DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 19 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 19 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tnejn, 19 ta' Novembru 2018

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja rċeviet komunikazzjoni mingħand:

Anton Refalo u wara li għamlet il-verifiki tagħha, irriżulta li fis-Seduta 158 tat-2 ta' Novembru 2018, l-Onor.

Anton Refalo kien preżenti;

Deo Debattista li huwa kien imsiefer fuq xogħol tal-Gvern fis-Seduti 164 u 165 tas-7 ta' Novembru 2018; u

David Agius li huwa kien imsiefer fuq xogħol uffiċjali tal-Partit fis-Seduti 166 u 167 tat-12 u 13 ta' Novembru 2018, rispettivament,

is-Sedja laqgħet dawn it-talbiet u ordnat il-korrezzjoni tal-Minuti tas-seduti msemmija.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 168, li saret fl-14 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

David Agius fit-tielet laqgħa tal-Joint Parliamentary Scrutiny Group fuq il-Europol li nżammet fil-Parlament Ewropew fi Brussell fl-24 u l-25 ta' Settembru 2018;

Toni Bezzina fil-laqgħa interparlamentari bejn il-Parlament Ewropew u l-parlamenti nazzjonali, State of the Debate on the Future of Europe, li nżammet fil-Parlament Ewropew fi Brussell fl-10 ta' Ottubru 2018; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tas-Sedja u tal-Onor.

Glenn Bedingfield fit-Tieni Sessjoni tal-International Parliament for Tolerance and Peace li nżammet fil-Parlament tal-Albanija, f'Tirana fil-15 u s-16 ta' Novembru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

WIED IL-GĦAJN – ENERĠIJA ELETTRIKA B'XEJN MILL-IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il familja f'Wied il-Għajn irċeviet enerġija elettrika b'xejn mill-enerġija ġġenerata mill-impjant ta' Sant'Antnin, mill-2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bl-informazzjoni mitluba dwar il-familji f'Wied il-Għajn li bbenefikaw mill-Good Neighbourhood Scheme.

Nixtieq nirrimarka li minn skeda jirriżulta li fl-2013 kien hemm 6,018 household u llum, fl-2018, hemm 6,548 household, naturalment għax żdiedet ftit il-popolazzjoni tal-madwar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jagħtina aktar informazzjoni dwar is-sitwazzjoni tal-kontenituri li bħalissa qed jitqassmu mill-Wasteserv?

Jista' jagħtina xi persentaġġi ta' kemm-il familja, s'issa, rċeviet dan il-kontenitur?

Jista' jgħidlilna kemm baqagħlhom jitqassmu kontenituri u jekk it-tqassim hux se jibqa' jsir fl-ibliet u l-irħula jew inkella minn xi ċentru partikolari?

JOSÈ HERRERA: Bażikament, l-Onor.

Interpellant qed jistqasi dwar il-bulky waste, hux hekk?

JOSÈ HERRERA: Niskuża ruħi, imma ma fhimtx sew il-mistoqsija.

Jista' l-Onor.

Interpellant, jekk jogħġbu, jerġa' jagħmel il-mistoqsija?

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Qed nistaqsi dwar il-kontenituri għall-iskart organiku li qegħdin jitqassmu bħalissa.

JOSÈ HERRERA: Meta ġejna biex nimplimentaw il-policy tagħna li nisseparaw l-iskart organiku, iddeċidejna li biex niffaċilitaw is-separazzjoni tal-iskart, inqassmu kontenituri biex wieħed ikun jista' jżomm l-iskart organiku ġo fihom.

Ħareġ it-tender u parti mill-impenn tal-kuntrattur kien li jqassam il-kontenituri ma' Malta u Għawdex kollu, fejn inbeda dan il-proġett.

Issa, wieħed irid japprezza li meta tmur tqassam door-to-door, mhux dejjem se ssib lil kulħadd, jista' jkun li mhux kulħadd jiftaħ u tista' wkoll taqbiżlek xi triq.

L-Onor.

Interpellant jifhem sew x'qed nipprova ngħid, għax bħala Membru Parlamentari, bħali, jagħmel ukoll door-to-door visits.

Naturalment, in-nies li ma rċevewx il-kontenituri se jilmentaw.

Għalhekk, reġgħu saru tentattivi oħrajn, però xorta baqa' ammont ta' kontenitrui li għadhom ma tqassmux.

Għalhekk, ftehmna mal-kunsilli lokali biex wieħed ikun jista' jiġbor dawn il-kontenituri mill-kunsill lokali u minn xi ċentru ċiviku ieħor.

Issa, se nibdew inqassmu wkoll il-kontenituri l-oħrajn.

Però għadna ma nafux jekk hux se nqassmuhom door-to-door jew niftehmu mal-kunsilli jew l-awtoritajiet lokali biex il-kontenituri jinġabru mingħandhom.

Fil-ħajja, tikber u titgħallem u għalhekk, tipprova dejjem tkun aktar prattiku.

Xi kultant, tipprova tilħaq lil kulħadd, imma jekk tkun qdejt 80% jew 90%, ma taqlax prosit ta' dan, imma tiġi kkritikat mill-10% li ma jkunux irċevewhom.

Għalhekk qed naraw jekk jaqbilx li npoġġu dawn il-kontenituri f'ċerti ċentri u wieħed ikun informat biex jiġborhom minn hemm.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lill-Ministru għal rapport li kien hemm illum, jidhirli fil-ġurnal The Malta Independent, dwar iċ-ċentri li jilqgħu fihom skart elettroniku u skart goff, bħal fridges, washing machines, monitors u dak kollu li jaħdem bil-batterija jew bid-dawl, dak li jissejjaħ Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE).

Dan ir-rapport qed jgħid li f'dawn is-civic amenity sites hemm ammont konsiderevoli ta' skart elettroniku.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jagħti update ta' din is-sitwazzjoni, jgħid jekk dan ir-rapport hux korrett u jekk iva, kif se tissolva din is-sitwazzjoni?

JOSÈ HERRERA: Din hija mistoqsija opportuna ħafna fiċ-ċirkostanzi u għalhekk importanti li wieħed jispjega daqsxejn din il-kwestjoni.

Is-civic amenity sites qegħdin hemmhekk għas-servizz tal-kunsilli lokali u għall-pubbliku biex, primarjament, jilqgħu fihom il-bulky waste.

Parti sostanzjali minn dan il-bulky waste huwa dak il-materjal li nsejħulu Waste Electrical and Electronic Equipment, WEEE.

X'inhu dan il-WEEE?

Bażikament, huwa kwalunkwe materjal elettroniku jew white goods li jiġi mormi mill-pubbliku, bħal pereżempju fridges, cookers, televisions, washing machines, computers u affarijiet simili.

Tajjeb ngħid ukoll li l-WEEE huwa regolat minn Direttiva tal-Unjoni Ewropea li tgħid li 45% ta' dan il-materjal li jitpoġġa fuq is-suq irid jinġabar lura minn xi ħadd.

Iddaħħal ukoll il-konċett tal-extended producer responsibility fejn ir-responsabilità aħħarija tal-ġbir ta' dan it-tip ta' skart mhijiex tal-Gvern jew tal-Wasteserve, imma hija hija tal-producer.

Hawn qed ngħidu li 45% ta' dak li jiġi produced jew importat irid jinġabar lura.

Għaliex hemm din il-figura ta' 45%?

Meta tipproduċi jew timporta, ma jfissirx li jekk għandek 100 television, se jintremew 100 television.

Mill-kalkoli li tagħmel l-Unjoni Ewropea, raw li l-ammont huwa viċin il-45% u proprju għalhekk li d-direttiva tindirizza 45% tal-materjal.

Kif diġà spjegajt, hemm dan il-konċett tal-producers extended responsibility.

Kif se titħaddem is-sistema?

Din hija sistema li wrietna bħala Gvern, fejn hemm żewġ skemi li jistgħu jiġu wżati mill-produtturi u l-importaturi ta' dan it-tip ta' materjal, li għandhom l-obbligu legali - mhux morali - u kuntrattwali li jiġbru lura dan l-iskart u jesportawh.

Bħala Gvern, nipprovdu s-civic amenity sites, għaliex fl-aħħar mill-aħħar, il-Wasteserv toffri dan is-servizz ġenerali għall-pubbliku.

Però, l-idea hi li dan il-materjal jinżamm hemmhekk temporanjament, imbagħad min għandu l-obbligu legali li jesportah, irid jara li jagħmel dan.

Bħala Gvern, m'aħniex teknikament obbligati li nipprovdu dawn is-sites, però nagħmlu dan biex ngħinu lil dawn l-iskemi.

Se nkun ċar: illum il-problema hi riżultat tal-produtturi u l-importaturi li għal xi raġuni jew oħra, mhumiex jonoraw l-obbligi kuntrattwali u legali tagħhom permezz ta' dawn l-iskemi u għalhekk dan il-materjal li suppost jinġabar minnhom, mhuwiex qed jinġabar.

Dan wassal biex dawn is-civic amenity sites imtlew, għaliex min għandu l-obbligu u l-oneru legali li jneħħi dan l-iskart minn fihom, mhux qed jimxi ma' dan l-obbligu.

Bħala Gvern, ipprovdejna site temporanju f'Ħal Far biex nieħdu l-overflow hemmhekk, ħalli s-servizz tas-civic amenity sites jibqa' għaddej.

Jien tajt direttiva ċara daqs il-kristall lill-ERA biex bħala regolatur, tara li fejn hemm infringements, tipprova tikkoordina arranġament mal-produtturi u l-importaturi u fil-każ li jibqgħu ma jonorawx l-obbligu tagħhom, tieħu l-passi neċessarji.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Jista' l-Ministru jispjega eżattament x'qed isir mill-iskart organiku li qed jintrema' fil-borża l-bajd bħalissa?

Mhux qed nirreferi għall-pjanijiet li hemm fit-tul, imma għall-proċess li għaddej bħalissa wara li tinġabar l-borża l-bajda.

JOSÈ HERRERA: Dan l-iskart organiku qed jittieħed fl-impjant ta' Sant'Antnin fejn għandna l-makkinarju idoneu biex nittrattawh.

Bażikament dan l-iskart jidħol ġo speċi ta' warehouse kbir, hemmhekk jiġi estrapolat l-ossiġnu u jitħalla jsir biex jiġġenera l-methane li jintuża biex nipproduċu l-elettriku, li finalment imur fil-grid tal-elettriku nazzjonali.

Dak li jibqa' mill-iskart organiku jkun speċi ta' a lower grade of compost li għalissa, qed nużawh biex nirrijabilitaw il-miżbliet tal-Għallis u l-Magħtab, fost l-oħrajn.

Ovvjament, wieħed ma jistax jaqbad u jirrijabilita l-miżbliet billi sempliċement jixħet dan il-kompost hemmhekk, imma trid tgħattih b'xi ħaġa.

L-idea hi li sal-aħħar tas-sena, nilħqu persentaġġ ta' organic waste għal skop kummerċjali, biex inħajru investituri li jittrattaw dan il-kompost biex isir fertilizzant.

Jekk dan il-kompost isir fertilizzant, dan il-materjal għandu valur kummerċjali kemm għall-esportazzjoni kif ukoll għall-użu lokali.

Din hija l-mira tagħna.

Però rridu nilħqu mal-1,000 tunnellata biex dan il-proċess ikun kummerċjalment vijabbli.

Irrid ngħid li parti minn dan l-iskart kien diġà qed jiġi ttrattat għax, kif nafu, kellna sistemi pilota.

Qabel ma imbarkajna fuq dan il-proġett, il-maġġoranza assoluta tal-iskart organiku kien ikun imħallat u kien jintefa' fil-miżbla fejn jiffermenta u jipproduċi r-refuse-derived fuel (RDF) u l-bilanċ l-ieħor ta' skart organiku minn dan il-proġett pilota kien qed jiġi ttrattat kif qegħdin nagħmlu llum.

L-unika differenza li llum, il-borża s-sewda qed tiċkien, għaliex l-iskart organiku qed jiġi sseparat u minflok ma jintrema fil-miżbla, qed jiġi pproċessat.

L-aspirazzjonijiet tagħna huma li eventwalment, sa sena oħra, inkunu naqqasna dan l-ammont ta' skart organiku.

Jekk nilħqux din il-mira jew le, il-Bambin jaf, però aħna qed nagħmlu dak kollu possibbli biex nilħqu t-targets Ewropej li nirriċiklaw 60%.

Din l-inizjattiva hija ħolqa oħra minn numru ta' inizjattivi li qegħdin nieħdu biex nilħqu dawn il-miri.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ilbieraħ f'ġurnal lokali kien hemm artiklu dwar is-single use plastic bħal straws li tużahom darba u tarmihom immedjatament.

Hemm pajjiżi li qegħdin iħabbru data ta' meta lesti jipprojbixxu l-użu ta' dan is-single use plastic.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid x'inhu l-pjan ta' Malta dwar is-single use plastic u dak li qed jaħdem fuqu l-Ministeru f'dan ir-rigward?

JOSÈ HERRERA: Ilbieraħ, qrajt intervista li ngħatat mill-Onor.

Jason Azzopardi fejn qal li dan il-Gvern m'għandux politika ħolistika dwar is-single use plastic.

Irrid ngħid li huwa totalment skorrett, għax kieku segwa x'qed jagħmel il-ministeru f'dan ir-rigward, kien ikun jaf li ċ-ċirkostanzi huma totalment differenti.

Qabel ma l-Unjoni Ewropea ħadet pożizzjoni dwar is-single use plastic, jien diġà kont tajt struzzjoni ċara lill-ERA biex tħejji politika ħolistika u b'leġiżlazzjoni adegwata biex inkunu nistgħu nindirizzaw il-kwestjoni tas-single use plastic.

Id-dokument huwa lest, fil-fatt jinsab quddiemi.

Jien għaddejt danid-dokument lid-dipartiment tiegħi biex jarah u għamilt ukoll in-notamenti tiegħi.

Nispera li f'qasir żmien, inkun nista' ntella' din l-istrateġija quddiem il-Kabinett biex niġi awtorizzat li nilleġiżla.

Sadanittant, għamilna ħafna inizjattivi oħrajn.

Insemmi, pereżempju, il-fishing gear; minn studju preliminari li għandi, jirriżulta li ħafna mill-plastik li jispiċċa fil-baħar huwa l-fishing gear.

Għalhekk tajt ordni lid-Dipartiment tas-Sajd u bħalissa għaddej proġett pilota fejn qegħdin isiru testijiet bi ħbula biodegradable li jkunu tal-qanneb jew ta' materjal simili, minflok tan-nylon.

Dawn il-ħbula jintużaw, pereżempju, għas-sajd tal-lampuki.

L-idea hi li dak li jintrema fil-baħar ikun biodegradable.

Dawn il-ħbula jintużaw darba biss, għax is-sajjieda jagħmlu ċ-ċimi darba u wara l-istaġun, dawn jinqatgħu.

Is-sena l-oħra, bdejna wkoll inizjattiva li se naraw li nsaħħuha din is-sena, fejn qed nagħtu kumpens lil dawk is-sajjieda li jiġbru l-plastic mill-baħar.

Illum, pereżempju, tista' tħallas u tmur tistad għal ghost nets.

Xi ħaġa interessanti ħafna li fil-ġranet li ġejjin se tisimgħu ħafna dwarha hija l-green procurement li diġà ġiet approvata mill-Kabinett u wasalna biex inniedu l-policy.

Il-green procurement se tolqot mhux biss il-ministeru tiegħi, imma se tkun mifruxa mal-ministeri kollha.

Imbagħad, l-ikbar inizjattiva li qegħdin nieħdu bħalissa hija dik tal-kontenituri tal-minerali, magħrufa bħala l-bottle refund scheme, liema inizjattiva tinsab miexja sew.

Din kienet viżjoni ta' dan il-Gvern, li issa qed naraw li tiġi implimentata.

Inizjattiva oħra tirrigwarda l-kontenituri bil-ħxejjex u frott li jitqassmu lit-tfal fl-iskejjel.

Sfortunatament, it-tender kien ingħata lill-irħas offerta u l-kontenituri kienu tal-plastik.

Jien indirizzajt dik il-problema b'investiment ftit ikbar u llum qed jintużaw straws u kontenituri li huma biodegradable.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Fil-mistoqsija preċedenti tiegħi, staqsejt lill-Ministru dwar il-kontenituri għar-riċiklaġġ.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux f'pożizzjoni jgħid kemm tqassmu minn dawn il-kontenituri?

JOSÈ HERRERA: Mill-aħħar statistika li għandi, sa ftit taż-żmien ilu konna qassamna 80%.

Issa nissoponi li l-ammont li tqassam huwa ferm aktar minn hekk.

Però dan ma jfissirx li l-kumplament ma setgħux jinġabru.

Kif spjegajt, dawn setgħu jinġabru minn ċentri apposta u mill-kunsilli lokali.

Apparti minn hekk, ma jfissirx li jekk wieħed m'għandux dan it-tip ta' kontenitur, ma jistax jirriċikla għax wieħed dejjem jista' juża kwalunkwe borża trasparenti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Nifhem li l-isfida tal-iskart m'għandha qatt tkun ballun politiku u min-naħa tagħna, aħna nissapportjaw lill-Ministru l-ħin kollu f'dan ir-rigward.

Però hemm sfida oħra li nemmen li min-naħa tal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima ma ngħatatx l-attenzjoni meħtieġa.

Hawn qed nirreferi għall-qbid tat-tonn bil-kuntrabandu li kien hemm dan l-aħħar, fejn ninnota li hemm nuqqasijiet mid-Dipartiment tas-Sajd.

Nifehm li sar skambju ta' informazzjoni, però jidher li min-naħa tal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u l-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, qatt ma ttieħdet azzjoni biex dan l-abbuż ma jerġax jirrepeti ruħu.

Fil-fatt, jien ġbidt kemm-il darba l-attenzjoni ta' din il-Kamra dwar dan l-abbużż.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid x'rimedji qed jieħu biex 'il quddiem ma jkunx hemm aktar abbuż?

JOSÈ HERRERA: L-ewwel nett, jidher li l-Onor.

Interpellant mhux mgħarraf biżżejjed meta qed jgħid li qatt ma ttieħdu azzjonijiet.

Xi ftit tax-xhur ilu, sar rapport mid-Dipartiment tas-Sajd lill-Pulizija eżekuttiva dwar il-fatt li wħud min-nies li jaqbdu t-tonn kellhom aktar tonn milli suppost qabdu.

Fil-fatt kienet saret spezzjoni mid-Dipartiment tas-Sajd, instab li kien hemm aktar tonn u sar rapport lill-Pulizija li qed tinvestiga.

M'għandix l-informazzjoni kollha, però jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub, inkun nista' nwieġbu.

Però nista' ngħid li hemm sistema ta' checks minn aġenziji barranin dwar kemm dieħel tonn fil-pans li jitkaxkar fit-territorju tagħna.

Mela diġà tkun saret iċekjar minn dawn l-aġenziji barranin u mhux mill-awtoritajiet tagħna.

B'hekk, in-numru ta' tonn li jidħol fil-pans suppost ikun tajjeb.

Sfortunatament, meta jkun qed jinġarr il-ħut minn barra għal ġewwa u jingħadd, ġieli nsibu numru ta' tonn eċċessiv.

F'dak il-każ, id-Dipartiment tas-Sajd jordna li dan il-ħut jiġi rilaxxat, kif ġieli ġara u jittieħdu wkoll proċeduri kriminali.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma tniġġis, ingħataw multi.

Kif għedt, ma kontx naf li se niġi mistoqsi dwar dan, però, fis-sajf li għadda, il-ġurnali rraportaw dwar tuna pans li kienu qegħdin joperaw mingħajr ma kellhom l-apparat neċessarju u għalhekk, ma kenux qegħdin jadoperaw il-proċeduri neċessarji.

Jien tajt ordni li tiġi sospiża l-liċenzja sakemm jottemporaw ruħhom ma' dak li kienu obbligati li jagħmlu.

Nerġa' ngħid li weħlu wkoll multi amministrattivi konsiderevoli.

Mill-istatistika li għandi, jidher li din is-sena l-ilmenti fuq it-tniġġis mit-tuna pans naqsu ħafna wara li, bħala ministeru, ħadna l-miżuri kollha neċessarji u wżajna l-poteri kollha li tagħtina l-liġi biex it-tuna pans joħorġu sitt kilometri 'l barra minn Malta kif huma obbligati li jagħmlu.

B'hekk, għad li xi ftit tniġġis se jkollok dejjem, bil-miżuri li ħadna, irnexxielna nimmitigaw ħafna minn din il-problema.

Issa forsi jkun hawn min jistaqsini jekk hux se jkun hemm min jikser il-liġi u jabbuża.

Meta għandek industrija li tinvolvi miljuni ta' ewro, dejjem se ssib xi ħadd li jipprova jara kif se jagħmel biex jaqla' iżjed, anke akkost li jkun qed jikser il-liġi.

Għalhekk qegħdin nieħdu miżuri ulterjuri, fosthom l-obbligu li kull tuna pan se jkollha l-cameras tagħha biex inkunu nistgħu niċċekkjaw eżattament xi jkun qed isir.

Qegħdin nikkonsidraw ukoll li jkollna d-drones biex inkunu nistgħu nimmonitorjaw aħjar dawn it-tuna pans.

Ma jistax ikun li ta' kuljum issir spezzjoni.

Spezzjoni tfisser li trid toħroġ il-ħut kollu mill-gaġġa u tagħmilhom f'gaġġa oħra.

Għalhekk dawn l-ispezzjonijiet isiru, bejn wieħed u ieħor, erba' darbiet fis-sena.

Qed naraw li nimmitigaw l-abbuż, però kif għedt, huwa diffiċli li teskludi kull abbuż.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nerġa' nirreferi lill-Ministru għall-mistoqsija preċedenti tiegħi dwar is-single use plastic.

Ftit taż-żmien ilu, kien qam daqsxejn għagħa meta beda jintuża s-single use plastic għall-iskema ta' ħalib, frott u ħaxix li jitqassmu fl-iskejjel.

Dakinhar, il-Ministru kien wiegħed li se jara eżattament x'kien qed jiġri u li kien se jieħu azzjoni.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid jekk illum waqfx is-single use plastic li jiġi mormi mit-tfal fl-iskola wara li jingħataw il-ħalib, il-frott u l-ħaxix?

JOSÈ HERRERA: Dik kienet kritika f'waqtha u kostruttiva li wasslet lili, personalment, biex nieħu azzjoni.

Sinċerament, jien lanqas kont naf eżattament id-dettalji ta' dak it-tender, però rriżultali li xi snin qabel kien inħareġ tender fuq wegħda ta' dan il-Gvern li nfornu l-ħxejjex u l-frott b'xejn lill-istudenti fl-iskejjel tagħna.

Li ġara kien li t-tender intrebaħ abbażi tal-prezz.

Ngħid ukoll li dakinhar ma kienx għad kellna green procurement qawwi kif se jkollna issa.

Però, jien rajt li nindirizza dik il-problema.

Illum nista' ngħid li l-kontenitur tal-plastik li fih kien jitqassam il-frott u l-ħaxix ġie mibdul għal kontenitur bio-compostable u l-istraws tal-plastik huma ta' materjal biodegradable.

Saret il-kritika, jien aċċettajtha u rajt li nindirizzaw il-problema.

Ovvjament, infaqna iżjed flus, għaliex il-fatt li d-domanda għal dan it-tip ta' plastik mhijiex daqstant kbira, huwa ogħla, però indirizzajna l-problema.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Nifhem li l-Ministru huwa konxju li ftit taż-żmien ilu, sar studju dwar in-noise pollution fl-inħawi ta' Birżebbuġa fejn instab li dan qabeż il-livelli aċċettabbli.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħidilna x'inhu jagħmel il-ministeru biex jimmitiga din il-problema?

JOSÉ HERRERA: L-ewwel nett, naħseb li llum kulħadd jaqbel li ħsejjes żejda joħolqu noise pollution.

Il-kwestjoni li qed isemmi l-Onor.

Interpellant hija marbuta mal-operat tal-Freeport.

Hemm mezzi ta' kif wieħed jista' jimmitiga dawk il-ħsejjes u fil-fatt, qed jiġu analizzati metodi ta' kif nistgħu nindirizzaw il-problema.

Però, apparti dan, jien deherli li kellu jkolli pjan u qafas leġiżlattiv ħolistiku, f'kodiċi għalih, ta' kif wieħed jirregola n-noise pollution.

Nista' ngħid li kont innominajt kummissjoni li fiha involvejt numru ta' ministeri u l-ERA, u llum ninsab kuntent li għandi r-rapport lest bil-leġiżlazzjoni kollha.

Din kienet biċċa xogħol akbar milli ħsibt, għalhekk, għalkemm huwa minnu li kont wegħedt li se nressaq din il-policy qabel, dan ma kienx possibbli.

Però fil-ġimgħat li ġejjin, se nkun f'pożizzjoni li ntella' dan il-qafas leġiżlattiv quddiem il-Kabinett biex nindirizzaw din il-problema b'mod ħolistiku.

Sur President, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' households f'Wied il-Għajn li rċevew enerġija elettrika b'xejn mill-enerġija ġġenerata mill-Impjant ta' Sant' Antnin fil-perjodu bejn l-2013 u l-2018.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Insejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA'KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 384 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Programm tal-Investitur Individwali tar-Reppublika ta' Malta; u

Avviż Legali Nru 385 tal-2018 – Ordni tal-2018 li jemenda l-Ordni li jwaqqaf l-Aġenzija ta' Malta għall-Programm tal-Investitur Individwali.

L-ISPEAKER: Grazzi.

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' site plan tal-Awtorità tal-Ippjanar li turi navigation light fl-inħawi tal-Aħrax fil-limiti tal-Mellieħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7854.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

L-Onor.

RAPPORTAĠĠ FIL-MEDIA

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, nixtieq nitlob lis-Sedja tara jekk hemmx lok li tieħu xi miżuri dwar allegazzjonijiet li saru fil-konfront tiegħi lbieraħ, wara diskors li għamilt fis-Seduta Nru 166 tat-12 ta' Novembru 2018, mill-online portal theshiftnews.com.

Dawn allegaw u insinwaw li jien ivvintajt affarijiet u saħansitra għamilt dikjarazzjoni falza f'dan il-Parlament fil-konfront ta' dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi, meta qal li l-Prim Ministru qed idaħħal €5,000 kuljum minn fuq il-korruzzjoni.

Hawnhekk għandi t-transcript ta' dak li qal l-Onor.

Azzopardi u nikkwota:

"Il-Maltin imorru l-bank biex isarrfu ċ-ċekk ta' Joseph, għandna ċ-ċekk ta' Joseph ta' €40.

Sinjura, dak iċ-ċekk sarrfu, però ftakar li hu …"

- jiġifieri l-Prim Ministru –

"… qed idaħħal €5,000, ħanini!"

Dan hu dak li qal eżattament l-Onor.

L-ISPEAKER: Onor. Bedingfield, għidli eżatt x'qed titlob.

GLENN BEDINGFIELD:Sur President, jien qed nitolb biex is-Sedja tara jekk hemmx lok li jkun hemm provvediment fil-konfront ta' din l-allegazzjoni minn theshiftnews li qed jgħidu li jien ivvintajt dikjarazzjonijiet dwar l-Onor.

Jekk hawn allegazzjoni falza, hija dik li għamel l-Onor.

Jason Azzopardi fil-konfront tal-Prim Ministru u mhux dak li qalu theshiftnews.com li jien ivvintajt xi ħaġa u saħansitra għamilt dikjarazzjoni falza!

L-ISPEAKER: Għaddili d-dokumenti, jekk jogħġbok.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, bil-permess tal-Kamra, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tat-traskrizzjoni mhux uffiċjali tad-diskors li l-Onor.

Jason Azzopardi għamel fis-Seduta 166 tat-12 ta' Novembru 2018; u

Kopja ta' dak li ġie rrappurtat fuq is-sit elettroniku theshiftnews.com tat-18 ta' Novembru 2018 taħt it-titolu "Disinformation Watch: Toxic tactics on 17 Black".

L-ISPEAKER: Is-Sedja qed tieħu nota.

Se tara t-talba tiegħek u tagħmel il-verifiki meħtieġa.

GLENN BEDINGFIELD: Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, nhar it-Tnejn li għadda ressaqna mozzjoni taħt l-Ordni Permanenti 13.

Dakinhar il-Prim Ministru ma kienx preżenti, imma llum il-Prim Ministru huwa preżenti f'din il-Kamra u għalhekk nixtieq nistaqsi jekk hux se jagħmel xi stqarrija ministerjali dwar il-kwestjoni ta' 17 Black.

Qed nagħmel din il-mistoqsija fid-dawl li f'dawn l-aħħar ġranet kien hemm spekulazzjoni jekk hemmx inkjesta oħra jew le.

Tajjeb li tal-inqas ikun hemm kjarezza fuq dan il-punt.

L-ISPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, irrid ngħid li nhar it-Tnejn ma kontx preżenti minħabba xogħol tal-Gvern, imma nhar it-Tlieta kont preżenti f'din il-Kamra.

Irrid ngħid li m'għandi assolutament xejn xi nżid ma' dak li qal id-Deputat Prim Ministru bi ftehim minn qabel mal-grupp parlamentari.

Fir-rigward ta' inkjesti, il-Prim Ministru ma jagħtix struzzjonijiet lill-pulizija fejn jiftħu inkjesti jew le.

Is-saltna tad-dritt tipprovdi li l-istituzzjonijiet jaħdmu b'mod awtonomu.

Dak huwa li qed jagħmel dan il-Gvern.

B'ċertezza ngħid li l-istituzzjonijiet se jkunu qed ikomplu jaħdmu f'pajjiżna!

M'għandi xejn aktar xi nżid ma' dak li ntqal it-Tnejn li għadda!

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Sur President, jista' jagħti l-każ li l-Prim Ministru fehemni ħażin jew jien ma kontx ċar biżżejjed.

Jien ma staqsejtx jekk il-Prim Ministru ordnax inkjesta, imma jekk għandux għarfien li għaddejjin inkjesti.

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax bħalissa l-gazzetti qed jispekulaw dwar dan; min qed jgħid ħaġa u min oħra.

Fattwalment, il-Gvern jaf jekk hemmx inkjesti għaddejjin fuq xi ħaġa li din is-Sedja ddeterminat li hija xi ħaġa ta' natura pubblika, nazzjonali u urġenti u n-naħa tal-Gvern qablet ma' dan?

Bl-ebda mod ma staqsejt jekk kienx il-Gvern jew il-Prim Ministru li ordna l-inkjesti.

Però naħseb li huwa fl-interess tal-pubbliku li nkunu nafu jekk hemmx inkjesti għaddejjin.

L-ISPEAKER: Is-Sedja qablet li jsir dak id-dibattitu minħabba n-natura ta' urġenza.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, jien antiċipajt din il-mistoqsija u għalhekk ipreparajt ftit notamenti li jitfgħu dawl dwar din il-kwestjoni.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni jifhem li din hija materja fejn aħna l-politiċi rridu noqogħdu attenti x'ngħidu, minħabba l-ġurisprudenza li hemm f'dan is-settur.

Irrid ngħid li ladarba f'pajjiżna għandna s-saltna tad-dritt taħdem b'mod tajjeb u għandna separazzjoni tal-poteri effettiva, jien bħala Ministru għall-ġustizzja u parti mill-eżekuttiv, ma kontx informat li tnediet inkjesta speċifika rigward is-17 Black.

Dan jirrifletti l-indipendenza assoluta tal-ġudikatura tagħna.

Però wara l-iżvilupp tal-bieraħ, fejn dehru artikli f'xi sezzjoni tal-istampa, jien għamilt kuntatt mal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u ġie kkonfermat lili li tabilħaqq, hemm inkjesta maġisterjali għaddejja esklużivament dwar 17 Black.

Din l-inkjesta ntalbet mill-pulizija numru ta' ġimgħat ilu, qabel ma kien hemm aħbarijiet minn Reuters dwar il-proprjetà ta' 17 Black.

Din l-inkjesta qed titmexxa mill-Maġistrat Charmaine Galea.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni japprezza li ladarba l-liġi tissalvagwardja s-segretezza tal-inkjesti, speċjalment dawk pendenti, jien m'iniex akkonoxxenza ta' aktar dettalji milli għadni kif spjegajt.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Nixtieq nirringrazzja lill-Ministru għall-Ġustizzja għall-informazzjoni li pprepara - għax antiċipani- u li però għoġbu jiżvela biss wara li jien għamilt il-mistoqsija.

Jista' l-Ministru jgħid jekk antiċipax ukoll informazzjoni dwar dak li qed jingħad fil-gazzetti, li sorsi qrib il-pulizija qed jgħidu li kien hemm xi żviluppi fil-kwestjoni tal-każ tal-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia?

Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jaġġorna lill-Kamra f'dan ir-rigward?

L-ISPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Din hija bla dubju ta' xejn kwestjoni fejn għandna nħallu lill-istituzzjonijiet jaħdmu b'serenità!

(Onor. Membri: Hear, hear) L-istituzzjonijiet qed jagħtu riżultati f'dan il-pajjiż.

Għalhekk ejja ma naslux f'punt fejn jekk ma jingħad xejn, ngħidu li l-istituzzjonijiet ma qed jagħmlu xejn, u jekk tkun irrappurtata xi ħaġa, noqogħdu nispekulaw jew nitolbu informazzjoni.

L-istituzzjonijiet jaħdmu b'mod awtonomu mill-Gvern.

Onor. Fenech Adami, isma' minni, isma' dak li qed ngħid!

Ejja nħallu lill-istituzzjonijiet jaħdmu b'mod awtonomu!

Jien għandi fiduċja assoluta fil-pulizija u fil-ġudikatura.

Ejja nħalluhom jaħdmu b'serenità assoluta!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Sur President, nikkondividi dak li qal il-Prim Ministru, li għandna nħallu l-istituzzjonijiet jaħdmu b'mod awtonomu u indipendenti.

Però, naħseb li l-Ministru għandu jinforma lil din il-Kamra qabel lill-midja internazzjonali!

(Onor. Membri: Hear, hear) Nerġa' ngħid li m'iniex qed nissuġerixxi li għandna nindaħlu lill-istituzzjonijiet, però ma naħsibx li l-Gvern għandu jibqa' sieket fuq materja ta' interess nazzjonali, li taffettwa dak li jaħsbu l-Maltin u l-Għawdxin u l-benessere tar-reputazzjoni tal-pajjiż.

Jekk hemm xi ħaġa li trid tingħad, il-Gvern jista' jagħżel li tingħata bil-metodi konvenzjonali li jintużaw fil-pajjiżi ċivilizzati tal-Punent demokratiċi kollha, jew billi l-Kummissarju tal-Pulizija jagħti konferenza stampa jew billi l-Ministru pertinenti jinforma lil din il-Kamra.

Mhux qed ngħid li hemm bonn ta' dettallji, imma dak li jiġi leaked lill-gazzetti minn sorsi qrib il-pulizija jew mill-ministri stess, għandu jingħad fil-fora relattiva rispettiva.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, dan se jkun l-aħħar intervent tiegħi.

L-ewwel nett, allaħares il-Gvern jipprova jirregola lill-mezzi tax-xandir x'jgħidu jew x'ma jgħidux!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-mezzi tax-xandir jaħdmu b'mod awtonomu u bla dubju ta' xejn, dak li jxanndru huwa fir-responsabilità.

Nista' ngħid biss li kull kelma li tingħad fuq din il-kwestjoni hija kelma żejda!

Ejja nħallu lill-istituzzjonijiet jaħdmu!

Din żgur hija l-pożizzjoni tan-naħa tal-Gvern, fejn żgur li mhux se nindaħlu fix-xogħol tal-istituzzjonijiet.

Jidher li l-Oppożizzjoni qed timxi b'mod ieħor, fejn hemm min qed jivvinta minn żniedu u l-istituzzjonijiet tagħna ma jistgħux iwieġbu għal dawn l-invenzjonijiet kbar li qed isiru f'dan ir-rigward.

Nerġa' ngħid, ejja nħallu l-istituzzjonijiet jaħdmu!

Min-naħa tiegħi, nieqaf hawn.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizjoni.

ADRIAN DELIA: Sur President, għal darb'oħra nikkondivdi dak li qal il-Prim Ministru.

Però f'dak id-dawl, il-Ministru għall-Intern Michael Farrugia kien qed jagħmel sew li jgħaddi l-kummenti tiegħu lill-midja internazzjonali minflok lil din il-Kamra?

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, bħala Whip tal-Oppożizzjoni, fin-nuqqas tal-Onor.

Jason Azzopardi, qed nitolbok biex tara jekk ir-rappurtaġġ li deher fil-ġurnal l-orizzont tal-Ħamis, 15 ta' Novembru 2018, dwar dak li qal l-Onor.

Silvio Schembri f'din il-Kamra fis-seduta tal-Erbgħa, 14 ta' Novembru 2018, kienx leali, anke fid-dawl li ma saritx referenza għal żewġ points of order li kienu saru.

L-ISPEAKER: Għaddili d-dokument, jekk jogħġbok.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, bil-permess tal-Kamra, f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-artiklu li deher fuq il-ġurnal l-Orizzont tal-Ħamis, 15 ta' November 2018 intitolat "Ngħidlek imissek tistħi tal-gideb li qed tgħid".

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nirreferi lis-Sedja għall-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra fejn kien intqal li nhar il-Erbgħa l-21 ta' Novembru 2018 u t-12 ta' Diċembru 2018, se jittieħdu l-votazzjonijiet.

Fid-dawl li, sal-lum, għadha ma ntalbet l-ebda division u fid-dawl li nhar l-Erbgħa, 12 ta' Diċembru 2018 mistennija tkun l-aħħar seduta qabel il-ferjat tal-Milied, bi qbil mal-Oppożizzjoni, kull votazzjoni li se tintalab, kif ukoll il-votazzjoniet dwar il-Baġit se jittieħdu fit-12 ta' Diċembru 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nikkonferma.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Novembru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nieħu pjaċir ninnota li l-Att dwar it-Trademarks se jitħassar u jiġi ssostitwit b'Att totalment ġdid li jinkludi d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea 2015/2436 li toffri standards li għandhom jitqiesu bħala minimi biex b'hekk ikollna l-istreamlining li qed jinħoloq fl-Unjoni Ewropea.

Bis-saħħa tal-fatt li aħna membri sħaħ tal-Unjoni Ewropea, għandna suq wieħed, qegħdin fiż-żona Euro kif ukoll fix-Schengen, permezz ta' din id-direttiva, se jkun hemm assigurazzjoni u vantaġġi ikbar għas-suq kummerċjali.

Nifhem ukoll li f'dinja globalizzata li naqqset il-fruntieri, hemm aktar moviment ħieles ta' nies u hija aktar kummerċjali u tħares lejn l-aspett ekonomiku.

Ninnota li hemm diversi pajjiżi li għandhom suq intern li huwa kbir li bdew iniedu b'mod aktar aħrax dik l-ekonomija li tipproteġi s-swieq tagħhom bid-drittijiet ekonomiċi li jħarsu l-interessi tal-pajjiż tagħhom biss, minflok koperazzjoni ma' pajjiżi oħrajn.

L-għaqda ssaħħaħ il-kummerċ u dan huwa l-qofol ta' suq wieħed ħieles fl-Unjoni Ewropea.

Meta nara din il-liġi, ninnota li kull trademark hija simbolu ta' identità, li jagħraf karatteristiċi ewlenin ta' xi persuna jew entità u għalhekk la trademark tkun reġistrata, din se ġġorr ċerti drittijiet, obbligazzjonijiet, protezzjoni, salvagwardji u rispett legali min-naħa ta' terzi.

Għalhekk m'hemmx dubju li ladarba se jkun hemm din l-uniformità madwar l-Unjoni Ewropea bil-minimum standards, se jkun hemm aktar streamlining madwar l-istati membri.

Dan se joħloq impatt pożittiv li bis-saħħa tiegħu, xi ħaġa żgħira imma sinifikanti bħal din, se tkabbar l-ekonomija u l-kompetittività.

Minn dan kollu se jgawdu n-negozji ż-żgħar, għax se tinħoloq opportunità ta' aktar koperazzjoni bejn l-istati membri u se jiġi protett aktar il-konsumatur.

Għaldaqstant, din il-liġi se tkun qed toffri serħan il-moħħ biex trademark tkun protetta mhux biss fuq dimensjoni nazzjonali, imma wkoll fuq pjattaforma tal-Unjoni Ewropea.

Se jkun hemm ukoll protezzjoni f'xenarju meta jkun hemm kompetizzjoni inġusta, għax din se titnaqqas ferm aktar.

Sur President, hawn nixtieq insemmi punt kruċjali.

Waqt li kont qed nipprepara għal dan id-diskors, ħarist lejn id-dibatitti li kienu saru min-naħa tal-Unjoni Ewropea meta kienu qegħdin jippreparaw dan il-qafas ta' liġi u wieħed mill-punti li laqtuni, għax jolqot lin-nies fil-laħam il-ħaj, huwa proprju dwar il-mediċini.

Biex nispjega ruħi aħjar, hemm mediċini li huma tad-ditta, dawk li ngħidulhom proprietary names u hemm mediċini ġeneriċi li ġeneralment juru l-ingredjent mediċinali bħala l-istess ditta.

Dan huwa l-qofol ta' dan l-argument.

Din hija xi ħaġa li l-Unjoni Ewropea ġibdet l-attenzjoni għaliha, b'mod partikolari fuq dan il-prodott essenzjali, għax aħna nafu li l-mediċini ġeneriċi, għalkemm xorta huma tal-istess kwalità għax jgħaddu mill-Awtorità tal-Mediċini u jiġu ċċertifikati kemm min-naħa tal-Ewropa kif ukoll mill-awtorità lokali, huma ferm orħos.

Il-mediċini jolqtu lill-konsumatur b'mod dirett, għax huma essenzjali biex nikkuraw ċertu mard.

Meta jkun hemm xi ħadd li jirreġistra trademark li hija mediċinali, jista' jkun hemm is-sitwazzjoni fejn kompetitur li għandu l-istess ingredjent, liema ingredjent jidher fuq il-kaxxa, joġġezzjona biex dik il-mediċina ġenerika ma tiġix rilaxxata, għax tkun toqrob jew simili għall-mediċina li hija tad-ditta, il-proprietary name.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti li nħarsu lill-konsumatur meta niġu biex nirreġistraw dawn it-trademarks min-naħa ta' min ikun qiegħed jagħmel is-superviżjoni tagħhom, għax jista' jolqot is-suq lokali mingħajr ma ħadd jirrealizza.

Meta qrajt l-Att dwar l-Oġġetti u s-Servizzi li huwa intiż sew, indunajt li apparti dawk it-trademarks b'mod grafiku, jiġifieri b'disinji jew bi kliem, se ndaħħlu wkoll trademarks li għandhom x'jaqsmu mal-ħoss, b'mod partikolari mal-mużika, jiġfieri mas-smigħ, mal-vista u max-xamm.

Jidher li dawn is-sensi jistgħu jiġu rreġistrati bħala trademarks.

Il-liġi tidentifika b'mod ċar u preċiż dak li għandu jiġi protett.

Fil-fatt, din se tkun l-ewwel darba li se jkollna Att ta' dan it-tip fil-liġi lokali.

L-Abbozz jitkellem ukoll dwar l-invalidità ta' trademark, jiġifieri meta trademark tiqies invalida b'mod assolut minħabba l-fatt li l-għamla, il-forma jew n-natura tal-oġġett ikunu ovvji.

Pereżempju, jien ma nippretendix li jkun hemm furnar li jipprova jirreġistra l-ħobża Maltija bħala trademark b'mod li t-trademark tal-ħobża Maltija tkun tiegħu u ta' ħadd aktar.

Hemm sitwazzjonijiet fejn min se jirreġistra jrid ikun sensittiv għal dawn l-affarijiet, kif għadni kif semmejt fir-rigward tal-mediċini.

L-Abbozz jispjega b'mod tajjeb kif jistgħu jitħarsu l-infringements.

Se jitħarsu wkoll id-drittijiet u l-obbligi ta' min għandu trademark tan-negozju li għandu d-dritt ta' proprjetà u allura meta jbigħ in-negozju tiegħu, it-trademark tkun tista' tiġi trasferita flimkien mal-azjenda.

Hemm ukoll modi u mekkaniżmi kif wieħed jista' jfittex jekk it-trademark tkunx toqrob lejn trademark oħra.

Sur President, hu tajjeb li jkollok struttura leġiżlattiva.

Nieħu pjaċir ninnota li se jkollna streamlining li se jkun ċar u se jkun hemm drittijiet u obbligi li jħarsu kemm liċ-ċittadin bħala konsumatur - għax permezz ta' trademark jista' jagħraf l-oġġett li jkun qed jixtri - kif ukoll lin-negozjant għax bit-trademark jista' jkun qiegħed jirriklama lilu nnifsu u jorbot il-prodott tiegħu ma' ċerta kwalità.

Però mingħajr infurzar u moniteraġġ, ma naslu mkien.

Dan huwa proprju l-gwaj ta' pajjiżna, li ngħaddu ħafna liġijiet tajbin minn dan il-Parlament, imma meta niġu biex ninfurzawhom, iċ-checks and balances huma fqar wisq.

Dan hu fejn is-sistema hija dgħajfa u fejn irridu nindirizzawha.

Sur President, se nsemmi awtorità waħda biss li ta' spiss insemmiha f'dan il-Parlament għax għalija hija regolatur li ma tħarisx lill-konsumatur.

Hawn qiegħed nirreferi għall-MCCAA li hija l-Awtorità Maltija tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur, li suppost tipproteġi lill-konsumatur u tħares l-interessi tan-negozjant, imma hija awtorità bla snien.

Il-Qorti qatgħet sentenza fejn ġabitha bla snien, imma jidher li min-naħa tal-Gvern m'hemmx ir-rieda li jitranġaw l-affarijiet.

Sur President, hawnhekk nixtieq nindirizza lill-Ministru Chris Cardona li nixtieq li jinsab preżenti f'din il-Kamra, però nispera li għall-inqas qiegħed jismagħni mill-uffiċċju tiegħu.

Bħala pajjiż, kemm aħna verament lesti għall-futur?

Ma nistgħux nitkellmu fuq il-futur jekk ma nsemmux ukoll is-sotenibilità.

Kemm qegħdin nindirizzaw l-isfidi preżenti b'roadmap li tindika viżjoni u direzzjoni għall-futur?

Il-kelma 'roadmap' intesiet mill-2013 'l hawn, għax ħadd min-naħa tal-Gvern m'għadu jsemmiha.

Meta qed ngħid viżjoni, mhux qed infisser għal minn issa sal-elezzjoni li ġejja, imma b'direzzjoni għal 15 jew 20 sena oħra.

Filwaqt li t-tkabbir ekonomiku qiegħed jikber u din hija xi ħaġa tajba, fl-opinjoni tiegħi, fil-baġit li għadda l-Gvern ma vara l-ebda inċentiv ekonomiku ġdid biex isaħħaħ is-settur ekonomiku.

Jekk se nistrieħu biss fuq il-qasam tal-blockchain, irridu noqogħdu attenti, għax dan għadu fil-ġuf, f'perjodu esperimentali u għalhekk nistgħu niżbaljaw.

Mill-aspett ta' inċentivi ġodda għall-iżvilupp ekonomiku, jien m'għandix serħan il-moħħ għall-futur ta' pajjiżna.

Aktar minn hekk, qed ninnota li l-ekonomija fl-aqwa żmien ta' bħalissa qiegħda sserraħ rasha fuq l-iżvilupp u l-ispekulazzjoni ta' bini bla rażan, għax m'hemmx pjan nazzjonali.

M'hemmx strateġija ta' kemm għandna bżonn uffiċini, appartamenti u lukandi f'Malta.

Kulħadd jibni għal riħu, mingħajr ma nħarsu lejn l-infrastruttura u l-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna.

Minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna, nistenna li fil-futur qrib, se jkollna ċerti sfidi li aħna l-membri ta' din il-Kamra se jkollna niffaċċjaw flimkien b'responsabilità.

Dan għaliex dak li qed isir mhux qiegħed iħares lejn il-futur ta' pajjiżna.

Qed niftaħru b'surplus, li huwa tajjeb, però qed ninsew li n-negative tradeback ta' pajjiżna qabeż iż-€2 biljun.

Il-Consolidated Fund qiegħed fi żbilanċ negattiv, u għandna dejn nazzjonali ta' €6.6 biljun.

Oltre minn hekk, pajjiżna huwa insigur f'dak li għandu x'jaqsam mal-ikel u x-xorb, li huma essenzjali għall-għajxien tal-bniedem.

Ħafna minna nattendu konferenzi internazzjonali fejn kulħadd jitkellem fuq food and water security.

Bħala pajjiż m'għandna xejn minn dan, għax aħna net importers.

Meta nħares lejn il-mod kif qed tiżvolġi l-ekonomija, ninduna li la hija ċirkolari u lanqas hija dik li b'mod tekniku, tissejjaħ green economy.

Il-qofol u s-sisien tas-sostenibilità huma n-nisġa li għandu jkun hemm bejn l-ekonomija, l-ambjent u l-aspett soċjali.

Jekk dawn jimxu paripassu, flimkien bi sħab, huma garanzija ta' sostenibilità.

Però aħna nafu li meta qegħdin inħarsu lejn l-ekonomija, qegħdin ninsew totalment l-ambjent li fl-aħħar mill-aħħar, ifisser is-saħħa ta' kull ċittadin Malti u Għawdxi.

Qegħdin ninsew ukoll il-mod kif 'il quddiem se nfornu s-servizzi soċjali tagħna minħabba ċ-ċifri li għadni kemm semmejt.

Minkejja li forsi qed ninstema' xi ftit negattiv, fil-fehma tiegħi, qiegħed inħares b'mod realistiku lejn l-isfidi li pajjiżna jista' jkollu fil-viċin.

Bħala membri ta' din il-Kamra, għandna d-dover li nindirizzaw l-isfidi għall-membri li se jiġu warajna.

Fl-istess ħin, xorta għandi tama li nistgħu nindirizzaw l-affarijiet b'mod ferm aħjar.

L-appell tiegħi lill-Ministru Chris Cardona huwa li flimkien mal-Ministri l-oħrajn, jaraw kif se jindirizzaw l-ekonomija b'mod aktar effettiv, biex nagħtu aktar saħħa lil pajjiżna.

B'hekk inkunu qegħdin nħarsu l-interessi nazzjonali bl-aħjar mod u b'responsabilità għax inkunu qegħdin inħarsu l-interessi taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin preżenti u dawk futuri.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, irrid nibda billi nirringrazzja lill-Onor.

Clifton Grima li ċedieli biex nitkellem qablu, għax illum ninsab ftit ma niflaħx.

Kif jaf sewwa l-Ministru Chris Cardona, meta titkellem fuq liġi f'din il-Kamra, la tieħu punti żejda u wisq anqas dak li tgħid ma jiġi apprezzat mill-kostitwenti.

Meta titkellem f'din il-Kamra, tkun qed tagħti sehmek fid-dibattitu, li hu tajjeb, imma tkun qed tissogra wkoll li tesponi ruħek għall-kritika tan-naħa l-oħra.

Kultant ikun ħaqqek, imma xi kultant il-kritika tkun inġusta u xejn kumplimentuża.

Però, bħala membri parlamentari, aħna naċċettaw il-kritika li fil-fehma tiegħi, hija parti mill-occupational hazard ta' min hu fil-politika.

Għalhekk, nitlob lill-Ministru biex jieħu l-kritika tiegħi in buona fede, kif iħobbu jgħidu l-avukati.

Din il-liġi li qed niddiskutu tirrigwarda r-reġistrazzjoni ta' trademark li mbagħad iwassal għal branding u għalhekk, se tagħti ċerti standards ġodda lill-konsumatur.

It-trademark, il-branding u l-istandards huma importanti, għaliex jagħtu identità lil kumpanija permezz ta' reklamar.

Pereżempju, meta konsumatur irid jixtri flokk jew żarbun għall-ġiri, awtomatikament f'moħħu jaħseb f'kumpanija partikolari, għax għalih, għandha prodott tajjeb.

It-trademark jagħti kunfidenza lill-konsumatur, għax iwassal messaġġ ta' serħan il-moħħ lill-konsumatur li se jixtri prodott tajjeb, li suppost se jaqdih sew.

It-trademark jimmotiva lill-konsumatur li jixtri l-prodott tal-kumpanija u jagħti status lill-konsumatur, għax jgħid li se jixtri prodott tad-ditta.

Issa hawn irrid nagħmel kumment qasir dwar affarijiet tad-ditta, xi ħaġa li fiha l-vantaġġi u l-iżvantaġġi wkoll.

Kif nafu, hawn faqar li huwa assolut, fejn xi ħadd ma jkunx jista' jlaħħaq mal-kera – bħalissa hawn ħafna minnhom u qed jiżdiedu – ma jistax ilaħħaq mal-livell tal-għoli tal-ħajja u ma jistax jixtri dak li għandu bżonn ta' kuljum.

Imbagħad, hemm min qiegħed f'faqar relattiv, fejn xi ħadd m'għandux flus biex jixtri par żarbun jew flokk tad-ditta lit-tfal tiegħu u allura jħossu inqas minn dak ta' ħdejh.

Sfortunatament, jeżistu dawn iż-żewġ tipi ta' faqar; ovvjament l-aktar wieħed serju huwa l-faqar assolut li qed jiżdied.

L-Onor.

Godfrey Farrugia għamel referenza għall-konċett ta' lealtà lejn it-trademark, liema lealtà trid tiġi reċiprokata lejn il-konsumatur, anke jekk sfortunatament, dan mhux dejjem hu l-każ.

Hawn Malta, xi kultant, l-after sales services mhuwiex dejjem dak mixtieq.

Tixtri l-prodott, jinqalagħlek xi ħaġa u qisu ħadd ma jafekxu qatt ma rawk quddiemhom.

Ġieli jgħidulek li m'hawnx spare parts, jew jaqlgħulek fwiedek biex jagħtuk l-after sales service.

Hawn irrid inwessa' ftit aktar l-argument.

Il-branding hu marbut mal-qasam tal-kummerċ u n-negozju u jkolli nagħmel ftit kritika kostruttiva fejn jidħol dan il-qasam.

Niftakar li fi żmien Gvern Nazzjonalista, konna ħriġna bl-inizjattiva ta' Brand Malta.

Kif nafu, Malta huwa post sigur, sabiħ, kburin ngħidu li ssib nies li lesti jgħinuk, b'ħafna minnhom jitkellmu b'lingwi diversi, fosthom l-Ingliżi, b'ibħra nodfa, arja nadifa u kampanja mill-isbaħ.

Però, irrid nistaqsi: Illum, qed nibżgħu biżżejjed għal Brand Malta u għall-isem ta' Malta?

Ir-reputazzjoni ta' Malta taffettwa n-negozju ukoll.

Malta għadha post sigur?

Pereżempju, jien ninkwieta meta fuq il-ġurnali naqra li l-Ambaxxata Amerikana f'Malta avżat liċ-ċittadini tagħha biex joqogħdu attenti minn Paceville, għax dan mhux post sigur u huwa post ta' attività illegali u kriminali.

Tgħid ukoll li wħud mill-bouncers jaqilgħu l-inkwiet huma stess u ma jkunx hemm biżżejjed forzi tas-sigurtà.

Ovvjament, diskors bħal dan jagħmilna l-ħsara, għax hija dak li tgħid l-Ambaxxata Amerikana jġorr ċertu piż.

Tant hu hekk, li meta jien immur fuq missjoni ta' osservazzjoni f'elezzjonijiet barra minn Malta, ħafna drabi jgħidulek li jekk trid tkun taf aktar dwar is-siġurtà fil-pajjiż, għandek tara x'inhi tgħid l-Ambaxxata Amerikana.

Kif nafu, Paceville huwa post tad-divertiment u diskors negattiv dwar dan il-post qed iħammeġ isem pajjiżna.

Fir-rigward ta' ibħra nodfa, din is-sena x-Xatt l-Aħmar f'Għawdex kien imfawwar bid-drenaġġ għal aktar minn darba.

Ittieħdu passi, imma ma jidhirx li l-problema kienet riżolta għal kollox.

Issa, hawn mhux qed ngħid li hu tort tal-Ministeru, imma hu fatt li kien hemm dan it-tniġġis, li kitbu dwaru anke għaddasa barranin, għax dan hu post popolari ħafna mal-għaddasa.

Il-baħar tagħna qed jiġi mniġġes ukoll minħabba l-fish farms.

Għalhekk nistaqsi: Qed nagħmlu biżżejjed biex nipproteġu "Brand Malta"?

Fejn tidħol l-arja nadifa, aħna qegħdin fir-raba' mill-agħar post fil-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern qed iħallas aktar minn €1 miljun minn flusna, għax bħala pajjiż, ma rnexxielniex nilħqu l-mira tal-Unjoni Ewropea.

Ma nafx jekk il-Gvern jafx, imma skont l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa, it-toxic air pollution toqtol nies daqskemm joqtlu s-sigaretti.

7 miljun persuna fis-sena jmutu probabbli mingħajr ma jafu u mingħajr ma jistgħu jagħmlu xejn dwar din minħabba it-toxic air pollution.

Ma naħsibx li din hija l-"Brand Malta" li rridu!

Ir-reputazzjoni ta' Malta marret il-baħar ukoll.

Ir-reputazzjoni ddum ħafna biex tibniha, imma mbagħad malajr titlifha.

Illum issiefer barra u jistaqsuk x'inhu jiġri f'Malta.

Dan ikkonfermah l-istess Ministru għall-Finanzi meta qal li kull meta jaqbad taxi, l-ewwel ma jkellmuh hu dwar il-ħasil tal-flus u l-korruzzjoni f'Malta.

Il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia kien att inaċċettabbli, speċjalment f'demokrazija, li seraq omm u mara minn familtha.

Aktar minn hekk, dan il-qtil għamel ħsara irreparabbli lill-pajjiż.

Kif qal il-Kap tal-Oppożizzjoni, hija stramba li jekk l-investigazzjonijiet ta' dan il-qtil waslu fi stadju delikat, insiru nafu mill-ġurnali.

Agħar minn hekk, ikollok il-Ministru għall-Intern li jikummenta ma' stazzjon barrani u kważi jikkonferma dak li kien hemm fil-ġurnali.

Jekk ġew identifikat il-mandanti ta' dan il-qtil, naħseb li aktar ma nikxfu jdejna, aktar ikun aħjar.

Illejla, il-Prim Ministru qalilna li ma jridx jikkummenta, imma mbagħad il-Ministru għall-Intern, li suppost mhux involut fl-investigazzjoni u ma jkunx informat bid-dettalji, imur jagħmel dikjarazzjoni ma' ġurnali barranin dwar fejn waslu l-investigazzjonijiet!

Hemm indipendenza fl-investigazzjonijiet jew le?

Ngħid għalija, m'iniex konvint li hemm.

Malta qed tissemma minn aġenziji tal-aħbarijiet notevoli bħala bejta ta' kuntrabandu u ħasil ta' flus.

Tisma' s-CNN, il-BBC u r-RAI, kollha jsemmu l-każ ta' Daphne Caruana Galizia u l-investigazzjoni dwaru.

Din hija l-Malta li rridu nbigħu lill-barranin?

Niftakar li wara l-kriżi fil-Libja, kienu ġew Hilary Clinton, Segretarju tal-Istat Amerikan, il-Prim Ministru Libjan u l-Prim Ministru Ingliż kollha jirringrazzjaw lil Dr Lawrence Gonzi u lill-poplu Malti għas-sehem li tajna fil-kriżi tal-Libja.

Illum tmur barra u, kif qal il-Ministru għall-Finanzi stess, isemmulek il-korruzzjoni, il-ħasil tal-flus u l-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Għall-Gvern, dan hu tort tal-Oppożizzjoni, għax imorru jitkellmu dwar Malta barra minn pajjiżna.

Jidher li l-Gvern hu komdu b'din in-narrattva, imma jekk il-Gvern minflok jaffaċċja l-problema, se jibqa' jattakka lill-messaġġier, mhu se jsolvi xejn.

Insemmi wkoll il-Pilatus Bank li ħammiġna mad-dinja kollha.

Dan il-bank qatt ma messu ngħata l-liċenzja.

Kif nafu, ħallejna lil sidu jaħrab minn Malta u l-Kummissarju tal-Pulizija inkompetenti li għandna, mar imexmex il-fenek.

Huwa tort tal-Oppożizzjoni li nfetaħ Pilatus Bank hawn Malta?

Insemmi wkoll is-Satabank; kif qal l-Onor.

Jason Azzopardi, sid dan il-bank hu Bulgaru li kellu negozju fil-Lussemburgu u kif induna li n-negozju qiegħed jiġi investigat mill-awtoritajiet tal-Lussemburgu, għalaq in-negozju u ġie jiftaħ bank hawn Malta.

L-Onor.

Jason Azzopardi qal li l-FIAU rċieva dokument ta' 300 paġna fuq dan il-persuna.

Allura nistaqsi: Kif inħariġlu l-permess biex jiftaħ bank?

Rajna li l-Prim Ministru kien preżenti waqt il-ftuħ ta' dan il-bank.

Illum għandna negozji għarkupptejhom, imsallbin, wara li ħadmu bl-għaraq ta' ġbinhom biex iġemmgħu lira.

Dan b'kapriċċ tal-FIAU li m'għamlitx due diligence serju.

Illum pajjiżna sar qisu skip, jilqa' l-imbarazz li jintrema minn pajjiżi oħrajn.

Il-kwestjoni tas-Satabank hija tort tal-Oppożizzjoni?

Jien ngħid li rridu noqogħdu attenti li ma nilagħbux mal-banek tagħna, għax imbagħad addio branding!

Kellna anke twissija minn Standard & Poor's fuq ir-riskju għall-banek Maltin fuq allegazzjonijiet ta' ħasil ta' flus.

Irridu nieħdu b'aktar serjetà r-reputazzjoni ta' Malta, għax imbagħad inutli nitkellmu fuq trademarks u branding.

Meta l-istituzzjonijiet tal-pajjiż ma jibdewx jaħdmu, ma jibdewx jagħmlu xogħolhom sew u ma jiħdux il-passi meħtieġa, in-nies tibda tieħu l-passi hi, billi tibda tiġbed flusha u tara fejn se tagħmilhom biex ikunu siguri.

Ejja nsaħħu l-istituzzjonijiet tagħna u mhux inħalluhom jibqgħu pupazz tal-Gvern.

Qed ngħid dan, għax illum Ġanna ta' warajna taf tirraġuna li l-korruzzjoni u l-ħasil tal-flus mhux qed jaffettwawha.

Tista' tirraġuna li se tħalli lil kulħadd iħawwad u tibqa' ħalqha magħluq għax, fl-aħħar mill-aħħar, din mhix biċċa tagħha!

Sakemm fl-aħħar Ġanna ta' warajna tinduna li hi biċċa tagħha u li hi wkoll qed tiġi affettwata, għax għada pitgħada, fi ftit tas-snin oħra, se tibda tħoss l-effett tal-korruzzjoni u tal-istituzzjonijiet inkompetenti u maħtufa mill-Gvern.

L-effett negattiv ta' dan kollu jibda nieżel 'l isfel u fl-aħħar Ġanna ta' warajna tibda tinqaras fil-laħam il-ħaj u mbagħad issir biċċa tagħha!

Imbagħad, Ġanna tkun tixtieq li jkun hemm min jitkellem f'isimha u jaqbeż għaliha, imma jista' jkun li sadanittant ikun tard wisq!

Ġanna, mingħajr ma taf, tista' tiġi fi kliem il-famuż Martin Niemoller li f'ċirkostanzi totalment differenti kien qal din il-famuża kwotazzjoni:

"L-ewwel ġew għall-komunisti u jien ma tkellimtx, għax ma kontx komunist.

Imbagħad ġew għat-trejdjunjonisti u jien ma tkellimtx għax ma kontx trejdunjonist.

Imbagħad ġew għal-Lhud u jien ma tkellimtx għax ma kontx Lhudi.

Imbagħad fl-aħħar, ġew għalija u ma kien fadal ħadd min jitkellem għalija."

Hekk se jiġri f'dan il-pajjiż!

Dak li qed jiġri llum jinteressa lil kulħadd, inkluż lil Ġanna ta' warajna, għax fl-aħħar se tmiss lilna u ma jkun fadal ħadd min jaqbeż għalina u jitkellem f'isimna.

Sur President, irrid nitkellem ukoll fuq il-biedja u r-raħħala.

F'Malta, il-biedja kienet branding mhux reġistrata u kienet a dying breed.

Ilkoll niftakru kemm Malta kienet tirreklama l-prodott Malti, li hi xi ħaġa tajba.

Din il-ġimgħa mort għand Doris li toqgħod Marsaxlokk u li nsellmilha minn hawn u qaltli li huma l-fniek, jekk ma jkunux minn tagħhom, ma jikluhomx, għax jitqażżu jieklu dawk li jiġu minn barra, għax ma tkunx taf x'qed tiekol.

Ma rridx nagħmel ħsara lill-fniek li jinġiebu minn barra, imma ħafna Maltin jaħsbuha bħal Doris!

Tant hu hekk li aħna, tant aħna moħħna mistrieħ bil-prodott Malti, li nirreklamaw fuq it-televiżjoni biex nagħżlu l-prodott Malti.

Jien għandi tifla li qiegħda l-Università; meta jien, li nħobb insajjar, nuża patata li ma tkunx ta' Malta, tinduna u ma tikolhiex.

Ħafna drabi, meta ma nsibx patata ta' Malta, nipprova nqarraq biha u ngħidilha li wżajt patata ta' Malta, meta nkun użajt ta' barra, imma kif tmissha ma' ħalqha, tinduna mill-ewwel.

F'Malta, għandna prodott agrikolu tajjeb minħabba l-ħamrija, il-klima u dirgħajn il-bdiewa tagħna li jagħmlu ħafna xogħol b'idejhom.

Biżżejjed insemmu t-tadama ta' Malta li hi ħamra u żżelliġlek biċċa ħobż tajba, ikkomparata ma' tadama li tiġi minn barra li bilkemm iżżelleġ.

F'Malta kellna brand tal-prodott agrikolu Malti, grazzi għar-raħħal tagħna.

Ilkoll nieħdu gost nieklu biċċa laħam tajba ta' Malta jew prodott agrikolu Malti.

Ta' barra ma jħabbathiex ma' tagħna!

Dan il-branding tal-prodott Malti ma kienx reġistrat, imma konna nħeġġu lin-nies biex jixtru prodott Malti.

Dan hu tajjeb u safejn naf jien għadna nagħmlu hekk.

Imma x'inhu jiġri?

Kif spjega sew l-Onor.

Edwin Vassallo bil-fatti u bl-istatistika tal-Gvern stess, il-bdiewa u r-raħħala Maltin li jaħdmu mit-Tnejn sal-Ħadd, jum u lejl, Milied u l-ewwel tas-sena u festi kkmandati u Ħdud, mill-2013 'il hawn, raw id-dħul tagħhom jonqos.

Fl-istess ħin, l-ispejjeż għolew għall-bdiewa u r-raħħala wkoll, għaliex huma konsumaturi bħalna, jiġifieri jekk għola d-diesel, għola għalihom ukoll, jekk għola l-gass, għola għalihom ukoll, jekk għola l-ħobż, għola għalihom ukoll u jekk 80% tal-Maltin qed jiġu misruqin fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, qed jiġu misruqa wkoll.

Dan ifisser li l-bdiewa u r-raħħala jaħdmu bla nifs u l-livell tal-ħajja tagħhom qed jonqos.

Nispera li sejjer żmerċ, imma naħseb li se nispiċċaw lanqas insibu prodott Malti.

Xbajt nisma' bdiewa li kienu jiżirgħu l-patata għall-esportazzjoni u llum jgħidulek li m'għadhomx jiżirgħu patata għall-esportazzjoni, għax min jesportaha qed isir sinjur minn fuq daharhom u huma jieħu l-karawett.

Il-bdiewa jirraġunaw li huma qed jieħdu x-xogħol u jonfqu l-flus, il-prodott tagħhom ikun esponut għan-natura u jekk taqa' l-ġlata, jaf imut wiċċ patata.

Illum, ħafna m'għadhomx jiżirgħu l-patata.

Imbagħad il-Gvern, jiftaħar bis-surplus, imma minflok jieħu passi biex jipprova jgħin lill-agrikoltura u lir-raħħala mill-aħjar li jista', mhu qed jagħmel xejn.

Agħar minn hekk, il-Gvern qed jagħmel l-argument bażwi u jgħid li l-agrikoltura f'Malta ma tagħtix prodott ekonomiku u ma tagħtix input lill-ekonomija ta' Malta.

Din hi politika tal-calculators!

Ejja niftakru li l-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda Maltin kienu l-ewwel SMEs ta' Malta.

Jien niftakar missier il-mara tiegħi kien jiżra' l-patata u meta kien jiġi biex jaqla' l-patata, il-familja kollha, bit-tfal b'kollox, kienet tkun involuta.

Niftakar lil kulħadd l-għalqa jaqla' l-patata!

Jekk nitilfu l-prodott agrikolu Malti, inkunu tlifna wieħed mill-aħjar brands li kellna f'Malta, mingħajr ma dan il-brand kien irreġistrat.

M'ilux bidwi qalli xi ħaġa li bqajt niftakarha.

Dan qalli: Aħna l-bdiewa ma nistgħux insalvaw, għax ir-raba' dejjem jiġi r-raba' u qatt ma jiġi l-ewwel!

Qalli li l-bdiewa jitħabtu biex ikabbru l-prodott u mbagħad meta jmorru jbigħuh, lilhom jagħtuhom il-karawett u l-mara tad-dar tixtrih bl-għoli.

Kif għedt, se jiġi żmien meta ma nsibux prodott agrikolu jew biċċa laħam ta' Malta.

Nispera li sejjer imqarraq, imma milli jidher 'l hemm mexjin.

Jekk jiġri dan, inkunu tlifna wieħed mill-aqwa trademarks u brands ġenwini li għandna.

Ma ninsewx ukoll li l-bdiewa huma l-aqwa ambjentalisti.

M'ilux iltqajt ma' bidwi minn Ħaż-Żabbar u staqsejtu x'kienu qed jagħmlu.

Qalli li bħalissa waqgħet selħa - min mhux midħla tar-raba', selħa hi meta taqa' biċċa kbira minn ħajt tas-sejjiegħ - bil-maltemp u kienu nġabru l-bdiewa kollha tal-inħawi biex jibnuha lura.

Allaħares ma jkunux dawn il-bdiewa, għax kieku m'għandniex dawk l-għelieqi sbieħ.

Irrid insemmi wkoll il-faqar li jolqot ukoll lill-kummerċ.

Kellimni wieħed tal-merċa, li nzerta minn Ħaż-Żabbar ukoll u qalli li għandu ħanut żgħir li fih issiblu minn kollox, jiftaħ mis-6.00 a.m. sas-7.00 p.m. u mbagħad inaddaf filgħaxija.

Dan qalli li l-ikbar problema li għandu bħalissa hi l-flus li għandu barra.

Jien staqsejtu għalfejn jagħti bid-dejn u hu qalli li jekk familja li tixtri mingħandu, tispiċċalha l-paga u tmur tixtri l-ħalib, il-perżut, butir u ħobż, ma jafx ma jagħtihiex!

B'hekk, spiċċa b'ħafna flejjes jiġru barra.

Imbagħad, ikun hemm min idaħħal il-paga u jaqta' li jkollu jagħti u oħrajn jiġu jagħtuk ftit ftit jew trid toqgħod tiġri warajhom.

Sur President, fil-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi, ipprovajt niġbor ftit punti u nitkellem dwarhom b'mod kostruttiv.

Ejja nipproteġu l-brand, imma ejja ma ninsewx li skont il-GRTU stess, nofs il-membri tagħha marru tajjeb u n-nofs l-ieħor ma marrux tajjeb.

L-aqwa żmien mhuwiex qed jissarraf għal kulħadd.

Huwa d-dmir tal-Gvern li jaċċerta ruħu li ħadd ma jibqa' lura.

Hawn nies li qed jaqgħu lura, qed jgħixu f'riskju ta' faqar, m'għandhomx saqaf fuq rashom u mhumiex ilaħħqu mal-pagi.

Lil dawn għandna d-dmir li ngħinuhom u nkunu ta' spalla għalihom.

Jekk ma nagħmlux dan, is-surplus ma jkun jiswa xejn!

Is-surplus qiegħed hemm biex bih tgħin lil min jaqa' lura fis-soċjetà.

Pajjiżna għadda minn żmien fejn kellu fama tajba.

Biss, illum dik il-fama tlifnieha!

Irrid ngħid li dik il-fama nkisbet b'ħafna xogħol fuq numru ta' snin.

Hawn min diġà qiegħed iħallas qares u jbati għax tlifna din il-fama.

Il-faqar qed jiżdied, il-kirjiet qed jogħlew u l-ħajja qed togħla.

Nerġa' ngħid li l-aqwa żmien mhux qed jinħass minn kulħadd.

Malta kellha fama tajba u stajna norqdu b'rasna mistrieħa, imma din il-fama tlifnieha.

L-għaref Malti jgħid: Ħu l-fama u mur orqod!

Illum hawn nies li mhumiex jorqdu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLIFTON GRIMA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport u Għaqdiet tal-Volontarjat): Sur President, illum, bi pjaċir se nkun qiegħed nitkellem fuq suġġett tant importanti, li huwa relevanti mhux biss f'pajjiżna, iżda madwar id-dinja kollha.

Dan minħabba l-fatt li jagħti protezzjoni u jħares lejn il-kompetizzjoni f'numru ta' setturi li fihom, il-kompetituri jkunu qed jikkompetu, sabiex iwasslu l-messaġġ tagħhom, marbut mal-prodott li jkunu jridu jbiegħu.

Minħabba l-fatt li pajjiżna dejjem ried jirrikonoxxi l-kompetizzjoni li jħabbat wiċċu magħha l-bejjiegħ, bilfors ried jadatta ruħu għal din is-sitwazzjoni.

Fil-fatt l-għanijiet ta' dan l-Abbozz jirriflettu d-direttiva tal-Unjoni Ewropea, sabiex nassiguraw li jkollna żvilupp u tkabbir fis-soċjetà tagħna.

Naħseb li huwa importanti li n-nies ġewwa pajjiżna ma jirraġunawx li għaliex aħna mdawrin bil-baħar, ma niġux affettwati minn dak li jiġri lil hinn minn xtutna.

Huwa proprju għalhekk li dawn it-tip ta' liġijiet jagħtu l-protezzjoni u l-inċentivi meħtieġa sabiex wieħed ikun jista' jaħdem f'ambjent aktar san u sigur.

Fl-aħħar tal-ġurnata, meta għandek persuna li qed tħossha komda taħdem u tipproduċi fl-ambjent tagħha, għandek tkabbir ekonomiku li huwa tant importanti ġewwa pajjiżna.

Dawn il-liġijiet ġew żviluppati matul is-snin b'tali mod u manjiera li jagħtu protezzjoni u inkoraġġiment lil min irid jinvesti fl-innovazzjoni u l-kreattività.

Pajjiżna se jibqa' jkun dejjem minn ta' quddiem nett sabiex ikun kompetittiv f'bosta swieq internazzjonali.

Pajjiżna, li l-ikbar riżors li għandu huwa r-riżors uman, se jkompli juri li kapaċi jipproduċi affarijiet u ideat innovattivi u kreattivi, minkejja d-daqs tagħna fuq il-mappa.

Jien dejjem ngħid li minkejja ċ-ċokon tal-pajjiż, meta niġu għall-ideat u l-innovazzjoni, ma niġu proprjament wara ħadd, kif anke qed turina l-istorja riċenti.

Sur President, qegħdin nitkellmu fuq liġijiet li jagħmlu possibbli l-konċessjoni uffiċjali tad-drittijiet tal-proprjetà intellwettali.

Qegħdin nitkelllmu dwar liġijiet li jipproteġu d-drittijiet tal-awtur li jkun ħoloq konċett u sitwazzjoni.

Qegħdin nitkellmu dwar ir-reġistrazzjoni tal-privattivi, li se nkun qiegħed nitkellem dwarha aktar 'il quddiem.

Qegħdin nitkellmu dwar id-disinni, għax meta għandek kompetizzjoni fis-suq hemm barra, id-disinn huwa essenzjali fil-kompetizzjoni.

Kif jgħid il-Malti: L-ewwel ma tiekol hija proprju l-għajn!

Għalhekk huwa importanti li jkollna disinni distintivi li jindikaw prodott, marka u kwalità partikolari.

Hawn wieħed jibda jifhem aħjar kemm it-trademark hija importanti fis-suq u d-dinja tax-xogħol.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li mhijiex biss fuq skala lokali, imma fuq skala internazzjonali.

Tant hu hekk li jekk wieħed iħares lejn l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali, l-aktar applikazzjoni popolari fuq skala internazzjonali dejjem tibqa' dik tat-trademark.

Għalhekk naħseb li dan is-suġġett huwa importanti ħafna, anke jekk jista' jkun li mhux qed nagħtuh l-importanti meħtieġa.

Il-fatt li sena wara l-oħra, l-applikazzjoni għat-trademark tibqa' l-aktar applikazzjoni popolari jkompli jikkonferma l-użu importanti li t-trademark għandha madwar id-dinja kollha.

It-trademarks qegħdin hemmhekk sabiex jagħtu sigurtà lill-awturi.

Għalhekk permezz ta' modernizzar tal-liġi eżistenti, se nkunu qegħdin naraw li jkun hemm aktar sigurtà f'dik li hija l-proprjetà intellettwali.

Bħal kull proprjetà oħra, il-proprjetà intellettwali hija esposta għall-perikli tagħha, fosthom il-periklu li xi ħadd jisraqhielek.

Għalhekk din il-liġi se tagħti l-għodda neċessarja lill-awtur tat-trademark biex ikun jista' jserraħ rasu li l-biċċa tax-xogħol li jkun welled u ħadem fuqha fit-tul, għandha s-sigurtà meħtieġa.

B'hekk, wieħed ikun jista' jaħdem f'ambjent li jkun ideali sabiex ikompli jikber u jkompli jkun innovattiv, kreattiv u kompetittiv.

Dan l-Abbozz jistipula kif jista' jkun it-trademark u jgħid li huwa "kwalunkwe sinjal li jkun kapaċi jiġi rappreżentat b'mod grafiku".

Is-sabiħ tat-trademark huwa l-mod kif jevolvi, jiġi żviluppat u jiġi rikonoxxut.

Ħafna drabi kif tisma' kelma, moħħok imur b'mod immedjat fuq prodott partikolari.

Anke isimijiet personali jistgħu jkunu trademark.

Forsi hawn ikun hawn min jgħidli li kulħadd għandu l-isem personali tiegħu.

Dan huwa minnu, però ċerti ismijiet ta' persuni partikolari, matul is-snin bnew trademark għalihom infushom.

Hawn m'hemmx għalfejn insemmi eżempji però, kif nafu, ċerti ismijiet jiġu assoċjati b'mod immedjat ma' prodott jew ieħor.

Hawn prodotti u vetturi li nużaw ta' kuljum li jġibu l-isem tal-inventur tagħhom, jiġifieri tal-persuna li tkun bdiet il-produzzjoni industrijali ta' dak il-prodott jew oġġett.

Għalhekk l-isem personali jista' jiġi meqjus bħala trademark.

Disinni jistgħu wkoll jiġu meqjusa bħala trademark.

Min hu midħla tad-dinja tal-marketing żgur li jagħraf l-importanza tad-disinn.

Meta persuna tara disinn partikolari, mill-ewwel tkun inklinata li taħseb jew tixtri t-tali prodott.

L-istess trademark jista' jiġi trasmess permezz ta' ittri, ċifri u għamla tal-oġġett partikolari.

Din il-liġi se tara li tipproteġi lill-awtur, anke billi tħares l-għamla jew l-imballaġġ tal-istess prodott.

Sur President, bażikament it-trademark huwa dak is-sinjal li kapaċi jiddistingwi oġġett jew servizz partikolari ta' persuna, entità jew kumpanija minn oħra.

Trademark ifisser kwalità u jagħmel l-oġġett jew is-servizz differenti minn ieħor.

Trademark ifisser ċerta reputazzjoni u fama tal-kumpanija li jirrappreżenta.

Trademark jiggarantixxi livell u kwalità għolja tal-prodott.

Għalhekk wieħed japprezza aktar kemm huwa importanti t-trademark, anke jekk nistgħu neħduh for granted minħabba li hija xi ħaġa li narawha u ngħixuha ta' kuljum.

Irrid insemmi wkoll li jista' jkollok istanzi fejn wieħed imur biex jirreġistra t-trademark u r-reġistrazzjoni tiġi rrifjutata.

Jekk wieħed iħares lejn il-liġi, isib aspetti varji li jiddikjaraw meta tali reġistrazzjoni ta' trademark tista' tiġi meqjusa bħala invalida.

Pereżempju, jista' jkollok trademark li ma jkollhiex natura distintiva li tagħmilha unika.

Hawn m'aħniex ngħidu li t-trademark trid tkun unika fid-disinn, però ma tridx tkun komuni ta' prodotti oħrajn fl-istess qasam.

Trademark irid ikollha dik ix-xi ħaġa li tagħmilha differenti mill-oħrajn.

Trademark tista' tkun irrifjutata wkoll meta għandek sempliċement deskrizzjoni tal-oġġett u m'għandekx elementi ċari li jagħmlu distinzjoni għall-oġġett jew is-servizz partikolari.

Jista' jkollok rifjut fuq sinjali li huma normalment użati fil-lingwa kurrenti tal-kummerċ inkwestjoni.

Kif nafu, il-lingwa franka tal-kummerċ tuża ċerti termini, prodotti, referenzi u frażijiet b'mod regolari u kontinwu u għalhekk wieħed ma jistax jippretendi li jaqbad kelma jew frażi tal-lingwa franka u jgħid li dik hija trademark tiegħu.

Dawn ir-regolamenti huma bbażati fuq il-prinċipji ta' moralità li tħaddan il-kostituzzjoni.

Trademark jista' jiġi rifjutat ukoll jekk ikun ta' natura li tqarraq bil-pubbliku.

Pereżempju, wieħed jipprova jqarraq fuq dik li hija kwalità tal-prodott jew il-pajjiż ta' oriġini minn fejn ikun ġej.

Kif nafu, ċerti pajjiżi jġorru fama tajba fil-qasam industrijali.

Hawnhekk irridu ninkoraġixxu lill-prodotti Maltin li kollha għandhom ċerti kwalitajiet, biex jiġu reġistrati ħalli jkunu protetti permezz tat-trademark.

Trademark tista' tiġi rifjutata jew dikjarata invalida ġaladarba jkun hemm xi ħaġa li hija identika jew simili għall-istess oġġett.

Hawnhekk qegħdin nagħtu idea pjuttost ċara dwar is-sugu ta' din il-liġi.

Sur President, tajjeb nitkellem ukoll dwar id-drittijiet u l-benefiċċji li wieħed jieħu meta jirreġistra t-trademark.

L-aktar ħaġa elementari hija li min jirreġistra trademark, ikollu dritt esklussiv fuqha.

Wieħed jista' jipprojbixxi lil dak li jkun milli juża s-sinjal li huwa identiku, simili jew li jista' jwassal għall-konfużjoni f'moħħ il-konsumatur.

Tajjeb wieħed jgħid li dan l-Abbozz jindika wkoll x'kontenut għandha jkollha l-applikazzjoni biex wieħed ma jħallix dettalji nieqsa.

L-abbozz jgħid ukoll li t-trademarks ikunu reġistrati għal perjodu ta' għaxar snin mid-data minn meta ssir l-applikazzjoni u jistgħu jerġgħu jiġu mġedda għal perjodi ulterjuri ta' għaxar snin fuq talba tas-sid meta titħallas it-tariffa ta' tiġdid.

B'hekk, qegħdin nagħtu kontinwità, li hija ferm importanti għal dan is-settur.

Din il-liġi tpoġġi wkoll obbligu fuq id-Dipartiment tal-Kummerċ li għandu jinforma lis-sid bl-iskadenza tat-trademark tiegħu, sitt xhur qabel id-data tal-iskadenza.

B'hekk, is-sid jiġi mgħarraf li l-benefiċċju li jkun kiseb permezz tar-reġistrazzjoni jkun se jiskadi.

Sur President, wieħed irid iħares ukoll lejn dak li għaddej f'pajjiżna bħalissa u anke lejn dak li għaddej fuq livell internazzjonali.

Jekk wieħed iħares lejn pajjiżna, ma jistax ma jagħmilx referenza għall-andament ekonomiku ta' pajjiżna.

Malta tinsab għaddejja b'ritmu tajjeb li huwa rifless ukoll fl-ammont ta' applikazzjonijiet għat-trademark, li fl-aħħar snin, żdiedu b'mod konsiderevoli.

Fil-fatt, fl-2013, id-Dipartiment tal-Kummerċ irċieva 940 applikazzjoni, waqt li fl-2017, in-numru ta' applikazzjonijiet żdied għal 1,267.

Fil-fehma tiegħi, din iż-żieda hija konsegwenza naturali tas-suċċess ekonomiku li qed jikseb pajjiżna.

Pajjiżna qiegħed jikser record fuq ieħor u qed imur oltre mill-itjeb aspettattivi tagħna stess.

Pajjiżna qed jesperjenza tkabbir ekonomiku bla preċedent li qed jixpruna aktar kreattività u innovazzjoni fost il-komunità lokali li taħdem f'dan is-settur tant importanti.

Tajjeb li wieħed iħares lejn id-database nazzjonali tat-trademarks f'pajjiżna li llum tammonta għal 23,000 trademark li huma kollha validi.

Dan ifisser li minkejja d-daqs ta' pajjiżna, hemm 23,000 individwu li qed jibbenefikaw minn tali benefiċċji li joħorġu mir-reġistrazzjoni ta' trademark.

Tajjeb wieħed jgħid li d-Dipartiment tal-Kummerċ bħalissa qed jirreġistra madwar 1,200 marka kummerċjali ġdida kull sena.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti, li tmur paripassu ma' dak li jrid isir fil-qasam ekonomiku, fejn il-kummerċ f'pajjiżna qiegħed jikber b'mod bla preċedent.

Waqt li jkollok trademarks li jiġu lil hinn minn xtutna, huwa tajjeb li wieħed iħares lejn is-suq lokali u anke lejn dawk li joperaw barra minn xtutna; 50% tat-trademarks huma ta' oriġini lokali.

Sur President, ta' min jinnota li t-trademarks Ewropej irreġistrati mill-Uffiċċju tal-Unjoni Ewropea dwar il-proprjetà intellettwali huma validi fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea, inkluż f'Malta.

Tajjeb li wieħed jinnota wkoll id-differenza minn dak li kien isir lura fis-snin, għax illum il-ġurnata hawn ħafna aktar għarfien.

Ix-xogħol tagħna huwa li nkomplu nwasslu l-messaġġ dwar kemm hu importanti li wieħed jirregola l-operat tiegħu u jirreġistra t-trademarks.

B'hekk wieħed ikun qed jassigura li jkollu aktar sigurtà u ambjent aktar san, innovattiv u kreattiv għall-ġid tax-xogħol li jkun qed jagħmel.

Fl-aħħar tal-ġurnata, pajjiżna se jkun qiegħed jiggwadanja minn ambjent aktar regolat u san biex ikompli jkun dejjem aktar produttiv.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, il-liġi li għandna quddiemna llejla hija liġi li permezz tagħha qegħdin jiġu regolati t-trademarks.

Din il-liġi se tkun qed taġġorna l-liġi diġà eżistenti.

Hija liġi li tittrasponi fil-Liġi Maltija d-direttivi u l-liġijiet Ewropej rigwardanti dan il-qasam.

Din il-liġi se tistabbilixxi d-drittijiet ta' proprjetà li jinkisbu mar-reġistrazzjoni ta' trademark, tiddefinixxi dak li ma jistax jiġi rreġistrat u tiddefinixxi d-drittijiet esklussivi li ġġib magħha t-trademark.

Huwa għalhekk li l-Oppożizzjoni hija favur din il-liġi, għax hija liġi li, għall-inqas fuq il-karta, se tagħti aktar protezzjoni lis-sidien tat-trademarks, lin-nies fin-negozju u lil min irid jagħmel l-affarijiet sew.

Intrinsikament marbut mat-trademarks hemm in-negozju.

Għalhekk irrid niddedika parti minn dan id-diskors tiegħi lin-nies fin-negozju u n-nies li jaħdmu għal rashom, li llum qegħdin jiffaċċjaw sfidi kbar.

Sur President, nista' nassigurak li għan-nies b'negozju żgħir, dan mhuwiex l-aqwa żmien!

Huwa tajjeb li nitkellmu dwar in-negozji kbar li jimpjegaw l-eluf, fosthom fis-settur tal-gaming, tal-avjazzjoni, tal-farmaċewtika, ir-reġistrazzjoni tal-vapuri, is-supermarkets il-kbar u l-azjendi l-kbar, fost tant negozji oħrajn.

Dawn il-kumpaniji huma kruċjali għal pajjiżna u huma kollha frott il-ħidma u l-viżjoni ta' Gvern Nazzjonalista.

Il-frott li qed jinħasad f'dawn is-setturi huwa frott iż-żerriegħa miżrugħa mill-Partit Nazzjonalista meta b'għaqal, fetaħ l-ekonomija ta' pajjiżna, illiberalizza l-kummerċ u neħħa l-kontrolli li kien hemm.

Irrid ngħid li Gvern Nazzjoanlista, b'determinazzjoni, poġġa lil Malta moderna fl-Unjoni Ewropea.

Filwaqt li għandna biex niftaħru dwar l-azjendi u l-operazzjonijiet il-kbar f'pajjiżna llum, irridu wkoll niftakru fis-sidien tan-negozji u l-kumpaniji ż-żgħar li jimpjegaw il-ftit, però jikkontribwixxu bil-kbir għall-ekonomija tal-pajjiż.

Dawn il-kumpaniji llum qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' problemi kbar.

Jien ta' spiss, nitkellem ma' dawn in-nies u nisma' lil dawn in-nies u għalhekk irrid inwassal il-messaġġ tagħhom.

Illum in-nies fin-negozji ż-żgħar qegħdin kontinwament iħabbtu wiċċhom ma' spejjeż dejjem ogħla biex joperaw.

In-negozji ż-żgħar qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' kirjiet dejjem jogħlew u ma' aktar burokrazija biex joperaw.

In-nies fin-negozji ż-żgħar qegħdin isibuha dejjem aktar diffiċli biex jottjenu finanzjament bankarju għall-operat tagħhom.

Staqsu lil min huwa bin-negozju, kemm sar diffiċli llum biex takkwista finanzjament mill-banek!

Staqsu minn xiex trid tgħaddi biex takkwista sempliċement loan jew overdraft biex topera n-negozju tiegħek.

Sfortunatament, illum fil-qasam bankarju qegħdin f'sitwazzjoni fejn mal-ħażin qed jeħel it-tajjeb.

Hawn jiġuni f'moħħi l-ħafna kumpaniji onesti li kellhom kontijiet mas-Satabank, li kien każ klassiku kif minħabba l-isem ħażin li ġarrab pajjiżna, nies innoċenti spiċċaw bi flushom iffriżati.

Negozjanti u ħaddiema innoċenti spiċċaw mingħajr aċċess għal flushom, bla flus u bi problemi kbar biex joperaw.

Però l-Gvern ma jaqbiżx għal dawn in-nies.

Għaż-żgħir milqut, il-Gvern jibqa' ċiċċi beqqi!

Għal dawn in-nies, m'hemmx fvern li jisma'!

Sur President, dan huwa Gvern li nesa li s-sinsla tal-ekonomija ta' pajjiżna dejjem kienu n-negozji ż-żgħar, operati minn Maltin li huma nies kapaċi, li qatt ma beżgħu jiffaċċjaw il-kompetizzjoni.

Però llum dawn in-negozji huma pperikolati minħabba kompetizzjoni inġusta li qed jiffaċċja n-negozjant żgħir Malti.

Sfortunatament, in-negozjant Malti li jopera f'Malta llum sab lilu nnifsu f'sitwazzjoni diffiċli biex ikun kompetittiv.

Dan għaliex illum inħolqot sitwazzjoni - jien ngħid assurda - fejn skemi ta' tassazzjoni mfassla b'għaqal minn Gvern Nazzjonalista ġew abbużati u stuprati sal-punt li llum, barrani b'kumpanija rreġistrata f'Malta huwa vvantaġġjat bil-kbir fil-ħlas ta' taxxa fuq kumpanija Maltija proprjetà ta' Malti.

Fin-negozji ż-żgħar illum spiċċa l-level playing field f'diversi oqsma, bir-riżultat li l-imprenditur Malti spiċċa żvantaġġjat mal-barrani ġewwa pajjiżu stess.

Sur President, jien wieħed minn dawk li jemmnu li l-ikbar avvanz li għamel pajjiżna meta daħal fl-Unjoni Ewropea kien l-interess ta' investiment li ġie ġġenerat.

Naqbel li Gvernijiet Nazzjonalisti welldu sistemi u pakketti ta' tassazzjoni li qarrbu lejn Malta industriji sħaħ, fosthom is-servizzi finanzjarji, il-gaming u l-industrija tal-films.

Però, dawn l-inċentivi fiskali qatt ma kienu intenzjonati sabiex jippermettu nuqqas ta' level playing field fil-pajjiż.

Mhuwiex sew li ristorant operat minn barrani f'Malta jispiċċa jħallas taxxa ferm inqas minn ristorant operat minn Malti f'Malta.

Mhuwiex sew li retail outlet operat minn kumpanija b'shareholders barranin iħallas rata ta' taxxa inqas minn retail outlet operat minn kumpanija b'sidien u shareholders Maltin.

Il-liġijiet tagħna qatt ma kienu intenzjonati li joħolqu din l-anomalija u għalhekk din il-materja għandha tiġi indirizzata.

Huwa inutli li jkollna ditti tajbin, imprendituri jirreġistraw t-trademarks tal-prodotti tagħhom u negozjanti ħawtiela, jekk imbagħad hemm żbilanċ inġust fis-suq ta' pajjiżna.

Illum f'dan il-Parlament qegħdin niddiskutu t-trademark li hija dik ix-xi ħaġa li tiddistingwik minn ħaġa oħra u tagħmlek uniku.

Hawnhekk, irrid nagħmel riflessjoni ta' x'inhi t-trademark ta' dan il-Gvern.

X'inhi dik il-marka li biha jiddistingwi ruħu l-Gvern tal-Prim Ministru Joseph Muscat?

Ir-risposta hija ċara u ħadnieha fil-ġranet li għaddew.

Il-marka ta' dan il-Gvern hija l-marka tal-ħabi.

Il-marka ta' dan il-Gvern hija l-marka tad-diżonestà.

Il-marka ta' dan il-Gvern hija l-marka tal-ispin.

Il-marka ta' dan il-Gvern hija l-marka tal-korruzzjoni.

Kemm-il darba għedt u se nibqa' ngħid li dan huwa l-aktar Gvern korrott fl-istorja ta' pajjiżna.

Dan huwa Gvern li jiddefendi lill-korrotti!

Dan huwa Gvern li għandu Prim Ministru li jibqa' jiddefendi lil Keith Schembri u lill-Ministru Konrad Mizzi li issa hemm il-provi, iswed fuq l-abjad, li nqabdu jixxaħħmu fuq kuntratti ta' miljuni kbar.

Illum huwa ċar bil-provi li l-aktar tnejn min-nies viċin il-Prim Ministru daħlu fil-politika speċifikament biex jixxaħħmu u jimlew bwiethom mill-ħmieġ tal-korruzzjoni.

Dawn it-tnejn min-nies kellhom l-ardir li minn qabel l-elezzjoni tal-2013 u immedjatament fil-ġranet ta' wara, telqu għal għonq it-triq biex iħaxxnu bwiethom.

Issa, li dawn it-tnejn minn-nies nqabdu u nkixfu, qegħdin f'rokna, checkmate u m'għandhomx way out.

Dawn it-tnejn min-nies inqabdu bil-kumpaniji fil-Panama; fatt!

Dawn it-tnejn min-nies inqabdu bil-kontijiet bankarji; fatt!

Dawn it-tnejn min-nies kienu miftiehma mal-kumpanija 17 Black biex jitħallsu l-commissions; fatt!

Dawn it-tnejn min-nies kienu miftehma biex jaqilgħu €150,000 fix-xahar, li jiġu €5,000 kuljum mill-power station l-ġdida; fatt!

Prim Ministru, dawn mhumiex allegazzjonijiet, imma huma fatti!

Sur President, x'qerq u x'ħażen!

Fiex ġabuh lil pajjiżna!

Però s-sitwazzjoni hija ħafna aktar agħar minn hekk!

Hija aktar gravi, għaliex quddiem dan kollu, għandna Prim Ministru impotenti.

Quddiem dan kollu, għandna Prim Ministru li ma ddejjaq xejn itajjar rasek l-ewwel wieħed, Sur President.

Dan huwa l-Prim Ministru li ma ddejjaq xejn itajjar ras l-eks Ministru Godfrey Farrugia.

Dan huwa Prim Ministru li ma ddejjaq xejn itajjar ras il-Ministru Michael Falzon.

Dawn huwa Prim Ministru li ma ddejjaq xejn itajjar ras l-eks Ministru Emanuel Mallia.

Però fil-konfront ta' dawn it-tnejn min-nies, għandna Prim Ministru li ma jistax jiċċaqlaq u li jinsab evidentement f'rokna, għax ma jistax ikeċċihom ladarba donnu jafu ħafna fuqu.

Għandna Prim Ministru li fil-Qorti qed jagħmel minn kollox biex l-inkjesti li nfetħu fil-konfront ta' dawn it-tnejn min-nies, ma javvanzawx.

Din hi s-sitwazzjoni f'pajjiżna llum!

Quddiem dan kollu, qed ibati pajjiżna!

Quddiem dan kollu, qed ibati n-negozjant Malti, kbir u żgħir!

Quddiem dan kollu, qed ibati l-ħaddiem Malti!

Kull fejn tmur tisma' li pajjiżna sar magħruf għall-korruzzjoni.

Dan ġie kkonfermat saħansitra mill-Ministru Edward Scicluna!

Kull fejn tmur, kulħadd isemmielek il-ħmieġ, l-abbużi u l-korruzzjoni f'pajjiżna.

Minħabba l-kapriċċ ta' kriminali korrotti, pajjiżna qed ikollu jħallas prezz għoli ħafna.

Ejja niftakru li f'pajjiżna nqatlet il-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, li kixfet dawn il-każijiet ta' korruzzjoni.

Daphne Caruana Galizia nqatlet għax qalet il-verità.

Kemm kellha raġun Daphne f'dak li kixfet!

Sur President, fil-ġranet li għaddew il-Prim Ministru stqarr li huwa ma jindaħalx fin-negozju taċ-chief of staff tiegħu u qal li ma jiddiskutix in-negozju miegħu.

Però dan huwa l-istess Prim Ministru li malli ħatar lil Keith Schembri bħala ċ-chief of staff tiegħu, kien qalilna li Schembri kien żvesta ruħu min-negozji tiegħu.

X'ħażen!

X'diżonestà!

Fejn tidħol il-korruzzjoni, it-toroq kollha jwassluk lejn Kastilja!

Huwa f'Kastilja fejn inħmiet il-korruzzjoni.

Huwa f'Kastilja fejn qiegħda tiġi protetta l-korruzzjoni.

Huwa f'Kastilja, fejn hemm il-Prim Ministru Joseph Muscat, li quddiem il-korruzzjoni, sal-lejla stess, qed jibqa' sieket.

Sur President, jien mgħallem mod ieħor!

Jien mgħallem li min ma jiġġilidx il-korruzzjoni, huwa korrott.

Jien mgħallem li min jagħlaq għajnejh għall-ħażin, huwa ħażin hu wkoll.

Aħna lkoll mgħallmin li min għandu jdejh marbuta biex jiġġieled il-kriminalità, ma jistħoqqlu qatt ikun jew jibqa' Prim Ministru ta' pajjiż.

Fejn tidħol il-korruzzjoni, il-Prim Ministru għandu ħafna xi jwieġeb.

Sakemm il-Prim Ministru jibqa' ma jweġibx, sakemm jibqa' jipproteġi lil Keith Schembri u lill-Ministru Konrad Mizzi u sakemm jibqa' b'idejh marbuta, il-pressjoni fuqu se tkompli tikber.

Jgħid x'jgħid il-Prim Ministru, jgħawweġ kemm jgħawweġ, jispinnja kemm jispinnja, jipprova kemm jipprova jiżgiċċa, fl-aħħar mill-aħħar, the bug stops with him!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, illum, qegħdin nitkellmu fuq it-trademarks, jiġifieri fuq il-proprjetà intellettwali.

F'dan id-diskors, nixtieq inħares lejn xi temi importanti għal pajjiżna.

Ovvjament, se nkun qed nitkellem b'mod partikolari dwar it-trademarks, imma mbagħad se nitkellem ukoll dwar l-ekonomija ta' pajjiżna, biex naraw kif inhi sejra bħalissa in the short term u aktar importanti, fejn hi sejra in the long term.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-kumpaniji żgħar u medji li pajjiżna jiddependi ħafna fuqhom.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq il-ħaddiema Maltin u dak li għaddejjin minnu bħalissa.

Permezz ta' dan l-Abbozz, qed nagħmlu traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea fejn tidħol il-proprjetà intellettwali u t-trademarks.

Dan huwa importanti biex inżidu l-protezzjoni ta' dawn it-trademarks għaliex fl-aħħar mill-aħħar, dan hu l-mod kif f'pajjiżna, nistgħu niddefendu u nippromwovu ideat ġodda.

Xi ħaġa li ilna nitkellmu dwarha hija li f'pajjiżna rridu ninvestu ħafna aktar fir-riċerka u l-iżvilupp.

Pajjiż żgħir bħal tagħna m'għandux riżorsi, ħlief ir-riżors uman.

In-nies tagħna huma intelliġentissimi u ħabrieka.

Però forsi għadna ma fhimniex biżżejjed li nistgħu ninvestu ħafna aktar fejn jidħlu riċerka u żvilupp.

Fl-opinjoni tiegħi, seta' sar ħafna aktar xogħol f'dan il-qasam.

Kif nafu, ċerti kumpaniji kbar jiddeċiedu li jiftħu d-dipartiment tal-iżvilupp tagħhom f'pajjiżna, għax jagħrfu li f'dan il-pajjiż hawn ħaddiema kapaċissimi.

L-intelliġenza tal-ħaddiema twassal biex il-kumpanija jkollha ħafna aktar return milli kieku tiftaħ l-istess dipartiment f'pajjiżi oħrajn.

Għalhekk naħseb li rridu naħdmu ferm aktar f'dan il-qasam.

Pereżmpju, xi ħaġa li lili dejqitni f'dan il-baġit hija li stajna ninvestu ħafna aktar flus għar-riċerka u l-iżvilupp, għaliex m'għandix dubju li, kif se nispjega, dan il-qasam jista' jkun industrija fih innifsu.

Bħala pajjiż li għandu ħaddiema tant tajba nistgħu nirnexxu anke f'din l-industrija.

Għalhekk l-ewwel appell li nagħmel b'mod partikolari lill-Gvern huwa biex ninvestu aktar fir-riċerka u l-iżvilupp kemm fuq livell ta' taħriġ u edukazzjoni, kif ukoll fl-industrija nnifisha.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq spirtu ta' intrapriża.

Kif qal l-Onor.

Fenech Adami, il-backbone ta' pajjiżna huma l-kumpaniji żgħar u medji.

Però, bħala pajjiż, naħseb li nistgħu nagħmlu ħafna aktar biex niżviluppaw l-ispirtu ta' intrapriża f'pajjiżna.

Ovvjament, hawnhekk irrid insellem lil kull imprenditur u sid ta' kumpanija kbira u żgħira f'pajjiżna.

L-Onor.

Fenech Adami daħal fid-dettall fuq l-isfidi li qegħdin jiffaċċjaw b'mod partikolari l-kumpaniji żgħar.

Dawn huma nies li jagħmlu pjaċir lis-soċjetà tagħna, għax qed joħolqu x-xogħol għalihom infushom u għal oħrajn.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn li nieħdu ħsiebhom ħafna aktar.

F'pajjiż żgħir bħal tagħna dawn in-negozji għandhom sfidi akbar, speċjalment fir-rigward tal-importazzjoni u l-esportazzjoni, peress li aħna mdawrin bil-baħar u għalhekk għandna problema ta' insularità.

Hawn niftakar b'mod speċjali fl-Għawdxin.

Bħala pajjiż, irridu nagħmlu sforz akbar biex, kemm jista' jkun, innaqqsu l-burokrazija li dawn in-negozji jiltaqgħu magħha.

Waħda mill-affarijiet li jgergru dwarha dawn in-negozji, li ħafna minnhom huma sole traders jew forsi jkollhom persuna jew tnejn impjegati magħhom, xi kultant persuni tal-familja, hija li jaħlu ħafna ħin ġejjin minn dipartiment għal ieħor.

Għalihom dan huwa kollu ħin mitluf li jistgħu jużaw aħjar billi jikkonċentraw fuq in-negozju tagħhom.

Għalhekk nerġa' nappella biex naħdmu kemm nifilħu sabiex neliminaw il-burokrazija f'pajjiżna darba għal dejjem.

Sur President, irrid nitkellem issa dwar l-ekonomija.

Illum kważi saret clichè li ngħidu li l-ekonomija sejra tajjeb.

Dan għaliex il-figuri ekonomiċi ta' pajjiżna huma tajbin u allura, bħal donnu m'għandniex għalfejn ninkwetaw wisq.

Irridu niftakru li, meta qed nitkellmu dwar il-figuri ekonomiċi, qed nitkellmu fuq l-ekonomija tan-nies u allura, irridu nħossu dak li qed iħossu n-nies.

L-ewwel nett, irridu nifhmu d-diversi raġunijiet għalfejn qed niksbu dawn ir-riżultati ekonomiċi.

Bla dubju ta' xejn, fis-snin li għaddew, diversi gvernijiet ħadmu kemm felħu sabiex ikabbru industriji li dak iż-żmien, kienu fl-infanzja tagħhom u li matul is-snin, pajjiżna kiber magħhom.

Bnejna reputazzjoni tajba u soda u għalhekk attirajna investiment sostanzjali lejn pajjiżna.

Illum l-ekonomija mondjali sejra tajjeb.

It-trading partners tagħna, b'mod partikolari fl-Ewropa imma anke fl-Amerika, għaddejjin minn ekonomija li sejra tajba.

Jiġifieri allaħares pajjiżna mhuwiex qed jikseb riżultati ekonomiċi tajbin.

Però, kif għedt diversi drabi f'din il-Kamra, irridu nħarsu in the long term.

L-Onor.

Godfrey Farrugia qal li għalkemm bħalissa qegħdin nitkellmu ħafna fuq il-blockchain, irridu noqogħdu attenti għaliex jista' jkun li dan il-qasam jiffaċċja ċerti problemi fis-snin li ġejjin.

Għalhekk għandna nkomplu naħdmu u ninvestu f'din l-industrija, imma nħarsu wkoll lejn industriji oħrajn.

Hawn nieħu spunt minn dak li qal l-Onor.

Farrugia fejn semma li ma jistax ikun li l-futur ta' pajjiżna jiddependi biss mill-industrija tal-blockchain.

Huwa importanti li minn issa nħarsu lejn industriji oħrajn li huma fl-infanzja tagħhom, hekk kif għamilna madwar 20 sena ilu, meta konna qed nibdew nidħlu fl-industrija tas-servizzi finanzjarji, 15-il sena ilu meta bdejna nidħlu fl-industrija tal-farmaċewtika u 10 snin ilu meta bdejna nidħlu fl-industrija tal-manutenzjoni tal-ajruplani.

Il-kritika tiegħi hija li f'dawn l-aħħar sitt snin, ma smajniex dwar industriji ġodda oħrajn.

Bħala pajjiż, irridu noqogħdu attenti għaliex kif dejjem ġara, kull tant żmien, l-ekonomija tgħaddi minn taqliba.

Għalhekk irridu nkunu lesti għal meta tiġi din it-taqliba.

Mhux qed ngħid dan għax nixtieq li l-ekonomija tmur ħażin, anzi jien ngħid jalla l-ekonomija tibqa' timxi 'l quddiem ħalli pajjiżna jibqa' jikseb riżultati tajbin.

Però l-esperjenza tgħallimna li l-ekonomija tgħaddi minn żmenijiet tajbin u żmenijiet inqas tajbin.

Il-pajjiż li jkun jista' jibqa' għaddej fiż-żmenijiet diffiċli huwa l-pajjiż li jkun ipprepara ruħu fi żmien li l-ekonomija tkun sejra tajjeb.

Għalhekk jekk bħalissa qegħdin niksbu dawn ir-riżultati tajbin u m'għandniex għalfejn ninkwetaw fuq affarijiet bażiċi bħal qgħad, dan hu l-mument li nippjanaw għall-futur fuq bażi long term.

Fl-aħħar mill-aħħar, biex nattiraw industriji ġodda lejn il-pajjiż irridu nippreparaw għalihom.

Irridu naraw li jkollna nies imħarrġa fuq kull livell, liema taħriġ irid jibda sa minn età żgħira fl-iskejjel.

Din hija xi ħaġa li m'aħniex qed nagħmlu bħalissa.

Għadda baġit ieħor u għal darba oħra, ftit li xejn rajna inċentivi sabiex nattiraw jew nesploraw industriji ġodda għal pajjiżna.

Jekk meta jerġa' jiġi l-maltemp, irridu niksbu r-riżultati li rnexxielna niksbu fl-2012 u 2013, meta d-dinja kollha madwarna kienet qed tikkrolla, irridu nibdew naħdmu minn issa.

Fl-2013, kienu żewġ pajjiżi biss fl-Ewropa li baqgħu mexjin 'il quddiem: il-Ġermanja u Malta.

Xi kultant il-Gvern joqgħod jikkompara r-riżultati tal-lum ma' tal-2013.

Allaħares illum l-affarijiet mhumiex aħjar milli kienu fl-2013!

Però llum xogħolna hu li nippreparaw lill-pajjiż għal meta d-dinja terġa' tgħaddi minn dak li għaddiet minnu fl-2013.

Jekk illum qegħdin inressqu liġi li biha se nipproteġu lill-persuna li toħroġ b'idea industrijali, imma mbagħad m'aħniex qed nifhmu li r-responsabiltajiet tagħna huma ħafna ikbar minn hekk, se nbatu l-konsegwenzi aktar 'il quddiem.

L-Oppożizzjoni ilha titkellem fuq il-bżonn li naħsbu biex nattiraw diversi industriji ġodda lejn pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Naħseb li bħala Gvern u Oppożizzjoni kapaċi noħorġu b'ideat ġodda dwar fejn irridu nieħdu lil dan il-pajjiż.

Flimkien nistgħu nibdew inħarsu lejn industriji li bħalissa qegħdin f'pajjiżi ikbar minn tagħna u li wħud minnhom qed ifittxu pajjiżi iżgħar fejn jistgħu jieħdu l-operat tagħhom.

Għalhekk m'għandix dubju li se nkunu qegħdin naħdmu flimkien sabiex nattiraw dawn l-industriji lejn pajjiżna.

Kif qalu diversi membri tal-Oppożizzjoni qabli, ir-raġuni prinċipali għalfejn fil-25 sena li għaddew pajjiżna rnexxielu jibni ekonomija b'saħħitha u kien lest biex jidħol fl-Unjoni Ewropea biex jieħu l-benefiċċji massimi ta' sħubija sħiħa, kienet ir-reputazzjoni tajba li bena fis-snin li għaddew.

Meta inti jkollok pajjiż żgħir u mingħajr riżorsi, importanti ħafna li jkollok reputazzjoni tajba.

Meta imprenditur barrani jibda jħares lejn il-pajjiżi biex jara fejn se jinvesti flusu biex finalment ikollu profitt tajjeb, biex jasal jagħżel pajjiż żgħir bħal tagħna huwa aktar diffiċli.

M'hemmx dubju li waħda mir-raġunijiet prinċipali li jħares lejhom impreditur, apparti l-ħaddiema tajbin u l-użu tal-lingwi, b'mod partikolari l-Ingliż, hija jekk il-pajjiż ikollux reputazzjoni tajba.

Forsi hawn qed ngħid l-ovvju, imma jidhirli li mhux kulħadd għadu fehem li jekk se nkissru r-reputazzjoni ta' pajjiżna, se jkollna reperkussjonijiet koroh ħafna fis-snin li ġejjin.

Bħalissa qed naraw dak li qed jiġri fl-industrija tas-settur bankarju li domna snin twal biex nibnuha.

Insemmi, fost l-oħrajn, dak li qed jiġri fis-Satabank u dak li ġara fil-Pilatus Bank li ħallew effetti kbar fuq il-ħaddiem, l-imprenditur u n-negozjant Malti.

Illum fil-Malta Independent qrajna li kumpanija tal-catering kellha titla' l-Qorti sabiex tieħu lura l-flus li ħadmet għalihom, liema flus kienu investiti fis-Satabank.

Illum, sfortuntament, għandna sitwazzjoni f'pajjiżna fejn hawn nies li għandhom flushom fil-bank, imma ma jistgħux jiġbduhom.

Hemm persuni Maltin bħalna li ħadmu għal flushom għal numru ta' snin u f'daqqa waħda qed jindunaw li ma jistgħux jiġbduhom biex jgħajxu lill-familja tagħhom.

Barra minn hekk, hawn ukoll persuni barranin li qed jiġu jaħdmu f'industriji kbar li bnejna tul is-snin f'pajjiżna u qegħdin jindunaw li lanqas huma ma jistgħu jiġbdu l-flus li huma ħadmu għalihom.

Mela għaraqna l-għaraq tad-demm biex inġibu industriji kbar bħal fl-igaming u fis-settur finanzjarju f'pajjiżna, li qed jattiraw persuni barranin li għandhom ċerti skills li forsi l-Maltin m'għandhomx, biex imbagħad naqgħu fir-redikolu li dawn il-ħaddiema barranin ma jistgħux jiġbdu l-flus tagħhom mill-banek.

Ara x'reputazzjoni kerha qed nibnu għal pajjiżna!

Meta dawn il-barranin imorru pajjiżhom u jgħidu li f'Malta ma setgħux jiġbdu l-flus tagħhom minħabba dak li ġara f'bank partikolari, immaġinaw x'reputazzjoni qed nibnu dwar il-banek f'pajjiżna!

Hemm bżonn li immedjatament, neżaminaw is-sitwazzjoni biex ċerti żbalji ma jirrepetux ruħhom.

Jumejn ilu l-Kap tal-Oppożizzjoni kien qed jindirizza konferenza u qal li għadna fil-ħin li naġixxu biex insalvaw ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, ir-reputazzjoni tibda titnaqqar.

Għalhekk wasal iż-żmien li nagħtu s-sinjal ċar bħala pajjiż li r-reputazzjoni għalina hija kruċjali u se nagħmlu minn kollox sabiex niddefenduha.

Kif diġà ntqal, pajjiżna sar qisu l-post fejn wieħed jaħsel il-flus.

Kif nafu, ċerti pajjiżi għandhom din il-fama.

Allaħares pajjiżna jkollu dik ir-reputazzjoni!

Għalhekk, għal darba oħra, nerġa' nappella biex no stone shall be unturned, sabiex naraw li pajjiżna jiddefendi r-reputazzjoni tiegħu.

Ejja niftakru li reputazzjoni tajba se taffettwa lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin u kull min jiġi jaħdem f'pajjiżna.

Sfortunatament, f'pajjiżna aktar ma jgħaddi ż-żmien, qegħdin naraw bħal żewġ tipi ta' Malta.

Għandna lil Malta ta' dawk in-nies li mhumiex ħafna li sejrin tajjeb ħafna u qegħdin jgħumu fil-flus.

Good luck to them jekk qed jagħmlu dan b'mod regolari.

Però, sfortunatament, qed naraw Malta oħra ta' numru dejjem jiżdied ta' nies li verament qegħdin ibatu.

Ftit jiem ilu, l-Onor.

Claudio Grech tkellem fuq the working poor, jiġifieri dak il-grupp ta' nies li għandhom xogħol, ħafna drabi kemm ir-raġel kif ukoll il-mara, imma qegħdin jindunaw li bil-flus li qegħdin jaqilgħu, mhumiex kapaċi jlaħħqu mal-isfidi tal-ħajja.

Qed ngħid dan mhux biex nikkritika, imma għax din hija realtà ġdida li rridu nindirizzaw.

Insemmi, pereżempju, il-problema ta' housing li ħafna nies qed jiltaqgħu magħha; lanqas jekk tagħti forom ta' inċentivi, dan il-grupp ta' nies ma jaqax fil-bracket ta' dawk li jistgħu jibbenefikaw minnhom.

Għalhekk hemm bżonn ta' studju dwar dan il-grupp ta' nies biex naraw eżattament min huma u x'qed iwassal biex jinsabu f'din is-sitwazzjoni.

Huwa minnu li dan il-gender pay gap f'pajjiżna naqas matul is-snin, però ninnotaw li bejn l-2008 u l-2013, dan it-tnaqqis kien it-tripplu ta' dak li rajna bejn l-2013 u llum.

Dan juri li mhux qed naħdmu biżżejjed biex innaqqsu l-gender pay gap.

Bħala pajjiż, irridu nimpenjaw ruħna biex neliminaw il-gender pay gap kompletament darba għal dejjem.

Raġel u mara li jagħmlu l-istess xogħol u għandhom l-istess esperjenza u l-istess kwalifiki għandhom jitħallsu l-istess.

Veru li xi kultant min iħaddem isib ċerti sfidi, imma naħseb li rridu naħdmu aktar sabiex dan il-gap jitnaqqas biex finalment jiġi eliminat.

Ir-rata f'Malta fil-preżent hija għolja ħafna għal pajjiż fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk irridu nagħmlu ħafna aktar biex nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Irridu naħdmu biex ikollna ħafna aktar inċentivi sabiex ikollna kondizzjonijiet tax-xogħol aktar flessibbli u biex inżidu r-rappreżentazzjoni femminili fuq il-bordijiet tal-kumpaniji tagħna, kemm dawk tal-Gvern kif ukoll tal-privat.

Irridu naraw li ninċentivaw in-National Commission for the Promotion of Equality (NCPE) biex taħdem aktar b'risq dan il-qasam.

Naħseb li l-input tan-nisa fil-management u fit-tmexxija tal-kumpaniji jagħmel differenza kbira b'mod pożittiv.

Sur President, l-Oppożizzjoni qed taqbel ma' din il-liġi li se tipproteġi lil min joħloq idea, lill-industrijalist, lill-imprenditur u lin-negozjant.

Però inutli li nagħmlu liġi li se tipproteġi lin-negozjant, imbagħad inħallu sitwazzjoni fejn nagħmlulu ħajtu aktar difficli.

L-appell tiegħi huwa li waqt li huwa importanti li ngħaddu liġi bħal din, ejja nassiguraw li pajjiżna jibqa' jimxi 'l quddiem b'reputazzjoni tajba, sabiex fl-aħħar mill-aħħar, kulħadd ikun jista' jimxi 'l quddiem.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sur President, meta ġejna ffaċċjati bit-traspożizzjoni tad-direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar it-trademarks, kellna għażla li jew nemendaw il-liġi li kellna, jew inkella nħassru u nissostitwixxu l-liġi b'waħda ġdida.

Jien ħadt pjaċir nisma' lis-Segretarju Parlamentari Clifton Grima, għaliex fehem dan il-konċett, kuntrarjament għall-kelliema tal-Oppożizzjoni li rrid ngħid li ħadd ma semma dan l-abbozz, anzi kien hemm min qal li din hija emenda!

Bir-rispett kollu, dan iwassalni biex niġi għall-ewwel punt li nixtieq nagħmel dwar il-faqar tal-Oppożizzjoni fid-diskorsi li qegħdin jagħmlu f'din il-Kamra fuq abbozz ta' liġi li hu tant importanti.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq liġi li materjalment u b'mod sostantiv, se tbiddel il-mod ta' kif jiġu rreġistrati t-trademarks fil-pajjiż u se tagħti saħħa ħafna ikbar lill-innovazzjoni fil-pajjiż.

Bir-rispett kollu lejn il-kelliem ta' qabli, jekk wieħed jista' jitkellem fuq l-innovazzjoni, ir-riċerka u l-iżvilupp, naħseb li huwa proprju dan il-Gvern, għaliex mill-aħħar studji li għamilna, aktar minn 50% tal-investiment li qegħdin inġibu lejn dan il-pajjiż illum huwa knowledge intensive, jiġifieri qegħdin nitkellmu fuq industriji li, kuntrarjament għal dak li wieħed jaħseb, huma bbażati fuq research and development (RND), fuq l-innovazzjoni u fuq pjattaforma ta' għarfien.

Għalhekk jissejħu knowledge intensive.

Issa r-rwol tal-Gvern mhuwiex li jagħmel ir-riċerka hu, imma li jagħmel mezz li jkun hemm ekosistema b'saħħitha biżżejjed biex it-tliet pilastri li jwasslu għal dan is-settur importanti jimxu 'l quddiem.

Hawn qed nirreferi l-ewwel, għall-aspett edukattiv, bħall-akkademja fl-Università, l-MCAST u istituzzjonijiet oħrajn edukattivi; it-tieni, għal min jinvesti f'dan is-settur li jista' jkun venture capitalist, investitur minn barra jew investitur Malti, fejn għandek bżonn il-fondi, u t-tielet il-kummerċjalizzazzjoni ta' dak li inti tkun ħdimt u studjajt fuqu biex tbigħ il-prodott tiegħek.

Hawnhekk nidħlu proprju f'dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tal-proprjetà intelletwali, jiġifieri t-trademarks, il-patent u affarijiet relatati.

Din hija liġi li tagħti saħħa lis-settur tan-negozju, għaliex tipproteġi lil min huwa innovattiv u għandu ċerti ideat.

Illum il-ġurnata huwa rikonoxxut bħala fatt li l-ħolqien tal-proprjetà intellettwali huwa integrali għall-iżvilupp tas-soċjetà u għat-tkabbir tal-ekonomija.

Għalhekk, kif spjegajt fil-bidu, meta bdejna dan id-dibattitu u bdejna naraw in-numri u ż-żieda ta' reġistrazzjoni ta' trademarks, deher ċar li t-trademarks huma bżonjużi sabiex wieħed ikun kapaċi jiddistingwi l-oġġetti jew is-servizzi ta' persuna jew kumpanija minn oħrajn.

Sur President, irrid nagħti kronoloġija storika ta' kif bdiet l-istorja leġiżlattiva tat-trademark.

L-ewwel forma ta' liġi li ppermettiet il-protezzjoni tat-trademarks f'Malta tmur lura għall-1899, jiġifieri għas-seklu dsatax.

Imbagħad, biż-żmien, il-liġi li kien hemm inbidlet b'ordinanzi u bl-emendi li daħlu fis-seħħ u aktar tard rajna liġi ġdida li hija t-Trademarks Act.

Wara kien hemm bidliet sostanzjali meta dħalna membri fl-Unjoni Ewropea.

Ovvjament, il-proċedura tagħti lok għal ċerta diskrezzjoni leġiżlattiva u amministrattiva li permezz tagħha tinħoloq sistema li tkun konsistenti minn waħda ta' reġistrazzjoni amministrata minn uffiċċju tal-proprjetà intellettwali tal-Unjoni Ewropea u ta' Malta.

Tajjeb li wieħed jgħid li din is-sistema tagħti d-dritt esklussiv tat-trademark lis-sid fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea kollha.

Sur President, wara li kienet saret reviżjoni bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea mill-Kummissjoni fl-2009 dwar ir-regolamenti tat-trademarks fl-Unjoni Ewropea, kien ġie deċiż li jkun hemm emendi.

L-għan ewlieni ta' din l-inizjattiva kien li trawwem l-innovazzjoni u t-tkabbir ekonomiku billi tagħmel sistema ta' reġistrazzjoni ta' trademark li tkun waħda armonizzata madwar l-Unjoni Ewropea.

B'hekk, ikollok aktar aċċessibilità, effiċjenza għan-negozji f'dak li għandu x'jaqsam ma' spejjeż aktar baxxi, anqas burokrazija fl-applikazzjoni, żieda fil-veloċità tal-ipproċessar u anke aktar sigurtà legali.

Nixtieq nagħmel referenza wkoll għal dak li qalet l-Oppożizzjoni.

Fost l-oħrajn, qalu li llum ħafna min-negozji qed jaħlu l-ħin ġejjin u sejrin minn dipartiment għal ieħor.

Matul dawn l-aħħar sena u nofs, dan il-Gvern elimina madwar 30,000 liċenzja mad-Dipartiment tal-Kummerċ.

Dan fisser li l-Gvern tilef €1.3 miljun mid-dħul tal-liċenzji, però min-naħa l-oħra, żied il-produttività tan-negozju b'mod esporentali, Qabel, wieħed kien jaħli jumejn, tlieta biex jagħmel il-liċenzji tiegħu mad-Dipartiment tal-Kummerċ jew mal-bank, kien ried imur iġib il-pjanti mill-Planning Authority u l-karti tas-sanità u mbagħad jerġa' jieħu kollox lura.

Illum din il-burokrazija spiċċat!

Irrid ngħid li r-regolazzjoni xorta għadha hemm, għaliex ovvjament, biex topera kummerċ, għandek bżonn in-numru tal-VAT u n-numru tal-income tax.

Hemm ukoll l-NSO li hija l-unit li timmonitorja dak li huwa liċenzjat, jiġifieri mhux biss f'termini ta' numri.

Sur President, dan huwa abbozz pjuttost sostanzjali, jiġifieri mhux qegħdin nitkellmu fuq emendi ta' tliet paġni, imma għandna għexieren ta' paġni.

Permezz ta' dan l-abbozz, qegħdin nimmodernizzaw il-liġi biex ikun hemm aktar sigurtà tal-proprjetà intellettwali u huwa għalhekk li ftaħna aktar l-interpretazzjoni, fejn illum, it-trademark mhux se tkun kwalunkwe sinjal li jista' jiġi rappreżentat b'mod grafiku, imma se tinkludi wkoll disinni, ittri, għamla ta' oġġetti, imballaċ tagħhom u saħansitra trademark awdjoviżivi.

B'dan il-mod, qegħdin nimmodernizzaw liġi li bla dubju ta' xejn, se tassigura li mhux biss ikollna l-possibbiltà li min jirreġistra t-trademark tiegħu f'Malta għandu moħħu mistrieħ, għaliex se jkun hemm ċertu skrutinju għad-differenza ta' dak li kien isir qabel fejn kulħadd kien jaqbad u jirreġistra t-trademarks bl-addoċċ, imma fl-istess ħin se jkun hemm ukoll protezzjoni għall-konsumatur li ma jkunx imqarraq u ingannat b'reġistrazzjoni ta' trademarks illi mhumiex ta' natura distintiva.

Sur President, nixtieq nikkonkludi bi ħsieb pjuttost ġenerali.

Bħala Gvern, aħna dejjem wegħedna li nkunu pro business, jiġfieri li nkunu favur in-negozju.

Illum il-ġurnata, kważi kważi, kulma jrid in-negozju mingħand il-Gvern hu li ma jiddisturbahx, ma jagħtihx xokkijiet billi ma jintroduċix tariffi, fees u spejjeż ġodda f'daqqa waħda imma jħallih jaħdem bil-kwiet.

Bħala Gvern, ninsabu impenjati biex mhux biss inħalluh jaħdem b'dan il-mod, imma wkoll nipproteġu lin-negozji tagħna u nsaħħu l-kompetittività tagħhom.

Naħseb li dan l-abbozz ġdid dwar it-trademarks irridu narawh minn din il-perspettiva ta' Gvern li huwa facilitator u interlokutur li jrid jgħin lin-negozju u fl-istess ħin qed jipprovdilu l-għodda legali li għandu bżonn biex ikompli jikseb u jgħix is-suċċess li qegħdin ngħixu f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ Att biex iħassar u jissostitwixxi l-Att dwar it-Trademarks, Kap 416 ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

CHRIS CARDONA: Sur President, peress li dan l-Abbozz ta' Liġi kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inkun nista' nressaq il-mozzjoni ħalli jiġi riferut lill-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

CHRIS CARDONA: Nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Chris Cardona.

Il-mozzjoni għaddiet nem. com.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (RILOKAZZJONI TA' UFFIĊĊJI U NOTIFIKA B'MEZZI ELETTRONIĊI)

L-ISPEAKER: Insejjaħ is-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proġetti Amministrattivi Julia Farrugia Portelli biex, jekk jogħġobha, tressaq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi Liġijiet, Riallokazzjoni tal-Uffiċċju u Notifika b'Mezzi Elettroniċi.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proġetti Amministrattivi): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi Liġijiet, Riallokazzjoni ta' Uffiċċju u Notifika b'mezzi elettroniċi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, illejla għandna quddiemna żewġ emendi li se jressquna għal żewġ xenarji partikolari.

L-ewwel punt, li ma jkunx hemm irbit ta' lokalizzazzjoni għall-uffiċċju tar-reġistru pubbliku u t-tieni punt, li nintroduċu notifiki elettroniċi f'dak li għandu x'jaqsam kemm mat-twelid kif ukoll mal-imwiet.

Sur President, forsi f'għajnejna dawn l-emendi jistgħu jinstemgħu bħala emendi ċkejknin.

Fil-fatt mhux se ntawlu biex nispjegaw il-liġi li għandna quddiemna.

Jistgħu jinstemgħu emendi żgħar ħafna, b'mod partikolari fid-dawl ta' emendi differenti li se nkunu qegħdin nipproponu fix-xhur li ġejjin b'rabta mal-Liġi taċ-Ċittadinanza li, fost l-oħrajn, huma intiżi biex jirriflettu l-bidliet demografiċi u soċjo-ekonomiċi li qegħdin nesperjenzaw bħala pajjiż.

Biss, ninsab persważa li dawn iż-żewġ bidliet se jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies, b'mod partikolari, fil-mod kif jinqeda l-pubbliku inġenerali.

Qed ngħidu li permezz ta' din ir-riforma, se nżidu l-effiċjenza u l-kwalità fis-servizz li nagħtu.

Sur President, dawn il-bidliet legali se jiżguraw li jkun hemm sinerġija sħiħa bejn dak li tgħid il-liġi, il-policies użati u l-operat tal-istess aġenzija Identity Malta.

Irrid infakkar li minbarra t-tisħiħ operattiv, Identity Malta tisħaq fuq l-importanza ta' servizz li jkun uman u aktar qrib in-nies.

Dan huwa proprju l-għan tal-emendi li qegħdin nipproponu llejla.

Fir-rigward tal-lokazzjoni tar-reġistru pubbliku, bħalissa teżisti anomalija dwar il-binjiet eżistenti tal-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku.

Dan għaliex, għall-kuntrarju ta' kapitlu 56 tal-Att dwar ir-Reġistru Pubbliku, il-Kodiċi Ċivili ma jagħmilx referenza speċifika għall-Belt Valletta u Victoria Għawdex meta jsemmi l-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku, imma jirreferi biss għal uffiċċju f'Malta u f'Għawdex.

Dan ifisser li għalkemm il-liġi tispeċifika li għandu jkun hemm uffiċċju f'Malta u ieħor f'Għawdex u t-tnejn se jibqgħu, il-Kodiċi Ċivili ma jirristrinġix li l-uffiċċju msemmi għandu jkun bilfors fil-Belt Valletta jew inkella f'Victoria Għawdex.

Għalhekk qegħdin nipproponu li nemendaw kapitlu 56 tal-Att dwar ir-Reġistru Pubbliku biex ma jkunx hemm restrizzjoni fuq il-binja u l-lokalità.

Sur President, x'inhi s-sitwazzjoni preżenti?

L-operat tar-reġistru pubbliku bħalissa hu maqsum fi tnejn.

Hemm it-taqsima tar-reġistrazzjoni tal-atti ċivili, inkluż it-twelid, żwieġ, unjoni ċivili u mewt, taqsima li hija lokalizzata f'Evans Building il-Belt Valletta.

Dan huwa l-istess bini fejn jingħataw servizzi differenti fosthom taċ-ċittadinanza, il-passaporti u l-espatrijati.

Imbagħad, hemm it-taqsima tal-preżentata u r-riċerki li topera minn binja differenti li tinsab fi Triq l-Arċisqof.

Din it-taqsima hija responsabbli minn riċerki fuq kull individwu u entitajiet inn konnessjoni mar-reġistrazzjoni ta' noti dwar it-trasferimenti inter vivos kif ukoll causa mortis u servizzi ta' proprjetà immobbli kif ukoll reġistrazzjoni ta' noti, ipoteka u privileġġi li permezz tagħhom jiġu stabbiliti obbligi bħal, pereżempju, ta' self u ħlas taċ-ċnus.

Fil-verità, qed nitkellmu fuq żewġ binjiet li għandhom sfidi ta' aċċessibilità; pereżempju ma tistax titla' fis-sulari ta' fuq b'siġġu tar-roti, b'pushchair jew jekk għandek problema fiżika.

Dawn il-binjiet għandhom diversi restrizzjonijiet anke għall-ħaddiema stess li jaħdmu hemmhekk.

Fil-fatt, minn żmien għal żmien, nirċievi rapporti dwar binja partikolari fi Triq l-Arċisqof fejn ikollna bżonn nagħmlu interventi biex nassiguraw is-sigurtà tal-istess ħaddiema.

L-aġenzija Identity Malta hija fid-dmir li tiċċentralizza kemm jista' jkun is-servizzi tagħha u għalhekk qiegħda tippjana li tirrialoka l-uffiċċju tagħha li preżentement jinsab f'Evans Building.

Smajna kemm-il darba li din il-binja jista' jkollha użu differenti, inkluż fost l-oħrajn, biex nagħtu spinta lir-riġenerazzjoni tal-Belt Valletta.

Però hawn irrid nagħmel parentesi żgħira.

Għalkemm l-emendi se jaffettwaw liż-żewġ uffiċċji, għaliex il-liġi tagħmel riferenza għall-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku, dawn l-emendi huma primarjament intiżi għall-flessibilità fil-lokazzjoni tat-taqsima tal-preżentata u r-riċerki.

L-emendi se jsiru għall-Att dwar ir-Reġistru Pubbliku li jaċċenna l-aktar fuq l-iskrizzjonijiet tal-kawżi tal-preferenza bejn il-kredituri, l-insinwa tal-atti li jkunu jiswew quddiem terzi u wkoll iskrizzjoni oħra li tagħti l-liġi.

Sur President, fir-rigward tal-binja, il-pubbliku jixraqlu aħjar.

Hawn insemmi, fost l-oħrajn, il-problema ta' parkeġġ u n-nuqqas ta' aċċessibilità.

Hemm binja partikolari li għandha mal-40 tarġa b'mod li, kif għedt, mhijiex aċċessibbli għal xi ħadd li qiegħed fuq siġġu tar-roti.

Insemmi wkoll l-istruttura fi Triq l-Arċisqof fejn, minn żmien għal żmien, niġi mgħarrfa li mhijiex tajba biżżejjed.

Fil-fatt kien proprju għal dan il-għan li f'Ottubru li għadda, nidejna proċess billi ħriġna sejħa pubblika li kienet irreklamata fil-gazzetti kollha taħt preliminary market consultation għal kiri ta' uffiċċju ġdid fil-Belt Valletta, liema sejħa ġiet fi tmiemha nhar l-4 ta' Novembru 2018 u b'kollox daħlu erba' sottomissjonijiet li bħalissa qed jiġu evalwati.

Irridu binja li tkun aċċessibbli għall-pubbliku, sigura u li tkun tixraq lis-servizz pubbliku u lill-ħaddiema li jaħdmu fiha.

Però nifhem illi kwalunkwe ċaqliq irid jirrifletti servizz li jkun aċċessibbli, mhux biss għall-ħaddiema tal-istess uffiċċju, imma wkoll għal ħaddiema oħrajn li jagħmlu użu regolari minn dan is-servizz.

Hawnhekk nagħmel riferenza għan-nutara li fil-ħidma tagħhom iridu jmissu ma' dan id-dipartiment b'mod regolari.

Fil-fatt kellna diversi laqgħat mal-Uffiċċju tal-Kunsill Notarili u aħna qed nagħtu widen għat-talba li kemm jista' jkun, nibqgħu viċin jew fil-Belt Valletta.

Però kull deċiżjoni li nieħdu trid tkun kummerċjalment vijabbli.

Mhux se tkun aċċettata sitwazzjoni fejn għaliex wieħed ikun jaf li għandna bżonn binja proprju fil-qalba tal-Belt, japprofita mis-sitwazzjoni u jibda jispara l-figuri bl-addoċċ.

Dan japplika wkoll għal kwalunkwe deċiżjoni li nieħdu biex inbiddlu l-binjiet eżistenti.

Sur President, aktar qabel semmejt in-notifiki elettroniċi.

Ġaladarba qed nitkellmu dwar ir-reġistru pubbliku, qegħdin nipproponu wkoll li nemendaw il-Kodiċi Ċivili biex indaħħlu mekkaniżmu legali bi tħejjija għall-passi importanti li għandna quddiemna, fosthom il-mod ta' kif jiġu nnotifikati l-persuni li jitwieldu jew li jiġu nieqsa.

Diġà rriferejna għall-mekkaniżmi ġodda li ddaħħlu fix-xhur li għaddew; daħħalna bidliet li permezz tagħhom persuna li jkollha tarbija, minflok ma jkollha għalfejn tmur il-Belt Valletta, bil-problemi kollha li ġġib magħha dik is-sitwazzjoni, inkluż nuqqas ta' parkeġġ, tkun tista' tirreġistra t-tarbija tagħha f'uffiċċju li ħloqna fl-Isptar Mater Dei.

Din kienet waħda mill-miżuri ta' simplifikazzjoni li introduċejna.

Bi pjaċir ngħid li s'issa madwar 90% tat-twelid li jsir f'Mater Dei qed ikun reġistrat hemmhekk u 35% tal-imwiet f'Malta li qed jiġu notifikati f'dan l-istess uffiċċju f'Mater Dei.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Biżżejjed dan kollu?

Jien nemmen li le u għaldaqstant irridu nersqu lejn mekkaniżmu fejn permezz tal-e-ID, il-ġenituri jkunu jistgu jidħlu online u jinnotifikaw it-twelid tat-tarbija tagħhom b'dan il-mezz aktar modern.

Dak li joħroġ mil-liġi se jibqa' fis-seħħ u s-sistema se tagħmilha possibbli li anke mwiet ikunu jistgħu jiġu rreġistrati b'dan il-mod.

Nixtieq li kif qed nitkellem dwar it-twelid, nagħmel riferenza ċkejkna għal sitwazzjoni li twassal proprju għal dan it-tibdil li qed nipproponu fil-mekkaniżmu.

Qed ngħidu li fil-każ ta' twelid ta' tarbija fi żwieġ, in-notifika tista' xorta ssir minn wieħed mill-ġenituri, imma fil-każ ta' twelid barra ż-żwieġ, il-liġi tgħid li jridu jkunu ż-żewġ ġenituri li jinnotifikaw il-wild tagħhom.

Sur President, dak li joħroġ mil-liġi se jibqa' fis-seħħ u s-sistema se tagħmilha possibbli għaż-żewġ istanzi.

Fil-każ tat-twelid ta' tarbija barra ż-żwieġ, iż-żewġ ġenituri jridu jidħlu bl-e-ID tagħhom biex jinnotifikaw it-tarbija tagħhom online.

Permezz ta' din l-għodda, se nkunu wkoll kompassjonali ma' dawk l-ommijiet li minħabba raġunijiet ta' saħħa, wara l-ħlas, speċjalment meta jkun hemm komplikazzjonijiet jew inkella ħlas ċesarja, ma jkunux jistgħu jmorru fiżikament jinnotifikaw il-wild tagħhom fi żmien stipulat ta' 15-il ġurnata.

Sur President, b'dak li qed nipproponu qegħdin nissimplifikaw aktar il-proċessi amministrattivi u qed nagħmlu użu aħjar mit-teknoloġija billi aktar servizzi jemigraw lejn l-online.

L-għan hu li fl-aħħar mill-aħħar, il-pubbliku jkun jista' jinqeda bl-aħjar mod possibbli.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari għal dan l-Abbozz li qed tressaq għad-dibattitu.

Kif qalet tajjeb, din hija liġi pjuttost sempliċi imma li se jkollha effett pożittiv fuq aspett tal-ħajja li wieħed irid jieħu ħsieb.

Hawn qed nirreferu għar-reġistrazzjoni ċivili li tista' tkun ċirkostana ta' ferħ f'każ ta' twelid jew ċirkostanza ta' dwejjaq meta jkun hemm il-mewt u wieħed ikun irid jieħu ħsieb jagħmel in-notifiki neċessarji lill-awtoritajiet.

Din il-liġi hija avvanz tajjeb, li kważi, qegħdin tard fuqha.

Naħseb li bħala pajjiż, imissna ilna li għamilna dan il-proċess, għaliex l-avvanz fit-teknoloġija ma sarx dan l-aħħar, imma r-reġistrazzjoni elettronika ilha possibbli li ssir għal numru ta' snin.

Naħseb li f'dan is-sens, pajjiżna kien jixraqlu li jressaq din il-liġi quddiem dan il-Parlament numru ta' leġiżlaturi ilu.

Nerġa' ngħid li dawn l-iżviluppi f'din il-liġi huma tajbin.

Pero, biex nagħmel ftit analiżi ta' dak li qed jiġi propost, wieħed għandu jserraħ moħħ lil min huwa involut fuq ċerti aspetti b'rabta ma' fejn se jkun jinsab l-uffiċċju tar-reġistru pubbliku.

Huwa tajjeb li qed niċċaraw u ngħidu li dan mhux bilfors għandu jkun fil-Belt Valletta, però, kellmuni numru ta' persuni Għawdxin li informawni li hemm informazzjoni ddur li hemm il-ħsieb li l-uffiċċju tar-reġistru pubbliku f'Victoria Għawdex jiġu rilokat għal xi mkien ieħor li mhux fil-Belt kapitali ta' Għawdex.

Forsi s-Segretarju Parlamentari tkun tista' tiċċara jekk il-Gvern għandux l-intenzjoni li jneħħi l-uffiċċju tar-reġistru pubbliku minn Victoria Għawdex.

It-tieni punt li rrid insemmi huwa dwar it-taqsima tar-riċerki li qiegħda fi Triq l-Arċisqof, il-Belt Valletta.

Jidhirli li s-Segretarju Parlamentari għandha tiċċara dan il-punt fid-diskors tagħha.

Kif nafu, dan huwa bini antik, li ta' spiss ikun hemm aħbarijiet dwaru, fis-sens li jista' jkun hemm xi perikli jew li l-post mhuwiex adattat għas-servizzi li jingħataw fih bħalissa.

Għal min forsi mhux familjarji ma' dan il-bini, dan jinsab faċċata tal-għassa tal-Belt Valletta u allura huwa pjuttost ċentrali.

Dan l-uffiċċju jintuża ħafna min-nutara biex jordnaw u jiġbru r-riċerki.

Fil-fatt in-nutara għandhom interess li t-taqsima tar-riċerki tkun kemm jista' jkun f'post ċentrali u aċċessibbli għalihom, fejn ikunu jistgħu jinqdew kemm jista' jkun malajr.

Naħseb li post ċentrali aktar mill-Belt diffiċli ssib.

Qed inqajjem dan il-punt għax kellmuni numru ta' nutara, li qaluli li l-Gvern qed jaħseb li jirriloka dan l-uffiċċju għal xi mkien l-Imsida jew Birkirkara.

Dan wassal għal kummenti negattivi għall-aħħar u għalhekk ikun tajjeb jekk inserrħu moħħ in-nutara dwar x'inhi eżattament l-intenzjoni tal-Gvern dwar ir-riallokazzjoni tat-taqsima tar-riċerki.

Qed ngħid dan għaliex dawn huma żewġ uffiċċji li huma frekwentati ħafna.

Matul is-snin, kien hemm ċaqliq minn post għal ieħor, però dejjem inżammu fil-Belt.

Kien sar ċaqliq meta mill-qalba tal-Belt, ċerti servizzi niżlu f'Evans Building u n-nies bdew isibuha aktar diffiċli, però biż-żmien is-sitwazzjoni indrat.

Fil-fehma tiegħi, nistgħu nagħmlu sforz biex jinsab post aħjar li jkun ċentrali fil-Belt, partikolarment għat-taqsima tar-riċerki.

Sur President, kif għedt, din hija liġi tajba u jalla jkollna ħafna aktar liġijiet bħal dawn li jkunu ffokkati fuq tibdil li hemm bżonn isir fl-immedjat u mhux nistennew numru ta' snin.

Naħseb li rridu nibdew nantiċipaw tibdil bħal dak li ġie propost illum u nibdew nimplimentawh mill-ewwel.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 20 ta' Novembru 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari; u

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, l-istorja ta' 17 Black hija storja dwar tradiment!

Qed nirreferi għal tradiment tal-fiduċja tan-nies prima klassi!

Se neħodkom lura lejn kif u minn fejn beda dan it-tradiment.

Għall-benefiċċju tan-nies, li forsi tant qed jisimgħu affarijiet li jew qed jitħawdu jew inkella għadhom ma fehmux l-istampa sħiħa, se nispjega l-istampa kollha b'mod kemm jista' jkun ċar.

Nibda billi mmur lura għal qabel l-elezzjoni tal-2013, jiġifieri għal ftit aktar minn ħames snin ilu.

Dak iż-żmien kellna Kap tal-Oppożizzjoni, illum Prim Ministru, li kien juża kliem sabiħ li ma stajtx ma taqbilx miegħu.

Ilkoll niftakru kliem bħal "Malta Tagħna Lkoll", "meritokrazija", "accountability", "trasparenza" u "responsabbiltà politika".

Dak iż-żmien il-Kap tal-Oppożizzjoni, illum Prim Ministru, kien jemmen ħafna fihom, però ma waqafx hemm; il-Kap tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien rikeb fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, li huma ħaġa li tmiss lil kulħadd.

Miegħi għandi l-kont tad-dar tiegħi, li għadni kif ħallastu u li bħalu jirċievi u jrid iħallsu kulħadd.

Jekk ma tħallsux, jaqtgħulek id-dawl.

Dak iż-żmien il-wegħda ta' dan il-Kap tal-Oppożizzjoni, żagħżugħ u mimli enerġija u wegħdiet fiergħa, kienet li se jnaqqas dawn il-kontijiet.

Anzi, kien mar oltre u żied jgħid li biex iraħħas il-kontijiet tad-dawl, kien se jibni power station ġdida.

Dak iż-żmien kien isemmi wkoll l-iskandlu taż-żejt li seħħ taħt Gvern Nazzjonalista li, skont hu, kien l-akbar skandlu.

Huwa kien kisser nies bħall-Eks Ministru Tonio Fenech bil-famuż arloġġ tal-lira!

Akka arloġġ tal-lira qed jieħdu huma!

Kien semma wkoll nies oħrajn, fosthom l-Eks Ministru Austin Gatt, meta llum, sitt snin wara, l-ebda wieħed minn dawn in-nies ma nstab li b'xi mod kien involut fil-korruzzjoni.

Però dakinhar isem dawn in-nies kien imxandar ma' kullimkien.

Sur President, f'dak l-istess żmien, ċjoè qabel l-elezzjoni tal-2013, int kont tneħħejt minn Viċi Kap tal-Partit Laburista.

B'kumbinazzjoni jien u nipprepara dan id-diskors erġajt qrajt l-intervista li inti kont tajt ftit wara li l-Kap tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Joseph Muscat, kien talbek titlaq minn Viċi Kap tal-Partit Laburista.

F'din l-intervista fi Frar tal-2013, ftit jiem biss qabel l-elezzjoni, inti, Sur President, kont għafast ċerti buttuni ta' twissija li llum qed nifhmuhom ħafna aħjar milli forsi stajna nifhmuhom dak iż-żmien.

Fost l-oħrajn inti kont semmejt kif il-Partit Laburista kien qed jiġi avviċinat minn ċerti nies li għandhom negozji kbar u kont għedt li lilek kienet tinkwetak il-problema tal-korruzzjoni, xi ħaġa li inti għamilt karriera tiġġieled kontra tagħha.

Sur President, dak li għedt int ftit jiem qabel l-elezzjoni tal-2013 qed nifmuh ħafna aħjar illum.

Sur President, irrid ngħid li l-proposta li għamel il-Partit Laburista ftit ġimgħat biss qabel l-elezzjoni tal-2013 biex tinbena power station ġdida li kienet se twassal biex iraħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, kienet l-istess proposta li waslet għand il-Partit Nazzjonalista.

Din kienet proposta li l-investituri ta' dak iż-żmien għamlu kemm lill-Partit Nazzjonalista, li kien fil-gvern, kif ukoll lill-Partit Laburista, li kien fl-oppożizzjoni.

Dakinhar il-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien skarta din il-proposta u kien għażel li jibni interconnector, li llum qiegħed hemm, u li jibni wkoll power station oħra, liema power station tant kienet tajba li dan il-Gvern biegħha liċ-Ċiniżi!

Interessanti l-fatt li din il-proposta tinvolvi lill-istess nies li mbagħad intgħażlu minn dan il-Gvern biex jibnu l-power station.

Aktar minn hekk, din il-proposta kienet tinkludi wkoll tanker tal-gass.

Issa hawn irrid infakkar li qabel l-elezzjoni tal-2013, il-Kap tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, Joseph Muscat, qatt ma semma t-tanker tal-gass.

Dan għaliex ma riedx jitlef xi vot minn Marsaxlokk!

Wara l-elezzjoni però tfaċċa dan it-tanker tal-gass eżatt kif kienu pproponewlu l-istess investituri, jiġifieri l-Gasol, li llum m'għadhomx hemm għaliex fallew u tneħħew mill-konsorzju, u ċertu Apap Bologna, li llum huwa s-sid tal-power station.

Din hija l-istess proposta!

Dan x'ġara qabel l-elezzjoni tal-2013.

Wara l-elezzjoni tal-2013, il-Prim Ministru Joseph Muscat tela' fil-gvern u raħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma qabel ma biss kienet bdiet tinbena l-famuża power station il-ġdida.

Kien beda l-proċess sabiex toħroġ sejħa għall-offerti għall-bini ta' power station u dak iż-żmien, bħala Oppożizzjoni konna oġġezzjonajna.

Dakinhar jien kont Kap tal-Oppożizzjoni u konna għedna li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma xorta setgħu jorħsu għax konna qed nibnu l-interconnector li kien se jitlesta fi żmien sena.

Bl-interconnector stajna nixtru l-elettriku bl-irħis.

Fil-fatt, jekk wieħed jara kemm għandna bżonn elettriku bħala pajjiż isib li diġà kellna biżżejjed provista anke jekk kont tneħħi l-power station tal-Marsa, li fil-frattemp ingħalqet.

Konna għedna li ma naqblux li jkun hemm tanker tal-gass ankrat f'Marsaxlokk għal 18-il sena sħaħ.

Aktar minn hekk, konna għedna wkoll li qed inxommu riħa ta' korruzzjoni.

Madanakollu l-Gvern baqa' għaddej bis-saħħa kollha b'dan il-proġett u xejjen kull oġġezzjoni li konna għamilna bħala Oppożizzjoni.

Kienu qalulna saħansitra li qed nitkellmu b'dak il-mod għaliex ma ridniex li jorħsu l-kontijiet!

Bħal dak li qallu mhux kulħadd jieħu pjaċir jekk jorħsu l-kontijiet!

Kienu poġġew lill-ħabib tagħhom Brian Tonna fil-kumitat tal-għażla għal min se jibni l-power station il-ġdida.

Għażlu lil dawk li marru għandhom bil-proposta qabel l-elezzjoni u tawhom garanzija ta' €360 miljun minn flusna biex lanqas riskju ma jkollhom u biex żgur jibnu din il-power station.

Illum hemm investigazzjoni għaddejja mill-Awditur Ġenerali fuq dan il-proċess.

Issa ilna tliet snin li bħala Oppożizzjoni tlabna din l-investigazzjoni u nittama li l-Awditur joħroġ bir-rapport tiegħu ma jdumx, ħalli naraw x'se jkunu l-konklużjonijiet tiegħu, b'mod partikolari dwar kemm qed jiswina l-elettriku li qed nixtru minn din il-famuża power station ġdida meta mqabbel mal-elettriku mill-interconnector.

Bħala Oppożizzjoni konna ilna ngħidu li mill-interconnector stajna nixtru l-elettriku ħafna irħas imma l-Gvern dejjem daħak bina u pprova jirredikolana.

Dak iż-żmien konna nistaqsu għalfejn il-Gvern għandu dan il-ġenn kollu biex jibni din il-power station akkost ta' kollox.

Illum nafu ben tajjeb għalfejn!

Kienu qed jaħmu xi ħaġa minn wara daharna!

Ftit jiem biss wara l-elezzjoni tal-2013, Brian Tonna talab lil Mossack Fonseca, fil-Panama, biex jirreġistrawlu tliet kumpaniji: Hearnville, li aktar tard sirna nafu li hija tal-Ministru Konrad Mizzi; Tilgate, li aktar tard sirna nafu li hija ta' Keith Schembri, li huwa ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru; u Egrant li ma sirniex nafu ta' min hi, minkejja inkjesta li swietna €1 miljun.

Ejjew ma ninsewx li l-Prim Ministru suppost kien jaf ta' min hi Egrant għaliex kulma kellu jagħmel hu li jistaqsi lil Brian Tonna.

Irrid infakkar ukoll li kien hemm ir-raba' kumpanija rreġistrata minn Brian Tonna, did-darba però fil-British Virgin Islands u mhux fil-Panama.

Din il-kumpanija kienet irreġistrata għal ċertu Cheng Chen li miegħu l-Ministru Konrad Mizzi nnegozja biex ibiegħ l-Enemalta.

Mela hawn qed nitkellmu dwar erba' kumpaniji sigrieti, tlieta fil-Panama u waħda fil-British Virgin Islands.

Fl-2015, kien hemm attività kbira marbuta ma' din il-power station u kienu ġew konklużi l-kuntratti għall-bini tal-power station il-ġdida, inbiegħet terz tal-Enemalta liċ-Ċiniżi, il-power station il-ġdida mibnija minn Gvern Nazzjonalista fl-aħħar tal-2012 għaddewha liċ-Ċiniżi wkoll, infetħu trusts għall-kumpaniji tal-Panama, infetħu trusts fi New Zealand, ipprovaw jiftħu kontijiet bankarji mad-dinja kollha għall-kumpaniji sigrieti tagħhom u saħansitra marru personalment Dubaj biex jiftħu kont bankarju!

Imbagħad fi Frar tal-2016 qabdtihom Daphne Caruana Galizia!

Hija kixfet li Keith Schembri u Konrad Mizzi kellhom kumpanija sigrieta rreġistrata fil-Panama u trust fi New Zealand.

Dakinhar sirna nafu bil-kumpaniji sigieti tagħhom imma ma sirniex nafu għaliex fetħuhom.

Dakinhar kellna nistrieħu fuq il-gideb tal-Ministru Konrad Mizzi u ta' Keith Schembri.

Qed ngħid gideb għaliex illum nafu li meta l-Ministru kien qal li fetaħ il-kumpanija għalih personali, kienet gidba.

Dakinhar ma sirniex nafu wkoll kemm kienu se jdaħħlu flus u mingħand min kienu ġejjin il-flus.

Però rrid ngħid li l-Prim Ministru kien jaf għaliex seta' jibgħat għalihom u jistaqsihom.

Dan seta' jistaqsihom: Dawn x'inhuma dawn il-kumpaniji sigrieti?

Jekk int Chief of Staff jew Ministru, kif jista' jkun li ftaħt kumpanija sigrieta?

Għalfejn ftaħtuhom?

X'qed tgħaddu fihom?

Minn fejn qed iġġibu dawn il-flus?

Fl-2016 il-Prim Ministru messu poġġa dawn il-mistoqsijiet, sakemm ma kienx jaf anke hu bil-pjan kollu!

Għaliex il-Prim Ministru m'għamel xejn minn dan?

Kien preċiżament minn dak il-mument li beda jiddefendihom bis-saħħa kollha.

Irnexxielhom jikkonvinċu saħansitra lil ħafna nies li billi fetħu kumpanija sigrieta fil-Panama m'għamlu xejn ħażin ladarba m'għaddewx flus!

Ilkoll nafu li marru għall-elezzjoni meta misshom irriżenjaw kollha kemm huma għaliex posthom mhuwiex fil-politika.

Hawn għandna tnejn min-nies fl-ogħla karigi tal-Gvern bil-kumpaniji sigirieta u l-Prim Ministru jiddefendihom!

Posthom mhux fil-politika!

Biex jipprovaw jaħslu d-dnubniet tagħhom marru għall-elezzjoni.

Bħal washing machine, ipprovaw jaħslu l-flus!

Però d-dnub la taħslu u lanqas jorqod!

Marru għall-elezzjoni minkejja li kienu diġà jafu kulma sirna nafu sentejn u nofs wara.

Ara x'irresponsabbiltà u x'kompliċità.

Għalihom li jirbħu l-elezzjoni ma kienx mod biex jaqdu lil pajjiżna imma kien mod ta' kif jeħilsu mill-ġustizzja.

Huma għamlu l-kalkolu li jew se jirbħu l-elezzjoni jew inkella se jispiċċaw arrestati.

Dak kien il-kalkolu li għamlu!

Sur President, l-istampa ngħalqet u llum dawn il-fatti ma jista' jmerihom ħadd.

Illum għandna tliet fatti u mhux allegazzjonijiet.

L-ewwel fatt huwa li dawn iż-żewġ min-nies inkixfu b'kumpanija sigrieta fil-Panama kull wieħed.

It-tieni fatt huwa li nkixfu li f'dawn il-kumpaniji kienu se jdaħħlu €150,000 fix-xahar, li jiġu €5,000 kuljum.

Akka arloġġ tal-Lira!

It-tielet fatt huwa li nkixfu li l-flus se jġibuhom mingħajd Jurgen Fenech li huwa sid il-power station li riedu jibnu akkost ta' kollox.

Dan ifisser li riedu jisirqu minn fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma tagħna!

Dawn telgħu bil-wegħda li jraħħsu l-kontijiet imma kellhom il-pjan li minn dak ir-roħs idaħħlu €5,000 fil-but!

Lil kull min qiegħed isegwina mid-dar infakkru li din hi l-istampa kollha.

Żommu f'moħħkom li dawn huma fatti u mhux allegazzjonijiet.

Politikament dawn il-fatti żgur huma ta' min jikkundannahom.

Ejja niftakru li aħna qegħdin fil-Parlament, jiġfieri fl-arena politika u mhux fil-Qorti.

Il-Qorti nħalluha tagħmel xogħolha u min jaf meta jispiċċa l-każ, imma fl-arena politika hemm responsabbiltà politika li nistennew li tintrefa' llum u mhux meta l-Qorti taqta' s-sentenza.

Fejn hi r-responsabbiltà politika li kien jemmen tant fiha dak il-Kap tal-Oppożizzjoni żagħżugħ qabel l-2013?

Xi tfisser għalih l-accountability?

Xi tfisser it-trasparenza li kien jiftaħar tant biha?

Dak li qal kienu kollu tradiment.

Nirrepeti li dawn huma fatti li ma jista' jmerihom ħadd.

Għalhekk nistaqsi: Għaliex għaddiet ġimgħa minn dak li nkixef fuq sid il-power station ta' 17 Black u għadu ma sar xejn?

S'issa għad m'għandniex tweġiba.

Għaliex għadhom hemm il-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri meta dawn il-fatti huma tant ċari?

Għaliex għadhom ma bdewx jiġu investigati l-proġetti kollha li messew magħhom il-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri?

Jiġini f'moħħi b'mod partikolari l-bejgħ tal-isptarijiet, fejn min jaf kemm hemm ħmieġ.

Jiġini f'moħħi t-trasferiment tal-art tal-ITS li kulħadd jaqbel li art bħal dik ma kellhiex tiġi ttrasferita b'ċuċata kif għamel dan il-Gvern.

Dawn huma kollha proġetti taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Konrad Mizzi.

Kull ħaġa li miss magħha ċ-Chief of Staff u dan il-Ministru li jibża' jiffaċċja l-midja, u bir-raġun għaliex denbu qiegħed taħt il-blat u għandu l-faħam miblul, għandha tiġi investigata.

Sur President, illum nistgħu ngħidu li mhux ta' b'xejn li l-power station riedu jibnuha akkost ta' kollox!

Illum nistgħu ngħidu li mhux ta' b'xejn li bilfors riedu t-tanker ankrat f'Marsaxlokk!

X'jimpurtahom mix-Xlukkajri!

Illum nistgħu ngħidu li mhux ta' b'xejn il-Prim Ministru baqa' jiddefendihom meta issa għaddew sentejn u nofs!

Illum nistgħu ngħidu li mhux ta' b'xejn neħħew lill-Onor.

Godfrey Farrugia minn Ministru għas-Saħħa u minfloku għamlu lill-Onor.

Konrad Mizzi, meta ma kellu x'jaqsam xejn mas-saħħa ladarba kien responsabbli mill-qasam tal-enerġija!

Għamluh responsabbli mill-enerġija u mis-saħħa biex ikunu jistgħu jbigħu l-isptarijiet!

Illum nistgħu ngħidu wkoll li mhux ta' b'xejn li l-Ministru Konrad Mizzi kellu u għad għandu l-akbar proġetti ta' dan il-Gvern, inkluż it-trasferiment tal-art tal-ITS.

Illum nistgħu ngħidu li mhux ta' b'xejn li qegħdin joġġezzjonaw u jirreżistu bis-saħħa kollha t-talba tiegħi biex tinfetaħ inkjesta.

X'inhi r-responsabbiltà tal-Prim Ministru f'dan kollu?

Il-Prim Ministru ilu jaf minn tal-inqas sentejn u nofs, ċjoè minn meta kixfithom Daphne Caruana Galizia.

Madanakollu baqa' m'għamel xejn.

La kien jaf u m'għamel xejn, allura l-Prim Ministru huwa politikament responsabbli.

Il-Prim Ministru żamm lil dawn it-tnejn min-nies fil-kariga anke wara l-elezzjoni.

Reġa' rebaħ elezzjoni u kellu l-akbar skuża biex iwarrabhom ladarba kienu involuti f'dak l-iskandlu, imma xorta għażel li jħallihom hemm.

Il-Prim Ministru seta' għażel li ma jerġax iħammeġ it-tieni gvern tiegħu, kif issa ġaralu, iżda minflok għażel li ma jneħħihomx anke wara l-elezzjoni.

Jien ngħid li ma jistax ineħħihom!

Aktar minn hekk, il-Prim Ministru żamm lill-awtoritajiet ta' pajjiżna milli jieħdu l-passi, fost l-oħrajn lill-Pulizija, lill-Avukat Ġenerali u lill-FIAU.

Qed ngħid dan għaliex dawn l-awtoritajiet mhux qed jieħdu passi meta ilna nitolbuhom biex jieħdu passi sentejn u nofs sħaħ.

U jekk dawn l-istituzzjonijiet ma ħadux passi, fl-aħħar mill-aħħar hemm persuna waħda biss li hija responsabbli: il-Prim Ministru.

Il-Prim Ministru ma ordna l-ebda inkjesta fuq oxxenità bħal din u kelli mmur jien nitlob inkjesta fil-Qorti, f'Lulju tas-sena li għaddiet.

Issa għaddew 14-il xahar u l-aktar ħaġa faċli li seta' jagħmel il-Prim Ministru kieku m'għandux faħam miblul kienet li jaqbel mat-talba tiegħi li ssir inkjesta.

Seta' jgħid li hu m'għandux x'jaħbi, jaqbel mal-inkjesta u għalhekk l-awtoritajiet setgħu jinvestigaw li jridu.

Iżda x'għamel minflok il-Prim Ministru?

Fil-Qorti qed jaqlagħli fwiedi għax ma jaqbilx li tinfetaħ inkjesta.

Meta l-maġistrat ordna li tinfetaħ inkjesta ra kif għamel u appella, biex issa ilna niġġieldu fuq dan l-appell aktar minn sena.

Issa għandna seduta ffissata għall-5 ta' Diċembru 2018, nittama bi mħallef ġdid, sabiex jiddeċiedi l-appell tal-Prim Ministru.

Jien nistieden lill-Prim Ministru li ladarba qed jgħid li jrid jieħu azzjoni meta tinqata' l-inkjesta, għandu jwaqqa' l-appell.

Għaliex il-Prim Ministru qed jappella biex ma ssirx inkjesta?

Jaqaw qed jistenna biex issir l-inkjesta jew inkella ma jridx li ssir inkjesta.

Għandna Prim Ministru li qed jinqabad fil-gideb u fil-kontradizzjonijiet u qed jaqa' fir-redikolu!

Ir-responsabbiltà tal-Prim Ministru bla dubju ta' xejn hija primarjament responsabbiltà politika għaliex ilu jaf b'dan kollu u baqa' jaħbi.

Hemm livell ta' kompliċità, anke kriminali, da parti tal-Prim Ministru.

Din hija xi ħaġa li għandha tiġi investigata.

Żgur li bl-aġir tiegħu l-Prim Ministru qiegħed jostakola l-ġustizzja.

F'pajjiżi oħrajn, meta l-ġustizzja tiġi ostakolata huwa reat kriminali.

Għalhekk, ir-reazzjoni tal-Prim Ministru tkompli żżid is-suspetti fuqu.

Kif għedt, il-Prim Ministru qal li qed jistenna l-inkjesta biex jiddeċiedi jekk jiħux passi, però fil-Qorti qed jgħid li ma jridx li tinbeda inkjesta.

Il-Prim Ministru qal ukoll li jekk fl-inkjesta jinstab li hu implikat, jirriżenja.

Tajjeb, mela ż-żewġ akkolti tiegħu, il-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri, mhumiex implikati u xorta żammhom hemm?

Jien ngħid li mhux billi qal il-Prim Ministru, anke hu implikat għaliex ladarba żamm lil dawn it-tnejn min-nies hemm ifisser li huwa implikat ukoll.

Sur President, niġi issa għal dak li qal illum il-Ministru għall-Ġustizzja f'dan il-Parlament, fejn ikkonferma l-aħbar li qrajna lbieraħ fuq il-ġurnal The Sunday Times.

Qed nirreferi għall-aħbar li bħalissa hemm inkjesta għaddejja quddiem il-Maġistrat Charmaine Galea li skont il-Ministru, intalbet ftit tal-ġimgħat ilu mill-Pulizija.

Mhux ċar jekk l-inkjesta ntalbitx qabel jew wara li sirna nafu li s-sid ta' 17 Black hu Yorgen Fenech, però f-fatt li hemm inkjesta għaddejja jfisser ħaġa waħda.

Ifisser li llum nafu uffiċjalment li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru u l-Ministru Konrad Mizzi huma investigati mill-Pulizija u minn maġistrat inkwerenti.

Għalhekk il-mistoqsija hija: Kif għadhom fil-kariga?

Jien ngħid li l-Pulizija jmissha tagħmel aktar u tinvestiga minn fejn qed jgħaddu l-€150,000 fix-xahar jew il-€5,000 kuljum.

Dawn riedu jgħadduhom minn 17 Black, imma hawn xi ħadd jaħseb li llum mhux qed jgħadduhom minn xi mkien ieħor?

Minn fejn qed jgħaddu dawn il-flus?

Sur President, din hija storja ta' tradiment u tal-waħx u qisha storja meħuda minn xi film mafjuż.

Din hija storja surreali ta' nies li riedu jaħtfu l-poter biex iħaxxnu buthom u issa li nqabdu, qed jużaw il-poter bħala tarka biex ma ssirx ġustizzja.

Fuq kollox, dawn ittradew il-fiduċja tan-nies li afdawhom.

Dan huwa tradiment tal-prima klassi fuq l-aktar ħaġa importanti li dan il-Gvern rebaħ biha l-elezzjoni: il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dawn biegħu lin-nies il-wegħda tal-kontijiet u spiċċaw inqabdu li fuq l-istess kontijiet, iridu jdaħħlu l-flus f'buthom.

Sur President, hemm responsabbiltà kbira x'tintrefa'.

Hemm responsabbiltà politika, legali u kriminali x'tintrefa' għat-tradiment kbir li sofra l-poplu Malti.

Illum iż-żejt tela' f'wiċċ l-ilma.

Illum nafu l-verità u issa li nafu l-verità, il-poplu Malti jistħoqqlu ġustizzja.

Finalment nitlob il-permess biex inpoġġi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport maħruġ mill-Gasol 'Bringing Low Cost Electricity to Malta – Greener Energy for Malta'.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra issa hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 20 ta' Novembru 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 pm il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WIED IL-GĦAJN – ENERĠIJA ELETTRIKA B'XEJN MILL-IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il familja f'Wied il-Għajn irċeviet enerġija elettrika b'xejn mill-enerġija ġġenerata mill-impjant ta' Sant' Antnin mill-2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

FESTINI U RIĊEVIMENTI TA' ŻWIEĠ – STEDINA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il stedina rċieva, mill-2013, biex jattendi festini u/jew riċevimenti ta' anniversarji ta' żwieġ, jew ta' żwieġ, mingħand sidien azzjonisti jew diretturi ta' istituzzjonijiet finanzjarji regolati mill-Awtorità ta' Malta għas-Servizzi Finanzjarji (MFSA), u liema minnhom attenda?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni ma tinġabarx.

IDENTITY MALTA – ĊITTADINANZI TAĦT L-IIP – UŻU TA' BANK PARTIKOLARI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kien l-interess tiegħu u taċ-Chief of Staff tiegħu meta Identity Malta irrakkomandat regolarment biex dawk li japplikaw biex jixtru ċ-ċittadinanza taħt l-IIP jużaw is-servizzi tal-bank, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

JOSEPH MUSCAT: L-ebda interess.

MALTIN FL-AWSTRALJA – DRITT BIEX JIVVOTAW F'ELEZZJONIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Peress li l-Prim Ministru, waqt li kien l-Awstralja f'Marzu/April, qal fuq SBS Radio li l-Gvern irid li l-Maltin fl-Awstralja jkollhom ukoll id-dritt tal-vot u li jkunu jistgħu jivvotaw fl-ambaxxata jew bil-posta, jista' l-Prim Ministru jgħid kif biħsiebu jwettaq dan u sa meta?

JOSEPH MUSCAT: Il-Gvern huwa impenjat li jagħti l-opportunità lill-persuni Maltin li jgħixu barra u li għandhom id-dritt tal-vot, li jivvotaw f'ambaxxati f'pajjiżi barranin.

F'dan l-istadju l-Gvern qed jistudja metodi varji dwar it-twettiq ta' din il-miżura.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi kriminali ġew ordnati mill-Avukat Ġenerali wara s-sentenza tal-Qorti mill-Imħallef Felice li ftit jiem ilu ddikjarat null u illegali l-esproprji fl-iskandlu ta' Strada Żekka?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ għadu sub judice.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-imsemmija Bordijiet ta' Inkjesta li ġew maħtura minnu u għal kull wieħed minnhom jindika s-suġġett u l-għan tal-inkjesta, it-termini tal-ħatra tal-inkjesta, l-isem, il-kunjom u l-kariga u/jew professjoni tal-persuni li ġew maħtura bħala Chairman u/jew Membri tal-Bord, id-data ta' meta ġie/ġew maħtur/a ċ-Chairman u l-Membri tal-Bord u d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport finali?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-2013, il-Ministeru għall-Finanzi ma ħatar l-ebda bord ta' inkjesta skont kif jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta).

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kemm ilni Ministru tat-Turiżmu ma ħtart l-ebda bord ta' inkjesta.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 sat-Tnejn 12 ta' Novembru 2018, ma kien hemm l-ebda inkjesta maħtura mill-Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap 273 tal-Liġijiet ta' Malta).

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-perjodu msemmi ġie maħtur Bord ta' Inkjesta wieħed biss.

L-għan ta' dan il-Bord kien li jinvestiga allegazzjonijiet magħmula min individwu kontra Membru tal-Bord ta' Heritage Malta.

Il-Bord kien magħmul minn Direttur bħala Chairperson, u Assistent Direttur u Avukat bħala membri.

Ir-rapport finali kien ġie ppreżentat fid-9 ta' Frar, 2015.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ġew maħtura tliet bordijiet ta' inkjesta.

Dawn huma:

· Inkjesta fuq l-operat tad-Dipartiment tas-Sajd u Akkwakultura fejn jikkonċerna l-permessi u kontrolli fuq l-operat tal-fish farms tat-tonn.

Data li ġie maħtur il-Bord– 20 ta' Diċembru 2016

Data li ġie ppreżentat ir-rapport – 9 ta' Ġunju 2017

· Inkjesta dwar l-operat tad-Direttorat dwar ir-Regolamentazzjoni Veterinarja dwar il-qtil ta' bhejjem wara li allegatament fil-merħliet tagħhom instabet il-marda tat-tuberkulożi.

Data li ġie maħtur il-Bord – 23 ta' Lulju 2018

Ir-rapport għadu mhux konkluż.

·Inkjesta dwar il-ħruq li sar ġewwa l-kumpless tal-Magħtab nhar il-Ġimgħa 31 ta' Awwissu 2018.

Data li ġie maħtur il-Bord – 10 ta' Settembru 2018

Ir-rapport għadu mhux konkluż

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – ĦATRA TA' BORDIJIET TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il Bord ta' Inkjesta ġie maħtur minnu bħala Ministru skont dak li jipprovdi l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta)?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 sal-lum kien hemm inkjesta waħda dwar l-allegat abbuż minn uffiċjal pubbliku fil-Ministeru biex jiġi aġevolat traffikar taż-żejt mil-Libja lejn l-Italja, u dan wara rapporti fil-midja internazzjonali li rriżulta li kienu foloz.

Diġà weġibt numru ta' mistoqsijiet parlamentari oħra dwar dan il-każ u m'għandix iżjed xi nżid.

LESA – IMPJIEG TA' GWARDJANI LOKALI/UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk dawk il-gwardjani li issa ġew impjegati mal-LESA jgħoddilhomx bħala servizz iż-żmien li damu jaħdmu mal-privat?

Jekk fin-negattiv, jista' jikkonsidra li l-perjodu li dawn il-gwardjani damu jaħdmu mal-privat jingħaddilhom bħala servizz daqslikieku kienu jaħdmu mal-Gvern?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Uffiċjali tal-Komunità ġew impjegati mal-Aġenzija LESA bħala transfer of business b'effett mill-1 ta' Mejju 2018.

Bit-transfer of business inżamm l-istess salarju kif ukoll l-istess grad kif kien ingaġġat mal-privat.

L-Uffiċjal tal-Komunità m'għandux servizz peress illi dan ma jaqax taħt korp iddixxiplinat.

Tajjeb li wieħed jippreċiża li l-impjieg tal-Uffiċjali tal-Komunità huwa mal-LESA bħala aġenzija li hija meqjusa bħala closed department.

TRANSPORT MALTA – TFASSIL TA' SPECIFICATIONS GĦAL CALL FOR TENDER

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament kenitx involuta fit-tfassil tal-ispecifications għal call for tenders li sar minn Transport Malta bl-isem ta' Tender for the Supply and delivery of CISCO wifi Access Points at Transport Malta New Offices (TM 072/2017) u fl-istess ħin tefgħetx l-offerta għall-istess call for tenders?

Jista' jgħid ukoll jekk jafx b'każijiet oħra fi Transport Malta fejn min ikun involut fit-tfassil tal-ispecifications ta' tenders sussegwentement jitħalla wkoll jagħmel offerta għall-istess tender?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi skont ma jien infurmat minn Transport Malta, il-kumpanija li dwarha qed jingħataw id-dettalji ma kenitx involuta fit-tfassil tal-ispecifications għal call for tenders li sar minn Transport Malta bl-isem ta' Tender for the Supply and delivery of CISCO wifi Access Points at Transport Malta New Offices (TM 072/2017).

Fejn kien hemm xi drabi li Transport Malta saret taf li hemm possibbiltà ta' "perceived conflict of interest" bejn min kien involut fit-tfassil tal-ispecifications ta' tender u fejn għamel ukoll offerta, ittieħed parir legali u t-tenderer ġie skwalifikat.

IŻ-ŻURRIEQ – VJAL IX-XAROLLA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq flimkien ma' Triq il-Kuċċard, Ħal Safi, suppost ilhom lesti aktar minn sitt xhur u x-xogħol fuq Vjal ix-Xarolla, speċjalment fejn tgħaqqad ma' Blue Grotto Avenue u ma' Triq il-Belt Valletta, għadu mhux lest u x-xogħol fi Triq il-Kuċċard għadu lanqas biss beda, tant li mill-2013 sal-lum għadu ma sar l-ebda progress fuq din it-triq?

Jista' jgħid x'kienet r-raġuni li mar jiftaħ Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq meta fil-fatt ix-xogħol għadu mhux lest?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett tal-bini mill-ġdid ta' Vjal ix-Xarolla, li kien ilu ppjanat li jsir għexieren ta' snin u baqa' qatt ma sar, tlesta fil-ġimgħat li għaddew.

Dan hekk kif imħabbar waqt konferenza tal-aħbarijiet fuq il-post, u li fiha l-awtoritajiet irringrazzjaw lir-residenti għall-koperazzjoni tagħhom, kif ukoll lil dawk kollha li ħadmu biex dan il-proġett tlesta minkejja l-isfidi tekniċi tas-sejbiet arkeoloġiċi fl-inħawi.

Fit-tarf ta' Vjal ix-Xarolla, fir-roundabout ma' Vjal il-Blue Grotto, qed isir proġett ta' tisbiħ separat minn entitajiet oħra.

Dan ix-xogħol m'għandux x'jaqsam mal-proġett ta' Vjal ix-Xarolla, li kif diġà spjegajna, tlesta.

Il-proġett sabiex Triq il-Kuċċard, li minn Vjal ix-Xarolla tagħti għal Ħal Safi, tinbena mill-ġdid bl-istess disinn ta' Vjal ix-Xarolla se jibda fil-ġimgħat li ġejjin.

Hekk kif għamlet fi Vjal ix-Xarolla, fi Triq il-Kuċċard Infrastruttura Malta se ssegwi l-istruzzjonijiet u l-miżuri kollha mitluba mill-awtoritajiet ambjentali u tal-ħarsien tal-wirt storiku u twettaq ix-xogħol taħt is-superviżjoni tal-arkeologi, peress li f'dawn l-inħawi qed jinstabu ħafna fdalijiet storiċi li jeħtieġ ikunu studjati u konservati.

TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'testijiet saru fuq it-toroq li ser isir ix-xogħol fihom qabel inħareġ it-Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

IM 004/18) biex jiġi stabbilit l-intervent li se ssir f'kull triq?

Jista' jgħid x'jiddetermina l-ħxuna tat-tarmak li se tingħata f'kull triq, kif se ssir l-istruttura tat-triq taħt il-livell tat-tarmak, eċċ?

IAN BORG: It-tħejjijiet għall-ħruġ tas-sejħa għall-offerti għall-ewwel 120 triq mil-lista tat-toroq li se jinbnew mill-ġdid fl-2019 bħala parti mill-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna kienu jinkludu l-ġbir tat-tagħrif tekniku meħtieġ flimkien ma' konsultazzjoni ma' dawk kollha konċernati.

L-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tax-xogħol tal-bini mill-ġdid tat-toroq imsemmija permezz ta' din is-sejħa se jsiru skont l-istandards ta' kwalità u sigurtà, u r-regolamenti kollha applikabbli, hekk kif isir fil-bini mill-ġdid ta' toroq oħra li qed isiru bħalissa.

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA – TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS – STANDARDS U SPEĊIFIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid skont liema standards u speċifikazzjonijiet se jsir ix-xogħol ta' toroq li se jsiru permezz tat-Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispeċifikazzjonijiet u l-istandards tax-xogħol tat-toroq imsemmija huma kif deskritt fil-Legiżlazzjoni Sussidjarja 499.57 New Roads and Road Works Regulations.

Il-kliem ikkwotat f'din il-mistoqsija huwa spjegat fis-sezzjoni Instructions to Tenderers, klawsoli 1.3 i) sa v) tal-istess sejħa għall-offerti indikata.

Il-kliem indikat, li huwa fil-fatt parti minn klawsola li tiġi inkluża f'kull sejħa għall-offerti ta' dan it-tip, tfisser "fejn f'dan id-dokument ta' tender jiġu kkwotati standards, għandu jiġi meqjus li l-awtorità kontraenti taċċetta standards ekwivalenti."

AĠENZIJA INFRASTRUTTURA MALTA – TENDER FOR THE CONSTRUCTION AND RESURFACING OF RESIDENTIAL ROADS – LOTTIJIET

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li t-Tender for the Construction and Resurfacing of Residential Roads (Ref.

IM 004/18) inqasam f'ħames lottijiet, jista' l-Ministru jgħid x'inhu dak li jiddetermina x'toroq jidħlu taħt kull lott?

Jekk l-aġenzija Infrastruttura Malta se tesiġi li x-xogħol fuq il-ħames lottijiet jibda fl-istess ħin, ma jaħsibx il-Ministru li peress li f'lottijiet differenti hemm toroq tal-istess lokalità, se nispiċċaw f'sitwazzjoni li f'lokalità jkun hemm numru ta' toroq, li wħud minnhom huma toroq distributorji, fejn ikun għaddej ix-xogħol fuqhom fl-istess ħin u allura tista' tinħoloq konġestjoni sħiħa ta' traffiku?

Interpellant li l-bini mill-ġdid tat-toroq, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern, b'€700 miljun, biex itejjeb l-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna se jiġi ppjanat u kkordinat kif meħtieġ, sabiex jiġu evitati diffikultajiet għal dawk li jgħixu jew jivvjaġġaw fihom ta' kuljum.

ŻGĦAŻAGĦ LI QED JIĠU KLASSIFIKATI BĦALA NEET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm żgħażagħ li qed jiġu kklassifikati bħala NEET (Not in Education, Employment or Training)?

Jista' jindika s-sess tagħhom?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Infurmat li l-informazzjoni mitluba toħroġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Għaldaqstant ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

WIED IL-GĦAJN – GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk l-Għassa tal-Pulizija l-antika ġewwa Wied il-Għajn għadhiex f'idejn il-Korp inkella għaddietx lura f'idejn il-Lands Department?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-Għassa tal-Pulizija l-antika ta' Wied il-Għajn m'għadhiex f'idejn il-Korp u ċ-ċwievet għaddew f'idejn il-Lands Department (illum L-Awtorità tal-Artijiet).

BELT VALLETTA – MUŻEW NAZZJONALI TAL-ARTI – ĦLAS MINN VIŻITATURI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm viżitaturi li ħallsu fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti l-Belt fis-sena 2017 u sa issa fl-2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li bejn l-2017 u l-2018 il-Mużew Nazzjonali tal-Arti kien magħluq peress li kienu qed ssiru l-preparamenti biex jinfetaħ il-Mużew il-ġdid tal-Arti, il-MUŻA, li ġie inawgurat nhar is-Sibt, 10 ta' Novembru 2018.

BELT VALLETTA – MUŻEW TAL-ARKEOLOĠIJA – ĦLAS MINN VIŻITATURI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm viżitaturi li ħallsu fil-Mużew tal-Arkeoloġija tal-Arti l-Belt fis-sena 2017 u sa issa fl-2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li bejn l- 2017 u Jannar sa Settembru 2018 fil-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija l-ammont ta' viżitaturi bi ħlas kienu 73,325 u 57,688 rispettivament.

LAQGĦAT BARRA MINN PAJJIŻNA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għal liema laqgħat barra minn pajjiżna u fl-Unjoni Ewropea huwa previst li ser jattendi fl-ewwel sitt xhur li tibda l-presidenza l-ġdida s-sena li ġejja?

EVARIST BARTOLO: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal laqgħat barra minn pajjiżna fl-ewwel sitt xhur tal-presidenza l-ġdida fl-2019 u li huma laqgħat relatati direttament mal-Kunsill tal-Ministri tal-Unjoni Ewropea.

Skont il-kalendarju tal-Kunsill tal-Ministri provdut mill-Presidenza, il-laqgħat li huma relatati mal-edukazzjoni u x-xogħol huma dawn:

Interpellant li għadu kmieni wisq sabiex nikkonferma liema laqgħat sejjer nattendi partikolarment dwar dawk il-laqgħat li l-kompetenzi tagħhom jaqgħu taħt aktar minn Ministeru wieħed.

LAQGĦAT BARRA MINN PAJJIŻNA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għal liema laqgħat barra minn pajjiżna u fl-Unjoni Ewropea huwa previst li ser jattendi fl-ewwel sitt xhur li tibda l-presidenza l-ġdida s-sena li ġejja?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-laqgħat li ser nattendi huma dawk il-laqgħat li normalment jirrikjedu l-preżenza tal-Ministru.

Skont il-programm tal-presidenza l-ġdida fis-sena li ġejja, hemm previsti laqgħat informali u formali tal-Kunsill tal-Ministri tal-Ġustizzja u Affarijiet Interni (JHA) filwaqt li hemm ukoll il-laqgħa tal-Kunsill tal-Ministri tal-Edukazzjoni, Żgħażagħ, Kultura u Sport (EYCS).

Dwar l-EYCS l-attendenza tiegħi għal din il-laqgħa tiddependi mill-aġenda li ser tkun diskussa.

Mhux eskluż li jista' jkun hemm laqgħat oħra fejn il-preżenza tiegħi tkun mitluba iżda li s'issa għadhom ma jidhrux fil-kalendarju propost mill-presidenza l-ġdida.

ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA – DISPOŻIZZJONIJIET FIL-KAŻ TAR-REGOLATUR GĦAS-SERVIZZI TAL-ENERĠIJA U L-ILMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6667, filwaqt li ssir referenza għall-artikolu 3 tal-Kap.

545 li jipprovdi li "ir-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma (REWS) li jkun magħmul minn President u mhux inqas minn erbgħa u mhux aktar minn sitt membri oħra", jista' l-Prim Ministru jgħid, fid-dawl ta' dak li jingħad fl-imsemmi artikolu, jekk ir-referenza għar-Regolatur fit-Tieni Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Kap.

497, tapplikax biss għall-President tar-Regolatur imsemmi jew inkella wkoll għall-membri l-oħra tar-Regolatur?

Jekk tapplika biss għall-President, għalfejn tapplika għalih biss?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

FEDERATION OF ESTATE AGENTS KONTRA D-DIRETTUR ĠENERALI (KOMPETIZZJONI)

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl tal-proposti għall-emendi fl-Att dwar il-Kompetizzjoni u diversi liġijiet oħra, skont kif pubblikati f'Awwissu 2018, jekk ġiex ikkonsidrat ukoll l-impatt tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-3 ta' Mejju 2016 fil-każ tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġeneral (Kompetizzjoni) et fuq il-poteri ta' awtoritajiet pubbliċi oħra li dawn jimponu multi jew sanzjonijiet oħra, u jekk iva x'passi qed jiġu kkonsidrati f'dan ir-rigward?

OWEN BONNICI: Qed issir diskussjoni ġenerali f'diversi livelli internament fi ħdan il-Gvern.

DIRETTUR ĠENERALI (KOMPETIZZJONI) – FUNZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jittieħdu xi passi fid-dawl tas-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fl-ismijiet Falzon Group Holdings Limited et versus Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) et mogħtija fit-8 ta' Novembru 2018, b'mod partikolari biex fl-intervall sakemm isir it-tibdil meħtieġ fil-liġi, id-Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) ikun f'qagħda li jista' effettivament jaqdi l-funzjonijiet tiegħu?

OWEN BONNICI: Infurmat li s-sentenza li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija sentenza parzjali.

Peress li l-każ jinsab quddiem il-qrati u għadu sub judice, tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata meta tinqata' s-sentenza definittiva mill-qrati.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 7666 u tgħid kemm qed jitħallsu għal kull siegħa l-ħaddiema fil-grad ta' Seaman u li huma impjegati direttament mal-Gozo Channel?

Tista' tgħid ukoll kemm qed jitħallas il-kuntrattur għal kull siegħa ta' ħaddiem fil-grad ta' Seaman li jipprovdi lil Gozo Channel u kemm fil-fatt minn dan l-ammont jispiċċa għand il-ħaddiem li jaħdem mal-kuntrattur u li iżda joffri servizz lil Gozo Channel?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija f'mistoqsija parlamentari 7666 li l-informazzjoni mitluba hi ta' natura kummerċjali u sensittiva u għaldaqstant ma tistax tingħata.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 7665 u tgħid kemm qed jitħallsu għal kull siegħa l-ħaddiema fil-grad ta' Cabin Attendant u li huma impjegati direttament mal-Gozo Channel?

Tista' tgħid ukoll kemm qed jitħallas il-kuntrattur għal kull siegħa ta' ħaddiem fil-grad ta' Cabin Attendant li jipprovdi lil Gozo Channel u kemm fil-fatt minn dan l-ammont jispiċċa għand il-ħaddiem li jaħdem mal-kuntrattur u li iżda joffri servizz lil Gozo Channel?

JUSTYNE CARUANA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 7666 li l-informazzjoni mitluba hi ta' natura kummerċjali u sensittiva u għaldaqstant ma tistax tingħata.

L-GĦARB, GĦAWDEX – TRIQ FRANĠISK PORTELLI – KISI BIT-TARMAK

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux ippjanat li tingħata t-tieni kisja ta' tarmak fi Triq Franġisk Portelli ġewwa l-Għarb, Għawdex sal-aħħar tas-sena 2018 u jekk le meta hu ppjanat li tingħata t-tieni kisja ta' din it-triq peress li x-xogħol fuq din it-triq ġejt infurmat f'risposta għall-mistoqsija parlamentari oħra li qed issir mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li t-tieni kisja ta' tarmak fi Triq Franġisk Portelli ġewwa l-Għarb, Għawdex hija prevista li ssir fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL RINOVAZZJONI TA' DJAR FL-ISLA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet mal-Awtorità tal-Ippjanar għal rinnovazzjoni ta' djar fl-Isla f'dawn l-aħħar ħames snin bejn is-sena 2014 u l-2018 sal-jum li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari u kemm minn dawn ġew approvati?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, b'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7823, l-Awtorità tal-Ippjanar ma rċeviet ebda applikazzjoni ġewwa l-Isla fejn id-deskrizzjoni tal-iżvilupp propost kienet tinkludi l-kliem renovation, rinovar/zjoni, rinnovar/zjoni mill-1 ta' Jannar 2014 sal-lum.

Is-sistema tal-informatika tal-Awtorità ma tikkategorizzax l-applikazzjonijiet b'mod li wieħed ikun jaf jekk applikazzjonijiet għal tibdil jew żidiet ikunux se jwasslu għal rinovazzjoni tal-proprjetà.

Wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll li diversi xogħlijiet ta' rinovazzjoni ma jirrikjedux permess formali mingħand l-Awtorità.

SKOLA SEKONDARJA RABAT GĦAWDEX – GĦALLIEM TAL-MALTI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jikkonferma huwiex minnu li l-istudenti tal-Iskola Sekondarja tar-Rabat Għawdex għadhom mingħajr għalliem tal-Malti?

Kemm ilhom mingħajr għalliem?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li dawn il-klassijiet bdew bit-tagħlim normali mill-Ħamis, 8 ta' Novembru 2018.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAULE – TELEPHONES

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7109 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li l-Ħadd, 9 ta' Settembru 2018, bejn is-sitta u t-tmienja u nofs ta' filgħaxija, is-sistema tat-telefon fir-Residenza San Vinċenz de Paul kienet totalment mhux qed tiffunzjona, bil-konsegwenza li ma setgħux jidħlu telefonati għand it-telephone operators u dan wassal biex, fost oħrajn, ma kienx possibbli li jissejjaħ it-tabib fil-każi fejn pazjenti kellhom bżonnu u għalhekk l-istaff tas-swali kellhom imorru jfittxu huma lit-tabib?

Jekk dan huwa l-każ, x'kien li wassal għal dan it-tul kollu ta' ħin mingħajr servizz daqstant essenzjali f'post bħar-Residenza San Vinċenz de Paul li barra li jservi ta' sptar iservi wkoll ta' residenza?

Kien hemm xi ħadd responsabbli on duty matul dak il-ħin, biex jieħu ħsieb dan l-inċident ta' din ix-xorta ġewwa r-Residenza?

X'kienet ir-raġuni għal dan in-nuqqas totali ta' ffunzjonar tas-sistema tat-telefon?

Barra minn hekk, kien tul ta' ħin raġonevoli dak ta' sagħtejn u nofs biex is-sistema terġa' tiġi lura għan-normal?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fid-9 ta' Settembru 2018, ġiet irrappurtata ħsara fis-sistema tat-telefonija ġewwa r-Residenza San Vincenz de Paule.

Il-proċeduri interni jesiġu li r-rapporti ta' ħsarat fuq is-sistema tat-telefonija jiġu mressqa lill-kuntrattur ewlieni li jieħu ħsieb l-imsemmija sistema (GO plc).

Wara li t-tekniku ġie fuq il-post, il-problema ġiet riżolta minnufih.

Kif żviluppat il-ħsara, il-management tar-Residenza ħa ħsieb jara li s-sezzjonijiet kollha jiġu infurmati sabiex l-inkonvenjent ikun wieħed minimu, kif fil-fatt kien.

Filwaqt li sar arranġament min-night managers biex is-sejħiet għat-tobba isiru fuq is-sistema ċellulari, kien hemm madwar żewġ talbiet fejn il-carers għamlu kuntatt mat-tobba fl-uffiċini tagħhom.

DELIMARA – TANKER TAL-GASS

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba t-tanker tal-gass f'Delimara ġie mimli mill-ġdid minn mindu bdiet taħdem il-power station tal-ElectroGas sal-jum li fih tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li minn meta wasal l-LNG tanker fil-bajja ta' Marsaxlokk sal-lum, kien hemm total ta' 15-il transfer ta' LNG.

SKEMA TAL-ĦWIENET TAL-GVERN

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li hemm għadd ta' persuni inkwetati u f'sitwazzjoni inċerta, jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju tinsab l-iskema tal-ħwienet tal-Gvern li għandhom operational agreements mal-original tenants?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskema tal-ħwienet għalqet fi Frar 2016 u l-applikazzjonijiet li daħlu qegħdin jiġu evalwati.

KUMPANIJI LI MA JĦADDMUX PERSUNI B'DIŻABILITÀ – FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7682 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid fejn qegħdin jintefqu l-flus miġbura minn dawk il-kumpaniji li mhumiex iħaddmu l-kwota ta' ħaddiema b'diżabilità (2% mill-ħaddiema jkunu persuna b'diżabilità)?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-flus miġbura minn dawk il-kumpaniji li mhumiex jonoraw il-kwota ta' 2% qed jiffinanzjaw l-operat tal-Lino Spiteri Foundation u attivitajiet jew inizjattivi amministrati minn Jobsplus li jassistu b'mod dirett lill-persuni b'diżabilità.

Dawn is-servizzi jinkludu wkoll is-sapport li jingħata lill-employer biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-impjieg tal-persuna b'diżabilità.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7683, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid x'kien il-baġit tal-Lino Spiteri Foundation għas-sena 2018?

Kemm-il persuna b'diżabilità nstabilha impjieg matul din is-sena?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Fondazzjoni Lino Spiteri bejn Jannar u Settembru 2018 għenet 120 persuna b'diżabilità tidħol fid-dinja tax-xogħol.

Iżjed minn hekk, il-fondazzjoni provdiet servizz ta' job coaching lil madwar 273 persuna b'diżabilità matul it-taħriġ u fil-bidu tal-impjieg tagħhom.

L-ispiża għat-tmexxija tal-Fondazzjoni tlaħħaq il-€1 miljun fis-sena.

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7784 li oriġinarjament saret lill-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid jekk hux qed isir jew jekk dan l-aħħar sarx bunkering fil-port ta' Marsaxlokk?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bunkering fil-Port ta' Marsaxlokk, bħal kif jiġri fil-Port il-Kbir, isir b'mod regolari lil dawk il-bastimenti kollha, inkluż dawk lokali, li jsejħu d-diversi terminals u faċilitajiet portwali li jinsabu f'dan il-port.

Bunkering dejjem isir bil-permess tal-Awtorità u b'konformità stretta mal-liġijiet u mar-regolamenti kollha applikabbli kif ukoll mad-direzzjonijiet maħruġa mill-Awtorità u awtoritajiet oħra kompetenti minn żmien għal żmien.

IŻ-ŻEJTUN – TRIQ IL-PRESIDENT ANTON BUTTIGIEG – PERIKLU

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'biħsiebu jagħmel il-Gvern Ċentrali sabiex jiġi eliminat il-periklu kbir li jeżisti fil-preżent fi Triq il-President Anton Buttigieg fiż-Żejtun, peress li ta' spiss qed isiru diversi inċidenti serji f'din it-triq u mhux l-ewwel darba li vetturi li jkunu għaddejjin b'veloċità qawwija minn din it-triq qed jispiċċaw jitilfu l-kontroll u jidħlu fil-bini ta' din it-triq, fejn kien hemm anke okkażjonijiet li karozzi li jkunu tilfu l-kontroll, baqgħu deħlin b'veloċità kbira fil-parapetti tad-djar, kif ukoll kien hemm xi rapporti fejn nies mexjin minn fuq il-bankina f'din il-bypass, kien għoddhom intlaqtu minn karozzi li jkunu tilfu l-kontroll?

Peress li f'din it-triq kellha ssir service road li taqdi lir-residenti li joqogħdu f'din it-triq u li tissepara r-residenzi f'din it-triq mill-karreġġjati minn fejn jgħaddi t-traffiku u peress li din is-service road hi bżonjuża wkoll għall-pedestrians sabiex ikunu jistgħu jimxu bla periklu bħalma kien sar fil-bypass ta' Ħal Għaxaq fejn hemm service road imma din għal xi raġuni mhux magħrufa għadha ma saritx fi Triq il-President Anton Buttigieg, jista' l-Ministru jgħid jekk l-aġenzija Infrastruttura Malta għandhiex pjanijiet sabiex din it-triq titwessa' fejn hu possibbli u ssir service road?

Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet għandha l-aġenzija Infrastruttura Malta sabiex tassigura li jiġu maqtugħin darba għal dejjem l-abbużi min-naħa tas-sewwieqa li jsuqu b'mod eċċessiv matul Triq il-President Anton Buttigieg fiż-Żejtun (bħal speed cameras u sleeping policemen/traffic humps) sabiex tiżdied is-sigurtà u jonqos il-periklu f'din it-triq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastruttura Malta qed tikkunsidra u tippjana diversi alternattivi sabiex titjieb is-sigurtà u l-kwalità tat-triq imsemmija waqt li jittaffew id-diffikultajiet indikati.

Ġaladarba dawn il-pjanijiet ikunu ffinalizzati jgħaddu għand Transport Malta biex jiġi assigurat li l-miżuri neċessjarji rigward traffic calming u sigurtà huma l-aħjar possibbli.

Filwaqt li dan qed issir, Transport Malta se tkun qed tikkomunika mal-Pulizija biex kemm jista' jkun ikun hemm l-infurzar neċessarju.

SPORT TAL-KAROZZI – SIT GĦAL ĊIRKWIT

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7779, peress li l-Ministru eskluda li tali ċirkwit se jsir fil-ġnien viċin il-Freeport, jista' l-Ministru jgħid hux f'pożizzjoni li jeskludi wkoll Ħal Far, bħala sit għaċ-ċirkwit peress li Ħal Far hu wkoll viċin ħafna tar-residenti ta' Birżebbuġa?

Interpellant li kif diġà ntqal fit-tweġiba li ngħatat għal mistoqsija parlamentari oħra fuq l-istess suġġett, id-dettalji jistgħu jingħataw meta jitlesta l-proċess li għaddej, inkluż konsultazzjoni, biex ikun identifikat post li fuqu jsiru studji konkreti dwar it-trakka tal-motorsport.

LIMITI TAL-MELLIEĦA - BĊEJJEĊ TAL-BAĦAR SORĠUTI FUQ IL-BLAT VIĊIN LUKANDA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-bċejjeċ tal-baħar li hemm sorġuti fuq il-blat viċin l-entratura tal-lukanda Ramla Bay, limiti tal-Mellieħa, hux qegħdin hemm bil-permessi tal-awtoritajiet kompetenti u jekk iva, jista' l-Ministru jindika liema kienu dawk l-awtoritajiet li ħarġu dawn il-permessi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-allegazzjoni ġiet mgħoddija lil Transport Malta sabiex tagħmel l-investigazzjonijiet u l-aċċertamenti neċessarji, tieħu l-passi u tirrapporta lura kif hemm bżonn.

L-AĦRAX – STRUTTURA TAL-ĠEBEL (LIGHTHOUSE) – MANUTENZJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-istruttura tal-ġebel (lighthouse) li hemm fiż-żona magħrufa bħala l-Aħrax, limiti bejn il-Marfa u l-Armier, fil-Mellieħa ssirilha l-manutenzjoni meħtieġa wara li kienet ġarrbet ħsarat aktar minn sentejn ilu?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara għal liema struttura tal-ġebel qed jirreferi.

Il-kopja ta' site plan tal-PA li turi navigation light f'dawn l-inħawi li iżda mhix struttura tal-ġebel tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

IL-MELLIEĦA – XOGĦLIJIET RELATATI MAS-SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid meta mistenni jibda x-xogħol relatat mat-tqegħid tas-sistema tad-drenaġġ fiż-żona magħrufa bħala x-Xatt ta' Santa Marija fil-Mellieħa?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li x-xogħlijiet se jibdew fil-ġranet li ġejjin.

Bħalissa qed isiru l-aħħar taħditiet u ftehim mal-kuntrattur, mal-kunsill u mal-entitajiet ikkonċernati.

SKOLA PRIMARJA TAL-MELLIEĦA – XOGĦLIJIET FUQ ESTENSJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta mistenni jibda x-xogħol fuq l-estensjoni tal-Iskola Primarja tal-Mellieħa?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li x-xogħol fuq l-estensjoni tal-iskola primarja tal-Mellieħa jkun jista' jibda ladarba jinħarġu l-permessi neċessarji mill-Awtorità tal-Ippjanar u kif jiġu allokati t-tenders lill-kuntratturi tal-iskavar u kostruzzjoni.

IŻ-ŻEJTUN – TRIQ SAN DUMINKU – ART TA' PERSUNA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament tieħu l-flus għall-art privata tagħha fi Triq San Duminku, iż-Żejtun, li kien post mibni u li kien itteħdilha u twaqqa' mill-Gvern fl-1989, biex isir parkeġġ pubbliku mingħajr ma s-sidien ma ngħataw ebda kumpens saħansitra anke wara li rebħu l-kawża u anke l-appell li sar mill-Gvern?

Peress li fit-18 ta' Lulju 2017 il-Qorti tal-Appell preseduta mill-Prim Imħallef Silvio Camilleri, mill-Onor.

Imħallef Tonio Mallia u mill-Onor.

Imħallef Joseph Azzopardi kienet ikkonfermat u obbligat lill-Gvern, permezz tal-Kummissarju tal-Artijiet, biex iħallas il-kumpens ta' €88,616 imma billi sal-lum minkejja li għaddiet aktar minn sena mid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell dawn l-ispejjeż dovuti lil din l-anzjana għadhom ma tħallsux, jista' jara li tiġi segwita s-sentenza tal-Qorti mingħajr aktar dewmien?

IAN BORG: Ninsab informat illi l-Awtorità tal-Artijiet qiegħda fil-proċess li tipprepara l-att relattiv sabiex isir il-kuntratt li permezz tiegħu jkun jista' jingħata l-kumpens xieraq.

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament hux qiegħed fuq il-payroll tal-PBS?

Jekk fl-affermattiv, x'inhi l-pożizzjoni li għandu u kemm hu s-salarju tiegħu?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li tajt fil-mistoqsijiet parlamentari 6222 u 6454.