DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 21 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 21 ta' Mejju, 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

It-Tnejn, 21 ta' Mejju, 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 113, li saret fis-16 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

SPJEGAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Is-Sedja ħadet nota tal-ilmenti li dehru fuq is-social media kif ukoll f'ġurnali online, u ta' komunikazzjonijiet li hija rċeviet fir-rigward tal-iffirmar tal-petizzjoni favur il-Protezzjoni tal-Embrijun, li bħalissa tinsab miftuħa għall-firem fuq is-sit elettroniku tal-Parlament.

Minn stħarriġ li s-Sedja għamlet jidher li l-problemi fil-fatt eskalaw minn nhar il-Ġimgħa, 18 ta' Mejju 2018, u mhux tul dawn l-aħħar tliet ġimgħat kif ġie rrapportat.

Ċertament, din tat-tliet ġimgħat ma nafx minn fejn ħarġet.

Whatever, hekk ġie rrappurtat f'The Times, li hija skorretta totalment.

Fil-fatt, is-Sedja setgħet tikkonstata li bejn it-Tlieta, 1 ta' Mejju 2018, u l-Ħamis, 17 ta' Mejju 2018, kien hemm 93 persuna li ffirmaw din il-petizzjoni.

Jidher li l-problemi nqalgħu wara li l-Google aġġornaw is-sistema tagħhom – magħrufa bħala "ReCaptcha" – li tintuża wkoll fis-sit tal-Parlament bħala protezzjoni minn spam u abbuż.

Din tipprovdi dak li nirreferu għalih bħala Turing test li minnu s-sistema tagħraf jekk il-firmatarju huwiex persuna reali jew xi software miktub sabiex jabbuża mis-sistema.

Sfortunatament, meta nhar il-Ġimgħa, 18 ta' Mejju, saru l-updates neċessarji fis-sistema tal-petizzjonijiet online in konnessjoni mal-bidla li saret min-naħa ta' Google, inqabżu xi aċċertamenti, li rriżultaw fi problemi għal dawk il-persuni li ppruvaw jiffirmaw kemm din il-petizzjoni, kif ukoll oħrajn li kienu għadhom miftuħa għall-firem.

Ninforma lill-Kamra li wara dan l-eżerċizzju li baqa' sejjer sallum, minn dalgħodu stess reġa' ġie għan-normal, tant li llum aktar persuni komplew jiffirmaw din il-petizzjoni.

Ninforma lill-Kamra wkoll li għar-rigward tal-kwestjoni ta' firem doppji, dawk li ppruvaw jiffirmaw iktar minn darba, imma dartbejn, tlieta, u kien hemm iktar minn tliet darbiet, qiegħda bħalissa tintbagħat email lil kull persuna kkonċernata fejn tingħata informazzjoni dettaljata dwar kull tentattiv li ġie rreġistrat, kif ukoll konferma fir-rigward tal-firma meta din finalment ġiet aċċettata mis-sistema.

Qed ngħid hekk għaliex jekk dħalt ħames darbiet u inti l-istess persuna, se ninfurmak li inti ġejt aċċettat, imma l-erbgħa l-oħra għamilt tentattivi li ma kellekx tagħmel.

Aħna ovvjament għandna s-sistema aġġornata.

Din hija l-istqarrija li xtaqt nagħmel għall-informazzjoni ta' kulħadd, ovvjament anke għal min ta skorrettezza totali, lill-gazzetti online, biex ikun iktar preċiż.

Nirringrazzjakom.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

IL-MOSTA – CRASH BARRIERS FIT-TRIQ LI TIEĦU LEJN IL-BIŻBIŻIJA

L-ONOR.

Edwin Vassallo) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-talba għal crash barriers mitluba fil-mistoqsija parlamentari 3660, jista' l-Ministru jieħu passi sabiex jara li jsiru l-crash barriers, għaliex diġà kien hemm xi inċidenti fejn twaqqgħu xi ħitan fl-istess triq?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għaddejjin it-tħejjijiet sabiex ix-xogħol meħtieġ ikun jista' jibda mill-aktar fis.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar is-sitwazzjoni ta' Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq u Triq il-Kuċċard f'Ħal Safi?

Donnu x-xogħol reġa' waqaf, u hemm tbatija kbira għar-residenti, speċjalment ta' Vjal ix-Xarolla.

Il-Ministru għandu xi aġġornament dwar meta se tkun lesta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Nista' nagħti l-aġġornament milli niftakar, però l-mistoqsija kienet totalment differenti.

Ma ġejtx ippreparat sabiex inkun naf fiex inhuma x-xogħlijiet.

Nista' ngħid li nhar il-Ħamis jien għaddejt personalment minn fuq ix-xogħlijiet ta' Vjal ix-Xarolla u kien hemm il-ħaddiema.

Kif jistgħu jaraw dawk kollha li jgħaddu minn hemmhekk, bħalissa għandek xogħol delikat fuq il-fdalijiet li nstabu.

Is-sit huwa miftuħ b'mod delikat minħabba li, kif jidher, hemm xogħlijiet relatati mal-wiċċ storiku, però rajt ħaddiema fuq il-post.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: B'referenza għall-mistoqsija dwar it-triq li tieħu lejn il-Beżbiżija, jista' l-Ministru jgħid meta huwa pproġettat li dan ix-xogħol ikun lest?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kieku kien hemm dik l-informazzjoni kont ngħaddiha.

M'għandi xejn xi nżid.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Xtaqt nistaqsi rigward l-iskema maħruġa mill-Awtorità tal-Ippjanar Irrestawra darek, li tnediet f'April li għadda, fejn kien hemm baġit għaliha ta' €10 miljun, u li kienu ttieħdu permezz ta' applikazzjonijiet fi 12-il ġurnata biss.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra fiex tikkonsisti din l-iskema?

X'kundizzjonijiet jiġu applikati fuq proprjetajiet lil min igawdi minn din l-iskema?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Din kienet skema oħra, it-tieni waħda, wara s-suċċess li kien hemm is-sena li għaddiet.

L-ewwel nett, irridu ngħidu li l-flus qed jinġabru mill-iskema ta' regolarizzazzjoni li qed tagħti ċertezza legali lil min matul is-snin għamel xi irregolarità li b'mod prattiku ma tistax tiġi mreġġa' lura, u fejn anke s-Sezzjoni tal-Infurzar ma tkunx tista' tieħu azzjoni.

Allura ħarġet dik l-iskema ta' regolarizzazzjoni li minnha bbenefikaw eluf ta' familji li llum għandhom iktar ċertezza legali fuq il-proprjetà tagħhom.

Apparti minn hekk, dawk il-flus ridna naraw kif inħaddmuhom, u l-PA iddeċidiet li toħroġ l-iskema Irrestawra Darek li kienet suċċess.

Għat-tieni darba, ftit tal-ġimgħat ilu nehdejna t-tieni skema, bi ftit bidliet żgħar, bħal pereżempju li għamilna kategoriji għall-anzjani, kategorija għal persuni b'diżabilità u kategorija għall-NGOs, apparti ovvjament dawk miftuħin għall-kumplament tal-applikanti.

Nista' ngħid li fi 12-il ġurnata ġew assorbiti l-fondi kollha għall-pubbliku ġenerali, u ftit żmien wara ġew allokati wkoll il-fondi għall-pensjonanti.

Bħalissa, l-Awtorità għadha qed tilqa' applikazzjonijiet minn persuni b'diżabilità u minn għaqdiet volontarji.

L-Awtorità se tibqa' tilqagħhom sakemm dawk il-flus ikunu assorbiti kollha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk fix-xogħol li għaddej bħalissa fil-Bypass tal-Mellieħa ntmessx iċ-ċint eżistenti u allura marret fuq ir-riħ tal-Miżieb?

L-erba' karreġġjati u l-bike lane mill-pompa tal-petrol eżistenti fil-Bypass, Triq Lewis Wettinger sad-daħla tal-Mellieħa, se jkunu up to standard mal-qisien li titlob triq bħal dik?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Il-ġimgħa l-oħra jew ta' qabel, kelli mistoqsija simili fir-rigward tal-qisien u pjanti.

Diġà poġġejt din l-informazzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi mistoqsijiet speċifiċi dwar il-parti tal-Miżieb, jagħmilhomli bil-miktub u nweġibhom.

Il-mistoqsija oriġinali kienet totalment differenti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: Il-Ministru jħobb iwieġeb biss domandi mill-kollegi tiegħu li ma jkunux relatati mal-mistoqsija oriġinali.

Naħseb li jaf li saret mistoqsija l-ġimgħa li għaddiet rigward il-Bypass ta' Ħ'Attard.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pjanti humiex lesti biex din it-triq issir?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pjanti ġew sottomessi min-naħa ta' Transport Malta lill-PA.

Bħalissa hemm il-proċess għaddej.

Il-konsultazzjoni mal-ERA wkoll qiegħda f'fażi avvanzata.

Inkunu nistgħu nħabbru iktar dwar dan il-proġett daqstant bżonnjuż, inkluż għal-lokalità ta' Ħ'Attard, fil-ġranet li ġejjin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra dwar miżuri li l-Ministeru tiegħu, jew inkella Transport Malta, qed jieħdu sabiex jaraw li f'pajjiżna jkun hawn iktar edukazzjoni fir-rigward ta' sigurtà fit-toroq, u anke dwar l-inġieba tax-xufiera fit-toroq Maltin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ovvjament, l-Awtorità tat-Trasport hija l-awtorità kompetenti li tilliċenzja lil dawk li jersqu 'l quddiem sabiex japplikaw għal liċenzja partikolari tas-sewqan.

Għandha wkoll rwol li, flimkien mal-kunsill responsabbli mis-sigurtà fuq it-toroq, tipparteċipa – anzi tkun il-motivatur ewlieni – ta' kampanji li jsiru minn żmien għal ieħor.

Il-ġimgħa l-oħra tnediet kampanja oħra dwar kif is-sewwieqa għandhom jużaw ir-roundabouts bi tliet lanes.

Wara interventi li saru sabiex inneħħu ċerti bottlenecks, issa għandna numru ta' roundabouts bi tliet lanes, u allura nħasset il-ħtieġa li jkun hemm kampanji edukattivi f'dan is-sens.

Nafu li l-kampanja nieżla tajjeb ukoll.

Ovvjament, kif dejjem għidna, ir-responsabilità fuq it-toroq tibqa' ta' dawk kollha li jagħmlu użu mit-triq, mhux biss tas-sewwieqa, imma anke ta' dawk li jsuqu xi mezz ieħor ta' trasport u ta' dawk li jimxu fit-toroq tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar, kulħadd jerfa' r-responsabilità għal għemilu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Il-ġimgħa li għaddiet saret laqgħa ta' konsultazzjoni dwar il-proġett tal-ITS fuq l-art tal-ITS mill-Grupp db.

F'dik il-laqgħa ssemma li hemm pjan biex issir mina li mill-proġett fuq l-art tal-ITS tagħti għal Triq Sant' Andrija, li tagħti għall-Coast Road.

Meta dawk preżenti staqsew lill-iżviluppaturi min se jħallas u min se jagħmel din il-mina, ma kienx hemm tweġiba, u allura wieħed jassumi li mhux huma se jagħmlu din il-mina imma se jkun il-Gvern.

Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jindika jekk humiex Transport Malta li se jkunu qed jagħmlu din il-mina u min se jħallas għaliha?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ovvjament, Transport Malta, irrispettivament mill-iżvilupp li jkun qed isir f'żona partikolari, għandha l-pjanijiet tagħha.

Il-pjanijiet tagħha huma parti mill-istrateġija li kienu sottomessi lill-Kummissjoni Ewropea u approvati fl-2016, fejn hemmhekk, anke minħabba li għall-fondi Ewropej 2014 - 2020 kienet ex ante conditionality li jrid ikun in place pjan fit-tul sal-2025 u pjan ieħor sal-2050, allura hemmhekk wieħed jista' jara x'infrastruttura u xi traffic junctions hemm ippjanati anke fiż-żona rispettiva.

Ovvjament, il-proċess relatat mal-proġett li aċċenna għalih l-Onor.

Interpellant huwa amministrat minn entità oħra, u konvint li jekk jagħmel mistoqsija lill-Ministru konċernat ikun jista' jispjegalu aħjar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: B'referenza għax-xogħol li għaddej fuq il-junction tal-Marsa, l-ewwel nett nixtieq infaħħar id-deċiżjonijiet li qed jittieħdu għaliex, minkejja x-xogħlijiet kbar li qed isiru, min jgħaddi kuljum bħali minn hemmhekk jaf li t-traffic flow miexi ġmielu.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra fiex waslu dawn ix-xogħlijiet?

X'inhuma l-passi li jmiss u anke x-xogħlijiet li jmiss f'dan il-junction?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kif kelli okkażjoni ngħid f'din il-Kamra diversi drabi, bażikament bħalissa għaddejjin bit-tieni fażi, li hija t-twessigħ ta' Triq Aldo Moro u l-infrastruttura li għaddejja fis-service roads, sabiex ovvjament ma jkollhiex impatt fuq it-triq prinċipali u l-parti fejn se jkun hemm il-flyovers rispettivi.

Naf li l-proċess tal-evalwazzjoni tat-tielet fażi ġie eżawrit.

Qegħdin fi stadju fejn wieħed jista' jilqa' u jirċievi l-appelli.

Huwa proċess li huwa governed mid-Dipartiment tal-Kuntratti, u x-xogħlijiet mexjin skont il-pjanijiet.

Huwa proġett ambizzjuż u huwa l-ikbar proġett infrastrutturali li qatt se nkunu implimentajna fit-toroq tagħna.

Kif qal ukoll l-Onor.

Interpellant, waqt li għaddej l-istess proġett, it-traffic diversions li għamlet l-Awtorità diġà qegħdin juru li l-improvements se jkunu sinifikanti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nerġa' mmur lura għall-mistoqsija supplimentari li għamilt.

Nifhem li l-Ministru m'għandux id-dettalji u forsi huwa wkoll skomdu jwieġeb; però, kulma qed nitolbu huwa 'iva' jew 'le'.

Il-qisien tal-erba' karreġġjati u l-bike lane huma up to standard?

Daqshekk biss.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

Ma jien xejn skomdu nwieġeb.

Għidtlu li poġġejt il-pjanti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għal ftit riċerka … L-Onor.

Interpellant qed joqgħod jerġa' jistaqsi l-istess mistoqsija meta din l-informazzjoni jista' jġibha bi ftit riċerka.

Il-pjanti ssottomettejthom ġimgħa jew ġimagħtejn ilu.

Il-Perit Bezzina u periti oħrajn għandhom; ikejjilhom u jaqrahom!

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fid-dawl li issa riesaq is-sajf u aktar persuni jmorru lejn il-bajjiet tagħna, jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk hux qed isiru xi tip ta' xogħlijiet, anke sabiex l-aċċess, speċjalment għall-bajjiet l-iktar popolari, jkun wieħed iktar adegwat sabiex anke familji jkunu jistgħu jmorru hemmhekk?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kif wieħed seta' jinnota, l-ewwel nett għandek żoni turistiċi fejn komplejna fuq l-inizjattiva pożittiva li ttieħdet is-sena l-oħra mill-Ministru Joe Mizzi u mill-Onor.

Edward Zammit Lewis relatati maż-żona tal-Qawra u Buġibba.

Din is-sena qed nagħmlu programm ta' ħidma relatat maż-żona ta' San Ġiljan u Paceville sabiex niżguraw li jkun hemm uċuħ li jixirqu għal dawk it-toroq.

Dawn iż-żoni jkollhom influss kbir ta' turisti li jżuru pajjiżna matul ix-xhur tas-sajf.

Però ridna wkoll inħarsu lejn bajjiet oħrajn, li forsi huma iżgħar u li forsi ma jattirawx il-mijiet ta' eluf li jattira post bħal San Ġiljan u Paceville, però għandhom l-udjenza tagħhom.

Hemm ħafna nies li jersqu lejhom fix-xhur tas-sajf, b'mod partikolari l-bajja ta' Għar Lapsi, kif ukoll dik ta' St Peter's Pool f'Delimara.

Ix-xogħlijiet se jkunu qed isiru fil-ġimgħat qabel is-sajf.

Fil-fatt, Għar Lapsi hija lesta u kompluta.

Ovvjament, iktar 'il quddiem inkunu rridu ngħaqqdu minn fejn id-Dar tal-Provvidenza lejn is-Siġġiewi: però, naħseb li x-xogħol li sar huwa wieħed partikolari.

Jien naf kemm il-komunità tas-Siġġiewi hija kuntenta li din it-triq saret.

Dan huwa kunsill b'maġġoranza Nazzjonalista, b'sindki Nazzjonalisti, li tant stinkaw ma' ministri responsabbli mit-toroq matul is-snin u dejjem baqgħu bix-xejn.

It-toroq li jagħtu għal din il-bajja tant popolari fost il-komunità tas-Siġġiewi qatt ma ħadu lagħqa tarmak.

Apparti minn hekk, irid ngħid li dalgħodu ħriġna stqarrija relatata mal-periklu li hemm f'Għar Lapsi.

Tul l-aħħar ġimgħat id-Dipartiment tax-Xogħlijiet ħa diversi miżuri preventivi sabiex jagħlaq ċertu aċċess fejn għandek periklu mill-blat li qed jaqa' b'mod naturali.

Dan qed isir bil-għan li kemm jista' jkun tkun imħarsa s-sigurtà tal-pubbliku.

Naf li ġej is-sajf u n-nies ikunu jixtiequ li jkomplu jgawdu l-bajja kif dejjem għamlu.

Però, ovvjament, huwa wkoll xogħol id-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi li l-ewwel u qabel kollox jevita li jkollna perikli li jistgħu jikkawżaw inċidenti ikbar.

Fl-2013 kienet ġiet stallata xibka tal-azzar mal-blat ta' din il-parti ta' Għar Lapsi.

Imma, fl-aħħar ġimgħat ġie nnutat li wara ħames snin din ix-xibka ddeterjorat.

Parti minn dan kollu seħħ kawża wkoll tal-blat ta' daqs varju li nqatgħu anke mal-istess xibka.

L-inġiniera li kienu għamlu l-installazzjoni ta' din ix-xibka reċentament ġew imqabbda sabiex fuq il-post jaraw u janalizzaw il-qagħda tal-blat.

Wara din iż-żjara, ġie kkonfermat li l-ankoraġġi, l-istructural bolts kienu għadhom fi stat tajjeb, imma l-istess xibka ddeterjorat.

Allura, issa għaddejjin ix-xogħlijiet sabiex naraw kif tkun tista' tiġi mibdula kemm jista' jkun malajr.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Peress li mit-traffic impact assessment report dwar il-proġett fuq l-art tal-ITS jirriżulta li kien hemm diskussjonijiet bejn Transport Malta u l-Grupp DB, jista' l-Ministru jikkonferma – iva jew le – jekk Transport Malta hijiex marbuta li tagħmel din il-mina?

Din se jħallas għaliha l-Gvern?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Naħseb li diġà tajt risposta għal din il-mistoqsija.

Għandek proġett li ilu li tħabbar u li kien hemm sejħa pubblika għalih minn entità li, kif jaf l-Onor.

Interpellant, mhijiex fir-responsabilità tal-Ministeru tiegħi.

Jiena konvint li malli jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat, ikollu risposta.

Hawnhekk ma tistax tqum bil-wieqfa, tistaqsi u tesiġi li nagħtik risposta 'iva' jew 'le', u jien nagħtih risposta 'iva' jew 'le' fl-arja!

Hemm il-Ministru kkonċernat, hemm entità, u jekk jagħmel mistoqsija lilhom, jieħu risposta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem tħabbar li se jibda jsir użu mit-teknoloġija blockchain anke fil-qasam tat-trasport pubbliku.

Jista' l-Ministru jagħti iktar informazzjoni lil din il-Kamra?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Dan kien memorandum of understanding bejn il-Ministeru u kumpanija internazzjonali li dwarha ngħatat informazzjoni meta ħarġet l-istqarrija min-naħa tal-Gvern.

Ħafna drabi wieħed jassoċja teknoloġiji bħal blockchain mas-servizzi finanzjarji jew sistemi ta' pagamenti finanzjarji: però, din is-sistema tista' tgħin sabiex ikun hemm iktar informazzjoni u iktar trail dwar bażikament kull settur.

Se nkunu qed nesploraw kif ikun hemm iktar koperazzjoni u iktar ħidma bejn l-operatur u r-regolatur f'dak li għandu x'jaqsam is-servizz li jkun qiegħed jingħata, bl-intendere li dik l-informazzjoni li tinkiseb tkun tista' tagħti iktar informazzjoni u iktar għodda lir-regolatur, sabiex dan ikompli jtejjeb is-servizz għax fadal x'jitjieb.

Aħna qatt m'għidna li s-servizz tat-trasport pubbliku huwa wieħed perfett.

Huwa ħafna aħjar minn dak li writna.

Writna sitwazzjoni fejn kellek 23 miljun passiġġier fis-sena fl-2012, waqt li llum għandek 50 miljun.

Issa, qed nitkellmu fuq l-issue ta' capacity.

Irridu nkomplu naħdmu sabiex niżguraw li s-servizz li jagħti l-operatur jagħtih bl-ikbar effiċjenza, mhux biss sabiex inkomplu nżidu n-numru, imma anke biex nikkonsolidaw dawk in-nies li diġà għażlu li jivvjaġġaw bis-servizz tat-trasport pubbliku.

Naħsbu li informazzjoni u data li hija meħtieġa tkun tista' tgħin lill-Gvern u lir-regolatur sabiex jippjana aħjar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: Se nerġa' nieħu lill-Ministru f'Ħ'Attard.

F'mistoqsija parlamentari l-Ministru qal li l-MEPA bdiet l-iscreen process fit-22 ta' Novembru 2017 u din għadha qed tistenna li jiġu sottomessi dokumentazzjonijiet, fosthom pjanti addizzjonali, pjan ta' kif se jsir ix-xogħol, kif ukoll project description statement mitlub mill-ERA.

Jista' l-Ministru jgħid jekk dawn ingħatawx lill-PA?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Jekk Transport Malta tathomx lill-PA skont il-proċess tal-ippjanar ma nafx ngħid.

Nista' ngħid li talabhom il-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard ftit tal-jiem ilu, u dawn ingħatawlu kollha.

Għandi nifhem li la Transport Malta għaddiethom lill-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard, dak l-eżerċizzju sar u daħlu wkoll il-PA.

Wieħed jista' ovvjament jivverifika dawn l-affarijiet permezz tas-sistema online, jew inkella billi jagħmilli mistoqsija u nerġa' naġġorna dik ir-risposta.

Però, nista' ngħid li mhux se nħallih wisq bil-kurżità, għaliex se nkunu qed nagħtu iktar aħbarijiet importanti fuq dan il-proġett fil-jiem li ġejjin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Lura għall-bajja ta' Għar Lapsi; nifhem li hemmhekk hemm kwestjoni ta' saħħa u sigurtà fir-rigward ta' prekawzjoni fl-istallazzjoni ta' barriers, u anke fencing.

Nifhimha u nkunu responsabbli.

Però l-Ministru ma semmiex jekk hemmx deadline ta' meta huwa mistenni jitlesta x-xogħol.

Bħalma qal il-Ministru, is-sajf huwa magħna, il-bajja ta' Għar Lapsi mhux biss hija ffrekwentata min-nies tan-naħat, imma anke minn bosta turisti oħrajn.

Nifhem li x-xogħol li jrid jsir huwa delikat ħafna minħabba li jrid jiġi marbut il-blat.

Però, jista' l-Ministru jagħtina indikazzjoni ta' meta huwa mistenni li jitlesta x-xogħol?

Milli fhimt jien s'issa, il-Ministru għadu ma tax indikazzjoni tal-mira ta' meta dan ix-xogħol jista' jkun lest.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: M'għandix dik l-informazzjoni però nista' ngħid li għaddejjin diskussjonijiet anke mal-Ministeru għall-Finanzi.

Ix-xibka li trid issir hija tal-azzar u tiswa għexieren ta' eluf; għaddejjin diskussjonijiet biex naraw kif din tkun stallata.

Konvint li l-Onor.

Interpellant jaf ukoll li t-triq ta' Għar Lapsi lesta.

L-Onor.

Interpellant ma kellux l-okkażjoni li jservi bħala sindku fil-lokalità tas-Siġġiewi, imma kien attiv ħafna jimbotta sabiex issir dik it-triq.

Dik it-triq issa saret.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tal-Mistoqsijiet.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

RAPPURTAĠĠ FIL-MEDIA

SIMON BUSUTTIL: Sur President, bħal-lum ġimgħa inti tajt ruling – fuq talba tiegħi – fejn ġustament tlabt lil OneNews jikkoreġu rapport dwar diskors li għamilt jien dwar l-Embryo Protection Act.

Illum nixtieq nippreżenta fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu miktub mid-Deputat Prim Ministru Chris Fearne fejn reġa' immiżrappreżenta dak li għedt jien eżatt kif għamel OneNews.

Dan ifisser li mhux biss irrapporta b'mod falz dak li għedt jien, imma agħar minn hekk sfida ruling ċar li tajt int. Għandi l-artiklu u nitlob li nqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra.

Nixtieq inġib dan a konjizzjoni tiegħek, u nitolbok tieħu l-passi meħtieġa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Opinion intitolata "Let's talk – but respect our principles" li dehret fuq is-sit www.independent.com.mt fil-21 ta' Mejju 2018, miktub mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

L-ISPEAKER: Dwar dak ir-ruling tajjeb tkun taf li ġie riprodott fil-OneNews online b'mod immedjat.

Fuq dak li qed tgħidli issa, nara x'inhu.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2360;

Tagħrif dwar safar mis-Segretarjat Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi minn wara Ġunju 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5666; u

Tagħrif dwar safar mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru minn wara Frar 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5667.

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni addizzjonali għallmistoqsija parlamentari numru 4591, li tweġiba għaliha ngħatat fisseduta 92 tat12 ta' Marzu 2018, dwar spejjeż fuq korsijiet offruti mill-Università ta' Malta għas-sena akkademika 2016/17;

Rapport Annwali għas-sena 2017 tal-Istitut għallEdukazzjoni; u

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji ż-Żgħar minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2361.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): F'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar mill-Ministeru għas-Saħħa minn wara Jannar 2015, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5637; u

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 155 tal2018 – Regolamenti tal-2018 dwar il-Kodiċi ta' Etika tan-Nutara;

Avviż Legali Nru 156 tal2018 – Regolamenti tal-2018 dwar Kwalifiki għall-Ħatra Nutarili;

Avviż Legali Nru 157 tal2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Eżami tat-Titolu; u

Tabella li turi l-kunsilli lokali li gawdew minn fondi addizzjonali ta' skemi li ma kenux parti mill-allokazzjoni finanzjarja tagħhom bejn l-10 ta' Marzu 2008 u t-8 ta' Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5721.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali talKummissjoni dwar ilVjolenza Domestika għassena 2017.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Finanzi.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' impjegati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Finanzi li kellhom permess jagħmlu xogħol ma' xi entità mhux governattiva, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5645.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali għas-sena 2017 tal-Uffiċċju tal-Bord ta' Monitoraġġ għal Persuni Detenuti; u

Tagħrif dwar il-Mutual Help Fund tal-Pulizija, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5699.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

IAN BORG: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tad-dokument intitolat "Access for All – Design Guidelines" maħruġ mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità fl-2011, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5702; u

Kopja ta' policy NHHO01 tan-North Harbours Local Plan (July 2006) dwar użi aċċettabbli ta' art f'żoni urbani regolat mill-Pjanijiet Lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5749.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2358.

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali tal-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal għas-sena 2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

U PROTEZZJONI MIR-RADJAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli, jekk jogħġobha, tressaq it-Tielet Qari.

HELENA DALLI: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "ATT biex jipprovdi għall-protezzjoni ta' individwi fil-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri kontra l-effetti ħżiena ta' radjazzjoni jonizzanti u mhux jonizzanti u għas-sikurezza ta' sorsi ta' radjazzjoni u biex jintroduċi miżuri preventivi u protettivi ta' kontroll għall-esponiment tal-bniedem għal radjazzjoni jonizzanti u mhux jonizzanti, u kwistjonijiet konnessi magħhom jew anċillari għalihom.", ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con., u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI

TAL-AMBJENT

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Mejju 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, qegħdin inkomplu u, jekk Alla jrid, illejla nagħlqu dan l-Abbozz ta' Liġi li, kif iddikjaraw id-diversi kelliema, l-Oppożizzjoni qed naqblu miegħu.

Ma nistgħux ma naqblux mal-konċett li wieħed isaħħaħ il-protezzjoni tal-ambjent: però, naħseb li kull min qed isegwina jifhem li nistgħu nagħmlu sigħat twal ta' diskussjoni u nitkellmu dwar il-protezzjoni tal-ambjent, imma mbagħad huma l-azzjonijiet li nieħdu barra din il-Kamra li l-aktar iħallu effett, mhux biss għall-ġenerazzjoni preżenti, imma anke għal dawk futuri.

Aħna għandna l-obbligu li naraw li d-deċiżjonijiet li nieħdu llum jittieħdu b'responsabilità għax se jkunu qed iħallu l-effett tagħhom fuq il-ġenerazzjonijiet futuri.

Meta qed nitkellmu dwar il-protezzjoni tal-ambjent irridu nkunu kredibbli f'dak li ngħidu, u aktar u aktar f'dak li nagħmlu.

Naħseb li b'dak li qed jesperjenza pajjiżna bħalissa ftit nistgħu nagħtu kredenzjali lil dan il-Gvern dwar dan is-suġġett.

F'episodju wieħed wara l-ieħor pajjiżna qed narawh qed jinħakem minn ftit nies, għandna permessi li qed joħorġu bla rażan, u kull fejn tħares f'pajjiżna tara blokok ta' konkos bla rażan.

F'din in-nofs siegħa li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se jkun qed nelenka numru ta' eżempji dwar dak li qed nirreferi għalih.

Qabelxejn, l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-Abbozz ta' Liġi jgħidu, u nikkwota:

"L-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-Abbozz huma li jintroduċu l-konċett ta' kurazija ta' proprjetà immobbli għal aktar tisħiħ fil-protezzjoni tal-ambjent.".

Tajjeb li f'din il-Kamra nirrikonoxxu li meta nitkellmu dwar il-kurazija jkun tajjeb li mmorru ftit lura.

Minkejja li dak li qed niddiskutu llum huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, tajjeb infakkru li fil-bidu tad-disgħinijiet amministrazzjoni Nazzjonalista kienet daħħlet konċett li legalment huwa aktar b'saħħtu mill-kelma "kurazija".

Din hi d-devoluzzjoni ta' numru ta' beni tal-Gvern, u Gvern wara ieħor konna rajna numru ta' bini li għadda f'idejn il-kunsilli lokali jew għaqdiet mhux governattivi.

Dan sar għax konna nemmnu li huma l-kunsilli lokali li l-aktar li jagħrfu l-ħteġijiet u l-interess tal-lokalità tagħhom, u kien hemm għexieren – jekk mhux mijiet – ta' binjiet u proprjetajiet oħra li għaddew b'devoluzzjoni għand il-kunsilli lokali u għand organizzazzjonijiet, fosthom għand numru mhux żgħir ta' għaqdiet mhux governattivi li jiffokaw il-ħidma tagħhom fuq il-qasam ambjentali.

Tajjeb nitkellmu wkoll dwar okkażjonijiet f'din il-Kamra fil-passat reċenti fejn konna aħna ta' din in-naħa li niddefendu l-konċett ta' żoni li għandhom jibqgħu jiġu protetti.

L-aktar każ li spikka matul l-aħħar snin kien dak taż-Żonqor, fejn il-Gvern b'mod stramb u kapriċċjuż iddeċieda li jagħti din l-art verġni fin-naħa t'isfel ta' Malta ħalli jiġi żviluppat mostru ta' bini.

Il-Gvern f'dan il-każ ma ħasibhiex darbtejn: anzi, dam biss ftit minuti biex iddeċieda u ħadd ma kien jaf ħlief ftit nies fejn ried jasal b'dan il-pass.

Kienet din in-naħa tal-Kamra li – għax hekk kien l-obbligu tagħna u mhux għax aħna negattivi – ridna nwasslu hemm barra messaġġ ċar li ma kienx hemm il-bżonn li l-Gvern jieħu din l-art verġni biex jagħmel proġett stramb, suspettuż u kapriċċjuż.

Imma, għal dan il-Gvern donnu kollox jgħaddi mingħajr ebda responsabilità.

Sur President, jien ġej min-naħa ta' fuq ta' Malta, u naħseb huwa obbligu tiegħi li nistaqsi lill-Gvern x'investiment għamel matul l-aħħar snin fil-Park tal-Majjistral.

Dan hu ġawhra ta' park nazzjonali li jimmerita li verament nibdew nikkonsidraw biex dan il-Gvern, fix-xenarju tas-surplus li qed nitkellmu dwaru, jibda jinvesti fih.

Hemm ukoll postijiet oħra, bħas-siti ta' Natura 2000, li qegħdin naraw li ta' sikwit ikunu attakkati b'atteġġjament xejn dinjituż minn nies li l-interess tagħhom huwa li jagħmlu vandaliżmu f'żoni bħal dawn.

Hawnhekk ukoll, x'investiment qed jagħmel il-Gvern fl-infurzar tal-liġijiet u fl-ispezzjonijiet li suppost isiru f'dawn il-postijiet?

Tajjeb li nitkellmu fuq l-ambjent; però, inkunu qed naħlu l-ħin ta' xulxin u ta' min qed isegwina jekk ma neħdux deċiżjonijiet li verament jagħmlu differenza.

Rigward il-bajjiet, ftit tal-ġranet ilu għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari dwar l-aktar bajja li tat kontribut fil-mixija ta' pajjiżna.

Ħafna jqisu l-bajja tal-Għadira bħala parti mill-patrimonju tagħna.

Il-baħar u l-bajjiet huma wkoll parti mill-ambjent.

Suppost kien hemm proġett dwar din il-bajja, imma wasalna lejlet bidu ta' staġun ieħor sajfi u dwar dan għadna ma nafu xejn.

Kif nafu, lejn l-aħħar ta' Mejju jibda jitħaddem il-programm tal-Blue Flag – u tajjeb infakkru li l-bajja tal-Għadira kisbet l-istatus ta' Blue Flag fl-2010, għax kultant ninsew kemm ħdimna biex ġibna numru ta' bajjiet bl-istatus ta' Blue Flag – imma mill-mistoqsijsiet parlamentari bħal donnu rriżulta li spiċċat l-għaġġla li kien hemm – li ħadd ma seta' jifhem – biex titkabbar il-bajja tal-Għadira.

Fil-fatt, kienet se ssir preżentazzjoni madwar ġimagħtejn ilu, però din ma saritx.

Bħal donnu xegħlna bozza, u dan il-proġett biex suppost tikber il-bajja tal-Għadira bħal donnu nżamm, u issa se jitħalla għal wara s-sajf.

Sinjura President, kien hemm dubji serji jekk sarux l-istudji dwar dak li kien se jsir, u kien hemm dubji serji wkoll jekk il-proċess ta' konsultazzjoni sarx kif kellu jsir.

Kien hemm dubji serji jekk dak il-proġett li kellu jsir kienx se jkun ifisser aktar ta' ħsara milli ta' ġid u, pereżempju, ma nafux jekk dan il-famuż breakwater li qed jissemma għandux il-barka tal-esperti.

Jiena ħadt il-parir ta' min jifhem, u rriżulta li jekk il-breakwater ma jsirx fil-post it-tajjeb u ma jsirx kif għandu jsir, bil-kurrenti li jaħkmu hemmhekk aktar jista' jkun ta' ħsara.

Jekk jiġri hekk, dawk l-isforzi li għamilna biex bħala pajjiż ġibna l-bajja tal-Għadira fl-istatus ta' Blue Flag jistgħu jtiru mar-riħ.

Issa jidher li l-għaġġla li kien hemm bħal donnha waqfet, u jiena għandi l-informazzjoni li issa m'hemmx ċans li wieħed jibda, għax is-sajf qiegħed fuq l-għatba.

Naħseb li dan tħalla għal wara s-sajf.

Però, tħalla għal meta tħalla, wieħed jittama li dan il-patrimonju ambjentali Malti jsir bis-serjetà, bl-istudju kollha li hemm bżonn jekk verament irridu li jkun ta' ġid.

Aħjar jitħalla kollox kif inhu jekk wieħed ikun se jagħmel aktar ħsara milli ġid.

Irrid niġbed ukoll l-attenzjoni li, filwaqt li tajjeb li wieħed jitkellem dwar titjib f'żoni partikolari, mhuwiex aċċettabbli li naraw xogħol li qed isir bħalissa fuq numru ta' bajjiet lejliet ftuħ ta' staġun ieħor.

Dan għax it-temp f'pajjiżna diġà ppermetta lit-turisti – u anke Maltin – jagħmlu użu mill-bajjiet.

Gvern b'viżjoni kien jagħmel dan ix-xogħol ħafna qabel ma jibda l-istaġun tas-sajf.

Nifhem li din it-tip ta' responsabilità ma taqax kollha taħt il-Ministru li qed iressaq din il-liġi, però tajjeb li l-Ministru responsabbli mill-ambjent ikun jaf x'qed tagħmel kemm idu l-leminija, kif ukoll idu x-xellugija.

Jekk verament irridu nagħmlu differenza fil-qasam ambjentali b'mod ħolistiku, irridu naraw li l-Gvern verament ikollu viżjoni.

Min-naħa ta' fuq ta' Malta nibdew nersqu lejn iċ-ċentru – is-Salini u n-Naxxar.

Sinjura President, kif taf inti, dwar din iż-żona hemm ħafna mistoqsijiet li rrid nerġa' nagħmilhom din id-darba lill-Ministru responsabbli minn din il-liġi.

Irrid nagħmel riferenza għall-irwejjaħ li qegħdin jesperjenzaw ir-residenti tan-Naxxar u tas-Salini li mhux biss ġejjin mill-Magħtab, imma anke mill-kanal tas-Salina.

Tagħmel mistoqsija u Ministru jwaħħal f'Ministru ieħor.

Nitkellmu dwar investiment f'dipartimenti partikolari, però tgħaddi minn quddiem is-Salini u xxomm irwejjaħ tremendi ħerġin mill-kanal, u dan huwa ta' inkonvenjent kemm għar-residenti li joqogħdu fiż-żona tas-Salini u n-Naxxar, kif ukoll għal min ikun għaddej minn dik iż-żona.

Ejja nitkellmu fuq l-ambjent f'din il-Kamra.

Però rridu naraw li dawn in-nuqqasijiet ma jsirux.

Jiena lill-Ministru nitolbu biex ma jagħmilx bħal Ministri oħra li jgħaddu minn fuq il-kunsilli lokali b'mod li l-konsultazzjoni ma teżistix.

Informat li se jkun hemm laqgħa mal-kunsilli lokali fil-ġranet li ġejjin; però, il-konsultazzjoni mal-kunsilli lokali, f'dan il-każ mal-kunsilli lokali tal-Għargħur u tan-Naxxar, kellha ssir qabel ma jitħabbar dan il-proġett.

Hekk kellna nagħmlu jekk verament irridu nitkellmu dwar il-proċess ta' konsultazzjoni.

Fil-ġranet li ġejjin se jkollna ċans nitkellmu fuq xi ħaġa relatata mal-ambjent – it-toroq ta' pajjiżna.

Mhux se nidħol fuq il-liġi li se niddiskutu għax din ma taqax taħt ir-responsabilità tal-Ministru; però, il-proċess ta' konsultazzjoni ma jeżistix.

Jekk il-Gvern jaħseb li se jkun qed iressaq liġi biex ikompli joħnoq lill-kunsilli lokali, naħseb li se jkun qed jiżbalja.

Il-Partit Nazzjonalista kien pijunier li welled il-kunsilli lokali, tajnihom dejjem aktar poteri, u nittamaw li l-Gvern, bl-iskuża ta' ħolqien ta' aġenzija, ma jkunx qed joħnoq lill-kunsilli lokali jew inaqqsilhom il-poteri.

Nibqgħu fiż-żona tan-Naxxar: wieħed jittama li l-awtorità responsabbli mill-bini – u mhux qed nirreferi biss għall-ERA, imma anke għall-Awtorità tal-Ippjanar – tikkonsulta bis-serjetà fuq applikazzjoni mostru li hemm fin-Naxxar, fejn qabel kien hemm il-kumpless tat-trade fair.

Hemmhekk hemm aktar minn 500 appartament u vilel.

Wieħed jistenna li l-kunsill lokali u r-residenti ta' dik iż-żona għandhom jingħataw l-ispazju għal konsultazzjoni u jkunu jafu x'inhu għaddej, mhux titla' applikazzjoni u biex tgħaddi l-Bambin biss jaf x'manuvri jsiru biex policy tal-istess Awtorità tal-Ippjanar tiġi emendata u mibdula mill-qiegħ ħalli taġevola lil xi persuna jew persuni.

Din hija xi ħaġa li qed tiġri b'mod regolari fuq diversi applikazzjonijiet.

Nittama li l-Ministri u l-awtoritajiet konċernati jagħtu kas bis-serjetà ta' dak li l-poplu jistenna.

Il-konsultazzjoni hawnhekk hija punt kardinali.

Ma nistgħux nitkellmu fuq gvern li jisma', imbagħad ikollna Gvern li jgħidlek li ħa nota ta' dak li qed tgħid, però dejjem tgħaddi tiegħu u d-deċiżjoni finali ma tkunx fl-interess tar-resident, ma tkunx fl-interess tal-ibliet u l-irħula tagħna u ma tkunx fl-interess tal-ambjent.

Ladarba qed nitkellmu fuq l-ambjent ma nistax ma nsemmix il-baħar u la nsemmi l-baħar ma nistax ma nsemmix żewġ inċidenti li seħħew matul l-aħħar jumejn tal-ġimgħa li għaddiet f'Tas-Sliema, San Ġiljan u San Pawl il-Baħar.

Hemmhekk rajna b'mod stramb għall-aħħar terrapien mitfugħ il-baħar.

Wieħed irid ikun responsabbli meta jkun hemm bini għaddej f'żona viċin il-baħar.

Dan il-pajjiż ħadem ħafna anke permezz ta' amministrazzjonijiet preċedenti Nazzjonalisti biex irnexxielu jġib il-baħar ta' pajjiżna bħala l-aktar baħar nadif u sigur fl-Ewropa.

Imma dak li assistejna għalih matul l-aħħar ġranet fiż-żoni tal-Balluta u tal-Veċċja f'San Pawl il-Baħar bilfors inkwieta lir-residenti tal-inħawi u lil kull min għandu għal qalbu l-baħar ta' madwarna u l-ambjent.

Il-baħar għandu sehem importanti fl-ambjent ta' madwarna, u bilfors tinkwieta b'affarijiet bħal dawn.

Din mhijiex xi ħaġa li ġrat b'kumbinazzjoni; f'dawn l-aħħar snin rajna laxkezza minn dan il-Gvern u mill-amministrazzjoni Laburista preċedenti fl-infurzar fejn jidħol il-baħar madwar il-gżira.

Niftaħru wkoll bl-istatistika ta' kemm qed jiżdiedu karozzi f'pajjiżna.

Jekk hawn xi ħadd li jrid ikejjel l-ekonomija b'kemm qed jiżdiedu karozzi f'pajjiżna, għall-inqas għandu jieħu nota tal-emissjonijiet li jarmu dawn il-karozzi, speċjalment fit-traffiku.

Il-Gvern fejn falla?

Hawn nixtieq nikkwota minn aħbar li dehret fl-4 ta' Mejju 2018 fuq il-portal tal-PBS.

Sa ċertu punt, kont ftit sorpriż kif poġġietha fuq il-website, għax fuq l-istazzjon nazzjonali rari tara stejjer li jitfgħu ftit ta' dell ikrah jew dubju fuq l-amministrazzjoni preżenti.

Imma din l-aħbar ewlenija kienet tgħid hekk:

"Malta bl-akbar żieda fl-emissjonijiet ta' CO2 fost il-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.".

Din hija statistika li tinkwieta lill-poplu Malti u tinkwieta lil min verament għandu l-interess tal-ġid komuni f'pajjiżna, il-kwalità tal-ħajja u s-saħħa, li hija l-egħżeż ħaġa għal kull wieħed u waħda minna.

Ma nistgħux nibqgħu passivi.

X'qed jagħmel il-Gvern dwar ftehim li jeżisti mal-maġġoranza tal-kunsilli lokali f'pajjiżna b'rabta mal-covenant of mayors fejn dawn suppost iressqu pjanijiet, miżuri, deċiżjonijiet li jkunu se jieħdu biex inaqqsu l-emissjonijiet fl-ibliet u rħula?

Dan ir-riżultat ma jistax ma jinkwetax lil min verament għandu għal qalbu l-ambjent ta' madwarna.

Sur President, ma nistax ma ngħidx xi ħaġa b'rabta ma' dak li l-Ministru Ian Borg ipprova jaħrab milli jwieġeb fil-ħin tal-Mistoqsijiet.

Il-Ministru ħarab milli jwieġeb dik li jiena sejjaħtilha ħadma fid-dawl tax-xemx, dik li sejjaħtilha preċedent ikrah għal din iż-żona f'pajjiżna, u qed nirreferi għal dak li seħħ b'mod oxxen b'mod stramb u kapriċċjuż fil-Bypass tal-Mellieħa.

Il-Ministru deher skomdu jwieġeb jekk il-karreġġjati li issa qegħdin isiru minn fejn il-pompa tal-petrol sad-daħla tal-Mellieħa humiex skont il-qisien li jitolbu r-regolamenti tat-toroq.

Ma nistax nifhem kif Ministru responsabbli jaħrab milli jgħidli 'iva' jew 'le', u jipprova jsemmi deputat ta' din in-naħa tal-Kamra, l-Onor.

Toni Bezzina – li nsellimlu – li kien jaf li mhux qiegħed fil-Kamra, u allura ma setax iqum u jwieġbu.

Hija ħasra li għandna ministri hekk f'pajjiżna.

F'dan il-każ, il-Ministru Ian Borg ħassu skomdu li jqum u jgħid: Iva, dawn mhumiex skont il-qisien li jitolbu r-regolamenti tat-toroq, mhux biss fil-każ tal-karreġġjati, imma anke l-bike lane.

Meta ġie dahru mal-ħajt, il-Ministru ma ddejjaqx jiġi f'din il-Kamra u jagħmel statement, u dik li kellha tkun service road issa qalibha għal triq li jista' jagħmel użu minnha kulħadd.

Irridu nkunu responsabbli mhux biss ta' dak li ngħidu, imma wkoll ta' dak li nagħmlu.

Il-Ministru kien skomdu jwieġeb ukoll jekk itteħidx iċ-ċint li qabel kien jitqies bħala safety barrier għall-parti tal-Miżieb.

Ħassu skomdu li jgħidli jekk itteħditx parti minn fuq ir-riħ tal-Miżieb biex jipprova jillapazza żball li għamlet l-amministrazzjoni preċedenti meta approvat li tinbidel il-policy fil-każ ta' dik li kienet il-bypass li dejjem intużat fl-interess mhux tar-raħal tal-Mellieħa, mhux ta' min jgħix fil-Mellieħa, imma tal-poplu Malti u Għawdxi li jagħmel użu minn din it-triq.

Il-ġimgħa l-oħra ressaqt dan il-każ oxxen quddiem l-Ombudsman u poġġejt il-karti fuq il-mejda, biex issa din l-awtorità indipendenti jkollha ċ-ċans tevalwa u tara dak kollu li sar u qed isir, u tara jekk id-dubji li qajjimna aħna humiex validi jew le.

Irrid nerġa' ntenni biex inserraħ ras kulħadd għax kien il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa li huwa parteċipi f'dan kollu li sar.

Kien il-Kunsill tal-Mellieħa li mar quddiem il-Bord tal-MEPA u approva mal-kumplament tan-nies li kienu hemmhekk dak kollu li qegħdin naraw isir, mhux biss il-bypass imma anke l-bdil tal-policy biex, għall-ewwel darba f'din il-lokalità, rajna bini li jista' jitla' sa tmien sulari.

Jiena nistenna li xi darba jew oħra min kien responsabbli jwieġeb għal dak li seħħ.

L-Oppożizzjoni ġibdet l-attenzjoni, tkellimna diversi drabi f'din il-Kamra u barra mill-Kamra, anke quddiem l-istess bord tal-MEPA, u jien stess kont preżenti hemmhekk u għamilt il-pożizzjoni tiegħi ċara.

Għaliex il-MEPA ġiet taqa' u tqum mill-ambjent li qiegħed ftit passi 'l bogħod minn żona protetta naturali, bħalma hija l-Miżieb, sit Natura 2000, u biddlet il-policy?

Għal min biddlet il-policy?

Lil min riedet taġevola?

Għaliex il-MEPA ġiet taqa' u tqum minn dak li kienu qed jgħidu r-residenti?

Għaliex il-Gvern naqas li jiddeċiedi hu u tefa' dan il-każ quddiem il-MEPA?

Ovvjament, aħna nafu kif jaħdmu l-affarijiet.

Aħna segwejna mill-viċin dak kollu li seħħ, u nittama li għada pitgħada joħorġu l-fatti biex verament issir ġustizzja ma' min ġie jaqa' u jqum mill-interess tal-ġid komuni.

Nittama wkoll li meta nkunu qegħdin naħdmu f'żoni daqshekk delikati bħal dawk viċin is-siti ta' Natura 2000 naraw li jkun hemm pjan.

Mhuwiex aċċettabbli li fi triq waħda arterjali li titlaq mix-Xemxija sal-Bypass tal-Mellieħa jkun hemm tliet biċċiet xogħol miftuħin fl-istess ħin.

Kien hemm rebus kbir, u kien hemm min biex wasal mill-Mellieħa sal-iskola ta' San Pawl il-Baħar ħa 40 minuta.

Kien hemm min jaħdem fid-dar residenzjali tal-anzjani ta' San Pawl il-Baħar li ħa 45 minuta biex wasal mill-Mellieħa, u spiċċa wasal tard għax-xogħol.

Kien hemm tfal tal-iskola li waslu tard għax ma kienx hemm pjan jew viżjoni.

Sinjura President, jiena se nieqaf hawnhekk biex nagħti ċans lill-kollega tiegħi li jagħmel l-intervent tiegħu.

Jiena konvint mill-intenzjonijiet tajba tal-Ministru: però, jekk verament irridu nitkellmu dwar il-protezzjoni tal-ambjent, importanti li kull nhar ta' Tlieta meta tkunu madwar il-mejda tal-Kabinett, verament tagħtu kas dak li l-poplu jistenna minnkom.

Dan mhux għall-Ministru Borg biss jgħodd, imma għall-Ministri kollha li jkunu madwar il-mejda suppost jieħdu l-aħjar deċiżjonijiet, mhux biss b'risq l-ambjent, imma deċiżjonijiet li bis-serjetà jissalvagwardaw l-interessi tal-ġenerazzjonijiet futuri.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sinjura President, illum għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi li, għalkemm huwa wieħed qasir, però huwa pass 'il quddiem biex f'pajjiżna jkollna protezzjoni akbar tal-ambjent.

Kull pass li jittieħed biex ikollna protezzjoni akbar aħna nkunu favur tiegħu, u nsostnu lill-Gvern f'dan.

Xtaqt nuża dan il-ħin illum biex nerġa' nitkellem dwar il-proġett fuq l-art tal-ITS f'San Ġiljan.

Il-ġimgħa li għaddiet kien hemm numru ta' żviluppi, u nħoss li għandi nerġa' nitkellem pubblikament anke f'din il-Kamra biex nissensitizza lin-nies dwar dan il-proġett.

Il-ġimgħa li għaddiet ġiet organizzata laqgħa ta' konsultazzjoni mill-Kunsill, flimkien mal-iżviluppaturi, mad-DB Group.

Din il-laqgħa ta' konsultazzjoni saret fl-iskola primarja, fil-pubbliku, u kien hemm attendenza numeruża mir-residenti ta' Pembroke.

Jien għażilt li nattendi għal din il-laqgħa ta' konsultazzjoni primarjament biex nisma' lin-nies, kif qed iħossuhom dwar dan il-proġett.

Irrid ngħid li kienet inizjattiva tajba.

Forsi wieħed jista' jgħid li saret ftit tard fil-proċess għax nhar il-Ġimgħa hija l-aħħar ġurnata sa meta wieħed jista' jagħmel oġġezzjoni dwar dan il-proġett: però, wara kollox, huwa tajjeb li saret din il-laqgħa.

X'intqal waqt din il-laqgħa?

Din il-laqgħa suppost kienet intiża biex ikun hemm konsultazzjoni pubblika.

Imma wieħed ma jistax jagħmel konsultazzjoni pubblika jekk ikun lejliet id-data tal-għeluq ta' meta jsiru l-oġġezzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar.

Jekk wieħed tassew ried jagħmel konsultazzjoni pubblika, l-iżviluppaturi, il-Gvern u kulħadd kellu jagħmel dak il-proċess xhur qabel u mhux ftit jiem qabel.

F'din il-laqgħa, filwaqt li kien tajjeb li ssir il-preżentazzjoni tal-proġett u d-dettalji mill-persuni u mill-periti inkarigati, però kien aktar importanti li nisimgħu x'għandhom xi jgħidu n-nies, partikolarment ir-residenti ta' Pembroke.

Irrid ngħid li kienet laqgħa movimentata ħafna għax, minn naħa kellek l-iżviluppaturi jgħidu l-pjanijiet grandjużi tagħhom għal din l-art tal-ITS, u min-naħa l-oħra kellek familji bit-tfal preżenti anke sa tard bil-lejl – għax din il-laqgħa damet sal-10.45 p.m – li kontinwament jitkellmu dwar l-impatt negattiv li dan il-proġett se jkollu fuq il-komunità sħiħa ta' Pembroke.

Filwaqt li kien interessanti tisma' d-dettalji tal-proġett, jien, l-ewwel wieħed, kont aktar interessat li nisma' x'għandhom xi jgħidu n-nies.

In-nies, mill-bidu sal-aħħar tal-laqgħa, kienu kontinwamemnt qed joġġezzjonaw għal dan il-proġett.

Huwa minnu li sal-ġurnata tal-lum, sal-ġimgħa li għaddiet, kien hemm ammont ta' dettalji magħrufin pubblikament dwar dan il-proġett.

Għax irridu ngħidu li din hija art tal-Gvern: il-Gvern ħareġ sejħa pubblika, u mbagħad kien hemm kumpanija waħda li tefgħet offerta biex tkun tista' tiżviluppa din l-art.

Però, dettalji fil-konkret ta' x'kien se jsir ftit li xejn kien hemm.

Wieħed jistenna li n-nies ikunu informati fid-dettall dwar proġett massiċċ għal din l-area daqshekk żgħira, u bilfors li n-nies kellhom ħafna mistoqsijiet.

Naħseb li ġenwinament ir-residenti ta' Pembroke ġew għal din il-laqgħa jistennew li jkun hemm għaxar daqqiet fil-konfront tagħhom, u kienu qed jistennew li b'xi mod l-iżviluppatur jgħid li se jkun hemm disa' daqqiet: imma minflok, la sabu disgħa u lanqas sabu għaxra, imma sabu għoxrin daqqa fil-konfront tagħhom u tal-familji tagħhom.

Aktar ma beda jgħaddi l-ħin, aktar beda jirriżulta li d-dettalji ta' dan il-proġett se jagħmlu ħsara lir-residenti, u hawn se nsemmi ftit eżempji ta' affarijiet li tassew qed jinkwetaw lir-residenti ta' Pembroke.

Għadu kemm daħal il-Ministru Konrad Mizzi, li naf li huwa responsabbli minn dan il-proġett, u forsi jieqaf ftit hawnhekk biex jisma' x'għandi xi ngħid u x'qalu r-residenti ta' Pembroke dwar il-proġett fuq l-art tal-ITS, forsi jistenbaħ ftit u jieħu azzjoni konkreta f'dan ir-rigward.

Pereżempju, saret mistoqsija b'mod repetuta li ma kellha l-ebda tweġiba.

L-iżvilupaturi qed jgħidu li biex dan il-proġett jirnexxi trid issir mina għat-traffiku mis-sit tal-ITS sal-junction ta' Triq Sant' Andrija u Triq Suffolk, jiġifieri t-triq li tiġi l-Coast Road.

Kulħadd beda jistaqsi lill-iżviluppaturi: Din il-mina min se jagħmilha?

Il-mina se tagħmluha intom?

Il-mina se tħallsu għaliha intom?

Din il-mina meta se tibdew tibnuha?

Se tibnuha qabel il-proġett, se tibnuha wara l-proġett jew se tħallu f'idejn ħaddieħor jara ftit meta jfettillu jagħmel din il-mina?

L-iżviluppaturi ma taw l-ebda tweġiba.

Qalu biss li trid issir mina, imma ma qalux min se jagħmilha, jekk hux se ssir qabel jew wara l-proġett, u min kien se jħallas għaliha.

Illejla, fil-Parlament, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet staqsejt lill-Ministru għat-Trasport Ian Borg jekk jafx b'din il-mina.

Din il-mina hija parti mill-pjanijiet li għandha Transport Malta?

Din il-mina se tiġi finanzjata mill-Gvern?

Din il-mina se tiġi finanzjata mill-fondi tal-Unjoni Ewopea?

Il-Ministru Ian Borg ma tana l-ebda tweġiba, anzi qalli biex nistaqsi lill-Ministru konċernat.

Almenu, mid-dettalji li għandi, il-Ministru kkonċernat huwa l-Ministru Konrad Mizzi, għax dan il-proġett jaqa' taħt Projects Malta, u allura nistenna li, jekk mhux waqt is-sessjoni tal-lum, 'il quddiem u pubblikament ikollna xi tip ta' informazzjoni dwar dan il-proġett.

Li hu żgur hu li kwlaunkwe studju li sar dwar l-impatt li se joħloq dan il-proġett fir-rigward tat-traffiku jassumi li hemm mina.

Kif qalet persuna mill-Moviment Graffitti, din il-mina hija mina fantażma għax, jekk wieħed imur ifittex fil-pjanijiet ta' Transport Malta jew fl-applikazzjonijiet tal-Awtorità tal-Ippjanar, ma jsib imkien l-ebda pjan li trid issir xi mina.

Għalhekk, jekk il-problema tat-traffiku kienet kbira b'7,500 vettura, u l-iżviluppaturi qed jgħidu li din bil-mina se tnaqqas għal 3,500 vettura kuljum, allura fil-verità qegħdin jidħku bin-nies għax il-mina la teżisti u lanqas se tkun teżisti, u mhux 3,500 vettura kuljum se jkun hemm, imma 7,500 vettura kuljum marbut ma' dan il-proġett.

Intqalu wkoll numru ta' affarijiet li jinsulentaw l-intelliġenza tar-residenti.

Pereżempju, qalu li se jagħmlu sforz biex it-traffiku ma jiżdiedx, u li se jgħidu lill-ħaddiema tagħhom biex jiġu bir-rota għax-xogħol.

Tistgħu timmaġinaw folla ta' 250 persuna, 300 persuna, fl-iskola primarja ta' Pembroke jidħku għal dak li kien għadu kif qal l-iżviluppatur!

Pereżempju, qalu li dan it-torri ta' 19-il sular u t-torri ta' 37 sular mhux se joħloq dell fuq id-djar tar-residenti, imma mbagħad juru l-istudju li għamlu dwar id-dellijiet, u qed jirriżulta li fil-perjodu bejn Ottubru u Frar se jkun hemm ħinijiet twal tal-ġurnata li dan il-bini se joħloq dell kbir fuq parti kbira mill-area residenzjali ta' Pembroke.

Dan itellef mill-kwalità tal-ħajja u l-kwalità tal-proprjetajiet li hemm f'Pembroke, u toħloq problema kbira.

Minn naħa jgħidulhom li mhux se jkollhom problema, imma min-naħa l-oħra r-residenti li jafu jaqraw ir-rapporti u jifhmu dak li qed jingħad jirrealizzaw li se tinħoloq problema kbira.

Qalulhom li dan il-bini kollu se jinbena f'sentejn, u qalulhom biex ma joqogħdux jinkwetaw waqt li qed isiru x-xogħlijiet.

Ovvjament, ir-residenti malajr indunaw li jekk jinbena f'sentejn ifisser li jridu jibnu 24 siegħa kuljum.

Meta sar dan il-kumment, l-iżviluppatur qal li mhux se jibnu 24 siegħa kuljum, imma li kienu se jibnu fil-ħinijiet normali.

Ir-residenti ndunaw li mhuwiex possibbli li dan il-proġett kbir isir f'sentejn, u jafu li se jkun hemm impatt kbir fuq ir-residenzi tagħhom.

L-iżviluppatur qal wkoll li biex inaqqsu l-ammont ta' vetturi kbar meħtieġa għal dan il-proġett se jibnu batching plant fis-sit innifsu, jiġifieri, waqt li jkun għaddej ix-xogħol ta' kostruzzjoni jkun hemm batching plant u dan jagħmel il-konkos bil-materjal li jinġieb hemm.

Qalu li stmaw kemm il-vettura inqas se jkun hemm bżonn li jiġu fis-sit biex iġibu l-materjal lest tal-konkos.

Għax in-nies mhumiex ċwieċ, irrealizzaw li, jekk ma ġġibx it-truck tal-konkos mimli bil-konkos lest, bilfors trid iġġib il-materjal individwali maqsum biċċa biċċa biex ikun jista' jopera l-batching plant.

Wieħed malajr jinduna li jekk jagħmel kalkolu sempliċi, minflok ġej truck wieħed, ġejjin tlieta, u allura din l-idea tal-batching plant mhi xejn ħlief mod kif l-iżviluppatur jimporta l-materjal hu stess mingħajr ma jqabbad kuntrattur lokali ieħor u allura jiffranka mill-ispejjeż, imma jitfa' l-piż tal-batching plant fuq ir-residenti ta' Pembroke.

Intqalu numru ta' affarijiet oħra, però dawn kienu l-aktar affarijiet gravi, waqt li kien hemm rabja kbira waqt din il-laqgħa.

L-istess rabja li kien hemm waqt il-protesta li saret l-Erbgħa li għaddew f'Pembroke li fiha n-nies stqarrew b'mod ċar u tond li dan il-proġett ma jagħmilx sens u se jidfinhom ħajjin.

F'din l-okkażjoni, irrid nerġa' nagħmel il-pożizzjoni tiegħi ċara, li jiena kontra dan il-proġett, ma naqbilx miegħu, ma narax l-utilità tiegħu, u nara biss effetti negattivi fuq ir-residenti ta' Pembroke.

Irrid nagħmel il-punt li din mhijiex kwestjoni la tal-Gvern u lanqas tal-Oppożizzjoni, imma fin-nofs hemm komunità sħiħa ta' Pembroke li qegħdin jaraw li dan il-proġett se jħarbtilhom il-ħajja tagħhom u l-ħajja tal-familja tagħhom.

Punt ieħor li ssemma waqt il-laqgħa kien li sar social impact assessment.

Wieħed jibda jimmaġina li min jaf kemm ġew intervistati nies u min jaf kemm saru żjarat fid-djar tan-nies u min jaf kemm saru laqgħat ta' konsultazzjoni mal-Kunsill.

Xejn minn dan, għax imbagħad irriżulta li dawn kienu numru żgħir ta' laqgħat b'tużżana minn nies, li dawn it-tużżana minn nies kollha tkellmu kontra li jsir dan il-proġett.

Tant hu hekk li kien hemm residenti li pparteċipaw li qalu li attendew u lanqas kien hemm persuna waħda f'dawn il-laqgħat li tkellmet favur il-proġett.

Imma, f'daqqa waħda dan is-social impact assessment b'xi mod juri li dan il-proġett għandu jsir.

Jiena rrid li din il-Kamra tkun informata bis-sitwazzjoni li qed tiżviluppa f'Pembroke, fejn hemm litteralment komunità sħiħa up in arms kontra dan il-proġett.

Irrid nifraħ kemm lill-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan, li diġà ħa pożizzjoni kontra dan il-proġett b'vot li ttieħed fil-kunsill – u hawnhekk irrid insellem lis-Sindku Guido Dalli, għax l-art tal-ITS taqa' fil-konfini ta' San Ġiljan u mhux ta' Pembroke – imma rrid nagħmel ukoll kuraġġ lill-Kunsill Lokali ta' Pembroke u lis-Sindku Dean Hili li għada se jkollhom il-laqgħa tal-Kunsill li matulha se jiddiskutu l-pożizzjoni tal-Kunsill dwar dan il-proġett.

Jiena m'għandix dubju li l-pożizzjoni tal-Kunsill se tkun kontra l-proġett u li se ssib l-appoġġ ta' kulħadd.

Nifhem li l-Kunsill Lokali ta' Pembroke huwa mmexxi minn maġġoranza li mhijiex tal-partit tiegħi, imma nħoss l-obbligu li niġi hawn f'din il-Kamra u ngħid li jekk il-Kunsill Lokali ta' Pembroke se jieħu pożizzjoni kontra, se jsib lili, deputat tal-Partit Nazzjonalista, nappoġġja l-pożizzjoni tiegħu.

Inħeġġeġ ukoll lid-deputati sħabi taż-żewġ naħat tal-Kamra li jappoġġjaw din il-pożizzjoni, għax jekk tkun rappreżentant elett, kemm jekk tkun kunsillier, kemm jekk tkun viċi sindku, kemm jekk tkun sindku, kif ukoll jekk tkun deputat, hija l-unika pożizzjoni li tista' tieħu.

Ma tistax tkun tirrappreżenta lin-nies ta' Pembroke u b'xi mod jew ieħor tkun favur il-proġett fuq l-art tal-ITS.

Għalhekk, qed nisħaq li kemm jista' jkun din il-kwestjoni ma ndaħħlux partiti fiha, għax fin-nofs hemm il-komunità sħiħa ta' Pembroke.

Nagħlaq billi ngħid li meta wieħed jidħol fi ftit dettalji dwar dan il-proġett – apparti l-kwestjoni li m'iniex se nidħol fiha għax hemm min jaf aktar minni dwarha, u għandu jidħol fiha hu ta' kif din l-art ingħatat lid-DB Group – malajr jinduna bl-effett kbir negattiv li se jkollu fuq il-komunità ta' Pembroke.

Dan huwa proġett li ma jixraqx lil dik iż-żona ta' pajjiżna, u huwa proġett esaġerat.

F'din il-laqgħa ta' konsultazzjoni, għedt li dan huwa proġett ġennata għax trid tkun irresponsabbli biex toħloq proġett bħal dan li jidfen lir-residenti ta' Pembroke.

Preżenti hawn ukoll il-Ministru għall-Ambjent, u nixtieq nisma' l-pożizzjoni tiegħu dwar dan il-proġett.

Nagħmillu kuraġġ biex jitkellem mhux biss fil-pubbliku, imma wkoll internament fl-istrutturi tal-Gvern kontra dan il-proġett, għax dan il-proġett mil-lat ambjentali, mil-lat komunitarju u mil-lat soċjali assolutament ma jħalli lanqas benefiċċju wieħed lill-komunità ta' Pembroke.

Nixtieq nagħlaq billi nagħmel appell lil kulħadd biex jingħaqad mar-residenti ta' Pembroke u jitkellem kontra dan il-proġett.

Diġà hemm eluf ta' nies li qegħdin jitkellmu.

Biss biss, hemm aktar minn 3,500 oġġezzjoni għal dan il-proġett: però, dan huwa proġett kbir, warajh hemm interessi ta' ftit nies li se jdaħħlu miljuni kbar ta' flus, u allura din il-battalja mhijiex waħda faċli.

Imma, jekk kulħadd jitkellem minn qalbu u jaħseb b'moħħu dwar l-effetti li se jkollu dan il-proġett, m'għandix dubju li dan il-proġett jista' jitwaqqaf.

Jiena nemmen li wara li ra r-reazzjoni tan-nies, l-iżviluppatur innifsu għandu jagħmel hekk.

Nappellalu biex jagħmel il-ħaġa t-tajba u jwaqqaf darba għal dejjem dan il-proġett.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, qed nitkellmu dwar suġġett marbut ħafna ma' numru ta' suġġetti oħra partikolari, inkluż l-edukazzjoni u l-futur ta' pajjiżna.

Ftit tal-ġranet ilu, kellna ż-żgħażagħ hawnhekk f'dan il-Parlament li ġew quddiemna b'numru ta' ideat ta' kif nistgħu nagħmlu l-ambjent ta' pajjiżna aħjar.

Dakinhar, dawn it-tfal kienu qalulna li bħala politiċi ma ħadniex id-deċiżjonijiet li kellna nieħdu biex inħarsu l-ambjent ta' pajjiżna, u għamlu mozzjoni.

F'dan il-Parlament, ħadd mid-deputati, la tal-Gvern u lanqas tal-Oppożizzjoni, ma qal li ma kellhomx raġun.

Anzi, jien l-ewwel wieħed mhux biss tajthom raġun, imma skużajt ruħi f'isem dawk kollha li b'xi mod xi darba jew oħra ħadu deċiżjoni li ma kenitx favur l-ambjent ta' pajjiżna u wasslet biex l-ambjent ta' pajjiżna llum huwa agħar minn dak li kien qabel.

Hija responsabbiltà tagħna li qegħdin f'dan il-Parlament li naraw li nħallu ambjent aħjar għal ta' warajna.

Il-Ministru José Herrera għandu responsabilità, imma aħna daqsu għandna responsabilità.

Il-kollega tiegħi, l-Onor.

Karol Aquilina, għadu kif tkellem li wkoll qal li għandna responsabilità fid-deċiżjonijiet li nieħdu u li qed jaffettwawna anke llum f'dan il-mument li aħna qegħdin nitkellmu.

Kull min qiegħed jismagħna, kull min forsi qiegħed fil-karozza tiegħu bir-radju mixgħul qed isegwi s-seduta u għandu t-tieqa miftuħa, qed jieħu l-arja li wkoll hija parti mill-ambjent tagħna.

Inti li qiegħed fil-karozza, int li bħalissa wkoll qiegħed forsi bir-radju miftuħ, bit-tieqa miftuħa u qed issuq, inti wkoll qed tieħu l-arja, bl-emissjonijiet b'kollox, li qed inħallulek illum bid-deċiżjonijiet li ħadna lbieraħ.

Jiena se nikkwota mill-ġurnal 'l-Orizzont', ħalli ħadd ma jgħid li kkwotajt xi ġurnal favur il-Partit Nazzjonalista.

Il-front page tal-Erbgħa, 9 ta' Mejju, ta' dan il-ġurnal tgħid hekk:

"Ambjentalisti mħassbin bl-impatt tat-traffiku jaraw relazzjoni bejn iż-żieda fil-karozzi u dik tal-carbon dioxide."

Aħna x'qegħdin nagħmlu?

Dawn l-esperti qegħdin jgħidulna li hemm relazzjoni bejn iż-żieda fl-ammont ta' traffiku u l-arja li qegħdin nieħdu ta' kuljum.

Iċ-ċifri li ħarġu mill-Eurostat fejn kellna żieda ta' 13% ħadd ma ċaħadhom.

U allura, meta tisma' anke lil min il-ġurnal 'L-Orizzont' stess ikkwota – lill-Perit Tara Cassar – tisma' u taqra li din stqarret li ż-żieda fid-dijossidu tal-karbonju huwa ta' tħassib u ta' inkwiet kbir għall-Maltin għax jikkawża problema tas-saħħa, speċjalment ta' mard respiratorju.

Għalhekk għandna responsabilità aħna bħala politiċi.

Jekk tkompli taqra x'qalet l-FAA, kif irrapportata fil-ġurnal 'L-Orizzont', paġna 3, issib li din qalet hekk:

"Jekk ma jkunx hemm ippjanar ħolistiku, b'konsiderazzjoni għaqlija u veritiera tal-konsegwenzi li t-traffiku maħluq mill-proġetti kbar se jkollu, se nispiċċaw b'soċjetà għanja iżda marida."

Dan x'wissiet il-Perit Cassar.

Naħseb li din hija xi ħaġa li rridu nagħtu kasha l-ħin kollu.

Il-ġurnal The Malta Independent tal-Ħadd, 20 ta' Mejju jgħidilna li 'There is something in the air', u jingħad hekk:

Mela issa l-enerġija wkoll.

Issa jidher li mhux biss it-traffiku qed jagħmlilna l-ħsara, mhux biss it-traffiku qed iniġġes l-arja tagħna, imma anke l-power station, u jiena nixtieq li l-Gvern jiċħad jew jgħid jekk dan hux veru dak li qal il-ġurnal The Malta Independent proprju lbieraħ, meta qalet li f'pajjiżna qegħdin nużaw iktar il-power station tal-BWSC, u allura t-tniġġis fl-arja qed ikun ikbar.

Barra minn hekk, ovvjament ma nistgħux ma nżommux quddiem għajnejna li issa l-Gvern se jibda jagħmel proġetti kbar f'pajjiżna sempliċement għax irid jagħmilhom, u għalihom se jieħu l-artijiet.

Dan hu nuqqas ta' ppjanar.

Hemm bżonn li l-affarijiet nagħmluhom bi ħsieb.

Imma, ħalli issa nitkellem dwar il-proċess tal-Bypass ta' Ħ'Attard.

Għal dawk li ma jafux, dan il-Gvern qisu qabdu ferħ ta' ġenn u jrid jaqbad u jagħmel il-bypass li minn ħdejn l-MFSA tieħdok għal ħdejn l-Isptar Monte Carmeli, u jonfoq madwar €8 miljun.

Dan il-Gvern ma jridx jgħidilna jekk għamilx xi studju biex jevita li jieħu l-għelieqi tal-bdiewa, u jiena nistenna li jitkellem mhux biss il-Ministru responsabbli mill-ambjent, imma anke dak responsabbli mill-bdiewa.

Lil dan tal-aħħar nistiednu jitkellem f'isem dawk kollha li għandhom l-għelieqi mill-MFSA sal-Isptar Monte Carmeli li dan il-Gvern se jieħu biex jagħmel din it-triq.

Jiena ngħid b'xamma kbira ta' arroganza dan il-Gvern qed jeqred l-ambjent; lill-bdiewa tagħna qed jeħdilhom l-artijiet tagħhom, u dan meta jekk irid għandu soluzzjoni oħra imma ma jridx jużaha.

L-aqwa li jibni, l-aqwa li jieħu l-art tal-bdiewa tagħna.

Fejn hu l-ministru responsabbli mill-bdiewa tagħna li se titteħdilhom l-art?

Fejn hu l-Gvern li jisma'?

Jiena attendejt għall-hearing li kien hemm Ħ'Attard, u n-nies ta' din il-lokalità huma furur kbir kontra dan l-istess Gvern, għax dan il-Gvern ma jridx jisma' u jrid jagħmel ta' rasu.

IAN BORG: Point of order fuq iż-żona li qed isemmi.

Jistax forsi jikkonferma li kien il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern fl-2006 li skeda dawn l-artijiet li qed jirreferi għalihom l-Onor.

David Agius biex tgħaddi triq u qegħdin fil-pjan lokali biex tgħaddi triq?

Hu, bħala membru tal-Gvern ta' dakinhar, ivvota biex tgħaddi triq minn din l-art li llum tant qiegħed jiskandalizza ruħu dwarha għaliex se nimplimentawha aħna.

Din ippjanawha huma u skedawha biex tgħaddi t-triq.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: Qed nieħu pjaċir li tkellem il-Ministru.

Aħna għandna l-kuraġġ li fejn l-affarijiet mhumiex tajbin nibdluhom, u inti għandu jkollok il-kuraġġ li fejn l-affarijiet mhumiex tajbin ma tagħmilhomx!

Irid ikollok il-kuraġġ biex ma teħux deċiżjoni li biha se teqred l-ambjent, fejn se tieħu l-art tal-bdiewa, deċiżjoni fejn se tieħu l-art tan-nies, se twaqqa' l-binjiet, u deċiżjoni li biha se toħloq traffiku iktar milli hemm.

Dan kollu biex filgħodu ma jagħlaqx it-triq li minn Ħ'Attard tagħti għal Ħaż-Żebbuġ u n-nies jibqgħu sejrin lejn il-Belt fil-kwiet.

Jien nisfidah jgħid jekk dan l-istudju qattx għamlu l-Ministru!

Dan l-istudju qatt m'għamlu u, jekk irid, jagħmel point of order u jgiddibni.

Imma ma jistax, għax m'għamilx studju hekk il-Ministru Ian Borg, m'għamilx studju wieħed u se jeqred l-ambjent!

Il-Ministru għall-Ambjent u s-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-biedja għandhom responsabilità li lill-Ministru ma jħalluhx jieħu art verġni, ma jħalluhx ikisser l-ambjent ta' pajjiżna, lill-Ministru ma jħalluhx jieħu l-art li llum qegħdin jużawha l-bdiewa tagħna, l-art li llum hemm il-binjiet tan-nies – u llum hemm anke min qed jaħdem hemm – ibiddilha għax irid bilfors jagħmel triq, għaliex ma jridx jagħmel studji biex nuru kif hemm alternattiva.

Dan il-Gvern irid jagħmel żvilupp bl-addoċċ.

Il-Gvern irid jisma' min-nies.

Missu kien hemm il-Ministru u affronta lin-nies ta' Ħ'Attard, imma beża', ma ġiex u bagħat lil xi ħaddieħor.

Ara jien mort, imma l-Ministru ma ġiex Ħ'Attard biex jisma' n-nies jgħidulu li ma jridux dan il-proġett għaliex se jeqred l-art tal-bdiewa tagħna.

Lin-nies se jeħdilhom anke l-postijiet minn fejn jaħdmu llum.

Il-Ministru ma jridx jisma', però dik hija l-għażla tiegħu, u n-nies ta' Ħ'Attard jagħmlu d-deċiżjonijiet tagħhom.

Sur President, naħseb li xi ħaġa importanti li wieħed irid jitkellem dwarha f'dan il-mument huwa l-infurzar.

F'pajjiżna infurzar ftit li xejn isir.

Il-Balluta f'San Ġiljan jintefa' t-terrapien fil-baħar!

Dik, Gvern Laburista jħalliha!

Jew din, b'kumbinazzjoni, saret is-Sibt jew il-Ħadd?

Qed ngħid hekk għax b'kumbinazzjoni naqraw li s-Sibt u l-Ħadd il-Building Regulation Office has no staff on weekends to tackle reports of construction illegalities.

Dan huwa l-Gvern li jieħu ħsieb l-ambjent?!

Li m'għandux b'min jagħmel infurzar is-Sibt u l-Ħadd?!

Mela x'inhuwa l-messaġġ?

Ikser li għandek tikser is-Sibt u l-Ħadd, għax infurzar m'hemmx is-Sibt u l-Ħadd!

Morru ftit u araw!

Dawn pubbliċi!

Fejn hu l-infurzar ta' dan il-Gvern?

Fejn huwa li l-affarijiet isiru sewwa?

Dan mhux biss qed ngħiduh aħna, imma l-Gvern għandu wkoll lill-iżviluppaturi li qed iħossu li l-affarijiet mhux sejrin sew.

Meta l-iżviluppaturi stess qed jgħidulna li l-affarijiet mhux sejrin sewwa, ci vuole!

X'qed jistenna l-Gvern biex jagħmel dawn l-affarijiet?

X'qed jistenna?

Nikkwota minn 'l-Orrizont' – sabiex ma jaħsbux li kkwotajt minn 'In-Nazzjon' – x'qal is-Sur Chetcuti tal-MDA.

"Filwaqt li aħna se nibqgħu naħdmu biex inkabbru l-ekonomija, importanti li l-pajjiż jibqa' seren.

Ma huwa fl-interess ta' ħadd li numru ta' dawn id-djar bil-karatteristiċi tagħhom jaqgħu u jitneħħew."

Imbagħad, ikompli hekk:

"B'din l-opportunità qed nipprovaw insalvaw il-patrimonju lokali tagħna qabel ma jiġi distrutt."

"Għalhekk, bħala Kunsill qbilna unanimament li nipproponu sistema ta' punteġġi għal kull kuntrattur li jinqabad jabbuża.

Din is-sistema ta' points għandha tapplika għal kull min, b'negliġenza u b'intenzjoni ħażina, jinqabad f'illegalità, u meta l-punti jonqsu sa ċertu punt, il-kuntrattur titteħidlu l-liċenzja tiegħu."

X'qed jistenna dan il-Gvern biex dawn l-affarijiet iwettaqhom?

Issa għandek il-kuntratturi u l-iżviluppaturi favur, l-ambjentalisti favur u l-Oppożizzjoni favur.

Allura l-Gvern biss huwa kontra?

Il-Gvern biss ma jrid jagħmel xejn fuq dan is-settur?

Jalla naslu fil-mument fejn dan il-Gvern jieħu azzjoni fuq dan is-suġġett!

Qisna dħalna f'mentalità ta' xejn m'huwa xejn.

Proprju llum, il-Kamra tal-Periti, 'Din l-Art Ħelwa' u 'Flimkien għal Ambjent Aħjar' kellhom imorru l-Qorti kontra l-MEPA!

Qed tgħajjarhom ukoll issa, Ministru?!

X'biċċa xogħol dik!

Iva, biċċa xogħol dik!

Il-Kamra tal-Periti, 'Din l-Art Ħelwa' u 'Flimkien għal Ambjent Aħjar' marru l-Qorti kontra l-MEPA, kontrik Ministru!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili.

IAN BORG: Jiena ma għajjart lil ħadd!

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: 'Din l-Art Ħelwa', il-Kamra tal-Periti, 'Flimkien għal Ambjent Aħjar' illum marru l-Qorti kontra l-MEPA biex jappellaw lill-Gvern biex jimxi mal-proċeduri dwar il-bini li kien hemm tas-Sea Malta!

Qalulkom li ma mxejtux mal-proċeduri, ippruvajtu tgħaddu n-nies minn għajn il-labra.

Diġà kien hemm l-Ombudsman li qalilkom biex ma tagħmlux dak li għamiltu, ma twaqqax dan il-bini, u xorta waqqajtuh!

Qalilkom hekk, imma qisu xejn m'hu xejn!

Il-każ issa qiegħed għall-24 ta' Mejju.

Din hija arroganza!

Dan hu Gvern arroganti fil-qasam ambjentali, jaħseb li n-nies jista' jgħaddihom minn għajn il-labra.

Ejjew nippjanaw sew fuq diversi proġetti f'diversi nħawi ta' Malta u Għawdex.

Ejja ma ngħaddsux rasna u, għaliex irridu nonfqu l-flus, naqbdu u ngħaddu mingħajr ma naħsbu li ħadd mhu se jwaqqafna, għaliex għada pitgħada t-tfal tagħna se jiġu fuqna u jgħidulna: "Intom ma ħadtux deċiżjoni sew!"

Ejjew naraw x'se nagħmlu dwar Selmun, dwar Ħondoq, Għawdex.

Irridu naraw kif se nħallu aħjar lil Malta u Għawdex għal dawk ta' warajna.

Sur President, nixtieq nikkwota persuna li kitbet fil-ġurnal 'In-Nazzjon' tas-Sibt, 12 ta' Mejju 2018, dwar il-fatt li fl-ambjent qed iberraq.

Fr Norbert Ellul Vincenti – biex ma jaħsbux li huwa xi Nazzjonalist – qalilna:

"Il-ftit li għandna rridu nibżgħu għalih bil-kbir għaliex diġà rvinajna parti kbira minn pajjiżna.

Ma nistgħux nibqgħu nibnu kullimkien.

B'mod partikolari, irridu nħarsu a kwalunkwe kost il-widien, il-bajjiet u l-kosta."

Qed jgħidlek il-widien, fosthom ta' Ħ'Attard, viċin ukoll, u l-Ministru jrid imur hemm u jkisser ukoll anke dik il-parti ta' Ħ'Attard!

Imma fuq dak issa jiġġudikaw in-nies.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, għaliex qed tagħmel riferenza għall-Ministru.

IAN BORG: L-Onor.

Agius jeċita ruħu sew meta jitkellem fuq il-lokalità tiegħu!

Qed jitkellem fuq Ħ'Attard li huwa d-distrett tiegħu.

Tajjeb li jitkellem dwaru: però, issa għadu kemm qal li l-Ministru jrid imur hemm u jkisser il-wied!

Ħa nerġa' ngħidlu li l-proġett propost huwa skont l-iskedar li għamel il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern li tiegħu kien membru, u aħna m'aħna se nkissru l-ebda wied.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. Agius.

DAVID AGIUS: Nerġa' nisfida lill- Ministru: Ibdilha jekk ma taqbilx magħha, Ministru!

Tagħmilhiex.

(Interruzzjonijiet) Se tagħmilha?

Webbes rasek, in-nies tiġġudikak.

Tinkwetawx, agħmilha!

In-nies jgħidu li n-Nazzjonalisti tkellmu kontra dan il-proġett, u inti għamiltu.

Inti għamiltu, Ministru Ian Borg, kontra pariri ta' sħabi u ta' sħabek ukoll!

L-ISPEAKER: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

Ħu paċenzja …

DAVID AGIUS: Għaliex hu qed jindirizza lili, Mr Speaker.

L-ISPEAKER: M'għandekx għalfejn, indirizza lis-Sedja.

DAVID AGIUS: Għalhekk!

Jiena naf li hemm sħabu ma jaqblux miegħu dwar dan.

(Interruzzjonijiet)

IAN BORG: L-Onor.

Agius għadu kemm qal li jiena għandi sħabi minn din in-naħa tal-Gvern li huma kontra l-proġett.

Jiena nixtieq ngħid lil din il-Kamra li ħadd qatt ma kellimni kontra dan il-proġett min-naħa tal-Gvern; anzi, kellmuni biss favur.

Apparti minn hekk, kien hemm eks deputat tal-Partit Nazzjonalista u eks kandidat tal-Partit Nazzjonalista, it-tnejn mil-lokalità ta' Ħ'Attard, li kitbuli u qaluli: Prosit, għaliex aħna għamilna 25 sena fil-Gvern u ma kellniex il-kuraġġ nagħmluh.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. David Agius.

Jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja ħalli nimxu.

Kemm hu għal qalbu dan il-proġett il-Ministru!

Kemm jixtieq dan il-Ministru jonfoq dawn is-€7 jew €8 miljuni!

M'hawnx fejn nonfqu €8 miljuni f'dan il-pajjiż?!

Jista' jonfoqhom fl-edukazzjoni.

Jista' jagħtihom lill-Ministru ta' ħdejh li għandu problemi finanzjarji kbar fil-qasam tas-social housing f'pajjiżna, u bihom nibnu d-djar għal min verament għandu bżonn.

U mela naqbdu l-art u d-djar tan-nies u nkissruhom u nfarrkuhom u ngħaddu bil-gaffa minn fuqhom!

Hekk se jipprova jagħmel il-Ministru.

Naraw issa sa fejn jasal dan il-Ministru, għaliex lanqas il-pjanti ma kien jaf waslux għand il-Planning Authority, imma dik ħaġa oħra.

Imma jiena lill-Ministru ngħidlu li, iva, hemm nies madwaru li ma jridux dan il-proġett u, jekk hu għandu lil min hu favur min-naħa tagħna, merħba bih, m'għandix problema!

Kulħadd fil-libertà tiegħu: imma inti wkoll għandek min huwa kontra, u tagħmilx bħall-ostrich, għaliex hemm min huwa kontra, u għada pitgħada tkun taf kif joħorġu l-protesti n-nies fit-toroq u tibda tara l-ministri jew inkella s-segretarji parlamentari jew deputati jew kandidati u kunsilliera Laburisti jiġu kontra dan il-proġett.

Imma dak narawh meta nkunu fit-toroq.

Sur President, jekk proprju m'għandux fejn jonfoq dawn it-€8 miljun, jiena ngħidlu li f'Ħ'Attard hemm ħafna areas li għandhom bżonn ta' tarmak.

Trid ngħidlek fejn tonfoq €7 miljuni u n-nies ta' Ħ'Attard, ta' Ħal Balzan u ta' Birkirkara jkunu kuntenti?

(Interruzzjonijiet) Imma dak il-proġett trid tagħmel inti!

(Interruzzjonijiet) Aħjar tgħidilna kemm għamilt studji!

Diġa' għamilt point of order!

Qum issa u għidli kemm-il studju għamilt u ppreżentah hawn biex ma tagħmilx dan il-proġett?

Lanqas wieħed m'għamilt!

Ma titkellimx issa, għax m'għamiltx.

L-ISPEAKER: Kompli bid-diskors tiegħek.

DAVID AGIUS: Sur President, dan il-Ministru fejn irid jitkellem, u fejn ma jridx ma jitkellimx.

Ma tagħtix sodisfazzjon lili, tibżax, ma ġara xejn.

Jien għamiltlek il-mistoqsijiet parlamentari u ma weġibthomx; imma jien dmiri lejn ir-residenti u lejn il-kostitwenti nagħmlu, u jekk inti ma tridx tagħmlu, dik problema tiegħek.

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom.

DAVID AGIUS: Qed jgħajjar lin-nies ta' H'Attard nies elitisti!

(Interruzzjonijiet) Shame on you, Ministru.

Delia qalilna li l-Partit Nazzjonalista mhuwiex se jibqa' l-partit tal-elitisti.

Imma jien qed nagħmel point of order biex nikkjarifika li jien fl-ebda ħin m'għedt li n-nies ta' H'Attard huma elitisti.

L-ISPEAKER: Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. David Agius.

DAVID AGIUS: Barra n-nies ta' Ħ'Attard, hemm tal-Mosta, tar-Rabat, ta' Ħaż-Żebbuġ, ta' Birkirkara u ta' Hal Balzan.

Imma l-mistoqsija waħda li ma ġietx imwieġba hi: Xi studju għamilt?

Ma weġibthiex.

It-tieni: Kemm-il kilometru ta' toroq tista' tagħtihom tarmak b'€7 miljun?

Imma inti trid tidħol għal dik it-triq!

Għaliex trid tagħmilha u tkisser il-bdiewa Maltin u tkisser il-familji Maltin?

Taf x'kontaminazzjoni tista' tikkawża?

La qed nitkellmu fuq l-ilma, nixtieq nistaqsi: Xi studju qegħdin nagħmlu dwar il-kwalità ta' ilma li qegħdin intellgħu llum?

Kemm qegħdin nippjanaw fit-tul?

Kif qed inħarsu din il-parti tal-ambjent għal uliedna u għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin?

Dan taf sakemm, hux!

Sakemm tiġri xi ħaġa gravi, imbagħad nieħdu l-azzjonijiet, imbagħad inkunu nistgħu ngħidu: Isma', id-diffikultajiet ta' dan il-pajjiż telqu għaliex għamilna hekk, għamilna protesta 'l hemm u protesta 'l hawn.

Jien nitlob u nħeġġeġ lill-Ministru responsabbli mill-ambjent biex ma jħallix lil sħabu jkissru l-ambjent ta' pajjiżna.

Kellna Deputat li ġie f'dan il-Parlament u qalilna li l-Gvern mhuwiex l-għadu tal-ambjent.

Onor. Alex Muscat, mhux l-għadu tal-ambjent meta għandek Ministru li jrid jaqbad €7 miljun u jitfagħhom biex ikisser lill-bdiewa tagħna u lin-nies li jgħixu fl-inħawi ta' Ħ'Attard?

Jekk inti verament ma tridx teqred l-ambjent, għalfejn se tibqa' ssostni dan mingħajr ma tagħmel l-istudji neċessarji?

Aħna nitkellmu, anke jekk persuna waħda tkun se tbati.

Aħseb u ara jekk ikun hemm ħafna iktar minn hekk.

Meta hemm soluzzjoni alternattiva ma tkissirx u ma tfarrakx l-ambjent ta' madwarna.

Sur President, l-ambjent ta' madwarna jinkludi diversi affarijiet oħrajn li xtaqt nitkellem dwarhom.

Imma naħseb li llum kien tajjeb li ffokajt fuq dan is-suġġett partikolari.

Jiena naħseb li l-poplu Malti u Għawdxi jħobb l-ambjent tagħna, u ma jieħux pjaċir li l-ambjent tagħna jiġi mfixkel min xi ħadd li ffissa li jrid jitfa' l-flus biex jeqred l-ambjent ta' pajjiżna.

Il-Ministru kellimna wkoll dwar il-fliexken tal-plastik.

Hemm bżonn nagħmlu kampanja ta' edukazzjoni mal-kunsilli lokali.

Hemm bżonn nonfqu l-flus fl-edukazzjoni ta' pajjiżna.

Ma sar xejn fl-edukazzjoni ta' pajjiżna fuq dan is-settur, u qabel ma ndaħħlu xi ħaġa ġdida bħal din jien nemmen li għandha ssir kampanja ta' edukazzjoni.

Ikun tajjeb ukoll li l-conservation plan dwar il-Magħluq – li konna qlajna qalb il-Kunsill Lokali ta' Marsaskala dwarha – issa nagħmluha u nagħmluha b'mod tajjeb.

Jiena nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nħeġġeġ lill-Gvern biex l-ambjent ta' pajjiżna mhux biss jagħti kasu għal dak li għandu x'jaqsam ma' bini u enforcement, imma anke billi nagħmlu ambjent fejn is-soċjetà tagħna jimpurtaha – a caring society.

Sur President, nieħu din l-okkażjoni biex insellem lil persuna li kienet qed taqdi d-dmir tagħha u għaddiet minn diffikultajiet kbar.

Pulizija li kien qiegħed iwettaq u qed jagħmel xogħlu għadda minn ċirkostanzi fejn l-ambjent ta' pajjiżna ħoloq atmosfera ta' xejn m'hu xejn.

Fdan il-pajjiż ma nistgħux ma nwasslulux il-messaġġ tal-valuri.

F'dan il-pajjiż ma nistgħux ma nagħtux kas il-bidwi jew il-pulizija.

Ma jistax ikun ikollok min jitfa' t-trab ġol-baħar fil-Balluta u qisu xejn m'hu xejn.

Ikollna wkoll il-pulizija li tagħmel xogħlha, taqbad in-nies bid-droga, ikollok magistrat jgħidlek li d-droga hija ġerħa serja f'Għawdex, u qisu xejn m'hu xejn.

Il-Maġistrat Joe Mifsud qal:

"Irrid ngħid b'mod ċar ħafna li d-droga ma tintrebaħx bid-droga.

Id-droga hija ħaġa ħażina u, fejn hemm dak li hu ħażin, la tista' ċċedi u lanqas tagħmel kompromess."

Ma nistgħux inħallu dan il-pajjiż xejn m'hu xejn f'kollox.

Ħallejna ħafna xejn m'hu xejn.

Ejja ma nħallux dan il-kunċett anke fl-ambjent ta' pajjiżna.

Ejja f'din il-kilba li nonfqu l-flus ma ngħaddux minn fuq il-bdiewa tagħna, minn fuq ir-residenti u minn fuq dawk li għandhom ix-xogħol tagħhom ta' kuljum jiddependi minn hemm, għax b'hekk inkunu Gvern arroganti.

Bil-kontra, ejja nkunu soċjetà li jimpurtana, a society that cares, ejja nħallu l-ambjent kollu ta' pajjiżna aħjar milli hu llum!

Iva, Sur President, aħna għandna responsabilità li aħna nitkellmu meta naraw li l-ambjent ta' pajjiżna ma jkunx qiegħed jiġi mħares.

B'responsabilità aħna nitkellmu f'dan il-Parlament u nwasslu l-kelma tal-poplu Malti u Għawdxi, il-kelma tat-tfal tagħna, ta' wliedna, ta' dawk li ġejjin warajna, tagħna llum, ta' dawk li huma akbar minna: Ħudu ħsieb l-ambjent ta' pajjiżna.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru José Herrera biex jagħmel il-winding up.

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Grazzi.

L-ewwel nett, nesprimi l-kuntentizza tiegħi li l-liġi li qiegħed immexxi u qiegħed nipproponi, jiġifieri dik tal-kurazija, qanqlet daqstant interess.

Kellna bosta kelliema daparti tal-Oppożizzjoni, kif ukoll tal-Gvern, u dan juri kemm dan il-Parlament qiegħed jagħti importanza lill-politika ambjentali ta' pajjiżna.

Din hija ħaġa tajba.

Ikolli nikkummenta wkoll li hawnhekk mhux bħal meta tkun qed titkellem f'awla legali tal-Qorti, imma f'dan il-każ ftaħna d-dibattitu b'mod wiesa' ħafna, u ftit li xejn saru rimarki dwar l-Abbozz ta' Liġi per se li jidher li hemm kunsens dwaru.

Dan huwa abbozz pożittiv immirat biex insaħħu l-ambjent, u għalkemm l-kritika kostruttiva, anke jekk tkun kontrarja, hija importanti, jien stennejt ukoll ftit kummenti pożittivi favur il-liġi li qiegħed nipproponi.

Imma, ovvjament, l-Oppożizzjoni ħadet l-opportunità li titkellem fuq suġġetti anke mhux daqstant relatati mal-liġi in kwestjoni biex titfa' l-kritika tagħha.

Illum, ovvjament, se nispjega ftit l-Abbozz ta' Liġi li qiegħed nipproponi.

Però, qabel irrid nirrispondi għal ċerti asserzjonijiet li saru li mhumiex korretti.

Nibda bl-ewwel asserzjoni li jien bilfors ikolli nwieġeb.

Ma nafx minn fejn ġiet ir-rimarka tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Jason Azzopardi, dwar il-bottle refund scheme.

Din hija skema li qiegħed imexxi 'l quddiem il-Gvern biex għall-ewwel darba jkollna separazzjoni at source tal-plastik, tal-fliexken, tal-kontenituri, laned tal-metall u anke ta' ħġieġ.

Se jkollna sistema ta' rifużjoni li hija sistema ambizzjuża ħafna, u li dwarha saret kritika fl-opinjoni tiegħi mhux f'waqtha.

Saret allegazzjoni in arja mingħajr ebda tip ta' bażi li din l-iskema qed nagħmluha biex b'xi mod naġevolaw xi interessi ta' negozju partikolari.

Mhuwiex sew li meta qed nipprovaw nintroduċu riforma daqstant radikali, li se tkun legacy ta' dan il-Ministeru għall-pajjiż, waħda mir-riformi ewlenin fl-ambjent li se tkun saret f'dawn l-aħħar 20 sena, ikollok min kapriċċjożament jitfa' kumment li din ir-riforma kollha, dan l-istudju kollu, dan ix-xogħol kollu qiegħed isir biss biex naġevolaw l-interessi ta' xi negozjant partikolari!

Din hija gidba, din hija asserzjoni mhux veritiera u hija asserzjoni li ma tagħtix kredibilità lil min jgħidha.

L-Oppożizzjoni, meta tikkritika b'dan il-mod bl-addoċċ u b'daqstant aggressjoni, ma tiskorjax punti, anzi titlef l-appoġġ ta' min huwa serju.

Jien qiegħed nagħmilha ċara – hemm il-kredibilità tiegħi bħala Ministru – li qiegħed nassigura lill-poplu Malti u lil kulħadd li bl-ebda mod ma jiena qiegħed nimplimenta din l-iskema biex naġevola lil xi ħadd.

Il-proċess se jsir bl-iktar mod trasparenti, and I vouch il-kredibilità tiegħi bħala Ministru li se jsir hekk.

It-tieni punt li tkellimna dwaru hu fuq il-kwestjoni tal-politika tal-petrol stations.

Saret kritika fil-konfront tiegħi meta jien kont qiegħed nippretendi li ssir kritika favur tiegħi.

Għaliex?

Għax bħala Ministru tal-Ambjent kont jien li ħadt l-isbriga li nordna lill-ERA, li hija l-aġenzija u r-regolatur tal-Ambjent fil-pajjiż, tagħmel studji, għax jidhirli li l-policies ta' kif aħna qed noħorġu l-permessi fuq il-petrol stations għandhom bżonn jiġu rfinuti.

Għaliex għamilt hekk?

Aħna qbilna mal-għagħa tan-nies li l-policy kif kienet setgħet tkun qed tiġi abbużata mhux mill-Awtorità – għax l-Awtorità tiddeċiedi skont ir-regolamenti li hemm – imma tagħti lok għal ċertu abbuż.

Jien ordnajt u tajt terminu biex isir dan l-istudju; l-ERA għamlet dan l-istudju u l-policy ġdida ġiet skrutinizzata, kif jgħidu r-Rumani, ad unguem – sad-difer – quddiem il-Kumitat Parlamentari responsabbli mill-Ambjent.

Hawn nirringrazzja anke lill-Oppożizzjoni li kienu preżenti u taw ir-rimarki u l-kontribut tagħhom.

Nirringrazzja lill-partijiet interessati, fosthom l-NGOs u l-entitajiet regolatorji u l-pubbliku inġenerali.

Wara li għaddiet mill-Kumitat Parlamentari għall-Ambjent, jien għaddejt ir-rapport tal-ERA u lill-kollega tiegħi, il-Ministru responsabbli l-Onor.

Ian Borg, li min-naħa tiegħu għaddieha lill-Kunsill Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar li qed tistudja u tanalizza dan id-dokument.

Hekk isiru l-affarijiet.

Jien naħseb li xi kultant il-membri tal-Oppożizzjoni, jew b'malizja jew għax ma jafux, jaħsbu li jekk inti tkun Ministru, inti qiegħed xi ministru ta' xi pajjiż awtoritarju fejn jekk inqum filgħodu u ngħid li rrid inbiddel policy, naqbad nagħti ordni, nagħti digriet jew executive order – kif naqraw tal-President tal-Amerika li jiffirma l-executive orders – u naqbad overnight inbiddel policy!

L-affarijiet f'sistema ta' demokrazija parlamentari ma jsirux hekk.

F'Malta għandek il-konċett tas-supremazija tal-Parlament.

Il-poter aħħari huwa fdat fil-Parlament u mhux f'idejn l-Eżekuttiv, kif għandek f'pajjiżi fejn għandek sistema ta' demokrazija presidenzjali.

Għandek ukoll il-konċett tal-kolleġġjalità tal-Kabinett, jiġifieri li ebda Ministru ma jista' jaqbad u jiddeċiedi fuq affarijiet serji tal-leġiżlazzjoni jew ta' politika mingħajr ma jirreferi kolleġjalment lill-Kabinett.

Hekk isiru l-affarijiet.

Mela jien, jekk rajt xi ħaġa li qiegħda tistona, jien irrid nimxi skont il-poteri mogħtijin lili.

Agħar minn hekk, il-kritika kif ġiet ivversata lejja?

Il-kelliema tan-naħa l-oħra jippretendu li jien nagħti ordni lil awtorità regolatorja awtonoma u indipendenti mill-Gvern, bħalma hija l-Planning Authority, jew inġiegħel lill-kollega tiegħi, il-Ministru responsabbli mill-planning, biex il-Bord u l-awtoritajiet tal-planning jaqbdu u jissospendu l-applikazzjonijiet kollha li hemm pendenti quddiem l-Awtorità.

Kieku jien, jew l-Onor. kollega Ian Borg, naġixxu b'dan il-mod, kemm jien, kif ukoll Ian Borg inkunu qed naġixxu b'mod ultra vires, jiġifieri, nkunu qegħdin immorru lil hinn mill-poteri li aħna għandna.

Jekk jien nagħti din l-ordni, jien inkun qed nabbuża mill-poter tiegħi, u min ikollu applikazzjoni pendenti jkollu l-jedd li jiċċensura dak l-aġir tiegħi billi jitlob lill-Qorti tirrevedi d-diskrezzjoni li nkun użajt jien minħabba li nkun aġixxejt ultra vires.

Jien niskanta kif issir din it-tip ta' kritika min-nies li ġejjin mill-kamp legali.

Hawn jiena se ngħid x'tgħid il-liġi.

Mela, l-ewwel l-artiklu(a),13(i) tal-Liġi sussidjarja 552.13 jitlob:

"… biex jappunta l-ewwel seduta li matulha għandha tiġi diskussa l-applikazzjoni għall-iżvilupp mill-Bord tal-Ippjanar fi żmien 100 ġurnata mid-data tal-validazzjoni."

Id-data ta' validazzjoni hija dik id-data meta l-Awtorità tikkonsidra l-applikazzjoni bħala waħda valida.

Jiġifieri, kif l-applikazzjoni tiegħi tiġi konvalidata, jiġifieri li l-applikazzjoni mhijiex monka proċeduralment, l-Awtorità b'liġi hija obbligata li ttella' l-applikazzjoni biex tiġi deċiża fi żmien 100 ġurnata.

Mela, jekk jien nagħti ordni kontra, jien qiegħed nikser liġi pożittiva tal-pajjiż.

It-tieni nett, huwa l-applikant li jista' jitlob is-sospensjoni.

Din toħroġ mill-artiklu 13(ii)(b) tal-Liġi Sussidjarja 552.

Mela jekk l-applikant applika u waqt li hemm l-applikazzjoni tinbidel il-policy għal xi raġuni jew oħra u allura jkollu jerġa' japplika skont il-policy l-ġdida, l-applikant jista' jitlob, u jien bħala Ministru nista' naċċetta, li nissospendi l-applikazzjoni sakemm imbagħad tiġi riattivata at a later stage.

Imma l-liġi tagħti dan id-dritt mhux lill-Gvern biex kapriċċjożament jissospendi l-applikazzjonijiet, imma lil min qiegħed japplika.

Għaliex?

Għax min se japplika se jsofri preġudizzju jekk il-policy l-ġdida tkun aktar benefiċjarja għalih.

Dik hija l-liġi.

Tajba l-liġi?

Ħażina l-liġi?

Issa jekk irrid inbiddel il-liġi, inbiddel il-liġi; imma l-liġi hi dik li hi.

Sur President, dan li qiegħed ngħid jien ġie wkoll konfortat mis-sentenzi kollha li ċċita l-Onor.

Jason Azzopardi, li kollha jgħidu dak li qiegħed ngħid jien li l-liġi in vigore hija l-liġi li tkun hemm li hija applikabbli għal kull applikazzjoni.

Mela, jekk hemm liġi in vigore u jien qiegħed inqiegħed liġi ġdida fil-Parlament, jew qiegħed nipproponi policies ġodda fil-Parlament, il-liġi applikabbli hija dik li tkun fil-mument.

Dan ma jfissirx li, jekk jien nipproponi policy ġdida jew liġi ġdida, allura jieqfu l-applikazzjonijiet.

Din hija kkonfermata wkoll bl-aħħar sentenza li ngħatat fil-kawża Godwin Gauci vs Awtorità tal-Ippjanar, fejn ingħad hekk:

"Inkwantu tal-applikazzjoni tal-pjan lokali, ma hemm l-ebda dubju li, bħala regola ġenerali, il-prinċipju skont il-ġurisprudenza nostrana hija li l-policies applikabbli għall-każ huma dawk eżistenti fil-mument li jkun se jiġi deċiż l-każ."

Mela l-liġi u s-sentenzi tal-Qrati kollha jgħidulek li jekk hemm liġi in vigore trid timxi magħha.

Issa ħalli nkun fair mal-Onor.

Jason Azzopardi: qam id-dibattitu dwar il-kwestjoni ta' just expectations.

Jien diġà għamiltha ċara daqs il-kristall li din hija kwestjoni rimessa għall-Awtorità li trid tiġġudika; però jien esprimejt opinjoni mhux in vena tad-dritt li għandu x'jaqsam mal-ambjent, imma għal dak li għandu x'jaqsam mad-dritt amministrattiv, jiġifieri sede ta' qorti differenti mill-Bord tal-Appelli tal-Ippjanar.

Jien għedt li jista' jkun li jekk jien għandi applikazzjoni u waqt li din kienet pendenti, saret intromessjoni eżekuttiva jew parlamentari fil-policy tal-mument, dak li jkun ikun sofra preġudizzju, u dak il-preġudizzju jista' jikkontrattah jew jargumenta kontra tiegħu billi jgħid li huwa kellu a just expectation li l-policy kienet hekk f'dak il-mument.

Dak li għedt.

L-argument tiegħi għaliex jien ma ssospendejtx il-proċessi mhux minn hemm joħorġu.

L-argument tiegħi għaliex jien ma ssospendejtx il-proċessi huwa għaliex il-liġi ma tagħtinix din is-saħħa.

Jekk jien nivvinta li għandi dak il-poter inkun qiegħed nikser il-liġi.

Dak huwa l-ewwel punt, u dan huwa kollu għall-fini ta' kjarezza.

Nerġa' nirriafferma li s-serjetà tal-Ministeru tiegħi kienet li, minflok ma jien qgħadt gallarija u m'għamilt xejn, ħadt l-isbriga biex issa fil-viċin se jkollna policy ġdida li tirrispekkja aktar ir-realtà.

Din għamiltha għax ħadt nota wkoll tal-fatt li jien stess ħtart kumitat, li qiegħed jiġi spearheaded mill-Ministeru tiegħi u huwa ko-involut ukoll il-Ministeru tat-Trasport, fejn jien diġà ħriġt tender biex nara x'miżuri jridu jittieħdu u meta huwa l-iktar żmien possibbli viċin fejn jien, bħala l-Ministru responsabbli mill-Ambjent, u bħala Kabinett Malti nistgħu niddikjaraw data – tmienja jew għaxar snin oħra, u mhux ħamsa u għoxrin sena oħra, kif qal l-abbli kollega tiegħi, l-Onor.

Jason Azzopardi – u wara dik id-data ma jidħlux iktar karozzi li jużaw il-fossil fuel.

Dan il-punt ukoll kien argument li xprunani li nqum u ngħid: Isma', il-policy kif inhi llum mhijiex tajba.

Ma tistax tikkritikani u tgħidli: Isma' inti qed tmexxi liġi fejn se tillimita l-importazzjoni ta' karozzi li jimxu bil-fossil fuel u fl-istess ħin għandna din il-policy tal-petrol stations.

Appuntu għalhekk se nbiddilha!

Jiġifieri, wieħed irid joqgħod attent kif jikkritika, u forsi ma nużawx goffaġni u negattività żejda.

Sur President, ġejt ikkritikat ukoll fuq l-emissjonijiet.

Qisu li dan il-pajjiż mhu qiegħed jagħmel xejn fuq din il-kwestjoni!

Hawn irrid nippreċiża ċertu affarijiet li mhumiex ċari jew li huma misleading li ntqalu min-naħa tal-Oppożizjoni.

L-ewwel nett, bħala fatt, ix-share ta' Malta għal dak li huwa CO2 emissions huwa 0.05% tal-Unjoni Ewropea kollha.

Jiġifieri, aħna l-iktar pajjiż fl-Unjoni Ewropea li nemettu.

Tgħidli: Imma inti l-iżgħar pajjiż fl-Ewropa!

Bir-residenzi barranin għandek popolazzjoni ta' 600,000 jew 700,000 ruħ, jiġifieri mhux bilfors inti se tkun l-iktar pajjiż li se jkollu l-iktar livell baxx ta' emissjonijiet!

Prima facie, jidher li l-argument ireġi; però, ma jreġix.

Ħalli nieħdu lil Ċipru.

Dan għandu persentaġġ tiegħu tal-emissjonijiet 0.2%.

Mela, l-emissjonijiet ta' Ċipru per capita, bħala persentaġġ tal-Ewropa, huwa erba' darbiet ikbar minn Malta.

Il-popolazzjoni ta' Ċipru hija ta' 780,000 ruħ, jiġifieri, 20% iktar minn ta' Malta.

Però, l-ammont ta' emissjonijiet li għandha Ċipru hija erba' darbiet iktar minn Malta.

Dan biex nuri kemm verament per capita Malta hija l-inqas pajjiż li temetti.

Barra minn hekk, għaliex aħna jidher li qegħdin lura fit-targets tagħna?

Nerġa' ntenni li l-ewwel nett ir-rapport li rajna kien jirrifletti sena ta' meta aħna, flok ma konna qed nużaw il-power station, konna qed nimportaw l-elettriku direttament bl-interconnector mill-Italja.

Mela f'dik is-sena anteċedenti għas-sena ta' wara, kellna zero emissjonijiet mill-elettriku għax konna qed nimportaw l-elettriku mill-Italja.

Dan ma jfissirx li l-emissjonijiet ma kenux qegħdin isiru: kienu qegħdin isiru l-Italja u kienu qed imorru fl-atmosfera xorta waħda, imma aħna, bħala pajjiż, sakemm bdejna naħdmu bil-power station tagħna, konna qed nużaw l-elettriku ġej mill-Italja.

Meta mbagħad xgħelna l-gass, ovvjament is-sena ta' wara l-persentaġġ ta' emissjonijiet żdied.

Però, wieħed irid jifhem li meta aħna xgħelna l-Power Station bil-gass, il-persentaġġ ta' emissjonijiet naqas b'37% minn kif kien fi żmien il-Power Station li taħdem biż-żejt.

Mela, li tiġi tgħidilna li aħna ma naqqasniex l-emissjonijiet hija ħrafa, għaliex aħna bis-sistema l-ġdida ta' kif qed noperaw il-power station tagħna qegħdin innaqqsu l-emissjonijiet b'37%, li mhijiex ċajta.

Minn fejn qed jiġu l-emissjonijiet tagħna?

Il-main contributor tal-emissjonijiet tagħna hu l-electricity generation, u dik ġiet tackled.

Ma nistgħux innaqqsu l-gass, għaliex minflok x'se tuża?

Qed nippruvaw niġġeneraw enerġija alternattiva.

Pereżempju, issa varajna s-solar energy policy tagħna.

Din ressaqniha jien u l-Ministru responsabbli mill-enerġija fl-aħħar leġiżlatura, u issa se tiġi implimentata.

Għandna barriera li s-sidien tagħha applikaw – u dan kollu bil-permessi tar-regolaturi, l-ERA u tal-Planning Authority – biex jistallaw dawn il-panelli.

Hemm it-traffiku li huwa polluter prinċipali minħabba li fil-pajjiż għandek 375,000 karozza.

Jien ma nistax innaqqas l-ammont ta' karozzi.

Però qegħdin nagħmlu żewġ affarijiet: l-ewwel ħaġa, qed ninkoraġġixxu lin-nies b'inizjattivi fiskali biex jagħżlu karozzi li huma hybrid jew inkella jaħdmu bl-enerġija solari.

Il-Ministru tat-Trasport u l-Ministeru tal-Finanzi ħarġu numru ta' inizjattivi fiskali.

Illum, il-prezz biex inti tixtri karozza hybrid dejjem qed jorħos, imma karozza li timxi fuq l-enerġija solari s'issa hija aktar expensive.

Però, il-prezz nieżel u nieżel u, at one point in time, wieħed jimmaġina u għandu jippresupponi li l-prezzijiet ta' dan it-tip ta' karozzi se jkun l-istess daqs l-oħrajn, jekk mhux irħas.

Mela, dik hija tajba u qed nippromwovu ukoll l-enerġija solari.

Ħafna aħjar minn hekk, jien u l-Ministeru tat-Trasport qed naħdmu fuq politika u dokument biex, at one point in time, ngħidu daqshekk minn dan it-tip ta' karozzi li jaħdmu fuq il-fossil fuels.

Fl-istess ħin li qed nagħmlu dan kollu, il-Ministeru tal-Trasport ħa wkoll inizjattivi biex jinkoraġġixxi mezzi ta' trasport alternattiv bħal, pereżempju, billi nużaw il-baħar biex minn tas-Sliema tmur il-Belt, u biex mill-Belt tmur it-Tlett Ibliet.

Jien infurmat li dan il-proġett miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Irridu wkoll ngħallmu iżjed lin-nies biex jibdew jużaw metodi alternattivi u jagħmlu sharing ta' karozza.

Jekk jien sejjer x-xogħol u għandi ħabib tiegħi joqgħod ħdejja, nieħdu miegħi.

Jekk jien għandi t-tifla tiegħi tmur l-iskola X u l-ħabib tiegħi l-istess, niftehmu ħalli darba nwassalhom jien u darba jwassalhom il-parti l-oħra.

Jiġifieri, hemm fejn wieħed itejjeb.

Qed isir ukoll studju mill-ERA u mill-aġenziji biex naraw kif nistgħu nimmitigaw l-użu ta' ċerti f-gases.

Imbagħad, hemm il-waste.

Minn hemm ġejjin l-emissjonijiet.

Rigward il-waste, ma tistax tgħidli li m'iniex se nindirizza din il-problema, għax naħseb li l-ewwel darba li hawn Ministru tal-Ambjent li qed jindirizza l-problema tal-waste.

Il-problema tal-waste qatt ma ġiet indirizzata.

Aħna se nagħmlu inċineratur li se jkopri 40% tal-waste, u qed nikkreaw waste streams differenti għas-60% tal-waste l-ieħor.

Kif se nagħmluha din?

Se ndaħħlu liġi li se tenforza r-riċiklaġġ at source.

Barra minn hekk, bdejna nikkreaw waste streams differenti bħal, pereżempju, bottle refunds scheme u oħrajn fejn se nkunu aktar effettivi għal dak li għandu x'jaqsam mar-riċiklaġġ.

Tgħidli: Għaliex hawn daqshekk emissjonijiet mill-waste fil-landfills?

Tkellimna fuq il-methane u, ħaġa tal-għaġeb, jiena ġejt ikkritikat mingħajr riċerka teknika ta' xejn.

Qabel, Alla jbierek, in-Nazzjonalisti tant kienu nies li għandhom ħila teknoloġika kbira li kienu jaqbdu il-methane kollu mil-landfill!

Din hija l-ikbar ħrafa li tista' tgħid.

Illum tintuża l-istess sistema li kienet tintuża dak iż-żmien, però b'mod iktar intelliġenti.

Meta f'landfill tagħmel il-pajpijiet biex tipprova taqbad b'mod naturali l-methane, persentaġġ żgħir minnu taqbad, li mbagħad tikkonvertih f'gass.

Aħna mhux hekk qed nagħmlu: l-ewwel nett, dak għadu jsir, għax kif qed ngħid, sal-lum għadna l-iktar pajjiż fl-Ewropa u l-unika pajjiż fl-Unjoni – iktar minna t-Turkija, li lanqas hi membru tal-Unjoni Ewropea – li nużaw il-landfills.

Suppost li biddilna d-destinazzjoni tagħna f'dan ir-rigward mhux issa, imma tmienja jew disa' snin ilu – imma insiha dik.

Aħna għandna l-Malta North Waste Treatment Plant fejn tiġi pproċessata l-borża s-sewda.

Minn din jinħareġ ammont sinifikanti ta' waste organiku li qiegħed jiġi ttrattat separatament ħalli l-gassijiet serra u l-gassijiet tal-methane jiġu maqbuda f'ambjent magħluq u iktar effettiv.

Dak jintuża biex isir gass u jsir elettriku; imbagħad il-waste li jibqa' jiġi ppurifikat, imma ma jiġix ippurifikat biżżejjed biex inti tagħmlu fertilizzant jew kompost, għax huwa kontaminat.

Għalhekk hi importanti s-separation at source.

Dak li jibqa' nużawh biex ngħattu l-landfills tagħna.

Mela l-ammont ta' methane gas li qed naqbdu llum huwa ferm aktar effettiv milli kien fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Mhux kuntrarju, ferm u ferm aħjar.

(Interruzzjonijiet) Jekk trid, darb'oħra nġib statistika!

Biex inkomplu nsaħħu s-separazzjoni tal-iskart, konna l-ewwel Gvern li ħriġna bl-idea ta' sistema pilota – li kabbarnieha wkoll – fejn qed ninkoraġġixxu li ssir separazzjoni tal-iskart organiku.

Dan hu importanti għax, kif diġà spjegajt, jekk inti tisseparah at source, meta mbagħad tittrattah u toħroġ il-gass minnu, li jifdal tista' tagħmlu fertilizzant.

B'dan il-mod ikollok waste stream differenti u fertilizzant li tista' tbigħu u tiddisponi minnu.

F'Settembru se nagħmlu din tas-separazzjoni tal-iskart organiku għal Malta u Għawdex kollha.

Mela l-problema tal-methane se nindirizzawha, u dan meta qatt qabel ma ġiet indirizzata.

Kif tista' tindirizzaha aħjar minn hekk?

Għandna leġiżlazzjoni ta' liġi ċirkolari, u s-separazzjoni tal-iskart at source se ssir b'liġi.

Jien nisma' ħafna li jgħidu li għandna ngħallmu lil dak li jkun.

L-Onor.

David Agius jaf kemm jonfoq il-Ministeru tiegħi għall-fini ta' edukazzjoni fi programm wara l-ieħor?

Jonfoq miljuni kbar ta' ewro fis-sena f'edukazzjoni.

Dażgur li naqblu li trid issir edukazzjoni!

Imma mhuwiex biżżejjed għax l-esperjenza ta' dawn l-aħħar għaxar snin urietna li f'dak li hu separazzjoni tal-iskart għadna 12%, waqt li sa ħmistax jew għaxar snin oħra rridu nilħqu 65% separation.

Allura inti taħseb li bl-edukazzjoni biss se naslu?

Jekk fl-aħħar għaxar snin wasalna biss 12%, allura bilfors irridu ndaħħlu liġi biex nimponu din.

Meta jien se ndaħħal liġi u nagħmel piena korrispettiva, niġi mgħajjar min-naħa l-oħra li jien se ndaħħal taxxa ġdida oħra.

Kif tista' ġġibha żewġ magħhom dawn?!

Jekk ma tagħmel xejn jgħajruk, u jekk inti tagħmel u tipprova tkun proattiv, jgħajruk ukoll!

Jiġifieri, dik mhijiex kritika f'waqtha u kritika ġusta.

Ġejt ikkritikat ukoll li daħħalt l-ambjent parti mill-Kostituzzjoni.

Jason Azzopardi qal li hu u l-Partit Nazzjonalista jaqblu ma' din il-mozzjoni.

Imma mhuwiex biżżejjed.

Dażgur li mhuwiex biżżejjed!

Allaħares jien qed ngħid li kulma għandu jagħmel il-Ministru tal-Ambjent hu li jiġi fil-Parlament u jdaħħal id-dritt tal-ambjent fil-Kostituzzjoni!

Huwa tajjeb li tagħmilha għax inti qed tagħmel affermazzjoni solenni billi qed iddaħħal dan il-prinċipju fl-ogħla liġi tal-pajjiż, u allura inti qed tagħti linja gwida b'saħħa morali u legali li min jiġġestixxi l-Gvern irid isegwi.

Fuq l-actio popularis, jiġifieri li jien nagħti l-poter lill-individwu jmexxi hu, l-ewwel nett diġà hemm liġi; hemm liġi bl-isem "Prevenzjoni u Rimedju għal Danni Ambjentali", li hija liġi sussidjarja, u hawn nistieden lill-Onor.

Azzopardi biex jaraha.

Mhijiex the best way forward, imma nwiegħdu li se naħdem fuqha.

Din hija biċċa leġiżlazzjoni li sfortunatament ftit nies jafu biha, fejn għal infringement ambjentali jeżisti l-actio popularis.

Nistieden lill-avukati li huma membri parlamentari tan-naħa l-oħra jaraw daqsxejn din il-biċċa liġi.

Mhux li m'hawnx liġi, imma li ħadd m'użaha.

Ħadd ma ndenja ruħu juża d-dritt tal-actio popularis, id-dritt ta' intervent mill-privat biex jippreserva l-ambjent meta dan id-dritt sa ċertu livell diġà jeżisti.

X'qed ngħid jien?

Qed ngħid li dan irrid insaħħu.

Tant irrid insaħħu li daħħaltha fil-manifest elettorali u huwa parti mill-wegħda elettorali, fejn jien eventwalment se nwaqqaf qorti tal-ambjent u, f'din il-qorti tal-ambjent, f'ċertu areas se nagħti wkoll id-dritt tal-individwu li jipparteċipa b'mod dirett.

Fuq il-liġi m'hemmx għalfejn nitkellem, għaliex din hija liġi li hija kkopjata, però ftit iktar profonda mil-liġi simili li teżisti fil-kamp tal-kultura fejn dejjem ġiet użata tajjeb.

Meta jien kont responsabbli mill-kultura kont nużaha, fejn il-Ministru tal-Kultura jista' jagħti dawn il-kuraziji għal bini storiku.

Jien deherli li jien ukoll, bħala ministru responsabbli mill-ambjent, għandu jkolli dan il-poter li għandu l-Ministru tal-Kultura għax jien niddilja ma' NGOs kważi iktar mill-Ministeru tal-Kultura, u jien għandi bżonn l-għajnuna tal-privat iktar milli għandu bżonnha l-Ministeru tal-Kultura.

Biss biss, jien għandi taħt ir-remit tiegħi 14% tat-territorju kollu li huwa Natura 2000 site.

Dan apparti l-parks ġodda li qegħdin niddikjaraw u family parks.

Bażikament, kwart tal-pajjiż huwa taħt ir-remit ta' dan il-ministeru u allura, ovvjament, jien għandi bżonn l-għajnuna ta' dawn l-għaqdiet.

Li hemm differenza hu li hawnhekk, meta nagħti kurazija – jien inħobb l-affarijiet totally transparent – din tiġi vetted mill-Parlament, barra li, flok is-Sovrintendenza tal-Kultura, jien ikolli l-ERA li tissorvelja.

L-ISPEAKER: Ikkonkludi.

ONOR JOSÉ HERRERA: L-aħħar punt li xtaqt nagħmel kien fuq it-toroq, però billi sar il-ħin se jkolli nieqaf hawn.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent" Kap. 549 ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR JOSÉ HERRERA: Nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent" ikun jista' jmur quddiem il-Kumitat Permanenti dwar il-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif mressqa u moqrija mill-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA

GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

L-ISPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

IAN BORG: Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

L-ISPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President:

Il-President, wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Aġenzija għal Infrastruttura Malta u biex jirregola dawk l-attivitajiet u jipprovdi għal kwistjonijiet anċillari jew inċidentali jew konnessi magħhom", tirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

23 ta' April 2018

Nerġa' nsejjaħ lilll-Ministru Ian Borg biex, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

IAN BORG: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għall-Infrastruttura Malta.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

IAN BORG: Sur President, kif il-poplu Malti u Għawdxi jaf, il-Partit Laburista ikkontesta l-elezzjoni ġenerali li għaddiet fuq commitment importanti, dak li jipproponi pjan lill-poplu Malti u Għawdxi biex intejbu l-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq ta' Malta u Għawdex.

Dan kien milqugħ b'mod pożittiv mill-istess poplu, u issa sta għalina li ġejna mogħtija dak il-mandat biex nimplimentawh.

Se nagħmlu investiment ta' €700 miljun fuq medda ta' seba' snin.

Hawn tajjeb nirrepeti: investiment ta' €700 miljun fuq medda ta' seba' snin.

Dan hu investiment bla preċedent fit-toroq Maltin u Għawdxin.

Waħda mill-prijoritajiet tal-aġenzija Infrastruttura Malta li se nwaqqfu permezz ta' dan l-Abbozz hi dik li jinbnew ukoll 160 triq residenzjali li sal-lum il-ġurnata qatt ma ngħataw wiċċ, minkejja li għal numru ta' snin ilhom jgħixu fihom familji sħaħ.

F'dawn it-toroq, hemm anke negozji.

'Infrastruttura Malta' se tkun responsabbli mill-bini, l-immaniġġjar u t-titjib tat-toroq arterjali, residenzjali u rurali, kif ukoll minn infrastruttura oħra.

Għaliex 'Infrastruttura Malta'?

'Infrastruttura Malta' għaliex irridu li jkollna entità li tkun iffokata biex timplimenta dak li ma sarx għal numru ta' snin.

Nafu li fil-bidu tas-snin disgħin twieldu l-kunsilli lokali u ngħataw responsabilità minima fil-liġi, però li fil-prattika kienet ħafna ikbar minn hekk u mingħajr ir-riżorsi meħtieġa.

Għaliex qed ngħid dan?

Il-Liġi tal-Kunsilli Lokali tistipula li l-kunsilli lokali huma responsabbli mill-manutenzjoni tat-toroq residenzjali fil-lokalità tagħhom, mentri nafu kif is-sindki, il-viċi sindki, is-segretarji eżekuttivi u l-amministratturi tal-kunsilli lokali tħallew għal riħhom fi 68 lokalità mingħajr qatt ma ngħataw l-esperti, l-għodda, jew il-fondi biex jagħmlu t-toroq fil-lokalitajiet tagħhom.

Nafu li l-kunsilli lokali huma l-eqreb forma tad-demokrazija fil-lokalitajiet tagħna.

Nafu wkoll li l-kunsilli lokali huma viċin in-nies u allura jafu l-ħteġijiet tal-lokalità tagħhom; però, għalkemm xtaqu jagħmlu ħafna iżjed, qatt ma ngħataw il-fondi meħtieġa biex jirrispekkjaw dik ir-responsabilità.

Naħseb li l-maġġor parti assoluta tal-membri li hawn hawnhekk xi darba jew oħra, fuq livell jew ieħor, ħadmu fil-kunsilli lokali, u min irid ikun sinċier jaf li dan li għadni kemm għedt huwa verità.

Sur President, matul din id-diskussjoni rrid nispjega wkoll kif se nkunu qegħdin naħdmu mal-kunsilli lokali.

Jiena nibqa' ngħid li l-kunsilli lokali huma l-entitajiet li l-aktar jafu l-lokalità tagħhom.

Jiena kelli x-xorti nservi għal tliet darbiet konsekuttivi bħala sindku ta' raħal twelidi.

Jiena nħalli f'idejn ir-residenti tal-istess lokalità u dawk li jżuruha biex jiġġudikaw il-mod kif ħdimt, anke fuq l-infrastruttura, dak iż-żmien.

Però, mhux kull kunsill lokali ħadem id f'id bħal dak li kelli x-xorti nservi fih bħala sindku.

Għandek numru ta' kunsilli lokali li ħadmu id f'id bejn il-kunsilliera u id f'id mal-Gvern ċentrali, kien min kien il-ministru, kien min kien il-partit fil-gvern; iżda għandek ukoll kunsilli lokali li kienu inqas produttivi.

Imbagħad, għandek kunsilli lokali li lanqas bl-ikbar sforz immaġinabbli minn kulħadd qatt ma setgħu jkampaw mal-kobor tal-lokalità tagħhom.

Hawnhekk qed nara membri li mexxew kunsilli lokali kbar.

Relattivament, forsi wieħed jaħseb illi Ħad-Dingli huwa żgħir.

Pereżempju, Ħad-Dingli, fejn għandu x'jaqsam territorju ta' art, huwa ikbar mill-Mosta.

Għandek firxa ta' art li mhux dejjem tirrispekkja l-għajnuna finanzjarja li jkollok.

Il-formola ta' kif sal-lum il-ġurnata ngħataw il-flus lill-kunsilli lokali kienet maħduma fuq il-popolazzjoni; però, jekk ikollok art kbira li trid tamministra, dik mhux dejjem tirrifletti l-allokazzjoni biex tmantni t-toroq tiegħek.

Huwa għalhekk li rridu nitkellmu fuq il-kunsilli lokali u fuq x'se jkun l-irwol tagħhom wara li nibdew nimplimentaw dan il-pjan.

Sur President, hawn irrid nagħmilha ċara li lill-kunsilli lokali m'aħniex se mmissulhom ċenteżmu minn dak li għandhom illum.

Se nerfgħu l-piż tat-toroq aħna bħala Gvern biex nagħmlu dak li l-kunsilli lokali ma jistgħux jew m'għandhomx ir-riżorsi li jagħmlu, waqt li se jibqgħu jżommu dawk il-flus li sal-lum huma ddedikati għat-toroq fil-lokalità tagħhom biex jagħmlu proġetti oħrajn.

Issa, jekk hux proġetti infrastrutturali oħrajn, jekk hux spazji ġodda, jekk hux parks naturali, jekk hux fil-qasam soċjali u fil-qasam edukattiv jew dak tas-saħħa, jew fit-turiżmu tal-lokalità, dawk ikunu deċiżjonijiet tas-sindku, tal-viċi sindku u l-kunsilliera li jirrappreżentaw 'il-lokalità tagħhom.

Infrastruttura Malta għall-ewwel darba se taqsam lir-regolatur minn mal-implimentatur.

Wara l-kunsilli lokali, hawn irrid insellem lil Transport Malta li għal snin twal refgħet il-piż ta' regolatur u implimentatur.

Transport Malta minn naħa tirregola x'għandu jkun id-disinn, x'għandhom ikunu l-istandards, x'għandha tkun il-kwalità tax-xogħlijiet, waqt li fuq in-naħa l-oħra timplimenta l-istess xogħlijiet li tirregola hi stess, u allura m'hemmx dik id-distinzjoni ċara u netta li suppost ikun hemm bejn ir-regolatur u l-implimentatur.

Irridu nikkonsolidaw l-esperjenza.

Ma jfissirx li issa d-Dipartiment tat-Toroq, bl-esperjenza kollha li kellu, li se jkun qed jgħaddi taħt aġenzija ġdida li se nwaqqfu b'dan l-Abbozz fil-Parlament, se jitlef ir-riżorsi li kellu.

Anzi, jiena nformat li l-maġġor parti assoluta tal-ħaddiema qegħdin iħarsu 'l quddiem biex issa jgħaddu taħt Infrastruttura Malta u jagħmlu dak li għamlu b'tant dedikazzjoni għal għexieren ta' snin fi ħdan Transport Malta.

'Infrastruttura Malta' se tkun qed tieħu gradwalment ir-responsabbiltajiet fl-aspett ta' implimentazzjoni li sal-lum kienu f'idejn Transport Malta, il-kunsilli lokali u entitajiet oħrajn involuti fiż-żamma tal-manutenzjoni u l-infrastruttura tat-toroq tagħna.

B'hekk, permezz ta' dan kollu, Transport Malta wkoll tkun tista' tiffoka iktar fuq il-funzjoni tar-regolatur, fuq l-immaniġġjar tal-operat tat-toroq tagħna, l-iżvilupp u l-promozzjoni ta' mezzi oħrajn tat-trasport alternattivi u l-infurzar tar-regoli fit-toroq u mezzi ta' sigurtà.

Dan se jippermetti wkoll lill-kunsilli lokali biex gradwalment, kif kont qed nispjega, jużaw dawn il-fondi għal inizjattivi oħrajn fil-komunità tagħhom.

Infrastruttura Malta se żżomm konsultazzjoni kontinwa mal-istess kunsilli lokali, u dan kif diġà jsir mal-istess kunsilli lokali fit-toroq arterjali u distributorji li sal-lum Transport Malta kienet responsabbli tagħhom.

Hemm bżonn li tiżdied il-kollaborazzjoni mas-settur privat meta jsiru t-toroq, speċjalment fejn għandu x'jaqsam il-manutenzjoni, biex inkunu aktar effiċjenti f'dak li għandu x'jaqsam maż-żamma tal-kwalità tal-istess toroq.

Punt fundamentali jirrigwarda l-aspett ta' ppjanar meta se niġu biex nagħmlu x-xogħlijiet fit-toroq.

Qabel ma jibdew xogħlijiet fuq it-toroq, wieħed ikun irid jippjana fejn jirrigwarda servizzi, fosthom tad-distribuzzjoni tal-ilma, tad-drenaġġ, tal-elettriku, tat-telekomunikazzjoni, kif ukoll aspetti li għandhom x'jaqsmu mal-ġabra tal-ilma tax-xita.

Irridu li jispiċċa ż-żmien fejn fuq triq ikollok tliet kuntratturi jirrappreżentaw entitajiet differenti, wieħed iwaħħal fl-ieħor, entità twaħħal fl-oħra, u n-nies ta' dik il-lokalità, ta' dik it-triq partikolari ibatu l-inkonvenjent sakemm jitlestew ix-xogħlijiet.

Għal dan il-għan, 'Infrastruttura Malta' se tkun qegħda timplimenta f'isem l-entitajiet l-oħrajn dak kollu li jkun qed isir f'toroq li se jkunu qegħdin isiru ġodda jew riasfaltati.

Biex inkun ċar, illum il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma tqabbad il-kuntrattur tagħha, jiġifieri toħroġ sejħa differenti minn dik ta' Transport Malta, li ovvjament tissorvelja x-xogħlijiet.

Aħna qegħdin ngħidu li s-sitwazzjoni trid tinbidel.

Diġà hemm memorandum of understanding lest u maqbul bejn il-Ministeru tat-Trasport u l-Ministeru tal-Enerġija dwar kif se nkunu qegħdin naħdmu.

Irridu li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma – u qed nagħti l-eżempju tagħha għaliex hija l-iktar entità li taħdem fit-toroq tagħna – tiddeċiedi hi l-infrastruttura relatata mal-ilma u mad-drenaġġ, tiddeċiedi hi x'tip ta' kwalità hemm bżonn, tiddeċiedi hi d-distribuzzjoni tagħha, timmonitorja hi x-xogħlijiet, trid tiċċertifika hi x-xogħlijiet li jsiru; però l-implimentatur se jkun Infrastruttura Malta.

Dan biex nevitaw ċirkostanzi kif esperjenzajna anke f'toroq li nbnew dan l-aħħar fejn entità waħda twaħħal fl-oħra.

Din hija xi ħaġa li ħaddieħor ma kellux il-kuraġġ li jibdel għal 25 sena sħaħ.

Jiena kont sindku u konna naraw ministri u segretarji parlamentari minn Gvernijiet Nazzjonalisti jiddiskutu dwar kif jistgħu jaslu.

Għal mumenti kellek anke lill-Ministru responsabbli mill-Water Services li kien il-Ministru responsabbli mill-Kunsilli Lokali, però xorta qatt ma wasalna.

Minflok, is-soluzzjoni kienet li jibagħtu lill-kunsilli lokali jiddejnu bl-iskema tal-Public Private Partnership.

Il-kunsilli lokali ma kellhomx alternattiva oħra ħlief li jidħlu għaliha, jidħlu għal dak il-piż minħabba li l-ministri ta' dak il-gvern ma setgħux jaslu fuq liġi li qegħdin nipproponu issa hawnhekk, ħalli b'hekk nibdlu darba għal dejjem il-mod ta' kif naħdmu fuq l-infrastruttura tagħna.

Aħna rrridu naraw ukoll li nnaqqsu d-dewmien, mhux biss tal-implimentazzjoni fuq it-triq, imma anke l-ippjanar.

Meta qegħdin nitkellmu dwar ippjanar qegħdin nitkellmu wkoll dwar il-procurement fejn għandek numru ta' entitajiet li llum jagħmlu procurement ta' servizzi differenti għal xogħlijiet fuq l-istess triq.

Ħafna drabi l-pjanifikazzjoni tal-entitajiet lanqas tkun in sync ma' xulxin, u dawn huma bidliet importanti li rridu naraw.

Irridu wkoll niddiskutu u nadottaw protokolli ġodda dwar l-istandards.

Jien kemm-il darba għamilt appell li m'aħniex kuntenti b'ċerti standards.

Nemmen li l-kuntratturi wkoll iridu jitilgħu livell 'il fuq fil-mod kif jaħdmu.

Sal-lum il-ġurnata wieħed ikun jixtieq jara performance aħjar minnhom u, f'ċirkostanza fejn għandhom xogħol iggarantit, xogħol sakemm jifilħu jaħdmu, iridu wkoll jgħollu l-livell tagħhom.

Dan iddiskutejtu magħhom u jien konvint li anke huma se jqumu għall-okkażjoni.

It-toroq li se nkunu qegħdin nagħmlu jridu jkunu adegwati wkoll għall-ħteġijiet tal-futur.

Dan mhuwiex eżerċizzju fejn naqbdu t-toroq li għandna u nagħtuhom wiċċ ġdid biss.

Jiddispjaċini nisma' membri ta' din il-Kamra li għal xi tużżana voti jiġu jitkellmu b'mod mill-aktar irresponsabbli u jagħtu x'jifhem li infrastruttura li tixraq ma tkunx qegħda tgħin hi wkoll fl-isfidi kbar li għandna, fosthom tat-tinġis tal-arja kkawżata mill-konġestjoni tat-traffiku.

Irridu naħdmu biex mhux biss nimplimentaw, imma anke nikkomunikaw aħjar.

Irridu nikkomunikaw x'inhuma l-benefiċċji, u aktar 'il quddiem ikolli l-okkażjoni nispjega lill-Membri tal-Kamra dwar il-benefiċċji ta' kull intervent li se nkunu qegħdin nagħmlu.

Aktar kmieni fis-seduta tal-lum issemmew numru ta' proġetti.

Nifhem li l-Oppożizzjoni m'hi komda xejn li l-poplu qed jinnota kemm qegħdin isiru xogħlijiet, u qed jinnota bidla ta' kif se nkomplu naħdmu f'dawn l-erba' snin li ġejjin u l-kumplament tas-snin biex minn issa 'il quddiem nimplimentaw il-proġett ta' seba' snin.

Ħadna sena biex nikkordinaw dan kollu, u naħseb li konna nkunu irresponsabbli kieku ma ħadniex żmien biżżejjed biex nippjanaw sew kif se ninvestu ammont ta' €700 miljun.

Irrid ngħid li matul din is-sena ma rqadniex; anzi, pjuttost il-kritika hija li qlajna wisq toroq, bħalma ssemma anke llejla.

Pereżempju, issemmiet il-lokalità tal-Mellieħa.

Nistaqsi lil min jagħmel argumenti bħal dawn: In-nies tal-Mellieħa qegħdin japprezzaw ix-xogħlijiet li saru, sija jekk hux il-Pwales, jekk hux ix-Xemxija jew f'żoni oħrajn?

Aħna rridu nkomplu naħdmu u, kif għamilna f'dik il-lokalità, qegħdin nagħmlu madwar il-pajjiż kollu.

Qegħdin nipprovaw nolqtu sfidi differenti.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit jekk jogħġbok.

L-Onor.

Jien semmejt lil xi ħadd?

ROBERT CUTAJAR: Lill-Ministru ngħidlu biss – u forsi jkun jista' jiċċekkja – li tant mhumiex kuntenti b'dak li qed isir li kellu petizzjoni fuq l-iskrivanija tiegħu ta' 3,000 firma.

Daqshekk biss, u nħalli lin-nies jiġġudikaw jekk kenux kuntenti bix-xogħol li għaddej.

Ministru, nitolbok tkompli bid-diskors tiegħek.

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Cutajar li ma kelli ebda petizzjoni bi 3,000 firma fuq l-iskrivanija tiegħi.

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, issa għandi point of order.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Mhuwiex korrett il-Ministru.

Jekk mhux fuq id-desk, mela fuq il-computer tiegħu.

Point of order hu li jkun hawn ksur ta' regolament fil-Kamra.

Mhux se noqogħdu naħlu l-ħin.

Ministru, jekk jogħġbok, kompli bid-diskors tiegħek.

ROBERT CUTAJAR: Ħalli n-nies ikunu jafu x'inhu għaddej.

IAN BORG: Jiena fis-7.00 a.m. nidħol il-ministeru.

Jekk irid, jiġi u jfittixhieli għax ma sibthiex.

M'għandi ebda korrispondenza f'dan is-sens.

Irridu niżguraw li t-toroq tagħna jkunu aktar siguri u, b'kollaborazzjoni mar-regolatur Transport Malta, l-aġenzija Infrastructure Malta se tkun responsabbli li timplimenta miżuri mmirati biex inaqqsu r-riskju tal-inċidenti fit-toroq.

Dawn il-miżuri jinkludu wkoll bidliet f'junctions prinċipali fit-toroq tagħna biex dejjem innaqqsu r-riskju.

Huwa impossibbli li telimina r-riskju f'kull aspett tal-ħajja, però rridu naħdmu iżjed biex nagħmlu dan.

Irridu naraw li l-proġetti jiġu implimentati anke b'rispett sħiħ lejn is-saħħa u s-sigurtà ta' min qed jaħdem u tal-madwar fejn ikunu għaddejjin l-istess xogħlijiet.

'Infrastruttura Malta' se tkun qed timponi miżuri, fosthom dawk finanzjarji, jekk ma jintlaħqux il-miri tat-tlestija tal-proġetti tat-toroq stabbiliti biex nevitaw id-dewmien.

Irridu naslu f'punt fejn il-kuntratturi mhux biss jitfgħu t-tenders, mhux biss jieħdu x-xogħlijiet, imma jridu jonoraw l-obbligi tas-servizz li jidħlu għalih.

Irridu naraw kif it-timeframes, kif id-deadlines li nagħtu jkunu rispettati.

Dan il-pajjiż kien imdorri jara sptarijiet jinbnew li jieħdu 18-il sena, u wara nsiru nafu li l-concrete kien difettuż.

L-Għawdxin kienu ilhom għexieren ta' snin biex jaraw terminal fiċ-Ċirkewwa jimplimenta ruħu.

In-nies esperjenzaw Gvern li għal 25 sena sħaħ kien jitkellem fuq il-Coast Road u spiċċa la bdiha u lanqas spiċċaha.

Kienu jitkellmu fuq il-Kappara.

Fuq il-Kappara kellek tliet ministri fil-Gvern ta' Fenech Adami u fil-Gvern ta' Lawrence Gonzi li kienu jargumentaw fuq Option "A", fuq Option "B", fuq Option "C" u qatt ma jieħdu deċiżjoni dwar liema option se jimplimentaw.

Allura, nifhem id-dwejjaq … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru, jekk jogħġbok.

Se tibqa' tgħajjat, Onor. Cutajar?

Ministru, kompli bid-diskors tiegħek.

IAN BORG: Nifhem id-dwejjaq li għandha l-Oppożizzjoni li qegħda tara Gvern li qed jimplimenta, waqt li n-nies illum tgħid x'kien qed jagħmel ħaddieħor.

Nerġa' nsemmi l-proġett tal-Kappara, fejn kellek tliet Ministri Nazzjonalisti li wieħed joħroġ bi pjanti "A", l-ieħor joħroġ bi pjanti "B", u l-ieħor joħroġ bi pjanti "Ċ", kulħadd bit-territorju distrettwali tiegħu, kulħadd għamel is-Swieqi u n-nies tal-Gżira u ta' Tas-Sliema daqslikieku huma Nazzjonalisti bi dritt għal għomorhom u ħallewhom bil-konġestjoni tat-traffiku, u qatt ma ndejnaw ruħhom jibdew il-proġett tal-Kappara.

Dwar il-proġett tal-Marsa: forsi nifhem għaliex il-Partit Nazzjonalista qatt ma kellu għal qalbu n-nies tan-naħa t'isfel tal-pajjiż.

Il-Partit Nazzjonalista n-nies tan-naħa t'isfel tal-pajjiż dejjem tefagħlhom proġetti li jniġġsu, dejjem tefagħlhom l-agħar proġetti fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, u aħna ddeċidejna li nippjanaw, li nġibu l-flus u li nibdew nimplimentaw il-proġett tal-Marsa, għaliex in-nies tan-naħa t'isfel tal-pajjiż m'għandhom xejn inqas min-nies tan-naħa ta' fuq tal-pajjiż.

Niġi wkoll għan-nies tan-naħa taċ-ċentru tal-pajjiż.

Aktar kmieni, kien hemm intervent mill-Onor.

Agius fejn qiegħed għal darb'oħra jirreżisti proġett li ilu ppjanat għal għexieren ta' snin.

Qed jirreżisti proġett li kien il-Partit Nazzjonalista fl-2006 – u hu kien membru ta' dak il-Gvern – li għadda l-pjanijiet lokali u skeda t-tali żona biex issir triq, liema triq qatt m'għamel minħabba ftit li dejjem irreżistew il-bidla.

Allura nifhem id-dwejjaq ta' min qed jinduna li tilef wisq ħin meta kellu 25 sena fil-Gvern biex jimplimenta.

Issa dawn qegħdin jeħduha bi kbira li aħna qegħdin inwettqu.

Sur President, aħna se nwaqqfu 'Infrastruttura Malta' ħalli nagħmlu iżjed b'inqas, u nagħmlu iżjed f'inqas żmien ukoll.

Allura, din l-entità li se tkun qegħda gradwalment terfa' l-piż tal-kunsilli lokali, se tibda billi fl-ewwel ġurnata tagħha tassumi r-responsabbiltajiet li għandha Transport Malta vis-à-vis l-implimentazzjoni tat-toroq arterjali, distributorji u l-160 triq li qatt ma saru.

Imbagħad, fil-kumplament ta' dawn is-seba' snin, se nkunu qegħdin nagħmlu l-uċuħ ta' dawk it-toroq b'konsultazzjoni sħiħa mal-kunsilli lokali u niddeċiedu flimkien fuq il-prioritizzazzjoni.

Irridu nimplimentaw u, minn żmien għall-ieħor, bħala Ministru, jiena u dawk li jkun hawn warajja jippubblikaw il-lista tat-toroq li gradwalment se jgħaddu minn għand il-kunsilli lokali għal għand Infrastruttura Malta.

B'dan il-mod, f'seba' snin se nkunu neħħejna l-piż li qiegħed jifni lill-kunsilli lokali.

Irridu naraw li l-kunsilli lokali jkunu involuti u anke madwarna fuq il-mejda meta niddeċiedu.

Jiena għamilt dan il-commitment magħhom fil-laqgħa tas-sindki u l-viċi sindki li nżammet fix-xahar ta' Diċembru li għadda ġewwa Għajnsielem.

Il-kunsilli lokali, is-sindki, viċi sindki u minority leaders li kien hemm preżenti ma kienu xejn f'sintonija ma' press conference li kienet żammet l-Oppożizzjoni f'nofs is-sajf fejn kienet ħarġet qatta' bla ħabel kontra dan il-pjan.

Dan ftit ġimgħat qabel il-poplu għażel lilna b'maġġoranza assoluta, b'distakk ta' 40,000 fuq l-istess Partit Nazzjonalista.

Aktar kmieni kien hawn Membru f'din il-Kamra – u m'iniex qiegħed narah, però forsi jkun qiegħed jismagħna – Mosta Mayor advocates handing over some council roadworks to Transport Malta.

Qed nikkwota mill-ġurnal ta' The Times of Malta tal-Ħadd 6 ta' Settembru, 2015 fejn intqal hekk:

Nista' nkompli naqra l-artiklu, però minflok naħli l-ħin tal-Kamra, qed inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra biex dawk kollha li jixtiequ jkunu jistgħu jaqraw il-pożizzjoni tliet snin ilu tad-Deputat l-Onor.

Edwin Vassallo mill-esperjenza tiegħu ta' sindku.

Bħall-Onor.

Vassallo qegħdin jitkellmu l-kunsilli lokali kollha.

Il-kunsilli lokali qegħdin jgħidu li sa fl-aħħar se jsiru t-toroq.

Sur President, iktar milli huwa importanti x'ngħid jien, x'jgħid il-Gvern u x'jgħidu l-kunsilli lokali, huwa ħafna iktar importanti x'jgħid il-poplu.

Il-poplu dak li jrid.

Il-poplu jrid li jingħata infrastruttura li tixraq fil-lokalità ta' fejn jgħix, fil-lokalità ta' fejn jaħdem, fil-lokalità ta' fejn jivvjaġġa biex jiddeverti u jirrikrea ruħu, u dak hu dak li l-Gvern se jkun qed jagħmel permezz ta' 'Infrastruttura Malta'.

Nifhem li mhux kulħadd jieħu pjaċir b'dan kollu.

Saħansitra, fl-ewwel diskors – forsi nikkonċedulu li kien għadu eċċitat u kien jidher kommoss – il-Kap tal-Oppożizzjoni, Dr. Delia, fuq il-Fosos tal-Floriana, fiċ-ċelebrazzjonijiet tal-Indipendenza, kien qal: "Għaliex se tagħmlu t-toroq?

M'għandniex bżonn toroq.

Aħna mhux it-toroq għandna bżonn."

U n-nies kienu qalu: Dan veru ġdid fil-politika.

Però, nimmaġinaw li kien jgħix f'Malta, għax fi żmien il-kampanja elettorali għamel sajf sħiħ iħambaq madwar il-pajjiż.

Din inaċċettabbli.

Din xi ħaġa tal-iskantament.

Lanqas tkun taf x'se taqbad tgħid meta tisma' l-Kap tal-Oppożizzjoni jgħid li t-toroq huma tajbin.

Aħna ma naqblux li t-toroq huma tajbin.

Ma naqblux li m'għandniex bżonn ninvestu dawn is-€700 miljun.

Dażgur li għandna bżonn ninvestu dawn is-€700 miljun!

Anzi, inkun minn ta' quddiem li niġġieled mal-Ministru tal-Finanzi biex ninvestu iktar fl-infrastruttura tagħna.

Mela jiġi Adrian Delia … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit, jekk jogħġbok.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, ma fhimtx, jista' l-Ministru jikkkjarifika jekk hux qiegħed jirreferi għalija?

Għax qed jgħid is-sajf li għadda …

L-ISPEAKER: Le, mhux għalik qed jgħid, Onor. Busuttil.

Għall-Kap tal-Oppożizzjoni qed jirreferi.

Ministru, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

Bħal donnu l-Onor.

Busuttil għadu fil-kontroll tal-Partit Nazzjonalista!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Kompli bid-diskors, jekk jogħġbok.

Nifhem li bħal donnu għadu fil-kontroll tal-Partit Nazzjonalista, u konvint min-naħa l-oħra li l-Onor.

Delia għad m'għandu ebda kontroll fil-Partit Nazzjonalista!

Però, jien kont qed ngħid għad-diskors imqanqal, u tajtu l-benefiċċju tad-dubju, għax kien eċitat ħafna fl-ewwel diskors tiegħu l-Onor.

Delia fiċ-ċelebrazzjoni tal-Indipendenza.

Kien jidher kommoss ħafna l-Onor.

Adrian Delia – ma nafx jekk kienx hemm l-Onor.

Simon Busuttil – imma dakinhar qal li ma jafx għaliex qed ninvestu €700 miljun fit-toroq, għax it-toroq huma tajbin!

(Interruzzjonijiet) Serraħ rasek li ma kontx qed ngħid għalik.

Kont qed ngħid għall-Onor.

Naħseb li llum l-Onor.

Adrian Delia jiddispjaċih li għadda dak il-kumment, għax dawk ir-residenti … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Qed jikkwota lill-Kap tal-Oppożizzjoni f'Settembru li għadda.

Jekk jogħġbu, jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan id-diskors fejn allegatament qal dan il-kliem.

L-ISPEAKER: M'għandux għalfejn.

Il-Ministru jkompli.

ROBERT CUTAJAR: Skużani, Sur President!

Jekk qed jikkwota minn diskors, nitolbu li jpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra!

L-ISPEAKER: Qed jagħmel referenza għal diskors?

ROBERT CUTAJAR: Hekk qed jgħid!

L-ISPEAKER: Onor. Cutajar, int għamilt il-pożizzjoni tiegħek.

Ministru, inti qed tagħmel referenza għad-diskors li qal l-Onor.

Adrian Delia fil-Jum tal-Indipendenza, meta kien hemm il-mass meeting?

IAN BORG: Jien qed ngħid li l-Onor.

Adrian Delia, bħala Kap tal-Partit Nazzjonalista, …

L-ISPEAKER: Qed tikkwota minn xi dokument?

L-ISPEAKER: Mela kompli bid-diskors tiegħek.

(Interruzzjonijiet) Ir-Ruling huwa li dak li qed tgħid int japplika għal meta tkun qed issir referenza għal dokument.

L-ewwel ħaġa, m'hemmx dokument.

IAN BORG: Mhux qed nirreferi għal dokument, qed nirreferi għal diskors.

Apparti minn hekk, jekk l-Onor.

Cutajar jixtieq, inġiblu s-CD bil-viżiv b'kollox.

L-ISPEAKER: Tagħmilx cross debate, Ministru, ħu paċenzja.

IAN BORG: M'għandi ebda problema.

Kulħadd jiftakru!

L-ISPEAKER: Hawnhekk jidher li l-Ministru ma huwa qed jikkwota minn ebda dokument, għax kieku jien stess kont ngħidlu jpoġġih.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, bir-rispett kollu lejk u lejn is-Sedja, qed jgħid li għandu s-CD!

Ipoġġi s-CD.

Il-Ministru jkompli.

IAN BORG: M'għidtilhomx li għandi s-CD, imma għidt li jekk iridu … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbu, il-Ministru jkompli bid-diskors tiegħu.

ROBERT CUTAJAR: Hekk sewwa!

Jgħid kelma, u f'nifs ieħor jibdilha!

Hekk sewwa!

Tajjeb!

IAN BORG: Nifhem li l-Onor.

Cutajar, bħall-kumplament tal-Oppożizzjoni, esperjenzaw – u hu partikolari anke bħala eks- sindku, bħala membru ta' kunsill lokali – esperjenza din il-frustrazzjoni li kont qed nirreferi għaliha!

Frustrazzjoni fejn jitlob l-għajnuna tal-ministri, u l-ministri jgħidulu: Intom responsabbli tat-toroq!

In-nies iħabbtu l-bieb tiegħek!

Aħna rridu naħdmu iżjed.

Aħna li jinteressana huwa li, darba għal dejjem, dan il-pajjiż li tant mexa 'l quddiem, dan il-pajjiż li kabbar daqstant l-ekonomija tiegħu – minkejja u mhux minħabba l-infrastruttura li għandu – jinvesti sabiex verament inkunu nistgħu ngħidu li huwa pajjiż modern.

Wara li ninvestu u wara dawn is-seba' snin, irridu naħdmu anke mas-settur privat sabiex ikollna l-manutenzjoni kontinwa fuq l-istess toroq.

Irridu nżommu t-toroq fi stat tajjeb.

Irridu naraw li t-toroq mhux biss nirranġawhom, imma jkomplu jkunu mantnuti.

Allura rridu ninvolvu lis-settur privat sabiex jidħol parteċipi mal-Gvern f'dik li għandha x'taqsam il-manutenzjoni, u dan wara li jkunu saru dawn ix-xogħlijiet.

Iktar kmieni kont qed ngħid kif, sakemm ġejna biex intellqu dan il-proġett fil-ġimgħat ta' wara li ngħaddu 'Infrastructure Malta' mill-Parlament, sadanittant ma rqadniex.

Fis-sajf li għadda tellaqna 25 proġett.

Daqqa jwaħħlu fis-siġra, daqqa għax ma qlajthiex u daqqa għax qlajtha, daqqa għaliex se twessa' t-triq, u daqqa għax se ċċekken ir-roundabout!

Ma jistgħux iniżżluha li l-poplu qed iħoss id-differenza f'dan is-settur ukoll, u qed jistenna iktar mingħandna!

Ħaddieħor ma kienx jieħu deċiżjonijiet, ħaddieħor kien jamministra.

Ħaddieħor ma kienx jiggverna – aħna niggvernaw!

Ma jfissirx li d-deċiżjonijiet li nieħdu jogħġbu lil kulħadd.

Kelli argumenti ma' nies fis-settur, daqqa ma' nies li riedu iżjed, daqqa ma' nies li riedu inqas, daqqa ma' nies li jsuqu r-rota, u daqqa ma' nies li jsuqu t-trakkijiet.

Il-bilanċ irid jintlaħaq.

Naħseb li f'dan il-pajjiż, jekk xejn, il-poplu dejjem tgħallem jgħix flimkien.

L-isfida li għandna fuq it-toroq tagħna mhijiex waħda żgħira, però konvint li se nkunu qed naslu wkoll bil-ħidma ta' kulħadd.

F'dan il-perijodu, waqt li konna qed nippreparaw l-aspetti finanzjarji, l-aspetti proċedurali u l-aspetti legali, għamilna wkoll numru ta' toroq, u allura tajjeb li wieħed jelenka lokalitajiet mill-Baħrija għal Ħ'Attard, u minn Birkirkara għas-Swieqi.

Pereżempju, Triq il-Keffa fis-Swieqi, lokalità b'kunsill dejjem b'maġġoranza Nazzjonalista, bis-sindku jokrob għal snin twal sabiex issir dik it-triq u l-ebda ministru Nazzjonalista, għal 25 sena sħaħ, ma jisma' l-karba ta' kollega tiegħu fil-partit!

Forsi għax kien kandidat ukoll?

Ma naħsibx.

Ma naħsibx li jaslu s'hawn!

Sal-lum għadha responsabilità tas-sindku.

Minflok, morna hemmhekk u bdejna x-xogħlijiet.

Bħalma għamilna fis-Swieqi qed nagħmlu fil-kumplament tal-pajjiż.

Sur President, permezz ta' Infrastructure Malta rridu nagħmlu t-toroq kollha, mhux biss fejn l-iktar li jsabbtu u jokorbu n-nies.

Iridu jsiru kollha, jekk hux Santa Venera, jekk hux postijiet fil-Belt Valletta, Ħaż-Żebbuġ, iż-Żurrieq, iż-Żejtun, Marsaxlokk, in-Naxxar, Marsaskala, l-Imsida, ix-xogħlijiet fil-Marsa, u numru ta' lokalitajiet oħra, fosthom il-Għargħur.

Nifhem li hemm bżonn li nkunu koordinati aħjar bix-xogħlijiet li speċjalment jiltaqgħu fl-istess lokalità fl-istess żmien.

Irridu naraw kif 'Infrastructure Malta', flimkien mar-regolatur, taħdem b'iktar għaqal sabiex ma nimblokkawx lokalità, sabiex ma nimblokkawx il-passaġġ ta' eluf ta' nies filgħodu jew filgħaxija waqt li għaddejjin ix-xogħlijiet.

Irridu naraw kif nużaw kemm jista' jkun is-sigħat ta' matul il-lejl.

Però, meta ma taħdimx matul il-lejl, ovvjament tkun ikkritikat li mhux qed timmassimizza l-ħin meta taħdem matul il-lejl, ħafna drabi jikkritikawk għaliex tkun qed toħloq l-inkonvenjent.

Dawn huma l-bilanċi li trid tilħaq Infrastructure Malta meta tkun qed timplimenta.

Huwa żgur però li sa fl-aħħar, il-komunitajiet tagħna se jieħdu dak li ilhom daqstant jitolbu, jiġifieri infrastruttura li tixraq sabiex verament inħejju lil Malta ta' għada.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

IAN BORG: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 22 ta' Mejju 2018, fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, xahar ilu, bħala parti mill-proġett ta' investigazzjoni ta' ġurnalisti fuq livell internazzjonali magħruf bħala Daphne Project ġiet żvelata email li se nippreżenta llum fuq il-Mejda tal-Kamra, li tant hija gravi li jmissha ġabet konsegwenzi serji, iżda ma ġabet xejn.

Din l-email intbagħtet minn Karl Cini f'Diċembru 2015 u kienet tittratta l-kumpaniji fil-Panama ta' Keith Schembri, Chief of Staff tal-Prim Ministru, u Konrad Mizzi, dak iż-żmien il-Ministru tal-Enerġija.

Qed nirreferi għall-kumpaniji Tillgate u Hearnville.

Karl Cini, f'din l-email, beda jitlob li jinfetaħ kont għal dawn il-kumpaniji u spjega l-pjan ta' x'kienu se jagħmlu dawn il-kumpaniji.

Jiġifieri, hawn għandna lil Keith Schembri u Konrad Mizzi, bi sħab flimkien, meta suppost qegħdin jaqdu l-funzjoni pubblika tagħhom.

F'din l-email Karl Cini qal li dawn fetħu l-kumpaniji tagħhom biex jagħmlu negozju ta' riċiklaġġ – u jiena naħseb li r-riċiklaġġ hu tal-flus – remote gaming, proġetti ta' infrastruttura, il-marittimu, is-sajd u t-turiżmu.

Aktar minn hekk, Karl Cini żvela pjan ta' kif dawn it-tnejn min-nies kienu se jġibu l-flus fil-kumpaniji tagħhom fil-Panama.

Żvela li fl-ewwel sena kienu se jdaħħlu USD2 miljun.

Żvela li kull xahar kienu se jdaħħlu USD150,000.

Dan ġie żvelat f'email tas-Sur Karl Cini lil Mossack Fonseca.

Karl Cini żvela wkoll mingħand min se jidħlu l-flus, jiġifieri mhux biss dawn il-kumpaniji se jiftħu negozju, imma qed jgħid ukoll kemm se jdaħħlu u mingħand min, u hemmhekk semma l-kumpanija reġistrata fid-Dubaj 17 Black u qal li dawn se jdaħħlu USD150,000 fix-xahar minn 17 Black.

Sur President, fil-ġurnal The Times meta ħarġet din l-aħbar għamlu tabella tajba ħafna fejn spjegaw it-taħwid li riedu jagħmlu dawn in-nies biex idaħħlu USD 2 miljun kull sena, USD 150,000 kull xahar.

Kont tal-Bank fil-Bahamas li fih jidħlu USD 2 miljun fis-sena jgħaddu għall-kumpanija fil-Panama, u l-kumpanija fil-Panama għal ġo trust fi New Zealand, u kollox ta' Keith Schembri u Konrad Mizzi bi sħab flimkien.

Il- mistoqsija tqum: Minn fejn kienu se jitħallsu l-USD 150,000 fix-xahar?

U Karl Cini weġibha dik il-mistoqsija.

Daqshekk hija gravi din l-email li jien qiegħed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Se jġibuhom mingħand kumpanija 17 Black irreġistrata f'Dubaj.

Din il-kumpanija 17 Black se tħallas USD 150,000 kull xahar lil Keith Schembri u Konrad Mizzi, u s-sabiħa hi din: ġie żvelat mill-investigazzjoni li fil-kumpanija 17 Black daħlu aktar minn 1.5 miljun.

Tafu minn fejn, Sur President?

Mingħand kumpanija Maltija li hija l-aġent tat-tanker tal-LNG u mingħand kumpanija oħra li sidha huwa wieħed mill-Ażerbajġan.

Mill-kumpanija 17 Black se jdaħħlu USD 150,000 fix-xahar, u l-kumpanija 17 Black qed iddaħħal il-flus mit-tanker tal-LNG!

Wara li ġie żvelat dan, jien u l-kollega tiegħi, l-Ewro Parlamentari David Casa, morna l-Qorti u tlabna l-Qorti tiftaħ inkjesta.

Illum, il-Qorti tat id-deċiżjoni tagħha u kkonfermat li Konrad Mizzi, Keith Schembri, Brian Tonna u Karl Cini għandhom jiġu investigati kriminalment.

Il-Qorti żiedet tgħid li, peress li hemm inkjesta oħra miftuħa fuq talba tiegħi s-sajf li għadda, il-Qorti tippreferi li minflok tiftaħ inkjesta ġdida, kollox jinstema' fl-ewwel inkjesta, kif għandha dritt li tagħmel il-Qorti, u jien id-deċiżjoni tagħha nirrispettaha.

Iżda għamlitha ċara l-Qorti, u hawn nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-digriet tal-Qorti.

Il-Maġistrat wasal għall-konklużjoni li, fil-konfront ta' Konrad Mizzi, Keith Schembri, Brian Tonna u Karl Cini, il-pre-rekwiżiti meħtieġa fil-liġi biex investigazzjoni dwar l-ingenere, rigward il-fatti allegati fir-rikors jidher li jeżistu.

Qalet iva, għandhom jiġu investigati.

Dażgur li għandhom!

Imma l-Qorti ppreferiet li, minflok li jiġu investigati f'inkjesta ġdida, jiġu investigati fl-inkjesta diġà miftuħa, u hawn irrid nispjega fiex waslet l-inkjesta miftuħa fuq talba tiegħi s-sajf li għadda.

L-ewwel nett, tajjeb ngħidu li l-Maġistrat tal-lum huwa t-tieni maġistrat li kkonferma li Konrad Mizzi u Keith Schembri għandhom jiġu investigati kriminalment.

Huwa inkredibbli kif ma jiġri xejn f'dan il-pajjiż.

Dan hu t-tieni maġistrat f'temp ta' inqas minn sena.

Is-sena li għaddiet, meta jien għamilt talba biex tinfetaħ inkjesta biex dan l-iskandlu tal-Panama jiġi investigat, it-talba tiegħi kienet ġiet aċċettata mill-ewwel maġistrat.

X'ġara?

Tajjeb infakkru li l-Prim Ministru Joseph Muscat, Keith Schembri, iċ-Chief of Staff tiegħu, Konrad Mizzi, il-Ministru ewlieni tiegħu u l-bella compania appellaw.

Jiġifieri, fuq talba sempliċi tiegħi biex tinfetaħ investigazzjoni li ntlaqgħet mill-ewwel maġistrat, dawn appellaw.

Min m'għandux x'jaħbi għandu jgħid: Investigawni!

Kieku jien hekk ngħid.

Huwa biss min għandu x'jaħbi li joġġezzjona għal investigazzjoni.

Dak l-appell fil-fatt għamluh, u Alla jbierek l-appell spiċċa quddiem imħallef li b'kumbinazzjoni kbira huwa miżżewweġ lil Ministru Laburista.

Jiena dlonk tlabt li l-imħallef jinbidel.

Il-kwestjoni ilha xhur sħaħ quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, u nittama li riesqa lejn it-tmiem tagħha quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, imma biex tara min għandu l-interess itawwal u li l-ġustizzja ma ssirx!

Sur President, ir-revelazzjonijiet tal-kumpanija 17 Black għandhom implikazzjonijiet gravissimi u ma jħallu lok għall-ebda dubju, għaliex dan huwa pjan, disinn ċarissimu ta' kif Keith Schembri u Konrad Mizzi, b'ammissjoni tagħhom stess, kienu se jdaħħlu USD150,000 fix-xahar, li ma jistax ikun iġibuhom mill-paga tagħhom għax USD150,000 fix-xahar ma jdaħħluhomx.

Mela mill-ewwel tqum il-mistoqsija: Minn liema ħmieġ kontu se ġġibuhom dawk il-flus?

U tiġi tgħidli għax se tiftaħ kumpanija fir-riċiklaġġ, fir-remote gaming li għadhom ma jeżistux sal-lum, sentejn, tlieta wara li saret din l-email?

Għalhekk għandha implikazzjonijiet gravissimi.

U kif inqabdu Konrad Mizzi u Keith Schembri?

Taf x'għamlu?

Merew lil xulxin.

L-ewwel nett, Konrad Mizzi qal din hija kumpanijia għall-familja tiegħu – gidba għax ma tagħmilx proġett għall-familja tiegħek bi sħab ma' Keith Schembri – u Keith Schembri kompla jmerih billi qal: Iva, 17 Black kienet fil-pjan tiegħi.

Qed jammetti Keith Schembri li daħal fi sħab ma' Konrad Mizzi.

Anke din biss, Sur President, li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru, waqt li huwa Chief of Staff, jidħol fi sħab ta' negozju ma' Ministru tal-Gvern, imissha waqqgħet il-Gvern.

Imissha keċċiethom!

U s-sabiħa hi: Ta' min hija 17 Black?

Ta' min hi l-kumpanija?

Taf x'qalu Konrad Mizzi u Keith Schembri: Ma jafux ta' min hi.

Tista' temminhom meta jgħidu li ma jafux ta' min hi l-kumpanija 17 Black li mingħandha qed jammettu li se jieħdu 150,000 dollaru fix-xahar.

Trid tkun altru m'intix qed tgħix f'dinja!

Jien ngħid trid tkun qed tigdeb, trid tkun qed tgħix f'gidba u tipprova tbellagħha lil ħaddieħor.

Il-gravità ta' din l-email li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra hija wkoll li hemm rabta mal-power station.

Rabta mal-power station, li jfisser li hemm flus għaddejjin mill-proġett tal-power station li jistgħu jispiċċaw għand Konrad Mizzi u Keith Schembri.

Din hija rabta li sirna nafu biha għall-ewwel darba, u din hija gravissima.

U jien inżid ngħid: Hemm rabta wkoll mal-kontijiet tad-dawl.

Kemm qed nisimgħu nies jgħidu – u jien wieħed minnhom – dwar kemm ġie għoli dan l-aħħar xahrejn.

Hemm nies li qed jgħidu li ġihom id-doppju.

Dażgur!

Għax se jidħlu USD150,000 xi mkien fix-xahar!

Għalhekk hemm rabta mal-kontijiet, u jagħmel sew il-Partit Nazzjonalista li qiegħed jitlob lin-nies u jgħidilhom li huwa lest li jgħinhom fuq din il-biċċa xogħol, speċjalment in-nies li qegħdin jirċievu kontijiet aktar għoljin, xi kultant anke d-doppju, ta' dak mistenni.

Is-sabiħa hi li dan kollu nkixef.

Imma inti għandek xi dubju li l-USD150,000 fix-xahar mhux qegħdin jitħallsu?!

Jien ngħid li qegħdin jitħallsu.

Jien ngħid li, minflok qed jgħaddu minn din ir-rotta, qed jgħaddu minn triq oħra, u għalhekk jien irrid li ssir ġustizzja, ħalli dawn l-affarijiet jinkixfu u joħorġu.

Sur President, jekk inhuwa biżżejjed dan li għedt biex tibda inkjesta kriminali, kemm aktar u aktar huwa biżżejjed biex tintrefa' r-responsabilità politika u jitkeċċew Konrad Mizzi, Keith Schembri – u jien ngħid magħhom Joseph Muscat, li ilu jiddefendihom.

Kemm huwa aktar u aktar ovvju li għandu jsir dan!

Ma ninsewx li responsabilità kriminali hija differenti minn responsabilità politika.

Sakemm tintrefa' r-responsabilità kriminali quddiem il-qrati, m'għandekx toqgħod tistenna; għandek turi li kapaċi terfa' r-responsabbiltà politika u twarrab, għallinqas sakemm tnaddaf ismek.

Ir-reazzjoni tal-Partit Laburista u d-deċiżjoni tal-Qorti ta' dalgħodu kienet tad-daħk.

Qalu li jien u l-Onor.

David Casa ridna naħlu l-ħin tal-Qorti.

Jaħli l-ħin tal-Qorti min ilu joġġezzjona biex tibda l-investigazzjoni, mela jien u l-kollega tiegħi u l-Partit Nazzjonalista li qegħdin nagħfsu biex din l-inkjesta ssir biex il-ġustizzja ssir?!

Il-ġlieda għall-ġustizzja mhijiex faċli.

Jien naf x'jiġifieri għax ngħixha kuljum.

Però, determinat li nibqa' għaddej biha sakemm naslu.

Li kieku Joseph Muscat ħa l-passi mill-ewwel fil-konfront ta' Konrad Mizzi u Keith Schembri, kieku kien joħroġ nadif.

Imma issa ilu sentejn jiddefendihom, u la għażel li jiddefendihom, intrabat mal-karru tagħhom, u la ntrabat mal-karru tagħhom, la ssir ġustizzja, il-ġustizzja se tgħodd għal Konrad Mizzi, għal Keith Schembri, imma anke għal Joseph Muscat.

Sur President, ir-revelazzjonijiet ta' 17 Black ma jħallu l-ebda lok għal interpretazzjoni.

Ma jħallu l-ebda dubju.

Investigazzjoni kriminali se ssir meta Joseph Muscat jieqaf ikaxkar saqajh u joġġezzjona għaliha, iżda r-responsabbiltà politika tista' u għandha tintrefa' llum.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Busuttil iqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-allegata rabta bejn kumpaniji u trusts fil-Bahamas, Panama u New Zealand u s-Sur Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi;

Tabella li turi l-allegata rabta bejn LNG Tanker Agent, Mayor Trans tas-Seychelles fil-Latvja u 17 Black fid-Dubaj;

Tliet emails, datati l-10 u s-17 ta' Diċembru 2015, u t-2 ta' Frar 2016, li għaddew bejn Karl Cini ta' Nexia BT u Juan Carlos Martinez ta' Mossack Fonseca & Co dwar Tillgate Inc. u Hearnville Inc.; u

Kopja tad-deċiżjoni tal-Maġistrat Inkwirenti Francesco Depasquale mogħtija t-Tnejn, 21 ta' Mejju 2018, dwar ir-rikors tal-Onor.

Konrad Mizzi, is-Sur Keith Schembri, is-Sur Brian Tonna u s-Sur Karl Cini.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Grazzi ħafna.

Kważi kważi qisna jien u l-Onor.

Busuttil ftehemna, għaliex għażilt li llum nagħmel diskors fuq xi ħaġa li jien marbuta biha f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol politiku li qiegħda nagħmel jien f'din il-Kamra.

Parti mid-dekasteru li jien responsabbli li nsegwi huwa dak tal-kompetizzjoni ġusta u l-affarijiet tal-konsumatur, u allura se nibda proprju minn dak li għadu kemm irrefera għalih l-Onor.

Busuttil meta semma l-kontijiet tad-dawl.

F'dawn l-aħħar ġimgħat, il-media ġewwa pajjiżna, il-Partit Nazzjonalista u l-midja soċjali kienu mifqugħin bi stejjer ta' nies li qegħdin jirċievu l-kontijiet tad-dawl għoljin.

Dawn il-kontijiet mhumiex illużjoni, mhumiex perċezzjoni, imma huma realtà.

Minħabba li ilna nisimgħu ħafna li f'pajjżna l-kontijiet suppost li raħsu, allura ħafna nies kienu qegħdin jinkwetaw u jgħidu: Imma jekk suppost raħsu l-kontijiet tad-dawl, jien kif qiegħed nirċievi kontijiet ogħla?

Minn hawnhekk irrid nibda biex insellem lill-kollega, l-Onor.

David Agius, bħala Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam mal-affarijiet tal-Parlament, li naħseb kien minn tal-ewwel li ħa dan l-inkarigu li jinvestiga u jipprova jinforma ruħu fuq x'qiegħed jiġri eżattament.

Naħseb li dan huwa punt kruċjali ħafna.

Mir-riċerka li għamilt jien, u anke li dehret fil-midja, jidher li prattikament qegħda tintuża sistema kumplessa biex jinħarġu l-kontijiet.

Però, importanti ħafna li nsemmu wkoll li, minħabba li l-kontijiet qegħdin joħorġu spiss – pereżempju, f'perjodu ta' xahrejn – dak li huma benefiċċji u dak li huwa l-konsum qed jinqasam pro rata, u allura l-maġġor parti tal-każijiet qegħdin juru inġustizzja lejn il-konsumatur.

Din hija xi ħaġa li qegħdin nisimgħu kull wieħed u waħda minna.

Aħna n-nies jiġu għandna b'dan it-tip ta' diffikultajiet.

Jgħidulek: Ma nistax nifhem – ma jien nagħmel xejn differenti milli kont nagħmel qabel, allura kif f'daqqa waħda qegħdin jiġuni l-kontijiet ogħla?

F'perijodu ta' pereżempju xahrejn, id-distribuzzjoni ma tibqax realistika, mentri jekk inti tqassamha fuq perijodu itwal, perjodu ta' sitt xhur jew perjodu ta' sena, inti jkollok distribuzzjoni ħafna iktar ġusta.

Hemm fejn in-nies ma jkunux qegħdin jaqbżu l-kwota meta xhur oħra jaqbżuha; però, ma hemm xejn li qiegħed jikkumpensa fis-sistema, u allura hemm ħafna nies li fil-fatt għandhom dritt li jieħdu benefiċċju għaliex ma jikkonsmawx daqshekk elettriku, imma fil-fatt dan il-benefiċċju mhumiex jeħduh.

L-Onor.

Simon Busuttil għadu kif qal li l-Partit Nazzjonalista ħa inizjattiva li jgħin lin-nies jifhmu aħjar.

Irridu ngħid li llum kelli l-opportunità li nitkellem fit-tul ukoll mal-Onor.

David Agius biex jispjegali eżattament is-sistema kif qegħda titħaddem.

Naħseb li din hija xi ħaġa verament tajba u li jien nappoġġjaha.

Nappoġġja wkoll il-fatt li lbieraħ l-Kap tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Adrian Delia, qal li l-Partit Nazzjonalista se jkompli jiddefendi din l-inġustizzja kbira.

Imma, dak huwa lat wieħed ta' din l-istorja.

Jien persuna li ma nħobbx inħalli l-affarijiet jiġu quddiemi u ngħid, "U iva, kien hemm żball," jew, "U iva, għax is-sistema …" Hemm mistoqsijiet x'nistaqsu dwar dan, u allura rridu nistaqsu x'wassal biex dawn il-kontijiet qegħdin joħorġu kif inhuma.

Hawn norbot mad-diskors li kien qiegħed jagħmel proprju ftit tal-minuti ilu l-Onor.

Simon Busuttil, għaliex illum se nikkwota dak li qal l-Onor.

David Casa ftit tal-ġimgħat ilu meta kien qiegħed jiddibatti ma' Dr Alfred Sant fuq il-programm popolari Xarabank.

David Casa lil Dr Alfred Sant qallu: "Illum il-poplu qed iħallas għall-korruzzjoni", u naħseb li fil-kontijiet tad-dawl din hija evidenti għall-aħħar, u hemm rabta diretta.

Hemm rabta diretta, u din ir-rabta ma nistgħux ninjorawha.

Hija rabta realistika, hija rabta inkwetanti ħafna, u minn hawnhekk se nagħmel ukoll l-appelli tiegħi biex proprju ma nħallux l-affarijiet għaddejjin qisu xejn m'hu xejn, għaliex dan il-pajjiż ma jistax jibqa' sejjer hekk.

Min verament iħobb lil din l-art ħelwa tagħna ma jistax jaċċetta li ġewwa pajjiżna jibqgħu jiġru dawn l-affarijiet b'mod daqshekk sfaċċat, u hawn nasal biex nagħmel żewġ punti essenzjali.

Sur President, irridu l-ewwel ħaġa nifhmu li hemm rabta bejn il-kontijiet għoljin, esaġerati tad-dawl li qed joħorġu bħalissa u x-xiri taż-żejt, is-SOCAR u r-rabta li għadu kemm spjega tajjeb ħafna l-Onor.

Hemm rabta ċara, hemm rabta intrinsika, u allura aħna qegħdin inħallsu għall-korruzzjoni b'ingann; jiġifieri, qed inwaħħlu fis-sistema, qed jgħidulna għaliex ikkumplikata, imma fil-fatt, kull wieħed u waħda minna qegħdin inħallsu għall-korruzzjoni.

U meta nħallsu l-kontijiet ogħla, Sur President, irridu nifhmu li għal dan l-ingann hemm min qed igawdi.

Huma ftit – forsi ma nafux 100% kulħadd min hu u x'qiegħed jieħu – però qed igawdu, għaliex, bħalma qal l-Onor.

Simon Busuttil, USD 150,000 fix-xahar huma flus.

USD 150,000 fix-xahar minn xi mkien iridu jiġu, u dawn iridu jiġu minn xi mkien li mhuwiex ġust, minn xi mkien fejn l-affarijiet isiru minn taħt, bil-moħbi.

Hawnhekk se nagħmel appell lill-istituzzjonijiet ġewwa pajjiżna li dan l-aħħar ma semmejnihomx, imma f'dan il-każ inħoss li għandi nsemmihom.

Pereżempju, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur qiegħda tiċċekkja dawn il-kontijiet, Sur President?

Qiegħda tiċċekkja għalfejn in-nies qegħdin iħallsu aktar flus?

Nappella minn hawnhekk lill-ħabib tiegħi, is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, biex hu wkoll iħeġġeġ lill-awtorità tiegħu biex tieħu l-inizjattiva.

Taqa' taħtu din ir-responsabilità, u m'għandix dubju li bħala persuna li jħobb l-affarijiet sew, hekk għandu jagħmel.

Imma, f'dan ir-rigward, bqajna ma smajna assolutament xejn.

Mhux talli hekk, talli llum qgħadt infittex ftit fuq il-website tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur, u ma sibt l-ebda riferenza għal dawn il-kontijiet.

Mela kullimkien mifqugħ fuq dawn il-kontijiet, imma Allajbierek l-awtorità li suppost qiegħda hemm tiċċekkja jekk fil-fatt hemmx ksur, jekk fil-fatt id-drittijiet tal-konsumatur – u dan huwa xogħol li nagħmel jien politikament – humiex qegħdin jinkisru, ma tagħmel assolutament xejn.

Minn hawnhekk nappella wkoll lill-Ombudsman.

Jiena naf li kien hemm diversi opportunitajiet, sija l-Ombudsman preżenti u anke dak ta' qablu, kif ukoll il-kummissarji li jaħdmu fl-Uffiċċju tal-Ombudsman kemm-il darba ħadu inizjattivi biex ifittxu xi jkun qed jiġri fuq ċerti affarijiet, u allura nappella wkoll lill-Ombudsman biex jiċċekkja ftit x'qiegħed jiġri.

Ma jistax ikun li biex xi wħud jieħdu USD 150000 fix-xahar iridu jbatu l-anzjani, iridu jbatu l-familji, iridu jbatu dawk ta' dħul baxx, għaliex dawn l-iktar li qed ibatu.

B'dak li qed jiġri fil-kontijiet tad-dawl huma dawn l-iktar nies li fil-fatt mhumiex igawdu minn dak li suppost qed igawdu minnu.

Ara kemm verament huwa ingann sfaċċat!

Il-USD 150,000 fix-xahar li qed jisirqu xi wħud qed jeħduhom minn ħalq l-iktar nies vulnerabbli ta' pajjiżna.

X'għarukaża!

X'mistħija!

U naħseb li dak li qed jagħmel il-Partit Nazzjonalista huwa essenzjali.

Biex nibda nikkonkludi, nixtieq norbot mal-appell li sar f'dawn l-aħħar ġranet mill-Partit Nazzjonalista fejn qed jgħid lin-nies biex imorru bil-kontijiet tagħhom ħalli jivverifikawhom, għaliex trid tara biex temmen.

Jien illum rajt uħud mill-kontijiet li daħlu fid-Dar Ċentrali.

Kif jista' jkun koppja anzjana, li jgħixu weħidhom, qed iħallsu kontijiet bla sens?

Illum stess, ftit tal-ħin ilu ġie xi ħadd u qalli li l-kont tela' bil-mijiet.

Il-biċċa hi li għal dawk in-nies, dawk il-mijiet ifissru ħafna, imma għal min qed jaqla' USD150,000 fix-xahar, dawk m'huma xejn!

Mhumiex iħossuhom għaliex, biex tieħu USD150,000, trid tkun qed tiddistribwixxi ftit ftit ma' ħafna nies … Imma dan huwa ingann, dan huwa serq inaċċettabbli!

Biex nikkonkludi, Sur President, nappella minn hawnhekk lil kull wieħed u waħda minn dawk kollha li qed isegwu dan id-dibattitu llejla biex jiġu għand il-Partit Nazzjonalista ħalli aħna nkunu nistgħu niġbru kemm jista' jkun informazzjoni, għaliex din il-kwestjoni ma tistax tieqaf mal-kont.

Il-kont irid iħallsu min qiegħed jinganna.

Il-kont irid iħallsu min qiegħed jisraq.

Huwa totalment inaċċettabbli li ġewwa pajjiżna dawn l-affarijiet inħalluhom għaddejjin.

Nerġa' nappella wkoll b'mod partikolari lill-Awtorità tal-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur biex immedjatament, tiċċekkja x'qiegħed jiġri f'dan ir-rigward L-appell tiegħi jmur ukoll lill-Ombudsman biex ikun jista' jinvestiga hu wkoll.

Iktar ma jkun hemm għajnejn fuq dak li qed jiġri f'pajjiżna, iktar ma nibqgħux ftit nies ninbħu fuq dan li qiegħed jiġri f'pajjiżna, u ssir ġustizzja mhux mal-ftit imma mal-ħafna.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 22 ta' Mejju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru Ian Borg.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Marzu 2013 sal-lum ma ntefqux flus f'reklamar fuq ir-radju filwaqt li f'perjodu ta' disa' xhur qabel u wara l-Elezzjoni Generali tal-2008, intefqu €6,112.71.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub qed jiġi anness fit-tabella li tidher fl-aħħar ta' dan id-dokument.

(Ara t-tabella fl-aħħar ta' dan id-dokument)

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtha fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – RADIO ADVERTISING – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej;

Sena Nefqa fuq radio advertising

L-ammont totali minn Marzu 2013 sa April 2018 huwa €46,363.07.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – PROMOTIONAL MATERIAL – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ.) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – PROMOTIONAL MATERIAL – NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ ) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Finanzi, inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Finanzi, flimkien mal-entitajiet, id-dipartimenti u l-awtoritajiet li jaqgħu taħtu, huwa ta' 12.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju, u għaldaqstant il-ministeri, dipartimenti u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għat-Turiżmu, inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru huwa ta' 11.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inkluż dawk l-uffiċjali f kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru tal-Intern u Sigurtà Nazzjonali huwa ta' 11.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali huwa ta' 18.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inkluż dawk l-uffiċjali f kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inkluż id-dipartimenti, l-entitajiet u l-awtoritajiet, huwa ta' 13.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ, inkluż dawk l-uffiċjali f kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

CARMELO ABELA: In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ huwa ta' tnejn (2).

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju, u għaldaqstant il-ministeri, dipartimenti u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – SPEJJEŻ FUQ SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4969, u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża għas-safar għall-Ministeru minn Jannar 2015 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

Jista' jgħid għal kull safra

min kienu l-persuni li siefru;

(c) x'kien l-iskop ta' kull safra?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

NISA F'POŻIZZJONI TA' TEHID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 5047, tista' l-Ministru tgħid kemm hemm nisa mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

HELENA DALLI: Ninforma 'il-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – IMPJEGATI DETAILED

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 5063 u 4858 u jgħid kemm hemm u min huma l-impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, jew xi dipartiment jew entità li taqa' taħtu, li huma detailed, jew għandhom permess, sabiex jagħmlu xogħol ma' xi entità non-governattiva (NGOs), inkluż xogħol ma' trade unions?

Fuq liema bażi qed isir dan ix-xogħol u x'inhuma t-termini ta' żmien?

X'inhi r-remunerazzjoni, jiġifieri l-paga, allowances, overtime u dħul ieħor, li kull wieħed minn dawn l-individwi qed jirċievi, u min joħroġ tali salarju?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAR-RIFORMA, ĊITTADINANZA U SIMPLIFIKAZZJONI – SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 5244 u 4871, u ċjoe: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni jgħid, mill-10 ta' Marzu 2013 sal-lum, x'kienet in-nefqa totali tal-Uffiċċju tas-Segretarju Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni fuq safar?

Jista' jagħti dawn id-dettalji dwar kull żjara: kemm kienet l-ispiża, x'kien l-għan ta' din iż-żjara, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull żjara, u x'kien ir-rwol tal-persuni li attendew?

JOSEPH MUSCAT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 5243 u 4870, u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid, mill-10 ta' Marzu 2013 sal-lum, x'kienet in-nefqa totali tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru fuq safar?

Jista' jagħti dawn id-dettalji dwar kull żjara: kemm kienet l-ispiża, x'kien l-għan ta' din iż-żjara, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull żjara u x'kien ir-rwol tal-persuni li attendew?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li għall-perjodu Marzu 2013 - Jannar 2017 tirreferi għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 2115, 17753, 26715, 26832, 26833 u 29670.

Għall-perjodu minn Frar 2017, it-tagħrif tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

ŻJARA FL-AWSTRALJA – RENDIKONT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont taż-żjara li kellu fl-Awstralja lejn tmiem Marzu u l-bidu t'April li għaddew?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li f'dan l-istadju għad fadal kontijiet relatati ma' din iż-żjara li ma humiex magħluqa, u għalhekk għadu mhux possibbli li tingħata l-ispiża komplessiva.

It-tagħrif sħiħ jingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra fuq l-aħħar żviluppi dwar il-bini ta' Yacht Marina u Cruise Liner Passenger Terminal li l-Gvern Laburista ħareġ espressjoni ta' interess għalih eżatt wara li tela' fil-Gvern f'Marzu 2013, u dan peress li issa għaddew ħames snin minn dakinhar u ma ssemma xejn iżjed dwaru?

Tista' tgħid jekk dan il-proġett hux ser isir u jekk l-espressjoni ta' interess li kienet inħarġet għadhiex għaddejja jew jekk ġietx imwaqqfa?

Interpellant li l-Ministeru qed isegwi l-proċess li permezz tiegħu jridu jiġu solvuti kwistjonijiet bejn il-proponent u terzi.

GĦAJNSIELEM – TRIQ IŻ-ŻEWWIEQA – ASFALTAR TAT-TRIQ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk Triq iż-Żewwieqa f'Għajnsielem/Qala Għawdex, u ċjoè t-triq li twassal minn Għajnsielem sal-Qala, hux ser tiġi asfaltata kollha kemm hi, jew inkella parti żgħira biss minnha?

Jekk ser tiġi asfaltata parti biss minnha, x'inhi r-raġuni li mhijiex ser tiġi asfaltata kollha, u meta hi ppjanata li tingħata kollha kemm hi bit-tarmac?

Interpellant li, bħala parti minn proġett ta' Għawdex lill-Kunsill Lokali, il-Ministeru għal Għawdex ta s-somma ta' €79,930.31 lill-Kunsill Lokali ta' Għajnsielem sabiex jagħmel xogħlijiet f'din it-triq.

Is-servizzi ġew mgħoddija, it-triq inqalgħet u ngħataw livelli aġġornati, u din il-ġimgħa mistenni li x-xogħol jiġi konkluż.

Dan ix-xogħol qed jiġi superviżjonat mill-Ministeru, bil-kollaborazzjoni tal-Kunsill.

RABAT GĦAWDEX – TRIQ L-EWROPA – PARKING BAYS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta huma ppjanati li jsiru l-marki taż-żebgħa (parking bays) ġewwa Triq l-Ewropa fir-Rabat, Għawdex, eżattament quddiem l-area tal-Gozo Sports Complex u l-kumplament tat-triq biex il-karozzi jkunu jistgħu jiġu pparkjati kif suppost, u dan peress li dawn ir-road markings ma għadhomx jidhru?

Interpellant li din il-ġimgħa l-oħra saru refreshments tas-sinjali li kien hemm il-permess għalihom maħruġ mit-Transport Malta.

Ninforma wkoll li r-Road Markings Section tal-Ministeru għal Għawdex qed twettaq programm ta' road markings madwar Għawdex kollu.

GĦAWDEX – PROĠETTI TA' TOROQ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 5240 li oriġinarjament saret lill-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali u li issa ġiet riferuta lilha, u ċjoè: Tista' l-Ministru tgħid xi proġetti ta' toroq hemm ippjanati li jsiru ġewwa Għawdex, u f'liema sena mill-fond ta' Operational Programme I European Structures and Investments Funds 2014-2020?

HELENA DALLI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5609.

BIRŻEBBUĠA – TNEĦĦIJA TAT-TANKIJIET TAL-FUEL

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra jekk itteħdux passi jew inbdewx proġetti biex ikompli x-xogħol relatat mat-tneħħija tat-tankijiet tal-fjuwil 31 ta' Marzu 1979 f'Birżebbuġa?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif kien imħabbar qabel, sabiex is-sit ta' Birżebbuġia tingħalaq darba għal dejjem, iridu jiġu fi tmiemhom tliet proġetti maġġuri li bħalissa qegħdin fil-fażi ta' kostruzzjoni.

Dawn il-proġetti kapitali se jiswew lill-kumpanija Enemed mas-sebgħin miljun ewro, u huma:

Il-proġett ta' rinovar u upgrade tat-tankijiet ta' taħt l-art, liema proġett beda fil-bidu ta' Jannar ta' din is-sena, u li huwa stmat li jkun lest sa Diċembru tal-2019;

Il-proġett ta' filling station ġdida u uffiċini ġodda f'Ħas Saptan, fejn dan il-proġett beda ukoll f'Jannar ta' din is-sena, u huwa stmat li jkun lest ukoll sa Diċembru tal- 2019;

Il-proġett ta' bdil ta' tankijiet kollha tal-ħażna ġol-Ajruport Internazzjonali ta' Malta.

L-ewwel fażi tal-proġett hija lesta u f'Ġunju għandha tibda t-tieni fażi, li mistennija tkun lesta wkoll sa Diċembru tal-2019.

QAJJENZA – FAĊILITÀ FEJN KIENU JIMTLEW IĊ-ĊILINDRI TAL-GAS

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra x'passi se jkunu qed jittieħdu rigward il-faċilità fejn kienu jimtlew iċ-ċilindri tal-gass fil-Qajjenza, u jekk hemmx pjani ta' żvilupp għal dan is-sit?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-Enemalta għaddejja b'diskussjonijiet interni dwar l-iżvilupp ta' dan is-sit.

CABLE MILL-POWER STATION LEJN ĦAL FAR

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra f'liema stadju wasal il-proġett biex jiġi mgħoddi cable mill-power station lejn Ħal Far, u li jgħaddi minn Birżebbuġa?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-proġett relatat mar-rinfurzar tal-infrastruttura tal-Enemalta, li kien jinvolvi xogħlijiet ta' tqegħid ta' cables mill-power station ta' Delimara sa Ħal Far, wasal fil-fażi finali tiegħu.

Huwa ppjanat li fil-ġimgħat li ġejjin il-cables kollha jkunu ġew mgħoddija u allura l-proġett ikun jista' jibda jiġi konkluż.

BIRŻEBBUĠA – XOGĦLIJIET FUQ MAINS TAL-ILMA U DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra jekk ix-xogħlijiet f'mains tal-ilma u d-drenaġġ f'Birżebbuġa nbdewx, u kif se jkun qed jitwettaq dan ix-xogħol?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li x-xogħlijiet fi Triq Birżebbuġa, minn fejn l-Għassa sa Misraħ il-Knisja u Triq Santa Katarina huma lesti.

Ix-xogħlijiet tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, kemm tal-ilma, kif ukoll tad-drenaġġ, se jissuktaw fit-toroq l-oħra wara li jitlesta x-xogħol tal-Enemalta li qiegħed joqrob lejn it-tmiem.

Dawn it-toroq jinkludu Triq San Patrizju sa Misraħ is-Summit, Triq il-Bajja s-Sabiħa, Triq Żaren Dalli u Triq Għar Dalam sa kantuniera ma' Triq Salvatore Cachia Zammit.

Għalkemm il-programm tax-xogħol diġa' ġie mfassal mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, dan għad irid jiġi maqbul mal-Kunsill Lokali u awtoritajiet ikkonċernati minħabba li jkun qorob biex jibda l-istaġun tal-għawm.

BIRŻEBBUĠA – TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra x'miżuri ta' traffic management qed jittieħdu u x'se jkunu qed jittieħdu fid-dawl tax-xogħlijiet li għaddejjin fil-preżent f'Birżebbuġa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Enemalta bħalissa qiegħda ssaħħaħ il-provvista tal-elettriku mill-power station għal Birżebbuġa / Ħal Far, u għal dan il-għan qegħdin jgħaddu infrastruttura taħt l-art.

Transport Malta qiegħda tgħin biex jinstabu l-aħjar soluzzjonijiet li jaffettwaw mill-inqas lil min għandu bżonn jagħmel użu minn dawn it-toroq.

Għaldaqstant, esiġejt li tingħalaq biss karreġġjata waħda waqt li għaddejjin dawn ix-xogħlijiet, filwaqt li jitħalla wkoll jgħaddi t-trasport pubbliku.

Dan peress li t-trinek li jinfetħu jridu jkunu ta' madwar 350 metru sabiex dawn il-cables jitpoġġew fl-intier tagħhom.

Kulħadd jifhem li għalkemm jinstabu l-aħjar soluzzjonijiet, jibqa' l-inkonvenjent ta' min titwallu t-triq bid-devjazzjonijiet li jkunu meħtiega.

Transport Malta ħadet ħsieb ukoll li tara li l-kuntrattur jimxi mad-dati ta' skadenzi, u għaldaqstant dan ix-xogħol huwa mistenni li jiġi ffinalizzat fil-ġimgħat li ġejjin.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tpoġġi r-rapport tal-għażla tal-iskema Ministry for Gozo Non-Governmental Organisations Assistance Scheme?

Tista' tgħid min kienu l-membri tal-Bord tal-Għażla?

Tista' tagħti l-lista tas-sitta u tletin (36) sottomissjoni li kien hemm, u tindika minn dawn is-sottomissjonijiet kollha liema ma ġewx magħżula?

Interpellant li l-iskema ġiet maħduma bħal dik tas-sena l-oħra li ngħatat tifħir mill-Kummissjarju għas-Settur tal-Volontarjat għall- mod kif ġiet awarded.

Ir-riżultat u l-informazzjoni li qed tintalab qiegħda fuq il-website tal-Ministeru għal Għawdex u tal-Kunsill Malti għas-Settur tal-Volontarjat.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KONTIJIET PENDENTI GĦAL XOGĦLIJIET FIT-TOROQ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk fil-Ministeru tagħha, jew fl-entitajiet li jaqgħu taħtha, hemmx kontijiet pendenti għal xogħlijiet ta' toroq li saru f'Għawdex minn Marzu 2013 sal-lum?

Jekk iva, tista' tagħti dettalji ta' liema toroq huma dawn il-kontijiet pendenti, kemm hu l-ammont u għaliex il-kont għadu ma tħallasx?

Interpellant li peress li l-files in kwestjoni huma materja ta' investigazzjoni mill-Pulizija ma jistgħux jingħataw iktar dettalji f'dan l-istadju.

MUTUAL HELP FUND TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għall-Mutual Help Fund tal-Pulizija u għad-deċiżjoni li dan jiġi xolt, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni dwar din id-deċiżjoni?

Kemm inġabru flus matul is-snin?

Kemm tħallsu flus lura lill-Membri tal-Korp tal-Pulizija mis-somma miġbura matul is-snin?

X'miżuri ttieħdu biex min ta l-kontribut tiegħu lil dan il-fond jingħata kumpens xieraq?

X'inhu l-mudell finanzjarju li ntuża?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SPTAR MATER DEI – PARKEĠĠ – TARIFFA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-parkeġġ fl-Isptar Mater Dei, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hi t-tariffa biex tipparkja fil-parkeġġ?

Jista' jgħid kemm idaħħal il-Gvern talli jikri dan il-parkeġġ lill-privat?

Hemm ħsieb li t-tariffa tkun orħos jew li l-parkeġġ jiġi fl-operat tal-Gvern biex it-tariffa torħos?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tariffi biex tipparkja fil-parkeġġ pubbliku tal-isptar Mater Dei bħalissa huma kif ġejjin hawn taħt:

(massimu ġurnata)

Mill-22.00 sas-06.00 - €0.80c gћall-perjodu kollu

Ir-rati ta' hawn fuq huma dawk skont il-kuntratt li daħal fis-seħħ f'Jannar 2008.

Skont il-kuntratt rivedut f'Jannar 2008, il-Gvern intrabat li mhux talli ma jdaħħal xejn, imma li eventwalment iħallas lill-kuntrattur għal servizzi u manutenzjoni ta' apparat relatat.

Il-Ministeru għas-Saħħa qiegħed fil-proċess li jinnegozja kuntratt ġdid għat-tmexxija tal-parking areas pubbliċi tal-Isptar Mater Dei.

Fil-fatt, dan il-kuntratt issa huwa aġġudikat.

Il-kuntratt il-ġdid se jkun qed jiżgura li l-kuntrattur se jkun responsabbli mill-management kollu tal-parkeġġ, inkluż manutenzjoni tal-apparat relatat, kif ukoll jiżgura li l-Gvern ma joħroġx flus, anzi jdaħħal flus permezz ta' dan l-arranġament.

Fl-istess waqt, il-kuntratt il-ġdid se jiggarantixxi rati orћos ta' parkeġġ għal pubbliku.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru tal-vetturi kollha (kemm privati kif ukoll le) li hawn fit-toroq f'Malta?

Kemm hu n-numru ta' vetturi (privati u mhux) għal kull 1000 persuna?

Kemm għandna vetturi (kemm privati kif ukoll le) għal kull kilometru ta' triq li għandna f'Malta?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella sussegwenti :-

DAQS TAL-BANKINI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li d-daqs minimu ta' bankina huwa ta' 1.2 m, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li dan qed jittieħed bħala daqs standard meta fil-fatt mhux?

IAN BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għad-dokument "Access for all – Design Guidelines" tal-Kummisjoni għasd-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità, li kopja tiegħu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Peress li s-servizz ta' kura tal-Crisis Intervention Team għal persuni li jbatu b'diżordni mentali qed jiġi offrut mis-7.00 a.m. sal-5.30 p.m., jista' l-Ministru jgħid meta hu l-ħsieb li dan is-servizz jiġi estiż 24/7?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ladarba jkun komplut ir-reklutaġġ ta' professjonisti ġodda, il-ħinijiet ta' dan is-servizz se jkunu estiżi.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kilometru ta' cycle lanes hawn bħalissa f'Malta?

Jista' jgħid kemm-il kilometru iktar ser jitwettqu bil-proġett ta' immodernizzar ta' toroq?

X'inhu l-ħsieb biex ikun hemm konnessjoni ta' dawn is-cycle lanes, u biex ma jkollniex biċċiet ta' cycle lanes li jispiċċaw f'dead end?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – KAŻ TA' ANZJANA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-anzjana, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, fejn din l-anzjana toqgħod fir-raba' sular u s-saħħa tagħha qiegħda tmur lura, u li għaxar snin ilu applikat għal akkomodazzjoni soċjali imma s'issa għadha mingħajr risposta?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar diġà infurmat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

DIPARTIMENT GĦAL STANDARDS FIL-ĦARSIEN SOĊJALI – RWOLI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fid-dettal x'inhuma r-rwoli tad-Dipartiment għall- iStandards fil-Ħarsien Soċjali?

Kemm hemm assessuri impjegati mad-Dipartiment sabiex jaraw li min qed jipprovdi s-servizzi jimxi mal-istandards nazzjonali elenkati fis-Servizzi Residenzjali għall-Persuni b'Diżabilità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-iStandards fil-Ħarsien Soċjali huwa regolatur ta' servizzi tal-ħarsien.

Għaldaqstant, id-Dipartiment għandu dawn ir-rwoli:

- Isiru spezzjonijiet kemm fid-Djar Residenzjali u aġenziji

- Issir riċerka dwar il-kwalità tas-servizz;

- Issir riċerka u tinġabar informazzjoni;

- Isiru żjarat ta' orjentazzjoni;

- Titwettaq analiżi u rapporti ta' informazzjoni li tkun inġabret;

- Issir riċerka qabel ma l-għodda ta' ċċekkjar jiġu żviluppati;

- Jiġu żviluppati l-għodod sabiex, waqt l-ispezzjoni, l-Assessuri jiċċekkjaw li s-servizzi ta' ħarsien jimxu mal-iStandards Nazzjonali;

- Issir ġbir ta' statistika

Barra minn hekk, f'dawn l-aħħar erba' snin:

- Inħolqu working groups u focus groups biex jiġu stabbiliti l-iStandards Nazzjonali;

- Saret ħidma intensiva sabiex l-iStandards Nazzjonali jkunu uffiċjali u stabbiliti;

- Ingħatat l-assistenza fit-tfassil tal-liġijiet.

Fid-Dipartiment Standards għall-Ħarsien Soċjali hemm jaħdmu ħames Assessuri fil-qasam tas-Servizzi Residenzjali għall-Persuni b'Diżabilità.

DJAR/HOSTELS GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ – INVESTIGAZZJONIJIET MINN ASSESSURI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru investigazzjonijiet mill-assessuri fi Djar/Hostels għall-Persuni b'Diżabilità f'dawn l-aħħar tliet snin?

Fejn saru dawn l-investigazzjonijiet u jekk instabux jew le xi nuqqasijiet fis-servizzi mogħtija minn dawn id-Djar?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta ser tingħata f'seduta oħra.

DJAR RESIDENZJALI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ – PERSUNA LEGALMENT RESPONSABBLI GĦAS-SERVIZZI MOGĦTIJA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Djar Residenzjali għall-Persuni b'Diżabilità kollha għandhomx persuna legalment responsabbli għas-servizzi mogħtija skont l-istandards approvati mill-Gvern?

Jista' l-Ministru jindika wkoll min huma dawn il-persuni legalment responsabbli għal kull Dar Residenzjali li għandna mwaqqfa f'pajjiżna?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont informazzjoni li d-Dipartiment tal-iStandards għal Ħarsien Soċjali ġabar, jidher li fid-Djar Residenzjali għall-Persuni b'Diżabilità hemm persuna legalment responsabbli.

Minħabba li l-informazzjoni li nġabret fuq dawn il-persuni kienet għall-użu biss tad-Dipartiment, dan l-istess dipartiment mhuwiex f'pożizzjoni li jagħti l-isem ta' dawn il-persuni għall-fini tal-protezzjoni tad-data.

Fir-rigward tad-djar residenzjali li l-operat tagħhom jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-Aġenzija Sapport, jitmexxew minn Leaders li jirrispondu lejn il-Manager inkarigat mir-residenzi kollha taħt id-Direttur tas-Servizzi.

Finalment, r-responsabbiltà legali tas-servizzi mogħtija mill-Aġenzija Sapport taqa' f'idejn il-Kap Eżekuttiv.

SAĦĦA MENTALI – SERVIZZI FIL-KOMUNITÀ U RESIDENZJALI – NEFQA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5484, jista' l-Ministru jgħid kemm hija n-nefqa kapitali għas-sena 2017?

Kemm qed tiġi tiswa sodda fl-Isptar Monte Carmeli llum?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 5484.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ U ANZJANI MĦARRĠA KONTRA VJOLENZA/ABBUŻI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'dawn l-aħħar sentejn kemm ġew organizzati sessjonijiet minn entitajiet, fosthom l-Aġenzija Appoġġ, il-Korp tal-Pulizija u professjonisti oħra, sabiex l-anzjani u persuni b'diżabilità jitgħallmu aktar dwar kif jagħrfu l-abbuż li jitwettaq fuqhom u x'għandhom jagħmlu f'każijiet bħal dawn?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Sezzjoni Anzjanità Attiva fi ħdan id-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità fl-2014 organizzat seminar dwar l-abbuż fuq l-anzjani fl-okkażjoni tal-ġurnata ddedikata għall-għarfien dwar l-abbuż fuq l-anzjani.

Tqassmu ukoll fuljetti lill-pubbliku dwar dan ġewwa l-Belt Valletta.

Kienu saru wkoll żewġ radio slots iddedikati fuq is-suġġett.

Fiċ-ċentri ta' matul il-jum saret skeda ta' taħditiet fiċ-ċentri kollha dwar sigurtà fl-użu tal-internet.

Dawn it-taħditiet saru mis-Cyber Crime Unit tal-Pulizija.

Ipparteċipaw 'il fuq minn 300 anzjan/a f'dawn it-taħditiet li ġew organizzati.

Fl-2015 saru wkoll sensiela ta' taħditiet fiċ-ċentri ta' matul il-jum għall-anzjani kollha dwar il-prevenzjoni mill-kriminalità, li għalihom attendew 'il fuq minn 400 anzjan/a. Dawn saru b'kollaborazzjoni mal-Pulizija.

Fil-qasam tad-diżabilità, fl-2016 il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità (CRPD) organizzat sessjonijiet ta' taħriġ għal persuni neqsin mid-dawl dwar kif għandhom jużaw l-ATMs b'mod sigur biex jiġi evitat serq.

Fl-2017 is-CRPD ipproduċiet filmat biex tqajjem iżjed għarfien dwar nisa b'diżabilità u vjolenza domestika.

Matul l-2018 is-CRPD se tkun qiegħda torganizza sessjonijiet ta' taħriġ dwar nisa b'diżabilità u vjolenza domestika.

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għad-diskors tal-Ministru għal Għawdex fil-Parlament ta' Malta nhar it-Tnejn 14 ta' Mejju 2018 dwar il-Gozo Channel, fejn qalet li hija taqbel li jinbena r-raba' vapur u tenniet li għandha pjan fit-tul anki fir-rigward tat-tliet vapuri li għandha l-Gozo Channel, għaldaqstant tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan il-pjan fit-tul?

Interpellant li hekk kif jgħaddi l-proċess tal-PSO u l-Gozo Channel tirbaħ dan it-tender, ikunu jistgħu jingħataw id-dettalji kollha.

Kull dettall li jiġi mogħti f'dan l-istadju ikun qed jagħti żvantaġġ lill-Gozo Channel u vantaġġ lill-bidders potenzjali għat-tender tal-PSO.

Il-Gozo Channel għadha trid titfa' l-offerta tagħha.

KUNSILL LOKALI SAN PAWL IL-BAĦAR – RAPPORT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2682, jista' l-Ministru jgħid jekk finalment ġiex ipprovdut ir-rapport mill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, kif imsemmi fil-mistoqsija parlamentari?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport li kien obbligat jipprovdi l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar mill-Bord ta' Governanza Lokali f'deċiżjoni datata l-14 ta' Settembru 2017, bir-referenza 001/2017, fejn f'punt numru 7 tad-deċiżjoni, qed jingħad hekk: "7.

Rigward l-allegazzjoni ta' twaħħil ta' diversi sinjali tat-traffiku llegali b'detriment għas-sewwieqa, hawn il-Bord ma jistax ma jikkundannax lill-Kunsill Lokali li, għalkemm jaf li l-liġi qed tkun miksura, qed iħalli dan l-abbuż jibqa' jseħħ.

Sabiex din is-sitwazzjoni tiġi rettifikata, il-Bord qed jitlob sabiex il-Kunsill Lokali, fi żmien xahar minn din id-deċiżjoni, jagħmel audit tas-sinjali tat-traffiku li hemm f'San Pawl il-Baħar, u li dawk is-sinjali li saru bla permess tal-awtorità kompetenti, u allura b'mod illegali, jitneħħew minnufih.

Il-Bord qiegħed jordna li jingħata kopja ta' dan l-audit, kif ukoll rapport tal-passi li ttieħdu, sal-31 ta' Ottubru 2017."?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat mill-Bord ta' Governanza Lokali li kien hemm komunikazzjoni, imma sa issa r-rapport għadu ma wasalx.

Nirreferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari 2600, fejn tlabt lill-Awditur Ġenerali jinvestiga r-rapport imħejji mill-Bord tal-Governanza Lokali, liema investigazzjoni għadha mhix konkluża.

KUNSILL LOKALI TAL-BELT VALLETTA – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm għamel direct orders il-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta mill-1 ta' Jannar tas-sena 2013 sal-31 ta' Diċembru tas-sena 2017?

Jista' jagħti lista ta' direct orders li tinkludi l-ammonti mħallsa u min tħallas?

Jista' jagħti raġuni għalfejn saret direct order għal kull ammont li jeċċedi l-€1,164, jekk applikabbli?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qiegħda tinġabar u għaldaqstant tingħata f'xi seduta oħra.

KUNSILL LOKALI BELT VALLETTA – ALLOKAZZJONI FINANZJARJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont tal-allokazzjoni finanzjarja allokata lill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta mis-sena 2007 sas-sena 2017?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

KUNSILLI LOKALI LI GAWDEW MINN SKEMI MAĦRUĠA MID-DIPARTIMENT GĦALL-GVERN LOKALI U MILL-MINISTERU

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont ta' liema kunsilli lokali gawdew minn skemi maħruġa mid-Dipartiment għall-Gvern Lokali jew il-Ministeru responsabbli mill-Kunsilli Lokali li permezz tagħhom gawdew minn fondi addizzjonali li ma humiex parti mill-allokazzjoni finanzjarja allokata lill-Kunsilli, bejn l-10 ta' Marzu 2008 u t-8 ta' Marzu 2013?

Jista' jagħti dan ir-rendikont għal kull Kunsill Lokali għal kull sena?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub jinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ta' min jinnota t-tnaqqis drastiku fl-imsemmija fondi mill-bidu sa tmiem dik l-istess leġiżlatura, u ċjoè, il-leġiżlatura ta' bejn l-2008 u l-2013.

KUNSILLI LOKALI LI QED IĦALLSU GĦAT-TOROQ MAGĦMULA PERMEZZ TAL-ISKEMA PUBLIC PRIVATE PARTNERSHIP

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont ta' Kunsilli Lokali li għadhom qed iħallsu toroq magħmula permezz tal-iskema ta' Public Private Partnership?

Jista' jgħid kemm hu l-ammont dovut minn kull Kunsill Lokali, jekk applikabbli?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, fejn din il-persuna ma ngħatatx post alternattiv minkejja ż-żmien li għandha, u ser ikollha terġa' toħroġ mill-post li għandha u probabbilment se tispiċċa mingħajr post fejn toqgħod?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar diġà infurmat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

AKKOMODAZZJONI DIĊENTI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, fejn baqgħet ma ħadet ebda risposta wara li ilha snin li applikat għal post diċenti mill-Housing minħabba li qed tgħix ġo tliet kmamar, u issa ilha żmien twil ma toħroġ peress li kellha stroke u ma tistax tinżel taraġ?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar infurmat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, li jgħix ġo kamra waħda u ilu żmien li applika għal post alternattiv?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

ĦSARAT F'APPARAT ĠO BINJA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara meta se jissewwew il-ħsarat li ġarrbu l-muturi fil-komun tal-binja li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, wara li f'din il-blokka qabad in-nar nhar id-19 t'April 2018?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar infurmat lill-persuni kkonċernati b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimhom.

PROĠETT TAL-BAJJA TAL-GĦADIRA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għall-artiklu li deher fin-newsportal ta' The Times of Malta nhar it-Tlieta 15 ta' Mejju dwar il-proġett marbut mal-Bajja tal-Għadira, jista' l-Ministru jgħid jekk saritx konsultazzjoni mal-operaturi tal-kjosks eżistenti, u jekk le, hemmx il-ħsieb li dawn ikunu kkonsultati?

Jista' jgħid ukoll kif dan il-proġett se jaffeTtwa lill-kjosks?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5619.

SAN ĠILJAN – VILLA PRIULI – APPLIKAZZJONI ĠDIDA

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi applikazzjoni ġdida rigward Villa Priuli fi Triq Ġorġ Borg Olivier, San Ġiljan (refused PA permit PA/03208/16)?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma jirriżultax li hemm xi applikazzjoni ġdida pendenti rigward Villa Priuli fi Triq Ġorġ Borg Olivier, San Ġiljan.

SAN ĠILJAN – VILLA PRIULI – DEĊIŻJONI TA' RIFJUT TA' PERMESS

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ċirkustanzi li fihom il-Planning Authority tkun tista' treġġa' lura d-deċiżjoni ta' rifjut tagħha għal Villa Priuli fi Triq Ġorġ Borg Olivier, San Ġiljan?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont Artiklu 80 ta' Att Numru VII tal-2016, l-Awtorità tal-Ippjanar tista' tirrevoka biss permessi f'ċirkustanzi speċifici, iżda mhux deċizjoni ta' rifjut ta' permess.

Wieħed irid jinforma però li xejn ma jżomm lill-persuna interessata milli terġa' tapplika għal żvilupp li kien qabel irrifjutat.

Sintendi, każi simili jinħtiegu applikazzjoni ġdida u jiġu pproċessati mill-ġdid.

SAN ĠILJAN –VILLA PRIULI – ŻIEDA TA' IKTAR SULARI

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistax tiġi aċċettata applikazzjoni ġdida biex titlob li Villa Priuli fi Triq Ġorġ Borg Olivier, San Ġiljan, ikollha iktar sulari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull persuna tista' tissottometti applikazzjoni għal żvilupp, u din ma tiġix validata biss jekk ma jkollhiex l-informazzjoni kollha skont l-Avviż Legali 162 ta' 2016, u ma jsirux il-ħlasijiet neċessarji.

Dan bl-ebda mod ma jfisser li kull applikazzjoni validata se jinħareġ permess għal żvilupp fuqha.

Biex l-Awtorità tasal għal deċizjoni u taċċetta żieda ta' aktar sulari fuq din il-binja, ikun meħtieġ li applikazzjoni tali tkun evalwata abbażi tal-policies viġenti u skont il-Liġi.

Għalhekk, ikun prematur li tingħata risposta fis-sens ta' "iva" jew "le" għal mistoqsija jekk jingħatax permess għal żieda ta' aktar sulari fuq Villa Priuli.

Wieħed irid japprezza li s-sit in kwistjoni huwa skedat bi Grad 2 ta' protezzjoni.

SAN ĠILJAN – VILLA PRIULI – APPLIKAZZJONI ĠDIDA GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk applikazzjoni ġdida tkun titlob change of use biss, x'inhi dik it-tip ta' attività ekonomika li hija permessa bil-liġi u għar-regolamenti tal-Planning Authority għal Villa Priuli fi Triq Ġorġ Borg Olivier, San Ġiljan?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-użu tal-art f'żoni urbani huwa primarjament regolat mill-Pjanijiet Lokali.

F'dan il-każ partikulari, iż-żona hija meqjusa bħala waħda residenzjali fejn l-użi aċċettabli huma dawk li ma jkunux ta' detriment għar-residenti fil-viċinanza.

Il-lista ta' użi aċċettabbli hija indikata f'NHHO- 01 tan-North Harbours Local Plan (July 2006), li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

BORMLA – DAR TAL-ANZJANI – LIFT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jindika meta se jissewwa l-lift f'Bormla Home, minħabba li ilu wieqaf tul dawn l-aħħar sitt ġimgħat għad-detriment tar-residenti?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità qed isegwi s-sitwazzjoni mill-qrib, u huwa infurmat li l-lift se jissewwa fil-ġranet li ġejjin, hekk kif mistennija jaslu l-parts meħtieġa.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpelant li d-Dar tal-Anzjani ta' Bormla hija mgħammra b'żewġ lifts, u fil-preżent ir-residenti xorta għandhom aċċess għal lift, hekk kif qed jagħmlu użu mil-lift l-ieħor.

DAR TAL-ANZJANI – KAŻ TA' ANZJANA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5475, jista' l-Ministru jintervjeni biex anzjana, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u li tinsab f'Dar tal-Anzjani, issirilha gwardarobba żgħira għaliex il-qraba qed jispiċċaw ġejjin u sejrin bil-ħwejjeġ għax m'għandhomx fejn ipoġġuhom, inkluż ħwejjeġ tas-sajf u tax-xitwa?

Billi din l-anzjana qed tispiċċa bil-ħwejjeġ fuq is-siġġu, possibbli li tinstab soluzzjoni aktar dinjituża billi ssirilha gwardarobba żgħira li, kif jien infurmat, diġà saru għal xi anzjani oħrajn?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – CARERS IPPROVDUTI MINN KUNTRATTUR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jintervjeni mal-kuntrattur li jipprovdi l-carers fir-Residenza San Vinċenz de Paul peress li l-carers, fosthom nisa li jaħdmu fuq bażi part-time mal-kuntrattur, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, jixtiequ jaħdmu numru ta' ġranet fil-ġimgħa, u minflok qed jingħataw ġurnata waħda biss, filwaqt li minflokhom qed jiddaħħlu carers barranin?

Filwaqt li nifhem l-importanza tal-ħaddiema barranin f'ċerti oqsma tal-ekonomija tagħna, ma jaħsibx li l-preċedenza għandha tingħata lill-carers Maltin, li ħafna minnhom huma nisa li jkunu miżżewġa bil-familja u jkunu jistgħu jaħdmu fuq bażi part-time?

Ma jaħsibx il-Ministru li hija ironija li ngħidu li rridu aktar nisa fid-dinja tax-xogħol, imbagħad f'istituzzjoni tal-Gvern stess, il-kuntrattur qed jagħti preferenza lill-ħaddiema barranin fuq dawk Maltin li jkunu infurmaw il-kuntrattur ikkonċernat kemm jixtiequ jaħdmu, imma qed jaħdmu ferm u ferm anqas għax minflokhom qed jiġu mgħajta carers barranin għax-xogħol?

TESTIJIET TAD-DEMM GĦALAL-VITAMINA D

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm saru testijiet tad-demm għall-vitamina D fl-2017?

Jista' jgħid kemm minnhom irriżultaw baxxi, jiġifieri inqas mil-lowest reference range?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru totali ta' testijiet għal vitamina D matul is-sena 2017 huwa ta' 19,452.

Minn dawn, kien hemm 11,186 li kienu taħt il-livell ta' 30ng/ml.

Dawn jammontaw għal 57% tat-total.

Dawn il-57% jistgħu jerġgħu jinqasmu segwentement:

37% livell mhux suffiċjenti ta' Vitamina D (20-30 ng/ml)

20% livell ta' defiċjenza ta' Vitamina D (<20ng/ml)

Dawn il-figuri jaqblu tajjeb ma' studji li saru f'pajjiżi oħra Ewropej, speċjalment f'pajjiżi fin-nofsinhar tal-Ewropa fejn instabu livelli baxxi ta' vitamina D.

** Tabella marbuta ma' mistoqsija parlamentari 2357