.

Talli se jibqa' jgħix fil-post bis-saħħa tal-intervent li qed nagħmlu f'din il-liġi, is-sid se jbati għax l-inkwilin se jibqa' jokkupa l-post, imma fl-istess ħin is-sid jaf li se jieħu 2% tal-valur tal-proprjetà.

Naħseb li b'dan il-mod ilħaqna bilanċ ġust li jirrispetta l-Konvenzjoini Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Nerġa' ngħid li l-Konvenzjoni u l-Qrati Ewropej jagħtuk id-dritt li tintervjeni b'mod li tikkontrolla l-kera, basta għal skop pubbliku u skop soċjali, biex ikun hemm ħlas li jkun kemm jista' jkun proporzjonat mal-valur tal-proprjetà.

Naħseb li b'hekk inkunu bbilanċjajna l-affarijiet b'mod ġust.

Kif għedt, jekk l-inkwilin ma jkollux il-mezzi, il-Bord jagħmel eżerċizzju li bih jiffissa l-kera xierqa u jista' jagħmel proċess ta' amortizzazzjoni, jiġifieri l-kera togħla ftit ftit.

Immaġina li jkollok pensjonant ta' 80 sena li filli jħallas tant kera u filli jrid iħallas 2% tal-valur tal-proprjetà.

F'dawk iċ-ċirkostanzi, il-Bord jista' jgħolli l-kera bil-mod, biex l-inkwilin ikollu shock absorber u l-għoli tal-kera jsir b'mod gradwali.

Dan huwa maħsub biex nagħmlu impatt soċjali mill-inqas.

Meta l-Bord jiffissa l-kera, dak l-ammont ta' kera jkun jgħodd għal perjodu ta' sitt snin u wara jkun jista' jerġa' jiġi rivedut.

Din hija klawsola importanti, għax jekk ma tagħmilx mekkaniżmu ta' reviżjoni, jista' jkollok sid li jmur quddiem il-Qorti Ewropea u jirbaħ il-kawża bla ebda diffikultà.

Għalhekk, trid bilfors tagħmel dan il-mekkaniżmu ta' reviżjoni.

Jekk matul il-kirja, ikun hemm tibdil materjali fiċ-ċirkostanzi, pereżempju, l-inkwilin jiret u jsir sinjur, is-sid ikun jista' jmur quddiem il-Bord u jitlob li l-kondizzjonijiet ivarjaw.

Din hija liġi li tipprospetta kemm jista' jkun għal kwalunkwe cirkostanza li tista' tqum.

Pereżempju, jiġi nieqes missier l-inkwilin u jiret post mingħandu.

F'dak il-każ, l-inkwilin għandu jibqa' jgħix f'dan il-post mikri b'din il-liġi li ġiet imposta, meta għandu proprjetà oħra?

Ir-risposta hija li le, dan mhux sew u dan għandu jmur jgħix fil-proprjetà tiegħu.

Qed nipprovdu wkoll li fejn hemm inkwilini li mhumiex l-armel jew l-armla tal-inkwilin, dawn ma jistgħux jibqgħu fil-post għal aktar minn ħames snin, u waqt dawn il-ħames snin il-kera li jħallsu tkun id-doppju.

Aħna qed ngħidu li din il-kera speċjali li qed noħolquha bis-saħħa ta' din il-liġi tkopri biss il-ħajja tal-inkwilin u l-mara jew ir-raġel tiegħu jew tagħha skont il-każ, jiġifieri t-tfal ma jirtux imma jkollhom perjodu ta' aġġustament għal ħames snin.

Biex inkun ċar, dan li qed ngħid japplika biss għal kirjiet li twieldu bis-saħħa tal-liġi tal-1979, jiġifieri mhux qegħdin nitkellmu dwar kirjiet li twieldu llum.

Għal min kera post illum, din il-liġi ma tapplikax.

Qed nitkellmu dwar sezzjoni żgħira ta' djar li qegħdin f'idejn in-nies bis-saħħa tal-liġi tal-1979.

Huwa pprovdut ukoll li d-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu ġdid se jkunu japplikaw f'kull każ fejn iċ-ċens, is-subċens jew il-kirja ta' dar ta' abitazzjoni tkun skadiet minħabba sentenza ta' xi Qorti bbażata fuq nuqqas ta' proporzjonalità ta' xi kumpens.

Mela anke f'dawk il-każijiet fejn l-Qorti tkun ikkundannathom biex joħorġu mill-post imma għad ma sarx l-iżgrumbrament, dawn jistgħu jibbenefikaw minn din il-liġi.

Dan għaliex nafu li sa ftit ilu l-Qorti tal-Appell għadha kemm tat numru ta' sentenzi fejn nies ġew ordnati biex joħorġu mill-proprjetà.

Issa, bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, dawk se jkollhom id-dritt li jibqgħu jgħixu fil-post b'titlu ta' kera speċjali, imma b'kera ogħla milli fil-fatt qed iħallsu llum.

Importanti li l-inkwilini jkunu għadhom jokkupaw il-fond bħala r-residenza ordinarja tagħhom.

Din hija fil-qosor l-ewwel parti ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar it-tieni parti li tirrigwarda s-soċjetajiet mużikali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jintervjeni wkoll biex jgħin lis-soċjetajiet mużikali Maltin u Għawdxin li għandhom is-sede tagħhom b'titlu ta' kera.

Hawn qed nitkellmu fuq baned li s-sede tagħhom hija mikrija.

Hawn ħafna minn dawn il-baned f'din is-sitwazzjoni li jien għandi lista tagħhom hawnhekk.

Hemm ftit baned li s-sede tagħhom hija mikrija mingħand il-Gvern u hemm ħafna li jikru mingħand il-privat.

Hemm raħal partikolari – mhux se nsemmi ismijiet - fejn iż-żewġ baned ewlenin jikru s-sede tagħhom mingħand il-privat.

Nimmaġinaw kieku aħna niddeċiedu li ma nagħmlu xejn u dawn jiġu żgumbrati mill-post!

Kieku nispiċċaw b'raħal kbir f'pajjiżna biż-żewġ soċjetajiet mużikali mkeċċija 'l barra mill-proprjetà tagħhom!

Naħseb li ħadd f'dan il-Parlament ma jixtieq li naslu għal tali sitwazzjoni għax naf kemm il-Membri Parlamentari jattendu għal attivitajiet tas-soċjetajiet mużikali.

Bħala Ministru għall-Kultura, jien nipprova nattendi kemm nista' dawn l-attivitajiet u nieħu gost nara Membri Parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra li jattendu għal dawn il-kunċerti u attivitajiet.

Issa huwa l-mument tal-prova, għax inti tappoġġja lis-soċjetajiet mużikali mhux billi tisma' l-kunċerti, li hija xi ħaġa sabiħa, imma billi tgħinhom meta qegħdin fil-bżonn.

Għalhekk qed nistieden lil dan il-Parlament biex bil-fatti ngħinu lis-soċjetajiet mużikali Maltin!

Dan huwa l-mument meta wħud minnhom qegħdin fil-bżonn u qed jgħidulna biex ngħinuhom.

Ovvjament irridu ngħinu lis-soċjetajiet mużikali, però rridu nagħmlu dan b'mod li jirrispetta d-drittijiet ta' kulħadd.

Aħna qegħdin f'dan il-Parlament biex nilleġiżlaw għal kulħadd.

Aħna m'aħniex NGO, imma Gvern li, flimkien mal-Oppożizzjoni, għandu l-obbligu li jilleġiżla għall-pajjiż kollu, skont il-liġijiet ta' Malta u l-liġijiet li qegħdin parteċipi fihom.

F'dan il-każ qegħdin nipprovaw noħolqu bilanċ bejn id-drittijiet tal-inkwilini, jiġifieri l-baned u s-sidien tal-proprjetà.

Irridu li s-sid ma jerfax il-piż soċjali kollu waħdu, iżda jiġi kemm jista' jkun ikkumpensat tal-piż li jkun qed jerfa'.

Se nirrepeti dan il-punt, għax erġajt rajt artikli fil-gazzetti li jwaħħxuk u tibda tistaqsi jekk minn kitibhom qarax il-liġi!

Rajt ċerti kummenti ta' nies li żgur ma rawx l-Abbozz ta' Liġi!

Talli dawn is-sidien se jerfgħu piż soċjali bħalma ilhom jerfgħu għal snin kbar, dawn se jingħataw kumpens ogħla milli qed jieħdu llum, jiġifieri l-kirja se tiżdidilhom sew, kif se nispjega aktar 'il quddiem.

Dan il-punt imur ma' dak li għedt fil-bidu, fejn tista' tintervjeni u timponi kera protetta, basta tirrispetta żewġ testijiet, l-ewwel, li tagħmel dan għal skop pubbliku - li tgħin lill-baned huwa skop pubbliku – u t-tieni, li l-kera tkun ta' valur li joqrob kemm jista' jkun lejn il-proporzjonalità bejn il-valur tal-proprjetà u l-kera li qed tiġi mħallsa.

Issa jien nifhem li f'dan il-kamp qatt ma tista' tikkuntenta lil kulħadd, għax huwa ovvju li s-sidien tal-20 każin tal-banda li qegħdin bil-kera iridu l-proprjetà lura vojta.

Din hija xi ħaġa evidenti, għax kieku ma jridux il-proprjetà lura vojta ma kenux jagħmlu kawża l-Qorti u jidħlu fi proċeduri legali.

Naf minn xiex jgħaddu ħafna mis-soċjetajiet mużikali minħabba din is-sitwazzjoni.

Naf ukoll li hawn min f'din il-Kamra jaf dan ix-xenarju aktar minni.

Dawn huma nies volontiera li jibdew jirċievu ittri legali u jiġu għandna biex ngħinuhom.

Hawn 20 banda li tinsab f'din is-sitwazzjoni.

Se ngħinuhom lil dawn il-baned jew se nħalluhom jikkrollaw?

Jien żgur li m'iniex se nħallihom jikkrollaw, għax inkella nkunu ipokreti meta ngħidu kemm il-baned huma importanti f'pajjiżna!

Aħna għandna obbligu li ngħinuhom, għax nemmnu li dawn is-soċjetajiet mużikali jagħmlu ġid li ebda Gvern ma jista' jagħmlu.

Fost l-oħrajn, dawn jgħinu lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna.

Jien dejjem nagħti dan l-eżempju.

Naf nies li tarahom barra fit-triq maqlugħin mill-kontest tal-baned, tibda tgħid imsieken kemm huma unskilled, bla ħiliet, imbagħad tarahom fil-kontest tal-banda u jgħidulek li dak il-pavaljun jew dik l-istatwa huma xogħol tagħhom!

Bla ma trid tibda tgħid: Possibbli dawn huma l-istess nies li kellmuni ftit ilu?!

Minkejja ċerti diffikultajiet, il-każin jagħti kontest ta' familja, ta' kolleġġjalità u ta' fratellanza bejn il-membri, li meta jgħaddi ż-żmien tinduna li ħafna mil-ħiliet tan-nies ikunu trawmu fis-soċjetajiet mużikali.

Għall-ġid li jagħmlu man-nies fis-soċjetà tagħna, ukoll għandna obbligu li ngħinuhom.

Li kieku ma kienx għas-soċjetà mużikali, probabbilmemnt dawn l-istess nies ikunu d-dar jilagħbu bil-playstation ġurnata sħiħa!

Dan biex ma nsemmix il-mużika li tiġi komposta mis-surmastijiet u l-eluf ta' artisti u mużiċisti bravissimi li ħarġu mill-każini tal-banda tagħna, u li wħud minnhom qegħdin fl-orkestra nazzjonali, jagħmlu ġieħ lil pajjiżna.

Il-banda ġġib il-familji flimkien, inkluż in-nanniet, ix-xjuħ u ż-żgħażagħ.

Din hija xi ħaġa inkredibbli u sabiħa li rridu nipproteġuha.

Kif nistgħu noqogħdu ċassi u naraw 20 każin bil-mannara fuq rashom mingħajr ma nagħmlu xejn?

Irridu nagħtu soluzzjoni li tkun in line mal-liġi Ewropea tad-Drittijiet tal-Bneidem u in line mar-regoli li rridu nirrispettaw.

Aħna qegħdin nipproponu li, l-ewwel nett, nerġgħu ndaħħlu miżura minuri li diġà se ssolvi parti kbira mill-problema.

Hawn qed nirreferi għal numru ta' soċjetajiet li għandhom kawża biex jitkeċċew 'il barra, mhux għax il-kera hija baxxa, imma għax pereżempju, fetħu xi arkata, iddeċidew li għandhom żewġt ikmamar u riedu jagħmluhom f'waħda, jew forsi jkunu xtraw xi biċċa art jew garaxx ħdejn il-każin u riedu jniffduha mal-każin.

Kif nafu, kulħadd jipprova jkabbar u jsebbaħ mill-aħjar li jista'.

Hawn każini li qegħdin jirriskjaw li jispiċċaw barra mill-proprjetà għax għamlu dan ix-xogħol fejn irranġaw xi kmamar mingħajr il-permess tas-sid.

Perżempju, nista' nsemmi l-każ tal-każin De Paule f'Raħal Ġdid.

Dawn ma spiċċawx barra għax il-kera hija baxxa, kif kien hawn min qal, għax dan m'għandu x'jaqsam xejn.

Is-sentenza mogħtija mill-Qorti hi li jekk ma nagħmlu xejn, f'Settembru li ġej, dan il-każin li ilu mwaqqaf ġenerazzjonijiet jispiċċa barra, għax kien hemm bidla fl-intern mingħajr il-permess tas-sid.

Issa hawn, aħna qed ngħidu li se nerġgħu nirxoxtaw prinċipju li kien magħna diġà.

Hawn ta' min ngħid li meta jkun hemm xi ħaġa bħal din, kulħadd jibda ġej bil-pariri!

Dak huwa s-sabiħ tal-poplu Malti, fejn ninsew il-kuluri u nipprovaw ngħinu!

Fill-fatt, avviċinawni avukati anzjani li kont ilni ma narahom ħafna, biex jagħtuni ċerti pariri.

L-avukati anzjani kollha qaluli li kienet parti mill-ġurisprudenza tagħna li meta tagħmel alterazzjoni strutturali, minflok titkeċċa mill-kirja, jiġifieri tiġi tterminata l-kirja, tiddepożita garanzija li tagħmel tajjeb għall-ispejjeż li jkun hemm biex il-proprjetà terġa' tiġi lura għall-istatus quo ante.

Jidher li qabel hekk kienu jagħmlu!

Issa għal xi raġuni, il-ġurisprudenza evolviet b'mod differenti u qed nerġgħu ndaħħluha.

Qed nagħmlu xi ħaġa li tmur kontra d-drittijiet tal-bniedem?

Qed ngħidu li jekk tirranġa l-istruttura, il-Qorti minflok ma tkeċċik, iġġiegħlek tiddepożita ammont ta' flus li jagħmel tajjeb biex terġa' ġġib il-fond lura għall-istatus quo ante f'każ li l-kera tispiċċa.

B'din il-klawsola diġà solvejna 40% tal-problema.

Issa fadal is-60% tal-problema, li tirrigwarda soċjetajiet mużikali li qed iħallsu kera baxxa.

Nerġa' ngħid, hawn raħal kbir f'Malta fejn iż-żewġ soċjetajiet qed jirriskjaw li jispiċċaw barra - allaħares qatt jiġri dan - minħabba li l-kera hijia baxxa.

Mela diġà spjegajt il-każ fejn ikun hemm alterazzjonijiet strutturali, u issa se nitkellem dwar każijiet fejn il-kera tiġi dikjarata li hija baxxa żżejjed.

Bis-saħħa ta' din il-liġi se noħolqu safety net li meta xejn ma jaħdem, jiġifieri meta l-liġi ma tipprovdix garanziji, jew meta l-Qorti tordna li jitkeċċew il-każini għax il-kera hija baxxa, ikun hemm din il-protezzjoni.

Kif għedt, tkellimt ma' ħafna avukati u mhux qed nara raġuni oħra għalfejn għaqda tal-banda tista' titkeċċa jekk mhux dawn it-tnejn.

Mela jekk il-Qorti tiddeċiedi li l-kera hija baxxa, soċjetà mużikali taqa' f'din is-safety net li qed noħolqu b'din il-liġi, biex is-soċjetà, minflok ma tibqa' nieżla fil-preċipizju, taqa' fuq saqqu.

Dan is-saqqu jipprovdi li tinħoloq kera ġdida bis-saħħa tal-liġi li tagħti d-dritt lil dawn is-soċjetajiet li jibqgħu jokkupaw il-fond, però jħallsu aktar kera.

Dan għaliex, kif għedna fil-bidu, il-Qorti Ewropea tgħidlek li tista' timponi kera kontrollata basta jkun hemm skop pubbliku u l-valur ikun wieħed li, kemm jista' jkun, ikun viċin tal-valur tal-proprjetà.

Hawnhekk irrid ngħid li aħna ħadna pariri tekniċi u anke l-Avukat Ġenerali ħa pariri b'saħħithom fir-rigward ta' din il-liġi.

Mela, qed ngħidu li l-kera li titħallas mis-soċjetajiet mużikali li jaqgħu fuq dan is-saqqu, trid tkun ogħla.

Kemm trid tkun ogħla?

Mhux inqas minn €5,000 fis-sena, iżda ma taqbiżx il-1% tal-valur tal-post.

L-ewwel eżerċizzju li jsir huwa li naqbdu l-kera u nimmultiplikawha b'10, jekk tkun inqas minn €5,000, din tiżdied għall-€5,000, u jekk tkun aktar minn 1%, tiġi ridotta għal 1%.

Mela l-1% tal-valur tal-proprjetà huwa l-aktar u €5,000 huwa l-inqas.

Dan ifisser li min illum qed iħallas €500 kera fis-sena, issa se jiġi jħallas minimu ta' €5,000 fis-sena u massimu ta' 1% tal-valur tal-proprjetà, li mhijiex ċajta.

Min qed jgħid li dan huwa serq legalizzat, ma jafx x'inhu jgħid!

Serq legalizzat meta s-sid se jieħu massimu ta' 1% tal-valur tal-proprjetà, meta qabel kien jieħu ħafna inqas!

Permezz ta' din il-liġi, aħna qed nipprovaw noħolqu bilanċ.

Lis-sid se nagħtuh ukoll id-dritt li jikkontesta l-kondizzjonijiet tal-kera u l-Bord qed jingħata d-dritt li jirrimedja kull sitwazzjoni ta' sproporzjonalità manifesta, però l-Bord irid jieħu inkonsiderazzjoni l-funzjonijiet soċjali u kulturali tal-każin, jiġifieri l-Bord ma jistax ikun robot u jaqbad u jgħolli l-kera.

Aħna qegħdin ngħidu li permezz ta' din il-liġi, qabel ma xi ħadd jitlaq jiġri, hemm din is-safety net li se tipproteġi lis-soċjetajiet mużikali li jagħtu għajnuna soċjali kbira lis-soċjetà tagħna.

Fil-fatt, aħna ddefenixxejna li soċjetà trid tkun ilha stabbilita mill-inqas 50 sena – jiġifieri min se jivvinta każin illum, mhux se jibbenefika minn din il-liġi – u ilha tuża l-fond għal numru ta' ġenerazzjonijiet sħaħ.

Fl-Abbozz ta' Liġi, jidhirli li l-perjodu huwa ta' 50 sena.

Issa meta niġu għall-istadju ta' Kumitat, nistgħu nagħmlu dan il-perjodu għal 40 jew 60 sena, jew il-€5,000 nagħmluha €10,000.

Jien ninsab miftuħ għal dan it-tip ta' diskussjonijiet.

L-importanti hu li jiġi rispettat il-prinċipju li nipproteġu lis-soċjetajiet mużikali u lis-sid li se jirċievi kirja ogħla u mhux jibqa' kollox kif inhu s'issa.

Ladarba l-każini se jaqgħu f'din is-safety net, is-soċjetà qed tagħti kumpens xieraq ta' kirja ogħla lil dawn is-sidien.

B'kollox, qed nikkalkula li qed nitkellmu fuq massimu ta' 20 proprjetà li se jiġu milquta minn din il-liġi.

Permezz ta' din il-liġi qed insalvaw 20 soċjetà mużikali biex dawn ikunu jistgħu jkomplu jwettqu x-xogħol tagħhom.

Se jkun hemm min jattakka dan l-Abbozz ta' Liġi?

Ċertament li se jkun hemm min jagħmel kawżi kostituzzjonali.

Imma għax hemm iċ-ċans li xi ħadd jagħmel kawża kostituzzjonali, allura ma nagħmlu xejn u nibqgħu niċċassaw?

Qed nipprova ma nkunx politiku, imma se jkolli ngħaddi kumment.

Rajt post fuq Facebook fejn intqal li meta l-każin tad-De Paul spiċċa barra, kien hemm min qal li Owen Bonnici ma għamel xejn!

Il-kawża nfetħet fl-1998!

Bejn l-1998 u l-bidu tal-2013, kien hemm Gvern Nazzjonalista!

Jekk irridu noqogħdu nitkellmu politikament, jien nixxala nagħmel dan, però mhux se nagħmel hekk!

Qed ngħid li issa li l-biża' li s-soċjetajiet mużikali jispiċċaw barra saret reali, irridu naġixxu, kif għandna l-obbligu li nagħmlu!

Aħna se nagħmlu dak kollu li huwa fil-poter tagħna - b'rispett għad-drittijiet ta' kulħadd - biex insalvaw dawn is-soċjetajiet mużikali Maltin u ma nħalluhomx jisfaxxaw!

Jekk tieħu s-sede tal-każin, tkun qed tieħu l-egħżeż u l-aktar ħaġa importanti li għandha soċjetà mużikali.

Sur President, biex nirrikapitola rrid ngħid li dan huwa wieħed mill-Abbozzi ta' Liġi l-aktar importanti li tressqu quddiem dan il-Parlament matul din is-sena.

L-għan tiegħu hu li jgħin, jintervjeni u jipproteġi sezzjoni żgħira tal-poplu Malti li tgħix fi proprjetajiet abbażi ta' titolu li twieled b'liġi tal-1979, u sezzjoni żgħira ħafna tas-soċjetajiet mużikali Maltin u Għawdxin li qegħdin f'post b'kera u għandhom ix-xabla mdendla fuq rashom li jispiċċaw barra!

Bħalma għidt, aħna Gvern li rridu ngħinu lil min qiegħed fil-bżonn.

Aħna rridu ngħinu lil dawn iż-żewġ sezzjonijiet żgħar tal-poplu li għandhom bżonn l-għajnuna.

Nappella biex mhux biss aħna bħala Gvern, imma anke l-Oppożizzjoni, tivvota favur dan l-Abbozz.

Inkun aktar kuntent jekk nispiċċaw dan id-dibattitu fejn noħorġu magħqudin favur il-bżonn li ngħinu lil min illum qed jgħix bil-biża' li se jispiċċa barra mid-dar li trabba fiha u fejn għandu l-isbaħ memorji ta' ħajtu.

Dan meta l-inkwilin m'għandux tort, għax il-liġi tal-1979 m'għamilhiex hu u hu qed jirrispetta l-liġi.

Bl-istess mod, aħna għandna l-obbligu li ngħinu lis-soċjetajiet mużikali Maltin billi nagħmlu dak kollu possibbli ħalli dawn is-soċjetajiet ikomplu jiffjorixxu u jimxu 'l quddiem.

Sur President, fil-mument li tgħaddi din il-liġi, il-Gvern mhuwiex se jaħsel idejh milli jkompli jgħin ulterjorment.

Bħalma ilna ngħinu lis-soċjetajiet mużikali anke permezz ta' skemi, jien dispost li nkompli ngħin lis-soċjetajiet mużikali li se jkollhom isofru kera ogħla.

1% tal-valur tal-proprjetà mhijiex ċajta!

Jekk ikollok proprjetà li tiswa €2 miljun, 1% ta' €2 miljun huwa ammont kbir.

Għalhekk, bħala Gvern, irridu nkomplu ngħinu.

Bl-istess mod, bħala Gvern, irridu ngħinu lil dik is-sezzjoni żgħira ħafna tal-poplu li kif tidħol din il-liġi, il-kera fuq id-dar tagħhom se tisplodilhom għal 2% tal-valur tal-proprjetà.

Anke hemmhekk irridu npoġġu bilqiegħda u naraw kif se ngħinu b'għajnuniet ad hoc.

M'għandix dubju li sħabi se jkunu qed iħabbru skemi biex ngħinu lil dawn il-pensjonanti li jridu jiġu mwieżna.

Nagħlaq billi nirringrazzja lil kulħadd tal-ġentilezza u nawgura li jkollna dibattitu kordjali, pożittiv u li jgħaqqad lil dan il-Parlament favur din il-liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

THERESE COMODINI CACHIA: Sur President, illum quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li jittratta kwestjoni taħraq u sensittiva, li pajjiżna kemm-il darba jiżloq fiha, u li dwarha l-Qrati Maltin, fosthom il-Qorti Kostituzzjonali u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasburgu, kemm-il darba sabet lil pajjiżna ħati ta' vjolazzjoni tad-dritt għat-tgawdija tal-proprjetà.

F'dan il-pajjiż, fost wieħed mill-ftit, għandna eċċezzjoni għad-dritt tal-ħajja u dan biex inkomplu nippermettu l-klassifikazzjoni ta' omiċidju skużat jekk iseħħ biex tiddefendi l-proprjetà tiegħek għax xi ħadd jipprova jidħollok fil-proprjetà matul il-ħin tal-lejl.

Tant huma importanti l-proprjetà u l-konċett li inti tkun sid ta' dik il-proprjetà, u tant huma mnaqqxa fil-kultura tagħna, li saħansitra wasalna biex nirrikonoxxu dawn iċ-ċirkostanzi bħala skużabbli u bħala mhux sindikabbli taħt l-artikolu 2, jiġifieri bħala omiċidju ġustifikat.

Ftit jiem ilu, dan il-Parlament kien qed jiddiskuti l-estimi tal-awtorità responsabbli mill-akkomodazzjoni soċjali u diversi membri tkellmu dwar is-sens ta' entitlement li għandhom ħafna nies fil-konfront tal-Gvern, meta jippretendu li l-Gvern għandu jagħtihom appartament.

Dak is-sens ta' entitlement ma jinsabx biss fil-konfront tal-Gvern għall-akkomodazzjoni soċjali iżda, sfortunatament, jinsab ukoll fil-konfront ta' sidien ta' proprjetajjiet li snin ilu, huma jew l-antenati tagħhom, kien fettlilhom jagħtu dik il-proprjetà lil terzi b'kera jew b'ċens, enfitewsi, li l-liġi kkonvertiet f'kera.

Ħafna drabi dan is-sens ta' entitlement idejjaq lis-sidien tal-prorpjetà u fl-istess ħin jippreġudika l-pożizzjoni ta' ħafna inkwilini, li verament għandhom bżonn u jixirqilhom il-protezzjoni ta' dan il-Parlament.

Qed ngħid dan għax nafu li hemm inkwilini li għandhom proprjetajiet oħra tagħhom, hemm inkwilini li għandhom introjtu tajjeb u assi sostanzjali, imma mbagħad, min-naħa l-oħra, għandna inkwilini li verament m'għandhomx biex jixtru l-proprjetà tagħhom jew ma jistgħux jaffordjaw li jħallsu dik il-kera li tiġi kkalkulata skont il-valur tal-post fis-suq kummerċjali.

Dan il-Parlament għandu jkun ċar dwar x'qed jagħmel illum permezz ta' din il-liġi kif proposta mill-Ministru Owen Bonnici.

Aħna lil min irridu nagħtu l-protezzjoni biex jibqa' jkollu saqaf fuq rasu?

Lil dawk il-koppji anzjani li bl-ispejjeż tal-mediċini, viżti fir-rigward saħħa u spejjeż oħrajn relatati ma' anzjanità, ma sservihomx il-pensjoni biex ikopru l-kera miżjuda jew m'għandhomx assi fuq xiex jaqgħu u għal xiex iduru?

Lil dawk in-nisa li qatt ma kellhom indipendenza ekonomika u li forsi qegħdin bil-kura u l-kustodja tat-tfal tagħhom u li jgħixu fuq il-manteniment jew is-social services?

Dawn huma kollha każijiet soċjali li dan il-Parlament għandu jirrikonoxxi u għandu jagħmel ħiltu biex jassigura li l-persuni li jinsabu f'dawn il-każijiet ikunu jistgħu jibqgħu jgħixu b'dinjità fir-residenza fejn draw jgħixu.

Biss, dan il-Parlament m'għandu bl-ebda mod jagħti protezzjoni li tkompli żżid is-sens ta' entitlement tal-inkwilin fil-konfront tas-sidien.

Għalhekk, kwalunkwe liġi li tipproponi aktar protezzjoni għall-inkwilin trid tkun waħda li tassigura li ma tippremjax lil dawk li ma ħaqqhomx din il-protezzjoni.

Il-Qrati tagħna raw każijiet fejn inkwilini kellhom introjtu ġmielu, fejn saħansitra kienu anke akkwistaw proprjetà fl-istess triq tad-dar li kienu qed igawdu taħt titlu ta' kera, u baqgħu jinsistu li jżommu dik id-dar.

F'dawn il-każijiet, il-Qrati raw l-intransiġenza tal-inkwilini u d-drittijiet preklużi minnhom minħabba kif inhi l-liġi llum.

Dawn kienu każijiet fejn il-Qrati, fosthom il-Qorti Kostituzzjonali u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kienu ċari fl-analiżi tagħhom.

F'din il-liġi m'għandniex nirredikolaw dik l-analizi, u lanqas ma għandna nċekknu s-serjetà tal-preġudizzju li s-sidien tal-proprjetà ilhom ibatu għal snin twal.

Min-naħa l-oħra, lanqas ma għandna nċekknu l-ħtieġa soċjali ta' wħud mill-inkwilini.

Dan il-Parlament għandu s-setgħa li jirregola l-ftehimiet ta' kera bejn sidien u inkwilini.

Dan il-Parlament għandu s-setgħa li jindaħal fir-relazzjoni legali bejn is-sid u l-inkwilin, iżda la dan il-Gvern u l-ebda Gvern ma jgawdi din is-setgħa b'xi mod bla limitu.

Kont naħseb li dan il-pajjiż wasal biex jifhem darba għal dejjem li l-piż soċjali għall-akkomodazzjoni m'għandux jinġarr mis-sidien tal-proprjetà, iżda mill-Gvern!

Kont naħseb li f'ekonomija daqshekk tajba, fejn il-Gvern dejjem jgħid li kulħadd qiegħed igawdi, ma jkollniex bżonn nixħtu aktar piżijiet fuq is-sidien privati ta' proprjetajiet!

Kont naħseb li ladarba dan il-Gvern jiftaħar bid-dħul tiegħu, kien ikun hu li jġorr il-piż ta' dawk li ma jistgħux iġorru l-piż ta' kera bbażata fuq il-valur, jew almenu viċin il-valur, tas-suq, u mhux inkomplu nixħtu l-piż fuq is-sidien, li huma individwi privati!

Il-Qrati kemm-il darba qalu li dan il-Parlament għandu s-setgħa li jilleġiżla b'tali mod li jindaħal fir-relazzjoni legali u privata bejn is-sid u l-inkwilin, iżda dawk l-istess Qrati kemm-il darba qalu wkoll li dan il-Parlament għadu ma sabx il-formula t-tajba.

Dan il-Gvern, fl-Abbozz ta' Liġi li qiegħed jipproponi u jippreżenta quddiemna llum, mhuwiex qiegħed iressaq il-formula t-tajba, li ma tgħabbix lis-sid bil-piż sproporzjonat, filwaqt li tippermetti lill-inkwilin jibqa' jkollu saqaf fuq rasu billi l-Istat jidħol għalih fejn dan ma jistax jilħaq dak il-kumpens ta' kera li huwa proporzjat u xieraq.

Hawnhekk, il-Gvern qiegħed joħloq grupp ta' sidien speċjali, fis-sens negattiv tal-kelma, għaliex se jkunu dawn is-sidien li ma jistgħux igawdu mill-ġid ekonomiku li dan il-Gvern dejjem jgħid li qed joħloq.

Filwaqt li s-sid ta' proprjetà ġdida jista' jieħu l-frott tal-proprjetà f'ammont ta' kera fis-suq, dak is-sid li hu u l-antenati tiegħu ilhom snin ma jaraw dħul mill-proprjetà tagħhom ħlief għal xi kont biex jirranġaw is-saqaf ta' dik il-proprjetà, issa, dan il-Gvern qiegħed ukoll jeskludihom milli jgawdu mill-kirjiet tas-suq!

Dan huwa fejn is-soċjetà Maltija għandha ħafna paradossi!

Għandna proposta mill-Gvern fejn, mingħajr ma sar studju bir-reqqa dwar kemm għandna familji li qed jokkupaw dar b'kera wara ċens enfitewsi, mingħajr ma sar studju ta' x'inhu l-valur kummerċjali ta' dawk il-proprjetajiet u mingħajr ma sar studju ta' min huma l-inkwilini u min huma s-sidien, il-Gvern qiegħed jaqta' linja waħda għal kulħadd l-istess, meta mhux kull sid, kull inkwilin u kull proprjetà qegħdin fl-istess ċirkostanzi!

Il-Gvern, ġustament, għaraf li hemm diffikultajiet għaliex hemm numru ta' inkwilini li qed jokkupaw djar u jħallsu kera miżera għal proprjetà li ġġib ħafna aktar minn dik il-kera kieku kellha tinkera b'mod liberu fis-suq!

Forsi nkun aktar preċiża jekk ngħid li l-Gvern issa wasallu l-messaġġ li fejn sid jitħallas kirja li lanqas biss tibda tmiss mal-valur tal-proprjetà, hemmhekk ikun hemm ċirkostanzi li jistgħu jammontaw għal vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali!

Dan huwa messaġġ li l-Qorti Kostituzzjonali u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ilhom jibagħtu lil din il-Kamra, bi tqegħid anke tas-sentenzi tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Bħala Partit Nazzjonalista, konna diġà fhimna dan il-messaġġ, tant li fl-aħħar leġiżlatura tagħna kienu diġà tressqu emendi sabiex nassiguraw bilanċ aħjar bejn is-sidien ta' dawn il-proprjetajiet u l-inkwilin li jkun qiegħed jirrisjedi f'dawk id-djar.

Propjru għaliex l-Oppożizzjoni ilha li fehmet dan il-messaġġ, din in-naħa tal-Kamra hija favur li jkun hemm ħidma leġiżlattiva fil-konfront ta' kirjiet li huma diġà protetti.

Iżda filwaqt li l-Oppożizzjoni taqbel mal-għan, mhux neċessarjament taqbel li l-miżuri li qiegħed jipproponi l-Ministru Owen Bonnici huma miżuri li jixirqu lil dan il-Parlament.

Ejja niftakru li fl-aħħar mill-aħħar, il-ħidma ta' dan il-Parlament hija sottomessa għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem!

Għalhekk, filwaqt li l-Oppożizzjoni taqbel mal-għan ta' dawn l-emendi dwar il-ħtieġa ta' intervent leġiżlattiv fil-konfront ta' kirjiet li jiġu fis-seħħ sussegwenti għal ċens enfitewsi, ma taqbilx għalkollox mal-miżuri u l-mezzi li l-Gvern qed jissuġġerixxi.

Aħna rridu li l-piż ma jintefax b'mod sħiħ fuq is-sidien, imma rridu li kull każ jiġi determinat skont iċ-ċirkostanzi kollha tiegħu, pereżempju, skont il-valur ta' dik il-proprjetà, skont il-piż soġġettiv tas-sid, skont il-ħtieġa tal-inkwilin, u anke skont dik ir-responsabbiltà li huwa fid-dmir li jerfa' l-Gvern u mhux is-sid privat.

Għalhekk huwa interessanti kif se jkun hemm means testing tal-inkwilin, iżda hija ferm inqas interessanti fejn il-Gvern qabad u ddeċieda li kull sid mhuwiex se jirċievi aktar minn 2% tal-valur ta' dik il-proprjetà fis-suq.

Skont il-Gvern, kull proprjetà, irrispettivament jekk hijiex palazz, dar bl-arja tagħha, appartament jew maisonette u irrispettivament jekk tinsabx f'żona mfittxija jew le, dawn kollha tqiegħdu f'borma waħda, u l-Gvern iddeċieda li jiffissa kera li ma tkunx aktar minn 2% tal-valur tas-suq ta' dik il-proprjetà.

Biex nagħti eżempju ċar, li kieku jkollok proprjetà b'valur fuq is-suq ta' €200,000, il-kera massima fix-xahar se tkun ta' €333, jew aħjar ta' €4,000 fis-sena.

Hawnhekk, qed nassumu li dak huwa l-valur ta' kull proprjetà li tinsab b'kera protetta, imma nafu wkoll li dak il-valur ta' €200,000 żgur li mhuwiex wieħed realistiku għal ħafna minn dawn il-proprjetajiet!

Kull perit jgħidlek li l-valur tal-kirja jvarja skont il-proprjetà, id-daqs tagħha, il-post fejn tinsab u kemm għandha kmamar, fost ħafna kriterji oħrajn.

Kull perit jgħidlek li ma tistax taqbad u tgħid li l-valur tal-kera ġust għal dik il-proprjetà huwa 2% tal-valur tagħha!

Nistaqsi: Nistgħu aħna f'dan il-Parlament niddeċiedu liema hi l-kera ġusta għal kull proprjetà?

Naħseb li anke l-Gvern mhuwiex daqshekk konvint minn dan il-metodu li qed iqiegħed lil kull dar u lil kull sid f'qoffa waħda!

Proprju għalhekk li qiegħed jipproponi miżuri oħrajn fejn is-sid jista' jitlob bdil fil-kera, speċjalment meta jkun hemm bdil materjali fiċ-ċirkostanzi.

Però, filwaqt li qiegħda nirrikonoxxi dan, xorta ninsab imħassba dwar kemm dan il-mezz li qiegħed jissuġġerixxi l-Gvern biex nistabbilixxu l-kera u nħallu lis-sidien jibqgħu jġorru dan il-piż għal aktar snin jista' jkun kostituzzjonalment validu.

Huwa interessanti kif dan il-Gvern m'għandux ideat ġodda u innovattivi fejn għandna inkwilini li ilhom jirrisjedu fil-fond bil-kera.

Pereżmpju, ma ssibx inċentivi biex dawk il-proprjetajiet jiġu akkwistati bi prezz ferm viċin dak tas-suq.

Lanqas ma ssib inċentivi ta' kif l-inkwilin jew is-sid jista' jżomm lil dik il-proprjetà fi stat tajjeb mingħajr ma jkollu jdaħħal idu fil-but u joħroġ il-flus li qatt ma jkun daħħal minn dik il-kirja.

Huwa wkoll interessanti kif il-Gvern ma jidhirx li se jidħol b'xi mod għal dawn iċ-ċirkostanzi fejn l-inkwilin ma jiflaħx iħallas il-kera, ħalli jiġi assigurat li s-sid ikun qed jieħu l-kera ġusta.

Interessanti wkoll kif il-Gvern ta aktar proċeduri lis-sidien biex ikunu jistgħu jmorru quddiem il-Bord tal-Kera, iżda ma tahomx neċessarjament il-miżura ġusta li tagħtihom il-kera raġonevoli.

Hija wkoll kurjuża kif il-Gvern qiegħed jipproponi li d-dritt akkwistat mis-sid permezz ta' sentenza tal-Qorti – hawnhekk x'aktarx qegħdin nitkellmu fuq sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali – jiġi mċaħħad.

Hawn qed nirreferi b'mod preċiż għall-paragrafu 11 tal-artikolu 3 tal-Abbozz ta' Liġi mressaq mill-Ministru Owen Bonnici.

Dan il-Gvern qiegħed jgħid li meta sid ikun għamel sforz u ġġieled għad-drittijiet tiegħu u l-Qorti tkun tatu raġun u qaltlu li bħala sid ilu jsofri inġustizzja u ilu żmien ma jgawdix il-benefiċċji tal-proprjetà tiegħu u għalhekk tiddikjara bħala skaduta dik il-kirja jew dak iċ-ċens enfitewsi, is-sid ma jistax isarraf id-dritt mogħti lilu mill-Qorti.

Dan ifisser li dawk is-sidien kollha li ngħataw dritt mill-Qorti u li mingħalihom li issa l-Qorti se tagħtihom id-dar lura, issa jistgħu jinsew dan!

Dan għaliex jekk l-inkwilin kien għadu jokkupa d-dar fl-10 ta' April ta' din is-sena bħala residenza ordinarja, dak is-sid ma jistax jipproċedi bl-iżgumbrament tal-okkupant.

B'hekk, il-Gvern qiegħed jipproponi li jġib deċiżjoni tal-Qorti mingħajr effett.

Dan il-Gvern li jiftaħar kemm jifhem fir-rule of law u fis-separation of powers qiegħed jagħti l-ben servito lill-Qorti!

Nerġa' ngħid li minkejja li jien u l-kollegi fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni naqblu mal-għan tal-emendi, ma nistgħux naqblu ma' proposta anti-demokratika li ġġib fix-xejn il-poteri u d-deċiżjonijiet tal-Qrati.

L-Oppożizzjoni ma tistax taqbel ma' proposta li taħseb li tista' tiġbed it-tapit minn taħt saqajn l-imħallfin.

Min qatt f'pajjiż demokratiku jilleġiżla biex iġib fix-xejn deċiżjoni tal-Qorti?!

It-tieni parti ta' dan l-Abbozz hija direttament dwar il-każini tal-banda.

Dan il-Gvern qiegħed jipproponi lil dan il-Parlament biex nassiguraw li l-każini tal-banda jiġu protetti fl-okkupazzjoni tal-fond li jinsabu fih.

Qabel ma niddiskuti l-emendi li qegħdin jiġu proposti fir-rigward tal-każini, nixtieq nagħmel ftit punti dwarhom.

Irrid nagħmilha ċara li għall-Oppożizzjoni, il-każini tal-banda huma parti neċessarja u intimament konnessa mal-kultura Maltija.

Mhux kulħadd iqatta' ħin fil-każin tal-banda, iżda xorta waħda dawn il-każini huma parti mill-kultura u mil-lifestyle ta' dawk kollha li jgħixu fl-irħula u fl-ibliet Maltin.

Huma każini integrati fis-soċjetà li tar-raħal jew belt inkwestjoni.

Huma każini li jipparteċipaw b'mod sħiħ fil-ħajja tar-raħal fejn jinsabu.

Huma każini li joffru mezz ta' kif wieħed jgħix il-ħajja tar-raħal u li fihom jinġabru nies ta' etajiet differenti, ħafna drabi mill-istess belt jew raħal, u għalhekk għandhom ukoll funzjoni soċjali li l-Oppożizzjoni tirrikonoxxi u trid tipproteġi.

Il-każini tal-banda għandhom ukoll rwol kulturali f'pajjiżna; huma marbutin mal-funzjonijiet tal-qaddis tar-raħal u jagħtu kontribut enormi fiċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa tar-raħal.

Hawn min forsi jgħid li l-festa tiġi għal ġimgħa biss fis-sena!

Iżda dan mhuwiex minnu, għaliex il-każini tal-banda jipparteċipaw f'din il-kultura tal-festa matul is-sena kollha u jagħmlu dan bil-preparamenti u bl-involviment ta' ħafna nies.

Irridu nirrikonoxxu wkoll li f'każin tal-banda ssib it-talent ta' ħafna nies fil-ħidma tal-injam, fit-tpinġija, fl-iskultura u f'ħafna xogħol artistiku ieħor bħal, pereżempju, il-metodi tal-marbling u t-tpinġija fuq il-ħitan, liema metodi qegħdin nitilfuhom mill-patrimonju Malti bl-iżvilupp qawwi ta' djar li jixirqilhom aħjar milli jitwaqqgħu.

Il-każini tal-banda għandhom ukoll rwol importanti fl-edukazzjoni artistika tat-tfal u taż-żgħżagħ tar-raħal jew il-belt fejn jinsabu.

Forsi meta nsemmu l-każini, kulħadd jaħseb fit-tagħlim ta' strument mużikali, imma dan huwa wieħed biss mill-metodi li l-każini tal-banda jikkontribwixxu għall-edukazzjoni u l-formazzjoni ta' tfal u żgħażagħ li jmorru jitgħallmu strument mużikali fihom.

Fil-każini tal-banda għandna ċertament il-formazzjoni ta' talent fil-qasam tal-mużika u għalhekk l-Oppożizzjoni tixtieq tara li dan it-talent ikun protett.

Dan kollu jagħmel mill-każini tal-banda ħolqa unika u importanti fil-kultura Maltija u fil-patrimonju Malti.

Għalhekk irrid nirringrazzja mhux biss lill-każini tal-banda u lill-kumitati u lis-soċji tal-każini, iżda wkoll lill-Għaqda Każini tal-Banda tal-ħidma li tagħmel mal-każini kollha, tal-mod kif tgħinhom jimxu 'l quddiem fit-tgawdija tal-attivitajiet kulturali u anke fit-tgawdija u fl-amministrazzjoni tal-każini.

Għalhekk, l-Oppożizzjoni taqbel li dan il-Parlament għandu jgħin lil dawn il-każini, hekk kif ilna nagħmlu għal tant snin, billi dejjem tajna l-għajnuniet neċessarji lill-każini tal-banda tagħna.

Żgur li l-Oppożizzjoni se tkompli tappoġġja kwalunkwe miżura li tkompli ssegwi dan il-għan.

L-Oppożizzjoni trid att leġiżlattiv bil-għan li jgħin lill-każini tal-banda, iżda trid ukoll att leġiżlattiv sod u mhux xi att li mal-ewwel kawża fil-Qorti, jintilef.

Dan il-Parlament m'għandux ħin x'jaħli f'liġijiet dgħajfin, u l-każini tal-banda m'għandhomx ħin x'jaħlu fejn mingħalihom li jkunu protetti imma, fil-verità, ma jkunu protetti xejn.

Jiddispjaċini ngħid li meta tiġi hawn u tipproponi liġi li tapplika meta l-Qorti tkun żgumbratek mill-post, tkun qiegħed tiġi hawn biex tidħak bil-Kostituzzjoni u bil-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem!

Nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni trid tara lil kull każin tal-banda jissaħħaħ.

Irridu naraw li kull każin tal-banda, anke dak il-każin li qatt ma investa biex jakkwista l-proprjetà, jikber u jibqa' jiffunzjona.

Aħna lesti nisimgħu u niddiskutu kull proposta li l-Gvern lest li jressaq.

Iżda li tiġi hawn u tgħid lil dan il-Parlament li se niġu naqgħu u nqumu minn, u nagħmlu trietaq, id-deċiżjoniiiet tal-Qrati huwa inaċċettabbli, anke jekk irridu nipproteġ u nagħtu l-assigurazzjonijiet kollha lill-każini tal-banda!

Il-każini tal-banda ma jridux min jagħtihom mezz li jiddaħħlu l-Qorti.

Il-kumitati tal-każini tal-banda ma jridux inkwiet fil-Qorti.

Il-każini tal-banda jridu sigurtà u serħan tal-moħħ biex ikomplu bil-ħidma kulturali, edukattiva u soċjali tagħhom.

L-istess, is-sidien tal-proprjetà jridu sigurtà u serħan tal-moħħ dwar kif jistgħu jgawdu l-frott tal-proprjetà tagħhom, hekk kif l-istess proprjetà tkun qiegħda titgawda mill-każini.

Żgur li la s-sidien u lanqas il-kumitati tal-każini ma jridu jaħlu ħinhom u flushom jiġġieldu l-Qorti, iżda huma t-tnejn qegħdin jistennew metodu u miżuri li jistgħu jwassluhom biex it-tnejn li huma jgawdu dan il-fond, sew min għandu dritt u anke min għandu pretenzjoni.

Meta tiġi hawn u tgħid lis-sidien u lill-każini tal-banda biex imorru l-Qorti u meta jingħataw sentenza ta' żgumbrament hemm il-liġi li tħallihom fil-post, tkun qiegħed toħloq biss aktar konflitti bejn is-sidien u l-kumitati tal-banda.

Nispera li l-Ministru Owen Bonnici mhuwiex qiegħed jaħseb li għax jagħti lis-sidien sa massimu ta' 1% tal-valur tal-proprjetà, jew għaliex il-kera se tkun tista' ssir għaxar darbiet l-ammont tal-kera oriġinali, allura qiegħed isolvi l-konflitti li diġà nħolqu bejn is-sidien u xi każini.

Jista' jkun li din il-miżura tagħti nifs żgħir lill-każini, iżda jien irrid nagħti nifs sod, profond u qawwi lill-każini u mhux nifs dgħajjef li wieħed jieħu qabel ma jispiċċa.

Għalhekk nippretendi li l-Gvern jiġi bi proposti li verament jgħinu lill-każini tal-banda jibqgħu mexjin bil-ħidma tagħhom.

Nippretendi li l-Gvern jiġi bi proposti fejn ikun il-Gvern stess li jgħin lill-każini jħallsu l-kera dovuta lis-sid.

Nippretendi li l-Gvern jagħmel inizjattivi ta' kif, anke permezz ta' arbitraġġ, tinstab soluzzjoni bejn is-sid u l-każin.

Nippretendi wkoll li l-Gvern jagħti inċentivi biex il-każini jkunu jistgħu jakkwistaw il-proprjetà li qegħdin igawdu.

Nimbarazza ruħi u nistħi mill-każini tal-banda meta nara li l-miżura li dan il-Gvern qiegħed jissuġġerixxi tiġi fis-seħħ wara li l-każin tal-banda jkun ġie żgumbrat mill-Qorti!

Il-Gvern irid jgħin lill-każini tal-banda qabel ma jiġu żgumbrati u mhux wara!

Nimbarazza ruħi wkoll b'din il-proposta ma' dawk il-każini li ħadmu biex ikunu s-sidien tal-proprjetà li l-każin tagħhom jokkupa, għaliex dawn ladarba kienu bilgħaqal u akkwistaw il-proprjetà, ħafna drabi b'sagrifiċċji finanzjarji, għandhom jingħataw ir-rikonoxximent mistħoqq.

Qabel nikkonkludi, kemm fil-każ tal-inkwilini tad-djar ta' abitazzjoni kif ukoll fil-każ tal-każini tal-banda, naqbel mal-għan propost ta' din il-liġi, jiġifieri naqbel li għandu jkun hemm xi forma ta' intervent leġiżlattiv biex nassiguraw li familji u każini ma jispiċċawx barra fit-triq, iżda rrid li dan l-għan jintlaħaq b'mod ġust, li jagħti lill-inkwilini u lill-każini tal-banda serħan tal-moħħ, sigurtà u rispett lejn id-drittijiet tagħhom.

Għalhekk, qiegħda nistenna li l-Gvern, fl-istadju ta' Kumitat iressaq proposti ta' miżuri li jkunu proporzjonati u raġonevoli biex nilħqu dan l-iskop u jissalvagwardaw il-prinċipji tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropea.

Hekk kif pajjiżi oħrajn sabu miżuri bħal dawn, nemmen li anke dan il-Gvern jista' jsib dawn il-proposti.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru Owen Bonnici semma li tista' tingħata l-kera sal-massimu ta' 1% tal-valur; hawnhekk irridu ngħidu li l-liġi mhux neċessarjament tagħti l-kera ta' 1% tal-valur fil-każ tal-każini tal-banda, imma sa massimu ta' 1%.

Però hawn irridu niftakru li hemm sentenzi tal-Qrati, anke tal-Qorti Ewropea, fosthom sentenza antika ta' James and Others v United Kingdom, li jindikaw b'mod ċar li ma jistax ikun hemm daqshekk varjazzjoni bejn il-valur reali ta' dik il-proprjetà fis-suq u l-ammont li jiġi ffissat minn kwalunkwe Parlament.

Għalhekk, jekk verament qegħdin naqblu, kif jidher li huwa l-każ, kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni rridu naraw li nagħtu protezzjoni lill-inkwilini li għandhom bżonn din il-protezzjoni biex jibqgħu jgawdu d-dar ta' residenza li ħafna drabi ilhom joqogħdu fiha u hija l-unika dar ta' residenza li huma jafu.

Irridu wkoll naraw li l-każini tal-banda jibqgħu jgawdu dak il-fond li ilhom żmien jaħdmu u jiffunzjonaw minnu.

Però dawn iridu jkunu proposti li ma jġibux la lill-inkwilin u lanqas lill-każin tal-banda fi problemi ġudizzjarji oħrajn.

Il-Ministru Owen Bonnici nesa jsemmi li dan l-Abbozz, b'mod dirett, f'subklawsola 11 ta' klawsola 3, jgħid li d-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu għandhom japplikaw ukoll fil-każijiet kollha fejn enfitewsi jew kirja tkun skadiet minħabba deċiżjoni tal-Qorti.

Hawn il-liġi qed tgħid li meta l-Qorti ssibek in default u tiddeċidi li hemm vjolazzjoni ta' drittijiet fundamentali, dan il-Parlament se jgħid lill-Qorti li se jkun qed jindirizza s-sitwazzjoni hu!

B'daqshekk!

Anke jekk il-Qorti ordnat li jkun hemm żgumbrament bħala rimedju effettiv, il-Parlament se jinjora din id-deċiżjoni tal-Qorti u jgħid lill-inkwilin li se jibqa' fil-fond.

Huwa minnu li l-kera mhux se tibqa' dik li kienet titħallas qabel dik is-sentenza, però huwa inaċċettabbli għalija li nkun Membru ta' Parlament f'pajjiż demokratiku u jkolli liġi li tagħmilli referenza diretta għal sentenza mogħtija tal-Qorti fejn, b'mod ovvju u ċar, tgħidli li l-effett ta' dik is-sentenza ma jistax jiġi fis-seħħ.

Mela għalfejn immorru quddiem il-Qrati jekk imbagħad jiġi l-Gvern u jgħidli li s-sentenza mogħtija mill-Qorti mhijiex effettiva?!

L-istess għamel il-Gvern, anke b'mod aktar sfaċċat, fir-rigward tal-każini tal-banda.

Klawsola 4 ta' dan l-Abbozz tgħid li d-dispożizzjonijiet ta' dan is-subartikolu japplikaw meta l-kondizzjonijiet li ġejjin ikunu kollha sodisfatti.

Waħda minn dawk il-kondizzjonijiet hi l-iżgumbrament tal-każin tal-banda jkun ordnat minn sentenza finali mogħtija mill-Bord tal-Kera jew minn xi Qorti, għal raġuni li ma tkunx in-nuqqas ta' ħlas ta' kera dovuta.

Dan huwa mod ċar kif il-Gvern qiegħed jgħid li s-sentenza mogħtija mill-Qorti ma tistax tiġi effettiva.

Fil-verità, m'iniex mistgħaġba b'dan, għax kemm fil-leġiżlatura preċedenti kif ukoll f'din il-leġiżlatura kemm-il darba kellna ċirkostanzi fejn il-Gvern ma tantx wera rispett lejn is-sentenzi tal-Qrati!

Imma mhux aċċettabbli li l-Gvern jiġi hawnhekk u jqiegħed lill-każini tal-banda f'xifer l-irdum li diġà qegħdin fih u jagħmlilhom ċint żgħir biex forsi jżommhom għal ftit, imma xorta jibqa' jesponihom għal xi deċiżjonijiet oħrajn li mhux biss jistgħu jkunu dwar il-validità tal-kirja jew taċ-ċens, imma saħansitra dwar il-validità tal-poter ta' dan il-Parlament.

Nerġa' ngħid li dan il-Parlament se jkun qed jgħid lill-Qorti li hi ordnat l-iżgumbrament u waqqfet il-kirja, imma hu, bħala leġiżlatur, qiegħed iġib dik is-sentenza fix-xejn.

Dan huwa l-inkwiet tiegħi bħala Membru tal-Oppożizzjoni fir-rigward ta' dan l-Abbozz.

Naqbel perfettament mal-Ministru Owen Bonnici li l-inkwilini u l-każini tal-banda jixirqilhom il-protezzjoni, jekk hemm bżonn, anke permezz ta' Att leġiżlativ.

Lesta wkoll li niddiskuti kwalunkwe proposta li jressaq il-Gvern, però ma nistax ma nikkummentax u ma niġbidx l-attenzjoni tal-Gvern li b'dan li se jagħmel qed jagħti l-protezzjoni biss wara li l-Qrati jkunu diġà ordnaw l-iżgumbament u ddikjaraw li l-kirja hija skaduta.

Jekk il-Ministru Owen Bonnici jaħseb li jien qed naqra l-liġi b'mod żbaljat, żgur li se jerġa' jkollu ċ-ċans biex ifehemna aħjar.

Diversi avukati diġà tkellmu dwar il-problema li se toħloq din il-liġi, u għalhekk ma jistax ikun li kulħadd qed jifhem ħażin.

Nagħlaq billi nassigura kemm lill-inkwilini tad-djar ta' abitazzjoni kif ukoll lill-każini tal-banda li jien ninsab warajhom, għax irrid li jkollhom il-protezzjoni leġiżlattiva li tixirqilhom.

Biss, din trid tkun protezzjoni vera, u mhux protezzjoni li tibqa' tesponihom għal aktar sentenzi tal-Qrati, anke jekk forsi sentenzi b'argumenti jew b'konklużjonijiet fuq artikli differenti.

Naqbel mal-għan ta' dan l-Abbozz, imma rrid li l-miżuri jkunu kostituzzjonalment validi u li ma jħallu l-ebda ombra ta' dubju fuq il-validità ta' dawn l-emendi.

Forsi għalhekk ikolli ntenni li wasal iż-żmien li dan il-Parlament ikollu l-Kumitat Parlamentari tiegħu sabiex ikun jista' jissindika l-abbozzi li jiġu mressqa mill-Gvern għad-diskussjoni quddiem dan il-Parlament, b'mod li jara jekk jaqblux mal-Kostituzzjoni tagħna kif ukoll mal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Forsi b'dan il-mod ċerti proposti żbaljati li qed nara f'dan l-Abbozz ma jaslux f'dan l-istadju u minflok ikollna proposti li jagħtu l-protezzjoni li qegħdin naqblu fuqha.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ministru Owen Bonnici, infakkrek li trid tindika liema ordni tal-Kamra qed tikkontesta.

Il-Ministru Owen Bonnici, bil-permess tal-Kamra.

OWEN BONNICI: Sinjura President, nixtieq inkun naf jekk l-Oppożizzjoni hux se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ministru, meta niġu għall-vot, tkun taf il-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni.

Però naħseb li l-Onor.

Comodini Cachia kienet ċara fid-diskors tagħha.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, meta dan il-Parlament ifassal u jgħaddi l-liġijiet, dejjem ikun influwenzat minn dak li jkun għaddej f'dak il-mument fil-pajjiż.

Meta wieħed jara l-liġijiet fl-isfond storiku tagħhom, isib li kważi dejjem huma mera tal-esiġenzi u l-ħteġijiet li jkunu għaddejjin fil-pajjiż.

Jekk wieħed imur lura għal-liġi tal-1979, Kap. 158, li se nkunu qegħdin nemendawha permezz ta' dan l-Abbozz, wieħed jirrealizza li l-Gvern ta' dakinhar kien ħass il-ħtieġa li jagħmel intervent minħabba realtà li ħafna familji kienu jiffaċċjaw li kieku ma saritx dik il-liġi bi skop soċjali.

Naħseb li tajjeb ngħidu li dan li qegħdin nemendaw permezz ta' dan l-Abbozz jirrelata għal sitwazzjoni fejn it-tradizzjoni kienet li ċerti proprjetajiet, minflok ma kienu jingħataw b'kera, kienu jingħataw b'ċens, bil-konsegwenza li meta jagħlaq iċ-ċens, l-inkwilin kien jispiċċa mingħajr l-ebda protezzjoni u jkollu jrodd il-proprjetà lura.

Meta daħlet il-liġi tal-1979 kienet tħares lejn dawn iċ-ċnus f'żewġ proporzjonijiet, ċens li kien taħt it-30 sena u ċens li kien 'il fuq minn 30 sena.

Dak iż-żmien, il-Parlament kien approva liġi li kienet tgħid li jekk inti ċittadin ta' Malta u dik il-proprjetà tużaha bħala r-residenza ordinarja tiegħek, jekk il-proprjetà ngħatat b'ċens ta' taħt it-30 sena, wara l-għeluq tiegħu dak iċ-ċens kien jiġi konvertit f'kirja.

F'każ ta' ċens li kien jeċċedi t-30 sena, dan iċ-ċens temporanju kien jiġi kkonvertit f'ċens perpetwu.

Tajjeb ngħidu wkoll li fir-rigward tad-dibattitu f'pajjiżna dwar il-liġijiet tal-kera, għaddew ħafna snin qabel ma dan il-Parlament għamel għażliet biex ibiddel il-liġijiet tal-kera.

Naħseb li fi storja twila ta' liġijiet li daħħlu kontrolli severissimi u li huma aktar favur l-inkwilin milli favur is-sid, kellha tasal is-sena 1995 meta permezz ta' Abbozz ta' Liġi kien ġie deċiż li dawk il-kirjiet u ċ-ċnus kollha temporanji li jidħlu fis-seħħ wara l-1 ta' Ġunju 1995 ma jibqgħux aktar regolati bil-liġijiet li għaddew tul is-snin, fosthom Kap. 59 li jirregola t-tiġdid tal-kiri, Kap. 158, u anke din is-sitwazzjoni li qegħdin inħarsu mill-ġdid lejha llum.

Kif diġà għedt, dan il-Parlament iħares lejn l-iżviluppi importanti li jkunu għaddejjin fis-soċjetà u anke fil-mod kif il-liġijiet ikunu qed jiġu interpretati.

Fil-fehma tiegħi, wieħed irid iħares lejn il-proprjetajiet li kienu ngħataw b'ċens u mbagħad ġew konvertiti f'kera u li dwarhom qed nitkellmu llum, fid-dawl tad-diversi sentenzi tal-Qrati li ddiskutew b'mod ċar l-applikabilità tal-liġi vis-à-vis id-drittijiet fundamentali tas-sidien.

Fil-fatt, hemm diversi sentenzi li wieħed jista' jsemmi li jitkellmu bl-aktar mod ċar dwar dawn il-każijiet.

Meta kienu qegħdin jinfetħu l-kawżi mis-sidien fil-konfront tal-inkwilini fuq bażi kostituzzjonali, fis-sentenzi beda jingħad li fir-rigward ta' dik il-kirja li l-inkiwlini kienu akkwistaw abbażi tal-liġi li għaddiet fl-1979, il-liġi m'għadhiex torbot, bil-konsegwnza li l-inkwilini jispiċċaw mingħajr ebda titolu.

Dan ifisser li ġaladarba l-Qorti Kostituzzjonali tiddikjara li dik il-liġi m'għadhiex tagħti l-protezzjoni li kienet tagħti qabel, is-sid jista' faċilment jiftaħ kawża ta' żgumbrament bil-konsegwenza li min ikun qiegħed f'dak il-fond, jispiċċa jiġi żgumbrat 'il barra.

Tajjeb ngħidu wkoll li ħafna min-nies li llum jgħixu fi proprjetajiet li ngħataw b'kuntratti ta' ċens li jmorru lura saħansitra qabel is-sena 1979 huma affettwati b'din ir-realtà u pożizzjoni legali li twieldet kawża tal-mod kif il-Qrati Kostituzzjonali tagħna kif ukoll il-Qorti ta' Strasburgu interpretaw il-każijiet u waslu għad-deċiżjonijiet tagħhom.

Ejja niftakru li jekk ma nindirizzawx din is-sitwazzjoni, għandna numru ta' nies, li ħafna minnhom huma anzjani, li jistgħu jispiċċaw mingħajr saqaf fuq rashom jekk ma tinbidilx is-sitwazzjoni.

Huwa għalhekk li dan il-Gvern qed jieħu dawn il-miżuri u qed iressaq dawn l-emendi biex nissalvagwardjaw is-sitwazzjoni ta' dawn in-nies.

Jien segwejt id-diskors tal-Onor.

L-ewwel nett tajjeb ngħidu li f'din il-mixja ta' snin mill-1979 'il hawn, fejn din il-liġi bdiet taħt Gvern Laburista, kompliet taħt Gvern Nazzjonalista għal 25 sena u mill-ġdid taħt Gvern Laburista, minkejja s-sentenzi li ilhom li bdew jagħtu s-sinjali li hemm bżonn tittieħed azzjoni b'qalb soċjali biex inħarsu d-drittijiet tal-inkwilini, kien Gvern Laburista li ddeċieda li jindirizza din is-sitwazzjoni.

Aktar minn hekk, din il-liġi mhijiex qiegħda tħares biss lejn l-aspett soċjali u tara kif tissalvagwardja l-pożizzjoni ta' dawn l-inkwilini, imma tmur oltre minn hekk.

Mill-insenjament li tawna l-Qrati permezz tas-sentenzi tagħhom, wieħed mill-punti kien jirreferi għall-fatt li l-mod kif kienet miktuba l-liġi fl-1979 kien antikostituzzjonali għax ma jilħaqx bilanċ b'mod proporzjonali bejn id-drittijiet tas-sid u d-drittijiet tal-inkwilin fil-kumpens tal-kera li jirċievi s-sid.

Kien ilu ħafna jkun hemm min jiġbed l-attenzjoni li hemm bżonn tittieħed azzjoni dwar dan il-punt.

Għalhekk, kif semma tajjeb il-Ministru, wara d-diskussjonijiet li kellna, il-Ministru, l-Onor.

Edward Zammit Lewis u jien, flimkien mal-Avukat Ġenerali, bdejna naraw aktar il-ħtieġa impellenti li mmexxu 'l quddiem din l-emenda.

Fil-fatt, ħabbilna ftit rasna u rajna l-parametri li tawna s-sentenzi li bażikament huma tnejn, aċċess għall-Qrati u proporzjonalità vis-à-vis il-kumpens li jirċievi s-sid.

Minn hemm ġiet imfassla din l-emenda fil-liġi li, fil-fehma tiegħi, qed tagħmel pass kbir 'il quddiem u twieġeb għal dak li l-Qrati kienu ilhom jgħidulna vis-à-vis il-liġi tal-1979.

L-isfortuna hija li llum kien hawn min qed jgħidilna li din il-liġi mhix tajba, però fl-istess ħin m'għamel ebda kontraproposta u ma ressaq l-ebda soluzzjoni alternattiva ħlief, jekk fhimt sew lill-Onor.

Comodini Cachia, li kkritikat il-fatt li l-kirjiet mhumiex qed jogħlew biżżejjed!

Naħseb tajjeb li l-Oppożizzjoni tkun ċara dwar x'inhi l-pożizzjoni tagħha f'dan ir-rigward.

Naħseb li tajjeb wieħed ikompli jsegwi kif se jiżvolġi dan id-dibattitu.

Kif għedt, segwejt b'attenzjoni biex nifhem jekk hemmx xi proposti oħrajn kif nistgħu ntejbu dan l-Abbozz.

Kif dejjem ngħidu, aħna m'aħniex suppervi!

Din hija proposta li ġiet imfassla wara diskussjoni intensiva li saret wara li ħarisna lejn kif ingħataw is-sentenzi tal-Qrati u lejn il-prinċipji li ggwidawna għal dan l-Abbozz.

Ovvjament, wieħed jista' dejjem ikompli jirfina, però hemm punti li huma kardinali.

Pereżempju, meta ġie deċiż il-valur ta' 2%, naħseb li hija indikazzjoni tajba fil-mod kif din il-liġi qed tiddefinixxi kif togħla l-kera.

Fil-fatt, hemm mekkaniżmu li se nitkellem dwaru aktar 'il quddiem.

Aħna ridna naraw li ma nitfgħux piż żejjed fuq l-inkwilin, kif forsi qed tipproponi l-Onor.

Tajjeb ngħidu li din il-liġi qed tbiddel fattur ieħor.

Fejn qabel jekk kont tkun ċittadin Malti u qed tuża l-fond bħala r-residenza tiegħek, il-liġi kienet qed tagħtik ex lege dritt ta' kera, hawnhekk il-liġi qed tgħid xi ħaġa differenti.

Din il-liġi qed tagħti aċċess lis-sidien biex isir proċess fejn jiġi evalwat jekk min qed jokkupa l-fond f'dik iċ-ċirkostanza għandux ikompli jokkupah jew le, permezz tat-test tal-mezzi.

Tajjeb li nsemmu li t-test tal-mezzi ddaħħal f'emendi importanti oħrajn li għamel dan il-Parlament fl-2009, fejn għall-ewwel darba wara ħafna snin sar pass 'il quddiem biex liġijiet li jirregolaw ċerti kirjiet jiġu mibdula sabiex jinħoloq bilanċ aħjar bejn id-drittijiet tal-inkwilin u tas-sid.

Dak l-istess mekkaniżmu qed jiġi introdott f'din il-liġi bil-konsegwenza li issa s-sidien għandhom kwestjoni oħra li jistgħu jħarsu lejha.

Dan għaliex min għandu l-mezzi m'għandux jingħata l-protezzjoni li kienet qed tagħtih il-liġi tal-1979.

Biss, min ma jgħaddix minn dak it-test, hemm pass ieħor li jidħol fis-seħħ.

Dan kollu jkompli jirriafferma kemm din hija liġi soċjali, għax il-Gvern ma qabadx u qal li l-kirjiet kollha jogħlew għal 2% tal-valur tal-proprjetà.

Naħseb li kieku għamilna hekk ma konniex inkunu qegħdin immexxu l-affarijiet b'qalb soċjali.

Għall-kuntrarju, il-Gvern qal li ladarba se jkun hemm it-test tal-mezzi, jekk persuna tgħaddi minn dan it-test tal-mezzi, jiskatta mekkaniżmu ieħor biex naraw iċ-ċirkostanzi tal-inkwilin.

Dan isir fil-massimu li qed tipprospetta l-liġi biex tiġi stabbilita l-kera.

Irridu ngħidu wkoll li f'dawn il-proċeduri tidħol ukoll l-Awtorità tad-Djar.

Fil-fatt il-liġi tgħid:

"L-Awtorità tad-Djar għandha tiġi notifikata bir-rikors u għandu jkollha dritt li tipparteċipa bis-sħiħ bħala amicus curiae fil-proċedimenti.".

Dan għaliex b'qalb soċjali, aħna qegħdin ngħidu li jekk inti tgħaddi mit-test tal-mezzi, il-Bord se jara kif isib liema tkun il-kirja ġusta vis-à-vis il-kondizzjoni finanzjarja tiegħek li ma teċċedix it-2% tal-valur tal-proprjetà.

Fil-każ li inti ma tiflaħx għal dik il-kirja li se tiġi imposta fuqek mill-Bord, l-Awtorità tad-Djar se tkun qed tagħti sussidju.

Dan sabiex inkomplu nsibu l-bilanċ bejn is-sid u l-inkwilin.

Aħna nifhmu li mill-aspett soċjali għandu jkun hemm l-intervent tal-Istat li jkompli jagħmel tajjeb għal ċerti sitwazzjonijiet.

Tajjeb ngħidu li din il-liġi qed tressaq 'il quddiem dawn l-emendi wara li kien hemm ħafna opportunitajiet biex isiru dawn l-emendi, imma għal xi raġuni jew oħra qatt ma saru!

Illum qegħdin inħarsu lejn dan il-mekkaniżmu mill-aktar importanti biex insibu bilanċ bejn is-sidien u l-inkwilini, filwaqt li nieħdu ħsieb li ma jitwildux aktar kirjiet ta' din ix-xorta.

Ladarba l-Qrati ġibdulna l-attenzjoni f'tant sentenzi dwar dawn il-kirjiet, ma nistgħux nibqgħu nagħlqu għajnejna mingħajr ma nindirizzaw dawn ir-realtajiet li dan il-Parlament, għal tant snin, għażel li ma jiġux indirizzati.

Qabel nagħlaq, nixtieq insemmi żewġ punti dwar ir-realtajiet tal-każini tal-banda.

Tajjeb ngħid li nifhem li l-emenda li qed titressaq 'il quddiem qed tipprospetta mod differenti kif japplikaw il-liġijiet tal-kera, ġaladarba kellek kirjiet ta' qabel l-1995 fir-rigward ta' binjiet li qed jintużaw bħala każini.

Segwejt b'attenzjoni d-diskors tal-Onor.

Comodini Cachia, imma mill-ġdid, ma nafx eżattament x'inhi l-pożizzjoni tagħha f'dan ir-rigward.

Għalhekk nifhem għalfejn qabel ma bdejt l-intervent tiegħi, il-Ministru Bonnici staqsa x'inhi l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni dwar din l-emenda u jekk humiex se jivvotaw favur tagħha jew le.

Dan għaliex filwaqt li l-Onor.

Comodini Cachia għamlet diversi osservazzjonijiet, jiddispjaċini ngħid li ma għamlet l-ebda kontroproposta kif nistgħu ntejbu dawn l-emendi.

Mill-kritika tal-Onor.

Comodini Cachia jidher li mhux qiegħda taqbel ma' dawn l-emendi.

Però aħna rridu nagħtu soluzzjoni lill-każini tal-baned.

Filwaqt li l-Onor.

Comodini Cachia għamlet il-kritika tagħha, ma smajna l-ebda proposta kif nistgħu ntejbu dak li qed jiġi propost mill-Gvern!

Il-Gvern qed iressaq 'il quddiem dan l-Abbozz ta' Liġi għaliex jemmen li l-każini tal-baned jixirqilhom protezzjoni ulterjuri minħabba ir-rwol soċjali u kulturali li għandhom fil-komunitajiet madwar Malta u Għawdex.

Tajjeb li ngħidu wkoll li fl-emendi tal-2009 konna ħarisna lejn il-każini tal-baned b'mod differenti milli kif kienu qabel!

Fl-1956, Gvern Laburista kien għamel bidla fundamentali biex il-każini ddaħħlu fid-definizzjoni ta' ħanut, bil-konsegwenza li ngħataw protezzjoni bħal ħwienet oħrajn.

Dan għaliex sa dakinhar il-każini tal-baned ma kellhomx protezzjoni u kienu jispiċċaw barra!

Niftakar li din il-bidla kienet immexxija minn Dr Ġużè Cassar.

Bħala punt ta' storja, tajjeb li nirrakontaw li dak iż-żmien kien hemm kawża ta' żgumbrament fil-konfront tal-każin tal-Karmnu taż-Żurrieq.

Għalhekk kienet saret emenda biex daħlet il-protezzjoni, bil-konsegwenza li l-każin tal-Karmnu baqa' għaddej bil-ħidma tiegħu.

Fl-2009, imbagħad, ma bqajniex inħarsu lejn il-każini tal-baned bħala ħanut daqs il-ħwienet l-oħrajn, minħabba wkoll emendi oħrajn li saru fuq it-terminazzjoni tal-protezzjoni.

Fil-fatt bdejna nħarsu lejn il-każini b'mod differenti biex ikollhom aktar protezzjoni, għax emminna fil-ħidma tal-każini.

Mill-ġdid, minħabba r-realtajiet li rajna matul is-snin, il-Gvern iddeċieda li jressaq 'il quddiem din l-emenda biex inkomplu nsaħħu l-protezzjoni tal-każini, filwaqt li qed tingħata wkoll protezzjoni biex jiġu rrispettati d-drittijiet tas-sidien abbażi tal-garanzija li qiegħda tiġi introdotta permezz ta' dawn l-emendi.

Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa maħsub b'idea ċara biex nagħtu aktar valur lill-ħtiġijiet soċjali ta' pajjiżna.

Meta qed niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi, irridu nħarsu wkoll lejn l-istorja.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jagħti protezzjoni, iżda fl-istess ħin qed iħares ukoll lejn id-drittijiet tas-sidien.

Minkejja d-diffikultajiet li hemm biex nilħqu ċerti bilanċi, b'mod kurraġġuż u determinat dan il-Gvern qed iħares lejn l-isfidi, imma mhux joqgħod lura milli jaġixxi biex nagħtu protezzjoni lill-familji li bbenefikaw tul is-snin mil-liġijiet tal-1979, waqt li nħarsu d-drittijiet tas-sidien bit-tibdil li qed isir b'dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-istess qed nagħmlu fir-rigward tal-każini tal-baned, fejn qed noffrulhom aktar protezzjoni kif jixirqilhom minħabba ir-rwol soċjali u kulturali li jaqdu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, personalment, din hija okkażjoni importanti ħafna għalija, meta qed nara li l-Gvern qed jindirizza issue li tirrigwarda l-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta li jgħid li ċ-ċnus li kienu jeċċedu t-30 sena kienu jiġu ċens perpetwu, waqt li dawk iċ-ċnus ta' taħt it-30 sena kienu jiġu kera.

Bħala pajjiż, aħna marbutin b'konvenzjonijiet li huma parti mil-Liġi tagħna, u mhux biss it-trattati internazzjonali.

Fil-Liġi tagħna hemm stipulat li rridu nipproteġu il-jedd għal proprjetà privata.

Għalhekk jien flimkien mal-Onor.

Zrinzo Azzopardi ħdimna fuq dawn l-emendi wara li tkellimna mal-Prim Ministru, li mill-ewwel qalilna biex nitkellmu mal-Ministru Owen Bonnici ħalli nagħtu soluzzjoni konkreta għal dawn iċ-ċnus tal-1979.

Nibda billi ngħid li mill-lenti politika, ma naqbel xejn mal-mod kif tkellmet l-Onor.

Comodini Cachia li qaltilna li tissimpatizza mal-anzjani li huma milquta biċ-ċnus tal-1979, imma qaltilna wkoll li din il-liġi mhijiex tajba għax se tiġi attakkata mill-Qorti Kostituzzjonali.

Min bħali jaħdem b'dan is-settur u jiffaċċja n-nies, jaf tajjeb li ħafna minn dawk milquta huma pensjonanti, li m'għandhomx il-potenzjal li jħallsu aktar kera.

Hawnhekk qegħdin fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż fejn irridu niftakru li aħna leġiżlaturi u mhux imħallfin jew ġudikanti!

Aħna għandna obbligu li ngħinu lin-nies vulnerabbli!

Il-vulnerabbli f'din il-liġi huma dawk il-pensjonanti li qed jisimgħuna u jinsabu inkwetati, tant li qed imorru għand l-avukati, għax jafu li l-kirja tagħhom ġiet dikjarat kontra l-Kostituzzjoni dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem.

Ħafna jgħidulek li se jitfgħuhom 'il barra fi xjuħijthom!

Għalhekk il-leġiżlatur irid isib bilanċ!

Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Comodini Cachia, huwa faċilissimu li jien naqbad kull Abbozz ta' Liġi li jiġi ppreżentat f'dan il-Parlament u bħala avukat nibda' nsemmi liema partijiet jista' jkunu anti-kostituzzjonali!

Imma aħna qegħdin hawn biex nagħtu s-soluzzjonijiet u mhux biex nikkritikaw biss!

Huwa faċilissimu li tikkritika, imma bħala deputati ta' din il-Kamra rridu nieħdu d-deċiżjonijiet, anke dawk diffiċli.

Din in-naħa tal-Kamra qed tieħu d-deċiżjonijiet favur il-pensjonanti li qed jintlaqtu mil-Liġi tal-1979 u qed ngħidulhom li l-kera se togħla, għax m'għandniex triq oħra, minħabba l-patafjun ta' sentenzi li ngħataw mill-Qrati, però qed ngħidulhom ukoll li se noffrulhom protezzjoni!

Sur President, jien ġibt miegħi status report fuq Malta maħruġ mid-Department for the Execution of Judgements of the European Court of Human Rights, datat 20 ta' Mejju 2015 fejn, fost l-oħrajn, isemmi l-każ ta' Chigo kontra Malta, il-każ ta' Amato Gauci, il-każ ta' Saliba u l-każ ta' Zammit u Cassar.

Dawn huma kawżi fejn bħala pajjiż ingħatajna suġġerimenti.

Sa minn qabel l-2015, il-Kunsill tal-Ewropa kien diġà qed jgħidilna li għandna din il-problema fil-Liġi tagħna, għax m'hemmx bilanċ bejn l-aspett soċjali, li rridu nħarsu, u min għandu l-proprjetà, li rridu niżguraw li jkollu a fair deal and return fuq il-proprjetà.

Kif nafu, iċ-ċirkostanzi jinbidlu, però wara kollox jien m'iniex fil-Kamra tad-Deputati biex naqbeż għas-sidien biss, li huwa ġust li jieħdu l-parti tagħhom.

Jien qiegħed hawn bħala leġiżlatur li għandi l-obbligu li ngħin lill-vulnerabbli!

Għalkemm m'għandniex statistika ta' dawk li se jintlaqtu minn dan l-Abbozz ta' Liġi, nafu li huma ħafna nies li għandhom kirjiet li ġejjin miċ-ċnus temporanji tal-1979.

L-Onor.

Comodini Cachia kważi qaltilna li l-kera mhijiex se togħla biżżejjed għax is-sid ħaqqu aktar!

Mela aħna qegħdin hawn biex naqbżu għas-sidien!

Is-sid jieħu sehmu, però aħna rridu nagħtu protezzjoni u soluzzjoni lil dik l-anzjana li hija milquta minn din is-sitwazzjoni.

Dan huwa l-għan għalfejn aħna qegħdin fil-gvern!

L-istess l-Oppożizzjoni, li għandha l-obbligu li mhux tikkritika biss imma toffri wkoll is-soluzzjonijiet.

Huwa tajjeb li l-Oppożizzjoni, bħal nies oħrajn li mhumiex parti mill-Gvern, jixprunaw lill-Gvern biex l-affarijiet isiru dejjem aħjar.

Però ma tistax tiġi hawn qisek l-imħallef tal-kuruna, iddur il-liġi u toqgħod tgħid liema parti tal-liġi se tikser il-liġi.

Lil dik il-mara li tiġi l-uffiċċju jew li mmorru għandha waqt il-home visits, li tgħidilna li bil-liġi tal-1979 ġiet iddikjarata li mhijiex konformi mal-Kostituzzjoni u se jitfgħuha 'l barra, irridu nagħtuha soluzzjoni u mhux sempliċement nikkwotawlha s-sentenzi tal-Qorti Ewropea!

Jien nirrispetta lill-Qrati, li għandhom rwol importanti fil-pajjiż u jagħmlu xogħol tajjeb ħafna.

Nafu li għandna ġudikanti tajbin ġejjin minn kull affiljazzjoni politika, li jien ħdimt magħhom.

Però hawn qegħdin biex ngħaddu l-liġijiet li joffru soluzzjoni fejn ikun hemm bżonn!

L-Onor.

Comodini Cachia qaltilna li tissimpatizza mal-każini tal-baned, għax għandha simpatija kbira ma' kulħadd, però qalet ukoll li l-Abbozz ta' Liġi mhux tajjeb!

Fl-istess ħin ma qed tipproponi xejn ġdid!

Lill-każini tal-baned li jaqdu rwol u funzjoni soċjali anke mat-tfal tagħna billi joffru lezzjonijiet tal-mużika b'xejn jew bi ftit flus u jżommu lit-tfal 'il bogħod mill-vizzji, qed tgħidlhom li tissimpatizza magħhom, però m'għandhiex soluzzjoni!

Kważi kważi l-Onor.

Comodini Cachia qed tagħtihom is-sentenzi hi wkoll!

Naħseb li jieħdu ħafna pjaċir biha jekk tibda tagħmel dawn is-sessjonijiet fil-kumitati tagħhom!

Nerġa' ngħid li bħala leġiżlaturi aħna għandna l-obbligu li nħarsu lil dawk li huma vulnerabbli!

Din il-liġi hija landmark!

Nirringrazzja lill-Ministru Bonnici li semagħna fir-rigward tat-tħassib li kien hemm, speċjalment dwar il-Liġi tal-1979.

Insemmi wkoll li l-Onor.

Robert Abela ta daqqa t'id bil-kompetenza tiegħu wkoll, għax ilu jaħdem ħafna f'dan il-qasam.

Flimkien mal-Ministru Bonnici ħriġna b'dan l-Abbozz ta' Liġi li mhuwiex perfett, però jagħti soluzzjoni u solljiev lin-nies!

Fl-istess ħin, din il-liġi tipprova tibbilanċja u twieżen lis-sid li għandu jkollu a fair return fuq il-proprjetà tiegħu.

Din il-liġi hija konformi ma' dan l-istatus report li għamilt referenza għalih u li nista' nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan ir-rapport qed jgħidilna x'kienu d-difetti fil-liġi tagħna.

Pereżempju jsemmi, fost l-oħrajn, in-nuqqas ta' proporzjonalità li qed nindirizzawha permezz ta' dawn l-emendi.

Huwa minnu li l-kera se togħla, però fl-ambitu ta' kollox, l-għażla hi li jew titlef darek jew li togħlielek il-kera?

Jien kieku nagħżel li togħlieli l-kera!

Din il-liġi saret f'dan l-ambitu!

Mhu veru xejn li din il-liġi saret affront tal-Qrati!

Din il-liġi hija fil-parametri ta' dak li qed jgħidu l-Qrati tagħna.

L-ebda liġi mhi perfetta, però qed nagħtu soluzzjoni għal dawn il-każijiet.

Nixtieq inkun naf x'inhija l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni!

Forsi, li ma tagħtix soluzzjoni lil dawn il-pensjonanti li huma milquta bil-Liġi tal-1979?

Nafu x'qed ngħidu hawn?

L-Onor.

Comodini Cachia għamlet madwar 50 minuta titkellem, imma l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni mhijiex waħda ċara!

Dan juri l-istat konfuż tal-Oppożizzjoni!

Forsi l-Oppożizzjoni huma kontra l-emendi dwar il-Liġi tal-1979?

Forsi jridu jħallu sitwazzjoni fejn il-każini tal-baned jiġu żgumbrati?

Jekk dan huwa l-każ, l-Oppożizzjoni għandha tagħmel il-pożizzjoni tagħha ċara!

Il-Qrati jitħallew jagħmlu x-xogħol tagħhom, imma aħna d-deputati fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż irridu nagħmlu l-liġijiet li joffru s-soluzzjonijiet!

Ma nistgħux niġu hawn u nitkellmu bħall-imħallfin!

Aħna nitkellmu bħan-nies u għan-nies, speċjalment dawk li huma vulnerabbli!

Kieku ridna nsiru mħallfin, konna nibqgħu avukati u nsiru ġudikanti, imma bħala leġiżlaturi, qegħdin hawn biex naqbżu għan-nies!

Nerġa' ngħid li dawk milquta mill-Liġi tal-1979, fil-maġġoranza tagħhom huma kollha nies anzjani.

Dak iż-żmien li ħadu l-fond forsi kellhom 25 sena u llum, 30 sena wara, għandhom bejn 55 u 60 sena.

Dawn in-nies m'għandhomx il-potenzjal li jżidu d-dħul tagħhom u għalhekk irridu ngħinuhom!

X'għamlet din il-liġi b'mod bil-għaqal?

Din il-liġi wieżnet u għolliet il-kera, għax f'ċerti ċirkostanzi kellek kera li hija redikola u s-sid ħaqqu dħul ġust mill-proprjetà tiegħu.

Kif nafu, illum il-proprjetà splodiet, anke jekk mhux neċessarjament li se tibqa' hekk!

Is-sentenzi li semmejt ta' Amato Gauci, Zammit, Cassar u Saliba kollha huma favur dħul ġust għas-sid.

Fl-4 ta' Ġunju 2018, inqatgħet ukoll sentenza fuq kirja kummerċjali mill-Imħallef Zammit McKeon, li ġiet appellata lbieraħ mill-Avukat Ġenerali u għalhekk irrid noqgħod attent kif nitkellem dwarha.

Però l-Qorti qed tgħid li ma jistax ikollok fond kummerċjali li jista' jġib kirja ta' €100,000, imma l-kirja hija inqas minn €1,000, għax dak mhuwiex a fair return!

Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ewropea tgħidlek ukoll li l-Gvern għandu l-obbligu li jaħseb fl-aspett soċjali.

Dawk li huma milquta mil-liġi tal-1979 u li llum għandhom inċertezza legali, għandhom bżonn l-għajnuna.

Sa erbat ijiem ilu, dawn in-nies bdew jirċievu kawżi kostituzzjonali u jinformawhom li se jkunu żgumbrati.

X'se ngħidu lil dawn in-nies?

Morru ikru bi €800 fix-xahar!

Żgur li le!

Din il-liġi qed tagħti soluzzjoni!

Għalhekk kont nistenna li, l-ewwel nett, l-Oppożizzjoni tiddikjara jekk hijiex favur jew kontra din il-liġi, kif għandha kull dritt li tkun kontra, però mbagħad kont nistenna li tiġi bil-proposti u mhux toqgħod tgħid li din il-liġi tista' tkun antikostituzzjonali, qisha l-imħallef tal-kuruna!

Din hija l-attitudni li qed nieħdu f'dan il-Parlament?

Li naqbżu għas-sidien u mhux għan-nies vulnerabbli?

Dawn xi prinċipji huma?

Irrid insemmi wkoll dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi li xtaqtu li jitkellem f'dan id-dibattitu.

L-Onor.

Azzopardi kien qalilna li hawn omertà istituzzjonali, u akkuża lill-Ministru Owen Bonnici over tenants facing eviction.

Hawn qed nikkwota dak li qal l-Onor.

Azzopardi, hekk kif kien irrappurtat f'ġurnal fis-7 ta' Marzu 2018.

Jien inħobb nitkellem bil-fatti, biex ħadd ma jipprova jmerini fuq il-fatti!

Jason Azzopardi ngħidlu li hu kien parti mill-Gvern fil-leġiżlatura ta' bejn l-2008 u l-2013 fejn ingħataw ħafna sentenzi f'dan ir-rigward.

Se nikkwota sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, li hija l-ewwel waħda li ddikjarat li l-Liġi tal-1979 li kienet tgħid li fejn hemm ċens ta' 30 sena u aktar isir perpetwu, tmur kontra l-ewwel artiklu tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.

Hawn qed insemmi s-sentenza Josephine Bugeja kontra l-Avukat Ġenerali et, li nqatgħet fis-7 ta' Diċembru 2009, jiġifieri taħt amministrazzjoni Nazzjonalista.

Minn hemm 'il quddiem, kien hemm diversi sentenzi oħrajn li qalu l-istess ħaġa.

Insemmi, fost l-oħrajn, il-kawża tal-Provinċjal tal-Franġiskani kontra Mary Bugeja.

Dan kien landmark judgement li elenka is-sentenzi tal-Qorti Ewropea.

Nistaqsi: X'għamel l-Onor.

Azzopardi meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern u hu kellu r-responsabbiltà tad-Dipartiment tal-Artijiet biex jagħti soluzzjoni?

Kif jafu ħafna mill-membri f'din l-Kamra li kienu fil-gvern, hu ferm differenti li tikkritika milli tiddeċiedi u tieħu deċiżjoni.

Fl-2009, Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn biex isolvi din il-problema tal-Liġi tal-1979!

F'termini ta' futbol, ladarba dalwaqt se nassistu għall-World Cup, Gvern Nazzjonalista xxuttja l-ballun 'l bogħod bit-tama li ma jerġax jiġi lura għandu!

Il-problema hemm kienet, imma Gvern Nazzjonalista m'għarafx jindirizzaha.

Il-liġi kienet qed tgħid li ċ-ċens perpetwu jista' jinfeda.

Mhux se nkun tekniku fuq dan is-suġġett li naħdem fih kuljum, biex jifhimni kull min qed jismagħna.

Jien kont parti mit-team ta' nies li ħdimna fuq ir-riforma li fl-2009 kien għamel l-eks Ministru John Dalli.

Niftakar li dakinhar, il-Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat kien appuntani biex inkun f'dik il-Kummissjoni fejn konna ndunajna li kien hemm problema.

Ejja niftakru li meta qed tifdi ċ-ċens, inti tkun ħadt il-proprjetà lis-sid, jiġifieri s-sid ma baqagħlu xejn!

Għalhekk, il-Qorti Ewropea qalet, korrettement, li inti tkun spussessajt lis-sid mill-proprjetà tiegħu.

Kif jista' jkun li fl-2009 Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn dwar din is-sitwazzjoni!

Nerġa' ngħid li din il-liġi mhijiex perfetta, però qed toffri soluzzjoni billi tipprova tibbilanċja l-interessi tal-vulnerabbli mal-interessi tas-sidien.

Kif smajna, fl-Abbozz hemm it-test tal-mezzi li testwalment diġà qiegħed fil-Kodiċi Ċivili tagħna.

Hemm avviż legali li jgħid li min għandu l-flus biex jikri, m'għandux jiġi protett.

Mela inti għandek tipproteġi lil min għandu kwart ta' miljun il-bank u jista' jikri!

F'dak il-każ, il-piż m'għandux jintrefa' mis-sid, kif qed jiġi stipulat anke f'dan l-Abbozz.

Min għandu allokazzjoni tal-Housing u għandu l-mezzi biex jikri, ma nistgħux inżommu lis-sid milli jagħmel użu minn proprjetà li hija tiegħu.

Hemm ukoll l-applikazzjoni tal-artikolu 1555 A tal-Kodiċi Ċivili tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta li jitkellem fuq in-non uso, jiġifieri jekk il-post m'intix qed tużah, ma tistax iżommu u ma tagħtihx lis-sid.

Il-Kummissjoni Ewropea tkellmet ċar dwar id dritt tal-proprjetà.

Naf li s-Sedja qed tifhem x'qed ngħid, għax għamlet żmien taħdem il-Qorti b'mod attiv man-nies.

Is-sid għandu aċċess għall-Bord li Jirregola l-Kera.

Jekk hemm xi ħaġa li ma tissodisfax it-test tal-proporzjonalità, is-sid jista' jmur quddiem il-Bord li għandu l-poter li jirrevedi l-kondizzjonijiet tal-kirja.

Il-Kunsill tal-Ewropa tkellem ċar li ma tistax toħloq sitwazzjoni fejn is-sid jaqta' qalbu mill-proprjetà u ma jkollux rimedju.

Aħna qed nindirizzaw dan il-punt ukoll.

Fir-rigward tal-każini tal-banda, l-Onor.

Comodini Cachia qalet li qed insolvu problema ta' każin wieħed.

Bħalissa hemm problema fuq 20 każin!

Hemm żgumbrament f'kawża waħda, però hemm 19 il-każ ieħor pendenti, bir-riżultat li hemm ħafna membri u soċji li huma inkwetati bis-sitwazzjoni.

X'kienet l-għażla li kellna quddiema?

Kellna żewġ għażliet, l-għażla tal-Gvern li jagħti soluzzjoni effikaċi bl-isfidi legali kollha li jeżistu jew li noqogħdu niddiskutu l-ħafna affarijiet li jistgħu joffru ċerti sfidi.

Aħna għażilna li nagħtu rimedju.

Wara kollox, il-leġiżlatur għandu l-obbligu li jilleġiżla favur in-nies f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u mhux jaġixxi ta' mħallef kif ipprovat tagħmel l-Onor.

Comodini Cachia mingħajr ma pproponiet l-ebda soluzzjoni.

Fl-istess ħin, l-Onor.

Comodini Cachia qaltilna li tissimpatizza mal-każini.

Nissimpatizza miegħek, imma ma nagħtik l-ebda rimedju, anke jekk għandek żgumbrament imdendel fuq rasek!

Allaħares pajjiżna jkollu Ministri ta' dan it-tip li ma jiddeċidux!

Il-Gvern għandu l-obbligu li jieħu d-deċiżjonijiet, kif il-Qrati għandhom l-obbligu li jaġixxu ta' għarbiel meta jagħmlu l-iskrutinju tagħhom.

Biss, ma nistgħux ma nagħmlu xejn għax nibżgħu nieħdu d-deċiżjonijiet.

Bir-rispett kollu, possibbli l-Oppożizzjoni waslet f'dan l-istat?

Sur President, nagħlaq billi ngħid li din il-liġi hija deċiżjoni kuraġġuża.

Nafu li s-settur tal-kirjiet għandu sfidi biex jinżamm il-bilanċ soċjali bejn in-nies vulnerabbli li għandhom bżonn l-għajnuna u s-sidien li għandhom dritt idaħħlu l-flus tal-proprjetà tagħhom.

Din il-liġi qed tara li dak il-bilanċ jinżamm.

Fir-rigward tas-settur tal-kera, hemm sfidi oħrajn li se nkunu qed nindirizzawhom aktar 'il quddiem anke permezz ta' White Paper.

Is-suq tal-kera sar niċċa importanti f'pajjiżna anke mill-aspett ekonomiku.

Illum għandna industrija tas-servizzi bbażata fuq il-kirjiet.

Kif nafu, hawn ħafna estate agents u sensara li qed jaħdmu f'din in-niċċa.

Hawn anke ħaddiema li xtraw it-tieni proprjetà u qegħdin jikruha biex jissupplimentaw il-paga tagħhom bi dħul ieħor.

Din il-liġi hija parti mill-ħolqa.

Fadlilna x'nagħmlu, però l-importanti hu li qed niddeċiedu biex nimxu 'l quddiem favur bilanċ soċjali ġust.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi ngħid li mhuwiex ġust li l-Onor.

Zammit Lewis għażel li jikkwota sentenza waħda mid-diskors ta' 40 minuta li għamlet l-Onor.

Inserraħ ras l-Onor.

Zammit Lewis li bħala Oppożizzjoni aħna favur in-nies, favur il-każini u favur il-volontarjat!

Qabelxejn, irrid nirrikonoxxi l-ġid kbir li jsir mill-każini tal-baned fil-lokalitajiet tagħna, permezz ta' ħin twil ta' volontarjat.

Jekk naqraw l-annwal tas-sena li joħroġ kull każin, nistgħu nieħdu idea tax-xogħol kbir li jagħmlu l-każini tal-banda.

Dan l-annwal ikun fih patafjun ta' informazzjoni.

Apparti li fih taqra l-ħidma kollha li ssir matul is-sena, ikun jinkludi wkoll riċerka li ma ssibha mkien ieħor u li tista' titgħallem ħafna minnha.

Il-ħidma tal-każini tagħti identità kulturali lill-lokalitajiet, u għalhekk irrid pubblikament nirringrazzjahom tax-xogħol siewi li jagħmlu.

Waqt li kont qed nagħmel ir-riċerka tiegħi għal dan id-diskors, fittixt ftit fuq il-midja soċjali biex nara kif jaħsibha l-Malti.

Fil-fatt sibt ideat u ħsibijiet varji.

Hemm min tassew japprezza l-każini tagħna u hemm ukoll min jgħidlek li dawn dejjem għaddejjin bil-fund-raising u allura ma jistgħux jifhmu kif qatt ma nrexxielhom jixtru l-binja minn fejn joperaw.

Sibt ukoll min jgħid li f'raħal jew belt m'hemmx għalfejn ikollna żewġ każini – din hija diskutibbli – biex almenu niffokaw fuq problema waħda u mhux tnejn.

Jien ma naqbel assolutament xejn ma' dawn l-istatements, imma tajjeb li nirriflettu ftit anke dwar fehmiet ta' min jaħsibha differenti minna.

Fil-fehma tiegħi, kull każin għandu storja kbira warajh.

Mill-ġdid, nirringrazzjahom tax-xogħol li jagħmlu.

Sur President, hemm min qiegħed isejjaħ din l-emenda fil-liġi bħala moralment u legalment skorretta, għax l-interess tal-Gvern huwa bħal sajda għall-vopi!

Ovvjament, flok il-vopi, f'moħħ l-Gvern hemm il-voti!

Il-Gvern preżenti jrid iħares lejn dak li huwa sewwa u ġust u mhux ikun beżgħan li jista' jitlef xi vot!

Nafu tajjeb li għal dan il-Gvern qabel kollox tiġi l-esiġenza tal-partit u mhux dik tal-pajjiż!

Personalment, nemmen li l-każini tal-baned huma importanti u jistħoqqilhom kull għajnuna, b'mod partikolari jekk ma jistgħux jaslu waħedhom biex jaqdu l-funzjoni tagħhom.

Din id-diskussjoni qamet fid-dawl ta' din l-emenda li qed titressaq mill-Gvern.

Qed naraw li l-Gvern qed jipprova jillapazza għax inqabad fin-nofs!

Ovvjament, għall-Gvern huwa importanti li jidher li qed jagħmel minn kollox għall-każini tal-baned tagħna li qegħdin jiffaċċjaw ordni ta' żgumbrament.

Qed nuża l-kelma "jillapazza", għax il-Gvern kien ilu jaf li kien hemm bżonn li tinbidel din il-liġi u għalhekk, minflok ħalla n-nies ibatu, kien imissu sab soluzzjoni minn qabel.

L-Onor.

Zammit Lewis staqsa għaliex l-Onor.

Jason Azzopardi ma tkellimx f'dan id-dibattitu.

Infakkar lill-membri tal-Gvern li l-Onor.

Jason Azzopardi għamel diversi interventi f'dan ir-rigward.

Fil-fatt, ftit tal-ġimgħat ilu, saħanistra ippreżenta volum ta' sentenzi li bihom tkeċċew familji, inkluż ta' persuni anzjani.

L-Onor.

Zammit Lewis semma żewġ sentenzi ta' nies li tkeċċew mid-djar tagħhom li kienu mikrija lilhom.

F'din ix-xena, għandna Gvern ippanikjat li qed jipprova jintervjeni fil-każijiet fejn il-Qrati tagħna qed jiddeċiedu kontra l-kerrejja u favur is-sid.

Hawn tidħol l-issue ta' ġustizzja.

Il-Gvern għandu l-obbligu li jgħin lin-nies u lill-każini mingħajr ma jnaqqas mid-drittijiet tas-sidien li mingħandhom ikunu qegħdin jikru.

Dan il-bilanċ jeħtieġ li jinstab permezz ta' din il-liġi.

L-Onor.

Zammit Lewis qal li din il-liġi mhijiex perfetta sal-aħħar.

Dażgur li mhijiex perfetta!

M'għandix dubju li anke l-Ministru Owen Bonnici jaqbel li l-Gvern għandu l-obbligu li jgħin lill-każini tal-baned, imma mhux b'detriment ta' terzi persuni.

Il-Gvern irid jara li jitħares l-interess tas-sidien.

Issa huwa l-mument fejn il-Gvern jista' juri bil-provi li hu Gvern li jisma', billi jkun ta' spalla għal min hu zgħir u vulnerabbli.

Sa ċertu punt, il-kumitati li jmexxu l-każini tagħna huma żgħar.

Dan il-Gvern ġietu x-xoqqa f'moxtha biex juri li verament lest li jgħin lill-każini biex iwettqu l-funzjoni tagħhom.

Ejja niftakru li dan il-Gvern dejjem ipproġetta ruħu li huwa taż-żgħir, tal-vulnerabbli, tal-emarġinat, tal-batut, tal-imwarrab u ta' min hu fil-minoranza!

Jekk il-Gvern verament irid jgħin lill-każini, għandu joħroġ il-flus hu!

Jekk fl-irħula u l-ibliet tagħna l-każin ma jkunx miftuħ, il-pjazez sbieħ li għandna jkunu bla ħajja, speċjalment fix-xitwa.

Għalhekk huwa fl-interess tal-Gvern li jserraħ l-imħuħ tad-diriġenti tal-każini f'Malta u f'Għawdex.

Il-Gvern jeħtieġ li jħares serjament l-interess privat, jiġifieri dak tas-sidien tal-proprjetà li għandhom dritt li jgawdu l-proprjetà tagħhom, imma fl-interess pubbliku jrid iħares ukoll lejn ir-rwol importanti li jaqdu l-każini tal-banda.

Ejja nżommu f'moħħna li, kif semma l-Onor.

Zammit Lewis, hemm 20 każin li jinsabu taħt il-mannara.

Hemm każini li għandhom kawżi l-Qorti minħabba bidliet fl-istruttura mingħajr ma avżaw lis-sid.

Hemm deċiżjoni fejn il-Qorti rat li ma kienx hemm bilanċ u għaldaqstant ordnat l-iżgumbrament.

Sur President, din is-sitwazzjoni nħolqot għaliex gvernijiet tal-passat kienu lleġiżlaw biex dak li kien mogħti b'ċens temporanju jiġi konvertit f'kirja favur l-inkwilin.

B'hekk ġiet evitata sitwazzjoni fejn mijiet u eluf ta' familji jispiċċaw mingħajr saqaf fuq rashom ladarba jagħlaq iż-żmien taċ-ċens.

Madanakollu, inħolqu ħafna sitwazzjonijiet fejn ġew miksura d-drittijiet tas-sidien biex igawdu l-proprjetà tagħhom jew jirċievu l-ħlas xieraq mingħand min ikun qiegħed jagħmel użu mill-proprjetà tagħhom.

Għalhekk nappella lill-Gvern sabiex ikun ċert minn dak li jkun qiegħed jipproponi permezz ta' dan l-Abbozz.

Il-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni hija ċara!

Aħna favur iż-żgħir, favur il-każini, favur il-volontarjat u favur dawk il-ħafna Maltin u Għawdxin li wara ġurnata xogħol imorru jagħtu servizz lill-lokalitajiet tagħna.

Fl-istess ħin, ma rridux li ssir inġustizzja la mas-sidien u wisq anqas mal-inkwilini.

Bħala osservazzjoni personali tiegħi ngħid li l-Gvern irid jirrispetta ukoll kull deċiżjoni tal-Qorti.

M'iniex avukat, imma safejn naf jien, fil-Liġi Ċivili, anke jekk il-liġijiet jinbidlu, dawk qodma jibqgħu jorbtu, jiġifieri kuntratt jibqa' jorbot skont il-liġijiet li jkun hemm meta jkun sar.

Jidhirli li jekk maż-żmien jinbidlu l-liġijiet, dawn il-kuntratti passati jibqgħu validi abbażi ta' liġijiet passati.

Ovvjament, li kieku dan il-prinċipju kellu jinkiser, ara x'taħwid ikollna fil-liġijiet ċivili!

Għalhekk irridu nsibu soluzzjoni fid-dawl ta' dawk il-liġijiet eżistenti meta kien sar il-kuntratt.

Aħna m'aħniex nitkellmu biss fuq kwestjoni ta' bilanċ, imma anke fid-dawl tad-dritt tal-proprjetà.

Deċiżjoni fil-Qorti m'għandhiex tinbidel biex jittawwal iż-żmien sakemm il-Qorti terġa' tikkonferma d-dritt tas-sidien, għaliex dak ikun abbuż tal-poter.

L-għan tagħna huwa li bl-ebda mod ma jinkiser id-dritt tal-bniedem, sew jekk inti sid u sew jekk inti l-inkwilin.

Sur President, se nieqaf hawn u nibqa' in possession.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Onor.

Deo Debattista biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

DEO DEBATTISTA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Siġurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018 – votazzjoni;

Emenda tal-Gvern għall-mozzjoni tal-Oppożizzjoni dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar ħasil ta' flus u evażjoni tat-taxxa – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2018 – votazzjoni; u

Abbozz ta' Liġi dwar Aġenzija għal Infrastruttura Malta – votazzjoni fuq it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

Skont ftehim milħuq, il-votazzjonijiet li jidhru fuq l-aġenda se jittieħdu fil-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO GRIXTI: Sur President, f'dan l-Aġġornament nixtieq nitkellem ftit dwar xi problemi li jiffaċċjaw xi kostitwenti tat-Tielet Distrett.

Nibda billi ngħid li jien għażilt li nidħol għal din il-missjoni hekk importanti li nirrappreżenta iċ-ċittadini tat-Tielet Distrett u għalhekk inħossni responsabbli u onorat li nitkellem dwar il-problemi li qed iħabbtu wiċċhom magħhom ċerti komunitajiet u nies f'dan id-distrett.

Waħda mill-problemi ewlenin li qed iħabbtu wiċċhom magħha r-residenti taż-Żejtun hi dik ta' toroq fi stat diżastruż.

Insemmi biss tlieta minn dawn it-toroq, li huma t-Triq taċ-Ċawsli li minn Ħaż-Żabbar tagħti għaż-Żejtun li tinstab fi stat pjetuż immens.

Hemm it-Triq tad-Daħla tal-Bajja ta' San Tumas, dik li nafuha bħala t-Triq tar-Ramla u Triq il-President Anton Buttigieg jew kif nafuha aħna ż-Żwieten, it-triq tal-bypass.

Biżżejjed wieħed isemmi li f'dawn l-aħħar ħmistax-il sena ġraw diversi inċidenti tat-traffiku, anke fatali, konsegwenza tal-istat ħażin li tinstab fih Triq il-President Anton Buttigieg.

Sindki taż-Żejtun tkellmu diversi drabi dwar din it-triq.

Hawn, nixtieq insellem il-memorja tas-Sur Joe Attard li kien għamel diversi rappreżentazzjonijiet mal-Gvern ċentrali biex jieħu r-responsabbiltà ta' din it-triq peress li l-kunsill lokali taż-Żejtun ma kellux l-ammont ta' fondi kbar li hemm bżonn sabiex din it-triq tinbena mill-ġdid.

Nafu li kull darba li s-Sur Attard kien iqajjem dan l-argument mal-amministrazzjoni preċedenti, kull darba kienet tasal l-istess risposta li m'hemmx biżżejjed fondi.

Ilum il-ġurnata, l-amministrazzjoni preżenti bidlet dan l-atteġġjament u, kif nafu, il-Gvern lest li jidħol għall-ispiża kapitali kbira sabiex jara li t-toroq kollha ta' pajjiżna jsiru mill-ġdid, b'mod tajjeb u kif suppost.

Naħseb li nkun qed inwassal il-ħsieb u x-xewqa taż-Żwieten kollha meta ngħid li li dawn it-tliet toroq jeħtieġ li jsiru mill-aktar fis possibbli u jridu jsiru bi pjan preċiż mingħajr ħafna dewmien u titubar sabiex ma nerġgħux naraw li tirrepeti ruħha l-istess storja ta' Triq Alfredo Cachia Zammit fiż-Żejtun stess.

Mhijiex ħaġa aċċettabbli li kuntrattur jieħu aktar minn sena sabiex jagħmel triq!

Problema oħra li qed iħabbtu wiċċhom magħha ż-Żwieten hi dik dwar it-trasport pubbliku.

Qed jasluli diversi lmenti dwar ċerti nuqqasijiet fis-sistema tat-trasport pubbliku, l-aktar dwar il-karozza tal-linja fuq ir-rotta bejn iż-Żejtun u l-isptar San Vinċenz de Paul u bejn iż-Żejtun u l-Isptar Mater Dei.

Mhux sew li ħafna li jagħmlu użu minn dan is-servizz, fosthom Żwieten li huma anzjani, li jridu jużaw is-servizz pubbliku ta' spiss sabiex imorru lejn dawn iż-żewġ sptarijiet għall-appuntamenti mediċi jew sabiex iżuru lil qrabathom fl-isptarijiet ikollhom jgħaddu minn ħafna tbatijiet bla bżonn fid-destinazzjonijiet tagħhom.

Nixtieq nitkellem fuq lokalità oħra fit-Tielet Distrett, li hi Marsaskala.

Sfortuntament, meta wieħed jisma l-kelma "Marsascala", l-ewwel ħaġa li tiġi f'moħħ dak li jkun hu l-impjant tar-riċiklaġġ ta' Sant Antnin li jinsab ftit 'il barra minn Marsaskala, f'dak li huwa magħruf bħala Wied iz-Ziju fil-bypass ta' bejn Marsaskala u Ħaż-Żabbar.

Niftakru kemm kienu saru protesti kontra l-impjant tar-riċiklaġġ li għoġbu jwikkina bih Gvern preċedenti Nazzjonalista, eżatt f'nofs wied tant ħelu u sbejjaħ b'tali mod li rrovinah u sfreġjah b'mod gravi u permanenti.

Niftakru l-attakki feroċi, kultant anki selvaġġi, fuq il-mikbi u tant maħbub Sindku ta' dak iż-żmien is-Sur Joe Attard u s-sindku ta' Marsaskala ta' dak iż-żmien, is-Sur Charlo Mifsud li flimkien ma' sindki ta' rħula u bliet oħra fl-inħawi li kienu se jintlaqtu ħażin mill-proġett tal-impjant tar-riċiklaġġ ta' Sant Antnin kienu qed jopponu b'kull mezz legali li kienet tagħtihom il-liġi sabiex il-proġett ma jsirx.

Niftakru kemm dawn il-persuni ġew attakkati minn esponenti tal-partit li dak iż-żmien kien fil-gvern fejn kienu qed jgħidu li dawn kienu qed ibatu mis-sindromu li bl-Ingliż jissejjaħ "not in my backyard syndrome".

Niftakru kemm qalulna li aħna n-nies tan-naħa t'Isfel ta' Malta qed innewħu u nibku kull darba li jsir xi proġett ta' żvilupp ta' importanza nazzjonali f'din il-parti ta' Malta.

Niftakru li l-Prim Ministru ta' Malta ta' dak iż-żmien jiddikjara li hu kien joqgħod eżattament faċċata ta' fejn kien se jsir l-impjant u ma kienx ser jopponih għax jifhem li kien ta' importanza strateġika nazzjonali.

Bħal donnu li ried jgħidilna li ladarba ma kienx qed inewwaħ hu, ma kellniex għalfejn innewħu aħna!

Bħal dak li qallu, il-bwiet huma ta' kulħadd l-istess!

Mur żommu kieku ried jixtri jew jikri xi proprjetà oħra, però hawn ċerti nies li għandhom proprjetà waħda u ma jistgħux jiċċaqalqu minn fejn qegħdin joqogħdu bħalissa.

Kif naħseb li jaf kulħadd, qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali, il-Partit Laburista għamel proposta fil-manifest elettorali biex jagħlaq l-impjant tar-riċiklaġġ ta' Sant'Antnin.

Nemmen li dan hu pass fid-direzzjoni t-tajba!

Dan għaliex ma nistgħux ninsew it-tbatija li għaddew minnha l-komunitajiet ta' Marsaskala, Żejtun, Fgura, Ħaż-Żabbar, Ħal Għaxaq, Marsaxlokk u nħawi oħra fil-qrib.

Għalkemm nemmen li huwa importanti li l-wegħda li dan l-impjant jiġi żarmat tinżamm, hu importanti wkoll li l-Gvern jara li dan l-impjant jiżżarma fiż-żmien imwiegħed.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni sabiex nissuġġerixxi li ladarba dan l-impjant jiġi żarmat, is-sit li fuqu hu mibni dan l-impjant li għamel tant ħsara lill-komunitajiet imsemmija jintuża sabiex fuqu jinbena padiljun tal-isport.

Forsi fl-aħħar, dawn il-komunitajiet li tant batew kawża ta' dan l-impjant jibdew jiġu riżarċiti xi ftit tad-dannu li sofrew matul is-snin.

Hemm diversi problemi oħrajn li jweġġgħuni ħafna meta nħares lejn Wied il-Għajn.

Fost l-oħrajn, hemm in-nuqqas ta' ċerti faċilitajiet għal din il-komunità, grazzi għan-negliġenza tul tant snin mill-Gvern preċedenti Nazzjonalista fil-konfront tan-nies tan-Naħa t'Isfel ta Malta.

Wieħed ma jistax jifhem kif f'Wied il-Għajn m'hemmx uffiċċju distrettwali tad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali.

Possibbli li matul 25 sena sħaħ, meta kien hemm komunità li dejjem kienet qed tikber u tiżdied, qatt ma nħasset il-ħtieġa li jinfetaħ uffiċċju distrettwali tad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali u uffiċċju ta' dik li kienet il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ, li llum hija magħrufa bħala l-Jobsplus!

Possibbli li f'25 sena sħaħ qatt ma nħasset il-ħtieġa li f'Marsaskala jsir sforz biex ikun hemm uffiċċju tal-posta minn fejn il-komunità ta' Marsaskala tkun tista' tinqeda fil-bżonnijiet tagħha!

Possibbli li sal-lum, l-Iskalin għadhom jiddependu mill-uffiċċju mobbli ta' post office li jinżel darba fil-ġimgħa f'Marsaskala għal ftit sigħat biss u matul ċerti xhur biss!

Xi ngħidu mbagħad għall-għassa tal-Pulizija.

Possibbli li f'25 sena l-awtoritajiet qatt ma ħassew il-bżonn li l-komunità ta' Marsaskala tkun moqdija aħjar minn għassa moderna skont l-esiġenzi taż-żmenijiet tal-lum!

Possibbli li l-għassa kellha tibqa' f'post fil-binja magħrufa bħala Briconet Redoubt li hija fortifikazzjoni mibnija mijiet ta' snin ilu fi żmien il-Kavallieri u mhijiex addattata għaż-żmenijiet tal-lum!

Tant kienet ħżienet is-sitwazzjoni li kienu jaħdmu fiha l-pulizija f'Wied il-Għajn li sa ftit tas-snin ilu, kif jaf kulħadd, kienet ittieħdet id-deċiżjoni li l-għassa tal-pulizija tibda topera minn ġewwa container jew mobile office.

Ara f'liema sitwazzjoni Gvern Nazzjonalista kien ħalla lill-Korp tal-Pulizija!

Dan l-aħħar sirna nafu li tħejjew pjanti dettaljati minn din l-amministrazzjoni u se jinbeda l-proċess quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar għall-għassa tal-pulizija fis-sit viċin l-iskola primarja ta' Marsaskala, fiż-żona magħrufa Ta' Monita.

Din il-binja se jkollha l-faċilitajiet kollha li wieħed jistenna li binja li sservi bħala għassa tal-pulizija ikollha fis-seklu 21.

Nittamaw li ma ndumux ma naraw din il-ħolma ssir realtà sabiex fl-aħħar il-komunità ta' Marsaskala jkollha għassa tal-pulizija kif jixirqilha.

Jaqbdek il-biki tara t-telqa li tħalla fih Wied il-Għajn minn dawk li kienu jgħajtu b'ħanġra kbira li għalihom in-Naħa t'Isfel ta' Malta hu the jewel in the crown.

Għal paroli u d-diskors ħadd ma kien jirbħilhom!

Biżżejjed tħares lejn iż-żona magħrufa bħala Il-Magħluq biex tara f'liema diżastru tħalliet fih, b'negliġenza sħiħa, speċjament fis-sajf, fejn l-ilma jibda jinten u jikkawża intejjen kbar li impossibli tissaportihom minħabba nuqqas ta' ċirkolazzjoni tal-ilma.

Dan minħabba li ż-żewġ katusi li tpoġġew taħt il-medda ta' Triq il-Gardiel fejn tmiss ma' Triq il-Qaliet meta nbniet lura fis-snin disgħin ma kenux wesgħin biżżejjed u allura ta' spiss jiġri li jinstaddu.

Barra minn hekk, kien hemm xi għaref li matul is-snin fettillu jitlaq il-papri fil-Magħluq biex kompla għaxxaq is-sitwazzjoni.

Riżultat ta' dan, ġiet mhedda tip ta' ħuta li hi partikolari għal-laguna fiż-żona tal-Magħluq, magħrufa bl-Ingliż bħala kill-fish, u bil-Malti bużaqq, li hi ta' importanza ekoloġika kbira.

Fil-Magħluq hemm fawna partikolari ħafna li hija magħrufa bħala sit ta' konservazzjoni ta' importanza speċjali tan-Natura 2000.

Naf ukoll li dan is-sit huwa responsabbiltà tal-Awtorità responsabbli mill-ambjent f'pajjiżna.

Qed ngħid dan biex ħadd ma jaħseb li qed nattakka lill-Kunsill Lokali ta' Marsaskala.

Naf li kemm-il darba l-Kunsill Lokali pprova jiġbed l-attenzjoni fuq iż-żona tal-Magħluq u naf ukoll li sa ftit tas-snin ilu kien tħejja rapport li kien ffinanzjat b'fondi Ewropej, li kien elenka x'irid isir sabiex dan is-sit jiġi mħares, protett u mmaniġġjat aħjar.

Naf li xi ftit tal-ġimgħat ilu beda jitwettaq dan il-proġett ta' tindif u titjib f'dan is-sit.

Naf ukoll li saru diversi xogħlijiet li kienu tant meħtieġa f'din iż-żona.

Nixtieq ngħid li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba, però nixtieq ngħid ukoll li dan mhux biżżejjed.

Jeħtieġ li dak kollu li hemm irrakkomandat fl-istudju li semmejt aktar qabel jitwettaq mill-aktar fis possibbli.

Ma jistax jibqa' jinħela aktar żmien!

Din iż-żona jeħtieġ li tiġi protetta u kkonservata bl-aħjar mod possibbli u bl-aktar mod professjonali.

Sur President, nixtieq insemmi ukoll in-nuqqas kbir ta' faċilitajiet sportivi li hemm ġewwa Wied il-Għajn.

Ħaġa tal-għaġeb, f'25 sena sħaħ ma rajniex proġett wieħed li huwa wieħed ta' fejda għall-poplu ta' Wied il-Għajn fejn jidħlu faċilitajiet sportivi!

Lanqas temmen li sa ftit taż-żmien ilu l-Iskalin lanqas grownd tal-futbol ma kellhom!

Hawnhekk nixtieq insemmi wkoll il-proġett ta' fejda kbira għall-komunità ta' Marsaskala li tnieda ftit tax-xhur ilu, f'sit li jinsab ftit 'il bogħod minn dan l-impjant, eżattament ħdejn il-park tal-familja li hemm biswit ir-Razzett tal-Ħbiberija.

Hawn qed nirreferi għall-proġett kbir ta' grownd tal-futbol li x-xogħol fuqu diġà beda.

Dan il-grownd se jkollu l-faċilitajiet moderni kollha possibbli u, barra minn hekk, il-klabb tal-futbol ta' Marsaskala li huwa klabb żagħżugħ peress li ilu mwaqqaf ftit tas-snin biss, għall-ewwel darba se jkollu l-uffiċċju amministrattiv tiegħu.

Dan il-proġett se jiswa madwar €2 miljuni, bil-fondi se jinħarġu bejn il-Gvern ċentrali u l-Malta Football Association.

Qed inħares 'il quddiem għal dak il-jum li fih jitlesta dan il-proġett li m'għandix dubju li se jkun ta' fejda kbira għall-komunità ta' Wied l-Għajn kif ukoll għall-komunitajiet kollha fil-madwar.

Nixtieq nagħlaq billi nsemmi lokalitjiet oħrajn fit-Tielet Distrett Elettorali li jien għandi l-unur u d-dover li nirrapprezenta u nitkellem għalihom f'din il-Kamra.

Hawn qed nirreferi għal Marsaxlokk u Delimara.

F'din iż-żona nsibu diversi fortifikazzjonijiet li nbnew fi żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann u żmien l-Ingliżi, liema fortifikazzjonijiet huma uniċi u ta' importanza arkitettonika kbira.

Nibda sabiex insemmi l-Forti San Luċjan, jew kif inhu magħruf aħjar mal-popolin, it-Torri ta' San Luċjan li huwa wieħed mill-akbar fortifikazzjonijiet mibnija mill-Kavallieri f'Malta.

Possibbli li Forti ta' din l-importanza se nħalluha f'idejn id-Dipartiment tal-Agrikoltura u Sajd sabiex tintuża bħala ċentru għal xi riċerka dwar il-bijodiversità tal-ibħra?

Possibbli li ma jistax jinstab post alternattiv għal dan iċ-ċentru ta' riċerka fejn ikun jista' jiġi rilokat kollox bi spejjeż tal-Gvern ċentrali?

Possibbli ma jista' jsir xejn sabiex din il-Forti tingħata lil Heritage Malta sabiex din, min-naħa tagħha, tieħu ħsieb li din il-forti tiġi restawrata b'mod professjonali u modern b'metodi li huma relevanti għas-Seklu 21?

Din il-forti għandha tintuża bħala mużew li għandu jkun immexxi minn Heritage Malta fuq bażi professjonali ħalli jkun gawdut mhux biss min-nies tat-tielet distrett jew min-nies tal-lokal, imma mill-Maltin kollha.

Nixtieq insemmi wkoll il-Fortizza Delimara li tinsab fi stat ta' abbandun totali u telqa kbira.

Din il-Fortizza nbniet fi żmien l-Imperu Ingliż bejn l-1875 u l-1881.

Fil-fatt, hija fortizza ta' importanza kbira għax hija waħda mill-akbar fortifikazzjonijiet ta' dak il-perjodu li ġiet mibnija fl-Ewropa.

Dan juri l-importanza li l-Imperu Ingliż kien jagħti lill-bajja ta' Marsaxlokk u lid-difiża tal-istess bajja mill-għedewwa tal-Imperu Ingliż ta' dak iż-żmien.

Għall-grazzja tal-Ħanin Alla, f'din il-Fortizza għad fadal erba' eżempji ta' kanuni partikolari li kienu jissejħu Victorian 12.5 inch 38 tons rifle muzzle loading guns.

Kif jista' jobsor kulħadd, dawn l-erba' kanuni jinsabu fi stat ħażin ħafna, bħalma tinsab il-Fortizza ta' Delimara.

Huwa fatt li biex l-awtoritajiet u l-Gvern ċentrali jidħlu għal tali spiża, iridu jkunu ċerti li jkollhom il-fondi kollha neċessarji sabiex jinbeda u jitlesta proġett daqshekk kbir ta' restawrazzjoni.

Minbarra l-fondi kbar, il-Gvern ċentrali jrid jaċċerta li jkollu pjan iddettaljat sal-iċken dettall dwar il-metodoloġija li trid tintuża sabiex jiġi mnaddaf dan is-sit mill-imbarazz u l-ħmieġ kollu li fih fil-mument, sabiex jiġi elminat il-periklu kollu li jeżisti bħalissa u sabiex jitwaqqaf id-degrad kbir li hemm u li għadu għaddej f'dan is-sit minħabba li jinsab mitluq għal riħu u huwa wkoll espost għall-elementi.

Dan kollu jrid ikun akkumpanjat b'viżjoni ħolistika dwar l-istess proġett ta' restawr ta' din il-Forti ta' Delimara.

Jeħtieġ li l-awtoritajiet jintervjenu kemm jista' jkun malajr sabiex isalvaw din il-Forti li qiegħda tiddiżintegra ftit ftit u taqa' kollha fil-baħar ta' Delimara.

Naf li din hija sfida kbira, imma nemmen li dan il-Gvern għandu r-rieda, il-kuraġġ kif ukoll il-kapaċità li jsib ir-riżorsi finanzjarji neċessarji sabiex jasal f'din l-impriża kbira biex jirrestawra u jsalva l-Forti ta' Delimara.

Sur President, għalkemm ninkedd xi ftit għall-fatt li fil-passat gvernijiet oħrajn ħallew lin-naħat tagħna jaqgħu fl-abbanbdun u t-telqa li jinsabu fihom, ninsab fiduċjuż li issa, taħt dan il-Gvern, l-affarijiet se jibdew ikunu aħjar għan-nies tan-Naħa t'Isfel ta' Malta.

Dan jista' jingħad ukoll għan-nies ta' lokalitajiet tat-Tielet Distrett elettorali, liema disrett ninsab tant kburi li nirrappreżenta f'dan il-Parlament.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MĠARR: TRIQ FISHER – TISWIJA TAD-DAWL TAŻ-ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa sabiex jara li titranġa l-ħsara fil-lights taż-zebra crossing li hemm fi Triq Fisher fl-Imġarr (Malta) quddiem l-iskola primarja tal-gvern?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif daħal ir-rapport permezz tal-istess mistoqsija parlamentari, it-taqsima li tieħu ħsieb dawn it-tiswijiet ħadet ħsieb mill-ewwel.

Minbarra li ssewwiet il-ħsara, Transport Malta se tieħu ħsieb ukoll tiffriska ż-żebgħa.

PROĊEDURI DIXXIPLINARI FIL-KONFRONT TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex wasal il-każ ta' proċeduri dixxiplinari kontra l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li kien kiteb kliem dispreġjattiv kontra s-Sinj.

Daphne Caruana Galizia ftit wara li din inqatlet fis-16 t'Ottubru 2017, u liema kliem kien ġie rrappurtat anke mill-midja barranija?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-każ ta' proċeduri dixxiplinari kontra l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li kien kiteb kliem dispreġjattiv kontra s-Sinj.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 6186 li saret mill-Onor.

IL-FGURA: TRIQ IL-KARMELITANI – XOGĦLIJIET FUQ BANKINA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Peress li waslu diversi lmenti li l-bankina fi Triq il-Karmelitani fil-Fgura tinsab fi stat perikoluż ferm u ilha hekk ix-xhur, jista' l-Ministru jara li jsiru x-xogħlijiet biex ikun indirizzat dan il-periklu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali tal-Fgura li fi Triq il-Karmelitani hemm sit kbir ta' kostruzzjoni u li ta' spiss il-bankina qed tiġi użata minn vetturi kbar li jgħaddu minn fuqha.

Ninsab infurmat ukoll li l-Kunsill għamel ta' spiss manutenzjoni li kienet meħtieġa, filwaqt li għamel ukoll kuntatt mal-iżviluppatur biex appena jitlesta dan il-proġett jassigura li din il-bankina tiġi rrnanġata skont ir-regolamenti tas-saħħa u s-sigurtà.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li waslu diversi lmenti li l-bankina fi Triq il-Karmelitani fil-Fgura tinsab fi stat perikoluż ferm u ilha hekk ix-xhur, jista' l-Ministru jara li jsiru x-xogħlijiet biex ikun indirizzat dan il-periklu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-manutenzjoni tat-triq imsemmija hija responsabbiltà tal-kunsill lokali ta' din il-lokalità.

Madankollu, Transport Malta infurmat lill-kunsill lokali kkonċernat sabiex jieħu l-azzjoni meħtieġa mill-aktar fis.

Matul ix-xahar li għadda fil-Parlament bdejna d-diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Permezz ta' din l-aġenzija se nwettqu l-pjan ta' dan il-Gvern sabiex fis-snin li ġejjin intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż.

B'mod gradwali, din l-aġenzija se tkun qed tikkollabora mal-kunsilli lokali ħalli jinbnew mill-ġdid ukoll it-toroq residenzjali u toroq oħra li bħalissa jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-istess kunsilli lokali.

Sfortunatament, fil-passat dawn il-kunsilli lokali tgħabbew bir-responsabbiltà tal-manutenzjoni tat-toroq mingħajr ma ġew megħjuna bir-riżorsi tekniċi u finanzjarji meħtieġa biex iwettqu dawn id-dmirijiet b'mod sħiħ.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali qed jaħdem bla heda sabiex din l-aġenzija titwaqqaf mill-aktar fis.

Permezz ta' Infrastruttura Malta, pajjiżna se jkollu ferm aktar riżorsi, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun, prattiċi ġodda ta' xogħlijiet fit-toroq u standards ġodda ta' sostenibilità u sigurtà sabiex gradwalment niksbu l-infrastruttura ta' kwalità għolja, hekk kif jixraq lil Malta u Għawdex.

ORKESTRA FILARMONIKA TA' MALTA - KUNĊERT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Malta Philharmonic Orchestra hijiex ser tkun qed tilqa' sejħiet biex iżżomm kunċerti li fihom iddoqq il-mużika favorita ta' kulmin iwieġeb tali sejħiet, kif ser tagħmel fi Frar li ġej, bil-mużika favorita tal-Prim Ministru?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Orkestra Filarmonika ta' Malta għandha tim artistiku li jiddeċiedi fuq il-programm ta' kunċerti li l-Orkestra Filarmonika ta' Malta se tkun involuta fihom.

Dan it-tim artistiku jevalwa u jiddiskuti kull proposta li tiġi quddiemu u jiddeċiedi fl-aħjar interess tal-Orkestra Filarmonika ta' Malta.

ORKESTRA FILARMONIKA TA' MALTA – KUNĊERT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-pajjiżi Ewropej li minnhom iddakkret il-Malta Philharmonic Orchestra li fl-aħħar 50 sena l-orkestri nazzjonali rispettivi tagħhom organizzaw kunċerti li fihom tindaqq il-mużika favorita tal-Prim Ministru ta' dak il-pajjiż, u jagħti wkoll is-sena li fihom dak il-pajjiż ikun organizza dak l-avveniment?

OWEN BONNICI: Huwa xogħol l-Orkestra Filarmonika Nazzjonali li tkun innovattiva, u l-mistoqsija tikkonferma dan.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX: INGAĠĠ TA' LABOURERS - KORSIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk is-86 labourer li ġew ingaġġati mal-Ministeru għal Għawdex matul dawn l-aħħar 5 snin intbagħtux jagħmlu xi korsijiet u jekk iva x'korsijiet kienu, u jekk hemmx ippjanati li jsirulhom iktar korsijiet matul is-sena 2018?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari għadha qed tinġabar.

TRIBUNAL GĦAL TALBIET TAL-KONSUMATUR: IL-VERBALI ONLINE - SISTEMA ELETTRONIKA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkunsidra l-possibbiltà li fil-każ tat-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumatur tiġi introdotta sistema elettronika fejn wieħed ikun jista' jara on line l-verbali, eċċetra, ta' kull każ bħal ma jiġri għat-Tribunal għal Talbiet Żgħar?

OWEN BONNICI: Il-proposta qiegħda tiġi kkunsidrata.

RABAT GĦAWDEX – PJANIJIET GĦAL BINI TA' PARKEĠĠI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3023 jista' l-Ministru jgħid fiex waslu d-diskussjonijiet u jgħid fejn huma ppjanati li jinbnew car parks fir-Rabat Għawdex biex tkun tista' tittaffa l-problema tal-parkeġġ f'din il-lokalità?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Projects Malta Ltd flimkien mal-Ministeru għal Għawdex qed jesploraw il-possibilitajiet dwar din il-materja.

GĦAWDEX: TOROQ F'ŻONI RURALI – FONDI TAL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hux maħsub li jiġu allokati fondi tal-Unjoni Ewropea għal toroq f'żoni rurali f'Għawdex?

Jekk iva, liema toroq rurali huma ppjanati li jsiru u kemm hu stmat li ser tiswa kull waħda minn dawn it-toroq?

JUSTYNE CARUANA: Il-Ministeru għal Għawdex qed jagħmel eżerċizzju biex jara x'fondi jista' jakkwista mill-Unjoni Ewropea.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ħaddiema talbu li ma jibqgħux jaħdmu fil-Gozo Sports Complex minn Marzu 2013 sal-lum?

X'kien il-grad tagħhom u fejn marru jaħdmu u x'kienu r-raġunijiet li l-ħaddiema talbu biex ma jibqgħux jaħdmu fil-Gozo Sports Complex?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SPTAR ĠENERALI TA' GĦAWDEX: ORTHOPAEDIC UNIT – XOGĦOL FUQ BANKINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4261, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk tlestiex ix-xogħol fuq il-bankina ta' barra ħdejn il-bini tal-Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Jista' jgħid jekk inħariġx il-Compliance (Completion) Certificate għal din il-binja u, jekk iva, ipoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddej il-proċess ta' procurement rigward il-bankina ta' barra ħdejn il-bini tal-Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex

IN-NAXXAR: TRIQ PIROTTA – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Edward Pirotta (parti) fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR: TRIQ L-IFRAN – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq l-Ifran fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ SANTA LUĊIJA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq Santa Luċija fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: PJAZZA DARNINO – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Pjazza Darnino fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ SAN ĠWANN – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq San Ġwann fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ SAN PAWL – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq San Pawl fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul ix-xahar li għadda fil-Parlament bdejna d-diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi fuq l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Permezz ta' din l-aġenzija se nwettqu l-pjan ta' dan il-Gvern sabiex fis-snin li ġejjin intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż.

B'mod gradwali, din l-aġenzija se tkun qed tikkollabora mal-kunsilli lokali u ma' entitajiet oħra ħalli jinbnew mill-ġdid it-toroq residenzjali u toroq oħra f'Malta u Għawdex.

L-aġenzija ser tagħti wkoll prijorità lil dawk it-toroq li baqgħu qatt ma ġew mibnija kif meħtieġ, biex dawn ukoll jiġu mibnija u miksija b'wiċċ ġdid kif meħtieġ.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali qed jaħdem bla heda sabiex din l-aġenzija titwaqqaf mill-aktar fis.

Permezz ta' Infrastruttura Malta, pajjiżna ser ikollu ferm aktar riżorsi, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun, prattiċi ġodda ta' xogħlijiet fit-toroq u standards ġodda ta' sostenibilità u sigurtà sabiex gradwalment niksbu l-infrastruttura ta' kwalità għolja, hekk kif jixraq lil Malta u Għawdex.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'għandhom intelliġenti l-Intelligent Electronic Traffic Signs li ġew stallati mill-Awtorità għat-Trasport f'Malta f'numru ta' toroq f'Malta u Għawdex u li s'issa ħlief juru l-istess messaġġi b'mod ripetut mhumiex jagħmlu?

Jista' jgħid kemm tammonta l-ispiża biex ġew mixtrija u stallati dawn is-sinjali?

Jista' jgħid x'sar mid-dikjarazzjoni pubblika li huwa għamel f'Novembru 2017 u ċjoè li l-imsemmija tabelli ser jibdew jaħdmu b'mod intelliġenti minn Jannar 2018?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Intelligent Traffic Lights jew aħjar Variable Messaging System (VMS) isiru intelligenti meta jkollok bżonnhom, ċjoè meta miċ-Ċentru ta' Kontroll jirriżulta li hemm inċident jew sitwazzjoni ta' kriżi u jintbagħtu messaġġi ta' devjazzjoni jew oħrajn skont il-bżonn.

Meta ma jkunx hemm dan il-bżonn ikun hemm messaġġi standard u ripetuti kif qiegħed jgħid tajjeb l-Onor.

Kif tħabbar, iċ-Ċentru tal-Kontroll f'Jannar beda jaħdem u miegħu għalhekk bdew jintużaw dawn l-iscreens fil-massimu tagħhom meta meħtiega.

Wieħed ma jistax ma jsemmix mument ta' kriżi fit-traffiku f'Wied iż-Żurrieq meta s-servizzi tal-emerġenza kienu kollha fuq allert u dawn l-iscreens għenu mhux ftit fid-direzzjoni li bdew jingħataw is-sewwieqa u avviżi relatati.

Tajjeb li wieħed ifiehem lill-Onor.

Interpellant li f'xi wħud mill-pajjiżi Ewropej dawn saħansitra jibqgħu mitfija u jinxtegħlu fil-mumenti ta' kriżi.

F'pajjiżna wieħed jippreferi li meta kollox għaddej b'mod normali jiġu trasmessi avviżi oħra relatati mat-traffiku.

Pagament finali tax-xogħol li ġie ċċertifikat f'Mejju tal-2017 jammonta għal €600,246.98 (VAT inkluż).

KUMMISSJUNARJI B'SETGĦA LI JAGĦTU ĠURAMENT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jindika għal kull waħda mill-persuni jekk il-persuna hijiex uffiċjal pubbliku, persuna li għandha x'taqsam mas-servizz barrani tal-Gvern f'xi pajjiż barra minn Malta, avukat, prokuratur legali jew persuna privata?

Jista' l-Ministru jindika għal kull waħda mill-persuni, id-data tal-ħatra tagħha bħala Kummissjunarju b'setgħa li jagħti Ġurament u jekk il-ħatra saritx bħala waħda personali jew bl-isem tal-kariga jew tal-funzjonijiet moqdija minnha?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - KUMMISSJUNARJI B'SETGĦA LI JAGĦTU ĠURAMENT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbilità tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni fil-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uffiċjali fil-Ministeru responsabbli biex jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji huma għaxra.

L-entitajiet/dipartimenti li dawn l-uffiċjali huma assenjati fihom huma d-Dipartiment tal-Ġustizzja, l-Aġenzija tal-Għajnuna, Qrati u Tribunali Kriminali, Dipartiment Qrati tal-Ġustizzja u l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI - KUMMISSJUNARJI B'SETGĦA LI JAGĦTU ĠURAMENT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni fil-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uffiċjali fil-Ministeru responsabbli biex jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji jammontaw għal 191.

L-entitajiet/dipartimenti li dawn l-uffiċjali huma assenjati fihom huma l-Pulizija, il-Forzi Armati u REFCOM.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR - KUMMISSJUNARJI B'SETGĦA LI JAGĦTU ĠURAMENT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni fil-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

CHRIS CARDONA (Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent ma hemm l-ebda persuna fil-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar li huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament, skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta).

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru għas-Saħħa, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni fil-Ministeru għas-Saħħa u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uffiċjali fil-Ministeru għas-Saħħa responsabbli biex jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji jammontaw għal 38.

L-entitajiet/dipartimenti li dawn l-uffiċjali huma assenjati fihom huma fid-Direttorat tas-Saħħa Ambjentali, fl-Isptar Mater Dei, fl-Ispiżerija tal-Għażla Tiegħek, fl-Isptar Sir Anthony Mamo, fid-Dipartiment tal-Kura Primarja, fis-Servizzi tas-Saħħa Mentali u fl-Isptar Ġenerali t'Għawdex.

KORSIJIET FIL-PROFESSJONI TAL-INFERMIERA U QWIEBEL

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kif kien ir-rispons ta' studenti żgħażagħ għall-kampanja u s-sejħa li saret biex aktar żgħażagħ jieħdu korsijiet fil-professjoni ta' infermiera u qwiebel minħabba n-nuqqas ta' ħaddiema f'dan is-settur?

Jista' jelenka kif żdied il-complement tal-infermiera u l-qwiebel fis-servizz tas-saħħa tal-Gvern fl-aħħar ħames snin u x'miżuri qed jieħu l-Ministeru għas-Saħħa biex itaffi n-nuqqas f'dan il-qasam?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din is-sena mistennija jiggradwaw 153 student mill-Università ta' Malta, waqt li fl-2019 se jiggradwaw 176 u fl-2020 se jiggradwaw 164.

Barra minn hekk fl-istess sena, jiġifieri fl-2020, se jiggradwaw ukoll 30 infermiera oħra mill-MCAST b'kollaborazzjoni mal-Università ta Northumbria.

Dan ifisser li, grazzi għal kampanja kontinwa tal-gvern għar-reklutaġġ ta' studenti nfermiera, bil-kollaborazzjoni tal-Union tal-Infermiera u Qwiebel u għal-parteċipazzjoni tad-Direttorat għas-Servizzi Infermeristiċi f'diversi Career Conventions li jiġu organizzati matul is-sena, fl-2017 kien hemm żieda ta' 25% fuq is-sena 2015.

Il-figuri ta' reklutaġġ għal din is-sena għad iridu jinġabru peress li s-sejħa mill-Università ta' Malta, u issa anke l-Università ta Northumbria, jiftħu għal nofs dan ix-xahar.

Mill-2013 sas-sena l-oħra il-complement żdied b'400 infermier fejn minn 2,905 fl-2013 tela' għal 3,306 fl-2017.

Aktar tard din is-sena għandhom jiġu ngaġġati mhux inqas minn 193 infermiera u qwiebel.

Il-Ministeru għas-Saħħa din is-sena s'issa ħareġ tliet sejħiet għal reklutaġġ ta' infermiera.

Dawn is-sejħiet ġew promossi ukoll fuq siti tal-EURES kif ukoll ġurnali online fl-Ewropa.

Bejnietom mistennija li jiġu ingaġġati madwar 220 infermier.

Dawn jinkludu studenti li se jiggradwaw din is-sena, infermiera Maltin li huma diġà rreġistrati u barranin.

Dawn apparti numru konsiderevoli ta' infermiera li se jiġu re-employed jew re-instated mas-Servizz Pubbliku wara li kienu rreżenjaw fil-passat.

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'vakanzi jeżistu fil-qasam tas-saħħa f'dawk li huma tobba, kirurgi u konsulenti u jekk hux kontinwament jittieħdu passi biex dawn il-vakanzi jimtlew?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn l-2015 u l-aħħar tal-2017 kien hemm 202 sejħiet għal tobba, kirurgi u konsulenti u ġew ingaġġati 817 f'tobba, kirurgi u konsulenti ġodda.

Ninfurmah ukoll li bħalissa hemm diversi sejħiet miftuħin.

KORP TAL-EMERĠENZA / KUMPANIJI PARASTATALI - ĦLAS DOVUT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5965 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilu u jiċċara jekk persuni li kienu f'Korp tal-Emerġenza jew impjegati mal-kumpaniji parastatali fejn kienu jaħdmu bħala suldati u ħafna minnhom bħala tradesmen u li kienu impjegati bejn is-snin 1972 u l-1997 hux se jieħdu flus dovuti lilhom kif qed jieħdu ħaddiema oħrajn?

Billi dawn wettqu xogħol importanti u taw servizz utli lil pajjiż, jaħsibx li dawn ukoll għandhom jibbenefikaw minn flus (somma) li l-Gvern qed jagħti l-ħaddiema oħra?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

KUNTRATT TA' XOGĦOL TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt ta' xogħol tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

Dan l-individwu għalaq l-età tal-irtirar?

Jekk iva, b'kemm snin?

Hemm xi raġuni għaliex tħalla fl-impieg?

X'inhu xogħlu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-individwu li d-dettalji tiegħu ngħataw seperatament qatt ma kien impjegat tal-PBS, iżda jipprovdi servizz ta' traduzzjoni fuq bażi ta' self-employed.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jagħti d-dettalji relatati dwar kull forma t'għajnuna finanzjarja mogħtija?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lil NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Intepellant li t-tagħrif qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi, li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxijin mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi, li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxijin mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jagħti d-dettalji relatati dwar kull forma t'għajnuna finanzjarja mogħtija?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5964, fid-dawl li ġie konfermat li d-Dar Sa Maison se tagħlaq għal xogħol ta' rinovazzjoni u fid-dawl li ġie kkonfermat li hemm numru ta' pazjenti mill-Isptar Monte Carmeli f'din id-Dar (madwar 58 b'kollox skont risposta tal-Ministru), jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta dawn il-pazjenti se jiġu trasferiti u fejn se jiġu trasferiti għax teżisti inċertezza fost dawn il-pazjenti, il-qraba tagħhom u anki l-istess professjonisti li jieħdu ħsiebhom?

CHRIS FEARNE: Filwaqt li nfakkar lill-Onor.

Interpellant li n-negozjati mad-djar tal-anzjani għadhom għaddejjin, it-trasferimenti se jsiru fix-xhur li ġejjin.

NOFSINHAR TA' MALTA – PROĠETTI TA' AFFORESTAZZJONI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid f'liema postijiet fin-Nofsinhar ta' Malta hemm il-ħsieb li jsir proġett ta' afforestazzjoni f'dawn is-sitt xhur li ġejjin?

X'sar f'din l-aħħar sena f'dan ir-rigward fin-Nofsinhar ta' Malta?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fix-xhur tas-sajf ma jsirx tħawwil ta' siġar.

Fil-ħarifa 2018 mistennija jsiru żewġ proġetti ta' tħawwil f'Marsaskala.

Se jsir ukoll proġett ta' tħaddir fil-lokalità ta' Ħaż-Żabbar.

F'din l-aħħar sena saru proġetti ta' tħawwil fil-Qrendi, Marsaxlokk, Ħal Far, Paola, Siġġiewi u Fgura, fejn tħawlu total ta' 1,600 siġra u arbuxelli.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jara li ssir gwardarobba żgħira lill-anzjana li d-dettalji dwarha qed jingħataw separtament, li tinsab rikoverata fl-Isptar Boffa, il-Furjana, peress li din l-anzjana m'għandhiex fejn tpoġġi l-ħwejjeġ bil-konsegwenza li l-qraba tagħha jkollhom joħdulha l-ħwejjeġ id-dar għax l-unika post fejn tista' tpoġġi l-ħwejjeġ tagħha hu fuq is-siġġu u konsegwenza ta' dan, din l-anzjana, li tinsab rikoverata fit-tul, la tista' tħalli ħwejjeġ tas-sajf u lanqas tas-xitwa u l-qraba tagħha qed ikollhom joqogħdu ġejjin u sejrin bil-ħwejjeġ?

Billi hemm anzjani oħra li għandhom gwardarobbi żgħar, jista' ġentilment jara li din it-talba tintlaqa'?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qed jiġi segwiit.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm irċeviet telefonati kuljum id-Dementia Helpline minn mindu twaqqfet?

X'tip ta' għajnuna ntalbet minn min ċempel fuq dan il-helpline?

Kemm minn dawn it-telefonati kienu kklassifikati bħala emerġenza?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kemm ilha li twaqqfet id-Dementia Helpline minn Awwissu tal-2015 sal-10 ta' Ġunju 2018 irċeviet total ta' 1,868 telefonata.

Minn dawn it-telefonati, 18-il telefonata kienu meqjusa bħala urġenti, li kienu jvarjaw bejn persuni bid-dimenzja li ġew irrappurtati nieqsa, u suspetti ta' abbużi varji jew aggressività minn persuni bid-dimenzja.

L-għajnuna li ntalbet kienet ta' informazzjoni dwar il-kundizzjoni tad-dimenzja inġenerali kif ukoll informazzjoni dwar servizzi eżistenti relatati mal-anzjani.

Ammont ta' telefonati oħra kienu dawk meqjusa bħala mhux urġenti, fejn il-carer jew il-familjari jsibu diffikultà fl-imġiba tal-persuna bid-dimenzja u jistaqsu għall-pariri dwar x'għandhom jagħmlu.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta t-tagħrif dwar persuni akkużati bi vjolenza domestika se tibda tinżamm taħt forma komputerizzata minflok manwali mill-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li ħafna mit-tagħrif dwar persuni akkużati bi vjolenza domestika u reati oħra jinżamm taħt forma kompjuterizzata.

Infurmat però li ċerti dettalji dwar dan ir-reat u reati oħra, speċjalment dak li jikkonċerna proċeduri fil-Qorti u l-eżitu tagħhom ma jinżammux taħt forma kompjuterizzata.

Biex dan isir, is-sistema preżenti jkun meħtieġ li terġa' tiġi miktuba kollha jew parti sostanzjali minnha u sal-lum it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar meta ssir il-bidla ma jistax jingħata.

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA – TOROQ FIL-MELLIEĦA, SAN PAWL IL-BAĦAR U N-NAXXAR

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Wara li titwaqqaf l-Aġenzija Infrastruttura Malta, jista' l-Ministru jgħid liema se jkunu dawk it-toroq fil-lokalitajiet tal-Mellieħa, San Pawl il-Baħar u n-Naxxar, mill-160 triq li l-Gvern se jkun qed jibni mill-ġdid?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-160 triq li qed jirreferi għalihom ma jistgħux jinbnew mill-ġdid hekk kif qed jiġi indikat fil-mistoqsija, iżda jeħtieġ jinbnew għall-ewwel darba wara li tħallew mhux mibnija u asfaltati għal snin twal, taħt amministrazzjonijiet preċedenti.

Dawn it-toroq residenzjali baqgħu qatt ma ġew mibnija minkejja li ilhom jgħixu fihom ir-residenti għal ħafna żmien.

Matul ix-xahar li għadda fil-Parlament bdejna d-diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta.

Permezz ta' din l-aġenzija se nwettqu l-pjan ta' dan il-Gvern sabiex fis-snin li ġejjin intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż.

Waħda mill-prijoritajiet ewlenin tal-ewwel snin ta' ħidma ta' Infrastruttura Malta se tkun li tibni u tasfalta t-toroq kollha li gvernijiet preċedenti qatt ma investew fihom qabel.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali qed jaħdem bla heda sabiex din l-aġenzija titwaqqaf mill-aktar fis.

Permezz ta' Infrastruttura Malta, pajjiżna se jkollu ferm aktar riżorsi, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun, prattiċi ġodda ta' xogħlijiet fit-toroq u standards ġodda ta' sostenibilità u sigurtà, biex gradwalment niksbu infrastruttura ta' kwalità għolja, hekk kif jixraq lil Malta u Għawdex.

ĦAL QORMI – XOGĦLIJIET NEĊESSARJI FUQ TAL-BLAT

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta mistennija jibdew ix-xogħlijiet neċessarji fuq Tal-Blat 1 Ħal Qormi peress li kull meta tagħmel ix-xita, qiegħed jidħol l-ilma fil-lift tal-Blokka C?

Jista' jagħti prijorità lil dawn ix-xogħlijiet peress li r-residenti ilhom jistennew dan ix-xogħol għal dawn l-aħħar snin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li min-naħa tal-Awtorità tad-Djar ġiet milqugħa t-talba tar-residenti tal-Blokk imsemmi u ġiet approvata għajnuna finanzjarja biex ir-residenti jkunu jistgħu jħallsu għat-tiswijiet tal-lift, inkluż l-installazzjoni ta' pompa fil-lift pit biex awtomatikament tneħħi l-ilma li jinġema' hemm.

L-amministratriċi tal-blokk ġiet infurmata li t-talba tagħha ġiet approvata fit-2 ta' Mejju 2018 u għaldaqstant tista' tipproċedi bit-tiswijiet neċessarji minnufih.

Sadanittant, l-Awtorità diġà kienet għamlet diversi tiswijiet biex issolvi l-problema msemmija, imma minħabba li jidher li qatt ma ssolviet għal kollox, għad irid jiġi stabbilit jekk il-ħsara hux ġejja minn barra l-blokk u, f'dak il-każ, min hu responsabbli biex isewwiha.

ĦAL QORMI – AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm u fejn hemm ippjanat li jinbnew djar ta' akkomodazzjoni soċjali f'Ħal Qormi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-proġett preżenti m'hemmx ippjanati units ta' akkomodazzjoni soċjali f'Ħal Qormi, iżda hemm diversi siti li qed jiġu kkunsidrati f'diversi lokalitajiet bħala parti mill-proġett ta' €50 miljun.

Għalhekk id-dettalji se jingħataw aktar 'il quddiem.

ĦAL LUQA – AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm u fejn hemm ippjanat li jinbnew djar ta' akkomodazzjoni soċjali f'Ħal Luqa?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-proġett preżenti se jinbnew 182 unit f'Ħal Luqa, fiż-żona magħrufa bħala Ħal Farruġ.

IS-SIĠĠIEWI – AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm u fejn hemm ippjanat li jinbnew djar ta' akkomodazzjoni soċjali fis-Siġġiewi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-lokalità tas-Siġġiewi huwa ppjanat li jinbnew 84 unit.

EPATITE Ċ – PERSUNI LI JIEĦDU L-KURA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna tieħu l-kura tal-Epatite Ċ b'xejn?

Jista' jgħid x'jisimhom il-pilloli li jingħataw għall-Epatite Ċ u f'każ li persuna tixtrihom minn butha, xi kemm jiswew?

Jista' jgħid fiex tikkonsisti l-kura tal-Epatite Ċ u kemm hu l-perjodu ta' din il-kura?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kura tal-Epatite Ċ hija b'xejn għal kull min huwa intitolat għas-servizzi tas-saħħa b'xejn f'pajjiżna.

Fil-ħames snin li ġejjin se jiġu kkurati madwar 1,000 persuna.

L-għan huwa li nittrattaw lil kulħadd u li neliminaw din il-marda minn pajjiżna.

Il-perjodu ta' kura permezz ta' dawn il-mediċini huwa ta' madwar 12-il ġimgħa, iżda jibqa' jkun hemm monitoraġġ sa 24 ġimgħa wara li jinbeda t-trattament.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET - AVVIŻI TA' TENDERS

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kemm-il avviż għat-tenders ġie ppubblikat mill-Awtorità tal-Artijiet f'kull ġurnal bil-Malti u bl-Ingliż minn Ġunju 2017 sal-ġurnata li fiha tiġi mwieġba din id-domanda?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Ġunju 2017 'l hawn ġew ippubblikati 23 tender adverts mill-Awtorità tal-Artijiet fuq ġurnali lokali.