DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 30 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 30 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

It-Tlieta, 30 ta' Ottubru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 149, li saret fid-29 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INFIQ FUQ FESTINI, RIĊEVIMENTI, IKLIET, EĊĊ.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni kollha hekk kif mitluba.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan l-aħħar tħabbret l-inizjattiva "Children's Dreams" fejn milli stajt nifhem jien wara artiklu li qrajt fuq The Times of Malta hija kampanja li l-għan tagħha hu li persuni jixtru r-rigali tal-Milied lil tfal li jkunu għaddejjin minn xi forma ta' diffikultà.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra kif qed taħdem eżattament din l-inizjattiva u kif dawk li qed isegwu jistgħu jgħinu biex dawn it-tfal ikun jista' jkollhom Milied hieni bħal tfal oħra?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: L-ewwel nett ta' min jgħid li l-inizjattiva "Children's Dreams" titmexxa mill-Appoġġ.

Din is-sena se tkun is-sitt darba li qiegħda ssir, u fil-fatt fl-aħħar nixtieq nikkonkludi b'appell lill-Membri ta' din il-Kamra f'dan ir-rigward.

Permezz ta' "Children's Dreams" jinġabru x-xewqat u l-ħolm ta' dawk it-tfal li jkunu missew mal-Appoġġ u li għal xi raġuni jew oħra jkunu xi ftit vulnerabbli.

Pereżempju, jistgħu jkunu qed jgħixu f'istituzzjoni jew inkella jkunu ġejjin minn familji li l-mezzi tagħhom ma jservux.

Għalhekk hemm site apposta li fiha wieħed ikun jista' jara x'inhuma x-xewqat ta' dawn it-tfal.

Għall-bidu li nbdiet din l-inizjattiva kien hemm bejn 150 u 200 xewqa, imma llum din l-inizjattiva tant kibret li qed nitkellmu fuq madwar 1,900 xewqa.

Kulma wieħed irid jagħmel biex jgħin huwa li jidħol f'din il-website partikolari u jaqta' x-xewqa ta' xi ħadd minn dawn it-tfal.

Dan huwa ġest verament nobbli.

Xi kultant uħud minn dawn ix-xewqat ikunu verament żgħar, bħal ngħidu aħna xi voucher mingħand McDonald's, u mbagħad hemm min il-ħolma tiegħu jew tagħha tkun xi ftit akbar ukoll, imma aħna naraw li x-xewqat li jittellgħu fuq il-website ma jkunux għal xi karozza jew għal ħaġa simili li tiswa ħafna flus, imma jkunu aktar raġonevoli!

Min jidħol f'din il-website u jitħajjar jgħin, jista' jagħżel li jaqta' x-xewqa ta' min irid hu.

Ta' min jgħid ukoll li tinżamm l-anonimità, jiġifieri jekk għall-grazzja tal-argument jien niddeċiedi li naqta' x-xewqa ta' xi ħadd minn dawn it-tfal, it-tifel jew it-tifla partikolari ma jkunux jafu min qatgħalhom xewqithom.

Is-sena li għaddiet jien qtajt ix-xewqa ta' xi ħadd li ried vouchers tal-McDonald's, jiġifieri jien naf kemm din hija inizjattiva sabiħa li dak li jkun jagħmilha bil-qalb għax ikun qed jgħin tifel jew tifla li għal xi raġuni jew oħra l-familjari tagħhom ma jkunux jistgħu jaqtgħulhom xewqithom.

Għaldaqstant nixtieq nappella lill-Membri Parlamentari ta' din il-Kamra biex huma wkoll jaqtgħu xewqa ta' xi ħadd għax għalkemm ma jkunux jafu lil min qed jgħinu realment, hija xi ħaġa verament pożittiva meta tħoss li ferraħt lil xi ħadd.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: L-ewwel nett, Sur President, nixtieq nifraħ lill-Ministru u lil kull min kellu x'jaqsam ma' din l-inizjattiva li għadu kif semma għax dan huwa ġest tassew nobbli, u għalhekk nassigurak li se ningħaqad miegħek fl-appell li qed tagħmel biex aktar nies jipparteċipaw f'din l-inizjattiva.

Nixtieq ukoll li l-Ministru jagħtina ftit informazzjoni dwar il-units li qed jiġu mibnija bħalissa għall-housing soċjali.

Jista', pereżempju, jgħidilna kemm bħala persentaġġ se jkun hemm minnhom għall-bejgħ u kemm minnhom se jkunu għall-kiri kif ukoll jagħtina indikazzjoni meta se jitlestew u jiġu mqassma l-ewwel units?

MICHAEL FALZON: Qed nieħu pjaċir li aħna bħala Membri Parlamentari ngħaqadna kollha fuq din l-inizjattiva li għadna kif konna qed nitkellmu fuqha, u minn hawnhekk nixtieq nagħmel appell għal darb'oħra lil kull min qed isegwina biex jipparteċipa fiha.

Rigward il-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Interpellant dwar il-housing nixtieq ngħidlu li m'għandix numri eżatti, imma nista' nagħti idea.

Aħna qed ngħidu li meta sena u nofs jew sentejn oħra jitlesta l-bini, jekk Alla jrid l-Awtorità tad-Djar se jkollha madwar 1,200 unit ieħor, li 680 minnhom huma ffinanzjati mill-EIB (European Investment Bank) u mill-Bank tal-Kunsill tal-Ewropa b'loan ta' bejn is-€56 miljun u t-€58 miljun.

Fuq uħud minnhom diġà beda x-xogħol.

Fil-fatt f'ħafna mil-lokalitajiet fejn se jinbnew dawn il-units l-iskavar huwa lest u issa wara li jintrebħu t-tenders tinbeda l-construction.

Interpellant, issa l-agħar hu jekk jsir xi appell, imbagħad forsi xi kontro-appell, eċċetra!

Li nista' ngħid fiċ-ċert huwa li diġà beda x-xogħol fuq is-16-il sit li fihom iridu jinbnew is-680 unit li semmejt, u kif għadni kemm għedt, fil-maġġoranza l-kbira ta' dawn is-siti x-xogħol ta' skavar huwa lest.

Imbagħad, Sur President, aħna qed nipproġettaw li se jkollna madwar 500 unit b'investiment ta' €50 miljun li bħala pajjiż m'aħniex se nieħdu loan mill-EIB jew mill-Bank tal-Kunsill tal-Ewropa għalihom għax dawn se jiġu ffinanzjati lokalment mill-fondi tal-Individual Investor Programme (IIP).

Għalhekk, biex nikkonkludi, nista' ngħid li l-proċess miexi, u dalwaqt joħorġu t-tenders tal-construction.

Naturalment jekk ikollna xi appelli ż-żmien se jitwal u għalhekk nisperaw li le ħalli nibdew naraw il-frott ukoll.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fl-aħħar Baġit għas-sena 2018 kienet issemmiet għall-ewwel darba miżura li permezz tagħha dawk il-persuni li jaddottaw minn barra l-pajjiż se jingħataw refund sa massimu ta' €10,000.

Nifhem li forsi l-Ministru ma ġabx miegħu d-dokumenti li huma relatati ma' din il-miżura, imma jista' jgħidilna kemm kien hemm persuni jew familji li bbenefikaw minn din l-iskema?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: L-issue tal-addozzjonijiet hija waħda li dak li jkun irid joqgħod attent anke fil-mod kif jitkellem dwarha.

Ta' min jgħid li s-sena li għaddiet kellna 45 każ li ġew konklużi u din is-sena sal-aħħar ta' Lulju ġew konklużi 28 każ.

Ovvjament biex wieħed iressaq it-talba tiegħu għal dan ir-refund l-ewwel irid jippreżenta l-irċevuti neċessarji, bħal ngħidu aħna rċevuti ta' spejjeż f'ivvjaġġar, f'interpreti u affarijiet oħra.

Sal-lum diġà rnexxielhom jieħdu dan il-grant 17-il familja addottiva, liema grant imur biex tiġi ssussidjata l-addozzjoni, filwaqt li bħalissa qegħdin nipproċessaw xi 17-il każ ieħor ta' familji li addottaw mill-Indja, mill-Portugall, mis-Slovakkja u din is-sena rnexxielna wkoll niftħu l-possibbiltà li jiġu addottati tfal mill-Bulgarija.

Ta' min jgħid li l-ispiża li ntnefqet s'issa f'dan ir-rigward hija ta' €340,000.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jien se nerġa' lura għat-tweġiba li ta l-Ministru għall-mistoqsija supplimentari li għamillu l-kollega l-Onor.

Hermann Schiavone għax nixtiequ jgħidilna jekk dawn il-units tal-Awtorità tad-Djar humiex se jkunu għall-kiri jew għall-bejgħ.

MICHAEL FALZON: Fil-fatt l-ewwel insejt nirrispondiha dik il-mistoqsija.

S'issa l-intenzjoni hi li kemm l-ewwel grupp, jiġifieri dak ta' 680 unit, kif ukoll it-tieni grupp, se joħorġu għall-kiri biex b'hekk din il-proprjetà tibqa' tal-Awtorità tad-Djar, jiġifieri l-ebda unit minnhom mhu se jkun għall-bejgħ.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, fil-Baġit li tħabbar proprju l-ġimgħa li għaddiet smajna li se jingħataw aktar ħlasijiet fejn jidħlu inġustizzji, speċjalment fir-rigward tal-korpi, tal-Malta Electricity Board u oħrajn.

Għalhekk jista' l-Ministru jinforma lil din l-Kamra lil min se jkunu qed jingħataw dawn il-ħlasijiet matul din is-sena, u jekk għandu informazzjoni, anke matul is-sena li ġejja?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: F'dan il-pajjiż għandna sezzjoni ta' nies li għal xi raġuni jew oħra - u rrid ngħid li ħafna drabi dan ġara unintentionally - inqabdu f'anomaliji jew inġustizzji.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għall-pensjoni ta' dawk il-ħaddiema li konna nsejħulhom "tal-eks korpi", li kienu jaħdmu mal-gvern qabel is-16 ta' Jannar 1979, u allura qabel ma daħlet il-pensjoni taż-żewġ terzi, imma peress li l-ittra uffiċjali tagħhom ħarġet wara s-16 ta' Jannar 1979, u wara din id-data din il-pensjoni ma baqgħetx tissejjaħ bħala "pensjoni tas-servizz", dawn ma ġewx intitolati għaliha.

Bażikament bl-iskema li għamilna fil-Baġit qed nolqtu erba' kategoriji ta' ħaddiema.

Bl-iskema li għamilna fil-Baġit is-sena li għaddiet ivvotajna €11-il miljun, u din is-sena, jekk Alla jrid qabel il-Milied, se jinħareġ it-tieni pagament li għandu jkopri €11-il miljun oħra.

It-total ta' nies li qed nitkellmu fuqhom hawnhekk jammonta għal madwar 6,000 persuna.

Bla dubju, fil-maġġoranza tagħhom dawn huma ħaddiema tal-korpi, imma mbagħad għandek ukoll lill-ħaddiema tal-Malta Electricity Board, lill-eks ħaddiema tax-xatt u lill-pulizija, li ma kinux tħallsu tal-overtime li ħadmu mill-1993 meta kien daħal collective agreement li kien jgħid li għandhom jitħallsu tal-overtime jekk jaħdmu aktar minn 46 siegħa, imma li fil-fatt huma baqgħu ma tħallsux għalih.

Issa l-Gvern f'dan il-Baġit reġa' vvota għat-tielet pagament, li jammonta għal €11-il miljun u li se jitqassam matul is-sena d-dieħla.

Jiġifieri għal dan il-għan ġew ivvotati €11-il miljun għall-2017, €11-il miljun għall-2018 u €11-il miljun għall-2019.

Kif għedt diġà, huwa mistenni li dawn il-persuni jingħataw it-tieni pagament tagħhom qabel il-Milied.

Wieħed irid iżid jgħid ukoll li fil-każ tal-Malta Electricity Board qed nippjanaw li bil-ħlas li nkunu qed nagħtuhom is-sena d-dieħla, dawn se jkunu koperti, u allura nkunu nistgħu ngħidu li l-każ tal-Malta Electricity Board huwa magħluq.

Il-pagament tal-oħrajn, partikolarment ta' dawk li kellhom pagamenti konsiderevoli, qed jiġu staggered sakemm eventwalment jitħallas dak kollu li huwa dovut lilhom.

Hawn persuni oħra li forsi jippretendu li jiġu inklużi f'din l-iskema wkoll, imma s'issa aħna qed naħdmu biex jiġu mogħtija dawk li huwa dovut lilhom dawn l-erba' kategoriji ta' ħaddiema.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, fil-passat numru ta' residenzi vojta kienu ġew rekwiżizzjonati.

Issa aħna nemmnu ħafna fil-prinċipju ta' social justice and fairness, u sintendi dawn id-djar, li llum huma okkupati minn terzi bi żvantaġġ għas-sid, qegħdin iserrħu lill-Gvern anke min-nuqqasijiet li jeżistu fis-social housing.

Hemm xi ħsieb biex xi darba ssir ġustizzja soċjali ma' dawn is-sidien li kellhom id-djar tagħhom rekwiżizzjonati?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: L-ewwel nett irrid nagħmilha ċara li l-awtoritajiet m'għadhomx jagħmlu requisitions u li mhux is-sidien kollha ngħataw il-proprjetà lura, għax kif qal tajjeb l-Onor.

Godfrey Farrugia, hemm min għad għandu l-proprjetà tiegħu okkupata min-nies.

Ta' min jgħid li min ilu ftit mhux ħażin li għolietlu l-kera, din għolietlu għal €185 u mbagħad għal €200.

Ma naħsibx li l-Gvern jista' jikkwantifika, imma jekk ikun hemm min jagħmel talba f'dan ir-rigward jista' jikkonsidraha.

Irridu niftakru wkoll li dawk kienu żminijiet xi ftit jew wisq differenti.

Fil-fatt illum lanqas biss jgħaddilek minn moħħok li tagħmel requisition għax malli tagħmel hekk issib ruħek quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, u hekk għandu jkun!

Il-problema hi li l-kwestjoni ta' bejn dawn is-sidien u l-inkwilini tista' tgħid li hija regolata kollha qabel il-liġi tal-1995, u allura għalihom jgħoddu l-kondizzjonijiet l-antiki, ħlief għal dak it-tibdil li għadni kemm semmejt fejn il-kera minima, li kienet tammonta għal €185, telgħet għal €205, jiġifieri issa huma qed jibbenefikaw minn dan it-tibdil li sar.

Issa jekk xi ħadd irid jagħmel claims jara hu, imma l-iskemi li hemm miftuħin bħalissa mhumiex qed jikkumpensaw lil din il-kategorija ta' nies.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fil-Baġit li sar ftit iktar minn ġimgħa ilu tħabbret żieda sostanzjali kemm fil-pensjonijiet tas-servizz, kemm fil-pensjonijiet ta' dawk li kienu jaħdmu mas-servizzi Ingliżi kif ukoll fil-pensjonijiet ta' dawk l-anzjani li għandhom il-mard.

Jekk m'iniex sejjer żball, b'din iż-żieda tneħħiet ukoll id-diskriminazzjoni li kien hemm qabel bejn żewġ adulti li kienu jirċievu l-benefiċċju tal-mard fl-istess familja.

Jista' għalhekk il-Ministru jinforma lil din l-Kamra kif dawn il-pensjonanti se jirċievu ż-żidiet li ġew imħabbra, li hija xi ħaġa verament pożittiva, jiġifieri jekk iridux japplikaw għalihom?

MICHAEL FALZON: Fil-fatt, Sur President, nieħu pjaċir nirrimarka li dan il-Baġit kien ir-raba' wieħed konsekuttiv fejn il-pensjonanti ngħataw żieda.

Ta' min ifakkar li qabel dawn l-erba' snin, kien ilu ma jkun hemm żieda fil-pensjoni xi 25 sena u l-pensjonanti kienu jieħdu biss il-cost of living allowance (COLA) li tingħata għall-għoli tal-ħajja.

Madankollu, fl-aħħar erba' budgets il-Gvern ried jassigura li jgħin lil dik is-sezzjoni ta' persuni f'pajjiżna.

Il-Baġit għas-sena d-dieħla fih diversi miżuri f'dak li għandu x'jaqsam ma' pensjonijiet.

L-aktar waħda ovvja hi li kull pensjonant se jiżdied €4.50, li €2.33 minnhom ġejjin mill-COLA u ż-€2.17 l-oħra ngħataw bħala żieda netta.

Imbagħad hemm madwar 2,200 persuna li jirċievu l-pensjoni tas-servizzi u li dawn se jiżdiedu b'madwar €11 fil-ġimgħa.

Nixtieq ngħid li ż-żieda qed tingħata lill-pensjonanti kollha, u allura qed nitkellmu fuq kategorija li tkopri 92,000 persuna, jiġifieri aħna m'aħniex qed nagħżlu bejn pensjoni kontributorja u pensjoni non-kontributorja imma qed ngħidu li l-pensjonanti kollha se jingħataw żieda ta' €4.50.

Barra minn hekk ta' min jgħid li kif semma l-Onor.

Byron Camilleri fil-mistoqsija tiegħu, sar xi tibdil anke fir-rigward ta' dawk il-koppji li jkunu jikkwalifikaw għall-benefiċċju tal-mard it-tnejn li huma.

Sal-lum kienet li waħda mill-partijiet ta' dawn il-koppji jieħdu €25 filwaqt li l-parti l-oħra, li forsi tbati bl-istess kondizzjoni u allura hija intitolata għall-istess benefiċċju, kienet tieħu €20, jiġifieri meta f'household kien ikun hemm żewġ persuni adulti li jikkwalifikaw għall-benefiċċju tal-mard, waħda minnhom kienet tieħu €5 anqas mill-oħra, u xi ftit jew wisq din kienet anomalija.

Madankollu, malli jidħol fis-seħħ il-Baġit is-sena d-dieħla din l-anomalija se tispiċċa għax issa kull min ikun intitolat għall-benefiċċju tal-mard se jieħu dan il-benefiċċju kollu kemm hu, irrispettivament minn jekk hemmx aktar persuni adulti jieħdu l-benefiċċju tal-mard fl-istess household.

Dan minbarra inizjattivi oħra li tħabbru f'dan il-Baġit.

Pereżempju, issa jekk anzjan li japplika għas-servizz ta' carer ikollu aktar minn 85 sena, aħna m'aħniex se noqogħdu naraw jekk dan jikkwalifikax jew le imma nagħtuh l-għajnuna mal-ewwel għax kull anzjan u anzjana ta' 85 sena jkollu jew ikollha bżonn l-għajnuna.

Qed nagħtu wkoll żieda fil-carers' allowance biex inkomplu ninċentivaw lil min joffri dan is-servizz.

Sur President, il-pensjonanti kienu dejjem identifikati bħala l-aktar sezzjoni tal-poplu li huma vulnerabbli.

Fil-fatt anke meta tħares lejn l-istatistika ta' persons at risk of poverty jew ta' social exclusion, issib li parti sostanzjali minn dawn il-persuni kienu jkunu pensjonanti.

Għalhekk illum nieħu pjaċir nirrimarka li għalkemm in-numru ta' pensjonanti li jinsabu f'riskju ta' faqar jew ta' esklużjoni soċjali ma spiċċax, naqas konsiderevolment, u dan huwa kollu frott tad-diversi miżuri li jittieħdu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Meta se jiġu mogħtija dawn il-units tal-Awtorità tad-Djar li ssemmew aktar kmieni, u dawk il-persuni li llum qegħdin jgħixu ġo shelter homes, fejn fosthom hemm anke familji, se jiġu aġevolati aktar minn nies oħra?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Ovvjament, kull każ huwa individwali.

Bħala proċedura l-Awtorità tad-Djar tħares lejn diversi fatturi u taqdi l-ewwel lil min hu l-aktar batut, jiġifieri din mhijiex se tkun xi haphazard procedure bħal tas-Siġġiewi.

Hemm pool ta' nies li jibqgħu fil-bżonn ta' akkomodazzjoni soċjali, u bħala pajjiż irridu nipprovdu għalihom, u huwa kollu inutli li noqogħdu ngħidu affarijiet oħra.

Ovvjament l-ewwel wieħed se jara min hu l-aktar fil-bżonn ta' akkomodazzjoni soċjali, jiġifieri se nibdew bih u mbagħad nibqgħu sejrin.

Miżura oħra li ħadna f'dan il-Baġit hija li żidna l-housing benefit b'mod konsiderevoli, jiġifieri s-sussidju se jiżdied skont kemm wieħed għandu income, u dan minbarra miżuri oħrajn li huma marbuta mal-benefiċċji tas-saħħa, ma' ċerti benefiċċji ta' carers u benefiċċji oħra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, matul il-ġranet li għaddew ħarġu aktar statistiċi li kkonfermaw illi kemm il-faqar reali kif ukoll in-numru ta' persuni li qegħdin f'riskju ta' faqar qiegħed jonqos.

Ma nafx jekk il-Ministru għandux din l-informazzjoni f'idejh, imma jista' jagħti ftit aktar figuri biex juri kemm qed jonqos il-faqar f'pajjiżna, u fuq kollox liema huma l-aktar l-miżuri li finalment qed iwasslu biex il-faqar jonqos b'mod reali f'pajjiżna?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Fil-fatt għandna żewġ mezzi li jintużaw b'mod internazzjonali kif inkejlu l-faqar.

Għandna dawk at risk of poverty or social exclusion (AROPE), jiġifieri li qegħdin f'riskju ta' faqar jew esklużjoni soċjali, u dawk li qegħdin ibatu minn severe material deprivation, fejn hemm lista ta' disa' affarijiet li jekk ma tissodisfax erbgħa minnhom taqa' fil-kategorija tal-faqar.

Nieħu pjaċir ninnota li kuntrarjament għal dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni lbieraħ - u fil-fatt jien skantajt b'dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni f'dan ir-rigward! - dak in-numru bħala pajjiż irnexxielna nniżżluh, sew ta' wieħed u sew tal-ieħor.

Jekk nieħdu l-AROPE, minn madwar 100,000, dan niżżilnieh għal madwar 83,000, jiġifieri mill-2013 sal-2017 il-persuni f'riskju ta' faqar jew ta' esklużjoni soċjali naqsu bi 17,000.

Dan ma jfissirx li wasalna, imma naslu wkoll!

Imbagħad fir-rigward ta' dawk li qegħdin f'severe material deprivation, filwaqt li fl-2013 in-numru kien ta' 39,000, aħna rnexxielna nniżżlu din il-figura, li se ngħidha verament bil-qalb, għal 19,000!

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li din il-figura żdiedet, għax għalkemm m'eradikajniex din il-figura għal kollox, almenu mexjin.

Fattur inkoraġġanti huwa li l-faxex kollha ta' dawk li qegħdin f'severe material deprivation qegħdin jonqsu, jiġifieri m'aħniex qed narawha tonqos biss f'dik il-faxxa ta' persuni li għandhom bejn it-18-il sena u l-55 sena.

Fil-fatt, il-faxxa tal-pensjonanti kienet l-aktar waħda li spikkat f'dik li hija vulnerabbiltà, u għalhekk f'erba' budgets dawn ingħataw erba' żidiet.

Ta' min jgħid ukoll li f'perjodu ta' erba' snin irnexxielna nnaqqsu n-numru ta' minorenni li kienu qed jgħixu fil-faqar minn 4,000 għal 2,000, jiġifieri rnexxielna noħorġu 2,000 tifel u tifla mill-faqar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhuma l-kriterji li jistabbilixxu kif se jiġu mqassmin il-units li qed tibni l-Awtorità tad-Djar għal akkomodazzjoni soċjali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Kif diġà għedt f'risposta preċedenti, ovvjament kull każ se jiġi evalwat skont iċ-ċirkostanzi tiegħu, u l-ewwel se jiġu moqdija dawk li huma l-aktar fil-bżonn, jiġifieri din mhijiex se tkun xi ħaġa haphazard.

POWER STATION TA' DELIMARA – INKJESTA DWAR IL-KWALITÀ TAL-FUEL MIXTRI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inkjesta li l-Imħallef - li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament - intalab jagħmel fl-aħħar leġiżlatura dwar il-kwalità tal-fuel mixtri għall-power station ta' Delimara hijiex lesta?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Jien informat li l-inkjesta msemmija minnu għadha pendenti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, peress li din l-inkjesta tal-Imħallef Philip Sciberras, li mhijiex xi ħaġa daqstant ikkomplikata, tmur lura għal madwar tliet snin u nofs jew erba' snin, ġentilment nixtieq nistaqsi lill-Ministru jafx għaliex qed ikun hemm dan id-dewmien jew inkella meta jaħseb li din se se tiġi konkluża.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sur President, meta jien irċevejt il-mistoqsija parlamentari tal-Onor.

Interpellant għaddejtha lil min hu inkarigat biex iġibli l-informazzjoni hu, u l-informazzjoni hija ċara, li din l-inkjesta għadha pendenti.

Għalhekk jien m'għandi l-ebda informazzjoni oħra ħlief li din l-inkjesta għadha pendenti.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant irid aktar informazzjoni minn dik li talab fil-mistoqsija parlamentari li għamel, nistiednu biex jagħmel mistoqsija parlamentari oħra bil-miktub u jiġi mwieġeb.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 352 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar is-Suq tal-Elettriku.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, l-Onor.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 353 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar id-Drittijiet li jitħallsu fid-Dipartimenti tal-Gvern (Emenda Nru 2).

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 347 tal-2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Science in Biomedical Engineering (Biomechanics) - M.Sc. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Inġinerija u tal-Fakultà tal-Mediċina u l-Kirurġija;

Avviż Legali Nru 348 tal-2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Arts in European Legal Studies – M.A. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Liġi;

Avviż Legali Nru 349 tal-2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sal-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Laws (Honours) – LL.B. (Hons) – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Liġi;

Avviż Legali Nru 350 tal-2018 – L-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sal-Ewwel Grad, 2004 għall-Higher Diploma of Legal Procurator – H.Dip.

L.P. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Liġi; u

Avviż Legali Nru 351 tal-2018 – Ir-Regolamenti tal-2018 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Valutazzjoni tal-Università.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi ż-żieda u t-tnaqqis ta' taxxa fuq id-dħul u mill-VAT, maqsuma f'body of persons, kumpaniji u individwi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4425.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-istqarrija għall-istampa maħruġa mid-Dipartiment tal-Informazzjoni fl-20 ta' Ottubru 2018, intitolata "Titwettaq miżura oħra tal-Baġit", bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6979.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' benefiċċjarji mill-Fond Nazzjonali għall-Eċċellenza mmexxi mill-Kunsill Malti għall-Arti, bejn l-2017 u Ottubru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7480.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 354 tal-2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti 8, 10, 12 u 13 tal-2018 tal-Credit Institutions and Financial Institutions (Payment Accounts) Regulations, 2016.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Nirrapporta li l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej iltaqa' nhar it-Tlieta, 23 ta' Ottubru 2018, u ai termini tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(2)(b) tal-Att dwar l-Unjoni Ewropea, għamel id-diskussjoni dovuta fir-rigward tar-ratifika tal-iStrategic Partnership Agreement bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u l-Ġappun iffirmat f'Tokyo fis-17 ta' Lulju 2018, u kien reġistrat qbil unanimu mar-ratifika tiegħu.

Għalhekk qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-iStrategic Partnership Agreement bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u l-Ġappun iffirmat f'Tokyo fis-17 ta' Lulju 2018.

Nirrapporta wkoll li fl-istess laqgħa ġew ikkonsidrati ż-żewġ proposti leġiżlattivi indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li kienu konformi mal-prinċipju tas-sussidjarjetà u proporzjonalità:

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TAL-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2019 – IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, nistieden lill-impjegati tal-Public Broadcasting Services (PBS) jidħlu fil-Kamra sabiex jittrażmettu s-seduta dirett fuq it-televiżjoni.

Id-diskors tal-Prim Ministru se jiġi mxandar ukoll bil-lingwa tas-sinjali għal persuni neqsin mis-smigħ.

Il-media ngħatat permess sabiex tiġbed ritratti u filmati għal ftit minuti.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

Il-Kamra rriżumiet mid-29 ta' Ottubru 2018 id-diskussjoni fuq il-Mozzjoni tal-Ministru għall-Finanzi biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni tal-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2019.

Skont il-Mozzjoni Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018 id-diskors kien eżenti mil-limitu ta' ħin għad-diskorsi skont l-Ordni Permanenti Nru 49, u l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol kellu jkun fit-8.30 p.m.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sur President, il-Baġit għas-sena 2019 li ppreżenta l-Ministru għall-Finanzi huwa l-akbar pakkett finanzjarju fl-istorja ta' pajjiżna!

Fil-Baġit għas-sena 2017 konna nidejna miżuri indirizzati lejn il-poplu li kienu ekwivalenti għal 0.6% tal-ekonomija, jiġifieri għal €61 miljun.

Imbagħad fil-Baġit għas-sena 2018 żidna dawn il-miżuri biex ikunu ekwivalenti għal 0.8% tal-ekonomija, jiġifieri għal €96 miljun.

Issa għas-sena d-dieħla lill-poplu Malti u Għawdxi qed nagħtuh direttament f'butu l-ekwivalenti għal 1.1% tal-ekonomija, jiġifieri €142 miljun, li dawn kollha se jmorru direttament għand il-poplu Malti u Għawdxi!

(Onor. Membri: Hear, hear) Mhux talli dan il-Gvern ma ssikkax iċ-ċinturin wara l-elezzjoni ġenerali, imma talli lill-poplu tagħna tajnieh qabel l-elezzjoni ġenerali u tajnieh id-doppju wara l-elezzjoni ġenerali!

Iva, Sur President, illum qed nagħtu aktar mid-doppju għax abbandunajna ċ-ċiklu elettorali u minflok daħħalna strateġija ekonomika fit-tul li tagħmel sens.

In-nies qed iħossu dak li qed jagħtihom il-Gvern fi bwiethom, fit-toroq tagħna u fuq il-postijiet tax-xogħol, u meta jinġabru l-familji kull nhar ta' Ħadd madwar l-imwejjed tal-ikel fil-kċejjen tagħhom, huma jkunu jafu li dan il-Gvern qed iwettaq dak li wiegħed u li qed itejjeb il-kwalità tal-ħajja tagħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-ekonomija qiegħda tikber, u għalhekk aħna qed nagħtu aktar lill-ekonomija.

B'hekk taħdem is-sistema!

B'hekk għandna middle class ġdida.

B'hekk qegħdin insaħħuha lil din il-middle class il-ġdida u b'hekk qegħdin ngħixu s-suċċess!

Matul is-sena d-dieħla, permezz tal-miżuri ġodda, se jgawdu aktar nies, anzi se jgawdi kulħadd, u aħna se nagħtu l-aktar lil min jiflaħ l-anqas u lil min l-aktar għandu bżonn.

(Onor. Membri: Hear, hear) 16,500 familja se jkunu qed jieħdu żieda fiċ-children's allowance sa €96 - jiġifieri ddedikajna €2 miljuni għalihom – u 200,000 ħaddiem full-time u part-time se jieħdu għat-tieni sena refund ieħor li se jkun jammonta għal bejn €40 u €68, jiġifieri aħna ddedikajna €11,500,000 għal dawn il-ħaddiema (Onor. Membri: Hear, hear) Barra minn hekk, 92,000 anzjan u anzjana se jerġgħu jieħdu żieda fil-pensjoni ta' €4.50 fil-ġimgħa, jiġifieri aħna ddedikajna €10 miljuni oħra għall-anzjani tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Hemm ukoll 29,000 anzjan u anzjana li se jieħdu għotja ta' €300, li tfisser illi l-Gvern iddedika €9 miljuni oħra għalihom!

Sur President, 12,000 anzjani nisa li m'għandhomx pensjoni se jiżdidilhom il-bonus, u dan ifisser li ddedikajna €500,000 għalihom!

(Onor. Membri: Hear, hear) 6,000 pensjonant u pensjonanta tal-korpi u dawk li sofrew xi inġustizzja se jieħdu ħlas ieħor, €11,500,000 ieħor għalihom!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-ġenituri ta' 26,000 tifel u tifla li jmorru fi skejjel indipendenti u tal-Knisja se jiffrankaw €700 kull wieħed mill-ġdid; €20 miljun għalihom!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kull min xtara karozza fl-2008 se jingħata l-VAT lura fuq ir-reġistrazzjoni; €4,800,000 għalihom, jiġifieri b'kollox tajna lura €25 miljun lura bħala VAT fuq ir-reġistrazzjoni tal-karozzi.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa hawn irrid infakkar li meta wegħedna li se nagħtu dawn il-flus lura, kien hemm min qalilna: Din korruzzjoni għax dawn m'għandhomx dritt għalihom!

Imma aħna sas-sena d-dieħla se nkunu tajnihomlhom kollha lura!

Kif qed naraw, Sur President, qtajna nifisna u għadna lanqas biss bdejna ngħidu x'tajna f'dan il-Baġit!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma issa nixtieq niddedika ftit ħin biex ngħid x'qed nieħdu.

(Pawsa) Ma smajtu xejn għax fil-fatt aħna m'aħna qed nieħdu xejn mingħand ħadd u fl-ebda ħin!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna ma ħadniex lil xi ħadd biex nagħtu lil ħaddieħor, anzi għat-tieni darba fl-istorja ppreżentajna Baġit li ta lil kulħadd u ma tefa' lanqas taxxa waħda ġdida jew imqar żieda f'xi taxxa eżistenti!

Hemm min jgħid, Sur President, illi li kieku għamilna hekk biss kien ikun diġà biżżejjed, għax l-aktar ħaġa li jrid dan il-poplu huwa gvern li ma jfixklux, u dan il-Gvern mhux talli ma jfixkilx lill-familji u lin-negozji u mhux talli ma jitfgħalhomx piżijiet imma talli jgħin lil min l-aktar għandu bżonn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li qatt ma saret fl-istorja ta' pajjiżna, u aħna bħala Gvern, bis-saħħa tal-fiduċja li tana l-poplu, erġajna għamilnieha għal sentejn wara xulxin.

Tajna lil kulħadd!

Naqqasna l-income tax għas-seba' darba!

Tajna lil kulħadd, u l-aktar lil min għandu bżonn, għax din hija politika progressiva li toħloq il-ġid u tqassmu b'mod ġust; soċjaliżmu demokratiku għad-dinja l-ġdida li qed ngħixu fiha!

La qegħdin fit-tema nista' ngħidilkom li dan huwa a budget with no tricks, just treats għall-poplu tagħna!

Dan kollu, Sur President, qegħdin nagħmluh b'mod sostenibbli, jiġifieri jekk ta' warajna jkunu bilgħaqal ikunu jistgħu jkomplu jgawdu minnu.

Il-ġenerazzjoni politika tad-disgħinijiet għamlet ħafna ġid, iżda ftit li xejn ħasbet dwar is-sostenibbiltà ekonomika.

Għad-dejn li għamlu kienu qalulna "Ħallsu intom!", jiġifieri nħallsu aħna, uliedna u wlied uliedna, imma l-legat tagħna huwa l-oppost għax aħna ngħidu lil ta' warajna li rranġajna l-affarijiet u li jekk ikunu bilgħaqal huma, uliedhom u wlied uliedhom ukoll se jkunu jistgħu jgawdu minn dak li qed nagħmlu aħna.

Dan l-akbar pakkett finanzjarju fl-istorja tal-pajjiż huwa possibbli għax għamilna turnaround fl-ekonomija tagħna, u dan mhux biss f'setturi bħall-enerġija, bħall-Enemalta, bħat-turiżmu, bħall-Air Malta u bħas-saħħa, imma f'kull qasam li tista' timmaġina.

Però dan kien possibbli biss għax għandna ekonomija li qed tissaħħaħ u li qed toħloq ix-xogħol.

F'ħames snin biss, Sur President, kabbarna l-ekonomija Maltija bi kważi 60%.

Immaġinaw dak in-negozju li f'ħames snin biss jikber b'aktar minn 60%!

Ikun hemm min jgħidlek li anke l-Ewropa kibret, u dan huwa veru għax anke l-Ewropa kibret, imma aħna kbirna tliet darbiet aktar mill-medja Ewropea, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) L-isbaħ parti hi li l-privat tant għamel kuraġġ bil-ħeġġa ta' dan il-Gvern li investa aktar milli kibret l-ekonomija!

Il-ħabib tiegħi l-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li ltaqa' ma' min għalaq kumpanija.

Huwa veru li hawn min ma jmurx tajjeb fin-negozju u jkollu jagħlaq kumpanija.

F'sena waħda f'pajjiżna jkun hemm 4,000 negozju li jagħlqu, imma l-Kap tal-Oppożizzjoni aktar għandu ċans jiltaqa' ma' min fetaħ xi negozju għax kien hemm 12,000 illi għamlu dan!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-Leġiżlaturi ta' qabel kienu jiftħu n-nofs ta' dak li jiftħu llum u jagħlqu l-istess ammont.

Ta' min jgħid ukoll li kważi 80% tal-investituri qegħdin jgħidu li mhux biss qed jaraw lilhom infushom li se jibqgħu f'pajjiżna matul l-għaxar snin li ġejjin imma li se jkomplu jinvestu u jespandu.

Ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li Malta m'għadhiex daqshekk attraenti.

Forsi Malta ma kenitx daqshekk attraenti qabel, fl-2012, għax dak iż-żmien l-investiment mill-investituri f'pajjiżna kien naqas b'€84 miljun.

Kuntrarjament għal dan, matul is-sena li għaddiet l-investiment żdied b'€142 miljun.

Biss biss matul is-sena li għaddiet il-Malta Enterprise approvat 128 proġett kif ukoll €250 miljun f'investiment li għad irid jidħol u li se joħloq aktar minn 2,200 post tax-xogħol ġdid!

(Onor. Membri: Hear, hear) Malta mhux talli m'għadhiex attraenti għall-investiment, imma talli saret kalamita għall-investiment internazzjonali, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kibret il-manifattura, kiber it-turiżmu, kibru s-servizzi finanzjarji u kibret it-teknoloġija!

Fuq kollox, Sur President, l-ekonomija tikber bil-fiduċja, bil-fiduċja li jagħtuna n-nies, u jien kburi li l-poplu tana l-fiduċja għal darbtejn wara xulxin, darba aktar mill-oħra!

(Onor. Membri: Hear, hear) Madankollu għall-Kap tal-Oppożizzjoni s-sagrifiċċji li jagħmlu l-investituri Maltin u barranin li jiġu fostna, dak li jagħmlu l-ħaddiema, dak li jagħmel min jiftaħ negozju żgħir għal rasu u dawk li jipprovaw jaraw kif jagħmlu biex jiftħu negozju u jimpjegaw xi nies ma jiswa xejn!

Qalilna li l-ekonomija mhijiex qed tikber minħabba dawn in-nies, imma minħabba li ġejjin il-barranin hawn Malta!

Qalilna li aktar ma jiġu barranin aktar tikber l-ekonomija, u allura l-Gvern, għax m'għandux idea x'se jagħmel, qed iġib lill-barranin u jkabbar l-ekonomija bil-barranin!

Ikolli ngħid, bħala konsulent naħseb li żamm lil ta' qablu għax qed joħroġ bl-istess teoriji gwappi!

Fil-verità hawn il-Kap tal-Oppożizzjoni qed jirriferi għat-teorija ta' Thomas Malthus, li l-argument tiegħu kien li pajjiż jista' jiġi saħansitra f'sitwazzjoni li ma jkollux biżżejjed ikel biex jitma' lin-nies tiegħu.

Issa forsi l-ħabib tiegħi l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jara li fl-aħħar sab wieħed jaqbel miegħu, lil Malthus!

Il-problema hija li dan għex 220 sena ilu meta kien fadal kważi 80 sena biex jiġi vvintat id-dawl elettriku u meta naħseb li f'Malta kien għad hawn il-Franċiżi!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma sadanittant id-dinja mxiet 'il quddiem, u llum din it-teorija fl-ekonomija aktar nużawha biex nitbissmu b'ċerti ħsibijiet biżarri ta' dak iż-żmien.

Ta' min jgħid li din it-teorija kienu jsejħulha "the Malthusian catastrophe", u llum għandna "the Delia catastrophe", Sur President!

Għax oqogħdu aħsbu ftit!

Li kieku kienet daqshekk sempliċi li tkabbar l-ekonomija, li tkabbar l-ekonomija billi timporta n-nies, kieku kulħadd jagħmilha u kieku l-pajjiżi jibdew jiġbdu lin-nies f'pajjiżhom biex ikabbru l-ekonomija!

Kieku suppost is-sena li għaddiet l-aktar pajjiż li kiber fid-dinja kien ikun l-aktar pajjiż fejn żdiedu n-nies.

U taf liema hu dan il-pajjiż, Sur President?

Jien kelli ċans niċċekkja ftit u sibt li s-sena li għaddiet l-aktar pajjiż fid-dinja li fih żdiedu n-nies kien is-South Sudan.

Mela suppost li hemm boom fl-ekonomija ta' dan il-pajjiż!

Imma tafu x'ġara?

L-ekonomija tagħhom ċkinitilhom b'6%!

Milli jidher dawn in-nies għadhom ma semgħux bl-Onor.

(Onor. Membri: Hear, hear) Forsi jgħidulna: Se tqabbluna mas-South Sudan?!

Qabbluna mal-Ewropa!

Tafu liema hu l-aktar pajjiż li fih kibret il-popolazzjoni fl-Ewropa?

Le, mhijiex Malta imma huwa l-Lussemburgu!

Fil-fatt bejn l-2013 u l-2017 il-popolazzjoni tal-Lussemburgu żdiedet bi 13% u l-ekonomija tagħhom kibret bi 17%.

Issa hawnhekk forsi l-Onor.

Delia jista' jibda jaħseb li għandu raġun għax il-popolazzjoni kibret bi 13% u l-ekonomija kibret bi 17%.

Bl-istess argument suppost li la l-Lussemburgu kibret bi 13% fil-popolazzjoni u l-ekonomija kibret bi 17%, ġaladarba fil-popolazzjoni aħna kbirna b'10%, allura suppost li l-ekonomija tagħna kibret b'14% jew bi 15%.

Imma le, Sur President, għax filwaqt li l-popolazzjoni tagħna kibret b'10%, l-ekonomija tagħna f'ħames snin kibret b'40%!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan ifisser li ġew f'pajjiżna anqas nies mil-Lussemburgu u kbirna ferm aktar!

Ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni ħa żbalji fattwali kbar.

Pereżempju, fost affarijiet oħra qalilna li matul is-sena li għaddiet ġew 15,000 barrani aktar jaħdmu f'pajjiżna, li 11,000 minnhom ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

Dan mhu veru xejn, u hawnhekk se nkun preċiż.

Matul is-sena li għaddiet ġew 8,826 barrani u mhux 11,000 - ma naħsibx li n-nies huma karawett, jiġifieri nippretendi li nkunu more or less preċiżi - li minnhom 3,904 kienu minn barra l-Unjoni Ewropea.

U ma kellix bżonn nagħmel xi riċerka straordinarja biex nasal għal dan in-numru sempliċi!

Issa żgur li l-Kap tal-Oppożizzjoni se jgħidli: Żgur li mort għand in-National Statistics Office (NSO) u għand l-Identity Malta.

Le, m'għamiltx hekk, imma sibt ktieb, li nittama li hu jafdah, fejn fih hemm miktuba eżatt dawn il-figuri, jiġifieri l-figuri li għadni kif ikkwotajt ħadthom minn dan il-ktieb.

Sur President, dan il-ktieb jismu An economy by the People for the People, u ħarġu l-Kap tal-Oppożizzjoni stess qabel il-Baġit!

(Onor. Membri: Hear, hear) F'paġni 12 u 13 għandu l-figuri li hu ġab ħżiena u li jien qed nikkwotahom b'mod tajjeb!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk hawnhekk tibda tissuspetta serjament li l-Oppożizzjoni ma qratx id-dokumenti tagħha stess u li forsi aħna l-uniċi nies li naqrawhom!

Hemm kejl li jieħu inkonsiderazzjoni - u hawnhekk qed nitkellem b'mod serju - parti mill-argument tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Isejħulha "labour productivity", fejn il-ġid nazzjonali jiġi mqabbel ma' kemm ikunu qed jaħdmu nies.

Fl-2012, meta ma kellniex daqshekk Maltin u barranin jaħdmu f'pajjiżna, il-labour productivity tagħna kienet tammonta għal 90% tal-medja Ewropea.

Issa li kieku l-argument tal-Onor.

Delia kien veru, ladarba llum għandna aktar nies jaħdmu, inkluż barranin, u ladarba l-ġid ġej mill-fatt li dawn qegħdin jaħdmu, suppost li l-produttività tagħna naqset.

Din hija matematika sempliċi ħafna u għalhekk dak li qed ngħid suppost li wieħed jista' jifhmu b'mod ċar.

Imma minflok, il-produttività tagħna żdiedet għal 96% tal-medja Ewropea, Sur President, jiġifieri huwa ċar li l-argument illi l-ġid u t-tkabbir ekonomiku ġej mill-fatt li ġejjin aktar barranin f'pajjiżna huwa ekonomikament żbaljat, u mhux biss huwa bla fundament imma huwa żbaljat mill-bidu sal-aħħar.

Għalhekk jekk nażżarda nagħti parir lill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Dan ikun li jaqbad lil min tah il-parir biex jaqbad din il-linja tal-ekonomija u jurih il-bieb ta' barra, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għax onestament dan huwa argument li ekonomikament lanqas biss jibda!

Imma, agħar minn hekk … Għax ejjew ngħidu li l-ekonomija mhijiex il-branka tiegħu.

Madankollu l-politika suppost li hija l-branka tiegħu, u jekk dan huwa argument ekonomikament żbaljat, huwa argument politikament perikoluż illi lbieraħ smajna lingwaġġ li kien qiegħed jagħmel skirting b'mod ċar tant li kien qiegħed kważi jagħmel clickbait għall-argumenti razzisti tal-lemin estrem!

(Onor. Membri: Hear, hear) Inti qed tipprova xxewwex lin-nies billi taqbad l-istinti normali u naturali tan-nies …

Pereżempju, min bħalissa qed idejquh in-nies idoqqu jew jagħmlu xi ħaġa oħra wara biebu fil-11.00 p.m. u dawn jinzertaw li jkunu barranin, mhux bilfors li dawn jeħduha kontra l-barranin?!

Għalkemm anke hemmhekk, jien ngħid li m'għandekx teħodha kontra l-barranin imma għandek teħodha kontra min jikser il-liġi, u hemmhekk jidħol xogħolna fejn irridu naraw li l-liġi tiġi mħarsa.

Imma lbieraħ l-argument politiku tal-Oppożizzjoni kien wieħed li jagħmel skirting b'mod mhux daqstant fin lejn argument estremista.

Mela sewwa, għandna lil Angela Merkel tipprova żżomm lill-partit tagħha milli jiżloq lejn il-lemin estrem, u hawnhekk għandna lill-Onor.

Adrian Delia jimbottah 'l hemmhekk billi jabbanduna l-bażi demokratika Kristjana u jiżżerżaq lejn il-lemin estrem b'retorika perikoluża li dan il-pajjiż qatt ma sema' minn mexxej ta' partit politiku mainstream!

Sur President, ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna wkoll li aħna konna nbeżżgħu mill-barranin qabel dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Id-differenza hi li l-partit li jien kburi li mmexxi llum qagħad għar-rieda tal-poplu u aċċettaha, mhux bħal min ilu jitlef elezzjoni ġenerali wara l-oħra u għadu ma jistax jidra li jinsab fl-Oppożizzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) Filwaqt li aħna aċċettajna r-rieda tal-poplu u kkonformajna mal-ideali Ewropej, ħaddieħor jidher li bħalissa huwa mlebleb biex jitlaq dawk l-ideali Ewropej għax il-flavour of the day huwa li titkellem b'dan il-mod kontra l-barranin.

Minbarra li dan il-lingwaġġ li qed juża l-Kap tal-Oppożizzjoni huwa anti-Ewropew, din hija wkoll retorika anti-business u hija retorika li tittradixxi parti fundamentali oħra li xi darba l-Partit Nazzjonalista, li kien il-partit tan-negozju, used to stand for!

Imma possibbli li llum ir-rettorika tal-Partit Nazzjonalista hija anti-business?!

Issa hawn irrid inkun ċar u ngħid li meta tkun anti-business tkun qed tmur kontra l-ħaddiem.

Għalina m'hemm l-ebda tip ta' differenza bejn li tkun fin-negozju u fil-business u bejn li tkun ħaddiem għax in-negozji joħolqu x-xogħol u l-ħaddiem imur 'il quddiem meta n-negozju jmur 'il quddiem, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Huwa għalhekk li aħna komdi li nkunu partit pro-business u Gvern pro-business; għax inkunu pro l-ħaddiem!

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela l-fatt li aħna pro-business u li niftħu l-bibien tal-opportunità għan-negozji, b'daqshekk waqafna milli diġà tajna lin-nies jumejn mil-leave li serqilhom ħaddieħor?!

(Onor. Membri: Hear, hear) Anzi, dan jagħtina aktar saħħa man-negozji għax meta jien immur flimkien ma' sħabi biex ninnegozja magħhom ngħidilhom: Araw kemm sejrin tajjeb, imma issa wasal iż-żmien li dak li ttieħed mill-ħaddiema jibda jingħatalhom lura!

Imma possibbli li l-Kap tal-Oppożizzjoni ma jiltaqax ma' nies tan-negozju li jgħidulu li ma jistgħux isibu ħaddiema biżżejjed, Sur President?!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni jgħidilna li hemm bżonn li niftħu setturi ġodda u li hemm bżonn inkabbru l-ekonomija, imma mbagħad ma jridx nies u jrid li l-affarijiet jimxu waħedhom!

Pereżempju, l-Oppożizzjoni tgħidilna - u dan ġustament għax hemm kritika li aħna niffaċċjaw internament f'dan ir-rigward - li fis-sistema tat-trasport b'xejn għat-tfal tal-iskejjel għad fadal madwar 700 tifel u tifla li mhumiex moqdija.

Meta tiċċekkja għaliex għad hemm dawn il-problemi u tara kif inhuma l-affarijiet issib li hemm żewġ problemi; waħda akbar mill-oħra, għax waħda hija l-ammont ta' vannijiet - u dik tista' tiġi solvuta – filwaqt li t-tieni waħda tafu x'inhi?

Li m'hemmx biżżejjed xufiera!

Allura l-Kap tal-Oppożizzjoni minn naħa qed jgħidilna - dan ġustament, u jien naqbel miegħu - li għandna bżonn inwasslu lit-tfal tal-iskejjel b'xejn, imma min-naħa l-oħra qed jgħidilna: Ara ma ġġibulix xi xufier barrani biex iwassal lit-tfal tagħna l-iskola!

Trid tagħżel, Kap tal-Oppożizzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) Trid tagħżel!

Dan huwa argument sensittiv li rridu niffaċċjawh b'mod sensibbli u mhux billi nbeżżgħu bil-Pakistani!

Waħda mill-aktar reazzjonijiet li ħadt pjaċir nara kienet ta' persuna li kitbet fuq is-social media fejn qalet li missierha ġie salvat minn tabib li kien ġej mill-kontinent Sud-Asjatiku meta hawn Malta kien hawn tobba minn dak il-kontinent.

Aħna ma jimpurtaniex jekk tabib għandux it-tali ċittadinanza jew ċittadinanza oħra, għax tabib tajjeb jibqa' tajjeb dejjem u f'kull ħin!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li jrid "immigrazzjoni intelliġenti".

Din xi tfisser?

Forsi li jrid barranin sinjuri biss?!

Tajjeb!

Imma allura għaliex ħriġt kontra l-programm ta' ċittadinanza li daħħalna aħna?!

Ħeqq, mela ma jafx li diġà għandna skema ta' taxxa biex tattira proprju lil dawn in-nies?!

Tfisser li jrid professuri biss?

Ma jafx li għaddejna liġi minn dan il-Parlament biex nattiraw studjużi u professjonisti minn dak il-qasam?!

Jgħidilna lil min ma jridx!

Ma jridx jiġu barranin biex jgħinuna fl-isptarijiet tagħna għax, pereżempju, il-Gvern ta' qabel għamel numerus clausus fuq kemm jistgħu jidħlu nurses Maltin għall-kors tal-Università?!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma jridx li hawn Malta jkollna lil min jagħmel xogħlijiet li għalkemm huma umli, huma ta' dinjità għax huma bżonjużi?!

Forsi wliedna ma jaspirawx li jagħmlu dawk ix-xogħlijiet huma għax aħna nimbuttawhom fl-iskola u ngħidulhom li rriduhom jimxu aktar 'il quddiem flok jieqfu mill-iskola biex jagħmlu ċerti xogħlijiet.

Ma jridx li jiġu barranin jaħdmu hawn Malta biex jiġbru ż-żibel tagħna?!

Dan huwa xogħol dinjituż, imma ftit Maltin iridu jagħmluh, u l-istess nistgħu ngħidu għat-tindif tat-toroq ta' pajjiżna.

Ma jridx li jiġu barranin jgħinuna nieħdu ħsieb l-anzjani tagħna?!

Ma jridx li jiġu barranin biex jaħdmu fil-qilla tax-xemx tagħna, fit-toroq il-ġodda li qegħdin nagħmlu?!

Ma jridx li jiġu barranin iservu lill-familji tagħna u lit-turisti f'postijiet ta' divertiment?!

Imbagħad min se jagħmlu dan ix-xogħol ġaladarba wliedna m'għadhomx jaspiraw li jagħmluh minħabba li jridu xogħol differenti u aħjar?!

Jekk il-Kap tal-Oppożizzjoni ma jridx dan kollu, għalija din mhijiex immigrazzjoni intelliġenti imma hija idea stupida ħafna, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għaliex għalija huwa kumpliment kbir li pajjiżna tant qed joħloq ġid li minn pajjiż fejn il-Maltin kienu jaħdmu għall-barranin, illum il-barranin qed jaħdmu għall-Maltin!

Sa ftit tas-snin ilu aħna konna pajjiż tad-deficits u tad-dejn.

Fl-2012 kellna defiċit fil-kummerċ barrani tant li konna importajna aktar minn €35 miljun aktar milli esportajna.

Din is-sena, minkejja li l-konsum żdied u minkejja l-liberalizzazzjoni - li żdiedet b'mod fenomenali - esportajna €385 miljun aktar milli importajna!

Jiġifieri żdiedu n-nies, żdied il-konsum, illum kuħadd sar jixtri aktar, u pajjiżna xorta biegħ u pproduċa aktar milli kien qed jixtri, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Minn pajjiż b'wieħed mill-akbar deficits kummerċjali fl-Ewropa, pajjiżna sar għandu l-akbar surplus fl-Ewropa!

Naturalment dan ifisser aktar xogħol u aktar ġid.

Tant hu hekk li l-Unjoni Ewropea tefgħetna fl-istess keffa tal-Ġermanja u tal-Olanda!

Għalhekk imbagħad jien ngħid: X'ma jgħirux għalina, Sur President!

X'ma jgħirux għalina!

Imbagħad xi ngħidu għall-finanzi pubbliċi?!

Qabel kien ikollna defiċit wara ieħor, kollha akbar milli kien ikun imbassar, għax l-ewwel kienu jiġu fil-kamra fejn konna niltaqgħu u kienu jgħidulna li d-defiċit se jkun "tant" u mbagħad sena wara kienu jiġu u jgħidulna li ħadu żball għax id-defiċit se jkun akbar!

Jerħu ftit qabel l-elezzjoni ġenerali u mbagħad jerġgħu jissikkaw wara l-elezzjoni ġenerali!

Fil-fatt, Sur President, fl-2012 ħallewlna rigal ħelu tal-akbar defiċit fl-istorja ta' pajjiżna! €250 miljun defiċit ħallewlna!

Dan wara li għollew il-kontijiet bil-qalb u wara li - se nsemmiha jien għax forsi l-Kap tal-Oppożizzjoni nesa jsemmieha lbieraħ! - ħadu €500 żieda fil-ġimgħa kull wieħed, Sur President!

Dak iż-żmien kien żgur każ fejn il-familji kienu jieħdu l-loqom u huma jieħdu l-laħma, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa, wara li naqqasna l-kontijiet, wara li naqqasna t-taxxi, wara li żidna l-pensjonijiet, wara li tajna ċ-childcare b'xejn, wara li tajna t-tablets lit-tfal u wara li tajna elf ħaġa oħra, irreġistrajna surplus ta' €437 miljun!

(Onor. Membri: Hear, hear) U dan kollu ġara fis-sena tal-elezzjoni ġenerali, meta s-soltu kien ikun hemm min jonfoq bl-addoċċ biex mingħalih jixtri lin-nies!

Iżda lill-Maltin ma tixtrihomx, u min jaħseb mod ieħor għandu idea meskina u kolonjali tal-poplu tagħna!

Sur President, illum għandna l-ogħla surplus fl-istorja tal-pajjiż u l-ogħla surplus fl-Ewropa, riżultat li jiddejjaq minnu biss min ma jħobbx lil pajjiżna.

Barra minn hekk qegħdin inżommu mat-target informali tagħna li minn dan is-surplus, jekk inneħħu l-flus tal-programm ta' ċittadinanza b'investiment, li nieħdu biss 30% minnhom u s-70% l-oħra qegħdin inġemmgħuhom f'fond nazzjonali tal-iżvilupp, insibu li fis-sentejn jew tliet snin li ilu mwaqqaf dan il-fond diġà sar wieħed mill-akbar 50 fondi ta' investiment sovran fid-dinja, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Anke jekk inneħħu dan kollu, xorta jibqa' surplus!

Ta' min jgħid li f'dan il-fond diġà ġemmajna €430 miljun, li minnu se jgawdu wliedna, ulied uliedna, ulied ulied uliedna u l-kumplament tal-ġenerazzjonijiet tal-Maltin!

(Onor. Membri: Hear, hear) X'ma jgħirux għalina, Sur President?!

X'ma jattakkawlniex il-programm ta' ċittadinanza b'investiment minn ġewwa u minn barra!

Meta jkun hemm xi nies li jiġu minn pajjiżi partikolari u jibdew ikellmuna fuq il-moralità tal-programm ta' ċittadinanza b'investiment, jien nistaqsihom: Intom kemm tbigħu armamenti lill-pajjiżi li qegħdin jiżviluppaw?

(Onor. Membri: Hear, hear) U nkompli ngħidilhom: Għax Malta la qatt biegħet u lanqas qatt se tbigħ imqar armament wieħed!

Ngħidilhom ukoll li huwa biss meta jneħħu dik l-industrija li jistgħu jagħtuna l-lectures dwar il-moralità!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan kollu, Sur President, qed nagħmluh filwaqt li qegħdin nikbru u qegħdin innaqqsu d-dipendenza fuq l-ispiża pubblika tal-gvern minn 44.6% fl-2012 għal 37.8%.

Dan ifisser li minkejja li llum qegħdin ninvestu aktar u nonfqu aktar, l-ekonomija tagħna qiegħda tiddependi anqas fuq il-gvern u aktar fuq l-investiment privat.

Qegħdin inżidu wkoll in-nefqa kapitali tagħna, Sur President.

Fil-fatt fejn fl-2012 il-gvern kien jonfoq biss €1 minn kull €15 f'investiment kapitali, illum aħna qed nonfqu €1 minn kull €10 f'investiment kapitali!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ħaddieħor kien jara l-bailout u l-bozoz ħomor, imma aħna qegħdin naraw is-suċċess li n-nies qegħdin jgħixu ta' kuljum, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Irrid ngħid li writna wkoll affarijiet mill-Gvern ta' qabel, u din qed ngħidha bis-serjetà.

Hemm setturi li writniehom b'funzjoni tajba, imma writna affarijiet oħrajn ukoll!

L-ewwel nett, pereżempju, writna balla dejn, anzi rrid ngħid li writna balla ballun dejn!

Biżżejjed ngħid, Sur President, li fi 15-il sena l-Gvern preċedenti kien żied il-piż tad-dejn minn 51% għal 71% tal-ekonomija.

Immaġinaw li aktar minn kull €10 li konna nipproduċu bħala pajjiż, kienu jmorru biex jagħmlu tajjeb għad-dejn li kellna.

Immaġinaw familja li minn kull €100 li ddaħħal, €70 imorru biex jagħmlu tajjeb għad-dejn!

Imma f'ħames snin biss, mingħajr ma żidna piżijiet u meta naqqasna t-taxxi, jien kburi li niġi hawnhekk u ngħid lill-poplu tagħna li reġġajna lura l-piż kollu tad-dejn tat-tliet gvernijiet ta' qabilna, Sur President!

Allura kellhom nofs raġun meta kienu jgħidulna li d-dejn se jħallsuh uliedna u wlied uliedna!

Ara fil-każ tagħna, id-dejn ħallasnieh aħna u ma ħallejniex lil ħaddieħor jiret dak id-dejn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Tant hu hekk li jinsab nieżel, u s-sena d-dieħla d-dejn se jkun qed jinżel għal 43% tal-ekonomija tagħna, ammont sostenibbli għall-aħħar!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa jien naf li se jkun hemm min jgħidilna - għax dan l-argument jinġab sena wara l-oħra - li d-dejn qed jiċkien bħala persentaġġ tal-ekonomija, jiġifieri mhux veru li aħna qegħdin innaqqsu d-dejn, imma l-ekonomija qiegħda tikber u allura d-dejn qiegħed jidher anqas!

Hawnhekk nixtieq nagħmel żewġ punti.

L-ewwel nett bħallikieku d-dejn tikkalkolah b'dan il-mod!

Dan bħal meta tkun fi klassi u tistaqsi lill-istudenti: Min hu mdejjen l-aktar; min għandu €100 dejn jew min għandu €1,000 dejn?

Issa x'aktarx li f'dan il-każ iqum xi ħadd jiġri u jgħidlek: Dak li għandu €1,000 dejn huwa mdejjen l-aktar!

Imma jien persważ - żgur u mhux forsi - li studenta bilgħaqal tgħidlek illi dan jiddependi minn kemm jaqilgħu dawn iż-żewġ individwi għax jekk dak li għandu €100 dejn jaqla' €200, dak huwa midjun bin-nofs, filwaqt li jekk dak li għandu €1,000 dejn jaqla' €10,000, dak huwa midjun biss b'10%, Sur President!

Madankollu l-Oppożizzjoni għadha ma fehmet assolutament xejn minn dan l-argument ekonomiku bażiku tal-Form 3 u dan minkejja li huma esperti tad-dejn u taċ-ċedoli għax meta tismagħhom, ċedoli telgħin u ċedoli neżlin!

(Onor. Membri: Hear, hear) Però issa, Sur President, anke dan l-argument bażwi spiċċa għal kollox għax, grazzi għas-surplus, għall-ewwel darba fl-istorja mhux talli qed innaqqsu l-piż tad-dejn imma talli qegħdin inħallsu d-dejn lura!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-fatt sal-aħħar tas-sena li għaddiet konna ħallasna lura €210 miljuni f'dejn li ħallielna ħaddieħor, u minkejja dan kollu xorta għamilna surplus, xorta ġemmajna l-flus, xorta żidna l-pensjonijiet u xorta tajna l-benefiċċji lill-poplu tagħna!

Sur President, dan kollu qed iwassal biex illum il-familji u n-negozji qed iħossu d-differenza, u dan mhux qed ngħiduh aħna biss għax anke studji Ewropej qed jindikaw hekk.

Skont studji Ewropej u skont il-Eurobarometer, fl-2012 il-Maltin u l-Għawdxin kienu qed iħossuhom sejrin għall-agħar, saħansitra agħar minn sħabna l-Ewropej.

Madankollu llum il-Maltin huma fost l-aktar ottimisti fl-Ewropa u jemmnu li l-pajjiż jinsab miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Imbagħad kienu jidħku bina meta ngħidulhom biex nibdlu d-direzzjoni!

Iżda l-akbar raġuni għall-fiduċja, għat-tkabbir u għall-mod ta' kif ninsabu ottimisti bħala poplu huwa l-ħolqien tax-xogħol, għax dan iġib il-fiduċja.

Biżżejjed ngħid li f'perjodu ta' ħames snin kellna żieda ta' 46,000 post tax-xogħol ġdid.

Bdejna b'sitwazzjoni fejn ir-rata ta' nies jaħdmu kienet anqas mill-medja Ewropea.

Infatti r-rata ta' nies jaħdmu f'pajjiżna fl-2012 kienet ta' 61% filwaqt li r-rata Ewropea kienet ta' 65%.

Illum, wara kważi sitt snin, 71% tal-Maltin qegħdin jaħdmu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Fatt li hu isbaħ minn hekk huwa li qbiżna r-rata Ewropea ta' 69%.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dak li ħaddieħor bassar li se jilħaq 20 sena oħra aħna lħaqnieh f'ħames snin!

Fl-2012 kien hemm biss 45% tan-nisa li kienu jaħdmu.

Aħna permezz ta' wieħed mill-akbar programmi ta' emanċipazzjoni li jħajru lin-nisa jidħlu fis-suq tax-xogħol, illum għandna 94,000 mara fis-suq tax-xogħol, jiġifieri 60% tan-nisa tagħna!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-punt prinċipali jibqa' li mingħajr indipendenza ekonomika m'għandekx emanċipazzjoni sħiħa, u fost l-oħrajn dan għamilnieh permezz tal-programm taċ-childcare b'xejn, li huwa l-għira tad-dinja, u tal-in-work benefit, li naqqas id-dipendenzi u żied l-inċentivi.

Sur President, fl-2012 kif konna deħlin fil-Gvern, aħna writna 7,300 persuna qiegħda, iżda llum niżżilna dak l-ammont għal 1,800 persuna (Onor. Membri: Hear, hear) U s-saħħa ta' dak in-numru, li minn 7,300 niżżilnieh għal 1,800, huwa li aħna għamilna dan minkejja li llum qegħdin jaħdmu aktar nisa milli kienu jaħdmu dakinhar, minkejja li llum qegħdin jaħdmu aktar nies milli kienu jaħdmu dakinhar u minkejja li llum qegħdin jaħdmu aktar barranin milli kienu jaħdmu dakinhar!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk dan mhuwiex biss Gvern li jaħdem imma huwa l-Gvern tax-xogħol, id-dar naturali tal-Maltin u tal-Għawdxin kollha!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk, kif għedt diġà, issa bdejna nagħtu lill-ħaddiema u ngħinuhom jieħdu lura dak li kien ħadilhom ħaddieħor, u din mhijiex biss kwestjoni ta' flus imma hija wkoll kwestjoni ta' ħin.

Illum il-ġurnata l-aktar punt kruċjali fil-kwalità tal-ħajja huwa l-ħin, u aħna tajna ġurnata oħra ta' leave lill-ħaddiema, miżura li kien ħadilhom il-Gvern ta' qabel bla konsultazzjoni ta' xejn.

Imbagħad tibda s-soltu kantaliena; dik li l-qgħad niżel għax il-Gvern daħħal in-nies mal-gvern.

Għax l-ispiżjar milli jkollu jagħtik, Sur President!

Il-proporzjon ta' dawk jaħdmu fis-settur pubbliku naqas minn 27% fl-2012 għal 23%, iżda hemm bżonn jiġu mpjegati nies fis-servizz pubbliku għax biex tagħti servizz bilfors li trid timpjega lin-nies!

Jien nistieden lill-Kap tal-Oppożizzjoni biex jgħidilna ftit liema mill-250 tabib li mpjegajna mill-2017 jarahom żejda.

(Onor. Membri: Hear, hear) Liema mill-460 nurse u paramediku li mpjegajna huma żejda?

Liema mis-600 għalliem u LSA huma żejda u liema mill-275 pulizija huma żejda?

Nistiednu jgħidilna kemm kieku hu kien ikeċċi tobba, kemm kien ikeċċi għalliema u kemm kien ikeċċi pulizija!

(Onor. Membri: Hear, hear) U jekk jgħidilna li kieku hu ma kienx ikeċċi lil dawn il-ħaddiema imma ma kienx jimpjega aktar, allura ngħidlu biex imur ikellem lill-istudenti tal-Università, tal-Junior College, tal-MCAST u tal-Higher Secondary u jgħidilhom: Jien m'iniex se nimpjegakom bħala teachers, bħala tobba u bħala paramediċi!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni kkritikana wkoll għax żidna n-nefqa fuq il-pagi tal-ħaddiema tal-gvern, imma mbagħad fin-nifs ta' wara qalilna li qed nagħmlu cheap labour.

Iddeċiedi, Sur Kap tal-Oppożizzjoni, jew se tikkritikana biċ-cheap labour jew inkella se tikkritikana li żidna l-pagi għall-ħaddiema tal-gvern!

(Onor. Membri: Hear, hear) U għaliex żidna l-pagi?

Żidna l-pagi lill-pulizija!

Fil-fatt dan kien l-ewwel ftehim settorjali fl-istorja għall-pulizija, ftehim simili għas-suldati u għas-Civil Protection Department (CPD)!

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura li kieku hu x'jagħmel?!

Jekk xi darba jkun prim ministru hu se jgħidilhom: "Taħt Joseph Muscat ħadtu biżżejjed; issa m'iniex se nagħtikom aktar"?!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-kritika li għamel ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni dwar in-nefqa mhijiex konsistenti għax filli jgħidilna li qegħdin nonfqu żżejjed u filli jgħidilna li m'aħniex qegħdin nonfqu biżżejjed, Sur President!

Il-punt kardinali hu li aħna nistgħu nonfqu, u dan għaliex għandna ekonomija soda li qed tikber.

Nonfqu biex inlestu l-infrastruttura għall-futur, biex intejbu s-servizzi, biex inwettqu ġustizzja soċjali u biex is-surplus jasal kemm għand il-familji kif ukoll għand in-negozji.

Qegħdin nonfqu aktar filwaqt li qegħdin inżidu d-dħul, filwaqt li qed innaqqsu t-taxxi u d-dejn u filwaqt li qed nirreġistraw surplus.

Fl-2012 bħala pajjiż konna ninvestu €307 miljuni fi proġetti kapitali, u għas-sena d-dieħla qed nirdoppjaw in-nefqa fuq l-investiment għal €673 miljun.

B'hekk nistgħu nagħmlu t-toroq kollha tal-pajjiż, is-sistemi tal-ilma, l-isptarijiet, l-iskejjel, id-djar tal-anzjani, il-faċilitajiet sportivi, eċċetra, eċċetra!

In-nefqa rikorrenti fuq is-saħħa u fuq il-kura tal-anzjani, li meta tlajna fil-gvern sibna li kienet tammonta għal €381 miljun, aħna rdoppjajnieha għal €781 miljun, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk, permezz ta' tmexxija tajba, illum m'għadx hemm mediċini out of stock, naqqasna l-waiting list, żidna l-kuri li jingħataw in-nies, xtrajna apparat ġdid u ħloqna aktar servizzi għall-anzjani.

Ta' min jgħid ukoll li aħna żidna n-nefqa fl-edukazzjoni minn €362 miljun għal kważi €600 miljun, żieda ta' 60%!

B'hekk tejjibna l-kondizzjonijiet tal-għalliema, daħħalna teknoloġiji fl-iskejjel, daħħalna servizzi għal dawk il-familji li huma l-aktar fil-bżonn u neħħejna t-tariffi mill-eżamijiet tal-MATSEC.

U għal min jgħid li ma nbnietx skola kull sena, li rrid infakkar li qabel dawn kienu jinbnew kollha fl-outside development zone (ODZ) nistedinhom biex jgħoddu flimkien l-iskejjel ta' Ħal Kirkop, Skolasport, l-iskola ta' Ħaż-Żebbuġ, l-iskola ta' Ħad-Dingli, l-espansjoni tal-MCAST u, aktar importanti minn hekk, ix-xogħol ta' rranġar fl-iskejjel l-oħrajn kollha li matul iż-żmien kienu tħallew mitluqin!

Dan minbarra ż-żieda ta' €300 fit-tax rebate ta' dawk il-ġenituri li jibagħtu lit-tfal fl-iskejjel indipendenti, il-flus li ffrankaw mit-trasport over and above u t-tnaqqis tal-VAT minn fuq l-e-books fl-2012.

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li l-allokazzjoni għal Għawdex kienet b'kollox ta' €34 miljun, issa żidna l-allokazzjoni għal Għawdex għal €56 miljun, żieda ta' 65%, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ilbieraħ qalulna li m'aħniex qegħdin nallokaw fondi biżżejjed għall-ambjent, u dan meta huma kienu jallokaw €49 miljun filwaqt li s-sena d-dieħla aħna se nonfqu €100 miljun fuq l-ambjent, Sur President!

Anke l-ispiża fuq il-benefiċċji soċjali żidnieha minn €783 miljun għal €1 biljun, li jiġu €1,000 miljun, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-Baġit għas-sena d-dieħla aħna żidna l-ispiża fuq il-benefiċċji soċjali bi 32%, u dan filwaqt li n-nies li jiddependu mill-benefiċċji soċjali naqsu bin-nofs.

Dan xi jfisser, Sur President?

Li naqqasna n-numru ta' nies li jiddependu mir-relief bin-nofs, u minflok ma nfaqna dawn il-flus f'xi ħaġa oħra, żammejniehom, żidna aktar flus magħhom u llum lil min verament għandu bżonn qegħdin ngħinuh aktar.

Issa jekk lill-Kap tal-Oppożizzjoni ma jogħġbuhx dawn in-nefqiet - għax qalilna li qegħdin nonfqu ħafna! - allura għandu jgħidilna kemm se jnaqqas min-nefqa fuq l-edukazzjoni, min-nefqa fuq is-saħħa, min-nefqa kapitali, min-nefqa fuq l-ambjent, min-nefqa fuq Għawdex u min-nefqa fuq il-benefiċċji soċjali!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jgħiduli li huwa tajjeb li żidna n-nefqa, Sur President!

Kieku kulħadd tajjeb biex jonfoq!

Imma mbagħad forsi jistaqsuna: X'għamiltu f'dak li hu dħul?

It-tajba hi li minkejja ż-żieda fl-investimenti, fil-proġetti u fis-servizzi, mhux talli m'għamilniex defiċit u mhux talli ma żidniex id-dejn, imma talli għamilna surplus u naqqasna d-dejn!

Naturalment aħna stajna nagħmlu dan kollu minħabba li bħala Gvern daħħalna aktar flus, u dan minkejja li naqqasna t-taxxi u kabbarna l-ekonomija.

Pereżempju, fl-2012 id-dħul mill-income tax kien ta' €866 miljun.

Dak iż-żmien kienu wiegħdu lin-nies li se jnaqqsu l-income tax - fil-fatt din kienet il-wegħda ewlenija tal-elezzjoni ġenerali tal-2008 - imma mbagħad kienu qalu li ma jifilħux jagħmluha u li għalhekk ma jistgħux jagħmluha.

Aħna, wara li dħalna fl-uffiċċju fl-2013, naqqasna l-income tax għal seba' darbiet wara xulxin u minflok ma bqajna ndaħħlu €800 miljun mill-income tax, illum qegħdin indaħħlu €1,870 miljun, Sur President!

F'ħames snin żidna d-dħul b'€1,000 miljun, u dan minkejja li naqqasna t-taxxa.

Ta' min jgħid ukoll li x-xogħol tant żdied li filwaqt li fl-2012 id-dħul mill-bolla kien ta' €610 miljuni, issa għandna 70% aktar dħul mill-bolla għax dan id-dħul sar jammonta għal aktar minn €1 biljun.

Fil-każ tagħna dan id-dħul żdied mhux għax żidna l-bolla - għax ħaddieħor biex daħħal aktar flus, kien żied il-bolla eżatt wara l-elezzjoni ġenerali - imma għax żdiedu n-nies jaħdmu!

(Onor. Membri: Hear, hear) U fost dawk li qegħdin iħallsu l-bolla, hemm dawk il-barranin li mhumiex se jagħmlu ħafna snin hawn Malta, li mhumiex se jkunu qed jibbenefikaw mill-pensjoni u li qegħdin iħallsu l-flus għall-pensjonijiet tal-Maltin u l-Għawdxin xorta waħda, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li dak iż-żmien li tlajna fil-gvern konna ndaħħlu €530 miljun mill-VAT, illum qed indaħħlu kważi €1 biljun ieħor mill-VAT, u dan mhux għaliex żidna l-VAT imma għax żdied ix-xogħol.

Anke d-dħul mid-Dwana rdoppja minn €150 miljun għal aktar minn €300 miljun, u dan kollu ġara għax żdied ix-xogħol.

Iżda l-punt mhuwiex biss dwar kemm tonfoq iżda wkoll dwar kemm in-nefqa hi effettiva, u fil-fehma tiegħi eżempju ta' nefqa effettiva hu l-in-work benefit.

Għal min ma jafx, l-in-work benefit huwa mezz ta' għajnuna għal persuni bi dħul baxx u bil-familja biex inħeġġuhom joħorġu jaħdmu.

Dan billi ngħidulhom li jekk isibu mpjieg - anke jekk forsi jkun impjieg umli - minflok ma jibqgħu jiddependu fuq is-servizzi soċjali, minbarra l-paga tal-impjieg tagħhom se nagħtuhom speċi ta' bonus over and above b'mod regolari biex dak li jkun jiddeċiedi li jaqbillu joħroġ jaħdem.

B'hekk nippromwovu l-bżulija u ngħinu lil min verament irid jgħin lilu nnifsu filwaqt li nieħdu ħsieb lil min ma jistax.

It-taxpayer jaqbillu wkoll għax l-ammont ta' persuni dipendenti fuq l-assistenza soċjali u fuq ir-relief naqas bin-nofs.

Biżżejjed ngħid li 6,500 persuna li qabel kienu jiddependu fuq it-taxpayers Maltin u Għawdxin qamu fuq saqajhom.

Dan huwa biss wieħed mill-metodi li bih qegħdin niġġieldu l-faqar.

Sur President, għodda kbira oħra hija l-edukazzjoni.

Kuntrarjament għal dak li ntqal, aħna naqqasna l-early school leavers minn kważi 22% fl-2012 għal 17.7% fl-2017.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li l-faqar żdied.

Issa dan mhux minnu u anke hawn, kull ma kellu jagħmel il-Kap tal-Oppożizzjoni huwa li jara d-dokument tiegħu stess.

Li kieku verament qara An Economy by the People for the People - jew inkella li kieku min kitibhulu qallu x'fih! - kien isib li f'paġna 21 għandu miktub ċar u tond li taħt dan il-Gvern il-faqar naqas, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Sal-2013 kien hemm żieda ta' 18,000 persuna f'riskju ta' faqar, l-aktar minħabba l-kontijiet li mbagħad aħna naqqasna b'25%!

Ta' min jgħid li kieku fil-qasam tal-enerġija m'għamilniex il-qalba għall-gass, bħalissa konna nkunu qegħdin fl-istess sitwazzjoni bħall-kumplament tal-Ewropa, fejn irridu nerġgħu nżidu l-kontijiet kif għolew fl-Ewropa, jiġifieri b'aktar minn 5%, Sur President.

Minflok, aħna rnexxielna nnaqqsu n-numru ta' persuni li qegħdin f'riskju ta' faqar b'16,000 u issa lħaqna l-anqas rata ta' persuni f'riskju ta' faqar, jiġifieri 19%, minn mindu bdiet tinżamm l-istatistika.

Madankollu xorta għad fadal xi jsir.

Jien m'iniex se niġi hawnhekk, quddiem il-poplu, u ngħid li l-faqar huwa perċezzjoni u ma jeżistix.

F'pajjiżna għandna nies foqra, u l-impenn ta' dan il-Gvern huwa li jibqa' jiġġieled il-faqar sakemm ineħħih mill-pajjiż għal kollox!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dak li ħaddieħor ħalla jikber, aħna rridu nneħħuh!

Imma l-fatti rridu ngħiduhom ukoll.

Sur President, skont l-istatistika uffiċjali, meta dħalna fil-Gvern, 10% tal-familji kienu mċaħħda, u llum dak l-ammont naqas għal 3%.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li żdied il-faqar fost it-tfal, u dan mhu veru xejn.

Fil-fatt fl-2017 kellna l-anqas ammont ta' tfal fil-faqar mill-2006 'il quddiem.

Kull ma jrid jagħmel il-Kap tal-Oppożizzjoni huwa li jħares lejn il-fatti.

Kif iddikjarajna tliet snin ilu, l-għan ewlieni tagħna huwa li l-ebda tifla u tifel li jgħixu f'familja fejn hemm mill-anqas persuna waħda li taħdem ma tkun fil-faqar.

(Onor. Membri: Hear, hear) Biex nilħqu dan l-għan, Sur President, se nkunu qegħdin inżidu ċ-children's allowance għal dawk b'paga baxxa ta' anqas minn €20,000 b'massimu ta' €96.

Madankollu l-Kap tal-Oppożizzjoni jgħidilna li dan mhuwiex biżżejjed.

Forsi huwa veru li dan mhuwiex biżżejjed, imma huwa ferm aktar miż-żero żieda li kienu taw huma fl-għaxar snin ta' qabel!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ċertament li ż-żieda fiċ-children's allowance flimkien maż-żieda fl-in-work benefit ta' bejn €50 u €100 għal kull wild lil dawk il-koppji li jaqilgħu anqas minn €24,000 jew għal singoli li jaqilgħu anqas minn €16,500 meta tneħħi l-bolla, se tkun pass deċiżiv kontra l-faqar fost it-tfal.

L-uniku faqar li ma nistgħu nagħmlu xejn dwaru huwa l-faqar tal-ideat li qed tiġi bihom l-Oppożizzjoni!

Sur President, tajjeb li nfakkru lin-nies minn fejn bdejna u fejn qegħdin.

Aħna sibna lill-familji Maltin u Għawdxin jgħixu b'paga medja ta' €16,000.

F'perjodu ta' ħames snin biss din żdiedet b'20% għal €19,000, żieda medja ta' aktar minn €14 fil-ġimgħa.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni jgħidilna li llum hawn iċ-cheap labour, u jien ngħidlu: Aħseb u ara bi €3,000 inqas, kif kellhom fi żmienkom, kemm kien hawn aktar cheap labour!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma fuq kollox, mill-2012 sal-lum naqqasna l-income tax f'kull Baġit bir-riżultat li llum ġenitur b'paga medja qed iħallas 10% anqas taxxa milli kien iħallas dakinhar.

Paga ogħla, taxxa anqas!

B'hekk, Sur President, qed nibnu l-middle class il-ġdida.

Qed nagħmlu dan ukoll billi nkunu accountable lejn in-nies, jiġifieri billi lin-nies ngħidulhom x'qegħdin nagħmlu minn baġit għal ieħor, fejn qegħdin inwettqu, fejn waqajna lura u fejn mexjin according to plan.

Fil-fatt aħna l-ewwel Gvern li ġimgħa qabel il-Baġit qed joħroġ rapport li jispjega fejn tkun waslet l-implimentazzjoni tal-Baġit.

Pereżempju, din is-sena lħaqna 78% tal-implimentazzjoni tal-Baġit.

Din hija xi ħaġa li qabel qatt ma kienet issir.

F'dak ir-rapport wieħed isib liema affarijiet għadhom ma nbdewx, liema affarijiet jinsabu mexjin u liema affarijiet tlestew.

Fil-fehma tiegħi, dan l-eżerċizzju li qed nagħmlu huwa wieħed mis-sigrieti tas-suċċess ta' dan il-Gvern.

Issa hawn ta' min jispjega li dan l-eżerċizzju ma jsirx biss darba fis-sena u daqshekk imma huwa eżerċizzju li naħdmuh xahar wara l-ieħor.

Terġa', aħna ma nagħmlux dan biss għax naħdmu bl-istess mod fl-istrateġija l-kbira tagħna.

U l-istrateġija l-kbira tagħna x'inhi?

Il-manifest elettorali tagħna, biex nassiguraw li kull persuna li qiegħda fl-eżekuttiv tkun taf x'inhuma l-key performance indicators (KPIs), it-targets tagħha, kif nimxu ma' dawk it-targets, fejn qegħdin inlaħħqu magħhom, fejn qegħdin neċċeduhom, kif ukoll fejn qegħdin naqgħu lura biex b'hekk kull meta mmorru għand il-poplu, ngħidulu: Inti eleġġejtna fuq manifest elettorali, u aħna dak li wegħedna wettaqnieh!

Imma, Sur President, se jkolli naqbel ma' xi ħaġa li qal il-ħabib tiegħi l-Kap tal-Oppożizzjoni għax kellu raġun f'waħda minn dak li qal!

Qalilna li ħafna minn dan il-Baġit kien riċiklat.

Veru, f'dan il-Baġit irriċiklajna u rrepetejna xi affarijiet.

Pereżempju, irrepetejna t-tnaqqis fl-income tax.

(Onor. Membri: Hear, hear) Irrepetejna ż-żieda fil-minimum wage, irrepetejna ż-żieda fil-pensjonijiet, irrepetejna ż-żieda fil-benefiċċji għad-diżabilità, irrepetejna ż-żieda fl-istipendji, irrepetejna l-għoti tal-stipendju lil min jirrepeti s-sena skolastika li jkun għadu kif temm, irrepetejna r-roħs fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, irrepetejna s-servizz ta' childcare b'xejn, irrepetejna l-għoti ta' ċekkijiet għall-inġustizzji, irrepetejna s-servizz ta' trasport tal-iskola b'xejn, irrepetejna l-allokazzjoni ta' fondi biex nagħmlu t-toroq, irripetejna l-inċentivi għall-first-time buyers u għas-second-time buyers, irrepetejna t-tnaqqis ta' taxxa fuq il-Masters u fuq il-Ph.D., irrepetejna l-għoti ta' tablets lill-istudenti, irrepetejna ż-żieda fil-leave u, fuq kollox, erġajna rrepetejna Baġit bla taxxi!

Tafu x'irmejna u ma rriċiklajniex, Sur President?!

Il-kontijiet għolja, it-taxxi għolja, il-bolla għolja, ir-rata għolja ta' VAT, id-defiċit u d-dejn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Staqsu lill-pensjonanti x'jaħsbu mill-fatt li żidnielhom il-pensjoni għar-raba' sena, din id-darba b'€4.50, bil-COLA inkluża!

(Onor. Membri: Hear, hear) Biżżejjed ngħid li lil dawk il-pensjonanti li qegħdin fuq pensjoni minima tajniehom id-doppju taż-żieda għall-għoli tal-ħajja mill-2013 'il quddiem.

Jgħidulna li dan mhuwiex biżżejjed!

Huwa veru li qatt mhu biżżejjed, imma almenu dak li tajna aħna huwa ferm aktar miż-żero li kienu taw huma f'25 sena!

(Onor. Membri: Hear, hear) Sur President, il-verità hi li kemm huma u kemm aħna ngħollu l-pensjonijiet; huma jgħollu l-età tal-pensjoni u aħna ngħollu ċ-ċekkijiet tal-pensjonijiet!

Ġaladarba qed nitkellmu dwar iż-żieda għall-għoli tal-ħajja, jiġifieri dwar il-COLA, l-Oppożizzjoni għandha tgħid b'mod ċar - jidhirli li lbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni diġà wieġeb dwar dan, imma nixtiequ jiċċara ftit aktar - jekk taħsibx li l-mekkaniżmu li ġie nnegozjat minn Gvern Nazzjonalista stess u li żamm il-paċi industrijali fil-pajjiż għal kważi tliet diċennji huwa tajjeb jew le.

Il-pożizzjoni tagħna hija ċara.

Jekk l-imsieħba soċjali jaqblu li nbiddlu, allura nbiddlu, imma kull darba li tkellimna mal-imsieħba soċjali, dawn jgħidulna li filwaqt li nistgħu nċaqilqu l-pakkett minn kif inhu, il-mekkaniżmu għandu jibqa' kif inhu.

Imma l-Kap tal-Oppożizzjoni jrid ifehemna x'inhi l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni f'dan ir-rigward għax din il-kritika kollha … Biżżejjed ngħid li lbieraħ kważi kwart tad-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni kien kritika dwar iż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

Jiġifieri l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jgħidilna li gvern immexxi minnu jinjora dan il-mekkaniżmu ta' djalogu soċjali u jiddeċiedi waħdu dwar iż-żieda?!

Ikun hemm sistema li ġiet maqbula minn kulħadd u inti tibqa' tinsisti li lilek ma togħġbokx!

Jien naħseb li anke hawnhekk, hawn problema fundamentali ta' kif wieħed jifhem l-ekonomija u ta' kif wieħed jifhem il-prinċipji bażiċi.

Jiftaħru li meta kien hemm fil-gvern huma, il-COLA, jiġifieri ż-żieda għall-għoli tal-ħajja, kienet ogħla, u dan meta ma tantx hemm x'wieħed jiftaħar b'dan!

Għaliex?

Għax il-COLA isimha magħha.

Din tikkalkolalek kemm żdidulek l-ispejjeż u sena wara tipprova tikkumpensak għal dik iż-żieda!

Għalhekk meta inti tgħid li fi żmienkom il-COLA kienet għolja tkun qed tgħid li fi żmienkom il-ħajja kienet għolja ħafna!

(Onor. Membri: Hear, hear) U fil-verità l-bedtime reading tiegħi tal-bieraħ, li kien dan id-dokument li ħriġtu, Sur Kap tal-Oppożizzjoni, jikkonfermalek ukoll li fi żmien Gvern Nazzjonalista l-inflazzjoni kienet ogħla milli hija llum!

(Onor. Membri: Hear, hear) F'paġna 19 qiegħda din biex niffaċilitalek it-tfittxija tiegħek!

Fil-fatt, Sur President, illum l-inflazzjoni hija n-nofs ta' dak li kienet taħt il-Gvern ta' qabel.

Issa jien nifhem li min imur jixtri se jqabbel il-prezzijiet, se jara x'roħos u se jara x'għola, imma hawnhekk aħna qegħdin inqabblu like with like, għax jekk il-Kap tal-Oppożizzjoni għoġbu jgħid xi ħaġa, jien irrid inweġibha, kif irrid nwieġeb meta jgħid li l-Gvern m'għamel xejn biex irażżan l-għoli tal-ħajja!

L-ewwel nett, Sur President, nispera li l-Kap tal-Oppożizzjoni mhuwiex qed jissuġġerixxi li nibagħtu lil tal-Kontroll fil-ħwienet għax dik tmur kontra l-fundament tal-market place u tal-liġijiet Ewropej ukoll.

Aħna li nistgħu nikkontrollaw huma l-affarijiet li għandna kontroll fuqhom.

Ħalli nagħti ftit eżempji biex nuri x'għamilna u nfakkar ftit f'xi ħaġa li ħaddieħor kien injoraha.

Aħna nnegozjajna prezz orħos għall-uniformijiet tal-iskejjel.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa għidli ftit, Sur President, x'differenza tagħmel din għal eluf ta' familji li kull Awwissu u kull Settembru jkunu jridu jagħmlu balla kbira ta' spejjeż f'kotba, f'pitazzi u f'basktijiet tal-iskola!

Għalhekk aħna nnegozjajna u rregolajna dak kollu li għandu x'jaqsam mal-prezzijiet għoljin tal-uniformijiet.

Neħħejna wkoll il-ħlasijiet tal-eżamijiet.

Illum il-ġurnata għandna familji li s-sena d-dieħla, meta t-tfal tagħhom se jmorru biex jagħmlu l-eżamijiet tas-SEC u tal-MATSEC, se jkunu qed jiffrankaw €200 jew aktar!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kien hemm xi ħadd li qalli: Hemmhekk taf x'għamiltu intom?

Veru li kien hemm skemi biex min ma jiflaħx iħallas ma jħallasx, imma kien hemm ukoll nies li ma jikkwalifikaw għall-ebda tip ta' għajnuna u li jista' jkun li jaraw dawk il-flus żejda bil-konsegwenza li ma joħorġux flus biex it-tfal jagħmlu l-eżamjiet!

Ara issa m'hemmx skuża biex it-tfal ma jagħmlux l-eżamijiet, Sur President!

M'iniex se noqgħod nerġa' nfakkar li raħħasna l-kontijiet tad-dawl u raħħasna t-tariffi tal-ippjanar, li kienu wasslu biex ħafna familji jaqtgħu qalbhom li jagħmlu xogħlijiet fid-djar tagħhom.

Qed nagħtu wkoll it-trasport b'xejn lil ħafna setturi mill-popolazzjoni tagħna.

Raħħasna l-prezzijiet ta' bosta mediċini; fil-fatt raħħasna 230 tip ta' mediċina b'massimu li jilħaq is-67%!

(Onor. Membri: Hear, hear) U hawn ta' min jgħid ukoll li dawn mhumiex xi mediċini li ma jużahom ħadd, tafux!

Pereżempju, fost il-mediċini li raħħasna hemm id-Diovan, l-Augmentin, in-Nexium, il-Klacid, il-Bepanthen u r-Rhinocort.

Raħħasna lista enormi ta' mediċini li n-nies jagħmlu użu minnhom!

Aħna ma bqajniex ċassi, imma ħdimna biex raħħasna dawn il-prezzijiet, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-fatt illum il-prezz ta' 180 mill-230 tip ta' mediċina li raħħasna huma aktar minn 90% orħos mill-prodotti alternattivi.

Fadal x'nagħmlu?

Dejjem jifdal aktar x'nagħmlu, Sur President, u qatt ma nistgħu nkunu sodisfatti, iżda issa aħna għamilna xi ħaġa li ħadd ma kien għadu għamel.

Aħna ftehemna, għax forsi l-Kap tal-Oppożizzjoni ma ndunax biha din meta beda jitkellem dwar il-COLA… Ta' min jgħid li bil-ftehim li għamilna mal-imsieħba soċjali fuq il-minimum wage, kull ħaddiem li hawn Malta li mhuwiex kopert b'collective agreement u li jieħu biss iż-żieda tal-COLA, over and above ż-żieda għall-għoli tal-ħajja dak il-ħaddiem se jerġa' jieħu €1 aktar u jiżdied €3.33, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li qabel, f'25 sena sħaħ, qatt ma saret, imma aħna kburin li qegħdin hawnhekk biex nagħmluha!

U kemm smajna lbieraħ fuq il-prezz tal-ħobż u tal-ħalib, Sur President!

Insew li kienu huma li lliberalizzaw il-prezz tad-dqiq!

Issa jien ma nafx x'jagħmel u x'ma jagħmilx il-Kap tal-Oppożizzjoni, imma minn fejn nixtri jien l-iskimmed milk, 81ċ kien u 81ċ baqa', Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) X'se jiġri għada jien ma nafx, imma forsi l-ħalib li jixtri hu huwa ta' xi baqra speċjali mentri l-ħalib li nixtri jien hu minn ta' baqra normali!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jew forsi jġibu mingħand xi annimal ieħor!

M'għandix idea!

In-nies jistgħu jmorru u jiċċekkjaw jekk il-ħalib għoliex jew le!

Jien il-prezz tal-iskimmed milk naf.

Tal-kwalitajiet l-oħra ma nafhomx, imma n-nies jistgħu jiċċekkjaw jekk il-prezz tal-ħalib għoliex jew le.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

David Agius qed jgħidli li għola!

Mela forsi jien għandi baqra speċjali!

(Interruzzjonijiet) Sur President, l-Oppożizzjoni qabdet mad-diska li l-prezz tal-ikel għola b'4%.

Issa ejjew ninsew l-effett tal-prezzijiet tar-ristoranti u tat-turiżmu, li huwa sinifikanti, u naraw jekk hux veru li l-prezz tal-ikel għola jew le.

L-ewwel nett wieħed kif irid ikejjel l-għoli tal-ħajja, Sur President?

Issa jien m'iniex qed nispjega dan biex ngħid xi ħaġa, imma l-fatti bilfors irridu nuruhom.

Biex tkejjel l-għoli tal-ħajja inti ma tridx tqabbel il-prezz tal-ikel ta' Settembru tat-tali sena ma' dak ta' Settembru tas-sena ta' wara.

Jekk student juża dan il-metodu biex ikejjel l-għoli tal-ħajja f'eżami tal-"O" Level, lanqas biss jieħu marka u jeħel!

Inti trid taqbad l-indiċi tal-prezzijiet ta' 12-il xahar, tieħu l-medja tagħhom u tqabbilha ma' tat-12-il xahar ta' qabel.

Din hija s-sistema li jużaw l-imsieħba soċjali, li juża dejjem il-pajjiż u li tuża l-kumplament tad-dinja!

Issa jekk il-Kap tal-Oppożizzjoni għandu raġun niskuża ruħi, imma l-kumplament tad-dinja hekk tikkalkola l-għoli tal-ħajja, u jien hekk tgħallimt ukoll meta kont qed nistudja dan il-qasam.

Għalhekk mhux veru li l-prezz tal-ikel għola b'4%.

Fil-fatt l-indiċi huwa ta' 2.3%!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien iċċekkjajt ukoll meta l-prezz tal-ikel għola b'4%, u sibt li dan kien taħt Gvern Nazzjonalista!

Sur President, meta tara l-mod kif il-Membri tan-naħa l-oħra jargumentaw tinduna li hemm mismatch.

Mela qed jiftaħru li fi żmien il-Gvern ta' qabel iż-żieda tal-Baġit għall-għoli tal-ħajja kienet qed tkun akbar u mbagħad fl-istess ħin qed isostnu li llum il-ħajja għoliet aktar!

Dan ma jistax ikun għax iż-żewġ affarijiet ma jsegwux, u dawn l-affarijiet mhux aħna qegħdin għassa fuqhom imma kull union u kull employer li hawn fil-pajjiż b'data indipendenti u b'bord indipendenti li fih hemm nies li għandhom il-fiduċja ta' kulħadd!

Imbagħad jipprovaw jimplikaw li ż-żieda fil-prezz tal-ikel ġejja minħabba l-Gvern!

Kieku dan huwa veru, il-prezz tal-ikel f'pajjiżna huwa ogħla mil-livell Ewropew għax aħna kważi nimportaw il-prodotti kollha tagħna, imma r-realtà hi li ż-żieda fl-inflazzjoni ta' Malta għal dak li huwa prezz tal-ikel hija ta' 2.3% u ż-żieda Ewropea hija l-istess, jiġifieri ta' 2.3%, Sur President!

Ġaladarba semmejna l-COLA u l-minimum wage, Sur President, irrid infakkar fil-ftehim storiku li għamilna mal-imsieħba soċjali kollha tagħna biex żidna l-minimum wage għall-ewwel darba f'ġenerazzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) L-ewwel nett il-Gvern ta sehmu billi żamm il-minimum wage tax-free, xi ħaġa li ma kenitx taħt il-Gvern ta' qabel.

Bir-regoli ta' taħt il-Gvern ta' qabel min kien bil-minimum wage kien jispiċċa jħallas €115 f'taxxa mentri taħt dan il-Gvern min qiegħed bil-minimum wage qed jirċievi ċekk lura ta' €64 u ma jħallasx ċenteżmu taxxa!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan minbarra l-punt storiku li ġibna ftehim għalih - u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-imsieħba soċjali kollha - li meta persuna tkun impjegata ma' kumpanija, din ma tistax tagħmel aktar minn sena waħda fuq il-minimum wage.

U issa għandna sitwazzjoni fejn fit-tieni sena din il-persuna tieħu €3 oħra żieda 'l fuq mill-COLA u fit-tielet sena mbagħad terġa' tieħu €3 oħra żieda 'l fuq mill-COLA, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan ifisser li xi ħadd li llum qiegħed bil-minimum wage mal-istess employer, sas-sena d-dieħla għandu dritt li ż-żieda tiegħu tkun ta' €12.08 kull ġimgħa, Sur President!

Issa jien l-ewwel wieħed li nammetti li hemm bżonn ta' aktar informazzjoni għax jien ċert li hemm nies li qegħdin bil-minimum wage u li ma jafux b'dawn id-drittijiet tagħhom minħabba numru żgħir ħafna ta' employers irresponsabbli li ma jonorawx dawn id-drittijiet, u għalhekk jien nappella dwar il-bżonn li f'dan il-pajjiż nibdew diskussjoni serja dwar żewġ punti.

L-ewwel nett għandna nħarsu lejn il-liġijiet Ewropej, għandna naraw x'isir f'pajjiżi oħra, naraw ukoll il-kwestjoni tal-libertà ta' assoċjazzjoni u nieħdu deċiżjoni dwar jekk wasalx iż-żmien li l-ħaddiema kollha ta' pajjiżna jkunu membri ta' trade union tal-għażla tagħhom.

Wieħed ikun jista' jissieħeb ma' liema union irid, imma ġaladarba wieħed ikun qed jaħdem x'imkien bil-ktieb tax-xogħol, irid ikun membru ta' trade union.

Imbagħad jekk wieħed ma jkunx irid jissieħeb fl-ebda trade union, hemm mekkaniżmi li jintużaw f'pajjiżi oħra biex dawn in-nies xorta jikkontribwixxu għall-mod ta' kif titmexxa s-sistema trejdunjonistika.

Issa se niġi għat-tieni punt li nixtieq li nibdew diskussjoni serja dwaru.

Kull darba li nitkellem mal-employers u nsemmilhom xi każijiet t'abbuż, jgħiduli: Dawk erba' cowboys!

Dawk mhumiex membri tagħna!

Għalhekk hawn jien nistaqsi jekk wasalx ukoll iż-żmien li tinbeda diskussjoni … Din hija t-tielet darba li qed insemmiha, u nittama li nħarrek ftit id-dibattitu dwar dan kollu għax il-Gvern jixtieq li jkun hemm dibattitu dwar din l-issue u mbagħad nieħdu deċiżjoni dwarha flimkien.

Jien ngħid li għandna naddottaw is-sistema li teżisti f'pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri li biex inti tiftaħ kumpanija, topera u tagħmel trade fil-pajjiż trid tkun membru taċ-Chamber of Commerce.

Fil-każ tagħna kumpanija tista' tkun membru tal-Malta Chamber of SMEs, taċ-Chamber of Commerce, tal-Malta Developers Association, tal-Gozo Business Chamber jew ta' min trid, basta jkollok kodiċi li jirregolak.

Jien naħseb li din hija d-diskussjoni matura li għandna bżonn f'dan il-pajjiż biex id-drittijiet inkunu qegħdin ngħolluhom għal livell ġdid u d-diskussjoni nkunu nistgħu neħduha b'mod li verament tagħmel differenza lin-nies!

Issa, Sur President, jien nixtieq nagħti xi ftit eżempji konkreti ta' kif dan il-Baġit għamel differenza fil-ħajja tal-familji.

M'iniex se nitkellem fuq l-affarijiet li kellimni fuqhom dak jew l-ieħor, imma se nitkellem fuq eżempji konkreti.

Pereżempju, ejjew nieħdu koppja żagħżugħa li t-tnejn li huma jaħdmu bil-minimum wage u li għandhom żewġt itfal; waħda tmur iċ-childcare u l-oħra se tagħmel il-MATSEC.

Fuq tliet baġits din il-koppja, bejn l-in-work benefit u żidiet oħra, żdiedu €2,700, u dan mingħajr ma jħallsu l-ebda taxxa, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan minbarra li ħadu sussidju akbar fil-kera, li ffrankaw €4,000 fuq iċ-childcare u minbarra li x'aktarx li kieku m'għamilniex iċ-childcare b'xejn, il-mara ma kinitx toħroġ taħdem!

Jew ejjew nieħu koppja professjonisti fejn ir-raġel huwa accountant u jaqla' €30,000 fis-sena filwaqt li l-mara taqla' €26,000 fis-sena u dawn għadhom kif xtraw post. Illum il-ġurnata, wara t-tliet baġits ta' dan il-Gvern, dawn iħallsu €2,000 anqas f'taxxa, iffrankaw €5,000 oħra f'taxxa tal-boll bħala first-time buyers, u jekk il-mara tieqaf taħdem biex tkompli tispeċjalizza se tiffranka €7,500 f'taxxa meta terġa' tiġi biex tidħol lura fid-dinja tax-xogħol.

Issa ejjew nieħdu eżempju ta' koppja middle-class li bejniethom jaqilgħu €26,000 u li għandhom żewġt itfal; waħda tmur skola privata, fejn allura issa t-trasport qed jingħatalha b'xejn, filwaqt li l-ieħor beda l-Università.

Wara t-tliet Baġits ta' dan il-Gvern, din il-familja żdiedet bi kważi €3,000, u dan bla ma ninkludu l-€1,800 oħra li ffrankaw fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma fuq medda ta' tliet snin.

Jew inkella xi ngħidu, pereżempju, għal dik il-koppja anzjana li għandhom aktar minn 75 sena, qegħdin fuq il-pensjoni minima u jbatu minn mard kroniku?

Fuq tliet baġits, id-dħul tagħhom żdied b'25%, anzi biex inkun aktar preċiż, b'€1,800!

Ta' min isemmi wkoll l-eżempju ta' koppja anzjana oħra li għandhom aktar minn 75 sena fejn ir-raġel qiegħed fuq pensjoni massima u jaqla' dħul ieħor li jammonta għal aktar minn €21,000 imma l-mara ma tikkwalifikax għall-pensjoni għax ma ħallsitx bolol biżżejjed.

Fuq tliet baġits din il-koppja żdiedet bi kważi €1,700 oħra!

Eżempju ieħor hu dak ta' mara li romlot u li qabel ma miet ir-raġel tagħha kienet tikkwalifika għal pensjoni żgħira.

Fuq tliet baġits din l-armla żdiedet b'€2,800 oħra!

Din hija r-ruħ soċjali ta' dan il-Gvern, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) L-eżempji li semmejt huma ta' nies ta' veru li f'pajjiżna għandna mijiet u eluf minnhom!

Issa, Sur President, nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nitkellem dwar oqsma differenti fejn verament qed nagħmlu d-differenza.

Pereżempju, Għawdex qed igawdi mit-tkabbir ekonomiku direttament.

Illum il-ġurnata hemm 15,700 persuna jaħdmu f'Għawdex, żieda ta' 3,000 aktar milli kien hemm fl-2012, u qabel ma xi ħadd jgħid xi ħaġa, hemm ħafna aktar li jaħdmu mal-privat milli mal-gvern!

Fil-fatt in-numru ta' Għawdxin jaħdmu mal-privat żdied minn 54% għal 58%!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ħaddieħor ried iħallas lin-nies biex jibgħathom jgħixu Għawdex filwaqt li aħna qed nattiraw lin-nies lejn Għawdex bil-postijiet tax-xogħol!

Jekk Alla jrid, fi ftit tal-ġimgħat oħra se jkollna kumpanija tat-teknoloġija oħra li se tħabbar investiment ieħor ġewwa Għawdex, u dan minbarra li flimkien mad-Deputat Prim Ministru se nkun qed niftaħ iċ-ċentru tal-anatomija l-ġdid!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imxejna biex f'dan il-Baġit mhux biss żidna l-allowances għall-pazjenti u għall-ħaddiema Għawdxin, imma tajna aktar għajnuna għall-ħaddiema u bqajna nagħtu rifużjoni ta' 30% għal kuntratti ta' xogħol ta' aktar minn tliet snin.

Sur President, dan huwa essenzjalment Gvern ta' bidla.

Qed nibdlu lill-pajjiż u qed ngħaġġlu r-rata ta' bidla tas-soċjetà tagħna.

Dak li qed nagħmlu flimkien hija bidla fi-kultura.

Jien nirrifjuta l-argument li jġibu xi wħud, li s-soċjetà Maltija ma tridx bidliet.

Is-soċjetà Maltija dejjem mixtieqa għall-bidla, però dejjem tfittex leadership għall-bidla, bħal fil-qasam tal-housing.

F'pajjiżna għandna kultura ta' home ownership li aħna rridu nkomplu nsaħħuha.

Il-ħabib tiegħi l-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li qed jonqsu n-nies li qed jixtru darhom.

Jien ma nkunx naf jekk dan huwiex veru jew le sempliċement għax ikellimni xi ħadd wara l-bieb, imma rrid immur fuq il-fatti.

Ir-rata ta' home owners taħt il-Gvern l-ieħor fl-2008 kienet ta' 76% filwaqt li llum il-ġurnata r-rata ta' home owners qed tqarreb it-80%, Sur President!

Isma' din, Onor. Kap tal-Oppożizzjoni!

Matul il-ħames snin tal-Gvern ta' qabel, familji bit-tfal li huma sidien ta' darhom kienu naqsu bi 8,000 filwaqt li taħt dan il-Gvern familji li għandhom it-tfal u li issa huma sidien ta' darhom żdiedu bi kważi 11,000!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk aħna nibdew l-argument tagħna dwar il-prezz tal-proprjetà mill-fatt li għandek tmienja minn kull għaxar familji Maltin u Għawdxin li huma sidien ta' darhom.

Dak għalina huwa punt pożittiv, imma ejjew ma naħsbux li dan il-fatt m'għandux iż-żewġ naħat tal-munita wkoll!

Dawk in-nies li llum huma sidien ta' darhom iridu li l-prezz tal-proprjetà tagħhom ma jaqax imma jew jinżamm kif inhu jew inkella jogħla.

Din hija xi ħaġa ovvja, hija xi ħaġa minn ewl id-dinja u hija xi ħaġa naturali.

Kulħadd jinnegozja biex meta jmur jixtri flat jew maisonette jipprova jixtrih bl-aħjar prezz għalih billi jibda jgħid lill-bejjiegħ li qed jarah għoli, imma jekk imbagħad l-għada li jagħmel il-kuntratt jiġi xi ħadd biex jixtrih, iżommlu aktar!

Għalhekk biex aħna ngħinu lil dan il-qasam … U aħna ma bdejniex ngħinu lil dan il-qasam illum għax huwa l-flavour of the day, tafux, imma bħala Gvern bdejna ngħinu lil dan il-qasam minn day one!

Għadni niftakar meta l-MDA kienu qalulna: Għandna s-suq mejjet, in-nies ma jridux jixtru, imma għandna xi ideat.

Għalhekk aħna għidnielhom biex jiġu għandna bl-ideat, u minn dakinhar sal-lum għandna l-iskema tal-first-time buyers, tas-second-time buyers, tal-urban conservation area, ta' min jixtri proprjetà f'Għawdex, tar-restawr …!

Anke meta żidna r-rifużjoni tal-VAT fuq it-tiġijiet konna qed ngħinu lil dak is-settur.

Tgħiduli: Qed ngħinuhom biżżejjed?

Kien hemm min qal li €5,000 mhumiex biżżejjed.

Din nikkonsidrawha għal li ġej, ma jimpurtax, imma almenu aħna llum qed nagħtu €5,000 aktar milli kien jagħti l-Gvern ta' qabel!

Ma rridux ninsewha din!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa aħna mhux għaliex tmienja minn kull għaxra llum huma sidien ta' darhom u huma komdi, ngħidu li ma jimpurtaniex mit-tnejn l-oħra minn kull għaxra, u għal dan il-Gvern din tagħmel differenza.

Aħna qed ngħidu li hemm minoranza li minħabba ċerti ċirkostanzi ma tistax tixtri proprjetà, u hemm raġunijiet differenti għaliex din il-minoranza ma tistax tixtri proprjetà.

Pereżempju, hemm min ma jistax jixtri proprjetà minħabba l-prezz tal-proprjetà, imma nkunu riduttivi jekk naħsbu li din hija biss kwestjoni li għandha x'taqsam mal-prezz tal-proprjetà.

Ħafna ma jistgħux jixtru proprjetà wkoll minħabba li m'għandhomx aktar impjieg fiss.

Hawn ta' min isemmi anke lil dawk il-persuni li jkunu sseparaw jew ħadu d-divorzju u filwaqt li, pereżempju, ikunu xtraw il-post tagħhom €150,000, illum irnexxielhom ibigħuh €300,000, jiġifieri qalgħu d-doppju.

Għalhekk wieħed faċilment jista' jargumenta li dawn jinsabu komdi finanzjarjament, imma fil-fatt meta jiġu biex jaqsmu l-flus min-nofs u jipprovaw jixtru post ieħor b'€150,000, isibu li ftit li xejn għandhom għażla.

Sur President, dawn huma realtajiet li aħna m'aħniex qed nagħlqu għajnejna għalihom u ngħidu li ma jeżistux, imma dawn huma realtajiet li aħna qed naħdmu fuqhom!

Ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni ddieħak bil-White Paper, u jiddispjaċini ngħidlu li kien l-unika persuna f'Malta li ddieħak bil-White Paper!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fil-fatt l-istituzzjonijiet kollha qalu li għandu mnejn li dan huwa l-ewwel attentat serju li sar f'ġenerazzjoni sħiħa biex nindirizzaw kwestjoni tant delikata bħalma hija dik tal-kirjiet.

Issa nittama li l-Oppożizzjoni mhijiex se toqgħod gallarija f'din il-biċċa xogħol!

Meta kellna l-kwestjoni tat-tibdil tal-liġi tal-kirjiet fl-2009, aħna għamilna għażla, u din ma kinetx li noqogħdu gallarija, imma poġġejna madwar mejda flimkien mal-Gvern ta' dak iż-żmien u ħriġna b'liġi li għalkemm vera għandha d-difetti tagħha - u mela m'għandhiex! - il-fatt jibqa' li poġġejna bilqiegħda u kkollaborajna mal-Gvern Nazzjonalista biex nagħmlu xi ħaġa!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kellna nagħmlu l-kompromessi, u l-Gvern għamel il-kompromessi!

(Onor. Membri: Hear, hear) M'għandux ikun hemm kwestjonijiet ta' pride f'dan ir-rigward, u għalhekk jien nistieden lill-Oppożizzjoni biex tagħmel dak li għamilna aħna meta konna fl-Oppożizzjoni, jiġifieri tpoġġi bilqiegħda madwar mejda magħna, tikkontribwixxi għal dak li qed tgħid il-White Paper u tgħidilna x'taħseb hi verament!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għadni niftakar lill-President ta' Malta, li wara li daħlet fl-uffiċċju tagħha għall-ewwel darba bħala ministru għas-sigurtà soċjali, qaltli: Taf kemm għandna flats u postijiet fl-istock li nistgħu nagħmlu xi ħaġa bihom?

Allura, f'ġieh kemm hemm, imbagħad kif tiġu tikkritikaw lil dan il-Gvern għax se jibni 1,200 post?!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għax qegħdin tajjeb!

L-ewwel dejjem jgħidulna biex ngħaġġlu aktar, u mbagħad kif għaġġilna ftit aktar fuq triq bdew jgħidulna li għadu ma ħariġx il-permess għal dik it-triq!

Mela aħseb u ara li kieku bnejna dawn il-flats bla permess x'kontu tgħidu!

(Onor. Membri: Hear, hear) Anzi jien se nagħti raġuni oħra għaliex aħna ħadna ż-żmien tagħna; għax l-ebda sit mis-siti li identifikajna ma jaqa' taħt ODZ!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna rnexxielna nsibu dawn is-siti kollha mingħajr ma se nieħdu mqar ċentimetru wieħed mill-ODZ!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien rajt pjanti ta' estates sħaħ mibnijin fuq art li kienet kollha raba'!

L-eħfef ħaġa hija li naqbdu u nibnu dawn il-flats f'ODZ, imma minflok il-Gvern preżenti għażel li jagħmel dan l-eżerċizzju biċċa biċċa biex nassiguraw li l-postijiet kollha li se jinbnew illum ikunu ambjentalment sostenibbli, Sur President!

Aħna dorna l-postijiet kollha eżistenti tal-gvern biex inkunu nistgħu noħorġu numru minn dawn il-postijiet għall-kiri, u hawnhekk irrid nirringrazzja lil dawk l-assoċjazzjonijiet kollha li qed jaħdmu magħna sabiex ikollna mixja 'l quddiem b'ideat importanti li aħna se nikkonsidrawhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qed ngħidu li jrid ikun stabbilit il-perjodu minimu li fih wieħed jista' jkollu l-kirja, u għall-ewwel darba se nkunu qed nirreġistraw il-kuntratti kollha tal-kirjiet.

Ta' min jgħid li dalwaqt se toħroġ skema biex jiġu megħjuna dawk il-persuni li għandhom aktar minn 40 sena wkoll.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalli: Il-madoffi, trid tagħlaq 40 sena?!

Mela l-ewwel huma m'għamlu xejn, anzi għalqu l-Lohombus Bank, u issa għax se ngħinu lil min għandu aktar minn 40 sena l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jiskandalizza ruħu!

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tana garanzija għax qalilna li huma jiggarantixxu li taħt gvern immexxi mill-Onor.

Delia kulħadd se jkollu saqaf fuq rasu!

Tajjeb!

Imma issa jrid jagħtina d-dettalji dwar kif se jagħmel dan!

Se jirrekwiżizzjona l-proprjetà?!

Se jdaħħal it-taxxa fuq il-proprjetà?!

Se jibni l-appartamenti fuq ODZ?!

U lil min qiegħed iħallas il-loan tiegħu mal-bank x'se jgħidlu: "Bad luck to you, imma issa ma jien se nagħtik kumpens ta' xejn"?!

U allura min qed jismagħna, se joqgħod jistenna lill-Onor.

Delia jsir prim ministru biex jagħtih flat b'xejn?!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan hu l-mod ta' kif inti tħeġġeġ il-bżulija?!

Aħna lill-familji mhux assistenzjaliżmu rridu nagħtuhom imma għajnuna biex jimxu 'l quddiem bis-saħħa tagħhom, Sur President, u kburin bil-politika tagħna f'dan ir-rigward għax din hija l-bidla fil-kultura li għandna bżonn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Forsi meta tgħid xi ħaġa bħal din, kif għadu kif għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni lbieraħ, tkun aktar popolari, imma jien qed ngħid li ma jistax ikun.

Mela tajjeb!

L-ewwel noqogħdu ngħidu li ma rridux high-risers u li ma rridux aktar bini u mbagħad jiġi l-Kap tal-Oppożizzjoni u jgħidilna li kull min irid dar huma se jagħtuhielu!

It's mind-boggling onestament, u li kieku hawn dibattitu serju fuq dawn l-affarijiet tinduna li l-Oppożizzjoni mhux biss m'għandhiex pjan, imma jekk għandha xi xebh ta' pjan, dan huwa kontradittorju għall-aħħar!

Sur President, kemm jien kburi bil-bidla fil-kultura li qed inwettqu fil-qasam tal-persuni b'diżabbiltà!

Lill-persuni b'diżabbiltà aħna tajniehom id-dritt li minn fuq il-karta joħorġu fid-dinja tax-xogħol bil-fatti!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din tissejjaħ "dinjità"!

Biżżejjed ngħid li llum il-persuni b'diżabbiltà li huma attivi fid-dinja tax-xogħol irdoppjaw.

Illum għandna 3,400 ġuvni u tfajla b'diżabbiltà li jmorru għax-xogħol ta' kuljum.

(Onor. Membri: Hear, hear) Però mbagħad aħna għedna aktar minn hekk.

Għax lil dawk li verament għandhom xi kondizzjoni fiżika li biha għalkemm jixtiequ joħorġu jaħdmu, ma jistgħux jagħmlu dan, qed nagħtuhom żieda kull sena sakemm ngħollulhom il-benefiċċju tagħhom daqs il-minimum wage, Sur President!

Kellna wkoll diskussjonijiet ma' ġenituri u qraba li jirrappreżentaw tip ieħor ta' persuni b'diżabbiltà li qalulna "insejtuna" jew "m'intomx qed tkopruna"!

Għalhekk lil dawk il-persuni b'diżabbiltà li ma jikkwalifikawx minn dak li jgħidulu Barthel Index għax għalkemm il-mobbiltà ta' ġisimhom hija tajba, għandhom impedimenti oħra, se nbiddlu s-sistema biex ġaladarba verament ma jistgħux jaħdmu, allura ngħollu l-benefiċċji tagħhom ukoll, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan minbarra l-1,400 tifel u tifla b'diżabbiltà li issa se jgawdu minn żieda oħra ta' €5 fil-ġimgħa sa massimu ta' €25 fil-benefiċċju tagħhom.

Sur President, għamilna bidla wkoll fil-mod ta' kif naraw l-isfida demografika kbira li għandna f'dan il-pajjiż.

Għall-grazzja t'Alla l-life expectancy f'pajjiżna qed tiżdied, jiġifieri llum aktar nies qed jgħixu iżjed fit-tul, is-saħħa tal-anzjani qed titjieb u għalhekk aħna qed inħajru lill-anzjani tagħna biex jekk iridu … U din hija d-differenza, li filwaqt li ħaddieħor kien jgħolli l-età tal-pensjoni u jgħidilhom li, iridu jew ma jridux, iridu jkomplu jaħdmu, aħna qed ngħidulhom li filwaqt li għandhom id-dritt li jirtiraw u jistrieħu, jekk ma jridux jirtiraw, aħna se ngħinuhom jibqgħu attivi!

Permezz ta' inċentivi, aħna se ngħinuhom jibdew jippreparaw biex iġemmgħu permezz tat-third pillar pensions, li huma pensjonijiet volontarji.

L-Oppożizzjoni mhux hekk qed tgħid!

Aħna qed ngħidu li lil min irid u min jista', aħna nistgħu nagħtuh l-għajnuna biex iġemma' dik ix-xi ħaġa aktar u aħna nagħtu inċentiv ta' taxxa biex dak li jkun jagħmel hekk, mentri l-Oppożizzjoni qed titkellem fuq is-second pillar fejn allura qed tgħidilna li rridu ndaħħlu bolla tal-privat fuq il-bolla tal-gvern li jrid iħallasha kulħadd bilfors.

Aħna ma naqblux ma' din is-sistema għax biha l-aktar li jaqilgħuha fuq rashom huma dawk il-persuni li suppost għolielhom il-ħalib u m'għolielhomx!

Ara inti, Onor. Kap tal-Oppożizzjoni, mhux il-ħalib se tgħollilhom imma l-bolla!

Aħna se nkunu qed ngħinu wkoll lil dawk il-familji li jżommu lill-anzjani magħhom, jiġifieri minbarra li żidna l-allowance tal-carers qed nagħmlu bidla fundamentali.

Qed ngħidu li min irid iżomm miegħu lil ommu, lil missieru jew lil xi ħadd li jiġi minnu, aħna se nneħħulhom il-means test minn kif inhu llum.

Lil dawn in-nies aħna m'aħniex se nħallsuhom biex iżommu lil xi anzjan jew anzjana li hija qariba tagħhom għax dak li jkun ma jidħolx għal xi ħaġa bħal din għall-flus, imma rridu ngħinuhom xorta waħda, u għalhekk qed nirraġunaw li m'għandux x'jaqsam jekk għandekx biżżejjed flus jew le.

Aħna rridu ninkoraġġixxu lil dik il-persuna li tiddeċiedi li tibqa' tgħix fil-komunità mal-familja tagħha, u għalhekk se nneħħu l-means test sabiex dawn il-ħafna mijiet ta' familji, jekk mhux eluf, ikunu jistgħu jikkwalifikaw, kif qegħdin ngħinu lil ħafna familji oħra billi prattikament inħallsulhom nofs paga ta' persuna li tiġi tgħinhom fid-dar bil-għan li minflok ma anzjan jew anzjana jmorru f'dar tal-anzjani, jibqgħu jgħixu fid-dar tagħhom.

U xi ngħidu għal-bidla fil-mentalità għal dak li għandu x'jaqsam mal-kwalità tal-infrastruttura, Sur President?!

Biżżejjed insemmi l-proġett li qed nagħmlu fejn qed niddedikaw €700 miljun għat-toroq kollha tal-pajjiż!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa hawnhekk nixtieq nieħu spunt mill-istatement tal-Kap tal-Oppożizzjoni, li qalilna li mhux f'kull triq li qed issir qed ikun hemm bicycle lane.

Jien naħseb li dan kien punt validu għax ċertament irridu naraw kif nakkomodaw dejjem aktar bicycle lanes, imma fi żmienkom mhux bicycles lanes biss ma kienx hemm imma lanqas minn fejn tgħaddi karozza, Onor. Kap tal-Oppożizzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet)

Sur President, ħarsu lejn it-toroq kollha li kienu saru f'ċertu żmien!

Esperti kienu qalulhom: It-toroq tagħkom huma ta' one lane and a half, u għalhekk hemm bżonn tiddeċiedu x'se tagħmlu, jew tagħmluhom two lanes fuq kull naħa jew inkella tagħmluhom one lane!

Dak iż-żmien il-Membri tal-Oppożizzjoni kienu argumentaw li l-konkos huwa anqas expensive mit-tarmak, u allura għamlu l-bankini akbar mit-toroq infushom!

(Onor. Membri: Hear, hear) X'ma jimblokkax it-traffiku, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din is-sena aħna se nkunu qegħdin nagħmlu l-akbar allokazzjoni ta' kull żmien għat-toroq ta' pajjiżna, €100 miljun!

Imbagħad, Sur President, fil-qasam tat-trasport pubbliku l-għan tagħna huwa li naslu f'sitwazzjoni fejn inkunu nistgħu nipprovdu trasport b'xejn għal kulħadd.

Dak huwa l-għan tagħna, trasport b'xejn għal kulħadd!

(Onor. Membri: Hear, hear) Bdejna mis-16 to 20-year olds, illum qed nipprovdu trasport b'xejn lit-tfal tal-iskejjel kollha u mis-sena d-dieħla se nniżżlu l-inċentiv li għamilna għal min juża t-trasport pubbliku għall-14-year olds.

Hawn ta' min ifakkar ukoll li anke l-istudenti kollha li għandhom aktar minn 20 sena u l-persuni b'diżabbiltà se jkunu jistgħu jagħmlu użu minn trasport pubbliku b'xejn.

Madankollu l-aktar parti fejn tbaqbaq il-Kap tal-Oppożizzjoni kienet meta beda jgħidilna kemm is-sistema tat-trasport pubbliku bħalissa ma marritx 'il quddiem.

Meta kont qed nisimgħu, jien għedt: Imma dan kemm qed jeħodha bi kbira, di petto?!

Għax ma tistax tgħid li l-affarijiet huma perfetti, imma l-affarijiet tjiebu sew minn żmien l-Arriva!

Imbagħad ftakart u għedt: Bilħaqq, dak kien ħa €300,000 f'konsulenza fuq l-Arriva meta kienu konsulenti l-Equitas!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk mela tbaqbaq daqshekk ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni!

Sur President, diġà bdejna nagħmlu bidla fil-kultura anke fil-qasam tal-ambjent, u jien ħadt pjaċir ilbieraħ meta smajt lill-Kap tal-Oppożizzjoni jsemmi l-emissjonijiet.

Ħa żball f'dan ir-rigward, imma almenu semma l-emissjonijiet!

It-tranżizzjoni li għamilna fil-qasam tal-enerġija għall-gass għamlet differenza enormi fil-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li żdiedu l-emissjonijiet fl-arja, meta dan mhu veru xejn.

Fil-fatt l-aħħar rapport tal-Unjoni Ewropea jindika li l-emissjonijiet f'pajjiżna naqsu minn 115 għal 110 f'kull kilometru.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Kap tal-Oppożizzjoni tkaża wkoll li ħerġin 40 karozza kuljum fit-toroq tagħna!

Imma suppost mhux kulħadd huwa mejjet bil-ġuħ f'dan il-pajjiż?!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni għamlilna siegħa u nofs jgħidilna li kulħadd huwa mejjet bil-ġuħ u mbagħad fl-aħħar qalilna: Tafu kemm ħerġin karozzi!

Jien ma nafx, imma onestament naħseb li d-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni tal-bieraħ kienet collation ta' jumble u ta' hotchpotch flimkien għax ħaġa ma bdietx issegwi lill-oħra u argument ma bediex isegwi lill-ieħor!

Li rrid ngħid f'dan ir-rigward, Sur President, huwa li minbarra li jekk Alla jrid is-sena d-dieħla se nħabbru d-data għaċ-changeover f'dak li għandu x'jaqsam ma' karozzi li ma jkunux jaħdmu bil-fuel, mis-sena d-dieħla wkoll se tibda r-rollout għal skema li hija għal qalbna ħafna u li permezz tagħha l-poplu tagħna se jkun jista' jibda jirritorna lura l-fliexken tal-plastik fil-ħwienet u f'postijiet oħra.

Din is-sistema l-ġdida se tgħin sabiex il-plastic pollution f'pajjiżna titjieb b'mod drastiku għax il-Kap tal-Oppożizzjoni qal sewwa meta rrimarka li aħna qegħdin l-aħħar fil-klassifika Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam mar-riċiklaġġ.

Fil-fatt aħna kull ma nirriċiklaw huwa 7% tal-iskart kollu tagħna u mill-bqija jintefa' kollox fil-miżbla.

Hemmhekk kellu raġun l-Kap tal-Oppożizzjoni.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif meta għamilna liġi biex kulħadd jibda jirriċikla bilfors, intom ħriġtu b'mozzjoni biex topponu din il-liġi!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Imma kif għedt diġà, minn għada se tibda bidla kbira kulturali f'dan il-pajjiż, Sur President!

Issa aħna m'aħniex qed nistennew li kollox se jkun ward u żahar jew li din se tkun xi ħaġa faċli, anzi qed nistenna li fil-bidu se jkun hemm numru ta' problemi.

Issa fil-ħinijiet li għażlu l-kunsilli lokali, l-iskart organiku, jiġifieri l-iskart tal-ikel, ta' weraq u t'affarijiet oħra, se jibda jitpoġġa f'borża bajda u jibda jinġabar kull nhar ta' Tnejn, kull nhar ta' Erbgħa u kull nhar ta' Ġimgħa f'kull lokalità.

Fil-fatt bħalissa qegħdin jitqassmu l-bins.

Sal-bieraħ il-bin tiegħi kien għadu ma wasalx, imma wasalli dalgħodu!

(Interruzzjonijiet) Imma wasal ukoll!

(Interruzzjonijiet) Sur President, din hija bidla kbira li dan il-pajjiż se jkun qiegħed jibbenefika minnha, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern, u din il-ħaġa pwerili li ngergru għax ma waslilniex il-bin … Ma naħsibx li kulħadd se jkun wasallu kollox fil-ħin, u jien se ngħidilkom oħra.

Li kieku minflok ma għedna li din is-sistema se tinbeda fil-31 t'Ottubru se tinbeda fil-31 ta' Marzu, l-istess problema kienet tinqala'.

Ninsab pjuttost ċert li kieku kienet tinqala' l-istess problema!

Imma l-fatt jibqa' li minn għada f'dan il-pajjiż se nibdew bidla kulturali kbira li ħadd ma kellu l-kuraġġ li jagħmilha qabel fejn l-iskart organiku se jkun qed jinġabar kull nhar ta' Tnejn, kull nhar ta' Erbgħa u kull nhar ta' Ġimgħa!

Minnu nnifsu l-fatt li issa se nibdew nisseparaw l-iskart … U hawnhekk nixtieq nagħmel appell partikolari lit-tfal, li ilhom jiġu mgħallma fuq din l-issue għal snin sħaħ, biex ikunu huma li jiggwidaw lill-ġenituri u lin-nanniet tagħhom dwar dan.

Jien niftakar lit-tfal tiegħi stess ikellmuni fuq ir-recycling, u kienu jgħiduli: Allura jekk jistgħu jiġu riċiklati dawn l-affarijiet kollha, imbagħad kif kulħadd jitfa' kollox fl-istess trakk taż-żibel?!

Għaliex jintefa' kollox b'dan il-mod?

Għalhekk issa għall-ewwel darba dawn it-tfal, li ilhom is-snin jitgħallmu dwar ir-riċiklaġġ, se jkunu jistgħu jiggwidaw lill-familji tagħhom dwar kif għandhom jisseparaw l-iskart, u jekk kull familja tibda tissepara l-iskart, se nkunu qed innaqqsu 45% mill-iskart kollu fil-miżbliet tagħna b'mod immedjat.

Dan minbarra pass ieħor li qegħdin nagħmlu, li issa se mmorru għall-proċess tal-waste to energy.

Anke hawn, lill-Oppożizzjoni offrejnielha post fuq kumitat tekniku biex tgħidilna x'taħseb dwar dan il-punt tal-waste to energy!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma kienx hemm nies politiċi fuq dan il-kumitat, u n-nies tekniċi kollha qablu li this is the way forward.

Membri tal-NGOs, esperti tekniċi u esperti fil-finanzi lkoll qablu li this is the way forward, jiġifieri l-Oppożizzjoni biss ma riditx tidħol f'din il-biċċa xogħol, imma aħna xorta ninsabu kommessi li nimxu 'l quddiem f'dan kollu.

Sur President, issa nixtieq nieħu ftit ħin sabiex nitkellem dwar suġġett li s-soltu jiġi totalment injorat f'Baġit, u hawnhekk qed nirriferi għas-suġġett tal-isport.

Naħseb li l-mod kif ħdimna matul is-snin fil-qasam sportiv kien wieħed letarġiku u li jħares sempliċement lejn issues infrastrutturali bħala an end in itself.

Nagħmlu ground biex ikollna ground, nagħmlu pitch biex ikollna pitch, nagħmlu xi ħaġa biex ikollna xi ħaġa!

Imma meta tistaqsi għaliex qed nagħmlu din it-tip ta' infrastruttura u x'tip ta' għajnuna hemm bżonn sabiex il-federazzjonijiet, l-assoċjazzjonijiet u l-klabbs tagħna jagħmlu dik il-qabża ta' kwalità fejn mhux biss jippopolarizzaw l-isport … Għax li inti tippopolarizza l-isport biex tiġġieled l-obeżità hija xi ħaġa sabiħa, u għalkemm dan mhux dejjem isir, kulħadd jaqbel dwarha u hija importanti.

Madanakollu jien nixtieq li jkollna diskussjoni serja fuq l-isport kompetittiv, u nemmen li ż-żewġ naħat qegħdin fuq l-istess linja dwar din il-biċċa xogħol.

Irid ikollna strateġija suret in-nies biex inġibu riżultati kif qed iġibu pajjiżi li huma tal-istess daqs tagħna.

Jien ma nħobbx noqgħod inġib dejjem l-eżempju tal-Iżlanda imma għandna nħarsu, pereżempju, lejn Singapore, li ħadu l-ewwel Olympic medal fl-aħħar Olimpjadi, u trid tara l-eżempji u l-best practices ta' madwar id-dinja kollha.

Dan huwa qasam delikat immens, u l-Gvern ma jistax jidħol fih b'mod goff.

Kif jafu l-ħbieb tiegħi fil-qasam sportiv - u aħna mgħallmin dwar dan - dan li qed ngħid tant huwa minnu li hemm definizzjoni ċara ħafna, fis-sens li jekk l-assoċjazzjonijiet sportivi internazzjonali jaraw li gvern ikun qiegħed jindaħal fix-xogħol ta' federazzjoni, jaqbdu u jissospenduha.

Għalhekk aħna rridu ninċentivaw u nimmotivaw federazzjonijiet differenti.

Aħna m'aħniex se nippontaw subgħajna lejn il-federazzjonijiet u nitfgħu t-tort fuqhom għax it-tort mhu ta' ħadd u fl-istess ħin hu tort ta' kulħadd.

Imma rridu ninċentivaw lill-federazzjonijiet tagħna to come up with a strategy and a plan għal kull sport.

Dan mhux bilfors ifisser, pereżempju, li l-Gvern irid jgħin billi jagħmel xi saqaf ħalli ma jqattarx ilma!

Pereżempju, irridu nagħmlu xi ħaġa biex tinqata' din il-mentalità li kulħadd irid jilgħab is-Sibt u l-Ħadd!

Is-sitwazzjoni hi li għandna faċilitajiet li ma jintużawx fl-ebda ħin tal-ġimgħa filgħodu u mbagħad huma super highly-utilised matul il-weekends u filgħaxijiet!

Hemm bżonn li l-assoċjazzjonijiet sportivi jitkellmu bejniethom biex jaraw kif nistgħu nimmassimizzaw l-użu tal-faċilitajiet tagħna.

Imma rridu nagħmlu xi tip ta' strateġija!

Pereżempju, jekk se niffinanzja xi ħaġa jew jekk se nagħmlu ċertu finanzjament biex inġibu coaches speċifiċi, x'riżultat se nġibu?

Din hija t-tip ta' diskussjoni li jien nixtieq li jkollna għax ninsab kommess li naraw it-twelid ta' strateġija nazzjonali dwar l-isport.

Għalhekk għat-tielet darba jien nistieden lill-Oppożizzjoni - u ninsab konvint li l-Oppożizzjoni se tilqa' l-istedina tagħna - biex inpoġġu madwar mejda ħalli bħala Parlament immexxu 'l quddiem din l-istrateġija nazzjonali għall-isport.

Sur President, qegħdin naħdmu wkoll għal bidla fil-qasam kulturali.

Illum qed inħarsu lejn il-kultura billi qed narawha wkoll bħala ekonomija kreattiva.

Illum qed noħolqu diversi postijiet tax-xogħol f'dan il-qasam u għandna nies li l-għajxien tagħhom ġej mill-kultura.

Bl-infrastruttura tal-Mużew tal-Arti li se jinfetaħ minn hawn u ftit tal-jiem oħra u bil-Mużew tal-Arti Kontemporanja li se jkollna fis-snin li ġejjin, illum il-ġurnata nistgħu ngħidu li għandna infrastruttura li se tkun ta' livell Ewropew biex ma ngħidx ta' livell dinji.

Għalhekk ħadt pjaċir ħafna bl-inizjattiva li ħadet Heritage Malta.

Fil-fatt din hija waħda mill-isbaħ inizjattivi li hemm fil-Baġit fejn qed ngħidu li kull tifel u tifla li waslu sal-livell sekondarju se jkunu jistgħu jżuru mużew jew xi postijiet oħra ta' Heritage Malta b'xejn il-ħin kollu, 365 days a year!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalija din hija xi ħaġa stupenda!

Imma l-isbaħ ħaġa li hemm f'din l-inizjattiva hija li kull tifel u tifla jistgħu jdaħħlu sa żewġ adulti magħhom b'xejn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk verament inħeġġeġ lit-tfal - hija t-tieni darba li qed inħeġġeġ lit-tfal f'dan id-diskors! - biex jieħdu lill-ġenituri u lin-nanniet magħhom f'dawn il-postijiet ħalli jkunu jistgħu jgħidulhom x'tgħallmu l-iskola filwaqt li juruhom il-ġawhar sbieħ u enormi li għandna f'pajjiżna!

Ħbieb tiegħi, fl-aħħar ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar suġġetti oħra partikolari.

Ilbieraħ il-Kap tal-Oppożizzjoni ddieħak minħabba li jien semmejt il-qasam tal-artificial intelligence (AI).

Madankollu jien nemmen, anzi ninsab konvint, li f'dan il-qasam se nkunu fuq quddiem mid-dinja kollha, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta għandek lid-dinja kollha tħares lejn diskussjoni dwar il-limitu u r-regolamentazzjoni tal-intelliġenza artifiċjali, u mbagħad l-ewwel darba li niġu f'dan il-Parlament u nitkellmu dwar dan il-qasam, il-Kap tal-Oppożizzjoni jgħidilna: U r-robots … !

Mela tajjeb, mis-sena d-dieħla l-professuri tal-Isptar Mater Dei se jkollhom robot jgħinhom waqt l-operazzjonijiet li jagħmlu lill-pazjenti Maltin u Għawdxin u mbagħad aħna noqogħdu nidħku bihom u ngħidu: Ara bir-robots qed joperaw!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din mhijiex xi fantaxjenza jew inkella xi ħaġa li se ssir 20 sena oħra, imma qed ngħidu li mis-sena d-dieħla se jkollna dan it-tip ta' makkinarju, jiġifieri l-AI, li jgħinna fl-isptarijiet tagħna!

(Onor. Membri: Hear, hear) Iva, qegħdin fuq quddiem fl-oqsma ġodda tat-teknoloġija u tal-ekonomija.

Fil-fatt illum stess Forbes jgħidilna hekk:

(Onor. Membri: Hear, hear) Araw ftit xi kliem għażlu!

Ma qalux li l-investituri sejrin Malta imma qalu li l-investituri qed jiffollaw f'Malta bil-gzuz!

Sur President, aħna se nużaw it-teknoloġija wkoll fil-qasam tas-sigurtà, u hawn ta' min isemmi l-proġett "Safe City".

Fil-fatt se nibdew minn Paceville fejn b'rispett sħiħ lejn il-privatezza, se nkunu qed ngħinu biex innaqqsu l-anti-social behaviour li jista' jkun hemm f'ċerti postijiet, u dak li se nkunu qegħdin nagħmlu f'Paceville se nkunu qed nagħmluh ukoll fil-Marsa u f'postijiet oħra.

Il-kritika min-naħa tal-Oppożizzjoni kienet: F'Paceville u fil-Marsa biss se jsiru dawn l-affarijiet?!llura f'postijiet oħra m'aħna se nagħmlu xejn?!

Qed nifhem li l-Oppożizzjoni qed taqbel ma' dan il-proġett, nilqa' l-fatt li l-kritika hija li m'għamilniex biżżejjed u looking forward li jkollna r-rollout ta' dan il-proġett f'rispett sħiħ tar-regoli Ewropej fiż-żmien li ġej!

Però ma nistax ma nikkummentax ftit fuq l-aktar biċċa ħelwa li kien hemm fid-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Kien hemm biċċa ħelwa wisq ilbieraħ fid-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni, li naħseb kitibhielu l-predeċessur tiegħu għax ħa pjaċir anke jsabbatlu dak il-ħin minkejja li mill-bqija m'għamillu xejn waqt id-diskors.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni semma ħafna kumpaniji u semma r-reputazzjoni tal-pajjiż.

Lill-Kap tal-Oppożizzjoni ngħidlu li jekk irid jipproteġi r-reputazzjoni tal-pajjiż, l-unika ħaġa li jrid jagħmel hija kif għamilt jien.

Meta kien hemm allegazzjoni kontrija, jien tlabt inkjesta fuqi nnifsi, imma int ma tlabtx inkjesta fuq l-allegazzjoijiet li saru fil-konfront tiegħek!

(Onor. Membri: Hear, hear) U mela tiġi ssemmi, bir-rispett kollu, lil min ma jħallasx it-taxxa!

Jekk inti stess ma kontx qed tħallas it-taxxa ta' din is-sena, xi kredibbiltà jista' jkollok biex tagħmel dak l-argument, f'ġieħ kemm hemm?!

Sur President, 'il fejn mexjin?

Mexjin lejn bidliet oħra kbar fil-kultura u fil-mentalità f'pajjiżna.

Gvern wara ieħor ta possibbiltajiet lis-settur privat sabiex jingħaqad magħhom b'concessions, b'tenders u bi proġetti kbar.

Darba wara l-oħra l-ebda gvern, lanqas dan il-Gvern - jiġifieri mea culpa - ma ħa passi biex ikun hemm entità li tagħmel monitoring lill-konċessjonijiet li jingħataw, mill-anqas ħaġa, bħad-djar tal-anzjani jew ir-roundabouts, sal-akbar proġetti.

S'issa ma kien hemm l-ebda gvern li ħa l-pass li jwaqqaf entità biex din tara x'qal li se jagħmel il-privat, tara x'qal li se jagħmel il-gvern u tagħti performance indicators kif ukoll dashboards f'dak ir-rigward.

Għall-ewwel darba dan huwa l-Gvern li se jżomm lilu nnifsu accountable billi se jara li titwaqqaf entità li tagħmel dan kollu!

Sur President, se nħarsu 'l quddiem ukoll biex inkomplu bil-bidliet il-kbar li qed nagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet ċivili.

Wara li tajna drittijiet liż-żgħażagħ u lill-komunità LGBTIQ, issa wasal iż-żmien li nitkellmu dwar il-fatt li f'din il-Kamra m'għandniex rappreżentanza ekwa bejn in-nisa u l-irġiel.

Dan il-Gvern huwa kburi li għandu mandat elettorali b'saħħtu mingħand il-poplu sabiex indaħħlu mekkaniżmi li permezz tagħhom inġibu l-ugwaljanza wkoll!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa aħna nifhmu li biex indaħħlu dawn il-mekkaniżmi għandna bżonn l-għajnuna tal-Oppożizzjoni għax il-Kostituzzjoni tagħna, rightly so, titlob li ċerti bidliet jistgħu jsiru biss permezz tal-vot ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Għalhekk matul il-ġimgħat li ġejjin se nesprimu l-ħsibijiet tagħna u l-mistoqsijiet tagħna dwar kif jista' jkollna sistema aktar ekwa billi jkun hawn rappreżentanza aktar bilanċjata taż-żewġ sessi ġewwa l-Parlament tagħna, u jien inħares 'il quddiem f'dan il-qasam ukoll.

Għalhekk nistieden lill-Oppożizzjoni biex inkunu proattivi flimkien u naslu għal ftehim biex nemendaw il-Kostituzzjoni tagħna ħalli nagħtu lin-nisa u lit-tfajliet tagħna aktar saħħa fil-post fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Fuq kollox, Sur President dan huwa Gvern li qal ċar u tond what we stand for!

Filwaqt li ħaddieħor qalilna "New Way", but maybe he lost his way, illum il-ġurnata għandna Gvern li permezz tiegħu n-nies jafu fejn qegħdin magħna.

Id-difetti li għandna jafuhom, imma jafu wkoll li l-Gvern irid li l-bżulija tkun imkattra u tibqa' mkattra fis-sezzjonijiet kollha tal-gvern.

Dan il-Gvern ma jibżax jgħid li jrid pajjiż kosmopolitan!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna ma rridux ħitan, ma rridux li nibqgħu ngħixu f'iżolament, bħallikieku nistgħu ninqatgħu mill-effetti tal-globalizzazzjoni u tad-dinja!

Aħna ma nistgħux noqogħdu bil-konfort tal-ħitan madwarna għax inkella se jiġrilna bħal dak li beda jaħseb li bil-ħitan se jipproteġi lilu nnifsu u allura dawwar lilu nnifsu b'ħitan kullimkien u mbagħad irrealizza li spiċċa jgħix ġo ħabs!

Sur President, aħna rridu nkunu parti mid-dinja.

Aħna rridu nkunu soċjetà fejn il-Maltin u l-Għawdxin jipprosperaw u jimxu 'l quddiem, imma dan jagħmluh bħala parti mid-dinja.

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk jien kburi b'dan l-akbar pakkett finanzjarju fl-istorja, kburi li qegħdin noħolqu middle-class ġdida u kburi li minkejja li ħaddieħor qed jipprova jbeżża', aħna għandna arma aħjar mill-biża' għax l-arma tagħna hija t-tama u l-ottimiżmu, żewġ kwalitajiet li jwasslu biex kulħadd jgħix is-suċċess!

(Onor. Membri: Hear, hear) Nirringrazzjakom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nirringrazzja lill-crew tat-televiżjoni tal-PBS u nitlobhom jirtiraw.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni Nru 180 imressqa mill-Ministru għall-Finanzi fit-22 ta' Ottubru 2018 biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni tal-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2019.

L-ISPEAKER: Din id-Division se tittieħed issa stess skont il-ftehim milħuq.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet.

Skont il-mozzjonijiet ta' proċedura 46 u 181 u skont ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, il-Kamra għaddiet għat-tieni item fuq l-aġenda.

MOZZJONI DWAR L-AVVIŻ LEGALI NRU 296 TAL-2018 DWAR

L-ABBANDUN, IR-RIMI U

T-TNEĦĦIJA TA' SKART FIT-TOROQ U F'POSTIJIET JEW ŻONI PUBBLIĊI

L-ISPEAKER: It-tieni item fuq l-aġenda hija l-votazzjoni fuq il-Mozzjoni dwar l-Avviż Legali Nru 296 tal-2018 dwar ir-Regolamenti dwar l-Abbandun, ir-Rimi u t-Tneħħija ta' Skart fit-Toroq u f'Postijiet jew Żoni Pubbliċi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, f'isem l-Oppożizzjoni għandna punt ta' proċedura u għandna bżonn ta' gwida min-naħa tas-Sedja fuq dan il-vot.

Qabel ma nieħdu l-vot fuq din il-Mozzjoni li ppreżentajna dwar Avviż Legali ta' xahar ilu u peress li dalgħodu l-Gvern ippubblika Avviż Legali ġdid li prattikament ibiddel tliet kwarti mill-Avviż Legali li fuqu issa se nivvotaw, għandna bżonn nistaqsu jekk il-Gvern huwiex se jsostni l-"le" tiegħu għall-Mozzjoni tal-Oppożizzjoni.

Dan għaliex inkella se jispiċċa jivvota kontra l-Avviż Legali li ppubblika dalgħodu huwa stess fuq l-iskart.

Għalhekk għandna bżonn gwida.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, għandi nifhem li l-Oppożizzjoni trid tirtira l-Mozzjoni?

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ninsab informat li l-Mozzjoni mhijiex se tkun irtirata.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni Nru 169 imressqa mill-Onor.

Jason Azzopardi fis-seduta Nru 148 tal-24 ta' Ottubru 2018 dwar l-Avviż Legali Nru 296 tal-2018 dwar ir-Regolamenti dwar l-Abbandun, ir-Rimi u t-Tneħħija ta' Skart fit-Toroq u f'Postijiet jew Żoni Pubbliċi.

L-ISPEAKER: Din il-votazzjoni se tittieħed issa stess.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

Skont il-Mozzjoni 181 tas-17 ta' Ottubru 2018 u skont ftehim fil-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra, il-Kamra għaddiet għal xogħol ieħor tal-Gvern li jidher fuq l-aġenda.

MOZZJONI SABIEX JINĦATAR

IL-KUMMISSARJU

GĦALL-ISTANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA

L-ISPEAKER: It-tielet item fuq l-aġenda hija l-Mozzjoni sabiex jinħatar il-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika.

CHRIS FEARNE: Nirringrazzjak.

Billi l-Artikolu 4 tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika (Kap. 570) jipprovdi li għandu jinħatar Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika li jinħatar mill-President ta' Malta li jaġixxi skont riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li tgħaddi bis-saħħa tal-voti ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri kollha li hemm fil-Kamra;

Billi Dr George Hyzler għandu l-kwalifiki biex jinħatar bħala Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika;

Din il-Kamra tirriżolvi li titlob lill-President ta' Malta biex, skont l-Artikolu 4 tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika (Kap. 570), taħtar lill-imsemmi Dr George Hyzler bħala Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni 165 kif imressqa u moqrija mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

Peress li, skont l-Artikolu 4 tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika (Kap. 570), din ir-riżoluzzjoni teħtieġ l-approvazzjoni ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-Membri kollha tal-Kamra, nitlob lill-Membri jivvotaw permezz tas-sistema elettronika.

L-Onor.

L-ISPEAKER: Peress li n-numru ta' Membri favur il-mozzjoni mhuwiex anqas minn żewġ terzi tal-Membri kollha tal-Kamra, il-mozzjoni hija approvata skont l-artikolu 4 tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika.

MOZZJONI SABIEX JIĠI APPROVAT L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 2019

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

Illi wara li l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ra l-Ombudsplan ippreżentat mill-Ombudsman għas-sena 2019 li kopja tiegħu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta 138 tal-1 ta' Ottubru 2018;

Wara li sema' l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Ombudsman personalment fuq il-kummenti kollha li sarulu fil-laqgħa tal-istess Kumitat li saret fis-17 ta' Ottubru 2018;

Wara li t-traskrizzjoni ta' din il-laqgħa ġiet ċirkolata lill-Membri tal-Kamra tad-Deputati; u

Wara r-rakkmandazzjoni li saret mill-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra;

Il-Kamra tad-Deputati tapprova l-Ombudsplan kif ippreżentat.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

CHRIS FEARNE: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

L-Ewwel Jum Stabbilit - Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali

Vot 32 – Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali

Vot 33 – Ġudizzjarju

Vot XII – Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali – Kapital

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni fuq dan il-Ministeru għandu jieħu mhux aktar minn tliet sigħat bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha, Kap. 31, u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi, Kap. 101, sabiex tiġi implimentata d-Direttiva 2017/2013 (UE).

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

Fit-8.43 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – ENVIRONMENT INSPECTOR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il environment inspector għandu l-Ministeru?

Xi kwalifiki għandhom?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima għandu ħames uffiċjali li jappartjenu għall-Inspectorate Stream tal-Klassi Ambjentali u għaldaqstant il-kwalifiki tagħhom huma dawk li joħorġu minn dan l-istess ftehim.

Erbgħa minn dawn l-uffiċjali jwettqu dmirijiet relatati mat-tmexxija ta' siti protetti u r-responsabbiltajiet ta' Ambjent Malta b'mod ġenerali, filwaqt li l-ħames uffiċjal huwa rilaxxat mal-għaqda volontarja Nature Trust Malta skont il-provvedimenti tat-Taqsima 4.2 tal-Manual on Special Leaves tas-Servizz Pubbliku.

Barra minn hekk l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għandha wkoll Direttorat għall-Konformità u Infurzar li fil-preżent għandu ngaġġati miegħu 27 uffiċjal f'pożizzjonijiet differenti.

Fil-każ tagħhom il-kwalifiki huma skont il-benchmarks li jappartjenu għall-pożizzjonijiet rispettivi.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jispjega kif il-Planning Authority din il-ġimgħa wettqet azzjoni ta' infurzar kontra tliet billboards b'messaġġi ta' Occupy Justice bl-iskuża li kienu illegali meta llum (20 ta' Frar 2018) fit-Times of Malta hemm storja li hawn iktar minn 100 billboard illegali u li ilhom hekk illegali, għal sentejn u iktar?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tal-Ippjanar għamlet diversi azzjonijiet diretti madwar Malta u Għawdex fl-2016 u 2017 sabiex jitneħħew billboards illegali wara li dawn kienu servuti b'avviżi ta' infurzar, irrispettivament mill-kontenut tar-reklami.

L-Awtorità kompliet tikkontrolla n-numru ta' billboards illegali fit-toroq.

L-Avviż Legali li ħareġ fit-2 ta' Frar 2018 għen lill-Awtorità sabiex taġixxi b'mod aktar effettiv.

Għalhekk setgħu jsiru serje ta' azzjonijiet diretti oħra fl-2018 sabiex jitneħħew il-billboards illegali li kien fadal.

Fis-16 ta' Frar 2018 inqalgħu sitt billboards li kienu illegali peress li kienu servuti b'avviżi ta' infurzar li nħarġu u ġew aġġornati fix-xhur ta' qabel.

Mhux minnu li kien hemm 100 billboard illegali fi Frar 2018.

Tant hu hekk li bl-azzjonijiet diretti li ttieħdu fil-ftit ġimgħat ta' wara ġie żgurat li r-regolamenti rigward billboards u reklamar jiġu segwiti u l-billboards illegali tneħħew kollha.

KAŻIJIET TA' TAXXA DOVUTA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 122, jista' l-Ministru jgħid f'kull każ imsemmi kif l-ammont ġie varjat u b'kemm?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KORP TAL-PULIZIJA – ĦATRA TA' SUPRETENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma li sa Settembru 2018 se jinħatru numru kbir ta' Supretendenti fil-Korp tal-Pulizija?

Jekk iva, kemm se jinħatru?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-promozzjonijiet ta' Supretendent fil-Korp tal-Pulizija saru fil-25 ta' Lulju 2018.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – PRIĠUNIERI LI QED ISEGWU STUDJU AKKADEMIKU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent kemm hemm priġunieri fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin li qed isegwu xi forma ta' studju akkademiku?

Jista' jgħid x'suġġetti qegħdin jistudjaw dawn il-priġunieri?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent hemm 40 priġunier li qed isegwu xi forma ta' studju akkademiku f'suġġetti ta' ECDL, Malti, Taljan, Krafts, Mużika u kors ta' Certificate of Professional Competence (CPC).

Madankollu f'Ottubru se jibdew korsjiet b'kollaborazzjoni mal-Lifelong Learning fejn hemm total ta' 81 applikazzjoni.

Is-suġġetti li se jkunu offruti, minbarra dawk diġà mogħtija, huma Ingliż, Matematika u Ħjata.

Hemm ukoll erba' priġunieri li se jibbenifikaw minn prison leave biex matul din is-sena akkademika se jkunu qed isegwu korsijiet f'livell post sekondarju.

PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI - ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM GĦAL

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta se jitwaqqfu aktar Ċentri ta' Matul il-Jum għall-Persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali u fejn sejrin jitwaqqfu dawn iċ-Ċentri u min se jkun responsabbli tat-tmexxija ta' dawn iċ-Ċentri?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7254, u nista' nħabbar li fil-5 ta' Diċembru li ġej sejra ssir konferenza nazzjonali bil-parteċipazzjoni tal-istakeholders kollha biex jiġi varat u diskuss d-dokument ta' konsultazzjoni dwar il-Pjan Strateġiku għas-Saħħa Mentali 2020-2030.

PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI – GĦAJNUNA FINANZJARJA MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk il-Ministeru tiegħu talabx għajnuna finanzjarja Ewropea għas-servizzi indirizzati lill-persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali f'dawn l-aħħar ħames snin bħal ma għamlu l-Aġenzija Sapport tal-Ministeru tal-Familja?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li aktar kmieni din is-sena l-Ministeru għas-Saħħa applika b'suċċess għal proġett The Provision of a Sustainable Mental Health Care Service to Asylum Seekers and Refugees in Malta taħt il-fond Ewropew Asylum, Migration and Integration Fund (AMIF) fejn b'total ta' €3 miljun ewro, il-Ministeru għas-Saħħa se jkun jista' jiġbor spejjeż li jkun ħareġ sabiex jingħataw kura dawn il-pazjenti u biex b'hekk permezz ta' dawn il-flus is-servizz tas-saħħa mentali jibqa' wieħed sostenibbli filwaqt li dawn il-flus se jkunu jistgħu jiġu investiti mill-ġdid fil-qasam tas-saħħa mentali sabiex is-servizz u/jew il-faċilitajiet ikunu jistgħu jitjiebu.

Barra minn hekk, permezz ta' proġett ieħor bl-isem ta' Non-Technical skills Training for Healthcare Personnel taħt il-Fond Soċjali Ewropew (ESF) li ġie approvat fis-sena 2017 b'total ta' €3.4 miljuni, l-impjegati tal-Gvern fid-Dipartiment tas-Saħħa li jaħdmu dirett mal-pazjenti, inkluż dawk pazjenti li jkollhom bżonn ta' kura mentali, se jingħataw taħriġ f'Non Technical Skills bi skop li ntejbu u noffru dejjem l-aħjar servizz ta' kura u b'sodisfazzjon akbar għall-pazjent.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – INFORMAZZJONI MAĦRUĠA BIL-MALTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6592, tista' l-Ministru tgħid jekk ġewx tradotti għall-Malti d-dokumenti Society's Concern u Who is Who?

Jekk iva, tista' l-Ministru tpoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Infurmata li d-dokument Society's Concern ġie tradott għall-Malti u se jkun ippublikat f'din il-lingwa fil-ġimgħat li ġejjin filwaqt li d-dokument Who is Who qiegħed preżentament fil-proċess li jiġi tradott għall-Malti.

KAŻ TA' TRASFERIMENT TA' APPARTAMENT BATTAL

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għand min mar il-flat battal li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

Jista' jikkonferma jekk il-flat marx għand membru tal-familja ta' xi ħadd li jgħix fl-istess blokk ta' flats?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar ma tħossx li għandha tgħaddi din l-informazzjoni sakemm ma jkollhiex il-kunsens tal-individwi kkonċernati.

SPTAR MATER DEI – OPERAZZJONIJIET TA' TNEĦĦIJA TAS-SIDER

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jinvestiga l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u jgħid jekk qattx saret operazzjoni ta' breast removal fl-Isptar Mater Dei?

Jekk ġieli saret, jista' jgħid kemm-il darba u għaliex it-talba tal-individwu qed tiġi rrifjutata?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-ġimgħa stess it-Tabib Ewlieni tal-Gvern bagħat ċirkulari lit-tobba kollha ta' Malta u Għawdex biex iħabbar il-ftuħ ta' klinika multidixxiplinarja li issa bdiet tilqa' appuntamenti għal konsultazzjoni dwar servizzi mediċi lill-persuni trans.

Dan is-servizz jista' jinkludi kirurġija fuq parir tat-tim professjonali.

MALTA UNIVERSITY HOLDING COMPANY – KAP EŻEKUTTIV

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid min hu l-Kap Eżekuttiv tal-kumpanija Malta University Holdings Company?

Jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-Contract of Service u Letter of Appointment tal-Kap Eżekuttiv tal-kumpanija Malta University Holding Company li hi l-id kummerċjali tal-Università ta' Malta?

EVARIST BARTOLO: Il-Kap Eżekuttiv tal-Malta University Holding Company Limited huwa l-persuna li isimha qiegħed jingħata separatament lill-Onor.

Ix-xogħol tiegħu huwa regolat minn kuntratt ta' xogħol u l-informazzjoni dwar dan il-kuntratt tax-xogħol hija kummerċjalment sensittiva.

GĦAWDEX – FLUS TAL-UNJONI EWROPEA GĦAT-TOROQ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intużaw flus tal-Unjoni Ewropea fuq toroq f'Għawdex sal-lum matul is-sena 2018 u jgħid liema toroq saru b'dawn il-fondi Ewropej mill-Ministeru tiegħu jew minn Transport Malta?

Jista' jgħid kemm-il triq saret f'Għawdex minn Infrastructure Malta matul is-sena 2018 u liema kienu dawn it-toroq?

Liema toroq f'Għawdex hemm ippjanati li jsiru minn Infrastructure Malta ġewwa Għawdex sal-aħħar tas-sena 2018?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-allokazzjonijiet mill-flus Ewropej normalment isiru fuq toroq li huma parti minn network tat-Ten-T.

It-toroq f'Għawdex li huma fuq din in-network kienu saru xi snin ilu (2011) u għaldaqstant ma kienx hemm allokazzjonijiet ta' fondi fis-sena 2017.

Fl-istess ħin huwa ta' sodisfazzjon li fl-aħħar l-Oppożizzjoni tidher qed tibda tappoġġja t-twaqqif ta' Infrastructure Malta, minkejja li f'Lulju li għadda, f'dan l-istess Parlament, ivvutat kontra din l-istess entità u kontra l-investiment bla preċedent li l-Gvern qed jibda jwettaq fit-toroq ta' pajjiżna permezz tagħha.

Infrastructure Malta bdiet il-ħidma tagħha fis-sajf u mill-ewwel qabdet ritmu ta' xogħol mgħaġġel ħafna, b'għadd ta' proġetti ta' titjib u bini mill-ġdid ta' toroq arterjali, residenzjali u rurali.

Fl-istess waqt qed tiffinalizza l-pjanijiet tagħha biex fix-xhur li ġejjin u s-sena d-dieħla żżid din il-ħidma b'ferm aktar proġetti ta' titjib ta' toroq arterjali u bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali f'Malta u Għawdex.

Il-ħidma ta' Infrastructure Malta f'Għawdex qed tiġi ppjanata wkoll b'kollaborazzjoni mal-Ministeru t'Għawdex u l-kunsilli lokali tal-lokalitajiet konċernati.

L-aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – BREAKDOWN TA' NFIQ F'ALLOWANCES U OVERTIME

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti breakdown ta' kif intefqu l-flus f'allowances u overtime fis-snin 2013, 2014, 2015 u 2016 fid-direttorati li jaqgħu fid-dekasteru tagħha, liema ammonti minfuqa huma kif jidhru hawn taħt u dan skont kif murija fl-estimi finanzjarji tas-snin imsemmija?

X'tip ta' allowances kienu, f'liema gradi u f'liema uffiċċji/sezzjonijiet jaħdmu dawk l-uffiċjali li tħallsu dawn l-allowances?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid, skont l-aħħar statistika li għandu, kemm hi l-paga medja f'Malta?

Jista' jgħid għall-istess perjodu kemm hi l-paga medja tal-ħaddiema li jaħdmu f'Għawdex?

Jekk hemm diskrepanza, jista' jgħid x'qed jagħmel il-Gvern biex din tiġi eleminata flok tiżdied?

EDWARD SCICLUNA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 6651.

GĦAWDEX – ŻIEDA FIL-PAGA MEDJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-wegħda tal-aħħar Baġit li kienet tgħid "Se nagħtu iktar inċentivi biex jinħolqu impjiegi ġodda mas-settur privat f'Għawdex billi għal kull impjegat li jiġi offrut kuntratt ta' tliet snin jew iżjed, tingħata rifużjoni ta' 30% tal-paga medja ta' impjegat sa massimu ta' €6,000", ġietx imwettqa?

Jekk iva, meta daħlet fis-seħħ?

Kemm ibbenifikaw minn din l-miżura u kemm ħareġ flus sal-lum fuq din il-miżura l-Gvern?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

FONDI GĦAL IMPRENDITURI GĦAWDXIN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-miżura li tħabbret fil-Baġit għas-sena 2018 u li kienet tgħid "Se nkunu qegħdin nallokaw fondi biex tinħoloq skema speċifika biex imprendituri Għawdxin li joperaw fis-settur tat-turiżmu, itejbu l-livell tal-istabbilimenti turistiċi", ġietx imwettqa?

Jekk iva, meta daħlet fis-seħħ?

Kemm-il operatur f'Għawdex ibbenfika minn dawn il-fondi?

Kemm kien l-ammont totali f'għajnuna lill-imprendituri Għawdxin taħt din l-iskema?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru tat-Turiżmu flimkien mal-Ministeru għal Għawdex ħabbru l-iskema Enable Tourism li permezz tagħha stabbilimenti turistiċi ġewwa Għawdex jistgħu jagħmlu xogħol relatat mal-aċċessibilità ta' siti turistiċi b'50% tal-ispiża tkun iffinanzjata mill-Gvern taħt din l-iskema.

L-istqarrija għall-istampa nru 182280 maħruġa mill-Ministeru għat-Turiżmu u mill-Ministeru għal Għawdex tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – LAQGĦAT TAL-BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret tal-Bord tad-Diretturi tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jagħti d-dati ta' meta saret kull laqgħa u jindika l-membri tal-Bord tad-Diretturi li kienu preżenti u/jew assenti għal kull waħda mil-laqgħat?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li l-Advisory Board kellu ħames laqgħat (April, Mejju, Ġunju, Lulju u Settembru 2018).

Kien hemm assenti is-sinjura Roberta Argento f'laqgħa li saret f'Lulju u Dr. Ian Castaldi Paris u s-sinjura Diane Izzo f'laqgħa li saret f'Settembru.

Rigward l-Approvals Board saru ħames laqgħat fl-2017 minn Awwissu sa Diċembru u disa' laqgħat fl-2018 (Jannar sa Settembru ).

Is-Sur Roderick Spiteri kien assenti fil-laqgħat ta' Jannar, Marzu u Ġunju 2018 u s-sinjura Ruth Micallef kienet assenti għal laqgħat ta' Mejju, Awwissu u Settembru 2018.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA –BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema mill-membri tal-Bord tad-Diretturi tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta huma nvoluti fit-tmexxija tal-istess Aġenzija?

Jista' jgħid x'inhu l-involviment tagħhom fit-tmexxija tal-istess Aġenzija?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab Infurmat li l-ebda membru miż-żewġ Bords tad-Diretturi tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta mhuma involuti fit-tmexxija tal-istess Aġenzija.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – BORD TAD-DIRETTURI - RIMUNERAZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'rimunerazzjoni jirċievu l-membri tal-Bord tad-Diretturi tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li ċ-chairperson tal-Advisory Board tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta tirċievi rimunerazzjoni ta' €4,000 fis-sena waqt li kull membru jirċievi rimunerazzjoni ta' €2,000 fis-sena.

PROĠETT "KIF JGĦID IL-MALTI"

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min ippropona l-proġett 'Kif Jgħid il-Malti", jekk kienx hemm sejħa għall-proposti u għall-proġetti b'din it-tema, min ingħata l-inkarigu sabiex iwettaq dan il-proġett, min kienu l-artisti involuti f'dan il-proġett u kemm sewa dan il-proġett?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-proġett 'Hekk Jgħid il-Malti' ġie propost mill-Fondazzjoni Valletta 2018 bħala inizjattiva favur aktar għarfien tal-lingwa Maltija u l-wirt intanġibbli tal-qwiel.

Ix-xogħlijiet ġew esegwiti mill-artist Joel Saliba, li ntgħażel fuq bażi ta' mertu artistiku, u minn diversi artiġjani oħra li kkontribwew sabiex issawru l-iskulturi.

Dan il-proġett ġie jiswa €68,500 + VAT, somma li tinkludi mhux biss l-eżekuzzjoni bl-idejn ta' dawn it-13-il skultura iżda wkoll il-qafas li fihom minn ġewwa, il-bażi tagħhom, l-installazzjoni fis-siti rispettivi u d-deskrizzjoni informattiva li hemm takkumpanjahom.

Dawn l-istallazzjonijiet intlaqgħu tajjeb ħafna mill-pubbliku inġenerali, speċjalment mit-tfal kif ukoll minn barranin li jżuruna u spiss jintlemħu jieqfu għall-kurżità u jaqraw l-informazzjoni disponibbli.

PROĠETT MUŻA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Filwaqt li l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali f'mistoqsija parlamentari 1848 kien indika li l-proġett MUŻA ta' Heritage Malta kellu jiġi inawgurat f'Marzu 2018, u billi tali proġett għadu ma tlestiex, jista' l-Ministru jgħid meta se tkun miftuħa din il-binja?

OWEN BONNICI: Il-MUZA se jiġi inawgurat fi żmien ftit jiem oħra.

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-bini tal-MUŻA huwiex se jkun lest sabiex jospita l-konferenza annwali tan-Network of European Museum Organisations (NEMO) nhar il-15 ta'Novembru 2018?

Jista' jgħid jekk u kemm-il esibizzjoni u liema huma dawk l-esibizzjonijiet li bihom se jiftaħ MUŻA?

OWEN BONNICI: Naturalment il-konferenza annwali tan-NEMO se sseħħ fil-MUŻA kif kien ippjanat.

Din se tkun opportunità sabiħa ferm li se tkompli tkabbar il-profil ta' pajjiżna u se tħalli impatt pozittiv immens fuq is-settur patrimonjali.

Il-parti tad-domanda dwar esibizzjonijiet għandha difetti sintassiċi kbar u nitlob lill-Onor.

Interpellant tispeċifika aħjar it-talba tagħha sabiex inkun nista' nifhem aħjar dak li qed tipprova ssaqsi.

MUŻA – ENERĠIJA ELETTRIKA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-enerġija elettrika kollha meħtieġa fil-binja tal-MUZA hijiex se tkun green powered u jekk dan hux mill-bidu tal-ftuħ tal-MUZA?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-binja tal-MUŻA se tkun green powered mill-ftuħ tal-mużew.

MUŻA - ESEBIZZJONIJIET

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk u kemm-il esibizzjoni u liema huma dawk l-esibizzjonijiet li bihom se jiftaħ MUŻA?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 7304.

PERSUNI LI GĦADDEW MILL-EŻAMI TA' SECOND SECRETARIES - INGAĠĠ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-persuni li għaddew mill-aħħar eżami għal Second Secretaries ġewx kollha ingaġġati u jekk le għalfejn?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jkun hemm sejħa oħra tul din is-sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għaddejjin xi proċeduri min-naħa tal-Public Service Commission.

Kif dawn jispiċċaw, dawk li għaddew jiġu ingaġġati.

Il-ħsieb hu li fl-iqsar żmien toħroġ sejħa oħra għal Second Secretaries fil-Korp Diplomatiku.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm persuni li applikaw għall-pożizzjoni ta' Post of Senior Manager (People Management) u f'liema stadju tinsab din is-sejħa?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-proċess għadu għaddej allura jkun prematur li tingħata din l-informazzjoni qabel ma jagħlaq il-proċess.

SKEJJEL: TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISTUDENTI – NUQQAS TA' SERVIZZ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' studenti li minkejja li l-ġenituri tagħhom applikaw għat-trasport tal-iskola b'xejn għadhom mingħajr servizz ta' trasport minn u/jew lejn l-iskola tagħhom, fid-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ukoll mil-liema lokalità huma l-istudenti, l-età tagħhom u f'liema skejjel jattendu?

Jista' jagħti data definittiva meta dawn l-istudenti se jingħataw trasport tal-iskola b'xejn?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għall-inizjattiva tas-servizz ta' trasport b'xejn għall-istudenti kollha, il-ġenituri/legal guardians tal-istudenti applikaw direttament mal-operaturi bħas-snin l-imgħoddija.

Ġenituri li nformaw lill-Ministeru li sal-lum (30 ta' Ottubru 2018) għad ma nstabilhomx trasport jammonta għal 810 student.

Dan in-numru jiġi aġġornat kontinwament minħabba r-raġuni spjegata fl-istqarrija maħruġa PR 182235.

L-istudenti li jattendu skejjel tal-Knisja u Indipendenti u li għadhom fuq il-pending list huma minn lokalitajiet varji.

Il-Ministeru jibqa' impenjat sabiex dawn l-istudenti jsibu trasport.

L-IMDINA – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern fil-Belt tal-Imdina mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetà?

Jista' jgħid f'liema triq jinsabu dawn il-proprjetajiet, x'inhu l-użu ta' kull proprjetà, jekk humiex mogħtija b'enfitewsi, b'kirja b'encroachment, b'tolleranza jew b'titolu prekarju lil terzi u kemm huwa l-ammont ta' ċens, kirja jew xort'oħra li jitħallas lill-Gvern kull sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tinsab fl-aħħar ta' dan id-dokument.

PORTIJIET MALTIN - DĦUL TA' BASTIMENTI ĊINIŻI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7048, jista' l-Ministru jgħid f'liema port Malti daħal kull wieħed mill-bastimenti Ċiniżi msemmija fl-istess tweġiba?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tliet bastimenti msemmija fil-mistoqsija parlamentari 7048 daħlu fil-Port tal-Belt Valletta.

SITI MOGĦTIJA GĦALL-BINI – SKAVAR TA' ĦAMRIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex hekk kif tiġi skavata l-ħamrija minn sit mogħti għall-bini, din titħares u tintefa' f'postijiet ta' ħażna jew fuq art qasbija?

Kemm inqabdu kuntratturi jarmu ħamrija flimkien ma' skart tal-kostruzzjoni fis-sena 2017 u fis-sena 2018 sa Settembru?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtiega lill-Ministru responsabbli mill-ambjent.

ĦAMRIJA SKAVATA MINĦABBA L-BINI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid liema hu d-dipartiment li jieħu ħsieb li l-ħamrija li tiġi skavata minħabba bini tintefa' f'postijiet ta' ħażna?

Kemm-il tunnellata ħamrija ntefgħet fuq raba' qasbija?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Direttorat tal-Agrikoltura huwa responsabbli li jilqa' t-talbiet għall-permessi biex ħamrija tiġi trasferita minn post għall-ieħor.

Il-permess jinkludi dettalji tal-applikant u tal-kuntrattur, kif ukoll in-numri tar-reġistrazzjoni tat-trakkijiet.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhi l-iskeda ta' kif qed jitqassmu l-magni taz-zokkor lill-persuni li huma dijabetiċi biex huma stess jiċċekkjaw iz-zokkor, lokalità waħda wara l-oħra?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sal-aħħar ta' din is-sena l-magni taz-zokkor se jitqassmu fil-lokalitajiet ta' Ħ'Attard, Birkirkara, Birżebbuġia, Fleur-de-Lys, l-Iklin, Ħal Luqa, il-Mosta, Paceville, Pembroke, Tas-Sliema u Sant Andrija San Ġiljan.

B'hekk dawn il-magni jkunu tqassmu fil-lokalitajiet kollha f'Malta u Għawdex sal-aħħar ta' din is-sena, kif kien dejjem ippjanat.

IL-QRENDI/L-IMQABBA - BARRIERA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li għal diversi drabi r-rimi ta' skart ta' kostruzzjoni, u possibbilment anke ħamrija, qed kontinwament jintrema f'barriera li qiegħda bejn il-Qrendi u l-Imqabba fl-inħawi ta' Misraħ is-Sinjura u tal-Għariex, u peress li l-barriera li r-ritratt tagħha qed jingħata separatament ilha ferm li mtliet u faret tant bit-terrapien li ħassret id-dehra tal-madwar, jista' l-Ministru jgħid x'permessi għandha l-barriera biex dan isir?

Jekk ma hemmx permessi, x'enforcements ħarġu mill-Awtorità għall-Ippjanar u meta?

Kemm hu l-capping tal-multa jekk ħareġ l-enforcement?

Il-multa tħallset?

X'se jsir biex is-sit tal-barriera jirritorna għal-livelli aċċettabbli ta' rimi?

(Ritratt jinsab anness fl-aħħar tad-dokument)

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-barriera inkwistjoni għanda żewġ azzjonijiet ta' infurzar, waħda ħarġet fl-2005 u oħra fl-2016, li kollettivament qed iġorru multa ta' mitt ewro kuljum li jaslu sa massimu ta' mitt elf ewro, u li sal-lum għadha tiddekorri.

L-Awtorità se tuża l-mezzi disponibbli fil-ligi biex din il-barriera tirritorna għal livelli aċċettabli.

Nixtieq ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-aħħar li saret spezzjoni fuq dan is-sit mill-uffiċjali tal-infurzar kien fit-18 ta' Ottubru 2018 fejn ma ġietx innotata xi attività ta' tfigħ ta' aktar materjal.

IL-MARFA – ART PUBBLIKA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li hu nnotat li art pubblika quddiem il-lukanda Riviera fil-Marfa ġiet meħuda billi tneħħa t-tarmak tat-triq u tqiegħdet art imħaġġra, jista' l-Ministru jgħid x'permess ingħata mill-Awtorità tal-Artijiet biex sar hekk?

X'kien l-akkwist tal-poplu Malti?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun iktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu u jindika b'mod iktar preċiż għal liema biċċa art qed jirreferi.

SPIŻA TAL-PULIZIJA DWAR INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-Pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt tagħha fis-16 t'Ottubru 2017 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Jekk hu possibbli, jista' jagħti d-dettalji ta' fiex kienet tikkonsisti din l-ispiża, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant qatt ma kien jinżamm u għadu ma jinżammx.

SPIŻA TAL-PULIZIJA DWAR INVESTIGAZZJONI FUQ DELITT

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-Pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt tiegħu fil-5 ta' Diċembru 1986 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Jekk hu possibbli jista' jagħti d-dettalji ta' fiex kienet tikkonsisti din l-ispiża, maqsuma sena b'sena?

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-Pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt tagħha fit-28 ta' Diċembru 1977 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Jekk hu possibbli jista' jagħti d-dettalji ta' fiex kienet tikkonsisti din l-ispiża, maqsuma sena b'sena.

SKOLA PRIMARJA TAL-MELLIEĦA – PULIZIJA ĦDEJN ID-DAĦLA

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jara li kuljum jattendi pulizija ħdejn id-daħla tal-Iskola Primarja tal-Mellieħa fi Triq il-Mitħna l-Ġdida u dan sabiex ikun jista' jikkontrolla t-traffiku u jinforza r-regolamenti tat-traffiku fis-seħħ fil-ħinijiet tad-dħul u l-ħruġ tat-tfal mill-istess iskola, hekk kif indikat b'diversi tabelli f'din l-istess triq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li saru l-verifiki ma' uffiċjali responsabbli mid-duties fil-Mellieħa u ġie kkonfermat li fil-ħin ta' dħul u ħruġ mill-Iskola Primarja tal-istess lokalità, il-Pulizija tagħmel minn kollox biex dan id-dover taqdih kuljum, anke jekk legalment dawn id-doveri jaqgħu wkoll taħt ir-responsabbilità ta' entità oħra.

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-Pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt taghħa fis-16 t'Ottubru 2017 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-Pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt tiegħu fil-5 ta' Diċembru 1986 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ĦAL KIRKOP: ĊENTRU TAS-SAĦĦA - ĦINIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid x'ħinjiet jiftaħ iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Kirkop?

X'ħinijiet ikun hemm tabib?

X'ħinijiet ikun hemm nurse?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal-Kirkop jiftaħ kuljum bejn is-7 ta' filgħodu sat-8 ta' filgħaxija.

It-Tabib tal-Familja jara l-pazjenti mit-Tnejn sal-Ġimgħa mit-8 ta' filgħodu sat-8 ta' filgħaxija u s-Sibtijiet mit-8 ta' filgħodu sas-1 ta' waranofsinhar.

L-infermiera tkun qed tagħti servizz fiċ-ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Kirkop, mit-Tnejn sal-Ħadd mis-7 ta' filgħodu sat-8 ta' filgħaxija.

ĦAL KIRKOP: ĊENTRU TAS-SAĦĦA - PAZJENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid minn meta beda jopera ċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Kirkop?

Kemm attendew pazjenti s'issa?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn meta beda jopera ċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Kirkop, jiġifieri mit-Tnejn 17 ta' Settembru 2018 sad-29 t'Ottubru 2018 attendew 7,050 persuna.

BORMLA: KULLEĠĠ SANTA MARGERITA, SKOLA SEKONDARJA VERDALA – AĊĊESSIBILITÀ GĦAL TOILETS

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jara għalfejn fl-iskola sekondarja Verdala tal-Kulleġġ Santa Margerita f'Bormla fil-ħin ta' wara l-iskola fl-użu tat-trakk u l-grawnd tal-futbol, filwaqt li jeżistu changing rooms, m'hemmx aċċessibilità għal toilets?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat minn SportMalta li fl-iskola msemmija mill-Onor.

Interpellant hemm provduti żewġ mobile toilets għal min juża l-faċilitajiet sportivi wara l-ħin tal-iskola.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni ħa jew beħsiebu jieħu fid-dawl tas-sentenza mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali nhar is-26 ta' Jannar, 2018 fil-kawża li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u li kopja tagħha ġiet impoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra u li permezz tagħha ġie ddikjarat li l-proviso tal-artikolu 28(1)(c)(i) tal-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili (Kap. 55 tal-Liġijiet ta' Malta) hi inkonsistenti mad-dritt fundamentali taħt l-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikoli 8 u 14 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-proviso msemmi fl-interpellanza llum ma għadx hemm skop għalih u dan wisq iżjed wara s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali.

Il-ħsieb hu li wara li jsiru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, speċjalment mal-Kunsill Nutarili, issir l-emenda neċessarja sabiex il-liġi tkun konformi mas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali.

QORTI TA' MALTA – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN ĦAMES SNIN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm każijiet:

b) ċivili

fil-Qorti ta' Malta li ilhom għaddejjin għal aktar minn ħames snin?

Jista' jagħti din l-informazzjoni fi statistika separata sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

QORTI TA' MALTA – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN GĦAXAR SNIN

L-ONOR.

b) ċivili

fil-Qorti ta' Malta li ilhom għaddejjin għal aktar minn għaxar snin?

QORTI TA' GĦAWDEX – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN ĦAMES SNIN

L-ONOR.

b) ċivili

fil-Qorti ta' Għawdex li ilhom għaddejjin għal aktar minn ħames snin?

QORTI TA' GĦAWDEX – KAŻIJIET KRIMINALI U ĊIVILI LI ILHOM AKTAR MINN GĦAXAR SNIN

L-ONOR.

b) ċivili

fil-Qorti ta' Għawdex li ilhom għaddejjin għal aktar minn għaxar snin?

QRATI TA' MALTA U GĦAWDEX – KAŻIJIET LI ILHOM PENDENTI AKTAR MINN 450 JUM

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, globalment, kemm hemm każijiet fil-Qrati ta' Malta u Għawdex li ilhom pendenti għal aktar minn 450 jum?

KUNSILL MALTI GĦALL-ARTI - FOND NAZZJONALI GĦALL-EĊĊELLENZA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika meta beda jitħaddem il-Fond Nazzjonali għall-Eċċellenza mmexxi mill-K

unsill Malti għall-Arti?

Kemm-il artist jew professjonist irċieva għotjiet minn dan il-Fond għal kull sena li ilu jopera dan il-Fond u x'kienu l-proġetti li ġew megħjuna b'dan il-Fond?

OWEN BONNICI: Jiena konsapevoli li dan il-Gvern qed iwettaq ħafna, iżda ma kontx naf li l-Oppożizzjoni mhijiex tlaħħaq mar-ritmu tax-xogħol tal-Gvern.

Il-Fond Nazzjonali għall-Eċċellenza mmexxi mill-Kunsill Malti għall-Arti beda jitħaddem fl-2017.

Fl-2017, 43 artist irċevew għotjiet minn dan il-Fond filwaqt li fl-2018 sal-aħħar tal-Ottubru 36 artista bbenefikaw minn dan il-Fond.

Il-lista tal-proġetti li ġew megħjuna b'dan il-fond tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Tabella annessa ma' mistoqsija parlamentari Nru 7358

Ritratt anness ma' mistoqsija parlamentari Nru 7425