DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 29 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 29 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

It-Tlieta, 29 ta' Mejju 2018

IlMinuti tasSeduta Nru 119, li saret fit-28 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

L-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili bħal, pereżempju, kif inhu l-każ f'kampanji li jtulu.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lilll-Ministru għal-laqgħa li kien hemm illum f'Pariġi fejn, fost l-oħrajn, kien hemm ukoll rappreżentati fazzjonijiet mil-Libja.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra, anke minn dak li ovvjament jista' jgħid għax kien hemm anke xi aħbarijiet li dehru fil-midja, dwar x'kien l-eżitu ta' dawn il-laqgħat u x'inhi l-pożizzjoni ta' Malta f'dan ir-rigward?

CARMELO ABELA: Dan kien summit li kien presedut mill-President Franċiż Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron u għalih attenda, fost l-oħrajn, il-Prim Ministru Joseph Muscat li kien mistieden għal dan is-summit u kelli l-pjaċir nakkumpanjah.

L-ewwel nett ngħid li b'mod storiku kien hemm erba' rappreżentanti mil-Libja li huma ż-żewġ Chairpersons tal-Parlament bl-ismijiet differenti tagħhom, il-Ġeneral Khalifa Haftar li wkoll għandu awtorità fil-Libja, kif ukoll il-Prim Ministru Fayez Al-Sarraj li kien preżenti.

Il-fatt li dawn l-erba' fost l-aktar key players importanti fil-Libja kienu preżenti għal din il-laqgħa, diġà kien fattur importanti.

Għal din il-laqgħa kien hemm preżenti pajjiżi oħrajn mill-Ewropa kif ukoll pajjiżi mil-Lega Għarbija flimkien mal-Unjoni Ewropea u pajjiżi oħrajn li għandhom interess fir-reġjun ukoll.

L-għan ta' din il-laqgħa kien li kemm jista' jkun issir ma ngħidx pressjoni, imma li flimkien jaslu li jieħdu commitment aktar b'saħħtu li din is-sena fil-Libja jkun hemm elezzjonijiet, liema elezzjonijiet ilhom ħafna jissemmew.

Wieħed mill-għanijiet tad-dikjarazzjoni li ħarġet kien li qabel naslu għall-elezzjonijiet huwa importanti li jkun hemm il-Liġi Elettorali maqbula u li anke jkun hemm tibdil kostituzzjonali, liema tibdil irid isir permezz ta' referendum.

Qegħdin nittamaw li dan kollu jseħħ sa nofs Settembru ta' din is-sena.

Il-ħsieb hu – għall-inqas dak hu li hemm anke fid-dikjarazzjonijiet – li sa nofs jew ftit qabel Diċembru jsiru l-elezzjonijiet fil-Libja.

Naturalment dan jinvolvi li tkompli ssir ir-reġistrazzjoni tal-votanti għax finalment din kienet xi ħaġa preokkupanti.

Il-proċess jidher li miexi mhux ħażin u li finalment dawn ix-xewqat kollha jseħħu.

Il-pożittiv kien li ltaqgħu madwar l-istess mejda flimkien ma' players oħrajn importanti, fosthom anke r-rappreżentant tas-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Magħquda Ghassan li huwa ffokat ħafna fuq dan ix-xogħol li qed isir hemmhekk.

Però l-iktar ħaġa importanti issa hija li minn dikjarazzjoni ta' xewqat, dan kollu jseħħ.

Allura filwaqt li nirrapporta lill-Kamra li dan is-summit fih innifsu kien pożittiv, nemmen li fl-aħħar mill-aħħar dak li jgħodd huwa l-eżitu finali u mhux dak li jkun hemm miktub, mhux dak li ġie maqbul illum anke b'ċerti skadenzi ċari.

It-tama tagħna hi li dak li llum ġie maqbul f'din id-dikjarazzjoni finalment ikun jista' jseħħ biex wara dak li ġara numru ta' snin ilu bil-waqgħa ta' Gaddafi, il-Libja tkompli tersaq lejn sitwazzjoni fejn ikollha gvern stabbli u li l-pajjiż, biex ngħid hekk, jerġa' jsir pajjiż normali li fih id-demokrazija taħdem b'mod iktar ċar u fejn naturalment l-awtoritajiet ikunu wkoll eletti mill-poplu f'elezzjoni li wieħed jittama li ssir qabel l-aħħar ta' din is-sena.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Nirringrazzja lill-Ministru ta' din l-informazzjoni.

Jista' jekk jogħġbu jgħidilna min qiegħed imexxi t-taħdidiet?

Huwa l-Gvern Franċiż taħt l-awspiċi tal-Ġnus Magħquda?

Xi rwol se jkollha Malta biex isiru dawk il-passi kollha meħtieġa fil-Libja biex isiru l-elezzjonijiet din is-sena?

Pajjiżna se jkollu xi rwol attiv?

CARMELO ABELA: L-ewwel nett, irridu ngħidu li n-Nazzjonijiet Magħquda għandha r-rappreżentant tagħha, jiġifieri r-rappreżentant tas-Segretarju Ġenerali s-Sur Ghassan, u fil-preżent huwa hu li qed imexxi dan il-proċess fost il-Libjani.

Qed ngħid fost il-Libjani għax huwa importanti ħafna li l-poplu Libjan u l-awtoritajiet Libjani, kull min għandu xi awtorità, they own the process.

Jiġifieri huwa proċess tagħhom l-ewwel u qabel kollox.

Din is-sitwazzjoni ħadd ma jista' isolviha, ħadd ma jista' jimxi 'l quddiem jekk ma jkunux huma fuq quddiem nett u involuti f'din is-sitwazzjoni kollha.

Naturalment aħna bħala Malta, kemm fuq bażi bilaterali kif ukoll bħala membru tan-Nazzjonijiet Magħquda u anke membru tal-Unjoni Ewropea, kull meta jkollna dawn id-diskussjonijiet, anke bħala Ministri tal-Affarijiet Barranin, dejjem nagħtu s-sehem, is-sostenn u l-appoġġ tagħna u dejjem noffru dak li aħna nistgħu nagħtu biex dan il-proċess jimxi 'l quddiem.

Ir-rwol tagħna hu, kif inhu r-rwol anke ta' pajjiżi oħrajn, li nagħtu s-support kollu meħtieġ mill-aspett politiku, però mhux biss.

Jekk niġu mitlubin biex f'dan il-proċess nagħtu kontribut ulterjuri minn dak li qegħdin nagħtu bħalissa, aħna disposti li dan nagħmluh.

Għamilnieha ċara kemm-il darba li jekk iħossu li Malta tista' tagħti kontribut iktar milli qegħdin nagħtu llum, aħna disposti li dan nagħmluh.

Però min-naħa tal-komunità internazzjonali, huwa importanti li iktar milli kull pajjiż jaġixxi b'mod indipendenti u għal rasu, iktar kulħadd jagħti s-sapport meħtieġ lill-proċess immexxi min-Nazzjonijiet Magħquda.

Jekk ma jsirx hekk, wisq probabbli jkun hemm anke riskju li jaslu messaġġi differenti.

Naturalment dan jiġri għax il-messaġġier ikun differenti u mhux għax il-messaġġ forsi fih innifsu jkun differenti.

Il-mod kif wieħed iwassal il-messaġġ jista' jkun li ma jkunx qed jaqbel mija fil-mija ma' dak il-proċess immexxi min-Nazzjonijiet Magħquda.

Allura l-iktar ħaġa importanti - u dan dejjem nisħqu fuqu anke fil-fora Ewropej - hi li aħna nagħtu l-appoġġ kollu meħtieġ lir-rappreżentant tas-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Magħquda biex dan il-proċess isir.

Huwa importanti ħafna li jkunu l-Libjani stess li jmexxu dan il-proċess.

Ħadd ma jista' jirranġa s-sitwazzjoni jekk ma jkunux huma.

Li nistgħu nagħtu aħna bħala komunità internazzjonali huwa li nappoġġjaw kemm nistgħu.

L-inizjattiva tal-lum tal-President Franċiż, għalkemm hija inizjattiva tajba u ta' min ifaħħarha, hija wkoll fil-linja biex din is-sena naslu għal dak li ilna ngħidu mis-sena li għaddiet u forsi anke qabel, u ċjoè li din is-sena jsiru l-elezzjonijiet.

Kif spjegajt iktar qabel, hemm proċess li wieħed irid jasal għalih, fosthom li jkunu reġistrati l-votanti.

S'issa, minn dak li ntqal lilna, dan il-proċess miexi b'ritmu tajjeb u hemm numru ta' votanti li dan il-proċess għaddew minnu.

L-aħħar darba li kienu tawna briefing fuq dan fil-Kunsill tal-Ministri tal-Affarijiet Barranin kien hemm anke min innota li r-reġistrazzjoni għaddejja b'mod tajjeb anke fost iż-żgħażagħ u anke n-nisa, u dak kien sinjal pożittiv ukoll.

L-għan ta' dawn il-konferenzi u ta' dawn is-summits u l-għan tal-komunità internazzjonali għandu jkun li primarjament jagħti l-appoġġ lill-proċess li huwa mmexxi mill-Ġnus Magħquda.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Xtaqt nirreferi għaż-żjara tal-Prim Ministru tal-Maċedonja llum f'pajjiżna.

Jista, jekk jogħġbu, jgħid jekk kienx hemm xi ftehim li ġie ffirmat bejn Malta u l- Maċedonja u jekk ġiex diskuss l-interess tal- Maċedonja li tissieħeb fil-blok Ewropew?

CARMELO ABELA: Il- Maċedonja huwa wieħed mis-sitt pajjiżi tal-Balkani li għandhom l-aspirazzjoni li jissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Malta b'mod ċar tappoġġja t-tkabbir fl-Unjoni Ewropea.

B'mod partikolari fil-Balkani, qegħdin nitkellmu dwar pajjiżi li huma fil-qalba tal-Ewropa b'mod ġeografiku, però illum għadhom mhumiex imseħbin fl-Unjoni Ewropea.

Naturalment kien hemm rapporti anke li ħarġu mill-Kummissjoni dwar it-triq 'il quddiem għal dawn il-pajjiżi differenti, forsi bi skadenzi differenti.

Dan l-aħħar ta' min wieħed jinnota li kien hemm rakkomandazzjonijiet pożittivi dwar l-Albanija u l-Maċedonja wara li kien hemm ukoll fuq żewġ pajjiżi oħrajn.

Aħna, għal darb'oħra, ikkonfermajna s-sapport tagħna bħala Malta biex l-aspirazzjonijiet tal- Maċedonja jkunu jistgħu jsiru realtà ġaladarba huma jilħqu l-kriterji li kull pajjiż ikun mistenni jilħaq biex isir membru tal-Unjoni Ewropea.

Aħna bdejna r-relazzjonijiet bilaterali ma' dan il-pajjiż f'Ottubru tal-2016.

Hemm ħafna skop li aħna nkattru dawn ir-relazzjonijiet, hemm ħafna possibbiltajiet li naħdmu ma' dan il-pajjiż żgħir, u allura t-triq 'il quddiem hi li nkomplu nikkoperaw ma' dan il-pajjiż.

Illum stess ġew iffirmati tliet MOUs, fosthom fuq koperazzjoni politika b'mod regolari, u dwar dak ikun hemm ftehim speċifiku kif għandna ma' pajjiżi oħrajn.

Issa għandna r-rabta bħala ftehim li minn żmien għall-ieħor, skont kif jistabbilixxi l-ftehim, ikollna b'mod kostanti political consultations.

Kien hemm ukoll ftehim mal-Mediterranean Academy of Diplomatic Studies (MEDAC), l-istituzzjoni li tħarreġ id-diplomatiċi fejn, anke hawnhekk, ikun hawn koperazzjoni fejn għandu x'jaqsam it-taħriġ tad-diplomatiċi.

Kien iffirmat ftehim ieħor dwar aċċess aktar b'saħħtu għall-ħaddiema potenzjali li jiġu mill-Maċedonja biex jiġu jaħdmu f'pajjiżna, u wieħed jinnota b'sodisfazzjon, anke kif intqal lilna mill-istess Prim Ministru tal-Maċedonja, li diġà hawn eluf ta' ċittadini ta' dan il-pajjiż li qegħdin jaħdmu f'pajjiżna.

Għall-grazzja t'Alla f'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta, l-ekonomija ta' Malta kompliet tikber b'mod kostanti.

Huwa fatt magħruf li għandna bżonn iktar ħaddiema biex jiġu jaħdmu f'dan il-pajjiż, u huwa ta' sodisfazzjon ukoll li numru ta' ħaddiema, b'mod partikolari ħaddiema żgħażagħ mill-Maċedonja, diġà qegħdin jiġu f'pajjiżna.

Jidher li l-esperjenza tagħhom, anke minn dak li ntqal lilna, hija waħda pożittiva, u dawn qegħdin jikkontribwixxu għall-ekonomija ta' pajjiżna kif ukoll qegħdin jikkontribwixxu naturalment għad-dħul xieraq għalihom u għall-familja tagħhom.

Aħna nħarsu 'l quddiem li nkomplu nikkoperaw mal-Maċedonja mhux biss fuq bażi bilaterali, imma anke, kif għedt, billi naħdmu magħhom biex ix-xewqat ta' dan il-poplu li jissieħeb fl-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jseħħu.

Ma jfissirx li t-triq hija faċli.

Nafu li hemm issues anke ta' natura bilaterali ma' pajjiżi oħrajn li huma diġà fl-Unjoni Ewropea, primarjament mal-Bulgarija u l-Greċja.

Jidher li l-affarijiet mal-Bulgarija mxew mhux ħażin, mal-Greċja wkoll jinsabu fi stadju avvanzat, u t-tama hi li malajr kemm jista' jkun dawn l-issues, li ilhom snin twal, finalment jiġu riżolti anke fuq bażi bilaterali.

Qed ngħid dan għax dawn jista' jkollhom effett u impatt pożittiv fuq ix-xewqa tal-Gvern u l-poplu tal-Maċedonja fl-adeżjoni tagħhom fl-Unjoni Ewropea.

Jekk dawn l-issues ikunu solvuti malajr kemm jista' jkun fuq bażi bilaterali, naturalment ikun hemm inqas xkiel biex anke dan il-pajjiż jagħmel dan il-pass, ovvjament skont l-iskadenzi li wieħed ikollu bħala Unjoni Ewropea u skont kemm jilħqu l-kriterji li s-sħubija titlob.

Kienu laqgħat pożittivi dawk li kien hemm illum, u naturalment nittamaw li nibnu fuq it-tajjeb li diġà sar.

Hemm potenzjal anke bejn il-komunità kummerċjali taż-żewġ pajjiżi.

Hemm ukoll flights diretti li jqarrbu aktar, u nafu li l-konnettività hija importanti ħafna biex il-kummerċ u anke t-turiżmu joktru.

Dawn huma affarijiet li jagħmlu s-sħubija tagħna, anke fuq bażi bilaterali, aktar b'saħħitha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Nirringrazzja lill-Ministru tat-tweġibiet li ta fuq il-Libja u l- Maċedonja.

Jekk ma jimpurtax nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet.

L-ewwel nett saru tliet ftehimiet mal-Maċedonja; ma nafx fhimtx tajjeb li sar xi tip ta' arranġament bejn iż-żewġ pajjiżi biex ikunu jistgħu jiġu ċittadini tal-Maċedonja jaħdmu f'Malta jew xi tip ta' arranġament li jiffaċilita li jiġu aktar hawn Malta.

Mistoqsija oħra hi dwar il-Brexit u hija mistoqsija relatata mal-immigrazzjoni xorta waħda.

Matul Dawn l-aħħar għexieren ta' snin, mill-ħamsinijiet, fir-Renju Unit kienu marru eluf ta' nies mill-Karibew.

Ftit tal-jiem ilu rajna skandlu politiku kbir fir-Renju Unit, dak li jissejjaħ il-Windrush Scandal, fejn innotajna li l-Gvern tar-Renju Unit ittrattahom b'mod ħażin ħafna.

Fil-fatt talab lil dawn in-nies mill-Karibew li ilhom jgħixu hemmhekk mill-ħamsinijiet jagħtu provi ta' kemm fil-verità kienu jgħixu fir-Renju Unit u ħafna minnhom spiċċaw bla dar u kien hemm konsegwenzi koroh ħafna fuqhom.

Ovvjament dan it-tip ta' skandlu qajjem furur fil-Parlament Ewropew għax hemm numru ta' ewro deputati, inkluż in-negozjatur tal-Parlament Ewropew fil-Brexit Guy Verhofstadt, li esprimew it-tħassib tagħhom dwar jekk iċ-ċittadini Ewropej, wara li r-Renju Unit jitlaq mill-Unjoni Ewropea, jispiċċawx mingħajr drittijiet.

Allura ovvjament il-mistoqsija tiegħi tmur lejn il-Ministru: Huwa preokkupat b'dan l-iskandlu u x'qed jagħmel fil-kampanja ta' informazzjoni li kien wegħedna ftit tal-ġimgħat ilu?

Jista' jagħtini rendikont ta' din il-kampanja ta' informazzjoni mat-33,000 Malti li hemm jgħixu fir-Renju Unit biex dawn japplikaw għal settled status biex jirreġistraw lilhom infushom fir-Renju Unit biex jibqgħu bl-istess drittijiet li kellhom qabel ma' r-Renju Unit ħareġ mill-Unjoni Ewropea?

CARMELO ABELA: Se nibda mill-aħħar mistoqsija.

S'issa l-każ li semma l-Onor.

Stellini ma jirriżultax fuq ċittadini Maltin.

Ma nafx hux qed jitkellem minn xi esperjenza li ltaqa' magħha hu jew forsi kellmu xi ħadd, imma qed tagħmel sinjal li mhuwiex il-każ.

Kif taf inti wkoll, aktar 'il quddiem matul din is-sena għandhom joħorġu d-dettalji tal-ftehim dwar is-settled status u allura jkun hemm iktar formalità b'riżultat tad-diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa dwar il-Brexit.

Però s'issa ma jirriżultalniex li għandu jkun hemm xi diffikultajiet għal ċittadini Maltin f'dan ir-rigward.

L-Onor.

Stellini għamel referenza għall-kampanja ta' informazzjoni jew inkella biex wieħed jiġbed l-attenzjoni għal dawk li jgħixu fir-Renju Unit.

Din il-kampanja għandha ssir fil-ġimgħat li ġejjin biex inqajmu din l-awareness f'każ li xi ħadd forsi jkun jonqsu xi dokumenti li, għal xi raġuni jew oħra, minkejja li jkun ilu jgħix għal diversi snin fir-Renju Unit, ma ħassx il-ħtieġa tagħhom.

Dik il-kampanja se ssir biex inżidu l-awareness f'dawn il-Maltin li ilhom jgħixu fir-Renju Unit.

Kif diġà għedt, ma jirriżultax li hemm xi problemi bħal fil-każ taċ-ċittadini tal-Karibew li kien hemm daqsxejn għagħa mhux ħażin dwarhom fir-Renju Unit.

Niġi issa għall-ewwel mistoqsija, għal dak li għandu x'jaqsam mal-ftehim.

Se niċċara ftit l-ewwel risposta li tajt iktar qabel.

Ftehim minnhom li sar illum, li ġie ffirmat miż-żewġ Prim Ministri, kien jirrigwarda r-rikonoxximent ta' higher education degrees, diplomas u ċertifikati fis-settur tal-edukazzjoni.

Rigward dak li semmejt li wieħed jiffaċilità u jkompli jħeġġeġ li jiġu ċittadini minn pajjiż tal-Maċedonja, però mhux biss, anke minn pajjiżi oħrajn, għaddejjin diskussjonijiet immexxija mill-JobsPlus li hija l-aġenzija tal-Gvern responsabbli minn dan is-settur.

Li nista' ngħid bħalissa hu li għaddejjin dawn id-diskussjonijiet ma' diversi pajjiżi, fosthom mal-Maċedonja.

Naturalment meta jkun hemm aktar informazzjoni dwar l-eżitu tagħhom, wieħed ikun jista' jistaqsi fuqhom, però jien m'għandix din l-informazzjoni f'aktar dettall.

Informat li għaddejjin dawn id-diskussjonijiet ma' diversi pajjiżi, fosthom mal- Maċedonja.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nirreferi lill-Ministru għall-European Foreign Affairs Council li anke seħħ fl-aħħar jiem.

Minn dak li ġie rapportat fil-midja jidher li fl-aġenda kien hemm is-sitwazzjoni fl-Iran u jidher li ġiet diskussa wkoll is-sitwazzjoni fil-Lvant Nofsani.

Jista', jekk jogħġbu, safejn hu possibbli, jagħti informazzjoni dwar dan lill-Kamra?

CARMELO ABELA: Fil-fatt ilbieraħ iltaqa' l-Foreign Affairs Council li huwa kważi appuntament ta' kull xahar, u fuq l-aġenda, fost l-oħrajn, kien hemm l-issue tal-Iran marbuta mal-ftehim magħruf bħala JCPOA, li għandu konnotazzjonijiet mal-aspett nukleari, fis-sens li l-ftehim jagħmel ċerti restrizzjonijiet fuq l-Iran.

Hemm obbligi li wieħed jaħdem mal-Iran f'dak li għandu x'jaqsam mal-investiment u affarijiet oħrajn.

Irridu ngħidu li dan il-ftehim wasal wara ħafna snin ta' diskussjoni u wara ħafna snin ta' laqgħat, però nafu wkoll bl-iżviluppi li seħħew, primarjament fl-Istati Uniti, fejn il-President Amerikan ħa ċerti deċiżjonijiet li ma jibqax parti minn dan il-ftehim.

L-Unjoni Ewropea u pajjiżi oħrajn huma tal-fehma li għandna nibqgħu niddefendu dan il-ftehim għal diversi raġunijiet u lbieraħ, fid-diskussjonijiet li kien hemm, ikkonfermajna l-bżonn u l-importanza li dan il-ftehim jibqa' jiġi onorat.

L-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi membri huma intenzjonati li jibqgħu jonorawh.

Diġà il-Higher Representative iltaqgħet, mhux biss hi, imma anke t-tliet pajjiżi li huma parti minn dan il-ftehim, anke fuq bażi individwali, bħall-Ġermanja, Franza u r-Renju Unit.

Kien hemm laqgħat mal-Iran biex wieħed ikompli jispjega li l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi membri huma intenzjonati li jkomplu jonoraw dan il-ftehim, u ħareġ ċar li dan il-ftehim għandna nkomplu nonorawh ukoll primarjament minħabba s-sigurtà.

L-aspett ekonomiku jidħol ukoll, però primarjament hemm l-aspett ta' sigurtà fir-reġjun, u mhux biss.

Irridu naħdmu biex ikun hemm reġjun ħieles mill-armi nukleari.

Naturalment, kemm is-sigurtà kif ukoll l-aspett ekonomiku mhumiex għedewwa ta' xulxin, imma jmorru flimkien.

Allura meta wieħed jiddefendi l-interessi tas-sigurtà, awtomatikament ikun qed iżid jew potenzjalment jista' jżid ir-rabtiet ekonomiċi.

Allura f'din l-ordni, is-sigurtà u l-ekonomija, imorru flimkien, anzi l-aspett ekonomiku ma jistax jaħdem jekk ma jkunx hemm sigurtà, għax it-tkabbir u l-investiment iridu jiġu mis-settur privat.

Allura rridu naħdmu billi nkomplu niddefendu dan il-ftehim u fl-istess ħin inkomplu l-engagament tagħna mal-Iran u mal-Istati Uniti tal-Amerka biex naraw anke t-triq 'il quddiem.

Jidher li l-pożizzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti fuq din l-issue huma differenti, però dan ma jfissirx li m'għandniex inkomplu għaddejjin bil-komunikazzjoni bejn iż-żewġ naħat biex finalment xi ħaġa, li qegħdin iħossu li hija importanti li għandha tkompli tiġi difiża f'dan il-ftehim, dan inkomplu nagħmluh.

Punt ieħor li kien hemm f'dan il-kunsill kien proprju wara l-iżviluppi li seħħew f'Gaza, speċjalment wara l-ftuħ tal-Ambaxxata Amerikana f'Jerusalem, fejn kellna l-opportunità nitkellmu ftit dwar is-sitwazzjoni xejn feliċi li għaddejja hemmhekk, fejn il-vjolenza donnu qed terġa' terfa' rasha.

Huwa importanti ħafna li l-proċess ta' paċi jerġa' jibda malajr kemm jista' jkun.

L-ebda proċess ta' paċi ma jista' jibda jekk ikun hemm il-vjolenza.

Allura huwa importanti ħafna li naħdmu flimkien mal-atturi kollha li għandhom interess, primarjament Iżrael u l-Palestina, però mhux biss.

L-Istati Uniti tal-Amerka hija player importanti ħafna f'dan ir-reġjun, kif inhi anke l-Unjoni Ewropea stess, u jista' jkun hemm pajjiżi oħrajn li għandhom interess f'dan ir-reġjun, u fil-fatt hekk hu.

lrridu naħdmu flimkien biex kemm jista' jkun il-proċess ta' paċi jerġa' jibda mill-ġdid.

Irridu naraw ukoll fejn ninsabu aħna bħala pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea f'dan kollu u li nibqgħu nagħtu l-appoġġ kollu tagħna biex finalment ikun hemm il-kondizzjonijiet kollha neċessarji biex dan il-proċess ta' paċi jerġa' jibda.

L-iktar li jbatu f'dan kollu huma proprju n-nies innoċenti.

Rajna mwiet li seħħew, kriżi umanitarja, li jkollok nuqqas ta' servizzi ta' saħħa u servizzi oħrajn, u allura f'dan kollu ħafna drabi, kif jiġri f'dawn il-kwestjonijiet, l-iktar vulnerabbli huma ċ-ċittadini li jintlaqtu l-ewwel u qabel kollox min-nuqqas ta' servizzi u nuqqas ta' ħwejjeġ oħrajn.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Dwar l-Iran, għandna kumpaniji Maltin u Ewropej li f'dawn l-aħħar ftit snin daħlu fl-Iran biex jinvestu u issa jista' jkollhom problemi mal-ġustizzja tal-Istati Uniti peress li issa hemm is-sanzjonijiet.

Jista' jgħidilna jekk fil-laqgħa li kellu l-Ministru kenux diskussi xi miżuri biex jipproteġu lill-kumpaniji Maltin u Ewropej?

CARMELO ABELA: Is-sanzjonijiet kienu fost l-affarijiet li ssemmew.

S'issa għadna ma wasalniex s'hemmhekk, però punt li ssemma anke lbieraħ waqt il-laqgħa kien proprju l-effett tal-banek, jiġifieri kif banek Amerikani jistgħu jittrattaw kumpaniji jew banek Ewropej, jew kumpaniji li għamel referenza għalihom l-Onor.

Interpellant, għalkemm mhux biss.

Dik kienet kwestjoni li ssemmiet minn numru ta' ministri.

Is-sitwazzjoni hawnhekk għadha qed tiżviluppa u rridu nkomplu nsegwu biex naraw kif se tiżviluppa fil-jiem li ġejjin.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq konsulenza dwar public relations jew komunikazzjoni mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2391;

f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 170 tal 2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2018 dwar l-Użu ta' Data tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri; u

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Ir-rapport annwali għas-sena 2017 tal-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur;

Independent Auditors' Report to the Board of Governors tal-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur għall-2017;

Full Year Forecast għall-2018 tal-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur;

Avviż Legali Nru 171 tal-2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolamenti tal-2018 li jirrevokaw ir-Regolamenti dwar Proċessar ta' Data Personali (Koperazzjoni mill-Pulizija u Ġudizzjarja f'Materji Kriminali); u

Avviż Legali Nru 172 tal-2018 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolamenti tal-2018 dwar il-Protezzjoni tad-Data (Ipproċessar ta' Data Personali minn Awtoritajiet Kompetenti għall-Finijiet tal-Prevenzjoni, l-Investigazzjoni, is-Sejbien jew il-Prosekuzzjoni ta' Reati Kriminali jew l-Eżekuzzjoni ta' Pieni Kriminali).

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 173 tal-2018 - Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar is-Sinjali tat-Traffiku u l-Marki tal-Karreġġata;

Avviż Legali Nru 174 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2); u

Kopja tal-pjanta tal-mina proposta mill-iżviluppatur tas-sit tal-ITS f'San Ġiljan, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5863.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq IT equipment fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5885.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi tal-5 ta' Ġunju 2018, l-Onor.

Rosianne Cutajar se tissostitwixxi lill-Onor.

Ngħaddu issa għal stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

MOZZJONIJIET

TAL-AWTORITÀ TAD-DJAR

GĦAS-SENA FINANZJARJA 2018

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar l-Awtorità tad-Djar, Kap. 261.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FALZON: Sur President, illum għandna quddiemna l-estimi tal-Awtorità tad-Djar.

Biex jifhimni iktar il-poplu, qed nitkellmu dwar dak li nsejħulu l-housing.

Kif wieħed jista' jobsor, l-issue tal-housing mhijiex issue li qiegħda magħna llum l-ewwel darba, hija issue li kellna matul is-snin u hija issue li forsi qed taċċentwa ruħha primarjament għal żewġ raġunijiet, u ċjoè għal raġunijiet demografiċi kif ukoll għal raġunijiet ekonomiċi.

Ir-realtà ġeografika hi li pajjiżna huwa pajjiż żgħir ħafna u huwa pajjiż relattivament popolat ħafna.

Mill-aħħar statistiċi li ħarġu rriżulta li pajjiżna huwa l-iktar pajjiż li għandu popolazzjoni densa fl-Unjoni Ewropea.

Minnu nnifsu, minħabba r-regoli bażiċi ta' demand u supply, jiġifieri r-regoli bażiċi ekonomiċi, ma jistax jonqos li jkun hemm ċertu strain.

L-ewwel strain li għandna hija ta' natura ġeografika.

Ma' din ovvjament għandna r-riżultat demografiku wkoll.

Nafu li riċentement kellna min spekula li l-populazzjoni tista' saħansitra titla' għal 700,000.

Forsi jiena ma nkunx hawn meta jiġri dan, imma dik tkun xi ħaġa li tkompli żżid l-isfida tal-housing inġenerali, mingħajr ma nitkellem fuq l-aspett soċjali.

Għandna wkoll sfida ekonomika fis-sens li f'pajjiżna qegħdin jiżdiedu għexieren ta' eluf ta' ħaddiema barranin li qed iżidu d-domanda għall-proprjetà.

Skont ir-regola tad-demand and supply, fejn għandek domanda li qed tiżdied, dan il-fatt ukoll qed jagħmel ċertu strain fuq l-istess Awtorità tad-Djar.

Iktar milli nitkellmu biss fuq l-aspett ekonomiku u demografiku, naħseb li rridu wkoll nitkellmu fuq aspetti ta' strain ġeografiku u demografiku.

Naħseb li rridu wkoll bilfors nitkellmu fuq realtajiet soċjali ġodda.

Huwa fatt li l-familja tagħna, fis-sens ristrett tal-kelma, qed tinbidel.

Għandek realtajiet soċjali li qegħdin dejjem jiżviluppaw u dawn iwassluna biex inħarsu lejn dik li hija housing unit b'mod differenti.

Għandek realtajiet soċjali, li nsemmi mingħajr ebda disprezz, li rridu niffaċċjawhom ukoll jekk irridu nħarsu lejn il-qasam tal-housing minn għajn wiesgħa.

Għandna realtajiet soċjali ta' single mothers li qed iżidu d-domanda għal ċertu tip ta' akkomodazzjoni.

Għandna realtajiet soċjali ġodda ta' persuni li jiddivorzjaw, partikolarment meta jkollhom ċerta età, fejn allura r-realtajiet tagħhom anke finanzjarji biex ikollhom saqaf fuq rashom huma realtajiet differenti minn dak li konna mdorrijin niffaċċjaw.

Għandna wkoll persuni li jisseparaw f'età relattivament żgħira, fejn forsi l-strain huwa inqas, imma dan kollu jżid il-pressjoni fuq il-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Mela rigward sfidi għandek l-isfida ġeografika ta' pajjiż żgħir li għandu popolazzjoni relattivament għolja li qed dejjem togħla, għandek l-isfidi ekonomiċi u l-isfidi demografiċi, imbagħad għandek ukoll l-isfidi soċjali.

Sur President, jiena se nitkellem ftit dwar kif wieħed jista' jħares lejn dawn l-isfidi.

Minħabba r-realtajiet li dejjem jitbiddlu huwa neċessarju li jsir eżerċizzju mill-Awtorità fejn wieħed jara, jispettezza u jeżamina n-natura tal-applikazzjonijet, partikolarment ta' applikanti li għandna fuq il-lista ta' stennija għall-akkomodazzjoni soċjali.

Huwa importanti li wieħed jagħmel eżerċizzju bħal dan għax jagħtik stampa aħjar tas-sitwazzjoni li tippermetti li tkun proattiv u tara kif tista' taħseb għal bżonnijiet forsi speċifiċi u differenti minn dawk li kellna qabel.

Dan l-eżerċizzju għandu jgħin biex l-ewwel nett nidentifikaw b'mod iktar preċiż fejn huma n-nuqqasijiet tagħna.

Dan hu eżerċizzju ta' profiling biex naraw fejn irridu nindirizzaw l-inizjattivi tagħna.

Dan huwa eżerċizzju li għadu għaddej, eżerċizzju li mhux se jitqies biss bħala eżerċizzju for its own sake, imma iktar u iktar biex jgħinna nimplimentaw miżuri li jkunu iktar reali u iktar fattwali u li fl-aħħar mill-aħħar jagħtuna riżultat.

Huwa minn hawn li rridu nitilqu biex inkomplu bil-ħidma li bdejna, ħidma li rridu nintensifikawha.

Aħna m'aħniex Gvern li joqgħod jgħid li din hija perċezzjoni, din ma teżistix.

Irridu niffaċċjaw id-diffikultajiet kollha ta' dawn in-nies.

Jien infurmat li dan l-eżerċizzju, li huwa ta' ċertu kumplessità, għaddej u qed isiru intervisti mal-applikanti fuq il-lista ta' akkomodazzjoni soċjali.

Qed ngħid li l-ħidma trid tkompli u mhux tibda għaliex fis-sena 2017 u anke din is-sena saru żewġ skemi ta' sussidju fuq dawk li aħna ngħidulhom social loans.

Huma żewġ skemi li għamilna biex niffaċilitaw iktar li n-nies isiru sidien ta' djarhom.

Dawn is-social loans huma mogħtija b'rata vantaġġuża u l-Gvern jissussidja l-pagament tal-loan kull xahar.

Huma skemi li jgħinu ħafna, diġà għenu koppji, imma żgur li nistgħu ngħinu iktar koppji biex isiru sidien ta' djarhom.

Infakkar li f'Mejju tal-2017 kien ġie ffirmat ftehim mal-APS Bank, li kien jagħti sa massimu ta' €100,000 għax-xiri ta' post finished, b'self li kien intenzjonat li jkopri anke d-depożitu.

L-Awtorità hawnhekk tassisti billi tissussidja sa massimu ta' 176 ewro fix-xahar bħala għotja fuq il-pagament ta' self.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar għotja fuq pagament ta' self b'differenza minn sussidju ta' kera.

Infurmat li f'inqas minn seba' xhur kien hemm madwar 360 applikazzjoni għal din l-iskema.

Jien nawgura li jimxu iktar.

Illum bdew isiru numru ta' kuntratti finali.

Għad hemm xi jsir u għad hemm ukoll x'jittieħed minn din l-iskema.

Din l-iskema ġiet korroborata wkoll bi skema oħra li għamilna f'Jannar tal-2018, fejn kien hemm ftehim mal-Bank of Valletta, fejn hawnhekk il-massimu tas-self, b'realizzazzjoni tas-suq li huwa li huwa, minn €100,000 tela' għal €120,000.

Hawnhekk qed inkopru l-istess sistema bħal tal-APS, bid-differenza li filwaqt li tal-APS is-self massimu li wieħed seta' jagħmel taħt is-social loan kien ta' €100,000, hawnhekk tela' għal €120,000.

Anke hawn, f'perjodu ta' madwar ħames xhur, diġà daħlu mal-270 applikazzjoni għal din l-iskema u qed nistennew li jidħlu iktar.

Dawn l-iskemi għandhom jgħinu biex iktar nies isiru sidien ta' darhom, u għaliex le, biex iktar nies jagħmlu l-ewwel pass biex ikollhom proprjetà li hija tagħhom.

Din hija xi ħaġa ta' ċertu importanza.

Hija skema fejn irridu ninkoraġġixxu li iktar nies isiru sidien ta' djarhom.

Dan huwa każ fejn qed tagħti lill-persuna l-qażba, iktar mill-ħuta, imma hawnhekk irridu nagħtu aċċenn ikbar.

F'pajjiżna forsi għandna l-fortuna li għandna madwar 80% taċ-ċittadini tagħna li huma sidien ta' darhom.

Hija xi ħaġa li tagħmilna pajjiż outstanding, li għandek daqstant nies li huma sidien ta' djarhom, però huwa ovvju li rridu nħarsu lejn iktar miżuri bħalma hija dik tas-social loans.

Sur President, ngħaddi issa biex insemmi żewġ proġetti li forsi mhumiex daqshekk kbar meta nqabbla ma' oħrajn.

Din is-sena għamilna tliet inizjattivi li ħarġu mill-baġit, fejn l-Awtorità qed tieħu ħsieb skema ta' restawr ta' djar battala.

Qed nagħtu grant lil min għandu dar battala biex isewwi u jirranġa dik id-dar, bil-kundizzjoni li dik id-dar tingħata għal ċertu tul ta' żmien għall-akkomodazzjoni soċjali.

Hija skema 'Irrestawra Darek', skema fejn il-Gvern jagħtik somma ta' flus, tirranġa d-dar tiegħek, imbagħad inti tiftiehem mal-Awtorità li tikrilha dak il-post għal għaxar snin, imbagħad l-istess Awtorità ovvjament tikri dak il-post lil ħaddieħor b'rata li tkun iktar aċċessibbli.

F'April tal-2018 daħħalna wkoll miżura oħra tal-baġit fejn tajna inċentiv sabiex anzjani li jidħlu fid-djar tal-anzjani jirritornaw iċ-ċwievet ta' residenza tagħhom li tkun mikrija mill-Gvern jew mill-Awtorità tad-Djar.

Hawnhekk, min ikollu dar mikrija lilu mill-Gvern jew mill-Awtorità u jirritorna ċ-ċwievet għax jidħol f'dar tal-anzjani, minflok jitnaqqsulu 60%, jitnaqqsulu 40% tal-pensjoni.

Jekk jidħol f'San Vinċenz de Paul, fejn is-soltu r-rata ta' tnaqqis hija dik ta' 80%, hemmhekk ir-rata tinżel għal 60%.

Effettivament, persuni li jagħtu ċwievet lura jkollhom it-tnaqqis mill-pensjoni tagħhom b'20% inqas.

L-Awtorità tad-Djar għamlet ukoll skema f'Settembru 2017 bl-isem 'Nikru Biex Nassistu'.

Il-prinċipju ta' din l-iskema huwa li l-Gvern jikri proprjetà mingħand il-privat b'rati relattivament kummerċjali u mbagħad jikri dik l-istess propjetà lil ħaddieħor.

Hija skema li hija għaddejja u tiddependi ħafna mill-andament ta' dak li jkun għaddej fuq is-suq.

Hija skema fejn il-Gvern iħajjar lil min jintrabat miegħu billi jagħtih introjtu garantit għal għaxar snin, imbagħad hu jikri dik l-istess proprjetà lil terzi b'rati iktar vantaġġjużi.

Minbarra dawn l-iskemi, għandna żewġ proġetti oħra u bħalissa qed issir ħidma konsiderevoli fuq wieħed minnhom.

Dan huwa l-proġett tal-bini ta' 680 unit li qed isir permezz ta' loan ta' €58 miljun, li l-Gvern ħa permezz tal-Malita, li hija l-borrowing entity, mingħand il-Council of Europe Bank u mill-EIB.

Beda x-xogħol fuq diversi siti madwar Malta u Għawdex - b'kollox hemm 16-il sit - li għandhom iwasslu għall-bini ta' 680 unit.

Meta jkunu lesti, dawn il-units mhux se jinbiegħu imma jiżdiedu mal-istock tal-Awtorità tad-Djar, imbagħad ikunu mikrijin bi prezz relattivament vantaġġjuż.

Nista' ngħid li fl-aħħar - għax dejjem nixtieq li ngħaġġlu iktar - wasalna biex ħarġu t-tenders fuq diversi siti u issa qed nitkellmu fuq il-kostruzzjoni ta' dawn il-units.

Dawn huma miżuri li mhux se jħallu frott għada, imma żgur li juru l-impenn li għandu l-Gvern.

Qed nitkellmu fuq 16-il sit.

Diġà hemm tliet siti li wasalna dwarhom u fil-ġimgħat li ġejjin se tiġi aġġudikata t-tender tal-kostruzzjoni.

Din il-ġimgħa ħarġet tender oħra fuq sit ieħor.

Matul Ġunju huwa mistenni li joħroġ sit ieħor.

Fost dawn is-siti li ħarġu hemm tlieta li huma relattivament kbar.

Dawn huma f'Birkirkara, fejn qed nistennew li nagħmlu l-aġġudikazzjoni fuq is-sit, u fih se jkun hemm 'il fuq minn 70 unit; is-sit tas-Siġġiewi, fejn qed nitkellmu fuq madwar 80 unit u li ħareġ din il-ġimgħa, u hemm ukoll is-sit tal-Imsida li se jkun fih fuq 100 unit.

Il-ħsieb hu li t-tender għall-kostruzzjoni toħroġ matul ix-xahar ta' Ġunju.

Dawn huma parti mill-proġett tas-680 unit li huma finanzjati mill-Bank tal-Kunsill tal-Ewropa u mill-EIB.

Sur President, hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-proġett l-ieħor ta' akkomodazzjoni soċjali li ħabbar il-Prim Ministru fl-1 ta' Mejju, fejn se tiġi allokata s-somma ta' €50 miljun biex jinbnew madwar 500 unit ieħor.

Hawnhekk mhux se jsir self minn banek barranin, imma dawn il-flus se jiġu allokati minn fondi li ġejjin mill-IIP, il-programm li qajjem ċertu kontroversja politika.

Forsi 'l bogħod mill-kontroversja politika, jekk minn dan il-programm jirnexxielna nallokaw €50 miljun u nibnu 500 unit oħra nkunu għamilna pass ieħor 'il quddiem.

Hawnhekk ukoll il-ħsieb huwa li dawn il-units jiżdiedu wkoll mal-istock tal-Awtorità tad-Djar.

M'hemmx il-ħsieb li dawn jinbiegħu, imma dawn il-postijiet se jinkrew b'rata li tintlaħaq min-nies biex b'hekk intejbu s-sitwazzjoni li għandna.

Hemm ukoll diversi skemi oħra, fosthom dik fejn fl-2017 l-Awtorità tad-Djar għamlet installazzjoni u upgrades ta' lifts.

Nista' ngħid li jkollna numru kbir ta' talbiet minn dawn.

Għandna housing estates li llum numru sostanzjali minnhom għandhom ċertu numru ta' snin, in-nies li daħlu fihom kienu żgħar imma illum ħafna minnhom huma anzjani, uħud minnhom b'diżabilità.

F'dan il-każ kien hemm 12-il lift ġdid u kien hemm ukoll upgrading ta' 11 oħra, b'total ta' 23 lift.

Veru, forsi ma jinstemax ħafna, imma kien ammont ammont record li qatt sar u rridu nżommu dan il-progress għaddej.

Infakkar li għandna proġett intensiv ta' installazzjoni ta' 'l fuq minn 100 lift fil-blokok ta' akkomodazzjoni soċjali ġewwa diversi lokalitajiet f'Malta.

Dan il-proġett huwa mmirat li jiswa' madwar €15-il miljun u parti minnu huwa finanzjat minn fondi Ewropej.

Bħalissa għaddejjin bi preparazzjonijiet għal permessi, stimi, tenders, u anke beda x-xogħol ta' kostruzzjoni, is-civil works fl-ewwel blokok.

Xi ħaġa li għaddejja b'mod kontinwu wkoll hi f'dak li għandu x'jaqsam ma' tiswijiet ta' proprjetà mikrija mill-Awtorità tad-Djar.

Hawnhekk, fuq tiswija biss, intefqet is-somma ta' €2.5 miljuni.

Kienet xi ħaġa li ħdimna ħafna fuqha.

Għandek ukoll ħidma li għaddejja li tvarja immens minħabba talbiet għal affarijiet strutturali żgħar.

Min iħabbat il-bibien bħalna, min jagħmel house visits, jaf it-talbiet kemm ivarjaw.

Hawnhekk l-Awtorità tad-Djar tagħmel outsourcing ta' xogħol biex kemm jista' jkun immexxu din il-ħidma.

Hemm ukoll dak li huwa xogħol ta' riġenerazzjoni, xogħol ta' tisbiħ f'diversi housing estates.

Qed isir xogħol fuq entraturi u qed isir xogħol ukoll ta' landscaping.

Din hija xi ħaġa importanti li rridu naraw li tibqa' għaddejja.

Pereżempju, bħalissa hemm xogħlijiet għaddejjin f'Santa Luċija, hemm tenders għal xogħlijiet f'Ħal Lija u San Ġiljan, hemm tender għal xogħol fil-Mellieħa li se toħroġ dalwaqt kif ukoll Ħal Qormi, il-Kalkara, Raħal Ġdid, Tarxien u numru ta' lokalitajiet oħrajn.

Kif għidt, għandna wkoll xogħlijiet ta' landscaping.

Ovvjament dejjem hemm wieħed x'jagħmel u fejn wieħed jista' jżid ir-ritmu tiegħu.

Sur President, flok ma nidħol fid-dettall tar-rapport, li żgur li se jitkellmu fuqu l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra, forsi nerġa' naċċenna ftit għall-aspett ta' home owership.

Naħseb li rridu nħarsu 'l quddiem anke fil-proprjetà li nibnu.

L-ewwel nett huwa importanti l-eżerċizzju tal-profiling, li għandu jwassal biex wieħed jidentifika l-mix li rridu nibdew.

Qed nitkellmu fuq il-proġett tal-Malita, fejn hemm pjanti lesti u l-proġett miexi.

Jekk Alla jrid iktar tard f'din is-sena tibda l-kostruzzjoni fuq diversi siti, imma rridu naraw ir-realtajiet realistiċi demografiċi li joħorġu anke mill-profiling meta niġu biex nagħmlu proġetti oħrajn bħall-500 unit li se nallokaw flus għalihom mill-IIP.

Irridu naraw ukoll il-kwalità.

Mhux se noqgħod nidħol f'kontroversji dwar units u mhux units, imma ovvjament irridu naraw li jkun hemm spazji pubbliċi, parkeġġi, faċilitajiet komunitarji u rridu naraw li jkun hemm il-bżonnijiet li huma abbinati ma' dawn l-iżviluppi.

Ma jistax ikun li tgħid li se tibni 1,200 unit u daqshekk, imma rridu naraw ukoll kif se nidħlu fejn għandek ċerti proġetti li huma ta' ċertu daqs.

Irridu nħarsu lejn l-akkomodazzjoni soċjali lil hinn minn sempliċement bini ta' units; irridu naraw ukoll kif se jaffettwaw lil persuni oħra u kif se jeffettwaw lill-ambjent.

Sur President, irridu nitkellmu wkoll dwar l-entitlement.

Naf li din mhux lil kulħadd togħġbu, imma rridu naraw x'nifhmu b'entitlement.

Miniex qiegħed hawn biex inwerwer lil xi ħadd.

Min għandu l-proprjetà tiegħu li ħadha minn skemi tal-housing, dik se tibqa' hemm, però fil-futur irridu naraw ukoll x'nifhmu b'entitlement.

Irridu naraw jekk b'entitlement nifhmux li post ta' akkomodazzjoni soċjali li ngħatajt fil-mument meta kellek bżonn għandux jibqa' tiegħek, tat-tifel, tan-neputi u, jekk hemm bżonn tinqaleb l-ID card biex jibqa' għaddej fil-familja għal dejjem, jew inkella aħniex se nħarsu lejn l-akkomodazzjoni soċjali bħala l-għajnuna li għandek bżonn, u jekk għall-grazzja t'Alla ma jkollokx bżonnha aktar, joħodha min veru għandu bżonnha.

Naħseb li dik hija xi ħaġa li tirrikjedi maturità u responsabbiltà, responsabbiltà kollettiva mhux tal-Parlament biss.

Hija xi ħaġa li rridu nħarsu lejha bis-serjetà.

Irridu naraw x'nifhmu b'akkomodazzjoni soċjali, jekk hix xi ħaġa għall-eternità hu x'inhu l-bżonn tiegħek, jew hijiex xi ħaġa li tingħata sakemm għandek bżonnha, imbagħad jekk m'għadx għandek bżonnha, tista' tingħata lil ħaddieħor.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Nirringrazzjak.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, illum qegħdin niddiskutu l-estimi finanzjarji ta' awtorita li taħdem f'qasam tant importanti għas-soċjetà tagħna.

Jien ħadt gost nisma' lill-Ministru jitkellem u qbilt ma' ħafna minn dak li qal.

Dan huwa qasam li jmiss sezzjoni żgħira tas-soċjetà tagħna li tassew irridu nagħtu kasha mill-viċin.

Dan il-qasam huwa importanti ħafna biex ngħinu lil dawk il-familji li tassew jeħtieġu l-għajnuna.

F'dan il-kwadru kollu ta' min jgħid li jkun hemm xi abbużi wkoll.

Kif qal tajjeb ukoll il-Ministru, ikun tajjeb li ndaħħlu l-kultura li din l-għajnuna ta' akkomodazzjoni soċjali tingħata lil min verament għandu bżonn.

Sfortunatament nafu b'każijiet - u ċert li l-Ministru u s-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes jiltaqgħu ma' diversi każijiet - fejn ma jurux l-istampa kollha imma juruk 80% mill-istorja.

Minn jaf kemm il-darba nibgħat email lis-Segretarju Parlamentari, imbagħad nirrealizza li 20% tal-istorja ma kontx nafha.

Tkun ħaġa tajba li fil-kultura tas-soċjetà tagħna kemm jista' jkun indaħħlu l-onestà f'dawn l-affarijiet.

F'pajjiżna ta' min isemmi li sa minn dejjem sar sforz f'dan il-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali, però forsi mhux dejjem nistgħu ngħidu li ttrattajna dan il-qasam bl-iktar mod xieraq u anke f'waqtu.

Ir-rwol primarju tal-Gvern huwa li jassigura li kull bniedem f'pajjiżna jkollu post deċenti fejn joqgħod.

Il-Ministru semma li 80% tal-Maltin huma sidien ta' darhom u qal li bħala pajjiż għandna għalfejn nifirħu dwar dan.

Iva, jiena nifraħ miegħu f'dan il-kuntest, però hemm dawk l-20% li għad mhumiex sidien ta' darhom.

Hemm ħafna minnhom li jidher li għaddejjin minn tbatijiet.

Matul dan id-diskors se nsemmi wkoll xi tbatijiet li proprju niltaqa' magħhom.

Se nsemmihom mhux biex nallarmaw ruħna, għaliex wara kollox dan mhuwiex suġġett li għandna nagħmluh ballun politiku, imma biex verament naraw kif nistgħu anke fis-snin li ġejjin intejbu l-ħajja ta' dawn in-nies.

Wara kollox dan hu li jixtiequ kemm il-Membri tal-Gvern u anke aħna mill-Oppożizzjoni.

Illum, sfortunatament, minkejja li qegħdin fl-2018, għandna nies li jgħixu fil-karozzi minħabba diversi raġunijiet.

Illum għandna wkoll numru mhux żgħir ta' nies jgħixu fil-garaxxijiet.

Hemm oħrajn jgħixu f'garaxxijiet taħt l-art.

Hemm min qed jgħix fl-infern tad-dinja għall-fatt li jkollu jaqsam il-kera ma' xi ħadd li ma jafx.

Pereżempju, niftiehem ma' anzjan u naqsmu l-kera bejnietna.

Issa anke żewġ wires jekk iħokku ma' xulxin jisparkjaw, aħseb u ara aħna l-bnedmin!

Imma dawn jgħixu hekk minħabba dħul baxx u allura ma jaffordjawx iħallsu l-kera kollha.

Dawn huma sitwazzjonijiet li jkollu jgħaddi minnhom min huwa żgħir u min huwa vulnerabbli għaliex m'għandux triq oħra.

F'dawn is-sitwazzjonijiet dak li jkun mhux talli jgħaddi minn tbatija familjari, talli jidħol f'sitwazzjonijiet fejn ma jkunx jaf x'inhuwa ġej għalih, u l-problema tkompli tikber.

Fl-2018 għandna tbatijiet kbar ta' nies li sfortunatament imorru jikru f'żoni li ma jħossuhomx komdi fihom u f'kundizzjonijiet dipressanti li ma jixirqu lil ħadd.

Però l-ikbar tbatija hija meta anke jitbiegħdu mill-ġenituri tagħhom u allura jkunu tbiegħdu mill-għeruq li jkunu telgħu fihom.

Hemm min ikun jgħix fin-naħa ta' fuq tal-pajjiż, imbagħad minħabba l-kera baxxa, jkollu jmur jgħix pereżempju f'Bormla, jew viċiversa, xi ħadd li jkun jgħix in-naħa t'isfel tal-pajjiż isib xi mkien lejn in-naħa tal-Qawra …

Naf b'ġenituri li biex ilaħħqu mal-ħajja jkollhom iħallu kollox u jmorru jaħdmu.

Ilbieraħ iltqajt ma' każ fejn mara taħdem u taqla' qrib is-€700, però €600 minnhom tħallashom kera.

Il-Ministru semma diversi nies li huma separati, li huma waħedhom, li jbatu minn mard mentali u single parents.

Bla dubju ta' xejn sitwazzjonijiet bħal dawn iġibu l-faqar.

Hemm ukoll aspetti oħra li ta' min jaħseb fihom ukoll.

Pereżempju huwa diffiċli li toħroġ taħdem jekk ikollok tifel bl-awtiżmu, għax dan ikun irid ċerta attenzjoni.

Huwa importantissimu li ma nkomplux inpoġġu pressjoni fuq dawn il-familji li diġà jinsabu għaddejjin minn diversi tbatijiet u minn ħajja diffiċli.

It-tbatija tkompli tikber meta, kif għedt, xi ħadd ikun minn Bormla, twieled u trabba hemm u mbagħad ikollu jmur jgħix xi mkien ieħor, bħall-Qawra, għaliex hemmhekk isib xi post li jkun jiflaħ iħallas il-kera tiegħu.

Sinjura President, jeħtieġ li waqt li qed niddiskutu l-estimi finanzjarji ninnutaw ukoll il-ħafna tbatijiet li qed insemmu ta' ħutna Maltin.

Jiena għedt li hemm każijiet li mhumiex ġenwini jew ma ssirx taf is-sitwazzjoni kollha, però hemm każijiet li huma ġenwini mija fil-mija u hemmhekk jeħtieġ li l-Gvern verament joħroġ għonqu għal dawn in-nies u jkun ta' spalla għalihom.

Il-lista ta' nies fi tbatija iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar titwal.

Fost dawn insemmi ġenituri anzjani li llum il-ġurnata jrabbu t-tfal tat-tfal, minkejja li huma anzjani u minkejja li l-pensjoni ħafna drabi hija dik li hi.

Madankollu dawn xorta jipprovaw jgħinu lil uliedhom itejbu s-sitwazzjoni tagħhom u ovvjament il-ħajja tat-tfal tagħhom.

Semmejt l-anzjani, u huwa tajjeb ukoll li nsemmu dawk l-anzjani li għandhom diffikultà ta' mobilità.

Il-Ministru semma nies li daħlu f'estates fis-sebgħinijiet meta kellhom 40 sena, qegħdin fis-sular ta' fuq u rabbew familja hemmhekk.

Dak iż-żmien is-sitwazzjoni ma kenitx ħażina, imma llum dawn huma anzjani, u jekk qegħdin fis-sitt sular u għandhom diffikultà ta' mobilità, minħabba t-turġien dawn ħafna drabi jispiċċaw maqfula f'darhom.

Irridu naħdmu anke dwar dan u fil-fatt il-Ministru semma lifts li saru fil-komun ta' diversi housing estates.

Huwa tajjeb, imma kif ngħidu, qatt ma jkun biżżejjed.

Din hi sitwazzjoni li ħafna anzjani jgħaddu minnha mqar biex joħorġu jagħmlu x-xirja ta' kuljum.

Irridu nirrikonoxxu wkoll it-tbatijiet ta' diversi żgħażagħ li jixtiequ jiżżewġu u jissetiljaw imma ma jkunux jistgħu jaslu lanqas bl-iskemi li semma l-Ministru.

L-agħar hu jekk jispiċċaw anke jaqtgħu qalbhom għax pereżempju bil-paga li jaqilgħu, il-bank ma jislifhomx kemm ikollhom bżonn.

Hemm ukoll tbatijiet fost nies li kienu l-ħabs u ħarġu.

Ħafna drabi fis-soċjetà m'hawn xejn x'jinkoraġġihom, u min jaf kemm-il darba tiltaqa' ma' ex-inmates li jgħidulek li bis-sitwazzjoni li hawn f'pajjiżna ħafna drabi jippreferu jerġgħu lura bejn dawk l-erba' ħitan!

Forsi ftit huma dawk li jifhmu d-diffikultajiet u l-isfidi li jiffaċċjaw dawn in-nies.

Hemm min lanqas kont il-bank ma jitħalla jiftaħ.

Ara kemm lil dawn l-eks ħabsin qegħdin indaħħluhom fis-soċjetà u qed ngħinuhom isibu saqajhom jekk lanqas jistgħu jġemmgħu!

Jien ngħid li din hija sfortuna.

Irridu wkoll nindirizzaw sfidi f'soċjetà ta' klijenteliżmu, soċjetà fejn ningannaw lil min m'għandux skola biżżejjed, u fejn nies li m'għandhom l-ebda titolu jispiċċaw fit-triq b'ta' fuqhom senduqhom.

Irridu nidħlu anke fil-but vojt ta' nies vulnerabbli li mhux dejjem għandhom dawk il-mezzi finanzjarji biex ikunu jistgħu jikru mis-settur privat.

Dawn jeħtieġu imbuttatura permezz tal-għajnuna tal-Gvern ċentrali u bl-għajnuna tal-iskemi li semma l-Ministru Falzon.

Irridu wkoll inħarsu lejn is-sitwazzjoni ta' persuni morda.

Nista' nsemmi wkoll persuni morda li jinsabu waħedhom li ġew operati, jew nies li għandhom kundizzjonijiet bħall-ażma u qed jgħixu f'post tal-akkomodazzjoni soċjali li mhuwiex adattat għalihom minħabba nuqqas ta' ventilazzjoni, umdità jew turġien.

Sinjura President, l-Awtorità tad-Djar għandha tkun ikona tar-ruħ soċjali.

L-Awtorità tad-Djar għandha tara dan kollu u mhux sempliċement isserraħ rasha li hemm min għandu l-post.

Hawn nieħu l-opportunità li nsellem liċ-Chairperson tal-Awtorità tad-Djar li huwa preżenti hawnhekk, u nsellem ukoll lill-ħaddiema kollha li jaħdmu ħafna drabi taħt pressjoni.

Lil dawn għandna nirringrazzjawhom għax-xogħol utli li jagħmlu f'pajjiżna.

Tajjeb li nistaqsu jekk il-Gvern hux qed jara li kulħadd qed ilaħħaq jikri jew jixtri proprjetà li tkun adattata skont il-ħtiġijiet tiegħu.

Il-Ministru semma - u din hija xi ħaġa li tajjeb li niftaħru biha - li 80% tal-poplu tagħna huwa s-sid ta' daru.

Però ma rridux ninsew li hemm ukoll dawk il-ftit li mhumiex f'din is-sitwazzjoni u anke jekk ikunu biss tużżana, dawn irridu nieħdu ħsiebhom u nkunu ta' spalla għalihom.

Il-Gvern qiegħed jara li l-proprjetà kollha jkollha l-faċilitajiet neċessarji għall-ħajja fid-dinja tal-lum?

Il-Gvern irid jaħdem, flimkien mal-Oppożizzjoni u ma' kulħadd, biex inbiddlu l-kultura.

Ma jistax ikun li l-Gvern ikun is-soluzzjoni ta' kollox.

Meta jċempluli n-nies l-ewwel ħaġa li nistaqsihom hija jekk jaħdmux u x'qed jagħmlu biex itejbu s-sitwazzjoni tal-familja.

Nistaqsihom x'qed jagħmlu biex ma jibqgħux dak li kienu fil-passat.

Sinjura President, il-Ministru semma anke l-faqar.

Jien dejjem ngħid li l-faqar kien minn dejjem u sfortunatament se jibqa' għal dejjem.

Tajjeb li nsemmu wkoll ix-xogħol tajjeb li sar fis-sebgħinijiet minn Gvern Laburista ta' dak iż-żmien.

Huwa tajjeb li nirrikonoxxu t-tajjeb li jkun sar, però f'dawk is-snin daħlet ukoll kultura li qisek trid tistenna l-partit tiegħek ikun fil-gvern biex tieħu akkomodazzjoni soċjali.

Daħlet il-kultura ta' "il-gvern tiegħi" u "il-gvern tal-oħrajn".

Speċjalment fil-qasam soċjali, naħseb li din il-kultura għandha tinqata'.

Aktar minn hekk, il-Gvern u min hu responsabbli m'għandux jittollera kliem abbużiv fejn għax tkun segretarju jew teżorier ta' xi każin politiku tgħid: It-tali post ma jdumx ma jkunx f'idejja.

Dan huwa kliem li m'għandniex nittollerawh, jiġi mingħand min jiġi.

Dan huwa kliem abbużiv u bl-ebda mod mhu aċċettabbli, b'mod speċjali jekk hemm nies jgħixu fit-tali post. Hemm min lanqas jorqod mhu qiegħed għaliex sema' lit-teżorier jew lis-segretarju ta' każin politiku f'tali post jgħid b'superjorità li l-post ma jdumx ma jkunx tiegħu.

Imbagħad tisma' mill-ġara li min qiegħed jgħid dan id-diskors għandu ċertu saħħa.

Xi ħaġa li saret fil-passat minn gvernijiet preċedenti, għadha ssir llum u li jeħtieġ li ssir aktar hi li l-Gvern iħares ukoll lejn postijiet mitluqa.

Milli nisma' ma jidhirx li n-numru huwa żgħir u allura jiena nħeġġeġ lit-telespettaturi li qegħdin isegwuna minn ġewwa djarhom biex meta jkollhom xi informazzjoni dwar postijiet tali, din jgħadduha lill-Awtorità tad-Djar biex il-Gvern jieħu passi b'mod leġiżlattiv ħalli kemm jista' jkun dawn il-postjiet ma jibqgħux mhux utlizzati.

Irridu nħajru lin-nies jirrapportaw ukoll dwar nies li jkunu mitluqa.

Kumbinazzjoni xi tlett ijiem ilu jiena bgħatt xi emails lis-Segretarju Parlamentari li weġibni lura għalihom b'mod immedjat.

Ħafna drabi meta n-nies hemm barra jgħaddulek xi informazzjoni fuq xi post, donnhom jibżgħu jagħtuk ċerta informazzjoni dwarha, pereżempju l-indirizz, għaliex jaħsbu li dik l-informazzjoni tista' tiġi mgħoddija lil xi ħadd li ma kenitx intiża għalih.

Dawn l-affarijiet kienu jingħadu kemm qabel u anke issa.

Jiena nemmen li dan qatt m'għandu jsir.

Aħna lkoll kemm aħna ħadna ġurament u huwa importanti li dak il-ġurnament ma nġibuhx trietaq.

Jiena nissuġġerixxi li jkun hemm xi forma ta' inċentivi biex inħajru aktar nies jagħmlu dan b'mod kunfidenzjali anke mal-Awtorità.

M'hemm xejn ħażin li wieħed jirrapporta lil min jabbuża.

Il-ħażin hu meta xi ħadd jirrapporta b'sens ta' vendetta jew b'vendikazzjoni.

Dak huwa l-ħażin.

Aħna dan ma nittollerawhx u ma nxerrdux din il-forma ta' tagħlim.

Għandi nirrapporta għax xi ħadd qiegħed jabbuża, għax xi ħadd qiegħed jieħu xi ħaġa li mhijiex tiegħu, għax xi ħadd qiegħed jieħu xi ħaġa minn ħalq dak li tassew jeħtieġ l-għajnuna.

Il-Ministru semma li 80% tal-poplu tagħna huwa sid ta' daru, però tajjeb li naħsbu dwar il-fatt li hemm uħud li ilhom aktar minn 30 sena jgħixu f'darhom, għadhom bla titlu u jekk jinqalgħu sitwazzjonijiet familjari tali li jkunu kostretti jaqsmu l-proprjetà, peress li ma jkunux sidien ta' darhom tinħoloq ċerta pressjoni fuqhom u jgħaddu minn ċerti tbatijiet.

Għalhekk nemmen li għandu jsir kordinament bejn l-Awtorità tal-Artijiet u l-Awtorità tad-Djar u l-Gvern jibda jalloka ammont ta' flus fis-sena lill-Awtorità tad-Djar biex din tkun tista' tħallas lis-sidien.

Wara kollox ħafna mid-djar li qed nirreferi għalihom ittieħdu anke minn gvernijiet Laburisti qabel l-1987.

Il-Mosta, pereżempju, matul dan ix-xahar iltqajt ma' ħafna familji f'żoni partikolari li għandhom preokkupazzjonijiet dwar din is-sitwazzjoni.

Jien tkellimt ma' bosta politiċi li kienu responsabbli mill-akkomodazzjoni soċjali u jgħidulek li jkun hemm mumenti fejn iħossuhom dgħajfa għaliex dan mhuwiex suġġett faċli imma huwa suġġett partikolari.

Kważi kważi tispiċċa taqta' qalbek quddiem il-ħafna pressjonijiet f'dan is-settur.

Irrid ngħid li għandna 3,500 applikazzjoni, u wara kull waħda hemm storja.

Ma jfissirx li kull applikazzjoni hija ġenwina, imma jien nemmen li l-maġġoranza ta' dawn l-applikazzjonijiet huma ġenwini.

Ovvjament uħud minnhom ikunu jduru maċ-ċirku 'l hawn u 'l hinn.

Tant hemm stejjer dipressanti li kien għalihom kulħadd iqabbeż il-kju għax kulħadd irid id-dar tiegħu.

Kulħadd irid saqaf fuq rasu, kulħadd irid dar tal-housing, u dak li jkun iridha issa u mhux għada, sena oħra jew xi xahar qabel l-elezzjoni kif fil-fatt jiġri f'pajjiżna.

Nisperaw li dawn il-units li semma l-Ministru mhux jibdew jiġu mogħtija lin-nies xi tliet snin u nofs oħra għall-akkwist tal-voti.

Il-maġġoranza ta' dawn l-istejjer huma każijiet ġenwini u serji.

Hemm każijiet li jregħxuk.

Irridu ndaħħlu l-kultura li semmejt aktar kmieni u semmieha anke l-Ministru li ma nibqgħux nippretendu kollox mill-Gvern għax il-Gvern mhuwiex piramida, jien fuq u inti taħt.

Il-Gvern huwa jien, il-Gvern huwa int, il-Gvern huwa dak, il-Gvern huwa l-ieħor, il-Gvern huwa l-komunità u finalment kull ewro li toħroġ mill-but tal-Gvern tkun qed toħroġ mill-but tiegħi u mill-but tiegħek.

Huwa importanti li dan il-kunċett nifhmuh kollha kemm aħna.

Irridu nibnu politika li naħsbu li hija l-aħjar politika biex tgħin lil dawk li verament għandhom bżonn.

Irridu naħsbu fl-anzjani li qegħdin iżommu magħhom lil binthom b'tarbija.

Awtomatikament din il-koppja anzjana qiegħda tgħin lill-Gvern għaliex solviet każ minn dawn il-każijiet li hemm fil-waiting list.

Possibbli ma nistgħux nagħtu xi forma ta' għajnuna biex din il-koppja anzjana jittaffhielha xi ftit minn dan il-piż li żdidilha?

Tgħiduli: Imma bintha ma taħdimx?

Il-Gvern għandu jagħti din l-għajnuna biex iwasslilha messaġġ li trid tagħmel minn kollox biex tibni futur, anke meta din hija fis-sitwazzjoni li qiegħda.

Illum jekk ma jkollokx ammont sostanzjali ta' flus imġemmgħin, taħdem kemm taħdem, il-bank ma jsellfekx, aktar u aktar jekk tkun qbiżt ċerta età.

Huwa tajjeb li fl-estimi finanzjarji li jagħlqu f'Diċembru, 2018 insibu inizjattivi fejn ngħinu lill-NGOs, nagħtu għajnuna biex jissebħu partijiet komuni u jsiru lifts.

Dan kollu huwa tajjeb u ngħidilkom prosit, imma dan sar ukoll fil-passat taħt gvernijiet preċedenti.

Prattikament qed issir l-istess ħaġa kif kien jiġri taħt amministrazzjonijiet preċedenti Nazzjonalisti, u dan huwa tajjeb.

Hawn irrid infaħħar ix-xogħol kollu li qed isir b'risq Malta tal-Maltin u mhux b'risq Malta tat-teżorier jew tas-segretarju tal-każin lokali!

M'għandniex inkunu kuntenti biss b'dak li nisimgħu, imma rridu wkoll inpoġġu jdejna fuq il-ferita ta' dawn il-bnedmin li aħna kontinwament niltaqgħu magħhom.

Irridu nkunu ċerti li dak li hemm ma jitqassamx bl-addoċċ għax fl-aħħar mill-aħħar hekk ikun jaqblilna.

Jiena ċert li kemm l-Onor.

Roderick Galdes kif ukoll il-Ministru ma jaqblux ma' din l-idea.

Irridu mmorru oltre minn hekk u nwettqu anke l-prinċipji fejn il-Gvern jgħin sakemm ikun hemm bżonn.

Irridu naraw li r-riżorsi li għandna jiġu mħaddmin bl-aktar mod għaqli għaliex ir-riżorsi mhumiex xi ħaġa infinita.

Fortunatament għandna l-edukazzjoni b'xejn, però dak li titfa' fl-edukazzjoni trid tnaqqsu mis-saħħa u dak li tnaqqas mis-saħħa trid tgħaddih lit-toroq u sta għall-Gvern li jara x'inhuma l-prioritajiet.

Dan il-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali huwa sensittiv u r-riżorsi li wieħed jitfa' fih iridu jiġu wżati b'mod għaqli biex l-Awtorità tad-Djar sservi aħjar u t-tmexxija tagħha ssir ġusta iktar milli hi u fuq kollox tkun iktar effiċjenti.

Id-diskors tiegħi kien marbut mal-bniedem li għaddej minn tbatija u sħaqt u nirrepeti li d-dover tal-Gvern hu li jara li kull ċittadin ikun jista' jaffordja jikri jew jixtri proprjetà u jara li din il-proprjetà tkun skont il-ħteġijiet u skont il-but tal-individwu.

Huwa dover tal-Gvern li jara li kull proprjetà li jqassam ikollha l-faċilitajiet neċessarji għall-ħajja fid-dinja tal-lum, fosthom il-kamra tal-banju, soqfa li mhumiex ikkundannati u anke kmamar ventilati.

Aħna rridu naħdmu għal housing diċenti u affordabbli skont il-ħteġijiet tal-bniedem.

Intqal ukoll li qed isir il-profiling.

Prosit u jalla dan jitlesta llejla qabel għada.

Naf li huwa proċess li fih 3,500 persuna, proċess mhux faċli, imma issa ilna kważi sena fil-Parlament u ilni sena nisma' b'dan il-profiling.

Sinjura President, jiena m'għandix dubju li se niġi mwieġeb fuq id-diversi punti li qajjimt.

Jiena persważ li l-kelliem ta' qabli l-Ministru u anke s-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes li se jitkellem iktar tard, innotaw il-punti validi li semmejt, b'mod speċjali punti dwar bnedmin li jinsabu f'sitwazzjonijiet serji fil-ħajja.

Huwa irrelevanti jekk tkunx teżorier jew segretarju ta' każin, ejjew niffokaw fuq min verament għandu bżonn l-għajnuna.

Ejjew niffokaw mingħajr ma ndaħħlu l-element politiku għax kif għedt aktar kmieni u semmieha anke l-Ministru Michael Falzon, dan mhuwiex suġġett li nistgħu nilagħbu bih bħala ballun politiku.

Grazzi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, nirringrazzja lis-Sinjorija tiegħek ta' din l-opportunità li nitkellem fil-qosor.

Dan mhuwiex suġġett li normalment nagħti l-kontribut parlamentari tiegħi dwaru, però bħala membru parlamentari għalija dan huwa suġġett importanti ħafna.

Inutli nitkellmu dwar ekonomija b'saħħitha jekk imbagħad ma nagħmlux minn kollox biex ngħinu lil dawk in-nies verament vulnerabbli li m'għandhomx il-mezzi ekonomiċi tant tajbin li ħejjejna bħala pajjiż mill-2013 'il quddiem.

Lil dawn irridu nagħtuhom l-għodda biex jimxu 'l quddiem u anke biex joħorġu jaħdmu.

Inutli nitkellmu dwar Partit Laburista jekk ma jkollniex politika ta' housing effettiva.

Jiena smajt lill-Onor.

Bartolo jitkellem dwar dan.

Il-politika ta' housing tista' taraha mill-aspett soċjali imma jiena se nkun iktar oġġettiv.

L-aspett soċjali ma naħsibx li joħroġ mill-personalità politika tiegħi daqs kemm joħroġ f'dik tal-Onor.

Bartolo, però xi rridu nagħmlu?

Huwa faċli.

Il-prinċipju hu li bil-flus li għandna, bil-flus li jalloka l-Gvern nipprioritizzaw biex naraw li l-aktar nies vulnerabbli f'pajjiżna jkollhom għajxien diċenti u dinjità.

Dak huwa l-prinċipju tal-housing, mhux li waqt li kont fil-każin xi ħadd qalli li se jieħu post … Dawk huma kollha affarijiet micro!

Fil-Kamra tad-Deputati rridu nitkellmu dwar policies li jagħmlu sens u fuq affarijiet li jimxu 'l quddiem.

Jien minn hawn insellem kemm lill-Ministru responsabbli Michael Falzon kif ukoll lis-Segretarju Parlamentari li huwa ffokat fuq il-housing, li għandhom sfida kbira quddiemhom.

Is-suċċess ekonomiku li qegħdin nagħmlu bħala Partit Laburista mhuwiex biss it-tkabbir ekonomiku imma wkoll li jagħti dinjità fil-mod kif jgħixu l-iktar nies vulnerabbli f'pajjiżna.

Dak hu li jagħmilna differenti minn partiti politiċi ta' twemmin differenti.

Jiena hawnhekk slitt tliet punti mill-estimi li juru x-xogħol validu li sar mill-Awtorità u se nipprova nispjegahom b'mod mill-aktar sempliċi.

Fl-estimi nsibu l-ispiża relatata ma' tiswijiet.

It-tiswijiet huma priorità kbira għall-Awtorità għaliex hemm ħafna housing estates fosthom fiż-żoni ta' Ta' Xbiex, San Ġwann, Ħ'Attard, Ħal Lija u Birkirkara, li għandhom bżonn manutenzjoni u tisbiħ fir-residenzi li ma nxtrawx, li huma mikrija.

Fis-sena 2013 għal tiswijiet kien hemm ivvotati madwar €465,000, filwaqt li fis-sena 2017 qegħdin ninnotaw li l-ispiża allokata għall-manutenzjoni kienet telgħet għas-somma ta' €2.5 miljuni.

Hija ċifra li m'għandhiex tiġi sottovalutata, hija spiża importanti ħafna għaliex il-housing estates iridu jiġu mantnuti biex jinżamm il-livell.

It-tieni punt hu dwar għotjiet mill-Awtorità tad-Djar għal titjib ta' 176 blokka fi 23 lokalità differenti.

Meta nitkellmu fuq il-housing irridu nitkellmu fuq dawn l-affarijiet ukoll u mhux biss fuq min se jieħu xi post. Bir-rispett kollu qegħdin fil-Kamra tad-Deputati u rridu nevitaw il-medjokrità.

Irridu nitkellmu fuq fatti li joħorġu mill-estimi.

Aħna qed nagħmlu dan id-dibattitu biex naraw x'għamlet l-Awtorità b'mod oġġettiv u mhux x'qal it-teżorier li semma l-Onor.

Jien nara l-estimi u nara jekk morniex lura jew 'il quddiem f'dak li għamilna.

L-ispiża żdiedet.

Fl-2015 l-ispiża kienet €200,000 u fl-2017 kienet tqarreb is-€616,000.

Ara kemm kien hemm flus iktar ivvotati għal titjib li sar f'176 blokka fi 23 lokalità!

Sur President, huwa importanti li dawn l-affarijiet neżaminawhom u mhux niġu hawnhekk u nitkellmu qisna talking shop.

Veru kulħadd jgħid li jrid fis-soċjetà tagħna, imma hawnhekk irridu naraw l-affarijiet u nitkellmu fuq in-numri.

U hawn niġi għat-tielet punt.

Għalkemm żdiedu l-iskemi u s-sussidji, fis-sena 2017 meta mqabbla mal-2016 l-Awtorità naqqset id-defiċit tagħha b'€1.5 miljun.

Mela l-Awtorità tat iktar f'manutenzjoni, imbarkat fuq proġetti ġodda, qed tagħmel tiswijiet fejn hemm bżonn u rnexxielha - meta tqabbel is-sena 2017 mas-sena 2016, tnaqqas id-defiċit tagħha b'€1.5 miljun.

Dawn it-tliet punti jimlewni b'kuraġġ.

Mhux qed ngħid li solvejna l-problema, għax il-problema qiegħda hemm, u iktar ma jkun hemm suċċess ekonomiku, il-problema iktar se tikber u mhux tonqos.

L-isfida li għandna hi li nieħdu ħsieb dak il-bracket ta' persuni vulnerabbli li se jikber.

Jiena slitt erba' messaġġi partikolari minn dan kollu, l-ewwel wieħed huwa l-għaqal u l-governanza.

Hawnhekk nitkellmu ħafna fuq il-governanza.

Din hi governanza tajba, l-Awtorità qed tagħti aktar, qed tiffunzjona aħjar u qed tnaqqas id-defiċit.

Dak huwa corporate governance; saret biċċa xogħol tajba li minn naħa naqqset id-defiċit u min-naħa l-oħra qed topera b'iktar effiċjenza.

Dak huwa sinjal ta' governanza tajba, li f'termini aktar sempliċi jfisser għaqal fit-tmexxija.

Punt ieħor hu li l-Gvern huwa ċar dwar il-pjanijiet li għandha l-Awtorità.

Kif qal diġà l-abbli Ministru Michael Falzon qabli, il-Gvern huwa kommess li f'dan is-settur joħroġ iktar skemi biex iktar Maltin isiru sidien ta' darhom.

Hawnhekk irrid nirrimarka dwar is-sitwazzjoni f'pajjiżna.

Din hi xi ħaġa li tittraxxendi mill-politika partiġjana.

Aħna trabbejna għal 25 sena taħt Gvern Nazzjonalista u allura l-isforz huwa ta' kulħadd.

Irridu ngħidu li mill-Household Budgetary Survey ta' Jannar 2018 irriżulta li aħna wieħed mill-iktar pajjżi fl-Ewropa li għandna nies sidien ta' darhom.

Dan ħadd ma qalu.

Jiena nifhmu lill-Onor.

Bartolo, però dawn l-affarijiet irid isemmihom ukoll.

Għandek waħda mill-iktar statistiċi għolja ta' nies li xtraw darhom u din hija xi ħaġa sabiħa.

Jiena ġieli nkun qed indur l-Iklin u nara xi post sabiħ, ngħidu aħna terraced houses u tgħid: Dawn kif akkwistawhom?

Dawn huma ħaddiema li llum għandhom dan l-asset, probabbilment ikun l-uniku asset ta' valur qawwi li għandhom, jiġifieri dik it-terraced house tagħhom.

Jiena mhux qed ngħid li għamel kollox il-Partit Laburista.

Aħna mxejna 'l quddiem flimkien u għamilna ħafna nies sidien ta' darhom.

Għalhekk huma importanti l-iskemi li qed tniedi l-Awtorità, fosthom skema partikolari li għamlet mal-BOV.

Għandek nies - u jien ninduna min-nies li niltaqa' magħhom u li jiġu l-uffiċċju tiegħi - li mhumiex daqshekk vulnerabbli imma xorta jinħtieġu l-għajnuna biex jikru.

Roderick Galdes dwar każ fejn il-persuna taħdem u tagħmel ħilitha, però m'għandhiex flus biżżejjed biex iġġib finanzjament mill-bank waħedha u ma tikkwalifikax lanqas għal għajnuna għall-kera tal-appartament.

Ma rridux ninsew lil dawn in-nies għax kulħadd jitkellem dwar il-vulnerabbli u kultant inħallu barra lil dawn in-nies li jaqgħu f'din il-bracket, fejn fosthom issib single mothers li ħarġu jaħdmu f'dawn l-aħħar erba' snin u qegħdin jagħmlu sforz biex jibnu ħajjithom.

Aħna rridu ngħinu mhux lill-vulnerabbli biss, imma lil kull min qed jipprova jagħmel sforz biex iqum u jimxi 'l quddiem, lil dawk in-nies li ma jikkwalifikawx għal dawn l-iskemi li l-abbli kollegi nidew, fosthom tal-BOV, li hija skema li qed tgħidlek: Qum u imxi.

Aħna mhux soċjetà tal-qrid irridu, fejn niġu hawnhekk u noqogħdu neqirdu li dan vulnerabbli u l-ieħor vulnerabbli.

Aħna rridu mmexxu n-nies 'il quddiem, li n-nies iqumu fuq saqajhom u jimxu 'l quddiem.

Sur President, il-Gvern qed jinvesti fil-housing, imma jiena nagħmel appell li ilna mis-sena 2013 fil-Gvern u hemm bżonn li l-housing units jinbnew u jinbnew malajr.

Għandna ħafna familji li għandhom bżonn jidħlu f'units.

Bis-suċċess ekonomiku li qegħdin nagħmlu għandna sitwazzjoni fejn ħafna familji qegħdin jaqgħu f'ċertu bracket li ma jaffordjawx jikru.

Jiena nikkontesta fuq il-lokalità ta' Birkirkara u nista' ngħid li qatt qabel ma rajt kirjiet f'Birkirkara fil-livell li qegħdin illum.

Hemm ċerti nies li jaħdmu - jiġifieri mhux ma jaħdmux, għaliex dawk żgur ma jaffordjawx - li wkoll mhumiex qegħdin jaffordjaw u hemmhekk hemm bżonn li l-Gvern jintervjeni.

Jiena smajt lill-Prim Ministru fl-1 ta' Mejju, smajt lill-Ministru Michael Falzon u lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes li qegħdin jagħmlu sforzi kbar u fil-ġejjieni qrib se jkollhom iktar minn 1,000 unit fis-suq, però huwa importanti li dawn kemm jista' ikun jitlestew malajr.

Irrid ngħid ukoll li l-profiling li qed isir huwa xi ħaġa tajba għax b'hekk verament dawn il-postijiet jeħodhom min ħaqqu.

Nista' niġi hawnhekk u noqgħod neqred kemm ikun hemm nies fil-każini li jgħidu li għandhom bżonn housing.

Ejja nħarsu b'mod oġġettiv lejn is-soċjal.

Fis-soċjal għandek baġit u trid tipprioritizza għaliex, kif jgħid it-Taljan, l'appetito vien' mangiando, jiġifieri iktar ma tagħti aktar se jersqu nies biex jieħdu.

Xi rridu nagħmlu?

Mhuwiex korrett li wieħed jiġi hawnhekk u joqgħod jitħassar lil dak u lill-ieħor biex forsi meta tiġi l-elezzjoni jivvotawlu.

Is-sitwazzjoni mhijiex dik.

Is-sitwazzjoni hi li rridu naqtgħu l-abbużi li qegħdin isiru fil-housing soċjali.

Il-housing soċjali qiegħed hemm biex verament ngħinu lil min għandu bżonn.

U kellu raġun il-Prim Ministru fl-1 ta' Mejju li b'responsabbiltà qal li huwa tajjeb li qed isir dan il-profiling.

Jiena nserraħ rasi meta nara liż-żewġ kollegi li huma responsabbli minn dan il-qasam qegħdin jagħmlu l-affarijiet sew.

Jiena, bħala parti minn Gvern li wieħed mill-prinċipji fundamentali tiegħu huwa l-mobilità soċjali, irrid nara nies li mhux jiġu jgħiduli li ħadu post tal-housing.

Irrid nara nies li jgħiduli li ħarġu jaħdmu, li l-mara qed tieħu s-servizz taċ-childcare u għalhekk ħarġet taħdem hi wkoll għax hawn ix- xogħol - u x-xogħol jiġri wara n-nies mhux in-nies jiġru wara x-xogħol - u li xtraw il-proprjetà tagħhom.

Irridu naspiraw li l-familji tagħna mhux jaraw kif jagħmlu biex jibqgħu kemm jista' jkun dipendenti fuq il-Gvern.

Din semmieha wkoll l-Onor.

Bartolo b'mod ċar.

Ma rridux inħallu l-hekk imsejħa free riders - għax tista' ssejħilhom b'ħafna modi, imma free riders hija pjuttost diplomatika - imma rridu naqtgħu l-abbuż.

Is-soċjetà tagħna nbidlet u l-housing irridu nħarsu lejh bħala miżura temporanja biex ngħinu n-nies u ngħidulhom: Qum u imxi 'l quddiem, għandek Gvern jissapportjak, li ħoloq ix-xogħol u li jista' jagħtik għajxien u ħajja aħjar.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, huwa dritt uman li kull bniedem ikollu saqaf fuq rasu.

Għalija l-housing jiġi l-ewwel.

Din hija t-tieni darba li qed ngħidha f'din il-Kamra u dan joħroġ mill-Equal Treatment Directive.

L-akkomodazzjoni soċjali hija parti mir-ruħ soċjali.

Jiena nifhem li gvern wara l-ieħor dejjem inħakem mill-kult tal-ġebla u dan kien il-mutur ekonomiku, minkejja d-diffikultajiet ta' sostenibilità ta' dan il-qasam.

Nifhem u jkolli nammetti wkoll li llum qegħdin fis-sitwazzjoni fejn għandna nuqqas ta' housing soċjali minħabba dak li ġara fil-leġiżlatura preċedenti, fejn il-housing soċjali ġie traskurat u bqajna bil-wegħda ta' €50 miljun minn baġit għal ieħor.

Kellna direzzjoni ta' pro business, running my country as my business, imma meta ġejna għall-housing soċjali, bqajna lura.

Allura nieħu pjaċir meta f'din il-leġiżlatura bdejna mill-ewwel nitkellmu dwar il-housing soċjali biex din il-pjaga nneħħuha darba għal dejjem.

Jiena nenfasizza fuq il-frażi "darba għal dejjem", għax importanti li nissodisfaw id-domanda li teżisti.

Il-Gvern jimxi bil-policy ta' demand and supply u nemmen li t-3,500 rikjesta li jaqgħu taħt il-brackets li jeżistu tal-means test għandhom ukoll ikunu sodisfatti.

Sur President, għalija housing first jitlob erba' kriterji.

Jitlob ġustizzja soċjali, affordable housing li meta tiġi biex tixtri darek ikun prezz reali, ikun prezz li hu skont il-pagi tagħna, ikun prezz li ma jagħmlikx ilsir ta' self sal-pensjoni u jkun prezz li mhux iġibek skjav tax-xogħol.

Housing first jitlob ukoll li kull familja jkollha saqaf fuq rasha, b'mod partikolari dawk vulnerabbli, imma hawn irridu wkoll nammettu li l-bracket kif inhi imposta bħalissa tal-means test hija waħda baxxa u qegħdin inħallu barra faxxa tas-soċjetà.

It-tielet punt hu li hemm bżonn regolarizzazzjoni fil-kirjiet.

Din nemmen fiha ħafna.

Regolarizzazzjoni fil-kirjiet fis-sens li jkun hemm bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u d-drittijiet tal-kerrej anke f'sempliċi ħaġa bħalma hi tal-ARMS.

Forsi l-Awtorità tad-Djar m'għandhiex x'taqsam direttament f'dan il-punt, imma l-kiri fil-privat għandu l-konsegwenzi tiegħu u għaldaqstant nemmen li l-Awtorità għandha tħares lejh ukoll.

Se nispiċċa b'żewġ proposti ta' soluzzjoni.

Għalija – u nirrepetiha f'din il-Kamra – għandu jidħol social housing tax f'żewġ setturi.

Għandha tidħol social housing tax fejn jirrigwarda t-torrijiet, ħalli barra l-isfreġju li qed jagħmlu lill-ambjent tagħna u lill- affarijiet karatteristiċi Maltin, it-torrijiet jikkontribwixxu wkoll għas-soċjetà.

Għandha tidħol social housing tax minn ċertu għoli 'l fuq għax dawn mhumiex appartamenti għall-poplu, imma huma appartamenti għal saffa totalment differenti ta' nies.

Għandha tidħol din it-taxxa wkoll anke fejn jidħlu għotjiet ta' art pubblika.

Dawn qegħdin jingħataw għal ċerti żviluppi anke ta' mega projects u allura għandha tidħol is-social housing tax biex wieħed jagħmel tajjeb.

Naqbel ukoll li għandu jsir il-profiling u prosit u tajjeb u hekk għandu jkun biex l-affarijiet isiru b'mod xjentifiku, imma rridu naraw x'nagħmlu biex nevitaw il-bubble, għax qegħdin nimxu mingħajr pjan nazzjonali fejn l-ammont ta' appartamenti vojta li għandna u li se jinbnew se joħolqu problema 'l quddiem.

Nemmen li wasal iż-żmien li l-Ministeru jħares mill-ġdid lejn il-mod kif se nilqgħu kontra din l-isfida li se jkollna 'l quddiem.

Sur President, housing first u akkomodazzjoni soċjali huma t-tnejn importanti, it-tnejn katina flimkien.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, dan hu suġġett li jien nagħmel mezz li dejjem nipprova nintervjeni fuqu, u dan anke meta kont kelliem ewlieni tas-settur tal-ekonomija.

Illum jiena l-kelliem ewlieni fuq is-settur soċjali li huwa settur ħafna iktar viċin dan l-aspett politiku.

Dan huwa dibattitu li jien ili nsegwih minn qabel ma kont f'din il-Kamra u kieku wieħed kellu joqgħod janalizza ftit id-dibattiti kollha li saru fuq din l-Awtorità tara li sena wara oħra, bejn wieħed u ieħor ikollok l-istess argumentazzjoni.

Min ikun fil-Gvern jesprimi kemm għamel ħidma f'dan is-settur u min ikun fl-Oppożizzjoni jipprova dejjem isib iċ-ċifri li jirriflettu li għad fadal ħafna xi jsir biex ovvjament juri li t-tazza hija nofsha vojta.

Jiena nemmen li f'dan il-qasam soċjali, b'mod partikolari għax l-aspett tal-housing jinkwadra wkoll fuq il-politika tas-social welfare ta' pajjiżna, wasal iż-żmien li jkun hemm bidla fil-mindset, bidla fil-mod ta' kif aħna nħarsu lejn is-social welfare u fil-mod ta' kif aħna wkoll nikkontribwixxu lejn kif is-social welfare f'pajjiżna jista' jitjieb u jinbidel.

Is-sistema tas-social welfare ta' pajjiżna ilha tevolvi.

Bdiet b'intenzjonijiet tajbin ħafna, bdiet b'intenzjonijiet li riedet tippromwovi wkoll il-wens fuq livell soċjali, però nemmen li matul iż-żmien gvern wara ieħor evolva l-qafas tal-wens soċjali iktar fuq sistema popolista.

B'din is-sistema popolista l-għajnuna temporanja, is-soluzzjonijiet temporanji spiċċaw sistemi perpetwi.

L-għajnuna soċjali intiża biex tgħin, biex twieżen lil dak li jkun, spiċċat issir xi ħaġa perpetwa.

Il-konsegwenza hi li l-ispiża tispiċċa ssir a hard core expenditure li flok tgħin lil dak l-individwu jew lil dik il-household biex titla' l-iskaluni li għandha bżonn titla' biex tkun household produttiva u parteċipi fl-ekonomija u fis-soċjetà b'mod ġenerali, iġġiegħel lil dik il-household tibqa' tibbaża fuq dik l-għajnuna soċjali biex hi tkun tista' tamministra l-ħajja tagħha.

Il-housing huwa għalija eżempju tipiku, eżempju klassiku ta' kif din il-politika titħaddem.

Hawn jiena mhux qed ngħid għal issa, però din il-politika ilha titħaddem matul is-snin taħt diversi gvernijiet fejn aktar milli nħarsu lejn strateġija, lejn kif il-housing irridu narawh li jindirizza l-bżonnijiet li hemm fil-pajjiż, inħarsu, niddiskutu u naħsbu fuq kuntest ta' proġetti, fuq kuntest ta' kif tista' tibni tant biex tagħti jew tikri tant.

Finalment jiena nemmen li jgħaddi kemm jgħaddi żmien qed nerġgħu niġu fl-istess post, għaliex teknikament, f'ekonomija li qed tibker, f'ekonomija li qed tissaħħaħ, fejn kif qal l-Onor. kollega qabli x-xogħol jiġri wara n-nies, inti suppost tara tnaqqis drammatiku fit-talba għal akkomodazzjoni soċjali u mhux, at best, li tibqa' bejn wieħed u ieħor fejn tkun bil-bżonn li inti tieħu miżuri daqshekk kbar u daqshekk b'saħħithom biex tindirizza dan is-settur.

Sur President, hawnhekk irridu niddiskutu kif aħna nistgħu nbiddlu l-frame of mind ta' ħafna nies li sfortunatament f'pajjiżna għandhom il-mentalità ta' dak li jiena ngħidlu l-entitlement, li inti tħoss li inti intitolat għal post tal-housing u, agħar minn hekk, entitlement li jimxi minn ġenerazzjoni għal oħra, jiġifieri li l-ġenerazzjoni ta' wara tħoss li hi intitolata wkoll għal dak il-post.

Issa jekk aħna irridu noqogħdu nitkellmu fuq kif nistgħu nidhru sbieħ mal-kostitwenti tagħna, tajjeb.

Jiena ġej minn distrett li għandu domanda qawwija ħafna għal postijiet tal-housing u allura l-aktar diska popolista li nista' nkanta hawn ġew hija d-diska ta' kemm il-Gvern imissu jqassam aktar postijiet tal-housing.

Jiena nħoss li s-soluzzjoni mhijiex dik.

Jiena nemmen li s-soluzzjoni hija kif aħna nistgħu niċċaqilqu minn kunċett li aħna nagħmlu proġetti individwali għal kunċett fejn niffokaw u jkollna strateġija dwar housing, mhux housing soċjali, mhux akkomodazzjoni soċjali, mhux li xi ħadd ikollu jittallab biex ikollu fejn joqgħod, imma ta' kif aħna nistgħu verament nassiguraw li kull persuna f'dan il-pajjiż ikollha saqaf diċenti fuq rasha, saqaf li jkun jirrispetta d-dinjità ta' dak il-persuna.

F'dan il-kuntest jiena nemmen li l-ewwel nett l-għajnuna tagħna trid tmur b'saħħitha lejn min hu verament vulnerabbli.

Għalija l-iktar element importanti, - anke fil-qasam tas-social welfare - li rridu nibdew inħarsu lejh hu kif nistgħu nżidu aktar l-għajnuna għal min hu l-aktar vulnerabbli u mhux li l-għajnuna nxerrduha u nferrxuha b'mod li dik l-għajnuna li tkun tista' tagħti lil min hu verament vulnerabbli tant tkun żgħira li ma tistax twennsu.

It-tieni, apparti l-proġetti, aħna rridu wkoll nedukaw u nimmotivaw lin-nies biex l-aspirazzjoni tagħhom ma tkunx li jkollhom akkomodazzjoni soċjali.

Lili jweġġagħni l-fatt li l-aspirazzjoni ta' dawn in-nies tkun li jieħdu post tal-housing.

Dik m'għandniex naċċettawha, u jekk se nibqgħu naċċettawha se nibqgħu fil-medjokrità li ilha magħna s-snin, kienet kemm taħt gvern kif ukoll taħt ieħor u hija medjokrità li ġejja mill-kultura tal-entitlement.

Sur President, wieħed jista' jgħidli: Ir-retorika hija sabiħa, però x'tissuġġerixxi?

Allura jiena fil-ftit ħin li għandi xtaqt insemmi ftit punti.

Għandi xi punti oħrajn li forsi jkolli opportunità niddiskutihom anke mal-Ministru u s-Segretarju Parlamentari responsabbli.

Fl-ewwel lok irridu nagħmlu drive qawwija kif għamlu diversi pajjiżi li nimbottaw lejn l-ownership.

Biex inkun fair, naf li l-Gvern diġà qed iħares lejn skemi bħal dawn, però rridu nagħmlu drive ħafna aktar qawwija lejn kif individwu, anke jekk għandu dħul li huwa relativament baxx, nistgħu ngħinuh biex ikollu d-dar tiegħu.

Apparti l-fatt li għandu asset taħt rasu qiegħed fejn qiegħed fis-soċjetà, però lil din il-persuna inti qed tagħtiha d-dinjità u mobilità ta' veru.

Dik il-persuna li qed tgħix f'dak il-post se tibża' għall-post tagħha għax ikun hemm dak l-element ta' belonging.

Jiena mmur f'postijiet tal-housing kif tmorru intom ukoll – u nerġa' ngħid li d-distrett tiegħi huwa mimli postijiet u blocks tal-housing - u nara li f'ħafna mill-postijiet tara dinja tal-biki.

Allura bilfors irid jaqa' kollox fuq il-Gvern?

Le, m'għandux jaqa' kollox fuq il-Gvern u jiena għalhekk nemmen fl-ownership, li bniedem ikun sid ta' daru.

Fl-opinjoni tiegħi aħna għandna diversi mezzi finanzjarji ta' kif nistgħu nimxu f'din id-direzzjoni, fosthom anke permezz ta' art li għandu l-Gvern.

Aħna nafu li l-iktar element li jiswa fil-prezz ta' proprjetà hija l-art u mhux il-kostruzzjoni jew il-finishing ta' post, allura għandna faċililtajiet kbar ta' kif aħna nistgħu nikkontribwixxu biex ikollna aktar sidien tal-proprjetà.

Fl-areas fejn hemm predominanza ta' akkomodazzjoni soċjali għandu jkun hemm ukoll aktar faċilitajiet u spazji miftuħa biex dawn il-postijiet nagħmluhom postijiet li inti tista' tgħix fihom u mhux eyesore, postijiet fejn min għandu l-proprjetà tiegħu hemm ikun irid jitlaq minnha, imma nikkonsidrawh bħala post li huwa parti minn belt jew raħal u allura tintegrah b'mod li wieħed lanqas jinduna b'dawn it-tip ta' linkages.

It-tielet punt hu li mil-lat ta' ppjanar, meta l-iżviluppaturi jiżviluppaw postijiet oħrajn, ikun hemm kontribuzzjoni li flok tmur għand il-MEPA u allura l-fond tal-commuted payment parking scheme jibqa' tiela', tiela' u tiela', ikun hemm allokazzjoni għal investiment li jrid isir f'dawn il-postijiet.

Mhux sempliċement nitfgħu fondi u finanzjament li jiġu minn dawn l-iżviluppi … Għaliex din hi d-dikotomija li għandek, u kollha kemm aħna nafuha u ngħixuha, u hija ironija kbira li tweġġgħek.

Mela jkollok appartament ta' 200 metru li għaliex ikun ġewwa prime site ikun jiswa 'l fuq minn €1 miljun, però dak huwa purament il-valur tat-titlu.

Imbagħad għandek postijiet oħra li bi ftit kontribuzzjoni minn dak il-valur, inti tista' tagħmel tant differenza fihom.

L-istess jekk aħna nħajru suq ġdid biex ikollna min jiżviluppa proprjetajiet ta' ċertu standard li ma jkunx standard tar-rimi, ma jkunx standard mitluq.

F'dan il-każ inti ddaħħal capital gains tax aktar baxxa għal min jiżviluppa dawn il-postijiet, jagħmilhom aċċessibbli għal dan is-suq partikolari, bl-istandard li jkun standard approvat mill-Awtorità.

Dan biex inti terġa' tpoġġi fis-suq proprjetà li tkun ta' dinjità, li tagħti l-ownership tagħha lill-individwu, proprjetà li finalment inti se tibni madwarha l-kunċett ta' housing aktar avvanzat.

Għandek ukoll l-element marbut ma' min ikun qiegħed jiżviluppa.

Jekk qed isir żvilupp li parti minnu se jkollu proprjetajiet li se jmorru għal din il-kategorija ta' postijiet, il-Gvern u l-awtoritajiet jistgħu jiffaċilitaw il-ħruġ ta' permessi b'mod aktar spedit.

B'hekk biex dawn il-postijiet ikunu jistgħu jmorru fis-suq biex dawn il-familji jkunu jistgħu jakkwistawhom skont il-benchmarks u skont il-livelli li jpoġġi available il-Gvern.

Jiena nemmen li jeżistu dawn l-opportunitajiet.

Dawn l-opportunitajiet iridu jeżistu jekk isiru kategorizzazzjoni u daqsijiet ta' postijiet li jkunu adegwati, li jkunu effiċjenti u li jkunu mibnijin bl-inqas spiża possibbli.

Dan ngħidu għaliex nafu li ċ-ċifri li qed jissemmew – u dan qalitu l-Malta Developers Association - huma on the high side tal-proprjetà.

Finalment aħna rridu naraw kif verament iktar milli nibnu l-appartmenti biex inti qiegħed tħaddan aktar kunċetti tradizzjonali ta' kiri, nibdew nimbuttaw l-ownership dirett ta' dawn il-familji.

Jiena nagħlaq billi nerġa' ngħid li din mhijiex xi ħaġa li tista' ssolviha f'leġiżlatura.

Din mhijiex xi ħaġa li nistgħu nindirizzawha f'sena waħda jew f'erba' jew ħames snin, però hija xi ħaġa li nistgħu nimxu ħafna fiha jekk ikun hemm – u jien nemmen li jista' jkun hemm – il-qbil dwar mira komuni fuq medda ta' snin li f'pajjiżna ħadd ma jkun mingħajr saqaf fuq rasu.

Jiena nemmen li pajjiżna, bl-ekonomija kif qiegħda llum u fl-avvanz ta' fejn aħna naspiraw għalih, din għandha tkun mira li nistgħu nilħquha, mira li tixraq lid-dinjità ta' pajjiżna u tal-familji tagħna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Grazzi, Sur President, għalkemm ir-rwol tiegħi f'dan il-Parlament huwa ta' kelliem dwar is-saħħa, però naqsam l-istess ħsieb mal-kollega tiegħi l-Onor.

Claudio Grech li nħoss li l-housing soċjali huwa xi ħaġa li tolqot b'mod dirett il-kostitwenza tiegħi, id-distretti fejn jiena naħdem l-aktar bħala politiku, u għalhekk jien ukoll nixtieq nagħti l-kontribut tiegħi f'dan il-qasam.

Illum qed nitkellmu dwar l-estimi tal-Awtorità tad-Djar, dak li nsejħulu s-social housing.

Is-social housing huwa ismu miegħu, qiegħed indirizzat lejn dawk li verament huma fil-bżonn, dawk li verament jistħoqqilhom li jkunu intitolati għal dan it-tip ta' housing.

Dawn huma persuni vulnerabbli, familji fil-bżonn u dawk li ma jistgħux ilaħħqu mal-kirijiet għoljin li pajjiżna qed jaffaċċja.

Għandna familji li qegħdin f'diffikultajiet finanzjarji u ma jistgħux jikru mill-privat.

Hawn jiena lanqas biss qed insemmi xiri, għaliex dawn żgur ma jilħqux ma' dik il-mira.

Sur President, meta wieħed iħares lejn il-qasam soċjali ħafna drabi flok inkunu proattivi nkunu aktar reattivi u nistennew li l-problema tiżdied, tikber u tkompli tintefaħ imbagħad nippruvaw naraw kif se nsolvuha.

Naħseb li l-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali pajjiżna qed jgħaddi minn dan, u hawn m'iniex nirriferi għal din il-leġiżlatura biss.

Naturalment illum għandna l-Gvern Laburista, u huwa l-obbligu tiegħu li jindirizza din il-problema li pajjiżna qed jaffaċċja.

Pajjiżna bħalissa jinsab għaddej minn ekonomija b'saħħitha, għaddej minn mument anke ta' surplus fil-finanzi tal-Gvern, u allura aktar u aktar huwa floku li l-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali jingħata spinta 'l quddiem.

Ma nistgħux nħallu 'l fuq minn 3,500 applikant jistennew li xi darba jinqdew.

Issa ħalliha li mhux bilfors li dawn it-3,500 applikant kollha huma daqshekk fil-bżonn, u allura għandna naraw individwalment dawn l-applikazzjonijiet u nagħtu priorità lil dawk li jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-aktar fis.

Ma jistax ikollok familja li qed tgħix ġewwa substandard housing, familja li qed tgħix taħt saqaf li ma jixraqx jew f'dar fejn is-sanità mhijiex ta' standard, fejn ikollok it-toilet imiss mal-kamra tas-sodda jew saħanistra mal-kċina.

Dawn huma każijiet li aħna narawhom meta nidħlu ġewwa d-djar tan-nies.

Dan ma jfissirx li din hija l-istampa ta' kull dar li aħna naraw, però hemm każijiet li jistħoqqilhom prijorità u dawn għandhom ikunu indirizzati għaliex dawn huma l-familji vulnerabbli.

Dawn huma l-familji li jistħoqqilhom akkomodazzjoni soċjali.

Irrid ngħid li parti mid-domanda li llum qed naraw għall-akkomomdazzjoni soċjali żgur hija kaġunata miż-żieda eżaġerata fil-kirijiet li pajjiżna għaddej minnha.

Nifhem li meta għandek din it-tip ta' ekonomija, ġewwa l-pajjiż ikun hemm boom qawwija anke fis-settur tal-kiri u fis-settur tal-iżvilupp, iżda din mhijiex ġusta fuq familji li huma fil-bżonn.

F'pajjiżna għandna familji li għandhom pagi medji ta' bejn €800 u €900 fix-xahar li minnhom ikunu jridu jħallsu €400 jew €500 kera fix-xahar.

Din il-ħaġa qed toħloq żbilanċ finanzjarju għal dawn il-familji li ma jippermettilhomx jgħixu b'mod komdu.

Hemmhekk qed iħossu diffikultajiet u naturalment qegħdin jersqu aktar għas-social housing li suppost joffri kirijiet orħos, joffri sitwazzjonijiet aktar komdi, sitwazzjonijiet li jistgħu jlaħħqu magħhom dawn il-familji.

Naħseb li wasal iż-żmien li ġewwa pajjiżna jittieħdu l-miżuri biex din is-sitwazzjoni tinbidel.

Dan qalu anke l-Prim Ministru, għednieh kemm-il darba f'din il-Kamra u tkellimt fuqu jiena wkoll sentejn ilu meta kont mistieden għal konferenza fuq is-sitwazzjoni tal-kirijiet dejjem jogħlew ġewwa pajjiżna.

Donnu llum kulħadd qed jaqbel li rridu naraw kif se nindirizzaw din is-sitwazzjoni biex ngħid hekk inġusta mal-familji tagħna fejn il-pagi medji ma jirriflettux il-kirijiet daqshekk għoljin li għandna.

Huwa importanti ħafna li l-Gvern b'mod immedjat jibda jżid is-supply tal-units għall-akkomodazzjoni soċjali u b'hekk jindirizza din il-problema għaliex meta inti qed iżżid is-supply tal-units, l-ewwel ħaġa qed tnaqqas in-numru ta' applikanti u t-tieni tkun qiegħed tgħin ukoll biex il-kirijiet ma jibqgħux daqshekk għoljin u eventwalment nistabbilixxu livelli inqas minn dawk li għandna llum u iktar affordabbli għall-familji li l-pagi tagħhom mhumiex daqshekk b'saħħithom.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll dwar sitwazzjonijiet partikolari ta' persuni vulnerabbli li jkunu għaddew minn diffikultajiet f'ħajjithom.

Nista' pereżempju nsemmi lil dawk li ġew riabilitati mill-vizzju tad-droga.

Xi drabi jaslu sa fuq nett tal-muntanja f'dak li hu sagrifiċċju biex huma ħarġu mill-vizzju, imbagħad isibu diffikultà biex isibu xogħol u biex ikollhom post fejn joqogħdu.

Dawn huma eżempji partikolari li jiena ġieli nisma' fejn insib ruħi ma nafx kif nista' ngħinhom.

Dawn huma każijiet partikolari li jeħtieġu l-attenzjoni ta' dawk li qegħdin jamministraw.

Hemm ukoll dawk li weħlu l-ħabs għal numru ta' snin imbagħad jaslu biex jirritornaw fil-komunità.

Nippridkaw ħafna kif nistgħu ngħinuhom, li nsibulhom xogħol ħalli huma jibdew anke jagħmlu pass f'ħajjithom, iżda xi drabi x-xogħol ma jasalx u lanqas l-akkomodazzjoni.

Dawn huma nies li jkun għaddew minn diffikultajiet u nħoss li l-Istat għandu obbligu li jgħin lil dawn in-nies.

Il-qafas soċjali għandu jkun mibni fuq dawn il-valuri fejn aħna ngħinu lil dawk li huma l-aktar fil-bżonn, u dan iġibni għal dak li huwa abbuż fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Ma nistgħux nippermettu abbuż f'dan il-qasam għaliex l-abbuż qed inaqqar mid-drittijiet ta' dawk li verament għandhom bżonn.

L-abbuż irid jiġi kontrollat minn min qed jamministra.

Min jamministra jrid jara li l-bord li jiddeċiedi dawn l-akkomodazzjonijiet ikun ġust.

Għandna naraw li jkun hemm means testing adegwat, però rrid inżid ukoll li ma naħsibx il-means testing huwa dejjem ġust ma' ċerti familji.

Wieħed ma jistax jagħti kas biss is-sitwazzjoni finanzjarja f'dak li huwa qligħ, għax familja jaf għandna spejjeż ulterjuri, pereżempju minħabba mard.

Jista' jkun ukoll li jkollok il-kap tal-familja li qabel kien iġib il-ħobża ta' kuljum li jkun spiċċa boarded out bil-pensjoni tal-invalidità u fejn qabel kien forsi jaffordja l-kirja, illum spiċċa ma jistax.

Irridu naraw dawn il-każijiet li qed insemmi.

Forsi wieħed jgħid li dawn huma każijiet iżolati, huma każijiet li mhumiex komuni.

Veru, imma huma każijiet li għandu jkollna kuxjenza soċjali għalihom.

Għandna naraw li ssir ġustizzja ma' dawn il-familji.

Irrid insemmi, pereżempju, sitwazzjonijiet fejn għandek familji li daħlu ġewwa akkomodazzjoni li tkun fis-sular ta' fuq meta kienu għadhom żgħar imma llum huma ristretti fil-mobilità minħabba li kibru fl-età.

Għaldaqstant irridu naraw li jkun hemm lifts attrezzati speċjalment meta għandek persuni anzjani jew persuni li għaddejjin minn xi forma ta' marda u għandhom problemi ta' mobilità.

Irridu naraw li l-akkomodazzjoni soċjali tkun ta' standard u kwalità li tixraq lill-familja li tgħix fiha.

Għandu jkollna kontroll u nirregolaw il-housing ġewwa pajjiżna mil-lat ta' ndafa u spazji rikreattivi.

Hemm bżonn li naraw li jkun hemm standards anke ta' kwalità ta' saħħa li tixraq lil dawn il-familji.

Sur President, jiena nikkonkludi billi ngħid li l-akkomodazzjoni soċjali hija sfida ġewwa pajjiżna u l-Gvern tal-ġurnata jrid juża l-policies tiegħu u juża sistemi vijabbli biex inaqqas kemm jista' jkun din il-problema soċjali li pajjiżna għaddej minnha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ is-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

RODERICK GALDES: Sur President, illum ħadt pjaċir nisma' lill-kollegi kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll mill-Oppożizjzoni.

Dan huwa suġġett li aħna bħala Gvern qed neħduh bis-sejretà u fih qed immexxu 'l quddiem aġenda u viżjoni għall-ġid ta' pajjiżna.

Dan kollu fl-isfond li llum għandna ekonomija b'saħħitha li pajjiżna ma rax bħalha għal għexieren ta' snin.

Imma qabel kollox nixtieq nagħmel aċċenn għal xi dikjarazzjonijiet li saru min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Sur President, seħibna l-Onor.

Claudio Grech qalilna li ladarba l-ekonomija qed tikber suppost għandhom jonqsu t-talbiet għall-akkomodazzjoi soċjali.

Sfortunatament, naħseb li l-kollega l-Onor.

Claudio Grech nesa fattur importanti, li hija l-globalizzazzjoni, il-moviment tan-nies.

Illum għandna pajjiż li qed jersaq lejn ta' nofs miljun, jiġifieri l-popolazzjoni ma baqgħetx 365,000.

Barra minn hekk, jekk qed nitkellmu fuq il-kirjiet irridu nifhmu x'qed jiġri u għalfejn qed jogħlew.

Wieħed irid jikkalkula ċerti fatturi li jeżistu llum, bħalma huma popolazzjoni li dejjem qed tikber u ekonomija li ġabet ċertu investiment fil-proprjetà, fejn dak li jkun idaħħal il-proprjetà tiegħu fis-suq tal-kirjiet – u sewwa jagħmel – biex jaqla' l-flus minnha.

L-Oppożizzjoni staqsiet għaliex qed jiżdiedu l-applikazzjonijiet għall-akkomodazzjoni soċjali.

Ejja npoġġu l-affarijiet kif inhuma.

Illum għandna 3,200 applikazzjoni u mhux 3,500.

Kieku għandna kriżi għandna xi 7,000 jew 8,000 applikazzjoni, imma llum għandna kważi l-istess ammont li sibna f'Marzu tal-2013, jiġifieri qed nitkellmu fuq ftit għexieren aktar minn dak iż-żmien.

Jiena dejjem nisma' l-istess diskors, li rridu nnaqqsu d-domanda għall-akkomodazzjoni soċjali.

Però r-realtà hi li sfortunatament, mill-2004 'l hawn ħadd ma bena l-ammont ta' units li kellu bżonn dan il-pajjiż għal dawk in-nies.

L-Onor.

Claudio Grech qal li lil dawn in-nies irridu nipprovaw inħeġġuhom biex jixtru.

Dawn ma jistgħux jixtru.

Tagħmel x'tagħmel, dawn ma jistgħux isiru sidien ta' darhom għax ħafna minnhom huma nies vulnerabbli li għandhom bżonn l-għajnuna tal-Istat.

Jekk wieħed jara n-numri jsib li 55% ta' dawk li qegħdin fuq il-waiting list huma nies li kellhom problema matrimonjali, single mothers u nies li qed jgħixu bil-benefiċċji soċjali.

Issa immaġina kif lil dawn se ngħidilhom li jridu jsiru sidien ta' darhom!

Jekk ikollok 'il fuq minn 40 sena insa li qatt xi darba xi ħadd se jagħtik loan biex issir sid ta' darek.

Hemm nies f'ċerta kategorija soċjali li bilfors, tagħmel x'tagħmel, jispiċċaw jaqgħu fuq l-għajnuna tal-Istat.

Għandna wkoll madwar 500 anzjan.

Dawn ma jaffordjaw qatt li jsiru sidien ta' darhom għax fl-anzjanità żgur li ma tistax tieħu loans mill-bank.

Sur President, l-aħħar units li nbnew għal skop soċjali – jiġifieri mhux għax-xiri, mhux biex tagħti lill-first time buyers u ssaħħaħ l-affordabilità, u dażgur li huwa punt pożittiv li jkollok rata ta' 80% ownership tad-djar – imma li nbnew għal skop soċjali, għall-kiri, kien bniehom l-Eks Ministru Louis Galea bejn l-1987 u l-1992.

Daqshekk hija gravi s-sitwazzjoni!

L-Eks Ministru Dolores Cristina - mhux fl-aħħar leġiżlatura qabel ma niżel il-Gvern ta' Gonzi imma f'ta' qabel, meta kellha dekasteru għall-ewwel darba – wkoll kienet bniet xi blokka f'Bormla ta' ma nafx kemm units.

Mill-bqija qatt ma nbnew units għall-kiri, u dik hija r-realtà.

Il-Partit Nazzjonalista għamel tajjeb li meta kellu artijiet fuqhom kien jibni l-appartamenti u jerġa' jbigħhom, però b'hekk ma tkunx qed issolvi l-problema tal-akkomodazzjoni soċjali.

Dan il-Gvern huwa kburi li se jkun investa l-akbar baġit li qatt kien investit fil-housing, ta' €110 miljun, li bihom se nkunu tellajna madwar 1,200 unit.

(Onor. Membri: Hear, hear) Kien hemm min qalilna li nistgħu ndaħħlu 2,000 unit.

Mela aħna qed nagħmlu l-gallinari!

Dawn se joqogħdu fihom in-nies!

Qed nitkellmu fuq nies li ħafna drabi jkollhom issues soċjali.

Darba mingħalija l-Onor.

Lanqas aħna ma rridu nibnu ghettos, u għalhekk qed nibnuhom bi pjan, bil-għaqal u fihom hemm inklużi spazji pubbliċi, għax dawn huma familji li għandhom bżonn l-għajnuna u jekk ma tagħtihomx id-dritt li jgħixu ħajja diċenti allura jkollok problema ta' inter-generational poverty, u dik ma rriduhiex.

Qalulna wkoll li meta l-ekonomija sejra tajjeb suppost li naqsu t-talbiet għall-akkomodazzjoni soċjali.

Jiena ngħid bil-kontra.

Meta l-ekonomija tmur tajjeb, ħafna drabi n-nies jixtru aktar, u dan meta l-prezz jibda jogħla.

Min irid jagħmel investiment tajjeb, għandu jixtri meta l-ekonomija tkun sejra ħażin għax ikun qed jieħu l-proprjetà bi prezz baxx.

Dik hija r-realtà ta' kif taħdem l-ekonomija, huma l-affarijiet li sfortunatament jikkontrollaw is-suq u m'għandekx kontroll fuqhom, imma min irid jixtri bi prezz tajjeb, ħafna drabi jixtri fil-mument fejn għandu jixtri.

Pereżempju bħalissa mhuwiex żmien tajjeb għalina li qed nibnu l-appartamenti għax tant hawn xogħol, li kuntratturi ftit li xejn issib.

Imbagħad ingergru għax jiġu l-barranin u qed jibnu l-appartamenti.

Tant hawn xogħol bħalissa li m'hawnx nies biżżejjed biex jieħdu dak ix-xogħol.

Dawk huma realtajiet li rridu nirrikonoxxu li għandna u li bidlu lil pajjiżna.

Pajjiżna m'għadux pajjiż ta' 365,000 ruħ imma sar pajjiż ta' nofs miljun ruħ u dan iġib sfidi soċjali anke fl-akkomodazzjoni soċjali.

Però dan huwa Gvern li ma raqadx fuq il-problema.

Sur President, dan huwa Gvern li qed jaġixxi u qed jipprova jagħraf x'inhuma s-soluzzjonijiet.

Is-soluzzjoni mhijiex li wieħed joqgħod jeqred li għandna nies li qed jgħixu f'garaxxijiet.

Din tal-garaxxijiet ili nismagħha.

Kien hemm nies jgħixu f'garaxxijet anke qabel l-2013 u llum ukoll hemm nies li qegħdin jgħixu fil-garaxxijiet.

Hemm ukoll nies li qed jisfruttaw lill-barranin li qegħdin jiġu jgħixu Malta u ma jsibux jikru bi prezzijiet baxxi, billi jipprovaw jikkonvertu garaxxijiet f'residenzi.

Dak huwa abbuż.

Illum il-liġi tal-kera ma tirrikonoxxix it-tip ta' fondi u liema fondi huma tajbin biex jinkrew u din hija xi ħaġa li rridu nindirizzaw fil-white paper.

Irridu naraw liema proprjetajiet verament jistgħu jinkrew u nagħtuhom inċentiv biex jinkrew.

Imma huwa ħażin li wieħed jikri fond bħala residenza meta dan lanqas biss ikollu l-faċilitajiet sanitarji.

Dak ikun sfruttament tan-nies, xi ħaġa li lili ddejjaqni immens.

Kien hawn min qalilna li għandna mijiet jgħixu fil-garaxxijiet u jiena mill-ewwel mort nara x'inhi s-sitwazzjoni.

Iċċekkjajt il-profiling li għaddej u minn xi 1,600 persuna li diġà għamlulhom profiling ma rriżultawx dawk l-ammonti.

Kull m'hemm huma xi tliet każijiet biss, u jien għedtilhom biex juruni liema huma ħalli jekk nistgħu, noħorġuhom minn dik is-sitwazzjoni.

Ejja ma nallarmawx lin-nies u ngħidu li kulħadd qed jgħix fil-garaxxijiet.

Jingħad ukoll li hawn min qed jgħix barra fit-toroq.

Jekk wieħed imur l-Ingilterra, Liverpool jew Manchester, wieħed jara nies jgħixu barra għax għandhom problema ta' homelessness.

Anke fi Brussell tara nies mal-art, u hawn qed nitkellmu fuq iċ-ċentru tal-Ewropa.

F'Malta, fortunatament, għadna ma esperjenzajniex din is-sitwazzjoni u rridu naħdmu biex ma nesperjenzjawhiex.

Pajjiżna għaddej minn vena ta' investiment li qatt ma rajna bħalu u rridu naraw li dak l-investiment ikompli jgħolli l-istandard of living tan-nies inkluż tal-Maltin li jridu jkomplu jaħdmu u jgħinu lilhom infushom.

Min-naħa l-oħra, x'nistgħu nagħmlu fl-immedjat?

Waħda mid-deċiżjonijiet li qed nimbotta 'l quddiem kemm f'livell ta' Gvern kif ukoll fuq livell ministerjali hija s-sussidju tal-kera.

Ma jistax ikun li jibqa' jkollna sussidju tal-kera kif inhu maħdum illum.

L-affordabilità trid tkun ibbażata fuq l-income ta' dik il-persuna li għandha bżonn l-akkomodazzjoni jew l-għajnuna mill-Istat.

Din hija l-miżura li rrid nimbotta 'l quddiem biex is-sussidju tal-kera jiġi riformat.

Huwa inutli noqgħod niġi hawn u bir-rettorika ngħid għax hemm in-nies barra t-triq u għax hawn il-problemi.

Irridu naraw kif naħdmu barra mill-kaxxa u nsibu s-soluzzjonijiet jekk verament irridu nindirizzaw l-issue tal-housing bis-serjetà.

Waħda mid-deċiżjonijiet li l-Gvern Nazzjonalista ħa qabel l-elezzjoni għax qatt ma bena appartamenti kemm suppost kienet li hu jikri mingħand il-privat.

Dik hija miżura tajba li tixbah l-iskema li għandna llum Nikru biex Nassistu, imma dik hija temporanja.

Pereżempju naf li tliet snin oħra se jiskadu dawk tal-għaxar snin u l-Istat se jkollu jħallas aktar biex isostni dawk l-appartamenti li għaxar snin ilu ħarġu għall-kiri mingħand il-privat.

Dan għax dak iż-żmien ma kienx hawn suq tal-kera u allura l-Gvern kien isib ħafna appartamenti għax ma kienx hawn il-kompetizzjoni li hawn illum.

Illum aħna ħriġna l-iskema xorta waħda, però mhux qed nippretendu li se jkollna l-istess ammont ta' response li kien hemm dak iż-żmien għax nafu li s-suq tal-kera llum huwa dak li hu.

Mela rridu naraw li dan it-tip ta' inizjattivi jibqgħu għaddejjin imma fl-istess ħin irridu naraw li jkollna soluzzjonijiet dejjiema.

Kunċett ġdid li rridu nitkellmu u naħdmu fuqu hu dak tal-koperazzjoni mas-soċjetà ċivili fuq l-akkomodazzjoni soċjali.

Sfortunatament, dan il-kunċett qatt ma kien diffuż u din hija xi ħaġa li trid tkun maħduma bil-għaqal bejn l-Istat u s-soċjetà ċivili.

Tiġini f'moħħi, pereżempju, il-Knisja.

Il-Knisja tagħmel ħidma soċjali enormi fil-pajjiż u l-Knisja għad għandha fejn tista' tikkopera mal-istat fl-akkomodazzjoni soċjali.

Nittama li nkunu nistgħu naħdmu aktar flimkien fuq dan il-qasam ħalli ngħinu lil min huwa fil-bżonn.

Nittama wkoll li naħdmu aktar fuq il-konċett ta' housing associations.

F'Malta qatt ma mraħna fuq kif nistgħu nutilizzaw l-assi tal-Istat li b'mod soċjali jħallu rendiment.

Hemm ħafna nies li jixtiequ jinvestu fil-housing li mhux qed jaraw biss il-qligħ on a short-term basis imma jgħidulek li jridu jagħmlu investiment li jħalli rendiment long-term.

Dawk huma miżuri li aħna qegħdin naħdmu fuqhom.

Bħala segretarjat irridu nuru x'inhi l-alternattiva.

Jekk ma nagħmlux hekk, noqogħdu neqirdu u ngħidu nibnu, nibnu, però li tibni biss mhuwiex biżżejjed.

Apparti li tibni, irid ikollok sistemi fejn taffettwa nies li forsi m'għandhomx problema ta' housing soċjali imma għandhom problemi oħrajn, fosthom ta' affordabilità.

Dażgur li jinkwetani meta nara rapporti tal-KPMG, inkluż tal-MDA, li jgħidu li hemm problema fost single income earners li għandhom income ta' €20,000 u li dawn qed isibuha diffiċli biex jidħlu fis-suq tal-proprjetà għax nafu li l-prezzijiet tal-proprjetà għolew.

Ir-realtajiet nirrikonoxxuhom u rridu naħdmu fuq miżuri oħrajn li nsaħħu mhux biss idejn l-Istat li jgħin lil dawk il-familji imma rridu ngħinu aktar nies biex isiru sidien ta' darhom.

Aħna niftaħru li llum għandna 80% tan-nies li huma sidien ta' darhom.

Aħna rridu naraw li dak it-80% jibqa' u mhux jinżel.

Issa bil-popolazzjoni tikber fil-pajjiż, irridu naraw li mhux biss insaħħu s-suq tal-kera imma nsaħħu wkoll l-affordabilità.

Din hija l-viżjoni tagħna, viżjoni li rridu naraw.

Irrid ngħid ukoll li ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Hemm ċerti oqsma li naħseb hemm konverġenza mal-Oppożizzjoni fuqhom.

Pereżempju l-Prim Ministru kien l-ewwel wieħed li tkellem dwar l-entitlement.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq l-istock l-antik, għax inti ma tistax taqla' nies ta' 80 sena 'l barra mill-post fejn trabbew u tgħidilhom li issa jaffordjaw.

Qed nitkellmu fuq il-ġodda.

Jekk se nibnu 25% tal-istock eżistenti li għandu l-Istat bħalissa fuq housing soċjali, l-akbar bini li qatt sar minn żmien Mintoff 'l hawn, aħna se nħallu l-istess sistema li ilha għaddejja minn dak iż-żmien, li jekk tieħu post tal-Gvern dak tibqa' tgawdih għal għomrok anke jekk imbagħad wara ċertu żmien tkun taqla' aktar flus u ma jkollokx bżonn dik l-għajnuna?

Jew se ngħidu li jekk tibda taqla' aktar flus int trid tgħaddi dik l-għajnuna lil ħaddieħor ħalli dik l-għajnuna tmur għand min l-aktar li għandu bżonnha fis-soċjetà?

Dawk huma l-mistoqsijiet li qegħdin inpoġġu quddiemna.

Aħna rridu nbiddlu.

Ma nistgħux nibqgħu bil-mentalità ta' 20 jew 30 sena ilu meta ċ-ċirkostanzi qed jinbidlu.

Is-soċjetà wkoll qed tinbidel.

Is-soċjetà li għandna llum mhijiex is-soċjetà li kellna qabel.

Illum anke l-familja m'għadhiex il-familja li kienet qabel.

Ġimagħtejn ilu, fil-ġurnata ddedikata lill-familja, attendejt għal konferenza li fiha kienu qed jipparteċipaw is-social workers kollha u entitajiet mill-Knisja u mis-soċjetà ċivili.

Matul il-konferenza kien hemm min argumenta li dari ma konniex nagħmlu hekk.

Irridu nifhmu li llum qegħdin niġu influwenzati mill-globalizzazzjoni, mid-dinja tal-internet u tal-Facebook u mill-midja soċjali kollha li hawn madwarna.

Hekk ukoll il-familja tagħna qed tinbidel.

Jekk xi ħadd qed jaħseb li mhux se jkun hawn separazzjonijiet ma jafx x'qed jgħid, għax separazzjonijiet se jibqa' jkun hawn u allura rridu nilqgħu għal dawk l-elementi li l-familja tagħna tista' tinbidel matul iż-żmien.

Mill-istatistika li qegħdin naħdmu fuqha u mill-istudji li qed naraw anke l-inkwilin qed jinbidel.

Pereżempju, niftakar fi żmieni n-nies kienu jiżżewġu ta' età aktar żgħira.

Illum għandna statistika li turi li l-età ta' familja jew ta' koppja li tidħol f'relazzjoni qed tkun fuq it-30 sena u kważi kważi anke fin-nofs tat-tletinijiet.

Dak ifisser li għandek l-inkwilin li qed jinbidel.

Għandna inkwilin li llum il-ġurnata jgħidlek li jippreferi jibda jikri għax jibża' jidħol għall-commitment ta' loan bil-prezzijiet tal-proprjetà tal-lum.

Dawk huma realtajiet li qed naraw iseħħu f'pajiżna.

Aħna rridu naraw li l-policies tagħna jkunu bbażati fuq kif qed tinbidel is-soċjetà.

Jekk ma nirrikonoxxux il-mod kif qed tinbidel is-soċjetà ma jistax ikollna l-housing policy li tkellem fuqha l-Onor.

Claudio Grech, li nassigurah li qed naħdmu fuqha.

Sur President, fl-aħħar baġit għamilna miżuri rigward housing li qatt ma kellna bħalhom sa mill-2013 'l hawn.

Kien l-akbar baġit li qatt kellna fil-housing soċjali, mhux biss fuq l-iskema Nikru biex Nassistu fejn aħna qed nikru mingħand il-privat u diġà għandna madar 195 applikazzjoni, imma kellna, pereżempju, każijiet ta' skemi oħrajn li huma interessanti ħafna li se jkomplu jgħinu biex ikollna viżjoni aktar 'il quddiem, fosthom l-iskema biex wieħed jirriabilita proprjetà antika mitluqa.

Jekk irridu nsaħħu s-supply, irridu naħsbu f'inċentivi.

Miżura li sfortunatament għadna ma tajnihiex biżżejjed importanza pubbliċitarja għax nemmen li tista' tkun ta' aktar suċċess hija l-iskema fejn lin-nies qed ngħidulhom li se nagħtuhom €25,000 biex jirriabilitaw proprjetà battala jew proprjetà run-down li ilha mitluqa għal diversi snin, li ilha mibnija aktar minn 30 sena, imbagħad jagħtuhielna għal għaxar snin u aħna niggarantulu inkwilin għal għaxar snin sħaħ b'mod li jkollu l-kera dieħla dejem matul dak iż-żmien.

Din hija skema li qed tintlaqa' tajjeb, diġà daħlu madwar 11 jew 12-il proprjetà li qed jibbenefkaw minnha u nittamaw li nlaħħqu l-baġit kollu sa Novembru li ġej u b'hekk inkunu eżawrejna l-baġit kollu ta' din l-iskema.

Dwar l-iskemi ta' self nifhem li dawn l-iskemi għandhom il-limiti tagħhom.

Jgħiduli għax b'€120,000 wieħed ikun limitat ħafna fl-għażla tal-postijiet.

Dażgur li nifhem, però wieħed ma jistax jippretendi li l-bank se jagħtih loan li ma jiflaħx iħallsu.

Aħna, għal grazzja ta' Alla, qatt ma kellna kriżi finanzjarja f'dan il-pajjiż għax il-banek kienu konservattivi fuq kif jagħtu loans u qatt ma taw loan li sfortunatament il-persuna li ħaditu ma rnexxilhiex tħallsu matul ħajjitha.

Irridu nirrikonoxxu li din l-iskema l-massimu tagħha ħadnieh, ħadna sa €120,000, u hawn nappella u nerġa' nappella biex ma nitfgħux rasna fir-ramel.

Qed nagħmel l-appell lis-suq tal-proprjetà għax illum veru għandna ekonomija b'saħħitha u l-bejgħ tal-proprjetà, imma ma nistgħux ngħidu li għandna xi garanzija li l-prezz se jibqa' tiela'.

Irridu nifhmu li bħalissa hemm suq ta' madwar 600 familja li lesti jixtru meta jsibu prezz ta' €120,000 proprjetà.

Nemmen li sa sena ilu kien hemm aktar ammonti fl-istock ta' €120,000 proprjetà, imma sfortunatament, aktar ma tinċentiva, aktar nies jibbenefikaw mis-suq u allura s-suq isaħħan il-prezz tal-proprjetà.

Irridu nifhmu wkoll li jekk hemm min lest li joffri dawn it-tip ta' appartamenti żgur li se jsib bejgħ mill-ewwel għax se jkun hemm domanda qawwija għal dawn il-prezzijiet.

Bħala Stat irridu naraw ukoll x'miżuri jew skemi oħrajn nikkonsidraw jekk l-iskemi preżenti jgħaddi ż-żmien tagħhom u ma jibqgħux reali f'dak li huwa l-prezz tal-proprjetà.

Fosthom hemm ix-shared ownership, jew l-equity sharing schemes fi żmien il-Gvern Nazzjonalisa ħalli nkomplu nsaħħu l-għajnuna lil dawk li jridu jixtru darhom għax fil-housing ma nistgħux nitkellmu fuq dawk li huma vulnerabbli biss, kif qal tant tajjeb l-Onor.

Irridu nħarsu wkoll lejn min mhux qiegħed f'sitwazzjoni li għandu bżonn akkomodazzjoni soċjali imma jixtieq li jixtri.

Lil dan irridu nkomplu ngħinuh ħalli jsir sid ta' daru, però rridu nifhmu wkoll li l-Istat m'għandux xi bir bla qiegħ li jista' jaffordja joħroġ il-flus u ma jkunx hemm miżuri li jistgħu jkunu sostenibbli.

Tkellimna ħafna wkoll fuq abbuż.

L-ewwel darba li sar xi ħaġa konkreta fuq abbuż kien is-sena li għaddiet bit-tnedija ta' freephone għal min lest li jirrapporta każijiet ta' abbuż soċjali.

Diġà kellna 56 telefonata li ġew investigati kollha imma mhux kollha kienu każ ta' abbuż.

Ikun hemm min jirrapporta b'mod frivolu anke għax ikun imqabbad ma' xi ħadd, però fejn kien hemm każijiet ta' abbuż kien hemm żgumbramenti ta' nies għax kienu qegħdin jokkupaw illegalment proprjetà tal-Gvern.

L-Onor.

Bartolo llum semma xi każ li ma nafx min hu, lanqas biss smajt bih, fejn xi segretarju ta' każin qed jgħid li se jieħu xi proprjetà tal-Gvern.

Jekk l-Onor.

Bartolo għandu xi informazzjoni nitolbu jgħaddihieli.

Jien ma naħlef għal ħadd, però nassigurah li sakemm ikun hawn jien bħala Segretarju Parlamentari, ma jien se nħalli lil ħadd jabbuża mill-proprjetà tal-Istat.

Jekk hemm xi ħadd li qed jgħid li se jieħu xi ħaġa li m'għandux dritt għaliha, nitolbu jgħaddili d-dettalji ħalli ninvestiga minnufih.

Qed nagħmilhielu ċara minn issa!

Il-pożizzjoni tagħna hi li niġġieldu l-abbuż u ma nkunux parteċipi fl-abbuż.

Mhux se noqgħod ngħid x'ġara fil-passat.

Jien jinteressani minn dak li nagħmel jien u x'hemm bħalissa għaddej min-naħa tal-Awtorità biex naqtgħu l-abbuż tal-housing soċjali.

Inti llum għandek l-awtorità li tiġi f'dan il-Parlament, tgħaddilna l-informazzjoni u aħna ninvestigaw.

L-investiment huwa xi ħaġa li ħadd ma kkonsidraha fid-diskussjoni fuq l-estimi.

Pereżemju, fl-2011 il-baġit għall-manutenzjoni tad-djar kien ta' €180,000.

Tafu kemm tela' dan il-baġit illum?

Tela' għal aktar minn €2.5 miljun.

Araw kemm qegħdin naħdmu fuq manutenzjoni.

Veru li jkollok stock ta' housing, imma meta l-istock jibda jiqdiem ifisser li jkun hemm bżonn ta' aktar għajnuna, aktar sussidji u aktar xogħol ta' manutenzjoni, u dak qed isir.

Għall-ewwel darba f'40 sena waqqfna unit speċjali fi ħdan is-Segretarjat li qed idur il-faċċati ta' kull blokka appartamenti.

Għax x'inhi l-ikbar problema tal-housing?

Meta lill-proprjetà ma tagħtihiex il-protezzjoni neċessarja mix-xita, mill-umditajiet u mill-elementi naturali, jekk tħalli l-fili miftuħin, ġewwa jibda jittiekel kollu.

Aħna għedna li dan l-investiment irridu nagħmluh issa u ddedikajna madwar €2.5 miljun oħra biex isir dak li ma sarx f'40 sena.

Dan qed isir għax illum għandna surplus, għax għandna ekonomija b'saħħitha, għax kieku minn fejn se ġġib il-flus għall-housing?

Bid-defiċit u d-dejn dejjem tiela' ma ssibx flus biex tiddedikahom għal dawn l-investimenti.

Issemmew ukoll – u jiena bdejt nidħak - il-plots ta' żmien Mintoff li kienu ngħataw fl-1987 u għadhom ma tħallsux.

Iva, kien hemm 25 sena li setgħu tħallsu fihom; kieku tħallsu dak iż-żmien fis-snin 80 jew fis-snin 90 forsi l-prezz tal-art kien ikun biċ-ċuċati.

Illum il-ġurnata taf kemm qed inħallsu bil-prezz tal-lum?

Il-Lands Department irid iħallas miljuni kbar ta' ewro!

Xtaqt nagħmel aċċenn għax-xogħol li għaddej bħalissa mill-Awtorità.

Bħalissa, kif tafu, qegħdin naħdmu biex nikkonkludu l-white paper relatata mal-kirjiet.

Il-ħsieb tagħha huwa li tagħtina stampa ċara tas-sitwazzjoni u x'inhi r-realtà fil-qasam tal-housing, però rridu nitilqu wkoll minn proposti li l-Gvern huwa committed li jwettaq.

Aħna m'aħniex qegħdin ngħidu lin-nies hemm barra li se nikkontrollaw il-prezzijiet.

Jekk se mmorru fuq kontroll tal-prezzijiet qed ngħidu lin-nies biex ma jibqgħux jikru għax ma jaqblilhomx jikru għax il-Gvern se jikkontrollalek.

Ma rridux inbeżżgħu lin-nies mill-kirjiet, anzi rridu ninċentivaw lin-nies li jkollhom aktar proprjetà li jitfgħuha fuq is-suq tal-kera.

Irridu naraw ukoll li l-inċentivi għal min jikri jkunu adegwati speċjalment f'dik li hija l-protezzjoni tal-inkwilin.

L-aktar ħaġa li ddejjaqni hija li l-istatistika turi li 35% tal-każi ta' dawk li huma fuq il-waiting list għandhom problema minħabba l-prezz tal-kera.

Hemm ukoll min għandu problema ta' sub-standard dwelling u jrid ibiddel.

Din hi problema li l-Istat irid jindirizza għax huwa fl-obbligu li jgħin lill-familji ħalli ma jaqgħux lura.

Min-naħa l-oħra, irid ikun hemm l-infurzar biex naqtgħu l-abbuż minn ċerti sidien li qegħdin ikunu sangisugi fuq il-kirjiet għax lill-inkwilini qed jeħdulhom is-sussidju tagħhom.

Dak m'għandniex inħalluh għax dak huwa sussidju li qed jingħata lill-inkwilin biex jitrejjaq u jkun jista' jgħin lilu nnifsu fir-rigward tas-suq tal-kera u m'għandux jispiċċa bħala sussidju li jittieħed mis-sid.

Dik hija waħda minn dawk il-benefiċċji li rridu naraw kif nindirizzaw fil-ġejjieni.

Irridu nirrikonoxxu li l-housing huwa wieħed mill-ikbar sfidi li se jkollu pajjiżna mhux issa biss imma għall-għaxar snin, 20 sena li ġejjin.

Irridu nifhmu li dan il-pajjiż m'għadux sempliċiment gżira magħluqa fiha nfisha imma huwa pajjiż fejn qegħdin niftħu l-ekonomija tagħna, qegħdin niftħu l-bibien beraħ biex inkomplu nikbru ma' ħaddieħor u naraw aktar nies iħallsu t-taxxi u aktar nies li jkabbru l-ekonomija tagħna.

Irridu nindirizzaw il-bżonnijiet ta' soċjetà kożmopolitana, il-bżonnijiet ta' soċjetà li jkollha housing soċjali adegwat u housing affordabbli u tajjeb għall-futur.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-estimi ta' dħul u infiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018.

L-ISPEAKER: Din il-votazzjoni tittieħed fis-seduta tal-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018, skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 30 ta' Mejju 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – Votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtortià għas-Saħħa u s-Siġurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 – Votazzjoni; u

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtortià tad-Djar għas-sena 2018 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi): Sur President, illum ħadt gost nisma' diskussjoni matura bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Huwa ta' pjaċir li hawnhekk ikollna argumenti li jkunu rpożati, argumenti li jkunu mneżżgħa minn dak li huwa partiġjan għax nemmen li huwa b'dan il-mod li bħala pajjiż nistgħu nersqu biex insewwu parti mill-inġustizzja li tkun saret ma' numru ta' familji Maltin u Għawdxin.

Is-settur tal-housing li rrefera tajjeb ħafna għalih is-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes huwa settur li dan il-Gvern qed jinvesti bis-sħiħ fih.

Nirreferi għal dak li ħabbar il-Prim Ministru Joseph Muscat ftit tal-jiem ilu li se nkunu qegħdin ninvestu €50 miljun mill-fondi li faddalna mill-programm ta' ċittadinanza fi proġetti tant meħtieġa fil-pajjiż.

Se nkunu qegħdin nagħmlu l-akbar investiment li qatt sar fl-istorja ta' pajjiżna.

Qed ngħidu li parti mill-fondi li ġbarna u faddalna b'tant għaqal tul dawn l-aħħar snin se jkunu investiti biex nagħmlu 500 unit soċjali ieħor fil-pajjiż.

Huwa tajjeb li jkollna pjan f'pajjiżna.

Qed ngħid dan għax bħala ċittadin jiena nħoss li għexna 25 sena ta' amministrazzjoni preċedenti fejn konna nagħmlu l-miżuri neċessarji biex jgħattu wħud mit-toqob mill-problemi li jkunu qegħdin jirriżultaw f'dak il-mument partikolari.

Konna nraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar minflok ikollna policies ċari fil-pajjiż, pjan fit-tul li jindirizza mhux dak li jkun evidenti, l-aggravju li nkunu waqajna fih, imma li jaħseb fit-tul biex jilqa' minn qabel għal dak li l-pajjiż se jkun qed jgħaddi minnu.

Jiena nixtieq nirreferi għal settur ieħor li nemmen li għal għexieren ta' snin l-amministrazzjoni preċedenti dejjem irraġunat li għandna problema fih, mela ejja ninvestu u naraw kif se nsibu soluzzjoni temporanja.

Qed nirreferi għat-toroq fejn kellna sitwazzjoni fejn jibdew uħud mill-proġetti infrastrutturali f'dan il-pajjiż u jibqgħu jkaxkru 18-il sena wara.

Hemm ħafna eżempji li jiġu f'moħħi bħalissa, fosthom it-terminal taċ-Ċirkewwa u numru ta' toroq li kienu jibdew imbagħad Alla biss jaf meta jispiċċaw!

Jiena nemmen bis-sħiħ fil-mod ta' kif il-Gvern qiegħed jaħdem, li jinvesti f'aġenzija li jkollha miri ċari quddiemha, miri li huma spjegati b'mod ċar li jħarsu long-term lejn soluzzjonijiet li jkunu dejjiema u mhux li naqilgħu triq, nagħmlulha ftit tarmac, imbagħad tiġi l-ewwel xita u tkaxkar kollox magħha.

Ma jistax ikun li nibdew triq u tliet snin wara għadna qed inkarkru biha.

Ma jistax ikun li jkollok ċerti kuntratturi li jridu jibilgħu d-dinja mbagħad ma jkollhomx il-kapaċità u l-għodda biex ikomplu l-investiment li jkunu se jitħallsu għalih.

Hawn nixtieq nagħmel referenza għal żmien l-era tal-Eks Prim Ministru Dom Mintoff.

Min kien jgħix dak iż-żmien jiftakar tajjeb ħafna – u jien kont għadni żgħira ħafna fl-età, forsi kelli tliet snin jew erbgħa – li t-toroq kienu jingħataw it-tarmac kif suppost.

Dawn it-toroq, kważi 40 sena wara, tħallew b'dak l-istess tarmac li kienu ngħataw dakinhar.

Illum il-Ministru responsabbli huwa l-kollega tiegħi l-Onor.

Ian Borg, li huwa Ministru ddedikat u ffokat, u għall-ewwel darba għandna l-akbar ammont ta' toroq li qed ikunu rranġati.

Illum qed isir l-investiment infrastrutturali li hemm bżonn u ma ssibx is-sitwazzjoni diżastruża li konna mdorrijin biha taħt amministrazzjoni preċedenti.

Fil-każ tal-flyover tal-Kappara dan kien proġett li kien qed jimxi mat-termini li kienu sipulati u għall-ewwel darba stajna naraw kif bil-kapaċità ta' nies li jkollhom viżjoni u sens ta' planning, ix-xogħol sar within the established time-frames.

Nixtieq nagħmel referenza għal dak li ntqal fuq diversi setturi, fosthom fuq l-investiment tant meħtieġ fil-bypass ta' qrib l-Isptar Monte Carmeli Ħ'Attard.

Huwa proġett li ilu jissemma.

Dan kien ilu fuq l-ixkaffa u mhuwiex xi ħaġa li qomna filgħodu u f'daqqa waħda għedna li se nagħmluh.

Diversi studji taħt gvernijiet Nazzjonalisti jindikaw li huwa importanti li dik it-triq tingħata l-attenzjoni.

In-nies li jridu ta' kuljum jivvjaġġaw jew biex iwasslu lil uliedhom l-iskola jew għall-privatijiet, jew biex jagħmlu l-qadi, jew biex imorru lejn il-post tax-xogħol, jafu li din hija triq li għal għexieren ta' snin kull xahar kienet sejra lura f'dak li għandu x'jaqsam ma' traffic jams minħabba l-bottlenecks li qed jinħolqu, ibda mit-Triq ta' Ħaż-Żebbuġ min-naħa tar-Rabat san-naħa tal-Imrieħel, triq li ma tispiċċa qatt.

Bħala ġurnalisti matul is-snin rajna sitwazzjonijiet tar-redikolu relatati mat-traffiku fil-pajjiż.

Jiena niftakar ftit tas-snin ilu, taħt amministrazzjoni Nazzjonalista, fuq il-mezzi soċjali konna naraw nies jiddieħku jagħmlu l-make-up waqt li jkunu weqfin fit-traffic.

Kien hemm make-up artist minnhom li għamlet full make-up fil-karozza wieqfa fl-istess post għal nofs siegħa.

Din hija s-sitwazzjoni li konna drajna biha taħt gvernijiet Nazzjonalisti.

Minkejja dan, il-Membru Parlamentari Nazzjonalista l-Onor.

David Agius ħareġ jikkritika dan il-proġett.

Qalilna li se nibdew dan il-proġett mingħajr ma kkonsultajna, skont hu, mar-residenti.

L-Onor.

Adrian Delia jgħid li jridu jkunu qrib iċ-ċittadini.

David Agius matul is-snin, għax sa fejn naf jien, dan kien kunsillier tal-Partit Nazzjonalista fil-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard, u jekk verament hu u l-Kap tal-Oppożizzjoni kienu qrib in-nies, jafu b'mod ġenwin kemm qed ibatu n-nies li joqogħdu r-Rabat, Ħaż-Żebbuġ, l-Imrieħel jew dawk li jaħdmu f'dawk l-akwati minħabba l-arja mniġġsa li qed ikun hemm grazzi għad-defiċjenza ta' partit li meta kien fil-gvern ma ħax passi.

Imbagħad wieħed jara wkoll il-konflitti f'din il-kwestjoni kollha.

Pereżempju għandek eks Membri Parlamentari Nazzjonalisti, fosthom Charlò Bonnici, li qabel ma' dan il-proġett u anke fil-ġurnal the Times of Malta b'mod pubbliku qal li dan huwa proġett tajjeb u proġett li jagħmel sens.

Qal ukoll li hawn għandna nbiegħdu l-politika partiġjana u għal darba, fejn hu tajjeb ngħidu li huwa tajjeb.

Nixtieq li aktar 'il quddiem nippreżenta fuq il-Mejda tal-Kamra ittra partikolari li nkitbet minn persuna li kienet taħdem u timmilita fl-istrutturi tal-Partit Nazzjonalista.

Qed nirreferi għal Dr Herbert Messina Ferrante li għal żmien twil kellu karigi differenti fl-istrutturi tal-Partit Nazzjonalista.

Dak li kiteb fil-ġurnal The Times of Malta jneħħi l-maskra ta' dawk li b'xi mod jew ieħor imeru dak li hu ovvju, li jagħmlu hekk għax qed jagħmlu Gvern Laburista, qed jiġu jipprovaw jgħidulna li hija xi ħaġa ħażina.

Nixtieq nislet parti minn din l-ittra li kienet ippubblikata erbat ijiem ilu.

Dan jgħidilna hekk:

Ikompli jgħid hekk:

Amministrazzjoni preċedenti kienu ilhom aktar minn 12-il sena jafu kemm kien bżonnjuż dan l-investiment.

Fl-ittra, l-eks sindku Nazzjonalista qed jgħidilna wkoll li dan huwa proġett li saħansitra lura fl-2006 kien inkluż fil-pjani lokali ta' Ħ'Attard biex isir dan l-investiment u qalilna hekk:

Kienu tħallew fuq l-ixkaffa għal raġuni li s'issa ħadd mill-Oppożizzjoni għadu ma qalilna.

David Agius qallu: Nixtieq inkun naf kif inti tasal tinsulenta lir-residenti li joqogħdu f'dawn l-akkwati meta inti insejt x'kienu u x'inhuma l-bżonnijiet tan-nies fil-lokal.

Qal - u din interessanti - li:

Jiġifieri qed jipprova jiskorjaw punti politiċi baxxi billi jinkoraġixxi b'xi mod jew ieħor lir-residenti jqumu kontra dan il-proġett.

Qal ukoll li jittama li David Agius jirrealizza li bil-kummenti tiegħu qed jinsulenta lin-nies ta' Ħ'Attard u jirrealizza li n-nies ta' Ħ'Attard jixirqilhom aħjar.

Fl-opinjoni tiegħi, għamel appell sinċier, u minn hawn insellem lil Dr Herbert Messina Ferrante li naf li lil hinn mit-twemmin politiku differenti tiegħu dejjem mexa ta' ġentlom.

Nafu li dan l-aħħar kien għaddej minn żmenijiet diffiċli.

Tara nies ġenwini li fil-ħidma politika tagħhom dak li huwa tajjeb jgħidulu li huwa tajjeb, u dwar dak li huwa inqas tajjeb jgħidulek: Din naqblu magħha imma ejja nagħmluha aħjar.

Hekk għandha tkun il-politika.

Dr Messina Ferrante jagħlaq l-ittra hekk:

Nixtieq nawgura minn hawnhekk li l-mod kif nagħmlu l-politika f'dan il-pajjiż ikun mod matur u eżemplari anke fis-soċjetà tagħna.

Nistgħu ma naqblux fuq miljun oġġett, imma hemm mod u mod kif nuru x'inhi l-fehma tagħna.

Għandna nħallu l-kors ta' dak li huwa sinċier fil-ħidma politika li hija mmirata biex tgħin liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin ikomplu għaddejjin bir-ritmu tagħhom.

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-ittra tas-Sur Herbert Messina Ferrante lill-editur tal-gazzetta Times of Malta li dehret fil-ħarġa tal-25 ta' Mejju 2018 dwar il-proġett ta' toroq fl-inħawi ta' Ħ'Attard.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018): Ningħaqad mal-kollega tiegħi u nsellem lil Dr Messina Ferrante, għax l-ewwel nett ili ma narah u t-tieni, għax illum se nitkellem fuq is-settur farmaċewtiku u Dr Messina Ferrante bħala dentist, għal snin twal, kellu kuntatt ukoll ma' dan is-settur.

Sur President, f'dawn l-aħħar snin rajna tkabbir mhux ħażin f'kull settur li għandna f'Malta, f'kull settur li għandu x'jaqsam mal-ekonomija, u wieħed minnhom kien is-settur farmaċewtiku.

Rajna żieda fin-numru ta' prodotti mediċinali awtorizzati li kompla saħħaħ il-kompetizzjoni u bi pjaċir ngħid li wassal għat-traħħis fil-prezzijiet tal-mediċinali.

Dan il-Gvern saħħaħ dan is-settur bħala parti mill-istrateġija biex titjieb il-kwalità ta' servizz li jingħata lill-pazjent kif ukoll tissaħħaħ ir-reputazzjoni ta' Malta f'dan is-settur anke barra minn xtutna.

Bejn Marzu tal-2013 u llum irnexxielna nħabbru roħs għal 12-il darba fil-prezzijiet tal-mediċini fuq total ta' 196 mediċina.

Ir-roħs ma kienx ċajt, u kien hemm saħansitra każi ta' roħs li wasal sa 70% tal-prezz oriġinali.

Mill-2014 sal-lum raħħasna 184 mediċina u tpoġġew fis-suq 150 prodott ġeneriku ġdid.

X'jiġifieri ġeneriku?

Ġeneriku jfisser li l-kompożizzjoni kimika tiegħu, dak li l-mediċina hija magħmula minnu, tkun identika għall-oriġinal.

B'hekk il-pazjenti jkollhom aktar aċċessibbiltà u aktar varjetà bi prezz orħos.

Fl-2017, ġew awtorizzati 660 prodott u fix-xhur kemm ili nkarigat, jiġifieri dawn l-aħħar disa' xhur, l-Awtorità tal-Mediċini raħħasna 36 mediċina u introduċejna kważi d-doppju ta' mediċini ġeneriċi.

Dawn il-mediċini jvarjaw minn mediċini għas-saħħa mentali, għall-dementia, IVF, kontra l-aċidu, mediċini tal-qalb, tat-trombożi kif ukoll vaċċini bħall-hepatitis C kif ukoll il-meningococcal meningitis.

Ovvjament mhux se nieqfu hawn.

Fix-xhur li ġejjin bil-ħidma li qed nagħmlu se nkomplu nraħsu aktar mediċini u biex jgħinna f'dan l-aspett waqqafna l-Medicines Intelligence and Access Unit li fiha għandna speċjalisti li jħarsu b'mod proattiv lejn kif il-konsumaturi jista' jkompli jkollhom mediċini aċċessibbli bi prezzijiet ġusti anke fis-settur privat.

Semmejt il-privat għax din mhux kwestjoni li l-Gvern jiġuh orħos, iżda l-pazjenti li jixtruhom se jsibuhom ukoll bi prezzijiet kompetittivi ħafna u, barra minn hekk, b'għażla wiesgħa, għax meta magħhom qed iżżid il-mediċini ġeneriċi, qed iżżid l-għażla.

Fil-fatt din kienet waħda mill-inizjattivi prinċipali li permezz tagħha ġie eliminat il-fenomenu tal-out of stock.

Il-pazjenti llum għandhom trattament bi prezz orħos mingħajr ma tkun kompromessa l-kwalità, is-sigurtà u l-effikaċja, jiġifieri l-prodott ikun eżatt bħall-originator u b'hekk il-pazjent ikun iktar complianti, jiġifieri jieħu l-kura li għandu bżonn mingħajr ma jkollu saram ekonomiku.

L-Awtorità qed torganizza wkoll konferenzi ta' informazzjoni indirizzati lejn il-pazjent.

Permezz ta' dawn il-konferenzi qegħdin immorru fil-komunità u nwasslu l-messaġġ ta' x'mediċini huma aċċessibbli, is-side effects tagħhom u aktar informazzjoni.

B'hekk ikollna involviment tal-komunitajiet u l-pazjent jagħraf iktar il-kura li jkun qed jirċievi.

Dan qegħdin nagħmluh bl-għajnuna tal-Malta Health Network li l-Awtorità għandha ftehim ta' kollaborazzjoni magħha, sintendi biex iktar inwasslu l-għarfien dwar il-mediċini.

Dawn il-konferenzi se jkomplu jsiru wkoll fix-xhur u s-snin li ġejjin ħalli n-knowhow fuq mediċini ma' tibqax biss tat-tabib u l-ispiżjar, imma wkoll tasal fil-komunità.

Jien għal snin twal kont nagħmel slots fuq it-television biex inwassal dan il-messaġġ mediku.

Sfortunatament illum ma nistax niffunzjona bħala tabib tal-familja, iżda permezz ta' dawn il-konferenzi xorta nista' nibqa' nwassal il-messaġġ ta' kif il-pazjent għandu jkollu aċċess għall-mediċini u kif inhu l-aħjar mod li jista' jużahom.

Żvilupp ieħor li qed tixpruna l-Awtorità kif riċentement għaddejnieha bħala liġi huwa l-użu tal-kannabis mediċinali.

Fil-fatt dan qegħdin nagħmluh b'sistemi li huma identiċi ta' kif jiġu maħdumin u ttestjati l-mediċini l-oħrajn.

Sintendi dan qegħdin nagħmluh billi nħarsu kemm il-liġijiet lokali kif ukoll ir-regolamenti internazzjonali.

Matul il-ġimgħa li għaddiet, żewġ spiżjara mill-Awtorità kienu qegħdin jattendu konferenza organizzata mill-awtorità kompetenti tal-Olanda u ż-żjara tagħhom kienet tinkludi wkoll kif tiġi l-manifattura ta' dawn il-prodotti.

Madwar erba' ġimgħat ilu kelli wkoll l-okkażjoni li mmur l-Olanda biex nara eżattament il-proċess ta' kif tiġi prodotta l-mediċina tal-kannabis miż-żerriegħa sa ma tasal għand il-pazjent.

Waqqafna wkoll direttorat ġdid iffokat fuq oqsma xjentifiċi avvanzati u qegħdin naħdmu biex noħorġu gwida lill-kumpaniji li se jimmanifatturaw il-kannabis għall-użu mediku biex verament aħna nkunu ċentru ta' eċċellenza f'dan is-settur.

L-Awtorità dwar il-Mediċini qed tispezzjona wkoll il-manifattura ta' mediċini mhux biss lokalment, iżda anke barra minn xtutna.

Fil-fatt għamilna spezzjonijiet fiċ-Ċina, fl-Indja, f'Dubai u fis-Serbja u mis-sena 2014 sal-lum saru madwar 30 EU GNPS f'pajjiżi terzi u din is-sena se jkollna record ta' spezzjonijiet li se jlaħħqu mal-11-il spezzjoni.

Qegħdin inħarsu wkoll 'il quddiem biex niftħu orizzonti ġodda ħalli din is-sena wkoll isiru l-ewwel spezzjonijiet ġewwa l-Kanada, l-Ukrajna u l-Amman.

Il-fiduċja tal-investituri qed tkompli tikber.

Qegħdin inħarsu wkoll lejn l-opportunità tal-Brexit, se negħlbu l-ostakli li tista' ġġibilna din il-Brexit għax aħna għandna l-lingwa Ingliża li torbotna mal-mediċini, iżda wkoll se nieħdu l-opportunità biex naraw li ma nitilfux okkażjonijiet ta' xogħol ħalli nkomplu nespandu l-operat xjentifiku tagħna.

Fil-ġimgħat li għaddew ilħaqna ftehim mal-Awtorità tal-Mediċini Olandiża fejn dawn se jinvestu madwar €2 miljuni biex ikomplu jħarrġu xjentisti lokali ħalli nkomplu nikbru bħala awtorità.

L-istess awtorità Olandiża se tkun qed tuża s-servizzi tagħna, tagħtina x-xogħol b'valur ta' €200,000 fis-sena.

Jiena personalment mort hemmhekk, kelli laqgħat maċ-Chairman tal-awtorità Olandiża u stabbilejna relazzjonijiet verament tajbin li jekk Alla jrid fis-snin li ġejjin żgur se jagħtuna frott.

Riċentement ukoll inħarġu regoli ġodda Ewropej fuq medical devices.

Fid-dinja jiġu prodotti 500,000 tip differenti ta' medical devices li jvarjaw minn faxex, termometri, sphygmomanometers, sa pacemakers u prostheses, jiġifieri globalment huwa settur kbir ħafna.

F'Malta għandna numru ta' kumpaniji li jimmanifatturaw tagħmir mediku u tajjeb li nkomplu ninvestu f'dan is-settur innovattiv.

Sal-lum Malta m'għandhiex korpi notifikati għal tagħmir mediku u għalhekk se nkunu qegħdin naħdmu biex nattiraw korpi notifikati f'dan il-qasam lejn pajjiżna.

Sintendi l-Brexit tista' toffri opportunitajiet ġodda biex Malta jkollna dawn il-korpi notifikati ħalli wkoll l-Awtorità tal-Mediċini f'pajjiżna nibdew ingawdu dan is-servizz li minbarra li huwa tajjeb għall-pazjent, jista' wkoll iħalli introjtu kbir f'pajjiżna.

Fil-fatt, żewġ xjenzati dwar il-mediċini attendew għal seminar fl-Irlanda organizzat mill-Awtorità u ġew diskussi wkoll l-implikazzjonijiet u r-regolamenti dwar it-tagħmir mediku.

Nixtieq ukoll ngħid bi pjaċir li żidna l-ħaddiema tal-Awtorità u li l-Awtorità għadna kif iffirmajna ftehim kollettiv ġdid.

B'hekk komplejna nċentivajna ħalli l-ħaddiema li għandna jkomplu jispeċjalizzaw.

Fil-fatt kellna madwar sitta li ggradwaw fil-Masters u għandna madwar 11 oħra li qegħdin jagħmlu d-Dottorat.

Nista' nibqa' nitkellem għal sigħat twal, imma nikkonkludi billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-Awtorità, nirringrazzja liċ-Chairperson, il-Prof.

Serracino Inglott u minn hawnhekk nixtiqilhom kull suċċess fix-xogħol kbir li qegħdin jagħmlu fil-qasam tal-farmaċewtika.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa 30 ta' Mejju, 2018 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

L-organizzazzjoni ta' attivitajiet simili tinvolvi wkoll xogħol u materjali li spiss jintużaw aktar minn darba f'attivitajiet simili, bħal pereżempju kif inhu l-każ f'kampanji li jtulu.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtha, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub, diffiċli li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – EVENT ORGANISATION FOR PROMOTIONAL AND COMMUNICATIONS RELATED EVENTS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, għal event organisation for promotional and communications related events, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif speċifiku mitlub diffiċli ħafna li jinġabar mingħajr ma jinvolvi spejjeż oħrajn li mhumiex relatati.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – KONSULENZA FUQ PUBLIC RELATIONS JEW KOMUNIKAZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, għal konsulenza fuq public relations jew komunikazzjoni, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – KONSULENZA FUQ PUBLIC RELATIONS JEW KOMUNIKAZZJONI - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, għal konsulenza fuq public relations jew komunikazzjoni, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 5561, 5172 u 4813 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-Onor.

Claudette Buttigieg, membru tal-Oppożizzjoni li tirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista għandhiex impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

Peress li l-impjieg fis-settur pubbliku huwa regolat b'artikolu 110 tal-Kostituzzjoni u li kull impjieg ma' kull korp stabbilit bil-Kostituzzjoni jew b'xi liġi jew taħt xi liġi oħra, u ma' kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta' Malta, jew xi korp kif intqal qabel, ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv, għandu, kemm-il darba dak id-dħul ma jkunx sar wara eżami pubbliku li jkun ġie avżat kif imiss, isir permezz tas-servizz għall-impjegar (jiġifieri Jobsplus jew l-ekwivalenti tiegħu fil-passat), jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid:

a. Kemm ilha ingaġġata din id-deputat fis-servizz pubbliku jew f'entitajiet fuq imsemmija u b'liema metodu msemmi fil-Kostituzzjoni;

b. X'kuntratt ta' impjieg/servizz għandha din id-deputat, kif ukoll x'inhu d-dħul gross annwali tagħha; u

c. X'inhi l-kariga u grad li tokkupa llum?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Claudette Buttigieg m'għandha ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Ryan Callus, membru tal-Oppożizzjoni li jirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

a. Kemm ilu ingaġġat dan id-deputat fis-servizz pubbliku jew f'entitajiet fuq imsemmija u b'liema metodu msemmi fil-Kostituzzjoni;

b. X'kuntratt ta' impjieg/servizz għandu dan id-deputat, kif ukoll x'inhu d-dħul gross annwali tiegħu; u

c. X'inhi l-kariga u grad li jokkupa llum?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Ryan Callus m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Therese Comodini Cachia, membru tal-Oppożizzjoni li tirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista, għandhiex impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Therese Comodini Cachia m'għandha ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Robert Cutajar, membru tal-Oppożizzjoni li jirrapreżenta l-Partit Nazzjonalista għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

Peress li l-impjieg fis-settur pubbliku huwa regolat b'Artikolu 110 tal-Kostituzzjoni u li kull impjieg ma' kull korp stabbilit bil-Kostituzzjoni jew b'xi liġi jew taħt xi liġi oħra, u ma' kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta' Malta, jew xi korp kif intqal qabel, ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv, għandu, kemm-il darba dak id-dħul ma jkunx sar wara eżami pubbliku li jkun ġie avżat kif imiss, isir permezz tas-servizz għall-impjegar (jiġifieri Jobs Plus jew l-ekwivalenti tiegħu fil-passat), jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid:

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Robert Cutajar m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 5561, 5172 u 4813 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-Onor.

Maria Deguara, membru tal-Oppożizzjoni li tirrapreżenta l-Partit Nazzjonalista għandhiex impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Maria Deguara m'għandha ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

Mario De Marco, membru tal-Oppożizzjoni li jirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista għandux impjieg mal-Gvern u/jew ma' entitajiet pubbliċi barra mis-servizz pubbliku?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Mario De Marco m'għandu ebda tip ta' kuntratt ta' impjieg/servizz fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir il-maintenance tant meħtieġ fl-Iskola Primarja tan-Nadur peress li hemm partijiet sostanzjali minn din l-iskola li jinsabu fi stat ħażin?

Jista' jgħid għaliex dan il-maintenance li kien previst li jsir fl-aħħar tliet snin, qatt ma sar?

Jista' jgħid x'maintenance hemm ippjanat għal din l-Iskola Primarja u meta hu mistenni li jinbeda?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninsab infurmat li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada għaddejja bil-proċess biex jintgħażel perit li se jkun qiegħed jaħdem fuq il-proġett ta' tisbiħ estensiv tal-Iskola Primarja fin-Nadur.

REGOLAMENT TAL-UE DWAR IL-GEO-BLOCKING

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jispjega x'miżuri qed jittieħdu fir-rigward tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament tal-Unjoni Ewropea numru 2018/302 tat-28 ta' Frar 2018 dwar il-geo-blocking, b'mod partikolari jekk ġewx identifikati l-entitajiet pubbliċi li ser ikunu responsabbli għall-infurzar ta' dan ir-regolament u l-għodda li dawn ser ikollhom biex jagħmlu din il-ħidma?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda lill-Ministru kkonċernat.

IL-MARSA: BINI TA' MULTI LEVEL INTERCHANGE – PROĊESS TA' AĠĠUDIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' aġġudikazzjoni tat-tender għall-bini ta' multi-level interchange fil-Marsa?

It-tender għall-bini ta' dan il-multi-level interchange ġiet awarded?

Jekk iva, lil min ġiet mogħtija?

IAN BORG: informa lill-Onor.

Interpellant li l-proċess ta' aġġudikazzjoni għall-bini ta' multi-level interchange fil-Marsa tlesta u kien hemm rakkmandazzjoni għall-għoti tal-offerta lill-kumpanija Torka Ayhanlar Yol Asfatlama San.

Wara din ir-rakkmandazzjoni kien hemm il-perjodu tal-appelli skont il-proċeduri regolari.

Matul dan l-istess perjodu tressaq appell minn wieħed mill-offerenti u għaldaqstant il-proċess bħalissa huwa wieqaf sakemm jinstema' tali appell.

ĊIMITERJU TAL-ADDOLORATA – PROĠETT TA' ESTENSJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jaġġorna dwar il-proġett ta' estensjoni (bini ta' aktar oqbra) fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata?

It-tender ġiet awarded?

Minn min hu ffurmat il-konsorzju li rebaħ it-tender u se jagħmel ix-xogħol?

Meta hu ppjanat li jibda u jitlesta x-xogħol ta' din l-estensjoni f'dan iċ-Ċimiterju?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-riżultat u r-rapport tal-evalwazzjoni fuq il-proġett tal-Addolorata ġie sottomess lid-Dipartiment tal-Kuntratti.

Il-Konsorzju rebbieħ huwa Campo-Santo.

Hekk kif jiġi ffirmat il-kuntratt ikun jista' jibda x-xogħol.

Huwa ppjanat li l-estensjoni tal-oqbra titlesta sa massimu ta' 36 xahar minn meta jinbeda x-xogħol.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5688, tista' l-Ministru tagħti aktar dettalji u tgħid xi kwistjonijiet hemm bejn il-proponent u terzi rigward il-proġett ta' żvilupp dwar il-bini ta' Yacht Marina u Cruise Liner Passenger Terminal u dan peress li dan il-proġett suppost huwa wieħed mill-akbar u l-aktar importanti għall-gżira ta' Għawdex?

Interpellant li peress li hemm vertenzi ta' natura legali li l-Ministeru għal Għawdex mhux parti fihom, ma hemm xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 5688.

SAN ĠILJAN – PROĠETT FUQ L-ART TAL-ITS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti dwar il-mina li qed tiġi proposta li tinbena b'rabta mal-proġett fuq l-art tal-ITS f'San Ġiljan?

Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa stmat li ser jiġi jiswa' l-bini ta' din il-mina u jikkonferma li l-bini ta' din il-mina huwa proġett tal-Gvern u li l-ħlas għaliha ser isir mill-Gvern?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proposta li qed jagħmel id-developer tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Din għadha qed tiġi evalwata mill-Awtoritajiet ikkonċernati.

SAN ĠILJAN – PROĠETT FUQ L-ART TAL-ITS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti dwar il-mina li qed tiġi proposta li tinbena b'rabta mal-proġett fuq l-art tal-ITS f'San Ġiljan?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5863.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – PERSUNI LI HUMA MAĦTURA BĦALA KUMMISSJUNARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li hemm 23 persuna fid-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament.

Tlieta jinsabu fil-Malta Individual Investor Programme Agency, 17 fl-ID Malta u tlieta fl-MCA.

Ir-raġunijiet li dawn il-persuni jagħtu l-ġurament huma b'rabta mal-Programm ta' Ċittadinanza b'Investiment, b'relazzjoni mal-artiklu 4 tal- Kapitlu 79 tal-Ligijiet ta' Malta u b'rabta ma' apparat ta' radjukomunikazzjoni fl-ambitu tal-awtorizazzjoni għall-użu, f'każijiet meta dan, għal xi raġuni mogħtija mill-klijent, ma jibqax jintuża.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA - PERSUNI LI HUMA MAĦTURA BĦALA KUMMISSJUNARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' d-Deputat Prim Ministru jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - PERSUNI LI HUMA MAĦTURA BĦALA KUMMISSJUNARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru, inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbilità tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-kariga ta' kull waħda minn dawn il-persuni u dwar xiex jingħataw il-ġuramenti quddiem kull waħda mill-imsemmija persuni?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - PERSUNI LI HUMA MAĦTURA BĦALA KUMMISSJUNARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni fil-Ministeru inkluż f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu u li fil-preżent huma maħtura bħala Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu ġurament skont l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b'setgħa li jagħtu Ġurament (Kap. 79 tal-Liġijiet ta' Malta)?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol hemm persuna waħda li għandha r-rwol ta' Commissioner for Oaths.

Din il-persuna taħdem fl-Arkivji Nazzjonali.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – NEFQA FUQ IT EQUIPMENT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa ta' kull dipartiment u entità li jaqgħu taħt il-Ministeru tagħha f'dak li hu IT equipment minn Marzu 2013 sal-lum, maqsuma xahar b'xahar u sena b'sena?

X'kien kull tip ta' IT equipment li fuqu saret din in-nefqa?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – SERVIZZ TA' CHILDCARE CENTRE

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġi offrut servizz ta' childcare ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li s'issa m'hemmx il-ħsieb li jinfetaħ dan iċ-ċentru.

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min mill-ħaddiema ta' Heritage Malta għandu performance bonus relatat mas-suġġett ta' 'Taste of History and Events'?

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

HERITAGE MALTA: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – ELECTRICIANS MITLUBA JAGĦMLU XOGĦOL TA' WAITERS

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-electricians ta' Heritage Malta qed ikunu mistennija li jagħmlu xogħol ta' waiters waqt l-attivitajiet?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

HERITAGE MALTA INTERNAL MEMO: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – ĦADDIEMA MINGĦAJR AĊĊESS GĦALL-EMAILS

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid għaliex ħaddiema ta' Heritage Malta li m'għandhomx aċċess għall-email ma ġewx mgħarrfa b'din l-inizjattiva?

Jista' jgħid għaliex din ma ħarġitx bil-lingwa Maltija wkoll?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

HERITAGE MALTA: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – ĦADDIEMA FI GRAD MANIĠERJALI – ĦLAS ADDIZZJONALI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest -Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid jekk individwi fi grad maniġerjali (li jinkludu senior executives, managers u principal curators/conservators) fi ħdan Heritage Malta hux se jkunu intitolati għal ħlas addizzjonali abbinat mal-attivitajiet ta' Heritage Malta?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

HERITAGE MALTA: TASTE OF HISTORY AND EVENTS – KRITERJI GĦALL-GĦAŻLA TA' ĦADDIEMA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji se jiġu magħżula l-ħaddiema ta' Heritage Malta għal dan il-għan?

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-internal memorandum ta' Heritage Malta - Expression of interest - Taste of History and Events, jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-job descriptions relatati ma' kull job title imniżżel fl-Expression of Interest?

GĦARFIEN DWAR IS-SAĦĦA MENTALI - PROGRAMMI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5839, jista' l-Ministru jindika dawk il-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex li kellhom taħditiet regolari f'din il-Leġiżlatura dwar suġġetti relatati ma' għarfien/stigma dwar is-saħħa mentali u meta saru dawn it-taħditiet u minn min saru?

GĦARFIEN DWAR IS-SAĦĦA MENTALI – PROGRAMMI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5839, jista' l-Ministru jindika dawk iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum tal-Anzjani li kellhom taħditiet regolari f'din il-Leġiżlatura dwar suġġetti relatati ma' għarfien/stigma dwar is-saħħa mentali u meta saru dawn it-taħditiet u minn min saru?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-taħditiet li saru fiċ-Ċentri ta' Anzjanità Attiva dwar suġġetti relatati ma' għarfien u/jew stigma dwar is-saħħa mentali, mill-2016 sal-lum huma kif ġej:

SPTAR MONTE CARMELI – SPIŻA GĦAL KULL RESIDENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 23156 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid kemm tiġi l-ispiża bejn wieħed u ieħor għal kull ġurnata ta' resident li qiegħed fl-Isptar Monte Carmeli?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża ta' sodda kuljum fl-Isptar Monte Carmeli tvarja skont it-trattament u l-kura li jkun jeħtieġ il-pazjent ikkonċernat u tvarja bejn €76 u €654.

SPTAR MONTE CARMELI – POSTIJIET VAKANTI TA' PSIKJATRI, INFERMIERA U SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministu u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hemm postijiet vakanti ta' psikjatri, infermiera u social workers fl-Isptar Monte Carmeli?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4995.

AWTORITÀ TAD-DJAR – APPARTAMENTI ALLOKATI GĦALL-PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il flat jew appartament ġew allokati lill-persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali mill-Awtorità tad-Djar f'din il-Leġiżlatura?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar ma żżommx statistika rigward kemm għandha applikanti li għandhom nuqqas ta' saħħa mentali.