DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 13 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 13 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 13 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 206, li saret fit-12 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Ispeaker, fil-kapaċità tiegħu ta' President tal-Fergħat iż-Żgħar tal-Commonwealth, fl-osservanza ta' Jum il-Commonwealth li nżammet f'Londra fil-11 ta' Marzu 2019; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RAĦAL ĠDID – TRIQ SACRED HEART – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn Sacred Heart Street f'Raħal Ġdid ilha magħluqa bil-bankini b'kollox għal diversi ġimgħat tant li ġiet tixbah lil xi war zone, bi tbatija enormi għar-residenti?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, l-Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija Infrastructure Malta bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis, bl-inqas diffikultajiet għall-pubbliku.

F'Jannar li għadda din l-aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 triq minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Fl-istess waqt, dan ix-xahar tħabbret it-tieni sejħa għall-offerti biex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Aktar toroq li se jinbnew mill-ġdid fil-bidu tas-sena d-dieħla jitħabbru fix-xhur li ġejjin.

Ix-xogħlijiet fit-triq indikata, fosthom il-bini ta' bankini ġodda mat-tul tat-triq, baqgħu għaddejjin.

Twaqqaf biss il-bini ta' bankini quddiem xi proprjetajiet li reċentement sofrew ħsarat estensivi wara li vettura mhux marbuta mal-istess ħidma tilfet il-kontroll u ħabtet magħhom.

Minħabba dawn il-ħsarat, Infrastructure Malta ġiet ordnata twaqqaf xogħlijiet ta' makkinarju li jista' joħloq vibrazzjonijiet u qed tevita li tħalli ħaddiema tal-bini tat-toroq viċin l-istess bini, sakemm is-sidien tal-proprjetajiet involuti jwettqu t-tiswijiet meħtieġa u jiġi kkonfermat li m'għadhomx f'riskju ta' konsegwenzi aktar gravi.

Infrastructure Malta qed tkompli x-xogħlijiet fil-partijiet tat-triq li ma jaffettwawx l-istabilità tal-bini indikat.

Huwa importanti li f'sitwazzjonijiet bħal dawn, is-saħħa u s-sigurtà tal-pubbliku u tal-ħaddiema kkonċernati tingħata kull prijorità.

Intennu l-impenn tagħna li nkomplu naħdmu bla heda biex nagħtu ambjent aħjar u kwalità ta' ħajja aħjar lill-familji fil-lokalitajiet kollha f'pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, se nkompli mat-tema ta' din il-mistoqsija parlamentari rigward toroq f'Raħal Ġdid u fil-lokalitajiet tal-madwar, id-distrett li ġej minnu jien.

F'dawn il-lokalitajiet saru diversi xogħlijiet fuq toroq residenzjali.

Jista' allura l-Ministru jaġġorna lill-Kamra u jgħid x'sar f'dak li jirrigwarda t-toroq residenzjali?

Meta twaqqfet Infrastructure Malta, anke minn dak li kien inqtal hawnhekk, l-ewwel prijorità kienu t-toroq distributorji u arterjali filwaqt li mill-aħħar ftit xhur 'l hawn ingħatat spinta qawwija lit-toroq residenzjali.

Kif qed naraw, hemm diversi toroq residenzjali jsiru madwar il-pajjiż.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Fir-risposta li tajt għall-mistoqsija oriġinali diġà aċċennajt għal dak li qed jagħmel il-Gvern permezz ta' Infrastructure Malta fir-rigward ta' toroq residenzjali.

Ma rridux inħalltu x-xogħol li għaddej lil hinn mis-€700 miljun li hemm investiti għat-toroq residenzjali, għax hemm bosta.

Jekk nieħu l-proġett tal-Marsa u proġetti fejn qed nindirizzaw il-bottlenecks li għandna f'toroq arterjali u distributorji, nista' nagħmel elenku sħiħ!

Pereżempju llum tkompla x-xogħol finali fit-Triq Tal-Balal u dak fi Triq Ta' Buqana jinsab fi stadju avvanzat ħafna.

Qed isiru interventi oħrajn fit-triq ta' bejn Santa Luċija u Ħal-Luqa u proġetti maġġuri oħrajn.

Sur President, il-mistoqsija supplimentari hija relatata mat-toroq residenzjali, li huma fundamentali għan-nies li jgħixu hemm jew li jaħdmu fi stabbilimenti u negozji żgħar.

F'pajjiżna hawn madwar 160 triq li qatt ma nbnew.

Dawn dejjem jinbidlu, jiżdiedu jew jonqsu għax għandek żoni ta' riġenerazzjoni fejn qed jitla' bini ġdid, allura jifformaw toroq ġodda.

Ġieli jkollok xogħlijiet li jkunu qed isiru fuq toroq li qatt ma saru, però meta kkommettejna ruħna mal-poplu li se nagħmlu dan l-investiment, identifikajna madwar 160 triq li se jkunu ta' prijorità għall-ewwel tliet snin ta' din il-ħidma.

Lejn l-aħħar tas-sena l-oħra waqqafna Infrastructure Malta u rajna kif ħriġna sejħa immedjatament għall-ewwel 120 triq li f'Jannar inbdew l-ewwel 31 minnhom.

Bħalissa ħafna minnhom jew tlestew jew waslu fl-aħħar stadju, filwaqt li l-kumplament tal-lista se jitkomplew ix-xogħlijiet fuqhom fil-ġimgħat li ġejjin.

Sadanittant ħarġet sejħa għal 170 triq oħra.

Mela fil-ġranet u ġimgħat li ġejjin se jkollna 290 triq kuntrattati għal din is-sena biss u bejniethom jammontaw għal madwar €120 miljun investiment.

Aħna kommettejna ruħna għal €100 miljun investiment fis-sena imma ovvjament ċerti xogħlijiet, minħabba ċerti diffikultajiet jew kumplessitajiet tax-xogħol, se jitħallew għas-sena li ġejja.

Għalhekk, ikkommettejna €120 miljun, biex mhux nikkommettu €100 miljun, imbagħad jirnexxilna nagħmlu €80 miljun biss.

Mela hemmhekk ukoll għandna impenn ċar.

Camilleri, l-ewwel triq li tellaqna kienet proprju fil-Fgura, li naf li hi għal qalbu ħafna.

Naf li ħadem ħafna meta kellu l-opportunità li jservi bħala sindku ta' din il-lokalità u naf kemm talab lill-Gvern Ċentrali biex issir din it-triq partikolari.

Illum in-nies għandhom triq li hija denja tal-investiment li sar sabiex jinvestu fil-propjetà jew l-istabbiliment tagħhom.

Dan huwa l-mod kif se nkomplu naħdmu.

Ħabbarna wkoll kif permezz ta' artificial intelligence drones, se nkunu qegħdin nagħmlu stħarriġ xjentifiku tat-toroq kollha fil-pajjiż.

Dan se jgħinna nagħżlu t-toroq għal-listi li jmiss.

Allura bejn deċiżjonijiet politiċi mal-kunsilli lokali u deċiżjonijiet ibbażati fuq ix-xjenza, se nagħmlu l-aħjar għażliet għall-poplu inġenerali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: F'Dawret il-Qalb Imqaddsa f'San Ġorġ, Birżebbuġa, kien għaddej xogħol li issa ilu wieqaf għal numru ta' ġimgħat.

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex informat li hemm xi problema partikolari, għax l-ingombru li hemm fit-triq qiegħed joħloq inkonvenjent mhux ħażin għar-residenti u s-sewwieqa?

Jekk mhuwiex infurmat, jista' l-Ministru jiskopri x'inhi l-problema u jara li dan l-inkonvenjent jitnaqqas kemm jista' jkun?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Kif għedt, qegħdin nitkellmu fuq 290 triq u allura mingħajr preavviż huwa diffiċli li nagħti rendikont fuq triq partikolari, però nista' ninforma ruħi.

Jekk l-Onor.

Interpellant jibgħatli messaġġ bl-isem eżatt tat-triq, inkun nista' nġib l-informazzjoni anke waqt is-seduta stess.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Il-Ministru semma t-toroq residenzjali li qed isiru bis-saħħa tax-xogħol li qed jagħmel f'timeframes li huma rekord u b'ċerta effiċjenza.

Dan jista' jarah kulħadd u qed isir bis-saħħa ta' Infrastructure Malta li taqa' taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu.

Naf li hemm pjan rigward liema toroq residenzjali se jsiru.

Li nixtieq inkun naf hu b'liema ordni qed jintgħażlu t-toroq u kif qed tinħadem din il-prijorità?

Jiġifieri xi kriterji qed jintużaw biex ċerti toroq residenzjali jkunu fil-pjan għas-sena 2019 u oħrajn ikunu fil-pjan għas-snin sussegwenti?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Nirringrazzja lill-Onor.

Zammit Lewis li, bħal Deputati oħrajn, ta' spiss ikellimni fuq dak li jgħidulu l-kostitwenti.

Bħalissa għaddejjin xogħlijiet f'lokalitajiet bħal Ħal-Lija, fejn naf li tkellem f'isem ir-residenti u n-nies li jutilizzaw dawk it-toroq.

Mhuwiex faċli li tipprijoritizza.

Meta timpenja ruħek li tagħmel il-pajjiż kollu u jkollok talba ġenerali mingħand kulħadd biex tibda t-triq tiegħu l-ewwel għax ħadd ma jixtieq li jmissu fis-seba' sena, l-isfida hija kbira.

L-ewwel eżerċizzju sar mal-kunsilli lokali u hemmhekk ukoll kien hemm ċirkostanzi meta l-kunsilli lokali rreaġixxew għal-listi li ppubblika l-Gvern u talbu li jkun hemm ċertu bdil fl-ordni.

Pereżempju kien hemm min qal li jħoss li t-tali triq hija aktar importanti minn triq oħra.

Aħna m'aħniex qegħdin neskludu li nidħlu f'diskussjoni mal-kunsilli lokali u naraw kif ċerti għażliet jerġgħu jiġu riveduti bħala prijorità skont il-ħteġijiet tal-komunità.

Bħalissa qed isiru wkoll scannings u surveyings b'artificial intelligent drones sabiex b'mod intelliġenti u b'mod xjentifiku nistabbilixxu liema huma l-aktar toroq li huma fil-bżonn.

Ovvjament ma tistax torbot biss fuq dak li jgħidlek id-drone għax jekk id-drone se jgħidlek li l-agħar triq hija triq partikolari f'żona rurali li ma jgħaddi minnha ħadd, ma jfissirx li għandek tpoġġiha fil-lista qabel triq fil-qalba tal-aktar belt li jgħaddu karozzi minnha f'Malta.

Mhux qed insemmi lokalitajiet biex ma ninftihemx ħażin.

L-intelliġenza artifiċjali tagħtik mekkaniżmu li trid iżżid miegħu l-intervent uman ta' nies professjonali sabiex jipprijoritizzaw huma.

Kif għedt, kellna kunsilli lokali li meta raw il-lista qalulna: Grazzi talli se tagħmlulna dik it-triq, però nippreferu li ssir din it-triq minflokha.

Għalhekk, qed nidħlu f'diskussjoni sabiex naraw jekk jistgħux isiru arranġamenti mod ieħor.

Ovvjament il-kunsilli lokali huma l-eqreb forma ta' demokrazija tan-nies u huma jafu l-ħteġijiet tal-komunità u allura ma nistgħux ninjorawhom.

Anzi li kieku kellhom ir-riżorsi aktarx li kieku kienu jkunu diġà evalwaw x'kienu se jkunu l-prijoritajiet tagħhom.

Allura bis-saħħa tad-diskussjoni li għaddejja ta' kuljum permezz ta' emails, ta' laqgħat, jew tal-periti rispettivi tal-kunsilli u tal-aġenzija, se jkunu jistgħu jittieħdu d-deċiżjonijiet.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-kumpanija Torka li ħadet it-tender tal-flyovers tal-Marsa hija dikjarata falluta f'pajjiżha?

Jekk dan huwa l-każ, ladarba l-Ministru ħareġ il-pre-financing lil din il-kumpanija falluta, għandu s-serħan il-moħħ li din se żżomm mat-timeframe stabbilit, inkluż mill-Gvern, li sas-sajf li ġej titlesta l-ewwel flyover?

Jista' jgħid ukoll jekk l-inġenji li ġabu magħhom f'pajjiżna humiex roadworthy għat-toroq tagħna?

Jidhirlu li dan huwa ġust meta l-kuntratturi Maltin nenfasizzaw magħhom li jkollhom inġenji Euro V u dawn ġew b'dan ir-raċanċ ta' inġenji f'pajjiżna?!

Dan minbarra s-sewqan perikoluż li jsuqu bih fit-toroq tagħna!

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Rigward l-aħħar kumment għandi nifhem li l-Onor.

Interpellant għamel l-ispezzjonijiet tiegħu u wasal għall-konklużjoni li l-makkinarju użat minn kumpaniji barranin huwa raċanċ.

Jien ma nażżardax ngħid diskors bħal dan, anzi nħeġġeġ aktar kumpaniji internazzjonali u Maltin jaħdmu ma' kumpaniji internazzjonali sabiex tiżdied il-capacity tan-nies li jaħdmu fl-industrija.

Il-pajjiż qiegħed jikber u allura għandu bżonn aktar ħaddiema u investituri.

Huwa żgur li l-capacity ta' ħaddiema li kellhom il-kuntratturi meta draw b'baġits ta' €8 miljun fis-sena mhuwiex l-istess ammont bħal meta għandek baġit ta' aktar €100 miljun fis-sena!

Naħseb li jekk l-Oppożizzjoni tixtieq tkun kredibbli meta titkellem fuq dan is-suġġett, hemm bżonn li tifhimha din.

Rigward jekk il-kumpanija hijiex falluta jew le, jien infurmat li l-kumpanija rebħet din is-sejħa għall-offerti wara proċess kompetittiv li segwa r-regolamenti kollha tal-procurement Ewropej u Maltin.

Fuq kollox li jinteressani lili huwa li bħalissa għaddejjin ix-xogħlijiet fil-Marsa li jirriflettu l-kuntratt li għandhom mal-entità Maltija.

Jekk l-Onor.

Bezzina għandu xi informazzjoni li jien m'għandix, huwa tajjeb li niddiskutu dwar dan jew li jikteb formalment, anke bħala d-Deputat responsabbli minn dan is-settur f'isem l-Oppożizzjoni.

Meta saru kummenti fil-mezzi tax-xandir minn ġurnalisti li rrapurtaw li l-inġenji setgħu ma kinux tal-livell mitlub mill-Awtorità Maltija, jien ktibt lill-Awtorità – mingħajr ma qgħadt indoqq trombi u nippubblika, però la ġejt mistoqsi rrid inwieġeb – u għedtilha biex tiżgura li kull vettura tal-kuntratturi Maltin u tal-barranin li jiġu jaħdmu fostna tkun tirrispetta l-istandards mitluba mill-Awtorità Maltija għat-Trasport.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, naf li l-Ministru u t-tim tiegħu għaddejjin b'diversi xogħlijiet, inkluż xogħlijiet ta' manutenzjoni fuq diversi pontijiet li għandna f'pajjiżna bħal, pereżempju, ix-xogħol tant meħtieġ fuq il-pont tal-Mistra.

Ftit tax-xhur ilu kont ġbidt l-attenzjoni għall-pont ta' Ħal Qormi minħabba li għandu bżonn ta' manutenzjoni fl-immedjat.

Jista' l-Ministru jgħid lil din il-Kamra xi pjanijiet hemm fir-rigward ta' manutenzjoni ta' pontijiet, b'mod speċjali tal-pont li hemm f'Ħal Qormi li minn fuqu tgħaddi l-Marsa-Ħamrun bypass?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Il-Prim Ministru kien għamel stqarrija f'din il-Kamra meta Malta esperjenzat maltempata mhux tas-soltu fil-ġimgħat li għaddew.

Nixtieq nerġa' nirrimarka li hemmhekk kellna test importanti għal ċerti aspetti tal-infrastruttura tagħna, inkluż tal-pontijiet.

Ovvjament ħafna mill-manutenzjoni wieħed seta' jaraha bħala żejda, jew li mhijiex ta' prijorità, għax forsi hemm xogħol ieħor x'jista' jsir, però meta l-awtoritajiet Maltin talbu lill-professjonisti jaraw x'kienet il-qagħda ta' dawn l-istrutturi, kellna nintervjenu b'mod immedjat kemm fuq il-pont tal-Mistra, kif ukoll fuq il-pont tal-Marsa-Ħamrun bypass, li bażikament jiġi fuq toroq tal-lokalità ta' Ħal Qormi; dak li ħafna nies jirreferu għalih bħala tal-Pepsi.

Hemmhekk kellna struttura li tiflaħ u ma kenitx qiegħda f'xi periklu, però ladarba kienu għaddejjin ix-xogħlijiet, ħassejna li għall-ewwel darba kellna nintervjenu billi npoġġu membrane fuq l-istruttura taħt l-asfalt sabiex nipproteġu l-istruttura u d-durata tal-ħajja tagħha.

L-interventi saru matul is-sajf li għadda.

Sur President, għamilna xogħlijiet oħrajn ta' manutenzjoni u anke ħriġna sejħa biex ninvestu fil-mini Tal-Qroqq, f'dawk taħt Ta' Giorni, f'dawk ta' Santa Venera kif ukoll f'dawk Ħal Kirkop.

Għaddejjin ukoll studji fuq il-mina li twasslek għall-Kottonera imma fil-każ ta' dawn l-erba' mini ħriġna sejħa sabiex mhux biss ninvestu minħabba d-dehra tagħhom imma ninvestu wkoll mill-aspett ta' sigurtà billi jitwaħħlu cameras minħabba l-inċidenti tat-traffiku li jsiru f'dawn il-mini u affarijiet relatati ma' nirien.

Dan huwa l-mod kif nipproġettaw ruħna bħala pajjiż żviluppat li jaspira li jkompli jilqa' fi ħdanu aktar investiment u viżitaturi, kif ukoll biex jitgawda min-nies li jgħixu hawn u jħallsu l-kontribuzzjonijiet.

Bħalissa għaddej il-proċess ta' din is-sejħa li żgur se jkun proġett ieħor interessanti fil-gżejjer Maltin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Il-ġimgħa l-oħra l-Ministru rrispondieni għal mistoqsija parlamentari 9245 u tani tagħrif dwar infurzar u azzjonijiet diretti li saru fuq garaxxijiet li nbidlu f'residenzi.

Bażikament hu qal li nstabu 60 garaxx mill-Awtorità tal-Ippjanar (PA) li nqalbu f'residenza u li fil-każ ta' 15 minnhom waqqfu 'l-familji milli jokkupaw dawn il-garaxxijiet bħala residenza, 29 minnhom ġew sanzjonati filwaqt li hemm 16-il każ pendenti minħabba appell.

Mill-aspett ta' politika umana, il-Ministru jaf x'ġara mill-familji li kienu jużaw dawn il-garaxxijiet bħala r-residenza tagħhom?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek risposta għal din id-domanda?

IAN BORG: Naħseb li qed nitkellmu fuq suġġett li għalkemm jaqa' fil-portafoll tiegħi, mhuwiex relatat mal-mistoqsija oriġinali.

Fi kwalunkwe każ ieħor ta' azzjonijiet diretti mill-PA, ikun hemm kordinazzjoni sħiħa mal-awtoritajiet u l-entitajiet li b'xi mod jew ieħor jistgħu jkunu kkonċernati, bħall-Pulizija, l-Animal Welfare Department jew l-Awtorità tad-Djar, u allura naħseb li dan kien il-każ f'dawn iċ-ċirkostanzi wkoll.

Irrid ngħid li mhux neċessarjament il-każijiet kollha kienu relatati ma' aspett soċjali.

Ħafna minnhom ikunu kkonvertew il-garaxx f'appartament mingħajr ma jkunu applikaw għall-permessi mal-Awtorità.

Fil-fatt dawk li jiġu ssanzjonati, bl-ispazju li jkun hemm ikunu jistgħu jsiru abitabbli.

Irridu nagħmlu distinzjoni.

Għalhekk fir-risposta li rrefera għaliha l-Onor.

Naf li l-Onor.

Farrugia qed jistaqsi fuq l-aspett soċjali.

Għandi nifhem li f'dawn il-każijiet ikunu daħlu l-awtoritajiet, imma nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub ħalli nistaqsi meta kien hemm il-ħtieġa li l-Awtorità ddaħħal entitajiet oħra mill-aspett soċjali fuq il-każijiet li kien hemm.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar ġimgħat il-Ministru ħabbar u ngħatat notifikazzjoni dwar it-tender għax-xogħlijiet tal-mina bejn Malta u Għawdex.

Forsi xi wħud ingħataw l-impressjoni li għaġġilna ħafna.

Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal dan il-proċess?

Meta hu mistenni li naraw it-tendering process?

X'tip ta' proġett hu mistenni li naraw, anke fid-dawl tad-diversi suġġerimenti li rajna fil-midja fl-aħħar ġimgħat u xhur?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Sur President, ilna nisimgħu dwar dan il-proġett għal għexieren ta' snin.

Tkellimna fuq pont, tkellimna fuq tunnel u dan l-aħħar smajna wkoll proposti oħrajn bħal immersed tunnel eċċ. Iż-żewġ partiti politiċi rappreżentati f'dan il-Parlament fil-programm elettorali tagħhom kellhom l-impenn dwar link permanenti bejn iż-żewġ gżejjer.

L-amministrazzjoni preċedenti bdiet l-istudji fuq dan il-proġett, primarjament permezz tal-Eks Ministru Chris Said, fejn kienu tqabbdu esperti Norveġiżi li sal-lum il-ġurnata għadhom l-esperti ewlenin f'dan il-proġett li qed taħdem fuqu Infrastructure Malta.

Irrid ngħid li bejn Novembru u Diċembru din l-entità ħarġet sejħa bikrija fejn ħabbret lis-suq internazzjonali li hemm il-ħsieb li fis-sitt xhur li ġejjin tiġi ppubblikata sejħa għal offerti fuq livell internazzjonali għal dan il-link permanenti.

Il-ħsieb hu li dawk iż-żmenijiet ikunu rispettati.

Ovvjament hemm diskussjoni għaddejja.

Il-Gvern - u għandi nifhem li anke Oppożizzjoni - qabel u ddeċieda li dan il-proġett għandu jsir.

Aħna qed nisimgħu l-ħsibijiet ta' dawk li jixtiequ jinkludu mezzi differenti ta' trasport li jagħmel użu minn dan il-link permanenti bejn dawn iż-żewġ gżejjer u l-ħsieb hu li din is-sejħa toħroġ wara li naraw l-interess li jkun hemm.

M'għandix dubju li l-maġġoranza assoluta tal-Maltin u l-Għawdxin huma favur u jixtiequ li jsir dan il-proġett b'mod serju u li jħares lejn l-aspetti ekonomiċi, ambjentali u aspetti oħra fil-ħajja taż-żewġ gżejjer.

Fil-ġimgħat li ġejjin se jkollna l-opportunità li nitkellmu dwar dan.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Kopja ta' kuntratt ta' konsulenza li d-ditta ta' avukati Zammit Lewis Advocates għandha man-National Development and Social Fund, iffirmat fit-13 ta' Novembru 2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9274;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar direct orders mogħtija minn WasteServ u mill-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, bejn Ottubru 2018 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9112; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar fuel allowance li ngħata lil impjegati fil-Ministeru għal Għawdex, fil-perjodu bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9206.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-grad u d-data tal-ħatra ta' impjegati nisa, f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni, fil-Bank Ċentrali ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9294.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tabella li turi l-għadd ta' każi ta' ħsara volontarja (wilful damage) u ta' arson f'Tas-Sliema li ġew reġistrati mal-pulizija, fis-snin bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9009; u

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li kkommettew reati ta' vjolenza fuq anzjani u li tressqu l-Qorti bejn l-2013 u l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9364.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 44 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR AWTORITÀ

GĦAS-SERVIZZI FINANZJARJI TA' MALTA (EMENDA NRU 2)

OWEN BONNICI: Sur President, f'isem is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni, nipproponi l-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' xi klawsoli tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) skont l-Ordni Permanenti 104 u li dan isir fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru Owen Bonnici.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IS-SWIEQ FINANZJARJI

OWEN BONNICI: Sur President, f'isem is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni nipproponi l-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' xi klawsoli tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji skont l-Ordni Permanenti 104 u li dan isir fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Marzu 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, ilbieraħ għamilt referenza għal rapport relatat ma' inkjesta dwar l-operat u t-twettiq tal-funzjonijiet tal-Bord Konsultattiv dwar it-Tfal u ż-Żgħażagħ, li joħroġ minn dokument li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din l-inkjesta kienet tħalliet f'idejn l-abbli Mħallef Michael Mallia u naħseb li l-konklużjonijiet ta' dan ir-rapport kienu ċari ħafna.

Fil-fatt l-aħħar tliet linji tal-aħħar paragrafu jgħidu hekk:

"Il-bord interess wieħed u wieħed biss għandu jkollu: dak li jippromovi esklussivament u unikament l-interessi tat-tfal l-ewwel u qabel kollox.

Kwalunkwe interess ieħor huwa sekondarju."

Dan ir-rapport jiġbor il-ħsieb u l-ġist tal-messaġġ li rrid inwassal f'dawn l-aħħar minuti li baqagħli u għaldaqstant se nkompli nikkwota minnu.

Pereżempju f'dan ir-rapport il-Qorti qalet hekk:

"Aħjar tiżbalja favur il-protezzjoni tat-tfal milli tħalli żball jitwettaq kontra tali interessi bi preġudizzji serji għall-istess tfal."

Sur President, ilbieraħ fl-ewwel parti tal-intervent tiegħi għamilt aċċenn għal dan ir-rapport u rrid ngħid li fi triqti lejn id-dar irċevejt telefonati u wara kelli kuntatt ma' numru ta' foster parents li għadhom għaddejjin bil-proċess, kif inhuma obbligati li jagħmlu, biex jidhru quddiem il-Bord Konsultattiv dwar it-Tfal u ż-Żgħażagħ u jidher li s-sitwazzjoni għadha ma ġietx imtejba kompletament skont kif jissuġġerixxi dan ir-rapport tal-Imħallef Michael Mallia.

Huwa tajjeb li qegħdin niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi wara li saret konsultazzjoni wiesgħa mal-istakeholders kollha u l-Oppożizzjoni kkontribwixxiet ukoll.

Huwa tajjeb li nirrikonoxxu però li Gvern Laburista preċedenti prattikament rema 23 proposta li kienet ressqet l-Oppożizzjoni li kienu ġejjin minn proċess wiesa' ta' konsultazzjoni li kollna għamilna ma' numru ta' individwi, assoċjazzjonijiet, għaqdiet u nies professjonali li jmissu mal-qasam tal-fostering u tal-adozzjonijiet.

Sur President, il-kuntatt huwa element importanti f'dan il-proċess u hawn irrid nagħmel aċċenn għad-dokument li ppreżentat Dr Olivia Galea Seychell ftit tas-snin ilu, wara li għamlet riċerka interessanti b'rabta mal-qasam tal-foster care.

Hija tgħid kemm huwa importanti l-kuntatt u f'wieħed mill-kapitli ta' dan l-istudju titkellem dwar il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal, li Malta hija firmatarja tagħha, u tgħid li fl-artikli 9 u 10 hemm referenza għall-kuntatt fejn jidħlu t-tfal.

Dr Galea Seychell tgħid ukoll li huwa importanti li l-Konvenzjoni tistabbilixxi li:

Dan jorbot ma' dak li qal l-Imħallef Mallia, ċjoè li tkun xi tkun iċ-ċirkostanza għandna dejjem naraw li b'mod esklussiv l-interess ewlieni jibqa' l-ħarsien tat-tfal.

U jien konvint li dan huwa l-iskop ta' dan l-Abbozz ta' Liġi u tal-emendi li forsi se jitressqu.

Konvint ukoll li d-deċiżjonijiet li ttieħdu fil-passat qatt ma kienu intenzjonati biex ibatu t-tfal, però rridu naraw it-trawma li tħalliet fuq it-tfal minħabba ċerti deċiżjonijiet li ttieħdu u x'jista' jsir biex nirranġawhom.

Forsi l-liġi twalet bla bżonn għax kien hemm min intervjena meta ma kellux għalfejn jintervjeni għax ma kienx fl-interess tat-tfal; hemmhekk ħloqna trawma li t-tfal mhux faċli li jirkupraw minnha.

Dak li jgħaddu minnu t-tfal f'età tenera, meta jkunu qed jikbru u jkunu għaddejjin minn mumenti diffiċli, iħalli impatt negattiv u jkollhom iħallsu għalih.

Qed nirreferi għal ċerti deċiżjonijiet li setgħu ttieħdu b'mod aktar veloċi u inqas burokratiku biex il-ħajja ta' dawn it-tfal titqies bħala normali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jagħmel ukoll referenza għall-permanenza.

Din hija xi ħaġa importanti li l-Oppożizzjoni kienet tkellmet fuqha fil-leġiżlatura l-oħra u ma ngħatatx widen però jidher li fl-aħħar l-Gvern qed jirrealizza li dak li aċċennat għalih l-Oppożizzjoni huwa pożittiv.

Aħna kulma ridna li jkollna l-aħjar leġiżlazzjoni u allura se nkunu qed nivvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

It-trawma u l-ansjetà li t-tfal jgħaddu minnha taffettwa ħażin it-trobbija tagħhom u għada pitgħada jistgħu jirriżultaw kundizzjonijiet ta' saħħa minħabba dawn il-mumenti.

Hemm studji li jagħmlu referenza għas-saħħa tat-tfal meta jkun hemm ċirkostanzi bħal dawn u juru li meta l-awtoritajiet kompetenti jdumu ma jieħdu d-deċiżjonijiet, issir ħsara li kultant tkun irreparabbli fuq it-tfal.

Hemm numru ta' eżempji li m'iniex se noqgħod nidħol fihom għax se jitkellem l-Onor.

Mifsud Bonnici dwar dan, li se jkun qed jagħlaq il-ħin allokat għall-Oppożizzjoni dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, jien tkellimt ħafna fuq il-foster parents.

Inħobb ngħid "foster parents" aktar milli foster carers għax dawn qed jagħmlu biċċa xogħol bi mħabba u b'rispett.

Dawn qed jittrattaw tfal li mhumiex tagħhom daqslikieku huma tagħhom u qed joffrulhom ambjent ta' familja mimli mħabba.

Allura huwa tajjeb li din il-Kamra tirringrazzja lil kull min b'xi mod jew ieħor mess mal-qasam tal-fostering matul l-aħħar 30 sena f'pajjiżna.

Hawn ma nistax ma nsemmix wieħed mill-fundaturi tal-foster care, is-Sur John Rolé, li ssemma diversi drabi f'din il-Kamra, anke fil-leġiżlatura l-oħra għax meta l-foster parents ma ġewx trattati tajjeb, is-Sur Rolé għadda minn mumenti diffiċli u kien hu li tkellem mingħajr tlaqliq fl-interess tat-tfal.

Illum wieħed jittama li s-sitwazzjoni tkompli ġejja għall-aħjar.

Minn hawnhekk nirringrazzjah għas-servizz imprezzabbli li ta flimkien mal-Assoċjazzjoni Nazzjonali Maltija tal-Foster Care.

Nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li b'xi mod jaħdmu f'dan il-qasam, fosthom is-social workers, li jkun tajjeb li bħala Oppożizzjoni nirrikonoxxu x-xogħol li jagħmlu.

Dawn huma vokazzjonijiet li pajjiżna ma jistax ma jirrikonoxxihomx.

F'din il-Kamra ma nistgħux ma nirrikonoxxux il-ħidma imprezzabbli ta' dawn in-nies.

Fil-pajjiż hawn nuqqas ta' social workers u allura rridu naraw kif se nkomplu ninċentivaw dan is-settur biex inħajru aktar liż-żgħażagħ jagħmlu dan ix-xogħol li jien inqisu bħala vokazzjoni.

Matul l-aħħar snin rajna li fil-qasam tal-adozzjonijiet il-Gvern ma kienx kommess li jidħol jgħin b'impenn.

Huwa faċli li l-missirijiet u l-ommijiet jitkellmu dwar l-ulied però lil min hemm barra kien qed jistenna biex imur għal dan il-pass, li diġà mhuwiex faċli fih innifsu, minflok ma tajnieh triq faċli, rajna kif għamilnielu ħajtu aktar diffiċli.

Allura nieħu gost li issa sar ameljorament f'dan il-qasam.

Il-Ministru kkonċernat qed jimpenja ruħu li jaħdem bis-serjetà u allura nittama li nkomplu nsaħħu r-riżorsi uman.

Nirrikonoxxi li hemm il-limitazzjonijiet imma jekk il-Gvern jinvesti fir-riżors uman, dan il-qasam inkomplu mmexxuh 'il quddiem.

In-numri jitkellmu waħedhom.

Rajna nuqqasijiet u għalkemm kien hemm min qed jipprova jagħti l-impressjoni li l-problema kienet ġejja minn gvernijiet barranin, meta wieħed jidħol f'kull każ isib li l-entitajiet u l-awtoritajiet setgħu ffaċilitaw il-ħajja lil min kien qiegħed jistenna bħal ruħ tal-Purgatorju biex jibda familja u jaqta' x-xewqa tiegħu iżda minflok, meta dan mar barra minn xtutna biex iġib f'pajjiżna l-ulied li xtaq biex jibda jkabbar familja b'dan il-mod ma sabx min jgħinu.

Sur President, nittama li dak li hawn propost f'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern iwettqu kemm jista' jkun malajr ladarba sab l-appoġġ tal-Oppożizzjoni fil-proċess ta' konsultazzjoni.

Infakkar li din il-liġi ħadet xejn inqas minn tmien snin għax l-ewwel Abbozz ta' Liġi kien tressaq mill-E.T. il-President Marie Louise Coleiro Preca meta kienet Ministru, imbagħad meta nbidel il-Ministru ridna nibdew kollox mill-ġdid u nsejna li hemm barra kien hemm tfal u nies li kienu qed ibatu minħabba d-dewmien ta' din il-Kamra.

L-Oppożizzjoni tat il-kontribut u se tkompli tagħti l-kontribut tagħha għax l-interess tagħna lkoll, f'kull leġiżlazzjoni li nagħmlu u li jkollha x'taqsam mat-tfal u l-familja, għandu jkun b'mod esklussiv l-interess tat-tfal.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nirringrazzjak tal-fakultà li tajtni biex nitkellem fuq dan l-Abbozz ta' Liġi tant importanti.

Irrid ngħid b'mod ċar li wliedna ħaqqhom l-aqwa protezzjoni u dan l-Abbozz ta' Liġi qed iwieġeb għal din is-sejħa li wliedna jingħataw l-aqwa protezzjoni possibbli fil-liġi.

Is-sistema ġuridika tagħna għamlet qabżiet u tibdiliet 'il quddiem u hija ħaġa tajba li qed isir dan l-Abbozz ta' Liġi għax dan se jkompli jċaqlaq ħafna affarijiet 'il quddiem.

Madanakollu rrid ngħaqqdu ma' dak li diġà sar preċedentement f'żewġ direzzjonijiet.

Taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista stabbilixxejna żewġ prinċipji importanti li din il-liġi qed torbot magħhom; stabbilixxejna li mingħajr l-ebda dell ta' dubju, kull tifel u tifla f'Malta għandhom id-dritt ikunu jafu min huma l-ġenituri tagħhom.

Din id-dikjarazzjoni tidher sempliċi però hija essenzjali għal dawk li jsibu ruħhom fid-diffikultà li fuq iċ-ċertifikat tat-twelid tagħhom ikun hemm imniżżel li l-missier mhuwiex magħruf, jew għal dawk li ma jkunux ċerti dwar il-paternità tagħhom.

Irrid infakkar li llum daħħalna s-sistema tad-DNA testing u dan it-test fil-qorti qed isir indipendentement mill-volontà tal-partijiet.

Il-qorti għandha d-dritt li tordna t-testijiet tal-paternità u kull parti f'kawża trid tissoġġetta ruħha abbażi ta' dik l-ordni.

Dan sar biex inħarsu d-dritt fundamentali tat-tfal li jkollhom konoxxenza tal-ġenituri tagħhom.

Kif għamilna hekk, poġġejna fiċ-ċentru l-importanza tat-tfal għax it-tfal huma importanti mhux biss fid-diskorsi li nagħmlu u fl-intenzjonijiet tajba li għandna imma anke fil-kuntest u fil-mekkaniżmu tal-liġi.

It-tieni pass 'il quddiem li għamilna kien meta daħħalna s-sistema tar-reġistru għall-protezzjoni tal-minuri.

Kif daħħalna din is-sistema, dan ir-reġistru poġġejnieh fuq bażi kompletament differenti minn dak li hemm f'sistemi ġuridiċi barranin, però qegħidnieh dejjem fid-dimensjoni li jipproteġi lill-minuri min-nies li jew ikkommettew delitti sesswali fuq il-minuri jew li kkommettew delitti fuq minuri.

Ir-reġistru tagħna mhuwiex sempliċement register of sexual offenders imma huwa ferm aktar minn hekk.

F'dik il-liġi daħħalna l-prinċipju li nies li jkunu f'dan ir-reġistru għax ikkommettew delitti kontra minuri ma jistgħux jaħdmu ma' minuri fi skejjel, f'istituzzjonijiet reliġjużi, f'istituzzjonijiet edukattivi, f'istituzzjonijiet sportivi u fi kwalunkwe forma oħra ta' għaqdiet fejn ikun hemm il-minuri.

Jiġifieri daħħalna l-prinċipju li min ikun f'dak ir-reġistru ma jistax jieħu ħsieb minuri jew jiġi impjegat bħala għalliem, jew jagħmel kwalunkwe forma ta' xogħol ieħor fejn ikun f'kuntatt mal-minuri.

B'dan il-mod, mhux biss komplejna affermajna l-importanza tal-minuri imma daħħalna punt fil-liġi li huwa importanti ħafna għalija; daħħalna d-dmir legali li meta xi ħadd jara sitwazzjonijiet fejn qed jiġu kommessi delitti bħal dawn, għandu l-obbligu legali li jirrapporta.

Fis-sistema ġuridika tagħna m'għandniex dispożizzjoni li tgħid li meta ċittadin jara delitt jiġi kommess quddiemu, għandu l-obbligu legali li jmur jagħmel rapport l-għassa, ħlief f'każijiet limitati.

F'din il-liġi però daħħalna d-dmir li ċ-ċittadin imur jagħmel rapport, mhux għax irid imma għax għandu obbligu legali.

Dan għamilnieh għaliex ħassejna li fl-interess suprem tat-tfal għandna ndaħħlu dan il-mekkaniżmu biex mhux biss niddikjaraw li għandhom jiġu protetti u niktbu d-drittijiet tagħhom, imma jkun hemm ukoll mekkaniżmu ta' difiża.

Jekk xi ħadd jaħseb li jista' jara delitti jsiru fuq il-minuri u ma jirrapportahomx, qed jiżbalja għax il-liġi qed tobbligana li nagħmlu rapport, kif għandu jkun.

Meta tara dawn iż-żewġ prinċipji u tħares lejn dan l-Abbozz ta' Liġi tirrealizza li qed jipprova jieħu konjizzjoni ta' żewġ affarijiet: tal-esperjenza li nġabret bl-Att kif kien qabel, u tad-diversi liġijiet oħrajn li għamilna, fosthom id-diversi reati li inkludejna fil-Kodiċi Kriminali biex nipproteġu lill-minuri f'ċirkostanzi varji.

Allura huwa importanti li nirrealizzaw li fir-realtà qegħdin indaħħlu lura valuri li jien ngħid li ħafna minnhom twieldu minħabba l-prinċipji etiċi nsara li bħala soċjetà nħaddnu fis-sistema ġuridika tagħna.

Dak li qabel kienet tagħmel il-familja, ċjoè dik li qabel kienet protezzjoni naturali u dak li qabel kien mekkaniżmu ordinarju, illum, minħabba l-mod kif qed ngħixu u l-mod kif qed tiżviluppa l-familja fis-soċjetà Maltija, qed inħossu li għandna bżonn indaħħluh fis-sistema ġuridika tagħna.

Dawn huma valuri li qabel ma kienx hemm bżonn li jinkitbu u allura dan l-Abbozz ta' Liġi qed idaħħal b'mod ċar dak li qabel kien isir diversi drabi fil-familja.

Irridu nifhmu u naċċettaw li llum ħafna mill-valuri tradizzjonali tal-familja qed jiġu mċekkna, disputati jew addirittura mkasbra kompletament.

Allura li qed jagħmel dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li jipprova jwieġeb għal din ir-realtà billi jdaħħal fis-sistema ġuridika tagħna prinċipji, li qabel ma kienx hemm bżonnhom, biex jipproteġi lit-tfal.

Għaldaqstant huwa tajjeb li fis-subklawsola (1) ta' klawsola 8 jingħad hekk:

"(1) Kull persuna li għandha raġuni taħseb li minuri, qiegħed isofri, jew qiegħed f'periklu li jsofri, ħsara sinifikanti, tista' tirrapporta dawk iċ-ċirkostanzi li minħabba fihom tqis li għandha dik ir-raġuni lid-Direttur (Protezzjoni Minuri) jew lill-Pulizija Eżekuttiva.".

Dan il-konċett tajjeb li niktbuh għax huwa parti mill-konċett sħiħ tas-soċjetà, però dan il-paragrafu waħdu ma qed iżid xejn ma' dak li diġà għandna.

Illum kulħadd jista' jagħmel rapport jekk jara ħsara fuq it-tfal.

Kellna diversi sitwazzjonijiet fejn kellna nies u ġirien li rrapportaw meta raw ċerta moħqrija.

Il-valur addizzjonali f'dan l-Abbozz ta' Liġi jkun jekk ngħidu li n-nies mhux jistgħu imma għandhom id-dmir li jagħmlu rapport.

Għaldaqstant naħseb li din is-subklawsola għandna nemendawha u minflok ngħidu hekk:

"(1) Kull persuna li għandha raġuni taħseb li minuri, qiegħed isofri, jew qiegħed f'periklu li jsofri, ħsara sinifikanti, għandha l-obbligu legali li tirrapporta …"

Huwa importanti li wieħed jirrapporta meta f'termini legali jkun hemm suspett raġonevoli, u huwa importanti wkoll li f'dan l-Abbozz ta' Liġi daħal id-Direttur (Protezzjoni Minuri).

Forsi bħala kritika ġenerali dan l-Abbozz ta' Liġi fih ħafna diretturi, però ċertament li d-Direttur (Protezzjoni Minuri) huwa tastiera importanti fit-tmexxija tas-sistema ġuridika kif qiegħda.

Dan huwa konċett importanti għall-protezzjoni tal-minuri, allura naħseb li l-introduzzjoni ta' Direttur (Protezzjoni Minuri) hija ħaġa tajba, però rridu ngħidu wkoll li d-Direttur (Protezzjoni Minuri) ma jistax jgħix in vacuo, fis-sens li jgħix biss fil-kuntest tal-parametri ta' din il-liġi.

Qed ngħid dan għax f'din l-istess subklawsola qed jingħad li wieħed jista' jagħmel rapport lid-Direttur (Protezzjoni tal-Minuri) jew lill-Pulizija Eżekuttiva.

Diġà għandna din l-alternattiva għax biex tagħmel ir-rapport tiegħek tista' tmur għand l-awtoritajiet jew tista' tmur għand il-Pulizija u allura għandu jidħol bħala valur miżjud li jekk xi ħadd jagħmel rapport simili, għandu jżomm quddiemu l-kuntest tar-reġistru għall-protezzjoni tal-minuri.

Għalkemm fl-Abbozz ta' Liġi hawn imsemmi li d-Direttur għandu jżomm reġistru u għandu jżomm attenzjoni għall-affarijiet, m'hemmx rabta bejnu u bejn ir-reġistru għall-protezzjoni tal-minuri fid-dimensjoni li xi ħadd imur u jagħmel rapport il-Qorti meta jqumu każijiet il-Qorti.

Allura naħseb li f'dan l-Abbozz ta' Liġi rridu ndaħħlu dak li aħna l-avukati nsejħulu 'locus standi in judicio' sabiex id-Direttur (Protezzjoni Minuri) ikun jista' jidher quddiem il-Qorti u jirrapportalha xi rriżultalu fuq ċerti minuri fi żmien partikolari.

Din tagħmel differenza għax jista' jkollok affarijiet żgħar imma kif jgħidu, ħafna affarijiet żgħar jakkumulaw u jsiru affarijiet kbar.

Allura ngħid li għalkemm dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jipprovdi għal aktar protezzjoni għall-minuri, jeħtieġ li wieħed jidħol ftit aktar fid-dettall dwar dan.

Bi pjaċir ninnota li l-Abbozz ta' Liġi jmiss ukoll mal-kwestjoni spiruża tat-tfal li jiġu ma' familji minn barra minn Malta u tat-tfal ta' immigranti irregolari.

Fl-Abbozz ta' Liġi hawn pjan apposta għal meta jkollok minuri ġejjin minn ġuriżdizzjonijiet barranin u mhux akkumpanjati.

Fil-fatt, klawsola 20 titkellem dwar minuri li mhumiex akkumpanjati, jiġifieri minuri li jinġiebu minn barra minn Malta mingħajr ġenituri u jew ikunu maz-zijiet jew inkella jkunu ma' nies li m'għandhomx rabta magħhom.

Jien ngħid li dawn jippreżentaw sfida, però rridu naċċettaw ukoll li hemm sfida oħra marbuta ma' dawk it-tfal li jiġu ma' immigranti irregolari, jew ma' familji li ġejjin minn ġurisdizzjonijiet oħra.

Hemm kulturi differenti fis-soċjetajiet li jinġiebu minnhom dawn it-tfal, senjatament fuq il-pożizzjoni tal-mara fis-soċjetajiet rispettivi tagħhom.

Ejja naċċettaw li ħafna drabi naħsbu li min jiġi minn ġurisdizzjonijiet oħrajn ikollu l-istess valuri tagħna, mentri r-realtà hi li ċerti soċjetajiet iħarsu lejn il-mara bħala inqas mir-raġel.

Sfortunatament, ċerti soċjetajiet għadhom iħarsu lejn il-mara bħala li hija sempliċement għas-servizz ta' ħaddieħor.

Allura naħseb li l-isfida li qed tqum fi klawsola 20 mhijiex biss għal minuri mhux akkumpanjati għax is-subklawsola (1) tagħha tgħid hekk:

"(1) Kull persuna li tiġi f'kuntatt ma' minuri mhux akkumpanjat għandha tirreferi lil dak il-minuri lid-Direttur (Protezzjoni Minuri) li għandu jinnotifika lill-Uffiċjal Prinċipali tal-Immigrazzjoni biex jirreġistra dak il-minuri u biex joħroġ dokument ta' identità għal dak il-minuri;".

Issa hawnhekk għandna żewġ kwestjonjiet.

L-ewwel kwestjoni hija dik tal-kultura u aħna nafu biha għax f'dan il-Parlament ftit tas-snin ilu daħħalna artiklu f'liġi partikolari kontra l-mutilazzjoni tal-organi ġenitali tal-mara li f'ċerti soċjetajiet hija tradizzjoni.

Però hemm aktar minn hekk fil-mentalità u fl-edukazzjoni tan-nies li jiġu minn barra u hawnhekk għandna sitwazzjoni aktar delikata għax qed ikollna minuri li ċ-ċittadinanza tagħhom ma tkunx identifikata għal żewġ raġunijiet: jew għax twieldu f'soċjetajiet fejn la hemm reġistru pubbliku u lanqas ċertifikat tat-twelid, jew għax twieldu hawn Malta minn ġenituri li mhumiex Maltin.

Hemmhekk qed ikollna niffaċċjaw sfidi ġodda rigward x'se nagħmlu bir-reġistrazzjoni ta' dawn it-tfal u xi protezzjoni se nagħtuhom f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Din il-klawsola qiegħda ċertament tiftaħ kapitlu ġdid però naħseb li m'għandhiex tkun limitata biss għat-tfal li mhumiex akkumpanjati imma għandha tinkludi wkoll tfal li huma akkumpanjati minn xi ziju jew nies oħra li jkunu abbord id-dgħajsa jew abbord il-vapur li jiġu bih, għalkemm xorta se jkollna diffikultà biex nidentifikaw u nistabbilixxu jekk dak li jingħad ikunx vera jew inkella jkunx hemm sitwazzjonijiet differenti.

U meta ngħidu tfal, jista' jkollok tifla ta' 14-il sena jew 15-il sena li ġejja minn ġurisdizzjoni fejn it-tradizzjoni tkun li tifla ta' 13-il sena jew 14-il sena tingħata jew tinbiegħ għaż-żwieġ.

Jiġifieri hemm sfidi oħrajn li rridu nidħlu għalihom.

Għandna pożizzjoni aktar u aktar interessanti għax dan l-Abbozz ta' Liġi, ngħid jien b'ħafna attenzjoni u b'ħafna abbiltà, daħal ukoll fil-kwestjoni tax-xhieda tat-tfal fil-Qorti.

Fil-fatt subklawsola (1) ta' klawsola 16 tgħid hekk:

"(1) Meta fil-proċeduri li jolqtu lill-minuri …"

– mela hija limitata biss għall-proċeduri li jolqtu lil minuri –

"… l-Qorti tqis li l-minuri jkollu fehim biżżejjed, qabel ma tieħu deċiżjoni l-Qorti għandha tieħu konsiderazzjoni tax-xewqat u l-fehmiet tal-minuri, kif ukoll iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ u dan dejjem fl-aħjar interessi tiegħu".

Din, f'ħafna sens, hija ripetizzjoni ta' dak li hemm fil-Kodiċi Ċivili però subklawsola (5) mbagħad, ġustament qed tipprova tiftaħ il-bieb biex it-tfal ikollhom struttura aħjar ta' kif jistgħu jagħtu x-xhieda tagħhom fil-Qorti.

Ma nistax ngħid mingħajr diffikultà, għax mill-esperjenza tal-Qorti u mill-esperjenza ta' nies li taw ix-xhieda tagħhom f'kawżi bejn il-ġenituri jew f'sitwazzjonijiet varji, il-Qorti kienet, għadha, u tibqa' trawma għat-tfal li jkollhom jagħtu xhieda.

F'subklawsoli (4) u (5) ta' klawsola 16 hemm punti innovattivi, biex ngħidu hekk, u nikkwota:

"(4) Il-fehmiet tal-minuri li jkunu determinabbli jew, meta dawn il-fehmiet ma jkunux jistgħu jiġu determinati, ir-raġunijiet għal dan, għandhom jitniżżlu fl-atti tal-kawża mill-Qorti.

(5) Il-fehmiet tal-minuri għandhom jiġu determinati b'sensittività u b'mod li ma tiġix ikkaġunata ħsara lill-minuri."

Din hija l-ewwel darba li dawn id-dispożizzjonijiet qegħdin jidħlu fil-liġi.

Ta' min jara però jekk kemm-il darba dak li qiegħed jiġi stabbilit f'dawn il-proċeduri ma jkunx sempliċement limitat għall-Qorti tal-Minorenni imma jkun jista' jmur barra minnha għal sitwazzjonijiet kompletament differenti.

L-ordnijiet għall-protezzjonijiet tal-minuri huma pass ieħor importanti, però hawn ukoll il-kritika umli tiegħi hi li meta konna għamilna l-ewwel Abbozz ta' Liġi u mbagħad l-Att dwar il-Vjolenza Domestika, daħħalna l-ordni ta' protezzjoni waqt li jkunu għaddejjin il-proċeduri kriminali u l-ordnijiet li jsiru wara meta l-proċeduri jkunu magħluqa.

Infakkar li hemmhekk qbiżna fruntieri kbar fil-protezzjoni u f'dik li s-soltu n-nies jgħidulha "garanzija" għax għedna li l-Qorti tista' jew timponi li bniedem joqgħod 'il bogħod, jew li jinħareġ barra mid-dar, jew timponilu multa jew inkella ġġedded l-ordni ta' protezzjoni għal perjodu itwal minn dak li tkun stabbilixxiet oriġinarjament, però hawn jidher – u dan mingħajr ma nidher li qed nikkritika l-liġi, anzi jien irrid il-ġid lil-liġi u qed nitkellem biex tiġi perfezzjonata aktar – li qisna qegħdin noħolqu sistema ġdida għall-protezzjoni tal-minuri.

Jien ngħid li dak li hemm stabbilit fil-liġi u fis-sistema ġuridika tagħna għandu japplika wkoll f'din id-direzzjoni għax hemm sitwazzjonijiet fejn ikun hemm aġir żbaljat fil-konfront tal-minuri però mhux neċessarjament fil-konfront tal-ġenituri.

Hemmhekk ikollok bżonn ordnijiet li jieħdu ħsieb jipproteġu l-minuri u jkollok ukoll bżonn li toħroġ ordni ta' trattament.

L-ordni ta' trattament fis-sistema forsi seta' ngħata xi forma ta' dell negattiv għax fis-sistema ġuridika tagħna daħħalna li l-Qorti tista' timponi fuq xi ħadd li jieħu ordnijiet ta' trattament, bħal fil-każ ta' xi ħadd li għandu l-problema tax-xorb, jew xi ħadd li għandu l-problema tad-droga, jew xi ħadd li għandu l-problema li jilgħab, jew xi ħadd li għandu problema f'xi direzzjoni partikolari.

Hemmhekk il-Qorti, fis-sentenza tagħha u anke matul il-perkors, tista' titlob li dak l-individwu jmur biex jiġi trattat.

Hawn ikollna tfal li jaraw ċertu ġlied fil-familji u li jgħaddu minn diffikultajiet.

Ħafna drabi t-tfal ma jkunux jistgħu jaċċettaw li dak li qed jaraw quddiemhom huwa ħażin, anzi ħafna drabi jiġu influwenzati b'tali mod li jibdew jaħsbu li dak li jkunu għaddejjin minnu jkun normali, jew li dak li qiegħed jiġri quddiemhom iridu jgħixu fih, jew li hemm bżonn jaħbu l-affarijiet, jew li hemm bżonn jigdbu, jew li għandhom jaħbu meta jaraw lill-ġenituri tagħhom jieħdu d-droga, jew li għandhom jaħbu meta jaraw lin-nannu jagħmel ċerti affarijiet.

Dawn l-affarijiet huma importanti ħafna f'din il-liġi u jien ngħid li din il-liġi għandha timxi pass ieħor, li huwa pass fil-live wire tas-soċjetà tagħna.

Waħda mill-problemi li għandna fis-soċjetà tagħna hi n-nuqqas ta' kontroll tad-divulgazzjoni, permezz tat-teknoloġija moderna, ta' affarijiet li t-tfal m'għandhomx jaraw.

Is-sistema teknoloġika li bnejna llum qed tesponi lit-tfal għal affarijiet li qabel ma kenux jiġu esposti għalihom.

Irridu naċċettaw li fi żmienna meta t-televiżjoni kien iġib xena li m'għandux iġib, il-ġenituri tagħna kienu jibagħtuna fuq, jew inkella kienu jitfu t-televiżjoni.

Illum it-tfal, minn meta jkollhom 12-il sena jew 13-il sena, qed jiġu esposti għall-għadu tas-soċjetà, jiġifieri għall-pronografija, għall-vjolenza u għal affarijiet li finalment jaffettwawlhom il-karattru tagħhom.

Mela jien naħseb li f'din il-liġi għandna ndaħħlu mekkaniżmu li jagħtina l-fakultà li nipproteġu lil uliedna f'din id-dimensjoni.

Din il-liġi ċertament naqbel magħha u nieħu pjaċir jekk tkompli tiġi mtejba għax tħares l-interess tal-ulied.

Il-pedament tagħha hu li naraw li jkollna ulied li ma jispiċċawx 'il bogħod mis-soċjetà u li ma jsirux għedewwa tas-soċjetà imma aktar minn hekk, għandha tipprovdi għal struttura legali li ddaħħal normi u mekkaniżmi li permezz tagħhom inkunu nistgħu nerġgħu nissodaw ċerti pedamenti fis-soċjetà Irridu naraw li d-dinja teknoloġika moderna ma tkabbarx l-aġir antisoċjali imma tissoda l-valuri tal-familja u l-formazzjoni taċ-ċittadini futuri tagħna.

Sur President, illum għandna esprjenzi kbar ta' nies li għexu ħajjithom f'diffikultajiet u f'sitwazzjonijiet fejn il-familji ma kellhomx il-mekkaniżmi li għandna llum.

Dawn l-esperjenzi għandna nitgħallmu minnhom biex inġibu fis-soċjetà tagħna aktar ħarsien tal-ulied għax ħafna drabi kieku ma jkunx għal ċerti nanniet li qed jintervjenu biex isalvaw is-sitwazzjonijiet u jgħaddu ċerti valuri lit-tfal, kieku dawn jintilfu kompletament.

Xi kultant meta tiltaqa' mat-tfal jew ma' nies ta' ċerta età tirrealizza li hemm vakum kbir u aħna li tlajna f'ċerta ġenerazzjoni ma nirrealizzawx biżżejjed in-nuqqas li hemm u x'nistgħu nagħmlu biex wieħed ikun jista' jerġa' jipprova jagħti lil dawn it-tfal dak li ħaqqhom, jiġifieri tfulija ferħana, tfulija fejn ikunu protetti, u tfulija li fiha jistgħu jikbru u jsiru ċittadini li jservu lil pajjiżhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq fis-seduta tal-bieraħ, 12 ta' Marzu 2019, id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi llum se tieqaf hawn u tiġi aġġornata sabiex il-winding up mill-Ministru għall-Familja, Drittijiet ta' Tfal u Solidarjetà Soċjali jsir fis-seduta tat-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019.

Id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet sospiża u baqgħet aġġornata għat-18 ta' Marzu 2019, skont il-ftehim milħuq.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għar-raba' item fuq l-aġenda u nsejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali ngħaddilek Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Se naqra dan il-Messaġġ:

Il-President wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363", tirrakommandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

8 ta' Marzu 2019.

Is-Segretarju Parlamentari Sivio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sur President, qiegħed nieħu pjaċir li llum qed niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi li jitkellem dwar il-Gvern Lokali.

Hekk kif ħadt il-ħatra ta' Segretarju Parlamentari responsabbli għall-Gvern Lokali, immedjatament bdiet ħidma biex flimkien nagħmlu diskussjoni dwar dak li rridu mill-kunsilli lokali.

Dan għaliex fil-Manifest Elettorali tal-Gvern, li ngħata mandat mill-aktar b'saħħtu, għedna li ridna naraw kif nagħtu nifs ġdid lill-kunsilli lokali.

Sena u nofs ilu, meta ħadt il-ħatra ta' Segretarju Parlamentari u bdejna niltaqgħu man-nies għax il-kunsilli lokali jagħmluk ħafna qrib in-nies, sibna li n-nies hemm barra kienu qegħdin jitilfu l-fiduċja fil-kunsilli lokali u bdew jaraw li wara 25 sena mit-twaqqif tagħhom dawn qegħdin hemm għalxejn għax mhumiex qegħdin jilħqu l-aspirazzjonijiet tan-nies.

U meta wieħed jibda jara għalfejn ċerti nies kienu qegħdin jitkellmu b'dan il-mod isib li fejn kien hemm kunsilli lokali li qed jaħdmu ma kienx hemm din id-diskussjoni imma fejn kien hemm kunsilli lokali li kellhom xi disgwid, kienet qiegħda tinħoloq din il-kultura.

Aħna għedna li l-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk biex jibqgħu, allura rridu nsaħħuhom ħalli jkunu l-aspirazzjoni taċ-ċittadin.

Għalhekk, tlaqna b'riforma li ħadet fit-tul, imma ħadet fit-tul għax tajna ċans lil ħafna nies jesprimu l-ħsebijiet tagħhom u filwaqt li madwar il-mejda kellna nies li ħadmu fil-kunsilli lokali, u li jħobbu l-kunsilli lokali u li kienu qegħdin jaħdmu għal din ir-riforma, kellna wkoll min kien xettiku u ovvjament ridna naraw għalfejn.

Aħna involvejna wkoll lill-Oppożizzjoni li kienet immexxija mix-Shadow Minister Robert Cutajar u jien inħoss li għandna nirringrazzjawhom.

M'iniex ngħid li dejjem qbilna, għax kien hemm mumenti fejn ma qbilniex magħhom fuq xi affarijiet u fejn huma ma qablux magħna.

Ħadt pjaċir però li ridna naħdmu flimkien ħalli lill-kunsilli lokali nagħtuhom l-aqwa riforma.

Dan il-kredtu ma jistax imur biss għall-Gvern imma jrid imur ukoll għall-Oppożizzjoni li ħadmet magħna.

Hemm affarijiet li mhux qed naqblu fuqhom, fosthom il-hamlets li aħna għedna li għandna nneħħuhom u huma baqgħu jsostnu li għandhom jibqgħu, però ma jfissirx li b'daqshekk kien hemm xi disgwid.

Kien hemm affarijiet fir-riforma li meta rajniehom fuq il-ktieb dehru mod imma meta ddiskutejniehom flimkien rajniehom b'mod differenti.

Iddiskutejna numru ta' affarijiet flimkien biex naraw li fil-kunsilli lokali jkollna riforma li taħdem verament.

Sur President, ħalli ngħid x'inhi l-viżjoni tagħna dwar il-kunsilli lokali; 25 sena ilu jien kont Sindku fil-lokalità ta' Raħal Ġdid u llum, 25 sena wara, qiegħed naħdem mhux ma' lokal wieħed imma ma' 68 lokal.

Minn hawn nixtieq nirringrazzja lis-sindki, l-kunsilliera u s-segretarji eżekuttivi li ħadmu fil-lokalitajiet tagħhom.

Jien irrid nara fejn irridu naslu, x'jaħsbu n-nies fuq il-kunsilli lokali u fejn nixtiequ nwassluhom.

Allura naħseb li hawn irridu naraw dak li konna qegħdin nisimgħu mingħand in-nies hemm barra fit-toroq u fil-laqgħat u l-konsultazzjonijiet li għamilna.

Biex wasalna hawnhekk l-ewwel għamilna laqgħat mat-tim li konna niddiskutu miegħu, imbagħad ħriġna l-White Paper li fiha konna qegħdin nistaqsu lin-nies dwar dak li kien se jiġri.

Aħna ħsibna li n-nies aktar kienu se jistaqsu fuq il-ħofor, it-toroq u l-bankini – hawnhekk hawn id-Direttur Ġenerali li kien qiegħed jippilota din il-White Paper u jista' jgħid li ma kellna xejn minn dan – però, ħaġa tal-iskantament, in-nies riedu jaraw li l-kunsilli lokali jkunu aktar qrib iċ-ċittadin għax iħossu li l-kunsilli lokali huma importanti.

Qalulna wkoll li r-reġjuni ma jafux kif jaħdmu imma jixtiequ li jarawhom jaħdmu ħalli jaraw bidla fil-kunsilli lokali.

Meta sibna x'riedu n-nies hemm barra, imbagħad bdejna konsultazzjoni ma' numru ta' entitajiet u ltqajna mal-partiti politiċi, mal-Knisja, mal-Alternattiva Demokratika, mal-Assoċjazzjoni Nazzjonali tas-Segretarji Eżekuttivi tal-Kunsilli Lokali (ANSEK) u ma' xi 30 entità oħra, fosthom mal-Forum Żgħażagħ Laburisti u mal-Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista, u rajna kif jaħsbuha dwar din ir-riforma għax din għandha tkun riforma importanti.

Issa rridu naraw, u naħseb li qed jirnexxilna, li n-nies hemm barra jibdew jifhmu eżattament x'għandhom ikunu l-kunsilli lokali.

Jien ngħid li din kienet sfida, għax kien hemm mumenti fejn in-nies ma kinux jafu x'inhuma r-responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali.

Aħna f'din ir-riforma ma tajniex aktar poteri lill-kunsilli lokali però ma ħadnilhomx poteri lanqas.

Aħna ridna li nipperfezzjonaw dak li għandhom il-kunsilli lokali għax ma jistax ikollok kunsill lokali li ma jiffunzjonax.

Hemm kunsilli lokali li għandhom problema għax il-kunsilliera mhux qegħdin jaqblu u l-lokal huwa staġnat għax minkejja li għandhom il-flus, ma jistgħux jintefqu.

Illum il-ġurnata tistgħu timmaġinaw lokal mingħajr ma jkollu min jieħu ħsieb l-indafa tat-toroq, il-ġbir tal-iskart, il-ġonna pubbliċi, il-playing fields, l-infrastruttura tat-toroq, il-bus shelters, is-sinjali u l-marki tat-toroq u r-roundabouts?!

Dawn huma l-poteri u r-responsabbiltajiet li għandhom il-kunsilli lokali, allura rajna kif mingħajr ma nieħdu xejn lill-kunsilli lokali, nagħtu poteri ġodda lir-reġjuni.

Meta konna għaddejjin b'din ir-riforma ma ffokajniex biss fuq il-kunsilli lokali imma ffokajna wkoll fuq id-Dipartiment tal-Gvern Lokali li għedna li rridu norganizzawh bil-kbir.

Għall-bidu ma kenitx ħaġa faċli imma l-istess nies li kienu qegħdin jopponu li norganizzaw dan id-Dipartiment, għax ħassew li din il-bidla forsi ma kenitx se togħġob lil kulħadd, illum il-ġurnata qegħdin jaħdmu mal-Gvern Lokali.

Hawn irrid nirringrazzja lid-Direttur Ġenerali li tant ħadem bil-għaqal biex illum għandna dipartiment organizzat u li jaħdem.

Għandna diretturi li qegħdin jaħdmu fuq l-iskemi u qegħdin naħdmu wkoll biex meta n-nies imorru għand il-kunsill lokali u dan ma jkunx jista' jgħinhom, jidħol id-Dipartiment tal-Gvern Lokali li permezz tal-customer care jilqa' l-ilmenti u jieħu l-azzjonijiet hu.

Fil-fatt, ħadt pjaċir nisma' individwi fit-toroq u oħrajn li bagħtu l-emails biex jgħidulna li ttieħdet azzjoni u nqdew.

M'iniex ngħid hekk biex xi ħadd jgħidli prosit imma għax nemmen li se jirnexxilna naslu fejn irridu naslu.

Sur President, irridu naraw li l-kunsilli lokali jibdew jimpjegaw magħhom il-contract managers.

Dan se jkun punt kruċjali fil-ħidma tagħna fejn jidħlu l-kunsilli lokali.

Qed ngħid hekk għax jien ma rridx nara lis-sindku jiġri fit-toroq biex jara jekk il-bankina saritx.

Fis-Segretarjat tiegħi għandi nies fil-customer care, għandi l-assistent personali tiegħi, għandi ċ-Chief of Staff u għandi n-nies tiegħi li niddelega lilhom u huma jagħmlu x-xogħol.

L-istess irrid nara fil-kunsilli lokali.

Irrid li jekk il-Gvern qiegħed jagħti €50 miljun lill-kunsilli lokali biex iżommu t-toroq nodfa, biex issir is-separazzjoni tal-iskart u biex jieħdu ħsieb il-ġonna, ma nħallux lill-kuntrattur jaqdef għal rasu mingħajr ma jkun hemm contract manager li jara li l-affarijiet qegħdin isiru.

Hawnhekk qegħdin fil-Parlament u jmexxi l-Ispeaker, imma l-Ispeaker għandu n-nies taħtu li jagħmlu x-xogħol klerikali, għandu n-nies tal-maintenance u għandu l-messaġġiera.

L-istess irid jaħdem kunsill lokali.

Jekk illum suppost jinkinsu ċerti toroq, il-contract manager irid imur hemmhekk biex jara li x-xogħol qiegħed isir u mhux imur is-sindku jew is-segretarja għax fl-aħħar tax-xahar kulħadd jieħdu ċ-ċekk.

M'għandna l-ebda problema li jieħdu ċ-ċekk, l-importanti hu – hawn qiegħed ngħid għall-kuntrattur – li x-xogħol isir.

Għalhekk qegħdin naħdmu mad-Dipartiment biex ma nibqgħux immorru lura.

Lilna jgħidulna li biex tieħu tender trid tkun l-irħas waħda.

Mela jekk toħroġ it-tender għall-knis, se ssib li l-irħas waħda hija ta' dak li jnaddaf it-toroq b'mod manwali.

Bilfors li dak ikun l-irħas wieħed għax dan mhux qed jonfoq flus f'makkinarju, imma mbagħad se tieħu tal-irħas.

Jekk illum ħafna mit-toroq huma mimlijin bil-karozzi, bilfors trid tibdel l-istandards u ġġib makkinarju li jista' jnaddaf sew.

Jekk m'aħniex se nagħmlu hekk, se nibqgħu marbutin ma' dak li bdejna 25 sena ilu u m'aħniex se nbiddlu.

U jekk m'aħniex lesti li nbiddlu, se nibqgħu fejn aħna u m'aħna se nagħmlu xejn.

Hu ta' sodisfazzjon għalija li nara li l-kunsilli lokali jkunu hemmhekk biex verament jibdlu l-lokalitajiet tagħna.

Madanakollu m'aħniex se nħalluhom jaqdfu waħedhom għax ir-riforma mhijiex se tieqaf hawn.

Meta r-riforma tgħaddi minn dan il-Parlament, se jkollna bord li jara li r-riforma sseħħ u mhux tkun inkitbet fil-liġi u daqshekk.

Irridu naraw li dan il-bord jieħu ħsieb li din ir-riforma tibda sseħħ għax nerġa' ngħid, dawn huma flus il-poplu.

Diġà qegħdin naħdmu biex wara l-25 ta' Mejju, meta jitilgħu l-kunsilliera u s-sindki l-ġodda, id-Dipartiment jara li lil dawk li se jġeddu l-mandat jagħtihom it-taħriġ neċessarju biex ikunu jafu kif jaħdem l-Att dwar Kunsilli Lokali.

Aħna morna għal biċċa xogħol oħra b'rabta mar-reġjuni.

Meta twaqqfu fl-2011 ma tantx kellhom responsabbiltajiet imma llum, permezz ta' din ir-riforma, se nkunu qegħdin nagħtuhom aktar responsabbiltajiet.

Fil-fatt, illum kellna press conference li fiha ħabbarna r-responsabbiltajiet il-ġodda li se jkollhom bil-ħsieb li dawn jagħtu servizz lill-kunsilli lokali fi ħdanhom.

L-Oppożizzjoni ma qablitx li r-reġjuni jibda jkollhom ir-responsabbiltajiet, fosthom li jagħmlu social impact assessment.

Għall-bidu ma konniex qegħdin niftiehmu bħala Gvern u Oppożizzjoni.

Konna kważi qegħdin ngħidu l-istess ħaġa u ma konniex qegħdin nifhmu x'qegħdin ngħidu.

Imma rrid ngħid li l-Oppożizzjoni ħadmet magħna.

Għall-bidu riedu li dan ix-xogħol jibqa' f'idejn il-kunsilli lokali imma aħna ridna mmorru għar-reġjuni bil-patt li jsir social impact assessement fuq il-lokalitajiet kollha f'terminu ta' sena biex wara Mejju l-kunsilli lokali jkunu jistgħu jagħmlu pjan għall-ħames snin li ġejjin.

Ir-reġjuni se jkollhom responsabbilitajiet bħal, pereżemju, li jaraw li jkollhom EU Officer biex ikunu jistgħu jassistu lill-kunsill lokali.

Barra minn hekk, f'pajjiżna ma nistgħux nibqgħu nħallu s-sitwazzjoni li l-iskejjel jagħlqu fis-2.30 p.m. u wara l-ħin tal-iskola ma jsir xejn aktar fihom; għandu jintlaħaq ftehim bejn l-iskejjel u l-President tar-reġjun biex l-iskejjel jibqgħu miftuħin u jkunu ta' għajnuna għal-lokalità.

Irridu wkoll naraw li r-reġjuni jibdew jaħdmu flimkien mal-Housing Authority biex isiru jafu liema huma l-postijiet vojta li hemm fil-lokalitajiet.

Hekk verament nibdew naħdmu bis-serjetà f'dak li għandu x'jaqsam mal-aspett soċjali.

Qabel kellna ħames reġjuni u ridna li nagħmluhom sitta biex ikunu jmissu ma' xulxin b'mod ġeografiku.

Jiġifieri m'għamilniex sitt reġjuni b'kapriċċ, imma għax ridna li meta jmorru għall-fondi tal-Unjoni Ewropea, ikunu jistgħu jġibu flus għar-reġjuni tagħhom.

Pereżempju hemm ir-reġjun tal-Port li jinkludi l-lokalitajiet kollha li jmissu mal-port bħal Bormla, il-Birgu, l-Isla, ix-Xgħajra, il-Belt u l-Furjana u dawn flimkien jistgħu jġibu fondi li jagħmlu sens għalihom.

Hemm ukoll ir-reġjuni tan-Nofsinhar u tal-Lvant.

Lin-nies li qegħdin jistaqsu x'inhuma r-reġjuni ngħidilhom li dawn qegħdin hemm biex il-President tar-Reġjun jaħdem mas-sindki ta' dak ir-reġjun ħalli flimkien noħorġu bl-ideat tagħna.

Issa minn ħames reġjuni se jkollna sitta.

Sur President, aħna rajna li ma jagħmilx sens li l-elezzjonijiet isiru fil-25 ta' Mejju u l-elezzjoni tal-presidenti tar-reġjuni ssir fit-22 ta' Mejju 2022.

Dan ma jagħmilx sens għax irridu li meta jkunu telgħu s-sindki u l-kunsilliera, ikunu jistgħu jivvotaw għall-President tar-Reġjun.

Allura rridu naħdmu biex l-elezzjoni għall-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali (AKL) issir wara l-elezzjonijiet tal-25 ta' Mejju, 2019.

Aħna qegħdin nippjanaw li l-elezzjonijiet għall-President tar-Reġjun u l-President tal-AKL isiru f'Ottubru.

F'dan il-każ ukoll nifhem li rridu nagħmlu biċċa xogħol tajba għax din mhijiex kwestjoni ta' x'jaqbel lili u x'jaqbel lilek.

Din ir-riforma ma kenitx xi ħaġa faċli u ridna nibdew mill-bidu.

Pereżempju ma kienx jagħmel sens li tkun president ta' reġjun u fl-istess ħin sindku ta' kunsill lokali.

Ara kif jista' jkun li tkun sindku u president ta' reġjun meta hemm dawk il-poteri u r-responsabbiltajiet kollha, apparti li jkollok kunflitt ta' interess!

Allura għedna li jekk tkun president ta' reġjun ma tistax tkun sindku; trid jew tirriżenja jew ma tikkontestax u l-partit politiku jinnominak biex tkun il-president ta' dak ir-reġjun.

Qabel kellna min kien sindku u president ta' reġjun.

Ridna ngħollu l-onorarja ta' president tar-reġjun bħalma rridu ngħollu l-onorarja tas-sindku, tal-kunsilliera u tal-viċi sindku.

Kellna wkoll diskussjonijiet dwar il-possibbiltà li s-sindki jkunu kollha full-time u din kienet mistoqsija fil-programm elettorali tal-Gvern.

Kelli diskussjoni wiesgħa ma' numru ta' sindki u ma' nies oħra dwar dan is-suġġett u rajna li kien se jkollna problema jekk ikollna xi sindku li jkun tabib jew avukat għax dan mhux se jħalli l-professjoni tiegħu biex ikun sindku.

Għaldaqstant id-diskussjoni jekk sindku għandux ikun full-time għandha tiġi amalgamata mad-diskussjoni dwar jekk membru parlamentari għandux ikun full-time.

Aħna ħadna ħsieb li nsaħħu r-rwol tas-Segretarji Eżekuttivi u bħalissa għaddejja diskussjoni mal-ANSEK dwar kif nistgħu ntejbu l-kondizzjonijiet tas-Segretarji Eżekuttivi.

Aħna ma ddejjaqniex nagħmluha ċara li s-Segretarju Eżekuttiv irid ikun full-time.

Ma jistax ikollok Segretarju Eżekuttiv fil-lokal tan-Naxxar, pereżempju, imbagħad ikun Aġent Segretarju tal-Birgu u tal-Imqabba u jispiċċa ma jkollniex riżultati.

B'sodisfazzjon nerġa' nirringrazzja lid-Dipartiment talli wessajna l-pool tas-Segretarji Eżekuttivi u ħarġu s-sejħiet għal min ma kellux Segretarju Eżekuttiv full-time.

Jien irrid li l-kunsilli lokali jaħdmu bis-serjetà u jkunu hemm biex jagħmlu bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Nemmen li hawnhekk se nkunu għamilna biċċa xogħol biex għall-ewwel darba naraw il-kunsilli lokali jaħdmu flimkien mar-reġjuni.

Mhuwiex faċli li tagħmel riforma bħal din u kollox jimxi ward u żahar, imma b'din ir-riforma rnexxielna naraw li l-kunsilli lokali jibdew jaħdmu.

Meta kellna l-kumitati tal-hamlets kien hemm mumenti fejn lanqas kellna kandidati għalihom u ġieli kellna membri li bdew u li ma komplewx.

Apparti milli kien hemm kumitati li ħadmu u oħrajn li ma ħadmux.

Għaldaqstant f'din ir-riforma mhux qegħdin ngħidu li se nneħħu l-hamlets imma li fil-kunsilli lokali, bil-liġi, irid ikun hemm kunsillier responsabbli mit-tali hamlets.

Mela jekk Raħal Ġdid, l-Imtarfa u l-Imqabba jridu li jkollhom kumitat amministrattiv għall-hamlets li għandhom fi ħdanhom, dan il-kunsillier għandu jara li jinħatar dan il-kumitat.

U fejn qabel dawn ma kellhomx vot għax ma kien hemm l-ebda kunsillier responsabbli mill-hamlets, il-kunsillier responsabbli mill-hamlets, li qed ngħidu li jrid jinħatar bil-liġi, se jkun qiegħed imexxi l-aġenda ta' dak il-kumitat fil-kunsill lokali.

Irridu naraw li tispiċċa darba għal dejjem din li meta jkollok kunsill lokali mmexxi minn maġġoranza Laburista ma jagħtix responsabbiltajiet lill-kunsilliera Nazzjonalisti u viċi versa.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin nagħtu 14-il responsabbiltà lill-kunsilliera, fosthom li fl-aħħar tas-sena kull kunsillier irid jagħti rendikont tax-xogħol li għamel fil-kunsill.

Il-Gvern qiegħed jagħti €50 miljun lill-kunsilli lokali, allura rridu naraw li dawn verament jaħdmu.

Irridu naraw kunsilli lokali li jagħmlu differenza fil-lokalitajiet tagħna.

U tajjeb ngħid li m'aħniex se nħalluhom waħedhom imma se nkunu qegħdin ngħinuhom.

Waqt li konna għaddejjin b'din ir-riforma għamilna eżerċizzju fejn il-Gvern kien qed jagħti €1.5 miljun kull sena biex jintefqu fi proġetti kapitali fil-lokalitajiet.

Fil-fatt, sentejn u nofs ilu kienet ħarġet skema li permezz tagħha ġew magħżulin kunsilli li kellhom proġetti in the pipeline iżda ġara li laħqet għaddiet is-sena u l-flus ma kinux għadhom użawhom għax kien għad jonqoshom xi permessi.

Għalhekk, dawk il-flus intilfu.

Allura mis-sena l-oħra – ta' dan nirringrazzja lis-Sa Marisa Pisani, id-Direttur il-ġdid, li ħadmet tant tajjeb u bil-għaqal – bdejna naraw li meta proġett jiġi approvat li jsir, il-flus jingħataw lill-kunsill lokali.

Din is-sena reġa' għandna €1.5 miljun ieħor x'nagħtu lill-kunsilli lokali u din id-darba se nagħmlu skema innovattiva.

Nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-Ministru Owen Bonnici għax f'din ir-riforma sibt għajnuna tremenda mingħandu.

Hu tana l-go ahead biex inkunu nistgħu naħdmu ħalli nagħmlu bidla fil-kunsilli lokali.

Dalwaqt inħabbru skema biex permezz tal-istess kunsilli lokali nintroduċu għall-ewwel darba sistema ta' irrigation fil-lokalitajiet tagħna għax mhux se jibqa' aċċettabbli li jkollna ġonna li fix-xitwa jħaddru u fis-sajf kollox ikun niexef.

Aħna rridu noħorġu lit-tfal u ż-żgħażagħ minn ġo darhom billi nagħtuhom playing fields u bandli organizzati kif jixraq ħalli jgawdu dawn il-postijiet.

Il-ħsieb tagħna hu li nibdew nagħmlu lqugħ għax-xemx fil-playing fields li għandna, u hawnhekk m'aħna ngħidu xejn ġdid.

Dawn l-affarijiet f'pajjiżna ma jeżistux imma barra minn xtutna narawhom.

Irridu nibdluh lil dan l-pajjiż.

Irridu li mill-kunsilli lokali nagħmlu gvern Lokali.

Ma nistgħux nibqgħu marbutin mal-imgħoddi u mal-obbligazzjonijiet li kellna s'issa.

Fil-kunsill lokali, l-unika obbligazzjoni li għandna hi lejn ir-residenti u lejn pajjiżna, u hemm irridu naslu.

Irrid ngħid li fil-ġranet li ġejjin se nħabbru kompetizzjoni li se tkun iffinanzjata mill-privat biex insebbħu l-lokalitajiet tagħna.

F'din il-kompetizzjoni se nagħtu premju għall-isbaħ gallarija, għall-isbaħ sqaq u għall-isbaħ faċċata mżejna bil-fjuri.

Għal dan il-għan, ġibna sponsor ta' madwar €10,000, u dawn biex inkunu nistgħu nagħmlu differenza fil-lokalitajiet tagħna u narawhom jieħdu r-ruħ.

Sur President, ħadt pjaċir niltaqa' mal-Ministru għall-Ambjent, l-Onor.

Flimkien iddiskutejna kif nistgħu nħaddru l-lokalitajiet tagħna u bgħatna email lis-Sindki u lis-Segretarji Eżekuttivi u għednielhom li jekk fil-lokalità tagħhom mitulhom is-siġar jew tkissru bir-riħ u jixtiequ jagħmlu siġar ġodda, aħna se nkunu nistgħu ngħinuhom biex insebbħu pajjiżna.

Aħna nemmnu fl-ambjent mhux bil-paroli biss, u allura rridu naraw li jekk kellhom 18-il siġra u mietu tlieta minnhom, nerġgħu nagħtuhomlhom biex verament inħaddru l-lokalitajiet tagħna.

Dan l-aħħar organizzajna żewġ seminars għax ħassejna li l-kunsilli lokali kienu għaddejjin minn sfida kbira.

Huma kienu qegħdin jitolbu l-għajnuna tad-dipartimenti tal-Gvern iżda dawn ma kenux qegħdin jagħtuhom widen biżżejjed.

F'dan is-seminar laqqajna lis-Segretarji Eżekuttivi u lis-Sindki mal-entitajiet biex naraw bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Niġi għal punt ieħor.

Lir-reġjuni m'għedniex li se nagħtuhom aktar responsabbiltajiet u ħallejniehom b'xejn imma din is-sena tajniehom €3.1 miljun.

Barra minn hekk, dawk kollha li jaħdmu mal-LESA u fit-tribunali se jiġu mħallsin direttament mil-LESA, u r-reġjuni se jkollhom ir-responsabbiltajiet li semmejna aktar kmieni.

Fil-kunsilli lokali ma nistgħux nibqgħu naħdmu kif konna naħdmu 25 sena ilu.

Irridu ndaħħlu konċetti ġodda.

Irridu wkoll nagħmlu bidla ħolistika u mhux il-kunsilli jibqgħu jkunu sempliċement parti mill-bidla.

Pereżempju s-sena l-oħra introduċejna s-separazzjoni tal-iskart fil-kunsilli lokali u kellna kritika li ma taqta' xejn.

Jien ukoll kont xettiku għax il-bidla ġġiblek id-dubji, però n-nies jeħtieġ li jifhmu l-importanza tas-separazzjoni tal-iskart.

Ma jistax ikun li niġbor l-iskart separat minn wara l-bieb taċ-ċittadin u wliedna jmorru l-iskola u jisseparaw l-iskart, imbagħad meta mmorru ġo playing field ma jkunx hemm bins tas-separazzjoni tal-iskart!

Fil-fatt qegħdin naħdmu biex fil-lokalitajiet nintroduċu smart bins biex inwasslu messaġġ pożittiv.

Ma nistgħux nibqgħu marbutin mal-imgħoddi.

Il-bidla li rridu nagħmlu hija bidla għall-aħjar.

B'din ir-riforma dan il-Gvern se jħalli legat u għall-ewwel darba se jkun qed jagħti fondi u responsabbiltajiet lir-reġjuni tagħna.

Il-kunsilli lokali u l-Gvern Lokali jridu jkunu hemmhekk biex jagħmlu bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Il-Gvern qed jagħti flus u qed joffri skemi lill-kunsilli lokali.

Pereżempju permezz tal-Planning Fund tal-Awtorità tal-Ippjanar hemm €29 miljun allokati għall-kunsilli lokali sabiex jibdlu l-pjazez u l-isqaqien tagħhom ħalli verament nagħmlu bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Jien inħossni moderat fix-xogħol li nagħmel.

Jien mhux qiegħed fil-Parlament biex inħalli l-affarijiet kif inhuma, jew biex taparsi nagħmel ir-riformi, jew biex naqsam lill-kunsilli lokali.

Dak li għamilna, għamilnieh bħala kumitat.

Minn hawn nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li ħadmu miegħi biex wasalna fejn qegħdin illum.

Nixtieq nirringrazzja lid-Direttur Ġenerali s-Sur Natalino Attard, lis-Sa Marisa Pisani, lis-Sur Christopher Galea, lis-Sur Etienne Mercieca, lis-Sur Michael Cohen, lis-Sur Sandro Craus, lis-Sur Mario Fava li huwa l-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, lis-Sur Jonathan Attard, lill-Avukat Chris Cilia u lil dawk kollha li ħadmu biex wasalna għal din ir-riforma li permezz tagħha se nagħmlu bidla mill-qiegħ u nagħtu l-għodda lill-kunsilli lokali u lir-reġjuni.

Fil-25 ta' Mejju se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u s-sindki u l-presidenti reġjonali se ssirilhom ir-riforma li fassalna flimkien biex nagħtu nifs ġdid lill-kunsilli lokali.

Fadlilna xahrejn oħra għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, fejn se jkun hemm kompetizzjoni ta' min se jieħu l-maġġoranza.

Dik hija normali li ssir.

Wara l-25 ta' Mejju però, madwar il-mejda tal-kunsilli lokali rridu naraw sindki u kunsilliera jaħdmu għall-ġid tal-lokal.

M'aħniex se nippermettu aktar li minħabba l-ġlied li jkun hemm fil-kunsilli lokali, inħallu lir-residenti jbatu.

Lanqas m'aħna se naċċettaw aktar li minħabba l-ġlied intern bejn il-kunsilliera, inħallu miljuni ta' ewro jintilfu għax ma jkunux jistgħu jintużaw minħabba li jkun skada ż-żmien.

Il-kunsilli lokali qegħdin hemm biex iċ-ċittadin ikollu ħajja aħjar fil-lokal tiegħu, u din se nkunu qegħdin nagħfsu fuqha.

Għaddejna minn martirju f'ċerti kunsilli lokali.

Jien għamiltha ċara u ilni ngħidha li min ħiereġ għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali jrid ikun lest li jaħdem biex nagħmlu l-bidla meħtieġa.

Min m'għandux ċans għall-kunsilli lokali, aħjar ma joħroġ xejn milli jkun piż fuq il-lokal.

Lil min irid jaħdem se ngħinuh u se nagħtuh l-għodda biex jaħdem.

Biss biss din ir-riforma saret biex stajna nagħtu l-għodda biex il-kunsilli lokali jaħdmu għax ridna li mill-kunsilli lokali nagħmlu l-Gvern Lokali fil-lokalitajiet tagħna ħalli ssir il-bidla neċessarja.

Sur President, se jkollna diskussjoni fejn kulħadd se jkollu ċans jitkellem u nixtieq li tkun diskussjoni matura.

Nixtieq li dan il-Parlament ikun jista' verament juri li aħna mhux qegħdin hawn biex nagħmlu l-qasmiet imma biex nagħmlu l-aqwa riforma għall-Gvern Lokali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, irrid nibda billi nirringrazzja minn qalbi lill-Onor.

Silvio Parnis li, fil-fehma tiegħi, għamel xogħol eċċellenti biex f'għeluq il-ħamsa u għoxrin anniversarju minn mindu twaqqfu l-kunsilli lokali nkunu nistgħu niċċelebraw dan l-anniversarju mhux biss billi ngħidu kemm huma importanti l-kunsill lokali, imma billi nemendaw l-Att dwar Kunsilli Lokali b'mod li nirriformaw il-kunsilli lokali.

Naħseb li dan is-settur għandu vantaġġ kbir li qed imexxih l-Onor.

Silvio Parnis għax huwa kien wieħed mill-aħjar sindki li qatt kellna.

Niftakar li kont għadni l-iskola sekondarja meta l-Onor.

Parnis kien sindku fl-ewwel Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid u kulħadd kien ifaħħar xogħlu.

Peress li jien miż-Żejtun, u Raħal Ġdid u ż-Żejtun bieb u għatba, il-feedback minn Raħal Ġdid jasalli mill-ewwel.

L-istess nista' ngħid għall-Oppożizzjoni.

Robert Cutajar, kien Sindku tal-Mellieħa tal-affari tiegħu ħafna u għamel ħafna ġid.

Għaldaqstant f'din ir-riforma għandna nies li mhux biss jitkellmu dwar il-kunsilli lokali imma jafu x'inhuma għax għexuhom.

Kienu sindki ta' żewġ lokalitajiet, wieħed fin-Nofsinhar u l-ieħor fit-Tramuntana u jafu xi jfisser li tkun f'kunsill lokali.

Il-kunsilli lokali huma għal qalbi għax jien kont għal żewġ termini fil-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn u allura naf x'inhu kunsill lokali.

Għax mod li ma tkunx f'kunsill lokali u mod tkun.

Mela meta qed nitkellmu dwar il-bżonn li nirriformaw il-kunsilli lokali u mmexxuhom 'il quddiem, qegħdin nitkellmu dwar xi ħaġa li nemmnu fiha.

Jien nemmen li l-kunsilli lokali huma bżonjużi u rridu nirranġawhom.

Parnis smajnieh jitkellem u hu jemmen b'qalbu kollha li l-kunsilli lokali huma bżonn f'pajjiżna, imma daqskemm huma bżonn il-kunsilli lokali hemm bżonn li jinbidlu għall-aħjar.

Irridu nkunu onesti magħna nfusna u ngħidu li filwaqt li hemm ħafna li jaqblu mal-kunsilli lokali, għandhom riservi dwar l-effettività tagħhom, għall-inqas f'ċerti oqsma.

Fil-fehma tiegħi, permezz tar-riforma li qegħdin nagħmlu se nbiddlu l-affarijiet li hemm bżonn li jinbidlu u se nkomplu nibnu fuq it-tajjeb li qed jagħmlu l-kunsilli lokali.

Jekk tgħidli biex nagħti assessment tal-aħħar 25 sena ta' kunsill lokali, l-assessment tiegħi jkun li l-kunsilli lokali għamlu xogħol tajjeb f'pajjiżna, kienu suċċess, però żgur li jekk ma nbiddluhomx għall-aħjar, mhux se jkunu f'pożizzjoni li jilħqu l-aspirazzjonijiet tan-nies.

Irridu nirringrazzjaw lil ħafna sindki, viċi sindki u kunsilliera li jaħdmu ħafna.

Pereżempju jien għandi ammirazzjoni tremenda lejn dawk il-kunsilliera li huma pensjonanti.

Jien għandi ħabta nqum kmieni u qabel is-7.00 a.m. kemm-il darba nara kunsilliera anzjani jduru l-lokalitajiet u meta nieqaf bil-karozza biex insellmilhom, ngħidilhom "Mela diġà bdejt?" u huma jgħiduli li diġà ilhom siegħa jduru!

Dawn in-nies nammirahom ħafna u nixtieq nirringrazzjahom għax naħseb li l-ebda persuna oħra li għandha kariga pubblika ma tagħmel dak li jagħmlu dawn il-kunsilliera.

Kieku l-Gvern jgħid li minflok il-kunsilli lokali se jkun hemm dipartiment tal-Gvern f'kull lokalità, jien ngħid li ma jqumux filgħodu kmieni u jmorru jduru.

Sur President, aħna nafu l-inkwiet li ngħaddu minnu jien u sieħbi meta jkun hemm kunsilli lokali li ma jiffunzjonawx!

Jien irrid niġi hawn u ngħid l-affarijiet kif inhuma.

Ġieli jkollok kunsill lokali li ma jiffunzjonax, bħal dak ta' San Pawl il-Baħar.

Jien u l-Onor.

Parnis nafu x'jiġifieri meta tirċievi email wara oħra mingħand ir-residenti biex jgħidulek li ma jistax ikun li jgħixu f'dak il-ħmieġ.

Aħna dawn nipprovaw nikkumpensawhom billi nagħmlu dan ix-xogħol mir-riżorsi tal-Ministeru u pereżempju nċemplu lid-Direttur Ġenerali tal-Cleansing Department u għalkemm nafu li mhijiex il-mansjoni tiegħu, nitolbuh imur San Pawl il-Baħar biex jagħmel ix-xogħol neċessarju.

Mhux qed insemmi San Pawl il-Baħar għax għandu maġġoranza Nazzjonalista.

Seta' kellu maġġoranza Laburista għax kont niġi hawn u ngħid l-istess ħaġa għax għalija dan huwa inaċċettabbli.

Bħalma nfaħħar lil min jagħmel xogħlu, għalija huwa inaċċettabbli li xi ħadd ma jagħmilx xogħlu.

Jien ma ġejtx hawnhekk biex ngħidilhom prosit u kemm huma tajbin, nirtokkaw il-liġi u tlaqna 'l hemm.

Jien ġejt hawnhekk biex ngħid li l-kunsilli lokali huma tajbin fil-ġeneralità tagħhom, fejn irnexxew, irnexxew ħafna, però fejn ma rnexxewx, ma rnexxewx ħafna u rridu nbiddlu l-affarijiet li hemm bżonn jinbidlu biex l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

Jekk wieħed jistaqsini fil-fehma tiegħi liema hi l-aktar bidla importanti mill-bidliet kollha li semma l-Onor.

Parnis, ikolli ngħid li għalija l-aktar bidla importanti hija dik li għandha x'taqsam mar-reġjuni.

Parnis għandu prijoritajiet oħrajn u għalih l-aktar bidla importanti hija l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ għax issa permezz ta' riforma li għamilna fl-aħħar leġiżlatura se jkunu jistgħu jipparteċipaw anke żgħażagħ ta' 16-il sena.

Forsi jkun hemm min jgħidlek li l-aktar bidla importanti hi li kunsill lokali se jkollu rappreżentant li jieħu ħsieb il-hamlet.

Imma għalija l-aktar punt importanti huwa dak tar-reġjuni.

Għalhekk irrid nispjega x'inhi din ir-riforma massiva li se jkun qed jagħmel l-Onor.

Parnis permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Malta llum għandha ħames reġjuni u nqerr magħkom li qabel ma bdejt nifforma parti mill-Eżekuttiv, kont inħares b'xettiċiżmu kbir lejn ir-reġjuni.

Kont ngħid: La f'Malta diġà għandna 68 kunsill lokali, hemm bżonn ħames reġjuni?

Hekk kont nirraġuna.

Illum, wara li ilni kważi seba' snin nagħmel parti mill-Eżekuttiv, ngħid li t-triq 'il quddiem huma r-reġjuni!

Jiġifieri kelli bidla radikali fil-ħsieb tiegħi u nistieden lin-nies jagħmlu din il-bidla fil-ħsieb tagħhom ukoll.

F'Malta qegħdin fis-sitwazzjoni li żidna l-allokazzjoni finanzjarja għat-68 kunsill lokali li għandna.

Fil-fatt, il-baġit tal-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali huwa t-tielet jew ir-raba' l-akbar mill-Gvern kollu.

Il-Ministeru tiegħi huwa wieħed mit-top spenders u xorta ġieli ngħid li m'għandix flus biżżejjed għax inkun nixtieq nagħmel aktar, aħseb u ara l-kunsilli lokali li żżid kemm iżżid, l-allokazzjoni tagħhom tibqa' dik li hi!

Ir-realtà f'pajjiżna hi li għandna Gvern Ċentrali kbir fuq, 68 kunsill lokali taħt u m'hemmx middle management li b'xi mod jibni fuq l-economies of scale tar-reġjuni u fl-istess waqt iressaq il-kunsilli lokali qrib il-Gvern Ċentrali.

Għalhekk qegħdin ngħidu li minflok ħames reġjuni għandu jkollna sitta u dawn għandu jkollhom il-flus, mhux kif kien isir qabel.

Fil-fatt hawnhekk se nikkritika ftit lil sħabi tan-naħa l-oħra.

Naf li mhux se jieħdu għalihom.

Jekk tagħmel reġjuni bla flus tkun qed tidħak bin-nies.

Tkun qisek qed tgħidilhom: Se nagħtik palazz imma ċ-ċavetta se nżommha jien.

F'dak il-każ tagħtini xejn mill-ewwel u mhux toqgħod twebbilni bil-palazz!

Issa r-reġjuni se jingħataw allokazzjoni finanzjarja.

Aħna ma ġejniex hawn – hawnhekk nerġa' nirringrazzja lill-Onor.

Parnis għax dan huwa mertu tiegħu – biex ngħidu li se nwaqqfu r-reġjuni u mbagħad fil-baġit li jmiss immorru għand il-Ministru għall-Finanzi u nitolbuh il-flus.

Mhux hekk qegħdin ngħidu.

Aħna diġà għamilna t-talba u l-Ministru tana €3.15 miljun għar-reġjuni.

Mela minn xejn issa għandna €3.15 miljun.

Ladarba flus għandna, issa li rridu nagħmlu huwa li nsaħħu r-reġjuni.

Dik hija s-serjetà.

Meta jkollna dawn is-sitt reġjuni, dawn se jitmexxew b'mod professjonali minn xi ħadd li se tkun il-professjoni tiegħu.

Naħseb li l-Onor.

Parnis sejjaħlu CEO.

L-importanti mhuwiex l-isem però imma li jkollok persuna full-time li tmexxi r-reġjun b'mod diliġenti u kif suppost għax dan jagħti ħafna vantaġġi lill-kunsilli lokali.

Meta kont kunsillier fil-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn kellna l-kwestjoni tal-Impjant ta' Sant'Antnin u dak iż-żmien konna ħdimna mas-Sur Joe Attard, Alla jaħfirlu, u mas-Sindku ta' Ħaż-Żabbar.

Kieku dakinhar konna organizzati f'reġjuni, kieku konna nkunu aħjar għax kien ikollna servizz ta' perit.

U kieku ridna napplikaw għall-fondi Ewropej, bħala reġjun konna nkunu f'pożizzjoni li napplikaw b'mod aktar b'saħħtu u kien ikun hemm CEO jew direttur full-time li jmexxi r-reġjun 'il quddiem.

Jien nemmen li s-suċċess ta' din ir-riforma jorbot mas-suċċess tar-reġjonalità ta' pajjiżna.

Għalhekk nixtieq nappella lil dawk li jaħsbuha bħalma kont naħsibha jien biex jibdlu l-ħsieb.

Jien m'iniex qed nipprietka imma sa seba' snin ilu ma kontx naqbel mar-reġjuni filwaqt li llum ngħid li r-reġjuni huma kruċjali biex il-governanza lokali timxi 'l quddiem.

Għawdex kellu esperjenza reġjonali għax sħabna l-Għawdxin ġejjin minn legacy ta' reġjonalità, anke l-mod kif jirraġunaw huwa differenti minn kif nifhmuh aħna.

L-idea ta' reġjun mhux qiegħda hemm biex ittella' l-ħitan imma biex tibni pontijiet bejn il-kunsilli lokali nfushom u l-Gvern Ċentrali, u din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Nerġa' ngħid li r-reġjuni mhux se jservu biex jibnu l-ħitan imma biex jibnu l-pontijiet bejn il-kunsilli lokali nfushom u l-Gvern Ċentrali.

Għalija li ċerti xogħlijiet, poteri u responsabbiltajiet se jiġu mogħtija lir-reġjuni hija xi ħaġa importanti ħafna.

Se nġib eżempju li mhuwiex cutting edge jew earth-shattering imma li bħala Ministru għall-Kultura ngħaddi minnu ta' kuljum!

Jien nirċievi emails biex jistaqsuni t-tali monument taħt ir-responsabbiltà ta' min jaqa'.

Hawn mhux qed nirreferi għall-Monument tal-Assedju l-Kbir imma għal diversi monumenti li hemm imferrxin ma' pajjiżna.

Meta nistaqsi lill-kunsill lokali, jgħiduli: Le, dak mhux aħna nieħdu ħsieb.

Mela aħna għandna l-flus biex nieħdu ħsieb monument ta' dak id-daqs?

Meta mbagħad nistaqsi lill-Cleansing Directorate, jgħiduli: Le, aħna nnaddfu t-toroq xogħolna.

Meta nistaqsi lir-Restoration Unit, jgħiduli: Le, aħna restawr nagħmlu, mhux manutenzjoni ta' monumenti.

Meta nistaqsi lil Heritage Malta, jgħiduli: Le, id-devoluzzjonijiet huma dawk li jinsabu fl-iskeda.

Allura dan il-monument jispiċċa a no man's land u ma tkunx taf min se jmantnih, imbagħad tirrealizza li din hija konsegwenza tal-fatt li f'Malta m'għandniex reġjuni li jaħdmu.

Kieku għandna reġjuni li jaħdmu, there is no way in hell li jkollok monument ta' importanza għall-pajjiż u r-reġjun iħallih mhux mantnut!

Kieku żgur jara x'jagħmel biex jieħu ħsiebu.

Tajt dan l-eżempju tal-monument ħalli jifhimni kulħadd però dan juri li fil-pajjiż għandna no man's lands li ovvjament imbagħad jispiċċaw għand il-Gvern Ċentrali.

Jekk għandi a no man's land, bħala Ministru mhux se noqgħod niċċassa imma rrid nimla dak il-vojt!

Madanakollu jekk aħna nemmnu fis-sussidjarjetà, il-vojt mhux il-Gvern irid jimlieh imma r-reġjun.

Jien nemmen b'qalbi kollha li s-suċċess ta' din ir-riforma hu marbut mal-bżonn li r-reġjuni jaħdmu tajjeb.

Irrid nagħmel enfasi fuq dan il-punt għax huwa kruċjali.

Nixtieq nagħmel enfasi wkoll fuq punt ieħor li għalija huwa importanti ħafna.

F'Mejju li ġej, għall-ewwel darba, l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali u tal-Membri Parlamentari Ewropej se jsiru ma' Malta kollha fl-istess ġurnata.

Din hija xi ħaġa li jien kelli mano in pasta fiha għax jien kont dak il-Ministru li għamel l-emendi neċessarji biex ma jibqax ikollna elezzjonijiet kull sena.

U dan għamiltu għal diversi raġunijiet.

Jien qbadt il-barri minn qrunu u għidt li din il-ħaġa m'għandhiex tkun.

Jien kont tal-idea li l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali għandhom isiru kollha flimkien kull ħames snin mal-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Meta pproponejt dik l-emenda kien hemm min ikkritikani li kont qed inkun antidemokratiku u anke qaluli li jien dittatur u ħafna paroli fil-vojt.

Għalhekk, konna ddeċidejna li nċaqilqu l-elezzjonijiet lokali u konna lħaqna kompromess li l-elezzjoni li jmiss, li jekk m'iniex sejjer żball kienet dik tal-2017, issir fl-2019.

B'hekk, laqqajna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali kollha f'daqqa biex isiru kull ħames snin.

Qed ngħid dan biex infakkar l-istorja reċenti ta' pajjiżna għax issa li ġejjin l-elezzjonijiet ta' Mejju, m'għadni nisma' xejn fuq dan kollu!

Mela filli bdew jgħidu li l-Gvern imissu jistħi, li hu dittatur, li jrid joħnoq id-demokrazija u sa anke kitbu barra minn Malta u issa li waslu l-elezzjonijiet ħadd mhu qed jgħid xejn!

Ħadd ma qal li għax l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali ta' Malta kollha se jsiru f'daqqa kull ħames snin hemm xi ħaġa ħażina.

Anzi l-partiti politiċi qegħdin iħeġġu lin-nies biex joħorġu jivvotaw, u sewwa jagħmlu.

Kieku kienu jemmnu li dik hija xi ħaġa ħażina, kieku ma kinux iħeġġu lin-nies biex joħorġu jivvotaw.

Mela l-fatt li kull naħa qed tħeġġeġ lin-nies biex joħorġu jivvotaw u qed jippromwovu l-kunsilliera u l-kandidati, għalija huwa sinjal li hawn kunsens li f'dan il-pajjiż ikollna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali kollha miġburin f'round wieħed mal-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Għalija dik hija konferma u llum qed nieħu gost li fil-Parlament qed nara din is-serenità dwar dan il-punt li sentejn jew tliet snin ilu kien hemm kontroversji kbar fuqu.

Allura jien ukoll inħeġġeġ lin-nies biex f'Mejju li ġej joħorġu jivvotaw.

Din se tkun l-ewwel elezzjoni li fiha l-kunsilli lokali se jiġu eletti kollha f'daqqa.

Se tkun xi ħaġa storika wkoll għal raġuni oħra li diġà semmejt qabel, ċjoè li ż-żgħażagħ ta' 16-il sena se jkunu jistgħu jivvotaw u jipparteċipaw b'mod attiv fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Meta l-Prim Ministru Joseph Muscat laħaq Kap tal-Oppożizzjoni fl-2008, fl-ewwel okkażjoni li kellu kien qal li hu jemmen fil-Vot 16.

Dak iż-żmien kulħadd qal, "Dan għadu kemm laħaq Kap tal-Oppożizzjoni, kif qed jgħid li jemmen fil-Vot 16?" u kien hemm daqsxejn kontroversja.

Niftakar meta kienu jitkellmu n-nies kienu jgħidu: Dan qed jgħid li se nagħtu l-vot liż-żgħażagħ ta' 16-il sena?!

Illum kuntent immens li qed naraw li din il-viżjoni li kellu l-Onor.

Muscat daħlet fil-liġijiet tagħna u hawn kunsens dwarha.

Għalhekk inħeġġeġ liż-żgħażagħ biex jieħdu sehem fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Ma rridx ngħid li se nagħtuhom id-dritt għax ma rridx ninftiehem li qisna qed nagħmlulhom xi pjaċir, jew li qed nitkellmu b'ton patronizzanti, imma l-fatt li ż-żgħażagħ ta' 16-il sena llum se jivvotaw u jipparteċipaw b'mod attiv fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali hija xi ħaġa importanti u nħeġġiġhom biex jivvotaw għax il-vot tagħhom se jkun determinanti.

Hawn mhux qegħdin nitkellmu fuq tliet familji ġo raħal b'xi 20 vot jew għaxar voti kollox, imma qed nitkellemu fuq ħafna żgħażagħ li se jivvotaw.

M'għandix dubju li ż-żgħażagħ se jkunu f'pożizzjoni li jħallu impatt u jibdlu l-futur tal-lokalità tagħhom.

Meta jivvotaw iż-żgħażagħ ikollok leħen b'saħħtu.

Għalhekk inħeġġeġ lin-nies kollha biex jutilizzawh.

Sur President, irrid nsellem lil sħabna r-residenti tar-Renju Unit.

Kif nafu, qed jinkiteb rumanz sħiħ b'rabta mal-Brexit u qed naraw kapitlu wara ieħor ta' dan ir-rumanz li kulħadd jixtieq li jkollu konklużjoni pożittiva għax fil-mument li l-Ingilterra toħroġ mill-Unjoni Ewropea, mhux se ssib ruħha f'xi deżert fejn ma jafha ħadd imma se tibqa' sieħeb kruċjali.

L-Ingilterra hija pajjiż li nħobbuh ħafna u, ikunx hard Brexit jew ikunx Brexit maqbul, għandu jkollha l-aqwa relazzjonijiet mal-Unjoni Ewropea.

Irrid insellem lill-Brittaniċi li jgħixu f'pajjiżna u b'mod straordinarju qed ngħidulhom li se jkollhom id-dritt li jivvotaw u jipparteċipaw b'mod attiv fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Qed nibgħat dan il-messaġġ lir-residenti Brittaniċi għax aħna rridu li jibqa' jkollna l-aqwa relazzjonijiet mar-Renju Unit.

Forsi wieħed jgħid: Ikollok l-aqwa relazzjonijiet għax tagħtihom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali?

Mhux biss, imma li tagħtihom dan id-dritt huwa sinjal ta' rispett kbir li jgawdi r-Renju Unit mingħand il-Gvern Malti.

U fil-verità aħna ngawdu l-istess rispett għax il-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit ukoll għandhom id-dritt li jivvotaw.

Jien għandi Maltin ħbieb tiegħi li marru jistudjaw f'universitajiet fl-Ingilterra li vvotaw fit-tieni jew fit-tielet elezzjoni ta' Tony Blair.

Jiġifieri hemm din ir-reċiproċità sabiħa bejn iċ-ċittadini Maltin u ċ-ċittadini tal-Gran Brittanja u din hija xi ħaġa li se tibqa' għax l-Ingliżi se jkollhom id-dritt li jivvotaw u jipparteċipaw b'mod attiv fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, indipendentement minn jekk ikunx hemm hard Brexit jew ħaġa jew oħra.

Sur President, nixtieq inkompli nitkellem imma l-ħin skada.

L-aħħar kumment tiegħi hu li, bħala ċittadin, jien nistenna li l-kunsilli lokali jkunu attivi, li jkunu l-avukati taċ-ċittadin, li ma jiddejqux jidhru koroh mal-awtoritajiet, u li jkunu l-vuċi tal-interess suprem tar-residenti, speċjalment fi kwestjonijiet ambjentali fejn iċ-ċittadin għandu ħabta li jekk ikun waħdu jħossu bla vuċi u jkun irid il-kollettività.

Naħseb li isbaħ mill-kunsilli lokali m'hawnx biex jirrappreżentaw il-kollettività.

Fl-aħħar nett nirringrazzja mill-ġdid lill-kunsilli lokali kollha u nemmen li bis-saħħa ta' din ir-riforma se nkunu qed nagħtuhom opportunità biex jitilgħu pass 'il fuq.

Ix-xewqa tiegħi hi li jgħaddu ħames snin jew għaxar snin, inħarsu lura u ta' warajna jgħidu li l-2019 kienet is-sena li fiha, bis-saħħa tal-emendi li saru, il-gvern lokali ssaħħaħ, mar 'il quddiem u ngħata enerġija ġdida.

Kollox jindika li se jkun hemm qbil unanimu dwar dawn l-emendi u għaldaqstant nirringrazzja lill-Oppożizzjoni tal-koperazzjoni li wriet tul il-proċess kollu.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sur President, dan huwa suġġett għal qalbi.

Meta niftakar li din is-sena qegħdin niċċelebraw il-25 sena anniversarju mit-twaqqif tal-kunsilli lokali u meta niftakar ix-xogħol li sar matul iż-żmien biex illum il-kunsilli lokali jinsabu fejn jinsabu u biex ġabu bidla fil-mentalità u fis-soċjetà bir-rieda li kellhom il-kunsilliera u s-sindki f'diversi rħula, u biex komplejna nsaħħu s-sens ċiviku f'diversi lokalitajiet, inħoss li għandi nagħti l-kontribut tiegħi, partikolarment f'dan id-dibattitu.

Nibda billi nirringrazzja u ngħid prosit lill-Onor.

Silvio Parnis, li għamel biċċa xogħol tajba ħafna.

Naħseb li din hija r-raba' riforma li qed issir mit-twaqqif tal-kunsilli lokali.

Pereżempju jien niftakar id-diskussjoni qalila li kellna fil-bidu tat-twaqqif tal-kunsilli lokali dwar jekk il-partiti politiċi għandhomx jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali jew le.

Niftakar ir-riformi li kienu saru meta ġew introdotti l-gwardjani lokali; dawk kienu żmenijiet diffiċli meta ġie biex jiddaħħal ċertu infurzar fil-livell lokali.

Fil-fatt, kien hemm każijiet fejn il-kunsilli lokali kellhom jipproteġu lill-individwi li kienu qegħdin jagħtu s-servizz ta' infurzar fil-lokalità.

Kienu żmenijiet li matulhom il-poplu Malti għadda minn ċerti tagħlimiet importanti, kif anke l-kunsilli lokali kellhom jixprunaw ruħhom minn żmien għal żmien.

Irrid nitkellem ftit dwar l-aspett storiku minħabba li jien niftakar it-twelid tal-kunsilli lokali għax kont wieħed mill-ewwel kunsilliera li konna ġejna eletti fl-1994.

Dak iż-żmien kelli 18-il sena.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis kien ikkontesta dawk l-elezzjonijiet ukoll.

Ma kenitx ħaġa faċli għax irridu nifhmu li dak iż-żmien, mingħajr riżorsi ta' xejn, kandidati indipendenti u oħrajn li kkontestaw mal-partiti politiċi, fosthom mal-Partit Nazzjonalista, kellhom aspettattiva kbira min-nies li riedu bidla fil-lokal tagħhom u li riedu l-poter biex jamministraw il-lokal.

Permezz tal-għajnuna li taw il-kunsilli lokali stajna nersqu aktar qrib in-nies biex jittieħdu d-deċiżjonijiet fil-lokal.

Ma kienx kollox ward u żahar.

Irridu nifhmu li l-ewwel grupp ta' kunsilli lokali sabu ma' wiċċhom mhux biss l-aspettattiva imma anke nuqqas ta' riżorsi biex ilaħħqu mad-domanda tax-xogħlijiet li kellhom isiru fil-lokalitajiet.

Ħafna toroq kienu għadhom fi stat diżastruż u kien hemm bankini li kienu fi stat orribbli.

Sal-lum għadna qegħdin nirranġaw is-sistemi li sibna 25 sena ilu però sar ħafna avvanz, anke permezz tal-għajnuna li ta l-Gvern ċentrali minn żmien għal żmien lill-kunsilli lokali.

Jien dejjem nisma' u nifhem il-problemi u l-karbiet ta' ħafna mill-kunsilliera u sindki fil-lokalitajiet dwar in-nuqqas ta' riżorsi u ta' effiċjenza minħabba nuqqas ta' kordinament bejn id-dipartimenti, għax fuq kollox meta tkun kunsillier jew sindku, tkun qed tiltaqa' man-nies biex tressaq il-vuċijiet tagħhom u ħafna drabi dawn jispiċċaw fl-entitajiet tal-Gvern.

Fil-fatt dejjem kienet tkun problema u għadha hekk sal-lum, li l-karbiet taċ-ċittadin komuni fil-lokal jaslu fil-livell ta' dipartiment u hemmhekk trid tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

Għalhekk ħafna drabi ssir medjazzjoni min-naħa tal-kunsilliera u s-sindki, mhux biss bejn iċ-ċittadini u l-Gvern ċentrali imma anke biex l-ilmenti li jkunu qegħdin jitwasslu fil-livell lokali jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem.

Niġi għall-effiċjenza.

Jien dejjem kont ninsisti li n-nies li jaħdmu fil-kunsilli lokali ma jridx ikollhom il-mentalità tas-servizz pubbliku.

Il-kunsilli lokali mhumiex estensjoni taċ-Ċivil, anzi bil-kontra, il-kunsilli lokali jridu jixprunaw lid-dipartimenti biex jimxu 'l quddiem ħalli jċaqilqu l-affarijiet.

Meta tkun qiegħed fil-lokal tisma' lin-nies, trid tara li bir-riżorsi li jkollok tindirizza dawk il-problemi, imma biex tbiddel l-affarijiet mhux biss irid ikollok riżorsi qawwija iżda jrid ikollok ukoll l-appoġġ meħtieġ.

Aħna nafu li llum il-ġurnata hemm diverġenzi kbar u mentalità differenti fil-mod kif jitwettqu ċerti affarijiet bejn kunsill lokali u dipartiment tal-Gvern.

Allura llum il-ġurnata qegħdin nagħfsu ħafna, anke mil-livell ċentrali, fuq is-sit elettroniku 'servizz.gov' bil-għan li ntejbu s-servizz pubbliku b'dan il-mod, kif irnexxielhom jagħmlu ċerti kunsilli lokali matul dawn is-snin permezz tax-xogħol kollu li sar.

Meta smajt lill-Onor.

Silvio Parnis jitkellem fuq ir-riformi li xtaq imexxi 'l quddiem il-Gvern, ħassejt li kelli nagħti kontribut u naqsam l-esperjenza li kelli ta' diversi snin bħala kunsillier u sindku ta' Ħal Qormi, li hu wieħed mill-akbar lokalitajiet ta' Malta.

Illum qed nieħu pjaċir li f'din ir-riforma qed issir differenza bejn lokalitajiet kbar u lokalitajiet ferm iżgħar.

Meta kont sindku ta' Ħal Qormi kien ikolli bżonn riżorsi qawwija għax ma tistax tikkompara raħal kbir, jew belt ta' 20,000 ruħ, ma' raħal li għandu 300 ruħ jew 400 ruħ.

Hemm differenza kbira tant li f'lokal bħal dak kważi kważi trid tkun full-time.

L-Onor.

Farrugia kien sindku ta' Ħaż-Żebbuġ, li hu raħal kbir ieħor ġar ta' Ħal Qormi u nimmaġina li hu wkoll kien ikollu dik il-problema.

Qed nieħu pjaċir li f'dan il-Parlament illum għandna numru mhux ħażin ta' deputati ġejjin mil-livell lokali.

Meta tarahom hawnhekk tinduna bir-riforma kbira u l-bidla li ġabu l-kunsilli lokali fil-livell politiku u tirrealizza li n-nies mhux biss iridu jħossuhom qrib tal-kunsilliera u tas-sindki imma jridu jkomplu jagħtuhom il-fiduċja tagħhom billi jeleġġuhom biex jirrappreżentawhom f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Inħoss li anke f'oqsma bħalma hu dak tal-housing hemm ħafna x'jista' jsir.

Aħna diġà għandna koperazzjoni tajba mal-kunsilli lokali bħala Segretarjat għall-Akkomodazzjoni Soċjali meta niġu biex nagħtu għajnuniet għall-amministrazzjoni tal-binjiet.

Jien ma nixtieqx li fil-housing estates inħallu sitwazzjoni ta' aħna u huma – hemm irħula li għandhom numru mhux ħażin ta' housing estates – qisu l-Gvern qed jaħdem kontra l-kunsilli lokali, anzi rridu naħdmu flimkien.

Fil-fatt, tajt direzzjoni lill-awtorità tad-Djar biex tipparteċipa f'din ir-riforma ħalli bħala Awtorità tkompli twassal l-għajnuna tagħha f'dak li għandu x'jaqsam mas-servizzi li toffri lill-kunsilli lokali, kif ukoll billi nsibu poteri ġodda li nistgħu nagħtu lill-kunsilli lokali.

Nemmen li l-iskema tal-amministrazzjonijiet tal-binjiet tal-komun, fejn il-kunsill lokali qed jipparteċipa mar-residenti biex jamministraw dawn il-binjiet huma stess, għandha tkun ta' suċċess akbar billi nifirxu skemi u nagħtu għajnuniet u ħidmiet li l-kunsill lokali jibbenefika minnhom.

Fil-kunsilli lokali rridu nsaħħu l-one-stop shops għax meta tgħin biex ikun hemm one-stop shop fil-kunsill lokali tkun qed tnaqqas l-iskariġġ, b'mod partikolari lill-anzjani, lill-persuni b'diżabilità u lil persuni oħrajn, u tiffrankalhom milli joqogħdu jmorru f'ċerti dipartimenti, inkluż l-Awtorità tad-Djar li tilqa' n-nies fil-Furjana.

Pereżempju f'Raħal Ġdid diġà għandna one-stop shop bis-saħħa tas-servizz.gov, fejn l-uffiċjali tad-dipartimenti qed imorru fil-kunsill lokali u joffru servizzi lil ħafna anzjani li jiġu bżonnhom.

B'hekk, il-ħidma fil-komunità tagħna qed tkompli tiżdied u qegħdin nersqu aktar lejn in-nies.

Dawn huma deċiżjonijiet importanti li rridu nimirħu fuqhom u nwettquhom b'ċertu kordinament.

Ċertament din se tkun riforma kruċjali oħra li se tagħti viżjoni lill-kunsilli lokali għas-snin li ġejjin.

Forsi issa ma nerġgħux nitkellmu fuq riforma għal numru ta' snin, għax b'din ir-riforma qed nolqtu fil-laħam il-ħaj il-kwestjonijiet li għad hemm.

Din ir-riforma mhijiex se tindirizza l-kwestjonijiet tal-kunsilliera u s-sindki biss imma fuq kollox għandha tkun riforma riforma taċ-ċittadini li qegħdin jgħixu fl-irħula u l-villaġġi tagħna u li ta' kuljum iħabbtu wiċċhom mal-problemi li l-kunsill lokali tagħhom għandu l-obbligu li jindirizza u jiffaċilita.

Naħseb li b'dawn il-bidliet li qed isiru fil-liġi l-Gvern qed juri l-bżonn li nsaħħu l-għajnuna fil-livell lokali, inkluż il-fatt li nagħtu importanza lir-reġjonalità.

Il-konċett ta' reġjonalità f'pajjiżna forsi ma bediex b'mod daqshekk mgħaġġel bħalma ġara f'ċerti pajjiżi oħrajn.

Pereżempju l-mod kif ġew ifformati l-kunsilli lokali tagħna jixbah ħafna lil dak ta' Sqallija u tal-Italja aktar milli ta' pajjiżi li qegħdin fin-naħa ta' fuq tal-Ewropa.

Allura fil-karatteristika ta' ħafna mill-kunsilli lokali li għandhom ġemelaġġi li ħafna drabi ssibhom fi bliet u rħula Sqallin, hemm xebh enormi mhux biss fil-mod kif inhuma ffurmati l-villaġġi tagħna, imma anke mat-tradizzjonijiet u l-kultura.

Meta wieħed jara r-relazzjoni li hemm fil-festi, fil-lingwa, fit-tradizzjonijiet u fl-agrikoltura bejn il-kunsilli lokali, hemm xebh enormi ma' pajjiżi oħrajn, fosthom dawk ġirien tagħna.

Hija xi ħaġa pożittiva ferm li nitgħallmu mill-esperjenzi li għadda minnhom ħaddieħor, imma rridu naraw li r-riforma tkun magħmula għall-konsiderazzjoni ta' pajjiżna.

Kull meta matul dawn il-25 sena kellna diskussjoni, iż-żewġ partiti dejjem fittxew kunsens għax dan mhux biss huwa suġġett għal qalb iż-żewġ partiti imma huwa qasam li għandu impatt qawwi fuq iċ-ċittadini.

Nimmaġina li ż-żewġ partiti – issa għandna anke t-tielet partit f'dan il-Parlament – m'għandux ikollhom problema bir-riformi li qegħdin nippreżentaw.

Dan jindika mhux biss il-fiduċja li għandu l-poplu Malti fil-kunsilli lokali, imma l-appoġġ li rridu nagħtu lill-kunsilliera.

Huwa veru li l-kunsilliera qed jingħataw l-onorarja, imma xorta waħda kważi jmissu mal-volontarjat għas-servizz li qegħdin jagħtu lill-komunità.

Jien niftakar li meta bdew il-kunsilli lokali konna nagħmlu ħafna mix-xogħol tagħna b'mod volontarju u kważi konna noħorġu l-flus mill-but biex inkunu nistgħu ngħinu liċ-ċittadini.

Illum il-ġurnata qed naraw din il-bidla imma rridu ngħidu grazzi lil min forsi llum m'għadux magħna u għal snin twal ta kontribut lejn raħal twelidu.

Sur President, nawgura lis-Segretarjat Parlamentari responsabbli mill-kunsilli lokali, li ħadem ħafna biex din ir-riforma mxiet 'il quddiem, nawgura lill-kunsilliera li jżommu kuntatt mas-Segretarjat tagħhom u nawgura wkoll li nkomplu nimirħu biex issa li ż-żgħażagħ ta' 16-il sena se jibdew jivvotaw, isiru bidliet li jkomplu jħallu impatt pożittiv mhux biss billi jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, imma wkoll bil-parteċipazzjoni tagħhom.

Nittama li din ir-riforma tħalli aktar nies interessati li jidħlu jgħinu fil-ħidma tal-livell lokali biex finalment inkomplu nkattru l-kultura u l-ħsieb li flimkien nistgħu ntejbu l-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, bħall-kollegi ta' qabli se nitkellem b'ċerta nostalġija fuq dan is-suġġett minħabba li jien ukoll għamilt żmien f'kunsill lokali.

Iċ-ċittadini Mostin għażluni darbtejn biex nirrappreżentahom fil-Kunsill Lokali tal-Mosta u għamilt mill-2012 sal-elezzjoni ġenerali li għaddiet inservi l-komunità tiegħi bħala minority leader fil-Kunsill Lokali tal-Mosta, jiġifieri sas-sena 2017.

Nista' ngħid li din kienet esperjenza li mmaturatni ħafna għax hija kariga importanti fil-lokal u ta' responsabbiltà.

Il-fatt li ċ-ċittadini tar-raħal tiegħek jagħtuk il-mandat sabiex tirrappreżentahom u taħdem f'isimhom fil-kunsill lokali, jagħtik unur u fl-istess ħin responsabbiltà għax għandek dmirjiet importanti li trid taqdi.

Irrid ngħid li matul dawk il-ħames snin tgħallimt ħafna.

Il-kunsill lokali kien mezz li mhux biss ġegħilni nkun aktar qrib tal-komunità tiegħi imma għallimni ħafna fuq l-operat tal-Gvern b'mod ġenerali.

Għall-fini ta' min qatt ma segwa kif jaħdem kunsill lokali, tajjeb ngħid li l-kunsill lokali huwa estensjoni tal-Gvern.

Għandek id-deċentralizzazzjoni tal-poter fl-oqsma lokali, fejn prattikament kif jiffunzjona l-Gvern fuq bażi nazzjonali jaħdem il-kunsill lokali fuq bażi lokali, inkluż fil-mod kif jamministra l-flus, fil-mod kif joħroġ tenders pubbliċi, fil-mod kif jagħti l-kuntratti, fil-mod kif jingaġġa n-nies li jaħdmu miegħu u fil-mod kif jiġu magħżula l-kunsilliera għax finalment għandna elezzjonijiet liberi biex jintgħażlu r-rappreżentanti tal-poplu.

F'dawk il-ħames snin tgħallimt ħafna u nixtieq insellem il-memorja tas-Sur Ronnie Pellegrini, li lili ħeġġiġni biex noħroġ għall-Kunsill Lokali tal-Mosta.

Niftakar kien wieħed mill-ewwel persuni li bagħat għalija u inkoraġġieni biex nikkontesta l-elezzjoni għall-Kunsill Lokali tal-Mosta u minn dak il-mument 'il quddiem dejjem sibt l-appoġġ tiegħu f'dak kollu li għamilt kemm domt inservi fil-kunsill lokali, u mhux biss.

Għalhekk insellem il-memorja tas-Sur Ronnie Pellegrini u nirringrazzjah ta' dak kollu li għamel miegħi u ma' ħafna oħrajn.

Sur President, f'dawk il-ħames snin irrealizzajt x'effett jista' jkollu kunsill lokali fuq ir-residenti.

Għax x'jiswa li jkollok l-ekonomija sejra tajjeb u jkollok il-pajjiż miexi 'l quddiem jekk il-lokalitajiet li ma jkunux mexjin 'il quddiem?

X'jiswa għar-residenti li għandna ekonomija sejra tajjeb u li niftaħru, rightly so, bis-surplus u bis-suċċessi ekonomiċi li qiegħed jagħmel il-pajjiż jekk it-triq tagħhom tkun fi stat degradanti, jew jekk il-kwalità tal-bankina tkun fi stat tal-biki, jew jekk l-ambjent ta' fejn jgħixu u l-ġonna li jkun hemm qrib tagħhom jitħallew mitluqin?

Fil-fatt, kważi kienet qed tinħoloq sitwazzjoni fejn il-pajjiż kien miexi 'l quddiem u l-lokalitajiet kienu sejrin lura, u wisq nibża' li għandna minn dawn il-każijiet.

Dak li qiegħed ngħid, qed ngħidu b'responsabbiltà.

Minkejja li pajjiżna b'mod ġenerali miexi 'l quddiem b'passi ta' ġgant, b'mod partikolari f'dawn l-aħħar snin – dan mhux qed ngħidu jien, imma qed tirrikonoxxih id-dinja kollha prattikament – nażżarda ngħid li għandna ċerti żoni u rħula f'pajjiżna li minflok ma mxew 'il quddiem marru lura għal numru ta' raġunijiet, inkluż f'dak li għandu x'jaqsam mal-infrastruttura, f'dak li għandu x'jaqsam mal-indafa, f'dak li għandu x'jaqsam maż-żamma tal-ġonna pubbliċi u f'dak li għandu x'jaqsam ma' parkeġġ.

Dawn huma wħud mill-isfidi li jiffaċċjaw ta' kuljum il-kunsilliera, is-sindki u l-istaff tal-kunsilli għax wara kollox il-kunsill lokali huwa the first port of call ta' dak kollu li jiġri fl-irħula tagħna.

Mela naqblu li kienet mossa tajba li 25 sena ilu Gvern Nazzjonalista deherlu li kellu joħloq il-kunsilli lokali, imma mhuwiex tajjeb li f'dawn il-25 sena ma rriformajnihomx, u ma ħarisniex lura lejn l-eżerċizzju li għamilna u ma pprovajniex b'xi mod intejbu dak l-operat.

U dak hu li qegħdin nipprovaw nagħmlu llum.

Infatti dawk huma l-għanijiet ta' din ir-riforma u għalhekk illum qegħdin nilleġiżlaw.

Il-kunsilli lokali ilhom hemm 25 sena u l-poplu kollu jista' jagħti l-ġudizzju tiegħu dwar jekk il-kunsill lokali tar-raħal tiegħu għenux biex ħajtu titjieb jew le.

Jekk kunsill lokali jkun effettiv, il-kwalità tal-ħajja tiegħek se timxi 'l quddiem.

Jekk il-kunsill lokali tar-raħal tiegħi jkun jaħdem, ikun effettiv f'xogħlu u jżomm ir-raħal kif suppost, inkluż il-ħteġijiet infrastrutturali u soċjali, il-kwalità tal-ħajja tiegħi se tmur 'il quddiem.

Jien nistaqsi lil kull min qiegħed isegwina llum jekk kemm ilu jeżisti l-kunsill lokali tar-raħal tiegħu, tejjiblux il-kwalità tal-ħajja.

Dik hija l-analisi li qegħdin nagħmlu f'din il-liġi, u dik hija r-riforma li qiegħed jagħmel is-Segretarju Parlamentari.

Insellem u nirringrazzja lill-Onor.

Parnis li kellu l-kuraġġ li jidħol għal din ir-riforma.

Waqt il-konsultazzjoni pubblika wiesgħa immens li saret fuq din ir-riforma, waħda mill-aktar affarijiet li ħadt gost nara kienet l-involviment taċ-ċittadin.

Waqt din il-konsultazzjoni pubblika ngħatat importanza massima lill-opinjoni taċ-ċittadini u tar-residenti.

Naħseb li dak kien approċċ tajjeb għax finalment aħna qegħdin hawnhekk biex intejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Min jista' jagħtik l-aqwa opinjonijiet aktar mir-resident dwar kif għandek ittejjeb il-kunsilli lokali?

Jien nieħu pjaċir nara li kien hemm il-parteċipazzjoni tan-nies u għandu jkun id-dmir tagħna bħala politiċi li nħeġġu aktar lill-poplu b'mod ġenerali biex jipparteċipa f'eżerċizzji bħal dawn, għax dawn huma liġijiet li se jaffettwawlhom il-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Jien li ngħix il-Mosta, jekk għandi kunsill lokali li jaħdem, se ngħix kwalità ta' ħajja aħjar.

Għandu jkun l-interess ta' kull ċittadin li ma jiddejjaqx jagħti l-opinjoni tiegħu u jlissen il-ħsebijiet u s-suġġerimenti tiegħu dwar kif il-lokalità tista' tkun ġestita aħjar.

Infatti l-prinċipji li fuqhom hija msejsa r-riforma li qegħdin nitkellmu fuqha llum u li finalment se tiġi tradotta f'liġi ġdida tal-kunsilli lokali, hija bbażata fuq prinċipji tajbin immens, fosthom ir-rispett mill-Gvern ċentrali lejn l-awtonomija lokali.

Dan ifisser li l-kunsilli lokali se jibqgħu awtonomi u se jibqgħu jiddeċiedu huma x'inhuma l-prijoritajiet tagħhom fil-lokalitajiet.

Hemmhekk imbagħad jidħol il-ġudizzju tal-poplu, għax jista' jkollna kunsill lokali li l-prijoritajiet tiegħu jkunu qed jistonaw mal-prijoritajiet taċ-ċittadin, imbagħad iċ-ċittadin, b'mod demokratiku, kull ħames snin jagħmel l-għażliet liberi tiegħu u jagħżel lil dawk il-kunsilliera li jidhirlu li huma l-aħjar biex tassew jimplimentaw il-prijoritajiet tiegħu.

It-tisħiħ tal-livell reġjonali diġà tkellmu fuqu b'mod tajjeb is-Segretarju Parlamentari u l-Ministru.

Jien se ngħid l-esperjenza tiegħi, Sur President.

Fil-ħames snin li għamilt inservi fil-Kunsill Lokali tal-Mosta dejjem kont nistaqsi x'impatt għandhom il-kumitati reġjonali fuq il-ħajja tal-Mostin.

Jien nisfida lil kulħadd li jekk wieħed imur jistaqsi lill-21,000 resident li għandna l-Mosta, kulħadd jgħidlek li ma jafx x'jagħmel il-kumitat reġjonali għalih.

Bir-riforma li qed jimbotta 'l quddiem is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, il-kumitati reġjonali qed jingħataw ħafna aktar snien u għodda, imma fuq kollox jien ngħid ħafna aktar responsabbiltà.

Li jinteressah iċ-ċittadin hemm barra huwa li jkun moqdi aħjar, wara kollox għalhekk qegħdin hawn aħna, biex inservu lill-poplu li eleġġiena u biex inressqu 'l quddiem dan it-tip ta' liġjiet li l-għan aħħari tagħhom mhu xejn ħlief li jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Mela jekk finalment din il-liġi ma twassalx biex titjieb il-kwalità tal-ħajja tar-residenti, inkunu fallejna kollha kemm aħna.

Però jien nemmen li l-għan ta' din ir-riforma li qegħdin nagħmlu huwa fid-direzzjoni t-tajba.

Il-fatt li l-livell reġjonali jissaħħaħ, u allura għandek aktar delegazzjoni ta' poter min-naħa tal-Gvern fil-fora reġjonali, se jgħin liċ-ċittadin f'numru ta' affarijiet, bħall-economies of scale, li aħna m'għandniex.

Jekk hemm irħula żgħar, xorta jibqgħu rħula, imma ma jistax ikollhom economies of scale bħalma għandha l-Mosta, pereżempju.

Ħalli nitkellem ċar u tond.

Ir-rati li tista' ġġib il-Mosta fuq il-ġbir tal-iskart, pereżempju, se jkunu differenti mir-rati li jista' jġib raħal li huwa ferm iżgħar.

Allura huwa tajjeb li se jkollna l-kordinazzjoni tal-kunsilli reġjonali għax dawn se jgħinu biex ikollna better value for money tal-flus li qiegħed joħroġ it-taxpayer.

B'hekk, se nagħtu assigurazzjoni liċ-ċittadini tagħna li qed ninvestu flushom aħjar.

Wieħed mill-prinċipji bażiċi hu li jogħlew l-istandards.

U kif se jogħlew l-istandards, Sur President?

Wieħed mill-punti li kont nisħaq fuqhom kemm domt inservi fil-kunsill lokali hu li ma jistax jibqa' jkollok sitwazzjoni fil-kunsilli lokali fejn bilfors inkunu kostretti nagħżlu l-irħas offerta.

Jien kelli esperjenzi fil-lokalità tiegħi fejn għax il-kunsill lokali kien kostrett jagħżel l-irħas operaturi, iċ-ċittadin ma kienx ikun moqdi, kemm jekk hi indafa kif ukoll jekk hu xogħol marbut ma' toroq, bankini ġodda jew ma' xi servizz partikolari.

Fil-fatt, ħafna mid-drabi z-zalza kienet qed tiġina ogħla mill-ħuta u finalment kien qiegħed ibati ċ-ċittadin.

Għalhekk huwa tajjeb li din ir-riforma qed tieħu inkonsiderazzjoni l-possibbiltà li jkollna qafas ta' tendering differenti li jkun megħjun mill-kumitati reġjonali għax bis-saħħa li qed nonfoq aktar flus, finalment qed nieħu servizz ħafna aħjar, u lili dak jinteressani, li qed nieħu servizz aħjar għaċ-ċittadin.

Jeħtieġ li jintgħażel l-offerent li l-aktar li jimmerita, b'mod trasparenti u b'mod apert, għax b'hekk inkunu qed nagħtu servizz aħjar lill-komunitajiet.

Iċ-ċittadin irid jibqa' fiċ-ċentru ta' dak li jagħmel il-kunsill lokali għax wara kollox il-kunsill lokali qiegħed hemm biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Għalhekk huwa kruċjali li din ir-riforma hija bbażata biex iċ-ċittadin jinqeda aħjar.

Jekk f'dan l-eżerċizzju kollu li qed nagħmlu u fir-riforma li qed nagħmlu fil-liġi ċ-ċittadin ma jimxix 'il quddiem, se nkunu fallejna f'din ir-riforma.

Jien nemmen però li jekk ikun hemm rieda tajba minn kulħadd, m'għandniex infallu.

Se nagħti eżempji prattiċi ta' kif din ir-riforma se tgħin biex il-kunsilli lokali jimxu 'l quddiem u se npoġġi kollox f'kuntest.

Il-kuntest importanti li forsi s'issa għadna ma sħaqniex biżżejjed fuqu huwa l-fatt li llum il-kunsilli lokali għandhom baġit ferm ogħla biex joperaw.

Ma ninsewx li permezz ta' din ir-riforma qed jiġu ffrankati ħafna flus mill-elezzjoni li kienet issir kull sena.

Din għamel referenza għaliha l-Ministru Bonnici.

Lilna elezzjoni tiswiena kważi €3 miljun fis-sena u issa dawn se jiġu investiti lura fuq il-kunsilli lokali u fuq il-poplu Malti.

Mela allura l-kunsilli lokali llum għandhom aktar riżorsi biex jaħdmu.

Is-sena li għaddiet dan il-Parlament illeġiżla biex ħloqna Infrastructure Malta li kif nafu, għandha r-responsabbiltà li fis-snin li ġejjin tibni mill-ġdid it-toroq kollha ta' pajjiżna.

Dik hija responsabbiltà kbira li però qed tħaffef parti importanti mill-piż li kellhom il-kunsilli lokali.

Dan ma jfissirx li qed innaqqsulhom mir-responsabbiltà għax finalment il-kunsilli lokali se jibqgħu jidentifikaw il-prijoritajiet fil-lokalitajiet tagħhom, imma b'dan il-mod qed inżidulhom il-baġit b'mod qawwi.

Se nagħti xi eżempji prattiċi ta' kif din ir-riforma se ttejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Eżempju żgħir, li jista' jinstema' bħala xi ħaġa żgħira imma jagħmel differenza kbira, huwa dak tal-permessi.

S'issa min ikun qiegħed jagħmel xi xogħol fid-dar u jkollu bżonn iġib xi skip jew high-up, hu x'inhu, fil-maġġoranza tal-kunsilli li għandna f'Malta u Għawdex irid jirrikorri fiżikament għand il-kunsill biex iġib dak il-permess u jekk ikollu bżonnu għal numru ta' ġranet, irid joqgħod imur kuljum biex iġib dak il-permess.

Bl-istreaming nazzjonali, servizz bħal dak se jibda jiġi offrut online.

Din mhijiex rocket science imma sal-2018/2019 kien għad m'għandniex dan is-servizz bażiku mifrux fuq livell nazzjonali u ċert li dan se jiffaċilita l-ħajja ta' kulħadd.

Mela jekk ikun ġej xi ħadd id-dar tiegħi biex iġibli xi prodott u jkolli bżonn inġib permess mill-kunsill, il-fatt li jien nista' nħallas online u nirċevih online huwa pass żgħir li se jagħmel differenza enormi fil-kwalità tal-ħajja tiegħi.

Jien għalfejn għandi noqgħod ninqala' mix-xogħol u mill-ħajja tiegħi ta' kuljum biex immur il-kunsill inġib dak il-permess meta nista' nġibu mill-kumdità ta' dari jew tal-uffiċċju tiegħi?!

Niġi għall-użu tal-iskejjel wara l-ħin.

Din il-ħaġa diġà konna bdejna nagħmluha l-Mosta u qed nieħu pjaċir li qed naraha ssir fuq livell nazzjonali.

Huwa tajjeb li l-faċilitajiet tal-Gvern jintużaw biex il-poplu jiġi moqdi aħjar.

Każ partikolari huwa dak tal-iskola taż-Żokrija li tinsab wara fejn noqgħod jien.

Huwa tajjeb li nbniet din l-iskola, li kienet ġiet inawgurata fl-2012, però din ħolqot inkonvenjent kbir għar-residenti kollha taż-Żokrija.

Fil-fatt, bħala kunsill lokali konna ddiskutejna mal-amminstrazzjoni ta' din l-iskola u ddeċidejna li l-parkeġġ ta' din l-iskola għandu jibqa' miftuħ għall-benefiċċju tar-residenti.

Dik kienet miżura żgħira li għamlet impatt drastiku fil-ħajja tar-residenti ta' din il-lokalità.

Dawn huma miżuri li se jgħinu biex din il-liġi tkun suċċess.

Sur President, se nagħlaq b'żewġ punti u se nitfa' responsabbiltà fuq il-partiti politiċi.

Naħseb li l-partiti politiċi kollha għandhom responsabbiltà kbira biex jagħżlu kandidati li jkunu tassew impenjati għax-xogħol li jkunu se jidħlu għalih.

Minkejja li l-partiti politiċi mhumiex imsemmija b'mod dirett f'din ir-riforma, l-appell tiegħi rrid nagħmlu xorta u ngħidilhom li għandhom responsabbiltà kbira biex jagħżlu kandidati li jkunu impenjati għal dan ix-xogħol fil-lokalità tagħhom, inkella m'għandhomx għalfejn jidħlu għal dan ix-xogħol.

Il-kunsill lokali mhuwiex post li tidħol għalih biex taqla' l-flus għax flus ma taqlax!

Huwa tajjeb li qegħdin insaħħu l-onorarja għax b'xi mod trid tirrikonoxxi x-xogħol li jagħmlu l-kunsilliera u s-sindki fil-lokalitajiet tagħna, iżda bħala partiti politiċi għandna nagħżlu kandidati li jkunu ta' kwalità u li jkollhom impenn tassew lejn ir-raħal tagħhom.

Sur President, jien nemmen li jekk din ir-riforma tgħaddi bil-parteċipazzjoni tal-Oppożizzjoni, meta l-liġi tidħol fis-seħħ l-obbligu tagħna lkoll hu li naraw li tkun riforma ta' suċċess biex finalment intejbu l-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport annwali tal-Kunsill għall-Maltin li Jgħixu Barra minn Malta għas-sena 2018, skont l-artikolu 7 (1) tal-Att dwar Kunsill għall-Maltin li Jgħixu Barra minn Malta (Kap. 515).

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretrju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari;

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi): Sur President, illejla qiegħda nitkellem f'din il-Kamra biex nirribatti l-falsità, il-gideb u dak li hu kontradittorju.

L-Onor.

Jason Azzopardi, Membru ta' din il-Kamra, ilbieraħ żvija lil din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Lil qalbi llejla nixtieq nikkonvinċiha li għamel hekk bi żball ġenwin, imma quddiemi għandi fatti li juru li lbieraħ dan il-Membru Parlamentari tal-Oppożizzjoni kien selettiv.

Lil dan l-Avukat, suppost prim, nistaqsih jekk jagħmilx ftit riċerka qabel ma jagħmel diskors bħal tal-bieraħ, imqar nitfa' ċkejkna google search fuq l-internet, kif se nispjega dalwaqt.

Sur President, qed nitlob li l-Onor.

Jason Azzopardi jirtira dak li qal wara li jisma' l-ispjega tal-lum.

Jien se nispjega ġenwinament kif ġraw il-fatti f'numru ta' affarijiet.

Nitlob li jkollu l-irġulija li jiġi f'din il-Kamra jgħid li kien żbaljat għax kellu stampa, jew xi ħadd ipprova jitimgħu stampa, li mhijiex veritiera.

Aħna kollha umani, allura naċċetta li llum jew għada xi ħadd minna jista' jiżbalja b'mod ġenwin u jinċita xi ħaġa li ma tkunx preċiża, imma mhux li nagħtu stampa qarrieqa fuq suġġett daqstant sensittiv.

Qed nirreferi għal każ ta' privazzjoni ta' ċittadinanza.

Jien ma niħux gost naqbad każ personali ta' individwu u niġi niddiskutuh hawnhekk, imma rrid nirribatti l-invenzjonijiet u l-kontradizzjonijiet li ntqalu lbieraħ f'din il-Kamra meta l-Onor.

Jason Azzopardi ta x'wieħed jifhem li ħadna ċ-ċittadinanza ta' ċittadin partikolari.

F'radda ta' salib dan qal żewġ gidbiet f'sentenza waħda.

L-ewwel nett mhux lil persuna waħda tlabt li titteħdilha ċ-ċittadinanza għax f'dawn l-aħħar ftit jiem kellna 17-il persuna li tlabt li titteħdilhom iċ-ċittadinanza.

Li nipprovaw noħolqu ħrafa u nżejnuha, taparsi qbadna ma' wieħed kunjomu Fezouine, is not on għax mhijiex il-verità.

It-tieni gidba hi għaliex s'issa għadha ma tteħditx iċ-ċittadinanza.

S'issa skattajna l-mekkaniżmu li bih tittieħed iċ-ċittadinanza jekk il-Gvern ikollu raġun.

Kull persuna – din se nispjegaha għall-benefiċċju tal-ġurnalisti u tal-pubbliku li qara l-gazzetti – li fl-aħħar jiem irċeviet ittra bħal din, bil-liġi għandha 21 ġurnata biex tappella minn dik id-deċiżjoni u min se jappella jrid imur quddiem bord ta' inkjesta li hu stipulat bl-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija.

Ħalli niġi għall-fatti dwar il-każ ta' Abderrahmane Fezouine.

Naħseb li lbieraħ min-naħa tal-Oppożizzjoni kien hemm min kellu xalata.

Naħseb li kien hemm min daħak għax forsi l-Onor.

Jason Azzopardi m'għamilx riċerka biżżejjed.

Qed ngħid hekk, għax dan l-individwu saħansitra kien impjegat ta' wieħed mill-membri tal-Oppożizzjoni!

Onor. Azzopardi, staqsih lill-kollega tiegħek għalfejn spiċċa bil-banda ma' dan l-individwu!

Jien smajt verżjonijiet u naħseb li min hu fiċ-ċrieki tal-Parlament sema' wkoll ċerti dettalji, fosthom ta' kif saru photocopies ta' ċerti kuntratti tan-negozju tiegħu u mbagħad dawk l-istess photocopies intużaw bnadi oħra, imma ħalli nwaqqaf dan il-każ hawnhekk.

Kumbinazzjoni wkoll dan l-istess Membru Parlamentari Nazzjonalista li kien jimpjega lil dan l-individwu fl-2014, waqt li kien hemm Gvern Laburista, kien għamel diskors pubbliku – Sur President, xtaqt insib il-cutting imma ma rnexxilix inġibha miegħi hawnhekk – fejn ikkritika u qal: Possibbli fil-każ tal-Air Malta ma stajtux issibu persuna aħjar biex tkun l-aġent tal-istess Air Malta?!

Se nieqaf hawnhekk għax nixtieq niffoka fuq id-diskors li għamel ilbieraħ l-Onor.

Jason Azzopardi, mhux b'diżrispett imma hawn qed nitkellmu fuq il-fatti.

Ilbieraħ l-Onor.

Jason Azzopardi qalilna li qatt ma sema' li xi ħadd itteħditlu ċ-ċittadinanza għax hemm sentenza tal-Qorti li sabet li ż-żwieġ tiegħu ma' mara Maltija kellu l-kunsens ivvizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' ġudizzju.

Dan bis-serjetà?!

Jien bdejt inrodd is-slaleb ilbieraħ u lanqas ridt nemmen dak li kont qed nisma'!

Sur President, taf x'ma qalilniex l-Onor.

Jien nistiednu b'mod sinċier jagħmel google search sempliċi ħafna li anke tifla ta' ħames snin tasal għaliha, fejn jikteb 'Fezouine Qorti' u l-ewwel każ li jitla' quddiemu jkun fih sentenza tal-Qorti li lbieraħ iċċita konvenjentament l-Onor.

Jason Azzopardi u b'kumbinazzjoni ħalla barra żewġ paragrafi importanti ħafna.

Meta ġie jitbaqbaq f'din il-Kamra, għal xi raġuni nesiehom dawn iż-żewġ paragrafi!

Ħalli nserraħ moħħ in-nies, Sur President, għax bħala membru tal-Gvern jinteressani li nibqgħu konsistenti mal-kelma "verità", imbagħad in-nies jiġġudikaw min għandu raġun, jekk hux min jiġi hawnhekk jipprova jiżżufjetta b'din il-Kamra u joħloq storja li ma teżistix jew min jgħid il-fatti sinċieri u veritieri li wassluna għad-deċiżjonijiet li ħadna.

Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' sentenza tal-Qorti Ċivili (Ċitazzjoni Numru 333/1999/1) fil-każ Joan Ciantar vs Abderrahmane Fezouine, mogħtija fis-Seduta tat-28 ta' Novembru 2002.

Se nikkwota kelma b'kelma dak li qalet il-Qorti biex nesponi l-verità.

B'hekk, min qiegħed jismagħna minn daru jagħmel il-konklużjoni tiegħu dwar jekk kellix raġun nitlob li tiġi rtirata din iċ-ċittadinanza.

Il-Qorti qalet hekk:

"Illi mill-provi prodotti rriżulta bla ebda dubju kwalunkwe li l-konvenut iżżewweġ lill-attriċi biex ikun jista' jottjeni ċittadinanza u passaport Malti.

Infatti meta ltaqgħu qalilha li kien Franċiż u li kien jismu Alex, kien biss wara tliet xhur/erba' li qalilha l-verità ċjoè li kien Alġerin u jismu Abder.

Wegħedha li kien lest li jiżżewweġ bil-Knisja għax għaliha kien importanti iżda meta ġie ż-żmien qalilha li ma riedx.

Importanti li jiġi rilevat li tlett ijiem biss wara ż-żwieġ ċivili tagħhom hu mar japplika għaċ-ċittadinanza.

Qalilhom biex jgħaġġlulu għax kellu bżonn il-passaport biex imur Franza għand ħuh mill-aktar fis."

Se nikkwota kelma b'kelma parti oħra mis-sentenza tal-Qorti Maltija:

"Kwindi hu ovvju li l-uniku ħsieb tal-konvenut meta żżewweġ ċivilment lil – u hawn l-isem tal-mara – kien li jiżżewwiġha biex jottjeni l-iskop tiegħu, ċjoè ċ-ċittadinanza u l-passaport u b'hekk kif għamel ġab anke l-liċenzja biex ikun gwida tat-turisti.

B'hekk bla ebda dubju l-kunsens tal-konvenut kien ukoll vvizzjat ai termini tal-artikolu 19 (1)(f)."

Hawnhekk smajna r-raġuni għalfejn il-qorti qalet li dan kien żwieġ ta' konvenjenza.

Din hi s-sentenza tal-Qorti tal-2012 u mhux ta' Identity Malta jew tal-Gvern Malti.

L-Onor.

Jason Azzopardi, bir-rispett kollu, ipprova jpinġiha li dan kien whistleblower.

Ejja niċċarawha din il-gidba.

Is-sinjur indikat imkien ma uża l-mekkaniżmu tal-Whistleblower Act.

Jiġifieri dik il-premessa hi żbaljata u hija tfigħ ta' tajn bl-addoċċ f'din il-Kamra.

Issa se jkun hemm min ġenwinament jgħid: Jien iżżewwiġt barrani u l-liġi tgħid li wara ħames snin jista' japplika għaċ-ċittadinanza.

U għandhom raġun.

Fil-verità, meta ġara dan il-każ u oħrajn bħalu l-liġi kienet tgħid li jekk tiżżewweġ Malti jew Maltija, fi żmien siegħa jew naqra aktar wara li jkollok iċ-ċertifikat taż-żwieġ, tista' tmur Kastilja – għax dak iż-żmien Kastilja kien id-dipartiment li jieħu ħsieb dawn il-proċessi – u tapplika għaċ-ċittadinanza.

Naħseb li kienet xi ħaġa verament tajba meta fis-sena 2000 ittieħdet id-deċiżjoni li jemendaw dik il-liġi minħabba li kienu qed jaraw patterns xejn sbieħ ta' nies li kienu qegħdin jiżżewwġu lill altin purament mhux għax iħobbuhom imma biex iġibu ċ-ċittadinanza Maltija u mbagħad jarmuhom.

F'Awwissu tas-sena 2000 dik il-liġi nbidlet u ġiet tgħid li wara ħames snin u ġurnata li tkun ilek miżżewweġ Malti jew Maltija, tkun tista' tapplika għaċ-ċittadinanza, u jien żammejtha din il-liġi għax hija tajba.

Ma tarax li mhux se nerġgħu mmorru lura għal dak iż-żmien li ftit sigħat wara li tiżżewweġ tista' tapplika għaċ-ċittadinanza!

Issa ħalli nispjega x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-liġi tagħtik il-poter li tieħu ċ-ċittadinanza mingħand individwu.

Hemm ħames raġunijiet.

L-ewwel waħda, u din hija imniżżla fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija bħala r-raġuni ewlenija għalfejn lil wieħed tista' titteħidlu ċ-ċittadinanza, hi meta persuna tkun ħadet iċ-ċittadinanza Maltija b'sistema ta' reġistrazzjoni jew permezz ta' naturalisation u tkun għamlet dan b'qerq jew bi frodi.

Issa żwieġ ta' konvenjenza hu klassifikat bħala qerq jew frodi u għalhekk, dak li ntqal min-naħa tal-Oppożizzjoni huwa falz u diżonest.

Jien nirrabja u ġenwinament jiddispjaċini meta nara diskussjoni tiddeġenera b'dan il-mod u għalhekk, se niżvela dokument ieħor.

Hemm dokument sensittiv, datat 21 ta' Novembru 2006, li kien sar fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista – se ngħatti l-ismijiet li jidhru f'dan ir-rapport għax hawn materjal li għadu qed jiġi investigat u ma nixtieqx li nippreġudika l-każijiet tagħhom – u dan jgħid ċar u tond li 19-il persuna ħadu ċ-ċittadinanza bi żwieġ ta' konvenjenza "whose case should therefore be examined by the Committee of Inquiry".

Jiġifieri fl-2006 dawn suppost kellhom dokument ta' 19-il persuna li ħadu ċittadinanza b'qerq għax iżżewġu lil xi ħadd u ramewh.

Taf għalfejn huma foloz dawn in-nies, Sur President?

Għax f'dan id-dokument, fost l-oħrajn, hemm imniżżel l-isem ta' Fezouine.

Mela l-Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien diġà kellu rapporti li dan l-individwu ħa ċ-ċittadinanza b'qerq.

Allura għalfejn ma ħaduhilux?

Minn xiex beżgħu?

Għalfejn beżgħu jieħdu d-deċiżjonijiet?

Taf x'naf, Sur President, illi f'din il-lista hemm każijiet li meta sar dan ir-rapport kienu jmorru għal tmien snin qabel, jiġifieri għall-1998, u hemm oħrajn li verament kienu friski.

Fir-rapport li sar fl-2006 hemm mill-inqas tmien każijiet li fl-24 xahar ta' qabel biss, kellhom sentenza friska tal-qorti li tgħid li kellhom żwieġ ta' konvenjenza.

Bżajtu tieħdu d-deċiżjonijiet!

Dak li intom m'għamiltux 21 sena ilu, aħna qed nagħmluh issa!

Għax intom kontu komdi tagħlqu għajnejkom quddiem ksur sfaċċat tal-liġi, tippretendu li aħna nagħmlu l-istess?!

Jien xħin inpoġġi rasi fuq l-imħadda rrid norqod tajjeb u norqod tajjeb għax naf li qed nimxi mal-liġi kif suppost.

Jien tkellimt f'din il-Kamra minn tal-inqas f'żewġ okkażjonijiet dwar x'sibt sena u nofs ilu meta ngħatajt dan il-portafoll.

Jiġifieri din mhijiex xi ħaġa li qed nivvinta issa imma qiegħda dokumentata fil-files li hawn f'din il-Kamra.

Dak li sibt meta ngħatajt dan il-portafoll, ċjoè l-qasam taċ-ċittadinanza, huwa tal-mistħija!

Sibt mijiet ta' files akkumulati ta' nies li kienu qed jistennew id-deċiżjoni għax ta' qabli ma kenux kapaċi jieħdu d-deċiżjonijiet.

Għalija hija tal-mistħija li ftit tax-xhur ilu ħadt deċiżjonijiet u ffirmajt files li kienu jmorru lura għal żmien l-Eks Ministru Tonio Borg, li ma waqafx ilbieraħ minn Ministru responsabbli miċ-ċittadinanza u warajh kien hemm kemm Ministru ieħor responsabbli minn dak il-Ministeru.

Jien sibt ħniżrijiet ta' files ta' nies li kellhom raġun u ma tawhulhomx u sa ftit tax-xhur ilu kienu għadhom qegħdin jistennew.

Issa la ftaħnielha nkomplu għaddejjin biha, Sur President!

Hemm dokument ieħor li fih lista ta' seba' persuni li tteħditilhom iċ-ċittadinanza.

Ħelwa din, taf kemm hi ħelwa!

Mela żżewġu lil xi ħadd Malti u ħadulhom iċ-ċittadinanza għax is-sentenza tal-Qorti kienet hemm u ma setgħux joħorġu minnha, imma mbagħad lil tlieta minnhom fetħulhom tieqa oħra.

Mela dawn qarrqu bl-aktar ħaġa sensittiva tal-pajjiż u minflok ma mxew mal-prinċipju etiku u morali, tawhom iċ-ċittadinanza taħt klawsola oħra fil-liġi li tgħid li setgħu jieħdu ċ-ċittadinanza Maltija għax kienu ilhom ilu 15-il sena Malta.

Hemm prinċipju etiku u morali f'każijiet bħal dawn u jien dan napplikah fil-ġurnata tax-xogħol tiegħi.

Imma ħalli nitkellem ftit dwar il-kejl kontradittorju li semma lbieraħ f'din il-Kamra l-Onor.

Ilbieraħ ammetta li meta wieħed jieħu ċ-ċittadinanza b'serq … Għax meta tiżżewweġ lil xi ħadd għax taparsi tħobbu iżda tagħmel dan unikament biex issir ċittadin Malti, skont l-Onor.

Jason Azzopardi tkun qed tingannah u dik hija xi ħaġa ħażina.

Hekk qalilna l-Onor.

Jason Azzopardi u jien nixtieq u personalment nitlob lill-Onor.

Jason Azzopardi jkun konsistenti ma' dak li qal ilbieraħ meta qalilna li dan il-każ hu differenti.

Qalilna li kieku kien każ ta' xi ħadd li ħa ċ-ċittadinanza għax iżżewweġ lil xi ħadd b'qerq, hemmhekk ikun hemm raġuni.

Issa qed nagħtih sentenza tal-qorti, iswed fuq l-abjad, li kulħadd jista' jaraha għax hija pubblika, li tgħid li dan qarraq bil-mara tiegħu u żżewwiġha sempliċement biex jieħu ċ-ċittadinanza.

Mela allura jien nistenna li wara l-frattarija li pprova joħloq ilbieraħ, l-Onor.

Jason Azzopardi jkun raġel, bħalma jien kont mara u qed ngħid il-fatti għalfejn wasalna s'hawnhekk, u jirtira jew inkella jiċċara d-dikjarazzjoni li għamel.

Sur President, biex inserraħ moħħ in-nies, irrid ngħid li aħna ħadna r-rakkomandazzjonijiet u l-pariri legali minn oqsma differenti, inkluż mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Minħabba li għaddew numru ta' snin sostanzjali, ridt nara jekk fil-verità l-pożizzjoni tal-Gvern tagħtinix raġun li nista' niskatta dak il-proċess u s-solliev bil-miktub ġie minn bnadi differenti.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RAĦAL ĠDID – TRIQ SACRED HEART – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għala Sacred Heart Street f'Raħal Ġdid ilha maqlugħa bil-bankini b'kollox diversi ġimgħat biex ġiet tixbah war zone bi tbatija enormi għar-residenti?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Raħal il-Ġdid li Triq il-Qalb ta' Ġesu hija responsabbli mix-xogħol tagħha Infrastructure Malta.

Għaldaqstant nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-twegiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 8908.

KUMMISSJONI GĦAR-RIFORMA ĦOLISTIKA FIL-QASAM TAL-ĠUSTIZZJA – IMPLIMENTAZZJONI TA' MIŻURA NUMRU 148

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi implimentata l-miżura numru 148 kif imniżżla fir-rapport finali tal-Kummissjoni għar-Riforma Ħolistika fil-Qasam tal-Ġustizzja tat-30 ta' Novembru 2013 u ċjoè sabiex issir is-separazzjoni tal-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-miżura hija wkoll suġġett tar-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja li bħalissa qed isir xogħol ta' analisi dettaljata dwaru.

Kif intqal diġà diversi drabi, il-Gvern jaqbel b'mod ġenerali mal-bulk tal-proposti msemmija.

ĦRUĠ TA' NOLLE PROSEQUI MILL-AVUKAT ĠENERALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu nolle prosequi mill-Avukat Ġenerali u jindika wkoll dwar liema każijiet kienu sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li minn riċerka fl-atti tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jirriżulta li l-ordnijiet ta' nolle prosequi maħruġa mill-Avukat Ġenerali mill-1 ta' Jannar 2013 sad-19 ta' Frar 2019, skont il-provvedimenti tal-artikoli 433 u 569 tal-Kodiċi Kriminali, huma s-segwenti:

i. Fis-7 ta' Jannar 2013 inħareġ nolle prosequi dwar każ ta' allegata malafama bejn konjugi fil-kors ta' xhieda mogħtija fi proċeduri ta' separazzjoni;

Fil-21 ta' Jannar 2016 inħareġ nolle prosequi biex ma jitteħdux proċeduri kriminali għal omiċidju involontarju abbażi biss tal-konklużjonijiet ta' Inkjesta Maġisterjali kontra għaddas li kien qiegħed jogħdos ma' żewg persuni oħra li mietu f'inċident waqt l-għadis;

Fid-19 ta' Ġunju 2017 inħareġ nolle prosequi minħabba insuffiċjenza ta' provi kontra wieħed mill-akkużati f'każ ta' assoċjazzjoni, traffikar u pussess aggravat ta' kannabis.

ATT DWAR IL-MIDJA U L-MALAFAMA – KAWŻI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta) kemm-il każ kien hemm li fih il-Qorti fis-smigħ preliminari ddeċidiet li l-kawża tista' tiġi deċiża permezz ta' medjazzjoni, bi ftehim bejn il-partijiet jew inkella permezz ta' apoloġija u għalhekk irreferiet il-partijiet għal medjazzjoni?

Jista' jagħti l-okkju tal-kawżi li l-partijiet fihom ġew riferuti mill-Qorti għal medjazzjoni u jindika jekk il-medjazzjoni rnexxietx, fallietx jew inkella għadhiex għaddejja?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta), fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma kien hemm l-ebda każ li fih il-Qorti fis-smigħ preliminari ddeċidiet li l-kawża tista' tiġi deċiża permezz ta' medjazzjoni, bi ftehim bejn il-partijiet jew inkella permezz ta' apoloġija.

ATT DWAR IL-MIDJA U L-MALAFAMA – KAWŻI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta) kemm-il każ kien hemm li fih il-Qorti f'azzjoni ta' malafama ordnat lill-operatur jew l-editur ta' sit elettroniku li fuqu tkun ġiet ippubblikata d-dikjarazzjoni ta' malafama sabiex ineħħi d-dikjarazzjoni minn dak is-sit elettroniku?

Jista' jagħti l-okkju tal-kawżi li fihom il-Qorti tat dik l-ordni u jindika jekk l-ordni tal-Qorti ngħatatx fuq talba ta' xi waħda mill-partijiet jew inkella b'inizjattiva tal-Qorti nnifisha?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta) fil-Qorti ta' Malta u Għawdex s'issa ma kien hemm l-ebda każ li fih il-Qorti f'azzjoni ta' malafama ordnat lill-operatur jew l-editur ta' sit elettroniku li fuqu tkun ġiet ippubblikata d-dikjarazzjoni ta' malafama sabiex ineħħi d-dikjarazzjoni minn dak is-sit elettroniku.

ATT DWAR IL-MIDJA U L-MALAFAMA – KAŻIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta) kemm-il każ kien hemm li fih il-Qorti f'azzjoni ta' malafama ordnat lil kwalunkwe persuna li mhijiex l-awtur, l-editur jew ir-responsabbli għall-pubblikazzjoni ta' dikjarazzjoni malafamanti sabiex tieqaf milli tiddistribwixxi, tbigħ jew turi materjal li fiha dik id-dikjarazzjoni?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li minn meta daħal fis-seħħ l-Att tal-2018 dwar il-Midja u l-Malafama (Kap. 579 tal-Liġijiet ta' Malta) fil-Qorti ta' Malta u Għawdex s'issa ma kien hemm ebda każ li fih il-Qorti f'azzjoni ta' malafama ordnat lil kwalunkwe persuna li mhijiex l-awtur, l-editur jew ir-responsabbli għall-pubblikazzjoni ta' dikjarazzjoni malafamanti sabiex tieqaf milli tiddistribwixxi, tbigħ jew turi materjal li fiha dik id-dikjarazzjoni.

PULIZIJA – RAPPORTI DWAR VANDALIŻMU FUQ PROPRJETAJIET F'TAS-SLIEMA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċieva l-Korp tal-Pulizija dwar vandaliżmu fuq proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Tas-Sliema, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq f'Tas-Sliema seħħew l-atti ta' vandaliżmu li ġew irrappurtati lill-Pulizija u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija, ir-rapporti li ġew irreġistrati dwar vandaliżmu taħt il-kategorija ta' Ħsara Volontarja (Wilful damage), jew bħala Arson, mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2019 fuq proprjetajiet fil-lokalità ta' Tas-Sliema kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, li tinkludi wkoll it-toroq fejn dawn seħħew.

Ir-rapporti jinkludu kull rapport li sar, iżda informazzjoni dwar jekk il-proprjetà involuta kinetx pubblika jew privata kif ukoll dettalji dwar jekk persuni tressqux il-Qorti, ma tinżamx taħt forma ta' statistika.

APPLIKAZZJONIJIET GĦAL VISA – ĊITTADINI MIN-NEPAL, BANGLADESH, INDJA U PAKISTAN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il applikazzjoni saret għal visa Maltija minn ċittadini tan-Nepal, il-Bangladesh, l-Indja u l-Pakistan mill-2013 sal-lum?

Jista' jgħid ukoll kemm ġew aċċettati u kemm ġew rifjutati maqsuma skont l-isem tal-applikant?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA U WASTESERVE – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8550 u 7876 u jgħid fid-dettall x'kienu u lil min, meta u kemm swew id-direct orders li l-WasteServ u l-Ministeru tiegħu (separatament) taw mill-1 ta' Ottubru 2018 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – KONSULENTI INGAĠĠATI – ISMIJIET U ĦLASIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8462, 7415 u 4309 u ċjoè: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba hekk kif miġbura sal-31 ta' Diċembru 2018.

*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument.

AREAS GĦAL TKABBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Filwaqt li nagħmel referenza għall-artikolu li deher f'The Sunday Times of Malta tal-11 ta' Settembru 2016 intitolat 'Seven zones to get trees in nationwide green lung project' li kopja tiegħu qed tiġi annessa ma' din il-mistoqsija, jista' l-Ministru jagħti rendikont dettaljat ta' dak kollu li effettivament sar mill-Gvern minn dak elenkat minnu f'dan l-artiklu tal-2016?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tħawwil tas-siġar indiġeni f'dawn is-siti msemmija f'artiklu ta' The Times of Malta tal-11 ta' Settembru, 2016 saru kollha u qed isiru arranġamenti biex ikompli jiżdied it-tħawwil f'dawn il-postijiet fejn hemm post u skont il-programm tax-xogħlijiet.

Hawn taħt qed ngħaddi d-dettalji tal-ammont li tħawlu f'kull sit s'issa.

· Baħar iċ-Ċagħaq – 718 siġar u arbuxelli indiġeni

· Swatar 455 siġar u arbuxelli indiġeni

· Wied Blandun – 200 siġar u arbuxelli indiġeni

· Verdala – 35 siġar u arbuxelli indiġeni.

Dawn tħawlu fil-parti tal-Palazz tal-Verdala.

Tħawlu wkoll 'il fuq minn 3,300 ġewwa l-Buskett li l-Verdala jagħmel parti minnu wkoll.

Hemm pjanat li jitkompla t-tħawwil ġewwa l-Buskett matul din is-sena wkoll.

· Burmarrad – Parti mit-tħawwil sar minn proġett li kien kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea u sar b'kollaborazzjoni mal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

Se jitkompla jsir aktar tħawwil ġo dan il-wied bħala parti minn proġett ieħor kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Ix-xogħol għandu jibda din is-sena u jitlesta fl-2020.

· Żabbar Foss – Sar intervent ta' tindif u tħawwil f'partijiet ġewwa din iż-żona.

Bħala parti mill-istrutturar ta' dan is-sit, se jkun qed jitkompla t-tħawwil ġewwa dan il-post.

Dan l-intervent huwa mistenni li jitlesta kollu lejn l-aħħar ta' din is-sena.

Sar ukoll xogħol ieħor ta' tħawwil ġo siti oħra:

· Wied il-Kbir – 200 siġar u arbuxelli indiġeni

· Wied Ħesri – 581 siġar u arbuxelli indiġeni

· Wied iċ-Ċawsli – 403 siġar u arbuxelli indiġeni

· Wied is-Sewda – 20 siġar u arbuxelli indiġeni

Bħala parti minn proġett kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea se jkun qed jitkompla t-tħawwil ta' siġar ġewwa Wied l-Għasel, Wied tal-Ġnejna u Wied Għomor.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Ħal Tarxien tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità ta' Ħal Tarxien u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 151.

Minn dawn 36 kienu każijiet ta' serq.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa tal-Gudja tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità tal-Gudja u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 189.

Minn dawn 90 kienu każijiet ta' serq.

ĦAL GĦAXAQ – DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Ħal Għaxaq tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità ta' Ħal Għaxaq u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 105.

Minn dawn 22 kienu każijiet ta' serq.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa taż-Żejtun tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità taż-Żejtun u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 310.

Minn dawn 91 kienu każijiet ta' serq.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Marsaxlokk tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità ta' Marsaxlokk u li ġew reġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 202.

Minn dawn 140 kienu każijiet ta' serq.

SANTA LUĊIJA – DELITTI RAPPURTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm ġew rappurtati delitti ġewwa l-Għassa ta' Santa Luċija tul is-sena 2018 u kemm minnhom kienu dawk ta' serq?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' delitti (crime reports) li seħħew fis-sena 2018 fil-lokalità ta' Santa Luċija u li ġew irreġistrati fis-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija jammonta għal 58.

Minn dawn 18 kienu każijiet ta' serq.

GĦAWDEX – SPEZZJONIJIET FI DJAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux spezzjonijiet u f'liema djar tal-anzjani ġewwa Għawdex saru dawn l-ispezzjonijiet minn kemm ilha li ġiet imwaqqfa l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali?

Kemm kien hemm djar tal-anzjani li ma kinux qed jipprovdu servizzi ta' kwalità għolja jew li kellhom xi nuqqasijiet?

Dawn in-nuqqasijiet ġew irranġati?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul l-ewwel xhur tal-2019, l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali għamlet sitt spezzjonijiet fi djar tal-anzjani f'Għawdex li jinkludu r-Residenza Sant'Anna, San Lawrenz Home, Male Geriatric u Saint Dominic Home.

L-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali identifikat numru ta' nuqqasijiet waqt dawn l-ispezzjonijiet u għamlet ukoll diversi rakkomandazzjonijiet.

L-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali, qiegħda tikkollabora mad-djar tal-anzjani msemmija, sabiex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet identifikati waqt dawn l-ispezzjonijiet, u finalment tara li tittieħed azzjoni fuq il-punti li jkunu tqajmu u nġiebu għall-attenzjoni tal-istess djar, fl-interess tal-anzjani residenti fl-imsemmija residenzi għall-anzjani.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA JIEĦDU L-FUEL ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm ħaddiema li jieħdu l-fuel allowance fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex sena b'sena u xahar b'xahar minn Marzu 2013 sal-lum?

Tista' tgħid x'inhu l-grad tagħhom u x'tip ta' xogħol jagħmlu u taħt liema direttorat jaqgħu?

X'inhi r-raġuni li jieħdu l-fuel allowance u min approva l-fuel allowance?

Kemm kienet l-ispiża minn kull direttorat fuq fuel allowance sena b'sena u xahar b'xahar minn Marzu 2013 sal-lum?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX – PROPRJETAJIET LI GĦANDU L-GVERN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'proprjetajiet għandu l-Gvern f'Għawdex?

Jista' jgħid f'liema triq jinsabu dawn il-proprjetajiet, x'inhu l-użu ta' kull proprjetà, jekk humiex mogħtija b'enfitewsi, b'kirja, b'encroachment, b'tolleranza jew b'titolu prekarju lil terzi u kemm huwa l-ammont ta' ċens, kirja jew xort'oħra li jitħallas lill-Gvern kull sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din id-domanda mressqa titlob ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk hija meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan, minflok jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

NADUR GĦAWDEX – TA' XĦAJMA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħol ta' skavar jew xogħol ieħor simili li ilu għaddej għal dawn l-aħħar 15-il ġurnata ħdejn il-korsa taż-żwiemel f'Ta' Xħajma fil-limiti tan-Nadur, Għawdex, huwiex kopert bil-permessi tal-Awtorita tal-Ippjanar?

Jekk iva, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra n-numru tal-applikazzjoni, meta saret l-applikazzjoni u meta ġiet approvata?

Jista jispjega wkoll x'inhu l-kontenut ta' din l-applikazzjoni, x'tip ta' żvilupp se jsir u min hu l-iżviluppatur li qed jagħmlu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, ix-xogħlijiet li qed isiru huma skont l-Ordni dwar in-Notifikazzjoni dwar Żvilupp (LS552.08) u għalhekk ma jirrikjedux permess ta' żvilupp.

SAN ĠWANN – TRIQ IL-BALAL – PLATE BEARING TESTS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fit-Triq tal-Balal, it-triq ta' bejn in-Naxxar u San Ġwann, sarux it-testijiet tal-Plate Bearing?

Jekk iva, jista' jgħid kemm-il test sar, f'liema parti saru u jindika permezz ta' street plan fejn saru l-plate bearning tests u x'kien ir-riżultat?

Jista' jgħid min għamilhom u min iċċertifika r-riżultat ta' dawn il-Plate Bearings Tests?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR LEJN IN-NEW ZEALAND

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx mar New Zealand minn Marzu 2013 sad-data ta' din il-mistoqsija u f'każ li mar, jagħti d-dati taż-żjara tiegħu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tiegħi hija fin-negattiv, jiġifieri le.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR LEJN IL-BAHAMAS JEW BERMUDA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx mar il-Bahamas jew Bermuda minn Marzu 2013 sad-data ta' din il-mistoqsija u f'każ li mar, jagħti d-dati taż-żjara tiegħu?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR LEJN DUBAJ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx mar Dubaj minn Marzu 2013 sad-data ta' din il-mistoqsija u f'każ li mar, jagħti d-dati taż-żjara jew żjarat tiegħu?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li żort Dubai fil-leġiżlatura li għaddiet.

F'din il-leġiżlatura ma kien hemm l-ebda żjara.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt ta' konsulenza li l-individwu li d-dettalji tiegħu qed jingħataw separatament għandu man-National Development and Social Fund u/jew kwalunkwe entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu?

JOSEPH MUSCAT: Id-dokument mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-ditta legali tal-persuna msemmija bdiet tagħmel xogħol ta' konsulenza legali flimkien ma' ditta legali oħra għan-National Development and Social Fund (NDSF) wara li l-NDSF għamel sejħa pubblika għal espressjonijiet ta' interess.

Sal-lum il-ħlas li sar lil dawn iż-żewġ ditti legali jammonta għal €2,700.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna msemmija m'għandha ebda konsulenza ma' xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħi.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

a) tal-inqas 40% tal-persuni f'pożizzjoni ta' deċiżjoni jkunu nisa;

b) tal-inqas 50% tal-persuni f'advisory groups ikunu nisa; u

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni abbażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid:

a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra;

b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u

ċ) u x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

Għaldaqstant tista' l-Ministru tgħid:

ċ) u x'qed isir mill-Ministeru tagħha sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Interpellant tirreferi għar-risposta tal-mistqosija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOJALI – MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni a bażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid:

MICHAEL FALZON: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – BANK ĊENTRALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9102, jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom f'din l-iskala dawn in-nisa?

Jista' jgħid f'liema sena ġew promossi għal din l-iskala?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9098 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8841, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari .

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9099 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8842 jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9103.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – GRIEVANCES BOARD

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9089 u ċjoè: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8886, jista' l-Prim Ministru jagħti d-dati u terminu ta' żmien relevanti meta l-persuni li isimhom ġie anness mat-tweġiba kienu effettivament membri tal-Grievances Board jew bordijiet li jaqa'/jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu minn Marzu 2013 sad-data ta' din il-mistoqsija?

JOSEPH MUSCAT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SANNAT GĦAWDEX – TRIQ BARDAN – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta tlesta l-proġett ta' asfaltar imwettaq mill-Kunsill ta' Sannat minn fondi tal-Unjoni Ewropea fi Triq Bardan ġewwa s-Sannat Għawdex?

Kemm ġie jiswa u x'varjazzjonijiet kien hemm mit-tender oriġinali?

Jista' jgħid min kien il-perit li ċċertifika x-xogħol u l-varjazzjonijiet, jekk kien hemm, fuq din it-triq?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Sannat li dan ix-xogħol ta' asfaltar ta' Triq Bardan minn fondi tal-Unjoni Ewropea sar f'Settembru 2018 u ġie jiswa €62,824.17.

L-ammont tat-tender oriġinali kien ta' €54,935.45.

Il-varjazzjonijiet mit-tender oriġinali kienu ta' €7,888.72.

Il-Perit Edward Scerri ċċertifika x-xogħol u l-varjazzjonijiet ta' din it-triq.

MEDIĊINA CONCERTA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: In segwitu għall-mistoqsija parlamentari 8852, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid fiex waslu t-talbiet tat-38 persuna li applikaw biex jerġgħu jingħataw il-mediċina Concerta mill-Gvern?

Jista' jgħid kemm minnhom inqdew u kemm għad baqa' pazjenti jistennew?

Jista' jgħid ukoll kemm żmien jikkalkula li se jieħu biex il-pazjenti kollha jingħataw lura l-prodott Concerta mill-Gvern, anki ġaladarba dawn qed isibuha diffiċli jixtruha privatament minħabba li jidher li tinsab out of stock?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif ilu isir f'diversi legiżlazzjonijiet preċedenti, il-Gvern jixtri mediċina abbażi ta' speċifikazzjonijiet ġeneriċi li jassiguraw mediċini ta' kwalità li huma reġistrati fl-Ewropa.

F'dan il-każ beda l-proċess biex jiġu analizzati mill-Kap tad-Dipartiment tal-Psikjatrija bl-għajnuna ta' esperti biex tinstab alternattiva klinika.

Il-Gvern qiegħed b'komunikazzjoni mas-settur privat biex il-mediċina tkun f'Malta fl-inqas żmien possibbli.

GĦAJNUNA SOĊJALI – ABBUŻI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8663 u jgħid kemm twaqqfu każijiet ta' benefiċċji soċjali minħabba ksur ta' provvedimenti tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali matul is-sena l-oħra?

X'inhuma r-raġunijiet li dawn il-persuni twaqqfulhom dawn il-benefiċċji?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul is-sena 2018 kien hemm 667 każ li ġie mwaqqaf mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali minħabba allegati abbużi, fosthom 130 każ li kienu investigati mill-ispetturi tad-Direttorat għall-Osservanza ta' Benefiċċji u li l-istess Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali aċċetta r-rakkomandazzjoni tad-Direttorat biex jitwaqqaf l-intitolament.

Ir-raġunijiet għat-twaqqif ta' dawn il-benefiċċji kienu varji, fosthom :

· Kapital jeċċedi l-iskali

· Assenti minn Malta

· Mhux tifforma familja għal rasek

· Mhux toqgħod fl-indirizz mogħti

· Qiegħed taħdem

· Tgħix ma' ħaddieħor

· Ostakolajt lill-ispetturi fil-qadi ta' dmirijiethom

· Ċaħħadt lilek innifsek minn mezzi sabiex tikkwalifika għall-għajnuna.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8918, 6705 u 3427 u jgħid kemm hawn single mothers irreġistrati?

Kemm minnhom jaħdmu?

Kemm minnhom huma dipendenti fuq benefiċċji soċjali bħala l-unika sors ta' income?

Kif inhi komposta l-familja tagħhom?

Kemm għandhom tfal?

Kemm hawn single mothers li huma f'riskju ta' faqar (jew qegħdin fil-faqar)?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm id-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali ma jistax jgħid kemm hawn single mothers irreġistrati, in-numru li jibbenefikaw mill-Allowance tat-Tfal huwa ta' 5,275.

Dawk dipendenti fuq l-Għajnuna Soċjali issa niżlu sew u jammontaw għal 1,891 u l-kompożizzjoni tal-familja tagħhom hija kif ġej:

SKOLA TAL-ISTAT – SPIŻA GĦAL KULL STUDENT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-ispiża llum għal kull student għal kull ġurnata li jattendi l-iskola tal-Istat?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża għal kull student fl-iskejjel primarji u sekondarji fl-2018 kienet ta' €4,987.44.

Din in-nefqa tinkludi s-salarji tal-għalliema, LSEs u servizzi ta' appoġġ (support services), superviżjoni, trasport, kotba u fondi tal-imprest għall-operat tal-iskejjel.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – PRIĠUNIERI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm priġunieri li weħlu l-ħabs minħabba li ma ħallsux il-manteniment lil uliedhom u/jew lill-konjugi f'dawn l-aħħar tliet snin fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Qorti ma jkollhiex informazzjoni.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI FUQ REATI TA' VJOLENZA FUQ ANZJANI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamenari 1983 u jgħid kemm tressqu persuni l-Qorti fuq reati ta' vjolenza fuq anzjani fl-2013, fl-2014, fl-2015, fl-2016 u fl-2017, sena b'sena b'mod separat?

Jista' jgħid ukoll kemm kienu nisa u kemm kienu rġiel?

Jista' jgħid kemm minnhom kienu ta' nazzjonalità Maltija u kemm ta' nazzjonalità barranija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu t-tipi ta' reati kriminali rrappurtati lill-pulizija fis-sena 2017 u fis-sena 2018?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

* Tabella bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9113