DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 15 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 15 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tlieta, 15 ta' Mejju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 111, li saret fl-14 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Qabel xejn, nixtieq li fit-talb tagħna naħsbu fil-kuntistabbli Simon Schembri li qiegħed jiġġieled għal ħajtu.

Għandu bżonn ħafna talb.

KUNSENS GĦALL-ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-Aġent President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XVI tal-2018 – Att tal-2018 dwar il-Logħob.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

QORTI TAL-APPELL – AZZJONI FUQ SENTENZA MOGĦTIJA – KMAMAR TAN-NAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni beħsiebu jieħu fid-dawl tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell nhar is-26 ta' Jannar 2018 fil-kawża fl-ismijiet, li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, u li permezz tagħha ġie stabbilit li kmamar tan-nar m'għandhomx ikunu f'distanza anqas minn dik stabbilita mill-Ordinanza dwar l-Esplożivi (Kap. 33) tal-Liġijiet ta' Malta?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat għall-konsultazzjoni pubblika emenda għall-Ordni dwar in-Notifikazzjoni dwar Żvilupp biex tindirizza s-sitwazzjoni li nħolqot fid-dawl tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell nhar is-26 ta' Jannar 2018.

Dan il-proċess issa ġie konkluż u l-emenda ġiet approvata taħt l-Avviż Legali numru 152 tal-2018.

Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant li l-Parlament approva wkoll l-Att Nru IX tal-2018 biex jindirizza aspett ieħor tal-istess deċizjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BRYON CAMILLERI: Grazzi, Sur President.

Ftit tal-ħin ilu l-Ministru kien qiegħed jagħmel press conference rigward l-aġenzija tat-toroq.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra fiex wasal il-proċess, anke fid-dawl li dalwaqt din il-Kamra tiddibatti liġi sabiex tistabbilixxi din l-aġenzija?

Jista' jinformana wkoll dwar l-investiment li ssemma fil-Baġit dwar il-flus allokati għal din l-aġenzija?

It-toroq li qabel kienu jsiru mill-kunsilli lokali issa min se jibda jagħmilhom?

Il-flus li qabel kienu jonfqu fit-toroq se jitħallew fil-but tal-kunsilli lokali sabiex ikunu jistgħu jagħmlu proġetti oħra bihom?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Iva, kif qal il-Whip, l-Onor.

Camilleri, aktar kmieni jiena tkellimt mill-bini tal-Parlament mal-mezzi tax-xandir dwar il-fatt li, meta aktar tard illejla jew għada se tkun qiegħda tiġi konkluża l-leġiżlazzjoni rigward il-qasam ambjentali, jien se nkun qiegħed irressaq għat-Tieni Qari d-diskussjoni li se twaqqaf l-aġenzija Infrastructure Malta.

Infrastructure Malta se tkun l-entità, il-veikolu li se jimplimenta l-ikbar wegħda li ġiet approvata fl-elezzjoni ġenerali mill-poplu Malti u Għawdxi.

Din hi wegħda li dan il-Gvern irid jimplimenta, u jiena kburi li se jkolli ċ-ċans naħdem fuq dan.

Din l-aġenzija se tkun responsabbli minn investiment bla preċedent ta' €700 miljun għas-seba' snin li ġejjin.

Se nkunu qegħdin naħdmu mal-istakeholders kollha – jiġifieri l-kunsilli lokali, l-entitajiet governattivi bħall-Water Services Corporation u l-Enemalta, l-entitajiet privati li jaħdmu fil-mezzi tal-komunikazzjoni u players oħra li jikkontribwixxu fix-xogħlijiet li jsiru fit-toroq tagħna – sabiex darba għal dejjem ikollna infrastruttura li tixraq lill-pajjiż.

Il-pajjiż qiegħed ikabbar l-ekonomija tiegħu b'numri mingħajr preċedent.

Għandna fostna l-aħjar rata ta' tkabbir ekonomiku f'pajjiżna.

Għandna ekonomija li rnexxiet minkejja l-infrastuttura tagħna, u mhux minħabba l-infrastruttura tagħna.

L-infrastruttura tagħna għandha ħafna iktar x'isir fiha.

Dan hu pajjiż li qiegħed jilqa' fostu aktar nies li jgħixu u aktar nies li jaħdmu, pajjiż li qiegħed jilqa' fostu numru akbar ta' turisti, u allura rridu ninvestu fejn ħaddieħor ma wasalx.

Il-kunsilli lokali fil-bidu tad-disingħijiet ingħataw parti mir-responsabilità legali li jkunu responsabbli mill-manutenzjoni tat-toroq residenzjali.

Li ma ntqalx dakinhar kien li l-kunsilli lokali kienu se jitħallew għal għexieren ta' snin mingħajr il-fondi neċessarji biex jagħmlu dan.

Jien kelli l-opportunità li nservi raħal twelidi tliet darbiet, u ħdimt ma' kull min kien elett, irrispettivament mill-partit politiku, sabiex nagħmlu l-almu tagħna.

In-nies tiġi fuqek, in-nies titolbok infrastruttura aħjar fil-lokalità tiegħek, u inti ġeneralment twieġeb li m'għandekx il-flus sabiex tagħmel dan.

Issa se nkunu qegħdin nikkordinaw il-ħidma kollha minn entità waħda, u se niżguraw li din l-entità jkollha anke proċeduri li jkunu mhux biss aktar riġidi li fuq kollox jiżguraw kwalità aħjar u kontenut aħjar fix-xogħol, però rridu niżguraw li, pereżempju, ikun hemm anke rispett lejn it-timelines tax-xogħlijiet, kif ukoll xi ħadd li qiegħed iħares verament il-kuntratt li jkun qiegħed jiġi implimentat.

Irrid nirringrazzja lil Transport Malta li għal numru ta' snin kellha tidħol għal dan ir-rwol doppju, għaliex Transport Malta kienet kemm ir-regolatur kif ukoll l-implimentatur tax-xogħlijiet infrastrutturali.

Issa se jkollna din id-diviżjoni bejn iż-żewġ entitajiet li waħda tirregola u l-oħra timplimenta sabiex mhux biss ikollna kwalità ta' infrastruttura aħjar, imma fuq kollox ikollna toroq aktar siguri.

Jien ningħaqad mas-Sedja u nsellem lill-pulizija li, flimkien ma' għexieren ta' uffiċjali oħra, ta' kuljum jinżlu fit-toroq tagħna sabiex jiżguraw li jkollna aktar ordni.

Nafu x'ġara, u f'dan il-mument naħseb li aktar milli jiddiskuti x'ġara wieħed irid jiftakar fil-familjari u jsellem lilhom u jagħmlilhom kuraġġ anke f'din il-ġurnata partikolari.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: L-ewwel nett, f'isem l-Oppożizzjoni, irrid ningħaqad miegħek, Sur President, u anke man-naħa tal-Gvern biex insellem lill-pulizija li kien involut f'dan l-inċident, u nittamaw r-riżultat aħħari ta' kif joħroġ mill-isptar ikun l-aħjar wieħed possibbli.

Nirringrazzjah ukoll għax-xogħol li għamel għax naħseb li dan il-bniedem huwa eroj.

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk jistax ġentilment jirrepeti – għax ma nafx smajtux sew – l-ammont ta' flus li se jiġu vvutati u kif se jintgħażlu.

Il-Ministru, li kien sindku wkoll, jaf bil-problema li jkollhom il-kunsilli lokali li jkunu responsabbli minn ċerti toroq kbar li jridu jagħmlulhom resurfacing jew maintenance.

Ġieli kunsill jgħidlek li biex jagħmel resurfacing jew maintenance ta' triq kbira jispiċċa jaħli l-baġit kollu allokat għall-kunsill.

Ovvjament, ladarba l-aġenzija tibda taħdem se jkun hemm domanda kbira minn kull kunsill lokali, għax naħseb li kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex għandu xi triq kbira li ma jistax jagħmilha hu.

Kif se jintgħażlu?

Il-kunsilli lokali se jissottomettu applikazzjonijiet għal ċerti toroq?

Kif se jintgħażlu u minn min se jintgħażlu?

IAN BORG: Qabel xejn, irridu ngħidu li l-veru xogħol jibda meta aħna ngħaddu din il-liġi mill-Kamra u nwaqqfu Infrastructure Malta.

Hemmhekk irridu naraw kif nużaw l-ammont li se ninvestu, li huwa ta' €700 miljun, fis-seba' snin li ġejjin sabiex niżguraw li t-toroq ikunu qegħdin isiru.

Irrid ngħid li l-entità Infrastructure Malta eventwalment se tkun responsabbli mit-toroq residenzjali kollha, mit-toroq rurali kollha u mit-toroq arterjali u distributorji kollha.

Dan ifisser li aħna ħadna l-poter mingħand il-kunsilli lokali?

Le, ifisser li se nkunu qegħdin naħdmu magħhom sabiex gradwalment isiru t-toroq kollha.

Fil-bidu se jkun hemm ir-responsabbiltajiet li llum diġà ġew għand Transport Malta.

Mela malli nwelldu l-Infrastructure Malta din se tkun responsabbli għat-toroq arterjali u distributorji.

Se tkun responsabbli wkoll għal dawk il-160 triq li sal-lum qatt ma saru.

Dik se tkun prijorità assoluta, kif anke kien jgħid il-programm tal-Gvern.

Apparti minn hekk, wara dan kollu – jew aħjar b'mod simultanju – se tkun l-aġenzija Infrastructure Malta li se tkun qiegħda titkellem mal-kunsilli lokali sabiex tagħmel prioritisation exercise, flimkien mal-kunsill lokali, dwar liema toroq għandhom isiru qabel oħrajn.

Meta jsiru t-toroq jgħaddu taħt Infrastructure Malta biex tkompli tmantnihom.

Il-kunsilli lokali li llum jirċievu somma ta' flus għat-toroq gradwalment matul dawn s-seba' snin se jkunu qegħdin ineħħu dak l-piż minn fuqhom: però l-flus kollha allokati għall-kunsilli lokali kif inhuma sal-lum il-ġurnata se jibqgħu allokati għall-kunsilli lokali, u dawn jistgħu jużawhom f'oqsma oħra.

Mela allura qegħdin inżidu l-baġit tal-kunsilli lokali b'mod indirett għaliex mhux se jkunu aktar responsabbli minn dan il-piż li kien qiegħed jifnihom, kif għedt tajjeb inti, għax ma kellhomx il-fondi sabiex jagħmluhom.

Il-kunsilli lokali jridu jkunu l-partners tagħna fil-lokalitajiet, u minn hawnhekk irrid naċċenna wkoll għal partner ieħor importanti li għadni kif semmejt ukoll fil-Konferenza tal-Aħbarijiet li tajt, li huwa l-Ministeru għal Għawdex.

Għall-ewwel darba, Għawdex mhux ser ikun qiegħed jirċievi biss €1.5 miljun sabiex jara kif jista' jlaħħaq mad-domanda kbira ta' gżira sħiħa li veru huwa distrett, però lkoll nafu li proporzjonalment, anke bħala medda ta' art, bħala roads network, Għawdex għandu ħafna iżjed minn distretti u lokalitajiet oħrajn rispettivi.

Il-Ministeru tat-Trasport, permezz ta' Infrastructure Malta, diġà beda jagħmel laqgħat preliminari li jridu jintensifikaw, u se nkunu qegħdin naħdmu mal-Ministru Justyne Caruana sabiex niżguraw li bid-direzzjoni politika, bil-prijoritazzjoni tal-Ministeru ta' Għawdex, flimkien mal-kunsilli lokali Għawdxin, issa Għawdex se jkun qed jieħu l-fair share tiegħu minn dawn is-€700 miljun.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Grazzi, Sur President.

Il-Ministru Borg semma l-kwestjoni tas-sigurtà fit-toroq tagħna.

Bħalissa għaddej xogħol fil-Bypass tal-Marsa u l-Ħamrun.

Jista' jgħid kif dawn il-proġetti se jgħinu l-ewwel biex irażżnu iktar it-traffiku, li diġà beda jiġi mrażżan b'miżuri li ttieħdu, però wkoll biex tiżdied is-sigurtà fit-toroq tagħna?

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Zammit Lewis li rridu naħdmu sabiex nindirizzaw numru ta' bottlenecks li writna.

Kulħadd ikkontribwixxa għal ċerti bottlenecks li kellna f'dan il-pajjiż, u llum dawn bdejna nindirizzawhom.

Jien ottimist dwar ix-xogħol li għaddej fil-Marsa, u ninsab infurmat li l-Marsa issa waslet fi stadju ieħor, għaliex it-tieni fażi qegħda ttella' ċertu massa ta' xogħol u allura wieħed jibda jinnota fażijiet interessanti tal-proġett.

Avvanzajna ħafna wkoll fit-tielet fażi li qiegħda tiġi evalwata bħalissa u l-proċess mexa ġmielu hemmhekk ukoll.

Il-proġett tal-Marsa se jkun l-ikbar investiment li qatt rajna fuq it-toroq tagħna.

Huwa proġett li se jinvolvi seba' strutturi bejn flyovers u strutturi oħrajn li se jippermettu li, sejjer fejn inti sejjer jew ġej minn fejn ġej f'dan il-kuritur daqstant importanti għan-naħa t'isfel tal-pajjiż, kuritur li jara xejn inqas minn 90,000 vettura f'ċerti ħinijiet tal-ġurnata, dak li jkun jiżgura aċċess mingħajr s-sistema tat-traffic lights li għandna llum il-ġurnata.

Mill-feedback li nirċievu, mhux biss min-naħa tal-awtoritajiet, jidher li bit-traffic diversions, it-traffiku miexi u miexi tajjeb anke waqt li għaddejjin ix-xogħlijiet.

Dan anke grazzi għall-esperjenza li nkisbet minn proġetti pożittivi oħra, bħal dak tal-Kappara, u allura rridu nkomplu nħarsu lejh.

Il-proġett l-ieħor li rrefera għalih l-Onor.

Zammit Lewis huwa dak ta' bejn il-Marsa u l-Ħamrun, hekk kif toħroġ jew tkun dieħel fil-mini magħrufa ta' Santa Venera.

Hemmhekk qed inneħħu bottleneck importanti.

Meta nbnew dawk il-mini, kien hemm sitwazzjonijiet fejn tkun ġej b'żewġ korsiji u mbagħad kulħadd irid joħroġ f'korsija waħda.

Dan kien bottleneck ċar li qatt ma kien indirizzat, u llum aħna qegħdin nimplimentaw ix-xogħlijiet biex isir.

Ottimist ukoll li x-xogħlijiet jitlestew saħansitra qabel iż-żmenijiet li konna qed nantiċipaw.

Però rridu nkomplu nsegwu ħalli niżguraw li ngawdu minnhom fix-xhur li ġejjin.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-vetturi, il-vetturi qegħdin jiżdiedu kuljum.

Mhuwiex xi gost u pjaċir tiegħi li niġi hawnhekk u ngħid li n-numru ta' vetturi fit-toroq tagħna qed jiżdied, però mhux se nieħdu miżuri sabiex ma nippermettux lil min jixtieq li jixtri l-vettura tiegħu.

Però jien inħossni kburi meta nkun ma' sħabi l-Ministri Ewropej tat-Trasport u ninfurmahom li aħna għandna l-iktar għotjiet u inċentivi fiskali li huma l-aktar ġenerużi fil-kumplament tal-Ewropa sabiex, meta wieħed jagħżel il-vettura privata, dan jagħmel l-għażla favur vetturi tal-elettriku jew dawk plug-in hybrid.

Tgħidli: Kuntent b'iktar minn 1,000 vettura elettrika minn ammont ta' 370,000 vettura?

M'aħniex kuntenti, u għalhekk konna ġenerużi b'dawn l-għotjiet, biex issa naraw ir-rispons.

Dawn huma għotjiet li bdejna nħaddmu mill-1 ta' Jannar.

Jien ħsibt li fil-weekend li għadda l-Kap tal-Oppożizzjoni kien se joħroġ b'xi bakketta maġika.

Kien hemm antiċipazzjoni kbira għad-diskors tiegħu, diskors li kellu jpoġġi viżjoni fuq il-pajjiż.

Fost affarijiet oħra huwa semma li jinsab imħasseb għaliex kuljum qed jiżdiedu 33 vettura fuq it-toroq tagħna.

Però mbagħad naqas milli jgħid hu x'jagħmel.

Jiena wkoll imħasseb u naħseb li bħali mħassbin anke dawk in-nies li se jixtru vettura jew iridu jixtru vettura.

Sur President, irrid ngħid li ma naħsibx li għandna nibqgħu nsuqu l-kultura li malli jkollok 18-il sena għandek tixtri l-vettura.

X'qegħdin nagħmlu f'dan ir-rigward?

F'dan ir-rigward, aħna estendejna skema, li kienet suċċess, għal dawk iż-żgħażagħ bejn 16 u 20 sena li jkunu qegħdin jersqu lejn iċ-ċans li jiksbu l-liċenzja tagħhom.

Lil dawn tajniehom it-trasport pubbliku b'xejn.

Malli ħabbarna din il-miżura, bdew jiktbuli l-anzjani u jikkuntattjawna u jgħidulna: "Isma', aħna diġà għandna prezz sussidjat ħafna.

Però intom wegħedtuna li tagħna se jkun b'xejn ukoll."

Ngħidilhom li naslu hemmhekk però kien hemm bżonn li nipprijoritizzaw, u pprijoritizzajna billi tajna t-trasport b'xejn liż-żgħażagħ tagħna.

Irrid ukoll li jkollna servizz tat-trasport pubbliku effiċjenti.

Però rreġistrajna progress għax filwaqt li fl-2012 it-trasport pubbliku kien jintuża minn 23 miljun passiġġier, fl-aħħar tal-2017 it-trasport pubbliku kien użat minn 50 miljun passiġġier.

Hawn irrid insellem lil dawk kollha li ħadmu sabiex nerġgħu rroddu l-fiduċja fit-trasport pubbliku, b'mod partikolari lill-predeċessur tiegħi, il-Ministru Joe Mizzi, li ħadem sabiex jispiċċaw il-bużullotti.

Kellna bidla tal-operatur, kellna l-bidla tar-rotot, u dawk id-deċiżjonijiet ħallew il-frott.

Illum qegħdin nitkellmu mal-operatur u qed ngħidulu li aħna konxji li wasalna lejn il-limitazzjoni tal-kapaċità, u allura jeħtieġ li nibdew inħarsu lejn il-capacity-building jekk irridu nkomplu nsostnu dawk in-nies li diġà għażlu li jivvjaġġaw bit-trasport pubbliku.

Qed isiru ħafna miżuri u inizjattivi f'dan ir-rigward, u nħares 'il quddiem li anke f'dan l-abbozz ta' liġi li se nibdew niddiskutu dwar Infrastructure Malta nkomplu naqsmu l-ideat.

Il-mistoqsijiiet li kelli s'issa mingħand l-Onor.

Mario Galea kienu mistoqsijiet kostruttivi, u konvint li anke l-Onor.

Bezzina jkollu l-ħsibijiet tiegħu.

Jiena nħares 'il quddiem sabiex fis-sigħat u l-ġranet li ġejjin ikollna diskussjoni sana u kostruttiva sabiex niżguraw li f'dan is-settur nimxu 'l quddiem.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Kont qed nisma' lill-Ministru jitkellem fuq ir-responsabilità tat-toroq arterjali u distributorji.

Dawn se jibqgħu fir-responsabilità ta' Transport Malta jew tal-aġenzija, jew hemm il-ħsieb li l-manutenzjoni tagħhom tinqaleb fuq il-kunsilli lokali?

IAN BORG: Sur President, jien għadni kif tajt dik ir-risposta għal mistoqsija li għamel l-Onor.

Però forsi anke minħabba li daħlu aktar nies fil-Kamra minn dak il-ħin 'l hawn, nista' nerġa' nirrepeti fil-qosor.

Bażikament, aħna qed ngħidu li l-aġenżija Infrastructure Malta se tidħol responsabbli mill-għada li titwaqqaf għal dawk it-toroq li llum hija responsabbli għalihom Transport Malta, li huma t-toroq arterjali u distributorji.

Barra minn hekk, se tkun ukoll responsabbli għal dawk il-160 triq li qatt ma saru.

Irridu, imbagħad, flimkien mal-kunsilli lokali, naħdmu sabiex ninvestu fuq l-infrastruttura li huma responsabbli parti minnha llum, għaliex illum il-kunsilli lokali huma responsabbli mill-manutenzjoni tat-toroq.

Irridu nidħlu magħhom fi programm li huwa ta' seba' snin b'investiment ta' €700 miljun, u nagħmlu t-toroq residenzjali u dawk rurali.

Meta Infrastructure Malta se tkun qegħda tagħmel dawk it-toroq, se tkun qiegħda tieħu l-inkarigu hi, u se tkun qed tiegħu l-piż hi, jiġifieri li wara li tkun għamlithom, tkompli tmantnihom.

Il-kunsilli lokali, fuq medda ta' seba' snin, se jneħħu minn fuq spallejhom il-piż li tgħabbew bih mingħajr ma ngħataw ir-riżorsi għalih, imma se jibqgħu jingħataw dawk il-fondi kollha li jingħataw illum u, minflok jużawhom fil-manutenzjoni tat-toroq, se jkunu qed jużawhom f'oqsma li jidhrilhom huma sabiex itejbu l-lokalitajiet tagħhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Glenn Bedingfiled, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINGFIELD: Issemmiet il-junction tal-Marsa u naħseb li anke semmejna t-traffic deviations li kien hemm.

Naħseb li min jgħaddi minn hemmhekk diġà nnota avvanz.

Il-Ministru semma li minn hemmhekk fl-inħawi matul il-ġurnata jgħaddu mad-90,000 karozza.

Ma nafx jekk għandux tagħrif miegħu hawnhekk dwar kemm, at any given time, f'Malta kemm ikun hawn karozzi fit-toroq li effettivament ikunu qegħdin jinstaqu.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ovvjament, huwa diffiċli li taqbad ġurnata partikolari u tgħidha.

Għaliex?

Għaliex, ovvjament, f'dan il-pajjiż jista' jsuq kull min għandu liċenzja valida tas-sewqan, pereżempju, dik maħruġa fl-Unjoni Ewropea, u allura, anke minħabba nuqqas ta' qsim ta' informazzjoni li għadha qegħda tiġi diskussa bejn l-istati membri, it-tagħrif mhux disponibbli.

Inti jista' jkollok nies li qegħdin turisti bil-vetturi tagħhom, jew anke barranin li qegħdin jikru jew jixtru vettura, imma m'għandhomx il-liċenzja maħruġa minn Transport Malta.

Jiġifieri, biex nagħtik in-numru partikolari huwa daqsxejn diffiċli.

Li nista' nagħmel, Onor. Bedingfield, huwa li nġib l-informazzjoni ta' kemm hawn Maltin jew residenti Malta li għandhom liċenzja valida tas-sewqan.

Naħseb li sal-lum il-ġurnata naqblu li ħadd m'għandu l-poter li jsuq żewġ vetturi fl-istess ħin, għaliex jista' jkollok iktar minn vettura waħda.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Grazzi, Sur President.

Ilbieraħ b'mod privat kellimtek fuq is-sitwazzjoni ta' Birżebbuġa u n-nuqqas ta' aċċess li qed jiġi propost għar-residenzi tal-Qajjenza lejn Birżebbuġa għal perjodu ta' 15-il ġurnata.

Xtaqt inkun naf jekk kienx hemm xi żviluppi mill-bieraħ 'l hawn u nstabitx soluzzjoni għal din il-problema.

IAN BORG: Jiena, wara li inti kellimtni privatament lbieraħ u rrealizzajt il-concerns tal-lokalità tal-Birżebbuġa, b'mod partikolari ż-żona ta' Qajjenza, u ġejt informat ukoll li fl-istess ħin kienet għaddejja laqgħa fil-kunsill lokali fejn kien hemm qsim tal-ideat, ovvjament kulħadd jipproponi s-soluzzjonijiet tiegħu.

Jien li tlabt lil Transport Malta sabiex jaraw jekk huwiex possibbli li titħaddem is-sistema tat-temporary traffic lights.

Infurmat li, mill-counts li kienu qegħdin jagħtu, ma kenitx possibbli li titħaddem.

Jien m'aċċettajtx dik ir-risposta at face value u tlabthom li jlaħħmuha u jiżguraw li fil-fatt din veru ma tistax titħaddem, għax nifhem li hemm numru ta' familji li, biex ikomplu bil-ħajja tagħhom fil-komunità, min irid jieħu t-tfal l-iskola, jew min irid imur fiċ-ċentru tal-lokalità f'dawn il-ġranet u ġimgħat minħabba d-devjazzjonijiet irid jieħu toroq itwal.

Tifhem ukoll l-investiment importanti li qegħda tagħmel l-Enemalta f'dan ir-rigward billi qegħda ssaħħaħ d-distribuzzjoni tagħha fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, distribuzzjoni li qegħda twassal ukoll lejn żoni industrijali li fihom jaħdmu għexieren ta' eluf ta' Maltin, u allura importanti li l-industrija tkun sservisjata bħalma huma sservisjati l-familji b'elettriku, poter, power li jmantni l-attività tagħhom.

U, iva, irrid nkompli nsegwi l-każ flimkien ma' Transport Malta rigward possibilment devjazzjonijiet aħjar li jnaqqsu l-inkonvenjent lin-nies ta' Birżebbuġa.

Din hija materja komuni għal kull fejn ikunu qed isiru x-xogħlijiet.

Jiġifieri, nafu li l-inkonvenjent ma jogħġob lil ħadd.

Fl-istess ħin, nafu li n-nies iridu x-xogħljiet u dawn l-investimenti, u n-nies iridu li meta jiftħu l-vit tal-ilma ikollhom ilma tajjeb u ta' kwalità tajba.

In-nies iridu li meta jixgħelu d-dawl ikollhom id-dawl, u dak huwa obbligu tal-Gvern li jipprovdih bl-aħjar infrastruttura, jipprovdih fil-ħin għax fl-aħħar mill-aħħar in-nies iħallsu għal dak is-servizz.

Però, ix-xogħlijiet iridu jsiru: meta taħdem bi nhar, jgħidulek għaliex ma ħdimtx bil-lejl, waqt li meta taħdem bil-lejl, jgħidulek kont taħt il-gallarija tiegħi u qajjimtni.

U allura dawn huma l-bilanċi li jridu jintlaħqu.

Nifhem li ċerti bottlenecks jeżistu f'din il-parti partikolari tal-pajjiż, li trid bażikament toħroġ mil-lokalità u tidħol minn lokalitajiet oħrajn.

Konxji għaliex hemmhekk għadna kemm għamilna investimenti oħra b'dipartimenti oħra tal-Gvern – bħal xogħol fuq in-naħa tal-promenade – u allura nafu kemm kellna diffikultajiet meta missejna l-public transport u meta missejna l-aċċessibilità għal din iż-żona.

Però, kif ħabbart anke fl-obbjettivi ta' Infrastructure Malta, irridu niżguraw li s-sintonija bejn Transport Malta bħala r-regolatur u Infrastructure Malta li ser tibda timplimenta tkun waħda mill-aqwa ħalli parti minn dan l-aspett, jiġifieri l-permitting u d-deviations, ikunu magħmula bi ħsieb u jkunu magħmula mal-lokalitajiet.

U allura nkunu nistgħu niżguraw mhux biss li jsir ix-xogħol, mhux biss li x-xogħol isir tajjeb, imma x-xogħol ikun jista' jsir ukoll bl-inqas inkonvenjent possibbli għax, fl-aħħar mill-aħħar, dan li qed nagħmlu qed nagħmluh għall-istess residenti fil-komunità.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2345.

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2347.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2348;

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2346;

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Numru 154 tal-2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tal-Att dwar il-Vjolenza Abbażi tal-Ġeneru u Vjolenza Domestika; u

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2349.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

K.L.B.L. 54/11/2018 – Bye-Laws tal-2018 dwar iċ-Ċentru għall-Edukazzjoni Ambjentali fid-Dwejra (Kunsill Lokali San Lawrenz);

Tagħrif dwar miżuri li ttieħdu mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa b'rabta mat-tnaqqis tal-emissjonijiet bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5625; u

Kopja tad-dokument intitolat "Sustainable Development Plan for the Locality" ippubblikat mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa f'Settembru 2011, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5626.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 2343, li ngħatat fis-Seduta 111 tal-14 ta' Mejju 2018, dwar in-nefqa fuq reklamar f'ġurnali diġitali u stampati;

Tagħrif dwar ħatriet ġodda li ngħataw lill-ħaddiema fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn Jannar 2013 sa Marzu 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5626; u

Tagħrif dwar każijiet ta' dixxiplina fil-konfront ta' ħaddiema fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn Jannar 2013 sa Marzu 2018, u x'kien l-eżitu f'kull każ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5643.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li, skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018, tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Edward Zammit Lewis se jissostitwixxi lill-Onor.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Użu ta' Data tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri – Abbozz Nru 36 – għadda mill-istadju ta' Kumitat mingħajr emendi.

SOLIDARJETÀ MAL-KUNTISTABBLI SIMON SCHEMBRI

L-ISPEAKER: L-Onor.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Jien, bil-permess tiegħek u tal-Kamra, nixtieq li f'isem il-Gvern, f'isem – nimmaġina – il-Kamra kollha, u f'ismi personali, għax il-familjari tiegħu huma ħbieb tiegħi, nixtieq nuri solidarjetà lejn il-pulizija Simon Schembri li kien qiegħed jaqdi dmiru dalgħodu.

Ma nidħolx fil-mertu tal-każ, imma lilu u lill-familjari tiegħu nixtiqulhom il-kuraġġ kollu li wieħed ikollu bżonn f'mumenti bħal dawn.

Qed ngħid dan f'isem din in-naħa tal-Kamra, imma jiena ċert li l-Parlament kollu huwa magħqud fuq dan.

L-ISPEAKER: Is-Sedja tingħaqad miegħek.

Insejjaħ lill-Onor.

Mario Galea min-naħa tal-Oppożizzjoni.

MARIO GALEA: Jiena wkoll ningħaqad mal-Viċi Prim Ministru Fearne.

Din in-naħa tal-Kamra, kif qal il-Ministru Fearne, ukoll turi s-solidarjetà tagħha mal-familja.

Imma, l-iktar importanti hija li jalla l-pulizija jgħaddi għall-aħjar.

Għalkemm il-kondizzjoni tiegħu, kif qed naqraw, hija waħda prekarja, imma nittama li l-prognosis – il-kelma medika li nużaw aħna li tfisser the end result – ikun wieħed tajjeb kemm jista' jkun.

Nikkundanna dan l-inċident u nuri solidarjetà mhux biss miegħu, imma wkoll mal-familja tiegħu.

Nestendulhom it-talb tagħna għax naħseb li dak biss nistgħu nagħmlu f'dawn il-mumenti.

Insellem ukoll lill-pulizija kollha li ta' kuljum, forsi mingħajr ma napprezzaw biżżejjed, ikunu qegħdin jissugraw ħajjithom, għaliex fit-toroq issib minn kollox.

Issib ħafna law-abiding citizens, imma ssib oħrajn irresponsabbli wkoll.

Irrid nuri solidarjetà miegħu, mal-familja tiegħu, imma anke mal-pulizija kollegi tiegħu.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-AMBJENT

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Mejju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Grazzi.

Fil-ħin li ħadt ilbieraħ spjegajt li dan l-Abbozz ta' Liġi prinċipalment għandu l-għan li l-Ministru responsabbli mill-artijiet ikun jista' jagħmel att ta' kurazija ma' kunsilli lokali, u bih il-kustodja u l-amministrazzjoni ta' proprjetà immobbli tiġi mgħoddija għand il-kunsill lokali jew organizzazzjonijiet mhux governattivi sabiex tkun tista' tiżgura għan ambjentali.

Kif għedt ilbieraħ, dawn huma proposti li ma tistax ma taqbilx magħhom.

Semmejt li l-ambjent naturali ta' post huwa fattur importanti li jiddistingwi lokal minn ieħor.

Iż-żamma u l-preservazzjoni, speċjalment f'postijiet pubbliċi, huma fattur ewlieni li jiddetermina żvilupp sħiħ ta' soċjetà jew lokalità.

Għamilt referenza wkoll għall-irwol tal-Gvern rigward il-kura ambjentali, fejn jien esprimejt li filwaqt li għandu jinkoraġġixxi lil kulħadd biex jibża' għall-ambjent u jipproteġi u jippromwovi żvilupp sostenibbli, il-Gvern għandu wkoll dmir li jwaqqaf u jsostni strutturi li jipproteġu l-ambjent b'mod ġenerali f'kull aspett tiegħu.

Għedt ukoll li kienu dawn il-konsiderazzjonijiet ambjentali li xprunaw lill-Partit Nazzjonalista fil-Gvern meta ġie biex ivara l-viżjoni Eko-Għawdex.

Bħala Partit Nazzjonalista emminna li s-suċċess għall-gżira ta' Għawdex li jħalli frott fuq medda twila ta' żmien jista' jkun fiż-żgur biss jekk il-gżira timxi t-triq ta' żvilupp sostenibbli, jiġifieri li l-iżvilupp u l-progress f'Għawdex ma jkunx ta' benefiċċju biss mill-perspettiva ekonomika, imma wkoll minn perspettiva ambjentali u soċjali.

Eko-Għawdex hija viżjoni għall-gżira biex issir dejjem aktar sabiħa, akkoljenti, b'saħħitha, inklussiva u ta' suċċess.

Għedt ukoll li l-ambjent u l-ekonomija mhumiex kontra xulxin; iżda, għall-kuntrarju, huma komplementari għal xulxin.

Illum se nkompli fuq il-qasam ambjentali.

L-ambjent, Sur President, huwa parti intrinsika mill-kwalità tal-ħajja.

Hemm affarijiet li ma tistax tikkwantifikahom fi flus.

Hemm affarijiet bħas-saħħa, il-ħsejjes, l-arja u l-ilma li l-valur tagħhom mhuwiex biss wieħed ekonomiku, iżda jagħmlu differenza kbira fil-mod kif ngħixu.

Dan kollu dejjem emmen fih u wettqu l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern.

Anke llum mill-Oppożizzjoni qed nagħtu l-kontribut tagħna biex l-ambjent ikompli jingħata l-attenzjoni tant importanti.

Fil-fatt, madwar sena ilu, il-Partit Nazzjonalista kien ħareġ dokument li joffri proposti fattibbli dwar diversi oqsma tal-ħajja.

Dan id-dokument iġib l-isem "Kwalità ta' Ħajja Aħjar għalik" li jikkonferma l-impenn ġdid tal-Partit Nazzjonalista għall-ambjent biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Dan huwa dokument, li fih mhux inqas minn 170 proposta, li jiffoka fuq l-ambjent fis-sens wiesgħa tiegħu b'dak kollu li jaffettwa l-kwalità tal-ħajja, fosthom il-kwalità tal-ilma, l-arja, il-ħamrija u t-traffiku.

Dan id-dokument huwa għodda eċċezzjonali għaliex jagħti strateġija ċara għal kull aspett ambjentali.

Bħala Oppożizzjoni ħassejna l-ħtieġa li jkun hemm xi ħadd li jpoġġi viżjoni fit-tul għall-ambjent, għaliex l-ambjent, speċjalment taħt dan il-Gvern, huwa vittma tal-elezzjoni u ta' xiri u bejgħ tal-voti.

Dan flimkien ma' sitwazzjoni fejn qabel l-elezzjoni l-Partit Laburista daħal għal obbligi li qegħdin jaffettwaw l-ambjent wara l-elezzjonjiet.

Waħda mill-viżjonijiet ta' dan id-dokument tal-Partit Nazzjonalista hi li l-ippjanar fl-użu tal-art ikun aktar strateġiku, fejn l-art ma tibqax vittma ta' ppjanar u ta' deċiżjonijiet bl-addoċċ.

Għandu jkollna politika ambjentali konkreta u fit-tul sabiex l-ambjent jinħeles darba għal dejjem mill-politiċizzazzjoni.

Mid-dokument ħareġ ċar li l-ambjent għandu jkun riflessjoni ta' valuri.

Min jimmaltratta u jgħarraq l-ambjent ma jkollux valuri tajbin.

Kif diġà semmejt, aħna nemmnu li l-ekonomija u l-ambjent m'għandhomx jibqgħu kkonsidrati f'konflitt, iżda għandhom jinġiebu flimkien.

Jiena favur it-tkabbir ekonomiku u favur l-ambjent għax it-tkabbir ekonomiku għandu jkun sostenibbli u jirrispetta l-ambjent.

Dan id-dokument "Kwalità ta' Ħajja Aħjar Għalik" il-Partit Nazzjonalista għamlu bil-qalb għax irid jaqta' linja u jħares 'il quddiem b'impenn ġdid fuq dak li qiegħed iseħħ llum taħt Gvern Laburista.

Id-dokument tal-Partit Nazzjonalista dwar il-politika ambjentali jista' faċilment isib l-appoġġ sħiħ kemm minn imprendituri, kif ukoll minn ambjentalisti.

Il-Gvern Laburista qabad l-ambjent u rmieh għall-voti, u l-poplu qed ibati l-konsegwenzi bil-permessi għat-torrijiet, b'negozji bħal ta' Żonqor, u b'affarijiet oħra li l-poplu qiegħed iħallas għalihom b'nuqqas ta' kwalità ta' ħajja aħjar.

Sfortunatament, minkejja l-wegħdi elettorali li għamel, dan il-Gvern ftit li xejn qiegħed jagħti għall-ambjent naturali tagħna; anzi, fil-verità, qiegħed jagħmel il-kontra.

Dan tixhdu l-aktar il-kritika tal-ambjentalisti li qed iħossu li l-Gvern qiegħed jimxi b'insensittività u b'għaġla kbira fit-teħid ta' deċiżjonijiet marbuta mal-ambjent u l-ippjanar.

Fl-opinjoni tiegħi, nistqarr li, minkejja r-rieda tajba, il-Ministri tal-Ambjent jinstabu f'pożizzjoni dgħajfa fejn ftit li xejn jistgħu jagħmlu biex iwaqqfu l-isfreġju fuq l-ambjent naturali tagħna.

Sur President, ma jagħmilx sens li f'dan l-abbozz qed ngħidu li se nintroduċu l-konċett ta' kurazija ta' proprjetà immobbli għal aktar tisħiħ fil-protezzjoni tal-ambjent, u fl-istess waqt il-Gvern imur għal proġetti li jagħmlu ħsara ambjentali.

Hawn ma nistax ma nsemmix il-kwestjoni li nqalgħet dan l-aħħar dwar il-proposta li tinbena demmiela fil-Munxar f'Għawdex, liema impjant se jkun qiegħed jipproċessa l-ħmieġ tal-annimali madwar 150 metru biss 'il bogħod miż-żona residenzjali.

Jekk dan il-proġett isir, numru ta' vetturi u inġenji li ta' kuljum jintużaw għal dan l-impjant se jkunu qegħdin jgħaddu mill-qalba taż-żona residenzjali tal-Munxar.

Agħar minn hekk, ma saret l-ebda evalwazzjoni tal-impatt li dan l-impjant se jħalli fuq in-nies.

Esperti fil-qasam tal-ambjent u l-inġinerija stqarrew li dan il-ħmieġ li se jkun qiegħed jiġi pproċessat f'din id-demmiela se jkun qiegħed iħalli arja tossika fl-arja li tista' tkun ta' preġudizzju għas-saħħa tar-residenti Munxarin.

Fl-imgħoddi, vettura li kienet qiegħda tittrasporta dan l-istess ħmieġ tal-annimali, li jkollu persentaġġ għoli tossiku magħruf bħala methane, kienet splodiet f'Għawdex.

Dan apparti li dan l-impjant se jkun qiegħed juża l-istess sistema preżenti tad-drenaġġ, u dan jista' jkun ta' periklu għaż-żona.

Il-kunsill lokali tal-Munxar, li huwa b'maġġoranza Laburista, oġġezzjona formalment – u għamel sew – għall-possibilità li jkun hemm impjant tar-riċiklaġġ tad-demel tal-annimali fil-Munxar.

Wara li kelliema tal-Oppożizzjoni tkellmu u kkritikaw il-fatt li se jsir dan l-impjant, il-Ministeru għal Għawdex u tal-Ambjent ħarġu stqarrija fejn intqal li proġett ta' dan it-tip irid jgħaddi minn proċess indipendenti tal-ippjanar, u għalhekk huwa ovvju li mhux talli ma bediex jaħdem, talli għadu lanqas ġie pproċessat mill-awtoritajiet konċernati.

Intqal ukoll li kull ma kien hemm kien interess mis-settur privat biex issir riċerka fuq soluzzjoni għall-isfidi ambjentali li jeżistu bl-ammont ta' materjal li ma jinħallx fl-ilma.

Sur President, b'dispjaċir ngħid li dak kollu li ntqal fl-istqarrija tal-Gvern kien biss logħob bil-kliem.

L-istqarrija tal-Gvern, minflok tispjega l-verità u tara x'inhu jiġri, infexxet tgħajjar u tinsulta lid-Deputati Nazzjonalisti li tkellmu dwar is-suġġett biex jiddefendu l-interessi tar-residenti tal-Munxar u dawk tas-Sannat.

F'Għawdex, kulħadd jaf li l-Ministru preċedenti, u anke l-Ministru għal Għawdex preżenti, kellhom laqgħa mar-raħħala fejn insistew magħhom li m'għandhomx alternattiva ħlief li jibdew iġorru d-demel lejn il-Munxar biex jiġi sseparat jew inkella jingħalqilhom il-farm.

Tant kien kollox lest biex jiġi implimentat il-proġett li saħansitra anke kuntratti ġew iffirmati bejn ir-raħħala u l-operatur.

Hawn ma nistax ma ngħidx li ġejna f'din is-sitwazzjoni riżultat ta' nuqqas daparti tal-Gvern.

Il-Gvern fassal il-pjan nazzjonali tal-immaniġġjar tal-iskart għas-sena 2014 – 2020, li ġie approvat f'Jannar 2014, imma dan raqad fuqu u baqa' ma implimentahx, biex issa qed ipoġġi lil pajjiżna f'riskju mal-Unjoni Ewropea.

Dwar dan l-impjant tal-Munxar il-Partit Nazzjonalista għamel il-pożizzjoni tiegħu ċara ma' kulħadd.

Il-Partit Nazzjonalista mhuwiex kontra li jsir l-iżvilupp ta' impjant bħal dan.

Naqblu li f'Għawdex ikun hemm impjant ta' dan it-tip biex jaqdi l-bżonnijiet tal-bdiewa u l-irziezet; però, dan għandu jsir f'post alternattiv li ma jkunx qrib fejn jgħixu n-nies.

Sur President, nerġa' nirrepeti li ma nistgħux ngħidu li se ngħaddu proprjetà immobbli lill-kunsilli lokali jew organizzazzjoni mhux governattiva biex tintuża għal għan ambjentali u fl-istess waqt il-Gvern ċentrali jkun hu li ma jeħux ħsieb li ma ssirx ħsara lill-ambjent.

Qed nirreferi hawnhekk għall-iżbroff tad-drenaġġ fix-Xatt l-Aħmar f'Għawdex.

Iktar minn sena ilu kien ġie rrapportat li għaddasa li kienu f'Ras il-Ħobz f'Għawdex, biswit il-bajja ta' Mġarr ix-Xini, ilmentaw li ltaqgħu ma' żbroff ta' drenaġġ li kien sejjer dritt fil-baħar.

Iktar tard irriżulta li din is-sitwazzjoni kienet ilha għaddejja għal madwar tliet snin.

Kull meta dawk li huma involuti f'dan il-qasam tad-diving kienu jitkellmu mal-Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma, dawn kienu jgħidulhom li qed jaħdmu fuq is-sitwazzjoni biex jaraw kif tiġi solvuta.

Il-WSC dejjem sostniet li l-infrastruttura sofriet ħsarat minħabba l-użu ħażin tas-sistema tad-drenaġġ urban, liema ħsara ġiet kkawżata bi tfigħ ta' materjal li jagħmel ħsara kemm lill-impjant għat-trattament, kif ukoll lis-sistema tad-drenaġġ inġenerali.

Wara li għadda dan iż-żmien kollu, dan l-aħħar ġie ppubblikat tender li se jkun qed jindirizza l-ħsara li għandu l-pipeline tax-Xatt l-Aħmar.

Għamlet sew il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma li ħarġet dan it-tender; imma hawnhekk bilfors wieħed jistaqsi għalfejn kellhom jgħaddu erba' snin biex ittieħdet azzjoni biex tissewwa din il-ħsara?

Dan meta għal żmien twil il-Korporazzjoni kienet konxja minn din il-ħsara.

Għaliex ma tteħdux passi kontra min ikkaġuna l-ħsara?

Kellhom jgħaddu erba' snin li għamlu ħsara irreparabbli lin-niċċa tat-turiżmu tant importanti għal Għawdex?

Mela tajjeb, nirreklamaw lil Għawdex bħala destinazzjoni distinta tad-diving u meta jiġu d-divers f'Għawdex isibu l-baħar kollu drenaġġ u ma nafux kemm se jdum dan l-inkonvenjent.

Qed ngħid dan għax it-tender inħareġ fil-bidu ta' Mejju, ftit tal-ġranet ilu.

Skont il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, dan il-proġett se jikkonsisti minn tliet ħidmiet prinċipali:l-ewwel se jsir stħarriġ primarju tal-pipeline eżistenti u ta' qiegħ il-baħar, biex imbagħad titneħħa l-parti li ġiet imblokkata.

Dan finalment jinħadem u jkun stallat il-pipeline il-ġdid fuq l-istess pożizzjoni tal-pipeline l-antik.

Dan hu xogħol li m'hemmx dubju li se jieħu ħafna xhur, u l-problema se tkompli tagħmel il-ħsara fil-qasam tad-diving.

Sur President, x'jiswa li ngħaddu proprjetà immobbli għal għan ambjentali, pereżempju, lis-Sindku tax-Xagħra, Għawdex, meta dak li kellu jkun il-park tal-familja fl-istess raħal se jinkesa bil-panelli li jkunu jidhru minn kullimkien?

Se jiġri dan għaliex fis-sena 2016 art sostanzjali minn dan is-sit kienet ingħatat lill-Korporazzjoni Enemalta biex fuqha jagħmlu pannelli fotovoltajiċi.

Din l-informazzjoni ħarġet minn risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

28897, liema risposta ngħatat fl-24 ta' Novembru 2016.

Il-Prim Ministru kien wieġeb u qal li l-Kummissarju tal-Artijiet u l-Korporazzjoni Enemalta, b'seħħ mill-25 ta' Awwissu 2014, daħlu fi ftehim għal 25 sena biex il-kumpanija tuża l-arja minn ħames metri minn wiċċ l-imsemmija art fil-Qortin.

F'mistoqsija parlamentari oħra Nru 2424, li t-tweġiba għaliha ngħatat fit-13 ta' Novembru 2017, il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima kien qal li l-Wasteserv qegħda fil-proċess li tiffinalizza l-proposta għad-disinn biex tiġi sottomessa applikazzjoni lill-Awtorità tal-Ippjanar.

Kompla jgħid li l-Wasteserv qed timmira li għall-aħħar tas-sena 2018 dan is-sit ikun miftuħ għall-pubbliku.

Ma nafx x'kien l-iskop li reġgħet saret applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar meta matul l-amministrazzjoni preċedenti kienet saret applikazzjoni u anke nkisbu l-permessi għal dan il-għan.

Dan il-proġett kien kofinanzjat minn fond ta' koeżjoni tal-Unjoni Ewropea għas-snin 2007-2013.

Ħadd ma stenna li post li kellu jinbidel f'park biex jitgawda mill-familji Għawdxin u li sar ħafna xogħol fuqu biex jintuża għal dan l-iskop, inkluż li jinkesa bil-ħamrija, issa se jispiċċa eyesore minn kull fejn jidher.

Wara li l-Gvern Nazzjonalista għalaq waħda mill-ikbar ġerħiet ambjentali f'Għawdex taħt Gvern Laburista, ix-xogħol biex dan is-sit jinbidel f'park jidher li huwa wieqaf.

Il-poplu Għawdxi għadu fil-għama x'se jiġri fuq dan is-sit.

Minn naħa għandna Ministru li qed jikkonferma li l-art ingħatat lill-Korporazzjoni Enemalta u, min-naħa l-oħra, għandna Ministru li qed jgħid li l-Wasteserv qegħda fi proċess li tiffinalizza l-proposta għad-disinn biex tiġi sottomessa applikazzjoni lill-Awtorità tal-Ippjanar.

Anke hawnhekk, bħas-soltu, qegħdin insibu ma' wiċċna tweġibiet konfliġġenti.

Sur President, l-ambjent hu suġġett li jolqot lil kulħadd.

Illum, il-poplu Malti tgħallem kemm il-protezzjoni tal-ambjent hija importanti ħafna għaliex minnu tiddependi l-kwalità ta' ħajja u s-saħħa tagħna u ta' dawk li ġejjin warajna.

Il-konġestjoni tat-traffiku, il-bini bla rażan u bla kontroll kull fejn tħares, il-bejgħ lill-barranin ta' spazji miftuħa li għandhom ġmiel naturali, il-proġetti kbar ta' bini għoli esaġerat, in-nuqqas ta' apprezzament ta' bini b'valur storiku u soċjali, id-degradazzjoni tal-karatteristiċi arkitettoniċi tal-ibliet u l-irħula tagħna, u l-iżvilupp bl-addoċċ tal-kosta kollha saru ta' tħassib għall-poplu Malti u Għawdxi.

Mhux ta' b'xejn li mill-istħarriġ tal-opinjoni pubblika jirriżulta li wara l-problema tal-korruzzjoni, l-ambjent u t-traffiku huma fost l-ikbar problemi li qed jiffaċċja pajjiżna bħalissa.

Huwa tajjeb u naqblu li l-kunsilli lokali jingħataw l-intrigu li jħarsu l-ambjent.

Però, il-Gvern irid ikun ta' eżempju.

Wieħed jistenna li fil-kuntest ta' pajjiż żgħir bħal tagħna, b'densità għolja ta' popolazzjoni, l-ispazju jitqies bħala riżorsa importanti li teħtieġ tkun immaniġġjata b'għaqal u b'rispett ħalli pajjiżna jkun jista' jmantni żvilupp sostenibbli għal ħafna snin.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, dan huwa abbozz ta' liġi ieħor importanti li qegħdin irressqu għaliex l-ambjent huwa suġġett importanti.

Dan il-Gvern l-ambjent ħadu b'ħafna serjetà, u ħdimna ħafna f'dan il-qasam.

Naf li l-Ministru José Herrera ħadem ħafna f'dan il-qasam kemm ilu Ministru tal-Ambjent, u kompla fejn ħalla ta' qablu.

L-ambjent kien wieħed minn dawk l-areas fil-politika tagħna fejn kellna bżonn ta' ħafna xogħol għaliex writna ħafna problemi mill- amministrazzjoni ta' qabilna li ma kenitx qed tħares, bħal f'ħafna oqsma oħrajn ukoll, 'il quddiem lejn issues ambjentali li setgħu jinqalgħu.

Aħna ħdimna bi ħsieb innovattiv dwar l-ambjent, ħdimna bi pjan, bi strateġija u ma ħadniex deċiżjonijiet bl-addoċċ.

Ħdimna bis-serjetà, ħdimna b'mod kawt u ħadna d-deċiżjonijiet li kien hemm bżonn li jittieħdu, u allura forsi hawnhekk tajjeb nelenka ftit ix-xogħol li għamilna f'dan il-qasam.

Sur President, aħna ressaqna l-Att dwar id-Dominju Pubbliku u sseparajna l-Awtorità tal-Ambjent u r-Riżorsi mill-ippjanar, li kienet deċiżjoni importanti ħafna u li llum qegħdin naraw li qed tħalli r-riżultati mixtieqa.

Tkellimna biex nirrevedu l-policy dwar il-petrol stations fejn, f'dan il-każ, ipproponejna li art li qiegħda 'l barra miż-żona tal-iżvilupp ma tibqax tintuża għal żvilupp ta' din ix-xorta.

Żidna wkoll iż-żoni magħrufa bħala Tree Protection Areas u żidna wkoll il-protezzjoni taż-żoni marittimi.

Riċentement, tlesta proġett importanti ħafna fejn fuq Kemmuna 18-il tomna art kienu ddedikati għal proġett ta' afforestazzjoni, u fihom tħawlu 'l fuq minn 3,000 siġra indiġena.

Fost l-aktar deċiżjonijiet importanti li ħadna fil-qasam tal-ambjent kien hemm il-varar tal-proġett tal-Waste to Energy biex mill-iskart niġġeneraw l-enerġija, u f'pajjiżna ma jintilifx ħafna spazju f'miżbliet.

Imbagħad, nehdejna wkoll għall-konsultazzjoni pubblika skema biex 200 miljun kontenitur tax-xorb, minflok jintremew b'mod abbużiv jew fil-miżbla, jinġabru u jiġu riċiklati.

Kif diġà għedt, għadna kif daħħalna wkoll il-ħarsien ambjentali fil-prinċipji tal-Kostituzzjoni, li hija l-ogħla liġi ta' pajjiżna.

Irrid insemmi wkoll li bdejna nirriabilitaw il-ġonna.

Għadna kif rajna Ġnien l-Argotti li kien riabilitat.

Dan il-ġnien li kien mitluq għal ħafna snin reġa' ħa l-ħajja.

Jidhirli wkoll li naddafna madwar tmien widien f'pajjiżna, waqt li f'Bulebel qegħdin irreġġgħu lura deċiżjonijiet li kienu ħadu gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti, u neħħejna art agrikola li kienet immarkata għaż-żona tal-iżvilupp.

Il-lista tax-xogħlijiet tinkludi wkoll investiment ta' €3 miljun oħra biex irriabilitajna l-Buskett.

Sur President, dawn huma l-affarijiet li stajt niftakar fihom u li juru kemm l-ambjent qegħdin nagħtuh l-importanza li tixraqlu.

L-ambjent huwa l-post fejn ngħixu, huma t-toroq li ngħaddu minnhom u l-postijiet fejn naħdmu.

L-ambjent mhuwiex biss is-siġar jew l-għelieqi jew il-kaċċa u l-insib – għax hawnhekk għamilna żmien, meta nitkellmu fuq l-ambjent, nitkellmu biss fuq il-kaċċa u l-insib – imma l-ibliet u l-lokalitajiet tagħna huma wkoll parti mill-ambjent ta' fejn ngħixu aħna, u għalhekk qegħdin naħdmu biex ikollna iktar spazji miftuħin.

Irrid ngħid li fid-diskussjonijiet dwar il-Pjan ta' Strateġija għall-Kottonera qegħdin nitkellmu wkoll fuq spazji ġodda li nistgħu nsibu, u tiskanta kemm hemm spazji fil-Kottonera li huma magħluqin sal-ġurnata tal-lum.

Nittama li 'l quddiem, anke wara li ngħaddu dan l-Abbozz ta' Liġi, kemm il-kunsilli lokali kif ukoll organizzazzjonijiet mhux governattivi jingħataw il-management ta' dawn l-ispazji miftuħin.

Għandek spazji, pereżempju, bejn Ħaż-Żabbar u Bormla, u spazji bejn il-Birgu u l-Kalkara li huma kbar u magħluqin.

Hija ħasra li għal dawn is-snin kollha kienu magħluqin.

Qed inġib eżempju bil-Kottonera għax dawn huma l-ispazji li qed inħares lejhom jien; imma, pereżempju, min qatt kien joħlom li fil-Belt Valletta kellna spazji li kienu maħnuqin bil-karozzi u b'affarijiet oħrajn u llum huma spazji miftuħin?

Bla dubju, meta wieħed joqgħod iħares lejn il-lokalitajiet tagħna, jista' isib spazji moħbijin li jistgħu jintużaw bħala spazji miftuħin u jitgawdew minn kulħadd.

Sur President, dan huwa abbozz ta' liġi importanti li għandu jaffettwa direttament il-ħajja tan-nies, u jista' anke jbiddel il-mod ta' kif nirrikreaw ruħna.

Għadna kif temmejna dibattitu f'dan il-Parlament biex, kif diġà għedt, daħħalna l-ambjent fil-prinċipju tal-Kostituzzjoni tagħna, u qegħdin ngħidu li qegħdin niġġestixxu l-ambjent b'mod sostenibbli li jintegra u jikkonsidra kif dovut l-interessi ambjentali f'deċiżjonijiet u policies dwar l-użu tal-art u dwar materji oħrajn, bħal, pereżempju, materji edukattivi.

Bħala Gvern nieħdu kull miżura preventiva li tista' tkun meħtieġa ħalli tindirizza u tnaqqas il-problema tat-tniġġis u kull għamla oħra ta' degradazzjoni tal-ambjent f'Malta, skont il-prinċipju li min iniġġes għandu jħallas.

Se jibqa' d-dmir ta' dan il-Gvern li jikkollabora ma' kull min hemm bżonn f'Malta u ma' gvernijiet u entitajiet barranin anke fil-ħarsien tal-ambjent, kemm lokali kif ukoll globali.

Huwa d-dmir tagħna li nxerrdu informazzjoni dwar l-ambjent u niffaċilitaw il-parteċipazzjoni tal-pubbliku f'deċiżjonijiet li jolqtu l-ambjent, għaliex l-ambjent huwa tagħna lkoll, l-ambjent huwa fejn ngħixu, fejn naħdmu u fejn noqogħdu.

L-ambjent huwa wkoll in-nifs li nieħdu u, fejn tidħol l-arja, kien dan il-Gvern li ħa deċiżjonijiet importanti biex bidel il-mod ta' kif nużaw l-enerġija fejn m'għadniex nużaw l-iktar sorsi ta' enerġija li jħammġu u li jniġġsu.

Huwa d-dmir tagħna wkoll li niżguraw il-ġestjoni sostenibbli tal-iskart, li nippromwovu t-tnaqqis tal-iskart, kif ukoll l-użu mill-ġdid u l-irkuprar xieraq tal-materjal.

Aħna fil-konsultazzjoni li se nkunu qegħdin nagħmlu nixtiequ li jkollna parteċipazzjoni wiesgħa għax dawn huma deċiżjonijiet li forsi jistgħu jidhru li ma jolqtuniex, però huma deċiżjonijiet li jolqtu lil kulħadd u lil kull familja.

Imma x'qegħdin ngħidu f'dan l-abbozz?

Il-kollegi tiegħi diġà semmew li:

"L-att ta' kurazija għandu jiddikjara għal kemm żmien ikun qiegħed isir wara li jiġu kkonsidrati bir-reqqa l-possibilità li dan jiġi attwat u l-iskala ta' kull proposta."

Qegħdin ngħidu wkoll li l-Parlament għandu jkollu l-iskrutinju fuq dan l-att tal-kuraziji billi:

"Il-Ministru għandu, madankollu, fi żmien erba' ġimgħat wara l-pubblikazzjoni tiegħu, jew inkella jekk il-Kamra ma tkunx qegħda f'sessjoni, fi żmien erba' ġimgħat mid-data meta l-Kamra terġa' tiltaqa', iqiegħed kopja tal-att ta' kurazija fuq il-Mejda tal-Kamra, u l-att ta' kurazija jkun soġġett għall-kondizzjoni li jekk, fuq mozzjoni intavolata mhux iktar tard minn tmienja u għoxrin ġurnata wara t-tqegħid fuq il-Mejda tal-Kamra ta' kopja tal-att ta' kurazija, il-Kamra tirrisolvi li l-att ta' kurazija għandu jkun rexiss, l-att għandu jiġi awtomatikament rexiss malli tgħaddi r-riżoluzzjoni."

Qegħdin ngħidu wkoll li tittieħed il-fehma tal-Awtorità dwar il-kondizzjonijiet li għandhom ikunu imposti fuq l-att tal-kurazija, fosthom anke x'miżuri għandhom jittieħdu biex jintlaħqu l-għanijiet ambjentali.

Qegħdin ngħidu wkoll li dan l-Att m'għandux jippreġudika l-poteri ta' xi awtorità pubblika fir-rigward tal-proprjetà immobbli, u li l-proprjetà għandha naturalment dejjem tibqa' proprjetà tal-Gvern.

Imma, il-fatt li tibqa' proprjetà tal-Gvern m'għandu jipprekludi lil ħadd li dawn il-postijiet jintużaw għal skopijiet oħrajn, kemm mill-kunsilli lokali u anke minn entitajiet mhux governattivi.

Qabel nagħlaq dan l-intervent tiegħi ngħid li l-protezzjoni tal-ambjent fil-prinċipju huwa essenzjali għax aħna rridu naraw li dan il-kapital naturali ta' pajjiżna jibqa' protett u mhux mittiefes.

Aħna rridu niżguraw li l-ambjent jibqa' jitgawda mill-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri f'Malta ta' għada li trid tkun Malta aħjar minn tal-lum.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Nieħu l-okkażjoni biex nawguralek għal għeluq żmienek, u nirringrazzjak li ġejt xorta l-Parlament biex tagħmel ix-xogħol tiegħek.

KARL GOUDER: Grazzi, Sur President.

Sur President, qegħdin hawnhekk biex niddiskutu abbozz ta' liġi li naħseb huwa importanti ħafna, anke għax jagħtina l-opportunità nħarsu ftit lejn l-ambjent f'pajjiżna.

F'pajjiż ikun inutli jkollok l-aħjar sistema edukattiva jew l-aħjar sistema ta' saħħa jekk imbagħad ma jkollokx ambjent san li fih inti u l-famija tiegħek jistgħu jgħixu u jissaħħu.

L-għan tagħna fil-politika hu li kemm jista' jkun nipproteġu, insaħħu u ntejbu l-ambjent tagħna.

Illum qegħdin nitkellmu fuq abbozz pjuttost partikolari.

Qegħdin nitkellmu fuq abbozz li jintroduċi l-kunċett ta' kurazija ta' proprjetà immobbli għal aktar tisħiħ fil-protezzjoni tal-ambjent.

Qegħdin ngħidu li kunsilli lokali u NGOs, fost l-oħrajn, għandu jkollhom l-opportunità biex jieħdu artijiet tal-Gvern bil-għan li jieħdu ħsiebhom, u biex jippromwovu u jipproteġu l-ambjent.

Hawn nixtieq li nsellem lill-kunsilli lokali u lill-NGOs għal dak kollu li jagħmlu, u l-ewwel appell tiegħi hu li naħseb li għandna nħarsu lejn il-kunsilli lokali tagħna iktar in deep.

Ħafna minna f'din il-Kamra kellna l-opportunità li nservu f'kunsilli lokali differenti, u m'hemmx dubju li jekk ninvestu iktar fil-kunsilli lokali, dawn jistgħu jagħmlu ħafna iktar.

Naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra għandna nagħmlu dak li nistgħu biex nagħtu l-iktar riżorsi possibbli lill-kunsilli tagħna għax, wara kollox, m'hemm ħadd li jaf il-lokalità tiegħu daqskemm jafuhom il-kunsilli lokali, u m'hemm ħadd aktar minnhom li jaf x'inhuma l-bżonnijiet l-iktar urġenti tal-lokalitajiet tagħna.

Meta jkollhom ir-riżorsi li għandhom bżonn il-kunsilli lokali, jistgħu jkunu immaġinattivi u jistgħu anke joħorġu b'modi diversi kif jistgħu jipproteġu aħjar l-ambjent fil-belt u r-raħal tagħhom.

Jiena naħseb li huwa tajjeb li nisimgħuhom iktar, li nissapportjawhom iktar u, bla dubju ta' xejn, kemm jista' jkun nibqgħu nżidulhom il-fondi biex ikunu jistgħu jagħmlu l-proġetti li hemm bżonn fil-lokalitajiet tagħhom.

It-tieni ħaġa, ma nistax ma nsemmix ukoll lill-NGOs, mhux biss dawk li għandhom x'jaqsmu mal-ambjent.

Mill-esperjenza fuq għexieren ta' snin nafu li, meta jidħlu għal proġetti biex jirranġaw, biex jieħdu ħsieb l-ambjent tagħna, b'mod partikolari l-wirt patrimonjali tagħna, dawn l-NGOs – u hawn tiġini f'moħħi 'Din l-Art Ħelwa' – jagħmlu affarijiet inkredibbli b'riżorsi limitatissimi.

Bla dubju, waħda mir-raġunijiet għalfejn jagħmlu hekk huwa minħabba l-fatt li dawn għandhom ħafna nies li jaħdmu b'mod volontarju, u allura jistgħu jiddedikaw ir-riżorsi limitatissimi li għandhom kollha kemm huma direttament għall-proġett partikolari nnifsu.

Nixtieq, f'isem l-Oppożizzjoni u naħseb anke f'isem il-Kamra kollha, nirringrazzja ħafna lil dawn l-NGOs għax-xogħol kollu li qegħdin jagħmlu.

Irridu naraw ukoll li kemm jista' ikun mal-medda taż-żmien nibqgħu nagħtu iktar support lil dawn l-istess NGOs.

Illum għandna l-opportunità biex nitkellmu fuq l-ambjent b'mod ġenerali.

Jiena naħseb li f'dan il-pajjiż irridu nieħdu l-ambjent ftit iktar bis-serjetà.

Dan bl-ebda mod ma hi kritika diretta għall-Ministru b'mod partikolari.

Naf li l-Ministru José Herrera u l-Ministeru tiegħu qed jagħmlu dak li jistgħu biex l-ambjent f'pajjiżna jimxi 'l quddiem, imma naħseb li għandu ħafna mewġ ġej kontrih.

Naħseb li bħala pajjiż irridu nibdew inbiddlu ftit il-mentalità ta' kif isiru ċerti affarijiet.

Sur President, nafu li fis-sajf il-kostruzzjoni f'pajjiżna fiż-żoni turistiċi suppost tonqos sew; imma, f'dawn l-aħħar snin, dan ma kienx il-każ.

Jiena, li ġej mil-lokalità ta' San Ġiljan, naf li hemmhekk, f'Tas-Sliema u f'lokalitajiet oħrajn fejn ikun hemm influss ta' turisti, dan mhux qed jiġri u naħseb li din hija l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu.

Din dejjem ngħidha fil-Parlament.

Irrid ngħid ukoll li d-Dipartiment tat-Tindif f'pajjiżna jagħmel il-mirakli, għandu nies tajbin ħafna, imma anke huma sfortunatament qed ikollhom iħabbtu wiċċhom ma' affarijiet li bl-ebda mod m'huma qegħdin jgħinuhom.

Qegħdin f'Mejju u hemm bżonn naraw bis-serjetà li pajjiżna, b'mod partikolari issa fis-sajf, kemm jista' jkun inżommuh nadif.

Fix-xitwa kollox sew, għandek it-temp li jgħinek ftit u m'għandekx dak l-influss ta' nies: imma, sfortunatament fis-sjuf li għaddew rajna l-pajjiż b'mod ġenerali ma jkunx tal-livell li suppost hu.

Inħeġġeġ minn hawnhekk l-ewwel ħaġa, lill-Gvern b'mod partikolari, biex inpoġġu mal-istakeholders kollha biex naraw li almenu fis-sajf pajjiżna jkun nadif kif jixraqlu pajjiż Ewropew fis-sena 2018.

It-tieni ħaġa li xtaqt nitkellem dwarha hija l-kostruzzjoni.

Aħna m'aħniex qegħdin nikkritikaw il-kostruzzjoni jew l-iżvilupp, imma l-mod kif qegħdin isiru l-affarijiet.

F'pajjiżna qegħdin naslu f'sitwazzjoni fejn nies ma jkunux jistgħu jibqgħu jgħixu f'darhom mhux għax qegħdin nagħmlu kostruzzjoni, imma minħabba l-mod ta' kif qegħdin nagħmluha.

Matul dawn l-aħħar jiem rajna filmati u ritratti fuq is-social media ta' trabijiet li huma inaċċettabbli, li meta tarahom tibda tgħid kif jista' ikun li dawn in-nies joqogħdu hemmhekk.

Naħseb li lkoll kemm aħna kellna l-opportunitajiet insiefru f'pajjiżi oħrajn, ħafna minna għal darba, darbtejn, tlieta, u naraw x'jiġri f'pajjiżi oħrajn.

F'pajjiżi oħrajn ukoll isir żvilupp, imma hemm regoli ċari ta' kif inti għandek tagħmel l-iżvilupp.

Huwa veru li l-ġebla Maltija hija ġebla li meta tkun qed taħdimha tagħmel ħafna trab; imma jeżistu modi kif dan jista' jiġi mitigat.

Allaħares ma jeżistux modi llum il-ġurnata biex wieħed ikun jista' jagħmel kostruzzjoni mingħajr ma joħloq inkonvenjent serju ħafna għar-residenti.

Tlett ijiem ilu rajna post qed jitwaqqa' f'San Ġiljan b'konsegwenza li nofs it-triq kienet mgħottija bi sħaba ta' trab.

Għaliex hu daqshekk diffiċli li f'pajjiżna jkollna regoli li jiġu inforzati?

F'każi bħal dawn jista' jintuża l-ilma u affarijiet oħrajn, teknoloġija sempliċi biex meta qed taħdem il-ġebla Maltija ma toħloqx dawk it-trabijiet kollha.

L-istess ħaġa din il-ġimgħa, trakk tal-bini għadda wrong side u kisser nofs ħajt antik.

Dawn huma affarijiet li f'pajjiżna fis-sena 2018 mhumiex aċċettabbli.

Huwa importanti li l-iżvilupp ikompli u allaħares jieqaf, imma dan għandu jsir b'regoli ċari u infurzati li jirrispettaw lir-residenti u lil kull min jgħaddi minn hemmhekk.

Pereżempju, għandna regola ċara f'dan il-pajjiż li f'żoni turistiċi fix-xhur tas-sajf ma jistax isir skavar.

Sfortunatament, sajf wara sajf din ir-regola ma tiġix inforzata u l-ammont ta' skavar li sar is-sena l-oħra f'Tas-Sliema u f'San Ġiljan kien inkredibbli.

Imbagħad dejjem ikollok l-istess risposta li dawn għandhom permess speċjali minħabba raġunijiet ta' sigurtà.

Qegħdin fix-xahar ta' Mejju: ejja naraw fejn huma dawn il-postijiet fejn bħalissa għaddej skavar fiż-żoni turistiċi.

Hawn mhux qed nirreferi biss għaż-żoni tal-lokalitajiet minn fejn niġi jien, imma għaż-żoni turistiċi kollha f'Malta u Għawdex.

Meta jasal dak id-deadline – li safejn naf jien huwa l-15 ta' Lulju – m'għandu jkun hemm l-ebda post li jkollu bżonn extension minħabba raġunijiet ta' safety.

Naħseb li huwa l-inqas li nistgħu nistennew li almenu f'post turistiku għal dawk ix-xahrejn jieqaf ix-xogħol biex in-nies li qegħdin jiġu f'pajjiżna, li jonfqu l-flus f'pajjiżna, ikunu jistgħu jgawdu pajjiżna kif jixraq.

Nispera li ftit qabel il-15 ta' Lulju ma nibqgħux naraw dawn il-postijiet kollha li jkollhom dan il-permess speċjali biex ikunu jistgħu jkomplu jeskavaw.

Nifhem li forsi jkun hemm wieħed jew tnejn li għal xi raġuni jkollhom bżonn permess biex ikompli għaddej ix-xogħol fuqhom għal numru ta' ġranet, forsi ġimgħa, imma mhux li jkollok kważi l-postijiet kollha tal-iskavar bil-permess speċjali minħabba raġunijiet ta' sigurtà!

Hija ovvja li din hija gimmick u li qed jingħata permess biex dawn ikunu jistgħu jkomplu jaħdmu kontra l-liġi f'pajjiżna.

Meta qegħdin nitkellmu fuq l-ambjent, m'aħniex qegħdin nitkellmu biss fuq l-indafa, trabijiet u kostruzzjoni, imma qegħdin nitkellmu wkoll – u din aċċennaw ukoll għaliha anke sħabi – dwar is-sitwazzjoni tat-traffiku f'pajjiżna.

Naf li pajjiż li jkun qiegħed jiżviluppa jkollu dawn il-pressures, imma anke hawnhekk għandna bżonn inħarsu ftit lejn is-sistema tat-trasport f'pajjiżna biex naraw kif inrażżnu t-traffiku li llum sar prattikament unbearable.

Illum tant drawh in-nies li dan qed jiġi kkalkolat f'ħin li huma qegħdin jagħmlu biex imorru għall-postijiet tax-xogħol tagħhom.

Apparti hekk, m'hemmx dubju li dan qed jagħmel ħsara kbira anke lin-nies fejn jidħlu l-emissjonijiet.

Sur President, f'dan il-każ m'għandniex għalfejn nerġgħu nivvintaw ir-rota.

Ejjew inħarsu ftit lejn is-soluzzjonijiet li għażlu pajjiżi oħrajn, pajjiżi anke tad-daqs tagħna.

Irridu naraw li f'pajjiżna jkollna sistema ta' trasport pubbliku effiċjenti, li taf fi x'ħin se titlaq u taf fi x'ħin se tasal, u li aħna jkollna l-inċentiv li nħallu l-karozza d-dar u nużaw is-sistema ta' trasport pubbliku.

Illum teżisti teknoloġija li forsi f'pajjiżna għadna ma bdejniex nesperimentaw biha – imma nafu li hemm pajjiżi oħrajn li qegħdin jesperimentaw biha, fosthom ta' artificial intelligence – u allura wieħed jista' jżewweġ din it-teknoloġija flimkien ma' dak li jiġri fit-toroq tagħna u ssib modi kif tkun tista' tuża dawn it-teknoloġiji biex tnaqqas it-traffiku f'pajjiżna.

Ovvjament, tibqa' l-iktar ħaġa ovvja li inti kemm jista' jkun trid tinkoraġixxi lin-nies li jħallu l-karozza tagħhom id-dar, imma biex jagħmlu hekk irid ikollhom alternattiva tajba.

Il-Partit Nazzjonalista ilu jaħdem għal diversi snin fuq proposti differenti ta' x'tip ta' trasport pubbliku għandna bżonn noħolmu li jkollna fis-snin li ġejjin.

Fis-snin li għaddew ukoll, il-Partit Nazzjonalista nieda sett ta' proposti kemm short term, kemm medium term, kif ukoll proposti long term ta' kif naħsbu li għandna ntaffu l-problema tat-traffiku f'pajjiżna u ta' kif jidhrilna li pajjiżna għandu jinvesti fis-snin li ġejjin.

Irrid nitkellem ukoll dwar renewables, dwar l-emissjonijiet, dwar it-targets dinjijin u t-targets tal-Unjoni Ewropea.

Hemm affarijiet li pajjiżna u l-Ewropa kollha, b'mod partikolari d-dinja kollha – taqta' forsi l-Istati Uniti li għandhom president li mhuwiex daqshekk konvint li għandna nnaqqsu l-emissjonijiet fid-dinja – imma l-bqija tal-Ewropa temmen li the way forward biex ngħixu ħajja sana hi li nnaqqsu d-dipendenza minn fuq dawk li ngħidulhom il-fossil fuels.

Dan anke minħabba l-fatt li l-fossil fuels huma affarijiet li xi darba għad jispiċċaw.

Mill-banda l-oħra, għandna riżorsi li huma infiniti u nodfa, bħax-xemx, il-baħar u r-riħ, u allura jagħmel sens loġiku li d-dinja tmur 'l hemmhekk.

Numru ta' snin ilu mhux ħażin, l-Ewropa u d-dinja dak iż-żmien, fosthom l-Amerika taħt presidenzi differenti, konna għamilna patt li nnaqqsu l-emissjonijiet sas-sena 2020.

Issa, bħala Ewropa, qegħdin naħdmu fuq pjan ġdid għall-emissjonijiet li rridu nibqgħu nnaqqsu sas-sena 2030.

Qed nara rapporti fil-media li jidher li s'issa pajjiżna qed ikollu diffikultajiet.

Biex inkun ċar, f'dawk li huma emissjonijiet li rridu naqtgħu sas-sena 2020, għadna on target, għaliex qegħdin naqblu li nnaqqsu qisu 1% tal-użu tal-fossil fuels u naqilbu għar-renewables fl-għaxar snin li jwassluna sa sentejn oħra sas-sena 2020.

Imma issa qegħdin nibdew ninkwetaw ftit dwar kif għandna nagħmlu l-pass li jmiss sas-sena 2030.

Il-Ministru José Herrera l-bieraħ qal li pajjiżna għandu l-limitazzjonijiet minħabba ċ-ċokon tiegħu, u tkellem ukoll fuq l-iżvilupp ekonomiku.

Vera li hemm dawn il-limitazzjonijiet, imma naħseb li bħala pajjiż – għax hekk jixraq lill-poplu tagħna – hemm bżonn nagħtu priorità assoluta lil din il-ħaġa.

Aħna pajjiż żgħir, pajjiż li fih jistgħu jsiru tibdiliet forsi aktar malajr minn pajjiżi oħrajn b'inqas capital outlay milli jkollhom bżonn pajjiżi ħafna ikbar minna.

Naħseb li għandna nikkonsidraw bis-serjetà li f'pajjiżna għall-20 sena li ġejjin inħarsu ftit lejn ir-renewables fl-isfera wiesgħa kollha tagħhom u ta' kif nistgħu nibdew inbiddlu l-way of life tagħna biex niddependu iktar fuq renewables, u allura nnaqqsu l-użu tal-fossil fuels u naraw kif nistgħu nużaw karozzi aktar indaf.

Bħalissa, l-Ewropa għaddejja minn proċess fejn bil-mod il-mod qed jagħmlu phasing out anke tal-karozzi diesel minħabba li huma karozzi li aktar jniġġsu.

Naħseb li dawn huma opportunijiet li pajjiżna jista' jidħol għalihom.

L-appell tiegħi – lill-Ministru b'mod partikolari – fuq din huwa li vera hemm il-limitazzjonijiet, hemm id-diffikultajiet, imma nippretendu li pajjiżna jkun fuq quddiem nett biex inkunu kreattivi u nsibu modi li jippermettulna nnaqqsu d-dipendenza tagħna minn fuq il-fossil fuels.

Kwestjoni oħra li xtaqt nittratta, u li forsi hija relatata ħafna ma' din, hija dwar il-power stations tagħna.

Ħmistax-il sena ilu, pajjiżna investa forsi f'dak li kienet waħda mill-aħjar deċiżjonijiet li ħadna, deċiżjoni naturali wkoll li għaqqadna l-grid tal-elettriku tagħna mal-grid Ewropew, bl-interconnector li tana elettriku ħafna irħas minn dak li qegħdin nipproduċu f'Malta, u elettriku li mhuwiex qed iniġġes l-arja tagħna għaliex qed jiġi lest diġà minn Sqallija.

Aħna nagħmlu ħafna kritika fuq il-power station il-ġdida li għandna, fuq il-prezzijiet li huma ħafna iktar għoljin mill-medja Ewropea, u fuq il-fatt li rridu nixtru bilfors l-elettriku kollu li jipproduċu, kemm jekk nużawh u kemm jekk le.

Imma l-fatt li għandna dan l-interconnector naħseb li huwa tajjeb.

Hawn qed nitkellem purament mil-lat ambjentali.

Huwa tajjeb li nużaw l-elettriku kollu li joħroġ mill-interconnector u, jekk jista' jkun, il-long term plan tagħna għandu jkun li, kemm nistgħu, nieħdu l-elettriku minn hemm anke jekk għandu jkollna l-power station tagħna biex, jekk jinqala' xi ħaġa, pajjiżna ma jiqafx.

Għal raġunijiet ekonomiċi, imma b'mod partikolari minħabba raġunijiet ambjentali, kemm jista' jkun l-elettriku tagħna għandna nġibuh kollu mill-interconnector u, jekk hemm bżonn, ikollna interconnector ieħor.

Din hija xi ħaġa li naħseb li għandna nibdew nikkonsidraw biex pajjiżna anke jbiddel il-mod ta' kif qegħdin niġġeneraw l-elettriku.

Il-bieraħ il-Ministru tkellem fuq il-fatt li se ssir offiża li persuna ma jirriċiklax.

Naħseb li dik hija xi ħaġa tajba.

Hemm bżonn li f'pajjiżna jkollna ħafna iktar riċiklaġġ.

Meta kont fil-kunsill lokali – mhux jien biss, imma ħafna nies oħrajn f'kunsilli oħrajn – konna ninvestu ħafna enerġija biex ninkoraġixxu lin-nies jirriċiklaw iktar.

Nerġa' ngħid li naqbel mal-Ministru li hemm bżonn li mhux biss ninkoraġixxu, imma jibda jkollna anke multi għal min ma jirriċiklax.

Imma minn dak li nara, naħseb li f'pajjiżna għandna bżonn ħafna iktar programmi edukattivi biex inkomplu ninkoraġġixxu lin-nies biex jirriċiklaw.

Jiena nara li hemm żewġ problemi.

Illum f'pajjiżna, kif nafu, jiġu ħafna persuni barranin.

Niftakar li darba konna għamilna programm fejn impjegajna nies apposta biex iduru l-lokalità kollha u jispjegaw lin-nies dwar kif għandhom jirriċiklaw u meta għandhom joħorġu l-borża s-sewda, il-griża, eċċ. Dak iż-żmien konna rajna riżultati immedjatament, imbagħad għaddew sitt xhur u l-affarijiet bdew sejrin lura.

Waħda mir-raġunijiet kienet proprju minħabba l-fatt li f'dawk is-sitt xhur kienu ġew numru kbir ta' barranin joqogħdu f'dak ir-raħal u dawn ovvjament ma kenux jafu dak li qed jiġri fejn jidħol riċiklaġġ.

Naħseb li pajjiżna għandu bżonn programm ongoing ta' edukazzjoni fuq il-media tagħna, nies iduru bieb bieb jispjegaw u jinkoraġġixxu.

Imbagħad, kif qal il-Ministru, għandna naraw li jkun hemm ukoll ċitazzjonijiet għal min ma jagħmilx hekk.

Sur President, hawnhekk irrid nistaqsi: X'qed jiġri mill-iskart separat f'pajjiżna?

Nisma' diversi teoriji – m'iniex qed ngħid li naf x'qed jiġri, imma minn mindu kellna l-inċident fl-Impjant ta' Riċiklaġġ ta' Sant'Antnin ma nafx x'qed jiġri mill-iskart riċiklat f'pajjiżna, u nispera li l-iskart riċiklat verament qed imur f'postijiet li huma dedikati għar-riċiklaġġ u mhuwiex qed jitħallat mal-iskart kollu l-ieħor li niġbru drabi oħrajn.

Xi ħaġa oħra – li wkoll naħseb li kienet idea tajba – li nieda l-Ministru ftit tal-ġimgħat ilu – u llum il-Prim Ministru qal li se jestendi ż-żmien ta' konsultazzjoni – huwa li, meta tiġi biex tirriċikla l-fliexken, ikun hemm sistema ta' refunds.

Hija tajba, imma naħseb irridu nisimgħu iktar lill-industrija.

Jiena mhux qed ngħid li m'għandniex nagħmlu programmi bħal dawn.

Anzi naħseb li għandna nagħmlu iktar programmi bħal dawn, imma huwa tajjeb li nisimgħu lil dawk li se jiġu affettwati.

Jiena niltaqa' ma' nies minn industriji differenti li jafu li dawn huma affarijiet tajbin, u allura m'għandhomx xi oġġezzjoni biex jipparteċipaw fihom anke jekk ikunu se jiżdidulhom il-costs; imma, kull ma jridu hu li jkun hemm a level playing field.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-fliexken, qegħdin nitkellmu fuq żewġ kumpaniji kbar f'pajjiżna li kulħadd jaf min huma, li m'għandhomx problema jżommu ma' dan il-programm, u li l-concern tagħhom huwa li jkun hemm imbagħad nies oħrajn li jikkompetu fis-suq mhux fuq l-istess livell, anke fejn jidħlu taxxi, u dan jista' joħloq unfair advantage.

Naħseb li huwa tajjeb li estendejna ż-żmien ta' konsultazzjoni, u huwa tajjeb ukoll li l-Ministru Herrera jisma' iktar x'għandhom xi jgħidu b'mod partikolari dawn iż-żewġ kumpaniji, għaliex ħafna drabi tkun l-industrija stess li toħroġ b'numru ta' soluzzjonijiet.

Imbagħad, ovvjament ikun il-Gvern li jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu.

L-aħħar ħaġa li xtaqt nitkellem dwarha hi l-ambjent kulturali.

Kif nafu, fis-snin li għaddew, b'mod partikolari ftit wara li dħalna fl-Unjoni Ewropea, investejna ammont ta' flus biex nirrestawraw il-wirt kulturali tagħna.

Għamilna bidliet kbar fil-pajjiż fejn jidħlu s-swar u diversi postijiet li ma jispiċċaw qatt; imma naħseb li bħalissa, għalkemm għaddej xogħol ta' restawr, għandna diversi postijiet li qegħdin jibku għar-restawr.

Ma nistgħux nitkellmu fuq l-ambjent ta' pajjiżna jekk ma neħdux ħsieb ukoll l-ambjent kulturali tagħna.

Nikkonkludi d-diskors tiegħi bl-istess mod kif ftaħt.

L-ambjent huwa probabbilment l-iktar suġġett importanti li għandna nieħdu bis-serjetà.

Naħseb li f'pajjiżna nistgħu nagħmlu ħafna iktar biex nieħdu ħsieb l-ambjent tagħna u li lkoll kemm aħna għandna nuru iktar commitment biex pajjiżna jkun pajjiż normali, pajjiż li jixraq fis-sena 2020.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, illum qegħdin nitkellmu fuq liġi oħra li qed idaħħal dan il-Gvern li l-għan aħħari tagħha hu dak li jipproteġi l-ambjent.

Qed ngħid "liġi oħra" għax f'dawn l-ewwel ħames taħt dan il-Gvern din żgur mhijiex l-ewwel liġi favur l-ambjent.

Naħseb li naqblu lkoll li, jekk hawn settur importanti f'pajjiżna, huwa proprju s-settur tal-ambjent u, minn kif tkellem il-kollega tiegħi, l-Onor.

Karl Gouder – li ħadt pjaċir nisimgħu jitkellem b'ton moderat kif dejjem jagħmel – jidher li anke hawn qbil f'din il-Kamra fuq dan is-settur importanti u delikat f'pajjiżna.

Huwa settur delikat għax f'din il-gżira tagħna għandna l-iktar densità ta' popolazzjoni fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri l-iktar rata ta' kemm joqogħdu nies fuq medda art daqstant żgħira, u allura tifhem iktar li kull metru kwadru huwa importanti ħafna.

L-ambjent, kemm mibni kif ukoll dak mhux mibni, f'pajjiżna għandu importanza anke fuq livell ta' diskussjoni popolari aktar għolja mill-bqija ta' pajjiżi oħrajn Ewropej.

U din tifhimha, għax l-interessi diversi li jeżistu fil-pajjiż, fosthom tal-Gvern, tal-privat u ta' entitajiet oħrajn, jistgħu kultant jiġu interpretati li b'xi mod huma f'konflitt.

Fil-fatt, l-argument li xtaqt nagħmel illum huwa proprju marbut ma' dan.

Sur President, jiena wieħed minn dawk li dejjem nilqa' l-kritika.

Jiena nemmen li meta tkun kostruttiva u meta tkun ġenwina, il-kritika hija importanti, għax saħansitra tista' anke twassal biex il-Gvern tal-ġurnata jibdel il-pożizzjoni tiegħu fuq issue partikolari, biex finalment naslu għal deċiżjonijiet li jkunu aħjar, deċiżjonijiet li jkunu iktar informati.

L-Oppożizzjoni, u l-forzi konservattivi li tradizzjonalment dejjem kienu kritiċi tal-Moviment tal-Ħaddiema, b'mod partikolari ngħaqdu fuq dan is-suġġett u kważi taw l-impressjoni li donnu li Gvern Laburista ħa r-riedni tat-tmexxija ta' pajjiżna f'idejh ħames snin ilu b'xi mandat biex jeqred jew jagħmel sfreġju mill-ambjent.

L-Oppożizzjoni, fil-ħames snin li għaddew, ħadmet kemm felħet biex tipprova tagħti l-impressjoni li dan il-Gvern b'xi mod huwa enemy no. 1 tal-ambjent tagħna.

Jiena nopponi din it-tip ta' kritika b'kull qawwa, u huwa għalhekk li qed nitkellem hawnhekk illum.

Anzi, inħossni nkun qed nonqos bħala ċ-Chairperson tal-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar jekk ma nitkellimx mhux biss fuq din il-liġi li hija mmirata biex issaħħaħ il-protezzjoni ambjentali, imma anke fuq is-suċċessi tal-Gvern f'dan is-settur u fuq dak li qed isir.

Jiena nifhem li l-Gvern ikollu l-kritika, u nifhem li l-Oppożizzjoni trid tagħmel il-kritika tagħha; però, jien nagħmel distinzjoni bejn kritika ġenwina u kritika inqas ġenwina.

Ilbieraħ kien hawn deputat fil-Parlament li tkellem fuq suġġett wieħed biss, suġġett anke li ddiskutejnieh bla ebda problemi ta' xejn għal darba darbtejn fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar, li hu l-fuel station policy.

Kien hemm diskussjoni għaddejja fil-pajjiż dwar din il-policy, fejn tkellmet kemm il-media, kemm id-diversi stakeholders, kif ukoll il-Gvern u l-Oppożizzjoni.

Il-catch phrase li għamel dan id-deputat min-naħa tal-Oppożizzjoni kienet li l-permessi marbutin mal-fuel station policy ħerġin bħall-pastizzi.

Min sema' u emmen dak li qal dan id-deputat Nazzjonalista ħaseb li aħna noħorġu permess kull ġimgħa għall-fuel stations.

Sur President, dan il-Membru tal-Oppożizzjoni mhux biss żgwida lil din il-Kamra, żgwida lilek bħala President u żgwida lilna lkoll, imma żgwida lil kull min kien qed jisimgħu u lil min illum għadu jemmnu, jekk għad fadal nies li jemmnu lil dan id-deputat partikolari.

Il-verità hi li fit-tliet snin li ilha fis-seħħ il-fuel station policy – u dan anke ġie rrapportat lilna fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar – ħarġu biss tliet permessi għal pompi ġodda.

Allura ħarġu qishom pastizzi?

Ħarġu biss tliet permessi għal tliet pompi ġodda, li minnhom tnejn huma relocation ta' pompi eżistenti.

Dan ifisser li fi tliet snin ħareġ biss permess wieħed għal pompa ġdida li qatt m'eżistiet, għax it-tnejn l-oħra huma rilokazzjoni.

Naħseb li qbilna wkoll li jkun tajjeb li noħorġu l-pompi mill-irħula.

Sur President, inti bħali ġej minn raħal fejn għandna numru ta' pompi li qegħdin fil-qalba tar-raħal, u l-policy tgħidlek ċar u tond li rridu nimxu 'l quddiem u li dawn il-pompi jridu jiċċaqilqu mill-qalba tar-raħal u nagħmluhom f'post iktar idoneu.

Fil-verità, prattikament nistgħu ngħidu li ħarġu permess wieħed kull sena biex tinbena pompa ġdida.

Dik hija l-verità!

Imma ħaddieħor ġie hawnhekk u, biex jallarma, biex jitfa' il-ħatab fuq in-nar, biex iħawwad l-imħuħ, qalilna li qegħdin joħorġu permessi daqs il-pastizzi.

Ovvjament, din hija intiża biex hemm barra toħloq furur u toħloq kjass, meta fil-verità l-kjass m'għandux ikun.

Sur President, finalment qegħdin nitkellmu dwar politika nazzjonali li qed tagħti direzzjoni 'l quddiem.

Qabel ma kellniex fuel station policy, u allura nistaqsi: Qabel kif kienu joħorġu l-permessi għall-pompi li saru matul is-snin?

Abbażi ta' xiex?

Min iddeċieda li pompa partikolari xi mkien għandha tingħata permess, u pompa oħra le?

Jiena naħseb li l-poplu Malti jaf sew kif kienet qabel il-prassi ġenerali.

Qabel, ma kienx hemm policy miktuba, biex hekk tħalli mano libera lill-awtoritajiet li jiddeċiedu kif jaħsbu li hu l-aħjar.

Illum għandek policy ċara għall-fuel stations.

Hemm bżonn li titranġa?

Hemm bżonn li titjieb?

Għaliex le!

Jien m'għandix problema, u fil-fatt ilqajt ir-rakkomandazzjonijiet li għamlet l-ERA, il-Kumitat laqa' dawk ir-rakkomandazzjonijiet u għaddejniehom lill-Ministru għall-konsiderazzjoni tiegħu.

Fil-fatt, kien il-Ministru José Herrera li kkummissjona lill-ERA, awtorità li xogħolha hu li tipproteġi l-ambjent u li qabel ma kenitx teżisti, biex tagħmel ir-rakkomandazzjoni tagħha fuq din il-policy partikolari.

Dawk ir-rakkomandazzjonijiet għamlithom, ġew quddiemna, ippreżentawhomlna fil-Kumitat tal-Ambjent, min-naħa tagħna lqajna dawk il-proposti, rajna li huma proposti bbażati fuq ammont ta' loġika u, anke fuq l-istudji li ħejjew huma stess u aħna, għaddejniehom lill-Ministru responsabbli biex jikkonsidrahom u jara jekk iħossx li għandu jibdel jew jimmodernizza din il-policy partikolari.

Jiena ngħid li għandu jkun hemm distinzjoni f'dan il-pajjiż bejn kritika kostruttiva, kritika ġenwina, bejn min verament irid itejjeb is-sitwazzjoni, u kritika mhux ġenwina li ħafna drabi ssir mill-forzi konservattivi f'dan il-pajjiż.

Sur President, tingħata l-impressjoni hemm barra – u jiena din ninterpretaha bħala xi forma ta' narrativa politika – li s-suċċess ekonomiku li pajjiżna għaddej minnu b'xi mod huwa a skapitu tal-ambjent.

Naħseb li nistgħu nagħmlu sa għada nitkellmu fuq dan.

Din hija diskussjoni li ilha teżisti – u naħseb li se tibqa' teżisti kemm idum jeżisti l-bniedem fuq din id-dinja – li l-iżvilupp ekonomiku b'xi mod imur kontra l-ambjent, qisu bħal dak il-miżien li jekk għandek l-ekonomija sejra tajjeb, allura bilfors għandek l-ambjent sejjer ħażin.

L-Oppożizzjoni wkoll imbuttat l-idea li s-suċċess ekonomiku li kellna f'pajjiżna f'dawn l-aħħar ħames snin ġej għax qegħdin neqirdu l-ambjent.

Il-messaġġ politiku li qed tipprova twassal l-Oppożizzjoni – jew elementi mill-Oppożizzjoni – hu li qed ikollna dan il-progress ekonomiku għax qegħdin neqirdu l-ambjent.

Sur President, din hija l-verità?

F'pajjiżna qegħdin navvanzaw ekonomikament għax iddeċidejna li nibdew neqirdu l-ambjent?

Dak huwa l-messaġġ li qegħdin nipprovaw nagħtu hemm barra?

Jiena wieħed minn dawk li t-twemmin tiegħi hu li inti jista' jkollok progress ekonomiku li mhuwiex kontra l-ambjent.

Jiena ma nemminx fit-teorija li l-progress ekonomiku jsir a skapitu tal-ambjent.

Jiena nappartjeni għal skola ta' ħsieb li jista' jkollok tassew żvilupp sostenibbli fejn l-ekonomija u l-ambjent jimxu 'l quddiem flimkien, u naħseb u nemmen li l-politika ta' dan il-Gvern f'dawn il-ħames snin kienet ibbażata proprju fuq dan.

Fil-fatt fl-2015 ħriġna għall-ewwel darba l-politika nazzjonali tal-ekonomija l-ħadra, il-green economy, għas-snin li ġejjin.

Dan huwa l-pedament, u huwa l-mod kif dan il-Gvern qed jaħdem biex inkomplu nkabbru l-ekonomija tagħna b'mod sostenibbli, b'mod li jipproteġi l-ambjent u b'mod li jibża' għall-ambjent.

Sur President, settur importantissimu għal kull ekonomija fid-dinja huwa dak tal-enerġija.

Hawn xi ekonomija li tista' timxi 'l quddiem mingħajr enerġija, mingħajr il-konsum tad-dawl?

Kien dan il-Gvern li, kif nafu lkoll, wettaq il-wegħda elettorali prinċipali tal-elezzjoni tal-2013 li aħna ma rridux nibqgħu nużaw il-heavy fuel oil f'pajjiżna.

Kellna mandat elettorali biex darba għal dejjem neqirdu l-użu ta' żejt li jniġġes minn pajjiżna u llum l-enerġija kollha f'pajjiżna qed tiġi ġġenerata mill-gass li huwa sors naturali ferm iktar nadif miż-żejt.

Għamilna passi ta' ġgant fuq il-kwalità tal-arja f'pajjiżna għax eliminajna ħafna mid-dħaħen u mit-trabijiet li kienu jispiċċaw fl-ajru u li kienu joħorġu mill-power stations l-antiki li kellna, fosthom il-power station l-antika tal-Marsa.

Din suppost kienet ilha li żżarmat snin.

Saħansitra l-Partit Nazzjonalista kien daħħalha fil-manifest tiegħu tal-1987, imma baqgħet ma żżarmat qatt, u l-Bambin biss jaf kemm dħaħen ħarġu minn dawk il-power stations!

Kellu jkun dan il-Gvern biex fl-ewwel ħames snin tiegħu jagħmel dak li m'għamlux gvernijiet Nazzjonalisti konsekuttivi f'25 sena.

Illum il-power station tal-Marsa ġiet żmantellata, tneħħew iċ-ċmieni li minnhom kienu joħorġu d-dħaħen u li kienu jħammġu l-ambjent u l-arja tagħna, biex illum qegħdin nużaw teknoloġija ferm iktar nadifa.

Sur President, aħna niġu kkritikati wkoll li fuq l-ambjent b'xi mod m'aħniex qegħdin inkunu responsabbli, m'aħniex nagħtu kas il-weġgħat u l-karbiet tan-nies, u m'aħniex qegħdin nagħtu kas dak li qed jingħad lilna, li meta nieħdu deċiżjoni nibqgħu għaddejjin b'dik id-deċiżjoni akkost ta' kollox.

B'mod qarrieq qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni li aħna b'xi mod nibqgħu għaddejjin romblu bid-deċiżjonijiet tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent.

Hawn nixtieq insemmi ftit proġetti, fosthom proġett li tkellimnieh fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar, l-estensjoni tal-industrial estates li kien ippjana l-Partit Nazzjonalista fl-2006, biex naraw kemm verament dan il-Gvern jibqa' għaddej romblu.

Sur President, fl-2006 l-Partit Nazzjonalista kien ippjana li jestendi l-Industrial Estate ta' Bulebel, imma l-ironija hi li f'dak iż-żmien stess kien hemm ministri li kienu lesti jilagħbu l-imħatri li l-industrija u l-manifattura se jispiċċaw minn pajjiżna.

Mela kien hemm ministru li jgħid li l-manifattura u l-industrija se jieqfu minn pajjiżna u ministru ieħor li fl-istess ħin qed jgħid li se jaqbdu dik il-medda art u jibnuha fabbriki.

Dwar dawn l-aspetti l-poplu naħseb iġġudika iktar minn darba.

Illum il-ġurnata hawn bżonn li nżidu l-fabbriki?

Meta ġew quddiemna l-MIP, li hija l-entità tal-Gvern li tamministra l-fabbriki f'pajjiżna, qaltilna li llum ġejna f'sitwazzjoni fejn sar għandna nuqqas ta' art industrijali għall-ammont ta' domanda li għandna minn entitajiet, kemm Maltin kif ukoll barranin, biex jinvestu f'pajjiżna u biex jiftħu fabbriki f'pajjiżna.

Jiġifieri kien hemm bżonn li dik l-art taż-Żejtun nikkonsidrawha serjament għall-fabbriki?

Jien ngħid li iva, bla dubju.

Però l-Gvern sema' l-ilmenti ġenwini li daħlu, ikkonsidra l-art partikolari li fuqha kien ġie propost li għandu jsir dan l-iżvilupp, li għandha ssir din l-extension ta' din l-industrial estate f'Bulebel, u rajna li ma jkunx idoneu li nibqgħu għaddejjin b'dan il-pjan.

Hemmhekk, il-Gvern ma ddejjaq xejn li jdawwar ir-rotta.

Dawwarna d-deċiżjoni li kien ħa Gvern preċedenti meta kien kabbar iż-żona tal-iżvilupp, f'Bulebel b'mod partikolari, u għedna li dan is-sit jimmerita protezzjoni.

Din ma kenitx deċiżjoni faċli minħabba s-sempliċi fatt li llum għandna domanda ħafna ikbar milli kien hemm fil-passat għal fabbriki ġodda, għax illum l-investiment mhux jitlaq minn pajjiżna, imma ġej lejn pajjiżna.

Illum il-queues mhumiex ta' nies li qegħdin jistennew xi operazzjoni; illum il-queues huma tal-investituri li jridu jinvestu f'pajjiżna.

Naħseb li dik hija l-ikbar differenza li hemm bejn Malta llum u Malta ta' ħames snin ilu.

Insemmi proġett ieħor, il-Park Nazzjonali tal-Inwadar.

L-istess, fl-2006 kienu ddikjaraw li l-area kollha bejn Wied il-Għajn u x-Xgħajra għandha xi darba ssir park naturali.

Il-ħsieb kien hemm; però, x'differenza bejn dak li tgħid u li tikteb fuq xi karta, u bejn dak li tagħmel fil-verità!

Dan il-Gvern ma qagħadx jitkellem fuq il-Park Nazzjonali tal-Inwadar.

Jiena kburi ngħid li kont wieħed mill-persuni involuti biex wellidna dan il-park naturali nazzjonali.

Illum għandna medda art ta' iktar minn 950,000 metru kwadru – jiġifieri, qegħdin ngħidu daqs l-area mibnija kollha tar-Rabat u s-Siġġiewi flimkien – li huma park naturali nazzjonali fin-naħa t'isfel ta' pajjiżna.

Dan kabbarnih iktar minn kemm kien ippjanat li kellu jkun oriġinarjament fl-2006, u kabbarnih bi 30,000 metru kwadru li kienu fiż-żona tal-iżvilupp.

Il-Park Nazzjonali tal-Inwadar illum huwa ikbar minn dak li kien ippjanat fl-2006, u daħħalna fih 30,000 metru kwadru li kienu fiż-żona tal-iżvilupp.

Aħna ħriġna 30,000 metru kwadru li kienu fiż-żona tal-iżvilupp biex jiġu inklużi ma' dan il-park nazzjonali.

U l-lista ma tispiċċax …

Nista' nsemmi policy oħra li implimentajna: il-politika fuq il-high-risers li, l-istess, dwarha kien hemm kritika mill-Oppożizzjoni.

Mingħajr tlaqliq, jiena ngħid li rridu nimxu f'dik id-direzzjoni.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen li kemm jista' jkun m'għandniex nibqgħu nestendu l-footprint ta' bini f'pajjiżna; imma, fejn huwa possibbli, u fejn dak l-iżvilupp ikun studjat u ppjanat bis-sens, għandna ngħollu 'l fuq.

Qabel ma kellniex policy nazzjonali fuq il-high-risers.

Mhux qegħdin ngħidu għaxar snin ilu, imma ħames snin ilu: bniedem li ried japplika biex jibni torri seta' jagħmlu kullimkien.

Jien, Alex Muscat, sa ħames snin ilu stajt immur Għawdex u napplika biex nibni torri.

Qabel kelli dritt.

Jien qabel stajt napplika biex nibni torri l-Baħrija.

Illum dik spiċċat.

Illum għandek sitt żoni, u hemmhekk biss jistgħu jsiru high-risers.

Fejn qabel stajna nagħmlu high-risers ma' Malta u Għawdex kollha mingħajr politika xejn, mingħajr policy ċara, illum hemm policy ċara li tgħidlek li f'dawn is-sitt żoni biss jista' jkollna high-risers.

Tista' taqbel u tista' ma taqbilx ma' dik il-policy, imma llum hemm policy u qabel ma kellekx.

Qabel, min forsi kellu kuntatti tajbin ħafna kien japplika u jingħata permess, u ħaddieħor li ma kienx ikollu l-istess kuntatti ma kienx jasal.

Dik kienet il-verità.

Illum hemm policy nazzjonali, hemm politika ċara.

Issa, tista' taqbel li ma kellux ikun hemm din iż-żona u kellu jkun hemm żona oħra, fair enough, imma ttieħdet id-deċiżjoni u hemm politika.

Dwar il-liġi li għandna quddiemna, din qed tagħti l-jedd jew qed tagħti, biex ngħid hekk, poter ġdid biex entitajiet li qabel ma setgħux ikunu kuraturi ta' ċerti żoni, issa jiġu kkonsidrati.

Jiġifieri, qegħdin ngħidu li kunsilli lokali, flimkien ma' organizzazzjonijiet mhux governattivi, jistgħu jkunu kuraturi ta' ċerti siti partikolari bil-għan li nsaħħu l-ambjent tagħna, bil-għan li jkollna ambjent aħjar.

Jien għamilt ħames snin fil-Kunsill Lokali tal-Mosta, u mhux darba jew tnejn kellna l-ideat tagħna dwar kif jista' jkollna ambjent aħjar fir-raħal tagħna.

Imma, bejn dak li tixtieq u bejn x'tippermettilek il-liġi kultant ikun hemm konflitt.

Illum, bi pjaċir qegħdin nitkellmu fuq liġi li se ssaħħaħ idejn dawk il-kunsilli li jridu jieħdu kurazija ta' siti partikolari biex ikollna żoni aktar ambjentalment aċċettabbli għal pajjiżna, u biex ikollna iktar siti kkurati u preservati għall-ġenerazzjoni li jmiss.

Finalment, l-għan ta' din il-liġi huwa li jkun hemm iktar players li jistgħu jgħinu lill-Gvern biex nimmaniġġjaw b'mod sostenibbli l-ambjent tagħna.

M'għandux ikun il-Gvern biss, jew l-entitajiet tiegħu, li jkollhom monopolju fuq iż-żamma tal-ambjent Malti, imma finalment l-ambjent tagħna rridu nżommuh tajjeb ilkoll kemm aħna.

Appell li dejjem għamilt mill-esperjenza tiegħi ta' kunsill – u li nibqa' nagħmel sal-lum – hu li naturalment biex ikollok ambjent tajjeb u ta' kwalità kulħadd irid jagħti l-parti tiegħu.

Din il-liġi li għandna quddiemna llum qed issaħħaħ proprju dak il-fatt.

Hija liġi li qed tagħti aktar saħħa lil entitajiet mhux governattivi, flimkien ma' kunsilli lokali, biex inkomplu anke nindirizzaw il-problema tat-tniġġis ġenerali li għandna f'pajjiżna.

Dan ifisser li issa, flimkien mal-Gvern u l-entitajiet tiegħu, qegħdin ninkludu wkoll għaqdiet oħrajn mhux governattivi, flimkien ma' kunsilli lokali li, wara li jkunu ppreżentaw il-pjan tagħhom, jistgħu jiġu appuntati biex ikunu l-kuraturi ta' ċerti siti partikolari bil-għan speċifiku li qiegħed fil-liġi.

Fil-fatt, l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, Kap. 549 – b'mod partikolari artikolu 4 – huwa ċar dwar kif għandhom jintużaw dawn is-siti biex inkomplu nippreżervaw u nipproteġu l-ambjent tagħna.

Il-Gvern, flimkien mal-kunsilli lokali u għaqdiet mhux governattivi, se naraw li lill-ġenerazzjoni li għadha ġejja, inħallulha ambjent mhux tajjeb daqskemm huwa llum, imma aħjar milli writnieh aħna.

Sur President, din hija liġi tajba immens, u nirringrazzja u nifraħ lill-Ministru tal-Ambjent li ressaq din it-tip ta' liġi quddiemna.

Jiena nispera u naspira li tgħaddi b'mod unanimu.

Nittama li l-Oppożizzjoni wkoll taqbel ma' din il-liġi u mhux se toħloq xi kontroversja politika.

Ma teskludi xejn mill-Oppożizzjoni li għandna llum, imma nittamaw li fuq xi ħaġa bħal din almenu naqblu.

Sur President, aħna niġu kkritikati li fuq dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent f'dawn l-aħħar snin m'għamilniex biżżejjed.

Jien ma ngħidx li għamilna biżżejjed; jien ngħid li tagħmel kemm tagħmel fuq l-ambjent dejjem hemm x'tagħmel iktar.

Però, ejja nkunu ġenwini u leali anke mal-poplu hemm barra u ma' kull min qed isegwina!

Ma naħsibx li nkunu ġusti li nipprovaw nagħtu l-impressjoni li aħna m'għamilna xejn f'dak li għandu x'jaqsam mal-ambjent, anzi kważi bil-kontra, li b'xi mod aħna l-għadu tal-ambjent ta' pajjiżna.

Il-verità hija differenti minn hekk.

Waħda mil-liġijiet li kont kuntent biha u mbuttajt biex tidħol fis-seħħ hija l-liġi li llum anke qegħdin nitkellmu fuq emendi għaliha, u hija l-Liġi tal-Protezzjoni tal-Ambjent, Kap. 549.

Illum għandek awtorità kompetenti biex tipproteġi l-ambjent.

Ħames snin ilu ma kellniex awtorità bid-dover li tipproteġi l-ambjent.

Ilbieraħ, waqt diskussjoni li kellna fil-Kumitat tal-Ambjent u l-Ippjanar – u hawn il-kollega tiegħi jista' jikkonferma dan – iddiskutejna dwar il-fish farms, l-akwakultura f'pajjiżna.

Sirna nafu li l-ERA, flimkien ma' entitajiet oħrajn, anke bis-support u bil-kollaborazzjoni tal-Forzi Armati ta' pajjiżna, u flimkien mad-Direttorat tal-Agrikoltura u tal-Fisheries, ħadu diversi azzjonijiet ta' infurzar biex inkomplu nippreżervaw u nipproteġu l-ambjent tagħna.

Fil-fatt, ilbieraħ kien hemm rapporti fil-ġurnali li seta' kien hemm operatur partikolari qed jabbuża; imma, meta saru l-ispezzjonijiet neċessarji, irriżulta li dan ma kienx il-każ.

Sirna nafu wkoll – xi ħaġa li jien almenu sirt naf ilbieraħ – li meta nstab li kien hemm abbuż f'fish farm partikolari, jiġifieri, li kien hemm madwar 800 tunnellata ta' ħut iktar milli suppost – u anke dan, ovvjament, b'dannu possibbli għall-ambjent – dawk it-800 tunnellata ta' tonn ġie mħarrab f'azzjoni ta' infurzar li ħadu l-awtoritajiet ikkonċernati.

Sur President, dan kollu seħħ għax illum għandna awtorità li qabel ma kenitx teżisti,u xogħol din l-awtorità hu li tissalvagwarda l-ambjent.

Bil-mod il-mod, illum l-ERA qed trabbi s-snien, qed titgħallem kif għandha tkompli żżid l-infurzar biex inkomplu nassiguraw li nipproteġu l-ambjent ta' pajjiżna.

Qabel nikkonkludi, nappella għal diskussjoni aktar informata u aktar għaqlija fuq dan is-settur.

Nappella biex ma nkunux sensazzjonalisti fuq l-ambjent għax naħseb li, jekk hemm settur li għandu jgħaqqadna lkoll, dan huwa l-ambjent.

Naħseb li jekk hemm settur li għandu jkun hemm qbil ġenerali fuqu għandu jkun l-ambjent.

Finalment, l-ambjent mhuwiex tagħna.

L-ambjent huwa tal-ġenerazzjonijiet li għadhom ġejjin.

Xogħlna huwa li nassiguraw li nippreżervawh, li nittrażmettuh lill-ġenerazzjonijiet li ġejjin aħjar minn kif writnieh aħna.

Jiena konvint li l-liġi li għandna quddiemna llum hija mezz biex proprju nagħmlu dak.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, nibda billi nserraħ ras l-Onor.

Muscat u dawk li qegħdin isegwuna li din il-liġi naqblu magħha u li se nkunu qegħdin nivvotaw għaliha għax hija liġi pożittiva.

Aħna f'kull diskussjoni dejjem għamilna enfasi li din il-liġi qegħdin nappoġġjawha.

Grazzi wkoll lill-Ministru José Herrera talli ppreżenta din il-liġi pożittiva.

Sur President, bħalma l-pulmun huwa l-mekkaniżmu ta' ġisimna li permezz tiegħu aħna nieħdu n-nifs u l-ossiġnu jidħol ġo fina biex ngħixu, hekk ukoll huwa l-ambjent li jdawwarna għal pajjiżna u għall-kwalità ta' ħajja li ngħixu.

L-ambjent ta' madwarna jiddeterminalna ħajjitna u jgħinna ngħixu ħajja aħjar jew agħar.

Biss, huwa fatt li daqskemm aħna niddependu fuq l-ambjent, l-ambjent jiddependi fuqna, jiddependi fuq għemilna, jiddependi fuq kif ngħixu, jiddependi fuq kif niżviluppaw, u jiddependi fuq dak li nagħmlu fl-ambjent tagħna stess.

L-ambjent nistgħu nxebbhuh ma' sistema teknoloġika tal-computers li, fil-fatt, waħda mill-ewwel kunċetti li nitgħallmu meta nibdew nistudjaw il-computer studies jew inkella l-IT huwa proprju li garbage in, garbage out.

Jekk l-ambjent nittrattawh ħażin u l-ippjanar tagħna huwa ħażin, ma nistgħux nippretendu li ngħixu fl-aqwa ambjent u li jkollna l-aktar arja safja għan-nifs tagħna stess.

Sur President, il-qawl Malti jgħidilna li dak li tiżra' taħsad, u meta nitkellmu fuq l-ambjent nitkellmu fuq pajjiżna, fuq dak li jdawwarna, qegħdin nitkellmu fuq dak li jagħmilna.

L-ambjent tagħna huwa l-wirt li ħallewlna missirijietna u l-ġenerazzjonijiet ta' qabilna, u aħna rridu ngħidu li għalkemm ma fihx xmajjar u muntanji, bla dubju l-ambjent tagħna hu mogħni wkoll b'pajsaġġi, widien, għoljiet, xtajtiet, irdumijiet, pjanuri u xagħri naturali li jsaħħruk u li jpaxxu l-għajn.

Għandna postijiet ta' wirt naturali li jattiraw lill-barranin u li mal-medda taż-żmien anke kienu ispirazzjoni għal bosta poeti, awturi u artisti kemm Maltin u Għawdxin, kif ukoll barranin.

Qed ngħid dan kollu għax dan il-wirt li għandna, għalkemm ħallitulna n-natura, kien indukrat b'imħabba minn missirijietna u mill-ġenerazzjonijiet ta' qabilna.

Għandna però wirt naturali ieħor li ħasbuh, li ppjanawh, li wettquh u kkultivawh missirijietna mill-bidu sal-aħħar.

Meta aħna nitpaxxew b'postijiet u msaġar bħalma hu l-Buskett, tajjeb niftakru li dawn huma postijiet li ma kenux hemm minn dejjem, iżda huma postijiet li min kien mexxa l-gżejjer tagħna dak iż-żmien kellu l-viżjoni li minbarra li joħloq bosk żgħir għad-delizzju tiegħu, iħalli wkoll għall-ġenerazzjonijiet ta' warajh imsaġar u natura isbaħ minn dik li sab.

Kellhom il-viżjoni u wettquha.

Dawn ma kissrux u ma qerdux.

Sur President, dak iż-żmien il-Kavallieri kienu viżjonarji u waqt li kienu qegħdin jagħmlu l-iżvilupp tal-Belt Valletta u tat-Tlett Ibliet għal skopijiet residenzjali, ta' negozji u għal skopijiet ta' fortifikazzjoni, raw il-ħtieġa li jibbilanċjaw dan l-iżvilupp tal-ġebla bl-iżvilupp tan-natura billi joħolqu msaġar fiċ-ċentru ta' Malta, f'Ħ'Attard u Ħal Balzan fejn għandna l-ġonna ta' Sant Anton, u aktar 'il fuq, fil-limiti ta' bejn is-Siġġiewi, ir-Rabat u Ħad-Dingli ħolqu l-Buskett.

Ara x'bilanċ ħallew dak iż-żmien, Sur President!

Huwa bilanċ li għadna ngawdu minnu aħna sal-lum il-ġurnata.

Mill-banda l-oħra, aħna llum kif se nħalluh l-ambjent?

Bħalissa għandna żvilupp li għaddej b'rata mgħaġġla f'dak li hu s-settur tal-kostruzzjoni.

Jiena nistaqsi: X'qed nagħmlu u nippjanaw biex inħallu bħala żvilupp naturali?

Qegħdin nippjanaw bħalma għamlu missirijietna, li ħallewlna kemm wirt arkitettoniku, kif ukoll wirt ambjentali?

Aħna wkoll se nħallu wirt ambjentali għal dawk li ġejjin warajna, għal uliedna, għal ulied uliedna?

Aħna se nkunu l-ġenerazzjoni li bla dubju se tkun ħalliet żvilupp kbir f'dak li hu kostruzzjoni.

Se nkunu ġenerazzjoni li, meta ma sabitx fejn tespandi la ġenba, bdiet tibni 'l fuq: iżda aħna x'qed nagħmlu biex nibbilanċjaw dan?

Pajjiżna għandu ċ-ċentri urbani tiegħu li qed isiru dejjem aktar concentrated f'dik li hi densità, aktar popolati, aktar żviluppati u mibnija.

Fl-istess ħin qed naraw ukoll li aħna nkabbru ż-żoni li jħaddru, iż-żoni ta' rikreazzjoni u ż-żoni fejn in-natura jkollha priorità assoluta?

Huwa ferm importanti li f'kull ħaġa li nagħmlu f'ħajjitna nilħqu l-bilanċ.

Irridu naraw li nkunu bilanċjati bejn l-iżvilupp tal-kostruzzjoni u l-ħarsien u t-titjib tal-ambjent tagħna.

Dak il-bilanċ qegħdin nilħquh?

Qegħdin nippjanawh?

Hemm xaqq ta' dawl għal dak il-bilanċ?

Jekk verament għandna r-rieda, dan il-bilanċ suppost jiġi mingħajr il-ħtieġa ta' konflitt.

Ħaġa ma teskludix lill-oħra.

L-iżvilupp u l-ambjent mhumiex kif ngħidu aħna mutually exclusive, anzi għandhom jorbtu id f'id u għandhom jorbtu wieħed mal-ieħor.

Dan il-Gvern qiegħed jara li jibbilanċja dawn iż-żewġ temi importanti fil-ġirja qawwija li għaddejjin minnha fl-iżvilupp?

Qed naraw li lil pajjiżna nħalluh aħjar għal uliedna u għall-ġenerazzjnijiet ta' warajna?

Jew qegħdin nissugraw li nkunu kkundannati minn uliedna li konna aħna, il-ġenerazzjoni tagħna, li ma ppjanatx u li ħalliet l-ambjent tal-pajjiż jinqered u jispiċċa?

Jew saħanistra aħna stess li, fil-ġirja fl-iżvilupp tagħna, ma rajniex li nħarsu l-ambjent u nippjanaw għal ambjent aħjar għalina u għal uliedna?

Kultant inkunu kkritikati li lanqas l-iżvilupp li qed nagħmlu m'aħna qed nagħmluh bi pjan u bi ħsieb, aħseb u ara kemm se naslu biex naħsbu fl-ambjent ta' madwarna li qegħdin ingawduh aħna, imma li rridu nippjanaw biex inħalluh lil ta' warajna!

Dan il-pajjiż mhux biss huwa l-wirt ta' missirijietna, iżda fuq kollox huwa self ta' uliedna li aħna obbligati li nħalluh lilhom aħjar milli silfuhulna huma.

Hawnhekk, Sur President, nixtieq nagħmel aċċenn fuq l-importanza tal-ippjanar u fuq kemm qed ninvestu fl-ambjent tagħna.

Kemm mill-ġid li l-pajjiż qiegħed joħloq u jiġġenera qiegħed jinvestih f'ġonna, f'postijiet ta' rikreazzjoni u fi spazji b'siġar u żoni ta' żvog għal uliedna?

Sa ftit tas-snin ilu dan l-investiment konna qegħdin narawh iseħħ u, minn żmien għal żmien, il-poplu Malti u Għawdxi kien ikollu l-opportunità li jgawdi xi ġnien ġdid, xi żona ta' rikreazzjoni ġdida jew xi spazju pubbliku ġdid.

Dawn il-postijiet fil-verità ma tantx irebbħulek voti għax xi kultant il-ġid komuni huwa anqas vote-catching minn policies oħrajn, iżda kemm tassew qed naraw li nħallu lil pajjiżna isbaħ u aktar ħadrani biex il-Maltin, l-Għawdxin u dawk li jżuruna jkollhom mumenti fejn jirrilassaw, igawdu l-ambjent u jgawdu l-arja friska?

Meta ftit tax-xhur ilu ġġarrfet it-Tieqa tad-Dwejra f'Għawdex il-pajjiż waqaf f'daqqa waħda u kulħadd beda jiddiskuti dan il-patrimonju naturali li ma salvajniex u li m'għamilna xejn biex insalvaw.

Fil-verità, biex inkunu onesti, ftit stajna nagħmlu biex insalvaw it-Tieqa tad-Dwejra għax dan kien proċess naturali u allura wieħed ftit kellu x'jista' jagħmel.

Imma, fl-istess ħin, x'qegħdin nagħmlu biex insalvaw il-widien tagħna, il-kampanja tagħna, jekk xejn anke bħala kumpens?

Se nitkellem fuq suġġett li dejjem naħtaf l-opportunità biex insemmi.

Tkellimt dwaru madwar ġimagħtejn ilu meta kellna liġi oħra fuq l-ambjent u ħadt ukoll Aġġornament dwaru.

Xtaqt nerġa' nitkellem proprju dwar Wied Għomor, li l-ħin kollu prattikament qiegħed fl-aħbarijiet u li huwa l-uniku wied bejn San Ġwann, is-Swieqi u San Ġiljan, u huwa wkoll l-uniku post fejn hemm arja friska f'postijiet li huma over-developed.

Aħna x'qegħdin nagħmlu biex insalvaw dan il-wirt b'mod tanġibbli?

Kif qed nippjanaw biex insalvaw Wied Għomor, l-uniku pulmun f'din iż-żona fejn l-iżvilupp huwa l-ordni tal-ġurnata?

Ftit li xejn, biex ma ngħidx il-kontra!

Hawn, Sur President, qegħdin nitkellmu fuq li nsalvaw dak li fadlilna.

Kemm ikun aħjar kieku llum qegħdin hawn nitkellmu fuq pjan biex dan il-wied insebbħuh, nikkultivawh u nxettlu fih, mhux sempliċement nagħmlu talba sabiex ma neqirduhx.

Fl-iżvilupp ambjentali u fil-vokabularju ambjentali tagħna, flok qed inkunu pożittivi, flok nitkellmu b'viżjoni għall-ġejjieni, qed nitkellmu b'mod negattiv biex nipproteġu dak li fadlilna, biex ma nitilfux dak li għandna, biex ma nħallux l-ambjent jinqered.

X'ħasra u x'nuqqas ta' viżjoni!

Sur President, id-delizzji ta' ħafna Maltin u Għawdxin huma wkoll dipendenti u marbuta mal-ambjent, u għalhekk ukoll jeħtieġ ninvestu biex insaħħu l-ambjent ta' madwarna.

Jekk ma nagħmlux hekk se nkunu qegħdin nissograw li ma jkollniex fejn nipprattikaw id-delizzji ta' ħafna mill-familji tagħna.

Kif nafu lkoll, bosta familji jqattgħu ħafna mill-ħin u r-rikreazzjoni tagħhom f'ġonna u fi spazji miftuħa ta' rikreazzjoni, u allura ta' min verament nibdew naħdmu b'viżjoni sabiex mhux biss insalvawhom, però aktar u aktar ninvestu fihom u nindokrawhom.

Kemm fadlilna minn dawn il-postijiet?

Anke dawn il-postijiet qed isiru rari, mimlija konġestjonijiet u ftit qed nippjanaw u ninvestu fihom.

Anke lit-tfal tagħna meta neħduhom f'dawn il-postijiet iridu joqogħdu fil-kju biex jużaw il-faċilitajiet tagħhom.

Din hija r-realtà tal-lum il-ġurnata, u allura jeħtieġ li ninvestu f'aktar spazji miftuħa u f'pajsaġġi u msaġar għal għada u għall-futur tal-ġejjieni.

Kemm qed naraw li fil-kampanja tagħna jkun hemm il-bilanċ bejn min imur jippassiġġa, ir-ramblers, min imur jesplora, min imur biex jilgħab, min imur għall-kaċċa, min imur biex josserva, u min imur biex jonsob u min imur mal-familja?

Għadu possibbli li wieħed joħloq u jilħaq dan il-bilanċ bl-ispazji miftuħa li għandna available?

Spiċċajna f'konflitt u ġlieda ta' delizzji minħabba li l-ispazji rikreattivi tagħna ukoll saru ristretti żżejjed.

Ejja allura nippjanaw bil-għaqal u nikkontribwixxu bħala soċjetà biex, waqt li noħolmu b'futur isbaħ, naraw ukoll li dak il-futur nibdew infassluh u nwettquh biex ikun aħjar mill-preżent.

Ejja ma nitkellmux aktar fuq x'nistgħu nagħmlu għall-ambjent ta' uliedna għal għada, iżda nibdew inwettqu mil-lum.

Qed noħolqu surplus finanzjarju, imma żgur li qegħdin inħallu warajna deficit kbir ambjentali.

Dan kollu mhux biss jorbot mad-delizzji tagħna, mhux biss jorbot mar-rikreazzjoni tagħna, iżda fuq kollox jolqot direttament il-kwalità tal-ħajja tagħna, il-kwalità tal-ħajja li qed nagħtu u li qed inħallu wirt lil uliedna.

Jekk tant ninvestu fl-aqwa edukazzjoni li qed nagħmlu, għaliex ma ninvestux ukoll fl-aqwa futur li naraw lil uliedna jgħixu f'ambjent aħjar?

Il-kwalità ta' ħajja li qed ngħixu tiddependi b'mod dirett fuq il-kwalità tal-ambjent ta' madwarna.

Qegħdin naraw li nippjanaw u noħolqu spazji pubbliċi u ġonna fiċ-ċentri tal-irħula u l-ibliet tagħna?

Jew qegħdin naraw biss li mill-ftit art li għandna noħorġu kemm nifilħu żvilupp ta' kostruzzjoni?

Hawn nistaqsi, Sur President: Xi kwalità ta' żvilupp qegħdin noħolqu?

U qiegħed jikkomplementa l-ambjent tal-madwar?

L-iżvilupp li qed naħdmu fuqu qed isir b'rata mgħaġġla ħafna.

Fil-verità jista' jkun mill-isbaħ u lussuż kemm tridu minn ġewwa, u sabiħ anke minn barra, imma kemm qed nagħtu kas il-madwar?

Kemm qed naraw li ż-żona tikkomplementa l-iżvilupp?

Kemm qed naraw li l-kwalità ta' investiment li nagħmlu jkun ta' valur mhux biss minn ġewwa, iżda wkoll billi jsebbaħ il-madwar u jikkumpensa għall-madwar.

L-iżvilupp li qed nagħmlu se jibqa' jkun żvilupp ħdejn żvilupp ħdejn żvilupp, jiġifieri blokok tal-concrete fejn xulxin jew torrijiet ħdejn xulxin?

Kemm qed naraw li l-madwar jiġi id f'id billi jinħolqu neighbourhoods komplementati b'ġonna u żoni ta' rikreazzjoni u spazji pubbliċi?

Ma nistgħux u ma naffordjawx nibqgħu naraw lil dan il-pajjiż jivżiluppa f'kaxxi u kompartamenti iżolati.

Jeħtieġ li nippjanaw bil-għaqal fil-wisa' u b'mod ferm aktar ħolistiku.

Ix-xogħol tal-arkitett irid ikun komplementat ma' dak tal-planner li jfassal, li jippjana u li jara ż-żoni ġodda li qegħdin jiżviluppaw ikunu żoni ħolistiċi u li jinkludu kollox.

Irridu li jkollna rħula u bliet turistiċi u mhux dormitorji fejn il-familji qegħdin jorqdu u jqumu, iżda fejn ma naħsbux għar-rikreazzjoni wkoll.

Sur President, irrid nagħmilha ċara li aħna bħala Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni żgur li aħna favur l-iżvilupp, favur is-settur tal-kostruzzjoni: però aħna favur l-iżvilupp sostenibbli u mhux favur l-iżvilupp bl-għaġla, żvilupp irresponsabbli li ma jħalli l-ebda valur miżjud ħlief profitt għal min ikun qiegħed jibni.

Jeħtieġ li nkunu ferm aktar responsabbli u innovattivi u, mil-lum stess, nibdew nippjanaw ferm iktar fit-tul għall-ambjent li jdawwarna u li jagħmilna soċjetà, u mhux naraw biss dak li jaffettwa lilna u lilna biss, hawn u issa, fejn il-ġenerazzjonijiet ta' warajna ħadd ma rahom, dak ta' madwarna u għada ħadd ma rah u ħadd ma jaħseb fih.

B'dan il-mod inkunu verament qegħdin nissograw li nkunu ġenerazzjoni li tilfet il-futur illum, hawn u issa.

F'kull ma nagħmlu dejjem irridu naraw li noħolqu bilanċ u naraw li dak il-bilanċ jagħmel sens u jkun proporzjonat.

Wieħed jaħdem biex finalment igawdi l-profitti; però, ejjew ma nkunux egoisti, ejjew inkunu altruwisti, ejjew naraw li l-wirt ta' uliedna jkun protett.

Jekk qed nieklu rridu naraw li nieklu tajjeb u bil-qies.

Jekk qed ngħixu ħajja sedentarja rridu naraw li nagħmlu l-eżerċizzju, neżerċitaw ruħna u jkollna l-ħin fejn niċċaqalqu.

U, waqt li qegħdin inħaddmu ħafna moħħna, naraw li ġisimna wkoll ikollu l-ħin tal-eżerċizzju tiegħu.

Anke f'dak li hu żvilupp, Sur President, jeħtieġ li naraw li jkun hemm bilanċ mal-ambjent li jdawwarna, bilanċ fiż-żoni ta' rikreazzjoni, bilanċ fil-ġonna, bilanċ fil-ħdura, bilanċ fil-mod ta' kif nittrattaw l-iskart, bilanċ kif il-mezzi tat-trasport tagħna waqt li jwassluna ma jeqirdux lilna u lil ta' madwarna bl-inkwinament.

Il-bilanċ huwa sabiħ f'kollox, biss wieħed irid jara li kif aħna naraw u nippruvaw nibbilanċjaw ħajjitna, fl-istess ħin naraw ukoll li jkollna xi ħadd li jibbilanċja l-iżvilupp mal-ambjent ta' madwarna.

U min jeħtieġ jagħmel dan, Sur President, jekk mhux il-gvernijiet li jmexxu dan il-pajjiż, apparti r-regolaturi, il-policy-makers u aħna l-politiċi li nirregolaw lil pajjiżna?

Illum dan kemm qed narawh iseħħ fil-verità u fil-prattika?

Illum qed naraw żvilupp kontinwu ta' kostruzzjoni, iżda m'għadniex naraw pjazez, ġonna u postijiet rikreattivi.

Jekk ma tismax li f'żoni fejn kien hemm xi żvilupp ta' kostruzzjoni raw kif għamlu biex il-pjazza li kellha ssir, il-ġnien li kien maħsub ma jsirx u hemmhekk tinqala' kontroversja ta' xejn.

Sur President, irridu verament indaħħlu l-mentalità f'dan il-pajjiż li l-ambjent u l-iżvilupp huma komplementari għal xulxin, u mhux sostitwiti jew saħansitra avversarji.

Żvilupp sabiħ ġeneralment iġib miegħu madwar sabiħ, madwar ta' serenità u rilassament, u mhux madwar ta' aktar żvilupp li joħnoq l-istess żvilupp.

Ejjew nippjanaw bil-għaqal biex nikkomplementaw l-iżvuilupp li qed ikattar il-ġid f'pajjiżna bl-aqwa investiment fl-ambjent, fil-madwar, fl-aqwa kwalità tal-ħajja għalina u għal uliedna.

Aħna, fil-verità, ilkoll għasafar tal-passa.

Min jagħmel ħames snin, min jagħmel għaxar snin, min jagħmel għoxrin sena u min jagħmel aktar: imma, jibqa' mfakkar mhux min jagħmel il-ġid minn issa għal issa, imma min iħalli legat li jista' jibqa' jitgawda minn ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Ejjew naraw li fiż-żmien li n-nies jafdawna biex inkunu fuq dawn is-siġġijiet il-ħodor mhux biss naraw li nagħmlu l-ġid minn issa għal issa, fl-immedjat, iżda naraw li nagħmlu l-ġid u nħallu legat li jista' jibqa' jitgawda fil-ġejjieni minn kulħadd.

Irridu naraw li ntellgħu u nxettlu ġenerazzjoni altruwista li, waqt li tara li tikseb il-ġid u tgawdi minnu kif inhu xieraq u ġust, ma tagħmilx dan a spejjeż ta' ħaddieħor, a skapitu ta' ħaddieħor, iżda nibdew inkunu kreattivi u naħdmu fuq żvilupp li magħna jgawdu ta' madwarna u ta' warajna.

Jien nemmen li l-Maltin u l-Għawdxin u fuq kollox il-ġenerazzjonijiet ta' warajna, uliedna, dawk li se jkunu qed jgħixu fil-pajjż għada pitgħada, ma jriduniex nitgħajru fuq l-ambjent, ma jridux l-ambjent ikun sors ta' diviżjoni u qasma ta' bejnietna.

Bla dubju, il-Maltin u l-Għawdxin iridu li aħna naqblu fuq pjan għall-futur għall-ambjent.

Iriduna li nfasslu futur flimkien li minnu jgawdi kulħadd.

Jekk l-ambjent ta' pajjiżna jkun aħjar, għada mhux kulħadd igawdi minnu, Sur President?

Mela ejja npoġġu l-karti kollha fuq il-mejda u bla aġenda partiġjana naraw li l-ġenerazzjoni ta' politiċi tal-lum ma tinħeliex fuq battibekki tribali li jaqsmuna, iżda li ninvestu l-ħin u l-enerġija tagħna fuq pjan ambjentali għall-ġejjieni li jiddistingwina minn ġenerazzjonijiet oħra.

In-nies fil-verità lil min se jfaħħru?

Lil min hawnhekk fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ta ħasla lill-avversarju politiku tiegħu?

Jew lil min ra li jsib il-common ground biex flimkien infasslu pjan għall-ġejjieni li wliedna u wlied uliedna jgawdu minnu, u allura jgħidu li f'din il-Kamra kien hemm 67 persuna li ħabbtu rashom ma' xulxin biex ħallew futur aħjar għal ta' warajhom, ħallew pajjiż aħjar, ħallew ambjent isbaħ u aktar b'saħħtu?

Irridu naraw li jkollna quddiemna l-istat tal-ambjent kif inhu llum, u rridu naraw kif infasslu pjan għal ambjent aħjar għall-futur.

Jekk fl-ambjent se nħarsu lejn il-vot tal-elezzjoni li ġejja lkoll se nkunu telliefa, iżda fuq kollox l-akbar telliefa se jkunu l-ġenerazzjonijiet ta' għada.

Ejja npoġġu u nippjanaw għal għada, nippjanaw fit-tul u nippjanaw fejn irridu li jkun dan il-pajjiż 50 sena oħra u lil hinn fejn ikun qiegħed.

Nippjanaw kif, tul il-mixja li qegħdin infasslu, nieqfu nieħdu rendikont u naġġornaw skont il-ġid tas-soċjetà, kif tkun qed tikber u tiżviluppa.

Din għandha tkun il-viżjoni tagħna għall-ġejjieni, il-viżjoni ta' pajjiż wieħed u poplu wieħed.

Jista' jkun li jkollna diverġenza u nuqqas ta' qbil, iżda fuq il-kruċjali naqblu.

Ejja nħabbtu l-ideat u d-dettall, iżda l-pjan ħolistiku u fit-tul ambjentali għal pajjiżna għandu jkun wieħed li jġibna flimkien u mhux li jifridna.

Pajjiżna jeħtieġlu din il-viżjoni malajr għaliex, jekk din is-soċjetà mhux se jkollha l-viżjoni, mhux se jkollha pjan ta' fejn trid tasal, allura verament tlifna kollox.

Ejja nkunu aħna l-ġenerazzjoni ta' politiċi li tippermetti li s-soċjetà Maltija u Għawdxija ta' warajna tkun b'saħħitha u aħjar minn dik ta' issa, għax b'hekk biss nistgħu nkunu kburin li ħallejna legat li nistgħu niftaħru bih.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Qabel ma ngħajjat lill-Onor.

Godfrey Farrugia, se nsejjaħ liċ-Chairperson l-President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi biex jirrapporta lill-Kamra.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, bħala President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozz ta' Liġi nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali, Abbozz Nru. 28, għadda mill-istadju ta' Kumitat mingħajr emendi.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi ħafna.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Grazzi, Sur President.

Kulħadd jaf l-isfidi li għandu pajjiżna meta nitkellmu fuq l-ambjent.

Pajjiżna huwa gżira żgħira fid-daqs u għandha popolazzjoni iktar milli suppost.

Għandu wkoll nuqqas ta' kapital naturali, jiġifieri l-kampanja, il-widien, ix-xtut, ix-xagħri, u għandha klima li hija magħrufa għan-nixfa tagħha u li bit-tibdil fil-klima din in-nixfa se tiħrax iktar.

Meta nqisu dan kollu kwalunkwe gvern irid jiggarantixxi dak il-bilanċ ġust bejn l-ippjanar tal-iżvilupp u l-ħarsien tal-ambjent.

Naħseb tifhmuha bħali li kull strateġija trid tinkoraġixxi żvilupp li jirriżulta fi tkattir ekonomiku li huwa tajjeb; imma, huwa biss jekk dak l-iżvilupp isir bi pjan li jista' jkun hemm garanzija ta' sostenn mhux biss fl-ekonomija, imma anke ta' sostenn tal-ambjent.

Jekk dan ma jseħħx u jispiċċa jitkisser il-patt ta' bejn dawn l-oqsma politiċi li huma wkoll il-qofol tal-ħajja ta' kuljum ifalli qasam ieħor politku li għandu x'jaqsam mas-sostenn soċjali.

Hawn qiegħed nitkellem għall-pensjonijiet, għas-servizzi soċjali u għal affarijiet simili.

Allura l-konklużjoni tiegħi hija waħda, li l-istat għandu jassigura li kull żvilupp għandu jkun sostenibbli favur l-ambjent, u li għandu jkun hemm l-ugwaljanza – u dan semmewh kelliema qabli – meta niġu għall-poteri li għandu jkollhom l-Awtorità tal-Ippjanar u l-ERA li tħares l-ambjent.

Ilkoll kemm aħna nafu li l-keffa ta' dan il-bilanċ taqleb iktar favur l-iżvilupp milli l-ambjent.

Jien waħda li tgħallimt minn din il-Kamra, Sur President, hi li hawnhekk għandna liġijiet sbieħ, għandna liġijiet miktubin tajba, imma mhumiex ċari biżżejjed, mhumiex speċifiċi biżżejjed.

Meta f'dan il-pajjiż niġu għall-prinċipju ta' effectiveness fil-fatt fil-prattika għadna fi stadju infantili fejn ikollna dewmien fil-Qorti u anke dewmien biex il-miżuri jew l-azzjonijiet jittieħdu f'waqthom.

U ngħid "infantili" għax dan il-lagging narawh anke meta aħna nqabblu l-istess prinċipju ta' effectiveness ma' dak fl-istati l-oħra Ewropej li aħna qegħdin sħab magħhom fl-Unjoni Ewropea.

Fil-prattika, il-liġijiet li ngħaddu minn din l-Kamra mhux dejjem isiru f'ħin f'waqtu.

Hawnhekk issemma t-tibdil fl-emendi Kostituzzjonali li hu xi ħaġa tajba, imma rridu niftakru li t-tibdil li se jħares kontra t-tniġġis huwa statement biss u m'għandux snien.

Jiġifieri l-prinċipju tal-personalità tal-ambjent mhuwiex intiż fl-istess statement li qegħdin nikkonsidraw f'din il-Kamra, u għaldaqstant minn hawnhekk jgħaddi prinċipju, imma dan il-prinċipju se jkun ferm diffiċli biex tattwah.

Tant hu hekk li jien ma nafx b'każ wieħed ambjentali li tressaq il-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta biex jitħares xi wirt jew xi ġojjell li għandna f'Malta u f'Għawdex.

Sur President, bħala membru tal-Oppożizzjoni tal-Partit Demokratiku, irrid ngħid li aħna nappoġġjaw bis-sħiħ din il-miżura.

Din hija opportunità li se nirregolarizzaw dak li diġà jeżisti u, ladarba tirregolarizza din is-sitwazzjoni, se jiggwadanja iktar l-ambjent għax se nsibu iktar kuraturi għall-ambjent, kemm mill-kunsilli lokali kif ukoll mill-NGOs, b'mod partikolari dawk ambjentali.

L-opportunità ilha teżisti żmien: 'Din l-Art Ħelwa' ilha teżisti kważi nofs seklu u dejjem kien hemm il-public-social partnerships.

Jien niftakar li, meta kont sindku fl-1994/95, il-kunsilli lokali kienu ġodda, imma bħala prinċipju dawn il-public social partnerships kienu diġà bdew jinħmew.

Mela, din l-emenda fil-liġi qed tirregolarizza dawn il-fatti b'mod li toħloq tfassila, u dan huwa tajjeb.

Din hija xi ħaġa li mingħajr ma trid tressaqna aktar 'il quddiem biex l-affarijiet isiru sew.

Sur President, jien nixtieq immur oltre minn hekk u ngħid li huwa tajjeb li l-Gvern jgħaddi ċertu żoni mill-art tiegħu pubblika, b'mod partikolari dik li hija fil-kampanja, biex jiġu mħarsa minn entitajiet bħall-kunsilli lokali jew NGOs.

Imma, jekk inħarsu sew lejn l-affarijiet, insibu li hija ż-żona urbana fejn l-iktar li qiegħed isir sfreġju ambjentali, fis-sens li l-ispazji mhux qegħdin jitħarsu kif tant hu mixtieq.

Jien nixtieq nipproponi pass ieħor fejn il-Gvern minn flusu jixtri artijiet urbani privati li forsi jkollhom ġonna, u jinkludihom bħala green places biex b'hekk jiġu protetti, tant li anke jingħaddu lill-entitajiet bi sħab bħala kuraturi taħt din l-istess liġi tal-Att tal-Protezzjoni tal-Ambjent.

Jekk wieħed iħares lejn il-pjanijiet lokali tal-iżvilupp ta' Malta tal-Awtorità tal-Ippjanar, wieħed jinduna li mhux kull lokalità għandha l-opportunità li jkollha l-green enclave.

Pereżempju, Ħaż-Żebbug għandha ċerti ġonna li huma protetti li ma jistgħux jibnew, minkejja li huma fiż-żona tal-iżvilupp.

Imma, hemm ħafna rħula oħrajn li m'għandhomx din l-opportunità.

Dawn huma l-pulmuni taż-żona urbana, imma jistgħu jkunu wkoll post fejn in-nies jistgħu jirrikreaw ruħhom.

Irridu niftakru li spazji miftuħa mhumiex biss il-post fejn isiru l-attivitajiet sportivi, imma ġol-irħula wkoll għandu jkun hemm dawk l-ispazji miftuħa li għandhom jiġu protetti billi jsiru green enclave.

Il-green enclaves jistgħu jiġu adottati fl-rħula fejn l-istess liġi tal-Awtorità tal-Ippjanar ma tħarishomx, u allura din tkun opportunità fejn il-Gvern jista' jixtri art bħal din jekk ma teżistix f'ċertu raħal u jgħaddiha taħt il-kura ta' dawn l-entitajiet, biex b'hekk il-komunità ta' dik ir-raħal tgawdi minn dak l-aspett.

Bis-saħħa t'hekk wieħed jista' jħares aktar il-wirt naturali u urban kif ħallewh missirijietna.

Sur President, nixtieq issa nagħti xi eżempji ta' postijiet fejn il-Gvern jista' jixtri art u jibdilha f'żoni pubbliċi.

Pereżempju, hemm 'Villa Bonnici' fi Triq Manwel Dimech, Tas-Sliema, bħalma hija wkoll 'Villa Moira' fi Triq in-Naxxar, Birkirkara, u Palazzo Giannin f'Ħal Għaxaq.

Siti bħal dawn għalfejn għandhom jispiċċaw f'riskju li jinbnew bil-mod kif qiegħed jitla' l-bini llum l-ġurnata mingħajr ma jkun hemm benefiċċju għall-pubbliku?

Din hija liġi tajba ħafna li tista' anke tmur pass oltre fejn siti bħal dawn jeħodhom il-Gvern f'idejh, sintendi billi jixtrihom bil-prezz attwali, u jgħaddihom lil dawn il-kustodji tal-entitajiet li ssemmi din l-istess liġi.

Dawn huma affarijiet li huma sbieħ.

Bħalma nafu, bħalissa fiż-żona urbana l-iżvilupp għaddej b'rata allarmanti, tant li lanqas tlaħħaq mat-tibdil li jkun qiegħed jiġri fi triq waħda.

Fi triq waħda fejn nipparkja kuljum f'Ħaż-Żebbuġ twaqqgħu sitt postijiet, tħaffru kollha f'daqqa, u kollha qegħdin jibnew appartamenti.

Fit-triq fejn għandi l-clinic naħseb l-unika dar li se tibqa' kif inhi hija d-dar fejn noqgħod jien u l-klinika, għax il-kumplament l-oħrajn kollha qegħdin jaqgħu waħda wara l-oħra u jitilgħu blokok ta' appartamenti.

U hawnhekk niġi għal l-iSPED, għax l-iSPED jindirizza l-politika tal-Gvern meta niġu għall-iżvilupp urban.

L-iSPED innifsu huwa miktub sequential, wieħed wara l-ieħor.

Kwalunkwe spazju urban li jeżisti u li jista' jinbena, iva, għandu jinbena u għandu jinbena skont l-pjan lokali.

Jien nemmen li hemm ċertu spazju f'żoni urbani, b'mod partikolari fil-qalba tar-raħal, li għandhom jiġu protetti minkejja dak li jingħad fl-iSPED.

Waħda mill-miżuri eżemplari li jista' jagħti l-Gvern hija bħalma semmejt tliet eżempji f'Tas-Sliema, Birkirkara u Ħal Għaxaq ta' postijiet li jistgħu jittieħdu u minnhom jibbenefika l-pubbliku bis-saħħa ta' NGOs jew inkella tal-kunsill lokali stess.

Pereżempju, dan l-aħħar f'Ħal Luqa għadu kemm intilef ġnien ieħor – għalija oasi fil-pulmun – fil-qalba tar-raħal.

Jien nemmen li wasal iż-żmien li dawn l-affarijiet għandhom jitħarsu iktar bir-reqqa.

Jiena nemmen li l-Ministeru tal-Ambjent qiegħed jaħdem qatigħ, u l-ERA qed tipprova titla' f'dak il-livell ta' pjattaforma li jixirqilha.

Minkejja li l-liġi ma tantx tagħtiha ċans għax mhux qegħda fl-istess livell bħalma hija l-Awtorità tal-Ippjanar, tista' wkoll tissuġġerixxi dan il-fatt li jkun xi ħaġa li ssaħħaħ l-ambjent urban permezz ta' dawn il-pulmuni ġo żona urbana.

Nixieq nirreferi wkoll għal PA 03067/18.

Din hija xi ħaġa sabiħa, xi ħaġa li fraħt ħafna biha.

Dan hu t-twaqqif ta' dak li nsejħulu Park Reġjonali bejn Bormla, Ħaż-Żabbar u l-Fgura.

Din hija xi ħaġa tajba.

Dan mhuwiex park naturali bħalma ċerti gazzetti ppruvaw ipinġuh – dan huwa park rikreattiv, għandu faċilitajiet pubbliċi, imma hemm bżonn li nħarsu l-ambjent naturali li fih b'mod partikolari s-siġar u l-ħxejjex endemiċi li jkun hemm.

Għandna ħabta li f'kull park naqbdu u nitfgħu l-concrete fil-mogħdijiet u ninsew l-affarijiet kif għandhom ikunu.

Naf li se jkun hemm attività anke sportiva, imma huwa importanti li din l-attività sportiva f'dan il-park tkun tikkomplementa l-ambjent.

Dan il-park se joħloq ukoll konnettività kemm għaċ-ċiklisti u kemm għal min irid jimxi minn raħal għall-ieħor mingħajr ma juża t-toroq.

Imma, biex immorru pass oltre minn hekk, hawnhekk nixtieq nissuġġerixxi lill-Ministeru tal-Ambjent li Wied Blandun, li huwa fl-istess inħawi, tefgħa ta' ġebla 'l bogħod, jinqaleb f'park naturali, u b'hekk ikun hemm il-park rikreattiv u l-park naturali jikkomplementaw lil xulxin u li jkunu jistgħu wkoll jintużaw taħt l-inċentiva tal-kurazija bis-saħħa ta' din il-liġi.

Sur President, bħalma għamlu sħabi, jien ukoll nixtieq nirringrazzja lill-kunsilli lokali u lill-NGOs, b'mod partikolari dawk ambjentali, għas-sehem u l-ħeġġa li huma juru biex jieħdu ownership ta' ċerti postijiet fil-komunità tagħhom, imma li kultant isibu l-ixkiel.

Bis-saħħa ta' din il-liġi dan ix-xkiel se jingħeleb u l-affarijiet se jiġu aktar faċilitati, għax din id-darba hemm is-saħħa tal-liġi li se tiggarantixxi kwalità ta' ħajja aħjar għall-persuni li jgħixu f'dik il-komunità.

Wara kollox, il-ħsieb aħħari ta' din il-liġi hu li l-ambjent jitjieb u allura hija liġi ferm tajba.

Però, l-unika ħaġa li nixtieq nappella hija li din il-liġi tiġi implimentata b'mod li jkunu jistgħu jittieħdu azzjonijiet, kemm pożittivi u kemm negattivi, għall-ħarsien ta' dan il-wirt meta dawn l-entitajiet jieħdu l-ownership ta' dak is-sit li jieħdu f'idejhom.

Għaldaqstant, jien naqbel ma' dan l-abbozz u naħseb li huwa pass 'il quddiem li se jiggarantixxi li l-affarijiet jimxu aħjar u b'aktar regolamentazzjoni.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden issa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Użu ta' Data tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) –Tieni Qari:

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sikurezza Nukleari u l-Protezzjoni mir-Radjazzjoni – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS SAID: Grazzi, Sur President.

Ilbieraħ il-Ministru għal Għawdex ħadet Aġġornament biex titkellem dwar l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer, aċċessibilità li aħna l-Għawdxin inħobbu ngħidu li hija l-life link ta' Għawdex u tal-Għawdxin.

Fl-Aġġornament, il-Ministru pprovat issib l-iskużi kollha immaġinabbli għalfejn is-sitwazzjoni fejn tidħol l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer tinstab ħażin ħafna.

Waħħlet f'kulħadd, inkluż f'ċertu mumenti anke fil-Ministru ta' qabilha; però, ma qalitx kelma li hija kelma dwar x'inhu l-pjan tagħha biex tissolva l-problema b'mod immedjat.

Bdiet titkellem fuq pjan long term, iżda fl-ebda ħin ma ħarġet dettalji dwar x'inhu l-pjan long term.

Hemm bżonn urġenti li nħarsu wkoll lejn il-preżent, għax issa għaddew ħames snin u fuqhom ta' Gvern Laburista, u dan il-Gvern, fejn tidħol l-aċċessibiltà bejn Malta u Għawdex, m'għamel assolutament xejn, anzi neħħa minn dak li kien hemm.

F'Jannar tal-2016, kważi sentejn u nofs ilu, twaqqaf is-servizz tal-merkanzija li kien hemm bejn Għawdex u Sa Maison u viċi versa.

Kienu qalulna li se jerġa' jiddaħħal fi żmien qasir, imma għaddew sentejn u nofs u dan is-servizz wieqaf kien u wieqaf għadu, bil-konsegwenzi kollha li t-trakkijiet kollha tal-merkanzija issa jridu jgħaddu miċ-Ċirkewwa.

Din hija waħda mir-raġunijiet għalfejn illum il-problema żdiedet, kibret u hemm il-kaos fiċ-Ċirkewwa u l-Imġarr fejn tidħol l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer.

Il-Ministru Caruana lbieraħ fl-Aġġornament ma kellhiex il-kuraġġ tgħid li parti mill-problema li hemm illum hija proprju dik li għadni kemm semmejt jien – is-servizz tal-merkanzija mal-Port il-Kbir – u ma kellhiex il-kuraġġ tgħid li, iva, fl-immedjat dan is-servizz se jerġa' jiddaħħal biex jiġi evitat ammont kbir ta' trakkijiet milli jaqsmu mill-port taċ-Ċirkewwa.

Jien smajt id-diskors u ma kienx hemm soluzzjoni waħda għal dan is-servizz li tneħħa sentejn u nofs ilu.

Imbagħad, ħaġa tal-iskantament il-Ministru għal Għawdex qalet ukoll li l-Gvern Nazzjonalista qatt ma kellu viżjoni dwar l-aċċessibilità u li l-Gvern Nazzjonalista kien jara biss sa mnieħru.

Ma stajtx nemmen dak li kont qiegħed nisma', għaliex proprju dak kollu li hemm fejn tidħol l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer huwa kollu frott ta' deċiżjonijiet u proġetti ta' investiment li għamlu gvernijiet Nazzjonalisti, wieħed wara l-ieħor.

It-tliet vapuri li għandna llum huma frott ta' iktar minn €80 miljun ta' investiment, l-ikbar investiment li qatt sar f'Għawdex sal-lum, u dan sar minn Gvern Nazzjonalista.

Mhux biss, iżda l-port tal-iMġarr u l-port taċ-Ċirkewwa kienu mibnijin minn gvernijiet Nazzjonalisti.

It-terminal tal-iMġarr u t-terminal taċ-Ċirkewwa wkoll kienu mibnijin minn gvernijiet Nazzjonalisti.

It-toroq li jwasslu għaċ-Ċirkewwa u t-toroq li jwasslu għall-Imġarr ukoll huma kollha frott ta' investiment ta' gvern wara l-ieħor tal-Partit Nazzjonalista.

Tibda tfittex x'għamel Gvern Laburista fejn tidħol l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer u ssib li m'għamel xejn ħlief neħħa minn dak li kien hemm.

Sur President, f'Novembru li għadda, waqt sessjoni ta' "Gvern li Jisma'", il-Ministru Caruana qaltilna li l-Gvern qiegħed jikkonsidra r-raba' vapur.

Jien għedt: Ejja, se nimxu pass.

Jgħaddu sitt xhur, tiġi lbieraħ fl-Aġġornament u qaltilna li r-raba' vapur mhux lakemm jidħol għax hemm problemi kbar, irridu naraw fejn se jorbot u rridu naraw x'tip ta' vapur se nġibu!

Iva, imma issa ilkom ħames snin, u dawn il-problemi tridu ssolvuhom, dawn il-problemi tridu tieħdu d-deċiżjonijiet dwarhom, tridu immedjatament taraw kif tiżdied u titjieb l-aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer!

Kemm kemm ma qalitx li ma jistax ikun hemm ir-raba' vapur mal-Gozo Channel tort ta' Gvern Nazzjonalista.

Ma jitwemmnux, imma din hija l-iskuża li qegħda ġġib il-Ministru.

Allura iva, hemm bżonn urġenti tar-raba' vapur, u l-Gvern messu ilu li ppjana għalih u messu ħa d-deċiżjonijiet li hemm bżonn jittieħdu snin ilu.

Ma sar xejn, u issa hemm kaos u paniku sħiħ għal dawk kollha li jridu jaqsmu bejn iż-żewġ gżejjer.

Imbagħad, il-Ministru Caruana lbieraħ ipprovat tagħlaq ħalq l-Oppożizzjoni dwar dak li qiegħed jiġri fil-każ tal-fast ferry service.

Ipprovat titfa' r-responsabilità fuq il-Gozo Channel u donnha nsiet li l-Gozo Channel hija entità li taqa' taħt il-Ministeru tagħha u li d-direzzjoni politika teħodha mingħandha bħala l-Ministru għal Għawdex.

Il-Ministru pprovat tgħid li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, meta tagħmel mistoqsijiet parlamentari dwar il-proċess li ntuża biex intgħażlet il-kumpanija li suppost toffri s-servizz tal-fast ferry service, qed ittellef jew qed tipprova tinfluwenza.

Mela issa meta nitkellmu dwar affarijiet irregolari jew li jidhru li huma irregolari, għandna nagħlqu ħalqna għax intellfu l-proċess!

Qaltilna li meta nagħmlu hekk ma nkunux qegħdin inħarsu l-interessi tal-Gozo Channel.

L-interess tagħna mhuwiex tal-Gozo Channel, l-interess tagħna huwa tal-poplu Għawdxi li jrid juża dan is-servizz u li għalih is-servizz bejn iż-żewġ gżejjer huwa l-life link tiegħu u huwa wkoll il-life link tal-gżira Għawdxija.

II-Ministru lbieraħ għamlet referenza għal mistoqsija parlamentari 5454 fejn staqsejt affarijiet bażiċi dwar min kienu l-membri tal-bord li ddeċidew li jagħżlu l-kumpanija li suppost, skont it-termini ta' referenza, kellu jkollha ħames snin esperjenza, u rriżulta li din m'għandha l-ebda esperjenza, almenu minn dak li qiegħed jiġi rrapportat.

Il-Ministru qaltli li ma tistax tagħtini din l-informazzjoni għax hemm appell.

Billi tgħid lill-Parlament min kienu l-membri tal-bord se jinfluwenza 'l-appell?!

Fil-mistoqsija ta' wara staqsejt lill-Ministru dwar min kienu l-kumpaniji li ssottomettew l-offerta tagħhom għal dan is-servizz tal-fast ferry service, u t-tweġiba kienet l-istess, ma tistax tagħti l-informazzjoni għax hemm appell.

Imma hekk jiġi ttrattat il-Parlament?

Hekk għandu jiġi ttrattat il-poplu Għawdxi, li jkun hemm dan il-ħabi kollu fuq servizz importanti u essenzjali bejn iż-żewġ gżejjer?

Jidher ċar, Sur President, li fejn tidħol l-aċċessibilità bejn Malta u Għawdex m'hemm l-ebda pjan, la għall-immedjat u lanqas fit-tul għax għalkemm ilbieraħ issemma li għandhom pjan long term, ma ssemma xejn dwar x'fih dan il-pjan long term.

Allura l-appell tiegħi hu li immedjatament għandu jkun hemm pjan għall-preżent biex jiġu sorvolati l-problemi li hemm u jiġi ppubblikat pjan fit-tul, li mbagħad wieħed ikun jista' jimxi fuqu.

It-tieni punt li xtaqt insemmi hu li issa ħarġet il-konferma li Gvern Laburista mhux se jonfoq ċenteżmu li hu ċenteżmu mill-fondi tal-Unjoni Ewropea 2014/20 fuq it-toroq ta' Għawdex.

Dan mhux jien qed ngħidu, dan qed tgħidu l-Ministru Helena Dalli li proprju lbieraħ fil-mistoqsija parlamentari 5609, meta staqsejtha kemm se jintnefqu flus fuq toroq f'Għawdex – u kulħadd jaf il-kwalità tat-toroq f'Għawdex – u xi proġetti ta' toroq hemm ippjanat li jsiru f'Għawdex mill-fondi ta' Operational Programme 1 – European Structures and Investments Funds 2014/20, it-tweġiba kienet hekk:

"Infurmata li l-Awtorità ta' Ġestjoni m'għandha l-ebda applikazzjoni għal toroq ġewwa Għawdex mill-fondi tal-Unjoni Ewropea.".

Tal-mistħija, Sur President!

Hekk jistma lill-Għawdxin dan il-Gvern!

Minn €1,200 miljun li ħallielu l-aħħar Gvern Nazzjonalista biex jintnefqu fl-infrastruttura ta' dawn il-gżejjer, dan il-Gvern ma bbaġitjax ċenteżmu li hu ċenteżmu fejn jidħlu t-toroq f'Għawdex.

X'differenza, Sur President, it-toroq li għamel il-Gvern Nazzjonalista mill-fondi tal-Unjoni Ewropea!

Mhux resurfacing għamel, imma bena mill-qiegħ, bis-servizzi kollha, it-toroq mill-Imġarr sax-Xewkija, mix-Xewkija sar-Rabat, Triq ir-Repubblika, it-triq li twassal mir-Rabat sa Ta' Pinu, it-triq għad-Dwejra, it-Triq tar-Ramla u t-triq tax-Xlendi.

Dawn kollha b'fondi tal-UE.

Jiġu l-ewwel ħames snin ta' dan il-Gvern Laburista u ma ġiex budgeted ċenteżmu li hu ċenteżmu għal dan ix-xogħol.

Nispera li l-Ministru għal Għawdex tgħidilna x'qed tagħmel hi biex tassigura li l-fondi tal-Unjoni Ewropea jintużaw anke fit-toroq f'Għawdex.

It-tielet punt hu li issa ilna ħames snin nisimgħu dwar il-bini ta' skola primarja ġdida fir-Rabat, Għawdex.

L-iskola primarja tar-Rabat hija skola qadima u saret żgħira, u hemm bżonn li tinbena oħra.

Però issa ilna ħames snin inbiddlu l-post.

Il-Gvern daqqa jgħidilna li se jibniha fil-playing field, daqqa se jibniha ma nafx fejn, u issa donnu se jibniha bħala parti mill-Middle School.

F'mistoqsija parlamentari li għamilt ħarġet il-pjanta ta' din l-iskola primarja li se tkun amalgamata mal-Middle School.

Imma xi rriżulta?

Irriżulta li din se tinbena fiċ-ċentru kummerċjali tar-Rabat fejn diġà hemm problema kbira ta' traffiku u ta' parkeġġ.

Biex tkompli, minn mistoqsijiet parlamentari li għamilt ħareġ li din l-iskola mhux se jkollha parkeġġ.

Kif tista' tagħmel skola ta' 600 student fiċ-ċentru tar-Rabat, fejn diġà hemm problema kbira ta' parkeġġ, u din l-iskola lanqas ikollha parking space wieħed!

Anzi joħroġ li din l-iskola se tieħu l-parkeġġ li hemm ħdejn l-Arkadia biex dak isir ground.

Jiġifieri, il-ftit parking li hemm illum se jittieħed, u l-ground tal-Middle School, li llum jintuża bħala parkeġġ fis-sajf, fil-vaganzi u fil-weekend, se jispiċċa għax dak il-ground se jinbena.

Dan mhuwiex ippjanar serju.

Dan se joħloq problemi iżjed milli hemm u nispera li l-Gvern jispjega aħjar din il-problema.

L-aħħar punt li nixtieq nitkellem dwaru llum huwa appell mill-qalb biex il-Gvern ma jitlifx iżjed żmien u jiskatta l-mekkaniżmu li hemm fid-dikjarazzjoni dwar Għawdex fit-Trattat tas-Sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Fit-Trattat hemm dikjarazzjoni dwar Għawdex, dikjarazzjoni importanti ħafna li, l-ewwel nett tirrikonoxxi r-reġjonalità tal-gżira Għawdxija u l-bżonnijiet distinti li għandha din il-gżira, żoni distinti minn dawk ta' Malta, tirrikonoxxi l-insularità doppja, u tirrikonoxxi wkoll l-għajnuna li tista' tingħata biex dan jingħeleb.

Qabel kull budget tal-Unjoni Ewropea, il-Gvern jista' jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tirrapporta lill-Kunsill tal-Ministri dwar is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali ta' Għawdex, b'mod speċjali dwar id-differenza fil-livell ta' żvilupp soċjali u ekonomiku bejn Malta u Għawdex.

Il-Gvern ftit ilu qalilna li bdew id-diskussjonijiet fuq il-Baġit li jmiss 2017-2021.

Huwa ovvju li Malta mhux se tibqa' tikkwalifika għall-akbar ammont ta' fondi possibbli, iżda fil-każ ta' Għawdex dan mhuwiex il-każ għax Għawdex għadu ma laħaqx il-livell ta' Malta.

Il-GDP ta' Għawdex huwa ħafna inqas, il-pagi medji f'Għawdex huma inqas mill-pagi medji f'Malta, hemm il-problema tat-trasport u ta' insularità doppja u, peress li l-infrastruttura li għad baqgħalha bżonn ħafna investiment u ħafna affarijiet oħrajn, staqsejt lill-Gvern hux se jiskatta dan il-mekkaniżmu jew hux diġà skatta dan il-mekkaniżmu biex Għawdex jieħu l-ogħla ammont ta' fondi possibbli.

Il-Prim Ministru, f'mistoqsija parlamentari nru 4618, ħasel idejh, farfar u qalli biex nistaqsi lill-Ministru kkonċernat.

Ħaġa daqstant importanti għal Għawdex u l-Prim Ministru jfarfar!

Għamilt il-mistoqsija lill-Ministru Helena Dalli, u din ikkonfermat iswed fuq l-abjad li l-Gvern għadu ma skattax dan il-mekkaniżmu.

Allura x'inhu jistenna dan il-Gvern?

Il-Gvern għandu jitlob li jsir dan l-istudju malajr kemm jista' ikun għax m'hemmx żmien x'jintilef.

Id-diskussjonijiet fuq il-baġit li jmiss mexjin b'ritmu mgħaġġel.

Sur President, permezz ta' dan il-mekkaniżmu, Għawdex, fis-sitwazzjoni li qegħdin, jista' jibbenefika minn fondi diretti.

Il-Gvern għandu jara li din l-opportunità ma tintilifx, u allura l-appell tiegħi lill-Gvern, lill-Ministru għal Għawdex u lid-deputati l-oħrajn Għawdxin tan-naħa tal-Gvern hu biex ma jiqfux jaħdmu biex jiġi skattat dan il-mekkaniżmu.

Jien u sħabi min-naħa tal-Oppożizzjoni se nkomplu ninsistu għax dan jagħmel differenza kbira għall-futur tal-gżira Għawdxija.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, qabel nibda dan l-Aġġornament tiegħi nħossni fid-dover li nsellem lill-kuntistabbli Simon Schembri u lill-familja tiegħu f'mument mill-aktar diffiċli.

Naċċertawhom li qegħdin fit-talb tagħna.

Dan l-inċident ixxokkja u ħasad lil kull min sema' bih jew rah, għax issa anke qegħdin jiċċirkolaw il-filmati ta' din il-ħruxija, ta' din il-kattiverja, ta' dan l-att mill-aktar kriminali li twettaq fuq uffiċjal eżemplari.

Lil dan il-kuntistabbli nzertajt nafu u nafu sew; huwa dilettant ħafna tal-football u tal-Hibs.

Insellem lilu u lill-familja tiegħu u nwegħduhom – għax naf li anke s-Sedja fil-bidu ta' din is-seduta sellmitlu – li qegħdin fit-talb tagħna.

Sur President, din hija tattika tal-Mafja.

Dan hu kliem li qal l-Arċisqof fis-6 ta' Frar li għadda.

Meta ġie kkuntattjat minn newsbook.com, l-Arċisqof qal dan il-kliem:

"Din hija tattika ta' intimidazzjoni, din hija t-tattika li l-Mafja tużaha kontra l-għedewwa tagħha.

Allura min irid jifhem jifhimni …"

Dan kien kumment ta' Mons. Arċisqof meta ġie mgħarraf li hemm siti soċjali li l-membri tagħhom jikkonfoffaw biex jikkordinaw attakki kontra newsbook.com u kontra membri tal-Knisja, inkluż Mons. Arċisqof.

L-Arċisqof kien ikkwotat hekk:

"Bħala parti minn din it-tattika, lil dak li jkun tattakkah b'mod aħrax biex tneżżgħu minn kull dinjità.

Meta inti tneżża' lil xi ħadd mid-dinjità tiegħu, tista' tkompli biex mhux biss tinjorah, imma tagħmel bil-maqlub li jgħid."

Dan kien kliem li sar fis-6 ta' Frar li għadda wara li newsbook.com kellu aċċess għal grupp magħluq fuq il-Facebook bl-isem "Laburisti sal-mewt".

Dak kien fis-6 ta' Frar li għadda.

Fl-24 siegħa li għaddew, jien, bħal ħafna oħrajn, ixxukkjajt u nħsadt naqra storja li ħarġet fis-sit "theshiftnews.com" li żvela sensiela ta' messaġġi fi gruppi magħluqa kkordinati minn uffiċjali għolja tal-Partit Laburista u tal-Gvern.

Din kienet aħbar li nisslet sens ta' tqalligħ, diżgust, diqa u, nerġa' ngħid, xokk kbir.

Wara investigazzjoni ta' sitt xhur, u grazzi għall-whistleblowers, dan is-sit "theshiftnews.com" wera l-eżistenza ta' gruppi magħluqin fuq il-Facebook immexxija mill-Partit Laburista li fihom hemm membri approvati minn qabel u mnebbħa minn mibegħda morbuża lejn dawk kollha li ma jkunux jogħġbu lill-Gvern Laburista.

Ilbieraħ, neżżgħu l-maskra tal-Prim Ministru.

Qegħdin naraw dak li fil-fatt hu, jiġifieri the emperor has no clothes tassew.

Bil-fomm jgħid li jrid politika li tgħaqqad, u bil-fatti jipprattika politika li tifred, tweġġa', maħmuġa, l-aktar politika aggressiva u kattiva li qatt rajna minn żmien Gvern Laburista tas-snin tmenin tal-Prim Ministru Mintoff.

Però dan huwa agħar minn dak iż-żmien, għax mal-Perit Mintoff kont taf fejn int, what you see is what you get, imma ma' Joseph Muscat huwa agħar għax jgħid mod u bil-moħbi warajk jagħmel eżattament l-oppost biex ikisser il-karattru tiegħek.

X'inhuma dawn il-closed groups fuq il-Facebook?

Huma gruppi fejn inti titlob li tkun approvat u tidħol bħala membru wara li jgħadduk mill-għarbiel.

Jista' jkun ukoll li tkun mistieden tidħol u, jekk inti taċċetta, allura ssir membru u jkollok aċċess taqra dak li qed jinkiteb jew ħaddieħor jaqra li inti tikteb, dejjem fil-magħluq għax huwa closed Facebook group amministrat minn uffiċjali tal-Gvern, inkluż impjegati tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru u tal-Ministeru tal-Ġustizzja, il-ministeru li suppost jissalvagwarda l-ħarsien tal-libertà tal-espressjoni.

Sur President, fost il-membri approvati fil-closed group fuq il-Facebook – sirna nafu bih ilbieraħ u żvelah is-sit "theshiftnews.com" – hemm il-persuna li llum tokkupa l-kariga tal-President tar-Repubblika, il-Prim Ministru, Ministri u Membri Parlamentari Laburisti.

Din hija xi ħaġa li issa nidħol ftit fiha, imma hija xi ħaġa li ħallietni bla kliem.

Hija weġgħa kbira u delużjoni kbira li naqra li l-persuna li tokkupa l-kariga ta' Kap tal-Istat ilha s-snin membru ta' tliet gruppi li ssemmew ilbieraħ.

Din hi l-istess persuna li f'April tas-sena li għaddiet sejħet għal liġi kontra s-cyberbullying.

Apparti l-Prim Ministru, li huwa membru, u apparti ministri, għandek tmien persuni fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru li huma membri ta' Facebook groups li qegħdin jiffomentaw il-vjolenza, qegħdin ixerrdu dettalji ta' attivisti tas-soċjetà ċivili kontra l-korruzzjoni, b'talbiet jew b'sejħiet jew bi stediniet jew istigazzjoni biex dawn ikunu aggrediti jew vjolentati.

Dawn huma closed groups li kull min qiegħed membru fihom għandu aċċess għall-agħar lingwaġġ, stampi viżivi mimlijin mibegħda, istigazzjoni għall-vjolenza u l-aggressjoni fiżika kontra politiċi li l-uniku difett jew żball li għandhom hu li mhumiex politiċi tal-Partit Laburista jew huma persuni li huma kritiċi tal-Partit Laburista.

Eżempji ta' dawn huma Simon Busuttil, David Casa, Roberta Metsola, membri parlamentari Ewropej, bħal Ana Gomes u Sven Giegold, u Mons. Arċisqof.

Kellna coordinated attacks fuq attivisti tas-soċjetà ċivili u membri tal-familja tal-ġurnalista maqtula Daphne Caruana Galizia.

Dan l-artiklu huwa frott sitt xhur ta' investigazzjoni permezz ta' whistleblowers fi ħdan dawn il-closed groups.

Dan is-sit "theshiftnews.com" uriena u kixef il-maskra tal-Prim Ministru Joseph Muscat li fi tweet jgħid:

Imbagħad, bil-moħbi, huwa kompliċi u membru ta' gruppi li jiffomentaw il-mibegħda li qatt ma rajna bħalha, b'insulti u bi stediniet għall-vjolenza – li huma reati kriminali by the way.

Dawn il-closed groups fuq Facebook ħajru l-vjolenza kontra min ħa sehem fi protesta paċifika f'Londra ftit tal-ġimgħat ilu.

Closed groups li huma ċentrali, radikalment importanti fil-politika tal-Partit Laburista u ta' Joseph Muscat għall-campaigning tiegħu.

L-amministraturi – għax għandek l-administrators u mhux membri biss – ta' wħud minn dawn il-gruppi magħluqa, bħall-grupp Laburisti Magħqudin, għandek vetted members bi kredenzjali Laburisti.

Hemm ħafna kummenti u kitbiet kritiċi – mhux kritika fis-sens kif nifhmuha, imma li jiksru sfaċċatament l-artikolu 82 tal-Kodiċi Kriminali, u l-Kummissarju tal-Pulizija rieqed raqda papali għax ovvjament huwa kompliċi.

Dan l-artikolu tal-liġi jgħid hekk:

"Kull min juża kliem jew imġiba ta' theddid abbużiva jew insulenti jew jesibixxi xi materjal miktub jew stampat li jkun ta' theddid, abbużiv jew insulenti jew xort'oħra jġib ruħu b'dak il-mod bil-ħsieb li jqajjem vjolenza jew mibegħda kontra xi persuna jew grupp ta' persuni abbażi ta' ġeneru, ta' orjentazzjoni sesswali, kulur, lingwa, reliġjon, twemmin jew opinjoni politika … jista' jeħel sa 18-il xahar ħabs."

Imbagħad, shiftnews.com 24 siegħa ilu qaltilna hekk:

– bħal David Casa u Simon Busuttil –

– jiġifieri bl-ingassa –

– u hawn kelma vulgari li ma jagħtinix li nużaha fil-Parlament.

Kien hemm ukoll posts li jiċċelebraw il-qtil ta' ġurnalista, omm, mara.

Jiċċelebraw u jifirħu bil-mewt u l-qtil brutali ta' ċittadina bħalna!

Imbagħad, shiftnews.com ikompli li kien hemm:

Mela jaqbdu attivista tas-soċjetà ċivili – Tina Urso – u jibbumbardjawha b'online hate barrage għaliex ħadet sehem fi protesta paċifika f'Londra ftit tal-ġimgħat ilu u għaliex inkiteb li she dates wieħed mit-tfal tal-ġurnalista maqtula Daphne Caruana Galizia.

Mela allura x'nagħmlu?

Għandek persuna li jmexxi kumpanija ta' investigazzjoni privata, ċertu Templer Charles – ovvjament huwa l-isem intużat – ossessjonat bil-militar suggesting people turn up outside Urso's home.

U Joseph Muscat jirrifjuta li jiddistanzja ruħu, anzi huwa membru ta' dawn il-gruppi!

Mela għandna sitwazzjoni, mir-riċerka li għamilt, fejn il-President ta' Malta ilha membru ta' tlieta minn dawn il-gruppi sa minn Jannar 2012, Marzu 2013 u mill-2011.

Joseph Muscat ilu membru ta' tnejn minn dawn il-gruppi minn April 2012.

Il-Ministru Konrad Mizzi ilu sena membru, il-Ministru Chris Cardona ilu membru minn Jannar 2012, u żewġ uffiċjali fil-Ministeru tal-Ġustizzja huma administrators ta' żewġ gruppi minn dawn.

Goebbels kien ikun kburi bikom!

Għandna sitwazzjoni fejn il-Gvern Malti jistiga attakki f'wiċċ ċittadini Maltin.

Dan mhuwiex aċċettabbli, le, f'demokrazija.

U what is chilling huwa l-fatt li neħduha bħala xi ħaġa normali.

Outrageous, kienu jgħidulna!

Kienu jgħidu wkoll li Daphne hija hate blogger.

Dan għax esponiet il-korruzzjoni!

Però mbagħad l-uffiċjali tal-Gvern responsabbli minn dan il-vomtu ta' mibegħda istigata li qatt ma rajna bħalha – u kellu raġun l-Arċisqof, li din hija tattika tal-Mafja! - biex tkisser il-karattru ta' min ma jaqbilx miegħek hija iktar minn odjuża.

Nindirizza lilek, Eċċellenza, Sinjura President tar-Repubblika …

L-ISPEAKER: Onor. Azzopardi, mhux biex inwaqqfek.

JASON AZZOPARDI: Naf x'se tgħid, Sur President, m'iniex se nikser l-iStanding Order 59, serraħ moħħok.

L-ISPEAKER: Ħalli naqrahielek.

JASON AZZOPARDI: Sur President, naf x'tgħid għax qrajtha.

L-ISPEAKER: Imma jien, bħala President tal-Kamra, bilfors irrid niġbidlek l-attenzjoni.

L-iStanding Order 59 tgħid hekk:

"Ebda membru m'għandu juża l-isem tal-President ta' Malta jew ta' Aġent President ta' Malta b'nuqqas ta' qima fid-diskussjonijiet, lanqas biex jinfluwenza lill-Kamra fid-deliberazzjonijiet tagħha".

Qed ngħidlek biex tkun korrett.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, nirringrazzjak, inti korrett.

Dak l-artikolu qrajtu biex inkun fidil lejh, u jien qed nagħmel dan b'weġgħa personali.

Sa ftit qabel ma bdejt dan l-intervent tiegħi ċċekkjajt.

Il-persuna tal-Kap tal-Istat għadha membru.

Ejja ngħidu ma kenitx taf għal dawn is-snin kollha li kienet membru ta' dan il-closed group; imma 24 siegħa ilu saret taf, l-istaff tagħha qalulha.

Kif ma ħarġitx minnu?

Jien irrid nemmen li mhuwiex il-każ, u allura domanda qiegħed nagħmel: Għaliex ma ddistanzjajtx ruħek?

Possibbli li fl-aħħar snin ma ġewx għall-attenzjoni tiegħek dan it-tip ta' messaġġi?

Ejja nagħtik il-benefiċċju tad-dubbju, Eċċellenza, li ma kontx taf, però 24 siegħa ilu sirt taf.

Għaliex ma ddiżassoċjajtx ruħek?

Issa ndur lejn il-Prim Ministru li jmexxi Gvern falz, li kien qal daqshekk aħmar u blu, daqshekk politika ta' tribù, daqshekk aħna u huma, se jmexxi gvern umli u daqshekk politika ta' firda.

Imma dawn x'inhuma?

Iva jew le, Prim Ministru, tirrikonoxxi li dawn huma hate groups?

Iva jew le, Prim Ministru, taqbel ma' min f'dawn il-gruppi membru miegħek fih, feraħ bil-qtil ta' omm u ġurnalista?

Iva jew le, Prim Ministru?

U inti taf li dan jammonta għal cyberbullying?

Iva jew le, Prim Ministru, Gvern liberali jmexxi social media lynching?

Iva jew le, Prim Ministru, taf li membru u membri f'dawn il-gruppi jheddu u jistigaw għall-vjolenza fiżika?

Iva jew le, Prim Ministru, se tiddisassoċja ruħek pubblikament minn dawn il-gruppi u l-kliem ta' mibegħda li fihom?

Iva jew le, Prim Ministru, taqbel li jixxerrdu dettalji personali ta' attivisti tas-soċjetà ċivili biex jiġu intimidati bi ksur tal-liġi?

Iva jew le, Prim Ministru, inti li sa ftit tas-snin ilu ġejt f'din il-Kamra u għedtilna li fi stat sekulari m'għandux jindaħal xi jsir fil-kamra tas-sodda, fil-ħajja privata tan-nies, se tikkundanna lil min fost sħabek xerrdu messaġġi sigrieti ta' mibegħda kontra mara għas-sempliċi fatt li toħroġ ma' wieħed mit-tfal ta' Daphne?

Se tieħu passi, Sur Prim Ministru, kontra l-uffiċjali pubbliċi li huma amministraturi ta' dawn il-gruppi ta' mibegħda?

Prim Ministru, inti taf li qed tmexxi Gvern li qed jistiga attakki kontra ċittadini ta' pajjiżu stess?

Jgħid li hu progressiv u liberali, iżda fil-moħbi jordna l-bojkott lil restaurant għax għen lis-soċjetà ċivili.

Dan hu Gvern falz u Gvern kattiv.

Dan Gvern pożittiv?

Qatt ma kien hawn din il-kattiverja fil-politika.

Jiftaħar li għadda l-Liġi tal-Istampa, imbagħad inkiss inkiss jagħmel din it-tyranny by stealth, u inti kompliċi, Sur Prim Ministru, għax qed tagħlaq għajnejk.

L-aħħar appell tiegħi u nieqaf hawn.

B'sinċerità u b'umiltà, Kap tal-Istat, nappellalek biex ma tibqax passiva, imma tintervjeni.

Ejja nikkundannaw din it-tip ta' politika.

Din mhijiex politika, din hija anti-politika, din tagħmel ħsara biss.

Ma jistax ikun ikollna hate groups bis-sanzjoni, bil-permess tal-istat imħallsin minn flus pubbliċi biex inisslu l-mibegħda u l-vjolenza fiżika.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018, bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru José Herrera.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NEWSPAPER ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq newspaper advertising, maqsuma skont digital advertising u print advertising, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej;

Nefqa 2013 fuq Print Advertising - €19, 230.40

Nefqa 2013 fuq Digital Advertising - €2,095.91

Nefqa 2014 fuq Print Advertising - €32,626

Nefqa 2014 fuq Digital Advertising - €4,333.90

Nefqa 2015 fuq Print Advertising - €43,953.82

Nefqa 2015 fuq Digital Advertising - €4,260.27

Nefqa 2016 fuq Print Advertising - €35,559.79

Nefqa 2016 fuq Digital Advertising - €3,769.26

Nefqa 2017 fuq Print Advertising - €51,065.32

Nefqa 2017 fuq Digital Advertising - €4,940.94

Nefqa 2018 fuq Print Advertising - €24,695.43

Nefqa 2018 fuq Digital Advertising - €1,255.29

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif muri fit-tabelli li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtha fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant fuq radio advertising fil-perjodu kkonċernat tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – PR U MEDIA EVENTS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4885 u jgħid, mill-10 ta' Marzu 2013 sal-lum, xahar b'xahar, kemm ġew organizzati PR u media events mill-Uffiċċju tas-Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali?

Kemm kienet l-ispiża ta' kull attività?

Kemm kienet in-nefqa fuq backdrops, dawl, sound u faċilitajiet oħra awdjoviżivi?

Kemm kienet in-nefqa fuq disinn u stampar ta' materjal?

Kemm kienet in-nefqa totali ta' dawn l-attivitajiet?

Min kienu l-kuntratturi li ħadmu fuq dawn l-attivitajiet?

Dawn intgħażlu wara sejħa pubblika?

Interpellant konxja, ladarba kienet hi wkoll tagħmel parti f'tim ta' tmexxija għall-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili, it-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

Ninformaha li l-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili, bħal pereżempju kif inhu l-każ f'kampanji li jtulu.

Il-medja ta' spejjeż għal kull attività tvarja bejn €400 u €600.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 4893 u tgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

Tista' tgħid kemm kienet in-nefqa globali minn April 2013 s'issa?

HELENA DALLI: Infurmata li 13-il Uffiċjal fis-Segretarjat tiegħi kellhom il-mobile telephone imħallas mill-Gvern bejn April 2013 u llum.

In-nefqa globali fil-perjodu kkonċernat kienet ta' €36,380,07.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – MOBILE PHONES MĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 4892 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

Jista' jgħid kemm kienet in-nefqa globali minn April 2013 s'issa?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li huma 17-il persuna fis-Segretarjat li għandhom il-kont tal-mobile phone imħallas mill-gvern minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom.

Dan huwa numru simili għal dak li kien hemm f'leġiżlaturi oħra preċedenti.

L-ispiża minn April 2013 sal-lum fuq ħlasijiet ta' kontijiet ta' mobiles kienet ta' €250,601.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4899 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Inteprellant li hemm 6 persuni intitolati għall-mobile phone imħallas mill-Gvern (inkluż il-Ministru), u n-nefqa globali sa April 2018 hija dik ta' €8,155.11 (VAT eskluż).

Din l-informazzjoni hija minn meta twaqqaf il-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma minn Ġunju 2017.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 4898 u tgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

Interpellant li fil-leġiżlatura XII kien hemm 13-il persuna fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li kellhom mobile telephone mħallas mill-Gvern, filwaqt li fit-13-il leġiżlatura hemm erba' persuni.

In-nefqa globali minn April 2013 s'issa hija ta' €73,058.26.

Il-Ministru preżenti għadha ma ppreżentat l-ebda kont biex jitħallas lura l-ammont imħallas minnha.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4897 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm sitt persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern.

In-nefqa globali minn April 2013 s'issa kienet ta' €240,489.72.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista ta' politically exposed persons Maltin li kienu mniżżla fis-Swiss Leaks, u dan peress li nhar id-9 ta' Marzu 2015 huwa stess kien wiegħed li se jippubblika din il-lista?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 294 u 4772.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista ta' politically exposed persons Maltin li kienu mniżżla fis-Swiss Leaks, liema lista tinsab fil-pussess tal-Kummissarju tat-Taxxi Interni, u dan peress li nhar id-9 ta' Marzu 2015 il-Prim Ministru kien wiegħed li se jippubblika din il-lista?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien informat mill-Kummissarju tat-Taxxi Interni li l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata skont il-Kap 50 tal-Att dwar is-Sigrieti Uffiċjali.

REĠISTRATUR TAL-KUMPANIJI – INFORMAZZJONI DWAR BENEFICIAL OWNERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il talba rċieva r-Reġistratur tal-Kumpaniji għal informazzjoni dwar beneficial owners, skont dak li jipprovdi r-regolament 7 tar-Regolamenti dwar Companies Act (Register of Beneficial Owners) (Leġislazzjoni Sussidjarja 386.19), mill-1 ta' April 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ir-Registru tal-Kumpanniji għandu sistema elettronika fejn persuni eliġibbli bis-saħħa tar-regolament 7(1) jistgħu jingħataw aċċess elettroniku għar-reġistru tal-beneficial owners (kumpaniji waħda waħda).

Għalhekk, m'hemmx għalfejn isiru talbiet individwali lir-Reġistratur tal-Kumpaniji biex tingħata informazzjoni dwar beneficial owners ta' xi kumpanija.

Rigward talbiet għal informazzjoni minn persuni msemmija fir-regolament 7(2), ir-Reġistratur ma kellu ebda talba.

REĠISTRATUR TAL-KUMPANIJI – TALBA MILL-KORP GĦAL ANALISI TA' INFORMAZZJONI FINANZJARJA (FIAU)

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għamel il-Korp għall-Analisi ta' Informazzjoni Finanzjarja (Financial Intelligence Analysis Unit) lir-Reġistratur tal-Kumpaniji sabiex jikseb informazzjoni dwar beneficial owners, skont dak li jipprovdi r-regolament 7 tar-Regolamenti dwar Companies Act (Register of Beneficial Owners) (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 386.19), mill-1 ta' April 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korp għall-Analiżi ta' Informazzjoni Finanzjarja (l-FIAU), iżomm statistika tan-numru ta' talbiet għall-informazzjoni li jkun għamel lil kwalunkwe entità, iżda t-tali statistika ma tinkludix informazzjoni f'kull talba.

Barra minn hekk, meta l-FIAU jagħmel talba għal informazzjoni lir-Reġistratur tal-Kumpaniji, dan isir b'mod ġeneriku, u ċjoè billi tintalab kull informazzjoni li l-istess Awtorità jaf ikollha fuq il-persuna naturali jew legali li fuqha tkun saret l-istess talba.

Għaldaqstant, il-Korp m'għandux statistika miżmuma b'mod li l-informazjoni mitluba fir-rigward ta' beneficial owners tista' tingħata.

REĠISTRATUR TAL-KUMPANIJI – TALBIET MILL-KUMMISSARJU TAT-TAXXI INTERNI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għamel il-Kummissarju tat-Taxxi Interni lir-Reġistratur tal-Kumpaniji sabiex jikseb informazzjoni dwar beneficial owners, skont dak li jipprovdi r-regolament 7 tar-Regolamenti dwar Companies Act (Register of Beneficial Owners) (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 386.19), mill-1 ta' April 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li uffiċjali fid-Direttorat tal-Investigazzjonijiet u Osservanza fi ħdan l-Uffiċċju tal-Kummissarju tat-Taxxi għandhom aċċess dirett għad-data u informazzjoni dwar beneficial owners tal-kumpaniji reġistrati Malta, u għalhekk mhux il-każ li jsiru talbiet lir-Reġistratur tal-Kumpaniji f'dan is-sens.

REĠISTRATUR TAL-KUMPANIJI – TALBIET MILL-KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għamel il-Korp tal-Pulizija lir-Reġistratur tal-Kumpaniji sabiex jikseb informazzjoni dwar beneficial owners, skont dak li jipprovdi r-regolament 7 tar-Regolamenti dwar Companies Act (Register of Beneficial Owners) (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 386.19), mill-1 ta' April 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li l-Korp tal-Pulizija m'għamel l-ebda talba lir-Reġistratur tal-Kumpaniji sabiex jikseb informazzjoni dwar beneficial owners skont dak pprovdut fir-regolament 7 tar-Regolamenti dwar Companies Act (Register of Beneficial Owners) (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 386.19) bejn l-1 ta' April 2018 u s-7 ta' Mejju 2018.

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – MIŻURI/INIZJATTIVI GĦAT-TNAQQIS TA' EMISSJONIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-miżuri jew inizjattivi (jiġu elenkati waħda waħda b'mod separat) li l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa ħa bejn l-2013 u l-2018 sabiex l-istess kunsill żamm mal-obbligi tiegħu b'rabta mat-tnaqqis tal-emissjonijiet fil-lokalità tal-Mellieħa, u li kienu elenkati fir-rapport li kien ħareġ l-istess f'dokument (Żvilupp Sostenibbli fil-Mellieħa) fl-2009 – 2010, kif ukoll obbligi oħra li joħorġu mill-ftehim (Convenant of Mayors) li l-Mellieħa hija waħda mill-kunsilli madwar id-dinja firmatarji ta' dan l-istess ftehim?

OWEN BONNICI: Tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILL LOKALI TAL-MELLIEĦA – DOKUMENTI GĦAL ŻVILUPP SOSTENIBBLI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokument li kien nieda u kkummissjona l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa bejn l-2009/2010, liema dokument kien iffinanzjat minn skema tal-Gvern Ċentrali ta' dak iż-żmien u li kien jittratta dwar żvilupp sostenibbli fil-lokalità tal-Mellieħa?

OWEN BONNICI: Id-dokument tal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, hekk kif ipprovdut mill-istess Kunsill, tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNSILL LOKALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ – INIZJATTIVI SOSPIŻI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hux minnu li l-inizjattiva tal-Kunsill Lokali taż-Żgħażagħ tinsab sospiża u jekk, allura għal din is-sena, hux se jkunu allokati fondi u youth workers għall-Kunsilli Lokali taż-Żgħażagħ li jixtiequ u jridu li jitwaqqfu?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

KUNSILLI LOKALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ – GĦOTJIET TA' FONDI SOSPIŻI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jekk l-għotjiet tal-fondi għall-Kunsilli Lokali taż-Żgħażagħ ġew sospiżi, jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li wasslu għal din id-deċiżjoni, u kif din id-deċiżjoni ġiet ikkomunikata lill-Kunsilli Lokali?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

KUNSILL LOKALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ – TIBDIL FUQ INIZJATTIVI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Fir-riforma tal-Kunsilli Lokali li l-proċess tagħha għaddej f'dawn il-ġranet, jista' l-Ministru jgħid hux qed jikkunsidra li jagħmel tibdil fuq l-inizjattiva Kunsill Lokali taż-Żgħażagħ u, jekk iva, jista' jindika minn kien involut fil-proċess ta' konsultazzjoni dwar is-suġġett?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux ser isiru tibdiliet li jaffettwaw negattivament il-ħidma tant tajba tal-Aġenzija Żgħażagħ.

KUNSILLI LOKALI – ĦRUĠ TA' WHITE PAPER DWAR RIFORMI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika meta mistennija toħroġ il-White Paper dwar ir-riforma tal-Kunsilli Lokali, u kemm mistenni jingħata żmien għall-konsultazzjoni ġaladarba toħroġ din il-White Paper?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-White Paper dwar ir-Riforma tal-Gvern Lokali ser tkun qed toħroġ hekk kif jiġu fi tmiemhom il-konsultazzjonijiet interni, u ser ikun qed jingħata perjodu ta' madwar sitt ġimgħat għall-konsultazzjoni pubblika.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – APPOINTMENTS ĠODDA LILL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn Marzu 2013 sal-lum, f'kull Dipartiment u entità li taqa' taħt il-Ministeru għal Għawdex, kemm ingħataw appointments ġodda lill-ħaddiema?

X'kienu l-gradi li għalihom ingħataw dawn l-appointments?

F'liema gradi kienu l-ħaddiema qabel ingħataw dawn l-appointments?

Tista' tagħti dan it-tagħrif xahar b'xahar u sena b'sena?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIPARTIMENTI U ENTITAJIET – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid, f'kull Dipartiment u entità li taqa' taħt il-Ministeru għal Għawdex, kemm kien hemm każijiet ta' dixxiplina dwar impjegati minn Marzu 2013 sal-lum?

X'kien l-eżitu ta' kull każ?

F'kull każ, x'kien il-grad tal-impjegat involut?

IS-SIĠĠIEWI – TRIQ L-IMDINA – ŻVILUPP TA' AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – FETĦA FIL-BLAT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-fetħa fil-blat (ritratt qed jingħata separatament) li dehret waqt ix-xogħlijiet fis-sit fejn qed isir l-iżvilupp ta' akkomodazzjoni soċjali fi Triq l-Imdina fis-Siġġiewi?

Jista' jagħti x'informazzjoni għandhom il-periti dwar din il-fetħa u x'assessjar għamlu?

(Ritratt anness fl-aħħar tad-dokument)

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-fetħa fil-blat li tidher fir-ritratt mehmuż, hija waste water gallery tal-Water Services Corporation.

Qed isiru surveys mill-Water Services Corporation biex ikun stabbilit l-aħjar mod kif għandna nipproċedu.

IL-MOSTA – CASA ARKATI – BUS SHELTER

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li jsir bus shelter qrib 'Casa Arkati' fil-Mosta peress li diversi anzjani ma jistgħux jinżlu lejn darhom minħabba li l-bus shelter li hemm jinsab 'il bogħod u f'telgħa li jaqta' qalb l-anzjani?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ttieħdet nota ta' dan is-suġġeriment għal aktar konsiderazzjoni.

AĠENZIJA SAPPORT – SERVIZZ STAR 25

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4978, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm klijenti li qed jirċievu dan is-servizz Star 25, u x'għandhom jagħmlu dawk il-ġenituri jew carers li għandhom adulti li jbatu minn diżabilità intellettwali severa biex jirċievu dan is-servizz?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi, preżentament, is-servizz Star 25 offrut mill-Aġenzija Sapport jingħata lil għaxar klijenti, waqt li ħames klijenti oħra jinsabu fil-fażi tat-tranżizzjoni, sabiex jibdew jibbenefikaw mis-servizz ukoll.

Ġenituri jew Carers li jixtiequ jirreferu għal dan is-servizz offrut, għandhom jagħmlu kuntatt mal-Aġenzija Sapport sabiex isir l-assessjar meħtieġ.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhuwa l-ammont totali ta' flus dovuti lill-Gvern minn pazjenti mhux Maltin f'din il-Leġiżlatura?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5048.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Billi l-uġigħ kroniku huwa problema serja globali fejn huwa stmat li tolqot wieħed minn kull ħames adulti fl-Ewropa, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'qed isir f'pajjiżna biex ikollna kura adekwata (bħas-servizz tal-Pain Management Clinics) u trattament aħjar għall-immaġġinar tal-uġigħ?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tal-Anestesija, Kura Intensiva u l-Immaniġġar tal-Uġigħ joffri formalment servizzi għall-immaniġġar tal-uġigħ kroniku.

Preżentament, hemm erba' konsulenti li joffru servizz għall-immaniġġar tal-uġigħ kroniku.

Fil-ġimgħat li ġejjin, konsulent ġdid li għandu taħriġ u esperjenza xierqa fil-qasam huwa mistenni jibda' jagħti servizz f'dan id-Dipartiment.

Dan mistenni jkompli jżid il-proviżjoni tas-servizz.

Is-servizzi pprovduti jinkludu: outpatient clinics regolari, u dawn jinkludu ukoll pain clinic relatata mal-onkoloġija, kif ukoll sessjonijiet fit-theatre għall-interventi.

Fl-Outpatient Clinics, il-pazjenti ssirilhom vista u jitfassal pjan ta' trattament li jista' jinkludi trattament permezz ta' mediċini, interventi psikoloġiċi, fiżiċi jew interventional procedures.

Għall-pazjenti li jkollhom bżonn xi interventional procedure hemm sessjonijiet apposta li jsiru fit-theatre.

Dawn il-proċeduri jinkludu varjetà ta' infiltration techniques, neuroablation u neuromodulation.

L-Uffiċċju tat-Trattamenti Speċjalizzati fi ħdan l-uffiċċju tat-Tabib Ewlieni jagħmel arranġamenti ħalli jinġieb Konsulent mill-Ingilterra li huwa speċjalizzat biex jittratta l-uġiegħ kroniku minn ġewwa.

Dan il-konsulent jiġi Malta bejn ħdax u tlettax-il darba fis-sena, fejn jiġu organizzati clinics u procedures ġewwa Mater Dei.

Fis-sena 2017, dan il-konsulent ġie Malta 11 il-darba, għamel vista lil 170 pazjent fil-klinika, u għamel proċedura fuq 102 pazjent.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti li qed jattendu l-Klabb 3–16?

Kemm minnhom qed jibbenefikaw mis-sussidju fi ħlas għal dan is-servizz?

X'għandhom jagħmlu ġenituri foqra biex jibbenefikaw minn dan is-sussidju?

X'servizzi qed jingħataw lill-istudenti li qed jattendu l-Klabb 3–16?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li n-numru ta' tfal li qed jattendu l-Klabb 3-16 huwa ta' 1,733.

Il-ġenituri jistgħu jibbenefikaw minn għajnuna għal dan is-servizz, kemm mill-iskema interna tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi (FES), li minnha jibbenefikaw 6 itfal, kif ukoll minn Scheme 9: Social Funds for Students in Difficulty, amministrata mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, u li minnha jibbenefikaw 32 tfal.

L-iskema ta' sussidju tal-FES hija miżura maħsuba biex toffri għajnuna lil ġenituri li huma responsabbli tat-trobbjia ta' tfal bejn it-tliet snin u s-sittax-il sena.

Din l-iskema tipprovdi sussidju għal perjodu ta' sena fuq is-servizz ta' wara l-ħin tal-iskola, Klabb 3-16.

Għall-fini ta' din l-iskema, "ġenituri" tfisser il-ġenituri naturali kif ukoll ġenituri bil-kustodja ta' orfni, foster carer li jkun il-kuranti b'affidament approvat skont l-Att dwar il-Foster Care, ġenitur bi żwieġ ieħor u ġenitur adottiv skont l-Att tas-Sigurtà Soċjali (Kap. 318).

Skont l-istess att, "ġenitur singlu" tfisser ġenitur li jkun romol, separat (sew de facto jew de jure), divorzjat jew mhux miżżewweġ li jkun waħdu u għal kollox responsabbli li jżomm u jrabbi lil uliedu dipendenti li ma jkunux għalqu t-tmintax-il sena.

Persuni eliġibbli huma:

· Persuna li tattendi edukazzjoni u taħriġ fil-ħinijiet li fih jingħata s-servizz tal-Klabb 3-16 biex tkun tista' tibda taħdem;

· Persuna li ser tidħol fid-dinja tax-xogħol u li l-impjieg ikun fil-ħin tas-servizz;

· Persuna b'persuna dipendenti li għandha mard serju jew diżabbiltà u li tixtieq tidħol fis-suq tax-xogħol;

· Is-sussidju jista' jingħata għal dawk il-ġenituri li jkunu riferuti minn aġenziji jew professjonisti oħra.

Il-benefiċjarji tal-miżura taħt Skema 9 huma studenti fl-iskejjel primarji tal-Istat fl-età minn 3 sa 10+ snin, li ġejjin minn familji li jkunu qed jesperjenzaw diffikultajiet soċjo-kulturali u/jew soċjo-ekonomiċi.

Is-servizz li jingħata lill-istudenti li qed jattendu l-Klabb 3-16 huwa wara l-ħin tal-iskola bejn is-2 u s-6 ta' filgħaxija.

Waqt dan is-servizz, it-tfal jagħmlu l-homework mal-homework tutors, u wara jkollhom attivitajiet sportivi jew inkella attivitajiet b'tema edukattiva però informali, bħal logħob edukattiv, attivitajiet ta' xjenza, tagħlim ta' lingwi barranin (FLAP), jew programmi kulturali (LAPSI).

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5552 u jgħid kemm iżżomm flus l-ARMS Ltd biex tiċċekkja meter, u kemm hu l-ħlas lil ARMS Ltd biex taqleb l-isem ta' fuq min hu l-meter?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li fil-każ tad-dawl hemm ħlas dovut lill-Enemalta ta' €70 li, f'każ li l-arloġġ ma jinstabx jaħdem kif suppost, jiġi rifuż.

Filwaqt li fil-każ tal-ilma, il-ħlas dovut lill-Water Services Corporation hu ta' €11.65.

Ta' min jgħid li dawn il-ħlasijiet ilhom fis-seħħ sa minn qabel ma ġiet imwaqqfa ARMS Ltd min Gvern preċedenti.

Il-ħlas ta' €4.66 huwa mitlub biex wieħed ikun jista' jaqleb il-meter minn fuq isem għal ieħor.

Dan dejjem jekk il-post fejn hemm il-meter stallat ikun il-proprjetà ta' min ser jieħu l-meter fuqu.

Hemm ukoll il-kundizzjoni li biex isir it-trasferiment, kull kont pendenti irid jitħallas qabel ma jsir it-trasferiment.

Fil-każ li l-persuna li ser tieħu l-meter fuq isimha ma tkunx is-sid tal-proprjetà tkun trid titħallas ukoll garanzija (depożitu) ta' €466, liema garanzija (depożitu) jitħallas lura lill-persuna wara li toħroġ mill-proprjetà.

Dan dejjem wara li jinqatgħu l-kontijiet pendenti.

ARMS LTD – RATA GĦOLJA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5553 u jgħid kemm hawn familji li jħallsu lill-ARMS Ltd bir-rata ogħla domestika?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li r-rata hekk imsejħa 'Domestika' qiegħda għal dawk l-istallazzjonijiet fi proprjetajiet li ma jkunux ir-residenza prinċipali tal-persuna/i. Hija però r-responsabbiltà tal-familji kkonċernati li jinformaw lill-ARMS bin-numru ta' persuni li joqogħdu fil-proprjetà, tant li din il-proprjetà tibda titqies bħala 'Residenzjali'.

Fid-dawl ta'dan, l-ARMS ma tistax tkun taf kemm hemm "familji li jħallsu lill-ARMS Ltd bir-rata ogħla domestika".

Huma r-residenti fil-proprjetà li jridu jinformaw lill-ARMS jekk u meta l-proprjetà għandha tibda titqies bħala 'Residenzajli'.

Dan billi jimlew il-formola H.

ARMS LTD – KONTIJIET – KWOTA MAQSUMA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5550 u jgħid għalfejn, meta l-ARMS Ltd qed tibgħat il-kontijiet, qed taqsam il-kwota intitolata għal kull kont minflok ma tagħtiha kollha abbażi ta' konsum kumulattiv skont il-liġi?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-ARMS baqgħet tuża l-istess sistema ta' pro-rata bħal ma kienet tintuża sa minn ħafna qabel ma kienet teżisti l-istess ARMS, u kif definit fir-Regolamenti fuq il-Provvista tal-Ilma u fir-Regolamenti fuq il-Provvista tal-Elettriku.

ARMS LTD – INTERESSI GĦALL-ĦLAS TA' KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5551 u jgħid kemm iżżomm interessi l-ARMS Ltd meta konsumaturi jdumu ma jħallsu l-kontijiet?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li konsumaturi li ma jħallsux il-kontijiet kurrenti fi żmien ħamsa u erbgħin jum mid-data speċifikata fil-kont jiġu debitati interessi bir-rata ta' 6% fis-sena għall-aħħar 30 jum u għal kull jum addizzjonali.

Ta' min jgħid li din ir-rata ilha fis-seħħ sa minn qabel ma ġiet imwaqqfa ARMS Ltd. minn Gvern preċedenti, u r-rata applikata dejjem baqgħet dik ta' 6% fis-sena.

IL-PITKALIJA – ĦINIJIET TA' FTUĦ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid uffiċjalment x'inhuma l-ħinijiet tal-ftuħ tal-Pitkalija fil-preżent?

Sabiex bidwi jidħol qabel il-ħin stipulat mill-istess regolamenti ta' dħul ta' bdiewa fil-Pitkalija, jista' jgħid kemm-il permess ħareġ għal dan il-għan f'Jannar 2018, Frar 2018, Marzu 2018 u April 2018?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' pitkala li għandhom il-permess li jkollhom trakkijiet tal-friża fil-Pitkalija?

Min huma dawn il-pitkala u x'inhu n-numru ta' trakkijiet tal-friża li għandhom il-permess biex jidħlu fil-Pitkalija?

Interpellant li l-ftuħ uffiċjali tal-Pitkalija huwa s-segwenti:

It-Tnejn u l-Ħamis

Bdiewa Għawdxin jidħlu mill-4.30 a.m. 'il quddiem

Bdiewa Maltin jidħlu mill-5.00 a.m. 'il quddiem

It-Tlieta, l-Erbgħa u l-Ġimgħa

Bdiewa Għawdxin u Maltin jidħlu mis-7.00 a.m.'il quddiem

Mill-1 ta' Jannar 2018 sal-aħħar t'April 2018 ma nħareġ l-ebda permess sabiex bidwi jidħol qabel il-ħin tal-ftuħ stipulat.

M'hemm l-ebda regolament li l-pitkala huma obbligati jirreġistraw il-vetturi tax-xogħol tagħhom, u għalhekk din l-informazzjoni ma tinżammx.

BEJJIEGĦA TAL-MONTI TAL-BELT VALLETTA U TAR-RABAT GĦAWDEX – KUMPENS

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5206 u jgħid xi pjanijiet hemm li jwasslu sabiex bejjiegħa fuq il-monti tal-Belt Valletta jkunu mogħtija kumpens biex jirtiraw il-permess tagħhom bħala bejjiegħa tal-Monti tal-Belt?

Jista' jgħid xi pjanijiet hemm sabiex iwasslu li bejjiegħa tal-Monti li kienu jarmaw fil-Pjazza tat-Tokk fir-Rabat, Għawdex, ikunu mogħti kumpens biex ikunu mħajra jirtiraw il-permess tagħhom ta' bejjiegħa tal-Monti fil-post indikat?

Jista' jgħid f'kull każ kemm se jkun il-kumpens maħsub?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

IL-MOSTA – VJAL L-INDIPENDENZA U TRIQ IL-KUNGRESS EWKARISTIKU – TWESSIGĦ TA' CARRIAGE WAY MAR-ROUNDABOUT

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 438, jista' l-Ministru jikkunsidra li jsir it-twessigħ ta' carriage way madwar ir-roundabout f'tarf it-Triq il-Kungress Ewkaristiku u Vjal l-Indipendenza fil-Mosta sabiex it-traffiku jkun jista' jimxi aħjar mar-roundabout?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bini mill-ġdid, u t-titjib fid-disinn, is-sigurtà u l-effiċjenza tar-roundabout indikata diġà ġie kkunsidrat u ppjanat peress li jifforma parti minn proġett aktar estensiv għall-bini mill-ġdid ta' Vjal l-Indipendenza.

Fil-fatt, l-ewwel fażi ta' dan il-proġett, li tinkludi l-bini mill-ġdid tal-biċċa l-kbira ta' Vjal l-Indipendenza, tlesta fil-ġimgħat li għaddew.

Il-periti ta' Transport Malta għaddejjin bit-tħejjijiet tal-fażijiet li jmiss, fosthom it-titjib tar-roundabout imsemmija, sabiex titwettaq fiż-żmien li ġej.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta hu maħsub li l-kumpanija Gozo Channel takkwista r-raba' vapur?

Fiex wasal il-proċess biex din il-kumpanija jkollha vapur ieħor?

X'tip ta' vapur hu maħsub li jkun?

Interpellant li l-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari ngħatat waqt l-Aġġornament f'seduta numru 111 tal-bieraħ, 14 ta' Mejju 2018.

SERVIZZ TA' MERKANZIJA BEJN GĦAWDEX U L-BELT VALLETTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx ħsieb li s-servizz tal-merkanzija bejn Għawdex u l-Belt Valletta jerġa' jibda, wara li issa ilu aktar minn sentejn li tneħħa?

Tista' tgħid jekk il-wegħda li għamel il-Gvern li dan se jerġa' jiġi introdott f'qasir żmien hijiex se titwettaq issa li għaddew aktar minn sentejn li dan is-servizz twaqqaf?

Interpellant li l-kumpanija qiegħda tipprovdi servizz alternattiv għall-ġarr tal-merkanzija lejn iċ-Ċirkewwa bil-lejl bi prezz ridott.

GĦAWDEX – FARM ROADS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew mibnija farm roads f'Għawdex mill-Ministeru għal Għawdex minn Marzu 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

Liema kienu dawn il-farm roads?

Kemm kien it-tul f'metri ta' kull farm road?

X'tip ta' xogħol sar fuq kull farm road, u kemm sewa x-xogħol fuq kull farm road?

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari ser tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – OVERTIME MAĦDUM

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 3405 u tgħid kemm inħadem overtime fil-Ministeru tagħha, u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħt il-Ministeru tagħha, mid-9 ta' Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tipprovdi din iċ-ċifra globali separatament għal kull entità/dipartiment?

Interpellant li t-tagħrif għal din il-mistoqsija parlamentari għadu qed jinġabar u r-risposta ser tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL KIRKOP – TRIQ IL-ĦAWĦ U TRIQ IL-LEWŻIET – SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu jew se jkunu qed jittieħdu in vista ta' lmenti fi Triq il-Ħawħ u Triq il-Lewżiet f'Ħal Kirkop fir-rigward tal-ħsarat fis-sistema tad-drenaġġ li qed jaffettwa proprjetajiet privati?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma kienet investigat il-każ żmien ilu u kien irriżulta li kien hemm ħsara fid-drainage house connection ta' proprjetà ta' terzi li kkaġunat żbroffi minn żmien għal żmien.

Il-każ kien ġie riferut lid-Dipartiment tas-Sanità Pubblika peress li jaqa' taħt ir-responsabbiltà tagħhom.

Għaldaqstant, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma ser terġa' tispezzjona l-meded tat-triqat imsemmija permezz tac-CCTV biex jiġi aċċertat jekk żviluppawx xi ħsarat oħra.

Jekk jirriżulta xi nuqqas fil-mains tad-drenaġġ, dawn ser jiġu indirizzati minnufih b'mod permanenti.

Ritratt marbut mal-mistoqsija parlamentari numru 5654