DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 4 ta Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 4 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-9.30 a.m.

It-Tnejn, 4 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 122, li saret fil-31 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XXI tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali.

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, f'din is-seduta m'hawnx mistoqsijiet parlamentari.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 175 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 dwar ir-Rimi u Ġbir ta' Skart fil-Belt Valletta.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali tal-MEUSAC għas-sena 2017;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 176 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Akkwist Pubbliku; u

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

K.L.B.L. Nru 2/13/2018 - Bye-Laws tal-2018 dwar l-Użu ta' Faċilitajiet (Kunsill Lokali L-Imdina) (Città Nobile);

Avviż Legali Nru 177 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 dwar ir-Restrizzjoni tal-Protezzjoni tad-Data (Obbligi u Drittijiet);

Avviż Legali Nru 178 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 dwar l-Ipproċessar ta' Data dwar is-Saħħa għall-finijiet ta' Assigurazzjoni; u

Avviż Legali Nru 179 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 dwar l-Ipproċessar ta' Data Personali ta' Minorenni fir-rigward tal-Offerta ta' Servizzi minn Soċjetà tal-Informazzjoni.

L-ISPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

MOZZJONIJIET

TAL-AWTORITÀ DWAR

IL-PROTEZZJONI TA' EMBRIJUNI GĦAS-SENA 2018

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni, Kap. 524.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu seduta waħda bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-għeluq mill-Gvern.

CHRIS FEARNE: Sur President, illum, qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Embryo Protection Authority kif ukoll ix-xogħol li wettqet matul din l-aħħar sena, fosthom ir-rapport annwali għall-2017.

Irrid nibda dan id-diskors billi nirringrazzja lit-team kollu li hemm fl-Awtorità mmexxija mill-Imħallef Sciberras, għax-xogħol li wettqu mhux biss matul is-sena li għaddiet, imma minn mindu twaqqfet din l-Awtorità fil-bidu tas-sena 2013.

L-Awtorità tkun qed tara x-xogħol li jkun għaddej għar-rigward ta' assistenza riproduttiva, jiġifieri l-IVF u sistemi simili tal-IVF.

Għalhekk irrid nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lil mijiet ta' professjonisti li jaħdmu fil-laboratorji u fl-isptarijiet tagħna, kemm f'Mater Dei kif ukoll fil-privat, li joffru dan is-servizz tant essenzjali lil mijiet ta' koppji.

Il-professjonisti li jaħdmu fil-qasam tal-infertilità huma nies serji ħafna u dedikati f'xogħolhom.

Għalhekk f'isem il-koppji li ħadu dan is-servizz, f'isem id-Dipartiment tas-Saħħa u f'isem il-Gvern, irrid nirringrazzjahom tax-xogħol u d-dedikazzjoni kbira tagħhom.

Bi pjaċir ngħid li minn mindu beda jingħata s-servizz tal-IVF fl-Isptar Mater Dei, fil-bidu ta' Jannar 2015, sal-lum kellna 127 tarbija li twieldu grazzi għall-IVF.

Dawn huma 127 miraklu, 127 ħajja ġdida u 127 familja ġdida!

Dawn huma trabi li twieldu wara snin twal li fihom il-ġenituri jkunu pprovaw ikollhom tarbija biex jesprimu l-imħabba u x-xewqa kbira li jifformaw familja.

Dawn il-ġenituri jkunu għamlu diversi trattamenti, nefqu l-flus u għaddew minn proċeduri li jħallu l-impatt tagħhom kemm fiżiku kif ukoll psikoloġiku.

Għalhekk nifraħ lil dawn il-familji, lin-nanniet u z-zijiet ta' dawn it-trabi u lil dawn it-trabi nfushom għax, kif għedt, dawn huma 127 miraklu li għandna fis-soċjetà Maltija grazzi għas-servizz tal-IVF li qed jingħata fl-Isptar Mater Dei.

Però rrid ngħid li dawn il-127 tarbija kienu riżultat ta' madwar 600 ċiklu li sar fl-Isptar Mater Dei.

F'dawn is-sentejn u nofs li ilna nagħmlu l-IVF fl-Isptar Mater Dei, għamilna 590 ċiklu, li minnhom kellna suċċess f'127 u falliment f'464.

Dan ifisser li għal 464 koppja, 464 familja potenzjali, 464 ġenituri potenzjali bin-nanniet u z-zijiet, is-sistema li għandna bil-liġi tal-2012, qed tfalli.

Għal kull tarbija li rnexxielna nwelldu bl-IVF, kellna erba' fallimenti!

Għal erbgħa minn ħames koppji li jmorru għall-IVF, is-sistema tal-lum qed tfalli.

Biss, kif nafu, ix-xjenza tevolvi u dejjem tiżviluppa u llum għandna metodi xjentifiċi u mediċi ta' kif nistgħu noffru kura medika għall-infertilità li tista' tgħin lil uħud minn dawn l-464 – u bħalhom hawn eluf oħra – li s-sistema tal-lum mhux tirnexxi għalihom.

Sur President, illum jeżistu sistemi u kura li nistgħu nagħtu lil dawn il-mijiet ta' koppji.

Jien ngħid: Min aħna biex inċaħħdu lil dawn il-koppji minn din il-kura medika li jista' joffri l-Istat?

Bħalma kellna 127 miraklu ta' ħajja ġdida minn kważi 600 ċiklu, bil-liġijiet u bl-emendi li se nagħmlu għal-Liġi tal-IVF nistgħu nagħtu aktar opportunitajiet lil dawn l-464 u eluf oħrajn bħalhom li, sal-lum, għalihom is-sistema falliet.

Għalhekk, ejja nkunu responsabbli, maturi u leġiżlaturi li naraw x'inhu jiġri fis-soċjetà Maltija u fil-qasam mediku biex ngħinu lil aktar nies.

Ejja nifhmu li fejn ma tasalx in-natura, tista' tasal ix-xjenza u l-imħabba.

Ejja nkunu aħna li nagħtu l-opportunità lil dawn il-familji potenzjali, li bil-liġi li għandna sal-lum is-sistema għalihom mhux qed tirnexxi, biex huma wkoll ikollhom il-miraklu ta' ħajja ġdida fil-familja tagħhom.

Aħna ninsabu determinati li noffru dawn l-opportunitajiet lil dawn il-koppji li sal-lum ipprovaw kemm-il darba biex ikollhom tarbija, imma s-sistema għalihom falliet.

Nagħmilha ċara li m'iniex qed ngħid li bl-emendi li se nagħmlu permezz tal-liġi l-ġdida, kull min jipprova l-proċess tal-IVF se jkollu suċċess, però nafu li nistgħu nżidu r-rata tas-suċċess.

Għalhekk nifhem li għandna nkunu kuraġġużi biżżejjed li nieħdu l-pass meħtieġ biex nagħtu l-kura medika li għandhom bżonn dawn il-koppji u li teżisti imma li sal-lum huma mċaħħdin minnha.

Dan huwa l-prinċipju tagħna, li noffru servizz mediku eċċellenti u tal-aħjar kwalità mingħajr ħlas lil kull min għandu bżonnu.

Dan is-servizz se jkun aċċessibbli għal kulħadd, imma bl-emendi fil-liġi tal-IVF li qegħdin nipproponu se naraw li ngħinu lil min l-aktar li għandu bżonn.

Naturalment nifhem li fil-pajjiż hawn diskussjoni u wieħed irid jirrispetta l-veduti ta' kulħadd.

Filwaqt li l-prinċipju sagrosant tagħna hu li nagħtu l-kura medika tal-inferitilità lil kull min għandu bżonnha mingħajr ma nċaħħdu lil xi ħadd b'mod diskriminatorju, irridu wkoll nisimgħu lil kulħadd.

Waħda mill-affarijiet li għedna sa mill-bidu hi li rridu nirrispettaw il-ħajja fl-istadji kollha tagħha.

Għalhekk qegħdin nipproponu tibdil li jippermetti li aktar embrijuni jispiċċaw il-vjaġġ tagħhom tat-tqala u jsiru tarbija milli qed jiġri llum.

Bl-emendi li qegħdin nipproponu li ndaħħlu se nsalvaw aktar embrijuni.

L-għan tagħna hu li nagħtu aktar opportunitajiet lil min sal-lum ma kellux suċċess bis-sistema preżenti, minkejja li jeżisti trattament xjentifiku għalih.

Irridu nneħħu kull diskriminazzjoni għax illum f'dan il-pajjiż m'għadx hawn post għad-diskriminazzjoni.

Fl-istess ħin, kif għedt, irridu nirrispettaw il-ħajja mill-bidu tagħha.

F'dawn ix-xahrejn prattikament kuljum iltqajt ma' nies minn spettru kbir tas-soċjetà u smajt l-opinjonijiet li esprimew dwar l-emendi li qegħdin nipproponu biex intejbu l-liġi tal-IVF.

Irrid ngħid li kien hemm min qabel, min ma qabilx, min issuġġerixxa kif nistgħu ntejbu, min ried iżjed u min ried inqas.

Iltqajt u għadni qed niltaqa' ma' kulħadd biex nisma' aktar veduti.

Sal-lum stess reġa' għandi laqgħat ma' aktar nies li matulhom mhux biss nisma', imma anke nieħu s-suġġerimenti ta' nies li huma ġenwini fil-kummenti tagħhom.

Aħna ġenwini wkoll, u għalhekk nixtiequ li l-liġi li qegħdin infasslu tagħti aktar opportunitajiet ta' trattament mediku lil kulħadd biex inneħħu kull diskriminazzjoni.

Fl-istess waqt, kif għedt, irridu nirrispettaw il-ħajja mill-bidu tagħha.

Fost l-oħrajn, iltqajt ma' għexieren ta' NGOs, mal-President tar-Repubblika u mal-ogħla awtoritajiet tal-Knisja Kattolika f'Malta.

Qed ngħid dan biex naqtgħu l-paroli żejda ta' min jipprova jieħu gwadann partiġjan minn xi ħaġa sensittiva bħal din.

Ngħid ukoll li kuntrarjament għal dak li ntqal minn xi wħud, bħala partit iddiskutejna din il-liġi internament darba, darbtejn, anke internament mal-fergħat kollha tal-Partit, mal-grupp Parlamentari Laburista, fil-Kabinett u anke ma' xi wħud mill-Membri Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista.

Kien hemm ħafna persuni li tawni suġġerimenti tajbin.

Ftit inqas minn għaxart ijiem ilu, f'din il-Kamra ttieħed vot li permezz tiegħu l-emendi kif proposti għaddew b'maġġoranza soda.

Dan ifisser li jien għandi l-unur ngħid li għandi maġġoranza soda f'dan il-Parlament li qed tapprova l-emendi li ressaqt għal-Liġi tal-IVF.

Il-grupp Parlamentari Laburista kollu, b'mod unanimu, huwa solidu wara dawn l-emendi.

Madankollu, xorta smajt u fhimt espressjonijiet u veduti differenti.

Illum stess se nkun qiegħed ngħaddi numru ta' emendi li qegħdin nipproponu għal dan l-Abbozz lill-Oppożizzjoni.

Dan sabiex nieħdu on board il-veduti u l-fehmiet diversi li ħafna minnhom huma ġenwini u jistgħu jtejbu din il-liġi biex nagħtu aktar opportunità, ineħħu kull diskriminazzjoni u nirrispettaw il-ħajja.

Meta jiltaqa' l-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi tal-Liġijiet biex nibdew niddiskutu klawsola klawsola ta' dan l-Abbozz se nressaq dawn l-emendi biex intejbu l-Liġi tal-IVF.

Se nibda bil-kwestjoni tad-donazzjoni tal-gameti.

Aħna qegħdin ngħidu li nifhmu li hawn koppji fejn jew min-naħa tar-raġel jew min-naħa tal-mara hemm problema medika fejn jew ir-raġel m'għandux l-isperma jew il-mara m'għandhiex il-bajd.

Nifhmu wkoll li wieħed mill-metodi kif wieħed jista' jkollu tarbija hu billi jkun hemm id-donazzjoni tal-gameti.

Nifhmu li din hija xi ħaġa li sseħħ fil-maġġoranza tal-pajjiżi Ewropej u nifhmu wkoll li bħala pajjiż Ewropew, pajjiżna għandu jieħu din ix-xjenza on board biex nagħtu din l-opportunità lil aktar familji potenzjali li jesprimu l-imħabba tagħhom u jkollhom wild fil-familja tagħhom.

Meta fil-bidu semmejna li se nintroduċu d-donazzjoni tal-gameti fil-liġi tagħna konna għedna li din se tiġri b'mod anonimu.

Dan ifisser li min jagħti l-bajda jew l-isperma ma jkunx jaf lil min taha, min irċevieha ma jkunx jaf mingħand min ħadha u l-wild ma jkunx jaf minn fejn ġie.

Jien kelli diversi diskussjonijiet ma' ħafna persuni li esprimew il-veduti tagħhom u wara dibattiti u konsultazzjonijiet sħaħ, iddeċidejna li se nagħmlu emenda fl-abbozz li għandna biex immorru fuq il-mudell tal-Fillandja li huwa pajjiż bejn wieħed u ieħor daqs tagħna u għandhom sistema li taħdem.

Is-sistema tal-Fillandja fejn tidħol donazjzoni ta' gameti hi li waqt li d-donatur ma jkunx jaf lil min ta d-donazzjoni tiegħu u waqt li min irċieva d-donazzjoni ma jkunx jaf minn fejn ġiet, il-wild, meta jagħlaq 18-il sena, ikollu d-dritt ikun jaf min kien id-donatur.

Dan ifisser li se nneħħu din il-parti tal-anonimità.

Hawn mhux qed ngħidu li d-donatur ikun jaf min hu l-wild, jew li l-ġenituri jkunu jafu minn fejn ġiet id-donazzjoni, imma qed ngħidu li l-wild, meta jikber u jsir raġel jew mara, jekk irid hu, ikollu l-opportunità li jkun jaf minn fejn ġiet id-donazzjoni.

Fil-fatt se jkun hemm reġistru bid-dettalji ta' min ikun ta d-donazzjoni u wieħed ikun jista' jara min kien id-donatur li wassal biex ikollu ħajtu.

Sur President, qegħdin nitkellmu wkoll fuq l-embryo freezing, li huwa konċett li diġà jeżisti fil-Liġi Maltija.

Aħna se nkomplu nużaw dan il-konċett, però proprju għax nirrispettaw il-ħajja mill-bidu tagħha, ma nixtiqux li jkollna numru kbir ta' embrijuni li jkunu priservati u ffriżati li ma jintużawx.

Aħna rridu li l-embrijuni kollha jingħataw l-opportunità li jkomplu l-vjaġġ tagħhom, imma nixtiequ wkoll li l-maġġoranza kbira jingħataw din l-opportunità mill-istess koppja li tkun iffertilizzathom.

Aħna qegħdin ngħidu li fl-ewwel ċiklu, ikollna biss tliet bajdiet li jiġu fertilizzati.

Fil-maġġoranza tal-każijiet, se jkun hemm embrijun wieħed jew tnejn li jiġu trasferiti fl-omm.

F'dawk il-każijiet li jkun hemm tliet embrijuni u tnejn jiġu trasferiti, jibqa' embrijun li jkun iffriżat.

Permezz ta' dawn l-emendi se nagħmlu tibdil fil-protokoll biex dawk il-koppji li jkollhom embrijun iffriżat jerġgħu jingħataw l-opportunità ta' ċiklu ieħor, anke jekk ikollhom suċċess fl-ewwel ċiklu, biex ikunu jistgħu jittrasferixxu l-embrijun huma stess.

B'dan, qegħdin ngħidu li l-maġġoranza assoluta tal-embrijuni li jkunu maħluqin minn koppja se jiġu trasferiti minn din il-koppja oriġinali.

Se jkunu biss l-eċċezzjonijiet fejn l-embrijun imur għall-addozzjoni.

Permezz ta' din il-klawsola tal-addozzjoni, l-ebda embrijun mhu se jkollu l-opportunità li jiżviluppa miċħuda.

Fil-maġġoranza kbira tal-każi, l-embrijuni kollha se jkollhom l-opportunità jiżviluppaw f'dik il-koppja stess li tkun ħolqithom.

Aħna qegħdin nieħdu din l-inizjattiva biex mhux biss ikollna tliet ċikli, imma jekk hemm bżonn ikollna aktar ċikli biex min għandu embrijuni ppriservati, jużahom.

Qegħdin ngħidu wkoll li min diġà għandu tarbija u sal-lum ma jistax ikollu ċikli oħrajn, issa jista' jkollu ċikli oħrajn biex jekk għandu embrijun iffriżat, ikun jista' jittrasferih.

Qegħdin ngħidu li l-età ta' meta tista' tagħmel l-IVF f'każ li għandek embrijun iffriżat se titla' minn 43 għal 48.

Dan ifisser li qegħdin nagħtu l-opportunità kollha lil dik il-koppja li tkun ħolqot l-embrijun biex dak l-embrijun jiżviluppa għandha u jkollha t-tarbija li tixtieq hi.

L-embrijuni kollha – in-numru se jkun żgħir - li se jkunu ppriservati se jkollhom l-opportunità li jiżviluppaw f'dik il-koppja stess li ħolqithom u oħrajn, billi jkunu addottati minn koppja oħra li tkun tħobbhom, tgħożżhom u trabbihom bħalma trabbi kull tifel jew tifla oħra.

Fir-rigward tal-kwestjoni tal-embryo adoption li l-liġi tal-lum issemmiha mingħajr ma tagħti regolamentazzjoni sew fuqha, qegħdin ngħidu li rridu naraw li l-omm u l-missier potenzjali li jkunu se jaddottaw l-embrijun ikunu ġenituri tajbin.

Dan eżattament bħalma jiġri llum fejn tidħol l-addozzjoni.

Il-Bord tal-Addozzjoni se jara li fejn se jkun hemm addozzjoni ta' embrijun, ikun hemm il-proċeduri kollha biex il-ġenituri potenzjali jiġu misħarrġa kif jiġri llum fl-addozzjoni ta' tarbija.

Nerġa' ngħid li għalkemm l-addozzjoni tal-embrijuni llum u anke permezz ta' dawn l-emendi se ssir f'każijiet pjuttost eċċezzjonali, s'issa m'għadx hemm il-mod kif din il-prattika tkun regolarizzata.

Kien hemm ħafna nies li, bir-raġun, kellmuni dwar il-fatt li t-terminoloġija f'dan l-Abbozz mhux dejjem hija konsistenti, jiġifieri filli wieħed jirreferi għal embrijun u filli wieħed jirreferi għal bajda fertilizzata.

Naħseb li din kienet kwestjoni ta' meta din il-liġi kienet qed tiġi drafted minn esperti differenti li wżaw terminoloġija differenti.

Waqt li nifhem li dan mhu se jżid l-ebda valur lil-liġi, nifhem ukoll li terminoloġija differenti forsi tista' toħloq xi naqra konfużjoni.

Għalhekk, permezz tal-emendi fil-Kumitat se nipproponu li kull fejn hemm dawn it-termini, tintuża dejjem il-kelma "embrijun".

Se nkunu qegħdin nipproponu wkoll numru ta' tibdiliet fl-Abbozz kif inhu llum biex kull fejn hemm terminu ta' bajda fertilizzata jew termini oħrajn li jfissru l-istess ħaġa jinbidlu għat-terminu ta' embrijun.

Nifhem li kien hawn min forsi ħaseb li din saret għal xi raġuni partikolari, biss dan mhux il-każ u għalhekk, biex naqtgħu kull dubju, se nkunu qegħdin inbiddlu dawn it-termini kollha u nużaw it-terminu "embrijun".

Sur President, permezz ta' din il-liġi, qed nipproponu numru ta' emendi bil-għan li, l-ewwel nett, inneħħu dik il-parti tal-anonimità f'każ ta' donazzjoni tal-gameti biex tarbija, meta tikber, ikollha d-dritt li tkun taf min kien id-donatur.

Se nagħmlu wkoll proċeduri biex min ikollu embrijun iffriżat ikollu l-opportunità kollha li jerġa' jmur għalih u għalhekk l-embrijun ikun qed jingħata l-ħajja f'dik il-koppja stess li tkun ħolqietu.

Qegħdin ngħidu li fejn se jkun hemm l-addozzjoni ta' embrijuni, se naraw li l-embrijuni kollha jingħataw l-opportunità li jiżviluppaw.

Qed ngħidu li se jkun hemm bord imwaqqaf li se jara s-suitability tal-ġenituri prospettivi.

Kif għedt, kull fejn hemm terminoloġija differenti li tfisser l-istess ħaġa, se nkunu qegħdin dejjem nużaw il-kelma "embrijun".

Se niġi issa għas-surrogazzjoni b'mod altruwista, fejn se nkun ċar għax kien hemm min ipprova jdaħħal xi dubju dwar din il-kwestjoni.

Is-surrogazzjoni b'mod ultruwista se tkun mingħajr ebda forma ta' ħlas jew kumpens materjali.

Bil-liġi kif inhi llum, jekk mara għandha problema medika bħal, pereżempju, tilfet l-utru jew twieldet mingħajr utru u ommha jew oħtha tixtieq iġġorrilha t-tarbija tagħha, dik l-omm jew l-oħt teħel tliet snin ħabs jekk tagħmel dan.

Aħna nixtiequ niddikriminalizzaw dan l-att u għalhekk issuġġerejt li nneħħuh minn att kriminali, biex imbagħad indaħħlu l-qafas regolatorju.

Kien hawn min qal li dan l-att qed jagħti wisq setgħa lill-Ministru.

Kien hemm min qal li se nkun qisni alla u oħrajn li qalu li se nkun qisni xitan!

F'dan kollu, tajjeb li nsib it-triq tan-nofs.

Għalkemm ħafna drabi l-avviżi legali jiġu diskussi fil-Parlament, nifhem li kien hemm min ħass illi din il-liġi kienet qiegħda tagħti wisq poter f'idejn il-Ministru li jibdel ir-regolamenti ta' kif issir is-surrogazzjoni b'mod altruwistiku permezz ta' avviż legali.

Għalhekk se nkun qiegħed nipproponi li minflok l-ewwel niddikriminalizzaw u mbagħad ikollna l-legal notice ta' kif tista' issir is-surrogazzjoni b'mod altruwistiku, se nagħmlu l-istess ħaġa imma bil-maqlub, anke jekk konna qegħdin ngħidu li l-klawsola li tiddikriminalizza tidħol biss fis-seħħ meta jkollna dan il-qafas fis-seħħ.

Aħna qed ngħidu li f'dan l-Abbozz ta' Liġi, il-parti tas-surrogazzjoni b'mod altruwistiku se tibqa' kif inhi.

Se nagħmlu konsultazzjoni wiesgħa dwar il-mod ta' kif għandha tidħol fis-seħħ, għax nifhem li legalment hemm ħafna x'wieħed għandu jiddiskuti.

Nifhem li wieħed irid isib l-aħjar metodu, jekk jista' jkun, mill-ewwel, imbagħad, jekk ikun hemm bżonn, nerġgħu niġu fil-Parlament b'abbozz ġdid biex niddiskutuh bl-iżjed mod miftuħ.

Jekk eventwalment ikun hemm bżonn li jinbidlu r-regolamenti, nerġgħu niġu niddiskutu fil-Parlament.

Kif għedt, jien smajt ħafna suġġerimenti dwar is-surrogazzjoni b'mod altruwistiku u għalkemm nemmen fil-prinċipju li niddikriminalizzaw, se nkunu qegħdin intellgħu din id-dikriminalizzazzjoni f'abbozz separat biex ikollna l-opportunità kollha li niddiskutu, anke b'konsultazzjoni f'din il-Kamra, fil-kumitati kif ukoll mas-soċjetà ġenerali.

Irridu li jkollna konsultazzjoni bl-iżjed mod miftuħ, trasparenti u responsabbli.

Nerġa' ngħid li qegħdin nagħmlu dan kollu b'mod ġenwin biex nagħtu l-aħjar servizz u l-aħjar opportunitajiet, waqt li nneħħu d-diskriminazzjoni u nkomplu nirrispettaw il-ħajja mill-bidu nett tagħha.

Illum se nkun qiegħed ngħaddi l-emendi li qed nipproponi lill-Oppożizzjoni biex ikunu jistgħu jiddiskutuhom bejniethom.

F'dawn l-emendi se nkun qed nipproponi li l-kwestjoni tas-surrogazzjoni b'mod altruwistiku titneħħa minn din il-liġi u tiġi ppreżentata f'abbozz separat biex ma tkunx xi ħaġa li tidħol b'legal notice minn idejn il-Ministru, imma tidħol b'Att tal-Parlament.

Nerġa' ngħid li għadha l-intenzjoni tagħna bħala Gvern li niddikriminalizzaw is-surrogazzjoni b'mod altruwistiku.

Kien hemm ukoll min tkellem dwar il-loġistika ta' din il-biċċa xogħol.

Wara li l-ġimgħa li għaddiet ivvotajna fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz, issa se nibdew niltaqgħu f'kumitat tal-Parlament.

Oriġinarjament, bħala Gvern, konna ssuġġerejna li l-kumitat isir fil-plenarja biex il-Membri kollha jkunu jistgħu jipparteċipaw f'diskussjoni, imma l-Oppożizzjoni xtaqet li din id-diskussjoni ssir fil-Kumitat u aħna aċċettajna dan.

Illum tagħlaq il-petizzjoni fuq il-Liġi tal-IVF u minn għada stess se nibdew niddiskutu din il-petizzjoni li kienet iffirmata minn numru ta' persuni.

Fil-fatt ipproponejna li jsiru laqgħat konġunti bejn il-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u l-Kumitat tal-Petizzjonijiet biex ikollna diskussjoni wiesgħa kemm jista' jkun, però l-Oppożizzjoni ma laqgħetx din l-istedina u aħna aċċettajna.

Ipproponejna wkoll li niltaqgħu għada biex nibdew niddiskutu anke mas-soċjetà ċivili li tixtieq tkun preżenti, però l-Oppożizzjoni qegħdin jgħidulna li għada, għal xi raġuni jew oħra, ma jistgħux.

Ma ġara xejn, aħna nakkomodaw kemm nistgħu, u għalhekk qed nissuġġerixxi li minflok niltaqgħu għada, niltaqgħu nhar l-Erbgħa f'nofsinhar jew fin-12.30 p.m.

Il-Ħamis hija festa u għalhekk, jekk ikun hemm bżonn, inkomplu niddiskutu nhar il-Ġimgħa u fil-ġranet ta' wara, ħalli jkollna liġi tajba, ġusta u li tagħti l-opportunità ta' trattament mediku lil aktar koppji u individwi li, s'issa, il-liġi eżistenti qed tonqoshom minkejja li teżisti l-kura medika.

Aħna rridu li jkollna liġi li tneħħi d-diskiminazzjoni fl-għoti ta' trattament mediku u li tirrispetta l-ħajja mill-bidu nett tagħha.

Irridu wkoll li jkollna proċess miftuħ għall-konsultazzjoni.

Bħalma ilni nagħmel għal dawn l-aħħar xhur, jien ħadt on board is-suġġerimenti li saruli min-nies ġenwini u li se nkunu qed niddiskutuhom fi Stadju ta' Kumitat ħalli nkomplu ntejbu bl-iżjed mod ġenwin din il-liġi.

Hija r-responsabbiltà tagħna li nilleġiżlaw biex nagħtu dak li verament hemm bżonn fis-soċjetà tagħna.

Sur President, nirringrazzjak li tajtni l-opportunità nitkellem fuq dawn l-emendi li se nkunu qegħdin ngħaddu lill-Oppożizzjoni minn hawn u ftit ieħor.

Qabel nikkonkludi, nerġa' nirringrazzja lill-Awtorità dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni għax-xogħol kbir li tagħmel u għall-mod kif, bl-iżjed mod rett, iżżomm l-istandards għoljin kemm fl-isptar pubbliku kif ukoll fi kliniċi privati.

Grazzi għax-xogħol ta' din l-Awtorità u tal-professjonisti li jaħdmu f'dan il-qasam, kellna għexieren ta' ħajjiet ġodda, ta' familji ġodda u ta' mirakli li saru permezz tal-IVF.

Nerġa' ngħid, illum ix-xjenza tagħtina l-opportunità biex lil dawk li s'issa bil-liġi tal-lum ma rnexxilhomx, ladarba teżisti l-possibbiltà ta' kura medika, nagħtuhom din l-opportunità ta' trattament li jixirqilhom biex ikollna aktar familji, aktar mirakli u aktar tfal u biex inneħħu d-diskriminazzjoni u nirrispettaw il-ħajja mill-bidu nett tagħha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nesprimi l-apprezzament tan-naħa tal-Oppożizzjoni għax-xogħol li tagħmel l-Awtorità dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni.

Nesprimi l-apprezzament tagħna wkoll għall-mod dettaljat li bih qed jiġi ppreżentat dan ir-rapport għaliex fih ammont sostanzjali ta' informazzjoni u statistika li qed turi wkoll ix-xogħol u l-ħidma li qed issir mill-Awtorità, anke jekk għandha riżorsi limitati.

Meta wieħed jara l-allokazzjoni li għandha din l-Awtorità u l-operat tagħha, indubjament wieħed jinduna li hemm ħidma pożittiva li ta' min japprezzaha.

Però huwa evidenti li dan id-dibattitu hekk kif ukoll ġie rifless fid-diskors li għadu kemm għamel il-Ministru Chris Fearne, għandu dimensjoni kompletament differenti mid-diskussjoni fuq ir-rapport tal-ħidma tal-Awtorità.

Mingħajr l-ebda sens ta' diżrispett, naħseb li llum kull Membru ta' din il-Kamra se jkun qiegħed jiffoka aktar fuq id-dimensjoni tal-emendi introdotti fl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-liġi tal-IVF, milli dwar dak li ħareġ minn dan ir-rapport.

Sur President, dan ir-rapport minnu nnifsu huwa riflessjoni tal-ħidma li twettqet taħt din il-liġi, li ddaħħlet minn amministrazzjoni Nazzjonalista.

Meta tara li matul din is-sena kien hemm 309 applikazzjonijiet għall-prokreazzjoni medika-ment assistita li kollha kemm huma ġew aċċettati, tinduna li għandna liġi li qed taħdem.

Bejn wieħed u ieħor tliet kwarti tat-trattamenti saru fl-Isptar Mater Dei u l-kwart l-ieħor fil-privat.

Dan ifisser li dawn il-248 koppja li applikaw għas-servizz qegħdin jieħdu s-servizz tal-IVF u servizzi relatati miegħu taħt il-leġiżlazzjoni eżistenti.

Meta tieħu wkoll ir-rata ta' suċċess fuq medda ta' snin, tara li r-rata ta' suċċess ta' dak li fir-rapport jissejjaħ it-take home baby, huwa essenzjalment viċin ħafna tal-medja li toħroġ mill-istatistika internazzjonali.

Din hija riflessjoni ta' liġi u ta' mekkaniżmu li qed jaħdem b'armonija bejn l-istakeholders kollha.

Meta wieħed jara anke d-dettall li fih dan ir-rapport u l-mod ta' kif topera u tinteraġixxi din l-Awtorità mal-operaturi u mal-Ministeru tas-Saħħa, jinduna li ntlaħaq bilanċ etiku bejn ir-rispett u d-dinjità tal-ħajja u l-interess naturali tal-koppji li għandhom sfidi ta' infertilità li jridu li jkollhom it-tfal.

Ta' min jgħid li dan huwa ċertifikat għal-liġi tal-2012 fejn qed jintlaħaq bilanċ etiku mingħajr ma nippreġudikaw id-drittijiet tal-embrijun u tat-tarbija fil-ġuf.

Dan juri li din il-liġi responsabbli qed tara verament kif wieħed jista' jindirizza sfidi etiċi u mediċi li fi żmien tal-lum jistgħu jiġu b'xi mod indirizzati permezz tat-teknoloġija.

Dan kollu għandu jintlaħaq fl-istess waqt li nħarsu l-interess komuni.

Din għandha tkun l-abbilità tal-leġiżlaturi.

Ejja niftakru li fl-2012 iż-żewġ naħat tal-Kamra vvotaw favur din il-liġi tal-IVF.

Dan jurina li biex tilħaq l-għan tiegħek m'hemmx għalfejn issib kompromess biex ikollok xi gwadann partiġjan, imma tista' taħdem biex verament issib dak li jixirqilha s-soċjetà fil-bilanċ kollu tagħha.

Ovvjament, dan ma jfissirx li kulħadd se jkun kuntent u sodisfatt bl-eżitu aħħari, però huwa importanti li jintlaħaq dan il-bilanċ etiku.

Meta taqra dan ir-rapport, il-messaġġ huwa li din hija liġi li qed taħdem, li qed tagħti r-riżultati u, fuq kollox, li ma tippreġudikax id-drittijiet ta' min m'għandux vuċi, jiġifieri l-embrijun.

Din kienet sa mill-bidu nett il-pożizzjoni li ħadet l-Oppożizzjoni minn kemm ilna li bdejna niddiskutu din il-liġi.

Il-punt ta' tluq tagħna kien li kull persuna għandha d-dritt għall-ħajja.

Illum ħadt pjaċir nisma' lill-Ministru Fearne jħabbar sensiela ta' emendi għal din il-liġi.

Ta' min jgħid li għad irridu naraw dawn l-emendi, għax s'issa m'għandniex l-abbozz tal-emendi.

Aktar tard se nkun qed nitkellem fuq il-kritika li għamlilna dwar it-tempistika ta' din il-liġi.

Però huwa interessanti u pożittiv li llum il-preżentazzjoni hija kemmxejn differenti minn dak li konna ppreżentati biha oriġinarjament.

Ħadt gost ħafna nisma' lill-Ministru għas-Saħħa jgħid li l-Gvern għandu rispett sħiħ lejn il-ħajja sa mill-bidu nett tagħha.

Fill-fatt, kont nistenna li l-Ministru Fearne jiddisassoċja ruħu minn dak li ntqal reċentement minn uffiċjal ewlieni fir-rigward tal-leġiżlazzjoni f'pajjiżna, fejn f'artiklu f'The Times of Malta qal li l-embrijun m'għandux l-istess drittijiet tal-ħajja umana.

Nixtieq li l-Ministru, fil-winding up tiegħu, jgħidilna jekk jaqbilx ma' din l-istqarrija għax fl-opinjoni tiegħi din hija stqarrija inkonsistenti ma' dak li għadu kemm qal il-Ministru u li bl-ebda mod m'għandha tirrifletti l-valuri li jħaddan dan il-Parlament.

Fid-diskorsi kollha li saru mill-Oppożizzjoni matul il-proċess tat-Tieni Qari, il-punt tat-tluq fuq kull tibdil għal din il-liġi dejjem kien mibni fuq id-dritt għall-ħajja, liema dritt, kemm fil-bidu nett tiegħu kif ukoll wara t-twelid, l-ebda leġiżlatur, uffiċjal tal-Gvern, jew operatur privat m'għandu dritt u l-fakultà li jippreġudikah.

Ta' min jgħid ukoll li din il-pożizzjoni ma kenitx biss tal-Oppożizzjoni.

Kif jaf il-Gvern, din il-liġi ġabet waħda mill-ikbar mewġiet ta' kritika għall-Gvern fuq il-mod ta' kif ġiet ippreżentata.

Konferma ta' dan huma s-sensiela ta' emendi li semma l-Ministru.

Bħala Oppożizzjoni konna għedna li din il-liġi ġiet ippreżentata b'għaġla kbira, frott ta' deċiżjoni li riedet timbotta 'l quddiem ċerti prinċipji.

Illum qed jidher ċar li l-Gvern stess qed jirrealizza li kien qed jgħaġġel ħafna.

Kif nafu, kien hawn lista twila ta' organizzazzjonijiet u individwi mis-soċjetà ċivili li ressqu l-pożizzjonijiet tagħhom pubblikament, fejn ikkritikaw b'mod sostantiv dak li kien qed iressaq il-Gvern.

Ta' min jgħid li din il-kritika ma kenitx ġejja biss minn dawk l-organizzazzjonijiet li forsi tradizzjonalment dejjem kienu kontra dawn it-tip ta' bidliet bħal, pereżempju, il-Knisja Kattolika, imma kienu ġejjin mingħand nies tekniċi, nies li għandhom kwalifiki fix-xjenza u nies li jipprattikaw fil-qasam tal-familja.

Jekk tara l-aħħar dokument li ġie ppubblikat minn madwar 50 professjonist li ġejjin minn oqsma diversi, fosthom mill-qasam tas-servizzi marbutin mat-tfal u mal-familja, tara d-dettall li daħlu fih bi kritika għall-leġiżlazzjoni li tressqet.

Bil-peremss tal-Kamra, se nkun qed inpoġġi kopja ta' dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan huwa rapport dettaljat u studjat, li jinkludi sensiela ta' referenzi biex jixħet dawl dwar il-mod strutturat ta' kif wieħed għandu jilleġiżla.

Il-leġiżlatur ma jilleġiżlax biex sempliċement joħloq xi ħaġa li tmur kontra l-fibra tas-soċjetà tagħna.

Nerġa' ngħid li dan ir-rapport sar minn numru ta' esperti li mhumiex midħla tal-politika, imma jaħdmu f'diversi oqsma, fosthom fis-servizzi soċjali, fil-qasam tal-familja u fl-Università ta' Malta.

Dawn huma nies akkademiċi li għandhom il-fakultà u l-intellwalità li jagħmlu din l-analiżi.

Għalhekk, kif qed naraw, il-kritika kienet ġejja mill-ispettru kollu tas-soċjetà.

Din il-kritika kienet anke riflessa fl-appell tal-President fejn qalet li l-Gvern għandu jisma' lill-partijiet kollha aktar fit-tul, biex din il-leġiżlazzjoni tiġi indirizzata bl-aħjar mod u b'kunsens dwar il-pilastri ewlenin tagħha.

Illum qed nisperaw li l-emendi li semma l-Ministru jirriflettu verament dak li mhux biss qed tgħid l-Oppożizzjoni, imma anke s-soċjetà ċivili.

Irridu naraw li ma jkollniex emendi kożmetiċi, imma emendi li jindirizzaw l-oġġezzjonijiet u t-tħassib ewlieni li għandhom l-Oppożizzjoni u n-nies.

Il-Ministru qal li l-Oppożizzjoni ma xtaqitx li jkun hawn id-diskussjoni fil-plenarja.

L-Oppożizzjoni informat lill-Gvern li xtqana li d-diskussjoni ssir fil-Kumitat għar-raġuni sempliċi, li l-Gvern suppost jafha sew għax huwa l-Leader of the House, li fil-Kumitat Permanenti s-soċjetà ċivili għandha d-dritt u l-fakultà li tipparteċipa direttament mingħajr ma tirreferi għall-ebda politiku.

Nafu li meta d-diskussjoni ssir f'din il-Kamra, is-soċjetà ċivili trid tirreferi għall-politiku biex id-deputat ikun jista' jressaq il-punti tagħha f'din il-Kamra.

Aħna jidhrilna li s-soċjetà ċivili m'għandhiex għalfejn tallinja ruħha ma' xi partit politiku u għalhekk għandna nagħtuha l-vuċi billi tipparteċipa fid-diskussjoni fil-Kumitat Permanenti.

Il-Ministru qalilna li xtaq li niddiskutu wkoll il-petizzjoni, bil-proposta tal-Gvern tkun li l-petizzjoni tiġi diskussa fil-Kumitat tal-Abbozzi ta' Liġi.

Allura hawnhekk ikolli ngħid li huwa inutli li għamilna l-Kumitat tal-Petizzjonijiet jekk qed nippretendu li din il-petizzjoni tiġi diskussa mill-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-petizzjoni li kienet iffirmata minn eluf ta' persuni għandha tiġi diskussa on its own merit.

Jekk ma nagħmlux dan, allura nkunu qed nuru li għamilna mekkaniżmu li ma jiswa għalxejn ħlief li wieħed jiffirma petizzjoni!

Il-Leader of the House jaf ħafna aktar minn kull Membru ieħor f'din il-Kamra li fl-Istadju ta' Kumitat il-proċess ikun li niflu l-liġi klawsola klawsola.

Dak il-Kumitat mhuwiex il-lok fejn tiddiskuti l-petizzjoni!

Il-Gvern ried li l-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi jiltaqa' għada u qed jikkritika lill-Oppożizzjoni għax għednielu li għada ma nistgħux.

Għednielu wkoll li nistgħu nlaqqgħu l-Kumitat nhar l-Erbgħa.

Mill-banda l-oħra, l-istess Ministru għadu lanqas biss għadda lill-Oppożizzjoni kopja tal-emendi sostantivi li jrid jagħmel għal din il-liġi.

Mela tajjeb, iridna mmorru għall-Kumitat għada, però l-emendi sostantivi għal-liġi għadhom mhumiex għand l-Oppożizzjoni!

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa kollu logħob bil-kliem!

L-għan tagħna huwa li nipparteċipaw attivament f'dan il-proċess leġiżlattiv biex niriflettu l-oġġezzjonijiet tagħna għal-liġi kif proposta mill-Gvern u li naraw li dawk l-oġġezzjonijiet ikunu riflessi fl-emendi.

Jekk l-emendi li qed iressaq il-Gvern jirriflettu l-punti ta' prinċipju li ressaqna bħala Oppożizzjoni, m'għandna l-ebda problema li nipparteċipaw u nagħtu l-appoġġ tagħna.

Però l-ewwel irid ikollna kopja tal-emendi, għax bħala partit irridu niddiskutuhom internament.

Il-Gvern kellu l-opportunità li jiddiskuti darba, tnejn, tlieta mal-Eżekuttiv u mal-Grupp Parlamentari, għalhekk ma jistax jippretendi li l-Oppożizzjoni lanqas biss għandha kopja ta' dawn l-emendi u fi żmien 24 siegħa rridu mmorru għad-diskussjoni fil-Kumitat.

Nifhem li l-Gvern jipprova jsib il-mekkaniżmi ta' kif, mingħalih, jipprova jaqsam lill-Oppożizzjoni.

Però, kif rajna, anke jekk il-membri tal-Oppożizzjoni fit-Tieni Qari ngħataw free vote, kull Membru tal-Oppożizzjoni vvota kontra.

Ta' min jinnota wkoll li l-emendi li qed iressaq il-Gvern jipprovaw kemm kull Membru tal-Oppożizzjoni kellu raġun jivvota kontra fit-Tieni Qari.

Għalhekk issa nistennew li l-Gvern jimxi bl-irġulija mal-Oppożizzjoni u jagħti l-ħin adegwat biex l-Oppożizzjoni tkun tista' tiddiskuti dawn l-emendi.

Se niġi issa għall-oġġezzjonijiet tal-Oppożizzjoni.

Mhux se noqgħod nirrepeti dak kollu li għedna, għax dak id-dibattitu sar diġà.

L-oġġezzjoni priniċpali tagħna hija marbuta mar-riskji li joħloq l-iffriżar tal-embrijuni.

Meta tqabbel ir-rata ta' suċċess issib li jista' jkun hemm titjib marġinali, imma l-element tal-istockpiling se jibqa' hemmhekk.

Għalhekk se naraw kif se jkun qed jaħdem il-proċess li qed iressaq il-Gvern.

Jekk qed nifhem tajjeb, il-Gvern mhux se jbiddel il-liġi imma se jbiddel il-protokoll, jiġifieri l-liġi se tibqa' kif inhi.

Kif nafu, il-liġi tippermetti numru ta' ċikli differenti.

Jien se nagħti l-benefiċċju tad-dubju lill-Ministru waqt li nħares 'il quddiembiex niflu dawn l-emendi.

Minn dak li jidher s'issa, dak li hu propost fil-liġi fir-rigward tal-iffriżar tal-embrijuni għandu l-għan li tiġi indirizzata marġinalment ir-rata ta' suċċess fil-proċess tal-IVF, li bħalissa hija ta' 21.5%.

Huwa tajjeb li ntejbu r-rata ta' suċċess, imma dan ma jistax isir billi tippreġudika l-ħajja ta' ħaddieħor.

Il-prinċipju aħħari għall-iffriżar tal-embrijuni kif inhu fil-liġi llum qiegħed hemm biex jissalvagwardja l-ħajja.

Ma jistax ikollna għażla oħra.

B'dawn l-emendi qegħdin ngħidu li, by design, se nkunu qed noħolqu diskriminazzjoni ġdida, bejn l-embrijun li jibqa' ffriżat u l-embrijun li jkun addottat.

L-embrijun iffriżat mhux se jingħata l-opportunità li jiżviluppa fil-familja naturali tiegħu.

Fl-opinjoni tiegħi, l-addozzjoni hija kompromess biex jiġi indirizzat l-istockpiling.

Hawnhekk il-materja qed tkompli tikkomplika ruħha, għax biex il-Gvern idaħħal l-iffriżar tal-embrijuni mingħajr ħadd ma jgħidlu li qed jagħmel stockpiling qed idaħħal l-element tal-addozzjoni.

Dan huwa kompromess insensittiv!

Fil-fatt, anke meta titkellem ma' nies li għandhom sfidi u problemi ta' infertilità jgħidulek li dan huwa kompromess li jkexkixhom.

Dan għaliex, permezz ta' dan il-kompomess, dawn il-koppji jridu jidħlu f'kuntratt mal-Istat biex ikunu jistgħu jagħtu t-tfal prospettivi tagħhom lil ħaddieħor għall-addozzjoni.

Ir-rapport tal-professjonisti li għadni kemm għamilt referenza għalih juri l-implikazzjonijiet enormi li għadhom mhux analizzati u studjati fuq il-futur ta' dawn it-tfal.

Għalhekk, qabel ma tittieħed deċiżjoni bħal din, dawn limplikazzjonijiet iridu jiġu studjati u analizzati u mhux l-ewwel nagħmlu l-liġi, imbagħad naraw kif il-liġi se taħdem!

Fir-rigward tal-anonimità, huwa tajjeb li l-Gvern jidher li biddel ir-rotta fuq dan il-punt.

Din hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt, il-Gvern qed ineħħi l-klawsola li kienet se tagħti poter lill-Gvern innfisu biex idaħħal ir-regolamentazzjoni tas-surrocgacy.

Aħna qed naqblu li din il-klawsola għandha titneħħa.

Hawn irrid ngħid ukoll li mhux il-każ li l-Gvern kellu change of heart fuq is-surrogacy, imma qed jgħid li se jara kif idaħħalha separatament.

Essenzjalment, il-Gvern qed jipposponi d-diskussjoni għal darb'oħra.

Sur President, nixtieq nuża l-aħħar ftit ħin tiegħi biex nisħaq li l-politika li nemmen li għandna nibqgħu naħdmu fuqha għandha tirrispetta l-ħajja u d-dinjità tal-embrijun.

L-embrijun għadnu dritt għall-ħajja.

Nispera li kulħadd f'din il-Kamra jemmen li l-ħajja tibda mill-istadju inijzali tagħha!

Għalhekk hemm bżonn ta' politika li tkompli ssaħħaħ l-empatija u li taħdem fuq il-prokreazzjoni medikament assistita biex nagħtu aktar faċilitajiet, servizzi u sapport lil dawk il-koppji li verament għandhom sfidi ta' infertilità.

Bħala politiċi ma nistgħux ninjoraw dawn id-diffikultajiet, u għalhekk għandna naraw kif nistgħu ngħinu lil dawn il-koppji mhux biss mil-lat ta' leġiżlazzjoni imma wkoll mil-lat finanzjarju.

Bħala pajjiż, qed nagħtu grant lil min irid jaddotta t-tfal, miżura li hija tajba ħafna.

Għalhekk nistaqsi: Għaliex m'għandniex indaħħlu miżura simili biex nappoġġjaw lil dawk il-koppji li jridu jgħaddu mill-proċess tal-IVF?

Nafu li dan huwa proċess diffiċli, fejn il-koppja tgħaddi minn diffikultajiet sostanzjali kemm fiżiċi u emozzjonali kif ukoll finanzjarji.

Is-sena li għaddiet kellek 250 koppja li ħadu dan is-servizz, u għalhekk ma narax li għandu jkun hemm xi diffikultà enormi biex nagħtu din l-għajnuna finanzjarja.

Nagħlaq billi ngħid li bħala Oppożizzjoni se nistennew l-emendi li l-Gvern qed jgħid li se jagħtina.

Aħna se nkunu attivi fl-Istadju ta' Kumitat u se nibqgħu ninsistu li anke s-soċjetà ċivili jkollha rwol attiv f'dak l-istadju.

Nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lid-deputati kollha tal-Oppożizzjoni li fl-istadju tat-Tieni Qari bagħtu messaġġ b'saħħtu permezz tal-free vote tagħhom li jidher li qed jinstema' għax, kif qed naraw, il-Gvern se jressaq emendi għal din il-Liġi.

Nirringrazzjak.

Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed dawn id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tla-Kamra:

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, bħala għada sena, il-Prim Ministru kien qed jieħu l-ġurmaent tal-ħatra bħala Prim Ministru għat-tieni leġiżlatura konsekuttiva tiegħu.

Fit-tieni elezzjoni li l-Onor.

Joseph Muscat mexxa lill-Partit Laburista, il-poplu reġa' wera l-fiduċja tiegħu f'dan il-Partit Laburista, anke meta konna għaddejjin minn l-eqqel kampanja ta' gideb u kalunji, liema kampanja, kif jaf kulħadd, għadha għaddejja.

Joseph Muscat rebaħ l-elezzjoni ta' sena ilu għax irnexxielu jibni relazzjoni onesta u ġenwina mal-elettorat Malti.

L-elettorat Malti qed jirrikonoxxi l-ħidma ta' dan il-Gvern illum aktar minn qatt qabel.

Hawn mhux se nidħol fl-istħarriġ tal-opinjoni pubblika li ġie ppubblikat ilbieraħ għax kulħadd jaf x'kien l-eżitu tiegħu.

Ngħid biss li l-istħarriġ tal-opinjoni pubblika jieħu stampa tal-lum biss u mhux ta' dak li jista' jiġri għada jew ta' dak li ġara lbieraħ!

Illum l-elettorat Malti jaf li dan huwa Gvern li jwettaq dak li jwiegħed.

Aħna wegħedna li nwessgħu l-liġi tal-IVF u hekk qegħdin nagħmlu llum.

Aħna Gvern li jisma', kif huwa evidenti għal kulħadd.

L-Oppożizzjoni, ta' kuljum ikollhom jirrepetu li jisimgħu lin-nies.

Aħna m'għandniex għalfejn nagħmlu dan, għax in-nies taf sew li dan il-Gvern jisma' u jwettaq fuq dak li jisma'.

Aktar minn hekk, dan il-Gvern jgħid lill-elettorat Malti x'se jkun qed jagħmel.

Proprju għalhekk li wara li kif qal id-Deputat Prim Ministru Chris Fearne ltaqa' ma' kull min kellu interess f'dan is-suġġett, inkluż is-soċjetà ċivili, illum qed nippreżentaw sensiela ta' emendi għal-liġi li diġà għaddiet mill-Istadju tat-Tieni Qari.

Hawn ta' min ngħid li, bil-kliem, l-Oppożizzjoni kellha free vote, imma bil-fatti ma nafx kemm kellha free vote!

Dik hija d-differenza ewlenija bejn Gvern u Oppożizzjoni.

Aħna ma kellniex bżonn ta' free vote għax kulħadd kien jaqbel ma' dak li kien hemm propost fil-programm elettorali.

L-emendi ta' dalgħodu li ppreżenta d-Deputat Prim Ministru jirriflettu d-diskussjoni pubblika li kien hemm u li għadha għaddejja biex nindirizzaw xi tħassib li kellhom xi wħud, fosthom dwar l-anonimità.

Dalgħodu smajna li l-Gvern se jindirizza dan it-tħassib ta' min kien qed jgħid li t-tarbija għandha tkun taf min hu d-donatur.

Għalhekk, meta jkun hemm persuna li tkun twieldet permezz ta' donazzjoni, ta' 18-il sena, dik il-persuna se jkollha d-dritt tkun taf min kien id-donatur tagħha.

Dwar l-iffriżar tal-embrijuni, sfortunatament, smajna ħafna miżinformazzjoni mingħand min ried jilgħab fuq l-emozzjonijiet tan-nies.

Kien hemm min beda jpinġi stampa li aħna rridu niffriżaw it-trabi jew in-nies!

Onestament, ma nafx minn fejn ġabu ċerti kliem!

Illum qegħdin ngħidu li se nkomplu nwessgħu dak li diġà għaddejna f'din il-liġi.

Bl-emendi li ppreżentajna dalgħodu se jkun hemm aċċess aktar wiesa' għall-koppji li volontarjament – din mhijiex xi ħaġa ta' bilfors – jagħżlu l-proċess tal-iffriżar tal-embrijuni.

Naħseb li dan kien punt li ħafna li tkellmu dwar l-iffriżar tal-embrijuni naqsu milli jsemmu!

Id-Deputat Prim Ministru qal ukoll li se tkun qed titwessa' anke l-età.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-addozzjonijiet smajna ħafna opinjonijiet ukoll, kemm validi u kemm anqas validi.

Biss, tiskanta kif f'dan il-pajjiż hawn min għadu jaħseb li għax jitkellem hu trid tieqaf id-dinja biex tisma' dak li jrid jgħid hu!

Kif għedt, aħna għarafna li kien hawn min kellu xi tip ta' tħassib u għalhekk għedna li min irid jaddotta embrijun li jkun iffriżat, irid jgħaddi minn skrutinju, mhux investigazzjoni, tal-bord tal-addozzjoni biex jara jekk il-ġenituri prospettivi humiex tajbin biex jaddottaw jew le.

Naħseb li bħalma jkun hemm ġenituri li jfallu dan l-iskrutinju meta jiġu biex jaddottaw it-tfal, jista' jkun hemm ġenituri prospettivi li jridu jaddottaw l-embrijuni iffriżati li jafu jfallu dan l-iskrutinju wkoll.

Għalhekk dan l-iskrutinju se jiddaħħal fl-Abbozz ta' Liġi, u jalla li jkun hemm qbil dwaru.

Fir-rigward tas-surrogacy, id-Deputat Prim Ministru dalgħodu qal li dik il-parti se tinqala' minn dan l-Abbozz ta' Liġi u ssir f'liġi ġdida biex kulħadd ikollu ċ-ċans li jitkellem dwar din l-issue.

L-Onor.

Claudio Grech qalilna li għaġġilna ladarba issa se nibdlu din il-parti fil-liġi!

Mela jekk aħna nippreżentaw liġi, insabbtu saqajna u ngħidu li tagħna biss tajjeb, jgħidulna li m'aħniex qed nisimgħu mingħand in-nies, u issa, għax smajna mingħand in-nies, qed jgħidulna li għaġġilna!

L-emendi li d-Deputat Prim Ministru ppreżenta dalgħodu juru li dan mhux Gvern supperv imma huwa Gvern li jisma' u jaġixxi fuq dak li jisma'!

Stajna sabbatna saqajna, għax għandna l-maġġoranza biex ngħaddu kull liġi minn dan il-Parlament.

Niftakru kif ħaddieħor kien jgħidilna li għandu ħames deputati u allura jista' jagħmel dak li jrid f'dan il-Parlament!

Aħna, għall-grazzja t'Alla, differenti minn hekk!

Aħna għandna maġġoranza ta' seba' deputati, imma xorta nisimgħu mingħand in-nies u nipprovaw nilħqu kompromess mill-aktar wiesa' mas-soċjetà ċivili, inkluż man-naħa tal-Oppożizzjoni, ovvjament dejjem jekk tkun trid.

Hawn ta' min jgħid li f'ħafna liġijiet li jgħaddu minn dan il-Parlament ikun hawn qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Imbagħad, ovvjament ikun hemm ċerti każijiet oħrajn fejn ma jkunx hemm qbil.

Biss, dan huwa l-mod ta' kif issir il-politika u kif jaħdem il-Partit li għaraf ibiddel l-Onor Joseph Muscat matul dawn l-għaxar snin li ilu mexxej tal-Partit Laburista.

Ejja ma ninsewx li l-Parit Laburista kien ilu 25 sena fl-Oppożizzjoni, forsi għax sabbatna saqajna wisq żżejjed, jew forsi għax is-soċjetà Maltija bdiet tinbidel u l-Partit Laburista ma baqax jinbidel bl-istess ritmu.

Però llum hemm differenza kbira bejn il-mod ta' kif qed naħdmu aħna, bħala Partit Laburista u l-mod kif immexxu bħala Gvern, fejn ma nsabbtux saqajna, m'aħniex suppervi u dejjem lesti li nisimgħu u nixtarru dak li jkun qed jgħid il-poplu.

Wara kollox, aħna qed inressqu dan l-Abbozz ta' Liġi għax ġenwinament naħsbu li nistgħu ntejbu l-ħajja ta' eluf ta' familji.

Irridu niftakru li waħda minn kull sitt koppji f'Malta għandha problemi ta' infertilità.

Forsi din il-figura taf tinstema' ftit, imma dan ifisser li mat-30,000 koppja f'Malta għandhom problemi ta' infertilità!

Din in-naħa tal-Kamra taħseb li f'Malta kulħadd għandu jkollu ċ-ċans u d-dritt li jilħaq l-aspirazzjonijiet tiegħu jew tagħha, jew ta' koppja flimkien.

Għalhekk qed inressqu dan l-Abbozz ta' Liġi, fejn qed inwessgħu l-Liġi tal-IVF u qed inwessgħu l-metodoloġija li dejjem intużat s'issa f'din il-prattika sabiex aktar nies ikollhom iċ-ċans li jsiru ġenituri.

Skont ir-rapport li qed niddiskutu llum, is-sena li għaddiet saru 304 ċikli, 229 użaw is-servizz tal-IVF tal-Gvern u 75 użaw is-servizz fil-privat.

Dawn il-figuri jirrappreżentaw żieda ta' aktar minn 11%!

Kull sena qed ikun hemm aktar koppji li jirrikorru għall-IVF biex ikollhom familja!

Is-sena li għaddiet kien hemm 151 koppja li wżaw dan is-servizz għall-ewwel darba, 96 użaw is-servizz għat-tieni darba, 30 użaw is-servizz għat-tielet darba u 20 użaw is-servizz għar-raba' darba.

Kienu hemm ukoll seba' koppji li għamlu l-IVF għall-ħamsa darba jew aktar!

Kien hemm każ fejn koppja saħansitra pprovat dan il-proċess tal-IVF seba' darbiet biex tipprova jkollha tarbija!

Mill-2015 kellna madwar 127 każ ta' suċċess, però kif qal id-Deputat Prim Ministru, kien hemm 600 każ li fallew!

Issa, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, se nkunu qed innaqqsu dan in-numru ta' ċikli li qed ifallu, sabiex il-koppja ma tgħaddix minn tant diffikultajiet.

Jalla meta jgħaddi dan l-Abbozz ta' Liġi l-koppji li llum qed joħolmu biex isiru ġenituri jaqtgħu x-xewqa tagħhom!

Ninsab persważ li l-poplu Malti qiegħed jifhem eżattament x'inhu jagħmel dan il-Gvern, mhux biss f'dan il-qasam, imma anke f'tant oqsma oħrajn, fosthom fil-qasam ekonomiku, finanzjarju u fil-qasam tad-drittijiet ċivili.

Nerġa' ngħid li l-appoġġ li qed igawdi llum dan il-Gvern huwa mingħajr preċedent!

Il-poplu Malti qed jagħtina dan l-appoġġ għax jemmen f'dak li aħna qegħdin nagħmlu, fejn il-prinċipju ewlieni li jiggwidana huwa l-prinċipju tal-ugwaljanza.

Storikament, bħala Partit Laburista, dejjem emminna li l-Maltin għandhom ikunu ugwali bl-istess drittijiet, anke fejn jidħlu għażliet personali ta' kif wieħed jikkonduċi ħajtu u l-għażliet li jagħmel.

Ħadd ma għandu jikkmanda l-għażliet personali li jagħmlu l-individwi, ikunu xi jkunu dawk l-għażliet, sakemm naturalment ikunu fil-parametri tal-liġi!

Nemmnu fil-libertà tal-persuna u fl-ugwaljanza!

Meta nieħdu d-deċiżjonijiet neħduhom għal kulħadd!

Kif għedt, nagħmlu hekk fil-qasam tax-xogħol, fil-qasam ekonomiku u anke fir-rigward tad-drittijiet ċivili.

Aħna naqblu li kulħadd għandu jingħata ċ-ċans li jiżżewweġ, li jrabbi familja u li jilħaq l-aspirazzjonijiet tiegħu!

Aħna nemmnu f'Malta ta' aktar drittijiet u f'Malta ta' aktar ugwaljanza!

Qed inressqu dawn l-emendi fil-Liġi għaliex verament nemmnu fil-ħajja!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Sinjura President, illum qed niddiskutu l-estimi tal-Awtorità għall-protezzjoni tal-embrijuni.

Din l-Awtorità nħolqot għall-iskop ewlieni li tipproteġi l-embrijun uman, li huwa l-bidu tal-ħajja tagħna lkoll.

Il-punt kardinali u importanti huwa li aħna lkoll nemmnu li l-bidu tal-ħajja umana tibda mill-konċepiment, u li għalhekk għandha tkun imħarsa sa mill-konċepiment.

Jekk ma nemmnux dan, m'hemmx għalfejn nagħmlu dibattitu u nressqu liġijiet fir-rigward tal-protezzjoni tal-embrijun għaliex ma jkunx hemm bżonn il-protezzjoni.

Fl-2012, dan il-Parlament qabel dwar il-liġi tal-IVF, għaliex emminna li din hija liġi b'saħħitha li tħares sa mill-bidu nett il-ħajja umana.

L-Awtorità li llum qegħdin nitkellmu fuqha dejjem ħarset b'reqqa sabiex f'pajjiżna jkollna sistema ta' IVF li tassigura assistenza medika u teknoloġija assistiva lill-koppji bi problemi ta' infertilità.

Din l-Awtorità dejjem asssigurat l-aħjar standards ta' servizz u kura, kif jixraq!

Fuq kollox, permezz tal-liġi li għaddejna fl-2012, dan il-proċess ġie regolat ukoll, għax kif nafu, f'pajjiżna l-proċess tal-IVF kien ilu jsir għal diversi snin imma ma kienx regolat.

Ovvjament, dan in-nuqqass kien ta' detriment għas-saħħa tal-mara li kienet tkun għaddejja minn dan it-trattament li jinkludi ċerti riskji għall-mara.

Tkellimna wkoll dwar il-bżonn li l-embrijun ikun imħares.

Hemm bżonn li naraw li kollox isir taħt protokoll.

Fil-fatt, hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li ħadmu u għadhom jaħdmu f'din l-Awtorità għax-xogħol siewi tagħhom.

Qed nenfasizza dan il-punt għaliex nemmen li din il-Liġi għamlet ġid kbir lill-pajjiż tagħna.

Fil-fatt, id-Deputat Prim Ministru llum reġa' qalilna li mill-2015 kellna 'l fuq minn 124 tarbija li twieldu wara li l-IVF saret tingħata bħala servizz bla ħlas.

Għaldaqstant huwa importanti ħafna li meta qed nittrattaw dan is-suġġett, nuru sens kbir ta' sensittività.

Irridu nkunu 'l bogħod mill-ballun politiku.

Irridu nuru simpatija u emozzjoni mal-koppji li jkunu għaddejjin minn dan it-trattament, għaliex nafu d-diffikultajiet li jgħaddu minnhom, fosthom diffikultajiet psikoloġiċi, finanzjarji u soċjali.

Hawn mill-ewwel irrid nirrimarka li pajjiżna għandu rata aktar għolja ta' infertilità mill-medja ta' pajjiżi Ewropej.

Għalhekk inħeġġeġ sabiex issir riċerka ħalli naraw x'qed tkun il-kawża ta' din ir-rata għolja ta' infertilità ġewwa pajjiżna.

Ejja nużaw ir-riċerka u l-istudji, sabiex kif nagħmlu f'ħafna każijiet oħrajn, inkunu nistgħu nipprevjenu l-infertilità, ħalli l-koppji ma jkollhomx għalfejn jgħaddu minn dan il-proċess li, kif nafu, mhuwiex wieħed faċli.

Hemm bżonn li nkunu proattivi u ninvestu fir-riċerka u fit-teknoloġiji l-ġodda sabiex ir-rata ta' infertilità ġewwa pajjiżna tonqos.

Niġi issa biex nitkellem fuq l-emendi li ressaq il-Gvern u li għaddew mit-Tieni Qari, biex issa se mmorru għall-istadju ta' Kumitat.

Jidher li l-Ministru Chris Fearne diġà wera li l-Gvern induna li hemm affarijiet li mhumiex f'posthom u li għalhekk hemm bżonn li jinbidlu u jiġu rranġati.

Bħala l-kelliem għas-saħħa min-naħa tal-Oppożizzjoni, nieħu gost li nara dan iċ-ċaqliq min-naħa tal-Gvern.

Dawn l-emendi jistgħu jgħaqqdu ż-żewġ naħat tal-Kamra fuq suġġett daqshekk importanti u delikat.

Però, rridu naraw li fl-Istadju ta' Kumitat nonoraw l-ideat wara li nagħmlu konsultazzjoni wiesgħa anke ma' diversi għaqdiet li esprimew it-tħassib tagħhom.

Ejja nipprovaw naslu għal liġi li tħares il-ħajja mill-bidu tagħha u mhux tnaqqas id-dinjità tal-ħajja umana sa mill-bidu nett tagħha!

F'dan id-dibattitu u anke f'dibattiti oħrajn li kellna dwar dan is-suġġett qed nitkellmu fuq koppji li għaddejjin mid-diffikultà tal-infertilità.

Però ma rridux ninħbew wara subgħajna u nieqfu fuq dan il-punt biss.

Dan għaliex dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex jindirizza biss il-koppji li għaddejjin minn problema ta' infertilità, li nissimpatizzaw magħhom u rridu noffru kull mezz possibbli biex ngħinuhom, iżda qed jitkellem ukoll dwar l-iffriżar tal-embrijuni u l-element ta' donazzjoni.

Hawn irrid nenfasizza li l-adozzjoni qiegħda tiġi mdaħħla f'sitwazzjoni kritika.

Ejja niftakru li hawn għandek koppji vulnerabbli li qed isir kuntratt magħhom biex l-embrijuni li ma jiġux impoġġija fl-utru tal-mara sabiex eventwalment ikun hemm tqala, ikunu iffriżati.

Jekk il-koppja tirrifjuta li tuża dawn l-embrijuni, jew b'xi mod, tiddeċiedi li se tħallihom fil-friża, l-Istat se jkollu l-jedd u d-dritt li jagħtihom donazzjoni għall-addozzjoni.

Hawn nistaqsi: Qegħdin naraw l-implikazzjonijiet soċjali?

Qegħdin inħarsu d-drittijiet tat-tfal?

Qed inħarsu fit-tul jew qed nilleġiżlaw u mbagħad naraw x'se tkun il-konsegwenza għaxar jew 20 sena oħra?

Hawn irrid nirrimarka li ħafna drabi qed nitkellmu fuq koppji, però l-Abbozz ta' Liġi jippromovi s-single parenthood, jiġifieri d-dritt li jekk inti mara jew raġel li tixtieq li jkollok it-tfal mingħajr ir-responsabbilità ta' partner, ta' shared responsibility, jew ta' familja, tista' tagħmel użu minn dan il-proċess ta' IVF.

Dan ifisser li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, minflok ma qegħdin nippromovu soċjetà b'saħħitha li tagħraf ir-responsabbilità ta' żewġ persuni - mhux qed insemmi żwieġ biss, imma qed ninkludi anke lil dawk il-koppji li jikkoabitaw u li ilhom f'relazzjoni stabbli għal żmien twil – qed nippromwovu ġenitur wieħed.

Nifhem li meta qed nitkellmu fuq addozzjoni jew fuq xi ħadd li jrid it-tfal, irid ikun hemm skrutinju u xi forma ta' due diligence biex nassiguraw it-trobbija xierqa tat-tfal.

Irridu naraw li ninvestu f'soċjetà aktar b'saħħitha li 'l quddiem tkun qed tagħti l-frott tagħha f'dik li hija saħħa soċjali.

Hawnhekk irrid nirrimarka li dan mhux kliem tal-Oppożizzjoni jew tiegħi biss, imma ngħad ukoll f'rapport intitolat "Matters of Concern" fuq l-Embryo Protection Act b'riflessjonijiet ta' 'l fuq minn mitt akkademiku.

Dan ir-rapport, f'sentenza jgħid ċar u tond li:

Hawnhekk huwa importanti li nħarsu u nkunu l-leħen ta' min m'għandux leħen u l-protezzjoni ta' min jistax jiddefendi lilu nnfisu.

Irridu nenfasizzaw din it-tip ta' protezzjoni.

Hawn irrid nirreferi wkoll għall-kliem taċ-Child and Family Scholars and Practitioners li wkoll taw ir-riflessjoni tagħhom.

Dawn qed jgħidu ċar u tond: Hemm sitwazzjonijiet fejn nifhmu li l-iffriżar tal-embrijun jista' jżid iċ-ċans ta' aktar tqala għall-koppji u allura rridu nħarsu lejn it-triq 'il quddiem ta' kif nistgħu ngħinu f'dawn il-każijiet.

Però jgħidu wkoll li rridu noqogħdu attenti biex ma noħolqux sitwazzjoni fejn biex inżidu l-probabbiltà tat-tqala noħolqu problema ta' surplus u stockpiling ta' embrijuni.

Dan jista' jwassal għal problemi u konfużjoni aktar 'l quddiem meta nħarsu lejn l-elementi etiċi, morali u soċjali, speċjalment ta' tfal li jitwieldu minn dawn it-teknoloġiji assistivi.

Fir-rigward tal-gamete donation, id-Deputat Prim Ministru diġà semma li d-donazzjoni anonima tidher li qed tistona ħafna, għaliex huwa ċar u tond li qegħdin immorru kontra d-drittijiet tat-tfal li jsiru jafu min huma l-ġenituri ġenetiċi tagħhom.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti f'dak li se nkunu qed nilleġiżlaw billi nitgħallmu minn esperjenzi ta' pajjiżi oħrajn.

Ejja ma nikkuppjawx pajjiżi oħrajn meta nafu li saru ċerti żbalji!

Irridu nħarsu u nipproteġu l-ħajja umana sa mill-bidu nett!

Għalhekk, bħala Oppożizzjoni, għandna r-riżervi tagħna għal dawn l-emendi.

Aħna nemmnu bis-sħiħ fil-protezzjoni tal-embrijun.

Aħna nemmnu li l-koppji ġewwa pajjiżna li qed jesperjenzaw problemi ta' infertilità għandhom ikunu megħjuna, tant li qed nipproponu li minbarra s-servizz, għandhom jingħataw il-mediċini bla ħlas ukoll, għax nifhmu l-piż finanzjarju li jgħaddu minnu dawn il-koppji.

Però, min-naħa l-oħra, ma nistgħux ninsew li bħala leġiżlaturi għandna l-obbligu li nħarsu d-dinjità tal-embrijun, il-bidu tal-ħajja, it-tarbija ġol-ġuf li qed tiżviluppa u t-tfal li jitwieldu minn dawn it-teknoloġiji assistivi!

Qed ngħid dan għaliex forsi wieħed jista' ma japprezzax l-embrijun li għandu ftit ċelloli, jew it-tarbija li għadha fil-ġuf, iżda meta dik it-tarbija titwieled, tikber u tibda tistaqsi ċerti mistoqsijiet, għandha d-dritt għal tweġibiet onesti.

Naħseb li tkun irresponsabbiltà kbira jekk f'dan il-Parlament nilleġiżlaw xi ħaġa li se tħalli mistoqsijiet mhux inwieġba ippreżentati minn tfal li se jitwieldu minn dawn it-teknoloġiji.

Huwa tajjeb li f'dan il-Parlament qed niftaħru bit-teknoloġiji li se nużaw, bl-investiment li se nagħmlu sabiex ngħinu lil dawn il-koppji u bis-servizz li se jingħata bla ħlas.

Biss, importanti aktar minn hekk, huwa li niftaħru li dan il-Parlament għadda liġi li tħares u tipproteġi l-embrijun mill-bidu nett tal-ħajja tiegħu, u fl-istess ħin tagħti l-aħjar servizzi lill-koppji li qed jesperjenzaw problemi ta' infertilità!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sur President, is-suġġett tal-IVF u l-emendi li ġew suġġeriti għall-protezzjoni tal-embrijun qajmu diskussjonijiet fit-tul ġewwa din il-Kamra.

Forsi għall-ewwel darba, dan is-suġġett qajjem għarfien u diskussjoni pjuttost sħuna fost il-Maltin kollha!

Ħareġ ċar li minkejja d-diversi opinjonijiet espressi, il-maġġoranza qablet u kkonkludiet li l-ħajja tibda mill-bidu tal-konċepiment.

Għalija, dan huwa ċertifikat ċar li l-valuri tal-Maltin ma marrux il-baħar kif isostnu xi wħud fostna!

M'hemmx l-iċken dubju li ġewwa Malta, il-protezzjoni tal-ħajja hija prijorità u għall-qalb kull wieħed u waħda minna!

Din il-konvinzjoni mhijiex xi opinjoni jew twemmin reċenti.

Kull wieħed minna li huwa ħaj, huwa xhieda ċara ta' din l-għożża tagħna bħala poplu favur il-ħajja.

Pajjiżi ġewwa l-Ewropa li jħaddnu valuri differenti tbiegħdu minn dan il-valur.

Biżżejjed niftakru dak li għadu kif seħħ bħalissa ġewwa l-Irlanda, li huwa l-aktar pajjiżi li nixxiebhu miegħu, sew bħala poplu, kif ukoll fit-twemmin u valuri li nħaddnu.

Nistgħu ngħidu li fostna, il-konċett tal-familja u dak li tfisser għalina, għadu prijorità.

Dan iwassal ukoll biex bħala poplu nemmnu bis-sħiħ li għandna nuru solidarjetà ma' dawk il-koppji kollha li jixtiequ jiffurmaw familja, fejn ikabbru l-ulied b'għożża u b'imħabba, imma li għal xi raġuni jew oħra għadhom ma rnexxilhomx.

Għaldaqstant għandna d-dover li ngħinuhom b'kull mezz possibbli u aċċettabbli.

Fost dawn is-soluzzjonijiet, insibu l-proċess tal-IVF li jixraqlu li jiġi ffinanzjat bil-qawwa.

Dan iżda għandna nagħmluh filwaqt li dejjem nipproteġu kull dritt għall-ħajja tal-embrijun.

Kisbiet kontinwi fil-kamp mediku qed jipprovdu soluzzjonijiet fejn qabel ma kienx hemm.

Dawn l-avvanzi jesiġu finanzjament xieraq, investiment qawwi fix-xiri ta' apparat modern u adegwat, kif ukoll rieda li naslu.

Dawn kollha jissarrfu u jwasslu biex tiżdied il-probabbilità ta' suċċess, li waqt li twassal li koppji jikkonċepixxu, fl-intess ħin tiżgura li d-dritt ta' kull embrijun għall-ħajja jkun salvadgwardjat.

L-IVF huwa proċess favur il-ħajja, twemmin li dejjem kien, għadu u jibqa' għall-qalb tal-Partit Nazzjonalista.

Xi wħud jażżardaw iwaħħlu li din il-konvinzjoni tal-Maltin favur il-ħajja mill-konċepiment ġejja minħabba t-twemmin Kattoliku tagħna.

Prova ċara li bħala Partit aħna favur il-ħajja hija li kien il-Partit Nazzjonalista li waqqaf, introduċa u rregolarizza l-proċess tal-IVF, għadda l-liġi li tirregola dan il-proċess, u fl-2012 beda jipprovdi s-servizz tal-IVF mingħajr ħlas ġewwa l-Isptar Mater Dei.

Bħal kull introduzzjoni ta' servizz ġdid, dan is-servizz ġie introdott gradwalment u f'fażijiet differenti.

Sal-lum, il-pazjenti jipprovdu għall-ispejjeż tat-trattament neċessarju qabel ma jkunu jistgħu jipproċedu għall-proċess tal-IVF.

Personalment, u bħala tabib, naf mill-qrib minn xiex jgħaddu dawn il-koppji, u għalhekk jien favur il-ħajja u fl-istess waqt naqbel mal-IVF.

Sfortunatament, kif ġew imressqa l-emendi mill-Gvern, ma ħallewli l-ebda triq jew għażla ħlief li, kontra qalbi, nivvota kontra dawn l-emendi, għaliex il-mod kif ġew ippreżentati mhumiex aċċettabbli!

Dan ma jfissirx li jien ma jimpurtanix jew m'iniex konxja mit-tbatija li dawn il-koppji jiffaċċjaw, però ma nistax nivvota favur emendi li jmorru kontra d-drittijiet ta' ħajja innoċenti, il-valuri, it-twemmin u l-kuxjenza tiegħi!

Ilna nisimgħu u naqraw ħafna fuq dawn l-emendi, u jidher li l-maġġoranza tal-poplu għandu dubji serji dwarhom, tant li esprima bil-miftuħ li qed jara ċerta għaġla żejda biex dan l-Abbozz ta' Liġi jsir liġi, meta fil-verità għaġla ma hemmx!

Jien żgur li jekk ma niġrux iżżejjed, ma nwebbsux rasna, imma nisimgħu u nixtarru l-opinjonijiet tal-esperti tal-liġi u tal-mediċina fuq din il-materja, dawn l-emendi jistgħu jiġu adattati biex jirriflettu l-opinjoni pubblika u jsiru aċċettabbli għall-maġġoranza tal-Maltin, li biċ-ċar jinsabu inkwetati!

Fil-fatt kienet ħaġa pożittiva li għadna kif smajna lill-Ministru Chris Fearne jgħid li wara li sema' u ddiskuta ma' dawk involuti, se jagħti widen għall-petizzjoni li għalqet illum u lest jagħmel tibdil fl-emendi mressqa, biex jiġu aċċettati kemm jista' jkun minn kulħadd, inkluż mill-Oppożizzjoni.

L-IVF isir bżonjuż meta l-mezzi normali ta' konċepiment ikunu fallew.

Smajna kemm-il darba li waħda minn kull sitt koppji ġewwa pajjiżna għandhom problemi biex ikollhom tarbija.

M'għandix l-iċken dubju li min isemmi din l-istatistika, m'għandu l-ebda ħsieb li jiżgwida lill-Kamra.

Però min jikkwota din l-istatistika mhuwiex qed ikun kompletament korrett, għaliex mhux il-koppji kollha li għandhom problemi biex jikkonċepixxu bilfors għandhom bżonn jew iridu jirrikorru għall-IVF.

Fil-verità, il-biċċa l-kbira tal-koppji bi problemi ta' infertilità ma jkollhomx bżonn din it-teknoloġija jew intervent.

Hemm numru ta' interventi oħrajn li jistgħu jsiru f'ċerti każijiet ta' infertilità.

Hemm każi fejn koppja ma tikkonċepixxix sempliċement minħabba fatturi fiżiċi, fejn id-diffikultà tista' tissolva billi l-isperma tar-raġel titpoġġa fl-utru ta' martu stess.

Hemm każi ta' infertilità kkaġunati minn nuqqas jew ammont żejjed ta' ormoni.

Oħrajn ma jikkonċepixxux sempliċement għaliex ma jkollhomx ċikli regolari.

Dawn huma ftit każi ta' infertilità fejn ma jkunx hemm bżonn tal-IVF.

Illum il-mediċina miexja aktar lejn l-aspetti preventivi u mhux dawk kurattivi.

Fi ftit kliem, aħjar tonfoq biex tilqa' milli tonfoq biex tikkura!

Il-Malti jgħid li bil-flus tagħmel triq fil-baħar!

Jidhirli li anke waqt li niddisktu dawn l-estimi, irridu nżommu quddiem għajnejna kemm hemm bżonn li ninvestu favur il-prevenzjoni anke tal-infertilità.

Għalhekk huwa pass fid-direzzjoni t-tajba li ninnotaw żieda fil-finanzi allokati biex bihom inkunu nistgħu nżidu l-għarfien dwar il-prevenzjoni, apparti milli nżidu wkoll is-servizzi.

Meta tħares lejn l-estimi tal-infiq u dħul għall-protezzjoni tal-embrijun tinnota li mill-2012 'il hawn, dawn dejjem żdiedu.

Tul dawn l-aħħar tliet snin, l-estimi kważi rduppjaw u dan huwa sinjal tajjeb.

Però ta' min jinnota li iżjed minn nofs dawn il-flus imorru għall-pagi u l-amministrazzjoni.

Ovvjament, l-infiq ta' apparat u teknoloġija ġdida jaqa' taħt il-vot tas-saħħa u għalhekk ma jidhirx taħt dawn l-estimi li għandna quddiemna.

Aktar finanzi jistgħu jgħinu biex isiru kampanji edukattivi minn kmieni fl-iskejjel sabiex studenti, fuq medda ta' snin, jibdew jifhmu xi tfisser l-infertilità, x'inhuma l-kawżi tagħha u kif nistgħu nipprevjenuha, x'inhuwa l-proċess tal-IVF, il-komplikazzjonijiet li jistgħu jseħħu, u l-vera għan ta' prokreazzjoni.

Ir-riċerka fil-mediċina wasslet biex illum nistgħu nidentifikaw b'ċertezza dawk il-fatturi li l-aktar jikkonribwixxu u jikkaġunaw l-infertilità fil-koppji.

Fir-rigward tan-nisa, fil-parti l-kbira tal-każijiet kollha, l-edukazzjoni favur għajxien u stil ta' ħajja aktar b'saħħitha tilgħab rwol importanti biex titnaqqas bil-kbir ir-rata ta' infertilità.

Illum nafu li t-tipjip huwa wieħed mill-fatturi li l-aktar iwasslu għal infertilità b'kawża ta' sperm count baxx fl-irġiel.

Minkejja din iċ-ċertezza, naraw kampanji biex iqajmu għarfien dwar il-perikli tat-tipjip, għax dan jista' jikkawża kanċer tal-pulmun, tal-ħalq u tal-bużżieqa tal-awrina.

Però, ftit li xejn nisimgħu dwar li t-tipjip jikkawża l-infertilità fost l-irġiel.

Nafu wkoll li x-xorb alkoħoliku żejjed, l-użu tad-droga, l-inkwinament tal-ambjent ta' madwarna, in-nuqqas ta' eżerċizzju, l-istress kontinwu u l-obeżità, huma kollha fatturi li jistgħu jnaqqsu l-fertilità fiż-żewġ sessi.

Aktar edukazzjoni biex jiżdied l-għarfien dwar dawn il-perikli li nħabbtu wiċċna magħhom ta' kuljum għandha twassal biex jikber l-għarfien u titqajjem kuxjenza dwar il-ħsara li dawn il-fatturi jagħmlu fejn jidħol it-tkabbir tal-familja.

Fattur ieħor li jikkontribwixxi għall-infertilità fin-nisa huwa l-fatt li għal raġunijiet varji, numru kbir ta' nisa jaħsbu aktar tard minn qatt qabel biex jibdew familja.

Dan minħabba li wħud jemmnu li qabel ma jibdew irabbu, iridu jgawdu dak li tagħti d-dinja!

Oħrajn ikomplu l-edukazzjoni terzjarja u jsibuha diffiċli li wara snin ta' studju, jabbandunaw il-karriera professjonali.

Numru ieħor ta' koppji jinvestu fix-xiri ta' residenza u jipposponu li jibdew irabbu minħabba d-dejn u piżijiet oħrajn li jkunu daħlu għalihom.

Dan iwassal biex numru ta' koppji jipposponu li jibdew familja meta l-mara tkun qabżet il-35 sena.

Il-mediċina tgħallimna li wara din l-età, fil-maġġorparti tan-nisa, jonqos kemm l-ammont ta' bajd kif ukoll il-kwalità, u allura jsibuha aktar diffiċli li jikkonċepixxu.

Għalhekk, investiment finanzjarju qawwi f'kampanji edukattivi jgħin lill-koppji, speċjalment lin-nisa, biex jaslu għal deċiżjonijiet responsabbli u infurmati dwar l-għażliet li jkollhom quddiemhom.

Din it-tip ta' infertilità tista' tiġi evitata sinifikament permezz ta' aktar edukazzjoni u b'hekk mhux biss innaqqsu l-bżonn ta' interventi mediċi, imma dawk il-finanzi li niffrankaw jistgħu jintużaw għal bżonnijiet oħrajn.

Nisa li għandhom bżonn il-proċess tal-IVF għall-prokreazzjoni ta' wild, qabel ma tiġi fertilizzata l-bajda jridu jieħdu għal perjodu ta' żmien mediċini u injezzjonijiet li jiswew eluf ta' ewro kull ċiklu.

Mhux kull koppja tkun kapaċi tiffaċċja din l-ispiża, speċjalment meta tkun ipprovat diġà dan il-proċess u tkun għamlet ċikli oħrajn li sfortunatament ma rnexxewx.

Issa li l-Gvern beħsiebu jżid iċ-ċikli għal iżjed minn tlieta, huma importanti li fl-istess waqt jiżdiedu l-finanzi b'tali mod li persuni li jkunu għaddejjin bl-IVF jingħataw dan it-trattament b'xejn, kif sar dan l-aħħar f'każ speċjali.

L-Oppożizzjoni kienet minn tal-ewwel li qablet u saħqet li t-trattament li jwassal għall-IVF għandu jingħata b'xejn lil kulħadd.

Issa nappella wkoll lill-Gvern li ladarba qed jindika li beħsiebu jipprovdi dan it-trattament qabel l-IVF, dan għandu jingħata bla ħlas.

Jekk din l-inizjattiva tiġi attwata u tidħol fis-seħħ għal kulħadd, din tkun inizjattiva ta' min ifaħħarha, għax jingħata ċans ikbar lill-koppji li verament għandhom bżonn l-IVF biex ikollhom tarbija.

Din it-teknoloġija għandha tiġi offruta lil kull koppja, irrispettivament mill-istat finanzjarju tagħha.

Normalment, in-nisa li jibdew il-proċess tal-IVF ikunu taħt stress qawwi mentalment u fiżikament u jkunu aktar vulnerabbli.

Għalhekk huwa neċessarju li ninvestu biex inkabbru s-servizzi ta' teams multidixxiplinarji magħmula minn diversi professjonisti.

Kulħadd jaqbel li dawn saru bżonnjużi għall-persuni li għandhom bżonn ta' għajnuna kontinwa kemm psikoloġika, medika, legali u għajnuna oħra.

Il-membri ta' dan it-team jeħtieġu taħriġ speċjali għax irridu jkunu minn ta' quddiem li jiggwidaw lin-nisa li jkollhom bżonn l-IVF.

Dawn in-nisa li qed jipprovaw ikunu ommijiet għandhom jingħataw l-għajnuna kollha possibbli jekk verament aħna konvinti li omm b'saħħitha mentalment u fiżikament hija investiment għall-komunità u garanzija ta' familji b'saħħithom u wlied li jaslu għall-maturità bħala ċittadini responsabbli.

Fost is-servizzi li jipprovdu dawn it-teams multidixxiplinarji, għandhom jistinkaw biex jinħoloq rapport li jixpruna fiduċja bejniethom u bejn il-koppji.

Ikun għaqli li jibdew sezzjoni ta' informazzjoni kemm jista' jkun minn kmieni bejniethom u bejn il-koppja biex dawn tal-aħħar ikunu f'pożizzjoni li jagħmlu għażliet informati dwar, pereżempju, kemm embrijuni għandhom jinħolqu.

Għalkemm in-numru neċessarju jvarja skont kull koppja, dan m'għandu qatt jaqbeż il-limiti permessi bil-liġi.

In-numru ta' embrijuni li jiġu fertilizzati jista' jvarja skont il-kaġun tal-infertilità, skont kemm għandhom età l-koppja involuta, skont in-numru ta' bajd li normalment tipproduċi dik il-mara, skont il-ħxuna tal-inforra tal-utru, jekk il-mara kellhiex ċikli oħrajn qabel u, fost l-oħrajn, jekk dawn iċ-ċikli kenux ta' suċċess.

Jekk dawn il-pofessjonisti jwettqu xogħolhom sew u jagħtu parir tajjeb lil dawn il-koppji, konvinta li ma jkollniex surplus ta' embrijuni, ħlief għal xi każi eċċezzjonali, kif diġà permess bil-liġi attwali.

B'hekk, jitnaqqas in-numru ta' embrijuni li jispiċċaw iffriżati.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li dan il-punt, jiġifieri l-iffrizar tal-embrijuni u x'se jiġri minnhom jekk ma jintużawx, kien l-aktar li qajjem oġġezzjoni u kontroversja fost il-poplu Malti.

B'din is-sistema nkunu verament qed nipproteġu l-embrijuni safejn hu umanament possibbli, waqt li niggarantixxu li l-embrijuni jkunu protetti u jgawdu kull dritt ta' ħajja.

Is-suċċess tal-IVF f'pajjiżna diġa jħabbatha ma' dak ta' pajjiżi oħrajn fl-Ewropa.

Ovvjament, qatt m'għandna nkunu kuntenti b'dak li ksibna, iżda kif hi karatteristika tagħna bħala poplu ħawtiel u ħabrieki, dejjem għandna naspiraw li nkunu aħjar.

Huwa għalhekk li għandna ninvestu iżjed f'dan is-settur tal-mediċina biex ngħollu l-livell ta' suċċess.

Dan jista' jintlaħaq billi nattiraw speċjalisti f'dan il-qasam li jkunu jistgħu jġibu lejn xtutna proċeduri u teknoloġija aktar reċenti minn dawk li għandna s'issa.

Dan il-għan jintlaħaq jekk, fost mezzi oħrajn, inkomplu ninvestu fl-aħjar teknoloġija u nħaddnuha, dejjem sakemm din ma tmurx kontra l-valuri li nemmnu fihom.

Pajjiżi li ma żammewx ma' din ir-regola bażika, illum aċċettaw l-abort bħala ħaġa normali, waqt li oħrajn marru oltre u mexjin bil-mod il-mod lejn l-aċċettazzjoni tal-ewtanasja.

Sur President, dawn l-affarijiet m'għandhom qatt jintużaw bħala kejl ta' kemm pajjiż huwa miexi 'l quddiem, kemm hu progressiv jew kemm jemmen fil-libertajiet ċivili.

Meta jiġu introdotti affarijiet li ma jpoġġux il-persuna fiċ-ċentru tal-ħidma tagħhom, aktar u aktar meta dawn iseħħu mingħajr evalwazzjoni dettaljata, bir-reqqa u fit-tul, l-hekk imsejħa kisbiet dejjem jispiċċaw biex jherru l-valuri u t-tessut tas-soċjetà.

Ejja niftakru li s-soċjetà tagħna mhijiex eċċezzjoni!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Infakkar li l-ħin li fadal għall-Oppożizzjoni huwa ta' disa' minuti.

(Interruzzjonijiet) Qed niġi informat min-naħa tal-Gvern li hawn qbil li jiżdiedu tliet minuti u allura baqa' 12-il minuta għall-Oppożizzjoni.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, f'Novembru tal-2017, waqt li l-Prim Ministru kien qed jirrispondi mistoqsijiet li kienu saru meta konna qegħdin niddibattu l-avviż legali tal-100 siegħa leave, b'insistenza u persważjoni kien assigura lil din il-Kamra li m'għandux mandat elettorali li jdaħħal is-surrogacy.

Illum għadu kemm intqal lili li l-Ministru Fearne għadu kemm ħabbar li l-Gvern se jkun qed iwarrab is-surrogacy bħala proposta mill-Abbozz ta' Liġi li għadu quddiem il-Parlament.

Nifraħ lill-Gvern li almenu qed jagħmel dan il-pass.

Però hawn irrid nagħmel osservazzjoni.

Minkejja li l-Prim Ministru pprova jurina li għandu mandat elettorali għall-gamete donation u għall-isperm donation, fl-ebda programm elettorali ma ssib din il-proposta miktuba.

Għalhekk irrid nindirizza lill-bord tal-Awtorità li llum qegħdin niddiskutu l-estimi tagħha, u ngħidlu li ladarba l-Prim Ministru tkellem b'dan il-mod fl-2017, fil-fehma tiegħi żgur li jew ma kienx jaf li qegħdin isiru dawn l-emendi u kif kienu qegħdin isiru, jew dawn l-emendi ma kenux għadhom qegħdin jinħmew.

Jekk tħares lejn is-sekwenza ta' kif seħħew l-avvenimenti, tara li fil-bidu ta' din is-sena l-Gvern ressaq avviż legali li jagħti tax breaks lil foreign specialists fl-IVF.

B'din il-miżura, bħal donnu ċaqlaqna l-argumentazzjoni kollha fuq l-emendi tal-IVF.

B'mod ġenerali, dan il-Gvern ma ressaq l-ebda proposta ta' leġiżlazzjoni jekk warajha ma kienx hemm xi inizjattiva ta' investiment li kważi ħadd ma jkun jaf minn fejn ġie!

Għalhekk hawn irrid nindirizza lil dan il-bord ta' din l-Awtorità.

Għeżież membri ta' dan il-bord fi ħdan din l-Awtorità, bil-liġi attwali t-terms of reference speċifiċi tagħkom huma li tħarsu l-ħajja tal-embrijuni.

Għalhekk nitlobkom biex f'isem il-poplu Malti, minkejja kull interess finanzjarju u investiment fl-industrija jew fil-qasam mediku tal-IVF, tibqgħu Awtorità li tiddefendi l-ħajja.

Il-poplu Malti u Għawdxi tilef ħafna mill-istituzzjonijiet li suppost kienu qegħdin hemm biex iħarsu u jiddefendu liċ-ċittadin.

Għeżież membri tal-bord, nitlobkom tibqgħu tiddefendu l-ħajja!

Tinxtrawx mill-interessi finanzjarji għax il-ħajja għandha prezz ukoll!

Nitlobkom biex ma titilfux l-awtonomija, l-integrità u l-imparzjalità, bħalma ġralhom ħafna mill-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Għalhekk, nirrepeti l-appell tiegħi: Titilfux l-interess u l-objettiv tagħkom li tiddefendu l-ħajja!

Diversi istituzzjonijiet f'pajjiżna tilfu l-indipendneza tagħhom għax spiċċaw jiddefendu l-interessi politiċi tal-Gvern u saru parti intima mal-Gvern fis-sens dejjaq tal-kelma.

Li tkunu membri ta' Awtorità li taraw li titwettaq il-policy tal-Gvern b'mod ġenerali huwa fid-dmir tagħhom u hija xi ħaġa tajba.

Biss, li tkunu membri ta' Awtorità li tagħlqu għajnejkom għal deċiżjonijiet li moralment ikunu ħżiena u etikament inkorretti imma li l-Gvern iġegħelkom twettqu, huwa inaċċettabbli!

Jekk għalikom il-moralità m'għadhiex gwida, almenu żommu l-etika bħala gwida.

Jekk l-etika lanqas m'għadha valida għalikom, almenu jekk mhijiex se titbiddel il-liġi prinċipali li daħlet fl-2012, ibqgħu żommuha bħala riga tas-sewwa li tobbligakom tħarsu l-embrijun li huwa ħajja umana.

Sur President u sinjuri membri tal-bord, fil-fehma tiegħi hija theddida min-naħa tal-Gvern li jkollna min jgħid li l-embrijun m'għandux dritt għall-ħajja.

Il-fatt li l-Ministri jibqgħu siekta quddiem din it-tip ta' stqarrija li għamel kelliem importanti għall-Gvern, Dr Silvan Agius, f'artiklu fil-ġurnal The Times of Malta, juri li din hija theddida serja.

Dr Silvan Agius qed jgħid li l-embrijun m'għandux dritt għall-ħajja.

Din l-ammissjoni se tkun piż fuq il-kuxjenza tagħkom u fuq spallejkom.

Nitlobkom biex ma taqgħux għal din it-theddida ta' ideoloġija.

Dr Mark Sant, fil-programm Xarabank, ried jiddefendi l-ħsieb tiegħu li l-embrijun m'għandux dritt għall-ħajja u għalhekk qal lin-nies li kienu preżenti li huma jieħdu l-ispirazzjoni tagħhom li l-embrijun huwa ħaj, minn twemmin wieħed, jiġfieri mill-fidi.

Però, ħbieb tiegħi, jekk bħal Dr Mark Sant għandkom kull libertà li ma teħdux l-ispirazzjoni tagħkom mill-fidi, jekk jogħġobkom, oqogħdu attenti li ma teħdux l-ispirazzjoni tagħkom minn ideoloġija!

Sinjuri membri ta' din l-Awtorità, infakkarkom li intom obbligati li tħarsu l-liġi li toffri protezzjoni lill-ħajja umana, jiġifieri lill-embrijun.

Intom obbligati li tħarsu l-ħajja qabel kull interess ta' politika partiġjana jew interess kummerċjali.

Nerġa' ngħid, quddiem is-saħħa tremenda fil-qasam kummerċjali, ħafna istituzzjonijiet Maltin, illum aktar minn qabel, qegħdin jiddefendu l-kummerċ u l-ispekulazzjoni għax għal dan il-Gvern, li tkun business friendly saret tfisser partners in business!

Jekk jogħġobkom, intom m'intomx qegħdin hemm biex tiddefendu bankina, għalkemm bankina fiha wkoll il-valur tagħha.

Intom m'intomx qegħdin hemm biex taraw li art pubblika ma ssirx privata, għalkemm din fiha l-valur tagħha wkoll.

Intom qegħdin hemm u tinsabu msejħa biex tiddefendu l-ħajja!

Nitlob lil din l-Awtorità tirregola l-ħidma tagħha b'mod etiku mingħajr ma taqta' qalbha u li tħares l-imparzjalità tagħha.

Għeżież kollegi f'din l-Awtorità, titilfux l-imparzjalità tagħkom u bħala Awtorità tispiċċawx biex taċċettaw affarijiet jew sitwazzjonijiet li bihom tkunu suġġett tal-korruzzjoni tal-verità.

Se jkun meħtieġ li jsiru protokolli li jirregolaw il-ħidma tagħkom, taħt l-emendi tal-liġi l-ġdida li għad trid tiġi diskussa.

Irridu niggarantixxu li x-xjenza u t-teknoloġija jkunu għas-servizz tal-persuna umana u għalhekk jgħinu l-ħajja umana u mhux jabbużaw minnha.

Nitlob lil din l-Awtorità li, fost id-dmirijiet tagħha, tingħaraf mir-rispett li jkollha lejn id-drittijiet fundamentali li huma tnejn, l-ewwel, id-dritt ta' kull persuna umana għall-ħajja u l-integrità fiżika mill-mument tal-konċepiment sal-mewt u, it-tieni, id-dritt tal-familja u taż-żwieġ li, bħala istituzzjoni, hemm id-dritt tat-tarbija li tkun konċepita, miġjuba fid-dinja u mrobbija mill-ġenituri tagħha stess.

Ejja nifhmu li jekk inħarsu lejn dawn l-objettivi prinċipali bħala l-qofol tar-raġunar u tal-etika tagħna, inkunu qegħdin insalvaw is-soċjetà.

Waqt li kont ġej għal dan id-dibattitu, smajt b'sodisfazzjon kelliema oħrajn jitkellmu fuq kemm hija xi ħaġa sabiħa li permezz tal-proċedura medika tal-IVF, numru kbir ta' koppji ngħatalhom il-wens li huma wkoll ikollhom familja.

Ejja nġorruha din ir-responsabbilità u nagħmlu dan possibbli għal ħafna nies oħrajn, biss dan għandu jsir dejjem fil-parametri tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, fejn tarbija tiġi konċepita mill-ġenituri tagħha u tgħix fil-familja mal-ġenituri tagħha.

Għeżież kollegi fil-qasam ta' din l-Awtorità, agħmlu kuraġġ, iddefendu s-sewwa u s-sewwa jmexxikom biex tkunu kburin bil-ħajja li qegħdin issalvaw!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin għad-dispożizzjoni tal-Oppożizzjoni.

Issa l-ħin li fadal huwa għad-dispożizjzoni tal-Gvern.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, meta nisma' dak li għadu kif qal l-Onor.

Vassallo li l-emendi għal-liġi tal-IVF huma xprunati minn xi interess kummerċjali, nistaqsi jekk dan it-tip ta' kummenti jistgħux jaqgħu aktar fil-baxx, fid-diżrispett u fl-insensittività lejn min qed jistenna li jkollu dan it-trattament għax s'issa t-trattament li hemm skont il-liġi li għandna ma jistax jagħti ħajja ġdida lil dawn in-nies li jixtiequ jsiru ġenituri.

Li aħna nitkellmu b'dan il-mod fil-konfront tal-Awtorità u saħansitra nattakkaw lil din l-Awtorità, bir-rispett kollu, naħseb li hawn min verament ma messux jaqa' f'livell daqstant baxx.

Ejja niftakru li r-rapport tal-Awtorità li qegħdin niddiskutu llum juri kemm din l-Awtorità qed taqdi d-dmirijiet tagħha b'mod fidil lejn dak li titlob il-liġi.

Huwa insult li niġu hawn u ngħidu li ladarba l-Gvern se jagħmel avviż legali li jista' jiffavorixxi lil xi settur relatat ma' dan il-proċess fit-taxxa, allura hemm il-kummerċ.

Dan mhuwiex sewwa!

Aħna nħarsu f'għajnejn in-nies li qegħdin jistennew li nbiddlu l-liġi.

B'dawn l-emendi se nneħħu d-distinzjoni li għandna fejn, min għandu l-flus, jista' jmur jagħmel dawn it-trattamenti barra minn Malta u min m'għandux il-mezzi jrid joqgħod għad-dettami tal-liġi restrittiva li għandna bħalissa.

Kif intqal, se nkunu qegħdin nibdlu din il-liġi wara li nagħmlu d-diskussjoni kollha meħtieġa.

Aħna qegħdin inressqu emendi favur il-ħajja biex aktar nies li jixtiequ jsiru ġenituri jkollhom din l-opportunità.

Dan huwa l-messaġġ li rridu ngħaddu fir-rigward ta' dawn l-emendi!

Għalhekk, mhuwiex aċċettabbli li niġu hawn u nitkellmu dwar din l-Awtorità daqslikieku qiegħda tagħmel xi nuqqas.

Fil-fehma tiegħi, ir-rapport li għandna quddiemna jpoġġi f'perspettiva ċara dak li għaddej fil-qasam tal-IVF.

Din l-Awtorità għamlet il-kritika tagħha, anke b'mod iebes fejn ħasset li hemm bżonn u niżżlet dan iswed fuq l-abjad.

Għalhekk nistieden lill-Onor.

Vassallo biex jekk forsi għadu ma qarax dan ir-rapport fid-dettall, jara d-dettalji kollha li fih, inkluż kritika dwar dipartimenti oħra tal-Gvern.

Għalhekk, li niġu hawn u noħolqu d-dubju, mhuwiex aċċettabli.

Jekk l-Onor.

Vassallo huwa kontra din il-liġi u forsi għal raġunijiet tal-konvinzjonijiet tiegħu ħa pożizzjoni kontra, għandu jgħid dan mill-ewwel.

Però li jinsulenta lil min qed jistenna dan it-trattament u jgħid li hemm xi interess kummerċjali li qed imexxi 'l quddiem dawn l-emendi fil-liġi, ikolli ngħid li qatt ma stennejt li jkun hawn min lest li jaqa' daqstant fil-baxx fuq diskussjoni daqstant sensittiva.

Ejja nkunu responsabbli fid-diskussjoni tagħna!

Ejja ma ninsewx li ċ-ċifri li dan ir-rapport jitkellem dwarhom ifissru ħajjiet ġodda u possibbiltà ta' aktar ħajja ġdida.

Għalhekk inħeġġeġ biex anke fid-dibattitu li se jkollna fil-ġranet li ġejjin fi Stadju ta' Kumitat fejn se nkunu qegħdin naraw fid-dettal il-liġi tal-IVF, inkunu responsabbli f'dak li ngħidu u meta nikkritikaw, nagħmlu dan b'mod sensittiv lejn min qiegħed isegwina u lejn min jinsab għaddej minn tbatija li nistgħu nindirizzaw jekk nagħmlu liġi li twessa' l-possibbiltà għal aktar ħajjiet b'aktar trattament.

Sur President, illum qgħadt insegwi lil kull kelliem li tkellem dwar dan ir-rapport.

Hawn nixtieq infakkar ftit dati biex anke nippreċiża xi diskors li ntqal dwar meta saru l-affarijiet u min daħħal din il-liġi.

Huwa minnu li l-liġi tal-IVF għaddiet minn dan il-Parlament meta kien hemm Gvern Nazzjonalista fl-2012, però tajjeb li ngħidu wkoll li taħt Gvern Nazzjonalista, għal ħafna snin, dan is-settur tħalla jitħaddem mingħajr ma jkun regolat.

Kien hemm min kien komdu li jħalli s-settur mhux regolat!

Fil-fatt, kien wara ħafna snin u b'insistenza mill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien li dan is-settur beda jiġi regolat.

Ejja niftakru li din il-liġi għaddiet bil-kunsens taż-żewġ naħat.

Din il-liġi daħħlet il-prinċipju tal-iffriżar tal-embrijuni u l-konċett tal-adozzjoni tal-embrijuni f'każ eċċezzjonali, imma min llum qiegħed jikkontesta dawn iż-żewġ oqsma u jgħid li huma ħżiena, bħala prinċipju kien ivvota favur tagħhom!

Fl-istess ħin, ma rridux ninsew parti oħra mill-istorja.

Meta nfetaħ l-Isptar Mater Dei, kien hemm spazju fejn kellha ssir il-klinika tal-IVF, imma kellna nistennew sal-2015 biex din il-klinika tibda titħaddem.

Fl-2015 Gvern Laburista ta dan is-servizz b'xejn lill-poplu Malti kollu!

Dan ifisser li min kien jenħtieġ l-IVF kellu jistenna sal-2015 għaliex kien hemm min kien komdu li jgħid li għandu klinika maqfula f'Mater Dei b'apparat li kien se jaqa' biċċiet u l-liġi ma tressqitx.

Qed ngħid dan għaliex jekk rridu nitkellmu dwar min għamel xiex f'dan il-qasam, naħseb illi l-istorja titkellem ċar u d-dati u l-fatti juru min verament kien fuq in-naħa t-tajba tal-istorja fejn tidħol l-IVF.

Sur President, din l-Awtorità twaqqfet fl-2013 biex tiġi implimentata l-liġi tal-IVF.

Huwa faċli li tgħaddi l-liġi, imma mbagħad trid tara li l-liġi tiġi implimentata.

Kellna nistennew sal-2013 biex għall-ewwel darba jkollna din l-Awtorità li tkun tista' tibda tħaddem din il-liġi, li wasslet biex in-nies setgħu jgawdu minn dan is-servizz b'xejn.

Din l-Awtorità għandha numru ta' responsabbiltajiet li huma sensittivi.

Hawn nirreferi għal dak li qal l-Onor.

Claudio Grech li faħħar din l-Awtorità li minkejja r-riżorsi relattivament limitati li għandha, qed tagħmel xogħol kbir.

Nieħu pjaċir li jkollna dik it-tip ta' kritika, li nikkritikaw fejn hemm bżonn li l-affarijiet jinbidlu għall-aħjar, imma ninnotaw ukoll is-sewwa magħruf.

Fuq quddiem nett, din l-Awtorità għandha obbligi importanti ħafna li tara li l-istandards ta' dawk kollha involuti f'dan il-qasam ikunu tal-ogħla kwalità.

Aktar kmieni kellna min beda jitkellem dwar kif għandhom isiru ċerti protokolli.

Però, l-Awtorità, fl-awtonomija tagħha, skont il-liġi, hija responsabbli li tistabbilixxi dawk il-protokolli li bihom irid jitħaddem dan is-servizz f'pajjiżna.

L-Awtorità trid tara li fil-parametri tal-liġi jkun hemm il-protokolli mediċi biex dak id-dettal mediku jkun stabbilit minn dawn il-protokolli.

Għalhekk intenni, li issa, b'diżrispett sħiħ u b'nuqqas ta' servizz lejn pajjiżna nipprovaw nitfgħu d-dubju biex intappnu l-mod kif qiegħda titmexxa din l-Awtorità, naħseb li huwa nuqqas serju li ta' min jikkundannah.

Sur President, meta wieħed jara r-rapport ta' din l-Awtorità jinnota kemm tagħmel żjarat f'dawn il-kliniċi biex tara li s-servizz ikun qed jingħata b'mod ta' kwalità għolja u biex tara li l-metedoloġiji li jkunu qegħdin jintużaw ikunu wkoll tal-ogħla livell.

Din l-Awtorità trid issegwi u tara min huma l-professjonisti u l-ħiliet tagħhom li jkunu qegħdin jipparteċipaw u jħaddmu dan is-servizz daqstant importanti.

Fil-fatt, kważi nistgħu ngħidu li tant għandna rispett lejn dan il-qasam u tant qed nagħtuh valur qawwi, li naħseb li huwa l-uniku intervent mediku li biex tasal għalih trid awtorizzazzjoni mill-Awtorità.

Din mhijiex kwestjoni jekk tikkwalifikax jew le bħalma huwa l-każ f'ċerti interventi oħrajn, imma l-proċess kollu, mill-bidu sal-aħħar, għandu bżonn il-barka tal-Awtorità.

Hawnhekk, wieħed jirrealizza kemm din l-Awtorità għandha importanza kbira fil-proċess tal-IVF u kemm kien importanti li titwaqqaf din l-Awtorità.

Issa, li qegħdin inħarsu lejn servizz aktar estiż, importanti wkoll li jsir aktar investiment f'din l-Awtorità fejn jidħlu riżorsi sabiex tkun tista' taqdi fedelment ix-xogħol u r-responsabbiltajiet tagħha skont il-liġi.

Naħseb li tajjeb li wieħed jagħmel osservazzjonijiet oħrajn, fosthom li mir-rapport jirriżulta li kien hemm investiment fir-riżorsi umani f'din l-Awtorità.

Nifhem li minħabba n-natura speċjalizzata ta' dan il-qasam, hija ta' sfida li ssib in-nies kollha li tkun meħtieġ biex tibni t-teams kollha li għandek bżonn għat-tħaddim tal-Awtorità.

Għalhekk, hemm bżonn li nkomplu ninvestu f'din l-Awtorità biex nassiguraw il-provvediment tas-servizzi tal-IVF f'Mater Dei, għaliex wara kollox, il-Gvern għandu r-responsabbiltà li jagħti l-aqwa servizz tal-IVF f'Mater Dei, imma wkoll fil-privat.

L-Awtorità trid tħares ukoll lejn il-kwalità ta' servizzi li huma aċċessibbli f'pajjiżna.

Wara kollox, huwa tajjeb li nsemmu li s-settur privat kien il-pijunier li introduċa dan is-servizz f'pajjiżna.

Għalkemm kien hemm żmien fejn dan is-servizz ma kienx regolat, però tajjeb li wieħed jirrimarka li l-qasam tal-IVF iddaħħal mis-settur privat.

Illum huwa importanti li l-Awtorità, bl-interventi tagħha, tkompli tara li jkun hemm l-ogħla kwalità ta' servizz u ta' management f'dawn il-kliniċi li joffru s-servizz tal-IVF.

Għalhekk hemm il-ħtieġa ta' aktar investiment f'din l-Awtorità, biex filwaqt li nwessgħu dan is-servizz kif qed jiġi propost b'din il-liġi, naraw li l-Awtorità tkun tista' tagħti is-sapport kollu meħtieġ u taqdi id-dover ta' sorveljanza biex niżguraw li l-etika qed tiġi segwita minn dawk kollha involuti.

Sur President, din hija liġi li mhux biss titkellem dwar il-metedoloġiji mediċi imma għandha wkoll l-aspett penali.

Għalhekk, fejn l-Awtorità jkollha suspett raġonevoli li hemm ksur ta' liġi, bilfors irid ikollha s-setgħa li tagħmel l-investigazzjonijiet relatati.

Minn hawn intenni li r-rapport jelenka u jindika sitwazzjonijiet fejn kien hemm bżonn li l-Awtorità tiġbed l-attenzjoni.

Nifhem ukoll li l-awtoritajiet responsabbli fil-qasam tas-saħħa ħadu l-passi kollha meħtieġa.

Niftakar f'inċident partikolari li seħħ riċentement, fejn il-Ministru talab saħansitra għal inkjesta, liema inkjesta kienet ingħalqet.

Hawn wieħed jinnota li dan il-qasam ma jitteħidx b'mod leġġer, imma jittieħed bis-serjetà kollha li jixraqlu għaliex dan il-proċess huwa maħsub biex b'intervent mediku naraw li nkomplu noħolqu aktar ħajjiet.

Wieħed jinnota wkoll li fir-rapport hemm referenza għall-ħidma li trid issir mas-Supretendent tas-Saħħa li bil-liġi għandu s-setgħa li joħroġ il-liċenzja ta' kull klinika li toffri dan is-servizz tal-IVF.

Imbagħad, l-Awtorità taħdem fir-rigward tal-ispezzjonijiet biex tiżgura l-ogħla kwalità.

Għalhekk, hemm bżonn li jkun hemm kordinazzjoni.

Wieħed jifhem li fil-parti l-kbira tal-każijiet dan isir, imma fejn l-Awtorità ħasset il-ħtieġa li tiġbed l-attenzjoni għax dehrilha li s-servizz ma ngħatax bl-aħjar mod, din ġibdet l-attenzjoni.

Altru milli l-Awtorità mhijiex qed taqdi d-doveri tagħha!

Għalhekk, naħseb li f'dan il-Parlament għandna bżonn naraw li jirrenja spirtu fejn insaħħu l-istituzzjonijiet li waqqafna aħna stess b'saħħa ta' liġi, u mhux inkunu aħna stess li għal skopijiet partiġjani jew għaliex ma naqblux ma' xi ħaġa, nipprovaw intappnu jew indaħħlu d-dubji fuq awtoritajiet li, bil-fatti, qegħdin iwettqu x-xogħol tagħhom b'mod tajjeb.

Wieħed jinnota wkoll li l-ħidma fil-qasam ta' din l-Awtorità teħtieġ ukoll aktar intervent tekonoloġiku.

Wieħed jinnota l-ħtieġa ta' investiment f'software li se jkun qed jgħaqqad il-kliniċi kollha biex l-Awtorità tkun tista' tkompli tissorvelja dak kollu li jkun qed iseħħ.

F'dan ir-rigward, uġigħ ta' ras kbir li għandha din l-Awtorità ġej mill-fatt li hija depożitarju ta' ħafna data sensittiva.

Dan il-Parlament għadu kif għadda liġi ġdida li tirrigwarda l-protezzjoni tad-data biex naderixxu ruħna ma' regolament ġdid tal-Unjoni Ewropea.

Din il-liġi qed tħares l-ipproċessar tad-data b'mod ferm aktar strinġenti u iebes milli kellna qabel.

Għalhekk, konvint li dan ifisser impenn aktar ikbar għall-Awtorità, mhux biss biex issegwi l-intervent mediku li jwassal għal IVF, imma anke fil-mod kif dawk kollha involuti qed jittrattaw din id-data sensittiva.

Ovvjament, bl-emendi li qegħdin jiġu proposti f'dan il-Parlament għall-bidla fil-Liġi tal-IVF, l-Awtorità se jkollna sfidi ġodda bħala depożitarju ta' din id-data.

Fl-aħħar mill-aħħar qed inkomplu ngħabbu lill-Awtorità b'aktar responsabbità.

Għalhekk, l-Awtorità trid tkun imħejjija sabiex tkun tista' timmaniġġja aħjar din id-data li se jkollha f'idejja, liema data hija ikkategorizzata bħala data sensittiva bil-liġi u għalhekk hemm bżonn ta' aktar attenzjoni.

Irridu nsemmu wkoll aspetti oħrajn importanti fejn l-Awtorità tista' tiġi rinfaċċjata b'deċiżjonijiet ferm sensittivi, b'mod partikolari fir-rigward tal-addozzjoni ta' embrijuni.

Irridu nassiguraw li meta jkollok il-possibbiltà ta' friżar ta' embrijuni, ikun hemm proċess tal-ogħla standards.

Tajjeb li nsemmi wkoll li fir-rigward tal-iffriżar tal-embrijuni, f'dan ir-rapport l-Awtorità ssemmi sitwazzjonijiet fejn kellha tagħti permess biex ikun hemm embrijuni ffriżati.

Nifhem li preżentement hemm embrijuni ffriżati minħabba ċ-ċirkostanzi li nqalgħu, però issa li qegħdin inħarsu li l-proċess tal-iffriżar tal-embrijuni jkun imwessa' aktar bl-emendi li qegħdin jiġu proposti, naħseb li huwa importanti ferm li l-Awtorità jkollha l-għodod kollha meħtieġa biex tagħmel sorveljanza sħiħa fuq il-proċess tal-iffriżar tal-embrijuni skont ma se tkun qiegħda tipprovdi l-liġi meta tiġi emendata.

Sur President, dan ir-rapport isemmi kwestjonijiet importanti oħrajn li, fil-fehma tiegħi, wieħed irid jirrifletti dwarhom.

Pereżempju, ir-rapport jitkellem dwar is-suċċess li inti jkollok minn tekniċi differenti.

Dan it-tagħrif huwa importanti ferm li jiġi innotat anke fir-riflessjonijiet tagħna meta qed niddiskutu l-emendi li għandna quddiemna, għax jixħet dawl dwar il-ħtieġa għalfejn dawn l-emendi li qed inressqu huma fattwalment u xjentifikament meħtieġa.

Dan ir-rapport juri li ċerti metedoloġiji, minkejja li jagħtu s-suċċess tagħhom, mhumiex qegħdin jagħtu r-rati mixtieqa ta' suċċess.

Fil-fatt meta wieħed jara l-konklużjoni ta' dan ir-rapport, wieħed jirrealizza li l-Awtorità ħasset il-ħtieġa li tiġbed l-attenzjoni li r-rata tas-suċċess marret lura minn sena għal oħra u naqset.

Dan qed insemmih għaliex fl-aħħar mill-aħħar l-iskop tagħna li nagħmlu dawn l-emendi huwa biex inwessgħu l-possibbiltà tal-IVF sabiex aktar koppji li jixtiequ jsiru ġenituri u ma jistgħux, ikollhom din il-possibbiltà.

Hemm bżonn li dan is-servizz tal-IVF ikompli jissaħħaħ, għaliex l-istatistika qiegħda turi li l-liġi li approva dan il-Parlament fl-2012 hemm bżonn li tiġi mwessgħa biex ir-rata ta' suċċess tkompli tiżdied.

Dan għaliex, kif qed ngħid, iċ-ċifri qegħdin juru realtà ċara.

Issa hawn min forsi jgħid li nistgħu nħallu kollox kif inhu, ma nibdlu xejn, għax ladarba għandna l-liġi tal-IVF, nistgħu nkunu kuntenti.

Le, il-fatti qegħdin juru xort'oħra, u għalhekk hemm bżonn li wieħed jindirizza din ir-realtà.

Naħseb li tajjeb li wieħed jagħmel riferenza wkoll għall-Assisted Reproductive Technology Prioritization Committee fejn illum għandna kumitat li jinkludi r-rappreżentazzjoni tal-Awtorità.

Wieħed jifhem li mhux kull min japplika għal dan is-servizz irid jistenna fil-kju, għax jista' jkollok ċerti prijoritazzazzjoni meħtieġa skont il-proċess mediku.

Għalhekk, huwa importanti li dan il-kumitat jipproritizza dawn il-każijiet.

Nikkonkludi, Sur President, billi ngħid li nemmen li din l-Awtorità qiegħda tagħmel xogħol kbir u għalhekk irridu nkompli ninvestu fiha billi nagħtuha aktar riżorsi.

Inħoss li dan il-proċess kollu jrid ikun iggwidat mir-rieda tagħna li aktar koppji jsiru ġenituri bl-aħjar mod.

Huwa għalhekk li hemm il-ħtieġa li nkomplu nsaħħu dak li bnejna tul s-snin fil-qasam tal-IVF.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Intemm il-winding up min-naħa tal-Gvern.

Se npoġġi l-mistoqsija fuq il-Mozzjoni kif imressqa mid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċmebru 2018, skont l-Att dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni, Kap 524.

L-ISPEAKER: Ladarba qed tintalab division, din se tittieħed fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 13 ta' Ġunju, 2018, skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ il-Ministru Chris Fearne biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS FEARNE: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tnejn, 4 ta' Ġunju, 2018 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Koperazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2018.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz tal-Liġi dwar l-Aġenzija għall-Infrastruttura Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar Id-Dipendenza fuq id-Droga, Trattament mhux Priġunerija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Profesjsoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-Sena 2018 – Votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Awtorità tas-Saħħa u Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-Sena 2018 – Votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Awtorità tad-Djar għas-Sena 2018 – Votazzjoni;

Estimi ta' Dħul u Infiq mill-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-Sena 2018 – Votazzjoni;

Emenda tal-Gvern għal Mozzjoni tal-Oppożizzjoni dwar ir-Rapport tal-Parlament Ewropew dwar Ħasil ta' Flus u Evażjoni tat-Taxxa – Votazzjoni; u

Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni għas-Sena 2018 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni ta' Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda diversi Liġijiet, Riformi tal-Pensjoni – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi sabiex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, f'din is-seduta mhux se jittieħed l-Aġġornament.

Għaldaqstant il-Kamra hija aġġornata għal-lum stess fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mill-Ministru.

F'12.02 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.