DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 28 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 28 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 28 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta 187 tat-23 ta' Jannar, 2019 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi tat-23 ta' Jannar 2019, meta l-Onor.

Jason Azzopardi, li kien imsejjaħ biex jixhed quddiem il-Kumitat, talab li jaqra l-istqarrija li huwa kien se jippreżenta lill-istess Kumitat, kien hemm oġġezzjoni min-naħa tal-Onor.

Alex Muscat u l-Onor.

L-oġġezzjoni kienet primarjament li biex jaqra l-istqarrija jrid ikun hemm il-permess u d-deċiżjoni tal-Kumitat.

Hawnhekk kien hemm diżgwid bejn il-Membri u ċ-Chairperson, l-Onor.

Beppe Fenech Adami, li finalment qal hekk:

"Illum ġie msejjaħ biex jixhed quddiem dan il-Kumitat l-Onor.

Bħalma dejjem sar f'ċirkostanzi fejn saret talba simili, l-Onor.

Azzopardi talab li qabel jibda jwieġeb il-mistoqsijiet mill-Membri ta' dan il-Kumitat, huwa jaqra dikjarazzjoni ġuramentata dwar il-fatti u dak li jidhirlu li huwa relevanti għal dan il-każ.

Bħala Chairperson jien jidhirli li, kif dejjem ġara, l-Onor.

Azzopardi għandu jingħata din l-opportunità.

Infakkar li din mhijiex l-ewwel darba li ġrat; ġrat diġà f'din il-leġiżlatura u f'leġiżlaturi oħra.

Għaldaqstant, bħala Chairperson nitlob lill-Ispeaker tal-Kamra sabiex jagħti ruling dwar jekk l-Onor.

Jason Azzopardi għandux jiġi ttrattat bl-istess mod kif ġew ittrattati xhieda oħra quddiem dan il-Kumitat li għamlu talba identika għal dik li qiegħed jagħmel hu llum."

Hawnhekk l-Onor.

Robert Abela qal hekk:

"L-Onor.

Alex Muscat għan-naħa tal-Gvern jagħmlu referenza għall-"Guide for Witnesses appearing before the Public Accounts Committee" ippubblikat f'Ottubru 2011, partikolarment għall-paragrafu 13 fejn hemm provdut testwalment hekk:

Jirrelevaw illi f'dan il-każ l-Onor.

Jason Azzopardi, li huwa x-xhud quddiem dan il-Kumitat, għażel li jippreżenta dikjarazzjoni bil-miktub li tifforma parti mill-atti ta' dan il-Kumitat.

Jirrelevaw ukoll illi ċ-Chairperson ta' dan il-Kumitat, l-Onor.

Beppe Fenech Adami, iddeċieda kontra dak li jipprovdu l-linji gwida li l-Kumitat m'għandux dritt jiddeċiedi jekk din id-dikjarazzjoni bil-miktub għandhiex tinqara jew le mix-xhud u scavalca l-proċedura stabbilita fil-linji gwida, fis-sens li qed jitlob li jkun l-Ispeaker li jiddeċiedi x'għandu jsir, meta l-linji gwida jiddeterminaw bil-kontra, fis-sens li huwa l-Kumitat li jrid jiddeċiedi jekk ix-xhud jingħatax id-dritt jaqra dak li jkun kiteb hu stess.

Għaldaqstant qed jintalab ruling sabiex l-Ispeaker jiddeċiedi jekk il-proċedura korretta quddiem il-Public Accounts Committee hijiex dik stabbilita fil-linji gwida, jiġifieri jekk huwiex il-Kumitat li għandu jiddeċiedi b'vot jekk xhud jingħatax id-dritt jew il-fakultà li jaqra dak li jkun kiteb huwa stess, jew jekk dawn il-linji gwida għandhomx jiġu injorati u tintuża proċedura kompletament differenti kif qed jissuġġerixxi li tiġi użata ċ-Chairperson ta' dan il-Kumitat għaliex, skont hu, fil-passat tmexxa b'din il-proċedura.

Naturalment qed jintalab ruling mill-Ispeaker f'dan is-sens.".

Is-Sedja rat it-talba taċ-Chairperson tal-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi, kif ukoll it-talba jew kontro-talba tal-Onor.

Abela dwar jekk l-Ispeaker għandux jagħti ruling f'dan is-sens, ladarba hemm il-linji gwida li kienu ġew ippreżentati u adottati minn dan il-Parlament, ossia mill-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra, u ġew akkordati biex ikunu the "Guide for Witnesses appearing before the Public Accounts Committee" f'Ottubru 2011.

Wara li rat dan kollu, is-Sedja mill-ewwel tagħmel referenza għal dak li kien ġie approvat fil-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra fl-2011 meta ġew approvati dawn il-linji gwida.

Nagħmel referenza primarjament għall-paragrafi 12, 13, 14 u 19 u nikkwota:

Il-guideline 19 imbagħad jaqra hekk:

Hemm ukoll il-guideline 18 li japplika għall-Onor.

Jason Azzopardi, iżda dan ma applikax din il-proċedura għalih innifsu.

Dan jaqra:

li mhux il-każ għaliex l-Onor.

Jason Azzopardi deher quddiem il-Kumitat.

Is-Sedja rat ukoll diversi okkażjonijiet ta' meta nqalgħet din il-kwestjoni, fejn qatt ma kien hemm problema wara li ngħata l-permess.

Nagħmel referenza, pereżempju, għal estratt mil-Laqgħa 56 tal-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi tat-12-il Leġiżlatura, fejn dak iż-żmien l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi kien qal, u nikkwota:

"Jien ippreparajt dikjarazzjoni bil-miktub u bil-permess tal-Kumitat xtaqt naqraha.

Imbagħad wieħed jimxi minn hemm.",

Kien ingħata permess.

Dak iż-żmien kien qiegħed jippresiedi l-Onor.

Kien hemm okkażjonijiet oħra fejn l-istess Chairperson, ċjoè l-Onor.

Jason Azzopardi, wara li kellu l-go-ahead tal-Kumitat, ta permess lix-xhud li kien qed jidher quddiem l-istess Kumitat biex jaqra d-dikjarazzjoni li jkun ipprepara hu stess.

Qed nagħmel referenza wkoll għal laqgħat oħra tal-Public Accounts Committee.

Niftakar sew li kienet saret referenza għall-proċedura li hija stabbilita u għadha hekk stabbilita fil-House of Commons Kanadiż.

Qed nirreferi għall-House of Commons Kanadiż għax fil-House of Commons Ingliż – u proprju stajt nagħmel osservazzjoni personali din il-ġimgħa fuq hekk għaliex kont il-House of Commons tal-Ingilterra u kelli laqgħa mal-Clerk of the House li se jispiċċa wara 47 sena esperjenza – l-evidenza li jagħtu x-xhieda li jkunu ġew imħarrka biex jidhru quddiem kumitati tal-Kamra trid tkun oral evidence u mhux moqrija.

Fil-fatt, din hija ċara wkoll fl-24 Edizzjoni tal-Erskine May, paġna 822.

Però ladarba l-Parlament Malti ried idaħħal ukoll il-possibbiltà li wieħed jagħmel written statement, f'dan il-każ kien tal-Onor.

Jason Azzopardi u huwa written statement li hu diġà kien ħa ġurament għalih, is-Sedja se tagħmel referenza għall-proċedura Kanadiża.

Fil-proċedura Kanadiża jingħad ċar li meta ssir sottomissjoni ta' written statement, ġeneralment ix-xhud jingħata d-dritt li jagħmel a written brief u jispjega the written brief.

Fil-fatt, fil-pubblikazzjoni Guide for Witnesses appearing before House of Commons Commitees tal-Kanada jingħad hekk:

Jingħad ukoll illi:

Fl-istess linji gwida, proprju fis-sezzjoni "Opening statement at the meeting", jingħad illi:

Dan ifisser li l-intenzjoni ta' meta nkiteb il-Guide for Witnesses appearing before the Public Accounts Committee tal-Parlament Malti, fejn hemm referenza għal meta witnesses "may make an oral presentation and/or present a written statement", kienet li l-Kumitat hemmhekk għandu jiddeċiedi jekk kemm-il darba jagħtix - u ġeneralment il-proċedura hija li wieħed jagħti - mill-inqas bejn ħames minuti u għaxar minuti biex jekk ix-xhud għandu written statement, jagħmel spjegazzjoni ta' dak li jkun qed jippreżenta bħala written statement.

Dan imbagħad ikun segwit b'mistoqsijiet orali.

Din hija l-proċedura li tintuża fil-Parlament Kanadiż u li aħna, bħala Parlament Malti, adottajna fil-"Guide for Witnesses appearing before the Public Accounts Committee" meta ġie adottat fl-2011.

Għalhekk, fl-isfond tas-silenzju tal-iStanding Orders li ma jitkellmux dwar il-proċedura tax-xhieda quddiem il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi imma sempliċement fl-iStanding Order 120E jingħad x'inhuma s-setgħat li għandu l-Kumitat, mingħajr ma jingħad x'inhuma l-proċeduri meta jkollu xhud quddiemu, ladarba l-Parlament ħass il-ħtieġa li jaddotta l-"Guide for Witnesses appearing before the Public Accounts Committee", is-Sedja qed tiddeċiedi li meta jkun hemm a written statement, fin-nuqqas ta' ftehim fil-Kumitat biex dan jinqara fl-intier tiegħu, il-proċedura li għandha tiġi adottata hija dik il-proċedura li dejjem ġiet adottata fil-Parlament u li aħna segwejna meta abbozzajna l-guidelines għax-xhieda li jidhru quddiem il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi.

Dan ifisser li tal-inqas il-Kumitat għandu jifhem li għandu jagħti lix-xhud perjodu ta' ħin, idealment mhux aktar minn għaxar minuti, biex jispjega dak li jkun kiteb, ċjoè l-punti saljenti tal-istatement, imbagħad ovvjament isiru d-domandi li jkunu jsegwu għal dak li jkun kiteb l-istess xhud fir-written statement, kif ukoll mistoqsijiet oħrajn.

Ir-ruling huwa deċiż.

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tas-Sedja, bħala Chairperson tal-Fergħat iż-Żgħar fil-Commonwealth Parliamentary Association, fis-CPA Meeting of the Strategic Programmes Review Working Group, li nżamm f'Londra fl-24 u l-25 ta' Jannar 2019.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KUNSILL LOKALI BELT VALLETTA – ALLOKAZZJONI FINANZJARJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont tal-allokazzjoni finanzjarja allokata lill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta mis-sena 2007 sas-sena 2017?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

Bejn April 2006 u Marzu 2007 kien hemm allokazzjoni ta: €502,987;

Bejn April 2007 u Marzu 2008 kien hemm allokazzjoni ta': €508,801;

Bejn Marzu 2008 u April 2009 kien hemm allokazzjoni ta': €507,263;

Bejn April 2009 u Diċembru 2009 kien hemm allokazzjoni ta': €445,673;

Bejn Jannar 2010 u Diċembru 2010 kien hemm allokazzjoni ta': €649,392;

Bejn Jannar 2011 u Diċembru 2011 kien hemm allokazzjoni ta': €664,863;

Bejn Jannar 2012 u Diċembru 2012 kien hemm allokazzjoni ta': €689,226;

Bejn Jannar 2013 u Diċembru 2013 kien hemm allokazzjoni ta': €678,395;

Bejn Jannar 2014 u Diċembru 2014 kien hemm allokazzjoni ta': €677,496;

Bejn Jannar 2015 u Diċembru 2015 kien hemm allokazzjoni ta': €700,223;

Bejn Jannar 2016 u Diċembru 2016 kien hemm allokazzjoni ta': €721,379; u

Bejn Jannar 2017 u Diċembru 2017 kien hemm allokazzjoni ta': €822,931.

Nota: Sal-2018, l-allokazzjoni kienet tingħata fuq sena finanzjarja mill-1 ta' April sal-31 ta' Marzu.

Fl-2009, permezz tar-riforma, is-sena finanzjarja tal-Kunsilli nbidlet għall-perjodu mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Diċembru.

Għalhekk fl-2009 ngħatat allokazzjoni mill-1 ta' April 2009 sal-31 ta' Diċembru 2009 sabiex ikun hemm din it-transizzjoni biex imbagħad mill-2010 l-allokazzjoni bdiet tingħata skont is-sena finanzjarja l-ġdida.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, jekk jippermettili l-Ministru, xtaqt nistaqsih dwar il-fond li ħabbar ta' €150,000 bħala għajnuna lill-każini tal-baned.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Karma dwar jekk dan il-fond huwiex biżżejjed biex il-każini kollha li jkunu applikaw jingħataw fondi xierqa?

Fid-distrett li nikkontestaw il-Ministru u jien hemm 11-il każin tal-banda.

Kemm minnhom ibbenefikaw minn dawn il-fondi?

Għalxiex se jkunu qed jintużaw dawn il-fondi?

OWEN BONNICI: Sur President, l-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant, għaliex naf li għandu għal qalbu ħafna s-soċjetajiet mużikali.

Hija ħaġa sabiħa li dawn is-soċjetajiet mużikali jsibu appoġġ miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna, u nemmen li min huwa involut fis-soċjetajiet mużikali japprezza meta jisma kliem bħalma qed jgħid l-Onor.

Interpellant, li juri apprezzament lejn is-soċjetajiet mużikali Maltin.

Nikkonferma li ftit tal-jiem ilu qassamna ċekkijiet fl-ammont ta' €150,000 lil 30 soċjetà mużikali Maltin, fejn wara sejħa miftuħa pubblika, kompettitiva, kienu magħżulin 30 proġett milli ssottomettew id-diversi soċjetajiet mużikali.

F'din l-għażla kien hemm l-input tal-Għaqda Każini tal-Baned.

Ma kienx il-każ li xi unit li jaqa' taħti jagħżel ir-rebbieħa, imma kienu l-Għaqda Każini tal-Banda kif ukoll l-Arts Council Malta li ħadmu flimkien sabiex japprovaw il-proġetti partikolari.

Il-proġetti huma varji u fil-verità huma limitati bl-ammont massimu li jistgħu jieħdu ta' €10,000.

Bħala medja, kull proġett jingħata €5,000.

Min ħa ftit iktar, u min ħa ftit inqas, skont il-proġett, sa massimu ta' €10,000.

Ġejt mistoqsi jekk dan l-ammont huwiex biżżejjed.

Naqbel mal-Onor.

Interpellant li iktar ma ninvestu fis-soċjetajiet mużikali iktar huwa tajjeb.

Jien dejjem naspira li jkun hemm iktar investiment fl-għaqdiet mużikali Maltin, però naħseb li dan kien bidu tajjeb.

Infakkar li din hija t-tieni darba li għandna dan il-line item.

Hija l-ewwel darba li għandna line item fil-baġit u t-tieni darba li użajna din l-esperjenza.

Diġà nidejna xi ħaġa simili tliet snin ilu, allura din hija t-tielet sessjoni ta' dan il-fond, però bil-libsa li għandna llum hija l-ewwel darba.

Is-sena li għaddiet kien pass ieħor biex wasalna għal fejn wasalna llum.

Irrid infakkar li s-soċjetajiet mużikali ma jibbenefikawx biss minn dan il-fond imma jistgħu japplikaw bħal kull entità kulturali oħra għall-fondi kollha tal-Arts Council.

L-Arts Council għandu ħafna fondi, bħall-Arts Fund u l-Culture Export Fund.

Dawn kollha jistgħu japplikaw għalihom over and above il-fond li hemm għas-soċjetajiet mużikali.

Rigward il-lokalitajiet li minnhom ġej l-Onor.

Interpellant irrid ngħid li kien hemm riżultat pożittiv ħafna għal dawn is-soċjetajiet mużikali li għamlu sottomissjonijiet b'saħħithom u tajbin.

Nixtieq personalment nifirħilhom u nirringrazzjahom tax-xogħol li qed jagħmlu.

Irrid ngħid ukoll li hemm ministeri oħrajn li għandhom fondi li jgħinu lis-soċjetajiet mużikali, fosthom il-Ministeru responsabbli mill-għaqdiet volontarji.

Ftit tal-jiem ilu kien hemm ir-riżultat tal-Voluntary Organisations Project Scheme (VOPS).

Dan mhuwiex fond li jaqa' taħt ir-responsabbiltà tiegħi, imma naf bih għaliex jien ukoll qrib ħafna tas-soċjetajiet mużikali u allura jċemplulek u jinfurmawk.

F'dan il-perjodu s-soċjetajiet mużikali għandhom pluralità ta' postijiet minn fejn jistgħu jieħu l-fondi.

Naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva u tawgura tajjeb għal iktar proġetti sbieħ li jagħmlu s-soċjetajiet mużikali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, il-Ministru għandu wkoll taħt ir-responsabbiltà tiegħu l-PBS.

Jekk kien hemm programm li żgur fi tmiem il-ġimgħa naħseb Malta u Għawdex kienu qed jitkellmu dwaru kien l-X Factor, ovvjament għal min ma kienx qed jara l-logħba tal-Milan bħali u bħal xi uħud minna hawnhekk!

Fil-midja soċjali kien hemm ħafna kummenti dwar l-X Factor.

L-ewwel nett jidher li kien suċċess għaliex anke minn stħarriġ li rajt, kien l-iktar programm segwit f'Malta u Għawdex.

Hemm xi ħsieb li naraw programmi oħra daqshekk ta' kwalità fuq l-istazzjon nazzjonali ta' pajjiżna?

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant tad-domanda għaliex naqbel miegħu li l-X Factor kien programm suċċess iktar milli stennejna għall-PBS.

L-ewwel nett irrid nifraħ f'isem il-Gvern u nifhem il-Parlament kollu lil Michela li tat prestazzjoni formidabbli.

M'għandix dubju li Michela se tagħti spettaklu tajjeb ħafna meta niġu biex ikun hemm il-Eurovision Song Contest f'Iżrael.

Apparti li Michela ingħatat id-dritt li tirrapreżenta lil pajjiżna f'Iżrael, hi ingħatat ukoll kuntratt mas-Sony.

Din hija innovazzjoni li ġiet bis-saħħa ta' X Factor.

Jien kelli x-xorti li niltaqa' mar-rappreżentant tas-Sony u nista' ngħid li s-Sony stess kien impressjonat ħafna bit-talenti mużikali ta' Michela.

Din ir-rappreżentanta tas-Sony qaltli li verament it-talent ta' Michela niżel tajjeb ħafna.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-finalisti l-oħra li pparteċipaw f'din il-finali.

Irrid insellem ukoll lil Owen Luellen li ġie fit-tieni post għaliex wasal proprju sal-aħħar fażi.

Sur President, meta ttieħdet id-deċiżjoni dwar dan il-format, kien hemm min beda jistaqsi jekk il-Eurosong kif nafuh spiċċax u x'inhuwa dan l-X Factor.

Naħseb li lill-poplu Malti inġenerali għoġbu dan l-esperiment, u fil-fehma tiegħi wassal biex ikun hemm l-isbaħ produzzjoni li qatt għamel il-PBS kemm ilu jxandar.

Naħseb li kienet produzzjoni ta' livell straordinarju.

Nirringrazzja minn qalbi lill-ħaddiema kollha tal-PBS li għamlu dan kollu possibbli.

Jekk tippermettuli, I single out liċ-Chairperson tal-PBS Dr Tonio Portughese li emmen f'dan il-proġett u lis-Sur Charles Dalli, li huwa s-CEO tal-PBS, li huwa bniedem tekniku, kapaċi immens, li għamlu bravura importanti ħafna.

Fejn qabel fejn ikollu x'jaqsam mal-Eurovision, kull persuna kienet mistennija tinvesti hi fil-prodott tagħha, bħal f'ilbies u co-performers, u kollox kien ikun bi spejjeż għalihom.

Għall-ewwel darba, din id-darba fl-X Factor kull partiċipant ingħata l-istess trattament mill-produzzjoni nnifisha.

Kien hemm sentiment importanti ħafna ta' bieb miftuħ biex kemm jista' jkun tilħaq lil kulħadd, u kulħadd kellu l-opportunità jirrealizza t-talent tiegħu.

Bħala numri nista' ninforma lill-Parlament li l-udjenzi tal-X Factor qabżu l-180,000 adult, kellna madwar 500 persuna li applikaw biex ikantaw, b'150 minnhom jgħaddu għall-auditions quddiem il-ġurija.

Nixtieq nerġa' nenfasizza li l-produzzjoni ħadet ħsieb l-ispejjeż kollha marbuta mat-taħriġ, mentoring, xagħar, make-up, stage props, arranġamenti mużikali, koreografija, stage outfits u effetti ta' kull interpretazzjoni ta' kull min ipparteċipa.

Naħseb li din għenet ħafna biex dak li jkun jipparteċipa indipendentement mill-mezzi li jkollu.

Irrid infakkar li ħafna minnhom ikunu żgħażagħ, għadhom jibdew id-dinja.

Ħafna minnhom lanqas xogħol ma jkollhom għax ikunu għadhom qed jistudjaw, u jkun hemm min ikun għadu kif ħareġ mill-istudju.

Din kienet opportunità biex kulħadd jingħata l-istess ċans li jirnexxi.

Naħseb li dan l-esperiment kien esperiment tajjeb ħafna, li rnexxa, li għamel ġid kbir, u reġa' wera u rriafferma t-talent kbir li għandna f'pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, f'isem l-Oppożizzjoni wkoll nawguraw lil Michela Pace u anke lill-finalisti l-oħra.

F'dokument li ppreżentajt jien f'isem l-Oppożizzjoni, fost it-80 proposta kien hemm ukoll proposta dwar finanzjament lill-kunsilli lokali.

Aħna tlabna lill-Gvern jikkonsidra li jintroduċi sistema ġdida ta' finanzjament li titħaddem barra minn Malta fejn, pereżempju, parti mill-VAT li tiġi ġenerata fil-lokalitajiet jew introjtu minn ċerti permessi bħal tables and chairs jibqgħu għand il-kunsilli lokali, xi ħaġa li mhijiex issir illum.

Dan japplika wkoll għall-bed tax, fejn jitħallsu il-50 ċenteżmu għal kull lejl minn dawk li jkunu alloġġjati f'lukandi f'Malta u Għawdex.

Parti minn din it-taxxa, jekk mhux kollha, għandha tibqa' għand il-kunsilli lokali.

Il-Gvern qed jikkonsidra b'mod favorevoli li din il-proposta tiġi kkonsidrata?

Jekk iva, se tidħol fir-riforma?

OWEN BONNICI: Sur President, l-ewwel nett irridu nissottolinjaw li qed nitkellmu f'kuntest fejn il-kunsilli lokali, sena wara l-oħra, ingħataw żieda fl-allokazzjoni finanzjarja.

Naħseb li dan huwa punt kruċjali.

Meta qed nitkellmu fuq fejn irridu nieħdu lill-kunsilli lokali llum wara 25 sena tal-eżistenza tagħhom, qed nitkellmu f'kuntest fejn il-flus li jingħataw lill-kunsilli lokali qed jiżdiedu.

Se jiżdiedu anke grazzi għall-fatt li l-Gvern, permezz ta' Infrastructure Malta, qiegħed jagħmel hu t-toroq kollha ta' pajjiżna u dan mingħajr ma naqqas ċenteżmu wieħed mill-allokazzjoni finanzjarja tal-kunsilli lokali anzi żied l-allokazzjoni finanzjarja.

Dwar il-proposti li semma l-Onor.

Interpellant, kif jaf, bħalissa għaddejjin diskussjonijiet bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra dwar kif nistgħu nsaħħu r-riforma fil-kunsilli lokali, però nitlob lill-Onor.

Interpellant biex meta jressaq dawn il-proposti jispjega wkoll jekk sarx assessment tekniku dwar jekk dak propost jistax isir skont ir-regoli Ewropej u regoli relatati ma' obbligi internazzjonali fejn tidħol it-taxxa ta' pajjiżna.

Naħseb li huwa kruċjali li dan it-tip ta' suġġerimenti jkunu coupled bi studji li jitkellmu dwar jekk wara kollox huwiex possibbli li jitwettqu.

Ma jimpurtax, nitkellmu, imma wieħed irid ikollu l-istudji f'idejh sabiex iserraħ rasu li dak li qed jiġi propost huwa vijabbli mil-lat strutturali.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent billi nerġa' nisħaq fuq il-fatt li l-kunsilli lokali llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn qed tiżdied l-allokazzjoni finanzjarja lilhom u għandhom iktar riżorsi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 13 tal2019 – Ordni tal-2019 dwar ir-Reviżjoni tas-Salarji tal-President ta' Malta u ta' Uffiċjali Oħra; u

Avviż Legali Nru 14 tal2019 – Ordni tal-2019 dwar ir-Reviżjoni tas-Salarji tal-Imħallfin u Maġistrati.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 15 tal2019 – Regolamenti tal-2019 dwar l-Iżvilupp tal-Ħiliet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 11 tal2019 – Regoli tal-2019 li jemendaw ir-Regoli dwar Rimborż tat-Taxxa (Pensjonanti); u

Avviż Legali Nru 12 tal2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Kumitat ta' Kordinament Nazzjonali biex jiġi miġġieled Money Laundering u Finanzjar tat-Terroriżmu.

L-ISPEAKER: Nirreferi għar-Riżoluzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tal-1 ta' Novembru 2005, fejn kien ġie dikjarat li l-ġurnata tas-27 ta' Jannar hija l-ġurnata li fiha għandha ssir kommemorazzjoni tal-vittmi tal-Olokawst.

Għaldaqstant nipproponi li l-Kamra tagħmel din il-kommemorazzjoni importanti llum u nsejjaħ lill-Ministru Carmelo Abela biex jagħmel kelmtejn tal-okkażjoni.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sur President, jekk ninsew l-Olokawst inkunu qed noqtlu lill-vittmi darbtejn.

Hekk kien kiteb Elie Wiesel, kittieb u ħassieb Lhudi Amerikan ta' oriġini Rumena li esperjenza huwa stess il-kampijiet ta' konċentrament ta' Auschwitz u Buchenwald, fejn tilef lill-ġenituri tiegħu u lil oħtu.

Ilbieraħ, 27 ta' Jannar, kien il-Jum Internazzjonali tat-Tifkira tal-Olokawst taħt l-awspiċi tan-Nazzjonijiet Magħquda.

Xi jfisser dan għalina?

Xi jfisser l-Olokawst fiż-żmien tal-lum?

Sebgħin sena ilu ġiet fi tmiemha gwerra dinjija qerrieda u ġie fi tmiemu wkoll l-Olokawst tal-Lhud u ta' dawk kollha li kienu jitqiesu bħala persuni mhux mixtieqa bħal, pereżempju, ir-Roma, il-Ġermaniżi mhux ta' razza bajda, il-persuni b'diżabilità u l-persuni omosesswali, fost oħrajn.

Inħobbu nisħqu dwar il-bżonn li nitgħallmu l-lezzjonijiet tal-istorja biex ma nirrepetux l-iżbalji tal-passat, però kemm huwa minnu dan?

Is-snin disgħin jibqgħu magħrufin għall-atroċitajiet li rajna jseħħu fil-pajjiżi Balkani wara l-waqgħa tal-Jugoslavja.

L-istess ġara fl-Irwanda, fis-Sudan, fis-Somalja u aktar reċenti fil-Myanmar fejn fis-sena 2018 il-Musulmani Rohingya kellhom jaħarbu lejn il-Bangladesh sforz il-mibegħda, l-intolleranza u d-diskriminazzjoni.

Kważi kuljum naraw fil-midja xeni makabri ġejjin mis-Sirja u mill-Jemen.

Familji sħaħ, inkluż tfal żgħar, qed isofru l-moħqrija, qed imutu u qed jaraw lill-familji tagħhom jinħarġu minn taħt it-tifrik.

Naraw ukoll l-ispiral tal-vjolenza li qed iwassal biex Iżraeljani u Palestinjani qed imutu jew qed ibatu kaġun tal-kunflitt fl-Art Imqaddsa, li issa ilu għaddej għal aktar minn nofs seklu.

Għaldaqstant ma nistax ma nsemmix il-bżonn ta' proċess ta' paċi fil-Lvant Nofsani.

Dan huwa ta' interess fundamentali, mhux biss fil-Lvant Nofsani nnifsu iżda anke fil-Mediterran u saħansitra anke globalment.

Ejja nħarsu madwarna u naraw il-verità inkonvenjenti li qed tħarsilna dritt f'għajnejna.

Id-dinja għadha miżgħuda b'każijiet ta' kefrija mwettqin minn bnedmin fuq bnedmin oħrajn.

Għadna naraw sal-lum il-ġurnata tindif etniku, attakki ta' mibegħda antisemitiċi u bibien magħluqin għal nies vulnerabbli li qed jaħarbu minn sitwazzjonijiet tal-waħx.

X'ġara?

Rabbejna qoxra għall-ħruxija u għas-sofferenza tal-bniedem!

Sar faċli wisq li naqbdu r-remote control tat-televixin jew il-mouse tal-kompjuter u naqilbu għal fuq xi ħaġa differenti, bħallikieku dawn it-traġedji qegħdin f'xi film?

Qed nagħmlu bħal-lama u ndaħħlu rasna fir-ramel?

Bejn is-sena l-oħra u din is-sena qegħdin niċċelebraw is-70 anniversarju tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem li sawret bażi għal tali drittijiet fuq livell globali.

Dan id-dokument mhuwiex biss kliem fuq karta imma huwa espressjoni ħajja tax-xewqa tal-bniedem li jbiddel b'mod unikament sinifikanti d-direzzjoni tal-istorja tad-dinja wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Id-drittijiet tal-bniedem huma garanzija tal-bżonnijiet bażiċi tal-bniedem stess, bħall-ikel, l-edukazzjoni u li wieħed ikollu saqaf fuq rasu, fost oħrajn.

Il-bniedem għandu wkoll id-dritt li jgħix ħajtu fil-libertà u li jgawdi l-ugwaljanza u s-sigurtà.

Il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem joffri garanzija kontra l-abbuż minn min għandu aktar saħħa fuq min huwa aktar vulnerabbli.

Huwa proprju għalhekk li din id-Dikjarazzjoni kienet essenzjali.

F'Diċembru tal-2017 żort il-mużew tal-Yad Vashem f'Iżrael.

Dan il-mużew huwa enċiklopedija ta' ħajjiet li ħallewna qabel żmienhom sforz l-għira, il-mibegħda, l-intolleranza u d-diskriminazzjoni li eżerċita fuqhom ħaddieħor li ħass li kellu aktar poter.

Dan il-mużew huwa wkoll kalejdoskopju ta' wċuħ ta' tfal, żgħażagħ, nisa, irġiel, ommijiet, missirijiet, nanniet, zijiet, ulied u neputijiet li l-unika ħtija li kellhom, jekk tista' ssejħilha hekk, kienet li kienu minoranza ta' Lhud f'kontinent fejn ixxettlet waħda mill-akbar atroċitajiet organizzati tad-dinja.

Il-Yad Vashem huwa wkoll mużew li jfakkarna li xifer l-irdum jibqa' viċin tagħna ħafna aktar milli nistgħu nobsru u li jekk ma niftakrux dak li jagħmilna bnedmin, kwalunkwe mument kapaċi jirriduċina fi stat annimalesk.

Xogħolna bħala politiċi f'din il-Kamra mhuwiex biss li nitkellmu dwar id-drittijiet tal-bniedem.

Xogħolna huwa wkoll li naraw li dawn id-drittijiet jiġu mħarsa u jitwettqu fil-milja kollha tagħhom.

Bl-istess mod dan huwa xogħolna bħala Ministri tal-Gvern, li ġejna fdati biex nieħdu deċiżjonijiet f'isem il-poplu għall-poplu.

Sur President, fit-tieni żjara tiegħi f'Iżrael f'Ġunju tal-2018 assistejt għall-iffirmar ta' memorandum ta' qbil bejn il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol għan-naħa Maltija u l-Yad Vashem għan-naħa Iżraeljana, bl-iskop li jingħata bidu għal koperazzjoni usa' rigward it-tagħlim u l-għarfien dwar l-Olokawst fl-iskejjel Maltin.

Fil-fatt, bħalissa f'pajjiżna hawn uffiċjal mill-Yad Vashem li qed idur l-iskejjel biex jagħti taħriġ lill-għalliema dwar is-sinifikat tal-Olokawst illum, u dwar il-bżonn tal-inklużività, tat-tolleranza u tas-solidarjetà fost it-tfal u ż-żgħażagħ, kemm fl-iskejjel kif ukoll f'ħajjithom ta' kuljum.

Dawn il-valuri jeħtieġ li jissawru fina lkoll b'mod awtomatiku.

Dan sabiex ma ninsewx.

Nieħu din l-okkażjoni biex infakkar il-legat li ħalla warajh Fr Egidio Galea.

L-aħħar li kont Iżrael iltqajt mal-artist Joseph Sherman, li ħejja pittura ispirata proprju mill-eroiżmu ta' Fr Galea.

Aħna tkellimna dwar ix-xogħol siewi li wettaq Fr Galea meta fi tmien it-Tieni Gwerra Dinjija kien qiegħed joqgħod Ruma u hemmhekk għen mhux ftit biex ġew salvati l-mijiet ta' Lhud li kien hemm fl-Italja.

F'din il-ħidma sigrieta kien qed jgħin lil Monsinjur Hugh O'Flaherty, mill-Irlanda, li kellu l-barka tal-Papa biex jgħin lil kull min kien persegwitat mill-Gestapo f'dawk iż-żmenijiet immensament koroh.

Miegħu kien hemm erba' Maltin oħra, Brother Robert Pace, Fr Aurelio Borg, Fr Ugolino Gatt u s-Sinjura Henrietta Chevalier, li lkoll poġġew ħajjithom f'ħafna periklu biex jiddefendu d-dritt tal-ħajja, dritt li huwa indispensabbli għalina lkoll.

Biex il-mibegħda, il-qerda, il-mewt, l-isterminju u l-ħsibijiet tal-lemin estrem ma jsibu qatt aktar art fertili fejn irabbu l-għeruq, jeħtieġ li s-soċjetà Maltija u dinjija jkollha l-muftieħ.

U x'inhuwa dan il-muftieħ?

L-edukazzjoni.

B'hekk biss nistgħu nrawmu soċjetà li tifhem, tagħder u taċċetta d-diversità bħala valur miżjud u mhux theddida.

Illum dan huwa rilevanti għalina f'Malta aktar minn qatt qabel, f'soċjetà eteroġenja bħal dik li qed ngħixu fiha, fejn jgħodd dak li tista' u tixtieq toffri bil-ħiliet tiegħek u mhux il-ġeneru jew il-kulur tal-ġilda, jew ir-reliġjon li tħaddan, jew l-orjentazzjoni sesswali tiegħek, jew il-pajjiż tal-oriġini tiegħek.

Jeħtieġ ikollna edukazzjoni li sa minn ċkunitna tfakkarna sabiex ma naqgħux fin-nassa ta' 70 sena ilu, meta d-dinja kitbet wieħed mill-aktar kapitli mudlama fl-istorja tal-bniedem.

Stejjer simili għadhom jinkitbu sal-lum.

Allura m'hemmx għalfejn inkunu Oskar Schindler, jew Nicholas Winton, jew Raoul Wallenberg, jew Giorgio Perlasca biex nagħmlu differenza fil-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, li llum qed infakkru s-sinifikat ikrah tal-vjolazzjoni tagħhom.

Biżżejjed li niżirgħu ż-żerriegħa t-tajba f'art għammiela.

L-edukazzjoni hija l-muftieħ li jista' jsalva l-ħajja.

Sur President, nikkonkludi billi nikkwota estratt mill-kitbiet tat-Talmud, li nħoss li jgħodd ħafna għall-okkażjoni tal-lum: Min jeqred ħajja jkun qisu qered dinja sħiħa u min isalva ħajja jkun qisu salva dinja sħiħa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, huwa importanti li dan il-Parlament ifakkar il-Jum Internazzjonali ta' Tifkira tal-Olokawst, u ċjoè jfakkar is-sitt miljun persuna li nqatlu bl-aktar mod atroċi ġewwa l-kampijiet tal-konċentrament li lkoll nafu li kien hemm ġewwa Dachau, Auschwitz, Birkenau u Buchenwald.

Dawn huma postijiet li fihom id-dinja rat l-agħar atroċitajiet iseħħu.

Għaldaqstant dmirna llum huwa kbir.

Dmirna huwa li nfakkru n-nies minn dak li għaddew minnu diversi persuni bħalna, senjatament Lhud, però mhux biss Lhud, li ttieħdu f'dawn il-kampijiet ta' konċentrament u nqatlu.

Pajjiżna għadda mill-atroċitajiet tal-gwerra, però pajjiżna ma kellux id-dwejjaq li jara n-Nażiżmu Ġermaniż u l-Faxxiżmu Taljan jieħu persuni minn Malta fil-kampijiet tal-konċentrament.

Madanakollu dan ma jfissirx li aħna m'għandniex id-dmir li nfakkru lil dawn il-persuni.

Anzi, aħna għandna dmir li fid-dinja tal-lum nasserixxu l-verità u nasserixxu li veru seħħew dawn l-affarijiet.

Meta wieħed jaqra l-kitbiet ta' diversi persuni li għaddew minn dawn l-atroċitajiet, fosthom ta' Primo Levi u reċentement kelli l-pjaċir li naqra wkoll il-kitba ta' Liana Millu, wieħed jinduna li dawn il-persuni tant għaddew minn mumenti diffiċli fil-kampijiet ta' konċentrament, u tant insew l-identità tagħhom, li ħafna minnhom jidentifikaw lilhom infushom biss bin-numru li għandhom immarkat fuq idejhom, liema numru saħansitra lanqas jiftakruh bil-lingwa tagħhom iżda jiftakruh jew bil-lingwa Pollakka jew bil-lingwa Ġermaniża.

Diversi minnhom jgħidu li fil-kamp ta' konċentrament isimhom kienu nsewh u li lanqas biss kienu jafu fejn qegħdin miżmuma bħala post. Lanqas ma kienu jafu x'qed jiġri minn nies li kellhom madwarhom.

Dawk in-nies li ttieħdu fil-kampijiet ta' konċentrament sabu lilhom infushom maqtula, jew bil-gass jew inkella f'inċineratur u maħruqa.

Dawn il-persuni hemm bżonn li aħna nibqgħu niftakru fihom.

Hemm bżonn li l-memorja ta' dak li seħħ tiġi trażmessa biex nieħdu ħsieb li qatt aktar ma jkollna ċirkostanzi bħal dawn u li qatt aktar ma jkollna kampijiet ta' konċentrament fejn il-bniedem jitqies bħala oġġett li wara ftit jispiċċa u jidħol ħaddieħor minfloku.

Fil-fatt, f'dawn il-kampijiet kien hemm ix-xjenza oxxena li persuna ma tistax iddum aktar minn disa' xhur ġewwa kamp ta' konċentrament għax f'disa' xhur il-Ġermaniżi kienu jikkalkulaw li dik il-persuna tkun mietet żgur.

Huwa importanti li aħna nfakkru l-memorja ta' dawn il-persuni u huwa importanti li nfakkru dak li għaddew minnu, però daqstant ieħor huwa importanti li dan ma jirrepetix ruħu.

Dan nistgħu nassigurawh biss billi nkomplu nfakkru n-nies f'dak kollu li seħħ.

Waħda mill-ġlidied kbar li kien hemm f'dan kollu, u għada għaddejja sal-lum, hija l-ġlieda għall-verità, il-ġlieda li inti tieħu ħsieb tfakkar li ma rebaħx in-Naziżmu jew il-Faxxiżmu, imma rebħet il-persuna umana.

Irrid nikkwota mill-ktieb ta' Primo Levi, 'I sommersi e i salvati', fejn l-istess Primo Levi kkwota lil Simon Wiesenthal meta qal x'kienu jgħidulhom is-suldati tal-SS lin-nies li kienu ġol-kampijiet tal-konċentrament biex jumiljawhom u biex jiddemoralizzawhom:

Fortunatament peró nies qalbiena bħal Primo Levi u Liana Millu taw it-testimonjanza tagħhom u kull min jaqra l-memorji tagħhom jista' jinduna kemm kienet emozzjonalment diffiċli li jagħmlu dan.

Ħafna minnhom jgħidu li jiktbu biex ikunu ċerti minn dak li qed jgħidu u biex jibqa' għal ta' warajhom.

Jgħidu wkoll li jiktbu biex il-memorja tagħhom ma tidħakx bihom u saħansitra jgħidu li ħafna affarijiet li għaddew minnhom reġgħu ftakru fihom huma u jiktbu.

Illum, fid-dinja tal-fake news, importanti li nfakkru wkoll it-trijonf tal-verità billi ngħidu li l-Faxxiżmu u n-Naziżmu u l-Lemin estrem huwa żball kbir għax huwa aberrazzjoni kbira tad-dinja umana.

Għalhekk, irridu nerġgħu naffermaw li dan veru ġara, u li dawk l-oxxenitajiet veru ġraw, u li dik id-denigrazzjoni veru seħħet.

Dan sabiex nagħmlu ċert li ħadd ma jerġa' jgħaddi minn dan kollu.

Illum qalbna toħroġ mal-Lhud li għaddew minn dawk l-atroċitajiet, però rrid infakkar li magħhom kien hemm persuni oħrajn, fosthom nies ta' orjentazzjoni sesswali differenti, nies bi bżonnijiet speċjali u anke saċerdoti u persuni Kattoliċi.

Hitler kien jgħid li għandu tliet għedewwa: il-Knisja Kattolika, il-komunisti u l-Lhud.

Fil-fatt, kien għamel kampanja biex joqtol is-saċerdoti.

Diversi nies mietu fil-kampijiet tal-konċentrament.

Nafu b'Massimiliano Kolbe, nafu b'Edith Stein, nafu b'Titus Brandsma, però nafu wkoll b'diversi nies oħrajn li sofrew għall-ideat tagħhom minħabba dan il-mekkaniżmu daqshekk faħxi ta' kif toqtol nies differenti.

Primo Levi kiteb li l-biża' kbir tiegħu kien il-fatt li:

Dan huwa l-biża' kbir tagħna wkoll, ċjoè li terġa' tinbet din iż-żerriegħa żbaljata tal-Faxxiżmu u n-Naziżmu.

Għalhekk, illum ferħan li dan il-Parlament qiegħed għas-seba' sena jikkommemora l-Olokawst.

Madankollu nħoss li f'pajjiżna hemm bżonn li jsir ferm aktar biex dan il-mument jiġi mfakkar.

Inħoss li trid tingħata ferm aktar importanza mill-midja fuq din il-ġrajja, jinkitbu ferm aktar artikli u jrid ikun hemm aktar nies li jitkellmu fuq l-Olokawst.

L-atroċitajiet li għaddew minnhom dawn in-nies wasslu biex id-dinjità tagħhom tispiċċa fix-xejn.

Liana Millu kitbet poeżija u din il-poeżija tgħallmitha bl-amment fil-kampijiet tal-konċentrament.

Din tibda hekk:

Hawnhekk Liana Millu qed titlob lil Mulej biex jgħinha sabiex ma ssirx duħħan, sabiex ma ssirx trab, sabiex il-ġisem tagħha jkun hemm post li jindifen fih.

Sur President, illum pajjiżna qed jagħmel sew li qed jingħaqad mal-bqija tad-dinja u jfakkar dak li seħħ.

Anzi, jien ngħid li dan għandna nagħmluh b'aktar vigorożità għax iż-żgħażagħ tal-lum jeħtieġ li jkunu jafu, u f'dinja li qed tmeri l-verità, huwa aktar importanti li nasserixxu b'saħħa dak li ġara.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sur President, dawn il-kommemorazzjonijiet isiru biex nipprovaw nevitaw traġedji simili u naħseb ikun tajjeb li nirreferu għal dak li kienet tgħid Hannah Arendt, li rrapportat il-ġuri ta' Eichmann f'Ġerusalemm, dwar il-banality of evil.

Ifisser li nies normali, nies li kienu bil-għaqal, kienu jaslu biex huma stess jagħmlu atroċitajiet kbar sempliċiment għax kienu jobdu mingħajr ma jistaqsu.

L-arma li jużaw ir-reġimi totalitarji hija li jirrendu lill-poplu fi stat li ma jaħsibx.

Bil-mezzi li jużaw, ta' propaganda li tħawwad totalment l-imħuħ u li ma tħalli lil ħadd li jifforma opinjoni, il-poplu ma jibqax jaħseb, u għax ma jibqax jaħseb, ma jibqax jistaqsi.

Sur President, dawn l-atroċitajiet, l-istess bħal ħafna ġenoċidji oħrajn, seħħew għax meta kienu fil-bidu tagħhom ħadd ma kellu l-kuraġġ jistaqsi aġir ħażin ta' bniedem ieħor li wera sinjal li se jsib scapegoat li fuqu jimmira l-mibegħda kollha ta' ħafna nies oħra biex hu jieħu deċiżjonijiet politiċi ulterjuri.

Għalhekk, l-appell tiegħi huwa li jekk irridu nżommu dawn it-tip ta' atroċitajiet milli jsiru, irridu naċċertaw ruħna li jkollna poplu li kapaċi jaħseb b'moħħu u kapaċi jistaqsi u jikkritika għax inkella m'hemm xejn li jżomm milli jkollna Yad Vashem kontinwu li jkun mużew dinji.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ningħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Taqra kemm taqra fuq x'ġara, dejjem tiskopri kemm kienu kbar l-atroċitajiet.

U rrid ngħid li anke l-Maltin batew għax fit-Tieni Gwerra Dinjija kien hemm 43 Malti li ġew internati mill-Ingliżi f'kamp ta' konċentrament fl-Uganda.

Fil-fatt, għamilt riċerka mal-Parlament Ugandiż dwar il-kamp tal-konċentrament li kien hemm fil-Bombo u hemmhekk stajt nara minn xiex għaddew.

Anke l-Maltin li kienu fi Tripli batew.

Barra minn hekk, kien hemm mal-2,000 Malti li batew minħabba l-Faxxiżmu u kienu f'kampijiet ta' konċentrament fl-Italja.

Ftit minnhom baqgħu ħajjin u qed jgħixu l-Awstralja.

Sa anke hemm il-klabb tagħhom fl-Awstralja, Maltin-Tripolitani.

Wieħed mill-aktar kotba li laqtuni kien il-ktieb ta' Miriam Wattenberg jew kif inhi magħrufa aħjar, Mary Berg.

Meta kellha disa' snin hija kienet f'kamp ta' konċentrament fil-Polonja u hemmhekk qatlulha lil ommha, lil missierha u lil oħtha b'diżabilità.

Fl-1945 fl-aħħar irnexxielha tasal l-Amerika u hemmhekk spjegat kif kien isir il-proċess tal-għażla bejn dawk li jistgħu jinżammu biex jaħdmu fil-kamp tal-konċentrament u dawk li bilfors se jmorru għall-qatla.

Tgħid li kienu jgħidulhom biex imorru jinħaslu u litteralment kienu jmorru għall-qatla.

Dawn huma affarijiet tat-tkexkix, u huma aktar tat-tkexkix meta tqis li llum hemm persentaġġ qawwi tas-soċjetà Ingliża li qed jgħidu li dan ma seħħx.

Hawn min qed jgħid li dan ma seħħx u din l-idea li ma seħħx qiegħda dejjem tikber!

Kif qal l-Onor.

Mifsud Bonnici, u rrefera għaliha wkoll il-Ministru, il-lemin estrem qed jerġa' jqum.

Biss biss fil-Polonja hemm parti mill-popolazzjoni li tappartjeni lil-lemin estrem u kważi kważi dawn qed jgħidu li dan ma seħħx.

U dan meta fil-Polonja stess hemm il-kampijiet ta' konċentrament!

Araw daqsxejn l-argumentazzjoni fejn qed twassal wara dawn is-snin kollha.

Nagħlaq billi nikkwota lill-Prim Ministru tar-Renju Unit, Theresa May, li qalet:

Irridu nibqgħu ntambru liż-żgħażagħ tagħna fuq dan kollu, speċjalment aktar ma jgħaddi ż-żmien.

Aħna m'għexniex dawk iż-żmenijiet.

Missirijietna għexuhom, però t-tfal tagħna rridu dejjem infakkruhom li dawn il-ġrajjiet qatt m'għandhom jirrepetu ruħhom.

Nirringrazzjakom.

Stqarrijiet ministejrali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IMPJIEGI U RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CALUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nibda billi nirringrazzja lill-Ministru Helena Dalli li ressqet l-emendi għal din il-liġi.

Bħalma semmiet il-Ministru, din mhijiex xi emenda straordinarja imma hija marbuta mal-baħħara, marbuta wkoll ma' direttiva tal-Unjoni Ewropea u allura min-naħa tal-Oppożizzjoni assolutament m'għandna l-ebda problema.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra li fil-komunikazzjoni tagħha tal-21 ta' Jannar tal-2009 bit-titlu L-Iskopijiet Strateġiċi u Rakkmandazzjonijiet għall-Politika ta' Trasport Marittimu tal-Unjoni Ewropea sal-2018, il-Kummissjoni kienet enfasizzat l-importanza li jiġi stabbilit qafas legali integrat sabiex is-settur marittimu jsir aktar kompetittiv.

Nixtieq ngħid ukoll li din hija direttiva tal-2015 mibnija fuq emendi u direttivi oħra li kienu saru fl-2001, fl-2002 u fl-2008.

Niġbed ukoll l-attenzjoni li f'din id-direttiva taħt is-sezzjoni ta' traspożizzjoni hemm miktub li:

"L-istati membri għandhom idaħħlu fis-seħħ il-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa għall-konformità ma' din id-direttiva sal-10 ta' Ottubru 2017.

Huma għandhom immedjatament jinformaw lill-Kummissjoni b'dan.".

L-Ewwel Qari ta' dawn l-emendi sar fit-18 ta' Diċembru 2017, jiġifieri qed nitkellmu fuq xahrejn u ġimgħa wara d-deadline li suppost imxejna miegħu bħala Parlament u, nirrepeti, id-data oriġinali kellha tkun l-10 ta' Ottubru 2017.

Ħlief fuq dan il-punt ma tantx hemm x'nikkritika u x'ngħid dwar l-Abbozz u allura ħassejt li ladarba qegħdin nitkellmu fuq l-Att dwar l-Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijali, ikun xieraq li nidddedika ftit ħin mid-diskors tiegħi għal dak li fil-fatt għandu x'jaqsmu ma' dan l-Att b'mod partikolari r-rwol tat-tribunal industrjali f'pajjiżna.

Sur President, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hijiex kuntenta bil-mod kif it-Tribunal Industirjali qed jaħdem.

Huwa ċar li l-emendi li saru fl-2016 kienu pjuttost kożmetiċi li ma bidlu xejn fis-sustanza ta' dak li kien u dak li għadu t-Tribunal Industrijali.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hemmx xi pjan biex jiġi rivedut il-mod kif jaħdem it-tribunal.

Nistaqsi wkoll jekk il-Ministru għandhiex il-ħsieb li forsi f'din il-Kamra niddiskutu aktar fid-dettall ħsebijiet dwar kif dan it-tribunal jista' jkun aktar effettiv u aktar idoneu għall-2019.

Nistaqsi wkoll lill-Ministru Helena Dalli jekk tafx li l-professjonisti u l-persuni li jipprattikaw fit-tribunal mhuma kuntenti xejn li m'hemm l-ebda linja gwida fil-liġi dwar il-mod preċiż ta' kif jiġi kalkulat kumpens.

Hemm xi ħsieb li dawn il-linji gwida jitfasslu u jiddaħħlu?

Irrid ngħid li mhux biss ma jeżistux linji gwida fi ħdan it-Tribunal Industrjali imma dawk li jipprattikaw fi ħdan it-tribunal, dawk li qed jaħdmu għad-drittijiet tal-ħaddiema jew ta' min jimpjiega skont iċ-ċirkostanzi u skont il-każijiet, ma jistgħux jagħtu pariri bbażati fuq deċiżjonijiet preċedenti għax m'hemmx konsistenza.

Il-Ministru hija konxja minn dan il-fatt.

Taf il-Ministru li ħafna drabi l-każ jimxi skont liema chairperson ikun qed jippresiedi?

Il-Ministru taf li kwestjonijiet legali serji, speċjalment għall-ħaddiema li jkunu ġew quddiem it-tribunal, qed ikunu deċiżi ħafna drabi minn persuni li mhumiex imħarrġa fil-liġi?

Dawn huma affarijiet li għandhom jiġu diskussi mill-aktar fis.

Dawn l-emendi tal-lum, għalkemm xi ftit tardivi, huma importanti imma s-sustanza tinsab fl-inforzar.

Jien u l-Ministru Dalli ġieli tkellimna fuq dan.

F'dan il-Parlament nistgħu ngħaddu ħafna liġijiet imma mbagħad l-implimentazzjoni, jiġifieri kif jitmexxew u kif jintużaw dawk il-liġijiet, hija kollox.

Għaldaqstant inħeġġeġ li hemm bżonn li tingħata spinta kbira biex jiġi kkreat dak li jissejjaħ labour court skont ili-bżonnijiet tal-2019 u mhux nibqgħu mwaħħlin mal-passat.

Irrid ngħid ukoll li suppost il-persuni li qed jiġġudikaw il-każijiet fit-Tribunal Industrijali jinħatru b'konsultazzjoni.

Il-Ministru hija sodisfatta li kull min suppost qed jaqdi dmiru bħala ġudikant huwa kapaċi jagħmel dan?

Hawnhekk irrid ngħid li hemm diversi ġudikanti li huma tajbin, imma kellmuni diversi persuni li huma midħla sew tat-tribunal u smajt opinjonijiet iebsa ferm fuq uħud minn dawn il-ġudikanti.

Nimmaġina li anke lill-Ministru waslulha l-istess ilmenti u allura naħseb li llum tagħmel tajjeb jekk tgħidilna x'inhu l-pjan tagħha u tal-Gvern biex itejjeb is-sisien fundamentali li fuqhom huwa mibni t-Tribunal Industirjali.

Ovvjament mhux kollox huwa ħażin, u hawnhekk nixtieq insemmi u nsellem b'mod partikolari lill-istaff ħabrieki li jaħdem fis-segretarjat tat-tribunal li jagħmlu l-mirakli, u fiċ-ċirkostanzi mnalla jkunu huma.

Illum ħassejt li huwa dmir tiegħi li nwassal dawn l-ilmenti serjissimi quddiem din il-Kamra.

It-Tribunal Industrjali mhux tibdil kożmetiku għandu bżonn imma riforma radikali.

Din ir-riforma hija bżonjuża u urġenti.

Kif jgħidu bl-Ingliż, there is a crying need biex dan it-titjib isir illum qabel għada!

Jiena naf li l-Ministru għandha għal qalbha d-drittijiet u hawnhekk qed nitkellmu fuq id-drittijiet tal-ħaddiema b'mod partikolari u ta' min iħaddem, li f'soċjetà aktar ġusta jistħoqqilhom ferm aħjar.

Id-dipartiment u t-tribunal huma neqsin sew minn riżorsi adegwati u minħabba dawn in-nuqqasijiet qed ibatu dawk li jridu jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom.

Pereżempju, id-deċiżjoni marbuta ma' appell li ttieħdet il-ġimgħa li għaddiet se toħloq konfużjoni akbar milli kien hemm qabel għax min jaħdem b'kuntratt definit u jitkeċċa mix-xogħol ma jafx fejn għandu jmur biex ifittex rimedju għall-inġustizzja li tkun saritlu.

It-tribunal, bħalma qed ngħid, għandu bżonn overhaul, bidla kbira u radikali minn fuq s'isfel.

Dan qed jgħiduh il-unions tal-ħaddiema, il-unions ta' min iħaddem u qed jgħiduh l-avukati u l-professjonisti li jipprattikaw fit-tribunal.

Dan it-tribunal huwa effettivament qorti li tiffaċċja problemi serji u legali, imma sfortunatament huwa mmexxi minn chairpersons li m'għandhomx għarfien jew background legali.

Naħseb li wieħed għandu jieħu ħsieb din il-ħaġa bl-ikbar urġenza.

Jiena hawn nappella lill-Ministru biex mill-aktar fis tiltaqa' mal-unions ta' min iħaddem, mal-unions tal-ħaddiema u mal-professjonisti u titlobhom l-għajnuna.

M'għandix dubju li kollha kemm huma lesti biex joffru l-għajnuna tagħhom.

Ftit tas-snin ilu l-union ta' min iħaddem, il-Malta Employers Association, kienet għamlet preżentazzjoni fejn tat lista twila ta' affarijiet li jistgħu u għandhom jitjiebu, iżda mill-emendi li saru jidher li ħafna minnhom ġew skartati.

Għalhekk, l-appell tiegħi lill-Ministru Dalli huwa sabiex taqbad il-barri min qrunu u verament naraw titjib fit-tribunal kif inhu xieraq għall-2019.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nitkellmu dwar soċjetà ġusta, nitkellmu dwar drittijiet tal-ħaddiema u nitkellmu dwar xogħol dinjituż.

Dan kollu huwa kliem sabiħ imma fir-realtà hemm barra, jien bħala tabib, jien bħala poliitku, mhux dejjem niltaqa' ma' okkażjonijiet fejn id-drittijiet tal-ħaddiema huma rispettati, fejn ikun hemm xogħol dinjituż u fejn il-ġustizzja soċjali fil-fatt tinħass.

Jiena se nsemmi każ wieħed.

Hawnhekk f'din il-Kamra ta' spiss insemmu l-inġustizzji li forsi jagħmlu l-Maltin ma' barranin li jaħdmu Malta b'mod partikolari dawk li huma refuġjati fejn iħaddmuhom bil-boqxiex għax dawn ikunu lesti li jaċċettaw kondizzjonijiet ta' xogħol li mhumiex favorevoli u ħlas li huwa inqas mill-paga minima.

Nistgħu nsemmu wkoll il-każ ta' żagħżugħ li jiggradwa mill-Università wara kors ta' tliet snin, m'għandux esperjenza u meta jiġi biex jaħdem isib xogħol ma' wieħed li jgħidlu li billi m'għandux esperjenza, se jagħtih il-paga minima.

Dan jispiċċa jikkuntenta b'dak li jiġi offrut għax m'għandux esperjenza, għax ikun l-ewwel ċans f'ħajtu biex dak li tgħallem fl-Università jipprattikah fir-realtà.

Dan ħadem l-ewwel xahar, ħadem it-tieni xahar, ħadem it-tielet xahar u min kien iħaddmu, ta' kuljum beda jżommu sagħtejn aktar milli suppost, jiġifieri għaxar sigħat extra fil-ġimgħa.

Wara tliet xhur iż-żagħżugħ staqsieh jekk hux se jħallsu għal dawk is-sagħtejn żejda, għax kien mela rasu li għalkemm għandu paga minima li hija €740 fix-xahar, għall-inqas dawk is-sagħtejn żejda li jagħmel kuljum se jtella' xi ħaġa żejda, u r-risposta ta' min iħaddmu li huwa barrani u għandu intrapriża f'Malta kienet li le, mhux se jħallsu għal dawk is-sigħat żejda li kien jagħmel.

Dan iż-żgħażugħ spiċċa bla xogħol għax telaq 'il barra, u sewwa għamel.

F'pajjiżna għandna full employment u hija xi ħaġa sabiħa li niftaħru dwarha, imma għandna wkoll ċirkostanzi reali bħal din li għadni kemm semmejt u bħalhom hemm oħrajn fil-prekarjat fejn il-kondizzjonijiet tagħhom ma jreġux għal Malta moderna u progressiva li qegħdin niftaħru biha.

Barra dawn it-tip ta' affarijiet li qegħdin isiru b'mod inġust, irridu niftakru wkoll li l-ħlas mhuwiex xieraq meta niġu biex inlaħħqu mal-ħajja.

Wasal iż-żmien - u naf li l-Ministru jkollha okkażjonijiet li titkellem fil-Kumitat apposta li jeżisti minħabba f'hekk – li l-paga minima tiġi a liveable wage.

Għamilt daqsxejn Google search u se nagħti paragun ta' kemm kienet il-paga fl-2018 u kemm kienet il-paga fl-2010.

Mela l-average wage fl-2018 kienet €18,643 u tmien snin qabel, jiġifieri fl-2010, l-average wage kienet €14,466.

Is-sena li għaddiet il-paga minima kienet €8,970 u l-paga minima fl-2010 kienet €7,919.

Għalfjen semmejt dawn iċ-ċifri?

Mhux is-soltu li jiena nitkellem biċ-ċifri, aktar nitkellem bl-esperjenza tal-ħajja li niltaqa' magħha barra fit-triq.

Imma ta' min jinnota li d-distakk bejn l-2010 u l-2019 tal-average wage kien 29% filwaqt li fl-istess perjodu d-distakk tal-paga minima, l-aktar paga bażika, huwa ta' 13%.

Hemm diskrepanza enormi fejn qed tiżdied il-gap bejn il-paga medja u dik minima.

Jekk wieħed jinnota, jekk wieħed jara d-differenza f'dik is-sena stess għall-2010, id-differenza bejn il-paga medja u l-paga minima kienet 48%.

Id-distakk issa huwa 55%.

Mela hawn xi ħaġa ħażina fil-mod kif il-paga qiegħda tiżdied għall-ħaddiem iż-żgħir.

Hemm xi ħaġa li ma treġix, u aħna nafu li dawk in-nies li qegħdin fis-saff t'isfel, li forsi qegħdin fir-riskju tal-faqar, ma jlaħħqux mal-ħajja bil-paga baxxa li għandhom.

Mhux talli hekk, talli dawn huma nies li jbatu ferm aktar għax ġeneralment għal job jipprovaw ikollhom tnejn, u forsi anke jġiegħlu l-mara taħdem u ssefter fid-djar ta' min hu aktar għani.

Meta nħarsu lejn il-work/life balance ta' min hu l-inqas ixxortjat f'din is-soċjetà fiż-żmien li qegħdin ngħixu, fl-aqwa żmien, ninnotaw li dawn it-tip ta' familji qegħdin jingħafsu aktar għax il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħin liberu ma jeżistix.

Il-paga mhijiex sejħa għal att ta' karità imma l-paga għandha tkun diċenti dejjem.

Tgħiduli: Forsi mhux qed tiżvija mill-Abbozz ta' Liġi?

L-Abbozz ta' Liġi huwa wieħed tajjeb, huwa wieħed li se jtejjeb mill-aspett marittimu, imma ħassejt li huwa d-dmir u l-obbligu tiegħi li niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra għal dan id-distakk li jeżisti.

Ejja niftakru wkoll li għandna nies impjegati tal-Gvern li huma part-timers li jaqilgħu €60,000!

Ejja ninsew dawk l-affarijiet għalissa.

Għaldaqstant nistaqsi: Illum, fejn qegħdin il-unions biex jaqbżu għall-ħaddiema tagħhom?

Hawnhekk b'weġgħa tal-qalb ngħid li bħala korpi kostitwiti, il-unions, b'mod partikolari t-tnejn il-kbar, mhux biss spiċċaw politiċizzati imma spiċċaw unions li jħaddmu u li huma pro business.

Mhux talli hekk, talli l-Gvern stess minflok irrispettahom bħala unions kif suppost biex jaqbżu għall-ħaddiem, le, għamel public social partnerships magħhom biex il-unions stess iħaddmu in-nies f'isem il-Gvern.

Dan hu li qed jiġri fir-realtà u allura jiena bilfors irrid inkun il-leħen f'isem il-ħaddiem li jħossu mifxul u mhuwiex rappreżentat kif suppost, b'mod partikolari l-ħaddiem iż-żgħir.

B'dawn ir-raġunijiet li għadni kemm qsamt mal-Kamra nixtieq nappella li mhux biss għandna ntejbu l-qagħda tat-Tribunal Industrjali imma hemm bżonn inħarsu mill-qiegħ nett u naraw kif se nsolvu darba għal dejjem din il-pjaga li teżisti hemm barra fis-soċjetà Maltija u Għawdxija biex verament ikollna xogħol dinjituż, veru jkollna xogħol fejn il-paga tkun xierqa b'mod li tippermetti lil dak li jkun ilaħħaq mal-ħajja u verament ikollna xogħol li mingħajr ma trid joħloq dak il-bilanċ ġust bejn il-ħin liberu u l-ħin tal-familja.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sinjura President, xtaqt inkompli fejn ħallew iż-żewġ kelliema ta' qabli.

Kif qalet b'mod tajjeb ħafna l-Onor.

Buttigieg, l-Oppożizzjoni ma ssib l-ebda problema bil-emendi li qegħdin jitressqu quddiem il-Kamra għax din hija traspożizzjoni ta' direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Ovvjament l-Oppożizzjoni se tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi iżda hemm punti oħrajn li xtaqt nitkellem fuqhom hekk kif qegħdin nitkellmu dwar ix-xogħol u allura dwar l-ekonomija.

Jiena kont se niddedika parti mid-diskors tiegħi fuq it-Tribunal Industrjali imma mhux se nagħmilha għax għamlitha tajjeb ħafna l-Onor.

L-istakeholders li ġejjin minn oqsma differenti qed jgħidu l-istess affarijiet.

Il-messaġġ hu li għandna tribunal industrijali li mhuwiex jiffunzjona kif suppost.

Kultant, meta tieħu messaġġ min-naħa waħda biss tgħid li jista' jkun li forsi dik in-naħa mhijiex kuntenta bil-mod kif qegħdin isiru l-affarijiet, imma l-verità hija li dan il-messaġġ, kif qalet tajjeb l-Onor.

Buttigieg, qed jasal kemm mir-rappreżentanti ta' min iħaddem kif ukoll mir-rappreżentanti tal-ħaddiema.

L-Onor.

Buttigieg tkellmet fuq il-fatt li sentenzi mit-Tribunal Industrijali jingħataw b'mod haphazard u allura tidħol fit-Tribunal u ma jkollok l-ebda idea x'kumpens jista' jkollok jekk tirbaħ, jekk tkun ħaddiem.

Jista' jkun li f'każ wieħed ikollok kumpens enormi, imbagħad f'każ ieħor ikollok kumpens żgħir ħafna.

Għandek il-kwestjoni taċ-chairpersons li semmiet l-Onor.

Buttigieg li hemm bżonn li jiġu mħarrġa ħafna aħjar u għandek diversi kwestjonijiet oħra li mhux se nidħol fihom fid-dettall.

Il-verità hija li dan il-feedback ġej miż-żewġ oqsma separatament.

L-appell lill-Ministru huwa: Ejjew inħarsu lejn dan it-Tribunal.

Il-verità hija li llum diversi partijiet qed jippreferu li jiftiehmu barra mit-Tribunal milli fit-Tribunal minħabba l-inkonsistenzi kbar li hemm, u naħseb li huwa sewwa u xieraq li f'pajjiż bħal tagħna fl-2019 ikollna tribunal li jaħdem kif suppost.

Rigward dan it-Tribunal nistgħu naħsbu wkoll f'medjazzjoni.

Jiena m'għandix dubju li l-Ministru taf daqsna l-problemi li hemm rigward dan it-Tribunal u naħseb ikun tajjeb jekk niddeċiedu flimkien dwar it-tibdiliet li hemm bżonn fih.

Nistgħu nħarsu lejn ideat b'mod partikolari, pereżempju, il-fatt li qabel ma tidħol it-tribunal jista' jkun li jkollok fażi ta' medjazzjoni.

Nistgħu niddiskutu jekk din għandhiex tkun tabilfors jew volontarja.

Nafu wkoll, pereżempju, li suppost it-Tribunal għandu jagħti deċiżjoni fi żmien 28 ġurnata.

Fil-verità dan qed idum ħafna aktar f'ċerti każijiet.

L-appell li għamlet l-Onor.

Buttigieg u l-appell li nkompli nagħmel jien huwa li għandna sfida kbira fejn jidħol it-Tribunal Industrijali imma jiena konvint li jekk inpoġġu bilqiegħda flimkien, Gvern, Oppożizzjoni, l-għaqdiet ta' min iħaddem u l-għaqdiet li jirrappreżentaw il-ħaddiema nistgħu nsibu s-soluzzjonijiet għal dawn il-problemi li kulħadd qed jara.

L-appell tiegħi huwa li nagħmlu dan fl-aktar ħin qasir possibbli.

Xtaqt inkompli wkoll fuq dak li qal l-Onor.

M'hemmx dubju li dak li tkellem dwaru huwa sfida li pajjiżna qed jiffaċċja u jekk m'aħniex se nagħmlu xi ħaġa se jkollna problemi kbar fis-snin li ġejjin.

Illum għandek numru sostanzjali li qed jikber ta' nies li llum nistgħu nsejħulhom working poor.

X'inhuma dawn il-working poor?

L-ewwel nett, ejja npoġġu l-karti kollha fuq il-mejda.

Qegħdin fi żmien meta qed ikollna figuri ekonomiċi tajbin bħala pajjiż, u dan huwa tajjeb.

It-trading partners u l-ġirien kollha ta' madwarna qegħdin jirreġistraw figuri ekonomiċi tajbin, u allura hemm bżonn li nibqgħu naraw il-figuri sabiex jekk naraw li hemm xi sfidi, inkunu nistgħu nilqgħu għalihom mill-ewwel.

Il-problema hija li għandek faxxa ta' nies li jaħdmu, li għandhom job, uħud minnhom ir-raġel, il-mara, il-partners, it-tnejn li huma għandhom job, imma qegħdin isibuha diffiċli ħafna biex jaslu sal-aħħar tax-xahar.

Naħseb li f'pajjiż bħal tagħna fl-2019 m'għandu qatt ikollna sitwazzjonijiet bħal dawn.

L-Onor.

Farrugia tefa' fuq il-mejda l-idea, u naqbel miegħu, li għandna nħarsu lejn il-paga minima u xi tfisser il-paga minima llum il-ġurnata.

Tkellem fuq il-fatt li jista' jkun li għandna nitkellmu li ma nibqgħux bil-paga minima imma jkollna a living wage li tkun aktar adattata għaż-żmenijiet u għall-isfidi tal-lum.

Irridu nħarsu wkoll lejn il-mod kif l-ekonomija tagħna qed tikber, fejn huma l-isfidi u x'effetti qed ikollha fuq numru sostanzjali ta' nies.

Aħna nafu li hija policy tal-Gvern li l-aktar mod li bih irid ikabbar l-ekonomija f'pajjiżna huwa billi jġib aktar ħaddiema l-ħin kollu minn barra minn Malta.

Jiena ma nixtieqx ninstema' diskriminatorju.

Ovvjament pajjiżna huwa pajjiż miftuħ, huwa pajjiż fl-Unjoni Ewropea, imma naseb li qegħdin nieħdu wisq ir-rotta li l-ekonomija ta' pajjiżna qed tikber bl-importazzjoni ta' ħaddiema l-ħin kollu.

Dan qed joħloq pressjonijiet kbar.

Mhux se nitkellem fuq il-pressjonijiet ambjentali għax dan mhuwiex id-dibattitu adatt, imma qed jagħmel pressjonijiet fuq il-familji speċjalment fejn tidħol il-kera u prezzijiet.

Dawn huma realtajiet li niltaqgħu magħhom ta' kuljum u m'għandix dubju li anke n-naħa l-oħra tiltaqa' magħhom ta' kuljum.

Xi xahrejn ilu f'din il-Kamra jiena semmejt każ ta' familja llum pensjonanti, li kienu ilhom joqogħdu fl-istess dar madwar 40 sena u issa dawn qegħdin bir-riskju li jitkeċċew 'il barra għax ma jaffordjawx il-kera li għandhom.

Din il-mara ta' 65 sena jew 70 sena ovvjament tibki.

Din għexet ħajjitha kollha fl-istess dar - u hawnhekk qed nitkellem fuq San Ġiljan – u llum qiegħda bil-biża' li minn mument għal ieħor titkeċċa mid-dar tagħha.

Tiltaqa' wkoll ma' ġenituri li t-tnejn li huma jaħdmu u jgħidulek li qed isibuha diffiċli ħafna biex iwasslu l-pagi tagħhom sal-aħħar tax-xahar.

Din hija xi ħaġa inkwetanti u kerha, u naħseb li hemm bżonn li nħarsu ftit aktar long-term.

Sfortunatament, il-figuri li qegħdin jaslu qed juruna li s-settur tal-manifattura għandu l-isfidi, l-esportazzjoni f'pajjiżna qed tonqos u l-importazzjoni żdiedet għax żdiedu l-ammont ta' fuels li deħlin f'pajjiżna.

Ma jistax ikun li huma l-industrji tas-servizzi biss li jkunu sejrin tajjeb, jiġifieri l-igaming, banking u s-settur finanzjarju.

Dawn irridu nkomplu ninvestu fihom u rridu nibqgħu nikbru magħhom.

Huma setturi b'saħħithom li rridu nibqgħu nissaħħu magħhom imma naħseb li l-manifattura wkoll hija settur kruċjali li rridu nieħdu ħsieb.

Irridu naraw id-diffikultjajiet li qed ikollu dan is-settur sabiex nindirizzawhom u naraw li f'pajjiżna wkoll il-manifattura tibqa' tikber u tinħoloq anke tip ta' manifattura differenti, manifattura għal-lum il-ġurnata.

Sfortunatament dan il-Gvern qed jistrieħ fuq il-fatt li pajjiżna qed jikseb figuri ekonomiċi tajbin imma mhuwiex qed inħares lejn long-term, mhux qed iħares lejn x'tip ta' industriji rridu naraw fis-snin li ġejjin u allura mhux qegħdin inħarsu lejn x'tip ta' edukazzjoni jrid ikollna biex nindirizzaw u nħarrġu lit-tfal u żgħażagħ għall-industriji li pajjiżna jrid iġib fis-snin li ġejjin.

Naħseb huwa importanti li l-Gvern imma anke aħna bħala Oppożizzjoni nħarsu ħafna aktar fit-tul u naraw ħamsa, għaxra, ħmistax-il sena oħra x'tip ta' ekonomija rridu, x'tip ta' industriji qegħdin jinbtu f'dan il-pajjiż, x'tip ta' industriji rridu niġru warajhom biex nikbru aħna magħhom.

Hemm ċerti setturi li jistgħu jużaw lil pajjiżna bħala hub imbagħad nikbru magħhom kif għamilna fil-passat.

Wieħed jittama li anke l-pagi tal-ħaddiema jerġgħu jogħlew.

Tkellimt fuq il-manifattura u xtaqt nagħmel kumment żgħir fuq dak li ġara fl-Astracast.

Bl-ebda mod mhu qed ngħid li l-għeluq tal-Astracast huwa tort tal-Gvern, għax kumpaniji jiftħu u kumpaniji jagħlqu, imma xtaqt nuri s-solidarjetà tiegħi mal-ħaddiema ta' din il-kumpanija li tilfu l-post tax-xogħol tagħhom.

Forsi kritika żgħira għall-Gvern hi li forsi bħala pajjiż stajna nagħmlu aktar biex lil dawn il-ħaddiema nsalvawlhom il-post tax-xogħol jew insibulhom post tax-xogħol alternattiv.

Mir-rapporti fil-midja deher ċar li din il-kumpanija kienet qed tasal f'punt li kellha tagħlaq, u forsi kritika lill-management hi li l-ħaddiema bl-ebda mod ma kienu informati b'dak li qed jiġri.

Biex tkompli, dan kien iż-żmien tal-Milied u naħseb li l-inqas ħaġa li jista' jagħmel kull imprenditur, speċjalment meta jkun għaddej minn mumenti diffiċli, hi li jitkellem mal-ħaddiema u jinformahom b'dak li qed jiġri u mhux imorru l-post tax-xogħol tagħhom u jsibu l-bibien magħluqin għax il-kumpanija għalqet.

Naħseb li aħna wkoll, bħala politiċi, stajna għamilna kif ġara fil-passat meta l-ekonomija ta' pajjiżna u dik dinjija kienet għaddejja minn diffikultajiet kbar.

Dak iż-żmien Gvern Nazzjonalista kull fejn ra li kien hemm kumpaniji b'theddida li l-ħaddiema tagħhom jistgħu jitilfu l-postijiet tax-xogħol tagħhom, dejjem ra kif jagħmel biex mhux biss isalva dawk il-postijiet tax-xogħol imma f'diversi kumpaniji partikolari rnexxielna naħdmu biex saħansitra jiżdiedu l-postijiet.

Nerġa' ngħid li l-ikbar kritika tmur lill-management li ma informax lill-ħaddiema, imma l-Gvern, jekk ma jistax isalva l-postijiet tax-xogħol, almenu kellu jara x'jista' jagħmel biex lil dawn il-ħaddiema inkunu nistgħu nsibulhom post tax-xogħol alternattiv.

L-aħħar ħaġa li nixtieq ngħaddi kumment dwarha hija s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Sfortunatament dawn l-aħħar xhur qegħdin nisimgħu b'mod regolari dwar xi traġedja li sseħħ.

L-ewwel responsabbiltà taqa' fuq min iħaddem, l-imprenditur li jrid jara li l-ħaddiema tiegħu jkunu attrezzati bl-affarijiet kif suppost.

Hawn mhux qed nitkellem biss dwar fejn tidħol l-industrija tal-kostruzzjoni, imma din l-industrija probabbilment hija l-iktar waħda riskjuża fejn qed ikollna diversi inċidenti fuq il-post tax-xogħol.

L-appell tiegħi l-ewwel u qabel kollox huwa indirizzat lejn il-kuntratturi biex verament jieħdu ħsieb il-ħaddiema tagħhom u jipproteġuhom billi jipprovdulhom l-attrezzament kollu meħtieġ.

It-tieni appell li nixtieq nagħmel - u naf li dan l-appell jiġi miż-żewġ naħat - huwa lill-ħaddiem.

Sfortunatament naf b'każi ta' ħaddiema li bi traskuraġni jew ma nafx għal liema raġuni, l-imprenditur tiegħu jipprovdilu l-apparat meħtieġ u xorta waħda jirrifjuta li jagħmel użu minnu.

Nappella lil kull ħaddiem, speċjalment ħaddiema li qegħdin jaħdmu f'industriji riskjużi, biex jipproteġu lilhom infushom, jaraw li l-imgħallem tagħhom jipprovdilhom l-apparat neċessarju, u importanti li jużawh.

Jekk m'iniex sejjer żball, l-Onor.

Buttigieg tkellmet qabel dwar każ differenti li jirrigwarda enforcement.

Min-naħa tagħna l-politiċi rridu naraw li jkollna enforcement kif suppost fejn tidħol il-ħajja tan-nies għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-ħajja tan-nies.

Kull ħajja hija prezzjuża, u aħna l-politiċi, b'mod partikolari l-Gvern, id-dmir tagħna hu li naraw li r-regoli qegħdin in place għaliex ir-regoli tal-health and safety tista' tiftaħ dibattitu dwarhom, u huma regoli tajbin, però qegħdin inbatu fejn jidħol l-enforcement.

Qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi ngħid li aħna bħala Oppożizzjoni m'għandna l-ebda problema b'dawn l-emendi.

Jekk nagħmel sum-up minn dak li qal l-Onor.

Farrugia u minn dak li qalet l-Onor.

Buttigieg, naħseb hemm bżonn inħarsu sew lejn it-Tribunal Industrijali, hemm bżonn inħarsu ftit lejn is-sitwazzjoni tal-pagi f'pajjiżna u lejn l-ekonomija tagħna fejn sejra u fejn trid tmur fis-snin li ġejjin ħalli fl-aħħar mill-aħħar verament ħadd ma jibqa' lura.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx iktar rimarki, insejjaħ lill-Ministru Helena Dalli biex, jekk jogħġobha, tagħmel il-winding up.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Grazzi, Sur President, u nirringrazzja lill-kelliema kollha li ħadu sehem anke jekk ma tkellmux dwar dak li ressaqna llum, li hu d-drittijiet għall-baħħara.

Aħna wkoll, bħal kull gvern, jinteressawna d-drittijiet tal-ħaddiema kollha.

Ingħad ukoll li l-Oppożizzjoni se tivvota favur din l-emenda li ressaqna, però kien hemm rimarki li jiena se nwieġeb għalihom u se nibda dwar l-OHSA, anke minħabba l-inċident li kien hemm ilbieraħ li qed jiġi investigat kemm mill-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol kif ukoll huwa suġġett għal inkjesta maġisterjali, u għalhekk l-ebda informazzjoni ma tista' tingħata dwar dan il-każ bħalissa.

Gouder qal li qegħdin jiżdiedu l-fatalitajiet, però l-istatistika turina li qegħdin jonqsu.

Anke diżgrazzja waħda hija żejda, jiġifieri l-fatt li qegħdin jonqsu ma jfissirx li se nserrħu moħħna, u x-xogħol tagħna dejjem huwa immirat li ma jkollna xejn minn dawn il-fatalitajiet.

Imma ejja ngħidu r-realtà kif inhi.

Is-sena l-oħra kellna tliet fatalitajiet.

Multi amministrattivi maħruġin mill-OHSA is-sena l-oħra kienu ta' 566.

L-ammont ta' nies li tressqu fuq ksur ta' regolamenti fuq il-post tax-xogħol is-sena l-oħra kien jammonta għal 222 u l-valur fil-multi amministrattivi maħruġin matul is-sena l-oħra kien ta' €197,400.

Naħseb li din hija indikazzjoni li enforcement qed isir.

Ovvjament dejjem jista' jsir iżjed, dejjem jista' jsir aħjar, però mhux sew li niġu hawnhekk u ngħidu li qisu l-OHSA mhi qed tagħmel xejn, qed tħalli l-affarijiet għaddejjin jew mhux qiegħda ttejjeb l-operat tagħha, għax il-fatti juru mod ieħor.

Kien hawn ukoll kummenti dwar it-Tribunal Industrijali.

L-ewwel nett irrid ngħid li dejjem hemm lok għal titjib, u iktar ma nkunu qegħdin fuq xogħol partikolari, iktar naraw kif nistgħu ntejbu dan ix-xogħol.

Aħna m'aħniex suppervi u ngħidu: Le, aħna nafu kollox u aħna nagħmlu kollox tajjeb!

Irrid ngħid ukoll li s-sistema, għalkemm ġiet imtejba, kienet ukoll sistema li Gvern Nazzjonalista għal 25 sena ħadem biha.

Forsi qabel kienet tajba u llum hija ħażina, ma jimpurtax, imma kull ħaġa hemm ħafna lok li tittejjeb.

Li rrid ngħid hu li mhux sew li niġu hawnhekk nagħmlu statements qisu kellna xi tribunal state of the art u issa m'għadux.

Dan mhuwiex il-każ, u fil-fatt għadhom kemm żdiedu żewġ chairpersons oħra.

Dwar il-kwestjoni għaliex mhumiex avukati, Sur President, inti tiftakar li dawn it-tribunali industrijali kienu saru biex noħorġu mill-Qorti għaliex dawn kienu qegħdin jeħlu fix-xogħol kollu li jkollha l-Qorti.

Biex bniedem ikun jifhem fix-xogħol u jista' jiddefendi persuna m'hemmx għalfejn ikun avukat.

Issa ħalliha li min-naħa l-oħra għandi kritika li qegħdin inpoġġu wisq avukati bħala chairpersons.

Aħna għandna taħlita, għandna avukati u għandna nies li mhumiex avukati.

Jekk se niddeċiedu li mmorru lura għal kif kien qabel u mmorru l-Qorti, dik hija xi ħaġa li nistgħu niddiskutu, nagħmlu konsultazzjoni pubblika dwarha, u ngħidu aħna se nibdlu dik it-triq li kien ħa Gvern Laburista li Gvern Nazzjonalista kompla jaħdem fuqha u li llum għandna din is-sitwazzjoni fejn iċ-chairpersons huma taħlita ta' nies li mhumiex avukati u ta' nies li huma avukati.

Issa jekk irridu nerġgħu mmorru lura u x-xogħol tat-Tribunal Industrijali jidħol fix-xogħol tal-Qorti, allura dik hija diskussjoni oħra.

Illum l-affarijiet huma hekk għaliex kien hemm deċiżjoni ta' gvern li t-Tribunal Industrijali jkun xi ħaġa għalih biex noħorġu mill-Qorti.

Jekk niddeċiedu li din mhijiex xi ħaġa li għandha tkompli, allura nitkellmu u nagħmlu diskussjoni.

Għandna l-MCESD u ħafna fora oħra fejn nistgħu nressquha 'l quddiem u niddiskutuha.

Issemma li biex isiru dawn iċ-chairpersons m'hemmx konsultazzjoni.

Dawn iċ-chairpersons jgħaddu mill-MCESD fejn għandek is-social partners kollha, fosthom is-soċjetà ċivili, il-unions tal-ħaddiema il-unions tal-employers u l-Gvern.

Li tgħid li ċ-chairpersons mhumiex qegħdin isiru permezz ta' konsultazzjoni huwa punt li mhuwiex minnu.

Kif diġà għedt, dejjem ikun hemm lok għal titjib.

Fil-fatt bħalissa qegħdin naħdmu fuq titjib fis-sistema u qegħdin naħdmu biex inkomplu nsaħħu l-istruttura.

Dawn huma proġetti li għaddejjin il-ħin kollu u x-xogħolna hu li naraw li jkun hemm iktar effiċjenza, li naraw li kwalunkwe entità, tribunal, qorti, kull ħaġa li għandna, dejjem timxi aħjar.

Issemmiet ukoll xi proposta tal-Malta Employers Association, l-MEA, li ġiet injorata.

Ma fhimtx eżattament kif dan jista' jkun, għaliex l-MEA qegħdin fl-Employment Relations Board (ERB).

Il-proposti dwar din il-materja jkunu mressqin fl-ERB fejn l-MEA hija membru.

Jiġifieri jkollha xi jkollha xi tgħid l-MEA u kull social partner se jgħiduh fl-Employment Relations Board.

Ma nafx għal xiex kienu qed jirreferu, anzi naraha impossibbli li seta' ntqal hekk għaliex l-MEA għandhom il-forum fejn jistgħu jitkellmu.

Sur President, issemmiet il-kumpanija Astracast.

L-Astracast qegħdin jingħataw l-għajnuna kollha li għandhom bżonn mid-dipartiment u nieħu pjaċir ngħid li bl-għajnuna tal-Jobsplus u tal-GWU ħafna mill-ħaddiema diġà sabu impjieg.

Ovvjament nixtieq li l-ħaddiema kollha jsibu impjieg u d-dipartiment, il-Jobsplus u l-unions qegħdin ikomplu jaħdmu għal dan il-għan.

Irrid ngħid li huwa veru li hawnhekk niġu biex nikkritikaw ħalli finalment intejbu l-affarijiet, però xi ħaġa li saret tajjeb naħseb għandna nagħtu wkoll rikonoxximent tagħha.

Jiena se nsemmi xi ħaġa riċenti li kont rajtha fuq NETnews fejn qalu li ntrebħu €90,000 bejn madwar seba' ħaddiema tal-Ariadne Capital.

U meta din rajtha fuq NETnews għedt: Ara x'inhuma ħelwin!

Dawn qalu li Dr Joe Giglio rnexxielu jġib €90,000 għal dawn il-ħaddiema.

Fil-fatt huwa d-Dipartiment tax-Xogħol li ħadem biex dawn in-nies jingħataw din is-somma, imma d-Dipartiment ma ssemma xejn.

Ovvjament l-Avukat Joe Giglio ħadem u nirringrazzjah tax-xogħol li għamel, imma mbagħad mhux tiġi tikkritika lid-Dipartiment u tfaħħar biss lill-avukat li kien l-avukat tal-ħaddiema.

Naħseb irridu nkunu ġusti mat-telespettaturi li jkunu qegħdin isegwu l-aħbarijiet u rridu nkunu fattwali biex lin-nies nipprovdulhom informazzjoni b'mod informat u mhux b'mod biased politikament.

Meta ġew qaluli x'ġara kont għedtilhom li d-Dipartiment tax-Xogħol ilhom jaħdmu ħafna fuqha biex waslu s'hemm.

Anke ċerti ġurnali, sakemm għadhom ma ħadux dan il-kumpens iġibu artiklu kuljum dwar dawn il-ħaddiema kif kienu, imbagħad meta ħaduhom, kollox sew.

Sur President, nieħdu gost li d-Dipartiment tax-Xogħol kellu suċċess, u naħdmu biex ikollu iktar suċċessi.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu wkoll fuq il-ħajja tan-nies, fuq id-dipendenza tan-nies fuq paga jew fuq id-dipendenza tan-nies fuq ix-xogħol tagħhom u dejjem trid tagħmel iżjed u dejjem trid tagħmel aħjar, però dak li hu ejja ngħidu x'inhu.

Dwar it-tisħiħ tad-Dipartiment tax-Xogħol irrid ngħid li għadna kemm appuntajna direttur ġenerali.

Id-Dipartiment tax-Xogħol sa direttur kien jasal, issa għandna wkoll direttur ġenerali biex inkomplu nsaħħu l-istruttura ta' dan id-Dipartiment.

L-Onor.

Farrugia semma l-minimum wage.

Li rrid ngħid lill-Onor.

Farrugia hu li l-ewwel ħaġa l-minimum wage għoliet għall-ewwel darba f'25 sena.

Il-partit li hu kien elett fuq il-biljett tiegħu qatt m'għollieha.

Issa m'għadux fuq dak it-ticket, però dan qed ngħidu biex nagħti ftit perspettiva.

Jiġifieri l-partit li inti kkontestajt l-elezzjoni miegħu ma messhiex il-paga minima, qatt m'għollieha.

Kien il-Gvern Laburista li għolla din il-paga u rridu nkomplu dejjem naħdmu biex inkomplu …(Interruzzjonijiet).

L-ISPEAKER: Ippermettili daqsxejn, Ministru, jekk jogħġbok.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Għall-korrettezza, jiena ħriġt mal-Forza Nazzjonali li fiha kien hemm ukoll il-Partit Nazzjonalista.

Jien ma ħriġtx taħt il-Partit Nazzjonalista, imma taħt il-Partit Demokratiku.

M'għandhiex x'taqsam, u hemm ruling dwar dan il-punt.

Ministru, nitolbok tkompli bid-diskors tiegħek.

HELENA DALLI: Jien qed ngħid kif tela'.

Fil-fatt għedtlu li issa ma nafx kif qiegħed.

Imma kif tlajt kien hemm … (Interruzzjonijiet) Insomma, nafu kif inhi maqsuma din il-Kamra.

Jiena narak quddiemi hemmhekk, narak man-naħa l-oħra, allura naħseb nafu fejn qiegħed, hux hekk.

Apparti l-fatt li kien il-Partit Laburista fil-gvern li l-ewwel darba wara 25 sena għolla din il-paga, hemm kummissjoni – u din hija iktar importanti – li tevalwa s-sitwazzjoni tan-nies li qegħdin jgħixu bil-paga minima biex kif jaraw din hijiex biżżejjed.

Dawn jibagħtu rapport direttament lill-Prim Ministru ħalli din tiġi riveduta.

Jiġifieri hija xi ħaġa li mhux żdiedet u żdiedet darba jew irridu nistennew madwar 25 sena oħra biex terġa' tiżdied, imma hemm din il-kummissjoni li qiegħda apposta għal hekk.

L-Onor.

Farrugia semma wkoll il-paga.

Aħna nixtiequ li ħadd ma jkun fuq il-paga minima, però meta ssemmi l-paga minima fil-kuntest tal-lum trid iżżid magħha l-kontijiet tad-dawl u l-ilma li huma orħos, għandek iċ-childcare bla ħlas u għandek benefiċċji oħrajn.

Jiġifieri dawn kollha qegħdin jgħinu lil dawk il-persuni kemm fuq paga minima u kemm mhumiex.

Hawnhekk hawn il-Ministru għall-Finanzi jista' jelenka l-affarijiet kollha li jgħinu lill-persuni kemm fuq paga minima u kemm li mhumiex, imma speċjalment lil nies fuq paga minima.

Infakkru wkoll li qed jitkellem ukoll f'kuntest ta' full employment.

Fil-fatt semmejna fabbrika li għalqet li l-biċċa kbira minn dawn il-ħaddiema diġà sabu impjieg.

Din hi s-sitwazzjoni fil-pajjiż.

Sur President, jiena weġibt kemm jista' jkun għal dak kollu li ntqal f'din il-Kamra.

Kull min għandu aktar xi jgħid, merħba bih; aħna bil-kritika ntejbu x-xogħol tagħna, però nagħmel appell li qabel isiru l-kummenti hawnhekk dak li jkun jiċċekkja l-affarijiet għaliex ħafna affarijiet li ntqalu ma kenux fattwali.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap. 452", ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti dwar il-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Finanzi.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President.

L-ISPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President ta' Malta:

Il-President wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzjarji għall-2019 u miżuri amministrattivi oħra", tirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

26 ta' Ottubru 2018

L-ISPEAKER: Ministru, jekk jogħġbok, tista' tressaq it-Tieni Qari.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta l-Miżuri tal-Estimi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, wara diskussjoni interessanti, niġu issa biex niddiskutu l-istadju tat-Tieni Qari tal-abbozz ta' liġi li permezz tiegħu nimplimentaw il-miżuri tal-baġit, baġit li kien ġie approvat kemm mill-Parlament kif ukoll mill-Kummissjoni meta ltaqgħet fil-meeting taż-Żona Ewro.

Din tara jekk il-budgets tal-pajjiżi membri fiż-Żona Ewro mxewx skont ir-regoli tal-iStability and Growth Pact.

Il-pajjiżi taż-Żona Ewro li jaqgħu taħt il-Bank Ċentrali Ewropew f'dik li hija policy monetarja jiltaqgħu wkoll biex jikkordinaw il-policy fiskali.

Il-pajjiżi taż-Żona Ewro fil-fatt jaqgħu jew taħt l-id preventiva, jew f'każ ta' defiċit u dejn li jmur lil hinn mil-livell stipulat mill-Unjoni Ewropea jaqgħu taħt l-id korrettiva.

Malta issa m'għadhiex taħt l-id korrettiva imma qiegħda taħt l-id preventiva.

Il-Kummissjoni tevalwa wkoll il-budgets u tiddeċiedi jekk humiex konformi b'mod wiesa', jew f'riskju li ma jikkonformawx.

Għandna tliet livelli li jkunu konformi mar-regoli stipulati mill-Kummissjoni.

Jekk il-Kummissjoni ssib li l-baġit ta' pajjiż partikolari għandu riskju kbir li ma jikkonformax mal-obbligu tal-iStability and Growth Pact, għandha setgħa li titlob lill-pajjiż biex jirrevedi l-baġit u jerġa' jissottomettih.

Fil-fatt dan ġara fil-każ tal-Italja għall-baġit tas-sena d-dieħla.

Il-baġit tagħna tal-2019 mhux talli ma ġiex approvat, anzi ġie klassifikat fl-aħjar kategorija, jiġifieri konformi mar-regoli kollha stipulati tal-iStability and Growth Pact u dan huwa riżultat tajjeb ħafna, speċjalment meta tqis li ċerti pajjiżi kbar li jidhru avvanzati u aħjar minna qegħdin f'riskju li l-baġits tagħhom ma jikkonformawx.

Peress li qed nitkellem dwar l-implimentazzjoni tal-miżuri tal-Baġit, tajjeb nibda billi nispjega u nirrepeti x'inhi l-viżjoni tal-Gvern, kif mexa fuqha, x'għamel biex wasal fejn wasal u r-rwol tal-budgets f'dan ir-rigward.

Dan se nagħmlu għax jidher li l-memorja tal-Oppożizzjoni hija qasira.

Forsi dak li jkun din l-ispjega jaraha tedjanti, però huwa importanti nkunu nafu minn fejn tlaqna u fejn wasalna u t-tarġa waħda wara l-oħra li wżajna biex naslu hawnhekk.

Sur President, dan il-Gvern minn dejjem kellu viżjoni ċara u b'saħħitha li jagħmel lil Malta l-aqwa fl-Ewropa u l-għira tad-dinja.

Sabiex inwettqu din il-viżjoni fassalna pjan li kien jissejjaħ roadmap u wżajna l-budgets bħala għodda ta' strateġija.

Aħna ma ġejniex hawnhekk b'kumbinazzjoni jew b'xi manna li waqgħet mis-sema jew ġibna l-flus mill-IIP biss bħalma jħobbu jgħidu huma.

Se nispjega li dan mhuwiex il-każ.

L-ewwel budgets kienu mmirati li nżidu l-potenzjal tal-ekonomija Maltija u b'hekk ngħollu b'mod definittiv il-livell tat-tkabbir.

Forsi kienu ħafna li ma fehmuniex, però konna nispjegaw li jekk il-karozza tiegħek għandha magna żgħira inutli tagħfas il-pedala s'isfel nett, bħalma kien jagħmel Gvern preċedenti, għaliex m'intix se tasal.

Għalhekk hemm bżonn tibdel il-magna, tibdel il-potenzjal, il-horsepower tal-ekonomija biex imbagħad meta tagħfas il-pedala sintendi tkun tista' tiġri u jkollok dak it-tkabbir sodisfaċenti li, nirringrazzjaw lill-Bambin, Malta qiegħda tilħaq.

Kif spjegajt diversi drabi, bir-rata baxxa ta' tkabbir li kellha qabel, Malta qatt ma setgħet tikkonverġi.

Inutli tgħid li tħobb lill-Ewropa, li jkollok in-nuċċali kollu blu bl-istilel fuqu, għax jekk mhux se jkollok rata ta' tkabbir ogħla mill-medja Ewropea qatt m'inti se tikkonverġi b'dak il-livell ta' għajxien tal-pajjiżi avvanzati li hemm fl-Unjoni Ewropea.

Aħna ma niddejqux nitkellmu fuq it-tkabbir ekonomiku għax huwa l-għajn ta' kull suċċess, huwa l-għajn ta' kull miżura.

Il-fatt li d-diskussjonijiet jistgħu jmorru lil hinn mit-tkabbir ekonomiku u jmorru fuq l-infrastruttura, fuq l-ippjanar, fuq l-ambjent u fuq l-iskart huwa sinjal tajjeb ħafna, għax int m'intix qed titkellem strettament fuq bread and butter issues bħal meta negozjant jibda jistaqsi minn fejn se jġib il-klijenti jew meta ġenitur jistaqsi jekk uliedu humiex se jsibu impjieg.

Le, qegħdin nitkellmu dwar affarijiet oħra.

Huwa s-suċċess ekonomiku li ġabna f'din is-sitwazzjoni.

Hawnhekk veru li qiegħed nirrepeti, però importanti li nsemmi dan għax donnu li l-Oppożizzjoni tieħu kollox for granted.

Il-miżura tal-making work pay u l-miżuri kollha li għamilna saru kollha bi skop.

Forsi daħku bihom, forsi qalu li ma kenux importanti, forsi beżgħu li mhux se jkollhom effett, imma l-in-work benefits, it-tapering programme, il-breakfast club, il-leave b'xejn, il-leave tal-maternità u ċ-childcare bla ħlas huma kollha miżuri li kienu ppjanati bil-quddiem minn qabel l-elezzjoni.

Kien diġà stmat mhux biss kemm jiswew imma anke fl-effett li se jkollhom antiċipat fuq l-ekonomija sew f'Malta kif ukoll f'Għawdex, speċjalment fid-dinja tax-xogħol.

Dan fih innifsu wassal biex tiżdied il-parteċipazzjoni fl-impjiegi, speċjalment għan-nisa, u mir-rata baxxa li kellna qabel, ir-rata bdiet tiżdied u laħqet il-75.6% fit-tielet kwart tas-sena l-oħra.

Irrid ngħid ukoll li n-numru tal-impjegati kważi rdoppja.

Jien niftakru 100,000 u 120,000, u llum għandna 'l fuq sew minn 200,000.

Malta qatt ma rat daqshekk nies jaħdmu.

Għalhekk wieħed imbagħad ma jiskantax li l-qgħad jaqa' f'livell record baxx ta' 3.7% f'Novembru li għadda u għadu nieżel.

Is-settur privat kompla jkun il-mutur ewlieni b'żieda ta' 90% tal-impjiegi ġodda.

Dan il-kliem kollu li kienu jgħidu fil-passat qed jisfuma fix-xejn meta tara r-realtà u l-istatistika.

Hawnhekk hawn il-provi ta' kemm mhuwiex minnu li huwa l-Gvern li qed joħloq ix-xogħol, għax 90% taż-żieda fl-impjiegi huma kollha fil-privat u l-10% l-oħra huma tal-Gvern għaliex irid iżid is-servizz tiegħu, fosthom is-servizz tas-saħħa, is-servizz tal-edukazzjoni, is-servizz fil-politika soċjali u s-sigurtà.

Huwa fl-interess tal-pajjiż li jaġevola s-servizzi fis-settur pubbliku.

Min-naħa l-oħra nafu li m'emmnux meta aħna konna għedna li l-kontijiet tad-dawl u tal-ilma se jorħsu.

Kienu jgħidulna li ma jistax ikun u kienu jistaqsu minn fejn se nġibu l-flus.

Il-kollega tiegħi, il-Ministru Helena Dalli għadha kemm semmiet iż-żidiet fil-paga minima li issa hija paga ta' sena għaliex il-persuna tikkwalifika għal paga ogħla fit-tieni sena tagħha.

Dan barra li kellna żidiet fil-pensjonijiet u riformi f'diversi setturi ta' prijorità biex jiżdiedu sew il-konsum u l-produzzjoni.

Ridna wkoll inżidu l-opportunitajiet biex nattiraw l-investiment, u hawnhekk mhux kwestjoni li taqbad erbgħa min-nies timpjegahom u joqogħdu jduru mad-dinja bil-bandiera u jgħidulhom: Ejjew Malta!

L-ewwel nett irid ikollok il-finanzi pubbliċi f'sensihom u jkollok governanza fiskali.

Meta tikkonvinċi lir-rating agencies li dak li bdejt se tkomplih, meta għedt li se twaqqa' d-defiċit u waqqajtu, għedt li se tagħmel surplus u għamiltu, għedt li se twaqqa' d-dejn u niżżiltu, imbagħad hemmhekk titwemmen.

U għalhekk ir-rating agencies, l-IMF u l-Unjoni Ewropea dawru d-diskors fuq pajjiżna għal fatt li għandek governanza soda.

Imbagħad sintendi trid tkun business friendly u tnaqqas il-burokrazija u l-ineffiċjenza biex kemm jista' jkun tattira l-investiment.

L-investiment ma jridx ostakoli.

Żgur li mhux se ngħid li l-ostakoli spiċċaw f'pajjiżna għax sfortunatament ma spiċċawx, però huwa fl-interess ta' kull min jaħdem fis-settur pubbliku li jwaqqa' kemm jista' jkun il-burokrazija li ma tagħmel xejn ħlief ħsara għall-investiment f'pajjiżna.

Jekk inħarsu lejn is-settur tal-lukandi u ristoranti, dan ra żieda ta' kważi erba' darbiet fuq dik ta' qabel l-2013.

Fil-qasam tal-wholesale u r-retail kien hawn kritika li m'hawnx bejgħ, u għax raw survey li ma kienx għadu aġġustat kienu qalu li issa d-dinja spiċċat f'dak li huwa bejgħ, u l-konsum jaqa'.

Tiftakru kemm smajna sena wara sena?

Però llum qegħdin naraw titjib sew fis-settur tal-manifattura u anke fil-kostruzzjoni.

Ma' dawn inżidu tkabbir sinifikanti f'setturi oħra bħall-avjazzjoni.

Hawn hi d-diversifikazzjoni!

Tan-naħa l-oħra jgħidu li m'għandniex ideat ħlief f'settur wieħed.

Jiena nista' nsemmi l-avjazzjoni u s-settur marittimu bl-oqsma diversi tiegħu.

Jiena għadni kemm ipparteċipajt fil-forum li qed tagħmel Malta f'dak li huwa leasing tal-yachts.

Hemm ukoll is-settur professjonali u dak amministrattiv, is-settur finanzjarju tal-assikurazzjoni, is-settur tal-loġistika, l-industrija tal-films kif ukoll is-settur tal-igaming.

Attirajna wkoll il-blockchain u nieħu gost indur pajjiżi barra minn Malta fejn mill-ewwel jassoċjawk mal-blockchain.

Malta hija l-gżira tal-blockchain, ħadna dik il-fama u ma naħsibx li din ħadnieha sempliċement għax għamilna xi erba' reklami.

Ma tantx għandna riżorsi biex noqogħdu nagħmlu r-reklami dwar dawn l-affarijiet.

Il-fatt hu li min hu fl-industrija, il-gurus of the world li jivvintaw li jagħmlu dik li ngħidulha disruptive technology, huma konvinti mill-mod kif Malta qed tiffaċċja lill-industrija permezz mhux biss tar-regoli li qiegħda tmexxi u l-awtorità li waqqfet imma anke permezz tal-attitudni ta' can do, li iva, nifhmukom.

Mhux għaliex issa min jaf kemm se taħbu korruzzjoni u min jaf kemm se tagħmlu hekk!

Ikun hemm regolamenti biex dan ma jsirx, għaliex il-kumpaniji serji ma jridux li dan isir.

Se jkun hemm xi okkażjoni fejn nisimgħu b'dik u bl-oħra, mela le!

Dawn jiġru kullimkien.

Huwa l-obbligu tagħna li dan ma jsirx, però fl-istess ħin l-attitudni tagħna lejn l-industrija hi li trid tkun pożittiva.

Sur President, id-disruptive technology hija dik it-teknoloġija li dejjem ġabet avvanzi fid-dinja, illum differenti minn ħames snin ilu u mill-ħamsa ta' qabel u mill-ħamsa ta' qabel, għaliex id-dinja qiegħda tavvanza u trid taċċellera fl-avvanz tagħha.

Min l-iktar li jikkomunika mal-industrija jkun minn ta' quddiem u jkun maħbub.

Jien mort f'pajjiżi ħafna aħjar minn pajjiżna, imma l-politiċi, il-gvern u l-awtoritajiet regolatorji huma old fashioned u ma jifhmuhomx lil dawn in-nies bl-istart-ups, bl-invenzjonijiet u bl-affarijiet innovattivi.

Dawn lanqas jitkellmu l-istess lingwa.

Dawn in-nies f'din l-industrja jgħiduli: Kellimtu lill-Ministru tagħna, il-kollega tiegħi f'dan il-pajjiż?

Jgħiduli: Għidlu x'intom tagħmlu intom f'Malta.

Nibda ngħid: Aħna gżira żgħira; possibbli li dak li qegħdin nagħmlu aħna mhux kapaċi jagħmluh huma?

Le, għax hija kwestjoni ta' mentalità li aktar ma tkun tajjeb f'dik il-ħaġa li tkun għamilt qabel, iktar issibha diffiċli biex tkun flessibbli u tadatta għal teknoloġija ġdida.

Dan huwa l-vantaġġ ta' Malta.

Għandna xjentisti u nies li jagħmlu r-riċerka, però m'għandniex dik il-kwantità li hemm f'pajjiżi oħrajn.

Madankollu, għandna xi ħaġa importanti li għandna nibżgħu għaliha, il-fatt li kapaċi nifhmu lil ħaddieħor, li lesti naqduh, li niffaċilitaw li l-kumpanija tiegħu topera f'pajjiżna b'ċerta faċilità u kemm jista' jkun bl-inqas burokrazija possibbli.

Sur President, aħna rriformajna wkoll l-intrapriżi statali.

Irridu niftakru fejn kienet l-Enemalta f'Diċembru tal-2012.

Din kienet mhux f'xifer ta' falliment, imma f'falliment f'dik il-ġurnata li kellha tirritorna l-flus li ssellfet minn bank ta' żvilupp Ġermaniż u l-flus ma kenux hemm.

Li ma kienx għall-mod kif ġie rescheduled u li erġajna ssellifna minn bank ieħor u għamilna l-ispecial purpose vehicle, kieku l-Enemalta falluta.

Illum qiegħda f'pożizzjoni ferm aħjar u dan mhux qed ngħidu jien imma qegħdin jgħiduh ir-rating agencies.

Fit-trasport pubbliku kellna l-kaos u l-falliment ta' kumpanija kbira u serja li ġiet misled f'pajjiżna għax tajnieha stampa differenti mir-realtà.

Din fil-fatt telqet minn pajjiżna inkiss inkiss b'telf ta' madwar €100 miljun.

Illum għandna trasport li s-sena l-oħra laħaq record ta' 53 miljun passiġġier, li jfisser żieda ta' 11.3% fuq is-sena ta' qabel.

Imbagħad niġu għat-tkabbir ekonomiku li wieħed jista' jarah, u meta tmur barra u tara pajjiżi oħrajn, tirrealizza anke d-dinamiżmu, il-mod kif trid taċċellera t-tkabbir.

It-tkabbir huwa xi ħaġa fenomenali.

Illum kulħadd iħares lejna b'ċerta ammirazzjoni.

Dan aktar u aktar meta qed tikber din ir-rata u s-setturi qegħdin jikbru magħha.

Din mhijiex kwestjoni ta' xi ħadd qiegħed ipoġġi wara dahar xi ħadd flus u jiżdiedu, imma l-impjiegi tista' tarahom u tmisshom b'idejk.

Bejn l-2008 u l-2012 kellna rata medja ta' 1.7% u llum din telgħet għal 7.2%.

Hija żieda fl-attività ekonomika tal-pajjiż erba' darbiet daqs li kienet.

Barra minn hekk, għandek pajjiż li bil-mod il-mod qed jilħaq l-istandard of living Ewropew.

Fl-2003 il-Prodott Domestiku Gross, ras għal ras, kien ta' 82% tal-medja Ewropea u sal-2012 dan tela' b'1% għal 83%, jiġifieri f'disa' snin tela' b'1%.

B'kuntrast, illum – u kkalkolajna fuq l-2017 għax għadha ma ħarġitx il-figura tal-Unjoni Ewropea tal-2018 - tlajna għal 96% tal-medja Ewropea.

Fit-tielet kwart tas-sena li għaddiet Malta għal darb'oħra rreġistrat l-ikbar tkabbir ekonomiku li kien ta' 7.5%.

Qegħdin naraw li r-rata qiegħda taċċellera kwart wara kwart.

Din żdiedet bil-bosta iktar mill-medja Ewropea u taż-żona Ewro li kienu ta' 1.9% u 1.7% rispettivament.

Sur President, hawn irrid insemmi kwalifika oħra.

Fil-global competitive index report għas-sena l-oħra, f'dik li hija stabilità makroekonomika, Malta telgħet fl-ewwel post fir-ranking.

Dan huwa riżultat tal-upgrades li rċevejna f'dawn l-aħħar snin mir-rating agencies kif ukoll mill-IMF u aġenziji internazzjonali.

Kwalifika oħra hija l-alert mechanism li meta tlajna fil-Gvern konna f'din il-proċedura.

Fil-fatt l-alert mechanism li sar fuq il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea rrapporta ħafna pajjiżi li fl-in-depth reviews kienu qegħdin fir-riskju, imma Malta ma kenitx fosthom.

Dan ukoll huwa ċertifikat sabiħ li nassigurakom li meta nkun ma' sħabi nkun kuntent bih u nuri li Malta hija pajjiż mhux biss avvanzat, imma pajjiż ta' suċċess li m'għandux għalfejn iħammar wiċċu fejn tidħol governanza fiskali.

Il-Fond Monetarju Internazzjonali fl-aħħar mission li kellu f'pajjiżna u li telqet minn hawnhekk madwar ġimagħtejn ilu, ukoll kellu kliem ta' tifħir.

Infatti l-IMF innota li t-tkabbir ekonomiku baqa' wieħed mill-iktar b'saħħtu fl-Unjoni Ewropea u mistenni jirriżulta f'konverġenza rapida ta' dħul mal-medja tal-Unjoni Ewropea.

Qegħdin jantiċipaw li l-prospetti tat-tkabbir se jibqgħu favorevoli għal pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Din ukoll hija aħbar tajba u importanti. ll-Fond Monetarju Internazzjonali qed jgħidilna li l-prospetti ta' pajjiżna huma sbieħ.

Hemm riskji?

Fil-fatt kull evalwazzjoni jkollha d-downside risks u l-upside risks, imma meta jibbilanċjaw hija pożizzjoni tajba li inti għandek riskji li jmorrulek 'l isfel u riskji li jistgħu jtellgħuk 'il fuq.

L-importanti hu li meta nagħmlu l-evalwazzjoni jkun hemm bilanċ bejn dawn iż-żewġ riskji.

Fil-fatt isostnu li dan isir minn domanda domestika, minn dħul dejjem jikber, qgħad baxx u investiment li hemm ippjanat għal pajjiżna.

Huma jbassru wkoll li għandna surplus ieħor, is-surplus numru 2 mhux fuq il-kont fiskali imma fuq il-kont kurrenti barrani.

Dan ifisser kemm Malta tixtri minn barra l-pajjiż u kemm tbigħ lil pajjiżi oħrajn.

Fil-fatt Malta tbigħ iżjed milli tixtri minn barra, u dan isarraf f'surplus fil-kont kurrenti barrani.

Dawn qed jistennew li dan se jibqa' sostanzjali grazzi għal prestazzjoni b'saħħitha fis-servizzi.

Bħalma għedt, f'din l-istqarrija l-IMF jgħidu ċar li r-riskji għal dan it-tbassir huma bilanċjati.

Din hija xi ħaġa li l-ekonomisti jemmnu ħafna fiha għax il-futur ħadd ma jafu, però meta r-riskji huma kollha downside, dejjem 'l isfel, il-probabbità hi li se taqa', għax m'għandek xejn xi jpatti.

Meta jkunu bilanċjati għall-inqas għandek xi jpatti b'ċerti riskji pożittivi.

Lili personalment u lill-Gvern li l-iktar li tagħtina sodisfazzjon hi li l-IMF attribwiet il-qagħda finanzjarja b'saħħitha kemm fil-privat kif ukoll fis-settur pubbliku għar-riformi u l-politika prudenti ta' dan il-Gvern.

Naħseb li reklam isbaħ minn hekk l-IMF ma setgħetx tagħmlilna.

Niġu issa għal dan il-famuż surplus li jagħti fastidju kbir lill-Oppożizzjoni u dejjem għandhom xi kumment biex jipprovaw jirredikolawh jew iwaqqgħu l-importanza tiegħu.

Kellna prinċipju sempliċi li d-dħul u l-infiq ikunu tal-istess valur.

Iktar sempliċi minn hekk ma tistax tkun.

Huwa b'hekk biss li inti ma tagħmilx deficits, li tonfoq kemm taqla'.

Familja taf x'jiġifieri.

Jekk se tonfoq iżjed milli taqla', se tispiċċa tiddejjen, se jkollok taqa' fuq ħaddieħor, se tkun skjav ta' ħaddieħor, se jibda jikkmandak ħaddieħor, se jikkmandak il-bank jew min sellfek.

Dan huwa prinċipju verament sempliċi li sfortunatament jew ironikament għal iktar minn 30 sena ma konniex nilħquh.

Konna nissellfu u spiċċajna rridu nagħtu iżjed milli kapaċi naqilgħu.

Konna spiċċajna bid-dejn dejjem tiela' u tiela'.

Jekk ikun hemm familja li tonfoq iktar milli ddaħħal tispiċċa tiddejjen, u konsegwenza ta' hekk il-livell ta' għajxien jibda t-triq għan-niżla għaliex imbagħad tkun kostrett li tħallas id-dejn l-ewwel u mhux il-bżonnijiet tal-familja.

L-istess jgħodd għall-pajjiż, u dak li kien qed jiġrilu pajjiżna, għalhekk kien sejjer lura, għall-fatt li d-dejn dejjem jiżdied, l-imgħax fuqu dejjem jiżdied u dak li jgħidulu room for manoeuvre, jiġifieri m'għandekx fejn timmanuvra, dejjem jonqos.

Konna spiċċajna b'chunk kbir ta' €280 miljun ta' dħul mit-taxxi minflok qed tonfoqhom fuq l-iskejjel, fuq l-edukazzjoni, fuq is-saħħa, fuq il-pilloli u fuq l-operazzjonijiet, qed tonfoqhom fuq imgħax tad-dejn li ħallielek ħaddieħor, u dan huwa l-kruha tad-dejn.

U mela għaliex inġemmgħu l-wealth fund!

Imma din xi ħaġa li niġi għaliha 'l quddiem.

Sur President, minn fejn ġej is-surplus?

Aħna bdejna nippjanaw b'mod li fil-budgets, bħalma għedt, nonfqu within our needs u nħallu xi ħaġa għall-quddiem xi nġemmgħu.

It-tiġmiħ huwa valur pożittiv, id-dejn mhuwiex.

Li wieħed iġemma' hija barka, u naħseb li wieħed jiddejjen, li huwa l-oppost, hija saħta!

Għamilna comprehensive spending reviews, jiġifieri ejja ma naħsbux li hija xi ħaġa faċli, sew għall-Finanzi kif ukoll għal ministri oħrajn li jridu jkunu prudenti u jistennew li jkollhom il-mezzi biex jagħmlu dak li jridu jagħmlu.

Dak hu s-sagrifiċċju li jrid isir jekk inti trid ma tiddejjinx.

Trid tkun prudenti fin-nefqa tiegħek.

Hija kwalità importanti u nisperaw li n-naħa tal-Gvern żgur huma konvinti minnha, nisperaw li l-Oppożizzjoni tgħallmu t-tagħlima li dawk il-35 deficit li saru l-ebda wieħed ma jerġa' jirrepeti ruħu.

Fl-2017 irreġistrajna surplus ukoll u ninsabu fiduċjużi li fl-2018, is-sena l-oħra, għat-tielet sena konsekuttiva se nerġgħu nirreġistraw surplus fil-finanzi pubbliċi.

L-aħħar figuri li saru permezz tas-sistema ta' accruals u mhux ta' cash s'issa wrew surplus qawwi fil-finanzi pubbliċi fl-ewwel tliet kwarti tas-sena.

Mhux hekk biss, imma Malta rreġistrat ukoll surplus ta' 3.6% tal-Prodott Domestiku Gross.

Jekk inħarsu lejn is-sitwazzjoni fil-Fond Konsolidat għas-sena 2017 insibu li jekk inneħħu l-grants jew mill-infiq inpattu għalihom bil-grants, kif inhu mistenni, niġu naqblu ma' dak li ġie rapportat taħt l-accrual system.

Tajjeb ngħidu li dan is-surplus ma jfissirx li l-Gvern ixxaħħaħ.

Biss biss għal dan il-Baġit il-Gvern għamel rekord ta' infiq diskrezzjonali, jiġifieri nfiq li ddeċieda fuqu hu u mhux għax hu committed għax hemm il-pagi u affarijiet simili.

Parti kbira tal-infiq tal-baġit huwa committed.

Jekk għamilt collective agreement, jekk għandek in-nies trid tħallashom, il-materjal u l-fuel trid tħallashom, però jekk tkun bilgħaqal tkun tista' twarrab somma li tista' tużaha għal miżuri ġodda.

Jekk ma jkollokx miżuri ġodda tkun ripetittiv u tista' ma jkollokx baġit.

Din is-sena kellna somma rekord ta' €80 miljun li warrabna biex jintefqu fuq miżuri ġodda.

Bihom stajna nindirizzaw familji bi dħul baxx f'baġit wieħed wara l-ieħor u r-riżultat kien li r-rata tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali li kienet għoliet għal 24% taħt Gvern preċedenti, issa niżlet għal 19% fl-2017.

L-istess nistgħu ngħidu għar-rata ta' faqar sever li niżlet għal 8% minn 22.9% fl-2014, jiġifieri tnaqqis sostanzjali.

Huwa minnu li f'pajjiżna baqa' l-faqar, u jiena ma naf bl-ebda pajjiż li jista' jgħid b'idejh fuq sidru li l-faqar ma jeżistix f'pajjiżu, imma l-importanti hu li l-politika tal-Gvern qed twassal għal waqgħa fil-livell u fir-rata ta' dan il-faqar.

Imma ħalli issa niġi għad-dejn.

Sur President, is-surplus huwa mezz biex iwaqqa' d-dejn.

Fil-fatt bi pjaċir inħabbar li fejn qabel kien jeċċedi s-70%, illum id-dejn niżel għal 45.9%, rata sabiħa ħafna.

Mela mhux talli waqa' għal 60%, imma waqa' għal taħt is-60% u għadu nieżel.

Ta' min jgħid hawnhekk li dan mill-flus tal-IIP.

Tan-naħa l-oħra jgħidu li dan b'riżultat tal-flus mill-IIP.

Dawn żgur huma flus li qegħdin inġemmgħu u nużaw il-wealth fund fuqhom u jwasslu għal €700 miljun, somma sabiħa ħafna, però din bejn wieħed u ieħor hija biss 7%.

Mela jekk inti kellek 73% u tneħħilu 7% jibqagħlek 66% li hija tajba.

Imma aħna nżilna għal 45.9%, jiġfieri kien l-għaqal tal-Gvern u mhux ir-reliance fuq l-IIP biss li waqqa' din ir-rata tad-dejn.

X'differenza hemm bejn ħames snin ta' gvern issa u ħames snin ta' gvern qabel!

Niġu issa għall-IIP għax qed isir ħafna storbju fuq l-IIP.

Tan-naħa l-oħra għamlu minn kollox biex jitwaqqaf mill-Unjoni Ewropea.

Dan tellajnieh il-Parlament Ewropew u tlabna biex jitla' għand il-Kummissjoni biex jevalwawh.

Għadda, għamilna xi tibdil, imma l-istorja għadha sejra.

Fil-fatt nistgħu ngħidu overall li l-programm, bħalma għedt, fil-fatt tella' €700 miljun.

Huwa programm tajjeb li għall-ewwel darba f'pajjiżna għandna dak li ngħidulu l-wealth fund.

Mhuwiex kbir, huwa €700 miljun, jiġifieri meta tisma' l-biljuni ta' pajjiżi sinjuri mhuwiex kbir, imma x'differenza jkollok €700 miljun imġemmgħin milli jkollok biljuni f'dejn!

Riċentement il-Kummissjoni ħarġet rapport lill-Parlament Ewropew u aħna fil-fatt naqblu mar-rakkomandazzjonijiet fir-rapport għaliex dawn qegħdin jgħidu dak li dejjem ngħidu aħna, dwar li jkun hemm due diligence robusta u trasparenza f'dawk l-ismijiet.

Aħna noqogħdu ngħidu għal pajjiżna, imma pajjiżi oħra l-ismijiet ma jippubblikawhomx.

Malta hija l-uniku pajjiż li jippubblika dawn l-ismijiet.

Ovvjament intqalu ħafna affarijiet oħra li wħud minnhom għandna r-riservi fuqhom, però għal dik li hija due diligence, jekk 25% tal-applikazzjonijiet jiġu rifjutati, dan huwa sinjal li d-due diligence qed isir u qed isir b'ċertu serjetà.

Nixtieq inkun naf f'pajjiżi oħra kemm jiġu rifjutati applikazzjonijiet.

Hija ironija kbira li ngħidu u nikkritikaw il-mijiet tagħna meta fil-fatt f'pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea jkollhom il-miljuni li jieħdu ċ-ċittadinanza.

Dawk il-miljuni kollha għaddew mill-għarbiel li Malta għaddiet minnu lill-applikanti tagħha?

Din hija l-mistoqsija!

Naħseb jekk issir investigazzjoni ta' dawk il-miljuni naraw li hemm question marks ħafna iżjed minn dawn li qegħdin jipprovaw jitfgħu fuq l-iskema ta' pajjiżna.

Interessanti wkoll ngħid li Malta kienet l-aħħar waħda.

Il-Bulgarija u Ċipru snin qabel kienu introduċew din l-iskema u Alla jbierek fl-UE ma ssemma xejn.

Imbagħad kienu sħabna tal-Oppożizzjoni li bdew jiskruplaw b'din l-iskema għax m'għoġbithomx li pajjiżna jibda jġemma' u jkollu wealth fund.

Għalihom dik hija immorali u li tiddejjen u tħalli l-ġenerazzjonijiet futuri bid-dejn mhijiex immorali.

Hawn irrid ngħid li għas-sena d-dieħla wkoll, is-surplus se nkunu qed nilħquh anke mingħajr l-introjtu tal-IIP.

Dan biex inneħħi kull impressjoni li s-suċċess ta' pajjiżna qed jiġi biss mill-IIP.

Irridu nagħmluha ċara, kif diġà għamilnieha ċara, li s-surplus tal-Gvern qegħdin nilħquh wara li naqtgħu d-dħul kollu mill-IIP.

Il-Gvern qed juri lid-dinja li bl-IIP u mingħajr IIP huwa kapaċi jlaħħaq is-surplus u jibbilanċja l-finanzi tal-Gvern.

Din hija importanti biex nuru lil min jipprova jiddubita s-surplus tal-Gvern.

Sintendi, meta mbagħad iżżid id-dħul mill-IIP, is-surplus se jikber, u iktar ma jikber merbħa bih għaliex imur għall-wealth fund li l-għan tiegħu huwa li jinvesti f'pajjiżna fis-settur soċjali.

Hawn ma rridux ninsew li dawn il-flus iridu jmorru, fl-aħħar mill-aħħar, f'investiment fis-settur soċjali, fil-qasam tad-djar u oqsma simili.

Sur President, l-iskop tal-baġit għal din is-sena 2019 kienet li kemm jista' jkun nolqtu lill-qasam soċjali b'dawk it-€80 miljun f'miżuri ġodda għall-poplu Malti u Għawdxi, miżuri mmirati biex itejbu d-dħul ta' min jaħdem u l-familja tiegħu, familji li jinkludu tfal kif ukoll ir-romol u l-pensjonanti.

Barra minn hekk f'dan il-baġit komplejna nindirizzaw l-isfidi ġodda li ġab miegħu l-livell ogħla ta' tkabbir.

Iva, ikollna nammettu li t-tkabbir u s-suċċess fih innifsu joħloq problemi u sfidi ġodda.

Dan il-Gvern mhux se jibża', u qiegħed jindirizza dawn l-isfidi, fosthom pressjoni fuq l-infrastruttura, l-ambjent u speċjalment l-immaniġġjar tal-iskart u s-suq tal-proprjetà.

Għandna numru ta' miżuri li ladarba jibdew jiġu implimentati jtaffu dawn l-isfidi li għadni kemm semmejt.

Barra minn hekk, Sur President, il-baġit kompla jżomm il-wegħda li nnaqqsu l-piżijiet tat-taxxi.

Fil-fatt l-ebda Ministru tal-Finanzi ma tisimgħu jgħid li hu jista' jwiegħed li ma jsirux taxxi.

Hija kontra l-funzjoni ta' Ministru tal-Finanzi, però fejn nistgħu, nevitaw li nagħmluhom.

Huwa ta' pjaċir ngħid li l-Baġit 2019 għat-tieni darba huwa baġit bla taxxi.

Komplejna ninċentivaw ix-xogħol, dawk full-timers, part-timers u anke self-employed, kif ukoll komplejna ngħollu d-dħul tal-familji tagħna.

Hawnhekk għandna ħafna miżuri, fosthom l-allowance għall-foster carers, it-tneħħija tal-miżati tal-eżamijiet tal-Matsec, u x-xita ta' miżuri li għamilna għall-Għawdxin, miżuri innovattivi.

Kien ta' pjaċir għalija li nħabbar dawn il-miżuri fil-ġurnata tal-baġit.

Tajna wkoll inċentivi fiskali billi daħħalna l-witholding tax ta' 15% fuq il-kirjiet.

Dik hija xi ħaġa li għamilna wkoll fil-passat, u hemm ukoll l-għajnuna finanzjarja lis-sidien biex jirranġaw il-proprjetà tagħhom u joffruha għal kirjiet fit-tul għal skopjiet soċjali.

L-iktar waħda importanti kienet dwar l-affordable rent li d-dettalji tagħha se jiġu mħabbra ftit ġranet oħra.

Komplejna ngħollu d-dħul għal 92,000 pensjonant; fil-fatt fil-pensjonijiet rajna żieda ogħla mill-COLA across the board.

Dak li l-pajjiż seta' jaffordja, tah, u bi pjaċir ngħidu li tajnieh.

Komplejna nagħtu grant għal persuni 'l fuq minn 75 sena, ħabbarna li se noħorġu bis-savings bonds għal persuni ta' 62 sena, tajna aktar għajnuna għall-persuni vulnerabbli u wkoll komplejna nindirizzaw, mingħajr ma nidħol fid-dettall, l-isfidi ġodda ta' trasport b'xejn b'Tallinja Card.

Nixtieq issa ngħid xi ħaġa żgħira dwar il-Euro Group u dwar l-aħħar ECOFIN li kellna u l-pożizzjoni ta' Malta fuq d-deċiżjonijiet li ttieħdu f'Diċembru 2018 fejn ġie approvat ir-rapport ippreżentat mill-Euro Group dwar it-tisħiħ tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja Ewropea.

Se nsemmi r-riforma fil-mekkaniżmu Ewropew ta' Stabbilità u l-introduzzjoni ta' strumenti baġitarji għall-kompetizzjoni u konverġenza.

Li rrid ngħid hawnhekk huwa li l-pożizzjoni ta' Malta mhijiex li jinħoloq baġit ġdid b'taxxi ġodda Ewropej.

Aħna kontra għax mhuwiex fl-interess ta' pajjiżna, u dan għednieh biċ-ċar.

Naqblu li jkun hemm fond li jittieħed mill-baġit Ewropew u li dan ikun hemm għal meta forsi jinqala' l-maltemp, però aħna m'aħniex naqblu ma' dawn l-ideat grandjużi li noħolqu baġit ġdid b'taxxi ġodda Ewropej u nivvintaw taxxi ġodda, aktar u aktar fi żmien meta ġejja problema kbira għall-Unjoni Ewropea minħabba t-tluq tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.

Li jsir baġit ġdid f'dan il-mod żgur li jkun ta' dannu jew ta' periklu għal pajjiżna f'dik li hija kompetittività.

Aħna l-pożizzjoni ta' Malta għamilnieha ċara u kien hemm ħafna pajjiżi oħra li qablu ma' din il-pożizzjoni.

Dwar l-unjoni bankarja aħna nappoġġjawha u dwar l-IDIS, dwar li jkun hemm deposit guarantees scheme naqblu wkoll.

Dwar l-Invest EU fejn se jinġabru flimkien il-programmi tal-Unjoni Ewropea f'dak li huwa investiment u li fil-parti l-kbira jitmexxew mill-Bank ta' Investiment Ewropew (EIB), u l-kumplament minn banek oħra nazzjonali - anke jekk ma tantx ħallewlhom spazju, però dan huwa consensus li nstab fl-ECOFIN - aħna tlabna li l-governanza għandha tkun b'mod li kulħadd ikun ekwu, jiġifieri pajjiżi żgħar ma jispiċċawx jiġu elbowed out u jispiċċaw i jagħmlu xi working group jew task force.

Din hija xi ħaġa li ġrat fil-passat u aħna avżajna fil-Kunsill - u tkellimt jien - li se nisħqu li l-governanza għandha tkun ekwa u l-pajjiżi ż-żgħar m'għandhomx jiġu esklużi taħt forma jew oħra.

Naħseb fuq il-Brexit ma tantx għandi xi nżid ma' dak li ntqal fil-press conference tal-Prim Ministru u allura se niġi għall-miżuri li jindirizzaw il-ħasil tal-flus u l-iffinanzjar tat-terroriżmu.

Hawnhekk nista' nibda bl-aħħar.

Il-Kummissjoni ħarġet l-infringements u l-warnings fuq il-pajjiżi li ma mexxewx id-direttiva jew m'għamlux it-transposition li kienet qed tistenna.

Issemmew xi għaxar pajjiżi imma huwa ta' pjaċir ngħidu li Malta mhijiex fosthom.

Minkejja l-kampanja li kien hemm sew mill-Oppożizzjoni u anke fil-Parlament Ewropew, waslet fejn waslet, intqal xi ntqal, il-punt huwa li mill-ftit li qiegħed nara, fl-aħħar ir-rota qiegħda ddur u ż-żejt qiegħed jitla' f'wiċċ l-ilma.

Il-Kummissjoni qiegħda tirrealizza li kienet xi ħaġa grotteska li tpoġġi lil Malta u l-Latvja fl-istess keffa meta rajna tant skandli kbar ta' miljuni kbar u flus minn ċerti pajjiżi għal pajjiżi Ewropej għal tant snin b'regolatur ma jaqbadhomx.

Imbagħad aħna għamilna dan il-qorti kollu!

Jiena żgur li mhux se ngħid li f'pajjiżna ma jistax ikollna jew m'għandniex jew ma kellniex ħasil ta' flus, imma mhuwiex sew li fuq kwestjoni ta' bank li ma żammx il-proċeduri in place tagħmel breach of EU Treaty, imbagħad nisimgħu b'dawn l-iskandli f'pajjiżi oħra u qisu ma sar xejn!

Ma ngħidx li ma sar xejn, ma qalitx hekk l-UE, però mhuwiex fair li pajjiżna jitpoġġa fl-istess keffa ma' ċerti pajjiżi kif ipprovaw ipinġu l-Oppożizzjoni li saħansitra qalu li aħna agħar minnhom.

Le, Malta mhijiex post tal-mafja, ma jistħoqqilhiex li titpoġġa fl-istess keffa ma' ċerti pajjiżi meta naraw l-iskandli li jsiru u speċjalment jitfgħu dell ikrah fuq ir-regolatur.

Jien dejjem għedt li niddefendi lir-regolatur, li nafhom, jagħmlu xogħolhom u jagħmlu l-aħjar almu tagħhom.

Huwa veru li hemm room for improvement, hemm ukoll lok fejn tiġi anke restructured biex tissaħħaħ, u dan huwa l-iskop li aħna appuntajna n-National Coordinating Unit fejn hemm l-ogħla istituzzjonijiet rappreżentati u għamilna n-national risk assessment.

Dan ġie jiswa l-flus, imma hekk biss tista' ġġib l-aħjar konsulenti li huma esperti globali f'dan ix-xogħol u li jagħmlu x-xogħol b'mod trasparenti.

Lil dawn għednielhom biex jaraw fejn huma r-riskji f'pajjiżna, settur settur, jagħmlulna pjan u jekk naraw li hu fl-interess tagħna nimxu fuqu.

U dak hu li għamilna.

Irrid ngħid ukoll li kien ta' pjaċir niltaqa' maċ-Chair tal-Financial Sector Assessment Programme (FSAP) tal-IMF li ġie fl-aħħar ġranet tal-Article 4 Mission li qalet li ħadet gost tara l-kambjament f'pajjiżna, u baqgħet skantata li dak li wegħedna beda jsir fi ftit ġimgħat.

Hi ġiet fuq l-FSAP, wegħduha ħafna affarijiet, hi ħadithom at face value, ġiet u rat li dik għaddejnieha mill-Parlament, dik għaddejnieha mill-Kabinett u dik qed issir.

Rat il-progress.

Mhux ngħid li baqgħet skantata, imma kienet kuntentissima li fil-ftit ġimgħat li għaddew minn mindu telqet għal meta reġgħet ġiet mal-Article 4 Mission rat il-progress.

Malta żżomm kelmtha sew fil-passat taħt gvernijiet ta' qabel u anke llum.

Malta mhijiex kif ipprovaw ipinġuha f'dawn l-aħħar xhur jew forsi sentejn, li fejn laqat laqat!

Mhu veru xejn, għandna r-regolaturi tagħna li huma smart, jagħmlu l-aħjar tagħhom u huwa ħażin ħafna li niddemotivawhom u nipprovaw inpoġġuhom f'dawl li ma jistħoqqx lil pajjiżna.

Bħalma għedt, dan qiegħed jiġi rikonoxxut bil-mod il-mod bir-rapporti li qed joħorġu.

Għada pitgħada joħroġ ir-rapport innifsu tal-FSAP u wara joħroġ ukoll ir-rapport tal-Moneyval.

Dawn huma esperti mid-dinja kollha li ġew hawn - qed ngħid sew għal tal-FSAP u sew għal tal-Moneyval – biex jaraw huma b'mod indipendenti u mhux b'mod politiku, mhux b'nuċċali politiku u b'ħafna aġendi.

Hawn mhux qed nirreferi biss għall-politika lokali imma anke dik Ewropea għax, sfortunatament il-politika tidħol ukoll f'ċerti istituzzjonijiet Ewropej.

Din ma niddejjaqx ngħidha għax qed naraha b'għajnejja.

Għalhekk nieħdu gost naraw istituzzjonijiet internazzjonali li, mingħajr aġenda politika, jaraw where we stand wara li jeżaminawna u jevalwawna.

Dawn jikkritikawna b'mod oġġettiv u aħna nilqgħu s-suġġerimenti u r-rakkomandazzjonijiet tagħhom li nkunu lesti li nattwawhom, sew fil-każ tal-FSAP li qiegħed hemm biex jara l-istabilità finanzjarja ta' pajjiżna, kif ukoll il-Moneyval li xogħolha huwa li tara kemm pajjiż huwa attrezzat biex jiġġieled il-ħasil tal-flus.

Bħala konklużjoni rrid ngħid li naħseb li l-isfida tagħna hi li nimmaniġġjaw is-suċċess tagħna.

Hemm ħafna li meta tkellimhom jgħidulek dwar kemm jixtiequ li qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

Iva, qegħdin f'dik is-sitwazzjoni!

Hija sfida, mhijiex faċli li inti ssib il-bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ambjent, li inti tara l-affarijiet, id-drittijiet u tidħol fid-dettall, li tista' taffordja li tidħol f'dawn l-affarijiet.

Ma tridx tinsa l-bread and butter issues sempliċement għax ilħaqthom, però ma tridx tmur fl-estrem l-ieħor fejn tgħid li għandna investiment iktar milli għandna bżonn.

Naħseb li l-investiment la għandna nirredikolawh u lanqas nagħtuh bis-sieq.

L-ebda pajjiż ma jagħti bis-sieq lill-investiment.

L-investiment għandna nilqgħuh, għandna nkunu selettivi, iva, u rridu naraw x'inhu l-aħjar għal pajjiżna, però huwa fl-interess tagħna li nħarsu lejn l-isfidi għall-futur biex nilqgħu għalihom b'mod li ntejbu l-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u tal-Għawdxin.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru għall-Finanzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

EDWARD SCICLUNA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 29 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Kumitat

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

DAVID AGIUS: Grazzi ħafna, Sur President.

Ilkoll naqblu li pajjiżna mill-Indipendenza 'l hawn għamel passi kbar 'il quddiem.

F'għajnejn il-Partit Nazzjonalista l-akbar qabża bla dubju kienet is-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, qabża li mbagħad kienet ikkonsolidata aktar tard bl-adozzjoni tal-munita Ewro.

Dawn il-passi 'l quddiem setgħu jseħħu għax il-Partit Nazzjonalista minn dejjem kellu l-pożizzjoni tiegħu ċara fuq il-kwestjonijiet ewlenin kollha li pajjiżna jkun għaddej minnhom.

Il-politika tal-persważjoni hija l-akbar għodda li ħaddimna maż-żmien biex tajna direzzjoni lil dan il-pajjiż u llum qed naqtgħu l-frott ta' din id-direzzjoni.

Meta niltaqa' ma' ġurnalisti u kostitwenti jkun hemm min jistaqsini x'inhi l-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista fuq xi kwestjoni jew tema partikolari u allura jixraq li aħna bħala Oppożizzjon nibqgħu nwasslu l-messaġġ ta' x'inhi l-viżjoni tagħna, fiex nemmnu u fejn irridu naslu.

Aħna rridu miri ċara għall-2030 u għall-2050 biex uliedna jkunu jafu fejn se nieħdu lill-pajjiż fid-deċennji li ġejjin.

Jekk illum nistaqsu lin-nies dwar fejn sejjer il-pajjiż żgur li t-tweġibiet ikunu miżgħuda bit-tlaqliq għax il-Gvern ma ppreżenta l-ebda pjan fit-tul lill-poplu Malti u Għawdxi, la fit-trasport, la fl-edukazzjoni, la fis-saħħa, la fl-ambjent u wisq inqas fl-investiment biex il-ġenerazzjonijiet ta' għada jippjanaw fejn se jitfgħu saqajhom.

Il-Gvern mhuwiex jagħraf li dawn is-setturi huma ħolqa f'katina waħda.

Il-ħajja tiddependi mis-saħħa u mix-xogħol, u x-xogħol jiddependi mill-edukazzjoni, mis-saħħa, mit-turiżmu u mill-investiment.

L-edukazzjoni tiddependi mill-qagħda finanzjarja u minn familji sodi u l-familji sodi jiddependu mil-livell ta' għajxien u mill-kwalità tal-ħajja.

Il-kwalità tal-ħajja tiddependi mill-immaniġġjar tal-iskart u l-indafa, mill-ambjent u l-arja nadifa, mit-trasport u l-ispazju għar-rikreazzjoni u mit-trattament xieraq anke lill-annimali.

Dawn huma kullana waħda li jekk ikollha ħolqa nieqsa titlef is-siwi tagħha, u allura rridu nispjegaw lin-nies fiex nemmnu bħala Oppożizzjoni u kif dak li nemmnu fih aħna se jwassal biex in-nies ikollhom ħajja aħjar.

Il-valur primarju tagħna, Sur President, huwa l-ħajja, li kulħadd huwa persuna, huwa individwu u mhux tmien ċelloli jew miljun ċellola.

Il-bniedem huwa individwu wieħed jew waħda, ilkoll uniċi bid-drittijiet tagħna.

Aħna nemmnu li rridu nħarsu kull stadju tal-ħajja li tibda fil-mument tal-konċepiment u tintemm bil-mewt naturali, u għalhekk il-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista fejn jidħol l-abort hija ċara.

Ma naqblux!

La nemmnu fil-ħajja, aħna nemmnu wkoll fid-drittijiet tal-bniedem, jimpurtana min-nies u għalhekk l-għajta tagħna hi: Soċjetà li jimpurtaha.

Fl-1987, jiġifieri kważi 32 sena ilu, il-Partit Nazzjonalista kien elett fil-Gvern u l-ewwel liġi li għadda mill-Parlament Malti dak iż-żmien kienet dik li tittrasponi l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-liġijiet Maltin u permezz t'hekk kull ċittadin ngħata drittijiet kbar, saħansitra li nistgħu ntellgħu lill-istess gvern tal-ġurnata quddiem il-Qorti.

Dawn id-drittijiet ingħataw ukoll lill-minoranzi f'dan il-pajjiż, eżempju lis-sidien tad-djar.

Dawn l-affarijiet ma jistgħux jintesew.

Bħalma għedt, irridu nħarsu 'l quddiem, imma rridu nagħmlu ħaġa importanti: ma ninsewx minn fejn tlaqna bil-konsegwenza li niżvalutaw lilna nfusna.

Aħna bħala Oppożizzjoni, bħala Partit Nazzjonalista nemmnu b'qawwa fil-valur tal-familja bħala s-sisien tas-soċjetà.

Il-familja jista' jkollha diversi għamliet u stili ta' ħajja u tgħaddi minn ħafna taqlib, minn bosta tlajja' u nżul, u għalhekk il-pożizzjoni tagħna hi li ninvestu dejjem aktar fil-familji Maltin biex bil-politika nindirizzaw uħud mid-diffikultajiet li jgħaddu minnhom, fosthom il-faqar, il-bilanċ bejn il-ħin tal-familja u x-xogħol, l-inċentivi lill-ġenituri, il-benefiċċji għat-trobbija tat-tfal, l-għajnuna lil dawk il-ġenituri li ma jistgħux irabbu familja jew lill-pensjonanti li ma jistgħux ilaħħqu mal-ħajja.

Dan kollu juri li l-Partit Nazzjonalista għandu ruħ soċjali fit-twemmin tiegħu.

Aħna nemmnu fl-idea ta' nazzjon wieħed.

Ma rridux sempliċement nazzjon tal-ħaddiema, tal-kapitalisti jew ta' faxxa partikolari tas-soċjetà iżda nazzjon fejn kulħadd għandu s-sehem x'jagħti u r-rwol x'jaqdi.

Bil-politika tagħna rridu ninċentivaw l-involviment ta' kulħadd u ma rridu lil ħadd jinqata' lura jew jibqa' barra.

Irridu nħajru l-ħsieb kreattiv u kritiku u nappoġġjaw politika li tagħraf it-talent fin-nies, li tagħtihom iċ-ċans li jaħtfu l-opportunitajiet li jkollhom quddiemhom u jimirħu kemm jifilħu.

Irridu nħaddnu politika li tagħti aċċess lil kulħadd biex jirnexxi kulħadd u mhux politika ta' lil min taf.

Irridu nagħtu wkoll opportunitajiet indaqs li kulħadd fil-prattika u mhux bid-diskorsi biss.

Dan ovvjament jgħodd ukoll għal persuni b'diżabilità jew għal persuni b'mobilità mnaqqsa.

Nemmnu wkoll fl-importanza ta' għajxien diċenti għal kulħadd, ma nittollerawx attitudni tal-ftit li jiffangaw minn fuq dahar il-ħafna.

Ma naċċettwx sitwazzjoni fejn min hu mejjet bix-xaba' u min hu mejjet għal qatra; allura nemmnu f'ekonomija ta' kwalità u mhux f'ekonomija ta' cheap labour u prekarjat.

Irridu politika tal-equal pay for equal work, l-istess ħlas għall-istess xogħol u ma nħarsux lejn il-persuni bħala numri kif qed jagħmel dan il-Gvern Laburista meta jirrepeti ċ-ċifra ta' 13,000 ruħ iżjed kull sena.

Irridu wkoll ninvestu fil-ħiliet tal-Maltin u nindirizzaw l-iskarsezzi fil-ħiliet b'mod sostenibbli.

Irridu forza tax-xogħol tas-sengħa bl-aqwa ħiliet u kwalifiki ħalli qabel nimportaw il-ħaddiema minn pajjiżi oħrajn u nħallsuhom bil-boqxiex, inħaddmu aħjar lill-ħaddiema li hawn f'pajjiżna bi pjan għall-ġejjieni.

Sur President, nemmnu f'Malta Ewropea u f'Ewropa moderna li tħares 'il quddiem.

Minn dejjem ridna li Malta tkun fuq il-mejda Ewropea tad-deċiżjonijiet u li tattira investiment barrani biex il-ħaddiem Malti jkollu l-aqwa għixien u għixien diċenti u ekonomija ta' kwalità li għadni kemm semmejt ftit tal-ħin ilu.

Però fuq kollox nemmnu f'pajjiż nadif f'kull sens, mhux biss b'arja nadifa, b'inqas ħela tal-ikel u tal-ilma u b'immaniġġjar aħjar tal-iskart, bi skemi ta' tħaddir, imma nadif ukoll mill-korruzzjoni li dan il-Gvern jiftħilha l-bieb!

Ir-ruħ ta' dan il-poplu tiddependi mis-sinsla u mill-istoffa ta' min imexxih.

Xbajna bis-serq fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, meta llum il-prezz taż-żejt hu nofs ta' kemm kien sitt snin ilu taħt Gvern Nazzjonalista.

Ir-roħs li wiegħed il-Gvern huwa minimu meta mqabbel mal-prezz dinji taż-żejt bħalissa.

Imbagħad hemm is-serq l-ieħor ta' kif dan il-Gvern jaħdem il-kontijiet għall-Maltin u l-Għawdxin.

Dan is-serq se niġġeldulu bil-qawwa kollha u qed inwiegħdu li Partit Nazzjonalista fil-Gvern jagħti lura l-flus misruqa permezz ta' kalkoli ċari u trasparenti.

Sur President, aħna rridu li jkollna gvern li jwettaq politika ta' sustanza u mhux politika ta' propaganda.

Aħna rridu li matul din is-sena fl-għażla għall-President ta' pajjiżna jkollna President li jkun ġej mill-kamp differenti min-naħa tal-Gvern biex ikollna bilanċ fid-deċiżjonijiet li jittieħdu f'pajjiżna.

B'hekk inserrħu rasna, għax aħna rridu li pajjiżna jkun imsejjes fuq il-ġustizzja u l-governanza tajba mingħajr ma nħarsu lejn wiċċ ħadd.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Grazzi.

Sur President, il-ġimgħa l-oħra mort sa Għawdex u qattajt nofstanhar Marsalforn.

Qabel xejn Għawdex għalija mhuwiex vetrina, għalija Għawdex huwa post li għandu jingħata l-ħajja fejn il-mutur ekonomiku għandu jissaħħaħ imma fuq kollox għandhom jinħolqu proġetti biex il-komunità Għawdxija tgħix iktar fl-eko-gżira tagħha.

Din il-bajja tant ħelwa hija villeġġjatura magħrufa fis-sajf, hija magħrufa wkoll għall-immigrazzjoni tal-Maltin li jmorru Għawdex, imma hija wkoll magħrufa bħala port tas-sajjieda, bħala post kummerċjali anke minħabba d-divertiment li hu joffri.

Dan il-post joffri wkoll attrazzjoni oħra li hija l-għads taħt il-baħar.

X'ħin kont hemm bilqiegħda nħares lejn din il-bajja l-ġmiel tagħha, mingħajr ma ridt ftakart fil-proposta li jsir breakwater fil-ħalq ta' din il-bajja li jibda min-naħa tal-Qbajjar għan-naħa ta' Għar Qawqla b'mod li jkun hemm żewġ breakwaters jersqu qrib xulxin b'passaġġ kostrett bejniethom.

Il-ħsieb hu li dawn il-breakwaters jilqgħu għall-maltemp li jkun ġej mit-Tramuntana.

Il-proġett fih innifsu meta tarah huwa wieħed li tgħid li huwa utli, u waqt li kont hemmhekk tkellimt ma' bosta nies u dħalna f'konverżazzjoni.

Ftakart ukoll li fl-2010 kienet saret applikazzjoni dwar breakwater ieħor f'Marsalforn.

Dan il-breakwater kien wieħed li s'issa f'Malta għadna ma rajniex bħalu fis-sens li huwa breakwater taħt il-wiċċ tal-ilma.

Ejja ngħiduha kif inhi, kulħadd jaqbel li b'xi mod jew ieħor ir-ramla u l-promenade ta' Marsalforn għandhom jiġu protetti b'xi forma ta' breakwater biex waqt il-maltemp il-baħar ma jitlax fuq l-art.

Dan il-breakwater li kien propost fl-2010 ma kienx se jkun daqshekk 'il barra bħal dan li ġie suġġerit issa, imma kellu jkun iktar 'il ġewwa, kważi jmiss ma' fejn hemm l-ilqugħ tas-sajjieda.

Dan l-ilqugħ, m'ilux wisq, kienu ntnefqu €750,000 minn fondi tal-EU biex jissaħħaħ.

Sur President, id-differenza bejn dawn iż-żewġ proposti għal breakwater hija li wieħed huwa viżibbli fil-ħalq tal-bajja, tista' tarah, u allura l-estetika tal-bajja se tintilef, filwaqt li l-ieħor qiegħed taħt l-ilma u qiegħed iktar 'il ġewwa.

Hemm il-vantaġġi u l-iżvantaġġi.

Sintendi, li jkollok breakwater daqshekk 'il barra se joħloq bajja ferm iktar kennija b'mod assolut minn breakwater li se jkun iktar 'il ġewwa.

Madankollu li se jiġri hu li dan il-breakwater se jispiċċa jagħmel il-bajja tant kennija li ċ-ċirkolazzjoni tal-ilma fil-bajja mhux se tkun waħda adegwata u kemm suppost.

Irridu niftakru ukoll, apparti l-baħar salvaġġ li jista' jkun hemm min-naħa tat-Tramuntana, li tagħmel ukoll ix-xita qliel, liema xita ġġib materjal min-naħa taż-Żebbuġ, min-naħa tan-Nadur, min-naħa tal-Belt Victoria, minn Marsalforn innifsu, għax hemm il-wied ta' Marsalforn li jarmi l-ħamrija, ġebel u żrar għal ġol-baħar u dan jispiċċa f'ħama.

Mela li jkollna breakwater taħt l-ilma li huwa maqsum fi tliet partijiet se jipproteġi l-bajja u l-promenade xorta, ċ-ċirkolazzjoni tal-ilma se tkun tajba, jiġifieri mhux se jkun il-każ li l-bajja timtela bil-ħama, u bis-saħħa tiegħu wkoll se jkun hemm protezzjoni lill-għawwiema għax ovvjament mhux se jkunu jistgħu jidħlu qxur tal-baħar daqshekk qrib ix-xatt fejn hemm ir-ramla.

Meta nqis kollox b'mod ħolistiku jien nara li l-breakwater hekk kif kien propost fl-2010 huwa wieħed li mhuwiex biss adegwat imma jonora wkoll il-karatteristiċi ewlenin ta' din il-gżira u b'mod partikolari l-ġmiel ta' din il-bajja.

Bi breakwater daqshekk 'il barra fil-ħalq tal-bajja li jaqbeż anke l-livell tal-ilma baħar se jiġri li maż-żmien il-bajja ta' Marsalforn, mingħajr ma trid, tispiċċa port ieħor f'Għawdex.

Huwa tajjeb li lil Għawdex inkabbrulu l-mutur ekonomiku tiegħu, tajjeb li noħolqu yacht marina, imma għandha tkun il-bajja ta' Marsalforn fejn għandna nżidu l-faċilitajiet marittimi jew li jsiru l-pontoons?!

Jiena m'iniex perit, imma bħala politiku u ċittadin nisma' u nitgħallem u flejt anke r-rapporti li ġew ippubblikati, inkluż dak tal-2010, u jidhirli li għalkemm hemm intenzjonijiet tajba, dak li huwa propost bħalissa jista' jkun aħjar kieku nikkonsidraw dak li ġie imfassal fl-2010.

Tgħidli: Il-yacht marina fejn se tagħmilha f'Għawdex?

Irridu niftakru li l-port tal-Imġarr kulħadd jgħid li mhuwiex kbir biżżejjed.

Meta kont għadni żagħżugħ niftakar li l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, il-Perit Dom Mintoff, kien ġie rapportat fil-gazzetti li ċekken il-port għad-dimensjonijiet li għandna llum.

Għaddew numru ta' snin, l-affarijiet inbidlu, imma hemm lok fejn il-port tal-Imġarr jista' jikber billi jsir dak li jien qiegħed nissuġġerixxi, li f'Marsalforn immorru għall-proposta tal-2010.

Jekk toħroġ fergħa ta' breakwater li tista' tkun ukoll taħt l-ilma - u se nispjega għalfejn - mill-Blata s-Safra għal fejn jeżisti l-breakwater eżistenti tal-Imġarr, hemmhekk jista' jkollok ukoll post adattat għal yacht marina u anke toħloq il-possibbiltà li jittrakka cruiseliner ta' ċertu daqs.

Jien nemmen li għalkemm sar dak l-iżvilupp kollu madwaru, Marsalforn għandu jibqa' post ħaj għall-Maltin u l-Għawdxin u mhux jinqaleb f'port.

Jekk xejn, għandu jkompli jissaħħaħ il-port tal-Imġarr li huwa iktar kenni biex Għawdex ikollu port kif suppost.

Sur President, għalfejn qed inqajjem dan kollu?

Jien naf li l-Ministru għal Għawdex l-Onor.

Justyne Caruana għandha Għawdex għal qalbha ħafna.

Hija persuna li bis-sens ċiviku u l-orgoglio li għandha għal Għawdex hija ta' eżempju.

Hawn jien qiegħed nappella lill-Ministru biex terġa' tikkonsidra l-proġett meta l-affarijiet huma fi stadju tant bikri.

Qed ngħid li qegħdin fi stadju verament bikri għax s'issa la għadu sar il-geological report, la sar l-environmental impact assessment u lanqas saret id-deskrizzjoni biex toħroġ sejħa għall-offerti.

Kull ma ntgħażel hija proposta.

Jekk ir-raġuni tgħid li għal dan il-proġett tan-nies għandna nagħżlu l-proposta tal-2010 u mhux dik tal-lum, naħseb li nkunu qegħdin nagħmlu sew jekk fil-fatt nagħmlu hekk.

Ma nkunu qegħdin inħammru wiċċ ħadd jekk nerġgħu nirriflettu fuq id-deċiżjoni li ttieħdet u li għadha fi stat tant bikri li wieħed jista' jirrevediha.

Wara kollox ma nistax ngħid li saret konsultazzjoni pubblika din id-darba bħalma kienet saret fl-2010.

Jiddispjaċini li f'dik il-leġiżlatura taħt gvern Nazzjonalista kienu jsiru ħafna pjani ta' kif nistgħu niżviluppaw lil Malta u lil Għawdex - u dan kien wieħed minnhom - u ħafna minnhom kienu jispiċċaw jiġbru t-trab fuq l-ixkafef.

Dan huwa studju li xħin tarah fl-intier tiegħu u anke fis-sitwazzjoni kif qiegħed Għawdex illum, mingħajr ma trid tgħid li dan jagħti lil Għawdex dak li ħaqqu.

Għawdex huwa ġmiel ta' eko-gżira li hija mżejna wkoll b'wirt kulturali uniku li mingħajr ma trid tiftaħar bih.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 29 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru Edward Scicluna.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AVUKATI – WARRANT SOSPIŻ/IRTIRAT

L-ONOR.

BYRON CAMILLER+I staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti rendikont ta' kemm persuni kellhom warrant sabiex jipprattikaw ta' avukat sospiż/irtirat, sena b'sena, mis-sena 2000 sal-lum?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

INFRASTRUTTURA MALTA – STIMI TA' XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min ipprepara l-istimi għax-xogħlijiet ta' toroq li se jsiru minn Infrastruttura Malta, jekk hux mill-impjegati ta' Infrastruttura Malta, mill-impjegati ta' xi Dipartiment tal-Gvern jew jekk inqabdux konsulenti privati?

Jekk saru minn konsulenti privati, jista' jgħid jekk inħarġitx xi sejħa għall-offerti jew ingħataw direct order u kemm tħallsu dawn il-konsulenti privati biex għamlu dawn l-istimi?

Min huma dawn il-konsulenti privati?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Infrastructure Malta ħadet f'idejha r-riżorsi umani, fosthom periti u tekniċi oħra, li qabel kienu jiffurmaw parti mid-Direttorat tat-Toroq u l-Infrastruttura ta' Transport Malta, sabiex twettaq ir-responsabbiltajiet mgħoddija lilha mill-Gvern, fosthom dawk li fis-snin li ġejjin pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza u s-sostenibilità tal-ivvjaġġar fit-toroq.

Infrastructure Malta żammet ukoll diversi kuntratti li kellha l-istess awtorità sabiex tikseb għajnuna teknika u professjonali addizzjonali f'din l-istess ħidma.

Ix-xogħol ta' stimi jifforma parti mill-istadju tal-ippjanar ta' kull proġett li twettaq Infrastructure Malta.

Il-maġġoranza ta' dan ix-xogħol ta' tħejjija jsir mill-impjegati ta' Infrastructure Malta stess.

Madankollu, ikun hemm ċirkostanzi fejn jintużaw ukoll servizzi minn entitajiet oħra u mis-settur privat, sabiex jappoġġjaw lil dawn l-impjegati fi proġetti partikolari.

Fil-fatt, sa minn meta twaqqfet fl-2018, Infrastructure Malta użat is-servizzi tal-entitajiet u l-periti imsemmija hawn isfel għal diversi proġetti differenti.

Dawn l-entitajiet u individwi kienu diġà jagħtu servizzi lid-Direttorat tat-Toroq u l-Infrastruttura ta' Transport Malta, qabel twaqqfet Infrastructure Malta.

Għal dawn is-servizzi lil Infrastructure Malta, li jistgħu jinkludu wkoll tħejjija ta' stimi, l-aġenzija ħallset €200,607.05 fl-2018.

L-entitajiet u l-individwi li taw dawn is-servizzi jinkludu d-Dipartiment tax-Xogħlijiet u l-Infrastruttura, Perit Chris Cachia, Perit Daniel Camilleri, Crowdnet, Perit Chris Grech.

TWESSIGĦ TA' TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, mill-aħħar elezzjoni sal-lum, xi proġetti saru ta' twessigħ ta' toroq mill-Ministeru tiegħu?

Jista' jgħaddi l-informazzjoni dwar ix-xogħol li sar fi twessigħ ta' toroq f'Malta u f'Għawdex?

IAN BORG: Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, permezz ta' Infrastructure Malta u entitajiet oħra li jmexxi, qed iwettaq pjan fit-tul sabiex gradwalment nagħmlu qabża kbira 'l fuq fil-kwalità, l-effiċjenza u s-sostenibilità tas-sistemi tal-ivvjaġġar f'pajjiżna.

Dan l-impenn jinkludi għadd ta' investimenti, bi proġetti żgħar li qed jitwettqu immedjatament u oħrajn aktar estensivi li qed jitħejjew għax-xhur u s-snin li ġejjin.

Fost dawn l-investimenti, hemm proġetti li saru, jew qed isiru, sabiex toroq ewlenin eżistenti jinbnew mill-ġdid biex ikollhom aktar korsiji għal inqas ħin fl-ivvjaġġar bil-karozzi kif ukoll faċilitajiet ġodda għall-ivvjaġġar b'mezzi alternattivi, fosthom il-mixi, it-trasport pubbliku u s-sewqan tar-roti.

Fil-perjodu msemmi, fost dawn il-proġetti f'rotot ewlenin hemm ir-roundabout ta' viċin l-Ajruport, Vjal l-Avjazzjoni biswitha, u r-roundabout tat-tarf l-ieħor tal-istess triq, f'Ħal Luqa, ir-roundabouts ewlenin f'Ħal Qormi u Triq Manwel Dimech bejniethom, il-konnessjoni bejn Triq tal-Barrani u Triq Ħal Tarxien, f'Ħal Tarxien, it-Telgħa t'Alla u Ommu, in-Naxxar, it-triq fl-inħawi tal-Ħemsija, f'Ta' Qali, ir-roundabouts ta' Ħaż-Żebbuġ u Triq l-Imdina bejniethom, Triq tal-Balal, bejn in-Naxxar u San Ġwann, Triq Dun Karm, Birkirkara, Vjal ix-Xarolla, iż-Żurrieq, ir-roundabouts ta' ħdejn it-Technopark, il-Mosta u ta' Ħal Lija u t-triq ewlenija bejniethom (Triq il-Kbira u Triq il-Mosta), Triq il-Buqana, bejn l-Imtarfa u l-Mosta, il-Marsa-Ħamrun Bypass, bejn Santa Venera u l-Marsa u Triq Diċembru 13, Triq il-Marsa u Triq Aldo Moro, il-Marsa wkoll.

Aktar proġetti ta' titjib tal-infrastruttura tat-toroq ser jibdew fl-ewwel xhur ta' din is-sena.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 4528, 1027 u 162 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tad-direct orders mogħtija minn kull entità, Ministeru, Dipartiment, Korporazzjoni u/jew Awtorità li huma fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, matul l-2014, l-2015, l-2016 u l-2017 (sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija)?

Jista' jagħti d-data meta ngħatat kull direct order, fuq ordni ta' min, lil min, l-ammont involut u għala ma kienx hemm sejħa pubblika f'kull każ?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor Interpellant ghat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7673.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 4527, 1026 u 161 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tad-direct orders mogħtija minn kull entità, Ministeru, dipartiment, Korporazzjoni u/jew Awtorità li huma fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, matul l-2015, l-2016 u l-2017 (sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija)?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7673.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4503, jista' l-Ministru jgħid u jagħti n-numru eżatt tal-impjegati l-ġodda mal-Korporazzjoni għas-Sevizzi tal-Ilma bejn l-1 ta' Ġunju 2017 u l-1 ta' Diċembru 2017, peress li din il-parti tal-mistoqsija parlamentari ma ġietx imwieġba?

JOE MIZZI: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li diġà kont tajt għall-mistoqsija parlamentari 4503.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – KUNTRATTUR – XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema kuntrattur/i qed jagħmlu xogħol konness ma' tindif fir-Residenza San Vinċenz de Paul?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntrattur li qed jagħmel xogħol konness ma' tindif fir-Residenza San Vinċenz de Paul huwa X-Clean.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta (data) l-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament bdiet tagħmel xogħol ta' tindif ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fit-30 ta' Marzu 2015 il-General Contracts Committee (GCC) approva l-offerta magħżula.

Il-kuntrattur beda bix-xogħol tiegħu ġewwa r-Residenza f'April 2015.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL –KUNTRATT TA' TINDIF

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid (jagħti data) meta l-aħħar li ħarġet sejħa għall-offerti għall-kuntratt ta' tindif ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul u jpoġġi kopja tas-sejħa fuq il-Mejda tal-Kamra?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-aħħar sejħa għall-offerti għall-kuntratt ta' tindif ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul ħarġet fil-21 ta' Diċembru 2018.

Is-sejħa għall-offerti kienet ser tagħlaq fil-31 ta' Jannar 2019.

Din is-sejħa fit-23 ta' Jannar 2019 ġiet estiża sal-14 ta' Frar 2019.

Kopja ta' din is-sejħa tista' tiġi pprovduta online minn fuq www.etenders.gov.mt.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7522 waqt is-seduta ta' nhar is-26 ta' Novembru 2018, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 7522.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7523 waqt is-seduta ta' nhar is-26 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook huma ta' natura pubblika u wieħed faċilment isibhom bi tfittxija fuq l-istess sit.

Rigward l-ispejjeż ta' dawn ir-reklami nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li diġà ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 7523.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7524 waqt is-seduta ta' nhar is-27 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 7524.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠJAR TAL-ILMA - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7525 waqt is-seduta ta' nhar is-27 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-materjal kollhu li sar fuq Facebook min-naħa tal-WSC kien awdjoviżiv.

Fir-rigward tal-EWA, apparti l-materjal awdjoviżiv, kien hemm ukoll xi pubblikazzjonijiet fuq Facebook kif intqal fit-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7525.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7526 waqt is-seduta ta' nhar is-27 ta' Novembru 2018, tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn iżjed xi nżid mar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari 7526.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 5569 u 7527 waqt is-seduta ta' nhar is-27 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn iżjed x'inżid mat-tweġibiet li ngħataw għall-mistoqsijiet 5569 u 7527.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk a tenur tar-Regolament (UE) Nru 524/2013 hux permissibbli li negozjant jagħmel każ kontra konsumatur tramite l-intervent ta' ADR entity?

Jekk hu possibbli jista' l-Ministru jindika liema hi dik l-ADR entity li toffri tali faċilità?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux permissibli li negozjant jagħmel każ kontra konsumatur residenti Malta tramite l-intervent ta' ADR entity a tenur tar-Regolament (UE) Nru 524/2013.

Mill-banda l-oħra negozjant residenti Malta jista' jagħmel każ kontra konsumatur residenti l-Belġju, l-Ġermanja, il-Lussemburgu jew il-Polonja tramite l-intervent ta' ADR entity.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti lista aġġornata tal-entitajiet li huma rikonoxxuti bħala ADR entities a tenur ta' L.S. 378.18?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-entitajiet rikonoxxuti bħala ADR entities għall-finijiet u l-effetti tal-Avviż Legali 378.18 tal-Liġijiet ta' Malta huma:

· L-Uffiċċju tal-Arbitru Finanzjarju;

· Id-Direttorat tal-Ilmenti u l-Konċiljazzjoni fi ħdan l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur; u

· Dr Mario Caruana LL.D għall-ADR Malta Centre.

ADR: COMPLAINTS AND CONCILIATION DIRECTORATE - KAŻIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ġie riferut lill-Complaints and Conciliation Directorate fil-vesti tagħha ta' residual ADR skont l-L.S. 378.19 sad-data meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

Jekk kien hemm każijiet, jgħid fir-rigward ta' liema setturi kienu u x'kien l-eżitu f'kull każ?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-ġurnata tat-tnedija tal-L.S. 378.19 sad-data ta' meta ġiet imwieġba din il-mistoqsija, id-Direttorat fil-kapaċità tiegħu ta' entità tal-ADR residwa ittratta erba' każijiet.

Dawn kienu jittrattaw reżoluzzjoni għal diżgwid fuq servizz ta' telekomunikazzjoni, tqegħid ta' madum u tiswija ta' karozza.

Rigward ilment dwar tqegħid ta' madum, il-kummerċjant irrifonda s-somma lill-konsumatur.

Fit-tieni każ ta' tiswija ta' karozza, il-konsumatur ġie wkoll rifondut bi flus kontanti, u fit-tielet każ il-kumpanija ta' telekomunikazzjoni rrifondiet lill-konsumatriċi.

F'każ ieħor, kumpanija ta' telekomunikazzjoni u l-konsumatur ftiehmu li dan jingħata ċekk u ż-żewġ numri ċellulari tiegħu jiġu ttoppjati.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Għall-finijiet tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 524/2013 jista' l-Ministru jgħid min hu l-ODR contact point f'Malta?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ODR advisors u x'inhi l-professjoni jew grad tagħhom?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ODR contact point f'Malta huwa ċ-Ċentru Ewropew għall-Konsumatur ta' Malta.

ODR advisors hemm tnejn li l-grad tagħhom huwa ta' Administrative Officer u Legal Officer.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL U RESIDENZI OĦRA – KUNDIZZJONIJIET U STANDARDS

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa l-Ministeru biex jiżgura li l-kundizzjonijiet u l-istandards stipulati fit-tenders għall-provvediment tal-ikel lir-residenzi tal-anzjani ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul u residenzi u djar tal-anzjani oħra, fosthom dawk imħaddma bħala PPP u djar tal-Knisja, kif ukoll is-servizz tal-Meals on Wheels qed jiġu osservati minn min ifornihom?

Jista' ġentilment jgħid id-dati matul dawn l-aħħar sitt xhur meta u fejn saru tali aċċertamenti u x'kien l-eżitu?

Jista' jgħid jekk il-Ministeru waslulux ilmenti dwar id-deterjorament sinjifikanti kemm fil-kwalità kif ukoll fil-kwantità tal-ikel li preżentament qed jitwassal lill-anzjani?

Jekk fl-affermattiv jista' ġentilment jgħid x'passi ttieħdu biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir-rigward tas-Servizz tal-Meals on Wheels, ilmenti dwar deterjorament sinjifikanti fil-kwalità u l-kwantità tal-ikel servut kienu remoti.

Madanakollu, kull ilment jiġi mgħoddi lill-kuntrattur sabiex jiġi investigat.

Barra minn hekk, uffiċjali mid-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità ħadu ħsieb li jżuru numru ta' anzjani li jinqdew minn dan is-servizz sabiex jisimgħu l-ilmenti u jaraw il-kwalità tas-servizz mogħti.

Matul l-aħħar sitt xhur kien hemm tnejn minn dawn iż-żjarat, fit-2 ta' Awwissu, 2018 u fl-14 ta' Novembru, 2018.

Isiru wkoll laqgħat regolari mal-kuntrattur li jagħti dan is-servizz.

Rigward l-ikel ipprovdut ġewwa d-djar residenzjali tal-Gvern, id-Dipartiment ma kellux ilmenti li jindikaw deterjorament sinjifikanti fil-kwalità u l-kwantità tal-ikel.

Matul is-sena 2018, kien hemm 58 ilment u dawn kollha ġew mgħoddija lill-kuntrattur b'mod immedjat biex tiġi ratifikata s-sitwazzjoni.

Barra minn hekk, jinżamm kuntatt kontinwinu mal-kuntrattur kemm permezz ta' korrispondenza u kemm permezz tal-laqgħat, fejn jiġu diskussi diversi miżuri sabiex jittieħdu azzjonijiet, hekk kif jixtiequ l-anzjani.

Rigward kuntratti ta' xiri ta' sodod, il-kuntratturi huma obligati li jipprovdu dan is-servizz u li jswegwu l-kwalità tal-ikel li jingħata.

Il-kuntratturi huma obbligati li jindirizzaw l-ilmenti fil-ħin u jirrettifikaw is-sitwazzjoni.

Dawn il-kuntratturi huma segwiti mill-Quality and Assurance Team tad-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità sabiex ikun żgurat li l-kuntratt qed jiġi onorat u l-ikel huwa ta' kwalità għolja kif mitlub.

Il-kuntratturi huma mitluba wkoll li jżommu samples tal-ikel li jiġu ttestjati skont il-ħtieġa u f'kull audit li jsir l-anzjani jiġu mistoqsija dwar l-ikel.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ġewwa r-Residenza San Vinċenz de Paul qed jittieħdu diversi provvedimenti sabiex l-ikel jasal għand ir-residenti bl-aktar mod sigur u bl-ogħla livell ta' iġjene possibbli.

Il-kuntrattur jagħmel eżamijiet frekwenti tal-ikel li jingħata, f'laboratorju akkreditat.

Kopja ta' dawn, kif ukoll checklists, li jsiru sabiex jiġi assigurat dik li tissejjaħ Hazard Analysis and Critical Control Points jiġu pprovduti lil San Vinċenz, dan hekk kif huwa rikjest mill-Food Safety Act (Cap 449 of the Laws of Malta).

Barra minn hekk, issir laqgħa ta' kumitat konġunt bejn il-kuntrattur u l-amminstrazzjoni tar-Residenza San Vinċenz sabiex jiġu diskussi problemi u jsiru tibdiliet u rakkomandazzjonijiet skont il-bżonn.

Darba kull sitt xhur issir analiżi minn riċerkaturi terzi sabiex ir-residenti jiġu mistoqsija fuq il-kwalità tal-ikel.

Kopja ta' din ir-riċerka tintbagħat lir-Residenza San Vinċenz.

Is-sezzjoni tal-Customer Care u tal-Quality Assurance ukoll isaqsu lir-residenti u anke jsir stħarriġ magħhom fuq il-kwalità tal-ikel.

Il-kuntrattur jagħti taħriġ lill-impjegati tar-Residenza fuq Hazard Analysis and Critical Control Points u anke l-liċenzja tal-ikel.

Qed isiru wkoll tasting sessions mar-residenti, organizzati mill-kuntrattur u r-Residenza San Vinċenz de Paul sabiex ir-residenti jagħtu rispons immedjat fuq il-kwalità tal-ikel.

Il-kuntrattur jagħmel spezzjonijiet lill-fornituri tagħhom sabiex jistabbilixxu li dawn għandhom proċessi ta' iġjene u sigurtà tal-ikel.

L-impjegati tal-kuntrattur jiġu suġġetti għal testijiet frekwenti minħabba l-iġjene u l-bakterja li tista' tiġi trasmessa mill-impjegati waqt il-preparazzjoni tal-ikel.

Is-sistema tat-tqassim tal-ikel hija waħda mmoniterjata, fejn l-ikel jintbagħat fi trolleys apposta.

Dawn ikunu mmoniterjati bl-internet mill-kumpanija sabiex l-ikel jasal fis-sala fit-temperatura adegwata.

Anke l-van li jintuża fit-tqassim għandu temperatura kontrollata.

Uffiċjali minn San Vinċenz de Paul jagħmlu spezzjonijiet fis-swali sabiex tiġi ċċekkjata l-kwalità tal-ikel li jkun qiegħed jitqassam.

Teżisti komunikazzjoni kontinwa bejn it-taqsima tal-ikel ġewwa r-Residenza u l-kuntrattur sabiex l-ikel lir-residenti dejjem ikun wieħed ta' kwalità.

Ġiet introdotta sistema kompjuterizzata bil-għan li l-għażla tal-ikel tar-residenti tiġi rispettata, kif ukoll sabiex l-ordinijiet jiġu proċessati b'sistema aktar effiċjenti.

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk isirux kontrolli biex jaċċerta li meta anzjani tad-day centres u anzjani oħra mir-residenzi joħorġuhom ġurnata, jiġi almenu żgurat li ma jingħatawx junk food bħal pastizzi u pizez minflok ikel addattat għalihom?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jserraħ moħħ numru ta' qraba ta' anzjani residenti ġewwa l-isptarijiet, residenzi u djar għal-anzjani li mhux minnu li numru ta' carers femminili qed jirrifjutaw jaħslu sew anzjani rġiel minħabba li r-reliġjon li jħaddnu ma tippermettilhomx jagħmlu dan?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità kif ukoll ir-Residenza San Vinċenz de Paul qatt ma kellhom jew ġiet irrapportata lilhom din it-tip ta' problema.

SKEMA TA' REGOLARIZZAZZJONI FIL-BINI TAD-DJAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8234 liema domanda dwar skemi ta' Regolarizzazzjoni fil-Bini tad-Djar, jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni għall-iskema tal-passat imwiegħda mill-Gvern li kellha ssir għal dawk li jgħixu fil-qalba tar-raħal u dawk tal-periferija, liema skema ta' regolarizzazzjoni fil-bini tad-djar għal dawk li jgħixu fil-qalba tar-raħal kienet ħarġet, mentri għal dawk li jgħixu fil-periferija għadha le?

IAN BORG: Napprezza jekk l-Onor.

Interpellent jippreċiza jekk hux qed jistaqsi jew jissuġġerixxi skema ta' regolarizzazzjoni għall-bini fl-ODZ.

FTUĦ TA' SPIŻERIJI - KRITERJI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhuma l-kriterji stabbiliti sabiex tinfetaħ spiżerija f'lokalità f'Malta u Għawdex?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-artiklu 4 ta' L.S 458.16 Regolamenti dwar liċenzji għall-ispiżeriji:

(1) L-għadd ta' spiżeriji li tista' tinħarġilhom liċenzja fil-konfini ta' xi belt jew raħal m'għandux ikun ta' inqas minn tnejn, u dawk l-ispiżeriji għandhom ikunu jinsabu f'distanza ta' mhux inqas minn tliet mitt metru bil-pass 'il bogħod minn xulxin; iżda dik id-distanza m'għandhiex tapplika fil-każ ta' spiżeriji li diġà jkollhom liċenzja dakinhar li jidħlu fis-seħħ dawn ir-regolamenti; iżda wkoll ma tista' tiftaħ ebda spiżerija f'distanza ta' tliet mitt metru bil-pass minn xi spiżerija li tkun tinsab f'xi belt jew raħal fil-viċin.

(2) F'kull belt jew raħal l-għadd ta' spiżeriji m'għandux jeċċedi l-proporzjon ta' spiżerija għal kull elfejn u ħames mitt abitant.

(3) L-għadd ta' abitanti ta' belt jew raħal għandu jitqies li jkun l-għadd ta' abitanti ta' dik il-belt jew raħal skont ma jiġi pubblikat mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

IL-MELLIEĦA: ĊIMITERJU OMM IL-ĦNIENA - PERMESS GĦAL ESTENSJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta ħareġ il-permess mill-Awtorità għall-Ippjanar għall-estensjoni taċ-Ċimiterju Omm il-Ħniena fil-Mellieħa?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-permess għall-estensjoni taċ-Ċimterju Omm il-Ħniena fil-Mellieħa bin-numru PA 5636/07 kien ġie approvat fil-25 ta' Novembru 2011.

Peress li ma kien sar l-ebda xogħol mill-Gvern Nazzjonalista jew mill-Kunsill Lokali, dak iż-żmien immexxi minnu stess, l-Awtorità reġgħet intalbet biex iġġedded il-permess u dan inħareġ fil-11 ta' Ottubru 2017.

Ix-xogħol inbeda f'Diċembru 2018 wara li kienet ħarġet sejħa għall-offerti u l-kuntratt kien iffirmat f'Novembru 2018.

AWTORITÀ TAD-DJAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Awtorità tad-Djar se tkun qiegħda tikkonkludi l-kuntratti ta' fidi ta' ċens rigward l-applikazzjonijiet imressqa minn persuni li d-dettalji tagħhom qed jingħataw separatament?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji tal-kuntratt ma jistgħux jingħataw hekk kif din hija informazzjoni personali u għalhekk ma tistax tingħata mingħajr il-kunsens tal-individwi konċernati.

DJAR TAL-ANZJANI - MIŻURI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jiġu attwati u osservati d-39 miżura dwar standards minimi għad-Djar tal-Anzjani mmexxija mill-Gvern u l-privat li suppost kienu nqasmu f'seba' taqsimiet differenti kif kien tħabbar minn dak iż-żmien mis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Justyne Caruana fit-30 ta' Settembru 2015 waqt attività fid-Dar tal-Anzjani fl-Imtarfa u li kienu tressqu anke quddiem il-Parlament?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Jannar 2019 l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali (l-Awtorità), skont l-Avviż Legali numru 446 tal-2018 ġiet maħtura bħala l-entità li ser tħares is-settur tal-anzjani u tara li l-istandards stabbiliti jiġu milħuqa.

Meta wieħed jitkellem dwar l-istandards minimi nazzjonali għad-Djar tal-Anzjani li ġew ippubblikati fl-2015 tajjeb li wieħed isemmi li dawn għadhom jintużaw bħala dokument ta' referenza li wieħed jimxi magħhom.

Min-naħa l-oħra, l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali ħasset il-ħtieġa li jsir tibdil minn standards nazzjonali għal Standards Soċjali Regolatorji peress li dawn se jkunu standards leġiżlattivi.

Id-differenza hija li l-istandards nazzjonali kienu jiġu segwiti b'mod volontarju u issa għandhom jiġu mħarrsa peress li huma standards leġiżlattivi.

Għaldaqstant, fix-xhur li ġejjin din l-Awtorità permezz ta' djalogu u konsultazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati kollha se tkun qed tistabbilixxi Standards Soċjali Regolatorji ġodda għal dan is-settur wara proċess sħiħ ta' konsultazzjoni.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li għas-sena 2019, id-Djar tal-Anzjani mmexxija mill-Gvern kollha ngħataw il-liċenzja mid-Direttorat tal-Istandards tal-Kura tas-Saħħa.

Din il-liċenzja tingħata skont l-istandards dwar id-djar tal-anzjani li kienu ppublikati fl-2015.

Rigward sodod mixtrija mill-privat, id-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità jitlob li d-dar tkun ingħatat il-liċenzja qabel ma jsir kuntratt ġdid jew jiġġedded.

Barra minn hekk, id-Dipartiment isegwi ta' spiss li dawn id-djar għadhom liċenzjati biex joperaw.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Faċilità għal Kura fit-Tul San Vinċenz, hija eżentata mill-Istandards Minimi Nazzjonali għad-Djar tal-Anzjani.

(Estratt minn Paġna 56 Anness 3: Glossarju)

"Dar ta' Kura" tfisser dar jew binja oħra maħsuba espressament għall-kura u l-alloġġ ta' anzjani, kemm jekk għall-profitt u kemm jekk le, eskluża l-Faċilità ta' Kura fit-Tul f'San Vinċenz de Paule li hi faċilità sui generis.

DJAR TAL-ANZJANI - AWTORITÀ LI TASSIGURA T-TWETTIQ U L-ĦARSIEN TAL-ISTANDARDS

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġietx imwaqqfa l-awtorità li kellha tassigura t-twettiq u l-ħarsien tal-istandards fid-Djar tal-Anzjani mmexxiha mill-Gvern u l-privat?

Jekk iva, jista' jgħid minn min qed titmexxa din l-awtorità?

It-twaqqif ta' din l-awtorità kien tħabbar minn dak iż-żmien is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Justyne Caruana fit-30 ta' Settembru 2015 waqt attività f'Dar tal-Anzjani.

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Mejju 2018 ġiet imwaqqfa l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali skont l-Att nru XV tal-2018.

L-Att li waqqaf din l-Awtorità issostitwixxa żewġ Atti oħra, jiġifieri l-Att dwar l-Awtorità dwar l-iStandards tal-Kura, 2015 u l-Att dwar l-Awtorità għal-Djar għal Persuni Anzjani (Standards ta' Kwalità fil-Kura) 2016, li ġew proposti matul il-leġiżlatura preċedenti, iżda li ma ġewx konklużi.

B'hekk, l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali li hija mmexxija mis-Sur Matthew Vella hija l-Awtorità li qed tirregola s-settur kollu ta' ħarsien soċjali li jinkludi wkoll id-djar tal-anzjani.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL - STANDARDS TAD-DJAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paul hux qed jiġu mħarsa u mwettqa d-39 standard minimi għad-Djar tal-Anzjani mmexxija mill-Gvern u l-privat li suppost kienu nqasmu f'seba' taqsimiet differenti kif kien tħabbar minn dak iż-żmien is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Justyne Caruana fit-30 ta' Settembru 2015 waqt attività fid-Dar tal-Anzjani fl-Imtarfa u li kienu tressqu anke quddiem il-Parlament?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferri lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlementari 8419.

IL-MELLIEĦA - SERVIZZ TA' HOME HELP

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fil-Mellieħa hemm anzjani li jew ilhom xhur jistennew is-servizz tal-home help inkella anzjani oħra li kienu qed jingħataw dan is-servizz u twaqqfilhom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan huwa minħabba d-domanda kbira li hawn għas-servizz tal-home help, liema sitwazzjoni qed tiġi indirizzata.

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-art fil-Qajjenza li kienet tintuża bħala impjant biex jiġi bottiljat il-gass għadhiex proprjetà tal-Enemalta?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-art imsemmija għadha proprjetà tal-Enemalta plc.

BAĠIT 2019 - PROPOSTA TA' EQUITY SHARING

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tidhol fis-seħħ il-proposta tal-equity sSharing, liema proposta ġiet imħabbra fid-diskors tal-Baġit 2019 sabiex dawk interessati jkunu jistgħu japplikaw?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent l-Awtorità tad-Djar għaddejja bit-tħejjijiet sabiex fil-ġimgħat li ġejjin tkun tista' tniedi din l-iskema.

IMPJEGATI TAĊ-ĊIVIL LI TELQU MILL-KARIGA TAGĦHOM

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il impjegat taċ-Ċivil, minn grad 5 'il fuq, telaq mill-kariga għal raġunijiet li mhumiex trasferiment fl-istess grad jew irtirar minn Marzu 2013 'il hawn?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-konferenza tal-aħbarijiet dwar il-proġett tal-Breakwater ta' Marsalforn li nżammet nhar id-19 ta' Jannar 2019, fejn il-Ministru ġiet ikkwotata li qalet li tim ta' esperti tekniċi evalwaw kull studju li kien sar fil-passat bit-tama li fondi pubbliċi li ġew investiti fihom ma jkunux inħlew u għalkemm inkisbet informazzjoni utli, dawn l-istudji llum m'għadhomx relevanti, tista' l-Ministru tgħid x'inhuma r-raġunijiet li wasslu biex dawn l-istudji ma għadhomx relevanti?

Tista' tgħid kemm kienu swew dawn l-istudji?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-istudji preċedenti rriżulta li jridu jsiru iktar studji.

Kien għalhekk li ġew ippubblikati t-tenders għall-istudji meħtieġa kif ukoll għaliex peress li għaddew diversi snin minn meta saru l-istudji preċedenti, iridu jsiru fil-kuntest tar-regolament viġenti li għandna llum.

Apparti minn hekk, illum hemm żewġ tenders li jistgħu jikkonkorru għalihom ditti ta' esperti fis-settur kemm lokali kif ukoll internazzjonali u mhux b'direct order għand ditta waħda kif kien sar għall-istudju ta' qabel.

BREAKWATER TA' MARSALFORN – SPIŻA TAL-PROĠETT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-konferenza tal-aħbarijiet dwar il-proġett tal-Breakwater ta' Marsalforn li nżammet nhar id-19 ta' Jannar 2019, tista' l-Ministru tgħid kemm hu stmat li se jiswa dan il-proġett?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsija parlamentari 8431.

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta nħarġu t-tenders għal studji:

a. fir-rigward ta' investigazzjonijiet ġeo-tekniċi; u

b. l-impatt ambjentali dwar il-proġett tal-Breakwater ta' Marsalforn?

Tista' tgħid meta hu pproġettat li jitlestew dawn l-istudji u jekk dawn l-istudji jinkludux ukoll mathematical wave climate studies u seabed survey?

Interpellant li t-tenders ġew ippubblikati fuq l-etenders.gov.mt u l-proċess huwa miftuħ.

Wara li jiġu konklużi dawn l-istudji, il-Ministeru jkun jista' jgħaddi għall-fażijiet li jmiss inklużi stimi u time-frames.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET - UFFIĊJALI TAL-CUSTOMER CARE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm uffiċjali fi ħdan il-customer care tal-Awtorità tal-Artijiet u x'inhuma l-ħinijiet tal-uffiċċju tagħhom?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-total ta' uffiċjali fit-Taqsima tal-Customer Care fl-Awtorità tal-Artijiet huma sitta.

L-uffiċjali tal-Customer Care jaħdmu l-ħinijiet normali tal-Uffiċċju bħall-kumplament tas-sezzjonijiet fi ħdan l-Awtorità.

Apparti li jindirizzaw mistoqsijiet u lmenti permezz ta' telefonati u emails, l-uffiċjali tal-Customer Care jilqgħu wkoll il-pubbliku fl-uffiċini tal-Awtorità, mit-Tnejn sal-Ġimgħa mit-08:30 sa nofsinhar, kif ukoll nhar tal-Erbgħa wara nofsinhar bejn is-13:00 u t-15:00.

ASSOĊJAZZJONIJIET U FEDERAZZJONIJIET LI GĦADHOM MA TĦALLSUX

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista ta' Assoċjazzjonijiet u Federazzjonijiet li għadhom ma tħallsux l-ammont imwiegħed lilhom għas-sena 2018 sabiex ikunu jistgħu jgħaddu l-flus lil dawk il-klabbs li huma affiljati magħhom u li jikkompetu barra minn Malta?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-federazzjonijiet u l-assoċjazzjonijiet kollha li għamlu t-talba għal rimbursar ta' flus imwegħdin minn SportMalta u li ppreżentaw id-dokumentazzjoni neċessarja kollha biex iseħħ tali pagament, kollha ġew proċessati.

SPIŻERIJI TAL-GĦAŻLA TIEGĦEK - CAPSULES TAL-OMEGA 3

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid għaliex mhux qed jingħataw Omega 3 (fish oil) mill-Ispiżeriji tal-Għażla Tiegħek u minkejja diversi telefonati dawn baqgħu bla pilloli u bla risposta?

Meta se jibdew jingħataw dawn il-capsules?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Omega 3 (fish oil) qatt ma kienu fuq il-formularju tal-Gvern għall-mediċini.

Fil-fatt m'hemmx prodott tal-Omega 3 (Fish oil) li huwa reġistrat bħala prodott mediċinali.

GĦALLIEMA ON A FULL-TIME INDEFINITE BASIS LI TELQU MILL-PROFESSJONI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm għalliema full-time on an indefinite basis li telqu mill-professjoni fl-aħħar għaxar snin (mill-bidu ta' Jannar 2008 u mhux tas-sena skolastika) mingħajr ma jkunu inklużi dawk li kisbu promozzjoni jew biddlu l-pożizzjoni tagħhom fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol stess?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li n-numru ta' għalliema li rriżenjaw fl-aħħar għaxar snin (mill-bidu ta' Jannar 2008 u mhux tas-sena skolastika) huwa skont kif jidher fit-tabella t'hawn taħt.

F'din l-informazzjoni mhux qed jiġu inklużi dawk l-għalliema li kisbu promozzjoni jew biddlu l-pożizzjoni tagħhom fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol stess.

INGAĠĠ TA' GĦALLIEMA FI GRAD TA' SUPPLY TEACHERS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm għalliema li ġew impjegati mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fil-grad ta' supply teacher, fil-kategorija A, B u C fl-aħħar għaxar snin (mill-bidu ta' Jannar 2008 u mhux tas-sena skolastika)?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li l-għadd ta' għalliema li ġew impjegati mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fil-grad ta' supply teacher, fil-kategorija A, B u C fl-aħħar għaxar snin (mill-bidu ta' Jannar 2008 u mhux tas-sena skolastika) huwa skont kif ġej:

STUDENTI FIL-KORS TA' GĦALLIEM FL-UNIVERSITÀ JEW INSTITUTE FOR EDUCATION

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti li bħalissa qed jattendu xi kors fl-Università jew fl-Institute for Education tul is-sena skolastika 2018/2019 li eventwalment iwassalhom sabiex ikunu eliġibbli għall-grad ta' teacher full-time on an indefinite basis f'Malta?

Jista' jispeċifika jekk dan l-ammont huwiex biżżejjed għall-esiġenzi tal-futur li jirrikjedu l-iskejjel kollha f'Malta?

Jista' jispeċifika x'inhu n-nuqqas ta' għalliema għas-sena skolastika 2018-2019 fis-setturi tal-primarja, tas-sekondarja u fil-każ tal-aħħar, f'liema suġġetti?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' studenti li fis-sena akkademika 2018/19 qed jattendu korsijiet fl-Università ta' Malta li eventwalment iwassluhom sabiex ikunu eliġibbli għall-warrant ta' għalliem f'Malta huma kif ġej:

In-numru ta' parteċipanti fil-korsijiet fl-Institute for Education huwa ta' 67 maqsuma kif ġej:

Ninforma lill-Onor. interpellant li l-bżonn għal għalliema ma jonqos qatt.

Fil-fatt il-Ministeru investa fl-Institute for Education biex dan l-Istitut joffri wkoll korsijiet part-time għal dawk in-nies li qed jaħdmu u jixtiequ jsiru għalliema.

Dan minbarra l-korsijiet full-time li kienu u għadhom joffru l-Università ta' Malta.

Kif naħseb japprezza l-Onor.

Interpellant, l-esiġenzi fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni jinbidlu matul is-sena skolastika.

Dan minħabba raġunijiet varji fosthom maternity leave, mard, bżonn ta' leave urġenti, riżenji u oħrajn.

Bħalissa għandna nuqqas ta' tliet għalliema fis-sekondarja (Ingliż, P.E u Geography).Fil-Primarja għandna nuqqas ta' tliet għalliema tal-Arti u żewġ għalliema tal-Mużika fis-servizz tal-peripatetic.

Fil-każ tal-peripatetic, il-kulleġġi jagħmlu rotation tal-għalliema fil-kulleġġ biex sakemm jinstabu replacements, ikollna l-istudenti kollha li jkunu qed jieħdu lezzjonijiet.

Fil-ġimgħat fejn ma jkollhomx għalliem peripatetic, ikun l-għalliem tal-klassi li jkun qed jagħmel dawn il-lezzjonijiet.

GĦALLIEMA ĠODDA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jispjega kemm kien hemm għalliema ġodda impjegati bħala indefinite full-time u/jew definite full-time u/jew definite supply għall-ewwel darba fis-setturi tal-primarja u tas-sekondarja għas-sena skolastika 2018-2019?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li n-numru ta' għalliema ġodda li ġew impjegati bħala indefinite full-time u/jew definite full-time u/jew definite supply għall-ewwel darba fis-setturi tal-primarja u tas-sekondarja għas-sena skolastika 2018-2019 huwa kif ġej:

ENTITAJIET PUBBLIĊI - POTER LI JIMPONU PENALITAJIET AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka dawn l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li skont il-liġi għandhom il-poter li jimponu penalitajiet amministrattivi (administrative fines), kemm f'kull każ hu l-massimu tal-penali li tista' tiġi imposta wkoll fir-rigward fejn hemm penali li tista' tiġi imposta għal kull jum ta' nuqqas ta' konformità mal-liġi?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali

Ninsab infurmat li s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali skont Kapitolu 445, l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali, Taqsima IX, Artikolu 53 'Reati', min jikkaġuna ħsara lill-partimonju kulturali jew jaġixxi bi ksur tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att jeħel:

(1) multa ta' mhux anqas minn €1,164.69 u ta' mhux iżjed minn €116,468.67, jew priġunerija għal żmien mhux iżjed minn sitt snin, jew dik il-multa u priġunerija flimkien:

Iżda, bla ħsara għall-ogħla multa hawn aktar qabel imsemmija, l-inqas multa li ħati jista' jeħel taħt dan l-artikolu m'għandhiex tkun inqas mill-valur ta' xi xogħol meħtieġ biex jirrimedja l-effetti tar-reat.

(2) Ir-responsabbiltà ta' ħati taħt subartikolu (1) għandha tkun mingħajr preġudizzju għar-responsabbiltà tal-ħati li jħallas lis-Sovrintendent kull nefqa li ssir għar-reintegrazzjoni jew ir-restawr tal-proprjetà kulturali minħabba fl-għemil tar-reat, jew li jħallas ġol-Fond il-valur tal-proprjetà kulturali meqruda jew danneġġjata meta dik il-proprjetà ma tkun tista' la tiġi reintegrata u lanqas restawrata.

Dak il-ħlas jista' jinġabar permezz ta' kawża ċivili li ssir mis-Sovrintendent kontra l-ħati jew l-eredi tiegħu.

(3) Il-Qorti għandha, minbarra li tagħti l-piena msemmija f'dan l-artikolu, tordna lill-persuni misjubin ħatja li jneħħu dak kollu li jkun qed jikkaġuna r-reat u li jreġġgħu lura għal li kienet kull ħaġa li tkun saret mingħajr ebda permess meħtieġ taħt dan l-Att jew biex iħares il-kondizzjonijiet imposti f'tali permess, skont il-każ, fi żmien suffiċjenti għal dak l-iskop u f'kull każ ta' mhux iżjed minn tliet xhur mid-data tas-sentenza u, jekk il-ħati jonqos milli jħares xi ordni bħal dik f'dak iż-żmien li jiġi hekk stabbilit, jista' jeħel ukoll multa ta' mhux inqas minn tmienja u ħamsin ewro u tlieta u għoxrin ċenteżmu (€58.23) u mhux iżjed minn mija u sittax-il ewro u sebgħa u erbgħin ċenteżmu (€116.47), kif il-Qorti tista' tistabbilixxi għal kull ġurnata li jkompli n-nuqqas wara li jiskadi ż-żmien imsemmi.

MCCAA - Uffiċċju għall-Kompetizzjoni

L-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni għandu s-setgħa li jimponi penali amministrattiva ai termini tal-Att dwar il-Kompetizzjoni (Kap 379 tal-Liġijiet ta' Malta) u r-Regolamenti dwar il-Kontroll tal-Konċentrazzjonijiet (L.S 379.08).

Il-massimu li intrapriża jew għaqda ta' intrapriżi tista' teħel huwa multa amministrattiva ta' mhux aktar minn għaxra fil-mija tad-dħul totali tal-intrapriża jew għaqda ta' intrapriżi konċernati fis-sena ta' negozju ta' qabel.

Rigward penalitajiet li jistgħu jiġu imposti għal kull jum ta' nuqqas ta' konformità mal-obbligi fil-liġi artiklu 21(4)(a) tal-Att dwar il-Kompetizzjoni jipprovdi illi:

Kull intrapriża jew għaqda ta' intrapriżi li tonqos milli tħares xi ordni ta' waqfien u ebda tkomplija jew ordni ta' konformità maħruġa skont l-artikolu 13, jew tonqos milli tħares miżura interim skont l-artikolu 15, jew tonqos milli tħares rabta magħmula vinkolanti skont l-artikolu 12Ċ, jew li tonqos milli tipprovdi informazzjoni korretta u kompleta wara talba għal informazzjoni taħt l-artikoli 11A u 12 jew tonqos milli tissottometti lilha nnifisha għal spezzjoni taħt l-artikolu 12 tista', fid-diskrezzjoni tad-Direttur Ġenerali, teħel il-piena ta' multa kwotidjana li ma tkunx aktar minn ħamsa fil-mija tal-medja tad-dħul ta' kuljum tas-sena kummerċjali preċedenti tal-intrapriża jew l-għaqda ta' intrapriżi konċernati għal kull ġurnata li l-nuqqas ta' ħarsien tal-obbligu jkompli jseħħ.

L-artiklu 21(6) tal-Att dwar il-Kompetizzjoni jipprovdi illi:

Meta persuna, li tkun direttur, maniġer, segretarju jew uffiċjal ieħor bħal dawk ta' intrapriża jew għaqda ta' intrapriżi tonqos, mingħajr raġuni valida, li tagħti l-informazzjoni mitluba fiż-żmien lilha mogħti, dik il-persuna tista' teħel multa amministrattiva ta' mhux iżjed minn €2,400 għal kull ġurnata ta' nuqqas.

Dawn il-penalitajiet hawn fuq imsemmija japplikaw ukoll fil-każ tal-applikazzjoni tar-Regolamenti dwar il-Kontroll tal-Konċentrazzjonijiet.

MCCAA- Affarijiet tal-Konsumatur

Skont l-artikolu 3 tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur (Kap. 378 tal-Liġijiet ta' Malta), "Id-Direttur Ġenerali (Affarijiet tal-Konsumatur) huwa responsabbli għall-amministrazzjoni u l-infurzar ta' dan l-Att u għal dan il-għan għandu jeżerċita r-responsabbiltajiet vestiti fl-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur bl-artikolu 17 tal-Att dwar l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur, u b'dan l-Att …".

Skont l-artikolu 106A (1) tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, id-Direttur Ġenerali jista' jimponi multa amministrattiva fuq persuna li d-Direttur Ġenerali, wara investigazzjoni taħt l-artikolu 14A, isib ħatja ta' ksur ta' dispożizzjoni ta' dan l-Att jew ta' kwalunkwe regolament magħmul taħtu.

Skont l-artikolu 106A (2) tal-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, il-multi amministrattivi jistgħu jammontaw għal massimu ta' sebgħa u erbgħin elf ewro (€47,000), iżda "fil-każ fejn ordni ta' tħaris ma jiġix obdut id-Direttur Ġenerali jista' jimponi wkoll multa ta' mhux anqas minn mija u sittax-il ewro u sebgħa u erbgħin ċenteżmu (€116.47) u mhux aktar minn mitejn u tletin ewro (€230) kull jum, għal kull ġurnata li fiha ma jiġix obdut.".

Awtorità tax-Xandir

Skont il-Ħames Skeda tal-Att dwar ix-Xandir l-ogħla penali amministrattiva li l-Awtorità tista timponi tammonta għal €34,950.

Din il-penali hija marbuta ma' ksur ta' paragrafi 5 u 6 ta' L.S 650,34 (Regolamenti dwar Ġurisdizzjoni u Koperazzjoni Ewropea fix-Xandir).

Jekk persuna tikri kostum u ddum ma tagħmel ritorn ta' kostum trid tħallas l-ammont tal-kostum kull jum żejjed li żżommu.

Ma jeżistix massimu imma fil-kuntratt hemm miktub li jekk issir ħsara trid titħallas mingħand dawk li jkunu krew it-teatru.

Pjazza Teatru Rjal

Fil-kuntratt tal-kiri tat-Teatru hemm stipulat li jekk issir xi ħsara f'xi parti mill-binja jew tal-faċilitajiet, min ikun qed jikri jkun responsabbli ta' din il-ħsara, kif ukoll hemm piena ta' €250 jekk tiġi miksura il-klawsola ta' saħħa u sigurtà.

Fondazzjoni Kreattività

Fil-każ li ssir xi ħsara lit-Teatru jew lill-Exhibition Areas, min ikun qed jikri l-faċilitajiet jinżamm responsabbli tal-ħsara li tkun saret.

ŻWIĠIJIET BIĊ-ĊIVIL U BIL-KNISJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew iċċelebrati żwiġijiet biċ-ċivil u kemm ġew iċċelebrati żwiġijiet bil-Knisja matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li fis-sena 2018 kien hemm total ta' 2,552 żwieġ iċċelebrati f'Malta.

Minn dawn kien hemm 1,423 żwieġ bir-rit ċivili u 1,129 żwieġ bir-rit reliġjuż.

IMPJEGATI GĦAWDXIN LI JAĦDMU F'DIPARTIMENTI F'MALTA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' impjegati Għawdxin, fil-grad ta' skrivan, li qed jaħdmu f'dipartimenti f'Malta?

Jista' jgħid jekk preżentament hux qed isir xi eżerċizzju biex jiġu identifikati funzjonijiet u attivitajiet tal-Gvern u entitajiet parastatali f'Malta li jkunu jistgħu jibdew isiru f'Għawdex bir-riżultat li iktar impjegati Għawdxin f'dan il-grad jibdew jaħdmu f'Għawdex?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' ħaddiema Għawdxin fi grad ta' skrivan li jaħdmu f'Malta huwa ta' 24.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-2012 dan in-numru kien ta' 93.

Ninsab informat ukoll li l-eżerċizzju li għamel referenza għalih fit-tieni parti tal-mistoqsija jinsab għaddej u li dan huwa eżerċizzju kontinwu.

TRADEMARKS - PROĊESS

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-proċess sabiex tiġi reġistrata trademark?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sabiex tiġi rreġistrata trademark l-applikant irid jimla u jissottometti l-applikazzjoni relevanti flimkien mat-tariffa ta' €116.47 lid-Dipartiment għal-Kummerċ.

Dan jista' jsir b'mod faċli permess li wieħed jidħol fis-sit tas-servizz.gov u jimla l-applikażżjoni online minn hemm.

Id-Direttorat tal-Proprjetà Industrijali, li jaqa' taħt id-Dipartiment għal-Kummerċ, li fost dmirijiet oħra jipproċessa it-trademarks, jiċċekkja li l-applikażżjoni ġiet mimlija bl-informazzjoni korretta u jinforma lill-applikant fil-każ li xi informazzjoni hi skorretta.

Din imbagħad tgħaddi biex jsir analiżi tal-marka skont il-dispożizzjonijiet tal-liġi u l-uffiċċju jikkomunika mal-applikant kif meħtieġ jekk jinsab xi element li mhux aċċettabbli skont il-liġi.

Ġaladarba dan il-proċess ikun sar, l-applikazzjoni tiġi ppubblikata fuq is-sit www.ips.gov.mtu u tibqa' miftuħa għall-possibbiltà ta' oppożizzjoni minn terzi fuq bażi u raġunijiet skont il-liġi, għal tliet xhur.

Fil-każ li ma ssir l-ebda oppożizzjoni t-trademark tista' tiġi rreġistrata u terġa' tiġi ppubblikata r-reġistrażżjoni tat-trademark.

Fil-każ li tkun saret oppożizzjoni, l-applikant jiġi mogħti l-opportunità li jew jirtira l-applikazzjoni jew jiskatta proċedura bejn l-applikant u l-parti terza li qed tagħmel l-oppożizzjoni sabiex jintlaħaq ftehim bejn l-applikanti.

F'każ li dan ma jseħħx l-applikant jista' jissottometti r-risposta tiegħu għall-oppożizzjoni u jekk it-terza parti tibqa' ssostni l-oppożizzjoni, l-Uffiċċju jieħu d-deċiżjoni jekk jirrifutax l-oppożizzjoni u jirreġistra t-trademark jew jaċċetta t-trademark u jirrifjuta l-oppożizzjoni.

Il-parti kontra minn tkun ittieħdet id-deċiżjoni jista' jappella din id-deċiżjoni fil-Qorti tal-Appell.

Qabel ma wieħed jissottometti applikazzjoni għal trademark huwa rrakkomandat li jsir tfittxija fid-database lokali kif ukoll tal-UE biex jiċċekkja jekk din il-mark jew marka li tixxiebah magħha hijiex diġà qed tintuża bħala trademark minn ħaddieħor.

Din it-tfittxija tista' ssir, mingħajr ħlas, fir-reġistru nazzjonali tat-trademarks u fir-reġistru ta' trademarks irreġistrati fl-UE li t-tnejn huma reġistri online fuq www.ips.gov.mt.

Din it-tfittxija tista' wkoll issir mid-Direttorat tal-Proprjetà Industrijali fi ħdan id-Dipartiment tal-Kummerċ billi wieħed jibgħat email fuq ipoffice@gov.mt u jagħti l-informazzjoni meħtieġa biex l-uffiċċju jkun jista' jagħmel din it-tfittxija.

Il-ħlas tat-tfittxija li jsir fuq talba lid-Direttorat huwa ta' €11.65 għal kull tfittxjia.

QASAM TAL-TEKNOLOĠIJA U E-COMMERCE - KUMPANIJI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jagħti elenku ta' grants immirati għal kumpaniji ġodda u innovattivi, speċjalment fil-qasam tat-teknoloġija u e-commerce?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Malta Enterprise toffri skemi li jistgħu jgħinu impriżi innovattivi ġodda jibdew in-negozju tagħhom.

Dawn jinkludu:

Business START (B.Start) – toffri grants għal start-up.

Din l-iskema hija mmirata biex tgħin start-ups żgħar li għandhom proġett vijabbli u qiegħed fil-bidu tal-iżvilupp tiegħu.

Start-up Advance – hija skema immirata lejn impriżi żgħar li qegħdin fil-proċess li jikkonsolidaw l-operat tagħhom li wera li hemm potenzjal għalih fis-suq u huwa meqjus mill-Korporazzjoni bħala innovattiv u li huwa ekonomikament vijabbli li jsir.

Start-Up Finance 2017-2020 – L-għan ta' din il-miżura huwa li mpriżi innovattivi jiġu megħjuna finanzjarjament mill-bidu nett tal-ħolqien tagħhom.

Dawn l-impriżi żgħar iridu juru li għandhom kunċett vijabbli u li hemm il-possibbiltà ta' tkabbir ukoll.

GĦOTJA TA' DARBA GĦALL-PERSUNI LI GĦAMLU XI ŻMIEN JAĦDMU F'DIPARTIMENT TAL-GVERN QABEL l-1979

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8369 u jgħid jekk sarux pagamenti lil dawk il-ħaddiema li applikaw għall-għotja ta' darba għal persuni li qabel ma daħlu uffiċjalment fis-Servizz Pubbliku wara s-16 ta' Jannar 1979 għamlu xi żmien jaħdmu f'Dipartiment tal-Gvern qabel l-1979?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-għotja bdiet tingħata lill-benefiċċjarji eliġibbli mis-sena 2017, liema pagamenti saru bejn Ottubru u Diċembru tal-2017.

F'Novembru u Diċembru 2018 tħallas pagament ieħor wara li kienet saret sejħa oħra fil-Gazzetta tal-Gvern għall-applikazzjonijiet f'April 2018.

Il-pagamenti saru lil dawk eliġibbli li daħlu uffiċjalment fis-Servizz Pubbliku wara s-16 ta' Jannar 1979 u li qabel din id-data għamlu xi żmien iservu f'dipartimenti tal-Gvern, iżda mhux bħala uffiċjali pubbliċi.

Fil-każ ta' dawk il-persuni li laħqu mietu l-pagamenti saru lill-werrieta tagħhom.

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema huma l-kunsilli lokali jew reġjuni li preżentament qegħdin joperaw b'aġent segretarju eżekuttiv/deputat segretarju eżekuttiv/aġent deputat segretarju eżekuttiv?

F'kull każ, jista' jgħid f'liema rwol ieħor huma impjegati mal-Gvern jew aġenziji tal-Gvern dawn l-uffiċjali?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li hawn żewġ reġjuni u tmien kunsilli lokali li preżentament qegħdin joperaw b'aġent segretarju eżekuttiv/deputat segretarju eżekuttiv.

Hawn taħt tinsab tabella bl-informazzjoni mitluba.

KUNSILLI LOKALI - SEGRETARJI EŻEKUTTIVI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm-il kunsill lokali jew reġjuni bħalissa qed joperaw b'segretarju eżekuttiv li qed jaqdi dan ir-rwol f'kunsill jew reġjun ta' kunsilli lokali oħrajn?

F'kull każ, liema huma l-kunsilli/reġjuni involuti?

Fejn hemm segretarju eżekuttiv li qed jaqdi dan ir-rwol, f'liema kunsilli jew reġjuni qed jaqdi dan id-dmir f'kull każ?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li hawn żewġ reġjuni u tmien kunsilli lokali li bħalissa qed joperaw b'segretarju eżekuttiv li qed jaqdi dan l-ir-rwol f'kunsill jew reġjun ieħor.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL - ANZJANI FI DJAR RESIDENZJALI TAL-GVERN

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 8395, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm residenti fid-Djar Residenzjali tal-Gvern li huma:

d. bid-dimenzja?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġenituri ta' persuni b'diżabilità jistgħux jagħmlu użu mis-Skema Carer at Home?

WIED IL-GĦAJN - ĊENTRU LEAP

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 28979 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid meta se jinfetaħ uffiċjalment iċ-Ċentru LEAP ta' Marsaskala li hija lokalità kbira u li hemm 'il fuq minn 5,000 familja?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari 1886.

MEDJA TA' SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-medja ta' separazzjonijiet reġistrati kuljum f'pajjiżna fl-2018?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tabella t'hawn taħt li fiha l-informazzjoni mitluba.

Għawdex

MARSASKALA - KUNSILL SKOLASTIKU TAL-ISKOLA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx Kunsill Skolastiku fl-Iskola Primarja ta' Marsaskala?

Jekk iva, x'attivitajiet twettqu minn dan il-Kunsill matul is-sena l-oħra?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li, iva, hemm Kunsill Skolastiku fl-iskola ta' Marsaskala magħmul minn President, Segretarju (il-Kap tal-Iskola), tliet edukaturi u tliet ġenituri.

L-attivitajiet kienu:

- Open Week: attivitajiet fil-klassijiet mal-ġenituri;

- Jum iċ-Ċelebrazzjoni mal-mistednin distinti u ġenituri;

- Attivitajiet tal-Milied (fil-klassijiet u fuq il-palk) mal-ġenituri;

- Farewell tal-Istudenti tas-Sitt Sena;

- Sports fil-komunità mal-ġenituri;

- Laqgħat għall-ġenituri minn Sedqa u PSCD;

- Carnival Fun Walk – sfilata mit-tfal max-xatt ta' Marsaskala;

- Ritratti tal-Milied;

- Fiera tal-Ktieb; u

- Fiera tal-Pjanti.

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħtina aktar dettalji dwar il-kumpless REACH tal-Aġenzija Sapport?

Fiex se jikkonsisti dan il-kumpless?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li preżentament hemm periklu imminenti minħabba ħsarat estensivi fuq il-pont li jinsab taħt it-telgħa li tagħti għall-kamra tan-nar ta' San Sebastjan (Wied il-Kbir, Għar Ħanżira), jista' l-Ministru jagħti direzzjoni sabiex isiru x-xogħlijiet ta' manutenzjoni neċessarji mill-aktar fis?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL QORMI: TRIQ IL-BELT VALLETTA – ĦAJT FAĊĊATA TAĊ-ĊIMITERJU

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7667, jista' l-Ministru jgħid jekk marx il-perit tal-Ministeru sabiex jagħmel rapport fuq il-ħajt li qed iċedi u għaldaqstant huwa ta' periklu għan-nies?

IAN BORG: Nikkonferma li tqabbad Perit tal-MTIP u sar ir-rapport tad-dangerous structures li ġie mgħoddi lill-Pulizija biex isegwu mas-sidien privati.

ĦAL QORMI: TRIQ ĠUŻÈ MARIA CAMILLERI - RAMPA GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru, permezz tal-ħaddiema tal-Gvern, joħloq rampa aċċessibbli minn persuni b'diżabilità minn Triq Ġużè Maria Camilleri, Ħal Qormi, għal ġol-Wied, simili bħalma hemm biswit il-grawnd iż-żgħir tal-futbol fi Triq il-Belt Valletta, Ħal Qormi?

IAN BORG: Ninsab infurmat li mhux rakkommandabbli li ssir rampa fil-post indikat għax din tista' tostakola l-mixja tal-ilma f'waħda mill-aktar partijiet dojoq tal-korsa tal-ilma.

ĦAL QORMI: ĊIMITERJU - XOGĦLIJIET TA' MANUTENZJONI

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid fiex waslu x-xogħlijiet ta' manutenzjoni tant bżonjużi ġewwa ċ-ċimiterju ta' Ħal Qormi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sar rapport minn perit fuq is-sitwazzjoni tal-ħajt taċ-ċimiterju ta' Ħal Qormi u ddaħħlet applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar.

Bħalissa qegħdin isiru l-arranġamenti neċessarji biex tali xogħol ikun jista' jsir.

TRASPORT LILL-ANZJANI GĦALL-APPUNTAMENT FL-ISPTAR

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jikkunsidra li l-anzjani li jkollhom bżonn trasport mingħand il-Gvern sabiex jattendu għall-appuntament l-isptar jiġu akkumpanjati minn qarib jew minn xi ħadd li jieħu ħsiebhom?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pazjenti anzjani li jattendu għall-appuntamenti tagħhom fl-Isptar Mater Dei u jużaw it-trasport tal-Gvern dejjem kellhom l-opportunità li jkollhom magħhom qarib jew carer skont il-bżonn tagħhom.

Fil-fatt, numru ta' anzjani li jużaw dan is-servizz ikunu akkumpanjati minn persuna li jew tkun qarib jew carer.

Bit-titjib li qed ikun ippjanat għal dan is-servizz, dan l-aspett qed ikun assigurat ukoll.

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Wara li d-Dipartiment tal-Cleansing ħa ħsieb li jnaddaf l-iskart li kien hemm fi Triq Ġużè Maria Camilleri f'Ħal Qormi, jista' l-Ministru jagħti direzzjoni sabiex jitnaddaf il-wied li jinsab biswit din l-istess triq hekk kif attwalment fiha għadd ta' skart goff u ammont sostanzjali ta' ħaxix?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskart li kien hemm fil-parti tal-wied li jinsab biswit Triq Ġużè Maria Camilleri ġewwa Ħal Qormi tneħħa kollu.

Fadal ammont ta' ħamrija li trid titneħħa bil-makkinarju.

Dan il-materjal se jitneħħa fil-ġranet li ġejjin.