DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 22 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 22 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 22 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 185, li saret fit-22 ta' Jannar 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RAĦAL ĠDID – FUNTANI FIL-PJAZZA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn ħames xhur mill-inawgurazzjoni tal-Pjazza f'Raħal Ġdid il-funtana ta' quddiem il-Każin Laburista għadha bla ilma u fejn suppost isiru erba' funtani quddiem il-Knisja Kristu Re għad hemm koċċ żrar?

Skont il-programme of works tal-proġett (qed nassumi li kien hemm programm), sa meta kellhom ikunu qed jaħdmu?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab informat li l-funtani ta' quddiem il-Każin Laburista u l-funtani ta' quddiem il-knisja ġew stallati u ż-żrar tneħħa.

Saru wkoll xi provi tal-funtani jaħdmu, fadal xi ftit interventi tekniċi fejn jidħol l-apparat elettroniku biex il-funtani jkun jistgħu jibqgħu jaħdmu għat-tul taż-żmien.

L-esperti tekniċi qed jaħdmu biex dawn il-funtani jibdew jaħdmu malajr kemm jista' jkun.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: S'issa fl-2019 ftit kellna seduti parlamentari u għad ma kellix iċ-ċans nistaqsi lill-Ministru dwar ir-rapport tal-Venice Commission li ħareġ waqt li konna bil-ferjat tal-Milied.

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhuma r-reazzjonijiet tiegħu għal dan ir-rapport?

U x'tibdil jista' jwassal mill-istess rapport?

OWEN BONNICI: Qed nieħu gost li l-Onor.

Camilleri għamilli din il-mistoqsija għaliex huwa avukat tal-affari tiegħu ħafna u diġà kellna l-opportunità nitkellmu dwar punti li kien hemm f'dan ir-rapport.

Nixtieq nitfa' kollox f'kuntest u xtaqt ukoll nieħu l-opportunità biex niċċara żewġ ineżattezzi li kien hemm f'xi sezzjonijiet tal-midja.

Ħalli nibda bl-ewwel pass, għaliex il-Gvern ħa d-deċiżjoni li jitlob parir tal-Kummissjoni ta' Venezja, u ngħid x'inhi l-Kummissjoni ta' Venezja.

Il-Kummissjoni ta' Venezja hija magħmula minn grupp ta' esperti tal-affari tagħhom ħafna, li meta jagħtu parir ikun parir b'saħħtu immens.

Fil-fatt, il-Kummissjoni ta' Venezja hija organu tal-Kunsill tal-Ewropa, u jitolbu pariri lill-Kummissjoni ta' Venezja mhux biss l-Ewropej imma anke pajjiżi barra mill-Ewropa.

Tant hija b'saħħitha l-Kummissjoni ta' Venezja, tant fiha nies bravi, tajbin u intelliġenti li hija sors ta' parir b'saħħtu ħafna fuq affarijiet legali.

Meta kellna laqgħa mal-Kumitat tal-Parlament Ewropew f'Malta, li għaliha konna preżenti jiena, l-Onor.

Chris Fearne, u jidhirli li kien hemm ukoll il-Ministru għall-Finanzi, il-Parlament Ewropew, permezz ta' select committee tiegħu, waqt li konna qed nitkellmu dwar ir-rule of law, dwar l-iżviluppi tal-liġi f'Malta, il-Ministru Sophie in 't Veld staqsietni jekk nikkonsidrax li nagħmlu referenza għall-Venice Commission biex din tieħu x-ray tal-qafas legali Malti u naraw x'rakkomandazzjonijiet toħroġ bihom il-Venice Commission għal titjib fis-sistema Maltija.

Jien għedtilha li aħna bħala Gvern tlajna bil-wegħda li nirriformaw is-sistema legali tagħna, għamilna ħafna, u għedtilha x'għamilna.

Kulħadd jaf x'għamilna, imma fadal xi jsir.

Allura għedtilha li t-tweġiba għal dak li kienet qed tgħid kienet iva.

Jien tkellimt mal-Prim Ministru li mill-ewwel qalli li jaqbel ma' din il-pożizzjoni u immedjatament jien ktibt lill-Kummissarju ta' Venezja, fejn tlabtha tagħmel analiżi tas-sistema legali Maltija u x'rakkomandazzjonijiet tħoss li għandha tagħmel.

Issa jien naf li kien hemm organu tal-Kunsill tal-Ewropa, li fih hemm Deputat Olandiż kunjomu Omtzigt li wkoll għamel talba lill-Kummissjoni ta' Venezja biex issir analiżi tas-sistema Maltija, u effettivament it-talba tal-Gvern Malti u t-talba tal-Onor.

Omtzigt kienu essenzjament viċin ħafna.

Kien hemm min interpreta dan bħala li aħna ktibna għaliex kiteb l-Onor.

Aħna konna ktibna minħabba l-fatt li għadni kif spjegajt issa, u cjoè, għax kien hemm proposta tal-Parlament Ewropew innifsu, speċifikament mill-Onor.

Il-fatt li kemm il-Gvern Malti kif ukoll organu tal-Kunsill tal-Ewropa it-tnejn qablu li għandhom jirreferu, dik fil-fehma tiegħi hija xi ħaġa pożittiva.

Il-Kummissjoni ta' Venezja ġiet Malta, iltqajna mal-Kummissjoni ta' Venezja, huma ltaqgħu ma' min riedu, aħna ffaċilitajna l-loġistika u jien informat li l-laqgħa kienet waħda pożittiva.

Huma żammew kelmthom u f'temp ta' ftit ġimgħat ippreparaw rapport, li hu rapport pjuttost pożittiv.

Jien ukoll kelli opportunità li nitla' Venezja, fejn hemmhekk ipparteċipajt fil-plenarja ftit jiem qabel il-pubblikazzjoni tar-rapport u tajt il-feedback tiegħi, iktar biex nikkoreġi xi ineżattezzi żgħar fattwali - mhux fil-liġi, għax fil-liġi naqlgħalhom il-kappell - u r-rapport ħareġ.

Hawnhekk irrid nikkoreġi ineżattezza oħra.

Jien għedt li kien hemm żewġ ineżattezzi, l-ewwel waħda din li semmejt u t-tieni ineżattezza hija li kien hemm min qal li jien bħala Ministru diġà kont ħtart il-Kummissjoni Bonello biex tagħmel ir-riformi u issa għandi l-Kummissjoni ta' Venezja li qed tgħid dak li qalet il-Kummissjoni Bonello.

Irrid nikkoreġi din l-ineżattezza għaliex il-Kummissjoni Bonello kienet għamlet 450 proposta għal titjib legali b'mod wiesa'.

Pereżempju, kienet ipproponiet li jekk xi ħadd jagħmel kawża u l-avukat bi żball jagħmilha quddiem il-qorti l-ħażina, ma jkunx hemm il-ħtieġa li dik il-kawża trid terġa' tinbeda mill-bidu, imma l-qorti l-ħażina tkun trid tibgħatha quddiem il-qorti t-tajba.

Din kienet waħda mill-450 proposta li aħna addottajna u għamilna.

Qalulna, pereżempju, biex immexxu għal speċjalizzazzjoni u aħna għamilna - waħda mill-450 proposta - il-Qorti tal-Kummerċ mill-ġdid.

Mela r-rapport Bonello ma kienx rapport dwar tibdil kostituzzjonali, kien rapport wiesa' ħafna u kien fih ukoll proposti għal tibdil kostituzzjonali, li għamilna minnhom bħal, pereżempju, li bejn it-twiddiba u t-tneħħija permezz ta' impeachment fejn tidħol il-ġudikatura, ikun hemm it-triq tan-nofs, li wettaqnieha b'riforma li dwarha kien hemm il-qbil bejn iż-żewġ naħat, jiġifieri li jkun hemm titjib fil-kondizzjonijiet tal-Uffiċċju tal-Imħallfin.

Fil-fatt dwar dan illum weġibt mistoqsija parlamentari u tajt id-dettalji kollha.

Dik hija proposta tal-Kummissjoni Bonello li aħna wettaqnieha.

Allura r-rapport tal-Kummissjoni Bonello jinkludi proposti kemm ta' natura kostituzzjonali u kemm ta' natura proċedurali ordinarja, li aħna ħafna minnhom għamilniehom.

Forsi tistaqsuni jekk għamilnihomx kollha l-450 proposta.

Le, m'għamilniex l-450 proposti kollha, għamilna ħafna minnhom u fadal ħafna xi jsir.

Jien kuntent li fir-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja u r-rapport ta' Bonello hemm punti li jikkonverġu.

Hemm punti li ma jikkonverġux, però, hu x'inhu, jien jidhirli li r-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja huwa rapport pożittiv u diġà konna on record, kemm il-Prim Ministru u kemm jien, li b'mod ġenerali, naqblu mal-proposti li hemm.

Jien kuntent ukoll li anke l-Oppożizzjoni qalet li taqbel b'mod ġenerali mal-proposti li hemm.

Issa, kif jaf il-poplu kollu, bħalissa ż-żewġ naħat tal-Kamra qed niltaqgħu f'dik li jgħidulha l-Konvenzjoni Kostituzzjonali, li hija chaired mill-President ta' Malta.

Jien m'iniex se niżvela x'qiegħed jingħad, għaliex aħna tajna kelma lil xulxin li naħdmu b'konfidenzjalità sabiex naslu għal tibdil kostituzzjonali, però naħseb li ħadd ma jista' jlumni jew jgħid li qed nagħmel ħażin jekk ngħid li s'issa t-taħditiet huma pożittivi ħafna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: L-ewwel nett, għall-korrettezza rrid ngħid li t-talba biex isir rapport tal-Kummissjoni Venezja saret mill-Kunsill tal-Ewropa u mbagħad tlett ijiem wara, kif ra hekk, il-Gvern għamel talba hu ukoll.

Dik għall-korrettezza, kif hemm miktub fir-Rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja.

Il-mistoqsija tiegħi dwar dan is-suġġett lill-Ministru hija b'referenza għal dak li qal fuq ġurnal ta' nhar il-Ħadd li għadda, fejn qal li ser tinbidel is-sistema ta' kif jinħatru l-membri tal-ġudikatura, u naturalment qal dan anke minħabba dak li qal ir-rapport ta' Venezja.

U din hija ħaġa tajba.

Allura l-mistoqsija tiegħi hija din: Jista' l-Ministru jikkonferma ma' din il-Kamra jekk hux lest jieqaf milli jagħmel ħatriet ġodda fil-ġudikatura sakemm tinbidel is-sistema sabiex jiżgura tassew l-indipendenza tal-ġudikatura kif qed titlob il-Kummissjoni ta' Venezja?

Nirringrazzjak.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Busuttil tal-mistoqsija għax hija mistoqsija pertinenti.

Ħalli nibda bl-ewwel punt u nerġa' nisħaq fuq il-fatti kif ġraw.

L-Onor.

Busuttil qed jgħid li l-ittra tiegħi ntbagħtet tlett ijiem wara l-ittra tal-Onor.

Jien mhux qed ngħid li d-dati mhumiex dawk indikati.

Li qed ngħid huwa li aħna bgħatna l-ittra wara laqgħa li kellna - għaliha kien hemm preżenti wkoll l-Onor.

Chris Fearne - li saret qabel ma ntbagħtu l-ittri, kemm minni u kemm mill-Onor.

Omtzigt, u aħna, wara dak is-suġġeriment tal-Onor.

Sophie in 't Veld, bgħatna biex ikun hemm il-parir.

Issa jien mhux se noqgħod nidħol fuq min bagħat l-ewwel, dan mhux logħob tat-tfal, imma bħala stat ta' fatt, il-proposta tal-Onor. in 't Veld saret meta kellna l-laqgħa tal-Kumitat tal-Parlament Ewropew f'Malta, li ġiet qabel kollox, qabel dan kollu li qed ngħidu.

Allura nassigura lil din il-Kamra bil-fatti kif ġraw, u dan jistgħu jikkonfermawh ukoll l-Onor.

Scicluna, kif ukoll l-Onor.

Roberta Metsola, li jidhirli li wkoll kienet f'dik il-laqgħa.

Dawn huma fatti li faċilment wieħed jista' jasal għalihom.

Però għall-mument ħa nwarrab dan il-punt, li huwa pjuttost sekondarju, u mmur għall-mistoqsija tal-Onor.

Interpellant dwar il-proposta tal-Kummissjoni ta' Venezja fuq il-bidla fil-mod kif jinħatru l-ġudikanti.

Irrid nispjega xi pproponiet il-Kummissjoni ta' Venezja.

Mela rrid nfakkar li qabel l-2015/16 is-sistema f'pajjiżna li ġiet utilizzata għal mijiet ta' snin, kemm minn gvernijiet Nazzjonalisti u kemm minn gvernijiet Laburisti, kienet li l-Prim Ministru u l-kabinett tal-ġurnata jaħtru bħala mħallef jew magistrat lil min iridu, basta jkollhom 12-il sena jew seba' snin rispettivament esperjenza legali u karattru tajjeb.

Kien hemm żmien li lanqas dik ma kien hemm, kien hemm żmien fis-sistema legali tagħna li lanqas it-12-il sena u seba' snin ma kien hemm, imbagħad dik iddaħħlet wara.

B'riforma li għamilna fl-2016, li attirat il-qbil tal-Parlament kollu - din mhix xi ħaġa li għamel il-Gvern waħdu għax ma setax jagħmilha, ried il-qbil taż-żewġ naħat - għamilna sistema li permezz tagħha ħtarna kumitat li huwa magħmul mill-Prim Imħallef, mill-President tal-Kamra tal-Avukati, mill-Avukat Ġenerali, mill-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali, kollha nies awtonomi.

Jiġifieri hemmhekk la hemm rappreżentanti tal-gvern, la hemm rappreżentanti tal-Partit Laburista u tal-Partit Nazzjonalista, ta' ħadd; nies indipendenti u awtonomi biss.

Imbagħad dan il-kumitat jirċievi espressjoni ta' interess minn min irid jilħaq fil-ġudikatura, isir shortlisting, imbagħad l-Eżekuttiv ikun jista' jagħżel biss minn min għadda għal fuq ix-shortlist.

U x-shortlist issir skont kriterji ta' eleġibbiltà u mertu.

Ġew anke ppubblikati linji gwida ta' x'inhu mertu, għax kien hemm avukati magħrufin li huma eliġibbli biex isiru ġudikanti imma m'għaddewx għax-shortlist fuq kwestjonijiet ta' mertu.

Aħna mbagħad nagħżlu biss minn dik ix-shortlist.

Dwar dan il-Kummissjoni ta' Venezja qalet li kien pass pożittiv imma qalet li trid iktar, aħseb u ara kieku m'għamilniex din ir-riforma x'kienet tgħid.

Il-proposta tal-Kummissjoni ta' Venezja hi li l-kumitat tal-għażla tal-ġudikanti jitwessa' biex ikun hemm fih membri tal-ġudikatura, kemm imħallfin u kemm magistrati, minn kull sfera u jkun fih ukoll nies pajżana, jiġifieri nies li mhumiex ġudikanti.

Il-Kummissjoni ta' Venezja pproponiet li l-politiku joħroġ 'il barra mix-xena kompletament, u għalhekk jien għaddejt dak il-kumment.

Issa l-Kummissjoni qalet x'inhu l-prinċipju ġenerali; kif nafu mbagħad the devil lies in the detail!

Issa xogħolna hu li noqogħdu bilqiegħda u b'mod attent, iż-żewġ naħat tal-Kamra nippreparaw abbozz ta' liġi li jirrifletti dak li qalet il-Kummissjoni ta' Venezja u jagħmel fill in the blanks, għax il-Kummissjoni tgħidlek li għandu jkun hemm taħlita ta' ġudikanti u nies mhux ġudikanti.

Imma min?

U min se jaħtarhom?

Min se jagħżilhom?

Dawn huma kollha mistoqsijiet li rridu nagħmlu.

Jien nixtieq li nagħmlu biċċa xogħol tajba għax dan li qed nagħmlu se jservina għal numru ta' ġenerazzjonijiet.

Issa l-mistoqsija hi jekk sakemm isir dan kollu għandhomx jinħatru membri ġodda tal-ġudikatura.

Jien nitfagħha mod ieħor.

Jekk jien għandi ġudikanti li se jispiċċaw, u fil-fatt din is-sena hemm tliet ġudikanti li se jispiċċaw, allura sakemm isir dan ix-xogħol kollu jibqgħu l-vacancies li jekk ma timlihomx jiġi kkawżat dewmien li jbatu minnu ċ-ċittadini?

Jien smajt ħafna kliem fuq ir-rule of law, imma għalija l-iktar prinċipju kardinali tar-rule of law, li ma tantx smajt dwaru, huwa fuq il-bżonn li l-ġustizzja ssir u ssir fil-ħin.

Issa ma naħsibx li ma tantx smajt dwaru għax tant għamilna titjib, li din id-diffikultà spiċċat kompletament!

Għamilna titjib u fadal xi jsir.

Sinjura President, għalija li l-ġustizzja ssir fil-ħin hija importanti ħafna u jekk ikun hemm vakanzi u ma jimtlewx qed ngħidu li se jiġi kkreat il-backlog, ser jerġa' jkun hemm id-dewmien u ser jerġa' jkun hemm iċ-ċittadin li jbati.

Allura t-tweġiba tiegħi għal dak li qal l-Onor.

Interpellant hija li meta jkun hemm il-vakanzi dawn iridu jimtlew u s-serħan il-moħħ tiegħi hu li bis-sistema li għamilna fl-2016 l-Eżekuttiv diġà naqqas ħafna mill-poteri li kellu għax jista' jappunta biss mix-shortlist, li hija sistema li ħadmet, però kif diġà spjegajt, il-Kummissjoni ta' Venezja se tipproponi tibdil.

Għalina l-ewwel prinċipju kardinali huwa li l-ġustizzja ssir u ssir fil-ħin.

Ġustizzja li tiġi servuta tard hija inġustizzja, allura rridu nagħmlu dak kollu meħtieġ biex il-proċessi jkunu spediti, il-backlogs jonqsu u nkomplu mmexxu 'l quddiem ir-riformi fil-ġustizzja.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Grazzi ta' din l-opportunità.

Il-mistoqsija tiegħi lill-Ministru Bonnici hija dwar il-punt tal-ispeċjalizzazzjoni tal-qrati li fil-fatt semmieha f'wieħed mill-interventi tiegħu.

Dan huwa proċess li naf li nbeda, u hemm qrati partikolari, sezzjonijiet tal-Prim Awla, li qed jisimgħu kawżi fuq dritt marittimu, fuq id-dritt tas-soċjetajiet tal-kumpaniji, kif ukoll fuq appelli fejn jidħlu tenders u public procurement.

Dawn huma importanti għaliex jagħtu iktar ċertezza legali u jkun hemm żvilupp ta' case law.

Dawn huwa importanti wkoll għall-investituri li jiġu f'pajjiżna, li jkun hemm ċerta ċertezza u, kif qal tajjeb il-Ministru, ċertezza f'ċerti time-frames, għaliex kif jgħidu justice delayed is justice denied.

Fiex wasal dan il-proġett tal-ispeċjalizzazzjoni?

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-Gvern hux se jmexxi 'l quddiem?

U x'miżuri konkreti hemm biex dan il-proċess ta' speċjalizzazzjoni, li għalija huwa pożittiv, jitkompla?

L-ISPEAKER: L-Onor.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Zammit Lewis tal-mistoqsija tiegħu.

Dan huwa aspett importanti tal-kwalità fil-qasam tal-ġustizzja.

Ir-riforma li qegħdin nagħmlu għandha tliet saqajn.

L-ewwel binarju huwa li l-kawżi jiġu spediti iktar u li d-dewmien fil-qorti jonqos.

It-tieni li dan isir mhux a skapitu tal-kwalità.

It-tielet huwa li nsaħħu l-indipendenza u l-imparzjalità tal-ġudikatura.

U dak li semma l-Onor.

Zammit Lewis, li huwa avukat tal-affari tiegħu immens u nieħu gost niddiskuti miegħu għax jagħtini ħafna pariri tajbin, huwa li l-kwalità hija kruċjali fejn jidħol is-settur ġudizzjarju.

Hawnhekk nixtieq nagħmel żewġ punti fil-qosor.

L-ewwel nett, biex inti tikseb il-kwalità huwa importanti li jkun hemm żieda fl-ammont ta' ġudikanti.

Huwa inutli li inti titlob li jkollok il-kwalità jekk ma taspirax li żżid in-numru ta' ġudikanti.

Pereżempju, aħna għandna wegħda li nagħmlu prim'awla għall-Qorti ta' Għawdex.

Biex tagħmel prim'awla għall-Qorti ta' Għawdex, biex ikollok sezzjoni tal-prim'awla speċjalizzata fuq Għawdex, bilfors trid tkabbar in-numru ta' ġudikanti, mhux sempliċement tissostitwixxi lil min jirtira, imma tkabbar l-ammont ta' ġudikanti.

U min jifhem u jmur il-Qorti ta' Għawdex jaf għaliex qiegħed nitkellem hekk.

It-tieni punt huwa li bdejna bl-ispeċjalizzazzjoni u rridu nkomplu.

Kemm ħadt gost illum li ħabbarna t-twaqqif ta' panel fil-Qorti Amministrattiva li jispeċjalizza fuq il-gaming u fuq l-innovazzjoni diġitali.

Immaġina ftit, fil-Qorti Amministrattiva mil-lum għandna sezzjoni, panel, li jispeċjalizza fil-gaming u fl-innovazzjoni diġitali.

Għaliex tista' tagħmel l-isbaħ liġi biex tattira x-xogħol f'dan il-kamp, tagħmel liġi li biha tattira xogħol ġdid fil-kamp tal-innovazzjoni diġitali, imma jekk dawn il-kumpaniji jkollhom kwestjoni u jmorru l-qorti u jdumu għaxar snin biex dik il-kwestjoni tiġi solvuta, huma se jagħmlulek reklam ħażin lejn il-ġurisdizzjoni ta' pajjiżna.

Jien kuntent u kburi li għamilna żewġ speċjalizzazzjonijiet oħrajn, bħalma jien kburi li wellidna mill-ġdid is-sezzjoni l-ġdida tal-kummerċ u qisu ma ġara xejn.

Tant daħħalnieha mingħajr skossi u mingħajr terremoti, li din is-sistema diġà ndrat u l-avukati kummerċjali li jkellmuni kollha jgħiduli prosit għall-biċċa xogħol tajba li għamilna.

Issa din mhix xi ħaġa li ser issibha fl-aħbarijiet ta' kuljum għax hija xi ħaġa teknika, li the man in the street ma tantx jesprimi kritika dwarha.

Però huwa importanti li jkollok sezzjoni tal-Qorti tal-Kummerċ speċjalizzata fejn tidħol insolvency u bankruptcy ta' kumpaniji, li mbagħad issib u tara li bis-saħħa tagħha pajjiżna qed ikompli jispeċjalizza.

Zammit Lewis għandu raġun, it-triq 'il quddiem hija l-ispeċjalizzazzjoni.

L-ispeċjalizzazzjoni tiswa l-flus, tiswa l-investiment, però jien jidhirli li l-ammont ta' investiment li titfa' biex ikollok qrati aktar speċjalizzati se jroddlok il-frott ħafna u ħafna iktar mill-ammont ta' flus li tkun investejt għaliex ikollok ekonomija aħjar, ikollok sistema ta' ġustizzja mhux biss iktar effiċjenti, imma li tifhem is-sensittivitajiet ta' dak is-settur partikolari.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 9 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw it-Tieni Skeda li tinsab mal-Att dwar il-Ġustizzja Amministrattiva;

Avviż Legali Nru 10 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar it-Twaqqif ta' Elenki fit-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva; u

Kopja tal-ftehim milħuq bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u tal-Maġistrati datat 16 ta' Lulju 2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8238.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar attivitajiet kulturali organizzati f'Għawdex fil-perjodu bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8285;

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tabella li turi l-ispiża fuq riċevimenti u affarijiet simili minn entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar, fil-perjodu bejn l-2008 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 7428;

f'isem il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar proġetti li saru f'Għawdex mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma fl-2018 u dawk ippjanati li jsiru fl-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8287;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tabella li turi l-għadd ta' dikjarazzjonijiet li saru lill-Kontrollur tad-Dwana minn persuni li kienu deħlin jew ħerġin minn Malta, li kienu qed iġorru somma ta' valur ta' €10,000 jew aktar, fil-perjodu bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8239;

Tabella li turi l-għadd ta' każijiet u l-ammont ta' flus maqbuda mill-Kontrollur tad-Dwana li ma ġewx dikjarati minn persuni li kienu deħlin jew ħerġin minn Malta, fil-perjodu bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8240;

Tagħrif dwar sejħiet għal xiri li saru permezz tad-Dynamic Purchase System, fil-perijodu bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8286;

f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar persuni akkużati fil-Qorti li għamlu dikjarazzjoni falza jew li ma ddikjarawx li kienu qed iġorru flus meta kienu deħlin jew ħerġin minn Malta, fil-perjodu bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8241; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Kopja tas-sottomissjonijiet li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku dwar il-gżira ta' Għawdex, bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret bejn Lulju u Settembru 2013 dwar il-Pjan Lokali għal Għawdex, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 8283.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

L-Onor.

INFORMAZZJONI LILL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sur President, b'referenza għall-ftehim li kien hemm fis-Seduta 171 tal-21 ta' Novembru 2018 dwar it-terminu ta' żmien kif elenkat fil-parti li titkellem dwar private members' motions fil-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 46, nixtieq ninformak u ninforma lill-Kamra li l-Gvern se jutilizza s-seduta tal-Ħamis, 31 ta' Jannar 2019, għal xogħol tal-Gvern, wara li ma ħax seduta tal-Ħamis fix-xahar ta' Diċembru.

Din is-seduta tkun tibda fl-4.00 p.m.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR

IL-ĦARSIEN SOĊJALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-21 ta' Jannar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nieħu pjaċir ninnota li għal darb'oħra fil-bidu ta' din il-leġiżlatura, biex ngħid hekk, għandna tibdil f'dak li konna tkellimna dwaru fl-aħħar tal-leġiżlatura l-oħra, b'tali mod li se nsaħħu l-abbozz ta' liġi.

Dan huwa tajjeb.

Ilkoll nafu li d-drittijiet tat-tfal huma ferm imħarsa u huma għal qalbna lkoll fuq skala nazzjonali, kemm għaż-żewġ naħat tal-Kamra, kif ukoll saħansitra għall-Presidenza innifisha.

Huma diversi d-diskussjonijiet li jqumu, imma hemm ħaġa li ddejjaqni immens, u ninduna, b'mod partikolari mill-esperjenza tiegħi bħala tabib, li m'għandniex qafas legali min-naħa tal-Kummissarju għat-Tfal biex jiddefendi każijiet ta' tfal abbażi individwali.

U se nqabbel.

Pereżempju, il-Kummissarju għas-Saħħa Mentali għandu l-poter li jinvestiga fuq pazjent individwali li jbati b'diżordni mentali, għalkemm ma naqbilx li mbagħad ir-rapport tiegħu jmur fil-kexxun tal-Ministru u jibqa' hem.

Imma investigazzjoni ssir.

U mhux talli ssir investigazzjoni, talli jkun hemm ukoll il-mod kif isir rimedju.

Fil-każ tat-tfal, l-aktar dawk li huma vulnerabbli fost il-vulnerabbli, il-Kummissarju tat-Tfal m'għandux id-dritt li jinvestiga tifel jew tifla individwali biex jassigura li dak it-tifel jew tifla jkollhom id-drittijiet tagħhom.

Niddejjaq immense li jkolli ngħid dan, għax tafu kemm għadda żmien mill-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet Tat-tfal li kienet approvat il-Ġnus Maqgħuda?

Għaddew 30 sena u minn dan l-aspett għadna fil-Medju Evu!

Dan għax minkejja li l-Kummissarju għat-Tfal tista' tħares lit-tfal fuq skala nazzjonali, meta niġu għan-nitty gritty, għall-qofol b'mod individwali, m'hemmx snien, m'għandniex protezzjoni.

U se nsemmi każ partikolari fejn jidħol il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali u l-Ministeru għall-Edukazzjoni.

Hawn qed nitkellem fuq tfal li huma iktar vulnerabbli, għalkemm il-qasam tat-tfal huwa diġà vulnerabbli fih innifsu.

Se nitkellem fuq sistema burokratika li għandna.

U kemm niftaħru bis-simplifikazzjoni, imma meta niġu għal ċerti drittijiet, is-simplifikazzjoni ma teżistix, ma twassalx!

Mhux se nitkellem fuq każ li huwa sitwazzjoni rari, anzi jien mill-esperjenza tiegħi ta' tabib nista' ngħid li huwa wieħed li ta' spiss niltaqa' miegħu.

Pereżempju, tifla ċkejkna ta' erba' snin tiġi mċaħħda milli tmur l-iskola tal-lokalità fejn qiegħda toqgħod man-nanna, li hija omm ommha.

Din ġabritha minn żwieġ imfarrak, fejn il-kustodju huwa l-missier għax l-omm abbandunat lit-tifla tagħha.

Missier din it-tifla joqgħod ġo lokalità oħra u ma jridx jew m'għandux il-ħin biex jieħu ħsieb lil din it-tifla mil-lat ta' edukazzjoni.

Imorru għand il-kap tal-iskola ta' din il-lokalità partikolari u tiġi rifjutata għax il-lokalità fuq l-indirizz tal-missier hija differenti mil-lokalità tan-nanna.

Inċempel anke jien l-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal biex jipprova jipproteġi lit-tifla, ħaġa li għamiltha kemm-il darba għal tfal oħrajn, u jgħidulek li ma jistgħux, m'għandhomx il-jedd, m'għandhomx il-qafas legali.

Li rridu nagħmlu forsi bi pjaċir, bil-bonsens, imma d-Dipartiment għall-Edukazzjoni jidhirlu mod ieħor … Għax sal-lum stess qal li din it-tifla ma tistax tmur f'dik l-iskola partikolari!

Din hija r-realtà fejn aħna rridu verament, mhux inħennu, imma nagħmlu dik il-politika li verament hija tan-nies.

It-tfal għandhom dritt li jkunu protetti, il-Gvern għandu obbligu u dmir li jara li jkunu protetti.

It-tfal għandhom dritt juru fehmithom ma' min jixtiequ jkunu u juru l-għożża tagħhom, l-imħabba.

It-tfal, issa fuq kollox, għandhom dritt li jkollhom aċċess għall-iskejjel pubbliċi b'xejn, li jkollhom aċċess għas-sistema tas-saħħa.

Imma forsi tistaqsuni għalfejn għandu jkun hekk.

L-eċċezzjonijiet għandhom jeżistu.

Għalkemm ikun hemm il-linji gwida, għandu jkun hemm ukoll il-prassi li biha dawn l-eċċezzjonijiet wieħed jista' jieħu ħsiebhom.

Jien naf kemm is-social workers iħabirku minn dan l-aspett, imma jsibu l-bibien magħluqa, għax ir-regola hija hekk!

Qisna għandna surmastijiet li jimxu mal-pitazz, qishom il-ħmir, ma jiġġudikawx b'moħħhom u jaraw li dik it-tifla, dak it-tifel, qegħdin jiċċaħħdu mill-edukazzjoni tagħhom.

Kull dritt ta' talba titlob azzjoni, u dan huwa nuqqas għaliex il-Kummissarju għat-Tfal m'għandux il-mezzi biex jaħdem.

Dik it-tifla hija ċittadina Maltija daqs kull tifel u tifla tal-età tagħha li jmorru l-iskola, u għandha dritt tmur l-iskola.

Staqsejtha jekk tixtieqx tmur l-iskola u qaltli li tixtieq ħafna għax tixtieq tmur tilgħab mat-tfal u tixtieq tmur l-iskola għand l-għalliema.

U din hija mċaħħda milli tmur minħabba li l-lokalità mhijiex il-waħda ġusta.

Dan m'għandux ikun.

Is-sistema burokratika għandha ssolvi każijiet bħal dawn f'ħakka t'għajn, mhux anke l-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal jeħel!

L-uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal jeħel!

X'irridu aktar?

Lil min irridu nkellmu?

Immur jien inkellem lill-Ministru għas-Saħħa?

Immur jien inkellem lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali biex forsi ma neħlux?

Le, il-Kummissarju għat-Tfal għandu jkollu l-istess jeddijiet bħalma għandu, pereżempju, il-Kummissarju li jħares lill-persuni b'diżordni mentali.

Għandu bżonn ikollu l-għodda.

Malta kienet waħda mill-160 pajjiż li rratifikaw il-Konvenzjoni tad-Drittijiet tat-Tfal 30 sena ilu, imma sal-lum għadna f'dan il-limbu!

Safejn naf jien, l-Istati Uniti kien l-uniku pajjiż li naqas li jirratifikah.

Il-Gvern, bħalma diġà għedt, għandu l-jedd u d-dmir li jħares id-dinjità u l-benesseri ta' kull tifel u tifla, la hemm l-edukazzjoni b'xejn, la hemm is-saħħa b'xejn.

Huwa tajjeb li jkollna liġijiet bħal dawn, huwa tajjeb li nirristrutturaw biex inħarsu l-aspett ħolistiku tat-tfal, imma hemm bżonn li l-Kummissarju għat-Tfal ikollu l-mezzi u l-miżuri legali biex ikun parti, anzi sieħeb, mill-politika nazzjonali dwar id-drittijiet tat-tfal, li qiegħed joffri tant tajjeb il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Għalhekk l-appell tiegħi lill-Ministru, li naf li għandu l-qasam tat-tfal għal qalbu u qed jirsisti minn dan l-aspett, huwa wieħed, li din il-liġi tagħti l-poter li l-Kummissarju għat-Tfal iħares id-drittijiet tat-tfal anke b'mod individwali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi li l-għanijiet u r-raġunijiet tiegħu huma sabiex tiġi stabbilita l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali bħala l-awtorità ġenerali ġdida dwar addozzjoni u ħarsien tat-tfal u żgħażagħ.

Fuq kollox, aħna, bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li qed naqblu ma' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Minn dan l-Abbozz ta' Liġi jirriżulta li f'kull tema elenkata l-inklużjoni soċjali hija fattur komuni, aspett li ma tistax ma taqbilx miegħu.

Għalhekk ma nistgħux ma naqblux mal-Abbozz ta' Liġi kif ippreżentat.

Ħafna esperti fil-qasam soċjali jiddeskrivu l-inklużjoni soċjali bħala proċess fejn isir sforz sabiex kull persuna, irrispettivament miċ-ċirkostanzi tagħha, tagħraf il-potenzjal li tilħaq il-milja ta' ħajjitha.

Jingħad ukoll li sabiex jintlaħaq dan l-għan, ix-xogħol u d-dħul finanzjarju huma neċessarji, iżda mhux biżżejjed.

Soċjetà inklużiva hija kkaratterizzata minn element qawwi kontra l-inugwaljanza u d-diskriminazzjoni, jiġifieri li jkun hemm bilanċ bejn id-drittijiet u r-responsabbiltajiet, empowerment u koeżjoni soċjali.

U proprju dan is-suġġett dwar is-soċjetà inklużiva jwassalni biex nittratta l-problema tal-faqar f'pajjiżna.

M'hemmx dubju li din il-problema hija waħda komplessa u anke hija forma ta' diskriminazzjoni.

M'hemmx dubju li din il-problema qed tinħass minn numru ta' familji Maltin.

F'Malta m'għandniex faqar assolut, fejn persuni qed imutu bil-ġuħ jew m'għandhomx flus, iżda b'mod xjentifiku nafu li persuni qed jgħixu f'faqar relattiv.

Is-Soċjologu u Professur fil-Politika Soċjali Peter Townsend jiddeskrivi b'mod sempliċi l-faqar relattiv bħala persuni, familji u gruppi li m'għandhomx ir-riżorsi sabiex jieklu, jipparteċipaw f'attivitajiet u jgħixu f'livell ta' għejxien li ħaddieħor fis-soċjetà jagħmlu b'mod normali.

Esperti oħrajn jiddeskrivu l-faqar relattiv bħala meta familja ma tlaħħaqx mal-ħajja u tinħoloq ċirkostanza li tissejjaħ degradazzjoni ekonomika.

F'Malta jeżistu eluf ta' persuni - jingħad li hemm madwar 70,000 - li l-mezzi ekonomiċi tagħhom mhux qegħdin iservuhom sabiex ilaħħqu mal-ħajja ta' kuljum, biex jixtru ikel jew ħwejjeġ u jkollhom ħajja soċjali normali ta' kuljum u attiva.

Il-kejl ta' kif jiġi kkwantifikat il-faqar f'Malta huwa l-istess bħal dak tal-Eurostat, fejn ix-xjentisti soċjali jidentifikaw il-medja tad-disposable income li għandhom il-familji.

Id-disposable income jindika l-flus li qed jibqa' għand il-familja sabiex jixtru u jfaddlu wara li tinqata' t-taxxa.

Anzi, ix-xjentisti jmorru pass oltre u jżidu l-medja għal 60%.

Fi kliem sempliċi, meta familja jibqgħalha anqas minn 60% tal-medja, il-familja tkun qed titħabat biex tlaħħaq mal-ħajja.

F'pajjiżna għandna bżonn ta' aktar għarfien fuq liema tbatijiet qed jgħaddu minnhom il-familji li jgħixu fil-faqar relattiv u l-fatturi ewlenin li jwasslu għal dawn iċ-ċirkostanzi.

Huwa importanti ħafna li meta nitkellmu dwar il-faqar, it-tfal għandhom ikunu prijorità.

Il-politika soċjali tal-istat trid tgħin aktar lil dawn il-familji, b'attenzjoni partikolari lejn il-ħteġijiet tat-tfal, għaliex huwa evidenti li l-faqar jintiret.

Jingħad li madwar 20% tat-tfal Maltin qed jgħixu l-faqar relattiv bla ħtija.

Studji juru biċ-ċar li t-tfal li jitilgħu f'dan il-faqar imorru ħażin fl-iskola, ikollhom kwalità ta' saħħa mhix tajba u ma jipperteċipawx fil-ħajja soċjali.

Kif nafu, f'dawn l-aħħar snin, kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni xprunaw il-pajjiż sabiex idur lejn ekonomija tal-għerf u l-manifattura tal-valur miżjud, fejn ir-riżorsa umana hija l-iktar ħaġa indispensabbli.

Dan ifisser li ma nistgħux nippermettu li dan in-numru pjuttost kbir ta' tfal f'Malta jibqgħu mingħajr il-ħiliet bażiċi sabiex isibu xogħol produttiv għax b'hekk jibqgħu esklużi mis-soċjetà tagħna jew jinqabdu fil-poverty trap.

Tfal li ġejjin minn sfond familjari ta' faqar u diżimpjieg sistematiku jkunu iktar vulnerabbli u inqas suxxettibbli biex isibu x-xogħol.

Ma nistgħux ninjoraw il-fatt li l-faqar hu diskriminazzjoni, speċjalment meta dan ikun esperjenzat bla ħtija mit-tfal.

Fuq kollox, ma rridux ninsew li anke t-tfal foqra huma bravi u għandhom moħħ biex jaħsbu.

Minn studji li saru barra minn Malta nstab li dawn it-tfal għandhom potenzjal daqs ħaddieħor u b'daqsxejn attenzjoni jistgħu joħorġu mill-faqar interġenerazzjonali.

Il-faqar relattiv jintiret u allura rridu ngħinu lil dawn it-tfal b'kull mod possibbli sabiex joħorġu minn din il-kultura.

Għalhekk hemm bżonn li jsir dak kollu possibbli sabiex kull persuna li qed tesperjenza l-faqar, bl-għajnuna u s-sapport tal-istat u tas-soċjetà, tagħraf issir aktar reżiljenti u ttejjeb l-għejxien tagħha.

Sur President, bla dubju, żwieġ b'saħħtu jnaqqas aktar iċ-ċans ta' faqar relattiv.

Il-familja hija l-ewwel komunità ta' persuni li b'imħabba, rispett u solidarjetà jaqsmu kollox bejniethom, minn ikel sa ħwejjeġ u akkomodazzjoni.

Il-familja hija komunità ta' persuni li jipprovdu l-kura fit-tul u kura informali, it-trobbija u l-protezzjoni tat-tfal, jagħmlu xogħol domestiku u jqattgħu ħin ta' divertiment u mistrieħ flimkien.

Teżisti t-tendenza li l-kwalità ta' kif il-ġenituri f'faqar relattiv irabbu t-tfal tagħhom tkun waħda fqira.

Jirriżulta wkoll li f'dawn il-familji jkun hemm aktar ġlied familjari minħabba n-nuqqas ta' żvog u attivitajiet soċjali.

Ma nistgħux ninjoraw il-fatt li t-tisħiħ tal-familja jnaqqas l-faqar.

It-tisħiħ tal-familja hu intrinsikament marbut mat-tisħiħ tas-soċjetà, u għaldaqstant ħidma maħsuba biex tnaqqas il-faqar fil-pajjiż.

Illum f'pajjiżna qed naraw żieda fil-problemi soċjali kaġun tal-falliment ta' familji.

Din hija xi ħaġa reali, bħalma huma reali wkoll l-effetti ħżiena ta' dawn il-fallimenti fuq it-tfal bla ħtija.

Ħafna esperti jirrikonoxxu l-familja bħala kapital soċjali u istituzzjoni li ma tistax tiġi privatizzata għaliex il-familja hija ta' sostenn għall-ġid komuni.

Is-soċjetà tħallas prezz qares kull darba li familja titkisser.

Perżempju, jirriżulta bl-aktar mod ċar li l-ebda terapija ma tista' ġġib lura l-impatt tas-separazzjoni fuq it-tfal.

L-effetti ħżiena fuq it-tfal bla ħtija jinkludu ċans ta' aktar mard u aktar faqar, tfal li ma jirnexxux fl-iskola, kriminalità u aktar vizzji.

L-istat jispiċċa jħallas għal din l-instabbiltà fis-soċjetà.

Dawn iċ-ċirkostanzi għandhom iwassluna biex serjament nesploraw modi ġodda ta' politika nazzjonali favur it-tisħiħ tal-familja.

Dan biss jista' jwassal biex ikollna effett pożittiv fuq is-soċjetà b'mod ġenerali.

Sur President, dawn mhumiex l-uniċi problemi li t-tfal qed jesperjenzaw, u dan mingħajr ma jkollhom l-ebda ħtija.

Ilna għal dawn l-aħħar snin naraw studji u riċerki li juru kif it-tfal, familji b'ġenitur wieħed, b'mod speċjali familji mingħajr il-preżenza tal-missier, qed jirriżulta li jista' jkollhom riskju ogħla ta' problemi fis-saħħa emozzjonali u psikoloġika, imorru ħażin fl-iskola, jistgħu jbatu l-faqar relattiv, ikollhom imġiba diffiċli u problemi ta' natura soċjali u esklużjoni soċjali.

Iż-żieda ta' familji mingħajr missier qed tkun attribwita għal ħafna fatturi ewlenin, fosthom is-separazzjoni, id-divorzju, tfal barra miż-żwieġ, koppji li ma jiżżewġux jew li jiddeċiedu li jikkoabitaw.

Madankollu, hi x'inhi r-relazzjoni bejn l-omm u l-missier, ir-rwol tal-missier huwa uniku u kull inizjattiva għandha tkun maħsuba biex tippreserva r-rwol tal-missier u tippromwovi l-preżenza u l-ħajja attiva tiegħu mal-ulied u l-familja.

B'hekk biss it-tfal ikollhom trobbija ideali u tiġi mnaqqsa t-tbatija ta' meta l-missier ma jkunx preżenti f'ħajjet it-tfal.

Hemm problema oħra fejn f'każijiet ta' separazzjoni t-tfal jispiċċaw vittmi ta' tbatija.

Jeżistu sitwazzjonijiet fil-ħajja miżżewġa fejn koppji, minħabba raġunijiet diversi, ma jibqgħux flimkien u jiddeċiedu li jisseparaw.

F'ċirkostanzi bħal dawn qed ikollna każijiet fejn sfortuntament l-omm tagħmel ħafna xkiel sabiex ir-raġel ma jarax it-tfal.

Niltaqgħu ma' sitwazzjonijiet fejn tinfetaħ kawża l-qorti u jingħad li kien hemm abbuż sesswali, u mbagħad jirriżulta li ma kien hemm xejn minn dan kollu.

Jiġifieri tant tidħol pika fin-nofs, li meta nitkellmu fuq separazzjoni ċivili, wieħed irid joqgħod attent, għax mhux in-nies kollha jkunu daqshekk ċivili.

Ħafna nies ċivili joqogħdu madwar mejda u jagħmlu separazzjoni bonarja, imma mbagħad hawn nies oħrajn li r-rabja tant tegħlibhom li ma jimpurtahomx fuq kemm se jagħmlu ħsara lit-tfal u ma jikkonsidrawx l-impatt ta' dan kollu.

Naturalment l-impatt ma jkunx wieħed immedjat, imma huwa xi ħaġa dejjiema fil-ħajja tat-tfal, impatt li bl-ebda terapija ma tista' treġġgħu lura.

Fil-fatt diġà bdejna naraw tfal li llum kibru u għandhom dawn id-diffikultajiet psikoloġi.

Fis-separazzjoni r-responsabbiltà tal-Qorti m'għandhiex tispiċċa hekk kif koppja tissepara.

Dawn il-każi għandhom jiġu segwiti biex jaraw x'qiegħed jiġri fir-realtà f'dawn il-familji li jkunu qed jisseparaw, jiġifieri kemm ir-responsabbiltajiet tal-ġenituri lejn it-tfal kif ukoll ir-responsabbiltajiet tat-tfal lejn il-ġenituri.

Dan mhux għax koppja sseparat u spiċċaw il-proċeduri, jingħalaq il-kapitlu!

Fil-fatt wara li ħafna separazzjonijiet jiġu finalizzati, jibqgħu jinqalgħu problemi li konsegwenza tagħhom il-koppja terġa' tispiċċa l-qorti.

U hawn iqumu ħafna mistoqsijiet.

X'qed jiġri minn dawn it-tfal?

X'qed jiġri minn dawn il-ġenituri?

L-omm tista' tgħid li l-missier mhux qed jagħti kashom u tagħmel rikors il-qorti.

Imma hemm verità f'din jew le?

Dawn huma l-problemi li qed jinqalgħu, li mbagħad it-tfal jintefgħu għal riħhom u ma jkollhomx vuċi, bil-konsegwenza li xi wħud imbagħad jaslu biex jagħmlu atti kriminali għar-raġuni li dawn mhumiex qegħdin jiġu segwiti.

L-omm tmur għaliha u l-missier imur għalih għax iridu d-drittijiet tagħhom u t-tfal ma jagħti kashom ħadd.

Qed niltaqgħu ma' realtajiet oħrajn.

Hemm koppji fejn l-omm u l-missier qed jiġġieldu għax iridu t-tfal, u hemm koppji li qed jiġġieldu għax ma jridux it-tfal!

Din hija problema meta la l-omm u lanqas il-missier ma jkunu jridu t-tfal għax jarawhom bħala xkiel.

Sfortunatament, din it-tendenza qed narawha tikber anke fost in-nisa, meta qabel din kienet persistenti fost l-irġiel.

Ċirkostanzi bħal dawn huma trawma kbira għal dawn it-tfal li jħossu li ma jridhom ħadd.

Għalhekk huwa fatt li meta koppji jkunu għaddejjin minn separazzjoni legali, it-tfal tagħhom jistgħu jbatu ħafna.

Minħabba l-egoiżmu tal-kbar fil-qorti, it-tfal jispiċċaw ibatu ħafna.

Għalhekk għandu jsir kull sforz ħalli koppji fi kriżi ta' separazzjoni jingħataw is-sapport kollu neċessarju ħalli jifhmu x'inhuma l-konsegwenzi tas-separazzjoni fuq it-tfal bla ħtija.

Jeħtieġ li qabel ma jibdew proċeduri legali, jingħataw terapija kemm bħala koppji kif ukoll bħala familja bil-ħsieb li din twassal għal medjazzjoni u mġiba responsabbli mill-ġenituri tul is-separazzjoni u wara.

Il-ġenituri li jkunu għaddejjin minn din ir-realtà għandhom jingħataw kull informazzjoni u taħriġ, fosthom dwar l-importanza tal-ħin mat-tfal.

L-aċċess għat-tfal għandu jkun eżerċitat mil-ġenituri b'mod ugwali.

Iridu jitwarrbu ir-rabja, l-għira u l-egoiżmu u jinżamm l-interess tat-tfal bħala prijorità ewlenija.

Sur President, se nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li f'pajjiżna kienet ilha tinħass il-ħtieġa ta' liġi li titkellem dwar l-interessi u d-drittijiet tat-tfal.

Kellna liġi li kulma kienet tgħid kien li l-interessi tat-tfal għandhom jipprevalu, però ma kenitx tidħol fid-dettall ta' kif id-drittijiet tat-tfal f'diversi ċirkostanzi għandhom jiġu mħarsa.

Wieħed jawgura li dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu jwitti t-triq biex finalment f'pajjiżna jkollna liġi li tirregola d-drittijiet u l-interessi tat-tfal fiċ-ċirkostanzi kollha minn qabel it-twelid tagħhom sakemm ikollhom 18-il sena.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, smajt id-dibattitu kollu u se nagħmel referenza għal xi affarijiet li ssemmew mill-Onor.

Fost l-affarijiet li ssemmew nibda billi nsemmi l-foster carers.

Kien hawn min irrimarka li foster carer ma jagħmilx caring għall-flus, imma jagħmilha b'dedikazzjoni u, jien ngħid, anke b'imħabba.

Ma nistax naqbel aktar minn hekk u nixtieq infakkar li dan il-Gvern fil-Baġit, mhux li għadda, imma ta' qablu, ta żieda fil-foster care allowance mhux ta' 5%, mhux ta' 10%, imma ta' 40%.

Il-foster care allowance kienet €70 fil-ġimgħa u issa telgħet għal €100.

Qed nitkellmu fuq żieda ta' 40%.

Nieħu pjaċir nirrimarka wkoll li llum - mhux qed ngħid li qabel ma kenitx - hemm relazzjoni tajba ħafna mal-Għaqda tal-Foster Carers u din se tkun it-tieni sena li ġejt mistieden biex immur il-laqgħa annwali tagħhom, xi ħaġa li nieħu pjaċir nagħmilha.

L-Onor.

Claudio Grech semma wkoll it-tfal tal-immigranti, jew dawk li nsejħulhom unaccompanied minors.

Ma rridx nantiċipa dak li se jsir aktar tard din il-ġimgħa, imma nixtieq inserraħ l-imħuħ li - l-Onor.

Farrugia semma l-vulnerabbli fost il-vulnerabbli - l-liġi l-ġdida li qed nipproponu għad-diskussjoni l-ġimgħa d-dieħla jekk Alla jrid, f'ċerti istanzi tkopri proprju dawn il-każi tal-vulnerabbli fost il-vulnerabbli.

Se jkun hemm okkażjoni fejn f'każi bħal dawn il-minuri, minħabba l-protezzjoni kollha l-oħra li tagħtih il-liġi, ikollu dritt ukoll għal dak li qed jissejjaħ a special guardian, li jkun qiegħed hemm, apparti l-istruttura kollha tal-liġi li żgur tipproteġih, biex inkopru lill-vulnerabbli fost il-vunerabbli.

Il-liġi se tipprovdi għal dawn in-nies li għandhom bżonn l-għajnuna.

L-Onor.

Claudio Grech semma wkoll il-problema li għandna - ejjew ma naħbux affarijiet - f'dak li għandu x'jaqsam mal-abbuż mid-droga.

Hija xi ħaġa reali, xi ħaġa li teżisti fost l-adulti, imma ejjew ma naħarbux mill-verità u nammettu li għandna wkoll każi fejn sfortunatament minuri, jiġifieri dawk ta' inqas minn 18-il sena, ikunu ilhom tliet snin jew erba' snin jieħdu droga.

Dawn ikunu litteralment addicted u għalhekk ikun hemm ħafna konsegwenzi.

Hawnhekk għal dak li qal l-Onor.

Claudio Grech u anke fi spirtu usa' rrid nirrimarka li dan il-Gvern, bi ftehim mal-Caritas, u nieħu pjaċir ngħid li bi ftehim ukoll ma' għaqdiet oħrajn volontarji - dan huwa settur li għandna naħdmu fih flimkien - fil-fatt se jinbena ċentru apposta għar-riabilitazzjoni mid-droga għall-minuri.

Dan huwa ċentru li x-xogħol fuqu diġà beda, miexi b'ritmu tajjeb u wieħed jawgura li nlestuh kemm jista' jkun malajr.

Naħseb li aktar milli wieħed jitkellem fuq problemi, għandna nitkellmu wkoll fuq is-soluzzjonijiet.

Nieħu pjaċir nirrimarka wkoll li anke fil-vot finanzjarju li ngħata lill-Ministeru tiegħi hemm ammont speċifiku għal dan il-għan.

Nirringrazzja lill-Ministeru għall-Finanzi u lil kull min kien involut mhux biss talli tawna l-flus, imma li dawn il-flus qegħdin speċifikament dedikati għal dak il-proġett.

Dan huwa proġett bħal ta' San Blas, is-Sedqa u l-OASI, li kienu u għadhom ta' suċċess.

Li wieħed jipprevjeni huwa dejjem aħjar, imma għall-inqas jekk il-bniedem qiegħed fi problema għandna nkunu aħna li ngħinuh.

Ilbieraħ kemm l-Onor.

Robert Cutajar esprimew is-suspett tagħhom li l-abort, b'xi mod jew ieħor, qiegħed fuq l-aġenda ta' dan il-Gvern, qiegħed fuq l-aġenda tal-Partit Laburista.

Nixtieq nassigura kemm lill-Onor.

Robert Cutajar, kif ukoll lill-Onor.

Claudio Grech li l-abort mhuwiex fuq l-aġenda ta' dan il-Gvern.

Nagħmilha ċara u nirrepetiha li l-abort mhuwiex fuq l-aġenda ta' dan il-Gvern.

Hija xi ħaġa li wieħed jifhem li jitkellem fuqha, imma huwa sabiħ li wieħed iserraħ l-imħuħ ukoll.

Ilbieraħ l-Onor.

Robert Cutajar semma wkoll il-public social partnerships li jsiru ma' għaqdiet volontarji, fosthom Caritas, għaqdiet tal-Knisja u NGOs fejn naħdmu flimkien fil-qasam soċjali.

Għalhekk jissejħu public social partnerships.

Nieħu pjaċir nirrimarka li din is-sena dan il-vot ingħata żieda ta' €2.5 miljun, li hija żieda sostanzjali ta' 25% fuq l-€10 miljun li kien hemm ivvotati qabel.

Dan huwa ftehim li ovvjament ivarja skont l-iskopijiet li teżisti għalihom dik l-NGO, dik l-għaqda tal-Knisja u anke dik l-għaqda privata.

Nieħu pjaċir nirrimarka li, pereżempju, din is-sena, għall-ewwel darba, jien u l-kollega u ħabib tiegħi l-Onor.

Anthony Agius Decelis qed naħdmu flimkien mal-privat u qed noffru s-servizz tar-respite li qed jipprovdi l-privat.

Sur President, tqajjem punt ieħor dwar kif jitkejjel il-ġid.

B'xi mod irridu nagħmlu statistika jew kejl.

Li nista' ngħid huwa - u din irrimarka dwarha l-Onor.

Frederick Azzopardi - li l-kejl li nużaw f'pajjiżna huwa l-istess kejl li jintuża ħafna internazzjonalment u jintuża wkoll fl-Unjoni Ewropea.

Hija xi ħaġa inevitabbli li inti jkollok xi forma ta' kejl, bħalma fil-każ tat-tul naraw bniedem kemm fih metri.

Dan huwa kejl li rridu nagħmluh.

Bi pjaċir irrid ngħid li qed jirnexxielna nolqtu n-nies, u dawn huma żewġ dikjarazzjonijiet li nieħu pjaċir nagħmilhom, għax fl-aħħar mill-aħħar qegħdin fil-politika biex nagħmlu xi ħaġa ta' ġid lill-pajjiż, lis-soċjetà tagħna li nagħmlu parti minnha.

F'dawk li huma at risk of poverty or social exclusion (AROPE) jiġifieri persuni li huma f'riskju ta' faqar jew esklużjoni soċjali, minn 99,000 fl-2013, rajna tnaqqis għal 82,000 skont l-aħħar statistika.

Inkwantu għan-nies li qegħdin fil-measurement, fl-istastitika jew fil-klassifika – għidlu li trid – bħalma huma dawk il-persuni li għandhom severe material deprivation, jiġifieri għandhom deprivazzjoni materjali li hija meqjusa bħala waħda serja u mhux waħda leġġera – din tiġi stabbilita minn disa' affarijiet u jekk persuna ma tkunx kapaċi tilħaq erba' minnhom, fosthom pereżempju, safra mal-familja, titqies bħala severe material deprivation - hawnhekk is-suċċess fil-qasam soċjali ta' dan il-Gvern bqajna għaddejjin bih.

Din ma ngħidhiex bi ftaħir għax dan m'għamiltux jien, imma għamlu l-Ministru Michael Farrugia li kien qabli, kif ukoll l-Eċċellenza Tagħha l-President Marie Louise Coleiro Preca.

F'din il-kategorija nieħu pjaċir nirrimarka li rnexxielna nniżżlu n-numru minn 39,000 għal 14,000.

Jekk xi ħadd jistaqsini jekk iniex kuntent b'14,000, jiena ngħid li m'iniex u rridu naħdmu iktar biex innaqqsuh, imma ta' min jgħid li hawnhekk rajna titjib sostanzjali.

Anke fejn jidħlu t-tfal – xi ħaġa li semma wkoll l-Onor.

Frederick Azzopardi – dik il-faxxa qed jirnexxilna nilħquha.

Fejn qabel konna qegħdin nitkellmu dwar 4,000 tifel f'dik il-kategorija, illum qegħdin nitkellmu dwar 2,000, jiġifieri tnaqqis bin-nofs.

Din hija xi ħaġa li rridu nibqgħu ninsistu dwarha, ħadd mhu qed jgħid li lħaqna l-utopja tal-ġenna, imma għall-inqas mexjin b'pass tajjeb.

L-Onor.

Robert Cutajar semma abbozz ta' liġi li jitkellem dwar l-intrapriża soċjali u anke appella lil din in-naħa tal-Kamra biex naraw jekk nistgħux nagħtuh il-ħajja u naraw jekk nistgħux inbiddlu.

Nixtieq niddikjara pubblikament li m'għandi ebda diffikultà li niltaqa' mal-Onor.

Robert Cutajar, jew kwalunkwe persuna oħra.

Mhux dejjem jirnexxilek tiltaqa' ma' kulħadd għax 24 siegħa fiha l-ġurnata, inkluż għalija, imma żgur li jekk hemm xi ħaġa li nistgħu ntejbu fil-qasam soċjali permezz ta' diskussjonijiet, dan il-Minsteru huwa dispost li jagħmilha.

Punt li ssemma mill-Onor.

Robert Cutajar kif ukoll mill-Onor.

Claudio Grech kien dwar żewġ inkjesti partikolari.

Cutajar qed narah jitbissem ftit, forsi kien qed jaħseb li se naqbiżha u mhux se nsemmiha!

Ħadt nota tal-punti li semma kulħadd.

Nerġa' ngħid dak li għedt, l-inkjesti huma disponibbli u jekk xi ħadd min-naħa tal-Oppożizzjoni jixtieq jara l-inkjesta sħiħa m'għandniex problema.

Waħda minnhom, safejn naf jien, ġiet ukoll ippreżentata.

M'għandix l-iċken problema dwar dan.

Biss, ovvjament, irrid ngħid li kien bi qbil bejn iż-żewġ naħat li ċerti affarijiet ma nagħmluhomx pubbliċi, għax f'pajjiż bħal tagħna ma jkunx daqshekk diffiċli, partikolarment f'każ minnhom, li wieħed jidentifika min seta' kien involut.

Nerġa' ngħid li m'għandi problema jekk xi ħadd ikun jixtieq jara l-verżjoni sħiħa.

Dik il-fakultà kienet u għadha miftuħa u tibqa' hemmhekk.

Nixtieq ngħaddi wkoll għal xi punti oħrajn li qajjem l-Onor.

Robert Cutajar dwar foster carers li aċċennajt għalihom.

Tkellem ukoll fuq in-nuqqas ta' social workers, li hija realtà, mhux f'pajjiżna biss, imma sfortunatament mal-Ewropa u tista' tgħid mad-dinja kollha.

L-ammont ta' studenti li qegħdin imorru għall-karriera ta' social workers mhuwiex biżżejjed biex inlaħħqu mas-servizzi li pajjiżna jrid jipprovdi.

Huwa inutli ngħidu li m'għandniex.

Nista' ngħid li ltqajt magħhom, għandna djalogu tajjeb u qed ngħinu lil xulxin, imma din hija r-realtà.

Issemmew ukoll il-kondizzjonijiet.

Mingħajr ma nidħol f'dettalji nixtieq ngħid, u ngħidha bi pjaċir, li mhux biss qegħdin inħarsu lejn it-titjib tal-kondizzjonijiet, imma kellna wkoll titjib.

Nirreferi għall-aħħar ftehim li kien hemm bejn l-Aġenzija Appoġġ u l-UĦM, fejn kien hemm titjib sostanzjali fil-kondizzjonijiet.

Ilkoll kemm aħna rridu nipprovaw inħajru iktar nies jidħlu għal din il-vokazzjoni.

L-Onor.

Robert Cutajar semma wkoll l-istandards fejn jidħlu l-anzjani.

Mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena – u kien preċiżament il-punt li għamel l-Onor.

Robert Cutajar – l-istandards kollha fejn jidħlu servizzi soċjali ġew taħt ir-responsabbiltà tal-Awtorità.

Jiġifieri, fejn qabel l-istandards tad-djar tal-anzjani kienu taħt ir-responsabbiltà tas-Saħħa u oħrajn kienu taħt id-DSWS, mill-1 ta' Jannar l-Awtorità l-ġdida assumiet ir-responsabbiltà tas-servizzi soċjali kollha.

Kumment f'waqtu tal-Onor.

Cutajar kien: Imma issa x'se nagħmlu?

Se nagħmlu standards għal kulħadd minbarra dak li jipprovdi l-Gvern?

Le, nassigurah li mhux hekk; fejn jidħlu d-djar tal-anzjani se nagħmlu standards għal kulħadd.

Hawnhekk nixtieq ukoll ninforma lill-Kamra li mhux talli mhux se naħarbu milli nagħmlu standards għal dawk li huma istituzzjonijiet tal-Gvern, anzi se nibdew, jekk Alla jrid, nitkellmu mar-Residenza San Vinċenz de Paul, li huwa l-ikbar istituzzjni f'dan il-qasam f'pajjiżna – prattikament qed nitkellmu dwar raħal żgħir – u nibdew verament.

Charity begins at home, mhux nipprietkaw x'se nagħmlu lil ħaddieħor u aħna nibqgħu nħarsu ċassi!

Naħseb li hekk koprejt ħafna, jekk mhux il-punti kollha li għamlu l-Onor.

Dwar dak li qal l-Onor.

Godfrey Farrugia li semma, fost l-oħrajn, il-punt li għandna naħsbu fil-vulnerabbli fost il-vulnerabbli, irrid ngħid li naqbel miegħu mija fil-mija, u dik hija xi ħaġa li dwarha qed inħarsu 'l quddiem, anke permezz tal-liġi l-ġdida li se nippubblikaw fil-jiem li ġejjin.

Dwar il-liġi l-ġdida nixtieq ngħid xi ħaġa fil-qosor ħafna.

Il-kelliema kollha aċċennaw għaliha.

Forsi jkun hemm min jistaqsi liema verżjoni.

Jekk m'iniex sejjer żball, din staqsieha l-Onor.

Robert Cutajar, li qal li kellna xi verżjoni, imbagħad verżjoni u verżjoni!

Din ma kenitx kwestjoni li l-liġi li għaddiet kien fiha xi affarijiet li ġew maqbużin, jew xi affarijiet negattivi, imma li ġara kien li kien hemm żviluppi b'diversi kawżi li laħqu nqatgħu fil-perjodu li fih għaddiet dik il-liġi.

Minn hawnhekk nixtieq insellem lill-kollegi tiegħi l-Ministru Michael Farrugia u l-Eċċellenza Tagħha l-President Marie Louise Coleiro Preca li ħadmu bis-sħiħ biex stajna naslu għal din il-liġi.

Il-liġi għamilnieha bi ftehim ma' kulħadd.

Irrid nagħmilha ċara li l-liġi mhijiex se tikkuntenta lil kulħadd u jien l-ewwel wieħed m'iniex Father Christmas u ma nistax nikkuntenta lil kulħadd.

Qatt ma tista' tikkuntenta lil kulħadd.

Il-liġi li se nipproponu hija liġi li għaddiet minn proċess ta' konsultazzjoni pubblika darbtejn; anke wara li għamilna l-Ewwel Qari u wkoll għamilna konsultazzjoni mal-istakeholders.

Hemm ħafna punti f'din l-istess liġi li għamilniehom b'konsultazzjoni.

Ma niddejjaq xejn ngħid li din mhijiex xi ħaġa cast in stone; se niddiskutuha f'din il-Kamra u żgur li bħala Gvern m'aħna se nsibu l-ebda diffikultà li fejn nistgħu ntejbu, intejbu.

Se nagħmluha flimkien b'diskussjoni, imma dispost għall-aħħar li fejn ikun hemm suġġerimenti li permezz tagħhom nistgħu ntejbu l-ħajja tan-nies, tfal u mhumiex, jien lest li nilqagħhom.

L-Onor.

Godfrey Farrugia qisu għamilli shopping list twila llum!

Huwa semma l-Liġi tal-Kummissarju tat-Tfal u, korrettement, irrimarka wkoll dwar il-Konvenzjoni tad-Drittijiet tat-Tfal tal-Ġnus Magħquda (UNCRC) li, kif qal tajjeb, bħala pajjiż ilna li rratifikajnieha 30 sena u għadha mhijiex parti integrali mil-leġiżlazzjoni Maltija.

Dik hija l-verità.

Li nista' ngħid hu li fejn tidħol il-liġi l-ġdida, li kulħadd qisu għandu ċerta ħerqa li niddiskutuha, qgħadna attenti li l-prinċipji li hemm f'dik il-Konvenzjoni jkunu riflessi fil-liġi li qegħdin nipproponu.

Jiġifieri l-liġi tal-UNCRC attwalment hija konvenzjoni internazzjonali u bbażajna ħafna mill-provvedimenti li hemm fuq dik il-konvenzjoni u fuq oħrajn.

Mingħajr ma ngħid sigrieti, ngħid biss li hemm impenn ċar fil-liġi, xi ħaġa li qabel wieħed kien forsi jiddiskutiha fl-interess ta' min se jittieħdu d-deċiżjonijiet, issa it's black on white, miktuba ad litteram, li f'kull deċiżjoni li tittieħed, l-interess tat-tfal jiġi l-ewwel.

L-Onor.

Godfrey Farrugia semma realtajiet li qegħdin niffaċċjaw, li t-tfal kultant jispiċċaw pedina bejn il-ġenituri, li jispiċċaw jirrikattaw lil xulxin.

Din mhux biss qegħdin ngħiduha, imma qegħdin nisħquha fil-liġi, li tkun ċara u tonda li l-ewwel interess f'kull deċiżjoni li tittieħed fejn jaffettwa lilhom, ikunu l-bżonnijiet tagħhom li jiġu kkonsidrati l-ewwel.

L-Onor.

Frederick Azzopardi semma wkoll il-kwestjoni tal-faqar, li diġà aċċennajt għaliha, fejn jidħol l-AROPE, ir-riskju tal-faqar, kif ukoll is-severe material deprivation.

Nixtieq nirrimarka dwar punt tajjeb immens, li l-edukazzjoni hija essenzjali biex intejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies, biex il-ġenerazzjoni tagħna u ta' warajna jiżviluppaw, mhux f'sens ta' żvilupp fiżiku, imma li jkunu ċittadini bi kwalità ta' ħajja aħjar.

Din hija essenzjali.

Ma rridx immur 'il bogħod biex ngħidha.

Jien, l-ewwel wieħed, tifel ta' ħaddiem, missieri mar tliet snin skola, ommi marret ftit skola.

Dak iż-żmien, jiġifieri qed nitkellem dwar kważi 90 sena ilu, dik kienet il- prassi, imma għax il-ġenituri tiegħi kienu jemmnu fl-edukazzjoni, għamilt pass 'il quddiem.

U hawnhekk naqbel mal-Onor.

Frederick Azzopardi li din irridu verament naħdmu għaliha.

L-Onor.

Frederick Azzopardi semma wkoll ir-realtajiet soċjali.

Din hija xi ħaġa li mhux bħala politiku biss, imma anke bħala ċittadin, naħseb li lkoll irridu nirrikonoxxu, li għandna realtajiet soċjali, għandna familji differenti, familji forsi f'numru ikbar li jisseparaw, familji li jiddivorzjaw, u dawn minnhom infushom joħolqu ċertu strain fuq is-soċjetà.

U mhux qed nitkellem dwar l-aspett finanzjarju, anzi kważi tabbuża tgħid li l-aspett finanzjarju wieħed għandu jħares lejh l-aħħar u mhux l-ewwel.

Imma dik hija xi ħaġa li rridu naħdmu fuqha, u mhux naħdmu bħala Gvern jew bħala leġiżlaturi, imma rridu naħdmu għaliha bis-serjetà.

Nixtieq ukoll niġbed l-attenzjoni li minn din il-liġi proposta, minflok iddiskutejna l-Abbozz ta' Liġi, li huwa biss proċedurali, spiċċajna nitkellmu ħafna dwar dak li huwa sostantiv.

U għaliex le!

Hawnhekk qegħdin naħdmu bis-sħiħ, pleġġ li għamilna fil-manifest elettorali, li l-ebda tifel jew tifla ma jkun f'severe material deprivation, u jekk għandu tal-inqas wieħed mill-ġenituri jaħdem full-time, irridu naħdmu u qegħdin naħdmu biex nilħquha.

Dawn irnexxielna nnaqqsuhom b'50% f'perjodu ta' madwar ħames snin, imma rridu nkomplu b'impenn, kif impenjajna ruħna, li nibqgħu nħarsu li dik inneħħuha.

Fl-aħħar nett namplifika dwar il-punti li għamlu sħabi u forsi ngħid xi ħaġa żgħira dwar il-liġi li għandna quddiemna.

Nispera li ma nsejt il-punti ta' ħadd.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi li nieħu pjaċir nirrimarka li minbarra li l-Oppożizzjoni diġà ddikjaraw li se jivvotaw favur, nerġa' ngħid li anke dwar din m'għandi l-ebda diffikultà li ntejbu fejn hemm bżonn, verament b'sens ta' rispett lejn xulxin.

Nixtieq ngħid li permezz tal-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali u l-Att li daħal fis-seħħ is-sena li għaddiet qegħdin infittxu li mmexxu 'l quddiem u nistabbilixxu regolamentazzjoni tas-servizzi kollha ta' wens soċjali, sew dawk mogħtija minn aġenziji, sew dawk mogħtija minn entitajiet pubbliċi, kif ukoll minn kull entità oħra, anke jekk hi tal-privat.

Se nimxu biex nistabbilixxu dawn l-istandards, se mmorru minn dak li huwa standard li forsi jkun hemm min jgħidlek li huwa pie in the sky, imma se naraw ukoll li ċerti standards, ċerti prinċipji, ikollhom ukoll is-saħħa leġiżlattiva.

Irridu naraw li kull min jagħti dan is-servizz ikun servizz li verament jixraq lill-familji, lit-tfal u lill-persuni b'diżabilità.

Fil-qosor ħafna rrid ngħid ukoll li din l-istess Awtorità diġà għamlet diversi passi.

Kien hemm ukoll awtorità li waqqafna b'konsensus f'din il-Kamra.

Nerġa' ngħid li l-kwestjoni hi li r-regolamentazzjoni tkun imħarsa bi standards leġiżlattivi.

Fl-aħħar nett, nixtieq insemmi biss ftit mill-kisbiet prinċipali li għamlet l-Awtorità fil-qasam soċjali.

Waħda mill-iktar affarijiet li rrimarkajt dwarha, jekk niftakar sew, fl-introduzzjoni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi hi li waqqafna pjattaforma ta' kollaborazzjoni fejn jidħlu addozzjonijiet, fejn l-istakeholders kollha jistgħu jiltaqgħu on an even footing biex jitkellmu flimkien.

Tieħu pjaċir tara l-aġenziji kollha ta' adozzjoni f'pajjiżna jitkellmu flimkien u jitkellmu anke magħna, li għandna d-dover li nagħtu ċerta direzzjoni soċjali.

L-istess Awtorità għaddejja b'konsultazzjoni pubblika dwar servizzi ta' residenzi għall-persuni b'diżabilità, konsultazzjoni pubblika dwar standards regolatorji fis-servizzi tar-respite għall-persuni b'diżabilità, ikkonkludejna l-istandards soċjali regolatorji tal-adozzjoni, u bi pjaċir ninnota li anke ftaħna pajjiż ġdid, il-Bulgarija, matul is-sena li għaddiet.

Dan il-qasam huwa tant emozzjonali għan-nies.

Trid tiltaqa' magħhom biex verament tapprezza l-emozzjoni li jkollu dak li jkun!

Is-sena li għaddiet, grazzi għall-ħidma ta' ħafna nies, kellna rekord f'numru ta' adozzjonijiet li ġew konklużi.

Fil-fatt kellna 49.

Qegħdin nagħmlu affarijiet oħrajn, bħalma huma linji gwida.

Qegħdin nittamaw li jkollna strateġija nazzjonali fuq diversi oqsma tal-wens soċjali u naraw kif nibqgħu nimbottaw 'il quddiem diversi regoli.

Imma l-iktar ħaġa importanti hi li dawk ir-regoli jiġu rispettati.

Kif għedt, anke fil-qasam tad-diżabilità rajna t-tnedija ta' żewġ standards għall-konsultazzjoni pubblika.

Qegħdin ukoll niffokaw fuq il-bżonnijiet tal-utent - għax il-kelma "klijent" forsi kultant ma tkunx daqshekk f'waqtha – li qed jagħmel użu minn dak is-servizz soċjali, u din hija xi ħaġa li qegħdin nagħtuha ċerta prijorità bħala Gvern.

Huwa fatt li għandna impenn soċjali qawwi.

F'dan il-kuntest ngħid biss li terz mill-ispiża kollha ta' dan il-pajjiż tgħaddi mill-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Nieħu pjaċir nirrimarka wkoll li minbarra li rnexxielna nonfqu l-flus - xi ħaġa li l-Awtorità rnexxielha tagħmel u qed ikollha rwol ċentrali fiha – irnexxielna wkoll naraw li we get value for money.

U dik hija xi ħaġa li l-Awtorità ċentrali se taħdem biex titwettaq.

Sur President, se nikkonkludi d-diskors tiegħi bl-aħħar żewġ kummenti.

L-ewwel nett, nirringrazzja minn hawnhekk lil kull min ta sehmu fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li, kif għedt, huwa wieħed proċedurali, li permezz tiegħu qegħdin nibdlu żewġ liġijiet u nersqu biex nibdlu oħrajn ħalli nġibuhom konformi mal-awtorità l-ġdida.

Nirringrazzja wkoll lill-Onor.

Jiena nħares 'il quddiem b'ottimiżmu.

L-ispirtu li jeżisti bejnietna, għall-inqas fuq il-qasam soċjali, għandna nsaħħuh u nirregolawh anke aħjar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali sabiex jistabbilixxi u jinnomina l-ħatra ta' Direttur responsabbli għall-Ħarsien Soċjali u sabiex jagħmel dispożizzjonijiet anċillari u konsegwenzjali għalihom" ikun moqri t-Tieni Darba.

ll-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI TAL-2018 LI JEMENDA L-KODIĊI DWAR

IL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA

L-ISPEAKER: Il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi sempliċi ħafna li bażikament jirrifletti x-xogħol li bdejna nagħmlu dwar responsabbiltajiet li jaqgħu taħt il-Korp tal-Pulizija.

Sal-lum il-ġurnata nafu li l-Korp tal-Pulizija, speċjalment l-uffiċini tiegħu, għandhom numru ta' responsabbiltajiet.

Meta wieħed jara kif evolvew l-affarijiet isib li dak li kien jgħodd ilbieraħ m'għadux bilfors jgħodd illum, jew inkella għandek strutturi li matul iż-żmien żviluppaw.

Pereżempju, jekk inti għandekx tmur għand il-Pulizija biex tagħmel it-talba biex tagħmel l-imwejjed u s-siġġijiet barra, jew inkella għandekx entità li qed tinkorpora diversi entitajiet differenti, li inti tmur mill-ewwel f'dak il-one-stop shop u wieħed ma joqgħodx jiġri minn dipartiment għall-ieħor biex jitlob permess.

Għalhekk, meta qegħdin nagħmlu dawn l-evalwazzjonijiet qegħdin nidentifikaw numru ta' servizzi li jagħti l-Korp tal-Pulizija li nħossu li għadda żmienhom u li wasal iż-żmien li nbiddlu l-mod kif jaħdmu.

Id-Dipartiment tas-Saħħa huwa dak id-dipartiment li taħtu taqa' r-responsabbiltà taċ-ċimiterji.

Qabel, persuna jew inkella rappreżentant jew kummissjonant kien ried imur l-għassa biex jirrapporta li se ssir difna biex dik id-difna ġġib l-awtorizzazzjoni tal-Pulizija biex ikun jista' jinfetaħ il-qabar ħalli persuna tindifen, hekk ukoll jekk persuna familjari tiddeċiedi li trid tiftaħ qabar biex tnaddfu, jew għal raġuni jew oħra, riedet bilfors tmur għand il-Pulizija biex titlob il-permess.

Issa biex ma nidduplikawx ħafna mix-xogħlijiet, qegħdin ngħidu li t-talba trid issir lid-Dipartiment tas-Saħħa.

Jekk imbagħad ikun hemm xi kwestjoni relatata ma' investigazzjonijiet min-naħa tal-qrati, jinqala' xi każ u jinħass il-bżonn li dak il-qabar irid jinfetaħ minħabba xi investigazzjonijiet oltre li jridu jsiru, hemmhekk imbagħad il-qrati flimkien mal-Pulizija jagħmlu t-talba lid-Dipartiment tas-Saħħa biex il-qabar ikun jista' jinfetaħ.

B'hekk inkunu qegħdin insolvu parti minn pressjoni ta' xogħol li mhijiex teknikament responsabbiltà tal-Pulizija.

Imma l-liġijiet tagħna huma dawk li huma, huma liġijiet li ilhom hemmhekk għal għexieren ta' snin, u għalkemm inbidlu l-affarijiet u nbidlu ċ-ċirkostanzi, għadna mwikkijin b'liġijiet u proċeduri antiki.

Fil-fatt, il-ġimgħa li għaddiet iltqajt ma' diversi uffiċjali tal-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, li magħhom iddiskutejt dawk id-diversi liġijiet li huma eżistenti, u qegħdin naraw jekk għandhomx jibqgħu responsabbiltà tal-Pulizija u fil-każ għaliex, jew jekk għandhomx jgħaddu għand dipartimenti, awtoritatjiet jew entitajiet oħrajn li jkollhom ir-responsabbiltà tal-liċenzjar, permessi u affarijiet oħra.

Eventwalment irridu nwasslu li l-Pulizija tkun qiegħda hemmhekk biex tagħmel xogħol relatat mad-dmirijiet u responsabbiltajiet tal-Pulizija u mhux biex jagħmlu xogħol li huwa relatat mal-kunsilli lokali, mal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu, mad-Dipartiment tal-Infrastruttura fuq għeluq ta' toroq u xogħol ieħor.

Irridu naraw jekk għandux ikollok permess tal-Pulizija biex ikollok imwejjed u siġġijiet.

U allura qegħdin nittamaw li 'l quddiem inressqu liġi komprensiva li tirregola x-xogħlijiet tal-Pulizija biex, wara li niftiehmu mal-awtoritajiet, mal-entitajiet, mad-dipartimenti li jieħdu r-responsabbiltà ta' dak il-liċenzjar u permessi, li eventwalment jiġu trasferiti għar-responsabbiltà tagħhom.

Irrid ngħid li waħda mill-affarijiet li issa se nkunu qegħdin nikkomplementaw ma' din il-bidla fix-xogħol hija l-mod kif se jkun imqassam ix-xogħol fil-komunità fejn jidħol il-Korp tal-Pulizija.

Diġà konna tkellimna fuq il-prinċipju - allura qed inlestu l-qafas għal dan - li l-Pulizija, apparti li jkollha l-Kwartieri Ġenerali fejn ikun hemm ir-responsabbiltà tal-entitajiet li jkunu speċjalizzati, taqsam ix-xogħol fil-komunità fuq erba' reġjuni prinċipali, fejn kull reġjun ikun immexxi minn hub li jkun forma ta' mini headquarters u jkollu l-ispeċjalizzazzjonijiet tiegħu, anke invista tat-tibdil li għaddej fis-soċjetà.

Pereżempju, waħda minnhom - forsi mhix daqshekk faċli - hija li f'kull għassa jkun hemm kamra fejn persuna li għaddejja minn vjolenza domestika tkun tista' tiddaħħal, jitkellmu magħha u anke jagħtuha parir.

Aħna qed ngħidu li jkollna erba' hubs u mini hub li fih ikun hemm ċerti speċjalizzazzjonijiet li tiltaqa' magħhom fil-komunità.

Allura f'kull hub ikun hemm numru ta' uffiċjali li jkunu mħarrġa u speċjalizzati f'ċertu xogħol u jkun hemm persuni, 24 siegħa kuljum, sebat ijiem fil-ġimgħa li jkunu ppreparati biex ikunu jistgħu jittrattaw ma' każijiet ta' vjolenza domestika u jagħtu dawk il-pariri u jieħdu l-azzjonijiet meħtieġa biex jgħinu lil dawn il-persuni.

Sur President, irrid nirringrazzja lill-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali u anke l-Appoġġ tas-sapport li jagħtu lill-Korp tal-Pulizija f'każijiet li jikkonċernaw vjolenza domestika.

Minbarra t-taħriġ li diġà qed jingħataw - u t-taħriġ qed ikompli għaddej - irridu naraw li jkun hemm taħriġ iktar intensiv biex ikollna persuni li jkunu aktar speċjalizzati f'dan it-tip ta' xogħol b'mod li jkunu jistgħu jilqgħu persuni li jkunu għaddejjin minn vjolenza domestika u anke jagħtuhom pariri.

Semmejt dan is-settur minħabba li huwa settur sensittiv u għaliex sfortunatament il-livell ta' kriminalità relatata miegħu ma tantx qiegħda tinżel.

Fil-fatt qed ninnotaw li huwa wieħed mis-setturi li ma rajniex titjib fih matul dawn l-aħħar sentejn.

Kif se naraw meta nkunu qegħdin inħabbru b'mod pubbliku r-rapport tal-aħħar tas-sena dwar il-kriminalità f'pajjiżna, filwaqt li għat-tieni sena konsekuttiva, minkejja ż-żieda fil-popolazzjoni, minkejja rekord wara l-ieħor fit-turiżmu, minkejja li l-popolazzjoni, il-familji Maltin u l-ekonomija Maltija huma aktar affluenti, u allura wieħed jistenna li l-kriminalità tiżdied, din fil-fatt reġgħet niżlet b'mod sostanzjali.

Dan jagħti l-possibbiltà li nkunu nistgħu nikkonċentraw fuq setturi li nsibuhom iktar bħala target policing, li attwalment qed ninnotaw li jew baqgħu l-istess, jew inkella żdiedu.

Pereżempju, jekk inħarsu lejn il-kriminalità relatata mal-frodi insibu li din qed tiżdied.

Matul din is-sena tajna spinta lis-settur tal-economic crime billi rdoppjajna n-numru ta' investigaturi li se jkunu responsabbli minn dan is-settur.

Diġà qed nagħmlu preparamenti biex nerġgħu nżidu n-numru ta' spetturi, in-numru ta' investigaturi li jaħdmu f'dan is-settur.

Dan għaliex nemmnu li, l-ewwel nett, għandek is-settur finanzjarju li qed jikber, fosthom il-gaming, u t-tieni, jekk il-pajjiż se jinvesti fis-settur finanzjarju, iktar ikun hemm ċans li jkollok kriminalità relatata mas-settur finanzjarju.

Allura inti trid tintensifika u ssaħħaħ aktar l-id investigattiva biex tara u tagħmel evalwazzjoni ta' dawk l-affarijiet.

Hekk ukoll fejn jidħlu l-frodi.

Hemmhekk identifikajna li kien hemm problema u dan minkejja li, kif diġa għedt, l-ekonomija kompliet tissaħħaħ.

Allura f'ċerti setturi hemm iktar ċans li tiżdied dik il-kriminalità, minkejja li l-kriminalità inġenerali qiegħda tonqos.

Hawnhekk ir-responsabbiltà tal-uffiċjali tal-Korp tal-Pulizija hi li jidentifikaw fejn hemm il-problema u jaraw xi jrid isir biex din tiġi indirizzata.

Hekk ukoll fejn jidħol il-pickpocketing ġewwa pajjiżna.

Identifikajna x'kienet il-problema, rajna x'jista' jsir u x'nuqqasijiet kien hemm fil-Korp tal-Pulizija biex jindirizza dan il-fenomenu li kien qiegħed jiżdied, sibna s-soluzzjoni u t-teknika kif nistgħu nimplimentawha, użajna t-teknoloġija tal-informatika biex iktar inkunu nistgħu nagħmlu target policing, beda jsir it-target policing u llum nista' ngħid li l-kriminalità organizzata f'dan is-settur tal-pickpocketing naqset drastikament.

Fil-maġġorparti nstab li dawn kienu persuni barranin, li wħud minnhom irnexxielna narrestawhom u l-bqija gerrixniehom milli jersqu iktar lejn pajjiżna.

Dan huwa l-mod kif irrid naħdmu.

Irridu nagħmlu analiżi tar-rapporti li joħorġu u li qegħdin hemmhekk mhux biex fl-aħħar tas-sena nippubblikawhom.

Ir-rapporti qegħdin hemmhekk biex issir evalwazzjoni kontinwa, xahar wieħed wara l-ieħor u mbagħad nieħdu dik l-azzjoni kollha neċessarja ħalli nkomplu nipproteġu liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin mill-effetti tal-kriminalità organizzata.

Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata qed tissokta, u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Korp tal-Pulizija tax-xogħol kontinwu li jagħmlu b'periklu għalihom, inklużi l-familjarji tagħhom li, minkejja li mhumiex fil-Korp tal-Pulizija, naf kemm minnhom ikunu mhedda.

Dan għaliex, pereżempju, ir-raġel tagħhom, missierhom jew xi membru tal-familja jkun qiegħed jagħmel xogħlu.

Din hija xi ħaġa persistenti u rridu nuru solidarjetà mal-membri tal-Korp tal-Pulizija, mill-ogħla wieħed sal-iċken wieħed, mingħajr ma nżebilħu lil ħadd minnhom.

Il-martirju li jgħaddu minnu dawn il-membri fil-ġlieda kontra l-kriminalità hija waħda kontinwa u ma nistgħu qatt u fl-ebda ħin naslu li nżebilħu lil xi ħadd minnhom.

Meta żżeblaħ lil wieħed minnhom tkun qed iżżeblaħ lill-Korp tal-Pulizija kollu.

Jien nieħu pjaċir meta jiġi xi ħadd, mhux min-naħa tal-Gvern biss, imma anke min-naħa tal-Oppożizzjoni – mhux se nsemmi ismijiet - u jindikali ċerta kriminalità li tkun għaddejja.

Dawn il-persuni jafu li kull darba li għaddewli kull informazzjoni – anke jekk ikunu persuni mill-pubbliku inġenerali - dejjem ħadt azzjoni billi għaddejt l-informazzjoni lill-Korp tal-Pulizija biex jagħmel l-investigazzonijiet tiegħu u jattakka fil-ħin opportun miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Hemmhekk wieħed jara s-serjetà.

Hemm żewġ affarijiet li jiena qiegħed ninsisti fuqhom mal-uffiċjali tal-Korp tal-Pulizija.

Pereżempju llum stess, Membru tal-Oppożizzjoni ġie jkellimni u qalli li qed jinnota li qed ikun hemm iktar roadblocks f'diversi ħinijiet tal-ġurnata, speċjalment filgħaxijiet.

Dawn qed isiru b'mod regolari.

Irrid ngħid li fil-perjodu tal-aħħar tas-sena, fil-festi tal-Milied u tal-Ewwel tas-Sena, dak li kien irrapportat kien biss dak li sar min-naħa ta' sezzjoni waħda tal-Korp tal-Pulizija.

In-numru ta' persuni li twaqqfu mill-pulizija tad-distretti li jagħmlu r-roadblocks kien ferm u ferm ikbar minn dak li fil-fatt issemma fil-midja.

Dawn saru biex wieħed jara li ma jkunx hemm każijiet ta' inċidenti relatati maż-żmenijiet tal-festi.

Naħseb li kulħadd jirrikonoxxi li matul il-festi ma kellniex imwiet.

Ma nistgħux ngħidu li mexa kollox perfett, għaliex kellna persuna li fil-fatt inqabdet b'ammont rekord ta' alkoħol ġewwa fiha.

Din il-persuna xxokkjat lil kulħadd bil-livell għoli ta' alkoħol li kellha waqt li kienet qed issuq karozza.

Nittamaw li jittieħdu dawk il-passi kollha neċessarji ma' kull min jabbuża.

Dan juri li jekk aħna nkunu iktar fit-triq, iktar hemm ċans li jkollna riżultati.

Naf li mhijiex l-ewwel darba li jkun hemm ċerta kritika, pereżempju għaliex l-għases ma jkunux il-ħin kollu miftuħin.

Ċerti għases ikunu miftuħin iktar minn oħrajn, hemm uħud, li huma prinċipali, li jkunu miftuħin dejjem, imma dawk l-għases li huma ta' żona żgħira ħafna mhux dejjem ikunu miftuħin u ġieli jkunu wkoll magħluqin għal ħinijiet sostanzjali.

Dwar dan jien iddiskutejt mal-uffiċjali tal-pulizija u hemm żewġ affarijiet li rrid ngħid.

Ir-riżultati li qed ikollna fil-ġlieda kontra l-kriminalità juru kemm huwa iktar meħtieġ li l-pulizija jkunu barra.

Iktar qabel semmejt il-ġlieda kontra l-pickpocketing, u se nagħti eżempju żgħir.

Waħda mill-affarijiet li saru kienet li l-Assistenti Kummissarji responsabbli minn ċerti reġjuni ftiehmu mal-membri tagħhom li minflok jirrapportaw għax-xogħol bl-uniformi jirrapportaw għax-xogħol pajżana u kienu qed iduru u jimirħu fit-toroq biex jidentifikaw dawk iż-żoni li kienu taħt attakk, u jidentifikaw il-persuna jew persuni li fil-fatt kienu qed iwettqu dak il-pickpocketing.

Jekk kont tarahom għaddejjin fit-triq ma kontx tinduna li għandek pulizija fit-triq għaliex kien mingħajr uniformi, u allura n-nies jgħidulek li pulizija fit-triq mhumiex qed jaraw.

Nafu li l-Belt, pereżempju, kien hemm numru ta' pulizija li kienu qed iduru pajżana, li kienu qed jimirħu, jitilgħu fuq tal-linja u jmorru minn post għal ieħor, b'riżultat li identifikaw persuna li kienet qiegħda tagħmel pickpocketing.

Dawn komplew isegwu lil din il-persuna, li mbagħad wasslithom għal klikka sħiħa ta' xi 12-il ruħ, grupp sħiħ li flimkien mal-familja, mat-tfal tagħhom, kienu qegħdin iżuru Malta għal ħmistax, tliet ġimgħat.

Qabel waslu biex iħallu pajjiżna, il-Pulizija rrejdjawhom u qabdu dak kollu li fil-fatt kienu serqu.

Dak ir-riżultat ġie ripetut għal darba, darbtejn, tlieta.

Il-kelma ġriet mhux biss f'pajjiżna, imma anke qalb dawk li huma involuti fil-kriminalità organizzata internazzjonali rigward il-pickpocketing, u hemmhekk bdejna naraw ċerti riżultati.

Imma xorta waħda jiena nemmen li għandna nżidu dak il-visible policing, jiġifieri pulizija li jkunu fit-toroq, mhux biss billi jgħaddu bil-karozza, imma li jimxu fit-toroq u jduru t-toroq, għaliex dak jagħtihom opportunità li jiltaqgħu man-nies, isiru jafuhom, ikollhom aktar il-fiduċja tan-nies, u n-nies stess ikunu lesti li jgħaddu ċerta informazzjoni li huma jista' jkollhom lill-Pulizija.

Hekk ukoll, min-naħa tal-Kunsill tal-Ministri għall-Intern, qegħdin nitkellmu ħafna fuq il-community policing.

Naħseb li dan huwa pass 'il quddiem.

Identifikajna persuna barranija li ħadmet f'dan is-settur u li għandha xi familjari hawn Malta, u qed nipprovaw nimpjegawha ħalli tibda tgħin b'mod speċjalizzat lill-Korp tal-Pulizija fil-community policing.

Sa ċertu punt dan diġà jsir, imma hekk inkunu nistgħu nsaħħuh ħafna aktar, ikun iktar kordinat u nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Dan ikompli jgħinna fil-ġlieda kontra l-kriminalità u anke biex inkomplu nagħmlu mill-aħjar li nistgħu biex innaqqsu r-rata ta' kriminalità ġewwa pajjiżna.

Sinjura President, ix-xogħol huwa kontinwu, iżda ħafna drabi l-investiment li jsir f'riżorsi u tagħmir ma nkunux nistgħu nippubliċizzawh għal raġunijiet ovvji.

Il-Korp tal-Pulizija qed jinvesti miljuni kbar, parti minnhom b'fondi tal-Unjoni Ewropea, imma minħabba raġunijiet ta' sigurtà, la mmorru naqtgħu żigarelli, la nieħdu ritratti u lanqas nagħmlu ċelebrazzjonijiet biex nuru t-tisħiħ fit-teknoloġija li l-Korp tal-Pulizija qiegħed ikollu!

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li qed nagħmlu investiment kbir fejn jidħlu vetturi tal-Korp tal-Pulizija.

Ftit ġimgħat ilu allokajna numru ta' karozzi għad-distretti u bħalissa għaddej ukoll il-proċess ta' tender għal 50 vettura oħra għall-Korp tal-Pulizija.

Għada se nallokaw madwar 15-il-mutur ġdid u anke diversi inġenji oħrajn għall-Korp tal-Pulizija biex ikunu jistgħu jkomplu jaħdmu.

Il-Korp tal-Pulizija ma jistax jimxi waħdu u għalhekk huwa importanti li mhux biss tasal intelliġenza għand il-Korp tal-Pulizija mis-Servizz tas-Sigurtà, imma l-intelliġenza trid tasal ukoll mingħand l-individwi.

Hemmhekk wieħed jara l-importanza li jkun hemm fiduċja fil-Korp tal-Pulizija.

Hawnhekk irrid insellem lis-Surġent Simon Schembri, li spiċċa s-simbolu tal-Korp tal-Pulizija, is-simbolu tal-periklu li jgħaddi minnu l-Korp tal-Pulizija, is-simbolu tas-sapport u tbatija anke psikoloġika li għaddiet minnu l-familja tiegħu minħabba l-periklu li jaħdem fih il-Korp tal-Pulizija.

Għalhekk jiena fil-bidu semmejt il-familja għaliex il-familja tal-membri tal-Korp tal-Pulizija tgħaddi minn tbatijiet daqskemm jgħaddi l-istess membru tal-Korp.

Kwalunkwe theddid għall-ħajja tal-membri tal-Korp tal-Pulizija jfisser ukoll theddid għal dik il-familja, apparti l-effett psikoloġiku minħabba li l-biża' tagħhom hi li dak il-membru ħareġ mid-dar u ma jafux jekk hux se jidħol lura.

Hemm xi ħaġa li lili dejjem tolqotni, it-talba li nagħmlu f'diversi attivitajiet, li fiha nitolbu lill-Mulej biex iħares il-membri tal-Korp tal-Pulizija biex wara l-ġurnata tax-xogħol jirritornaw qawwijin u sħaħ għand il-familji tagħhom.

Naħseb li dik it-talba hija vera sabiħa għaliex fiha mhux biss titlob għall-persuna li jasal qawwi u sħiħ, imma anke għall-familjari tiegħu, li bl-arloġġ f'idejhom jistennew lil dak il-membru tal-familja biex wara li jasal lura d-dar qawwi u sħiħ, ikollu l-ħin tal-mistrieħ tiegħu wkoll.

Bħalma kont qiegħed ngħid, hemm ukoll il-fatt li l-informazzjoni tasal.

Allura l-istrateġija se tkun abbinata iktar fuq target policing.

Qed inħarrġu lin-nies biex ikunu jistgħu jagħmlu analiżi ta' informazzjoni u dettalji li jkunu qed jidħlu mill-investigazzjonijiet, biex imbagħad dik l-analiżi tista' twassal biex tiġi indirizzata u meqruda ċerta kriminalità organizzata li tkun qed isseħħ ġewwa pajjiżna.

Fir-rigward tal-ġlieda kontra d-droga nista' ngħid li s-sena li għaddiet kellna rekord fil-ġlieda kontra l-kriminalità relatata mad-droga.

Xi ftit jiem ilu kont qiegħed nagħti elenku sħiħ tad-droga li nqabdet, kemm min-naħa tad-Dwana kif ukoll min-naħa tal-Korp tal-Pulizija.

Ħafna minn din id-droga ma kenitx għas-suq lokali u parti minnha kienet għaddejja mill-Freeport ta' Malta fi triqitha minn pajjiż għal ieħor.

Hawnhekk irrid insellem lill-membri tad-Dwana għas-suċċessi li kellhom fid-diversi qabdiet, li bihom kissru ċ-ċrieki li mhumiex relatati ma' Malta, imma ċrieki internazzjonali oħrajn relatati ma' pajjiżi oħrajn.

Nirringrazzjahom tax-xogħol kontinwu ta' evalwazzjoni li qegħdin jagħmlu biex ikissru ċerta kriminalità organizzata, mhux biss fejn tidħol id-droga, imma anke f'diversi setturi oħrajn.

Irrid nieħu din l-opportunità biex nirringrazzjahom ukoll għall-mod kif qed naħdmu flimkien.

Hawnhekk tidher l-importanza li l-korpi dixxiplinati differenti jaħdmu kontinwament bħala tim wieħed u mhux kulħadd jaħdem għal rasu.

Dan iwassal biex b'mod kordinat ċertu ammont ta' droga li qed tkun importata permezz ta' diversi dgħajjes minn Sqallija tkun tista' tiġi interċettata.

Nafu li t-tattiċi jinbidlu, dawk li kienu jsiru lbieraħ jinbidlu l-għada, u allura wieħed irid iżomm f'moħħu li l-affarijiet mhux dejjem isiru bl-istess mod.

Għalhekk huwa importanti li l-Pulizija u l-korpi dixxiplinati jkollhom l-apparat u l-istrumenti kollha neċessarji biex ikunu jistgħu jieħdu l-azzjoni fil-ħin opportun.

Sinjura President, se nieqaf hawnhekk fuq dak li għaddej fi ħdan il-Korp tal-Pulizija.

Nistenna li se jkun hemm kritika anke lejn il-Korp tal-Pulizija u nittama li l-kritika tkun waħda ġusta u pożittiva, u ma nisimgħux kritika negattiva sempliċement biex inkunu kkritikajna.

Nittama li 'l quddiem ikolli l-opportunità li naġġornakom dwar xi żviluppi fil-Korp tal-Pulizija.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sinjura President, illum għandna liġi qasira ħafna li bażikament qiegħda temenda żewġ klawsoli tal-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija.

Dan il-Kodiċi, fost affarijiet oħrajn, għandu artikli li jirregolaw iċ-ċimiterji tagħna.

Fil-Kodiċi dwar il-Pulizija nsibu sezzjonijiet, artikli tal-liġi, li jitkellmu fuq x'inhu ċimiterju, x'obbligi hemm fuq ċimiterji fosthom, pereżempju, li ma jistax ikollok ċimiterju f'distanza ta' inqas minn 183 metru minn abitazzjoni, ħlief f'eċċezzjonijiet li jkunu ġustifikati.

Hemm l-obbligu li jkollok ħitan madwar iċ-ċimiterji.

Hemm klawsoli tal-liġi li min-natura tagħhom jindikaw li l-liġi Maltija tħares lejn iċ-ċimiterji mhux bħal post kwalunkwe imma post li jixraqlu ċerta protezzjoni.

Pereżempju, il-liġi tagħna tgħid speċifikament li ma jistax isir logħob ta' sport ġewwa ċimiterju u li ma tistax tiddistruġġi oġġetti li jkun hemm fiċ-ċimiterji.

Sal-lum il-liġi kienet tgħid li ma jistax jindifen xi ħadd mingħajr il-permess tal-Pulizija u li ħadd ma jista' jaqla' mejjet minn ġewwa l-qabar mingħajr il-permess tal-Pulizija.

U kif qal il-Ministru, l-Abbozz ta' Liġi li għandna llum qiegħed ineħħi dan il-poter, li forsi huwa inutli, u li sal-lum huwa vestit fil-Pulizija, u bir-raġun qiegħed jipproponi li jgħaddi dan il-poter lill-awtoritajiet sanitarji.

Dan għaliex, naturalment, il-kwestjonijiet ta' kif tidfen, lil min tidfen, fejn tidfen, meta tidfen u min għandu dritt li jaqla' lil xi ħadd mill-qabar fihom diversi konsiderazzjonijiet, però żgur li hemm konsiderazzjonijiet sanitarji.

Allura jagħmel sew dan l-Abbozz ta' Liġi li jneħħi dan il-poter minn idejn il-Pulizija, poter li ilu hemm għexieren ta' snin - bħal dak li qallu, il-Pulizija m'għandhiex xogħol iktar importanti x'tagħmel! - u jgħaddih f'idejn l-awtorità tas-saħħa għaliex, kif għedt, din hija materja li tikkonċerna primarjament is-saħħa.

Għaldaqstant, min-naħa tal-Oppożizzjoni aħna ma nistgħux ma naqblux u allura lill-Ministru ngħidlu li hawnhekk qed inkun pożittiv; l-Oppożizzjoni se tkun pożittiva, u qiegħda taqbel li biex taqla' lil xi ħadd mill-qabar u biex tidfen trid il-permess tal-awtorità sanitarja.

Din hija proposta pożittiva li l-Oppożizzjoni taqbel magħha.

Nixtieq li ladarba qegħdin nitkellmu fuq l-oqbra, fuq iċ-ċimiterji, nirreferi għas-sitwazzjoni taċ-ċimiterji Maltin ukoll u niffoka daqsxejn fuq iċ-ċimiterju tal-Addolorata.

L-ewwel nett, x'inhu ċ-Ċimiterju tal-Addolorata?

Iċ-Ċimiterju tal-Addolorata, barra li huwa l-ikbar ċimiterju f'Malta, barra li llum huwa stmat li hemm midfuna fih mijiet ta' eluf ta' persuni, huwa ċimiterju li fin-natura tiegħu huwa monument, huwa parti mill-wirt nazzjonali Malti u huwa post li jixraqlu l-ikbar rispett.

Fil-fatt, il-liġi stess tipprovdi li dan iċ-ċimiterju mhuwiex bħal kwalunkwe post ieħor u jixraqlu rispett għax huwa ġojjell arkitettoniku f'pajjiżna.

Huwa ċimiterju li sar taħt id-direzzjoni tal-Perit Emanuele Luigi Galizia, li kien perit prim li għex bejn l-1830 u l-1907, perit li fassal iċ-Ċimiterju tal-Addolorata u l-kappella maestuża ta' dan il-post.

Qed ngħid hekk għax, sfortunatament - u hawnhekk ma rridx inkun partiġjan, ma rridx inkun politiku – forsi tul is-snin m'għarafniex napprezzaw dan il-ġojjell li għandna.

Huwa biżżejjed li ngħid li l-perit li fassal dan iċ-ċimiterju huwa l-istess perit li fassal monumenti kbar, wirt kbir fuq livell arkitettoniku f'Malta.

Il-Perit Emanuele Luigi Galizia, li forsi ftit semgħu bih, ħejja l-pjanti taċ-Ċimiterju ta' Braxia, tal-Knisja tal-Karmelitani tal-Balluta, tal-Knisja ta' Lourdes f'Għawdex, tal-Polverista tar-Rinella, taċ-Ċimiterju tat-Torok fil-Marsa, ta' Victoria Gate, ta' Villa Alhambra f'Tas-Sliema u tal-Għassa tal-Pulizija ta' Tas-Sliema.

Dan huwa perit ġgant fl-istorja ta' dan il-pajjiż, pajjiż li pproduċa nies ġenji, nies bravissimi tul is-snin, iżda sfortunatament tul is-snin ma apprezzajniex biżżejjed dak li għandna.

Sinjura President, tajjeb li bħala anedottu ngħid li għalkemm dan iċ-ċimiterju kien ġie inawgurat fl-1869, effettivament l-ewwel difna li saret fih kienet saret fl-1872 u kienet persuna bl-isem ta' Anna Magro min-Naxxar, skont ma fittixt jien, u allura mid-distrett tiegħek, Sinjura President.

Jiġifieri, l-ewwel persuna li hemm rekordjat li ndifnet f'dan iċ-ċimiterju hija persuna min-Naxxar li ġiet midfuna tliet snin wara li kien infetaħ dan iċ-ċimiterju.

Qed ngħid hekk għax, kif kont qed ngħid, bħala fatt naħseb li tul is-snin m'apprezzajniex biżżejjed il-valur u s-santità ta' dan il-post u tul is-snin dan il-post tħalla jiddekadi u kien hemm degredazzjoni totali ta' dan il-post.

Is-sitwazzjoni llum għadha waħda li mhijiex feliċi.

Sfortunatament, bħal ħafna min-nies, ikolli okkażjonijiet immur fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata, u ma nkun qed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li għad hemm problemi ta' aċċess, problemi ta' passaġġi li jagħmluha diffiċli biex timxi fihom.

U ma nkun qed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li jekk inti tkun persuna ta' ċerta età, bħali, li jkollok bżonn tistrieħ, m'għandekx fejn tistrieħ, u jekk tinqabad fix-xita m'għandekx fejn tistkenn, u allura hemm bżonn ta' manutenzjoni b'mod urġenti f'dan iċ-ċimiterju.

Dan qed ngħidu għax naf li l-Gvern – u għamel sew – ftit taż-żmien ilu daħal fi ftehim ma' kumpanija privata biex jibda dan il-proċess ta' manutenzjoni u estensjoni tal-istess ċimiterju.

Meta nitkellmu fuq manutenzjoni u estensjoni, l-appell tiegħi huwa wieħed, biex ma nagħmlux l-isfreġji ambjentali, arkitettoniċi li forsi qegħdin nagħmlu f'żoni oħrajn f'pajjiżna.

Ara ma nagħmlux xi żball anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-estetika taċ-Ċimiterju tal-Addolorata.

F'dak il-post hemm bżonn li jkun hemm estensjoni, però anke d-disinn tiegħu huwa tali li kollox jikkulmina fil-kappella fil-għoli.

Għaldaqstant l-appell tiegħi huwa li meta jiġu biex jippjanaw, jippjanaw b'rispett lejn l-istil taċ-ċimiterju li għandna.

Bir-rispett kollu lejn ċimiterji oħrajn, iċ-Ċimiterju tal-Addolorata mhuwiex ċimiterju kwalunkwe.

Nerġa' ngħid, huwa ġojjell, huwa wirt nazzjonali, u allura meta niġu biex nagħmlu manutenzjoni, meta niġu biex nagħmlu t-tiswijiet, mill-inqas ħaġa bħall-pavimentar li għandu ċertu stil, sar-restawr tal-kappella fuq l-għolja, irridu nkunu ċerti li nagħmlu l-affarijiet b'mod professjonali, inqabbdu l-aħjar nies u nirrispettaw il-post li, kif kont qed ngħid, huwa post partikolari.

It-tieni punt li rrid nagħmel huwa fuq il-kwestjoni tad-dfin.

Għadu kemm informani l-Whip li fil-ġimgħat li ġejjin il-Parlament se jkun qed jiddiskuti modi alternattivi ta' kif nidfnu.

S'issa, f'dan il-pajjiż, tajjeb jew ħażin, għandna sistema waħda ta' dfin.

Bażikament għandna l-istandard form.

Jekk intix miljunarju, jekk intix bniedem tat-triq jew tgħix fil-palazzi, fl-aħħar mill-aħħar il-ġustizzja divina pprovdiet li lkoll kemm aħna rridu mmutu, u f'dan il-pajjiż, s'issa, għadna nipprovdu l-istess sistema ta' dfin, jiġifieri jpoġġuk f'tebut, iniżżluk f'qabar u jidfnuk.

Però l-verità hija li llum, fid-dinja li ngħixu fiha, żviluppaw modi oħrajn ta' dfin u allura fil-ġimgħat li ġejjin dan il-Parlament se jkollu quddiemu Private Member's Bill, li jien informat li tressaq minn Membru Parlamentari min-naħa tal-Gvern.

Dan il-Private Member's Bill se jkun qed jintroduċi għall-ewwel darba l-possibbiltà tal-kremazzjoni, jiġifieri, li minflok tindifen, permezz ta' inċineratur issir irmied - trab kont u trab terġa' ssir! - u jsir dan il-mod ta' dfin.

Fid-dinja li ngħixu fiha llum hemm diversi modi ta' dfin u f'pajjiżi bħall-Amerika jeżistu sistemi ta' ffriżar u oħrajn li jipprovdu kremazzjoni mhux bl-inċineratur, imma bil-likwidi, u min għandu ħafna flus jista' jirranġa li partijiet minnu jintbagħtu b'satellita fl-ispazju!

Però f'dan il-pajjiż wasal il-mument li nitkellmu fuq dfin alternattiv, dak ta' kremazzjoni.

Tajjeb ngħid li mill-ftit riċerka li għamilt – u kkoreġuni jekk jien żbaljat – jirriżulta li anke fuq livell morali llum it-tagħlim nisrani, it-tagħlim tal-Knisja mexa ħafna 'l quddiem f'dak li għandu x'jaqsam ma' dan il-mod ta' dfin.

Nifhem li sa ftit taż-żmien ilu t-tagħlim nisrani, li għal uħud jista' jkun il-boxxla ta' kif jirregola ruħu f'ħajtu, u jista' jkun li mhux ħażin li jagħmel hekk, il-kremazzjoni kienet a no-no għan-naħa tal-Knisja.

Illum nifhem li f'dak li għandu x'jaqsam mal-aspett morali ta' dan il-mod ta' dfin, żgur li għal ħafna Maltin dik il-barriera nqabżet, u allura d-diskussjoni li għandu jkollna hawnhekk għandha tkun fuq x'inhuma l-implikazzjonijiet, ir-regolamentazzjoni li għandu jkun hemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-kremazzjoni, il-konsiderazzjonijiet tal-aspetti kollha, inkluż l-aspett ambjentali.

M'aħniex qegħdin nivvintaw ir-rota!

Naħseb li aħna l-uniku pajjiż fl-Unjoni Ewropea li għad m'għandux il-kremazzjoni.

Jiġifieri meta jkollna din l-imbierka kremazzjoni m'għandniex għalfejn nivvintaw ir-rota għaliex diġà jeżistu standards, liġijiet u regolamenti li ċertament jirregolaw din il-materja.

Sinjura President, qegħdin nitkellmu fuq ċimiterji u jien nixtieq li llum nitkellem fuq ċimiterju ieħor, jiġifieri fuq iċ-ċimiterju li sar il-baħar Mediterran madwarna.

Ġimgħa u nofs ilu ġejna f'dan il-Parlament, u għamel sew il-Prim Ministru li ġie hawn, spjegalna u tana rakkont dettaljat tat-traġedja ta' numru ta' immigranti li għamlu ġranet sħaħ maqbudin fil-baħar imqalleb barra minn xtutna.

Dan sakemm żblokkat is-sitwazzjoni u sar ftehim biex dawn ir-refuġjati, dawn l-umani, dawn in-nies, jiġu mqassma bejn tmien pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.

Però minn dakinhar sal-lum, ġrat traġedja oħra għax fil-ġranet li għaddew għerqu 170 persuna.

Waqt li aħna konna għaddejjin minn dan il-bard, fejn kellna l-avviżi ta' kulħadd biex noqogħdu ġewwa, biex inżommu ruħna sħan u biex l-anzjani ma joħorġux u jixegħlu l-heaters għax ġejja mewġa ta' kesħa, fil-Mediterran, jiġifieri l-baħar li naraw b'għajnejna u mmissu b'idejna, li ngħumu fih, li naqilgħu l-għejxien tagħna minnu, mietu 170 persuna!

Ċimiterju, u ma smajna xejn!

Donnu meta nħallu nies għal ġimagħtejn sħaħ fil-kesħa u nużawhom kważi bħala pawns biex nikkonvinċu lil sħabna pajjiżi Ewropej oħrajn biex jieħdu lil dawn u oħrajn magħhom, ikollna stqarrija tal-Prim Ministru - u jagħmel sew li jagħmel hekk - però l-ġimgħa l-oħra meta għerqu u mietu 170 persuna f'dan iċ-ċimiterju, li huwa l-Mediterran, ma nisimgħu xejn!

La kellna stqarrijiet ta' solidarjetà, la stqarrijiet ta' inkwiet, la stqarrijiet biex aħna l-pajjiżi nitkellmu bejnietna u naraw x'ġara u kif mietu 170 ruħ; ma kellna xejn minn dan il-ġimgħa l-oħra!

Għerqu 170 ruħ!

Li smajna mbagħad huwa li kien hemm dgħajjes oħrajn, u dawn la kienu responsabbiltà ta' Malta, la kienu responsabbiltà tal-Italja u ma kienu responsabbiltà tal-ebda pajjiż ieħor, u dawn in-nies li kienu fuq id-dgħajjes, għax kienu għadhom fl-ibħra Libjani, issa ġew pushed back mill-flotta Libjana u ma nafux x'sar minnhom.

Min isegwi l-aħbarijiet, min isegwi dawn it-traġedji, illum sar jaf li dawn in-nies, li aħna serraħna l-kuxjenza tagħna u bgħatniehom lura l-Libja, huma nies li ma jridux jgħixu l-Libja, li ma nafux x'sar minnhom il-Libja, li probabbilment qegħdin fl-infern fil-Libja.

U qisu xejn mhu xejn!

Jien ninkwieta fuq livell politiku, imma filwaqt li hemm livell politiku u hemm soluzzjonijiet li għandhom ikunu politiċi, jien ninkwieta wkoll għall-mod kif sirna immuni, donnu ma jixxokkjana xejn.

Bħal donnu jekk jegħreq kelb ġo għadira ċ-Chadwick Lakes jagħmel l-aħbar, però li għerqu 170 ruħ il-ġimgħa l-oħra, mhux tliet snin ilu, ħames snin ilu, mhux elfejn sena ilu fi żmien San Pawl, imam l-ġimgħa l-oħra, fl-ibħra tagħna, qisu ma ġara xejn!

Naħseb li din hi t-traġedja li qegħdin ngħixu fiha llum, li tlifna kull sens ta' umanità, li problema ma tibqax tagħna għax ma narawhiex fl-aħbar fuq it-televiżjoni, għax tgħabba biha xi ħadd, u niġu kważi naqgħu u nqumu b'mod ġenerali fuq traġedja bħal din!

Sinjura President, jien ninkwieta għax minn kif żvolġew l-affarijiet fix-xhur li għaddew donna issa qtajna qalbna li tkun l-Unjoni Ewropea li tindirizza b'mod sħiħ, bħala Unjoni Ewropea waħda, il-materja tal-immigrazzjoni.

Dan il-pajjiż għal numru ta' snin, prattikament għal ħames snin sħaħ, esperjenza sitwazzjoni fejn ma kenux qegħdin jiġu ħafna immigranti f'pajjiżna.

Mhuwiex sigriet anzi huwa evidenti li meta fl-Italja bħala Prim Ministru kien hemm Matteo Renzi, kien sar ftehim, mhux bejn stat u stat, imma bejn Prim Ministru u Prim Ministru.

Permezz tiegħu, għal diversi snin, l-Italja ġiet mifqugħa - kellna l-fenomenu ta' Lampedusa fl-aħħar erba' snin - bl-immigranti, filwaqt li f'Malta mhux ma ġew xejn, imma huwa fatt li n-numri kienu żgħar ħafna.

Dan kien evidenti għal kulħadd, u konna kważi niftaħru li għandna lill-ħabib tagħna Renzi li lest li tagħna jeħodhom hu!

Il-verità hi li l-politiċi, kollha kemm aħna m'aħniex hawn għal dejjem; il-gvernijiet jinbidlu, il-prim ministri jinbidlu u allura kull ftehim li jkun sar biss abbażi ta' ħbiberija, kull ftehim li jkun sar abbażi ta' tête à tête, wieħed mal-ieħor … Ma nafux x'kien l-arranġament, imma malli spiċċa Renzi beda ġej id-dulluvju li kellna qabel u iżjed!

Però s-sitwazzjoni hija agħar, għax b'konsegwenza ta' dak li ġie miftiehem bejn dawn iż-żewġ persuni, fl-Italja twieled moviment b'saħħtu, moviment tal-lemin estrem li llum għandu saħħa politika kbira fl-Italja u qegħdin naraw il-konsegwenzi.

Allura l-appell tiegħi meta nitkellmu fuq l-immigrazzjoni huwa li rridu nerġgħu mmorru back to the drawing board.

Jien ma naħsibx li s-soluzzjoni, lanqas fl-immedjat, m'għandha tkun li nagħmlu ftehim ta' pajjiż ieħor - wieħed mal-ieħor - għax illum ġejna f'sitwazzjoni li għandna l-kontra ta' dak li ilna ngħidu s-snin, ta' dak li kont naħseb li għandna l-qbil fuqu.

Għal snin twal miż-żewġ naħat tal-Kamra konna ngħidu li l-problema tal-immigrazzjoni hija problema tal-Unjoni Ewropea kollha.

Hija l-problema ta' Malta daqskemm hija l-problema tal-pajjiżi Nordiċi.

Il-problema tal-immigrant fl-Italja hija problema kbira daqskemm hija problema għall-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea.

Illum donnu dak il-prinċipju m'għadniex inħambqu fuqu biżżejjed, donnu dak il-prinċipju m'għandniex insammru fuqu biżżejjed u sirna, ma ngħidx nifirħu, imma nikkonslaw, sirna naċċettaw li l-kwestjoni tal-immigrazzjoni tiġi indirizzata short-term billi nagħmlu ftehim bejn pajjiż u ieħor minflok nibqgħu ninsistu għal soluzzjoni fuq livell sħiħ ta' Unjoni Ewropea.

Dak huwa t-tieni punt li xtaqt nagħmel.

It-tielet punt li nixtieq nagħmel illejla huwa kemm hu sew li għandna Gvern li qiegħed jaħseb biex ikollna fejn noqogħdu wara li mmutu.

Fil-ġranet li għaddew ġie rrapportat li l-Ministru għas-Saħħa Chris Fearne qal li dan huwa gvern li jaħseb f'kulħadd, jaħseb fik ukoll wara mewtek u issa beda l-proċess biex ikun hemm 1,400 qabar ġdid ġewwa l-Addolorata.

Dan huwa tajjeb, u jista' jkun li fil-passat inqasna għax għal numru ta' snin numru ta' persuni għamlu konvenji li qatt ma ttrasformaw ruħhom f'kuntratti.

Huwa tajjeb li l-Gvern issa jidher li wasal fi stadju li jibda jikkonkludi l-kuntratti għall-bejgħ ta' oqbra ġodda fil-plots il-ġodda ġewwa ċ-Ċimiterju tal-Addolorata.

Naf li lill-gvern dawn iqumulu l-flus, però l-appell tiegħi huwa - u huwa appell sinċier - li għalkemm huwa tajjeb li nipprovdu numru ta' oqbra ġodda, huwa tajjeb ukoll li ma nisfruttawx sitwazzjoni ta' skarsezza billi nagħmlu dawn bi prezzijiet projbittivi għal dawn l-oqbra li ħerġin għall-bejgħ.

Fil-professjoni tiegħi tiskanta kemm jiġu nies fuq il-kwestjoni ta' proprjetà u tinduna kemm qabar għandu valur għal ċerti nies u kemm hawn nies, fosthom anzjani, li jgħidulek li għandhom problema għax m'għandhomx fejn jindifnu, jew li hemm kwestjoni fuq il-qabar tal-familja.

Però kont qed ngħid kemm huwa tajjeb li jkollok gvern li jaħsiblek għal akkomodazzjoni għal wara li tmut.

Imma ara x'kuntrast – u naħseb li din hija riflessjoni li tajjeb li nagħmlu – għax filwaqt li dan huwa Gvern li jaħsiblek għal fejn titpoġġa wara li tmut, dan huwa l-istess Gvern li issa daħal fis-sitt sena tiegħu u għadu ma beniex unit wieħed għall-akkomodazzjoni soċjali.

F'dan il-pajjiż tal-aqwa żmien għad għandna problema reali ta' akkomodazzjoni soċjali.

Minkejja l-ftaħir kollu u minkejja l-proġetti kollha, il-Gvern qed ikaxkar saqajh u mhuwiex qiegħed jindirizza din il-problema ta' akkomodazzjoni soċjali, li għandha diversi faċċati.

Pereżempju, hemm ir-realtà ta' nies fil-faqar, nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Aħna li nemmnu f'soċjetà li jimpurtaha, aħna li nemmnu f'soċjetà li tieħu ħsieb l-iktar dgħajfa, ninnotaw b'rabja li dan huwa Gvern li ma kompliex fuq il-passi ta' Gvern Nazzjonalista fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Illum għandna r-realtà ta' nies li diġà m'għandhomx saqaf fuq rashom u din hija realtà li se tkompli tikber.

Huwa fatt li bil-ġid li ħolqu ċerti setturi f'dan il-pajjiż, partikolarment f'ċerti oqsma ekonomiċi bħall-gaming u s-servizzi finanzjarji, inħoloq suq ta' kiri tal-proprjetà u llum il-prezzijiet ta' diversi proprjetajiet, anke fl-irħula u fl-iktar postijiet fejn kont taħseb li stajt tikri bl-irħis, għolew.

X'inhi s-soluzzjoni?

Il-prinċipju naħseb li huwa sempliċi ħafna.

Aħna nifirħu u naqblu li jkun hawn min ikollu dħul addizzjonali.

Jien nieħu gost meta tiġi familja u tgħidli li għandha appartament li qiegħda tikrih lil koppja Ingliża jew Ġermaniża u li mal-paga tagħhom illum għandhom bejn €400 u €600 oħra fix-xahar bħala kera.

Dan huwa tajjeb ħafna, hija xi ħaġa pożittiva li ddawwar ir-rota u ttejjeb il-qagħda finanzjarja ta' ħafna familji.

Però f'kull ħaġa jkollok id-diżgrazzjati, li f'dan il-każ huwa dak il-faxx tas-soċjetà li m'għandux flus biex jixtri, m'għandux dħul biżżejjed biex jiddejjen mill-bank, għax hemm barra m'hemmx proprjetà li jaffordja jixtri, u llum għandna sitwazzjoni fejn m'hemmx proprjetà li jaffordja jikri.

Allura r-responsabbiltà f'dan kollu taqa' fuq xi ħadd, u dan ix-xi ħadd huwa l-Gvern.

Sfortuntament irrid nirrimarka li dan huwa Gvern li falla bl-iktar mod assolut f'dak li għandu x'jaqsam mal-akkomodazzjoni soċjali.

Se nagħmel ir-raba' punt tiegħi dwar argument li għamel il-Ministru Farrugia, li naħseb li huwa argument tajjeb, dwar kemm huwa tajjeb li lill-pulizija nneħħulhom mill-funzjonijiet tagħhom aspetti li lum m'għadux jagħmel sens li jkunu taħt il-poter tagħhom biex ikunu jistgħu jikkonċentraw iktar fuq il-ġlieda kontra l-kriminalità.

Il-Ministru qal sew u naqbel miegħu perfettament.

Il-Ministru huwa korrett meta qed jgħid li l-funzjoni primarja tal-Pulizija hija li jinżamm il-bonordni, li tiġi osservata l-liġi u li tiġi miġġielda l-kriminalità.

Allura jien ningħaqad mal-Ministru biex insellem lil dawk il-pulizija li ta' kuljum iqumu u jagħmlu xogħolhom.

Jien naqbel mal-Ministru u jien ukoll nestendi s-solidarjetà tiegħi mal-membri tal-Pulizija, għax naf li l-pulizija jgħaddu minn mumenti diffiċli ħafna.

Jien naf u nemmen li llum qegħdin ngħixu f'dinja fejn il-pulizija meta jiġu biex jagħmlu xogħolhom xi drabi jisfaw mhedda huma u jisfaw mhedda l-familji u n-nies li huma viċin tagħhom.

Għalhekk jien naqbel ma' dak li qal il-Ministru.

Sinjura President, naqbel ukoll li l-Pulizija, anke f'każijiet riċenti, għamlet suċċessi kbar f'dak li għandu x'jaqsam mal-qbid ta' konsenji tad-droga.

Jien naħseb li l-poplu Malti jifraħ meta jara pulizija fuq xogħolhom - m'għandix dubju li jagħmluh b'periklu kbir għal ħajjithom – u jagħmlu qabdiet kbar ta' droga.

Jien dan l-argument diġà għamiltu: huwa evidenti, anke għall-iktar nies li mhumiex familjari mas-suġġett, li dawn il-qabdiet tad-droga, dawn it-tunnellati u l-mijiet ta' kilos, 50 kilo, 100 kilo u 900 kilo, jindikaw xi ħaġa oħra wkoll.

Sfortunatament dawn jindikaw – din hija xi ħaġa kważi tal-biża' - li Malta saret ċentru, parti mis-circuit tat-traffikar tad-droga fuq livell kbir, fuq livell organizzat, fuq livell multimiljunarju, bejn pajjiż u ieħor.

Illum għandna qabdiet li juru li bilfors li Malta saret ċentru - jien użajt l-espressjoni maħżen – tad-droga - lil hemm u lil hawn mal-erbat irjieħ tal-Mediterran.

U allura, filwaqt li nifraħ lill-Pulizija u filwaqt li m'għandix dubju li qegħdin jagħmlu l-almu tagħhom biex jaqbdu lil min qiegħed jittraffika d-droga b'mod daqshekk massiċċ, jien ninkwieta u nispera li l-Ministru u n-nies tiegħu jinkwetaw bħali, għax huwa evidenti li Malta saret ċentru fit-trasport u t-traffikar tad-droga fuq livell enormi.

Il-Ministru qal li l-pulizija jagħmlu xogħolhom ta' kuljum.

Nerġa' ngħid, jien naqbel mal-Ministru li l-pulizija jagħmlu xogħolhom ta' kuljum u l-iktar ħaġa importanti hija li l-pulizija – u m'għandix dubju li hekk jagħmlu l-maġġorparti tagħhom – meta jiġu biex jagħmlu xogħolhom jiftakru li l-lealtà tagħhom mhijiex lejn il-ministru jew xi gvern jew xi partit partikolari, imma l-lealtà tagħhom hija lejn il-ġurament li ħadu, li jħarsu liċ-ċittadin onest f'dak li għandu x'jaqsam mal-kriminalità.

Il-Ministru semma d-diversi suċċessi li saru, fosthom f'dak li għandu x'jaqsam ma' pickpocketing u ma' reati partikolari.

Però jien naħseb li, sfortuntament, illum għandna sitwazzjoni - konna naħsbu li kien għadda dak iż-żmien - fejn donnu hemm il-fattizzi kollha li juru li hemm reat, hemm il-kriminalità u hemm element ta' korruzzjoni, u għal xi raġuni, l-ebda pulizija sal-lum – għall-inqas safejn nafu aħna - ma jieħu l-briga kif inhu obbligat jagħmel, li jinvestiga dawn il-każijiet.

Qed ngħid hekk għax donnu hawn l-impressjoni li jekk pulizija ma jingħatax ordni mill-Kummissarju tal-Pulizija, allura dak il-pulizija m'għandux obbligu jinvestiga ċerti allegazzjonijiet jew ċerti provi li jkollhom.

Donnu hawn l-impressjoni li kollox jiddependi fuq x'jagħmel il-Kummissarju tal-Pulizija.

Però rrid infakkar bl-iktar mod ġenwin lill-Kummissarju, lill-Assistenti Kummissarji, lis-supretendenti, lill-ispetturi u 'l-ogħla ranks tal-Pulizija, li meta jkollok każijiet ta' reati, kif jagħmlu fil-maġġorparti tar-reati, ma joqgħodx jintalab il-permess ta' dak u ta' l-ieħor biex jiġi investigat xi każ partikolari.

Sinjura President, qed ngħid hekk għaliex fil-ġranet li għaddew, waqt li forsi l-poplu Malti kien medhi bi stejjer oħrajn, kellna l-istorja tal-kobba mħabbla tal-mod kif inbiegħu l-isptarijiet tagħna.

Din hija kobba mħabbla li jien m'għandi ebda dubju li inti m'intix involut fiha.

Hija kobba mħabbla li inti u l-maġġorparti ta' sħabek ma kellhom ebda konoxxenza ta' din il-ħadma - għax m'hemmx kelma oħra - ta' kif inbiegħu, jew aħjar, insterqu, tliet sptarijiet lill-poplu Malti.

Din hija ħadma li għandha, fil-fehma tiegħi, il-fattizzi kollha ta' tixħim, ta' korruzzjoni u ta' insider trading.

Jekk taqbad il-Kodiċi Kriminali tagħna tara li din il-ħadma ticks the boxes ta' tant reati oħrajn.

Hija ħadma li l-Gvern qabad u ta lil dik li tissejjaħ il-Vitals Global Health Care tliet sptarijiet Maltin.

Dan il-pajjiż, għall-ewwel darba fl-istorja riċenti tiegħu, m'għandux sptar pubbliku ġewwa Għawdex.

Il-Gvern ta' Joseph Muscat, permezz tal-Ministru Konrad Mizzi, ta l-Isptar ta' Għawdex lill-kumpanija Vitals Global Health Care, li qatt ma kienet operat sptar sa dakinhar.

Il-Gvern ta' Joseph Muscat, permezz tal-id tiegħu Konrad Mizzi, ta l-Isptar Karin Grech lil din il-kumpanija.

L-istess Gvern, l-istess persuna, l-istess Ministru Konrad Mizzi, ta wkoll l-Isptar St Luke's lil din il-kumpanija.

Lil min qiegħed jismagħna jien irridu jifhem li meta qed ngħid "ta", lil din il-kumpanija taha kuntratt ta' €7 biljuni fuq perjodu ta' 99 sena.

Lil dawn in-nies, li qatt ma operaw sptar, tajniehom kuntratt ta' €70 miljun fis-sena, tajniehom kuntratt ta' €188,000 kuljum!

Dan il-poplu Malti, li fil-ġranet li għaddew – u jagħmel sew – qala' fwiedu biex ġabar €7 miljun fl-Istrina, tajjeb li jkun jaf li l-Gvern ta b'€70 miljun fis-sena lill-kumpanija Vitals Global Health Care, biex illum, sena u nofs, sentejn wara, din il-kumpanija ħarbet 'l hemm.

Konna lħaqna tajniehom iktar minn €50 miljun!

Ma hemm xejn li jiġġustifika l-€50 miljun li tajniehom!

Dawn kellhom jibnu sptar ġdid f'Għawdex u dan l-isptar ma bnewhx u dabbru rashom 'l hemm.

Kellhom jimmodernizzaw l-Isptar St Luke's u l-Isptar Karen Grech u flok immodernizzawhom ħatfu €50 miljun u telqu 'l hemm.

U qisu ma ġara xejn!

Dan huwa Gvern li għalih business as usual.

Huwa inkredibbli kif jipprova jipperswadi lil min isegwi li din kienet biċċa negozju tajba, li kienet biċċa negozju li ma tintinx, li kienet biċċa negozju li m'għandhiex il-fattizzi kollha ta' tixħim u korruzzjoni, li tagħti tliet sptarijiet lil kumpanija li qatt ma ħadmet fl-isptarijiet; li lil din il-kumpanija nagħtuha €50 miljun biex tagħmel ma nafx kemm-il ħaġa, u minn dak kollu m'għamlet xejn u telqet, ħarbet, sparixxiet, ħarġet mix-xena!

Dak fih innifsu jimmerita wkoll investigazzjoni mill-Pulizija.

Però mhux hekk biss, għax fil-ġranet li għaddew komplejna niskopru iktar fuq din il-ħadma li kellna.

Kellna ħadma wkoll għaliex meta dawn telqu, taf kemm bigħuhom it-tliet sptarijiet li tajniehom?

Mela tajniehom €50 miljun, jiġifieri daħħlu €50 miljun fil-but, dabbru rashom u ħelsu mill-isptarijiet, u taf x'għamlu?

Issa sirna nafu li għamlu kuntratt u t-tliet sptarijiet, jiġifieri l-Isptar Karin Grech, l-Isptar St Luke's u l-Isptar ta' Għawdex, dawn il-ħallelin – għax m'hemmx kelma oħra għalihom - ittrasferewhom għall-valur ta' €1, ħaqq pastizz tal-irkotta!

Daqshekk!

F'din l-assurdità wasalna f'dan il-pajjiż!

Fil-ġranet li għaddew kellna ġurnalisti li kixfu kif f'dan il-pajjiż ġew trasferiti tliet sptarijiet.

Minn hawn irrid insellmilhom, b'mod partikolari lill-ġurnalisti ta' The Shift News.

Dawn mhux tliet pjanti jew tliet ritratti ttrasferew; naħseb li tliet ritratti tal-isptarijiet iqumu iktar minn €1!

Jekk nieħu ritratt tat-tliet sptarijiet u nbigħhomlhom probabbilment jagħtuni iktar minn €1!

Dan mhux ritratt!

Dawn huma tliet sptarijiet; dawk il-binjiet kbar tawhomlhom għal €1 biss!

U f'dan il-pajjiż, fejn għandu jkollna korp tal-pulizija li jiġġieled il-kriminalità, dwar dan ma nisimgħu xejn!

Meta l-ġimgħa l-oħra qomt hawnhekk u lill-Prim Ministru u lill-Ministru tas-Saħħa staqsejthom jekk dawn l-istejjer jinkwetawhomx, isegwuhomx u jekk hux qed jagħmlu xi ħaġa fuqhom, iddieħku bina u żebilħuna!

Għax issa hekk; issa fl-aqwa żmien, issa meta għandna s-saħħa, meta jqum xi ħadd mill-Oppożizzjoni ….

U jien ngħid, ġustament, li aħna nirrappreżentaw lil xi ħadd, forsi ma nirrappreżentawx il-maġġoranza f'dan il-pajjiż, però nirrappreżentaw żgur faxxa ta' nies li għad baqgħalhom sens ta' diċenza, li inti tkun hawn u tispjega kif tliet sptarijiet bgħeniehom b'€1!

U mbagħad jien, min-naħa tal-Oppożizzjoni, nipprova nistaqsi jekk dan hux veru, li dawn it-tliet sptarijiet inbiegħu għal €1.

Ara taħsbu li jiċħdu, la jgħidu li inti qed tivvinta, ma jgħidu xejn!

Jikkonfermaw u jgħidulek: "Xi trid tgħid biha?

X'hemm ħażin?"

X'hemm ħażin?!

Wasalna fi stat f'dan il-pajjiż li meta inti tistaqsi bl-iktar mod ġenwin … Naħseb li din hija mistoqsija leġittima ħafna.

Jekk xi ħadd jgħidlek li nbiegħu tliet sptarijiet b'€1, l-iktar ħaġa li tippretendi mill-membru parlamentari li jirrappreżentak fil-Parlament hija li jqum u jistaqsi kif dawn biegħu tliet sptarijiet għal €1!

Imma ara taħseb li jqumu u jikkoreġuk, jew jgħidu li mhux veru, jew jgħidulek li qed tgħid il-ħmerijiet.

Dawn jgħidulek: "Veru.

Allura xi trid tgħid?!"

Aħna fil-gvern u aħna nagħmlu li rridu!

Din hi l-attitudni ta' dan il-Gvern!

U hemm aspetti oħrajn.

Il-ħadma hija inkreddibli!

Dawn tajniehom tliet sptarijiet, ħadu €50 miljun, taparsi bigħuhom €1, imbagħad marru oltre minn hekk.

X'għamlu qabel ma ħarġu mix-xena?

Xtraw, għamlu kuntratti ma' kumpaniji li jissupplixxu l-mediċini u t-tagħmir mediku.

Jiġifieri hemm kumpaniji li dawn t-tliet sptarijiet jixtru mingħandhom, bħal faxex, mediċina, apparat u tagħmir, fost affarijiet oħrajn, u x'għamlu dawn l-imbruljuni, dawn il-ħallelin?

Dawn għamlu ftehim mal-kumpanija Technoline u ntrabtu li nixtru l-prodotti mingħandha u nagħtuha tender, kuntratt ta' miljuni għal diversi snin.

Tibda tgħid: "Ara x'kummiedja din!

Dawn minflok japplikaw il-public procurement regulations u t-tender procedures u jfittxu l-aħjar prezzijiet, dawn li suppost huma kumpanija private u allura għandu jkollhom mod ġdid kif jagħmlu l-affarijiet, għamlu kuntratt ma' din il-kumpanija Technoline.

Tibda tistaqsi: X'inhu jiġri?

Dawn jintrabtu, ma joqogħdux ifittxu l-irħas, x'jaqblilhom u ma jaqblilhomx!

Ma tarax, għalqu kuntratt mat-Technoline!

U tibda tgħid li dan ma jagħmilx sens.

Però issa nafu għalfejn jagħmel ħafna sens, għaliex dawn wara li għamlu l-kuntratt mat-Technoline, għamlu biċċa xogħol u xtraw l-ishma tat-Technoline, u t-Technoline saret tagħhom!

Mela huma ħarġu mix-xena tal-isptar, però ħallew l-isptarijiet tagħna mwaħħlin bil-piż ta' kuntratt ma' kumpanija li, bil-moħbi, minn wara dahar kulħadd, xtrat l-ishma tagħhom!

X'ħażen, jaqq!!

Kemm trid tkun malinn, kemm irid ikollok a warped mind biex tfassal pjan bħal dan, biex l-ewwel tieħu €50 miljun, imbagħad tbigħhom b'€1 u titlaq mix-xena u wara li ddabbar rasek tibqa' taqla' l-eluf b'kuntratt li rbattna bih!

Dan huwa textbook case tat-taħwid u tgerfix, il-korruzzjoni u l-kriminalità li sfortunatament ħakmet ċerti setturi f'dan il-Gvern.

Meta qed ngħid "dan il-Gvern" mhux qiegħed nirreferi għall-Ministru jew għal ħafna minn sħabu li qegħdin ġewwa din il-Kamra.

Però, ilkoll kemm aħna għandna r-responsabbiltà u lkoll kemm aħna rridu naraw għalfejn ma nipprovawx nagħmlu l-affarijiet sew f'dan il-pajjiż.

Għalfejn storja kbira bħal din, li ħarġu l-ġurnalisti wara li għamlu ħafna u ħafna riċerka, inħalluha tgħaddi u qisu ma ġara xejn?

Nerġa' ngħid li dan il-ftehim għandu l-fattizzi kollha, l-ingredjenti kollha ta' dawk iż-żewġ persuni, li jien ngħid u nibqa' ngħidha, li huma mażżra inutli ma' għonq il-Gvern ta' pajjiżna llum, Konrad Mizzi u Keith Schembri.

Dwar dawn iż-żewġ persuni hemm stejjer u dettalji f'dawn ir-rapporti li qegħdin jgħidu li x-share transfer ta' dawn il-kumpaniji saru fuq ordni minn Kastilja, saru laqgħat f'Kastilja lejlet ix-share transfer u saru b'insistenza ta' Keith Schembri, iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru.

Sur President, f'pajjiż normali, f'pajjiż fejn id-demokrazija tiffunzjona, f'pajjiż ċivilizzat Ewropew, jekk ikollok allegazzjoni bid-dettalji bħal din, li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru ġiegħel li jsir share transfer, ma jiġux injorati u l-affarijiet jiġu ċċarati.

Iżebilħuna, jgħajruna, jhedduna u jipprovaw idawru l-kanuni fuqna, jagħmlu minn kollox biex huma jibqgħu hemm.

Kif qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Tant hemm miljuni involuti li issa s-survival sar biss kwestjoni ta' flus!

Tant hemm intriċċi, tant hemm kuntratti maħmuġin, li llum lanqas għad hemm ir-rieda politika li jiġu indirizzati dawn l-affarijiet.

U allura għalhekk huwa fejn forsi jidħlu wkoll il-Pulizija.

F'dawn id-dokumenti li ħarġu ssemma kif, pereżempju, ġew trasferiti miljuni f'kontijiet ta' kumpaniji fid-Dubai.

Kumbinazzjoni li f'dan il-pajjiż għandna din is-sitwazzjoni?!

Nasal biex nagħlaq u ngħid li aħna bħala Oppożizzjoni se nivvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi għaliex aħna rridu li l-pulizija jikkonċentraw fuq xogħolhom, irridu li l-pulizija, kif jagħmlu l-maġġorparti tagħhom, jibqgħu leali lejn il-ġurament li ħadu, ma jħarsu lejn wiċċ ħadd biex għall-ġid ta' kulħadd - mhux tan-naħa tal-Gvern jew tan-naħa tal-Oppożizzjoni - min jagħmel il-ħażin jieħu dak li ħaqqu u min huwa ċittadin onest iħoss il-konfort li huwa protett mill-Korp tal-Pulizija.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Michael Farrugia jressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, nixtieq nagħmel mistoqsija: Pajjiżna qiegħed jagħmel biżżejjed għal dawk li għaddejjin mill-isfida tal-marda tal-kanċer?

Jien nieħu l-opportunità biex qabel xejn insemmi diversi entitajiet li qegħdin jagħmlu diversi kampanji ta' għarfien dwar il-kura tal-kanċer, fost l-oħrajn, il-Pink October f'Ottubru, il-kura tal-prostata tar-raġel f'Novembru, issa dalwaqt wasal l-4 ta' Frar meta jiġi ċċelebrat il-Jum Dinji tal-Kanċer, u allura hemmhekk wieħed isir jaf aktar u jkollu aktar informazzjoni u r-riċerka fuq din l-isfida.

Fid-dinja madwar 1,000,007 persuni fis-sena jsibu li għandhom il-marda tal-kanċer.

Jekk naraw pajjiżna, huwa tajjeb li ngħidu li f'sena 2,000 persuna tiskopri li għandha l-marda tal-kanċer.

Huwa tajjeb ukoll li ngħidu li, skont riċerka, f'sena jkun hemm madwar 900 mewt li huma marbuta mal-kanċer f'Malta.

Din hija statistika allarmanti u inkwetanti u aħna rridu ninvestu aktar fir-riċerka biex ikollna aktar tagħrif dwar dan.

Fil-fatt, fil-Parlament Ewropew jingħad li rridu nirdoppjaw il-fondi għar-riċerka fuq il-kanċer, b'mod speċjali fuq it-tfal tagħna.

Ta' min insemmi wkoll dawk l-individwi, NGOs, dawk l-għaqdiet, u anke persuni fis-skiet, li jaħdmu biex jiġġieldu lil dan l-għadu komuni.

Huwa tajjeb li anke l-gvern lil dawn l-NGOs isostnihom b'aktar finanzi biex issir aktar riċerka biex ikollna aktar għarfien.

Hawnhekk irrid nieħu l-opportunità biex insellem, fost l-oħrajn, lil Europa Donna, Karl Vella Foundation, Action for Breast Cancer, Hospice Malta u Puttinu Cares u nirringrazzjahom tax-xogħol eċċezzjonali li jagħmlu.

Allura jeħtieġ li l-Gvern jinvesti aktar f'dan ir-rigward sabiex jiġu skoperti aktar soluzzjonijiet.

Sfortunatament, skont statistika li ħarġet dan l-aħħar fl-Unjoni Ewropa naraw b'mod ċar li Malta tinstab fost l-aħħar pajjiżi fejn jidħol l-investiment għar-riċerka.

Pajjiżna waħdu ma jistax isib is-soluzzjoni, iżda aħna, kif dejjem ngħidu, flimkien ma' pajjiżi oħrajn nistgħu ngħinu biex ikun hemm dik is-soluzzjoni.

Hemm ħafna x'isir u l-gvern hemm bżonn li jifhem bis-serjetà anke lil dawk il-ħaddiema li taħkimhom din l-isfida tal-marda tal-kanċer.

Illum, fil-familji tagħna, qisu kulħadd ikollu dik il-persuna partikolari li jkollha din l-isfida tal-kanċer.

Meta wieħed jirċievi l-aħbar kerha u iebsa li ħakmitu din il-marda, irid jibda triq twila, hemm proċess li mhux faċli.

Ħafna drabi l-proċess iwasslek lejn it-triq tad-diżintigrazzjoni.

Hawn min jibqa' sejjer id-dinja l-oħra wara xi xhur, però hemm dawk li forsi l-ħajja titbissmilhom u jibqgħu għaddejjin b'ħajjithom.

Min ikun impjegat mal-partikular ibati f'dan ir-rigward, kif sejjer nispjega, u dan minħabba li m'hemm ebda ftehim mal-unions.

Dan li se nsemmi llum jien diġà kkomunikajt dwaru mal-Ministru Michael Farrugia u mas-Segretarju Permanenti, is-Sur Mark Mousu, li nsellimlu minn hawnhekk.

Nixtieq nagħmel punt dwar il-leave u s-sick leave kif stabbilit mil-liġi u nagħlaq b'dan.

Dan sabiex, jekk Alla jrid, forsi anke bħala Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali ikun jista' jmexxi sabiex dawn il-bnedmin ikollhom inqas tbatija.

Se nsemmi każ ta' persuna li kitbitli u qaltli li wara testijiet li sarulha, it-tobba ddeċidew li jmorru għal operazzjoni.

Kif taf inti, il-proċess huwa wieħed iebes, li jinkludi CT Scans, Pet Scans u radjoterapija, sakemm wieħed jasal għall-operazzjoni.

Bejn il-pre-op, l-operazzjoni u l-irkupru din il-persuna eżawriet is-sick leave intitolat lilha, u dan mhux għax trid hi, u ħadd ma jridu dan, però l-leave full-pay u anke dak half-pay awtomatikament spiċċawlha.

Wara, din il-persuna kellha tibda l-kimoterapija, jiġifieri 12-il sessjoni ta' tlett ijiem kull darba fiċ-Ċentru tal-Onkoloġija u bla dubju ta' xejn il-leave u l-half pay dejjem beda jonqos.

Il-liġi tgħid li għall-ewwel tlett ijiem is-Sigurtà Soċjali ma tħallsekx, anke jekk tkun fuq ordni tat-tabib.

Jiena nittama li qed inwassal il-komunikazzjoni tiegħi b'mod ċar u tajjeb.

Allura din il-liġi jeħtieġ li naħsbu fuqha għaliex qed issir inġustizzja kbira mal-marid.

Persuna li qiegħda l-isptar qed tiġi mċaħħda mill-ewwel tliet ijiem tal-benefiċċju tal-mard.

Din il-persuna rreferiet il-każ anke lill-Prinċipal tagħha, li taha raġun u qalilha li dan il-każ mhux sejjer jispiċċa fuq l-ixkaffa, però ma sema' xejn aktar.

Allura din il-persuna kitbet ukoll lill-Prim Ministru Joseph Muscat, li weġibha li din il-kwestjoni se tiġi indirizzata fil-Baġit li jmiss.

Hawn kien qed jirreferi għall-Baġit tal-2019, dak li għadu kif għadda, però l-Baġit ġie u għadda, iżda ma nstema' xejn dwar dan.

Din il-persuna għal dawn it-tnax-il sessjoni ta' tlett ijiem ta' kimoterapija li semmejt aktar kmieni f'dan l-Aġġornament tilfet 36 ġurnata.

Dan filwaqt li kienet l-Isptar taħt għajnejn it-tobba, anke jekk hemm iċ-ċertifikati tas-sick leave, li għadhom għand il-persuna li qed nirreferi għaliha.

Minbarra l-każ ta' din il-persuna li semmejt, hemm dawk li jmorru d-Daycare jew il-Casualty għal intervent qasir.

Sur President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li jien inħalli f'idejn il-Gvern biex jibda proċess ta' din il-liġi u sabiex din il-liġi tiġi ġustifikata.

Issa bil-fatti rridu nuru anke mal-marid li dan huwa Gvern li jisma', li dan huwa Gvern ta' kulħadd.

F'"l-aqwa żmien" nippretendi li jittieħdu passi biex issir ġustizzja ma' dawk li t-triq tagħhom hija l-aħħar erba' kelmiet ta' ħajjithom u sabiex issir il-ġustizzja magħhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, qabel ma nibda d-diskors tiegħi irrid insellem lill-Onor.

Ivan Bartolo li għadu kemm għamel dan id-diskors, li fuq diversi livelli u għal diversi raġunijiet naf li ġie mill-qalb minħabba s-sitwazzjoni xejn faċli li membru tal-familja tiegħu għaddej minnha bħalissa.

L-ISPEAKER: Ningħaqad miegħek u nżommu fit-talb tagħna lill-familja Bartolo.

JASON AZZOPARDI: F'dan l-Aġġornament qed nipproponi li jkollna maġistrat li l-uffiċċju tiegħu jitwaqqaf b'liġi ad hoc, li jkun magħżul mill-President tar-Repubblika u li xogħlu jkun biss li jinvestiga, jiġġieled u jmexxi hu stess prosekuzzjoni, allura kawżi eventwali, ta' korruzzjoni.

Dan ikollu l-jedd u s-saħħa li jibda l-investigazzjonijiet hu minn jeddu u jkollu l-istaff tiegħu li jagħżel huwa stess.

Jiena nemmen li wasal iż-żmien għal special inquiring magistrate for cases of corruption.

Dan għaliex huwa ċar, kif anke wera l-Prim Imħallef Emeritus DeGataeno ftit jiem ilu, li kif inhi l-liġi tagħna – u kull avukat li jaħdem fil-Kriminal dan jafu – il-maġistrat inkwerenti jiddependi/ tiddependi, skont il-każ, mill-Pulizija.

Fost dmirijiet oħrajn, dawn iridu jlaħħqu mal-volum ta' mijiet ta' inkjesti, mijiet ta' kawżi tad-distretti, kumpilazzjonijiet u jkunu tal-għassa.

U wasalt nimmatura dan il-ħsieb, u naħseb li huwa ċar daqs il-kristall li għandna bżonn dan il-maġistrat inkwerenti u ma nibqgħux niddependu iktar fuq il-Pulizija biex jagħmlu xi ħaġa, għax huwa evidenti li l-Kummissarju huwa fil-but tal-Onor.

Joseph Muscat u ma jridx jinvestiga.

Dan meta issa komplew joħorġu rivelazzjonijiet xokkanti minn The Shift News, li jistorduk fil-gravità tagħhom, dwar il-kuntratt korrott ta' Vitals Global Health Care, kuntratt ta' €2 biljuni, kuntratt li ma jistax ma jwassalx għal investigazzjoni kirminali.

Se ngħid fuq fuq kif ġraw il-fatti.

Fis-27 ta' Marzu tal-2015, il-Gvern Malti, permezz ta' Projects Malta, taħt ir-responsabbiltà politika tal-Ministru Konrad Mizzi, ħarġet request for proposal (RFP) għall-privatizzazzjoni ta' dawn it-tliet sptarijiet.

F'Ġunju tal-2015, Vitals Global Health Care ġiet magħżula bħala ċ-chosen bidder mill-Gvern Malti.

Filwaqt li kienu tlieta l-bidders, inkluża l-Vitals Global Health Care, kien hemm diversi persuni u imprendituri lokali li ġabru l-RFP, però ma tefgħux il-bid għaliex kien umanament impossibbli għalihom li jistudjaw il-bid, jaħdmu fuqha, isibu partners barranin, jiksbu impenn bankarju għall-bid bond u impenn ta' finanzjament minn banek u jippreżentaw l-offerta tagħhom fiż-żmien qasir immens li kien ingħata għal proġett ta' mijiet ta' miljuni ta' ewro, u cjoè, inqas minn tliet xhur.

Fit-30 ta' Novembru tal-2015 ġie ffirmat kuntratt bejn il-Gvern Malti u s-soċjetajiet Vitals Global Health Care, Vitals Global Assets u Vitals Global Health Care Management.

Il-Gvern Malti kien irrappreżentat mill-Ministru Konrad Mizzi u dawn kienu rrappreżentati minn Ram Tumuluri, b'dawn il-kumpaniji lkoll reġistrati ġewwa Crossbow House, 78, Cospicua Road, Paola għal services concession agreement.

Dakinhar, fit-30 ta' Novembru 2015 ġie ffirmat ukoll kuntratt tal-health services delivery agreement bejn il-Gvern Malti – m'hemmx għalfejn ngħidu, Konrad Mizzi - u s-soċjetà Vitals Global Health Care, irrappreżentata minn Ram Tumuluri, ukoll reġistrata ġewwa Crossbow House, 78, Cospicua Road, Paola.

Fit-22 ta' Marzu 2016 ġie ffirmat il-kuntratt bejn il-Gvern Malti, permezz tal-Malta Industrial Parks u l-Kummissarju tal-Artijiet, u l-Vital Global Health Care, li permezz tiegħu din is-soċjetà ngħatat konċessjoni b'ċens ta' 30 sena għall-Isptar Karin Grech, dak ta' Għawdex u dak ta' San Luqa, b'kuntratt ta' 'l fuq minn €2 biljuni.

Huwa magħruf li Vitals Global Health Care ma kellha u m'għandha ebda esperjenza mkien fid-dinja fil-qasam tas-saħħa.

Kien biss wara li kopja tal-kuntratt ġiet imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra li l-Gvern ta d-dritt lil Vitals Global Health Care li, at the sole discretion of the guarantee, iġeddu ċ-ċens għal 99 sena.

Ma ninsewx li f'Marzu 2014 il-Ministru Konrad Mizzi nħatar Ministru responsabbli mis-saħħa flok il-Ministru Godfrey Farrugia.

Fid-9 ta' Ottubru tal-2014 ġiet reġistrata s-soċjetà Pivot Holdings Limited, b'wieħed mis-sidien ikun ċertu Shawkat Ali Gafur, bil-passaport nru 617268, ċittadin Pakistani li għandu konnessjonijiet kbar u mill-viċin mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Pivot Holdings Ltd ġiet reġistrata fl-istess indirizz ġewwa Crossbow House, Triq Bormla, Raħal Ġdid, fejn hemm ukoll reġistrata Blue Stone Investments Malta Ltd, li hija l-parent company tal-Vitals Global Health Care.

Blue Stone Investment Malta Ltd, minn meta ġiet inkorporata fl-2014 sal-lum, qatt ma ppreżentat l-audited accounts kif inhi obbligata li tagħmel skont il-liġi tal-kumpaniji.

Jirriżulta wkoll li ċertu Ali Shawkat Assad irċieva għexieren ta' eluf ta' ewro f'pagamenti fil-kont bankarju tas-soċjetà li fiha huwa azzjonist ewlieni, Planet Core Ltd, fil-Bank Pilatus.

Dan il-kont bankarju nfetaħ fl-istess żmien meta l-Gvern Malti, permezz tal-Ministru Konrad Mizzi, kien f'negozjati ma' Vitals Global Health Care u dawn il-pagamenti li saru kienu inkonessjoni mal-hekk imsejħa "consultancy commissions u allowances".

Fl-10 ta' Ottubru tal-2014 ġie ffirmat memorandum of understanding sigriet bejn din is-soċjetà, fost oħrajn, Mark Pawley u l-Gvern Malti, rappreżentat mill-Ministru Chris Cardona, proprju dwar il-privatizzazzjoni tat-tliet sptarijiet pubbliċi hawn fuq imsemmija u konċessjoni b'ċens, li kellha tingħata favur din is-soċjetà mill-gvern ftit wara.

Fit-23 ta' Novembru 2014 l-investituri barranin Gupta AGM Incorporated, Ram Tumuluri u Mark Pawley ffirmaw memorandum of understanding ieħor bejniethom, li kien jinkludi dettalji speċifiċi ta' dak li kellu jkun, u li fil-fatt kien, fih l-RFP li l-Ministru Mizzi ppubblika f'Marzu tal-2015, jiġifieri tliet xhur wara.

Fost dettalji oħrajn, dan il-memorandum of understanding tat-23 ta' Novembru 2014 ta' bejn dawn l-investituri kellu referenza għall-għan tagħhom, li Vitals Global Health Care kellha tieħu f'idejha t-tmexxija tal-isptar ta' Għawdex, b'dettalji ta' numru ta' sodod imsemmija.

Pereżempju, 210 sodda fl-isptar ta' Għawdex, biex jibnu sptar ta' 200 sodda fl-Isptar St Luke's, jibnu 200 bed assisted living facility fl-istess binja, eċċetra.

Kumbinazzjoni laqtu l-likk, tliet xhur qabel kienu jafu x'ħiereġ!

Sittax-il jum biss wara dan il-memorandum of understanding ġiet reġistrata kumpanija, Blue Stone Investments Malta Ltd, b'Ram Tumuluri u Mark Pawley bħala diretturi.

Is-sid ta' din is-soċjetà kienet, u hija, Blue Stone Special Situation 4 Ltd, reġistrata fil-British Virgin Islands.

Terġa', min-naħa tagħha din is-soċjetà fil-British Virgin Islands hija proprjetà ta' Asia Hasimaw Investments Ltd, ukoll reġistrata fil-British Virgin Islands.

Dan għaliex Shawkat Assad akkwista terz tal-ishma, 33%, f'Pivot Holdings Ltd f'Marzu tal-2015, li huwa l-istess xahar li Projects Malta, taħt id-direzzjoni ministerjali tal-Ministru Konrad Mizzi, ħarġet l-RFP.

Fi Frar tal-2015, jiġifieri xahrejn qabel ma ħareġ l-RFP, Vitals Global Health Care kienet diġà bdiet tirreklama dettalji ta' dak li kellu jkun, u fil-fatt kien, fih l-RFP.

Matul dan l-perjodu, is-CEO ta' Vitals Global Health Care, l-Amerikan Armin Ernst, bil-passaport nru 463649409 u bl-indirizz Fisher Avenue, Brooklyn, Massachusettes, ġie impjegat minn Steward Healthcare fl-istess ħin.

F'Settembru tal-2015 il-Ministru Mizzi ftiehem ma' Vitals Global Health Care biex din tibda titħallas €70 miljun fis-sena, il-pagi tal-impjegati tat-tliet sptarijiet imsemmija, €1,200,000 għall-iskola medika f'Għawdex u €1 miljun fis-sena għal servizz ta' fire ambulance.

F'Mejju tal-2016 il-ġurnalista Daphne Caruana Galizia ppubblikat due diligence report - li kien inżamm sigriet – li kien jikkundanna lil Vitals Global Health Care, liema rapport kien tħejja mis-soċjetà ta' konsulenza ewlenija, fuq inkarigu ta' wieħed mill-klijenti potenzjali ta' Vitals Global Health Care.

Ir-rapport jgħid li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri kien ħobża u sikkina ma' Rum Tumuluri u Shawkat Ali Chaudry, deskritt bħala konsulent tal-Prim Ministru u iktar tard żvelat li kien wieħed mill-investituri fil-Vitals Global Helth Care sa minn tmiem l-2013.

Skont dan ir-rapport ta' due diligence, Keith Schembri kien wiegħed lill-kumpanija ta' kuntratturi Indjani Shapoorji Pallonji u Global Healthcare li tinstab fl-Emirati Għarab Magħquda, li huma kienu jirbħu l-proġett għall-privatizzazzjoni tal-isptarijiet jekk huma jaħdmu ma' Rum Tumuluri u Shawkat Ali Abdul Kafur Chaudry.

Iż-żewġ kumpaniji aċċettaw wara żjara f'Dubai minn "a very senior former Maltese Minister", li kien l-eks ministru John Dalli, li dak iż-żmien kumbinazzjoni kien ukoll il-konsulent tal-Prim Ministru fuq il-qasam tas-saħħa!

Bejn l-2009 u l-2011 dan l-istess Shawkat Assad kien azzjonist ewlieni fis-soċjetà CIC Ltd flimkien mal-eks ministru John Dalli.

Kemm John Dalli, Blue Stone Investments Ltd u persuni oħrajn involuti fil-kuntratt ta' Vitals Global Health Care u investituri tal-VGH kumbinazzjoni lkoll kellhom kontijiet bankarji f'Satabank!

Fis-16 ta' Awwissu 2016 Vitals Global Health Care ffirmat memorandum of understanding sigriet mal-Gvern tal-Montenegro, xahrejn qabel il-Ministru tas-Saħħa tal-Montenegro ħabbar li l-Gvern tal-Montenegro kien f'negozjati biex jagħti private public partnership lil Vitals Global Healtch Care biex imexxu l-isptarijiet fil-Montenegro għal 30 sena, b'investiment ta' €375 miljun.

Skont artiklu ppubblikat fil-ġurnal Times of Malta f'Lulju tal-2017, Vitals Global Health Care kienet iffirmat kuntratt ta' esklużività għall-medical supplies tat-tliet sptarijiet imsemmija mas-soċjetà Technoline Ltd.

Il-kompetituri ta' Technoline Ltd spiċċaw ikollhom jitfgħu l-offerti tagħhom għall-medical supplies għat-tliet sptarijiet lill-kompetitur dirett tagħhom!

Is-soċjetà Technoline Ltd kienet inxtrat mis-Sales and Marketing Manager Ivan Vassallo, li huwa mażun u persuna li kulħadd jaf fid-dinja tal-kummerċ, li ma kellux il-€5 miljun biex xtara t-Technoline; dawn ġew minn terz, u dan ftit qabel ma ffirma dan il-kuntratt, kontra kull regola ta' kompetizzjoni ġusta, mal-Vitals Global Health Care.

F'Jannar tal-2018 is-sit elettroniku ta' The Shift News żvela dokumenti minn mandat ta' inibizzjoni li Ashok Rattehalli, tabib Indjan u wieħed mill-investituri tal-proġett sa mill-bidunett, kien ippreżenta f'Diċembru tal-2017 fil-Qorti ta' Malta kontra Bluestone Investments Malta Ltd fejn minn dawn id-dokumenti joħroġ ċar li Ram Tumuluri u oħrajn kienu jafu bid-dettalji tal-RFP qabel ma dan kien ippubblikat fl-2015.

Minn dawn id-dokumenti fil-Qorti ta' Malta, wieħed mill-investituri bikrija ta' Ashok Rattehalli juri li tard bil-lejl fl-20 ta' Diċembru 2017 kien hemm laqgħa fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru biex jiġi finalizzat it-trasferiment lil Steward Global Healthcare u għal din il-laqgħa kienu preżenti il-Ministru Konrad Mizzi, Keith Schembri u Ram Tumuluri.

F'Jannar tal-2018, grazzi għal artiklu li deher fuq is-sit elettroniku ta' The Shift News, sar magħruf il-memorandum of understanding li kien ġie ffirmat fl-2014 minn grupp ta' persuni barranin, fosthom Ram Tumuluri u Mark Pawley, mal-Gvern Malti irrappreżentat mill-Ministru Chris Cardona.

Jiġifieri dan sar ħames xhur qabel ma ħarġet ir-request for proposal target.

Dawn il-persuni kienu jikkomponu 70% tal-proprjetà tas-soċjetà Vitals Global Health Care.

Min jippossedi l-kumplament tat-30% ma nafux.

Jiġifieri, fi ftit kliem, il-Gvern Malti, permezz tal-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar iffirma ftehim ma' soċjetà li għandha terz tas-sidien tagħha moħbija, għal kuntratt ta' 'l fuq minn €2 biljuni li ġie ffirmat fl-2016.

Nafu wkoll li f'Jannar tal-2018 is-sit elettroniku ta' Lovin Malta wera kif id-Direttur tas-soċjetà Technoline, Yaser Ali Badar, huwa reġistrat li jirrisjedi fl-istess indirizz tal-appartament ta' Shaukat Ali Chaudry f'Tignè.

Din hija turija ċara ta' kollużjoni bejn Vitals Global Health Care u Technoline.

Fil-21 ta' Frar tal-2018, fuq NET TV, it-Tabib Josie Muscat, Direttur tal-Isptar St James, iddikjara li l-Gvern Malti minn wara dahar il-Parlament kien iggarantixxa lill-Vitals Global Healthcare minimu ta' €72 miljun fis-sena.

Dan peress li kien intrabat li kull ġimgħa jgħaddi lill-Vitals Global Health Care €6 miljuni.

Huwa reġa' tenna li l-Uffiċċju tal-Prim Ministru kien ordna lill-Ministru għall-Finanzi Edward Scicluna joħroġ side letters lill-Vitals Global Health Care biex dawn jitħallsu iktar miljuni minn dak miftiehem fil-kuntratt.

It-Tabib Josie Muscat iddikjara li Ram Tumuluri u wħud mill-investituri l-oħrajn ta' Vitals Global Health Care kienu fetħu uffiċċju fl-Isvizzera.

Huwa qal li jaf li l-miljuni tal-Vitals Global Health Care intużaw biex fetħu klinika fil-belt ta' Zurich.

Ftit ġranet ilu The Shift News ħarġu iktar rivelazzjonijiet xokkanti, tad-dardir, li jistorduk fil-gravità tagħhom, fuq dan il-kuntratt korrott, li m'għandux limitu fir-regħba ta' korruzzjoni li hemm warajh.

Biex jiżguraw monopolju ta' provvista ta' oġġetti mediċi, kien hemm ditta jisimha Mtrace plc, li magħha saret l-istess ħaġa, l-istess metodu, biex ikollhom markup, jiġifieri profitti, ta' 25%, u dan fuq mediċini tal-kanċer!

Ftit minuti ilu l-Onor.

Ivan Bartolo għadu kemm għamel diskors dwar il-problema, il-pjaga diffiċli tal-kanċer.

Naħseb li m'hawn ħadd li ma tilifx lil xi ħadd fil-familja tiegħu bil-marda tal-kanċer.

Pereżempju, jien meta kelli 15-il sena tlift lil ommi bil-marda tal-kanċer, u missieri ta' 62 sena miet bil-kanċer.

Kull wieħed u waħda minna għadda minn din it-trepassjoni.

Il-marda tal-kanċer hija kiefra u iebsa.

Dawn riedu jagħmlu l-qligħ u jistagħnew minn fuq il-mediċina tal-kanċer!

Vitals Global Health Care użat flus it-taxpayer Malti biex tixtri ditti li jassiguraw profitti m'ogħla s-sema u jkollhom l-esklużività; ħniżrija tal-Ministru Konrad Mizzi li issa l-Ministru Chris Fearne qed iħabbat wiċċu magħha.

The Shift News żvelaw li Steward Healthcare xtraw Vitals Global Health Care għal €1 biss, però rċevew €70 miljun kull sena, jiġifieri €188,000 kuljum.

Mela int forsi ma tlaħħaqx sal-aħħar tal-ġimgħa, għax forsi għandek €900 kera fix-xahar u allura ma tlaħħaqx, u dawn biex jistagħnew, tliet maħmuġin li m'hemmx aġġettivi biżżejjed biex tiddeskrivihom, għal 99 sena se jagħmlu €7,000 miljun qligħ, għal sidien li mhumiex magħrufa.

Din il-ġimgħa, grazzi għal The Shift News, sirna nafu li €1,400,000 spiċċaw f'kumpanija sigrieta f'Dubaj u €1,800,000 ngħataw lil individwu li ma konniex nafu bih.

Kellu raġun Ranier Fsadni ta' The Shift News jumejn ilu jgħid "Chronicle of a grab foretold".

Kif jgħid il-Kap tal-Oppożizzjoni, kuntratt iddisinjat sa mill-bidu nett biex ifalli, maħdum bizzilla.

Sur President, dan kollu ma konniex inkunu nafuh kieku mhux għall-midja indipendenti, li minn hawn insellmilhom u nirringrazzjahom.

Il-fatti hawn fuq imsemmija jagħtu lok biex, fost l-oħrajn, Konrad Mizzi, Chris Cardona, Edward Scicluna, Ram Tumuluri, Mark Pawley, Shawkat Ali Gafur, Armin Ernst u Ivan Vassallo huma kompliċi f'korruzzjoni, frodi, ksur tas-sigriet professjonali, falliment doluż, trading in influence u konġura kriminali.

Altru li għandna bżonn maġistrat inkwerenti bis-setgħa unika, speċifika, li jikkonċentra, imexxi u jinvestiga l-każijiet ta' korruzzjoni minn jeddu.

U m'hemmx għalfejn ikollu rapporti għaliex qegħdin nassistu għal takeover, hijack tal-istituzzjonijiet ta' pajjiżna minn mafja korrotta, minn xibka korrotta, minn qarnita korrotta, li bħalha qatt ma rajna f'pajjiżna u li l-prezz tal-konsegwenzi tagħha se nħallsuh fis-snin li ġejjin aħna lkoll li m'għandna x'naqsmu xejn ma' dan il-ħmieġ organizzat mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RAĦAL ĠDID – FUNTANI FIL-PJAZZA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn ħames xhur mill-inawgurazzjoni tal-Pjazza f'Raħal Ġdid, il-funtana ta' quddiem il-Każin Laburista għadha bla ilma u fejn suppost isiru erba' funtani quddiem il-Knisja Kristu Re għad hemm koċċ żrar?

Skont il-programme of works tal-proġett (qed nassumi li kien hemm programm) sa meta kellhom ikunu qed jaħdmu?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-funtani ta' quddiem il-Każin Laburista u l-funtani ta' quddiem l-knisja ġew installati u ż-żrar tneħħa.

Saru ukoll xi provi tal-funtani jaħdmu, fadal xi ftit interventi tekniċi fejn jidħol l-apparat elettroniku biex il-funtani jkun jistgħu jibqgħu jaħdmu għal tul ta' żmien.

L-esperti tekniċi qed jaħdmu biex dawn il-funtani jibdew jaħdmu malajr kemm jista' jkun.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – INVOLVIMENT FI TRASFERIMENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid s'issa x'kien l-involviment (jekk kien hemm) tal-Awtorità tal-Artijiet fit-trasferiment li sar il-ġimgħa li għaddiet għal iktar minn €11-il miljun ta' ċens temporanju (li d-dirett dominju tiegħu huwa f'isem il-Kummissarju tal-Artijiet) tas-sit li fuqu hemm it-Tigullio f'San Ġiljan?

Fl-istess waqt, jista' jgħid x'kien (jekk kien hemm) l-involviment tal-Awtorità tal-Ippjanar biex is-sit se jiġi żviluppat fi blokka ta' appartamenti għolja iktar minn disa' sulari?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tal-Artijiet ma kinitx involuta u m'għandhiex informazzjoni fuq trasferiment ta' ċens temporanju għal iktar minn €11-il miljun li qed jiġi msemmi li sar fir-rigward tas-sit li fuqu hemm it-Tigullio f'San Ġiljan.

Nitlob lill-Interpellant li jekk għandu iktar informazzjoni, jgħaddiha lill-Awtorità sabiex isiru l-investigazzjonijiet meħtieġa.

ŻONA TAT-TIEQA TA' WIED IL-MIELAĦ – SIT TA' NATURA 2000

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4094, u peress li l-mistoqsija tiegħi kienet saret fit-12 ta' Frar 2018, jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-ERA biex iż-żona ta' Wied il-Mielaħ f'Għawdex tkun iddikjarata sit ta' Natura 2000?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess għaddej mill-ERA, li qiegħda taħdem fuq ir-rapporti tekniċi li jridu jsiru sabiex is-sit ikun jista' jiġi nnominat bħala sit Natura 2000.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – KONSULENTI INGAĠĠATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4309 u ċjoè: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – KONSULENTI INGAĠĠATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4313 u ċjoè: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni miġbura mill-entitajiet, hija kif murija fit-tabella segwenti.

Nixtieq inżid ukoll li informazzjoni ulterjuri diġà ngħatat kif imsemmija hawn taħt.

*Minn Ġunju 2017 sas-16 ta' Frar 2018 - il-figuri diġà ngħataw fil-mistoqsija parlamentari 1092 f'Seduta 91.

*Mis-17 ta' Frar 2018 – 30 ta' Settembru 2018- il-figuri diġà ngħataw fil-mistoqsija parlamentari 4313 f'Seduta 175.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - FESTINI, PARTIES, RIĊEVIMENTI, IKLIET U XIRI TA' ALKOĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4375 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba li tkopri s-snin mill-2008 sal-2018, entità b'entità tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

IIP - SOTTOMISSJONIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru mill-pubbliku dwar il-Programm ta' Investitur Individwali bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika li saret matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab infurmat li l-informazzjoni mitluba se tiġi ppubblikata fil-ġimgħat li ġejjin.

IMĦALLFIN U MAĠISTRATI – FTEHIM ĠDID TA' SALARJI U PERKAĊĊI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim il-ġdid dwar is-salarju u l-perkaċċi tal-Imħallfin u l-Maġistrati?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-ftehim jittratta pilastru fundamentali tad-demokrazija tagħna u jkompli jsaħħaħ l-indipendenza tal-Ġudikatura ta' pajjiżna.

Infakkar li kienu saru rakkomandazzjonijiet u suġġerimenti għal titjib tal-kundizzjonijiet tal-Ġudikatura min-naħa tal-Kummissjoni għal Riforma Ħolistika fil-Qasam tal-Ġustizzja, magħrufa aħjar bħala l-Kummissjoni Bonello.

Fil-fatt il-Kummissjoni Bonello fir-rapport tagħha tindika b'mod ċar u inekwivoku, f'miżura 45, il-ħtieġa u n-neċessità li s-salarji tal-Ġudikanti "jiżdiedu b'mod li jirriflettu salarji u pensjonijiet ta' ġudikanti Ewropej."

L-istess Kummissjoni tikkwalifika dan l-argument u tisħaq li "Dan qed jingħad għax billi jiġu offruti salarji u pensjonijiet baxxi, mhux se jikkonkorru l-aħjar elementi fl-avukatura għall-ħatra, u l-għażla konsegwenzjali se tispiċċa limitata b'dan il-mod.

Jekk ma jingħatax pakkett finanzjarju adegwat jaf ikun hemm persuni li għalkemm għandhom il-kwalifiki kollha neċessarji sabiex iservu fuq il-bank tal-ġudikatura, ma jkunux disposti li jikkunsidraw jesprimu interess għall-ħatra ta' ġudikant.

Dan huwa fattur kruċjali biex din ir-riforma titwettaq b'suċċess.".

Dan is-sentiment kien ukoll rifless u ċentrali fid-diskors ewlieni tal-Prim Imħallef Emeritus, l-Onor.

Dr Silvio Camilleri, fl-okkażjoni tal-ftuħ tas-sena forensi, fit-3 ta' Ottubru tal-2011, fejn saħansitra, f'dan ir-rigward, il-gazzetta The Times of Malta ikkwotatu jgħid:

Fl-istess okkażjoni u fuq l-istess binarji, l-avukat Dr Reuben Balzan, li dak iż-żmien kien iservi bħala President tal-Kamra tal-Avukati, kien ikkwotat jgħid mill-ġurnal MaltaToday li:

F'dan il-kuntest, nieħu l-opportunità sabiex infakkar lill-Onor.

Interpellant li lura fis-sena 2011, u ċjoè taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista, il-membri tal-ġudikatura kienu ddeċidew li jibbojkottjaw għadd ta' avvenimenti nazzjonali u dan b'rabta mal-ilmenti tagħhom fir-rigward tas-salarji tagħhom li ċertament kienu jeħtieġu jiżdiedu.

Irrid ngħid li fi żmien Amministrazzjoni preċedenti kien sar titjib fil-kundizzjonijiet tal-ġudikanti iżda però l-Assoċjazzjoni tal-Ġudikanti ħasset li ma kienx biżżejjed.

Għaldaqstant dan il-Gvern ħass li kellu jaġixxi bi ftehim ġdid li mhux biss jirrifletti aħjar ix-xogħol li jwettqu l-ġudikanti iżda wkoll jagħti serħan il-moħħ minn kwalsijasi vertenza li jista' jkun hemm bejn il-ġudikanti u l-Gvern f'dan ir-rigward.

Il-ftehim il-ġdid li jikkonċerna s-salarji tal-Imħallfin u l-Maġistrati kif ukoll il-ftehim li kien sar għal titjib fil-kundizzjonijiet minn amministrazzjoni preċedenti tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

(Korrezzjoni: Ara Dokument PL 2819 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 187 tal-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019.)

DWANA – KAŻIJIET TA' PERSUNI DEĦLIN/ĦERĠIN MINN MALTA B'€10,000 JEW AKTAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna li kienet dieħla jew ħierġa minn Malta, jew li kienet għaddejja fi transitu minn Malta ddikjarat lill-Kontrollur tad-Dwana li kienet qiegħda ġġorr somma ta' valur ta' €10,000 jew aktar?

Jista' jgħid minn liema pajjiż kienu ġejjin jew sejrin l-imsemmija persuni u kemm kien il-valur li ġie ddikjarat minnhom lill-Kontrollur tad-Dwana?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm qabad flus il-Kontrollur tad-Dwana liema flus ma ġewx iddikjarati minn persuni li kienu deħlin jew ħerġin minn Malta, jew li kienu għaddejjin fi transitu minn Malta?

Jista' jgħid f'kemm-il każ ġie maqbud l-ammont kollu minħabba li l-flus kienu indiviżibbli?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema pajjiż kienu ġejjin jew sejrin il-persuni li mingħandhom ġew maqbuda l-flus?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

QORTI - PERSUNI AKKUŻATI LI GĦAMLU DIKJARAZZJONI FALZA DWAR FLUS DEĦLIN/ĦERĠIN MINN MALTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata fil-Qorti li għamlet dikjarazzjoni falza jew li m'għamlitx id-dikjarazzjoni dwar flus meta l-istess persuna kienet dieħla jew ħierġa minn Malta, jew meta kienet għaddejja fi transitu minn Malta?

Jista' l-Ministru jgħid in-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

Jista' l-Ministru jgħid f'kemm il-każ il-Qorti ordnat il-konfiska tal-flus li ma ġewx iddikjarati favur il-Gvern ta' Malta?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn is-sena 2013 u s-sena 2018 kien hemm 22 każ fejn persuni ġew akkużati fil-Qorti li għamlu dikjarazzjoni falza jew li m'għamlux id-dikjarazzjoni dwar flus meta dawn kienu deħlin, ħerġin jew għaddejja fi tranżitu minn Malta.

Minn dawn, każ wieħed irrigwarda żewġ persuni.

In-nazzjonalità tal-persuni kkonċernati huma kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Din it-tabella tinkludi wkoll il-pieni relattivi, fejn il-każ ġie deċiż, kif ukoll l-ammont ta' flus konfiskati.

Hemm tliet każi fejn il-proċeduri għadhom pendenti u każ wieħed fejn il-persuna ġiet illiberata.

QORTI - PERSUNI AKKUŻATI LI GĦAMLU DIKJARAZZJONI FALZA DWAR FLUS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata fil-Qorti li għamlet dikjarazzjoni falza jew li m'għamlitx id-dikjarazzjoni dwar flus meta l-istess persuna kienet dieħla jew ħierġa minn Malta, jew meta kienet għaddejja fi transitu minn Malta?

Jista' l-Ministru jgħid f'kemm-il każ il-Qorti ordnat il-konfiska tal-flus li ma ġewx iddikjarati favur il-Gvern ta' Malta?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li fil-Qorti ta' Malta ma tinżammx statistika fir-rigward ta' persuni li jiġu akkużati fil-Qorti li għamlu dikjarazzjoni falza jew li m'għamlux id-dikjarazzjoni dwar flus meta l-istess persuni jkunu deħlin jew ħerġin minn Malta.

Mill-2013 sad-9 ta' Jannar 2019, fil-Qorti ta' Malta kien hemm 11-il każ fejn il-Qorti ordnat il-konfiska tal-flus favur il-Gvern meta l-akkuża kienet "dikjarazzjoni falza" jew "m'għamlitx dikjarazzjoni dwar flus".

Matul l-istess perjodu fil-Qorti ta' Għawdex ma kien hemm l-ebda każ.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PJAN LOKALI GĦAL GĦAWDEX -SOTTOMISSJONIJIET MILL-PUBBLIKU

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7819 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku dwar il-gżira ta' Għawdex, bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali għal Għawdex?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dokumenti mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – FILES JEW DOKUMENTI DISTRUTTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 7822 u tgħid, f'kull Direttorat u entità li taqa' fid-dekasteru tagħha, kemm kien hemm files jew dokumenti li ġew distrutti abbażi tal-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

X'tip ta' files jew dokumenti kienu u ta' liema uffiċċju jew taqsimiet kienu jappartjenu?

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 7822.

ATTIVITAJIET KULTURALI F'GĦAWDEX – ĦADDIEMA TAL-GVERN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 8121 u tgħid kemm ġew organizzati attivitajiet kulturali f'Għawdex u kemm ġew inkarigati, kemm ħaddiema tal-Gvern kif ukoll mill-privat, biex għamlu xogħol inkonnessjoni ma' dawn l-attivitajiet mis-sena 2013 sal-lum, għal kull attività separatament u maqsuma sena b'sena?

Interpellant li l-attivitajiet kulturali f'Għawdex huma mniżżla fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Fejn kien possibbli, f'dawn l-attivitajiet intużaw ħaddiema tal-Gvern.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu sejħiet permezz tad-Dynamic Purchase System sena b'sena u xahar b'xahar mis-sena 2013 sal-lum?

F'kull każ, min ħa d-deċiżjoni u x'kienet ir-raġuni li ħarġu b'dan il-mod?

Kemm kien il-valur ta' kull sejħa?

Jista' jgħid taħt liema Ministeru, entità, aġenzija, awtorità ħarġu dawn is-sejħiet permezz tad-Dynamic Purchase System u fiex kienu jikkonsistu dawn is-sejħiet?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm sejħa waħda li saret permezz tad-Dynamic Purchase System, liema sejħa saret f'Awwissu 2018.

Aktar dettalji jidhru fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA - PROĠETTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8152 u jgħid xi proġetti saru u x'kien il-valur tagħhom fi flus matul is-sena 2018 ġewwa Għawdex mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u x'tip ta' proġetti hemm ippjanati li jsiru mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma matul is-sena 2019 ġewwa Għawdex u x'inhu l-valur fi flus ta' kull wieħed minn dawn il-proġetti?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DIPARTIMENTI, AWTORITAJIET, AĠENZIJI U ENTITAJIET GOVERNATTIVI – ĦADDIEMA GĦAWDXIN LI JAĦDMU MALTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8123 u jgħid kemm kien hemm u preżentament kemm hemm jaħdmu, ħaddiema Għawdxin ġewwa Malta f'dipartimenti, awtoritajiet, aġenziji u entitajiet governattivi sena b'sena, mis-sena 2013 sal-lum?

Jista' jgħid preżentament dawn il-ħaddiema ma' liema entità qed jaħdmu?

JOSEPH MUSCAT: Qed nipprovdi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Għall-informazzjoni dwar l-entitajiet li ma jaqgħux taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministeri kkonċernati.

TRIQ LI MIX-XEMXIJA TAGĦTI GĦAL SAN PAWL IL-BAĦAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li t-triq li tagħti mix-Xemxija għal San Pawl il-Baħar issirilha l-manutenzjoni meħtieġa, peress li qed tkun irrappurtata b'mod regolari inkonvenjenza lis-sewwieqa li jagħmlu użu minn din it-triq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li partijiet sostanzjali mit-triq indikata diġà sarulhom tiswijiet estensivi qabel is-sajf 2018.

Infrastruttura Malta se tkompli t-tiswijiet ta' din it-triq fiż-żmien li ġej.

Persuni li jkollhom diffikultajiet b'xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastruttura Malta jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 2334 1000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fi Triq San Pawl fin-Naxxar hijiex se ssir speed camera?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid fuq liema raġunijiet/studji din se ssir u jgħid ukoll jekk il-Kunsill Lokali Naxxari ġiex ikkonsultat?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux se jkun hemm speed camera fi triq San Pawl, in-Naxxar, u għalhekk ma kienx ikkonsultat il-Kunsill Lokali.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INSPECTORS DWAR ABBUŻI MINN IMPJEGATI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu inspectors sabiex jinvestigaw lid-dipartimenti u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, jekk hux qed isiru abbużi waqt il-ħin tax-xogħol tagħhom?

Kemm-il spezzjoni saret f'dawn l-aħħar sentejn sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija u fejn saru dawn l-ispezzjonijiet?

X'passi ttieħdu kontra dawk l-impjegati li għamlu xi abbuż bħal meta jitilqu mix-xogħol mingħajr awtorizzazzjoni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li d-dipartimenti u l-entitajiet fi ħdan il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali m'għandhomx spetturi li jissorveljaw l-abbuż mill-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, kull dipartiment u entità li taqa' taħt dan il-Ministeru, jaħdem/taħdem qrib tal-impjegati sabiex ikun żgurat li kull servizz li jingħata jkun mhux biss wieħed ta' livell, imma wkoll mogħti fil-ħin, b'dedikazzjoni u attenzjoni.

Kull Direttur u Kap Eżekuttiv għandhu/għandha r-responsabbiltà u d-dover b'mod regolari li jassiguraw li l-impjegati taħt ir-responsabbiltà tagħhom jagħmlu dmirhom u f'konformità mal-policies, regolamenti, direttivi u ftehim kolletiv tas-Servizz Pubbliku jew tal-awtorità/entità kkonċernata.

F'każijiet fejn jiġi ppruvat li jkun hemm abbuż, is-Sezzjoni tar-Riżorsi Umani tara li tieħu azzjoni ta' dixxiplina jew ta' twiddiba skont il-każ rispettiv.

Filwaqt li l-Ministeru jħaddan il-policy tat-teleworking u flexibile hours, kull sezzjoni tara li jkun hemm ħinijiet stabbiliti fejn il-ħaddiem huwa obbligat li jwieġeb kull korrispondenza li tintbagħatlu.

L-attendenza u l-ħinijiet jinżammu taħt skrutinju mill-kapijiet u assistenti kapijiet, waqt illi jiġu infurmati fil-ħin jekk xi ħadd mill-ħaddiema jirrapporta li jkun marid.

L-użu tat-teknoloġija waqt il-ħinijiet tax-xogħol ukoll tiġi sorveljata sabiex ma jkunx hemm telf ta' ħin mill-impjegati fuq il-midja soċjali.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ - EŻENZJONI MILL-ĦLAS TA' LIĊENZJA TAT-TRIQ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7950, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kundizzjonijiet li l-Aġenzija Sapport tanalizza sabiex l-applikant jissodisfa l-kriterji biex ikun eliġibbli għall-eżenzjoni mill-ħlas ta' liċenzja tat-triq għall-persuni b'diżabilità jew min jieħu ħsiebhom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kundizzjonijiet jikkonsistu f'dawn il-kriterji:

- Il-vettura trid tkun fuq isem u misjuqa mill-persuna b'diżabilità

- Il-vettura trid tkun fuq isem il-persuna b'diżabilità, iżda d-diżabilità li jkollha ma tippermettix li l-vettura tinsaq mill-istess persuna (din tapplika kemm għall-karozzi standard kif ukoll awtomatiċi)

- Il-vettura hija fuq isem il-ġenituri, ulied, aħwa, mara/raġel tal-persuna b'diżabilità u li jkunu jgħixu fl-istess residenza tal-persuna b'diżabilità.

(Dan il-kriterju japplika biss għall-vetturi awtomatiċi.

L-unika eċċezzjoni tapplika fejn hemm bżonn ta' vettura aċċessibbli għal siġġu tar-roti)

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li meta persuna tkun inħolqitilha diżabilità wara l-età ta' 65 sena u tkun issuq il-vettura tagħha stess, hija tkun eliġibbli għal din l-iskema wkoll.

Madankollu, meta persuna tkun inħolqitilha diżabilità wara l-età ta' 65 sena iżda li ma tkunx issuq il-vettura hija stess, ikunu eliġibbli biss għal din l-iskema jekk il-vettura li tkun fuq isem xi membru tal-familja, trid tkun aċċessibbli għal min juża s-siġġu tar-roti.

PROGRAMM LEAP - PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7649, jista' l-Ministru jgħid x'ħidma saret mill-Programm LEAP fuq it-800 profil tal-familji/individwi vulnerabbli li għandhom xi forma ta' diżabilità sabiex jingħataw l-għajnuna konkreta biex joħorġu mill-faxxa tal-faqar?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-eżerċizzju ta' profiling ta' individwi li għandhom xi forma ta' diżabilità kien sar fl-2015 meta l-programm LEAP kien għadu proġett ikkofinanzjat minn Fondi Ewropej.

Dak iż-żmien, l-Aġenzija SAPPORT kienet parti mill-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS).

Dawk li sarilhom il-profil kienu ġew riferuti lill-istess Aġenzija SAPPORT u bdew jingħataw l-għajnuna.

Fil-fatt, l-istess ġbir ta' profiling ta' dawn l-individwi sar b'kollaborazzjoni bejn il-ħaddiema tal-LEAP, l-istess Aġenzija SAPPORT u l-ħaddiema ta' Jobsplus, wara li dawn ingħataw taħriġ speċifiku dwar kif tinġabar l-informazzjoni u kif jirreferu lill-klijenti għas-servizzi li l-aktar li jistgħu jkunu ta' għajnuna għalihom.

Bit-twaqqif tal-Fondazzjoni Lino Spiteri (LSF) kif ukoll permezz tal-iskema Job Enhancing Skills Scheme (JESS) mill-Aġenzija SAPPORT, persuni b'diżabilità li kellhom bżonn taħriġ speċifiku bdew jiġu megħjuna skont l-bżonnijiet tagħhom.

Iċ-ċentri LEAP ħadmu wkoll ma' numru ta' persuni b'diżabilità sabiex ifittxu impjieg f'ħidma ma' Jobsplus, entitajiet privati, kif ukoll ma' entitajiet pubbliċi, sabiex persuni b'diżabilità setgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Il-proġett INK qiegħed ikompli fuq din l-ħidma sabiex aktar persuni b'diżabilità jiġu assistiti b'mod professjonali minn ħaddiema mħarrġa, liema ħidma qiegħda tkompli twassal għal mobilità soċjali u integrazzjoni tal-persuni b'diżabilità fis-soċjetà tagħna.

CHARTER GĦAĊ-ĊITTADINI FIL-QORTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk ġiex ippubblikat is-Citizens' Charter u, jekk iva, ipoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 7663.

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm tfal li gawdew mill-iskema ta' childcare bla ħlas matul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' tfal li gawdew mill-iskema ta' childcare bla ħlas matul is-sena 2018 kien ta' 6,737.

NISA TA' NAZZJONALITÀ MALTIJA LI ĦADMU BI QLIGĦ

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa ta' nazzjonalità Maltija li ħadmu bi qligħ matul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni li għandha l-Jobsplus, in-numru ta' nisa ta' nazzjonalità Maltija li kienu jaħdmu fuq bażi full-time u part-time bħala xogħol ewlieni tagħhom sal-aħħar ta' Lulju 2018 (l-aħħar ċifri ppubblikati) kien ta' 80,642.

ŻWIĠIJIET F'MALTA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm seħħew żwiġijiet ġewwa Malta matul is-sena 2018?

Jista' jgħid kemm minnhom kienu bejn koppji ta' sess differenti u kemm minnhom kienu bejn koppji tal-istess sess?

JOSEPH MUSCAT: Fis-sena 2018 seħħew 2,552 żwiġijiet f'Malta.

Peress li mill-1 ta' Settembru 2017 ġiet fis-seħħ il-liġi tal-ugwaljanza fiż-żwieġ, fir-reġistru pubbliku ma tinżammx statistika rigward il-ġeneru.

UNJONI ĊIVILI F'MALTA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm seħħew unjonijiet ċivili ġewwa Malta matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Fis-sena 2018 kien hemm erba' unjonijiet ċivili ġewwa Malta.

Kien hemm koppja waħda ta' sess differenti u t-tliet koppji l-oħra kienu tal-istess sess.

ŻWIĠIJIET FUQ OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm seħħew żwiġijiet fuq opri tal-baħar inkluż cruiseliners matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Infurmat li kien hemm 1,303 żwiġijiet li seħħew fuq opri tal-baħar inkluż cruiseliners matul is-sena 2018.

(Korrezzjoni: Ara Dokument PL 2817 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 187 tal-Erbgħa 23 ta' Jannar 2019.)

ŻWIĠIJIET BARRA MINN MALTA FEJN WAĦDA MILL-PERSUNI TKUN TA' NAZZJONALITÀ MALTIJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati żwiġijiet mar-Reġistru Pubbliku li seħħew barra l-pajjiż fejn waħda mill-partijiet tkun ta' nazzjonalità Maltija matul is-sena 2018?

(Korrezzjoni: Ara Dokument PL4706 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 318, nhar it-Tnejn, 20 ta' April 2020)

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Prim Ministru: B'referenza għal dak illi kien ġie rrappurtat fil-midja f'Ġunju 2018 dwar Islamic Finance

(http://www.independent.com.mt/articles/2018-06-26/local-news/Malta-Islamic-Finance-Association-backed-by-Maltese-Government-6736192499), jista' l-Prim Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm minn dakinhar sad-data illi fiha qed issir din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ġejt informat li ma kienx hemm żviluppi.

ISTITUZZJONIJIET FINANZJARJI ISLAMIĊI – APPLIKAZZJONIJIET MAL-MFSA

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk sarux xi applikazzjonijiet mal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (MFSA) matul l-2018 fejn jidħlu istituzzjonijiet finanzjarji Islamiċi?

Jekk iva, kemm daħlu u kemm minnhom ġew approvati?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li ma daħlu ebda applikazzjonijiet.

Fil-preżent qed isir xogħol biex, fost oħrajn, is-sistema Maltija tilqa' aħjar għal dawn it-tipi ta' strumenti.

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm qed jiġi stmat (estimu, anke jekk mhux preċiż) il-valur tax-xogħol u l-materjal neċessarju biex terġa' tinbena Marsalforn 2 Arm Breakwater?

Interpellant li ġew ippubblikati żewg tenders għall-istudji meħtieġa li minnhom jiddependi l-andament tal-proġett.

Il-Breakwater ta' Marsalforn hija wegħda elettorali li l-Ministeru determinat li jwettaq.

RABAT GĦAWDEX – LAMPI TAT-TRIQ MITFIJA

L-ONOR.

MARTHESE PORTELLI staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Peress li fi Triq ir-Repubblika, Rabat Għawdex hemm numru ta' lampi u bozoz maqtugħin jew li mhumiex jinxtegħlu, tista' l-Ministru tara illi tittieħed l-azzjoni meħtiega u jinxtegħlu minnufih biex jiġi eliminat kull inkonvenjent u periklu?

Interpellant li d-dwal tal-imsemmija triq (u anke parti minn Triq l-Imġarr) għadhom taħt ir-responsabbiltà ta' Transport Malta.