DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 27 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 27 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 27 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 211, li saret fis-26 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Performance Audit: A Review on the Contract for Mount Carmel Hospital's Clerical Services maħruġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika f'Marzu 2019; u

L-edizzjoni 126 tal-pubblikazzjoni Dumnikana, Knisja 2000 "L-etika fil-Politika" għall-perjodu Ottubru-Diċembru 2018.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PEMBROKE - AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - PERMESSI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm approvat permessi l-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp fil-lokalità ta' Pembroke u li kienu jirrikjedu l-ħlas tal-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS)?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont tal-ammont totali li tħallas lill-Awtorità tal-Ippjanar u n-numru ta' spazji għal parkeġġ li abbażi tagħhom ġie kkalkolat l-ammont dovut lill-Awtorità tal-Ippjanar?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma teżistix Commuted Parking Payment Scheme (CPPS) fil-lokalità ta' Pembroke.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - PERMESSI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm approvat permessi l-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp f'Baħar iċ-Ċagħaq fil-limiti tal-lokalità tan-Naxxar u li kienu jirrikjedu l-ħlas tal-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS)?

MICHAEL FALZON (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma teżistix Commuted Parking Payment Scheme (CPPS) fil-lokalità ta' Baħar iċ-Ċagħaq.

DIPARTIMENT TAS-SAJD U TAL-AKWAKULTURA – PERMESSI U KONTROLLI FUQ L-OPERAT TAL-FISH FARMS TAT-TONN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' inkjesta mmexxija miċ-Chairperson, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, dwar l-operat tad-Dipartiment tas-Sajd u tal-Akwakultura fejn jikkonċerna l-permessi u l-kontrolli fuq l-operat tal-fish farms tat-tonn u li ġie ppreżentat nhar id-9 ta' Ġunju 2017?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir-rigward tar-rapport ta' inkjesta li tikkonċerna l-permessi u l-kontrolli fuq l-operat tal-fish farms tat-tonn, wieħed jista' jifhem li fid-dawl tal-iżviluppi riċenti fid-Dipartiment tas-Sajd u tal-Akwakultura, mhuwiex għaqli li tiġi ppubblikata l-inkjesta fl-intier tagħha minħabba li għaddejja investigazzjoni ulterjuri mill-Maġistrat Inkwerenti.

Imma nista' nippubblika l-konklużjonijiet tar-rapport hekk kif ġej:

1. ld-Dipartiment, bħala Regolatur tal-Akwakultura, għandu sistema ta' kontrolli fuq l-operaturi tal-fish farms tat-tonn u l-proċess relatat, għalkemm inħass li hemm bżonn ta' riżorsi ulterjuri tenut kont tal-mod qawwi Ii bih kibret l-industrija taI-fish farms tat-tonn f'Malta, partikolarment sabiex isiru l-kontrolli fuq il-fish farms biex jiġi żgurat Ii mhux qed isir abbuż mill-operaturi.

2. ll-Bord ma sab l-ebda evidenza li tindika li l-proċess innifsu adottat mid-Dipartiment qed jagħti preferenza lil xi operatur partikolari a skapitu ta' operaturi oħrajn.

Jirriżulta li l-proċess huwa l-istess għall-operaturi kollha.

Il-Bord lanqas ma sab evidenza ta' xi forma ta' kollużjoni bejn uffiċjali pubbliċi li permezz tiegħu jista' jkun ivvantaġġjat xi operatur 'il fuq minn ieħor.

Madanakollu l-Bord sab illi jeżistu ċirkostanzi li jagħtu wieħed x'jifhem illi jista' jkun hemm xi abbuż daparti ta' operatur, u dan għar-raġunijiet indikati fil-proċess tal-harvesting.

Il-Bord ma sab ebda evidenza li d-Dipartiment huwa kompliċi f'dan, għalkemm jidhirlu li fiċ-ċikorstanzi setgħu saru aktar kontrolli, u għandhom isiru aktar kontrolli biex jiġi aċċertat illi diskrepanzi kbar li jirriżultaw fll-weight gain tat-tonn mhumiex ir-riżultat ta' xi abbuż.

Il-Bord ma sabx evidenza li xi uffiċjal pubbliku kkommetta xi aġir li jnaqqas il-fiduċja fl-amministrazzjoni pubblika.

Madanakollu, għall-ilmenti dwar konflitt ta' interess, il-Bord sab illi l-fatt illi sa dak iż-żmien Assistent Direttur hija l-konjuga ta' manager ta' wieħed mill-erba' operaturi tal-fish farms kienet qed tnaqqas il-fiduċja fl-amministrazzjoni pubblika mill-operaturi l-oħra tal-fish farms.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li abbażi ta' dawn ir-rakkomandazzjonijiet, il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima ħa l-azzjonijiet biex jindirizzaw dawn in-nuqqasijiet.

Wieħed jifhem li żviluppi li seħħew fl-aħħar ġimgħat juru li fadal aktar xi jsir fir-rigward ta' reklutaġġ ta' uffiċjali, taħriġ u introduzzjoni ta' sistemi li jsaħħu l-operat ta' dan id-Dipartiment.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, bħala persuna li noqgħod u nqatta' ħafna ħin fin-naħa t'isfel ta' Malta nista' ngħid li għalina Marsaskala huwa post importanti, speċjalment fis-sajf meta ħafna persuni li joqogħdu fin-naħa t'isfel ta' Malta jmorru f'dawk l-inħawi.

Wieħed mill-isbaħ postijiet f'Marsaskala, u sfortunatament wieħed mill-aktar mitluqin, huwa l-Magħluq.

Ilna snin twal nistennew li tittieħed azzjoni sabiex post verament sabiħ ma jkunx daqshekk mitluq u jkun riġenerat.

Nassumi li l-Ministru jaf li hemmhekk hemm problema ta' ġrieden.

Fil-fatt kultant tkun għaddej minn hemmhekk u tara l-ġrieden li jiġu minħabba l-ħmieġ li jintefa' minn persuni irresponsabbli.

F'dawn il-jiem saret anke konferenza stampa dwar dan.

Għalhekk jista' l-Ministru jispjega x'se jkun qed isir hemmhekk, kemm min-naħa tal-Ministeru kif ukoll min-naħa ta' għaqdiet volontarji ambjentali, li wkoll qed jieħdu interess?

Din hija inizjattiva tajba li biha qed jiġi ġġenerat il-Magħluq ġewwa Marsaskala.

JOSÉ HERRERA: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija.

Il-Magħluq u l-akkwati tiegħu huma parti miż-żoni senjalati bħala siti ta' Natura 2000 jiġifieri siti ta' portata ekoloġika.

Fil-fatt il-parti fejn hemm il-wet lands hija ta' portata ekoloġika kbira.

L-ewwel nett, l-ERA ħadmet fuq il-management plans u qalet b'mod xjentifiku x'hemm bżonn isir biex wieħed jippreserva l-aspett ekoloġiku u ambjentali tas-sit.

Għalhekk bdejna nħaddmu dawn il-pjanijiet ta' immaniġġar tas-sit.

L-ewwel ħaġa li għamilna kienet li mmarkajna Il-Magħluq u l-akkwati tiegħu bħala sit Natura 2000.

Bdejna billi għamilna x-xogħol tat-tindif, imbagħad iddeċidejna li hemm bżonn isir dredging.

Fil-fatt id-dredging ma kenitx l-aktar ħaġa faċli għaliex hemmhekk hemm sistema ekoloġika; pereżempju hemm ħuta li tissejjaħ il-Bużaqq, li hija ħuta endemika għal Malta biss u li ftit ilu ddikjarajnieha bħala l-ħuta nazzjonali ta' Malta.

Biex sar id-dredging u x-xogħol li kien hemm bżonn isir wieħed kellu juża kawtela kbira; saru l-istudji relattivi, sar koordinament bejn l-ERA u Ambjent Malta u daħħalna wkoll ENGO biex tiġi involuta fl-immaniġġjar ta' dan is-sit.

Minbarra dan, għamilna wkoll programm biex nippreżervaw il-Bużaqq, waħħalna wkoll CCTV cameras għal aktar sigurtà u ħawwilna aktar siġar indiġeni biex nippreżervaw il-madwar.

Bażikament li se jsir hemmhekk huwa li se nirrestawraw is-sit biex inġibuh fl-istat pristin li kien fih qabel ma beda jiġi degradat konsegwenza tal-iżvilupp kbir li sar hemmhekk minħabba l-aspett turistiku.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-azzjonijiet li ħa biex jindirizza dawn in-nuqqasijiet li jissemmew fil-konklużjonijiet tar-rapport tal-inkjesta?

JOSÉ HERRERA: Kif japprezza l-Onor.

Interpellant, meta inti tkun ministru, inti ma tkunx il-manager.

Jalla jilħaq ministru xi darba għax kulħadd jaspira li jilħaq ministru.

L-iskop ta' ministru mhuwiex li jkun manager imma li jkun policy director u jikkoordina l-politika, ikun jaf x'inhu għaddej u jippromwovi l-ideat tiegħu.

Ministru jkollu ħafna dipartimenti, aġenziji, eluf ta' nies jaħdmu miegħu u ma jkunx jaf, u lanqas għandu jkun jaf, id-day-to-day running tal-ministeru tiegħu.

Allaħares ikun hekk, għaliex minflok ikun ministru, jispiċċa CEO.

Però kif ilħaqt Ministru responsabbli mill-ambjent, bħalma ġrali meta lħaqt l-ewwel darba Segretarju Parlamentari responsabbli mill-kultura u kunsilli lokali wara li kien hemm Gvern Nazzjonalista, bdew jiġu n-nies jgħiduli xi jkun ġara 'l hawn u 'l hemm, li jkunu saru ċerti irregolaritajiet, eċċ..

Allura tagħmel inkjesta fuq kull ħaġa li tisma'?

Jekk tagħmel hekk tispiċċa ma tagħmel xejn għax kuljum jiġi xi ħadd jgħidf xi ħaġa, jew b'mod sigriet jew anonimu.

Il-Maltin, speċjalment, iħobbu jallegaw ħafna affarijiet fuq kulħadd.

Kieku kellek tagħmel inkjesta fuq kull allegazzjoni li ssirlek, tagħmel allegazzjoni kuljum.

Pereżempju jekk jinqabeż xi ħadd, jew jiffissa li nqabeż, jew inkella xi ħadd ippretenda li kellu jieħu xi ħaġa u ma ħadhiex, jiġi jagħmillek rapport fuq sieħbu.

Kuljum ikollok rapporti u allura trid toqgħod tibbilanċja dak li tisma'.

Però meta sirt ministru ta' dan id-dekasteru kelli ċerti lmenti li ma kenux partikolari u jien deherli li kelli ninvestiga.

Sur President, il-liġi tagħtik il-poter li bħala ministru tagħmel inkjesta ministerjali u mhux inkjesta kriminali.

L-iskop ta' inkjesta ministerjali mhijiex biex inti tara jekk hemmx xi reat jew delitt kriminali imma biex tara jekk l-affarijiet jistgħux isiru aħjar mill-aspett amminstrattiv.

Jekk imbagħad jirriżultalek li hemm xi ħaġa kriminali, tagħmel ir-rapporti li għandek tagħmel.

Bażikament, wara li jien smajt li kien hemm ċerti lmenti għamilt inkjesta ministerjali.

Fil-fatt informajt lill-Kamra min kienet il-persuna li jien għażilt biex tħejji l-inkjesta ministerjali; f'dan il-każ kien l-Avukat Paul Cachia.

Meta tagħmel inkjesta ministerjali l-liġi tagħtik id-dritt li tagħżel wieħed, jew tista' tagħżel tim.

F'dan il-każ deherli li kelli nagħżel persuna partikolari u għalhekk għażilt lill-Avukat Paul Cachia, li ra l-affarijiet u kkummenta kif kellu jikkummenta.

Fil-fatt sab li kien hemm żewġ aspetti li kellhom bżonn jiġu rimedjati b'mod immedjat.

Ma jfissirx li m'hemmx affarijiet oħrajn ħżiena, għax nispiċċa jien, jiġi ta' warajja, u ta' wara, jiġifieri dejjem ikun hemm affarijiet li jistgħu jiġu mtejba u dejjem ikun hemm min jabbuża mill-kariga tiegħu.

Tista' tkun l-aqwa ministru fid-dinja u tista' tkun l-aktar bniedem rett, għax dejjem ikun hemm min jabbuża.

In-natura umana hekk hi, dejjem hekk kienet u dejjem hekk se tibqa'.

Irridu nkunu onesti magħna nfusna u ma rridux inkunu estremisti u ngħidu li għax ikun hemm xi ħaġa ħażina allura spiċċat id-dinja.

Wieħed irid jindirizza l-problemi, jimminimizza l-abbużi li jkun hemm u jibqa' għaddej għax inkella ma jieqaf qatt.

Kif diġà għedt, kien hemm żewġ aspetti li kellhom bżonn jiġu indirizzati.

Wieħed minnhom kien il-mod kif jiżnu l-ħut għax kien qed jagħti lok għal abbuż serju, hekk kif stabbilit minn dan ir-rapport, u t-tieni aspett kien li kien hemm persuna li peress li kellha parentela ma' operatur partikolari, seta' kellha xi konflitt ta' interess imma ma ġiex ipprovat li kienet tabbuża jew tagħmel xi ħaġa illegali.

Bażikament dawn kienu ż-żewġ affarijiet li riedu li jiġu indirizzati b'mod immedjat.

Il-kwestjoni ta' kif jiżnu t-tonn ġiet indirizzata u ħareġ avviż legali ftit xhur wara li tħejja dan ir-rapport, għax huwa veru li kien qed ikun hemm lok għal ċerti abbużi.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub inkun nista' nagħtih id-dettalji.

Saret liġi ad hoc li permezz tagħha din il-problema partikolari ġiet indirizzata u jien ninsab sodisfatt b'dan.

Rigward il-persuna li kellha parentela ma' operatur partikolari rrid ngħid li ma ġiex ipprovat li din għamlet xi ħaġa illegali, iżda minħabba s-sensittività tal-kariga tagħha ngħatat kariga oħra.

Naħseb li dak li kkonkluda li għandu jiġi rimedjat iċ-Chairperson tal-Bord tal-Inkjesta ġie implimentat.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, waħda mill-akbar problemi ambjentali u ta' theddida għall-ambjent huwa l-konsumeriżmu.

M'ilux kont ġo supermarket u nnotajt li anke sempliċement toothpaste jkollu kaxxa tal-kartun sabiħa, kollha kuluri, imbagħad meta tmur id-dar l-ewwel ħaġa li tagħmel hija li taqbad dik il-kaxxa tal-kartun u tarmiha.

Filwaqt li ċerti pajjiżi ma qatgħux dan it-tip ta' mekkaniżmi, naf li kien hemm anke kampanja ta' edukazzjoni sabiex in-nies jagħżlu prodott minn ieħor biex ma jkunx hemm ħafna rimi.

Pereżempju, qed jissemma ħafna s-single use plastic, bħal straws, eċċ. X'qed isir mill-Ministeru sabiex din il-problema tkun indirizzata?

JOSÉ HERRERA: L-istil ta' ħajja tagħna llum inbidel radikalment mill-istil ta' ħajja li kellhom l-antenati tagħna.

Aħna qegħdin f'epoka fejn il-konsumeriżmu ħakem kollox.

Illum jekk ikollok karozza li jkollha ftit ħsara, minflok tirranġa dik il-ħsara, tbiddel il-parti bil-ħsara u tarmi l-antika.

Meta kont żgħir jien kont noqgħod Tas-Sliema - jien għandi 56 sena – u niftakar li kien jiġi wieħed jgħidulu l-landier u jekk kien ikollok, pereżempju, xi taġen b'xi qasma – illum din forsi jiswa' €4 jew €5 – kien isewwihulek.

Anke meta kont tmur tixtri, kont tieħu qisha karta pesta u tixtri l-kunserva fiha, jew biex tixtri l-larinġ kont tieħu l-qoffa.

L-iskart kien ħafna inqas, litteralment kien żero.

Ma kellniex din l-idea li tixtri oġġett u tarmih u tixtri oġġett ieħor u tarmih.

Dari l-ħajja kienet aktar sostenibbli.

Imbagħad fis-snin tmenin u disgħin dħalna f'epoka fejn il-bniedem ġie elevat iżjed u sar aktar emanċipat.

Il-plastik u l-parts saru irħas u allura bħala konsumaturi sirna nixtru u nbigħu u nixtru u narmu.

Fil-verità dan l-istil ta' ħajja għamel ħafna ħsara lill-ambjent.

L-aktar aspett li għamel ħsara lill-ambjent f'dan ir-rigward huwa l-plastik.

Il-plastik huwa materjal irħis ħafna biex tipproduċih.

Għall-ewwel in-nies kienu jaħsbu li dan huwa materjal inearth u allura jekk inti tużah bħala kontenitur u tarmih, dan eventwalment, tul is-snin, jispiċċa u jerġa' jidħol fin-natura.

Għalhekk biddilna s-sistema tagħna ta' kif nippreżervaw l-affarijiet, kif nużaw l-affarijiet u bdejna nużaw ħafna plastik single use.

L-istil ta' ħajja tagħna llum iwassal biex ngħarrqu l-ambjent.

Għaldaqstant irridu nagħmlu żewġ affarijiet; irridu nbiddlu l-istil ta' ħajja tagħna billi nedukaw u nikkreaw policies u qafas legali adegwat u rridu nindirizzaw il-problema tal-plastik.

Il-plastik huwa l-akbar problema f'dan ir-rigward u Malta qiegħda ftit lura, però se nkunu minn ta' quddiem nett għaliex qed naħdmu fuq politika u qafas leġiżlattiv fir-rigward ta' plastik single use.

Il-plastik mhuwiex ħażin.

Pereżempju hija ħaġa tajba li jkollok ġugarell tal-plastik li tużah għal sentejn u m'hemm xejn ħażin li xi partijiet tal-karozza jkunu tal-plastik imma mhux ikollok flixkun tal-ilma tal-plastik li tarmih mill-ewwel hekk kif tixtrob l-ilma.

Huwa l-plastik single use li huwa ħażin u mhux il-plastik fih innifsu però qed nabbużaw minn dan il-materjal.

Għalhekk irridu nedukaw lin-nies kif jużaw il-plastik aħjar u rridu nieħdu pożizzjonijiet leġiżlattivi ebsin.

Sur President, l-ewwel ħaġa li se nagħmlu hija l-bottle refund scheme għaliex l-aktar plastik li qed jintuża u jintrema huwa dak tal-kontenituri tal-minerali tal-ilma, eċċ. Irid ikollna sistema fejn il-plastik li qed jiġi wżat għal dawn il-fliexken jiġi riċiklat u allura jrid ikollok bottle refund scheme.

Ninsabu f'punt avvanzat dwar dan u fix-xhur li ġejjin se jkollna sistema in vigore.

Din hija xi ħaġa tajba ħafna.

Irid ikollna wkoll qafas leġiżlattiv biex ċerti oġġetti, bħall-boroż u kontenituri oħrajn li jintużaw kapriċċożament bħal pereżempju, l-istraws, naqtgħuhom għax qed jagħmlu ħafna ħsara lill-ambjent.

Irid ikollok kuraġġ, koperazzjoni u edukazzjoni, però fl-aħħar mill-aħħar irridu nieħdu passi ebsin f'dan ir-rigward.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, l-industrija tat-tonn f'pajjiżna hija industrija importanti ħafna mhux biss għall-operaturi li jaħdmu bil-purse-seiners u għal dawk li għandhom il-fattening farms hawn Malta imma wkoll għas-sajjieda żgħar Maltin, li ħafna minnhom qegħdin Marsaxlokk.

Wara l-istorja sfortunata li kellna ftit tax-xhur ilu dwar it-tonn, jista' l-Ministru jgħidilna jekk kellniex xi riperkussjonijiet mill-ICCAT (International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas)?

Kien hemm xi sanzjonijiet fuq pajjiżna?

X'qed jagħmel il-Ministru biex ikompli jiddefendi l-interess tas-sajjieda speċjalment is-sajjieda żgħar Maltin?

JOSÉ HERRERA: Sur President, wieħed japprezza dawn it-tip ta' mistoqsijiet.

Hija l-funzjoni tal-Oppożizzjoni li b'kawtela u b'responsabbiltà tiskrutinja dak li jkun għaddej.

Naħseb li dawn it-tip ta' mistoqsijiet fiċ-ċirkostanzi huma pertinenti u f'waqthom u jien għandi l-obbligu li ninforma.

L-industrija tat-tonn hija industrija li kibret matul dawn l-aħħar 12-il sena.

M'għandekx xi miljun ruħ involut fl-industrija tat-tonn.

Bażikament għandek erba' kumpaniji kbar.

Fl-akwakultura għandek aktar minn erba' kumpaniji għax għandek il-kumpanija tal-awrat, eċċ. Irrid ngħid li dawn l-erba' kumpaniji waħedhom għandhom bejn 2% u 3% tal-ekonomija kollha ta' Malta.

Din l-industrija kibret mhux biss għaliex għandna l-kwoti tagħna imma għaliex b'mod legali dawn jixtru kwoti jew biċċiet minn kwoti ta' pajjiżi oħrajn.

It-tuna penning ma ngħidlux akwakultura fis-sens li inti tkabbar il-ħut.

Min qiegħed irabbi t-tonn jew imexxi l-industrija tat-tonn mhuwiex qed ikabbar il-ħut.

It-tonn jinqabad fis-salvaġġ, jiġi penned, jiġi mitmugħ ċertu ikel, jeħxien, imbagħad hemm l-istaġun meta jinqatel u jiġi esportat.

L-industrija tat-tonn hija industrija li tħalli ħafna qligħ imma ftit huma n-nies involuti.

Id-Dipartiment tas-Sajd huwa r-regolatur, għandu l-limitazzjonijiet tiegħu u rriżulta li tul is-snin, taħt gvernijiet oħrajn, mhux taħt dan il-Gvern, kien hemm ċerti abbużi.

F'kull setter dejjem se jkun hemm l-abbużi u l-inkwiet imma dejjem tista' timminimizza.

Però meta jkollok żbroff ta' allegazzjonijiet kif kien hemm f'dawn l-aħħar ġimgħat u xhur, speċjalment f'kontest Ewropew, billi Malta hija parti mill-Unjoni Ewropea, ikun hemm ċerti riperkussjonijiet.

Kif qed jgħid l-Onor.

Interpellant, kellna riperkussjonijiet.

Meta jiġri hekk ikollok l-attenzjoni tal-Kummissjoni Ewropea, tal-fora internazzjonali u tal-ICCAT aktar iffokata fuq Malta.

Anke l-Ġappun, li huwa l-importatur ewlieni tagħna, jibda jibża' jimporta l-ħut mingħandna.

Kellna numru ta' problemi.

Għalhekk inkun qed nigdeb jekk niġi hawnhekk u ngħid lill-Onor.

Interpellant li ma ġara xejn, għax fil-fatt ġara.

Kien hemm problemi u riperkussjonijiet politiċi fuq livell Ewropew u internazzjonali.

Dik hija l-verità però d-dover tiegħi bħala Ministru u tad-Dipartiment kien li nirrispondu għal dawn l-allegazzjonijiet li saru.

Kelli l-għażla li jew niddeċiedi b'mod irrazzjonali, nieħu ċerti miżuri bl-addoċċ u nibqa' miexi jew inkella nimxi b'mod kawt.

Ħalli nkun onest mal-Onor.

Interpellant; l-ewwel tentazzjoni hekk kienet, li nqum filgħodu, naqbad nieħu erba' deċiżjonijiet kif naf jien u mmexxu.

Però l-esperjenza ta' dawn l-aħħar sitt snin turik li jekk tiddeċiedi fis-saħna, tiżbalja.

Għalhekk trid tgħarbel iċ-ċirkostanzi u l-problemi, imbagħad tara x'hemm bżonn isir.

Nista' nserraħ ras l-Onor.

Interpellant li, l-ewwel nett, il-mistoqsijiet li sarulna mill-Kummissjoni Ewropea rrispondejniehom, qed nieħdu miżuri u se nkomplu nieħdu, però l-aktar ħaġa importanti hija li rridu ngħarblu x'kien hemm u naraw x'irridu nagħmlu.

Fil-ġimgħat li ġejjin jien se nkun f'pożizzjoni li niġi hawn fil-Parlament jew barra l-Parlament, nagħmel stqarrijiet għall-istampa u ngħid x'miżuri radikali u ebsin ħadna biex insaħħu l-aspett regolatorju tal-industrija tagħna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk Malta hux se tieħu sehem fl-Earth Hour din is-sena wkoll?

JOSÉ HERRERA: Sur President, nixtieq nirringrazzjak talli tajtni l-permess li nniedi l-parteċipazzjoni ta' Malta f'dan il-programm tal-Earth Hour mill-Parlament u bħala Kap ta' dan il-Parlament għoġbok tonorana bil-preżenza tiegħek.

Naf li inti wkoll qed issegwi b'mod assidwu l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-ambjent, speċjalment fir-rigward tal-klima u kont ukoll Nairobi, fejn jinsab l-Uffiċċju Ewlieni tan-Nazzjonijiet Uniti, għall-Assemblea tal-Nazzjonijiet Uniti għall-Ambjent, li fiha Malta qed tipparteċipa wkoll.

Din is-sena l-punt fokali tal-Earth Hour huwa l-mod kif ngħixu.

Bażikament qed tgħid li l-Gvern jista' jitkellem, jista' jagħmel policies, jista' jagħmel leġiżlazzjonijiet, però jekk ma nbiddlux il-mentalità u d-drawwiet tan-nies se nibqgħu fejn qegħdin.

Drawwa mhijiex idea, imma li tagħmel ħaġa, imbagħad ta' warajk jerġa' jagħmilha, ta' warajh jerġa' jagħmilha u kulħadd jibqa' jagħmel l-istess ħaġa, imbagħad issir pależi u ssir a way of life.

U meta xi ħaġa ssir a way of life mhux faċli tbiddilha, anke jekk tkun ħażina.

Jien ngħid li kważi lanqas il-ġenerazzjoni tiegħi u l-ġenerazzjoni tiegħek, Sur President, għax aħna trabbejna fis-snin sebgħin, u għalkemm konna konsumeristi, ma konniex daqs illum imma konna differenti … Qed nirreferi għas-sistema moderna li trabbew fiha t-tfal tagħna.

Kif kont qed nispjega qabel, illum tant aħna konsumeristi li nixtru oġġett u narmuh.

Din it-tip ta' ħajja qed taffettwa l-ambjent speċjalment meta nużaw il-plastik.

Għaldaqstant l-Earth Hour hija att simboliku biex nuru li rridu nbiddlu s-sistema ta' kif aħna ngħixu.

Dak huwa l-messaġġ tal-Earth Hour ta' din id-darba.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali ta' Jobsplus għas-sena 2018; u

L-estimi finanzjarji ta' Jobsplus għas-sena 2019.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÉ HERRERA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Marzu, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, illum għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi li jemenda l-kunsilli lokali ta' pajjjiżna.

Il-kunsilli lokali ilhom magħna għal numru kbir ta' snin, rajniehom jitwieldu, rajniehom jibdew jimxu, u issa, 25 sena wara, qegħdin f'dan il-Parlament biex naraw jekk nistgħux intejbu l-mod kif dawn jaħdmu.

Jien naħseb li dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, li għandu l-intenzjoni li l-kunsilli lokali ta' pajjiżna nagħmluhom aħjar, leaves much to be desired.

Fadal u għad hemm bżonn nagħmlu ħafna aktar milli hawn f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Naħseb li dan mhux biss qed ngħidu jien bħala deputat u Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista ġewwa dan il-Parlament imma naħseb li qed jgħiduh il-Laburisti stess, fosthom sindki u kunsillieri Laburisti f'Malta u f'Għawdex, għax meta raw dan l-Abbozz ta' Liġi ma ħassewx li se jgħinhom jimxu 'l quddiem, u meta tagħsru tibda tistaqsi: X'poteri se jżid lill-kunsilli lokali tagħna?

Liċ-ċittadini tagħna kif se jagħmlilhom ħajjithom aħjar?

Kif se jagħti s-saħħa lis-sindki, lill-viċi sindki, lill-kunsilliera u lill-ħaddiema li jaħdmu fil-kunsilli lokali biex jagħmlu xogħolhom aħjar?

Naħseb li meta wieħed janalizza dan l-Abbozz ta' Liġi kif analizzawh diversi nies fosthom sindki u oħrajn barra dan il-Parlament, jirrealizza li bir-riforma li dan il-Gvern qed jipprova jagħmel fil-kunsilli lokali, se jneħħilhom il-poteri biex verament ikunu gvern lokali!

Kif tista' tkun gvern lokali u ma jkollokx is-saħħa li twettaq l-affarijiet fil-lokalità tiegħek?

Tant hu hekk, li meta kont qed nipprepara għal dan id-diskors tiegħi rnexxieli nsib ukoll kif kien jaħsibha l-Partit Laburista dwar il-kunsilli lokali ftit qabel ma tela' fil-gvern.

Pereżempju kien hemm paġna sħiħa li fost affarijiet oħra kienet tgħid hekk: "Partit Laburista għall-elezzjoni tal-10 Marzu 2012: Għaqal fit-tmexxija, progress u stabbiltà" u "Infrastruttura, ambjent u toroq li jixirqu lill-komunità".

Jekk l-infrastruttura, l-ambjent u t-toroq jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-kunsilli lokali trid tagħtihom il-fondi biex ikunu jistgħu jaħdmu u jkunu jistgħu jwettqu l-affarijiet.

Però meta nħarsu u naraw Gvern Laburista x'għamel fil-kunsilli lokali nindunaw li t-toroq m'għadhomx jaqgħu taħthom!

Il-Partit Laburista lanqas jista' jerġa' jmur għal din l-elezzjoni li ġejja f'Mejju li ġej u jgħidilna li se jieħu ħsieb it-toroq ta' pajjiżna permezz tal-kunsilli lokali għax ħadhom f'idejh jiġifieri neħħielhom dan il-poter.

Minn taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali tneħħew ukoll l-oqsma tal-ambjent u l-indafa jiġifieri l-poteri minflok żdiedu, naqsu.

Diġà tajt żewġ eżempji ta' fejn naqsu.

Sur President, fil-lokalitajiet tagħna għandna l-gwardjani lokali li kienu jieħdu ħsiebhom ir-reġjuni u l-kunsilli lokali imma anke dan il-poter tneħħielhom lill-kunsilliera tagħna, lill-viċi sindki tagħna u lis-sindki tagħna.

Lanqas l-infurzar m'għadu jaqa' taħt il-kunsilli lokali!

Mela x'poteri għandhom illum il-kunsilli lokali?

Għaliex il-Gvern minflok żied il-poteri tal-kunsilli lokali, naqqashomlhom?

Riforma ma tistax tkun riforma jekk ma tagħtix saħħa lill-kunsilli lokali.

Qed jittieħdu poteri aktar milli jingħataw poteri!

Dan il-Gvern verament jemmen fil-kunsilli lokali?

Għax il-prinċipju fundamentali tal-kunsilli lokali huwa li tneħħi l-poter minn idejn il-gvern u tniżżlu għand il-poplu, tniżżlu għand is-sindki u tniżżlu għand il-kunsilliera f'kull lokalità.

Anzi aħna għamilna aktar minn hekk.

Aħna tajna wkoll poter f'lokalitajiet iżgħar, li jissejħu hamlets u kumitati amministrattivi, biex il-poter jerġa' jinżel aktar 'l isfel fil-lokalitajiet tagħna.

X'qed jagħmel dan l-Abbozz ta' Liġi?

X'qed jagħmel dan il-Gvern Laburista?

Qed ineħħi wkoll il-kumitati amministrattivi!

Jien kont immur konferenzi stampa meta kont kelliem għall-Oppożizzjoni dwar il-kunsilli lokali u niftakar li kien ikun hemm anke ministri u nies mid-distrett.

Pereżempju fiż-Żurrieq hemm il-kumitat amministrattiv ta' Bubaqra li kien jaħdem ħafna, li kien jagħmel l-attivitajiet u kienu jiġu u jfaħħruh kemm huwa tajjeb.

Però issa dan il-Gvern irid ineħħihom dawn!

Sur President, il-prinċipju tas-sussidjarjetà u d-deċentralizzazzjoni tal-poter, jiġifieri li tniżżel il-poter 'l isfel, għal dan il-Gvern telaq ukoll!

Għalhekk irridu nikkonvinċu lin-nies li dan il-Gvern m'għandux għal qalbu l-kunsilli lokali għax kieku kien jaqbad il-kumitati amministrattivi u jelevahom biex kull lokalità, żgħira kemm hi żgħira, ikollha l-kunsill tagħha.

Hawn nista' nsemmi, pereżempju, is-Swatar u Tal-Virtù.

Imma le, bil-kontra, dawn qed ineħħuhom!

U issa mhux biss neħħejna l-poteri u sfaxxaw fix-xejn il-kumitati amministrattivi, imma issa rridu nagħtu aktar poter lir-reġjuni.

Mela minflok ma jmur viċin in-nies, dan il-Gvern qed jitbiegħed u jmur lil hinn min-nies.

Dik hija d-deċiżjoni ta' dan il-Gvern.

Sur President, nerġa' ntenni li aħna nemmnu fil-kunsilli lokali u rridu nżidulhom il-poteri imma llum għandna Gvern li qed inaqqashomlhom dawn il-poteri.

Għalhekk mhux ta' b'xejn li llum hemm sindki, viċi sindki u kunsilliera Laburisti li mhumiex kuntenti bil-mod kif dan il-Gvern qed imexxi f'dan is-settur.

Jekk neħħejtilhom it-toroq, it-tindif u l-gwardjani lokali, x'se tħallilhom f'idejhom?

Li jiġbru l-iskart?

X'poteri se tagħtihom?

Issa nħolqu wkoll Infrastructure Malta u diversi aġenziji oħrajn.

Tisma' sindki jgħidu li huma jgħidu ħaġa u l-Gvern u l-awtoritajiet jagħmlu mod ieħor, jew inkella jagħmlu xogħlijiet fil-lokalitajiet tagħhom mingħajr lanqas biss jgħidulhom.

Dak huwa r-rispett lejn is-sindki!

Dak huwa r-rispett ta' dan il-Gvern u ta' dawn l-awtoritajiet lejn il-kunsilli lokali tagħna!

Dan mhux bil-paroli imma bil-fatti.

Jien ċert li l-Gvern semagħhom lis-sindki, lill-viċi sindki u lill-kunsilliera jgħidu li fil-lokalitajiet tagħhom jinbdew xogħlijiet li lanqas biss ikunu informawhom dwarhom!

Jekk il-Gvern verament jemmen fil-kunsilli lokali ma jistax ikun gaffa u jibqa' għaddej minn fuq kulħadd, inkluż kunsilli lokali mmexxija mill-Partit Laburista.

Infrastructure Malta hija każ ċar.

Pereżempju, din tiddeċiedi li f'Ħ'Attard trid tagħmel triq u taqbad u tagħlaq it-toroq, imbagħad in-nies iridu joqogħdu jistennew fit-traffiku, bid-dħaħen deħlin fid-djar tan-nies.

U għax il-Ministru ddeċieda li jrid jagħmel bypass minn Ħ'Attard għal Ħ'Attard, ma kkonsultax mal-kunsill lokali.

In-nies għamlet il-petizzjonijiet imma dan il-Gvern baqa' għaddej romblu!

Għalhekk irridu naraw li f'lokalitajiet bħall-Mellieħa u Marsaxlokk ix-xogħlijiet li jkunu għaddejjin isiru b'konsultazzjoni suret in-nies mal-kunsilli lokali tagħna.

Jien nifhem is-sindki, il-viċi sindki, il-kunsilliera, is-segretarji eżekuttivi u l-ħaddiema minn xiex għaddejjin.

Minn hawn insellmilhom u nagħmlilhom appell biex ma jaqtgħux qalbhom u jibqgħu jaħdmu għaliex għada pitgħada Gvern Nazzjonalista jerġa' jagħtihom il-poteri lura.

Naħseb li għandna nkomplu nagħtu aktar saħħa wkoll lis-segretarji eżekuttivi u l-ħaddiema fix-xogħol tagħhom, u b'mod aktar miftuħ lill-Assoċazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

Illum l-Assoċazzjoni tal-Kunsilli Lokali m'għandhiex snien, tipprova tagħmel xi ħaġa u ma tasal imkien u tipprova tagħti l-proposti tagħha għall-baġit u dawn ma jidħlux.

Irridu nifhmu li jekk irridu kunsilli lokali b'saħħithom u li jiffunzjonaw, irridu nagħtuhom il-poteri u l-flus u nagħmlu analisi ta' dak li jkun hemm bżonn isir bħal impact assessments - anke dak soċjali - u kif il-lokalitajiet jistgħu jgħinu aktar lill-persuni b'diżabilità u l-anzjani.

Aħna rridu naraw aspett ieħor fil-kunsilli lokali, ċjoè dak relatat ma' xogħol soċjali.

Aħna ma rridux naraw kunsilli lokali li jaħdmu biss fuq infrastruttura jew ġbir tal-iskart.

Pereżempju, il-Kunsill Lokali tal-Mosta li huwa mmexxi mill-Partit Nazzjonalista kellu l-kampanja "Mosta Solidali".

Hemmhekk is-sindki, kemm dawk li kellna fil-passat kif ukoll l-aħħar tliet Sindki Keith Cassar, Ivan Bartolo u Edwin Vassallo, jaħdmu biex mhux biss il-Mosta jkollha infrastruttura tajba imma biex tkun Mosta solidali għall-anzjani u għall-persuni b'diżabilità.

Pereżempju meta l-Onor.

Clyde Puli kien Segretarju Parlamentari responsabbli mill-isport għamilna ħafna affarijiet relatati mal-isport fil-lokalitajiet, fosthom l-open air gyms.

Morru sa Ta' Qali u lokalitajiet oħrajn ħalli taraw!

Jien nitlob lill-Ministru biex iżur il-bandli ta' diversi lokalitajiet u jara f'liema stat qegħdin!

Allura lill-kunsilli lokali m'għandniex ngħinuhom sabiex naraw li l-bandli, fejn imorru l-familji biex jistrieħu u fejn jilagħbu ftit it-tfal, ikunu tal-aqwa kwalità?

Issa ovvjament hemm bandli li huma tajbin, imma għandna bżonn niffokaw ħafna sabiex il-bandli tal-lokalitajiet tagħna, u anke l-open air gyms, ikunu suret in-nies.

Sur President, jekk il-Gvern ma jridx jagħmel dan, x'nistgħu nagħmlu aħna?

Nibdew nieħdu r-ritratti, inġibuhom fuq il-ġurnali u l-midja soċjali, imbagħad il-Gvern jgħid li aħna negattivi!

Negattivi għax inti tkun qed tgħid lill-Gvern għal darba, tnejn, tlieta biex jirranġa l-affarijiet u jgħin lill-kunsilli lokali għax hu ma jkunx qed jagħmel dan?

L-istess f'dak li għandu x'jaqsam mal-Pulizija.

Kellu jinżel il-Kap tal-Oppożizzjoni l-Marsa biex naraw li l-għassa tal-Marsa tkun miftuħa?

Ftit ilu kien hawn l-Onor.

Hermann Schiavone jitkellem - u naħseb li aktar tard se jitkellem anke l-Onor.

Toni Bezzina – u semma lil Birżebbuġa u l-problemi ta' serq u kriminalità li hemm hemmhekk.

Kemm-il darba tkellimna dwar dan?

X'qed jagħmel dan il-Gvern dwar dan?

Kemm qed jgħin lill-kunsilli lokali biex naraw li l-kriminalità f'diversi lokalitajiet, inkluż Birżebbuġa, jingħataw is-saħħa, il-flus u l-poter biex jgħinu?

Huwa importanti li l-komunità u l-anzjani tagħna jkunu aktar siguri.

Fejn hija t-trasparenza fil-LESA?

Aħna konna appellajna biex il-gwardjani lokali jibqgħu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali għax huma jafu fejn l-aħjar li jmorru.

Sur President, mur isma' t-tgergir li għaddej dwar kif jiġu trattati mhux biss il-gwardjani lokali imma anke ċerti lokalitajiet partikolari.

Pereżempju, f'ċerti lokalitajiet jingħataw iċ-ċitazzjonijiet u f'oħrajn ma jingħatawx u f'ċerti lokalitajiet imorru l-gwardjani lokali u f'oħrajn ma jmorrux.

Jekk aħna rridu li jkollna s-sigurtà, toroq siguri, mhux biss mill-aspett ta' kriminalità u serq imma anke mill-aspett ta' traffiku, huwa importanti li jkollna l-gwardjani lokali tagħna mħarrġin b'mod tajjeb u jkun hemm il-ħsieb dwar fejn dawn għandhom imorru.

Pereżempju, kemm ilna ngħidu li f'lokalitajiet bħal San Ġiljan, Paceville u s-Swieqi jkun hemm każijiet ta' ħsarat fuq il-karozzi tar-residenti!

Għaliex hemmhekk ma jkunx hemm pulizija jew gwardjani lokali jduru on foot biex jaraw li dawn il-lokalitajiet ikunu aktar siguri?

Meta n-nies jaraw il-pulizija joqogħdu ħafna aktar attenti.

Hemm imbagħad il-mod kif niġbru l-iskart.

Issa li għandna aktar barranin jgħixu f'pajjiżna, il-problema tat-tindif u tal-infurzar kibret imma din neħħejnieha minn taħt idejn il-kunsilli lokali tagħna.

Jien niskanta kif dan il-Gvern f'ċerti lokalitajiet imur jgħaġġel inaddaf u f'lokalitajiet oħrajn idum biex jagħmel dan.

Pereżempju f'San Pawl il-Baħar tgħidx kemm idumu biex inaddfu u biex l-infurzar isir kif għandu jsir!

Forsi għax San Pawl il-Baħar hija lokalità ta' maġġoranza tal-Partit Nazzjonalista?

Sur President, mur Ta' Qali u lokalitajiet oħrajn, bħall-Mellieħa, sabiex tara kemm hemm bżonn tindif hemm!

Hemm bżonn li diversi lokalitajiet f'Malta jkunu miżmuma ħafna aħjar milli huma llum.

Anke l-Awtorità tal-Ippjanar, dik li konna ngħidulha l-MEPA, qed tiġi taqa' u tqum mill-pariri tal-kunsilli lokali.

Kemm qed ikollna deċiżjonijiet fl-Awtorità tal-Ippjanar li huma kontra dak li jkunu jridu l-kunsilli lokali, mhux biss Nazzjonalisti imma anke Laburisti!

Dan l-aħħar aktar qed insibuha komda li biċċa xogħol nagħtuha lil xi NGO milli ngħidu lill-kunsill lokali jagħmilha!

Pereżempju, fl-aħħar sigħat sirna nafu li ż-żona tal-Magħluq f'Marsaskala minflok tajnieha lill-kunsill lokali, li kien għamel konferenza stampa dwarha sena u nofs ilu, il-Gvern Laburista taha lil NGO.

L-NGO hija tajba imma dan huwa ċertifikat ieħor li dan il-Gvern ma jridx isaħħaħ l-id tal-kunsilli lokali.

Issa dan huwa kunsill lokali b'maġġoranza Laburista!

Għalhekk jien qed nifhem li dan il-Gvern għandu diffikultà biex f'ċerti lokalitajiet jibqa' għaddej bil-ħidma naturali tiegħu għaliex irid kollox f'idejh, irid li jkollu l-poter ċentralizzat f'idejh.

Fil-fatt it-toroq, l-infurzar, il-LESA, il-gwardjani lokali u t-tindif spiċċaw kollha f'idejn il-Gvern.

Mela ninsewh is-sabiħ tal-kunsilli lokali u d-deċentralizzazzjoni tal-poter li għandu jkollna ġewwa dan il-pajjiż!

Imbagħad lill-kunsilli lokali nagħtuhom ftit fondi 'l hemm u 'l hawn, nagħmlu l-Vot 16 u ngħidu kemm aħna tajbin u kemm huwa importanti li liż-żgħażagħ nerġgħu ninvolvuhom, imma mbagħad kollox jerġa' jmut.

Tant m'għandhomx fiduċja fil-kunsilli lokali li sa ftit tas-sigħat ilu ġo dan il-Parlament ingħatajna l-Gender Balance in Parliament Reform.

Dan il-Gvern ħaseb għall-Parlament u għall-Gvern Ċentrali imma għall-kunsilli lokali ħaseb jew insiehom?

Din hija d-differenza bejn partit fil-gvern u ieħor.

Din hija d-differenza bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Partit Laburista.

Anke f'dan il-każ, issa qed ngħidu li għandu jkollna aktar nisa fil-politika.

Mela l-politika lokali mhijiex importanti?

Mela li nżidu aktar il-preżenza femminili jew maskili fil-kunsilli lokali u li jkollna bilanċ fil-kunsilli lokali - issa dan il-Gvern irid isejħilhom gvern lokali - ma teżistix għal dan il-Gvern?

Sur President, in-nies hemm barra għandhom moħħ biex jaħsbu u allura meta dan il-Gvern jagħmel xi riforma jew xi diskussjoni u tibda tinduna kemm ikun hemm nuqqasijiet, tibda taħseb u tistaqsi għalfejn ikun għamilha.

Pereżempju bħalissa għaddejja liġi mill-Parlament dwar il-kunsilli lokali imma lanqas ġietu l-aktar ħaġa sempliċi f'moħħu, ċjoè kif nistgħu ninvolvu aktar nisa fil-politika lokali biex ikollna aktar sindki, viċi sindki u kunsilliera nisa.

Dan il-Gvern tant jgħaġġel li anke ħaġa bħal din nesa imma mingħalih qed jidħaq bin-nies.

Jien naħseb li lanqas biss ġietu f'moħħu għax m'għandux għal qalbu l-kunsilli lokali ta' pajjiżna.

Anke jekk tara t-talbiet li għamlu l-kunsilli lokali jew il-mod kif il-kunsilli lokali qed jiffunzjonaw, tinduna li dan il-Gvern m'għandux għal qalbu l-kunsilli lokali.

Pereżempju, nistgħu niffokaw ftit fuq il-binjiet tal-kunsilli lokali?

Kull bini huwa aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità u għall-anzjani?

Kull bini għandu lift?

Pereżempju, il-Kunsill Lokali tax-Xagħra Għawdex huwa aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità?

L-Onor.

Frederick Azzopardi jista' jgħidilna li mhuwiex aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità.

Imma lil dan il-Gvern tgħidlu darba, tnejn, tlieta, u għalxejn!

Anke l-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard minn fejn niġi jien, biex titla' fuq, bit-taraġ trid titla'.

Allura dan il-kunsill lokali huwa aċċessibbli?

Allura b'din il-liġi jew b'din ir-riforma li permezz tagħha rridu naraw il-kunsilli lokali jimxu 'l quddiem, fejn irridu naslu?

Problema oħra li jiffaċċjaw diversi lokalitajiet bħall-Mosta, Paceville u Tas-Sliema hija l-parkeġġ.

Ovvjament ladarba qed jiżdiedu n-nies qed jiżdiedu l-karozzi, u l-karozzi xi mkien iridu jipparkjawhom.

Imma fejn se jipparkjawhom?

Fejnhom il-ħsebijiet ta' dan il-Gvern mal-kunsilli lokali biex naraw li verament il-parkeġġ jiżdied b'mod intelliġenti?

Jekk tmur il-Marsa tista' tara l-kriminalità u d-diffikultajiet kbar li hemm f'dik il-lokalità.

Hawnhekk nista' nsemmi wkoll il-Belt.

Kemm ilna ngħidu dwar il-Kunsill Lokali tal-Belt, li bħal Paceville u lokalitajiet oħrajn għandu l-bżonnijiet tiegħu għaliex minbarra l-ħafna Maltin li jidħlu hemmhekk, jidħlu wkoll ħafna barranin!

Din hija lokalità li mhux biss jgħixu fiha l-Beltin imma jmorru fiha wkoll ħafna ħaddiema, fosthom aħna f'dan il-Parlament.

Allura l-Belt m'għandux ikollha għajnuna b'mod differenti minn lokalitajiet oħrajn?

Ħdejja hawn l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li kollha jidħlu l-Belt għax-xogħol.

L-Onor.

Mario de Marco l-ħin kollu għaddej hawnhekk u jikkontesta wkoll l-elezzjonijiet fuq il-Belt.

Fejn hu dan it-tibdil f'din ir-riforma għal lokalità bħalma hija l-Belt Valletta?

Għalhekk jekk verament irridu li l-kunsilli lokali jimxu 'l quddiem irridu verament naraw il-bżonnijiet tal-lokalitajiet tagħna u naraw kif din il-liġi tista' ssir aħjar.

Aħna bħala Partit Nazzjonalista, bil-kelliem tagħna l-Onor.

Robert Cutajar, diġà għedna li għandna 80 proposta konkreta b'risq din ir-riforma fil-kunsilli lokali.

Ftit minnhom qegħdin f'din il-liġi, però oħrajn le, u allura aħna, bħala Oppożizzjoni, se nagħmlu emendi għal din il-liġi biex intejbuha.

Aħna nemmnu fil-kunsilli lokali b'mod konkret u allura meta jkollna l-istadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nressqu l-emendi.

Se naraw ukoll li jseħħu ċerti affarijiet amministrattivi u naraw x'nistgħu nagħmlu fuq id-diffikultajiet li hemm anke fid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali.

Sur President, jien informat ukoll li d-Direttur tal-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali jew spiċċa, jew se jispiċċa, jew mhux se jkompli fil-kariga tiegħu għal xi raġuni partikolari li forsi għada pitgħada nkunu nafu x'inhi.

Però ejjew naħdmu aħjar fil-kunsilli lokali, u biex naħdmu aħjar hemm bżonn li dak li jingħad anke mill-Oppożizzjoni, li għandha verament għal qalbha l-kunsilli lokali, jitwettaq għall-ġid tal-lokalitajiet tagħna.

Sabiex l-Onor.

Robert Cutajar, flimkien mal-Partit, wasal għal dawn il-proposti, tkellem ma' sindki, ma' kunsilliera u ma' ċittadini li għandhom għal qalbhom il-kunsilli lokali.

Allura huwa importanti li meta nkunu qegħdin inressqu dawn l-emendi nżommu f'moħħna li, l-ewwel nett, nagħtu aktar poteri lill-kunsilli lokali, u t-tieni, naraw li jkollna l-aqwa nies fil-kunsilli lokali u nħeġġuhom biex anke huma jagħmlu l-almu kollu tagħhom.

Għalkemm hemm diffikultajiet kbar biex tmexxi kunsill lokali, jien ċert li bil-ħidma ta' kull wieħed u waħda minna, bl-appoġġ tagħna wkoll bħala membri parlamentari f'dan il-Parlament u bħala partiti politiċi, mhux biss naħdmu biex inħeġġu lin-nies joħorġu jivvotaw u joħorġu bħala kandidati, imma nibqgħu magħhom anke wara dawn l-elezzjonijiet, ngħinuhom, inħarrġuhom u naraw id-diffikultajiet fix-xogħol tagħhom ta' kuljum.

Irridu nkunu magħhom f'din it-triq li issa hija triq ta' ħames snin.

L-elezzjoni li għandna fil-25 ta' Mejju f'kull lokalità madwar Malta u Għawdex se teleġġi lis-sindki, viċi sindki u kunsilliera għall-ħames snin li ġejjin.

Għaldaqstant nappella lill-poplu Malti u Għawdxi li qed isegwina minn dan il-Parlament biex joħroġ jivvota għall-aqwa nies li jistgħu jmexxu l-lokalitajiet tagħna u jagħti l-vot lill-kandidati tal-Partit Nazzjonalista li għandhom verament għal qalbhom il-lokalitajiet bil-fatti.

Hemm ukoll kandidati, kunsilliera, sindki u viċi sindki Laburisti li wkoll għandhom għal qalbhom il-lokalità u jinkwetaw meta jaraw il-Gvern inaqqas il-poteri lill-kunsilli lokali, u allura lilhom stess.

Għaldaqstant inħeġġeġ lin-nies biex jagħmlu għażla bil-għaqal u l-għażla għandha tkun għażla ta' min verament għandu għal qalbu l-lokalità partikolari ta' fejn ħiereġ jivvota.

Din hija elezzjoni li se tagħti riżultat għal ħames snin li ġejjin li fihom wieħed irid imexxi l-kunsill lokali tiegħu.

Aħna fil-Parlament se nibqgħu nsusu wara l-Gvern biex jagħmel l-emendi neċessarji biex dak li nixtiequ għall-kunsilli lokali jipprova jdaħħalhom f'dan l-Abbozz ta' Liġi u jwettaqhom.

Huwa inutli li jkollok liġi imma mbagħad ma ddaħħalx fis-seħħ l-affarijiet neċessarji għal dik il-liġi partikolari.

Allura, iva, bħala Partit Nazzjonalista se nibqgħu nsegwu dak kollu li jkun għaddej fil-kunsilli lokali għax konna aħna bħala Partit Nazzjonalista li wellidniehom il-kunsilli lokali.

Aħna dejjem emminna fil-kunsilli lokali, dejjem ħriġna kandidati f'isem il-Partit Nazzjonalista, rajniehom jimxu 'l quddiem ilkoll flimkien, għamlu differenza fil-lokalitajiet tagħna u allura issa rridu nieħdu ħsieb li dak li rnexxielna niksbu f'dan il-pajjiż, ma nitilfuhx minħabba s-suppervja ta' Gvern li ma jkunx irid emendi li jkunu ġejjin min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Inħeġġeġ lill-Gvern biex din ir-riforma fil-kunsilli lokali nagħmluha u hu jaċċetta l-emendi li għandu l-Partit Nazzjonalista biex il-kunsilli lokali jibqgħu jkunu dawk il-kunsilli lokali li l-poplu Malti u Għawdxi jixtieq fil-lokalitajiet tiegħu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Fil-5.05 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi tkun sospiża għal ftit mumenti ħalli nirrapporta progress fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-permess ingħata.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sinjura President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar iż-Żoni Ħielsa f'Malta - Abbozz Nru 70 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, irrid nivverbalizza ftehim bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni li se jkun jista' jikkonfermah l-Onor.

Robert Cutajar, jew fin-nuqqas tiegħu l-Onor.

Irrid nagħmel referenza għal dak li ntqal fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li fis-seduta tat-2 ta' April se jkun hawn żewġ mozzjonijiet f'din il-Kamra; waħda marbuta ma' ringrazzjament għall-President uxxenti l-E.T. Marie Louise Coleiro Preca, u l-mozzjoni l-oħra ppreżentata mill-Prim Ministru dwar il-ħatra ta' Dr George Vella bħala President ta' Malta.

Il-ftehim huwa li fuq dawn iż-żewġ mozzjonijiet se tittieħed kwarta miż-żewġ naħat fuq kull mozzjoni.

Min-naħa tagħna se jkun il-Prim Ministru li jressaq 'il quddiem il-mozzjoni u jidher li hemm ftehim ukoll li din se jkun qed jissekondaha l-Kap tal-Oppożizzjoni.

Imbagħad ikun hemm diskorsi ta' kwarta kull wieħed mill-Prim Ministru u mill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Wara ngħaddu għat-tieni mozzjoni u l-istess; ikun hemm diskors ta' kwarta mill-Prim Ministru u kwarta mill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Biex inkunu ċari, Onor. Camilleri, qed ngħidu kwarta u kwarta fuq mozzjoni u kwarta u kwarta fuq il-mozzjoni l-oħra, hux hekk?

BYRON CAMILLERI: Iva, hekk hu, kwarta fuq kull naħa fuq l-ewwel mozzjoni dwar ringrazzjament lill-President uxxenti u kwarta fuq kull naħa għat-tieni mozzjoni rigward il-ħatra tal-President il-ġdid.

ID-DEPUTY SPEAKER: Tista', jekk jogħġbok, tindika min se jiftaħ u jagħlaq id-diskussjoni ħalli nkunu ċari fuq dak ukoll?

BYRON CAMILLERI: Bħalma ġara dejjem, jiftaħ il-Prim Ministru, imbagħad it-tieni kelliem ikun il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, m'għandniex diffikultà b'dan l-arranġament u fil-fatt diġà tkellimna dwar dan mal-Whip tagħna.

Qed nifhem li jkun hemm il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari fl-4.30 p.m., imma mbagħad is-seduta tkompli jew tieqaf wara li jkollna dawk iż-żewġ mozzjonijiet?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Jien ma semmejtx dawn id-dettalji għax kienu diġà verbalizzati fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, fejn konna għedna li jkun hemm il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari b'mod normali bejn l-4.00 p.m. u l-4.30 p.m., imbagħad wara li jkunu eżawriti dawk iż-żewġ mozzjonijiet il-Kamra taġġorna għall-għada l-Erbgħa, 3 ta' April.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Fil-5.08 p.m. il-Kamra rriżumiet minn ftit mumenti qabel, id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI (KONT.)

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sinjura President, jien segwejt b'interess id-diskors tal-Onor.

David Agius u kważi kważi nista' ngħid li fl-aħħar tad-diskors tiegħu ħassejtni li qiegħed f'każin tal-Partit Nazzjonalista.

Dan huwa l-Parlament u allura naħseb li għandna nżommu d-diskors bħala wieħed li jixraq lill-Parlament, u min għandu l-aħjar kandidati u min m'għandux hija xi ħaġa li jrid jiddeċiedi dwarha l-poplu.

Jien mhux se noqgħod insemmi n-negattiviżmu tad-diskors, id-doom and gloom, imma se mmur għal dak li huwa pożittiv u għal dak li huwa forward-looking fl-emendi għal-liġi li qegħdin niddibattu.

(Interruzzjonijiet) Jimporta ma jkollix interruzzjonijiet u nkun nista' nagħmel l-argumenti tiegħi b'mod aktar kostruttiv milli għamluhom il-Membri tal-Oppożizzjoni!

Billi nkun kostruttiv ma jfissirx li ma nkunx kritiku wkoll u se nkun … (Interruzzjonijiet) Ma jridux iħalluni nitkellem, ma jimpurtax, mhux qed jogħġobhom dak li qed nitkellem dwaru.

Forsi jħalluni nitkellem kif tkellmu huma.

Jien se nitkellem mill-ewwel dwar l-emenda li turi l-kuraġġ u l-fiduċja li għandu dan il-Gvern fiż-żgħażagħ.

Din hija waħda mill-isbaħ emendi li hawn f'din il-liġi li mill-Att dwar il-Kunsilli Lokali se tiġi elevata għall-Att dwar il-Gvern Lokali.

Però din l-emenda tant kruċjali se tippermetti li żgħażagħ li għandhom bejn 16-il sena u 18-il sena mhux biss se jkunu jistgħu jivvotaw, - dik kienet l-ewwel milestone lura fl-2014, li żgħażagħ ta' 16-il sena setgħu jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali - imma permezz ta' din it-tielet milestone wara l-Vot 16, li bih iż-żgħażagħ ingħataw id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew kif ukoll fl-elezzjonijiet ġenerali, issa se jkollhom id-dritt tant importanti li jistgħu jikkandidaw ruħhom għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Din hija bidla fundamenali, kruċjali u importanti ħafna li ssammar il-fiduċja li għandu dan il-Gvern fiż-żgħażagħ.

Sinjura President, dan ma nsejjaħlux esperiment.

Forsi l-kelma "esperiment" hija l-agħar kelma li wieħed jista' juża għax inti tagħmel esperiment meta ma tkunx taf x'se jkun l-eżitu.

L-eżitu ta' din l-emenda aħna diġà nafu x'se jkun.

Din hija emenda li se twassal għas-suċċess għax id-deċiżjonijiet li dejjem għamlu ż-żgħażagħ huma karatterizzati b'responsabbiltà, b'maturità, b'viżjoni u bl-imħabba li għandhom lejn il-pajjiż.

Għalhekk bilfors li jkolli din l-emenda għal qalbi għax permezz tagħha żgħażagħ ta' 16-il sena, ta' 17-il sena u dawk li waslu biex jagħlqu t-18-il sena se jkunu jistgħu jikkandidaw ruħhom għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

U mhux biss jikkandidaw ruħhom, imma jaħdmu bis-saħħa u jitilgħu bis-saħħa wkoll.

Fil-fatt nixtieq niffoka l-parti l-kbira tad-diskors tiegħi llum fuq il-kwestjoni ta' meta ż-żgħażagħ jirnexxielhom jiġu eletti.

Jien persważ li se jkunu eletti numru ta' żgħażagħ mill-kandidati prospettivi li jien tkellimt magħhom min-naħa tal-Partit Laburista u persważ ukoll li se jiġu eletti wkoll kandidati validi min-naħa tal-Partit Nazzjonalista.

Ilbieraħ smajt lill-Onor.

Chris Said jitkellem dwar dan.

Jien ma naqbilx mad-diskors tiegħu però se nitkellem fuq il-punt fejn semma l-kwestjoni meta żagħżugħ ta' 16-il sena jew 17-il sena se jkollu dritt li jikkandida ruħu, jitla', però jekk l-aktar wieħed li jkun ġab l-akbar ammont ta' voti jkun żagħżugħ taħt it-18-il sena min-naħa ta' dak il-partit li jirbaħ l-elezzjoni f'dik il-lokalità, mhux se jkollu d-dritt li jkun is-sindku.

Huwa tajjeb li wieħed jispjega fil-qosor kif se jaħdem dan il-mekkaniżmu.

Din hija ċirkostanza li tista' tiġri faċilment għax huwa ċar ħafna li l-poplu, fil-maġġoranza assoluta tiegħu, jafda fil-ġenerazzjoni żagħżugħa għax din dejjem tat riżultati pożittivi u ma nistax ninsa kull darba li jkollna l-Parlament taż-Żgħażagħ.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija l-isbaħ sessjoni li jkollna kull sena u kull darba li nitkellem fil-Parlament naqra - u għad għandi d-dokumenti li ħejjew iż-żgħażagħ f'kull edizzjoni tal-Parlament Nazzjonali taż-Żgħażagħ - id-dokumenti li jippreparaw għax minnhom titgħallem ħafna.

Mela fix-xenarju li żagħżugħ taħt it-18-il sena jġib l-akbar numru ta' voti f'dik il-lokalità u jkun fuq in-naħa tal-partit rebbieħ ta' dik il-lokalità, skont kif inhuma proposti l-emendi tal-lum mhux se jkun jista' jokkupa l-kariga ta' sindku tul il-leġiżlatura sħiħa, imbagħad wara li jagħlaq it-18-il sena l-kariga ta' sindku ma tiġix vakanti.

Jekk dak iż-żagħżugħ jagħlaq l-età ta' 18-il sena, għall-argument jagħlaq 19-il sena, u l-kariga ta' sindku tiġi vakanti, hemmhekk dak il-kandidat li jkun ġab l-ogħla ammont ta' voti jingħata d-dritt ta' għażla, jiġifieri jista' jagħżel li jidħol hu għall-kariga ta' sindku jew jista' jagħżel li jirrifjutaha.

Però dik l-għażla tidħol fis-seħħ biss jekk il-kariga tiġi vakanti.

Għaldaqstant, iva, jista' jkollok xenarju fejn żagħżugħ ta' 17-il sena jġib l-ogħla numru ta' voti però jkun f'sitwazzjoni li għall-ħames snin ta' wara ma jkunx jista' jkun sindku.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jgħid li hemmhekk jiskatta mekkaniżmu, fejn it-tieni l-aktar kandidat tal-partit rebbieħ ikun ġab voti jsir hu s-sindku.

Jekk ikollok ċirkostanza fejn il-kandidati eletti kollha tal-partit rebbieħ ikunu kollha taħt it-18-il sena, allura hemmhekk jiskatta mekkaniżmu ieħor u jiġi elett kandidat li ma jkunx tela'.

Jekk ma jkollokx kandidat li ma jkunx tela' li jkollu 'l fuq minn 18-il sena, allura l-partit jingħata d-dritt li jinnomina persuna biex tokkupa l-kariga ta' sindku.

Dak huwa l-mekkaniżmu kif qed jiġi propost.

Sinjura President, jekk tistaqsini jekk iniex konvint minn dan il-mekkaniżmu kompletament ngħidlek li huwa l-ewwel pass u bħala l-ewwel pass m'għandniex noqtluh.

Qed ngħid dan għax kull emenda proposta f'dan l-Abbozz ta' Liġi – u hawnhekk insellem lill-Onor.

Silvio Parnis kif ukoll lill-Ministru Owen Bonnici għall-ħidma tagħhom b'tant dedikazzjoni – ma saritx u ma nkitbitx minn żniedha.

Irrid infakkar li kien hemm proċess sħiħ li wassal għal dawn l-emendi, li fihom kien hemm ukoll il-parteċipazzjoni tal-Oppożizzjoni, u għalhekk huwa tajjeb li l-emendi wieħed jiddjalogahom b'mod kostruttiv.

Jien se ngħid x'inhi r-raġuni wara din l-emenda kif inhi proposta.

Li huwa żgur huwa li hija pass enormi 'l quddiem għax għall-ewwel darba se jkollna liġi li tippermetti kandidatura ta' żgħażagħ ta' 16-il sena.

Mela lanqas hemm dubju li dan huwa pass ta' ġgant 'il quddiem għax din l-emenda se tkun katalista tad-dritt li eventwalment irid jiġi estiż sabiex żgħażagħ ta' 16-il sena jikkandidaw ruħhom għall-elezzjonijiet ġenerali.

Għalhekk dan huwa l-ewwel pass imma minn hemmhekk trid tibda.

Ilbieraħ l-Onor.

Chris Said qal li hija taħwida li jkollok kandidat li l-eletturi jagħtuh il-fiduċja bl-ogħla ammont ta' voti f'dik il-lokalità però ma jistax ikun sindku.

Jien ma ngħidx li hija taħwida.

Jien ngħid li hemm fatturi wara r-raġuni għalfejn il-proposta saret hekk.

Mhux qed ngħid li hemm fatturi li ma jistgħux jinbidlu mal-mogħdija taż-żmien imma qed ngħid x'inhi ċ-ċirkostanza tal-lum b'mod fattwali.

Wara li rajt x'inhuma s-setgħat tas-sindku f'kull lokalità, is-setgħa tal-amministrazzjoni tal-kunsill lokali tiegħu, fosthom is-setgħat li jikkonċernaw id-disbursement ta' fondi tal-kunsill u l-kapaċità kuntrattwali tiegħu li jorbot il-kunsill li tiegħu jkun sindku, naħseb li nista' ngħid li hemm raġunijiet, anke legali, għalfejn wieħed mar fid-direzzjoni tal-emenda kif inhi proposta.

Kif għedt, ma jfissirx li din hija xi ħaġa cast in stone, li bdejnieha hekk u li se tibqa' hekk għal dejjem.

Għalhekk naħseb u nemmen ukoll li l-emenda kif inhi miktuba se tkun katalista mhux biss għall-bidla li għadni kemm tkellimt dwarha, jiġifieri dik il-bidla li żgħażagħ ta' 16-il sena jkollhom id-dritt li fi żmien qarib - u żmien qarib mhuwiex żmien li ma nafux meta - jikkandidaw ruħhom ukoll f'elezzjoni ġenerali, imma se tkun katalista wkoll għat-tieni bidla li jien dejjem emmint li għandha ssir f'pajjiżna, ċjoè l-emenda li torbot mal-kwestjoni tal-età maġġoritarja.

L-età maġġoritarja forsi qiegħda f'ħalq kull wieħed u waħda minna.

Meta konna iżgħar konna ngħidu lill-ġenituri tagħna - niftakarni ngħidha – li meta nagħlqu t-18-il sena nagħmlu dak li jidhrilna.

Fil-verità d-definizzjoni legali tal-età maġġoritarja hija meta żagħżugħ jew żagħżugħa li jagħlqu l-età ta' 18-il sena jingħataw il-jedd legali li jieħdu d-deċiżjonijiet tagħhom mingħajr ma jkunu soġġetti iżjed għall-età tal-ġenituri tagħhom.

Kif jaf kulħadd, l-età maġġoritarja f'Malta għall-finijiet ċivili hija ta' 18-il sena.

L-argument loġiku li issa qed iqum wara ħafna emendi huwa jekk għadhiex tagħmel sens li l-età maġġoritarja nħalluha dik ta' 18-il sena.

Jien nemmen li din l-età għandha tinżel - għalkemm dan m'għandux isir fl-għama - għall-età ta' 16-il sena u se nispjega x'inhuma r-raġunijiet li lili jwassluni għal din il-konvinzjoni.

L-ewwel nett, żagħżugħ u żagħżugħa ta' 16-il sena, bil-liġijiet tagħna, għandhom dritt li jidħlu f'wieħed mill-aktar kuntratti solenni u serji, ċjoè d-dritt li jiżżewġu.

Anzi, skont il-Liġi Kanonika tal-Knisja hemm diskriminazzjoni għax raġel jista' jiżżewweġ bil-Knisja ta' 16-il sena u mara tista' tiżżewweġ ta' 14-il sena.

Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, hija ftit illoġika li tista' tidħol f'kuntratt taż-żwieġ ta' 16-il sena imma l-età maġġoritarja hija dik ta' 18-il sena.

Skont il-Kodiċi Kriminali tagħna wieħed ta' 16-il sena ma jitqiesx li huwa aktar minorenni fejn jidħlu reati jew kwestjonijiet relatati ma' att sesswali.

Din hija ċara ħafna.

Illum il-liġi tagħna hija emendata u wieħed ta' 16-il sena huwa meqjus bħala maġġorenni.

Għalhekk ma jagħmilx aktar sens li jkollna età maġġoritarja ta' 18-il sena, meta ta' 16-il sena tista' taħdem u meta ta' 16-il-sena l-qorti tista', b'deċiżjoni sempliċi, temanċipak għan-negozju.

Dan ifisser li b'deċiżjoni tal-qorti ma jkollokx aktar bżonn l-awtorità tal-omm u l-missier biex teżerċita l-kummerċ.

Mela inti tista' ssir negozjant ta' 16-il sena imma l-età maġġoritarja tibqagħlek ta' 18-il sena.

Ta' 16-il sena tista' wkoll tamministra kont bankarju u tista' tiddepożita u tiġbed il-flus minn dak il-kont, imma l-età maġġoritarja tibqa' dik ta' 18-il sena.

Ta' 16-il sena tista' wkoll tivvota għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew u għall-elezzjonijiet ġenerali.

Għalhekk jien nemmen li hemm anomaliji li rridu nibdew inħarsu lejhom bis-serjetà.

Issa se mmur lura għall-argument tal-bidu.

Fil-verità x'loġika fadal li nħallu l-età maġġoritajra ta' 18-il sena meta l-istat fattwali, reali u legali huwa wieħed li l-età ta' 16-il sena hija età maġġoritarja kważi kważi f'kull settur?

Jien ċert li qbiżt eżempji oħrajn imma dan kollu jkompli jipponta u juri li din hija xi ħaġa li rridu nħarsu lejha bis-serjetà u naħsbu għall-emendi f'dan is-sens.

Jien ċert - u nista' nifhem - li se jkun hemm xi oġġezzjonijiet, fosthom li wieħed jibda jagħmillek l-argument klassiku, li normalment jimmilita kontra li tnaqqas l-età maġġoritarja, li issa se jkollna żgħażagħ ta' 16-il sena li jibdew isuqu fit-toroq u li jiġru 'l hemm u 'l hawn bil-karozzi.

Dan huwa argument li jagħmlu min ifixkel il-kwestjoni tal-età maġġoritarja mal-età tal-liċenzjar.

Hawnhekk qed nitkellem dwar l-età maġġoritarja fejn iż-żgħażagħ ikollhom il-jeddijiet legali li jieħdu d-deċiżjonijiet fuqhom infushom, fosthom li jidħlu f'kuntratti mingħajr ma jkollhom il-bżonn tal-awtorità tal-ġenituri tagħhom.

Jien qed ikolli x-xorti li regolarment niltaqa' ma' żgħażagħ li huma involuti sew fl-arena politika u nimmeravilja ruħi bil-maturità tagħhom.

Mingħajr dubju u mingħajr eżitazzjoni nemmen li l-ġenerazzjoni tal-lum - issa jien għadni relattivament żgħir fl-età - hija ġenerazzjoni superjuri fil-ħsieb, fl-ideat tagħha, fil-kapaċitajiet intellettwali u fil-kapaċitajiet li tieħu d-deċiżjonijiet.

Għalhekk nemmen fl-empowerment ta' din il-ġenerazzjoni żagħżugħa.

Rigward il-kwestjoni tal-età tal-liċenzjar, jekk għandna naqtgħu linja u ngħidu li l-età maġġoritarja tinżel għal 16-il sena imma l-età tas-sewqan tibqa' dik ta' 18-il sena, allura wieħed jista' jikkonsidraha.

Ma jfissirx li jekk l-età maġġoritarja tinżel, b'xi mod se tinbidel l-età tal-liċenzjar imma wieħed irid jara b'maturità anke l-istatistika fejn jidħol is-sewqan.

Pereżempju, jekk wieħed iħares lejn il-mudell Amerikan, isib li hemmhekk l-età maġġoritarja hija mod, imma mbagħad wieħed jista' jixtri l-alkoħol meta jkollu 21 sena.

Wieħed jista' jikkonsma l-alkoħol ta' età inqas imma l-età biex wieħed ikun jista' jixtri l-alkoħol hija ta' 21 sena.

Għalhekk huwa tajjeb li wieħed iżomm din id-distinzjoni netta u ċara bejn l-età maġġoritarja u l-età tal-liċenzjar.

Jien nemmen li fil-mument li wieħed iniżżel din l-età maġġoritarja 'l isfel għal 16-il sena nkunu indirizzajna kwalunkwe diffikultà li jista' jkun hemm rigward din il-liġi li qegħdin niddibattu għal dawn iż-żgħażagħ li jkunu telqu mill-punt tat-tluq li ħarġu għall-elezzjoni tal-kunsill lokali.

Dan l-argument mhux qed ngħidu fil-għama imma qed ngħidu wara diskussjonijiet li kelli ma' kandidati prospettivi.

S'issa ltqajt ma' dawk li se jikkandidaw ruħhom mal-Partit Laburista imma jekk ikolli l-opportunità niltaqa' wkoll ma' kandidati żgħażagħ li se jikkandidaw ruħhom f'isem il-Partit Nazzjonalista għax dawn il-laqgħat verament huma esperjenzi li titgħallem minnhom u fihom tara l-livell ta' maturità.

Il-fatt waħdu li ta' 16-il sena jew 17-il sena tieħu deċiżjoni li trid tkun ta' kontribut għal-lokalità tiegħek, li trid tikkandida ruħek u li trid toħroġ għall-ħajja pubblika biex eventwalment tkun ta' servizz għall-pajjiż, hija deċiżjoni matura.

Meta tisma' l-argumenti dwar il-viżjoni u l-pjanijiet li għandhom dawn iż-żgħażagħ għall-futur tal-pajjiż u fejn jaraw lil Malta sejra fl-għaxar snin, 15-il sena li ġejjin, imurlek kwalunkwe dubju u xettiċiżmu li jista' jkollok li dawn iż-żgħażagħ mhumiex kapaċi jmexxu l-lokalità tagħhom.

Sinjura President, jien rajt l-emendi, studjajthom u nifhem li f'dan il-mument din l-emenda kienet emenda għaqlija fil-mod kif inhi miktuba però rridu nħarsu wkoll lejn x'se jiġri 'l quddiem u lejn din il-ġenerazzjoni li tant nemmen fiha biex timmudella u tifforma mhux il-futur ta' pajjiżna imma l-preżent.

Jien liż-żgħażagħ ma narahomx il-futur ta' pajjiżna imma narahom il-preżent.

Għalija żagħżugħ mhuwiex għada imma huwa llum.

Id-deċiżjonijiet u l-viżjoni taż-żgħażagħ għalija huma d-deċiżjonijiet li għandna nieħdu llum.

Jien kburi ħafna li għandna ġenerazzjoni żagħżugħa li qatt ma tiddiżappuntak u li kull deċiżjoni li tieħu, fil-maġġoranza tagħhom, huma deċiżjonijiet maturi u responsabbli.

Hawn nerġa' mmur lura għall-Parlament taż-Żgħażagħ għax hemmhekk tinduna bil-kuraġġ li bih jiddiskutu temi li aħna bħala membri parlamentari eletti forsi lanqas għandna l-kuraġġ li niddiskutu.

Dawn id-diskussjonijiet isiru b'mod matur u ċerti punti lanqas taħseb dwarhom kieku mhux għax tisma' lilhom jitkellmu.

Għalhekk nemmen li għandna nkomplu nsaħħu l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ fi kwalunkwe aspett tal-ħajja pubblika.

Ma rridx immur wisq lura għax irrid nimxi 'l quddiem fid-diskors tiegħi imma ma nistax ma nsemmix l-argumenti fid-diskors tal-Onor.

David Agius li, bir-rispett kollu lejh, - u għandi rispett lejh - jgħidlek li m'hemmx proposta biex ikollna bilanċ bejn is-sessi fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali!

Naħseb li jekk tikkritika lil dan il-Gvern li ma jemminx fil-bilanċ bejn is-sessi, in-nies li qed jisimgħu ma jemmnukx għax il-Partit Laburista dejjem kien favur il-parteċipazzjoni tal-mara fil-ħajja pubblika, fil-ħajja politika u fil-bilanċ bejn is-sessi.

Il-Partit Laburista minn dejjem kien favur id-dritt tal-vot.

Minn hemm jibda l-Partit Laburista.

Infakkar li fis-snin mhux tant twal ilu mhux kull raġel kellu d-dritt tal-vot.

Minn hemm tlaqna.

Fil-fatt tlaqna minn ċirkostanza politika fejn kien hemm min kellu vot, kien hemm min kellu żewġ voti u kien hemm min kellu saħansitra tliet voti, skont kemm kellu proprjetà.

Hekk kienet tiġi mkejla s-saħħa tal-vot dari; skont kemm kellek proprjetà!

Mela kien hemm irġiel li ma kellhomx vot, il-mara ovvjament ma kellha l-ebda vot u kien hemm min kellu tliet voti, skont kemm int sinjur, skont kemm il-but jiflaħ.

Imbagħad is-sitwazzjoni nbidlet billi kull raġel ingħata d-dritt tal-vot u minn hemm imxejna 'l quddiem - u dawk li dejjem kienu jgħidu le, il-le tal-konservazzjoniżmu, qatt m'emmnu li se naslu għaliha – sakemm wasalna biex il-mara ngħatat ukoll id-dritt tal-vot taħt il-Partit Laburista.

Illum għamilna l-pass li jmiss biex ikollna bilanċ bejn is-sessi fil-parteċipazzjoni f'dan il-Parlament.

Jien ma nista' naċċetta qatt l-argument tal-Oppożizzjoni li tgħid li m'għamilniex emenda partikolari mal-emendi li qed nipproponu dwar il-kunsilli lokali.

Għamilna emendi anke għal dan il-Parlament, se niddejqu nagħmluhom għall-kunsilli lokali?!

Huwa tajjeb li nibdew billi nagħmlu statistika u naraw jekk f'dak li jolqot ir-rappreżentanza, il-parteċipazzjoni u l-elezzjoni tan-nisa - għandniex problema f'livell ta' kunsilli lokali - dawn dalwaqt se jibdew jissejħu gvern lokali – f'livell ta' lokalitajiet u ta' reġjuni kif għandna f'dan il-Parlament.

F'dan il-Parlament għandna problema għax għandna rappreżentanza ta' membri parlamentari femminili li hija l-istess kif konna madwar 50 sena ilu.

In-numri ftit varjaw; kultant jitilgħu ftit, kultant jinżlu ftit, imma bejn wieħed u ieħor żammejna l-istess numri batuti.

Għalhekk tajjeb li wieħed jara jekk f'livell ta' kunsilli lokali hemmx dik il-problema u wieħed jitlaq minn hemmhekk.

Però żgur li se nibqgħu miftuħin għal kwalunkwe diskussjoni u proposti għax aħna nemmnu li għandu jkollna kemm jista' jkun bilanċ u ugwaljanza tas-sessi fil-parteċipazzjoni f'kull livell tal-ħajja pubblika, żgur u xejn inqas f'livell ta' kunsilli lokali.

Sinjura President, jien se nkompli nitkellem fuq it-tema taż-żgħażagħ u nagħlaq id-diskors tiegħi fuqha.

Issa hawnhekk mhux qed nirreferi biss għal dawk iż-żgħażagħ ta' 16-il sena jew 17-il sena biss imma anke għal dawk ta' età ftit ikbar jew dawk li qegħdin jimmilitaw fil-partiti politiċi rispettivi imma li għandhom il-ħolma li eventwalment jikkandidaw ruħhom.

Lil kull wieħed minnhom irrid ngħaddilhom il-messaġġ sempliċi li jaħsbu u jiffokaw bis-saħħa fuq il-ħajja politika tagħkom, fuq il-parteċipazzjoni politika, u jagħtu kontribut kemm jistgħu fil-ħajja pubblika, għax ħadd daqshom iż-żgħażagħ ma jista' jagħti kontribut hekk b'saħħtu.

Minkejja dan dawn m'għandhomx jinjoraw l-istudji tagħhom u hemmhekk tidħol il-kwestjoni tal-bilanċ.

Liż-żgħażagħ li qed jidħlu f'din it-triq ngħidilhom li l-politika mhijiex karriera imma vokazzjoni u għalhekk huwa ta' sodisfazzjon għalija meta nara lil dawn iż-żgħażagħ jagħmlu kampanja bis-saħħa però lil kull wieħed u waħda minnhom ngħidilhom biex ma jabbandunawx l-istudji, il-karriera, il-professjoni jew in-negozju tagħhom.

Il-vokazzjoni politika hija mislufa lilhom mill-fiduċja tal-poplu.

Qed nagħfas kontinwament fuq dan il-messaġġ għax meta jkollok l-indipendenza finanzjarja tiegħek li jagħtuk il- professjoni tiegħek, in-negozju tiegħek u l-impjieg tiegħek tasal biex tkun politiku aħjar u aktar matur għax ikollok aktar libertà tal-ħsieb u jekk tħoss li għandek tkun kritiku, dejjem b'mod kostruttiv, m'għandekx il-biża' li jekk ma tibqax fil-politika se tispiċċa fit-triq.

Dik hija l-maturità, il-libertà tal-ħsieb u l-libertà tal-espressjoni li tagħmlek politiku aħjar u aktar kuraġġuż; li inti taf li għandek l-indipendenza tiegħek u ma tkunx dipendenti fuq il-politika.

B'hekk inti tkun aktar liberali fil-ħsieb tiegħek, tkun aktar forward-looking, ma tiddejjaqx tikkritika fejn tara li jista' jiġi rranġat u ma tibżax tkun katalista tal-bidliet għax taf li f'ħajtek tkun diġà rnexxejt fil-professjoni u fin-negozju jew inkella jkollok impieg b'saħħtu.

Bil-ħila tiegħek tkun mort l-Università, studjajt, iggradwajt, avvanzajt 'il quddiem, imbagħad timxi u tagħti l-kontribut fix-xena politika.

Inkella l-mixja politika u l-mixja fil-karriera tagħmilhom flimkien, waħda tikkumplimenta lill-oħra.

Minn dawn id-diskussjonijiet li ta' spiss ikolli ma' ħafna żgħażagħ ninduna kemm dawn jemmnu fil-prinċipju ta' bilanċ bejn l-edukazzjoni, il-karriera, l-istudji u l-parteċipazzjoni fil-ħajja pubblika u għalhekk nemmen li bħala pajjiż għandna ġenerazzjoni żagħżugħa li għandna għaliex inkunu kburin biha; ġenerazzjoni żagħżugħa tant matura, tant pożittiva, tant responsabbli, tant enerġetika, tant ma tibżax mill-ideat ġodda u tant għandha viżjoni sabiħa tal-ħajja.

Sinjura President, jien nogħxa nkun maż-żgħażagħ.

Ftit tal-ġranet ilu kont f'xi attivitajiet tal-Forum Żgħażagħ Laburisti li jimmeraviljawk bl-ideat, bl-organizzazzjoni, bis-set-up li jkollhom għal kull attività u minn hawnhekk insellmilhom kollha għall-ħidma tagħhom, ħidma li jagħmluha b'tant dedikazzjoni mingħajr ma jistennew xejn lura.

U jien għalhekk inħossni verament kburi b'din l-emenda ġdida li daħħalna fl-Att dwar Kunsilli Lokali li issa se jiġi elevat għall-Att dwar il-Gvern Lokali, għax issa ż-żgħażagħ se jingħataw dan id-dritt tant importanti li jikkandidaw ruħhom.

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nitkellem fuq ir-raġunijiet wara l-emendi tant importanti li qed isiru f'għeluq il-25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali, anniversarju tant importanti.

Jien ngħid li l-kunsilli lokali mxew 'il quddiem għax kien hemm impenn mill-partiti politiċi kollha - u nenfasizza fuq il-kelma "kollha" - li emmnu fil-konċett ta' kunsilli lokali.

Bil-ħidma taż-żewġ partiti politiċi l-konċett ta' kunsilli lokali mexa 'l quddiem.

Jien nemmen ħafna fir-relevanza tal-kunsilli lokali llum, relevanza li qed tikber u titwessa' aktar.

Ma rridux ngħidu li l-parametri tas-setgħat tal-kunsilli lokali se nwaqqfuhom hawn għax nemmnu fil-prinċipju tas-sussidjarjetà, li safejn hu possibbli d-deċiżjonijiet jittieħdu f'livell aktar 'l isfel.

Sinjura President, l-iskop finali jibqa' wieħed, ċjoè t-tisħiħ tas-sinerġija bejn il-gvern lokali u r-reġjuni.

L-għan finali huwa li l-effiċjenza u s-servizzi ta' eċċellenza miżjuda jissarrfu f'servizz aħjar lil kull resident f'kull lokalità - nemmen li għandu jkun hekk għal kull liġi – ħalli jkollna kwalità ta' ħajja aħjar għar-residenti tal-lokalitajiet kollha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, 25 sena ilu rajna l-bidu ta' esperjenza politika ġdida.

Fil-fatt 25 sena ilu l-Gvern Nazzjonalista waħdu welled il-kunsilli lokali.

Dak iż-żmien il-Partit Laburista kien assenti għax m'emminx fil-kunsilli lokali.

L-Onor.

Robert Abela qal li l-kunsilli lokali emmnu fihom iż-żewġ partiti politiċi però l-Partit Laburista emmen fil-kunsilli lokali meta l-kunsilli lokali kienu fait accompli, kienu realtà fil-ħajja.

Kien il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li riedhom u wettaqhom.

L-istess hija r-realtà tal-Unjoni Ewropea, li wellidha u wettaqha l-Partit Nazzjonalista fil-gvern għax il-Partit Laburista kien kontriha.

Qed ngħid dan biex inpoġġu l-istorja f'postha għal min m'għadux jiftakar.

Illum huwa tajjeb li għandna l-Partit Laburista on board imma fil-bidu ma kienx, u jien, li 25 sena ilu kont l-ewwel President tal-Kulleġġ tal-Kunsilliera tal-Partit Nazzjonalista, niftakarni fl-ewwel dibattiti politiċi tiegħi.

Hawnhekk nixtieq insemmi lis-Sur Joe Cassar li kien sindku taż-Żurrieq, sindku f'isem kandidati Laburisti li kienu jissejħu indipendenti.

B'din il-ħrafa konna bdejna!

Jien għalaqt 25 sena fil-politika u dan iż-żmien bdejtu grazzi għall-esperjenza tal-kunsilli lokali.

Bħal-lum 25 sena ilu inti, Sur President, kont spettur il-Mosta u niftakar li bħala kunsill lokali konna ġejna …

L-ISPEAKER: Dak iż-żmien kont supretendent.

EDWIN VASSALLO: Skużani, grazzi talli fakkartni.

Issa llum qed niġi hawnhekk u nindirizzak bħala l-Ispeaker ta' din il-Kamra.

Din hija r-realtà.

Illum b'dawn l-emendi l-Partit Laburista qed jitlef opportunità li biha seta' jwettaq eżerċizzju ta' tisħiħ għall-kunsilli lokali jekk veramment jemmen fil-kunsilli lokali.

Il-Partit Laburista fil-gvern seta' ġie hawnhekk u offrielna li jagħmel emendi li jsaħħu l-effiċjenza u l-awtonomija tal-kunsilli lokali.

Jien smajt b'attenzjoni lil ħafna deputati, inkluż il-Whip tan-naħa tal-Gvern u oħrajn, li kollha ġew hawnhekk jitkellmu dwar kemm il-Gvern żied il-finanzi u l-poteri tal-kunsilli lokali, biex juruna li l-kunsilli lokali qatt ma kienu tajbin daqs illum u biex jgħidu kemm il-Gvern għandu għal qalbu l-kunsilli lokali.

L-Onor.

Robert Abela dejjem jibda d-diskors tiegħu billi jgħid li mhux se jkun negattiv imma kieku jismagħni nitkellem jgħid li jien negattiv.

Għax jekk tiġi tgħid il-verità li tweġġa' lill-Gvern, inti tkun negattiv!

Mela ħalli nipprova nkun kostruttiv.

Issa min irid jgħid li jien negattiv jgħid li jien negattiv!

Jien se mmur mill-ewwel dritt fuq il-ferita.

Sur President, is-Sindku tal-Qrendi kien negattiv meta qal dawn il-preċiżi kelmiet fil-preżenza tiegħek, meta kien hawn mistednin is-Sindki f'dan il-Parlament?

Dan qal hekk:

"Nirċievi ittra minn dipartiment tal-Gvern fejn inkun mitlub nagħti risposta within five working days imma meta tikteb lil entità u tistenna risposta mingħand dipartiment, jekk tirċievi risposta f'five weeks tiskanta.".

Mela dan is-sindku Laburista tal-Qrendi qed jgħid li jekk tirċievi ittra mingħand dipartiment, lill-kunsill lokali dan jobbligah biex jirrispondi within five days però jekk tirċievi risposta within five weeks mingħand xi dipartiment tibqa' skantat għax is-soltu jdumu aktar minn hekk biex jirrisponduhom!

Hekk qed jgħidlu lill-Gvern tiegħu stess dan is-sindku minn dan il-Parlament!

U wisq probabbli din tkun irċevejtha wara t-tieni, it-tielet u r-raba' reminder.

Dan is-sindku Laburista qed jitkellem hekk, mela xi jgħidu s-sindki Nazzjonalisti li mhumiex il-ħbieb tal-Membri ta' dan il-Gvern jew tad-dipartimenti tal-Gvern?

Qed ngħid hekk għax is-sindku ta' Marsaskala f'dan il-Parlament, meta kien hawn il-laqgħa li fiha kont preżenti inti, Sur President, kien qal hekk:

"Biex tinqeda minn dipartiment tal-gvern irid ikollok il-ħbieb tiegħek li jaħdmu hemm.

Għaliex għandek tistenna ġimgħa, tnejn, tlieta, jew xahar, xahrejn jew tlieta biex tinqeda u turi li qed tagħmel xogħlok lill-persuna li tkun qed tipprova taqdi?"

Dan huwa kliem is-sindku Laburista ta' Marsaskala.

X'differenza l-kliem ta' dawn is-sindki minn dak li pprovaw jgħidulna hawnhekk dwar kemm sejrin tajjeb il-kunsilli lokali taħt dan il-Gvern!

Kieku jien kont is-Segretarju Parlamentari waqt li kienu qegħdin jitkellmu dawn is-sindki kont nipprova niżżerżaq fis-siġġu biex forsi ma nidhirx!

Għax hija tal-mistħija meta s-sindki tal-Partit tiegħek jgħidulek dan id-diskors u inti minflok tammetti li dawn l-atteġġjamenti negattivi se tirranġahom, tgħid li l-kunsilli lokali qegħdin jissaħħu!

Imma aħna f'liema realtà qegħdin?

Il-Gvern jgħid li qegħdin insaħħu l-kunsilli lokali u s-sindki jgħidu f'liema realtà jinsabu!

Sur President, min-naħa tal-Gvern m'hawn ħadd imma forsi qed jieħdu kafè u qed jisimgħuni.

Pereżempju s-Sindku Laburista ta' Birżebbuġa qal:

"Jekk mhux se jkollna r-rinforz li għandna bżonn, għalxejn l-isforzi li nagħmel jien u sħabi kollha kollegi tiegħi preżenti f'din il-Kamra.

Għalhekk nappella lill-Gvern ċentrali li mhux biss jgħaddilna l-poteri iżda jgħaddilna l-għodda biex inkunu nistgħu naħdmu u nagħtu servizz.

Mela nirrapportaw bozza li tkun mitfija biex tinxtegħel u jgħaddu erba' ġimgħat biex nixegħluha!

Mela ara kemm irridu aktar ħin biex nagħmlu xi ħaġa kbira fil-lokalità.

Qed inġib dan l-eżempju li għal xi wħud huwa banali biex ngħid li filwaqt li l-kunsilli lokali jagħmlu l-isforzi kollha biex jagħtu s-servizz fil-lokalità, kif inhi mibnija l-burokrazija tal-Gvern, il-kunsill lokali ma jasal qatt."

Dan qalu sindku Laburista fil-Gvern.

Immaġina sindku Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni kemm se jiġi megħjun jew xi jkollu xi jgħid fuq il-burokrazija!

Issa se nikkwota kelma b'kelma x'intqal hawnhekk fil-preżenza tiegħek, Sur President, tal-Ministru responsabbli mill-Kunsilli Lokali u tas-Segretarju Parlamentari, fost l-oħrajn, mis-Sindku tal-Furjana li għandu kunsill lokali b'maġġoranza Laburista:

"Hemm ċerti barrieri li jieħdu ġimgħat sabiex tilħaq il-persuni kkonċernati u jekk irridu kunsilli lokali jiffunzjonaw irridu li jkollna persuni li qegħdin f'kull entità sabiex iwasslu l-ilment jew sabiex jgħidulna fejn wasal l-ilment."

Dawn huma r-realtajiet u l-esperjenzi tal-kunsilli lokali mhux kif ġew jgħidulna d-deputati tan-naħa tal-Gvern dwar kemm ix-xemx tiddi fuq il-kunsilli lokali.

Hemm ħafna affarijiet li huma tajbin, hemm ħafna nies li qed jipprovaw jagħmlu sforz, imma hawnhekk irrid nistaqsi l-mistoqsija tad-deheb: Dawn l-emendi li dan il-Gvern ippreżentalna llum, dawn il-problemi ta' veru li dawn is-sindki tkellmu dwarhom, qed jiġu indirizzati minn dan il-Gvern li jgħid li huwa Gvern li jisma'?

Fil-fehma tiegħi, le għax jien ma rajt l-ebda emenda mressqa f'dan l-Abbozz ta' Liġi li tgħin biex titnaqqas il-burokrazija; ma rajt l-ebda emenda f'dan l-Abbozz ta' Liġi li tgħin biex il-kunsilli lokali jwettqu l-aktar ħaġa li jridu n-nies, u ċjoe, servizz effiċjenti; ma rajt xejn f'dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin jitolbu dawn is-sindki, Nazzjonalisti jew Laburisti.

Is-sindki kollha jgħixu fl-istess realtà imma s-sindki Nazzjonalisti huma ferm aktar mgħobbijin b'piż minn sindki Laburisti.

Issa tgħidlix li jien negattiv.

Għax allura dawn is-sindki Laburisti huma negattivi għax qegħdin jgħidu ajma fejn juġagħhom?

Sur President, is-Segretarju Parlamentari jemmen li qed ibiddel il-ħajja tan-nies għall-aħjar imma l-veri problemi tal-kunsilli lokali mhumiex qed jiġu indirizzati.

Dan huwa kliem is-sindku tal-Birgu:

"Hemm mumenti fejn jien niġi kkalkolat u hemm mumenti fejn niddubita jekk jien spiċċajtx minn sindku."

Din mhijiex karba ta' ħmar imma hija karba ta' sindku li naħseb li għalaq 25 sena f'din il-kariga.

Dan jiġi hawn, għax ingħata din l-opportunità, u jgħid "ajma" biex juri fejn qed juġgħu.

Issa jien qed nuża kliemu mhux biex narmih f'wiċċ il-Gvern imma biex nuri r-realtà fejn hi, għax jekk nuża kliem sindku Nazzjonalist, il-poplu hemm barra jgħidli li huwa ovvju li dan jgħid ċerti affarijiet!

Nerġa' ntenni għall-għaxar darba, immaġina fejn huma l-problemi tas-sindki Nazzjonalisti!

Dan is-Sindku tal-Birgu qal li jkun hemm mumenti fejn jiddubita jekk spiċċax minn sindku jew hemmx kunsill lokali jew le fil-lokalità tiegħu!

Issa biex is-Sindku tal-Birgu jgħid li Gvern Laburista jinsa l-lokalità tal-Birgu mmexxija minn maġġoranza Laburista, kbira!

Jien nistenna li l-Gvern jinsa l-maġġoranza Nazzjonalista Slimiża, nistenna li jinsa l-maġġoranza Nazzjonalista fil-Mosta, nistenna, kif qal l-Onor.

David Agius, li jinsa lil San Pawl il-Baħar, bil-ħmieġ dejjem jiżdied u ma jinġabarx biex jiġi skurat kunsill lokali b'maġġoranza Nazzjonalista!

U huwa veru dak li qal l-Onor.

David Agius għax dan kollu qed isostnih anke sindku b'maġġoranza Laburista.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Robert Abela u jgħid li n-Nazzjonalisti jitkellmu dejjem b'mod negattiv!

Is-Sindku tal-Birgu kompla jgħid:

"Tiġi applikazzjoni biex individwu jkollu reserved parking quddiem il-bieb tiegħu biex itaffi ftit mit-tbatija li jkun iffaċċja u wara ftit tirċievi ittra minn Transport Malta li tgħid hekk:

"Sur Sindku, jekk mhux se titneħħa dik ir-reserved parking teħel multa ta' €500".

Imbagħad is-Sindku Laburista tal-Birgu jkompli jgħid hekk:

"Wara ġimagħtejn, l-istess applikant iċempel u jgħidlek: Irranġajna, se jerġgħu jagħmluha dik ir-reserved parking."

Is-Sindku tal-Birgu, li kien faċċata fuq quddiem, kompla jgħid hekk f'dan il-Parlament:

"Iva, wasalna f'din l-estremità li niġu redikolati b'dan il-mod.

U meta fil-passat …"

- hawnhekk kien qed jirreferi għal attività oħra -

"… kont nieħu €15,000 biex nagħmel attività, kont nispiċċa nittallab, biex ngħid hekk.

Din id-darba nirċievi notifika mid-Dipartiment li l-allokazzjoni li kont qed nieħu ġiet imnaqqsa għal €11,000."

Imbagħad jiġu d-deputati min-naħa tal-Gvern jiftaħru b'kemm żdiedet l-allokazzjoni meta ftit tax-xhur ilu jiġi sindku hawnhekk fil-preżenza tiegħek, Sur President, fil-filliera ta' quddiem u jgħid dan il-kliem!

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa wieħed fjakk għax dak li kellu jsir u dak li ntqal fil-konsultazzjoni pubblika, ma twettaqx.

Dawn in-nies qalu x'jistennew imma dan ma ngħatalhomx.

Il-kunsilli lokali jridu effiċjenza, iridu spazji, toroq, bankini u ġonna pubbliċi nodfa u jridu li jkun hemm qasam soċjali b'saħħtu fil-komunitajiet.

Is-servizz li jingħata għandu jkun wieħed effiċjenti għax is-sindki qed jibku biex jiġu moqdija mid-dipartimenti.

Kif għedt aktar qabel, is-sindku ta' Marsaskala hawn ġew qal li jekk ma jkollokx il-ħbieb tiegħek jaħdmu fid-dipartimenti ma tinqediex u s-Sindku tal-Birgu qal li kultant jibda jiddubita jekk għadhomx jafu li jeżisti.

Dawn huma l-istilel tal-Partit Laburista fil-komunitajiet tagħhom jiġifieri mhux qed insemmi sindki Nazzjonalisti.

Dawn l-emendi huma tajbin u jtejbu l-livell amministrattiv imma l-kunsilli lokali mhux qed insaħħuhom, anzi bilkemm ma ngħidx bil-kontra.

Qed ngħid dan għax bil-poter li qed nagħtu lill-kunsilli reġjonali bilkemm mhux qed nitfu l-awtonomija tal-kunsilli lokali.

Irridu nistennew u naraw kif se jaħdmu.

Issa rrid nitkellem fuq punt ieħor.

Illum mhux il-liġijiet qed jagħmlu d-differenza imma l-attitudni tan-nies.

Ftit ilu qrajt fuq l-emendi tal-Kostituzzjoni u xi ħadd magħruf sewwa qal li mhux emendi tal-Kostituzzjoni neħtieġu, għax il-Kostituzzjoni hija miktuba b'mod tajjeb.

Il-problema hija n-nies li jħaddmu l-Kostituzzjoni.

Huma n-nies li jipprattikawha li qegħdin jabbużaw mill-Kostituzzjoni.

Hawnhekk għandna Gvern li qed jabbuża min-nies għax huwa gvern li ma jirrispettax lis-sindki, lanqas lis-sindki Laburisti.

Allura kif nista' nistenna li jirrispetta s-sindki tal-minoranza?

Għalhekk dan huwa l-iżball li hawn f'dawn l-emendi.

Illum qed ngħid dan id-diskors jien u għada jista' jiġi deputat Laburista u jgħid dan l-istess diskors li qed ngħid jien għax illum hemm il-Partit Laburista fil-gvern u għada jkun hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għax il-poter jitbiddel maż-żmien.

Jien ma rridx li jsir hekk.

Jien ma rridx li jkun hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern u jkun hemm sindku Laburista jgħid id-diskors li ntqal hawnhekk.

Tkun xi ħaġa tal-mistħija għalija li nkun fil-gvern u sindku Laburista jgħid li mhuwiex qed ikun moqdi, imma jkun għaxar darbiet aktar tal-mistħija għalija jekk meta jkun hemm Gvern Nazzjonalista jkun hemm sindku Nazzjonalista jgħid li mhux qed ikun moqdi.

Mela biex naqtgħu dan it-tgerfix kollu għaliex ma tressqitx liġi li tpoġġi lid-dipartiment f'ċerta awtonomija?

Għaliex illum għandna Gvern li jitkellem fuq it-tisħiħ tal-kunsilli lokali imma mbagħad jittratta ċerti kunsilli lokali tal-first class u ċerti kunsilli lokali, mhux tas-second, imma tal-fourth class?

Se nerġa' mmur lura għad-diskors li għamel l-Onor.

David Agius, li bir-raġun kollu qalilna biex immorru naraw Buġibba f'liema stat ta' abbandun jinsab fih għax il-Gvern ma jagħtix l-istess attenzjoni lil-lokalitajiet kollha.

Għalhekk nerġa' ntenni li filwaqt li dan il-Gvern jgħid li qed isaħħaħ il-kunsilli lokali bil-mod il-mod qed joqtol l-awtonomija tal-kunsilli lokali u jeqridhom.

Il-kunsill lokali issa se nibdew insejħulu gvern lokali imma din hija cliché għax fir-realtà mhux it-titlu jgħodd imma kemm tistmah ta' gvern lokali.

B'dak li ntqal f'dan il-Parlament u bil-mod kif tkellmu s-sindki Laburisti, li jien ikkwotajt erbgħa minnhom, tinduna kemm qegħdin 'il bogħod milli dawn il-kunsilli lokali huma tassew gvernijiet lokali.

Sinjura President, nappella biex ma noqtlux it-tama fil-poplu tagħna li aħna kapaċi nsaħħu l-komunitajiet tagħna.

Hemm barra hemm għatx biex il-kunsilli lokali verament inħalluhom jaħdmu.

Hemm barra hemm ħtieġa li l-gvernijiet lokali jaġixxu ta' gvernijiet lokali.

Jien għamilt sena u nofs sindku u kienu l-aktar sena u nofs intensivi li qatt għamilt fil-ħajja politika tiegħi.

Lanqas meta kont Segretarju Parlamentari ma kelli aġenda daqshekk mimlija li tieħu ħsieb ħafna petty issues imma li żżommok imsammar mal-art.

Hawnhekk irrid nirringrazzja, napprezza u nfaħħar is-sehem tas-sindki kollha Laburisti u Nazzjonalisti li jixirqilhom ir-rispett ta' veru.

Jien ġejt nikkwota lil dawn is-sindki b'dispjaċir.

Nixtieq li dawn is-sindki qatt ma qalu dak id-diskors li qalu.

Jien nixtieq li ġejt hawnhekk nitkellem fuq emendi li tassew huma maħsuba sabiex jagħmlu bidla waħda importanti ċjoè dak li tkellmu fuqu dawn is-sindki li kkwotajt jien.

Sinjura President, peress li s-Sindku ta' Marsaskala qal li meta tintbagħat ittra minn dipartiment, dan jgħidlek li trid tirrispondi f'ħamest ijiem imma jekk hu jirrispondik f'ħames ġimgħat tiskanta – ovvjament dan wara li tkun inbagħtet it-tieni, it-tielet u r-raba' reminder - ma setgħetx iddaħħlet proposta f'dawn l-emendi sabiex id-dipartimenti jew fejn il-Ministru jkun irid jirrispondi, almenu jkun hemm time frame?

Pereżempju f'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm li l-Ministru għall-Finanzi jrid jagħti tweġiba.

Allura ma stajniex almenu nibdew indaħħlu l-konċett li l-Ministru għall-Finanzi jrid jagħti tweġiba lill-kunsill lokali dwar jekk japprovax proġett jew ieħor u jkun hemm xi ħadd marbut biż-żmien?

Is-sindki marbutin biż-żmien u d-dipartimenti u l-ministeri alaxanxè, jistgħu jieħdu kemm iridu huma żmien?!

U ż-żmien għaddej u meta jgħaddi ż-żmien minn fuq kunsill lokali jfisser li hemm ħteġijiet li mhumiex qegħdin jiġu moqdija.

Fl-opinjoni tiegħi mhux bidla għandna bżonn imma rivoluzzjoni jekk tassew irridu li l-kunsilli lokali jaħdmu u jkunu apprezzati ta' gvernijiet lokali.

X'jiswa li jiġi hawn is-Segretarju Parlamentari u jgħid li l-kunsilli lokali jistmawhom.

Lis-Segretarju Parlamentari ngħidlu li taħt it-tmexxija tiegħu l-kunsilli lokali ma marrux 'il quddiem.

Kieku ma kenux jiġu hawnhekk sħabu, fosthom is-Sindku tal-Birgu, u jgħidlu li hemm mumenti fejn jiddubita jekk spiċċax minn sindku.

Jien nitolbu jirrispondi għal din il-karba.

Kif se nittrattawhom lil dawn is-sindki?

Dawn qed jirrappreżentaw lin-nies, lill-familji, lill-anzjani u lit-tfal.

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella biex ma noqtlux il-gvernijiet lokali.

Ejjew ma nagħmluhomx sempliċement dehra ta' xi ħaġa li fir-realtà ma teżistix.

Darba kien hemm wieħed li qal:

Din verament tgħodd għal dan il-Gvern li moħħu biss kif jakkwista l-poter.

Dan huwa Gvern li jimpurtah mill-ftit imma ma jimpurtahx min-nies.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, kieku l-Gvern ħa l-opportunità u għamel din ir-riforma kif suppost setgħet tħalli ġid kbir għall-kunsilli lokali però, kif se nispjega aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi, sfortunatament minflok mexxejna l-kunsilli lokali 'l quddiem spiċċajna tfajniehom aktar lura u reġġajna l-arloġġ lura għall-bidu tagħhom, 25 sena ilu.

Meta twaqqfu l-kunsilli lokali, ix-xogħol li kienu jagħmlu kien jikkonsisti fi ftit patching ta' triq jew jirranġaw xi bankina u dak iż-żmien kienu jieħdu ħsieb ukoll il-ġbir tal-iskart.

Illum se nerġgħu nġibuhom customer care u forsi jkunu jistgħu jirranġaw bankina jew jimlew xi toqba b'xi ftit cold asphalt.

Fil-każ tal-kunsilli lokali dorna dawra tond għax bdew bi ftit responsabbiltajiet, Gvernijiet Nazzjonalisti mas-snin komplew iżidulhom dawn ir-responsabbiltajiet u poteri ġodda biex ikunu jistgħu jaqdu lir-residenti tal-lokalitajiet tagħhom però, sfortunatament, kemm ilu fil-gvern il-Partit Laburista, spiċċa reġa' naqqas dawn il-poteri u minflok kompla fuq il-passi ta' Gvernijiet Nazzjonalisti, li jiddeċentralizza l-poter, reġa' ċċentralizza l-poter kollu tal-pajjiż f'idejn il-Gvern ċentrali.

Għalkemm qatt ma kelli x-xorti li nkun kunsillier f'xi kunsill lokali, għal dawn l-aħħar 25 sena, minħabba l-professjoni tiegħi ta' perit, kelli x-xorti naħdem ma' diversi kunsilli lokali, kemm min-naħa t'isfel ta' Malta, kemm miċ-ċentru ta' Malta kif ukoll min-naħa ta' fuq u kemm ma' Maltin kif ukoll ma' Għawdxin.

Kelli x-xorti naħdem ma' kunsilli lokali li kienu mmexxijin kemm minn maġġoranza Nazzjonalista kif ukoll minn maġġoranza Laburista; kemm kunsilli kbar kif ukoll kunsilli żgħar.

Però kumment li nista' nagħmel huwa li l-maġġoranza assoluta tal-kunsilli lokali, immexxijin minn min kienu mmexxijin jew ta' liema kobor kienu, dejjem ħadmu fl-interess tal-lokalità tagħhom u fl-interess tar-residenti.

L-interess tal-lokalità tagħhom dejjem ġabuh quddiem l-interessi partiġjani tal-partit politiku li kienu jirrappreżentaw.

Kienet din ir-raġuni partikolari li Gvernijiet Nazzjonalisti dejjem raw li jiddeċentralizzaw il-poteri u jagħtuhom f'idejn il-kunsilli lokali għax dejjem emmnu li kunsill lokali, immexxi minn min kien immexxi, dejjem ħadem għall-ġid tal-lokalità u għall-ġid tar-residenti li joqogħdu f'dak ir-raħal jew belt partikolari.

Però, kif għedt diġà, ġejna f'sitwazzjoni li f'sitt snin Gvern Laburista reġa' mexxa l-arloġġ lura u dak li għamlu Gvernijiet Nazzjonalisti f'25 sena rnexxielu jħassru.

Sur President, jekk tippermettili, qabel ma nkompli bid-diskors tiegħi, nixtieq li minn hawnhekk nirringrazzja lis-sindki, viċi sindki, kunsilliera, segretarji eżekuttivi u ħaddiema ta' kull kunsill lokali, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, għall-ħidma fejjieda tagħhom b'risq il-lokalitajiet tagħhom għax dejjem ħadmu biex imexxu l-interessi tar-residenti tagħhom 'il quddiem.

Fid-diskors tiegħi fil-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nagħmel referenza għal diversi punti li qajjem il-Ministru Ian Borg jumejn ilu f'dan il-Parlament meta tkellem dwar ir-riforma tal-kunsilli lokali.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru għamel referenza għall-kelma "konsultazzjoni" billi qal li l-Gvern ikkonsulta lil kulħadd.

Però, kif jgħid il-Malti, mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkumbatti.

Min sema' lill-Ministru Ian Borg jitkellem jaħseb li l-Gvern Laburista hu xi paladin tal-konsultazzjoni imma ma tridx tkun xi ġenju biex tinduna li d-definizzjoni tal-kelma "konsultazzjoni" dan il-Gvern dawwarha f'"informazzjoni".

Dawn huma żewġ kelmiet distinti u b'definizzjoni differenti.

Qed ngħid dan għax għalkemm il-Gvern sema', xorta spiċċa għamel ta' rasu.

Minflok ra kif lill-kunsilli lokali verament jgħinhom billi jagħtihom l-għajnuna u l-għodda kollha neċessarja biex ikunu jistgħu jieħdu d-deċiżjonijiet huma imma mbagħad jgħinhom fl-implimentazzjoni, spiċċa ġabhom bħal kelb bla snien; imorru n-nies għandhom, iressqu l-ilmenti għandhom, però x'ħin jiġu biex iwettqu jridu bilfors imorru jitkarrbu għand il-Gvern.

Qabel, minbarra x-xogħol ta' tarmak u xogħol ta' toroq li kien jagħmel il-Gvern, il-kunsilli lokali kellhom il-fondi biex dawn it-toroq ikunu jistgħu jagħmluhom huma wkoll.

Hemm il-fondi tal-UIF u kien hemm kunsilli lokali li setgħu jużaw dawn il-flus biex jagħtu t-tarmak.

Jien naf b'kunsilli lokali li kienu ilhom jaħdmu sitt xhur jew sena jippreparaw l-istimi, japplikaw għall-permessi u jġibu diversi clearances però sfortunatament ġara li wara li kienu ilhom għaddejjin bil-konsultazzjonijiet serji u kif suppost ma' diversi entitajiet - u dawn mhux konsultazzjonijiet taparsi - il-Gvern qalilhom li t-tarmak ħadu f'idejh u allura dawn il-proġetti kellhom jieqfu.

Dan huwa ħażin.

Għax hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li l-kunsill lokali mhux bħall-Gvern li jqum filgħodu u jaqbad u jiddeċiedi li jagħmel triq bla permessi ta' xejn.

Il-kunsill lokali, kif inhu sewwa, irid jagħmel diversi konsultazzjonijiet, pereżempju mal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità, ma' diversi entitajiet li jieħdu ħsieb is-servizzi fit-toroq u mal-Awtorità tal-Ippjanar.

Hemm proċess sħiħ li jridu jgħaddu minnu.

Il-Ministru semma wkoll – iħobb isemmiha din – l-iskema tal-public private partnership li skont kliemu stess - qed nikkwotah – hija "soluzzjoni li frankament ħadd ma ried imur għaliha".

Naħseb li jkun tajjeb li wieħed ifiehem x'kienet din l-iskema tal-public private partnership li ħareġ biha Gvern Nazzjonalista.

Bażikament qabel kien ikollok triq li għandha l-ħofor, kien isirilha xogħol ta' patching bil-cold asphalt u forsi kienet isservi sitt xhur oħra u jekk tkun xortik tajba sservi sena, però sena wara sena kont trid toqgħod tirranġaha.

Għalhekk il-kunsilli lokali kienu ġew f'sitwazzjoni li minn sena għal sena kienu jonfqu ħafna flus però l-uċuħ tat-toroq kienu qed jitranġaw għal ftit żmien għax wara li jinqala' ftit maltemp jerġgħu jiġu back to square one.

Allura l-Gvern Nazzjonalista kien ħa l-inizjattiva li permezz ta' skemi jgħin lill-kunsilli lokali biex il-flus li kienu jintnefqu fuq disa' snin biex isir dan il-patching jintużaw biex jingħata wiċċ lit-triq kollha.

B'dan il-mod minflok toqgħod toħroġ ammont ta' flus kull sena biex tirranġa t-triq, toħroġ ammont sostanzjali darba u b'dak li kont tonfoq fuq perjodu ta' disa' snin, jirnexxilek tagħti l-wiċċ lit-triq kollha.

Grazzi għal din l-inizjattiva – hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li kważi l-kunsilli lokali kollha daħlu għaliha, fosthom anke l-kunsill lokali li kien imexxi l-Onor.

Ian Borg - diversi toroq ngħatalhom wiċċ ta' tarmak u b'hekk ġew irranġati darba għal dejjem.

Tant hu hekk li llum il-ġurnata ftit li xejn għadu jsir patching.

Dak iż-żmien il-patching kien isir bil-cold asphalt imma llum dan lanqas issibu fis-suq għax tant naqas dan it-tip ta' xogħol, grazzi għal din l-iskema li qed insemmi, li llum il-ġurnata patches kważi kważi m'għadu jsir xejn.

Il-Ministru għamel referenza wkoll għal toroq residenzjali, u nikkwota:

"Il-Gvern qiegħed jieħu r-responsabbiltà u qiegħed jerfa' l-piż li l-kunsilli lokali qatt ma kienu jifilħu għalih, jiġifieri li jieħdu ħsieb l-infrastruttura tat-toroq residenzjali, mhux biss dawk arterjali u distributorji però anke t-toroq residenzjali."

Hawnhekk lill-Ministru ngħidlu: Skużi, il-Gvern se jerfa' l-piż tiegħu stess, piż li sfortunatament għal dawn l-aħħar sitt snin il-Gvern abdika milli jerfa'.

Possibbli l-Ministru responsabbli mit-toroq ma jafx li t-toroq residenzjali ġodda minn dejjem kienu responsabbiltà tal-gvern u qatt ma kienu responsabbiltà tal-kunsilli lokali?!

Possibbli l-Ministru għadu ma ndunax li mill-290 triq li semma li se jsiru mill-fondi tal-€100 miljun fis-sena hemm ammont sostanzjali minn dawn it-toroq li huma toroq arterjali u distributorji?!

Jien hawnhekk se nsemmi tnejn li ngħaddi minnhom kuljum ċjoè Triq it-Tempesta fil-Qrendi u Triq il-Konvoj ta' Santa Marija fl-Imqabba.

Ovvjament huwa tajjeb li dawn it-toroq se jsiru imma dawn spiċċaw fl-istat li jinsabu fih illum għax sfortunatament matul dawn l-aħħar sitt snin ma saritx il-manutenzjoni li kien hemm bżonn li ssir fihom.

Mela għalkemm il-Gvern qiegħed jipprova jagħti l-impressjoni li billi se jagħmel dan ix-xogħol fuq dawn it-toroq qisu qiegħed jagħmel xi pjaċir lill-kunsilli lokali, il-verità hi li l-maġġor parti tax-xogħlijiet li se jsiru huwa xogħol li suppost ilu jagħmlu sitt snin.

Dawn huma toroq residenzjali ġodda li dejjem kienu fir-responsabbiltà tal-gvern ċentrali u toroq arterjali u distributorji.

Nixtieq insemmi wkoll il-punt li għamel il-Ministru dwar id-Development Planning Fund li l-kunsilli lokali għandhom €29 miljun mhumiex mimsusa għad-dispożizzjoni tagħhom u li fiż-żmien meta kien sindku hu ma kenux jeżistu.

Din hija gidba sfaċċata u ħoxna!

Id-Development Planning Fund, jew kif jissejjaħ illum, l-Urban Improvement Fund – għalkemm inbidel l-isem baqa' l-istess - ilu hemm minn żmenijiet Gvernijiet Nazzjonalisti u kienu diversi kunsilli lokali, kemm dawk immexxija minn maġġoranza Laburista kif ukoll dawk immexxija minn maġġoranza Nazzjonalista, li gawdew minn dawn il-fondi.

Mela li jiġi l-Ministru jgħidilna li qisu vvinta xi fond ġdid, mhuwiex veru!

Qalilna li kiber il-fond.

Mela le, kiber il-fond, però l-fond kiber għax qed jagħmlu kif jgħidu l-Ingliżi, robbing Peter to pay Paul bil-famuża skema ta' regolarizzazzjoni li qed tisloħ lin-nies bl-ammont ta' multi li qed jeħlu.

Fil-fatt filwaqt li qabel min kellu irregolarità żgħira ried iħallas €250 biex ikun jista' jbigħ il-post tiegħu jew biex ikun jista' jdaħħal id-dawl u l-ilma, illum il-ġurnata jrid iħallas fuq €4,000, 16-il darba aktar!

Hemm ukoll l-iskema li tirrigwarda l-lost parking spaces; filwaqt li qabel kont tħallas €1,000 għal kull spazju ta' karozza inqas, illum dan il-ħlas jista' jitla' sa €9,000 jiġifieri disa' darbiet aktar għal kull spazju ta' karozza inqas li jkollok.

Mela għandna Gvern li biex joqgħod jiffanfra li għandu €29 miljun fl-Urban Improvement Fund spiċċa seraqhom minn ħalq il-familji tagħna u qed jipprova jagħti l-impressjoni li dawn qiegħed joħroġhom hu!

Mhux ta' b'xejn li l-prezzijiet tal-proprjetà mbagħad jitilgħu mas-sema!

Però din l-iskema fiha catch u kważi kważi għadu ma nduna biha ħadd, speċjalment il-kunsilli lokali.

X'inhi din il-catch?

Ħarġet ċirkolari f'Jannar tal-2018, PA Circular 3/18, li proprju tirrigwarda d-Development Planning Fund.

Din iċ-ċirkolari tgħid li filwaqt li qabel kunsill lokali seta' jibbenefika minn 100% tal-fondi meta jkun se jagħmel proġett, issa kunsill lokali jista' jieħu biss 70% tal-fondi u t-30% l-oħra jrid joħroġhom il-kunsill lokali.

Dan ifisser li biddlu r-rekwiżiti inkiss inkiss bil-konsegwenza li diversi kunsilli lokali li ma jkollhomx minn fejn joħorġu t-30% ta' kemm jiswa l-proġett, sfortunatament se jispiċċaw ma jagħmlu xejn!

Mela minflok ma l-Gvern jgħin lill-kunsilli lokali, b'mod indirett se jċaħħad lilhom u lir-residenti tal-lokalitajiet tagħhom minn proġetti li suppost jibbenefikaw minnhom bi dritt minn dan il-fond.

Il-Ministru qalilna wkoll li jiddispjaċih meta jmur iqassam xi €1 miljun jew €2 miljun minn dan il-fond però mbagħad fadal €29 miljun għad-dispożizzjoni tal-kunsilli lokali u staqsa, u se nikkowta:

"X'qed jistennew dawn is-sindki, dawn il-kunsilli lokali, li għadhom ma resqux 'il quddiem bil-proġetti tagħhom?"

Jien nista' ngħidlu x'qed jistennew dawn il-kunsilli lokali u s-sindki li għadhom ma resqux 'il quddiem bil-proġetti tagħhom.

Taf x'qed jistennew dawn?

Qed jistennew li joħorġilhom il-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar biex ikunu jistgħu japplikaw għal dawn il-fondi.

Il-kunsilli lokali mhumiex bħall-Gvern li jqum filgħodu u jiddeċiedi li jaqbad u jagħmel triq, imbagħad forsi japplika wara, jekk jiddeċiedi li japplika!

Kunsill lokali jrid japplika qabel, irid iġib il-permessi qabel u jrid iġib il-clearances qabel.

Sfortunatament għandi każijiet - naħseb li jaf għalxiex qed nirreferi, imma jekk irid niltaqgħu u ngħidlu għal liema każijiet qed nirreferi - fejn kunsill lokali partikolari ilu tliet snin biex joħroġlu l-permess, meta kieku japplika l-privat f'sitt xhur – li huwa żmien raġonevoli - dan joħroġ.

Illum għal ċerti proġetti trid il-clearance tal-Awtorità tal-Artijiet però biex tieħu clearance iddum tkaxkar xahar, xahrejn, tlieta, u din il-clearance ma tasal qatt, bil-konsegwenza li jkollok applikazzjoni mal-Awtorità, tispiċċa taqgħalek u trid terġa' tibda l-proċess kollu mill-ġdid!

Jew inkella jdumu xhur sejrin mingħand Qajfas għal għandu Pilatu!

Li jingħataw dawn il-fondi huwa tajjeb però mbagħad tiġix tgħajjar lill-kunsill lokali għax għadu ma applikax għall-fondi!

Hemm il-proċessi.

Ċerti proġetti jieħdu aktar żmien minn proġetti oħrajn minħabba ċerti clearances u permessi oħrajn però nistenna li l-Ministru għandu jifhem li hemm proċess li jridu jgħaddu minnu u mhux ngħajruhom għax qisu ċerti kunsilli lokali għandhom il-flus u ma jridux japplikaw għalihom!

Pereżempju jien nistenna li l-Ministru jintervjeni biex ċerti applikazzjonijiet, speċjalment minn kunsilli lokali, jitħaffu iktar.

M'aħna ngħidu xejn ta' barra minn hawn b'daqshekk.

Dan bħal meta jkun hemm ċerti applikazzjonijiet għal fondi tal-Unjoni Ewropea u l-Awtorità tal-Ippjanar tgħaġġillek aktar il-proċess biex ma jintilfux il-flus.

Naħseb li ma tkunx idea ħażina li proġetti tal-kunsilli lokali jingħataw dik l-għajnuna biex il-proċessi tagħhom ikunu mħaffa.

Il-Ministru semma wkoll it-toroq u qal li se jintnefqu €700 miljun.

Din hija xi ħaġa tajba u jalla mhux €700 miljun jonfqu fuq it-toroq imma d-doppju, jew jonfqu €7 biljuni, għaliex le?

Però huwa faċli li tiftaħar b'rix ħaddieħor!

Taf x'ma jgħidx il-Gvern?

Li dawn is-€700 miljun huma parti mill-€1.3 biljun li ġab Gvern Nazzjonalista mmexxi mill-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi.

Kieku kien għall-Partit Laburista llum il-ġurnata la qegħdin fl-Unjoni Ewropea u lanqas qegħdin ingawdu minn dawn il-fondi.

Jinkwetani wkoll il-fatt li l-Ministru jipprova jagħti l-impressjoni li t-toroq qegħdin fl-istat li qegħdin tort ta' Gvernijiet Nazzjonalisti għax qatt m'għamilna xogħlijiet ta' toroq.

Sur President, issa rrid insemmi ftit mit-toroq li kienu saru sabiex min qed jismagħna jkun jaf x'għamlu Gvernijiet Nazzjonalisti.

It-toroq qegħdin fl-istat li qegħdin għaliex f'dawn l-aħħar sitt snin ma saritx il-manutenzjoni li kien hemm bżonn issir.

Jien inħobb nagħti l-eżempju ta' saqaf ta' bejt.

Saqaf ta' bejt ta' dar trid idduru kull sena għax jekk titilqu jidħollok l-ilma, isaddadlek ix-xibka u jkollok tibdel is-saqaf.

L-istess it-toroq; jekk titlaqhom għal ħamsa jew sitt snin, il-ħsara tant tkun kbira li tispiċċa jkollok tibdel it-triq mill-qiegħ.

U dak li ġara fit-toroq tagħna; nuqqas ta' manutenzjoni serja min-naħa tal-Gvern preżenti, imbagħad jipprovaw jitfgħu t-tort fuq il-Gvern ta' qabel u jgħidu li dan ma kien għamel xejn!

Jien naħseb li n-nies li qed jisimgħuna kollha jafu x'għamel Gvern Nazzjonalista.

Biex insemmi t-toroq kollha li għamel Gvern Nazzjonalista rrid nitkellem daqskemm ili nitkellem għal għaxar darbiet oħra, però se nsemmi ftit minnhom: Triq Ħal Far li mill-Freeport tagħti għall-ajruport, Triq il-Kunsill tal-Ewropa Ħal Luqa, Triq Garibaldi l-Marsa, Triq Diċembru 13 il-Marsa, Triq il-Belt Valletta ż-Żurrieq, Triq tal-Barrani, il-Bypass ta' San Pawl il-Baħar, il-Bypass tal-Imrieħel, Triq l-Imdina li minn Ħal Qormi twasslek għal Ħaż-Żebbuġ u tibqa' tielgħa r-Rabat, Triq Sir Temi Zammit li mill-Mosta twasslek għall-Imġarr, Triq is-Salina li min-Naxxar tieħdok għal San Pawl il-Baħar, Triq M. Murray li minn Tal-Balal tieħdok għan-niżla t'Alla u Ommu, il-Bypass ta' Birkirkara u l-Bypass tal-Mellieħa.

Saru wkoll mijiet ta' toroq residenzjali.

Anke Għawdex gawda taħt Gvern Nazzjonalista għax saru diversi toroq, kemm arterjali kif ukoll distributorji.

Fosthom insibu Triq l-Imġarr li mix-xatt tieħdok għal Għajnsielem għax-Xewkija u tibqa' sejra sar-Rabat, it-triq tar-Rabat li twasslek għax-Xlendi, it-triq li mir-Rabat twasslek għal Ta' Pinu u t-triq li minn San Lawrenz twasslek għad-Dwejra.

Kienu saru wkoll xogħlijiet oħrajn ta' inġinerija ċivili, fosthom il-mini ta' Santa Venera, il-mini ta' quddiem l-Università u diversi mini għal servizzi infrastrutturali madwar il-pajjiż kollu.

Però l-għerf mhuwiex kemm tonfoq flus iżda kif tonfoq il-flus.

Huwa tajjeb li tonfoq €100 miljun fis-sena fil-bini ta' toroq però l-aktar ħaġa importanti hija li dawn jintnefqu fejn verament hemm bżonn, mhux nagħmlu triq biex ngħidu li qed jagħmilha l-Gvern jew inkella nispiċċaw naqilgħu triq li jkun għadu kif għamel kunsill lokali.

It-toroq iridu jsiru bi pjan, mhux bħalma ġara fi Vjal ix-Xarolla ż-Żurrieq, fejn xogħol ta' sitt xhur spiċċajna nkarkru bih għal sentejn, jekk mhux tliet snin!

Ix-xogħol irid isir ta' kwalità u ta' livell u mhux għandna skoss xogħol li jsir illum u jinqala' erbat ijiem wara.

Pereżempju hawnhekk nista' nsemmi l-Bypass tal-Mellieħa kif ukoll biċċiet mit-triq tal-Marsa.

Sa dalgħodu stess ċemplitli persuna li qaltli li għadhom kemm taw it-tarmak u bl-ewwel xita għerqet bl-ilma.

Għadek tagħti t-tarmak u t-triq tegħreq bl-ilma?!

Nista' nsemmi wkoll ix-xogħol li sar f'Paceville, fejn nefqu €1 miljun, biex imbagħad taw kisja fuq kollox u la nbidlu s-servizzi u ma nbidel xejn, u issa se jkollu jerġa' jsir ix-xogħol mill-ġdid!

U hemm problema oħra għax la jiksu triq bit-tarmak, skont il-liġi li għamel il-Gvern stess, se jerġgħu jmorru lura għand il-kunsilli lokali.

B'dawn il-€100 miljun missu jsir xogħol kif suppost, pereżempju billi jsiru jsiru s-service ducts.

Għalfejn m'għadhomx isiru s-service ducts fit-toroq?

Aħjar nonfqu ftit aktar però x-xogħol isir darba għal dejjem.

Is-servizzi għandhom jgħaddu minn service duct biex jekk tinqalagħlek ħsara fl-ilma, pereżempju, ikollok dual main għaddej mis-service duct maż-żewġ naħat tat-triq u b'hekk inti qatt ma terġa' ttaqqab it-triq imma ssewwi l-ħsara li jkollok, terġa' tagħlaq il-kaptell u daqshekk.

B'dan il-mod it-triq tibqa' tajba, u mhux nonfqu ħafna miljuni f'toroq imbagħad sfortuntament, biex ma nonfqux xi ħaġa żejda, malli tinqala' xi ħsara t-toroq kollha jiġu qishom zip, imċarrta minn hawn u minn hemm biex nipprovaw nirranġaw il-ħsarat li jkun hemm fis-servizzi!

Pereżempju waħda mill-wegħdi li għamel il-Prim Ministru waqt li kien qiegħed jagħmel diskors ta' inawgurazzjoni f'lokalità partikolari kienet li jneħħi l-cables kollha tad-dawl minn mal-faċċati tad-djar.

Din hija xi ħaġa tajba, mela le, però għandu jwettaqha, mhux jgħidha qabel l-elezzjoni u issa qed jgħidu li dan mhuwiex possibbli.

Missu ma qal xejn mill-ewwel jekk kien jaf li dan mhuwiex possibbli.

Però ma naħsibx li biex nagħmlu s-service ducts qisna se nitilgħu fuq il-qamar!

Diġà saru service ducts fil-passat u għandhom isiru l-istudji kollha neċessarji biex dawn isiru u jkollna qabża ta' kwalità.

Sur President, ħafna toroq rurali qed jingħataw it-tarmak ukoll.

Din hija inizjattiva tajba, mela le, però tkun tajba jekk issir bi ħsieb u mhux meta taqbad tagħti kisja tarmak jew ħafna konkos u mbagħad it-triq daqqa taqleb 'l hawn u daqqa taqleb 'l hemm.

L-ewwel nett, jekk għandna triq rurali, bħal triq fil-kampanja, għandna napprofittaw irwieħna biex isiru catchments tal-ilma ħalli l-ġwiebi li jkollhom il-bdiewa jkunu jistgħu jimtlew bl-ilma tax-xita.

U mela jkollok catchment tal-ilma fuq naħa tat-triq u tagħmel it-triq taqleb għan-naħa l-oħra, bil-probabbiltà li l-ilma ma jispiċċax għand il-bidwi!

Jew inkella għaliex għandek tagħmel triq ġdida u jżommlok l-ilma u tiġi taqleb għal ġol-irziezet tan-nies?

Il-Ministru qal li qed isiru diversi xogħlijiet għal diversi kunsilli lokali.

L-ewwel nett, ninkwieta li jekk taqbad tgħodd il-proġetti li qed isiru, anke mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet, tinduna li sfortunatament dawn spiċċa żarmahom.

Jien nemmen li l-ħaddiema tal-gvern huma l-aktar nies tas-sengħa li kapaċi jagħmlu x-xogħol, però trid tagħtihom l-għodda u r-riżorsi biex jagħmlu x-xogħol.

Iżda sfortunatament f'dawn l-aħħar sitt snin ġie żarmat kull dipartiment li kien hemm tal-gvern.

Jien niftakar żmien fejn il-maġġor parti assoluta tal-proġetti li kienu jsiru f'pajjiżna kienu jsiru minn ħaddiema tal-gvern, ħaddiema tas-sengħa, u kien isir xogħol ta' kwalità, però dawn trid tagħtihom biex jaħdmu.

Sur President, jien diġà rringrazzjajt lill-kunsilli lokali, sindki, viċi sindki, segretarji eżekuttivi u ħaddiema għax-xogħol li jagħmlu.

Dawn saħansitra jagħmlu xogħol b'mod volontarju u li kieku ma jkunx għalihom kieku l-lokalitajiet tagħna jinsabu fi stat iktar ħażin.

Dan jagħmluh anke permezz tal-attivitajiet li jsiru, li bihom qajmu l-irħula tagħna.

Jien nemmen li b'din ir-riforma kellna ċ-ċans li nagħtu lir-rappreżentanti tal-lokalitajiet tagħna kull għajnuna neċessarja biex titwettaq ir-rieda tar-residenti, u fl-istess ħin konna nħallulhom l-awtonomija tagħhom, iżda sfortunatament dan il-Gvern spiċċa ħanaqhom u rabtilhom idejhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Issa nitlob lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, l-ewwel nett irrid nirringrazzja lil dawk kollha li pparteċipaw f'dan id-dibattitu ċjoè lill-Ministru Owen Bonnici, lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes, lill-Onor.

Alex Muscat, lill-Onor.

Robert Abela, lill-Onor.

David Agius, lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, lill-Ministru Justyne Caruana, lis-Segretarju Parlamentari Clifton Grima, lill-Onor.

Chris Said, lill-Ministru Edward Scicluna, lill-Onor.

Frederick Azzopardi, lill-Onor.

Robert Cutajar, lill-Onor.

Toni Bezzina u lill-Onor.

Kulħadd ġie hawnhekk biex iwassal il-messaġġ tiegħu dwar il-gvern lokali.

Ikun aktar faċli għalija li llum niġi hawnhekk u noħroġ nirribatti u nkun negattiv għal dak kollu li qalu xi wħud mill-kelliema tal-Oppożizzjoni.

Mhijiex il-politika tiegħi li minn abbozz ta' liġi bħal dan nipprova noħloq element ta' qasma bejn huma u aħna.

Hekk kif ħadt il-ħatra sena u ftit tax-xhur ilu, jien u t-tim kollu li ħdimna flimkien kellna viżjoni li filwaqt li napprezzaw dak li seħħ, il-bidu tat-twaqqif tal-kunsilli lokali 25 sena ilu, issa rridu nagħmlu l-bidla meħtieġa, fosthom il-bidla fil-mentalità li jrid ikollna fil-kunsilli lokali tagħna.

Din il-bidla trid twassal biex ikollna lokalitajiet ta' kwalità.

Il-pjan u l-ħsieb tagħna huwa li flimkien ma' Infrastruttura Malta u flimkien ma' dak li qed nagħmlu fil-kunsilli lokali, f'medda ta' seba' snin ikollna lokalitajiet ta' eċċellenza u gvernijiet lokali ta' eċċellenza.

Irrid ngħid li jien bqajt sorpriż li minkejja s-sigħat twal ta' diskussjoni li kellna mal-Oppożizzjoni, fejn nista' ngħid li kważi kellna ftehim fuq din il-liġi kollha, minn fost il-Membri tal-Oppożizzjoni bdew jinbtu dawk li ma jaqblux fuq xi affarijiet.

Qabel ma bdejna d-diskussjoni jien għaddejt in-noti kollha lill-kollegi tiegħi biex ikollhom fuqiex ikunu jistgħu jitkellmu dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Però kien hemm min tkaża bina meta qbilna bejn Gvern u Oppożizzjoni li għall-ewwel darba se jkollna parteċipazzjoni ta' żgħażagħ ta' 16-il sena li jikkandidaw ruħhom għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, li però jekk ikollhom 16-il sena ma jistgħux ikunu sindki.

Din m' għamilnihiex aħna bħala Gvern, imma ftehemna bejnietna, Gvern u Oppożizzjoni, li dak huwa l-aħjar stil jew l-aħjar tmexxija.

Però kien hawn min, minn fost l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, li ma qabilx ma' dan.

Jien ma nieħu xejn bi kbir għaliex l-effett tal-qasma interna li hemm fi ħdan il-Partit Nazzjonalista qed tinħass anke f'dan il-Parlament!

Pereżempju lanqas jafu x'inhi l-policy u ma neħodhiex sorpriża li meta niġu fi-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi jkollna xi u-turns ukoll!

Sur President, aħna ddiskutejna numru ta' kwestjonijiet importanti fosthom li minkejja li l-elezzjoni għall-kunsilli reġjonali, b'mandat, għandha ssir fis-sena 2022, kien hemm qbil li l-elezzjoni ssir wara Mejju li ġej.

Konna anke semmejna d-data ta' Ottubru tal-2019.

Jien se nħalli f'idejn il-poplu biex jiġġudika jekk dak li rridu f'din ir-riforma huwiex ta' ġid għal-lokalitajiet tagħna.

F'Mejju li ġej se jkun hemm l-elezzjoni tal-kunsilli lokali, il-poplu se jkollu dritt għall-vot tiegħu, imbagħad nibdew naħsbu biex ikollna l-elezzjoni għall-presidenti tar-reġjuni.

Huwa veru li l-mandat kien jitlob li l-elezzjoni għall-kunsilli reġjonali ssir fl-2022 imma konna qed ngħidu li jekk din issir ftit xhur wara l-elezzjoni tal-kunsilli lokali - u l-Oppożizzjoni hemmhekk qalet li dan jagħmel sens - kull ħames snin ikollok gvernijiet lokali u presidenti tar-reġjuni li jagħżluhom in-nies, u president tal-Assoċjazzjoni li jagħżluh l-istess kunsilliera.

Fil-fatt aħna ridna naslu għal dan għaliex inħobbu verament lill-kunsilli lokali u għaliex nemmnu fihom imma jidher li kien hemm xi ħaġa u f'daqqa waħda biddilna kollox.

U fil-bank tad-diskussjoni ma kienx hemm biss nies min-naħa politika imma kien hemm nies min-naħa tal-Gvern li għalihom l-għan ewlieni ta' din ir-riforma huwa kif se nsaħħu l-kunsilli lokali, il-gvern lokali.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jibqgħu jgħidu li lill-kunsilli lokali neħħejnielhom ir-responsabilitajiet.

Min neħħa r-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali?

Fi żmien l-Amministrazzjoni Nazzjonalista r-responsabilità tal-gwardjani lokali, li llum jissejħu uffiċjali tal-komunità, kienu f'idejn il-kunsilli lokali u għaddew f'idejn ir-reġjuni!

Però dawn donnhom jaħsbu li tista' tiġi hawn f'dan il-Parlament u tgħid li trid.

Illum aħna nistgħu ngħidu li writna reġjuni, li nemmen li huma wkoll skala oħra ta' gvern lokali, u dawn ma kellhomx baġit.

Issa dawn qed jgħidu li aħna ma nemmnux fir-reġjuni u fil-gvern lokali, meta konna aħna li għall-ewwel darba tajniehom €1.1 miljun.

Amministrazzjoni Nazzjonalista qatt ma tathom flus biex imexxu lir-reġjuni.

Aħna qed nagħtuhom responsabilitajiet li qatt ma kellhom u li ma ħadniex minn tal-kunsilli lokali.

Imbagħad jiġu hawnhekk u jgħidu li ma nemmnux fil-kunsilli lokali!

Jiġu hawnhekk u jgħidu li dan il-Gvern ma jemminx fil-kunsilli lokali meta kien dan il-Gvern li minbarra li fl-2013 ta d-dritt tal-vot lil żgħażagħ li għalqu 16-il sena, b'din ir-riforma qegħdin ngħidu li żgħażagħ ta' 16-il sena se jkollhom ċans li jikkandidaw ruħhom fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali?

Kultant nibda nistaqsi jekk iniex qed ngħix fl-istess pajjiż għax ma nisma' xejn ħlief kantaliena dwar l-istess ħaġa; Infrastruttura Malta u toroq.

Aħna taf x'm'għamilniex fit-toroq?

M'għamilniex dak li għamel l-Eks Ministru Chris Said meta tefa' lill-kunsilli lokali fid-dejn.

Imbagħad l-Onor.

Said semma l-Kumitat Amminstrattiv tal-Madliena u qal li dan għamel it-toroq kollha tal-Madliena.

Dażgur li għamel it-toroq kollha tal-Madliena; għaliex meta hu kien Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali tahom €0.5 miljun biex jagħmlu t-toroq u lill-kunsilli lokali l-oħrajn qalilhom biex imorru jiddejnu biex jagħmlu t-toroq!

Sur President, fis-sena 2019 dan il-Gvern se jkun għamel 290 triq fil-lokalitajiet.

Jien nappella lill-Membri tal-Oppożizzjoni biex ma jkunux iktar negattivi għax mhux lilna biss qed idejqu, imma qed idejqu lill-istess nies li baqgħu jagħtuhom l-appoġġ.

Nitlobhom ikunu pożittivi!

Minn din ir-riforma li kienu parti minnha m'hemm xejn tajjeb?!

Fuq il-bank tad-diskussjoni kellna rappreżentanti tal-Oppożizzjoni, allura m'hemm xejn tajjeb?

U meta ħadmu magħna ma kien hemm xejn tajjeb?

Issa qed iħawdu u jdawru l-kliem u jgħidu li aħna se nneħħu l-kumitati amministrattivi.

Aħna dawn mhux se nneħħuhom imma se nagħmlu kunsillier responsabbli mill-kumitati li se jsiru fil-lokalitajiet tagħna.

Dan il-kunsillier, li se jkollu l-vot fil-kunsill lokali għax se jkun kunsillier responsabbli mill-hamlets, flimkien mas-sindku se jara fejn hemm bżonn li jinħatru kumitati.

Allura se jinħatru kumitati minn ħdan il-kunsilli lokali.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jgħidu li għamlu 80 proposta.

Pereżempju fil-qasam soċjali qalu li se jieħdu ħsieb lill-anzjani u lill-vulnerabbli u qagħdu jgħodduhom waħda waħda biex jgħidu li għamlu 80 proposta.

Fil-fatt ma kienx hemm 80 proposta imma pprovaw jimpressjonaw bħal tal-20 punt.

Jien niskanta meta nara li nkunu daqstant negattivi.

Illum kien hawn xi ħadd li ftaħar li fi żmienhom fetħu l-open air gyms, eċċ. Sal-lum stess wara nofsinhar aħna qassamna €98,000 lill-kunsilli lokali għal inizjattivi sportivi fil-lokalitajiet tagħhom.

Fil-ġranet li ġejjin aħna, flimkien mal-Ministru José Herrera, se nkunu qed nikkonkludu skema biex inħaddru l-lokalitajiet tagħna billi nagħtu siġar lil-lokalitajiet tagħna.

Diġà għandna 40 kunsill lokali li applika u fil-fatt diġà daħlet talba għal 2,000 siġra.

Qed nagħmlu wkoll skemi edukattivi tal-lifelong learning li għalihom applikaw 23 kunsill lokali.

Hemm ukoll l-iskema tal-libreriji li għaliha applikaw 41 kunsill lokali u għall-programm tal-isport and physical education applikaw 43 kunsill lokali.

Meta nibda nara dan kollu ngħid li qed jipprovaw jimminaw dak li nemmnu fih aħna u qed jipprovaw ma jħallux dak li qed nipprovaw nagħmlu flimkien.

Aħna tajniehom iċ-ċans kollu biex ikunu magħna f'dan is-suċċess u ħlief litanija li m'għamilna xejn u li rridu nneħħu l-poteri lill-kunsilli lokali ma jgħidux!

Din mhijiex il-politika li jridu n-nies hemm barra.

In-nies iridu jisimgħu proposti pożittivi u dak huwa li se nipprovaw nagħmlu.

Aħna rridu nwasslu lill-gvern lokali tagħna f'sitwazzjoni li f'seba' snin, flimkien ma' Infrastruttura Malta, ikun jista' jagħmel il-lokalitajiet tagħna ta' eċċellenza.

Pereżempju llum qed naħsbu kif ma nibqgħux marbutin ma' tenders antiki li biex tnaqqaf it-toroq tagħna trid tibqa' għaddej bix-xogħol manwali.

Irridu ndaħħlu ħsebijiet u ideat ġodda.

Irridu naraw kif l-iskart, li llum qed ikun separat, mhux biss jinġabar minn wara l-bieb tad-dar u mill-iskejjel tagħna imma jkun hemm sistemi ġodda wkoll fil-ġonna u fil-bandli.

Aħna mhux qed ngħidu li dak li għamel Gvern Nazzjonalista f'25 sena ma kienx pass tajjeb.

Kieku ma kienx tajjeb m'għandniex kważi nofs il-Membri tal-Parlament li kienu jew sindku jew fil-kunsilli lokali.

Naħseb li fuq din in-naħa għandna ferm aktar nies li kienu fil-kunsilli lokali u kienu sindki!

Irridu naraw kif naħdmu flimkien biex verament nagħmlu bidliet fil-lokalitajiet tagħna.

Pereżempju, jien irrid nibda nara li f'kull lokalità f'Malta u f'Għawdex ikollna trasport nadif, kif jidhirli li hemm bħalissa fil-Pietà, fin-Naxxar u f'Bormla.

Hemmhekk qed jingħata servizz ta' trasport lin-nies tal-lokalità.

Ejjew ħalli niftħu u naraw l-affarijiet li nistgħu nagħmlu.

Aħna tant nemmnu fil-kunsilli lokali li waqqfna skema ta' €29 miljun permezz tal-Planning Fund u qed ngħidulhom biex jagħmlu użu minn din l-iskema biex itejbu u jirranġaw il-lokalitajiet tagħna.

Sur President, min ma jemminx fil-kunsilli lokali?

Nagħmlu kif għamlet l-Amministrazzjoni Nazzjonalista ġewwa Birżebbuġa, fejn il-Freeport kellu jagħti eluf ta' ewro lill-Kunsill Lokali u qabel l-elezzjoni tal-2013 ħafrithomlhom u baqgħu b'xejn?!

Dawn jemmnu fil-kunsilli lokali?!

Hawnhekk hawn l-Eks Sindku ta' Ħal Qormi li jaf dwar dak li kien hemm fuq l-art fejn hemm il-Löwenbräu, fejn il-Kunsill Lokali kellu jidħol il-qorti biex jieħu xi €100,000.

Naħfrulhom lil dawn!

Dawn huma n-nies li jemmnu fil-kunsilli lokali?

Kien hawn min semma s-sindki ta' xi lokalitajiet.

Jien ngħidlu biex imorru jitkellmu mas-sindku taż-Żebbuġ f'Għawdex, fejn minħabba l-qasma politika li għandhom lanqas se joħroġ mal-Partit Nazzjonalista; mas-sindku tal-Belt jew ma' kunsillier fiż-Żejtun kif ukoll kunsilliera oħrajn li mhux se joħorġu magħhom u qed jitkellmu magħna biex joħorġu għall-elezzjoni ġenerali!

Aħna rridu li mill-kunsilli lokali nagħmlu verament gvernijiet lokali.

Jien ma rridx nieħu ħafna ħin għaliex hawn min irid jitkellem warajja però jekk verament iridu jkunu parti mis-suċċess għandhom jingħaqdu magħna sabiex ikunu parti minn dan is-suċċess ta' pajjiżna.

Sur President, nixtieq nirringrazzja lil kull min ħadem f'din ir-riforma, fosthom is-sindki, il-kunsilliera, is-segretarji eżekuttivi u l-istaff kollu tal-kunsilli lokali, huma x'inhuma, Laburisti jew Nazzjonalisti.

Aħna ma nħarsux lejn il-kulur imma nħarsu lejn il-lokalitajiet tagħna.

Jien persważ li minkejja n-negattività kollha tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista, għandna riforma li biha nafu fejn irridu naslu u żgur li permezz tagħha f'seba' snin se nkunu qed naraw bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sur President, nipproponi li l-istadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA

L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITÀ TA' MALTA DWAR

IL-KOMUNIKAZZJONI

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, Kap. 418".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, f'dawn l-aħħar sentejn stajna naraw sforz qawwi sabiex nagħtu spinta dejjem aktar lill-ekonomija diġitali ġewwa pajjiżna.

Dan għaliex nemmnu bil-bosta li l-ekonomija diġitali, li magħha hija abbinata wkoll il-komunikazzjoni diġitali, hija waħda mill-mezzi ewlenin li pajjiżna jista' jkollu biex ikompli għaddej fil-mixja tiegħu fl-iżvilupp u l-kompetittività.

Illum is-settur tal-komunikazzjoni jikkontribwixxi b'mod dirett għal madwar 6% tal-ekonomija ta' pajjiżna.

Qiegħed nagħmel enfasi b'mod partikolari għall-kliem "b'mod dirett" għaliex bla dubju ta' xejn f'dan is-settur huwa importanti li nħarsu lejn l-effett dirett, għaliex jekk imbagħad niftħu l-effett indirett, il-kobor tiegħu huwa b'mod esaġerat, b'mod li għal raġunijiet ovvji, mingħajru ħafna setturi oħrajn fl-ekonomija ta' pajjiżna ma jkunux jistgħu joperaw.

Sur President, immaġina kieku llum il-ġurnata m'għandniex is-servizz tal-internet, is-servizz tat-televiżjoni, is-servizz tal-mobile u tat-telekomunikazzjoni!

Kieku ħafna mis-servizzi u l-industrija ta' pajjiżna u tad-dinja jieqfu.

Għalhekk nistgħu ngħidu li l-komunikazzjoni tista' tkun ikkonsidrata bħall-ossiġnu għall-ħajja, li mingħajru ma tistax tgħix.

Jekk wieħed jagħti ħarsa lejn dan is-settur fl-aħħar sena jsib li f'pajjiżna dan kiber bi kważi 5% filwaqt li kważi f'kull pajjiż fl-Unjoni Ewropea ċkien.

Wieħed jista' jsemmi wkoll li numru ieħor ta' indikaturi wkoll jagħtu stampa ċara dwar l-andament ta' dan is-settur.

Pereżempju f'dak li għandu x'jaqsam mad-domanda u l-prodotti li jippermettu fast u ultra fast download speed kellna żieda ta' 6% fin-numru ta' abbonamenti matul l-2018.

Dan jorbot ma' inizjattivi li ttieħdu dan l-aħħar rigward il-5G.

Il-5G hija magħna.

Minbarra li hija ħafna aktar mgħaġġla bħala speed minn verżjonijiet preċedenti, hija maħsuba wkoll li tiftaħ opportunitajiet għall-użu ġdid ta' mobile data.

Nemmnu li din se tkun qed tagħti opportunità għal ħafna servizzi u swieq li jinfetħu ġewwa pajjiżna.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-operaturi kollha tal-pajjiż, b'mod partikolari fil-komunikazzjoni, ċjoè l-GO, il-Melita u l-Vodafone, għaliex it-tlieta li huma jikkontribwixxu b'mod b'saħħtu ħafna għal dan is-settur.

L-infrastruttura broadband hija żviluppata sew u s-suq Malti laħaq ċerta maturità fejn tidħol konnettività.

Fil-fatt din hija fuq quddiem fuq l-aġenda tal-Unjoni Ewropea.

Dan huwa importanti b'mod partikolari għal pajjiżna.

Sur President, il-konnettività hija rikonoxxuta bħala l-faċilitatur ewlieni għall-ekonomija diġitali u f'Malta nistgħu ngħidu li qed niksbu suċċess kbir anke f'dan il-qasam.

Fil-fatt dan is-suċċess ġie kkonfermat ukoll mill-Indiċi tal-Ekonomija u s-Soċjetà Diġitali tal-2018, li ġie ppubblikat mill-Kummissjoni Ewropea, li jipproklama li Malta hija l-aqwa pajjiż mill-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea fejn jidħol il-qasam tal-konnettività tal-broadband.

Illum il-ġurnata l-komunikazzjoni għas-servizzi diġitali dejjem qed isiru parti integrali mill-ħajja ta' kuljum u allura hawnhekk ma nistax ma nagħmilx referenza għall-ħidma mwettqa wkoll mill-Awtorità Maltija tal-Komunikazzjoni.

Ix-xogħol tal-Awtorità jkompli jissostanzja l-importanza tar-regolamentazzjoni ta' dan is-settur biex nagħtu kwalità ta' servizz aħjar.

Illum qed nitkellmu fuq l-implimentazzjoni ta' direttiva li mhijiex se ġġib xi effett kbir però hija direttiva importanti.

Illum Malta diġà hija waħda mill-aktar pajjiżi fid-dinja li jgawdu minn aċċessibbiltà fit-teknoloġija ta' telekomunikazzjoni.

L-internet, kif diġà semmejt, tista' tgħid li sar parti mill-ħajja tagħna ta' kuljum.

Aħna nemmnu li l-inklużjoni - mhux fil-ħajja normali biss imma anke fil-ħajja diġitali - tista' tikkontribwixxi wkoll u minnha tibbenefika kemm l-ekonomija kif ukoll is-soċjetà b'mod ġenerali.

Għalhekk l-aċċessibbiltà għall-internet tfisser ukoll l-inklużjoni soċjali għall-persuni b'diżabilità, kif ukoll gruppi żvantaġġati oħrajn, bħall-anzjani.

Ix-xejra lejn soċjetà diġitali tagħti mezzi ġodda biex naċċessaw l-informazzjoni u s-servizzi.

Il-fornituri ta' informazzjoni ta' servizzi, bħas-settur pubbliku, jiddependu dejjem iktar mill-internet sabiex jipproduċu u jiġbru firxa wiesgħa ta' data u informazzjoni li huma essenzjali għall-pubbliku.

Għal dan il-għan – u din id-Direttiva dak li se tkun qed timplimenta – is-siti elettroniċi kollha tas-settur pubbliku għandhom ikunu konformi mad-direttiva l-ġdida dwar l-aċċessibbiltà Ewropea.

Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol jiġi estiż bi ftit ħin sakemm intemm id-diskors tiegħi u allura ma jkunx hemm għalfejn nibqa' in possession.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Fis-7.00 p.m. il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol twal bi ftit minuti.

SILVIO SCHEMBRI: Id-direttiva tiżgura li s-sit elettroniku u l-applikazzjonijiet ta' organizzazzjonijiet tas-settur pubbliku jkunu kollha aċċessibbli.

Fil-kuntest ta' din id-direttiva l-aċċessibbiltà għandha tinftiehem bħala l-prinċipji u t-teknikalitajiet li għandhom jiġu osservati waqt il-fażi ta' disinn u l-kostruzzjoni ta' siti elettroniċi u applikazzjonijiet mobbli.

Kif fil-fatt huwa enfasizzat fl-Aġenda Diġitali Ewropea, l-awtoritajiet pubbliċi għandhom ikunu minn ta' quddiem nett sabiex jagħtu sehemhom fil-promozzjoni tas-swieq għall-kontenut online.

Il-Gvern irid ikun minn ta' quddiem u jrendi l-informazzjoni tas-settur pubbliku disponibbli f'termini trasparenti, effikaċi u mhux diskriminatorji.

Dan huwa sors importanti għat-tkabbir potenzjali ta' servizzi online.

Finalment, fi kliem sempliċi u kif qed tgħid din id-Direttiva, dan li qed nipproponu f'dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li b'dan l-Att se nkunu qed nassenjaw lill-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni bħala l-awtorità li se tkun qed timplimenta d-direttiva.

Allura dawn l-emendi se jkunu qed iwessgħu l-poteri tal-Awtorità sabiex tkun tista' ssir l-awtorità kompetenti fl-implimentazzjoni tad-direttiva.

Fil-fatt meta jidħlu fis-seħħ dawn l-emendi u jiġu ppubblikati r-regolamenti permezz ta' leġiżlazzjoni sussidjarja, l-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni se tkun qed tgħasses is-siti elettroniċi pubbliċi kollha u tassigura li dawn ikunu konformi mal-obbligazzjonijiet imposti.

F'każ ta' nuqqasijiet f'aċċessibbiltà ta' siti elettroniċi u servizzi online din l-Awtorità se tingħata wkoll poteri li tieħu miżuri sabiex dawn jiġu rranġati u jekk in-nuqqasijiet jippersistu tkun tista' timponi wkoll penali.

Huwa tajjeb li ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq siti elettroniċi pubbliċi.

Id-dipartimenti u l-entitajiet pubbliċi li jkunu identifikati mill-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni li s-sit elettroniku tagħhom mhuwiex konformi mad-direttiva, u li sussegwentement jiġu penalizzati, xorta se jkollhom id-dritt li jappellaw il-każ tagħhom quddiem quddiem it-Tribunal ta' Reviżjoni Amminstrattiva.

Sur President, fil-ftit ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi pprovajt nagħti kemm jista' jkun definizzjoni ċara tad-Direttiva kif se tkun qed tiġi applikata.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Sar il-ħin.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.02 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, l-1 ta' April, 2019 fl-4.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari.

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili

u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, kif ġieli nagħmel fl-Aġġornament, se nitkellem dwar diversi punti li jolqtu lil Għawdex, ir-reġjun li jien ġejt elett minnu u li jien il-kelliem ewlieni tiegħu għan-naħa tal-Oppożizzjoni.

Fl-aħħar ġranet erġajna smajna ħafna dwar il-link permanenti bejn Malta u Għawdex.

Għalhekk b'sodisfazzjon ngħid li l-Gvern, wara li għal tlieta jew erba' snin kaxkar saqajh fuq dak li kien diġà nbeda mill-2009 'l quddiem mill-aħħar leġiżlatura ta' Gvern Nazzjonalista, issa jidher li fl-aħħar xhur qabad ritmu biex dan il-proġett ikompli għaddej u finalment jittieħdu d-deċiżjonijiet finali dwar jekk għandux isir jew le.

Kif diġà għedt, dan ir-ritmu lili jagħtini sodisfazzjon għaliex kont jien li mbottajt 'il quddiem biex din l-idea tiġi studjata.

Għalhekk nieħu din l-okkażjoni biex nagħmel appell lill-Gvern biex ma jibżax jippubblika l-istudji li għamel.

Nifhem li fl-istudji se jkun hemm affarijiet li juru ċertu aspetti negattivi però minkejja dan, il-Gvern għandu jippubblikahom biex jiġu diskussi ħalli jekk hemm bżonn nilqgħu wkoll għal dawk l-aspetti negattivi.

M' hemm l-ebda proġett li għandu kollox pożittiv mija fil-mija għax xi aspetti negattivi se jkun hemm.

Meta Gvern Nazzjonalista għamel l-istudji dwar dan il-proġett tal-link permanenti bejn Malta u Għawdex ma beżax jippubblikahom.

Irrid infakkar li fil-bidu tal-2012 sar il-Prefeasibility Study minn Mott MacDonald – dawn kienu mqabbdin direttament mill-Kummissjoni Ewropea - u ġie pubblikat fl-intier tiegħu biex issir diskussjoni fuqu ħalli naraw dak li huwa pożittiv u dak li huwa negattiv.

L-istess għamlet il-Kamra tal-Kummerċ ta' Għawdex li għamlet studju dwar l-impatt ta' link permanenti soċjali u ekonomiku fuq Għawdex u ma beżgħetx tippubblikah.

Allura l-appell tiegħi lill-Gvern huwa biex jippubblika l-istudji li għandu sabiex issir diskussjoni fuqhom.

Huwa importanti wkoll li tingħata l-informazzjoni.

Minn dak li smajt u segwejt f'dawn l-aħħar ġimgħat jidher li hemm nuqqas ta' informazzjoni u hemm nies li qed ifajru u qegħdin jaslu għall-konklużjonijiet bl-addoċċ mingħajr ma jkollhom l-informazzjoni.

Jien smajt nies jitkellmu b'ċerta awtorità u nnotajt li dawn lanqas biss qraw ir-rapporti u l-istudji li hemm pubblikati, aħseb u ara kemm jafu l-informazzjoni kollha!

Għalhekk nappella lill-Gvern biex ma jiddejjaqx jagħmel sessjonijiet ta' informazzjoni, sessjonijiet ta' mistoqsija u tweġiba, fejn l-esperti jwieġbu lil dawk kollha li jinteressahom dan is-suġġett u jwieġbu wkoll mistoqsijiet li kultant ikunu diffiċli fuq proġett daqstant importanti.

Irrid infakkar li fl-2010 u fl-2011 Gvern Nazzjonalista kien ukoll għamel sessjonijiet ta' informazzjoni miftuħa għall-pubbliku.

Dakinhar l-esperti, inklużi esperti barranin, setgħu jwieġbu kull mistoqsija li tpoġġitilihom dwar dan il-link permanenti.

F'waħda mis-sessjonijiet Professor Elvind Grøv, il-President tal-International Tunnelling Association, li kien konsulent tal-Gvern dakinhar u li issa l-Gvern reġa' qed jieħu s-servizzi tiegħu għax huwa konsulent bravu, kien wieġeb kull mistoqsija li tpoġġietlu.

Allura huwa importantissimu li dan jerġa' jsir.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll il-qasam tax-xogħol f'Għawdex u nagħmel referenza għal żewġ punti inkwetanti.

L-ewwel punt huwa dwar il-paga medja f'Malta u Għawdex.

Minn tweġiba għal mistoqsija parlamentari li jien għamilt lill-Ministru Edward Scicluna rriżulta li fl-aħħar tal-2018, id-differenza bejn il-paga medja f' Malta u l-paga medja f'Għawdex kibret għall-ammont straordinarju ta' €2,300!

Dan ifisser li l-paga medja f'Għawdex hija €2,300 fis-sena inqas mill-paga medja f'Malta!

Din il-gap qiegħda tikber sena wara l-oħra.

Fl-2012 id-differenza fil-paga medja kienet ta' €300 fis-sena u issa telgħet għal €2,300 fis-sena.

Sur President, dan ifisser li ħaddiem Għawdxi, ras għal ras, jaħdem xahrejn għalxejn ħdejn sieħbu l-ħaddiem Malti.

Din is-sitwazzjoni trid tiġi indirizzata malajr kemm jista' jkun għax jekk mhux se tiġi indirizzata l-eżodu tal-ħaddiema Għawdxin minn Għawdex lejn Malta se jkompli jikber.

Jista' jkun ukoll li huwa l-Gvern stess li qed joħloq din is-sistema.

Għandi informazzjoni li f'ċerti aġenziji u dipartimenti tal-Gvern ħaddiema Għawdxin qed jitħallsu bil-wisq inqas minn sħabhom il-ħaddiema Maltin li jagħmlu l-istess xogħol fl-istess dipartimenti u aġenziji tal-Gvern ġewwa Malta.

Però mbagħad jinkwetani wkoll in-numru ta' ħaddiema Għawdxin li jaħdmu mal-Gvern f'Malta.

Għandna Gvern li sitt snin ilu tela' bl-għajta li se jsib xogħol għall-Għawdxin kollha f'Għawdex stess.

Sitt snin ilu kien hemm 500 ħaddiem Għawdxi jaħdmu ma' dipartimenti tal-Gvern jew ma' entitajiet governattivi ġewwa Malta.

Illum minn 500 dan in-numru tela' għal 1,400, kważi tliet darbiet iżjed!

Dan qed narawh minn Gvern li qalilna li se joħloq xogħol għall-Għawdxin kollha f'Għawdex stess.

Lanqas għall-ħaddiema li jaħdmu miegħu stess mhu kapaċi joħloq xogħol, anzi, ittrippla n-numru tal-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu ġewwa Malta mal-Gvern.

Sur President, rigward il-qasam legali nixtieq nagħmel referenza għal qasam importanti ħafna, u ċjoè, il-Qorti tal-Familja u l-qasam tal-medjazzjoni fil-Qorti tal-Familja f'Għawdex.

F'Għawdex hemm medjatur wieħed u lanqas huwa full-timer imma part-timer, u mhux bi 30 siegħa fil-ġimgħa, imma b'erba' sigħat biss fil-ġimgħa, bil-konsegwenza li l-każijiet li qed imorru għall-medjazzjoni - li qegħdin jiżdiedu - qed jieħdu diversi ġimgħat u anke xhur biex jinstemgħu l-ewwel darba.

Issa jkun hemm każijiet li jkunu sensittivi li jkun importanti li l-medjazzjoni tagħhom tibda malajr kemm jista' jkun imma għax dan il-Gvern f'dan il-qasam qiegħed jixxaħħaħ u hemm biss medjatur wieħed part-time b'erba' sigħat biss fil-ġimgħa ġewwa l-Qorti tal-Familja f'Għawdex, f'dan il-qasam id-dewmien huwa xi ħaġa fenomenali.

Ladarba qiegħed nitkellem fuq il-qasam legali rrid nagħmel referenza għall-famuż bini tal-qorti ġdida f'Għawdex.

Ilna sitt snin nisimgħu, f'baġit wara l-ieħor, li se tinbena din il-qorti.

Qalulna li ħarġu l-permessi, li sabu s-sit, kellna d-disinn, ħarġu t-tenders imbagħad inbidel il-Ministru u waqqfet kollox għax qaltilna li se ssib post ġdid.

Mela allura dak li għamel il-Ministru ta' qabel, taqbel jew ma taqbilx miegħu, ġie skartat kollu?!

Dan huwa ħela ta' flus.

Issa qed jgħidulna li l-qorti l-ġdida se tinbena ġo nofs iż-żona industrijali tax-Xewkija!

Ara qorti għandhiex tinbena f'żona industrijali?!

Fil-fatt din se tinbena bieb ma' bieb mal-Biċċerija.

Huwa veru li forsi min imur il-qorti kważi qisu sejjer il-Biċċerija però bieb ma' bieb mal-Biċċerija hemm sit li jaqdi skopijiet agrikoli li kien sar bil-fondi tal-Unjoni Ewropea.

Dan x'ippjanar hu?

Din hija biss pika bejn żewġ Ministri tal-istess Gvern biex ma jitkompliex il-proġett li sar qabel?

U inti tieħu l-Qorti minn ġoċ-ċentru tal-belt kapitali tar-Rabat għal ġo żona industrijali, bieb ma' bieb mal-Biċċerija, ġo nofs żona li sservi għal skopijiet agrikoli?

Dan kollu juri nuqqas ta' ppjanar.

Biex nagħlaq fuq il-qasam legali rrid ngħid li sena ilu dan il-Parlament approva emendi sostanzjali biex il-Qorti t'Għawdex tibda tiġi preseduta minn imħallef.

Għaddiet sena u dawn l-emendi ma ddaħħlux fis-seħħ.

Għaliex?

X'inhi r-raġuni?

Biex il-Gvern jelimina lil xi ħadd jew jistenna lil xi ħadd jispiċċa bl-età qabel jaħtar l-imħallef?

Għax xi skop hemm li tgħaddi emendi li dan il-Parlament jaqbel magħhom b'mod unanimu, tgħaddi sena u dawn l-emendi ma ddaħħalhomx fis-seħħ?

Nixtieq insemmi wkoll Infrastruttura Malta u t-toroq.

Qalulna li se titwaqqaf Infrastruttura Malta li se tieħu t-toroq minn idejn il-kunsilli lokali u se tonfoq €700 miljun.

U din veru hija Infrastruttura Malta għax Għawdex ma jaqax taħtha!

Allura x'inhi s-sitwazzjoni f'Għawdex?

It-toroq li kienu taħt il-kunsilli lokali f'Għawdex taħt min għaddew?

Meta tagħmel dawn il-mistoqsijiet lill-Ministru responsabbli mit-trasport u lill-Ministru għal Għawdex jaħarbu milli jwieġbu u jidher li hemm problema anke f'dan il-qasam.

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi b'punt pożittiv.

Nhar it-Tnejn kont mistieden għall-preżentazzjoni dwar ir-restawr tal-pittura ta' Ġużeppi Briffa li hemm fil-knisja tal-Qalb ta' Ġesu fin-Nadur iżda ma stajtx inmur minħabba impenji li kelli.

Din hija kappella privata li fis-saqaf tagħha għandha kapolavur tal-artist Malti Ġużeppi Briffa.

Sfortunatament din il-pittura qed tintilef, qed jiġrilha ħsara enormi u fil-fatt biċċa minnha diġà ntilfet.

Fuq inizjattiva tal-Onor.

Anton Refalo, - irrid insellimlu minn hawnhekk u nirringrazzjah għal din l-inizjattiva - iċ-Chairman ta' Heritage Malta beda proċess privat biex din il-pittura tiġi restawrata u salvata.

Dan huwa proċess importanti ħafna.

Hawnhekk irrid insellem ukoll lir-restawratriċi Amy Sciberras li qed tmexxi dan il-proċess.

Ma nistax ma nimbottax u ma nħeġġiġx lill-awtoritajiet kollha, inklużi l-Ministeru għal Għawdex u l-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali biex jagħtu l-għajnuna kollha tagħhom biex dan il-kapolavur ma jintilifx.

Fl-istess knisja hemm ukoll orgni tal-1914 ta' Inzoli li wkoll għandu ċertu preġju u huwa importanti li jittieħdu l-passi biex dan ma jintilifx.

Jien bħala l-kelliem għal Għawdex għall-Oppożizzjoni se nagħti s-sostenn kollu tiegħi biex dan isir.

Ma nistax ma nagħlaqx b'dan il-punt pożittiv dwar din l-inizjattiva li ttieħdet.

Inħeġġeġ lill-NGOs u għaqdiet li jaħdmu f'dan il-qasam, lill-Gvern b'mod partikolari u lill-Ministeru għal Għawdex, biex huma wkoll jagħtu l-imbottatura meħtieġa biex din ir-rikkezza tal-patrimonju tal-artist Ġużeppi Briffa tiġi salvata.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, nixtieq nieħu ftit ħin biex naġġorna lin-nies li jsegwuna, speċjalment minn djarhom, fuq dak li qiegħed jingħad fuq pajjiżna barra minn pajjiżna.

Jien minn żmien għal żmien nagħmel diskorsi biex inressaq għall-attenzjoni tal-pubbliku xi rapporti, speċjalment dawk l-aktar importanti dwar Malta, li jitkellmu dwar is-sitwazzjoni attwali f'pajjiżna.

Pereżempju, f'Jannar tkellimt dwar ir-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja li kien ħareġ f'Diċembru u li meta tagħsru ssib li f'pajjiżna m'għandniex demokrazija li qiegħda tiffunzjona sew.

Dan huwa forsi l-aktar rapport serju u gravi li ħareġ fuq pajjiżna u s-sitwazzjoni ta' Malta fl-aħħar żmien.

Fil-fatt dan ir-rapport wassal lill-Gvern biex fl-aħħar jiem iħabbar sensiela ta' riformi li nixtieq nagħmel referenza għalihom.

Ix-xahar li għadda tkellimt fuq rapport ieħor, din id-darba mill-Parlament Ewropew, li ġie adottat diġà fil-kumitat ix-xahar li għadda, imma se jivvotaw fuqu fil-Parlament Ewropew proprju għada.

Dak huwa li qiegħed jingħad fuq pajjiżna.

Jekk dan ir-rapport jgħaddi għada, pajjiżna jidħol taħt il-lenti tal-Kummissjoni Ewropea bħala pajjiż li jridu joqogħdu attenti għalih minħabba l-mod kif qed taħdem id-demokrazija, minħabba l-fatt li l-liġi donnu mhijiex l-istess għal kulħadd u minħabba li jidher ukoll li l-ġlieda kontra l-korruzzjoni mhux qiegħda tittieħed bis-serjetà tassew.

Ftit tal-ġimgħat ilu ħareġ rapport mill-Fond Monetarju Internazzjonali li wkoll poġġa subgħajh fuq in-nuqqasijiet serji li dan qiegħed jara fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus f'pajjiżna.

Ftit tal-ġimgħat ilu wkoll il-Kummissjoni Ewropea ħarġet il-Country Report Malta, li jsemmi, fost affarijiet oħrajn, kemm f'pajjiżna mhux qed tittieħed bis-serjetà l-governanza tajba.

In-nuqqasijiet qed ikollhom effett negattiv fuq l-investiment f'pajjiżna.

Dan il-Kummissjoni Ewropea ħarġitu fl-aħħar tax-xahar li għadda.

Dawn ir-rapporti fuq pajjiżna qegħdin joħorġu proprju f'dawn l-aħħar ġimgħat.

Dan huwa l-mod kif qed iħarsu lejn pajjiżna.

Kif diġà għedt, il-Parlament Ewropew se jivvota fuq dan ir-rapport fuq Malta għada.

Ilbieraħ ivvotaw u adottaw rapport ieħor li jinkludi lil Malta.

Huwa rapport dwar taxxa li jitfa' spotlight fuq is-sistema tat-taxxa tagħna u huwa rapport li ma kellniex bżonnu.

Kieku jien kont nivvota kontra tiegħu għaliex jitfa' spotlight kerha fuq is-sistema tat-taxxa tagħna.

Sur President, aħna ilna bl-istess sistema ta' taxxa mill-1994.

Allura hawnhekk nixtieq nistaqsi lil min qiegħed isegwina: Għaliex l-Unjoni Ewropea qatt ma ħarġet rapport kontra s-sistema ta' taxxa f'pajjiżna meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern?

Għax konna serji u għax isimna kien nadif.

Issa għax isimna m'għadux nadif, anke s-sistema ta' taxxa qiegħda tiġi affettwata.

Isem pajjiżna qed jegħreq fit-tajn u qed issir il-ħsara.

Illum sirna nafu, b'kumbinazzjoni, li fl-aħħar jiem il-Kumitat tal-Kunsill tal-Ewropa, magħruf bħala l-GRECO, – u inti tafu sew, Sur President – li jiġġieled kontra l-korruzzjoni u li huwa ffokat fuq hekk, għadda rapport dwar Malta u l-Gvern għadu ma ppubblikahx.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra Minuti tal-laqgħa tal-GRECO li saret, li l-ewwel nett jgħid li addotta rapport dwar il-ġlieda kontra l-korruzzjoni fuq Malta - il-Bambin biss jaf x'se jgħidu - u jitlob ukoll il-kunsens tal-Gvern Malti biex dan ir-rapport jippubblikah.

Nispera li l-Gvern jagħti l-kunsens tiegħu immedjatament biex il-GRECO jippubblika minnufih dan ir-rapport.

F'ħames minuti semmejt dawn ir-rapporti kollha.

Kemm-il rapport irid jinkiteb kontra pajjiżna biex il-Gvern jirrealizza xi ħsara qed jagħmel minħabba li mhux qed jiġġieled il-korruzzjoni?

Kemm-il rapport irid jinkiteb kontra pajjiżna biex il-Gvern jirrealizza xi ħsara qed jagħmel minħabba li għandu nies fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru li hemm allegazzjonijiet ta' korruzzjoni dwarhom?

Dawn ir-rapporti ma nkitbux għax għedtilhom jien jew għax qalilhom il-Partit Nazzjonalista imma nkitbu għaliex dak li nara jien qegħdin jarawh huma u l-verità li qed ngħid jien qegħdin jgħiduha huma wkoll, għax din hija l-verità.

Jien ili nitlob għal dawn ir-riformi.

Biss biss f'Diċembru tal-2015 il-Partit Nazzjonalista ħareġ studju dettaljat b'aktar minn 100 proposta fuq il-governanza tajba f'pajjiżna imma għaddew aktar minn tliet snin u l-Gvern m'għamel xejn.

Dan l-istudju ħriġnieh bħala reazzjoni għal skandlu wieħed wara l-ieħor li kien qiegħed iseħħ f'pajjiżna, imma ma semgħux minna.

Aħna bqajna nitkellmu fuqu, jien l-ewwel wieħed bqajt u għadni sal-lum nitkellem dwar il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, minni ma semgħux, imma issa, għax qegħdin jitkellmu minn barra, il-Gvern qed jibża' u għax il-morsa bdiet tagħfas, beda l-paniku tar-riformi.

F'daqqa waħda matul il-ġimgħa li għaddiet il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, bħal sajjetta fil-bnazzi, bagħat ittra lill-Kummissjoni Ewropea li fiha qal li se jagħmlu ħafna riformi.

L-ewwel riforma se tkun li se naqsmu l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u nagħmlu l-Avukat Ġenerali għalih u l-Prosekutur għalih.

Huwa qal li din ilha hemm minn żmien l-Ingliżi.

Bħal dak li qallu taħtna ma kenitx hekk!

Bħal dak li qallu taħtna kien hemm ministri li nqabdu fil-Panama Papers li se jieħdu €5,000 kuljum!

Mela s-sistema ma kenitx hekk taħtna?

Allura jipprovaw iwaħħlu fl-Amministrazzjoni preċedenti?

Qal li din is-sistema ilha hekk mill-Amministrazzjoni ta' qabilhom, anzi minn żmien l-Ingliżi, imma safrattant la taħtna u lanqas fi żmien l-Ingliżi ma kien hemm il-ħmieġ li qegħdin naraw illum!

Però, kif għedt, il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali bagħat ittra lill-Kummissjoni Ewropea u jidher li din qed tagħfas lill-Gvern biex jagħmel dawn ir-riformi.

Jumejn ilu l-Ministru Bonnici ħareġ ukoll stqarrija oħra u tana lista kbira ta' riformi li se jħabbar, mhux biss fuq l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, – għalkemm għadu ma ppubblika xejn – imma wkoll fuq il-Pulizija, fuq il-kummissjonijiet kostituzzjonali, fuq l-Ombudsman u fuq is-Servizz Pubbliku.

Allajbierek f'daqqa waħda se jsiru ħafna riformi.

U hawnhekk jien nistaqsi: Il-Gvern huwa kredibbli biex jagħmel dawn ir-riformi?

Le, għax l-intenzjoni tal-Gvern mhijiex li jagħmel riforma fil-prattika, mhijiex li jasal għall-ġustizzja ta' vera, imma li jkun għamel paraventu, l-aqwa li jidher li jkun għamel xi ħaġa.

U minn fejn joħroġ li l-intenzjoni tal-Gvern mhijiex ġenwina f'dawn ir-riformi li qiegħed iħabbar?

L-ewwel nett, għax il-problemi ħoloqhom hu stess.

Kien hemm gvernijiet oħrajn qablu, l-istess istituzzjonijiet kellna, l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali taħtna magħqud kien mal-prosekuzzjoni, imma taħtna ma kienx hemm ministri li nqabdu b'korruzzjoni, ma kienx hemm Chief of Staff tal-Prim Ministru b'allegazzjonijiet ta' korruzzjoni!

Jiġifieri mhux l-istituzzjoni l-problema.

Il-problema ħolquha huma.

Huwa veru li jkun tajjeb li tibdilhom u ssaħħaħhom l-istituzzjonijiet però l-pern tal-problema huwa li l-ħmieġ qiegħed fi ħdan il-Gvern innifsu.

Allura jekk il-problemi ħoloqhom huwa stess huwa diffiċli li nemmnu jekk jipprova jgħidli dwar x'riformi kbar se jagħmel, għax s'issa dak li għamel kien biss paraventu, riformi taparsi.

Neħħew il-preskrizzjoni kontra l-politiċi imma smajna b'xi politiku li tressaq il-Qorti fuq korruzzjoni?

Anke lill-Eks Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista, li kien hemm rapport mill-Kummissjoni kontra l-Korruzzjoni kontra tiegħu, għadhom lanqas ressquh.

Imbasta neħħew il-preskrizzjoni fuq il-politiċi!

Ħafna bla, bla, bla u jgħidu kemm għamlu riformi!

Pereżempju, daħħlu l-liġi tal-whistleblower.

Jien kont Kap tal-Partit Nazzjonalista dak iż-żmien u vvotajt favur tagħha, imma mbagħad ġie Jonathan Ferris u ma tawhx protezzjoni ta' whistleblower.

Anke Maria Efimova, li kixfet il-ħmieġ fil-Bank Pilatus, spiċċat kellha taħrab għax beżgħet li se joqtluha.

Biex inpaċpċu biss u bħala paraventu?

Le, il-kredibbiltà mhijiex qiegħda hemm, imma issa wara li aħna kif ukoll il-Maltin ilna nitolbu għar-riformi u ma tawx kasna, issa hemm pressjoni minn barra u allura qed jagħtu kas għax il-morsa qiegħda tagħfas.

Però m'hemmx intenzjoni ġenwina ta' good faith.

Ir-riformi li l-Gvern seta' għamilhom f'Diċembru, meta ħareġ ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja, jistgħu jsiru minnufih imma qalulu li membru parlamentari tan-naħa tal-Gvern ma jistax ikun chairman ta' bord pubbliku jew ta' entità pubblika għaliex dak huwa konflitt ta' interess.

Din seta' jagħmilha, m'għandux bżonn ibiddel il-Kostituzzjoni, imma m'għamilhiex.

Mela riformi li jista' jagħmilhom mingħajr ma jibdel xejn fil-Kostituzzjoni għadu m'għamilhomx u dan juri l-intenzjoni tal-Gvern.

Hemm ħaġa oħra dwar ir-riformi li jiżguraw l-indipendenza tal-Ġudikatura.

Mela l-ewwel se jimla l-Ġudikatura bin-nies li jrid hu, imbagħad jagħmel ir-riformi.

Dan juri li l-intenzjoni mhijiex ġenwina.

U fuq kollox, għax il-fus tal-problema ta' dan il-Gvern, ċjoè li l-Prim Ministru għandu nies fl-uffiċċju tiegħu mċappsin b'allegazzjonijiet ta' korruzzjoni, ma jridu jagħmlu xejn fuqhom.

Infakkar li sal-ġurnata tal-lum jien qiegħed niġġieled fil-Qorti, permezz ta' rikors, biex tinfetaħ inkjesta fuq il-ħmieġ li sirna nafu li hemm f'Panama Papers u sal-lum il-Gvern, il-Prim Ministru, iċ-Chief of Staff tiegħu u l-Ministru Konrad Mizzi qegħdin jiġġieldu fil-Qorti kontra tiegħi biex il-Qorti ma tiftaħx inkjesta.

Sur President, tibda trodd is-slaleb bil-maqlub!

Min m'għandux x'jaħbi jgħid: "Dażgur li tinfetaħ inkjesta u għandi niġi investigat, mhux problema."

Però sal-ġurnata tal-lum il-Gvern għadu qed jopponi li tinfetaħ investigazzjoni.

U l-messaġġ tiegħi lill-Gvern huwa li qabel ma jieħu passi fuq il-korruzzjoni, speċjalment dik li hemm fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, ħadd ma jista' jemmen li veru jrid ibiddel ir-rotta.

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li le, dan il-Gvern m'għandux kredibbiltà fuq ir-riformi li qiegħed iħabbar.

Il-Prim Ministru jħobb jiftaħar li qed imexxi gvern riformista, imma filwaqt li huwa tajjeb li tkun riformista, dan mhuwiex biżżejjed.

Qabelxejn gvern irid ikun serju, onest u nadif u dan il-Gvern la huwa serju, la huwa onest u lanqas huwa nadif.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi rrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tad-deċiżjonijiet li ttieħdu fit-82 Laqgħa Plenarja ta' GRECO li sar fi Strasburgu bejn it-18 u t-22 ta' Marzu 2019.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, l-1 ta' April, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.32 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIRETTORAT DWAR IR-REGOLAMENTAZZJONI VETERINARJA DWAR IL-QTIL TA' BHEJJEM - OPERAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inkjesta mmexxija miċ-Chairperson li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament dwar l-operat tad-Direttorat dwar ir-Regolamentazzjoni Veterinarja dwar il-qtil ta' bhejjem wara li allegatament fil-merħliet tagħhom instabet il-marda tat-tuberkulożi u li ġiet maħtura nhar it-23 ta' Lulju 2018 tlestietx?

Jekk iva, jista' jagħti d-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport tal-inkjesta u jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li l-inkjesta għadha mhijiex konkluża.

Il-Kumitat konċernat talab għal estensjoni sabiex ikun jista' jingħalaq dan il-proċess, liema talba ġiet milqugħa.

KUMPLESS TAL-MAGĦTAB – ĦRUQ – TMEXXIJA TA' INKJESTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inkjesta mmexxija miċ-Chairperson li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament dwar il-ħruq li sar ġewwa l-kumpless tal-Magħtab nhar il-Ġimgħa, 31 ta' Awwissu 2018 u li ġiet maħtura nhar l-10 ta' Settembru, 2018 tlestietx?

Jekk iva, jista' jgħid id-data ta' meta ġie ppreżentat ir-rapport tal-inkjesta u jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fuq il-każ in kwestjoni jien kont tlabt biex tinfetaħ inkjesta maġisterjali, iżda ftit wara ġejt informat li l-maġistrat inkwerenti ma ħassitx il-bżonn li tinfetaħ din l-inkjesta.

Għaldaqstant jien kont tlabt biex isir rapport intern fuq dan l-inċident u rriżulta li:

Il-kawża tan-nar ġiet identifikata u stabbilita dakinhar stess bħala li kienet ikkawżata minn materjali kombustibbli – Refuse Derived Fuel (RDF).

Il-Protezzjoni Ċivili kkonfermat dakinhar stess u b'mod pubbliku li l-Wasteserv kienet attrezzata u preparata tajjeb sabiex tilqa' għal eventwalità bħal din.

Barra minn hekk, f'rapport li sar minn esperti mqabbdin mill-ERA rriżulta li d-duħħan ma ħalliex impatt negattiv fuq l-ambjent kif ukoll fuq is-saħħa tal-bniedem.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – REVIŻJONI TAL-PJANI LOKALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proċess biex jiġu riveduti l-pjani lokali mill-Awtorità għall-Ippjanar?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol fuq ir-reviżjoni komprensiva tal-pjani lokali kollha għal Malta u Għawdex kompla għaddej u issa qed ikun hemm focus fuq numru ta' issues li huma ta' natura aktar strateġika u li jinħtieġ ġbir ta' aktar informazzjoni u evalwazzjoni ta' għażliet differenti.

REVOKI TA' ĊITTADINANZA MINĦABBA ANNULLAMENT TA' ŻWIEĠ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il revoka ta' ċittadinanza kien hemm fl-aħħar għaxar snin minħabba żwieġ annullat b'deċiżjoni tal-Qrati Maltin?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9402.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – NEFQA FUQ REKLAMAR FIL-MEDIA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8724 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalsiasi entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sabiex tinġabar din l-informazzjoni tirrikjedi ħafna riżorsi umani peress li tmur lura 15-il sena.

Ikun jaqbel li dawn ir-riżorsi jintużaw b'mod aktar produttiv.

Iżda jekk l-Onor.

Interpellant għandu bżonn xi informazzjoni aktar preċiża għal xi żmien partikolari, nagħmlu dak li jkun possibbli biex din l-informazzjoni tinġabar.

PROTOKOLL NUMRU 12 TAL-KONVENZJONI EWROPEA TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux ħsieb li jinkorpora fil-liġi Maltija l-Protokoll Numru 12 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – NEFQA FUQ REKLAMAR FIL-MEDIA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8730 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li billi r-responsabbiltajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru preżenti huma differenti minn kif kienu bejn l-2004 u Jannar 2018 mhuwiex possibbli li din ir-risposta tingħata.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – NEFQA FUQ REKLAMAR FIL-MEDIA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8732 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NEFQA FUQ REKLAMAR FIL-MEDIA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8737 u jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-midja bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu peress illi l-informazzjoni mitluba trid ħafna ħela ta' riżorsi biex tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9291 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra;

b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u

ċ) u x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Jista' jgħid ukoll kemm hu l-persentaġġ ta':

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9458 f'seduta 210.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9292 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija oriġinali u tgħid:

ċ) x'qed isir mill-Ministeru tagħha sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Tista' tgħid ukoll kemm hu l-persentaġġ ta':

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Għall-ewwel parti tal-mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemmx aktar xi nżid mat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9279.

Għat-tieni parti tal-mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li 40% tad-Diretturi u 50% tal-Assistenti Diretturi fiċ-Ċivil huma nisa.

Fl-istess ħin nitlob lill-Onor Interpellant tispjega iktar x'tifhem b'advisory board.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9293 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

MICHAEL FALZON: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9458.

IL-MOSTA - TRIQ IL-FORTIZZA - TKOMPLIJA TA' XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jispjega għalfejn xogħol fuq Triq il-Fortizza, il-Mosta, ma tkompliex biex jinkludi l-parti tal-istess triq li tagħmel parti min-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Triq il-Fortizza tal-Mosta, li tgħaqqad il-Mosta mal-inħawi t'Alla u Ommu, in-Naxxar hija twila madwar 1.6 kilometri.

Minħabba f'hekk, il-pjanijiet minn Infrastructure Malta għax-xogħlijiet f'din it-triq mill-bidu kienu li ssir fi tliet fażijiet.

Medda twila mit-triq, min-naħa tal-Pont ta' Wied il-Għasel, il-Mosta, tlestiet fl-ewwel żewġ fażijiet billi ġiet irranġata u nksiet bl-asfalt.

L-aħħar parti, in-naħa tar-roundabout tat-Telgħa t'Alla u Ommu, in-Naxxar, se ssir fiż-żmien li ġej.

IN-NAXXAR - TRIQ SAN PAWL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq Triq San Pawl fin-Naxxar, liema triq saret traffikuża ħafna u fiha ħsarat konsiderevoli?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis, bl-inqas diffikultajiet għall-pubbliku.

F'Jannar li għadda din l-aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Uħud minn dawn it-toroq diġà qed jitlestew u minflokhom diġà beda x-xogħol fuq aktar toroq.

Fl-istess waqt, għadha kemm tħabbret it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Aktar toroq li se jinbnew mill-ġdid fil-bidu tas-sena d-dieħla jitħabbru fix-xhur li ġejjin.

Infrastructure Malta tieħu ħsieb li wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati, direttament.

Intennu l-impenn tagħna li nkomplu naħdmu bla heda biex nagħtu ambjent u kwalità ta' ħajja aħjar lill-familji fil-lokalitajiet kollha f'pajjiżna.

IN-NAXXAR - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq li sar xogħol fuqhom minn Infrastruttura Malta fil-lokalità tan-Naxxar fis-sena 2018?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar, sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Għalkemm l-ewwel ftit xhur ta' Infrastructure Malta kienu kkaratterizzati minn xogħlijiet f'għadd ta' toroq arterjali, saru wkoll xogħlijiet f'diversi toroq residenzjali u rurali f'bosta lokalitajiet madwar il-pajjiż, fosthom fil-lokalità tan-Naxxar.

Dawn kienu jinkludu xogħol fit-Telgha ta' Alla u Ommu, Triq Wied Filep, Triq Santa Fawstina ta' Kowalska, parti min Triq il-Fortizza tal-Mosta u Triq Tal-Balal, fost oħrajn.

Sar ukoll titjib kbir fit-toroq ewlenin tal-inħawi bejn iċ-ċimiterju ta' Ħal Lija, l-Iklin u n-Naxxar filwaqt li nbena parkeġġ ġdid ħdejn ir-Riżerva Naturali tas-Salina.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħra.

Fl-istess żmien, Infrastructure Malta iffinalizzat ukoll l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena l-ġdida, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar stess, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom se jinbeda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena, u li x-xogħol ta' ppjanar tagħhom beda fl-2018, hemm parti minn Triq il-Kappella ta' San Mikiel, Triq il-Ġdida fi Triq ix-Xbieki, Triq il-Magħtab, Triq Leli Falzon u Triq Ġdida fi Triq tat-Tarġa (il-Magħtab), li lkoll jinsabu fil-lokalità tan-Naxxar.

Kmieni din is-sena nbeda wkoll il-proġett li tant kien ilu jiġi mitlub, u li Infrastructure Malta temmet l-ippjanar tiegħu fl-2018, sabiex issir roundabout ġdida u sistemi ta' kontra l-għargħar f'waħda mid-daħliet tan-Naxxar, fit-tarf ta' Vjal il-Labour.

REGOLATUR GĦAS-SERVIZZI TAL-ENERĠIJA U L-ILMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid min hu r-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma (REWS) u għalkemm żmien hi l-ħatra tar-Regolatur attwali?

JOE MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 3003.

IR-RABAT GĦAWDEX - PJAZZA SAN FRANĠISK - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal ix-xogħol fuq il-proġett ta' pavimentar u xogħol ieħor fi Pjazza San Franġisk ġewwa r-Rabat Għawdex?

Tista' tgħid f'liema xahar u sena hu ppjanat li jibda x-xogħol infrastrutturali fuq dan il-proġett u f'liema xahar u sena għandu jitlesta?

Interpellant li x-xogħol beda propju llum.

IX-XEWKIJA GĦAWDEX - RAĦĦALA LI JIDDEPOŻITAW IL-ĦALIB

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra fiex wasal il-proċess ta' tneħħija tal-post fejn preżentement ir-raħħala kollha Għawdxin imorru ta' kuljum jiddepożitaw il-ħalib tal-baqar fix-Xewkija, Għawdex u dan peress li f'dan il-post hemm ippjanat li ssir il-qorti l-ġdida ta' Għawdex kif ukoll bħalissa fiż-żona qed jinbena l-Enterprise Hub iffinanzjat minn fondi Ewropej?

Tista' tgħid fejn se jsir il-post il-ġdid fejn ir-raħħala Għawdxin jiddepożitaw il-ħalib tal-farms tagħhom?

Interpellant li l-Ministeru għal Għawdex ipprepara masterplan għall-farm sperimentali tax-Xewkija biex tkun il-one-stop shop għar-raħħala Għawdxin.

IL-BELT - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità tal-Belt fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 domanda mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

IL-BELT - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità tal-Belt li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 domanda mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

TAL-PIETÀ - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità tal-Pietà fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

TAL-PIETÀ - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità tal-Pietà li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

SANTA VENERA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità ta' Santa Venera fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

SANTA VENERA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità ta' Santa Venera li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

KUMMISSJONI EWROPEA - ITTRA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ittra li ġiet mibgħuta lill-Kummissjoni Ewropea li permezz tagħha l-Gvern Malti talab li jsir studju dwar Għawdex indikat fl-annex tat-trattat tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u dan qabel jiġi konkluż il-programm ta' finanzjament li jmiss tal-Unjoni Ewropea?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 8985.

PROĠETT GĦAWDEX – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti lista tal-50 triq li skont il-Press Release maħruġa fit-18 ta' Marzu 2019, ingħata bidu għalihom minn Proġett Għawdex f'Għawdex?

Tista' tgħid f'kull każ fejn wasal ix-xogħol fuq dawn it-toroq u meta hu mistenni li kull triq tkun lesta?

Interpellant li l-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari għadha qed tinġabar.

IN-NADUR GĦAWDEX – TRIQ L-IMĠARR – ESPERTI FIL-ĠEO TEKNIKA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9338, tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li tqabbdu esperti fuq il-ġeo teknika wara li kien tlesta s-survey report u ħarġet it-tender permezz tan-Negotiated Procedure?

Min huma dawn l-esperti fil-ġeo teknika?

Kif intgħażlu?

Min ta l-approvazzjoni biex jintgħażlu, kemm tħallsu s'issa u kemm huwa ppjanat li dawn l-esperti fil-ġeo teknika jitħallsu?

X'se jkun eżatt ix-xogħol tagħhom?

Interpellant li peress li Gvernijiet Nazzjonalisti ma ħadu ebda azzjoni fuq din it-triq, l-istat ta' deterjorazzjoni ta' din it-triq kien tali li ma jippermettix iktar dewmien.

Kien għalhekk li l-Ministeru ħass li kellu jadopera l-proċeduri ta' emerġenza u fil-fatt hekk kif ġew awtorizzati kkollassat parti mit-triq.

Peress li x-xogħol u t-terren huma ta' natura kumplessa ħafna, is-servizzi setgħu biss jiġu mogħtija mill-uniku espert b'esperjenza fil-qasam li għandna f'pajjizna li min-naħa tiegħu ukoll kellu jirrikorri għall-esperti minn barra.

BAJJA TAL-GĦADIRA - PROĠETT GĦALL-ESTENSJONI - XOGĦOL

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra x'tip ta' xogħol se jkun qed isir fuq l-hekk imsejjaħ proġett dwar l-estensjoni tal-Għadira?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9681.

BEJGĦ TAL-LUKANDA SELMUN PALACE

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess dwar il-bejgħ ta' dik li qabel kienet il-lukanda Selmun Palace?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fix-xhur li ġejjin se jkunu qed isiru numru ta' film productions internazzjonali biswit dan is-sit.

Fil-futur dan is-sit se jiġi użat għal skopijiet turistiċi.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jikkonferma jew le jekk il-Gvern hux qed jikkonsidra bis-serjetà li l-Palazz ta' Selmun jerġa' jgħaddi lura għand il-poplu Malti b'possibbiltà li jiġi amalgamat mal-kumpless ta' rziezet li hemm biswit l-istess Palazz, liema rziezet kienu ngħataw b'devoluzzjoni mill-Gvern fl-2012 lill-Kunsill Lokali Mellieħa?

Dan sabiex jiżdied il-valur turistiku fiż-żona bla ma ssir ħsara lill-ambjent tal-madwar.

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9683.

LESA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9518 u jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema impjegati mal-Aġenzija LESA sal-14 ta ' Marzu 2019?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-kariga tagħhom, meta ġew impjegati u mil-liema lokalitajiet ġejjin?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Mija u tnejn u tlettin (132) impjegat huma impjegati mal-Aġenzija LESA sal-14 ta Marzu 2019.

L-impjegati kollha ġejjin minn dawn il-lokalitajiet:

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ - PAGA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9519 u jgħid kemm hi l-paga bażika li kull uffiċjal tal-komunità impjegat mal-Aġenzija LESA għandu kull xahar?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Pagi bażiċi fix-xahar tal-uffiċjali tal-komunità jibdew minn:

Tajjeb li wieħed jiftakar li dawn huma pagi skont struttura ta' pagi li ntirtet mill-privat u bħalissa għaddejjin diskussjonijiet fuq l-ewwel ftehim kollettiv minn mindu sar it-transfer of business għal mal-Gvern.

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9520 u jgħid kemm kien in-numru ta' ċitazzjonijiet mogħtija mill-uffiċjali tal-komunità f'kull reġjun bejn Jannar 2016 u Frar 2019 sena b'sena b'mod separat?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument

SPTAR MATER DEI - SERVIZZ TAL-IT (CPAS)

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid min qed joffri s-servizz ta' IT fl-Isptar Mater Dei (CPAS) illum, kemm ilu joffri dan is-servizz u kemm qed jitħallas għalih kull sena?

Jista' jgħid ukoll kemm tħallas kull sena, sena b'sena, minn meta beda l-kuntratt sad-data ta' din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz tas-CPAS fl-Isptar Mater Dei qed jiġi provdut minn Cursor LTD waqt li l-manutenzjoni tas-sistema hija pprovduta minn Mall Systems LTD.

Is-CPAS ġiet introdotta uffiċjalment fl-2014.

L-informazzjoni l-oħra li qed jitlob l-Onor.

Busuttil hija ta' natura kummerċjali.

Ninformah ukoll illi hekk kif kien inbidel il-Gvern fl-2013 is-supplier tas-sistema korrenti dak iż-żmien kien informa lill-Isptar Mater Dei li t-teknoloġija kienet fi stadju ta' end of life u għalhekk ma kienx possibbli li jkompli jsirilha manutenzjoni.

Dan kien ifisser li minħabba dik is-sistema 'skaduta', l-Isptar Mater Dei kien f'riskju imminenti u serju li tikkrollalu l-infrastruttura u dan b'detriment dirett għall-pazjenti u għall-kwalità tal-kura mogħtija.

SPTAR MATER DEI - SERVIZZ TAL-IT (CPAS)

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk il-kuntratt għas-servizz ta' IT fl-Isptar Mater Dei (CPAS) viġenti illum ingħatax wara sejħa għall-offerta kompetittiv b'tender jew inkella b'direct order?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9718.

SPTAR MATER DEI - SERVIZZ TAL-IT (CPAS)

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jagħti lista ta' kuntratt ta' servizzi ta' IT, inkluż manutenzjoni, bħalissa viġenti, fil-Ministeru tiegħu kif ukoll l-entitajiet pubbliċi kollha li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija, flimkien ma' dettalji f'kull każ ta' min huma l-entitajiet jew persuni fiżiċi u/jew legali li joffri dan is-servizz, id-data tal-bidu u t-tmiem tal-kuntratt viġenti u kemm qed jitħallsu kull sena, sena b'sena, għas-servizz li joffru?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

SPTAR MATER DEI - SERVIZZ TAL-IT (CPAS)

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hemmx xi ħadd li jaħdem fil-Ministeru tiegħu li għandu parentala mas-sidien tal-kumpanija li toffri servizzi ta' IT fl-Isptar Mater Dei (CPAS), u jekk iva, min?

CHRIS FEARNE: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun aktar speċifiku u jindika l-persuna jew persuni li qed jirreferi għalihom ħalli nkun nista' nagħtih risposta kompluta.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – ĦADDIEMA B'INTERESS F'XI SOĊJETÀ KUMMERĊJALI LI TAGĦTI SERVIZZ LILL-MINISTERU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hemmx persuni li jaħdmu fis-Segretarjat tiegħu jew fil-Ministeru tiegħu li għandhom, fl-istess ħin, interess dirett jew indirett f'xi soċjetà kummerċjali li tagħti servizzi lill-istess Ministeru permezz ta' kuntratt ta' servizzi?

CHRIS FEARNE: Jista' l-Onor.

Interpellant jippreċiża għal-liema kuntratt ta' servizzi qed jirreferi?

ITTRA MIBGĦUTA LILL-VIĊI PRESIDENT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA U LILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦALL-ĠUSTIZZJA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-ittra tiegħu lill-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, Frans Timmermans u lill-Kummissarju Ewropew għall-Ġustizzja, Věra Jourová, datata 21 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jgħid jekk din l-ittra ntbagħtitx wara talba tal-Kummissjoni Ewropea biex jagħmel dan?

OWEN BONNICI: Il-Gvern kontinwament iżomm djalogu mal-Kummissjoni Ewropea u l-Parlament Ewropew fuq materji varji fi spirtu ta' koperazzjoni kostruttiva.

L-ittra msemmija mill-Onor.

Interpellant intbagħtet fuq inizjattiva tal-Gvern f'dan l-ispirtu.

* Tabella marbuta mat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9695

Kontravvenzjonijiet maħruġa mid-diversi entitajiet bejn l-1 ta' Jannar 2016 u t-28 ta' Frar 2019