DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 11 ta' Ġunju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 11 ta' Ġunju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 11 ta' Ġunju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 234, li saret fl-10 ta' Ġunju 2019, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Nilqa' magħna fil-Kamra lill-familjari tal-ħabib tagħna u Eks Deputy Speaker ta' din il-Kamra, Michael Bonnici.

Iktar tard se nkunu qegħdin nagħtu tislima lilu, imma xtaqt nilqagħhom fil-bidu ta' din is-seduta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni l-komunikazzjoni mingħand l-Onor.

Jason Azzopardi sabiex jiġi reġistrat bħala skużat fil-Minuti tas-seduti 169, 170 u 171 tad-19, 20 u 21 ta' Novembru 2018, is-Sedja laqgħet din it-talba u qed tordna l-korrezzjoni relattiva fil-Minuti tas-seduti msemmija.

ID-DEPUTY SPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Ivan Bartolo fil-Konferenza Interparlamentari għal Stabbilità, Kordinazzjoni Ekonomika u Governanza fl-Unjoni Ewropea, li nżammet fi Vienna fis-17 u t-18 ta' Settembru 2018;

Rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Mario De Marco fil-European Parliamentary Week 2019, li nżammet fi Brussell fit-18 u d-19 ta' Frar 2019; u

Rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Alex Muscat u l-Onor.

Hermann Schiavone fir-Raba' Laqgħa tal-Joint Parliamentary Scrutiny Group fuq il-Europol li nżammet f'Bucharest, ir-Rumanija, fl-24 u l-25 ta' Frar 2019.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SIĠĠIEWI – RESTAWR TAZ-ZUNTIER TAL-KNISJA ARĊIPRETALI

L-ONOR.

Karol Aquilina) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser isir ix-xogħol ta' restawr u/jew bini mill-ġdid taz-zuntier tal-Knisja Arċipretali tas-Siġġiewi?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti, rapporti u/jew stimi li tħejjew b'rabta ma' dawn ix-xogħlijiet?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Kultura, Ġustizzja u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

Irrid nispeċifika, għax qed nara r-risposta u jien stess m'iniex kuntent biha.

Id-domanda tirrigwarda x-xogħol ta' restawr jew bini mill-ġdid taz-zuntier tal-Knisja Arċipretali tas-Siġġiewi.

Sintendi, fejn jidħol xogħol fuq znieter ta' knejjes, normalment dan jaqa' taħt il-Ministeru tal-Onor.

Madankollu, naturalment jiena bħala Ministru responsabbli mill-kultura għandi r-responsabbiltajiet tiegħi.

Għaldaqstant, għalkemm qed nitlob lill-Onor.

Aquilina jagħmel id-domanda lill-Onor.

Borg, fi kwalunkwe każ inħoss li anke jien għandi xi ngħid dwar dan il-punt.

Jiġifieri għalkemm tawni din ir-risposta, jien stess qiegħed nispeċifika ftit iktar.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fejn jidħol il-wirt kulturali intanġibbli tal-UNESCO, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet li Malta tressaq xi element fil-UNESCO?

Fil-każ li se tressaq, x'se jkun l-ewwel element li tressaq?

OWEN BONNICI: L-ewwelnett, irrid ngħid li pajjiżna jista' jressaq elementi għall-wirt intanġibbli.

Meta qed ngħid wirt intaġġbli, kuntrarjament għal dawk li huma tempji, swar jew knejjes – pereżempju, għadna kemm semmejna dik tas-Siġġiewi - huwa wirt li għalkemm ma tistax tmissu fiżikament, taf li qiegħed hemm, bħalma huma l-għana u l-folklor.

Dawn huma kollha affarijiet tal-wirt storiku ta' pajiżna.

Rigward dak li staqsa l-Onor.

Camilleri, irrid ngħid li nistgħu niskrivu xi ħaġa intanġibbli fil-UNESCO, għax dan il-Parlament fl-aħħar leġiżlatura kien irratifika Konvenzjoni li abbażi tagħha nkunu nistgħu nissieħbu f'dan il-grupp ta' pajjiżi u nissottomettu aspetti intanġibbli tal-wirt tagħna.

Fil-fatt hemm skadenzi li timponihom il-UNESCO u mhumiex skadenzi nazzjonali, li jieħdu ċertu żmien, però minn mindu rratifikajna l-Konvenzjoni - u dan il-Parlament kien qabel b'mod unanimu - sal-lum irnexxielna nissottomettu l-ewwel applikazzjoni li tirrigwarda l-ftira Maltija u l-mod kif din issir.

Jiġifieri mhux biss il-ftira, imma anke s-sengħa li biha jinħadem dan l-aspett patrimonjali ta' pajjiżna.

Jien infurmat li l-applikazzjoni sejra tajjeb ħafna, tant li mill-feedback inizjali li għandi, intlaqgħet b'mod tajjeb.

Ninsab informat li l-UNESCO faħħret il-preparamenti li wettaq id-Direttorat tal-Kultura u n-nies li mexxew il-proċess 'il quddiem.

Irrid ngħid, Onor. Camilleri, li biex ikun hemm suċċess f'affarijiet ta' dan it-tip, il-UNESCO trid tkun konvinta li dan mhuwiex proċess li bdieh il-Gvern, imma jrid ikun proċess li beda mill-komunitajiet meta jħossu l-bżonn li għandhom imexxu 'l quddiem dan il-wirt intanġibbli.

Jien inħossni pożittiv ħafna li jekk kollox imur sew, il-ftira Maltija u s-sengħa u l-arti ta' kif tinħadem tkun l-ewwel wirt intanġibbli rikonoxxut mill-UNESCO.

Forsi jkun hemm min jgħid: Lili x'differenza se jagħmilli li l-ftira jew kif issir se tkun wirt intanġibbli?

Tagħmel ħafna differenza!

L-ewwel nett għall-prestiġju tal-pajjiż, għax ikollok wirt intanġibbli mniżżel fl-elenku tal-wirt intanġibbli tal-UNESCO, u għan-nies infushom li jipproduċu din id-delicacy.

Naħseb li intom bħali, togħġobkom il-ftira Maltija.

Kulħadd jgħidlek li mhijiex tajba għad-dieta u li ma tantx trid tiekol minnha, imma l-verità hi li hija wirt prestiġjuż għax huwa parti minn dak li jagħmilna Maltin.

Il-pjan hu li nkomplu nipproponu iktar affarijiet li huma wirt intanġibbli ta' pajjiżna biex jiġu sottomessi.

Tiskanta kemm hemm interess on the ground, anke pereżempju min-nies li huma responsabbli mill-Falkunerija.

Qed nabbuża, għax naf li tħobb il-kultura bħali, Sinjura Persident.

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk se tkompli titkellem fuq il-ftajjar, se tiftaħli l-aptit!

Ikkonkludi, jekk jogħġbok.

OWEN BONNICI: In-nies li jieħdu ħsieb il-Falkunerija Maltija għamlu pressjoni kbira biex il-Falkunerija tiġi promossa bħala wirt intanġibbli.

Qed ngħid hekk biex nuri li dan mhuwiex xi proċess akkademiku li jinteressa biss lin-nies tal-Università, anzi jinteressa ħafna lin-nies infushom on the ground, fosthom l-għannejja li bdew jistaqsu għalfejn l-għana m'għandhiex tkun wirt intanġibbli wkoll.

Jien hekk nieħu pjaċir, li naraw iktar aspetti tal-wirt storiku jiġu rikonoxxuti fuq livell tal-UNESCO.

L-ewwel se nibdew bil-ftira u l-mod kif tinħadem, imbagħad bil-mod il-mod inkunu nistgħu nissottomettu iktar aspetti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sinjura President, ġaladarba d-domanda oriġinali kienet fuq is-Siġġiewi, xtaqt nistaqsi xi ħaġa fuq dan il-post.

Il-Kunsill uxxenti tas-Siġġiewi kien qiegħed jaħdem u lesta rapport ġeotekniku tal-istat gravi tal-Kappella tal-Lunzjata li hemm fuq is-Salib tal-Għolja.

Xtaqt li l-Ministru jaqsam magħna jekk il-Gvern hux beħsiebu jgħin lill-Kunsill il-ġdid biex dan ir-rapport li sar bi spiża tal-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi bi sħab mal-Kurja ta' Malta jiġi mplimentat.

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk il-Gvern hux se jkun qiegħed jgħin lill-Kunsill biex din il-Kappella, li mhijiex tas-Siġġiwin biss imma tagħna l-Maltin kollha, tiġi protetta għax tinsab fi stat ħażin ħafna, anke minħabba t-tip ta' blat li hemm fis-sit.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk huwiex se jaddotta dan ir-rapport u jekk hux se jiddedika l-investiment min-naħa tal-Gvern biex inkunu nistgħu nsalvaw din il-Knisja?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Hemm żewġ knejjes li jinkwetawni ħafna mil-lat tas- sitwazzjoni fiżika tal-istruttura tagħhom.

Waħda minnhom hija din li semma l-Onor.

Callus u hemm oħra f'Birkirkara.

Jekk tistaqsini x'inhu l-iktar li jinkwetani fejn jidħol il-patrimonju reliġjuż - imbagħad hemm il-patrimonju tal-Istat u anke affarijiet oħrajn - ikolli ngħid li hemm il-knisja tas-Siġġiewi u dik ta' Birkirkara.

Irrid ngħid li kelli anke taħditiet ma' Monsinjur Arċisqof dwarhom, għax dawn mhumiex proprjetà tagħna, naturalment huma proprjetà tal-Knisja, u sibt - u nirringrazzjah minn hawnhekk tas-sostenn kollu - li fejn jidħol il-wirt storiku u l-wirt patrimonjali tal-Knisja, kemm il-Gvern u kemm il-Knisja dejjem jiġbdu ħabel wieħed.

Din ridt nispjegaha għax il-knejjes mhumiex proprjetà tal-Istat, però aħna bħala Gvern żgur li għandna obbligu li ngħinu fejn jidħol ir-restawr tal-knejjes.

Tant hu hekk, li fis-Siġġiewi ftit ilu għadna kemm inawgurajna r-restawr tal-Kappella ta' San Ġwann il-Battista, filwaqt li f'Birkirkara rrestawrajna l-Kappella ta' Santa Katerina u dik ta' Sant'Antnin.

Dawk huma kollha kappelli sbieħ ta' valur kbir.

Biex inwieġeb għad-domanda tal-Onor.

Callus, irrid ngħid li jien żgur mhux se nħalli li jkun hawn xi wirt storiku li jaqa' biċċiet, anzi rridu nassistu.

Naturalment kollox jiswa l-flus u kollox irid jiġi kkalkulat, però wara l-laqgħat u l-korrispondenza li kelli ma' Monsinjur Arċisqof, inkarigajt lid-Direttorat tar-Restawr biex jara x'inhuma dawn l-istudji li qed twettaq il-Knisja.

Jiġifieri l-Knisja stess ma qagħditx b'idejha fuq żaqqha, imma qabbdet l-esperti biex jagħmlu dawn l-istudji li huma kruċjali, għax inkella jekk tagħmel intervent ħażin – inti tgħallimni f'dan is-settur tal-kostruzzjoni – tispiċċa tagħmel iktar ħsara milli rijabilitazzjoni.

Allura r-risposta tiegħi hija li aħna ninsabu impenjati li dawn iż-żewġ knejjes, dik tas-Siġġiewi u dik ta' Birkirkara, nintervjenu fihom biex insalvawhom, għax dan huwa parti importanti mill-wirt storiku.

Fejn jidħol il-wirt statali, jekk tippermettuli - għax dan huwa suġġett ta' interess kbir - għalija l-prijorità hija l-Forti Ricasoli.

Jekk nieħdu l-Port il-Kbir, nistgħu naraw li rrestawrajna prattikament kullimkien, ibda minn Sant'Anġlu, il-Ponta tal-Isla, jekk iddur tara l-Esplora … Sar restawr fil-port kollu, ħlief il-Forti Ricasoli.

Allura għalija dawn huma l-iktar tliet ħwejjeġ patrimonjali li rridu nsalvaw, l-ikbar prijoritajiet, tnejn minnhom tal-Knisja u waħda statali.

L-impenn tiegħi hu li dawn jiġu salvati u nieħdu ħsiebhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Peress li l-Ministru hu responsabbli mir-restawr, jista' jgħidilna jekk sarx, hux qiegħed isir, jew hux ippjanat li jsir restawr fuq numru ta' kappelli li hemm b'mod partikolari f'Birkirkara?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Id-domanda perenni hija x'taqbad tirrestawra l-ewwel, jekk hux il-proprjetà tiegħek jew il-proprjetà ta' ħaddieħor.

Ħalli nispjega xi ħaġa.

Waħda mill-affarijiet li naħseb li rnexxew hija li ddeċidejna li fejn jidħol ir-restawr, minflok ma jkun il-Ministru jew il-Gvern li jiddeċiedi fejn għandu jsir, fuq il-maġġoranza tal-proġetti – mhux kollha, għax hemm proġetti li huma ta' entità nazzjonali bħall-MUŻA u oħrajn – nagħmlu sejħa lill-kunsilli lokali biex jgħidulna huma fejn iridu li jsir ir-restawr.

Ħafna drabi l-kunsilli joħorġu bi proposti li jkunu ħafna aħjar minn dawk li stajt ħriġt bihom jien, l-ewwel nett għax huma jkunu jafu l-ħteġijiet tal-lokalità.

Pereżempju, l-Imqabba kienu pproponewlna li nirrestawraw il-Ħajt tal-Matla, u meta rajt l-applikazzjoni ma kontx naf x'inhu l-Ħajt tal-Matla.

Allura kelli mmur fuq il-post biex nifhem li dan il-ħajt kien jgħaqqad il-parti esterjuri mal-parti interjuri tar-raħal u fl-antik kien jgħaddi minnu l-Kappillan biex ikun jista' jqarben il-parti tal-periferija ta' dan ir-raħal indiġenu Malti.

Qiegħed ngħid dan kollu, għax normalment il-kunsilli lokali jkollhom subgħajhom fuq il-polz u allura jkunu jafu fejn l-aħjar li jsir ir-restawr.

Jien nieħu din l-opportunità biex infakkar li ftit wara li jinħatru l-kunsilliera l-ġodda, għat-tielet sena konsekuttiva se nerġgħu noħorġu skema li biha nħeġġu lill-kunsilli lokali jgħidulna fejn iridu li nirrestawraw, imbagħad ikun hemm bord ta' evalwazzjoni li jagħżel minn erbgħa sa sitta minn dawn il-proposti, skont id-daqs, u nieħdu ħsieb ix-xogħol kollu relattiv ma' dan ir-restawr, mill-applikazzjoni lill-Awtorità tal-Ippjanar sal-ħlasijiet dovuti.

Bħala risposta għad-domanda tal-Onor.

Muscat, inħeġġeġ lill-Kunsill Lokali tal-Mosta u l-kunsilli lokali l-oħrajn kollha biex meta toħroġ din l-iskema japplikaw ħalli jkunu jistgħu jibbenefikaw.

Aħna għandna sistema li biha naċċertaw li mhux dejjem l-istess irħula jirbħu d-dritt li jsir restawr fi ħdanhom, biex kulħadd jieħu ċ-ċans tiegħu.

Però naħseb li s-sistema hija ġusta, indrat ħafna u bis-saħħa tagħha rnexxielna nirrestawraw diversi postijiet u niċeċ li kieku ma kienx għall-kunsilli lokali ma kenux jiġu rrestawrati.

Jien, l-ewwel wieħed, nammetti li hemm postijiet li ma kontx naf bihom u mnalla jkunu l-kunsilli lokali li jindikawhomlna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Illum fil-ġurnal Times of Malta hemm storja li tgħid li Villa Gwardamanġa, li hi magħrufa bħala r-residenza tar-Reġina meta kienet tgħix Malta, tinsab għall-bejgħ.

L-istess artiklu jikkwota lil xi ħadd minn Heritage Malta – u hemm l-isem – jgħid li ftit tax-xhur ilu kien stqarr li l-Gvern kien qiegħed jikkonsidra li jixtri din id-dar.

Jiġifieri għandna sitwazzjoni fejn din id-dar qiegħda għall-bejgħ għand l-estate agents u hemm xi ħadd minn Heritage Malta li qiegħed jgħid li l-Gvern jinsab fi trattattivi biex potenzjament jixtri d-dar.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk jeżistux dawn in-negozjati?

Jekk jeżistu, jista' jgħid fiex waslu u jagħti iktar informazzjoni fuq din il-materja?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: L-informazzjoni li għandi hi li l-Gvern qiegħed jinnegozja, għax naturalment din hija proprjetà ta' valur minħabba l-fatt li għandha rabta importanti mal-istorja ta' pajjiżna li tissemma f'diversi kotba li nkitbu dwar ir-Reġina nnifisha.

Iva, din hija prorpjetà importanti ħafna u nikkonferma li hemm negozjati sabiex tinxtara.

Naturalment, is-sid jagħżel hu lil min ibigħ u ma' min jagħmel it-trattattivi, però nikkonferma li se napplikaw.

Naturalment, m'hemmx sid wieħed, imma hemm diversi.

Inti avukat u taf bid-diffikultajiet li jkun hemm f'dan ir-rigward.

Jien nawgura li jkun hemm eżitu pożittiv u l-pajjiż ikun jista' jimxi pass 'il quddiem f'dan is-settur.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nerġa' nirreferi lill-Ministru għar-restawr ta' binijiet antiki, din id-darba proprjetà tal-Gvern u mhux tal-Knisja.

Qed nirreferi għall-Università l-antika fil-Belt Valletta, li huwa bini sabiħ ħafna u importanti f'pajjiżna.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġi rrestawrat?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Iva, l-Università l-antika – se npoġġiha sempliċi biex jifhimni kulħadd – mhijiex binja li trid teħodha in isolation imma hija two in one, għax hemm il-binja tal-Università l-antika u magħha b'mod intimu – jekk wieħed jidħol fil-google maps ikun jista' jaraha minn fuq – hemm il-Knisja tal-Ġiżwiti, li hija parti integrali minn din il-binja.

Għalija l-Knisja tal-Ġiżwiti tal-Belt hija ġojjell fantastiku li għandu potenzjal straordinajru li sal-lum huwa pjuttost rieqed, imma x-xogħol ta' restawr li bdejna se jwassal biex din il-binja, kif ukoll l-Università l-antika – għax jien neħodhom flimkien – jkunu kalamita turistika bħalma hu l-Konkatidral ta' San Ġwann.

Naturalment, il-Konkatidral ta' San Ġwann qiegħed f'livell uniku, imma naħseb li l-Knisja tal-Ġiżwiti is a very close second.

Jien kuntent immens bix-xogħol ta' restawr li jinsab għaddej.

Fil-fatt, jekk tgħaddi minn hemm tinduna li prattikment ix-xogħol ta' restawr fejn jidħol l-intern tal-Università l-antika tlesta.

Jekk tgħaddi minn ħdejn il-Knisja tal-Ġiżwiti tinduna li x-xogħol ta' restawr tlesta wkoll.

Ir-restawr estern tal-Università l-antika waħdu ġie jiswa €1.5 miljun minn fondi nazzjonali, però dawn huma flus minfuqa tajjeb ħafna.

Hawn irrid infaħħar lill-Gvern Nazzjonalista li kien ħa d-deċiżjoni li jkun hemm fondazzjoni li tieħu ħsieb il-Konkatidral ta' San Gwann.

Għalija l-pass li jmiss hu li jkun hemm fondazzjoni li tieħu ħsieb il-Knisja tal-Ġiżwiti, li nerġa' ngħid tista' ssir kalamita ewlenija biex it-turisti jiġu fil-Belt Valletta.

Biex dan isir, irridu nimxu id f'id flimkien, il-Gvern, jiġifieri l-Ministeru responsabbli mill-Kultura, l-Università u l-Knisja.

Naturalment, hawnhekk qed nitkellmu fuq knisja Kattolika li fiha jsiru funzjonijiet reliġjużi.

Kif għedt ftit qabel, ma' Monsinjur Arċisqof diġà kellna abbokkamenti, kif ngħidu aħna l-avukati, pożittivi immens.

Nirrepetiha kemm-il darba li fejn jidħol il-wirt storiku, il-wirt patrimonjali, we are on the same page.

Jien nawgura - din hi x-xewqa tiegħi - li fejn tidħol il-Knisja tal-Ġiżwiti u l-Università l-antika li, kif għedt, investejna ħafna flus biex nirrestawraw l-esterjur tagħha u anke l-interjur, naħdmu flimkien fuq l-istess mudell li ntuża fil-Konkatidral ta' San Gwann.

M'għandix dubju li jekk inkomplu mexjin kif aħna, din il-binja tkun kalamita oħra turistika li tkompli tmexxi 'l quddiem l-attrazzjoni lejn il-Belt Valletta u lejn pajjiżna b'mod ġenerali.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Jista' l-Ministru jaġġornana ftit fuq skema li kien ħareġ riċentement ta' għajnuna li jingħataw il-kmamar tan-nar sabiex itejbu l-infrastruttura tagħhom u jirrenduhom iktar siguri?

Jekk m'iniex sejjer żball, din is-sena ħarġet it-tieni sejħa simili.

Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess fuq dik is-sejħa partikolari?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNNICI: Għat-tieni sena konsekuttiva, aħna nidejna skema li biha ngħinu lill-kmamar tan-nar b'għotjiet finanzjarji diretti sabiex jinvestu fis-sigurtà tal-kmamar tagħhom.

Naħseb li din hija waħda mill-iktar skemi ta' suċċess li għamilna fis-settur kulturali, għax kien hemm bżonnha.

Jien niltaqa' ma' pirotekniċi li ilhom ġenerazzjonijiet jaħdmu n-nar, li jgħidulna li kemm ilhom jaħdmu n-nar, jiġifieri xi 30 jew 40 sena, qatt ma ngħataw għajnuna mill-Gvern.

Din kienet l-ewwel darba li ngħataw għajnuniet diretti biex jinvestuhom fis-sigurtà tal-kmamar tan-nar.

Jien inżur diversi kmamar tan-nar f'pajjiżna, kif naħseb li jagħmel l-Onor.

Interpellant, u nieħu gost meta jgħiduli li s-serra fejn inixxfu x-xogħol għamluha bis-saħħa tal-flus li ngħataw biex iżidu s-sigurtà.

Nieħu pjaċir għax nara d-differenza.

Meta tmur sena wara l-oħra tinduna li sar titjib u xogħol strutturali imporanti ħafna, però ma kienx il-Ministeru tiegħi biss li għen lill-kmamar tan-nar; kien hemm għajnuna diretta b'saħħitha ħafna mill-Ministru Ian Borg, li hu responsabbli mit-toroq.

Nista' ngħid li t-toroq li jwasslu għall-kmamar tan-nar qabel kienu fi stat diżastruż.

Jien kull fejn immur jgħiduli – naħseb li anke lilek jgħidulek hekk, Onor. Muscat – li biex joħorġu mill-kamra fejn jaħdmu n-nar iridu jgħaddu minn triq imdamdma, u tiskanta kif għandhom dak ix-xogħol kollu u jridu jgħaddu minn triq li qiegħda fi stat diżastruż.

Għaldaqstant, jien kuntent ħafna li bis-saħħa ta' din il-ħidma, fejn jidħlu t-toroq li jwasslu għall-kmamar tan-nar, qegħdin nibdew naraw titjib importanti ħafna.

Naturalment, għad fadal xogħol xi jsir, imma ninsab kuntent immens li meta nżuru dawn il-kmamar naraw differenza minn sena għal oħra, jekk mhux minn xahar għal ieħor.

Nieħu l-opportunità li nirringrazzja lill-pirotekniċi Maltin.

Il-logħob tan-nar huwa wirt intanġibbli importanti ħafna.

Huwa kalamita kulturali u turistika li tkompli tivvalorizza s-sabiħ ta' dan il-pajjiż li verament qiegħed f'qalbna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 121 tal-2019 – Ordni tal-2019 għat-Twaqqif tal-Aġenzija għas-Servizzi Korrettivi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Bħalma hija l-konswetudni, il-Parlament ħareġ ktejjeb b'tifkira tas-Sur Michael Bonnici li kien Membru Parlamentari bejn l-1987 u l-2003.

Insejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo biex jagħmel kelmtejn f'din l-okkażjoni.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sinjura President, inħossni onorat li min-naħa tal-Gvern se nkun jien li nsellem lil Michael Bonnici.

Michael kien ġentlom kbir, kien persuna ta' umanità kbira, u ta ħafna u ħafna lil pajjiżna, kemm ġol-Parlament kif ukoll barra minnu.

Din hija t-tieni darba li qiegħed insellimlu pubblikament lil Michael għax l-ewwel darba kienet meta kont l-Arkivji ta' Santu Spirtu u ħabbart li se nagħmlu mużew tal-istorja tal-mediċina.

Ċert li Michael kien ikun kuntent ħafna għax kien għamel ħafna xogħol, sa mis-sena 2007, biex jibni l-ispiżerija storika li għandna hemmhekk.

Michael ma kienx it-tip li jgħid "Jien favur li nagħmlu din l-ispiżerija li tmur lura s-sekli" u daqshekk, imma kien imidd idejh għax-xogħol.

Fil-fatt, kien għamel l-ixkaffar hu, irranġa l-għamara hu, żeba' kullimkien hu u għamel tliet snin jaħdem hemmhekk sakemm finalment infetħet din l-ispiżerija, grazzi għalih.

Għalhekk, meta nagħmlu l-mużew tal-istorja tal-mediċina rridu nagħuth il-ġieħ li jixraqlu għax-xogħol kbir li għamel hemmhekk.

Forsi wieħed jista' jgħid li bejn is-sena 2007 u s-sena 2010 Michael kellu l-Partit tiegħu fil-gvern u allura ried jaqdi dmiru b'dak il-mod.

Sa ftit tal-ġimgħat ilu kien għadu qed jagħti sehmu biex ikompli jkabbar din l-ispiżerija f'Santu Spirtu, ir-Rabat.

Anzi, infurmat li ħmistax ilu Michael ċempel mill-isptar iddispjaċut għax kellu jagħti diskors fuq ix-xogħol li għamel fuq din l-ispiżerija u ma setax.

Infurmat ukoll li huwa mhux biss ta ħafna minn ħinu imma ta wkoll ħafna mill-wirt tiegħu u ta' missieru.

Huwa saħansitra kien idur l-irkantijiet u jixtri affarijiet mingħand l-antikwarji biex kemm jista' jkun nibnu spiżerija li tkun serja.

Il-ġenerożità ta' Michael Bonnici hija kbira u ma kenitx tieqaf mal-wirt storiku u mal-wirt kulturali.

B'mod eżemplari Michael kien jgħin biex il-wirt tagħna bħala poplu jinxtered aktar u aktar.

Pereżempju, xi ħaġa interessanti hija li Michael kien ippropona li l-Każin Nazzjonalista ta' Ħaż-Żebbuġ jissemma għal Mikiel Anton Vassalli.

Għalija din hija xi ħaġa sabiħa ħafna u sinifikanti għaliex aħna l-politiċi għandna ħabta ninfirdu mhux biss fuq il-preżent imma anke fuq il-passat u speċi ngħidu, "Nerik Mizzi tagħhom, Manwel Dimech tagħna".

Imma Mikiel Anton Vassalli ta' min hu?!

Jien għalija dawn huma kollha tagħna!

Dawn huma kollha mill-familja Maltija u Michael Bonnici, anke fil-livell ta' raħal, kien jgħin biex jibni din il-kuxjenza storika.

Xi ħaġa interessanti li sirt naf biha dan l-aħħar hija li Michael, anke fl-aħħar ġimgħat tiegħu, kien qiegħed jieħu sehem f'riċerka li qed issir minn ħabib tiegħi dwar l-użu tat-Thalidomide.

It-Thalidomide hija mediċina terribbli li kienet tingħata fis-snin sittin u li konsegwenza tagħha twieldu persuni b'diżabilitajiet severi ħafna, inkluż f'pajjiżna.

Jiġifieri Michael kien qiegħed jagħmel studju, flimkien ma' ħabib tiegħi, fuq l-importazzjoni ta' din il-mediċina u l-effett li ħalliet fuq persuni li wħud minnhom għadhom jgħixu fostna.

Għalija l-aħħar eżempju kbir ta' Michael huwa li meta konna se nieħdu lit-tfal fiċ-ċimiterju ta' Ħaż-Żebbuġ biex insellmu lil Dun Karm f'Jum Dun Karm, f'nofs il-ġimgħa kmieni filgħodu kont iltqajt ma' Michael u qalli li kien mar inaddaf il-qabar u jagħmel il-fjuri ħalli xħin imorru t-tfal isibu l-qabar ta' Dun Karm nadif u kif wieħed jistenna.

Għalija l-valuri kbar ta' Michael ħarġu wkoll meta kien miet Karmenu Bugeja, Żebbuġi prominenti ieħor.

Karmenu u Michael żgur li ma kinux jappartjenu għall-istess partit politiku imma meta miet Karmenu, Michael, minn jeddu, organizza l-baned kollha ta' Ħaż-Żebbuġ biex jakkumpanjaw lil Karmenu mill-knisja saċ-ċimiterju.

U jien naħseb li jekk wieħed jaqra l-obitwarju li kiteb Michael lil Karmenu jara li dak l-istess obitwarju nistgħu niktbuh lil Michael.

Kien sejjaħlu persuna tal-familja, filantropu, bniedem qalbu tajba, bniedem li ma kienx jagħmel partiġjaniżmu politiku, bniedem li ħabb ħafna l-familja u bniedem li kien jgħin bl-akbar onestà lil kull min jista'.

Dak li ntqal f'dak l-obitwarju nistgħu ngħiduh għal Michael ukoll.

Jien naħseb li għandna xorti li pajjiżna kellu politiċi bħal Michael.

Għandna ħafna u ħafna x'nitgħallmu minnu għax la kien jaf x'inhi mibegħda u lanqas ma kien jaf jitkellem b'xi sens vendikattiv.

Preżenti qed nara lil uliedu u lill-mara ta' Michael.

Naħseb li għandhom ikunu kburin bih.

Naħseb ukoll li bħala pajjiż tajjeb infakkru persuni bħal Michael għax għandna ħafna u ħafna x'nitgħallmu minnu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGUIS: Michael Bonnici: iż-Żebbuġi, l-ispiżjar, Michael il-politiku, Michael id-Deputy Speaker u Michael il-ħabib tan-nies!

Nixtieq insellem lill-mara tiegħu Beatrice, li qiegħda hawn fostna llum, lil uliedu Elaine u żewġha Tonio, Bertrand u martu Amanda, Raphael Louis kif ukoll lin-neputijiet.

Nirringrazzjahom talli ġew hawnhekk u talli lill-Partit Nazzjonalista u lil dan il-pajjiż sellfulu lil Michael.

F'dawn l-erbat ijiem inkitbu ħafna affarijiet sbieħ dwar Michael f'diversi ġurnali.

Pereżempju, Noel D'Anatas kiteb li Michael Bonnici kien ħabrieki, persuna ta' qalb tajba u li dejjem kien lest li jgħin.

Issemmiet ukoll il-ħidma volontarja tiegħu għat-twaqqif ta' mużew tal-istorja farmaċewtika fl-Arkivju Nazzjonali li għadu kif tkellem dwaru l-Ministru Evarist Bartolo.

Sibt ukoll artiklu li kiteb il-kollega l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li kien fil-Parlament ma' Michael għal ċertu żmien.

L-Onor.

Mifsud Bonnici qal hekk dwaru:

"L-eletturi kien jafhom personalment, wieħed wieħed, b'isimhom u x'kienu jridu jew x'kienu l-kwalitajiet tagħhom.

Kien maħbub sew u qatt ma smajt lil xi ħadd jgħid kontra tiegħu b'xi mod.

Kien qalbu f'idu.".

L-Onor.

Mifsud Bonnici kompli jgħid hekk:

"Anke jekk ma ġiex dejjem trattat tajjeb, kellu wkoll rispett u mħabba għall-Partit Nazzjonalista u għal Eddie Fenech Adami, il-kap tiegħu.

Għalih il-kap kien ħabib rispettat li lest li jisimgħu, il-bniedem li jappella lejh għar-rimedju effettiv meta kien jara lil ħutu fil-grupp jaġixxu kontra dak li kien qiegħed jara li hu tajjeb.".

Qalilna wkoll hekk l-Onor.

"Mort għandu wkoll numru ta' drabi u niftakar b'mod partikolari li kellu presepju mill-isbaħ għal qalbu bil-pasturi tax-xema'.

Niftakru jurini l-figuri varji li kellu.

Kull wieħed kien sabiħ u ma stajtx ma nammirax l-ispjega tiegħu għal kull wieħed minnhom.

Kien verament bniedem kalm, seren, ferħan u li ma jagħmel ħsara lil ħadd.".

Xi ħaġa oħra interessanti li jien ma kontx naf biha imma li kiteb dwarha s-Sur Noel Grima fil-ġurnal The Malta Independent hija li Michael kien qajjem każ ta' ksur ta' privileġġ fil-Parlament.

Dr Emmy Bezzina kien l-avukat tas-Sur John Zammit u kienu saru laqgħat, waħda wara oħra, tant li eventwalment intalab li l-Kumitat jieqaf bil-każ, u meta Michael Bonnici qalilhom, "U l-apoloġija lejja fejn hi?", kulħadd telaq 'l hemm u ma tawhx apoloġija.

Noel Grima però jgħidilna hekk:

Forsi dawn li kkwotajt huma nies fil-politika, imma interessanti li persuna bħal Diane Smith kitbet fil-ġurnal The Times of Malta u qalet li Michael kien jintegra nies barranin fir-raħal ta' Ħaż-Żebbuġ.

L-istess għamel Manwel Cutajar, minn Ħaż-Żebbuġ, li wera l-apprezzament tiegħu u qal li kien hemm mument fejn Michael anke onorifiċenza ma kienx aċċetta.

Dan juri kemm kien bniedem ta' prinċipju.

Manwel Cutajar kiteb ukoll hekk:

"Fl-idea tiegħi, Michael kien maħbub, apprezzat u rispettat minn ħafna.".

Ma nistax ma nsemmix ukoll l-omelija li għamel Fr Gordon Refalo fil-funeral li wħud minna attendejna għalih.

Fr Refalo qal li Michael ma kienx biss politiku imma kien ukoll bniedem ta' prinċipju, kien Nisrani, u kien ċittadin tajjeb li għaraf x'għandhom ikunu l-prijoritajiet tiegħu għax minkejja li kellu ħafna impenji, qatt ma ttraskura lill-familja.

Din hi xi ħaġa oħra li aħna l-politiċi għandna nitgħallmu minn Michael.

Fr Refalo qalilna wkoll li Michael kellu sens ċiviku qawwi li mbottah biex jaħdem f'diversi għaqdiet soċjali, tal-istorja, tal-arti, tal-kultura u favur l-ambjent.

Persuna oħra li hija magħrufa sew f'Ħaż-Żebbuġ huwa Nazju Abela, li wkoll jaħdem fi ħdan il-Partit Nazzjonalista.

Huwa fakkarna f'dak li għamel Michael għal dak li għandu x'jaqsam mal-proġett tal-mafkar ta' Dun Karm Psaila, li żejjen il-pjazza wiesgħa li hemm fi Triq Sciortino, Ħaż-Żebbuġ.

Michael kien il-protagonista ewlieni f'dan il-proġett u organizza l-ġbir, ħa ħsieb il-permessi, ħa ħsieb l-organizzazzjoni taċ-ċerimonja u ħa ħsieb diversi affarijiet oħrajn.

Barra minn hekk, flimkien ma' Din l-Art Ħelwa, Michael kien ħa ħsieb ukoll ir-restawr tal-kappella grazzjuża u antika ta' Santu Rokku fi Triq il-Kbira, Ħaż-Żebbuġ, u tant u tant affarijiet oħrajn.

Nixtieq ukoll insellem lil Michael Bonnici għaliex hu kien il-moħħ wara l-każin tal-Partit Nazzjonalista ta' Ħaż-Żebbuġ.

Minbarra l-ħidma parlamentari fid-distrett, huwa għen ħafna u kien minn ta' quddiem biex inxtara l-każin Nazzjonalista fil-pjazza ta' Ħaż-Żebbuġ.

Nagħlaq billi ngħid li fuq il-każin tal-Partit Nazzjonalista ta' Ħaż-Żebbuġ dakinhar tal-funeral ta' Michael rajna miktub il-kliem: Grazzi Michael.

Naħseb li grazzi lil Michael mhux biss jgħidhielu l-Partit Nazzjonalista, imma jgħiduhielu wkoll iż-Żebbuġin, jgħidhielu dan il-Parlament u tgħidhielu Malta.

Grazzi Michael!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nistaqsi jekk hawnx permess biex l-Onor.

Godfrey Farrugia jagħmel diskors qasir ukoll.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, għal din l-okkażjoni qiegħed jingħata l-permess.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: F'dawn iċ-ċirkostanzi m'għandniex problemi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Godfrey Farrugia, fil-qosor kemm jista' jkun.

GODFREY FARRUGIA: Grazzi kollegi, grazzi Sinjura President.

L-ewwel darba li ltqajt ma' Michael kien meta kont għadni tfajjel u qbadt ir-rota u mort nixtri mingħand Dante, li kien missieru u li kellu l-ispiżerija De Rohan.

Michael, niftakar, kien fuq wara tal-ispiżerija jistudja.

Mur għidli dakinhar li aktar tard dik il-mejda kont se nokkupaha jien bħala tabib meta l-ispiżerija De Rohan kienet immexxija minn Michael!

Qattajt 15-il sena hemmhekk u għadni niftakar lil Michael, li dak iż-żmien kien Deputat, jisma' r-rajdu u meta ma jkollix nies, għax kont għadni nibda, jħallihuli fejni biex jekk jinqala' xi ħaġa l-Parlament jitlaq mill-ewwel.

Dak iż-żmien ma kienx hawn mezzi oħra kif tkun taf x'inhu għaddej.

Lil Michael nafu wkoll iqassam il-gazzetta Belt Rohan wara l-bieb tal-knisja meta kien fil-Kumitat Ċiviku, li kien membru tiegħu u kien anke jmexxih.

Ħaż-Żebbuġ kien għal qalbu, u kien għal qalbu minn dejjem.

Mhux talli hekk, talli l-ewwel ġawhra ċkejkna li Din l-Art Ħelwa kienet ħadet f'idejha kienet proprju l-Kappella ta' Santu Rokku u kien anke bis-saħħa ta' Michael Bonnici li din ġiet restawrata.

L-istess ġara fil-każ tal-monument ta' Antonio Sciortino, ta' Dun Karm Psaila u oħrajn.

Il-qalb kbira li kellu lejn Ħaż-Żebbuġ u l-poplu Żebbuġi lil Michael tiddistingwih.

Huwa serva lill-poplu Żebbuġi mhux biss fil-politika imma anke fil-professjoni tiegħu.

Lili għallimni immens.

Jien ħarist lejh bħala role model biex lili jsawwarni kemm bħala żagħżugħ imma wkoll bħala persuna fil-ħajja pubblika.

B'diqa nsellem lil Michael u lill-familja tiegħu, li nafhom sew.

Naf li Michael se jibqa' mfakkar f'Ħaż-Żebbuġ għall-ferħ u l-patrijottiżmu li ġab fir-raħal tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ningħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra filwaqt li ninkariga lill-Iskrivan tal-Kamra biex iwassal il-kondoljanzi lill-familja tas-Sur Michael Bonnici.

Fuq livell personali nista' ngħid li lili għamilli kuraġġ kbir meta ngħatajt dan l-inkarigu li għandi lum u qalli wkoll żewġ stejjer sbieħ li ngħożżhom f'qalbi.

Nagħti l-kondoljanzi lill-familja kollha.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AVUKAT TAL-ISTAT

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-10 ta' Ġunju, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, ir-responsabbiltà politika, imma aktar minn hekk, ir-responsabbiltà soċjali!

Qegħdin hawn, nispera, biex infittxu dak li jgħaqqadna.

Jekk, bħalma qal il-Ministru, qegħdin hawn biex nibnu mill-qiegħ, mela allura hemm bżonn li nagħmlu l-affarijiet sewwa mill-qiegħ.

Jekk dan huwa a defining moment, bħalma qal il-Ministru, li nsellimlu minn hawnhekk, mela ejja nagħmluh a defining moment.

Huwa fatt li għandna Kostituzzjoni dgħajfa.

Tant hu hekk li dan issemma kemm fil-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista tal-2013 kif ukoll f'dak tal-2017.

Nafu sew li kemm id-demokrazija, kemm il-governanza kif ukoll is-saltna tad-dritt mhumiex dawk li jistħoqqlu pajjiżna.

Għalija qegħdin fi stat ta' buzzwords!

Dan mhux jien biss qed ngħidu imma jingħad anke fir-rapport tal-Kummissjoni Venezja dwar Malta.

Din il-Kummissjoni qalet ċar u tond li s-separazzjoni tal-poter f'dan il-pajjiż ma teżistix u kollox qiegħed f'idejn il-Prim Ministru!

Mhux hekk biss, iċ-checks and balances bejn id-diversi entitajiet ma jeżistux, mhumiex hemm!

Il-Partit Demokratiku għandu r-rieda politika biex jindirizza dawn in-nuqqasijiet fil-Kostituzzjoni.

Il-Partit Demokratiku għandu r-rieda politika biex jindirizza dawn in-nuqqasijiet fil-Kostituzzjoni b'ideat friski, b'soluzzjonijiet u best practices.

Jiddispjaċini ngħid li hawn ħafna Membri ta' din il-Kamra li ilhom f'din il-Kamra ħafna snin aktar minni, imma għadhom ma fehmux li l-Kostituzzjoni hija kuntratt soċjali bejn il-poplu.

Għaldaqstant jien dejjem emmint, u aħna tal-Partit Demokratiku dejjem sħaqna, li għandu jkun hemm konsultazzjoni wiesgħa mal-poplu u mal-istakeholders kollha, għax din hija tagħhom u li, kemm jista' jkun, ikun hemm mill-inqas influwenza politika.

Dan qegħdin narawh, Sinjura President?

Jiddispjaċini, imma jkolli nistqarr li le.

Ninsabu f'sitwazzjoni fejn in-nuqqasijiet tal-Kostituzzjoni qegħdin nabbużaw minnhom.

Qed nużawhom b'mod legali imma b'mod antilegali, għax il-fortizza ta' dan il-pajjiż, il-Kostituzzjoni, fis-sur tagħha għandha toqob wesgħin, hija mġarrfa daqslikieku kienet passatur!

Għaldaqstant, l-oġġettivi tal-emendi li għandna llum biex issir is-separazzjoni tar-rwol ta' Avukat Ġenerali minn dak ta' prosekutur legali quddiem il-Qorti Kriminali, hija xi ħaġa tajba, u naqblu li jsir hekk.

Jien nemmen li hekk għandu jkun, u hekk qal ir-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja.

Hawnhekk il-Ministru uża l-kelma "divorzju" b'intenzjoni li għalija għandha tkun differenti minn dak li esprima hu.

Mela qed issir separazzjoni bejn dawn iż-żewġ rwoli, imma għandu jkun hemm id-divorzju mill-Gvern biex l-affarijiet isiru kif suppost u lil hinn mill-id twila tal-Ministru u tal-Prim Ministru, għax hekk biss jista' jkollna s-separazzjoni tal-poter u hekk biss il-poplu jista' jgawdi ċ-checks and balances neċessarji.

Jiddispjaċini ninnota t-taħwida fit-terminu.

Issa jien ġej mill-kamp mediku u m'iniex avukat, imma anke għalija hija ċara daqs il-kristall.

Mela l-Avukat Ġenerali se jsir il-Prosekutur Legali, li diġà huwa hekk, imma t-terminu ta' Avukat Ġenerali se jsir il-Prosekutur Legali, filwaqt li għall-kumplament ta' ħidmietu se jsir l-Avukat tal-Istat.

Jien meta mmur għand avukat, immur biex jagħtini pariri fl-interess tiegħi, għax jien il-klijent tiegħu.

Issa hawnhekk huwa definit li l-Avukat tal-Istat se jkun l-Avukat tal-Gvern, u hawnhekk hija t-taħwida li teżisti, fl-opinjoni tiegħi.

Minn mindu 'l hawn l-Istat sar l-Eżekuttiv?

Minn mindu 'l hawn l-Istat sar il-Gvern?

Għalija l-istat jinkludi l-Parlament u dawk l-entitajiet kostituzzjonali li jeżistu u li għandhom jiżdiedu fit-termini tal-Kostituzzjoni.

Allura l-Avukat tal-Istat huwa dak l-individwu li jħares lejn l-interessi tal-poplu u r-Repubblika ta' Malta bis-saħħa, għax jipproteġi l-Kostituzzjoni ta' Malta u s-saltna tad-dritt.

Jien nifhimha li jekk l-Avukat tal-Istat se jkun l-Avukat tal-Eżekuttiv, dan mhux se jkun imparzjali, għax nafu l-affarijiet kif inhuma.

Imma mhux hekk biss, għax mhux se jkun jista' jagħti pariri indipendenti.

Se jkun fidil lejn il-poplu u l-interessi ta' Malta?

Hemm xi ħaġa żgħira miktuba, imma mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkumbatti, u se ngħid għalfejn.

Għalija, bla dubju, l-Avukat tal-Istat innifsu huwa misnomer.

Issa jekk se nsemmuh Avukat tar-Repubblika, bħalma qal l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, jew Avukat Ġenerali kif għandu jkun u kif hemm fil-pajjiżi tal-Commonwealth kollha u kif inhi l-prassi internazzjonali, l-Avukat tal-Istat huwa l-avukat ta' dawn l-entitajiet kollha.

Jekk il-Gvern irid jagħmel Avukat Ġenerali għall-Eżekuttiv biss, biex jagħti pariri lilu biss, jista' jagħmilha bħala uffiċċju pubbliku, imma jekk se nsemmuh Avukat tal-Istat se nkunu qegħdin inqarrqu bin-nies għax mhuwiex Avukat tal-Istat għax mhux se jkun imparzjali, imma huwa l-avukat tal-Gvern!

Meta tħares lejn l-oġġettivi tal-liġi, jien, li m'iniex ġej mill-kamp legali, ninduna bil-faqar tal-mod kif inhi miktuba.

Fejn hi l-indipendenza tal-persuna?

Fejn hi l-indipendenza tal-istituzzjoni?

Fejn hi l-indipendenza finanzjarja?

Fejn hi l-indipendenza legali?

Fejn hi funzjonali?

Mhux talli mhumiex imsemmijin, talli lanqas biss huma miktubin!

U dan huwa l-faqar ta' din il-liġi li ġiet approvata mill-Kabinett u mressqa mill-Ministru!

Għajb għal min kitibha, għax lanqas hu denju għall-mod kif għandha tkun miktuba liġi li tħares l-interessi tal-Kostituzzjoni u s-saltna tad-dritt!

Kollox huwa kkontrollat mill-gvern tal-ġurnata.

Hekk se nibqgħu f'dan il-pajjiż, kollox ikkontrollat mill-gvern tal-ġurnata?!

Ħalli nħarsu ftit lejn dak li hemm miktub fil-liġi.

Pereżempju, l-indipendenza finanzjarja hija garanzija ta' riżorsi finanzjarji li bis-saħħa tagħhom, din l-entità tkun tista' tiffunzjona b'mod indipendenti skont dan l-Att, imma ma tarahiex imniżżla.

Il-Parlament ukoll għandu indipendenza finanzjarja u amministrattiva, aħseb u ara rwol bħal dan!

U hekk għandu jkun.

Hemm xi ħaġa oħra li nara li hija nieqsa biex tiggarantixxi dan.

Jista' l-Avukat tal-Istat jipproteġi b'mod legali jekk il-Gvern ma jagħtihx il-finanzi biex ikun jista' jmexxi l-każijiet?

Le, mhijiex miktuba!

M'għandux rajh f'idejh.

Se noħolqu struttura ta' pupazzi, u din hija ċ-ċajta!

Għalija il-liġi hija miktuba b'mod medjokri, għax tmur kontra s-separazzjoni tal-poter u kontra s-saltna tad-dritt.

L-ewwel ħaġa li tolqotni hija subklawsola (2) ta' klawsola 7 li tgħid hekk:

"(2) Il-Ministru responsabbli għall-ġustizzja jista' jagħmel regolamenti li jipprovdu għal kull kwistjoni li għandha x'taqsam mal-implimentazzjoni aħjar tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att u, mingħajr preġudizzju …".

Jiġifieri l-Ministru għall-Ġustizzja jista' jemenda dan l-Att permezz ta' avviżi legali!

Staqsejt student tal-liġi u għedtlu biex jarali din il-biċċa xogħol, għax saret kważi prassi, imma ma nistenniex prassi f'uffiċċju daqshekk għoli.

Forsi prassi f'aġenzija tal-Gvern, imma mhux f'dan l-uffiċċju!

Taf x'qalli?

Qegħdin nerġgħu mmorru għar-regoli ta' Henry VIII clause, kif jgħidulha l-istudenti tal-Università.

Ir-regola hi li dawn il-liġijiet għandhom ikunu f'din il-Kamra.

Minn hawn għandhom jinħmew, minn hawn għandhom jgħaddu.

Mhux il-Ministru, meta jfettillu, jgħaddi avviż legali fuq uffiċċju daqshekk importanti, u jekk ma toqgħodx b'seba' għajnejn, jgħaddi mingħajr ma nindunaw!

Le, Sinjura President, dan m'għandux ikun!

Din mhijiex serjetà!

Il-Parlament biss għandu jkollu l-poter li jibdel u jemenda l-liġijiet ta' dawn il-pożizzjonijiet ta' dawn l-uffiċċji tant importanti.

Subklawsola (2) ta' klawsola 7 li għadni kemm qrajt tant hi miftuħa, impreċiża, mhux ċara u speċifika li l-Ministru tal-ġurnata - illum hawn l-Onor.

Owen Bonnici u għada pitgħada jista' jkun hawn ħaddieħor - huwa r-Regolatur tal-Uffiċċju.

Li jgħid hu jsir!

U ejja!

Il-poter ma jisarrafx b'dan il-mod.

Ngħiduha kif inhi, din ma tagħmilx tajjeb għal dak li aħna lkoll nixtiequ dwar is-separazzjoni tal-poter.

Wara kollox, anke l-istess Ministru jista' jappunta u jagħżel lil min irid skont il-fiduċja tiegħu, anke fil-kumitati u fl-istruttura ta' dan l-Uffiċċju.

Issa se mmur għal subklawsola (8) ta' klawsola 4 li tgħid hekk:

"(a) Il-Prim Ministru jista' b'ordni jinkariga …

(b) il-Prim Ministru jista' f'kull żmien jirrevoka kull ordni bħal dik.".

Se nibqgħu hekk f'dan il-pajjiż, il-Prim Ministru jista' għal kollox?!

Fir-rapport li għamlet il-Kummissjoni Venezja dwar Malta ma qalitx hekk, imma qalet li lill-Prim Ministru kemm jista' jkun għandna nnaqqsulu l-poteri minn idejh biex noħolqu s-separazzjoni tal-poter u ċ-checks and balances kif suppost.

Wara kollox, nafu li l-istess persuna hija appuntata mill-Prim Ministru wkoll.

Jien kont nistenna li għall-inqas din il-persuna tkun appuntata mill-Kummissjoni tal-Ġustizzja biex l-affarijiet isiru sew, imma bħalma qed jgħiduli l-kollegi ta' din in-naħa: Ma tarax li l-affarijiet isiru sew!

Ma tarax li naħmu l-affarijiet kif suppost!

Il-poteri assoluti tal-Avukat Ġenerali, biex jagħrfu jekk dawk il-każijiet għandhomx jitressqu l-qorti jew le, taħsbu li tnaqqsu?

Jekk taqra sew u tifli dak li nkiteb, issib li dawn żdiedu mhux tnaqqsu, u kollox baqa' f'idejn il-Prim Ministru.

Se ngħidilkom xi ħaġa oħra li hawnhekk ma tissemmiex, u trid tkun intiż fl-affarijiet li qed jiġru biex tinduna.

L-Avukat Ġenerali huwa ċ-Chairperson tal-FIAU.

Se nibqgħu fil-medjokrità li ċ-Chairperson tal-FIAU jkun l-Avukat Ġenerali?

Mhux se jkun hemm interessi pekunjarji hemmhekk?

Mhux se jkun hemm kunflitt ta' interess?

Se jkun hemm kunflitt ta' interess fil-pożizzjoni.

Jien mhux qed nitkellem fuq il-persuni, imma fuq il-pożizzjoni; li l-Avukat Ġenerali jkun Chairperson tal-FIAU.

Araw kif inhuma f'pajjiżi oħra.

Meta nkompli nħares ftit ieħor ninnota xi ħaġa oħra li tolqotni f'dan l-Abbozz.

Il-Prosekutur Legali huwa persuna li għandha tispira fiduċja.

Din il-liġi qiegħda tħalli lill-Avukat Ġenerali jew l-Avukat tal-Istat jispiraw fiduċja, li l-poplu jkollu fiduċja fihom?

Semmejt l-indipendenza u semmejt il-ħames punti - tal-persuna, tal-istituzzjoni, tal-finanzi, tal-istruttura, eċċetra - li jagħmlu entità totalment indipendenti u awtonoma mill-Eżekuttiv, biex b'hekk noħolqu s-separazzjoni tal-poter.

Dik tkun trid xi ħaġa oħra, għax l-indipendenza biss mhijiex biżżejjed.

Il-kelma maġika hija "kontabilità", imma l-Gvern tal-ġurnata l-kelma "kontabilità" għadu lanqas biss jaf jispelliha!

F'liġi bħal din m'hemm xejn li juri li dan l-Uffiċċju se jkollu l-kontabilità meħtieġa.

Se nsemmi żewġ eżempji żgħar li jien narahom minn għajnejn ta' tabib, imma esperjenzajthom f'dan il-Parlament.

Inħares biss lejn l-Ombudsman.

L-Ombudsman diġà ssemma hawnhekk waqt din id-diskussjoni.

Meta l-Ombudsman jagħmel ir-rapport, x'obbligi se jkollu dan l-Uffiċċju biex dak ir-rapport iħares lejh, janalizzah u jimplimenta l-miżuri u biex iħares lejn l-affarijiet kif suppost?

Baħħ!

Ma jeżistix!

Jista' l-istess Uffiċċju jiġi investigat mill-Pulizija jew minn entitajiet oħra kontra l-korruzzjoni?

M'hemmx provvediment, m'hemm xejn!

Dawn huma żewġ eżempji żgħar li jidħlu dwar il-kontabilità.

Mela huwa importanti li jkollok uffiċċju li jkun indipendenti, imma fl-istess ħin mill-aspett legali jrid ikun hemm il-kontabilità.

Jekk din il-liġi tgħaddi kif inhi, fl-opinjoni tal-Partit Demokratiku se noħolqu mostru li se jkun barra l-kontroll tad-demokrazija jekk il-liġi tiġi f'idejn prim ministru li l-aġenda tiegħu tkun mod ieħor.

Sinjura President, hawnhekk qegħdin nitkellmu fl-ogħla istituzzjoni li tirrappreżenta d-demokrazija, u nispera li l-Parlament ma jispiċċax il-paraventu tad-demokrazija ta' Gvern li m'għandux ir-rieda politika u r-responsabbiltà soċjali li jagħti lill-poplu u jissalvagwarda l-Kostituzzjoni tagħna b'mod rett.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Sinjura President, kif qalu l-kollegi ta' qabli, illum qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu dan il-Gvern qed ikompli jimplimenta r-riforma fis-settur tal-ġustizzja.

Sa mill-ewwel ġurnata tal-ġurament ta' dan il-Gvern ġew implimentati ammont kbir ta' liġijiet li kienu ilhom fuq l-ixkaffa għal snin twal.

Dan il-Gvern qed jagħmel bidliet neċessarji u bidliet istituzzjonali sostanzjali għall-ewwel darba f'għexieren ta' snin, għax huwa Gvern li ma jibżax mill-bidliet u ma jibżax ibiddel.

Fl-2013 bdejna l-proċess tal-immodernizzar ta' dan il-pajjiż biex lil dan il-pajjiż noħorġuh mir-raqda li kien fiha u nġibuh mhux biss tajjeb għall-preżent imma lest għall-futur - dak li aħna nsejħu future proof.

Essenzjalment, f'dan il-Gvern dan hu li qegħdin nagħmlu f'kull qasam, inkluż fil-qasam tal-ġustizzja.

Fl-ewwel leġiżlatura tiegħu dan il-Gvern daħħal il-liġi li neħħiet il-preskrizzjoni minn fuq il-politiċi.

Jiġifieri politiku li jkun korrott u li jinxtara jrid jibqa' jgħix għal ħajtu kollha bil-biża' li l-Pulizija tista' xi darba tinvestigah, ittellgħu l-qorti u titfgħu l-ħabs.

Daħħalna l-Protection of the Whistleblower Act, liġi oħra li tagħti l-poter liċ-ċittadin li jirrapporta amministrazzjoni illegali jew kriminali u tagħtih il-konfort li jagħmel dan bl-assigurazzjoni li ma jbatix minħabba l-verità li jkun qed jikxef u għal dak id-dritt tas-sewwa li jkun qed jgħid.

Daħħalna wkoll il-Liġi dwar il-Finanzjament ta' Partiti Politiċi.

Din konna ilna nisimgħu lill-kollegi tan-naħa tal-Oppożizzjoni jitkellmu fuqha meta kienu fil-gvern u kien hemm il-GRECO Report u kummissjonijiet u rapporti, imma qatt m'għamluha.

Kienu jibżgħu minn dawn il-liġijiet, imma dan huwa Gvern li ma jibżax jagħmel il-bidliet li jħoss li għandhom isiru fl-interess nazzjonali u fl-interess komuni.

Dawn kienu fost liġijiet oħra li dan il-Gvern wettaq b'dawn il-bidliet tant kuraġġużi li għamel, għax poġġew aktar piż fuqna l-politiċi, fuq in-nies li huma fiċ-ċentru tad-deċiżjonijiet politiċi nazzjonali bħalna li nieħdu deċiżjonijiet li, fl-aħħar mill-aħħar, irridu neħduhom dejjem fl-interess komuni ta' pajjiżna.

Dan kollu aħna wettaqnieh b'serenità liema bħalha, għax dan huwa Gvern li tassew jemmen fil-kontabilità u fl-indafa politika.

Sinjura President, ftit tax-xhur ilu ħadna d-deċiżjoni storika li bħala pajjiż inbiddlu partijiet mil-liġijiet li kienu ilhom fostna sa minn qabel l-Indipendenza u xi wħud anke qabel l-1964.

Nixtieq infakkar li kien dan il-Gvern li talab lill-Kummissjoni Venezja sabiex tiġi twettaq analiżi ta' pajjiżna.

Dan il-fatt minnu nnifsu huwa importanti għax jindika r-rieda ta' dan il-Gvern li ma jiddejjaqx mill-iskrutinju u mhux biss jitkellem dwar l-umiltà imma jgħixha ta' kuljum.

Għalhekk stedinna lill-Kummissjoni Venezja biex tagħti l-parir tagħha bħala entità ex parte, bħala parti minn dawk l-entitajiet Ewropej indipendenti.

Irrid nenfasizza u nfakkar kif filwaqt li l-Gvern laqa' lil dawn in-nies biex jagħmlu analiżi ġudizzjarja f'pajjiżna, min-naħa l-oħra l-Oppożizzjoni qalet li m'għandniex xi rriduhom.

Dan huwa kontra dak li jiġri f'pajjiżi oħra, għax f'pajjiżi oħra l-gvernijiet ikollhom pressjoni qawwija mill-Oppożizzjoni biex jagħmlu ċerti bidliet ġudizzjarji biex iwettqu riformi amministrattivi mingħajr biża' u jdaħħlu liġijiet li forsi għal dawk il-politiċi li f'moħħhom ma jkollhomx daqshekk l-interess nazzjonali jistgħu jxekklu l-ħidma tagħhom.

Però pajjiżna huwa mmexxi minn Gvern li ma jibżax.

L-Oppożizzjoni tkażat bil-Gvern għax mar għall-parir quddiem il-Kummissjoni Venezja, imbagħad min-naħa l-oħra ma tiddejjaq xejn tmur tirrapporta lill-pajjiż għax tgħid li dak hu xogħolha.

Din hija l-enigma ta' dawn il-partiti fl-Oppożizzjoni li ma tistax tifhem il-konsistenza loġika tal-ħsieb tagħhom, għax m'hemmx, għax hija politika bbażata fuq l-opportuniżmu, fuq x'jaqbel li tgħid issa.

Mhux jekk inti temminx f'dak li qiegħed taħseb, imma x'jaqbillek tgħid issa mingħajr ma tagħti kas dak li jista' jiġri fil-futur.

Dan huwa sinifikanti, għax huwa indikazzjoni ċara tal-konfużjoni li sfortunatament qed taħkem u ilha taħkem lill-Oppożizzjoni.

Qed ngħid sfortuntament għax hija ħasra li anke quddiem riformi ta' din il-portata jkollna nġorru l-piż tal-Oppożizzjoni li hija konfuża.

Smajna lill-Onor.

Godfrey Farrugia li bl-iktar mod, ngħid jien, ċar deher li mhux qiegħed jifhem il-ħtieġa ta' din ir-riforma, jew inkella kien miżinformat.

Bir-rispett kollu, jien nifhem li kkonsulta ma' studenti tal-Liġi, però nappella li l-konsulenzi li jkollna hawnhekk jkunu daqsxejn iżjed esperjenzati mill-istudenti tal-liġi.

Jien kont student tal-liġi u kont nieħu pjaċir nistudja, nirriċerka u naqra l-journals fuq il-Liġi Amministrattiva, il-Liġi Internazzjonali u l-Liġi Politika, imma ma naħsibx li l-Ministru Owen Bonnici joqgħod fuq parir ta' student tal-Liġi meta jfassal Abbozz ta' Liġi bħal dan.

Jiġifieri ejja nkunu ċari u serji f'dak li ngħidu f'din il-Kamra!

Ejja nerfgħu r-responsabbiltà tad-diskors tagħna u mhux infajru bl-addoċċ dak li jiġi f'moħħna jew dak li jgħidilna ħaddieħor.

Irridu nkunu konxji u nkunu nafu eżatt x'inhuma l-implikazzjonijiet ta' dak li qegħdin ngħidu.

Il-Kummissjoni Venezja ġew, raw il-liġijiet kollha u għamlu lista ta' rakkomandazzjonijiet.

Ħafna drabi din il-Kummissjoni taqbad mal-liġijiet li jkun għamel il-Gvern tal-ġurnata, iżda f'pajjiżna ma sabitx liġi waħda x'tikkritika li saret minn dan il-Gvern, lanqas fl-amministrazzjoni ta' qabel, jiġifieri tal-Prim Ministru Joseph Muscat mill-2013 sal-lum.

Dan il-Gvern qiegħed jiġi kkritikat – huwa tajjeb li ngħiduha din, mhux billi jiġi l-Onor.

Farrugia jipprova jagħtina lezzjoni fuq id-duttrina tal-liġi tal-politika – fuq dak li wiret bħala Gvern ġdid mill-2013 'l hawn.

Meta tisma' lill-Kap tal-Oppożizzjoni jgħid li l-Gvern qiegħed jaġixxi għax kellu pressjoni mill-Oppożizzjoni u li dawn ir-riformi jmissna għamilniehom, tasal f'punt li jekk temmen dak li qiegħed jgħid ma tkunx taf jekk għandekx tibki jew tidħak, għax dawn huma liġijiet li għaddew mit-test li sar fuq pajjiżna meta dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Dak iż-żmien jien kelli x-xorti nkun membru tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin li kien jagħmel skrutinju tat-traspożizzjonijiet kollha tal-acquis u fl-istess ħin jara l-liġijiet tagħna kemm huma jew mhumiex konformi ma' dak li tippreskrivi l-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, ir-rwol doppju tal-Avukat Ġenerali ilu jiġi eżerċitat sa mill-1936, jiġifieri aktar minn 83 sena li matulhom kellna numru ta' gvernijiet Nazzjonalisti.

Mela kellhom żmien biżżejjed biex ibiddlu dak li qegħdin niddiskutu llum.

Għaldaqstant l-argument tal-Onor.

Farrugia iktar jisfa fix-xejn, għax din mhijiex kwestjoni fuq xi ħaġa li saret fl-2013, 2014, sentejn ilu, is-sena li għaddiet, jew din is-sena, imma ilha hemhekk għal 83 sena.

Skont l-istorja kien hemm għaxar gvernijiet Nazzjonalisti li kienu fil-gvern minn dak iż-żmien sal-lum li qatt ma ħassew li kellhom jimplimentaw dawn il-bidliet.

Niġi għal x'inhi t-triq 'il quddiem.

Minkejja li dawn il-liġijiet ilhom hemm għal diversi snin, nerġa' ngħid li dan il-Gvern m'għandu l-ebda problema li jaġġorna maż-żmenijiet, għax kif jgħid il-Prim Ministru, aħna konna, għadna u se nibqgħu nagħmlu l-bidla.

Ridna l-ħin u jien nifhem kemm kien diffiċli t-task tal-Ministru Owen Bonnici biex janalizza u jiddiskuti r-rakkomandazzjonijiet.

Ridna naraw l-affarijiet fid-dettall u f'inqas minn 100 ġurnata minn meta ħarġu r-rakkomandazzjonijiet bdejna l-proċess biex inwettqu r-riformi meħtieġa.

Diġà għamilna bidliet fil-mod kif tinħatar il-Ġudikatura, u hemm suġġerimenti oħra li għamlet il-Kummissjoni Venezja li diġà qegħdin nipprattikawhom, anke jekk mhumiex miktubin, bħal meta għamlu r-rakkomandazzjoni li l-President tar-Repubblika għandu jinħatar biż-żewġ terzi tal-Kamra.

Issa l-Oppożizzjoni ma joqogħdux jiġu hawn jitkażaw li m'hemmx l-indipendenza u m'hemmx is-separazzjoni tal-poteri.

Is-separazzjoni tal-poteri konna nitgħallmuha meta konna fl-ewwel sena tal-kors tal-Liġi u konna nistudjaw lil Montesquieu dwar is-separazzjoni tal-poteri, l-eżekuttiv, il-ġudikatura u l-leġiżlattiv, allura l-Parlament.

Infakkar li f'dan il-pajjiż kien hemm żmien meta l-President tar-Repubblika u ħuh kienu jokkupaw l-ogħla kariga f'żewġ istituzzjonijiet li jagħmlu parti minn dan it-triju.

Jiġifieri ma noqogħdux nitkażaw għax il-liġijiet qegħdin jinbidlu issa!

Anzi, jien kont nistenna li l-Oppożizzjoni kellhom jgħidulna prosit, għax li m'għamlux huma f'25 sena, f'għaxar gvernijiet differenti mill-1936, qed nagħmluh aħna.

Ħsibt li kienu se jingħaqdu magħna u jaraw li jkunu parti minn dan il-moviment ta' bidla fis-settur tal-ġustizzja u jagħtuna l-appoġġ tagħhom, imma ġara bil-maqlub.

Ma nafx għalfejn.

Forsi għax min-naħa tal-Oppożizzjoni hemm min qed jibża' li b'dawn il-bidliet jista' jispiċċa fl-għajn ta' xi kritika, ta' xi attakk, jew ta' xi investigazzjoni?

Forsi hemm xi ħadd li qed jantiċipa li jekk xi darba jkunu fil-gvern ma jixtieqx li jkun f'dik il-pożizzjoni b'dawn il-bidliet?

Dawn huma mistoqsijiet li jrid iweġibhom ħaddieħor.

Kif għedt qabel, ftit tax-xhur ilu bħala Parlament sħiħ ivvotajna favur il-ħatra tal-President ġdid Dr George Vella.

Din kienet it-tielet darba konsekuttiva li l-Parlament ivvota b'mod sħiħ favur din il-ħatra.

Issa jmiss li niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi li hu l-ewwel pass biex nimplimentaw flimkien bħala pajjiż, bħala Parlament wieħed, bħala organu tal-Istat wieħed, ir-rakkomandazzjonijiet li saru mill-Kummissjoni Venezja.

Hawnhekk il-Gvern qed jerġa' jagħmel stedina miftuħa lill-Oppożizzjoni jew l-Oppożizzjonijiet li hemm quddiemna, biex minflok ma jaħdmu abbażi tal-ispin politiku u abbażi tal-interess politiku individwali tagħhom biss, għal darba jħarsu lejn l-interess nazzjonali fit-twettiq ta' dawn ir-rakkomandazzjonijiet.

Iż-żmien se jagħtina parir dwar min iparla ħafna u jisparla, u min jaħdem ħafna u jġib ir-riżultati u l-bidliet u jimplimenta r-rakkomandazzjonijiet li jkunu meħtieġa biex pajjiżna jibqa' pajjiż modern mhux biss fl-infrastruttura, fl-intelliġenza artifiċjali u fil-blockchain, imma anke f'settur indiġenu bħalma hi l-ġustizzja.

Allura kull min jaspira li għad imexxi lil dan il-pajjiż u lill-istituzzjonijiet, irid jagħraf li jibqa' jiddefendihom.

Dan l-Abbozz ta' Liġi se jkompli jwettaq ir-riforma fil-qasam tal-ġustizzja billi jipprovdi għal diversi miżuri, fosthom biex il-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali bħala prosekutur pubbliku ewlieni u bħala konsulent legali ewlieni tal-Gvern jiġu separati minn xuxlin u jibdew jiġu mwettqa minn uffiċjali u istituzzjonijiet differenti, indipendenti minn xulxin.

Il-mistoqsija tiegħi hija din: Billi l-Oppożizzjoni qed tgħid li mhijiex se tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi, għandi nifhem li temmen fl-istatus quo, li temmen li ma tridx li jkun hemm indipendenza bejn dawn iż-żewġ rwoli, ma tridx li jkun hemm din is-separazzjoni bejn il-prosekutur pubbliku u l-konsulent legali tal-Gvern.

Dan ifisser li l-Oppożizzjoni temmen li mxejna tajjeb b'dawn iż-żewġ karigi mwaħħlin flimkien.

Allura l-attakk li sar fuq l-Avukat Ġenerali Peter Grech, għalfejn sar jekk mhux għall-iskop ta' assassinju ta' karattru ta' persuna li qdiet il-funzjonijiet tagħha skont il-liġi u b'mod impekkabbli?

Hawn irrid insellem lil Dr Peter Grech għax-xogħol li għamel bħala Avukat Ġenerali u għax-xogħol li baqagħlu jagħmel, li fil-maturità tiegħu rnexxielu, kif għamlu l-predeċessuri tiegħu, joħloq bilanċ politiku u loġiku f'dawn iż-żewġ rwoli li tant huma sensittivi li sal-lum għadhom imwaħħlin f'organu wieħed.

Għalhekk se tinħoloq il-kariga ġdida tal-Avukat tal-Istat li se tkun rikonoxxuta mhux biss fil-liġi imma fl-ogħla liġi tal-pajjiż, il-Kostituzzjoni.

L-Avukat tal-Istat se jwettaq il-funzjonijiet tiegħu permezz ta' aġenzija indipendenti, imwaqqfa bl-istess mod kif jaqdi l-funzjonijiet tiegħu l-Avukat Ġenerali.

Sinjura President, il-Gvern preżenti qed iwettaq ir-riformi li hemm bżonn biex isaħħaħ id-demokrazija u s-saltna tad-dritt f'pajjiżna, għax il-bidliet ma jibżax minnhom.

Aħna ma nibżgħux naraw li nibqgħu mexjin 'il quddiem.

Meta wieħed janalizza r-rakkomandazzjonijiet fl-intier tagħhom, ma naħsibx li dawn il-proposti kienu ta' ċanfira jew ta' twiddiba, imma kienu proposti li pajjiżna għandu jsegwi biex is-sistema taħdem aħjar, biex intejbu l-livell ta' skrutinju, biex intejbu l-livell tad-demokrazija li għandna fil-pajjiż, biex meta tgħaddi l-liġi – naf li qatt mhi se tkun perfetta – dejjem insaħħu l-pjattaforma legali b'dak li nkunu esperjenzajna u bir-rakkomandazzjonijiet li jaslulna mingħand dawn l-awtoritajiet indipendenti.

Dawn il-proposti jeħtieġu mhux biss il-ħidma tal-Gvern, imma wkoll l-appoġġ tal-Oppożizzjoni.

Ħafna minn dawn il-proposti se jmissu provvedimenti kostituzzjonali li, kif taf inti, Sinjura President, ikunu jeħtieġu ż-żewġ terzi tal-Kamra għax huma dispożizzjonijiet entrenched fil-Kostituzzjoni.

Dan ifisser li l-appoġġ, is-sostenn u l-koperazzjoni tal-Oppożizzjoni hija indispensabbli, għax wara kollox se jgawdi l-pajjiż kollu.

Irridu nagħtu nifs ġdid lill-Kostituzzjoni biex tkun tista' sservi lill-poplu aħjar.

Dan il-Gvern hu motivat mill-bżonn tal-bidla u mill-bżonn ta' titjib tal-enerġija biex inkomplu ntejbu dan il-pajjiż fid-diversi oqsma tiegħu u tkompli tirrenja s-saltna tad-dritt.

Pajjiżna m'għandux minn xiex jibża'.

Aħna pajjiż li jikkollabora.

Aħna pajjiż Ewropew li jrid ikun minn ta' quddiem f'kull qasam.

Is-saltna tad-dritt mhux titkellem fuqha trid, imma trid tipprattikaha u tkun konsistenti dwarha.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex id-diskussjoni tiġi interrotta għal ftit mumenti sabiex nirrapporta progress dwar Abbozz ta' Liġi fil-Kumitat Permanenti relattiv.

Il-permess ingħata.

Fil-5.32 p.m. id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Abbozz Nru 69 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AVUKAT TAL-ISTAT

Il-Kamra rriżumiet minn ftit mumenti qabel id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, din hija liġi anti-Ewropea li tikser il-valuri Ewropej li suppost iħaddan pajjiżna.

Hija liġi li minflok ma tindirizza l-kriżi kostituzzjonali li ninsabu fiha – dan l-aħħar l-eks Dekan tal-Fakultà tal-Liġi, Prof. Kevin Aquilina, sejħilha constitutional mess – tagħmilha agħar, u se ngħid għalfejn.

Għandna Abbozz ta' Liġi li minflok ma qed iwettaq riforma ta' veru, li tassew hemm bżonn, qed iwettaq bidla taparsi, għal għajn in-nies, teatrin, biex mingħalih juri lill-Ewropa li qed jagħmel xi ħaġa.

Fil-fatt mhux talli mhux qed jagħmel xi ħaġa b'din il-liġi, talli qed jagħmel is-sitwazzjoni agħar, għax se jaqsam iż-żewġ funzjonijiet li għandu llum l-Avukat Ġenerali.

Dik ta' prosekuzzjoni, li se jsejħilha Avukat Ġenerali u dik ta' konsulent tal-Gvern, li se jsejħilha Avukat tal-Istat, u minflok Avukat Ġenerali wieħed ikkontrollat mill-Gvern kif għandna llum, se jkollna żewġ uffiċċji kkontrollati t-tnejn bi spaga mill-Gvern.

Dan hu kollu daħk fil-wiċċ ta' Gvern li minkejja li jaf li qed jagħmel bil-maqlub ta' dak li qaltlu biex jagħmel il-Kummissjoni Venezja, qed jibqa' għaddej b'arroganza, b'suppervja u allura b'intenzjoni ħażina, mhux in good faith, imma in bad faith.

Mala fede mhux buona fede!

Il-problema diġà hija gravi, għax diġà għandna Prim Ministru li jikkontrolla l-istituzzjonijiet kważi kollha f'pajjiżna.

Dan l-aħħar fil-Kunsill tal-Ewropa ntużat din l-istampa li tagħti stampa tal-istituzzjonijiet kollha li l-Prim Ministru f'pajjiżna jikkontrolla bi spaga, u għalkemm diġà hemm l-Avukat Ġenerali, issa jridu jżidu kariga oħra, l-Avukat tal-Istat.

Allura dan mhuwiex pass 'il quddiem, imma huwa pass lura.

Għall-eluf ta' Maltin li bħali jħossu li d-demokrazija f'pajjiżna qiegħda titnaqqar kuljum, din il-liġi hija parodija, assurdità, paraventu, smokescreen għal aktar kontroll min-naħa tal-Gvern.

Dan l-Abbozz ta' Liġi anke għall-Ewropa mhuwiex aċċettabbli, għax jagħmel eżattament il-maqlub ta' dak li talbitu jagħmel il-Kummissjoni Venezja.

L-Ewropa qiegħda tara dan l-ingann, kif qed narawh aħna, Sinjura President, ingann ta' Gvern li jilgħabha tal-Ewropew akkanit, imma mhu xejn ħlief Ewropew imqanżaħ.

Jekk il-Gvern jaħseb li b'dan l-Abbozz ta' Liġi se jidħak bina jew bl-Ewropa, sejjer żball, qiegħed jgħarralu.

Fil-fehma tiegħi, għad nerġgħu niġu lura fil-Parlament biex inbiddlu din il-liġi, wara li l-Ewropa tgħidlu li mhijiex aċċettabbli u tgħidlu biex jibdilha.

Nixtieq ngħid għalfejn wasalna s'hawn, għax din il-liġi ma ġietx mix-xejn.

Huwa tajjeb li niftakru li dan il-Gvern ma ressaqx dan l-Abbozz ta' Liġi minn jeddu, biex mingħalih isaħħaħ id-demokrazija, imma ressqu għax il-pressjoni mill-Ewropa tant żdiedet minħabba l-oxxenitajiet kbar li qegħdin isiru f'pajjiżna, li fl-aħħar il-Gvern irrealizza li ma jistgħux jibqgħu jinjoraw lil kulħadd, inkluż lill-Ewropa.

Kellna l-Kummissjoni Venezja, kellna l-Kummissjoni Ewropea, kellna l-Parlament Ewropew u issa għandna l-Kunsill tal-Ewropa, kollha b'kundanna papali għall-mod kif il-Gvern, b'mod partikolari l-Prim Ministru, ħataf il-poter f'pajjiżna u qed jabbuża mill-poter left, right and centre u jippretendi li ħadd ma jikkontrollah.

Iċ-checks and balances f'pajjiżna m'għadhomx jeżistu.

Min jipprova jgħid le jew jirreżisti, jaqlagħha fuq rasu.

Dan kollu l-Ewropa qed tarah kif qed narawh jien u int, Sinjura President.

Għalhekk kellhom jiċċaqalqu, għax għamlitilhom pressjoni l-Ewropa.

Mhux għax riedu, imma għax ġew daharhom mal-ħajt.

Ejja ma ninsewx li ma kellniex bżonn lill-Ewropa tgħidilna x'għandna nagħmlu.

Il-Gvern seta' sema' minna, għax aħna ilna ngħidulu biex jagħmel dan il-pass għal tliet snin sħaħ.

Lilna l-ewwel injorawna, imbagħad irredikolawna, imbagħad għajruna, u issa għax ġew daharhom mal-ħajt kellhom jagħmlu xi ħaġa.

Għalhekk qegħdin hawn, Sinjura President.

Kif qal il-kelliem ta' qabli, l-Avukat Ġenerali ilu bil-funzjoni doppja li għandu llum għal għexieren ta' snin.

Huwa veru li ħafna nies qed igħidu: Mhux hekk kienet is-sistema taħt in-Nazzjonalisti?

Allura nixtieq nindirizza din il-mistoqsija, għax hija leġittima.

Iva, hekk kienet, imma taħt gvernijiet Nazzjonalista l-Avukat Ġenerali kien jitħalla jaħdem, ma kienx pupazz tal-Gvern.

Dawn iż-żewġ funzjonijiet li għandu llum l-Avukat Ġenerali, jiġifieri ta' prosekuzzjoni u ta' Avukat tal-Gvern, kienu jitwettqu t-tnejn mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, iżda meta tela' l-Partit Laburista beda jagħmilha ċara li l-istituzzjonijiet kollha, u mhux l-Avukat Ġenerali biss, għandhom jimxu kif irid l-Onor.

Il-Gvern ma baqax jirrispetta l-indipendenza tal-Avukat Ġenerali, anzi ħataf lill-Avukat Ġenerali taħt idejh u minflok ma sab Avukat Ġenerali li waqaflu, li żamm l-indipendenza tal-Uffiċċju kostituzzjonali tiegħu u bagħat lill-Gvern jixxejjer, sfortunatament sab Avukat Ġenerali li baxxa rasu għall-Gvern, għamel bħall-Baa Baa Black Sheep, Yes Sir, Yes Sir il-ħin kollu, u l-Gvern mexa fuqu bħal tapit!

Issa qegħdin inbatu l-konsegwenzi u jiddispjaċini li qed ngħid hekk, għax l-Avukat Ġenerali li hemm illum appuntah Gvern Nazzjonalista u kont nistenna ħafna aħjar minnu.

Biex tkompli tagħqad, l-Avukat Ġenerali għandu t-tielet funzjoni f'pajjiżna, Chairperson tal-FIAU, li hi l-aġenzija responsabbli mill-investigazzjoni tal-ħasil ta' flus.

Din hi pożizzjoni li jekk ma tagħrafx tiddefendi l-indipendenza tiegħek, tpoġġik f'kunflitt ta' interess enormi.

Mela l-Avukat Ġenerali għandu tliet funzjonijiet u mhux tnejn, għax huwa wkoll Chairperson tal-FIAU.

Issa ġara li meta l-Gvern ħataf lill-Avukat Ġenerali u l-Avukat Ġenerali ma ddefendiex l-indipendenza tiegħu, spiċċajna fis-sitwazzjoni perikoluża fejn l-Avukat Ġenerali ġie ffaċċjat b'rapport wara l-ieħor mill-FIAU li sabu li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi għandhom jiġu investigati mill-Pulizija fuq korruzzjoni u ħasil ta' flus.

Imma minflok ma ħa passi bħala Chairperson tal-FIAU, minflok ħa passi bħala Avukat Ġenerali, minflok ħa passi bħala prosekutur, l-Avukat Ġenerali li għandna llum dawwar wiċċu n-naħa l-oħra, ħasel idejh bħal Pilatu u kollox baqa' għaddej.

Minħabba f'hekk ilna tliet snin b'żewġ Membri tal-Kabinett - għax iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru jpoġġi fil-Kabinett - li nqabdu jħammġu jdejhom bil-korruzzjoni u l-Avukat Ġenerali m'għamel assolutament xejn.

Tant naqas mid-dover tiegħu l-Avukat Ġenerali li kelli mmur jien il-qorti u bħala ċittadin nitlob li tinfetaħ inkjesta fuq dan il-ħmieġ, kif marru wkoll l-Għaqda tas-soċjetà ċivili Repubblika.

Jien mort il-qorti fuq il-korruzzjoni tal-bejgħ tal-passaporti, fuq it-tixħim tal-eks Managing Director tal-gazzetta Times of Malta, fuq il-Panama Papers u fuq 17 Black.

U tafu lil min sibt kontra tiegħi?

Sibt lil the usual suspects, la bella compagnia li jagħmlu kull tip ta' ostaklu biex il-ġustizzja ma ssirx, bl-Avukat Ġenerali fuq in-naħa tagħhom!

Minflok ma jiddefendi liċ-ċittadin li jrid li l-liġi tiġi protetta, l-Avukat Ġenerali ddefenda n-naħa tagħhom.

Sitwazzjoni tal-biżgħa li ssibha biss fi stati mafjużi.

Dik hija l-verità!

Għalhekk is-sitwazzjoni waslet s'hawn, Sinjura President, u għalhekk kellhom jagħmlu xi ħaġa.

Bilfors, mhux għax riedu.

Irrid nagħmilha ċara li l-akbar tort ta' dan kollu mhuwiex tal-Avukat Ġenerali, imma tal-Prim Ministru li qed jagħti protezzjoni u impunità għall-korruzzjoni fl-uffiċċju tiegħu stess u ħadd ma jagħmel xejn u ġab lill-Avukat Ġenerali f'din is-sitwazzjoni impossibbli.

Naturalment, hija wkoll ir-responsabbiltà tal-Avukat Ġenerali, għax imissu jew asserixxa l-indipendenza tiegħu u bagħat lill-Prim Ministru jixxejjer, jew inkella telaq, għax hekk isiru l-affarijiet minn min hu serju.

Kien għalhekk li l-Oppożizzjoni sa minn tliet snin ilu bdiet tinsisti li l-Avukat Ġenerali għandu jerfa' r-responsabbiltà tiegħu u jirriżenja.

Mhux għax għandna xi ħaġa kontrih personali, imma għax naqas mid-dover tiegħu.

Allura la naqas mid-dover u ma tkellimx, nitkellmu aħna minfloku.

Għalhekk tlabna r-riżenja tiegħu, mhux b'kapriċċ.

Ara taħsbu li b'kapriċċ, imma għax naqas milli jagħmel id-dover tiegħu.

Meta mbagħad baqa' hemm, insistejna li għall-inqas jekk mhux se jagħmel id-dover tiegħu, il-funzjoni tiegħu, ix-xogħol ta' prosekuzzjoni għandu jkun differenti mix-xogħol ta' Avukat tal-Gvern.

Dak li tlabna!

La l-Avukat Ġenerali pprefera jagħmilha tal-avukat tal-Onor.

Joseph Muscat u ma kienx kapaċi jieħu l-passi li suppost ħa, bilfors kellna nagħmlu l-pressjoni biex jaqsmu l-uffiċċju.

Fil-fatt, din l-insistenza għamilnieha aħna, imma għamluha wkoll il-Kunsill tal-Ewropa, il-GRECO u l-aktar importanti, il-Kummissjoni t' Venezja.

Din l-insistenza għamilnieha minn meta faqqa' l-iskandlu tal-Panama Papers.

Għamilnieha b'saħħa anke fl-aħħar elezzjoni u għadna nagħmluha sal-lum, kemm f'Malta, kif ukoll fl-Ewropa.

Sinjura President, la l-Gvern ma jkunx irid jisma' minnek, ma jibqagħlekx triq orħa ħlief li titlob lill-Ewropa biex tagħtina l-protezzjoni li dan il-Gvern mhux qed jagħtina.

Għalhekk tmur titkellem l-Ewropa, biex xi ħadd jipproteġina, għax inkella d-demokrazija tagħna ddub, tispiċċa.

Waħda wara l-oħra, l-istrutturi Ewropej bdew jaraw x'qed jiġri f'pajjiżna u naturalment ma ħadux gost, għax dawn l-affarijiet ma ssibhomx f'pajjiżi Ewropej imma ssibhom f'banana republic!

Dawk il-pajjiżi Ewropej li qegħdin jilagħbu mad-demokrazija bħall-Polonja, l-Ungerija u issa anke Malta, qed tibda tissikka l-morsa madwarhom, u wieħed wara l-ieħor, il-Parlament Ewropew, il-Kummissjoni Ewropea, il-Kunsill tal-Ewropa u l-Kummissjoni ta' Venezja, kollha bdew jikkundannaw dawn l-abbużi u jesprimu t-tħassib serju tagħhom dwar l-istat tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Ftit tal-jiem ilu Guy Verhofstadt, li huwa l-President tal-Grupp Liberali fil-Parlament Ewropew, qal dan il-kliem:

Dan hu l-kliem li jgħid il-President tal-Grupp Liberali fil-Parlament Ewropew.

Huwa tal-mistħija għal pajjiżna li ġabuna f'din is-sitwazzjoni.

Biex inkunu ċari, il-problema tas-saltna tad-dritt ma tibdiex u tieqaf b'din il-liġi jew bl-Avukat Ġenerali, imma hija ferm usa' minn hekk għax dak li għamlu jolqot, tista' tgħid, lis-setturi kollha.

Huwa proprju għalhekk li din il-liġi ma jmisshiex ġiet ippreżentata waħedha, imma jmissha ġiet ippreżentata bħala pakkett sħiħ ta' riformi, u l-problema hija wiesgħa sew.

Il-problema hija li l-istituzzjonijiet kollha ta' pajjiżna nħatfu mill-Prim Ministru, u għax inħatfu mill-Prim Ministru ma jistgħux jikkontrollaw il-poter tal-Prim Ministru.

Ma jistgħux jikkontrollawh meta jabbuża mill-poter, ma jistgħux jinvestigaw lill-Ministri korrotti, ma jistgħux iħarrku lill-Ministri korrotti, għax kollha mdendlin bi spaga kkontrollati minnu.

L-Avukat Ġenerali, il-Korp tal-Pulizija, l-FIAU, l-MFSA, kollha!

Tista' tgħid li ma baqa' xejn, tneħħi l-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali.

Issa l-problema aggravat aktar, għax il-Gvern qed jibda jipprova jikkontrolla l-qrati wkoll billi jagħmel ħatriet partiġjani li qegħdin inawru l-kredibilità anke tal-qrati.

Imma dik kwestjoni oħra u għad nitkellem fuqha.

Wara ħafna pressjoni mill-Ewropa u wara li l-Gvern induna li billi jgħajjarna tradituri mhu se jimpressjona lil ħadd, la fuq din in-naħa tal-Kamra u lanqas fi Brussell, kellu jagħmel xi ħaġa għax ġie dahru mal-ħajt.

Din hi l-istorja vera għalfejn wasalna sal-punt tal-lum, mhux għax tant għandna Gvern qaddis li ġie hawn biex mingħalih jgħidilna li se jsaħħaħ id-demokrazija.

Issa la ġie hawnhekk b'din, il-mistoqsija hi jekk għall-inqas fl-Abbozz ta' Liġi li ġie bih quddiemna, il-proposti tal-Gvern humiex tajbin jew le.

U t-tweġiba tiegħi hija: Le, mhumiex!

Kieku dan l-Abbozz ta' Liġi kien tajjeb, fis-sens li ssepara ż-żewġ funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali u ħoloq żewġ entitajiet verament indipendenti mill-Gvern, dik ta' Prosekutur indipendenti mill-Gvern u dik ta' Avukat tal-Istat indipendenti mill-Gvern, konna nkunu għamilna pass 'il quddiem, kieku konna nkunu lesti li naqblu magħha.

Iżda dan huwa Abbozz ta' Liġi li jipprova jqarraq bin-nies sfaċċatament, għax il-Gvern se jaqsam iż-żewġ funzjonijiet u minflok ma jikkontrolla wieħed, se jikkontrollahom it-tnejn!

Minflok pupazz wieħed, se jkollna tnejn!

Dak huwa pass 'il quddiem?

Dak agħar!

B'din il-liġi l-Prim Ministru se jaħtar hu il-post ta' Prosekutur.

Hemm taħwida tal-ismijiet ukoll, għax il-Prosekutur minflok ma jsejjaħlu Prosekutur, għax hekk hu, se jsejjaħlu Avukat Ġenerali, u l-post ta' Avukat tal-Gvern se jsejjaħħlu Avukat tal-Istat minflok ma jsejjaħlu Avukat Ġenerali, imma ħalliha l-konfużjoni tal-ismijiet li diġà rreferew għaliha kollegi oħra.

Sinjura President, il-punt huwa li b'din il-liġi l-Prim Ministru se jaħtar kemm il-Prosekutur u kif ukoll l-Avukat tal-Istat.

Issa l-Prosekutur, jekk se jżomm f'postu lill-Avukat Ġenerali li għandna llum, dan diġà wera li ma kienx kapaċi jwettaq dmiru, għax m'għamlux xogħlu ta' Prosekutur, għax ma ħax passi kontra l-Onor.

Konrad Mizzi minkejja r-rapporti tal-FIAU u ma ħax passi kontra Keith Schembri minkejja r-rapporti tal-FIAU.

Allura jekk m'għamiltx xogħlok, se nħallik hemm?!

Imma lilu se jħallu hemm.

Dażgur, għax komdi bih, għax jagħmlu li jridu bih, imma dik mhijiex indipendenza.

Qed jipprovaw jidħku bin-nies.

L-ieħor li se jagħmlu, mhux se jkun indipendenti lanqas, u se jkollhom spaga oħra x'jiġbdu.

Ħalli ngħid x'inhuma l-iskużi li qed iġib il-Gvern fuq l-indipendenza.

Il-Ministru għall-Ġustizzja qed jipprova jikkonvinċina li se jkun hemm proċess ta' għażla, Alla jbierek, biex jintgħażel minn ħaqqu.

Ħasibna imbeċilli!

Issa ilna sitt snin naraw x'jiġifieri proċess ta' għażla taħt dan il-Gvern!

Taħt dan il-Gvern il-proċess ta' għażla ma jfissirx il-meritokrazija tal-billboard; il-proċess ta' għażla taħt dan il-Gvern ifisser li jintgħażel dejjem dak li jrid l-Onor.

Joseph Muscat, u jekk xi darba b'kumbinazzjoni jiżgiċċa xi ħadd fuq mertu jew fuq kompetenza, jaraw kif jagħmlu biex iwaħħluh, biex ma jintgħażilx, biex iwaqqfu kollox!

Dik tfisser għalihom il-meritokrazija!

Allura tiġi tgħidilna li se jkun indipendenti għax se jkun hemm proċess ta' għażla?

Qisna ma nafux x'jiġifieri proċess ta' għażla taħt il-Partit Laburista!

Ikun proċess ta' għażla fażull, li fl-aħħar mill-aħħar jagħżel lil min irid l-Onor.

Joseph Muscat u ħadd iktar.

Dażgur li mhijiex!

Il-Ministru għall-Ġustizzja qed jagħfas ukoll fuq l-idea li l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tal-Istat se jkunu indipendenti għax qed jgħid li se jkollhom security of tenure, jiġifieri ma tkunx tista' tneħħihom minn posthom jekk mhux b'żewġ terzi tal-Kamra.

Qed jgħid li la ma tistax tneħħihom, allura għandhom l-indipendenza!

Skużi, għax ma tkunx tista' tneħħihom, hija garanzija tal-indipendenza?

Allura jekk tagħmel pupazz u ma tkunx tista' tneħħih, tkun għamilt pass 'il quddiem?

Le, tkun ċappastilna u kkakkmajtna b'pupazz għal dejjem!

Dak mhuwiex pass 'il quddiem, imma huwa pass lura!

Sinjura President, aħna ma nistgħux nappoġġjaw liġi li ma tiggarantix l-indipendenza bis-serjetà u mhux taparsi, iktar u iktar fil-każ tal-Prosekutur.

Din għandha tgħodd għat-tnejn, imma iktar u iktar għall-Prosekutur.

It-test tal-indipendenza, the acid test, huwa ċar.

Min jinħatar Prosekutur se jkun lest li jinvestiga u jħarrek Ministru korrott il-qorti jew le?

Dan hu t-test tal-indipendenza!

Dan se jkun kapaċi jieħu l-passi jekk ikun hemm Ministru korrott jew le?

Għax dak li għandna llum ma kienx kapaċi, mela mhuwiex indipendenti, mela qed jibża' minnkom, mela miġbud bi spaga.

Huwa ċar li l-Avukat Ġenerali preżenti ma kienx kapaċi jagħmel dan, u fuq hekk biss ma jistax ikun hu li jinħatar Prosekutur.

Jekk mhux se jkun xi ħadd tassew indipendenti, huwa inutli li nagħmlu dan kollu, għax ikun teatrin fejn mingħalikom qed tagħmlu xi ħaġa għad-dieher, imma tkunu qed tidħku biss bikom infuskom.

Żgur li bina mhux se tidħku u lanqas se tidħku bl-Ewropa.

Sinjura President, biex l-indipendenza tkun tassew garantita, irid ikun hemm żewġ kundizzjonijiet li fl-Abbozz ta' Liġi preżenti ma jeżistux, ma jidhrux, injorawhom għal kollox.

L-ewwel waħda hi li kemm il-Prosekutur, dak li se jsejħulu l-Avukat Ġeneral, kif ukoll l-Avukat tal-Gvern, dak li se jsejħulu l-Avukat tal-Istat, għandhom jinħatru b'żewġ terzi ta' din il-Kamra biex tassew ikunu indipendenti.

L-esperjenza diġà wrietna li għandna raġun ngħidu li l-iktar karigi importanti fil-pajjiż għandhom jinħatru biż-żewġ terzi ta' din il-Kamra, għall-fatt li l-uniċi żewġ istituzzjonijiet li żammew forma ta' indipendenza f'pajjiżna, l-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali, it-tnejn li huma nħatru biż-żewġ terzi.

Qed narawha taħdem b'għajnejna!

Mela għalfejn ma teħdux din il-proposta?

Għalfejn qed tibżgħu minnha?

Mela tibżgħu milli jkollkom Avukat Ġenerali tassew indipendenti?

Mela tibżgħu li jieħu passi kontra l-Ministri korrotti?

Dik hija l-ewwel kundizzjoni li mingħajrha ma nistgħux naċċettaw din il-liġi.

It-tieni kundizzjoni hi li biex ikun hemm garanzija ta' indipendenza, jeħtieġ ukoll li d-deċiżjonijiet tal-Prosekutur – pereżempju, jekk jiddeċiedi li ma jeħux passi – inkunu nistgħu niċċalinġjawhom billi nagħmlu dak li jgħidulu judicial review, skrutinju quddiem il-qorti.

Pereżempju, inkun nista' mmur quddiem il-qorti u ngħid li ma naqbilx li l-Prosekutur iddeċieda li ma jeħux passi kontra l-Onor.

Konrad Mizzi u kontra Keith Schembri.

Le, ma tarax li ma jdaħħlux dak id-dritt liċ-ċittadin!

Ma tarax li ma jagħtuniex id-dritt li noġġezzjonaw għal dak li jiddeċiedi l-Avukat Ġenerali, kif qaltilhom il-Kummissjoni Venezja b'mod ċar!

Dik hija kundizzjoni oħra, għax dik hija xi ħaġa li ssaħħaħ ir-responsabbiltà, imma l-ebda waħda minn dawn iż-żewġ kundizzjonijiet bażiċi għall-indipendenza ma ddaħħlu f'din il-liġi.

Sinjura President, biex nagħlaq, kemm il-Prosekutur kif ukoll l-Avukat tal-Gvern għandhom jinħatru b'żewġ terzi ta' din il-Kamra biex ikunu tassew indipendenti.

Infakkar li dak li qed ngħid jien qalitu wkoll il-Kummissjoni Venezja u issa qalu wkoll il-Kunsill tal-Ewropa.

L-Ewropa qed tgħid dak li qed ngħid jien, mhux għax qed ngħidu jien, imma għax dak li qed ngħid jien huwa s-sewwa.

Għalhekk qed jirrepetuh fl-Ewropa.

Dan huwa punt fundamentali għalina.

Dan huwa punt ta' prinċipju.

Ma nistgħux nivvotaw favur liġi li hija falza, fażulla, għax jekk ma jkunx hemm garanzija ta' indipendenza, għalxejn qed nagħmlu dan kollu.

Din il-liġi jeħtieġ li jkollha garanzija ta' indipendenza ta' veru u mhux garanzija taparsi.

Din il-liġi hija anti-Ewropea għax se taqsam l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali fi tnejn u minflok ma tagħmilhom it-tnejn indipendenti, kif suppost tagħmilhom, se tagħmilhom it-tnejn maħtura mill-Prim Ministru u allura dipendenti fuq il-Prim Ministru u mhux indipendenti minnu!

Għalhekk, din hija liġi li ddgħajjef is-saltna tad-dritt u mhux issaħħaħha.

Din hija liġi li se żżid u mhux tnaqqas il-poteri tal-Prim Ministru, meta huwa ċarissimu li f'dan il-pajjiż il-problema hija li l-Prim Ministru ħataf il-kontroll assolut tal-Istat, għandu wisq poter u qed jabbuża minn dak il-poter.

Dan aħna ilna li rajnieh u għidnieh.

Issa l-Ewropa qed tarah u tgħidu wkoll.

Jekk il-Gvern se jibqa' in denial, imeri s-sewwa magħruf, se jagħmel froġa oħra.

Se jagħmel riforma fake, riforma taparsi u minflok ma nimxu 'l quddiem se nkunu mexjna lura.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, din il-liġi mhijiex fl-interess ta' dawk kollha li qed isegwu dan id-dibattitu li jħobbu s-sewwa u jridu li l-affarijiet f'pajjiżna jsiru bis-serjetà.

Din il-liġi hija taħmil id-dras.

Din il-liġi hija chimera!

Din il-liġi tagħtik l-impressjoni li hija xi ħaġa tajba, però meta tqaxxar il-wiċċ issib realtà kerha ħafna.

Għalhekk, kif qal l-Onor.

Simon Busuttil, minflok ma nagħmlu pass 'il quddiem jew nibqgħu fejn aħna, se nagħmlu pass lura.

Dan l-Abbozz ta' Liġi hu miktub ħażin, għax għandu kunċetti żbaljati u mgerfxin.

Hu miktub b'mod shabby ħafna u hemm medjokrità fil-kitba.

Apparti minn hekk, dan l-Abbozz ta' Liġi imur dijametrikament kontra d-duttrina kostituzzjonali stabbilita u aċċettata fil-kontinent Ewropew.

Se nsemmi żewġ conceptual flaws biss, għax il-ħin ma jippermettilix, l-ewwel il-perikoluża, biex ma nużax il-kelma "misħuta", Henry VIII clause.

Għal min qed isegwi dan id-dibattitu, Henry VIII clause hija terminoloġija li tintuża fil-liġi kostituzzjonali u amminstrattiva Ingliża, li allura hi applikabbli anke f'pajjiżna, li m'għandux ikun għax huwa ħażin, huwa kontro-sens, huwa kontra s-sewwa; mhux għax qed jgħidu l-Onor.

Jason Azzopardi jew l-Onor.

Simon Busuttil, jew il-Partit Nazzjonalista, imma għax huwa ħażin, minn ewl id-dinja, u r-raġuni ma tridx forza.

Ikollok liġi, però mbagħad ġo fiha ssib erba' kelmiet żgħar ħafna li huma nuclear button, klawsola li tagħti l-poter lill-Ministru għall-Ġustizzja jbiddel il-liġi b'sempliċi avviż legali.

Ibiddel din il-liġi li tittratta wieħed mill-ogħla uffiċjali suppost tal-Istat, b'sempliċi avviż legali.

L-istess tip ta' avviż legali li nużaw biex nemendaw il-multi għal min iħammeġ bil-kelb barra fit-triq, se nużawh biex inbiddlu waħda mill-iktar liġijiet importanti fil-qafas leġiżlattiv u kostituzzjonali ta' pajjiżna!

Dan huwa tajjeb, jew huwa ħażin?

Huwa ħażin!

Il-Qorti Suprema tal-Irlanda, fis-sentenza li tat fl-1999 – għal min jinteressah Cityview press case – kellha kawża proprju fuq dan il-punt.

Il-Qorti Suprema Irlandiża fil-kawża Harvey kontra l-Ministru tal-Politika Soċjali tal-Irlanda – żewġ kawżi li fil-ftit ħin li kelli fittixt u sibt – tgħid hekk:

Imħallef tal-Qorti Suprema Amerikana, Antonin Scalia, li llum m'għadux ħaj però hu magħruf ħafna u jiġi kkwotat ħafna, kien tkellem fuq il-periklu tal-Henry VIII clauses u f'artiklu li kien kiteb fil-Wall Street Journal f'Settembru 1999, intitolat "How democracy swept the world", l-Imħallef imsemmi tal-Qorti Suprema Amerikana jgħid hekk:

U jkompli fuq dan il-punt.

Il-Gvern suppost progressiv li għandna, fl-2019 għadu jagħmel użu minn klawsola li tirrikorri u tfakkarna kif kien jimxi Henry VIII ħames sekli u nofs ilu!

It-tieni żball li għandu dan l-Abbozz mhuwiex daqstant materjali, imma biex nuri kemm fil-fatt ġiet miktuba ħażin u b'mod amatorjali din il-liġi, fid-dritt kostituzzjonali fil-Commonwealth, il-kelma, il-frażi, t-terminoloġija "Attorney General" hija riservata biss għal dak li jgħidulu the Chief Legal Advisor to the Government u ma tintuża mkien għad-Director of Public Prosecutions kif qiegħda tagħmel din il-liġi.

Allura din il-liġi qiegħda tagħmel bil-kontra, it is entrusting prosecution duties to the Attorney General u qiegħda twaqqaf il-kunċett aljen totalment fid-dritt kostituzzjonali tal-pajjiżi tal-Commonwealth, fosthom Malta, ta' State Advocate li jrid jagħmel ix-xogħol ta' Chief Legal Advisor to the Government.

Sinjura President, niġi għat-tielet punt.

Tant ġiet miktuba ħażin din il-liġi li jekk taqra l-press release li ħareġ il-Gvern fit-2 ta' Mejju 2019 issued by the Ministry for Justice on the Bill which separates the Attorney General's dual role u taqra l-press release li ġiet ippubblikata mal-istess Abbozz ta' Liġi ppubblikat fit-2 ta' Mejju 2019, hemm dikotomija jew diverġenza.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipproponi li jwaqqaf l-uffiċċju tal-iState Advocate, però fil-press release imnedija uffiċjalment mill-Ministru għall-Ġustizzja, ippubblikata fit-2 ta' Mejju ma' dan l-istess Abbozz ta' Liġi, ir-referenza għal dan l-uffiċċju - tliet darbiet, mhux darba jew darbtejn – hija bħala State Attorney.

Liema hija t-terminoloġija korretta?

Ara forsi tgħidlix ukoll jekk dan jindikax drafting intelliġenti!

Probabbilment tifel tal-Primarja jasal ukoll, m'hemmx għalfejn tkun Ministru għall-Ġustizzja biex tinduna li dan huwa shabby!

Klawsola 10 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi tgħid hekk:

Jiġifieri l-artiklu 91A qed jiġi propost li jiżdied wara l-artiklu 90.

Tgħidli: Dan mhux dettall?

Fid-dettall tinduna kemm bniedem huwa serju meta jiġi biex jabbozza l-liġi, għax din suppost hija liġi li għaddiet minn diversi livelli ta' skrutinju.

Possibbli ħadd ma nduna?

Meta hemm din l-armata, dan il-platoon ta' positions of trust, l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ma jindunax li hija xi ħaġa imbarazzanti?

Jiġifieri l-ewwel taqra l-artiklu 90 tal-Kostituzzjoni, imbagħad taqra l-artiklu 91A u mbagħad taqra l-artiklu 91 u mhux artikli 90, 91 u 91A kif suppost tgħidlek il-loġika.

Issa se mmur għal xi ħaġa ferm u ferm iktar sostantiva.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa parodija, it's turning on its head ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja.

Huwa insult u għandu raġun l-Onor.

Simon Busuttil, u m'għandi ebda dubju li - jekk Alla jrid, inkun f'pożizzjoni li nassistih dak il-mument - se ngħixu realtà fejn jgħidulkom għal darb'oħra li għamiltu liġi ħażina!

Niftakar li fl-aħħar leġiżlatura konna għidnielhom - kien l-istess Ministru għall-Ġustizzja – li l-Liġi dwar il-Finanzjament ta' Partiti Politiċi li qegħdin jipproponu tikser il-Kostituzzjoni u tikser il-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Imma daħku bija, daħku bl-Onor.

Simon Busuttil, daħku bl-Onor.

Chris Said, u daħku bl-Onor.

Daħku bina u rredikolawna.

Għall-grazzja t'Alla l-Qorti Kostituzzjonali - inzertajt kont jien l-avukat tal-Partit Nazzjonalista u kburi li kont jien - qaltilna li għandna raġun, din il-liġi tikser id-drittijiet tal-bniedem.

Issa għandhom egg on their face u se jkollhom jerġgħu jemendaw il-Liġi dwar il-Finanzjament ta' Partiti Politiċi.

U f'din ukoll hekk se jiġri.

Dan l-Abbozz ta' Liġi juri li Government is in bad faith.

Il-Gvern qed jgħid li qed jimplimenta r-rapport tal-Kummissjoni Venezja.

Però x'inhu l-leitmotif, id-DNA li hemm insitu all along fir-rapport tal-aqwa esperti u mħuħ legali tal-Kunsill tal-Ewropa li f'Diċembru 2018 taw rapport damning u ħammru wiċċ il-Gvern?

Sfortunatament, b'konsegwenza t'hekk ħammru wiċċ pajjiżna wkoll.

L-ewwel nett, il-Kummissjoni Venezja staqsiet dwar ir-woli differenti tal-Avukat Ġenerali, u dan l-Abbozz ta' Liġi on the face of it qed jindirizza wieħed minn dawn il-kunflitti.

Il-Prosekutur legal advisor għall-Gvern … Però l-Avukat Ġenerali, kif inqtal diġà, se jibqa' ċ-Chairperson tal-FIAU.

Paragrafu 56 tar-Rapport tal-Kummissjoni Venezja, fejn jitkellmu fuq l-Avukat Ġenerali bħala Chairperson tal-FIAU, jgħid li:

Ir-Rapport tal-Kummissjoni Venezja jikkritika d-diskrezzjoni 'unfettered' – il-frażi Maltija safja hi 'bla ebda xkiel, mhux imliġġma'.

L-ilġiem liż-żiemel iżommu lura biex ma jitlaqx jiġri, filwaqt li 'unfettered' huwa l-oppost.

Il-Kummissjoni Venezja kkritikat 'the unfettered and absolute discretion' tal-Avukat Ġenerali li jiddeċiedi hu jekk jibdiex, ikomplix jew iwaqqafx proċeduri kriminali fil-qorti.

F'paragrafu 57 ta' dak ir-rapport, jikkrtikaw subrtiklu 91 (3) tal-Kostituzzjoni.

Dan l-Abbozz ta' Liġi kien okkażjoni sabiħa u opportunità tajba biex il-Parlament jipproponi judicial review - tad-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali, jiġifieri livell ta' skrutinju jew, biex ninftiehem aħjar, għarbiel.

Min jaħdem fir-raba' juża l-espressjoni li jagħżel il-qamħ mis-sikrana, u l-istess ħaġa hawnhekk.

Punt ieħor li ma jaqbilx ma' dak li rrakkomandat il-Kummissjoni Venezja jirrigwarda fejn qalet li:

Dan hu x'qalet il-Kummissjoni Venezja, imma dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi jitmellaħ – biex ma nużax kelma oħra fil-Parlament – altament minn din is-sentenza!

L-Avukat Ġenerali se jkun appuntat mill-Prim Ministru, ikun min ikun il-prim ministru, u allura se jkun hemm it-tkomplija ta' konċentrazzjoni ta' poteri f'idejn il-Prim Ministru, meta l-iskop, l-għajta u d-DNA tar-Rapport tal-Kummissjoni Venenzja miktub minn dawn l-imħuħ legali tal-Kunsill tal-Ewropa f'Diċembru 2018 qal li għandna nnaqqsu l-poteri kkonċentrati f'idejn il-Prim Ministru u mhux inżiduhom!

Punt ieħor li l-Kummissjoni Venenzja rrakkomandat u dan l-Abbozz ta' Liġi ma jagħtix kasu huwa dak li jingħaqdu flimkien l-istaff tad-Dipartiment il-ġdid tal-Prosecuting Police Officers mad-Dipartiment tal-Prosekuzzjoni eżistenti fi ħdan l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

B'hekk ikun hemm mod organizzat u kkordinat aħjar ta' Director of Public Prosecutions għax ikollok il-prosekuturi kollha mill-Korp tal-Pulizija u mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali taħt saqaf wieħed, imma din ir-rakkomandazzjoni waqgħet fuq widnejn torox f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sinjura President, li jmiss huwa wieħed mill-iktar punti għal qalbi u kemm-il darba tkellimt fuqu.

Il-Kummissjoni Venenzja rrakkomandat li:

Din hija xi ħaġa li dan l-Abbozz ta' Liġi ma jipprovdix għaliha, meta kellna okkażjoni tad-deheb.

Jien diversi xhur ilu ħadt madwar tliet Aġġornamenti fuq dan il-punt.

Hawn qed ngħidu li l-liġi kif inhi ma tippermettix li maġistrat jiftaħ inkjesta minn jeddu.

Jien għamilt proposta u l-Kummissjoni Venezja rrakkomandat l-istess ħaġa - at least I'm in good company, mela ma kontx negattiv – dik li jitwaqqaf l-uffiċċju ta' maġistrat li jkun awtonomu, bl-istaff tiegħu awtonomu, li jkollu l-poter jibda investigazzjoni u inkjesta maġisterjali minn jeddu.

Kif inhi s-sistema llum irid jobdi biss lill-Pulizija jekk ikollu rikors ta' ċittadin privat biex jiftaħ inkjesta.

Illum, jekk wieħed jara l-Kodiċi Kriminali jsib li subartiklu 546 (1) jgħid li l-maġistrat tal-għassa jiftaħ inkjesta fuq talba tal-Pulizija meta jirċievi "an information report or complaint", imbagħad subartiklu 546 (4A) tal-Kodiċi Kriminali, li kien introdott ftit tas-snin ilu, jagħti dak il-poter, li l-Onor.

Simon Busuttil użah għal darba, tnejn, tlieta, u wżatu anke Repubblika ftit tal-ġimgħat ilu, li wieħed jitlob lill-maġistrat tal-għassa jiftaħ investigazzjoni.

Il-Kummissjoni Venezja rrakkomandat li jkun stabbilit dan l-uffiċċju.

Ħasra kbira, biex ma ngħidx għajb!

Kieku veru rridu niġġieldu l-korruzzjoni, nagħtuh poter lill-maġistrat, għax illum il-maġistrati tal-għassa, huma min huma, jiddependu mill-Korp tal-Pulizija biex jaħdmu.

Anke biex joħorġu notifika ta' persuna biex tkun interrogata jridu jgħaddu tramite l-Pulizija, għax mhumiex awtonomi kif inhuma fil-kontinent Ewropew.

Allura dan l-Abbozz huwa turija ta' Gvern in bad faith li qed jikser l-ispirtu tas-saltna tad-dritt.

Semmejt il-kunflitti ta' interess galore tal-persuna tal-Avukat Ġenerali.

Din mhijiex kritika lejh personali, imma huwa stat ta' fatt li l-Avukat Ġenerali se jibqa' Chairperson tal-FIAU u nafu x'inhi s-sitwazzjoni hemmhekk u l-kritika li saret.

Jibqa' membru tal-Kummissjoni tal-Ammistrazzjoni tal-Ġustizzja, jibqa' membru tal-Judicial Appointments Committee, u bħala membru tal-Kummissjoni għall-Amminstrazzjoni tal-Ġustizzja jieħu sehem u jiddeċiedi appelli minn deċiżjonijiet ta' dixxiplina tal-Judicial Disciplinary Committee, jiġifieri dixxiplina fuq imħallfin u maġistrati tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Hemm każistika tal-Qorti Ewropea ta' Strasburgu li kemm-il darba tkellmet li prosekutur m'għandux ikun f'pożizzjoni ta' appointment, ta' promozzjoni, ta' dixxiplina, ta' tneħħija, ta' tkeċċija ta' membru tal-ġudikatura, għal raġunijiet li naħseb li għandhom ikunu ovvji.

Kritika oħra hi li dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qiegħed joħloq żewġ appointment committees ġodda.

Għax m'għandniex biżżejjed!

Issa se nispiċċaw b'sitta!

Issa se jkollna kumitat biex jappunta l-Avukat tal-Istat u ieħor biex jippunta l-Avukat Ġenerali.

Se jkollna sitt appointment committees differenti meta x-xogħol faċilment jista' jsir minn kumitat wieħed, apparti li hemm il-problema ta' nuqqas ta' uniformità.

Jiġifieri għandek uħud minn dawn il-kumitati li joħorġu call for applications u wħud le.

Uħud jagħmlu r-ranking tal-kandidati fuq bażi ta' mertu u oħrajn le.

Jiġifieri hemm konfużjoni, m'hemmx standard uniformi.

Nuqqas ieħor huwa l-entrenchment li tkellem fuqu l-Onor.

Simon Busuttil u membri oħrajn minn din in-naħa.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi li mhux qed ikun ankrat b'saħħa fil-Kostituzzjoni, li biex jinħoloq irid ikun hemm il-maġġoranza taż-żewġ terzi tal-Membri tal-Kamra.

Kien ikun ħafna aħjar, iktar b'saħħtu u iktar seren l-uffiċċju tal-Avukat tal-Istat li qed jinħoloq kieku jkun maħluq b'vot ta' żewġ terzi fil-Kostituzzjoni.

Għalhekk dan huwa Abbozz ta' Liġi nofsu msajjar, kważi kważi nofs kedda u abbozzat bl-għaġla.

Il-Malti jgħid li l-qattusa għaġġelija frieħ għomja tagħmel.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa superfiċjali u għalhekk, fost affarijiet oħrajn, l-Oppożizzjoni se jkollha tivvota kontrih.

Sinjura President, qabel ma nagħlaq, ma nistax ma nikkummentax fuq xi ħaġa li qiegħda tinkwieta lil ħafna nies li jħobbu s-saltna tad-dritt, jiġifieri li ħadd ma jkun 'il fuq mil-liġi.

Dan l-Abbozz ta' Liġi u dan id-dibattitu huwa intimament marbut mas-saltna tad-dritt, li hija l-oppost tad-dritt tas-saltna.

Is-saltna tad-dritt tfisser li kulħadd ikun taħt il-liġi u mhux 'il fuq mil-liġi.

Se ngħid xi ħaġa li hija fid-dominju pubbliku.

Il-ġimgħa li għaddiet sar magħruf fil-pubbliku – u nagħmel dikjarazzjoni anke fuqi personali – li NGO għamlet talba ftit tal-ġimgħat ilu quddiem il-Maġistrat tal-għassa biex tinbeda inkjesta maġisterjali biex jiġu investigati numru ta' nies inkonnessjoni mal-kuntratti tal-isptarijiet pubbliċi.

Fil-kors ta' din it-talba, ovvjament il-Maġistrat tal-għassa bagħtet l-inkartament li Repubblika għamlu permezz tal-avukat tagħhom - li huwa s-sottoskritt, però se ngħid dak li huwa fid-dominju pubbliku - lill-persuni suspettati, li jinkludu tliet Ministri, biex iweġbuhom għal dak li kienu qegħdin jitolbu.

Hawnhekk ma nidħolx fil-mertu.

Fir-risposta tagħhom – dan kien fid-dominju pubbliku l-ġimgħa li għaddiet – it-tliet Ministri kkwotaw minn parti tal-inkjesta maġisterjali Egrant tal-Maġistrat Aaron Bugeja li mhijiex pubblika, u dan huwa serju ħafna.

Nafu li f'Lulju tas-sena li għaddiet, sar ħafna song and dance u ġew ippubblikati 55 paġna biss minn inkjesta ta' xi 1,500 paġna.

Nafu wkoll li l-Kap tal-Oppożizzjoni kellu jagħmel kawża fil-qorti biex jingħata aċċess għall-istess inkartament li għandu l-avukat personali tal-Prim Ministru Dr Lia, li għandu l-Ministru għall-Ġustizzja qua avukat personali tal-Prim Ministru, li għandu l-Avukat Ġenerali, li għandu ċ-Chief Communications Officer tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru - apparti oħrajn, għax dawk li niftakar - u t-talba tal-Kap tal-Oppożizzjoni biex jingħata aċċess ġiet miċħuda.

Il-ġimgħa li għaddiet, sheer brazenness, trid tkun koċċut biex tliet Ministri - qed nirreferi għall-Ministri Chris Cardona, Edward Scicluna u Konrad Mizzi - fir-risposta tagħhom lill-Maġistrat tal-għassa għat-talba ta' inkjesta, ikkwotaw – u allura hu evidenti li għandhom aċċess – mir-rapport mhux ippubblikat tal-inkjesta Egrant tal-Maġistrat Aaron Bugeja.

Kieku dan hu pajjiż normali - imma dan mhuwiex pajjiż normali - heads will roll u kienet issir inkjesta.

Mela ħalli nifhmu ftit.

Inkjesta, min-natura tagħha, meta tintbagħat lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali tkun kunfidenzjali, dment li l-Avukat Ġenerali ma jiddeċidix li jippubblikaha.

Nafu x'ġara f'Lulju tas-sena li għaddiet, u allura huwa evidenti li xi ħadd ħa ġurament falz fil-kawża li l-Kap tal-Oppożizzjoni fetaħ fil-qorti kontra l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Ma jistax ikun li l-uffiċjali tal-Gvern qalu l-verità u fl-istess ħin għandna tliet Ministri li għandhom aċċess għar-rapport sħiħ tal-inkjesta Egrant.

Dan ifisser li xi ħadd ħa ġurament falz.

Il-verità hija waħda, għax fil-ħajja ma jistax ikollok żewġ veritajiet.

Allura jien naħseb li għandna dmir li nistaqsu - dritt għandna żgur, imma għandna dmir ukoll - min ħa ġurament falz.

Il-Prim Ministru ħa ġurament falz?

Il-ġimgħa li għaddiet meta għamilt mistoqsija supplimentari lill-Ministru għall-Ġustizzja fil-Parlament, qal: Jien nirrepeti u ntenni l-pożizzjoni li xehedt fil-qorti.

Dan meta fil-qorti huwa xehed li l-unika komunikazzjoni tiegħu kienet mal-Prim Ministru u ma' ħadd iktar, u m'għandix għalfejn niddubita mill-kelma tiegħu.

Mela allura min ħa ġurament falz?

Il-ġurament sar qisu xi kikkra tè?

Qisna morna xi mkien u ħadna tè u pastizz?

X'inhi din tad-daħq fil-wiċċ, l-ingann, il-qerq, il-gideb u l-ġurament falz?!

Ħalli nifhmu ftit.

Tliet Ministri li suppost huma taħt is-saltna tad-dritt, li suppost huma taħt il-liġi u mhux fuq il-liġi, urew bil-provi, u tant kemm ma jistħux, tant kemm jafu li ħadd ma jista' għalihom, li kkwotaw fil-qorti u li kieku Repubblika ma ndunawx, ħadd ma kien jinduna li kienu qegħdin jikkwotaw koċċutament, sfaċċatament, minn rapport ta' inkjesta li huwa sigriet.

Immaġina kieku din tiġri lilek li qed tismagħni u jiġi f'idejk rapport sigriet ta' inkjesta.

Kieku min jaf x'jagħmlulek?

Jgħidulek li dan hu ksur ta' dik il-liġi, ksur ta' dik il-liġi, ksur tal-Artiklu 257 tal-Kodiċi Kriminali, ksur tal- Official Secrets Act u lanqas naf kemm affarijiet.

Jgħidulek li se teħel il-ħabs, u se jagħmlulek hekk u se jagħmlulek hekk, għax inti m'intix fuq il-liġi bħall-Ministru!

Sinjura President, se nagħlaq b'dan l-appell.

Apparti li din il-liġi hija monka, apparti li din il-liġi hi abbozzata ħażin, kif kien qal l-eks Prim Imħallef Degaetano ftit tax-xhur ilu fil-Palazz tal-President, biex tgħid li għandek is-saltna tad-dritt fil-pajjiż, there must be a genuine predisposition favur is-saltna tad-dritt.

Huwa faċli li tgħid bil-kliem li għandna s-saltna tad-dritt.

Il-GRECO m'ilux qalu li f'Malta there is an arsenal of laws, però meta tiġi għall-fatti, hemm baħar jikkumbatti, għax ir-realtà hija totalment differenti.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, nirringrazzjak ta' din l-opportunità biex nitkellem fuq breakthrough kostituzzjonali u istituzzjonali ta' pajjiżna.

Smajt lill-Onor.

Simon Busuttil jgħid li din hija liġi anti-Ewropea.

Jien irreferejt għal żewġ teżijiet legali u mhux politiċi li f'dawn l-aħħar 15-il sena eżaminaw l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Kien hemm min ippropona li jsir bħalma hemm fl-Ingilterra.

Hemmhekk, kuntrarju għal dak li qal l-Onor.

Jason Azzopardi, il-head tal-Crown Service li jagħmel il-criminal prosecution huwa d-Director of Public Prosecution li jaqa' taħt il-kappa tal-Avukat Ġenerali.

Jiġifieri hu kien fattwalment skorrett f'dak li qal, però m'iniex se nintilef f'dawn it-teknikalitajiet.

Jekk iddur il-pajjiżi Ewropej l-iktar avvanzati ssib li s-sistema tagħna – qabel ma tressqet din l-emenda, jiġifieri s-sistema li kien hemm taħt l-amministrazzjonijiet Nazzjonalisti wkoll – jew hi aħjar minn ta' pajjiżi oħra, jew hija simili, jew ġejja minn kulturi legali differenti.

Jien se nsemmi eżempji fattwali u m'iniex se noqgħod nikkwota ħafna sentenzi dwar il-Henry VIII clause, li lanqas għandhom x'jaqsmu, biex nimpressjona.

Jekk nieħdu l-Ġermanja nsibu li fl-2015 kien ġie rrapportat li "German Justice Minister fires Chief Prosecutor in treason row".

Issa l-Partit fil-gvern kien l-EPP u Max Weber hu ħabib ħafna tan-naħa l-oħra.

Dan ġara għax kien hemm kwestjoni fejn il-Federal Minister ma qabilx li ċ-Chief Prosecutor ħa passi legali kontra xi ġurnalista, u keċċieh.

Issa hawn mhux qed insemmi xi pajjiż bħall-Ungerija, imma la l-Onor.

Busuttil semmielna l-Ungerija, jien se nidħol fl-Ungerija wkoll, fejn kien hemm individwu ieħor li kien mal-EPP u keċċewh mill-EPP.

Issa din nasal għaliha wkoll.

Mela fil-Ġermanja l-Federal Minister qabad u keċċa ċ-Chief Federal Prosecutor, xi ħaġa li hija inkonċepibbli għalina.

Huwa inkonċepibbli li l-Ministru Owen Bonnici jagħmel xi ħaġa bħal din.

Lanqas noħolmuha!

Fi Franza, il-Prosekutur Ġenerali huwa parti mill-Ministeru tal-Ġustizzja u jaqa' taħt il-branka tal-Eżekuttiv.

Nispera li ma jgħidulniex li Franza mhuwiex pajjiż tajjeb!

Fl-Ingilterra, kif diġà semmejt, il-criminal prosecution għadha taqa' taħt l-istess kappa tal-Avukat Ġenerali, li huwa figura politika li għamel żmien ipoġġi fil-Kabinett, Sinjura President.

Jiġifieri x-xenarju li qed nitkellmu fuqu nsibuh fl-aħjar pajjiżi fl-Ewropa.

Imma dawn qed jgħidulna li għandna xi sistema - mhux qed ngħid li għamilnieha aħna din is-sistema, imma writnieha mill-amministrazzjoni Nazzjonalista - li hija ħażina; issa l-Ministru Owen Bonnici tejjeb dik is-sistema.

M'iniex ngħid li ġiet perfetta, imma ġiet aħjar milli kienet qabel.

Jien niddubita jekk il-Membri tal-Oppożizzjoni qrawx xi verżjoni oħra tar-rapport tal-Kummissjoni Venezja, għax meta tara x'qed tgħid din il-Kummissjoni preċiżament fuq punt validu li tqajjem ilbieraħ - fl-opinjoni tiegħi, ilbieraħ kien hemm sottomissjonijiet iktar validi mill-Onor.

Mifsud Bonnici - fuq kif se jinħatar l-Avukat Ġenerali li issa se jkun Public Prosecutor għall-kawżi kriminali, imbagħad għandek l-Avukat tal-Istat … Jiġifieri l-Onor.

Jason Azzopardi qed jgħidu li l-Counsel to Government, li huwa l-Avukat tal-Istat li se jagħti parir lill-Gvern, m'għandux ikollu l-fiduċja tal-Gvern?

Dan qed jgħidu?

Mela ta' min irid ikollu fiduċja?!

Ħalli nipprova nifhem, Sinjura President.

Jiġifieri qed jgħidulna li min jagħti l-pariri lill-Gvern, l-Avukat tal-Istat, għandu jkollu l-fiduċja tal-Onor.

Mela dar kollox ta' taħt fuq?

Mela min jagħti parir lill-Gvern, l-Avukat tal-Istat, irid ikollu l-fiduċja tal-Onor.

Simon Busuttil u tal-Onor.

Jason Azzopardi li qegħdin fl-Oppożizzjoni.

Hekk qed jgħidulna!

Dan qisna lit-telespettaturi qed ngħidulhom biex imorru għand l-avukat tal-għadu tagħhom, biex jagħtihom il-pariri hu.

Jien ma ġejtx hawn nagħmel bħall-eks Ministru Austin Gatt!

U l-Ministru Owen Bonnici ma ġiex hawn u qalilhom: Qegħdin xi sebgħa minn fuq, għadna kemm għamilna l-elezzjonijiet u għandna tliet kwarti ta' Malta fil-kunsilli lokali li huma tal-Partit Laburista, ħadtu dirsa fil-Parlament Ewropew, però qed niġi b'liġi biex nitlef biċċa mill-poter tal-Eżekuttiv.

Ma qalx hekk il-Ministru Owen Bonnici, imma dak li qed jiġri!

Minn fuq – għax dan ma kienx biżżejjed - l-Onor.

L-ewwel nett, jien hawnhekk niċċensura u niddeplora dak li qal l-Onor.

Busuttil, baa baa black sheep, fil-konfront ta' Dr Peter Grech, bniedem ta' rispett li dejjem qeda dmiru lejn ir-Repubblika!

Hekk niġu nitkellmu hawn?

Imissu jistħi u xtaqt li qiegħed hawn, ħalli ngħidlu personalment li jmissu jistħi jirredikola l-ewwel nett lilu nnifsu - imma dik ormai antica Roma – meta jiġi jitkellem hekk f'din il-Kamra fuq Avukat Ġenerali li nħatar mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern u aħna żammejnieh u ħdimna miegħu.

Dan ħdimna miegħu, tajnieh il-fiduċja u baqa' jaħdem.

Hekk jimxi l-Gvern, b'kontinwità.

Issa qed jgħid hekk għax ħa xi deċiżjonijiet li m'għoġbuhx.

Min hu avukat u ħadem ta' avukat – mhux spiċċa jqassam il-leaflets tal-Unjoni Ewropea mingħajr public call; jien meta lħaqt avukat mort naħdem il-Qorti – jaf li s-saltna tad-dritt tipprattikaha meta titlifhom il-kawżi, Sinjura President.

Hemm hi s-saltna tad-dritt, u l-Onor.

Busuttil dik li ma jistax jifhem.

Dan meta jitlef kawża he is surprised, he is perturbed għax tilef kawża!

Meta rebaħ il-kawża dwar il-Liġi tal-Finanzjament ta' Partiti Politiċi … Kellu raġun u qed jgħid sew l-Onor.

Jason Azzopardi li se jkollna nbiddluha dik il-Liġi. … Se jkollna nbiddluha u nistgħu nbiddluha.

Ara meta kontu intom fil-Gvern, Dr Franco Debono kien jibkilhom biex jagħmluha, imma x'għamlu?

Dik żgur mhux qattusa għaġġelija kienet, Sinjura President!

Dak iż-żmien żgur li ma kontx tista' tattakkaha kostituzzjonalment dik il-liġi.

Għax kif tista' tattakka liġi li mhijiex hemmhekk?

Se naqra x'qalet il-Kummissjoni Venezja f'dokument maħruġ minn Strasburgu, li aktar tard se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, fit-3 ta' Jannar 2011.

- hemmhekk il-Kummissjoni Venezja kienet qed titkellem fuq kif jintgħażlu u huwa importanti li jkun hemm proċedura kif jintgħażlu -

- ma jissemmewx żewġ terzi tal-Kamra u issa ngħidlu fejn qiegħda ż-żewġ terzi fl-Ewropa, għax illum tkellmu żewġ kelliema u ħadd minnhom ma semma pajjiż wieħed li jipprattika din taż-żewġ terzi fejn jidħol il-Prosekutur u fejn jidħol il-legal counsel għall-Gvern -

Hekk qed jipproponi l-Ministru Bonnici, li jkun hemm bord tal-għażla b'esperti fuqu.

Ir-rapport ikompli jgħid:

- din qed tgħidha l-Kummissjoni Venezja f'dokument li huwa ppubblikat għax huwa ovvju li l-Gvern ikun irid ikollu persuna ta' fiduċja li jara li qed tipprosekwixxi, li jkollu fiduċja fil-persuna li qed tagħtih il-pariri -

Dan insibuh f'paġna 8 ta' dan id-dokument, li fl-aħħar se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli forsi qabel ma jiġu jitkellmu hawn, jaqrawh u jitkellmu fuq rapport li jeżisti.

Il-Ministru Bonnici ħa dan is-suġġeriment ad litteram, eżatt kif qalet il-Kummissjoni Venezja.

Biex inkun ċar, fir-rapport ta' Malta m'hemm xejn fuq kif għandu jinħatar, u din ħadd ma qalha, però aħna morna oltre u fittixna x'tgħid il-Kummissjoni Venezja fuq il-prosecution service, u sibna li din li qalilna l-Onor.

Azzopardi mhijiex chimera fuq il-ġuramenti foloz li semma … Nistgħu nagħmlu nofs siegħa nitkellmu fuq affidavits u ġuramenti foloz; mhux problema, nagħmluha wkoll, però din hija sitwazzjoni li tittratta l-ħatra ta' kumitat tal-għażla.

Jiġifieri applikajna eżatt dak li qalet il-Kummissjoni ta' Venezja, u issa qalulna li jrid ikollna żewġ terzi!

Taf liema hu l-uniku pajjiż li għandu a qualified majority fil-Parlament biex jinħatar b'dan il-mod u l-General Public Prosecutor għandu tenure ta' disa' snin u hu meqjus bħala l-fourth pillar of democracy?

Taf fejn jeżisti biss?

Din ħadd ma semmieha.

Kulħadd qed jgħidilna li din il-liġi hi anti-Ewropea, u jien semmejtlu l-pajjiżi Ewropej.

Għandi iktar fuq kif jinħatru, u jekk ikun hawn nagħmillu rassenja tagħhom.

Fl-Ungerija l-Avukat Ġenerali jinħatar kif irid il-Partit Nazzjonalista li jsir.

Irridu ngħidu lit-telespettaturi li mhumiex midħla tal-politika Ewropea li, ironikament, lill-Prim Ministru tal-Ungerija li qed jaqblu miegħu fuq kif għandhom jinħatru, keċċewh mill-Partit Popolari Ewropew li qiegħed fih il-Partit Nazzjonalista!

Jiġifieri dawn jaqblu miegħu jew ma jaqblux?

Hemm tara l-inkonsistenza u l-opportuniżmu.

L-Onor.

Jason Azzopardi semma l-maġistratura.

Jiġifieri dan qed jgħidilna li l-maġistratura m'għandhiex security of tenure?

Hawn irrid nirringrazzja lill-Onor.

Emanuel Mallia u l-Onor.

Zrinzo Azzopardi li marru fil-Kunsill tal-Ewropa biex jitkellmu fuq rapport tal-mistħija, ir-Rapport Omtzigt, li ma niddejjaq xejn ngħidlu tal-mistħija.

Bsartha jien, għax iż-żewġt iħluq jaqblu fuqha.

Qed jgħidu li lill-maġistrati tagħna, li jgawdu tant rispett u jagħmlu mijiet u eluf ta' inkjesti fis-sena – aħna nisimgħu b'tal-Egrant u b'oħrajn – u ma jinqala' xejn, għax jagħmluhom sew u jibagħtuhom għand l-Avukat Ġenerali - ħalli li dak li jkun jista' jiktiblu biex jieħu sodisfazzjon - aħna nindaħlulhom.

Jafu x'qed jgħidu dawn?

Bir-rispett kollu, jaf x'qed jgħid id-Deputat Omtzigt, li qabad u għamel rapport tal-mistħija b'assunzjonijiet li ma jeżistux f'pajjiżna?

Mhuwiex denju ta' deputat ta' kwalunkwe assemblea fl-Ewropa li jikteb dak ir-rapport, imbagħad wara r-rapport immorru niddandnu ħalli nagħtu kummenti kontra pajjiżna u ngħidu li m'hawnx saltna tad-dritt!

F'pajjiżna kien hawn saltna tad-dritt u għad hawn, però ma jistgħux jitkellmu fuqha l-partit fl-Oppożizzjoni!

Il-Membri tal-Partit Nazzjonalista ma waqgħux minn Mars!

L-Onor.

Azzopardi huma żewġ deputati ikbar minni.

Simon Busuttil kien MEP, kienu qalulna li ġej Malta u mbagħad sar Kap tal-Oppożizzjoni.

Meta kienu fil-gvern kien Viċi Kap, imbagħad nafu x'ġara, imma dik inħalliha għall-istorja.

U taf x'niftakar jien fuq is-saltna tad-dritt meta kont għadni żgħir, Sinjura President?

Issa qalulna li ma jridux jimxu 'l quddiem fuq id-deċiżjonijiet tal-Avukat Ġenerali u jridu li jkun hemm dak li jgħidulu judicial review.

Huma qalulu judicial review, imma dak għandna kelma bil-Malti għalih, jiġifieri m'hemmx għalfejn joqogħdu jimpressjonaw lit-telespettaturi.

Bil-Malti ngħidulu stħarriġ ġudizzjarju.

Biex nispjega lin-nies u ma noqogħdux nitkellmu b'sentenzi tal-Irlanda li lanqas għandhom x'jaqsmu, judicial review hu stħarriġ ġudizzjarju.

Jiġifieri l-qorti jkollha dritt li tieħu deċiżjoni u lill-Avukat Ġenerali tgħidlu: Inti m'użajtx id-diskrezzjoni sew, ma kellekx tagħmel hekk, imma kellek tagħmel mod ieħor.

Aħna 'l hemm irridu nimxu.

Il-Ministru Bonnici u dan il-Gvern saħħew it-Tribunal Amministrattiv, u għad-deċiżjonijiet kollha, anke fid-digital economy, hemm is-sindikar.

Iva, mela ma rriduhx dan l-istħarriġ, imma bir-rispett kollu, jien kont tifel u ġuvni taħt il-Partit Nazzjonalista u ma tantx niftakar judicial reviews, għax niftakar lil Queiroz, niftakar lil Żeppi l-Ħafi, niftakar li kien hawn persuna li kellha tagħti l-informazzjoni fuq l-Unjoni Ewropea u dan sar mingħajr public call!

Kien għadu ħiereġ mill-Università, qed ngħid għall-Onor.

Dawn niftakarhom jien!

Taħt il-Partit Nazzjonalista niftakar nolle prosequi li l-Avukat Ġenerali juża poter importanti inkredibbli li ma teħux passi kriminali fuq Kummissarju tal-Pulizija.

Jien niftakar mill-inqas tliet maħfriet Presidenzjali fuq proċeduri kriminali taħt il-Partit Nazzjonalista.

Kemm kien hemm judicial review meta l-Ombudsman Sammut ħareġ ir-rapporti li ħareġ u ġejna fil-Parlament – konna għadna fil-Parlament l-ieħor – nattakkaw lill-persuna!

Kemm kien hemm judicial reviews dak iż-żmien!

M'aħniex perfetti, però ċertament li din hija liġi fid-direzzjoni t-tajba.

Semmew il-Polonja.

X'għandha x'taqsam l-Polonja, bir-rispett kollu?

Il-Polonja għamlet liġi fl-2016 li fiha għamlet merger tal-Avukat Ġenerali mal-Ministru tal-Ġustizzja, imma aħna m'għamilniex hekk.

Fil-każ tagħna l-Ministru għall-Ġustizzja ma jindaħal f'xejn fejn jidħlu d-deċiżjonijiet li jieħu l-Avukat Ġenerali fuq il-każijiet.

Kif tista' tħallatna magħhom jekk mhux biex ittappan isimna?

Dan ġie bl-allegoriji tal-baa baa black sheep u jien ngħidlu li l-baa baa black sheep fl-aħħar tgħidlek: Have you any wool? u tgħidlek: Three bags full!

Busuttil ma tantx ġab three bags full, għax tilef digriet quddiem l-Imħallef Francesco Depasquale biex inkjesta ma tkomplix u ħareġ bil-basket vojt!

Tilef digriet biex iwaqqaf ħatra tal-imħallfin u tal-maġistrati, u aħna għidnielu biex iħallina naħdmu għax in-nies iridu l-ħaqq.

Hemm bżonn li nibqgħu naqduhom lin-nies li jmorru l-qorti biex jieħdu l-ħaqq mingħajr dewmien.

Hemm ukoll il-famuża inkjesta Egrant.

Ara xi kredenzjali swiet il-famuża inkjesta Egrant, Sinjura President.

Swiet €1.5 miljun u għalxejn, għax m'għaddietx tiegħu.

Irrid nipprova nimmaġina kieku kellu farka raġun kemm kien jiskreditaha l-inkjesta, imma għax m'għaddietx tiegħu m'għoġbitux, u qal li m'hawnx saltna tad-dritt.

Qal li l-Prim Ministru ħataf hemmhekk ukoll.

Kullimkien ħataf!

Aħna r-rapport Omtzigt ma nippermettuhx u rridu nattakkawh, għax f'pajjiżna hawn is-saltna tad-dritt li dan il-Gvern ħadem qatigħ għaliha.

Taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti kien hawn saltna tad-dritt ukoll, imma mhux perfetta lanqas, inqas perfetta milli hawn illum.

Però aħna ma konniex nagħmlu kif jagħmlu huma; aħna konna nappoġġjaw lill-Gvern fejn jidħol l-interess tal-pajjiż.

L-Onor.

Busuttil mhux qed jgħidilna biż-żewġ terzi, imma qed jgħid li jew nagħmlu lil xi ħadd li jrid hu, inkella mhux se jkun tajjeb għalih.

Jien naf x'se jiġri: se jkun hawn Avukat Ġenerali, li hu assuma li se jkun l-istess wieħed - jista' jkun hu u jista' jkun ħaddieħor – u kif lill-Onor.

Busuttil ma togħġbux id-deċiżjoni tiegħu, jgħid li mhuwiex tajjeb.

Dan diġà biased!

Għalih it-tajjeb huwa hu, jew dak li jagħmel hu, jew min ikun affiljat mal-Partit Nazzjonalista.

Anzi issa anke dik inbidlet, għax issa mhux affiljati mal-Partit Nazzjonalista jridu jkunu, għax anke jekk tkun affiljat mal-Partit Nazzjonalista m'intix neċessarjament tajjeb.

Trid tkun affiljat mal-fazzjoni tal-Onor.

Simon Busuttil biex tkun tajjeb.

Hemm tkun tajjeb ħafna.

Hemm tkun bravu!

Tkun avukat eċċellenti u jkollok is-seba' doni jekk tkun miegħu.

Mentri jekk tkun kontrih u tmerih - u jien immerih bil-quddiem fejn m'għandux raġun, ma niddejjaq xejn, għax qed jagħmel ħsara lill-pajjiż, u nibqa' ngħidhielu - hemmhekk ma tkunx tajjeb.

Sinjura President, biex nagħlaq irrid nirringrazzja lil Dr Peter Grech tax-xogħol li għamel minkejja l-kritika inġusta li qala' u l-preġudizzji soċjali minħabba l-kampanja li saret fuqu.

Irridu nagħtuh ringrazzjament.

Nirringrazzja lill-Ministru Owen Bonnici li f'inqas minn 100 jum ressaq dan l-Abbozz, li għalihom huwa shabby.

Tagħhom ma kenux ikunu shabby għax lanqas abbozz ma kienu jressqu!

Il-GRECO kienet ilha tgħidilhom biex itellgħu liġi dwar il-finanzjament ta' partiti politiċi, u ma kenitx tkun shabby għax ma kenitx issir!

Biex jimpressjonana l-Onor.

Azzopardi semmielna l-famuża Henry VIII clause.

Meta semmieha għalija kkonferma li ma fehem xejn, għax il-klawsola li hemm mhijiex biex il-Ministru jiżnatura l-liġi.

Il-Henry VIII clause hi meta jkun hemm liġi li tant tagħti poteri lill-ministru kkonċernat li b'avviż legali jkun jista' jiġi bypassed l-għarbiel tal-Kamra tad-Deputati.

Sinjura President, jien minflok ma noqgħod nikkwota s-sentenzi, niġi nispjega lin-nies u mhux noqogħdu nsemmu sentenzi tal-Irlanda li lanqas għandhom x'jaqsmu.

F'dan il-każ fejn qed jaqbeż lill-Parlament?

Għandna liġi dettaljata ta' kif se jkunu ż-żewġ istituzzjonijiet.

Tafu x'qal il-Ministru Bonnici?

Din importanti, għax donnu kulħadd b'memorja qasira ħafna qed ikun, u rridu naraw x'se nagħmlu f'dan il-Parlament.

Jien niftakar żmien meta l-avukat ma kienx jidħol fl-interrogatorju.

Jien kont il-qorti u niftakar kawżi kostituzzjonali li permezz tagħhom akkużati bdew joħorġu liberati fuq dan il-punt.

Għax il-Gvern preċedenti veru mhux qattusa għaġġelija!

Jekk tista' tgħidilhom kollox, dik ma tistax tgħidhielhom lill-gvernijiet preċedenti, għax tant damu biex daħħluha li bdew jinqatgħu sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali u l-akkużati bdew joħorġu liberati.

Dan trid tgħidilhom lit-telespettaturi!

F'subklawsoli (2) u (3) ta' klawsola 1 taf x'qed ngħidu?

Ma fhimtx xejn, Onor. Azzopardi, jaħasra!

Qed issir klawsola b'dispożizzjoni transitorja - se nispjegaha fil-qosor - li taqsam il-funzjonijiet.

Filwaqt li se taqsam il-funzjonijiet, il-proċessi kriminali se jibqgħu għaddejjin fil-qorti, ir-rinviji jmorru lura għand l-Avukat Ġenerali biex jagħti parir lill- Prosekutur kif se jimxi, u l-ġurijiet jibqgħu għaddejjin.

Issa dan se jdaħħal id-dispożizzjonijiet u se jagħmel l-avviżi legali biex ikun ċert li l-ġustizzja tibqa' għaddejja.

Mhux lill-qrati nħalluhom jistennew sitt xhur sakemm indaħħlu din, imbagħad ikomplu bil-kawżi.

Il-ħajja se tibqa' għaddejja.

Dak li qed jgħid f'taqsima 1.

Henry VIII clause meta għandek Abbozz li jidher biċ-ċar li daħal f'kull aspett taż-żewġ istituzzjonijiet li se jkun hemm?

Ridna nagħmlu riforma importanti li se tingħaqad ma' riformi li diġà saru.

It-titlu huwa tajjeb għax dan l-Abbozz qed isir sabiex ir-riforma tal-ġustizzja tkompli ssir.

Mhux bdiet, imma tkompli ssir u sabiex jittieħdu inizjattivi oħrajn li semma l-Ministru Bonnici fil-konferenza stampa.

Fejn hu tajjeb, dak li jgħidulna tal-Kummissjoni ta' Venezja se nibqgħu nagħmluh.

M'għandna l-ebda problema.

Li nixtiequ hu li kellna lill-Oppożizzjoni magħna, imma għal darb'oħra erġajna għandna okkażjoni mitlufa; qed jinsistu fuq iż-żewġ terzi, xi ħaġa li ma teżistix fil-pajjiżi tal-Ewropa; teżisti biss fl-Ungerija.

Kemm fadalli ħin, Sinjura President?

ID-DEPUTY SPEAKER: Fadallek tliet minuti.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Nirringrazzjak.

Mela ħalli nkompli fuq aspetti oħra.

Qed jgħidulna li mhux se jkun indipendenti għax mhux maħtur biż-żewġ terzi.

Din hija ħrafa li m'għandhiex x'taqsam.

Meta naħtru maġistrat u mħallef, jinħatar b'simple majority u jitneħħa biż-żewġ terzi.

Allura dak m'għandux indipendenza u imparzjalità?

L-Onor.

Busuttil qalilna invenzjoni oħra, li mhux kif jitneħħa l-importanti.

X'jiġifieri?

Dażgur li hu importanti li inti ma tistax taqbad u tneħħih.

Dak huwa l-crux tagħha.

Kieku għandek maġistrat jew imħallef li tista' tneħħih, li m'għandux is-security of tenure, kieku m'għandniex indipendenza u imparzjalità.

Subklawsola 2 (3) tgħid li l-Avukat tal-Istat fil-ġudizzju individwali tiegħu ma jkun soġġett għal ebda ordni jew kontroll minn xi persuna jew awtorità oħra.

Qalulna li l-kumitat tal-ħatra se jkun magħmul minn esperti u se jkun hemm public call.

Fejnhom il-public calls?

Jien nistaqsi fejn kienet din tal-public call!

Kienet saret wegħda mill-Partit Nazzjonalista fil-manifest elettorali tal-2008 li l-bordijiet se jinħatru by public call, imma ovvjament ma ġietx implimentata.

L-aġenzija tidħol.

Qed jgħidlek li se tkun aġenzija.

Aġenzija, ergo tapplika l-Public Administration Act, għax il-liġi trid taraha fil-kuntest tal-liġijiet l-oħra, u mhux tara l-Abbozz waħdu.

Dan kollu jurik l-għaqal ta' dan il-Gvern, għaqal li nbiddlu fejn hemm bżonn, u d-demokrazija u dawn l-istituzzjonijiet jibqgħu jinbidlu.

Jekk tara ġurisdizzjonijiet oħra - semmejt Franza u l-Ingilterra - dawn jinbidlu, jiġu emendati.

L-affarijiet qed jevolvu.

Aħna ma niddejqux inbiddlu.

Iddejjaqna ħaġa waħda biss, u din hi li mmorru barra minn pajjiżna u nagħtu l-impressjoni li dan hu xi pajjiż li l-istituzzjonijiet tiegħu huma tat-tielet dinja, mentri dan huwa pajjiż modern, pajjiż li għandu istituzzjonijiet tajba, istituzzjonijiet li jaħdmu, imma mhux dejjem jogħġbu lill-Oppożizzjoni kif jaħdmu.

Kien hemm sitwazzjonijiet fejn tlifna kawżi l-leġislatura l-oħra, u nagħlaq b'din.

Gvern b'umiltà tlifna l-kawża tas-siġġijiet.

Jekk kien hawn kawża importanti li setgħet qalbet f'kuntest demokratiku s-sitwazzjoni ta' min imexxi pajjiż, dak kien deal, ma ġara xejn, baxxejna rasna għas-sentenza tal-qorti dwar il-finanzjament tal-partiti u se jidħlu l-emendi.

Minnha tgħallimna li f'istituzzjonijiet oħra jrid isir hekk ukoll, bħal fil-każ tal-MCCAA, u sar Abbozz biex din ġiet implimentata.

Ma ġara xejn, però urejna wkoll li Ewropew imqanżaħ - ħalli nuża l-kliem li qal l-Onor.

Busuttil - hu min kellu l-opportunità li jbiddel u ma biddilx, filwaqt li Ewropew konvint hu min tela' fil-gvern u biddel biex iġibna l-aqwa fl-Ewropa.

Sinjura President, nitlob il-permess sabiex inqiegħed id-dokument li kkwotajt minnu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

AARON FARRUGIA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa 12 ta' Ġunju 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar il-Vjolenza abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għassena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Ippjanar għas-sena 2019 – Votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2019 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Onor.

Kevin Cutajar biex jagħmel l-ewwel diskors tiegħu fil-Parlament.

L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Insellem lilek, Sinjura President u lil sħabi Membri Parlamentari.

Kif għidt tajjeb, Sinjura President, dan huwa l-ewwel diskors tiegħi f'dan il-Parlament u nħossni verament onorat, għax kif kelli okkażjoni ngħid ilbieraħ, huwa privileġġ li tkun tagħmel parti minn dan il-Parlament.

Qed ngħid dan b'ċerta emozzjoni.

Ilbieraħ forsi kelli ftit iktar emozzjoni, illum naqset xi ftit għax bil-mod il-mod tibda tidra.

Nerġa' ngħid li ta' dan il-privileġġ inħoss li għandi l-ewwel u qabel kollox nirringrazzja lil dan il-Parlament li għoġbu jilqagħni bħala membru fi ħdanu.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Oppożizzjoni Nazzjonalista u kif ukoll lill-elettorat Għawdxi talli tawni l-fiduċja in the first place biex inkun f'dan il-Parlament.

Għal dawk il-Membri Parlamentari li ftit jafu dwari, kif diġà kelli l-opportunità ngħid, jien ġej minn Għawdex u ħriġt bħala kandidat għall-ġudizzju tal-poplu Għawdxi.

Jien persuna nieqsa mid-dawl, tlift il-vista ta' 13-il sena, però dejjem emmint li l-ħajja wieħed irid jgħixha fil-milja tagħha.

Biex naqsam din l-esperjenza magħkom, kont għamilt ħalfa miegħi nnifsi li ħadd u xejn ma kien qatt se jaqtagħli qalbi biex nipprova ngħix din il-milja tal-ħajja.

Jiena nemmen li d-diżabilità mhijiex traġedja, kif forsi aħna l-bnedmin ħafna drabi nistgħu nirraġunaw, imma d-diżabilità hija sfida li trid tingħeleb bħall-bqija tal-isfidi li tiltaqa' magħhom matul il-ħajja.

Il-mument li tibda tħares lejn id-diżabilità bħala sfida u mhux bħala traġedja, ikun il-mument fejn il-ħajja ta' persuna b'diżabilità ssir eċitanti u entużjażmanti, għax hemmhekk tibda tistinka biex tegħleb dik l-isfida.

Apprezzajt ħafna l-fatt li din l-isfida jidher li aċċetta li jeħodha anke dan il-Parlament.

Mhux għax jiena, imma bħala persuna b'diżabilità naħseb li hija xi ħaġa li tibgħat messaġġ verament pożittiv għall-persuni b'diżabilità, għax il-fatt li hawn ġew hawn il-preżenza ta' xi ħadd bħali, persuna b'diżabilità, naturalment hija wkoll sfida għas-sistema li mdorri jaħdem biha l-Parlament.

Ħadt verament pjaċir nara l-interess biex isiru l-modifiki neċessarji f'din is-sistema biex jien inkun nista' nagħti kontribut daqs kwalunkwe membru parlamentari ieħor li hawn hawn ġew, naturalment fl-interess ta' pajjiżna, il-pajjiż li dan il-Parlament jirrappreżenta.

Nifhem li se jkun hemm ftit ta' żmien sakemm nidra s-sistema ta' dan il-Parlament u intom tidraw lili, imma se nagħmel ħilti kollha biex fl-iqsar żmien possibbli din it-tranżizzjoni tiġi superata.

Xtaqt nagħmel aċċenn għal żewġ affarijiet partikolari li huma għal qalbi.

Huma żewġ karbiet aktar milli affarijiet li ġibthom miegħi fil-Parlament u nħosshom għax huma parti minni u se nagħmel ħilti kollha biex jiġu indirizzati.

Ħalli ngħid għalxiex qed nirriferi.

Kif diġà għidt, jien ġej mill-gżira t'Għawdex, u f'Għawdex hemm karba partikolari.

Aħna l-Għawdxin, minħabba dik il-famuża insularità doppja tal-gżira t'Għawdex, dejjem konna fi żvantaġġ fejn jidħlu n-numru t'opportunitajiet li jkollna, allura dejjem irridu nistinkaw u naqtgħu iktar bi snienna biex nipprovaw naslu.

Din hija karba li naħseb li kien imissna indirizzajna qabel.

Però naħseb li llum aktar minn qatt qabel hemm bżonn li tiġi indirizzata, u nosservaha b'għafsa ta' qalb għax jien għaddejt minnha wkoll u bħali għaddew minnha ħafna Għawdxin oħrajn.

Ħafna drabi aħna l-Għawdxin qed inkunu kostretti li nitilqu minn Għawdex biex nilħqu l-aspirazzjonijiet tal-ħajja.

F'Għawdex għandna realtà li forsi mhux dejjem napprezzaw kemm hu – forsi "gravi" hija kelma iebsa - urġenti li wieħed jindirizzaha.

Għandna poplu Għawdxi li grazzi anke għall-avvanzi li saru f'dan il-pajjiż, mexa 'l quddiem, anzi jien ngħid li mhux biss mexa imma ġerra 'l quddiem, imma mill-banda l-oħra kellna l-amministrazzjoni tal-gżira – naħseb li nista' ngħid mingħajr tlaqliq li dan ġara taħt diversi gvernijiet – li m'għarfitx tiġri daqs il-poplu Għawdxi u issa qed ikollha diffikultà biex tlaħħaq mal-aspirazzjonijiet tal-Għawdxin.

Jien naħseb li hemmhekk qiegħda l-karba tal-Għawdxin, li jkollna amministrazzjoni li tagħraf taqra s-sinjali taż-żmenijiet bil-quddiem biex tlaħħaq mal-aspirazzjonijiet tal-poplu Għawdxi.

Din hija karba li jagħmluli ħafna Għawdxin, speċjalment dawk il-familji li ż-żgħażagħ tagħhom ikollhom jitilqu minn Għawdex u jiġu joqogħdu hawn Malta biex isibu l-opportunitajiet li jkun jixirqilhom, imma b'din is-sistema Għawdex qiegħed jitbattal mill-ġenerazzjoni żgħażugħa tiegħu, u dan żgur li ma jawgurax għal futur osseu għall-gżira Għawdxija.

It-tieni karba hija – diġà għedtilkom li jiena persuna b'diżabilità – karba ta' ħafna persuni b'diżabilità.

Din id-darba mhux tal-Għawdxin biss, imma ta' persuni b'diżabilità across the board ma' Malta kollha.

Għamilna ħafna avvanzi fil-qasam tal-persuni b'diżabilità u jien kelli x-xorti ngawdi minnhom matul is-26 sena li ili b'din id-diżabilità, però ninnota li hemm ċerti affarijiet li fihom bqajna nkaxkru lura.

Hawn irrid nieħu l-opportunità biex nirreferi għall-intervista li dehret ilbieraħ f'wieħed mill-ġurnali lokali mal-President tal-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità Oliver Scicluna li hu ħabib tiegħi, li għamel l-aċċenn partikolari li fl-aċċessibilità f'dan il-pajjiż għadna lura, għadna ma mxejniex biżżejjedż 'il quddiem.

Forsi lkoll tiftakru li l-aċċessibilità kienet wieħed mill-ewwel suġġetti li madwar 40 sena ilu – dak iż-żmien kont għadni daqsxejn ta' tifel – konna nitkellmu fuqhom fejn jidħlu l-persuni b'diżabilità.

Missejna ma' ħafna materji li għandhom x'jaqsmu mal-persuni b'diżabilità, fosthom edukazzjoni u impjiegi, li fihom imxejna 'l quddiem, għalkemm għad fadlilna x'naqdfu, però bqajna ma wasalniex għar-riżultati li hemm bżonn.

Meta nsemmi l-aċċessibilità mhux qed nirreferi għall-bankini biss, għalkemm fejn jidħlu bankini hemm ħafna xi jsir, imma qed insemmi biss aspett wieħed, għax l-aċċessibilità huwa argument ħafna usa'.

Naħseb li din hija karba ta' ħafna persuni b'diżabilità, għax jekk ma jkollix aċċessibilità tajba biex niċċaqlaq minn post għal ieħor, se nkun imxekkel fi kwalunkwe ħaġa li nagħmel f'ħajti.

Jiġifieri l-mument li lili jingħalaqli l-bieb tal-aċċessibilità jew l-aċċessibilità tiegħi ma tkunx daqshekk faċli, awtomatikament se nkun imxekkel milli nimxi fl-oqsma l-oħrajn kollha tal-ħajja li, bħal kwalunkwe ċittadin ieħor, għandi dritt għalihom.

Qed nagħmilha tiegħi din il-karba, għax jien ngħixha ta' kuljum din il-ħaġa u ilni ħafna nipprova nwassal il-messaġġ u nippriedka fuqha, għalhekk naħseb dan il-Parlament irid jagħmel iktar fuqha, għax ma nistgħux nibqgħu ngħixu f'pajjiż li għamel ħafna avvanzi, imbagħad fejn tidħol l-aċċessibilità għall-persuni b'diżabilità nibqgħu daqstant lura.

Dawn huma ż-żewġ karbiet li nixtieq inwassal fl-ewwel diskors tiegħi f'dan il-Parlament u minn qalbi nitlob li dan il-Parlament jagħti kashom, għax huma żewġ karbiet ta' żewġ sezzjonijiet partikolari tal-elettorat tagħna.

Min-naħa tiegħi, se nagħmel ħilti kollha biex nagħti l-aħjar kontribut kemm indum f'dan il-Parlament, u jekk bil-ħidma tiegħi jirnexxili nindirizza dawn iż-żewġ karbiet, naħseb li għada pitgħada nkun nista' noħroġ minn dan il-Parlament kuntent, għax inkun għamilt żewġ affarijiet importanti ħafna.

Qabel ma nikkonkludi, nixtieq nerġa' nieħu l-opportunità biex nirringrazzjakom talli għoġobkom taċċettawni bħala parti minn dan il-Parlament.

Nirringrazzja wkoll lill-ħafna Għawdxin u Maltin li f'dawn il-jiem għoġobhom juruni l-fiduċja tagħhom u jagħtuni appoġġ biex inkun nista' nidħol għal din l-isfida, li mhijiex żgħira, però hija sfida li, kif għedt, se nagħmel ħilti kollha biex nirbaħ u fiċ-ċokon tiegħi nipprova nkun utli għal pajjiżi.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Sinjura President, nibda dan id-diskors tiegħi billi nifraħ lill-Onor.

Kevin Cutajar li issa huwa parti minn dan il-Parlament.

Aħna mhux naċċettawk Onor. Cutajar, imma aħna kburin bik li tinsab parti minn dan il-Parlament, għax għamilt storja ġdida.

Għall-ewwel darba f'dan il-Parlament għandna Membru bi bżonnijiet speċjali, li mhux se naraw il-bżonnijiet speċjali tiegħu, imma se naraw kif jista' jħaddem l-abbiltajiet tiegħu għall-ġid komuni ta' Malta u Għawdex.

Onor. Cutajar, nawguralek il-ħidma t-tajba f'dan il-Parlament għall-ġid ta' pajjiżna.

Illum xtaqt nittratta s-saħħa mentali f'pajjiżna, b'mod speċjali wara li l-Assoċjazzjoni Maltija tal-Psikjatrija (MAP) ħarġet stqarrija li taqbel mas-sitwazzjoni li f'pajjiżna għandu jkollna sptar mentali ieħor minflok dak preżenti, ċjoè l-Isptar Monte Carmeli.

Din hija karba li ilna ngħiduha kemm min-naħa tal-Oppożizzjoni kif ukoll min-naħa tal-NGOs.

Nifhem li l-Gvern jagħraf din il-problema mill-familji ta' dawn l-istess pazjenti, minn dawk li huma rikoverati f'dan l-isptar u dawk li jiġu jżuruhom.

Dan mhux qed ngħidu b'kapriċċ, b'mod partiġjan, jew b'mod politiku għal xi akkwist jew saħansitra biex b'xi mod nieħu xi gwadann, iżda għall-ġid ta' dawn il-pazjenti u l-familji tagħhom.

Nibda billi ngħid li kemm fl-Isptar Monte Carmeli kif ukoll permezz ta' dawk li jagħtu servizz fil-komunità, għandna l-aqwa riżors uman.

Għandna l-aqwa tobba, speċjalisti u psychiatric nurses imħarrġin f'dan il-qasam u hemm dawk li jifformaw parti mit-team multi-dixxiplinarju li jinkludi l-psikoterapisti, il-psikologi u l-occupational therapists li flimkien jagħtu sehemhom sabiex tassew ikollna l-aħjar servizzi u kura għal dawn il-pazjenti.

Għalkemm għandna l-aħjar riżors uman, irrid niġbed l-attenzjoni li ħafna drabi nkunu neqsin minn numru adegwat biex jagħti l-aħjar servizz u jagħtih fl-aħjar ħin.

Irrid nirreferi wkoll għall-problema tal-appuntamenti fl-Outpatients fl-Isptar Mater Dei li rrimarkajt fuqha m'ilux.

Dan huwa post fejn il-pazjent jiġi ggwidat, investigat, invistat u ssirlu l-ewwel konsulta minn speċjalista wara li jkun ġie riferut mit-tabib tiegħu jew minn xi kliniċi oħrajn, però l-ħin ta' stennija li hemm għall-appuntamenti f'dan id-dipartiment mhuwiex aċċettabbli, tant li ħafna drabi jieħu x-xhur.

Meta qegħdin nitkellmu fuq mard mentali u problemi fl-imġiba li qegħdin jolqtu lill-adolexxenti tagħna, wieħed ma jistax jistenna dan iż-żmien kollu biex jingħata l-kura.

Ħafna drabi, il-qofol tas-sitwazzjoni li qed toħloq din id-diffikultà tkun in-nuqqas ta' staff adegwat.

Għalhekk nappella lill-Gvern biex ikun hemm staff adegwat ħalli jaħseb għal dawn il-bżonnijiet.

Meta qed ngħid staff adegwat irrid infisser li għandna mmorru fid-direzzjoni li l-kura tas-saħħa mentali tkun immirata l-iktar fil-komunità, fejn l-għan tagħna jkun li l-pazjent kemm jista' jkun ma jiddaħħalx l-isptar jekk mhux verament ikollu bżonn, imma jingħata l-kura fil-komunità, kemm bħala trattament akut, kif ukoll bħala mezz fejn il-pazjent ikun jista' jiġi segwit u jingħata l-aħjar kura.

Sinjura President, meta nħares lejn is-servizz u l-kura li qegħdin jingħataw fl-Isptar Monte Carmeli nħoss ċerta diffikultà, għax fuq naħa nara l-avvanzi kbar li qegħdin isiru fl-Isptar Mater Dei, fejn qegħdin nitkellmu fuq kirurġija robotika, li huwa avvanz kbir, kważi kważi hu avvanz straordinarju f'pajjiżna - u minn hawnhekk nawgura li jkun hemm suċċess f'dan il-qasam – u min-naħa l-oħra nara li fil-qasam tal-kura tas-saħħa mentali fl-Isptar Monte Carmeli ħafna drabi qed jingħata trattament ta' second class citizens, għax l-ambjent ma jixraqx lill-pazjenti, is-servizzi mhumiex qegħdin ilaħħqu mal-bżonnijiet tal-pazjenti, is-sigurtà hija nieqsa u hemm diffikultajiet relatati man-nuqqas ta' sigurtà.

Għalhekk niġi għat-tieni appell tiegħi lill-Gvern.

Ejja naraw li tingħata l-aħjar kura anke fil-qasam tas-saħħa mentali.

Ma nistgħux naħlu l-investimenti finanzjarji biex nirranġaw is-swali u nraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar, kif jgħid il-Malti, għax b'hekk ma nkunux qed insibu s-soluzzjonijiet biex nittrattaw il-problema mil-qiegħ tagħha.

F'pajjiżna s-saħħa mentali jixirqilha aħjar.

Jixirqilha sptar ġdid li jkun viċin l-Isptar Mater Dei għax, kif nafu, ħafna drabi l-pazjenti jkunu għaddejjin minn problemi li ma jkunux relatati mas-saħħa mentali biss, fosthom mard tal-qalb, dijabete, pressjoni u mard akut ieħor li jistħoqqilhom jingħataw kura għalih fl-Isptar Mater Dei.

Hawn irrid nagħmel it-tielet appell tiegħi lill-Gvern.

Ejja ma nħarsux lura!

Ejja ma noqogħdux ngħidu li dan l-isptar ilu mitluq għal ħafna snin.

Iva, nammettu li dan l-isptar ilu mitluq għal numru ta' snin, però rridu inħarsu 'l quddiem u ninvestu biex jibda jinbena dan l-isptar ġdid ħalli dawn il-pazjenti jingħataw dak li jixirqilhom.

Nafu li l-kundizzjonijiet f'dak li hu mard mentali qed jiżdiedu.

Id-dipressjoni qiegħda tiżdied madwar id-dinja, inkluż f'pajjiżna, u qegħdin naraw iktar mard mentali relatat mal-abbuż tad-droga.

Għalhekk nifhmu li se jkun hemm iktar piż fuq is-servizzi u l-kura tas-saħħa mentali.

Jeħtieġ li dan il-Gvern jirrikonoxxi l-bżonn li għandna llum f'dik li hija kura tas-saħħa mentali, però mhux biss.

Aħna m'aħniex kuntenti li naħsbu għal-lum, iżda rridu naħsbu għal għada, għal pitgħada u għas-snin li ġejjin.

Hawn nista' nsemmi s-sitwazzjoni tad-dimensja li hija relatata ma' an ageing population u li qed tiżdied għax in-nies qegħdin jgħixu aktar.

Għalhekk irridu nippjanaw ħalli pajjiżna ftit tas-snin oħra ma jkollux jiffaċċja kriżi minħabba li l-każijiet qegħdin dejjem jiżdiedu.

Sinjura President, l-aħħar appell tiegħu hu li Gvern u Oppożizzjoni naħdmu flimkien.

Ejja ma nħarsux lejn din is-sitwazzjoni b'partiġjaniżmu, imma naraw il-ġid komuni ta' pajjiżna u fuq kollox il-ġid ta' dawn il-pazjenti li ħafna drabi ma jistgħux jitkellmu għalihom infushom, imma jrid jitkellem ħaddieħor għalihom, b'mod speċjali l-familji tagħhom.

Aħna qegħdin f'dan il-Parlament biex inwasslu l-messaġġ ta' dawn il-pazjenti li jixirqilhom l-aħjar kura u l-aħjar servizzi fil-kura tas-saħħa mentali.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa 12 ta' Ġunju, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.24 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI – ILMENTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-okkju tal-ilmenti kollha li mis-sena 1997 'il quddiem ġew ippreżentati quddiem it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u li ġie mwaqqaf bis-saħħa tal-Att dwar it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji (Kap. 394 tal-Liġijiet ta' Malta)?

OWEN BONNICI: It-tagħrif qiegħed jinġabar.

TRADE MALTA – INIZJATTIVI MAR-REPUBBLIKA TAL-GHANA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu minn Trade Malta mar-Repubblika tal-Ghana tul din is-sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul l-2019 TradeMalta kompliet bil-ħidma tagħha biex tkattar iktar opportunitajiet ta' kummerċ bejn iż-żewġ pajjiżi.

Għal dan il-għan TradeMalta ħadmet biex isir business forum bejn intrapriżi Maltin u Ghaniżi waqt iż-Żjara Statali tal-E.T. il-President tar-Repubblika tal-Ghana.

TradeMalta ltaqgħat ma' numru ta' intrapriżi li diġà qegħdin jagħmlu kummerċ jew huma mħajra jagħmlu negozju fil-Ghana biex iżżomm ruħha aġġornata ma' żviluppi li saru jew inkella biex tagħti pariri lill-imprendituri fuq opportunitajiet fil-Ghana.

Dan kollu dejjem isir b'kollaborazzjoni stretta u b'konsultazzjoni mal-Kummissarju Għoli fil-Ghana.

ĦAL TARXIEN – TEMPJI NEOLITIĊI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9188 u jgħid kemm persuni żaru t-Tempji Neolitiċi ta' Ħal Tarxien tul is-sena 2018 u jista' jinforma lill-Kamra kemm studenti tal-Primarja ttieħdu fih kif ukoll xi spejjeż saru fil-post u xi dħul kien hemm mill-istess?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' viżitaturi ġewwa t-tempji ta' Ħal Tarxien tul is-sena 2018 kien jammonta għal:

· 78,298 bħala viżitaturi bi ħlas

· 9,301 bħala viżitaturi bla ħlas; dan jinkludi l-open day li saret fi Frar 2018.

In-numru ta' studenti tal-Primarja u Sekondarja kien jammonta għal 529 (is-sistema ma tagħmilx distinzjoni bejn studenti tal-Primarja u Sekondarja).

B'referenza għall-ispejjeż relatati mat-tempji ta' Ħal Tarxien ninfurma lill-Onor.

Interpellant li l-ispejjeż rikurrenti relatati mal-post kienu jammontaw għal € 73,517.

ĦAL TARXIEN: TRIQ SANTA TEREŻA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9044, jista' l-Ministru jgħid meta huwa previst li tiġi rranġata Triq Santa Tereża f'Ħal Tarxien?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien li din it-triq ġiet asfaltata u tlestiet.

ĦAL TARXIEN: TRIQ IŻ-ŻEJTUN –XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tkun lesta u kemm se tiġi tiswa Triq iż-Żejtun, Ħal Tarxien?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru kkonċernat.

RAĦAL ĠDID: ĠNIEN PAWLU BOFFA - ĠIBJUN

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kemm-il darba l-ġibjun li hemm fi Ġnien Pawlu Boffa, Raħal Ġdid huwiex jiġi użat u kkurat?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Raħal il-Ġdid li l-ġibjun li hemm fi Ġnien Pawlu Boffa se jkun qed jiġi użat biex issir drip irrigation.

RAĦAL ĠDID – LAPIDA KOMMEMORATTIVA FI ĠNIEN

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8617, jista' l-Ministru jgħid meta attwalment ġiet imwaħħla lura mill-ġdid il-lapida kommemorattiva?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Raħal il-Ġdid li l-lapida kommemorattiva ġiet imwaħħla mill-ġdid fis-26 ta' April 2019.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10257 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ U ANZJANITÀ ATTIVA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, iwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10258 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦALL-AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali, iwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10259 u jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

PRIM MINISTRU - SAFAR LEJN DUBAI / EMERATI GĦARAB MAGĦQUDA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba żar Dubaj u/jew l-Emirati Għarab Magħquda mill-2013 'il hawn u jgħid ukoll:

a. id-dati relattivi taż-żjarat;

b. l-iskop tagħhom; u

c. jekk kienx akkumpanjat miċ-Chief of Staff tiegħu?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji taż-żjarat fuq xogħol f'Dubaj u/jew l-Emirati Għarab Magħquda fil-perjodu indikat fil-mistoqsija tiegħu huma kif ġej:

Iċ-Chief of Staff kien membru fid-delegazzjoni li akkumpanjatni.

Iċ-Chief of Staff ma kienx membru fid-delegazzjoni li akkumpanjatni.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR LEJN DUBAJ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Peress li fil-mistoqsija parlamentari 10194 il-Ministru ammetta li żar Dubaj fi Frar tal-2016 iżda bi żvista ma weġibx għall-parti l-oħra tal-mistoqsija u ċjoè:

a. id-dati eżatti taż-żjara;

b. l-iskop taż-żjara;

c. jekk kienx akkumpanjat minn uffiċjali pubbliċi jew person/s of trust u minn min;

d. jekk kienx preżenti ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru; u

e. l-ispiża li ntefqet waqt din iż-żjara,

jista' l-Ministru jwieġeb dawn il-mistoqsijiet?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10406.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Peress li fil-mistoqsija parlamentari 10194, il-Ministru ammetta li żar Dubaj f'Novembru tal-2016 iżda bi żvista ma weġibx għall-parti l-oħra tal-mistoqsija u ċjoè:

a. id-dati eżatti taż-żjara;

b. l-iskop taż-żjara;

c. jekk kienx akkumpanjat minn uffiċjali pubbliċi jew persons of trust u minn min;

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – KUNTRATTI GĦAS-SERVIZZ TAL-IT

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10340, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jżid mad-dokument anness mat-tweġiba għal dik il-mistoqsija l-lista sħiħa tal-valur ta' kull kuntratt anness fl-istess skeda u ċjoè l-ammont ta' flus li qed jitħallsu kull sena, sena b'sena, l-entitajiet hemm imniżżla għas-servizz li joffru?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija ta' natura kummerċjali.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10340, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jżid mad-dokument anness mat-tweġiba għal dik il-mistoqsija l-lista sħiħa tal-kumpanija u/jew individwi li ngħataw dawn il-kuntratti għal servizzi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kumpaniji li taw servizzi li qiegħed jistaqsi dwarhom hu huma: Philip Toledo Limited, ACS, MAK Systems, MITA, Ergon, Mall Systems Ltd, Data Access Worldwide, DXC Ltd, GE, 2i Ltd, Exigy Ltd, Auxilium Ltd, Gnomon Informatics S.A, Galley's, Elsevier, ICON, Traccia, Technoline, Vodafone Malta Ltd, MDT Global Solutions, Computime, Siveco Romania SA, Seasus, Smart Technologies, Robusta Solution, AM Mangion, Micromedex- Truven Health Analytics, PTL Ltd, Pharmaceutical Affairs, Cursor Ltd, Everbridge, Global Entserv Solutions Ireland, Associated Equipment, SG Solutions Limited, ICT Solutions, GPI S.p.a, Logikview Analytics Limited, Eventi, Stormnet Media Ltd, Agilis, Ascent, ASCOM, Dakar, Sight Technologies, SNOMED, Webcraft, Megabyte Limited, Anova Technologies, LOQUS, Phoenix IT, Marand d.o.o, Seasus, Curvature, Robusta Solution, 4s Dawn TrioMed u Sectra.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - IMĦAŻEN

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10223 u jgħid kemm-il kumpanija tal-Karnival jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival qegħdin jużaw imħażen tal-Gvern biex jaħdmu x-xogħol tagħhom relatat mal-Karnival?

F'każ li hemm minn dawn il-każijiet, jista' jindika l-kundizzjonijiet li taħthom qegħdin jintużaw dawn l-imħażen?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - SUSSIDJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10222 u jgħid jekk kumpaniji tal-Karnival jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival ikunux jistgħu jibbenefikaw minn xi sussidji biex ikopru parti mill-ispejjeż tagħhom fil-konfront tal-kirja ta' maħżen fejn jintramaw il-karrijiet u spejjeż oħra relatati mal-Karnival?

MUŻA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10224, jista' l-Ministru jgħid liema huma l-improvements li qegħdin isiru fil-MUŻA u f'liema swali?

OWEN BONNICI: Dawn huma essenzjalment marbutin mar-Resource Centre li jinsab fit-tieni sular li jinkludi librerija.

Fis-sala prinċipali tal-ewwel sular qed tigi konkluża innovazzjoni sabiħa li se titħabbar fil-jiem li ġejjin.

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti deskrizzjoni tal-proġett innovattiv tal-Pjazza Jean De La Vallette li hemm referenza għalih fit-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10225, u jgħid mhux biss fiex jikkonsisti dan il-proġett, iżda wkoll jagħti dettalji tax-xogħlijiet li qegħdin isiru, min qiegħed iwettaqhom u jekk dawn ix-xogħlijiet humiex qegħdin jitwettqu wara l-ħruġ ta' tender?

OWEN BONNICI: Dan hu proġett sabiħ immens d-dettalji dwaru se jingħataw f'konferenza stampa li għandna skedata.

MUŻEW MARITTIMU TA' MALTA – KUNTRATTI GĦAR-RESTAWR TAL-FAĊĊATA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid lil min ingħata l-kuntratt għar-restawr tal-faċċata ta' wara l-Mużew Marittimu ta' Malta u meta huwa skedat li dan ix-xogħol jitlesta?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li x-xogħol ingħata lid-ditta Vaults Co Ltd wara li ħarġet sejħa.

Dan ix-xogħol għaddej b'ritmu mgħaġġel u mistenni jkun lest qabel tmiem din is-sena.

MUŻEW MARITTIMU TA' MALTA: RESTAWR TAL-APERTURI TAL-INJAM – ĦRUĠ TA' TENDER

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa ppjanat li tinħareġ it-tender għar-restawr tal-aperturi tal-injam fuq il-faċċati u fuq it-turrets tal-Mużew Marittimu ta' Malta, liema tender kienet ġiet kanċellata?

KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA TA' PROPRJETÀ MIBJUGĦA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara li tittieħed deċiżjoni sabiex kontijiet pendenti li qed jintbagħtu lill-proprjetarji ta' proprjetà li tkun mibjugħa b'kuntratt uffiċjali, il-proċedura ma tibqax li l-propretarji oriġinali jibqgħu jirċievu l-kontijiet tad-dawl u ilma bħalma qed jiġri fuq il-kont li qed jintbagħat separatament?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala proċedura, meta jinbiegħ post, il-persuna li tkun se tbigħ għandha timla formoli apposta skont il-każ, senjatament formola ta' trasferiment tas-servizzi jew formola ta' tneħħija tas-servizzi jew formola ta' tibdil tal-indirizz.

Dawn il-formoli jistgħu jinġabru mill-uffiċini tal-kumpanija ARMS Ltd jew jitniżżlu mis-sit uffiċjali tal-kumpanija.

Infakkar ukoll li s-servizzi huma abbinati mal-applikant, u għaldaqstant hu l-applikant/konsumatur innifsu li jrid jinforma lill-ARMS Ltd permezz tal-imsemmija formoli b'kull tibdil relatat mal-kont.