DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

It-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta nru.

125 li saret fil-5 ta' Ġunju, 2018 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-Rapport Annwali tal-Uffiċċju tal-Ombudsman għas-sena 2017.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-FINANZI – NEFQA FUQ SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google, eċċetra, minn Marzu, 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninfoma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi l-Ministru għall-aħbar pożittiva ferm li ħarġet illum rigward it-tkabbir ekonomiku, li fl-ewwel kwart tas-sena kien ta' 4.4%.

Jista' l-Ministru jgħid kif wasalna għal dan ir-riżultat u anke forsi minn fejn tlaqna, biex jista' jkollna dawn it-tip ta' riżultati?

Kif ninsabu kkomparati anke ma' pajjiżi Ewropej oħrajn?

U xi jfisser dan l-iżvilupp ekonomiku għall-familji Maltin u Għawdxin?

Għaliex fl-aħħar mill-aħħar aħna qegħdin naħdmu għalihom?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Ir-rata li kienet imħabbra fil-11.00 a.m. illum tirreferi għat-tkabbir ekonomiku għall-ewwel kwart ta' din is-sena, jiġifieri jagħmlu stima ta' kemm ġie prodott fil-pajjiż, kemm kien hemm dħul, sew f'dawk li huma pagi u salarji, kif ukoll profitti.

Qed jikkomparawh mal-kwart tas-sena l-oħra tal-istess żmien, imbagħad ineħħu l-inflazzjoni minnu billi japplikawlu d-deflator biex aħna narawh b'mod reali u mhux b'mod nominali.

B'mod nominali t-tkabbir kien 'il fuq minn 6% u t-tkabbir reali kien ta' 4.4% li jikkompara sew mal-aħħar kwart tas-sena ta' qabel.

Dawn, bħalma jiġri dejjem, jistgħu jiġu riveduti u l-biċċa l-kbira, jekk jiġu riveduti, jiġu riveduti 'l fuq minħabba li ċerta data ma tkunx daħlet fil-ħin.

Però t-tkabbir ta' 4.4% jibqa' fuq quddiem nett taż-żona ewro, jekk mhux ukoll tal-Unjoni Ewropea.

Ir-rata tfisser li t-tkabbir huwa sostenibbli, tkabbir li ilu ġej għal dawn l-aħħar snin u għadu għaddej b'saħħtu.

Prova wkoll tar-rata qawwija ta' tkabbir ekonomiku hija r-rata tat-tkabbir tax-xogħol, li m'għandna l-ebda indikazzjoni li qiegħda tonqos.

Irridu ngħidu wkoll li kien hemm żewġ fatturi ewlenin wara dan it-tkabbir.

L-ewwel fattur kien iż-żieda qawwija fil-konsum privat li kien xprunat mit-tkabbir sostanzjali fid-dħul tal-ħaddiema.

Fil-fatt, fl-ewwel kwart il-pagi f'pajjiżna żdiedu b' €78 miljun f'dawn it-tliet xhur, jiġifieri żieda ta' 7%.

Riżultat ta' dan it-titjib sostanzjali fid-dħul, l-istatistika uffiċjali turi li s'issa l-konsum privat żdied bi 3% tul is-sena kollha.

It-tieni fattur wara t-tkabbir ekonomiku qawwi kien l-andament pożittiv tal-azjendi.

Ċifri uffiċjali juru li l-profitti żdiedu b'70% meta mqabbla mal-istess kwart tas-sena 2017.

Dan it-titjib nistgħu ngħidu li wasal minn negozju privat, b'investiment ta' €416-il miljun, kontra l-€292 miljun f'investiment fis-sena 2012.

Għalhekk qegħdin isiru l-profitti għaliex saret qabża kbira fl-investiment u meta tikkompara l-ewwel kwart tas-sena 2018 tara li kważi rdoppjat ir-rata ta' investiment li kien hemm fis-sena 2018.

L-istatistika turi wkoll li s-settur finanzjarju, li skont l-Oppożizzjoni għaddej minn żmien ta' inċertezza, kabbar l-operat tiegħu b'€5 miljuni, filwaqt li s-settur tal-igaming kiber bi €30 miljun.

Anke fis-settur tal-kostruzzjoni, il-valur miżjud ra titjib ta' €3 miljuni.

F'kelma waħda, it-tkabbir huwa fis-setturi kollha tal-ekonomija, mhuwiex f'settur partikolari.

Din bħal magna li tkun għaddejja tajjeb, tkun qed tispara fuq il-pistons kollha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Glenn Bedingfield, mistoqsija supplimentari.

GLENN BEDINGFIELD: Nittama li l-Whip tal-Oppożizzjoni ma jurtax ruħu għax se nagħmel mistoqsija parlamentari!

Kelli xi kostitwenti tiegħi li jirċievu pensjoni mill-Awstralja li rċevew ittra, uħud għax kellhom xi diskrepanzi fid-dikjarazzjoni tat-taxxi, imma milli jidher intbagħtu ittri lil kull min jirċievi din il-pensjoni.

Jista' l-Ministru forsi jispjega x'inhi s-sitwazzjoni u x'inhu għaddej?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: L-ewwel nett, naħseb jekk hemm xi ħaġa li rrealizzajna huwa n-numru kbir sew ta' Maltin li kienu l-Awstralja, ħadmu, min għal ftit snin, min għal ħafna u min għal tul ħajtu kollha, u ġew jirtiraw f'pajjiżna.

Ħija ħaġa sabiħa li dak li jkun wara li jkun ħadem u stinka għall-inqas igawdi ż-żmien tal-irtirar f'pajjiżna.

Dawn l-individwi jirċievu, kif inhu xieraq li jsir, il-pensjoni mill-Awstralja.

Kien hemm nuqqas ta' ftehim qawwi minn dawn l-individwi li billi bejn Malta u l-Awstralja għandna double taxation agreement, dawn kienu jgħidulhom li t-taxxa qed jeħodilhom il-Gvern Awstraljan u allura jistgħu ma jiddikjaraw xejn għax tkun imnaqqsa.

Fil-fatt, dan ma kienx minnu.

Kieku staqsew sew kienu jsibu li huma obbligati li d-dħul li jidħol f'pajjiżna għandu jiġi dikjarat u t-taxxa titħallas fuqu.

Kien hemm nuqqas ta' ftehim.

Li ġara issa, u mhux qabel, huwa l-fatt li bħalma dejjem avżajna hawnhekk, Malta qiegħda tiffirma numru kbir ta' ftehimiet ma' pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea, għaliex mal-Unjoni Ewropea diġà għandna s-Savings Directive, li b'mod awtomatiku l-Kummissarju tat-Taxxa jirċievi informazzjoni kompluta tal-kontijiet f'banek Ewropej miftuħin mill-Maltin u allura bl-automatic exchange hu jirċievi l-informazzjoni u huwa fid-dmir li tiddikjaraha u sintendi jekk le, il-Kummissarju se jkun jaf biha.

Li qed jiġri iżjed hu li qegħdin niffirmaw dan il-ftehim, skont il-Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) mal-Gvern Amerikan u numru kbir … F'Berlin jiena ffirmajt li huwa fid-dmir tagħna li ngħaddu l-informazzjoni tal-kontijiet li jinfetħu f'pajjiżna lil dawn il-pajjiżi u huma jridu jagħmlu l-istess f'pajjiżhom.

Allura l-Kummissarju tat-Taxxa rċieva l-informazzjoni kompluta tal-kontijiet kollha fil-banek Awstraljani jew inkella pensjonijiet, jiġifieri, sorsi ta' dħul.

Mhux bilfors għall-kontijiet qed ngħid.

Kull sors ta' dħul mill-Awstralja għal Malta huwa mibgħut lill-Kummissarju tat-Taxxa li dan malli jirċievi l-informazzjoni, huwa fid-dmir tiegħu bil-liġi li jinforma lil dik il-persuna li l-Gvern hawnhekk qed jgħid li qed jgħaddilek dħul u inti, għal xi raġuni jew oħra, m'intix qiegħed tiddikjarah.

Allura li jiġri huwa li jkollok tħallas it-taxxa b'lura ta' dak li inti ma ħallastx, hemm l-imgħax fuqha u hemm ukoll penali.

Qegħdin nitkellmu fuq nies anzjani li, bħalma għedt, qegħdin fiż-żmien tal-irtirar f'pajjiżna.

Lil dawn in-nies tawhom x'jifhmu ħażin.

Dan huwa nuqqas ta' ftehim li qed nirreferi għalih, u d-Dipartiment kellu jindirizzaha daqsxejn iktar b'mod sensittiv.

Issa l-persuni se jirċievu ittra fejn se jiġu nformati.

Dawn il-persuni diġà ġew informati li għandhom jagħtu t-taxxa, l-arretrati, kif ukoll l-imgħax, eċċetra, imma issa ġie deċiż, wara li nformawni u jiena aċċettajtha, li dawn l-individwi ma jħallsux imgħax fuq it-taxxa li kellhom jagħtu fil-passat u li jirċievu piena nominali ta' €20 kull wieħed.

Li qed ngħid hawnhekk lill-mezzi tax-xandir hu li dawn l-individwi se jirċievu ittra li tgħid li mhux se jkun hemm impost l-imgħax, li din il-piena tkun ta' €20 u li din it-taxxa se tingħata sitt xhur biex titħallas.

Dan sabiex anke min jista' jħallas, ikollu l-kontijiet fil-bank, mhux biex jirtirahom jitlef l-imgħax.

Allura qegħdin nagħtuh sitt xhur żmien biex it-taxxa li hija dovuta minnu jħallasha.

Min wara dan kollu għandu problemi li lanqas din it-taxxa ma jista' jħallas, id-Dipartiment lest jisimgħu, naraw il-means test, imbagħad naraw kif nistgħu nimxu miegħu ukoll.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ġaladarba qegħdin nitkellmu dwar reklamar, nhar il-Ħadd li għadda fuq żewġ ġurnali partikolari, It-Torċa u KullĦadd, kien hemm kważi paġna sħiħa b'reklam partikolari bl-uċuħ tal-ministri kollha preżenti.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid dan ir-reklam partikolari minn liema fond tħallas?

Dan ir-reklam kien jimmarka l-għaxar snin mill-ħatra ta' Kap tal-Partit Laburista, tal-Prim Ministru jew tas-sena mir-rebħa elettorali.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: L-ewwel nett, ninnega li dan huwa reklam.

Tista' tgħidli li xi ħaġa mħallsa hija reklam.

Jekk id-definizzjoni trid tagħmilha hekk, agħmilha hekk, però mhuwiex l-iskop li tirreklama, huwa li tinforma.

Huwa importanti li l-pajjiż, kull ministeru, jinforma liċ-ċittadini Maltin dwar ix-xogħol li twettaq matul din is-sena, tħares lejn is-sena u tgħid "we take stock of what we deliver" ħalli min jaħseb li dan il-Gvern iwiegħed u ma jwettaqx, ikollu impressjoni differenti.

Jiġifieri kull ministeru mill-baġit tiegħu għandu kull dritt meta jrid li jgħid u jħallas biex jinforma lill-qarrejja dwar ix-xogħol fil-ministeru tiegħu.

Dwar din li qed tgħid m'hemmx xi baġit ċentrali għal dan ix-xogħol, jitħallas mill-vot ta' kull ministeru li inti għandek allokat biex tinforma liċ-ċittadini.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Biex nibqgħu ftit mat-tema, anke ma' dak li staqsa l-kollega tiegħi l-Onor.

Glenn Bedingfield lill-Ministru fir-rigward tal-pensjonijiet u mal-anzjani, fl-aħħar jiem il-Ministru ħabbar, u anke għaddiet minn dan il-Parlament, bonds speċjali għall-persuni li jkollhom 'il fuq minn 62 sena, u milli stajt nifhem jien dan huwa b'rata preferenzjali.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet marbuta ma' dawn il-bonds u x'inhi din ir-rata preferenzjali, anke komparat ma' rati oħrajn li joħroġ il-gvern, u min jista' japplika għal dawn il-bonds?

EDWARD SCICLUNA: Din kienet informazzjoni li tajna f'din il-paġna li kien qed jirreferi għaliha l-kollega tiegħi min-naħa l-oħra tal-Kamra, u ċjoè, is-62+ Malta Government Savings Bond.

Meta tara proposti bħal dawn tirrealizza kemm dan il-Gvern jaħseb f'kulħadd u fi kwalunkwe ċirkostanza.

Meta tan-naħa l-oħra jsemmu l-pensjonijiet, in-nies li rtiraw mhux mill-pensjonijiet biss jimpurtahom, imma minn nefqa tagħhom, mill-flus li faddlu, kwalunkwe aspett tal-ħajja, it-taxxa.

Aħna ħsibna li nżidu l-pensjonijiet, żidna l-minimu u komplejna nżidu.

Ħsibna wkoll li ma titħallasx taxxa fuq il-pensjoni sa massimu ta' €13,200.

Aspett ieħor li huwa tajjeb huwa li togħla l-pensjoni, tajjeb li ma tħallasx taxxa fuqha, tajjeb ukoll li x-xi ħaġa li tfaddlet u qiegħda investita fil-bank jew inkella f'bonds mal-gvern, tirrendi.

L-isfortuna ta' dawn in-nies, li qegħdin b'mod iktar minn ħaddieħor jiddependu minn dan is-sors bħala dħul, jiġifieri jkollhom €5,000, €10,000, €15,000, €20,000 jew €30,000 imfaddlin u qegħdin mixtrijin f'bonds tal-gvern fi żmien meta l-inflazzjoni kienet qawwija, ir-rata tal-Bank Ċentrali Malti, jew inkella fil-każ meta dħalna fiż-żona ewro, tal-Bank Ċentrali Ewropew, kienet għolja, għax l-inflazzjoni kienet għolja, u qiegħda hemm biex tipprova trażżan kemm jista' jkun l-inflazzjoni.

U b'hekk dak li jkun jirkeb fuq din is-sitwazzjoni u jkollu dħul ta' bejn 6% u 7% - kien hemm żmien li kienet anke iżjed, 8% - fuq bond tal-Gvern.

Din kienet għal għaxar snin, 15-il sena jew 20 sena, imma l-isfortuna kienet li fl-aħħar waslet u għalqet.

Allura min kellu xi ħaġa mġemmgħa u qegħdin f'bonds tal-Gvern, li ħesrem jirċievi avviż li dawn issa se jiġu likwidati u dak id-dħul ta' bejn 5% u 8% sparixxa, jieħu xokk kbir, u meta jasal biex jixtri bond ġdid is-sitwazzjoni hija ferm differenti minn tal-passat għax ir-rata tal-inflazzjoni u r-rata tal-bank hija baxxa.

U għalhekk il-kupun ta' din il-bond tal-Gvern hija baxxa.

Hawnhekk ta' min infiehmu li dan il-Gvern ħaseb biex joħroġ bond speċjali għal dawn in-nies, li qed jissemma 62+.

Hija ċara daqs il-kristall li min jagħlaq it-62 din is-sena, minn Jannar sa Diċembru, huwa ntitolat li jixtri sa massimu ta' 8,000 ewro u se jingħata preferenza jekk ma xtarax is-sena l-oħra.

Però, jekk xtara s-sena l-oħra, għandu ċans xorta għax għandek sa 100 miljun ewro li offra l-Gvern.

Nisperaw li kulħadd ikollu aċċess għal dan il-bond li jista' jżommu bi 3% għal ħames snin.

Dan jirtuh il-werrieta wkoll, però ma jkunux jistgħu jiskambjawh bħalma jsir b'bond normali.

Dan il-bond huwa attraenti ħafna għaliex jagħti rata ta' imgħax 'il fuq minn dak li joffri s-suq.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Se nqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra ta' artiklu jew silta li għadha kif ħarġet ftit tal-minuti ilu li tgħid hekk:

Jista' l-Ministru jgħid jekk jafx bihom, jekk dawn kenux xi spejjeż li ġew ritornati minħabba fondi li ħallas il-Gvern?

Hemm xi informazzjoni li jidhirlu li ta' min jaqsamha fil-pubbliku?

U jekk le, dan l-ammont x'jirrappreżenta vis-à-vis dik il-ġita, dik il-mawra partikolari?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek xi informazzjoni dwar din il-mistoqsija supplimentari?

EDWARD SCICLUNA: M'għandix informazzjoni dwarha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar baġit kienet issemmiet l-iskema ta' second-time buyers, u jiena nformat li fl-aħħar jiem anke din ġiet imħabbra mill-Ministru Edward Scicluna.

Jista' l-Ministru jagħti aktar informazzjoni dwar kif taħdem din l-iskema, min jista' japplika għaliha, anke dwar it-terminu "second-time buyer", għaliex jidher li hemm xi ftit konfużjoni dwar min jista' jiġi dikjarat u anke aċċettat bħala second-time buyer?

Din l-iskema hija biss marbuta ma' djar residenzjali?

Jista' jagħti aktar informazzjoni marbuta ma' din l-iskema?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Nieħu gost ħafna nitkellem dwar proposti li saru bil-għaqal u bir-reqqa li jolqtu l-bżonnijiet tal-poplu Malti u Għawdxi, u dan wara s-suċċess kbir tal-first-time buyer li fl-istorja għad titniżżel bħala dik il-miżura li b'mod immedjat bdiet iddawwar ir-rota ekonomika f'pajjiżna.

Kien hemm affarijiet ikbar bħal dik tal-enerġija, imma li ridt ngħid huwa li kienet proposta straightforward, diretta, immedjata, u allura kellha l-effett mixtieq li tagħti nifs lill-ekonomija li kienet staġnata, li tat is-sinjal li we are here to do business, sew għal min kien il-benefiċjarju tal-first-time buyer, kif ukoll għall-industrija tal-kostruzzjoni u l-industrija tal-proprjetà.

Magħha mbagħad, bħalma nafu, huwa marbut kull settur ieħor tal-ekonomija.

Però aħna ma waqafniex hemmhekk.

Il-programm elettorali kien ċar għal din il-leġiżlatura, li jgħid li rridu naħsbu wkoll fil-persuni, gawdew jew ma gawdewx mill-first time buyer, li s-sitwazzjoni f'ħajjithom tirrikjedi li jbiddlu r-residenza tagħhom għal raġuni ġustifikata.

Għandek min-naħa waħda koppja żagħżugħa li l-familja tagħha tibda tikber u allura tkun tixtieq issib post ikbar minn dak li jgħixu fih wara li jiżżewġu jew jgħixu flimkien jew ,għall-kuntrarju, familja anzjana li t-tfal tagħha issa ħarġu mid-dar, iżżewġu jew sabu l-istat tagħhom u allura m'għandhomx bżonn dak il-kobor u jridu jċekknu l-proprjetà tagħhom.

Bħalma nafu, it-taxxa hi li hi.

Hija transaction tax li tintaxxa u tħallas il-boll fuq kull tranżazzjoni li ssir, u aħna biex ninċentivaw u nippremjaw lil min jaħseb bil-għaqal, li jċekken jew ikabbar ir-residenza tiegħu bir-raġun anke, pereżempju, dawk il-familji li jkollhom persuna bi bżonnijiet speċjali, aħna qed nagħtu l-vantaġġ ta' skont ta' 5% fuq il-boll u jinżel għal 3%.

B'hekk, minbarra li tkun qed taġevola lil dik il-familja, is-suq tal-proprjetà jkun effiċjenti.

Il-koppji anzjani li għandhom villa kbira iktar milli għandhom bżonn - affari tagħhom fejn jgħixu, il-Gvern żgur mhux se joqgħod jindaħal – li jridu jgħixu fi proprjetà iżgħar qegħdin nagħtuhom iċ-ċans u jieħdu skont fuq dan il-boll.

Irrid ngħid li s'issa għas-sena 2018 kellek 765 kuntratt, li minnhom gawdew 1,020.

Biex inkun ċar dwar il-kondizzjonijiet irrid ngħid li, biegħ meta biegħ l-ewwel proprjetà tiegħu, hu jkun xtara, hemmhekk minn wara l-Baġit, malli jixtri t-tieni proprjetà tiegħu u għalaq il-kuntratt, ikun jista' jgawdi minn din il-proposta.

Iżda sintendi ma jridx ikollu proprjetajiet oħrajn f'dak il-mument.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ADRIAN DELIA: Ġaladarba l-Ministru għall-Finanzi m'għandux informazzjoni dwar id-dokumentazzjoni li għadni kif esibixxejt, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk għandux l-istess informazzjoni li jixtieq jaqsamha magħna u mal-poplu?

L-ISPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Bil-permess tal-Kamra nikkonferma li kien hemm ċaħda kategorika min-naħa tas-Sur Schembri, u kienet mill-ġdid storja mimlija invenzjonijiet!

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Dan l-aħħar smajna li l-Kummissjoni Ewropea bdiet tagħmel proposta dwar it-taxxa diġitali.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' Malta dwar din il-proposta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Ilu jinħass il-bżonn li kumpaniji kbar … Meta qegħdin ngħidu kbar, jiġifieri, kbar ħafna, bħalma huma Amazon, Facebook, Apple, kumpaniji kbar diġitali globali li qegħdin fid-djar tagħna u mad-dinja kollha.

Minn informazzjoni li ħarġet mill-midja nafu li dawn qegħdin iħallsu taxxa inqas milli forsi wieħed jaħseb, għaliex kemm għandhom iħallsu taxxa l-liġijiet iridu jiddeċiedu.

Ċerti pajjiżi, speċjalment Franza, u magħha hemm ukoll xi pajjiżi oħrajn, jixtiequ b'xi mod jew ieħor jbiddlu l-mod tat-taxxa u jintaxxawhom f'pajjiżhom.

Dawn iħallsu t-taxxa fejn għandhom ir-residenza tagħhom, bħall-Amerika, l-Irlanda, il-Lussemburgu, hi fejn hi r-residenza.

Kif nafu, s'issa, sal-lum nistgħu ngħidu li t-taxxa għandha ċerti regoli, għandek it-taxxa diretta fuq il-profitti u t-taxxa fuq il-konsum.

Dawn jixtiequ jaqilbu din is-sistema u jintaxxaw il-bejgħ u jeħduh profitti mit-taxxa, li jrid jitnaqqas mill-pajjiż l-ieħor, xi ħaġa li l-Amerka mhux se taċċetta.

Aħna qegħdin ngħidu li rridu nkunu kawti.

Malta taċċetta li nsibu soluzzjoni internazzjonali, għaliex jekk qegħdin nitkellmu fuq ħafna pajjiżi, ma jistax ikun li l-Ewropa tmur naħa waħda biex toħloq gwerer.

Għandna biżżejjed gwerer kummerċjali, m'għandniex għalfejn inżidu magħhom!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għattweġiba talmistoqsija parlamentari 6067 li ngħatat fisseduta 124 tal4 ta' Ġunju 2018 dwar in-nefqa fuq safar uffiċjali tal-Prim Ministru fejn kien akkumpanjat mill-mara tiegħu bejn l-2004 u l-2008.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' spezzjonijiet li saru fil-faċilitajiet liċenzjati għas-saħħa mentali mill-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali minn wara Lulju 2017 u li kienu ppjanati skont Artiklu 6 tal-Att dwar is-Saħħa Mentali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6090; u

Lista ta' spezzjonijiet li saru fil-faċilitajiet liċenzjati għas-saħħa mentali mill-Health Care Standards Directorate, minn wara Ġunju 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6091.

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rendikont finanzjarju għas-sena li għalqet fil-31 ta' Diċembru 2017 tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għattweġiba talmistoqsija parlamentari 6012 li ngħatat fisseduta 124 tal4 ta' Ġunju 2018, dwar pjanti ta' Triq Lewis Wettinger fil-Mellieħa (Bypass tal-Mellieħa);

Korrezzjoni għattweġiba talmistoqsija parlamentari 6015 li ngħatat fisseduta 124 tal4 ta' Ġunju 2018 dwar il-wisa' tal-karreġġjata u tal-korsija għar-roti fil-Bypass tal-Mellieħa;

Tabella li turi l-istruttura organizzattiva tal-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini (Building Regulation Office), bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5953;

Tabella li turi l-impjegati fl-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini (Building Regulation Office) maqsuma skont il-grad u data tal-impjieg, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5954; u

Tagħrif dwar il-laqgħat miżmuma mill-Bord li Jirregola l-Bini minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5956.

F'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 180 tal2018 – Regolamenti tal-2018 dwar il-Bord għall-Governanza tal-Ħabsijiet;

F'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ammont ta' plastik, metall u karti li ġew riċiklati permezz ta' offerti pubbliċi fil-perjodu bejn Jannar 2012 u Novembru 2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6072.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 181 tal2018 – Ordni tal-2018 dwar Żona ta' Southridge, Mellieħa, bħala Żona Speċjali Msemmija; u

Avviż Legali Nru 182 tal2018 – Ordni tal-2018 dwar Ħelsien minn Taxxa Doppja (Taxxi fuq l-Income) (il-Gvern tar-Repubblika Demokratika Federali tal-Etjopja).

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar apparat li nxtara għall-Gozo Sports Complex minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5915.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont il-paragrafu 4 tal-artikolu 120(b) tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum it-Tlieta 5 ta' Ġunju, 2018 tal-Kumitat tal-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, l-Onor.

Chris Agius se jkun qiegħed jissostitwixxi lill-Onor.

Stqarrijiet Ministerjali?

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

PUNT IMQAJJEM MILL-KAP TAL-OPPOŻIZZJONI

ADRIAN DELIA: Fid-dawl ta' dak li ħareġ fir-rigward tal-Ministru Carmelo Abela u l-utilizzar ta' ħaddiema tal-Gvern biex jaħdmu xogħlijiet u għamlu xogħlijiet id-dar tiegħu, nixtieq nistaqsi jekk hux beħsiebu jagħmel xi stqarrija ministerjali dwar dan.

L-ISPEAKER: Is-Sedja mhijiex f'pożizzjoni tara l-Ministru x'se jagħmel.

Jekk hawn xi Ministru li jrid jagħmel stqarrija ministerjali ġeneralment jinforma li se jagħmilha.

(Interruzzjonijiet) Inti staqsejt, mhux hekk?

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: La qiegħed preżenti, li qed nistaqsi huwa jekk iridx jinforma lis-Sedja jew lill-pubbliku jekk hux beħsiebu jagħmel din l-istqarrija ministerjali jew le.

L-ISPEAKER: Preżenti u mhux preżenti, ovvjament is-Sedja ma tistax tordna lil xi ministru biex jagħmel stqarrija.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, sabiex… (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ħu paċenzja, għalissa se jitkellem l-Onor.

(Interruzzjonijiet)

FTEHIM TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nivverbalizza ftehim li hemm bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni li għada, l-Erbgħa 6 ta' Ġunju, is-seduta se tibda f'nofsinhar u sas-2.30 p.m. issir id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari tal-ewwel tliet items li se jidhru fuq l-aġenda taħt l-Ordnijiet tal-ġurnata; bejn is-2.30 p.m. u t-3.00 p.m. ikun hemm ħin għall-mistoqsijiet parlamentari u tqegħid ta' karti, u mbagħad fit-3.00 p.m. tibda d-diskussjoni fuq il-mozzjoni dwar l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Aworità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018.

Din id-diskussjoni għandha titqies li tissodisfa r-rekwiżiti tal-artiklu 25 tal-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent.

L-ISPEAKER: Nitlob lill-Whip tal-Oppożizzjoni biex jikkonferma dan.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nikkonferma dak li qed jgħid l-Onor.

Fuq il-mistoqsija punt li ssemma qabel, jekk tagħtini l-permess, nixtieq li l-Ministru li qiegħed preżenti hawnhekk jikkonferma jekk hux se jagħmel stqarrija, jekk mhux illum darba'oħra.

Anke għal min qed isegwina, kemm jgħid "iva" jew "le".

L-ISPEAKER: Is-Sedja diġà qalet li jekk il-Ministru, preżenti jew mhux preżenti – illum qiegħed preżenti kif qed tgħid inti – hux se jagħmel stqarrija ministerjali jew le, dik hija diskrezzjoni tiegħu u s-Sedja ma tistax fl-ebda mument lanqas tistaqsih jekk hux se jagħmel stqarrija.

Però għamiltu l-osservazzjoni tagħkom.

(Interruzzjonijiet) Meta Ministru jkun irid jagħmel stqarrija jqum u jinforma lill-Kamra qabel.

Mozzjonijiet?

Il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

MOZZJONIJIET

ESTMI TA' DĦUL U NFIQ TA' JOBSPLUS GĦAS-SENA 2018

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Jobsplus għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap. 343.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu seduta waħda, bil-ħin jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-Gvern u l-kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-winding-up min-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sur President, illum nixtieq nindirizza lil din il-Kamra dwar il-Korporazzjoni Jobsplus li hija waħda mill-entitajiet importanti mhux biss għall-Gvern imma wkoll għall-pajjiż.

Qegħdin nitkellmu dwar l-approċċ ħolistiku li l-Gvern qiegħed jieħu across the board, u Jobsplus bħala korporazzjoni għandha rwol ewlieni.

Qed ngħid hekk ukoll għaliex matul is-snin rajna lil din il-korporazzjoni bi rwol differenti.

Hawnhekk m'iniex nitkellem b'mod partiġjan meta qed ngħid li r-rwol tal-Jobsplus, hekk nif nafuh żmien ilu, illum huwa differenti.

Dan għar-raġuni li sa ftit żmien ilu r-rwol ta' din il-korporazzjoni kien speċifiku, jiġifieri li tilqa' nies li m'għandhomx xogħol u tippromwovi magħhom postijiet tax-xogħol vakanti li jinqalgħu minn żmien għal żmien.

Dak kien ir-rwol, kważi kważi ewlieni u waħdieni, ta' Jobsplus.

Illum, bi stil u b'approċċ totalment differenti Jobsplus qiegħda twassal biex il-programm tal-Gvern jiġi implimentat.

Ir-rwol ta' Jobsplus huwa tali li jippromwovi u jħaddem is-sistema u l-istrutturi biex illum għandna r-riżultati li qegħdin niskbu jum wara jum.

Jobsplus tirrispekkja wkoll il-valuri u l-prinċipji ta' dan il-moviment, ta' dan il-Gvern.

Dan huwa gvern pro business u allura għandu bżonn din il-korporazzjoni biex ikun jista' jgħin aktar lil min iħaddem, lill-industrijalist u lill-entitajiet billi tiffaċilita, pereżempju, il-proċess fuq visas meħtieġa biex wieħed fil-pajjiż.

Illum ilħaqna livelli rekord ta' nies li jaħdmu fil-pajjiż, xi ħaġa li nirrikonoxxuha aħna kif ukoll l-Oppożizzjoni.

Illum għandna l-inqas rata ta' nies li qegħdin ifittxu impjieg u allura hemm il-bżonn li nħarsu lil hinn minn pajjiżna, lejn il-ħaddiema barranin, kemm membri tal-Unjoni Ewropea u anke oħrajn minn pajjiżi terzi, li jkollhom bżonn il-visas b'ħeffa, imma bi trasparenza, biex min iħaddem isib il-ħaddiema li għandu bżonn.

Xi ħaġa oħra li nixtieq inżid hija li l-Gvern mhux biss għandu l-pro business approach li Jobsplus tiffittja tajjeb ħafna fih, imma għandu wkoll ruħ soċjali.

Hawn jidħol ir-rwol tiegħi u tat-tim tiegħi f'dan il-mandat elettorali li ħadna sena ilu, li bil-fondi Ewropej li pajjiżna nnegozja fl-2013 inkunu nistgħu niffaċilitaw ix-xogħol ta' Jobsplus.

Qed nagħmlu dan għaliex il-fondi Ewropej li qed ngħaddu lill-Jobsplus se jlaħħqu kważi €50 miljun bejn l-2014 u l-2021.

Fuq quddiem nett hemm il-Fond Soċjali Ewropew, li ħafna minnu qed imur għand Jobsplus.

Jien kburi ngħid li l-Gvern, b'għaqal, bi trasparenza u b'viżjoni, qed juża l-fondi Ewropej b'mod strateġiku.

Allura nistaqsi jekk huwiex mod strateġiku l-fatt li dawn il-€50 miljun qed ninvestuhom biex nies vulnerabbli, nies li ilhom li kienu fid-dinja tax-xogħol, nies li għandhom diżabilità u huma vulnerabbli, nies li huma forsi wkoll soċjalment esklużi jew fir-riskju li jiġu esklużi, jiġu megħjuna biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol!

Hemm dan il-bilanċ bejn il-fatt li għandek gvern pro business u gvern li għandu ruħ soċjali biex jara li l-Maltin u l-Għawdxin ikollhom xogħol b'dinjità.

Issa mhux qed nitkellmu dwar xogħol biss, imma qed nitkellmu wkoll dwar karrieri.

Illum qed ngħinu lin-nies mhux biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol, għax xogħol illum il-ġurnata hawn kemm trid.

Illum għandna l-inqas livell ta' qgħad li qatt kellu pajjiżna, u għalhekk qed immexxu lin-nies biex ikollhom karriera.

Dan ifisser li llum persuna tista' tħares 'il quddiem biex ikollha impjieg aħjar, paga aħjar, salarju aħjar, imma wkoll kondizzjonijiet aħjar.

Dan huwa l-għaqal, din hija r-ruħ soċjali li għandu l-Gvern, u grazzi għal Jobsplus dan hu rifless ukoll fil-ħidma ta' din l-aġenzija.

Sur President, nixtieq ninforma wkoll lill-Kamra kif Jobsplus qed tonfoq il-fondi Ewropej li semmejt.

Insemmi mill-ewwel il-proġett Access to Employment Scheme.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar xejn inqas minn €12-il miljun li qed imorru għall-intrapriżi.

Din turi wkoll differenza fl-approċċ tagħna, li l-għajnuna li nagħtu mhijiex biss lill-ħaddiem biex itejjeb il-ħiliet tiegħu, biex jidħol fid-dinja tax-xogħol u biex ikompli jimxi 'l quddiem u jimraħ f'din Malta ta' għada, imma qed ngħinu wkoll direttament lill-intrapriżi.

Dan il-programm imiss direttament lill-intrapriżi li jistgħu jirrikorru għal grants speċifiċi għand Jobsplus biex jipprovdu opportunitajiet ta' xogħol lill-persuni vulnerabbli.

Hawnhekk huwa importanti li nirrepeti li l-għajnuna li qed nagħtu f''dan il-programm hija lill-persuni vulnerabbli.

Pajjiżna llum laħaq livelli rekord ta' ħaddiema u allura bilfors irridu nduru lejn in-nies li għadhom ma daħlux fid-dinja tax-xogħol, għaliex nemmnu fihom u nemmnu li għandhom dritt mhux biss għax-xogħol, imma xogħol tajjeb u b'dinjità!

Allura dawn it-€12-il miljun se jwasslu biex xejn inqas minn 1,675 ruħ jiġu megħjuna biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol għall-ewwel darba.

Niftakru li ftit żmien ilu, mhux għexieren ta' snin ilu, persuni vulnerabbli li kienu jħossu li m'għandhomx futur fil-pajjiż, imma kienu jħossu li għandhom kontribut x'jagħtu, għandhom l-intellett u l-enerġija li jidħlu u jagħtu s-sehem tagħhom fis-soċjetà u lill-komunità, ma kellhomx l-opporunitajiet.

Illum l-opportunitajiet qed jingħataw ukoll grazzi għal dawn il-programmi, li huma finanzjati minn fondi Ewropej.

Skema oħra li nixtieq insemmi hija The Vaste Programme, proġett li ħabbart ukoll mal-Ministru Bartolo ftit tax-xhur ilu, u li bih qed ninvestu €11-il miljun, din id-darba biex persuni bi bżonnijiet speċjali jitħarrġu għal żmien fil-potenzjal u fl-iżvilupp tagħhom biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Jien kburi ngħid li dan se jaffettwa mal-2,000 persuna.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi tkellimt dwar il-mod ħolistiku kif il-Gvern qiegħed jaħdem.

Fil-fatt, jekk tara l-ħidma li qed issir minn entitajiet differenti tal-Gvern, issib li persuni li għandhom bżonnijiet speċjali qed jiġu megħjuna bi programmi relatati ma' xulxin.

Pereżempju, b'dan il-programm qed nagħtu taħriġ lil persuni li għandhom bżonnijiet speċjali, imma fl-istess ħin bi programm ieħor b'fondi Ewropej qed nagħtu ċ-ċans ta' għajxien indipendenti lil dawn il-persuni.

Dan huwa l-approċċ ħolistiku li il-Gvern qiegħed jieħu minn żmien għal żmien.

Mela persuna bi bżonnijiet speċjali mhux biss qed nagħtuha xogħol, imma wkoll għajxien indipendenti, li flimkien iwasslu għad-dinjità li tant nitkellmu dwarha, li hija r-ruħ soċjali li jitkellem dwarha u li jħaddan il-Moviment Laburista.

Sur President, it-tielet proġett li huwa finanzjat minn fondi Ewropej huwa Training for Employment.

Hawnhekk ukoll qed ninvestu €9.5 miljuni biex noffru assistenza ta' taħriġ lil dawk li qed ifittxu xogħol u li għandhom bżonn itejbu l-ħiliet tagħhom biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar persuni li m'għandomx problemi ta' saħħa jew problemi soċjali, imma qed jistennew li jidħlu fid-dinja tax-xogħol u għandhom bżonn l-aħħar sforz, forsi l-aħħar taħriġ f'ċerti ħiliet li jeħtieġu biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Hawnhekk nerġa' ndur lejn l-approċċ ħolistiku, għax qed nitkellmu dwar l-industriji mhux tal-lum biss, imma ta' għada.

Mela jekk illum hemm persuni li mhumiex jaħdmu u qed jistennew li jidħlu fil-workforce tagħna, issa huwa ċ-ċans li ninvestu biex nagħtuhom il-ħiliet li l-industriji ta' għada se jkollhom bżonn.

Fuq naħa qed indaħħlu iktar nies fil-workforce tagħna, fosthom nisa, żgħażagħ u anzjani li jixtiequ jkomplu jaħdmu wara l-età tal-irtirar, imma dan qed inżewġuh ukoll mal-bżonnijiet tal-industrija tal-lum u ta' għada.

Ir-raba' skema hija l-famuża Garanzija Żgħażagħ, li jien kburi ngħid li kien il-Moviment tagħna li mbotta dan il-kunċett fuq quddiem nett, mhux hawn Malta biss, imma anke fl-istrutturi Ewropej, u ħaddimnieh bħala gvern.

Allura permezz ta' Garanzija Żgħażagħ qed ninvestu €5 miljun minn fondi Ewropej biex żgħażagħ li mhumiex f'edukazzjoni, f'impjieg jew f'xi taħriġ, u li jinsabu f'riskju ta' esklużjoni soċjali, jingħataw it-taħriġ meħtieġ.

Dan għandu jiffaċilita t-tranżizzjoni mill-edukazzjoni għad-dinja tax-xogħol.

Permezz ta' din l-iskema qed immissu mal-5,500 żagħżugħ taħt il-25 sena li mistennija jibbenefikaw minn din l-iskema.

Dan kollu jinkwadra fl-approċċ ħolistiku li qed nieħdu, għax jekk lil dawn iż-żgħażagħ li jinsabu f'riskju ta' esklużjoni soċjali ma ninvestux fihom, dak ifisser li, għada jew pitgħada, dawn jistgħu jinqabdu fix-xibka tal-kriminalità!

Permezz ta' dawn il-€5 miljuni f'investiment, barra milli qed tingħata opportunità lil numru ikbar ta' żgħażagħ jidħlu fid-dinja tax-xogħol, fl-istess waqt qed titnaqqas il-possibbiltà li dawn iż-żgħażagħ jispiċċaw vittma tal-kriminalità jew ta' vizzji.

Il-ħames skema hija Investing in Skills, li huwa programm ieħor b'investiment ta' fondi Ewropej ta' €8 miljuni, biex nagħtu taħriġ lil persuni li diġà qegħdin fid-dinja tax-xogħol sabiex itejbu l-ħiliet tagħhom.

Din għalija hija importanti ħafna għax jien niftakarni żagħżugħ nikteb artikli għal ġurnali lokali u nitkellem dwar il-bżonn li pajjiżna jittrasferixxi nies minn industrija għall-oħra, għaliex kellhom xogħol li ma kienx produttiv.

L-ekonomisti tal-pajjiż kienu jgħidulna li huwa minnu li dawk in-nies għandhom xogħol u salarju, imma nistgħu nagħmlu ħafna aħjar bl-input tagħhom.

Għal darb'oħra jien kburi ngħid li investejna dawn il-miljuni kollha biex dawn il-ħaddiema Maltin u Għawdxin jimxu minn industrija għal oħra.

Mhu faċli xejn tikkonvinċi persuna li għandha 40, 50, jew 55 sena titlaq mill-comfort zone tagħha, mix-xogħol li dejjem għamlet għall-aħħar 20 sena u tidħol għal taħriġ li jwassalha għal industriji ġodda.

Ħadd ma jieħu pjaċir jimxi minn industrija għall-oħra ta' età avvanzata, però rridu nikkonvinċuhom, għaliex hemmhekk jista' jkollhom pagi u kondizzjonijiet aħjar u l-potenzjal ta' karriera li dejjem ħolmu.

Dan il-programm b'investiment ta' €8 miljuni se jmiss mas-6,000 persuna.

Is-sitt skema li se ninvestu fiha wkoll b'fondi Ewropej hija l-Work Programme Initiative.

Hawnhekk qed ninvestu xejn inqas €1.2 miljun biex nindirizzaw lil dawk li huma meqjusa bħala long-term unemployed sabiex jingħataw l-għajnuna meħtieġa biex itejbu l-prospetti tagħhom.

Hawnhekk qed immissu mal-2,000 persuna li, hawn ukoll, bħal ta' qabel, issib diffikultà biex tikkonvinċihom li jridu taħriġ wara snin twal bla xogħol, u tħeġġiġhom biex eventwalment jakkwistaw impjieg li jagħtihom dik id-dinjità u l-kuraġġ li filgħodu jqumu, imorru għax-xogħol u jikkontribwixxu għas-soċjetà u għall-komunità!

Huwa diffiċli ħafna però jien kburi ngħid li dan il-Gvern irnexxielu wkoll jmiss lil dawn il-persuni u jikkonvinċihom biex joħorġu minn dik is-sitwazzjoni fejn filgħodu ma jmorrux għax-xogħol u jibqgħu d-dar, u minflok jibdew jieħdu taħriġ u jidħlu fil-workforce huma wkoll.

It's a win-win situation għalihom, għall-familji tagħhom u għall-pajjiż.

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha ta' Jobsplus, miċ-Chairman Eżekuttiv Clyde Caruana sal-ħaddiema kollha li jagħtu kontribut qawwi f'din l-aġenzija li għandha rwol importanti, mhux biss għall-programm ta' ħidma tal-Gvern, imma wkoll għall-pajjiż.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-Ministru Evarist Bartolo, lis-Segretarju Parlamentari Clifton Grima, li flimkien qed jagħmlu xogħol tajjeb ħafna, li jmiss ma' kull ħidma li dan il-Gvern qiegħed jimplimenta minn ġimgħa għal ġimgħa.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sinjura President, qabel ma nibda nitkellem fuq l-estimi dwar il-Jobsplus, huwa mument li kull sena, anke jien nieħu gost nipparteċipa f'dan id-dibattitu, għaliex huwa tajjeb li nħarsu ftit lejn is-sitwazzjoni tax-xogħol f'pajjiżna, l-affarijiet tajba li qed ikun hawn f'pajjiżna, l-isfidi li qed ikollna, u x'nistgħu nagħmlu sabiex dawn l-isfidi negħlbuhom.

Iżda qabel dan, nixtieq insellem lil dawk li jinsabu l-Gżira bħalissa, fejn hemm protesta organizzata mill-Kunsill Lokali tal-Gżira stess, flimkien mal-Kunsilli Lokali ta' San Ġiljan, Tas-Sliema u tas-Swieqi, b'solidarjetà b'mod partikolari ma' wieħed mill-kunsilliera tas-Swieqi, Jeremy Cardona, li minn hawn insellimlu.

Nixtieq nirringrazzja lil dawn il-kunsilli lokali, b'mod partikolari lill-Kunsill tal-Gżira, talli f'mument bħal dan ingħaqdu u lkoll kemm huma wrew is-solidarjetà tagħhom lejn kunsillier tagħhom.

Il-protesta tal-lum hija xi ħaġa li aħna ilna nitkellmu fuqha għal ħafna żmien, jien b'mod partikolari, u din mhijiex protesta kontra l-kostruzzjoni, imma hija protesta sabiex il-kostruzzjoni li ssir f'pajjiżna ssir b'mod ippjanat u b'rispett lejn dawk kollha li qegħdin hemmhekk.

Għaldarb'oħra nsellem lil min qiegħed hemm bħalissa.

Xtaqt inkun hemm, imma ovvjament ir-responsabbiltà tiegħi bħalissa hi li nkun hawnhekk.

Illum qed nitkellmu fuq Jobsplus u s-sitwazzjoni tal-impjiegi f'pajjiżna.

Sena ilu konna hawn minħabba dak li ġara.

Safejn naf jien id-dibattitu kien f'Lulju tal-2017, fejn ukoll rajna ftit x'kienet is-sitwazzjoni ta' pajjiżna, x'inhuma l-isfidi u x'inhuma l-affarijiet li bħala pajjiż għandna nagħmlu sabiex nibqgħu mexjin 'il quddiem.

L-għan tal-Oppożizzjoni wkoll huwa li pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Aħna mhux qegħdin hawn biex nikkritikaw u biex nagħmlu l-bsaten fir-roti, imma l-kritika li nagħmlu u l-ideat li nagħtu nagħtuhom għax irridu lil dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Mir-rapport annwali ta' Jobsplus jidher li fis-sena 2017 il-labour supply kien ta' ftit inqas minn 194,000 persuna.

Allura issa rridu naraw kif se nagħmlu sabiex nilqgħu għall-isfidi li għandna f'pajjiżna.

L-ewwel nett, xi ħaġa li nagħmlu f'kull dibattitu li jkollna meta nkunu qed nitkellmu fuq estimi ta' istituzzjoni partikolari … Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jaħdmu l-Jobsplus.

Nafu li minn meta ġiet ikkreata l-ETC, li llum il-ġurnata tissejjaħ Jobsplus, għandha missjoni kruċjali f'pajjiżna, kemm meta l-ekonomija ta' pajjiżna tkun sejra tajjeb u, probabbilment iktar u iktar, meta l-ekonomija ta' pajjiżna tkun sejra ħażin.

Imma jien ngħid li r-responsabbiltajiet li għandha Jobsplus meta l-ekonomija ta' pajjiżna tkun sejra tajjeb huma importanti daqskemm meta l-ekonomija ta' pajjiżna ma tkunx sejra tajjeb.

Bħalissa nafu li l-figuri ekonomiċi huma tajbin f'pajjiżna li, bħal kull pajjiż ieħor, jgħaddi minn ċiklu ekonomiku.

L-ewwel punt li rridu nisħqu fuqu huwa li, fi żmien fejn pajjiżna għaddej minn ċiklu ekonomiku tajjeb, inħejju għal dak li jrid jiġi 'l quddiem.

Ma rridx niġi interpretat li b'xi mod qisna qed nittamaw li l-ekonomija tagħna ma tibqax sejra tajjeb, anzi lkoll kemm aħna għandna r-responsabbiltà li naraw li l-ekonomija ta' pajjiżna tibqa' sejra tajjeb.

Imma lkoll kemm aħna nafu li ekonomija taħdem f'ċikli, l-isfidi jkunu differenti, u x-xogħol tagħna llum mhuwiex sempliċement li ngħidu li għandna figuri tajbin u li għandna ekonomija li qiegħda trendi x-xogħol, u nieqfu hemmhekk!

Il-kritika li qed nagħmlu bħalissa b'konnessjoni mal-andament tal-ekonomija huwa ibbażat fuq il-fatt li we are resting a bit too much on our laurels.

Bħalissa għandna industriji tajbin, li ħafna minnhom huma b'saħħithom għaliex fis-snin li għaddew, daqs għaxra, ħmistax u 20 sena ilu, dawk li ġew qabilna ħolmu li jkollna dawn l-industriji, qabdu l-industriji li dak iż-żmien kienu fl-infanzja tagħhom, bħall-farmaċewtika, is-servizzi finanzjarji u l-ajrunawtika, u llum għadda ż-żmien u dawn l-industriji kibru, u aħna kbirna magħhom.

Iżda ċ-ċiklu li għaddejna minnu għad irridu nerġgħu ngħaddu minnu.

Aħna li forsi ftit iżgħar fl-età f'dan il-Parlament nafu li fiż-żmien li l-ġenituri tagħna kienu qed joħorġu għad-dinja tax-xogħol, l-industrija li l-iktar kienet tiġbed nies kienet l-industrija tat-tessuti, li dak iż-żmien probabbilment kienet l-iktar industrija b'saħħitha li kien hawn f'pajjiżna.

Ovvjament dan seħħ għax fis-snin ta' qabel din l-industrija kienet kibret u aħna konna kbirna magħha, imma imbagħad wasal mument li din l-industrija prattikament bdiet tmajna, u spiċċat għal kollox!

Però, anke meta konna għaddejjin minn dak iż-żmien fejn l-industrija tat-tessuti kienet qiegħda tmajna u tispiċċa għal kollox, f'pajjiżna konna f'pożizzjoni li nibdew noħolmu x'irridu nagħmlu fil-15 u 20 sena ta' wara.

Allura ir-rappreżentanti tagħna fil-Parlament dak iż-żmien bdew jitkellmu fuq industriji ġodda li huma riedu jaraw fis-snin ta' wara.

Minn hemm bdew jitkellmu fuq is-servizzi finanzjarji, l-ajrunawtika, u servizzi oħrajn.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni li dawn l-industriji li kbirna magħhom issa huma b'saħħithom, qegħdin joħolqu postijiet tax-xogħol, li wħud minnhom huma postijiet tax-xogħol tajbin ħafna.

Għaldaqstant inħoss li dan huwa l-mument, meta għandna l-lussu li l-figuri huma favurina, li verament inħarsu lejn il-25 sena li ġejjin!

Il-kritika li nagħmlu hija li m'aħniex qed nagħmlu biżżejjed biex pajjiżna jkun lest għal meta dak li jiġri b'mod naturali ftit snin oħra nkunu nistgħu nerġgħu nagħmlu t-tranżizzjoni.

L-Onor.

Farrugia tkellem fuq il-fatt – u jien naqbel miegħu - li jrid ikollna nies li jkunu flessibbli, li llum qed jaħdmu f'industrija, u għada pitgħada jkunu jistgħu jaħdmu f'industrija li m'għandha x'taqsam xejn u hija totalment differenti.

Hawnhekk tidħol l-edukazzjoni u l-importanza li, l-ewwel nett, ikollna l-katina bejn dak li qed jiġri barra fid-dinja tax-xogħol u dak li qed ngħallmu fl-istituzzjonijiet tagħna, bħall-Università, l-MCAST, l-ITS u istituzzjonijiet oħra.

Però, għalkemm huwa kruċjali li rridu nibqgħu naħdmu f'din id-direzzjoni u nkunu nafu x'inhuma l-bżonnijiet tal-industrija għal dawn iż-żmenijiet b'mod partikolari u anke għaż-żmien li ġej, u li nħejju nies minn età bikrija li huma lesti sabiex jidħlu f'dawn l-industriji, però fl-istess ħin irridu nżommu l-flessibbiltà.

Mingħajr ma ninstema' wisq negattiv, il-verità hija li t-tfal u ż-żgħażagħ li bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni edukattiva li twassalhom għal ċertu tip ta' industriji, aktarx li meta jiġu biex jispiċċaw il-karriera tagħhom daqs 40 sena oħra, dawn l-industriji li għandna llum ma jkunux eżistenti f'pajjiżna u jkollna industriji li totalment m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' dak li għandna llum.

Allura, filwaqt li rridu nagħfsu u nagħmlu iktar biex inżewġu iktar flimkien l-istituzzjonijiet edukattivi ta' pajjiżna mal-industrija, fl-istess ħin irridu nżommu f'moħħna li jrid ikollna tfal u żgħażagħ li jibqgħu flessibbli.

Allura permezz ta' dawk il-ħiliet li qed nagħtuhom mhux biss qed ipoġġuhom f'sitwazzjoni li jistgħu jkomplu għaddejjin f'industrija partikolari, imma li jagħtuhom il-flessibilità u allura qed ikollhom dawk il-ħiliet sabiex ikunu jistgħu jaħdmu f'industriji oħrajn.

L-ewwel nett, peress li għandna ħafna industriji, il-mentalità li inti qiegħed fl-istess post tax-xogħol għal ħajtek kollha m'għadhiex teżisti, anke jekk ma tridx, u ddaħħalha f'moħħok li inti trid tibqa' fl-istess industrija f'ħajtek kollha, għax il-probabbiltà hija li dik l-industrija ma tibqax teżisti.

Waħda mill-affarijiet li naħseb li rridu nibqgħu nagħfsu dejjem iktar fuqha hija li jrid ikollna din is-sinerġija bejn l-Univesità, l-MCAST u l-ITS ma' dawk kollha li qed jirrappreżentaw l-industrija f'pajjiżna.

Minħabba f'hekk ukoll, b'mod partikolari, irridu nkunu nafu u nibdew minn issa naħdmu u nitkellmu fuq x'tip ta' industriji rridu naraw fis-snin li ġejjin.

Hemm diversi ideat.

Nafu li dan l-aħħar il-Gvern qed jaħdem fuq il-blockchain, li bħalissa għadha qed tibda.

Filwaqt li huwa tajjeb li nibqgħu nsegwu u naraw pajjiżna x'jista' jieħu minn hekk, nagħmel l-appell biex ma nkunux entjużjasti żżejjed, fis-sens li rridu naraw din it-teknoloġija kif se tiżviluppa.

Irridu naraw it-tajjeb kollu li għandha din it-teknoloġija, kif ukoll inkunu nafu x'inhuma l-pitfalls fiha, x'inhuma l-iżvantaġġi u l-affarijiet li jistgħu jmorru ħażin sabiex verament inkunu preparati u nkunu nafu din it-teknoloġija fejn sejra fiż-żmien li ġej.

Sinjura President, hemm affarijiet oħrajn.

Dan mhux dibattitu dwar l-ambjent.

Nista' nikkritika ħafna affarijiet li qed jiġru fil-qasam ambjentali, imma jien persuna li verament nemmen li speċjalment minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna, pajjiżna jista' jkun post fejn aħna nesperimentaw b'teknoloġiji ġodda fejn jidħlu teknoloġiji ambjentali, fejn aħna nistgħu nużaw affarijiet bħall-intelliġenza artifiċjali, li għadha fl-infanzja tagħha.

Nafu li hemm industriji, kumpaniji li jridu jikbru f'din it-teknoloġija u qed ifittxu postijiet żgħar fejn huma jkunu jistgħu jesperimentaw bit-teknoloġija tagħhom u allura tista' żżewweġ din l-intelliġenza artifiċjali flimkien mal-ambjent.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq mezzi intelliġenti ta' kif nindirizzaw it-traffiku f'pajjizna, mezzi intelliġenti ta' kif nagħmlu l-kostruzzjoni u diversi affarijiet oħrajn u nafu b'kumpaniji, kemm fl-Ewropa u anke fl-Istati Uniti, li qed ifittxu ċ-ċokon biex ikunu jistgħu jagħmlu esperimenti, jużaw lil pajjiżna jew pajjiżi żgħar bħala prototipi, li mbagħad ikunu jistgħu jiżviluppawhom għal pajjiż ikbar.

Naħseb li din hija opportunità tad-deheb għal pajjiżna, fejn pajjiżna jista' jikber ma' din l-industrija fis-snin li ġejjin u, iktar u iktar, nistgħu nżewġu l-ħiliet li qed jieħdu ż-żgħażagħ tagħna bħalissa u niżviluppawhom sabiex dawn ikunu fuq quddiem nett f'dawn l-aspetti.

Dawn huma ftit mill-ideat ta' kif naħsbu li pajjiżna jista' jkun bejn 15 u 20 sena oħra, però huwa importanti li nibdew nitkellmu fuq dawn l-affarijiet sabiex anke ż-żgħażagħ tagħha li llum qed jagħżlu x'tip ta' linja jridu, ikollhom almenu idea ta' pajjiżna fejn sejjer fiż-żmien li ġej.

L-ekonomija tagħna qed tikber, qegħdin noħolqu iktar postijiet tax-xogħol, imma rridu naraw ukoll x'tip ta' postijiet tax-xogħol qed noħolqu, u x'nistgħu nagħmlu biex fejn hemm il-ħażin intejbuh.

Għandna figuri tajbin, huma figuri li kull pajjiż li għandu dawn il-figuri jkun kburi bihom, imma ma nistgħux sempliċement ngħidu li għandna l-figuri tajbin, li l-affarijiet sejrin tajjeb, u nieqfu hemmhekk!

Hemm diversi realtajiet f'pajjiżna u jekk aħna se noqogħdu ngħidu li għandna figuri tajbin, għandna l-inqas rata ta' qgħad f'pajjiżna imma mhux se nħarsu lejhom, ifisser li għandna persuni f'pajjiżna li xorta qed ibatu.

L-ewwel nett, hemm il-verità tal-prekarjat.

Niftakar lill-Partit Laburista, li dak iż-żmien kien fl-Oppożizzjoni, li kien għamel kruċjata sħiħa fuq il-prekarjat.

Il-verità hi li l-prekarjat għadu preżenti f'pajjiżna u f'ċerti faxex qiegħed jiżdied, u allura bħala pajjiż irid ikollna l-kuraġġ li ngħidu li għandna din il-problema u naraw x'se nagħmlu sabiex din il-problema tiġi eradikata.

Għad għandna nies li qegħdin jaħdmu fl-istess xogħol, fl-istess kumpanija, bl-istess kwalifiki, bl-istess esperjenza, fejn wieħed jaqla' tant u l-ieħor jaqla' inqas!

Qed ngħid wieħed u l-ieħor apposta, għaliex l-ewwel problema tal-prekarjat hija proprju li għandek żewġ persuni li għandhom kollox l-istess, inkluż is-sess tagħhom, imma wieħed jaqla' ammont u l-ieħor jaqla' inqas, u xi kultant ħafna inqas!

Hemm diversi raġunijiet.

Probabbilment persuna partikolari tkun qed taħdem direttament mal-gvern jew xi dipartiment, u l-ieħor ikun sub-contracted, u allura dak li qed jaħdem mal-gvern għandu ammont ta' paga, mentri dak li huwa sub-contracted għandu ħafna inqas!

Dawn huma affarijiet li jridu jispiċċaw u naħseb li wasal iż-żmien li bħala pajjiż inkunu ċari li meta nagħtu t-tenders nagħtuhom anke skont il-pagi li dawn in-nies ikunu qed iħallsu.

Semmejt il-fatt li għandek żewġ persuni li għandhom kollox l-istess, inkluż is-sess tagħhom.

Il-verità hija li f'pajjiżna għad għandna sfidi fejn tidħol gender pay gap, fejn tara rġiel bi kwalifiki u esperjenza li jaqilgħu ammont ta' flus, imbagħad mara bl-istess kwalifika, bl-istess esperjenza, imma sempliċement għax hija mara, taqla' inqas flus.

Minn survey li ħareġ madwar tliet xhur ilu, pereżempju, jekk tara r-rata ta' qgħad taż-żgħażagħ bejn il-15 u 24 sena, irġiel għandek 9% u nisa għandek 10%.

Jekk tara l-paga medja li jaqilgħu irġiel u nisa, issib li prattikament in-nisa jaqilgħu €1,000 fis-sena inqas.

Jekk tara l-pagi ta' żgħażagħ, ta' nies ikbar, issib li n-nisa bħala medja jaqilgħu €2,000 inqas, sempliċement għax dawn huma nisa!

Iżda dwar dan is-survey ikun jista' jitkellem l-Onor.

Callus, li huwa l-kelliem ewlieni dwar is-settur taż-żgħażagħ.

Naħseb li hawnhekk ukoll irridu naraw x'se nagħmlu bħala pajjiż.

Ħafna minn dawn probabbilment ġejjin mis-settur privat, u allura naħseb li bħala pajjiż irridu nifhmu li dawn l-affarijiet huma inaċċettabbli.

Però rridu nagħmlu wkoll kampanji kbar.

Fil-verità naħseb li ħafna nies lanqas jafu u ma jirrealizzawx li għandna dawn l-isfidi, u għalhekk naħseb li huwa importanti li bil-mod il-mod nagħmlu skemi sabiex il-gender pay gap f'pajjiżna tibda tonqos.

Sinjura President, ir-rapport ta' Jobsplus jitkellem fuq il-fatt li l-ammont ta' persuni impjegati full-time u l-ammont ta' persuni impjegati part-time żdiedu, imma rridu nħarsu wkoll lejn dawk in-nies, li skont dan ir-rapport jammontaw għal ftit inqas minn 26,000, li għandhom kemm impjieg full-time kif ukoll part-time.

Kull min jixtieq jagħmel iktar minn xogħol wieħed, jalla l-ġid.

M'għandna xejn assolutament kontra dan, u jalla jkollu l-opportunità li jaħdem kemm jiflaħ u kemm jixtieq jaħdem hu, però l-probabbiltà hija li f'din il-figura għandek numru konsiderevoli ta' nies li qed jaħdmu full-time u part-time mhux għax iridu huma, imma għaliex ma jistgħux ilaħħqu mod ieħor.

Il-probabbiltà hija li dawn il-persuni għandhom paga li mhux qed tħalli lilhom u lill-familja tagħhom jgħixu ħajja deċenti, u allura l-mod kif dawn jistgħu jipprovaw almenu jlaħħqu mal-ħajja hija billi jagħmlu wkoll xogħol part-time.

Naħseb li f'pajjiż żgħir bħal tagħna, fejn prattikament kulħadd jaf lil kulħadd, ikun tajjeb li nagħmlu eżerċizzju u naraw min huma dawn it-tip ta' nies.

Il-probabbiltà hija li dawn ġejjin minn cohort simili, u nifhmu allura x'inhuma l-isfidi u għalfejn dawn ma jistgħux ilaħħqu mal-ħajja.

Bla dubju, ikun hemm raġunijiet differenti, fosthom minħabba li intrinsikament il-problemi jkunu ġejjin minħabba l-familji, jew forsi minħabba li ma jkollhomx il-ħiliet neċessarji biex ikollhom post tax-xogħol diċenti u għal xi raġuni jew oħra ħadd ma jkun irid jimpjegahom.

Ikun hemm diversi raġunijiet għalfejn dan isir.

Jidhirli li bħala pajjiż ikun tajjeb nifhmu din il-figura biex naraw minn dawn is-26,000 persuna kemm hemm nies li għandhom żewġ impjiegi għaliex huma kostretti li jagħmlu dan.

Jien naħseb li rridu naslu f'punt fejn wieħed li jkollu mpjieg full-time jagħtih d-dħul neċessarju biex ikun jista' jgħix ħajja deċenti hu u l-familja tiegħu.

Jiena naħseb li persuna tippreferi ġġib il-flus tagħha minn dan l-impjieg wieħed u tgħix minn hekk u tqatta' l-bqija tal-ħin mal-familja tagħha, tipprattika xi delizzju u affarijiet oħrajn, milli tmur għal xogħol ieħor.

Nafu b'familji, għax iltqajna magħhom, fejn il-mara jkollha bżonn taħdem f'impjieg full-time u r-raġel ikollu full-time u part-time, bil-konsegwenza li qatt ma jkollu l-opportunità jiltaqa' mat-tfal tiegħu.

Dan iġib l-istress fil-familja.

Dawn il-każijiet niltaqgħu magħhom f'Malta u Għawdex u jeżistu f'kull lokalità.

Naħseb li jkun tajjeb li naraw x'nistgħu nagħmlu f'pajjiżna sabiex inżidu l-medja tal-paga nazzjonali, u b'mod partikolari nħarsu lejn dawn il-familji li mhux qed ilaħħqu mal-ħajja.

Allura, filwaqt li huwa tajjeb li nibqgħu nieħdu ħsieb dawk l-industrji li qed jagħtu pagi tajbin, u jalla jibqgħu jissaħħu, naħseb li nistgħu nagħmlu iktar jekk inħarsu ftit lejn min qiegħed ibati serjament.

Sinjura President, xi ħaġa oħra li rridu nħarsu lejha bis-serjetà u li dwarha rajna rapporti fil-ġurnali hija l-kwestjoni tal-faqar.

Il-verità hi li f'pajjiżna, pajjiż li għandu figuri ekonomiċi tajbin, pajjiż li qed joħloq postijiet tax-xogħol, pajjiż li qiegħed jimporta ħaddiema minn barra minn Malta biex jaħdmu f'pajjiżna - u m'għandna xejn kontra l-fatt li jiġu persuni minn barra pajjiżna jaħdmu hawnhekk, però naħseb li nistgħu nippjanaw ftit aħjar - imbagħad għandek nies li qegħdin verament jgħixu fil-faqar, nies li ma jaffordjawx jikru post, ma jaffordjawx il-bażiku li jista' jkollok biex tgħix ħajja diċenti.

Allura, għalkemm għandna inkunu kburin bil-figuri tagħna, naħseb li rridu nistħu ftit, meta għandna figuri daqshekk tajbin, li mbagħad inħallu dawn l-affarijiet jiġru f'pajjiżna.

Hemm bżonn li aħna, bħala politiċi, il-Gvern, il-pajjiż b'mod sħiħ, jagħmel sforz ikbar, speċjalment bħalissa meta l-ekonomija tagħna tagħtina dan il-lussu, li nħarsu lejn il-faqar ftit iktar bis-serjetà u naraw li l-għan tagħna bħala politiċi huwa li f'pajjiżna ħadd ma jkun f'sitwazzjoni li ma jistax almenu jgħix ħajja bażika u diċenti.

L-ewwel semmejt dak li qed jiġri f'pajjiżna, jiġifieri l-fatt li għandek numru sostanzjali, madwar 10,000 kull sena, li qed jiġu minn barra l-pajjiż sabiex jaħdmu f'pajjiżna.

Naħseb li fiha nnifisha dik hija xi ħaġa tajba.

Il-fatt li pajjizna qiegħed joħloq dawn il-postijiet tax-xogħol, u qiegħed – mingħajr ma ninstema' crude, għax qed nitkellmu fuq persuni – jimporta persuni barranin biex jaħdmu f'pajjiżna, naħseb li anke b'mod ekonomiku din tgħin sabiex ma jkollokx overheating fl-ekonomija u ma jkollokx problemi kbar ta' inflazzjoni.

Però, rridu nifhmu li meta jiġri hekk se jkollok pressjonijiet kbar fuq pajjiżek, li jekk m'intix se tagħmel xi ħaġa dwarhom jista' jkollok eventwalment problemi kbar, forsi mhux fejn tidħol l-ekonomija direttament, imma problemi kbar fis-soċjetà.

Imma l-ewwel nett trid tirrikonoxxi li għandek dawn il-pressjonijiet, imbagħad trid tagħmel xi ħaġa dwarhom.

Waħda mill-affarijiet li diġà qed naraw hija l-isfida tal-prezzijiet tal-proprjetà u tal-kera.

Waħda mir-raġunijiet għalfejn il-faqar f'pajjiżna qiegħed jiżdied hija proprju għalhekk, u l-verità hi li jekk m'aħniex se nagħmlu xi ħaġa dwar din fix-xhur u fis-snin li ġejjin, iż-żgħażagħ se jsibuha diffiċli ħafna.

Minkejja li aħna pajjiż li aħna kburin li l-maġġoranza tagħna sidien ta' darna, il-verità hi li din it-tendenza bil-mod il-mod qiegħda tinbidel, fis-sens li numru ta' żgħażagħ mhumiex f'pożizzjoni li jixtru post tagħhom, u allura qed jikruh.

Issa qegħdin fir-riskju li ngħaddu għall-pass l-ieħor, u hemmhekk jibdew diffikultajiet kbar, meta ż-żgħażagħ jiġu f'sitwazzjoni li lanqas ikunu jistgħu jikru l-postijiet tagħhom!

Allura rridu naraw xi skemi nistgħu noħolqu biex nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Jien inħoss li idealment iż-żgħażagħ tagħna, bħal ħafna minna hawn ġewwa, għandu jkollhom l-opportunità u jkunu kapaċi jixtru l-post tagħhom.

Dik tagħtihom vantaġġ kbir fil-ħajja fis-snin ta' wara, imma tal-inqas fl-ewwel snin tagħhom meta jiġu biex jitilqu mid-dar tagħhom u jmorru ġo post għalihom, irridu naraw li jkollna skemi ħafna iktar attraenti sabiex iż-żgħażagħ tagħna għall-inqas ikunu jistgħu jikru bi prezz li jifilħu jħallsu.

Sfida oħra li qed iġibu dawn il-ħaddiema kollha li qed jgħixu f'pajjiżna hija fuq l-infrastruttura tal-pajjiż, fuq it-toroq tagħna u setturi oħra.

Se nerġa' ngħid, ejjew inkomplu nġibu dawn il-ħaddiema f'pajjiżna jekk għandna bżonnhom, imma ejjew nippjanaw bis-serjetà!

Jien ġej minn lokalità li forsi hija kważi mimlija, fis-sens li ħafna jridu jiġu joqogħdu fil-lokalità tagħna, imma hemm sfidi kbar fejn tidħol l-infrastruttura, li ilna nitkellmu fuqhom għal diversi snin, mhux biss dawn l-aħħar sitt snin, imma anke fis-snin ta' qabel.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien u inqas ma nagħmlu sabiex l-infrastruttura ta' pajjiżna tkun tiflaħ għaż-żieda fil-popolazzjoni, b'mod partikolari għaż-żieda tat-turisti li qed jiġu jżuruna, allura iktar se jkollna problemi fiż-żmien li ġej.

Dan jeħodni għal punt ieħor li ilna nħambqu fuqu, il-kostruzzjoni, li qed tagħti valur miżjud lil dan il-pajjiż.

Fil-fatt illum bdejt id-diskors tiegħi dwar il-protesta li se ssir illum.

Il-ġimgħa l-oħra kellna dibattitu dwar l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol (OHSA).

Ma tistax titkellem fuq Jobsplus u fuq ix-xogħol u ma titkellimx fuq is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Naf li kellna seduta sħiħa nitkellmu fuq din, imma anke llum irridu npoġġuha in the limelight għax f'pajjiżna għad għandna setturi, mhux biss il-kostruzzjoni, fejn nistgħu nagħmlu iktar fejn tidħol is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Huwa veru li qed ikollna riżultati tajbin u naħseb li f'dawn l-aħħar 25 sena, minn mindu twaqqfet l-OHSA, iktar ma għadda ż-żmien, qed naraw inqas inċidenti fuq il-postijiet tax-xogħol u inqas imwiet għall-grazzja t'Alla, imma rridu nagħmlu iktar sabiex kemm jista' jkun l-għan prinċipali tagħna jkun li ħadd ma jweġġa' u, wisq iktar, ħadd ma jmut!

Però, l-kostruzzjoni, li qed tagħti dan il-valur miżjud, sfortunatament qiegħda toħloq inkonvenjent kbir għan-nies tal-madwar, għar-residenti, għan-nies li jużaw it-toroq, għal kulħadd.

Din mhijiex kritika lejn il-fatt li f'pajjiżna għandna l-kostruzzjoni.

Mhux qed ngħidu li m'għandux ikollna kostruzzjoni f'pajjiżna, għax il-kostruzzjoni hija industrija kruċjali f'pajjiżna, u anke rridu naraw li din tkompli timxi 'l quddiem, imma b'mod ippjanat.

Aħna lkoll kemm aħna sifirna u kollha nafu li f'pajjiżi oħrajn il-kostruzzjoni teżisti, iżda lanqas tkun taf li għandek il-kostruzzjoni għaddejja ħdejk.

Naħseb li hemm bżonn li naraw li jkollna standards għoljin, fejn il-qagħda tal-kostruzzjoni f'pajjiżna ssir b'mod kif jixraq f'pajjiż Ewropew.

Sur President, se nagħlaq id-diskors billi nirrikapitola dak li għedt.

Dan huwa żmien li fih, l-ewwel nett, għandna l-lussu li nħarsu 'l quddiem, jiġifieri, irridu nagħtu iktar kontribut f'dak li nixtiequ naraw fil-15 u 20 sena li ġejjin, kemm għalina, imma b'mod partikolari għal dawk li hemm jistudjaw fl-iskejjel tagħna bħalissa.

Imma, iktar u iktar, irridu nużaw dan iż-żmien sabiex inħarsu lejn il-bwiet ta' nies f'pajjiżna li ġenwinament qed ibatu.

Irridu nidentifikaw min huma eżattament u naraw x'nistgħu nagħmlu sabiex f'pajjiżna kulħadd ikun f'pożizzjoni li jimxi 'l quddiem!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nirringrazzja lill-kelliema ta' qabli u nirringrazzja wkoll lill-Ministru Evarist Bartolo dwar dan is-settur tant importanti.

Jien kelli l-privileġġ naħdem miegħu fuq inizjattivi fil-kamp tax-xogħol u naf kemm huwa suġġett li jifhmu, li daħal fih sewwa, u jifhem l-isfidi li għandna quddiemna bħala pajjiż bi tkabbir ekonomiku bla preċedent, kif jirrapportaw anke l-istess istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, li però jġib miegħu sfidi ġodda li forsi ma rajnihomx fl-imgħoddi, li bħala ottika wieħed irid jiffaċċjahom f'kuntest ta' sostenibbiltà u b'mod iktar long-term.

Dan is-settur huwa importanti għaliex fis-suq tax-xogħol, apparti l-aspett tad-dinjità tal-ħaddiem, il-ħaddiem akkwista ħafna kondizzjonijiet tajbin tul is-snin, u allura għandek l-aspett dejjem iktar uman tax-xogħol.

Però mbagħad, ix-xogħol huwa importanti meta marbut mat-tkabbir ekonomiku għax ma jistax ikollok tkabbir ekonomiku san jekk ma jkollokx workforce li hija b'saħħitha u li għandha ħiliet tajba li jaqblu max-xogħol ta' dik l-ekonomija partikolari.

Ma jistax ikollok suq tax-xogħol tajjeb jekk ma tħarisx ukoll lejn l-element kompettitiv tas-settur tax-xogħol u tal-ekonomija.

Ma jistax ikollok settur tax-xogħol li jagħti pagi f'ċerti sub-sectors tiegħu li ma jkunux kompettivi, għaliex inkella tibda titlef ekonomikament dak il-competitive edge li jkollok f'dik l-industrija partikolari.

Illum għandek Malta bħala parti mis-suq intern, li mhux qiegħed hemm biss għall-prodotti, biex ġie pakkett u mar minn Spanja għal Malta, però għandek suq intern fis-suq tax-xogħol, bl-obbligi wkoll li assumejna meta sirna membru sħiħ tal-Unjoni Ewropea, fejn jidħol il-free movement tal-ħaddiema, li ġab sfidi ġodda għal pajjiżna.

Dan huwa importanti għaliex is-suq tax-xogħol jiddetta wkoll kif se nkunu fil-futur.

Jiġifieri, l-ekonomija tagħna fejn sejra?

X'ħiliet qed inħarsu lejhom?

Qed inħarsu lejn l-industrija, lejn il-manifattura?

Qed inħarsu lejn is-servizzi?

U x'tip ta' servizzi qed inħarsu lejhom?

X'inhuma s-setturi partikolari li rridu nippreparaw lil uliedna għalihom?

Fil-passat riċenti diġà kellna esperjenzi ta' setturi li fihom, pereżempju, kellna nagħmlu crisis management għax indunajna li m'għandniex biżżejjed ħaddiema u allura kellna nimportaw – fis-sens tajjeb – ħaddiema minn barra.

Ma ġara xejn li jiġu ħaddiema jaħdmu f'Malta, ħalli nkun ċar, għax din l-idea li qishom għax jiġu l-barranin hawn Malta…

Minn hawn nappella, inkluż lill-Kap tal-Oppożizzjoni, dwar kif jitkellem fejn jidħlu ħaddiema li jiġu f'pajjiżna u immigranti li jiġu jaħdmu f'pajjiżna.

Dment li jingħataw id-dinjità, bil-jeddijiet u l-obbligi tagħhom, ma fiha xejn li jidħlu fid-dinja tax-xogħol u jintegraw fid-dinja tax-xogħol tagħna.

F'dan l-aħħar seklu rajna esperjenzi ta' ekonomiji, bħal fl-Awstralja, fil-Kanada u fl-Istati Uniti tal-Amerika, u f'mumenti partikolari anke esperjenzi ta' missirijietna Maltin li marru, pereżempju, l-Awstralja, u sabu xogħol hemm, ħadmu għal impjieg, tnejn, u tellgħu l-familji hemm b'dinjità.

Allura ma fiha xejn li għandna ekonomija li sejra tajjeb, li jiġu ħaddiema minn barra u nagħtuhom l-istess dinjità u nimxu 'l quddiem.

Is-suq tax-xogħol marbut ukoll ma' aspett importanti tal-ekonomija tagħna li rridu nitkellmu fuqu.

Ma rridux nieħdu t-tkabbir ekonomiku for granted.

Dik qatt, li naħsbu li l-ekonomija tagħna tista' żżomm dan il-momentum li għaddejjin minnu għal dejjem.

Irridu naħdmu fuqha u dejjem nirsistu aktar, però li tkun sostenibbli.

Se nagħti eżempju prattiku ta' dak li qiegħed ngħid, flok noqogħdu nużaw kliem biex forsi nimpressjonaw in-nies.

Aspett partikolari huwa li jiġu ħaddiema minn barra u jaħdmu, però rridu naħsbu li s-setturi tagħhom huma sostenibbli, jew se jagħmlu ħames snin magħna u se jispiċċaw li forsi s-settur li jaħdmu fih u li huma profiċjenti fih jispiċċa?

Dawn il-ħaddiema, jekk allaħares qatt jispiċċa dak is-settur, mhux neċessarjament jerġgħu jitilqu minn pajjiżna, bil-konsegwenza li jkollok problemi kif kellhom pajjiżi oħrajn, fosthom ta' delinkwenza, għax dawn jispiċċaw bla xogħol.

Ikollok povertà relattiva għaliex imbagħad dawn ma jitilqux għax ikunu stabbilew ruħhom f'pajjiżna u jkollok problemi soċjali bihom ukoll, li wieħed irid jaħseb fihom.

Għalhekk qed ngħidu li jrid ikollna sostenibbiltà.

Jiġifieri, anke meta ngħidu li għandna bżonn ħaddiema, ma nistgħux naraw il-kejl tas-short-term, billi ġġib kemm tiflaħ ħaddiema, mingħajr ma naraw fejn sejjer is-settur.

Ġaladarba dawn jiġu u jkunu stabbiliew ruħhom f'pajjiżna dawn ikunu saru parti mit-tessut tas-soċjetà tagħna.

Ma nistgħux nibqgħu ngħidu "s-soċjetà tagħna", "aħna", "huma" jew "aħna l-barranin".

Is-soċjetà hija waħda u allura rridu naħsbu fis-sostenibbiltà.

Se mmur lura għal dak li ntqal mill-Kap ta' Jobsplus Clyde Caruana għall-ħabta ta' Novembru tal-2017, meta kien diġà bassar li din is-sena b'mod minimu se jkun hemm bżonn 12,500 ħaddiem fl-ekonomija tagħna.

Din hija sfida kbira, mhux biss sfida biex nilqgħu dawn il-ħaddiema, iżda għandek ukoll sfidi amministrattivi biex jiġu proċessati l-applikazzjonijiet u sfidi soċjali, fosthom tal-integrazzjoni, li semmejt ftit ilu dwar fejn sejra s-soċjetà tagħna b'dawn il-ħaddiema barranin u li m'għandniex nibżgħu nilqgħuhom.

Jien dejjem favur li aħna soċjetà miftuħa, kif konna minn dejjem u għandna nibqgħu, anzi għandna nibżgħu milli naqbdu argumenti estremi ta' partiti jew b'ideoloġiji estremi jew popolisti, li għax jiġu l-barranin jaħdmu f'pajjiżna qisna nibżgħu minnhom jew irridu neħilsu minnhom.

Dawk huma argumenti dejjem perikolużi li wieħed jagħmel, anke jekk forsi jista' jkun popolari għall-mument.

Issa se mmur għal dak li ntqal - nixtieq inqajjem dan il-punt għaliex huwa punt b'saħħtu - fis-summary tal-Country Specific Recommendations li ġew pubblikati fit-23 ta' Mejju tal-2018.

Għall-benefiċċju tat-telespettaturi rrid ngħid li dan huwa rapport mill-Unjoni Ewropea speċifiku fuq pajjiżna, li jissottolinea aspetti varji tal-ekonomija tagħna tad-dinja tax-xogħol, ta' kif inhi komposta d-dinja tax-xogħol bħal, pereżempju, fejn sejra l-mara fid-dinja tax-xogħol, jekk hux qed noħolqu opportunitajiet għall-mara li huma ugwali daqs ir-raġel, qed nagħtuha l-għodda, mhux fuq il-karta, però fattwalment, li jekk għandha familja tistax verament toħroġ taħdem, u affarijiet oħra.

Dan imbagħad jirregola l-progress jew ir-rigress li jagħmel pajjiż.

B'sodisfazzjon bħala Malti ħa nikkwota parti minn dan ir-rapport, forsi f'mument partikolari, fejn nisimgħu ħafna affarijiet li qed jiġru barra minn Malta, affarijiet li wieħed ma tantx jieħu pjaċir jisma'.

Mhux veru li pajjiżna huwa pajjiż hekk, kif forsi hemm min għandu interess ipinġih.

Dan ir-rapport qal hekk:

Dan ir-rapport qed jgħid li għandna ekonomija tajba, qed ikun oġġettiv u qed jgħid li fejn jidħlu persuni b'diżabilità u fejn tidħol il-mara morna 'l quddiem.

U din mhux kumbinazzjoni li morna 'l quddiem, imma morna 'l quddiem għax infurzajna liġi fejn jidħlu l-persuni b'diżabilità, li kienet ilha hemm 40 sena mingħajr ħadd ma infurzaha.

Din qed ninfurzawha u diġà qed naraw persuni b'diżabilità jsibu aktar xogħol u jiġu integrati.

Ħaġa li ninnotaha anke jien personalment meta nkun qed ngħin nies b'diżabilità hija kemm is-settur privat, b'konformità mal-politika tal-Gvern, mexa 'l quddiem u qiegħed jaċċetta aktar persuni b'diżabilità.

Anzi, ġieli jgħidulek li għall-ewwel kellhom id-dubji minn ċerti persuni b'diżabilità, però spiċċaw li sabu li l-ħidma tagħhom hija aħjar minn bosta ħaddiema oħrajn.

Irrid ngħid kemm marret 'il quddiem il-mara u kemm saret komponent importanti fid-dinja tax-xogħol tagħna, li żied - dan forsi punt li ma tantx jinstema' - il-kontribut lejn il-working population tagħna, fosthom lejn is-sostenibbiltà tal-pensjonijiet.

Iktar ma l-mara ħarġet taħdem u saret protagonista fid-dinja tax-xogħol, iktar qed tgħin biex dawk li jaħdmu f'pajjiżna jsostnu l-pensjonijiet ta' dawk li qegħdin jirtiraw.

Din kienet kruċjali u se ngħid għaliex.

Minn hawn irrid infaħħar lill-Ministru Bartolo għax naf li ilu mill-aħħar leġiżlatura jaħdem fuqha, fejn ittieħdu miżuri u ma bqajniex nitkellemu kif kienu jitkellmu tal-Oppożizzjoni meta kienu fil-gvern, li nagħmlu l-liġijiet biss.

Il-liġijiet sbieħ u jien avukat u nieħu pjaċir bihom u noqgħod nanalizzahom u nara x'hemm ħażin u x'jista' jitranġa fihom.

Però, fattwalment trid twaqqaf strutturi amministrattivi, bħalma sar, pereżempju, fiċ-childcare, fejn il-mara ngħatat għodda biex din tkun tista' taħdem, għodda li hija wkoll finanzjarjament sostenibbli, għax inti ma tistax tagħtiha ċ-childcare, imbagħad tiċċarġjaha żewġ terzi tal-paga li taqla', għax inkella din tgħidlek li mhux vijabbli li tmur taħdem!

Jiġifieri ċ-childcare kif ġie propost - mhux ġie introdott iċ-childcare - ġie introdott konċett ta' childcare affordabbli għall-mara, li jagħmilha vijabbli li l-mara toħroġ taħdem.

U vijabbli mhux biss għall-mara professjonista, però għal spettru wiesa' ta' nisa ta' kapaċitajiet varji.

Fl-opinjoni tiegħi, il-ħruġ tan-nisa fid-dinja tax-xogħol kienet waħda mir-rivoluzzjonijiet siekta li ġraw f'dawn l-aħħar ħames snin.

Ir-rwol tal-mara fid-dinja tax-xogħol għamel ħafna ġid, apparti li kabbar id-dinjità tal-mara.

Issa se nitkellem dwar problema li ilna nitkellmu fuqha.

Il-Gvern mhuwiex gvern supperv, jaf li għandna studenti li jitilqu kmieni mill-iskola jew ma jkomplux jew joħorġu mill-iskola, saħansitra mingħajr ħila partikolari.

Dwar dan qed ngħinu u qed naraw fejn hi l-problema.

Id-dinja tax-xogħol saret aktar raffinata.

Illum min m'għandux ħila huwa aktar diffiċli biex issiblu x-xogħol għax l-ekonomija saret iktar sofistikata u allura r-rekwiżiti tax-xogħol, il-ħiliet iridu jkunu aktar sofistikati.

Nafu b'din il-problema u qed tiġi indirizzata, u bdejna naħdmu wkoll fuq il-persuni b'diżabilità, li jsemmu wkoll il-Country Specific Recommendations.

Ix-xejra hija waħda tajba, baqa' ħafna x'isir, iżda ma ġara xejn.

Il-Gvern qatt ma qal li hu perfett, però huwa gvern li ħa d-direzzjoni t-tajba anke f'dawn iż-żewġ aspetti.

Sur President, flejt sew ukoll ir-rapport li għamlet Jobsplus, li mhuwiex rapport karatterizzat biss mill-figuri, jiġifieri ma sarux estimi, biex ngħidu hekk, mill-aspett ta' kontabilità biss, ta' awditjar, però huwa rapport li jien insejjaħlu ta' viżjoni u ta' fejn irridu mmorru fid-dinja tax-xogħol.

Jien slitt ħames punti interessanti li nixtieq nissottolinea, kemm mill-figuri kif ukoll mid-diskors u mill-kontribut li kien hemm.

L-ewwel punt huwa li fis-sena 2017 l-Jobsplus irnexxielha tilħaq figura ta' retained earnings ta' iktar minn €3.5 miljun.

Fl-istess ħin, però, żiedet l-inizjattivi fis-suq tax-xogħol, jiġifieri mhux biss uriet dixxiplina finanzjarja, però żiedet l-inizjattiva fl-istess ħin.

Ara x'għaqal fit-tmexxija f'din l-entità partikolari!

It-tieni punt huwa li rnexxielha tilħaq surplus ta' nfiq fuq spejjeż ta' €2 miljuni, meta mqabbla mas-sena ta' qabel, meta kienu ta' €800,000.

Jiġifieri, kważi ttriplikat is-surplus.

It-tielet punt huwa li Jobsplus irnexxielha tkun dinamika, għax ir-rwol ta' Jobsplus inbidel.

Qabel kellek aġenżija li tradizzjonalment aħna nafuha li kont tmur hemm biex tfittex ix-xogħol, imma llum in-nies m'hemmx għalfejn imorru Jobsplus biex ifittxu x-xogħol għax ix-xogħol qiegħed jiġri wara n-nies.

Mela minflok m'għandha kriżi ta' identità għaliex l-għan ewlieni għalfejn twaqqfet illum inbidel, din qed tkun dinamika u qed tittrasforma l-operat tagħha f'ambitu fejn il-pajjiż qiegħed jara rekord fl-impjiegi.

Hi qed tbiddel ir-rwol, qed tara, pereżempju, fejn huma l-iskills gaps.

Dik hija sfida li għandna quddiemna iktar milli biex issib ix-xogħol.

Qed taħdem fuq l-intelliġenza, fuq il-ħaddiema barranin li qed jiġu f'pajjiżna, bħal minn fejn ġejjin u x'ħiliet għandhom dawn il-ħaddiema.

Dan huwa punt importanti li qed taħdem fuqu Jobsplus.

Ir-raba' punt li rrid nagħmel huwa dwar l-intrapriżi żgħar u medji, li huma s-sinsla tad-dahar tal-ekonomija tagħna.

Fir-rapport dawn jingħataw ħafna importanza, fosthom l-iskemi immirati għal ħiliet u għal re-training ta' ħaddiema li qegħdin fl-intrapriżi żgħar u medji.

Dawn l-intrapriżi ż-żgħar u medji ħafna drabi jbatu għax ma jkollhomx flus biżżejjed biex jagħmlu investiment fit-taħriġ tal-ħaddiema tagħhom, u allura jridu jiġu megħjuna.

Dan bħalma jridu jiġu megħjuna biex, pereżempju, ifittxu fondi Ewropej.

Dawn ħafna minnhom ma jkollhomx għarfien partikolari dwarhom u billi huma żgħar ma jaffordjawx li jkollhom strutturi interni amministrattivi li jistgħu jissapportjawhom.

Punt importanti ħafna f'dak li qiegħed jingħad fir-rapport ta' Jobsplus huwa s-sostenn konkret, mhux il-lip service, ta' inizjattivi ċari mmirati bi sniper approach għall-intrapriżi żgħar u medji.

Din hija xi ħaġa li għaliha rrid ngħid prosit lill-Ministru Barolo.

Innotajt ukoll kemm Jobsplus – niftakar fil-famuża frażi 'no man is an island, entire of itself' - ma tistax taħdem bħala gżira jew bħala repubblika indipendenti fil-Greċja antika, bħal Ateni u Sparta, imma trid taħdem ma' ħaddieħor.

Ir-rapport juri din l-eko-sistema li qed tibni Jobsplus ma' entitajiet oħra tal-gvern bħal, Identity Malta, li hija importanti ħafna fl-ipproċessar ta' applikazzjonijiet minn ħaddiema barranin, speċjalment dawk li ġejjin minn pajjiżi li mhumiex membri tal-Unjoni Ewropea, u wkoll ma' istituzzjonijiet edukattivi bħall-MCAST.

Dawn qed jaħdmu flimkien għaliex il-kordinament iġib iktar suċċessi u prestazzjoni aħjar ta' dawn l-entitajiet.

Dawn kienu l-ħames punti li nnotajt fir-rapport.

Sur President, biex nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq insemmi erba' punti li fl-opinjoni umli tiegħi jidhirli li permezz tagħhom Jobsplus tista' timxi 'l quddiem.

Jien nemmen li għandha tibqa' tinvesti.

Ħaġa importanti ħafna li qed tissemma fir-rapport, però nħoss li għandi nisħaq fuqha, hija l-intelliġenza, il-ġbir ta' informazzjoni.

Irridu nkunu nafu iktar fuq is-suq tax-xogħol tagħna, u biex nifhmu jrid ikollna iktar informazzjoni dwaru biex nkunu nistgħu nieħdu d-deċiżjonijiet.

It-tieni punt huwa dwar skemi ta' taħriġ u programmi li jridu jsiru.

Dawn diġà qegħdin isiru, però huwa importanti li nirreaġixxu malajr għad-domanda li dejjem qed tinbidel fid-dinja tax-xogħol minn industriji partikolari.

L-interface ma' min iħaddem għandu jkun attiv ħafna, kemm l-interface fiżiku bejn in-nies ta' Jobsplus u min iħaddem, kif ukoll b'użu ta' mezzi ta' informatika.

It-tielet punt huwa li rridu nkunu iktar attenti fejn jidħol il-legal employment.

Huwa importanti li min jaħdem u jaħdem kif suppost nagħtuh id-dinjità u d-drittijiet kollha, però ma nistgħux nippermettu iktar xogħol illegali.

Ir-raba' u l-aħħar punt, Sur President.

Jien inħoss li għandna nesploraw mhux biss fuq livell ta' Jobsplus, imma anke fuq livell ta' gvern ma' gvern, fuq livell bilaterali, fejn naħdmu ma' pajjiżi oħrajn biex ikun hemm screening ta' ħaddiema f'pajjiżi li għandhom rati għoljin ta' qgħad - mhux bħalna - f'setturi partikolari bħal, pereżempju, l-ospitalità, fejn diġà jkun hemm screening ta' ħaddiema min-naħa tagħhom, biex fi framework bilaterali bejn iż-żewġ pajjiżi jkunu jistgħu jiġu Malta.

Qed jistaqsuni x'inhu l-vantaġġ ta' dan.

Il-vantaġġ huwa li billi l-ħaddiema jkunu ġew screened, ikun iktar faċli biex nilqgħu għad-domanda tas-settur privat għax dawn mal-ewwel jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, nitlob il-permess sabiex id-diskussjoni tiġi sospiża sakemm nirrapporta progress f'Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Fit-7.50 p.m. id-diskussjoni ġiet sospiża.

L-ISPEAKER: Insejjaħ lill-President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, l-Onor.

Glenn Bedingfield, biex jirrapporta progress.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozz ta' Liġi Aġġunt): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi sabiex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta, Abbozz Nru 34, għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emenda, u li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, Abbozz Nru 33, għadda mill-istadju ta' Kumitat mingħajr emendi.

Nirringrazzjak.

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' JOBSPLUS GĦAS-SENA 2018 - KONTINWAZZJONI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni li ġiet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, id-diskussjoni tal-lum hija dwar l-estimi ta' Jobsplus li hija l-aġenzija li għandha l-obbligu li tħares l-impjiegi f'pajjiżna.

Naturalment, jien bħala kelliem dwar iż-żgħażagħ se niffoka fuq din il-parti tas-soċjetà tagħna iktar milli fuq sezzjonijiet oħrajn tas-soċjetà.

Kif kont qed nipprepara għal dan id-dibattitu wieħed mir-rapporti li ġew quddiem għajnejja kien is-Social Justice in the EU Index Report tal-2017.

Dan l-istudju jagħtina indiċi li huwa bbażat fuq numru ta' elementi biex jasal għall-indiċi primarju assenjat lil pajjiżna.

Dan huwa bbażat fuq sitt pilastri, jiġifieri l-prevenzjoni tal-faqar, l-ekwità fl-edukazzjoni, l-aċċess għas-suq tax-xogħol, il-koeżjoni soċjali u dik kontra d-diskriminazzjoni, is-saħħa u l-intergenerational justice.

Fost il-ħafna riżultati li joħorġu minn dan l-istudju, wieħed minnhom jittratta ċ-child and youth opportunity index, li huwa l-indiċi li jikklassifikana għall-opportunità li għandhom it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Dan l-indiċi huwa maħdum fuq erba' parametri.

Wieħed minnhom huwa n-numru ta' tfal u żgħażagħ taħt it-18-il sena li huma fir-riskju ta' faqar u l-esklużjoni soċjali, it-tieni parametru hija l-influwenza tal-background soċjo-ekonomiku abbinat mal-outcomes edukattivi, it-tielet hija r-rata ta' dawk li jitilqu mill-iskola kmieni, jiġifieri, l-early school leavers, u l-aħħar parametru hija r-rata tan-NEET, jiġifieri dawk iż-żgħażagħ li la huma fl-impjieg, la qegħdin jirċievu l-edukazzjoni u lanqas huma involuti f'xi mod jew ieħor fit-taħriġ.

U f'din il-klassifika, minn fost l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, Malta tikklassifika fid-19-il post, jiġifieri, żewġ postijiet taħt il-medja Ewropea.

Statistika oħra titkellem dwar l-ekwità fl-edukazzjoni, u allura kemm pajjiżna huwa kapaċi joffri aċċess ekwu fl-edukazzjoni f'dan is-settur partikolari.

U hawnhekk huwa inkwetanti għaliex jidher ….

Anzi, jekk niġi għal indiċi ieħor - u naħseb dak li jirrigwarda l-iktar din il-faxxa ta' nies li qed nitkellem fuqha - huwa l-indiċi ta' dawk li jitilqu mill-iskola kmieni, u jidher li hawnhekk Malta tinsab fl-aħħar post. Jiġifieri, Malta qiegħda fl-agħar pożizzjoni fir-rata ta' dawk li jagħżlu li jitilqu mill-iskola kmieni.

U allura dan huwa l-indiċi… (Interruzzjonijiet) Kont se niftaħ iktar fuqu, imma nagħtih il-kelma.

L-ISPEAKER: Bil-permess tiegħek, point of explanation.

EVARIST BARTOLO: Ma rridx intellef lill-kollega, imma hawn idea żbaljata totalment mal-pajjiż kollu xi tfisser early school leaving.

Aħna m'għandniex żgħażagħ li qegħdin jitilqu kmieni mill-iskola.

Id-definizzjoni ta' early school leaving hi li dawn itemmu l-iskola sekondarja bla ma jiksbu l-ħiliet li wieħed jistenna li jkunu kisbu wara madwar 13-il sena fis-sistema edukattiva.

Għaliex qed inkomplu nagħtu din l-impressjoni!?

Qed ngħid li din mhijiex kwestjoni politika jew partiġjana, għax donnu kulħadd għandu din l-idea.

L-early school leaving ma tfissirx li qegħdin jitilqu kmieni mill-iskola, imma tfisser – u hija inkwetanti – li r-rata ta' dawk iż-żgħażagħ li jkunu għamlu l-edukazzjoni sekondarja u ma kisbux il-ħiliet li wieħed jistenna li jkunu kisbu.

Kieku l-iktar ħaġa faċli hija li ngħid li l-attendenza hija għolja, għandna fuq 80%, imma mhux dak il-punt.

Il-punt hu x'ħiliet kisbu fl-esperjenza edukattiva tagħhom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Tista' tkompli Onor. Callus.

RYAN CALLUS: Nirringrazzja lill-Ministru ta' din l-ispjegazzjoni.

Huwa minnu li qiegħed jgħid il-Ministru, imma li hu xorta inkwetanti huwa - u l-Ministru aċċenna ftit għaliha - li għandna dawn iż-żgħażagħ li qegħdin ilestu t-terminu edukattiv tagħhom, però joħorġu mingħajr il-ħiliet neċessarji.

Allura nirringrazzja lill-Ministru, u għalhekk tajtu l-opportunità biex jispjega dan il-punt, għaliex żgur dan huwa punt li rridu nindirizzawh mingħajr ma nagħtuh daqqa jew xeħta ta' partiġjaniżmu politiku.

Però jibqa' l-fatt li hija xi ħaġa inkwetanti, u allura l-mistoqsija li tqum wara dan il-punt hija x'inhuma r-raġunijiet li aħna qegħdin fl-aħħar nett f'din il-klassifika.

Jiġifieri għalfejn dawn iż-żgħażagħ qed jispiċċaw mingħajr il-ħiliet neċessarji?

Forsi t-tweġiba mhijiex waħda faċli u ta' malajr biex wieħed jindirizzaha, però jibqa' l-fatt li mhijiex ċifra li għandna nkunu kburin biha, u l-fatt li għandna żgħażagħ li qegħdin jitilqu mill-bank tal-iskola u jibqgħu m'għandhomx il-ħiliet neċessarji jwassal biex dawn iż-żgħażagħ stess ma jkunux employable għal-livell ta' skola li huma jkunu kisbu.

Għaliex ilkoll nafu li ħafna drabi mhijiex biss il-kwestjoni ta' ċertifikat li tikseb, jew il-fatt li inti tkun temmejt l-iskola sekondarja, però hemm ħiliet oħrajn li huma bżonnjużi fis-suq tax-xogħol tagħna, u jekk inti m'għandekx dawn il-ħiliet għandek aktar problema biex saħansitra tippenetra fis-suq tax-xogħol u jkun jista' jkollok xogħol li huwa ta' kwalità tajba.

Hemm statistika oħra li se nagħmel referenza għaliha, li dehret f'artiklu bit-titlu: "300 have 'disappeared' from school and work.

Sixteen-year-olds drop out into idleness or illegal employment", fil-ġurnal TheTimes of Malta tat-2 ta' Jannar tal-2017, jiġifieri kważi sena u nofs ilu.

Forsi l-Ministru jista' jagħti r-reazzjoni tiegħu dwar xi żviluppi kien hemm minn mindu sar dan ir-rapport.

Dan ir-rapport jgħid ukoll x'qal il-Ministru Bartolo u x'jaħseb li huma r-raġunijiet għaliex għandna dawn it-300 żagħżugħ ta' 16-il sena wara li jispiċċaw mid-dinja tal-edukazzjoni.

Dan bħallikieku jisparixxu minn taħt ir-radar tagħna, fis-sens li ma jkomplux fid-dinja tax-xogħol jew fid-dinja tal-edukazzjoni.

U din hija xi ħaġa li lili, bħala kelliem tal-Oppożizzjoni għaż-żgħażagħ, tinkwetani għaliex huwa minnu li m'għandniex fost l-agħar rati ta' qgħad fl-Unjoni Ewropea, però jien xorta meta nħares lejn dawn it-300 żagħżugħ u żagħżugħa tingħafasli qalbi.

Jiġifieri, kollox sew, għandna l-maġġoranza stragranti li qed ikomplu fl-edukazzjoni, sew fl-Università jew inkella fl-MCAST.

Din kienet deċiżjoni tajba tal-Partit Nazzjonalista li rrikonoxxa l-fatt li mhux kulħadd irid imur l-Università.

Jien kważi kważi ngħid li allaħares kulħadd imur l-Università għaliex dan il-pajjiż m'għandux bżonn biss persuni gradwati mill-Università.

Dan il-pajjiż, bħalma taf tajjeb inti, għandu bżonn firxa wiesgħa ta' penetrazzjoni fis-suq tax-xogħol li ġej minn kull faxx.

Għandna bżonn dawk li huma gradwati, però għandna bżonn ukoll dawk li għandhom ħiliet vokazzjonali, dak li toffri llum l-MCAST.

U allura huwa tajjeb li bħala pajjiż, frott il-politika li ħaddan Gvern Nazzjonalista, irnexxielna naqbdu iktar f'din ix-xibka, f'sens pożittiv, numru akbar ta' żgħażagħ li jew ikomplu fl-Università jew ikomplu fit-taħriġ fl-MCAST jew ikomplu fil-Higħer Secondary biex forsi dawk li ma nrexxilhomx jidħlu l-MCAST nagħtuhom iċ-ċans li jkunu jistgħu jiksbu r-riżultati li forsi ma kenux kisbu fl-ewwel darba li huma poġġew għall-eżami.

Sur President, huwa importanti ngħidu li l-importanti mhux min jasal l-ewwel, u meta nkun indur id-djar u niltaqa' ma' xi ħadd li jgħidli li ma nrexxilux jidħol l-Università jew l-MCAST, it-tweġiba li nagħtihom hija li l-importanti mhuwiex min jasal l-ewwel.

Hemm dawk li qabel forsi konna nsejħulhom ir-repeaters, però jien nammira dawn in-nies forsi iktar minn oħrajn li waslu mill-ewwel, għax urew il-perseveranza tagħhom.

Meta forsi nies fl-istess klassi tagħhom waslu u daħlu l-Università, oħrajn li waslu u marru l-MCAST, u huma forsi ġiethom sena ħażina fil-familja jew forsi kien hemm diffikultajiet fil-familja, fosthom ta' saħħa jew ta' separazzjoni bejn il-ġenituri.

Mhux kulħadd f'din id-dinja għandu l-istess sitwazzjoni f'ħajtu bħal ħaddieħor li jkun eċċella, u allura f'dan il-pajjiż is-sistemi edukattivi jħarsu lejn min ma wasalx sal-finish line mal-ewwel attentat.

Jekk aħna rridu nżidu jew naqbdu iktar żgħażagħ u nnaqqsu minn dawn it-300 żagħżugħ u żagħżugħa li għadni kemm semmejt li tlifniehom mir-radar tagħna, li ma nafux jekk humiex qegħdin jistudjaw, ma nafux jekk humiex fid-dinja tax-xogħol … X'qegħdin jagħmlu dawn iż-żgħażagħ?

Qegħdin iqumu filgħodu u jgħidu li m'għandhomx skop f'ħajjithom?

Jien niltaqa' ma' żagħżagħ li jgħiduli li jobogħdu dak il-mument li titla' x-xemx filgħodu, jiftħu għajnejhom u m'għandhomx skop f'ħajjithom għax xogħol m'għandhomx, għar-raġuni li m'għandhomx kwalifiki x'juru.

Meta jiġu għandi żgħażagħ, bħalma jmorru għand kull deputat, biex ngħinhom u jgħiduli li ilhom jibagħtu CVs u ma jistgħu isibu xogħol imkien … Irrid ngħid li jkun hemm dawk li huma ġenwini u dawk li jkunu inqas ġenwini, però tagħraf min hu ġenwin minnhom.

Hawn min m'għandux il-kapaċità, mhux li jsib xogħol, imma illi saħansitra juri l-kapaċitajiet tiegħu meta jmur għal intervista għax hawn min hu mistħi.

Hawn min ilablab ħafna waqt intervista u jista' jimpressjona u jagħżlu lilu, u ħaddieħor forsi jkun riservat, u għalkemm ikollu l-ħiliet neċessarji, forsi ma jkunx kapaċi jbigħhom meta jmur għal intervista.

Allura hija kerha li għandna żgħażagħ - veru mhumiex ħafna, però għalija 300 żgħażugħ huma ħafna – li donnhom mingħajr skop f'ħajjithom, lili tinkwetanti ħafna bħala kelliem ewlieni għaż-żgħażagħ.

Huwa ikrah li tqum filgħodu u m'għandekx skop f'ħajtek.

Huwa ikrah li tqum filgħodu u m'għandekx fejn tmur tkompli tistudja.

Huwa ikrah li tqum filgħodu u m'għandekx xogħol fejn tmur jew li tqum filgħodu u m'għandekx post fejn tmur biex tagħmel it-taħriġ tiegħek.

Għaliex il-verità hi li din il-fażi tal-ħajja tant hi kruċjali li mbagħad tiddetermina ħafna l-bqija ta' ħajtek.

Jiġifieri l-messaġġ tiegħi meta niltaqa' maż-żgħażagħ huwa dejjem dan, li forsi veru li jsibuha diffiċli jew antipatka li jmorru jitgħallmu biex jiksbu aktar ħiliet, però huwa ferm importanti li f'dan il-mument jinvestu l-ħin tagħhom fit-tagħlim.

U hija responsabbiltà tal-ġenituri li jaraw li jagħmlu hekk.

Illum ngħidu li ż-żgħażagħ jagħmlu li jridu, però l-ġenituri għandhom responsabbiltà kbira għalkemm ma jiddependix biss minnhom, għax bħalma nafu, illum iż-żgħażagħ huma aktar indipendenti; saħansitra tajniehom il-vot ukoll.

Però r-responsabbiltà kbira hija li nibqgħu determinati mhux biss aħna bħala politiċi, li nwettqu programmi ta' edukazzjoni, imma anke bħala ġenituri li nenfasizzaw lit-tfal tagħna li jekk mhumiex se jkomplu fi skola sekondarja, almenu jridu jagħmlu xi ħaġa u ma jmorrux fuq il-bank tax-xogħol bħala l-ewwel għażla, għaliex meta jiġu għandi żgħażagħ bla kwalifiki u jgħiduli li jixtiequ xi xogħol, jien ngħidilhom li jien inkun nixtieq nagħtik dak ix-xogħol, però dak ix-xogħol jitlob ċerti kwalifiki u ħiliet.

Meta tistaqsihom jekk għandhom ċerti ħiliet, jgħiduli li le.

Imbagħad ikun hemm min jgħidli li veru jkun irid dak ix-xogħol, u jien f'dak il-mument ngħidlu li jekk tassew irid dak ix-xogħol, l-ewwel pass li se nagħmel biex jikseb dak ix-xogħol huwa li se ngħinu japplika l-MCAST ħalli jġib dawn il-ħiliet, u meta jġib dawk il-ħiliet jien inkun hemmhekk ngħinu biex wara li jikseb dawk il-ħiliet ikun jista' jikseb dak ix-xogħol.

Sur President, se nagħlaq id-diskors tiegħi hawn.

Kelli affarijiet oħrajn x'ngħid, imma ġrejt bil-ħsebijiet tiegħi fuq id-diffikultajiet ta' wħud miż-żgħażagħ li niltaqa' magħhom.

Nistgħu niftaħru li għandna x-xogħol f'pajjiżna bħalissa, però ma ninsewx li hemm settur ta' żgħażagħ li għadhom mingħajr skop f'ħajjithom.

Id-determinazzjoni u l-impenn tagħna taż-żewġ naħat huwa li nagħmlu programmi ta' taħriġ li permezz tagħhom inkunu nistgħu nilħqu dawn iż-żgħażagħ li m'għandhomx skop f'ħajjithom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, nixtieq nitkellem dwar it-tema tal-lum, li hija l-aġenzija Jobsplus, però nixtieq nitkellem iktar dwar il-barranin li qed jiġu jaħdmu f'Malta u s-sitwazzjoni partikolari ta' Għawdex.

Niftakar li fil-25 ta' Ottubru konna qegħdin niddiskutu l-baġit dwar Għawdex hawnhekk f'dan il-Parlament, u matul dik id-diskussjoni l-Onor.

Anton Refalo, eks-Ministru għal Għawdex, qalilna li l-Partit Laburista rebaħ lill-Għawdex għax ħa l-people's approach.

Il-people's approach huwa interessanti ħafna.

Niftakar li fl-aħħar elezzjoni tal-Parlament Ewropew s-Soċjalisti Ewropew ħarġu bil-motto "People First" u aħna tal-Partit Popolari Ewropew ħriġna bil-motto tal-kampanja "Believe in people".

Huwa sabiħ li jkollna politika ddur mal-bżonnijiet taċ-ċittadin Ewropew, jew ċittadin Malti u Għawdxi, u dan huwa proprju l-approċċ tal-Kap tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Adrian Delia, li qed jara li nkunu viċin ħafna tan-nies, naraw x'inhuma l-bżonnijiet, l-isfidi u l-aspirazzjonijiet tagħhom u minn hemm imbagħad nibdew infasslu l-viżjoni tal-Partit Nazzjonalista għal dan il-pajjiż.

Jiġifieri l-approċċ ta' 'people first' tal-Eks Ministru Anton Refalo huwa tajjeb ħafna u jogħġobni, però, bħalma jgħidilna l-Kap tagħna l-Onor.

Adrian Delia, trid toqgħod attent, mhux biss tara x'inhuma l-bżonnijiet tan-nies, imma jrid ikollok ukoll pjan fit-tul.

Għax inkella jekk biex taqdi persuna 'A' tkisser persuna 'B', lanqas jagħmel sens.

Jekk għandek interess ta' persuna partikolari u dak l-interess imbagħad jirfes l-interess tal-komunità, lanqas hu tajjeb.

Għalhekk huwa tajjeb li jkollok pjan li jkun fit-tul.

Jien naqbel ma' dak li għamlet il-Ministru għal Għawdex attwali, l-Onor.

Fil-fatt, matul dawk l-erba' ġimgħat tal-kampanja elettorali li għaddiet daħlu mijiet ta' Għawdxin jaħdmu taħt skemi tal-gvern, kif ukoll mal-Gozo Channel, u oħrajn.

Hemm min jgħid li dawn jammontaw bejn 800 u hemm min jgħid 1000, eżatt ma nafx kemm kienu, però nawguralhom u nispera li dawn in-nies għadhom jaħdmu fl-impjieg li ngħataw sena ilu u għadhom kuntenti.

Huwa tajjeb u hija xi ħaġa pożittiva li l-Ministru żammithom anke wara l-elezzjoni u nispera li poġġiethom f'postijiet fejn iħossuhom kuntenti u fejn jistgħu jagħtu kontribut lis-soċjetà.

Li naħseb li mhux tajjeb huwa li l-eks Ministru Anton Refalo daħħalhom fl-erba' ġimgħat biss ta' qabel l-elezzjoni.

Jien naħseb li kieku daħħalhom matul l-erba' snin li kien ilu ministru hu kien ikun ħafna aħjar għall-komunità tan-negozju, għax li taqbad dawn il-mijiet ta' nies u tixrobhom, tassorbihom mill-komunità tan-negozju Għawdxija, hija minn ewl id-dinja li se tħalli effetti negattivi fil-komunità tan-negozju.

Jien niftakar li matul il-kampanja elettorali li għaddiet, waqt li kont inkun indur id-djar, diversi nies fin-negozju kienu jgħiduli li hija inaċċettabbli li spiċċaw mingħajr nies, tant li ma jistgħux jibqgħu għaddejjin bix-xogħol.

Kienu jitolbuni biex nitkellmu dwar dan.

Nista' ngħid li t-tgergir fost in-nies tan-negozju kompla u kellha raġun il-Kamra tal-Kummerċ ta' Għawdex li tinsisti biex il-Gvern isib soluzzjoni, għax kienet problema reali.

U naħseb li din il-problema għadha teżisti xi ftit jew wisq u nawgura li l-Ministru għal Għawdex tkompli taħdem dwar dan, u jekk m'hemmx Għawdxin jaħdmu f'dak it-tip ta' mpjiegi jinġiebu l-barranin.

Mingħajr ħaddiema n-negozji żgħar u medji xorta jridu jaħdmu u jkomplu għaddejjin bl-attività ekonomika tagħhom.

Jiġifieri filwaqt li "people first" jew "people's approach" huwa tajjeb ħafna, imma jrid ikollok ukoll pjan fit-tul biex il-politika tiegħek ikollha effetti pożittivi u tevita l-effetti negattivi li jista' jkun hemm.

Issa se ngħid x'inhuma l-effetti negattivi li jista' jkun hemm.

Fil-każ ta' Għawdex peress li l-Onor.

Refalo kien daħħal ħafna ħaddiema mal-Gvern u ma' entitajiet oħra, daħħalhom f'kolp, fil-ferneżija li kellu biex jirbaħ il-voti hu personali, ħoloq ħafna ħsara lill-komunità tan-negozju f'Għawdex.

L-effetti negattivi f'pajjiżi Ewropej ikunu varji.

Normalment, f'pajjiżi Ewropej ma jidħlux il-barranin jaħdmu f'temp ta' ftit ġimgħat, jidħlu fuq medda ta' snin, imma xorta jista' jkun hemm effetti negattivi.

Jien naħseb li bħala Oppożizzjoni u bħala Gvern irridu nħarsu lejn Malta ta' 15 jew 20 sena oħra biex ma jkollniex dawn l-effetti negattivi li sofrew pajjiżi oħrajn fl-Ewropa.

Pereżempju, insemmi l-kwestjonijiet jaħarqu ħafna fl-Awstrija, fi Franza, fl-Italja u fir-Renju Unit, fejn proprju waħda mir-raġunijiet ta' Brexit hija minħabba l-ħaddiema barranin fir-Renju Unit.

Fl-italja wkoll, mir-riżultat tal-elezzjoni li għaddiet, jidher ċar li waħda mill-prijoritajiet tal-Gvern li hemm bħalissa hija l-immigrazzjoni.

Dawn huma effetti negattivi li wieħed irid jevita, u se nidħol aktar fid-dettall ta' dawn l-effetti negattivi.

Però kien hemm ftit pajjiżi, bħall-Irlanda, fejn l-immigrazzjoni mill-Polonja, mil-Latvja u mill-Estonja kienet xi ħaġa pożittiva ħafna, u allura bħala Parlament, bħala Gvern, bħala Oppożizzjoni, huwa importanti li niflu tajjeb x'kien hemm negattiv, x'inhuma l-isfidi u x'kien hemm pożittiv fl-Ewropa u nitgħallmu minnhom.

Sur President, il-preokkupazzjoni tagħna bħala Partit Nazzjonalista huwa l-fatt li Dr Clyde Caruana, il-Kap tal-Jobsplus, qed jgħidilna li l-Gvern beħsiebu jattira bejn wieħed u ieħor 40,000 ħaddiem barrani f'Malta.

Nerġa' ngħid, huwa importanti li jiġu l-barranin għax għandna bżonnhom fl-ekonomija ta' Malta, però dawn huma numri kbar ħafna fi żmien qasir ħafna.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent.

Dr Caruana qed jgħidilna li għandna bżonn xi 40,000 fis-snin li ġejjin.

S'issa diġà għandna xi 40,000 oħra, u bejn wieħed u ieħor qegħdin jidħlu 10,000 fis-sena wara li tqis dawk li jiġu u dawk li jitilqu wara ftit żmien.

Dr Caruana qed jgħid li s-sena d-dieħla qed jistenna li jkun hawn xi 12,500 ħaddiem barrani f'Malta.

Dawn huma figuri kbar ħafna u għalhekk bħala Partit Nazzjonalista aħna nistaqsu jekk dan il-Gvern għandux pjan, pereżempju, dwar il-mod kif dawn il-ħaddiema barranin li qed jiġu Malta ser jagħmlu … Naħseb li hija minn ewl id-dinja li dawn il-barranin li jiġu f'Malta, speċjalment dawk low-skilled, jiġifieri dawk li jkunu jagħmlu tip ta' xogħol li lanqas il-Maltin u l-Għawdxin normalment ma jkunu jridu jagħmlu - hija ċara li għandna bżonn il-barranin biex jagħmlu dak it-tip ta' xogħol - però xorta waħda dawk il-barranin jiġu u jaċċettaw pagi relattivament iktar baxxi minn tal-Maltin għax ikunu ġejjin minn pajjiżi li normalment ikunu ifqar minn Malta.

Allura f'dak il-każ ma jaħsibx il-Gvern li se jkun hemm pressjoni fuq il-pagi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin?

Għandu pjan biex il-pagi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin ikomplu jogħlew?

Ma ninsewx ukoll li marbuta mal-pagi tal-Maltin u Għawdxin hemm il-pensjonijiet.

Jiġifieri, jekk inti maż-żmien, b'mod għaqli u kawt, tgħolli l-pagi tal-Maltin u l-Għawdxin, ovvjament jogħlew ukoll il-pensjonijiet.

Ma ninsewx li t-tkabbir ekonomiku fl-aħħar snin f'Malta kien ta' 7%, jiġifieri l-ġid li ħoloq dan il-pajjiż f'dawn l-aħħar snin kien ta' 7%.

Però meta wieħed iħares lejn il-pagi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin u meta wieħed iqis ukoll l-inflazzjoni f'dawn l-aħħar snin, bejn wieħed u ieħor jara li l-pagi tal-Maltin u l-Għawdxin żdiedu b'0.6%.

Jiġifieri, meta wieħed iqis l-inflazzjoni, jifdal biss 0.6% taż-żieda fil-pagi medji tal-Maltin u l-Għawdxin.

U allura jekk it-tkabbir ekonomiku f'Malta huwa ta' 7%, dan il-profitt fejn sejjer?

Għalfejn il-pagi tal-Maltin u l-Għawdxin ma żdidux għall-inqas b'1% jew 1.5% jew 2%?

Huwa importanti li dan il-Gvern jieħu din il-ħaġa bis-serjetà għax jien nemmen li l-pagi tal-Maltin u l-Għawdxin baqgħu baxxi, speċjalment meta wieħed jikkonsidra l-kirjiet li f'dan il-pajjiż sparaw 'il fuq.

Ejjew nieħdu eżempju ta' ħaddiem Malti li jaħdem bħala waiter.

Mela dan il-ħaddiem iħallas €600 fix-xahar kera, jiġi barrani jagħmel l-istess xogħol, però dan il-barrani ma joqgħodx waħdu fl-appartament ta' tliet kmamar tas-sodda, imma joqgħod ma' sitta min-nies, allura flok iħallas €600 għall-kirja fix-xahar, iħallas €100.

Għaldaqstant, jekk il-kirja ta' dan il-barrani hija baxxa għax jaqsam l-appartament ma' numru ta' persuni, dan il-ħaddiem jista' jaċċetta paga inqas minn tal-Malti għax il-Malti għandu l-familja u jħallas il-kera sħiħa ta' €600 fix-xahar.

Jiġifieri, fil-verità ħafna drabi l-barranin ikollhom vantaġġ ekonomiku fuq il-Maltin u dik tagħmel pressjoni fuq il-pagi tal-Maltin u l-Għawdxin.

Huwa importanti li ma nibżgħux nitkellmu dwarhom dawn l-affarijiet, ma npoġġuhomx taħt it-tapit bħalma poġġewhom għal snin twal pajjiżi bħal Franza, l-Awstrija, il-pajjiżi kontinentali Ewropej, għax imbagħad jekk in-nies jaraw li l-gvern u l-awtoritajiet mhumiex jindirizzaw il-problema, jirvellaw u jduru għall-partiti popolisti kontra l-Unjoni Ewropea.

Allura jien se nagħmel numru ta' mistoqsijiet oħrajn, fosthom jekk il-Gvern għandux pjan fit-tul fuq kif is-servizzi tas-saħħa għandhom jimxu 'l quddiem fis-snin li ġejjin.

Pereżempju, dan l-aħħar kont qiegħed f'poliklinika bit-tfal tiegħi u nnotajt li min-nies li kien hemm jistennew għas-servizz kien hemm tnejn minn kull sitta barranin.

Huwa tajjeb u għandu jingħatalhom is-servizz u m'għandi xejn kontra l-barranin.

Jien personalment kuntent nara l-multikulturaliżmu f'Malta, però jekk il-popolazzjoni tal-pajjiż qed tiżdied b'10,000 fis-sena, nimmaġina li anke dawk li jagħtu s-servizz, li f'dan il-każ huma l-infermiera u t-tobba, iridu jiżdiedu biex is-servizz jibqa' tal-istes livell.

Ma ninsewx li jekk il-barranin li jiġu f'Malta jkunu qed jaħdmu huma wkoll, qed iħallsu parti mill-paga tagħhom għas-servizzi soċjali.

Jiġifieri qed iħallsu iktar, imma anke l-loġistika tas-servizz tas-saħħa għandha tiżdied.

L-istess irrid ngħid dwar il-preżenza tal-pulizija fit-toroq tagħna.

Lili jċempluli nies, partikolarment minn Għawdex, li jgħiduli li fit-tali bajja, peress li hawn ħafna waiters barranin jaħdmu, idumu wara l-ħin tax-xogħol u joqogħdu jixorbu, ħaġa li l-Maltin normalment ma kenux jagħmluha.

Illum fix-xitwa f'ċerti lokalitajiet bħal, pereżempju, ix-Xlendi u Marsalforn, ikun hemm iktar inkwiet.

Ir-residenti jisimgħuhom jitkellmu, jiċċajtaw, jiġġieldu, eċċetra.

Allura, xi ftit jew wisq, il-preżenza tal-pulizija trid tiżdied ukoll biex tieħu ħsieb is-sitwazzjoni ġdida li aħna l-Għawdxin għadna m'aħniex imdorrijin biha.

Sur President, l-istess huwa fil-każ tal-iskejjel tagħna.

Hawnhekk għandna l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, l-Onor.

F'Għawdex m'aħniex bħal San Pawl il-Baħar, ma naħsibx li għadna mdorrijin bi skejjel multikulturali.

Hija xi ħaġa sabiħa ħafna.

It-tfal tiegħi jmorru fl-iskola tar-Rabat Għawdex, li tista' tgħidilha multikulturali għax hemm il-barranin u nista' ngħid li din hija xi ħaġa sabiħa ħafna.

Jiġifieri m'iniex qed nikkritika din l-iskola, lanqas xejn, imma qed nistaqsi jekk hux qed isiru preparamenti fl-iskejjel kollha f'Malta u Għawdex biex jirriflettu l-multikulturaliżmu u tingħata l-għajnuna li jkun hemm bżonn.

Jien personalment kuntent ħafna bis-servizzi li qed jirċievu fl-iskola u t-tfal tiegħi li nista' ngħid li huma barranin għax jitkellmu bil-Franċiż u bl-Ingliż, huma kuntenti ħafna.

Però huwa importanti li jkollna pjan fit-tul għal kull settur.

Se nitkellem ftit dwar il-kwestjoni tal-identità.

Huwa importanti ħafna li ngħid li f'Diċembru tal-2017 il-Ministru Helena Dalli ħarġet dokument ta' konsultazzjoni dwar l-integrazzjoni tal-immigranti.

Ma jidhirlix li dan id-dokument jirrifletti dawn l-ammonti kbar ta' immigranti li ġejjin f'Malta.

Fil-fehma tiegħi, huwa importanti li dawn il-barranin li jiġu f'Malta jitgħallmu dwar il-kultura, l-ilsien Malti u n-normi u d-drawwiet tagħna l-Maltin biex bħala Maltin inżommu l-identità tagħna.

It-trasport u l-infrastruttura wkoll huma importanti ħafna għax dawn iridu jirriflettu l-ammonti akbar ta' residenti li qed ikollna f'Malta.

Jien naħseb li l-mistoqsija għandha tkun jekk l-għan ewlieni f'dan il-pajjiż għandux ikun li nġibu aktar barranin f'Malta.

Jiġu jekk hemm bżonn, imma l-għan ewlieni tagħna għandu jkun – għall-inqas tal-Oppożizzjoni hekk hu - li l-Maltin jaħdmu inqas u jaqilgħu iktar biex ikunu jistgħu jgawdu l-familja u l-ħajja tagħhom.

Jien naħseb li l-għan ewlieni m'għandux ikun li l-Gvern jew Jobsplus jattiraw dejjem iktar barranin, imma li nżidu l-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

Sur President, qabel nagħlaq id-diskors tiegħi irrid nagħmel punt żgħir dwar Għawdex.

Fl-2013 dan il-Gvern kien għamel il-wegħda elettorali li jkollna xogħol għall-Għawdxin f'Għawdex stess, u dik hija x-xewqa tagħna.

Però fil-verità qegħdin f'sitwazzjoni fejn mhux qed jiġri hekk.

Jien nappella lill-Gvern biex ikompli jagħfas ħafna sabiex l-Għawdxin li hemm jaħdmu Malta jkunu jistgħu jiġu jaħdmu f'Għawdex.

Il-ħolma tiegħi hija li mhux biss jiġu l-Għawdxin jaħdmu f'Għawdex, imma li jiġu wkoll il-Maltin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Għandek żewġ minuti u nofs.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, dwar Jobsplus u ħidmietha jien ftit għandi xi ngħid, anzi m'hemmx xi tgħid, ħlief li bħalissa dan il-Gvern għandu suċċess fl-ammont ta' Maltin u Għawdxin li qegħdin jaħdmu fil-gzejjer tagħna.

Imma rridu nifhmu wkoll li kellna bżonn numru ta' ħaddiema barranin biex inkunu nistgħu nlaħħqu mar-ritmu ekonomiku u dan ħalla r-riperkussjonijiet li qegħdin niffaċċjaw aħna b'mod partikolari, mhux biss dawk il-ħaddiema tal-id li huma fuq skala baxxa, imma issa anke dawk li għandhom livell akkademiku pjuttost għoli.

Dan għax il-barranin qegħdin jikkompetu għal xogħolhom, tant li l-kondizzjonijiet u anke l-pagi qed jonqsu u għalhekk xi wħud qegħdin jitnaffru minn ċertu xogħol li s-soltu kien ikollu ċertu valur.

Ħaġa li lili tolqotni fil-pjaga soċjali hija li l-kondizzjonijiet fuq l-istess lant tax-xogħol huma differenti, mhux biss fil-privat, imma anke mal-gvern.

Ġieli jkun hemm okkażjonijiet fejn ikollok nies fis-servizz pubbliku li jaħdmu taħt xi kondizzjoni, sija tal-edukazzjoni jew tas-saħħa, jista' jkollok nies li huma ekstarznari, self-employed u anke nies li ġejjin minn xi entità oħra ta' skema ta' rtirar, u li għaldaqstant jaħdmu fuq l-istess lant tax-xogħol.

U dan, fil-fehma tiegħi, qiegħed joħloq pjaga ta' stress fuq il-post tax-xogħol, tant li qed taffettwa l-kondizzjonijiet u anke saħħet il-ħaddiem u l-familja tiegħu.

Fuq Jobsplus punt ċkejken se nagħmel.

Meta xi ħadd jmur f'xi fergħa ta' Jobsplus bil-karta tal-identità u biċ-ċertifikat ta' terminazzjoni tal-impjieg, jew inkella biċ-ċertifikat tal-borża ta' studju li jkun għadu kemm għamel, biex isejjaħlu job advisor idum bejn erba' u sitt ġimgħat.

Jiena naħseb li dan jista' jiġi ssimplifikat iktar.

Anke li bilfors kulħadd irid japplika għal minn tal-inqas ħames xogħlijiet differenti fil-ġimgħa, anke jekk l-istess opportunitajiet mhumiex tajbin għal dak l-individwu, qegħdin ukoll joħolqu ċertu xkiel lil dawk li huma qiegħda.

Allura nixtieq nappella lill-Ministru biex flimkien mal-ħaddiema ta' Jobsplus jaraw kif dan il-proċess jitħaddem aħjar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa nistieden lill-Ministru Evarist Bartolo biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

EVARIST BARTOLO: Sur President, nirringrazzja lill-kollegi li tkellmu llejla f'din id-diskussjoni.

Naħseb li qajmu ħafna punti validi li rridu nirriflettu u anke nieħdu passi dwarhom.

Irrid nirringrazzja qabelxejn lis-Sur Clyde Caruana.

Naħseb li għandna xorti, mhux bħala gvern, imma anke bħala pajjiż, li għandna persuna daqshekk serja li tmexxi Jobsplus.

Irrid nirringrazzja wkoll lit-tim tiegħu, għaliex matul dawn il-ħames snin mhux biss għamlu xogħol li kien tradizzjonali li jsir biex tgħin lill-persuni jsibu x-xogħol, imma kienu wkoll innovattivi u ħarġu policies ġodda ta' kif jgħinu aktar nies joħorġu fid-dinja tax-xogħol.

Sintendi biex ikollok aktar nies joħorġu fid-dinja tax-xogħol irid ikollok investiment li ħoloq il-ġid, li ħoloq l-impjiegi u mbagħad trid tara kif timla dawk l-impjiegi.

Allura rrid nirringrazzjahom tax-xogħol li jagħmlu u tal-isfidi l-kbar li għandhom quddiemhom.

Illum qed naħdmu f'pajsaġġ differenti, f'realtà differenti u rridu niffaċċjaw din ir-realtà ġdida b'mod ġdid.

Irrid ngħid li minn kemm ilhom jeżistu l-gżejjer tagħna, minn kemm ilna nafu l-istorja ta' pajjiżna, dejjem kellhom il-bżonn li jivvintaw lilhom infushom mill-ġdid.

Dejjem kellhom il-bżonn li jkollhom ħidmiet ekonomiċi, li minħabba ċ-ċokon tagħna aħna bilfors irridu naraw kif ngħixu mal-bqija tad-dinja u naraw x'ħidmiet ikollna biex inbigħu servizzi u prodotti lil pajjiżi oħrajn.

U allura matul is-snin kellna bilfors nibdew ħidmiet ekonomiċi li mbagħad maż-żmien jimmaturaw, jikbru, imutu u minflokhom ikun hemm bżonn jinħolqu ħidmiet ekonomiċi ġodda.

Jien nista' nserraħ ras il-kollegi u ras kulħadd mid-diskorsi li saru llejla li … Jiena suppost wieħed mill-iktar ministri responsabbli mix-xogħol ferħana fid-dinja, għar-raġuni sempliċi li għandna full employment.

Imma nista' ngħid li m'iniex, għar-raġuni li tkun qed tara biss fil-qasir u tkun qed tara sal-ponta ta' mnieħrek jekk tisker biss bin-numri li jkollok – u dawn mhumiex numri imma persuni – u ma taħsibx x'se jiġri għada, pitgħada u fis-snin li ġejjin.

Għaliex aħna ma nistgħux nieqfu.

Aħna ngħixu f'dinja fejn ma nistgħux nieqfu, għaliex malli tieqaf tmur lura u malli tgħid li m'għandniex x'nagħmlu, mill-ewwel tibda tmur lura.

Allura żgur li aħna m'għandniex kompjaċenza, għax kien hawn min qal li l-Gvern qiegħed jistrieħ fuq is-suċċessi li għandu.

Il-Gvern mhuwiex jistrieħ, il-Gvern huwa impenjat bis-serjetà biex inkomplu naraw it-tkabbir ekonomiku, il-ħolqien tal-ġid, il-ħolqien tax-xogħol.

In-nisġa sħiħa li jrid ikollok fil-mod kif tmexxi l-pajjiż, il-ħolqien tal-ġid u l-ħolqien tax-xogħol, il-ġustizzja soċjali u s-soċjetà miftuħa u l-ħarsien ambjentali jridu jmorru flimkien.

Huwa diffiċli żżomm bilanċ f'dawn l-oqsma kollha, imma biex ikollna kwalità ta' ħajja aħjar f'pajjiżna, dawn huma l-isfidi l-kbar li qed niffaċċjaw.

Jiena ngħid li huma sfidi li hemm minnhom li huma partikolari għall-gżejjer tagħna, imma hemm sfidi li huma reali għall-pjaneta kollha kemm hi.

Jiġifieri, l-iżvilupp sostenibbli llum nafu li huwa sfida għall-pjaneta kollha kemm hi, u jekk ma nagħmlux il-bidliet meħtieġa u ma neħdux il-passi meħtieġa, nagħmlu lill-pjaneta tagħna inabitabbli, għaliex jekk ma jkollniex żvilupp sostenibbli nkomplu noħolqu problemi serji fis-saħħa tagħna, kemm fis-saħħa mentali, kemm fis-saħħa fiżika, kif ukoll fil-kwalità tal-ħajja li ngħixu.

Allura naħseb li waħda mill-akbar prijoritajiet li għandna quddiemna bħala pajjiż hi kif insaħħu l-iżvilupp tagħna, li jrid ikun żvilupp sostenibbli.

Id-definizzjoni ta' żvilupp sostenibbli mhijiex kwestjoni ta' żvilupp ekonomiku u ħarsien ambjentali biss, żvilupp ekonomiku u ġustizzja soċjali biss, jew żvilupp ekonomiku u soċjetà miftuħa u demokratika biss, imma kollox flimkien, inkluż li nagħtu importanza - u jien ħadt ġost illejla li ssemma dan il-punt aktar minn darba – u nagħtu każ lil dawk li huma bla leħen, lil dawk li huma wkoll vulnerabbli fis-soċjetà tagħna.

Għaliex waħda mill-affarijiet li jistgħu jiġru hi li jkollok żvilupp ekonomiku qawwi, imma jekk fl-istess ħin ma teħux passi kbar ta' ġustizzja soċjali u tiżdied id-diżugwaljanza, dak ma jkunx żvilupp sostenibbli u lanqas ma jkun żvilupp ġust.

Imma rrid ngħid li - u din nista' nifhimha jien – it-tendenza tal-Oppożizzjoni tkun li jenfasizzaw … Dan qisu bħal meta jkollok is-sema ċelesti u fih sħab iswed u sħab abjad, u wieħed jgħid li se jara biss il-parti ċelesti tas-sema u jgħid kemm huwa bnazzi u kemm huwa sabiħ, u jkun hawn ħaddieħor li jikkonċentra fuq is-sħab li jkun hemm u jara sħab iswed biss u jgħid li sħab iswed biss fiha!

Jiena naħseb li trid tara s-sema sħiħ, tara l-parti ċelesti, tara s-sħab abjad u tara s-sħab iswed ukoll.

Wieħed mill-kuntrasti li għandna f'pajjiżna huwa li r-rata tal-impjegabilità tal-gradwati tagħna hija ta' 97%, li hi fost l-ogħla rati fid-dinja, mhux fl-Ewropa biss.

Jiġifieri din ir-rata hija ogħla minn tal-Ġermanja u minn ta' kull pajjiż ieħor.

U meta qed ngħid gradwati, mhux qed ngħid għal dawk li jiggradwaw mil-livell terzjarju biss, imma anke dawk li joħorġu mis-settur edukattiv qabel, mill-post sekondarju.

Fl-istess ħin imbagħad irridu nieħdu ħsieb lil dawk li s-sistema skolastika tagħna għadha mhijiex tilħaqhom tajjeb.

Irridu nkomplu naħdmu fuq dan; ħadna passi f'dawn l-aħħar ħames snin, imma rridu nieħdu aktar passi biex aktar miż-żgħażagħ tagħna joħorġu bil-ħiliet meħtieġa.

Sur President, irrid nagħmel punt dwar iż-żgħażagħ li jispiċċaw l-edukazzjoni sekondarja tagħhom mingħajr ma jkunu kisbu l-ħiliet meħtieġa.

Aħna fis-sena 2013 writna s-sitwazzjoni li n-numru ta' dawn kien jilħaq il-21%.

Din ir-rata issa qed inniżżluha u jekk nibqgħu naħdmu bis-serjetà, sa sentejn jew tliet snin oħra nkunu niżżilnieha għal madwar 12% jew 11%, jiġifieri l-medja jew il-mira Ewropea ta' 10%.

Imma jiena nemmen li meta qed nitkellmu fuq żgħażagħ, l-istatistika m'għandniex nużawha biss biex nitkellmu fuq l-istatistika, qisna qed nitkellmu fuq numri, għax hawnhekk qed nitkellmu fuq nies tad-demm u l-laħam.

L-istatistika għandna nużawha biss bħala mira tax-xogħol tagħna.

F'dawn il-ħames snin bdejna nieħdu passi u rridu nieħdu ħafna iżjed passi biex nilħqu aktar lill-istudenti kollha.

Aħna writna sitwazzjoni fejn mill-inqas kull sena iktar minn 500 student tal-ħames sena sekondarja lanqas biss joqogħdu għall-eżamijiet tas-SEC.

Jiġifieri, hawn mhux qed ngħidu li ma jgħaddux, jew kemm iġibu l-gradi, imma lanqas biss joqogħdu.

Dak in-numru bdejna nniżżluh u ħadna passi biex ħloqna l-programm edukattiv alternattiv biex iż-żgħażagħ tagħna li mhux se joqogħdu għall-eżamijiet indaħħluhom fi programm edukattiv apposta, fejn jagħmlu aktar xogħol tal-idejn u jagħmlu aktar l-affarijiet skont il-ġibda partikolari tagħhom, skont x'jixtiequ u jħobbu huma.

Bis-saħħa t'hekk bdejna nsalvaw iżjed żgħażagħ.

Jiena naf studenti li kien ilhom anke erba' snin ma jmorru l-iskola.

Għaliex issa qed imorru?

Għamilna xi ħaġa tal-maġija?

B'responsabbiltà ngħid li jiena ma nemminx li hawn tfal li mhumiex tajbin għall-iskola, imma hawn skejjel li mhumiex tajbin għat-tfal.

Allura b'kuraġġ irridu naraw kif l-esperjenza edukattiva ngħaġnuha b'mod li ġuvni jew tfajla jiġu l-iskola għaliex se jsibu fiha dak li jixtiequ jsibu, isibu sodisfazzjon għaliex dak li qed jagħmlu fl-iskola jagħmel sens għalihom u għal ħajjithom u allura jiġu.

Aħna qed naħsbu, pereżempju, li nħarrxu l-pieni u nħarrxu l-multi, anke qed nikkonsidraw piena ta' ħabs għall-ġenituri li huma traskurati u ma jibagħtux lil uliedhom l-iskola.

Jiena għalija dik tagħmilha, imma s-suċċess veru edukattiv ma tagħmlux billi tikkastiga lil min ma jiġix l-iskola jew lil min ma jibgħatx lil uliedu l-iskola.

Is-suċċess edukattiv huwa fuq ir-responsabbiltà kbira tagħna li noħolqu esperjenzi edukattivi, fejn it-tfal iridu jiġu l-iskola, fejn l-adoloxxenti jridu jiġu l-iskola u jridu jibqgħu jiġu l-iskola għaliex l-esperjenza li qed jagħmlu qed tkun ta' ġid għalihom.

U f'dawn il-ħames snin, minbarra l-programm edukattiv alternattiv, ħloqna l-Education Hub u anke l-programm Achieve mal-Prince's Trust International, li permezz tagħhom, minn età żgħira lill-adolexxenti tagħna niżviluppawlhom il-ħiliet personali u ta' impjegabilità tagħhom.

Illejla ssemmiet, u bir-raġun, minn wieħed mill-kollegi tagħna, li għandna żgħażagħ li jmorru għal intervista u lanqas ikunu jafu x'se jagħmlu.

Imma dak tort tagħhom?

Dak nuqqas fis-sistema tagħna, u allura aħna qegħdin nagħmlu li nistgħu biex intejbu dawn il-ħiliet li għandek bżonn għall-impjegabilità; kif taħseb, kif tippjana, kif tesprimi ruħek, kif tippreżenta ruħek, kif tmur għal intervista u kif anke tressaq is-CV tiegħek biex tapplika għax-xogħol.

Dawk qed nagħmluhom minn età żgħira biex iż-żgħażagħ tagħna jkunu lesti b'dawk il-ħiliet meħtieġa ta' kif jaħdmu mal-oħrajn, ta' kif jieħdu inizjattivi u ta' kif isolvu l-problemi.

Dawn huma kollha affarijiet li qed nagħmlu u naħseb li rridu nagħmlu ħafna iżjed.

Jiena qed ngħid "qed nagħmlu", imma rrid infaħħar u nirringrazzja ħafna lil dawk l-għaqdiet mhux governattivi u anke lis-settur privat li jgħinuna f'affarijiet bħal dawn.

Pereżempju, ma nistax ma nsemmix il-Young Enterprise, li jidħlu fl-iskejjel tagħna, anke fl-iskejjel primarji, mhux biss fl-iskejjel post-sekondarji kif kienu tradizzjonalment jidħlu.

Dawn huma megħjuna anke minn organizzazzjonijiet kummerċjali biex isiru dawn l-esperjenzi ħalli ,inressqu kemm jista' jkun id-dinja tal-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol flimkien.

Aħna l-uniku pajjiż fid-dinja li fir-raba' sena tas-sekondarja, meta l-istudenti tagħna jkollhom madwar 14-il sena, qed nagħtuhom iċ-ċans li jqattgħu ġimgħa esperjenza fuq post tax-xogħol.

L-istudenti tar-raba' sena tas-sekondarja kollha jistgħu jagħmlu dik l-esperjenza.

Forsi tistaqsini jekk naħsibx li ġimgħa hija biżżejjed.

Jiena naħseb li mhijiex biżżejjed, imma aħjar mix-xejn, u diġà tgħin ħafna lill-istudenti u lill-ġenituri - għax jgħidulna - li qegħdin nesponuhom għal dik ir-realtà.

Kif diġà għedt, għamilna programmi oħrajn, fosthom 'Garanzija taż-Żgħażagħ'.

Punt li ssemma llejla huwa li huwa importanti li bħalissa mhux biss għandna l-ogħla rata ta' impjegabilità fost il-gradwati tagħna, li kif għedt hija ta' 97%, imma għandna wkoll rata fost l-iktar baxxi ta' qgħad fost iż-żgħażagħ tagħna.

Imma mbagħad għandna dawk il-gruppi ta' żgħażagħ li mhumiex fix-xogħol jew fl-edukazzjoni u li ħafna drabi għandhom problemi serji, anke ta' saħħa mentali, minħabba diffikultajiet ta' ħiliet li tistenna li jkollhom fil-ħajja.

Lil dawn irridu ngħinuhom billi, l-ewwel nett, nindirizzaw dawk it-tip ta' problemi li għandhom, biex imbagħad ikunu f'pożizzjoni li jistgħu jaħdmu.

Irridu wkoll naħsbu – u din hi xi ħaġa li f'pajjiżna rridu nagħmluha ħafna iżjed milli qed nagħmlu – f'żgħażagħ li mhux se jidħlu fid-dinja tax-xogħol b'mod regolari u b'mod permanenti; lil dawn trid tara kif toffrilhom il-possibbiltà ta' programmi fejn iħalltu flimkien il-ħinijiet ta' xogħol ma' ħinijiet ta' ħajja sodisfaċenti.

Sintendi, irridu nkomplu nagħmlu minn kollox biex inressqu flimkien id-dinja tal-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol, imma anke d-dinja soċjali.

Jiena nħobb nikkwota ħafna xi ħaġa li jħobb jgħid Papa Franġisku dwar dan il-qasam.

Naf li wieħed jista' jikteb kotba sħaħ fuq l-edukazzjoni, imma fil-fehma tiegħi, f'sentenza waħda l-Papa ġabar l-aqwa għerf dwar edukazzjoni tajba.

Huwa qal li r-responsabbiltà tagħna hi li nedukaw l-imħuħ, il-qlub u l-idejn.

Marbuta f'sentenza ta' għerf bħal dik għalija hemm l-aqwa mod 'il quddiem kif nimxu fl-edukazzjoni, kif l-edukazzjoni tieħu ħsieb l-iżvilupp intellettwali, l-iżvilupp emotiv, l-iżvilupp etiku, l-imġiba etika tal-persuni tagħna u l-kapaċità li dak li jitgħallmu dwaru jkunu kapaċi jagħmluh u kapaċi jipprattikawh, u allura kif norbtu flimkien it-teorija u l-prattika, kif norbtu flimkien l-edukazzjoni u x-xogħol.

Nieħu gost ngħid, u rrid nirringrazzja anke lill-kollegi tal-Oppożizzjoni, li ftit xhur ilu f'dan il-pajjiż għaddejna liġi li jekk inħaddmuha tajjeb tista' tagħmel ħafna ġid.

Qed nirriferi għall-Att dwar it-Tagħlim waqt ix-Xogħol u l-Apprendistat.

Hemmhekk flimkien ħdimna biex għaddejna liġi tajba ħafna, li biha jistgħu jintlaħqu l-livelli kollha edukattivi.

Aħna nafu li fil-qafas tal-kwalifiki Ewropej u Maltin hemm, biex ngħid hekk, tmien skaluni.

L-ewwel skaluna s-soltu norbtuha mal-primarja, it-tieni u t-tielet norbtuhom mas-sekondarja, ir-raba' skaluna hija marbuta mal-post-sekondarju jew id-diploma għal min jagħmel l-edukazzjoni vokazzjonali, il-livell 6 mal-Baċellerat, livell 7 mal-Masters u t-8 livell mad-Dottorat.

Bis-sistema li ħloqna tista' tagħmel apprendistat, xogħol marbut mal-edukazzjoni fil-livelli kollha, meta hemm pajjiżi fejn sal-livell 5 biss tista' tagħmel.

Fil-każ tagħna, tista' tagħmilhom fil-livelli kollha u jiena nħares 'il quddiem fejn l-Università ta' Malta, il-kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija u l-Istitut għall-Istudji Turistiċi u anke organizzazzjonijiet privati tal-edukazzjoni, nissieħbu flimkien biex fix-xhur li ġejjin nibdew inħaddmu din il-liġi ħalli kemm jista' jkun inżewġu flimkien ix-xogħol u l-edukazzjoni.

Meta qed nagħmlu hekk, ma nkunux qed nagħmlu hekk biss għall-impjegabilità.

Mhux veru li sempliċement qed nagħmluha biex in-nies ikunu ppreparati aħjar għad-dinja tax-xogħol.

Edukazzjoni marbuta mar-realtà – u jiena nħobb ngħid ħafna li għandna bżonn li l-edukazzjoni nikkontaminawha b'realtajiet kemm nifilħu – tkun qed tipprepara lin-nies tagħna għad-dinja reali.

Id-dinja reali hi ta' kif tgħum fil-baħar imqalleb tar-realtà, il-ħiliet li għandek bżonn biex issolvi l-problemi reali.

Edukazzjoni u taħriġ ta' dan it-tip ma jippreparawkx aħjar biss għad-dinja tax-xogħol, imma jippreparawk aħjar anke intellettwalment.

Anke l-ħiliet intellettwali tiegħek ikunu aħjar.

Jekk bil-ħiliet tiegħek tipprova ssolvi problemi reali, dawk il-ħiliet ikunu aktar qawwija u b'saħħithom milli sempliċement tkun xi ħaġa astratta, vaga u moħħok fis-sħab.

L-isterjotip kien li aktar ma inti intelliġenti, aktar moħħok fis-sħab.

Mhux hekk għandu jkun, imma bil-maqlub, li aktar ma inti intelliġenti, aktar inti kapaċi tidħol fir-realtà u ssolvi l-problemi reali li ssib.

Għalhekk irridu naħdmu biex inkomplu nbiddlu s-sistemi edukattivi tagħna f'kull livell biex nagħtu esperjenza tajba liż-żgħażagħ u lit-tfal tagħna biex jirnexxu.

Illum waħda mill-akbar sfidi li għandna, bħalma għandhom pajjiżi oħrajn, hi kif inkomplu nitgħallmu tul il-ħajja.

L-aqwa edukazzjoni llum hija li mhux sempliċement tgħallmek xi ħaġa llum u forsi għada lanqas għandek bżonn tużaha, imma li tgħallmek tkompli titgħallem.

Dak huwa l-aqwa għan tal-edukazzjoni llum għaliex id-dinja tax-xogħol se tkompli tinbidel, is-soċjetà se tkompli tinbidel u allura l-bżonn li tkompli titgħallem tul ħajtek se jkun hemm.

Għaldaqstant naħseb li aspett importanti fis-sistemi edukattivi u ta' taħriġ huwa l-impenn għall-edukazzjoni tul il-ħajja u li anke l-istituzzjonijiet edukattivi jridu jippreparaw ruħhom biex jagħtu sehemhom f'dan l-iżvilupp.

Jobsplus diġà qed tagħmel ħafna xogħol fit-taħriġ u fl-iskemi ta' taħriġ u ta' edukazzjoni li għandha.

Flimkien mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ħiliet u ma' istituzzjonijiet edukattivi u ta' taħriġ oħrajn, irridu nkomplu niżviluppaw it-talent u l-ħiliet tagħna.

Aħna qed nikkompetu għat-talent li hawn, mhux biss f'pajjiżna, imma anke f'pajjiżi oħrajn, u meta aħna jkollna bżonn inġibu nies minn barra biex jaħdmu nkunu qed nikkompetu ma' min irid iħaddimhom anke f'pajjiżi oħrajn.

Għalhekk huwa importanti li nżommu f'rasna li fil-każ tagħna l-kompetizzjoni mhijiex qiegħda biss biex nikkompetu biex inġibu t-turisti jew biex inbigħu l-prodotti tagħna, jew biex inbigħu s-servizzi tagħna, imma hemm kompetizzjoni wkoll biex insibu t-talent meħtieġ għall-iżvilupp f'pajjiżna.

Bit-tkabbir ekonomiku li għandna qed noħolqu bejn 11,000 u 12,000 impjieg fis-sena.

Meta tqis ir-rata tat-twelid li kellna fis-snin li għaddew, issib li n-numru ta' Maltin li kull sena jidħlu fid-dinja tax-xogħol huwa ta' 4,000 biss.

Allura s-7,000 jew 8,000 l-oħrajn iridu jiġu minn pajjiżi oħrajn.

Jekk aħna rridu pajjiż b'saħħtu, jekk aħna nitkellmu fuq il-bżonn li nagħmlu iżjed biex nilħqu lil dawk li għandhom bżonn biex insolvu l-problema tal-faqar, jekk aħna rridu nagħmlu iżjed biex insaħħu l-pensjonijiet biex ma jkollniex anzjani li jbatu, jekk aħna rridu nagħmlu iżjed ma' dak li qed nagħmlu biex aktar nies jgħixu aħjar f'pajjiżna, irid ikollna t-tkabbir ekonomiku.

Iżda mingħajr ħolqien ta' ġid dan ma nagħmluhx, għaliex biex tqassam il-ġid l-ewwel trid toħolqu.

Għaldaqstant huwa importanti ħafna li nkomplu bit-tkabbir ekonomiku, bil-ħolqien tal-ġid u bil-ġustizzja soċjali.

Diġà naqqasna l-faqar bin-nofs u rridu nkomplu x-xogħol tagħna biex innaqqsu dejjem iżjed il-faqar.

Fl-istess ħin biex nilħqu dan it-tkabbir ekonomiku rridu bilfors inġibu ħaddiema minn barra għaliex jekk qed noħolqu 11,000 jew 12,000 impjieg, 7,000 minnhom irridu nġibuhom minn barra.

Meta qed nagħmlu hekk, irridu nkunu bil-għaqal u rridu nkunu ċari, u fil-fatt il-politika tagħna ta' inklużjoni u ta' integrazzjoni qed tagħmilha ċara li min jiġi fostna jrid jgħix fil-qafas demokratiku u kostituzzjonali ta' pajjiżna.

Irridu ngħixu flimkien b'regoli fejn kulħadd huwa ndaqs quddiem il-liġi u fejn kulħadd irid joqgħod għal-liġi li għandna f'pajjiżna, b'rispett lejn il-Kostituzzjoni u l-liġijiet tagħna.

Sur President, anniversarju li bħal donnu ntnesa mid-dinja kollha huwa dak tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, li din is-sena tagħlaq 70 sena minn meta saret.

Fil-fehma tiegħi, il-qafas ta' politika ta' integrazzjoni, ta' nies li ġejjin minn kulturi u pajjiżi differenti u kif ngħixu flimkien għandu jkun id-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Fil-fatt, isimha magħha, dik suppost hija universali.

Jiena ma naċċettax li, pereżempju, ir-rispett lejn in-nisa, id-demokrazija u l-fatt li m'għandux ikollok omofobija huma prinċipji Ewropej.

Fid- Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem hemm imniżżel li għandna nirrispettaw lil kull persuna bħala persuna.

U ma jiġix xi ħadd hawn, kif ġieli kellna inċidenti anke fi skejjel, li jgħid li minħabba r-reliġjon u t-tradizzjoni tiegħu ma jridx ikellem lill-kap tal-iskola għaliex hija mara!

Inti issa qiegħed fil-gżejjer Maltin, inti issa qiegħed f'soċjetà li tħabtet u batiet biex iġġib l-ugwaljanza fost il-ġeneri, id-drittijiet ċivili u soċjetà aktar miftuħa.

Ma jistax ikun li jkollna kejl għal min jiġi minn barra u kejl għal min jgħix hawn.

Jien mhux l-ewwel darba li għedt li għalija l-istess liġijiet li jorbtu lill-Arċisqof tal-Knisja Kattolika jorbtu lill-Imam tar-reliġjon Iżlamika jew ta' reliġjon oħra, u allura, iva, dan huwa l-mod kif naġġustaw għal xulxin u kif nitgħallmu ngħixu flimkien.

Illum għandna skejjel u postijiet tax-xogħol b'nies ta' kulturi, twemmin u tradizzjonijiet differenti.

Dak li jżommna flimkien, li ngħixu diċenti ma' xulxin, huwa li nistmaw lil xulxin indaqs u ma nippretendux privileġġi u preferenzi f'isem xi tradizzjoni jew f'isem xi reliġjon jew kultura partikolari.

Jiena nemmen ħafna fid-drittijiet tal-bniedem u nemmen ħafna fid-drittijiet ċivili, imma jridu jkunu ndaqs għal kulħadd.

Sfida oħra li għandna, bħall-bqija ta' pajjiżi oħrajn, huma l-forom ġodda ta' xogħol li qed jitfaċċaw illum.

Illum qed nitkellmu fuq gig economy, fuq xogħol ma' pjattaforma diġitali, fuq freelancing.

F'pajjiżna qed tiżdied din l-idea ta' freelancing, li mhux sempliċement ikollok xogħol temporanju jew xogħol b'kuntratt, imma tkun freelancer taħdem ma' kumpaniji differenti.

Jiena ngħid li jinbidlu kemm jinbidlu l-forom tax-xogħol, żgur li m'għandniex inqisu bħala antikwata l-protezzjoni tal-ħaddiema jew id-drittijiet tal-ħaddiema.

Ma rridux nagħmlu l-iżball li f'isem xi modernità jew għax issa qegħdin fis-seklu 21 qisu m'hawnx post għad-drittijiet soċjali tal-ħaddiema.

Il-ħaddiema, jaħdmu fejn jaħdmu, hi x'inhi l-forma, kemm jekk huma self-employed, kemm jekk huma contract workers, kemm jekk huma ħaddiema temporanji, kemm jekk huma ħaddiema full-time u kemm jekk huma freelancers, għandu jkollhom id-drittijiet u l-protezzjoni tagħhom.

Sfida oħra li se nkunu qegħdin niffaċċjaw hi kif se tkompli r-rivoluzzjoni diġitali li qed tħarbat kull qasam tal-ħajja, fosthom anke l-qasam tax-xogħol.

Irridu nkomplu naħdmu biex nippreparaw lit-tfal tagħna, liż-żgħażagħ tagħna, lil min diġà qiegħed fix-xogħol.

U din mhijiex xi ħaġa ta' għada.

Smajt lill-kollegi tiegħi jitkellmu dwar preparazzjoni ta' 15-il sena oħra, 20 sena oħra, 25 sena oħra u tkellmu anke fuq l-intelliġenza artifiċjali.

L-intelliġenza artifiċjali mhux ġejja, l-intelliġenza artifiċjali qiegħda hawn!

Jiena nistedinkom iżżuru postijiet tax-xogħol tal-manifattura avvanzata li għandna f'pajjiżna stess.

Ir-robotika f'pajjiżna qiegħda hawn u allura mhux kwestjoni li din hi xi ħaġa li għad trid tidħol.

Irridu nagħrfu r-realtà tagħna.

Ħafna drabi għadna qed nitkellmu fuq ir-realtà tagħna bil-lingwaġġ u l-mentalità antiki.

Ejjew nagħrfu r-realtajiet ġodda li diġà għandna u se jibqa' jkollna u nippreparaw u naħdmu għalihom.

Kif diġà għedt, dan dejjem jitlob rabta aħjar bejn l-edukazzjoni u r-realtà ekonomika għaliex huwa b'dak il-mod li nġeddu lilna nfusna kif kellna nġeddu lilna nfusna matul is-snin.

Jiena niftakar żmien - issa għall-inqas dak iż-żmien għadda - fejn iċ-ċokon ta' pajjiż kien marbut mal-vulnerabbiltà.

Min jaf kemm smajna, u anke rajna speċjalment fil-letteratura tal-Commonwealth - ħafna mill-membri tal-Commonwealth huma stati żgħar - li 'small is vulnerable' u li 'the vulnerability of small states'.

Min jaf kemm hemm kotba miktubin fuq hekk.

Issa għaddejjin għal perjodu tajjeb ħafna fejn 'small is resilient'.

Il-fatt li inti ċkejken tista' tużah biex tieħu passi malajr, biex tkun reżiljenti u tagħmel dan b'mod li tista' tkun anke qabel ħaddieħor u anke qabel pajjiżi kbar, għaliex dak li tbati minħabba n-nuqqas ta' riżorsi tista' ġġibu bil-ħeffa li biha tista' tieħu ċerti deċiżjonijiet.

Naħseb li parti importanti ħafna mit-tkabbir ekonomiku li kellna fl-aħħar ħames snin, u li jrid ikollna fs-snin li ġejjin, kienet dovuta għall-kapaċità li naħdmu flimkien u li naħdmu flimkien malajr.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li għall-ħolqien tal-ġid u għall-ħolqien tax-xogħol ejjew nibżgħu għal pajjiżna u nqisu li pajjiżna … Hawnhekk qed niftakar f'ittra sabiħa li l-President Emeritu Ċensu Tabone kiteb - minn hawn insellimlu għall-ġid li għamel f'pajjiżna - lil Joe Micallef Stafrace, li fiha kien qallu li barra minn Malta għandna nkunu partit wieħed għaliex id-differenzi li għandna bejnietna huma żgħar.

Qatt ma jista' jkun li naħa għandha t-tort kollu u n-naħa l-oħra għandha r-raġun kollu!

Nistgħu naħdmu flimkien u jiena nappella biex jekk inħobbu lil pajjiżna, ma nobogħdux lil xulxin iktar milli nħobbu lil pajjiżna!

Waqt li f'soċjetà demokratika inti tista' tispara fuq il-kaptan u l-ekwipaġġ għax tixtieq li teħodlu postu, jekk tispara fuq il-vapur, tgħarraq il-vapur li inti tixtieq tmexxi!

Allura jekk irridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem, jekk irridu li l-ħaddiema tagħna jgħixu aħjar, jekk irridu nsolvu l-problema tal-faqar, jekk irridu noħolqu soċjetà iktar ġusta u pajjiż aħjar, għandna nieħdu ħsieb pajjiżna!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' Jobsplus għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ, Kap. 343.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

Skont il-ftehim milħuq, il-votazzjoni se tittieħed fis-seduta tal-Erbgħa, 13 ta' Ġunju 2018.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Evarist Bartolo jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

EVARIST BARTOLO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Ġunju 2018 f'12.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Aworità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tielet Qari;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtortià għas-Saħħa u s-Siġurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtortià tad-Djar għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtortià Maltija tal-Artijiet għas-sena 2018 – votazzjoni;

Emenda tal-Gvern għall-mozzjoni tal-Oppożizzjoni dwar ir-rapport tal-Parlament Ewropew dwar ħasil ta' flus u evażjoni tat-taxxa;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għassena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018 – votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għassena 2018 – Votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq ta' JobsPlus għassena 2018 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

Sur President, ninforma lill-Kamra li din is-seduta li se tibda f'nofsinhar u skont ftehim milħuq se jkunu qed jiġu kkonsidrati l-ewwel tliet items fuq l-aġenda.

Fis-2.30 p.m., dejjem skont il-ftehim, id-diskussjoni se tiġi interrotta biex isiru l-mistoqsijiet parlamentari sat-3.00 p.m. Il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti fuq il-Mejda tal-Kamra jkun immedjatament wara l-ħin tal-Mistoqsijiet.

Wara l-Kamra tgħaddi biex tikkonsidra l-Mozzjoni Nru 115 dwar l-approvazzjoni tal-estimi tad-dħul u l-infiq tal-ERA għas-sena 2018.

Għall-finijiet tal-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, din id-diskussjoni għandha titqies li tissodisfa r-rekwiżiti tal-artiklu 25 ta' dan l-Att.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet fi Pjazza Kastilja ġie mikxuf monument ta' wieħed mill-ġganti politiċi fl-istorja ta' pajjiżna.

Qed nirreferi għall-kxif tal-monument tal-mibki l-Perit Duminku Mintoff.

Dakinhar, waqt li kont qiegħed niddiskuti ma' xi ħbieb tiegħi dwar x'kien ifisser il-Perit Duminku Mintoff għal Malta, ilkoll qbilna li din il-persuna qalgħet lil Malta mill-għeruq tal-faqar.

Bis-saħħa tiegħu nfetħu lista sħiħa ta' azjendi, kumpaniji u industriji, governattivi u parastatali, li taw ħafna ġid u xogħol lill-Maltin f'dak iż-żmien.

Dawn kienu jifformaw is-sinsla tal-ekonomija, li biha l-Maltin sabu x-xogħol u dinjità.

Dan wassal biex il-Gvern kien ukoll daħħal flus biex inbnew skemi oħrajn li għadhom imwaqqfa sal-lum.

Aħna nafu li l-istorja ta' Malta minn dejjem kienet okkupata mill-barrani.

Ġibna l-Indipendenza, mhux totali, fl-1964, imbagħad sirna Repubblika fl-1974 u l-1979 ingħalqet il-bażi militari.

Dan kien pass importanti u tajjeb biex Malta ma jkollha l-ebda indħil, speċjalment militari, minn forzi barranin.

Aħna nafu li Ċipru, li mxiet pari passu ma' Malta anke fejn tidħol l-istorja tal-kolonjaliżmu Brittanniku, għad għandhom sal-lum partijiet ta' din l-art li hija bażi militari tal-Ingliżi.

Aħna nistgħu ngħidu li aħna fortunati.

Dan ġara bis-saħħa ta' dan il-bniedem li dak iż-żmien kien iġġieled biex Malta jkollha s-sovranità u l-indipendenza tagħha.

Għadda ż-żmien u Malta ma kellhiex tiddependi fuq spiża militari.

Kien hemm żmien, bħal fi żmien il-Kavallieri, li Malta kienet bażi marittima militari, fejn kienu joħorġu ħafna xwieni jiddefendu kontra l-għedewwa ta' dak iż-żmien, jiġifieri t-Torok jew il-Musulmani.

Però, fi żmien l-Ingliżi kien hemm ħafna Maltin li kienu jaħdmu mal-Merchant Navy Ingliża, imma meta telqu l-Ingliżi kien hemm rundown u Malta kellha tibni l-istrutturi ekonomiċi, li l-protagonista fihom kien proprju l-Perit Duminku Mintoff.

Għalhekk huwa wieħed mill-gġanti, għaliex il-biċċa xogħol li kellu għamilha tajjeb, b'kuraġġ kbir, u xi kultant anke b'oppożizzjoni Maltija stess, li kienet topponih f'dak li jagħmel u jipprova jġib.

Numru ta' azjendi u korporazzonijiet, bħall-Airmalta, l-Enemalta u l-BOV għadhom hemm sal-lum, iżda azjendi oħrajn, bħall-ajruport u t-Telemalta bigħhom il-Gvern Nazzjonalista.

Anke d-dockyard bigħuha u ħallew biċċa żgħira biss minnha!

Ħafna milli għamel Duminku Mintoff għadu hemm sal-lum, il-pedament għadu hemm sal-lum, fosthom il-welfare state u l-pensjonijiet.

Anke l-edukazzjoni b'xejn għadha hemm sal-lum u niftaħru biha u nipprovaw inżommuha!

L-istess huwa fis-servizz tas-saħħa b'xejn, li hija xi ħaġa li tant niftaħru biha u ngħożżuha, u mhijiex biċċa xogħol faċli.

M'għandix dubju li ma kinetx faċli għal Mintoff biex jagħmel dan fi żmienu, u llum iktar u iktar mhijiex faċli għax, pereżempju, il-mediċina hija iktar sofistikata.

L-edukazzjoni, fosthom fl-Università, fejn illum hemm iktar minn 11,000 jew 12,000 student jistudjaw, hija b'xejn għal kulħadd, u dawn kollha qed tagħtihom stipdenju, mhux talli mhux qed iħallsu, bil-kontra ta' pajjiżi oħrajn Ewropej, fejn iridu jissellfu l-flus u jħallsu!

F'pajjiżi kbar bħall-Awstralja u l-Amerika l-skema nazzjonali tas-saħħa, ħlief dawk li huma fil-linja tal-faqar, iridu bilfors iħallsu assigurazzjoni biex ikunu jistgħu jirċievu l-kura tas-saħħa tagħhom.

Nafu wkoll li kien hemm xi kumpaniji li bena l-Perit Mintoff, bħall-Airmalta u l-Enemalta, li taħt gvernijiiet Nazzjonalisti f'dawk il-famużi 25 sena marru ħażin ħafna!

Fil-fatt, waħda mill-affarijiet tajbin li għamel Gvern Laburista ta' Dr Joseph Muscat meta tela' fil-gvern fl-2013 hija li salva l-Enemalta u bħalissa, pemezz tax-xogħol tajjeb tal-Ministru Konrad Mizzi, qiegħed fil-fażi li jsalva u jġib fuq saqajha, u jkabbar il-linja tal-arju tagħna tal-Air Malta!

Sur President, nafu kemm it-turiżmu u l-industrija kibru fi żmien it-tmexxija ta' Duminku Mintoff u kemm dawn ġabu xogħol u ġid lill-Maltin.

Mintoff kien jaf iġib il-flus minn barra biex inkunu nistgħu nibnu l-infrastruttura ta' pajjiżna mill-qiegħ.

Aħna ma kellna xejn!

Meta telqu l-Ingliżi pajjiżna ma kellu xejn, it-turiżmu kien rudimentali u anke l-Industrija kienet rudimentali.

Kollox kien jiddependi fuq il-qawwiet kolonjali.

Duminku Mintoff ħadem ħafna biex l-infrastruttura tal-pajjiż, apparti mill-attivatijiet ekonomiċi, jibnihom, u ra minn fejn iġib il-flus biex ikun jista' jibni l-infrastruttura ta' Malta, bħall-arjuport u t-toroq prinċipali ta' Malta.

Minkejja dan, nafu kemm fil-25 sena ta' amministrazzjoni Nazzjonalista l-industrija tal-manifattura, waħda mill-affarijiet li bena sew Duminku Mintoff, marret lura.

Saħansitra kien hemm ministru prominenti Nazzjonalista li kien qal li jagħmel imħatra li ma jifdalx fabbrika waħda tal-manifattura f'Malta.

Iżda għalkemm is-sena ta' qabel kienet naqset ħafna l-manifattura u kienu qed jagħlqu ħafna fabbriki, kif tlajna aħna fil-gvern fl-2013 erġajna qajjimna fuq saqajha l-industrija tal-manifattura, speċjalment il-manifattura li għandha valur miżjud.

Mhux qed ngħid li l-oħrajn huma cheap u sempliċi, imma dawn ikollhom bżonn taħriġ ta' personnel, bħall-fabbriki tal-mediċini, oħrajn li jipproduċu l-elettronika u fabbriki oħrajn li jeħtieġu ċerti ħiliet mill-ħaddiem Malti.

Fil-fatt, meta marret lura l-industrija tal-manifattura, daħal l-Onor.

Joseph Muscat u, kif kien id-dmir tagħna li nagħmlu, erġajna qajjimna din l-industrija.

Qajjimna wkoll is-settur tat-turiżmu.

Bejn l-2010 u l-2013 it-turiżmu kien beda sejjer lura, iżda mill-2014 'il quddiem it-turiżmu beda tiela' b'mod esponenzjali.

Fil-fatt, tant tela' li ironikament anke l-assoċjazzjonijiet tat-turiżmu qed jgħidu li "għandna wisq turiżmu hawn Malta"!

Dan jgħiduh b'referenza għall-infrastruttura li tinħtieġ biex tmanti turiżmu kbir u anke għad-densità tal-popolazzjoni Maltija, però nafu li hawn ħafna Maltin li sabu xogħol u mill-2017 'l hawn żdiedu wkoll il-pagi.

Din kienet waħda mir-raġunijiet għalfejn kellna tkabbir ekonomiku sostanzjali, minħabba li żdied il-konsum privat.

Orizzonti ġodda li kien beda żmienhom wara l-bidu tal-millennju u kienu rudimentali u kibru b'mod espansiv taħt l-amministrazzjoni tagħna wara l-2013 kienu l-industrija tal-gaming u l-industrija finanzjarja.

Dawn ukoll ħadu spinta 'l quddiem mill-2013 'l hawn.

Aħna qed naraw li fl-istorja ta' Malta kellna żewġ ġganti fi żmenijiet differenti: il-Perit Mintoff fis-sebgħinijiet u t-tmeninijiet u l-Prim Ministru preżenti Joseph Muscat, li wkoll huwa ġgant, stilla ġdida.

It-tnejn ħadmu ħafna biex pajjiżna jimxi 'l quddiem u jkompli jibni fuq dak li pprovaw iħottu gvernijiet Nazzjonalisti!

Tant sar ġid f'dawn l-aħħar snin li dak li kien jgħid u jixtieq Mintoff fil-fatt ġie fis-seħħ, li mhux talli jkollna biżżejjed xogħol għall-Maltin, iżda jkollna xogħol li jiġu għalih il-barranin!

Għandna xogħol li jiġri wara n-nies!

Kien hemm żmien meta n-nies kienu jkunu fi kju għand il-politiċi, jittallbu impjieg, imma llum ix-xogħol jiġri wara n-nies!

Anke persuni b'diżabilità għandhom opportunitajiet kbar.

Dan ma kienx ikun jista' jseħħ mingħajr ċerti miżuri li ħadna bil-għaqal bħala Gvern, li jżidu l-investiment barrani dirett, kif ukoll investiment mill-Maltin stess.

B'hekk l-ekonomija tikber u l-attivitajiet ekonomiċi, bħas-servizzi finanzjarji, il-gaming, il-manifattura u t-turiżmu qed jiġu xprunati u qed iżidu iktar xogħol, b'riżultat li iktar nisa qed joħorġu jaħdmu u qed nagħmlu inċentivi biex ngħinu lil mara toħroġ taħdem.

Dawn huma s-sigrieti, ir-riċetta li biha l-Onor.

Joseph Muscat ikkrea xi ħaġa b'tant suċċess.

Din hija frażi li kienet tintuża fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti, speċjalment lejn l-aħħar tagħhom, meta ovvjament kien hemm ħafna affarijiet sejrin lura.

Il-tkabbir ekonomiku li għandna llum il-ġurnata huwa ħames darbiet ikbar mit-tkabbir ekonomiku li kellna fl-aħħar sena tal-aħħar Gvern Nazzjonalista qabel tlajna aħna!

Illum il-Maltin ma jsifrux għax-xogħol bħalma kienu jagħmlu fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet! illum joqogħdu hawn Malta u x-xogħol jiġi jħabbat il-bieb tagħhom!

Għal min ma jaħdimx nipprovaw naraw x'inhi l-problema; hemm mezzi u ċerti korsijiet li jista' jattendi apposta għal min ikollu problema biex jaħdem.

Huwa veru li jkun hemm min jgħidlek li jippreferi xogħol minn ieħor, kulħadd jippreferi xogħol li huwa komdu, imma ovvjament, ix-xogħol huwa xogħol u huwa salmura tal-ġisem.

Għandna xogħlijiet li żdidilhom il-qligħ, anke l-pagi żdiedu.

Fil-fatt, din is-sena żdiedu b'mod sostanzjali, bħalma żdiedu f'dawn l-aħħar ħames snin.

Hawnhekk irrid niċċara xi ħaġa li ħafna għandhom idea ħażina dwarha.

Qed nirreferi għall-barranin li jiġu jaħdmu f'Malta.

Hawn Malta għandna 40,000 barrani reġistrati li qed jaħdmu f'Malta u dawn qegħdin jikkontribwixxu.

Huwa veru li għandna problema ta' spazju għax l-art tagħna mhijiex kbira, però huwa tajjeb li ngħidu, bħalma qal is-CEO ta' Jobsplus, li ħafna nies li jiġu jaħdmu, minħabba li ċ-ċittadinanza tagħhom … Billi xi ħadd ġie jaħdem hawn ma jfissirx li ħa ċ-ċittadinanza Maltija!

Biex iġġib iċ-ċittadinanza Maltija hemm ħafna regolamenti skont il-Liġi taċ-Ċittadinanza.

Wara numru ta' snin, ħafna minn dawk li jiġu hawn Malta biex jaħdmu jerġgħu jitilqu u jmorru lura lejn pajjiżhom jew imorru lejn xi pajjiż ieħor.

Jiġifieri, ma naħsbux li għax għandna eluf kbar ta' barranin jaħdmu hawn Malta, dan ifisser li dawn se jibqgħu hawnhekk għal dejjem, u ma jfissirx li għax għad iridu jiġu dawn il-barranin, dawn kollha se jiġu akkomodati f'Malta u allura l-popolazzjoni ta' Malta se tisplodi!

Fil-fatt, it-tendenzi juru li persentaġġ żgħir ħafna, inqas minn 5%, jibqgħu fil-pajjiż wara, pereżempju, għaxar snin.

Dan huwa pprovat anke mill-istatistiċi tal-awtoritajiet.

Ovvjament dawn il-barranin li jaħdmu hawn Malta jħallsu l-kera, l-ikel, jixtru l-ħwejjeġ, iħallsu għat-trasport tagħhom, qegħdin jaqilgħu l-paga, qegħdin jaħdmu!

Dawn mhumiex qegħdin fuq il-benefiċċji soċjali.

Dawn qegħdin hawn biex jaħdmu!

Jiġifieri, jekk dawn qalgħu l-paga tagħhom, għalkemm jista' jkun li biċċa mill-paga tagħhom jibagħtuha barra minn Malta, jew jerfgħuha jew iġemmgħuha, imma ħafna minnha titħallas f'kera u fl-ikel li jieklu u allura jkunu qed imexxu l-ekonomija Maltija.

Jekk dawn imorru jixtru mingħand ħanut Malti jew joħorġu jixorbu xi ħaġa, dawn qegħdin iżidu x-xogħol tal-Maltin u qed igawdu ħafna minn dan.

Sur President, fiż-żmien meta l-Perit Mintoff kien prim ministru ma kienx hemm defiċit.

Id-defiċit ġabuh purament in-Nazzjonalisti!

Id-defiċit erġajna neħħejnieh aħna, il-Gvern ta' Dr Joseph Muscat, u ġibna surplus!

In-Nazzjonalisti li kienu jagħmlu kienu jagħmluh bi djun, dejjem kienu jissellfu!

Ma kenux jagħmlu affarijiet bis-saħħa tagħhom stess, ma kenux jikkreaw affarijiet li ġejjin bis-saħħa tagħhom, kienu joqogħdu jissellfu!

Minħabba f'hekk kienu jħallu lill-ġenerazzjonijiet ta' Maltin ta' warajhom id-djun li kienu għamlu biex iħallsuhom.

Fil-fatt, kif diġà għedt, aħna reġġajna lura dan id-defiċit u għandna surplus.

U dan m'għamilniehx billi għamilna bħalma jagħmlu ċerti pajjiżi oħrajn, li meta jkollhom defiċit iżidu t-taxxi, jaqtgħu l-benefiċċji u jnaqqsu l-ispejjeż.

Aħna m'għamilna xejn minn dan.

Anzi, aħna kabbarna dawk l-attivitajiet ekonomiċi, naqqasna t-taxxa fuq l-income, naqqasna l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u, fil-fatt, b'din l-istilla l-ġdida li għandna, Joseph Muscat, xorta rnexxielna nneħħu d-defiċit u d-dejn li għamlu n-Nazzjonalisti fi żmienhom.

Ma jistax ikollok dawn l-affarijiet tajbin u jkollok gvern li ġej minn partit negattiv bħalma huma n-Nazzjonalisti!

Aħna partit immexxi minn kap li huwa pożittiv, li jħares 'il quddiem, jara kif se jġibha żewġ.

Jara kif se jġib il-barrani biex jinvesti, jara kif se jiftaħ postijiet ġodda, attivitajiet kummerċjali ġodda.

Aħna nimxu lkoll wara l-Onor.

Ma jridx ikollok partit maqsum, li lanqas taf min huwa l-kap tiegħu!

Din hija xi ħaġa ħażina, xi ħaġa li ovvjament mhux se tagħmel tajjeb biex ikollok pajjiż li jimxi 'l quddiem!

Għalhekk in-Nazzjonalisti dejjem kellhom il-ġlied, speċjalment fl-aħħar ħames snin qabel ma tilfu l-poter fil-pajjiż kellhom qasmiet kbar, li għadhom sal-lum!

L-Onor.

Joseph Muscat huwa verament l-istilla politika taż-żmien tal-lum.

Sur President, anke fil-qasam tal-infrastruttura, pereżempju, se nsemmi l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li għadu fl-istadju tat-Tieni Qari.

Din l-awtorità se tkun qed tirregola madwar €100 miljun fis-sena għal seba' snin sabiex nirranġaw l-infrastruttura, fosthom it-toroq u l-bankini, biex verament inġibu pajjiż up to standard mal-iktar pajjiżi b'saħħithom tal-Ewropa.

Però xorta, għalkemm din l-aġenzija għadha ġejja, diġà qed ninvestu bil-kbir fit-toroq ġodda u manutenzjoni toroq.

Fil-fatt, lestejna Triq il-Kosta u Kappara Junction malajr.

Għall-proġett tal-Marsa diġà ħarġu t-tenders tal-mina ta' Santa Lucia, u fil-Marsa għaddej ġmielu x-xogħol.

L-affarijiet qed isiru b'mod veloċi u mhux indumu ħafna biex nagħmluhom!

Fi żmien il-gvernijiet Nazzjonalisti l-affarijiet kienu jdumu ħafna biex isiru.

Aħna nagħmluhom b'mod li, apparti milli jkunu ta' valur għall-flus li nonfqu - għax hija importanti ħafna, għaliex inkella tispiċċa taħli ħafna flus u ma jifdallek xejn biex tagħmel iktar minn proġett wieħed – nagħtu importanza li nżommu mat-time-frames ukoll.

Dan għax ovvjament biex tagħmel dawn l-affarijiet, biex taqla' l-infrastruttura tal-pajjiż u tirranġaha, dejjem toħloq inkonvenjent u tagħmel devjazzjonjiet u ma jkollhomx minn fejn jgħaddu l-karozzi, u allura l-ħeffa biex tagħmel dawn l-affarijiet hija xi ħaġa importanti u xi ħaġa li aħna verament nagħtuha importanza, iżda ovvjament iridu jsiru ta' kwalità tajba u li jservu għal snin twal.

Se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid kemm huma bitter dawk in-Nazzjonalisti li jikkummentaw fuq il-siti elettroniċi tal-ġurnali.

Tagħrafhom meta toqgħod taqra l-kummenti tan-nies!

Meta dan l-aħħar tħabbar online li se jissewwew it-toroq u li diġà ġew ivvotati l-flus biex il-Ministeru għall-Infrastruttura jirranġa t-toroq li hemm minn Tal-Barrani sal-Kalanka u St Peter's Pool ġewwa Dellimara, x'qalu l-bloggers Nazzjonalisti?

Qalu li din hija xi ħaġa ħażina li se nirranġaw it-toroq li sejrin lejn dawn il-bajjiet Maltin - li anke jien meta kont żgħir kont immur ngħum fihom - għax ladarba t-toroq ikunu iktar tajbin, mela se jiġu iktar karozzi u iktar nies u minħabba f'hekk dawn il-bajjiet se jitkissru!

Mhux ta' b'xejn li n-Nazzjonalisti u min jirrappreżentahom jieħdu pjaċir jagħmlu ħsara lil Malta lil hinn minn xtutna!

Din verament hija tal-misħtija u ċertament li jekk se jibqgħu b'din l-attitudni, il-folol tagħhom se jkomplu jonqsu u l-folol tagħna se jkomplu jiżdiedu!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Ġunju 2018, f'12.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google eċċetra, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 'l hawn intefqu medja ta' ftit aktar minn €293,000 (mitejn, tlieta u disgħin elf Ewro) fis-sena f'social media advertising.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google eċċetra, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 784, 247 u 179.

Tajjeb jingħad li matul is-sena 2018 ma kien ebda nfiq f'dan ir-rigward.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google eċċetra, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google eċċetra, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – SOCIAL MEDIA ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq social media advertising, però maqsuma skont Facebook, Instagram, YouTube, Twitter, Google eċċetra, minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tabella t'hawn taħt u ninformah ukoll li s-social media advertising użata mill-entitajiet u d-dipartimenti fi ħdan il-Ministeru għas-Saħħa kienet fuq Facebook.

*sal-aħħar ta' Mejju

GĦAWDEX – MITĦNA TAX-XEWKIJA - RESTAWR

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal ir-restawr tal-Mitħna tax-Xewkija, kif kien propost fil-budget għas-sena 2017?

Meta hu mistenni li jitlesta dan ix-xogħol ta' restawr u kemm intefaq fuq dan ix-xogħol ta' restawr sa issa?

Min qed jagħmel dan ix-xogħol u kif ġie magħżul?

Interpellant li x-xogħlijiet fuq is-sit tal-Mitħna tax-Xewkija bdew f'Mejju 2018.

Ix-xogħol tar-riabilitazzjoni tal-Mitħna kollu hu mistenni li jitlesta sal-aħħar tas-sena 2019.

Sa issa, fuq dan ix-xogħol ta' restawr intefqet is-somma ta' €36,000.45 (VAT eskluża).

Il-lista ta' hawn taħt turi l-offerenti magħżula sa issa li se jissupplixxu materjal u jagħmlu dan ix-xogħol:

SANNAT: TRIQ SANNAT - XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5237, tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-PA number (numru tal-applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar) kif ukoll pjanti tal-junction li trid issir fix-xogħol tat-tieni parti fi Triq ta' Sannat fis-Sannat?

Interpellant li n-numru tal-applikazzjoni li skadiet huwa PA 4983/09 u qed tiġi ppreparata applikazzjoni ġdida.

GĦARB GĦAWDEX: TRIQ FRANĠISK PORTELLI - TARMAK

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 5130 u tgħid jekk hux ippjanat li tingħata t-tieni kisja ta' tarmak fi Triq Franġisk Portelli ġewwa l-Għarb, Għawdex qabel jibda l-istaġun tas-sajf 2018 u jekk le meta hu ppjanat li tingħata t-tieni kisja ta' din it-triq?

Interpellant li peress li x-xogħlijiet kienu qed isiru mill-Water Services Corporation, il-Ministeru qed jiddiskuti mal-istess Water Services Corporation biex ikun jista' jsir ix-xogħol fl-iqsar żmien possibbli.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – OVERTIME MAĦDUM

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 3405 u 5680 u tgħid kemm inħadem overtime fil-Ministeru tagħha u fl-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tipprovdi ċifra globali separatament għal kull entità u dipartiment li jaqa' taħt il-Ministeru tagħha?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 5680.

GOZO SPORTS COMPLEX – EQUIPMENT TAL-ISPORTS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm inxtara equipment tal-isports għal Gozo Sports Complex sena b'sena minn Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tgħid kemm minn dan l-equipment inxtara permezz ta' tender u kemm inxtara permezz ta' direct order, kif ukoll mingħand min inxtara u kemm kien il-valur?

Tista' tgħid ukoll min ta l-awtorizzazzjoni u approva li jinxtara dan l-equipment tal-isports għal Gozo Sports Complex?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX - CANTEEN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta hu ppjanat li jkun hemm canteen għall-ħaddiema u l-qraba tal-pazjenti ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex peress li l-canteen li kien hemm qabel twaqqa' aktar minn sena ilu biex minfloku tinbena l-iskola ta' Barts u sal-lum l-Isptar ta' Għawdex għadu bla canteen?

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

L-IMQABBA – PJAN TA' AFFORESTAZZJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet għal inizjattivi ta' afforestazzjoni fil-lokalità tal-Imqabba?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dan l-istadju l-Gvern m'għandux siti identifikati speċifikament għall-afforestazzjoni fil-lokalità msemmija.

ĦAL FARRUĠ – PJAN TA' AFFORESTAZZJONI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet għal inizjattivi ta' afforestazzjoni fil-lokalità ta' Ħal Farruġ?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

AWTORITÀ GĦALL-AMBJENT U R-RIŻORSI – TĦAWWIL TA' SIĠAR

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi timponix kundizzjonijiet biex siġar li jkollhom jinqalgħu minħabba proġetti infrastrutturali li jkunu se jsiru jiġu mħawla f'postijiet oħra jew jitħawlu siġar oħra minflokhom?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi timponi diversi kundizzjonijiet f'permessi għall-qlugħ ta' siġar, fosthom kundizzjoni li s-siġar ikunu trapjantati fejn hu possibbli (skont l-ispeċi ta' siġar u l-età tagħhom) jew inkella s-siġar jiġu kkumpensati b'numru ta' siġar indiġeni skont linji gwida mill-ERA.

L-ERA wkoll timponi garanziji bankarji sabiex dawn il-kundizzjonijiet u oħrajn imposti jiġu mħarsa mill-persuna fil-pussess tal-permess.

UFFIĊĊJU DWAR IR-REGOLAMENT TAL-BINI – TABELLA ORGANIZZATTIVA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-tabella organizzattiva li turi l-istruttura organizzattiva tal-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini (Building Regulation Office)?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU DWAR IR-REGOLAMENT TAL-BINI - IMPJEGATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm jew hemm impjegati fl-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini (Building Regulation Office) sena b'sena mit-twaqqif tiegħu fis-sena 2011?

Jista' jagħti l-kariga ta' kull impjegat u d-data ta' meta beda l-impjieg tiegħu mal-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

BORD LI JIRREGOLA L-BINI - MEMBRI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-Bord li Jirregola l-Bini?

Jista' jagħti għal kull wieħed minnhom id-data ta' meta ġie maħtur?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba jidhru hawn taħt:

Sur Emanuel Zahra (Mahtur fis-17 ta' April 2018)

Nominat mill-Kamra tal-Periti

Segretarju

Il-persuni l-oħra msemmija kienu maħtura fl-14 ta' Ġunju 2016.

BORD LI JIRREGOLA L-BINI - LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret tal-Bord li Jirregola l-Bini sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-dati ta' meta saret kull laqgħa u jindika l-membri tal-Bord li kienu preżenti u/jew assenti għal kull waħda mil-laqgħat?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba qed jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra.

BORD LI JIRREGOLA L-BINI – REĠISTRU TAD-DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reġistru tad-deċiżjonijiet tal-Bord li Jirregola l-Bini?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji mitluba qegħdin fit-tabella t'hawn taħt.

UFFIĊĊJU DWAR IR-REGOLAMENT TAL-BINI – REĠISTRU TAD-DEĊIŻJONIJIET TAL-BORD LI JIRREGOLA L-BINI FUQ IL-WEBSITE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitpoġġa fuq il-website tal-Uffiċċju dwar ir-Regolament tal-Bini (Building Regulation Office) ir-reġistru tad-deċiżjonijiet tal-Bord li Jirregola l-Bini skont dak li jipprovdi l-artikolu 3 (9) (b) tal-Att dwar ir-Regolament tal-Bini (Kap. 513 tal-Liġijiet ta' Malta)?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-deċiżjonijiet tal-BRB ser jitpoġġew fil-futur qarib fuq website tal-Bord dwar ir-Regolament tal-Bini (BRB) peress li din il-website qed tiġi preżentament ifformata.

Il-BRB kien informa lill-BRO b'dawn id-deċizjonijiet.

BIRŻEBBUĠA – ESTENSJONI TAL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-proġett għat-tkabbir tal-librerija pubblika f'Birżebbuġa huwiex qed jiġi kkunsidrat u hemmx pjanijiet biex dan jitwettaq?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li l-entità Malta Libraries bħalissa qiegħda f'taħditiet mal-awtoritajiet ikkonċernati dwar il-possibbiltà ta' tkabbir tal-librerija pubblika f'Birżebbuġa.

L-IMQABBA – PROĠETT KONTRA L-GĦARGĦAR

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett kontra l-għargħar fl-Imqabba?

X'passi ttieħdu s'issa?

Dan jinkludi wkoll ix-xogħlijiet meħtieġa għaż-żona tal-ġibjun fl-Imqabba?

IAN BORG: Il-proġett kontra l-għargħar fl-Imqabba jikkonsisti f'sistema li tiġbor l-ilma tax-xita minn Triq Karmenu Ciantar u Triq Xandru Farrugia u twasslu f'ġibjun li ser jinbena f'sit fi Triq Ġanni Darmanin.

Barra minn hekk, l-overflow tal-ġibjun eżistenti fi Triq il-Konvoj ta' Santa Marija ser ikun ukoll imqabbad mal-ġibjun il-ġdid.

Ninsab informat li s-sejħa għall-offerti biex jinbnew il-gradilji (catchment pits) u jitqiegħdu l-katusi fit-toroq imsemmija ġiet ippreparata u qiegħda d-Dipartiment tal-Kuntratti biex tiġi ppubblikata.

Qiegħda ssir ukoll l-investigazzjoni tal-blat fis-sit fejn ser jinbena l-ġibjun biex ikun jista' jiġi ppreparat id-disinn strutturali tiegħu.

TAGĦLIM TAL-LINGWA MALTIJA BĦALA LINGWA BARRANIJA – STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kif se jsir it-tagħlim tal-Malti bħala lingwa barranija meta n-numru ta' studenti barranin fi skola jkun wieħed żgħir u jgħid x'riżorsi umani bħala għalliema huwa għandu lest sabiex isir dan it-tagħlim?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor. interpellant li l-implimentazzjoni qed issir skont ir-realtà ta' kull skola u l-Ministeru għandu fiduċja sħiħa fl-għalliema tal-Malti kif ukoll għalliema gradwati ġodda li jkunu kapaċi jkomplu jgħallmu dan il-programm b'mod effettiv.

TAGĦLIM TAL-LINGWA MALTIJA BĦALA LINGWA BARRANIJA – SUĠĠETTI OĦRA BIL-MALTI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk suġġetti mgħallma bil-Malti, bħal Studji Soċjali, Ġeografija u Storja, humiex se jibqgħu jiġu mgħallma bil-Malti fil-klassijiet li jinkludu studenti li qegħdin isegwu t-tagħlim tal-Malti bħala lingwa barranija u jekk l-assessjar ta' dawn is-suġġetti huwiex se jkun kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din is-sitwazzjoni diġà qed toħloq numru ta' sfidi fi klassijiet fejn hemm numru ta' studenti li ma jafux il-Malti.

Il-programm tal-Malti bħala lingwa barranija jista' jkun parti minn soluzzjoni għal dawn is-sitwazzjonijiet.

TAGĦLIM TAL-LINGWA MALTIJA BĦALA LINGWA BARRANIJA – KRITERJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jelenka fuq liema kriterji se tittieħed deċiżjoni sabiex student jitgħallem il-Malti bħala lingwa barranija u jgħid min se jieħu dik id-deċiżjoni?

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 5970.

FREEPORT: REGOLAMENTI GĦAL VAPURI – UŻU TA' ENERĠIJA ELETTRIKA SHORE TO SHIP

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet biex jiddaħħlu regolamenti biex vapuri li jidħlu fil-Freeport jibdew jużaw enerġija elettrika shore to ship biex b'hekk jintfew il-generators tal-vapuri bir-riżultat li jonqos il-livell tal-ħoss li l-vapuri jiġġeneraw waqt li jkunu fil-port?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Dan l-istudju huwa marbut mal-pjan tal-implimentazzjoni abbażi tad-Direttiva 2014/94/EU tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Ottubru 2014 dwar l-installazzjoni ta' infrastruttura tal-karburanti alternattivi.

L-Artiklu 4 ta' din id-Direttiva jgħid: L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ħtieġa għall-provvista tal-elettriku max-xatt għall-bastimenti f'passaġġi tal-ilma interni jew vapuri tat-tbaħħir f'portijiet marittimi u interni tkun ivvalutata fl-oqfsa ta' politika nazzjonali tagħhom.

Tali provvista tal-elettriku max-xatt għandha tiġi installata bħala prijorità fil-portijiet tan-Netwerk Ewlieni tat-TEN-T u f'portijiet oħra sal-31 ta' Diċembru 2025, dment li ma jkun hemm l-ebda domanda u l-ispejjeż ma jkunux sproporzjonati meta mqabbla mal-benefiċċji, inklużi l-benefiċċji ambjentali.

F'dan ir-rigward, inbdew diskussjonijiet mal-partijiet interessati, fosthom l-Enemalta u l-Freeport, sabiex jiġu deċiżi l-viabilità u l-passi li jmiss.

F'dan l-istadju, però, għad m'hemmx informazzjoni konklużiva.

Ħ'ATTARD BYPASS – EFFETT FUQ L-IRZIEZET EŻISTENTI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jiġu affettwati l-irziezet eżistenti bil-bypass ta' Ħ'Attard u, jekk iva, x'se jiġri mill-għejxien tas-sidien tal-imsemmija rziezet li jaqilgħu l-għejxien tagħhom minn dan ix-xogħol?

Jista' jgħid x'se jiġri mil-ġibjuni eżistenti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pjan ta' bypass f'Ħ'Attard kien tfassal fl-2006 minn amministrazzjoni preċedenti.

Jekk l-Onor.

Agius qed jirreferi għas-Central Link Project, li tħabbar ftit tal-ġimgħat ilu, tajjeb jiġi ċċarat li f'dan il-proġett il-Gvern ma qabadx u kkopja l-pjan ta' Gvern preċedenti tal-2006, li kien jinkludi bypass sħiħa b'erba' jew sitt korsiji.

Fil-fatt, permezz ta' Central Link Project, dan il-Gvern qed jipproponi li minflok bypass sħiħa ta' erba' jew sitt korsiji ssir biss karreġġjata waħda b'żewġ korsiji u triq residenzjali ġdida b'diversi faċilitajiet li jħarsu l-ambjent tar-residenti.

Dan ifisser li f'dawn l-inħawi ser tintuża inqas art minn kemm fil-fatt kien se jkun hemm bżonn skont il-pjan tal-2006.

Transport Malta għaddejja b'diskussjonijiet mas-sidien ta' artijiet li jistgħu jiġu affettwati b'dan il-proġett, u ma' persuni oħra li jagħmlu użu mill-istess artijiet, sabiex jinstabu soluzzjonijiet li jkunu xierqa għalihom, mingħajr ma jkun imxekkel l-iżvilupp infrastrutturali meħtieġ f'din iż-żona, żvilupp li se jwassal għal kwalità ta' ħajja aħjar u arja aktar nadifa għar-residenti u għal aktar minn 30,000 persuna li jivvjaġġaw minn dawn l-inħawi ta' kuljum.

Ħ'ATTARD BYPASS – PARKEĠĠ TAL-ISTABBILIMENT

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri mill-parkeġġ tal-istabbiliment li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li jinsab fi Triq Ferdinand Inglott b'relazzjoni mal-bypass ta' Ħ'Attard?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellent jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5992 tal-istess seduta.

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il roundabout se jkun hemm fil-bypass ta' Ħ'Attard?

Jista' jpoġġi fuq l-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti ta' kif hu maħsub li jsiru dawn ir-roundabouts?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Jekk l-Onor.

Agius qed jirreferi għal Central Link Project, li tħabbar ftit tal-ġimgħat ilu, tajjeb jiġi ċċarat li f'dan il-proġett il-Gvern ma qabadx u kkopja l-pjan ta' Gvern preċedenti tal-2006, li kien jinkludi bypass sħiħa b'erba' jew sitt korsiji.

Il-pjanti tal-proġett diġà ġew impoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra bħala parti mit-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5986.

Ħ'ATTARD – PRIJORITÀ GĦAT-TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi prijorità qed tingħata lit-trasport pubbliku sabiex tiġi riżolta l-problema tat-traffiku fiż-żona ta' Ħ'Attard?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li permezz tas-Central Link Project, l-investiment infrastrutturali ta' €55 miljun sabiex intaffu d-diffikultajiet ta' vjaġġar u tniġġis ta' arja fil-lokalitajiet ta' Birkirkara, Ħal Balzan u Ħ'Attard, il-ħin tal-ivvjaġġar f'dawn l-inħawi ser jonqos b'50%.

Dan ifisser li f'dawn it-toroq ser naraw ukoll tnaqqis ta' 50% fil-ħin tal-ivvjaġġar bit-trasport pubbliku, li wkoll ser ikun qed igawdi minn dan il-proġett.

Is-servizz tat-trasport pubbliku f'dawn l-inħawi ser ikun jista' jsir aktar effiċjenti, hekk kif ser isib inqas diffikultajiet fir-rotot li juża.

Is-Central Link Project ser inaqqas il-ħin tal-ivvjaġġar billi jelimina diversi bottlenecks, sistemi ta' traffic lights u toroq arterjali dojoq li bħalissa qed ixekklu kull mezz ta' trasport li jgħaddi minn dawn l-inħawi.

Il-proġett ser iżid 7.4 kilometri ta' korsiji ġodda fir-rotta bejn l-Imrieħel u r-roundabout tal-bidu tat-Telgħa tas-Saqqajja, sabiex ikompli jonqos il-ħin tal-ivvjaġġar.

Fl-istess waqt, matul din ir-rotta, is-Central Link Project ser jintroduċi diversi bus bays bi spazji adekwati sabiex il-passiġġieri jkunu jistgħu jirkbu u jinżlu mill-karozzi tal-linja b'aktar kumdità u sigurtà.

Ħ'ATTARD: TRIQ IŻ-ŻAGĦFRAN – PARKEĠĠ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex qed tiġi kkunsidrata li fiż-żona tal-Gold Market, fi Triq iż-Żagħfran, ġewwa Ħ'Attard ma jkunx hemm parkeġġar ta' vetturi fil-ħin li jinġema' t-traffiku?

Jista' jgħid x'miżuri qed jieħu bħalissa l-Gvern biex minn issa jitnaqqas it-traffiku?

Jista' jgħid jekk hux qed jintbagħtu pulizija tat-traffic, ħaddiema/uffiċjali ta' Transport Malta jew wardens biex imexxu t-traffiku f'Ħ'Attard speċjalment ħdejn l-Attard Farm Supplies, fi Triq l-Imdina u fit-triq li minn Ħ'Attard tmur lejn Ħaż-Żebbuġ, fi Triq Nutar Zarb u fi Triq il-Linja, kantuniera ma' Triq il-Linja?

Jista' jgħid meta u x'ħin f'dan l-aħħar xahar kien qed ikun hemm uffiċjali ta' Transport Malta/Pulizija, fil-ħin li jinġema' t-traffiku speċjalment filgħodu fiż-żoni msemmija f'Ħ'Attard sabiex jiġu osservati t-traffic lights u jieħdu ħsieb il-flow tat-traffiku?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

Ħ'ATTARD BYPASS – GARAXXIJIET FI TRIQ TUMAS CHETCUTI, FERDINAND INGLOTT U OLIVER AGIUS

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx studju sabiex wieħed ikun ċert li l-ħruġ mill-garaxxijiet tar-residenti li joqogħdu fi Triq Tumas Chetcuti, Triq Ferdinand Inglott u Triq Oliver Agius ikun wieħed sigur, ġaladarba tkun lesta l-bypass ta' Ħ'Attard?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pjan ta' bypass f'Ħ'Attard kien tfassal fl-2006 minn amministrazzjoni preċedenti.

Jekk l-Onorevoli Agius qed jirreferi għas-Central Link Project li tħabbar ftit tal-ġimgħat ilu, tajjeb jiġi ċċarat li f'dan il-proġett il-Gvern ma qabadx u kkopja l-pjan ta' Gvern preċedenti tal-2006, li kien jinkludi bypass sħiħa b'erba' jew sitt korsiji.

Fil-fatt, permezz tas-Central Link Project, dan il-Gvern qed jipproponi li minflok bypass sħiħa ta' erba' jew sitt korsiji ssir biss karreġġjata waħda b'żewġ korsiji u triq residenzjali ġdida b'diversi faċilitajiet li jħarsu l-ambjent tar-residenti.

Kieku l-Gvern żamm mal-pjanijiet tal-amministrazzjoni preċedenti tal-2006 u bena bypass ta' sitt korsiji, kieku kien ikun hemm ħafna aktar teħid ta' art u vetturi fl-inħawi tat-toroq residenzjali msemmija – Triq Ferdinand Inglott, Triq Tumas Chetcui u Triq Oliver Agius.

Permezz tas-Central Link Project, it-toroq residenzjali msemmija ser jinbnew mill-ġdid.

F'ħafna bnadi, fejn huwa teknikament possibbli, it-triq ewlenija ġdida, b'żewġ korsiji biss minflok erbgħa jew sitta kif ippjanat fl-2006, ser tkun aktar baxxa mit-toroq residenzjali, b'mod li ma tkunx tidher mill-istess toroq residenzjali.

Fl-istess waqt, bejn it-triq arterjali u t-toroq residenzjali ser ikun hemm żoni ta' siġar u pjanti, landscaped area, li jkomplu jbiegħdu ż-żona residenzjali miż-żewġ korsiji tat-triq arterjali.

It-triq residenzjali ser ikollha wkoll spazji ta' parkeġġ għar-residenti.

Il-garaxxijiet imsemmija jinsabu f'toroq residenzjali.

Dawn it-toroq ser jinbnew mill-ġdid, sabiex ikunu ta' kwalità aħjar għar-residenti li jgħixu fihom.

Madankollu, xorta waħda ser jibqgħu toroq residenzjali, anke wara li jitlesta s-Central Link Project.

Il-garaxxijiet mhux ser ikunu qed jagħtu għal xi waħda mill-korsiji ta' toroq arterjali li ser jiġu żviluppati b'dan il-proġett.

Permezz tas-Central Link Project, ir-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara ser igawdu minn tnaqqis ta' 13% fit-tniġġis tal-arja mill-karozzi.

IL-MELLIEĦA: TRIQ IL-KBIRA U TRIQ IN-NASES - PJANTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar pjanti li tressqu quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar u jgħid fiex waslet l-applikazzjoni għall-bini tal-lukanda u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa bejn Triq il-Kbira u Triq in-Nases?

Fl-istess waqt jista' jindika jekk kienx hemm xi forma ta' oġġezzjoni għal dan l-iżvilupp mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-mistoqsija parlamentari ma tistax titwieġeb mingħajr ma' tipprovdi n-numru tat-tracking jew in-numru tal-PA.

MEMBRI TAL-KORP DIPLOMATIKU LI MA JISTGĦUX IGAWDU MINN WORK LIFE BALANCE

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li membri tal-korp diplomatiku li qegħdin jaħdmu hawn Malta u jagħmlu l-istess xogħol bħall-membri taċ-ċivil ma' jistgħux igawdu l-istess miżuri ta' work life balance bħal telework mentri sħabhom taċ-ċivil jistgħu?

X'inhi r-raġuni li qed titħalla din id-diskrepanza?

CARMELO ABELA: Ninsab infurmat li l-eliġibilità għal telework kif indikata fil-Manual on Work Life Balance Measures tħares lejn il-prestazzjoni tax-xogħol, karatteristiċi u ħiliet tal-impjegat kif ukoll jekk ix-xogħol huwiex adattat għal telework.

Sabiex impjegat ikun jista' jaqdi dmirijiet permezz ta' telework b'suċċess, huwa mistenni li l-impjegat ikollu dawn il-karatteristiċi u ħiliet kollha:

· Kapaċità li jaħdem b'mod indipendenti u mingħajr superviżjoni kostanti;

· Kompetenza fil-ħiliet tat-tqassim tal-ħin;

· Kapaċità li jaħdem fuq inizjattiva proprja;

· Għarfien tal-informatika (ICT); u

· Ir-rekord tal-prestazzjoni passata biex jintlaħqu deadlines, miri u r-riżultati.

B'konformità mal-Public Service Mangement Code, sezzjoni 4.3, fl-2015, il-Ministeru adotta politika interna fuq family friendly measures li fiha indikat it-tip ta' xogħol li jista' jiġi adottat għal telework.

F'ċertu każijiet, bħal fejn hemm bżonn ta' aċċess għal dokumentazzjoni klassifikata u/jew kunfidenzjali, ma huwiex permessibbli li x-xogħol isir barra mill-uffiċju.

Biex tiġi aċċettata applikazzjoni, huwa essenzjali li x-xogħol assenjat jista' jsir b'supervizzjoni limitata u tal-istess kwalità daqslikieku x-xogħol sar fl-uffiċċju.

Kull talba tiġi evalwata fuq bażi individuali skont il-kriterji adottati.

Inżid ngħid li l-politika mħaddma mill-Ministeru ssemmi li hemm family friendly measures oħra li persuna tista' tapplika għalihom, bħal flexitime u reduced hours.

RABAT – PROTEZZJONI TAL-FOSS IL-QADIM

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex il-foss il-qadim tar-Rabat, li hi art privata, tiġi protetta minn kull tip ta' żvilupp?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-ewwel summit li jġib l-isem World's First Global Ministerial Mental Health Summit f'Londra li ser isir f'Ottubru li ġej, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hu ġiex mistieden?

Jista' jgħid jekk hux ippjanat li ser jattendi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għadni ma rċivejt l-ebda stedina dwar is-summit imsemmi minnu.

AWTORITÀ TAL-PROTEZZJONI TAL-EMBRIJUNI – KAŻIJIET TA' SECONDARY INFERTILITY

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm-il każ ta' secondary infertility kienu eleġibbli mill-Awtorità tal-Protezzjoni tal-Embrijuni għal trattament b'xejn mill-2013 sal-lum?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor Interpellant li minn statistika miġbura mill-Awtorità tal-Protezzjoni tal-Embrijuni sa Diċembru tal-2017, skont l-eligibility criteria maħruġa mid-Dipartiment tas-Saħħa (mhux l-Awtorità) kienu eliġibbli 43 koppji li rrappurtaw li kellhom Infertilità Sekondarja minħabba li diġà kellhom wild minn relazzjonijiet preċedenti.

Bil-liġi tal-2012 u l-protokol eżistenti, koppji li diġà għandhom wild mill-istess relazzjoni mhumiex intitolati għal proċeduri ta' prokreazzjoni assistita b'xejn.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: POST TA' DIVERTIMENT - SKUMDITÀ LIR-RESIDENTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Ta' kull sena l-post ta' divertiment li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament li qiegħed fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ joħloq skumdità b'mużika li tindaqq fl-apert b'volum għoli u storbjuż li jinstema' mir-residenti ta' Ħaż-Żebbuġ u tal-madwar.

Jidher li minkejja li jsiru diversi rapporti lill-Pulizija, din tonqos li taġixxi.

Peress li l-post hu fil-konfini ta' Ħaż-Żebbuġ, iżda rapport irid isir f'distrett ieħor, jiġifieri fl-għassa tar-Rabat, jista' l-Ministru jgħid x'miżuri ser jittieħdu biex dan l-ilment jissolva darba għal dejjem?

X'passi ħadet il-Pulizija fil-passat?

X'inhuma l-kundizzjonijiet tal-operat ta' din id-diskoteka?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li jirriżulta li l-istabbiliment imsemmi mill-Onor.

Interpellant għandu permess maħruġ mill-Ministeru tat-Turiżmu fl-2006 sabiex tindaqq il-mużika fil-miftuħ b'kundizzjoni li dan isir sal-erbgħa ta' filgħodu.

Infurmat li l-Pulizija tad-Distrett tar-Rabat jagħmlu spezzjonijiet u verifiki kull meta jkollhom rapport u anke spezzjonijiet għal għarrieda biex jaraw anke li l-post jingħalaq mal-ħin li għandu bħala kundizzjoni fil-permess.

Dawn l-ispezzjonijiet ser jibqgħu jsiru.

Konsegwenza ta' dawn l-ispezzjonijiet, infurmat li kienu ħarġu akkużi kontra d-diriġenti tal-lokal fil-passat u għad hemm ukoll akkużi pendenti quddiem il-Qorti dwar daqq ta' mużika bil-qawwi minn dan l-istess stabbiliment.

Akkużi oħra jibqgħu jinħarġu meta jkun hemm ksur tal-Liġi.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 4609 u 5405 u ċjoè: Peress li ġie mħabbar li l-bank li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament qed jiġi investigat minn awtoritajiet fil-Lussumburgu minħabba ħasil ta' flus, jista' l-Ministru jgħid xi due diligence sar meta ġie aċċettat dan il-bank meta kien magħruf li ċerti pajjiżi Ewropej kienu qed jinvestigaw wieħed mis-sidien tal-bank?

Jista' jgħid meta l-aħħar li saret spezzjoni fuq dan il-bank mill-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) u kemm-il darba saret spezzjoni għal kull sena, waħda wara l-oħra, mis-sena 2014?

JOSEPH MUSCAT: Il-bank inkwistjoni ġie liċenzjat wara li sar il-proċess kollu meħtieġ u skont il-proċeduri tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA).

Dan il-proċess jinkludi due diligence assessment tal-persuni kollha li jkunu ser imexxu jew ikunu f'pożizzjoni li jinfluwenzaw jew jikkontrollaw id-direzzjoni tal-entità u jinkludu s-sidien tal-entità.

Bħala parti minn dan id-due diligence isiru wkoll kuntatti ma' awtoritajiet regolatorji barranin fejn u jekk il-persuni msemmija jkunu involuti f'attivitajiet regolati minn dawn l-awtoritajiet.

Ninsab infurmat li wara li sar proċess metikoluż kif meħtieġ, inkluż id-due diligence assessment minn fejn ma rriżultatx informazzjoni negattiva li setgħet twaqqaf licenzja, l-MFSA lliċenzjat il-bank inkwistjoni wara li assigurat ruħha li l-kriterji kollha meħtieġa skont il-liġi kienu sodisfatti.

Bħal kull bank ieħor, il-bank inkwistjoni huwa soġġett għas-sorveljanza kontinwa tal-MFSA.

Din tieħu l-forma kemm ta' off-site assessments ta' informazzjoni u rapporti mogħtija mill-bank lill-Awtorità fuq bażi regolari, kif ukoll eżamijiet on-site fejn spetturi mill-Awtorità jżuru l-bank.

L-Awtorità ma tistax tagħti informazzjoni speċifika dwar is-sorveljanza tagħha ta' xi bank jew entità oħra minħabba raġunijiet ta' kunfidenzjalità.

MELLIEĦA: KUNSILL LOKALI – DEVOLUZZJONI TA' BENI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema data u sena ġew devoluti dawn il-beni fil-Mellieħa lill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa mill-Gvern:

Batterija ta' Westreme;

Kumpless ta' Rziezet f'Selmun;

Pill Box fuq ix-xifer biswit Triq Dun Balen; u

Kamra li tifforma parti minn kumpless ta' kmamar fil-Park tal-Majjistral?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda annessa ma' din it-tweġiba.

MELLIEĦA: TRIQ IL-QORTIN – SEJĦA GĦALL-OFFERTI GĦAL WIĊĊ ĠDID TAT-TRIQ

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema jum, xahar u sena bejn l-2008 u l-2016 il-Gvern jew xi awtorità responsabbli ħarġet sejħiet għall-offerti sabiex isir wiċċ ġdid għal Triq il-Qortin fil-Mellieħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bini mill-ġdid tat-triq imsemmija kellu jsir fl-2012.

Kienet ħarġet sejħa għall-offerti fl-1 ta' Ġunju tal-istess sena.

Madankollu, l-offerta tal-kuntratt lill-kuntrattur magħżul għal dan ix-xogħol ġiet ikkanċellata f'Settembru tal-istess sena.

It-triq baqgħet ma saritx sakemm f'Novembru 2017 inbniet mill-ġdid kif kien meħtieġ, permezz ta' kollaborazzjoni bejn Transport Malta u l-Kunsill Lokali Mellieħa.

MELLIEĦA: TRIQ IL-QORTIN – SEJĦA GĦALL-OFFERTI GĦALL-WIĊĊ ĠDID TAT-TRIQ

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid f'liema jum, xahar u sena bejn l-2008 u l-2016 il-Gvern jew xi awtorità responsabbli ħarġet sejħiet għall-offerti sabiex isir wiċċ ġdid għal Triq il-Qortin fil-Mellieħa?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MELLIEĦA: TRIQ IL-QORTIN – XOGĦOL

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx il-każ li kuntrattur jew kuntratturi wara li kienu ngħataw id-dritt, wara sejħa pubblika, sabiex isir wiċċ ġdid għal Triq il-Qortin fil-Mellieħa f'xi sena bejn l-2008 u l-2013, dan l-istess kuntrattur jew kuntratturi naqsu milli jwettqu x-xogħol bil-prezz mogħti fl-offerta oriġinali peress li fl-istess żmien kien hemm varjazzjoni fil-prezz internazzjonali taż-żejt?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Kienet ħarġet sejħa għall-offerti f'Ġunju tal-istess sena.

L-għoti tal-kuntratt f'Settembru 2012 ġie kkanċellat wara li l-kuntrattur, li kien l-uniku wieħed li tefa' l-offerta, ma ffirmax il-kuntratt offrut lilu minn Transport Malta.

Dan il-kuntratt kien jirrifletti l-offerta li għamel l-istess kuntrattur u li kienet tikkompara tajjeb mal-istima tal-Awtorità għal dan ix-xogħol.

MELLIEĦA: TRIQ IL-QORTIN – XOGĦOL

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx il-każ li kuntrattur jew kuntratturi wara li kienu ngħataw id-dritt, wara sejħa pubblika, sabiex isir wiċċ ġdid għal Triq il-Qortin fil-Mellieħa f'xi sena bejn l-2008 u l-2013, dan l-istess kuntrattur jew kuntratturi naqsu milli jwettqu x-xogħol bil-prezz mogħti fl-offerta oriġinali peress li fl-istess żmien kien hemm varjazzjoni fil-prezz internazzjonali taż-żejt?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

PLASTIC, METALL U KARTI – PUBLIC TENDERS GĦAR-RIĊIKLAĠĠ

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 3038 dwar il-volum ta' plastic, metall u karti li ġew riċiklati permezz ta' public tenders, jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' kemm kien l-ammont ta' plastic, kemm kien l-ammont ta' metall u kemm kien l-ammont ta' karti għal kull sena rispettiva elenkata f'dik il-mistoqsija parlamentari?

JOSÈ HERRERA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħn ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jinħaraq plastic fil-Waste to Energy Plant li qed jippjana li jagħmel dan il-Gvern?

Jekk iva, x'tip ta' plastic se jinħaraq?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex tirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jekk fil-Waste to Energy Plant li qed jippjana li jagħmel dan il-Gvern se jinħaraq il-plastic, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-volum jew il-piż ta' plastic li qed jiġi pproġettat li jinħaraq fuq daily basis?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Fir-rigward tal-Waste to Energy Plant li qed jippjana li jagħmel dan il-Gvern, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-expected emission levels?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandha tirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

AĠENZIJA TAT-TOROQ – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn min se jiġi determinat liema toroq se jsiru mill-Aġenzija tat-Toroq?

Tista' tgħid jekk hiex se taħtar xi kumitat speċifikament biex jagħmel dan?

Interpellant li x-xogħlijiet ta' toroq li jridu jsiru f'Għawdex huma estensivi ħafna wara tant snin ta' telqa.

Diġà kien hemm dikjarazzjonijiet pubbliċi li x-xogħol li ser isir f'Għawdex ser isir b'konsultazzjoni mal-Ministeru għal Għawdex.

Ix-xogħlijiet li saru u li qed isiru fl-2018 permezz ta' Proġett Għawdex – Toroq fil-Lokalità Tiegħek, saru b'konsultazzjoni mal-Kunsilli Lokali.

AĠENZIJA TAT-TOROQ: PRIJORITAJIET GĦAL XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid f'liema livell se jkun involut il-Ministeru għal Għawdex fl-Aġenzija tat-Toroq sabiex tassigura li l-bżonnijiet u l-prijoritajiet tat-toroq f'Għawdex jingħataw l-attenzjoni li verament għandhom bżonn?

Interpellant tirreferi għar-risposta tal-mistqosija parlamentari 6076.

SERVIZZI RESIDENZJALI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITA - STANDARDS NAZZJONALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 28025 tat-12-il Leġiżlatura, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika kemm saret sorveljanza mill-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali fid-Djar Residenzjali għall-Persuni b'Nuqqas ta' Saħħa Mentali/Hostels, meta saru dawn iż-żjarat u f'liema residenza saru dawn iż-żjarat ta' sorveljanza matul din il-Leġiżlatura?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali permezz tal-uffiċjali tiegħu jagħmel żewġ tipi ta' spezzjonijiet fil-faċilitajiet liċenzjati għas-saħħa mentali f'pajjiżna, jiġifieri (1) spezzjonijiet/żjarat għall-għarrieda jew bħala parti minn investigazzjoni ta' lmenti li jkun irċieva u (2) spezzjonijiet ippjanati skont Artiklu 6 tal-Att dwar is-Saħħa Mentali li daħal fis-seħħ f'Ottubru 2013.

Ma tinżammx statistika dwar spezzjonijiet għall-għarrieda.

Dwar spezzjonijiet ippjanati skont l-Att dwar is-Saħħa Mentali, skeda dettaljata tal-ispezzjonijiet li saru matul din il-Leġiżlatura tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta Karti.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 28025 tat-12-il Leġiżlatura, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jindika kemm saret sorveljanza mill-Health Care Standards Directorate fid-Djar Residenzjali għall-Persuni b'Nuqqas ta' Saħħa Mentali/Hostels, meta saru dawn iż-żjarat u f'liema residenza saru dawn iż-żjarat ta' sorveljanza matul din il-Leġiżlatura?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Health Care Standards Directorate jagħmel spezzjonijiet għal għarrieda bħala parti minn investigazzjoni ta' lmenti li jkun irċieva kif ukoll spezzjonijiet ippjanati.

Il-lista tal-ispezzjonijiet li saru mill-Health Care Standards Directorate matul din il-Leġiżlatura sal-aħħar ta' Mejju ta' din is-sena tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm telefonati ġenwini tal-Helpline għall-għajnuna u li saru minn persuni bi problemi ta' saħħa mentali bħal depressjoni, solitudni u każijiet ta' suwiċidju matul is-sena l-oħra u matul din is-sena sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej:

Għas-sena 2018 l-informazzjoni għadha mhux magħrufa minħabba li tinġabar kull sitt xhur u għaldaqstant l-informazzjoni tkun tista' tiġi provduta aktar tard.

SERVIZZ TA' OUTREACH FIL-KURA TAS-SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid xi proċedura hemm biex persuna b'nuqqas ta' saħħa mentali tibda tirċievi s-Servizz ta' Outreach?

Min huwa responsabbli minn dan is-servizz?

Hemm xi waiting list biex persuna tinqeda minn dan is-servizz?

Kemm huwa ż-żmien li persuna tistenna biex tirċievi dan is-servizz?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi dawk il-persuni li jkollhom bżonn is-servizz tal-Outreach jiġu riferuti mill-konsulenti psikjatriċi rispettivi tagħhom.

Dan is-servizz jaqa' taħt ir-responsabbiltà tas-Senior Nurse Manager u Charge Nurse.

M`hemm l-ebda lista ta' stennija u persuna tiġi segwita immedjatament.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid kemm hu kkalkulat li hawn persuni f'Malta u f'Għawdex li jbatu bid-dijabete?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li jbatu bid-dijabete u jieħdu xi mediċina b'xejn relatata ma' din il-kundizzjoni sal-aħħar ta' Mejju ta' din is-sena huwa ta' 30, 677.

Ninfurmah ukoll li n-numru attwali jkun xi ftit akbar għaliex ikun hemm ftit pazjenti li jikkontrollaw din il-kundizzjoni bid-dieta biss u oħrajn li jagħżlu li ma jużawx mediċinali b'xejn milli jipprovdi l-Istat.

Skont l-Istħarriġ Nazzjonali dwar is-Saħħa (EHIS) li sar fl-2015, 8.5% mill-popolazzoni ta' età 'l fuq minn 15-il sena iddikjaraw li jbatu mill-kundizzjoni tad-dijabete.

Dan jammonta għal madwar 33,600 persuna.

Dan in-numru ma jinkludix dawk li jsofru minn din il-kundizzjoni imma għadhom ma jafux.

Fil-fatt riżultati preliminari ta' studju nazzjonali li għaddej bħalissa jindikaw li n-numru jista' jkun akbar.

SPIŻA TOTALI NAZZJONALI MARBUTA MAL-INĊIDENZA TAD-DIJABETE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid kemm hu kkalkulat li hi l-ispiża totali nazzjonali marbuta mal-inċidenza tad-dijabete f'pajjiżna (Spiża, preventive measures, kura primarja, hospitalization, mediċini, surgery, telf ta' ġranet ta' xogħol, eċċetra)?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt biex l-informazzjoni tinġabar.

IN-NAXXAR: TRIQ GAETANO VITALE – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Gaetano Vitale (parti) fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IN-NAXXAR: TRIQ ĠDIDA FI TRIQ TAN-NAJDER – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Ġdida fi Triq tan-Najder fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ BIRGUMA (L-AĦĦAR PARTI) – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Birguma (l-aħħar parti) fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ SAN ĠWANN L-EVANĠELISTA (PARTI) – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq San Ġwann l-Evanġelista (parti) fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Triq Baħar iċ-Ċagħaq fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IN-NAXXAR: SQAQ FI TRIQ IL-GĦARGĦUR – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni tant bżonjuż fuq Sqaq fi Triq il-Għargħur fin-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

ŻJARA MILL-PRIM MINISTRU FL-AWSTRALJA - RENDIKONT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont taż-żjara li kellu fl-Awstralja lejn tmiem Marzu u l-bidu t'April li għaddew?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li delegazzjoni tal-Gvern Malti għamlet żjara fl-Awstralja bejn is-27 ta' Marzu u s-7 t'April.

Din iż-żjara saret wara stedina li saret lill-Gvern Malti bħala chair in office tal-Commonwealth, mill-Prim Ministru tal-Istat ta' Queensland, Annastacia Palaszczuk b'rabta mal-ftuħ tal-logħob tal-Commonwealth fi Brisbane.

Jakkumpanjaw lili fid-delegazzjoni tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru għal din iż-żjara kien hemm il-mara tiegħi, tliet membri tas-Segretarjat privat tiegħi, uffiċjal tas-sigurtà u l-eks Kap tal-Malta CHOGM 2015 Task Force.

Jakkumpanjaw lill-mara tiegħi u lili kien hemm iż-żewġ uliedna.

Kif sar dejjem fi żjarat oħra simili matul is-snin taħt amministrazzjonijet differenti, l-ispejjeż tal-membri tad-delegazzjoni tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru tħallsu mill-gvern.

L-ispejjeż tat-tfal tħallsu privatament.

L-ispiża mħallsa mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru fuq din iż-żjara hija ta' €142,645.

Din l-ispiża tinkludi l-biljetti tal-ajru (5 għal kull persuna), l-akkomodazzjoni, il-loġistika relatata maż-żewġ laqgħat mal-komunitajiet tal-Maltin f'Melbourne u fi Brisbane, l-ospitalità għall-membri kollha tad-delegazzjoni, mhux dawk biss tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru u f'xi okkażjonijiet anki għall-membri tal-midja lokali u għall-uffiċjali tas-sigurtà Awstraljani, spejjeż relatati mal-midja lokali li akkumpanjat lid-delegazzjoni, it-trasport għall-impenji kollha li kellha d-delegazzjoni Maltija u rigali għad-dinjitarji li ltaqjt magħhom u għall-kontinġent Malti li ha sehem fil-logħob tal-Commonwealth.

Matul iż-żjara kien hemm sensiela ta' impenji f'Melbourne u fi Brisbane.

Fost oħrajn kelli laqgħa mal-Prim Ministru tal-Awstralja Malcolm Turnbull, laqgħa mal-Prim Ministru tal-Istat ta' Victoria, Daniel Andrews, laqgħa mal-Prim Ministru tal-Istat ta' Queensland, Annastacia Palaszczuk, laqgħa mal-European Australian Business Council u laqgħat mal-komunitajiet Maltin f'Melbourne u fi Brisbane.

Kont ukoll mistieden biex flimkien mal-Gvernatur Ġenerali tal-Awstralja Sir Peter Cosgrove, il-Prim Ministru tal-Istat ta' Queensland, Annastacia Palaszczuk u s-Sindku tal-belt tal-Gold Coast, Tom Tate nindirizza attività li permezz tagħha ngħata bidu għat-Trade 2018 Games Time Trade and Investment Programme waqt li ntlabt nagħmel id-diskors ewlieni fil-ftuħ tal-Commonwealth Innovation Forum.

Id-delegazzjoni Maltija żaret il-villaġġ tal-atleti li ħadu sehem fil-Logħob tal-Commonwealth u ltaqgħet mal-kontinġent Malti.

Fuq stedina tal-Prim Ministru tal-Istat ta' Queensland, Annastacia Palaszczuk, id-delegazzjoni attendiet ukoll għaċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-Logħob tal-Commonwealth.

Kif żgur li huwa konxju l-Onor.

Interpellant, din ma kenitx l-ewwel darba li Prim Ministru Malti għamel żjara fl-Awstralja.

Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant u lill-Kamra li fl-2007 il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien kien ukoll mexxa delegazzjoni tal-Gvern Malti fl-Awstralja bejn id-29 ta' Lulju u t-13 t'Awwissu.

Id-delegazzjoni dakinhar kienet tinkludi lill-mara tal-Prim Ministru, uffiċjali mis-Segretarjat privat tal-Prim Ministru u uffiċjal tas-sigurtà.

Magħhom kien hemm ukoll membri tal-midja lokali.

Madankollu, b'differenza mil-lum, din il-Kamra qatt ma ngħatat rendikont tal-ispejjeż ta' din iż-żjara.

U dan minkejja li kienu saru sitt misoqsijiet parlamentari biex tingħata din l-informazzjoni.

Ħdax-il sena ilu, l-ispiża tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru fuq iż-żjara tal-Prim Ministru u d-delegazzjoni tiegħu fl-Awstralja kienet ta' €159,853.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant u lill-Kamra li kien hemm ukoll okkażjoni oħra fl-2011 meta l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien kien se jżur l-Awstralja biex jieħu sehem fic-CHOGM f'Perth u biex jiltaqa' ma' xi komunitajiet tal-Maltin.

Għalkemm eventwalment il-Prim Ministru ħassar din iż-żjara, jirriżulta mill-bookings li kienu saru li l-ispiża fuq biljetti tal-ajru u lukandi biss kienet se tlaħħaq mill-inqas €84,390.

Fl-2011 il-Prim Ministru kien se jkun ukoll akkumpanjat mill-mara tiegħu, minn uffiċjal mis-Segretarjat Privat tal-Prim Ministru u minn uffiċjal tas-sigurtà.

Nixtieq ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li f'leġiżlaturi qabel l-2013 kien hemm iktar minn okkażjoni waħda li fihom ma ngħatatx informazzjoni lil din il-Kamra dwar spejjeż relatati ma' safar tal-gvern.

F'iktar minn okkażjoni waħda qabel l-2013 il-Prim Ministri naqsu milli jagħtu rendikont lil din il-Kamra dwar spejjeż ta' safar għaliex dehrilhom illi ma kien hemm 'ebda ġustifikazzjoni' jew 'ebda skop'.