DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 19 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 19 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

It-Tlieta, 19 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 132, li saret fit-18 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

IS-SIĠĠIEWI: TRIQ SALVU CURSO U TREJQET L-ANĠLI – ĦAJT TA' LQUGĦ

L-ONOR.

Ryan Callus) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 5902, u peress li t-twessigħ ta' triq ma taqax taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsilli Lokali, jista' l-Ministru jikkunsidra mill-ġdid it-talba għat-twessigħ tat-triq bejn Trejqet l-Anġli u Triq Salvu Curso fis-Siġġiewi minħabba numru ta' inċidenti li seħħew?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ttieħdet nota ta' dan is-suġġeriment għal aktar kunsiderazzjoni.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lill-Ministru għal sitwazzjoni li, darba jew oħra, kulħadd jgħaddi minnha meta jkun hemm xi sit ta' kostruzzjoni viċin ta' fejn joqgħod jew inkella fit-triq tiegħu.

Kif nafu, jaf ikollok kuntrattur li jimxi tajjeb, però jkollok drabi wkoll fejn ikollok kuntratturi li ma jimxux skont ir-regolamenti.

X'qiegħed jagħmel il-Ministeru u l-awtoritajiet li jaqgħu taħtu sabiex jiġu indirizzati dawn il-problemi u l-inkonvenjent li joħolqu dawn is-siti ta' kostruzzjoni, meta jkun hemm min ma jimxix skont ir-regolamenti?

L-ISPEAKER: Ministru, hija l-għażla tiegħek jekk tweġibx jew le għax il-mistoqsija mhijiex relatata dirett mas-suġġett.

IAN BORG: Kif nafu, il-progress iġib ukoll numru ta' żviluppi minn sidien privati.

Dan iwassal għal siti ta' kostruzzjoni li, ħafna drabi, mingħajr ma jkun hemm xi negliġenza jew nuqqas ta' ksur ta' regolamenti, minnhom infushom joħolqu ċertu inkonvenjent.

Għalhekk hemm numru ta' entitajiet u uffiċċji li jirregolaw lil din l-attività.

Primarjament, hemm il-Building Regulations Office (BRO) u l-Awtorità tal-Ippjanar li hija responsabbli li ssegwi l-permessi li jkunu maħruġa minnha.

Fil-fatt, dawn iż-żewġ entitajiet ingħaqdu flimkien sabiex jissaħħu l-ispezzjonijiet relatati mal-infurzar f'dan il-qasam.

Kien hemm konferenza tal-aħbarijiet li attenda għaliha s-Segretarju Parlamentari Chris Agius u li matulha tħabbru d-dettalji ta' kif dawn iż-żewġ entitajiet se jaħdmu flimkien.

Din l-inizjattiva bdiet fit-12 ta' Ġunju 2018, fejn uffiċjali minn dawn iż-żewġ entitajiet qed jagħmlu spezzjonijiet fuq is-siti ta' kostruzzjoni ħalli jaraw li qed jiġu osservati l-liġijiet u li s-sigurtà qiegħda tingħata prijorità.

Dan il-proċess se jkun qiegħed jiżgura wkoll li xogħlijiet storbjużi li joħolqu inkonvenjenti oħrajn, bħal trabijiet, ma jsirux fil-Ħdud u l-festi.

Se jaraw ukoll li tiġi mħarsa l-projbizzjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq xogħlijiet ta' kostruzzjoni f'postijiet turistiċi.

Dan l-infurzar huwa parti minn proċess ta' titjib li qiegħed jikkulmina permezz tat-twaqqif ta' entità ġdida.

Irrid ngħid li jien kelli l-opportunità li kemm-il darba niddiskuti fil-pubbliku mal-istakeholders kollha.

Fil-fatt, il-BRO, BICC, BRB u l-Bord tal-Bennejja ngħaqdu flimkien għal dan il-għan.

Dan juri li apparti s-Segretarju Parlamentari, hemm numru ta' nies oħrajn li rreferejt għalihom f'diversi stqarrijiet tal-Gvern, li qed jaħdmu għal dan il-għan.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Ministru, tista' tinforma lil din il-Kamra dwar xi żviluppi jinsabu għaddejjin fir-rigward tal-professjoni tal-periti?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg

IAN BORG: Bħalma dalgħodu kelli l-okkażjoni li nippreżenta l-warrant lil 49 inġinier, il-professjoni tal-periti taqa' wkoll fil-portafoll tal-Ministeru li jien tiegħu politikament responsabbli.

Ninsab kuntent li matul din is-sena diġà ppreżentajt numru ta' warrants lil 24 perit u perita.

Dejjem jeħtieġ ta' aktar professjonisti f'dawn iż-żewġ setturi partikolari tal-inġinerija u l-perizja.

Fil-fatt, qed isir ħafna xogħol biex jiġu faċilitati l-proċessi li jaħdmu fuqhom dawn il-professjonisti, speċjalment fejn jidħlu entitajiet governattivi.

L-Awtorità tal-Ippjanar tinsab impenjata favur proċessi diġitali li qed ikomplu jiffaċilitaw il-ħidma tal-entitajiet li jkunu qed jersqu 'l quddiem bħala klijentela, ħafna drabi rrappreżentati mill-periti.

Fl-istess ħin, qegħdin intejbu l-aċċess diġitali anke fejn jidħlu l-base maps il-qodma.

Ovvjament, għad fadal ħafna xi jsir.

Biss, qed naraw li minn żmien għall-ieħor, il-professjoni tal-periti tkun aktar rikonoxxuta.

Fil-fatt, ħabbarna t-tielet edizzjoni ta' awards li jirrikonoxxu l-ħidma li jagħmlu l-periti f'pajjiżna flimkien mal-entità privata li torganizzahom.

Sur President, is-sena li għaddiet, is-Sedja kellha l-pjaċir li tospita din il-wirja.

Għalhekk, qed inħarsu 'l quddiem sabiex naraw xi proġetti se nressqu matul din l-edizzjoni.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ministru, nixtieq nagħmillek mistoqsija supplimentari li taqa' taħt ir-responsabbiltà tiegħek.

Jista' l-Ministru jgħid jekk iħossx li kien ġust meta fl-aħħar ġimgħat il-Ministru u xi nies oħrajn għamlu żjara f'Paceville u l-kunsill lokali ta' San Ġiljan sar jaf b'din iż-żjara mill-midja?

Ma jaħsibx il-Ministru li dan ma jawgurax tajjeb, speċjalmet lejlet it-twaqqif ta' Infrastruttura Malta meta effettivament suppost hemm il-wegħda li se jkun hemm konsultazzjoni mal-kunsill lokali b'rabta mat-toroq li se jkunu qed isiru fil-lokalità?

Dan huwa biss eżempju wieħed!

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Hija ftit ironika li l-kelliem tal-kunsilli lokali għall-Oppożizzjoni jagħmel din il-mistoqsija fir-rigward tal-lokalità ta' San Ġiljan.

Jien nista' nwieġeb serje ta' mistoqsijiet fuq il-lokalità ta' Ħal Balzan, fejn is-sindku, il-viċi sindku u l-kunsilliera ma ddejqux jersqu 'l quddiem u juru li jaqblu mal-Gvern fir-rigward ta' Infrastruttura Malta u l-proġetti li rridu nwettqu.

Naħseb li l-unika mistoqsija tal-kunsilli lokali kkonċernati hija: X'inhi l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni?

Dan għaliex għadna kif assistejna għal numru ta' seduti fi ħdan din il-plenarja li ħallewna f'dilemma jekk l-Oppożizzjoni hijiex favur it-twaqqif ta' Infrastruttura Malta u hijiex favur li ninvestu f'€700 miljun fis-seba' snin li ġejjin fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna.

Nistaqsi: X'kienet il-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni fil-konfront tas-sindku li ma ddejjaqx jersaq 'il quddiem, ifaħħar l-inizjattiva tal-Gvern u jsejjaħ il-kunsilliera biex flimkien miegħu jiġu għall-konferenza tal-aħbarijiet?

Dan il-kunsill apprezza l-fatt li dan il-Gvern qed jagħmel dak li Gvern Nazzjonalista qatt m'għamel f'25 sena f'lokalità li tradizzjonalment dejjem issapportjat b'mod kbir ħafna lill-istess Partit Nazzjonalista.

F'mistoqsija mwieġba fl-2012, l-eks Ministru Austin Gatt li dak iż-żmien kien il-Ministru responsabbli minn Transport Malta kien qal li Triq il-Wied hija fir-responsabbiltà tal-Kunsill Lokali u Transport Malta mhix se tagħmel xogħlijiet fiha.

Aħna qed inbiddlu dik it-trend u għalhekk rajna li nilleġiżlaw f'dan ir-rigward.

Kif rajna, jidher li l-Oppożizzjoni tidher maqsuma anke fuq dan l-Abbozz u fuq din il-wegħda li qiegħda fil-programm tal-Gvern li ngħata mandat mill-poplu tant b'saħħtu fit-3 ta' Ġunju 2017.

L-Onor.

Cutajar għoġbu jirreferi għal-lokalità ta' San Ġiljan.

Kien pjaċir tiegħi li flimkien mal-Ministru Mizzi u r-rappreżentanti tal-komunità tan-negozju ġewwa Paceville stajt ninnota li kważi t-toroq kollha fil-lokalità ta' Paceville ngħataw wiċċ ġdid.

Kien ta' sodisfazzjon ukoll li nara is-sidien tal-istess stabbilimenti kuntenti bix-xogħlijiet li saru, waqt li esprimew il-ħsibijiet tagħhom dwar xogħljiet oħrajn li hemm bżonn li jsiru f'żoni fejn għadna ma għamilniex.

Konvint li l-kunsill lokali għandu jkun sodisfatt li l-Gvern se jintervjeni fuq toroq li r-responsabbiltà tagħhom kienet u teknikament għadha fil-poteri tiegħu.

Ejja niftakru li f'San Ġiljan għandek influss ta' nies li mhumiex residenti, imma jfittxu din il-lokalità sabiex jiddevertu ta' kuljum, kif ukoll mijiet ta' eluf ta' turisti li jżuru San Ġiljan u Paceville.

Dan il-Gvern qed jagħmel investiment mingħajr preċedent biex nagħtu lura l-ġieħ lill-kunsill lokali ta' San Ġiljan.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Il-Ministru semma l-aġenzija Infrastruttura Malta.

Kif nafu, l-Abbozz li jwaqqaf din l-aġenzija jinsab fi Stadju ta' Kumitat biex imbagħad inkunu nistgħu nieħdu l-aħħar vot fit-Tielet Qari.

Parti mir-responsabbiltajiet li se jibdew jaqgħu taħt Infrastruttura Malta kienu jaqgħu taħt Transport Malta.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra x'se jkun ir-rwol il-ġdid ta' Transport Malta fid-dawl li hemm xi responsabbiltajiet li issa se jgħaddu taħt Infrastruttura Malta?

IAN BORG: Transport Malta se tkun qiegħda tagħmel dak li dejjem kien intenzjonat li tagħmel, jiġifieri li tkun ir-regolatur.

Kif nafu, Transport Malta kellha dejjem taqdi ir-rwol ta' regolatur u implimentatur.

Naħseb li issa wasal iż-żmien li Infrastruttura Malta tkun l-entità li timplimenta x-xogħlijiet u Transport Malta li tirregola.

Ma jistax ikollok ċirkostanza fejn għandek ir-regolatur li joħroġ il-permessi lilu nnifsu, jimplimenta l-proġetti infrastrutturali u, fl-aħħar mill-aħħar, jerġa' jagħmel awditjar biex jara li l-proġetti jkunu saru skont il-permessi li jkun ħareġ l-istess regolatur.

Naħseb li dak ir-rwol qiegħed jiġi kkristallizat minħabba li qegħdin ngħaddu l-fażi ta' implimentazzjoni lil Infrastruttura Malta.

Transport Malta għandha wkoll direttorati importanti oħrajn li huma responsabbli minn oqsma kruċjali għall-ekonomija tagħna.

Ma ninsewx is-settur marittimu fejn għandna l-ikbar reġistru Ewropew fir-rigward tal-merchant shipping.

Hemm ukoll il-qasam tal-avjazzjoni.

Transport Malta hija l-Awtorità tal-Portijiet u hija wkoll l-awtorità li tirregola l-konċessjonijiet bħal dawk fit-trasport pubbliku.

Bi trasport pubbliku ma nifhmux biss tal-linja, imma għandek numru ta' setturi oħrajn li jagħtu servizz.

Transport Malta taħdem ukoll mal-eluf ta' klijenti li, ta' kuljum, jiġu bżonn is-servizzi tagħha, b'mod partikolari mid-Dipartiment tal-Liċenzji.

M'hemmx dubju li llum, Transport Malta qiegħda tistabbilixxi ruħha bħala awtorità li saħħet id-dipartiment tal-infurzar tagħha.

L-intenzjoni tal-infurzar mhijiex li tagħmel il-flus imma li teduka u tara li r-regolamenti tat-traffiku, kemm tal-art kif ukoll tal-baħar, ikunu qegħdin jiġu osservati.

Fil-fatt, bħalissa għaddejja kampanja intensiva mill-istess Awtorità kif inkomplu nedukaw u ninformaw dwar ir-regolamenti relatati mal-qasam tat-trasport fuq il-baħar, b'mod partikolari mill-aspett ta' divertiment.

Kif nafu, illum il-ġurnata, ħafna eluf ta' Maltin għandhom opra tal-baħar, imma filwaqt li dawn jistgħu jkunu ta' żvog, jekk ma jkunux użati tajjeb, jistgħu jipperikolaw il-ħajja tan-nies fl-ibħra tagħna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Infakkar lill-Ministru li fl-aħħar amministrazzjoni ta' Gvern Nazzjonalista saru 'l fuq minn 600 triq madwar Malta u Għawdex.

Filwaqt li l-Ministru ma weġibnix għaliex il-kunsill lokali ta' San Ġiljan ma kienx informat biż-żjara tal-Ministru.

Forsi l-Ministru jista' jgħid ukoll meta se jkunu magħrufa l-160 triq li l-aġenzija Infrastruttura Malta, li se titwaqqaf fil-jiem li ġejjin, se tkun qed tagħmel.

Infakkar ukoll li l-160 triq residenzjali li qatt ma saru dejjem kienu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern ċentrali u mhux tal-kunsill lokali.

Għall-Oppożizzjoni, l-importanti għan-nies hemm barra huwa li t-toroq isiru, irrispettivament jekk isirux mill-Gvern jew mill-kunsill lokali.

Il-kritika tagħna hija indirizzata lejn il-Gvern, għaliex fil-fehma tagħna m'għandhom qatt jittieħdu responsabbiltajiet li jkunu jaqgħu taħt il-kunsilli lokali.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Jekk qed nifhem sew, l-Onor.

Interpellant qed jistaqsi liema huma l-160 triq li se jsiru.

Ninformah li dawn huma toroq li qatt ma saru!

Issa jekk l-Onor.

Interpellant irid l-ismijiet tat-toroq, wieħed ikun irid jikkompila din il-lista.

Biss, naħseb li ħadd mhu qed jistenna li nagħti lista ta' 160 triq biex inwieġeb mistoqsija supplimentari!

Dawn huma toroq li jew qatt ma ngħataw wiċċ jew li għadhom qed jiġu fformati, ħafna minnhom kawża ta' żvilupp f'żoni ġodda minħabba r-rationalisation process tal-2006.

F'dawn it-toroq hemm familji li bħal-lejla, wara ġurnata xemx, imorru d-dar u jridu jidħlu minn ġot-trab u f'Novembru, wara ġurnata xita, iridu jmorru d-dar u jidħlu minn ġot-tajn!

Aħna se nkunu qegħdin naraw li dawn it-toroq jingħataw prijorità minn Infrastruttura Malta.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Innotajt li ftit ilu, il-Ministru għamel referenza għax-xogħlijiet li huma mistennija li jsiru ġewwa Triq il-Wied, Ħal Balzan.

Milli nista' nifhem, din hija waħda mit-toroq fejn, għall-ewwel darba, il-Gvern ċentrali qiegħed jidħol sabiex jagħmel triq li ma jkunx wasal għaliha l-kunsill lokali għaliex qatt ma kellu biżżejjed baġit sabiex isiru ċerti xogħlijiet infrastrutturali ta' ċerta portata.

Jista' l-Ministru jgħid fiex se jkunu qed jikkonsistu dawn ix-xogħlijiet u jekk kellux xi talba speċifiċa mill-kunsill lokali ta' Ħal Balzan?

IAN BORG: Bla dubju, għalkemm sal-lum il-kunsilli lokali għadhom responsabbli bil-liġi mix-xogħlijiet fuq kull triq li mhijiex arterjali u distributorja, huma jagħmlu t-talbiet tagħhom anke jekk jafu li huma teknikament responsabbli minn dawk ix-xogħlijiet.

Però, kif anke spjegajt meta ltqajt mas-sindku, mal-viċi sindku u mat-tliet kunsilliera li jirrappreżentaw il-komunità ta' Ħal Balzan u li kienu preżenti fuq il-post meta ħabbarna dan il-proġett, din it-triq partikolari tista' tiswa faċilment baġit ta' kunsill lokali għal seba' snin.

L-Onor.

Interpellant kellu x-xorti jservi bħala sindku fil-lokalità tal-Fgura li hija lokalità ikbar minn Ħal Balzan.

Jien kont sindku ta' lokalità li hija kważi l-istess daqs ta' Ħal Balzan.

Mill-esperjenza tiegħi fil-kunsill lokali nista' ngħid li triq li tiswa 'l fuq minn €0.5 miljun faċilment tkun ekwivalenti għal baġit ta' seba' snin ta' kunsill lokali.

Dan ikun ifisser li l-kunsill lokali jista' jagħlaq il-bibien tiegħu, ma jiġborx aktar skart, ma jorganizzax attivitajiet, ma jħallasx il-pagi tal-ħaddiema, ma jħallasx il-kumplament tal-attività mistennija minnu u minflok ifaddal kemm jista' sabiex xi darba jagħmel Triq il-Wied.

Din hija t-tieni triq ta' natura daqstant kbira li qed issir mill-Gvern ċentrali.

Jekk wieħed jikkonsidra l-lokalità ta' San Ġiljan, din hija t-tielet triq li qed issir.

Hawn qed nirreferi għall-kunsill lokali tas-Swieqi, fejn hemm Triq il-Keffa, il-kunsill lokali ta' San Ġiljan u l-kunsill lokali ta' Ħal Balzan.

Dawn huma tliet kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista, però irrespettivament mill-partit politiku tagħhom, qed jaħdmu sabiex jiżguraw li l-lokalità tagħhom tkun aħjar minn dik li wirtu meta ġew eletti.

Aħna m'aħniex inħarsu lejn kuluri jew maġġoranzi u dan qed nuruh sa minn qabel inwaqqfu Infrastruttura Malta.

Jien ħadt pjaċir nisma' l-aħħar kummenti li għadda l-Onor.

Cutajar għaliex tibda tifhem dak li qed jgħidulna s-sindki mill-Partit Laburista u s-sindki mill-Partit Nazzjonalista b'mod informali meta qed juru li huma kuntenti li se nwaqqfu Infrastruttura Malta u li se jaqsmu din ir-responsabbiltà tagħhom mal-Gvern ċentrali, għaliex jafu li ma jistgħux jibqgħu jerfgħu dan il-piż waħedhom.

Huma jafu li dawn it-toroq qatt ma jistgħu jsiru bil-baġits tal-kunsilli lokali.

Għalhekk, għall-mistoqsija tal-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali kien ikkonsultat, għamel it-talba, kien magħna u se jibqa' magħna matul l-implimentazzjoni ta' din it-triq.

Fl-aħħar mill-aħħar, din it-triq, bħal kull triq oħra f'pajjiżna, ma taffettwawx biss il-lokalità ta' Ħal Balzan.

Kif nafu, għandna network ta' toroq li huma intrinsikament magħqudin bejn raħal u ieħor u bejn belt u oħra.

Triq il-Wied f'Ħal Balzan tinsab bejn diversi lokalitajiet, u l-istat diżastruż li tinstab fih ma jagħmilx ġieħ lil pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea fis-sena 2018.

Għalhekk qed nittamaw li meta l-ġimgħa d-dieħla, fi stadju ta' Kumitat, niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi biex inwaqqfu Infrastruttura Malta, lil hinn minn kif se nimplimentaw l-investiment li dan il-Gvern qiegħed ipoġġi b'risq il-lokalitajiet ta' Malta u Għawdex, inkunu nistgħu naslu lejn ftehim anke mal-Oppożizzoni.

B'hekk, nitilqu fuq triq tajba f'kull sens ħalli wara nassistu lit-68 kunsilli lokali kollha, irrispettivament minn liema naħa tal-pajjiż ġejjin u b'liema maġġoranzi politiċi huma komposti.

Flimkien irridu naħdmu għall-ġid tal-lokalitajiet rispettivi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar xhur, wieħed seta' jinnota li żdied is-servizz ta' taxis - mhux it-taxis il-bojod – li wieħed jista' jibbukkjahom anke permezz ta' kumpaniji ġodda li huma totalment ibbażati fuq l-internet u għalhekk, sabiex tibbukkja dan is-servizz, bilfors irid ikollok mobile.

Naħseb li dan huwa servizz tajjeb, għax f'dan il-pajjiż qatt ma kellna servizz ta' taxi li kien popolari kemm mal-Maltin kif ukoll ma' dawk li jkunu qegħdin jgħixu fostna.

Jista' l-Ministru jsemmi x'inċentivi hemm għal kumpaniji ġodda f'dan is-settur?

Bħalma wieħed jifhem, aktar ma jkollna minn dawn il-kumpaniji u aktar ma jsir użu minn dan is-servizz, se jkollna inqas karozzi fit-toroq u inqas karozzi li jfittxu parkeġġ, għaliex l-istess karozza tkun qed tintuża minn diversi persuni li jridu jmorru minn post għal ieħor.

IAN BORG: M'għandix dubju li x-sharing economy u l-qsim tar-riżorsi bejn in-nies li jagħmlu użu mill-karozzi huwa l-preżent u anke l-futur.

F'ċerti pajjiżi, dan l-aspett huwa aktar b'saħħtu minn pajjiżi oħrajn.

Naħseb li anke f'Malta qiegħda tidħol din il-kultura.

L-Onor.

Interpellant qal li għandna numru ta' operaturi li qed joffru servizz ta' chauffeur driven cars lill-poplu u lil dawk li jżuruna.

Issa jien qed immur aktar minn hekk, meta qed ngħid li wasal iż-żmien li wieħed jara l-introduzzjoni ta' kif dik ir-rikba tinqasam bejn nies li forsi lanqas biss jafu lil xulxin.

Wieħed jista' jaċċedi għas-servizz bit-teknoloġija biex jippjana l-mobilità tiegħu u biex iħallas għal dak is-servizz.

Dan is-servizz huwa l-mod li bih kumpaniji privati qegħdin joperaw.

Se nkun sinċier.

S'issa rajna numru kbir ta' operaturi jidħlu fis-suq mingħajr ma tajna ebda inċentiv.

Għalhekk irridu nkunu kawti jekk huwiex lok li l-Gvern jintervjeni mill-aspett finanzjarju, bħal benefiċċji ta' tassazzjoni jew benefiċċji oħrajn, kif forsi qed jiġi ssuġġerit fil-mistoqsija tal-Onor.

Dan għaliex is-suq diġà qiegħed jaqbad, mingħajr ma l-operaturi għandhom xi inċentiv f'dan is-sens.

Għalhekk, wieħed irid janalizza s-sitwazzjoni biex ngħinu lis-suq skont iċ-ċirkostanzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin għall-Mistoqsijiet.

MERĦBA LIL DELEGAZZJONI ĠERMANIŻA

L-ISPEAKER: Qabel ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti, nixtieq nagħti merħba lill-Membri Parlamentari mill-Parlament Federali ta' Berlin li jinsabu preżenti fostna fl-iStrangers Gallery.

Nifhem li qegħdin f'pajjiżna biex ikollhom laqgħat fir-rigward tal-proġett Valletta 18.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali tar-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma (REWS) għas-sena 2017;

f'isem il-Ministru għal Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Numru 193 tal-2018 – Ordni tal-2018 dwar Ħelsien minn Taxxa Doppja (Taxxi fuq l-Income) (Ir-Repubblika tal-Botswana);

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5883 li ngħatat fis-seduta 124 tal-4 ta' Ġunju 2018 dwar kopja tal-att pubbliku datat l-1 ta' Frar 2017 li permezz tiegħu l-Kummissarju tal-Artijiet ikkonċeda b'titolu ta' enfitewsi l-art tal-ITS f'San Ġiljan lill-kumpanija DB San Ġorg Property Limited; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' ħaddiema fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex li kienu qegħdin jibbenefikaw minn leave speċjali bi ħlas jew bla ħlas, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6162; u

Tagħrif dwar każi ta' ħaddiema fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex li kellhom qualification allowance, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6163.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-fondi tal-Unjoni Ewropea li Malta tibbenefika minnhom fir-rigward tal-ħidma tagħha fuq l-immigrazzjoni irregolari, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6354;

Tabella li turi r-reati kriminali rappurtati fil-lokalità ta' Tas-Sliema fis-snin bejn l-2013 u l-2018, maqsuma skont it-tip ta' reat, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6418; u

Tabella li turi l-għadd ta' każi ta' suwiċidju fil-perjodu bejn l-2010 u l-2018, maqsuma skont l-età u s-sess, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6453.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

K.L.B.L 56/14/2018 - Bye-Laws tal-2018 dwar Attivitajiet fil-Beraħ (Kunsill Lokali Ta' Sannat);

Avviż Legali Nru 194 tal-2018 - Ordni tal-2018 dwar Korrezzjoni tal-Liġijiet Att tal-2018 dwar il-Vjolenza Abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika (Att XIII tal-2018); u

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 191 tal-2018 - Regolamenti tal-2018 dwar il-ħatra tal-Awtorità Ċentrali fl-Adozzjoni;

Avviż Legali Nru 192 tal-2018 - Regolamenti tal-2018 dwar il-ħatra tal-Awtorità Ċentrali fil-Foster Care;

Avviż Legali Nru 195 tal-2018 - Ordni tal-2018 dwar Żieda fir-Rati ta' Benefiċċji;

Tagħrif dwar ħatriet fil-grad ta' Manager u gradi 'l fuq, mal-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji tagħha, flimkien mar-responsabbiltajiet tagħhom, fil-perjodu bejn April 2013 u Marzu 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6390;

Tagħrif dwar il-pakkett finanzjarju u benefiċċji oħra ta' impjegati fil-grad minn Manager 'il fuq, mal-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji tagħha, fil-perjodu bejn April 2013 u Marzu 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6392; u

Tagħrif dwar l-għadd u t-tip ta' każi ta' vjolenza domestika rrappurtati fil-perjodu bejn l-2008 u l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6431.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni ta' Proċessi Amministrattivi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali u Stqarrijiet Finanzjarji tal-Aġenzija Identity Malta għas-sena 2017.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' nhar l-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2018 tal-Kumitat dwar il-Ħatriet Pubbliċi, l-Onor.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROFESSJONI

TAL-PSIKOTERAPIJA

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' klawsoli 2, 9, 10 u 14 tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Abbozz Nru 16 – skont l-Ordni Permanenti 104.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-klawsoli 2, 9, 10 u 14 tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Abbozz Nru 16 - jiġu kkonsidrati mill-ġdid, skont l-Ordni Permanenti 104.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi li l-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' dawn il-klawsoli tiġi ttrattata mill-Kumitat Permanenti għall-konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-konsiderazzjoni mill-ġdid tal-klawsoli msemmija mill-Ministru tiġi ttrattata mill-Kumitat Permanenti għall-konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI TAL-EMBRIJUNI

JOE MIZZI: F'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, Kap. 524" ikun moqri t-Tielet Darba.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ votazzjoni.

Skont il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni għandha tittieħed fil-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI KRIMINALI U L-ATT DWAR

ID-DIPENDENZA FUQ ID-DROGA (TRATTAMENT MHUX PRIĠUNERIJA)

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-18 ta' Ġunju, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa pass tajjeb.

Permezz ta' dawn l-emendi fil-Kodiċi Kriminali, qed nitkellmu fuq sentenza ta' trattament u mhux priġunerija sabiex pajjiżna jkun konformi mal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea.

Qabel nibda dan id-diskors, irrid insmemi t-tliet pilastri fil-qasam tad-droga f'pajjiżna, li huma l-OASI, il-Caritas u s-Sedqa li dejjem huma determinati li jagħtu l-għajnuna lil kull bniedem li jfittixhom.

Qatt ma jaqtgħu qalbhom u huma dejjem għatxana li jgħinu lil dawk kollha li jitolbuhom l-għajnuna.

Jien nammira lil dawn l-entitatjiet għall-fatt li jibqgħu dejjem motivati anke jekk l-individwi li jersqu lejhom ikunu f'baħar imqalleb.

Għalhekk, irrid insellem lill-ħaddiema kollha ta' dawn l-entitajiet li qegħdin iħallu impatt pożittiv f'pajjiżna.

Dawn il-ħaddiema qegħdin jagħmlu minn kollox biex iwasslu lil dak li jkun fid-direzzjoni t-tajba u biex jintegra lura fis-soċjetà tagħna.

Min-naħa l-oħra, is-soċjetà tagħna trid taċċettahom u ġġegħelhom iħossuhom parti minna lkoll.

Aħna dejjem niftaħru li Malta hija ħanina, imma fil-verità, is-soċjetà mhux dejjem tkun ħanina mal-vittmi tad-droga.

Bħala soċjetà, irridu naraw li mhux biss ngħinuhom jerġgħu lura fis-soċjetà tagħna, imma ngħinuhom ukoll jegħlbu l-isfidi iebsa li jkunu għaddejjin minnhom, kemm huma u, aktar minnhom, dawk li jgħixu magħhom.

Jien kelli diversi esperjenzi ma' dawn in-nies.

Ilbieraħ, il-Ministru Owen Bonnici semma tant tajjeb li l-problema tad-droga mhijiex sfida għal ċerti familji biss jew għal xi klassi soċjali partikolari, imma din il-problema tmur lil hinn minn hekk.

Dawn in-nies ġejjin minn kull strada tas-soċjetà tagħna.

Għalhekk, kif qal tajjeb il-Ministru Bonnici, mhux dejjem ikun faċli, speċjalment għal tal-familja, li jkampaw ma' dawn id-diffikultajiet.

Pereżempju, jien niftakar familja li daħlet id-dar u ma ssibx l-linef tad-dar!

Għalhekk, bħala Gvern, dan l-Abbozz li qed jitressaq huwa tajjeb u naqbel miegħu mija, fil-mija għax qed ikompli jisħaq sabiex inkunu koerenti ma' dak li qed jagħmlu dawn l-entitajiet.

Huwa importanti wkoll li nkomplu naħdmu fuq il-Faċilità Korrettiva ta' Kordin, li nittama li tkun faċilita korrettiva u mhux distruttiva.

Qed nara l-Ministru Michael Farrugia li ressaq 'il quddiem xi tibdil fil-ħabs, liema tibdil nittamaw li jkun għall-aħjar, biex il-ħabs ikun verament qed jifforma lil dawk li jidħlu fih, b'mod speċjali dawk li jinsabu l-ħabs minħabba l-problema tad-droga.

Sur President, huwa tajjeb li fir-rigward ta' dan is-suġġett tant sensittiv niġbdu ħabel wieħed.

Allaħares qatt nużaw dan is-suġġett bħala ballun politiku!

Kemm hu importanti li jkollna Malta solidali u mhux Malta tal-kastig!

F'ċerti aspetti, Malta hija ħanina, imma fejn tidħol il-problema tad-droga, mhux dejjem naġixxu b'mod ħanin, speċjlament jekk id-drogat ikun fqir, żgħir jew ġej minn post partikolari.

Niftakar li jien kont nirrabja ħafna meta fis-sena 2000 persuna kien jinqabad bid-droga u l-midja bilfors kienet tirrapporta li din il-persuna kienet minn Bormla!

Xi kultant, il-persuna tkun marret toqgħod erbat ijiem f'Bormla, imma l-midja bilfors kienu jsemmu t-tali bl-isem u l-kunjom u li kien minn Bormla!

Ħafna drabi, dawn il-persunai huma bħan-nomadi, jiġru minn post għall-ieħor, imma t-timbru ta' Bormla kien irid jissemma.

Illum, għall-grazzja t'Alla, din il-ħaġa naqset ħafna.

Biss, nerġa ngħid, li ħafna drabi, għaliex inti żgħir jew fqir, nieħdu l-opportunità li nagħmlu xenata b'dawn it-tip ta' nies.

Ovvjament, kif għedt, illum ir-realtà f'pajjiżna dejjem qiegħda tinbidel.

Fir-rigward tad-droga, ma nistax inħallat is-sena 2000 mar-realtà tal-lum.

Minn ftit riċerka li għamilt, għażilt sentejn differenti tul dawn l-aħħar għaxar snin, biex nara kif inbidlet ir-realtà tad-droga f'pajjiżna.

Pereżempju, fl-2009, jirriżulta li kien hemm 240 qabda ta' droga, filwaqt li fl-2015, kellna l-ogħla qabda tad-droga f'dawn l-aħħar 16-il sena, b'total ta' 502 qabdiet tad-droga, li hu d-doppju tal-2009.

Però imbagħad, fl-2015 kien hemm żieda kbira fil-multi, li kienet tammonta għal 44% tas-sentenzi kollha.

Din kienet żieda ta' 291% fuq is-sena preċedenti.

Min-naħa l-oħra, il-liberazzjonijiet taħt kondizzjonijiet naqsu bi 346% mis-sena 2014, li kienu jammontaw għal 26% tas-sentenzi kollha.

Dan jista' jkun affettwat minħabba l-fatt li fl-2015 u l-2016 bdiet tissemma l-introduzzjoni ta' dan l-att li qegħdin niddiskutu llejla.

Huwa tajjeb li l-Gvern qed jirrikonoxxi li nressqu dawn l-emendi minħabba dawn ir-realtajiet ġodda.

B'hekk ikollna aktar unità nazzjonali, kordinament u ħidma mill-Gvern sabiex tkompli tonqos din il-ġerħa tad-droga f'pajjiżna.

Huwa importanti li dan is-settur ikun mhux biss regolat imma anke sorveljat b'mod xieraq.

Huwa importanti li jkollna kordinament bejn il-ħidma tal-Gvern u s-servizzi li qed jingħataw mill-OASI, il-Caritas u s-Sedqa biex nimxu fuq l-istess linja u fl-istess direzzjoni.

Meta konna żgħar u konna nisimgħu l-kelma droga, awtomatikament kienu jiġu f'moħħna l-kliem piena u kastig.

Permezz ta' dan id-diskors nixtieq li forsi mmur lil hinn minn dak li qegħdin niddiskutu dwar l-emendi li għandna quddiemna.

Huwa importanti li nifhmu lill-bniedem, anke f'termini tar-razzjonalità tiegħu, jiġifieri fil-mod ta' kif jirraġuna.

Il-bniedem huwa kumpless u għalhekk dejjem fadal x'nitgħallmu u nesploraw.

Dan huwa s-sabiħ tal-ħajja!

Il-bniedem ġej minn ambjenti differenti.

Kif nafu, it-trobbija tagħna taffettwana b'mod differenti.

Għaliex, pereżempju, hawn min ma jgħaddix mingħajr kokaina u hawn min lanqas qatt ma ra b'għajnejh kokaina?

Ħafna drabi, il-mistoqsija tkun: Kif il-bniedem wasal sa hawn?

Bħala bnedmin, aħna nesperjenzaw realtajiet li mhux dejjem huma razzjonali.

Din hija xi ħaġa li ta' min jaħseb fuqha u jagħmel dixxerniment ta' dak li nisimgħu u naqraw.

Huwa tajjeb ukoll li nirriflettu fuq dak li qegħdin nipproponu permezz ta' dawn l-emendi fil-liġijiet tagħna.

Il-bniedem mhux magħmul biss minn element razzjonali, imma huwa magħmul ukoll minn qalb u ġisem.

Il-bniedem huwa kumpless u jaf mhux dejjem ikun razzjonali.

Bħala bnedmin, xi kultant niġu mmexxija mill-istinti tagħna aktar milli minn dak li jgħidilna moħħna.

Il-karattru, it-trobbija u l-ambjent tagħna jaf ikollhom influwenza fuq l-imġiba tagħna.

Però, fuq kollox, il-bniedem għandu wkoll spirtu li jmur lil hinn mill-proċess loġiku tal-moħħ.

Huwa għalhekk li l-imġiba tagħna l-bnedmin hija ta' kulħadd differenti.

Hemm bnedmin li daħlu f'din il-problema minn rajhom, hemm oħrajn li daħlu f'din id-diffikultà minħabba l-peer pressure, u hemm min ma kellux għalfejn imiss id-droga imma xorta waħda waqa' f'din il-problema.

Sfortuntament hemm min kien b'saħħtu, anke b'diversi esperjenzi ta' suċċess fil-ħajja, imma mbagħad m'għarafx jikkontrolla dawn il-forzi negattivi.

Hemm min spiċċa f'din il-problema biex jaħrab mir-realtà tal-ħajja.

Sfortuntament, din hija sitwazzjoni drammatika għall-aħħar!

Meta tkun ġenitur jew viċin il-persuna li li tkun għaddejja mill-problema tad-droga hija tassew għamla drammatika!

Mhux talli jitkissru l-persuni b'din il-problema, imma jkissru wkoll lil ta' madwarhom.

Jekk forsi hawn xi ħadd li qiegħed isegwina llejla, ejjew nuru solidarjetà ma' tant familji li għaddejjin minn tbatijiet kbar bejn l-erba' ħitan ta' darhom.

Naf ġenituri li daħlu fl-eternità minħabba li dawn l-esperjenzi tant kiddewhom, li ma felħux għal aktar inkwiet.

Hawn tant familji tajbin li għamlu minn kollox biex ipprovaw irabbu lil uliedhom bl-aħjar mod possibbli u mbagħad jispiċċaw jgħaddu minn tant tbatijiet.

Dan iwassal għal ħafna mistoqsijiet għal dik l-omm u dak il-missier.

Ħafna jgħidulek li għandhom, pereżempju, tlett itfal, fejn it-tnejn il-kbar irnexxew u ggradwaw mill-Università, però ż-żgħir jew iż-żgħira għandhom storja differenti.

Għall-familja, din l-istorja hija passjoni u drama.

Bħala ġenitur, mhux dejjem tkun kapaċi taċċetta din l-isfida, speċjlament meta uliedek jidħlu f'xebgħa inkwiet, anke mal-liġi.

Mhux dejjem faċli li tkun madwar il-protagonist, taċċetta din is-sitwazzjoni u ma tħalli lil ħadd li jtellfek mill-paċi u l-kwiet.

Sur President, mhux dejjem faċli tifhem lil dawk ta' madwarek, speċjalment jekk tkun ġenitur li tkun rabbejt lil uliedek b'mod tajjeb.

Jista' jiġri li bħala ġenitur tibda tiffissa li l-problema hija tiegħek għax lil ibnek tajtu kull ma ried!

Bl-istat ta' paniku, lanqas biss jiġik f'moħħok kif tista' tħoll dawn l-għoqiedi tal-ħajja!

Jien semmejt lil-lokalità ta' Bormla, imma hawn diversi bliet u rħula Maltin li huma milquta minn din il-problema tad-droga għax niftakar is-sitwazzjoni kif kienet bejn is-sena 1997 u l-2003.

Imma s-sitwazzjoni llum tbiddlet.

Illum insibu li anke Tas-Sliema, Ħal Qormi, il-Mosta u tant lokalitajiet oħrajn huma milquta minn din l-isfida xejn faċli li ġġib id-droga.

Hemm familji fejn il-ġenituri ġew nieqsa u r-responsabbiltà waqgħet fuq l-aħwa.

Hawn qed niftakar f'tant familji partikolari li jien viċin tagħhom, li nkun naf l-istorja kollha.

Hawn familji li jispiċċaw jitkissru mingħajr ma jkunu solvew il-problema.

Ħafna drabi din is-sitwazzjoni hija bħal bir tas-skieken, fejn tispiċċa li ma tasal imkien!

Mill-ġdid, se nerġa' nsemmi l-OASI, il-Caritas u s-Sedqa; biex tasal li taħdem man-nies li huma maħkumin mill-problema tad-droga trid vokazzjoni kbira.

Min jaf kemm-il darba joħroġ minn ħalqna awtomatikament kliem bħal "taqtax qalbek", "qawwi qalbek", jew "agħmel kuraġġ".

Però trid ħafna aktar minn kliem ta' kuraġġ biex tgħin lil dawn in-nies.

Ħafna drabi matul dawk il-mumenti iebsa, l-ebda kliem ma jservi ta' sabar.

Din hija sitwazzjoni pjuttost diffiċli u għadma iebsa.

Jien nifhem il-ġid li qegħdin jagħmlu diversi entitajiet.

Adrian Delia, xi ġimgħat ilu kellna l-opportunità li nżuru l-OASI u l-Caritas, fejn tkellimna mar-residenti, fosthom żgħażagħ, li għaddejjin minn din l-isfida.

Tkellimna wkoll mal-ħaddiema li qed jaħdmu b'tant vokazzjoni f'dan is-settur.

Is-sejħa għal dan ix-xogħol hija sfida li twieġeb għaliha biss b'qalb ġeneruża.

Huwa xieraq li l-Ministru responsabbli minn dan il-qasam jirrikonoxxi dan ix-xogħol moħbi li qiegħed isir.

Fil-fatt għada fil-Caritas hemm iċ-ċerimonja tal-għoti ta' ċertifikati lil dawk li temmew il-programm ta' riabilitazzjoni b'suċċess.

Ejja niftakru li dawn l-entitajiet kienu lesti li jwieġbu għal din is-sejħa b'mod totali, anke jekk mhux faċli li taħdem f'dan is-settur.

Fl-1997 jien kelli l-opportunità li naħdem il-Caritas għal sena, liema esperjenza mhu se ninsa qatt.

Dak iż-żmien kont għadni żgħir, ħiereġ mis-Seminarju, u kienet l-ewwel esperjenza tiegħi fil-qasam soċjali.

Kont naħdem fil-binja tal-Caritas f'Baħar iċ-Ċagħaq, liema binja għadha hemm sal-lum; dak iż-żmien kienet tissejjaħ Sant'Anna.

Mill-ġdid, f'isem tant ġenituri li spiċċaw lampa stampa u f'isem tant ulied li mexjin 'il quddiem grazzi għal dawn l-entitajiet, irrid li f'isem is-soċjetà kollha nirringrazzja lill-ħaddiema li jaħdmu ma' dawn in-nies.

Forsi jkun hemm min bħalissa qiegħed jismagħni u jgħidli biex ma nitkellmix f'ismu, għax għandu r-raġunijiet tiegħu.

Naf li hawn min bata minħabba ċerti ċirkostanzi, anke ta' serq fejn il-persuna tkun għaddiet minn trawma li tibqa' magħha għal dejjem.

Għalhekk nifhem ukoll lill-vittmi u naf li mhux faċli li taħfer jew li tinsa l-ħsara li tkun saritlek.

Però jekk nipprovaw nibnu l-prinċipji tagħna fuq is-sens ta' tpattija, dan ikun il-kollass morali tagħna.

L-istint naturali tagħna, speċjalment meta ninqarsu, mhux dejjem iwassalna għall-ideal u l-prinċipji li nemmnu fihom.

Għalhekk, irridu nissiġillaw il-prinċipji tagħna għax il-prinċipji tagħna ma jiġux irkantati!

Fl-Unjoni Ewropea għandna madwar 89 miljun persuna milquta mid-droga.

Jidher ukoll li l-użu tad-droga min-nies qed jinbidel.

Għalhekk, dawn l-emendi li qed nitkellmu dwarhom se jkomplu jtejbu t-tibdiliet li jaqdu lil dawk kollha li jinsabu f'dan il-kwadru.

Ejja nagħrfu nittrattaw dan is-suġġett b'mod delikat kif qed tagħmel din il-Kamra.

Ejja nkunu aħna li nintegraw lura lil min xellef difru mal-liġi xi darba jew oħra.

Ejja ngħaqqdu l-istampa kollha ta' dan il-kwadru biex noffru ħajja aħjar lil min miss il-qiegħ.

Ejja niftakru b'mod speċjali fil-familjari ta' dawn il-persuni li għaddejjin minn mumenti xejn faċli.

Kull telefonata li jirċievu jimmaġinaw li mhux qed iċemplilhom ħuhom jew oħthom, imma qed iċemplilhom il-pulizija minħabba binhom jew binthom.

Ejja nżommu f'moħħna li aħna l-politiċi rridu nagħtu kont ta' din ir-realtà.

Aħna l-politiċi ninsabu fid-dmir li nindirizzaw din ir-realtà għall-benefiċċju ta' min kellu jgħaddi minn din il-ħajja terribbli.

Jidher li f'Malta, l-ammont ta' nies li jitolbu għall-għajnuna dejjem qed jiżdied meta mqabbel mas-snin ta' qabel.

L-istampa li qed toħroġ hija li dawn ħutna Maltin qed jitolbu għajnuna fuq problemi relatati ma' kokaina, kannabis u anke eroina.

Il-bżonnijiet ta' dawn in-nies qegħdin dejjem jinbidlu u għalhekk il-Gvern għandu jagħmel ħiltu kollha biex jgħin kemm jista' lill-Caritas, lill-OASI u lis-Sedqa biex ikomplu jipprovdu servizzi u programmi effettivi li jindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Ilbieraħ ħadt gost nisma' bir-reqqa d-diskors tal-Ministru Owen Bonnici fejn ħarġet l-umanità tiegħu.

Dan huwa dak li għandna bżonn fil-Parlament, speċjalment fejn jidħlu suġġetti bħal dawn.

Dan l-Abbozz ta' Liġi se jsaħħaħ ċerti drittijiet li jagħtu dinjità lil kull bniedem, fosthom id-dritt li wieħed jiġi meqjus innoċenti sakemm il-Qorti tkun sabitu ħati.

Dan huwa prinċipju importanti!

Huwa l-obbligu tal-Istat, permezz tal-Pulizija u l-Avukat Ġenerali, li jiġbru u jippreżentaw il-provi kollha, kemm dawk favur kif ukoll dawk kontra, fir-rigward tal-akkużat.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jgħid li l-awtoritajiet pubbliċi u l-Qrati m'għandhomx jirreferu għall-akkużat bħala ħati qabel ma tkun ingħatat is-sentenza ta' ħtija kontrih.

L-Abbozz ta' Liġi jipprovdi wkoll li meta l-Pulizija tressaq lil xi ħadd quddiem il-Qorti, ma tistax trażżnu b'mod fiżiku, b'tali mod li jidher diġà ħati tal-akkużi miġjuba kontrih.

Kif nafu, ħafna drabi fl-aħbarijiet naraw lill-persuna immanettjata dieħla l-Qorti.

Jekk l-akkużat ikun ġej minn xi raħal żgħir, ir-raħal kollu jqum jitkellem fuqu!

Għalhekk dawn l-emendi se jkomplu jagħtu dinjità lil dawn il-persuni li, sforutnatament, ikunu daħlu fix-xena forsi mingħajr ma jkun it-tort tagħhom.

Kulħadd jista' jidħol f'din ix-xena, jien inkluż!

Fir-rigward ta' persuni li jkunu nstabu ħatja ta' reati marbuta mad-droga, il-liġi qed tinbidel permezz ta' dawn l-emendi biex ikun possibbli li l-Qorti tordna trattament minflok priġunerija.

Ilbieraħ, il-Ministru Bonnici semma persuni li fil-passat kellhom il-problema tad-droga, attendew il-programmi tal-OASI, il-Caritas, jew is-Sedqa, imma llum qegħdin jistennew sentenza u jistgħu jerġgħu jidħlu fil-ħabs.

Dan l-aħħar smajna anke b'każ simili fuq il-mezzi tax-xandir.

Sfortunatament, minkejja li dawn il-persuni pprovaw jaħdmu fuqhom infushom, jerġgħu jispiċċaw il-ħabs.

Hemm ħafna każijiet ta' persuni li jkunu abbużaw mid-droga imma li jekk jidħlu l-ħabs se jispiċċaw joħorġu minn hemm bħala kriminali.

Għalhekk l-enfasi tagħna għandha tkun fuq l-għajnuna minflok il-kastig.

Sinjura President, nittama li dan id-diskors li għamilt iservi biex is-soċjetà tagħna tagħmel dixxerniment ta' kemm huwa importanti li ma niġġudikawx lil dawn il-persuni li jkunu għaddejjin minn diversi sitwazzjonijiet.

Bejn il-bibien magħluqa ta' djarhom, il-bambin biss jaf minn xiex tkun għaddejja l-persuna.

Kif nafu, ħafna drabi, wara tant żmien, jibdew joħorġu ħafna stejjer.

Bħala Partit Nazzjonalista ħdimna fuq dekasteru fejn tidħol is-solitudni u nittama li l-Gvern jara kif se niżviluppaw aktar fuq din l-idea.

Ejja naħdmu aktar ilkoll flimkien!

Fl-Ingilterra l-Prim Ministru Theresa May għamlet Ministeru sħiħ li jiffoka fuq is-solitudni.

Din hija xi ħaġa tajba u importanti biex persuni li jkunu għaddejjin mis-solitudni jkollhom fejn jirreferu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, nieħu pjaċir ninnota li d-drittijiet ta' min hu allegatament inkriminat qed jiġu mħarsa biex b'hekk, b'ġustizzja, inkunu qegħdin inħarsu d-dinjità tal-bniedem, b'mod partikolari sakemm ikun hemm provi li jixhdu li hu ħati, dak li hu magħruf bħala l-oneru tal-prova.

Persuna inkriminata għandha d-dritt li titħares bħala innoċenti u għandha wkoll id-dritt li mingħajr il-preżenza tagħha fil-Qorti jew għall-inqas tal-avukat tagħha, ma tinqatax is-sentenza.

Il-persuna għandha d-dritt ukoll li fuq għażla tagħha tibqa' siekta waqt ix-xhieda.

Dawn id-drittijiet joħorġu minn traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tal-2016 li kellha tiddaħħal u tiġi implimentata sal-1 ta' April 2018.

Ninnota wkoll b'mod pożittiv li l-emendi għall-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga se jidħlu fis-seħħ.

Dan huwa pass 'il quddiem għal dawk il-persuni li huma pazjenti u li jien, bħala tabib u persuna pubblika, niltaqa' ta' spiss magħhom.

Jien kelli x-xorti li nara mill-qrib l-ammont ta' xogħol volontarju u siewi li jsir mill-Caritas u l-OASI.

Dan huwa ġest fenominali li jagħmel ġieħ lil kull min jaħdem f'dan is-settur u, aktar minn hekk, lil dawk il-persuni li jerġgħu jingħataw ħajja mill-ġdid.

Hawn ma nixtieqx inħalli barra d-Drug Dependency Unit fl-Isptar Monte Carmeli u l-Unit li jeżisti f'St. Luke's fejn hemm tobba u infermiera li litteralment ikunu qegħdin iħarsu s-saħħa u l-well-being ta' dawn il-pazjenti u indirettament anke tal-qraba tagħhom, biex bi programmi effettivi jiġu mnaddfa minn din id-dipendenza.

Għalhekk, meta wieħed iħares lejn din il-liġi jara b'mod pożittiv l-aspett sabiħ tagħha, biex inħarsu d-drittijiet u d-dinjità ta' persuni li huma vulnerabbli.

Inkun qed nonqos jekk ma nsemmix is-sitwazzjoni reali ta' kif topera din il-liġi fil-Qrati tagħna.

Il-ħatra tal-ġudikatura hija kkontrollata mill-Eżekuttiv, jiġifieri mill-Gvern, u minkejja li fil-leġiżlatura preċedenti twaqqaf il-Kumitat li jinnomina avukati li huma eliġibbli għall-pożizzjoni u jagħmel l-assessjar tagħhom, l-aħħar kelma dejjem kienet u għadha tal-Prim Ministru.

Barra minn hekk, kif inhi l-prassi f'Malta, l-Avukat Ġenerali hu l-prosekutur u jifforma wkoll parti minn dan il-Judicial Committee.

Għalija dan għandu konflitt ta' interess.

Dan għaliex, ejja ngħiduha kif inhi, l-Avukat Ġenerali huwa l-avukat tal-Gvern u huwa wkoll prosekutur fl-istess ħin.

Hemm ħtieġa li darba għal dejjem jitwaqqfu żewġ uffiċini li huma separati minn xulxin.

Ilna żmien ngħidu f'din il-Kamra li barra l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali li jagħti parir lill-Eżekuttiv, għandu jkun hemm uffiċċju ieħor tal-prosekutur.

Biex nagħmlu l-ħaġa aktar kompluta, jien tal-fehma li wasal iż-żmien li l-maġistrati jkollhom ukoll il-poter ta' prosekutur għax b'hekk verament inkunu qed inħarsu l-bilanċ ta' diversi setturi bejn il-poteri f'demokrazija.

Qed insemmi dan it-tiġdid biex f'Malta jkollna saltna tad-dritt idonea li niftaħru ferm aktar biha, bħal membri stati oħrajn Ewropej.

Qed insemmi dawn l-uffiċċji għax f'din il-liġi jissemma wkoll l-intervent tal-Avukat Ġenerali fl-emendi li qegħdin isiru u hemm ukoll eċċezzjonijiet li ġew inkorporati flimkien ma' traspożizzjoni tal-liġi tal-Unjoni Ewropea fil-Liġi Maltija lil hinn minn dak li huwa propost.

Sur President, f'Malta s-saltna tad-dritt hija dgħajfa.

Qed ngħid dan bħala tabib, aħseb u ara x'jgħidu l-avukati!

Nażżarda ngħid li s-saltna tad-dritt ġiet mhedda kemm f'din il-leġiżlatura, f'ta' qabilha u anke f'oħrajn.

Għandna Kostituzzjoni li ma tagħtix garanzija biex is-saltna tad-dritt tiġi mħarsa.

Fil-Kostituzzjoni għandna ħafna kliem fieragħ bi stqarrijiet ta' kemm aħna bravi bil-ġlekk, u meta niġu għall-fatti dan il-kliem ma jsarraf xejn!

Kollox jiddependi fuq kif jaħsibha l-Gvern, jiġifieri l-Eżekuttiv, fil-mument u fil-ġurnata.

Din mhijiex biss ħasra, imma personalment bħala Membru ta' din il-Kamra nħoss li hija insult lejn id-demokrazija f'pajjiż modern li suppost inħaddnu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx aktar rimarki, insejjaħ lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

OWEN BONNICI: Sur President, nirringrazzja lill-Kamra tad-dibattitu li kellna, li naħseb kien dibattitu pożittiv.

Għamilt ħilti biex nisma' l-maġġoranza tad-diskorsi u fejn ma segwjtx, niskuża ruħi li ma kontx hawnhekk, imma kont impenjat ma' delegazzjoni mill-Parlament ta' Berlin li xtaqu laqgħa magħna.

Fejn ma segwejtx se nkun qiegħed naqra t-transcript tal-interventi li saru.

Naħseb li wieħed tajjeb li jirreġistra li kien hawn qbil dwar dan l-Abbozz, għax din hija xi ħaġa pożittiva.

Irnexxielna nilħqu kunsens biex nirriaffermaw il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-preżunzjoni tal-innoċenza li huwa essenzjalment ingredjent importanti ħafna fis-sistema tagħna.

Dan ifisser li meta xi ħadd jitressaq il-Qorti akkużat b'reat kriminali għandu d-dritt li jiġi preżunt innoċenti sakemm ikollu sentenza definittiva kontra tiegħu.

Sintendi, jista' ma jkollux sentenza kontra tiegħu u jkun liberat, imma sakemm jiġi liberat jew jinstab ħati, hija xi ħaġa pożittiva li nirriaffermaw dan id-dritt dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza li joħroġ minn din id-Direttiva li hija parti mill-programm ta' Stokkolma.

Permezz ta' dan l-Abbozz, qegħdin nerġgħu nirriaffermaw dawn il-prinċipji ġenerali.

Huwa tajjeb li jkollna dan it-tip ta' dibattiti.

Jien ħadt gost nisma' l-interventi li saru għaliex meta nitkellmu dwar il-prinċipji, dan il-Parlament jaf jilħaq qbil.

Pereżempju, ħadt gost nisma' lill-Onor.

David Stellini jitkellem dwar il-bżonn ta' rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Fl-Unjoni Ewropea, wara dawn is-snin kollha, għandna r-rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi.

Dan ifisser li jekk għandek sentenza fl-Italja, din trid tiġi infurzata f'Malta għax, fl-aħħar mill-aħħar, aħna familja waħda Ewropea.

Imbagħad meta jqumu l-kontroversji, xi kultant dawn il-prinċipji jiġu mormija barra mit-tieqa u nibdew ngħidu l-ereżijiet bħal, pereżempju, l-idea li stat membru jista' jaqbad sentenza ta' libell li ġejja minn stat membru ieħor tal-Unjoni Ewropea u jarmiha barra mit-tieqa!

Dawn huma affarijiet li ma jagħmlux sens u dan id-dibattitu reġa' qed ifakkar dak li ilna ngħidu fl-aħħar ġimgħat.

Dan għaliex meta l-Oppożizzjoni titkellem fuq il-prinċipji b'mod oġġettiv u serju, naraw is-sens u r-raġun li jieħu s-sopravvent.

Hawn irrid nuri l-apprezzament għall-interventi li saru, li kienu studjati u serji.

Meta mbagħad xi kultant napplikaw dan id-dritt għal ċerti kontroversji li jkun hawn, sfortunatament l-Oppożizzjoni ġieli taqa' fir-riskju li tarmi barra dawn il-prinċipji.

Fil-fehma tiegħi dan huwa żball, għaliex il-kredibilità hija marbuta anke ma' kemm inti kostanti fl-ideat tiegħek.

Ma tistax tarmi 'l barra dak li kont qed taqbel dwaru lbieraħ!

Ma tistax, meta hemm kontroversja, iddawwar il-prinċipji rashom 'l isfel!

Pereżempju, illum f'dan id-dibattitu tkellimna wkoll dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza.

Huwa l-obbligu ta' kulħadd li noqogħdu attenti x'ngħidu biex ma nigirfux id-dritt tal-preżunzjoni tal-innoċenza u biex min jiġi akkużat b'xi ħaġa serjissima ma jispiċċax jiġi żvantaġġjat minn xi affarijiet li jingħadu fil-konfront tiegħu.

Nappella biex meta nagħmlu dawn l-istqarrijiet napplikawhom meta jkun hemm kwestjonijiet delikati u jaħarqu, bħal ċerti proċeduri kriminali importanti li jkunu għaddejjin fil-pajjiż minn żmien għal żmien.

Dan għaliex ma tistax tgħid li għandna l-obbligu li noqogħdu attenti x'ngħidu, imbagħad ikollok Membru tal-Oppożizzjoni li jiġi fil-Parlament u jibda jallega affarijiet bl-addoċċ dwar proċeduri pendenti kriminali jaħarqu li jkunu għaddejjin!

Nappella biex dak li ntqal illum jiġi applikat fir-realtà.

Ħadt gost nisma' lill-kelliema li pparteċipaw f'dan id-dibattitu, inkluż min-naħa tal-Oppożizzjoni, fejn kellna membri li tkellmu b'mod studjat u riċerkat.

Fost l-oħrajn, ħadt gost nisma' lill-Onor.

Qed ngħid dan bl-ikbar ġenwinità u sinċerità.

Però nżid ngħid li meta niġu biex napplikaw dawn il-prinċipji fir-realtà, ejja nibqgħu norbtu magħhom u ma nħallux it-tentazzjoni li nidhru fuq il-quċċata tal-aħbarijiet tieħu s-sopravvent!

Meta aħna, bħala uffiċjali pubbliċi, inħallu t-tentazzjoni tegħlibna, inkunu qegħdin niżgarraw.

Ma nistgħux filli ngħidu kemm hu importanti li nirrispettaw il-preżunzjoni tal-innoċenza, għax hekk jaqbel għas-sistema ġudizzjarja fl-interess ta' kulħadd, kemm tal-akkużat kif ukoll tal-prosekuzzjoni, imbagħad meta jkollna każijiet singoli narmu dawn il-prinċipji barra mit-tieqa, sempliċement biex niskurjaw punti politiċi u nirbħu l-ewwel paġni tal-ġurnali!

Qed nagħmel dan l-appell ġenwinament, għax xħin bdejt nisma' d-diskorsi li saru bdejt nistaqsi lili nnifsi jekk dawn humiex l-istess nies li ftit ilu bdew jirraġunaw bil-maqlub fuq każijiet individwali ta' ċerta kontroversja!

Jew temmen fil-prinċipju jew ma temminx!

Jekk hemm xi ħaġa li aħna, bħala Gvern, noqogħdu b'seba' għajnejn fuqha, hi li nkunu konsistenti.

Tista' tistaqsi lil sħabi kollha kif fil-Kabinett, xi kultant, indumu niddiskutu punt wieħed sigħat sħaħ, għax irridu li jekk ngħidu xi ħaġa llum u tqum xi ħaġa simili l-għada, nibqgħu konsistenti.

Il-konsistenza hija kruċjali!

Jien inħobb insejħilha l-granpun.

Fil-politika trid tqabbad lilek innifsek u l-ideat tiegħek ma' granpun u fil-mument li tagħmel dan, trid tibqa' mqabbad mal-granpun fuq l-istess punt, ikunu xi jkunu ċ-ċirkostanzi.

Jien ġieli ħadt deċiżjonijiet li bihom iffavorejt lill-Oppożizzjoni fuq il-Gvern.

Imma jrid ikollok il-konsistenza u mhux tbiddel il-granpun skont ir-riħ għax imbagħad titlef il-kredibilità!

Għalhekk nappella lill-membri tal-Oppożizzjoni biex meta niġu għall-prattika, ma noqogħdux ngħidu biss kemm hi sabiħa l-Unjoni Ewropea u nitkellmu dwar il-prinċipji fl-arja, imma niftakru x'għedna llum f'dan id-dibattitu.

Jien se nżomm dawn id-diskorsi li saru biex meta jkun hemm bżonn nerġa' nfakkarhom!

Illum smajna min jgħidilna kemm hu sabiħ li s-sentenzi tal-Unjoni Ewropea għandhom jiġu esegwiti awtomatikament, biex iċ-ċittadin ma jkollux għalfejn joqgħod jagħmel kawża oħra.

Tkellimna wkoll fuq il-preżunzjoni tal-innoċenza u kemm irridu noqogħdu attenti f'kull ħaġa li ngħidu biex ma nagħmlux ħsara lill-proċessi ġudizzjarji.

Il-membri tal-Oppożizzjoni għandhom raġun jitkellmu b'dan il-mod, imma issa jridu jattwaw dan il-kliem fil-prattika.

Sur President, irrid nappella wkoll biex noqogħdu attenti dwar kif nitkellmu fuq il-ġudikatura.

Dan għaliex skont il-Justice Scoreboard, għall-grazzja t'Alla, imxejna 'l quddiem fl-effiċjenza, fl-ammont ta' nisa fil-ġudikatura u fl-użu tal-IT, fost l-oħrajn.

Fir-rigward tal-ammont ta' kawżi li jinqatgħu komparati ma' kemm jidħlu, ġejna l-ewwel fl-Ewropa.

Għad fadal ħafna xi jsir, imma mexjin 'il quddiem!

Morna lura fuq il-perċezzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura.

Meta staqsew in-nies: Intom temmnu li l-ġudikatura hija indipendenti?

Morna madwar 5% lura fil-perċezzjoni!

Jumejn ilu, kellna fostna l-Kummissarju tal-Ġustizzja Vera Jouròva li ltaqgħet mal-istakeholders kollha, inkluż mal-Kamra tal-Avukati, mal-Imħallfin, mal-Prim Imħallef u mal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Meta staqsewha dwar x'jidhrilha mill-indipendenza tal-ġudikatura, qalet li hi ltaqgħet ma' kull min riedet u rriżultalha li minn dak li qalulha, ma kien hemm assolutament xejn li b'xi mod seta' jġegħelha temmen li l-ġudikatura f'Malta mhijiex indipendenti.

Dan huwa l-kliem tal-Kummissarju tal-Ġustizzja u mhux tiegħi, li forsi jkun hawn min jgħid li qed nitkellem b'dan il-mod biex niddefendi xogħli.

Il-Kummissarju tal-Ġustizzja tal-Ewropa kkonkludiet li f'Malta l-ġudikatura hija indipendenti u awtonoma.

Hekk hu fil-fatt!

Mela hawn xi ħadd li jista' b'xi mod jidħollu f'moħħu li l-ġudikatura f'Malta mhijiex indipendenti!

Infakkar li fl-aħħar leġiżlatura, bħala Gvern tlifna kawża li biha l-Oppożizzjoni ħadet żewġ siġġijiet żejda!

Qed insemmi dan biex nuri li l-ġudikatura tant hi indipendenti li f'pajjiżna, għax hawn is-saltna tad-dritt, il-Qorti tiddeċiedi u l-Gvern jaċċetta s-sentenzi tal-Qorti, anke jekk ma jaqbilx magħhom.

Bħala avukat, f'dak il-każ partikolari jien ma qbiltx mar-raġunament tal-Qorti, però nbaxxi rasi għad-deċiżjoni tal-Qorti.

Il-Gvern baxxa rasu u l-Oppożizzjoni ħadet żewġ siġġijiet, għax f'Malta l-ġudikatura hija indipendenti.

Għalhekk ma nistax nifhem kif nhar il-Ħadd li għadda, il-Kap tal-Oppożizzjoni, meta kien qed jitkellem fuq ir-radju, qal li l-ġudikatura f'Malta hija maħtufa mill-Partit Laburista fil-gvern u li l-interess primarju tal-Gvern huwa li jkompli jaħtaf il-ġudikatura.

Għaliex ngħidu dan id-diskors meta aħna, bħala Gvern, iddeċidejna li nagħmlu biċċa xogħol li ebda Gvern qabilna m'għamel!

Qed nirreferi għall-fatt li ddeċidejna li nerħu minn idejna d-dritt assolut li naħtru lil min irridu fil-pożizzjoni ta' maġistrat u mħallef.

Kif nafu, illum hemm kumitat indipendenti magħmul min-nies indipendenti, li mhumiex politiċi.

Dan il-kumitat hu magħmlu mill-Awditur Ġenerali, il-President tal-Kamra tal-Avukati, l-Ombudsman, l-Avukat Ġenerali u l-Prim Imħallef li huma kollha indipendenti.

Jekk ikun hemm kandidat, anke jekk ikun il-favorit ta' kulħadd, u l-kumitat ikun kontra l-ħatra tiegħu, aħna dejjem irrispettajna d-deċiżjoni tal-kumitat.

Ara qattx kien hemm xi ħadd li l-kumitat ma qabilx dwaru u aħna ħtarnieh xorta!

Kien hemm kandidati – mhux wieħed u tnejn - li ma sabux il-kunsens tal-kumitat u bħala Gvern dejjem irrispettajna dik id-deċiżjoni.

Din hija xi ħaġa li qatt ma kienet issir fil-passat.

Allura kif tista' tiġi tgħidli li l-Gvern irid jaħtaf il-ġudikatura f'idejh?

Kieku ridna naħtfu l-ġudikatura, ma konna qatt ngħaddu dawn il-liġijiet u konna nibqgħu naħtru lil min irridu, kif kien isir fil-passat.

Hawn, irrid ngħid li fil-mument li xi ħadd isir ġudikant, l-istorja dejjem uriet li dawn neżgħu l-passat u l-alleanzi politiċi tagħhom u qdew dmirhom bl-aktar mod eżemplari.

Fl-istorja ta' pajjiżna kellna anke Prim Ministru li ħatar lilu nnifsu mħallef.

Qed nirreferi għal Sir Francesco Buhagiar, li qam filgħodu u għamel lilu nnifsu mħallef.

Biss, l-istorja wriet li dejjem kien indipendenti u imparzjali f'xogħlu.

Bl-istess mod, anke l-aktar ġudikanti li kien hemm kontroversja dwarhom, kemm fil-passat u anke fil-preżent, meta nħatru fil-kariga, kollha wrew li huma indipendenti u imparzjali għall-massimu.

Ma nħobbx insemmi ismijiet individwali, imma ppermettili nsemmi forsi l-aktar wieħed li ġejt ikkritikat dwaru, meta ħadna deċiżjoni li nagħmlu din il-ħatra.

Dak iż-żmien, il-kumitat ma kienx għadu fis-seħħ.

Meta ħadna d-deċiżjoni li naħtru lil Dr. Lawrence Mintoff bħala mħallef, ma nafx x'ma kenux qalu!

Kelli kritika minn kullimkien!

Illum, m'hawnx avukat wieħed li hu wieħed, anke dawk li jimmilitaw fil-Partit Nazzjonalista, li ma jgħidulix kemm l-imħallef Mintoff hu imparzjali, serju u indipendenti f'xogħlu.

Forsi qed nagħmel żball insemmi wieħed partikolari, imma qed insemmih biex in-nies jifhmu x'irrid ngħid, li fil-mument li ġudikant jilħaq fil-kariga tiegħu, jinqata' mill-irbit kollu tiegħu.

Tant hu hekk li biex imħallef jiġi mneħħi, hemm proċedura sħiħa.

Kontu tafu, pereżempju, li l-paga ta' mħallef u maġistrat hija permanentement approprjata mill-Fond Konsolidat?

Mela jien, bħala deputat ta' din il-Kamra, nitħallas mill-Parlament u jekk il-Parlament jgħidli le, jien ma nitħallasx, imma fir-rigward tal-paga ta' mħallef, anke jekk il-Parlament kollu jaqbel li m'għandux jeħodha, il-paga jibqa' jeħodha xorta waħda.

Aħseb u ara s-security of tenure qawwija li għandu ġudikant, l-indipendenza li jgawdi, u kif qed jgħid l-Onor.

Emanuel Mallia, l-awtonomija kbira li għandu.

Għalhekk kif nistgħu niġu ngħidu li l-ġudikatura hija maħtufa mill-Partit Laburista?

Imbagħad nistagħġbu li qed tonqos il-perċezzjoni tal-indipendenza fil-ġudikatura!

Kif nafu, l-ewwel kellna lill-Onor.

Simon Busittil u issa, bħal donnu tħajjar, l-Onor.

Adrain Delia, li bħala Kap ta' partit, kuljum itambru l-istess diska.

Mhux bilfors li element tal-poplu tagħna se jemmnu?

F'Malta għandek sezzjoni kbira li hija Laburista, sezzjoni kbira li hija Nazzjonalista u sezzjoni kbira oħra li tirraġuna b'moħħha.

Jekk ikollok Kap ta' partit li jgħid li l-ġudikatura qiegħda fil-but tal-Partit Laburista, mhux ovvja li hawn min se jemmnu!

Jien qed nipprova nikkonvinċi lin-nies li dan mhux veru.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni, meta jitkellem b'dan il-mod, jaf li qed jgħid xi ħaġa li mhijiex minnha.

Dan għaliex l-indipendenza u l-imparzjalità tal-ġudikatura tinħass sew min-nies.

In-nies jafu li fil-mument li ġudikant jinħatar fil-kariga, isir awtonomu kompletament mill-Gvern tal-ġurnata.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Kompli Ministru.

OWEN BONNICI: Hawn membru tal-Oppożizzjoni li qed jgħidli li dawwart dan f'ballun politiku.

Le, għax jien irrid li meta joħorġu dawn it-tip ta' studji, bħala pajjiż, noħorġu b'wiċċna minn quddiem.

Mela hawn xi ħadd jaħseb li jien se nieħu pjaċir nara li l-perċezzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura marret lura!

Jien nibda nistaqsi għaliex marret lura.

Nerġa' ngħid, il-Kummissarju tal-Ġustizzja Ewropea qalet li tkellmet ma' kulħadd u kkonkludiet li l-ġudikatura hija indipendenti.

Għalhekk jiena nitfa' sebgħi fuq il-ħafna kritika mhux xierqa li ssir mill-Partit Nazzjonalista dwar din il-fissazzjoni li daħħlu f'rashom li qisu l-Gvern għandu xi interess jindaħal lill-Qorti fid-deċiżjonijiet tagħha.

Kif jistgħu jaħsbu dan meta hemm sentenzi, waħda wara l-oħra, fejn il-Gvern tilef?

Il-Gvern ġieli rebaħ kawżi kostituzzjonali u ġieli tilef!

L-istess jiġri fil-libelli, ġieli nirbħu u ġieli nitilfu.

Kieku dejjem nirbħu, forsi nasal ngħid li wieħed jidħollu d-dubju, imma dan mhux il-każ.

Għalhekk nixtieq nappella lill-Oppożizzjoni biex tieqaf tagħmel din il-kritika inġusta.

Jistgħu jikkritikaw lili kemm iridu, imma l-ġudikatura ħalluha tagħmel xogħolha, mingħajr pressjonijiet żejda, riżultat ta' ħafna diskors li mhux xieraq.

Wara kollox, fil-fond ta' qalbkom tafu li meta qed tgħidu li l-ġudikatura mhijiex indipendenti, din mhijiex ir-realtà.

Nerġa' ngħid li l-ġudikanti kollha taw il-massimu tagħhom, ġew minn fejn ġew, kien x'kien il-background tagħhom u kienet x'kienet l-alleanza politika tagħhom.

Fil-mument li wieħed jilħaq ġudikant, jinqata' u jinfatam mill-passat politiku tiegħu.

L-aħħar punt li rrid inqajjem hu dwar kemm ħadt pjaċir nisma' bil-qbil unanimu f'din il-Kamra dwar ir-riformi li saru fl-aħħar leġiżlatura biex min huwa vittma reali tad-droga ma nibqgħux inħarsu lejh bħala kriminal, imma narawh bħala xi ħadd li jeħtieġ l-għajnuna.

Ninsab konvint li bis-saħħa ta' dawn l-emendi se nagħtu aktar ċans lil xi ħadd li jinsab jew li kien fil-vizzju tad-droga biex jibda ħajja ġdida.

Niddejjaq ħafna meta nara każijiet ta' żgħażagħ li għaliex waqgħu fil-vizzju tad-droga spiċċaw jittraffikaw huma wkoll, b'riżultat li jispiċċaw il-ħabs mingħajr ma jingħataw iċ-ċans li joħorġu mill-vizzju.

Meta kont avukat, din kienet xi ħaġa li kienet iddejjaqni ħafna.

Issa hemm mekkaniżmu li ħadem u se nkomplu nwessgħuh biex ngħinu lil aktar nies.

Konvint li għad inħarsu lura u ngħidu li fl-2015 u fl-2018, dan il-Parlament ħa deċiżjoni tajba li jiftaħ il-bibien beraħ għal min hu vittma tad-droga biex jgħinu joħroġ minn dan il-vizzju.

Qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar ir-rwoli tal-Avukat Ġenerali.

Kif diġà għedt, fil-mument li nieqfu nbiddlu, ikun wasal il-mument li ninbidlu aħna.

Jien nemmen li fil-mument li ngħid li s-sistema tagħna hija kollha perfetta u m'hemm xejn xi tbiddel, ikun is-sinjal, li jien l-ewwel wieħed, wasalli ż-żmien li nwarrab u jilħaq xi ħaddieħor floki.

Jekk hemm bżonn li nagħmlu delineazzjoni bejn ir-rwol kriminali u ir-rwol ċivili li għandu l-Avukat Ġenerali, għall-ġid ta' pajjiżna, jien l-ewwel wieħed li nabbraċċja dan it-tibdil.

Però, ejja ma nitilqux b'din l-idea li dak li kien tajjeb ilbieraħ, illum, f'daqqa waħda, sar ħażin!

(Interruzzjonijiet) Le, naf li m'għedtx hekk!

Biss, irrid infakkar li biex Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea sar skrutinju minn rasna sa saqajna u qatt ma kien hemm xi kwestjoni mal-Unjoni Ewropea minħabba l-fatt li l-Avukat Ġenerali għandu funzjoni ċivili u ċerti funzjonijiet penali.

Din il-problema bħal donnha nqalgħet issa!

Jien qed ngħid li jekk hemm bżonn li l-Avukat Ġenerali jiddelinea aktar biex dawn iż-żewġ funzjonijiet ikunu aktar speċjalizzati, allura jien favur din il-bdila.

Però, nagħmlu din il-bidla mhux għax jiġi xi ħadd bħal David Casa li jgħid li għandu jsir hekk!

Bir-rispett kollu, David Casa lili ma jimpressjonani xejn!

Nagħmlu din il-bidla jekk hemm bżonn li ssir għall-ġid tal-pajjiż.

Infakkar li fl-aħħar Country Report tal-Unjoni Ewropea ntqal li Malta għandha wisq entitajiet fil-ġlieda kontra l-kriminalità.

Issa, l-Oppożizzjoni qed tgħid li għandna naqsmu entità fi tnejn, bir-riżultat li jkun hawn aktar entitajiet.

Jekk irridu nikkonsolidaw u ntejbu l-affarijiet, hemm ċerti argumenti li rridu nagħmlu.

L-għan dejjem għandu jkun li nbiddlu l-affarijiet biex ġenwinament imorru għall-aħjar.

Jien dejjem nappella biex nieħdu ħsieb l-istituzzjonijiet, għaliex meta nattakkawhom, inkunu qegħdin indgħajfuhom.

Jien irrid li l-istituzzjonijiet f'pajjiżna jkomplu jissaħħu u jimxu 'l quddiem ħalli jkomplu jagħmlu ġid lill-pajjiż.

Issa li għadda l-perjodu elettorali, huwa tajjeb li l-Oppożizzjoni tikkritikana fejn hemm bżonn, imma ejja nibżgħu għall-istituzzjonijiet, għaliex meta toqgħod tikkritika l-istituzzjonijiet, mhux se joħroġ ġid.

Hawn irrid nagħmel referenza għall-aħħar rapport tal-GRECO li hija l-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa.

Il-GRECO qalet li Malta addottat ir-rakkmandazzjonijiet kollha li sarulha biex jissaħħu l-prosekuzzjoni u l-ġudikatura.

Il-GRECO ħarġu b'chart fejn pajjiż li addotta r-rakkmandazzjonijiet immarkawh bl-isfar, u pajjiż li m'għamel xejn ġie immarkat bl-aħmar.

Fir-rigward tal-prosekuzzjoni u l-ġudikatura, Malta ġiet immarkata dejjem bl-isfar.

Il-GRECO jgħid ukoll li l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jattira fiduċja kbira.

Dan mhux qed ngħidu jien jew l-Onor.

Byron Camilleri bħala membri tal-Gvern, imma qed tgħidu l-GRECO.

Għalhekk, ejja nibnu fuq it-tajjeb li hemm u fejn hemm bżonn li nirriformaw għall-aħjar, aħna dejjem miftuħin għal aktar titjib.

Biss, ejja nifirdu d-diskors li ma jkunx ta' ġid mid-diskors kostruttiv illi akkademiċi u esperti jagħmlu minn żmien għal żmien, biex dan il-pajjiż ikompli jimxi 'l quddiem.

Sur President, nirringrazzja ġenwinament lill-Parlament talli se jivvota b'mod unanimu favur dan l-Abbozz ta' Liġi u nħares 'il quddiem biex fi stadju ta' Kumitat inkunu nistgħu nkomplu nirfinaw u ntejbu, ħalli nagħmlu dan l-Abbozz ta' Liġi ħafna aħjar minn kif qed ġie ippreżentat.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Kodiċi Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija), Kap. 537 u biex jipprovdi għal ħwejjeġ oħra relatati jew anċillari għalihom", ikun moqri t-Tieni darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jmur quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Owen Bonnici.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROFESSJONI NUTARILI U ARKIVJI NUTARILI

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

OWEN BONNICI: Sur President, niskuża ruħi li qed nerġa' nintervjeni jien, imma l-Whip ġentilment akkordali li jkun hawn żewġ Abbozzi ta' Liġi li jiġu diskussi wieħed wara l-ieħor, għaliex hemm ċerta importanza li dawn il-liġijiet jgħaddu.

Ġieli nipprova ngħaqqad tliet abbozzi f'wieħed biex nekonomizza fuq il-ħin ta' dan il-Parlament għax naf kemm huwa prezzjuż u kemm sħabi għandhom abbozzi xi jressqu, però dan l-Abbozz ta' Liġi kien jimmerita li jkun għalih.

Għalkemm it-tentazzjoni kienet li dan l-Abbozz ikun parti mill-Abbozz li għadna kemm iddiskutejna, deherli li dan l-Abbozz ta' Liġi għandu jkun awtonomu u distakkat mill-oħrajn, peress li l-professjoni notarili hija separata minn kwalunkwe ħaġa li tkellimna s'issa fuqha.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi se nitkellmu dwar in-nutara.

Jekk hawn professjoni li forsi tiġi t-tieni wara l-professjoni tat-tobba għax tolqot lin-nies fil-laħam il-ħaj, naħseb li hija dik notarili.

Il-professjoni ta' avukat, perit, dentist u oħrajn jolqtu lin-nies għax huma bbażati fuq il-fiduċja tan-nies, imma nemmen li x-xogħol notarili għandu importanza straordinarja fil-ħajja ta' persuna għaliex qed jittratta essenzjalment il-patrimonju tal-persuna.

Hawn ħafna nies li jaħdmu ħajjithom kollha biex jixtru dar u jħallsu d-dejn fuqha u mbagħad imorru għand in-nutar biex jgħidulu x'jixtiequ jagħmlu b'dik id-dar li jkunu taw 30 sena jew aktar tal-ħajja lavorattiva tagħhom għaliha.

Hawn qegħdin immissu kwestjonijiet relatati mal-familja.

Pereżempju, anzjana li tmur għand in-nutar biex tgħidlu li tixtieq tħalli it-tali ħaġa lil dak it-tifel jew l-ieħor li forsi ħa ħsiebha aktar minn oħrajn.

Forsi fid-dinja tal-Facebook u tat-Twitter qed nieħdu dawn l-affarijiet b'mod leġġer, imma min bħali, trabba f'raħal, jaf kemm huma importanti dawn it-taħditiet li jkun hemm fl-irħula.

Ġieli ngħaddi bil-karozza minn quddiem uffiċċju ta' xi nutar imqabbad u ngħid bejni u bejn ruħi: Min jaf bħalissa n-nutar kemm qed jisma' qrar u jiggwida lin-nies fuq kif l-aħjar jiddisponu mill-proprjetà tagħhom wara mewthom!

Min jaf kemm qed jiggwida nies dwar bejgħ u xiri ta' proprjetà!

Naħseb li l-professjoni notarili hija professjoni intimament marbuta mal-fiduċja tan-nies.

Forsi wieħed jgħidli: Mela l-professjoni ta' avukat mhijiex ibbażata fuq il-fiduċja wkoll?

Dan huwa minnu, imma jien dejjem ngħid li n-nutar huwa aktar ibbażat fuq il-fiduċja minn professjonijiet oħrajn.

Fil-fehma tiegħi, jiġi t-tieni wara l-professjoni tat-tobba li nafdawlhom ħajjitna f'idejhom.

In-nutar jiltaqa' ma' żewġ partijiet fejn, pereżmpju, wieħed se jixtri u l-ieħor ibigħ u għalhekk irid jirbaħ il-fiduċja tat-tnejn li huma.

Avukat jista' faċilment ikun favur naħa u, frankament, in-naħa l-oħra tkun problema ta' ħaddieħor, imma fejn jidħol xogħol notarili, in-nutar irid jirbaħ il-fiduċja ta' kulħadd.

Xi kultant in-nies hemm barra jistaqsu: X'għandu daqshekk speċjali n-nutar?

In-nutar għandu dak li fil-kors tal-liġi jissejjaħ il-munus pubblicum.

Sur President, naħseb bħali tiftakar lin-Nutar Felice tal-Imdina jgħallimna dwar il-munus pubblicum.

Il-munus pubblicum huwa poter li għandu kważi l-uffiċċju tan-nutar biss.

Hemm uffiċjali li għandhom ċerti poteri, imma n-nutar għandu poter kbir ħafna, tant li jekk taqbad biċċa karta u jiffirmaha nutar, f'daqqa waħda ma tibqax biċċa karta, imma issir xi ħaġa li l-Istat jemmen li hija vera.

Biex inġib eżempju, jekk jien naqbad karta u nikteb li qed nagħti dar lill-Onor.

Chris Said u niffirmaha, din ma tiswa xejn għax hemm biss il-firma tiegħi.

Biss, jekk l-istess karta jiffirmaha nutar li jrid isegwi l-proċedura li titlob il-liġi, fosthom li jirreġistraha, f'daqqa waħda, dik il-biċċa karta saret xi ħaġa li l-Istat jemmen li hija vera u li għandha effett mal-pajjiż kollu.

Mela għax dik il-karta ffirmaha nutar u ppubblikaha, dik il-biċċa karta saret karta li torbot lil Malta kollha.

Jekk imbagħad ikun hemm xi ħadd li jrid jara Owen Bonnici lil min ta jew biegħ dik id-dar, jista' faċilment jagħmel dan fir-Reġistru Pubbliku.

Jekk ikun hemm persuna li trid tixtri dik id-dar, trid tkellem lil dak ix-xi ħadd ieħor u mhux lili.

Din hija t-tifsira tal-munus pubblicum, li sempliċi firma ta' nutar tagħti tant saħħa lil biċċa karta.

Għalhekk wieħed jifhem għalfejn in-nutar, forsi aktar minn professjonijiet oħrajn, irid jibża' għal din il-fiduċja b'mod assolut!

Allaħares nutar jgħaddilu mill-antiporta ta' moħħu li jgħid xi ħaġa li mhix minnha bħal, pereżempju, jgħid li deher quddiemu Tizju meta dan ma jkunx veru!

Jekk jiġri dan, tikkrolla s-sistema kollha!

Għalhekk, hemm element kbir u importanti ħafna ta' fiduċja.

Ovvjament, in-nutar għandu aktar piżijiet xi jġorr u jrid jobdi regoli stretti li jgħinuh jaqdi d-doveri tiegħu.

Issa, bħal kull professjoni oħra, ikollok it-tuffieħ it-tajjeb u t-tuffieħ il-ħażin.

Sfortunatament, kellna każijiet ta' nutara li ma rrispettawx il-fiduċja pubblika u għamlu affarijiet skorretti li għadhom qed iħallsu l-konsegwenzi legali għalihom sal-lum.

Jien niltaqa' ma' nies li jgħiduli, pereżempju, li xtraw post, ħallsu t-taxxa kollha billi taw ċekk lin-nutar, u wara tmien snin, saru jafu li n-nutar ma insinwalhomx il-kuntratt.

Ħafna drabi l-parir li jingħataw mill-avukat ikun li se jkollhom jerġgħu jagħmlu l-kuntratt mill-ġdid u jħallsu t-taxxa mill-ġdid.

Naħseb li ħafna minn dawk li għaddew minn din is-sitwazzjoni ġew ikellmuni fir-rwol tiegħi bħala l-Ministru tal-Ġustizzja.

Ovvjament dawn in-nies jiġu bir-ragħwa f'ħalqhom, u għandhom raġun li jkunu rrabjati għax in-nutar li tawh il-fiduċja tagħhom ittradixxa dik il-fiduċja.

Issa, fil-verità, kemm hawn minn dawn in-nutara li ttradew il-fiduċja tan-nies?

Ngħidlek li lanqas hawn 1% tan-nutara kollha, tant li tista' tgħoddhom fuq id waħda.

Però l-ħażin li jagħmel nutar wieħed jitfa' dell ikrah fuq il-bqija tal-professjoni.

Għalhekk nappella lin-nutara kollha li, kemm jista' jkun, jaraw li fil-komportament tagħhom ikunu etiċi u korretti.

Meta jien nagħti l-warrants lin-nutara l-ġodda dejjem ngħidilhom dan l-aneddotu li nixtieq naqsam anke mal-Kamra.

Ċerti affarijiet ma tistax tilleġiżla dwarhom.

Il-liġi tagħtik il-minimu, imbagħad sta għalik li ma tikkuntentax billi tkun korrett sa ċertu punt, imma tkun trid tkun korrett dejjem aktar.

Jien dejjem nirrakkonta din l-esperjenza ta' meta kont tifel li tant impressjonatni u baqgħet f'moħħi.

Darba kont m'ommi sejrin naraw lin-nanna tiegħi – Alla jaħfrilha – li kienet toqgħod fi Triq l-Ispirtu s-Santu, li tiġi n-naħa l-oħra taż-Żejtun minn fejn konna noqogħdu aħna.

Jien u miexi m'ommi rajt qassis ipejjep.

Ovvjament ma kien qed jagħmel xejn ħażin, imma, ta' tifel li kont, il-veduta tiegħi li nara qassis ipejjep dak il-ħin kienet ta' xokk u skandlu li baqgħet f'moħħi, tant li llum qed nirrakkontaha.

Forsi wieħed jgħidli: Għamel xi ħaġa ħażina dan il-qassis?

Assolutament ma għamel xejn ħażin, imma hemm element ta' fiduċja vestita fil-fatt li huwa qassis, li wieħed jistenna ċertu komportament minnu.

Fil-fehma tiegħi, in-nutar huwa bħall-qassis li jien rajt meta kont tifel.

Il-fiduċja li tippresta l-professjoni notarili fuq in-nutar hija waħda kbira ħafna.

Dan għaliex allaħares f'testment in-nutar jikteb li kien hemm Ġanni Borg quddiemu u Ġanni Borg mhux veru jkun quddiemu, jew jgħid li biex inserrħu rasna li Ġanni Borg qiegħed hemm, kien hemm żewġ xhieda, imbagħad jirriżulta li dawk ix-xhieda ma kenux hemm!

Dawn huma affarijiet li żgur mhumiex tajbin.

Probabbilment min qed jismgħani ġieli sema' xi storja minn dawn.

Għalhekk nerġa' nappella lin-nutara biex isaħħu l-komportament tagħhom bl-aħjar mod ħalli jkomplu jkabbru l-fiduċja fil-professjoni tagħhom.

Din il-liġi li qed nipproponu hija frott diskussjoni li kelli mal-Kunsill Notarili, li huwa mmexxi minn kumitat żagħżugħ ħafna, kollha iżgħar minni jew daqsi u għandhom enerġija kbira.

Minn hawn, nixtieq insellem lil Daniel Bugeja, li huwa l-President tal-Kunsill Notarili u huwa bniedem taz-zokkor, kif ukoll lill-membri kollha tal-Kunsill.

Dawn iddeċidew li jridu isaħħu l-professjoni notarili u tawni kodiċi ta' etika ġdid għan-nutara.

Meta ppreżentawhuli għidt li kellu bżonn kulħadd ikun bħalhom!

Jienj qrajtu, studjajtu u ħadt parir dwaru u daħħalnieh fis-seħħ mill-ewwel madwar xahar u nofs ilu.

Fil-fatt dan huwa l-ewwel kodiċi ta' etika għan-nutara fl-istorja ta' pajjiżna.

Din hija indubjament xi ħaġa tajba.

It-tieni ħaġa li n-Nutar Bugeja tani kienet dan l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum.

Ovvjament, aħna studjajnieh u rfinajnieh, imma essenzjalment bqajna leali lejn dak li ried il-Kunsill Notarili, jiġifieri li jkabbar is-serjetà tal-professjoni notarili.

Miegħi għandi elenku tar-riformi li se ndaħħlu bis-saħħa ta' din il-liġi.

Dawn mhumiex xi riformi li se jbiddlu l-professjoni notarili rasha 'l isfel, però se jkomplu jsaħħu s-serjetà tal-professjoni.

Qabel ngħaddi għal dawn il-bidliet, in-Nutar Bugeja talabni nfakkar lil din il-Kamra li l-professjoni notarili hija antika ħafna f'pajjiżna.

Jidher li din il-professjoni kienet introdotta fis-seklu 11 min-Normanni.

L-ewwel nutara f'pajjiżna ġew introdotti f'Malta min-Normanni fis-seklu 11!

Imbagħad, fi żmien il-Kavallieri ta' San Ġwann, b'mod speċjali fi żmien il-Gran Mastru de Rohan, kellna avvanz.

Għalina l-avukati, de Rohan huwa forsi l-aktar Gran Mastru importanti, forsi aktar minn de Valette, għax ħalla l-Kodiċi de Rohan li huwa l-ewwel kodiċi ċivili li qatt kellna f'pajjiżna.

Irrid ngħid li aħna ġieli kkonsultajna dan il-Kodiċi de Rohan.

Pereżempju, ġieli jkolli bżonn parir ieħor f'ċerti aspetti fil-Kodiċi Ċivili u meta nkellem xi avukat mill-anzjani, bħall-Professur Refalo, jgħidli li dak l-artiklu partikolari ġej mill-Kodiċi de Rohan.

Hemm partijiet mil-liġijiet tagħna li għadhom ta' żmien il-Kavallieri.

Kif nafu, de Rohan kien f'Malta fis-seklu tmintax, u allura qed ngħidu li l-professjoni notarili nibtet f'pajjiżna madwar 300 sena ilu.

Dan ifisser li din il-professjoni għandha esperjenza ta' 300 sena u għalhekk hija professjoni b'saħħitha ħafna.

Kif diġà semmejt, il-Kunsill Notarili ġustament iddeċieda li jipprova jżid is-serjetà fil-professjoni notarili u bħala Gvern daħħalna l-kodiċi ta' etika.

Daħħalna wkoll regolament li jirregola b'mod aħjar l-eżami tat-titolu.

Meta jien kont għadni student tal-liġi, jekk xi ħadd kien imur għand nutar biex jixtri jew ibigħ proprjetà, dak iż-żmien in-nutar kien jgħidlek li jekk trid serħan il-moħħ dwar it-titolu, toqgħodx fuqu imma tmur għand avukat.

Eventwalment, kien hemm riforma fejn żdiedet il-miżata li nutar jitħallas, liema miżura naħseb li kienet tajba, però n-nutar beda jagħtik iċ-ċertifikat tat-titolu.

Dan ifisser li nutar qed jagħtik serħan il-moħħ, permezz ta' parir bil-miktub, li huwa analizza t-titolu u kollox huwa sewwa.

Għalhekk, waqt li qabel wieħed kien imur għand avukat, issa dan it-titolu qed jagħtih in-nutar.

Forsi ħafna nies ma kenux jafu b'din il-prattika, għax kien mingħalihom li meta jmorru għand nutar, in-nutar jiggarantilhom it-titolu, li ra r-riċerki u l-fatt li l-kuntratt ġie ppubblikat, ifisser li kollox huwa sew.

Però, sa dak iż-żmien, in-nutar ma kellux fuqu r-responsabbità li jserraħ ras il-klijent dwar it-titolu.

Illum in-nutara qed jitħallsu aktar, imma qed jagħtu dan iċ-ċertifikat ta' titolu.

Aħna għamilna regolament fejn għalaqna ċerti loopholes u rajna li jkun hemm aktar regolamentazzjoni fir-rigward tal-eżami tat-titolu, ir-riċerki, it-tfittxijiet u formalitajiet oħrajn.

Irrid ngħid li f'din il-Kamra hawn min jifhem aktar minni fir-rigward tat-titoli.

Pereżempju, hawn il-Ministru Falzon li min jaf kemm għaddew minn taħt idejh titoli u kuntratti.

Fil-fatt, meta kont neħel fejn jidħlu titoli, kont nistaqsi lilu!

Illum, għandna regolamenti aħjar dwar it-titolu.

Se niġi issa għall-emendi proposti f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-ewwel emenda proposta hija li l-Kunsill Notarili jsir enti legali distinta.

Għal xi raġuni li għadni ma nistax nifhimha, il-Kunsill Notarili għad m'għandux personalità legali distinta.

Dan ifisser li l-Kunsill Notarili ma jistax jagħmel kawża u ma tistax tagħmillu kawża.

Biss imbagħad, għalkemm il-Kunsill Notarili m'għandux personalità legali distinta, għandu titolu fuq proprjetà fil-Belt!

Forsi jkun hawn Membri tal-Oppożizzjoni li jistgħu jilluminawna dwar il-prattika li kienet tintuża meta huma kienu fil-gvern.

Bħala stat ta' fatt nistgħu ngħidu li l-Kunsill Notarili m'għandux personalità legali ġuridika distinta u jien nixtieq li biex l-affarijiet isiru aħjar, dawn ikollhom awtonomija sħiħa.

Dan huwa pass ieħor biex il-Kunsill Notarili jkun awtonomu mill-Gvern tal-ġurnata u ma jkollux għalfejn li għal kull ħaġa ta' xejn joqgħod imur għand il-Gvern, imma jkollu aktar libertà li jaġixxi f'soċjetà demokratika mingħajr xi tip ta' biża' li minħabba li m'għandux personalità legali distinta, se jbati minn xi preġudizzju.

Permezz ta' dawn l-emendi, il-Kunsill Notarili jista' jkollu partimonju ta' assi li jkun distint mill-membri u kwalunkwe persuna oħra u se jkun jista' jidħol f'kuntratti f'ismu fejn jidħlu proprjetajiet.

Qed jiġi propost ukoll li nutara prospettivi li jkunu qed jistudjaw u jibdew jaħsbu biex jagħmlu prattika ma' nutar iridu jikkomunikaw il-bidu tal-prattika tagħhom mal-Kunsill Notarili u jgħidu ma' min se jagħmlu din il-prattika.

Fiż-żmien meta jien kont student tal-liġi kellna l-prassi informali li student seta' jibda jagħmel prattika ma' avukat, imbagħad ġimgħa wara jerġa' jibdielu u jmur għand avukat ieħor.

Permezz ta' dawn l-emendi, aħna qed nipproponu aktar serjetà.

Se nagħtu wkoll poter lill-Kunsill Notarili li jekk il-Kunsill ikollu dubju dwar in-nutar, lill-istudent jgħidlu biex ma jagħmilx prattika għand dak in-nutar.

Ma rridux li jekk ikun hemm tuffieħa ħażina jkun hemm aktar tuffieħ ħażin, imma rridu li l-affarijiet jinbidlu.

Emenda oħra se tittratta l-fatt li bħalissa nutar huwa obbligat jagħti s-servizzi tiegħu dejjem.

Permezz ta' dawn l-emendi se niċċaraw ftit aktar din il-klawsola u se ngħidu li n-nutar jista' jgħid le, ħlief fil-każ ta' testmenti u protest marittimu.

Sal-lum, il-liġi tobbliga lin-nutar li ma jistax jgħid le.

Jekk bejjiegħ u xerrej iridu jqabbdu lilu, nutar bilfors irid jaħdem u ma jistax jgħidilhom le, hu x'inhu l-każ.

Fil-verità, fil-prattika, nutar jgħidlek biex tqabbad nutar ieħor.

Għalhekk qed niċċaraw aktar din il-klawsola.

Se nirrevedu wkoll l-artiklu 15 tal-Att dwar il-Professjoni Notarili li jittratta dwar meta nutar jispiċċa mill-professjoni.

Bil-liġi l-ġdida se ndaħħlu l-konċett li nutar, temporanjament, jista' jieqaf milli jeżerċita l-professjoni, u se ndaħħlu l-possibbiltà li nutar jieqaf għalkollox milli jaħdem bħala nutar u allura jitlef il-warrant.

Fil-fatt, qed jiġi propost li nutar ikollu jieqaf temporanjament milli jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu jekk jaċċetta impjieg mal-Gvern u jekk jimpjega ruħu ma' bank kummerċjali.

Qed jiġi ssuġġerit ukoll li jekk nutar jilħaq ministru jew sergretarju parlamentari jitlef temporanjament il-warrant.

Ovvjament meta jispiċċa minn dik il-kariga, jerġa' jassumi l-warrant.

L-istess isir jekk nutar jispiċċa minn xogħol mal-Gvern u ma' bank kummerċjali.

L-Abbozz jistabbilixxi wkoll li nutar jista' jitlef il-warrant għal dejjem f'dawn iċ-ċirkostanzi: jekk ikun ilu nieqes minn Malta għal perjodu ta' seba' snin, jekk f'seba' snin ma jippubblikax att wieħed, jekk jiġi interdett, jekk jiġi mneħħi mill-professjoni, jekk jiġi inabilitat u jekk jirriżenja minn jeddu mill-professjoni.

Qed ngħidu wkoll li r-regola ġenerali li ma jistax isir tibdil f'att wara li jkun ippubblikat se tiġi rfinata ftit aktar.

Meta att ikollu difett ta' formalità, dan jista' jiġi kkoreġut fil-preżenza u awtorizzazzjoni ta' uffiċjal reviżur.

Sal-lum dan ma jistax isir għax trid terġa' tlaqqa' lill-partijiet kollha biex jerġgħu jiffirmaw.

Issa qed ngħidu li l-affarijiet jistgħu jiġu riżolti sommarjament taħt il-gwida tal-uffiċjal reviżur.

B'hekk se niffrankaw skoss flus u ħafna skariġġ għan-nies.

Sintendi, l-intenzjonijiet tal-partijiet ma jistgħu qatt jinbidlu u f'ebda ċirkostanza ma jistgħu jiġu affettwati jew illegati l-intenzjonijiet tal-partijiet.

B'hekk qed insaħħu ċ-ċertezza u l-korrettezza.

Kif nafu, kulħadd huwa soġġett għal żball għax ħadd mhu perfett u għalhekk, aktar ma nagħmlu soluzzjonijiet li jgħinu biex il-problemi jissolvew, aktar ikun jaqbel għal kulħadd!

Sur President, fir-rigward tal-preżentazzjoni tal-atti, testmenti u r-reviżjoni tagħhom, qabel l-emendi tal-2011 kellna sitwazzjoni fejn ir-reviżjoni kienet suppost issir b'mod regolari mill-Qorti tar-Reviżjoni ta' Atti Notarili sabiex jiġi aċċertat li l-affarijiet ikunu saru kif suppost.

Biss, dan l-aħħar kien qed ikollna sitwazzjonijiet fejn mhux kull att kien qed jiġi ppreżentat il-Qorti.

Għalhekk inħasset il-ħtieġa ta' aktar infurzar.

Permezz ta' emendi li għaddew seba' snin ilu, ir-responsabbiltà tal-ġbir tal-atti għaddiet f'idejn il-Kunsill Notarili.

Biss, sfortunatament, kont issib nutara li ma jippreżentawx l-atti għar-reviżjoni.

Dan meta, suppost, kull att jiġi ppreżentat għal reviżjoni.

Gvern preċedenti kien ħa deċiżjoni tajba li jagħti dak il-poter lill-Kunsill Notarili, fejn ġie speċifikat li kull nutar irid jippreżenta l-atti tas-sena partikolari li tkun għaddiet lill-Kunsill Notarili.

Dan, min-naħa tiegħu, iqabbad nies li jkunu aċċettati mill-Qorti sabiex, kull sena, jaċċettaw il-preżentazzjoni ta' atti notarili li jkunu ġew ippubblikati s-sena ta' qabel u jieħdu ħsieb ir-reviżjoni tagħhom.

B'hekk, dawn l-emendi naqqsu x-xogħol u responsabbiltà minn fuq il-Qorti.

Minkejja dan, dawk l-emendi kienu jitkellmu biss rigward atti li jkunu ġew konklużi kull sena mill-2012 'l quddiem.

L-emendi ma kenux ħadu ħsieb għall-gap li nħoloq fir-rigward ta' atti u testmenti ppubblikati qabel l-2012.

Għalhekk, aħna qed naraw li nsolvu din id-diffkultà billi qed nipproponu li nżidu artiklu partikolari, li jindika time limits li fihom iridu jiġu ippreżentati atti notarili u testmenti ppubblikati min-nutara f'Malta u Għawdex qabel l-2012.

B'hekk qed nassiguraw li l-atti u testmenti kollha jkunu ġew verifikati.

Aħna rridu li kull att jiġi verifikat skont il-liġi.

Dan se jwassal għal ġbir ta' ammont sostanzjali ta' volumi ta' atti oriġinali li sal-lum għadhom fil-pussess tan-nutara.

Eventwalment dawn jiġu depożitati fl-arkivji notarili.

In-nies jafu li hemm sitwazzjoni ta' nutara li sal-2012 kienu jirrifjutaw li jippreżentaw l-atti notarili tagħhom, bir-riżultat li biex tieħu kopja ta' kuntratt ta' xiri trid tmur fil-binja fi Triq Mikiel Anton Vassallo, issib il-messaġġier u, ħafna drabi, jgħidlek biex tieħu paċenzja u tmur għand in-nutar, għax dan ma ppreżentax l-atti tiegħu.

Bħala avukati konna tgħallimna bl-amment in-nutara li ma jippreżentawx l-atti notarili!

Aħna qed nipproponu li nsolvu dan in-nuqqas b'dan il-mod.

Ovvjament, din mhijiex xi ħaġa sewwa.

Insa lil min huwa avukat, li jibgħat ittra u jasal, imma għalfejn ċittadin privat għandu jkollu jmur il-Belt biex jiġbed kopja tal-kuntratt u jerġa' jintbagħat għand in-nutar!

Ġieli jkollok każijiet fejn in-nutar ikun waqaf jaħdem u n-nies jitolbuk iġġibilhom kopja tal-kuntratt, għax in-nutar ma ppubblikax il-kuntratt!

Dawn jidhru affarijiet żgħar, imma nassigura li l-pressjoni għolja li jinduċu f'ħafna nies hija kbira!

Permezz ta' dan l-Abbozz, se nsolvu din il-problema wkoll.

Sur President, l-Abbozz ta' Liġi għandu wkoll l-għan li jsaħħaħ id-dixxiplina fuq in-nutara li ma jobdux ir-regola li fi żmien ħmistax-il ġurnata jridu jagħtu nota lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku b'kull kuntratt li jkun sar.

Kif nafu, meta nutar jippubblika kuntratt li jkun iffirmat mill-partijiet, jagħmel ukoll sommarju ta' madwar erba' linji bis-sustanza tal-att.

Ħafna nies lanqas jafu b'din il-proċedura, għax ma jarawhiex issir, però fil-fatt, issir.

Hawn nutara li għandhom magħhom skrivana apposta li tagħmel dawn in-noti.

Maż-żmien, dawn l-iskrivani tant ikunu tgħallmu li, xi kultant, jispiċċaw jagħtu pariri lill-avukati li għadhom jibdew!

Dan is-sommarju jrid jiġi inswinat fi żmien 15-il jum.

Biss, sfortunatament, hawn nutara li għalihom dawn il-15-il jum huma dettall.

Xi wħud jirraġunaw li meta jkollhom għaxra f'daqqa, jitilgħu l-Belt darba u jinsinwaw dawn in-noti bl-aktar mod galleġġanti possibbli.

Għalija u għall-Kunsill Notarili, din is-sitwazzjoni hija inaċċettabbli!

Għalhekk qed ngħidu li jekk inti ma tinsinwax in-nota fi żmien ħmistax, inti tista' teħel multa ta' valur li jkun jiddependi skont kemm inti domt ma wettaqt l-obbligu tiegħek.

Forsi wieħed jgħidli: Għaliex dan l-għaġeb kollu biex nota tiġi insinwata fil-ħin?

Dan għaliex jekk il-liġi tgħidlek li nutar irid jinsinwa n-nota fi żmien ħmistax, teknikament, jekk in-nota ma tiġix insinwata, l-istess proprjetà tista' tkun fir-riskju li tinbiegħ it-tieni darba fis-16–il ġurnata!

Tajjeb li nifhmu eżattament x'qegħdin ngħidu!

Jekk jien begħt proprjetà u n-nutar, fi żmien ħmistax, ma insinwax in-nota, u jien irrid nagħmel il-ħażin, nista' nsib lil xi ħadd ieħor li nbigħlu l-istess proprjetà u b'hekk nitħallas darbtejn!

Dan għaliex meta jsiru r-riċerki ma jsibux li essenzjalment ikun sar l-ewwel bejgħ peress li n-nota ma tkunx daħlet fil-ħin.

Forsi wieħed jgħidli li qed naħseb wisq fil-ħażin.

Biss, il-Malti jgħid: Aħseb fil-ħażin biex it-tajjeb ma jonqosx!

Għalhekk, tajjeb li jkun hemm dawn ir-regoli biex nassiguraw aktar serjetà.

Fl-aħħar nett, irrid insemmi wkoll li qed nagħmlu sensiela ta' emendi fil-Liġi biex niffaċilitaw il-ħajja tas-Segretarju Parlamentari Chris Agius, li qed jagħmel xogħol kbir fejn tidħol l-Awtorità tal-Artijiet.

Qed ngħid dan għax twieldet anomalija żgħira, fejn hemm min qed jgħid li n-nutara ma jistgħux jippubblikaw ċerti atti, għaliex il-Liġi ma tipprovdix għall-Awtorità tal-Artijiet, imma għadha ssejjaħ lit-Taqsima Proprjetà tal-Gvern.

Jien spjegajt kemm-il darba li jekk inti għandek awtorità li ssuċċediet entità oħra, huwa ovvju li l-wtorità l-ġdida tissuċiedi l-awtorità l-antika f'kollox!

Però ssib min jibqa' jgħid u jmeri dwar dan il-punt, u għalhekk l-aħjar ħaġa hija li ssolvi l-kontroversja billi temenda l-Liġi u tgħid li t-Taqsima Proprjetà tal-Gvern issir referenza għaliha bħala Awtorità tal-Artijiet.

B'hekk, kulħadd ikun kuntent bi tbissima fuq fommu!

Sur President, nixtieq nirringrazzja mill-ġdid lill-Kunsill Notarili għall-ħidma sfiqa tagħhom u lin-nutara kollha li huma diliġenti u għaqlin f'xogħolhom.

Insellmilhom u nroddilhom ħajr, għax huma ta' dehen għall-professjoni nutarili!

Nieħu l-okkażjoni biex nenfasizza l-impenn tal-Gvern li naraw kif dejjem nistgħu ntejbu u nsaħħu din il-professjoni nobbli u sinjura li sa minn żminijiet ilu kienet punt ta' riferiment ewlieni għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin!

Dan il-Gvern huwa kommess li jibqa' miftuħ għal aktar ideat kif din il-professjoni tista' dejjem tiġġedded u tittejjeb.

Bħala Gvern, kommessi li naġixxu u nieħdu d-deċiżjonijiet, anke jekk ikunu deċiżjonijiet li mhumiex popolari, sabiex fl-aħħar mill-aħħar ikun iċ-ċittadin li jgawdi minn servizz ta' kwalità aħjar.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sinjura President, l-ewwel nett niddikjara li l-Oppożizzjoni hija favur dawn l-emendi għal-Liġi dwar il-Professjoni Notarili, Kap 55 tal-Liġijiet ta' Malta.

Se nibda dan id-diskors billi nieħu spunt minn dak li semma l-Ministru fl-introduzzjoni tiegħu ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, meta qal li dawn l-emendi qed jitressqu 'l quddiem mill-Gvern wara xogħol u proposti li saru mill-Kunsill Notarili.

Mill-esperjenza personali tiegħi nixtieq infaħħar ix-xogħol li għamel u qed jagħmel il-Kunsill Notarili matul dawn l-aħħar snin, b'mod partikolari x-xogħol li sar u qed isir mill-President attwali, in-Nutar Daniel Bugeja u l-presidenti preċedenti, bħan-Nutar Clinton Bellizzi u n-Nutar Joseph Abela, li naf kemm jaħdmu biex isaħħu l-fiduċja f'din il-professjoni!

Jekk kien hemm punt importanti li għamel il-Ministru fl-introduzzjoni tiegħu kien proprju dwar kemm huwa importanti li n-nies ikollhom il-fiduċja f'din il-professjoni!

L-element ta' fiduċja huwa kruċjali f'kull tip ta' professjoni, però forsi f'ċerti professjonijiet, din it-tip ta' fiduċja rikjesta tkun fi grad ogħla minn professjonijiet oħrajn.

Għalhekk, nerġa' nfaħħar u nirrikonoxxi l-ħidma sfiqa li qed issir kontinwament mill-Kunsill Notarili biex jassigura li din il-fiduċja tkompli tissaħħaħ.

Ħassejt li kelli nibda billi nirringrazzja lil dawk li qed imexxu u mexxew lill-Kunsill Notarili.

Nirringrazzja wkoll lill-maġġoranza kbira ta' nutara pubbliċi f'Malta u Għawdex li jagħmlu x-xogħol tagħhom b'reqqa u b'etika kbira.

Il-Ministru semma li sfortunatament - u naqbel miegħu wkoll – ikun hemm sitwazzjonijiet ta' nutara li tgħoddhom fuq is-swaba' ta' id waħda, li ma josservawx l-obbligi imposti fuqhom mil-Liġi.

Dawn il-ftit nutara jkunu qed itellfu l-fiduċja tal-pubbliku u jitfgħu dell ikrah fuq il-professjoni kollha!

Huwa faċli li tintilef il-fiduċja meta jkollok sitwazzjoni fejn għamilt kuntratt, ħallast it-taxxa u l-miżati kollha dovuti u wara ammont ta' snin tiġi biex tagħmel riċerki jew biex tbigħ dik il-proprjetà u tinduna li dik il-proprjetà qatt ma ġiet reġistrata fuq ismek u t-taxxi qatt ma jkunu tħallsu minħabba nuqqas ta' xi ħadd li kellu obbligu fil-Liġi li jagħmel dan!

Għalhekk huwa importanti ħafna li jiġi assigurat li dan it-tip ta' sitwazzjonijiet jiġu eliminati.

F'dan ir-rigward kienu importanti wkoll l-emendi li daħlu fl-2011, liema emendi kienu ġew imbuttati 'l quddiem mill-Onor.

Jason Azzopardi biex assiguraw li l-kuntratti jiġu riveduti u jkun hemm ir-reviżjoni tal-kuntratti.

Kif spjega l-Ministru, mill-2012 'il quddiem din il-prattika qed issir b'mod regolari.

Biss, huwa tajjeb li dan l-Abbozz qed jinkludi emenda biex jiġi assigurat li mmorru għal qabel l-2012.

Fil-fatt, issa se jkun hemm dan il-mekkaniżmu li jassigura li dawk il-kuntratti li saru qabel l-2012 jidħlu fir-Reġistru Pubbliku.

Sinjura President, il-professjoni tan-nutara hija professjoni li tolqot lin-nies fil-ħajja ta' kuljum.

Xi darba jew oħra, kważi kulħadd jiġi bżonn ix-xogħol ta' nutar bħal, pereżempju, fil-każ ta' testment.

F'Malta għandna persentaġġ kbir tal-poplu tagħna li jirrikorri għand in-nutar biex jagħmel testment jew biex ibigħ jew jakkwista proprjetà.

F'pajjiżna nistgħu niftaħru bil-persentaġġ għoli ta' nies li huma sidien ta' djarhom.

Fil-fatt, waħda mill-ewwel affarijiet li jaħsbu fuqha ħafna nies hija kif se jkollhom ir-residenza tagħhom.

Ovvjament, dawn jinvestu dak li jaqilgħu bl-għaraq ta' ġbinhom biex ikunu sidien tal-proprjetà tagħhom.

Għalhekk huwa ferm importanti li n-nies ikollhom il-fiduċja f'din il-professjoni, għaliex fl-aħħar mill-aħħar huwa permezz ta' din il-professjoni li se jkunu qed jagħmlu dan il-kuntratt pubbliku biex jakkwistaw il-proprjetà.

Huwa nuqqas kbir meta jkun hemm min itellef din il-fiduċja!

Kif għedt, huwa biss numru żgħir ħafna ta' nutara li ttradew din il-fiduċja, imma hemm bżonn li nkunu l-ħin kollu attenti biex sitwazzjonijiet li jagħmlu ħsara enormi lill-professjoni jiġu eliminati.

Sinjura President, il-Ministru għamel referenza għall-kodiċi tal-etika ġdid għan-nutara.

Spjega kif dan il-kodiċi daħal fis-seħħ ftit tal-ġimgħat ilu għall-ewwel darba f'pajjiżna, biex issa n-nutara għandhom kodiċi ta' etika.

Tieħu pjaċir tinnota li dan il-kodiċi ta' etika ma ġiex impost minn fuq għal isfel, imma ġie min-nutara nfushom!

Kif qal il-Ministru, kien il-Kunsill tal-istess professjoni li ħareġ bil-proposta ta' kodiċi ta' etika, ippreżentah kważi lest lill-Ministru, u llum dan ġie addottat.

B'hekk qed naraw kif il-Kunsill Notarili qed jaħdem bis-sħiħ biex isaħħaħ kemm jista' l-fiduċja f'din il-professjoni.

Il-Ministru semma wkoll il-ħidma li saret biex jissaħħaħ l-eżami tat-titolu.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna, għaliex jekk inti tmur biex tixtri proprjetà, waħda mill-aktar affarijiet li trid hija proprju s-serħan tal-moħħ li ma jkollokx problemi fuq dak li se tixtri!

Dan jgħodd fi kwalunkwe każ, anke jekk tmur tixtri sempliċi oġġett li jiswa ftit ewro minn ħanut, aħseb u ara jekk inti se tmur tixtri proprjetà fejn, ħafna drabi, tkun issellift il-flus!

Għalhekk ir-regolament li qed jiddaħħal biex in-nutara jkollhom iżjed poter u responsabbiltà fuq l-eżami tat-titolu huwa importanti ħafna!

Li jinkwetani huwa li fil-professjoni tiegħi bħala avukat – ironikament, aħna żewġ avukati li qed niddiskutu l-emendi għall-professjoni fl-atti notarili u m'hemmx nutara li qed jikkontribwixxu f'din id-diskussjoni – qed niltaqa' ma' ħafna aktar każijiet, fejn il-partijiet fil-kuntratt qed jeżentaw lin-nutar milli jagħmel l-eżami tat-titolu!

Jista' jkun li dan qed isir għax forsi din hija responsabbiltà oneruża fuq in-nutar.

Jista' jkun li forsi għax hemm spiża żejda għall-partijiet għax, kif spjega l-Ministru, in-nutar, ġustament, qed jitħallas ta' dan l-eżami tat-titolu.

Naħseb li wieħed irid jidħol f'din il-kwestjoni u jara għalfejn f'kuntratti daqshekk importanti, fejn persuna tkun qed tinvesti dak kollu li tkun ġemmgħet jew saħansitra tkun qed tieħu self, għal ftit flus żejda, tiddeċiedi li teżenta lin-nutar milli jsir l-eżami tat-titolu!

Kif għedt, jista' jkun ukoll li biex isir dak l-eżami tat-titolu, huwa oneruż fuq in-nutar biex jagħmel ir-riċerki f'ċerti dipartimenti.

Għalhekk, f'dan l-Abbozz qed nipproponi li n-nutara għandhom jingħataw għodda aħjar biex jagħmlu l-eżami tat-titolu, biex kemm jista' jkun jitnaqqas ix-xogħol li jrid isir manwalment, fejn ir-riċerka trid issir każ każ, u tintuża aktar it-teknoloġija tal-informatika.

B'hekk jitnaqqas ix-xogħol, jitnaqqas il-ħin, jitnaqqsu l-ispejjeż u tiddaħħal aktar ċertezza.

Sur President, waħda mill-emendi prinċipali li qed issir fl-Att dwar il-Professjoni Notarili hija proprju biex il-Kunsill Notarili jingħata personalità legali distinta, jiġifieri li jkun jista' iħarrek u jitħarrek u jkun jista' jakkwista proprjetà.

Hawn ningħaqad mal-Ministru u ngħid li anke jien ninsab sorpriż kif sal-lum il-Kunsill Notarili m'għandux personalità legali distinta.

Il-Ministru għamel referenza wkoll kif il-Kunsill għandu proprjetà tiegħu, però hemm diversi NGOs li m'għandhomx personalità legali distinta li wkoll għandhom proprjetà tagħhom jew li ġiet devoluta lilhom.

F'dan ir-rigward, huwa pass importanti li l-Kunsill Notarili li tant qed jaħdem biex isaħħaħ din il-professjoni jingħata din il-personalità legali distinta biex ikun jista' jaħdem aħjar u jimxi 'l quddiem.

Dan għaliex, kif inhi s-sitwazzjoni llum, jekk il-Kunsill jieħu deċiżjoni u xi ħadd irid ifittex lill-Kunsill fuq dik id-deċiżjoni, irid ifittex personalment lill-uffiċjali ta' dak il-Kunsill.

Fil-fehma tiegħi, ma naħsibx li dawn l-uffiċjali għandhom ikunu responsabbli personalment meta dawn qegħdin jagħmlu xogħol volontarju biex jassiguraw li jsaħħu din il-professjoni.

Emenda oħra importanti li torbot ukoll mal-Kunsill Notarili hija dwar il-prattika ta' dawk l-istudenti li jkunu mexjin biex jieħdu l-warrant bħala nutara.

Din hija emenda importanti li naqblu magħha.

Hawn qed ngħidu li qabel ma l-istudent imur jagħmel il-prattika ma' nutar partikolari, irid jinforma lill-Kunsill Notarili li min-naħa tiegħu, kif spjega l-Ministru, jista' jagħti indikazzjoni biex il-prattika ma ssirx ma' dak in-nutar partikolari, imma ssir ma' nutar li se jgħallem b'mod tajjeb u etiku.

Saret ukoll referenza għal emenda li tirrigwarda l-obbligu tan-nutar li jagħti s-servizz tiegħu dejjem.

Sal-lum il-liġi tistipula li n-nutar, legalment, ma jistax jirrifjuta li jagħti s-servizzi tiegħu.

Naħseb li wasal iż-żmien li din l-emenda tinbidel u jkun hemm eċċezzjonijiet biss fejn nutar ma jistax jirrifjuta li jagħti s-servizzi tiegħu, bħal fil-każ ta' testment u affarijiet marittimi, kif tispjega l-emenda.

Waħda mill-emendi importanti tirrigwarda meta nutar għandu jispiċċa mill-professjoni jew jitlef il-warrant.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jelenka diversi sitwazzjonijiet fejn nutar jitlef il-warrant, bħal meta jdum nieqes minn Malta għal perjodu ta' seba' snin, jekk jonqos li jippubblika att għall-perjodu ta' seba' snin, jekk jiġi interdett, jekk jiġi mneħħi mill-professjoni, jekk jiġi inabilitat u jekk jirriżenja mill-professjoni tiegħu, sakemm ma jindikax li qed jirriżenja b'mod temporanju.

Hawnhekk jidhirli li wieħed irid jaħseb f'dawk is-sitwazzjonijiet fejn ikollok nutar pubbliku li jieqaf mill-professjoni tiegħu minħabba impjieg li ma jħallihx jipprattika bħala nutar.

Ċerti nutara kellmuni dwar din l-emenda, fejn qed jgħidu li jaqblu magħha, però jista' jkun li hemm bżonn li jsiru aktar kjarifiki fil-klawsola biex jiġi assigurat li nutar li ma jkunx qed jippubblika kuntratti għal perjodu ta' seba' snin minħabba li f'dawk is-seba' snin ikun qed jagħmel xogħol li ma jippermettilux li jippubblika kuntratti, ma jitlifx il-warrant.

Forsi jista' jkun hemm eċċezzjonijiet għal dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet.

Pereżempju, jekk nutar ikun impjegat ma' bank, mill-impjieg innifsu n-nutar ma jistax jippubblika kuntratti u għalhekk, jekk jagħmel aktar minn seba' snin impjegat ma' bank, ma naħsibx li f'dik is-sitwazzjoni għandu jitlef il-warrant tiegħu.

Fl-aħħar mill-aħħar, in-nutar qed jagħmel xogħol ta' nutar mal-bank.

Li mhux qed jagħmel biss hu li mhux qed jippubblika kuntratti għax huwa prekluż milli jagħmel dan.

Il-Ministru spjega li l-emendi tal-2011 għall-Att dwar il-Professjoni Notarili kellhom l-għan li jiġi assigurat li l-kuntratti jiġu ppreżentati u li jkun hemm il-volumi kollha fir-Reġistru Pubbliku, fl-arkivji nazzjonali.

Dawk l-emendi kienu ħasbu għall-kuntratti li saru mill-2012 'il quddiem, u m'hemmx dubju li problema kbira li kien hemm qabel l-2011 ġiet solvuta.

Illum is-sitwazzjoni li għamel referenza għaliha l-Ministru, fejn kważi tkun taf min huma dawk in-nutara li ma kenux jippreżentaw kopja tal-kuntratti tagħhom, ġiet eliminata permezz ta' dawn l-emendi li ġew introdotti fl-2011 u li ħadmu tajjeb.

Għalhekk, issa huwa pass importanti ħafna li dan l-Abbozz qed jistipula li dawn l-istess regolamenti jiġu applikati għall-kuntratti li saru qabel il-bidu tas-sena 2012.

B'hekk se jiġi assigurat li l-kuntratti kollha jkunu ġew ippreżentati, li kopja tal-kuntratti kollha tkun fl-arkivji u li ma jkunx hemm sitwazzjonijiet fejn persuna tmur fir-Reġistru Pubbliku biex tiġbor kopja ta' kuntratt u dik il-kopja ma tkunx tista' tinġabar, sempliċement għaliex in-nutar ma jkunx qeda d-dmir tiegħu li jirreġistra dawk il-kuntratti.

Is-sistema li qed titħaddem mill-Kunsill Notarili fejn jagħżel numru ta' persuni li jiġu approvati, liema persuni jiġu ppreżentati bil-kuntratti u jagħmlu r-reviżjoni tagħhom, li mbagħad tgħaddi għand il-Qorti tar-Reviżur, hija sistema li ħadmet tajjeb mill-2012 sal-lum u naħseb li għandha taħdem tajjeb ukoll għall-emendi li qegħdin jiġu proposti għall-kuntratti ta' qabel l-2012.

Il-liġi diġà tistipula li l-kuntratti jiġu rreġistrati fi żmien 15-il ġurnata.

L-emenda proposta f'dan l-Abbozz qed iddaħħal penali fi flus fuq in-nutara li jaqbżu dawk il-15-il ġurnata.

Naħseb li din l-emenda hija importanti biex niżguraw li l-kuntratti pubbliċi jkunu rreġistrati fiż-żmien stipulat bil-liġi għax jekk ma jkunx hemm sanzjoni, il-liġi tkun qiegħda hemmhekk għalxejn.

Biss hawnhekk nixtieq nipproponi li jinstab metodu kif ir-reġistrazzjoni tkun tista' ssir online.

Il-Ministru semma l-iskariġġ li wieħed irid jidħol il-Belt biex jirreġistra l-kuntratti fi żmien 15-il ġurnata.

Jekk nutar ikun qed jaħdem waħdu jew ikollu uffiċċju żgħir, huwa ta' skariġġ li kull tant ġranet irid bilfors imur jirreġistra l-kuntratti biex ma jaqbżux il-15-il ġurnata biex idaħħal in-nota ta' reġistrazzjoni minn meta jkun ippubblika dak il-kuntratt, għax inkella tibda tapplika l-penali.

Din is-sitwazzjoni tista' tiġi solvuta billi mill-ewwel tkun tista' ssir reġistrazzjoni online u mbagħad, kull tant żmien, tidħol il-hard copy ta' dik in-nota fir-Reġistru Pubbliku.

B'hekk minn naħa jkun qed jiżdied l-oneru fuq in-nutara biex ikun hemm iżjed ċertezza, u min-naħa l-oħra jista' jitħaffef ix-xogħol tan-nutara.

Bis-sistemi li għandna llum dan jista' jsir faċilment u b'hekk ir-reġistrazzjoni tista' ssir prattikament fl-istess ġurnata li jkun sar il-kuntratt.

Jekk tidħol din is-sistema, anke l-perjodu ta' 15-il ġurnata jista' jitqassar, għaliex wieħed jista' jkun jaf li sar il-kuntratt hekk kif jirriżulta mir-riċerki ferm qabel il-15-il ġurnata.

L-emendi l-oħrajn li jirrigwardaw it-Taqsima dwar il-Proprjetà tal-Gvern fejn issa qed issir referenza għall-Awtorità tal-Artijiet huma emendi kosmetiċi u sussegwenti għat-twaqqif tal-Awtorità tal-Artijiet.

Sur President, nixtieq issa nagħmel ftit aktar suġġerimenti.

Kif diġà ntqal, il-qasam tal-professjoni notarili jolqot direttament lin-nies, għaliex in-nies qegħdin jinvestu flushom.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-iscanning tal-kuntratti jkun available online, ħlief f'każijiet ta' eċċezzjoni.

Sal-lum, dawn il-kuntratti jridu jinġabru manwalment, jiġifieri tinġabar il-hard copy tagħhom.

Fir-rigward tar-riċerki, kif nafu, dawn huma biċċa wġigħ ta' ras, però huma importanti u allaħares ma jsirux.

M'hemmx dubju li llum hemm sistema effiċjenti ta' kif isiru r-riċerki, però l-istess, meta inti tordna riċerki, dawn iridu jinġabru manwalment.

Fil-fehma tiegħi naħseb li wasal iż-żmien li r-riċerki jibdew jintbagħtu wkoll online biex jiġi evitat ħafna skariġġ.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk tidħol din l-għodda għan-nutara jkun qed jinstab bilanċ fir-responsabbiltajiet ġodda li qegħdin jitpoġġew fuq in-nutara.

Jien bdejt nipprattika ta' avukat ftit iżjed minn 20 sena ilu u llum, meta mmur nassisti klijent fuq kuntratt, ninduna kemm matul is-snin żdiedu r-responsabbiltajiet tan-nutara, fosthom kemm iridu jimlew karti u formoli ma' kull kuntratt li jsir.

Ovvjament, il-mili ta' dawn il-formoli huwa importanti biex tiġi assigurata ċ-ċertezza u jkun hemm is-serħan tal-moħħ għall-partijiet involuti.

Però huwa importanti li jinstab bilanċ permezz ta' ċerti miżuri li għadni kemm semmejt, fosthom in-nota ta' reġistrazzjoni online, l-iscanning tal-kuntratti li jkunu available online u r-riċerki li jintbagħtu online.

Din it-tip ta' għodda tkun qed tgħin biex jinstab bilanċ aħjar biex min-naħa jiżdiedu r-responsabbiltajiet, però min-naħa l-oħra jitnaqqas ix-xogħol, l-oneru, il-ħin u l-ispejjeż minn fuq in-nutara.

Naħseb li dawn il-proposti ta' min jikkonsidrahom, għaliex il-mistoqsija prinċipali li qed issir bħalissa min-nutara fir-rigward ta' dawn l-emendi hija jekk illum in-nutara għandhomx biex jaħdmu.

Sal-lum għandna sitwazzjoni fejn ħafna mix-xogħol tan-nutar irid isir manwalment.

Pereżempju, hemm ħafna formoli li jimtlew b'mod manwali.

Naħseb li wasal iż-żmien li dawn it-tip ta' formoli jkunu jistgħu jsiru online biex jitħaffef ix-xogħol tan-nutar, l-oneru li għandu u l-ħin li jrid biex ikun jista' jippubblika kuntratt.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa li billi l-proprjetà trid tiġi verifikata fil-Reġistru tal-Artijiet, naħseb li wasal iż-żmien li din tkun aċċessibbli għan-nutar.

Jista' jsir ħafna xogħol f'dan il-qasam, però naħseb li qabel ma nkomplu nagħfsu fuq aktar responsabbiltajiet għan-nutara, għandna nassiguraw li jkollna għodda ġdida li tgħinhom jaħdmu.

Kif spjegajt, jekk inħarsu lejn l-aħħar snin, naraw differenza kbira fix-xogħol biex wieħed jippubblika kuntratt, fejn ix-xogħol mhux trippla, imma żdied ħafna aktar.

Sur President, nikkonkludi billi nerġa' nirriafferma l-importanza ta' dawn l-emendi għall-Att dwar il-Professjoni Notarili, li ġejjin mill-Kunsill Notarili stess biex tissaħħaħ il-professjoni.

In-nutara huma konxji li fl-aħħar snin kien hemm sitwazzjonijiet fejn, sfortunatament, naqset dik il-fiduċja fil-professjoni minħabba nuqqasijiet ta' numru żgħir ta' nutara.

Konxji minn dan, kienu n-nutara stess li resqu 'l quddiem b'diversi proposti bħall-Kodiċi ta' Etika li llum diġà qed jitħaddem.

Nerġa' nirriafferma li bħala Oppożizzjoni se nkunu qegħdin nivvotaw favur dawn l-emendi, biex imbagħad fi stadju ta' Kumitat inkomplu nagħtu l-input tagħna anke b'aktar proposti għall-emendi li qegħdin jiġu proposti f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, meta qrajt dan l-Abbozz ta' Liġi, għalkemm la jien avukat u lanqas nutar, indunajt li dan l-Abbozz huwa wieħed studjat sew u juri li saret ċerta konsultazzjoni siewja, anke mar-rappreżentanza tan-nutara li huwa l-Kunsill Notarili.

Hawnhekk, qegħdin nirrikonoxxu l-obbligi u r-responsabbiltà li kull professjoni għandha ġġorr.

Din hija xi ħaġa tajba li issa qed tiġi attwata wkoll għall-professjoni notarili.

Il-professjoni tan-nutar iġġorr magħha l-aspett etiku, għax ir-relazzjoni bejn il-klijent u l-professjonist hija importanti ħafna.

Kif semma l-Ministru, fil-fehma tiegħi, mill-aspett legali l-professjoni ta' nutar hija vokazzjonali u għaldaqstant tista' toqrob xi ftit lejn il-professjoni tas-saħħa, għax taffettwa l-well-being tal-persuna, din id-darba mhux mill-aspett ta' saħħa, iżda mill-aspett materjali u mill-aspett tad-dominju personali.

Għaldaqstant, il-kuntatt li jkun hemm man-nutar huwa wieħed li jsaħħaħ anke l-kwalità tal-ħajja.

Mill-esperjenza tiegħi bħala tabib naf b'eżempji, li huma waħdiet, ta' abbuż minn ċerti nutara li jċajpru din il-professjoni.

Meta fil-pubbliku jew fl-istampa jqum diskors dwar nuqqasijiet minn xi nutara dwar kuntratti li ma jiġux insinwati, diffikultajiet li jistgħu jqumu minħabba titlu, riċerki ma jkunux saru jew, agħar minn hekk, ħlas ta' taxxi dovuti fuq bejgħ ta' proprjetà li ma jkunux tħallsu min-nutar innifsu, jinxteħet dell ikrah fuq din il-professjoni.

Nifhem li dawn l-emendi se jkunu qed jipproteġu l-interess pubbliku u għaldaqstant se joħolqu aktar serħan il-moħħ meta l-klijent jirrikorri għall-uffiċċju tan-nutara.

Nifhem ukoll li dan l-Abbozz qed jgħolli l-istatus ta' din il-professjoni, għax il-mod kif inhuma miktuba l-emendi se jiggarantixxi aktar fiduċja.

Bħala tabib, l-aktar kuntatt dirett li jkolli man-nutara hu meta jkollok xi pazjenti jew xi xwejjaħ li jitolbu ċertifikat mediku.

Dan il-kuntatt għeni biex nifhem aktar lil din il-professjoni li jien qed insejħilha vokazzjoni.

Naħseb li kull ċittadin Malti u Għawdxi, b'xi mod jew ieħor, xi darba jmiss ma' din il-professjoni, forsi minħabba xiri ta' xi dar, jew xi kirja kummerċjali jew ta' xort'oħra.

Dawn kollha jinvolvu dan it-tip ta' kuntatt man-nutara.

Ninnota b'sodisfazzjon il-pubblikazzjoni tal-Kodiċi ta' Etika u s-sehem dirett tal-Kunsill Notarili.

Ninnota wkoll li dan l-Abbozz se jimbotta 'l quddiem din il-professjoni.

Nifhem li l-professjoni tan-nutara ma taħdimx bl-istess proċessi fl-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, f'ċerti pajjiżi l-kuntratti jsiru b'ċerta ħeffa, anke billi jutilizzaw il-mezzi tal-e-government b'mod li jkunu lesti f'inqas minn ġimgħa.

Nemmen li din il-liġi se tkun il-bidu biex jiġi ssimplifikat il-proċess u tiġi assigurata aktar ċertezza, biex aktar 'il quddiem, meta wieħed juża s-servizz notarili u n-nutar jiġi biex juża s-servizz offrut mill-entitajiet tal-Gvern, ikun hemm aktar għodod li jistgħu jintużaw għar-riċerka u b'hekk ikollna proċess aktar effiċjenti u customer friendly.

Jien iinħares lejn dan l-Abbozz bħala t-triq 'il quddiem biex bis-saħħa tal-miżuri li qegħdin jiġu addottati noħolqu servizz aktar etiku, assigurat u customer friendly.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nifehm li hawn qbil li d-diskussjoni għal-lejla tieqaf hawn?

BYRON CAMILLERI: Sur President, fid-dawl tal-fatt li l-Oppożizzjoni informatna li min-naħa tagħhom jonqoshom Membru ieħor li jrid jitkellem dwar dan l-Abbozz ta' Liġi, nipproponi li llum id-diskussjoni tieqaf hawn.

B'hekk inkunu nistgħu ngħaddu għall-votazzjoni fuq it-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni li ntalbet aktar kmieni fis-seduta.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, naqbel li nimxu hekk.

Fit-8.55 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nirrapporta progress fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, bil-permess tal-Kamra nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija - Abbozz Nru 15 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra issa tgħaddi għall-votazzjoni fuq it-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni li ntalbet aktar kmieni fis-seduta.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI

TAL-EMBRIJUNI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, Kap. 524" ikun moqri t-Tielet Darba.

L-ISPEAKER: Din il-votazzjoni tittieħed fid-9.00 p.m. skont il-ftehim milħuq.

Fi-8.56 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.00 p.m.

L-ISPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, Kap. 524", ikun moqri t-Tielet Darba.

L-ISPEAKER: Nifhem li hawn ftehim li din il-votazzjoni tittieħed immedjatament.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, iva, il-vot jista' jittieħed immedjatament.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nikkonferma.

L-ISPEAKER: Hawn xi ftehim dwar il-pairing?

BYRON CAMILLERI: Kellna talba għall-pairing min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Jien nista' nivverbalizza li min-naħa tal-Gvern il-Ministru Carmelo Abela u l-Ministru Helena Dalli jinsabu msefrin fuq xogħol tal-Gvern u l-Onor.

Edward Zammit Lewis jinsab imsiefer fuq xogħol tal-Parlament.

ROBERT CUTAJAR: Nixtieq niddikjara li min-naħa tal-Oppożizzjoni għandna l-Onor.

Toni Bezzina li ma jinsabux fil-Kamra minħabba xogħol parlamentari u xogħol tal-Partit.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, irrid niddikjara u nikkonferma li, kif diġà għedt, għall-vot tal-lejla, se nkun qed nagħti l-free vote.

Għal darb'oħra, nerġa' nistieden lill-Prim Ministru biex jagħmel l-istess.

L-ISPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Min-naħa tiegħi, nikkonferma li l-emendi għal-liġi li qegħdin inressqu llum huma skont il-manifest elettorali tal-Partit Laburista li ġie elett fil-gvern, liema manifest ġie vvotat mill-maġġoranza tal-poplu.

L-ISPEAKER: Il-votazzjoni se tittieħed issa.

Se jingħataw żewġ minuti għall-votazzjoni.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

L-ISPEAKER: Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2018 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta – Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, se nagħmel diskors qasir.

Il-ħin tal-aġġornament kien tal-Onor.

Mario Galea, li ġentilment silifni ħames minuti biex inkun nista' nitkellem fuq suġġett ta' importanza kbira.

F'pajjiżna, il-liġi tistipula li l-interċettazzjonijiet tat-telefon ta' terzi persuni jistgħu jiġu akkwiżiti biss mis-Servizzi tas-Sigurtà f'pajjiżna, u dan wara li jkun ħareġ warrant skont il-liġi.

Mela qed ngħidu li r-recordings tat-telefon u l-phone intercepts ikunu aċċessibbli biss għas-Servizzi tas-Sigurtà u allura wkoll għall-Ministru tal-Intern u l-Prim Ministru.

Din hija liġi stretta ħafna li tipprovdi għal salvagwardji bejn id-drittijiet taċ-ċittadini u l-obbligu tal-Istat li jiġġieled il-kriminalità.

Jekk terzi persuni jiġu fil-pussess tagħhom jew ikollhom għad-dispożizzjoni tagħhom phone intercepts jew kwalsija informazzjoni li tkun interċettata b'xi mod mhux skont il-liġi, dak huwa reat gravi ħafna.

Issa, fit-12 ta' Ġunju 2018, ħareġ rapport pubbliku wara li tliet Membri Parlamentari Ewropej, l-Onor.

Ana Gomes u l-Onor.

Sven Giegold żaru Malta.

Dan ir-rapport iġib it-titlu: "Visit to Malta of MEPs Ana Gomes, Sven Giegold and David Casa following the assassination of Journalist Daphne Caruana Galizia", liema rapport ġie ċċirkolat lin-nies kollha li ltaqgħu ma' dawn il-Membri tal-Parlament Ewropew.

Dan ifisser li altru milli għadda żmien biżżejjed biex kulħadd seta' jifli dan ir-rapport u jekk hemm xi ineżattezzi jew skorrettezzi, dawn jiġu kkoreġuti u indirizzati, imma dan ma seħħx!

F'dan ir-rapport insiru nafu li Membru tal-Parlament tan-naħa tal-Gvern, l-Onor.

Robert Abela, kellu aċċess illegali jew ingħata informazzjoni klassifikata b'mod illegali, meta wera li huwa konxju ta' ċerti affarijiet relatati ma' phone intercepts f'investigazzjoni kriminali serja.

Din huwa aġir ta' gravità bla preċedent!

Kif għedt, ħallejt biżżejjed żmien jgħaddi, però naħseb li issa wasal il-mument li din is-sentenza f'dan ir-rapport tinġieb għall-attenzjoni ta' kulħadd, u għaldaqstant se naqraha.

Se nkun ukoll qed inpoġġi dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

F'paġna 12 ta' dan ir-rapport, naqraw hekk u nikkwota:

Illum, jien tkellimt mal-MEPs konċernati biex nivverifika magħhom jekk dan il-kliem jirriflettix dak li ntqal u qaluli li hekk hu, u li kienu sorpriżi ħafna b'dan il-kliem.

Dan ifisser waħda minn żewġ affarijiet; jew li l-Membru Parlamentari inkwestjoni kellu aċċess, ġie fil-pussess ta', jew ingħata informazzjoni li hija klassifikata, jiġifieri sigrieta, b'mod illegali, liema informazzjoni lanqas hija aċċessibbli għall-maġistrat inkwerenti, jew inkella t-tieni possibbiltà hi li l-Membru Parlamentari kien qiegħed jibblaffja u allura kien qed jigdeb f'wiċċ il-Membri Parlamentari Ewropej.

Fi kwalunkwe ipotesi, dan huwa aġir ta' gravità serja u ta' tħassib, li Membru Parlamentari, hu min hu, juri li kellu aċċess għal informazzjoni sigrieta jew li jagħti l-impressjoni li kellu tali aċċess għal tali informazzjoni.

Fi kwalunkwe każ, is-sitwazzjoni mhijiex aċċettabbli!

Il-Prim Ministru bħal donnu ta aċċess illegali lill-MPs tiegħu ta' phone intercepts tal-Malta Security Services fl-investigazzjoni kriminali.

Jekk iva, għal liema skop għamel dan u kemm-il darba ġrat?

Jekk le, huwiex aċċettabbli għall-Prim Ministru li membri parlamentari tiegħu, meta jiltaqgħu ma' membri parlamentari Ewropej, they lie through their teeth?

Hawn qed nieħu t-tieni għażla li ma kienx qiegħed jgħid il-verità sempliċement biex iħossu importanti fi kwestjoni serja.

Jekk le, huwa aċċettabbli għall-Prim Ministru li membri parlamentari tiegħu jiżgwidaw membri parlamentari Ewropej b'mod intenzjonat?

Fl-aħħar nett, Prim Ministru, għalik, il-fini jiġġustifika l-mezzi?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, Gvern Nazzjonalista kien ħa l-inizjattiva biex fl-isptar Monte Carmeli ndaħħlu l-geriatric wards biex inżidu l-long-term beds, jiġifieri sodod fit-tul għall-anzjani.

Aktar minn hekk, ħsibna wkoll li niddiversifikaw dan l-isptar biex ma jibqax sptar ta' kura psikjatrika biss, u għalhekk hemm madwar 120 sodda għall-anzjani.

L-ewwel sala tal-ġerjatrija, St Jeanne Antide, kienet inbniet mil-eks Segretarju Parlamentari għall-Anzjani Helen Damato, li nsellmilha minn hawn.

Imbagħad fl-2009, meta jien kont Segretarju Parlamentari għall-Anzjani, bnejna żewġ swali oħrajn fejn kien hemm Ward 10 li kienet tal-biża'!

Infakkar li din is-sala kienet intużat biex inħadem il-film Midnight Express tant kemm kienet tal-biża'!

Bħala Gvern Nazzjonalista għamilna bidla kbira f'Mount Carmel.

Aħna konna waqqajna dik is-sala, Ward 10, u minflok bnejna żewġ swali oħrajn fuq is-sala li kienet bniet l-eks Segretarju Parlamentari Helen Damato, Sala San Bernardetta u Sala San Ġorġ Preca, biex b'kollox, il-kumpless St Jeanne Antide għandu madwar 120 sodda.

Niftakar li konna ġibna esperti barranin mill-qasam tad-dementia minn Sterling University, li jien kont naħdem ħafna magħhom.

Fuq il-pariri tagħhom, rajna li jkollna bitħa kbira u ħġieġ double glazed minħabba s-sħana u biex niffrankaw l-enerġija.

Bħala Gvern, konna ddiversifikajna Mount Carmel għal sptar tal-ġerjatrija wkoll.

Dan apparti li żidna l-long-term beds għaliex, kif nafu, iżżid kemm iżżid sodod għall-anzjani, qatt m'għandek biżżejjed!

Fil-bidu ta' dan il-proġett, kien hemm reżistenza għall-fatt li konna se npoġġu 'l-anzjani ġo sptar psikjatriku.

Biss, imbagħad, l-anzjani bdew iħossuhom komdi, anke għax kellek anzjani min-naħa ta' Ħ'Attard u n-naħa ta' fuq ta' Malta, fejn il-familjari tagħhom bdew isibuha eħfef li jmorru jżuruhom.

Is-swali huma komdi, bi staff tajjeb li jieħu ħsieb l-anzjani.

Fil-fatt, hemm anzjani li ilhom disa' jew għaxar snin f'dan l-isptar.

Issa, f'daqqa waħda, qed iċempluli għadd ta' qraba jgħiduli li, ħabta u sabta, dawn l-anzjani u l-qraba qed jiġu mgħarrfa li l-anzjani dalwaqt se jiċċaqalqu darba għal dejjem u se jittieħdu fil-LiveLife Physical Rehabilitaion Centre f'Tas-Sliema li hija public private partnership.

Jidher li din hija kwestjoni immedjata.

Jidher ukoll li dan kollu qed isir bla konsultazzjoni ta' xejn!

Nagħmilha ċara li jien bdejt u komplejt dan il-konċett ta' public private partnership, tant li minn 35 sodda għall-anzjani konna tellajniehom għal kważi 600 sodda!

Qed ngħid dan biex nuri li jien m'għandi xejn kontra l-public private partnership, imma kontra l-fatt li ma saritx konsultazzjoni.

Jidher li l-konsulent inkarigat mill-kura tal-anzjani ma kienx informat jew ikkonsultat dwar l-effett ta' din iċ-ċaqliqa.

Lanqas ma kienu kkonsultati l-infermiera u l-psikjatri li jaħdmu ma' dawn l-anzjani.

Id-deċiżjoni ttieħdet mis-CEO ta' Mount Carmel li ma jifhem xejn f'dan il-qasam tal-anzjani.

Is-CEO kien kandidat tal-Partit Laburista u huwa accountant, jiġifieri żgur li ma jifhimx fil-ġerjatrija!

Din id-deċiżjoni qed tinkwetani, għax hija deċiżjoni kattiva u ta' detriment fuq is-saħħa ta' dawn l-anzjani.

Huwa fatt ipprovat xjentifikament li meta ċċaqlaq anzjan minn post għal ieħor, speċjalment meta dan iċ-ċaqliq ikun inforzat, l-anzjan jista' jkollu delirium jew mental confusion.

Aktar minn hekk, hemm studju li juri li hemm theddida fuq il-well-being tal-anzjani.

Meta l-anzjani jkollhom loss of environment control, jiġifieri meta l-anzjani jispiċċaw f'dar jew fi sptar tal-anzjani, l-ispazju personali tagħhom isir dik ir-rokna fejn ikollhom s-sodda.

Niftakar persuna li kienet infermiera u fil-passat, jien kont naħdem miegħu, li kien mir-Rabat imma kien jinsab f'San Vincenz de Paul.

Meta kont immur narah u kont nistaqsih jekk iridnix nipprova nirranġalu biex jitla' fid-dar tal-anzjani tal-Imtarfa biex ikun eqreb lejn il-familja, kien jgħidli: Ara ma ċċaqlaqnix minn din ir-rokna ta' San Vincenz, għax jekk tneħħini minn hawn, immut!

Huwa pprovat li dan iċ-ċaqliq iżid ir-rata ta' morbidity, li tfisser mard, u mortality li tfisser mewt.

Tant dawn l-anzjani jkunu jridu joqogħdu f'dan l-ispazju personali tagħhom li m'ilux iltqajt ma' persuna li qaltli li kull nhar ta' Ħadd kienet tmur għal ommha li tinsab f'Mount Carmel f'Ħ'Attard biex tiekol mal-familja d-dar, u din l-anzjana waslet biex talbet lil bintha biex ma tibqax tistedinha.

Qaltilha li, jekk iridu, jistgħu jġibulha l-ikel mid-dar u jmorru jieklu ħdejha.

Din l-anzjana rraġunat li issa dak huwa postha, ma tridx toħroġ minn hemm, għax ma tħosshiex tajba li tmur id-dar tat-tifla tagħha stess!

Dawn l-anzjani tant ikunu draw l-ambjent, l-infermiera u l-istaff kollu, li dik ir-rokna tiġi l-ispazju personali tagħhom.

Issa f'dan il-każ dawn l-anzjani la għandhom kontroll fuq dan iċ-ċaqliq, għax dan ġie infurzat fuqhom u l-post fejn sejrin f'Tas-Sliema mhumiex familjari miegħu.

Nerġa' ngħid li hemm anzjani li ilhom 10 snin f'Mount Carmel.

Se nikkwota wkoll minn artiklu maħruġ fit-28 ta' Lulju 2003 mir-Royal College of Physicians of Edinburgh li jgħid:

Daqshekk hi serja meta ċċaqlaq lill-anzjani!

Għal min irid jaqra dan l-artiklu, li jien nirrakkomandah, dan inkiteb fit-3 ta' Ġunju 2011, volume 40, issue 5.1 fl-1 ta' Settembru 2011, paġni 534 - 536.

F'Mount Carmel, l-anzjani li ilhom hemm għaxar snin, draw li kellhom infermiera u tobba 24/7, kif ukoll psychiatric consultants li jispeċjalizzaw fl-anzjani li jżuruhom b'mod regolari.

Meta se jiċċaqilqu għal-LiveLife f'Tas-Sliema, dawn l-anzjani se jibqa' jkollhom dan is-servizz 24/7?

U jekk iva, dan se jkun bla ħlas jew bi ħlas?

Naf li meta l-privat jiġi biex jimpjega l-infermiera, il-paga tkun għolja ħafna, nhar ta' Ħadd jitħallsu doppju, fil-festi doppja u nofs, u jieħdu allowance għax qegħdin mal-pazjenti.

Jien naf x'jiġri f'ħafna djar tal-anzjani privati, fejn meta ssejjaħ għat-tabib trid tħallas inti!

Mela ejja ninsew l-effett fuq is-saħħa ta' dawn l-anzjani, dawn se ndaħħluhom f'aktar spejjeż?

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk sarx il-Barthel score għal dawn il-120 anzjan.

Dan huwa mekkaniżmu li jintuża mill-geriatrics, jiġifieri mill-ispeċjalisti tal-anzjani u l-infermiera biex naraw kemm anzjani huma indipendenti.

Biex infiehem aħjar, l-iscore li nużaw huwa minn 0–20, aktar kemm ikun baxx l-iscore, aktar l-anzjan mhux indipendenti, waqt li jekk ikun viċin l-20, ifisser li l-anzjan huwa aktar indipendenti.

Hawn min juża score minn 0–100, imma f'Karen Grech nużaw score minn 0–20.

Dan il-mekkaniżmu jara jekk l-anzjan huwiex kontinenti, jekk għandux bżonn għajnuna għall-grooming, jekk jistax imur fil-kamra tal-banju waħdu, jekk hux kapaċi jiekol waħdu, jekk jistax jilbes waħdu, jekk jinħasilx waħdu u jekk jistax imur minn fuq is-sodda għal fuq is-sufan waħdu, fost l-oħrajn.

Aktar ma l-iscore ikun baxx, aktar ifisser li l-anzjan huwa dipendenti fuq ħaddieħor u allura għandu bżonn tal-infermiera aktar minn carers.

Hemm differenza enormi bejn carers u infermiera.

Carers jagħmlu kors ta' erba' xhur u infermiera jagħmlu kors ta' erba' snin fl-Università u ġieli jkomplu jispeċjalizzaw ukoll.

L-infermiera jridu l-liċenzja mingħand il-President ta' Malta biex jaħdmu bħala infermiera u huwa illegali li xi ħadd jaħdem ta' infermier jekk ma jkollux il-liċenzja tal-President.

Nerġa' nistaqsi: Dawn l-anzjani se jkollhom żjarat mill-konsulenti tal-ġerjatrija meta jmorru Tas-Sliema?

Irridu niftakru li Tas-Sliema hija 'l bogħod minn Ħ'Attard!

Hawn qed nitkellmu fuq riskju reali għall-well-being u s-saħħa ta' dawn l-anzjani li jistgħu jimirdu kawża din ir-rilokazzjoni li se tiġi infurzata fuqhom, mingħajr ma saret konsultazzjoni mal-konsulenti tal-ġerjatrija.

Kif għedt, dan iċ-ċaqliq jista' jwassal biex uħud minnhom ikollhom mental delirium, mental confusion u anke mewt.

Dawn il-120 anzjan m'għandhomx vuċi.

Fil-fatt, jien kellmuni l-qraba tagħhom li jinsabu inkwetati ħafna għal konsegwenzi li jista' jkun hemm.

Meta anzjan jibda jgħajjat, ħafna drabi l-qraba jgħidulek li d-dar ma kienx jagħmel hekk.

Dak il-każ ikun mental delirium għax ikun inbidel il-post fejn l-anzjan ikun dara joqgħod.

Apparti dan, hemm aspetti oħrajn ta' saħħa, bħal aktar infezzjonijiet kif juru l-istudji.

Hawn nistaqsi: Meta qed tieħu deċiżjoni importanti bħal din, kif tista' ma tinvolvix lill-konsulenti tal-ġerjatrija u lill-infermiera li qed jieħdu ħsieb dawn l-anzjani?

Sar Barthel score biex naraw jekk dawn l-anzjani humiex kapaċi jmorru fi private public partnership?

Se jkollhom tobba u infermiera kwalifikati biex jieħdu ħsiebhom?

Se jkollhom iħallsu minn buthom jekk ikollhom bżonn vista ta' tabib?

Jekk dawn ikollhom Barthel score baxx, ifisser li dawn l-anzjani kontinwament se jkollhom bżonn tabib biex jibdlilhom il-pilloli jew l-kura.

Apparti minn hekk, hemm argument ieħor li xi darba nitkellem aktar fid-dettall dwaru.

Kif tista' taqbad 120 ruħ, qisek għandek 120 mogħża f'razzett, u titfagħhom f'razzett ieħor!

Lanqas lill-mogħoż ma tagħmlilhom hekk, aħseb u ara n-nies meta tista' tkun qed tipperikolalhom ħajjithom, Sur Gvern!

Barra minn Malta qed jitnaqqsu l-isptarijiet psikjatriċi u qed tiżdied il-kura fil-komunità.

Ftit ġranet ilu għamilt mistoqsija lill-Ministru għas-Saħħa fejn staqsejtu kemm tiġi tiswa', bejn wieħed u ieħor, il-kura ta' pazjent kuljum f'Mount Carmel.

Il-Ministru qalli li din il-kura tiswa minn madwar €100 u tista' titla' sa €500 jew €600.

Mela allura l-għaqal jgħidlek li għandek tinvesti fil-kura fil-komunità u mhux dan il-Gvern żarma s-servizzi tas-saħħa mentali fil-komunità li daħħal Gvern Nazzjonalsita!

Mela tibqa' tinvesti fl-isptar Mount Carmel u tieħu s-sodod tal-ġerjatrija tal-anzjani biex tibdilhom f'sodod tal-psikjatrija!

Dan assolutament ma jagħmilx sens!

Bħala Gvern Nazzjonalista konna nagħtu three bedroom flat biex jmorru jgħixu fih l-anzjani.

Fil-fatt, hemm min għandu indirizz permanenti fuq Mount Carmel.

Dan il-Gvern lanqas ta biss appartament wieħed!

Sur President nagħlaq billi ngħid li din id-deċiżjoni jista' jkollha impatt serju ħafna psikoloġiku u fiżiku fuq dawn l-anzjani.

Fost l-oħrajn, dan iċ-ċaqliq jista' jnaqqsilhom s-snin tal-ħajja tagħhom.

Għalhekk, minn din il-Kamra, qed nitlob formalment biex qabel issir din iċ-ċaqliqa imponuta fuq dawn l-120 anzjan u l-qraba tagħhom ikun hemm investigazzjoni mill-Kummissarju għall-Anzjani Dr John Cachia kif ukoll l-Ombudsman tas-Saħħa.

Dispost niltaqa' magħhom u ngħid x'informazzjoni waslet għandi, liema informazzjoni ma nistax nagħtiha f'din il-Kamra, għax wegħedt lil min għaddihieli li ma nagħmilx dan.

Ebda Gvern m'għandu dritt jilgħab bil-kwalità tal-ħajja ta' dawn il-120 anzjan!

Dan iċ-ċaqliq li qed ikun infurzat għall-konvenjenza tas-CEO jew ta' ħaddieħor jista' jkollu impatt serju fuq is-saħħa mentali ta' dawn l-anzjani, fosthom mard u anke mewt.

Meta dawn l-anzjani se jintbagħtu f'Tas-Sliema, se jsibu ambjent li mhumiex familjari miegħu, inkluż l-istaff li jaħdem magħhom.

L-ISPEAKER: Onor. Galea, ikkonkludi għax sar il-ħin.

MARIO GALEA: Sur President, qed nitlob lill-Ombudsman tas-Saħħa sabiex immedjatament ikun il-vuċi ta' dawn l-anzjani u jibda jinvestiga u jintervjeni.

Tajjeb li naraw x'jgħidu l-istudji u r-riċerka dwar l-impatt fuq saħħet l-anzjani.

Kif għedt, irċevejt ħafna telefonati mill-qraba ta'dawn l-anzjani li huma inkwetati.

Għalhekk huwa ferm importanti li l-Ombudsman inkarigat mill-qasam tas-saħħa u l-Kummissarju tal-Anzjani jibdew jinvestigaw biex jagħtu vuċi u jipproteġu lil dawn il-120 anzjan li se jitpoġġew f'riskju kbir.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 20 ta' Ġunju 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRANSPORT MALTA: MASTERPLAN – TĦEJJIJA TA' PROĠETTI TA' TOROQ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-Masterplan 2015 ta' Transport Malta dwar it-tħejjija ta' proġetti ta' toroq li kienu mitluba mill-Unjoni Ewropea biex jingħataw fondi, b'mod partikolari għal paġna 225, jista' jgħid x'inhi r-raġuni li t-triq arterjali ta' Ħ'Attard li kienet fl-aħħar tal-lista issa hi prijorità tal-Ministeru biex issir minnufih?

Xi studji kienu saru dak iż-żmien meta kienet qed tiġi ppreparata l-lista tat-toroq biex issir il-klassifikazzjoni ta' prijorità li għandhom jingħataw?

Dan għadu jgħodd?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ir-Regolamenti tal-Unjoni Ewropea 1315/2013 dwar il-linji gwida għall-iżvilupp tan-network tat-trasport trans-Ewropea, l-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea huma mitluba jlestu l-kumplament tal-partijiet tan-network TEN-T fit-territorju tagħhom sas-sena 2030 (TEN-T core network) u sas-sena 2050 (TEN-T comprehensive network).

F'Malta nsibu 29 proġett fuq in-network TEN-T li jridu jitlestew, skont il-kriterji tal-Unjoni Ewropea.

It-Transport Masterplan indikat fil-fatt isemmi 29 proġett jew intervent li jeħtieġ isiru (paġni 257-260).

Saret multi-criteria analysis ta' dawn il-proġetti TEN-T sabiex issir lista ta' prioritajiet b'mod oġġettiv.

Hekk kif ix-xogħlijiet fuq numru ta' proġetti ta' toroq TEN-T ikklassifikati fuq nett ta' din il-lista saru jew qed jitwettqu, bħall-proġetti tal-Kappara Junction u l-Marsa Junction, il-Gvern issa qed jiffoka fuq l-implimentazzjoni ta' proġetti oħra TEN-T li jingħataw priorità f'din il-lista.

Dawn il-proġetti jinkludu t-titjib ta' Vjal Santa Luċija, kif ukoll l-inħawi ta' Ħ'Attard, ir-Rabat u l-inħawi, li qed jiġu inklużi fis-Central Link Project.

Dawn l-interventi huma fil-fatt imniżżla bħala t-12-il prijorità tal-lista ta' proġetti TEN-T.

Ta' min isemmi li bħalissa u fis-snin li għaddew saru diversi tipi ta' interventi fuq ħafna mill-proġetti li qegħdin f'din il-lista u l-proġett inkwistjoni huwa wieħed minnhom.

Dawn l-interventi jvarjaw minn studji, disinji ta' toroq u saħansitra kostruzzjoni ta' toroq u junctions ġodda jew bini mill-ġdid tagħhom.

Minn żmien għal żmien ikun hemm proġetti li jibdew qabel oħrajn, minkejja li fil-Masterplan kienu mniżżlin b'ordni differenti, minħabba li l-ippjanar u d-disinji jkunu iktar avvanzati, jew inkella minħabba kwistjonijiet ta' immaniġġjar tat-traffiku jew id-disponibilità tal-fondi allokati.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 528.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari .

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISRU GĦAS-SAĦĦA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda entità taħt il-Ministeru tiegħi li tat xi direct order fil-perjodu indikat.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

IAN BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 535 f'seduta 80, kif ukoll għall-korrezzjoni li ġiet mehmuża mal-istess tweġiba.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru telenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom, minn kull entità li għaliha hija responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 537.

IN-NAXXAR: TRIQ IL-GREĊJA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Greċja fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6112.

IN-NAXXAR: TRIQ IL-LIBJA – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Libja fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: XATT IL-PALM – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing tat-triq Xatt il-Palm (Baħar iċ-Ċagħaq) fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ IN-NUTAR MANUEL DEBONO – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq in-Nutar Manuel Debono fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ IS-SGĦAJTAR – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq is-Sgħajtar fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

IN-NAXXAR: TRIQ KORFÙ – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq Korfù fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

UFFIĊĊJU TAL-E-RESIDENCE – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL RESIDENCE PERMITS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm daħlu applikazzjonijiet għal residence permits fl-Uffiċċju tal-e-Residence li jaqa' fid-dekasteru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum, xahar b'xahar u sena b'sena?

Mil-liema pajjiżi kienu dawn il-persuni li tefgħu l-applikazzjonijiet?

Kemm minnhom ġew milqugħa?

Kemm minnhom ġew rifjutati u x'kienet ir-raġuni?

Interpellant jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA B'LEAVE SPEĊJALI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fil-preżent kemm hemm ħaddiema li qed jibbenefikaw minn leave speċjali bi ħlas jew leave bla ħlas, f'kull uffiċċju, Dipartiment jew entità li taqa' fid-dekasteru tagħha?

F'kull każ, x'inhu l-grad tal-ħaddiema, it-tip ta' leave li qed jittieħed u f'liema uffiċċju qed jaħdmu?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fil-preżent kemm hemm ħaddiema li għandhom qualification allowance, f'kull uffiċċju, Dipartiment jew entità li taqa' fid-dekasteru tagħha?

F'kull każ, x'inhi l-kwalifika li magħha hi marbuta l-allowance u kemm hu l-ħlas għall-allowance fis-sena?

X'inhu l-grad tal-ħaddiema li qed jieħdu din l-allowance u f'liema uffiċċju qed jaħdmu?

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' korsijiet saru s'issa lill-ħaddiema tal-Community Works Scheme li qegħdin mal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol?

Jista' jgħid x'tip ta' korsijiet oħra hemm ippjanati li jsiru għal dawn il-ħaddiema matul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Diviżjoni tal-Istrateġija u Sapport fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol flimkien mal-MCAST organizzat korsijiet lill-ħaddiema tal-Community Works Scheme li jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni fl-iskejjel u faċilitajiet edukattivi oħra.

Sar tagħlim fuq diversi snajja' bħal xogħol ta' dawl u ilma, tiswija ta' ġebel, tikħil u tibjid u xogħol tal-injam u ħadid.

Dawn il-ħaddiema ngħataw Ċertifikat MQF level 2.

Din is-sena qed jiġi organizzat kors lill-ħaddiema tal-Community Works Scheme li jagħmlu xogħol ta' tindif fi ħdan l-istess Ministeru u skejjel tal-Istat.

Dan il-kors, li huwa maqsum fuq tliet ġimgħat, jinkludi ġimgħa teorija fuq is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, ġimgħa teorija tat-tindif u ġimgħa prattika tat-tindif.

Fi tmiem il-kors, l-impjegati jingħataw Ċertifikat MQF level 2.

IX-XAGĦRA GĦAWDEX: TRIQ TA' GĦAJN ĦOSNA - ASFALTAR

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kunsill tax-Xagħra, Għawdex għandux intenzjoni li jkompli jasfalta Triq Ta' Għajn Ħosna kollha, ċjoè t-Triq li mix-Xagħra twassal għal Bajja tar-Ramla, qabel jibda is-sajf 2018 u dan peress li fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5896 intqal li din it-triq hija responsabbiltà tal-Kunsill Lokali tax-Xagħra?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija f'mistoqsija parlamentari 5896.

RABAT GĦAWDEX: TRIQ VARJINGA - ARKIVJU NAZZJONALI U L-LIBRERIJA – FIRE ALARM

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5889 kollha u jgħid hux se tiġi stallata fire alarm system ġewwa l-Arkivju Nazzjonali u l-Librerija fi Triq Vajringa fir-Rabat?

Peress li fil-binja għal dawn l-aħħar erba' snin ma kienx hemm watchman, jista' jgħid meta hu ppjanat li ssir intruder system ġewwa s-swali u l-kmamar tal-Arkivji Nazzjonali u l-Librerija tal-Vajringa?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li hemm il-ħsieb li tiddaħħal sistema ta' fire alarm fit-taqsimiet tal-Librerija Nazzjonali u l-Arkivji Nazzjonali ġewwa Għawdex.

Preżentement qed isiru l-konsultazzjonijiet dwar dan.

Minħabba li l-post jospita fih entitajiet u rwoli differenti jrid jiġi aċċertat li s-sistema tkun f'armonija mal-operat kollu tal-post u għalhekk hemm proċess itwal biex dan isir.

Fir-rigward tal-intruder alarm jien infurmat li l-proċess ser jingħalaq lejn l-aħħar ta' din is-sena.

MINISTRU GĦALL-FINANZI: PERSUNI B'DIŻABILITÀ- ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed inġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU: PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilita' li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTA' NAZZJONALI: PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurta' Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni meħtieġa għadha qed tinġabar u għaldaqsant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI: PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma rreġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA: PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma rreġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà politika tiegħu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – PERSUNI B'DIŻABILITA' - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Minsitru għas-Saħħa jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilita' politika tiegħu?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar.

IMMIGRAZZJONI IRREGOLARI – FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurta' Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-fondi li Malta qed tieħu mill-Unjoni Ewropea kull sena għall-ħidma tagħha dwar l-immigrazzjoni rregolari?

MICHAEL FARRUGIA: Il-Ministeru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali flimkien mad-dipartimenti, entitajiet, aġenziji u msieħba tiegħu qed jimplimentaw proġetti taħt il-Fond għall-Ażil, Migrazzjoni u Integrazzjoni u l-Fond Tas-Sigurta' Interna, li jifformaw parti minn Programm ta' Fondi Ewropej għal Malta 2014-2020.

L-iskop primarju tal-Fond għall-Ażil, Migrazzjoni u Integrazzjoni hu dak biex jgħin lil pajjiżna jkun iktar attrezzat u effettiv fejn tidħol il-provvista ta' bżonnijiet bażiċi għall-immigranti li jaslu fi xtutna b'mod irregolari.

L-investimenti kkonċernati jvarjaw minn azzjonijiet biex tiġi pprovduta akkomodazzjoni xierqa u sigura, sa provvista tal-ikel u għajnuniet oħra, speċjalment servizzi mediċi u soċjali.

Dan minbarra għajnuniet finanzjarji oħra marbuta mar-ripatriazzjoni ta' immigranti fuq bażi volontarja jew sfurzata, kif ukoll għas-sistemazzjoni mill-ġdid u r-rilokazzjoni ta' immigranti li jkunu ġejjin mill-Italja u l-Greċja.

Fl-istess waqt, parti mill-għan tal-Fond Tas-Sigurtà Interna hija biex tassigura li l-Forzi Armati ta' Malta jkunu mgħammra b'assi u teknoloġiji moderni sabiex ikunu jistgħu jimmaniġġjaw u jissorveljaw il-fruntieri u l-ibħra territorjali Maltin, bl-aktar mod effiċjenti u effettiv, b'rabta wkoll kemxejn diretta mall-immigrazzjoni irregolari.

Madankollu, l-investimenti maġġuri jvarjaw minn tagħmir tal-baħar bħal xiri ta' bastiment ġdid, sa tagħmir tal-ajru bħal xiri ta' helicopter u ajruplan għas-sorveljanza marittima.

Dan minbarra l-bini ta' attrezzaturi ġodda fi ħdan il-kwartieri tal-Forzi Armati ta' Malta, bl-għan li jtejbu bil-bosta l-kontroll u l-effiċjenza tal-operat tagħhom, speċjalment meta jkun meħtieġ li tittieħed xi azzjoni urġenti jew titwettaq xi operazzjoni ta' sorveljanza.

F'iktar dettall, bħalissa qed jiġu implimentati disa' proġetti taħt il-Fond għall-Ażil, Migrazzjoni u Integrazzjoni b'investiment ta' mhux inqas minn €22.06 miljuni, b'finanzjament mill-Unjoni Ewropea ta' €16.87 miljuni.

Barra n-nefqa attwali, il-kumplament tal-fondi huma proġettati li jintnefqu sas-sena 2022.

F'parentesi, il-Ministeru kkonċernat qed jimplimenta żewġ proġetti taħt dan il-Fond, b'allokazzjoni finanzjarja ta' €9.19 miljuni, hekk kif qed jimplimenta proġett ieħor flimkien ma' organizzazzjoni internazzjonali, b'valur ta' €1.25 miljuni.

Hu maħsub li fuq dawn it-tliet proġetti, il-finanzjament mill-Unjoni Ewropea jlaħħaq il-valur ta' €8.15 miljuni.

Il-Korp tal-Pulizija wkoll għaddej b'ħidma biex jimplimenta proġett ieħor taħt dan il-Fond iffinanzjat mill-Unjoni Ewropea, b'allokazzjoni finanzjarja ta' €1.25 miljuni, fejn €0.94 miljuni huma Fondi Ewropej.

Bl-istess mod, l-Aġenzija għall-Ħarsien ta' Persuni li jkunu qed ifittxu l-Ażil qed timplimenta tliet proġetti taħt dan l-istess Fond, b'allokazzjoni finanzjarja ta' €9.46 miljuni fejn €7.09 miljuni huma Fondi Ewropej, filwaqt li l-Kummissjoni għar-Refuġjati qed timplimenta żewġ proġetti, b'allokazzjoni finanzjarja ta' €0.91 miljuni fejn €0.69 miljuni huma fondi Ewropej.

Addizzjonalment, il-Forzi Armati ta' Malta qed jimplimentaw ħames (5) proġetti taħt il-Fond Tas-Sigurtà Interna, dawk li b'xi mod għandhom rabta diretta mall-immigrazzjoni irregolari.

L-investiment totali jlaħħaq il-valur ta' €54.16 miljuni, fejn €40.69 miljuni huma fondi Ewropej.

Madankollu, barra n-nefqa attwali, il-kumplament tal-fondi huma proġettati li jintnefqu sas-sena 2020.

Iżjed minn hekk, f'dan l-istess perjodu, il-Forzi Armati ta' Malta temmew b'suċċess proġett ieħor taħt dan l-istess Fond, b'nefqa pubblika ta' €14-il miljun, fejn €12.6 miljuni huma fondi Ewropej.

Attwalment, l-investiment ilaħħaq it-total ta' €68.16 miljuni, fejn €53.29 miljuni huma ko-finanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Ta' min iżid jgħid, li meta wieħed jikkunsidra dawn id-disa' proġetti taħt il-Fond għall-Ażil, Migrazzjoni u Integrazzjoni u s-sitt proġetti taħt il-Fond Tas-Sigurtà Interna, isib li l-medja annwali ta' Fondi Ewropej f'dik li hi allokazzjoni finanzjarja matul il-perjodu 2014 – 2022, tvarja minn sena għal oħra, skont il-pjan ta' implimentazzjoni li hemm stipulat taħt kull proġett.

Iktar dettalji finanzjarji jinsabu fit-tabelli li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

PROĊESS MAL-WASLA TA' IMMIGRANT GĦAL STAT TA' REFUĠJAT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurta' Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-proċess li hu applikat illum mal-wasla ta' immigrant sakemm jingħata stat ta' refuġjat?

Kif qed titħaddem il-politika ta' integrazzjoni?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li immigrant li jasal Malta, legalment jew illegalment, li juri x-xewqa li japplika għal protezzjoni internazzjonali iżda għandu akkomodazzjoni privata, imur l-Uffiċċju tal-Kummissarju tar-Rifuġjati fejn jiġi reġistrat bl-għajnuna ta' interpretu.

Jingħata Asylum Seekers Document u jingħata appuntament biex imur f'Ċentru tas-Saħħa biex ikun medically screened, u biex imur il-Eurodac Office fejn jitteħdulu l-fingerprints.

Iktar tard l-immigrant jiġi msejjaħ għal intervista li ssir minn case worker tal-Uffiċċju tal-Kummissarju tar-Rifuġjati, il-każ jiġi studjat u tittieħed deċiżjoni jekk l-immigrant jikkwalifikax għall-protezzjoni internazzjonali.

Immigrant li jasal Malta, legalment jew illegalment, li juri x-xewqa li japplika għal protezzjoni internazzjonali iżda m'għandux akkomodazzjoni privata jiġi akkomodat fl-Initial Reception Centre fejn jiġi medically screened u jitteħdulu l-fingerprints.

Din il-proċedura tieħu madwar ġimgħa, wara li l-immigrant jiġi medically cleared jiġi trasferit f'Ċentru Miftuħ.

Ir-reġistrazzjoni tal-immigrant għal applikazzjoni tal-protezzjoni internazzjonali mill-Uffiċċju tal-Kummissarju tar-Rifuġjati tista' sseħħ qabel ma jintbagħat l-Initial Reception Centre, iżda l-intervista għall-protezzjoni internazzjonli ssir wara.

Il-każ jiġi studjat u tittieħed deċiżjoni jekk l-immigrant jikkwalifikax għal-protezzjoni internazzjonali.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jindirizza t-tieni parti tal-mistoqsija dwar integrazzjoni lill-Ministru kkonċernat.

TFAL TA' IMMIGRANTI MWIELDA MALTA – GĦOTI TA' ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm mit-tfal ta' immigranti llegali li twieldu Malta, ingħataw ċittadinanza Maltija?

X'inhi l-policy dwar hekk?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuni li twieldu f'Malta wara l-31 ta' Lulju 1989 jakkwistaw ċittadinanza Maltija taħt il-provvedimenti tal-Att Dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Kap 188) awtomatikament mat-twelid f'Malta biss jekk wieħed mill-ġenituri ikun ċittadin Malti.

KURITURI UMANITARJI MILL-EWROPA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Bħal-lum sena fil-Presidenza tal-Kunsill Ewropew u Malta wiegħdet li għandhom jinħolqu kuruturi umanitarji mill-Ewropa.

Tista' l-Ministru tgħid jekk dawn seħħewx?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Il-kurituri umanitarji jistgħu jieħdu diversi forom, fosthom ir-risistemazzjoni.

F'Settembru 2017, il-Kummissjoni nehdiet programm ġdid għar-risistemazzjoni ta' 50,000 persuna fil-bżonn ta' protezzjoni internazzjonali, b'mod partikolari mill-Afrika ta' Fuq u l-Qarn tal-Afrika, (speċifikament il-Libja, l-Eġittu, n-Niġer, iċ-Ċad, u l-Etjopja), kif ukoll mit-Turkija, il-Ġordan u l-Lebanon.

Dan il-programm qed jappoġġja wkoll il-Mekkaniżmu għall-Evakwazzjoni Urġenti mill-Libja lejn in-Niġer, li huwa implimentat mill-UNHCR, billi jipprovdi għar-risistemazzjoni ta' refuġjati vulnerabbli li jkunu ġew evakwati.

Fl-istess ħin, qed ikomplu n-negozjati fl-Unjoni Ewropea sabiex jiġi stabbilit qafas Ewropew permanenti għar-risistemazzjoni.

RABAT – PROTEZZJONI TAL-FOSS IL-QADIM

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 6034, jista' l-Ministru jgħid x'passi qed tieħu s-Sovrintendenza biex il-foss il-qadim tar-Rabat li jmur lura għal żmien ir-Rumani u li kien parti mil-limiti tal-Imdina jiġi mħares?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta ser tingħata f'seduta oħra.

MEMBRI TAL-KORP DIPLOMATIKU LI MA JISTGĦUX IGAWDU MINN WORK-LIFE BALANCE

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 6033, barra dak li hu spjegat fir-risposta, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx internal policy li diplomatiċi ma jistgħux jagħmlu teleworking?

Jista' jgħid li la qed jiġu offruti reduced hours u flexitime, dan ifisser reduced pay?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif ġie spjegat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6033, fl-internal policy fuq family friendly measures fiha indikat it-tip ta' xogħol li jista' jiġi adottat għal telework.

Infakkar ukoll li sabiex impjegat ikun jista' jaqdi dmirijiet permezz ta' telework b'suċċess, huwa mistenni li l-impjegat ikollu wkoll il-karatteristiċi u l-ħiliet kollha neċessarji.

Kull talba tiġi evalwata fuq bażi individuali skont il-kriterji adottati.

Il-Manual on Work-Life Balance Measures jindika li uffiċjali fuq flexitime (sezzjoni 3.3) huma renumerati bis-salarju komplut, kif ukoll il-benefiċcji applikabbli għall-ħaddiema impjegati fuq skeda tax-xogħol normali, filwaqt li uffiċjali fuq reduced hours (sezzjoni 3.1) huma renumerati pro rata skont is-sigħat ta' ħidma magħżula.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR: PJAN LOKALI TAĊ-ĊENTRU TA' MALTA - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali taċ-Ċentru ta' Malta?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba l-ammont kbir ta' riżorsi meħtieġa, hu meqjus diffiċli ħafna, jekk mhux prattikament impossibbli, li tali informazzjoni tinġabar fi żmien raġonevoli.

Għaldaqstant, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR: PJAN LOKALI TA' GĦAWDEX U KEMMUNA - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali ta' Għawdex u Kemmuna?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Għaldaqstant, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR: PJAN LOKALI TAL-PORT IL-KBIR - SOTTOMISSJONIJIET LI SARU MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali tal-Port il-Kbir?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun iżjed speċifiku.

TRIBUNAL GĦAS-SERVIZZI FINANZJARJI – APPELLI PENDENTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6183 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm appelli pendenti quddiem it-Tribunal għas-Servizzi Finanzjarji?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-appelli pendenti quddiem it-Tribunal għas-Servizzi Finanzjarji u jgħid għal kull wieħed minnhom f'liema stadju wasal is-smigħ tal-appell?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6183.

KUMMISSARJU TAL-ARTIJIET – KONĊEDIMENT TA' ART TAL-ITS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-att pubbliku bid-data ta' nhar l-1 ta' Frar 2017, flimkien mad-dokumenti u l-pjanti kollha li jinsabu mehmuża mal-istess att u li permezz tiegħu l-Kummissarju tal-Artijiet ikkonċeda b'titolu ta' enfitewsi l-art tal-ITS f'San Ġiljan lill-kumpanija li d-dettalji tagħha qegħdin jingħataw separatament?

KONRAD MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru ikkonċernat.

FONDAZZJONI GĦALL-ĦARSIEN SOĊJALI – ĦATRIET TA' MANAGERS

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4845 u jinforma lil din il-Kamra dwar il-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji kollha u s-servizzi kollha li jaqgħu taħtha, għall-perjodu minn April 2013 sa Marzu 2018 u jgħid liema kienu l-ħatriet fil-gradi minn manager 'il fuq, min inħatar fihom, u x'inhuma r-responsabilitajiet marbuta ma' kull ħatra?

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4846 u jinforma lil din il-Kamra dwar il-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji kollha u s-servizzi kollha li jaqgħu taħtha, għall-perjodu minn April 2013 sa Marzu 2018 u jgħid kemm mill-ħatriet fil-gradi minn manager 'il fuq saru b'sejħa b'applikazzjoni u kemm saru b'mod dirett?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul il-perjodu msemmi kien hemm 24 ħatra li saru permezz ta' sejħa pubblika skont il-proċeduri stabbiliti, ħatra li saret mill-Bord tad-Diretturi, żewġ ħatriet li kienu deployed minn entità governattiva oħra, ħatra skont il-policy tal-Gvern rigward trejd-unjonisti u erba' ħatriet li kienu ġew appointed.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4847 u jinforma lil din il-Kamra dwar il-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali u l-aġenziji kollha u s-servizzi kollha li jaqgħu taħtha, għall-perjodu minn April 2013 sa Marzu 2018 u jgħid x'inhuma l-pakketti finanzjarji u benefiċċji oħra marbuta ma' kull ħatra fil-gradi minn manager 'il fuq?

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – ĦLASIJIET B'LURA TA' PAGAMENT TA' TAXXI FUQ ID-DĦUL

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb min-naħa tal-Awtoritajiet sabiex iniedu xi tip ta' skema li permezz tagħha persuni u entitajiet kummerċjali u anke entitajiet oħrajn li jkunu sidien ta' proprjetajiet li jkunu tajba għall-finijiet t'akkomodazzjoni soċjali u li jkollhom jagħtu lill-Gvern ammonti sinjifikanti ta' flus bħal ħlasijiet b'lura ta' pagamenti tat-taxxa fuq id-dħul (Income tax) u tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) kif ukoll pagamenti tas-social security contributions u dawn ma jkollhomx minn fejn iħallsu dawn l-ammonti ta' flus lill-Gvern sabiex permezz ta' din l-iskema jkunu jistgħu jpaċu dawn id-djun billi jgħaddu lill-Gvern dawk il-proprjetajiet li jkunu tajbin għall-akkomodazzjoni soċjali?

Hemm xi ħsieb min-naħa tal-Awtorità li jiġi mgħoddi xi att ta' liġi minn din il-Kamra tal-Parlament sabiex jiġi regolarizzat dan il-mod ta' tpaċija sabiex b'hekk il-Gvern ikun jista' jiġbor ammont sostanzjali ta' flus li għandu jiġbor u kollox isir skont il-liġi u skont regoli u 'prassi' stabbiliti mingħajr ħafna qawmien ta' dubji u tfigħ ta' tajn bla bżonn minn min suppost jaf aħjar?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern diġà ddiskuta internament din il-policy u l-Ministeru għal Finanzi lest li jikkunsidra proposti f'dan ir-rigward on a case by case basis.

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtoritajiet għandhomx xi pjan sabiex jinstabu l-fondi sabiex jinbeda r-restawr ta' Forti Delimara u ta' Forti San Pawl f'Delimara?

Jista' jgħid jekk hemmx xi pjan min-naħa tal-Gvern sabiex jinbdew xi diskussjonijiet mal-Unjoni Ewropea sabiex jinġiebu xi fondi għal dawn iż-żewġ fortizzi daqshekk maestużi u storikament importanti?

Jista' jikkonsidra wkoll tistax tiġi mnedija xi forma ta' crowd funding li flimkien ma' kampanja qawwija online dwar l-importanza li dawn il-fortizzi jiġu restawrati u salvati, żgur għandha twassal għal riżultat pożittiv ħafna f'dak li għandu x'jaqsam ma' ġbir ta' fondi għar-restawr ta' dawn iż-żewġ fortizzi storiċi?

OWEN BONNICI: Rigward Forti Delimara, Heritage Malta ma twarrabx il-possibbiltà li tikkonsidra dan is-suġġeriment.

Rigward Forti San Pawl, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

AWTORITAJIET TAL-KNISJA – KUSTODJI MAL-KNEJJES

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux il-ħsieb li jidħol f'taħditiet mal-Awtoritajiet tal-Knisja lokali sabiex isir xi tip ta' arranġament li permezz tiegħu jkunu jistgħu jiġu impjegati numru ta' kustodji sabiex numru ta' knejjes u kappelli antiki u li għandhom ċerta storja li għandna mxerrdin fin-naħa t'isfel ta' Malta jiġu miftuħa matul il-jiem kollha tal-ġimgħa?

B'hekk, filwaqt li nkomplu nżidu l-prodott turistiku u s-siti storiċi li jistgħu jżuruhom it-turisti, inkomplu nżidu n-numru ta' turisti f'dik il-faxxa ta' turiżmu li ġeneralment jinterassawhom dawn it-tipi ta' siti storiċi u li ġeneralment ikollhom spending power akbar u b'hekk ikompli jitferrex il-ġid maħluq minn dan it-tip ta' turiżmu madwar aktar inħawi ta' Malta u ma jibqax ikkonċentrat biss fil-Belt Valletta u l-Imdina?

OWEN BONNICI: Heritage Malta ma twarrabx il-possibbiltà li tikkonsidra dan is-suġġeriment.

AWTORITAJIET TAL-KNISJA – KUSTODJI MAL-KNEJJES MATUL IL-JUM

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux il-ħsieb li jidħol f'taħditiet mal-Awtoritajiet tal-Knisja lokali sabiex isir xi tip ta' arranġament li permezz tiegħu jkunu jistgħu jiġu impjegati numru ta' kustodji sabiex numru ta' knejjes u kappelli antiki u li għandhom ċerta storja u li għandna mxerrdin fin-naħa t'isfel ta' Malta jiġu miftuħa matul il-jiem kollha tal-ġimgħa?

B'hekk filwaqt li nkomplu nżidu l-prodott turistiku u s-siti storiċi li jistgħu jżuruhom it-turisti, inkomplu nżiedu n-numru ta' turisti f'dik il-faxxa ta' turiżmu li ġeneralment jinterassawhom dawn it-tipi ta' siti storiċi u li ġeneralment ikollhom spending power akbar u b'hekk ikompli jitferrex il-ġid maħluq minn dan it-tip ta' turiżmu madwar aktar inħawi ta' Malta u ma jibqax ikkonċentrat biss fil-Belt Valletta u l-Imdina?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan it-tip t'arranġament ma jaqax taħt il-kappa tal-Ministeru għat-Turiżmu.

DJAR GĦAL KURA TAL-ANZJANI/SPTARIJIET TAL-ANZJANI – AĊĊESSIBILITÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjeta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet għandhomx xi pjanijiet sabiex jaraw kif se jnaqqsu t-tbatija ta' persuni anzjani u persuni b'diżabilità sabiex meta dawn imorru jżuru lil qrabathom li jkunu f'xi istituzzjoni jew f'xi dar għall-kura tal-anzjani jew xi sptar tal-anzjani jew f'xi sptar ieħor fuq bażi permanenti jew long-term u jkollhom jagħmlu dan permezz tat-trasport pubbliku u peress li huwa fatt magħruf li persuni anzjani ta' ċertu età u persuni li jkollhom ċertu bżonnijiet speċjali li jkollhom iżuru lil xi qarib tagħhom f'xi istituzzjoni jew sptar fuq bażi regolari u jkollhom jużaw it-trasport pubbliku sabiex jagħmlu dan, ibatu ħafna minħabba l-iskariġġ li jkollhom jgħaddu minnu sabiex jivvjaġġaw bit-trasport pubbliku, jistgħu l-awtoritajiet jieħdu inkonsiderazzjoni li tiddaħħal xi forma ta' skema li permezz tagħha dawn il-persuni jiġu megħjuna sabiex ma jibqgħux ikunu sforzati jużaw it-trasport pubbliku sabiex imorru jaraw lil qrabathom fl-isptarijiet jew djar tax-xjuħ u minflok jiġu provduti bi transport alternattiv li jkun aktar komdu għalihom u fih anqas skariġġ?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.

DJAR GĦAL KURA TAL-ANZJANI/SPTARIJIET TAL-ANZJANI – AĊĊESSIBILITÀ GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

SILVIO GRIXTI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet għandhomx xi pjanijiet sabiex jaraw kif se jnaqqsu t-tbatija ta' persuni anzjani u persuni b'diżabilità sabiex meta dawn imorru jżuru lil qrabathom li jkunu f'xi istituzzjoni jew f'xi dar għall-kura tal-anzjani jew xi sptar tal-anzjani jew f'xi sptar ieħor fuq bażi permanenti jew long-term u jkollhom jagħmlu dan permezz tat-trasport pubbliku u peress li huwa fatt magħruf li persuni anzjani ta' ċertu eta' u persuni li jkollhom ċertu bżonnijiet speċjali li jkollhom iżuru lil xi qarib tagħhom f'xi istituzzjoni jew sptar fuq bażi regolari u jkollhom jużaw it-trasport pubbliku sabiex jagħmlu dan, ibatu ħafna minħabba l-iskariġġ li jkollhom jgħaddu minnu sabiex jitraġittaw bit-trasport pubbliku, jistgħu l-awtoritajiet jieħdu in konsiderazzjoni li tiddaħħal xi forma ta' skema li permezz tagħha dawn il-persuni jiġu megħjuna sabiex ma jibqgħux ikunu sforzati jużaw it-trasport pubbliku sabiex imorru jaraw lil qrabathom fl-isptarijiet jew djar tax-xjuħ u minflok jiġu provduti bi transport alternattiv li jkun aktar komdu għalihom u fih anqas skariġġ?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ngħata bidu għal eżerċizzju biex bl-involviment tal-privat b'kollaborazzjoni sħiħa mal-Gvern se ntejbu b'mod sinifikanti s-servizz tat-trasport għall-anzjani li jkollhom bżonn kura bħala out-patients.

Dan is-servizz se jkun wieħed aktar individwalizzat għall-anzjan u membru tal-familja tiegħu.

Is-servizz se jibqa' jingħata b'xejn.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati fil-lokalità ta' Tas-Sliema matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-informazzjoni relatata ma' reati kriminali fil-lokalità ta' Tas-Sliema irrapurtati lill-Pulizija mis-sena 2013 sa Mejju 2018, kien kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - SERVIZZI GĦALL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjeta' Soċjali: Jista' l-Ministru jindika x'tip ta' servizzi joffri l-Ministeru tiegħu għall-Anzjani u Persuni b'Diżabilità u kemm għandha każijiet li qed taħdem fuqhom?

Hemm xi waiting list biex il-klijenti jirċievu dawn is-servizzi?

It-tabella segwenti tagħti l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

ĊENTRI LEAP – XOGĦOL SOĊJALI MA' PERSUNI VULNERABBLI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 19089 tal-Leġiżlatura XII, jista' l-Ministru jindika x'tip ta' xogħol soċjali twettaq mal-aktar persuni vulnerabbli f'kull wieħed miċ-Ċentri LEAP?

MICHAEL FALZON: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 3303.

ĊENTRI LEAP - PROFESSJONISTI ASSENJATI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 19089 tal-Leġiżlatura XII, jista' l-Ministru jindika l-professjonisti li ġew assenjati fiċ-Ċentri LEAP u f'liema Ċentru qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4639 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' vjolenza domestika ġiet irrapportata, sena b'sena bejn l-2008 u l-2017?

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

QASAM TAS-SAĦĦA MENTALI – ĦLAS LIL GPS GĦAS-SERVIZZ LI JAGĦTU LIL PAZJENTI BI PROBLEMA TA' SAĦĦA MENTALI FIL-KOMUNITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 32420 tal-Leġiżlatura XII, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid fejn waslu d-diskussjonijiet mal-istakeholders sabiex tissaħħaħ l-iskema fejn tobba privati jinvistaw pazjenti b'nuqqas ta' saħħa mentali fil-komunità għas-spejjeż tal-Gvern?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas-Saħħa evalwa l-proġett pilota ta' servizz għal persuni bi problemi ta' saħħa mentali mogħti minn tobba tal-familja fil-privat imħallsa mill-Gvern.

Il-ħsieb tal-Gvern hu li jżomm u fil-fatt li jestendi din l-iskema.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara kif il-familja li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament ilhom jgħixu ġo dan il-post ikkundannat, bid-drenaġġ dieħel fil-proprjetà tagħhom u bħala alternattiva l-Gvern tahom post f'Għawdex, meta dawn għandhom 70 sena u mingħajr familjari f'dawk in-naħat?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar infurmat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija parlamentari li saret f'isimha.

BINJIET TA' KOSTRUZZJONI – GĦELUQ TA' AĊĊESS PEDONALI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'kull lokalità f'Malta u Għawdex kemm-il binja ta' kostruzzjoni teżisti fejn l-iżviluppaturi bnew ħajt tal-bricks bħala boundary wall u għalhekk ingħalaq l-aċċess pedonali tal-bankina?

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant japprezza li fil-preżent hemm madwar 1,750 lant miftuħa u għaldaqstant mhux possibbli li jsiru żjarat lil kull lant biex jinġabar tali tagħrif meta wieħed jikkunsidra li r-riżorsi tal-Uffiċċju għar-Regolament tal-Bini huma daqstant limitati.

QABDIET TA' DROGA MILL-PULIZIJA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-qabdiet ta' droga li saru mill-Pulizija fl-2015, fl-2016 u fl-2017?

Jista' jgħid x'kien l-ammont f'piż, valur fi flus, u jagħti d-data ta' meta d-droga nqabdet?

Jista' jgħid ukoll x'kienet il-kwalità tad-droga u d-data ta' meta bdew il-proċeduri kriminali mal-persuni li kienu maqbuda?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li t-tagħrif kif mitlub mill-Onor.

Interpellant ma jinżammx taħt forma kompjuterizzata u sabiex jinġabar it-tagħrif kif mitlub ikun jeħtieġ ammont sostanzjali ta' ħin u riżorsi.

Għaldaqstant, nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun aktar speċifiku fit-talba tiegħu.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-qabdiet ta' droga li sar mid-Dwana fl-2015, fl-2016 u fl-2017?

X'kienet il-kwalità tad-droga u l-ammonti tad-droga li nqabdet u meta, bħala data?

Jista' jgħid x'kien il-valur fi flus tad-droga maqbuda?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirriferi għat-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari 1285.

GĦAWDEX: IR-RABAT – KAŻ TA' ESPROPRJAZZJONI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għal każ dwar espropriju ta' art fir-Rabat Għawdex, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li s-sidien ta' din l-art, wara li għaddew 30 sena minn meta din l-art ġiet esproprijata, għadhom ma tħallsux?

IAN BORG: B'referenza għall-mistoqsija tal-Onor.

Frederick Azzopardi (PQ 6452), il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali jinsab infurmat li:

Il-każ inkwistjoni huwa relatat mal-Foss ta' madwar iċ-Ċittadella ta' Għawdex fejn il-Gvern, skont il-Gazzetta tal-Gvern numru 324 tat-2 ta' Mejju 1997 iddikjara li għandu bżonn art għal skop pubbliku u cjoè sabiex jinħoloq aċċess għall-istess Foss.

Jidher li fuq l-art inkwistjoni hemm kontestazzjoni minn terzi persuni rigward it-titolu tal-art.

Għalhekk, sakemm jiġi stabbilit minn huma s-sidien proprji, il-kumpens ma jistax jingħata.

STATISTIKA TA' SUWIĊIDJI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru ġentilment jagħti statistika ta' suwiċidji mill-2010 sa din is-sena, maqsuma sena b'sena?

Jista' jgħid kemm minnhom kienu nisa u kemm kienu rġiel u l-età ta' kull każ ta' suwiċidju?

Jista' jagħti din l-istatistika separatament bis-sena, sess u l-età ta' kull każ mingħajr ma jsemmi l-ismijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-perjodu bejn l-1 ta' Jannar 2010 u l-14 ta' Ġunju 2018, il-Pulizija rreġistrat 223 każ ta' suwiċidju.

Minn dawn, 194 persuna kienu ta' sess maskili u 29 persuna kienu femminili, kif jidher fit-tabella t'hawn taħt:

Vittmi ta' suwiċidju

Informazzjoni dwar is-sess u l-età ta' kull persuna jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KUNTRATT TA' XOGĦOL TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 6222, jista' l-Ministru jgħid xi ħlas għandu dan l-individwu, inkluż il-perkaċċi?

Jista' jgħid jekk jaħdimx overtime, u jekk iva kemm qala' overtime?

Jista' jgħid ukoll jekk għandux it-telephone, il-wifi u l-karozza mħallsa jew jeħux l-allowance tagħhom jew/u għal xi ħaġa oħra?

Jista' jgħid kemm tħallas sena b'sena kemm ilu jagħmel dan ix-xogħol?

Billi dan hu impjegat li jitħallas mit-taxxi tal-poplu, jista' jagħti din l-informazzjoni kompluta u kif mitluba?

OWEN BONNICI: Nerġa' nikkonferma l-informazzjoni mogħtija fir-risposta 6222 li l-persuna li dwarha qed jistaqsi l-Onor.

Membru hija self-employed u qatt ma ħadmet mal-PBS iżda tipprovdi s-servizz tagħha ta' traduzzjoni.

Għaldaqstant mhix intitolata għal ħlas ta' sahra jew perkaċċi.

Il-ħlas tagħha huwa biss rata fissa skont is-sigħat li jintalab is-servizz tagħha.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid meta biħsiebu jibqa' jagħti b'xejn il-continuous blood glucose monitors lill-pazjenti, speċjalment tfal, b'type 1 diabetes, li jkollhom bżonn jittaqqbu diversi drabi kuljum biex jipprovaw l-ammont ta' zokkor fid-demm u meta dawn il-continuous blood glucose monitors huma non-invasive u permezz ta' patch jwaħħlu mal-ġilda, mingħajr il-ħtieġa li jittaqqbu, ikunu jafu mhux biss kemm hu l-livell taz-zokkor fid-demm imma anki f'liema direzzjoni sejjer il-livell taz-zokkor fid-demm, hekk hux nieżel u allura jistgħu jkunu f'riskju ta' hypoglycemia jew tiela' u allura jista' jkun hemm riskju ta' hyperglycemia u allura b'din l-informazzjoni jkunu jistgħu jevitaw dawn iż-żewġ kundizzjonijiet li jistgħu jkunu perikolużi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Continuous Blood Glucose Monitoring hija wegħda elettorali ta' dan il-Gvern fil-qasam tas-saħħa.

Id-Dipartiment għas-Saħħa qiegħed jindirizza t-titjib fil-kura tad-dijabete skont pjan nazzjonali tad-dijabete fuq medda ta' ħames snin.

Fil-fatt, il-punt tat-tluq fil-ġlieda kontra d-dijabete kien it-tnedija tal-Politika Nazzjonali għad-Dijabete li tnediet fl-2016, pjan li wassal għall-introduzzjoni ta' diversi servizzi u trattamenti.

Fost l-akbar proġetti f'din l-istrateġija hemm l-introduzzjoni ta' sticks u monitors b'xejn biex pazjenti bid-dijabete jiċċekkjaw il-livell taz-zokkor fid-demm.

Madwar 14,000 pazjent diġà qegħdin jibbenefikaw minn din l-iskema, filwaqt li 8,000 pazjent ieħor bdew jew se jkunu qegħdin jibbenefikaw matul din is-sena.

Permezz ta' dan is-servizz, il-Ministeru tas-Saħħa se jkun qiegħed iqassam b'xejn madwar 16-il miljun stikka għad-dijabete.

Barra minn hekk 1,500 pazjent qiegħed jibbenefika mill-introduzzjoni ta' mediċini ġodda fuq il-formularju tal-Gvern.

Fl-aħħar xhur infetħet ukoll sala fl-Isptar Mater Dei li tispeċjalizza fi problemi fis-saqajn kawża tad-Dijabete.

Huwa stmat li madwar 1,000 pazjent fis-sena se jkun qed jagħmel użu minn din is-sala.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid kemm hemm community mental health clinics fil-komunità?

Meta nfetħu?

X'inhi l-catchment area ta' kull clinic?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija dik segwenti:

Lista ta' Community Mental Health Clinics

Qormi Mental Health Clinic

Catchment area ta' kull clinic

Paola Mental Health Clinic: Paola, Tarxien, Sta.Lucia, Zabbar, Marsaxlokk, Fgura, Xgħajra, Gudja, Ħal Far, Bengħajsa, Kirkop , Għajn Dwieli, Birżebbuġa, Żejtun, Għaxaq, Marsaxlokk, Tal- Barrani, Marsascala.

Qormi Mental Health Clinic: Qormi, Żebbuġ, Siġġiewi.

Floriana Mental Health Clinic: Valletta, Floriana, Ħamrun, St Venera, Mrieħel, Marsa, Żurrieq, Safi, Luqa, Qrendi, Kirkop, Mqabba.

Mtarfa Mental Health Clinic: Rabat, Mdina, Dingli, Attard, Bidnija, Kunċizzjoni, l-Imtarfa, Baħrija, Buskett, Imtaħleb, Binġemma.

DAY CENTRES GĦALL-PERSUNI BI PROBLEMI TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa ġentilment jgħid kemm hemm day centers għall-persuni bi problemi ta' saħħa mentali?

Fejn qegħdin?

Meta nfetħu?

Kemm jattendu pazjenti f'kull day centre?

CHRIS FEARNE: Ngħarraf lill-Onor.

Lista taċ-Ċentri kollha ta' Matul il-Jum tal-Persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali

Numru ta pazjenti li jattendu f'kull day centre

Zejtun Day Centre: 29 pazjent

Paola Day Centre: 43 pazjent

Floriana Day Centre: 49 pazjent

Qormi Day Centre: 41 pazjent

AWTORIZZAZZJONI TA' ŻJARAT UFFIĊJALI TA' MINISTRU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk, bħala Prim Ministru, awtorizzax iż-żjarat uffiċjali barra minn Malta li l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar għamel waħdu mill-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija?

JOSEPH MUSCAT: L-Onor.

Interpellant qiegħed effettivament jitlob dokumenti tal-Kabinett, u kif jaf l-Onor.

Interpellant id-dokumenti u r-records tal-Kabinett huma, u dejjem kienu, meqjusa bħala dokumenti u informazzjoni li mill-istess natura tagħhom huma kunfidenzjali u mhux għall-pubblikazzjoni, kif minn dejjem kienu jipprovdu l-ligijiet tal-pajjiż.

ŻJARAT UFFIĊJALI TA' MINISTRU - KOPJA TAR-RAPPORTI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapporti li l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar ippreżenta lill-Uffiċċju tal-Kabinett wara ż-żjarat uffiċjali li għamel barra minn Malta waħdu mill-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija?

JOSEPH MUSCAT: L-Onor.

Interpellant, id-dokumenti u r-records tal-Kabinett huma, u dejjem kienu, meqjusa bħala dokumenti u informazzjoni li mill-istess natura tagħhom huma kunfidenzjali u mhux għall-pubblikazzjoni, kif minn dejjem kienu jipprovdu l-liġijiet tal-pajjiż.