DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 3 ta' Lulju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 3 ta' Lulju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 3 ta' Lulju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 244, li saret fit-2 ta' Lulju 2019, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport tal-parteċipazzjoni ta' delegazzjoni mill-Assoċjazzjoni lokali ta' Eks Membri Parlamentari fil-laqgħa tal-Bureau tal-Assoċjazzjoni Ewropea ta' Eks Membri Parlamentari minn stati membri tal-Kunsill tal-Ewropa, u fis-Seminar 'Climate Change – what can we do?', organizzat mill-istess Assoċjazzjoni Ewropea, li nżammet f'Lund fl-Iżvezja fit-28 ta' Ġunju 2019.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UNIVERSITÀ TA' MALTA – TIBDIL TA' KMAMAR TAL-BANJU TAL-LIBRERIJA

L-ONOR.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra xi proċeduri qed jittieħdu dwar il-proġett għal tibdil ta' kmamar tal-banju fil-Librerija tal-Università ta' Malta?

Jista' jindika x'inhuma d-diffikultajiet li qed jiltaqa' magħhom?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif intqal fit-tweġibiet għal mistoqsijiet parlamentari preċedenti dwar dan is-suġġett, il-kmamar tal-banju kollha tal-Librerija tal-Università se jiġu sostitwiti matul is-sajf tas-sena 2019.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, dan l-aħħar qrajna rapporti fil-midja dwar il-benchmark u r-riformi proposti fejn jidħlu l-eżamijiet li jagħmlu l-istudenti.

Jista' l-Ministru jagħti elenku lill-Kamra ta' fiex jikkonsistu dawn ir-riformi?

B'liema mod jaħseb il-Ministru li l-istudenti tagħna jistgħu jirċievu edukazzjoni aħjar mill-Istat jew mill-edukaturi tagħhom minn kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Sinjura President, dan huwa xogħol li ilu għaddej sa mill-Amministrazzjoni preċedenti.

Infakkar lil din il-Kamra li sa madwar seba' snin ilu kien għadu jsir l-eżami għad-dħul fil-Junior Lyceum.

L-Amminstrazzjoni preċedenti, fid-dawl ta' dak li jgħid il-kurrikulu nazzjonali, bdiet mixja lejn direzzjoni fejn l-assessjar ikun parti integrali mill-proċess edukattiv.

Dakinhar, mill-Oppożizzjoni, bħala Partit Laburista, konna qbilna ma' dan it-tibdil.

Pajjiżna wiret is-sistema Ingliża li hija ossessjonata bit-testijiet u l-eżamijiet.

Naħseb li ma nkunx qed nesaġera jekk ngħid li sfortunatament għad baqgħalna ħafna x'nagħmlu biex l-iskejjel ma jibqgħux fabbriki ta' testijiet u eżamijiet!

L-aktar tliet punti importanti fl-edukazzjoni huma: X'tgħallem u x'titgħallem, kif tgħallem u kif titgħallem, u kif tkejjel kif tgħallem u titgħallem.

Xogħol l-assessjar kontinwu, li forsi l-kelma tinstema' aktar diffiċli mill-kelma "test" jew "eżami", huwa proprju li jkejjel jekk intix titgħallem, kif qed titgħallem u jekk hux qed titgħallem tajjeb, ħalli dak li ma tafx, taħdem fuqu biex issir tafu.

L-Amministrazzjoni preċedenti għamlet pass tajjeb meta marret minn eżami tal-junior lyceum għall-benchmark.

Però, bħas-soltu, il-bidliet fl-edukazzjoni jieħdu ż-żmien għax tkun qed tbiddel kultura, imġiba u mentalità.

Il-benchmark mhux suppost li huwa eżami imma f'pajjiżna daħlet l-idea li ġejjin l-eżamijiet tal-benchmark!

Jekk tisma' lill-ġenituri, lit-tfal u 'l-għalliema jitkellmu, kollha jsemmu l-eżamijiet tal-benchmark!

Dan meta l-benchmark mhuwiex eżami!

Il-benchmark, ismu miegħu, huwa li tissettja l-miri ta' fejn trid tilħaq u mbagħad tivverifika jekk ilħaqtx dawk il-miri jew le!

Sfortunatament, f'pajjiżna spiċċajna b'sitwazzjoni fejn għandna industrija tal-privat għall-eżamijiet tal-benchmark!

Għalhekk ma neskludix li jkun hawn min jirreżisti dawn il-bidliet għax se nkunu qed innaqqsu mill-industrija tal-privat.

Jien naqbel mal-ġenituri li jagħmlu mill-aħjar li jistgħu għal uliedhom, imma ċertament li l-aħjar esperjenza edukattivi tinkiseb meta t-tfal jieħdu gost jitgħallmu.

Jekk it-tfal ma jeħdux gost jitgħallmu, mhux se jitgħallmu!

Li toħloq atmosfera ta' ansjetà kbira li f'data fil-kalendarju se tiġi eżaminat u l-futur tiegħek jiddependi fuq dik l-okkażjoni waħda, mhuwiex tajjeb!

Li jkun hemm mumenti fejn tiġi eżaminat, bħala parti mill-proċess kollu, hija sistema ħafna aħjar, fejn wieħed jara kif mar matul is-sena, kemm ħadem matul is-sena, kif tgħallem u l-isforzi li għamel biex jitgħallem.

Però mhux inpoġġu kollox fuq l-idea tal-ġudizzju universali!

Naf li probabbli dan id-diskors m'għadux jgħodd għall-ġenerazzjoni tal-lum, però ħafna drabi npinġu xena fejn fl-aħħar, jitfaċċa Alla kbir, bid-daqna u b'xagħru abjad, li se jiddeċiedi lil min jitfa' l-ġenna u lil min jitfa' l-infern!

Jew bħal dawk is-santi li kellna fil-kmamar tas-sodda - ma nafx illum kemm għadek issib minnhom – li kienu juru l-mewta t-tajba, fejn l-anġli jeħduk lejn il-ġenna, u l-mewta l-ħażina, fejn ikaxkruk lejn l-infern!

Irridu nimxu lil hinn minn sistemi bħal dawn.

Nerġa' ngħid li dan ma jfissirx li ma nżommux l-istandards kollha li hemm bżonn jiġu mħarsa.

Jekk inħobbu lit-tfal tagħna, mhux se nidħku bihom u ngħidulhom li għaddew u tgħallmu meta ma jkunux għaddew u tgħallmu!

Però rridu nedukawhom tajjeb u nkejlu wkoll jekk aħniex qed nedukawhom bl-aħjar mod.

L-assessjar kontinwu huwa importanti kemm fil-primarja, kemm fis-sekondarja, kemm fil-post-sekondarju u anke fl-Università!

Ma nistax nifhem kif inġibu d-dinja fit-tarf meta nitkellmu fuq tfal ta' għaxar snin u 11-il sena, meta mbagħad f'żgħażagħ ta' 20, 21, 22 u 23 sena naraw li parti sostanzjali mill-esperjenza edukattiva tagħhom hija bbażata fuq kif imorru matul is-sena u parti biss tkun fuq eżami li jagħmlu f'ġurnata partikolari.

Barra minn hekk il-futur tagħhom dawn lanqas ikun jiddependi fuq dak l-eżami, għax ikun jiddependi wkoll fuq l-esperjenza edukattiva li jkunu għamlu matul is-sena kollha.

Allura dak li jgħodd għal żgħażagħ ta' 20, 21, 22 u 23 sena, ma jgħoddx iżjed għal tfal ta' għaxar snin?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar x'inhi l-policy dwar it-tuck shops fl-iskejjel tagħna?

Kien hemm xi tibdil fl-affarijiet li jistgħu jinbiegħu minn dawn it-tuck shops?

Għad fadal xi tibdil ulterjuri li jrid isir?

Kollha napprezzaw li t-tfal iħobbu x-sugary foods.

Meta naqqasna dawn il-ħlewwiet mit-tuck shops, x'kien ir-rispons mill-operaturi tat-tuck shops?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Sinjura President, din hija mistoqsija interessanti ħafna għaliex bil-miżuri kollha li ħadna u għadna nieħdu f'dan il-pajjiż, għad għandna problema kbira ta' obeżità.

L-ewwel nett, in-nies u t-tfal tagħna ma jagħmlux biżżejjed attività fiżika, għalkemm irrid ngħid li żidna l-lezzjonijiet tal-attività fiżika fl-iskejjel primarji, medji u sekondarji.

It-tieni nett, ikun tajjeb li naraw x'qed jieklu u jixorbu t-tfal tagħna fl-iskejjel.

Flimkien mal-qasam tas-saħħa, daħħalna policy riġida ħafna, li ġejna kkritikati ħafna fuqha, li xorb fl-iskejjel irid ikun ilma biss.

Mhux qed nippermettu lanqas fruit juice u smoothies, anke jekk fuq din tal-aħħar m'hemmx qbil.

Bħala Ministeru, tlabna linja gwida mid-dentisti li qalulna li eżatt wara li tixrob is-smoothies trid taħsel snienek, għax jekk le, ikollok problema fid-dras.

Daqskemm għandna problema bl-obeżità, għandna wkoll problema ta' dras imħassrin.

Dan l-aħħar irriżulta wkoll li t-tfal Għawdxin huma f'sitwazzjoni agħar mit-tfal Maltin.

Ovvjament it-taħsir tad-dras huwa marbut ukoll ma' x'qed jixorbu t-tfal tagħna.

Jekk qed jixorbu luminati u xarbiet biz-zokkor, dan mhux biss se jaffettwaw l-obeżità, imma se jikkaġuna wkoll taħsir tas-snien.

Waħda mir-rakkomandazzjonijiet li implimentajna f'ċerti skejjel hija li minn età żgħira, it-tfal jitgħallmu jaħslu snienhom u drashom sew.

Meta ġew ikellmuna d-dentisti biex jagħtuna dan il-parir, jien l-ewwel wieħed sibt li ta' 65 sena, ma kontx qed naħsel drasi u snieni kif suppost!

Dan għaliex jien kien mingħalija li wara li naħsel snieni nlaħlaħ ħalqi.

Però ġejt mgħallem li meta nagħmel hekk, m'iniex qed nagħti ċans lit-toothpaste biex jaħdem fuq is-snien u d-dras.

Għalhekk żgur li mhux se nkun jien li nikkritika lil ħaddieħor għax lanqas jien ma kont naf kif suppost naħsel snieni.

Dawn huma affarijiet li rridu ngħallmu lit-tfal tagħna, għax jekk ma ngħallmuhomx, it-tfal mhux se jitgħallmu waħedhom.

Flimkien mal-Ministeru tas-Saħħa ħadna r-rakkomandazzjonijiet tal-Għaqda Dinjija tas-Saħħa (WHO) u neħħejna l-affarijiet kollha li l-WHO tirrakkmanda li m'għandhomx jinbiegħu fl-iskejjel.

Bl-istess mod, il-Ministru tas-Saħħa introduċa din il-policy fl-Isptar Mater Dei.

Illum it-tuck shops mhux suppost ibigħu dawn l-affarijiet li jagħmlu ħsara lil saħħitna.

Issa biex ma jiġrilniex kif jiġri ta' spiss f'pajjiżna, fejn ikollna policies u linji gwida tajbin ħafna, imma mbagħad ma jiġux implimentati, neħħejna minn fuq il-Ministeru tagħna d-dmir li nivverifikaw dak li jinbiegħ fit-tuck shops u għaddejna din ir-responsabbiltà lill-Ministeru tas-Saħħa, li qed jagħmel unannounced visits biex isiru l-verifiki meħtieġa.

Safejn naf jien, l-affarijiet qed jaħdmu b'mod tajjeb.

Hemm imbagħad affarijiet li m'għandniex kontroll fuqhom.

Pereżempju, jista' jagħti l-każ li kif it-tfal joħorġu mix-xatba tal-iskola jsibu lil tad-doughnuts ftit passi 'l bogħod u jsibu ħwienet li jbigħu dak li ma jsibux fit-tuck shop.

Għalhekk irid ikun hemm impenn kbir edukattiv, irridu nitkellmu anke mal-ġenituri, sabiex meta t-tfal imorru d-dar, ma jikkonsmawx ħlewwiet u xarbiet b'ħafna zokkor.

Irrid ngħid ukoll li hemm responsabilità kbira fuq min ikun qed imexxi l-pajjiż għaliex ma nistgħux minn naħa ngħaddu l-messaġġ biex in-nies jieklu tajjeb u mbagħad issib li l-ikel tajjeb huwa ogħla fil-prezz mill-affarijiet l-oħra.

Jekk irridu li jkollna policy serja dwar ikel li huwa tajjeb għas-saħħa, irridu naraw kif nimbuttaw biex ikun hemm aktar ikel ta' ħaxix, ħut u ftit laħam.

Dan għaliex waħda mill-akbar problemi li għandha d-dinja llum hija li wasalna f'sitwazzjoni redikola u traġika, li ħafna mill-ħaxix li niżirgħu u li nkabbru mhux qed imur biex jitma' lin-nies imma qed imur biex jitma' lill-annimali fl-industrija tal-laħam.

Imbagħad jgħidulna li jekk nieklu ħafna minnu, hu ħażin għal saħħitna!

Ara b'liema loġika qed timxi din il-pjaneta!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ftit tax-xhur ilu kien hawn konsultazzjoni pubblika dwar l-uniformijiet fl-iskejjel sekondarji.

Qabel kien hemm l-għażla jekk l-uniformi tkunx track suit kontinwament jew inkella f'ċerti ġranet, it-tfal għandhomx imorru lebsin il-ġlekk.

Għalija, sa minn ċkuniti, kienet tidher redikola li tfal ta' sitta jew seba' snin, imorru l-iskola bil-ġlekk.

Wara din il-konsultazzjoni, ġie deċiż li t-tfal jattendu l-iskola bit-track suit.

Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet wara dan din id-deċiżjoni, liema skejjel se jattwaw din il-policy u ta' liema etajiet?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Id-diskussjoni f'dan il-pajjiż dwar kif it-tfal għandhom imorru libsin l-iskola ilha għaddejja għal ħafna snin u ħadet forom differenti.

Irrid ngħid ukoll li f'ħafna pajjiżi fid-dinja t-tfal ma jilbsux uniformi meta jattendu l-iskola.

Din l-idea ta' uniformi teżisti fil-pajjiżi li huma eks kolonji Ingliżi.

Però, bħalma jiġri dejjem, din il-policy baqgħet f'ħafna pajjiżi u ma baqgħetx fl-Ingilterra, ħlief f'ċerti skejjel pubbliċi li jridu jibagħtu ċertu messaġġ.

F'pajjiżna diġà kellna żewġ tipi ta' uniformijiet.

Ma jidhirlix li kellna xi skola, la fis-settur indipendenti, la fis-settur tal-Knisja u lanqas tal-Istat, fejn it-tfal minn 16-il sena 'l isfel setgħu jmorru l-iskola mingħajr uniformi.

Kellna skejjel tal-Knisja li diġà kellhom il-policy tat-track suit, fejn it-tfal imorru libsin track suit pulita biex iħossuhom komdi meta jkunu l-iskola.

Imbagħad hemm il-filosofija li tgħidlek li huwa ħażin li t-tfal imorru l-iskola bit-track suit għax b'hekk ittella' lit-tfal traskurati, żmattati u ma jagħtux kas kif jilbsu.

Din il-filosofija tgħidlek li għandek idderri lit-tfal minn età żgħira li jridu jilbsu l-blazer, qalziet u ingravata, għaliex din hija parti mill-formazzjoni tal-karattru.

Issa rrid ngħid li ma teżisti l-ebda riċerka fid-dinja li turi li l-kwalità tal-edukazzjoni u l-formazzjoni tal-karattru jiddependu minn jekk tilbisx ingravata jew ġlekk.

Kellu bżonn kien hekk għax kieku l-aktar postijiet importanti għall-formazzjoni tal-karattru la huma l-iskejjel u lanqas huma l-knejjes imma huma l-ħwienet tal-ħwejjeġ!

Però l-affarijiet huma ħafna 'l bogħod minn hekk.

Bħala Ministeru, wara diskussjoni sħiħa, iddeċidejna li l-għażla preferenzjali għandha tkun track suit pulita u eleganti.

Se ndaħħlu din il-policy ġdida bil-mod, sabiex lil dawk il-ġenituri li diġà xtraw l-uniformijiet, ma nġegħluhomx jixtru uniformi mill-ġdid, imma se nagħtu ċans li l-policy tidħol bil-mod sena wara sena.

Ħadna din id-deċiżjoni wara diskussjoni sħiħa mal-ġenituri, l-istudenti u l-edukaturi.

Fil-fatt il-maġġoranza f'kull qasam qablu li t-tfal jistgħu jmorru l-iskola bit-track suit.

Irrid ninnota wkoll li l-inqas kategorija li qablet ma' din il-policy kienet dik tal-edukaturi.

Però rrid ngħid ukoll, allavolja jista' jkun li hawn min se jieħu għalih, li speċjalment fir-rigward tal-għalliema rġiel, kellna każijiet fejn l-istudenti jmorru l-iskola ħafna aktar eleganti u puliti mill-edukaturi tagħhom!

Għax filwaqt li għandna dress code għall-istudenti, m'għandniex dress code għall-edukaturi.

Bħala rġiel għandna ħabta nkunu żmattati u traskurati ħafna aktar mill-ġeneri l-oħra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sinjura President, jien naqbel ma' ħafna mill-punti li semma l-Ministru meta kien qed jitkellem dwar l-assessments, però jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex ideali li dawn l-assessments isiru fl-aħħar tas-sena?

Fil-fehma tiegħi, jekk ikun hemm tifel jew tifla li jkunu qed jaqgħu lura, m'għandniex inħallu sal-aħħar tas-sena biex niġbdu l-attenzjoni tal-ġenituri dwar is-sitwazzjoni.

Huwa inutli li nagħmlu assessment sempliċement biex ngħidu li għamilna assessment.

Jekk matul is-sena jkun hemm tfal li jeħtieġu l-għajnuna, irridu nagħtuhielhom qabel l-aħħar tas-sena.

Pereżempju jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministeru kkonsidrax li jkollna sistema ta' cross-checking fejn it-tfal jiġu eżaminati randomly?

Qed ngħid dan għax jista' jagħti l-każ li jkollok tifel jew tifla b'A grade u f'daqqa waħda dak il-livell jinżel u l-istudent ikollu bżonn għajnuna oħra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: L-Onor.

Interpellant għandha raġun f'dak li qalet.

Jekk il-metodu ta' assessjar kontinwu jsir bis-serjetà se jindirizza l-problemi serji li semmiet.

Hemm differenza bejn assessjar kontinwu fejn l-għalliem ikun qiegħed jgħasses lit-tifel jew tifla u jiġbed l-attenzjoni qabel ma jkun tard wisq, biex tingħata l-għajnuna meħtieġa, u assessjar summattiv tal-aħħar tas-sena.

Jekk matul is-sena l-istudent ikun batut fil-Matematika, fl-Ingliż, fil-Malti jew f'xi suġġetti oħra, għandu bżonn l-għajnuna mill-ewwel.

Irrid ngħid li fil-qasam edukattiv għandna ħafna għalliema bravi li qed jagħmlu dan ix-xogħol.

Però, fl-istess ħin, irridu noqogħdu attenti li filwaqt li ndaħħlu l-assessjar bħala parti mill-proċess edukattiv, ma nġennux lill-għalliema li jridu jimlew ħafna karti u jagħmlu aktar moniteraġġ u assessjar minflok ma jgħallmu!

Qed nagħmlu diġà taħriġ professjonali għall-għalliema biex l-assessjar ikun dak li jissejjaħ assessment for learning.

Dan it-taħriġ beda imma hemm ħafna aktar xi jsir.

Nerġa' ngħid li naqbel kompletament ma' dak li qalet l-Onor.

Interpellant, għaliex ħafna drabi, bħal fil-qasam tas-saħħa, li hija taf tajjeb, aħjar tintervjeni mill-bidu milli tħalli l-problema tikber għax imbagħad ikun aktar diffiċli biex tindirizzaha.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Glenn Bedingfield, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, għadna kif irċevejna l-iStrategic Plan 2019 – 2021 tal-MCAST, li jiffoka fuq inclusion, excellence and equity.

Jista' l-Ministru jgħid x'assessment sar tal-MCAST?

Kif jaħseb il-Ministru li l-management jista' jieħu direzzjoni li tindirizza ċerti sitwazzjonijiet ta' studenti li jintalbu jsibu opportunitajiet ta' impjieg waqt il-perijodu tal-istudju tagħhom?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax ħafna drabi, l-onus ikun qiegħed fuq l-istudenti u mhux fuq l-MCAST li jgħinhom isibu din l-opportunità ta' apprenstistat.

EVARIST BARTOLO: Sinjura President, naħseb li rridu nieħdu aktar responsabilità biex insibu dawn il-postijiet tax-xogħol għall-istudenti.

Ma naħsibx li sistema fejn din ir-responsabilità taqa' fuq l-istudenti hija tajba.

F'ħafna każijiet, ir-responsabilità hija tal-kulleġġ.

Irrid infakkar li f'din il-Kamra għaddejna b'mod unanimu minn Gvern u Oppożizzjoni, il-Work-Based Learning and Apprenticeship Act dwar it-tagħlim fuq il-post tax-xogħol.

Issa rridu naraw kif se nimplimentaw din il-liġi li tindirizza proprju dak li semma l-Onor.

Interpellant, fejn ir-responsabilità tkun fuq min se jħaddem is-sistema tal-istituzzjoni edukattiva biex naraw li ż-żgħażagħ tagħna, filwaqt li jkunu qed jitgħallmu u jistudjaw, ma jiġux sfruttati fuq il-post tax-xogħol, anke b'cheap labour.

Irridu niżguraw li meta dawn iż-żgħażagħ imorru fuq il-post tax-xogħol ikunu qed jitgħallmu u mhux jagħmlu xogħol fejn ma jitgħallmu xejn.

Qed ngħid dan għax kellna każijiet fejn żgħażagħ li jkunu qed jagħmlu esperjenza ta' xogħol, jispiċċaw jagħmlu l-kafè jew il-fotokopji!

Forsi hija ħila importanti li titgħallem tagħmel dawn l-affarijiet bażiċi, imma kemm se ddum biex titgħallem tagħmel il-kafè, il-fotokopji jew biex twassal karta minn uffiċċju għall-ieħor?!

Għalhekk irridu niżguraw li t-tagħlim fuq il-post tax-xogħol ikun tassew esperjenza ta' xogħol fl-oqsma li l-istudenti jkunu qed jistudjaw fihom.

Interpellant li rridu naħdmu iżjed biex ir-responsabilità biex jinstab post tax-xogħol ma tkunx fuq l-istudent imma tkun fuq l-istituzzjoni edukattiva.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sinjura President, naf li l-Ministru, bħali, iħobb ħafna l-annimali u għandu stmerrija għall-krudeltà fuq l-annimali.

Nemmen li nagħmlu kemm nagħmlu liġijiet, hemm bżonn ta' bidla fil-kultura.

Jaħseb il-Ministru li forsi fl-iskejjel nistgħu nagħmlu ħafna aktar biex inrawmu din il-kultura favur l-annimali?

Matul l-Amministrazzjoni preċedenti kont daħħalt inizjattiva ta' petting day fl-isptarijiet fejn in-nies setgħu jieħdu pet bħall-kelb sabiex inrawmu kultura li fiha wieħed iħobb l-annimali u jikkundanna l-krudeltà fuqhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO: Sinjura President, naqbel kompletament ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Nieħu gost ngħid li f'ħafna skejjel qed tinxtered id-drawwa li jkun hemm jiem apposta fejn it-tfal jieħdu l-annimali magħhom l-iskola.

F'ċerti pajjiżi oħrajn li tgħallimna minnhom raw li l-klieb jistgħu jgħinu lit-tfal jitgħallmu jaqraw!

Forsi wieħed jistaqsi x'qed ngħid b'dan.

Fil-fatt għandna skejjel fejn ipprovajna din is-sistema u rajna riżultati pożittivi.

Tifel jew tifla li għandha problemi biex taqra, jekk se taqra quddiem persuni oħrajn, meta jarawha tlaqlaq jew ma jarawhiex taqra tajjeb, se jipprovaw ma jgħaddux kummenti negattivi biex ma jkissrulhiex is-self-esteem tagħha imma ħafna drabi l-body language jikxfek!

Min-naħa l-oħra l-klieb huma paċenzjużi ħafna.

Sibna li meta tifel jew tifla jrabbu dik ir-relazzjoni ma' kelb u jaqraw quddiemu se jrabbu ċertu self-confidence li huwa importanti ħafna.

Hawn irrid nirringrazzja lil dawk il-kapijiet tal-iskola u l-għalliema li għandhom l-annimali u jħossuhom komdi bil-preżenza tal-annimali fl-iskola.

Fil-fehma tiegħi dan mhux se jħarbat l-esperjenza edukattiva anzi se jsaħħaħha.

Irrid ngħid ukoll li aħna bħal donnu drajna li l-klieb li jgħinu lil persuni b'diżabilità huma dawk li jgħinu lil persuni bi problemi ta' vista.

Però llum nafu li jekk il-klieb ikunu mħarrġa tajjeb jistgħu jgħinu wkoll tfal bl-awtiżmu.

Għandna każijiet fejn il-klieb qed jagħmlu differenza kbira!

M'għandniex biżżejjed klieb imħarrġa u għalhekk irridu ninvestu aktar f'dan ir-rigward.

Nerġa' ngħid li naqbel ħafna ma' dak li kien qal l-Onor.

Interpellant, fejn nistgħu ntejbu ħafna aktar ir-relazzjoni bejn l-annimal u l-bniedem, għall-ġid tat-tnejn.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR EVARIST BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Joint Declaration on Cooperation in the Field of Sports li ġie ffirmat f'Tel Aviv bejn il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol tar-Repubblika ta' Malta u l-Ministeru tal-Kultura u Sports tal-Istat ta' Iżrael fit-12 ta' Ġunju 2019, bi tweġiba għall mistoqsija parlamentari 10602.

ONOR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar proġetti li saru f'Malta u Għawdex permezz tal-European Fund SMITHS, bi tweġiba għall mistoqsija parlamentari 10630.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti kkonfermati tal-laqgħat minn Nru 11 sa Nru 18 tal-istess Kumitat, li nżammu bejn il-11 ta' Diċembru 2018 u l-24 ta' Ġunju 2019.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti konfermati tal-laqgħat minn Nru 16 sa Nru 23 tal-istess Kumitat, li nżammu bejn il-11 ta' Diċembru 2018 u l-5 ta' Ġunju 2019.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KIRJIET RESIDENZJALI

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sinjura President, għandi Messaġġ mill-President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Se naqra dan il-Messaġġ:

Il-President, wara li kien informat dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jippromwovi l-iżvilupp tas-settur tal-kera privata billi jiżgura standards ta' ġustizzja, kjarezza, u prevedibbiltà fir-relazzjoni kuntrattwali bejn sidien il-kera u kerrejja u sabiex jissalvagwarda u jipproteġi d-dritt ta' akkomodazzjoni adegwata, u sabiex jipprovdi dwar ħwejjeġ anċillari jew konnessi ma' dan", jirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

3 ta' Lulju 2019

RODERICK GALDES: Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jippromwovi l-iżvilupp tas-settur tal-kera privata billi jiżgura standards ta' ġustizzja, kjarezza, u prevedibbiltà fir-relazzjoni kuntrattwali bejn sidien il-kera u kerrejja u sabiex jissalvagwarda u jipproteġi d-dritt ta' akkomodazzjoni adegwata, u sabiex jipprovdi dwar ħwejjeġ anċillari jew konnessi ma' dan".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

L-Onor.

RODERICK GALDES: Sinjura President, fl-introduzzjoni tiegħi rrid nistqarr li bla dubju nħossni kburi u sodisfatt li wasalna biex niddiskutu Abbozz ta' Liġi ta' din il-kwalità f'dan il-Parlament.

Qed niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi bħala riżultat ta' suċċess ekonomiku li pajjiżna esperjenza matul dawn is-snin, fejn rajna qabża ekonomika kbira li wara kważi 25 sena reġgħet tat nifs u futur ġdid anke lis-suq tal-kera.

Il-qasam tal-kera, anke minħabba l-istorja prevalenti tiegħu matul is-snin, ftit li xejn kellu importanza fl-aħħar għexieren ta' snin.

Però, f'dawn l-aħħar snin, rajna bidla radikali, b'riżultat tas-suċċess ekonomiku li kiseb pajjiżna u llum wasalna biex għandna Abbozz ta' Liġi li mhux biss jirrispetta l-esiġenzi u ċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna llum, imma qed jagħti direzzjoni ġdida lil dan il-qasam.

Is-settur tal-kera llum huwa sors ta' dħul għall-familji Maltin.

Nafu li ħafna familji jiddependu wkoll minn dan il-qasam għall-għajxien tagħhom.

Bħala Gvern għamilna proċess mirqum ħafna.

Dan mhuwiex proċess ażżardat.

Bdejna bir-riċerka, tkellimna, staqsejna, erġajna analizzajna u studjajna wkoll x'qed jgħid is-suq.

Fuq kollox, rajna wkoll it-tħassib li jeżisti u l-biżgħat tan-nies.

Wara li konna informati, erġajna morna u ddiskutejna għal darba, darbtejn.

Għalhekk ikolli ngħid li llum qed inressqu leġiżlazzjoni informata wara eżerċizzju wiesa' ta' djalogu, konsultazzjoni, diskussjoni, informazzjoni u anke ta' edukazzjoni fih innifsu.

Il-proċess ta' din il-liġi ħa madwar sentejn sħaħ ta' xogħol.

Għalhekk irrid nibda billi nirringrazzja lit-tim tiegħi li ħadem qatigħ matul dawn l-aħħar sentejn, partikolarment lill-Avukat Kurt Xerri, li kien qiegħed jippilota miegħi din il-liġi mill-aspett legali.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-konsulenti li kelli madwari u l-esperti f'dan il-qasam, li tawni daqqa t'id ukoll biex illum għandna dan l-Abbozz ta' Liġi għad-diskussjoni f'dan il-Parlament.

Nirringrazzja wkoll liċ-Chairperson tal-Awtorità tad-Djar, fejn ħdimna id f'id, għax nemmnu li l-Awtorità tad-Djar se jkollha parti kruċjali u rwol importanti f'dan il-qafas leġiżlattiv.

Fuq kollox, irrid nirringrazzja lill-istakeholders kollha li ltqajna magħhom, fejn iddiskutejna, fehmu dak li konna qed nipproponu, ħarġu b'suġġerimenti, qsamna l-ideat, rajna affarijiet li forsi sal-lum ma konniex informati dwarhom u skoprejna affarijiet interessanti ħafna li se jagħtuna mhux biss informazzjoni potenzjali għal dan l-aspett ta' liġi imma wkoll għall-Parlament dwar dak li qed jiġri f'pajjiżna fir-rigward tas-soċjetà ta' madwarna.

Irrid nirringrazzja b'mod xieraq ukoll lill-politiċi sħabi, li ddiskutejna magħhom fuq livell ta' Kabinett u fuq livell ta' grupp parlamentari, fejn f'dan il-proċess kienu attivi ferm.

Nirringrazzja b'mod xieraq lill-Prim Ministru li tani l-appoġġ għal studju bir-reqqa bħal dan, f'qasam li huwa sensittiv u fejn mhuwiex faċli li wieħed jibbilanċja settur daqstant kontroversjali.

Dan huwa settur fejn għandek elementi opposti għal xulxin u għalhekk trid tipprova tilħaq bilanċ.

Però rrid ngħid ukoll li bqajt sorpriż mhux biss bir-reazzjoni li kien hemm min-nies, imma anke bir-reazzjoni silenzjuża għax kien jidher ovvju li dak li qed nipproponu huwa ġust għal soċjetà li qed tinbidel u li jagħmel sens għaż-żmenijiet tal-lum!

Irrid nirringrazzja b'mod xieraq lill-konsulent tal-Prim Ministru Louis Grech, li kien magħna kontinwament fid-diskussjonijiet li kellna matul dawn l-aħħar sentejn.

Irrid ngħid li għamilna tliet preżentazzjonijiet sakemm wasalna s'hawn u b'hekk, illum, għandna liġi li mhux biss hija deċiżjoni tal-Kabinett imma hija wkoll liġi informata u bilanċata.

L-aktar ħaġa kruċjali f'settur bħal dan hija li nilħqu l-bilanċ u nsibu t-triq tan-nofs.

Qisna l-interessi u d-diffikultajiet ta' kull naħa u poġġejna kollox fuq il-miżinn.

Sibna bilanċ ideali li jħalli s-suq jiffunzjona imma jagħmel ukoll kera alternattiva ta' akkomodazzjoni vijabbli.

Ikolli ngħid ukoll li din hija leġiżlazzjoni konxja mill-istorja tagħna u miċ-ċirkostanzi partikolari li wasslu għal interventi intensivi fil-passat, liema deċiżjonijiet, fit-tul, ħallew l-impatt tagħhom fuq is-suq u fuq il-fiduċja ta' min jinvesti.

Irridu naraw minn xiex għaddejna fil-passat, fost l-oħrajn il-kirjiet ta' wara l-gwerra, li ħallew disparità qawwija kontra s-sidien.

Sfortunatament nafu wkoll is-sitwazzjoni li writna minn Gvern wara l-ieħor li ma kellniex kontroll fuqha, ta' distruzzjoni li ħalliet il-gwerra u ta' miżuri ta' kontrolli qawwija, li sfortunatament, matul is-snin, naqqsu mill-fiduċja li kellhom is-sidien u l-inkwini f'dan il-qasam.

Tant hu hekk li għal żmien twil ħafna, is-suq tal-kera f'pajjiżna kien wieħed ineżistenti.

Ħafna mill-problemi li writna f'dan is-settur kienu ġejjin proprju minħabba l-esperjenza qarsa li kellna matul is-snin f'dan il-qasam.

Sinjura President, ikolli ngħid li din hija leġiżlazzjoni responsabbli.

Illum, bħala Gvern, fhimna x'jirrikjedi s-settur tal-akkomodazzjoni f'pajjiżna u x'jeħtieġ isir fis-suq tal-kera.

Fhimna wkoll kif nistgħu nimbottaw 'il quddiem il-mobilità soċjali, li hija kruċjali.

Qed inressqu Abbozz ta' Liġi li jħalli r-responsabilità soċjali f'idejn l-Istat, kif għandu jkun, u responsabilità kummerċjali f'idejn min jopera f'dan is-suq.

Però r-responsabilità kummerċjali trid tqis il-bilanċ meħtieġ bejn iż-żewġ partijiet.

Ma rridux li tirrenja l-liġi tal-ġungla fejn kulħadd jagħmel li jrid u jivvinta r-regoli kif jaqbel lilu.

Irridu suq li jkun rifless taħt normi u ċirkostanzi li jgawdi l-Istat imma li ma jikkreax xi tip ta' faqar li jista' jħalli wkoll impatt soċjali fuq il-familji tagħna.

Hawn se nkun ċar.

Din mhijiex liġi li biha nistgħu neqirdu u neradikaw il-faqar!

Hija r-responsabilità tal-Istat li jrażżan u jiġġieled il-faqar u li joħloq strateġija u viżjoni wiesgħa għall-qasam tal-akkomodazzjoni.

Il-liġi tal-kera hija element ta' kummerċjalizzazzjoni bejn żewġ partijiet.

Din il-liġi mhijiex qiegħda hemm biex issolvi l-problemi tal-faqar.

Nerġa' ngħid li huwa l-obbligu tal-Istat li jiġġieled il-faqar.

Però jekk mhux se jkollna liġi li tirrispetta l-prinċipji ta' soċjetà ġusta, se jkun diffiċli għall-Gvern li jilħaq it-tragward tal-istrateġija tiegħu.

Dan it-tragward jintlaħaq biss billi jkollna viżjoni ta' mobilità, fejn ngħinu lin-nies isiru sidien ta' darhom.

Aktar minn hekk, din il-liġi hija parti minn kullana ta' miżuri li ħadna fil-qasam tal-akkomodazzjoni matul dawn l-aħħar snin.

Din il-liġi se toffri stabilità, serħan il-moħħ u sigurtà fit-tul, sabiex persuna tkun tista' tippjana, anke għad-diffikultajiet li tista' tgħaddi minnhom fil-futur.

Hawn irrid insemmi wkoll il-benefiċċju tal-akkomodazzjoni li qed iservi bħala cushion għal dik il-persuna li qed tikri u forsi għandha d-dħul tagħha baxx.

L-Istat qed jgħin sabiex persuna bi dħul baxx ma taqax fir-riskju ta' faqar minħabba l-liġi tal-ġungla li kellna sal-lum, fejn ma kienx hemm sistemi ta' kontroll u lanqas kien hemm sistemi ta' tul ta' kuntratti.

Propju għalhekk li din il-liġi hija parti minn kullana li se tgħin fl-istrateġija fit-tul biex jitnaqqas il-faqar.

Però, nerġa' nenfasizza li din il-liġi mhijiex l-għodda ewlenija biex neqirdu l-faqar minn pajjiżna.

Irrid nagħmel din id-distinzjoni ċara għaliex huwa tajjeb li jekk se nitkellmu fuq il-faqar, irridu nitkellmu wkoll fuq strateġija wiesgħa li tmur lil hinn minn din il-liġi.

Qed nieħu pjaċir ninnota wkoll li l-attitudni tal-Oppożizzjoni għal din il-liġi hija pożittiva.

Fil-fatt kelli diskussjoni mal-Onor.

Ivan Bartolo ftit qabel ma bdiet din is-seduta tal-Parlament, fejn ġejt informat li l-Oppożizzjoni lesta li tiddiskuti.

Bħala Gvern qegħdin inħallu l-bibien miftuħa sabiex inkomplu niddiskutu flimkien biex insibu miżuri li jistgħu jkomplu jtejbu din il-liġi.

Lesti li nemendaw jew inbiddlu fejn meħtieġ.

Aħna qegħdin f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex naħdmu u nsibu s-soluzzjonijiet flimkien għal soċjetà aktar ġusta.

Jien konvint li dan se jkun proċess storiku minnu nnifsu.

Fil-fatt il-Prim Ministru sejjaħ din il-liġi bħala landmark legislation li se tibqa' titħaddem għal diversi snin u se ddaħħal ukoll bidla assoluta fil-mentalità.

Persuna li qabel ma kenitx tagħti kas, illum, se jkollha fejn tirrikorri għal aktar protezzjoni u serjetà biex jingħelbu d-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu.

L-aktar proċess kruċjali se jibda fl-1 ta' Jannar 2020 meta tidħol l-implimentazzjoni u l-amministrazzjoni ta' din il-liġi.

Hemm ħafna xogħol xi jsir u miżuri li rridu mmexxu 'l quddiem.

Flimkien mal-Awtorità tad-Djar diġà bdejna naħdmu biex kollox ikun f'postu għat-tħaddim ta' din il-liġi, inkluż it-taqsima tal-infurzar, il-customer care u l-uffiċċju dedikat għat-taqsima tal-kirjiet privati, fost l-oħrajn.

Dan is-servizz se jkun qiegħed hemm għall-inkwilini u għal dawk in-nies li għandhom proprjetà li se jdaħħluha fis-suq.

Dan is-servizz se jgħin ukoll lin-nies li jridu jpoġġu l-proprjetà tagħhom fis-suq.

Fuq kollox, se jgħin biex kulħadd ikun jaf fejn qiegħed.

Sinjura President, b'din il-liġi qegħdin niġġieldu l-inċertezza.

Jekk hemm sintomu li sibna f'dan il-qasam kien proprju dak tal-inċertezza.

Hawn qed nitkellem dwar l-inċertezza ta' dawk il-ġenituri li ma' kull żieda fil-kera bl-addoċċ kellhom ibiddlu l-iskejjel tat-tfal tagħhom.

Qed nirreferi għall-inċertezza ta' ħaddiema li filli jkunu qed joqogħdu biswit fejn jaħdmu u filli tinbidlilhom ħajjithom radikalment.

Hemm ukoll l-inċertezza ta' ħaddiema barranin li jiġu biex jaħdmu f'pajjiżna imma jispiċċaw jippakkjaw u jitilqu lura għaliex isibu li l-kirjiet li jintalbu mhumiex reali.

Pereżempju kellna kirjiet fuq bażi ta' xahar, mingħajr durata ta' xejn, fejn persuna ma tkunx tista' tippjana, jew inkella kirjiet fejn il-persuna ma tkunx taf x'tip ta' kuntratt għandha għaliex il-kirja tibqa' fuq l-idejn.

Bħala Gvern nirrikonoxxu d-diffikultajiet f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Però rrid insemmi wkoll l-inċertezza tas-sid li ma jkunx jaf jekk ix-xahar id-dieħel huwiex se jkollu min jikri l-proprjetà tiegħu jew jekk l-inkwilin hux se jitlaq mingħajr ma javżah.

Jekk tgħallimna ħaġa fiż-żmien li ilna fil-gvern hija li bl-inċertezza ma jimxi xejn!

Iċ-ċertezza ġġib il-fiduċja, il-kunfidenza u l-prosperità.

Iċ-ċertezza tgħin lil min jinvesti, tneħħi l-biża' mill-għada u tħalli s-suq jaħdem f'armonija.

Dan huwa l-għan ta' din il-liġi li għandna quddiemna.

Irridu nġibu sitwazzjoni ta' stabilità għall-familji u l-individwi li jikru, għax inkella ma jimxux 'il quddiem.

Bl-istess mod, min faddal f'ħajtu biex jinvesti f'biċċa proprjetà ħalli jtejjeb id-dħul u l-qagħda tal-familja tiegħu jenħtieġ stabilità wkoll.

Fil-White Paper għedna li llum is-soċjetà tagħna qed tinbidel u qed tieħu forma ġdida.

Qed naraw ukoll tibdil fid-demografija ta' pajjiżna.

Qed naraw sistemi oħrajn ta' familji li sa għexieren ta' snin ilu ma konniex imdorrijin bihom, partikolarment is-single income families.

Għalhekk ridna qafas li jagħti sigurtà ta' post fejn wieħed joqgħod u li jkun vijabbli.

Ridna li jkun hemm it-trasparenza fit-tranżizzjonijiet u sigurtà fid-dħul għal dak li jkun qed jikri l-proprjetà tiegħu.

L-għadu ta' kull suq huma t-telf ta' ħin, it-tħarbit u l-burokrazija.

Għalhekk ridna sistema effiċjenti fil-preżenza wkoll tal-Awtorità tad-Djar, fejn wieħed se jsib l-aċċess għas-servizzi.

Insemmi pereżempju, is-sistema online, il-proċessi tal-Qorti u l-panel li se jkun qed jiddiskuti tilwim żgħir marbut mal-liġi tal-kera.

Dawn is-servizzi kollha se jirrendu f'aktar effiċjenza u servizz għal min qiegħed juża s-suq tal-kera llum.

Malta tibqa' pajjiż fejn il-maġġoranza tan-nies huma sidien ta' darhom.

Din hija xi ħaġa li tagħtina ċertu kobor bħala pajjiż għax gżira ċkejkna u b'nuqqas ta' riżorsi għandha 80% tan-nies tagħha li kienu kapaċi jaslu li jkunu sidien ta' darhom.

Dan huwa pajjiż fejn napprezzaw l-istabilità, l-għaqal u l-ħsieb fit-tul għall-ġid tal-familja tagħna.

Għalhekk, bħala Stat, se nibqgħu nippromwovu li l-individwu jsir sid ta' daru.

Dan huwa l-qofol tal-politika tagħna bħala Gvern u naħseb li hawn qbil unanimu u komuni bejn iż-żewġ naħat dwar din it-tip ta' politika.

Nifhmu li qed ngħixu f'dinja globalizzata bi ħteġijiet u b'realtajiet differenti u għalhekk ridna li nħallu suq flessibbli.

Ħloqna qafas li jista' jilqa' fih familja li trid akkomodazzjoni għal terminu medju u għall-ħaddiem li jrid soluzzjoni ta' malajr u temporanja.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jassigura li tagħżel x'tagħżel, il-persuna se tkun protetta.

Filwaqt li qabel persuna ma kellha protezzjoni ta' xejn u ma kienet tista' tagħmel xejn, illum l-istess persuna għandha aċċess għad-drittijiet tagħha.

Illum kulħadd se jkun jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu kemm in kwantu tal-liġi kif ukoll rigward is-servizz fejn wieħed jista' jmur iħabbat il-bieb sabiex ikollu l-protezzjoni bil-liġi.

Sinjura President, ikun tajjeb li naraw minn fejn tlaqna.

Kif diġà ħabbart fil-bidu ta' din l-introduzzjoni, sal-2013 is-suq tal-kera kien wieħed prattikament batut u kważi ineżistenti.

Bil-mod, kien beda jirpilja, anke minħabba l-avvanz ekonomiku li seħħ f'pajjiżna, fejn żdiedet id-domanda b'mod radikali.

Tant hu hekk li lanqas biss konna ppreparati għal din id-domanda!

Meta wieħed jara l-ammont ta' appartamenti li ntefgħu fis-suq isib li beda jkollna disparità qawwija bejn l-ammont ta' appartamenti disponibbli u d-domanda ta' appartamenti li kienu qed jitolbu l-ħaddiema li kienu qed jiġu f'pajjiżna u oħrajn li kienu qed jaħdmu f'pajjiżna.

Insemmi wkoll il-problema tas-separazzjonijiet fil-familji u problemi soċjali oħrajn li wasslu biex ikun hemm domanda qawwija għal numru ta' appartamenti.

Kellna wkoll il-boom ekonomiku bla preċedent li ħoloq dan il-pajjiż, li awtomatikament issarraf f'domanda ikbar għall-proprjetà.

Fl-2013 kienu jgħidulna li f'pajjiżna għandna aktar minn 70,000 proprjetà vojta, imma llum, ħadd m'għadu jsemmi l-proprjetà vojta, għaliex ħafna minn dik il-propjetà ttieħdet u qed tiġi utilizzata.

Din hija xi ħaġa pożittiva, li bħala pajjiż illum erġajna rriġenerajna postijiet li kienu mitluqa, abbandunati u vojta, sabiex illum qed jgħixu fihom in-nies.

Però dan huwa wkoll riżultat tal-globalizzazzjoni, fejn pajjiżna sar attrazzjoni fiċ-ċentru u fil-parti tan-Nofsinhar tal-Mediterran, li qed tagħmel id-differenza.

Meta wieħed jiġi Malta ma jiġix ġo belt kapitali kbira bħalma huma Brussell, Londra jew Ruma imma jiġi fi gżira żgħira fil-Mediterran li qed tattira l-investiment.

Dan ifisser li n-nies għandhom fiduċja f'pajjiżna u għalhekk lesti li jinvestu għax qed jaraw lil Malta bħala attrazzjoni ekonomika.

Irrid nifhmu li din ir-realtà qed tinħass minna lkoll kemm aħna llum.

Però din il-pressjoni ħolqot ukoll il-bżonn li jkun hawn liġi u qafas regolatorju.

L-aktar ħaġa li għamilna fl-istudju tagħna fil-White Paper li qsamnieha mal-pubbliku u ma' dan il-Parlament kien li meta ġiet ippubblikata, rajna x'sistema ta' regolarizzazzjoni hemm fis-suq tal-kera f'pajjiżi oħrajn fl-Unjoni Ewropea.

Rajna, pereżempju, dak li hemm fl-Italja, l-Ingilterra, l-Irlanda, l-Olanda u l-Ġermanja, li kollha huma pajjiżi kbar li ilhom fl-Unjoni Ewropa ħafna aktar minna u li kellhom swieq regolati tal-kera li bdew ferm aktar qabilna.

Waqqajna l-argumenti ta' min kien jgħidilna li ma tistax tmiss is-suq tal-kera, għax jekk tagħmel dan, se ddaħħal il-kontrolli.

Mhux veru li jeżistu sistemi ta' kontrolli rigorużi f'pajjiżi oħrajn.

Irrid ngħid li aħna l-aktar pajjiż fl-Unjoni Ewropea li qed inħallu ċerta flessibilità fis-suq imma rregolarizzajna fuq l-aħjar prattiċi ta' pajjiżi fl-Unjoni Ewropea u rnexxielna nagħlqu l-loopholes li sfortunatament il-liġi preċedenti ma kenitx tindirizzahom.

Irridu nirrikonoxxu li kellna, u sa ċertu punt għad għandna, sitwazzjoni fejn il-mantra hija li s-suq isuq.

Dan iwassal biex sidien jgħollu l-prezzijiet mil-lum għal għada, bir-riżultat li tinħoloq l-instabilità u l-inċertezza għall-inkwilin.

Rajna prezzijiet li jittripplaw mil-lejl għan-nhar u inkwilini li jitilqu 'l barra ħabta u sabta.

Rajna wkoll sidien li jispiċċaw iħallsu ta' ħsarat mingħajr ebda kumpens u proċess legali għall-kumpens li jaqtagħlek qalbek.

F'kelma waħda, kellna suq li kien qiegħed jispiċċa insostenibbli, speċjalment meta bħala pajjiż, konna qegħdin nitkellmu li rridu nimxu 'l quddiem.

L-għanijiet tagħna huma li f'dan l-Abbozz ta' Liġi naraw l-esiġenzi ta' soċjetà li qed tinbidel.

Nagħmlu żball jekk b'din ir-riforma nipprovaw insolvu sfida tal-lum bil-mentalità tal-bieraħ.

Irridu nħarsu 'l quddiem u naraw li b'din ir-riforma nipprofessjonalizzaw għall-ewwel darba s-suq tal-kera f'pajjiżna.

Qed nagħtuh qafas li jopera fih, b'obbligi u drittijiet kemm għas-sidien kif ukoll għall-inkwilini.

Qed nagħtu sistema li tippremja li min hu responsabbli u tippenalizza lil dawk li ma jimxux mar-regoli.

Fuq kollox, qed nagħtu stabilità u serħan il-moħħ lill-familji li jaħdmu f'dan is-settur.

Bħala politiċi, għandna r-responsabiltà li naraw li jkollna settur ta' kera aktar ġust u sikur, fejn ma tirrenjax il-liġi tal-ġungla.

Irridu wkoll li s-suq ikun trasparenti.

M'hemmx aktar lok ta' abbużi.

Fuq kollox, din il-liġi hija opportunità biex ikollna suq effiċjenti li jħajjar l-investiment tal-familji u mhux inaffarhom.

Jekk inħaddmu dawn il-konċetti, se nkunu qed nagħtu lis-suq il-prevedibilità neċessarja fil-qasam tal-kera, li tkellimna dwarha meta l-White Paper kienet għad-diskussjoni u l-konsultazzjoni pubblika.

Permezz ta' din il-liġi, il-familji mhux se jgħixu fil-biża' li minn ħin għall-ieħor se jispiċċaw barra.

Kulħadd se jkun jaf it-terminu tal-kuntratt tiegħu.

Fl-istess ħin, is-sidien se jkollhom garanzija li l-investiment li għamlu se jirrendi.

Dan ma jfissirx li se noħonqu s-suq għax il-mudell joffri wkoll ċerta flessibilità.

Mhux se nikkontrollaw lis-suq imma se nistrutturawh u se nagħtuh direzzjoni.

Kif nafu, meta kien hemm il-liberalizzazzjoni tal-Liġi tal-Kera fl-1995, il-liġi kienet tispeċifika li kulħadd kellu jagħmel kuntratt.

Però r-realtà on the ground kienet differenti, għax min kien jikri kien jibża' jagħmel kuntratt jew inkella jibqa' jikri fuq l-idejn.

Dan wassal biex l-inkwilin ma kellux drittijiet u seta' jiġi mitlub biex jitlaq 'il barra mill-post mil-lum għal għada, għax ma kellu xejn x'juri.

Fl-istess ħin, il-Gvern ma kienx qed jieħu t-taxxa dovuta fuq il-kiri tal-proprjetà.

Ma kien hawn l-ebda organizzazzjoni u kif għedt, kellna biss il-liġi tal-ġungla.

B'din il-liġi, dan kollu se jispiċċa.

Ovvjament, bħala Gvern, rajna x'inhuma l-elementi li jagħmlu s-suq ġust.

Aħna m'aħniex qed ngħidu lis-sidien li se noħonqulhom is-suq tal-kera, imma qed ngħidulhom li se nagħtuhom il-flessibilità, però f'ġieħ is-sewwa, kulħadd irid ikun konformi mal-liġi.

Tajjeb li nagħti wkoll rendikont tal-konsultazzjoni li għamel il-Gvern.

Dan huwa Gvern li sema' lil kulħadd, fost l-oħrajn, individwi, sensara, aġenti żgħar, nies li qegħdin jikru u entitajiet u kumpaniji privati.

Iltqajna wkoll ma' min iħaddem u ma' nies li ġabu ħaddiema barranin f'setturi kruċjali u speċjalizzati li kellhom bżonn jikru numru ta' apparatamenti fejn jgħixu għal dak il-perijodu meta jagħtu servizz lil pajjiżna.

Qabel kien hemm xettiċiżmu kbir dwar xi tip ta' regolarizzazzjoni.

Kien hemm min ħaseb li bil-White Paper se nagħmlu xi tip ta' kontrolli kif kienu jsiru fis-snin erbgħin u ħamsin meta pajjiżna kien qiegħed joħroġ mid-diżastru tal-gwerra.

Kien hemm min ikkritikana li se noħorġu biss xi biċċa karta u mhu se nagħmlu xejn aktar.

Però wrejna kif nistgħu ndaħħlu riforma u bidliet kbar mingħajr ma ssussajna lil dak li jkun.

Mir-rispons li daħal kien hemm diversi aspetti interessanti iżda rajna wkoll li mill-konsultazzjoni ma ħareġ xejn ġdid.

Bħala Gvern konna nafu fejn hemm il-problemi u xi ħadd ried jiddeċiedi li jindirizzahom.

Huwa għalhekk li llum qegħdin inressqu dan l-Abbozz ta' Liġi biex niddiskutuh flimkien.

Permezz ta' riċerka estensiva u bla preċedent f'dan is-settur tajna l-informazzjoni kollha, għedna x'qed jiġri u għarafna li s-soċjetà qed tinbidel.

Pereżempju, wara t-tkissir ta' żwieġ, ħafna drabi, familja li kellha appartament jew inkella dar fejn toqgħod, tispiċċa bil-koppja taqsam il-beni ta' bejniethom u l-omm jew il-missier irid imur jikri.

Kien qed jiġri wkoll li ħafna persuni kienu qed jispiċċaw bħala piż fuq l-Istat, għax ikunu jridu jsibu akkomodazzjoni alternattiva.

Ħafna Maltin li kienu qegħdin jikru ma kenux intitolati għall-benefiċċju neċessarju għax ma kellhomx kuntratt tal-kera.

F'dawn l-aħħar snin, introduċejna miżura wara l-oħra bil-mod il-mod sabiex ikollna viżjoni u strateġija wiesgħa għall-qasam tal-akkomodazzjoni.

Bħala Gvern, m'aħniex se nieqfu hawn.

Ngħid ukoll li l-benefiċċju għall-akkomodazzjoni li daħħalna mhux se jibqa' statiku.

L-Istat se jkun qiegħed jara l-persentaġġi tad-dħul tan-nies biex l-għajnuna tingħata bħala cushion lil min jaqa' lura fis-suq tal-kera imma rridu wkoll li jkollna l-istabilità.

Permezz ta' din il-liġi, issa se nkunu nafu kemm għandna nies qegħdin jikru b'kuntratt ta' sena, sentejn jew aktar.

Dik il-mara li sal-lum lanqas kienet tista' tersaq lejn l-Awtorità tad-Djar għax ma kenitx tista' tieħu s-sussidju minħabba li kollox kien fuq l-idejn, illum se jkollha għodda li biha tista' tieħu l-għajnuna mingħajr biża' ta' xejn.

Se nkun ċar; għal min mhuwiex se jaderixxi ma' din il-liġi, se jkollna persuni inkarigati mill-infurzar li se jħabbtu l-bibien ta' dawk is-sidien li qegħdin jabbużaw mir-responsabilità u jweġġgħu familji li m'għandhomx tort.

Permezz ta' riċerka estensiva rajna d-dinamika ta' kif jaħdem is-suq, kif jaħsbuha l-operaturi u l-familji li jikru.

Nafu wkoll l-isfidi u anke l-opportunitajiet li joffri dan is-suq.

Illum il-Gvern qiegħed jiddeċiedi u jieħu azzjoni.

Però parti kruċjali mid-diskors li nixtieq nagħmel huwa dwar l-affordabilità.

Qabel nidħol fl-aspett tal-liġi rrid nitkellem fuq dan il-fenomenu tal-affordabilità, li huwa aspett importanti, għax kien hu li xprunana biex nieħdu azzjoni f'dan is-suq.

Ħafna kienu jgħidulna biex ma mmissu xejn għax il-kera hija kerha.

Ir-realtà tiddependi minn kif tħares lejn l-affarijiet.

Ma stajniex ma ndaħħlux din il-liġi bħala parti mill-istrateġija tal-akkomodazzjoni tagħna.

Ma tistax tagħti post tal-Gvern lil kulħadd.

Għalhekk rajna li jkollna taħlita ta' ideat, miżuri u implimentazzjoni biex persuna jkollha l-garanzija tal-akkomodazzjoni soċjali u dik li tissejjaħ akkomodazzjoni normali.

L-issue ta' affordabilità ma tissolviex billi timponi prezz jew inkella ddaħħal miżuri drakonjani.

Kif għedt diġà, irridu nifhmu r-realtà tal-lum, iżda wkoll ta' għada.

Madanakollu jkun tajjeb li nħarsu wkoll lura biex ma nirrepetux l-istess żbalji li saru fil-passat.

Regolarizzazzjoni żejda fil-passat wasslet biex sfortunatament qtajna qalb in-nies li kellhom xi tama li xi darba jdaħħlu l-proprjetà tagħhom fuq is-suq tal-kera.

Illum hemm aktar fiduċja min-nies li qed jaraw il-kera bħala sors ta' dħul importanti għall-familja.

Għall-investiment li qed jagħmlu, in-nies qed jingħataw inċentiva bażika li jekk tmur għad-durata tal-kuntratt, mhux biss tieħu l-kreditu tat-taxxa, imma dak il-kuntratt fit-tul jista' jservik bħala sors ta' investiment anke mal-banek fejn wieħed jista' jieħu loans fuq il-kuntratt.

Dik se tkun waħda mill-miżuri kruċjali ta' din il-liġi.

Minkejja dan, bħala Gvern, se nibqgħu nindirizzaw l-affordabilità billi naraw li jkun hemm benefiċċju tal-akkomodazzjoni ġdid u aktar b'saħħtu għal dawk bi dħul baxx li se jibqa' jiġi regolarizzat u emendat sena wara l-oħra, permezz ta' baġit wara l-ieħor.

Qed nagħmlu dan għax għandna surplus u ekonomija b'saħħitha li qed tgħinna nroddu lura s-surplus fil-bwiet tan-nies.

Sinjura President, tajjeb li naraw x'fih dan l-Abbozz ta' Liġi.

Ħalli nibda nitkellem dwar ir-relazzjoni b'terminu ta' sena.

Kollox huwa marbut mal-konċett ta' residenza.

Aħna rridu li bis-saħħa ta' din il-liġi, jekk persuna qed tgħix fil-kera, irridu nagħtu l-opportunità li tħossha qed tgħix ġo dar u ma rridux li l-post jibqa' post temporanju għal ftit xhur.

Għalhekk għar-residenti permanenti qed indaħħlu durata minima fil-liġi ta' sena mandatorja.

Fl-aħħar din il-liġi se tkun qed toħloq dan il-benchmark.

Nemmnu li sabiex familja tagħmel id-dar tagħha minn fond mikri, trid perijodu adegwat.

Familja ma tistax tagħmel dan f'xahrejn jew tlieta imma trid perjodu qawwi fejn tkun tista' tibni relazzjoni kummerċjali bejn il-kerrej u s-sid.

F'relazzjoni ta' sena, il-kerrej huwa marbut li jħallas l-ewwel xahrejn kera, anke jekk jitlaq qabel.

Jekk imbagħad il-kerrej irid jinħall mir-relazzjoni qabel it-terminu ta' sena, għax kif għedt is-sistema trid tibqa' tagħti ċertu livell ta' flessibilità, dan irid jagħti avviż ta' xahar lis-sid.

Is-sid mhuwiex marbut li jġedded imma jekk ma jkunx beħsiebu jġedded, jeħtieġ li jinforma lill-kerrej sa tliet xhur qabel ma tiskadi din il-kirja.

Jekk jaqbżu t-tliet xhur minn tmiem il-kera u s-sid ma jkunx informa lill-kerrej, ir-relazzjoni tiġġedded b'sena oħra bl-istess kondizzjonijiet awtomatikament.

Hemm min qed jistaqsi għalfejn dan il-perjodu ta' sena.

B'din il-miżura, jekk is-sid ikun jidhirlu li m'għandux jibqa' jinforma lill-kerrej biex joħroġ mill-post, għax ikun kuntent bih, il-kirja tista' ssir b'mod indefinit.

Jekk sena wara l-oħra s-sid ma jidhirlux li għandu jinnotifika lill-kerrej biex joħroġ ifisser li huwa kuntent bih u jrid iġeddidlu l-kera minn sena għal oħra awtomatikament.

Il-kera maqbula liberament bejn il-partijiet fil-bidu tal-kirja tibqa' fissa matul ir-relazzjoni tas-sena ta' wara.

Imbagħad qed nipproponu wkoll relazzjoni ta' sentejn.

Din il-liġi hija mibnija fuq dan is-sens ta' reċiproċità.

Aktar ma s-sid ikun dispost li jagħti stabilità fit-tul lil min jikri, aktar se jgawdi garanzija.

F'każ ta' dak is-sid li huwa dispost li jagħti kuntratt ta' sentejn, il-kerrej se jkun marbut b'mod mandatorju li jħallas il-kera għall-ewwel erba' xhur.

Jekk jiġi biex jinħall mir-relazzjonijiet kuntrattwali qabel iż-żmien, issa jrid jagħti avviż ta' mill-inqas xahrejn qabel.

Il-kera maqbula liberament fil-bidu tista' togħla darba biss fi tmiem l-ewwel sena, skont l-indiċi tal-prezz tal-proprjetà, iżda b'mhux aktar minn 5%.

B'hekk, jekk l-indiċi jogħla b'7%, il-kera ma tistax togħla b'aktar minn 5% biex nagħtu sens ta' kontinwità anke għall-kuntratti.

M'hemmx dubju li dawn il-miżuri se jżidu ħafna aktar iċ-ċertezza u se jaqtgħu sitwazzjonijiet fejn jiġi s-sid xahar qabel u jgħidlek li mill-għada, minn €300 kera jrid €800!

Sitwazzjoni bħal din ma kellha l-ebda disparità ta' kif togħla l-kera minn xahar għall-ieħor.

Però issa se jkun hemm kollox bil-miktub, inkluż in-normi ta' kif se jiġu aġġustati l-kirjiet.

Kif għedt, il-kera maqbula liberament se tiġi aġġustata sa 5%.

Is-sid mhuwiex marbut li jġedded, imma jekk ma jkunx beħsiebu jġedded, jeħtieġ li jinforma lill-kerrej sa tliet xhur qabel - kif ovvjament isir fl-ewwel sena - ma tiskadi l-kirja.

Jekk jaqbżu t-tliet xhur minn tmiem il-kera u s-sid ma jkun qal xejn, ir-relazzjoni tiġġedded b'sentejn oħra bl-istess kondizzjonijiet ta' dak il-kuntratt li ġie ffirmat għal perjodu ta' sentejn.

Ir-relazzjoni ta' tliet snin hija l-aktar waħda li qed tkun inċentivata min-naħa tal-Gvern.

Fil-każ ta' dak is-sid li hu dispost li jagħti kuntratt ta' tliet snin lill-kerrej, il-kerrej se jkun marbut min-naħa tiegħu b'mod mandatorju għall-ewwel sitt xhur tal-kera.

Jekk jiġi biex jinħall mir-relazzjoni kuntrattwali qabel iż-żmien, issa jrid jagħti avviż ta' mill-inqas tliet xhur.

Il-kera maqbula liberament fil-bidu tista' togħla darbtejn fl-aħħar tal-ewwel sena u fl-aħħar tat-tieni sena skont l-indiċi tal-prezzijiet tal-proprjetà, iżda b'mhux aktar minn 5%.

L-istess, anke hawnhekk, għandna l-istess element ta' ċertezza fuq kuntratti ta' durata itwal.

Is-sid mhuwiex marbut li jġedded però qed indaħħlu wkoll il-kondizzjoni li jekk ma jinnotifikakx qabel jiskadu t-tliet snin, il-kuntratt jiġġedded għal tliet snin oħra awtomatikament kif qed tgħid il-liġi.

Nerġa' ngħid li dan ifisser aktar ċertezza u durata għall-kuntratti itwal tas-suq tal-kera.

Fir-rigward ta' dawn iż-żewġ mudelli li jibdew minn relazzjoni ta' sentejn 'il fuq, is-sid se jgawdi minn kreditu tat-taxxa.

Bħala Gvern, mhux biss matul dawn l-aħħar sentejn, tlieta, naqqasna t-taxxa minn 35% għal 15%, imma hawnhekk qed nerġgħu nnaqqsuha billi jekk inti, bħala sid, tmur għal durata itwal ta' sentejn jew tlieta, il-Gvern se jagħtik kreditu ta' taxxa li jvarja minn €200 għal €500 fis-sena, skont id-daqs tal-appartament.

Dawn huma relazzjonijiet li bħala Stat irridu li nippromwovu.

Bħala Gvern mhux qed niddejqu li lis-sidien ngħidulhom biex jersqu 'l quddiem u jafdaw fis-suq għax is-sistema se tippremjahom billi se titnaqqsilhom it-taxxa.

Irrid ngħid ukoll li jekk irridu nikkomparaw ikun tajjeb li nagħmlu dan anke f'dan il-qasam.

Filwaqt li f'pajjiżi oħrajn l-element ta' taxxa fuq il-proprjetà marbuta mal-kirjiet tlaħħaq il-35%, l-40% u addirittura 60% fil-pajjiżi Nordiċi, pajjiżna huwa kważi l-inqas pajjiż li jintaxxa lis-sidien fuq il-proprjetà, għaliex mhux biss, kif għedt, niżżilna t-taxxa għal 15% imma qed nagħtu wkoll kreditu ta' taxxa bla ebda preċedent.

Sinjura President, se niġi issa biex nitkellem fuq ir-residenza temporanja.

Kif ilna ngħidu għal aktar minn sena, is-suq tal-kera se jattira varjetà kbira ta' nies.

Mhux kulħadd irid soluzzjoni permanenti f'dan il-qasam.

Għalhekk, bħala Gvern, irrikonoxxejna li hemm ħafna nies li qed jiġu jaħdmu f'pajjiżna għal ftit xhur u wara jerġgħu jitilqu lejn pajjiżhom.

Jeżistu ċirkostanzi ta' nies li jridu jikru għal villeġġatura, oħrajn għaliex qegħdin jistudjaw kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex u oħrajn li għandhom bżonn jikru għal perjodu partikolari minħabba ċirkostanzi speċjali, pereżempju jekk ikunu qegħdin iwaqqgħu jew jirranġaw id-dar.

F'dan il-każ m'aħniex qed noffru inċentivi imma qegħdin inħallu mudell ta' sitt xhur, li jridu jkunu ġustifikati, la inqas u lanqas iżjed.

Hemm il-perjodu ta' avviż li wieħed irid juża fil-prattika imma l-qafas huwa mibni fuq sitt xhur.

Jekk is-sid se jikri fond sħiħ għal perjodu ta' sitt xhur, irid juri evidenza li min se jikri qiegħed fil-bżonn ta' soluzzjoni verament temporanja.

Pereżempju, jekk jiġi ħaddiem minn barra li jkollu kuntratt ta' xogħol għal xahrejn biss, jista' jippreżenta dik l-evidenza u l-Awtorità se tagħtih l-inkarigu li jista' jidħol f'kirja kuntrattwali għal dak il-perjodu biss.

Qegħdin indaħħlu din il-miżura għaliex rajna li kien hemm element ta' disparità qawwija.

Jekk il-kuntratti ma jkollhomx stabilità u durata, se jkun hemm problema ta' instabilità fis-suq tal-kera.

Fenomenu ġdid li daħal f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin huwa l-kiri ta' kmamar.

Dan huwa ġej mill-fatt li qed ngħixu f'dinja globalizzata u għandna aktar movimenti tas-suq tal-kera.

Però, f'dan il-każ, qegħdin naraw li ma nagħtux inċentiv, għax ma rridux nagħmlu l-kamra bħala residenza primarja għal diversi snin jew b'mod permanenti.

Ovvjament jekk ikun hemm kera ta' kmamar fit-tul, din se tispiċċa tħalli impatt fuq is-suq minħabba li aktar ma tikri kmamar, aktar tgħolli l-kera u toħloq disparità wkoll ma' proprjetajiet oħrajn.

Għalhekk qegħdin ngħidu li wieħed jista' jikri kmamar għal perjodu ta' sitt xhur, imma kif jiskadu dawk is-sitt xhur, l-inkwilin irid joħroġ u jsib appartament normali fejn joqgħod.

Din il-miżura se tagħti ċertu serħan il-moħħ, stabilità u durata.

Ir-reġistrazzjoni hija parti kruċjali minn dan l-Abbozz ta' Liġi.

F'kull każ li semmejt, il-kuntratt tal-kera jrid jiġi rreġistrat biex b'hekk l-Istat ikun jaf eżattament x'għandu u m'għandux.

Ir-reġistrazzjoni se tkun mandatorja permezz ta' reġistrazzjoni mal-unit ġdid speċjalizzat fl-Awtorità tad-Djar.

Se nagħmlu l-Istat preżenti fis-suq mhux biex jikkontrolla imma biex iżid il-fiduċja bejn il-partijiet u biex isaħħaħ l-aċċess għas-servizzi.

B'din l-informazzjoni, l-Istat se jkun f'pożizzjoni li jista' jippjana għall-futur u jkun jista' jagħti ċerti inċentivi fil-qasam tal-kera.

Kif għedt, ir-reġistrazzjoni se tkun obbligatorja imma se tkun faċli għax wieħed se jkun jista' jagħmilha mid-dar tiegħu fi ftit minuti online.

Wieħed jista' jtella' online l-kuntratt, ritratti u kopja tad-depożiti li jkun ħallas biex b'hekk ikollu ċerta evidenza.

F'każ li inkwilin ma jkunx irid joħroġ mill-post meta s-sid ikun itterminalu l-kuntratt jew inkella meta jiskadi t-terminu tal-kuntratt, wieħed għandu x'juri quddiem il-Qrati u quddiem il-panel f'każ ta' ġlied jew nuqqas ta' qbil fuq il-proprjetà jew l-affarijiet li jkun hemm fil-proprjetà.

Din se tkun informazzjoni kruċjali.

Pereżempju, l-inventarju se jkun kruċjali għall-Awtorità biex taqta' ċerti kawżi li jkollha quddiemha fuq affarijiet żgħar u b'hekk se nkunu qed nissimplifikaw l-affarijiet.

L-istess, se ndaħħlu l-model contract bħala parti mill-avviż legali ta' din il-liġi biex niffaċilitaw l-affarijiet u ngħinu lin-nies dwar x'jistgħu jiffirmaw f'agreements bejniethom.

F'din il-liġi qegħdin indaħħlu wkoll is-sistemi tal-formoli H u N tal-ARMS Ltd, li diġà jeżistu biex inkwilin li jkun qiegħed jgħix ġo appartament ikollu aċċess sħiħ għall-kontijiet li jkun qiegħed jikkonsma f'dik il-proprjetà.

B'hekk se jinqata' l-abbuż ta' min qiegħed jipprova jbigħ id-dawl lill-inkwilini u jiċċarġjahom aktar għoli milli suppost.

Irrid ngħid li din hija prassi illegali li ilha sseħħ għal diversi snin.

Dawn il-formoli jridu jiġu annessi mal-kuntratt biex b'hekk l-ARMS tkun informata b'dak kollu li jkun għaddej bejn l-inkwilin u s-sid.

Mingħajr dawn iż-żewġ formoli, ir-reġistrazzjoni ma tkunx tgħodd u b'hekk il-kuntratt tal-kera ma jkunx jista' jsir validu.

Din hija miżura li se ssaħħaħ it-trasparenza, se żżid is-sigurtà u se żżid il-protezzjoni liż-żewġ naħat li jkunu qegħdin fuq din it-transazzjoni kummerċjali.

Fl-istess ħin, l-Awtorità se tkun tista' tkun f'pożizzjoni li tħaddem il-benefiċċju tal-akkomodazzjoni b'mod xieraq u jkun jista' jsir pronostiku tal-bżonnijiet finanzjarji li għandha l-Awtorità biex tgħin u ssostni lin-nies li jeħtieġu l-għajnuna.

Irrid nitkellem ukoll dwar ir-responsabilità tar-reġistrazzjoni tal-kera fuq is-sid.

Se jkun is-sid li jkun obbligat li jagħmel din ir-reġistrazzjoni tal-kuntratt u mhux l-inkwilin.

Is-sid li huwa l-proprjetarju u li kkonkluda l-kuntratt irid imur online fis-sistema u jagħmel upload ta' dik ir-reġistrazzjoni.

Min ma jafx jagħmilha mid-dar tiegħu, se jkun jista' jinqeda mill-Awtorità fejn se jkun hemm nies kompetenti li jistgħu jgħinuh jagħmilha direttament hemmhekk.

Sid li jagħżel li ma jirreġistrax il-kuntratt se jkun qiegħed jirriskja multa li tlaħħaq madwar €10,000 b'sentenza tal-Qorti.

Għall-ewwel darba qed indaħħlu l-poter li l-Awtorità tista' tressaq lis-sid il-Qorti jekk ma jkunx irid jirreġistra u jħalli l-kirja tiegħu underground.

F'dan il-każ il-Qorti tista' timponilu sa €10,000 multa.

Forsi din tinstema' miżura ftit qawwija u drastika imma nemmen li hija proporzjonata meta tqis dak li s-sid ikun qiegħed jippreġudika, inkluż il-protezzjoni tiegħu nnifsu u d-drittijiet tal-kerrej u l-familja tiegħu.

Jekk irridu suq professjonali u serju jrid ikun hemm konsegwenzi ċari u serji għal min ma jerfax ir-responsabbiltajiet tiegħu.

Is-sid li ma jirreġistrax se jintalab jikkonforma.

Qed indaħħlu wkoll konċett ġdid li ħadnieh mis-sistema Taljana fejn għall-ewwel darba, fuq talba formali tal-kerrej, l-Awtorità tad-Djar tista' tfittex lis-sid fil-Qorti biex timponilu kirja ta' tliet snin għal mhux aktar minn 75% tal-prezz fis-suq.

Dan ifisser li jekk persuna tħalli l-kuntratt underground u l-kerrej jibda jiġi mhedded għax ma jkollux kuntratt, il-kerrej jista' jirrikorri għand l-Awtorità li tressaq il-każ li hemm evidenza ta' kirja għaddejja quddiem il-Qorti u l-maġistrat jista' jimponi li l-kerrej jibqa' fil-proprjetà għal tliet snin b'75% tal-prezz fis-suq.

B'hekk se jinqata' l-abbuż ta' nies li ma jħallux lill-inkwilini jieħdu l-benefiċċji soċjali u l-abbuż ta' nies barranin li jispiċċaw ma jkollhom l-ebda drittijiet.

Il-barranin se jkunu informati bid-drittijiet kollha li għandhom f'dan il-qasam.

Is-serjetà u l-professjonalità min-naħa tal-Istat jitolbu li npoġġu l-affarijiet ċari għal kulħadd.

Sfortunatament smajna ħafna stejjer.

Huwa minnu li forsi l-ħażin jinstema' aktar mit-tajjeb.

Però nemmen li l-parti l-kbira tas-sidien huma serji u responsabbli.

Il-parti l-kbira tas-sidien iridu din is-sistema li tagħtihom aktar garanziji fuq l-investiment tagħhom u mhux jirriskjaw il-proprjetà tagħhom ma' nies li ma jafuhomx u li jista' jkollhom problema magħhom.

Se ndaħħlu wkoll il-konċett ta' blacklisting.

Jekk hemm inkwilin li għal darba, darbtejn ma ħallasx il-kirjiet, kisser fid-dar li kien jinsab fiha jew tressaq quddiem il-Qrati jew quddiem il-panel tal-Awtorità u ma aderixxiex man-normi li qiegħed jimponilu l-Istat, permezz ta' din il-liġi se jibda jsir blacklisting tiegħu.

B'hekk, sid li jkollu dubju fuq il-persuna li lilha jkun se jikri l-proprjetà tiegħu, se jkun jista' jiċċekkja jekk l-inkwilin kellux xi issues ma' nies oħrajn.

Permezz ta' dan il-blacklisting is-sidien se jkunu jafu bir-riskju li se jieħdu meta jikru lil dawn in-nies li mhumiex responsabbli.

Ovvjament din il-miżura tapplika għaż-żewġ naħat.

Jekk sid, għal darba, darbtejn, tlieta, injora r-regolamenti u l-liġi, l-Awtorità għandha d-dover li tagħmel blacklisting tiegħu.

Nittama li din il-miżura ma tintużax, però se tkun qiegħda fil-liġi biex tagħti saħħa u poteri lill-inkwilin, lis-sidien u anke lill-Awtorità tad-Djar innifisha.

Issa se niġi biex nitkellem fuq il-proċess ta' żgumbrament li kienet kwestjoni oħra li tqajmet fid-diskussjoni.

Il-proċess ta' żgumbrament huwa marbut ma' emendi f'artiklu 16A ta' kapitlu 69.

Hawn irrid nirringrazzja lill-Ministru Owen Bonnici li kien kruċjali f'din ir-riforma u għenna ħafna matul id-diskussjoni sabiex wasalna fi ftehim f'dak li għandu x'jaqsam ma' żgumbrament.

Mill-proċess ta' konsultazzjoni rriżulta li kellna ħafna sidien li kienu jinkwetaw meta inkwilin ma jkunx irid joħroġ mill-proprjetà tagħhom.

Ħafna drabi dawn is-sidien idumu sena jew sentejn biex jipprovaw joħorġu lill-inkwilin mill-post, anke b'mezzi legali.

Għalhekk għall-ewwel darba qegħdin nintroduċu sistema li fil-każ ta' persuna li ma tkunx ħallset il-kera jew ma tkunx trid toħroġ mill-post meta jkun skadielha l-kuntratt, tista' tinfetaħ kawża quddiem il-Qorti u fl-ewwel smigħ ta' dik il-kawża l-maġistrat se jaqta' d-deċiżjoni dwar l-iżgumbrament.

Jekk imbagħad ikun hemm kwestjonijiet marbuta ma' ħlasijiet jew nuqqas ta' qbil bejn iż-żewġ naħat, dawn jiġu diskussi aktar fit-tul f'seduti oħrajn.

Però, għall-inqas, is-sid se jkun jista' jirkupra dik il-proprjetà malajr kemm jista' jkun u mhux jagħmel sentejn, tlieta, jistenna l-proċess ġudizzjarju.

Din il-liġi qiegħda tpoġġi responsabiltà u poteri assoluti ġodda lill-Awtorità tad-Djar.

Din l-Awtorità twaqqfet fl-1976 mhux biss biex tkun Awtorità li tikkrea l-postijiet soċjali imma biex tmexxi s-settur tad-djar u l-akkomodazzjoni 'l quddiem f'pajjiżna u tinċentiva ċerti policies marbuta mal-akkomodazzjoni.

Permezz ta' din il-liġi l-Awtorità qed tingħata l-potenzjal li tirregola settur daqstant sensittiv.

Il-viżjoni tagħna hija li nwessgħu x-xogħol u l-parti amministrattiva ta' din l-Awtorità.

Permezz ta' unit speċjali li se jiġi kkreat fl-Awtorità, se jiġu impjegati ħaddiema apposta biex jimmaniġġjaw dan is-settur u jagħtu servizz ġdid lis-soċjetà, anke sabiex din il-liġi tiġi mħaddma bl-aħjar mod.

Sinjura President, jien se nikkonkludi billi ngħid li fl-aħħar snin tkellimna ħafna fuq il-kera fejn kulħadd tkellem mill-perċezzjoni tiegħu.

Illum għandna abbozz ta' liġi serju u studjat li huwa riżultat ta' konsultazzjoni li tat eżempju ta' kif għandha ssir il-politika.

Nittama li jkollna dibattitu xieraq li jżomm fuq quddiem nett l-interess ta' kulħadd u li nassiguraw id-dritt ta' kull persuna u familja li ma tgħixx fil-biża'.

Irridu nħarsu wkoll id-dritt ta' min ħa r-riskju u investa fi proprjetà, biex l-investiment li għamel ma jtirlux mar-riħ imma jagħmel minnu qligħ ġust.

Qed nistenna li naslu f'sitwazzjoni fejn min jopera fis-suq, kemm sid jew aġent, jagħraf il-ġid ta' qafas regolatorju serju u effiċjenti.

Nemmen bl-akbar konvinzjoni li permezz ta' din l-liġi, qed nilħqu stadju ieħor importanti fl-impenn tagħna li nħejju lil pajjiżna għall-futur filwaqt li b'serjetà u attenzjoni nindirizzaw l-isfidi tal-preżent.

L-għan tagħna bħala politiċi mhuwiex li noħonqu s-suq imma li jkollna suq flessibbli, li jagħti protezzjoni, prevedibilità, serħan il-moħħ u stabilità lil dan l-pajjiż.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa importanti ħafna għall-bnedmin li missew il-qiegħ bla qiegħ u l-foqra għaliex se jaffettwahom ukoll, kif se nispjega f'dan id-diskors.

Bħala kelliema tal-Oppożizzjoni se nkunu madwar sitta u qassamna d-diskussjonijiet tagħna b'mod li ma nidħlux f'xulxin imma se nipprovaw immissu ħafna suġġetti relatati ma' din il-liġi għall-ġid tal-poplu tagħna.

Nemmen li jekk il-bniedem fqir jintefa' fil-ġenb inkunu qisna qed niżbgħu bieb mingħajr ma nneħħulu l-ħażin tiegħu u bħala Oppożizzjoni ma nixtequx li jiġri hekk.

Waqt li se nagħmlu l-kritika tagħna, se noffru koperazzjoni sħiħa lill-Gvern għal din il-liġi li hija tant importanti għal pajjiżna, fosthom għaż-żgħir, għall-fqir, għall-batut u għall-vulnerabbli.

Kif jaf kulħadd, f'dawn l-aħħar snin is-suq tal-kera ma kienx wieħed feliċi għal dawk li jridu jikru u għaddejjin minn ħafna tbatija.

Filwaqt li għandna 80% li huma sid ta' darhom, illum se nitkellmu fuq parti minn dawk l-20% li jikru.

Kif se jispjega aktar 'il quddiem l-Onor.

Gouder, l-influss tal-barranin li jaħdmu f'pajjiżna qed idawru l-ekonomija iżda d-domanda kbira għall-kirjiet kissret lil bosta minn ħutna Maltin.

Hawn m'iniex qed nirreferi għal dawk li jaqilgħuha u jikluha iżda qed nirreferi għall-ifqar fost l-ifqar.

Aktar tard, bil-permess tal-Kamra, nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra xi ittri li nirċievi minn żmien għal żmien.

Fil-fatt qbadt ftit ittri li rċevejthom f'dawn l-aħħar ġimgħat, ċempilt lil min bagħathomli wieħed wieħed u nixtieq li nitkellem dwarhom.

Dawn huma ittri ta' ħutna Maltin li jipprovaw jiggranfaw ma' kollox u jikkomunikaw ma' kulħadd.

Ninsab ċert li l-Onor.

Roderick Galdes jaf b'dawn in-nies ukoll għaliex mhux l-ewwel darba li jgħiduli li marru l-Ministeru biex ikellmu lilu jew lil Therese, li nsellmilha minn hawnhekk.

Dawn huma bnedmin li bħal donnu qatt ma jistgħu jinqalgħu mill-iskutella fonda u ovali li jinsabu fiha, li jien inħobb insejħilha l-iskutella tal-abbandunati u tal-imwarrbin.

Bla dubju l-kera għolja tħalli effett negattiv fuq il-foqra u ż-żgħar.

Kif nafu, qatt daqs illum ma rajna kriżi ta' familji mwerwrin bis-sitwazzjoni li qegħdin fiha!

Qatt daqs illum ma rajna bnedmin jgħixu fil-karozzi!

Fil-fatt, waħda mill-ittri hija ta' persuna li qiegħda tgħix ġo vann f'Tas-Sliema.

Dawn l-affarijiet huma miktubin iswed fuq l-abjad.

Għandna nies li qed jgħixu fil-caravans u fil-garaxxijiet!

Qatt daqs illum ma rajna familji jaqsmu ma' ħaddieħor appartament żgħir li aħna ma noħolmux li ngħixu fih!

Hawn anzjani u barranin li qed jgħixu f'kamra kbira daqs kamra tal-banju!

Qatt daqs illum ma kellna shelter homes li huma dejjem mimlija!

Galdes, id-demografija ta' pajjiżna llum inbidlet, speċjalment biż-żieda ta' barranin f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin.

Kif taf int, Sinjura President, fix-shelter Dar Merħba Bik hemm persuni li suppost ħarġu minn din id-dar però minħabba li m'għandhomx fejn joqogħdu, ilhom hemm għal madwar sentejn.

Dalgħodu stess ċemplitli tfajla li qiegħda f'shelter home l-Belt.

Din it-tfajla għamlet il-kors, ingħatat linji gwida għat-triq 'il quddiem però xorta waħda għadha f'din id-dar minħabba s-sitwazzjoni preżenti f'pajjiżna.

Bħal din it-tfajla, hemm min spiċċa l-programm ta' riabilitazzjoni u grazzi għall-Caritas, imur f'Dar Charles Miceli fi Triq ir-Rebbiegħa fil-Mosta.

Hemm min ma jerġax lura fit-triq għaliex qed jipprova jsalva ġildu, imma sfortunatament, minħabba s-sitwazzjoni li għandna f'pajjiżna, xi kultant ikollok tagħmel dak li ma tridx.

Meta bniedem ikun inqata' mis-soċjetà, wara programm ta' riabilitazzjoni jew perjodu fil-ħabs, ħafna drabi, jekk il-familja ma taċċettahx, isib ruħu b'ta' fuqu senduqu, b'baskett tal-plastik, u sfortunatament, jerġa' jispiċċa fit-triq tal-imgħoddi.

Hawn mhux qed nipponta subgħajja lejn xi ħadd!

Kif dejjem ngħid, dan is-suġġett mhuwiex ballun politiku.

Però jkolli ngħid li dan huwa l-aqwa żmien għall-iżgumbrament!

Qed ngħid dan b'sinċerità kbira għax dawn huma każijiet li niltaqa' magħhom ta' kuljum u xi kultant tħossok inutli quddiem ċerti sitwazzjonijiet.

Kif għedt, bħalma dawn in-nies jitkellmu miegħi, ninsab ċert li jitkellmu wkoll mal-Onor.

Galdes, mal-Ministru Falzon u ma' kull Deputat f'din il-Kamra.

Ta' kuljum iċempluli tnejn jew tlieta li jgħiduli li sid il-post qaltilhom biex mill-għada joħorġu mill-post.

Din hija sitwazzjoni inkwetanti!

F'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm punti li naqbel magħhom.

Ma naħsibx li din il-liġi se ssolvi l-problemi kollha imma almenu għandna bidu tajjeb.

Ngħid ukoll li hemm punti f'din il-liġi li ssibhom fil-programm elettorali tal-Parti Nazzjonalista tal-2017, fosthom miżuri tat-taxxa.

Però l-headline ta' din il-liġi m'għandux ikun dwar il-kreditu tat-taxxa imma għandu jkun dwar is-serħan il-moħħ għal dik il-mara li tħossha teżisti f'pajjiżna għax hawn il-wisa'!

Dawn huma kliem minn dawn l-ittri li se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-headline ta' din il-liġi għandha tkun dwar dik l-anzjana li l-pensjoni kollha tagħha tmur għall-kera għax biex tgħix ikollhom jitimgħuha uliedha.

Dawn huma xi ftit mill-weġgħat ta' dak li qiegħed jiġri madwarna.

Hawn persuni li jibżgħu jitkellmu dwar dawn il-weġgħat għaliex forsi jibżgħu li xi ħadd jista' jagħmlilhom xi bsaten fir-roti jew vendikazzjoni.

Ovvjament dan mhuwiex il-każ għax aħna f'Malta qegħdin u mhux fil-Bangladesh.

Però, kif nafu, il-bniedem jibqa' bniedem u xi kultant jibqa' jibża' jwassal il-vuċi tiegħu.

Qabel nitkellem fuq il-liġi nnifisha nixtieq nikkwota l-editorjal tal-ġurnal TheTimes of Malta tat-30 ta' Ġunju 2019, fejn naqraw hekk:

Naqbel ma' dan l-editorjal għax din hija konferma ċara li min mhux qed jara futur, se jibqa' fl-inċertezza.

Ħafna drabi, din hija bużżieqa mifqugħa f'wiċċ min qiegħed jipprova jaspira li jtejjeb is-sitwazzjoni u l-qagħda tal-familja tiegħu u f'wiċċ min qiegħed jipprova jitla' żewġ tarġiet tas-sellum, imma ma jistax.

Hemm familji li huma lesti li jaħdmu aktar għax joħolmu li uliedhom għandhom ikollhom spazju fejn jgħixu b'serħan il-moħħ.

Kif semma b'mod tajjeb l-Onor.

Roderick Galdes, hemm tfal nomadi li jiġru minn post għall-ieħor; dawn ikollhom ibiddlu l-ambjent, l-iskola, l-għalliema u l-ħbieb tagħhom.

Din mhijiex sitwazzjoni faċli!

Ilkoll għaddejna minn esperjenzi ta' bidla.

Pereżempju, jekk tibdel ix-xogħol ikollok tidra ambjent totalment ġdid; mhux dejjem se ssib lil min jifhmek u faċli taħdem miegħu.

Meta jien dħalt fil-Parlament sibt Grupp Parlamentari li m'għażiltux jien u ridt nara kif se naħdem miegħu.

Issa immaġinaw lil dawn it-tfal li ta' età tenera, fl-aqwa żmien ta' ħajjithom, qed ikollhom jgħaddu minn din il-bidla.

Min studja l-psikoloġija jaf kemm it-tfal, sa 12-il sena, ikunu qed jifformaw il-karattru tagħhom u ċerta tbatija tħalli effett kbir fuqhom.

Hawn tfal li qed jorqdu fil-vannijiet u fil-bajjiet!

Hemm koppji bi sfida matrimonjali, fejn it-tfal ibatu b'konsegwenza tal-għażla tal-ġenituri tagħhom u jispiċċaw fit-toroq.

Ovvjament, f'sitwazzjonijiet bħal dawn, m'hemmx serħan il-moħħ!

Il-ġimgħa li għaddiet, fl-Aġġornament, semmejt ħames eks priġunieri li tkellimt magħhom u li jridu fil-veru sens tal-kelma jagħmlu xi ħaġa b'ħajjithom.

Xi ħadd ħenn għalihom u bħalissa qed jgħixu ġo appartament fil-Belt Valletta.

Dawn huma persuni li m'għadhomx l-istess bħal meta nqabdu bid-droga jew serqu, imma daħlu fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin u tgħallmu mill-esperjenza tagħhom.

Kif għedt, illum dawn il-persuni jridu jagħmlu xi ħaġa b'ħajjithom u jridu jibnu lilhom infushom mill-ġdid, kif għandu jkun.

Tifraħ meta tara li l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin irnexxiet ma' dawn il-ħames persuni li kienu missew qiegħ bla qiegħ, daħlu fil-bir tas-skieken u llum irriformaw ruħhom.

Dawn il-persuni, li wħud minhom huma ġenituri, qed joħolmu li t-tfal tagħhom, bħal tfal oħra, jgħixu b'saqaf diċenti fuq rashom fit-tul.

Issa se nikkwota xi punti mil-liġi li forsi nistgħu niddiskutuhom flimkien u ntejbuhom.

Però rrid insemmi punt f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Qed naqraw li sid li ma jkunx irid iġedded il-kirja għandu javża lill-inkwilin tliet xhur qabel jintemm il-kuntratt.

Din il-miżura żgur li ma tagħtix serħan il-moħħ lill-inkwilin għax ma jistax iħossu kunfidenti għall-futur tiegħu u tal-familja tiegħu.

L-aktar familji diżappuntati huma dawk li, jagħmlu x'jagħmlu, lanqas jistgħu jibqgħu fejn huma f'ħajjithom imma jafu li se jmorru lura.

Hawn se nerġa' nikkwota mill-istess editorjal ta' The Times of Malta fejn jingħad li:

Naqbel ma' dan l-editorjal għax din ir-riforma fil-liġi tal-kera ma tipprovdi l-ebda inċentiv lil dawk li d-dħul tagħhom huwa minimu, limitat jew jgħixu bir-relief.

Dan il-konċett żgur li ma jagħmilx lis-soċjetà tagħna soċjetà ġusta, li jimpurtaha miż-żgħir.

Nerġa' ngħid li b'dan l-Abbozz ta' Liġi, bdejna, imma hemm ħafna aktar xi jsir.

Bħala Oppożizzjoni ninsabu ppreparati li jekk inkunu fil-gvern, naqbdu l-barri minn qrunu f'dan is-settur.

Dan il-Gvern qed iħalli f'bir tas-skieken lil ħafna familji li ma jaffordjawx jikru.

B'dan l-Abbozz ta' Liġi l-kera se tibqa' mingħajr referee u regoli.

Għalhekk se nsemmi tmien punti li nistgħu nressquhom bħala emendi fl-istadju ta' Kumitat, biex inkomplu ntejbu dan l-Abbozz ta' Liġi.

Karl Gouder u oħrajn, flimkien rajna dan l-Abbozz ta' Liġi u kkoordinajna d-diskussjoni tal-Oppożizzjoni, biex kemm jista' jkun, inkunu effettivi fid-diskussjoni li nagħmlu.

Niġi biex insemmi l-ewwel punt.

Klawsola 7 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi tgħid hekk:

"Kwalunkwe waħda mill-klawsoli li ġejjin li tiddaħħal f'kuntratt ta' kirja residenzjali privata, għandha titqies li tkun bla effett:

klawsoli li jipprovdu għat-terminazzjoni awtomatika tal-kuntratt minbarra n-nuqqas ta' twettiq tal-obbligi tal-kerrej taħt l-artikoli 1554, 1555 u 1614 tal-Kodiċi Ċivili:

Iżda fejn il-kerrej jonqos milli jħallas b'mod puntwali l-kera dovuta, sid il-kera għandu dejjem isejjaħ lill-kerrej skont l-artikolu 1570 tal-Kodiċi Ċivili;".

Hawnhekk dan l-Abbozz donnu qed jobbliga u jitfa' kollox fuq is-sid biex jieħu l-passi meħtieġa.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-klawsola trid tinqara hekk:

"Sid il-kera jista' dejjem isejjaħ …".

Qed ngħid dan għax mhuwiex l-ispirtu tal-liġi, li nikkundannaw lil dak jew lil ieħor.

Il-kliem f'din il-liġi "fejn il-kerrej jonqos milli jħallas b'mod puntwali" jista' jinftiehem li l-Istat se jieħu passi kontra l-inkwilin, meta fil-verità qegħdin ngħidu li qed inħallu f'idejn is-sid.

Kif nafu, xi kultant, jekk tagħtini daqqa ta' ponn, jien nista' niddeċiedi li naħfirlek jew nibqa' passiv.

Bl-istess mod, filwaqt li b'din il-liġi qegħdin nikkontrollaw is-sitwazzjoni, inħoss li l-Gvern m'għandux l-intenzjoni li jkompli jgħakkes, jakkuża jew jaħqar lill-inkwilin imma hija aktar kwestjoni ta' formulazzjoni.

Imbagħad fi klawsola 8 nsibu hekk:

"Kirja residenzjali privata twila ma jistax ikollha durata ta' inqas minn sena (1).

Kull ftehim li jistipula perjodu iqsar għandu jitqies li ġie miftiehem għal perjodu ta' mill-inqas sena (1):

Iżda dan l-artikolu ma japplikax għal kirjiet residenzjali privati qosra.".

Hawn il-liġi bħal donnha qed tagħti xi konċessjoni ġeneruża billi tgħid li kuntratt għal familja ma jistax ikun ta' inqas minn sena u mhux aktar minn ħames snin.

Familji f'kirjiet kummerċjali dejjem se jkunu qalbhom ittaqtaq li jekk għandhom kera diċenti, din se tkun ċerta biss għal ħames snin.

Il-liġi tippermetti li sid il-kera jgħolli l-kera kemm irid u jista' jqaċċat 'il barra lill-familja mid-dar fejn tkun issettiljat.

Kif semmejt aktar qabel, din hija sfida kbira għat-tfal li jridu jbiddlu l-iskola li jkunu draw fiha, kull ħames snin.

Agħar minn hekk, din tista' twassal biex familji jispiċċaw fit-triq!

Pereżempju f'Pariġi għamlu capping fuq il-kera, fil-Ġermanja għandhom kera kkontrollata u l-konservattivi Ingliżi, suppost tal-lemin, daħħlu liġi bħal dik tal-Ġermanja, li tagħmilha diffiċli li sid il-kera ma jġeddidx il-kuntratt tal-kera meta jiskadi.

Għalhekk irrid nistaqsi: Għaliex, bħala pajjiż, għandna nimitaw lil min hu agħar minna u jimpurtah aktar mill-profitt milli mill-ġid komuni?

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qed ngħidu wkoll li se jkun hemm inċentivi biex il-kirja tkun twila.

Sa ċertu punt m'iniex konvint mija fil-mija minn dan għax jidher xi ftit kompless.

Galdes jista' jiċċara dan il-punt aktar 'il quddiem matul dan id-dibattitu.

Ħafna familji jistgħu jispiċċaw b'tensjoni kbira, għax kif nafu, ix-shelter hija waħda mill-affarijiet bażiċi li persuna għandu jkollha.

Allura jien nistaqsi: X'se jiġri wara ħames snin?

Ħames snin huwa l-perjodu massimu, għax kif għedt, il-kuntratt jista' jkun għal sena.

Forsi l-Gvern jista' jispeċifika aħjar l-eżenzjoni tat-taxxa f'każ li jkun hemm kirjiet ta' ħames snin jew aktar.

Dan il-punt issemma wkoll fil-konferenza stampa li għamel il-Prim Ministru però jidher li m'hemm xejn iswed fuq l-abjad, b'mod tanġibbli, f'dan l-Abbozz ta' Liġi dwar dan il-punt.

Hawnhekk nista' nagħmel is-suġġeriment li jekk il-kuntratt ikun għal perjodu ta' aktar minn ħames snin, l-inċentiv għas-sid għandu jitla' minn 5% għal 8%.

B'hekk is-sid ikun motivat li jikri fit-tul.

Rigward avviż ta' terminazzjoni ta' kirjiet residenzjali privati twal mas-sid, fi klawsola 9 dan l-Abbozz ta' Liġi jgħid li:

"(1) Kirja residenzjali privata ma jibqax ikollha effett malli jiskadi t-terminu tagħha, kemm jekk dak it-terminu huwa konvenzjonali, legali jew ġudizzjarju, sakemm is-sid tal-kera jagħti avviż lill-kerrej mill-inqas tliet (3) xhur qabel b'ittra reġistrata.

(2) Jekk sid il-kera ma jinnotifikax lill-kerrej fiż-żmien speċifikat, il-kirja residenzjali privata għandha titqies li ġiet imġedda għal perjodu ieħor skont it-termini tal-kirja oriġinali." .

Kif semmejt aktar qabel, irridu ninkoraġġixxu liġi li mhux biss tkun family friendly imma tinkoraġġixxi wkoll kirjiet fit-tul.

Issa nixtieq nirreferi għal subklawsola (3) ta' klawsola 11 u għas-subklawsola (3) ta' klawsola 12 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li jirreferu għal abbużi minn partijiet aktar b'saħħithom mill-inkwilin.

Hawnhekk jien qed inkun il-vuċi taż-żgħir.

Mhux qed nitkellem dwar l-inkwilin li jaqlagħha u jikolha imma dwar l-inkwilin li lanqas jaqlagħha!

Kif kont qed ngħid, dawn is-subklawsoli jistgħu jwasslu biex partijiet aktar b'saħħithom mill-inkwilin jieħdu l-vantaġġ mogħti mil-liġi u jiżvantaġġaw, permezz tal-forza, lill-parti l-aktar dgħajfa li qed nitkellem dwarha.

Meta qed ngħid dan, f'moħħi jiġu nies partikolari.

Għalhekk huwa importanti li nispeċifikaw aktar dan il-punt.

F'subklawsola 11 (4) insibu hekk:

"Ebda penali ma tista' tiġi imposta fuq il-kerrej talli jeżerċita d-drittijiet tiegħu ta' rtirar skont il-perjodi stipulati fis-subartikolu (1)."

Hawnhekk ir-referenza hija għal dawk il-kirjiet residenzjali privati qosra.

Pereżempju, meta jitfarrak żwieġ, il-familja se tispiċċa barra t-triq?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet mhux biex nikkritika imma biex intejbu s-sitwazzjoni tal-kera f'pajjiżna.

Klawsola 12 tgħid li::

"(1) Il-kerrej ma jistax jirtira minn kirja residenzjali privata qasira qabel ma jgħaddi xahar (1).

(2) Wara li jiskadi l-perjodu msemmi fis-subartikolu (1), il-kerrej jista' jirtira fi kwalunkwe ħin minn kirja residenzjali privata qasira sakemm hu jagħti avviż minn qabel lill-kerrej ta' mill-inqas ġimgħa (1) b'ittra reġistrata.

(3) Il-partijiet jistgħu jiftiehmu li jistipulaw kondizzjonijiet aktar vantaġġużi għall-kerrej b'konnessjoni mal-irtirar tal-kirja.

(4) Ebda penali ma tista' tiġi imposta fuq il-kerrej talli jeżerċita d-drittijiet tiegħu ta' rtirar skont dan l-artikolu.".

Fi klawsola 13 imbagħad insibu hekk:

"(1) Il-kera għandha tkun stipulata liberalment mill-partijiet.".

Din tidher bħala klawsola innoċenti però ejja nagħmlu salvagwardi biex in-nies ikunu aktar responsabbli u nevitaw ċerti tbatijiet u moħqrija.

L-ittri li se nippreżenta aktar tard fuq il-Mejda tal-Kamra juru eżattament x'inhi din it-tip ta' moħqrija.

Irridu noqogħdu attenti u naħsbu ftit aktar fuq din l-emenda għax din tista' ġġib xi abbużi.

Klawsola 14 imbagħad tgħid li:

"(1) Iż-żidiet fil-kera jistgħu jsiru biss darba (1) fis-sena.

Fin-nuqqas ta' ftehim espress, il-kera ma tistax tiġi riveduta matul it-terminu tal-kirja.

(2) Żidiet annwali ma jistgħux jeċċedu l-varjazzjonijiet annwali rreġistrati fl-Indiċi tal-Prezzijiet tal-Proprjetà ppubblikati mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Il-varjazzjoni annwali għandha tinftiehem bħala l-medja tal-erba' kwarti preċedenti rreġistrati sad-data taż-żieda.

(3) Iż-żieda prevista fis-subartikolu (2) ma tista' qatt teċċedi l-kera preċedenti b'aktar minn ħamsa fil-mija (5%).".

Jien ċert li l-NSO se jkunu qegħdin jipprovdu l-indiċi tal-aħħar 12-il xahar, però rrid nistaqsi: Dejjem tinġabar din l-informazzjoni?

Din l-informazzjoni se tkun mingħajr abbużi jew manipulata?

Jekk jogħġobkom, ma jistgħux jittieħdu ritratti fil-Kamra.

Onor. Bartolo, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, sabiex l-NSO jiġbru l-figuri jridu jgħaddu numru ta' xhur, jidhirli tliet xhur.

Għalhekk wieħed irid jagħmel klawsola fil-liġi li l-indiċi tal-kera japplikaw mid-data li l-NSO toħroġ l-istatistika.

Rigward il-moniteraġġ u l-infurzar, klawsola 19 tgħid hekk:

"(1) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' xi liġi oħra, għall-finijiet tat-twettiq tal-funzjonijiet tagħhom taħt dan l-Att, iċ-Chairperson tal-Awtorità tad-Djar u kull uffiċjal, impjegat jew kull persuna oħra li tista' tiġi awtorizzata miċ-Chairperson għal dan l-iskop, u jekk mitlub miċ-Chairperson bl-assistenza tal-Korp tal-Pulizija, għandu jkollu:

(a) id-dritt li jidħol fi kwalunkwe fond privat, f'kull ħin raġonevoli u jispezzjona kwalunkwe fond, jew jivverifika jekk il-fond hux qed jiġi okkupat minn xi persuna, jew li jieħu xi ritratti wara li jidħol jew jitlob xi informazzjoni leġittima minn kwalunkwe okkupant ta' dak il-fond; u

d-dritt li jagħmel dak kollu anċillari jew konsegwenzjali għal dan.

(2) Kull persuna awtorizzata skont is-subartikolu (1) għandha tipproduċi mezz ta' identifikazzjoni maħruġ mill-Awtorità tad-Djar u b'hekk tkun awtorizzata tidħol fil-fond.".

Naqbel u hekk għandu jkun!

Però hawnhekk forsi se nkun ftit prużuntuż u ngħid li dan id-dritt jista' jkun miftuħ għall-abbuż ta' kriminalità, b'mod speċjali fost l-anzjani u persuni vulnerabbli.

Nafu b'każijiet li ġieli ġraw f'pajjiżna.

Jidhirli li din is-sena kien hemm każijiet ta' persuni li qalu li huma l-pustier jew l-uffiċjal li jaqra l-meter tal-ilma.

Għalhekk, bħala Awtorità tad-Djar, b'mod tanġibbli, trid tara li ma jkunx hemm abbużi u nkunu saqajna mal-art.

M'għandix soluzzjoni dwar dan però tajjeb li naħdmu fuq dan il-punt.

Sinjura President, il-Gvern għandu jkollu l-kuraġġ li jintervjeni dwar il-punti li semmejt.

Se ngħid xi ħaġa u forsi nista' niġi miftiehem ħażin - ma jimpurtax – imma ejja ma nħallux is-suq isuq!

Il-Gvern għandu jintervjeni fejn hemm bżonn li tinħoloq ġustizzja soċjali.

Wara kollox, dak hu d-dmir tagħna l-Membri f'din il-Kamra.

Kif qal l-Onor.

Roderick Galdes, sa ftit ilu kien hemm bħal domma tal-fidi li nħallu s-suq isuq.

Forsi jkun hemm min jgħidlek li jekk ma tinċensax għall-voti u jekk ma tkunx popolista, xi wħud jaħsbuk li tkun qed tiżboxxla.

Però jien ma jimpurtanix mill-voti u mis-siġġu li nokkupa, għax jien qed nitkellem f'isem iż-żgħir u l-fqir kif inhu l-obbligu tiegħi.

Jekk se nħallu sitwazzjoni fejn is-suq isuq allura nkunu qed ninkinaw quddiem suq li m'għandux ruħ soċjali.

Jekk is-suq b'xi mod ma jiġix immaniġġjat, inkunu qegħdin inħalluh jirrombla fuq kulħadd, b'mod speċjali fuq il-fqir, iż-żgħir, il-vulnerabbli, l-imwarrab, id-dgħajjef u dak li hu l-ifqar fost il-fqar.

Ejja naħdmu flimkien biex jirbaħ is-sens komun!

Jekk nemmnu fil-ġustizzja soċjali ma nistgħux inħallu lil min imut fis-sakra u lil min imut għall-qatra!

Dan l-Abbozz ta' Liġi jippermetti li jkun hemm kwalunkwe tip ta' kera, anke kirjiet kummerċjali li mhumiex ikkontrollati mil-liġijiet tal-kera.

Dan jista' jwassal biex bosta ċittadini jitilfu darhom u jispiċċaw f'dar agħar, fit-triq, f'garaxx, f'caravan jew fuq xi bajja meta t-temp ikun jippermetti.

Hemm ħafna x'jista' jsir biex nippromwovu responsabilità soċjali u nevitaw li nwaqqgħu fuqna din id-diżgrazzja.

Kif dejjem ngħid, ir-rwol tal-Gvern u l-mexxejja politiċi għandu jkun li jserrħu ras l-inkwilin komuni u mhux biss li jikkuntentaw lill-iżviluppaturi.

Fejn hemm bżonn, irridu ninforzaw ir-responsabilità soċjali ma' kulħadd.

Ma rridx nallarma lin-nies bid-diskors tiegħi, imma l-kriżi hemm barra ta' xi wħud minn ħutna hija gravi u allarmanti.

Kif għedt, jien ġibt miegħi xi ittri li nirċievi li se nikkwota minnhom.

Pereżempju ittra minnhom tgħid hekk:

"Jien single mother b'erbat itfal, rabbejthom waħdi mingħajr l-ebda manteniment.

Minn missierhom ma sibt l-ebda għajnuna.

Għalija kienet iebsa l-ħajja u biex inlaħħaq mal-ħajja, nieħu ħsieb it-tfal u nara li ma jonqoshom xejn, ġieli lanqas kien jibqagħli biex niekol jien.".

Issa forsi jkun hemm min jgħidli li hawn min jipprova jara minn liema garigor se jgħaddi.

Però rrid ngħid li dawn huma każijiet li nsegwihom personalment u naf kemm dawn il-persuni huma għatxana biex jimxu 'l quddiem fil-ħajja.

Huwa għalhekk li dawn l-ittri se npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra; biex forsi min hu responsabbli jagħti kas dawn is-sitwazzjonijiet.

Din il-persuna tkompli tgħid hekk:

"Jien kont sibt nikri flat - jekk tista' ssejjaħlu flat - għax kien litteralment qed jaqa' biċċiet, kelli nduru kollu, fosthom pajpijiet tal-ilma, elettriku, tikħil, żebgħa, kċina, kamra tal-banju, kamra tas-sodda u bżonnijiet oħra.

Il-Qorti, bla ħniena ta' xejn, ordnat li niżgombra fi żmien xahar u kelli nappella bl-avukat tiegħi biex itawwalli ż-żmien għal sitt xhur sakemm forsi nsib ftit fejn noqgħod.

Jien ngħix bir-relief u għalhekk m'għandi la biex nikri kera mqanżħa li ssib illum il-ġurnata u wisq iżjed biex nixtri proprjetà bil-prezzijiet imħanżrin li hawn fis-suq.

Meta mort nitlob l-għajnuna mingħand il-housing, mhux talli ma tawnix l-għajnuna, iżda nikkwota l-kliem li qaluli: Int qisek m'intix tgħix fil-flat fejn qiegħda u m'inti intitolata għal xejn.

Għalina qisek ma teżistix.".

Ovvjament, biex ngħidu kollox, jekk tibdel l-indirizz trid tavża lill-Awtorità tad-Djar.

Qed ngħid dan għax huwa importanti li ma nitfgħux kollox fuq il-ħaddiema tal-housing.

Din il-persuna tkompli tgħid li:

"Iżda dan l-aħħar sid il-kera bagħatli ittra oħra li għandi nagħtih €10,000 għad-danni."

Għidli inti din il-familja li hija l-ifqar fost il-fqar, minn fejn se ġġib dawn l-€10,000 biex tagħtihom lis-sid!

Din il-mara tatni l-permess biex insemmiha b'isimha imma dan mhuwiex importanti.

"Nixtieq li xi darba tiġi s'għandi biex tara b'għajnejk is-sitwazzjoni li ngħixu fiha."

Imbagħad persuna oħra kitbet hekk:

"Jien ngħix f'kerrejja abbandunata, maħmuġa, fil-Belt Valletta bl-irwejjaħ tad-drenaġġ ħiereġ kontinwament, bil-biċċiet taż-żebgħa jaqgħu fuqna kontinwament.

Jien għandi sebat itfal.

Malli ħriġt minn Mount Carmel ħsibt li forsi se nibda miexja 'l quddiem fil-ħajja, però din ta' bla saqaf fuq rasek ma tħallinix norqod, l-aktar għal uliedi.

Għandi ħafna diffikultajiet.

Pereżempju, kien hemm żmien fejn kont inġib l-ilma minn kantuniera 'l bogħod mingħand familja li kienet tħenn għalija.".

Ittra oħra li rċevejtha ftit ilu tgħid hekk:

"Jien ngħix f'Dar Esther, fadalli xahrejn biss f'din id-dar.

Wara dawn ix-xahrejn, se nispiċċa barra mill-ġdid.

Emminni niddejjaq li jisbaħ.

Ilni niġri minn naħa għal oħra forsi l-ħolma tiegħi ssir realtà.

Jien naħdem imma bid-dħul tiegħi xorta ma nistax inkampa mal-ħajja.

Lanqas is-sussidju li jagħti l-Gvern mhu biżżejjed għalija.

Trid tkun fiha biex tifhem x'qed ngħid.

Ilni sejra lura minn meta mititli binti ta' għaxar xhur.

Nixtieq nimxi 'l quddiem fil-ħajja.

Il-Malti jgħid li l-ħmar il-magħkus idur għalih id-dubbien.

Jien ma nistax nieħu r-ruħ.

Għajjejt ngħix."

Qed naqra biss siltiet mill-ittri għax ħafna minnhom huma twal.

Ittra oħra tgħid hekk:

"Inħoss li f'pajjiżi neżisti għax hawn il-wisa'.

Ilni ngħix ġo vann għal dawn l-aħħar seba' xhur.

Inbati bil-bipolar depression u bil-kondizzjoni Lupus.

Tista' timmaġina kif inħossni ngħix f'vann.

Inħoss ħafna biżgħat u mhux qed inħossni ngħix f'pajjiż normali.".

Ittra oħra ta' persuna anzjana li twieldet fl-1951, għax għandi n-numru tal-karta tal-identità tagħha, tgħid hekk:

"Il-pensjoni tiegħi tmur għall-kera u biex inkompli ngħix b'ħajti, biex inkompli niekol, niġi megħjuna minn uliedi."

Ittra oħra tgħid hekk:

"Jien single mother ta' erbat ifal, l-etajiet tagħhom huma għaxar snin, disa' snin, erba' snin u sentejn."

- fil-fatt, jien mort f'din id-dar. -

"Flimkien mat-tfal ngħix ukoll mal-ġenituri tiegħi.

Noqogħdu f'kamra waħda fi spazju limitat.

Tifel minnhom ibati wkoll bin-nifs.

Ippreżentajt ukoll ċertifikat mal-file tal-Housing.

Mal-lejl norqdu ħamsa min-nies fuq sodda waħda.

L-appartament li ngħixu fih mal-ġenituri fih tliet kmamar tas-sodda."

Għandi ittra oħra li tgħid hekk:

"Għandi tlett itfal, waħda ta' 26, l-ieħor ta' 14 u l-ieħor ta' disa' snin.

Aħna jkollna ngħixu m'ommi u hemm ħija ġuvni u tifla li għandha żewġt itfal żgħar, waħda ta' tliet snin u l-oħra ta' ħames snin.

Ilni li applikajt mill-1994 u ġejja u sejra l-Ministeru."

Din il-persuna qed tgħid li lill-Housing tagħtihom indirizzi ta' postijiet vojta però dawn jingħataw lil ħaddieħor.

Ovvjament jien lin-nies dejjem ngħidilhom li kull meta jinformaw lill-Housing b'xi post vojt, ma jfissirx li dak il-post se jingħata lilhom.

Din il-persuna tbati bil-Fibromyalgia u dejjem muġugħa, speċjalment għax torqod fuq sufan.

Tkompli tgħid li:

"Il-ħwejjeġ jiġru 'l hemm u 'l hawn għax lanqas għandi fejn inqiegħed."

Nixtieq inwassal ukoll ittra ta' anzjan inkwetat li kiteb hekk:

"Nirreferi għall-avviż legali dwar il-kera ta' dawk li qabel l-1995 kienu joqogħdu b'ċens li wara kien inbidel f'kera bħala mod ta' assigurazzjoni ta' saqaf fuq rashom.

Dan l-avviż legali jgħid li f'dawn il-każi, fejn l-inkwilin ma jgħaddix mit-test tal-mezzi, il-bord jgħollilu l-kera bid-doppju u wara ħames snin ikollu jitlaq mir-residenza.

Dan ifisser li familja anzjani bħalissa lanqas għandhom ċertezza tat-titolu tal-kera kif sar fil-każ tal-każini tal-baned.

Importanti li tintebħu li l-parti l-kbira li jinsabu f'din is-sitwazzjoni huma anzjani ta' 'l fuq minn 74 sena u għalhekk, id-dar fejn joqogħdu llum hija l-aktar ħaġa għażiża avolja mhijiex effettivament tagħhom.

B'hekk huma qed ikomplu joqogħdu f'komunità fejn ilni kważi ngħix hawn għal aktar minn 50 sena.

Allura, bl-avviż legali jidher li dan se jispiċċa.

Wara ħames snin, l-anzjani se jkollhom bilfors ifittxu dar oħra jew jisfaw bla dar jekk ma jiftiehmux dwar kuntratt ġdid u b'hekk, jinqalgħu mill-komunità.

Dan se jkun ta' problema ħames snin oħra, għal min ikun min ikun fil-gvern."

Min-naħa l-oħra, dan l-anzjan jifhem l-interessi tas-sidien u għalhekk ikompli jgħid li:

"Nixtieq nagħmel proposta biex tkun ikkonsidrata li waqt li sserraħ ras l-inkwilin, tagħti wkoll protezzjoni lis-sidien.

Il-proposta hija li l-kera preżenti togħla bid-doppju, isir kuntratt indefinit bil-kondizzjoni virkolanti li mal-mewt tal-aħħar membru tal-koppja, il-post jingħata lis-sidien u kull min ikun hemm fil-post ma jkollu ebda dritt legali li jibqa' hemm u jkun żgumbrat.".

Sinjura President, hemm 32,000 familja li bħal dan l-anzjan huma ppreokkupati minħabba f'hekk.

RODERICK GALDES: Sinjura President, għandi point of information.

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes bil-permess tal-Onor.

RODERICK GALDES: Sinjura President, il-każijiet li qed isemmi l-Onor.

Bartolo m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-liġi tal-kera.

Dawn huma każijiet ta' housing soċjali.

L-aħħar każ li semma huwa marbut mal-liġi taċ-ċnus ta' qabel l-1995, liema ċnus kienu saru kirjiet għax ġiet emendata l-liġi.

Din il-liġi li għandna quddiemna m'għandha x'taqsam xejn mal-każijiet li semma l-Onor.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Ivan Bartolo jkompli bid-diskors tiegħu.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, jien naqbel mal-Onor.

Roderick Galdes li l-aħħar każ li semmejt huwa marbut mal-liġi ta' qabel l-1995 però ladarba kont qed nitkellem b'mod ġenerali dwar il-preokkupazzjoni tan-nies hemm barra marbuta mal-kera, ħassejt li għandi nressaq ukoll din l-ittra ta' dan il-bniedem anzjan li huwa inkwetat.

Nifhem li l-intenzjoni tal-Gvern hi li jagħmel minn kollox biex din l-isfida ta' qabel l-1995 ma tkunx problema u ġerħa kbira oħra għal pajjiżna.

Jekk ma nagħmlu xejn dwar dawk il-każijiet se nkunu qegħdin inżidu aktar il-każijiet ta' faqar ma' dawk li diġà għandna f'pajjiżna.

L-għan ta' dan id-diskors kien li niddefendi l-familji minn kera sfrenata u minn kuntratti qosra li jtellfu l-istabilità u s-serħan il-moħħ li dawn għandhom bżonn.

Dan l-Abbozz ta' Liġi diġà huwa bidu.

Għalhekk nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes, lill-Ministru Michael Falzon u lil kull min ħadem biex dan l-Abbozz ta' Liġi jitressaq quddiem din il-Kamra.

Bħala Oppożizzjoni, se nivvotaw favur, però qed niddikjaraw li se nressqu emendi fl-istadju ta' Kumitat li jittrattaw materji li jien u sħabi se nqajmu fid-diskorsi tagħna matul dan id-dibattitu.

Nagħlaq billi ngħid: Ejja ndaħħlu l-mentalità f'pajjiżna li l-flus mhumiex kollox!

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Grazzi.

Il-permess ingħata.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' tmien ittri li rċevejt minn persuni li għandhom problemi ta' housing u ta' ħlasijiet tal-kera.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex id-diskussjoni tkun interrotta għal ftit mumenti sakemm isir rapport dwar progress fil-Kumitati Permamenti.

Il-permess ingħata.

Fis-6.14 p.m. id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi - Abbozz Nru 87 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali - Abbozz Nru 78 - għadda mill-istadju ta' Kumitat mingħajr emenda.

Nixtieq ukoll nippreżenta l-Minuti kkonfermati tal-laqgħat tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi minn Nru 45 san-Nru 60 li nżammu bejn il-11 ta' Diċembru 2018 u l-5 ta' Ġunju 2019.

Nirringrazzjak.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KIRJIET RESIDENZJALI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni minn ftit mumenti qabel.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa wieħed interessanti u se jġib riforma fil-qasam tal-kera.

Ħafna nies minn diversi sferi tas-soċjetà kienu ilhom jitkellmu dwar il-bżonn li tiġi emendata l-liġi tal-kera.

Tiltaqa' ma' nies li jgħidulek li hemm bżonn riforma fil-liġi anke jekk huma mhux se jkunu affettwati b'mod dirett.

Hemm ukoll nies li għamlu statements dwar din il-liġi, b'mod partikolari fuq il-midja soċjali.

Kif nafu, illum il-ġurnata, permezz tal-midja soċjali, in-nies jistgħu jitkellmu u jagħtu l-opinjonijiet tagħhom.

Però, sfortunatament, dawn in-nies mhux dejjem jerfgħu r-responsabilità għal dak li jkunu qegħdin jgħidu.

Segwejt dan id-dibattitu mill-bidu, minn xħin is-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes għamel l-introduzzjoni tiegħu.

Qabelxejn, irrid nirringrazzja lilu u lit-tim kollu tiegħu għax-xogħol kbir li għamlu biex saret din il-liġi.

Però xħin smajt lin-naħa tal-Oppożizzjoni tressaq l-argumenti tagħha dwar dan l-Abbozz ta' Liġi, bdejt ninnota li filwaqt li l-Oppożizzjoni qed taqbel ma' dan l-Abbozz ta' Liġi u ma' din ir-riforma, sfortunatament ħafna mill-argumenti li qed tqajjem m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-Abbozz ta' Liġi nnifsu.

Tajjeb ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex se jittratta l-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

F'dak ir-rigward, hemm liġijiet u skemi oħrajn.

Pereżempju, hawnhekk irrid insemmi l-investiment ta' €120 miljun li qed jagħmel dan il-Gvern biex jinbnew 1,700 appartament ġdid għall-akkomodazzjoni soċjali.

Iva, hemm ċerti sfidi fil-qasam tal-housing, bħalma semma l-Onor.

Ivan Bartolo, imma dawk l-isfidi mhumiex qed jiġu indirizzati permezz ta' din ir-riforma.

Irrid insemmi wkoll l-iSpecialised Housing Programmes (SHP) li li tħabbru fil-ġimgħat li għaddew fejn qegħdin naraw iżjed inizjattivi li jkomplu jindirizzaw dawn il-problemi soċjali.

Hemm ukoll il-benefiċċju tal-kera li diġà ġie rriformat u minn din is-sena, dan il-benefiċċju żdied għal massimu ta' €410 fix-xahar.

Jiġifieri filwaqt li rridu nirrikonoxxu li hemm dawn il-problemi soċjali, fl-istess ħin irridu nkunu fattwali u ngħidu li dan il-Gvern qiegħed jindirizza l-isfida tal-housing.

Inizjattiva oħra hija l-Equity Sharing Scheme li hija skema interessanti li permezz tagħha qegħdin naraw kif se ngħinu lil min ikun għadda minn ċerti problemi.

Illum qegħdin nitkellmu fuq riforma li s-suq tagħha kiber b'mod enormi f'dawn l-aħħar snin.

Huwa tajjeb li r-riforma npoġġuha fil-kontest tagħha.

F'pajjiżna għandna 80% tal-Maltin li huma sidien ta' djarhom u minn dawk l-20% l-oħra tal-Maltin, hemm ammont kbir minnhom li jaqgħu taħt il-kirjiet ta' qabel l-1995 li mhux se jintlaqtu minn dan l-Abbozz ta' Liġi.

Permezz ta' din il-liġi qegħdin naraw kif se nindirizzaw dawk il-pockets żgħar ta' nies li qegħdin ibatu mill-problemi li hemm illum f'dan is-suq.

Dan huwa suq ġungla!

Meta fl-1995 kienet saret il-liberalizzazzjoni ta' dan is-suq, l-unika ħaġa li saret mill-Gvern ta' dakinhar kienet li tneħħew ir-regolamenti u ġejna f'suq li kien kważi ineżistenti.

Ejja ngħidu l-affarijiet kif kienu dak iż-żmien!

Dak iż-żmien kien inutli li jkollok proprjetà għax ma kontx issib tikriha.

Jiġifieri s-sitwazzjoni kienet totalment differenti.

Illum qegħdin naraw kif se nolqtu lil dawk il-familji li għalkemm mhumiex bl-eluf, hemm ammont konsiderevoli li jimmeritahom li ssir din ir-riforma.

Sinjura President, dan huwa Gvern li huwa magħruf li ma jagħmilx ir-riformi jew il-bidliet għall-voti biss.

Anke jekk ikun hemm ftit familji li għandhom bżonn l-għajnuna tal-Gvern, aħna naraw li nirriformaw fejn hemm bżonn.

Wara kollox, dan hu Gvern Soċjalist u ma niddejqu xejn meta jgħidulna li aħna soċjalisti u li naħdmu għaż-żgħir u għall-batut.

Wara kollox, din ir-riforma se tgħin lil min verament għandu bżonn.

Però, min-naħa l-oħra, dan huwa Gvern li jieħu gost jara li n-nies qed jimxu 'l quddiem u għalhekk qed jagħti l-inċentivi biex ikollna aktar mobilità soċjali li tant għandna bżonn.

Fuq kollox, din ir-riforma se tolqot ukoll lill-ħaddiema barranin li jaħdmu f'pajjiżna, li ħafna minnhom jagħmlu snin twal hawn Malta, imma ma jagħmlux snin twal biżżejjed biex jirtiraw hawnhekk u jieħdu l-pensjoni.

Ħafna minnhom dawn qegħdin jikru u allura huwa importanti li nieħdu ħsiebhom u naraw li jkunu ttrattati b'mod ġust f'pajjiżna.

Ma ninsewx li dawn il-ħaddiema barranin qegħdin jaħdmu u jħallsu l-bolla u t-taxxa f'Malta.

Ħafna minnhom jintegraw fis-soċjetajiet Maltin u allura, qegħdin naraw kif se ngħinuhom sabiex nagħtu serħan il-moħħ u stabilità, filwaqt li nilħqu bilanċ.

Sinjura President, dan huwa settur fejn kellna abbuż rampanti.

Mingħajr ma nitfa lil kulħadd fl-istess keffa, kulħadd jaf li għal diversi snin, kellna sidien li ma kenux iridu jagħmlu kuntratti u li mill-lum għal għada, jew minn xahar għal ieħor, jiddeċiedu li jgħollu l-kirjiet b'ammont sproporzjonat.

Kienu jkellmuna nies li jgħidulna li kienu jħallsu €300 kera fix-xahar u f'daqqa waħda, ġie s-sid u qallhom li mix-xahar ta' wara, irid €600 kera fix-xahar.

L-argument tas-sid ikun li jista' jikri l-istess appartament lill-ħaddiema barranin li jixxerjawh bejn erbgħa u jagħtuh €600 kera li jiġu €150 kull wieħed.

Però, jekk għandek familja Maltija, din trid tħallas il-kera ta' €600 kollha hi.

Għaldaqstant, huwa tajjeb li qegħdin nagħmlu din it-tip ta' riforma sabiex b'hekk, il-familja Maltija ma tkunx żvantaġġjata meta mqabbla mal-ħaddiema barranin.

Fuq kollox, dan huwa settur li kiber għax kibret l-ekonomija u mhux għax il-Gvern ipprova jagħti inċentivi biex jikber.

L-ewwel kibret l-ekonomija, inħoloq ix-xogħol li ġab domanda għal aktar ħaddiema u għaliex ġew aktar nies, inħoloq dan is-settur tal-kera.

Sa ftit ilu, l-Oppożizzjoni kienet qed targumenta li l-ekonomija kibret għax ġew in-nies barranin f'pajjiżna.

L-ebda ekonomija fid-dinja ma tikber għax ikun hemm aktar nies.

Jekk dawn huma l-ħsibijiet ekonomiċi tal-Oppożizzjoni, mela nistgħu nibqgħu ċerti li l-Oppożizzjoni għad baqgħalha ħafna aktar snin fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni.

Qed ngħid dan, għaliex ħadd mhu se jafda l-pensjonijiet, l-istipendji u x-xogħol tiegħu lil xi ħadd li jaħseb li l-ekonomija tikber għax jiġu n-nies f'pajjiżna!

L-ekonomija tikber għaliex min qiegħed imexxi jkun serju u jagħti l-istabilità u l-kuraġġ lil dawk in-nies li jiġu hawn Malta biex jinvestu u joħolqu x-xogħol.

L-għan hu li sussegwetement, inkomplu nimxu 'l quddiem ilkoll kemm aħna bħala pajjiż.

Bil-ħidma ta' dan il-Gvern, inħoloq dan is-settur u, aktar minn hekk, il-Gvern raħħas t-taxxa f'dan il-qasam.

Fejn qabel kien ikollok il-privat li ried iħallas taxxa bir-rata ta' 35% wara li jieħu tnaqqis ta' 20% għall-ispejjeż, dan il-Gvern biddel din is-sistema biex illum il-ġurnata, qed titnaqqas taxxa bir-rata ta' 15% final witholding tax fuq dik il-kirja li tkun daħlet.

Permezz ta' din il-miżura, rajna aktar nies li bdew jiddikjaraw il-kirjiet u l-Gvern daħħal iżjed flus minn din it-taxxa.

Dan ifisser li għal darba oħra, bħala Gvern, rajna kif innaqqsu t-taxxa u fl-istess ħin, il-kaxxa ta' Malta marret 'il quddiem.

Permezz ta' din il-miżura, in-nies qiegħed jibqgħalhom iżjed flus fil-but, għaliex illum jaqbillek li tiddikjara t-taxxa fuq il-kera.

Din hija xi ħaġa li kienet ilha tintalab għal diversi snin taħt amministrazzjonijiet preċedenti Nazzjonalisti, imma għal xi raġuni jew oħra, qatt ma sar xejn f'dan ir-rigward.

Dan il-Gvern għaraf li hemm opportunità biex inkomplu nsaħħu iżjed il-finanzi tal-pajjiż u daħħal dan it-tnaqqis ta' taxxa biex jinċentiva lin-nies jiddikjaraw qligħ minn kera.

Meta wieħed jara kemm tnaqqset din it-taxxa, isib li raħset b'xejn inqas minn 46%.

Proprju għalhekk kellna min gawda minn din il-miżura.

Però rrid ngħid ukoll li minkejja li l-Gvern ipprova jgħin u jinċentiva, xorta kien hemm min baqa' jabbuża.

Għalhekk twieldet din ir-riforma għas-suq tal-kera.

F'dan id-diskors se nkun qiegħed nagħti ħarsa ħafifa lejn il-punti prinċipali li qegħdin nitkellmu dwarhom f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-ewwel punt kardinali f'din il-Liġi huwa li l-kuntratti kollha jridu jiġu rreġistrati mal-Awtorità tad-Djar.

L-Awtorità tad-Djar se tkun qiegħda tieħu r-responsabbiltà ta' dan ir-reġistru u qegħdin naraw kif nużaw it-teknoloġija ġdida tal-blockchain għal din ir-riforma.

Forsi wieħed jista' jgħidlek: Kellkom għalfejn iddaħħlu l-blockchain fin-nofs?

Iva, il-blockchain hija l-aħħar teknoloġija li hija adattata ħafna sabiex ikollok reġistru ta' dan it-tip.

Bħala Gvern, dejjem nipprovaw nagħmlu l-affarijiet għall-aħjar.

Jekk wieħed iqabbel dan l-argument mal-qasam tal-enerġija, bħala pajjiż, stajna nibqgħu naħdmu bil-heavy fuel oil, imma għax irridu nagħmlu l-affarijiet għall-aħjar, morna għall-gass.

Bl-istess mod, f'dan il-qasam, rajna li ma nibqgħux naħdmu b'sistemi antikwati li kienu jintużaw fil-passat, imma mmorru għat-teknoloġija moderna tal-blockchain.

Illum il-ġurnata, pajjiżna sar magħruf bħala the blockchain island!

Issa wasal iż-żmien li l-blockchain ma nħalluhx biss fis-settur privat, imma nagħmlu użu minnu anke fis-settur pubbliku.

Bil-mod kif jinħadem il-blockchain, block by block, li tibni dejjem fuq ta' qabel, hemm is-serħan il-moħħ li ma jistax ikun hemm abbuż f'dak li jkun qiegħed jiġi rreġistrat.

Min ma jirreġistrax il-kirja mbagħad, se jeħel multi minn €2,500 sa €10,000.

Aktar minn hekk, permezz ta' din il-Liġi, jekk is-sid ma jkunx irid jirreġistra l-kuntratt, l-inkwilin jista' jmur hu stess għand l-Awtorità tad-Djar u jirreġistra l-kuntratt hu stess.

B'hekk, qegħdin ineħħu l-anomalija ta' sitwazzjonijiet fejn is-sid ma jkunx irid jagħmel il-kuntratt u l-inkwilin ma seta' jgħid jew jagħmel xejn.

B'dan il-mod, se jinqata' dan l-abbuż.

Apparti minn hekk, kellna anke sitwazzjoni fejn meta inkwilin imur biex jikri post u s-sid jitolbu kera ta' €500 fix-xahar, jekk l-inkwilin jgħidlu li jrid il-kuntratt, is-sid kien iżidlu 15% oħra tat-taxxa.

Mela tajjeb, biex is-sid jiddikjara d-dħul tiegħu, kien se jispiċċa jbati l-inkwilin b'żieda fil-kirja tiegħu ta' kull xahar!

B'dan il-mod, dan l-abbuż se jkun qiegħed jinqata'.

Għaldaqstant, din hija miżura oħra pożittiva favur iż-żgħir u min qiegħed jikri.

Għandna mbagħad l-inċentivi fiskali għal min ikun qiegħed jikri fit-tul għal aktar minn sena.

Illum, familja li qiegħda tikri għandha serħan il-moħħ li għandha sena f'dak il-post.

B'hekk, l-isfidi li diġà ssemmew ta' tfal li jridu jbiddlu l-ambjent fejn jgħixu u l-iskola, naraw kif naqtgħuhom.

Fuq kollox, hemm ukoll inċentivi fiskali għal min jikri fit-tul.

Pereżempju, għal appartament ta' one bedroom għandek inċentiv ta' €200 għal sentejn u €300 għal tliet snin jew aktar għal appartament ta' żewġ kmamar tas-sodda jew tlieta.

Din hija inizjattiva tajba ħafna, għaliex se nkomplu nħeġġu lis-sidien tal-appartamenti li jagħmlu kuntratti iżjed fit-tul.

L-uniċi nies li se jgawdu minn kuntratti fit-tul huma l-familji li qegħdin joqogħdu f'dawn il-postijiet bil-kera, għaliex se jkollhom aktar serħan il-moħħ.

Punt ieħor interessanti huwa dwar kemm tista' tiżdied il-kera minn sena għal oħra.

Naħseb li meta ġiet miktuba din ir-riforma, instab bilanċ tajjeb ħafna.

Dan għaliex, il-Liġi qed tgħid li l-ammont inizjali jiddeċidih is-sid, imbagħad iż-żieda hija capped.

Li kieku l-Gvern ipprova jagħmel capping fuq l-ammont inzijali bħalma hemm f'pajjiżi oħrajn, il-Gvern kien ikun qiegħed b'mod indirett jaffettwa l-valur tal-proprjetà.

Kieku sar hekk, kien ikollna ħafna każijiet ta' nies li jakkużaw lill-Gvern li b'xi mod jew ieħor, naqqsilhom il-valur tal-proprjetà tagħhom.

B'dan il-mod, il-Gvern qiegħed jissalvagwardja li ma tinħoloqx sitwazzjoni fejn is-sid imur fuq l-inkwilin u jgħidlu li mix-xahar id-dieħel, minflok €400 kera fix-xahar, irid €800.

B'dan il-mod, ma ntmissx il-valur tal-proprjetà mingħajr ma ntmiss għax il-Gvern ma ndaħalx heavy handed, imma mill-banda l-oħra, qegħdin naraw li l-familji jkollhom serħan il-moħħ.

L-inkwilin għandu wkoll ir-responsabiltajiet tiegħu, fis-sens li jekk se jitlaq mill-post, irid jagħti notice period lis-sid.

Hekk jitlob il-bilanċ u mhux kollox ikun favur naħa jew favur naħa oħra!

Naqbel mal-Onor.

Ivan Bartolo li mhuwiex tajjeb li nħallu lis-suq isuq għaliex b'hekk tkun qed tiftaħ lakuna fejn min hu l-akbar iħawwel.

Però, mill-banda l-oħra, m'aħniex se mmorru lanqas għal reġim fejn kollox huwa kkontrollat mill-Gvern.

Ejja nsibu t-triq tan-nofs u tal-bilanċ.

Huwa importanti li niċċara li s-settur tat-tourisim rentals mhuwiex regolat b'din il-liġi.

Bl-istess mod, din il-liġi ma tidħolx fil-problemi li semmew tal-akkomodazzjoni soċjali u tax-short let contracts għall-ħaddiema li mhumiex residenti hawn Malta imma li jkunu qegħdin hawnhekk għal xi sitt xhur, pereżempju.

Se jitwaqqaf ukoll adjudicating panel ġdid li jkun jista' jisma' claims sa €5,000.

Punt tajjeb ieħor fil-liġi huwa li l-inkwilin se jkollu aċċess għall-kontijiet tad-dawl u tal-ilma.

Sal-lum konna nisimgħu b'ħafna każi fejn min jikri ma jkollux aċċess għall-kont tad-dawl u tal-ilma għax il-kont ma jinqalibx fuq ismu.

B'din ir-riforma, il-kont se jkun qiegħed jinqaleb fuq l-inkwilin.

Jekk ikun hemm prova li jkun hemm nies li qegħdin jgħixu fil-post, l-ARMS Ltd ma tkunx tista' taqta' s-servizz tad-dawl u tal-ilma għaliex din hija riforma bilanċjata.

Mill-banda l-oħra, din ir-riforma qed tagħti wkoll ċerti drittijiet lis-sidien tal-appartamenti jew tad-djar li qegħdin jinkrew biex b'hekk, f'każ ta' żgumbrament, ikun hemm proċeduri kemxejn aktar spediti.

Sinjura President, din hija liġi li fuq kollox qed tagħti stabilità u ippjanar aħjar għall-futur kontra l-inċertezza tas-snin passati.

Filwaqt li qabel dan kien suq li kien mitluq għal riħu u f'ċerti snin, bilkemm kien jeżisti, illum il-ġurnata żdiedet l-importanza tiegħu fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Però rridu naraw li nagħtu ċ-ċertezza, l-istabilità u s-serħan il-moħħ lill-familji Maltin u Għawdxin u lill-familji tal-ħaddiema barranin li qegħdin jaħdmu f'pajjiżna.

B'hekk se jkollna settur regolat b'mod aħjar biex jinstab aktar bilanċ f'dan il-qasam.

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes u lit-tim tiegħu li ħadmu fuq din ir-riforma li saret wara konsultazzjoni wiesgħa ħafna.

Bħala Gvern tajna kas prattikament kull kumment li daħal waqt din il-konsultazzjoni.

Għaldaqstant nerġa' nirringrazzja lil kull min ħadem fuq din ir-riforma biex setgħet titressaq quddiem dan il-Parlament.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sinjura President, jien m'għandix l-istess sens ta' ottimiżmu li kellhom il-kelliema ta' qabli dwar kemm dan l-Abbozz ta' Liġi se jwassal għar-riforma meħtieġa.

Naqbel mal-Onor.

Ivan Bartolo li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa pass f'xi forma ta' direzzjoni imma m'iniex konvint li din hija xi riforma u wisq inqas naħseb li dan l-Abbozz ta' Liġi se jagħmel xi kambjamenti fil-ħajja tan-nies.

Huwa importanti li meta nagħmlu riforma, nifhmu s-sitwazzjoni tan-nies u naraw eżattament min huma n-nies milquta.

Huwa tajjeb li naraw min xiex qegħdin ibatu n-nies biex nindirizzaw id-diffikultajiet tagħhom.

Id-diskors tal-Onor.

Clayton Bartolo kien qisu xi attakk fuq is-sidien u li din hija riforma li se nagħmluha għall-ġid tal-inkwilini.

Din mhijiex kwestjoni ta' inkwilini kontra sidien.

Meta qed nitkellmu fuq is-settur tal-kera għandna żewġ partijiet; is-sidien u l-inkwilini.

Ħafna drabi s-sidien ikunu nies normali li probabbilment ikunu wirtu xi proprjetà jew ħaddiema li l-kera jużawha biex jissupplimentaw id-dħul tagħhom.

Għalhekk huwa importanti li jekk se nagħmlu riforma, naraw li ma jbati ħadd.

Din mhijiex gwerra ta' sid kontra l-inkwilin jew viċeversa!

L-Onor.

Bartolo qal li ma nistgħux inħalltu l-kwestjoni tal-akkomodazzjoni soċjali mal-qasam tal-kera għax huma żewġ affarijiet differenti.

Fl-opinjoni tiegħi, din mhi kwestjoni differenti xejn.

Fil-fehma tiegħi, l-unika ħaġa tajba li se toħroġ minn din il-liġi hija li se tara li kulħadd iħallas it-taxxa dovuta u li l-kuntratti jridu jiġu kollha rreġistrati.

M'iniex daqshekk konvint li dan il-Gvern għandu track record tajjeb fejn jidħol infurzar, imma ejja ngħidu li l-intenzjoni hija tajba.

Però jien m'iniex fiduċjuż li din il-liġi se tiżgura standards ta' ġustizzja u kjarezza, fost l-oħrajn, kif qed tgħid il-liġi nnifisha.

L-ewwel nett, il-liġi tistipula li b'mod ġenerali ma jistax ikollok kirjiet li jkunu ta' inqas minn sena.

Fil-verità, kif semma l-Onor.

Ivan Bartolo, kirja ta' sena ma tagħti l-ebda serħan il-moħħ li għandek xi forma ta' prevedibilità.

Huwa minnu li għandek regola li tgħidlek li l-kera ma tistax tiżdied b'aktar minn 5%, imma fil-verità, wara sena, is-sid jista' jwaqqaf il-kera.

Għalhekk ma naħsibx li din il-liġi se tagħti daqshekk serħan il-moħħ lil dawk li qed jikru.

Sfortunatament f'pajjiżna hawn faxxa ta' nies li ma jistgħux jaffordjaw il-kirjiet li hawn fis-suq bħalissa.

Naħseb li hemm żewġ raġunijiet għal din is-sitwazzjoni.

L-ewwel nett, f'pajjiżna għandna falliment assolut fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Naqbel mal-Onor.

Ivan Bartolo li żewweġ il-problemi fil-qasam soċjali ma' dak li qiegħed jiġri bħalissa f'pajjiżna.

Li kieku fis-snin li għaddew il-Gvern ħadem fuq pjan fit-tul u bena units ta' housing li pajjiżna kellu bżonn, kieku llum hawn ħafna inqas nies li qed ibatu.

Bħala politiċi, niltaqgħu ma' każijiet ta' nies li ġenwinament ma jistgħux jaffordjaw li jħallsu l-kera għall-postijiet fejn joqogħdu.

Il-fatt li f'dawn l-aħħar sitt snin ma sar assolutament xejn f'dan il-qasam wassal biex illum ħafna persuni qed ibatu għax iridu jmorru bilfors fis-suq tal-kera fejn jintalbu prezzijiet li ma jifilħux iħallsu.

Bħall-Onor.

Bartolo, jien nidħol għand ħafna nies, speċjalment fid-distrett tiegħi f'Tas-Sliema u San Ġiljan, li ġenwinament jonfqu dak li jdaħħlu mix-xogħol tagħhom f'kirjiet.

Hemm tibda tinduna kemm huwa diffiċli għal dawn il-persuni biex jgħixu ħajja normali.

Il-verità hi li dawn in-nies ma ngħatawx widen għal snin twal u llum qed naħsbu li b'dawn il-kambjamenti fil-liġi tal-kera se nsolvulhom id-diffikultajiet tagħhom.

Dan assolutament mhuwiex se jkun il-każ!

Il-verità hi li ma nistgħux nikkontrollaw il-prezzijiet tal-kera.

Naqbel mas-Segretarju Parlamentari li ma jistax ikollok persuna li llum qiegħda f'kera ta' €300 u mbagħad, f'daqqa waħda, din issib ruħha b'kera li tisplodi għal €800.

Però nerġa' ngħid li ma naħsibx li din il-liġi se ssolvi xi ħaġa, b'mod partikolari minħabba l-fatt li issa, is-sid wisq probabbli se jiffissa l-kera b'mod aktar għoli, sabiex jieħu l-kumpens fiż-żieda tal-5%.

Nerġa' ngħid li kirja ta' sena ma tantx se toffri serħan il-moħħ lill-inkwilini.

It-tieni nett, il-prezzijiet splodew għax fl-aħħar snin rajna ammont qawwi ta' barranin li ġew f'pajjiżna.

Hawn ma rridx ninftiehem li għandi xi problema bil-barranin li jiġu jgħixu f'pajjiżna għax dan assolutament mhuwiex il-każ.

Anzi, naħseb li hija ħaġa tajba li l-barranin jiġu f'pajjiżna, fejn huma jitħalltu magħna u aħna nitħalltu magħhom.

Però l-verità hi li f'dawn l-aħħar sitt snin, dan il-Gvern, b'għażla tiegħu, iddeċieda li jkabbar l-ekonomija Maltija billi jisplodi l-ammont ta' nies li jiġu f'pajjiżna mingħajr value added qawwi li jkun ġej minn oqsma oħrajn, b'mod partikolari mill-produzzjoni u s-servizzi, fost l-oħrajn.

Riżultat ta' dan in-numru kbir ta' nies li ġew f'pajjiżna, id-domanda għall-kirjiet żdiedet u l-prezzijiet splodew 'il fuq.

Din hija s-sitwazzjoni li għandna bħalissa f'pajjiżna.

Hawn ma nixtieqx ninstema' qisni l-uccello di malaugurio imma l-verità hija li bħalissa għandna tkabbir ta' dan is-suq minħabba l-barranin li qed jaħdmu f'pajjiżna.

Però fis-snin li ġejjin jista' jkollna problemi kbar relatati ma' dan is-settur tal-kera.

Hawnhekk se nsemmi xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam.

Ta' min jinnota li din is-sena diġà qed naraw tnaqqis fit-turisti li jiġu Malta u dan se jaffettwa l-ekonomija ta' pajjiżna.

Ftit ilu kont qiegħed ma' tour operator u xxokkjani meta qalli li filwaqt li f'dawn l-aħħar sitt snin kienu jipprovaw jikkonvinċu lil-lukandi sabiex jagħtuhom aktar kmamar biex ilaħħqu mal-ammont ta' turisti, din is-sena qed jagħmlu eżattament l-oppost għax peress li l-ammont ta' turisti f'pajjiżna jidher li se jonqos b'mod drastiku, qed jaraw kif se jnaqqsu l-kmamar.

Sinjura President, dak li għaddej bħalissa fil-qasam tal-kostruzzjoni jinkwetani ħafna għaliex il-mutur ekonomiku f'pajjiżna huwa mibni fuq dan il-qasam.

Ħafna minn dawn il-ħaddiema barranin li qegħdin jaħdmu f'pajjiżna li qed iżidu d-domanda fuq il-kera, huma ħaddiema li qed jaħdmu fil-qasam tal-kostruzzjoni.

Issa jekk il-qasam tal-kostruzzjoni jibda jnaqqas mir-ritmu jkun ifisser li se jkollna ċerti problemi.

Dawn il-ħaddiema barranin qed jikru bi prezzijiet li huma pjuttost għoljin u lkoll qed naqblu li hawn faxxa ta' Maltin li mhux qed jaffordjaw din il-kera.

Għalhekk filwaqt li napprezza l-isforz li għamel is-Segretarju Parlamentari biex iressaq din il-liġi, nemmen li l-problema hija ħafna aktar komplessa minn hekk.

F'dawn l-aħħar snin, minħabba r-regħba għall-flus ta' xi wħud, irrovinajna lil pajjiżna b'tali mod li diġà qed jinħass l-effett fuq it-turiżmu u l-kwalità tal-ħajja li qed jgħixu l-Maltin u l-Għawdxin.

Irridu naraw l-isfidi li se jkollu pajjiżna fil-futur b'mod ġenerali u mhux biss fil-qasam tal-kera.

Fl-aħħar snin ħloqna mostri ta' bini ma' kullimkien u mhux qed nifhmu li dan il-pajjiż se jkollu diffikultajiet kbar jekk se nibqgħu ngħixu f'din il-bużżieqa li kollox sejjer tajjeb.

Issa jien ma nixtieqx ninstema' allarmanti imma naħseb li l-affarijiet f'pajjiżna ma tantx jidhru sbieħ għas-snin li ġejjin.

Il-mutur ekonomiku bbażat fuq il-kostruzzjoni ġab sfreġju ambjentali li wassal għal tnaqqis fil-kwalità tal-ħajja minħabba problemi ta' trabijiet u ażma, fost l-oħrajn.

Kif għedt, it-turiżmu, li huwa pilastru importanti ħafna għall-ekonomija tagħna, qed iħoss l-effett ta' dan il-bini bla rażan.

Pajjiżna qed iħallas il-prezz għall-mod kif fl-aħħar snin ħallejna l-qasam tal-kostruzzjoni għaddej bla regoli ta' xejn.

Hawnhekk mhux qiegħed nikkritika l-qasam tal-kostruzzjoni, għax għandna bżonnu, imma mhux bil-mod rampanti li ħallejnieh għaddej f'dawn l-aħħar sitt snin.

Sfortunatament il-konsegwenza ta' din l-attitudni ta' laissez-faire enormi li ħalla dan il-Gvern f'diversi oqsma qed tħalli l-effett tagħha.

Issa wasalna f'punt fejn qed naraw li bilfors irridu nagħmlu xi ħaġa.

Għall-ewwel darba wara sitt snin qed nibdew nitkellmu fuq standards, għax għadna qed nużaw standards ta' seklu ilu!

Bħala Oppożizzjoni ilna ngħidu li f'dan il-pajjiż, li huwa membru tal-Unjoni Ewropea, ma nistgħux nibqgħu sejrin b'dan il-mod.

Naf b'nies, tat-tajjeb u mill-klassi medja fil-kostitwenza tiegħi, li qed jiddeċiedu li jitilqu mid-djar u l-appartamenti tagħhom għax ma jistgħux jgħixu aktar f'ċerti akkwati minħabba l-ammont ta' kostruzzjonijet, trabijiet u ħmieġ.

Dan kollu qed iħalli effett anke fuq it-turiżmu.

Sinjura President, nemmen li għandna nkomplu ngħinu lin-nies billi nsibu soluzzjonijiet fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Dan nistgħu nagħmluh billi noħorġu aktar skemi, anke ta' sussidju.

Kieku ma ħallejniex sitt snin jgħaddu mingħajr ma nagħmlu xejn għal dawn in-nies, kieku l-ħajja tagħhom kienet tkun ħafna aħjar.

Fl-istess ħin irridu nifhmu li rridu nbiddlu ftit il-mudell ekonomiku ta' pajjiżna.

Ma jistax ikun li pajjiżna jiddependi biss fuq l-ammont kbir ta' ħaddiema barranin li qed jaħdmu f'Malta għaliex dan qed ikollu effett fuq diversi oqsma, bħall-infrastruttura.

Barra minn hekk, qed jaffetwa b'mod dirett ukoll il-kirjiet f'pajjiżna.

Jekk se nibqgħu nwebbsu rasna u naħsbu li l-uniku mod kif nistgħu nkabbru l-ekonomija ta' pajjiżna huwa billi nġibu dawn il-barranin ifisser li l-problemi li għandna llum se jibqgħu jikbru.

Infakkar f'dak li ġara fil-qasam tal-kostruzzjoni fil-ġranet li għaddew.

Dan il-qasam għandu bżonn aktar kontrolli u standards għoljin.

Jekk se naslu f'punt fejn nibdew naraw li s-supply tal-housing units fil-privat se jibda jonqos u nibqgħu għaddejjin b'din il-fernesija enormi li ndaħħlu l-ħaddiema bil-mijiet sempliċement biex inkabbru l-ekonomija, ma tridx tkun xi ekonomista bil-Ph.D. biex tasal għall-konklużjoni li l-prezzijiet fuq il-kirjiet se jibqgħu jogħlew.

Huwa tajjeb li nikkontrollaw l-ammont ta' kemm tista' togħla l-kera u li l-kera ma tistax tkun inqas minn sena, imma dan mhuwiex biżżejjed.

Kemm l-Onor.

Ivan Bartolo kif ukoll is-Segretarju Parlamentari qalu li jista' jkun hemm istanzi fejn wieħed ikollu bżonn jikri għal inqas minn sena imma dan irid jgħaddi minn ċerti proċeduri.

Pereżempju, ikollok koppja li sseparaw u l-mara jew ir-raġel isibu ruħhom barra fit-triq u jkunu jridu jikru malajr għal perjodu qasir.

Sinjura President, nerġa' ngħid li kera għal sena bi prezz fiss ma toffrix is-serħan il-moħħ meħtieġ.

Għalhekk l-appell tiegħi hu li ma nħarsux biss lejn dak li qiegħed jiġri fil-qasam tal-kirjiet, imma naraw ukoll is-sitwazzjoni f'pajjiżna b'mod ġenerali.

Jekk ma nagħmlux hekk, naħseb li fil-futur qarib se jkollna problemi kbar ħafna minħabba l-mudell ekonomiku li għażel li jmur għalih dan il-Gvern.

Illum il-Gvern qed jinduna li dan il-mudell ekonomiku qed iħalli side effects u problemi f'diversi oqsma u għalhekk qed jipprova jagħti l-impressjoni li se jikkontrolla ċerti oqsma.

Jalla jirnexxilu, imma għandi dubji kbar kemm dan l-Abbozz ta' Liġi se jsolvi dawn il-problemi.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jistipula li kull kuntratt għandu jkun irreġistrat.

Dan huwa tajjeb.

Qed nassumi – nista' nkun żbaljat – li kull kuntratt irid jgħaddi mingħand in-nutara u allura se jkun hemm ċerti spejjeż involuti.

Jista' jkun li se jidħol il-konċett ta' realtors imma jkun tajjeb li forsi aktar 'il quddiem is-Segretarju Parlamentari jkun jista' jiċċara dawn il-punti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Gouder, jidher li s-Segretarju Parlamentari jixtieq jikkummenta, bil-permess tiegħek.

L-Onor.

RODERICK GALDES: Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li se jkun hemm model contracts li wieħed jista' jsegwi, li se jiġu uploaded u se jkollhom saħħa legali.

Dan ifisser li m'hemmx għalfejn ikun hemm nutar jew avukat involut.

Jista' jkun sensar jew estate agent, però wieħed jista' jirreġistra personalment.

L-unika differenza hija li r-reġistrazzjoni se tkun obbligatorja u se jkun hemm sanzjonijiet u multi qawwijin għal min ma jirreġistrax.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Napprezza ħafna r-risposta tal-Onor.

Punt żgħir li nixtieq nagħmel huwa li huwa tajjeb li din ir-reġistrazzjoni se ssir online għax id-dinja 'l hemm miexja, però ejja ma ninsewx li jista' jkollok nies li mhumiex daqshekk midħla tat-teknoloġija u allura jkun tajjeb li jkollna metodu alternattiv.

(Interruzzjonijiet).

Kollox sew, wieħed jista' jmur l-Awtorità tad-Djar u jirreġistra hemmhekk.

Sinjura President, il-punt kruċjali tiegħi huwa li b'dan l-Abbozz ta' Liġi qed nipprovaw nagħmlu pass fid-direzzjoni t-tajba.

Qed nifhmu li pajjiżna għandu sfidi kbar fejn jidħlu l-kirjiet.

Kien hemm min qal li din hija problema ta' faxxa ta' nies għaliex, pereżempju, kirjiet ta' qabel l-1995 ma jidħlux fiha.

Il-verità hija li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar se jkollna nies li jinqabdu f'din il-kwestjoni.

Nerġa' ngħid li ma naħsibx li dan l-Abbozz ta' Liġi se jikseb ħafna riżultati imma huwa mod kif nipprovaw nagħmlu xi ħaġa.

Ejja nifhmu minn fejn ġejja din it-tbatija ta' ħafna nies li mhumiex qegħdin jaffordjaw il-kirjiet li hawn f'pajjiżna llum.

Min-naħa l-oħra, ejja ma nipprovawx nagħmlu xi forma ta' kruċjata fuq is-sid.

Biex inkun ġust mas-Segretarju Parlamentari rrid ngħid li dan bl-ebda mod m'għamel kruċjata fuq is-sid anzi aktar kien l-Onor.

Ivan Bartolo li pprova jpinġi lis-sid kontra l-kerrej u viċeversa.

Sal-lum kellna sitwazzjoni fejn ħafna mis-sidien ma jiddikjarawx id-dħul mill-kera jew ma jiddikjarawx kollox.

Huwa tajjeb li kull dħul jiġi ddikjarat, titħallas it-taxxa u kollox ikun above board.

Però ejja niftakru wkoll li ħafna sidien mhumiex nies tan-negozju li qed jagħmlu eluf kbar ta' ewro imma d-dħul mill-kera qed jużawh sabiex jissupplimentaw id-dħul tagħhom.

Bl-aħħar punt li nixtieq nagħmel forsi mhux se jieħu gost ħafna bija l-Onor.

Però rridu nifhmu li għandna noqogħdu attenti għall-mod kif jaħdem is-suq.

Ovvjament, fejn ikun hemm nuqqasijiet jew nies li qed ibatu, il-Gvern għandu jirregola kemm jista', però fl-istess ħin irridu noqogħdu attenti li ma nindaħlux iżżejjed, għaliex fl-aħħar mill-aħħar dan il-pajjiż inbena fuq ekonomija libera.

Huwa tajjeb li sa ċertu punt għandna nħallu s-suq jimxi imma fejn ikollok nies li qed ibatu għandu jkollna ċertu mekkaniżmu biex intaffu mid-diffikultajiet li jkollhom.

Sinjura President, jien se nagħlaq billi ngħid li rridu nħarsu lejn l-istampa kollha u nipprovaw nifhmu minn fejn ġejjin dawn il-problemi.

L-appell tiegħi b'mod ġenwin lill-Gvern huwa li ma jistax ikun li l-ekonomija ta' pajjiżna tibqa' miexja fid-direzzjoni li qbadna fl-aħħar snin.

Ċerti setturi qed iħossu dan l-effett u għalhekk il-Gvern irid jaġixxi llum qabel għada, għax jekk le, se jkollna problemi ħafna akbar f'setturi oħrajn.

Jekk mhux se nbiddlu din id-direzzjoni, se nispiċċaw inbatu ħafna aktar kollha kemm aħna.

Xogħolna l-politiċi hu li naraw li kemm jista' jkun, kull persuna f'pajjiżna jkollha kwalità ta' ħajja aħjar u timxi 'l quddiem, mhux tmur lura.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Onor.

Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Lulju 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kirjiet Residenzjali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi – Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar il-Vjolenza abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet (amministrazzjoni aħjar tal-ġustizzja) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet finanzjarji – Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, nixtieq nibda dan l-Aġġornament billi nfakkar fil-kliem ta' wieħed mill-poeti ewlenin tas-seklu l-ieħor, Rużar Briffa, meta f'poeżija minnhom kien staqsa: Quo Vadis?

Fejn sejrin?

Mingħajr ma nitbiegħdu wisq mill-metafori tiegħu, bħala poplu rridu nerġgħu nieqfu u naħsbu bis-serjetà dwar fejn sejrin, x'direzzjoni qbadna u fejn irridu naslu.

Kif nafu, dan l-aħħar, kellna elezzjonijiet li ntrebħu mill-Partit Laburista.

Però dawn ir-rebħiet ifissru li l-poplu Malti u Għawdxi huwa kuntent bil-mod kif qiegħed jitmexxa dan il-pajjiż?

Pajjiżna verament miexi b'mod tajjeb?

Kulħadd qiegħed igawdi mill-aspett ekonomiku jew mill-mod kif sejra l-ekonomija Ewropa u l-ekonomija dinjija?

Bħala politiċi, għandna d-dmir li naħsbu fuq fejn irid jasal dan il-poplu fis-snin li ġejjin u ma narawx biss mil-lum għal għada.

Dmirna huwa li nfasslu politika serja li tagħti direzzjoni ċara lil dan il-pajjiż.

Jekk dan il-poplu huwa kuntent b'ħaġa u mhux kuntent b'oħra, irridu nanalizzawha u nwasslu t-tħassib tan-nies f'dan il-Parlament.

Minn hawnhekk irrid nistaqsi lill-poplu Malti u Għawdxi: Tinsab kuntent bis-sitwazzjoni tat-trasport f'pajjiżna?

Kuntent bl-immaniġġjar tat-traffiku fit-toroq tagħna?

Kuntent bis-sitwazzjoni fl-isptarijiet tagħna?

Dan l-aħħar smajna anke lill-Ombudsman jitkellem dwar il-pazjenti Maltin u Għawdxin.

Żgur li hawn sezzjoni tal-poplu li mhijiex kuntenta bil-qagħda ambjentali li għandna f'pajjiżna għaliex l-ambjent intefa' lura fuq l-aġenda nazzjonali.

Ħafna oħrajn huma inkwetati bl-ammont ta' permessi li ħerġin bl-addoċċ fl-ODZ u fl-UCA.

Għandna kostruzzjoni bla rażan kull fejn tħares.

F'sena waħda nħarġu aktar minn 10,000 permess.

Jien naqbel li għandu jkun hemm żvilupp imma dan għandu jkun sostenibbli.

Oħrajn jitkellmu miegħi dwar kemm huma inkwetati bin-nuqqas ta' pjan li għandu dan il-Gvern f'bosta setturi fundamentali, speċjalment fil-qasam edukattiv.

Għalhekk jidhirli li bħala politiċi ma nistgħux nintilfu nħarsu 'l hemm jew 'l hawn u ninsew il-ħteġijiet tal-poplu Malti u Għawdxi speċjalment tal-aktar persuni dgħajfa, li minkejja li ngħidu li hawn il-ġid ekonomiku, xorta għadhom fil-faqar jew fir-riskju tal-faqar.

Sinjura President, bħala politiċi u Membri Parlamentari, għandna d-dmir li nagħtu l-eżempju.

Ma nistgħux nippromwovu u nittolleraw pajjiż fejn kulħadd jagħmel li jrid għax nispiċċaw li nibdew nirfsu u ngħaffġu fuq xulxin.

Jekk naslu f'dan l-istat u nsiru pajjiż mingħajr dixxiplina u nillaxkaw f'kull qasam, ikollna bħal domino effect, fejn min hu l-aqwa jħawwel u min għandu l-poter jirrombla fuq il-bqija.

Naslu f'sitwazzjoni, jekk mhux diġà wasalna, fejn ninsew x'inhuma d-dmirijiet tagħna u nibdew nitilfu kull dritt bażiku li għandna.

Ejja noqogħdu attenti u naraw x'inhuma l-prijoritajiet li għandu jkollna f'ħajjitna, f'pajjiżna u fil-politika Maltija.

Bħala politiċi rridu nfasslu politika li tibdel u ttejjeb il-mentalità tal-poplu tagħna u mhux politika li tirkeb fuq ċerti mentalitajiet ħżiena u tagħmel festa bihom.

Sinjura President, irridu politika li tindirizza bis-sħiħ il-prijoritajiet tal-pajjiż u l-aspettattivi tan-nies ta' rieda tajba u mhux politika li taqdi lill-erbgħa tal-qalba mingħajr ma tqis il-konsegwenzi għall-ġenerazzjoni ta' għada, jiġfieri uliedna u ulied uliedna.

Irridu politika li tinċentiva l-bżulija u mhux politiċi li jwasslu messaġġ favur l-iskartar.

Irridu politika li tirregolarizza mingħajr dewmien dak li hu meħtieġ b'mod serju u mhux politika ta' kafkaf biex taparsi nkunu qegħdin nidhru li qed nagħmlu xi ħaġa.

Bħala politiċi, mhux biss irridu nitħabtu kontra ċerti ideat ta' dak li jissejjaħ id-Darwiniżmu Soċjali fejn xi nies jaħsbu li għandhom xi don naturali li huma aqwa minn ħaddieħor, imma rridu nitħabtu biex ma nħajrux lil min jaħseb li għandu xi dritt li jgħakkes lil ħaddieħor biex jirnexxi u jistagħna hu.

Sinjura President, fl-imgħoddi, pajjiżna għamel passi ta' ġgant 'il quddiem meta kellu pjan, viżjoni, kien jaf fejn irid imur u ħaseb fil-ġid komuni.

Jekk inħarsu biss lejn il-ġid personali u lejn dak li jaqbel lilna, dan il-pajjiż jispiċċa jitmexxa bil-liġi tal-ġungla.

Wieħed jista' jaħseb li huwa minħabba f'hekk dak li qed naraw jiġri fil-qasam tal-kostruzzjoni f'dawn l-aħħar xhur.

Ħafna nies fit-triq illum kollha jaqblu li dan is-settur jinsab f'qagħda kritika ħafna, għax dan il-Gvern hekk iddeċieda.

Agħar minn hekk, id-deċiżjonijiet mgħaġġla li għamel il-Gvern fl-aħħar ġranet ma jserrħu ras ħadd.

Il-konsultazzjoni mal-partijiet konċernati saret bil-għaġla u ma tatx widen għall-partijiet kollha involuti.

Bħala Oppożizzjoni, flimkien ma' bosta partijiet oħrajn, qegħdin nappellaw lill-Gvern biex isiru l-emendi meħtieġa ħalli jitħarsu l-interessi tal-familji u r-residenti li jkunu qegħdin jgħixu qrib xi siti ta' kostruzzjoni.

Bħala Oppożizzjoni qegħdin nappellaw lill-Gvern biex l-awtoritajiet jissaħħu u jingħataw l-għodda meħtieġa biex jaqdu dmirhom kif mistenni.

Bħala Oppożizzjoni, qed nappellaw biex minflok il-Gvern ikompli għaddej b'dan l-avviż legali, il-Gvern jisma' u jerġa' jisma' dak li qegħdin jitolbu fost l-oħrajn, il-Kamra tal-Periti u l-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi.

Irridu li dawk kollha li jaqilgħu l-għajxien tagħhom b'mod dirett jew indirett mill-qasam tal-kostruzzjoni jibqa' jkollhom aktar opportunità ta' xogħol u tingħata aktar attenzjoni lis-saħħa u s-sigurtà tagħhom fuq il-post tax-xogħol.

Bħala Partit Nazzjonalista dejjem sħaqna fuq l-importanza tax-xogħol u li jkollna impjiegi ta' kwalità, imma fl-istess ħin irridu li l-kostruzzjoni ssir bi pjan serju.

Irridu li r-residenti jkollhom is-salvagwardji kollha li d-dar tagħhom ma tinsabx fil-periklu minħabba nuqqas ta' attenzjoni ta' ħaddieħor.

Dan hu l-bilanċ ġust li l-Oppożizzjoni qed tisħaq u se tibqa' tisħaq li jinstab.

Bħala Oppożizzjoni mhux se nieqfu nitkellmu dwar dak li għandhom bżonn in-nies.

Għal darb'oħra, qed nerġa' nisfida lill-Prim Ministru biex iżomm kelmtu rigward dak li qal dwar il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Hawn qed nirreferi għal meta wiegħed li se jkollna soluzzjoni għall-anomaliji li hemm fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma sas-sena d-dieħla.

Ninsabu f'Lulju u l-Gvern għadu m'għamel xejn!

Bħala Oppożizzjoni qed ngħidu lill-poplu Malti u Għawdxi li jista' jiġi għand il-Partit Nazzjonalista jekk għandu probelma bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Però llum għandna wkoll lill-Ombudsman li qiegħed jgħid lill-poplu Malti u Għawdxi li min għandu diffikultajiet fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma jista' jmur għandu wkoll.

Din hija rebħa għall-poplu Malti u Għawdxi.

Barra minn hekk, bħala Oppożizzjoni, qed ngħidu li l-Gvern għandu jmur quddiem il-Kummissjoni Ewropea u jagħtiha soluzzjonijiet dwar il-mod kif pajjiżna għandu jsolvi l-problemi tal-enerġija tiegħu.

Hawn qed nirreferi għan-National Energy and Climate Plan 2021/2030.

Nistaqsi lilkom jekk smajtux lill-Gvern jitkellem dwaru dan il-pjan.

Dażgur li le, għax fir-rapport li ħarġet il-Kummissjoni Ewropea dwar Malta fuq dan is-suġġett, fil-konklużjonijiet naqraw li l-Gvern mhuwiex qed jagħmel biżżejjed biex pajjiżna jilħaq il-miri neċessarji tiegħu.

Bħala Oppożizzjoni se nibqgħu nitkellmu dwar dan l-aspett.

Għandna l-Awtorità tal-Ippjanar li mhux qed titmexxa bl-aħjar mod mhux biss minħabba l-ammont ta' permessi li ħerġin, imma għax anke l-Qorti qed tgħid li hemmhekk l-affarijiet mhumiex qegħdin isiru sew.

Hawnhekk ukoll, bħala Oppożizzjoni, irridu nibqgħu nikkritikaw ħalli l-affarijiet isiru aħjar.

Irrid ngħaddi xi rimarki wkoll dwar is-central link project li suppost se jgħaqqad lil Ħ'Attard ma' Ħ'Attard, għax dan il-proġett jibda f'Ħ'Attard u jispiċċa f'Ħ'Attard!

Għamilt mistoqsija lill-Ministru Ian Borg li huwa responsabbli kemm mit-toroq kif ukoll mill-Awtorità tal-Ippjanar li fiha staqsejtu jekk jistax ipoġġi l-pjanti l-ġodda ta' dan il-proġett fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kif nafu, kienet diġà saret applikazzjoni u issa għandna l-pjanti l-ġodda tal-upgrading ta' dawn it-toroq.

Jien ħsibt li se jagħtini pjanta waħda, imma fil-fatt, tani seba' pjanti ġodda għal triq li suppost se ssir, meta diġà hemm l-applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar!

Ara ftit kemm dan il-Gvern qed jagħmel l-affarijiet bis-serjetà!

Għalhekk m'għandix diffikultà li ngħid lin-nies ta' Ħ'Attard li se nkompli nirsisti biex dan il-proġett isir sew.

Hemm min anke qed jinkwieta mill-aspett kulturali, speċjalment dwar il-kappella żgħira ta' San Pawl li qiegħda f'dawk l-inħawi.

Jien se nibqa' ninsisti wkoll għan-nies li joqogħdu fi Triq Patri Pelaġju Mifsud f'Ħaż-Żebbuġ.

Għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Ian Borg biex jgħidilna jekk hux se jsiru x-xogħlijiet f'din it-triq għax in-nies qed jgħixu fi triq li hija maqlugħa kompletament – hawn l-Onor.

Toni Bezzina, li minkejja li Ħaż-Żebbuġ ma jaqax taħt id-distrett tiegħu, nistiednu jmur jara fejn qed jgħixu dawn in-nies – u l-Ministru tani standard reply ta' paġna u nofs.

Alla jbierek, il-Ministru jinqala' ħafna għal dawn it-tweġibiet.

Fil-fatt iwieġeb fuq kollox imma mhux fuq dak li tkun staqsejtu!

Forsi r-residenti fi Triq Patri Pelaġju Mifsud jistgħu jċemplu lill-Ministeru - tana anke n-numru tat-telefon - u jagħmlulu l-istess mistoqsija, għax f'din il-Kamra, il-Ministru għażel li ma jweġibx.

Qal biss li t-triq se ssir skont il-pjan.

Sinjura President, jien se nagħlaq dan l-Aġġornament billi nagħmel appell wieħed: Ejja nibqgħu nitkellmu, anke minn dan il-Parlament, f'isem in-nies, f'isem dawk li qed ibatu f'pajjiżna.

Ejja nibqgħu nitkellmu fuq diversi temi, fosthom l-ambjent, it-tibdil fil-klima u l-bżonn li nieħdu azzjonijiet neċessarji u l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, fost l-oħrajn.

Hawn ħafna temi oħrajn fejn wieħed jista' jikkritika, għax f'dan il-pajjiż mhux kollox sejjer sew.

Għaldaqstant l-Oppożizzjoni għandha tkun il-vuċi tal-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, nixtieq nibda billi nsellem il-memorja ta' Sr Edmondina li kienet edukatriċi eżemplari, iddedikata bis-sħiħ lejn il-vjaġġ akkademiku tal-istudenti li attendew l-iskejjel ta' St Francis.

Din is-soru sawret fl-istudenti tagħha valuri li llum iħaddnu bħala adulti.

Grazzi għal din is-soru llum għandna ħafna familji tajbin.

M'hemmx kelma aktar xierqa minn "grazzi" lil Sr Edmondina li bis-saħħa tad-dedikazzjoni tagħha għall-istudenti, uħud minnhom illum saru fost l-aqwa professjonisti f'pajjiżna.

Issa li wasalna fi tmiem sena skolastika rrid insellem ukoll lill-edukaturi kollha li dalwaqt jieqfu għall-vaganzi tas-sajf.

Nirringrazzjahom u jalla jgawdu s-sajf kif tant jistħoqqilhom għax ħafna drabi mhuwiex faċli li tkun edukatur, kif se nsemmi f'dan l-Aġġornament.

Fil-bidu ta' din is-sena l-Malta Union of Teachers (MUT) għamlet stħarriġ li ħadu sehem fih 183 għalliem.

Minnu rriżulta li 87.4% tal-għalliema stqarrew li kienu vittmi ta' aġir aggressiv fl-iskejjel tagħhom.

Quddiem din is-sitwazzjoni hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa b'mod konkret biex dan l-abbuż jinqata' darba għal dejjem mill-iskejjel.

Sfortunatament, matul din is-sena, smajna b'diversi każijiet donnu r-rispett naqas f'kull settur.

Aħna li qegħdin fil-politika spiss ngħidu li r-rispett lejn il-politiċi naqas imma r-rispett naqas lejn kulħadd.

Kemm-il darba rajna fuq il-midja soċjali kliem dispreġjativ indirizzat lejn il-Kap tal-Oppożizjzoni, il-Prim Ministru u l-Arċisqof.

Nuqqas ta' rispett mill-istudenti lejn l-għalliema jirrifletti b'mod allarmanti l-kultura li qed titrawwem f'pajjiżna.

Għalhekk irridu nfakkru li l-professjoni ta' għalliem tirrikjedi ħafna sagrifiċċji.

Jekk jieqfu huma, jieqaf kollox!

Mingħajr l-edukaturi f'pajjiżna jikkrolla kollox!

L-għalliema huma l-eroj tas-soċjetà tagħna.

Il-formazzjoni ta' kull persuna, b'xi mod jew ieħor, kienet magħġuna minn dak li ġiet mgħallma.

Sinjura President, mhuwiex faċli li għalliem li jkun iddedika ġurnata sħiħa mal-istudenti tiegħu, imur id-dar u jrid ikompli jipprepara l-lezzjonijiet u jikkoreġi l-assignments u l-homeworks, ġurnata wara l-oħra, mit-Tnejn sal-Ġimgħa.

Għalhekk naħseb li s-soċjetà għandha tirrikonoxxi dan ir-rispett li verament ħaqqhom l-għalliema.

Tajjeb li naraw għalfejn naqas ir-rispett lejn l-għalliema f'pajjiżna.

Fil-ftit ħin li għandi f'dan l-Aġġornament irrid inwassal dan il-messaġġ f'din il-Kamra.

Kif għedt aktar qabel, ir-rispett kważi naqas lejn kull tip ta' awtorità u dan juri li s-soċjetà mhijiex miexja fid-direzzjoni t-tajba.

Dan huwa rigress.

Illum qed naraw nuqqas ta' rispett lejn il-ġenituri, lejn il-pulizija u lejn il-gwardjani lokali.

M'ilux rajt karozza tal-pulizija għaddejja u smajt b'widnejja stess kliem dispreġjativ lejn il-pulizija minn persuni li kienu f'karozza oħra.

Dan mhuwiex xieraq!

Naraw anke nuqqas ta' rispett lejn is-sindki – jien għaddejt minnha personalment – u lejn il-kunsilli lokali li bħal donnu kulma jagħmlu huwa kollu ħażin.

Naraw nuqqas ta' rispett lejn il-Gvern u lejna l-politiċi.

Qed ngħixu f'soċjetà fejn ħafna persuni donnhom jaħsbu li jistgħu jagħmlu dak li jridu.

Sinjura President, kulħadd iparla fuq id-drittijiet imma hawn skiet perfett fuq id-dmirijiet.

Min hu għażżien u jistenna l-bajtra taqa' f'ħalqu, xogħlu hu biss li jilmenta u jibqa' gallarija.

Ħafna drabi s-soċjetà turi inġustizzja ma' min tant ħadem għall-ġid, anke ta' wliedna.

Aktar kmieni semmejt il-kritika li ssir u forsi jkun hawn min jgħid li bħala Oppożizzjoni ta' spiss nikkritikaw lill-Gvern.

Huwa dmirna li nagħmlu l-kritika imma din għandha tkun dejjem kostruttiva.

Jien dejjem nisħaq li l-kritika li nagħmlu ma tkunx lejn il-persuna, imma tkun kritika lejn il-ħsieb.

Sinjura President, l-edukaturi f'pajjiżna jixirqilhom kull rispett u għalhekk għandha tittieħed kull azzjoni biex jiġi indirizzat il-bullying fuq l-għalliema mill-istudenti.

Sfortunatament jeżistu ġenituri li ma jafux irabbu lil uliedhom u jippretendu li wliedhom jagħmlu li jridu.

Ara ma jkunx hemm min ikellimhom jew iwissihom dwar xi mġiba mhux xierqa!

Tiltaqa' ma' diversi sitwazzjonijiet, pereżempju ta' tfal li joqogħdu f'appartament u jitħallew jiġru u jagħmlu l-istorbju b'detriment għal ġirien oħrajn.

Dawn tiltaqa' magħhom anke fil-ħwienet, fejn joqogħdu jmissu ċerti affarijiet u qisu mhu qed jiġri xejn għall-ġenituri tagħhom, anzi jekk ikunu qed jitkellmu fuq il-mobile, jibqgħu jparlaw, għax forsi għalihom, dak huwa aktar importanti!

Sa ċertu punt, huwa aġir irresponsabbli li l-ġenituri lanqas biss jikkoreġu lit-tfal tagħhom.

Kif nistgħu mbagħad nistennew li l-ulied iġibu ruħhom sew meta jkunu mal-edukaturi fl-iskejjel!

Ħafna drabi nsibu li dawn jgħollu l-vuċi ma' min iwissihom fl-iskejjel u l-ġenituri ma jeħdux azzjoni.

Nemmen li l-pressjoni qiegħda fuq kulħadd, però fil-każ tal-għalliema, hemm pressjoni partikolari.

L-għalliema jistħoqqilhom ħafna aħjar.

Nifhem li fl-iskejjel isir eżerċizzju ta' team building fejn l-għalliema jesprimu dak li jkunu għaddejjin minnu.

Huwa minnu li llum, aktar minn qatt qabel, irridu noqogħdu attenti li ma nkunux goffi fi kliemna u żorri mal-istudenti, imma d-dixxiplina hija importanti.

Ma nistgħux nittolleraw sitwazzjoni fejn dixxiplina fuq l-istudent donnu toħloq rabja li twassal għal aġir aggressiv.

Sinjura President, illum hemm il-PSD teachers li jgħinu lill-istudenti.

B'differenza għal meta jien kont student, meta niftakarni nara studenti li ma kienx ikollhom ikel x'jieklu, illum hemm persuni apposta fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni li jinnotaw dan kollu.

Bl-istess mod, jekk ikun hemm studenti li ma jaffordjawx jagħmlu fotokopji jew ma jistgħux imorru ċerti ħarġiet, hemm is-Sa Xuereb, li nieħu l-opportunità li nsellmilha minn hawnhekk, li tieħu ħsieb dawn l-istudenti.

Meta student ikun jgħix f'ambjent xejn pjaċevoli ħafna drabi l-frustrazzjoni tiegħu toħroġ waqt il-lezzjoni u ma' sħabu għax l-aktar ħin li jqatta' huwa fl-iskola.

Għalhekk hemm bżonn li l-pubbliku joqgħod attent ħalli ma nkunux kompliċi meta nisimgħu bi stejjer ta' bullying fuq l-edukaturi tagħna.

Huwa importanti li ma nippontawx subgħajna lejn l-edukaturi, għax dawn jistħoqqilhom l-aqwa u l-aħjar.

Nerġa' ngħid li jien il-formazzjoni tiegħi nafha lill-edukaturi tiegħi.

Sinjura President, ħafna drabi, kliem żejjed dwar l-edukaturi jasal f'widnejn it-tfal u dan jikkondizzjona l-mod kif dawn iħarsu lejn l-għalliema.

Fit-triq nisimgħu kliem bħal "Tajjeb tkun għalliem għax dejjem bil-vaganzi" jew "Kelli bżonn għandi xogħol ta' għalliem għax paga m'ogħla s-sema u fit-3.00 p.m. inkun id-dar."

Nisimgħu wkoll kliem bħal "L-aħjar il-headmistress għax toqgħod wara skrivanija taħt l-air-condition, tordna lill-messaġġier u lil ta' taħtha"!

Dan huwa kliem li nisimgħuh fit-toroq jiġifieri ma qed ngħid xejn ġdid.

B'dan l-antagoniżmu fi kliemna qed innaqqsu r-rispett lejn l-għalliema u qed noħolqu biżgħat fost l-istudenti li anke jekk ikollhom il-vokazzjoni, qed joqogħdu 'l bogħod minn karriera ta' għalliem.

Jekk jiġri dan, min se jieħu ħseb l-edukazzjoni ta' wliedna?

F'pajjiżna qed issir inġustizzja kbira mal-ħaddiem professjonist, anke fi ħlasijiet ta' pagi.

Il-pagi tal-għalliema f'pajjiżna huma inaċċettabbli!

L-għalliema qed jiġu misruqa kull xahar inġustament.

Pereżempju, fil-Finlandja għalliem jaqla' daqs tabib.

Pajjiżna mexa 'l quddiem meta investa fl-edukazzjoni, fl-għalliema u fl-edukaturi.

Ma jagħmilx sens li s-soċjetà timxi 'l quddiem u l-edukatur jibqa' fejn hu jew imur saħansitra lura!

L-edukaturi jixirqilhom rispett u appoġġ għax is-suċċess fil-ħajja jiġi mill-preparazzjoni, mit-tagħlim u mit-taħriġ.

Huwa importanti li l-għalliema jkunu aktar stmati u rikonoxxuti għall-kontribut li qed jagħtu lis-soċjetà.

Pajjiżna qed jesperjenza rata kbira ta' tkabbir fil-popolazzjoni b'riżultat dirett tal-politika tal-Gvern li jkabbar l-ekonomija bi tkabbir fil-popolazzjoni.

Però konna nistennew li l-Gvern ikun ippreparat għall-impatt ta' dan it-tkabbir fuq oqsma importanti, bħalma huma l-edukazzjoni u s-saħħa.

Kif nafu, numru ta' skejjel qegħdin jesperjenzaw problemi minħabba nuqqas ta' ppjanar u bħala Oppożizzjoni, ilna niġbdu l-attenzjoni tal-Gvern dwar dan.

Sinjura President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li f'pajjiżna qed jinħass livell għoli ta' skuntentizza fost l-għalliema u l-edukaturi tagħna.

F'Malta ħadd m'għandu jaqa' lura speċjalment l-għalliema li jistħoqqilhom kull rikonoxximent.

Għandna għalliema li biex għamlu Ph.D. ħadu loan u għamlu sagrifiċċji kbar.

Hemm min lanqas għandu karozza u jmur l-Università bir-rota biex jibqa' jistudja għal għalliem.

Hemm studenti li qed jiddedikaw żgħożithom għall-istudji.

Għalhekk huwa importanti li nitkellmu dwar id-drittijiet tal-edukaturi f'pajjiżna.

Jidhirli li dan li qed ngħid jagħmel sens u saret referenza għalih anke fil-ġurnal l-orizzont tal-lum stess, fejn hemm rapport dwar każi ta' bbuljar fl-iskejjel minn gruppi ta' barranin u se nikkwota:

"Il-Kummissarju tal-Edukazzjoni fi ħdan l-Uffiċċju tal-Ombudsman esprima t-tħassib tiegħu għall-ibbuljar li qed isir fl-iskejjel minn gruppi etniċi."

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornta għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Lulju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UNIVERSITÀ TA' MALTA – BIDLIET FIL-MELITENSIA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jindika x'tibdiliet saru ġewwa s-sezzjoni magħrufa bħala "Melitensia" fl-Università ta' Malta u jista' jindika jekk kemm-il darba l-għamara ġdida li kellha tinxtara nxtratx u jekk iva meta se tiġi installata u jekk le x'inhuma d-diffikultajiet?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li x-xogħol li sar fis-sezzjoni tal-Melitensia jinkludi installazzjoni ta' vinyl flooring,UV film mal-ħġieġ tat-twieqi, installazzjoni ta' network ġdida, installazzjoni ta' partition tal-gypsum u tibjid.

Sadanittant ġie mħejji tender għal xiri ta' għamara, liema tender ġie proċessat mill-UM u MEDE.

Il-proċess tat-tendering ġie konkluż u l-għamara se tiġi installata matul is-sajf 2019.

UNIVERSITÀ TA' MALTA – PROĠETTI – BDIL TA' UNITS TAL-AIR-CONDITION FIS-SALA SIR TEMI ZAMMIT

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra xi proċeduri qed jittieħdu dwar il-proġett ta' bdil tal-units tal-air-conditioning ġewwa s-Sala Sir Temi Zammit fl-Università ta' Malta?

Jista' jindika x'inhuma d-diffikultajiet li qed jiltaqa' magħhom?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li dan il-proġett mhuwiex ippjanat li jsir fl-2019.

Kif ikkomunikat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari preċedenti, is-Sala Sir Temi Zammit jeħtiġilha refurbishment sħiħ u s-sistema tal-air-conditioning hija parti minn dan il-proġett.

Loġistikament dan jinvolvi li, għal sena partikolari, jinstab post alternattiv fejn ikunu jistgħu jsiru l-lectures li bħalissa jsiru fis-sala kif ukoll iċ-ċerimonji ta' gradwazzjoni.

Huwa antiċipat li l-proġett jitwettaq fis-snin li ġejjin.

Dan kollu jiddependi wkoll fuq il-fondi disponibbli.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-risposta għad-domanda parlamentari 10301, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġiet tiswa ż-żjara li saret bejn it-23 u l-25 ta' Jannar 2019 ġewwa t-Turkija?

Jista' jinforma wkoll minn min kienet komposta d-delegazzjoni u x'sar?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispejjeż li tħallsu għaż-żjara ġewwa t-Turkija bejn it-23 u l-25 ta' Jannar 2019 kienu ta' €2,898.77.

Iż-żjara saret fl-okkażjoni tal-Forum tan-Negozji bejn it-Turkija u Malta ġewwa Istanbul, fejn akkumpanjajt lill E.T. Marie Louise Coleiro Preca, u flimkien attendejna laqgħa bilaterali mal-President Tork Recep Tayyip Edrogan u l-Vici Presdient Fuat Oktay, kif diġà ġie spjegat fir-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 10301.

Inzid ngħid li kelli laqgħa mal-Ministru tal-Affarijiet Barranin tat-Turkija.

Kont akkumpanjat mis-Segretarju Permanenti, id-Direttur tal-Protokoll, is-Sinjura Abela u l-Assistent Segretarju Privat.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 10301, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġiet tiswa ż-żjara li saret bejn is-6 u d-9 ta' April 2019 ġewwa Singapore u jista' jinforma wkoll minn min kienet komposta d-delegazzjoni?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ż-żjara ġewwa Singapore bejn is-6 u d-9 ta' April 2019 kienet tinkludi dawn l-ispejjeż: €24,540 flights, €2,759.74 lukanda,€1,456 subsistence allowance u €1,395.92 spejjeż oħra.

Il-Ministru kien akkumpanjat miċ-Chief of Staff, is-Segretarju Privat u Ambaxxatur non-designate.

AMBAXXATUR TA' MALTA GĦALL-PANAMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 10311, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx xi raġuni għaliex il-Panama għadu ma għaddiex l-agrément?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull pajjiż għandu l-proċeduri diplomatiċi ta' kif joħroġ l-agrément, kif dan jiġi kkomunikat u kif ukoll l-istħarriġ ta' sigurtà li wieħed jagħmel qabel.

Il-Ministeru għadu qiegħed jistenna li jirċievi l-agrément għall-ħatra tal-Ambaxxatur nominat bħala Ambaxxatur ta' Malta għall-Panama.

BDIL TA' MAINS TAL-ILMA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm inbidlu mains tal-ilma fl-2018 u fl-ewwel ħames xhur ta' din is-sena 2019?

Kemm kienet l-ispiża u f'liema lokalitajiet inbiddlu?

JOE MIZZI: Tlabt biex l-informazzjoni mitluba tinġabar.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – TRIQ PATRI PELAĠJU – XOGĦLIJIET TA' TARMAK

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru x-xogħlijiet ta' tarmak fi Triq Patri Pelaġju Mifsud f'Ħaż-Żebbuġ Malta?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li b'sodisfazzjon ninnota li l-Oppożizzjoni qed tkompli tirrealizza l-bżonn li ninvestu bis-sħiħ fit-titjib tat-toroq, wara li għal għexieren ta' snin ma sarux l-interventi meħtieġa biex din l-infrastruttura tibqa' tlaħħaq mal-ħtiġijiet u l-aspirazzjonijiet tal-familji u n-negozji Maltin, waqt li ssostni b'mod sħiħ il-progress ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

Ninnotaw ukoll li l-istess Oppożizzjoni, inqas minn sena ilu, ivvotat kontra t-twaqqif ta' Infrastructure Malta.

Nifirħu lill-Oppożizzjoni li issa mhux biss qed taqbel mat-twaqqif ta' Infrastructure Malta, iżda saħansitra qed tieħu interess fil-ħidma tagħha u taqbel li din l-aġenzija hija strumentali biex pajjiżna jkollu infrastruttura aħjar.

Il-Gvern dejjem poġġa t-titjib fl-infrastruttura ta' pajjiżna fuq quddiem nett tal-ħidma tiegħu.

Dan l-impenn qed jitwettaq permezz ta' pjan ta' ħidma b'investiment bla preċedent biex fis-snin li ġejjin inkomplu ntejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'Malta u Għawdex.

Dan il-pjan qed jiġi mwettaq b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

F'Jannar li għadda, Infrastructure Malta bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq residenzjali li se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet, u warajhom beda x-xogħol f'toroq oħrajn.

Fl-istess waqt, tħabbret ukoll it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Fl-ewwel kuntratt b'valur totali ta' €53.5 miljun iffinanzjati mill-investiment ta' €700 miljun fil-lokalità ta' Ħaż-Żebbuġ hemm Triq ix-Xgħir, Triq Luigi Fontana u Triq Andrea Bogdan li qegħdin isiru bħalissa, kif ukoll Triq il-Prinċep Bażiliku u Triq Pawlu Debono li wkoll se jinbnew mill-ġdid din is-sena.Fit-tieni lista mbagħad hemm toroq oħrajn f'Ħaż-Żebbuġ - Triq Ħal Sajd, Triq il-Madonna u Triq il-Ħali.

L-investiment bla preċedent li qed nagħmlu fit-toroq residenzjali huwa mifrux fuq seba' snin u għaldaqstant it-toroq residenzjali l-oħrajn f'din il-lokalità wkoll se jinbnew mill-ġdid fiż-żmien li ġej.

Biex tfassal il-listi tat-toroq u tiddeċiedi liema minnhom għandhom jingħataw prijorità, Infrastructure Malta tikkonsulta mal-kunsilli lokali u entitajiet oħrajn kkonċernati, waqt li tikkonsidra wkoll talbiet għall-għajnuna li jsirulha direttament minn ħafna residenti.

L-għażla ssir wara li jiġu meqjusin l-istat preżenti tat-toroq, il-konnessjonijiet ta' triq ma' toroq jew inħawi oħrajn fil-lokalità, il-frekwenza ta' kemm jintużaw, kif ukoll attivitajiet fl-inħawi li jistgħu jintlaqtu ħażin mix-xogħlijiet skont meta jsiru, bħalma huwa l-każ ta' toroq li jinsabu f'żoni turistiċi u dawk qrib l-iskejjel.

Persuni li jkollhom diffikultajiet jew suġġerimenti dwar xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastruttura Malta, jew xi xogħlijiet li jkunu għaddejjin f'dawn l-istess toroq, jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 2334 1000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna Infrastructure Malta.

PREKARJAT FL-ISKEJJEL - STQARRIJA MILL-MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: B'referenza għall-PR191335 'Stqarrija mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol' fejn intqal li 'fid-dawl ta' artiklu fuq gazzetta lokali fejn ġew irrapportati metodi simili ta' prekarjat fl-iskejjel' jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' evalwazzjoni se jkun qed jitlob?

Min se jagħmel din l-evalwazzjoni?

Il-Ministru lest li jippubblika l-konklużjonijiet ta' din l-evalwazzjoni?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din hija evalwazzjoni interna u għadha mhijiex kompleta.

Meta dan il-proċess jintemm inkun nista' naġġorna lill-Kamra.

MALTA–IŻRAEL – FTEHIM TA' KOPERAZZJONI FIL-QASAM SPORTIV

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tal-ftehim li ġie ffirmat mal-Ministeru għall-Kultura u l-Isport tal-Iżrael għal koperazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi fil-qasam sportiv?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kopja tal-Joint Declaration tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

EUROPEAN FUND SMITHS – PROĠETTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid xi proġetti saru ġewwa Malta u Għawdex permezz tal-fondi tal-European Fund SMITHS?

Tista' tgħid fiex kienu jikkonsistu dawn il-proġetti, fejn saru u kemm kien il-valur tagħhom?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

RABAT GĦAWDEX – ĊENTRU TAS-SAĦĦA ĠDID

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 9999 li oriġinarjament saret lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa u tgħid min hu l-perit/kumpanija, inkarigat mill-proġett taċ-Ċentru l-ġdid tas-Saħħa fiċ-ċentru tal-Belt Victoria, kif intgħażel u kemm tħallas sa issa u kemm-il siegħa xogħol għamel sa issa?

Jista' jgħid ukoll jekk ħarġux il-permessi kollha meħtieġa, jekk ħarġux diġà t-tenders u jekk ġewx awarded?

Jista' jgħid meta hu ppjanat li ċ-Ċentru l-ġdid tas-Saħħa se jibda jintuża mill-pazjenti?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul din il-leġiżlatura ttieħdet id-deċiżjoni li l-binja tat-taraġ ta' San Franġisk issir ċentru tas-saħħa minflok sala tal-wirjiet.

Qed jintużaw l-istess permessi u tenders li ġew maħruġa għall-biċċa l-kbira tax-xogħol filwaqt li l-FMS qed tiehu ħsieb dawk ix-xogħlijiet ulterjuri meħtieġa biex l-intern tal-binja jkun jista' jservi għall-iskop il-ġdid.

It-tenders il-ġodda se joħorġu dalwaqt.

QORTI TAL-FAMILJA F'GĦAWDEX - MEDJAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid sa mis-sena 2011 sal-lum, sena b' sena, kemm-il każ daħal fil-Qorti tal-Familja f'Għawdex li mar għal medjazzjoni?

Jista' jgħid illum kemm hemm medjaturi fil-Qorti tal-Familja f'Għawdex u kemm-il siegħa fil-ġimgħa jaħdmu dawn il-medjaturi?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Qorti ta' Għawdex hemm medjatur waħda u taħdem erba' sigħat fil-ġimgħa.

GOZO MUSEUM- XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-proġett tal-Gozo Museum u meta huwa ppjanat li jitkompla x-xogħol ta' kostruzzjoni u xogħol ieħor fuqu?

Interpellant li in vista tal-iskoperti arkeoloġiċi imprezzabbli li nstabu waqt ix-xogħol ta' skavar, il-Ministeru qed jaħdem id f'id mas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali biex dawn is-sejbiet ikomplu jiġu skoperti u preservati.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid il-vapur li ġie mikri mill-Gozo Channel għal kemm żmien ġie mikri?

Tista' tgħid kemm-il ħaddiem hemm jaħdmu fuq dan il-vapur u ta' liema nazzjonalità huma?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim li sar għall-kiri ta' dan il-vapur?

Interpellant li l-vapur inkera għal sitt xhur bil-crew tiegħu.

GĦAWDEX – KANĊELLAMENT TA' TENDER DWAR SKIPS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'inhuma r-raġunijiet prinċipali li t-tender MGOZ/MPU T 5/2019 Framework agreement for the provision, maintenance and regular collection of open skips at various sites in Gozo, ġiet ikkanċellata, u safrattant tista' tgħid minn min qed jingħata dan is-servizz, kif intgħażel u kemm tħallas sa issa?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsija parlamentari 10501.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif ġie mħabbar fid-Diskors tal-Baġit 2019, is-Segretarjat Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi qed jaħdem fuq kampanja nazzjonali t'għarfien dwar it-traffikar uman.

L-għan ta' din il-kampanja huwa li tinforma lill-pubbliku dwar dan ir-reat u li tgħin lill-pubbliku jagħraf sinjali li jindikaw li persuna tkun vittma ta' traffikar uman.

Il-kampanja se tieħu ħsieb ukoll li tipprovdi informazzjoni ddedikata speċifikament għall-kategoriji differenti fis-soċjetà, fosthom l-istudenti, il-ħaddiema barranin, is-settur privat u min iħaddem.

Is-Segretarjat Parlamentari kkordina wkoll taħriġ dwar it-traffikar uman lill-avukati tal-għajnuna legali kif ukoll taħriġ lil uffiċjali pubbliċi, fosthom ħaddiema ta' Identity Malta, Jobsplus u d-Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impieg.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10649.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

CARMELO ABELA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10649.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 10649 tas-seduta 243.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tagħha biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - GĦARFIEN FUQ TRAFFIKAR TA' PERSUNI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-rapport "Trafficking in Persons Report" maħruġ mill-US State Department 2019 jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex iżid l-għarfien fuq it-traffikar ta' persuni f'pajjiżna?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10649.