DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-2.02 p.m.

Il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 156, li saret fit-2 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, din is-seduta hija mingħajr mistoqsijiet.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' nhar it-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2018 tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Rosianne Cutajar se tissostitwixxi lill-Onor.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-Voti tal-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sinjura President, nipproponi dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 15 – MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €89,310,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 – Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT VII – MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €34,390,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VII – Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

VOT 15 - MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA

Ħassar iċ-ċifra "€50,055" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€50,052".

Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu dwar żewġ setturi ċjoè dwar l-ilma u l-enerġija li mingħajrhom il-pajjiż ma jkunx jista' jagħmel l-iżvilupp li jkun hemm bżonn.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li kif kulħadd drani, dak li hu tajjeb ngħid li hu tajjeb, anzi naraw kif nistgħu ntejbuh, u dak li hu ħażin ngħid li hu ħażin u naraw kif nistgħu nagħmluh aħjar.

Jien ċert li l-Ministru responsabbli minn dan is-settur, l-Onor.

Joe Mizzi, se jifhem l-ispirtu li se nitkellem bih illum biex nipprovaw inkomplu naraw li dan is-settur jimxi 'l quddiem għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Il-Ministru jaf – kif taf ukoll din il-Kamra - li dalwaqt ikollna fis-seħħ regolamenti Ewropej dwar il-governanza tajba tal-Unjoni tal-Enerġija li minnha joħroġ l-obbligu tal-istati membri li jipprovdu lill-Kummissjoni Ewropea pjan għall-enerġija u bidla fil-klima għas-snin 2021-2030.

Dan irid isir sal-aħħar ta' din is-sena.

Meta wieħed jikkonsidra l-aspetti li għandhom jiġu kkonsidrati f'dan il-pjan, wieħed ma jistax ma jinnotax l-importanza li dan il-pjan għandu għall-futur ta' pajjiżna fejn jidħlu enerġija rinovabbli, effiċjenza u s-sigurtà tal-enerġija kif ukoll it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra.

L-Oppożizzjoni temmen li pjan bħal dan ma jistax jiġi sottomess lill-Kummissjoni Ewropea bħala abbozz jekk ma jiġix ippreżentat u diskuss fil-Parlament Malti.

Fil-passat kellna preċedent bħal dan u nixtieq insemmi kif bejn l-2009 u l-2013 fil-Parlament Malti ġew diskussi fit-tul tliet strateġiji relatati ma' dan is-suġġett u wasalna biex kellna qbil unanimu.

Nemmen li f'dan il-każ għandna nħallu lil din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, il-Parlament Malti, tagħti l-approvazzjoni tagħha.

Dan biex nagħtu lill-pjan il-piż politiku li jixraqlu u b'hekk ma jkunx sors ta' konflitt fuq livell nazzjonali.

Għandu jkun hemm possibilità biex anke fuq dan is-suġġett ikollna għaqda politika pożittiva li biha ngħinu biex nibnu soċjetà li jimpurtaha.

Jien inħeġġeġ lill-Ministru biex jilqa' din it-talba li jien, bħala kelliem għal dan is-settur, qed nagħmel f'isem l-Oppożizzjoni.

Aħna rridu li nagħmlu dibattitu kif jixraq dwar dan is-suġġett ta' importanza nazzjonali.

Nifhem li qabel ma niddiskutu għandha tingħata kopja ta' dan il-pjan lill-Parlament, lill-poplu u lir-rappreżentanti tiegħu biex verament nagħmlu dibattitu serju li jwassal għall-qbil nazzjonali f'dan il-qasam tant importanti.

Għall-ġid ta' pajjiżna aħna lesti naħdmu id f'id mal-Gvern iżda mill-banda l-oħra rrid nara azzjoni pożittiva u konkreta min-naħa tal-istess Gvern.

Għaldaqstant nitlob biex kemm jista' jkun malajr – għax diġà qegħdin f'Novembru u kulma fadal huwa inqas minn xahar u nofs xogħol parlamentari - il-Gvern jgħaddi dan il-pjan lilna bħala Oppożizzjoni biex imbagħad wara nkunu nistgħu niddiskutuh f'din l-ogħla istituzzjoni.

Biex nagħmlu dan il-pjan nazzjonali għall-enerġija u l-bidla fil-klima li suppost jurina t-triq għas-settur tal-enerġija għall-għaxar snin li ġejjin, ninnota li f'dan il-Baġit hemm tnaqqis fil-vot ta' 40%.

Għalhekk forsi l-Ministru jkun jista' jispjegalna għalfejn hemm dan it-tnaqqis fl-allokazzjoni għal dan il-pjan tant importanti għal pajjiżna.

Skont il-Ministru għall-Finanzi dan il-famuż pjan tal-enerġija għandu jkun konformi mal-miri Ewropej għas-sena 2030 però mbagħad m'għandna l-ebda indikazzjoni dwar x'inhuma l-miri ta' Malta jew x'jistgħu jkunu dawn il-miri; forsi għax hemm problema biex dan il-pjan nagħtuh lill-poplu Malti jew lil din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż jew għax forsi dan il-pjan għadu mhux lest min-naħa tal-Gvern.

L-inkwiet hu li hemm riskju li lanqas nilħqu l-miri tas-sena 2020 għax aħna ninsabu minn tal-aħħar f'dik li hija enerġija rinovabbli.

F'dan il-Baġit hemm numru ta' inizjattivi tajbin però hemm oħrajn li ilhom hemm u ġejjin minn baġits ta' qabel.

Nista' ngħid ukoll li wħud minnhom ġejjin anke minn qabel is-sena 2013, fosthom il-gas pipeline u l-inizjattiva new water.

Jiġifieri fl-opinjoni tiegħi m'hemm xejn ġdid, xejn innovattiv.

Dwar il-gas pipeline nitkellem minn hawn u ftit ieħor imma nixtieq ngħid ukoll li f'dan il-Baġit hemm faqar ta' ideat dwar l-enerġija alternattiva fit-trasport.

Kważi ma ssemma xejn ħlief skemi diġà eżistenti li s'issa ma tawx il-frott mixtieq bħall-e-bikes u l-electric car registration.

F'dan il-Baġit issemma wkoll ir-restawr tal-bjar u għalih ġew ivvotati €40,000 biss.

Huwa ċar li l-iskema mhux qed taħdem għax mhux qegħdin nagħmlu ħilitna biex nagħmlu l-propaganda u l-edukazzjoni neċessarja biex nispjegaw lin-nies kemm hi worth it li wieħed japplika għaliha.

Ejja nżommu f'moħħna li għal dak li għandu x'jaqsam ma' dan is-settur irridu nkunu aħna bħala pajjiż, irridu nkunu aħna bħala Gvern, irridu nkunu aħna bħala Parlament, irid ikun il-poplu Malti u Għawdxi li jgħin biex ninċentivaw fis-settur tal-edukazzjoni u ninċentivaw bil-finanzi biex verament ikollna r-riżultati neċessarji.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Frederick Azzopardi jitkellem dwar ir-reverse osmosis plant ta' Ħondoq, f'Għawdex li huwa proġett bżonjuż, imma nixtieq li l-Ministru jispjegali ftit dwar line budget item 5789 fejn hemm "provision of spare capacity electricity".

Hawnhekk għandna allokazzjoni ta' €14 miljun għall-2016, l-2017 u l-2018 għal reserve capacity.

Jista' l-Ministru jispjegalna għal min huma dawn il-flus, għal xiex intużaw u għal xiex se jintużaw?

Nixtiequ jispjega lill-poplu Malti u Għawdxi dwar dan għax €14 miljun huwa ammont kbir.

Ovvjament dan iwassalni anke għal aspetti oħrajn dwar il-prezzijiet tal-elettriku u kemm aħna bħala pajjiż qegħdin niċċarġjaw għall-elettriku lill-medium sized industrial consumers li jikkonsmaw bejn 500 u 2,000MWh.

Quddiemi għandi l-Eurostat fejn insibu chart – u fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra – li turi li Malta qiegħda fl-aħħar post jiġifieri hawnhekk iħallsu l-ogħla.

Din hija xi ħaġa li rridu nieħdu ħsieb għaliex il-medium sized industrial consumers huma importanti għal pajjiżna.

Naħseb li bħala pajjiż irridu naraw li dan il-piż fuq dan is-settur tal-industrija kemm jista' ikun innaqqsuh.

Min-naħa l-oħra f'dan l-istess rapport insibu li l-prezzijiet żdiedu b'7% anke fuq il-familji Maltin u Għawdxin.

M'hemmx għalfejn nidħol fid-dettall għaliex il-poplu Malti u Għawdxi jaf li kellna din is-sitwazzjoni.

Lill-Ministru u lill-Gvern nieħdu ftit lura fiż-żmien fejn kellna ġurnalisti li f'Settembru tal-2014 irrapportaw hekk:

Minn dak iż-żmien, mill-2014, insibu artikli fejn jingħad li:

Imbagħad f'Novembru nsibu rapport ieħor - forsi l-Gvern ma tax kas għax ħaseb li din se torqod - fejn jingħad li:

Dwar din nidħlu fid-dettall għax fil-ġurnal Malta Today bqajna għaddejjin ukoll.

Imbagħad f'April ta' din is-sena fuq il-front page tal-ġurnal The Malta Independent intqal li:

Imbagħad kien hemm paġna sħiħa - nispera li l-Ministru u l-ARMS kienu rawha – li kienet intitolata "The ARMS agenda, how it all works" u hemmhekk kienu tkellmu numru ta' nies dwar dan is-suġġett, fosthom ekonomisti u nies oħrajn li taw il-ħsibijiet tagħhom.

Fit-18 ta' April ta' din is-sena intqal hekk:

Fit-22 ta' April fil-ġurnal The Malta Independent kien irrapportat li:

Dawn l-affarijiet mhux il-Partit Nazzjonalista qed jgħidhom imma l-ġurnali u n-nies.

Imbagħad fit-3 ta' Mejju l-Ministru qal li qed jistenna feedback.

Fil-fatt intqal li:

Qal li mhux se nibdlu s-sistema.

Imma ejja nħallu din il-kwestjoni ftit hawnhekk u niġu lura għaliha għax naħseb li se jkun hemm bidla għal dan kollu.

Fis-6 ta' Mejju fil-ġurnal The Malta Independent kien hemm irrapportat hekk:

Fis-6 ta' Mejju 2018, fil-back page tal-ġurnal The Times kien hemm artiklu intitolat "You're being cheated on electricity" minn Sarah Carabott.

Naħseb li dawn l-artikli kollha rawhom.

Imbagħad il-Partit Nazzjonalista ngħaqad ma' dan il-kor u bdejna ngħidu lill-Gvern biex jinvestiga.

Fil-fatt fil-ġurnal Malta Today hemm irrapportat hekk:

Dan kien Mejju ta' din is-sena u f'dak ir-rapport insibu hekk ukoll:

Dan erba' xhur minn mindu bdiet din l-investigazzjoni.

Aħna f'ġimgħa wkoll fhimna s-sitwazzjoni meta ltqajna man-nies!

Imma ejja nagħtuh iż-żmien lil dan il-Gvern biex jagħmel l-affarijiet tiegħu sew.

L-Onor.

Joe Mizzi m'ilux Ministru u allura nagħtuh il-benefiċċju tad-dubju imma jien għamilt ftit riċerka u l-istess Prim Ministru kien diġà kellu dubju dwar l-ARMS u l-billing software.

U dan mhux illum, lanqas f'Mejju li għadda imma f'Novembru tal-2010.

Joseph Muscat kien fl-Oppożizzjoni diġà kien jaf li hemm problema.

Għaddew seba' Labour Budgets u għadu m'għamel xejn għal dak li hu stess kien qed jgħid li hemm ħażin.

Qegħdin nitkellmu dwar l-enerġija u nista' ngħid li issa rajna d-dawl għax il-Prim Ministru issa tkellem.

Wara li jien mort fuq il-programm Realtà fuq il-PBS u għedtilhom biex jistaqsu dwar dan is-suġġett għax huma biss ma kenux staqsew, qishom il-One TV, Reno Bugeja staqsa lill-Prim Ministru fil-programm Dissett u l-Prim Ministru wieġeb hekk:

Mela l-Prim Ministru qal li din il-problema se nirranġawha imma s-sena d-dieħla mhux issa!

Kieku rridu, nirranġawha issa.

Għal min irridu nġibu anke private jet bi spiża ta' €8,000, imma għall-anzjani tagħna, għall-familji tagħna, għal dawk li qegħdin jinsterqu bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, dawk nirranġawlhom l-anomalija s-sena d-dieħla.

Imma stenna, is-sena d-dieħla x'għandna f'dan il-pajjiż?

Is-sena d-dieħla għandna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-Parlament Ewropew.

Nispera li issa mhux se nħallu dawn l-affarijiet għaddejjin biex imbagħad din tkun iċ-ċejċa li nwiegħdu lin-nies qabel l-elezzjoni u noqogħdu nibagħtulhom iċ-ċekkijiet bħal fil-każ tad-djar!

L-ewwel nibnu d-djar f'daqqa mbagħad inqassmuhom qabel l-elezzjonijiet!

Issa nistennew u naraw imma għall-inqas ġibna lill-Gvern jaqbel magħna, ġibna lill-Gvern jgħid li l-anomaliji li hemm iridu jitranġaw.

Mela lill-Ministru Mizzi li fit-3 ta' Mejju fil-gazzetta The Malta Independent ġie rrapportat li qal li mhux se jkun hemm bidla fis-sistema, jien ngħidlu li l-Prim Ministru qallu li jrid ibiddel.

Ma jimpurtax, kulħadd jista' jagħmel żball, ħadd mhu infallibbli imma rridu nibdlu s-sistema; l-anomaliji rridu nbiddluhom.

Issa ħalli naraw x'inhuma l-anomaliji.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jispjega ftit dak li hemm fl-avviż legali ċjoè li t-tariffa tinħadem on a cumulative consumption per annum.

Għandu jgħidilna wkoll minn meta tibda s-sena tal-ARMS; jekk tibdiex minn Jannar sa Diċembru, jekk tibdiex minn Jannar sa Jannar ta' wara jew hijiex minn Frar sa Frar.

Dawn jaqbdu 12-il kont jew jagħżel il-konsumatur liema hi s-sena?

Dwar dan m'għandna xejn imniżżel fl-avviż legali.

Imma allura kif qed jaħdimha l-Gvern u kif qed jaħdmuha tal-ARMS?

Sinjura President, jien għandi ħafna kontijiet tan-nies.

Lill-Ministru ngħidlu li għandi 'l fuq minn 1,060 kont fl-uffiċċju tiegħi u nistiednu biex meta jrid jiġi jarahom bis-segretezza kollha.

Jien nafdah b'għajnejja magħluqa għax ħdimna flimkien jien u hu.

Pereżempju dan li għandi quddiemi huwa kont ta' wieħed minn Bormla li għandu kont ta' €3,700!

Nista' nsemmi wkoll li kien hemm sinjura li marret l-ARMS f'dawn il-ġranet u qalulha kemm huma t-tariffi!

It-tariffi nafu kemm huma!

Lill-Ministru ngħidlu li m'għandux għalfejn joqgħod jgħid lil tal-ARMS biex joqogħdu jagħtuhom it-tariffi lin-nies għax jafu kemm huma!

In-nies iridu jmorru għand l-ARMS biex il-kont tagħhom jibdluh għax huwa ħażin.

Din is-sinjura għandha żball ta' €600 jekk tieħu sena mill-1 ta' Jannar sal-aħħar ta' Diċembru.

Hawn għandi każ wara każ.

Pereżempju lil familja partikolari tefgħulha 114-il unit tal-ilma kollu f'kont wieħed meta fil-kontijiet ta' qablu dawn kienu zero!

Kif jista' jkun titfa' kollox f'perjodu wieħed?

Dawn huma l-iżbalji ta' nies umani li qed isofruhom il-familji Maltin u Għawdxin u l-anzjani.

Sinjura President, il-Ministru jaf li mhux qed jingħata l-benefiċċju tal-enerġija?

Issa forsi jgħidli li mhux hu responsabbli imma l-Ministru Falzon, li b'kumbinazzjoni qiegħed hawnhekk u nsellimlu.

Imma dawn iridu jiftiehmu bejniethom u jiddeċiedu x'se jagħmlu!

Jekk jgħidli li dan li qed ngħid mhuwiex veru, jien quddiemi għandi kont partikolari fejn ma ngħatax il-benefiċċju tal-enerġija u meta l-persuna li tagħha huwa dan il-kont marret l-ARMS qalulha le.

Issa fl-aħħar tawha l-benefiċċju f'daqqa.

Din hija mara li romlot jiġifieri m'għandhiex xi eluf kbar ta' liri.

Din hija sitwazzjoni fejn l-ARMS għandha bżonn li ssib saqaha u tibda tagħti lin-nies kontijiet ġusti.

Jien nieħu pjaċir li fil-Baġit qed naqraw li se jiżdied il-customer care tal-ARMS għax allura dan ifisser li l-Ministru ħass il-bżonn li n-nies jinqdew aħjar għax ma kenux qed jinqdew tajjeb.

Din hija ħaġa tajba imma jien ninkwieta wkoll li l-Gvern għadu ma sabx chairperson tajjeb għall-ARMS.

Biddilna wieħed, tnejn, tlieta.

Illum min hu s-CEO tal-ARMS?

Jien għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan u jidher li l-Ministru hawn għandu l-problemi għax l-ewwel kien hemm Henry Attard, imbagħad James Davies, imbagħad Carmen Ciantar, imbagħad David Magro, imbagħad kien hemm Lawrence Cauchi għal sitt xhur u issa hemm is-Sur Attard.

Imma dwar dan jgħidilna l-Ministru.

Jekk għadu hemm, niltaqa' miegħu jekk irid.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux hawn.

Dan m'għadux hemm?

Irriżenja?

Jekk irriżenja daħal xi ħadd minfloku?

(Interruzzjonijiet) Jien nistaqsik qiegħed, Ministru, wara kollox hawnhekk qegħdin fil-Parlament.

(Interruzzjonijiet) Ma ġara xejn.

IĊ-CHAIRPERSON: M'hemmx cross debates, jekk jogħġobkom.

Indirizza lis-Sedja.

DAVID AGIUS: Sinjura President, jien ninkwieta għax lill-Ministru nafu bħala raġel sew u serju u naħseb li mhux biss isegwi x'jingħad fil-gazzetti imma jsegwi wkoll x'jingħad fil-qorti.

Għalhekk se nsemmilu każ il-qorti – u din jien ippubblikajtha – ta' Cordina Darren kontra l-ARMS u persuna qalet b'ġurament li marret f'meeting ma' tnejn min-nies:

"…u offrewli li jaqtgħuli €300 mill-kont bil-patt u l-kondizzjoni li ma nerġax inqajjem il-kwestjoni li qed jiġi ċċarġjat żejjed dan il-konsumatur."

Dan mar jixhed quddiem il-qorti.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ikompli hekk:

"Din, għalija, ma kenitx soluzzjoni.

Imbagħad hemmhekk, meta bdejt il-proċeduri, talabni biex nerġa' niltaqa' miegħu s-CEO Fredrick Azzopardi."

Hawnhekk mhux qed nirreferi għad-Deputat Frederick Azzopardi imma għas-CEO Fredrick Azzopardi.

Dan ikompli hekk:

"Morna jien …"

- jiġifieri Darren Cordina li qed jixhed b'ġurament –

"… u Melvin Polidano."

Taf x'qal dan, Ministru?

U għidli x'passi ħadt.

Dan qal hekk:

"Dan kien qalilna mill-ewwel: Araw kemm tridu flus ħalli din il-kawża naqtgħulha rasha."

X'jiġifieri?!

Jekk dawn m'għandhomx raġun, kif toffri flus lin-nies biex tagħlqilhom ħalqhom biex ma jkomplux jitkellmu?

Jekk aħna hawnhekk nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà, allura jien nippretendi li l-Ministru jieħu azzjoni.

Fil-qasam tal-edukazzjoni smajna li l-Ministru kien jaf bil-korruzzjoni u ma ħax passi.

Allura lanqas inti, Ministru, ma se tieħu passi?

X'qallek is-CEO Fredrick Azzopardi?

Dan ir-raġel gideb?

Ħarġet nota mingħand xi ħadd li tgiddeb lil dan ir-raġel li qiegħed taħt ġurament ħalli jekk huwa żbaljat, is-CEO Fredrick Azzopardi ma jkunx ħati?

Xi ħadd minnhom dawn qed jigdeb.

Jien nippretendi li l-Gvern, u inti bħala Ministru, tagħtu sodisfazzjon lill-poplu dwar dan.

Kif għedt, huwa tajjeb li issa smajna lill-Prim Ministru jgħid li lest li jirranġa l-affarijiet, imma n-nies sas-sena d-dieħla xorta se jibqgħu jirċievu l-kontijiet bil-għoli, bis-serq.

Ma ġara xejn, in-nies tiftakar kollox u jasal il-mument meta l-poplu jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu, imma għalina huwa ta' sodisfazzjon li l-Gvern qed jaqbel mal-Oppożizzjoni dwar dan il-punt, laqa' l-kritika u l-analisi kostruttiva tagħna u nisperaw li s-sena d-dieħla nsolvu din il-problema.

Nispera wkoll li l-Gvern jagħti l-flus lura lin-nies.

Nispera li s-serq li sar fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma nrodduh lura.

Hawnhekk irrid inserraħ ras in-nies li jekk dan il-Gvern ma jagħtihomlhomx, Gvern Nazzjonalista jagħti l-flus lura ta' kemm insterqu min-naħa tal-ARMS.

Imma ejja naraw ftit kif qed isir dan is-serq ħalli min qed jarana jifhem.

Sinjura President, is-serq qed isir fit-tariffa u l-mod kif qed tiġi mħaddma.

Aħna kull sena bħala pajjiż qed nagħtu liċ-ċittadini units ta' enerġija bi gradi differenti ta' ħlas.

Ovvjament aktar ma tuża aktar tħallas imma x'qed jiġri?

Qed jiġri li jekk inti ma tużax l-ammonti kollha, għax jaqilbuhomlok minn kont għal ieħor titlifhom u trid tħallas b'rata aktar għolja.

Meta tagħmel division sempliċi ta' 2,000 unit b'10ċ kif għandna dritt illum, u fil-kont tiegħek ta' xahrejn jew tliet xhur ma tilħaqx dak l-ammont, titlifhom għax-xahar ta' wara.

Mhux qed isir analiżi kollu f'daqqa wara sena u mbagħad isir il-plus u l-minus bħalma nagħmlu f'ċirkostanzi oħrajn.

Aħna, bħala Partit Nazzjonalista, dan m'aċċettajnihx.

Kien hemm nies ċivili li m'aċċettawhx, kien hemm nies li marru l-qorti u kien hemm nies oħrajn li ħadu l-azzjonijiet tagħhom.

Aħna fhimna din is-sitwazzjoni, in-nies ġew għandna u 80% tal-kontijiet li għandna aħna juru li b'xi mod jew ieħor kien hemm serq fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma f'dawn l-aħħar tliet snin f'dawn il-kontijiet.

Il-Ministru għandu jagħti lura l-flus li ħa mill-poplu Malti u Għawdxi għax inkella malajr tqum il-mistoqsija: Fejn qed imorru dawn il-flus?

Il-flus li qed tiġbor l-ARMS fejn qed imorru?

Nifhem li dawn il-flus tal-anzjan, tal-ħaddiem, ta' kull min b'xi mod qed juża juża d-dawl u l-ilma qed imorru għand l-Enemalta.

Nifhem li mill-Enemalta dawn imorru għand l-Electrogas li għandha kuntratt mal-Enemalta biex din tixtri mingħandha USD153 miljun gass kull sena għat-tħaddim tal-power station u b'hekk ikollna d-dawl, nużawh jew ma nużawhx.

Issa peress li l-Electrogas m'għandhiex il-gass tagħha x'għamlet?

Għamlet kuntratt mas-Socar tal-Ażerbajġan biex jagħtiha b'USD153 miljun ta' gass għat-tanker tal-gass LNG li għandna f'Marsaxlokk.

Però s-Socar m'għandhiex gass – ara naqra, tales of the unexpected dawn - u allura x'għamlet?

Marret għand ix-Shell u għamlet kuntratt ta' USD113-il miljun għall-gass.

Issa jekk wieħed jagħmel matematika żgħira, li kulħadd jista' jagħmilha, u jnaqqas USD113 miljun li s-Socar ta lix-Shell mill-USD153 miljun li l-Electrogas tat lis-Socar, dawn jiġu USD40 miljun.

Sinjura President, meta l-ġurnal In-Nazzjon staqsa fejn marru dawn l-USD40 miljun fis-sena ħadd ma ta tweġiba.

Illum għandna siegħa u nofs nisimgħu lill-Membri tan-naħa tal-Gvern jikkritikawna u jgħidulna li dan mhuwiex veru.

Però dawn iridu jgħidulna wkoll jekk dan li qed ngħid jien huwiex veru jew le.

Dan huwa profitt ta' USD40 miljun li jitħallas mis-serq fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, minn flus l-anzjani u minn flus il-familji tagħna.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li skont dak li ħareġ mill-Panama Papers, Mossack Fonseca, Tillgate u Hearnville huma l-main clients ta' 17 Black Limited.

Minn The Daphne Project u mill-midja Ġermaniża ħareġ ċar li USD200,000 ġew trasferiti f'17 Black minn kumpanija ta' aġent Malti li jissupplixxi l-gass LNG lill-power station il-ġdida.

Jista' jkollna tweġiba f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż jekk huwiex minnu jew le li ġew traferiti USD1.6 miljun fil-kumpanija 17 Black?

Mela hemm is-serq fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma mill-flus tal-poplu Malti u Għawdxi, dawn il-flus imorru għand l-ARMS, l-ARMS tħallas lill-Enemalta u mbagħad finalment il-flus jispiċċaw għaddejjin zigzag 'l hemm u 'l hawn fil-kumpanija 17 Black li l-main target clients tagħha huma Hearnville u Tillgate, ta' persuni viċin il-Partit Laburista.

U għal dan m'hemm ċaħda ta' xejn u mingħand ħadd.

Jekk hawn xi ħadd jgħidli li dan mhuwiex veru jien lest li nieqaf mid-diskors tiegħi issa imma ħadd min-naħa tal-Gvern ma jqum jgħidli dan.

Jekk din mhijiex korruzzjoni mħallsa mill-kontijiet tal-poplu Malti u Għawdxi, allura x'inhi korruzzjoni?

Dan huwa ħażin u dak li huwa ħażin jien ma niddejjaqx b'wiċċi minn quddiem ngħid li huwa ħażin.

Għalhekk lill-Ministru qed jgħidulu biex ma jgħaġġilx fuq il-pipeline tal-gass!

Għalfejn se tgħaġġel fuq il-pipeline tal-gass?!

(Interruzzjonijiet) Inti għedtilna li għaddejjin l-istudji u m'hemmx time frame imma … (Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Joe Mizzi on a point of order.

David Agius għandu jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kwotazzjoni fejn jien għedt li m'hemmx time frame għax mhu veru xejn.

Anzi jien dejjem għedt meta se jkun lest il-proġett jiġifieri qed jipprova jinganna wkoll!

Data speċifika meta se jispiċċa l-istudju ma nistax ngħid imma sa liema sena għandu jitlesta nista' ngħid.

Fil-fatt jien speċifikajt li l-proġett se jkun lest fl-2024.

Dak li qed jgħid hu mhuwiex korrett.

Barra minn hekk, nerġa' nisfidah biex iġib ir-recording li għamel stazzjon tat-televiżjoni u jpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli l-poplu Malti u Għawdxi jkun jaf min qed jinganna billi jaqta' biċċiet minn dak li jingħad biex jagħti impressjoni differenti.

Nerġa' ngħid, jien qatt ma dħakt b'ħadd imma issa l-irġulija titlob li l-Onor.

Agius iġib dak ir-recording u jpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

David Agius ikompli bid-diskors tiegħu.

DAVID AGIUS: Sinjura President, ħadt pjaċir li l-Ministru waqqafni issa xħin kont qed nitkellem dwar il-pipeline tal-gass u jekk ħloqt xi misunderstanding nikkoreġi ruħi però fuq 17 Black ma qalli xejn.

Fuq il-USD200,000 li ġew trasferiti f'17 Black mill-kumpanija tal-aġent Malti li jissupplixxi l-gass LNG, biex imbagħad imorru għand il-ħbieb tal-Partit Laburista, ma qalli xejn!

Ma ċaħadhiex!

Issa qed jgħidilna li l-proġett se jkun lest fl-2024, jiġifieri dawn fadlilhom sitt snin oħra xi jgawdu b'USD150,000 fix-xahar fil-kumpanija 17 Black.

L-Onor.

Ejja għidli li mhux veru!

(Interruzzjonijiet) Ma jgħidx!

Għalhekk qed jeħduha easy għall-pipeline tal-gass bejn Malta u Sqallija.

Ibqgħu agħmlu l-istudju!

Nisperaw li jkun lest imma take it easy, no hurry ħalli sadanittant nibqgħu ndaħħlu l-eluf għand nies viċin il-Partit Laburista!

Nerga' ngħid: Forsi tkun xi election grant!

Għedtha darba, għedtha darbtejn, għedtha barra, għedtha fuq ir-radju u għedtha fuq it-televiżjoni.

Ara l-Partit Laburista qatt ma ċaħad li l-Egrant hija tiegħu imma forsi llum wara dan id-dibattitu joħorġu stqarrija mill-Partit Laburista biex jgħidu li mhijiex tal-Partit Laburista.

Nistennew u naraw sa dak il-mument.

Sinjura President, issa nixtieq nitkellem ukoll fuq il-qasam tal-ilma għax dan ukoll għandna bżonn nitkellmu ftit fuqu.

Fil-passat għaddejna minn żmien fejn kważi kien lussu li jkollok l-ilma fil-vit għax kien jinqata' spiss, kien ikun bis-sadid, ma kienx ikun hemm pressa u kont tibża' tużah.

Grazzi għal numru ta' persuni fil-politika u inġiniera, dan il-pajjiż mexa 'l quddiem u wasalna biex għamilna s-smart meters tal-ilma u anke tad-dawl.

Dawn kienu passi tajbin u pożittivi grazzi għal kull min kien involut.

Irridu nifhmu li kieku ma sarx ammont kbir ta' investiment minn Gvern Nazzjonalista, kieku qatt ma seta' jkollna n-numru kbir ta' turisti u ħaddiema barranin li qegħdin jiġu llum f'pajjiżna.

Grazzi għall-investiment li sar minn Gvern Nazzjonalista kemm fl-enerġija kif ukoll fl-ilma, illum il-Water Services Corporation, mill-uffiċċji tagħha, tista' tkun taf mhux biss il-konsum imma anke l-leakages li jkun hemm fid-djar.

Illum it-teknoloġija tista' turik liema meters ikunu qed juru pattern ta' konsum mhux tas-soltu u allura suppost li ħadd f'pajjiżna ma qed iħallas żejjed minħabba xi leakages.

Din, fil-verità, qiegħda ssir?

Kemm qiegħed idum każ ta' leakage biex jinqabad u jiġi indirizzat?

Hemm nies fil-Water Services Corporation li suppost qegħdin jimmoniterjaw din is-sistema għall-ġid tal-konsumatur u għall-ġid ta' pajjiżna biex ma jinħeliex l-ilma jew qed ikun hawn min huwa kuntent li jkollna ħela ta' ilma?

Huwa importanti li s-sezzjoni li tara kif qed jimmarka l-computer għall-ħela ta' ilma tiġi monitored sew mhux biss għall-ġid tal-Water Services Corporation imma anke tal-konsumatur.

Bl-ismart meters tal-ilma l-Water Services Corporation suppost tkun taf fejn il-meter qed juri konsum mhux normali.

Ma nafx jekk il-Ministru qattx mar jara din is-sistema.

Jekk qatt ma mar nistgħu mmorru flimkien u narawha imma nistaqsih: Tawh rapport fejn qed ikun hemm ħafna ħela fuq ġewwa tad-djar Maltin u Għawdxin?

Meta ċempilt il-freephone tal-Water Services Corporation qaluli li llum biex tirrapporta meter ħażin trid tħallas €15 għad-domestic use u €35 għal ħanut.

(Interruzzjonijiet) Veru Ministru?

Jien qed nistaqsi għax ma nafx.

Jekk illum kapaċi naraw il-konsum tal-ilma siegħa b'siegħa, kif għadu jkollna każi fejn djar qed ikollhom kont wara kont ta' zero?

Jien għandi kemm trid każijiet li nista' nuri.

Imma ħadd ma jiġbed l-attenzjoni ta' ħadd?

Huwa veru li l-konsumatur irid jara l-kont tiegħu imma mill-ARMS jew mill-Water Services Corporation ħadd ma jagħti kas?

Ħadd ma jgħid lill-Ministru li dan ix-xahar informaw għaxra, informaw 100, informaw 50 jew informaw 1,000?

Sinjura President, lill-anzjani, lill-familji u lill-Maltin u l-Għawdxin li qegħdin jisimgħuna ngħidilhom biex jiċċekkjaw il-meter tal-ilma għax iridu jżommu f'moħħhom li kif jaqbżu t-33 metru kubu kull persuna jibdew iħallsu bil-€5.

Għalhekk huwa ħażin li jkollok zero, zero, zero għal numru ta' xhur imbagħad f'xahrejn tirċievi kont f'daqqa kif qed isir.

Pereżempju lili kellmitni persuna li rċeviet kont ta' €600 meta suppost tħallas €120.

Jien nixtieq li n-nies li jmorru għand l-ARMS biex jinqdew jiġu ttrattati b'rispett.

Għax mill-ARMS jafu li aħna qed naraw il-kontijiet u għax jafu li aħna qed nibagħtu lin-nies biex dak li hu tagħhom jeħduh ħalli ma jiġux misruqa, in-nies qed jiġu litteralment belittled u jgħidulhom pereżempju "Mhux veru" jew "M'għandekx raġun".

(Interruzzjonijiet) Nista' nsemmilek fatt wara l-ieħor.

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, ikollok ċans tirrispondi.

DAVID AGIUS: Lill-Ministru ngħidlu li meta jrid, jien lest li nagħtih l-ismijiet, il-kunjomijiet u l-ħinijiet.

Pereżempju ċemplet mara anzjana u waħda qaltilha li m'għandhiex raġun imma wara reġgħet ċemplet, qabbduha ma' ħaddieħor u taha raġun.

Lill-Ministru lest li nagħtih anke l-ħinijiet u d-dettalji għax jien meta niġi hawn, inkun ippreparat.

Però lil min qed jarana ngħidlu: Jekk il-Gvern jew l-ARMS jittrattawk ħażin, tinkwetax, ejja d-Dar Ċentrali, għandna s-sistema tagħna u ngħidulek x'għandek tgħid lill-ARMS.

Aħna qed ngħidulhom biex ma jurux li jkunu ġew għandna.

U dawk li qed jiġu għandna qed jingħataw raġun.

Fil-fatt kien hemm persuna li l-kont minn €675 niżżluhulha għal €125.

U għandna każi oħrajn.

Niġi issa għal punt ieħor dwar it-toroq ta' pajjiżna u hawnhekk nistaqsi: Fix-xogħol li qed isir fuq it-toroq minn Transport Malta qed jinbidlu l-mains tad-dawl u tal-ilma?

Tbiddlu l-mains fil-bypass tal-Mellieħa?

Is-servizzi tan-nies qed jinbidlu f'dawn it-toroq ġodda li qed isiru jew se jsiru?

Fil-ġimgħat li għaddew saret it-triq tal-Buskett u jien staqsejt jekk inbidlux il-mains hemmhekk.

Jekk ma nbidlux, għaliex ma nbidlux qabel ma sar it-tarmac?

Hemm pipe tal-ilma ta' tliet kwarti tal-plastic jiġri fuq it-tarmac.

Hekk sew?

(Interruzzjonijiet) Għal Ħofret ir-Rizz, ir-Rabat, qed nirreferi!

Qed ngħidlek fejn!

Hemm pipe tal-plastic tal-ilma mirdum mal-ħajt għax meta sar it-tarmac il-pipe ma sarx kif suppost.

Sar wieħed tal-plastic mirdum mal-ħajt.

Tajjeb hekk?

(Interruzzjonijiet) Qed ngħidlek fejn biex tibgħat lin-nies jiċċekkjaw.

Dawn huma wħud mill-każijiet għax hemm oħrajn imma m'għandix ħin biżżejjed biex inkun nista' ngħid kollox.

Jien naħseb li għandu jerġa' jibda jsir kif kien isir fi żmien Gvern Nazzjonalista li s-servizzi kollha jsiru fil-ġnub tat-toroq taħt il-bankina b'mod kordinat.

Anke l-wires tad-dawl suppost qegħdin kollha taħt l-art.

Din hija wegħda tal-Partit Laburista ta' qabel l-elezzjoni li spiċċat fix-xejn?

(Interruzzjonijiet) Ma kenitx din il-wegħda?

Issa l-Ministru jgħidilna x'inhi l-wegħda.

Sinjura President, minn hawnhekk irrid insellem lill-ħaddiema tal-ARMS, tal-Water Services Corporation u anke tal-Enemalta għax naf li jgħaddu minn ċerti diffikultajiet.

Ngħidilhom biex ikomplu jagħmlu xogħolhom sew għall-ġid ta' pajjiżna.

Hawn irrid ngħid li jien smajt - nispera li l-Ministru jitkellem dwar dan - li ż-żieda tajba fil-paga ħaduha biss ftit tat-top management.

(Interruzzjonijiet) Iċċekkja, Ministru, ħa tara min ħa!

L-erbgħa ta' fuq nett ingħataw żieda papali!

Il-Ministru għandu jgħid kemm kienet din iż-żieda.

Jekk ma jgħidilniex hu, nagħmlu mistoqsija parlamentari u nkunu nafu.

Ħaġa oħra li għandna bżonn naħdmu fuqha hija l-apprentisti.

Naf li qed jidħlu nies mill-MCAST; imma fuq plumbing, l-aktar ħaġa importanti, qegħdin jidħlu?

Qed ikollna apprentisti fuq il-plumbing?

Il-Water Services Corporation jew il-Gvern meta se jaraw li s-sistema edukattiva tħarreġ plumbers adattati għax-xogħol tal-Water Services Corporation?

Jekk ma jkunx hemm żgħażagħ ġodda li jitgħallmu dawn is-snajja' jista' jkollna sitwazzjoni fejn ma jkunux jistgħu jsiru t-testijiet neċesarji jew ikollna nġibu ħaddiema barranin biex jagħmlu dan ix-xogħol.

Il-Ministru jaf li hemm ċerti ħaddiema li jixtiequ jitgħallmu u mhux qegħdin jgħallmuhom?

(Interruzzjonijiet) Iċċekkja, Ministru.

Naf li tiċċekkja!

Iċċekkja jekk hemmx ħaddiema tal-Water Services Corporation li jixtiequ jieħdu t-taħriġ u mhux qegħdin jingħataw dan it-taħriġ.

Nixtieq nitkellem ftit ukoll dwar id-drenaġġ.

Il-kollega tiegħi se jitkellem dwar Ħaż-Żebbuġ.

Lill-Ministru ngħidlu biss biex imur jiċċekkja ħdejn il-Bieb ta' de Rohan fejn ftit ilu twessgħet it-triq!

It-tappieri tad-drenaġġ diġà bdew jinżlu.

Hekk sewwa?

Issa li l-popolazzjoni qed tikber, hemm pjan għall-flow tad-drenaġġ?

X'qed nagħmlu dwar sistemi antiki bħal ta' San Pawl il-Baħar fejn qed ifur id-drenaġġ?

Il-pjan ekonomiku ta' dan il-Gvern li jżid il-popolazzjoni, illum fhimnieh.

Irid iżid in-nies, imma allura hemm bżonn infrastruttura aħjar fl-ilma, fid-drenaġġ u fl-enerġija.

Fejn hu l-pjan fit-tul għal dan?

Hawnhekk ġibt miegħi l-ġurnal l-orizzont tas-16 ta' Lulju.

L-idrologu Marco Cremona jgħid hekk:

"Qtajt qalbi li nistgħu nsalvaw l-ilma tal-pjan."

Mhuwiex il-Ministru l-problema imma pajjiżna u allura naħseb li huwa tajjeb li se jintnefqu €2.5 miljun, u jekk hemm bżonn għandhom jintnefqu aktar għaliex l-ilma huwa essenzjali.

Però hemm bżonn naħsbu biex insaħħu s-sostenibilità tal-ilma u biex innaqqsu l-abbużi.

Nafu li hemm dawn il-proġetti, però x'qegħdin nagħmlu biex jitnaqqas l-abbuż mill-ilma tal-pjan?

Bħalissa r-regolatur għandu ċerti diffikultajiet u meta wieħed jistaqsi x'inhu jagħmel biex jaċċerta ruħu li m'hemmx estrazzjoni tal-ilma tal-pjan minn sorsi mhux awtorizzati jibqa' mingħajr tweġibiet.

L-Awtorità tar-Riżorsi u r-REWS (Regulator for Energy and Water Services) m'għandhomx riżorsi biżżejjed għall-ispezzjonijiet.

(Interruzzjonijiet) Iva, Ministru, mhux l-istess Gvern dan?

Mhux Gvern wieħed?

Jien informat li fl-Awtorità tar-Riżorsi tant m'hemmx nies li s-CEO ikollu jagħmel l-ispezzjonijiet fuq il-boreholes hu stess.

Sinjura President, naħseb li huwa importanti li nifhmu dak li bdejt bih fil-bidu tad-diskors tiegħi, ċjoè l-importanza li dan il-pajjiż ikollu dibattitu serju fil-Parlament dwar il-qasam tal-enerġija.

Nispera wkoll li fil-qasam tal-ilma nkomplu naħdmu flimkien biex insaħħu s-sostenibilità tal-ilma imma fuq kollox huwa importanti li meta tiftaħ il-vit jew tixgħel id-dawl il-Gvern ma jisirqekx.

Illum tiftaħ il-vit u l-Gvern jisirqek.

Illum tixgħel id-dawl u l-Gvern jisirqek, b'ammissjoni tal-Prim Ministru Joseph Muscat li se jirranġa l-affarijiet is-sena d-dieħla.

Gvern Nazzjonalista mhux talli ma jisirqekx, talli jagħtik il-flus lura.

F'dan is-settur tant importanti għal pajjiżna hemm bżonn li lin-nies ma narawhomx numri u kontijiet imma għandna nagħtuhom ir-rispett li jixirqilhom għaliex nemmnu li l-politika tagħna hija waħda ċara; li l-poplu, il-persuna, l-uman huwa l-aktar importanti.

Sur President, qabel nikkonkludi nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti li rreferejt għalihom fid-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

DAVID AGIUS: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta In-Nazzjon tas-26 ta' April 2018 intitolat "Fejn marru l-$40 miljun?";

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta The Malta Independent tat-3 ta' Mejju 2018 intitolat "Energy Minister expecting 'feedback' over complaints, stresses no change in system";

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta l-orizzont tas-16 ta' Lulju 2018 intitolat "Qtajt qalbi li nistgħu nsalvaw l-ilma tal-pjan";

Kopja ta' xhieda ta' Darren Cordina mogħtija fil-21 ta' Ġunju 2018 fil-każ Cordina Darren et vs Automated Revenue Management Services Ltd (ARMS) (Rikors Nru 1021/2017 AF) fl-4 ta' Ottubru 2018; u

Kopja ta' tabella Electricity prices for medium sized industrial consumers (between 500 and 2000 MWh) 2016 maħruġa mill-Eurostat.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, illum qegħdin inkomplu d-diskussjoni dwar l-Estimi għas-Sena Finanzjarja 2019 tal-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma.

Nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi nitkellem dwar is-servizzi tal-ilma.

Il-provvista tal-ilma hija sfida għall-Ewropa kollha iżda b'mod partikolari għall-pajjiżi fin-naħa t'isfel tal-Ewropa.

Għal Malta din l-isfida hija akbar.

Insemmi biss li pajjiżna huwa l-għaxar pajjiż l-aktar nieqes mill-ilma fid-dinja meta wieħed iqis ir-riżorsi tal-ilma għal kull persuna.

Id-daqs żgħir tal-gżejjer tagħna, in-nuqqas ta' korpi permanenti tal-ilma u klima niexfa flimkien ma' popolazzjoni densa li dan l-aħħar qed tiżdied bil-kbir, kollha jwasslu għal sitwazzjoni ta' domanda għolja għall-ilma u ta' nuqqas ta' provvista tal-ilma.

Għandna sitwazzjonijiet li qegħdin iwasslu li fil-gżejjer Maltin qegħdin nużaw aktar mid-doppju ilma tal-pjan li tipprovdi n-natura permezz tax-xita.

Id-differenza tiġi minn impjanti tar-reverse osmosis li jipproduċu madwar 30 miljun metru kubu ta' ilma fis-sena.

Hawn ma nistax ma nurix l-apprezzament tiegħi għall-fatt li f'dan il-Baġit ġie mħabbar li se jitkomplew ix-xogħlijiet fuq il-bini tar-reverse osmosis plant f'Ħondoq ir-Rummien f'Għawdex.

Dak li hu tajjeb ma tistax tmerih, aktar u aktar meta nafu li ħafna mill-korpi ta' ilma f'Għawdex qabżu l-limitu ta' nitrati fl-Unjoni Ewropea.

Li jinkwetani hu li filwaqt li tħabbar dan il-proġett, fl-estimi ma nsibu l-ebda item taħt xi vot tal-Ministeru għall-Enerġija jew tal-Ministeru għal Għawdex li jindika kemm hemm fondi allokati għal dan l-impjant.

Jista' jkun li dawn jidhru taħt xi vot ieħor u għalhekk nistenna li meta l-Ministru jwieġeb għall-kritika tal-Oppożizzjoni, jgħidilna jekk ġewx ivvotati fondi għal dan il-proġett u l-ammont ta' fondi li kienu vvotati.

Meta kien qed jitkellem dwar il-produzzjoni tal-enerġija, il-Ministru għall-Finanzi qalilna li l-Gvern se jkompli jiffoka biex dan is-settur fundamentali għat-tkabbir ekonomiku tal-pajjiż ikompli jissaħħaħ u jilqa' għall-isfidi tal-ġejjieni.

Skont il-Ministru dan se jsir permezz ta' numru ta' miżuri kemm fil-qasam tal-ġenerazzjoni u distribuzzjoni kif ukoll b'inċentivi indirizzati biex l-enerġija tintuża b'mod aktar effiċjenti.

Issemma wkoll li l-Gvern se jkompli jaħdem ħalli nipprovdu aktar enerġija nadifa billi jippromwovi l-użu tal-enerġija rinnvabbli u billi jgħin lill-familji u lill-intrapriżi jagħrfu jnaqqsu l-konsum tagħhom.

Dawn huma proposti tajbin li ma tistax ma taqbilx magħhom però meta tidħol fid-dettall tad-diskors biex tara x'investiment hemm ipproġettat dwar dawn il-proposti, jirriżulta li ftit li xejn hemm pjanijiet biex jitwettqu dawn il-miri.

M'hemm l-ebda viżjoni konkreta.

Il-ftit proposti li hemm fil-Baġit huma kollha nieqsa minn pjan fit-tul, nieqsa minn pjan ħolistiku li jilħaq bilanċ bejn il-ħteġijiet u l-provvista tal-enerġija tal-lum u għall-quddiem.

Fl-estimi ma ssib xejn innovattiv imma ssib biss proposti riċiklati minn baġits oħra li ġew ippreżentati fis-snin ta' qabel.

Pereżempju jekk ikolli mmur għall-ewwel proposta fejn il-Gvern għas-sena d-dieħla qal li se jkompli bil-politika li jkollna prezzijiet stabbli tad-dawl u tal-ilma, kont nistenna li se jgħidilna kif se jsolvi l-problema dwar is-serq li qed jagħmel il-Gvern fil-kontijiet tad-dawl u tal-ilma.

Huwa tajjeb li tgħid li se żżomm il-prezz stabbli imma hija ironika li fl-istess waqt li tgħid dan, titlob ħlasijiet żejda mingħand il-konsumatur u dan meta f'Malta l-prezz tal-elettriku huwa wieħed mill-aktar għoljin fl-Unjoni Ewropea.

Dan huwa fatt li issa ġie kkonfermat anke mill-Eurostat.

Dan l-uffiċċju tal-istatistika tal-Unjoni Ewropea kkonferma wkoll li f'Malta l-kontijiet tad-dawl u tal-ilma qegħdin jogħlew meta f'pajjiżi oħrajn tal-Unjoni Ewropea qegħdin jorħsu.

Dan qed jiġri primarjament għax meta l-prezzijiet internazzjonali taż-żejt waqgħu bil-kbir fl-aħħar ħames snin f'pajjiżi oħrajn din il-waqgħa għaddiet għand il-familji u n-negozji permezz ta' rati orħos tad-dawl u tal-fuels imma f'Malta, inġustament, dan mhux qed jiġri għaliex il-Gvern għamel kuntratt biex jixxaħħmu n-nies ta' Kastilja u ntrabat b'rati li ma raħsux mal-waqgħa fil-prezzijiet dinjija taż-żejt u tal-gass.

Dan ġie kkonfermat ukoll mill-Financial Intelligence Analysis Unit, l-FIAU.

Fil-fatt, meta tqis il-prezz mingħajr it-taxxi, l-aħħar ċifri tal-Eurostat jikkonfermaw li f'Malta nħallsu prezz tal-elettriku li hu s-seba' l-ogħla fost it-28 pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

Dan ġara meta l-Gvern għamel kuntratt, kif diġà għedt, biex jixxaħħmu nies f'Kastilja minflok biex aħna l-Maltin ingawdu mill-waqgħa spettakolari tal-prezz taż-żejt u tal-gass tal-aħħar ħames snin.

Dan ikkonfermatu istituzzjoni tal-istat Malti stess.

Flimkien ma' dan id-deal korrott li minnu qegħdin ibatu l-konsumaturi Maltin u Għawdxin hemm ukoll il-fatti li joħorġu mill-istħarriġ tal-midja indipendenti, tas-soċjetà ċivili, ta' esperti, ta' għaqdiet tal-konsumaturi, ta' ekonomisti u anke tal-Partit Nazzjonalista dwar l-effett li qed ikollha d-deċiżjoni tal-Gvern li jibgħat il-kontijiet kull xahrejn.

Din id-deċiżjoni qed tissarraf f'kontijiet ogħla għax l-elettriku li taħli meta tkun l-eqqel tas-sħana jew inkella tal-kesħa ma jitqassmux fuq sitt xhur u allura teħel bil-għoli.

Huwa kkonfermat li l-Gvern, permezz tal-ARMS, qed iħaddem ħażin is-sistema tal-ħruġ tal-kontijiet.

In-nies qegħdin jirċievu l-kontijiet aktar spiss, qegħdin jitilfu l-allokazzjoni tagħhom ta' tariffi baxxi u jispiċċaw iħallsu b'rati aktar għoljin milli suppost.

Waqt li l-liġi tagħmilha ċara li jistgħu jintbagħtu kontijiet pro-rata lill-konsumatur, fl-istess waqt l-istess liġi tgħid li t-tariffi għandhom japplikaw fuq il-konsum annwali, jiġifieri l-konsum ta' sena sħiħa.

Minn stħarriġ li sar jirriżulta li 80% tan-nies iħallsu aktar milli suppost.

Din id-diskrepanza tvarja bejn €6 u €600 fis-sena.

Sur President, kif diġà għidt, dwar il-prezz għoli tal-elettriku f'Malta issa hemm ukoll il-konferma mill-Eurostat, l-Uffiċċju tal-Istatistika tal-Unjoni Ewropea li joħroġ ċifri kull sitt xhur dwar il-prezzijiet tal-elettriku fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea.

Minbarra l-konferma li f'Malta għandna fost l-ogħla prezzijiet tal-elettriku fl-Unjoni Ewropea, il-Eurostat jikkonferma wkoll li l-kontijiet f'Malta fit-tieni nofs tas-sena li għaddiet għolew b'7% u filwaqt li f'Malta kienu qegħdin jogħlew, f'pajjiżi oħra fl-istess żmien kienu qegħdin jorħsu kif roħsu wkoll fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea kollha f'daqqa.

Il-Ministru għall-Finanzi jiftaħar li s-sena d-dieħla l-Gvern se jkompli bil-politika li jkollna prezzijiet stabbli tal-elettriku.

Din mhi xejn ħlief wegħda fiergħa, wegħda li ma tfisser xejn ħlief li l-prezz, huma x'inhuma ċ-ċirkostanzi, żgur li mhux se jorħos.

"Stabilità" ma tfisser xejn ħlief li l-prezz ma jorħosx anke jekk ikun hemm nuqqas kbir fil-prezz taż-żejt.

Dak li l-Ministru pprova jpinġih bħala xi gwadann għall-poplu mhu xejn ħlief kliem qarrieq.

Daħku f'wiċċ il-poplu.

Ħafna drabi meta aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni ngħidu dan, niġu interpretati li m'aħniex ngħidu l-verità u li qegħdin inxewxu, però l-verità ma jista' jmeriha ħadd.

Il-Eurostat ma tiġix Malta u tkejjel hi, imma ċ-ċifri li taħdem fuqhom jibgħathomlha l-Gvern Malti stess permezz tal-Uffiċċju tal-Istatistika.

Jiġifieri jekk il-Gvern jipprova jwaħħal fil-Eurostat ikun qed jitfa' t-tort fuqu nnifsu.

Il-Eurostat, għax hija serja f'dak li tagħmel, ma taħdimx biss fuq il-prezz li jidher mal-ewwel daqqa t'għajn, imma tara wkoll il-livell tal-prezzijiet f'kull pajjiż, jiġifieri x'tixtri bil-flus li jkollok fil-but.

Tliet persuni minn tliet pajjiżi differenti tal-Unjoni Ewropea b'€100 fil-but, bil-livell tal-prezzijiet f'pajjiżhom, ma jixtrux l-istess ammont ta' prodotti u servizzi.

Huwa permezz ta' dan il-kejl li l-Eurostat ikkonfermat li f'Malta qegħdin inbatu l-għoli fil-prezzijiet tal-elettriku.

Din il-konferma tiġi minn dak li qegħdin iħossu ħafna familji u negozji u ma' dak li sab kull min stħarreġ il-kwestjoni tal-għoli tal-kontijiet.

Sinjura President, kelli l-ħsieb li nibbaża l-intervent tiegħi tal-lum fuq l-enerġija alternattiva però ma stajtx ma nitkellimx dwar il-problema fil-prezzijiet tal-kontijiet tad-dawl, problema li qed tolqot fil-laħam il-ħaj lill-poplu Malti u Għawdxi.

Imma issa ħalli niġi għas-suġġett proprju li kelli l-ħsieb li nitkellem dwaru.

Madwar tmien snin ilu Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kien ħabbar proġett ambizzjuż għal Għawdex.

Kien vara l-viżjoni Eko-Għawdex.

Dakinhar il-Gvern tal-ġurnata kien konvint li s-suċċess għall-gżira ta' Għawdex li jħalli l-frott fuq medda twila ta' żmien jista' jkun fiż-żgur biss jekk il-gżira timxi fit-triq tal-iżvilupp sostenibbli.

Dan kellu jfisser li l-iżvilupp u l-progress f'Għawdex ma jkunx ta' benefiċċju biss għall-perspettiva ekonomika imma wkoll għal dik ambjentali u soċjali.

Il-viżjoni Eko-Għawdex ma fissritx sempliċement li kellna naħsbu biss b'mod ambjentali imma wkoll li niksbu ambjent stabbli u b'saħħtu għal kwalità ta' ħajja aħjar.

Din l-inizjattiva ma kenitx intiża biss biex twassal għat-titjib ambjentali fuq il-gżira ta' Għawdex imma kienet intiża biex f'dak kollu li nagħmlu nżommu quddiem għajnejna l-ħin kollu li l-ambjent hu dak l-element fundamentali li jiddetermina s-saħħa u l-għajxien tagħna u li jagħmel il-gżira Għawdxija hekk speċjali.

Il-proġett Eko-Għawdex ta rakkmandazzjonijiet fuq oqsma kruċjali għall-iżvilupp kontinwu tal-gżira tagħna.

Fost dawn it-temi kien hemm enfasi fuq il-qasam tal-enerġija, qasam li llum qed issir diskussjoni dwaru.

Minn meta ġiet varata l-viżjoni Eko-Għawdex il-produzzjoni tal-enerġija dejjem ġiet assoċjata direttament mal-konċett ta' inizjattivi ambjentali.

L-enerġija dejjem kienet suġġett ċentrali fil-viżjoni ta' Eko-Għawdex u dan bir-raġun.

Statistika maħruġa mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika tindika li l-użu tal-enerġija żdiedet sew fl-aħħar 15-il sena.

Mill-bidu nett il-konċett Eko-Għawdex emmen li sorsi tal-enerġija li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent u ma jniġġsux jistgħu jitqiesu bħala alternattiva għaż-żejt.

Il-Gvern ta' dak iż-żmien kien konvint li Għawdex, minħabba d-daqs żgħir tiegħu, jista' jkollu ħafna enerġija tiegħu ġejja minn sorsi bħal dawn, fosthom enerġija tar-riħ, enerġija tal-biomass mill-iskart u enerġija mix-xemx.

Kien ġie deċiż li s-sors ta' enerġija alternattiva l-aktar effettiv għal Għawdex huwa dak tal-enerġija mix-xemx.

Dakinhar ħarisna lejn l-aktar riżorsa abbundanti li għandna fil-pajjiż, dik tax-xemx, iż-żmien tana raġun u r-riżultati miksuba f'dan il-qasam kienu ta' inkoraġġiment kbir.

B'riżultat ta' din l-inizjattiva, 55% tal-bini kollu f'Għawdex illum għandu xi forma ta' apparat li jiġġenera enerġija alternattiva.

Il-parti kbira tagħhom huma panelli fotovoltajiċi u din hija l-ogħla rata mir-reġjuni kollha f'Malta.

Nemmen li hemm potenzjal li fil-futur din iċ-ċifra tiżdied sew.

Esperti fil-qasam huma tal-fehma li ladarba Għawdex irnexxielu jasal għal din ir-rata fi żmien pjuttost qasir, bi ftit ħidma oħra jista' jkun 100% dipendenti fuq l-enerġija alternattiva.

Nemmen li ladarba Għawdex wasal s'hawn mhuwiex impossibbli li bi ftit inizjattiva oħra jilħaq dawn il-miri.

Fl-opinjoni tiegħi l-aktar fattur li għen biex jinkiseb dan is-suċċess kien il-feed-in tariff favorevoli li tingħata lir-residenti Għawdxin.

Il-feed-in tariff għal Għawdex hija aktar għolja minn dik li tingħata lir-residenti f'Malta.

Din hija rata favorevoli li m'għandix dubju li tħajjar wieħed jinvesti f'din it-teknoloġija.

Qed ngħid dan għax nemmen li l-Istat għandu rwol importanti u dmir li jagħti prijorità lill-enerġija rinovabbli.

L-effiċjenza f'dan il-qasam għandha tkun l-ewwel prijorità.

Flimkien ma' dan l-obbligu tal-Gvern, il-poplu għandu jkun imħeġġeġ biex juża l-bjut tad-djar tagħna biex jgħin u jkun parti minn pjan ta' enerġija rinovabbli.

Filwaqt li xi wħud mill-proġetti kbar ta' infrastruttura tal-enerġija huma meħtieġa, inkluż farms tal-panelli fotovoltajiċi, fl-opinjoni tiegħi l-għan għandu jkun li jsir investiment f'ħafna proġetti żgħar li meta tgħoddhom flimkien jipprovdu parti sostanzjali tal-enerġija alternattiva.

L-inizjattiva Eko-Għawdex u r-riżultati miksuba minnha hija eżempju mill-aktar konkret li juri li inizjattivi bħal dawn iħallu l-frott.

Jien nemmen li din l-inizjattiva tista' tiġi applikata fil-gżira ta' Malta wkoll għax meta nħarsu lejn il-persentaġġ ta' enerġija rinnovabbli li nipproduċu fuq bażi nazzjonali, jirriżulta li għadna ħafna lura.

Fuq bażi nazzjonali rridu naħdmu aktar u nkunu proattivi biex nilħqu l-miri stabbiliti f'dan il-qasam.

Qed ngħid dan għax Malta tinsab fil-post ta' qabel tal-aħħar fl-Unjoni Ewropea għas-sehem tal-enerġija alternattiva fl-enerġija kollha li tuża bħala pajjiż.

Fil-fatt minn rapport fil-midja jirriżulta li Malta laħqet is-6% meta l-medja tal-Unjoni Ewropea hija ta' 17%.

Ilbieraħ il-Ministru ħabbrilna – u jalla huwa hekk – u qalilna b'ċertezza li lħaqna anke s-7% li huwa tajjeb u jalla nkomplu mexjin 'il quddiem.

Sas-sena 2020 Malta trid tilħaq il-mira ta' 10%, nofs il-mira ta' 20% li l-Unjoni Ewropea trid li jintlaħaq sas-sena 2020.

Il-Eurostat ħarġet iċ-ċifri dwar dan is-settur li juru li disa' pajjiżi minn 28 tal-Unjoni Ewropea diġà laħqu l-miri tagħhom tas-sena 2020.

Malta tinsab biss 0.2% aħjar mil-Lussemburgu li qiegħed fl-aħħar post b'5.8% fir-rigward ta' kemm enerġija wżata fil-pajjiż tkun ġejja minn sorsi li jiġġeddu.

Hawn irid jingħad li fl-Istrateġija Ewropa 2020 il-mira hi li s-sehem tal-enerġija li tiġġedded fil-konsum finali fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea trid tkun, kif diġà għidt, ta' 20%.

Imbagħad hemm mira oħra li sas-sena 2030 din trid tilħaq is-27%.

Sinjura President, irridu jew ma rridux Malta trid twettaq l-obbligi li hija marbuta bihom li sas-sena 2020, 10% tal-enerġija li nużaw inkunu qegħdin niġġenerawha minn sors alternattiv.

Dan il-pjan żgur irid jinkludi strateġija biex nużaw il-qawwa tax-xemx fid-djar kif ukoll fuq binjiet kummerċjali.

Nemmen li hemm bżonn jiġu riveduti l-grants biex nagħmluha iktar faċli li wieħed ikun jista' jinvesti f'enerġija alternattiva.

Fejn meħtieġ iridu jingħataw feed-in tariffs vantaġġjużi lill-konsumaturi u jiġu utilizzati wkoll il-bjut tal-binjiet pubbliċi u ż-żoni industrijali biex fuqhom nistallaw pannelli solari.

Fuq kollox għandna bżonn ippjanar fit-tul li jiddispjaċini ngħid li huwa nieqes fl-estimi għas-sena 2019.

Sinjura President, in-nuqqas ta' ippjanar fis-settur tal-enerġija rinnovabbli qed joħloq ħafna problemi anke għall-industriji, speċjalment l-SMEs.

Dawn l-SMEs qegħdin ikunu żvantaġġati u sena wara sena ma jistgħux jippjanaw fit-tul għax l-iskemi tal-Gvern dwar l-enerġija nadifa u l-pannelli fotovoltajiċi mhumiex ippjanati u mħabbra għal tul ta' żmien iżda jitħabbru meta jfettillu l-Gvern tul is-sena bl-iskema tkun valida għal sena waħda biss.

Hemm bżonn isir ippjanar tajjeb u joħorġu skemi li jkunu bbażati fuq numru ta' snin biex l-SMEs ikunu jistgħu jippjanaw is-sistemi tal-enerġija tagħhom.

Marbuta ma' dan hemm ukoll iż-żieda fl-effiċjenza fl-enerġija li hija importanti ħafna biex jiġu indirizzati l-isfidi tal-ġejjieni.

Din il-politika dwar l-effiċjenza fl-enerġija twassal għal iffrankar tal-ispejjeż għall-konsumatur u għal tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra, kompetittività, sostenibilità tal-ekonomija tal-pajjiż u ħolqien ta' impjiegi.

Sur President, il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma sikwit jgħid li huwa ottimist li l-mira ta' Malta tal-konsum tal-enerġija primarja ta' 10% sas-sena 2020 qiegħda on track u se tintlaħaq.

Fl-istess waqt li jgħid li hu ottimist il-Ministru jikkonferma li fil-pjan nazzjonali fadal ħafna xi jsir biex Malta tilħaq il-mira tagħha.

Din tista' tintlaħaq biss jekk il-Gvern iżomm mal-impenji tiegħu u jkompli jimplimenta l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-programmi ta' suċċess relatati magħha.

Anke jekk Malta jirnexxielha tilħaq il-mira ta' 10%, ma rridux neskludu l-fatt li din il-mira hija biss in-nofs li l-Unjoni Ewropea qed tesiġi sas-sena 2024 u hija ħafna 'l bogħod mill-mira ta' 27% sas-sena 2030.

L-inizjattivi mħabbra fil-Baġit għas-sena d-dieħla ma tantx jawguraw li bir-ritmu li mexjin bih se nilħqu l-miri stabbiliti mill-Unjoni Ewropea.

Fid-diskors tiegħi pprovajt kemm jista' jkun ma nkunx negattiv.

L-intenzjoni tiegħi kienet biss li nagħmel kritika kostruttiva.

L-Oppożizzjoni hija impenjata li nimxu 'l quddiem anke f'dan il-qasam.

Wara kollox jekk pajjiżna jirnexxielu jegħleb id-diffikultajiet fis-settur tal-enerġija jgawdi l-poplu Malti u Għawdxi kollu u jgawdi kulħadd, hu x'inhu t-twemmin politiku tiegħu.

Nirnexxu billi jkollna viżjoni fit-tul ħalli l-isfidi li hemm fis-settur tal-enerġija ndawruhom f'opportunitajiet u niksbu s-suċċess għalina lkoll.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, mhux soltu nitkellem dwar dan is-suġġett u jista' jkun li dak li se ngħid ma jolqotx direttament lill-Ministeru li qed nitkellmu dwaru però jien nixtieq insemmi xi ħaġa li, fil-fehma tiegħi, jekk m'aħniex se nindirizzawha bħala pajjiż se niffaċċjaw ċerti problemi li naħseb li wasal iż-żmien li bħala Parlament irridu nindirizzawhom.

Il-kollegi tiegħi tkellmu fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, fuq il-pipeline tal-gass u l-Onor.

Frederick Azzopardi issa daħal fid-dettall fuq l-enerġija alternattiva u fuq il-prezz tal-petrol u d-diesel.

Issa jien nixtieq niffoka daqsxejn fuq l-issues marbutin mal-ilma.

Nemmen li qatt m'aħna se nsolvu verament il-problemi tal-ilma li għandna bħala pajjiż jekk iż-żewġ naħat mhux se nxammru l-kmiem u ngħidu li din il-problema bdiet 40 jew 50 sena ilu meta bdejna niġbdu l-ilma minn taħt l-art.

Sur President, aħna xi rridu nħallu lil uliedna?

Riċentement kelli okkażjoni li nattendi għal żewġ konferenzi wara xulxin u f'waħda minnhom kien hemm l-Ambaxxatriċi Svediża li għaddiet kumment u qalet li huwa aħna, bħala pajjiż, li rridu niddeċiedu fejn nixtiequ nwasslu lis-soċjetà tagħna.

F'okkażjoni oħra simili wkoll kien l-Eks Prim Ministru ta' Malta Dr Lawrence Gonzi – li nsellimlu minn hawnhekk – li għadda kumment simili.

Din il-ġimgħa l-Onor.

Anton Refalo qal li aħna qegħdin hawnhekk biex inbiddlu l-ħajja ta' ħaddieħor għall-aħjar.

Mela ejja naqbdu l-eżempju li se nsemmi jien illum, irrispettivament minn jekk jaqax taħt ir-responsabilità tal-Ministru Joe Mizzi.

Din qed insemmiha għax il-Ministru Mizzi, konsegwenza tal-fatt li m'aħna nagħmlu xejn fis-settur tal-ilma b'mod daqshekk konkret, qed ikollu jiffaċċja l-problemi ta' distribuzzjoni.

Ejja nkunu onesti u ngħidu konkretament li għandna r-responsabbiltà li nagħmlu ċerti għażliet.

Naf li dak li se ngħid illum ma jaqax direttament taħt il-Ministru Mizzi però dan qed ikollu jiffaċċja r-realtajiet u d-diffikultajiet - kif qal l-Onor.

Frederick Azzopardi aktar kmieni - għax aħna wieħed mill-aktar pajjiżi li m'għandux il-lussu tal-ilma.

Jien noqgħod fir-raħal sabiħ tan-Naxxar, bħalma joqgħod l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, u tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minni hemm l-iskola primarja.

Għal min ma jafx, taħt l-Iskola Primarja tan-Naxxar hemm ġibjun enormi li jieħu l-ilma mill-iskola stess u minn ħafna toroq fosthom mit-triq fejn noqgħod jien li hija Triq San Ġorġ, minn Triq il-Parroċċa, Triq in-Nutar Debono, Triq Leli Falzon, Triq il-Minfaħ u Triq il-Ħabbata.

L-ilma kollu ta' din iż-żona jmur f'dan il-ġibjun.

Ftit 'il bogħod, fit-triq ta' quddiem il-Knisja, Labour Avenue, u bejn diversi toroq hemm ġibjun enormi – u naf għaliex Alla jaħfirlu n-nannu tiegħi kellu l-ġonna hemmhekk – li qiegħed taħt il-ġonna ta' wara dawn id-djar.

Dan il-ġibjun l-ieħor jieħu ilma minn żona enormi.

L-ilma kollu li jinżel mill-pjazza tan-Naxxar, minn Labour Avenue, minn Triq il-Kbira fejn joqgħod l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, minn Triq is-Salib u minn Triq il-Ġdida, imur f'dawn il-ġibjuni.

Minkejja dan xorta waħda nafu – u aħna n-Naxxarin inħobbu ninku lill-Mostin li nitfgħulhom l-ilma tax-xita – li jinżel volum ta' ilma lejn il-Mosta, lejn Ħal-Lija u lejn l-Iklin.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq volumi kbar ta' ilma.

Naf li din mhijiex ir-responsabilità diretta ta' dan il-Ministru però ħassejt li l-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi f'dan il-Parlament niddedikahom għal dan.

Dan se norbtu mal-aspett tal-polishing tal-ilma jiġifieri li nnaddfu l-ilma tad-drenaġġ biex imbagħad jintuża fil-biedja.

F'paġna 45 tad-Diskors tal-Baġit kulma hemm hu li wara l-ftuħ tat-tliet polishing plants ġodda biex jipproduċu ilma ġdid riċiklat ta' livell terzjarju kompliet il-ħidma biex tissalvagwarda l-kwalità ta' dan l-ilma.

Jien ngħid li rridu nagħmlu dan imma rridu nagħmlu ħafna u ħafna iktar.

Meta taqbad ma' dan is-suġġett ħafna drabi jkun hemm min jgħidlek biex toqgħod attent għax toqros lill-bdiewa imma minn ftit riċerka li għamilt irriżulta li mhux il-bdiewa biss qegħdin jużaw l-ilma tal-pjan.

Biss biss prattikament kull min jibbottilja l-ilma f'pajjiżna qed iġibu minn hemmhekk.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-volum enormi ta' ilma li jintuża fil-laundries, fl-impjanti tal-konkrit, fil-car washes, fit-tisqija, fil-pools eċċ. Dan l-ilma kollu jiġi minn hemmhekk.

Mela aħna qegħdin nagħmlu użu mill-ilma daqslikieku din il-problema ma teżistix u daqslikieku għandna xi riżorsa bla qiegħ.

Pajjiżna kif se jindirizza din il-problema?

Din hija problema serjissima.

Jekk m'aħna se nagħmlu xejn se nispiċċaw noħolqu verament diżastru ambjentali.

Fil-ftit minuti li fadal għan-naħa tal-Oppożizzjoni se nagħti ftit eżempji żgħar.

Pereżempju, ftit tas-snin ilu meta nbena l-Isptar Mater Dei – dak iż-żmien jien kont naħdem il-Ministeru tas-Saħħa - kien sar qisu ġibjun li niftakar li l-Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien kienet staqsiet jekk kellux permess jew le.

Dan ma kienx ġibjun bħall-oħrajn.

Dan kien post li fih kien jilqa' l-ilma kollu jew ammont enormi ta' ilma tal-isptar imbagħad b'sistema fil-fehma tiegħi verament tajba, jerġa' jibda jitfgħu lura lejn il-pjan.

Hemm min jaħseb li biex l-ilma jmur lura fil-pjan kemm taqbad u tippompjah 'l isfel, imma dan mhuwiex il-każ għax dak irid jgħaddi minn ċerti saffi u jrid idum għaddej biex jitnaddaf u jiġi ilma pur għax-xorb.

Għal min ma jafx, illum il-ġurnata l-ilma tal-pjan niżel verament mhux biss fil-volum imma anke fil-kwalità.

Illum għandna ilma li huwa ħafna aktar mielaħ.

F'ċerti żoni tant huwa mielaħ li mhux talli mhuwiex tajjeb għax-xorb talli lanqas huwa tajjeb għat-tisqija.

Din hija problema serja.

Issa mhux il-bozza oranġjo qed tixgħel f'dan is-settur imma l-bozza l-ħamra.

Nirrepeti, naf li l-Ministru huwa responsabbli primarjament għad-distribuzzjoni tal-ilma però m'għandix dubju li jaqbel miegħi li jekk m'aħniex se nibdew nindirizzaw verament din il-problema kbira li għandna, se jkollna kriżi f'dan il-pajjiż.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li nsibu bilanċ.

Pereżempju, xi ħadd qalli – ma nafx jekk huwiex veru jew le – li f'Għawdex s'issa, 15% biss tal-ilma jrid jiġi importat minn Malta.

Dan l-ammont ma jindikax kriżi.

Nistgħu nibdew naraw, pereżempju, x'qed isir minn dak l-ilma kollu li jinżel f'volum enormi lejn ix-Xlendi u lejn Marsalforn?

Issa jien mhux qed ngħid li dan tista' taqbad u sempliċement tilqgħu, għax huwa ilma voluminuż ħafna, però ejja naħsbulu minn qabel, saħansitra minn qabel ma jilħaq dak il-volum.

Dan minn xi mkien jibda jinġabar u allura għandna nibdew nilqgħuh qabel ma jsir daqshekk voluminuż.

M'għandix dubju li se nibqgħu nitilfu ilma fil-baħar imma għall-inqas għandna nibdew naħsbu biex nilqgħu xi ftit minnu.

Jien qed insemmi dawn iż-żewġ lokalitajiet f'Għawdex għax huma l-aktar tnejn ovvji u malli tagħmel ix-xita naraw lin-nies għaddejjin bid-dinghies fit-triq!

Sur President, fil-fehma tiegħi, jekk nieħdu ħsieb jista' jkollna garanzija ta' kwalità ta' ilma tajba għal ħafna żmien.

Jien staqsejt persuna biex tgħidilna bejn wieħed u ieħor x'volum ta' ilma qegħdin nitkellmu fuqu u qaltli li hawn qed nitkellmu fuq 23 miljun tunnellata ta' ilma ta' kwalità.

Daqshekk jista' jkollna ilma fis-sena però jrid isir sforz kollettiv.

Biex nikkonkludi se nagħti eżempju żgħir.

Alla jaħfirlu, in-nannu tiegħi kellu proprju parti minn dak il-ġibjun il-kbir ta' taħt il-ġonna li hemm fin-Naxxar.

Peress li kien hemm it-terminus tal-karozzi tal-linja quddiemu, mal-ewwel xita n-nannu kien jgħatti l-ispralli biex ma jidħollux ilma maħmuġ biż-żejt tal-karozzi tal-linja.

Qed ngħid ħmerija żgħira biex nuri kemm kienu għaqlin qabel.

Fil-fatt kont ngħid: Għalfejn in-nannu joħroġ fix-xita jiftaħ l-ispralli?

Kien jistenna x-xita ssir qliel, imbagħad kien imur jiftaħ l-ispralli għax kien jgħid li l-ewwel xita tkun maħmuġa għax tnaddaf it-triq imbagħad kienu jibdew jiġbru l-ilma għas-siġar.

Allura ma nitgħallmu xejn mingħand missirijietna?

Nispera li f'dan l-appell qasir tiegħi l-messaġġ ħareġ ċar.

Ejja naħdmu flimkien għax is-sostenibilità tal-ilma ta' pajjiżna hija ħafna aktar serja mill-problema tad-distribuzzjoni.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni.

Il-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, dan il-Gvern raħħas il-kontijiet tad-dawl u tal-ilma bil-fatti.

In-naħa l-oħra, meta kienet għadha fil-gvern, kienet tgħid li hija ħrafa li jistgħu jorħsu l-kontijiet tad-dawl u tal-ilma, però huwa stat ta' fatt li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma raħsu.

L-akbar ħrafa li ntqalet illum hija dik li qal l-Onor.

Aktar milli ħrafa hija gidba li jiġi f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u jivvinta li l-Egrant hija tal-Partit Laburtista.

Egrant hija storja ta' gidba li bdieha l-Partit Nazzjonalista, rikeb fuqha u mexxa kampanja elettorali fuqha.

Hija gidba li kienet imfassla fuq dokumenti foloz u llum din il-gidba qed tiġi riċiklata mill-Onor.

David Agius li jiġi hawnhekk u jagħmel din l-istqarrija bla bażi ta' xejn.

Hija xi ħaġa tal-mistħija li niġu u nagħmlu allegazzjonijiet bħal dawn, kif għamel l-Onor.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra ma jippermettux li xi ħadd jattribwixxi kliem li ma jkunx intqal minn Deputat ta' din il-Kamra u allura abbażi ta' dan, l-Onor.

Zrinzo Azzopardi għandu jirtira dak li qal għax jien m'għedtx dak il-kliem.

Jien staqsejt f'dan il-Parlament jekk l-Egrant hijiex tal-Partit Laburista.

Jekk isibli nofs ta' kelma kif qal hu, jiġifieri li l-Egrant hija tal-Partit Laburista, allura jkollu raġun imma jien mhux hekk għedt.

Naf x'għedt preċiż.

Inti, bħala Chairperson, għandek tikkoreġih jew iġġiegħlu jirtira jew jissostanzja dak li qal.

Inkella nieqfu u nisimgħu r-recording ta' dak li għedt jien għax il-kliem li għedt jien huwa preċiż.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Onor. Stefan Zrinzo Azzopardi, jekk jogħġbok, tista' tikkjarifika ftit?

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, jien smajt eżattament x'qal l-Onor.

Agius, naf f'liema sens tkellem u naħseb li huwa totalment skorrett li jiġi hawnhekk u jitfa' dawk l-imbekkati!

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, se nerġa' nagħmel il-pożizzjoni tiegħi ċara skont l-Ordnijiet Permanenti.

Jekk qed jattribwixxi kliem li jien m'għedtx, inti bħala Chairperson ma tistax tħallih jagħmel dan.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Jien tlabtu biex jagħmel il-pożizzjoni tiegħu ċara.

DAVID AGIUS: Dak il-kliem li qed jattribwixxi li għedt, jien m'għedtux!

Xi jrid jifhem, jifhem hu, xi jrid jinterpreta jista' jinterpretah imma l-kliem tiegħi kien ċar, u jekk ma jirtirax dak li qal, jien nitlob ruling issa.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Ara jekk hux qed nifhem sew.

L-Onor.

Agius għamel kumment politiku u inti, Onor. Zrinzo Azzopardi, qed tgħid li fhimtu u qed tagħmel kumment politiku bħala risposta.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, ħalli nkunu ċari.

Aħna ġejna hawnhekk biex nitkellmu fuq ix-xogħol kbir li qed jagħmel dan il-Gvern u fuq l-affarijiet li qegħdin inwettqu u mhux fuq l-imbekkati li pprova jagħti hu.

Iva, fil-fehma tiegħi, l-Onor.

David Agius ipprova jagħti din l-imbekkata u I stand by the fact li … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Jiġifieri inti qed tgħid li ta x'jifhem hekk u mhux li qal hekk.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Jien qed ngħid li l-mod kif tkellem ta l-imbekkata fis-sens li għadni kif spjegajt.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, qed nieħu pjaċir li qed jirtira dak li qal li hu kliem li jien qatt m'għedt.

Hu spjega mod u dak li għedt jien kien mod ieħor.

Jekk jirtiraha m'għandix problema.

Jien naf x'għedt preċiżament u jekk hemm bżonn nieqfu u nisimgħu x'għedt.

M'għandix problema.

Nispera li issa qed jirtiraha.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, jien qed ngħid li dik l-imbekkata hija żbaljata u dik hija l-pożizzjoni tiegħi.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, se nerġa' nkun ċar.

Jien m'għamilt l-ebda imbekkata.

Jien għamilt mistoqsija.

Il-mistoqsija kienet ċara.

Issa jekk irid iweġibha jweġibha u jekk ma jridx iweġibha, ma jweġibhiex.

Jien għamilt mistoqsija f'dan il-Parlament u staqsejt: Xi ħadd jista' jikkonfermali, iva jew le, jekk l-Egrant hijiex tal-Partit Laburista?

Dan id-diskors għedtu barra u ħadd ma ċaħdu.

Hekk għedt, dan kien id-diskors tiegħi.

Jien mistoqsija għamilt u mhux statement.

Jien naf nagħmlu statement u kieku kont ngħid: L-Egrant hija tal-Partit Laburista.

Jien m'għedtx dak id-diskors.

Jien għedt: Jista' xi ħadd iwieġeb għad-domanda tiegħi?

Li qed jgħid l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi mhuwiex dak li għedt jien u int ma tistax tħalli lil xi ħadd f'din il-Kamra jgħid dak li jien m'għedtx.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Però hija ċara li l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi mhux qed jgħid li inti għedt hekk imma qed jgħid li inti implikajt li l-Egrant hija tal-Partit Laburista.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, aħna nitkellmu dwar is-sustanza mhux dwar l-imbekkati.

Fil-fehma tiegħi, bil-mod kif tkellem, l-Onor.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Qed tgħidu l-istess affarijiet.

DAVID AGIUS: Ma jistax!

(Interruzzjonijiet) Le, ma tistax … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Qed tgħidu l-istess affarjiet.

Int għamilt il-punt tiegħek u l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi għamel il-punt tiegħu.

Int qed tgħid li inti għamilt domanda u l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi qed jgħid li hu fehem li inti għamilt imbekkata.

DAVID AGIUS: Qed jgħid li għamilt statement.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Mhux hekk qed jgħid l-Onor.

DAVID AGIUS: Qed jgħid "imbekkata".

Jien mhux imbekkata għamilt imma domanda.

Issa jekk irid iweġibha, iweġibha.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, jekk l-Onor.

David Agius qed jinsisti li għamel domanda, ejja ngħidu li kienet domanda, però jien nifhem li kienet imbekkata.

DAVID AGIUS: Ma jistax, Sur President.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: X'jiġifieri ma nistax nifhimha bħala imbekkata?

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Dażgur li jista'.

Kulħadd jista' jifhem.

L-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi ma jistax jgħid li jien għamilt imbekkata meta jien għamilt domanda.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: L-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi qed jgħid li d-domanda tiegħek fehemha hekk.

DAVID AGIUS: Le, ma jistax jifhem dak li m'għedtx jien.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Inti ma tistax tgħidlu x'jifhem!

DAVID AGIUS: Inti trid tgħidlu.

Inti ma tistax tħallih jgħid affarijiet li jien m'għedtx!

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Hu qal li int għamilt mistoqsija u l-mistoqsija tiegħek fehemha hekk.

DAVID AGIUS: Le, imbekkata qal u mhux mistoqsija.

Imbekkata mhijiex mistoqsija.

Jekk irid jirtiraha, m'għandix problemi.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Naħseb li l-Onor.

Zrinzo Azzopardi kien qed ikun ċar fi kliemu.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, jekk qed jinsisti li għamel domanda li ma kenitx meqjusa bħala imbekkata nista' ngħidlu li diġà kien hemm tweġiba min-naħa tal-Partit Laburista li dak mhuwiex minnu.

Jien qed nagħmel il-kumment tiegħi li fil-fehma tiegħi huwa żbaljat anke għall-fatt li saret dik id-domanda għax hu jmissu kien jaf aħjar li dan id-diskors kollu dwar l-Egrant huwa bbażat kollu fuq gidba!

Dak hu li għandi xi ngħid fuq dan il-punt.

Naħseb li s-sitwazzjoni ċċarajnieha b'dak il-mod.

Ma naħsibx li għandna għalfejn nibqgħu niddibattu x'qegħdin nifhmu hawnhekk.

L-Onor.

David Agius għandu tweġiba u din ingħatat anke pubblikament.

Kif kont qed ngħid aktar kmieni, jekk hemm settur li l-Partit Nazzjonalista m'għandux kredibilità dwaru, bħalma m'għandux kredibilità dwar ħafna affarijiet oħra, huwa proprju fil-qasam tal-enerġija.

Dan il-Gvern tela' bi pjan ċar għall-qasam tal-enerġija, pjan li ħaddieħor kien jgħidlu ħrafa iżda dan il-Gvern wettqu bħalma wettaq ir-roħs fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Mill-istatistika wieħed jinduna kif mill-2013 'l hawn inbidlu ċerti aspetti fil-qasam tal-ġenerazzjoni tal-elettriku.

Filwaqt li fl-2013 tlaqna minn sitwazzjoni fejn 99% tal-ġenerazzjoni tal-elettriku kienet mill-gas oil u milll-fuel oil u 1% biss kienet mir-renewables, is-sitwazzjoni fl-2017 kienet totalment differenti għax 64% tal-enerġija issa ġejja mill-gass, 13% biss ġejja mill-gas oil u mill-fuel oil, 19% ġejja mill-interconnector u 4% ġejja mir-renewables.

Din hija bidla kbira u importanti li turi kif dan il-pjan qed jitħaddem u jitmexxa aktar 'il quddiem.

Għalfejn qed ngħid dan?

Illum smajna lill-Onor.

David Agius li pprova jitkellem fuq il-kwestjoni tal-pipeline tal-gass.

Infakkar li aktar lura fis-snin, meta l-Onor.

David Agius kien diġà fil-bankijiet ta' dan il-Parlament u kien ukoll Membru tal-Gvern, kien hemm proposta biex ikollna pipeline tal-gass u pajjiżna seta' jaqleb għall-gass imma l-Amministrazzjoni Nazzjonalista ma marritx għall-gass anzi xtrat power station li kienet taħdem bl-aktar fuel li jniġġes jiġifieri l-heavy fuel oil.

Illum dan il-heavy fuel oil m'għadux jintuża.

Il-heavy fuel oil m'għadux parti mis-sors kif tiġi ġġenerata l-enerġija.

Illum għandna realtà differenti għax il-pjan tagħna kien wieħed kredibbli, kien wieħed fattwali, kien wieħed li llum qed jitwettaq.

F'dan il-qasam żgur li għandna l-kredenzjali u l-kredibilità li dak li nwiegħdu nwettquh.

Qed naraw bidla li minnha qed igawdi kulħadd, mhux biss minħabba r-roħs tal-kontijiet tad-dawl u tal-ilma imma għax qed ikollna aktar arja nadifa, grazzi għall-qalba mill-heavy fuel oil għall-gass naturali li għamel bidla kbira fil-kwalità tal-arja.

Barra minn hekk, illum fil-qasam tal-enerġija għandna wkoll ammont ta' stabilità.

Hawn min qed jipprova jgħid li dan il-Gvern, b'xi mod jew ieħor, qed jipprova jieħu dak li ma ħaqqux fil-qasam tal-enerġija.

Anke fil-każ tal-fuels, il-Gvern ħa passi biex kemm jista' jkun ikun hemm stabilità li mhux illum il-prezz ikun mod u għada l-prezz ikun totalment differenti.

Wara kollox minn din l-istabilità jgawdu l-familji.

Kulħadd jiftakar kif kienu jogħlew il-prezzijiet tal-gass taħt Gvernijiet Nazzjonalisti.

Illum qed niġu hawnhekk u nisimgħu l-Oppożizzjoni tipprova tgħallimna fuq kwestjonijiet tal-għoli tal-ħajja meta f'dan il-qasam kien il-Gvern Nazzjonalista li kien jgħolli l-ħajja bil-piżijiet enromi li kien tefa' fuq il-poplu permezz tal-kontijiet tad-dawl u tal-ilma li ma kenux jiddejqu jgħidu li kienu jivvotaw favurihom bil-qalb.

Pereżempju, fuq il-fuel, f'idejja għandi dokument datat 29 ta' Ottubru mill-Kummissjoni Ewropea li juri l-prezzijiet tal-fuel fl-istati membri.

Dan id-dokument, li 'l quddiem se nitlob il-permess biex inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, juri x'inhi l-medja kemm tal-petrol kif ukoll tad-diesel.

Jirriżulta li l-prezz tagħna huwa inqas mill-medja tal-Unjoni Ewropea.

Hemmhekk qed naraw li l-politika tal-Gvern tfisser aktar stabilità u sitwazzjoni aħjar għan-nies.

Dawn il-bidliet seħħu għax ħadna l-aħjar deċiżjonijiet li ħaddieħor kien jattakka.

Ħaddieħor kien jgħid li ma jistgħux isiru però fil-verità dan il-Gvern wasal biex wettaq dawn l-għażliet.

Sur President, żgur li hemm impenn kbir minn dan il-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' energy efficiency u renewable energy.

Naħseb li dawn huma żewġ sfidi importanti li nemmen li jrid ikollna impenn ħolistiku dwarhom, impenn aktar wiesa' u mhux limitat għal xi Ministeru jew ieħor biex nimxu aktar 'il quddiem.

Riċentement jien u l-kollega tiegħi l-Onor.

David Agius konna qegħdin nipparteċipaw flimkien waqt konferenza li tittratta l-energy efficiency fejn hemmhekk tkellimna u rajna ħafna aspetti dwar l-isfidi li qed tħares lejhom l-Unjoni Ewropea biex inżidu l-effiċjenza.

Nista' ngħid li hemm sfidi kbar kemm għalina f'pajjiżna kif ukoll fl-Unjoni Ewropea biex il-kwestjoni tal-effiċjenza fl-enerġija tkun tista' tissaħħaħ.

Wieħed mill-aspetti li xtaqt nikkummenta dwaru għax nara li hemm lok li jkun hemm aktar xogħol fuq livell aktar wiesa' biex insaħħu l-effiċjenza fl-enerġija żgur li huwa f'dak li għandu x'jaqsam mal-bini.

F'pajjiżna għandna attività ta' kostruzzjoni qawwija però minn dak li jgħiduli t-tekniċi, żgur li għad fadlilna x'ninvestu biex inkomplu ntejbu l-livell ta' energy efficiency fil-binjiet li nagħmlu.

Naħseb li hemm bżonn li jkun hemm impenn ferm akbar biex fil-binjiet ġodda tiddaħħal teknoloġija aqwa.

Il-binjiet huma wieħed mill-aktar sors li fih tintuża ħafna enerġija b'mod partikolari fil-każ tagħna, bl-arja kondizzjonata l-aktar biex inkessħu, u allura żgur li għandna bżonn aktar mezzi ta' energy efficiency biex inkunu nistgħu nilħqu miri importanti.

Marbut ma' dan hemm ukoll l-aspett importanti fejn ikollok rinovazzjoni ta' binjiet.

Għandu jkun hemm aktar inċentivi u aktar regolamentazzjoni dwar kif isiru ċerti xogħlijiet biex dejjem intejbu l-kwalità tal-energy efficiency.

F'dak li huwa bini, fortunatament – u naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva – dan il-Parlament ġie mfassal biex ikun an energy efficient building u kellu miri għolja ħafna fid-disinn tiegħu marbuta mal-energy efficiency.

Hemm ukoll il-kwestjoni tar-renewable energy.

F'pajjiżna llum ir-rata tar-renewable energy qabżet is-6%.

Xorta għad fadal aktar xogħol biex naslu għall-mira ta' 10% però meta wieħed jara l-isfidi li għandu pajjiżna naħseb li jkun tajjeb li npoġġu kollox fil-kontest tar-realtajiet li għandna biex nilħqu dawn il-miri b'mod partikolari biex ikollna użu aħjar ta' teknoloġiji, kemm dawk li għandna llum kif ukoll dawk li għad irid ikollna fil-ġejjieni biex ikollna aktar renewable energy.

Wieħed mill-aspetti li l-aktar qed jintużaw fir-renewable energy huwa r-riżorsa tax-xemx bil-photovoltaic panels.

Però biex tkun tista' tibqa' tagħmel aktar PV panels trid ħafna spazju.

Id-daqs ta' pajjiżna għandu ċerti limitazzjonijiet kemm nistgħu nkomplu nistallaw PV panels u kemm jista' jkollna solar farms u allura hemm ċerti limitazzjonijiet li wieħed irid jieħu inkonsiderazzjoni fil-mod kif immexxu l-affarijiet 'il quddiem.

Ovvjament dan m'għandux jaqtgħalna qalbna iżda għandna nkomplu nfittxu kif inkomplu nimxu 'l quddiem biex insibu mezzi alternattivi fosthom li wieħed jibda jikkonsidra u jara jekk teknikament hemmx il-possibilità li nibdew nużaw ċerti teknoloġiji fosthom il-floating panels biex inżidu l-possibilità ta' spazju ħalli jkollna aktar solar farms.

Wieħed mill-aspetti importanti ħafna huwa l-produzzjoni tal-ilma.

Ħadt pjaċir nisma' l-kummenti li għamlet l-Onor.

Buttigieg li semmiet il-possibilità ta' aktar water harvesting.

L-Onor.

Buttigieg semmiet numru ta' eżempji fejn jista' jkollna water harvesting.

Naħseb xi ħaġa impressjonanti fil-Belt Valletta huwa n-numru kbir ta' ġwiebi u bjar li hawn taħt l-art u dan kollu jġiegħlek tirrealizza kemm l-antiki kienu jaħsbu biex jaħżnu l-ilma.

Naħseb li jkun tajjeb li nibdew nużaw aktar dawn ir-riżorsi li ħallewlna ta' qabilna però hawnhekk wieħed xorta jrid isemmi d-diversi inizjattivi li qegħdin iseħħu llum.

Pereżempju hawnhekk nista' nsemmi li llum pajjiżna qed jinvesti f'aktar proġetti biex ikollna dak li qed jissejjaħ in-new water li ġej permezz ta' sistemi ta' riċiklaġġ.

Dan jinvolvi dak id-drenaġġ li qabel kien jintefa' kompletament bħala raw sewage fil-baħar b'theddida kbira ambjentali.

Illum mhux biss qegħdin nittrattaw l-ilma biex dan jintrema imma wasalna fil-punt li dak l-ilma li jiġi trattat saħansitra jista' jintuża għal skop agrikolu.

Dawn huma proġetti sostanzjali, fosthom proġett kbir ta' €10 miljun fin-naħa t'isfel ta' Malta li se jkun qed jagħti supply kbir ta' ilma lil lokalitajiet fin-naħa t'isfel, bħalma huma x-Xgħajra, Ħaż-Żabbar, il-Kalkara, Marsaskala u ż-Żejtun.

Illum ċertu ammont ta' ilma għat-tisqija qed jittella' mill-boreholes.

Minflok dak l-ilma, issa se jkun qed jintuża n-new water u kull litru li jintuża minnu jfisser litru inqas meħud mill-ilma tal-pjan.

Dan diġà huwa mezz kif wieħed jista' jkompli jsaħħaħ u jtejjeb il-kwalità tal-ilma filwaqt li jissalvagwarda din ir-riżorsa naturali iżda limitata li għandu pajjiżna.

Naħseb li din hija inizjattiva ambjentali pożittiva għax permezz tagħha morna totalment lil hinn miż-żmien li konna narmu r-raw sewage.

Illum fis-sewage qed naraw riżorsa ġdida li tista' twassal biex ikollna aktar ilma available u dan jagħmel differenza kbira.

Tajjeb insemmu li hemm diversi inizjattivi li qegħdin isiru biex wieħed iħares l-ilma tal-pjan.

Permezz ta' sistemi teknoloġiċi ġodda, il-Gvern qed jimpenja ruħu sabiex ikun hemm inqas pressure fuq l-ilma tal-pjan.

Dawn huma kollha passi pożittivi li fl-aħħar snin ġew introdotti u qegħdin jiġu introdotti biex ikomplu jindirizzaw din ir-realtà.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar l-aspett tan-network kemm tad-distribuzzjoni tal-ilma kif ukoll dak tad-drenaġġ.

Naħseb li hawnhekk irridu nħarsu lejn l-upgrade li hemm bżonn.

Kien hawn min ipprova jagħti l-impressjoni li qisu qabel kien isir kollox u aħna sibna kollox lest imma l-fatti juru realtà totalment differenti.

Hemm bżonn investiment kbir biex intejbu n-network kemm tal-ilma u b'mod partikolari tad-drenaġġ.

Irid isir investiment qawwi biex dan in-network jiġi upgraded kemm fid-dawl tal-iżvilupp li għaddej kif ukoll tal-esiġenzi li s-sistema teħtieġ biex tiġi mtejba.

Dan huwa investiment li rridu narawh bħala parti mill-qafas kbir tal-proġett infrastrutturali ta' pajjiżna b'mod partikolari fil-proġetti tat-toroq ġodda li se nkunu qegħdin nagħmlu f'dawn iż-żmenijiet.

Peress li se jsiru aktar toroq ġodda u aktar surfacing ta' toroq, dan in-networking tal-ilma u d-drenaġġ irid ikun parti integrali minn dan it-tiġdid tas-sistema.

Hemm bżonn li jkun hemm ukoll inforzar ta' x'qed jintefa' fis-sistema tad-drenaġġ speċjalment fejn għandek outlets tal-catering.

Hemm bżonn aktar inforzar biex ix-xaħmijiet minn dawn l-outlets ma jispiċċawx f'din is-sistema bil-konsegwenza li qed nispiċċaw b'ħafna diffikultajiet madwar Malta.

Sinjura President, aktar ma jkollna tkabbir u attività ekonomika aktar se tiżdied id-domanda kemm għad-dawl, kemm għall-ilma kif ukoll għas-servizzi.

Ladarba l-entitajiet li huma responsabbli minn dawn is-servizzi m'għadhomx fil-qagħda finanzjarja kritika li ħalliehom fiha Gvern Nazzjonalista, żgur li l-investiment jista' jsir.

L-investiment qed isir u llum dawn l-entitajiet kollha qed jingħataw ir-riżorsi biex imexxu l-affarijiet 'il quddiem.

Jien minn hawnhekk nirringrazzja lil dawk kollha li jmexxu dawn l-entitajiet għax-xogħol kbir li qegħdin jagħmlu.

L-investiment fil-qasam tal-enerġija u fil-qasam tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-ilma se jkompli jsir għax huwa wkoll mezz kif inħejju lil Malta għall-ġejjieni.

Sinjura President, fl-aħħar nett nitlob il-permess biex inqiegħed id-dokument li rreferejt għalih fid-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' tabella intitolata "Consumer prices of petroleum products inclusive of duties and taxes" fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, meħuda minn dokument dwar il-Politika tal-Enerġija tal-Kummissjoni Ewropea datata 29 ta' Ottubru 2018.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sinjura President, nassigurak, bħalma nassigura dejjem, li jien nieħu nota ta' dak li jkun intqal u nqabbad ukoll lin-nies tekniċi u lill-uffiċjali biex dan jifluh ħalli ntejbu l-qasam tal-enerġija.

Iva, aħna nagħtu kas ta' ħafna kummenti u proposti però kien hemm ukoll rimarki li ma kenux korretti.

Pereżempju meta kien hemm l-artiklu tas-Sur Cremona saret korrezzjoni fuq dak li kien ingħad min-nies esperti għax aħna konna diġà spjegajna ċerti affarijiet imma l-Onor.

Agius m'għamilx referenza għaliha din.

Sinjura President, hawnhekk kulħadd jaqbel li l-enerġija u l-ilma huma żewġ oqsma importanti ħafna għal pajjiżna kemm minħabba l-kompetittività, kemm għat-tkabbir ekonomiku kif ukoll mill-aspett ambjentali.

Dan jaqbel kulħadd dwaru.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-ħajja ta' kuljum tiddependi minnhom għax kieku l-ebda settur ma jkun jista' jiffunzjona.

Kemm il-familji Maltin u Għawdxin kif ukoll in-negozji jiddependu mill-provvista tal-enerġija u l-ilma.

Għalhekk għandha tkun politika fundamentali ta' kull gvern li jwassal din il-provvista bl-aktar mod sostenibbli, sigura, ta' kwalità għolja u bi prezzijiet raġunevoli u affordabbli.

Bħala Gvern aħna diġà tajna prova ta' dan meta raħħasna t-tariffi tad-dawl u l-ilma b'25%.

Il-qafas tal-ħidma ta' dan il-Gvern huma dawn l-oġġettivi li fuqhom se jkompli jibni u jsaħħaħ il-ħidma tiegħu fis-snin li ġejjin.

Matul din is-sena l-Ministeru kompla jaħdem bis-sħiħ biex pajjiżna jilħaq il-livelli meħtieġa biex mhux biss inkunu ta' suċċess imma wkoll inkunu mudell eżemplari fl-Ewropa.

Huwa ta' unur kbir li ngħid li d-diversi miri li antiċipajna fuq il-livell Ewropew illum huma milħuqa filwaqt li għaddejja ħidma bis-sħiħ biex jintlaħqu l-miri li għandhom jiġu implimentati filwaqt li nfasslu miri u pjanijiet ġodda għaż-żmien li ġej.

Il-provvista tal-enerġija hija essenzjali għal pajjiżna kemm minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna, kemm minħabba n-nuqqas ta' riżorsi naturali kif ukoll minħabba l-ammont ta' enerġija li Malta timporta.

F'dawn l-aħħar snin il-Gvern kompla jinvesti f'enerġija nadifa u din il-bidla wasslet biex ikollna livelli ta' arja nadifa li jixraqlu pajjiżna.

Hawnhekk ta' min isemmi miżuri bħall-proġett tal-pipeline tal-gass, li hija infrastruttura importanti biex insaħħu n-network Ewropew.

Tajjeb ngħid li l-ħidma tal-Gvern fuq dan il-proġett ilha li bdiet mill-ewwel ġurnata tiegħu.

L-għan hu li nwasslu provvista ta' gass naturali f'pajjiżna biex ikollna arja aktar nadifa u prezzijiet aħjar kemm għall-familji Maltin u Għawdxin kif ukoll għan-negozji.

Sinjura President, il-kompetittività għandha timxi id f'id mal-ambjent għaliex l-ambjent huwa importanti mhux biss għalina l-Maltin u l-Għawdxin imma huwa importanti wkoll għax iressaq lil pajjiżna lejn investiment barrani f'diversi oqsma.

Il-fatt li Malta għandha densità għolja jwassal għal sfidi akbar ta' immaniġġar tal-enerġija u tal-ilma.

Minkejja kull sfida, dan il-Gvern kompla joħloq miżuri u inizjattivi ġodda biex ikompli jkabbar l-investiment għax jemmen li pajjiżna għandu jilħaq mhux biss il-miri Ewropej iżda għandu jkun mudell għal pajjiżi oħrajn.

Miżura minnhom hija dik tal-istallazzjoni tal-pannelli fotovoltajiċi fuq soqfa ta' żoni mhux użati għal dawk li m'għandhomx bjut.

Illum qegħdin ukoll ninkoraġġixxu investiment ta' stallazzjoni ta' panelli fotovoltajiċi fuq skala ikbar u qegħdin naħdmu wkoll fuq solar farms.

Din hija xi ħaġa li ta' min jippromwoviha għax tgħin biex nilħqu l-miri tagħna.

Aħna rridu nkomplu nħeġġu u nippromwovu enerġija alternattiva, effiċjenti u aktar b'saħħitha filwaqt li nwasslu kontijiet orħos fid-djar tal-familji u l-industrija.

Kif jaf kulħadd, il-mira hi li sas-sena 2020, 10% tal-enerġija kkonsmata f'pajjiżna trid tkun ġejja minn sorsi rinnovabbli.

Huwa stmat li din il-mira se tintlaħaq mhux biss b'enerġija tax-xemx iżda wkoll permezz ta' użu akbar ta' biomass, biofuels, heat pumps kif ukoll enerġija ġenerata mill-iskart.

Huwa tajjeb li ngħid ukoll li se tibqa' tingħata prijorità lil skemi ta' għajnuna għal min jixtieq jinvesti fl-istallazzjoni ta' pannelli tax-xemx, solar water heaters, roof insulation u double glazing.

Wieħed irid jirrikonoxxi li hemm ċerti sfidi u dawn mhumiex qegħdin biss fil-qasam tal-enerġija imma qegħdin ukoll fil-qasam tal-ilma.

Kif diġà semmejt, f'pajjiż biċ-ċokon u d-densità ta' popolazzjoni għolja bħal tagħna l-isfidi quddiemna mhumiex żgħar.

Dan kollu jżid piż fuq l-użu tal-ilma u anke fuq il-kwalità tal-ilma li qed jiġi mtella' mill-aquifer.

Għaldaqstant l-immaniġġar sostenibbli tal-ilma se jkompli jkun prijorità fuq l-aġenda ta' dan il-Gvern minħabba l-importanza tiegħu għal pajjiżna u l-aspetti li għadni kemm semmejt se jkomplu jiġu indirizzati bl-aktar mod effiċjenti anke meta d-domanda hija għolja.

Tajjeb ngħid li qed nagħtu prijorità lill-investimenti fi strutturi ġodda biex jiġi msaffi l-ilma trattat tad-drenaġġ u jiġi provdut bħala sors alternattiv ta' ilma għall-biedja u l-industrija.

Se nkomplu naħdmu fuq kampanji edukattivi dwar l-użu tal-ilma biex inkomplu ninkoraġġixxu l-għaqal fl-użu tiegħu.

Huwa importanti li tkompli din it-tip ta' edukazzjoni biex is-sorsi naturali tagħna jibqgħu sostenibbli u affordabbli.

Aħna se nkomplu naħdmu biex naraw li jkun hemm bilanċ bejn il-provvista u d-domanda filwaqt li nwasslu l-aħjar kwalità ta' ilma lill-familji u lill-industriji ta' pajjiżna.

Imma ħalli ngħaddi issa għad-dettalji fuq il-miżuri li wettaqna matul is-sena li għaddiet u din is-sena kif ukoll fuq dawk li se nwettqu s-sena d-dieħla fil-qasam tal-enerġija u l-ilma.

Pass importanti li l-Gvern ħa biex pajjiżna jimxi aktar lejn il-mira tal-Unjoni Ewropea li sal-2020, 10% tal-enerġija tkun ġejja minn sors rinnovabbli kien dik li jagħlaq l-impjanti li jaħdmu bil-heavy fuel oil, meqjus bħala l-aktar żejt li jniġġes.

Din is-sena kien hemm ukoll it-tneħħija tal-power station tal-Marsa kif ukoll it-twaqqigħ taċ-ċumnija fl-impjant ta' Delimara li kienet għolja madwar 150 metru.

Kien hemm ukoll it-tneħħija tal-boilers u turbini li kienu qed jintużaw.

Dan ifisser li d-domanda tal-pajjiż qed tintlaħaq permezz ta' mezzi alternattivi aktar nodfa fosthom l-interconnector bejn Malta u l-Italja, impjanti li jaħdmu bil-gass naturali u sorsi oħrajn ta' enerġija rinovabbli.

Tajjeb ngħid li mill-bidu tal-2018 l-Enemalta kompliet taħdem b'ritmu mgħaġġel biex tiżgura li l-impjant tal-Marsa jiġi żarmat kompletament.

Wara l-għeluq tal-power station kompla x-xogħol ta' twaqqigħ.

Fil-fatt f'Marzu ta' din is-sena ġew żarmati kompletament it-tankijiet taż-żejt minn fuq il-post u b'hekk ġiet żarmata kollha.

Ix-xogħol mill-Enemalta ma waqafx hemm għax fl-istess waqt kompliet ukoll il-ħidma bis-sħiħ biex tiżżarma wkoll il-power station ta' Delimara.

Hawnhekk tajjeb ngħid li l-proċess ta' żarmar ta' dan l-impjant u ċ-ċumnija tiegħu kien wieħed delikat u kien jikkrikjedi ħafna attenzjoni fejn ix-xogħol kellu jimxi skont il-kondizzjonijiet ambjentali u miżuri ta' sigurtà.

Dan fisser li l-proċess kellu jiġi maqsum f'fażijiet differenti.

Kif jaf kulħadd kien fl-10 ta' Settembru li għadda li ċ-ċumnija ġiet imħotta għalkollox.

Din kienet xi ħaġa li wieħed kien ilu jistenna u issa seħħet realtà.

Ma ġarax kif kien jiġri fi żmenijiet passati meta kienu jwegħduna li se tagħlaq il-power station tal-Marsa u qatt ma wasalna mkien.

Issa wasalna u din mhux talli għamilnieha talli żammejna mad-deadline taż-żmien li semmejna.

Skont il-kuntratt stabbilit taż-żarmar ta' din il-power station, l-Enemalta kienet ikkordinat ir-riċiklar tal-materjal li kien jinkludi eluf ta' tunnellati ta' ħadid u materjali oħra.

Barra minn hekk ġew żarmati wkoll il-boilers u t-turbini li kienu jintużaw biex titħaddem il-power station tal-heavy fuel oil.

Hawnhekk ta' min isemmi l-inġiniera, il-periti u l-impjegati l-oħra tal-Enemalta li kienu jsegwu l-proċess taż-żarmar mill-qrib waqt li jgħinu biex jiżguraw li x-xogħol taż-żarmar ma jtellifx l-operat jew is-sigurtà tal-impjanti l-oħra li hemm viċin biex jibqa' jiġi ġġenerat l-elettriku meħtieġ.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lil-ħaddiema kollha, lill-management, lill-bord tal- Enemalta u lil kull min ta sehem biex nilħqu l-mira bla ebda inċident.

Din hija xi ħaġa pożittiva u jien kuntent ħafna li ħadd ma weġġa' f'dan il-proċess kollu.

Issa nista' ngħid li l-kapitlu li jmiss huwa dak tal-enerġija nadifa fejn diġà għandna kapaċità meħtieġa biex nilħqu d-domanda neċessarja.

Wieħed isemmi wkoll li l-Enemalta kompliet bil-ħidma fuq ir-riabilitazzjoni tal-Qajjenza fejn qed jitfassal il-pjan ta' żvilupp wara li sar eżerċizzju biex ikun żgurat li s-sit huwa sigur u ħieles minn kull periklu.

Tkompla x-xogħol biex inwettqu l-wegħda ta' dan il-Gvern li jingħalaq darba għal dejjem l-impjant 31 ta' Marzu f'Birżebbuġa, impjant li qiegħed fil-qalba tar-residenzi u huwa ta' periklu għas-saħħa ambjentali.

Tajjeb ngħid li b'investiment ta' aktar minn €50 miljun l-Enemed kompliet il-ħidma tagħha fuq l-immodernizzar tal-impjant ta' ħażna f'Ħas-Saptan u l-iżvilupp tal-filling station il-ġdida.

L-għan hu li l-ħażna tal-fuel issir f'dan l-impjant modern li jilħaq l-istandards kollha ta' sigurtà.

F'dan l-impjant il-fuel jiġi managed b'mod awtomatiku biex b'hekk tiżdied l-effiċjenza filwaqt li jiġi pprovdut fuel tal-aqwa kwalità.

Qed naraw li mhux sempliċement nagħmlu investiment imma naraw li l-investiment li nagħmlu jħalli l-frott, ikun ta' kwalità tajba u jieħu inkonsiderazzjoni l-ambjent, is-sigurtà u s-saħħa ta' kulħadd.

Aħna mhux sempliċement nagħmlu proġetti imma nagħtu kas dawn l-aspetti kollha li tant huma utli għaċ-ċittadin.

Barra minn hekk, biex jitħallew aktar spazji ambjentali, se jintużaw madwar 35,000 metru kwadru inqas minn dak li hemm bħalissa fis-sit ta' Birżebbuġa bil-parti l-kbira tal-infrastruttura se tkun imqiegħda taħt l-art.

Il-proġett se jinkludi rinovar ta' faċilitajiet tal-ħażna eżistenti li hemm taħt l-art billi t-tankijiet eżistenti jingħataw lining ġdid.

Il-lining se jinkludi numru ta' detectors biex jekk ikun hemm leakage dan jiġi individwat mill-ewwel u tkun tista' tittieħed azzjoni aktar immedjata.

Qed tintuża teknoloġija moderna u sofistikata għax nemmnu li mhux sempliċement nagħmlu proġett imam, kif għedt diġà, irridu nagħmluh b'mod li kemm jista' jkun jipproteġi s-sigurtà u l-ambjent.

Il-proġett se jieħu ħsieb ukoll il-vapours li joħorġu fl-arja kemm waqt it-tagħbija tal-fuel mit-tankers kif ukoll meta jiġu mimlijin il-bowsers fil-fuel.

Dan ukoll ifisser arja aktar nadifa, inqas ħela u ambjent aktar sigur.

Barra minn hekk l-Enemed se tkompli taħdem biex jitkabbru u jiġu modernizzati l-faċilitajiet tal-ħażna tal-jet fuel li jinsabu fl-Ajruport Internazzjonali ta' Malta.

Dan se jiswa aktar minn €15-il miljun.

Id-domanda għall-użu tal-jet fuel żdiedet minħabba ż-żieda fl-ammont ta' ajruplani li qed jiġu Malta u allura huwa essenzjali li jkun hemm il-bini ta' tankijiet ġodda flimkien ma' sistemi ta' ppompjar u pipes ta' ħażna ta' fuel fl-Ajruport Internazzjonali ta' Malta.

L-istallazzjoni se tkun tinkludi sistema ġdida ta' sigurtà b'fire fighting system awtomata li tassigura azzjoni immedjata f'każ li jkun hemm nirien.

(Interruzzjonijiet) Smajt lill-Onor.

Vassallo jgħid li l-Enemed se tinbiegħ.

Nispera li jikkonvinċi ruħu li huwa totalment żbaljat wara li jien semmejt l-investiment li se jsir.

Id-distribuzzjoni tal-elettriku wkoll hija xi ħaġa importanti għax mhuwiex biżżejjed li jkollok biżżejjed ġenerazzjoni tal-elettriku imma dan trid twasslu wkoll.

Għalhekk matul din is-sena kompliet il-ħidma biex tiġi assigurata l-provvista tal-enerġija b'mod sostenibbli partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni tal-elettriku.

L-Enemalta kompliet il-ħidma fuq diversi distribution centres biex il-livell ta' servizz mogħti lill-konsumatur ikompli jissaħħaħ biex jilqa' għaż-żieda fid-domanda tad-dawl u biex ikun jista' jwieġeb malajr għall-qtugħ tal-provvista meta jkun hemm id-diffikultajiet.

It-twaqqif u l-estensjoni ta' diversi ċentri ta' distribuzzjoni huma frott ta' proġett li ilu għaddej għal dawn l-aħħar snin b'investiment ta' €80 miljun.

Fost dawn insibu ċ-ċentri tal-Mellieħa, Santa Venera, Manoel Island, ix-Xewkija, St Andrews u anke l-Imrieħel.

Din is-sena ġie kkummissjonat iċ-ċentru ta' distribuzzjoni ġdid fir-Rikażli biex b'hekk in-nies ta' dawk in-naħat li kien ikollhom ħafna dawl baxx jieħdu r-ruħ.

Dawn ilhom ħafna jistennew li tiġi solvuta din il-problema.

Kien hemm ukoll l-estensjoni taċ-ċentru tad-distribuzzjoni fil-Marsa North li jinsab fil-periferija ta' dik li qabel kienet il-power station tal-Marsa u dan iforni parti sostanzjali miż-żona tal-Port il-Kbir.

Din is-sena wkoll ġiet imnedija estensjoni taċ-ċentru ta' distribuzzjoni ta' Ħal Far.

Dan huwa proġett kapitali ieħor biex itejjeb in-network ta' vultaġġ għoli lill-qasam industrijali ta' Ħal Far u jwitti t-triq għal numru ta' żviluppi industrijali li għad iridu jseħħu.

L-Enemalta kompliet ukoll testendi l-proġett ta' awtomatizzazzjoni ta' 11KV bl-istallazzjoni ta' apparat ġdid f'substation oħra bil-għan li jkomplu jitnaqqsu kemm il-frekwenza kif ukoll it-tul tal-interruzzjoni tas-servizzi għall-konsumaturi.

Dan l-investiment mhuwiex biss essenzjali għas-serħan il-moħħ tal-familji Maltin u Għawdxin u fabbriki u negozji imma wkoll huwa ta' importanza kbira minħabba t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Il-ħidma għas-sena li ġejja ma tiqafx hawn.

Fil-fatt se naraw diversi titjib taċ-ċentri ta' distribuzzjoni fosthom f'Paceville u f'Marsaskala.

Dan kollu qed isir biex nilħqu d-domanda għall-elettriku li dejjem qed tiżdied f'dawn il-lokalitajiet.

Imbagħad il-Gvern se jkompli jestendi l-proġett ta' awtomatizzazzjoni ta' 11KV għal 100 substation oħra u dan se jseħħ biex inkomplu nnaqqsu l-frekwenza ta' tul ta' interruzzjoni tas-servizzi lill-konsumaturi.

Forsi wieħed ma jkunx jaf imma qabel ċerti substations kienu jmorru biex jissettjawhom fiżikament meta bl-automation se jiffrankaw dak il-ħin u d-delays kollha biex jiġi lura d-dawl.

L-Enemalta se tkun qed taħdem bis-sħiħ fuq l-istallazzjoni ta' transformers ġodda f'Ħal Tarxien u s-sena li ġejja se naraw xogħlijiet għat-tneħħija ta' ħafna mill-arbli u linji tad-dawl ta' 33 KV bejn il-Mellieħa u ċ-Ċirkewwa u bejn Ħal Tarxien u Ħal Far biex inkomplu nsebbħu l-ambjent tal-madwar filwaqt li noħolqu aktar sigurtà fit-toroq.

Intqal li qisu aħna mhu qed nagħmlu xejn dwar dan.

Hawnhekk qed nispjega x'se nagħmlu u dalwaqt nibdew inneħħu dawk l-eyesores ta' arbli u wires.

Ikun tajjeb li nagħti xi statistika f'dak li għandu x'jaqsam ma' network.

Tajjeb ngħid li din is-sena kien hemm żieda fid-domanda mill-power station ta' 2.7% fuq is-sena li bdiet fl-istess perjodu u dan meta s-sena li għaddiet kien hemm domanda fuq is-sena ta' qabel fl-istess perjodu ta' 6%.

Minkejja dan kollu, meta wieħed jara l-persentaġġ ta' qtugħ tad-dawl li ma kienx previst din is-sena jsib li dan kien ta' 20% inqas mis-sena li għaddiet.

Dan ifisser li d-domanda żdiedet imma l-qtugħ ta' dawl li ma kienx previst naqas b'20%.

Dan juri s-serjetà li biha qed taħdem l-Enemalta fid-distribuzzjoni li qed tagħti l-frott.

Kulħadd jaf li l-qtugħ tad-dawl huwa dipendenti fuq diversi fatturi li mhux dejjem ikunu taħt kontroll mill-Enemalta imma l-investiment li sar mill-Enemalta qed iħalli r-riżultati minkejja li d-domanda qed tiżdied.

Issa nixtieq insemmi xi affarijiet li saru biex intejbu s-servizzi li jingħataw lill-klijenti.

Is-sistemi awtomatiċi tal-immaniġġar tal-meters komplew jiġu mtejba bil-għan li l-qari tal-konsum u l-kontijiet ikunu simplifikati.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li kien hemm diversi problemi tekniċi.

Jien ma nwaħħalx fl-Enemalta imma tingħata l-impressjoni li qisu qabel sar investiment u li sar kollox sew bl-ismart meters eċċ. imma l-problemi li sabet l-Enemalta huma fenomenali.

Nerġa' ngħid li dan mhuwiex tort tagħha għax kien hemm ħafna problemi tekniċi fil-mod kif sar il-kuntratt u nxtraw l-affarijiet.

Però ejja ninsewha din għax aħna rridu nsolvu problemi.

Grazzi għat-tim tekniku speċjalizzat tal-Enemalta qed issir ħidma biex il-meters kollha jiġu jinqraw b'mod awtomatiku.

Minbarra li ssimplifikajna l-qari tal-konsum u tal-kontijiet, il-konsumaturi qed jiġu pprovduti b'informazzjoni eżatta fuq l-ammont ikkonsmat.

Din twassal ukoll biex il-konsumatur ikun jista' jieħu l-aħjar deċiżjoni dwar l-użu tal-enerġija u l-ilma, u jagħmel l-aħjar użu tagħhom possibbli.

Tajjeb li nsemmi li matul l-2019, l-ARMS, li tieħu ħsieb li tiġbor il-ħlasijiet tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, se tkompli taħdem biex ikollha titjib fis-servizz ta' call centre u l-ismart utilities portal.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-ARMS ħadmet biex ikun hemm iktar nies fi ħdan il-call centre tagħha biex b'hekk il-pubbliku jkun jista' jinqeda iktar malajr.

Li kieku dak l-investiment tal-€100 miljun sar kif kellu jsir u ta r-riżultati li kellu jagħti, ma konniex naslu f'dawn il-problemi tul dawn is-snin kollha u li għadna għaddejjin bihom sal-lum!

Issa hemm bżonn li nħarsu 'l quddiem biex intejbu s-servizz u nsolvu l-problemi.

Qed isir ukoll investiment fl-apparat li l-ARMS qed tuża biex il-call centre ikun jista' jieħu t-telefonati kollha u allura dawn se jibdew jiġu indirizzati at source.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna.

L-ARMS qiegħda wkoll tassigura li l-impjegati tagħha jingħataw it-taħriġ neċessarju biex ikunu jistgħu jindirizzaw it-telefonati kollha.

L-impjegati kollha, b'mod partikolari dawk tal-call centre, se jitħarrġu biex ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar lill-konsumatur.

Qed naraw li nħarrġu wkoll lill-ħaddiema mill-aspett tekniku biex ikun hemm servizz effiċjenti għaċ-ċittadin u l-konsumatur jinqeda bl-aħjar mod u fl-inqas żmien.

Fl-2019 l-ARMS se tkun qed taħdem biex tagħti servizz aħjar lill-pubbliku u biex twaqqaf il-customer care charter bil-għan li l-klijenti tagħha jinqdew aħjar u b'mod aktar effiċjenti.

Barra minn hekk ukoll il-kumpanija se tkun qed timbarka fuq il-proċess ta' diġitalizzazzjoni tal-files.

Meta wieħed imur l-uffiċċju u jistaqsi xi ħaġa ħafna drabi jkollhom jibagħtu għall-files mentri b'din is-sistema wieħed ikun jista' jżid l-effiċjenza fl-applikazzjonijiet u meta jkun hemm xi ilment, wieħed ikun jista' jara l-affarijiet kif se jmexxi 'l quddiem b'mod digitali.

Se jinbeda wkoll il-proċess biex l-impjegati jiċċaqilqu f'uffiċini aktar dinjitużi u addattati għaż-żmenijiet tal-lum.

Din hija xi ħaġa li sħaqt fuqha mill-ewwel ġurnata għax nemmen li l-ħaddiem irid iħossu qiegħed f'post li jilqgħu għaliex meta tkun f'post b'ċerti nuqqasijiet tonqoslok il-motivazzjoni.

Għalhekk infaħħar din l-inizjattiva tal-ARMS li permezz tagħha se jkun hemm uffiċini addattati għall-ħaddiema tagħha.

Barra mill-upgrade fl-ismart utilities portal, fiż-żmien li ġej l-ARMS se tkun qed timplimenta mobile app ġdid biex il-klijenti kollha jkollhom aċċess iktar faċli għall-informazzjoni fuq il-konsum u l-kontijiet tagħhom.

L-ARMS se tkompli taħdem biex iżżid il-preżenza tagħha f'diversi lokalitajiet ħalli l-pubbliku jkun jista' jinqeda aktar malajr.

Fuq l-ARMS smajna diversi affarijiet bħal serq eċċ. imma naċċerta li minn dan kollu li qed jgħidu m'hemm xejn!

Jien smajt lil kull min kellu xi jgħid, bħall-gazzetti u kulħadd, u għaddejt l-ilmenti kollha lill-esperti biex janalizzawhom flimkien mal-ARMS.

Morna lura għal żmien twil.

Biżżejjed ngħid li fi żmien l-Amministrazzjoni l-oħra kien hemm dik l-istess sistema.

Tant hu hekk li dak iż-żmien ukoll kien hemm ilmenti simili għal dawk li saru issa.

Kienu jafu li hemm dik is-sistema.

Tant kienu jafu biha dik is-sistema li l-Avviż Legali tal-2008 ma kienx ċar dwar kif wieħed seta' jiġi billed on a pro rata basis, u għamlulu emenda fl-2009 biex idaħħluha għax ma kenitx hemm.

Dak iż-żmien ukoll kienu qed jagħmlu hekk, anzi, biex aktar tkun ċara, bidlu l-avviż legali biex jikkonfermaw li hekk kien.

Barra minn hekk, anke f'mistoqsijiet li saru fl-2010, ħareġ ċar li l-kontijiet se jkunu qed joħorġu kull xahrejn.

Aħna sibna li kien hemm xi anomaliji li se jiġu indirizzati imma ma sarx serq!

Meta kien hemm is-serq, aħna tajna l-flus lura.

Pereżempju meta kien hemm is-serq tal-VAT fuq il-karozzi, aħna tajna l-flus lura.

Dan mhux serq imma hemm anomalija u se nindirizzawha.

Is-sabiħa hi li min-naħa tal-Oppożizzjoni ma ssemmiex li meta kien hemm queries fuq din il-kwestjoni, l-MRA ta risposta li ma kienx qed isir serq.

Ma poġġihiex fuq il-Mejda tal-Kamra!

Jien rajt lil kulħadd.

Kulħadd kien on board.

Qabbadna l-esperti finanzjarji u lil kulħadd u issa kważi wasalna fil-final.

Hemm anomalija fuq ċertu livell ta' konsum għal ċerti familji partikolari imma din se tiġi indirizzata aktar 'il quddiem.

(Interruzzjonijiet) Toqgħodx tiġi tgħidli għax ħadt ġimgħa … (Interruzzjonijiet) Skużi, ħadna kemm kien hemm bżonn u dħalna fid-dettall bis-serjetà biex naraw li l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Naħseb li llum l-Onor.

David Agius jaf biżżejjed kif nagħmel l-affarijiet jien.

Jien l-affarijiet nagħmilhom bis-serjetà u ma ngħaġġilx.

L-affarijiet jieħdu ż-żmien tagħhom.

Aħna smajna lil kulħadd u rajna kollox!

Nerġa' ngħid li issa wasalna fil-final biex naraw kif se mmexxu 'l quddiem.

Sinjura President, illum issemma x-xogħol fuq il-pipeline tal-gass.

Tan-naħa l-oħra jsemmu ħafna affarijiet li fi żmienhom qatt ma saru!

Dejjem kellu jkun Gvern Laburista!

Taf x'għamlu huma żgur?

Aħna konna nġemmgħu l-flus u huma jonfquhom!

Però din id-darba qed inġibu l-flus u qed inqassmuhom lil kulħadd.

Il-pipeline tal-gass huwa għodda oħra importanti.

Hija konnettività tal-enerġija li l-Gvern qed iwettaq permezz tal-proġett bejn Malta u Sqallija bil-għan li jtejjeb is-sigurtà tal-provvista tal-gass naturali f'Malta u meta jkun lest se jissostwixxi l-floating storage unit li temporanjament qiegħed f'Delimara.

Dan il-proġett qed ikun implimentat mill-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma u huwa importanti ħafna għax jgħaqqad lil pajjiżna man-network Ewropew.

Permezz tiegħu Malta se tiġi integrata mas-suq Ewropew fejn il-prezzijiet tal-gass jistgħu jkunu aktar vantaġġjużi.

Rigward dan il-proġett, din is-sena ġew ippubblikati sejħiet għall-offerti għall-istħarriġ marittimu tar-rotta, l-istudju tal-valutazzjoni tal-impatt ambjentali, id-disinn dettaljat tal-pipeline u terminal stations f'Malta u Sqallija.

Fil-bidu tal-2018 il-Kummissjoni Ewropea kienet approvat €3.7 miljun għal dawn l-istudji kollha.

B'hekk inkunu nistgħu niksbu l-permessi meħtieġa qabel ma tinħareġ is-sejħa għall-offerti għall-iżvilupp tal-pipeline tal-gass li għandu jibda fl-2021 u jintemm tliet snin wara.

Il-pjan huwa li sas-sena 2020 napplikaw għall-fondi Ewropej għall-bini tal-pipeline tal-gass li huwa stmat li jiswa €350 miljun.

Sinjura President, huwa tajjeb li l-ħidma biex tiġi inċentivata enerġija rinovabbli ma tiqafx.

Ir-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma qed ikompli jaħdem fuq diversi skemi fosthom għax-xiri ta' solar water heaters, roof insulation u double glazing.

Ikun tajjeb li ngħid li żdiedu l-inċentivi biex wieħed jistalla dawn is-sistemi.

Ġew estiżi wkoll il-feed-in tariffs biex nippromwovu x-xiri ta' panelli fotovoltajiċi.

Sal-bidu ta' Ottubru tal-2018 tista' tgħid li bbenefikaw madwar 9,600 familja bl-iskema tas-solar water heaters.

Dan filwaqt li bbenefikaw ukoll madwar 2,000 familja oħra mill-iskemi tar-roof insulation u double glazing ta' aperturi għall-użu domestiku biex ikunu jistgħu jiġu kontrollati t-temperatura u l-ħsejjes ta' barra.

Permezz ta' fondi Ewropej l-iskema ta' xiri tal-pannelli fotovaltajiċi ġiet estiża għal darb'oħra sal-aħħar ta' din is-sena jew inkella sakemm il-fondi allokati jiġu eżawriti.

Mill-iskema tal-panelli fotovaltajiċi bbenefikaw total ta' 6,700 familja.

Permezz ta' din l-iskema l-familji qed jingħataw aktar għajnuna biex ikollhom traħħis fil-kontijiet tad-dawl filwaqt li nkomplu nnaqqsu ammont konsiderevoli ta' emissjonijiet ta' CO2 fis-sena.

F'Diċembru tal-2018 se jibdew jiġu ppreparati applikazzjonijiet għal sejħiet ġodda tal-iskema għall-2019.

Inħarġu wkoll diversi skemi li kienu jikkonsistu f'għotjiet għal xiri u stallazzjoni ta' heat pump water heaters.

Dawn huma sistemi effiċjenti li jwasslu għal aktar traħħis fil-kont tad-dawl u jistgħu jintużaw ukoll minn dawk li m'għandhomx bjut.

Ingħataw ukoll inċentivi lil dawk il-familji li jridu jirrestawraw il-bir tad-dar tagħhom.

Minn din l-iskema bbenefikaw 585 familja f'dawn l-aħħar ħames snin.

Il-Gvern se jkompli jimplimenta l-pjan nazzjonali għall-effiċjenza fl-enerġija bl-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma tkompli tipprovdi servizz b'xejn ta' energy audit ġewwa djar privati biex ngħinu lill-familji u l-intrapriżi interessati jnaqqsu l-konsum tagħhom.

Aktar informazzjoni fuq dan is-servizz se tkun qed tingħata permezz ta' kampanja ta' reklamar, fejn il-messaġġ kien dejjem li l-Gvern jipprovdi iktar tagħrif dwar l-użu għaqli tal-enerġija u l-ilma.

Mill-bidu ta' din l-iskema sa Ottubru 2018, saru madwar 1,900 żjara ġewwa djar privati.

Il-Gvern ukoll se jkompli jassisti individwi vulnerabbli fit-tnaqqis tal-konsum.

Dan permezz ta' bdil ta' appliances qodma ma' oħrajn ġodda li jnaqqsu l-konsum.

B'kollox saru madwar 470 żjara fi djar ta' persuni vulnerabbli, li 242 minnhom biddilnielhom wieħed mill-appliances matul din is-sena.

L-appliances tal-kumplament instabu li kienu f'kondizzjonijiet tajba u b'hekk ma ġewx mibdula.

Dan l-eżerċizzju beħsiebna nkompluh is-sena li ġejja.

Fl-2019 il-Gvern se jkompli jimplimenta l-pjan nazzjonali għall-effiċjenza fl-enerġija u se jkompli jassisti wkoll lill-Malta Enterprise biex timplimenta skemi li huma mfassla biex jipprovdu iktar għajnuna lill-industrija dwar l-użu ta' enerġija effiċjenti, li mbagħad twassal ukoll għal aktar kompetittività.

Se nkomplu wkoll ngħinu lill-għaqdiet sportivi reġistrati biex jinvestu f'miżuri ta' effiċjenza ta' enerġija biex b'hekk huma wkoll inaqqsu l-kontijiet tal-enerġija.

Kif wegħedna wkoll fil-manifest elettorali, il-Gvern se jibda wkoll il-proċess biex tkun studjata l-possibilità ta' ħażna tal-enerġija rinnovabbli mill-batteriji.

Dan kollu qed isir filwaqt li l-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma qiegħda wkoll tkompli taħdem bis-sħiħ fuq il-pjan nazzjonali tal-enerġija u l-klima għall-perjodu 2021-2030.

B'hekk jiġu identifikati numru ta' azzjonijiet li se jittieħdu wara l-2020 li jikkontribwixxu lejn il-mira Ewropea tal-2030 dwar l-enerġija u l-klima.

Sinjura President, dan il-pjan qed isir b'konformità mal-politika u l-liġijiet tal-Unjoni Ewropea u b'kollaborazzjoni ma' ministri u dipartimenti oħra kif ukoll permezz ta' konsultazzjonijiet wiesgħa.

Huwa mistenni li l-abbozz finali jiġi ppreżentat lill-Kummissjoni Ewropea lejn l-aħħar ta' din is-sena.

Ikun tajjeb li ngħid li jekk l-Oppożizzjoni tkun trid, wara li nagħmlu dan il-proċess, se jkun hemm żmien biżżejjed biex hi tara l-affarijiet kif ikunu se jsiru.

Però l-ewwel irid isir dan il-proċess.

Imbagħad jerġa' jiġi lura, u iva, imbagħad irridu nagħmlu d-diskussjonijiet li jkun hemm bżonn ma' kulħadd, fost l-oħrajn mal-istakeholders.

M'hemmx diffikultà li din issir ma' kulħadd, u jekk hemm bżonn issir diskussjoni, issir diskussjoni wkoll, jiġifieri mhux qed nara xi diffikultà dwar dan.

Hemm ukoll ivvotati total ta' €1.5 miljun b'fondi ko-finanzjati mill-Unjoni Ewropea biex isir xogħol li jinkludi t-tibdil tal-bozoz arterjali u distributorji ta' pajjiżna u jsiru LEDs.

Fil-fatt huwa stmat li l-ammont ta' bozoz li għandhom jiġu mibdula huwa ta' 3,066 li jkopru 80 kilometru ta' toroq.

Huwa stmat ukoll li permezz ta' dan il-proġett il-konsum tal-elettriku f'dawn it-toroq se jonqos b'71%.

Sinjura President, is-solar farms policy hija inizjattiva oħra biex Malta tkompli miexja lejn il-miri ambjentali tal-enerġija rinnovabbli sas-sena 2020.

L-għan huwa li minbarra stallazzjonijiet fuq bini ta' skala żgħira bħal djar, nagħtu wkoll il-prijorità għal investiment ta' stallazzjoni ta' pannelli fotovoltajiċi fuq skala ħafna ikbar.

Permezz ta' ftehim bejn il-WSC, il-GRTU u l-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi Maltin, tkompla x-xogħol li kien inbeda biex jitwaqqfu solar farms fuq diversi ġibjuni tal-WSC.

Se jkomplu jibnu wkoll fuq il-mira li ntlaħqet tal-communal solar farm li twaqqaf fil-Fiddien, limiti tar-Rabat, iktar kmieni din is-sena.

Hawnhekk kienu twaqqfu 3,500 panella solari li mistennija jiġġeneraw madwar 1 Megawatt.

Permezz ta' dan il-farm, madwar 370 familja mingħajr aċċess għal bejt illum qed jibbenefikaw minn prezzijiet imraħħsa filwaqt li qegħdin jinvestu wkoll f'enerġija sostenibbli.

Dan kollu sar b'ħafna ħidma u ħsieb u jinkludi mhux biss permessi ambjentali iżda wkoll ħidma biex l-impatt viżwali jkun minimu.

Bis-saħħa ta' din l-iskema huwa stmat li se jitnaqqas madwar 600 tunnellata ta' carbon dioxide fis-sena.

Dan kollu mbagħad jassisti biex pajjiżna jkompli miexi lejn il-miri Ewropej sal-2020.

Fl-2019 il-WSC se tkompli taħdem biex tipprovdi l-ispazju fuq il-ġibjuni, fosthom il-Qrendi, Ta' Qali, Ta' Ċenċ u fis-Sannat, Għawdex.

It-tenders għall-provvista u manutenzjoni ta' dawn il-pannelli fotovoltajiċi bħalissa qegħdin fi stat avvanzat ħafna.

Permezz ta' din is-sejħa pubblika għall-offerti, kull farm huwa stmat li annwalment jiġġenera madwar 1 Megawatt ta' enerġija għal medda ta' 25 sena.

L-intenzjoni tibqa' dik li jkollna settur privat li jidħol għal inizjattivi simili biex b'hekk ukoll inkomplu ntejbu l-pożizzjoni tagħna fejn tidħol l-enerġija rinovabbli.

Ftit tax-xhur ilu ġiet ippubblikata wkoll it-tieni sejħa għall-offerti biex l-industriji interessati jkollhom l-opportunità li jinvestu f'solar farms ta' daqs ikbar minn 1 Megawatt.

L-għan ta' din is-sejħa huwa li nżidu d-daqs tal-impjanti fotovoltajiċi b'35 Megawatt.

Fil-każ tal-iskema tal-ġenerazzjoni tal-elettriku minn impjanti ta' panelli fotovoltajiċi żgħar il-Gvern qed jagħti l-feed-in tariffs fissi biex dak li jkun jitħajjar jinvesti.

Din is-sejħa se twassal ukoll għal kompetittività bejn l-offerti għax se nkunu qegħdin inħarsu lejn l-offerta l-aktar vantaġġjuża u dawn is-solar farms se jkunu qegħdin joperaw fi żmien sentejn biex inlaħħqu mal-miri Ewropej għas-sena 2020.

Sinjura President, mingħajr dubju wieħed mill-aktar riżorsi importanti għal pajjiżna huwa l-ilma.

Matul dawn l-aħħar snin il-Gvern kompla jaħdem bis-sħiħ biex ninkoraġġixxu sistema responsabbli u sostenibbli fejn jidħol dan ir-riżors naturali tal-ilma filwaqt li nippromwovu tnaqqis fil-konsum tal-ilma biex nipproteġu r-riżorsi naturali tagħna apparti li nnaqqsu l-ispiża operattiva għas-settur ekonomiku.

Sal-lum għelibna ħafna sfidi u għamilna progress sinifikanti, imma t-triq mhijiex waħda faċli għax filwaqt li l-ħidma qed tkompli bis-sħiħ biex nipprovdu servizzi tal-ilma li huma tal-ogħla kwalità possibbli, id-domanda qiegħda dejjem tiżdied.

Dan iġib aktar sfidi biex wieħed jimxi 'l quddiem.

Fil-fatt frott tat-tkabbir ekonomiku li għaddej minnu pajjiżna, il-popolazzjoni ta' pajjiżna kibret u mistennija tkompli tikber fiż-żmien li ġej.

Dan kollu jpoġġi sfida quddiemna fejn jidħlu r-riżorsi naturali ta' pajjiżna u għalhekk dan il-Gvern qed jaħdem bis-sħiħ biex nipproteġu r-riżorsi naturali tagħna u nserrħu moħħ il-ġenerazzjoni tal-lum u ta' dawk futuri li l-provvista tal-ilma tax-xorb hija waħda sostenibbli u ta' kwalità tajba.

Minn investiment ta' 'l fuq minn €130 miljun ko-finanzjat mill-Unjoni Ewropea, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma se tkun qiegħda twettaq proġett li bih tiżgura prodott ta' kwalità aħjar għal kulħadd, provvista sigura u sostenibilità ambjentali tal-operat tagħha.

Dan l-investiment se jsaħħaħ l-infrastruttura tal-Korporazzjoni biex b'hekk tibqa' ssostni l-ekonomija li qiegħda dejjem tikber.

Barra minn hekk il-Korporazzjoni se tkun qed tiggarantixxi ħażna tal-ilma tal-pjan lil ġenerazzjonijiet futuri permezz ta' katina ta' miżuri li se jwasslu f'titjib kbir ta' dan is-settur.

Aħna mhux biss qed naħsbu għall-preżent imma anke għall-futur.

Fil-fatt għadd kbir ta' miżuri se jwasslu għal infrastruttura aktar avvanzata li tirrifletti r-realtajiet tal-ġurnata u tantiċipa wkoll l-isfidi tal-futur li hija ħaġa importanti li dejjem irridu nżommuha f'moħħna.

Fil-fatt il-Korporazzjoni qiegħda fuq nett f'diversi teknoloġiji bħal dawk tar-reverse osmosis effiċjenti u anke fejn jidħol ir-riċiklaġġ tal-ilma.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma hija rinomata ħafna f'dan il-qasam.

Kull fejn inkun barra mill-pajjiż, anke fl-Orjent, isemmuli l-qasam tar-reverse osmosis u r-riċiklaġġ tal-ilma.

Ħafna jistaqsu u qed jaraw il-possibilità li fejn jidħol dan il-qasam, pajjiżna jista' jinvesti ma' pajjiż akbar minna.

Huwa importanti li filwaqt li qed nagħmlu dan, insaħħu wkoll il-kuxjenza favur il-konsum għaqli tal-ilma u allura permezz tal-Aġenzija tal-Enerġija u tal-Ilma l-Gvern kompla proċess biex tiġi mnedija kampanja nazzjonali għall-konservazzjoni tal-ilma.

Din il-kampanja se tkun qed tindirizza lill-konsumaturi kollha u anke tgħin fl-adozzjoni ta' prattiċi effiċjenti marbutin mal-użu tal-ilma.

L-għan ta' din il-kumpanija hu li setturi diversi jnaqqsu l-konsum tagħhom u dawn se ngħinuhom jadottaw prattiċi aktar għaqlin biex ikunu jistgħu jagħmlu dan.

Il-pubbliku se jkun qiegħed jibbenefika wkoll minn water saving kits li se jiġu mqassma fid-djar biex il-familji jingħataw l-għajnuna neċessarja biex inaqqsu l-konsum.

Fil-fatt dawn se nagħtuhom aktar tard.

Din il-kampanja hija ko-finanzjata mill-fondi Ewropej.

Nista' nsemmi wkoll l-attivitajiet edukattivi dwar il-konservazzjoni tal-ilma li jsiru fiċ-Ċentru Nazzjonali għall-Konservazzjoni tal-Ilma fir-Rabat li se jkomplu jiżdiedu fis-snin li ġejjin.

Dan iċ-ċentru joffri esperjenzi edukattivi u interattivi għall-istudenti tal-iskejjel kif ukoll għaż-żgħażagħ.

Permezz ta' logħob u faċilitajiet interattivi dawn l-istudenti u żgħażagħ qegħdin isiru jafu aktar dwar l-importanza tal-konservazzjoni tal-ilma ġewwa pajjiżna.

Proġett ieħor li jindirizza infrastruttura xierqa għall-ħażna tal-ilma tax-xita huwa dak tar-riabilitazzjoni ta' Wied Qlejgħa magħruf aħjar bħala Chadwick Lakes.

Is-sena d-dieħla l-Gvern se jkompli jaħdem fuq il-proġett li huwa ko-finanzjat ukoll mill-Unjoni Ewropea li jinkludi riabilitazzjoni tal-ilqugħ tal-ilma kif ukoll se jsiru numru ta' tiswijiet fil-ħitan tas-sejjieħ, fil-passaġġi u anke fil-pontijiet.

Permezz ta' dan, din iż-żona se tkun qed toħloq spazji ta' rikreazzjoni u edukattivi għall-familji Maltin u Għawdxin kif ukoll għat-turisti li jżuru pajjiżna.

Dan il-proġett se jkun qiegħed jagħti importanza kbira lill-protezzjoni tal-eko-sistemi f'dawn il-postijiet.

Tajjeb li nsemmi li qed insaħħu l-ħidma dwar l-immaniġġjar u l-kwalità tal-ilma.

Din issemmiet hawnhekk ukoll u allura se nagħti l-informazzjoni biex wieħed ikun jaf eżatt x'qed nagħmlu f'dan il-qasam u kemm veru qed nieħdu l-affarijiet bis-serjetà.

L-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma se tkun qed taħdem biex tiżviluppa moniteraġġ teknoloġiku tas-sistemi kollha tal-aquifer tal-gżejjer Maltin biex ikollna pjan konkret u realistiku dwar x'azzjonijiet jistgħu jittieħdu biex nipproteġu r-riżorsi naturali tal-ilma.

Se jitnieda wkoll studju dettaljat tal-aquifer li għandu jwassal għal żvilupp ta' sistemi ta' moniteraġġ avvanzati ta' dan ir-riżors naturali.

Bħala parti mill-operat, l-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma flimkien mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma se jkomplu jaħdmu fuq il-programm regolari tal-moniteraġġ tal-kwalità tal-ilma tal-pjan.

Dan se jsir permezz ta' teħid ta' 40 kampjun minn numru ta' sorsi tal-ilma biex dawn jiġu tested f'laboratorji speċjalizzati.

Dan kollu se jwassal biex fuq medda ta' snin il-kwalità tal-ilma tiġi analizzata u mtejba fejn ikun hemm bżonn.

Wara kollox kull titjib fil-kwalità tal-ilma huwa wkoll titjib fil-kwalità tal-ħajja.

Se jsiru ukoll studji dettaljati mill-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma dwar l-għargħar f'pajjiżna biex jiġu żviluppati miżuri biex inaqqsu dan ir-riskju filwaqt li jamministraw l-użu tal-ilma tax-xita.

Din hija xi ħaġa li ssemmiet ukoll.

Dan juri li dak li qalu l-Onor.

Membri aħna qed nagħtu kasu u qed naraw li fejn hemm xi affarijiet li nistgħu neħduhom on board, dawn neħduhom on board biex intejbu l-pjani tagħna.

Matul is-sena li ġejja se nkomplu fuq l-implimentazzjoni tal-river basin management plan bil-għan li ntejbu l-immaniġġjar tal-ilma f'pajjiżna u għalhekk nilħqu livell aktar sostenibbli fl-użu tal-ilma tal-pjan.

B'hekk pajjiżna jkun qiegħed ikompli jilħaq l-oġġettivi tad-direttivi tal-Unjoni Ewropea dwar il-politika tal-ilma, il-Water Framework Directive.

Tajjeb li ngħid li għandna nkomplu naħdmu fuq it-trattament tad-drenaġġ għall-użu tal-biedja u l-industrija.

Ta' min jgħid li din is-sena l-Korporazzjoni inawgurat żewġ impjanti ta' riċiklaġġ tal-ilma; wieħed f'Għawdex u ieħor f'Malta.

Biex sar dan kien hemm xogħol intensiv u kellhom ukoll jissorvolaw anomaliji li nħolqu minn Amministrazzjoni preċedenti.

Illum il-Korporazzjoni qed tħaddem tliet impjanti ta' din ix-xorta.

Issa l-Korporazzjoni qiegħda wkoll taħdem biex testendi d-distribuzzjoni ta' new water biex tilħaq firxa aktar wiesgħa ta' klijenti permezz ta' stallazzjoni ta' electronic dispenser fit-toroq rurali li se jkunu qed jaħdmu bi pre-paid cards.

Dan il-proċess se jsir u fil-fatt diġà ħarġu xi tenders u permessi.

Permezz ta' din il-miżura l-Gvern se jkompli jaħdem biex jipprovdi miljun metru kubu ta' ilma ġdid lill-bdiewa u lill-industrija biex mhux biss jissalvagwarda l-ilma tal-pjan imma issa wkoll jagħti ħajja lis-settur agrikolu ta' pajjiżna.

Ix-xogħlijiet fuq in-network tat-Tramuntana ta' Malta se jibdew fil-ġimgħat li ġejjin u t-tenders tan-naħa ta' isfel ta' Malta ħarġu m'ilux.

L-għan ta' dan il-proġett huwa li jiġi msaffi l-ilma trattat mid-drenaġġ u jiġi provdut bħala sors alternattiv ta' ilma għall-bdiewa u l-industrija.

Dan se jkun bi spiża ta' madwar €30 miljun.

Dan ir-riżors ġdid ta' ilma alternattiv se jnaqqas ukoll b'mod sinifikanti l-iżbilanċ bejn id-domanda u l-provvista nazzjonali għall-ilma.

Dan kollu se jwassal biex pajjiżna jikseb il-good status objectives kif jitlob il-Water Framework Directive.

Wieħed irid jifhem li minħabba l-perjodi twal fis-sena fejn ix-xita tkun skarsa u l-klima tkun sħuna, din il-provvista ta' new water hija importanti biex ikollna prodotti agrikoli lokali fis-suq matul is-sena kollha.

Tajjeb li nsaħħu l-ħidma tagħna wkoll fl-immaniġġjar sostenibbli u allura huwa importanti li nżommu f'moħħna li l-ilma tax-xorb jiġi minn żewġ riżorsi; mill-ilma tal-baħar li jitnaddaf fir-reverse osmosis jew inkella mill-ilma ġieri li jittella' minn taħt l-art permezz tal-pumping stations, tal-boreholes.

Rigward l-ilma tar-reverse osmosis bħalissa l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma qed topera tliet impjanti; f'Lapsi, fiċ-Ċirkewwa u f'Pembroke.

L-isfida dejjem kienet li nikkontrollaw il-konsum tal-enerġija biex l-ilma tal-baħar jitnaddaf u jsir tajjeb għax-xorb.

Permezz ta' dan il-proġett se nkunu qegħdin nintroduċu teknoloġija ġdida biex innaqqsu l-konsum tad-dawl filwaqt li tiżdied ukoll l-effiċjenza u l-kapaċita tal-impjanti li jipproduċu aktar ilma biex ilaħħqu mad-domanda li hawn u nsaħħu s-sostenibilità tal-ilma fil-pjan.

Qed naraw teknoloġija moderna biex innaqqsu l-konsum tal-enerġija u nżidu l-produzzjoni tal-ilma.

Bdew ukoll il-preparamenti għax-xogħol li se jsir f'Ħondoq ir-Rummien ġewwa Għawdex fejn il-Korporazzjoni se tkun qed tintroduċi reverse osmosis ġdid f'bini eżistenti bil-għan li tiġi garantita provvista adegwata ta' ilma tajjeb għax-xorb.

B'dan il-proġett se jkollna wkoll il-kapaċità li nipproduċu madwar 9,000 metru kubu ta' ilma kuljum filwaqt li se nkunu qed neliminaw kull tip ta' dipendenza kemm fuq il-pipeline eżistenti taħt il-baħar kif ukoll fuq l-impjant tar-reverse osmosis fiċ-Ċirkewwa.

Lil sieħbi l-Onor.

Frederick Azzopardi ngħidlu li dan il-proġett se jiġi jiswa €11 miljun u se jibda ftit ġimgħat oħra.

Proġett ieħor ta' importanza li huwa ko-finanzjat minn fondi Ewropej huwa dak tat-tħaffir tal-mina tar-reverse osmosis ta' Pembroke sal-ġibjun ta' Ta' Qali.

L-investiment totali fuq dan il-proġett jaqbeż it-€30 miljun.

Permezz ta' din il-mina l-ilma tal-pjan se jitħallat ma' dak tar-reverse osmosis fil-ġibjun f'Ta' Qali biex b'hekk l-ilma li jibda jitqassam ikun ta' kwalità aħjar iżda jkun ukoll tal-istess kwalità madwar Malta kollha filwaqt li jiggarantixxi flessibilità fl-operazzjoni.

Il-pjan tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma jinkludi fost l-oħrajn l-introduzzjoni ta' sistema awtomatika li tinduna u tikkontrolla aħjar l-estrazzjoni tal-ilma mill-boreholes eżistenti.

Din hija xi ħaġa li ssemmiet ukoll illum fid-diskussjoni.

Hawn qed nuru li aħna għandna pjani serji li bdejna nwettquhom.

Din is-sistema se tkun intelliġenti biżżejjed biex tinduna liema boreholes għandhom bżonn jingħalqu u jingħataw iż-żmien biex jerġgħu jimtlew bl-ilma tal-pjan.

Ħidma li se tkompli fis-snin li ġejjin hija r-riabiltazzjoni ta' gallariji tal-ilma ta' żewġ stazzjonijiet strateġiċi tal-ippumpjar tal-ilma li jinsabu f'Ta'Kandja u f'Ta' Bakkja.

Miżura oħra marbuta mad-drenaġġ tinkludi firxa tan-network biex nirranġaw żoni li huma problematiċi u li jbatu minn ħsarat repetittivi.

Dan l-aħħar meta għamlet ix-xita t-telefonati ma waqfux bil-lejl u bi nhar.

Naħseb li bil-lejl kemm is-CEO kif ukoll l-inġinier, li għamlu l-almu tagħhom, it-tnejn li huma ħolmu bija!

Huwa tajjeb li naraw li l-investimenti li se jsiru jwasslu għal aktar effiċjenza u jwasslu biex ikun żgurat li l-Korporazzjoni tista' tilqa' l-isfidi fil-futur.

Ikun tajjeb li nsemmi li aħna se ntejbu wkoll parti min-network tad-drenaġġ li jinstab madwar il-kosta ta' Malta li qiegħed taħt il-livell tal-baħar.

Meta jkun hemm infiltrazzjoni tal-ilma baħar fis-sistema tad-drenaġġ jogħla l-livell tas-salinità u dan jaffettwa wkoll il-produzzjoni tal-waste water network.

Ġew magħżula aktar areas affettwati bħal Birżebbugia, Gżira, Marsa, Imsida, Pietà u Marsaskala fejn se ssir riabilitazzjoni tal-pumping stations ta' dawn il-lokalitjaiet.

Il-Korporazzjoni se tkun qiegħda ssaħħaħ u żżid stazzjonijiet uffiċjali fejn il-bowsers jistgħu jbattlu d-drenaġġ b'sistema aktar stretta.

Se nintroduċu wkoll quality monitoring network li bih inkunu nistgħu naraw x'qed jintrema' fis-sistema tad-drenaġġ filwaqt li se tinbena control room u uffiċini għad-discharge permit unit kemm f'Malta u anke f'Għawdex biex ikun hemm kontroll ta' x'qiegħed jintefa' fis-sistema tad-drenaġġ.

Dawn il-miżuri huma parti mill-proġett ħolistiku li se jtejjeb b'mod konsiderevoli kemm l-infrastruttura tal-ilma kif ukoll dik tad-drenaġġ.

Permezz ta' dawn il-miżuri l-ħidma tal-Gvern hija dik li nwasslu l-prodott tajjeb lill-familji Maltin u Għawdxin u l-pjan li għandna juri viżjoni ċara ta' ħidma effiċjenti u titjib fl-operat li jilqa' għal kull sfida li hemm quddiemna.

Sinjura President, dan ix-xogħol kollu li semmejt huwa frott ħidma li wettaq dan il-Ministeru matul din is-sena.

Jien tajt spjegazzjoni qasira tax-xogħol kollu li sar u ta' dak kollu li se nwettqu din is-sena li ġejja.

Wieħed jista' japprezza li sar ħafna xogħol biex ikun hemm qabża fil-kwalità fis-servizzi li jipprovdu l-entitajiet fi ħdan il-Ministeru f'dak li jirrigwarda l-enerġija u l-ilma.

Fis-sena li ġejja l-Ministeru se jkompli l-ħidma tiegħu biex jassigura li l-pubbliku jkun moqdi bl-aħjar mod u bl-aktar mod effiċjenti.

Il-qafas tax-xogħol huwa bbażat fuq bilanċ bejn l-ambjent u t-tkabbir ekonomiku, sostenibilità, sigurtà ta' provvista u affordabilità għall-familji u industriji Maltin u Għawdxin.

Il-prijorità tal-Gvern hija ċara; dik li nilħqu l-miri Ewropej tas-sena 2020 filwaqt li ninvestu fil-ġid ta' pajjiżna permezz ta' enerġija aktar nadifa u permezz ta' ilma ta' livell għoli.

Permezz ta' dan kollu l-familji u l-industriji Maltin u Għawdxin se jitnaqqsilhom il-piż b'ammont konsiderevoli filwaqt li kull ċittadin se jgawdi minn arja nadifa u ilma ta' kwalità.

Hawnhekk nixtieq ngħid kemm jien onorat li qiegħed nirrappreżenta dawn l-oqsma u ninsab entużjast li flimkien se nkomplu mexjin fid-direzzjoni t-tajba biex pajjiżna jkompli jkun fost l-aħjar.

Fil-ftit minuti li fadalli se nipprova nirrispondi xi mistoqsijiet li saru.

Waħda minnhom kienet tirrigwarda l-leakages.

Agius ngħidlu li l-monitoraġġ tal-leakages beda jsir biss taħt din l-Amministrazzjoni.

S'issa diġà informajna madwar 2,000 klijent fuq leakage fid-djar u barra minn hekk il-konsumatur jista' wkoll, jekk irid, jara l-konsum fuq is-sit elettroniku u hemmhekk jinduna li għandu konsum mhux normali.

Jien ma nħobbx nitkellem fl-ajru u allura nista' nsemmi rapport li ġie ppubblikat m'ilux mill-Consumer Market Scoreboard tal-Kummissjoni Ewropea li kontra dak li tgħid l-Oppożizzjoni juri li l-konsumatur f'pajjiżna huwa kuntent ħafna bis-servizz tal-enerġija u fil-fatt huwa wieħed mill-aktar kuntenti fl-Ewropa.

Dan huwa pajjiż li ġab l-aktar marki għoljin fl-Ewropa minkejja d-diffikultajiet li hemm.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li hemm diffikultajiet - mela m'hemmx - imma wieħed jibqa' jilqa' għall-isfidi u jibqa' jtejjeb.

Nista' ngħid li s-sigurtà fl-enerġija u s-sigurtà tal-provvista tal-ilma ma ġġibhiex bl-addoċċ.

Dik hija allokazzjoni li jkun hemm kull sena u hija proprju għas-security of supply li jagħmel tajjeb għalih il-Gvern.

Dik tkun f'kull baġit kull sena u mhijiex xi ħaġa li ġiet ivvintata issa jew xi ħaġa barra minn lokha.

Jekk wieħed ifittixha jsibha minn meta twaqqfet l-Enemalta.

Sinjura President, jien nerġa' nirringrazzja lil kulħadd għas-sehem li ta.

Se nieħu on board is-suġġerimenti tajbin - mhux jien biss imma l-entitajiet kollha - biex fejn wieħed jista' jtejjeb, itejjeb.

Jien m'għandi l-ebda diffikultà li tieħu sehem l-Oppożizzjoni biex naraw li l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Illum tajt viżjoni ċara ta' fejn qegħdin u fejn irridu mmorru.

Jien diġà ppreżentajt din il-viżjoni fl-Unjoni Ewropea u huma dejjem jagħmlulna kuraġġ billi jgħidulna li qed nagħmlu avvanz kbir f'dawn l-oqsma.

Il-fondi li nieħdu mill-Unjoni Ewropea juru dan għax jekk japprovaw għoti ta' fondi, dan jagħmluh għax jafu li qed nagħmlu proġetti li huma utli għaċ-ċittadini kollha, għall-industrija u għal pajjiżna.

L-Unjoni Ewropea ma tħarisx lejn kuluri.

Meta aħna qed nagħmlu dawn l-affarijiet, qed nagħmluhom għal kulħadd u allura kulħadd għandu jiġbed ħabel wieħed u jagħti s-sehem tiegħu kemm fejn tidħol l-effiċjenza fl-enerġija u anke fl-użu b'mod sostenibbli tal-ilma.

L-edukazzjoni hija importanti ħafna però importanti wkoll huwa s-sehem ta' kulħadd.

Li nitlob jien hawnhekk huwa li kulħadd jiġbed ħabel wieħed għax dan inkunu qed nagħmluh għal pajjiżna.

Iċ-ċokon, il-klima u d-diffikultajiet li għandna f'pajjiżna bilfors jirrikjedu li kulħadd jiġbed ħabel wieħed.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma hija konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, huma posposti għal data li għandha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

Fil-5.01 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, kienu posposti għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Joe Mizzi, jekk jogħġbu jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

JOE MIZZI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

It-Tmien Jum Stabbilit - Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ

Vot 37 – Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ

Vot XIV – Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ – Kapital.

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-voti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ m'għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li f'din is-seduta, mistoqsijiet parlamentari jistgħu jsiru bejn is-6.00 p.m. u s-6.30 p.m. u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għall-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fil-5.03 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.