DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 6 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 6 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 6 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 203, li saret fis-27 ta' Frar 2019, ġew ikkonfermati.

MERĦBA

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Nixtieq nagħti merħba lill-istudenti mill-Institute of Business Management and Commerce tal-MCAST li qed isegwu s-seduta mill-iStrangers Gallery.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru V tal-2019 - Att tal-2019 li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Toni Bezzina fil-Laqgħa LX COSAC li nżammet fi Vjenna bejn it-18 u l-20 ta' Novembru 2018; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni parlamentari komposta mill-Onor.

Ivan Bartolo fit-13-il Sessjoni Plenarja tal-Assemblea Parlamentari tal-Mediterran li nżammet f'Belgrade fis-Serbja fil-21 u t-22 ta' Frar 2019.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-KNISJA

L-ONOR.

Clayton Bartolo) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li ngħatat lill-Knisja, lill-għaqdiet u soċjetajiet tal-Knisja, lill-parroċċi, lill-istituzzjonijiet, fosthom edukattivi li jitmexxew mill-Knisja, lid-djar tal-anzjani mmexxija mill-Knisja, lill-ordnijiet reliġjużi u lill-NGOs tal-Knisja, mill-Ministeru tiegħu jew entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, dipartimenti, kumpaniji u aġenziji li jaqgħu taħtu, minn Marzu 2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jagħti d-dettalji relatati dwar kull forma t'għajnuna finanzjarja mogħtija?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): L-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabelli annessi ma' din ir-risposta.

*Ara t-tabelli fl-aħħar tad-dokument

Sadanittant ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-każ tad-Direttorat tar-Restawr, dan ma ta l-ebda għajnuna finanzjarja diretta lill-Knisja.

Mill-banda l-oħra d-Direttorat wettaq diversi xogħlijiet ta' restawr fuq diversi proprjetajiet tal-Knisja.

F'dawn il-każi n-nefqa saret kollha mill-Gvern.

Dettalji tal-proġetti mwettqa mill-2013 s'issa huma kif murija fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5324.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, meta ftit tal-ġimgħat ilu l-avukat Dr Ramona Frendo ġiet nominata għal imħallef fil-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea, jidhirli li kienet saret xi kritika mill-Oppożizzjoni dwar din in-nomina.

Għalhekk, ġaladarba llum ħarġet l-aħbar li Dr Ramona Frendo ntgħażlet biex isservi bħala mħallef f'din il-qorti, il-Ministru għandu xi rimarki x'jagħmel, anke fid-dawl tal-kritika li kien hemm dwar in-nomina tagħha?

Hawnhekk ta' min jirrimarka li din hija nomina oħra għal imħallef mara, u qed ngħid dan għax dan l-aħħar f'pajjiżna rajna diversi avukati nisa li nħatru bħala mħallfin ukoll.

OWEN BONNICI: Sur President, nista' nikkonferma li llum spiċċa l-proċess formali kollu sabiex Dr Ramona Frendo tiġi approvata bħala mħallef fil-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea.

U meta qed ngħid "proċess formali" ma rridx ninftiehem li dawn il-formalitajiet huma awtomatiċi, anzi biex tilħaq imħallef fil-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea l-ewwel trid tirbaħ konkors fil-pajjiż membru.

Il-konkors mhuwiex xi ħaġa obbligatorja, però huwa highly advisable li pajjiż jagħmel dan il-konkors, kif għamilna aħna f'Malta fil-każ ta' Dr Frendo.

Imbagħad wara li tirbaħ dan il-konkors tkun trid tmur quddiem panel ta' esperti li jistudjawk u janalizzawk.

Għaldaqstant nifraħ lil Dr Frendo tas-suċċess tagħha.

Hija mhux biss għaddiet mill-iskrutinju nazzjonali, li diġà huwa xi ħaġa b'saħħitha ħafna għax ikun hemm ħafna nies kompetenti li japplikaw għal dawn il-pożizzjonijiet, imma għaddiet ukoll mill-iskrutinju Ewropew.

Għalhekk nixtieq verament nifirħilha talli għaddiet minn dan il-proċess b'suċċess.

Nixtieq nuri s-sodisfazzjon tiegħi billi nagħmel tliet punti.

L-ewwel nett irrid ngħid li jien verament kuntent li issa għandna tliet imħallfin Maltin fil-qrati Ewropej.

Sa ftit ilu kellna biss tnejn; wieħed fil-Qorti Ġenerali u l-ieħor fil-Qorti ta' Fuq – qed insejħilha hekk biex in-nies jifhmuni – tal-Unjoni Ewropea.

It-tieni, Dr Frendo hija eks kunsilliera u allura bħala l-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali jien kuntent ukoll għall-fatt li persuna li kienet taħdem fil-livell ta' kunsilli lokali għaddiet mill-eżamijiet Maltin u Ewropej biex issir imħallef fil-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan għaliex meta jieħu ċerta pożizzjoni xi ħadd li fil-passat ikun serva bħala kunsillier, ikun hemm min jagħmel ċerta kritika għax jargumenta li huwa ġie nominat biex iservi fit-tali kariga minħabba li qabel kien involut fil-kunsilli lokali.

Inti stess kont sindku, Onor. Camilleri, u għalhekk taf x'qed ngħid.

Din hija tip ta' kritika li lili tweġġagħni.

Għax wara kollox aħna xi rridu, li n-nies tajbin joqogħdu 'l barra mill-politika u mis-servizz pubbliku jew inkella rriduhom li jidħlu fil-politika u fis-servizz pubbliku ħalli jkunu jistgħu jservu lil pajjiżna?

Il-każ ta' Dr Frendo juri bil-fatti kif persuni miż-żewġ naħat tal-Kamra li fil-passat ikunu kkontribwixxew fuq livell lokali, jistgħu jkomplu jagħmlu xogħol tajjeb ħafna fuq livell Ewropew.

Nerġa' ngħid li Dr Frendo m'għaddietx biss mill-eżamijiet lokali imma anke minn dawk Ewropej.

It-tielet, irrid nifraħ b'mod partikolari lil Dr Frendo minħabba li hija wkoll miż-Żejtun.

Ilbieraħ kellna l-aħbar li Dr George Vella, li hu miż-Żejtun, ġie nominat biex iservi bħala l-Għaxar President ta' Malta, u din hija t-tieni aħbar pożittiva għal min għandu għal qalbu ż-Żejtun.

Kif kont qed ngħid lil xi ħbieb tiegħi qabel ma ġejt hawnhekk, jien niftakar li meta kont tifel u kont ngħid li jien miż-Żejtun, kien ikun hemm xi ftit kummenti minħabba dak li kien ġara fi żminijiet oħra.

Għalhekk ikolli nammetti s-sodisfazzjon tiegħi meta nara Żwieten jimxu 'l quddiem, jagħtu kontribut lil pajjiżna u f'dan il-każ jagħtu anke kontribut fuq livell Ewropew.

Jien nifraħ minn qalbi lil Dr Frendo kif ukoll lill-familja tagħha filwaqt li nixtieq nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lill-imħallfin l-oħra li jservu fil-Qorti Ewropea, jiġifieri lil Dr Eugene Buttigieg, li kien jgħallimni l-liġi Ewropea bħalma kien jgħallem lil ħafna Membri Parlamentari f'din il-Kamra, kif ukoll lill-Prof.

Xuereb li wkoll beda bħala mħallef fil-Qorti Ġenerali u baqa' għaddej sakemm anke hu ġie kkonfermat bħala mħallef fil-Qorti Ewropea.

It-terminu ta' Dr Frendo huwa qasir għax formalment jintemm din is-sena stess, imbagħad naturalment hija terġa' tiġi mmexxija 'l quddiem għat-tieni term, anke minħabba l-fatt li l-Qorti Ewropea stess titlob lilna l-pajjiżi membri biex nassiguraw kontinwità.

Għalhekk, aħna se naħdmu biex kemm fil-każ ta' Dr Buttigieg kif ukoll fil-każ ta' Dr Frendo jkun hemm kontinwità u b'hekk huma jiġu kkonfermati anke għat-terminu li jmiss.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, wieħed mid-dekasteri li huwa responsabbli minnu l-Ministru Owen Bonnici huwa l-kultura u naħseb li l-aħħar weekend kif ukoll nhar it-Tnejn u t-Tlieta li għaddew, fil-Belt Valletta, fil-Furjana u fin-Nadur Għawdex seħħew uħud mill-aktar avvenimenti kulturali li jattendu għalihom in-nies.

Qiegħed nirriferi għall-avvenimenti tal-karnival.

Sfortunatament, minħabba li matul il-weekend ta' qabel qam ħafna riħ, kien hemm xi karrijiet li sofrew xi ħsara.

Għalhekk, jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk dawk il-persuni li tant iqattgħu sigħat volontarjament u li tant joħorġu flus minn buthom biex jibnu l-karrijiet ġewx megħjuna?

Nixtieq li l-Ministru jgħarrafna wkoll x'kienu l-avvenimenti li ġew organizzati għall-karnival u jekk il-Ministeru tiegħu jistax jagħti aktar għajnuna sabiex il-karnival f'Malta jkompli jikber.

OWEN BONNICI: Sur President, jien nista' ngħid b'idi fuq qalbi li l-karnival ta' din is-sena kien l-aqwa karnival li qatt rajt.

Din is-sena l-livell tal-karnival tant kien wieħed straordinarju li anke dawk in-nies li ma jifhmux, jew inkella li s-soltu l-karnival ma jogħġobhomx, avviċinawni u talbuni ngħid "prosit" lill-organizzaturi u lid-dilettanti kollha għall-karnival straordinarju li taw din is-sena.

Jerġa' din is-sena l-karnival kien imtappan minn żewġ avvenimenti koroh.

Avveniment minnhom kien il-maltemp li, kif jaf kulħadd, kien straordinarju u sfortunatament wassal biex karru minnhom ġie distrutt kompletament.

It-tieni avveniment, li huwa ħafna ikrah minn dan li għadni kemm semmejt, huwa t-telfa ta' Kelly li hija waħda miż-żeffiena tal-grupp tal-karnival Dreamteam u li litteralment tilfet ħajjitha ftit sigħat qabel il-karnival.

Madanakollu, minkejja dawn iż-żewġ episodji koroh u diffiċli, id-dilettanti tal-karnival baqgħu għaddejjin bir-riżultat li kif għedt diġà, din is-sena l-karnival kien suċċess kbir.

Forsi ftit jirrealizzaw li l-karnival huwa l-aktar festival kulturali antik f'pajjiżna.

Fil-fatt, jekk wieħed iħares lejn il-festivals kollha jsib li l-aktar festival antik li ilu jittella' u li għandu għeruq fil-komunitajiet tagħna huwa proprju l-karnival.

Nerġa' nenfasizza li din is-sena l-livell tal-karnival kien wieħed straordinarju u qed nieħu pjaċir immens li qed niltaqa' ma' artisti li jgħiduli li s-soltu qatt ma kienu jieħdu interess fil-karnival imma din is-sena nnotaw li l-karnival kien ta' livell għoli ħafna.

Dan imbagħad iġibni għall-famuż villaġġ tal-karnival.

Ftit qabel ma beda l-karnival jien mort fuq il-post fejn se jinbena l-villaġġ tal-karnival flimkien ma' uffiċjali mill-mezzi tax-xandir u n-nies setgħu jaraw b'għajnejhom, permezz ta' filmati li ttieħdu bi drone - għax meta tara minn fuq kollox jiġi spjegat aħjar - il-medda kbira ta' art fil-Marsa li ġiet assenjata biex fuqha jinbena l-villaġġ tal-karnival.

Hemmhekk jien spjegajt li matul is-snin li għaddew waqgħu l-istrutturi li kienu jservu bħala garaxxijiet tal-gvern, il-ħaddiema li kienu jaħdmu hemmhekk ġew imċaqilqa għal postijiet oħrajn, sar ix-xogħol kollu relatat ma' ħruġ ta' permessi kif ukoll ma' monitoraġġ min-naħa tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali u saret ukoll demolition totali taż-żona.

Meta wieħed jara r-ritratti li ttieħdu minn fuq, dan li qiegħed ngħid ikun spjegat tajjeb ħafna.

Diġà ħarġu erbgħa mis-sitt tenders li għandhom joħorġu; erbgħa ġew awarded u jonqos biss l-aħħar żewġ tenders.

Jekk Alla jrid, hekk kif jingħataw l-aħħar żewġ tenders ikun jista' jinbeda x-xogħol fuq il-villaġġ tal-Karnival u n-nies ikunu jistgħu jaraw b'għajnejhom il-proġett qed jitwettaq.

Kull min kellu esperjenza ta' xi proġett li jsir minn fondi Ewropej jaf li l-qofol tax-xogħol huwa dak ta' qabel il-kostruzzjoni u li l-kostruzzjoni hija l-eħfef parti tal-proġett.

Qed nitkellem b'dan il-mod wara l-esperjenza tal-Forti Sant'Anġlu, tal-Katakombi ta' San Pawl, tal-MUŻA u ta' lista sħiħa ta' proġetti oħra.

Meta jekk Alla jrid tgħaddi l-fażi tal-procurement, li hija l-aktar fażi delikata, inkunu nistgħu mmorru għall-bini attwali tal-villaġġ tal-karnival li m'għandix dubju li se jinbena b'mod tajjeb u li se jagħmel ġid kbir.

L-appell tiegħi hawnhekk hu li d-dilettanti tal-karnival jifhmu li l-karnival irid ikompli jaġġorna ruħu.

Allaħares il-karnival ma jaġġornax ruħu!

Id-dilettanti tal-karnival iridu jkunu miftuħin għall-ideat tan-nies minn barra s-settur tal-karnival u jridu wkoll jikkoperaw mal-organizzaturi għax ikun kollox inutli jekk l-organizzaturi jiġbdu l-ħabel naħa filwaqt li d-dilettanti tal-karnival jiġbdu l-ħabel in-naħa l-oħra.

Nerġa' ngħid, il-karnival ta' din is-sena kien ta' livell għoli immens u għalhekk, nirringrazzja minn qalbi lid-dilettanti tal-karnival li huma u l-familji tagħhom jagħtu lil dan il-festival prijorità.

Din is-sena kemm it-tfal kif ukoll l-adulti ħadu pjaċir fil-karnival filwaqt li bħala poplu Malti u Għawdxi rnexxielna nuru x'kapaċi nagħmlu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fil-mistoqsija supplimentari preċedenti jien għamilt referenza għall-karnival però nafu li l-kultura ma tikkonsistix biss fil-karnival.

Pajjiżna għandu ħafna wirt kulturali u hawnhekk nixtieq nirriferi b'mod partikolari għar-restawr li jsir minn żmien għal żmien fuq diversi fortifikazzjonijiet, binjiet jew statwi oħra storiċi.

Jista' l-Ministru jgħid x'qed tagħmel Heritage Malta bil-għan li l-wirt kulturali tagħna mhux biss ingawduh aħna imma jgawduh anke dawk ta' warajna?

OWEN BONNICI: Sur President, ta' min jgħid li jekk nieħdu d-Direttorat tar-Restawr waħdu u neskludu lil Heritage Malta kif ukoll entitajiet oħrajn, insibu li bħalissa qiegħed jagħmel 71 proġett ta' restawr.

Meta naraw kemm kien isir xogħol ta' restawr qabel u kemm qed isir issa nsibu li ż-żieda hija exponential.

Fil-fatt, l-ammont ta' proġetti ta' restawr li qed jirnexxilna nwettqu at any given moment in time huwa kbir ħafna, u dan qed jirnexxilna nagħmluh kemm għax qegħdin dejjem nipprovaw intejbu x-xogħol, kemm għax qegħdin dejjem nipprovaw noħolqu sistemi, anke interni, fid-Direttorat sabiex inżidu l-ammont ta' xogħol li nieħdu, kif ukoll għaliex żdiedet l-allokazzjoni finanzjarja matul is-snin.

Naturalment dejjem hemm lok għal aktar titjib, però bir-riżorsi li qed ningħataw aħna qed nagħmlu l-massimu li nistgħu nagħmlu.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nagħmel punt li, fil-fehma tiegħi, huwa importanti ħafna.

Spiss in-nies jitolbuna nagħmlu restawr ta' oġġetti li mhumiex proprjetà tal-Gvern.

Għal dawk li huma fortifikazzjonijiet jew swar kulħadd jifhem li huwa obbligu tal-Gvern li jirrestawrahom u jieħu ħsiebhom, però ġieli jkun hemm nies li jitolbu lid-Direttorat tar-Restawr, jew lili personalment, jew inkella lil sħabi l-Ministri, biex nirrestawraw proprjetà li mhijiex tal-Gvern.

Pereżempju spiss isemmuli d-Dar tal-Bebbux f'Ħal Għaxaq, li hija proprjetà privata.

F'każijiet bħal dawn, l-Awtorità tal-Ippjanar toħroġ skemi apposta biex tinċentiva lin-nies jirrestawraw id-djar tagħhom.

Madanakollu d-diffikultà tikber meta fin-nofs ikun hemm proprjetà tal-Knisja għax meta niġu għar-restawr ta' knejjes u ta' kappelli, in-nies donnhom jinsew – ma nagħtihomx tort għax ġieli din tiġri anke lili – li dawn mhumiex proprjetajiet tal-Gvern imma huma proprjetajiet tal-Knisja.

Aħna nagħmlu xogħol tajjeb ħafna mal-Knisja u dejjem insibu kollaborazzjoni kbira magħha.

Fil-fatt, nista' nagħti elenku ta' kappelli li rrestawrajna matul dawn l-aħħar snin avolja dawn mhumiex proprjetà tal-Gvern, meta l-obbligu tal-Gvern huwa li jirrestawra l-proprjetajiet tiegħu.

Pereżempju sal-ġimgħa l-oħra stess morna biex naraw xogħol ta' restawr li qed isir fuq żewġ kappelli li t-tnejn huma ddedikati lil San Ġwann Battista; waħda tinsab il-Għargħur filwaqt li l-oħra tinsab is-Siġġiewi.

Dawn iż-żewġ kappelli t-tnejn huma sbieħ ħafna u qegħdin jiġu rrestawrati kompletament a spejjeż tad-Direttorat tar-Restawr.

Qed nagħti dawn l-eżempji biex nuri li l-Gvern qed jirrestawra anke proprjetajiet li mhumiex tal-Gvern.

Fil-fatt illum stess qed tidher mistoqsija parlamentari li fiha hemm elenku tax-xogħol ta' restawr li sar f'ħafna kappelli u knejjes mifruxa madwar Malta u Għawdex.

Minkejja li qed isir dan ix-xogħol kollu, xorta ssib min jgħidlek: Prosit talli għamilt it-tali kappella, però l-kappella l-oħra għadek m'għamilthiex!

Din hija xi ħaġa li jgħaddu minnha sħabi wkoll fuq proġetti oħrajn.

Hawn irrid inżid ngħid li mhux kull kappella teħtieġ l-istess ammont ta' restawr.

Pereżempju bħalissa qed jiġuni f'moħħi kappella u knisja li jinsabu fi stat diffiċli u qabel ma jsiru x-xogħlijiet ta' restawr fuqhom, iridu jsiru ċerti studji.

Hawnhekk qed nirriferi għall-knisja l-antika ta' Birkirkara kif ukoll għall-kappella li hemm in-naħa tas-Salib tal-Għolja fis-Siġġiewi.

Il-Knisja u l-esperti tagħna qed jaħdmu flimkien sabiex inkunu nistgħu nifhmu x'inhu l-aħjar tip ta' intervent li rridu nagħmlu f'dawn iż-żewġ każi.

Dan għar-raġuni li hemm ċerti interventi li jekk tagħmilhom mingħajr ma jkun hemm ċertu ħsieb minn qabel, is-sitwazzjoni minflok ma ssir aktar sempliċi ssir aktar gravi.

Għalhekk, għal dawn iż-żewġ ċirkostanzi aħna qed naħdmu id f'id mal-esperti tal-Knisja biex nindividwaw l-aħjar intervent li rridu nagħmlu.

Fejn jidħlu kappelli u knejjes nixtieq nirriferi wkoll għal fondi Ewropej li għadu kemm ħabbar sieħbi s-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia.

Huwa ta elenku ta' kappelli u knejjes li se jibbenefikaw minn fondi Ewropej, liema fondi huma proprjament tailor-made għalihom.

Apparti l-wirt reliġjuż hemm ukoll il-wirt pubbliku tagħna u hawnhekk bilfors irrid niftaħar bix-xogħol enormi li sar.

Pereżempju fil-Belt Valletta, tgħaddi minn fejn tgħaddi, ħlief xogħol ta' restawr ma tarax, u dan huwa kollu parti mir-riġenerazzjoni kbira li qegħdin nagħmlu u li se nibqgħu nagħmlu sabiex is-settur tal-patrimonju kulturali tagħna, li tant huwa għal qalbna, ikompli jimxi 'l quddiem, mhux biss biex insaħħu l-prodott turistiku Malti imma wkoll biex insaħħu dak li jagħmilna Maltin u Għawdxin.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 39 tal-2019 – Ordni tal-2019 li jemenda t-Tieni Skeda li tinsab mal-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni; u

Avviż Legali Nru 40 tal-2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2019 dwar l-Amministrazzjoni Pubblika (Att Nru III tal-2019), minbarra l-artikoli 4(5) u 4(6), l-artikoli 22 sa 25, it-tnejn inklużi, u l-paragrafu 12 tal-Ewwel Skeda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 42 tal-2019 – Ir-Regolamenti tal-2019 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Valutazzjoni tal-Università;

Rapport annwali u l-istqarrijiet finanzjarji tal-Arkivji Nazzjonali ta' Malta għas-sena 2018; u

Tabella li turi l-għadd u l-iskola fejn jattendu studenti bi bżonnijiet speċjali, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9200.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 38 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Ġarr Stradali ta' Merkanzija Perikoluża bil-Vetturi bil-Mutur; u

Tagħrif dwar barrieri għal rimi ta' skart tal-kostruzzjoni, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9244.

L-ISPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq mezzi differenti tal-midja, bejn Awwissu 2017 u Diċembru 2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8727.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq mezzi differenti tal-midja, bejn l-2004 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8728; u

Tabella li turi l-għadd ta' persuni b'diżabilità, maqsuma skont l-età, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9199.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 41 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jħassru r-Regolamenti dwar il-Kumitat dwar is-Sistema ta' Infurzar Lokali; u

Rapport Annwali u Financial Statements tal-Arts Council Malta għas-sena 2016.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra fil-laqgħa tal-lum l-Erbgħa, 6 ta' Marzu 2019, tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, l-Onor.

Anthony Agius Decelis se jkun qiegħed jissostitwixxi lill-Onor.

Clint Camilleri u l-Onor.

Marthese Portelli se tkun qiegħda tissostitwixxi lill-Onor.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, għandi Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

L-ISPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President:

Il-President wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "sabiex jissostitwixxi l-Att dwar il-Protezzjoni tat-Tfal (Ħarsien Alternattiv), Kap. 569, biex jipprovdi għal ordnijiet għall-protezzjoni tal-minuri, biex jistabbilixxi ħarsien alternattiv u protezzjoni xierqa għall-minuri mċaħħda mill-ħarsien tal-ġenituri jew li huma f'riskju li hekk jiġu mċaħħda, u l-ħwejjeġ l-oħra kollha li huma anċillari jew inċidentali għal dan jew konnessi miegħu", tirrakommandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

28 ta' Jannar 2019.

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jissostitwixxi l-Att dwar il-Protezzjoni tat-Tfal (Ħarsien Alternattiv), Kap. 569, biex jipprovdi għal ordnijiet għall-protezzjoni tal-minuri, biex jistabbilixxi ħarsien alternattiv u protezzjoni xierqa għall-minuri mċaħħda mill-ħarsien tal-ġenituri jew li huma f'riskju li hekk jiġu mċaħħda, u l-ħwejjeġ l-oħra kollha li huma anċillari jew inċidentali għal dan jew konnessi miegħu".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FALZON: Sur President, bi pjaċir illum qed inressaq għad-diskussjoni Abbozz ta' Liġi li se jkun qiegħed jissostitwixxi l-Att dwar il-Protezzjoni tat-Tfal (Ħarsien Alternattiv), Kap. 569, sabiex naddattaw għan-neċessitajiet il-ġodda li għandha s-soċjetà tagħna llum kif ukoll għal sitwazzjonijiet li meta sar l-Att dwar il-Protezzjoni tat-Tfal (Ħarsien Alternattiv), jew ma konniex nafu bihom jew inkella ma konniex niltaqgħu magħhom.

Nibda biex ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi sar wara ħafna konsultazzjoni.

Biss biss inħareġ għall-public consultation darbtejn; qabel ma abbozzajnieh għall-ewwel darba, fejn għamilna konsultazzjoni mal-istakeholders kollha, kif ukoll f'Ġunju li għadda fejn kien miftuħ għal public consultation għal sitt ġimgħat sħaħ u għal darb'oħra reġgħu saru laqgħat mal-istakeholders.

Għaldaqstant dan l-Abbozz ta' Liġi huwa frott il-kontribut ta' ħafna persuni.

Il-fatt li jien u l-Onor.

Claudio Grech nidejna dan l-Abbozz ta' Liġi flimkien meta ġie ppubblikat ftit tal-ġimgħat ilu, proprju f'dan l-istess bini, juri li aħna rridu nwasslu messaġġ ċar u b'saħħtu li ż-żewġ partiti politiċi, anzi nażżarda ngħid li kull Membru Parlamentari, nixtiequ l-aħjar possibbli għat-tfal tal-lum u għat-tfal ta' għada.

Huwa f'dan l-ispirtu li jien nawgura li tkompli d-diskussjoni li se nagħmlu f'dan l-istadju u anke fl-istadju ta' Kumitat.

Il-messaġġ huwa wieħed; ejjew nagħmlu liġi tajba.

Din il-liġi ilha biex tinbidel diċennji sħaħ.

Meta wieħed jaħdem fuqha bilfors li se jħoss ċerti emozzjonijiet u naturalment ma tistax togħġob lil kulħadd f'kollox, imma jien ninsab konvint li qed nagħmlu pass 'il quddiem.

Nagħmilha ċara li b'daqshekk m'iniex qed ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa perfett u li bih se nsolvu l-problemi kollha li jeżistu f'dan il-qasam.

Lanqas mhu qed ngħid li se jogħġob lil kulħadd fl-interità tiegħu.

Sfortunatament, f'ċerti każijiet ikun hemm ċirkostanzi fejn għalkemm forsi lkoll inkunu rridu nimxu 'l quddiem - biex ma ngħidx li d-direzzjoni tkun opposta - ma nkunux fl-istess triq imma nkunu f'toroq differenti u paralleli ma' xulxin.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nenfasizza li għandna nżommu f'moħħna li aħna m'aħniex qed ngħidu li se nsolvu l-kwestjonijiet kollha li jeżistu f'dan il-qasam, imma żgur li se nagħmlu sforz kbir biex intejbu dak li għandna llum.

Sur President, illum nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li sakemm wasalna s'hawn smajna lil kulħadd, anzi biex inkun preċiż mhux biss smajna lil kulħadd għal darba darbtejn iżda aktar importanti minn hekk, tajna kas dak li smajna, speċjalment dak li dehrilna li hu fl-aħjar interess tal-poplu tagħna.

It-tfal huma parti integrali mis-soċjetà tagħna.

Ma niddejjaqx ngħid li fost il-persuni li ħadna xi ideat minn tagħhom hemm l-Onor.

Robert Cutajar, li jinsab preżenti f'din il-Kamra u li kien ġentili biżżejjed biex wara li tkellimna ftit, reġa' għadda xi suġġerimenti li kien ressaq fil-passat.

Aħna ma qgħadniex lura milli ntejbu fejn dehrilna li nistgħu ntejbu.

Appell importanti ieħor li nixtieq nagħmel u li għandu jkun il-fulkru ta' din id-diskussjoni hu li aħna u nitkellmu fuq dan l-Abbozz ta' Liġi m'għandniex naljenaw rasna u ninsew li hawnhekk qed nitkellmu fuq in-nies.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jitkellem fuq ir-relazzjonijiet, fuq l-emozzjonijiet u fuq it-tfal.

Illum m'aħniex qed nitkellmu dwar xi Abbozz ta' Liġi li qed jirregola kif wieħed għandu jġib permess.

Naturalment kull liġi għandha l-importanza tagħha imma l-liġi li se niddiskutu llum tidħol fir-relazzjonijiet intimi għax tidħol f'dawk il-każijiet fejn tant ikun hemm problemi f'relazzjoni bejn koppja li t-tfal tagħhom ikollhom saħansitra jinħarġu mill-kura tal-familja naturali tagħhom.

Sfortunatament dawn il-każijiet jeżistu u għalhekk, huwa tajjeb li qed niffaċċjawhom u naraw kif nistgħu ntejbuhom.

Biex nagħti idea, illum f'pajjiżna għandna madwar 450 tifel u tifla li mhumiex qed jgħixu fl-ambjent tal-familja naturali tagħhom u bejn wieħed u ieħor nofshom huma fostered filwaqt li n-nofs l-ieħor qed jgħixu f'dawk li jissejħu homes.

Li kieku nistgħu konna nġibu n-numru ta' tfal li mhumiex qed jgħixu mal-familja naturali tagħhom għal żero, imma dik hija xi ħaġa utopika li żgur m'aħniex se nilħquha u allura rridu nipprovdu l-aħjar mekkaniżmi possibbli fl-aħjar interess tat-tfal, għalkemm naħseb li lkoll ikollna nammettu li huwa diffiċli immens li tilleġiżla fuq relazzjonijiet personali, anke għax żgur li mhux se tkoprihom kollha kemm huma.

Madanakollu aħna rridu nimxu 'l quddiem.

Sur President, qabel ma niġi biex nelenka xi ftit punti mill-Abbozz ta' Liġi nnifsu, irrid nagħmilha ċara li din in-naħa tal-Kamra se tkun disposta li tisma' kull suġġeriment li jsir biex inkunu nistgħu ntejbu dak li hemm, anke waqt l-istadju ta' Kumitat.

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex cast in stone imma kemm issa li qegħdin fl-istadju tat-Tieni Qari kif ukoll fl-istadju ta' Kumitat, li naħseb se jkun stadju xi ftit intensiv, huwa importanti li ntejbu fejn nistgħu ntejbu.

Ma niddejjaqx ngħid, pereżempju, li din il-verżjoni li għandna quddiemna hija l-20 waħda li tħejjiet mill-konsulenti legali tagħna.

Naħseb li għamiltha ċara biżżejjed li aħna ninsabu disposti li nagħmlu tibdil imma, sfortunatament, ikolli ngħid ukoll li ċerti nies iddiżappuntawni, u dan m'iniex qed ngħidu għax naħseb li jien xi ħaġa.

Nixtieq niċċara wkoll il-fatt li għax tkun qed issir konsultazzjoni ma jfissirx li se nħallu lil min isabbat saqajh barra minn dan il-Parlament għax jaħseb li f'dan il-qasam huwa espert f'kollox.

Pereżempju jien ma nistax nifhem kif persuna li tkun ikkonsultajt magħha għal darba, darbtejn, tlieta toqgħod tgħaddi ħafna kummenti fuq il-mezzi tal-midja.

Issa jien ma nafx għal liema fini persuna tkun qed tagħmel dan; jekk hux għall-pubbliċità jew inkella biex tagħmel din il-liġi ballun politiku.

Nassigura lil kulħadd li din in-naħa tal-Kamra m'għandha l-ebda intenzjoni li tagħmel lill-qasam soċjali ballun politiku u wisq u wisq inqas m'għandha l-intenzjoni li tagħmel ballun politiku l-qasam tat-tfal.

Ċerti nies suppost imisshom jafu aħjar u jmisshom ikunu konxji tal-fatt li xi kultant fid-dinja aħjar tagħlaq ħalqek u tipprova lilek innfisek bl-azzjonijiet li tagħmel.

Issa se ngħaddi biex insemmi fuq fuq xi ftit mill-punti innovattivi li nsibu fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

L-ewwel nett nixtieq nibda billi nagħmel statement kategoriku li jagħmel dan l-istess Abbozz ta' Liġi.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jgħid ċar u tond li f'kull deċiżjoni li tittieħed, huma dejjem l-interessi tat-tfal li jridu jiġu l-ewwel u qabel kollox.

Madanakollu fl-istess waqt irrid ngħid ukoll li għalkemm il-liġi eżistenti ma kinitx tgħid dan iswed fuq l-abjad aħna dejjem hekk imxejna.

Qed ngħid dan b'mod partikolari għax min kien qed imexxi inkjesta f'każ partikolari qal – u m'iniex qed ngħid li min qal hekk qal ħażin – li kien qed iħossu qisu Salamun bi tnejn min-nies quddiemu, wieħed jiġbed lit-tfal naħa u l-oħra tipprova tiġbidhom in-naħa l-oħra.

Dawn huma sitwazzjonijiet li aħna ma rriduhomx jirrepetu ruħhom u l-ewwel interess għandu jkun dejjem dak tat-tfal.

Irrid insemmi wkoll li f'dan l-Abbozz ta' Liġi daħħalna l-prinċipju li ċerti deċiżjonijiet, jekk mhux kollha, ikunu appellabbli.

Sal-lum għandna sitwazzjonijiet fejn meta tittieħed deċiżjoni din tkun qisha l-Oraklu ta' Delfi għax minnha ma jista' jappella ħadd u ma jista' jgħid ħadd xejn fuqha, jiġifieri kif jgħidu bl-Ingliż one has to lump it.

Aħna ma naqblux ma' din il-prassi u għalhekk rajna li d-deċiżjonijiet jibdew ikunu appellabbli għax nemmnu li din hija xi ħaġa li tawgura tajjeb.

Permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qegħdin nassiguraw ukoll li jkun hemm aktar l-involviment tal-qasam ġudizzjarju.

Waqt id-drafting ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, minbarra li tkellimna mal-istakeholders u mal-Membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra, tkellimna wkoll mal-Ġudikatura u wieħed mill-punti li saru kien li għandu jkun hemm involviment akbar min-naħa tal-qasam ġudizzjarju fejn jidħlu, pereżempju, il-care orders.

Sal-lum is-sistema hi li kull care order trid tiġi akkumpanjata b'rapport b'rakkomandazzjoni mill-Ministru, ikun min ikun il-Ministru.

Issa jien l-ewwel wieħed, li l-professjoni tiegħi hi dik ta' avukat, żgur li ma nifhimx fil-qasam soċjali.

Ma nistax niċħad li dan il-Ministeru huwa għal qalbi, imma kważi kważi huwa non sequitur li fl-aħħar mill-aħħar ikun il-Ministru, ikun min ikun, li jkun irid jiffirma l-care orders minkejja li ħafna drabi ma jkunx daqshekk intiż f'dan il-qasam.

Għalhekk, f'ċirkostanzi bħal dawn aħna qed nipproponu l-involviment tal-qrati tagħna.

Ħarisna wkoll lejn realtajiet ġodda li s-soċjetà qiegħda tiffaċċja llum u ħarisna lejn dawk il-persuni li huma l-aktar vulnerabbli fost il-vulnerabbli.

Taħt din il-kategorija jaqgħu, pereżempju, l-unaccompanied minors li lanqas biss ikollhom l-għajnuna jew il-gwida ta' xi adult u allura hawnhekk aħna qed naraw li l-liġi tkun tipprovdi li apparti li jkun hemm involviment ta' qrati oħrajn, ikun hemm ukoll il-possibbiltà li l-minuri jkollu dak li qed jiġi msejjaħ bħala "special guardian".

Jien persważ li l-introduzzjoni tal-ispecial guardian f'dan l-Abbozz ta' Liġi se tiġi diskussa ħafna matul dan id-dibattitu.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qiegħed jipprovdi wkoll għal konċett relattivament ġdid, li huwa l-mandatory reporting fejn jekk wieħed ikun jaf b'xi każ fejn ikun qed isir abbuż fuq it-tfal, hu ta' liema natura hu, irid jirrapporta.

Fil-liġijiet preċedenti dan l-obbligu kien jaqa' fuq kulħadd imma aħna nafu li m'għandux ikun hekk għax dan jista' jagħti lok għal abbużi oħrajn, bħal kwestjonijiet bejn il-ġirien fejn wieħed jista' jkun qed jimbotta 'l hawn u l-ieħor ikun qed jimbotta 'l hemm.

Għalhekk f'dan l-Abbozz ta' Liġi li qed inressqu llum qed nipproponu li jkunu biss il-professjonisti li jaħdmu f'dan il-qasam li huma obbligati li jressqu każ għall-attenzjoni tal-awtoritajiet responsabbli fejn iħossu li jkun hemm bżonn.

Bħal kollox fid-dinja, irid ikun hemm element ta' bilanċ, u dan ifakkarni fil-famuż golden mean tal-Griegi li baqgħu ma sabuh qatt u wara li għaddew mill-anqas 3,000 sena għadna ma sibniehx!

Qed ngħid dan għax f'dan l-Abbozz ta' Liġi aħna qed nipproponu li jekk professjonist fil-qadi ta' dmirijietu jagħmel rapport in bona fede minħabba li jidhirlu li jista' jkun hemm abbuż u wara li jsiru l-investigazzjonijiet neċessarji jirriżulta li mhux qed jitwettaq abbuż, ma jkunu jistgħu jittieħdu l-ebda passi fil-konfront ta' dak il-professjonist.

Dan għamilnieh biex nipproteġu lill-professjonisti u ġaladarba professjonist ikun għamel dak ir-rapport in bona fede, m'għandux ikun soġġett għal xi azzjoni legali.

Huwa jkun qeda dmiru u mbagħad jekk ma jinstabu l-ebda provi li jwasslu għal dak li l-professjonist ikun qed jissuspetta, b'daqshekk ma jfissirx li xi ħadd għandu jieħu passi kontrih.

Sur President, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi naqqasna wkoll il-perjodu qabel ma l-foster carers ikunu jistgħu jagħmlu talba lill-qorti għall-addozzjoni.

Hawnhekk nixtieq niċċara xi ħaġa għax xi kultant mhux kulħadd jifhem eżattament il-bidliet li nkunu qed nagħmlu, għalkemm dan huwa nuqqas tagħna u mhux tagħhom.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li wara perjodu stabbilit, hu kemm hu, foster parent ikun jista' jaddotta lil dak it-tifel jew lil dik it-tifla li jkun qed irabbi imma jista' biss jagħmel talba lill-qorti f'dan is-sens.

Illum il-foster parents jistgħu jagħmlu talba lill-qorti għall-addozzjoni biss wara li t-tifel jew it-tifla tkun ilha tgħix magħhom mill-inqas għaxar snin, però aħna dehrilna li l-perjodu ta' għaxar snin huwa twil wisq u għalhekk naqqasnieh għal ħames snin.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u nagħti rikonoxximent lill-foster carers.

Fil-fatt ma niddejjaqx ngħid li jien personalment nippreferi li t-tfal li għandna in care jkunu għand foster carers responsabbli milli jkunu f'homes.

Din hija xi ħaġa li jien nirrikonoxxiha u ngħidha bla tlaqliq ta' xejn.

Qed nipproponu wkoll li l-foster carers jingħataw rikonoxximent għall-ħidma tagħhom.

Pereżempju, sal-lum il-foster carers ma jistgħux jiftħu kont bankarju f'isem il-minuri li jkunu qed jieħdu ħsieb.

Aħna jidhrilna li foster carer għandu jitħalla jiftaħ kont f'isem il-minuri li jkun qed jieħu ħsieb għax wara kollox hemmhekk x'aktarx li jkun qed ipoġġi flus li qed joħroġ hu stess.

Huwa veru li llum hemm il-foster care allowance, li fil-Baġit għas-sena 2018 żidnieha minn €70 fil-ġimgħa għal €100 fil-ġimgħa, jiġifieri żieda ta' aktar minn 40%, imma ninsabu konvinti li min jidħol għal din il-vokazzjoni għandu jkollu ċerti drittijiet, imbasta dak li jkun qed jagħmel ikun qed jagħmlu fl-aħjar interess tat-tfal.

Il-liġi Rumana antika kienet tgħid li wieħed irid iġib dejjem ruħu ta' bonus pater familias, jiġifieri ta' missier tajjeb ta' familja, u jien m'għandix dubju li f'ħafna każi, jekk mhux fil-każijiet kollha, hekk jiġri.

Ta' min jgħid ukoll li sal-lum biex il-foster carers isiefru mat-tfal li jkunu qed jieħdu ħsieb ikunu jridu jgħaddu minn ħafna proċeduri, fosthom li jkun irid jiffirmalhom il-Ministru, bil-konsegwenza li min jitħajjar biex isiefer f'qasir żmien mingħajr ma jkun ippjana minn qabel, ma jkunx jista' jagħmel dan.

Issa hawnhekk aħna qed ngħidu li wieħed jista' jsiefer mat-tfal li jkun qed jieħu ħsieb, imma ovvjament qabel wieħed irid jinnotifika lill-aġenzija biex ikun jista' jingħata l-kunsens.

Sur President, naħseb li wieħed mill-aktar punti b'saħħithom ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex qed jipprovdi għal dak li huwa care order biss.

Illum il-liġi qiegħda li jekk irid isir intervent f'xi każ partikolari, trid bilfors tinħareġ care order.

Issa dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipprovdi aktar minn rimedju wieħed u minbarra li qed inħarsu lejn il-care order qed inħarsu wkoll lejn ċirkostanzi fejn tkun trid tittieħed emergency order, u f'dan il-każ ma jkunx hemm għalfejn jiġi drafted rapport u jittieħed għand il-Ministru biex jiffirmah.

Ovvjament hemm ċirkostanzi fejn ikunu jridu jingħataw ċerti ordnijiet, anke bl-intervent tal-qrati, imma rridu nagħtu l-fakultà li fejn ikun hemm bżonn intervent malajr nipprovdu kemm għal dawk li huma emergency orders kif ukoll għal dawk li huma treatment orders.

Il-ħsieb ġenerali wara dan kollu huwa li l-interessi tat-tfal għandhom jiġu l-ewwel u qabel kollox.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jipprovdi wkoll biex f'ċerti każi li għandhom ċerta importanza jkun hemm il-preżenza ta' avukat tat-tfal u għalhekk, qed ngħidu li l-qorti se jkollha l-fakultà li taħtar avukat hi biex il-proċeduri jkunu jistgħu jibqgħu mexjin.

Nixtieq ngħid ukoll li aħna jidhrilna li r-responsabbiltà tal-għażla dwar il-ħatra tad-direttur responsabbli għall-protezzjoni tal-minuri m'għandhiex tkun tal-Ministru biss u f'kollox imma jidhrilna li billi din l-għażla għandha ċerta importanza, għandha ssir permezz ta' sejħa pubblika li tkun miftuħa għal kulħadd, kemm għal min qiegħed f'aġenziji kif ukoll għal min mhuwiex, imbasta dan ikollu mill-anqas ħames snin esperjenza f'dan il-qasam u jkollu xi ftit skills maniġerjali.

Aħna ma niddejqu xejn li f'każ ta' kariga li għandha ċerta importanza, niftħu r-responsabbiltà sa fejn nistgħu niftħuha.

Sur President, naħseb li l-punti prinċipali tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna semmejthom kollha, imma hemm ħafna aktar fuq xiex wieħed jitkellem u għalhekk, kif għedt diġà, naħseb li l-istadju ta' Kumitat se jkun wieħed interessanti.

Bla dubju ta' xejn irridu nassiguraw ukoll li jkun hemm ċerta speditezza fil-proċeduri.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qed issir anke reviżjoni tat-termini legali li kienu proposti f'Abbozzi ta' Liġi preċedenti.

Din hija xi ħaġa li ddiskutejnieha flimkien ma' rappreżentant tal-Ġudikatura għax inutli li ngħidu li ċerti każi jridu jiġu deċiżi mil-lum għal għada meta huwa ovvju li dan mhux se jsir.

It-termini legali tal-liġi għandhom isiru bis-sens.

Qed nissuġġerixxu wkoll li n-numru tal-membri tal-Bord ta' Reviżjoni għall-Ħarsien tal-Minuri, li se jkun ekwivalenti għas-CYPAB (Children and Young Persons' Advisory Board), jitla' minn ħamsa għal sebgħa.

Barra minn hekk, qed indaħħlu wkoll l-obbligu speċifiku li wieħed minn dawn il-membri jkun psikologu b'warrant, jiġifieri jkun xi ħadd li verament huwa intż f'dan il-qasam.

Sur President, naħseb li l-punti prinċipali li kelli nagħmel għamilthom kollha u issa jonqos biss li nagħmel żewġ punti tal-aħħar.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum se jkun qiegħed jissostitwixxi tliet liġijiet oħra għax qed jiiġbor flimkien il-qasam tal-ħarsien tat-tfal, il-care orders u l-fostering.

Qed noqogħdu attenti li nipprovaw nikkonsolidaw u fejn hu possibbli nissimplifikaw.

Bħalma għedt fil-bidu tal-intervent tiegħi, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed nipprovaw intejbu ċ-ċirkostanzi li jaqgħu taħt dan il-qasam, li huma emozzjonali ħafna.

Min jaħdem f'dan il-qasam jaf – u llum jien bdejt nidrah ftit ukoll – li mhux faċli li tipprovdi soluzzjoni mil-lat legali għas-sitwazzjonijiet kollha li l-bniedem fl-infinezza tiegħu jirnexxilu joħloq, u din hija xi ħaġa li rridu nżommuha f'moħħna.

Nistqarr li għalija personalment il-care orders huma l-aktar ħaġa li ddejjaqni fix-xogħol tiegħi.

Veru li meta jinħareġ care order l-iskop ikun li nipproteġu lil dak li jkun, iżda ara ma taħsbux li huwa pjaċir għalina li noħorġu lil xi ħadd mill-ambjent tal-familja naturali tiegħu u npoġġuh xi mkien ieħor, u din qed ngħidha għax nesperjenzaha.

Li kieku nista' ma nagħmilha qatt, imma meta jkolli rapport miktub mill-professjonisti li qed jgħid illi huwa fl-interess tat-tfal li ma nħallux is-sitwazzjoni kif inhi, jien inħossni obbligat li noqgħod fuq ir-rapport ta' dawn l-esperti, li wara kollox huma familjari ma' dawn il-każi aktar minni.

Anzi issa bdejt nidra xi ftit, imma emmnuni li huwa verament diffiċli li tiffirma care order.

Ma niddejjaqx ngħid li ġieli ġew mumenti, partikolarment meta kont għadni nilħaq Ministru responsabbli minn dan il-qasam, fejn kont naqsam qalbi, u din hija l-attitudni li għandna nieħdu fil-qasam soċjali, għalkemm żgur li qatt m'aħna se nkunu perfetti.

Fl-aħħar nett nixtieq nirringrazzja lil kull min ikkonsultajna miegħu.

Nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lil żewġ avukati; lill-avukat Dr Andy Ellul, li kien involut fil-konsultazzjoni kollha ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, u lill-avukat Dr Micallef Figallo li għen ħafna wkoll f'dak li għandu x'jaqsam mad-drafting tal-istess Abbozz ta' Liġi.

Nixtieq nirringrazzja pubblikament lit-tnejn li huma għax li ma kienx għalihom u għal persuni oħrajn li għenuna, ma konniex naslu.

Nawgura wkoll li nkomplu naħdmu fl-ispirtu li kellna s'issa għax permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi rnexxielna noħolqu ċertu rapport – m'iniex qed ngħid li ma kienx hemm rapport sabiħ, imma issa hemm aktar – ma' social workers u ma' counsellors, eċċ. Din hija xi ħaġa li verament nieħu pjaċir nirrimarka dwarha.

Sur President, nirringrazzja wkoll lill-Onor.

Robert Cutajar li ta xi suġġerimenti, lill-Onor.

Claudio Grech li naħseb se jitkellem warajja u lil kull min se jieħu sehem f'dan id-dibattitu.

Aħna ma naqblux dejjem fuq kollox u żgur li m'aħniex se nogħġbu lil kulħadd, imma dejjem żammejna prinċipju wieħed u ċar; kull deċiżjoni trid tittieħed l-ewwel u qabel kollox fl-aħjar interess tat-tfal tagħna.

Aħna qegħdin hemm biex nittutelaw.

Hawn min jgħid li t-tfal huma l-futur ta' għada imma jien immur pass oltre u ngħid li t-tfal tagħna huma parti mis-soċjetà tagħna u bla dubju se jkunu parti akbar mis-soċjetà ta' għada.

Kollha kemm aħna għandna l-obbligu sagrosant li naħdmu biex kemm jista' jkun ikollna inqas każijiet ta' problemi soċjali milli għandna llum u fuq kollox, kif anke jgħid dan l-Abbozz ta' Liġi, ilkoll kemm aħna npoġġu verament l-interess tat-tfal l-ewwel u qabel kollox.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra biex nirrapporta dwar ix-xogħol tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Fil-5.05 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Abbozz Nru 56 – għadda mill-Kumitat b'emendi.

Nirringrazzjak.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Rimarki.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, illum qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi li jirrigwarda suġġett li huwa għal qalb ħafna mid-Deputati ta' din il-Kamra, jekk mhux għal qalb kull Deputat, għaliex jirrigwarda l-politika dwar il-protezzjoni tat-tfal.

Dan huwa suġġett illi tista' tgħid jirifletti kunsens totali dwar l-għanijiet li qegħdin niddiskutu.

Aspett sabiħ li naħseb ħafna drabi ninjoraw f'din il-Kamra huwa li ż-żewġ partiti politiċi għandhom ħafna common grounds fejn jidħol l-aspett tal-ħajja.

Issa meta qed nitkellem fuq l-aspett tal-ħajja m'iniex qed nintrabat biss mas-suġġett tal-abort imma mal-aspett tal-ħajja b'mod ġenerali, jiġifieri dak li jagħmel il-ħajja dik li hi, dak li jikkostitwixxi l-ħajja u l-mod kif il-Membri ta' din il-Kamra jgħożżu l-ħajja.

Meta ftit aktar minn sena ilu ngħatajt ir-responsabbiltà li nsegwi dan is-settur u bdejt nipprova nibni qafas politiku effettiv bil-limitazzjonijiet kollha tagħna, kull meta għamilt preżentazzjoni dwar il-politika marbuta mat-tfal, dejjem irreferejt għal kwotazzjoni partikolari u ġaladarba llum qed nitkellmu fuq Abbozz ta' Liġi li ilu biex isir, se nieħu l-okkażjoni biex nerġa' nirreferi għaliha.

Din hija kwotazzjoni ta' Nelson Mandela.

Huwa kien ifakkar kostantement illi r-ruħ ta' soċjetà hija riflessa fil-politika li jkollha fuq it-tfal.

Fil-fatt Nelson Mandela kien jgħid hekk:

Naħseb huwa kruċjali li nitilqu minn dan il-punt biex inpoġġu dan kollu f'kuntest; dak li se nkunu qed nilleġiżlaw fl-aħħar ta' dan id-dibattitu huwa riflessjoni u mera tas-soċjetà tagħna u aħna għandna obbligu kbir li naraw kif dik il-mera se tkun qed tirrifletti r-ruħ ta' dan il-pajjiż.

Jien ma nemminx li din hija liġi bħall-oħrajn, u aktar ma taqra din il-liġi aktar tibda tirrealizza kemm għandha implikazzjonijiet wesgħin għax minn naħa tkun tixtieq li l-liġi kienet iqsar biex il-qafas tagħna jkun aktar enabling u min-naħa l-oħra tkun tixtieq li l-liġi kienet usa' biex tkopri aktar każijiet u aktar ċirkostanzi li wieħed jibda jiffaċċja ta' kuljum.

Sur President, nixtieq nesprimi wkoll l-apprezzament tiegħi għall-avukati li ħadmu fuq dan l-Abbozz ta' Liġi għax, tagħmel x'tagħmel u tħares fejn tħares, żgur li se jkollok diffikultà biex issib bilanċ dwar liema estent ta' dettall se jidħol f'din il-liġi.

Jien nemmen li d-dritt tat-tfulija mhuwiex qiegħed hemm biex nitkellmu fuqu biss.

It-tfal kollha għandhom dritt għal tfulija sabiħa, għal tfulija kuntenta u għal tfulija normali.

Dan kont għedtu wkoll meta flimkien mal-kollega l-Ministru Michael Falzon, varajna dan l-Abbozz ta' Liġi.

Hawnhekk se nagħmel parentesi żgħira billi nirriferi għal xi ħaġa li se nkunu qed inressquha matul il-ġimgħat u x-xhur li ġejjin.

Jien nemmen li għandna ħafna tfal li jaqgħu barra mill-provvedimenti ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jiġifieri filwaqt li mhux neċessarjament se jkunu kkonsidrati taħt din il-liġi l-ġdida, it-tfulija tagħhom qed tiġi ppreġudikata minħabba, pereżempju, aspett li issa tista' tgħid li nfirex f'kull livell u f'kull settur.

Qed nirreferi għall-bullying.

Aħna, bħala politiċi, għandna obbligu li anke bħala spin-off minn din il-liġi, mhux biss infasslu policies imma nilleġiżlaw qafas aktar b'saħħtu u aktar leġiżlattiv li jirrikonoxxi dan il-fenomenu u jirrikonoxxi li l-problemi fit-tfulija mhumiex biss marbutin ma' dawn l-każijiet li qed nikellmu fuqhom illum, li huma każijiet in extremis.

Jeżistu wkoll każiijet f'areas oħrajn.

Kif għedt meta akkumpanjajt lill-kollega tiegħi biex ivara l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, jien nemmen li bħala Deputati għandna l-obbligu li naraw illi l-ebda tifel jew tifla ma tinsterqilhom it-tfulija tagħhom.

Minnha nnifisha t-tfulija hija intiża li tkun perjodu sabiħ u li matulu l-persuna tkun tista' tifforma l-karattru tagħha.

Fil-fatt, kull ġenitur jara li kemm jista' jkun dak li hu ikrah jew ħażin jieħdu fuqu hu sabiex jipproteġi t-tfulija tat-tfal tiegħu.

It-tfulija tagħmel ukoll parti essenzjali mill-futur ta' pajjiżna.

Ma ninsewx li t-tfulija hija wkoll il-perjodu li fih se jkunu qed jikbru dawk li se jkunu qed imexxu lil pajjiżna għada.

Għalhekk nemmen li rridu npoġġu l-liġi li qed niddiskutu llum f'dan il-kuntest.

L-implikazzjonijiet finali ta' dak li qegħdin nagħmlu f'dan l-Abbozz ta' Liġi llum iridu jkunu implikazzjonijiet li aħna qed naħsbu fihom, jiġifieri mhuwiex biżżejjed illi naraw li l-għanijiet tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jintlaħqu imma rridu naraw ukoll li mmorru oltre billi nippromwovu aktar l-idea ta' tfulija sabiħa.

Fil-fatt, huwa f'dan il-kuntest li l-Oppożizzjoni ħadet l-atteġġjament politiku li ħadet.

Kien hemm min staqsieni kif aħna bħala Oppożizzjoni diġà qed nappoġġjaw lill-Gvern fuq dan l-Abbozz ta' Liġi meta għadna lanqas biss bdejna niddiskutuh fil-Parlament.

Aħna għamilna dan il-pass għal żewġ raġunijiet; l-ewwel nett għax il-Gvern kien qed jgħaddilna d-draft ta' dan l-Abbozz ta' Liġi waqt li kien qed jevolvi, u t-tieni għax minnu nnifsu dan l-Abbozz ta' Liġi diġà jipprovdi ammont sinifikanti ta' titjib fuq dak li hemm illum.

Ovvjament dan bl-ebda mod ma jfisser li aħna m'aħniex se nipprovaw inkomplu ntejbu dan l-Abbozz ta' Liġi.

Tant hu hekk li llum jien nixtieq niddedika l-parti l-kbira tal-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi prinċipalment biex nelenka dawk l-aspetti li aħna naraw li għandhom ikunu aħjar jew li għad għandna dubji dwarhom f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Għandna nassiguraw li l-aspetti prinċipali jkunu kollha f'dan l-Abbozz ta' Liġi u ma nistgħux niżbaljaw f'dan ir-rigward.

Huwa importanti li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jpoġġi lil dan is-settur fuq saqajn stabbli u prevedibbli ħalli kull stakeholder, kull persuna interessata u kull parti milquta tkun tista' tirrelata miegħu.

B'hekk biss nistgħu nassiguraw li meta dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi implimentat fil-prattika jkun jista' jwassal għal ġid dirett fil-qasam soċjali.

Sur President, ġeneralment f'dan it-tip ta' diskorsi l-apprezzamenti nħalluhom lejn l-aħħar, però jien xtaqt nibda billi nuri l-apprezzament tiegħi lejn is-soċjetà ċivili, li pparteċipat f'dan il-proċess konsultattiv u li tkellmet kemm-il darba anke mal-Oppożizzjoni.

Fil-fatt, peress li jien m'għandix background tekniku f'dan il-qasam nista' ngħid li dan kien proċess fejn tgħallimt ħafna għax smajt ħafna perspettivi differenti.

Xi ħaġa li forsi mhux kulħadd jirrealizza f'dan is-settur hija li għalkemm l-għan huwa komuni, ħafna drabi l-metodi li wieħed juża biex jasal għal dak il-għan ikunu kompletament differenti.

Fi kliem ieħor, għalkemm l-istakeholders kollha jkollhom l-istess għan, mhux dejjem ikunu qed jaqblu fuq il-mod kif jistgħu jaslu għal dak l-għan u ngħid għalija, fuq livell personali, dan minnu nnifsu kien proċess ta' tagħlim ukoll.

Nixtieq nesprimi wkoll l-apprezzament tiegħi għall-professjonisti li jaħdmu fil-qasam soċjali.

Qed nirreferi għas-social workers.

Il-professjoni tagħhom, minħabba li minnha nnifisha tesiġi li dak li jkun jaħdem fis-silenzju, ma tingħatax ir-rikonoxximent li jixirqilha.

Fil-fatt meta titkellem mas-social workers, b'mod partikolari ma' dawk li jkunu on the front line, jiġifieri dawk li ta' kuljum, filgħodu u filgħaxija, jiffaċċjaw każijiet soċjali li jkunu ta' ċerta diffikultà, u mbagħad tara r-rimunerazzjoni kif ukoll il-kondizzjonijiet tax-xogħol li għandhom, tirrealizza li dawn huma dawk li l-Ingliżi jsejħulhom unsung heroes.

Dawn il-persuni jagħtu kontribut enormi lis-soċjetà tagħna u żgur li din il-Kamra għandha tirrikonoxxi x-xogħol imprezzabbli li jagħmlu.

Nemmen ukoll li dawk il-persuni kollha li jagħtu għożża u kura alternattiva kif ukoll jipprovdu saqaf lil dawk it-tfal li jkunu għaddejjin minn ċerti ċirkostanzi, kemm jekk dawn ikunu ġenituri kif ukoll jekk ikunu ħaddiema f'istituzzjonijiet, mhux biss għandhom ikunu apprezzati imma għandhom jitpoġġew fiċ-ċentru tal-proċess kollu li aħna qegħdin inressqu tramite dan l-Abbozz ta' Liġi.

Dan għas-sempliċi raġuni li dawn il-persuni mhux biss qed jgħinu lil dawn it-tfal imma qegħdin ukoll jagħtu opportunità lil dawn it-tfal li jgawdu t-tfulija tagħhom.

Dan ifisser li dawn il-persuni qed jagħtu kontribut soċjali sostanzjali.

Kif qal il-Ministru, dan l-Abbozz ta' Liġi nbidel kemm-il darba u għandna diversi verżjonijiet tiegħu.

Fil-fatt, l-ewwel verżjoni kienet saret meta l-E.T. l-President ta' Malta kienet il-ministru responsabbli mill-politika soċjali, imbagħad it-tieni verżjoni saret lejn l-aħħar tal-leġiżlatura preċedenti u baqgħet ma ġiet fis-seħħ qatt.

Issa għandna din il-verżjoni.

Għalhekk huwa importanti li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum nassiguraw li mhux biss intejbu fuq dak li hemm, imma nieħdu wkoll l-opportunità biex nagħmlu l-passi li jmiss sabiex kemm jista' jkun ikollna liġi li tipprovdi u tkopri l-aktar firxa wiesgħa ta' ċirkostanzi li għandna bżonn nipproteġu lit-tfal minnhom.

Sur President, ta' min jgħid li l-grupp parlamentari Nazzjonalista ddiskuta dan l-Abbozz ta' Liġi u kien hemm qbil unanimu fuq il-punti prinċipali li aħna rridu nressqu 'l quddiem u kien hemm ukoll qbil mal-qafas eżistenti tal-liġi.

Għaldaqstant aħna se nappoġġjaw dan l-Abbozz ta' Liġi però m'aħniex se nieqfu hemm.

Kemm waqt dan l-istadju tat-Tieni Qari u aktar u aktar fl-istadju ta' Kumitat, se nressqu sensiela ta' proposti – dawn aktar huma proposti milli bidliet – li huma intiżi kollha kemm huma biex jindirizzaw tliet elementi loġiċi.

L-ewwel element huwa dak li nassiguraw li l-interess tat-tfal mhux biss ikun qed jittieħed inkonsiderazzjoni f'kull deċiżjoni imma li l-interess tat-tfal ikun interess suprem fuq kull deċiżjoni oħra, fuq kull interess ieħor u fuq kull dritt ieħor.

Nemmen li rridu nagħmlu enfasi kbira biex dan l-interess suprem jiġi rifless across the board.

It-tieni element huwa dak li ġaladarba tittieħed deċiżjoni u jkun hemm direzzjoni fuq il-futur ta' tifel jew tifla, dik id-direzzjoni għandha tiġi riflessa fil-prattika b'mod permanenti kemm jista' jkun malajr u mingħajr dewmien.

It-tielet element huwa dak li filwaqt li l-ġenituri naturali tat-tfal jingħataw l-appoġġ u ċ-ċans kollu biex jaġġustaw il-pożizzjoni tagħhom għal uliedhom, dan m'għandux jirriżulta f'li t-tfal ikollhom iħallsu l-prezz ta' dak l-aġġustament permezz tat-tfulija tagħhom.

Għalina bħala Oppożizzjoni dawn huma tliet prinċipji kardinali li huma mibnijin fuq dak kollu li se nitkellmu dwaru.

Għalina dawn it-tliet elementi bażiċi huma l-litmus test ta' kull artiklu ta' din il-liġi u se naraw li nkunu qegħdin nolqtuhom kollha f'kull ħin.

Ma rridx ninftiehem li qed ngħid illi l-liġi eżistenti mhijiex qiegħda tagħti kas dawn l-elementi, imma l-liġi hija twila u hemm ħafna granular details ġo fiha.

Għalhekk ħsibt biex matul dan l-intervent insemmi xi aspetti u elementi li hawn f'dan l-Abbozz ta' Liġi u li aħna naħsbu li għandhom jiġu riflessi aħjar, anke jekk imbagħad jiġu regolati permezz ta' regolamentazzjoni sussidjarja.

Ħalli nibda nelenka ftit minn dawn il-punti biex nagħti eżempji ta' dak li se nkunu qegħdin nitkellmu dwaru anke fl-istadju ta' Kumitat.

L-ewwel punt li għandna aktar huwa prinċipju bażilari.

Wieħed jista' jargumenta li what's in a name?", però aħna nemmnu li din il-liġi trid tkun liġi dwar it-tfal filwaqt li dan l-Abbozz ta' Liġi jirriferi għall-minuri.

Wieħed jista' jgħidlek li l-minuri huma tfal però aħna nemmnu li din għandha tkun liġi dwar it-tfal.

Meta jien qrajt l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna għal darba, darbtejn, tliet darbiet, erba' darbiet u ħames darbiet, punt li baqa' jħassibni u li baqa' at the back of my mind huwa kif l-applikazzjoni u l-proviżjonijiet tal-liġi japplikaw f'każijiet fejn fuq naħa jkollok tfal ta' seba' snin u tmien snin filwaqt li fuq in-naħa l-oħra jkollok tfal ta' 15-il sena.

In-natura u l-proviżjonijiet tal-liġi mhux neċessarjament japplikaw l-istess għal etajiet differenti, b'mod partikolari fir-rigward ta' kif wieħed jittratta mat-tfal u ta' kif jitmexxa l-proċess.

Jien nemmen li l-focus tal-liġi jrid ikun marbut mat-tfal, anke fit-titolu tal-liġi.

It-tieni, għalkemm diġà hemm xi riferenzi żgħar, trid issir riferenza ħafna akbar u jidħlu provvedimenti aktar b'saħħithom b'rabta mat-tarbija fil-ġuf u ma' kif it-tarbija fil-ġuf tingħata protezzjoni anke taħt din il-liġi.

Aħna nemmnu li mhuwiex biżżejjed li ż-żewġ partiti politiċi jgħidu li huma kontra l-abort; nemmnu li rridu mmorru oltre minn hekk billi nistabbilixxu provvedimenti aktar ċari u b'saħħithom bil-għan li jipprovdu l-protezzjoni lil min huwa l-aktar vulnerabbli.

Ġaladarba lkoll naqblu li l-ħajja tibda mill-konċepiment, allura żgur naqblu li t-tarbija fil-ġuf għandu jkollha l-protezzjoni neċessarja anke taħt din il-liġi.

Punt ewlieni ieħor li aħna se nkunu qed inressqu u li fuqu tista' tgħid li prattikament hemm qbil bejn l-istakeholders kollha jirrigwarda l-bżonn li tittejjeb il-governanza u l-istruttura ta' governanza li ġiet stabbilita fil-leġiżlazzjoni.

Għalkemm min-naħa tal-Ministru kien hemm l-indikazzjoni li d-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri se jiġi magħżul permezz ta' sejħa pubblika, aħna nemmnu li f'dan is-settur ma jagħmilx sens li nibqgħu bis-sistema antika u skaduta fejn prattikament kull persuna fil-proċess kollu u fl-istrutturi kollha minn fuq s'isfel, għajr għal persuna waħda, tiġi appuntata politikament.

Jien nemmen li għandna nużaw dan is-settur biex nagħmlu qabża f'dan is-sens.

Jekk hemm settur li żgur qiegħed għal qalb kulħadd huwa dan is-settur u għalhekk, nemmen li għandna nagħmlu commitment bejnietna biex in-nies li jiġu appuntati ma jiġux appuntati b'sistema partiġjana purament għaliex persuna tkun ta' kulur politiku jew ieħor.

Il-kriterji li għandhom jintużaw huma dawk tal-professjonalità, tal-integrità u tal-esperjenza speċjalizzata li l-persuna jkollha f'dan il-qasam.

Dan il-qasam żgur li m'għandux bżonn li jkollu appointments partiġjani u żgur li m'għandux bżonn li jkollu xi forma ta' influwenza politika.

Wara kollox ilkoll nafu li kull fejn hemm influwenza partiġjana, din qed tħalli l-problemi warajha.

B'rabta ma' dan ngħid li jien nemmen li għandna ndaħħlu wkoll element akbar ta' checks and balances fil-mod ta' kif joperaw id-diversi istituzzjonijiet li jeżistu.

Lili jinkwetawni b'mod partikolari d-diversi rwoli li hemm fl-istess aġenzija b'interessi differenti għax ma nafx kemm dawn se jservu ta' benefiċċju għat-tfal.

Fl-opinjoni tiegħi, sakemm fl-istess organizzazzjoni se jibqa' jkollna rwoli li minnhom infushom huma intiżi sabiex wieħed iservi ta' kontropiż għall-ieħor, m'aħniex se naslu għar-riżultat li qed nitolbu.

Dan qed ngħidu b'mod partikolari għal meta wħud minn dawn il-karigi jkunu appuntati b'mod dirett mill-ministru responsabbli għal dan is-settur, ikun min ikun il-ministru.

Għalhekk, issa li qed nersqu biex nagħmlu dan il-pass tant b'saħħtu li ndaħħlu ċerti provvedimenti fil-liġi, nemmen li dan mhuwiex il-mod kif nagħmlu l-affarijiet u għalhekk għandna naraw li nindirizzaw dan il-punt ukoll.

Nemmen ukoll li fir-rigward taċ-checks and balances irridu ndaħħlu metodi ta' rapportaġġ u ta' verifiki għal meta l-individwi jħossu li huma milqutin b'mod ħażin bl-atteġjament ta' xi service provider.

M'hemmx dubju li rridu nagħtu wkoll aktar prijorità u fiduċja lill-professjonisti li jaħdmu f'dan il-qasam, b'mod partikolari lil dawk li huma lesti li joħolqu non-governmental organisations (NGOs) biex jipprovdu dawn is-servizzi.

B'hekk nibdew nersqu lejn mudelli internazzjonali fejn is-sussidjarjetà tkun ħafna akbar f'dan is-settur u b'hekk inkunu qed ninkoraġġixxu wkoll li jiżviluppa t-tielet settur.

Jien ma naqbilx li għandu jibqa' jsir kollox minn aġenzija waħda tal-istat, anzi fl-opinjoni tiegħi l-istat huwa obbligat li jara li l-qasam soċjali f'pajjiżna jevolvi aktar filwaqt li t-tielet settur, jiġifieri dak is-settur tan-"not for profit", jingħata aktar inċentiv biex jiżviluppa, jinvesti u jibda jipprovdi dawn is-servizzi b'mod separat mill-istat taħt l-enabling framework li tkun qed tħaddem l-Awtorità Maltija dwar l-Istandards, ġaladarba issa għandna din l-Awtorità.

It-tielet punt li nixtieq nagħmel huwa marbut mad-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri li, fl-opinjoni tiegħi, għandu rwol kruċjali.

Meta wieħed jara l-elenku tal-poteri u tar-responsabbiltajiet li għandu dan id-Direttur isib li se jiġi appuntat wara sejħa pubblika.

Dan huwa tajjeb.

Madanakollu nixtiequ naraw xi tibdil fir-rekwiżiti li għandu jkollu dan id-Direttur, bħal pereżempju aktar esperjenza u aktar kwalifiki, imma dak huwa purament materjal ta' dettall.

Biss, fuq livell aktar importanti nipproponu li l-istituzzjoni tad-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri tkun separata mill-aġenziji li jipprovdu s-servizzi.

Jekk wieħed iħares lejn id-diċitura tal-liġi jirrealizza kemm id-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri għandu rwol fundamentali.

Fil-fatt, wieħed jista' jgħid li r-rwol tad-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri huwa ċentrali, tant li l-integrità tal-liġi kollha ddur madwaru.

Għalhekk jien inħoss li għandna nagħmlu l-pass li jmiss illi l-istituzzjoni tad-Direttur għall-Protezzjoni tal-Minuri ssir istituzzjoni separata u b'hekk, nibdew indaħħlu element ta' checks and balances bejn id-diversi stakeholders f'dan il-proċess.

Forsi din hija proposta radikali, però fid-dawl tal-importanza ġusta li tagħti l-liġi lil dan ir-rwol nemmen li jekk nagħmlu dan il-pass kuraġġuż 'il quddiem, inkunu qed nassiguraw ruħna li qed nagħmlu pass fid-direzzjoni t-tajba u li żgur se jsib l-appoġġ ta' ħafna mill-organizzazzjonijiet li jaħdmu f'dan is-settur.

Ir-raba' punt ewlieni tiegħi - u għamel referenza għalih anke l-Ministru fl-introduzzjoni għal dan l-Abbozz ta' Liġi - huwa marbut mat-tempestività li bih tittieħed l-azzjoni.

Fil-bidu għedt kemm huwa importanti li ma nħallu lil ħadd iċaħħad lil xi tifel jew tifla mit-tfulija tagħhom, però t-tfulija hija xi ħaġa temporanja u allura meta xi ħadd jibda jnaqqar dik it-tfulija, ikun qiegħed inaqqar perjodu definit u relattivament qasir.

Għal din ir-raġuni jien nemmen li għandna nerġgħu nħarsu lejn ċerti timeframes li hemm fl-Abbozz ta' Liġi għax inħoss li xi kultant it-timeframes li hemm huma aktar intiżi biex jakkomodaw lill-istituzzjonijiet milli biex jirriflettu l-importanza, is-sensittività u l-urġenza li jkun hemm marbuta mal-każijiet li jitressqu.

Jien nifhem li hemm bżonn ta' capacity building, anke fir-rigward tal-ġudikanti f'dan il-proċess, però nħoss li ġaladarba skont dak li jgħid il-Gvern aħna qegħdin fi żmien li finanzjarjament nistgħu nagħmlu ċerti spejjeż addizzjonali, żgur li l-Gvern u l-istat m'għandhomx jixxaħħu milli jagħmlu l-istrutturi neċessarji għal dan il-qasam ħalli nkunu nistgħu npoġġuhom fuq sisien sodi.

Nemmen li t-termini, b'mod partikolari dawk proċedurali li hemm fl-Abbozz ta' Liġi, iridu jitqassru aktar sabiex inkunu nistgħu verament nuru bil-prattika u bil-provi kif aħna nistgħu naġixxu f'qasir żmien meta jkun hemm dawn it-tip ta' ċirkostanzi.

Sur President, il-ħames punt tiegħi huwa marbut mal-permanenza.

Nerġa' ngħid li fl-Abbozz ta' Liġi hemm numru ta' passi li huma fid-direzzjoni t-tajba u li bla dubju se jwasslu għal titjib sostanzjali fir-rigward tal-permanenza, però naħseb li aħna rridu nħarsu lejn il-permanenza mhux tant mill-ottika ta' dak li nippreskrivu fil-liġi, però aktar mill-ottika ta' x'inhi x-xewqa u x'inhu l-interess suprem tat-tfal.

Il-Ministru semma li l-perjodu li issa l-foster carers iridu jistennew biex jagħmlu talba għall-addozzjoni niżel minn għaxar snin għal ħames snin, imma jien inħoss li anke hawnhekk, ġaladarba foster carer ikun diġà għamel perjodu twil fejn wera appoġġ, għamel ħidma u ta għożża lil dawn it-tfal, aħna għandna naraw li l-perjodu jkun marbut mal-interess suprem tat-tfal.

Prattikament ħames snin fit-terminu tat-tfulija jistgħu jfissru tfulija sħiħa u għalhekk, nemmen li għandna nħarsu lejn dan il-perjodu, niddiskutuh mal-persuni u mal-organizzazzjonijiet fis-soċjetà ċivili li jiffaċċjaw dawn il-każijiet u naraw li l-permanenza tkun waħda smooth b'mod li ma tirriżultax f'kedda għall-foster parents.

Fl-aħħar mill-aħħar il-permanenza għandha twassal biex l-interess suprem tat-tifel jew tat-tifla jitpoġġa verament qabel kull konsiderazzjoni oħra.

Sur President, punt ewlieni ieħor huwa li aħna nixtiequ aktar dettall u forsi aktar sustanza fl-irwol tal-foster carers.

Jien naf li l-Ministru jirrispetta lill-foster carers imma, sfortunatament, ilkoll nafu kif kienu jiġu trattati l-foster carers.

U dan nafuh mhux minn dak li jgħidulna n-nies jew mill-aneddoti li nisimgħu u li m'għandix dubju li jisma' kull politiku, imma minn dak li ħareġ mill-inkjesta li għamel l-Imħallef Michael Mallia fuq talba tal-Onor.

Tant kien ikun hemm animożità u tant il-foster carers kienu jiġu mpinġija bħala dawk li qegħdin fuq in-naħa l-oħra tal-fence li meta wieħed jaqra r-rapport tal-inkjesta jiġi bejn ħaltejn dwar x'inhi l-motivazzjoni li wieħed seta' jkollu biex jasal li jittratta lil dawn il-persuni, li jagħtu tant għall-benessere ta' dawn it-tfal, b'dan il-mod.

Din hija xi ħaġa li għadni ma nistax nifhimha sal-lum.

Huwa veru li hawnhekk jista' jinġieb l-argument ta' Salamun, però jien ma nistax nifhem kif ikollok foster parents li jagħtu tant minn ħajjithom, li jagħtu tant mill-ġid materjali tagħhom, li jagħtu tant mill-ħin tagħhom u li ħafna drabi jkunu qed jieħdu ħsieb każijiet li jkunu komplikati minnhom infushom, imbagħad minflok ma kienu jsibu istituzzjonijiet u soċjetà li jilqgħuhom kienu jsibu organizzazzjonijiet u soċjetà li, sfortunatament, jantagonizzawhom.

Għalhekk, illum jien nieħu pjaċir li anke l-Assoċjazzjoni Nazzjonali Maltija tal-Foster Care qed tirrikonoxxi li l-Ministru preżenti, l-Onor.

Michael Falzon, iħares lejn il-foster carers b'ottika kompletament differenti, però nemmen li issa dik l-ottika rridu nsaħħuha permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum.

Irridu nsaħħu l-informazzjoni li jkollhom aċċess għaliha, irridu nsaħħu l-komunikazzjoni li l-foster carers għandhom dritt għaliha, irridu nsaħħu t-tagħrif li huma jingħataw dwar it-tfal u fil-proċess irridu insaħħu wkoll il-parteċipazzjoni tal-foster carers b'mod attiv u mhux b'mod passiv jew by second-hand information.

Jien nemmen li għandna nieħdu anke l-opportunità li nimbottaw biex ikun hawn anke NGOs li jipprovdu servizzi għall-foster care.

Huwa b'hekk biss li nkunu nistgħu nifirxu s-sussidjarjetà ta' dan is-settur b'mod sħiħ u b'mod komplet.

Sur President, issa se nsemmi punt li jien personalment nemmen ħafna fih, u forsi għalkemm wieħed jista' jaħseb li dan li se ngħid huwa xi ħaġa naturali, hemm partijiet fl-Abbozz ta' Liġi li nixtieq li jiġu riveduti f'dan ir-rigward.

Dan huwa l-punt illi t-tfal għandhom id-dritt li jinstemgħu.

M'hemmx għażla dwar jekk it-tfal għandhomx jinstemgħu jew le u m'hemm ħadd li jista' jiddeċiedi jekk jismagħhomx jew le.

It-tfal għandu jkollhom id-dritt speċifiku li jinstemgħu kemm fil-liġi kif ukoll fil-proċess kollu u mhux jekk xi ħadd jiddeċiedi li għandhom il-kapaċità jew sens biżżejjed li jinstemgħu.

Għalija huwa importanti ħafna li ma jkunx ħaddieħor li jiddeċiedi jekk tifel jew tifla għandhomx jinstemgħu imma t-tfal għandu jkollhom id-dritt li jinstemgħu, b'mod partikolari għal dak li għandu x'jaqsam mal-involviment tagħhom meta jkun qed isir il-care plan tagħhom kif hemm stipulat fl-Abbozz ta' Liġi, li se nidħlu aktar fih fl-istadju ta' Kumitat, kif ukoll jekk kemm-il darba jkun hemm bżonn li dan il-pjan jinbidel.

Dan il-punt iwassalni għal punt ieħor li jirrigwarda l-avukat tat-tfal.

Dan huwa pass importanti 'l quddiem, però aħna nixtiequ naraw dan il-pass marbut ma' definizzjoni ħafna usa' u aktar tassattiva għal dak li jien qed nifhem li fil-liġi huwa l-ispecial guardian, fejn hemmhekk ma jkollniex biss lill-avukat tat-tfal imma jkollna wkoll lill-ispecial guardian.

Dan huwa mudell taċ-children's guardian li hemm fl-Ingilterra taħt il-CAFCASS (Children and Family Court Advisory and Support Service) fejn il-guardian jappunta lill-avukat u jkun involut mill-ewwel ġurnata tal-każ u mhux aktar tard meta l-interessi tat-tifel jew tifla jistgħu jkunu diġà bdew jiġu milquta.

L-ispecial guardian ikun qiegħed isegwi l-interess tat-tfal throughout, jiġifieri huwa ma jarax biss il-brief tal-avukat tat-tfal imma jara l-interess tat-tfal anke fil-pożizzjonijiet li jkun qiegħed jittrażmetti lill-avukat tat-tfal stess.

Biex inkun fair mad-drafting u ma' dak li ressaq il-Gvern, nerġa' ngħid li fl-Abbozz ta' Liġi diġà hemm referenza għall-ispecial guardian, u l-proposta tagħna hi li l-funzjoni tal-ispecial guardian tiġi definita b'mod aktar amplifikat filwaqt li l-introduzzjoni tiegħu tkun aktar tassattiva.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel jirrigwarda ċ-Children's House, li naħseb illi se tkun waħda mill-aktar legati importanti ta' din il-liġi.

Nemmen li ċ-Children's House se tkun importanti ħafna, però rridu nassiguraw li nwaqqfuha kif għandu jkun u ma jkunx hemm half measures fil-mod kif issir.

Qed ngħid dan għax f'dan il-każ aħna m'aħniex qegħdin sempliċement nipprovdu binja imma qegħdin nipprovdu l-qafas li fih irid jiġi trattat l-aktar element kruċjali ta' din il-liġi, ċjoè s-sensittività li biha għandek tittratta lit-tfal li jkunu għaddejjin minn dan il-proċess.

Ikolli ngħid li meta taqra l-Abbozz ta' Liġi numru ta' drabi xi kultant tħoss il-weġgħa li dan qed jittratta lit-tfal bħala suġġett.

B'mod naturali, minħabba n-natura ta' dan l-Abbozz ta' Liġi stess, meta taqrah tibda qisek tinqala' 'l barra minn dak li semma l-Ministru fl-introduzzjoni ta' dan id-dibattitu u tibda tħares lejn it-tfal purament bħala suġġett li matul dan il-proċess huma għaddejjin minn proċedura għal oħra jew minn kaxxa għal oħra.

Jien nemmen li ċ-Children's House, kemm fl-infrastruttura imma aktar u aktar fil-proċessi u fil-mod ta' kif titmexxa, trid tkun is-salvagwardja ewlenija li permezz tagħha naraw li l-mekkaniżmi ta' din il-liġi se jirriżultaw f'operat sensittiv li ma jerġax jgħaddi lit-tfal mit-trawma li jkunu diġà għaddew minnha u ma jerġax iġiegħel lit-tfal iħossuhom vittmi aktar milli jkunu.

Hawnhekk qed nipproponu li nużaw mudelli stabbiliti barra minn Malta, b'mod partikolari l-mudelli Nordiċi.

Fil-fatt, sa fejn naf jien, il-Gvern ukoll ħares lejn il-mudelli Nordiċi u bbaża l-konċett taċ-Children's House fuqhom biex b'hekk nitgħallmu minn dak li ħaddieħor beda madwar għaxar snin jew 15-il sena ilu.

Punt li, fl-opinjoni tiegħi, għandna nikkonsidrawh ukoll huwa li jkun hemm Children's House anke f'Għawdex.

Lili kellmuni nies illi qaluli li peress li s-soċjetà tagħna hija żgħira, ikun hawn min minħabba ċerti ċirkostanzi jħossu kostrett li jiċċaqlaq għal Għawdex.

Jien nemmen li biex dawn it-tfal li jkunu held in care f'Għawdex jinġabu Malta minnu nnifsu wkoll qiegħed joħloq ħafna aktar tbatija u trawma akbar fuq it-tfal.

Jien nifhem li wieħed irid iqis ukoll l-elementi tal-investiment, però forsi tista' ssir a scaled-down version ta' dak li jseħħ f'Malta mingħajr ma jiġu ppreġudikati l-livell u l-kwalità tas-servizz li jkun qiegħed jingħata.

Punt importanti li naħseb illi għandna niddiskutu kif ukoll nidħlu ftit aktar fid-dettall fih fl-istadju ta' Kumitat jittratta l-għan tar-Review Board.

Huwa tajjeb li għal kull deċiżjoni li tittieħed f'dan il-bord jista' jkun hemm appell, imma nemmen li aħna għandna nżommu quddiem għajnejna l-funzjoni li għandu r-Review Board kif ukoll x'nixtiequ noħorġu minnu.

Pereżempju ma nafx jagħmilx sens jekk minflok ma nħarsu lejn l-istituzzjoni tar-Review Board inħarsu aktar lejn strutturi ta' reviewing officers, li jkunu persuni professjonali in their own social work element, biex minflok ma jkollna sitwazzjoni fejn inkunu rridu nieħdu tifel jew tifla quddiem bord ta' seba' min-nies … Għax anke jekk wieħed jieqaf jaħseb ftit dwar l-aspett emozzjonali, jien nemmen li rridu nitilqu lil hinn minn dawn il-konċetti, u fil-fatt anke l-pajjiżi l-kbar skartaw dawn il-konċetti.

Minflok għandu jibda jkollna aktar fiduċja fil-professjonisti u fis-social workers tagħna u nemmnu li dawn, bl-esperjenza tagħhom, huma kapaċi jagħmluha wkoll ta' reviewing officers billi jieħdu dawn l-aspetti ta' verifika u ta' review fuq livell aktar deċentralizzat u sussidjarju.

Issa jekk il-Gvern ma jridx jieħu r-rotta li nneħħu l-konċett ta' bord u minflok immorru lejn il-konċett ta' reviewing officers, hawnhekk ir-rwol tal-ispecial guardian se jkun wieħed fundamentali u jista' jitħaddem tajjeb b'nies imħarrġin f'dan is-settur.

Punt importanti ieħor li rrefera għalih il-Ministru u li ħoloq ukoll ċertu element ta' dibattitu, b'mod partikolari fl-ambiti tal-professjonisti fil-qasam soċjali, jittratta l-mandatory reporting.

Jien nista' ngħid a priori li l-Oppożizzjoni taqbel mal-mandatory reporting.

Dwar dan hemm argumenti favur u hemm argumenti kontra, però jien nemmen li l-Gvern għamel the right judgement call bil-bilanċ li qed jiġi propost f'dak li għandu x'jaqsam mal-mandatory reporting.

Fil-bidu jien kont favur il-mandatory reporting all the way, però mbagħad smajt x'jistgħu jkunu l-iżvantaġġi u forsi fl-istadju ta' Kumitat inkunu nistgħu nidħlu fuq dan l-aspett daqsxejn aktar fid-dettall biex jekk hu possibbli, nipprovaw insibu l-aħjar metodu – possibbilment anke permezz ta' regolamentazzjoni – ta' kif il-mekkaniżmu tal-mandatory reporting jista' jiġi mħaddem, imbasta f'kull ċirkostanza tingħata prijorità lill-vittmi.

Għalija l-mandatory reporting m'għandux ikun qiegħed hemm biss għal dak li huwa ta' interess għal min jaħdem fis-settur, anzi l-interess ewlieni għandu jkun l-interess tal-vittmi u li naraw li l-ebda provvediment konness mal-mandatory reporting ma jkun, b'xi mod, jippreġudika dak li huwa l-interess prinċipali tal-vittmi.

Nixtieq ukoll li nidħlu ftit aktar fid-dettall fuq it-Therapeutic and Secure Centre għax nemmen li huwa ċentru sensittiv ħafna.

Tajjeb nassiguraw u ninsistu li dan iċ-ċentru ma jkunx xi mudell ta' ħabs imma r-rwol prinċipali tiegħu jkun dak ta' kura għall-ġid tat-tfal li jidħlu fih.

Nemmen ukoll li fil-liġi hemm bżonn ta' ħafna aktar dettall dwar dak li għandu x'jaqsam mal-proċess u mal-verifika ta' min jiddaħħal f'dan iċ-ċentru, kif jiddaħħal u jekk ikun hemm challenge għal dawk id-deċiżjonijiet, kif dak iċ-challenge se jkun qiegħed jaħdem, jiġi applikat u jiġi pproċessat.

Sur President, qabel ma nikkonkludi nixtieq nagħmel xi ftit punti żgħar oħrajn.

Naħseb li l-fatt li qed indaħħlu ċerti provvedimenti fuq l-unaccompanied children huwa pass pożittiv għaliex dawn huma l-aktar tfal vulnerabbli mit-tfal kollha.

Fil-fatt huwa għalhekk li qed jiddaħħlu dawn l-elementi, però nixtiequ naraw elementi oħrajn li jkomplu jsaħħu dak li hemm illum bil-ħsieb li kemm jista' jkun ninnormalizzaw it-tfulija ta' dawn it-tfal għax it-trawma li jkunu għaddew minnha hija kbira ħafna.

Nemmen li rridu nħarsu ftit aktar lejn l-aspetti tal-ivvjaġġar u tal-aċċess għall-passaport tat-tfal li jkunu held in care, partikolarment meta dawn ikollhom bżonn isiefru mal-foster parents tagħhom.

F'każijiet bħal dawn għandna ndaħħlu proviżjonijiet b'mod li kemm jista' jkun ma nagħmluhiex diffiċli li dawn it-tfal ikunu jistgħu jipparteċipaw, anke għax wara kollox illum li ssiefer mhiijiex xi ħaġa daqshekk rari.

Nemmen li rridu nħarsu wkoll b'mod sensittiv lejn l-aspetti ta' reliġjon minħabba li xi kultant ikun hemm każijiet fejn it-tifel jew it-tifla li jkunu ġew fostered ikunu ġejjin minn background ta' reliġjon differenti minn dik tal-foster parents tagħhom.

Għall-grazzja t'Alla, f'pajjiżna hemm mutual respect bejn ir-reliġjonijiet kollha, però rridu naraw li lit-tfal ma noħolqulhomx xi tip ta' disruption jekk ikunu trabbew bi twemmin reliġjuż differenti.

L-aħħar punt li nixtieq insemmi u li huwa relatat mal-liġi, għalkemm forsi fil-liġi huwa xi ftit nieqes, jittratta l-element ta' dak li bl-Ingliż isejħulu "leaving care".

Il-frażi "leaving care" qed tirriferi għal dik il-fażi sensittiva ta' meta tfajla jew ġuvni jkunu ħerġin mill-kura alternattiva għal dinja indipendenti.

Din hija fażi sensittiva ħafna, b'mod partikolari għal dawk it-tfal li jkunu fil-kura tal-istituzzjonijiet, jitfarfru u jsiru żgħażagħ.

Forsi min ikun fil-kura ta' foster family mhux tant se jħoss dik il-qabża fil-mod ta' kif ikun qed imexxi l-ħajja tiegħu, però persuna li tkun trabbiet f'istituzzjoni tiffaċċja ħafna aktar sfidi u uphills meta tiġi biex toħroġ minn dik l-istituzzjoni.

Fl-aħħar nett nixtieq nirreferi għal dawk il-familji fejn, sfortunatament, il-ġenituri jkunu jabbużaw mid-droga.

F'każijiet bħal dawn, il-problemi tat-tfal ta' dawn il-familji jimmultiplikaw tant li ħafna drabi jispiċċaw in alternative care.

Hawnhekk nieħu l-opportunità biex anke fl-ispirtu u fl-isfond ta' din il-liġi li qegħdin inressqu, li nerġa' ngħid qed issir fl-interess suprem tat-tfal, nappella lill-Gvern biex jerġa' jaħsibha dwar il-liġi li jidher li se jressaq quddiem il-Kamra u li hija relatata mal-legalizzazzjoni ta' ċerti drogi.

M'hemm l-ebda raġuni loġika u, fl-opinjoni tiegħi, hija dikotomija kbira li filwaqt li hawnhekk qegħdin naħdmu biex insaħħu l-interess suprem tat-tfal, mill-banda l-oħra qed naraw kif se nillegalizzaw id-droga permezz ta' abbozzi ta' liġi oħrajn, anke jekk dan qed nagħmlu fir-rigward ta droga waħda biss.

Għaldaqstant nappella lill-Ministru Michael Falzon, li hu l-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, biex isemma leħnu dwar dan il-punt għax huwa punt li f'dawn iċ-ċirkostanzi jista' joħloq aktar problemi milli soluzzjonijiet.

Sur President, dan huwa wieħed mill-ftit mumenti fil-ħajja politika fejn tħares lejn Abbozz ta' Liġi u tipparteċipa fid-diskussjoni dwaru u timtela b'sodisfazzjon personali.

Bla dubju, kif inhu dan l-Abbozz ta' Liġi diġà qiegħed fid-direzzjoni t-tajba, però permezz tal-kontribut li qed nagħtu – u jien nittama, għalkemm lanqas biss għandi dubju, li l-Gvern se jkun qiegħed jagħti widen għall-punti li qegħdin inressqu – nemmen li se jkun xi ftit aħjar milli diġà hu.

Naturalment aħna qed nagħmlu dan kollu bil-għan ewlieni li jkollna liġi li tkun tista' twassal għal qabża 'l quddiem fil-kwalità tat-tfulija ta' dawn it-tfal.

Jien ngħid u nibqa' nisħaq li kull wieħed u waħda minna hawn ġew għandna obbligu li naraw illi t-tfulija ma tinsteraq lil ebda tifel jew tifla għax ġaladarba jiġri hekk, imbagħad ħadd ma jkun jista' jerġa' jġib dik it-tfulija lura.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, nibda billi nifraħ lill-kollega tiegħi l-Ministru Michael Falzon li finalment qiegħed iwassal dan l-Abbozz ta' Liġi fil-port biex imbagħad, meta jiġi approvat minn din il-Kamra, ikollna liġi dwar il-ħarsien tat-tfal li tkun rilevanti għall-ħtiġijiet tat-tfal, anke fiż-żminijiet tal-lum.

Nixtieq nieħu wkoll l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-E.T. l-President Marie Louise Coleiro Preca.

Kienet proprju hi li bdiet dan il-proċess twil u allura ma nistgħux nagħtuha rigal isbaħ milli nressqulha dan l-Abbozz ta' Liġi biex dan ikun wieħed mill-aħħar abbozzi ta' liġi li tiffirma.

Ilkoll nafu kemm il-President għandha l-qasam tal-ħarsien tat-tfal għal qalbha, tant li hi tħobb issejħilhom bħala "l-vulnerabbli fost il-vulnerabbli".

Niġi għall-ewwel punt tiegħi.

Dan il-Gvern juża s-slogan "Gvern li jisma'" u dan l-Abbozz ta' Liġi huwa xhieda ta' dan.

Dan huwa Gvern li telaq il-poter minn idejh u li qabel ma jagħmel xi ħaġa jikkonsulta għal darba, darbtejn, u anke tliet darbiet jekk iħoss il-bżonn, imbagħad wara konsultazzjoni wiesgħa ma' dawk kollha li jkollhom xi jgħidu u x'jikkontribwixxu, jiġi hawnhekk biex jiddiskuti anke mal-Membri ta' din il-Kamra.

Reċentement qrajt kritika fil-konfront tal-Ministru Michael Falzon mill-ġurnal The Times of Malta jew kif isejħulu xi wħud, minn in-Nazzjon bl-Ingliż, u l-kritika kienet li dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed iħalli wisq poteri f'idejn il-Ministru, kritika li onestament jien ma naħsibx li hija ġusta.

Fil-fatt, nixtieq nitkellem dwar dan il-punt, u dan mhux għaliex il-Ministru għandu bżonn lil xi ħadd jiddefendih, żgur li le, imma biex jekk xejn niddefendi t-track record fil-ħidma ta' dan il-Gvern.

Kif għedt diġà, dan huwa Gvern li mhux biss jisma' imma li verament telaq il-poter minn idejh, ibda mill-ħatra tal-ġudikanti u spiċċa bil-preskrizzjoni għall-politiċi.

Għalhekk jien niskanta meta naqra ċerti affarijiet, speċjalment dak li jgħidu ċerti NGOs, għax dawn bħal donnhom jippretendu li l-ħatriet ma jsirux mill-ministru tal-ġurnata.

Jien naħseb li ħafna kollegi jaqblu miegħi meta ngħid li gvern jiġi elett sabiex jieħu d-deċiżjonijiet u jmexxi, u għalhekk ma nistax nifhem kif ikun hemm ċerti NGOs li bħal donnhom iridu jeskludu l-fatt li l-ministru qiegħed hemm proprju biex jieħu d-deċiżjonijiet.

Hawnhekk nixtieq insemmi punt li, fl-opinjoni tiegħi, huwa importanti imma sfortunatament, ħafna min-nies lanqas biss jafu bih.

Ħafna mill-NGOs huma ffinanzjati mill-Gvern sabiex jagħtu servizz lill-komunità ta' pajjiżna.

Pereżempju din is-sena l-Gvern Laburista ta lill-NGOs li qegħdin fil-qasam soċjali s-somma ta' €12.5 miljun biex dawn ikomplu jagħtu s-servizzi tagħhom lill-komunità tagħna.

Ta' dan jien nixtieq nagħti kreditu lil dan il-Gvern għax is-somma ta' €12.5 mhijiex xi somma żgħira, anzi hi somma kbira, u qed insemmi din iċ-ċifra anke biex wieħed jifhem kemm l-investiment min-naħa tal-Gvern huwa wieħed kbir.

Madanakollu, oħroġ il-għaġeb, l-esponenti tal-Oppożizzjoni u ċerti NGOs issa sar idejjaqhom il-fatt li l-ministru għandu ċerti poteri!

Għalhekk nistaqsi: Fejn kienet l-Oppożizzjoni u fejn kienu l-NGOs matul dawn il-25 sena?!

Għax f'25 sħaħ jien qatt ma smajthom jitkellmu b'mod miftuħ u jgħidu li l-ministru għandu wisq poteri!

Issa se jitkellmu, għax hemm il-Partit Laburista fil-gvern?!

Waqt konferenza stampa li saret meta ġie ppreżentat dan l-Abbozz ta' Liġi fil-25 ta' Jannar 2019, jekk m'iniex sejra żball, ix-Shadow Minister u l-kollega tiegħi l-Onor.

Claudio Grech qal lill-midja li l-Oppożizzjoni kienet se tressaq xi emendi sabiex tassigura li b'dan l-Abbozz ta' Liġi ma jkunx hemm indħil politiku ta' kuljum.

Jien nistieden lill-kollega tiegħi l-Onor.

Grech jgħidilna jekk jafx b'ċerti okkażjonijiet fejn kien hemm indħil politiku f'sitwazzjonijiet bħal dawn.

Claudio Grech huwa l-aħħar persuna li għandu jitkellem dwar dan!

Qed ngħid dan għax ilkoll nafu kemm kien viċin tal-Eks Ministru Nazzjonalista Dr Austin Gatt; waqt konferenza ġenerali tal-Partit Nazzjonalista dan l-Eks Ministru kien qal ċar u tond li l-entitajiet pubbliċi għandhom jitmexxew minn nies ta' fiduċja tal-Gvern għax b'hekk, huma jkunu jistgħu jwettqu l-proposti li jkun hemm fil-programm elettorali.

Mela allura issa x'ġara?

Inbidel il-ħsieb tal-Onor.

Jew issa, għax il-Partit Nazzjonalista qiegħed fl-Oppożizzjoni, bidel il-verżjoni kompletament?!

Infakkar ukoll li kien l-istess Eks Ministru Austin Gatt li kien ftaħar li l-fatt li l-Gvern Nazzjonalista kellu maġġoranza ta' ħames siġġijiet bħal donnu kien jagħtih ċertu poter li jiddeċiedi hu u ma jwaqqfu ħadd.

U nnotaw ftit id-diskrepanza bejn iż-żewġ partiti politiċi; fuq naħa għandek il-Partit Laburista li meta jkun fil-gvern jiddiskuti u jikkonsulta ma' dawk kollha involuti u fuq in-naħa l-oħra għandek il-Partit Nazzjonalista li meta jkun fil-gvern jaħseb li għandu xi dritt divin li jgħaddi bħal romblu minn fuq kulħadd mingħajr ma jikkonsulta ma' ħadd!

Dan il-Gvern Laburista huwa Gvern umli u huwa wkoll Gvern li għandu saqajh mal-art.

Sur President, niġi għat-tieni punt tiegħi, li jirrigwarda l-ħruġ tal-care orders.

Fl-opinjoni tiegħi, l-akbar bidla li qed jipproponi l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum hija li l-ordnijiet tal-ħarsien tat-tfal, magħrufa aktar bħala 'care orders', ma jibqgħux jiġu ffirmati mill-ministru imma wara li jsiru l-investigazzjonijiet neċessarji mid-Direttur għall-Ħarsien tat-Tfal, jiġu awtorizzati mill-qorti kompetenti.

Din hija xhieda oħra ta' kemm dan il-Gvern qed juri bil-provi li jrid jitlaq il-poter minn idejh, però dan ma jfissirx li se jneħħi r-rwoli li għandhom il-ministri fil-qasam partikolari tagħhom.

Fuq din il-kwestjoni, l-hekk imsejħa "esperti", jiġifieri l-NGOs, iriduna nemmnu li jkun hemm xi tip ta' ndħil politiku fil-ħruġ tal-care orders!

Nitlob lill-Onor.

Claudio Grech biex jgħidilna jekk fis-snin l-imgħoddija kienx hemm każijiet fejn ħareġ biċ-ċar li kien hemm indħil politiku.

L-istess mistoqsija se nagħmilha lill-NGOs u se nagħmilha wkoll lill-Ministru attwali tagħna, il-Ministru Michael Falzon.

Ministru, tista' jekk jogħġbok tgħidilna jekk kienx hemm każijiet ta' ndħil politiku matul is-snin l-imgħoddija għax kemm ilha teżisti din il-liġi, sa fejn naf jien, qatt ma kien hemm dan l-indħil politiku li qed jissemma?!

Kif għedt, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jipproponi li l-care orders jibdew jinħarġu mill-qorti però nixtieq inqajjem punt partikolari biex nuri li b'daqshekk ma jfissirx li se jkollna xi garanzija mija fil-mija li t-tfal se jkunu verament protetti.

Qed ngħid dan l-aktar għax qrajt diversi stejjer f'dan ir-rigward, anke onlajn.

Fil-fatt, nixtieq naqsam storja minnhom magħkom, l-istorja taċ-ċkejkna Ellie Butler.

Se nsemmi l-każ tagħha biex dak li jkun jifhem aħjar l-argument li qed nipprova nagħmel.

Dame Justice Madam Mary Hogg kienet skartat il-parir tal-professjonisti, neħħiet care order li kien inħareġ u reġgħet bagħtet tifla ta' sitt snin għand missierha u ommha, allavolja missierha kellu każijiet preċedenti ta' vjolenza domestika.

Kien hemm ukoll każijiet fejn dan il-missier instab ħati "of shaking baby" meta din it-tifla kellha biss seba' ġimgħat.

Allura hawn qegħdin ngħidu li lill-ministru, li huwa elett mill-poplu u jista' jitneħħa fi kwalunkwe ħin mill-prim ministru, se nneħħulu l-poter li joħroġ care order imma mbagħad dan il-poter se nagħtuh lil xi ħadd li la jiġi elett u lanqas ma jista' jitneħħa mill-prim ministru għax biex jitneħħa jridu jivvotaw favur it-tneħħija tiegħu żewġ terzi tal-Kamra!

Meta nisimgħu każijiet bħal ta' Ellie Butler, li seħħ proprju tliet snin ilu bilfors irrid nistaqsu jekk dak li għandna quddiemna huwiex l-aħjar mezz biex nipproteġu lit-tfal tagħna.

Għalhekk, bl-istess mod li ġew maħluqa l-assistenti ġudizzjarji biex jgħinu lill-maġistrati f'ħidmiethom, jien umilment nissuġġerixxi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi emendat b'tali mod li jkun hemm anke panel ta' esperti fil-qasam soċjali, imma partikolarment fil-qasam tal-ħarsien tat-tfal, dawn ikunu maħturin b'konsultazzjoni bejn il-ministru responsabbli u l-Prim Imħallef, u xogħolhom ikun li jagħtu rakkomandazzjoni li twassal sabiex finalment tittieħed l-aħjar deċiżjoni fl-interess tat-tfal.

It-tielet punt li nixtieq nitkellem dwaru llum jikkonċerna l-privatizzazzjoni tal-fostering.

Onestament jien ninsab imħassba dwar din il-parti tal-liġi għax tagħti lok li jkun hemm aġenziji privati tal-fostering.

Issa aħna nafu li ħafna mill-aġenziji privati tal-adozzjoni minflok ma joperaw fl-aħjar interess tat-tfal jispiċċaw jagħmlu purament negozju.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-Gvern introduċa l-adoption grant biex jgħin lill-ġenituri li jridu jaddottaw billi anke jtaffilhom l-ispejjeż kbar tal- adozzjoni però nistaqsi: Issa se niftħu l-bibien għall-fostering privat?

Mela rridu noħolqu xi tip ta' negozju minn dawn l-affarijiet?!

Irridu noqogħdu attenti, Sur President, għax minn rapporti li wieħed jista' jaċċessahom faċilment mill-internet u li nista' anke nqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra joħroġ ċar li l-private fostering mhuwiex biss business imma qed jiswa wkoll lit-taxpayer miljuni ta' ewro.

Jien nifhem li se jkun hawn min jargumenta li f'dan il-każ il-private fostering se jkun qed isir mill-Knisja, iżda x'jiġri mbagħad jekk ikun hemm xi aġenzija ta' reliġjon oħra li tkun trid tagħmel l-istess?

X'se nagħmlu f'dak il-każ?

U kif se niżguraw li jkunu qed jiġu mħarsa mhux biss l-interessi tat-tfal imma anke d-dritt tat-tfal li jerġgħu jintegraw mal-familja naturali tagħhom?

Ma rridx inbeżża' għax onestament dak mhuwiex l-istil tiegħi, imma reċentement kien hemm każijiet fejn il-Knisja Kattolika fi Spanja, taħt id-dittatura faxxista ta' Francisco Franco, kienet kompliċi f'teħid tat-tfal u tat-trabi tat-twelid eċċ. Nerġa' ngħid li jien m'għandix l-interess li nbeżża' imma qiegħda sempliċement naqsam l-opinjoni tiegħi magħkom umilment.

Huwa proprju għal dawn ir-raġunijiet li nappella biex insaħħu s-servizz tal-fostering tal-Gvern, servizz li huwa mogħti tant tajjeb permezz tal-Aġenzija Appoġġ, u niskartaw kull idea ta' fostering privat, speċjalment dak li jkun immexxi minn xi entità tal-Knisja jew ta' xi reliġjon oħra.

Sur President, qabel ma nikkonkludi nixtieq nagħmel l-aħħar punt biex inwieġeb għal kritika oħra li saret u li, fil-fehma tiegħi, hija inġusta wkoll.

Intqal li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum mhuwiex qed jagħti dritt lit-tfal jipparteċipaw fid-deċiżjonijiet li jirrigwardaw lilhom infushom.

Issa din jew hija xi gidba intenzjonata jew ma nafx għax jidher ċar li min qalha jew ma qarax l-Abbozz ta' Liġi jew inkella ma fehemx dak li hemm miktub fih!

Dan għaliex għall-kuntrarju ta' dak li ntqal, f'kull taqsima tiegħu dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jagħmilha ċara li t-tfal, ġaladarba jkollhom ċerta età u maturità, għandhom jiġu mistoqsija l-fehma tagħhom u x'jixtiequ jagħmlu.

Huwa tajjeb ukoll li fejn tidħol l-adozzjoni jkunu kkonsultati l-ġenituri bijoloġiċi għax, fl-opinjoni tiegħi, sfortunatament, ħafna drabi dawn jitħallew barra.

Issa llum qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi dwar il-ħarsien tat-tfal u bla dubju nagħmlu sew li nfittxu l-interess suprem tat-tfal, imma ejjew ma npinġux lill-ġenituri naturali u lill-familji tagħhom bħala xi nies li huma intrinsikament ħżiena, jew bħal donnu dawn in-nies qatt ma jistgħu jibdlu ħajjithom u qatt ma jistgħu jsiru ġenituri tajbin!

Ejjew nirrikonoxxu li dawn huma nies vulnerabbli li għandhom bżonn l-għajnuna tagħna, u allura ejjew ma nippuntawx subgħajna lejhom, ejjew ma nkomplux insawtuhom imma ejjew ngħinuhom.

Lit-tfal għandna nipproteġuhom, imma għandna wkoll ngħinu lill-ġenituri bijoloġiċi tagħhom u mhux mal-ewwel nieħdu l-attitudni li dawn huma xi nies intrinsikament ħżiena.

Fl-aħħar mill-aħħar let's face it; fil-ħajja kulħadd jiżbalja, kulħadd jgħaddi minn mumenti koroh u ejjew ma ninsewx li minbarra li għandna problemi soċjali għandna wkoll problemi li ġejjin mill-vizzju tad-droga.

Għalhekk lil dawn il-ġenituri ejjew nagħtuhom iċ-ċans li jqumu fuq saqajhom u jirrimedjaw għall-iżbalji li għamlu minflok ma nikkastigawhom.

Sfortunatament, anke l-konċett ta' kinship fostering huwa nieqes mill-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum.

Fil-fatt, lili personalment il-kinship fostering joġħġobni ħafna u nixtieq li nikkonsidraw il-possibbiltà li meta xi tifel jew tifla jkunu se jingħataw għall-fostering jew għall-adozzjoni nduru fuq il-familja estiża tagħhom.

B'hekk, it-trawma fuq dawn l-istess tfal tkun waħda minima għax ħafna drabi huwa aktar faċli għat-tfal li jmorru jgħixu għand xi ħadd li jiġi minnhom milli għand xi ħadd li lanqas ikunu jafuh minn Adam.

Nikkonkludi l-intervent tiegħi billi ngħid illi huwa fatt magħruf li t-tfal għandhom bżonn il-kura, l-istabbiltà, is-sigurtà, l-għożża u l-imħabba f'ambjent ta' familja.

Għalhekk, għalkemm it-tfal u l-interessi tagħhom qegħdin fiċ-ċentru ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, nixtieq li fl-interess tat-tfal stess il-ġenituri bijoloġiċi jingħataw l-opportunità li xi darba jerġgħu jingħaqdu lura ma' wliedhom, anke jekk biex isir dan ikollhom jgħaddu numru ta' snin.

Sur President, finalment nitlob il-permess biex inpoġġi xi dokumenti li għamilt referenza għalihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku tal-gazzetta Ingliża The Guardian fit-30 ta' Jannar 2018, intitolat "Councils face huge bills as foster carers jump ship to private agencies"; u

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Prlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sur President, illum qed niddiskutu Abbozz ta' Liġi ieħor importanti li qiegħed jiġi ppreżentat mill-kollega tiegħi l-Ministru Michael Falzon f'isem il-Gvern.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed ikompli jipproponi aktar bidliet li huma neċessarji għat-titjib fil-livell tal-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi.

Kien ilu jinħass il-bżonn li jsiru dawn il-bidliet, però huwa proprju llum li qegħdin inwettquhom; forsi għax il-politiċi li kien hawn fil-gvern qabilna ma rnexxilhomx jaslu s'hawnhekk u huwa llum li l-politiku sab il-kuraġġ li jwettaqhom.

Mhux ta' b'xejn li l-poplu qiegħed jgħid li aħna l-aġenti tal-bidla!

Fil-fatt hekk hu, Sur President; aħna l-aġenti tal-bidla għax qed ngħixu biex nagħmlu l-bidliet neċessarji bil-għan li l-poplu jtejjeb il-livell u l-kwalità tal-għajxien tiegħu u b'hekk jgħix aħjar.

Permezz ta' dawn il-bidliet aħna qegħdin dejjem intejbu dak li l-poplu Malti u Għawdxi rnexxielu jikseb matul il-mixja taż-żmien tiegħu, u dan jagħtina l-kuraġġ li nkomplu nieħdu aktar deċiżjonijiet.

Bl-umiltà kollha ngħid li aħna se nkomplu nbiddlu fejn naħsbu li b'dawk il-bidliet se nkunu qed intejbu l-ħajja u l-livell tal-għajxien tal-poplu tagħna.

Naturalment dan ma nagħmluhx waħedna imma nagħmluh bl-għajnuna tal-professjonisti, tal-NGOs u tas-settur li għandu esperjenza kbira f'dan il-qasam partikolari.

Aħna niġbru dik l-esperjenza u skont dik l-istess esperjenza naraw fejn sejjer tajjeb u fejn jeħtieġ li nagħmlu l-bidliet.

Jien għandi l-unur, ix-xorti u l-grazzja minn Alla li qiegħed naħdem ma' bniedem dinamiku bħalma hu l-Ministru tiegħi li jagħtini din l-esperjenza ta' tagħlim.

Bħala Segretarju Parlamentari responsabbli mill-anzjani u mill-persuni b'diżabilità, dejjem nisħaq li lill-anzjani u lill-persuni b'diżabilità għandna nagħtuhom is-servizz u s-sapport kollu li għandhom bżonn biex jibqgħu jesperjenzaw attività pożittiva b'dinjità u b'opportunitajiet differenti, però l-Ministru Michael Falzon jirnexxilu jagħti dinjità mhux biss lill-anzjani u lill-persuni b'diżabilità imma lill-persuni kollha li b'xi mod jew ieħor jaqgħu taħt dan is-settur.

Hekk kif aħna nemmnu bi sħiħ fil-protezzjoni u fis-sapport għall-anzjani, hekk ukoll nemmnu fil-protezzjoni u fit-tisħiħ tad-drittijiet tat-tfal, bħalma nemmnu wkoll fil-protezzjoni u fit-tisħiħ tal-aktar persuni li huma vulnerabbli fis-soċjetà tagħna u ta' dawk li l-aktar li jistgħu jiġu abbużati u li lanqas għandhom riżorsi u lanqas għandhom kuntatti.

Aħna, li llum aħna responsabbli li nieħdu d-deċiżjonijiet li naraw illi hemm bżonn jittieħdu, għandna kuxjenza safja għax nafu li dejjem ikollna kuraġġ nagħmlu l-bidliet li hemm bżonn kull meta naraw li hemm persuni li qegħdin iħarsu lejna u jistennewna nieħdu d-deċiżjonijiet neċessarji biex ikunu jistgħu jtejbu l-livell tal-għajxien tagħhom.

Jien naf kemm saru bidliet fir-rigward tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità u allura ma ħadtha xejn bi kbira li llum qed inressqu quddiem din il-Kamra Abbozz ta' Liġi li qed jipproponi diversi bidliet bil-għan li jitjieb il-livell ta' għajxien tat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Aħna għandna d-dmir u r-responsabbiltà li nistudjaw is-sitwazzjoni li jkun qed jesperjenza l-poplu li eleġġiena, nirriflettu fuqha, imbagħad bil-kuraġġ kollu niġu hawnhekk, f'din l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna, u nippreżentaw il-bidliet neċessarji li jkun hemm bżonn ħalli lil dak iċ-ċittadin li jkun għoġbu juri fiduċja fina ntejbulu s-sitwazzjoni tiegħu bil-għan li ħajtu tkun tista' titjieb u timxi 'l quddiem.

Sur President, kienu l-kbar u mhux it-tfal li ddeċidew li jitressaq dan l-Abbozz ta' Liġi llum, imma dan għamilnieh għax aħna għandna l-obbligu li nħarsu l-interessi tagħhom.

Għalina t-tfal kollha huma importanti, u aħna rridu li ma jkunx hemm lanqas tifel wieħed jew tifla waħda li nkunu nistgħu nagħmlu xi ħaġa biex intejbulhom il-kwalità tal-ħajja tagħhom iżda minflok inħarsu n-naħa l-oħra u ma nagħtux kas il-bżonnijiet tagħhom.

Jien ċert li dan huwa l-ispirtu tal-Membri ta' din in-naħa tal-Kamra u nispera f'Alla li dan huwa wkoll l-ispirtu tan-naħa l-oħra tal-Kamra.

Aħna nagħtu importanza lid-drittijiet fundamentali ta' kulħadd, mit-tfal sal-kbar, u dan mhux biss għax aħna obbligati li nagħmlu hekk iżda għax nemmnu fl-importanza li kull persuna fis-soċjetà tagħna tgħix ħajjitha bid-dinjità li jixirqilha.

Kulħadd għandu l-valuri u l-prinċipji tiegħu imma aħna rridu noħolqu l-ambjent biex kull individwu jiżviluppa l-kapaċitajiet u l-potenzjal tiegħu ħalli fl-aħħar mill-aħħar ikun jista' jgħix b'dinjità.

Sur President, aħna għandna wkoll obbligu morali li fil-pajjiż noħolqu sitwazzjoni fejn kull membru tas-soċjetà, hu min hu, jgħix b'dinjità mingħajr ma jsofri l-ebda diskriminazzjoni mingħand ħadd, irrilevanti mit-twemmin tiegħu.

Jien ma niddejjaqx ngħid li għandi twemmin Kattoliku imma llum mhux il-persuni kollha fis-soċjetà tagħna huma Kattoliċi.

Hawn min hu Musulman u hawn min hu Buddist eċċ. imma jemmen fiex jemmen kulħadd għandu dritt jgħix b'dinjità.

Kull min jgħix fis-soċjetà tagħna għandu dritt jgħix b'dinjità, irrilevanti mill-orjentazzjoni sesswali tiegħu, mill-ġeneru tiegħu, mill-età tiegħu jew minn jekk huwiex ġej min-naħa ta' fuq jew inkella min-naħa ta' isfel ta' pajjiżna.

Fi ftit kliem, kull familja fis-soċjetà tagħna għandha dritt li tgħix b'dinjità.

Sur President, ġaladarba semmejt il-familja ma nistax ma nsemmix il-fatt li aħna nemmnu bis-sħiħ li l-familja hija istituzzjoni importanti ħafna fis-soċjetà Maltija.

Il-familja hija l-istituzzjoni li fiha niġu soċjalizzati, irrilevanti minn x'forma ta' familja hi.

Għalhekk naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li l-ambjent tal-familja huwa kruċjali għall-individwu għax huwa l-pilastru li għandu bżonn biex jifforma l-karattru tiegħu.

Il-familja hija l-istituzzjoni li fiha aħna nitgħallmu l-valuri tagħna u li fiha nitgħallmu kif għandna nġibu ruħna fis-soċjetà f'diversi oqsma u sitwazzjonijiet differenti.

Fil-familja aħna nitgħallmu l-kultura, nitgħallmu t-twemmin, nieħdu l-edukazzjoni primarja tagħna, nieħdu d-dieta tagħna, nitgħallmu dak li hu tajjeb u dak li hu mistenni minna mis-soċjetà filwaqt li nitgħallmu wkoll dak li s-soċjetà tqis li hu ħażin u li ma tistenniex minna.

Insomma, fi ftit kliem nistgħu ngħidu li l-familja hi bażi essenzjali fis-soċjetà li qegħdin ngħixu fiha.

Kif jaf kulħadd, kemm f'dan il-Parlament kif ukoll barra minn dan il-Parlament il-ħajja mhijiex dejjem ward u żahar imma ġġib magħha ħafna sfidi u pressjonijiet fuq il-membri kollha tal-familja.

Biżżejjed insemmi l-pressjonijiet li għandhom il-ġenituri, fosthom il-pagamenti fuq loans li jkunu għamlu, il-kontijiet, il-pressjoni kbira ta' xogħol li għandhom, l-overtime u t-trobbija tat-tfal.

Din tal-aħħar waħedha diġà ġġib ħafna sfidi magħha.

Fil-fatt, riċerka li rajt dan l-aħħar turi li waħda minn kull tliet koppji li jisseparaw fl-Amerka jagħmlu dan wara li jkollhom l-ewwel wild tagħhom, u dan proprju għaliex it-tfal iġibu magħhom aktar pressjonijiet milli l-ġenituri jkollhom diġà.

Mill-banda l-oħra, l-isfidi li qed jiffaċċjaw it-tfal illum ukoll mhumiex żgħar.

It-tfal illum qed ikollhom ħafna pressjonijiet mill-midja, mill-midja soċjali, mill-ħbieb eċċ. Għalhekk wieħed malajr jasal għall-konklużjoni li l-ħajja tippreżentalna sfidi kbar li mhux dejjem ikun faċli li tiffaċċjahom u ssolvihom.

Għall-grazzja t'Alla minkejja dawn il-pressjonijiet kollha l-maġġoranza l-kbira tal-familji tagħna għadhom b'saħħithom u d-dar għadha l-post fejn inti tista' tmur tibki u ssib lil min jisimgħek, fejn tista' tmur bil-problemi u ssib lil min iwennsek, u fejn tista' tmur għal belgħa te u ssib l-imħabba li kull bniedem għandu bżonn biex ikompli jgħix u jilqa' għal dawn l-isfidi.

Sfortunatament, uħud mill-isfidi li jiffaċċjaw il-familji ma ssolvihomx kif ġieb u laħaq.

Xi kultant il-familji jkollhom diffikultajiet li huma żgħar, imma xi kultant ikunu kbar ukoll.

Pereżempju meta familja tesperjenza sfida bħal separazzjoni, vjolenza domestika, problemi ta' saħħa fiżika jew mentali, problemi finanzjarji jew problemi relatati ma' vizzji żgur li ma nistgħux ngħidu li dawn huma sfidi taċ-ċajt, anzi dawn l-isfidi jieħdu ħafna mill-enerġija tal-membri kollha tal-familja bil-konsegwenza li jispiċċaw ibatu l-aktar dawk li huma vulnerabbli.

Għalhekk, bħala persuni li għandna r-responsabbiltà li nipproteġu lil kull ċittadin, aħna obbligati li naraw li anke f'ambjent iebes ta' sfidi kbar, fejn is-sitwazzjoni tieħu ħafna enerġija minn kull membru tal-familja, l-aktar persuni vulnerabbli f'dik il-familja, li ħafna drabi jkunu jew tfal jew inkella anzjani, jiġu mħarsa u protetti.

Sur President, naħseb li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed jagħti sinjal ċar ta' x'inhuma l-valuri tagħna f'dan il-qasam.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern mhux qed iħalli ġebla waħda biss mhux maqluba biex juri b'mod pubbliku x'inhuma l-valuri u l-prinċipji tiegħu f'dan is-settur.

Għaldaqstant inħossni onorat li qed nipparteċipa f'din id-diskussjoni għax illum qegħdin niktbu l-istorja u qegħdin nuru x'inhuma l-valuri tagħna, fiex nemmnu u għaliex qegħdin hawnhekk.

Illum il-ħajja hekk imsejħa "normali" minnha nnifisha diġà toffri sfidi kbar, aħseb u ara kemm tkun aktar iebsa l-ħajja għat-tfal, għaż-żgħażagħ u għall-membri kollha tal-familja li jkollhom sfidi oħrajn!

Kif semmejt diġà, dawn l-isfidi jixorbulek ħafna mill-enerġija u minn dak kollu li jkun prezzjuż għalik u jġibuk f'sitwazzjoni fejn inti stess tkun qed tħoss li għaddej minn żmien diffiċli.

Huwa fatt magħruf li fil-kultura tagħna lill-familja nagħtuha ħafna importanza, imma hemm sitwazzjonijiet fejn din l-istituzzjoni soċjali ma tkunx qed tiffunzjona bl-aħjar mod u bħala konsegwenza l-membri kollha jiffaċċjaw l-isfidi, speċjalment it-tfal, li huma l-aktar membri fil-familji tagħna li huma vulnerabbli.

Hawnhekk nixtieq nagħmel referenza għal studju li huwa rilevanti ħafna għal din id-diskussjoni għax iġegħelna nirriflettu fuq kif it-tfal jaraw id-dinja, fuq il-vulnerabbiltà tagħhom u fuq il-fatt li rridu nkunu aħna li nagħtuhom il-protezzjoni fejn ikun hemm bżonn.

Dan l-istudju juri li anke meta t-tfal jaraw lill-ġenituri tagħhom jinħabbu u mhux jiġġieldu, dik is-sitwazzjoni ta' mħabba wkoll tħalli trawma fuqhom.

Għalhekk, tistgħu timmaġinaw x'jgħaddi minn moħħ tifel jew tifla meta dawn ma jarawx lill-ġenituri tagħhom jinħabbu imma jarawhom jiġġieldu, jgħajtu ma' xulxin u jaraw sitwazzjonijiet ta' storbju, vjolenza u abbuż.

Immaġinaw kemm dawn is-sitwazzjonijiet joħolqu stress u nkwiet psikoloġiku lit-tfal u kemm ikollhom jgħaddu minn żmien iebes.

Il-fatt li t-tfal huma l-aktar membri vulnerabbli tal-familja m'iniex qed ngħidu jien imma jgħiduh ħafna riċerkaturi.

It-tfal huma fraġli u innoċenti u dak li jgħaddu minnu jibqa' ttimbrat ġo moħħhom.

Għalhekk irridu naraw kif nibagħtu l-messaġġ hemm barra li t-tfal huma persuni vulnerabbli u rridu nkunu aħna li nipproteġuhom, però naħseb li dak li qed nagħmlu llum qed ikun messaġġ b'saħħtu u nisperaw f'Alla li jasal mal-erbat irjieħ ta' Malta.

Filwaqt li l-ewwel responsabbiltà tat-tfal taqa' dejjem fuq il-ġenituri, il-Gvern għandu d-dmir li f'sitwazzjonijiet fejn it-tfal ma jkunux qed jingħataw trobbija tajba, jintervjeni biex jieħu ħsieb jara li dawk it-tfal jingħataw it-trobbija li tixirqilhom.

Fl-aħħar mill-aħħar it-tfal kollha għandhom drittijiet fundamentali li jridu jiġu dejjem imħarsa, fosthom id-dritt fundamentali – hawnhekk qed niftakar f'Maslow Hierarchy of Needs – li jkollhom xelter, li jiġu mitmugħa ikel sustanzjuż, li jingħataw l-ilma, sodda komda, post fejn jistudjaw, post fejn jaqraw u l-kumditajiet bażiċi l-oħra kollha li għall-grazzja t'Alla llum insibu kważi f'kull dar.

It-tfal għandu wkoll ikollhom aċċess għall-edukazzjoni fejn anke jitgħallmu jużaw il-kapaċitajiet tagħhom biex ikomplu jibnu l-karattru tagħhom.

Għandhom ukoll jitrabbew f'ambjent addattat fejn jingħataw l-opportunità li jiżviluppaw l-abbiltajiet tagħhom ħalli meta jikbru jsiru ċittadini aktar maturi u tajbin.

It-tfal għandu jkollhom ukoll aċċess għall-kura medika u għal trobbija b'valuri tajbin; valuri li jwassluhom biex isiru adulti responsabbli fejn l-imġiba soċjali tagħhom tkun waħda eżemplari.

Għalhekk, bħala adulti għandna nkunu responsabbli biżżejjed li nrabbu lil uliedna b'valuri sodi, speċjalment meta nafu li dawn għada pitgħada se jkunu l-mexxejja ta' pajjiżna.

Dan iwassalni biex ngħid xi ħaġa fuq l-empowerment, jiġifieri fuq il-bżonn li adult ikun responsabbli ta' għemilu ħalli mhux biss jagħti eżempju tajjeb liż-żgħażagħ imma wkoll lit-tfal li nkunu qegħdin inrabbu ħalli nrawmu fihom dawk il-valuri li tant nemmnu li huma tajbin.

Ħadd m'għandu jabbuża mill-innoċenza tat-tfal, la fiżikament u lanqas psikoloġikament.

L-ebda tip ta' abbuż mhuwa skużabbli.

Ir-riperkussjonijiet li jġorr miegħu kwalunkwe abbuż li jsir fuq it-tfal joħloq ħafna stress fuq il-ħajja ta' dawn l-istess tfal.

Min-naħa tiegħu l-Gvern huwa fid-dover li jwaqqaf kwalunkwe abbuż li jkun qed isir filwaqt li jeduka kemm lill-adulti kif ukoll lit-tfal sabiex l-ebda abbuż ma jkun ġustifikat, permessibbli jew skużabbli.

Ma nistgħux inkunu egoisti lanqas imma għandna nassiguraw li l-ġid tat-tfal jiġi l-ewwel u qabel kollox għax il-futur tagħhom jiddependi mid-deċiżjonijiet li nieħdu aħna l-kbar f'isimhom mingħajr ma huma lanqas biss jiġu involuti, u dan minkejja li dawn id-deċiżjonijiet ikunu se jaffettwawhom kemm b'mod dirett kif ukoll b'mod indirett.

L-eżempju rridu nagħtuh aħna l-adulti.

Fl-aħħar mill-aħħar kull adult jista' jkun role model għat-tfal għax dawn jistgħu jkunu qed iħarsu lejn kull wieħed u waħda minna biex imbagħad ikunu jistgħu jimitawna.

Għalhekk, l-eżempji li nagħtu aħna l-adulti huma importanti għax permezz tagħhom se nħallu marka fuqhom.

Ilkoll kemm aħna għandna diversi responsabbiltajiet, imma forsi ftit jiġina f'rasna li anke jekk m'aħniex konxji ta' dan, b'dak li nagħmlu nkunu qed ninfluwenzaw lit-tfal tagħna b'tali mod li mill-mod kif nirreaġixxu għal sitwazzjonijiet differenti, it-tfal jitgħallmu jiddistingwu bejn dak li hu permessibbli u dak li mhuwiex.

Għalhekk, kull adult għandu responsabbiltà kbira xi jġorr għax b'dak li jkun qed jagħmel ikun qed jinfluwenza lit-tfal ta' madwaru.

Bħala Gvern qegħdin ninvestu u nindirizzaw diversi problemi soċjali li jħallu impatt negattiv fuq il-familja u fuq it-tfal iżda dan mhux biżżejjed.

F'sitwazzjonijiet fejn it-tfal jibqgħu jiffaċċjaw dawn l-isfidi, irridu nassiguraw li dawn jiġu protetti.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ix-xogħol siewi immens li qed jagħmlu diversi professjonisti, fosthom is-social workers, il-carers u oħrajn, li ta' kuljum jiltaqgħu ma' sitwazzjonijiet ta' dan it-tip u b'dedikazzjoni assoluta jkunu ta' sostenn għal dawn it-tfal, għall-familjari tagħhom u għall-maħbubin tagħhom.

Dan minkejja li ħafna drabi huma stess ikollhom jiffaċċjaw ħafna oppożizzjoni mill-ġenituri ta' dawn l-ulied.

B'dan l-Abbozz ta' Liġi li qiegħed jippreżenta l-kollega l-Ministru Michael Falzon qegħdin insaħħu l-kompetenza ta' min imexxi dan il-qasam, ir-rappreżentazzjoni tal-entitajiet, l-obbligi tal-professjonisti u qegħdin ukoll niffaċilitaw il-mod ta' kif isir r-rapportaġġ lill-pulizija.

Aktar minn hekk, qegħdin nagħtu vuċi lit-tfal permezz tal-avukat tat-tfal, li se jara li l-miżuri li jittieħdu jkunu qed jittieħdu verament fl-aħjar interess tat-tfal u li t-tfal ma jispiċċawx ballun f'idejn l-adulti bil-konsegwenza li jispiċċaw il-vittmi ta' sitwazzjoni li tkun ibbażata biss fuq il-piki.

B'dawn il-bidliet se nkomplu nħeġġu biex ikun hawn aktar nies li jitħajru jsiru foster carers jew adoptive parents u b'hekk joffru opportunitajiet lil tfal oħrajn biex jgħixu f'ambjent ta' familja sigur bil-għan li jirnexxilhom jilħqu l-potenzjal tagħhom.

Waħda mill-akbar bidliet li qiegħed jipproponi dan l-Abbozz ta' Liġi hija li jitnaqqas it-terminu li jrid jgħaddi biex foster carer ikun jista' jippreżenta rikors quddiem il-qorti ħalli jkun jista' jitlob li jaddotta lill-minuri li jkun qed irabbi.

Fil-fatt dan it-terminu qed nipproponu li jonqos minn għaxar snin għal ħames snin għax naħsbu li wara ħames snin il-foster parent ikun dara sew lill-minuri li jkun qed irabbi u allura jkun jista' jiddeċiedi jekk iħossx li għandu jaddottah biex ikun jista' jsir membru tal-familja tiegħu anke b'mod legali.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm bidla oħra li lili laqtitni ħafna għas-sempliċi raġuni li llum il-maġġoranza tal-familji Maltin u Għawdxin iħobbu jmorru xi vaganza flimkien.

Bis-saħħa ta' din il-bidla, dawk il-minuri li jkunu fil-kustodja tal-foster carers se jkunu jistgħu jsiefru bħala familja bla problemi ta' xejn.

M'hemmx dubju li dan huwa pass ieħor li permezz tiegħu se nkomplu ntejbu l-livell tal-kwalità tal-ħajja ta' dawn it-tfal għaliex issa, għall-ewwel darba, it-tfal li huma fostered se jkunu jistgħu jmorru vaganza mal-foster parents tagħhom mingħajr il-ħafna storm and stress żejjed li kien ikollhom jiffaċċjaw sal-lum.

Kemm hu sabiħ li tara l-ferħ tat-tfal wara li jiġu fostered jew addottati u jkunu maħbubin mill-familja kollha minkejja li din ma tkunx il-familja bijoloġika tagħhom!

F'dawn is-sitwazzjonijiet tiġi espressa ħafna l-imħabba u jiġi ġġenerat ambjent posittiv.

Wara kollox aħna dak li rridu; li nagħmlu bidliet biex inkomplu ngħollu l-kwalità tal-ħajja ta' kull individwu li jiddeċiedi li jsir foster carer jew adoptive parent biex ikun bħall-kumplament tal-ġenituri Maltin u Għawdxin.

Sur President, m'hemmx dubju li r-rwol li għandhom il-foster carers u l-adoptive parents fis-soċjetà tagħna huwa imprezzabbli.

Kemm hu sabiħ li tiddeċiedi li ssir foster carer u tkun lest li taqsam ma' ħaddieħor dak li jkun irnexxielek tikseb matul ħajtek!

Aħna nixtiequ li aktar nies jitħajru u jkunu kapaċi jieħdu dan il-pass li jsiru foster carers jew adoptive parents.

Jien nappella biex min jixtieq, ma joqgħodx lura milli jieħu dan il-pass għax b'hekk ikun qed jagħti l-opportunità lil tifel jew tifla li jikber f'ambjent mimli mħabba.

Jien naf lil diversi foster u adoptive parents u l-ambjent mimli mħabba, mimli serenità u mimli ferħ li dawn jirnexxilhom joħolqu lanqas biss tista' tiddeskrivih; jirnexxilhom joħolqu ambjent li huwa sinonimu mal-familji Maltin u Għawdxin.

U għandna għalfejn inkunu kburin li kapaċi noħolqu dan l-ambjent.

Sur President, jalla bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum f'dan il-pajjiż ma jifdalx tifel jew tifla waħda li ma jkunux protetti.

Huwa essenzjali li f'soċjetà jinħoloq ambjent fejn kull persuna, żgħira kemm tkun żgħira, tingħata l-opportunità li tingħaqad f'familja u tistabbilixxi relazzjoni b'saħħitha magħha; relazzjoni fejn ikun hemm l-imħabba kif ukoll ambjent sabiħ, stabbli u seren bil-protezzjoni kollha li tagħti l-liġi.

Nikkonkludi billi għal darb'oħra nifraħ lill-Ministru Michael Falzon għall-biċċa xogħol kbira li llum ippreżenta lil dan il-Parlament.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa?

(Onor. Membri: Iva) Insejjaħ lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-6.52 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 11 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari;

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, ninsabu jumejn 'il bogħod minn Jum il-Mara u allura f'dan l-Aġġornament se nitkellem fuq dan is-suġġett li huwa verament għal qalbi.

Qabelxejn nixtieq immur daqsxejn lura għall-professjoni li kelli qabel u nagħmel daqsxejn ta' riklam billi ngħid li llum waranofsinhar fil-Parlament l-Ispeaker inawgura wirja verament sabiħa li ġiet imtellgħa b'mod professjonali ħafna fuq il-mixja tal-mara fil-politika.

Għalhekk nistieden lil kull min iħobb isegwi l-politika biex iżur din il-wirja għax hija verament interessanti.

Sfortunatament sal-lum hemm min jgħid li qiegħed jiċċelebra dan il-jum.

Jien ma naħsibx li għandna għalfejn niċċelebraw Jum il-Mara.

Tiċċelebra festa, tiċċelebra ferħ, imma r-realtà trid tfakkarha u mhux tiċċelebraha!

U r-realtà hi li sal-lum bosta nisa madwar id-dinja verament m'għandhomx raġuni valida għaliex jiċċelebraw din il-ġurnata, u fost dawn in-nisa hemm nisa li jgħixu f'pajjiżna wkoll.

Il-Gvern preżenti jagħżel slogans tal-widna biex idoqq biss dik id-diska li tinstema' sabiħa fil-widnejn, imma slogans bħal "L-Aqwa fl-Ewropa", "L-Għira tad-Dinja" jew "l-Aktar Gvern Femminista fl-Istorja ta' Pajjiżna" huwa l-pakkett minn barra, dik il-karta li tleqq u tgħammex biż-żigarelli u ċ-ċfuf, imma meta tiftaħ dak il-pakkett, meta tneħħi x-xejxi kollu ta' barra, meta tneħħi l-qoxra ssib sitwazzjoni ferm 'il bogħod minn dak li jgħidu l-islogans.

Fil-fatt nistaqsi: "L-Aqwa fl-Ewropa" b'liema mod?

Illum se nkun qiegħda nirreferi għal diversi rapporti li diġà poġġejthom fuq il-Mejda tal-Kamra fix-xhur li għaddew imma llum se nkun qed nerġa' nirreferi għalihom għar-raġuni li huma kollha rapporti li għandhom valur.

L-istess rapport ipoġġi lil pajjiżna qabel tal-aħħar f'din il-klassifika.

L-Estonja huwa l-uniku pajjiż li huwa agħar minna.

Huwa importanti ninnotaw li Malta ssemmiet f'dan ir-rapport proprju għal din ir-raġuni, u allura nerġa' nistaqsi: "L-Aqwa fl-Ewropa" u "L-Għira tad-Dinja" meta fir-rigward tan-numru ta' nisa fuq il-bordijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet Malta qiegħda qabel tal-aħħar f'din il-klassifika?!

Dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

Jgħid ukoll li:

Hawnhekk dan ir-rapport jagħtina tabella oħra u għal darb'oħra Malta tinsab fin-naħa ta' isfel.

Xi ħaġa interessanti ferm hi li l-gender employment gap f'Malta huwa fost l-ogħla għax jammonta għal 27.7.

Ta' min jgħid li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq nisa u rġiel li jgħixu fil-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea u li għandhom bejn l-20 sena u l-64 sena.

Sur President, il-problema mhijiex biss li hemm inqas nisa jaħdmu milli rġiel imma agħar minn hekk, hemm problema verament serja li rreferejt għaliha anke waqt id-diskors li għamilt fil-ftuħ tal-wirja li hawn f'dan il-Parlament.

Biex inkun fair, din il-problema hija mifruxa mad-dinja kollha.

Qed nirreferi għall-problema akuta tad-diskrepanza li teżisti bejn id-dħul tan-nisa u tal-irġiel.

F'pajjiżna jekk inti mara għandek inqas ċans li taħdem, u jekk stess taħdem probabbli l-paga tiegħek tkun ferm inqas minn dik ta' raġel li jagħmel l-istess xogħol.

F'dan ir-rigward irrid nirreferi għal dokument li jidhirli kont poġġejtu fuq il-Mejda tal-Kamra fid-diskors li għamilt dwar il-Baġit li għadda, ċjoè l-'Gender Pay Gap Report 2018', li juri b'mod ċar illi d-differenza bejn il-pagi tan-nisa u tal-irġiel f'pajjiżna kompliet tiżdied minn 7.7% fl-2011 għal 11% fl-2016, li tfisser distakk ta' 3.3%.

Ta' min jgħid ukoll li dalgħodu waqt konferenza li attendejt għaliha u li kienet organizzata mill-National Commission for the Promotion of Equality (NCPE) il-figura li semmiet il-Kummissarju għall-Promozzjoni tal-Ugwaljanza, is-Sinjura Renee Laiviera, kienet ta' 12%.

Dan xi jfisser, Sur President?

Sempliċi; dan ifisser b'mod ċar ħafna li jekk, pereżempju, ikollok raġel li jaqla' €100, mara li tagħmel l-istess xogħol ta' dak ir-raġel u li taħdem fl-istess skala tiegħu taqla' €88.

Dan qed jiġri f'pajjiżna, Sur President!

Din hija realtà.

U din hija a chicken and egg situation għax dik il-mara li trid tissagrifika l-ħin tagħha minn mal-familja, mill-kura tat-tfal tagħha u mill-kura tal-ġenituri tagħha biex toħloq bilanċ bejn il-familja u x-xogħol tgħidlek: Jien se noħroġ naħdem meta naf li jekk il-kollega tiegħi jkun raġel se jaqla' ħafna aktar minni?!

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq differenza żgħira tafux għax qed ngħidu li għal kull €100 li jaqla' raġel, mara taqla' biss €88!

L-Uffiċċju tal-President fis-sena 2018 kien ħareġ b'inizjattiva lokali, liema inizjattiva tirrifletti inizjattiva internazzjonali, u prattikament qalu li minn Novembru sal-aħħar tas-sena l-ħaddiema nisa f'pajjiżna ħadmu daqslikieku kienu qed imorru għax-xogħol mingħajr ma jitħallsu!

Nerġa' ngħid li fl-2011 il-gender pay gap kienet dik ta' 7.7% u mbagħad fl-2011 telgħet għal 11% u dalgħodu ġejna informati li reġgħet telgħet għal 12%.

Dawn huma fatti, Sur President, u mhumiex affarijiet li qed tivvintahom l-Oppożizzjoni!

Din hija realtà u jkolli ngħid li hi realtà serja ħafna!

Forsi quddiem din is-sitwazzjoni jkun hemm min jargumenta li għalih l-aqwa li jdaħħal il-paga ħalli r-rota tkun tista' tkompli ddur, però minn din id-diskrepanza wieħed jista' jifhem ukoll għalfejn xi kultant xi ħadd mill-koppja – jekk mhux it-tnejn li huma – ikollhom jagħmlu wkoll xi part-time job biex ikunu jistgħu jlaħħqu mal-ħajja.

Kif semmejt f'diskors ieħor li kont qed nagħmel ftit tal-ġimgħat ilu, fatt ieħor interessanti hu li aktar ma tkun għolja l-pożizzjoni, aktar togħla l-gender pay gap, u dan il-fattur aktar qed jaqta' qalb lin-nisa milli jidħlu fid-dinja tax-xogħol u jieħdu pożizzjonijiet ta' responsabbiltà għax naturalment imbagħad il-mara qed tirraġuna li allura lanqas ħaqq toqgħod tieħu ċerta responsabbiltà jekk ma tkunx se titħallas tajjeb għal dak ix-xogħol.

Sur President, id-diskrepanza fil-pagi għandha konsegwenzi serji wkoll, u dan mhux biss fl-immedjat imma anke fil-futur.

Fil-fatt, ftit tal-ġranet ilu l-Kummissjoni Ewropea ħarġet rapport annwali importanti intitolat '2019 European semester country report'.

Dan ir-rapport, li rrefera għalih f'dawn l-aħħar ġranet anke d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, l-Onor.

Chris Fearne, fost affarijiet oħra jgħid hekk:

Issa isma' din, Sur President:

Dan qed jgħid għal Malta.

Mela dan ir-rapport qed jgħid li filwaqt li n-numru ta' nisa fid-dinja tax-xogħol qed jiżdied, hekk ukoll qed tiżdied id-diskrepanza fil-pagi.

Jgħid ukoll hekk:

Bħalma qed naraw, kollox huwa marbut katina.

Mela nafu li għandna problema ta' gender pay gap u nafu wkoll li din hija marbuta direttament mal-problema tal-early school leavers.

Aktar minn hekk, f'dan ir-rapport jingħad ukoll hekk:

Jiġifieri mhux imbilli niftaħru kemm qed inġibu nies minn barra minħabba li hawn ħafna xogħol għax l-Unjoni Ewropea stess qed tappellalna f'dan il-European semester country report biex noqogħdu attenti għax issa li qed jiġri hu li persuni li huma aktar validi u kwalifikati qed jitqabbdu jagħmlu xogħol li huwa ferm aktar baxx mil-livell tal-kwalifikazzjoni tagħhom u jitħallsu ferm anqas.

Issa se niġi għal punt ieħor li d-Deputat Prim Ministru ma semmihx meta ftaħar b'dan ir-rapport:

Din ukoll hija aħbar interessanti għax inti tista' tiftaħar li s-sistema tas-saħħa miexja 'l quddiem imma l-European semester country report tal-Unjoni Ewropea qed jappellalna biex noqogħdu attenti għax hemm ħafna nies li minħabba li jridu jistennew ħafna biex jinqdew qed ikollhom iħallsu minn buthom.

Dan se jdawwarna ċirku sħiħ għax jekk inti qed taqla' inqas minn ħaddieħor u jekk l-impjieg tiegħek huwa marbut ma' xi kuntratt definit mingħajr ma għandek l-ebda garanzija li dan se jiġġedded, fil-każ li ma tiflaħx tistenna biex tieħu ħsieb saħħtek xorta se jkollok tmur u tħallas għal saħħtek!

Imma jħallas min jiflaħ iħallas, Sur President, għax min ma jiflaħx iħallas ikollu jistenna!

Din hija r-realtà li qed issemmilna l-Unjoni Ewropea f'dan ir-rapport.

Imbagħad dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

Jgħid hekk ukoll:

Dan ifisser li n-nisa jaħdmu qed jiżdiedu imma d-diskrepanza bejn il-pagi tan-nisa u l-irġiel qed tkompli dejjem titwessa'.

Aktar minn hekk:

Mela dan ir-rapport qed jgħidilna li huwa veru li n-numru ta' nisa li jaħdmu żdied, u l-Gvern jiftaħar ħafna fuq dan il-punt, però jgħidilna wkoll li xorta m'aħniex fil-livell tal-Unjoni Ewropea u agħar minn hekk, id-diskrepanza bejn in-numru ta' nisa u rġiel li jaħdmu għadha kbira filwaqt li d-diskrepanza fil-pagi qed tkompli titwessa'.

Ħalli nkompli nikkwota:

- dan hu dak li semmejt jien l-ewwel fejn qed ikollna ħafna impjiegi bil-kuntratti –

- mela dan ir-rapport qed jgħidilna li mill-2014 daħħalna sistema li biha wieħed jaħdem b'kuntratt miftuħ, jiġifieri ma jkunx jaf sa meta se jkollu dak l-impjieg, u l-maġġoranza l-kbira tal-ħaddiema li jidħlu għal dawn it-tip ta' impjiegi huma nisa –

Mela dan ir-rapport qed jgħid li n-nisa qed jidħlu fid-dinja tax-xogħol b'paga aktar baxxa minn tal-irġiel u b'nuqqas ta' serħan il-moħħ għax dawn mhumiex ħaddiema tal-post imma qed jiġu impjegati bil-kuntratt.

U dan kollu ġej mil-"L-aktar Gvern Femminista fl-Istorja ta' Pajjiżna!"

X'effett se jkollu dan fuq in-nisa u fuq il-pensjoni tagħna?

Fil-fatt, mhux biss in-nisa imma anke l-irġiel qed jiġu affettwati minn din id-diskrepanza fil-pagi, Sur President.

Rapport ieħor verament interessanti huwa l-'Pension Adequacy Report 2018', liema rapport qed jagħtina stampa inkwetanti daqsxejn mhux ħażin għax qed jgħidilna hekk:

Mela dan ir-rapport qed jgħid li mill-2013 'l hawn is-sitwazzjoni tal-faqar ma tantx inbidlet fl-Ewropa ħlief fi 12-il pajjiż, fosthom fl-Istati Baltiċi (Estonja, Latvja u Litwanja) u f'Malta.

u hawnhekk hawn xi ħaġa interessanti ħafna li lili ssoprendietni mhux ħażin għax jingħad hekk:

Minħabba diskrepanza qawwija fil-pagi qed ikollna diskrepanza qawwija fil-pensjoni u allura fil-każ ta' koppja anzjana li tgħix bil-pensjoni, il-pensjoni tar-raġel qed ikollha sservi għal dik id-differenza enormi fil-pensjoni tal-mara.

Ħalli nkompli nikkwota:

– hawnhekk qed jirriferi għall-kriżi tal-2009 –

Din hija aħbar xokkanti, Sur President!

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se npoġġi tabella li turi li fl-2009 id-differenza bejn il-pensjoni ta' mara u l-pensjoni ta' raġel kienet ta' 19.2%, jiġifieri raġel kien jaqla' kważi 20% aktar mill-mara bħala pensjoni.

Madanakollu fl-2018 din id-differenza kibret għal 44.8%!

Dawn huma affarijiet li lanqas jitwemmnu!

Dan ifisser li għal kull €100 li raġel jaqla' bħala pensjoni, mara taqla' €55.20!

Kif għedt diġà, din hija aħbar verament xokkanti!

Sur President, bħalma tista' tara u tifhem, fis-settur tal-ugwaljanza m'aħniex "L-Aqwa fl-Ewropa" imma għall-kuntrarju, ninsabu fil-qiegħ tal-klassifika.

L-istess fl-isforzi tagħna biex innaqqsu l-gender pay gap u l-pension gap.

Jiddispjaċini ngħid li jekk dawn l-isforzi se jibqgħu ma jkunux effettivi u effettivi malajr kemm jista' jkun, bosta nisa f'pajjiżna li llum qegħdin fir-riskju tal-faqar se jispiċċaw fil-faqar.

Hawnhekk irrid nagħmel referenza għal tabella oħra li hi meħuda mill-ewwel rapport li semmejt, jiġifieri mit-'2018 Report on Equality Between Women and Men in the EU' għaliex fit-tieni kapitlu, li huwa intitolat 'Reducing gender pay, earnings and pension gaps and thus fighting poverty among women', erġajna ninsabu fil-qiegħ tal-klassifika.

Fatt ieħor interessanti ħafna hu li fl-Ewropa l-aktar persuni li jinsabu f'riskju ta' faqar huma ż-żgħażagħ, speċjalment it-tfajliet u n-nisa.

Ir-riskju ta' dan il-grupp huwa ta' 32%.

Huwa interessanti kif r-riskju tal-faqar jogħla proprju f'dik l-età, imbagħad jinżel f'daqqa, jerġa' jitla' fl-età ta' bejn il-55 sena u l-64 sena u finalment, filwaqt li r-riskju ta' faqar fil-każ tal-irġiel li jagħlqu s-70 sena jibqa' kważi fl-istess livell, ir-riskju ta' faqar fil-każ tan-nisa jerġa' jispara 'l fuq.

Sur President, filwaqt li l-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat qed juża slogans li juruna mod, għandna rapport wara l-ieħor li qed juruna ċar daqs il-kristall, bin-numri u bil-fatti, u l-Prim Ministru jħobbhom ħafna n-numri, li r-realtà hija mod ieħor!

Ejjew inżommu f'moħħna li wara dawk in-numri hemm persuni u familji sħaħ.

Il-Prim Ministru qalilna li "Aħna l-Għira tad-Dinja" imma din mhi xejn għajr daħka traġika.

Jien kemm-il darba rreferejt għall-'World Economic Forum Global Gender Gap Report 2018' u hemmhekk ħarġu affarijiet li ma tantx għandna biex niftaħru bihom.

Biżżejjed ngħid li fir-rigward tal-pagi tan-nisa Malta waqgħet lura mis-87 post fl-2013 għall-106 post; fl-ugwaljanza bejn is-sessi fil-pagi waqajna mid-19-il post għat-48 post; f'dik li hi saħħa tan-nisa morna lura 49 post għax mill-65 post issa qegħdin fil-114-il post; u fir-rigward ta' health life expectancy il-mara marret lura mit-78 post għall-120 post, u allura waqgħa ta' 42 post. Il-lista hija twila u nista' nibqa' sejra nsemmi aktar figuri.

Ta' min jgħid li għal dik li hija ugwaljanza aħna qegħdin fost l-agħar, u dan mhux biss fl-Ewropa imma anke fid-dinja.

Ċertament li ħadd mhu qed jgħir għalina bħalma qalilna l-Prim Ministru, u rapport wieħed wara l-ieħor qegħdin jikkonfermaw dan.

Għalfejn?

Sempliċi, Sur President; għax il-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat mhuwiex l-aktar Gvern femminista imma huwa l-aktar Gvern korrott li qatt kellu pajjiżna!

Sur President, fl-aħħar nett nitlob il-permess sabiex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

'Commission Staff Working Document – Country Report Malta 2019' maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea fis-27 ta' Frar 2019;

Pubblikazzjoni maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea fl-2018 intitolata 'Pension Adequacy Report 2018 – Current and future income adequacy in old age in the EU (Volume 1)'.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 11 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-7.20 p.m il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTRU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu f'reklamar fuq is-sit soċjali Facebook, xahar b'xahar, mit-3 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-imsemmija reklami?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari parlamentari 8260.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – FORTIZZA TA' BENGĦAJSA – KONĊESSJONIJIET

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx konċessjonijiet jew xi titolu favur terzi fir-rigward tal-Fortizza ta' Bengħajsa fil-limiti ta' Birżebbuġa jew jekk din il-fortizza hix fil-pussess tal-Awtorità tal-Artijiet?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lil Onor. Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, wara spezzjonijiet preliminari s-sezzjoni tal-Infurzar fi ħdan l-Awtorità tal-Artijiet se tkun qed tipproċedi billi tinvestiga s-sit f'aktar dettall.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8315 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liema kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8890.

QORTI – ŻGĦAŻAGĦ – OFFIŻI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika n-numru ta' żgħażagħ taħt it-18-il sena li ttellgħu l-Qorti matul is-sena l-oħra?

X'offiżi wettqu dawn iż-żgħażagħ fir-rigward:

d. ħsara volontarja; u

e. ikkaġunar ta' feriti fuq persuni oħra?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li n-numru ta' żgħażagħ taħt it-18-il sena li ttellgħu l-Qorti matul is-sena l-oħra fir-rigward tal-offiżi indikati huwa kif muri hawn taħt:

b. pussess tad-droga – 15 (età bejn l-14 u 18-il sena)

c. traffikar tad-droga – 2 (età bejn is-17 u 18-il sena)

d. ħsara volontarja – 7 (età bejn is-16 u 18-il sena)

e. ikkaġunar ta' feriti fuq persuna oħra – 12 (età bejn is-16 u 18-il sena).

Din l-istatistika tirrigwarda l-kumpilazzjonijiet u mhux il-kawżi sommarji għaliex fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma tinżammx statistika għal kawżi sommarji.

IL-GUDJA – TRIQ CASTAGNA FILIPPU – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema pożizzjoni tinsab Triq Castagna Filippu fil-Gudja u x'passi se jittieħdu biex issir?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali tal-Gudja li dan ix-xogħol beda u saret naħa waħda ta' bankina minn Infrastructure Malta.

Dan ix-xogħol għandu jitkompla minn Infrastructure Malta.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja fl-2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018, xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 8042, 5646 u 2405.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwer entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Interpellant li mistoqsija bħal din, fejn tintalab informazzjoni dettaljata fuq medda ta' 15-il sena, teħtieġ ħafna xogħol u riżorsi umani sabiex tinġabar.

Għalhekk, nitlob l-Onor.

Interpellant li jekk għandu bżonn xi informazzjoni speċifika dwar reklamar partikolari, jindika fejn meħtieġ.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

JOE MIZZI: Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant għall-fatt li mistoqsijiet bħal dawn, fejn tintalab informazzjoni dettaljata fuq medda ta' snin, jieħdu ħafna xogħol sabiex jinġabru.

L-Onor.

Interpellant għandu japprezza li tali riċerka tirrikjedi ħafna riżorsi u żmien biex tinġabar l-informazzjoni.

Għalhekk nitolbu sabiex jindika x'informazzjoni għandu bżonn speċifikament fejn hija meħtieġa ħalli din tkun provduta.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tagħha u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtha f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

HELENA DALLI: Għas-snin 2004 sal-2012 nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 11983 mit-Tnax-il Leġiżlatura.

Għas-snin 2013 sa Lulju 2017 nitlob l-Onor.

Interpellant jirreferi għall-mistoqsijiet parlamentari 865 u 176 mit-Tlettax-il Leġiżlatura.

In-nefqa fuq reklamar għall-perjodu Awwissu 2017 sa Diċembru 2018 hija kif indikata fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassma kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Peress li din ir-risposta ma tinkludix lill-Bank Ċentrali nitlob lill-Onor.

Interpellant li jekk jixtieq tali informazzjoni jagħmel mistoqsija speċifika.

DIRETTUR ĠENERALI TAL-AKWAKULTURA U S-SAJD – ALLEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'kuntatt sar minnu jew minn xi ħaddieħor f'isem il-Gvern Malti mal-Kummissjoni Ewropea u b'mod partikolari mal-Kummissarju Ewropew għall-Ambjent, l-Affarijiet Marittimi u s-Sajd, dwar l-allegazzjonijiet li ġew ippubblikati minn El Confidencial fir-rigward tal-persuna li sa nhar it-Tlieta, 12 ta' Frar 2019, kienet tokkupa l-kariga ta' Direttur Ġenerali tal-Akwakultura u s-Sajd?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux il-każ li kellu jsir kuntatt kif riferut minnu u dan għaliex il-materja riferuta mhix kompetenza tal-Kummissjoni Ewropea.

AWTORITÀ GĦALL-AMBJENT U R-RIŻORSI – RAPPORTI DWAR ĦMIEĠ FIL-BAĦAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm irċeviet rapporti l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi dwar każijiet ta' rqajja' kbar ta' ħmieġ u ragħwa mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-data ta' kull rapport, il-lokalità u/jew indikazzjoni tal-bajja u x'azzjoni ttieħdet dwar kull rapport?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet il-proposta tal-Gvern sabiex isir upgrading taż-żona tax-Chalet f'Tas-Sliema?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa Projects Malta Limited qiegħda tevalwa l-options.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid x'konsultazzjoni għamel mal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema dwar il-proposta tal-Gvern li jsir upgrading taż-żona tax-Chalet, f'Tas-Sliema?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8953.

Ngħarrfu wkoll li se ssir konsultazzjoni dwar l-options mal-Kunsill Lokali.

IL-BAJJA TAL-BALLUTA – STUDJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-tmien studji li saru mis-sena 2013 sas-2018 dwar il-Bajja tal-Balluta?

Jista' l-Ministru jgħid jekk wara dawn it-tmien studji tħejjewx studji oħra dwar il-Bajja tal-Balluta u jekk iva jpoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Intepellant li mill-2013 saru dawn l-istudji:

KORP TAL-PULIZIJA – RAPPORTI TA' FAKE NEWS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm irċieva rapporti l-Korp tal-Pulizija dwar fake news sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li ma tinżammx statistika tat-tagħrif mitlub mill-Onor.

GĦAWDEX – TRIQ QASAM SAN ĠORĠ BEJN IR-RABAT U SANTA LUĊIJA – KISI TA' TARMAK

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5908 peress li għad ma sar ebda xogħol biex isir network ta' distribuzzjoni tal-ilma tat-tieni klassi magħruf bħala new water fit-triq imsemmija, jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li tingħata t-tieni kisja ta' tarmak (il-wiċċ) fi Triq Qasam San Ġorġ bejn ir-Rabat u Santa Luċija Kerċem Għawdex, liema xogħol sar mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u dan skont risposta mogħtija mill-Ministru għal Għawdex, u dan peress li din it-triq ilha għal diversi xhur b'kisja waħda u hemm ammont ta' tappieri perikolużi li huma 'l fuq mil-livell tat-triq?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li għadhom kif ġew allokati fondi tal-Unjoni Ewropea taħt EAFRD liema fondi se jintużaw biex titwettaq is-sistema tad-distribuzzjoni tan-new water.

It-tender għal dan ix-xogħol qiegħed fl-aħħar stadju ta' preparamenti biex jiġi ppubblikat.

Hekk kif jintemmu l-proċeduri kollha marbutin ma' dan it-tender jibdew ix-xogħlijiet.

Sadanittant il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma qed tieħu ħsieb biex kemm jista' jkun tnaqqas l-inkonvenjent billi ddur dawn it-tappieri.

SPTAR ĠENERALI TA' GĦAWDEX – ORTHOPAEDIC UNIT – XOGĦLIJIIET FUQ BANKINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk tlestiex ix-xogħol fuq il-bankina ta' barra ħdejn il-bini tal-Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Jista' jgħid jekk inħariġx il-Compliance (Completion) Certificate għal din il-binja u jekk iva jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jista' jgħid ukoll jekk din il-binja bdietx tintuża għall-iskop li ġiet mibnija, jiġifieri bħala Orthopaedic Unit?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għadu għaddej il-proċess ta' procurement rigward il-bankina ta' barra ħdejn il-bini tal-Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

Fix-xhur li għaddew ġew ippubblikati żewġ sejħiet għall-offerti, fejn ma kien hemm l-ebda interess min-naħa tal-kuntratturi lokali.

Il-management tal-isptar qiegħed jieħu l-passi neċessarji biex ix-xogħol isir.

Il-Compliance (Completion) Certificate se jiġi mitlub wara li jitlesta x-xogħol neċessarju.

RABAT GĦAWDEX – BINI TA' CAR PARKS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex waslu d-diskussjonijiet u tgħid fejn huma ppjanati li jinbnew car parks fir-Rabat Għawdex biex tkun tista' tittaffa l-problema tal-parkeġġ f'din il-lokalità?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin u l-Ministeru qed jistenna l-eżitu tal-proġett tal-Parkeġġ tal-Katidral.

GĦAWDEX – BARRIERI LI JISTGĦU JIRĊIEVU MATERJAL TAL-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent kemm hemm barrieri ġewwa Għawdex li għandhom il-permessi kollha meħtieġa li jirċievu materjal tal-kostruzzjoni?

Jista' jindika n-numru ta' dawn il-barrieri, kif ukoll f'liema lokalità jinsabu u l-indirizz ta' dawn il-barrieri u kemm minnhom qed jilqgħu skart tal-kostruzzjoni fil-preżent?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9244 f'din l-istess seduta.

GĦAWDEX – ĠBIR TA' DEMEL LIKWIDU MILL-IRZIEZET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li f'dawn l-aħħar ġimgħat id-demel likwidu tal-baqar mill-farms ta' Għawdex ma tteħidx ġewwa l-premises tal-WasteServ li jinsabu ġewwa tal-Kus fix-Xewkija, Għawdex?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sistema li biha kien qiegħed jinġabar id-demel likwidu tal-baqar u majjali ġo Għawdex, li kien jiġi ttrattat minn kuntrattur privat li kien armat biswit l-impjant tal-WasteServ ġo tal-Kus fix-Xewkija, kienet waħda temporanja.

Sadanittant daħlu fis-seħħ miżuri oħrajn biex din il-kwistjoni tiġi indirizzata.

RABAT GĦAWDEX – SKOLA PRIMARJA ĠDIDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-Iskola Primarja ġdida tar-Rabat Għawdex, li issa ilha mwiegħda aktar minn ħames snin, tilqa' fiha l-ewwel studenti?

Jista' jgħid jekk ħarġux il-permessi meħtieġa min-naħa tal-P.A?

Jista' jgħid jekk it-tenders ħarġux u ġewx awarded?

Jista' jgħid kemm se tkun tista' tilqa' studenti din l-iskola?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li t-timeframes tal-proġett tal-bini ta' skola primarja ġdida fir-Rabat, Għawdex, se jkunu determinati kif jinħarġu l-permessi mill-Awtorità għall-Ippjanar.

It-tenders għadhom qegħdin jinħadmu.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant li l-iskola se tkun tista' tilqa' 500 student.

QRATI – ITTRI UFFIĊJALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew preżentati ittri uffiċjali fil-Qrati tagħna tul is-sena 2018 u jista' jindika kemm minnhom ġew preżentati kemm quddiem il-Qorti tal-Maġistrati kif ukoll quddiem il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili f'Malta u Għawdex?

OWEN BONNICI: Infurmat li fis-sena 2018 ġew ippreżentati dawn l-ittri uffiċjali fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili u fil-Qorti tal-Maġistrati ta' Malta:

Fis-sena 2018 ġew ippreżentati dawn l-ittri uffiċjali fil-Qorti tal-Maġistrati Għawdex:

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm kien hemm persuni li tul is-sena 2018 irrappurtaw lill-Ministeru u lill-Ambaxxati li kien insterqilhom il-passaport?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul is-sena 2018 kien hemm 14-il rapport ta' serq ta' passaporti.

BIRGU – ĦSARA FIL-KAPPELLA TAL-QALB TA' ĠESU

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra xi ħsara saret lill-Kappella tal-Qalb ta' Ġesu fi Triq il-Qalb ta' Ġesu, il-Birgu u jekk kemm-il darba humiex se jsiru t-tiswijiet neċessarji fiha?

Interpellant li l-kappella mhijiex proprjetà tal-Gvern.

Mhux eskluż li d-Direttorat tar-Restawr, għad li mhumiex proprjetà tal-Gvern, jirrestawra kappelli partikolari, partikolarment jekk jiġu suġġeriti minn Kunsilli Lokali skont skemi apposta.

QRATI – ITTRI UFFIĊJALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġew ippreżentati ittri uffiċjali ai termini tal-artikolu 166A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fil-Qrati tagħna tul is-sena 2018 u jista' jindika kemm minnhom ġew ippreżentati kemm quddiem il-Qorti tal-Maġistrati kif ukoll quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'Malta u Għawdex?

OWEN BONNICI: Infurmat li fis-sena 2018 l-ittri uffiċjali ppreżentati ai termini tal-artikolu 166A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili u fil-Qorti tal-Maġistrati ta' Malta kienu dawn:

Fis-sena 2018 l-ittri uffiċjali ppreżentati ai termini tal-artikolu 166A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fil-Qorti tal-Maġistrati Għawdex kienu dawn:

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġew ippreżentati rikorsi quddiem il-Qrati tagħna taħt l-artikolu 495A tal-Kodiċi Ċivili tul l-2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fis-sena 2018 ġew ippreżentati 39 rikors taħt l-artikolu 495A tal-Kodiċi Ċivili fil-Qorti ta' Malta ppreżentati fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili.

Apparti dawn kien hemm żewġ rikorsi ta' appell ippreżentati fil-Qorti tal-Appell sabiex jikkontestaw id-deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili.

Fil-Qorti ta' Għawdex, matul is-sena 2018, ġew ippreżentati 13-il rikors ai termini tal-artiklu 495A tal-Kodiċi Ċivili.

QRATI - TALBIET GĦALL-BIDU TA' PROĊEDURI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru talbiet għall-bidu ta' proċeduri ta' separazzjoni permezz tal-medjazzjoni fil-qrati tagħna tul is-sena 2018 u jista' jindika dan quddiem il-Qrati ta' Malta u Għawdex?

OWEN BONNICI: Fil-Qorti ta' Malta, matul is-sena 2018, ġew ippreżentati 1,197 proċedura ta' separazzjoni permezz tal-medjazzjoni, 907 nbdew permezz ta' ittra u 290 inbdew permezz ta' nota konġunta.

Fil-Qorti ta' Għawdex matul is-sena 2018 ġew preżentati 45 proċedura ta' separazzjoni permezz tal-medjazzjoni, 34 inbdew permezz ta' ittra u 11 inbdew permezz ta' nota kunġunta.

POPOLAZZJONI TA' PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-popolazzjoni ta' persuni b'diżabilità maqsuma f'age groups ta' taħt it-18-il sena, bejn 18-il sena u 65 sena u 'l fuq minn 65 sena, skont l-aħħar ċensiment li sar mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skont l-aħħar ċensiment li sar mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika fl-2011, kien hemm 30,183 persuna li rrappurtaw li kellhom mill-inqas waħda minn dawn it-tipi ta' diżabilità jew diffikultà:

· kundizzjoni ta' saħħa mentali,

· nuqqas ta' smigħ jew telf parzjali tas-smigħ,

· nuqqas ta' vista jew telf parzjali tal-vista,

· diżabilità intelletwali,

· diffikultà fit-tagħlim,

· diffikultà ta' żvilupp,

· diżabilità fiżika u diżabilità jew diffikultà oħra.

It-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti turi breakdown ta' dawn il-persuni skont l-età.

STUDENTI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 8869, jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-popolazzjoni ta' tfal b'diżabilità intellettwali, fiżika u/jew mentali?

Jista' jgħid f'liema skejjel qegħdin jattendu?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ - SPIŻA GĦAL KULL KLIJENT LI JATTENDI F'XI ĊENTRU

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 36962 tal-11-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jindika kemm tiġi l-ispiża għal kull klijent li jattendi f'xi Ċentru tal-Persuni b'Diżabilità tal-Aġenzija Sapport illum?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża għal kull persuna b'diżabilità li tattendi ċ-Ċentri ta' Matul il-Jum, immexxija mill-Aġenzija Sapport, tammonta għal medja ta' €70 kuljum.

AĠENZIJA SAPPORT – ĦIDMA

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma twettqet mill-Aġenzija Sapport f'dawn l-aħħar sentejn?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

WIED FULIJA – XOGĦLIJIET TA' RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra meta se jibdew ix-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni ta' Wied Fulija li għandhom isiru mill-WasteServ?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni ta' Wied Fulija se jibdew appena jinħareġ l-executable permit mill-Awtorità għall-Ippjanar.

F'dan l-istadju l-proġett ġie approvat u s'issa nħareġ non-executable permit minħabba li l-Awtorità tal-Ambjent (ERA) talbet li jsiru numru ta' testijiet fuq il-ħġieġ li jinsab f'din il-landfill.

Is-samples tal-ħġieġ ittieħdu diġà u hekk kif jiġu analizzati r-riżultati, dawn sejrin jiġu sottomessi lill-ERA.

Nifhmu li malli l-ERA tkun sodisfatta mir-riżultati, ikun jista' jinħareġ l-executable permit mill-Awtorità għall-Ippjanar.

Sadanittant ġie ffirmat il-kuntratt mal-Joint Venture li se tkun qed twettaq ix-xogħlijiet.

Bħalissa l-kuntrattur qed jagħmel is-surveys neċessarji fuq is-sit kif ukoll xi studji oħra.

Malli joħroġ il-permess, ikun jista' jibda x-xogħol minnufih.

Hu maħsub li x-xogħol se jibda għal nofs din is-sena.

SOVRINTENDENZA TAL-PATRIMONJU KULTURALI – KAŻIJIET PENDENTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddum tistenna biex jinħareġ rapport mis-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali?

Jista' jgħid kemm hemm każijiet pendenti għal aktar minn sena u nofs?

OWEN BONNICI: Infurmat li s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali ma toħroġx rapporti iżda tagħti diversi rakkomandazzjonijiet.

F'dan ir-rigward nitlob lill-Onor.

Interpellant jikkjarifika għal liema tip ta' rakkomandazzjonijiet qed jirreferi.

Infurmat ukoll li m'hemm l-ebda tip ta' każ pendenti għall-perjodu indikat mill-Onor.

Għaldaqstant nitolbu jispeċifika għal liema tipi ta' każijiet pendenti qed jirreferi.

L-Interpellant jista' jgħaddi d-dettalji tal-każ partikolari separatament biex is-Sovrintendenza tkun tista' tagħti risporta speċifika.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9092, jista' l-Ministru jwieġeb l-ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Fir-rigward tat-tieni parti tal-mistoqsija parlamentari, jista' jikkonferma li l-Ministeru tiegħu m'għandux miri li jinħoloq xi tip ta' bilanċ fit-tmexxija abbażi ta' ġeneru?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2012 fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ kien hemm 16-il mara minn skala 1 sa skala 5.

Fir-rigward tat-tieni parti tal-mistoqsija, l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9093 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8874, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9094 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8873, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9095 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8872, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9096 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8871, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI ŻGĦAR – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9097 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8840, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

KORP TAL-PULIZIJA – POST FUQ FACEBOOK - PASSI KONTRA PULIZIJA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu fil-konfront tal-pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li tella' video post fuq Facebook (link qed jingħata separatament) bi kliem partiġjan fejn fost l-oħrajn jgħid kliem bħal "aħna l-Laburisti, aħna s-suldati tal-azzar, aħna li żammejna l-Partit Laburista ħaj"?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li dan il-każ ġie riferut għall-investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'regoli interni japplikaw fil-Korp tal-Pulizija u x'passi jistgħu jittieħdu f'każ bħal dak tal-pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li tella' video post fuq Facebook (link qed jingħata separatament) bi kliem partiġjan fejn fost l-oħrajn jgħid kliem bħal "aħna l-Laburisti, aħna s-suldati tal-azzar, aħna li żammejna l-Partit Laburista ħaj"?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-każ tal-pulizija inkwestjoni, il-provedimenti tat-Tieni Skeda tal-Att dwar il-Pulizija, Kap. 164, jiġu applikati meta jkun hemm ksur ta' xi reat dixxiplinarju.

KORP TAL-PULIZIJA POST FUQ FACEBOOK - PASSI KONTRA PULIZIJA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk iħossx li għandhom jittieħdu passi fil-konfront tal-pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separtament li tella' video post fuq Facebook (link qed jingħata separatament) bi kliem partiġjan fejn fost l-oħrajn jgħid kliem bħal "aħna l-Laburisti, aħna s-suldati tal-azzar, aħna li żammejna l-Partit Laburista ħaj"?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat illi kif diġà ġie mwieġeb fil-mistoqsija 9217 li saret ukoll mill-Onor.

Interpellant, dan il-każ ġie riferut għall-investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA LI TELLA' POST FUQ FACEBOOK – DĦUL LURA FIL-KORP

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid il-pulizija li tella' video post fuq Facebook (link qed jingħata separatament) bi kliem partiġjan fejn fost l-oħrajn jgħid kliem bħal "aħna l-Laburisti, aħna s-suldati tal-azzar, aħna li żammejna l-Partit Laburista ħaj" u li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, meta ddaħħal lura fil-korp, f'liema grad iddaħħal u kemm kien ilu barra mis-servizz?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-uffiċjal inkwistjoni ddaħħal lura fil-Korp fis-27 ta' Lulju 2016 fil-grad ta' Surġent wara li l-Grievances Unit sabet li l-istess persuna sofriet għadd ta' inġustizzji taħt l-aħħar amministrazzjoni Nazzjonalista.

Hu kien ilu barra mill-Korp mis-26 ta' Ottubru 2005.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA LI TELLA' POST FUQ FACEBOOK – BLUE BADGE

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separtament li tella' video post fuq Facebook (link qed jingħata separatament) bi kliem partiġjan fejn fost l-oħrajn jgħid kliem bħal "aħna l-Laburisti, aħna s-suldati tal-azzar, aħna li żammejna l-Partit Laburista ħaj" għandux blue badge tad-diżabilità waqt li huwa parti mill-Korp tal-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-blue badges ma joħorġux mill-Kummissarju tal-Pulizija iżda mill-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni d'Diżabilità.

Infurmat li l-uffiċjal imsemmi nħarġitlu Blue Badge fl-2011.

ISTITUZZJONI TA' EDUKAZZJONI OGĦLA – LIĊENZJA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid l-entità li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, meta applikat u ngħatat il-liċenzja biex topera bħala università?

Jista' jgħid ukoll meta bdiet l-operat tagħha?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li skont ir-reġistru tal-NCFHE, l-istituzzjoni li d-dettalji dwarha ngħataw separatament ma teżistix.

L-unika istituzzjoni fir-reġistru tal-NCFHE li l-Onor.

Interpellant jista' jkun qed jirreferi għaliha hija dik li l-informazzjoni dwarha qed tingħata lill-Onor.

Interpellant separatament u b'mod kunfidenzjali.

Imma din l-istituzzjoni qatt ma kellha liċenzja ta' università.

Din hija istituzzjoni ta' edukazzjoni ogħla u bdiet l-operat tagħha f'Ġunju tal-2018.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni dwar x'kien l-input u l-output ta' tonn li kull fish farm tat-tonn immaniġġja rispettivament f'dawn l-aħħar ħames snin, maqsuma sena b'sena għal kull fish farm tat-tonn?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

WIED IS-SEWDA – INVESTIGAZZJONI MILL-ERA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 8901, jista' l-Ministru jgħid x'kien l-eżitu tal-investigazzjoni li saret mill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) u jista' jgħid x'passi ttieħdu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-investigazzjonijiet dwar dan il-każ min-naħa tal-Awtorità dwar l-Ambjent u r-Riżorsi għadhom għaddejjin.

Intalbet ukoll informazzjoni minn entitajiet oħrajn peress li hu maħsub li jistgħu jitfgħu iżjed dawl fuq l-investigazzjoni.

BARRIERI GĦAR-RIMI TA' SKART TAL-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 8588, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx barrieri li qed jintużaw għar-rimi tal-iskart tal-kostruzzjoni li l-Gvern għandu titolu ta' art fuqhom?

Jista' jgħid liema huma billi jsemmihom?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-lista mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Skont ma jien infurmat mill-Awtorità għall-Artijiet, il-mistoqsija parlamentari trid tiġi indirizzata lill-Ministru kkonċernat.

Barriera tingħata b'kirja għat-tqattigħ ta' ġebel u żrar u mhux neċessarjament ikollna informazzjoni jekk hux qed tintuża biex jintrema skart ta' kostruzzjoni.

Jekk jintrema skart ta' kostruzzjoni, l-azzjoni mhux bilfors hija illegali peress li waħda mill-kundizzjonijiet tal-kirjiet antiki għal barrieri kienet illi jridu jagħmlu riabilitazzjoni tal-barriera hekk kif ma jifdalx xi jqattgħu minnha.

Riabilitazzjoni tfisser li barriera tista' timtela u ssir għalqa, u l-kuntratti ma jispeċifikawx kif.

AWTORITÀ GĦALL-IPPJANAR – ENFORCEMENTS U DIRECT ACTIONS KONTRA GARAXXIJIET

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid l-Awtorità għall-Ippjanar kemm għamlet enforcements u direct actions kontra garaxxijiet li fihom jgħixu n-nies u żgumbrawhom?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat, mis-sistema informatika tal-Awtorità għall-Ippjanar jirriżulta li hemm reġistrati 60 każ ta' avviżi ta' infurzar (enforcements) li jirrelataw ma' bdil ta' użu ta' garaxxijiet għal residenzi.

L-użu residenzjali twaqqaf fi 15-il każ minnhom, filwaqt li f'29 każ l-użu ġie sanzjonat jew regolarizzat skont il-policy rispettiva.

Is-16-il każ l-ieħor għadhom pendenti minħabba appell, applikazzjoni sanatorja jew fil-lista ta' direct actions.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8590 u ċjoè: B'referenza għat-triq irregolari ġo Wied Qirda li ngħatat wiċċ tat-tarmak meta kienet diġà irregolari għax timblokka l-wied, kif ukoll intefa' aktar radam biex titwessa' t-triq kif jidher fir-ritratti li qed jingħataw separtament, jista' l-Ministru jgħid xi protest għamlet l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) mal-Awtorità għall-Ippjanar dwar dan?

Jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal-korrispondenza dwar dan is-suġġett?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir-rigward ta' dan is-suġġett, ir-relazzjoni kienet bejn Infrastructure Malta u l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi.

Fil-fatt, Infrastructure Malta infurmat lill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi li kien se jsir xogħol fuq din it-triq kif dejjem jintalab mill-Awtorità fi proġetti simili.

ERA – PASSI KONTRA BEJGĦ TA' SIĠAR INVAŻIVI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Wara li ġew ippubblikati kemm regolamenti dwar il-ħarsien tas-siġar kif ukoll numru ta' linji gwida fejn f'kollha jissemmew siġar invażivi, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'passi qed jittieħdu biex l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) tara li l-ispeċi li huma msemmija u meqjusa bħala siġar li jagħmlu ħsara lill-ambjent naturali Malti ma jibqgħux jiġu mibjugħa?

Jista' jinforma lill-Kamra kemm ittieħdu passi mill-ERA s'issa f'dan ir-rigward?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara l-pubblikazzjoni tar-Regolamenti dwar il-Ħarsien tas-Siġar u l-Imsaġar fl-2018, kif ukoll il-Linji Gwida fuq Interventi fuq Siġar, l-Awtorità tal-Ambjent u r-Riżorsi (l-ERA) nediet kampanja ta' għarfien u informazzjoni kemm fuq speċi protetti, kif ukoll fuq speċi invażivi tal-flora u fawna permezz ta':

Laqgħat pubbliċi ta' informazzjoni għas-setturi kollha involuti fil-qasam u erba' laqgħat pubbliċi f'diversi żoni f'Malta u Għawdex;

Laqgħat individwali ma' entitajiet tal-Gvern, pubbliċi u organizzazzjonijiet mhux governattivi;

Għoti ta' informazzjoni onlajn mill-aġġornar tal-website tal-Awtorità u permezz tal-email bi tweġibiet għal talbiet għal informazzjoni;

Parteċipazzjoni f'fieri u attivitajiet pubbliċi, permezz ta' stands ta' informazzjoni u tqassim ta' materjal informattiv żviluppat apposta;

Preżenza fuq il-midja b'numru ta' artikli ppubblikati fuq rivisti u gazzetti lokali, u numru ta' intervisti u features minn uffiċjali tal-ERA fuq diversi aħbarijiet, programmi televiżi u fuq stazzjonijiet tar-radju;

Pubblikazzjoni ta' żewġ riklami differenti għal fuq it-televiżjoni li ntwerew kemm-il darba fuq l-istazzjon nazzjonali fix-xhur li għaddew u anke ttellgħu fuq Facebook;

Sponsorjar ta' ktieb fuq is-siġar Maltin u l-ambjenti naturali tagħhom.

Kumplimentari għal dan, l-ERA għadha kemm nediet abbozz tal-Istrateġija Nazzjonali biex Jipprevjenu u Jitnaqqsu l-Impatti minn Speċi Aljeni Invażivi fil-Gżejjer Maltin u tmien Kodiċi Nazzjonali ta' Prattika Tajba fuq Speċi Aljeni Invażivi fil-Gżejjer Maltin, li japplikaw skont is-settur indirizzat, liema dokumenti nħarġu għall-konsultazzjoni pubblika.

Fuq dan is-suġġett partikolari:

Se ssir laqgħa ta' konsultazzjoni għas-setturi kollha interessati li għaliha mistiedna diversi entitajiet pubbliċi, organizzazzjonijiet mhux governattivi, impurtaturi, landscapers, sidien tal-ħwienet (fosthom pet shops u supermarkets) u kuntratturi;

Se ssir ukoll sessjoni ta' informazzjoni għall-Kunsilli Lokali u l-kuntratturi tagħhom;

Ladarba dawn id-dokumenti jiġu ffinalizzati u approvati skont il-prassi legali mfassla fil-liġi ambjentali, se titkompla l-kampanja ta' għarfien u informazzjoni dwar dan is-suġġett;

Intbagħtu ittri flimkien ma' ktejjeb b'tagħrif dwar pjanti u annimali invażivi li l-kummerċ tagħhom huwa illegali lil numru ta' stakeholders, inklużi sidien ta' ħwienet bħal pet shops, u komplew jiġu investigati rapporti li rċeviet l-Awtorità dwar possibbiltajiet ta' bejgħ jew tħawwil illegali ta' speċi invażivi.

Mid-data tal-pubblikazzjoni tar-regolamenti, id-Direttorat tal-Konformità u Infurzar investiga erba' rapporti.

Sadanittant l-Awtorità xorta waħda qiegħda timplementa diversi attivitajiet biex jitneħħew pjanti u annimali aljeni u invażivi f'diversi nħawi fil-Gżejjer Maltin, bħal xogħlijiet biex jitneħħew is-sabbar tal-Amerka, il-pjuma, is-swaba' tal-Madonna, l-akaċja, il-qasab il-kbir, il-firien u speċi invażivi oħra f'postijiet imħarsa taħt Natura 2000.

L-ERA qiegħda timplimenta l-Programm Nazzjonali ta' Monitoraġġ fil-Baħar li kien approvat mill-Gvern fl-2015, u ġabet ukoll fondi mill-Unjoni Ewropea taħt il-programm EMFF.

Permezz ta' dan il-proġett qed isir monitoraġġ fuq l-ispeċi aljeni fil-baħar fil-portijiet u żoni mħarsa fil-baħar.

Barra minn dan, l-ERA applikat u ħadet kofinanzjament mill-Unjoni Ewropea permezz ta' proġett Interreg.

B'dawn il-fondi qiegħda timplementa l-proġett HARMONY dwar speċi aljieni invażivi flimkien ma' entitajiet Taljani u Maltin, fosthom l-Università ta' Malta.

Minbarra dan, sar ukoll tħawwil ta' eluf ta' siġar Maltin u ġew imsaħħa popolazzjonijiet ta' siġar eżistenti jew ġew imdaħħla mill-ġdid fis-selvaġġ (intoduzzjoni mill-ġdid) siġar Maltin li kienu nqerdu jew li kienu mhedda serjament.

B'kollaborazzjoni mal-ERA, qed jitkabbru siġar Maltin f'mixtliet ta' Ambjent Malta, li jinkludu siġar u xtieli Maltin li qed jintużaw f'xogħlijiet ta' afforestazzjoni u restawr ambjentali madwar Malta.

Aktar tagħrif dwar xogħlijiet fuq speċi invażivi u ħarsien ta' speċi jinstabu fil-website tal-ERA.

PROĠETT TAS-CENTRAL LINK

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Filwaqt li napprezza r-risposta mogħtija mill-Ministru għall-mistoqsija parlamentari 8903, u peress li mhux il-mistoqsijiet oriġinali kollha ġew imwieġba, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8903 u ċjoè: B'referenza għall-proġett tas-Central Link, jista' l-Ministru jgħid:

a. kemm huwa n-numru ta' bdiewa, sew full-time kif ukoll part-time, li sejrin jitilfu jew se jkunu milquta fix-xogħol tagħhom kemm direttament kif ukoll indirettament bħala bdiewa;

b. kemm-il tomna raba' maħduma se tinqered minħabba dan il-proġett;

c. kemm-il ġibjun li jaħżen l-ilma, riżors li qed isir aktar rari u mfittex minn ġurnata għall-oħra, se jinqered biex jagħmlu wisa' għal dan il-proġett; u

d. kemm-il siġra se tinqered biex ukoll jagħmlu wisa' għal dan il-proġett?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Central Link Project huwa investiment importanti għal ambjent u kwalità ta' ħajja aħjar fiċ-ċentru tal-pajjiż, permezz tal-bini mill-ġdid u t-titjib tar-rotta sħiħa bejn l-Imrieħel, Birkirkara, Ħal Balzan, Ħ'Attard u Ta' Qali, lejn Ħaż-Żebbuġ, il-Mosta, ir-Rabat u l-Imġarr.

Permezz tiegħu se jitneħħew erba' sistemi ta' traffic lights u diversi bottlenecks, fosthom id-diffikultà ta' Triq in-Nutar Zarb, fejn dawk kollha li jkunu ġejjin min-naħa tal-Mosta, ta' Ta' Qali u tar-Rabat ikollhom jgħaddu minn lembut ta' korsija waħda dejqa bil-bini maż-żewġ naħat.

Se jitneħħew ukoll ostakli li saru minn amminstrazzjonijiet preċedenti meta fl-inħawi ta' Wied Inċita ċċekknu l-karreġġjati billi twessgħu s-central strips.

Bħalissa dawn l-ostakli fir-rotta arterjali użata minn madwar 30,000 vettura kuljum qed joħolqu diffikultajiet kbar fl-ivvjaġġar.

Qed jolqtu ħażin ukoll lir-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara, speċjalment minħabba l-ammont kbir ta' karozzi li jgħaddu mit-toroq residenzjali dojoq fejn jgħixu, b'aktar riskji ta' inċidenti kif ukoll storbju u tniġġis tal-arja.

Il-proġett jinkludi wkoll il-bini ta' aktar minn 10 kilometri ta' bankini u passaġġi għall-mixi, l-itwal korsija għar-roti maqtugħa mit-triq li qatt kien hawn f'Malta, bejn l-Imrieħel u Ta' Qali, faċilitajiet aktar sikuri għal dawk li jivvjaġġaw bit-trasport pubbliku u aktar minn 19,000 metru kwadru ta' żoni bis-siġar u pjanti oħra (landscaped areas).

It-tagħrif dwar l-impatti pożittivi jew negattivi li dan il-proġett jista' jkollu fuq l-inħawi, fosthom id-dettalji dwar l-agrikoltura, is-siġar, strutturi u l-ambjent naturali li qed jiġu mitluba, jinsabu fl-istudji tekniċi li saru minn esperti indipendenti bħala parti mill-proċess tal-Environmental Impact Assessment (EIA), li sar bi tħejjija għat-twettiq ta' dan l-investiment.

Dawn l-istudji kollha ġew ippubblikati mill-Awtorità Maltija għall-Ambjent u r-Riżorsi fil-ġimgħat li għaddew u jinsabu disponibbli pubblikament, kif diġà indikajt fit-tweġiba għall-mistoqsija 8903 li qed issir referenza għaliha.

TANKER TAL-GASS – SITWAZZJONI TA' ALLERT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġajr tal-Ilma: B'referenza għall-aħbar fuq is-sit ta' Net News ta' nhar il-Ħadd, 24 ta' Frar 2019, bit-titlu 'Fuq allert minħabba t-tanker tal-gass' (il-link qed jingħata separatament) u fejn intqal li "Sorsi qalulna li l-Electrogas tinsab fuq allert massimu minħabba din is-sitwazzjoni", jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li kien hemm allert massimu nhar il-Ħadd 24 ta' Frar 2019?

JOE MIZZI: Jien infurmat li ttieħdu l-passi ta' prekawzjoni kollha meħtieġa biex is-sitwazzjoni tinżamm taħt kontroll.

Tali prekawzjoni hija waħda maqbula bejn il-partijiet kollha kkonċernati f'sitwazzjonijiet bħal dawk li esperjenzajna matul il-jiem ta' bejn is-Sibt 23 u l-Ħadd 24 ta' Frar 2019, u għaldaqstant ma eżistiet l-ebda forma ta' allarm.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA LI GĦANDHOM KUNDIZZJONIJIET U PAGI DIFFERENTI MINN TAL-MALTIN

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9064, li kienet tirrigwardja impjegati Għawdxin li għandhom pagi u kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn impjegati Maltin, u fejn fit-tweġiba ntqal li l-mezz kif impjegati Għawdxin fis-settur pubbliku jiġu jaħdmu f'Għawdex hu billi l-Ministeru għal Għawdex jidħol fi ftehim mal-entitajiet biex ix-xogħol tagħhom isir f'Għawdex, u ntqal ukoll li hija dejjem għażla tal-impjegat jekk jiġix assorbit mal-entità jew inkella jibqax mas-settur pubbliku, u peress li l-impjegati Għawdxin li jiġu trasferiti minn Malta għal Għawdex ma jagħżlux huma d-dipartiment li jkunu se jaħdmu miegħu f'Għawdex imma jiġu assenjati skont il-vakanzi li jkun hemm f'Għawdex, u peress ukoll li l-impjegati, li hemm referenza għalihom fil-mistoqsija 9064, meta saret il-bidla minn dipartiment tal-Gvern għal entità jew awtorità, qatt ma ngħataw l-opportunità li jagħżlu jekk jibqgħux mas-settur pubbliku jew jiġu assorbiti mal-entità, tista' l-Ministru tispjega l-fatt li dawn l-impjegati, bla ma għandhom l-ebda tort, qed jiġu mċaħħda minn pagi u kundizzjonijiet li għandhom ħaddiema sħabhom Maltin?

Interpellant li għalkemm dawn l-uffiċjali jagħmlu xogħol ta' dawn l-entitajiet pubbliċi, ladarba huma kollha uffiċjali pubbliċi dawn dejjem tħallsu bir-rati tas-servizz pubbliku.

RABAT GĦAWDEX – KAŻ TA' ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6690, li kienet tittratta art fir-Rabat Għawdex, liema art kienet esproprjata f'Mejju 1997, u li fuq l-istess art, fl-2015, 18-il-sena wara li ġie ppubblikat l-Avviż fil-Gazzetta tal-Gvern, kienet saret kontestazzjoni minn terzi persuni, u peress li fit-tweġiba għall-mistoqsija ntqal li l-Uffiċċju Legali tal-Awtorità qiegħed fil-proċess li jeżamina dawn id-dokumenti, jista' l-Ministru jgħid:

(1) x'inhuma d-dokumenti li ġew ippreżentati; u (2) issa li għaddew seba' xhur minn meta ngħatat it-tweġiba, xi rriżulta mid-dokumenti li ġew ippreżentati?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, fir-rigward tal-persuni li d-dettalji dwarhom ingħataw separatament f'mistoqsija 6452, l-Awtorità tal-Artijiet qed tikkontendi li dawn ma jidhirx li għandhom titolu fuq l-art.

Dan għaliex bħala prova tat-titolu ppreżentaw diviżjoni u l-art inkwistjoni ma kinitx imsemmija f'tali diviżjoni.

Rigward dan, il-persuni inkwistjoni diġà ġew infurmati.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9086, liema domanda kienet dwar Senior Operative IV, jista' l-Prim Ministru jgħid meta se jibdew jitħallsu dawk it-tmien persuni li jaqgħu taħt din il-kategorija li kienu mal-Gvern u ġew trasferiti u qegħdin jaħdmu mal-ELC u li kellhom jitħallsu b'lura mill-4 ta' Diċembru 2017?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

BIRŻEBBUĠA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il serqa ġiet irrappurtata f'Birżebbuġa mill-bidu ta' din is-sena sal-lum?

Kien hemm xi arresti b'rabta ma' dawn ir-rapporti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat illi mill-bidu ta' din is-sena sal-lum kien hemm 34 każ ta' serq f'Birżebbuġa.

Inkonnessjoni ma' dan is-serq kien hemm xi arresti, però l-investigazzjonijiet biex jinstabu l-ħatja għadhom għaddejjin.

ĊIMITERJU TAL-ADDOLORATA – TQASSIM TA' OQBRA

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid meta se jitqassmu l-oqbra fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hekk kif jidher fil-kuntratt iffirmat bejn CampoSanto u l-Gvern, iż-żmien massimu li jista' jittieħed sabiex jitlestew l-oqbra fiċ-Ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata huwa ta' 36 xahar.

Hekk kif ikun hemm oqbra lesti u ma jkunx hemm perikli għal min ikun qed jattendi xi funeral u/jew ikun preżenti fiċ-ċimiterju, jibda t-tqassim.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8915, jista' l-Ministru jivverifika ma' korrispondenza li l-istess Transport Malta tibgħat lil min ikun qed japplika għal-liċenzja tas-sewqan u jkun diġà notifikat b'dak li hu meqjus bħala Medical Team?

Jista' jivverifika jekk applikant li jkollu bżonn notifikazzjoni mill-Medical Team ma jkunx mitlub iħallas spiża aktar milli jkun mitlub applikant li ma jkunx referut għall-Medical Team?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, Transport Malta ma titlobx u ma timponi l-ebda ħlas addizzjonali lil kull min jeħtieġ li jintbagħat għand il-Medical Team.

Min-naħa tal-Awtorità japplikaw biss l-istess pagamenti li huma relatati u meħtiega mat-tiġdid tal-liċenzja tas-sewqan.

GĦAJNUNA SUPPLIMENTARI – KAŻ TA' INDIVIDWI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwi li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament u jispjega għaliex wara talba li għamlu għal għajnuna supplimentari, qed jingħad lilhom li rċevew aktar minn €13,434 għas-sena 2017, meta dan l-istess ammont jidher li jinkludi ammonti dovuti għas-sena ta' qabel?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ indikat minnu ġie mistħarreġ u jidher li l-assessment li jsir mid-Dipartment sabiex jiġi stabbilit hemmx dritt għall-għajnuna supplimentari huwa korrett.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport sar fil-Mosta f'dawn l-aħħar xahrejn (Jannar u Frar 2019)?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun speċifiku fil-mistoqsija tiegħu billi jindika lil min saru r-rapporti.

GĦAR LAPSI – PARATI ĠODDA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9087, b'rabta mal-istallazzjoni ta' parati ġodda f'Għar Lapsi, jista' l-Ministru jgħid taħt liema Ministeru taqa' din ir-responsabbiltà?

JOSÈ HERRERA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 16985 tat-12-il Leġiżlatura.

Għalhekk, fil-każ speċifiku huwa l-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi li huwa responsabbli għat-tibdil tal-parati ta' din l-islipway li hija ta' aċċess pubbliku.

SPTAR MATER DEI – OPERAZZJONIJIET MINN VISITING CONSULTANTS MIR-RENJU UNIT

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm isiru operazzjonijiet fl-Isptar Mater Dei kull sena minn visiting consultants mir-Renju Unit?

Il-proċess ta' Brexit se jkollu xi impatt fuq dan?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-2016 sal-2018 fl-Isptar Mater Dei saru medja ta' 250 operazzjoni fis-sena taħt visiting consultants mir-Renju Unit.

Mhux mistenni li l-proċess tal-Brexit ikollu impatt negattiv fuq dan is-servizz.

GĦAJNUNA SOĊJALI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara jekk id-deċiżjoni rigward il-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament kenitx korretta?

Jista' l-Ministru jindaga dan il-każ umanitarju sabiex jara li l-għajnuna soċjali mitluba tkun ikkunsidrata mill-ġdid?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-applikazzjoni għall-Allowance Miżjuda għall-Carers tal-persuna li tagħha qegħdin jingħataw id-dettalji b'mod separat, ġiet irrifjutata għaliex il-pazjent li tieħu ħsieb u li applikat f'ismu ma jissodisfax il-kriterji mediċi stabbiliti fil-liġi biex jikkwalifika bħala persuna ta' dipendenza għolja.

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-Estimi Finanzjarji Supplimentari għas-sena 2018, fejn fuq il-Vot 39, Ministeru għal Għawdex, Personal Emoluments Item 12, ġew ivvutati €750,000 addizzjonali għal salarji u pagi, tista' l-Ministru tgħid x'kienu ċ-ċirkostanzi li wasslu biex ikun hemm bżonn ta' din iż-żieda fl-estimi approvati fuq dan l-item għas-sena 2018?

Interpellant li ż-żieda hija dovuta minħabba ħaddiema ġodda fil-Ministeru, trasferimenti ta' ħaddiema għall-Ministeru ta' Għawdex, u promozzjonijiet dovuti.

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-Estimi Finanzjarji Supplimentari għas-sena 2018, fejn fuq il-Vot 39, Ministeru għal Għawdex, Personal Emoluments Item 16, ġew ivvutati €600,000 addizzjonali għal allowances, tista' l-Ministru tgħid x'kienu dawn l-allowances li wasslu biex ikun hemm bżonn ta' din iż-żieda fuq l-estimi approvati għas-sena 2018?

Interpellant li ż-żieda hija dovuta minħabba l-fatt li l-allokazzjoni għas-sena 2018 mill-Ministeru għall-Finanzi ma kenitx suffiċjenti sabiex tkopri l-ispiża fuq l-allowances.

Fil-fatt l-ispiża għas-sena 2018 kienet f'konformità mas-sena 2017.

ESTIMI FINANZJARJI SUPPLIMENTARI 2018 – OPERATIONAL AND MAINTENANCE EXPENSES ITEM 20 – ŻIEDA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-Estimi Finanzjarji Supplimentari għas-sena 2018, fejn fuq il-Vot 39, Ministeru għal Għawdex, Operational and Maintenance Expenses Item 20, ġew ivvutati €420,000 addizzjonali għal Contractual Services, tista' l-Ministru tgħid x'kienu dawn is-servizzi li wasslu biex ikun hemm bżonn ta' din iż-żieda?

Interpellant li l-item number 20 imsemmi ma jeżistix.

ESTIMI FINANZJARJI SUPPLIMENTARI 2018 – PROGRAMMES AND INITIATIVES ITEM 5724 – ŻIEDA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-Estimi Finanzjarji Supplimentari għas-sena 2018, Vot 39, Ministeru għal Għawdex, Programmes and Initiatives Item 5724, fejn l-estimi approvati għal Work and Training Exposure Scheme kienu jammontaw għal €350,000 u wara kien hemm żieda ta' €1,700,000 oħra, tista' l-Ministru telenka dawn il-programmi u inizjattivi?

Interpellant li l-parteċipanti tal-Work and Training Exposure Scheme ġew impjegati mal-kuntrattur.

B'hekk dawk il-parteċipanti issa għandhom impjieg b'kuntratt indefinit.

IL-MOSTA – TRIQ WIED IS-SIR – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jindika meta se jibda x-xogħol fi Triq Wied is-Sir il-Mosta peress li t-tabella li ilha mwaħħla għal aktar minn sena tindika li x-xogħol fit-triq se jibda?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis, bl-inqas diffikultajiet għall-pubbliku.

F'Jannar li għadda din l-Aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Fl-istess waqt, dan ix-xahar tħabbret it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Aktar toroq li se jinbnew mill-ġdid fil-bidu tas-sena d-dieħla jitħabbru fix-xhur li ġejjin.

Ix-xogħlijiet fit-triq indikata huma ppjanati li jibdew mill-aktar fis fiż-żmien li ġej.

Intennu l-impenn tagħna li nkomplu naħdmu bla heda biex nagħtu ambjent aħjar u kwalità ta' ħajja aħjar lill-familji fil-lokalitajiet kollha f'pajjiżna.

*Tabelli marbuta mat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 6232