DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 16 ta' Mejju 2018

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni t-talba datata 16 ta' Mejju 2018 sabiex l-Onor.

Edwin Vassallo jiġi reġistrat bħala skużat fil-minuti tas-seduta 111 tal-14 ta' Mejju 2018, is-Sedja laqgħet din it-talba u ordnat il-korrezzjoni relattiva fil-Minuti tas-seduta msemmija.

Nawgura lill-Onor.

Edwin Vassallo fejqan ta' malajr.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 112, li saret fil-15 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-opinjoni motivata tal-Parlament Malti dwar il-Proposta COM(2018)147 għal Direttiva tal-Kunsill li tistabbilixxi r-regoli dwar it-tassazzjoni korporattiva ta' preżenza diġitali sinifikanti u dwar il-Proposta COM(2018)148 għal Direttiva tal-Kunsill dwar is-sistema komuni ta' taxxa fuq is-servizzi diġitali fir-rigward tad-dħul li jirriżulta mill-provvista ta' ċerti servizzi diġitali, kif rakkomandata mill-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u bil-qbil tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, li kienet se tintbagħat lill-Presidenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni Ewropea; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni Maltija għall-Assemblea Parlamentari tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u Koperazzjoni fl-Ewropa (OSCE), magħmula mill-Onor.

Hermann Schiavone, li attendiet il-Laqgħa tax-Xitwa tal-OSCE li nżammet fi Vjenna fit-22 u t-23 ta' Frar 2018.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-FINANZI – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu fuq radio advertising minn Marzu, 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Nixtieq nistaqsi xi ħaġa lill-Ministru għall-Finanzi li żgur huwa aware tagħha, anke għaliex hija relatata mas-suġġett oriġinali.

Jista' l-Ministru jispjega għaliex fix-xahar t'April il-Bank Ċentrali ta' Malta ħallas aktar minn €100,000 f'pagamenti lill-kredituri tal-Bank Pilatus?

Jista' l-Ministru jispjega jekk hemmx xi prassi jew xi policy li l-Bank Ċentrali ta' Malta jħallas lill-kredituri - u hawn irrid nenfasizza li fuq kredituri qed nitkellem u mhux fuq depożitaturi - ta' Pilatus Bank?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: L-ewwel nett irrid ngħid li din il-mistoqsija supplimentari m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija parlamentari oriġinali.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħtini aktar informazzjoni nista' nindaga, però li naf hu li f'dik li hi superviżjoni, Pilatus Bank jaqa' taħt il-Malta Financial Services Authority (MFSA).

Il-fatt li ċ-chairman li kien hemm f'Pilatus Bank tneħħa, li ġie magħżul a competent person kif ukoll li ħarġu regoli dwar x'jistgħu jagħmlu u x'ma jistgħux jagħmlu x-shareholders u d-diretturi, dan kollu ġara min-naħa tal-MFSA.

Però jien m'għandix informazzjoni dwar dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, ċjoè li l-Bank Ċentrali ta' Malta ta xi ħaġa lill-kredituri.

Jekk stess saret xi ħaġa bħal din, din tkun saret bl-istruzzjoni tal-competent person, u jien ma nistax nimmaġina li ssir xi ħaġa mingħajr ma jkun jaf biha l-competent person.

Issa jekk wieħed iħares lejn il-curriculum vitae ta' dan il-competent person isib li dan is-CV huwa impressjonanti mil-lat tal-esperjenza li hu għandu fuq dan ix-xogħol.

Għalhekk jien noqgħod fuq il-kompetenza u l-kapaċità ta' dan il-competent person li jiddeċiedi hu fl-aħjar interess tal-Bank u m'għandix intenzjoni li nikkomplikaw il-problemi li jeżistu mil-lat finanzjarju.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ninsab informat li dalgħodu l-Ministru għall-Finanzi u l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol ħabbru xi inċentivi fiskali għal dawk l-istudenti li jixtiequ jkomplu l-istudju tagħhom f'livell ta' Masters u PhD. Għalhekk jista' l-Ministru għall-Finanzi jagħti aktar informazzjoni lill-Kamra dwar din l-iskema u anke dwar min jista' japplika u jgawdi minnha?

Nixtieq inkun naf ukoll xi trid tagħmel persuna jew student li jkunu jixtiequ japplikaw għal din l-iskema.

EDWARD SCICLUNA: Iva, Sur President, fil-fatt dalgħodu jien u l-Ministru Evarist Bartolo nidejna skema li ġiet imħabbra fil-Baġit għal din is-sena u li nistgħu nħarsu lejha kompletament bħala investiment fil-pajjiż.

L-investiment fl-edukazzjoni jfisser investiment fil-pajjiż għax minbarra labour force varjata, skills, kapaċitajiet u ħiliet diversi, il-pajjiż irid ikollu wkoll livell għoli ta' nies kapaċi bi professjonijiet importanti, fosthom fix-xjenza.

Dan huwa kruċjali għall-pajjiż biex ikun jista' jkompli miexi 'l quddiem.

Indikatur ewlieni għalina biex inkunu nafu jekk ilħaqniex dan il-livell huwa li naraw kemm hu l-persentaġġ tal-labour force li għandu postgraduate degrees, bħalma huma l-Masters u l-PhDs.

Indikatur ieħor huwa n-numru ta' invenzjonijiet li jsiru permezz tal-industrija tar-research and development.

Huwa għalhekk li l-Unjoni Ewropea talbet lil pajjiżna jagħmel target f'dan il-qasam għas-sena 2020.

Aħna għamilna dan it-target ambizzjuż ħafna, dak ta' 2% tal-prodott gross domestiku.

Fil-fatt għadna lura għax għadna wasalna sa 0.6%, però naħseb li għandna għal xiex inkunu fiduċjużi li nagħmlu avvanz kbir f'dak li huwa research and development.

Irrid ngħid li din il-miżura baġitarja hija inċentiv fiskali li se tiġi tiswa lill-Gvern …

Issa hawnhekk irrid ngħid li qed nitkellmu dejjem fuq stima għax ma nistgħux inkunu nafu kemm se jkun hemm aktar persuni li jieħdu l-inċentiv li jagħmlu l-Masters u l-PhD, imma żgur li dan hu inċentiv attraenti ħafna għax tajjeb ngħidu li kull min se jagħmel kors fil-Masters jew PhD, meta jibda jaħdem fil-każ ta' Masters se jieħu tax exemption fuq is-salarju kollu ta' dik is-sena u fil-każ ta' dottorat se jieħu tax exemption ta' sentejn.

Sintendi għal dan se jkun hemm il-capping, u aħna hawnhekk qed nitkellmu fuq l-ewwel €60,000 salarju, li huwa capping ġeneruż.

Naturalment fil-każ ta' dawk li jagħmlu l-Masters jew il-PhD part-time, is-somma stabbilita mil-lat ta' capping se tkun tirrifletti dan, għax altru li wieħed jitlaq mix-xogħol jew ikollu jissellef il-flus biex jagħmel id-degree u altru li wieħed jibqa' jaħdem matul il-ġurnata u jagħmel id-degree filgħaxija.

L-iskop ta' dan l-inċentiv huwa l-investiment fil-pajjiż, u allura nisperaw li n-numru ta' dawk li jagħmlu l-Masters u l-PhD jiżdied, anzi huwa importanti għal pajjiżna li jiżdied.

Aħna nixtiequ li n-numru ta' żgħażagħ li jiggradwaw u jagħmlu d-degrees jiżdied, iżjed u iżjed għal dawk li huma postgraduate.

Biex inkunu ċari u ma jkunx hemm konfużjoni, tajjeb ngħid li kull min iggradwa mill-għada ta' dak il-Budget Speech li għamilt f'Ottubru tas-sena l-oħra jista' jibbenefika minn dan l-inċentiv.

Jien, bħala Ministru għall-Finanzi, flimkien mal-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol l-Onor.

Evarist Bartolo, nawguraw li dan l-inċentiv jintlaqa' tajjeb u s-€6 miljuni li hemm ivvotati għal dan il-għan jittieħdu kollha għax fl-aħħar mill-aħħar, kif għedt diġà, dawn se jkunu jfissru investiment għall-pajjiż.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, ilbieraħ kien hemm mistoqsija parlamentari dwar il-lista ta' politically exposed persons (PEPs) Maltin li kienu inklużi fi Swiss Leaks.

Issa kif jaf il-Ministru, il-Prim Ministru kien obbliga ruħu b'mod pubbliku li jippubblika din il-lista, imma lbieraħ il-Ministru għall-Finanzi wieġeb li din l-informazzjoni ma tistax tingħata għax inkella jkun qed jinkiser l-Att dwar is-Sigrieti Uffiċjali.

Imma peress li l-Att dwar is-Sigrieti Uffiċjali jgħid li ma tista' tittieħed l-ebda azzjoni jekk mhux bil-kunsens tal-Avukat Ġenerali, peress li l-Avukat Ġenerali huwa l-Avukat tal-Gvern u peress li l-Prim Ministru huwa klijent tal-Avukat Ġenerali, allura l-Ministru ma jidhirlux li m'hemmx lok li tiġi applikata din il-projbizzjoni?

U jekk iva, minn fejn tirriżulta din il-projbizzjoni?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Fir-risposta li tajt għal dik il-mistoqsija parlamentari jien għedt dak li ddikjara l-Kummissarju tat-Taxxi, ċjoè li hu marbut bil-liġi tat-taxxa li ma jkunx jista' jsemmi ismijiet ta' dak u tal-ieħor, x'jaqla' dak u x'jaqla' l-ieħor u jekk wieħed huwiex f'dik il-lista jew mhuwiex.

Dan x'qal hu, u aħna rridu nirrispettaw dak li qal.

Però, having said that, aħna nistgħu nistaqsuh mistoqsijiet oħrajn b'mod ġeneriku bħal, pereżempju, kemm ġew investigati każijiet s'issa, fejn wasal ix-xogħol u mistoqsijiet oħrajn mingħajr ma jissemmew ismijiet partikolari, u hu jrid jirrapporta dik is-sitwazzjoni.

Iżjed minn hekk m'għandix xi nżid.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Matul dawn l-aħħar ġimgħat rajna diversi rapporti fuq il-midja dwar ir-reġim tal-VAT fir-rigward tal-jottijiet u anke dak marbut mal-pożizzjoni tal-Kummissjoni Ewropea.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra x'inhi l-pożizzjoni ta' Malta f'dan ir-rigward?

EDWARD SCICLUNA: Bħalma nafu, it-taxxa hija fuq quddiem nett tal-aġenda tal-Kummissjoni Ewropea.

Huwa fatt magħruf li għalkemm it-tax avoidance mhijiex evażjoni tat-taxxa - hija evażjoni tat-taxxa b'mod leġittimu u legali - fid-dinja tal-lum lanqas din mhi qed tiġi aċċettata.

Issa hawnhekk ma ninsewx li qed nitkellmu fuq corporation tax, u ċerti pajjiżi kbar fil-Kummissjoni Ewropea kemm jista' jkun jixtiequ li dawk il-pajjiżi li għandhom reġim ta' taxxa kompetittiva jgħollu l-livell jew ir-rati ta' taxxa fuq dawn il-kumpaniji ħalli huma ma jkunux anqas kompetittivi bil-konsegwenza li jkun hemm kumpaniji li jaħarbu mill-pajjiż u jistabbilixxu ruħhom f'pajjiż ieħor.

Din aħna nifhmuha għax naturalment meta pajjiż li għandu taxxa għolja u li għandu settur pubbliku kbir bi spiża goffa, b'ineffiċjenza u b'burokrazija kbira jara pajjiżi bħall-Irlanda, Malta, il-Lussemburgu, in-Netherlands u l-Belġju, li huma aktar kompetittivi, ir-risposta tagħhom tkun …

Dawn mhumiex se jagħmlu bħal Trump li, nikkritikawh kemm nikkritikawh, għall-inqas meta ra l-andament ta' pajjiżu ddeċieda li jbaxxi t-taxxa f'pajjiżu ħalli l-kumpaniji Amerikani kbar jibqgħu l-Amerika u mhux imorru f'xi pajjiż ieħor.

Ara dawn il-pajjiżi l-kbar mhumiex qed jagħmlu hekk imma qed jużaw lill-Kummissjoni Ewropea, qed jużaw l-agreements, qed jużaw il-pressure mill-midja kemm jista' jkun.

Dan minbarra li hawn ħafna min-naħa l-oħra tal-Kamra li qed irewħu ħalli jkomplu jżidu l-kritika fuq pajjiżna għax iridu jbiddlu reġim ta' taxxa li hu legali, li hu aċċettat, li huwa approvat mill-OECD u li meta dħalna fl-Unjoni Ewropea ġie approvat mill-Kummissjoni Ewropea, bil-għan li nkunu anqas kompetittivi.

Dan minkejja li pajjiżna m'għandux ir-riżorsi li għandhom dawn il-pajjiżi imma għandu żvantaġġi kbar, u minkejja dan kollu aħna xorta rnexxielna naslu fejn wasalna.

Issa l-mistoqsija li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant tirrigwarda t-taxxa tal-VAT fuq il-kiri tal-jottijiet.

Il-liġi tal-VAT, li hija ċara daqs il-kristall, tgħid li meta wieħed jikri jott mill-Ewropa imma jmur bih barra mill-Ewropa u tul il-leasing jibqa' hemmhekk, huwa ma jħallasx VAT, filwaqt li jekk min-naħa l-oħra wieħed jagħmel nofs il-perjodu fl-ibħra Ewropej u nofs il-perjodu barra mill-Ewropa jħallas nofs ir-rata tal-VAT.

L-ironija hija din li se ngħid.

Ta' min jgħid li din il-policy hija pprattikata minn pajjiżi kbar bħalma huma Franza u l-Italja filwaqt li Ċipru u l-Greċja għandhom policy simili, u għalhekk Malta, biex ma toħloqx komplikazzjonijiet, ikkopjat dan il-mudell.

Dan l-aħħar jien kelli bilateral meeting mal-Kummissarju Ewropew Moscovici fejn għedtlu ċar u tond li minn din l-istituzzjoni Ewropea aħna nistennew ġustizzja u level playingfield ma' kulħadd; ma nistgħux naċċettaw li tintbagħat ittra lill-Gvern ta' Malta jew lill-Gvern ta' Ċipru, għax huma pajjiżi żgħar, u ma tintbagħatx l-istess ittra lill-pajjiżi l-kbar li għandhom sistemi bħal tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan jien għedtu kemm bil-kliem kif ukoll bil-kitba, u r-risposta li tajna hija legali, fis-sens li dak li għamilna aħna għamilnieh b'mod tajjeb, b'mod legali u b'mod li jagħmel sens.

Issa jekk dak li jkun iħallasx il-VAT bil-quddiem jew b'lura, dik għalissa hija irrilevanti, imma aħna fissirna kollox lill-Kummissjoni Ewropea u nistennew li din is-sistema li daħħalna fil-pajjiż għaxar snin ilu, informajna lill-Kummissjoni Ewropea dwarha, għamilna studju li ġie bbażat fuq din is-sistema li bnejna, u ġaladarba ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra jaqblu li din kienet sistema tajba u li anke l-industrija marittima hija ta' importanza kbira għal pajjiżna … Biżżejjed ngħid li minħabba l-pożizzjoni ġeografika ta' pajjiżna, anke biex tmur Sqallija trid tagħmel aktar żmien f'ibħra mhux territorjali, aħseb u ara biex tmur lejn Tuneż jew inkella n-naħat tat-Turkija.

Għalhekk din kienet policy li tagħmel sens.

Kif għedt diġà, aħna ktibna lill-Kummissjoni Ewropea dwar dan, fissirnielha kollox, l-ittra bgħatnieha, id-deadline għadda xi ġimgħa ilu u issa qed nistennew ir-risposta min-naħa tagħha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Ġaladarba l-Ministru rrisponda mistoqsija fuq tax avoidance, jien nimmaġina li l-Ministru jaf li fi Frar li għadda l-Ministeru għall-Finanzi tal-Iżvezja ħareġ memorandum li fih ippropona li mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla pajjiżna jitneħħa minn dik li tissejjaħ "white list" għall-finijiet tat-trattament ta' taxxa ta' controlled foreign companies u jitpoġġa f'lista li hija kompletament eskluża mill-white list.

Dan ifisser li aħna qed nitneħħew, jew għall-inqas qed jiġi propost li nitneħħew, mill-white list fejn l-income kollu ta' dawn il-kumpaniji huwa kompletament eżenti mir-regolamentazzjoni għall-finijiet ta' taxxa f'dak il-pajjiż.

Issa għall-inqas mill-informazzjoni li għandi jirriżulta li m'hemm l-ebda pajjiż ieħor tal-Unjoni Ewropea li huwa kompletament eżenti mill-white list.

Għalhekk xtaqt li l-Ministru jgħidilna x'wassal mill-informazzjoni li għandu biex il-Gvern Żvediż jieħu din l-azzjoni, li safejn nista' nifhem jien hija azzjoni unilaterali.

X'qed jagħmel il-Gvern biex din il-proposta titwaqqaf u tinbidel?

Għax nifhmu li din il-proposta tagħmel ħsara kbira ħafna lil pajjiżna.

U l-Gvern għamel impact assessment biex jara x'jistgħu jkunu l-effetti ta' deċiżjoni bħal din?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, naħseb li l-ewwel mistoqsija hija l-aktar waħda faċli, u fil-fatt jien niskanta kif l-Onor.

Interpellant qed jagħmilha.

Huwa staqsa x'wassal biex l-Iżvezja tħoss li pajjiżna mhux qiegħed igawdi reputazzjoni tajba.

Jien naħseb li l-Onor.

Interpellant jaf biżżejjed bil-kampanja maħmuġa ta' fake news li telgħet … (Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) (Għajjat)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

Bħalissa huwa l-Ministru għall-Finanzi li għandu dritt jitkellem.

Ministru, tista' tkompli bid-diskors tiegħek, jekk jogħġbok.

EDWARD SCICLUNA: Din il-kampanja ġiet mifruxa mad-dinja kollha permezz tal-Parlament Ewropew, permezz ta' żviluppi, hearings u debates biex inżommu l-ħin kollu … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit jekk jogħġbok.

Huwa faċli għalija li nżomm l-ordni.

Jekk hawn xi ħadd irid iqum jitkellem joħroġ 'il barra jew inkella ngħidlu jien biex joħroġ 'il barra!

Dik hija l-Ordni Permanenti tal-Kamra.

Ministru, jekk jogħġbok, kompli bid-diskors tiegħek.

Huwa faċli għalija li nżomm l-ordni!

EDWARD SCICLUNA: Sur President, jien attendejt aktar minn laqgħa waħda fil-Parlament Ewropew, u l-kumment li għaddew il-Membri Parlamentari Ewropej, ġabuh minn fejn ġabuh, kien assolutament fittizju u ma kienx jirrifletti r-realtà Maltija.

(Interruzzjonijiet) Li tgħid li pajjiżna huwa stat mafjuż, speċjalment meta tara x'qed jiġri fil-pajjiżi ġirien tagħna … Żgur li l-Maltin u t-turisti li jiġu hawnhekk fin-numri kbar tagħhom mhumiex jaraw dawn l-affarijiet li qed jiġu vvintati!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Agius.

Tħallinix nimxi b'mod differenti!

EDWARD SCICLUNA: Itfa' t-tajn illum, itfa' t-tajn għada, u mbagħad tiġi tistaqsini għaliex l-Iżvezja qed tara li m'għadniex bojod?!

Bħallikieku l-kampanja tagħkom m'għandhiex effett!

Dan huwa l-effett tal-affarijiet li qegħdin tagħmlu, u din ilna ngħiduha!

Qegħdin tiġu fi kliemna!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru, jekk jogħġbok.

Il-Ministru qed iwieġeb mistoqsija supplimentari, u allura biex jiġi mwieġeb min għamel xi mistoqsija supplimentari ma għandux jgħaddi kummenti.

(Interruzzjonijiet) Onorevoli, jekk jogħġbok diġà sikkittek!

Min irid jimxi b'mod differenti, allura mhux problema, nimxu skont ir-regolamenti tal-Kamra!

Tista' tkompli, Ministru.

EDWARD SCICLUNA: Ovvjament kien hemm affarijiet oħrajn.

M'hemm l-ebda dubju li aħna rnexxielna niġbdu lejn pajjiżna lil dawk il-kumpaniji kollha Svediżi li qegħdin jagħmlu daqshekk profitt u suċċess fl-igaming industry.

Ma naħsibx li huwa l-gost tagħhom illi l-Ministru għall-Finanzi Żvediża … Issa hawn ta' min jgħid li din hija ħabiba tiegħi, fis-sens li qegħdin fl-istess family group u niltaqgħu għall-business breakfast qabel ma jkollna l-Euro Group, imma naħseb li wieħed m'għandux jistagħġeb li jinqaras minn hemm u jinqaras minn hawn.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk intom kuntenti u qegħdin tidħku b'dawn l-affarijiet, jien m'iniex!

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru!

Jekk jogħġbok!

Onorevoli, jekk jogħġbok!

Ministru, kompli bid-diskors tiegħek.

EDWARD SCICLUNA: Qed jieħdu gost u kuntenti li l-kampanja tagħhom qed tagħmel effett!

Issa ħalli niġi biex ngħid xi jrid jagħmel il-Gvern.

Il-Gvern qed iżomm relazzjonijiet tajbin ma' dawn il-pajjiżi, u se jiġi l-waqt li jkolli meeting mal-Ministru għall-Finanzi Żvediża ħalli għall-inqas inkunu nistgħu … Hemm ħafna affarijiet komuni, u hemm aktar affarijiet x'jgħaqqduna milli x'jifirduna, speċjalment f'dik li hija strateġija għall-Euro zone.

Għalhekk jien persważ li bil-kelma t-tajba, bid-diskussjonijiet u bin-negozjati se naslu biex finalment ineħħuna minn dik il-lista.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtieq nirriferi lill-Ministru għal rapport li deher fil-ġurnal Times of Malta tal-10 ta' Mejju fejn hu stess kien ġie kkwotat jgħid li minn 9,900 impjieg li ġew maħluqa f'pajjiżna fl-2017, minn dawn, 8,690 kienu fis-settur privat.

Minn dan l-istess artiklu jirriżulta wkoll li meta wieħed iqabbel ix-share tas-settur pubbliku ma' dak privat isib li filwaqt li fl-2011 kien ta' 30%, fl-2017 dan niżel għal ftit anqas minn 24%.

Ovvjament dan ifisser li l-ekonomija tagħna qed tkompli toħloq ħafna aktar impjiegi fis-settur privat.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra x'miżuri se jkompli jieħu dan il-Gvern sabiex ikompli jistimula s-settur privat f'pajjiżna u jkompli joħloq l-impjiegi?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: M'hemm l-ebda dubju li din l-istatistika tifqa' bużżieqa li l-Membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra dejjem ipprovaw jonfħu dwar is-settur pubbliku!

(Onor. Membri: Hear, hear) Huma dejjem iħossu li there must be something wrong biex qed ikun hemm dan is-suċċess kollu.

Għall-ewwel kważi kienu jridu jikkonvinċu lil kulħadd li l-qgħad għad irid jikber, u aħna konna nitolbuhom jistennew ftit ħalli jaraw li meta l-ekonomija tibda tingrana, ir-rata tal-qgħad tibda nieżla, kif fil-fatt għamlet għax baqgħet nieżla u kif se jkompli jiġri - (Onor. Membri: Hear, hear) - għax kull rapport li għaddielna kemm l-IMF kif ukoll ir-rating agencies kollha kelma waħda, li dan it-tkabbir mhuwiex wieħed short-term imma huwa tkabbir sostenibbli, huwa tkabbir reali u huwa tkabbir on the ground.

Issa meta xi ħadd fil-qasam tal-istatistika jew fil-qasam tal-ekonomija jibdew jiġuh id-dubji dwar dan is-suċċess u jibda jaħseb li hemm xi żball … Għax ġieli ssib lil min jgħidlek: Imma dan kollu huwa reali?

Possibbli li l-ekonomija qed tikber b'6%fis-sena?!

Jien inweġibhom billi ngħidilhom: Ħarsu on the ground!

Il-figuri tan-numru ta' persuni li qed jaħdmu huma reali.

Dawn huma persuni li joħorġu minn djarhom kuljum u jirkbu l-karozza tagħhom jew tal-linja biex imorru jaħdmu!

Għalhekk m'hemm l-ebda dubju, m'hemmx għalfejn indexation jew deflators biex min-nominal tasal għar-real!

M'għandekx għalfejn tgħodd il-flus!

Ħares lejn in-nies ħerġin għax-xogħol, arahom jikbru fin-numru u meta tara figura bħal dik li ssemmiet, dik ta' eluf iżjed mis-sena ta' qabel, fejn kull sena din il-figura qiegħda dejjem tiżdied … Imma l-aktar ħaġa importanti hi li huwa s-settur privat li qiegħed jiġġenera dan ix-xogħol.

Qabel, dejjem kien hemm dubju fuq is-Segretarjati, eċċ imma issa l-istatistika hija ċara u qed turi li l-ġid li qed jinħoloq f'pajjiżna ġej mis-settur privat.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-fondi li ngħatat kull skola primarja u sekondarja tal-Istat fis-snin 2016, 2017 u 2018, għall-mistoqsija parlamentari 5660.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2353.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq ir-radju mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2354.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, illum waranofsinhar sar il-funeral ta' personalità f'pajjiżna li matul ħajjitha ġabet xi ftit tbissim mhux ħażin fuq l-uċuħ tal-poplu Malti u Għawdxi.

Qed nirriferi għal Charles Thake, li miet fl-età ta' 90 sena.

Għalhekk din il-Kamra tixtieq tieħu l-okkażjoni biex issellimlu, u f'isem l-Oppożizzjoni nixtieq nagħti l-kondoljanzi lill-familja tiegħu, speċjalment lit-tfal tiegħu Maryanne, Martin, Peter, Maronia, Stephen, John u David.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, l-Onor.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Aħna min-naħa tal-Gvern nixtiequ ningħaqdu mal-Oppożizzjoni biex nagħtu l-kondoljanzi tagħna lill-familja tal-mibki Charles Thake.

Jien ukoll naf ħafna mit-tfal tiegħu, u fil-fatt wieħed minnhom huwa anke kollega tiegħi għax jaħdem bħala tabib fl-Isptar Mater Dei.

Naf li t-telfa ta' missier tkun dejjem telfa kbira, u għalhekk għal darb'oħra nixtieq nerġa' nestendi l-kondoljanzi lill-familjari, lill-qraba u lill-ħbieb tiegħu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tixtieq tingħaqad mal-Oppożizzjoni u man-naħa tal-Gvern u testendi l-kondoljanzi tagħha.

Fil-fatt is-Sedja għamlet kuntatt mal-familjari tiegħu wkoll.

Jien kont naf lil uħud minn uliedu, fosthom lil Martin u lil Peter.

Charles Thake kien bniedem li ferraħ lil ħafna nies u dejjem żamm il-valuri tiegħu sodi fis-soċjetà Maltija.

Se ngħid lill-Iskrivan tal-Kamra biex jgħaddi kopja ta' dawn il-ħsibijiet lill-membri tal-familja tiegħu.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UŻU TAD-DATA, TAR-REĠISTRU

TAL-ISMIJIET TAL-PASSIĠĠIERI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għat-traspożizzjoni tad-Direttiva (UE) 2016/681 tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill tas-27 ta' April 2016 dwar l-użu ta' data tar-reġistru tal-ismijiet tal-passiġġieri (PNR) għall-prevenzjoni, l-iskoperta, l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta' reati terroristiċi u kriminalità serja".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għat-traspożizzjoni tad-Direttiva (UE) 2016/681 tal- Parlament Ewropew u l-Kunsill tas-27 ta' April 2016 dwar l-użu ta' data tar-reġistru tal-ismijiet tal-passiġġieri (PNR) għall-prevenzjoni, l-iskoperta, l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta' reati terroristiċi u kriminalità serja" jiġi moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI

TAL-AMBJENT

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-15 ta' Mejju, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: L-ewwel nett nixtieq ningħaqad mal-kollegi sħabi ta' din il-Kamra billi nagħti l-kondoljanzi tiegħi lill-familjari ta' Charles Thake għat-telfa tal-għażiż missierhom.

Kif jaf kulħadd, illejla se nkunu qed nitkellmu dwar kif art tal-gvern tista' tgħaddi lill-NGOs u lill-kunsilli lokali għall-protezzjoni u t-tisbiħ tal-ambjent, però l-ewwel nett nixtieq nitkellem fuq it-tniġġis tal-ambjent ta' madwarna minħabba attitudni u mġiba li hi ta' min jistkerrahha.

Ma rrid nipponta subgħajja lejn ħadd, u ma għandi l-ebda ħsieb li ndawwar din l-issue f'xi ballun politiku lanqas, però hawnhekk ma nistax ma nagħmilx riferenza għall-att krudili li sar fil-konfront ta' uffiċjal tal-pulizija, il-kuntistabbli Simon Schembri.

Minn hawnhekk nixtieq nuri s-solidarjetà tiegħi kemm miegħu kif ukoll mal-familja tiegħu wara dak li għadda minnu lbieraħ waqt li kien qed jaqdi dmiru.

Dan il-kuntistabbli ġie attakkat bl-aktar mod viljakk u brutali li wieħed jista' jimmaġina, u dan sempliċement għax kien qed jaqdi d-doveri tiegħu biex jissalvagwarda lilna, li nużaw it-toroq tagħna.

Dan l-attakk lili nissilli rabja kbira u nistqarr li ma stajtx saħansitra norqod.

Għax kif tista' torqod meta ġġib quddiem għajnejk minn xiex għadda dan il-kuntistabbli u l-familjari tiegħu?

Illum il-ġurnata lanqas biss jgħaddilek minn moħħok li dak li għadda minnu dan l-individwu jgħaddi minnu annimal, aħseb u ara uman!

Meta kont għadni żgħir, jien kont niġi mgħallem li għandha tiġik sudizzjoni mill-Pulizija, għandha tiġik sudizzjoni mill-għalliema u għandha tiġik sudizzjoni minn dawk kollha li huma akbar minnek.

M'iniex qed ngħid li wieħed għandu jħoss sens ta' biża' minn dawn in-nies, imma żgur li għandna nġibulhom rispett u gratitudni talli jkunu qed jagħtu servizz lilna kif ukoll lil pajjiżna.

Madankollu, sfortunatament illum il-ġurnata dan ir-rispett spiċċa għal kollox u niżel fl-aktar livell baxx li huwa immaġinabbli.

Ma jistax ikun li raġel jew mara li għandhom it-tfal u li għandhom ukoll il-ġenituri joħorġu filgħodu biex jaqilgħu l-ħobża tagħhom ta' kuljum u biex jipproteġu lilna ċ-ċittadini u mbagħad jiġu stmati u maltrattati b'dan il-mod.

Meta nisma' b'dawn l-affarijiet li qed isiru f'pajjiżna kważi kważi nibda nistħi ngħid li jien Malti għax dan l-atteġġjament huwa wieħed ta' diżrispett mhux biss lejn il-persuna li ssofri l-azzjoni imma lejn il-pajjiż kollu.

Għalhekk aħna, li nirrappreżentaw lill-poplu Malti u Għawdxi minn dan il-bini tal-Parlament obbligati li nkomplu nilleġiżlaw biex affarijiet bħal dawn ma jerġgħux jiġu ripetuti għax min wettaq din l-azzjoni huwa ta' theddida kemm għalina kif ukoll għall-komunità li ngħixu fiha.

Aħna fid-dmir li naraw li jsir dak kollu neċessarju biex lill-uffiċjali pubbliċi, fosthom lill-kuntistabbli Schembri, nagħtuhom il-protezzjoni kollha neċessarja waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

Kif għedt diġà, Sur President, fl-aħħar mill-aħħar dawn in-nies qed jagħtuna servizz, u allura aħna rridu nuru rikonoxximent lejn is-servizz li qegħdin jagħtuna.

Nistgħu ngħaddu elf liġi minn dan il-Parlament u nistgħu nsaħħu l-ambjent ta' madwarna kemm irridu, però jekk m'aħniex se nnaddfu l-arja li nieħdu n-nifs minnha minn dawn it-tip ta' nies u minn din it-tip ta' attitudni diżgustanti, dan il-pajjiż qatt mhu se jkun jista' jieħu r-ruħ.

Il-bonordni u r-rispett lejn il-liġi kif ukoll lejn min jinforzaha għandha tkun ta' prijorità għal dan il-Parlament.

Problema oħra li qed tniġġes l-arja u li qed tirvina l-ambjent ta' madwarna hi s-sitwazzjoni tat-traffiku f'pajjiżna, sitwazzjoni bla preċedent li sfortunatament aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tiggrava.

Però llum, Sur President, aktar milli nitkellem fuq problemi, aktar nixtieq nitkellem fuq is-soluzzjonijiet li hemm bżonn li l-Gvern jimbarka fuqhom kemm jista' jkun malajr biex din is-sitwazzjoni tat-traffiku tiġi rranġata bl-aħjar mod possibbli.

Hemm proposti long-term filwaqt li hemm oħrajn short-term, però biex intaffu din il-problema fl-immedjat hemm diversi proposti li jistgħu jiġu mwettqa.

Pereżempju, waħda minnhom hija dik li tibda tingħata informazzjoni dak il-ħin stess dwar kif ikun it-traffiku f'ċerti żoni ħalli min ikun qed jivvjaġġa jkollu forecast eżatt tal-vjaġġ li jkun qed jagħmel billi kemm jista' jkun ma jgħaddix minn dawk l-areas li fihom dak il-ħin ikun hemm konġestjoni ta' traffiku imma juża toroq alternattivi.

Wara kollox l-istruttura biex dan isir diġà teżisti għax ftit snin ilu Malta, permezz tal-proġett "Modus", kienet ibbenefikat mill-fondi tal-Unjoni Ewropea u ġew installati tabelli diġitali kif ukoll CCTVs.

Ingħataw saħansitra fondi biex isir ċentru ta' monitoraġġ tat-traffiku f'pajjiżna, u għalhekk hemm bżonn li l-apparat li għandna jibda jintuża għall-iskop li dawn il-flus ġew investiti għalihom, jiġifieri biex it-traffiku f'pajjiżna jiġi monitored bil-għan li jekk ikun hemm triq li fiha ċertu volum tat-traffiku, ir-road users tagħna jiġu avżati b'dan minn qabel u allura fejn ikun possibbli jużaw rotot alternattivi.

Irridu ninvestu wkoll fl-edukazzjoni ta' wliedna biex minn età żgħira nderruhom jaħsbu f'mezzi alternattivi tat-trasport fosthom, pereżempju, f'użu akbar mir-roti.

Hemm bżonn issir aktar promozzjoni anke għal car sharing jew car pooling.

Diġà hemm ċerti inizjattivi f'dan ir-rigward, però naħseb li għandhom jiżdiedu aktar biex ikun hemm aktar nies li jitħajru jużaw metodi bħal dawn meta jkunu jridu jivvjaġġaw minn post għall-ieħor.

Bla dubju ta' xejn għandu jsir aktar użu mit-trasport pubbiku.

Illum il-ġurnata tifel jew tifla minn erba' snin sa 16-il sena jħallsu biex jużaw it-trasport pubbliku, però fl-opinjoni tiegħi dan is-servizz għandu jingħata b'xejn mill-età ta' erba' snin sa 20 sena b'xejn għal kulħadd għal min qiegħed f'din l gap.

Għandha tittieħed ukoll inizjattiva li jkun hemm rotot diretti għal dawk il-lokalitajiet li huma frekwentati minn volum kbir ta' nies, fosthom Tas-Sliema, Paceville, San Ġiljan u l-Belt Valletta.

B'dan il-mod jitnaqqas it-tul tal-ħin tat-traġitt u allura b'hekk awtomatikament tkun qed tħajjar lil ħafna aktar nies jirrealizzaw li biex imorru f'dawn il-lokalitajiet ikun jaqblilhom imorru b'tal-linja - litteralment ikun każ li "b'Tal-Linja Jaqbillek"! - milli bil-karozza privata tagħhom.

Biss biss illum il-ħin li wieħed jieħu biex isib spazju ta' parkeġġ ikun daqs il-ħin tat-traġitt kollu.

Sur President, peress li l-maġġoranza l-kbira tal-impjegati tal-gvern jaħdmu l-Belt Valletta, soluzzjoni oħra tkun dik li jiġi pprovdut trasport għalihom.

Ara kemm jonqos it-traffiku mill-Belt Valletta li kieku jiġi pprovdut trasport b'xejn lill-ħaddiema tal-gvern għall-postijiet tax-xogħol tagħhom!

Tkun idea tajba li kieku jekk jista' jkun din l-iskema tiġi estiża wkoll fis-settur privat billi, pereżempju, dawk li jorganizzaw it-trasport għall-ħaddiema tagħhom ikunu jistgħu jgawdu minn rebates fit-taxxa.

Nistgħu ninvestu wkoll f'aktar park and ride schemes biex b'hekk inkunu nistgħu nnaqqsu t-traffiku miċ-ċentri tal-lokalitajiet tagħna.

Ovvjament l-użu tal-park and ride għandu jibqa' b'xejn biex b'hekk inkunu qed nagħtu inċentiv illi dawn jiġu wżati.

Tista' anke tiġi introdotta l-ismart traffic light system li tiġi kkontrollata b'mod awtomatiku skont il-volum tat-traffiku u b'hekk inkunu qed innaqqsu l-ħin ta' stennija bla bżonn li ġeneralment wieħed jieħu sakemm jinqalbu l-lights.

Inizjattiva oħra li għandha tittieħed hija dik li x-xogħlijiet fit-toroq jiġu organizzati sew, speċjalment fejn ikun hemm bżonn li jingħalqu xi toroq, bħalma qed jiġri bħalissa f'Birżebbuġa.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li x-xogħol infrastrutturali ma jistax ma jsirx, anke sabiex tkun assigurata provvista tajba ta' servizzi, però meta jkun hemm ammont sostanzjali ta' xogħol għaddej, dan għandu jiġi ppjanat fit-tul u b'konsultazzjoni sħiħa mal-kunsilli lokali partikolari, jiġifieri la ma' sezzjoni waħda biss tal-kunsill lokali u lanqas ma' wħud mill-kunsilli lokali, imma mal-kunsilli lokali kollha.

Agħar minn hekk hu li ġieli f'każijiet bħal dawn taparsi ssir konsultazzjoni, u din il-konsultazzjoni tispiċċa ssir mil-lum għal-lum.

Lanqas almenu mil-lum għal għada!

Għall-kuntrarju, f'każijiet bħal dawn huwa importanti li jsiru konsultazzjonijiet fit-tul, anke konsultazzjonijiet mar-residenti kollha ta' dak il-lokal partikolari, speċjalment meta jkun se jsir xogħol ta' natura infrastrutturali sostanzjali.

Meta l-ippjanar isir fit-tul aktar tkun qed tiġi evitata l-possibbiltà li jingħalqu t-toroq, u awtomatikament anqas ma jingħalqu toroq anqas ikun qed jinħoloq inkonvenjent għall-pubbliku.

Għandhom ukoll jiġu studjati rotot alternattivi jew inkella użu ta' tabelli stradali li juru b'mod ċar id-devjazzjonijiet tat-toroq, u f'ċerti ċirkostanzi jaf ikun prattiku wkoll l-użu ta' temporary traffic lights sabiex nimminimizzaw il-bżonn li t-toroq jingħalqu.

M'hemmx dubju, Sur President, li preavviż fit-tul dwar devjazzjonijiet fit-toroq jistgħu jkunu ta' għajnuna għar-residenti biex ma jinqabdux fuq sieq waħda bil-konsegwenza li jqumu filgħodu mingħajr l-iċken idea minn fejn se jaqbdu jgħaddu biex jaslu fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Ma ninsewx li dan in-nuqqas t'avviżi awtomatikament qed joħloq tniġġis sostanzjali fl-ambjent.

Naħseb li wieħed mill-akbar pollutants li għandna f'pajjiżna huwa l-exhaust, u allura aktar ma jkun hawn konġestjonijiet tat-traffiku, aktar qed inkomplu nagħmlu ħsara lill-ambjent ta' madwarna.

Terġa', pereżempju, bħalissa f'Birżebbuġa minbarra li hemm it-tniġġis minħabba l-exhaust, hemm ukoll it-tniġġis minħabba t-trabijiet li jispiċċaw jinqalgħu meta jkunu qed isiru xogħlijiet ta' dan it-tip.

U xi ngħidu għal meta x-xogħlijiet li jkunu għaddejjin fit-toroq jieħdu tul ta' żmien esaġerat?

Eżempju klassiku huwa dak ta' Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq, fejn sfortunatament f'dan il-każ dan ġara minħabba nuqqas ta' ppjanar minn qabel.

Ma nistgħux nibqgħu naħdmu b'sistema fejn jekk triq għandha bżonn li joħorġu żewġ tenders jew tlieta biex isir ix-xogħol fiha, joħroġ l-ewwel tender, isir ix-xogħol fuq dak it-tender partikolari u mbagħad nibdew naħsbu għat-tieni tender appena jispiċċa x-xogħol għax inkella jkun hemm perjodu twil ta' żmien fejn ix-xogħol ikollu jieqaf b'detriment għar-residenti ta' dik it-triq li jkollhom isofru inkonvenjenzi kbar, fosthom l-ammont kbir ta' trab u ta' tajn li joħolqu xogħlijiet bħal dawn.

Dan minbarra li normalment meta jingħalqu ċerti toroq minħabba li jkunu qed isirulhom ix-xogħlijiet, it-traffiku jiġi ddevjat għaċ-ċentru tal-lokal fejn diġà jkun hemm konċentrazzjoni għolja ta' tniġġis.

Pereżempju, Vjal ix-Xarolla li semmejt ftit ilu tinsab fit-tarf taż-Żurrieq, u allura ħafna drabi s-sewwieqa jgħaddu minn hemm biex ma jkollhomx jgħaddu miċ-ċentru tar-raħal.

Toroq bħal Vjal ix-Xarolla, li jkunu fl-outskirts ta' lokalità partikolari, jgħinu biex titnaqqas il-konġestjoni tat-traffiku minn toroq arterjali u distributorji, u għalhekk huwa tajjeb li l-manutenzjoni ta' dawn it-toroq issir b'mod regolari ħalli l-ħsarat li jkun hemm ma jibqgħux jikbru.

Qed insemmi toroq li jinsabu fid-distrett tiegħi għas-sempliċi raġuni li jien aktar familjari magħhom.

Pereżempju, hawnhekk ma nistax ma nsemmix Triq Ħal Far, li miż-Żurrieq twasslek għal Birżebbuġa.

Sfortunatament din it-triq tinsab f'diżastru, u kif jgħid il-Malti, hija agħar minn wiċċ il-qamar!

Li kieku din it-triq tingħata t-tarmak li għandha bżonn, żgur li ħafna aktar sewwieqa jitħajru jużawha, speċjalment dawk li jaħdmu n-naħa t'isfel ta' Malta bħal, pereżempju, in-naħa ta' Birżebbuġa jew Ħal Għaxaq.

B'hekk il-volum tat-traffiku, li bħalissa qed titgħabba bih il-junction ta' quddiem l-airport, ikun jista' jonqos konsiderevolment.

Jien nittama wkoll li fi żmien qasir din it-triq kif ukoll toroq oħra, bħal Imqabba Road, li tgħaqqad iż-Żurrieq man-naħa tal-Imqabba u l-Qrendi, isirilhom wiċċ ġdid biex b'hekk titnaqqas il-konġestjoni tat-traffiku li ġieli jinġema' taħt il-mina.

Sfortunatament aħna li noqogħdu n-naħa t'isfel ta' Malta, li tinkorpora ħames jew sitt lokalitajiet - biex ma nsemmix ukoll lokalitajiet oħra bħas-Siġġiewi u dawk il-lokalitajiet li jaqbżu n-naħa t'isfel bi ftit, bħall-Qrendi - il-mina hi l-unika rotta għal barra miż-żona tagħna, u allura meta jinqala' xi inċident bħal dak l-inċident sfortunat li seħħ ilbieraħ ġieli ndumu siegħa biex noħorġu mill-mina.

B'hekk bl-għoti ta' tarmak f'toroq alternattivi nkunu qed innaqqsu l-piż minn fuq dawn it-toroq arterjali u distributorji drastikament.

Imbagħad infakkar, Sur President, li saru suġġerimenti li fl-aħħar ittieħdu on board minn dan il-Gvern, però naħseb li ħlejna wisq ħin biex bdew jiġu attwati.

Pereżempju, wieħed minn dawn is-suġġerimenti kien l-istudju fuq l-effiċjenza tar-roundabouts.

Illum għall-grazzja t'Alla beda x-xogħol fuqhom, għalkemm issa nispera li qed isiru safety audits fuq dawn il-junctions li saru għax tinkwieta meta tara l-ammont ta' żebgħa safra li ngħatat fuqhom waqt li tkun qed iddur magħhom!

Ma ninsewx li żebgħa safra tfisser kolliżjonijiet bejn il-karozzi.

Wieħed irid jistudja wkoll x'effiċjenza hemm meta hekk kif tgħaddi r-roundabout, minn tliet karreġġjati t-triq tagħlaq għal żewġ karreġġjati biss, u allura qabel ma wieħed ikompli bl-istess sistema jrid jassigura li jkunu qed isiru s-safety audits neċessarji biex fejn hemm bżonn nirranġaw, nirranġaw għax diġà saru xi tlieta jew erbgħa minn dawn ir-roundabouts.

Sur President, fl-aħħar dan il-Gvern ħabbar li se jintroduċi trasport b'xejn għall-iskejjel kollha ta' Malta u Għawdex.

Aħna, minn fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni, konna ilna ngħidu li hemm bżonn li l-Gvern jieħu din l-inizjattiva għax b'hekk inkunu qed innaqqsu l-konġestjoni tat-traffiku u allura t-tniġġis mit-toroq tagħna.

Issa hawnhekk irrid infakkar li wħud minn dawn il-proposti li qed insemmi l-Partit Nazzjonalista mhuwiex qed isemmihom illum imma ilu jsemmihom għal dawn l-aħħar sentejn jew tlieta.

Kif inħobb ngħid jien, fl-aħħar mill-aħħar aħna qegħdin hawn biex kemm jista' jkun naħdmu għall-ġid ta' pajjiżna, u għalhekk meta jiġu proposti soluzzjonijiet vijabbli, dawn għandhom jiġu attwati, isiru minn min isiru, kemm jekk isiru mill-Gvern u kemm jekk isiru mill-Oppożizzjoni.

Issa niġi biex ngħid xi ħaġa dwar l-iżvilupp, Sur President.

L-ewwel nett irrid nagħmilha ċara li l-iżvilupp ma jista' jwaqqfu ħadd għax fl-aħħar mill-aħħar dan huwa wieħed mill-pilastri ewlenin tal-ekonomija tagħna, però mbagħad min-naħa l-oħra l-iżvilupp m'għandux isir bi skapitu tat-tniġġis tal-ambjent li ngħixu fih jew inkella bi skapitu tar-residenti.

Jeżistu strutturi li ġew imwaqqfa apposta biex jissalvagwardjaw l-interessi tar-residenti tagħna, bħall-Occupational Health and Safety Authority (OHSA) jew il- Building Regulation Office (BRO), però hemm bżonn li dawn jiġu aktar imsaħħa.

Ma jistax ikun li l-Gvern jibqa' jissikka ċ-ċintorin ma' dawn ir-regolaturi - bħalma hu l-BRO - u ma jipprovdilhomx riżorsi biex l-ispezzjonijiet isiru tul il-ġimgħa kollha.

Bl-ammont ta' xogħol li għandna f'pajjiżna llum, dawn għandhom jaħdmu s-Sibt u ġieli għandhom jaħdmu l-Ħadd ukoll għax inti ma tistax tillimita li l-ispezzjonijiet min-naħa tal-BRO isiru biss mit-Tnejn sal-Ġimgħa mis-7.00 a.m. sal-5.00 p.m. Ġaladarba l-iżvilupp jinsab għaddej b'din ir-rata mgħaġġla, dawn l-istrutturi li għandna f'pajjiżna għandhom jingħataw l-għajnuna kollha neċessarja u jekk hemm bżonn jingħataw il-fondi biex l-ispezzjonijiet jibqgħu jsiru b'mod regolari filwaqt li fl-istess ħin jitnaqqas l-abbuż.

Min-naħa l-oħra ma nistax ma nfaħħarx l-inizjattiva li ħadet dan l-aħħar l-Malta Developers Association (MDA) li hi stess ħasset il-bżonn li tirregola lilha nnifisha.

Dan se jsir billi kuntratturi, anke membri tagħhom stess, li ma jħarsux ir-regolamenti tas-saħħa u tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol jitnaqqsulhom il-punti.

Ta' min jgħid li dan jista' jwassal saħansitra sabiex tiġi sospiża l-liċenzja tax-xogħol ta' dak il-kuntrattur partikolari li, kif jgħid il-Malti, jiġi jaqa' u jqum min-nies u mill-ambjent ta' madwaru.

Tieħu pjaċir meta tisma' li assoċjazzjoni tal-iżviluppaturi ħasset il-bżonn li tinforza dawn ir-regolamenti.

Jien nemmen li huma ftit u mhumiex il-maġġoranza dawk li ma jħarsux dawn ir-regolamenti, imma sfortunatament dawk il-ftit li huma traskurati jispiċċaw jagħmlu l-ħsara u jiġbdu lil kulħadd magħhom.

Għalhekk jagħmel sens li jkun hemm aktar stakeholders tal-bini li jingħaqdu f'assoċjazzjonijiet għax nemmen li b'hekk aktar ikunu jistgħu jirregolaw lilhom infushom.

Naturalment jien m'iniex qed ngħid li dawn l-assoċjazzjonijiet għandhom jieħdu post l-OHSA jew il-BRO, però li assoċjazzjoni tipprova tirregola lill-membri tagħha hija inizjattiva tajba li ta' min jinkoraġġiha.

Sur President, fl-opinjoni tiegħi wieħed ma jistax jitkellem fuq l-ambjent u ma jitkellimx fuq il-bdiewa u r-raħħala, li jien nikkonsidrahom bħala l-gwardjani naturali tal-ambjent ta' madwarna.

Fil-fatt jien nemmen li anke dawn jirrappreżentaw pilastru prinċipali ieħor tal-ekonomija, għax jekk mhux f'termini ta' flus żgur li dawn huma dawk in-nies li jipprovdulna dak kollu li nieklu, jiġifieri s-supply chain tagħna.

Allaħares niġu f'sitwazzjoni fejn dak kollu li nieklu jew nixorbu jkollna nimportawh minn barra l-pajjiż!

Nemmen ukoll li dan is-settur m'għandux jintuża bħala ballun politiku, u minn hawn nixtieq nirringrazzja lill-bdiewa, lir-raħħala u lis-sajjieda li jaħdmu lejl u nhar biex jagħtu kontribut lil pajjiżna.

Imma mbagħad ma nistax ma nsemmix b'għafsa ta' qalb li sfortunatament fil-Baġit li għadda dan is-settur lanqas biss issemma mill-Gvern!

Jekk m'aħniex se nżidu l-isforzi tagħna biex ngħinu lil dan is-settur jimxi 'l quddiem, se niġu f'sitwazzjoni fejn dan se jispiċċa darba għal dejjem.

Illum lili qed jinkwetani wkoll il-fatt li aktar bdiewa li qegħdin jilħqu ċerta età mhumiex qed jibqgħu jaħdmu r-raba' tagħhom u sfortunatament aktar ma jgħaddi ż-żmien anqas żgħażagħ qed jitħajru jidħlu għal dan ix-xogħol.

Mhux ta' b'xejn li dan is-settur ġie f'periklu li saħansitra jiġi estint!

Hemm bżonn li ninvestu aktar f'dan is-settur, u dan billi, pereżempju, ninvestu fil-promozzjoni tal-prodotti lokali fejn il-konsumatur ikollu anke aktar informazzjoni fuq il-benefiċċji li jieħu meta jikkonsma prodotti friski li jkunu ġew imkabbra lokalment.

Aħna lkoll nafu li llum qegħdin f'suq ħieles, però jekk bniedem jixtieq jixtri prodott li hu lokali għax jemmen li aħjar minn prodott frisk lokali m'hawnx, bħalma nemmen jien, għandna nuruh li dak huwa prodott lokali anke b'sempliċement tikketta.

Ma jistax ikun li nibqgħu f'sitwazzjoni fejn bniedem imur jixtri u ma jkunx jaf x'qiegħed jixtri u jekk, ngħidu aħna, ikun xtara frotta, ma jkunx jaf jekk din il-frotta hijiex ta' Malta jew ta' barra, jew inkella jekk ikun xtara biċċa laħam, ma jkunx jaf jekk dik il-laħam tkunx ta' Malta jew ta' barra.

Is-settur agrikolu għandu ħafna x'joffri lis-settur turistiku.

Sfortunatament, forsi minħabba ċerta burokrazija żejda, il-konċett tal-agrituriżmu għadu ma daħalx b'saħħtu biżżejjed f'pajjiżna.

Jien nemmen li agrituriżmu bis-sens jista' jsir biss bl-involviment dirett tal-bdiewa u r-raħħala tagħna.

Għandna wkoll invaraw kampanja edukattiva għal tfal li qegħdin fil-livell primarju u jekk jista' jkun anke minn qabel il-livell primarju ħalli lit-tfal tagħna nuruhom il-benefiċċji li nieħdu meta nikkonsmaw prodotti friski u bnini tal-lokal.

Imbagħad, Sur President, hemm ukoll il-kwestjoni tal-konsolidament tal-art għax sfortunatament il-frammentazzjoni tal-art qiegħda tagħmilha aktar diffiċli għall-bdiewa tagħna biex jaħdmu l-għelieqi tagħhom, anke meta tikkonsidra l-ispejjeż addizzjonali li għandhom għall-provvista tal-ilma.

Lili ġieli jgħiduli li hawn min biex jaħdem biċċa art jispiċċa b'sitta jew seba' arloġġi tad-dawl!

Ovvjament dawn ikunu meħtieġa biex jittella' l-ilma mill-pjan, imma fl-aħħar mill-aħħar dawn huma kollha spejjeż żejda għall-bidwi, u allura għandna ngħinu lill-bdiewa tagħna biex jikkonsolidaw l-għelieqi tagħhom.

Jekk il-bdiewa jingħataw xi ftit għajnuna, forsi jkun hemm aktar żgħażagħ li jitħajru jinvestu f'dan is-settur.

Nikkonkludi billi ngħid li l-kelma "ambjent" għandna neħduha fid-definizzjoni wiesgħa tagħha, u għalhekk aħna l-leġiżlaturi ta' dan il-Parlament b'mod partikolari, għandna nagħmlu ħilitna kollha biex intejbu dak kollu li jaffettwa l-ambjent ta' madwarna - irrispettivament minn jekk humiex it-toroq jew jekk hijiex il-kampanja - għall-ġid tal-poplu tagħna kollu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSYTNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, bla dubju ta' xejn dan huwa Abbozz ta' Liġi innovattiv, u fil-fatt minn hawnhekk nixtieq nifraħ lill-Ministru Herrera għax qiegħed jagħti impronta ġdida u importanti tal-impenn li għandu l-Gvern għall-qasam ambjentali.

Jiena nħoss li l-Ministeru għal Għawdex jista' jikkollabora ħafna mal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, għalkemm ovvjament ix-xogħol relatat mal-ħidma ambjentali f'Għawdex on the ground isir mid-direttorat li qed imexxi l-istrateġija ta' Eko-Għawdex.

Din il-ġimgħa lħaqt parti mid-diskors tal-Onor.

Frederick Azzopardi li fih semma lil Eko-Għawdex.

Azzopardi jien ngħidlu li llum Eko-Għawdex huwa ffokat biss fuq il-ħidma relatata mal-iskop oriġinali ta' Eko-Għawdex u mhux bħalma kien jiġri fi żmien amministrazzjonijiet Nazzjonalisti fejn Eko-Għawdex tant kien vag li kien isodd it-toqob kollha u ta' kulħadd mingħajr ma ħadd kien jaf x'qiegħed jagħmel jew fejn hu sejjer.

Illum irrivedejna l-istrateġija ta' Eko-Għawdex u qegħdin ukoll inħaddmuha.

Fil-fatt nixtieq nibda billi nsellem lid-Direttorat ta' Eko-Għawdex, li huwa kompost minn tim żagħżugħ mimli enerġija u mimli inizjattiva, fejn flimkien qed naħdmu għal Għawdex aħjar permezz ta' diversi inizjattivi.

Bħala Ministeru, aħna qegħdin naraw lil Eko-Għawdex u lill-ambjent bħala vejikolu għall-ħolqien tax-xogħol, bħala mezz u strument għat-titjib fl-ekonomija ta' Għawdex u qegħdin naraw lil Għawdex ukoll bħala destinazzjoni distinta li toffri esperjenza unika lil min iżurha.

Fil-fatt ta' min jgħid li din is-sena Għawdex saħansitra rebaħ award bħala a sustainable tourism destination.

Aħna qed nipprovaw naraw li jkollna aktar opportunitajiet ta' investiment fil-green u fil-blue economy, anke għax inħossu li Għawdex għandu potenzjal f'dik li hi ruralità, u allura aħna rridu ninvestu proprju f'dawn in-niċeċ.

Pereżempju, bħalissa qed inħejju draft policy for agritoursim in Gozo filwaqt li kif għedna fil-Manifest Elettorali stess, bħala Ministeru qed naħdmu biex nassiguraw li l-prodott lokali Għawdxi jkun ġenwin, awtentiku u distintiv.

Sur President, żgur li fejn tidħol il-blue economy, jiġifieri dik l-ekonomija li hi relatata mal-baħar, Għawdex għandu potenzjal enormi, u rridu nirrikonoxxu li għandhom jittieħdu ċerti deċiżjonijiet, speċjalment fejn jidħol l-immaniġġjar tal-kosta u l-infrastruttura meħtieġa biex din l-ekonomija tkun tista' tingrana.

Pereżempju, jien qed inħoss il-ħtieġa ta' investiment għal diving site u servizzi anċillari, qed inħoss ukoll li trid tittieħed deċiżjoni dwar ir-ripopolazzjoni tal-ħut li għandna bżonn, dwar iż-żamma tal-baħar nadif u bħalissa ninsabu għaddejjin ukoll b'ħidma li hija relatata mal-applikazzjoni għall-white flag.

Qed nara wkoll ħtieġa għal coastal defence u l-investiment relatat, bħal pereżempju, l-investiment li għandna bżonn għall-breakwater ta' Marsalforn, li diġà qed nistudjawh, kif ukoll għall-masterplan ta' Kemmuna, fejn hemmhekk jeżistu sfidi kbar imma fl-istess ħin għandek potenzjal enormi.

Dan u aktar se jkun parti minn pjan ta' żvilupp reġjonali li qiegħed jiġi ffinalizzat għal Għawdex sal-2030.

Fil-ftit ħin li għandi se nipprova nsemmi xi ftit mill-inizjattivi li qegħdin nieħdu sabiex nilħqu l-miri ambjentali għal Għawdex, speċjalment fejn jidħol il-pajsaġġ.

Fost l-inizjattivi li ttieħdu matul dawn l-aħħar xhur kellna t-tħawwil ta' siġar f'Ta' Pinu.

Ta' min jgħid li matul il-ġranet u l-ġimgħat li ġejjin se jkollna aktar proġetti simili.

Imbarkajna wkoll fuq proġett ta' tindif u ta' rijabilitazzjoni tal-widien, bl-ewwel wieħed ikun dak tax-Xlendi, li se jkun jifforma parti mill-proġett ta' riġenerazzjoni tal-bajja tax-Xlendi fil-kontest tal-masterplan li qiegħed jitħejja għall-istess żona.

Parti mill-proġett, li kien jinkorpora fih ukoll lill-Imġarr ix-Xini, tlestiet is-sena l-oħra.

Ta' min jgħid li għandna wkoll applikazzjoni għal Wied il-Għasri u għall-Wied ta' Marsalforn fejn il-method statement diġà tlesta u issa qed nistennew biex inkunu nistgħu nibdew dawn ix-xogħijiet.

Hemm ukoll pjan fit-tul sabiex eventwalment il-widien kollha t'Għawdex jiġu mnaddfa u rijabilitati fuq medda ta' snin.

L-indafa f'Għawdex hija waħda mill-prijoritajiet tagħna, u fil-fatt matul dawn l-aħħar xhur ħadna diversi inizjattivi f'dan ir-rigward.

Pereżempju, hawn ta' min isemmi l-kampanja "I Bin It" li hija ntiża għat-turisti Maltin u barranin li jiġu jqattgħu l-btajjel tagħhom f'Għawdex bil-għan li dawn jiġu informati dwar is-sistema u l-ħinijiet tal-ġbir tal-iskart fil-gżira Għawdxija.

Dan minbarra l-clean-up campaigns li għamilna bħala Ministeru, xi drabi anke bl-involviment tat-tfal tal-iskejjel u tal-NGOs.

Hawnhekk nixtieq inħeġġeġ lill-pubbliku jissieħeb magħna biex inqajmu aktar awareness permezz tal-mobile app 'myGozo'.

Sur President, kif għedt dan l-aħħar meta kont qed inwieġeb mistoqsija parlamentari, investejna wkoll f'magni u vetturi ġodda relatati mat-tindif, u ovvjament dan bil-għan li x-xogħol ta' tindif ikun aktar effiċjenti.

Irrid ngħid ukoll li matul is-sajf li għadda ffinanzjajna u investejna ġabra oħra ta' skart minn żoni turistiċi, u hekk ukoll beħsiebna nagħmlu matul is-sajf li ġej.

Bħalissa għaddejjin anke bi preparamenti ta' proġett li huwa parzjalment iffinanzjat minn fondi Ewropej dwar smart bins biex nassiguraw li jkollna bins ġodda li huma addattati għas-separazzjoni tal-iskart bis-sensors magħhom ħalli l-ewwel nett ma jinsterqux u ma jiġux vandalizzati u t-tieni nett biex malli jkunu laħqu ċertu livell ta' kapaċità, niġu alerted biex dawn jiġu mbattla.

Kellna wkoll it-tnedija ta' intervention team li jissorvelja u jindirizza b'mod immedjat in-nuqqasijiet li jkollna fil-pajsaġġ, fit-toroq u fil-postijiet pubbliċi tagħna.

Fatt interessanti huwa li minn mindu twaqqaf dan l-intervention team, jiġifieri minn Lulju li għadda, diġà ġew irrapportati 817-il każ, u llum il-ġurnata apparti l-email ġeneriku hemm ukoll il-freephone u l-mobile app fejn wieħed ikun jista' jirrapporta minn hemmhekk.

Qed naħdmu wkoll fuq proġetti infrastrutturali.

Dan dejjem sabiex intejbu l-pajsaġġ u l-ambjent naturali u kulturali Għawdxi ħalli nkunu nistgħu nippromwovu lil Għawdex b'mod distint.

Inbdew anke x-xogħlijiet fuq il-Fanal tal-Ġordan, kif tħabbar li se jsir fil-Baġit, fejn apparti x-xogħol ta' restawr li qed isir bħala l-ewwel fażi tal-proġett, se ssir ukoll it-tieni fażi fejn iż-żona tal-madwar se tiġi rijabilitata biex isservi bħala spazju għall-familji.

Hawn ta' min isemmi wkoll ir-restawr tal-Għar ta' Calypso fejn hemmhekk saret l-esproprjazzjoni ta' biċċa art, u wara li għamilna studju dwar l-interventi meħtieġa, issa qed jiġi evalwat il-mod ta' kif se jitqassmu l-fażijiet tal-implimentazzjoni.

Kif forsi wieħed seta' jinnota, matul is-sajf li għadda ġiet irrestawrata l-ewwel arkata tal-akkwadott mill-ħaddiema tal-gvern, u issa qegħdin nidentifikaw fondi sabiex ikunu jistgħu jsiru l-fażijiet l-oħra kollha.

Ta' min jgħid li għall-ewwel darba nidejna skema għall-kunsilli lokali sabiex nassistuhom ħalli jkunu jistgħu jippreżervaw l-ambjent rurali u l-wirt storiku tal-lokal tagħhom, u flimkien mal-Università ta' Malta qed naħdmu fuq proġett ta' skavar taħt il-baħar relatat ma' xini ta' żmien il-Feniċi.

Minn hawnhekk nixtieq insellem lill-Professur Timmy Gambin, li huwa l-bniedem li qed imexxi dan il-proġett.

Sur President, apparti minn fuq l-art u fuq il-baħar, qegħdin naħdmu wkoll fuq is-sema, u dan permezz ta' proġett li qed inwettqu flimkien ma' Dr Caruana tal-Università ta' Malta, liema proġett se jkun qed jikkonsisti, fost affarijiet oħra, f'osservatorju astronomiku.

Għadna kemm iffinanzjajna wkoll l-underwater galleries ta' Santa Luċija.

Fil-fatt dan ħabbarnieh proprju fil-World Water Day għax nemmnu li rridu nassistu lil kull entità li hija involuta fil-preżervazzjoni u l-konservazzjoni tal-affarijiet li għandna f'Għawdex.

Il-mira tal-Ministeru għal Għawdex hija li jmexxi bl-eżempju, u għalhekk ġab fondi Ewropej sabiex ikun jista' jwettaq proġett li jikkonsolida l-pożizzjoni tiegħu bħala green leader f'Għawdex, partikolarment fis-settur pubbliku.

Ta' min jgħid li akkwistajna €1.5 miljun biex ikollna proġett ta' retrofitting u upgrading taċ-ċentru amministrattiv.

It-tenders kollha ħarġu, u issa qed naraw kif il-binijiet l-oħra jistgħu jitħaddmu b'enerġija alternattiva kif ukoll x'żoni hemm disponibbli biex fejn inkunu nistgħu nistallaw solar panels.

Sur President, Ulysses Grove huwa masġar li ilu abbandunat għal snin sħaħ, u għalhekk akkwistajna fondi Ewropej biex dan il-masġar jiġi rijabilitat.

Qed jiġu evalwati wkoll it-tenders għal dan il-għan.

Flimkien mal-Ministru Herrera għandna l-management committee tad-Dwejra, li hija Sit Natura 2000, fejn qed naħdmu tajjeb ħafna flimkien.

Issa għaddiet aktar minn sena mit-telfa tat-Tieqa tad-Dwejra, u fl-ewwel anniversarju mit-telfa tagħha organizzajna attività, The Azure Window – Looking Beyond, fejn flimkien ma' Tug Malta ħloqna effett tat-Tieqa tad-Dwejra bl-ilma bl-għan li nqajmu kuxjenza dwar din it-telfa kbira.

Qed nistennew ukoll l-eżitu tas-sejħa tal-Environment and Resources Authority (ERA) għal proġetti relatati mat-Tieqa tad-Dwejra biex nassiguraw li din ma tintesiex.

Nerġa' ngħid li hemm kollaborazzjoni sħiħa mal-Ministru Herrera fuq dan il-proġett.

Twaqqaf ukoll kumitat konġunt għal Kemmuna, li anke f'dan il-każ qed jaħdem flimkien mal-Ministru Herrera.

Infatti dan l-aħħar ħaddiema mill-Ministeru tal-Ministru Herrera ħadmu sabiex jitneħħa skart goff u jsir tħawwil ta' siġar, ħidma li tikkomplementa tajjeb mal-ħidma li qed issir ta' kuljum mill-ħaddiema tal-Ministeru għal Għawdex fiż-żamma taż-żoni ta' Kemmuna.

Ta' min ifakkar li fil-Manifest Elettorali saret proposta għad-Dwejra Opportunity Fund, li fuqu diġà għadda avviż legali minn dan il-Parlament.

Dan il-fond huwa mistenni jibda jopera dalwaqt fejn imbagħad, bl-inċentivi fiskali li hemm, inkunu nistgħu niġbru fondi mill-pubbliku u l-Gvern joħroġ l-istess ammont li jkun inġabar mill-pubbliku bil-għan li kull sena jkollna allokati ammont ta' flus li bih inkunu nistgħu niffokaw fuq siti storiċi oħrajn.

Fil-Manifest Elettorali ssemmew ukoll xi siti storiċi minn dawn, fosthom Għar Gerduf, u għalhekk ta' min jgħid li dwar Għar Gerduf diġà ssottomettejna talba lill-Awtorità tal-Artijiet għall-esproprjazzjoni tal-art ħalli eventwalment inkunu nistgħu nibdew nippjanaw proġett għalih.

F'diskors li kont għamilt fil-Baġit li għadda kont semmejt il-proġett tal-park and ride.

Illum irrid inħabbar li l-cost benefit analysis (CBA) huwa lest, u issa qed nippjanaw il-proġett li permezz tiegħu, apparti li se nkunu qed inneħħu l-pressjoni tal-karozzi mill-Port tal-Imġarr, se nkunu qed innaqqsu wkoll il-carbon footprint ġewwa Għawdex.

Dan il-proġett se jkun totalment eco-friendly tant li qed neżaminaw ukoll il-possibbiltà li l-vetturi involuti jkunu dawk li jaħdmu bl-elettriku jew hybrid sabiex fl-istess ħin inkunu qed nippromwovu sistema ta' trasport li hija eco-friendly.

Irrid ngħid ukoll li x-xogħlijiet fuq il-park għall-familja fil-Qortin t'Isopu ġewwa n-Nadur huma lesti, u kulma baqgħalna nagħmlu f'dan il-proġett hija t-triq li tagħti għal dan il-ġnien għax tinsab fi stat ħażin ħafna.

Sar ukoll il-masterplan tal-farm esperimentali tax-Xewkija, li ssemma fil-Baġit li għadda, fejn bdejna naħdmu fuq l-ewwel fażi u issa qed ngħaddu wkoll għall-fażijiet l-oħrajn.

Ta' min jgħid li f'dan il-farm se jkun hemm ukoll spazji rikreattivi għall-familja, fosthom petting farm, li se jkun jista' jintuża minn dawk il-familji li għandhom xi pet.

Irrijabilitajna anke l-ġnien tad-Dawwara, li jinsab fir-Rabat, ġnien sabiħ ħafna li ma kienx qed jitgawda minħabba li ma kienx addattat u aċċessibbli għall-pubbliku.

Però issa, wara x-xogħlijiet li saru fih, dan il-ġnien sar totalment aċċessibbli għal dawk kollha li għandhom problema ta' mobbiltà biex b'hekk illum għandna ġnien ieħor fiċ-ċentru tar-Rabat li jista' jitgawda mill-pubbliku.

Għaddejja wkoll ħidma fuq il-bini tal-ħitan tas-sejjieħ.

Fil-fatt, relatat mal-bini tal-ħitan tas-sejjieħ, diġà sar xogħol fi Triq il-Qala kollha, f'partijiet minn Triq taċ-Ċawl, il-Qala, f'partijiet mill-Wied ta' Mġarr ix-Xini, f'partijiet minn Triq Marsalforn, li tinsab fil-limiti tar-Rabat, f'partijiet minn Triq ir-Ramla, f'partijiet mill-park tal-Qortin t'Isopu u minn Ta' Bordin, f'partijiet mid-Daħla ta' Għajn Damma, f'partijiet minn Triq ix-Xagħra, f'partijiet minn Triq Marsalforn, f'partijiet minn Triq il-Maqdes fix-Xagħra kif ukoll f'partijiet minn Triq San Lawrenz.

Ta' min jgħid li applikajna anke taħt il-programm ta' żvilupp rurali quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar sabiex nakkwistaw fondi biex jiġu rranġati jew mibnija ħitan tas-sejjieħ mill-ġdid fi Triq Marsalforn u fi Triq ir-Ramla.

Investejna wkoll fil-farm roads fejn s'issa sar xogħol fi Triq il-Fanal, l-Għasri, f'Ta' Kanġla ġewwa l-Għarb, f'Ta' Bordin, fi Triq San Bert ġewwa x-Xewkija, f'Tat-Tafla limiti tax-Xagħra u fi Triq l-Għejun, ix-Xagħra.

Aħna qed nieħdu dawn l-inizjattivi għax nemmnu li jekk ma jitjiebx il-pajsaġġ u l-ambjent rurali, ċertament ma nistgħux nilħqu l-miri li għandna skont l-istrateġija ta' eko-Għawdex.

Qed ninsistu ħafna fuq l-edukazzjoni, u qed naħdmu id f'id mal-iskejjel fejn għandna rapport mill-aqwa kemm ma' EkoSkola kif ukoll mal-Kulleġġ ta' Għawdex.

Fil-fatt din il-ġimgħa kelli l-ewwel laqgħa mal-kumitat reġjonali tal-EkoSkola ta' Għawdex.

Kif taf tajjeb, Sur President, meta kellna s-sessjoni tal-EkoSkola fil-Parlament, din kienet xi ħaġa li ssemmiet ukoll mit-tfal, saħansitra fil-mozzjoni li huma ppreżentaw dakinhar għall-okkażjoni.

Jien kelli laqgħa mat-tfal kollha ta' EkoSkola, u dawn esprimew ix-xewqa tagħhom li jkun hemm kumitat reġjonali ta' EkoSkola.

Min-naħa tiegħi, jien ilqajt din l-inizjattiva mal-ewwel għax emmint fiha, u għalhekk waqqafna dan il-kumitat reġjonali fejn din l-ġimgħa kellna l-ewwel laqgħa.

Kien interessanti ħafna l-mod kif dawn l-istudenti ppreżentaw is-suġġerimenti tagħhom matul din il-laqgħa.

Fil-fatt allokajna ammont mill-fondi tal-Ministeru biex permezz tiegħu dawn l-istudenti jkunu jistgħu jagħmlu l-proġetti li jixtiequ.

Għal din il-laqgħa kien hemm preżenti wkoll il-Kap Eżekuttiv ta' Nature Trust, is-Sur Vincent Attard, u xi ħaġa interessanti li huwa qal u li jien ma kontx nafha kienet li din l-inizjattiva mhux talli hija l-ewwel waħda f'pajjiżna imma talli hija l-ewwel waħda fuq bażi internazzjonali.

Għalhekk issa nispera li din l-idea li nbdiet f'Għawdex tkompli tikber biex pajjiżna jkompli jsaħħaħ il-kredenzjali ambjentali tiegħu.

Hawnhekk ta' min isemmi l-inizjattiva li għamilna flimkien mal-middle school, Going Green Business, sabiex inqarrbu l-ħajja imprenditorjali mal-ekoloġija għax nemmnu li jekk dawn iż-żewġ attivitajiet jiġu abbinati flimkien, eventwalment jiġu żviluppati l-ħiliet u l-intrapriżi li huma relatati ma' dan is-settur.

Fil-fatt sal-lum għadni impressjonata kemm dawn it-tfal ħarġu b'ideat u pproduċew affarijiet minn materjal riċiklat, bigħuhom u qalgħu l-flus minnhom biex imbagħad ikunu jistgħu jinvestuhom f'affarijiet oħra.

Attività oħra li kellna u li kienet interessanti ħafna kienet l-International Landscape Forum ġewwa Għawdex.

Tajjeb nirrimarka li dan il-forum, li attira l-interess ta' aktar minn 50 perit lokali u internazzjonali, iffoka fuq l-ambjent rurali tal-gżira Għawdxija fejn il-pajsaġġ ġie deskritt bħala wieħed uniku.

Matul dan il-forum ġew ippreżentati diversi proġetti u suġġerimenti.

Rajna innovazzjoni anke fil-mod kif il-periti barranin iħarsu lejn Għawdex u fil-mod kif jista' jsir l-iżvilupp rurali f'din il-gżira.

Fil-fatt aħna beħsiebna nidentifikaw xi proġetti minnhom biex inkunu nistgħu mmexxuhom 'il quddiem bl-involviment tal-istudenti tal-Università biex fl-istess ħin lill-istudenti nkunu qegħdin nagħtuhom empowerment u ngħinuhom jiżviluppaw il-ħiliet tagħhom.

Saru diversi inizjattivi oħra f'isem Eko-Għawdex, però l-ħin ma jippermettilix li nsemmihom kollha, u għalhekk se nsemmi biss il-proġetti ta' afforestazzjoni li hemm in the pipeline u l-bicycle stands li ssostitwejna m'oħrajn li ma kinux konformi mal-istandards.

Qegħdin inżidu bicycle stands oħrajn biex b'hekk ninkoraġġixxu l-użu tal-bicycles minflok tal-karozzi.

Qed inwettqu wkoll diversi ħidmiet oħrajn, fosthom fuq il-Gozo Biodiversity Explorer, filwaqt li qed norganizzaw diversi awareness activities, bħall-Earth Hour u Catch the Drop.

Qed norganizzaw anke blue flag u white flag activities biex nassiguraw li l-bajjiet tagħna jkunu up to standard, u qegħdin nippreparaw ruħna għas-sajf.

Kellna wkoll it-tqassim ta' kreditu miġbura mill-panelli fotovoltaijċi fil-qasam tal-housing estate f'Taċ-Ċawla r-Rabat u, kif għedt qabel, qed naraw kif nistgħu nagħmlu solar panel farms.

Aħna bħala Ministeru qed naħdmu bla waqfien flimkien mal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, u dan jixhed l-impenn li għandu l-Gvern għall-qasam ambjentali.

Jiena naf kemm il-Ministru Josè Herrera, il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, qiegħed jaħdem u għandu għal qalbu dan s-settur, u għalhekk nixtieq nassigurah minn hawnhekk li huwa għandu l-appoġġ sħiħ tal-Ministeru għal Għawdex.

Tant hu hekk li jiena se nkun ħerqana għal aktar ħidma flimkien biex inkomplu mmexxu l-aspett ambjentali tal-gżejjer tagħna 'l quddiem.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMEL MIFSUD BONNICI: Sur President, huwa ta' pjaċir għalija llum li se nitkellem fuq Abbozz ta' Liġi li huwa magħmul b'ċertu ħsieb u b'ċerta viżjoni.

Il-viżjoni tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna hija sabiex il-ministru jkollu xi forma ta' awtorità fuq dawk il-postijiet li jistgħu jiġu devoluti senjatament bħala ġonna għall-kurazija.

Dan ifisser li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, issa l-liġi se tagħti l-possibbiltà lill-ministru responsabbli mill-artijiet illi jagħmel dawn il-kuntratti, għalkemm imbagħad se jkun hemm anke mod kif dan jista' jkun ikkontrollat, u din hija xi ħaġa tajba.

Għaliex?

Għax l-ewwel nett, anke bħala punt ta' riflessjoni u bħala punt ta' tluq, wieħed irid jgħid li llum qegħdin fejn qegħdin anke sforz id-diversi inizjattivi tajbin li ttieħdu fil-passat minn diversi ministri tal-ambjent.

Pereżempju, meta kont qed naqra dan l-Abbozz ta' Liġi jien erġajt ftakart fl-Abbozz ta' Liġi oriġinali li kien sar fuq l-ambjent f'dan il-Parlament, liema Abbozz ta' Liġi kien ġie ppilotat minn missieri.

Dan għaliex f'dak l-Abbozz ta' Liġi kien hemm diversi partijiet li jmissu direttament ma' dak li qed jerġa' jiġi ripetut illum f'diversi liġijiet li qed isiru dwar l-ambjent.

Dak li sar mill-eks ministru Leo Brincat, mill-eks ministru George Pullicino u mill-ministri l-oħra kollha tal-ambjent li kien hemm qabel wieħed jista' jarahom u jivvalutahom f'diversi inizjattivi, kemm f'dawk l-inizjattivi li bdew jaħdmu, kemm f'dawk l-inizjattivi li għadhom ma bdewx jaħdmu, kemm f'dawk li b'xi mod qed irendu xi forma ta' suċċess kif ukoll f'dawk li mhuma qed irendu l-ebda suċċess.

Għalhekk nittama li d-dibattitu parlamentari li se jkun hawn fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum ma jkunx biss dibattitu li juri li aħna għandna interess kbir fl-ambjent imma jkun dibattitu li juri li aħna qed inressqu Abbozz ta' Liġi dwar l-ambjent għax huwa biss jista' jkun it-triq 'il quddiem fil-qasam ambjentali u politiku ta' pajjiżna.

Huwa tajjeb li jkollna ministru għall-ambjent, però ovvjament il-ministru għall-ambjent għandu bżonn ikollu politika ambjentali aktar b'saħħitha kif ukoll informazzjoni aktar b'saħħitha dwar dak li qiegħed jiġri fil-qasam tal-ambjent.

Hawnhekk, Sur President, nixtieq nagħmel punt politiku dwar l-ambjent.

Jien ma narax l-ambjent sempliċement mill-aspett ta' kemm qed joħorġu permessi żbaljati biex jinbnew torrijiet jew strutturi oħra li m'għandhomx jinbnew, għax hemm ukoll politika ambjentali marbuta ma' dak li aħna għandna fil-pjanti u fis-siġar ta' pajjiżna.

Qed nibda d-diskors tiegħi proprju b'dan il-punt għax bħalma jaf il-Ministru, meta riċentement jien għamiltlu mistoqsija parlamentari dwar żewġ ġonna pubbliċi li hemm fil-Gudja, l-ewwel il-Ministru weġibni billi qalli li l-ġonna pubbliċi huma devoluti lill-kunsill lokali u allura l-Ministeru tiegħu m'għandux x'jaqsam aktar magħhom, u mbagħad meta staqsejtu jekk hemmx il-ħsieb li ssir xi ħaġa min-naħa tal-Ministeru fil-ġonna li hemm fil-Gudja, f'lokalitajiet oħra li jaqgħu fir-Raba' Distrett u f'Wied il-Għajn, il-Ministru weġibni billi qalli li l-Ministeru hu tal-fehma li ladarba saret id-devoluzzjoni lill-kunsilli lokali, allura m'hemmx bżonn li ssir sorveljanza min-naħa tiegħu.

Imbagħad l-akbar ironija hi li meta għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali fejn staqsejtu min se jieħu ħsieb jagħmel ix-xogħlijiet li se jsiru fiż-żewġ ġonna pubbliċi tal-Gudja, huwa qalli li x-xogħlijiet li se jsiru fi ġnien minnhom se jagħmilhom il-Ministeru għat-Turiżmu filwaqt li x-xogħlijiet li se jsiru fil-ġnien l-ieħor se jagħmilhom il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

Qed ngħid li din hija xi ħaġa ironika għax jien rajtha xi ħaġa verament stramba kif il-ġonna pubbliċi ġew devoluti f'idejn Ministeri oħra, li mhux neċessarjament għandhom l-istess expertise li għandu l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima fuq l-ambjent.

Ġaladarba fl-att ta' din il-kurazija qed jiġu involuti l-kunsilli lokali, nittama biss li almenu l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna se jilleġiżla fis-sens li dawk il-kunsilli lokali li għandhom f'idejhom ġonna pubbliċi jibqa' jkollhom is-sorveljanza fuqhom.

Għaliex?

Għax huwa importanti li wieħed ikun jaf x'qed isir fil-ġonna pubbliċi, mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' ndafa, ma' kif jitqiegħdu l-bankijiet jew jekk ġnien fihx funtana jew le imma anke, pereżempju, biex isir magħruf x'tip u x'natura ta' pjanti qed jiġu miżrugħa jew imħawla fil-post.

Madanakollu, Sur President, din hija issue li ilna naħarbu minnha nazzjonalment għal żmien twil.

Konna għamilna żmien nitkellmu ħafna fuq l-importanza tal-pjanti endemiċi.

Niftakar li dak iż-żmien konna identifikajna liema huma l-pjanti endemiċi u konna saħansitra nidejna kampanja biex inħajru lin-nies fil-ġonna tagħhom iħawlu jew jiżirgħu dawn il-pjanti, imma llum din il-ħaġa spiċċat kompletament, anzi minflok illum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn għandna kwantità kbira ta'siġar li mhumiex endemiċi, u naħseb li jkun tajjeb jekk niddiskutu flimkien għandniex inħallu dawn it-tip ta' siġar.

Pereżempju, hawn ta' min isemmi s-siġar tal-ewkaliptu u siġar oħrajn li tħawlu f'mument partikolari meta kienu qed jingħataw xi donazzjonijiet għal dan it-tħawwil, u dawn baqgħu mifruxa f'diversi lokalitajiet Maltin sal-lum minkejja li dawn it-tip ta' siġar ma jifformawx parti mill-ambjent nazzjonali tagħna.

Il-kampanja li saret biex f'pajjiżna jkun hawn aktar siġar taż-żebbuġ hija tajba, u fil-fatt is-sena l-oħra wieħed seta' jinnota kemm kien hawn siġar taż-żebbuġ madwar Malta kif ukoll kemm kienet kbira l-produzzjoni ta' żejt lokali, imma mbagħad huwa fatt ukoll li tħawlu kwantità kbira ta' siġar taż-żebbuġ f'postijiet pubbliċi li ħadd mhu qed jagħti kashom.

Fil-fatt ġieli filgħodu tkun għaddej u tara kull żebbuġa daqsiex mal-art, imma jibqa' ħadd ma jagħti kas.

Meta tistaqsi lin-nies li huma involuti f'dan is-settur fuq din il-ħaġa, jgħidulek li dawk is-siġar taż-żebbuġ għalxejn qegħdin hemmhekk għax minħabba t-traffiku tant ikollhom residwi fuqhom li jekk tagħsarhom ma joħroġx iż-żejt li wieħed jippretendi li għandu joħroġ.

Però jien ngħid li dawn is-siġar għandhom jiġu kkurati, anzi mhux hekk biss imma ngħid ukoll li l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima għandu jieħu ħsieb iwettaq politika, jagħti tender jew jagħmel xi ħaġa oħra li permezz tagħha dawn is-siġar jiġu kkurati tajjeb.

Li hu żgur hu li għandna nagħmlu politika li nbiddlu s-siġar tal-ewkaliptu ma' … (Interruzzjonijiet) Imma ma tantx jidher li qiegħed isir dan!

Kieku jien nieħu pjaċir … (Interruzzjonijiet) Ismagħni Ministru, jien għamiltlek mistoqsija parlamentari … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Il-Ministru Herrera, bil-permess tal-Onor.

JOSÈ HERRERA: Fil-fatt waħda mill-policies tagħna hija li preċiżament nagħmlu dan.

Bħalissa qed induru l-widien kollha li għandna f'Malta u Għawdex - s'issa diġà dorna aktar minn 12 u sal-aħħar tas-sena d-dieħla se nkunu dorna 37 - fejn apparti li qegħdin innaddfuhom u nirranġaw il-ħitan tas-sejjieħ li hemm, qegħdin ukoll inneħħu l-pjanti u s-siġar aljeni biex nagħmluhom endemiċi u Mediterranji.

Qed nagħmlu wkoll mapping tal-parks, qed naraw fejn tista' ssir afforestazzjoni

L-ISPEAKER: Kollox sew, Ministru.

Tista' tispjega dan kollu meta tiġi għall-winding up.

JOSÈ HERRERA: Kulma qed isir, qed isir skont l-ekoloġija Maltija, però wieħed għandu jifhem li huwa impossibbli li nagħmlu kollox f'daqqa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Mifsud Bonnici biex, jekk jogħġbu, ikompli bid-diskors tiegħu.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jien nieħu pjaċir nisma' b'dawn l-inizjattivi li semma l-Ministru, però forsi fin-Nofsinhar ta' Malta għadhom ma waslux, u billi jien nirrappreżenta lin-Nofsinhar ta' Malta u ġej ukoll minn hemmhekk, ikolli ngħid li sal-lum fit-toroq tagħna għadni qed nara s-siġar tal-ewkaliptu u siġar li huma aljeni għall-ambjent!

Nieħu pjaċir meta tasal dik il-ġurnata li fiha nara dawn is-siġar maqtugħa u mwarrba.

Kif għedt diġà, Sur President, jien nieħu pjaċir nisma' li qed isir dak li semma l-Ministru, daqskemm nieħu pjaċir ukoll bix-xogħol li qed jagħmel il-Malta Embellishment and Landscaping Project Monitoring Unit.

Però bir-rispett kollu, naħseb li qabel ma wieħed jibda jiċċaqlaq hemm bżonn li jkun hemm politika nazzjonali fuq dak li se jsir f'dan il-qasam.

Lill-Ministru nixtieq nagħmillu punt ieħor partikolari.

Sfortunatament, Ministru, l-arbuxelli u dawk is-siġar li huma endemiċi għal Malta qed jispiċċaw f'minoranza kbira.

F'mument partikolari f'ħajti kont dħalt fid-dettall sew f'dawk li huma pjanti li nsibu f'pajjiżna għax ridt nagħmel numru ta' mistoqsijiet parlamentari dwarhom, u hemmhekk irrealizzajt kemm f'pajjiżna għandna xitel u ħafna affarijiet li qegħdin imutu.

Almenu għad hawn xi nurseries f'Malta li għad għandhom xi pjanti li għada pitgħada nistgħu nerġgħu nġibuhom lura biex jagħmlu l-ġid.

Pereżempju, żgur li għandha tkun prijorità għal pajjiżna li nieħdu ħsieb li jkollna ferm iżjed rożmarina u sagħtar, iżjed u iżjed wara l-kwestjoni tal-għasel li kellna.

Jien qiegħed ngħid dan b'sentimenti tajbin għax naħseb li bejn dak li qed isir fin-naħa ċentrali ta' Malta … U ma' dan inżid ngħidlek ukoll, Ministru, li fil-proċess ta' devoluzzjoni tal-kunsilli lokali, l-istess kunsilli lokali għandhom bżonn ukoll policy daparti tal-Ministeru tiegħek dwar x'għandhom jagħmlu.

(Interruzzjonijiet)

JOSÈ HERRERA: Jiddispjaċini li qed ikolli nerġa' ninterrompi lill-kollega tiegħi l-Onor.

Mifsud Bonnici, imma nħoss li għandu dritt ikun jaf ċerti affarijiet, aktar u aktar meta naf li fil-winding up mhux se jkolli ċans inwieġbu fuq dawn l-affarijiet minħabba li matul dan id-dibattitu saru ċerti allegazzjonijiet li rrid inweġibhom.

Min-naħa tiegħu, l-Onor.

Mifsud Bonnici qed jagħmel kritika kostruttiva u pożittiva, u allura xtaqt inwieġbu.

Il-politika tagħna hija proprjament il-protezzjoni tal-ekoloġija Maltija, u dak hu li qegħdin nagħmlu aħna.

Pereżempju, jekk wieħed jitkellem dwar Kemmuna, hemmhekk f'20 tomna art żrajna seba' tipi ta' siġar Maltin, jiġifieri aħna 'l hemmhekk mexjin.

Fil-fatt l-idea tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum hi li meta jien nagħti territorju lil xi NGO (non-governmental organisation) jew lil xi kunsill lokali, dan ma jfissirx li jien ma nkunx nista' nindaħal lil dik l-NGO jew lil dak il-kunsill lokali, u qed ngħid dan għax sal-lum il-liġi hekk qiegħda.

Jien ngħin ħafna kunsilli lokali.

Biżżejjed insemmi Ġnien is-Sultan, li qegħdin nirranġawh, Spencer Garden il-Marsa, l-Argotti, …

Nista' nagħmillek lista ma tispiċċa qatt ta' ġonna pubbliċi li rranġajthom jien minn flusi, Onor. Mifsud Bonnici!

Jekk waqt li l-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali jkun għamel triq u neħħa xi siġar, aħna nobbligawh biex jerġa' jħawwel dawk is-siġar f'postijiet oħra, u għalhekk imbagħad jidħlu wkoll ministeri oħra.

Però l-idea tal-kurazija hi li meta inti tagħti kurazija, din tibqa' territorju tal-gvern taħt is-sorveljanza tal-ERA u allura meta jiġu biex jitħawlu s-siġar u jsiru affarijiet bħal dawn, ikollhom id-direzzjoni tal-ERA.

Dan huwa l-iskop kollu ta' dak li qed nagħmlu llum.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Mifsud Bonnici biex, jekk jogħġbu, ikompli bid-diskors tiegħu.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nixtieq nagħmel żewġ punti partikolari.

L-ewwel nett nixtieq nistaqsi: Il-ministru jista' jerġa' jpoġġi idu fuq dawk l-affarijiet li diġà ġew devoluti għand il-kunsilli lokali jew inkella dak li sar sar u issa nistgħu biss inħarsu lejn il-futur?

It-tieni punt li nixtieq nagħmel huwa dan.

Indipendentement minn din il-problema, li hawnhekk tidher li mhijiex indirizzata u li jien qed inqajjimha lill-Ministru biex jindirizzaha fi stadju ta' Kumitat … Għax wara kollox hekk għandu jkun, li meta l-gvern jagħmel devoluzzjoni ta' ġonna, għall-iskopijiet ta' din il-liġi din għandha tiġi kkonsidrata li hija kurazija u tidħol mal-ewwel fil-liġi mingħajr diffikultà ta' xejn.

Però fil-frattemp għandha tinħareġ linja gwida lil diversi kunsilli lokali u jkun hemm rapport ta' kull ġnien pubbliku b'moniteraġġ kull sitt xhur.

Għaliex qed ngħid dan, Ministru?

Għax jidher ċar li bl-intenzjonijiet tajbin kollha li hemm, bil-herculean task li hemm involut fil-qasam tal-ambjent … Għax aħna għandna din il-mentalità li donnu l-ministru jrid jibża' għall-ambjent għax mill-bqija f'Malta m'hemmx interess fl-ambjent ħlief minn dawk li joħorġu jagħmlu picnic jew dawk li joħorġu lit-tfal fil-kampanja.

Jien naf saħansitra nies li jkollhom ġnien sabiħ u jkunu jridu jagħmluh kollu konkos għax jidhrilhom li b'hekk ikunu jistgħu jżommu aktar id-dar nadifa.

Għalhekk meta jien nara affarijiet bħal dawn ninduna li għalkemm l-intenzjonijiet biex issir xi ħaġa fil-qasam tal-ambjent ikunu tajbin, imbagħad m'hemmx implimentazzjoni.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Is-sena li għaddiet, matul il-Leġiżlatura preċedenti, jien għamilt mistoqsija parlamentari dwar Tal-Magħluq f'Wied il-Għajn, u sal-lum l-istat ta' Tal-Magħluq f'Wied il-Għajn mar verament lura.

Saret anke press conference mill-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn f'dan ir-rigward.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nagħmel l-argument għax l-argument li se nagħmel huwa sempliċement kritika kostruttiva.

Is-sena l-oħra jien għamilt din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministeru Herrera:

"Jista' l-Ministru jinforma x'passi ulterjuri ttieħdu tul is-sena li għaddiet …"

- jiġifieri tul l-2016 -

"… għar-rigward Tal-Magħluq f'Wied il-Għajn?"

U l-Ministru weġibni hekk:

"Ninforma lill-Onor Interpellant li fil-Magħluq ta' Marsaskala komplew l-inizjattivi tal-kontroll tal-firien kif ukoll miżuri biex tinżamm l-indafa tal-post bħala parti mill-ħarsien u mmaniġġar aħjar tas-sit.

Dan ix-xogħol qed isir minn diversi entitajiet, dan il-Ministeru, kif ukoll Ministeri oħra.

Inizjattiva ġdida, imnieda ma' entità mhux governattiva, hija dik immirata għar-rinfurzar tal-popolazzjoni tal-bużaqq (aphanius fasciatus) li jinstabu fil-post b'mod naturali.

Dawn il-miżuri msemmija jagħmlu parti mill-pjan tat-tmexxija għas-sit.".

Issa jekk inqiegħdu jdejna fuq il-kuxjenza jkollna nammettu li bl-intenzjonijiet kollha tajbin tal-Ministeru, tul din is-sena Tal-Magħluq f'Wied il-Għajn mar il-baħar!

(Interruzzjonijiet) Ministru, il-kritika tiegħi lejk hija …

L-ISPEAKER: Issa ħu paċenzja u wieġbu fil-winding up, Ministru!

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, Tal-Magħluq qiegħed ġo nofs Wied il-Għajn, jgħaddu n-nies minn hemmhekk, tisma' nies jgħidu fuq it-televixin li ma jgħaddux minn hemmhekk minħabba li jibżgħu mill-firien, … Dan kollu qed jagħti indikazzjoni li down the line hemm xi ħaġa li mhijiex qiegħda taħdem.

Issa aħna rriduha taħdem għax ma niħdux pjaċir li l-Magħluq ta' Wied il-Għajn jew areas oħra jkunu qegħdin fi stat fejn jekk kemm-il darba ma jkunx hemm il-ministru jew in-nies tal-ministru jiġru wara l-affarijiet, bħall-pulizija, allura ma jkunx hemm kontroll f'dak li għandu jsir.

Hawnhekk qed naraw dak li għedt l-ewwel, jiġifieri li l-intenzjonijiet li semma l-Ministru fir-risposta parlamentari li kkwotajt kienu mod filwaqt li r-riżultat huwa mod ieħor.

Għalhekk jien nappella lill-Ministru biex jifhem li hemm ferm aktar xi jsir, u dan huwa a case in point.

Pereżempju, fir-risposta tiegħu l-Ministru semma lil entitajiet mhux governattivi u entitajiet oħra ta' ministeri, però ma semmiex lill-kunsilli lokali, u huwa għalhekk li l-ewwel jien appellajt lill-Ministru biex jagħmel politika lill-kunsilli lokali dwar dawn l-affarijiet.

Fil-fatt hemm ferm aktar x'wieħed jista' jagħmel mal-kunsilli lokali fuq din il-linja li mhuwiex qiegħed isir.

Pereżempju, l-istess nista' ngħid għall-ġbir tal-iskart.

Il-ġbir tal-iskart beda fuq sieq tajba.

Konna bdejna mexjin; bdejna niġbru l-iskart, però bqajna l-ħin kollu niġbru l-iskart u eżami dwar x'qiegħed jiġri kif ukoll xi żvilupp 'il quddiem qed isir forsi m'aħniex qed nagħmlu biżżejjed.

Issa l-Ministru se jgħidli li qed jaħdem ħafna fuq il-politika tas-separazzjoni tal-iskart u se jiġi biex jibda wkoll sistema ta' pieni, imma jien inħoss li hemm bżonn li ssir kampanja edukattiva sew għax ħafna nies, fl-innoċenza tagħhom jew inkella minħabba t-tradizzjonijiet li ġejjin minnhom, jarmu ċerti affarijiet għax jaħsbu li mhumiex riċiklabbli u jixħtu ċerti affarijiet fil-borża s-sewda meta dawn suppost jixħtuhom f'boroż oħrajn.

Fl-opinjoni tiegħi, hemm bżonn ta' kampanja edukattiva aktar sempliċi f'dan ir-rigward.

Jien narahom is-slots edukattivi li jsiru fuq it-televixin f'dak li għandu x'jaqsam mal-iskart, u jiddispjaċini ngħid li dawn is-slots ma jagħtux stampa ċara lin-nies li jkunu qed isegwu mid-dar jekk, pereżempju, kartuna tal-ħalib tistax tiġi riċiklata jew le, jekk landa tat-tonn taż-żejt tistax tiġi riċiklata jew le jew jekk dawn għandhomx bżonn li jiġu maħsula qabel ma jitpoġġew fil-borża tar-riċiklaġġ.

Nittama biss, Ministru, li ma nibdewx naraw kwantità kbira ta' nies akkużati fuq dawn l-affarijiet il-qorti.

Għax aħna lkoll nafu x'jiġri f'dan il-pajjiż, Sur President, filli kollox għaddej ward u żahar u f'daqqa waħda, għax iqum xi ħadd filgħodu u jħoss li għandu jagħmel mistoqsija parlamentari dwar kemm, ngħidu aħna, kien hemm nies li tressqu l-qorti minħabba l-liġi tal-ambjent, imbagħad f'daqqa waħda nagħmlu bħal dak li jaqbad machine gun u jibda jispara bl-addoċċ u f'kemm ili ngħidlek nibdew naraw lil dawn il-povri nisa tad-dar jew inkella lil nies oħra li ma jafux l-affarijiet tagħhom biżżejjed fil-kju quddiem il-Kummissarju għall-Ġustizzja jew inkella quddiem il-qorti!

Għalhekk nerġa' ngħid li hemm ħafna xogħol x'isir, Ministru.

Ngħidu aħna, mal-kunsilli lokali jista' jsir xogħol fuq affarijiet li huma diġà jagħmlu.

Pereżempju, ma nistgħux nifirdu l-iskart tal-ħġieġ skont il-kulur tiegħu?

Wara kollox din hija xi ħaġa li ssir kullimkien.

Meta niġu biex inbigħu l-ħġieġ tagħna, aħna nsibu diffikultà għax jitħallat kollox f'daqqa, u dan meta għandek ħġieġ li hu kannella, ħġieġ li hu aħdar, ħġieġ li huwa trasparenti … Barra minn Malta l-ħġieġ jinfired skont il-kulur tiegħu għax b'hekk jakkwista ferm aktar valur fir-resale tiegħu.

Ara hawn Malta, minħabba d-diffikultajiet li għandna … Għax għandna diffikultajiet, Ministru!

Biżżejjed ngħid li ġieli tmur biex tarmi f'post ta' riċiklaġġ u ssib li l-kontenitur jew ikun imkisser jew mimli żżejjed bil-konsegwenza li tispiċċa m'għandekx fejn tarmi.

Issa hawnhekk hawn lok fejn inti tinvolvi lill-kunsilli lokali aħjar.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' indafa, il-kunsilli lokali saru jservu biss bħala receivers ta' affarijiet passivi mingħajr ma għandhom l-ebda forma ta' inċentiv li permezz tiegħu huma jsiru attivi.

Pereżempju, kieku jien nintroduċi skema li permezz tagħha l-WasteServ kull sena tagħti donazzjoni ta' flus lill-aktar kunsill lokali li jiġbor karti - biex insemmi eżempju wieħed - liema donazzjoni mbagħad tkun tista' tintnefaq biex jinxtraw kotba għal-librerija pubblika ta' dak il-lokal.

Tista' ssir ukoll xi skema li biha l-aktar kunsill lokali li jkun ġabar skart għar-riċiklaġġ jingħata affarijiet jew oġġetti għall-embellishment tal-lokal.

Madanakollu dan li qed ngħid qed jinxteħet kollu barra mit-tieqa!

U mbagħad xi ngħidu għall-kwestjoni tal-plastik?

Jien ngħid li 'mnalla barra minn Malta qed isiru kwantità kbira ta' dokumentarji li jispjegaw il-komplikazzjonijiet marbuta mal-ġbir tal-plastik.

Hawn Malta għad għandna l-idea li l-plastik tista' tħallih barra u li jekk dan imur fil-baħar se jiddiżintegra ruħu, jiġifieri lin-nies għadna ma spjegajnielhomx biżżejjed kemm huwa importanti li l-plastik jinġabar.

Però f'dan kollu huwa essenzjali li l-kunsilli lokali jiġu ħaġa waħda ma' dak li qed jagħmel il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima.

Veru li hemm ideat ta' ċentralizzazzjoni tal-poter li xi drabi nerġa' nara ħerġin fil-liġijiet u fl-abbozz tal-liġi li jitressqu hawnhekk, però naħseb li l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima għandu għodda essenzjali li tagħmel il-ġid.

Fl-opinjoni tiegħi, bejn il-Ministeru u l-kunsilli lokali hemm ukoll konsonanza bil-għan li dawn jaħdmu flimkien ħalli l-affarijiet isiru sewwa.

Anke jekk illum saret id-devoluzzjoni tal-ġonna pubbliċi u dawn m'għadhomx aktar f'idejn il-Ministeru responsabbli mill-ambjent, il-Ministeru xorta waħda għandu jkollu politika ambjentali aktar b'saħħitha u jkun aktar voċiferu man-nies involuti fis-settur għax hemm bżonn li wieħed jagħmel l-affarijiet b'aktar ħsieb.

Biżżejjed insemmi, pereżempju, dik ir-roundabout li għadha kif saret barra mill-Fgura, eżattament ħdejn l-Industrial Estate ta' Bulebel.

Dik ir-roundabout saret bil-għan li tikkalma t-traffiku, imma ma sar l-ebda ħsieb biex fuq ir-roundabout jitħawlu xi ftit arbuxelli, xi ftit pjanti jew xi ftit siġar li l-għeruq tagħhom ma jkunux jinżlu fil-fond.

Fil-fatt jien għamilt anke mistoqsija parlamentari dwar din ir-roundabout, li jduru magħha nofs ir-residenti tal-Fgura, taż-Żejtun, ta' Wied il-Għajn, tax-Xgħajra u ta' Ħaż-Żabbar.

Din ir-roundabout nistħajjilha xi crater li wieħed jara fid-dokumentarji fuq il-qamar!

Ikolli ngħid li qabel ma saret din ir-roundabout ma sarx biżżejjed ippjanar, ma kienx hemm kordinazzjoni tajba biżżejjed bejn il-Ministeri u anke hawnhekk, sfortunatament, għal darb'oħra jidher li l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima tħalla l-aħħar nett biex jissorvelja dak li qed isir, u din hija xi ħaġa li lili ddejjaqni.

Nappella biex ikun hemm kordinazzjoni aħjar, nappella biex tingħata aktar għajnuna lil dan il-Ministeru u nappella wkoll biex ikun hemm mekkaniżmu li permezz tiegħu wieħed ikun jista' jara x'hemm u x'm'hemmx ħalli jsir ippjanar tajjeb.

Nappella b'mod partikolari biex din ir-roundabout li għadni kif għamilt riferenza għaliha u li jduru madwarha kwantitajiet kbar ta' karozzi ma tkunx magħmula sempliċement minn ftit konkos lixx imma almenu ssir bażi mhux fonda ħafna ta' ħamrija biex jitħawlu fiha ftit pjanti u almenu kull min jgħaddi minn hemmhekk filgħodu jara dehra aktar sabiħa.

Hawnhekk nixtieq nagħmel punt ieħor lill-Ministru.

Fit-toroq ta' Malta u Għawdex naraw kwantità kbira ta' fjuri skont iż-żmien, imma dawn il-fjuri mhux dejjem ikunu fjuri nazzjonali.

Wisq nibża' li għax dawn it-tip ta' fjuri jidhru sbieħ fir-roundabouts ta' Brussels, allura nassumu li hija xi ħaġa awtomatika li dawn se jidhru tajbin fir-roundabouts tagħna!

Huwa veru li dawn il-fjuri huma sbieħ, imma għandna tant affarijiet li nistgħu niftaħru bihom hawn Malta!

Għandna tant affarijiet li nistgħu nagħmlu użu minnhom!

Allura għaliex ma għandhiex tingħata direzzjoni ċara fuq x'jista' jkun hemm u x'ma jistax ikun hemm f'dawn ir-roundabouts?

Wara kollox il-pjanti nazzjonali tagħna huma reżistenti ħafna għall-ambjent tagħna.

Huwa veru li llum il-ġurnata t-traffiku f'pajjiżna żdied ħafna, imma l-pjanti u l-arbuxelli ta' pajjiżna huma reżistenti għall-klima tagħna.

Sur President, fl-aħħar imma mhux l-anqas nixtieq nawgura lill-Ministru għal dak kollu li jixtieq jagħmel, għax dak li qed jipprova jipprospetta mhuwiex faċli.

Jien nissuġġerixxi lill-Ministru biex jara wkoll x'sar fil-passat ħalli mbagħad ikun jista' jara l-kuntrast bejn dak li kien hemm u bejn dak li jkun se jsir.

Wieħed irid jgħid ukoll li grazzi għall-intenzjonijiet tajbin ħafna li kien hemm matul is-snin saret devoluzzjoni kbira lill-kunsilli lokali għax il-politika tagħna kienet biex wieħed jiddeċentralizza u jagħti aktar saħħa lil dawn in-nies.

Għalhekk dan huwa ħsieb ex post facto li permezz tiegħu wieħed jista' jagħmel is-sitwazzjoni ferm aħjar.

Anke jekk tħoss li ma tistax tieħu l-ġonna kollha lura taħt din il-kurazija, Ministru, almenu għandek tagħmel skeda li minn żmien għal żmien tista' toħroġ f'avviż legali biex il-ġonna li ġew devoluti lil kunsill lokali partikolari, inti ddaħħalhom taħt il-kurazija u tagħmel l-affarijiet fihom.

Grazzi, Sur President.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, illum li quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li huwa ntiż sabiex jipproteġi l-ambjent inħoss li għandi nibda dan l-intervent tiegħi billi ngħid x'nifhem jien bil-kelma "ambjent".

Meta jiena nlissen il-kelma "ambjent" ma nkunx qiegħda nirriferi biss għall-widien u għall-kampanja tagħna, anzi nemmen li llum wasalna fi żmien li meta nitkellmu dwar l-ambjent nirriferu għall-ambjent fl-intier tiegħu, jiġifieri għal dak kollu li naraw madwarna, inkluż il-wirt tagħna, l-ispazji pubbliċi tagħna kif ukoll il-mod u d-disinn tal-bini li għandna tiela' bħalissa f'pajjiżna.

Għalhekk jiena ma nixtieqx nindirizza dan id-diskors li se nagħmel direttament lill-Ministru responsabbli mill-ambjent, li rrid infaħħru minn hawnhekk għan-numru ta' inizjattivi li ħa u li kienu tajbin.

Huwa veru li kien hemm xi inizjattivi li forsi ħassejt li setgħu saru xi ftit aħjar, però kien hemm inizjattivi oħrajn li l-Ministru ħa u li kienu tajbin, imma forsi għax ma kienx hemm koperazzjoni jew viżjoni biżżejjed mingħand il-kollegi sħabu, dawn sfaxxaw fix-xejn.

Għalhekk id-diskors li se nagħmel aktar milli huwa mmirat lejn il-Ministru Herrera, aktar huwa mmirat lejn il-Ministeri l-oħra u lejn il-bqija tal-Kabinett.

Forsi min qed isegwini qiegħed jgħid: Biex ġejja llum?

Ix-xahar li għadda, preċiżament fit-30 ta' April, f'dan il-Parlament, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari, il-Ministru Edward Scicluna qal point blank li dan il-Gvern qiegħed fil-proċess biex ibigħ Selmun Hotel u Selmun Palace, u fil-fatt huwa preċiżament għalhekk li jien xtaqt nagħmel dan l-intervent illum.

Ħalli nsemmi sitt aspetti.

Għandna l-American University of Malta, għandna l-area taż-Żonqor u għandna Dock One.

It-tieni punt: għandna l-Gozo General Hospital, għandna St Luke's Hospital u għandna Karen Grech Hospital.

Il-ħames punt: Strada Zekka, u s-sitt punt huwa s-sit fejn qabel kien hemm l-Institute for Tourism Studies (ITS).

Probabbli min qiegħed jismagħni qed jistaqsi għaliex qed insemmi dawn is-sitt aspetti.

Qed insemmi dawn is-sitt aspetti għax dawn kollha kemm huma għandhom ħaġa komuni.

Dawn kollha huma artijiet pubbliċi jew monumenti pubbliċi li taħt dan il-Gvern ingħataw biċ-ċiċri lil erbgħa min-nies tal-qalba.

Għalhekk meta jiena fit-30 ta' April 2018 smajt lill-Ministru Edward Scicluna jgħid li nbdew il-proċessi sabiex mhux biss tinbiegħ Selmun Hotel imma wkoll Selmun Palace, li huwa parti mill-patrimonju nazzjonali tagħna, bqajt sorpriża.

Dan għaliex Selmun Hotel ilha mill-2009 biex tinbiegħ, imma Selmun Palace qatt ma kien jifforma parti mill-equation, u allura jiena ngħid li dan huwa mument kruċjali għax bħala pajjiż irridu nassiguraw li dak li huwa tal-Maltin ma għandux jibqa' jintrema billi jingħata lil xi erbgħa min-nies biex dawn isiru sinjuruni minn fuq dahar il-poplu!

Hawnhekk nixtieq infakkar ftit lill-Prim Ministru x'inhu r-rwol tiegħu.

Lill-Prim Ministru jiena ngħidlu: Prim Ministru, l-art pubblika u l-proprjetà pubblika mhijiex tiegħek!

Hawnhekk se nuża frażi li hu kien iħobb jużaha ħafna qabel l-elezzjoni ġenerali tal-2013: L-art pubblika u l-proprjetà pubblika hija "tagħna lkoll", u l-poplu Malti u Għawdxi ma tax mandat lill-Prim Ministru biex jagħmel li jrid bl-art pubblika u bil-proprjetà pubblika imma tah mandat biex juża u jamministra l-art pubblika kif ukoll il-proprjetà pubblika fl-aħjar interess tal-poplu.

Għalhekk bħalma l-Prim Ministru, rightly so, jippretendi li l-elettorat iċapċaplu meta jagħmel xi ħaġa tajba, daqshekk ieħor il-Prim Ministru jrid jerfa' r-responsabbiltà meta jamministra l-art pubblika u l-proprjetà pubblika ħażin.

Però issa ħalli nerġa' lura għal Selmun Hotel u Selmun Palace.

Mela kif kont qed ngħid, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari, il-Ministru Edward Scicluna qal - u hawnhekk se nikkwota - li:

"Qegħdin jitħejjew il-pjani li hemm bżonn sabiex il-Palazz u l-lukanda ta' Selmun jinħarġu għall-bejgħ.".

Issa jiena ma nixtieqx, anzi ma rridx nara ripetizzjoni ta' dak li ġara bl-art tal-ITS.

Jekk dan il-Gvern verament iħoss il-bżonn li jbigħ proprjetà pubblika, jien irridu jara li dak il-bejgħ isir b'mod tajjeb.

Għalhekk jiena se nkompli nagħmel l-osservazzjonijiet tiegħi u se nkompli nagħmel il-paraguni għax huwa veru li l-prassi tgħid illi l-passat mhuwiex garanzija tal-futur, però ma' dan il-Gvern fejn tidħol art pubblika l-passat huwa l-garanzija tal-futur għax rajna jseħħu oxxenitajiet fuq l-area taż-Żonqor u fuq l-American University of Malta, rajna jseħħu oxxenitajiet fuq l-Australia Hall u fuq Cafè Premier, rajna jseħħu oxxenitajiet fuq Strada Zekka, rajna jseħħu oxxenitajiet fuq l-isptarijiet tagħna u rajna jseħħu oxxenitajiet ukoll fuq is-sit tal-ITS.

Hawnhekk wieħed jgħidli: Għaliex qed tgħid hekk?

Ħalli nfakkar x'ġara eżattament fil-każ tas-sit tal-ITS biex dak li sar ħażin hemmhekk ma jerġax isir ħażin fl-eventwalità tal-bejgħ ta' Selmun Palace u ta' Selmun Hotel.

Biex inpoġġi lil min qed jismagħna fl-istampa ħalli mbagħad jiddeċiedu huma stess jekk il-Gvern għamilx deal tajjeb jew le, tajjeb ngħid li biex il-Gvern ċaqlaq lill-ITS minn fejn hi llum u rrilokaha f'post ieħor, huwa nefaq €74 miljun.

Però min-naħa l-oħra, dawk li qed isegwuna jafu kemm biegħu s-sit tal-ITS il-Gvern? €15-il miljun, €5 miljuni mal-kuntratt, kif se nispjega aktar 'il quddiem, u €10 miljuni oħra fuq seba' snin mingħajr imgħaxijiet!

Jiena nixtieq inkun naf min illum imur jixtri dar u l-bank jgħidlu: Ħudha bla imgħax, sabiħ tiegħi!

Mela biex ċaqlaq l-ITS, il-Gvern nefaq €74 miljun filwaqt li mbagħad l-istess art qed ibigħha bi €15-il miljun!

Inħalli lill-poplu hemm barra biex jiġġudika jekk il-Prim Ministru li ġie fdat jamministra l-art pubblika tal-elettorat amministrahiex b'mod tajjeb jew le.

Jekk kemm-il darba tiġi biex tinbiegħ Selmun Hotel, jiena ma naqbel assolutament xejn li jinbiegħ ukoll il-Palazz ta' Selmun, l-ewwel nett għax dak huwa parti mill-patrimonju tagħna u, it-tieni nett, għax jekk se nbigħu dak li jagħmilna Maltin se nispiċċaw poplu mingħajr identità.

Irrid infakkar li fl-2012 il-Palazz ta' Selmun kien ġie skedat bħala grade 1 national monument.

Għalhekk jekk il-Gvern se jkompli b'dan il-bejgħ l-ewwel nett irid ikun hemm full transparency.

Nenfasizza li jrid ikun hemm full transparency mill-bidu nett u mhux nagħmlu bħalma ġara fil-passat, noħorġu xi tender qrib il-vaganzi tal-Milied, noħorġu xi tender li biex wieħed jara x'fiha jrid iħallas €10,000, jew inkella noħorġu tender li t-titlu jkun jgħidlek mod u mbagħad wara li tkun ħallast l-€10,000 meta tibda tqalleb fiha bħala footnote issib linja rqiqa li tagħtik il-potenzjal li ttella' u tibni u tagħmel dak li trid!

Mela, Sur President, irid ikun hemm full transparency mill-bidu nett.

It-tieni ħaġa hija li jrid ikun hemm full disclosure mill-bidu nett filwaqt li t-tielet ħaġa hi li l-elettorat għandu jiġi trattat b'rispett.

Pereżempju, jien irrid nara li jkun hemm proper engagement mal-elettorat, u qed ngħid dan għax anke fil-proċess attwali li hemm għaddej fuq is-sit tal-ITS, ma rajna xejn minn dan kollu.

Fil-fatt la rajna trasparenza sħiħa, la rajna disclosure sħiħa, definittivament l-elettorat la ġie trattat b'rispett, la kien hemm l-engagement tiegħu u lanqas kien hemm level playing field għal kulħadd.

Hawnhekk se nagħmel tliet punti oħra.

Jiena rrid li jkun hemm proper application tal-planning policy u mhux fejn jidhrilna napplikaw policy u fejn jidhrilna napplikaw policy oħra.

Lanqas irrid li fejn jidhrilna naddottaw linja ta' policy lock, stock and barrel u mbagħad għal xi proġett ieħor ma naddottawx lock, stock and barrel imma nagħtuha l-interpretazzjoni li jkun jaqblilna.

Din il-policy window-shopping trid tispiċċa darba għal dejjem għax wara kollox kulħadd huwa investitur, u mhuwiex ġust li investitur jiġi ppreferut fuq investitur ieħor, bħalma mhuwiex ġust li investitur jiġi ddiskriminat kontra investitur ieħor!

Jiena ma rridx nara aktar sham consultations u teatrini bħalma rajna fil-passat fuq is-sit tal-ITS lanqas!

Ħalli nkompli npoġġi lil min qed jismagħna fl-istampa biex dawn ikunu jistgħu jifhmu aħjar għaliex jiena ħassejt li llum għandi niġi hawn u ninsisti li jekk kemm-il darba l-Gvern se jmexxi biex ibigħ il-Palazz ta' Selmun, dan għandu jbigħu b'mod tajjeb.

Fil-fatt diġà għandi lesti disa' mistoqsijiet li se nkun qed nindirizzahom lill-Kabinett ta' dan il-Gvern, u għal dawn il-mistoqsijiet nippretendi risposti pubbliċi, mhux biex jagħtu risposta lili imma biex l-elettorat, li fdalhom din il-proprjetà f'idejhom, ikunu jafu eżattament x'qed jiġri.

Waqt li lbieraħ il-Prim Ministru kien qed jattendi għal xi laqgħat, huwa ġie avviċinat minn xi ġurnalisti li staqsewh preċiżament fuq il-proġett tal-ITS, u wieħed mill-ġurnalisti, rightly so, qallu: Prim Ministru, waħda mill-issues kruċjali u pertinenti li hemm fuq dan il-proġett hija l-issue tat-traffiku, però qed jingħad li din l-issue tat-traffiku se tiġi solvuta jekk kemm-il darba jkun hemm tunnel.

Għalhekk il-ġurnalist staqsieh: Meta se jsir dan it-tunnel, qabel ma jitlesta l-proġett?

Dan il-ġurnalist kompla jistaqsih: Sur Prim Minisrru, min se jkun qed iħallas għal dan it-tunnel, l-iżviluppatur jew il-Gvern?

Għax hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħidu li meta saret din il-mistoqsija lill-iżviluppatur, huwa ma kienx kapaċi jweġibhom.

Però mid-dehra lanqas il-Prim Ministru ma jaf iwieġeb din il-mistoqsija, għax tafu x'qallu l-Prim Ministru lil dan il-ġurnalist?

Issa jew għandna Prim Ministru li jrid jgħatti x-xemx bl-għarbiel jew inkella għandna Prim Ministru li ma jafx x'qed jiġri għax naħseb li l-poplu Malti u Għawdxi hemm barra jiftakar li fil-leġiżlatura li għaddiet il-masterplan ta' Paceville li tressaq quddiem l-Environment and Development Planning Committee, li konna fih jien u l-kollega tiegħi l-Onor.

Ryan Callus, kellu jintrema u jiġi scrapped totalment minħabba li rriżulta li dak kien masterplan fażull!

Għalhekk lill-Prim Ministru jien ngħidlu: Prim Ministru, mhux aħjar tikkjarifikalna ftit għal liema masterplan qed tirriferi?!

Qed tirriferi għall-masterplan fażull li suppost intrema?

Qed tirriferi għal xi masterplan ieħor li rajt int biss?

Jew inkella qed tirriferi għal xi masterplan fantażma?!

Kif qed naraw, Sur President, jien bilfors kelli niġi hawn u nagħmel dawn il-mistoqsijiet.

Hemm ħafna aktar x'wieħed jgħid fuq dan il-proġett tal-ITS, però llum jiena se nkun qed niffoka biss fuq il-valur tal-art pubblika għax l-art pubblika mhijiex tal-Prim Ministru u lanqas hi tal-Gvern imma din ġiet fdata lill-Prim Ministru u lill-Gvern biex jamministrawha għan-nom tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Ħalli nuri lil min qed isegwina kemm dan il-Gvern mhuwiex qed jamministra l-art b'mod tajjeb.

Kif diġà spjegajt, l-ITS inbiegħet għas-somma ta' €5 miljun mal-kuntratt u €10 miljun fi żmien seba' snin mingħajr imgħaxijiet, mentri biex neħħa l-ITS minn hemm il-Gvern kellu jħallas €74 miljun.

Però jiena ma waqaftx hemm u għamilt ftit riċerka billi qabbilt is-siti tal-madwar.

L-ewwel nett irrid ngħid li s-sit tal-ITS qiegħed fuq 24,000 metru kwadru u jinsab sitwat fil-golden mile ta' Malta, jiġifieri fuq l-isbaħ biċċa art li għandu pajjiżna.

Issa hawnhekk ikun interessanti li wieħed ifakkar illi xi sena u ftit xhur qabel ma ngħalaq il-kuntratt tal-ITS, dan il-Gvern stess biegħ biċċa art oħra, però din id-darba l-art ma kienx fiha 24,000 metru kwadru, bħal dik tal-ITS, imma kulma fiha kienu 650 metru kwadru, jiġifieri s-sit tal-ITS huwa 40 darba akbar.

Tajjeb ngħid ukoll li din il-biċċa sit żgħira li qed nirriferi għaliha jiena tinsab qrib ir-roundabout li hemm qabel ma tinżel lejn Paceville jew tmur lejn San Ġiljan, u qed ngħid dan sabiex wieħed ikun jista' jqabbel ukoll il-pożizzjoni ġeografika ta' dawn iż-żewġ siti.

X'differenza li jkollok biċċa art qrib ir-roundabout li tieħdok għal Paceville u biċċa art oħra seaview fejn minn hemmhekk tista' litteralment tinżel il-baħar!

Però ħalli niġu għall-fatti.

Mela l-istess Gvern biegħ biċċa art ta' 650 metru kwadru għal €3.2 miljun filwaqt li mbagħad biċċa art li hija 40 darba akbar minn din, il-Gvern biegħha għal €5 miljun mal-kuntratt u għal €10 miljun bla imgħaxijiet!

Li kieku dan il-Gvern kellu juża l-istess kejl bejn dawn iż-żewġ artijiet, l-art tal-ITS kienet tiġi tiswa €130 miljun u mhux €15-il miljun, kif fil-fatt biegħha!

Hawnhekk irrid nerġa' nfakkar ukoll li l-art iż-żgħira qiegħda ħdejn ir-roundabout ta' Paceville filwaqt li l-oħra għandha seaview mill-isbaħ tant li hija kkonsidrata bħala l-isbaħ biċċa art li għandna f'Malta.

Issa ħalli mmorru aktar lura fis-snin meta l-prezz tas-suq tal-proprjetà kien għoli wkoll.

Hawnhekk qed nirriferi għal Fort Cambridge.

L-ewwel nett irrid ngħid li bejn wieħed u ieħor Fort Cambridge fih 9,000 metru kwadru u mhux 24,000 metru kwadru, jiġifieri s-sit tal-ITS huwa tliet darbiet akbar minnu.

U Fort Cambridge tafu kemm inbiegħ mal-kuntratt? €54 miljun u mhux €5 miljuni, u dan meta s-sit ta' Fort Cambridge huwa tliet darbiet iżgħar minn dak tal-ITS!

Mela allura li kieku wieħed jerġa' jieħu l-istess kejl isib li l-art tal-ITS mhux €5 miljuni mal-kuntratt u €15-il miljun fuq għaxar snin tiswa imma €160 miljun!

Madankollu l-Gvern dan kollu jafu għax anke fil-masterplan fażull li kien ikkummissjona, il-konsulenti tiegħu qalulu li l-art tal-ITS tiswa €200 miljun.

Fuq is-sit tal-ITS għad baqagħli aktar xi ngħid, però se nkompli darb'oħra biex inkun nista' nispjega sew għax illum il-ħin ma jippermettilix nagħmel dan.

Pereżempju, jiena rrid lil xi ħadd jispjegali kif xi ħadd imur jagħmel il-booking agreement - jiġifieri jiffirma l-kuntratti ma' min ikun se jixtri l-appartamenti - meta hu stess ikun għadu lanqas biss iffirma l-kuntratt mal-Gvern!

Għalhekk, kif qed naraw, hemm ħafna x'wieħed jgħid f'dan ir-rigward, però llum jiena qiegħda hawnhekk biex nibgħat messaġġ ċar li l-art pubblika u l-monumenti pubbliċi la huma tal-Gvern u lanqas huma tal-Onor.

Dawn huma tal-elettorat u l-uniku obbligu li għandu fuqhom il-Prim Ministru huwa li jamministrahom b'mod tajjeb.

Jiena nittama biss li joħroġ xi ftit tal-ġid mill-iżbalji li saru fil-passat, u għalhekk lill-Kabinett tal-Onor.

Joseph Muscat se nagħmillu dawn id-disa' mistoqsijiet li semmejt dwar Selmun Hotel u Selmun Palace fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

L-ewwel mistoqsija hija din: Il-Gvern ikkonsulta mas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali fuq il-fatt li huwa jrid ibigħ Selmun Palace?

U jekk fl-affermattiv, x'qaltlu s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali?

Niġi għat-tieni mistoqsija: Dan il-Gvern kif qiegħed jippjana li jbigħ Selmun Palace u Selmun Hotel, b'outright sale jew abbażi ta' ċens?

Il-poplu jrid ikun jaf dan kollu!

U x'se jkunu l-kondizzjonijiet li se jkun hemm fil-kuntratt tal-bejgħ?

Nerġa' ngħid li jiena ma naqbel assolutament xejn li Selmun Palace jinbiegħ.

Jekk hemm bżonn li l-lukanda tinbiegħ, nistgħu naraw kif inġibu l-aħjar valur għaliha, imma mhux inbigħu dak li huwa patrimonju Malti għax għalija dak huwa wirt imprezzabbli, anzi l-patrimonju Malti għandna nieħdu ħsiebu, u jekk xi ħadd se jagħmel il-flus minn fuq Selmun Hotel, għax ovvjament il-valur ta' din il-lukanda se jogħla minħabba l-fatt li ħdejha hemm palazz, għandu jieħu ħsieb ukoll ir-restawr ta' Selmun Palace.

Niġi issa għat-tielet mistoqsija.

Jiena rrid inkun naf għan-nom tal-elettorat x'inhu l-proċess li bih il-Gvern se jkun qed ibigħ dawn l-artijiet f'Selmun.

Se joħroġ a call for bids bil-highest offer?

U jekk le, x'mekkaniżmu se jkun qed jintuża?

Il-Gvern se jkun qed jagħti stima?

Jew se nerġgħu naraw repeat ta' dak li rajna fl-ITS fejn l-ewwel inħallu lill-offerent jitfa' li jrid u mbagħad għax il-poplu Malti u Għawdxi rvella, qalulu biex ma jinkwieta xejn għax il-kuntratt ħadu u li kulma jixtiequ huma huwa li jinnegozjaw ħalli jgħollulu ftit il-kuntratt?!

L-affarijiet mhux hekk isiru b'mod għaqli!

Sur President, ir-raba' mistoqsija jew ir-raba' punt tiegħi huwa li ma jistax ikun li nibqgħu nagħtu l-art pubblika kif ġie ġie mingħajr ma jkun hemm project brief dettaljat.

Il-project brief irid jelenka eżattament x'jista' jsir fuq dak is-sit, u dak il-project brief irid ikun applikabbli għal kulħadd, jiġifieri mhux għal Ċikku iva u għal Peppu le!

Jekk Ċikku u Peppu huma t-tnejn interessati li jixtru Selmun Hotel u Selmun Palace, it-tnejn li huma għandhom jingħataw l-istess kondizzjonijiet, l-istess dokumenti, l-istess trasparenza, insomma, fi ftit kliem huma għandhom jingħataw l-istess playing field.

Niġi issa għall-ħames mistoqsija.

Naħseb li llum wasalna fil-punt li nkunu nafu liema huma dawk l-awtoritajiet u l-aġenziji tal-gvern li qed jiġu kkonsultati fil-preparazzjoni tad-dokumenti li finalment se jwasslu biex tinħareġ is-sejħa għall-offerti.

Issa hawnhekk ma nħossx li għandi għalfejn noqgħod nelabora għax min qed isegwini jaf eżattament għaliex huwa importanti li llum, aktar minn qatt qabel, inkunu nafu liema hija l-aġenzija jew l-awtorità li qed tipprova tagħmel dan il-bejgħ.

Is-sitt mistoqsija tiegħi tirrigwarda t-time-frames.

X'time-frames qed jikkonsidra l-Gvern?

Se nerġgħu naraw xi tender li toħroġ fi żminijiet mhux adegwati?

Infakkar li t-tender tal-ITS ħarġet fi żmien il-Milied, u allura tgħid issa se naraw xi tender li se toħroġ fi żmien il-festa ta' Santa Marija?!

Mhux l-ewwel darba li ġraw dawn l-affarijiet, u għalhekk naħseb huwa ġust illi l-Gvern jgħid bl-aktar mod ċar x'inhuma l-ħsibijiet tiegħu biex kulħadd ikollu a level playing field.

Apparti dan kollu naħseb li jkun tajjeb jekk inkunu nafu wkoll kemm-il ġimgħa beħsiebu jagħti l-Gvern biex min hu interessat ikollu ċans jikkonsidra l-offerta tiegħu u mhux jingħata perjodu qasir biex min kien jaf id-dettalji minn qabel ikollu ċans jagħmel il-bid filwaqt li min, miskin, ma kienx jaf id-dettalji minn qabel ma jlaħħaqx minħabba li ż-żmien ikun qasir.

Dawn l-affarijiet iridu jinqatgħu għax hemm barra n-nies jitkellmu u hemm min jaf x'qed jiġri!

Fil-fatt jiena ġejt hawnhekk b'dawn il-mistoqsijiet illum mhux għax ħlomt bihom bil-lejl imma għax dawn huma kollha concerns li semmewli n-nies infushom.

Niġi issa għas-seba' mistoqsija.

Min se tkun dik l-aġenzija li toħroġ is-sejħa għall-bids?

Se nerġgħu naraw lil Projects Malta?

Se nerġgħu naraw lil min ħa ħsieb id-deal tal-Electrogas?

Se nerġgħu naraw lil min ħa ħsieb id-deal ta' Vitals Global Health Care?

Se nerġgħu naraw lil min ħa ħsieb id-deals tal-area taż-Żonqor?

Naħseb illi dawn huma kollha mistoqsijiet leġittimi li huma importanti, kemm għat-trasparenza kif ukoll biex verament issir ġustizzja mal-poplu Malti u Għawdxi.

Niġi issa għall-aħħar żewġ mistoqsijiet.

L-ewwel nett min se jkun il-ministru responsabbli minn dan il-bejgħ?

U l-aħħar mistoqsija - biex b'hekk inkun għamilt id-disa' mistoqsijiet tiegħi - hija: Min se jkun il-ministru li se jkun qed isegwi li l-kondizzjonijiet kollha li jkun hemm annessi mal-kuntratt jiġu sorveljati wieħed wieħed?

Dawn huma mistoqsijiet li l-poplu jixraqlu tweġiba għalihom illum qabel għada, u fil-frattemp jien ngħid lill-Gvern ukoll li huwa importanti ħafna li jara x'qed jgħid il-pubbliku dwar l-art tal-ITS.

Nirriferi lill-Gvern għall-każ li ressqet l-Oppożizzjoni quddiem l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

Li kieku għandna verament Gvern serju, l-ewwel kien jistenna l-eżitu u d-deċiżjoni tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika u mbagħad imexxi bil-bejgħ u bl-iffirmar tal-kuntratti.

Nikkonkludi billi ngħid li jiena nemmen illi l-poplu Malti hemm barra fehem u xtarr sewwa dak li għedt jien.

Jiena nistieden lill-poplu biex meta jkun hemm xi affarijiet li qegħdin jinkwetawh għax ikun qed jara li ċerti affarijiet mhumiex qed isiru sew javviċinana.

Aħna rridu li fil-pajjiż ikompli jsir il-progress u li l-ekonomija tkompli tikber, però l-progress u l-ekonomija qegħdin hemmhekk għal kulħadd u mhux għal xi erba' blue-eyed boys!

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, jiena se nieħu angolu kompletament differenti minn dak li ħadet l-Onor.

Marthese Portelli fid-diskors tagħha.

Hija kienet ippreparata fuq linja li hija valida ħafna u jiena napprova dak li kienet qed tgħid hi.

L-Onor.

Marthese Portelli rriferiet għall-investituri, u jiena naħseb li kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra u f'dan il-pajjiż huwa investitur.

Forsi aħna investituri b'mod differenti mill-investituri li kienet qed tirriferi għalihom l-Onor.

Portelli, imma aħna nibqgħu investituri fil-futur ta' wliedna.

Naħseb li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa kemmxejn utopiku, fis-sens li qed jgħolli l-importanza tal-ambjent ta' pajjiżna, kif wara kollox huwa xieraq, però realistikament fejn qegħdin u fejn sejrin?

Issa hawnhekk se nibda billi nagħmel preambolu importanti ħafna.

Ma rridx ninftiehem ħażin u ma nixtieqx li jkun hemm min jaħseb li jien inħoss li x-xemx niżlet meta tela' l-Gvern Laburista!

Il-problemi ambjentali ta' pajjiżna ilhom jinbnew, però l-inkwiet tiegħi hu li m'aħniex qed nieħdu l-issues ambjentali tagħna bis-serjetà biżżejjed.

L-aktar ħaġa faċli hija li aħna ngħidu Ii se nagħmlu liġi bħal din li għandna quddiemna u li ngħidu li se nagħtu l-importanza lill-ambjent, imma jkun tajjeb jekk naraw x'ikun qed jiġri realistikament ukoll.

Ftit snin ilu mhux ħażin - qed nirriferi għal nofs is-snin disgħin - wara li għext għal madwar tliet snin fl-Italja, jiena kont mort ngħix għal perjodu fil-Ġermanja.

Dak iż-żmien f'pajjiżna ħadd ma kien għadu jitkellem fuq separazzjoni tal-iskart u riċiklaġġ, u meta mort ngħix l-Italja, għalkemm suppost kienet qed issir is-separazzjoni tal-iskart u r-riċiklaġġ, dan kien qed isir b'mod laxk u pjuttost liberu.

Madankollu, meta mbagħad mort ngħix il-Ġermanja rajt differenza enormi f'dan ir-rigward.

Biex nagħti stampa ċara dwar kemm il-Ġermaniżi fl-1996 kienu diġà ħafna aktar avvanzati milli aħna llum f'dan il-qasam, biżżejjed ngħid li huma diġà kellhom regolamenti li jistipulaw li ma tistax tixtri plastic bags meta tmur tixtri mis-supermarket.

Però l-aktar ħaġa li kienet laqtitni dak iż-żmien hija din.

Darba minnhom, meta kont qed noqgħod Berlin, mort biex narmi xi ħġieġ, u kif wasalt ħdejn il-kontenitur tal-ħġieġ kien hemm xiħ li nduna li kont se nitfa' l-ħġieġ kollu f'reċipjent wieħed.

Dan ġibidli l-attenzjoni li l-ħġieġ ma tridx tisseparah biss minn mal-metall, minn mal-karti u minn mal-plastic imma trid tisseparah ukoll skont il-kulur tiegħu.

Dak il-ħin jien inblajt għax dak iż-żmien, fl-1996, aħna lanqas biss kienet tgħaddilna minn moħħna li nisseparaw il-ħġieġ minn ma' skart ieħor, aħseb u ara li nisseparawh skont il-kulur!

Illum, li qegħdin fl-2018, aħna għadna lanqas biss qed noħolmu li nagħmlu din it-tip ta' separazzjoni.

Għamilna passi 'l quddiem f'dan il-qasam, bħalma għamilna oħrajn lura wkoll.

Hawnhekk jiena m'iniex se niddistingwi bejn gvern u ieħor għax naħseb li aħna, bħala ċittadini, għadna ma fhimniex eżattament il-problema serja li għandna f'dan il-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam ma' skart.

Wara kampanji twal fuq il-midja biex is-separazzjoni tal-iskart tidħol b'mod strutturat u b'mod organizzat … Pereżempju, jiena ma stajtx nifhem għalfejn filli konna qed immorru narmu l-iskart fil-bring-in sites u filli f'dan il-pajjiż toqba aħna xorta waħda rridu noħorġu l-iskart tagħna wara l-bieb!

B'dan it-temp stramb li kien qed jagħmel dan l-aħħar, jien ma nafx kemm-il darba fil-ġurnata rajt il-boroż il-griżi jtiru mar-riħ!

Allura jien ngħid: Dan għaliex?

Biex ma mmorrux narmu l-iskart tagħna fil-bring-in sites?!

Kemm-il darba tkellimt ma' nies li jgħiduli ċar u tond li huma ma jisseparawx l-iskart għax ma jarawx għalfejn jagħmlu dan.

Li hu żgur hu li meta l-impjant tar-riċiklaġġ ta' Sant'Antnin ħa n-nar għal darba darbtejn, is-sistema tas-separazzjoni tal-iskart ħadet daqqa ta' ħarta sew għax meta raw hekk, ħafna nies ħassew sens ta' apatija biex joqogħdu jisseparaw l-iskart.

Irrid ngħid ukoll li s-sistema tal-borża l-griża rnexxiet daqsxejn aktar minn dik tal-bring-in sites għax ikollna nammettu li l-poplu Malti u Għawdxi jrid kollox fuq l-għatba tal-bieb ta' barra tiegħu.

Għalhekk fiha nnnifisha s-sistema tal-borża l-griża mhijiex ħażina, imma jien xorta nistaqsi għalfejn kellna nagħmlu dan meta stajna morna fil-bring-in sites biex nisseparaw l-iskart aħna stess.

B'hekk konna nkunu verament qed nagħtu daqqa t'id.

Madanakollu llum meta tkellem lin-nies fuq is-separazzjoni tal-iskart tħoss ċerta apatija u nuqqas ta' interess, u din hija xi ħaġa li lili tinkwetani.

Jien ngħix fil-lokalità tan-Naxxar; anke l-għeruq tiegħi huma minn hemmhekk.

Nista' ngħid li kull meta nitkellem man-nies li ġejjin miż-żona tiegħi dwar l-issue tal-iskart, ninduna li din hija issue li tinkwetahom.

Issa ħalli nkun ċara.

Jiena naf li f'dan il-qasam għandna problema u li rridu nsibu s-soluzzjonijiet, però naħseb li n-nies huma totalment fil-għama dwar x'se jiġri u ma jiġrix.

Biex inkun fair, wara li l-kollega tiegħi l-Onor.

Robert Cutajar għamel mistoqsija parlamentari 5113 dwar l-inċineratur tal-Magħtab, il-Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra diversi dokumenti u studji li jispjegaw il-proċess ta' dan l-inċineratur, imma wisq nibża' li n-nies hemm barra għadhom ma jafu xejn dwar dan.

Riċentement tellajt post fuq Facebook fejn staqsejt lin-nies x'jaħsbu fuq l-inċineratur tal-Magħtab.

Issa hawnhekk ma rridx nilgħabha tal-vittma għax din hija xi ħaġa li qed issir miż-żewġ naħat, imma anke għax għamilt din il-mistoqsija ġara dak li qed jiġri dejjem fuq is-social media.

Sar attakk sfrenat fuqi għax qalu li qed inkun partiġġjana, u dan meta kulma staqsejt jiena huwa biex in-nies jgħidu x'jaħsbu fuq l-inċineratur!

Ir-risposti li ħadt, apparti l-attakki li semmejt, kienu li n-nies huma nkwetati għax ma jħossuhomx parti minn dan il-proċess u allura ma jafux x'se jiġri.

Skont il-Ministru, l-inċineratur tal-Magħtab se jitlesta sas-sena 2023, u allura l-ewwel mistoqsija tiegħi lill-Ministru hija din: Jekk l-inċineratur se jitlesta sas-sena 2023, it-targets li għamilna għas-sena 2020 … Għax qed ngħidu li nofs l-iskart li huwa riċiklabbli qed jiġi riċiklat u li 35% biss tal-iskart organiku jmur fil-landfill.

Allura jista' l-Ministru jispjegalna ftit x'qed jiġri eżattament fir-realtà?

Għax huwa sabiħ li nigglorifikaw l-ambjent fuq il-karta, imma fir-realtà aħna x'qegħdin nagħmlu f'dan ir-rigward?

Bħalma għedt diġà, il-kollega tiegħi l-Onor.

Robert Cutajar għamel mistoqsija parlamentari importanti li għaliha l-Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ħafna dokumenti u informazzjoni, però sfortunatament ħafna minn din l-informazzjoni tant hija teknika li ħafna nies ma jassorbuhiex.

Issa ejjew inkunu onesti man-nies; l-iskart li qed jisseparaw in-nies qed imur hotch-potch; kollox flimkien u tgħassida kompleta?

Ġaladarba l-impjant ta' Sant'Antniin sar irmied … Darba l-Ministru qal f'dan il-Parlament li wara dak li ġara fl-impjant ta' Sant'Antnin, il-ħaddiema qed jisseparaw dan l-iskart manwalment, imma n-nies iridu jkunu jafuh dan, u jridu jkunu jafuh b'mod ċar.

Viżwalment qatt ma naraw x'inhu jiġri mill-iskart tagħna.

Meta kellna l-impjant ta' Sant'Antnin, il-fatt li kienu jiġu organizzati open days … (Interruzzjonijiet) Tinkwetax, Onor. Bedingfield!

Inti kont toqgħod in-Naxxar, u nassigurak li llum reġa' għandna l-irwejjaħ l-antiki li kien ikollna qabel, jiġifieri xi ħaġa ħażina hemm żgur!

Issa ġaladarba qed insemmu ż-żona tal-Magħtab, hawnhekk ta' min jagħmel parentesi wkoll għax forsi hawn min nesa kif kienet qabel din iż-żona.

Ejjew ma naħsbux li ż-żona tal-Magħtab kienet dejjem żona fejn jintrema l-iskart biex illum spiċċajna b'dik il-famuża muntanja.

Iż-żona tal-Magħtab kienet żona sabiħa ferm.

Kien biżżejjed li wieħed jinżel lejn il-Magħtab min-Naxxar, fejn hemm iż-żona tas-Salina, ta' Qalet Marku u t-Torri tal-Għallis biex wieħed jirrealizza kemm kienet sabiħa din iż-żona.

Jiena naf, Sur President, li issa huwa inutli li noqogħdu nibku xi tlifna, imma f'ġieħ kemm hemm, ejjew nitgħallmu mill-iżbalji li saru fil-passat u li sfortunatament għadhom qed isiru.

Pereżempju, jiena ma nistax nifhem kif toħroġ statistika ta' kemm għandna żieda qawwija fit-tniġġis f'pajjiżna u qisu xejn mhu xejn!

Biżżejjed ngħid li fl-istatistika tal-Unjoni Ewropea nżilna r-raba' mill-qiegħ.

Dawn mhumiex figuri li jagħmlulna ġieħ, u bla dubju ta' xejn meta mbagħad torbot dawn il-figuri mal-aspett tas-saħħa, bħalma huwa l-kanċer, ħafna nies jibdew jagħmlu l-mistoqsijiet.

Jien ninkwieta meta nara posts tal-idrologu Marco Cremona, li jidher li qata' qalbu minn pajjiżna.

Din hija ħasra kbira.

Marco Cremona ilu jħambaq u ilu jikkritika gvern wara ieħor - jiġifieri ma jikkritikax lil dan il-Gvern biss, imma anke lill-gvernijiet ta' qabel - għal ħafna u ħafna snin, imma quddiem sitwazzjoni fejn qegħdin nisimgħuh jgħid li qed jaqta' qalbu li se nsolvu din il-problema, anzi l-inkwiet tiegħu hu li se nkomplu ndaħħlu lil pajjiżna fi kriżi ferm akbar, aħna x'qegħdin nagħmlu?

Jien għadni nftakar l-għagħa kbir li kien hawn fuq il-famuż ġibjun tal-Isptar Mater Dei, li fl-aħħar mill-aħħar ma kien ġibjun xejn imma kien speċi ta' passatur biex l-ilma li jinġema' mill-Isptar Mater Dei jinżel fil-water table, jiġifieri dan kien proġett bis-sens.

Però jien nistaqsi: X'ġara minn proġetti oħrajn simili?

X'inizjattivi għandna llum il-ġurnata fuq il-ġbir tal-ilma?

Jiena ma nafx, imma nara kull blokka daqsiex tiela'.

Ħafna minnhom lanqas garaxxijiet ma jkollhom, u dan meta nafu l-problema kbira li għandna ta' karozzi, imma apparti dan kollu l-ġbir tal-ilma qed nittraskurawh kompletament.

Għalhekk jien nistaqsi wkoll: Għaliex m'aħniex nużaw il-pariri ta' nies bħal Marco Cremona, li jaf tajjeb kif għandna niġbru l-ilma tax-xita u nitfgħuh lura biex jissaffa bil-mod il-mod fil-water table?

Għax jekk qed naħsbu li meta tagħmel ix-xita, l-ilma jinżel fil-water table bħalma jinżel minn fuq il-bejt għal ġo bir, allura għandna żball kbir għax fil-verità jridu jgħaddu snin twal biex l-ilma jgħaddi minn ġol-blat, jiffiltra ruħu b'mod naturali u jiġi fil-water table.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-famużi abbużi tal-boreholes.

Jiddispjaċini ngħid li dawn huma kollha affarijiet li juru li aħna bħala pajjiż m'għandniex dak is-sens ta' kburija ambjentali li għandhom pajjiżi oħra.

Riċentement jiena, bħala Deputy Speaker, kelli l-opportunità li nżur l-Estonja, u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-iSpeaker għal din l-opportunità li tani.

Fil-ftit ġranet li qattajt hemmhekk kont nitpaxxa b'dan il-meravilja ta' pajjiż għax kien hemm indafa tremenda u kont ninnota li n-nies ta' dan il-pajjiż kellhom rispett enormi lejn l-ambjent.

Issa dawn m'għandhomx daqshekk għalfejn għax imdawrin bil-foresti u għandhom ilma kemm iridu, imma kont ninnota li huma ma kinux jieħdu dan kollu for granted.

Imbagħad aħna nafu li m'għandniex riżorsi naturali, nafu li kollox huwa limitat, imma xorta nittraskuraw u nittrattaw lill-ambjent bil-mod kif qed nittrattawh.

Issa ħalli nerġa' lura għall-punt li kont qed nagħmel fuq iż-żona fejn noqgħod jien.

L-Onor.

Bedingfield għamilli sinjal għall-fatt li l-impjant ta' Sant'Antnin kien jagħmel ir-riħa, però żgur li ma kienx jagħmel riħa daqs l-iskart organiku li jintefa' fil-miżbla tal-Magħtab!

Issa suppost li mhux qed jintefa' aktar skart hemmhekk, u fil-fatt, minflok, rajna jintefa' għal diversi snin skart tal-kostruzzjoni biex jitgħatta l-iskart li kien jintefa' qabel.

Saru wkoll pipes biex joħorġu l-gassijiet naturali, imma dan l-aħħar aħna li noqogħdu n-Naxxar, il-Magħtab, is-Salina, il-Qawra, Burmarrad u Baħar iċ-Ċagħaq qed jerġa' jkollna dawn l-irwejjaħ.

Kulħadd jaf li xi ħaġa stramba qiegħda tiġri.

Żgur li dak li suppost kien qed jiġri b'mod xjentifiku mhuwiex qed isir, u għalhekk nixtieq li waqt il-winding up il-Ministru jispjegalna eżattament x'qed jiġri fiż-żona tagħna.

Dan għaliex minkejja li meta aħna nkunu għaddejjin minn hemm inxommu l-irwejjaħ u naraw it-trakkijiet għaddejjin bl-iskart il-ħin kollu miż-żona tagħna, m'għandniex aċċess biex naraw x'qed jiġri.

Kif nafu, l-iżvilupp tal-bini qed ikompli jinfirex kullimkien u llum iż-żona tas-Salina saret żona residenzjali, u dan apparti lukanda kbira li hemm hemmhekk.

Fil-fatt jiena informata li qed ikun hemm diversi lmenti fuq l-irwejjaħ li qed jinxtammu minn din iż-żona.

Tant hu hekk li lili kkuntattjawni xi nies miż-żona u qaluli li għandhom xi appartamenti għall-kiri imma qed isibu problema biex jikruhom lit-turisti proprju minħabba din ir-riħa.

Sur President, nixtieq nistaqsi lill-Ministru wkoll jekk l-inċineratur huwiex se jsir fis-sena 2030 jew fl-2023.

Hu x'inhu l-każ, se nkunu qbiżna d-deadline tagħna, u dan huwa inkwetanti.

Fil-fatt jiena nixtieq inkun naf jekk hemmx plan B għal din il-biċċa xogħol.

M'għandix dubju li l-Ministru jaf aktar milli naf jien x'qed jiġri, u allura l-Ministru jagħmel tajjeb jekk jispjegalna eżattament x'qed isir f'dan ir-rigward.

Issa ħalli niġi għat-targets tal-iskart riċiklabbli.

Naħseb li hawnhekk ukoll in-nies iridu jifhmu filwaqt li l-Ministru jrid jispjega, u bir-rispett kollu d-diskors m'għandux ikun tekniku ħafna imma għandu jkun wieħed sempliċi.

Il-kampanji biex nibdew nisseparaw l-iskart qabel hekk kienu, sempliċi ħafna, u minn hawnhekk nixtieq insellem lil dawk kollha li għadhom sal-lum imorru fuq il-midja jispjegaw dwar l-aħjar mod kif tissepara l-iskart.

Issa qed jiġi magħżul ukoll l-iskart organiku.

Pereżempju, jissemma ħafna l-iskart mill-magni tal-kafè, jissemma t-tè, jissemmew il-weraq tal-pjanti u jissemma ħafna x'jista' jsir f'dan ir-rigward anke miċ-ċokon tad-djar tal-lum.

Fejn qabel ħafna drabi familja kienet tgħix ġo terraced house bi ġnien żgħir, u allura li tirriċikla l-iskart organiku kienet xi ħaġa faċli, illum minflok terraced house qed insibu xi tliet appartamenti u penthouse, u allura fir-realtà tal-lum, fejn ir-residenzi dejjem qed jiċkienu, x'suppost nagħmlu bih dak l-iskart?

Bħalma għedt, hemm nies li qed jispjegaw dan kollu, imma mhuwiex biżżejjed.

Kull wieħed u waħda minna jrid ikun ħafna aktar konxju.

Hemm pajjiżi li reġgħu qed jużaw ħafna aktar il-ħġieġ milli l-plastic, u għalhekk jiena nistaqsi: X'inizjattivi hemm biex aħna wkoll, bħala pajjiż, nagħmlu dan?

Sur President, qabel ma nasal biex nikkonkludi d-diskors tiegħi nixtieq niddiskutu sew l-impatt ambjentali, u dan fuq żewġ livelli.

Huwa xieraq li din il-Kamra tkun informata sew fuq l-impatt ambjentali li dan l-inċineratur se jħalli fiż-żona tal-Magħtab bħal, ngħidu aħna, liema żoni u toroq se jiġu affettwati.

Pereżempju, it-Telgħa t'Alla u Ommu, minn fejn jgħaddu t-trakkijiet il-ħin kollu - għax mill-bqija m'hemmx wisq aktar toroq minn fejn jgħaddu – u li xi darba kienet mogħdija f'nofs il-blat, tiflaħ għal dawn it-trakkijiet tqal?

X'qed isir f'dan ir-rigward?

Bħalissa l-Gvern il-ħin kollu jiftaħar fuq x'qed jagħmel fit-toroq.

Din iż-żona se jindirizzaha jew għax din hija ż-żona tal-Magħtab, iż-żona tal-miżbla u ż-żona taż-żibel, allura nittrattaw lin-nies li joqogħdu f'din iż-żona proprju b'dan il-mod?!

Naħseb li hija inġustizzja kbira li ma nikkalkolawx lir-residenti ta' din iż-żona.

L-ewwel semmejt xi ħaġa li lili tinkwetani.

Bħalma għedt, spiss naraw terraced houses jitwaqqgħu u minflokhom jitilgħu appartamenti.

Forsi din hija waħda mill-ftit soluzzjonijiet li għandna f'pajjiżna għax mill-bqija jkollna nkabbru l-footprint, u jien naħseb li aħjar hekk milli nieħdu aktar art.

Però jiena nistaqsi: L-impatt ambjentali u soċjali ta' din il-biċċa xogħol qegħdin nikkalkolawh?

Qed ngħid dan għax fejn qabel kellek triq b'erbat idjar fuq naħa u erbat idjar fuq naħa oħra, issa minflok kull dar hemm numru t'appartamenti, u dan iħalli impatt kemm fuq l-ispazji ta' parkeġġ - u nafu kemm żdiedu l-karozzi llum - kemm fuq is-sistemi tal-ilma, kemm fuq is-sistemi tad-drenaġġ u kemm fuq id-distribuzzjoni tad-dawl.

Dan biex ma nsemmix ukoll l-impatt soċjali, fosthom ta' nies li filli kienu joqogħdu fi spazju ambjentali ta' dar u filli qed ikollhom jidraw joqogħdu fi spazju ambjentali ta' dar ferm iżgħar.

Dan x'effett qed ikollu fuq is-soċjetà tagħna?

Nafu wkoll li bħalissa l-iżvilupp għaddej gas down, u allura llum is-suq tal-kera għaddej ġmielu għax min jgħolli l-kera, min irid jikri u affarijiet oħra.

Però lili l-aktar ħaġa li tinkwetani hija li m'aħniex qed nitkellmu fuq x'se nħallu warajna lil uliedna; qegħdin naraw biss sal-ponta ta' mneħirna.

Fil-fatt anke fir-rigward tal-ambjent u tal-iskart, jista' jkun li ġenerazzjoni wara oħra għamilna l-iżball li rajna biss sal-ponta ta' mneħirna għax ma qgħadniex nagħtu kas x'se jiġri mill-iskart tagħna u min se jimmaniġġjah warajna.

Aħna ħadna l-flixkun tal-plastik, inqdejna u rmejnieh.

Ħadna l-flixkun tal-ħġieġ, inqdejna u rmejnieh.

Imma llum il-ġurnata qed nirrealizzaw li l-problema hija enormi, u dan qed nirrealizzawh sa ċertu punt biss, għax ma naħsibx li għandna kuxjenza daqshekk kbira fuq livell nazzjonali.

Jien naħseb li l-aktar li għandhom kuxjenza fuq dan l-aspett huma ż-żgħażagħ u t-tfal, li bħalma nafu ġew jitkellmu anke f'dan il-Parlament fi ħdan EkoSkola, li kelli wkoll il-privileġġ li mmexxiha.

Iż-żgħażagħ u t-tfal tagħna huma konxji ta' dan li qed ngħid, però anke huma għadhom qed jgħidu x'irridu nagħmlu biex innaqqsu l-iskart.

Għalhekk nixtieq li fil-konklużjoni ta' dan id-dibattitu l-Ministru jgħidilna konkretament x'qiegħed jagħmel il-Gvern f'dan ir-rigward, u jrid jgħidilna x'qiegħed jagħmel short-term, medium-term u long-term, għax dawn il-problemi li qed jinbnew …

Min bħali jiftakar kif kien il-Magħtab qabel ma telgħet dik il-muntanja ta' skart u min bħali jiftakar il-Magħtab bħala post bi blat xagħri fejn nistgħu mmorru nippassiġġaw u naqbdu żrinġijiet fih, illum qed jaqta' qalbu li se nsibu soluzzjoni.

Forsi ma nirrealizzawx li filwaqt li l-iskart jista' jiġġenera l-flus, l-iskart mitfugħ ħażin iqum il-flus ukoll, jiġifieri quddiemna għandna problema serja.

Naf li hemm xi targets li suppost għandna nilħquhom sa sentejn oħra, u għalhekk nixtieq li l-Ministru jgħidilna fiex wasalna f'dawn it-targets.

M'għandix dubju li m'aħniex se nilħquhom, però almenu nixtieq inkun naf fejn qegħdin.

M'aħniex se nilħqu l-50% tal-iskart għar-riċiklaġġ, u lanqas se nilħqu l-35% tal-iskart organiku, imma nixtieq inkun naf fiex wasalna llum f'dawk li huma persentaġġi u x'qiegħed jiġri verament.

Naturalment qed ngħid li nixtieq inkun naf jien għax dan jixtieq ikun jafu l-poplu wkoll.

Nikkonkludi billi ngħid illi huwa faċli li bil-paroli ngħidu li se nitfgħu lill-ambjent tagħna 'l quddiem kemm nistgħu f'dawk li huma liġijiet, forza u saħħa, imma fil-fatt fil-qasam tal-ambjent tant għandna problemi gravi li mhux liġi jrid ikollna imma miraklu!

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa u li jitressaq l-Aġġornament immedjatament?

Fis-6.53 p.m. bi qbil fil-Kamra, id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Herrera jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

JOSÈ HERRERA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sikurezza Nukleari u l-Protezzjoni mir-Radjazzjoni – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) -Tieni Qari:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Votazzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, jien nara li matul is-sena l-politika tilħaq il-qofol tagħha f'żewġ perjodi differenti.

L-ewwel ikollna l-perjodu tal-baġit fejn il-gvern iressaq il-viżjoni tiegħu u jsir dibattitu anke min-naħa tal-Oppożizzjoni, u mbagħad bejn April u Mejju l-Partit Laburista jlaqqa' l-konferenza ġenerali tiegħu filwaqt li l-Partit Nazzjonalista jlaqqa' l-kunsill ġenerali tiegħu.

Hemmhekk iż-żewġ partiti politiċi jlaqqgħu lir-rappreżentanti tagħhom, li jkunu ġejjin minn diversi lokalitajiet u fergħat, biex jiddiskutu flimkien u għall-inqas, fil-każ tal-Partit Laburista, biex jiddiskutu l-viżjoni tiegħu; fil-każ tal-Partit Nazzjonalista ma nistgħux ngħidu li qed jiddiskutu l-viżjoni tal-Partit!

Fil-fatt għadna kif assistejna għal dawn iż-żewġ avvenimenti, u min segwa bla dubju wasal għall-konklużjoni li l-partiti politiċi Maltin jinsabu fuq livelli differenti ta' ħsieb.

Fuq naħa għandna lill-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Partit Nazzjonalista l-Onor.

Adrian Delia, li minkejja l-hype kollu li pprovaw jibnu madwar id-diskors tiegħu, id-diskors tiegħu ma kellu l-ebda viżjoni.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni li għandna llum ma jista' qatt jgħaqqad pajjiż għax huwa kap ta' partit maqsum u lanqas biss jista' jgħaqqad lill-partit tiegħu, aħseb u ara kemm jista' jgħaqqad pajjiż!

Min-naħa l-oħra kellna d-diskors ta' Prim Ministru li qed imexxi l-akbar forza politika f'Malta fit-tmun ta' partit magħqud fejn fid-diskors tiegħu huwa mhux biss elenka l-viżjoni tiegħu għall-preżent imma anke għal Malta ta' għada.

Adrian Delia ilu ftit xhur mhux ħażin li ġie elett bħala Kap tal-Partit Nazzjonalista, u aħna konna qed inħarsu 'l quddiem għax hu kien wegħidna li se jmexxi lill-partit tiegħu b'"mod ġdid".

Qalulna wkoll li bl-Onor.

Delia bħala l-Kap tiegħu, il-Partit Nazzjonalista se jkun partit pożittiv u se jkollna Oppożizzjoni b'saħħitha, però fir-realtà qatt ma rajna partit daqshekk negattiv u Oppożizzjoni daqshekk dgħajfa!

Imbagħad dak li kienu qed jgħidu nsewh u bdew jgħidulna "Infasslu Futur Flimkien".

Imma mid-diskorsi li qed naraw, anke fejn qed jgħidu li qed jaqblu magħna, bħall-Abbozz ta' Liġi li għaddej bħalissa mill-istadju tat-Tieni Qari, ħlief kritika negattiva ma nisimgħux mill-kollegi tiegħi l-Onor.

Membri tal-Oppożizzjoni!

Fil-Partit Nazzjonalista hemm min diġà qata' qalbu.

Hawn qed nirriferi għall-Viċi Kap tal-Partit l-Onor.

Robert Arrigo, li huwa stess qal illi kieku ma kienx rasu iebsa, diġà telaq minn Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista.

Hemm oħrajn li xebgħu u telqu diġà, bħal pereżempju, l-eks kandidati Ivan Bartolo u Charlò Cassar, biex insemmi tnejn li qed niftakar bħalissa.

L-Onor.

Ivan Bartolo talab lill-Kap tal-Partit Nazzjonalista biex jitwaqqfu l-attakki fuq id-Deputati tal-Partit Nazzjonalista stess min-naħa tal-Partit.

Min-naħa tiegħu l-Onor.

Jason Azzopardi wkoll kellu dikjarazzjonijiet simili, inkluż fuq min m'attendiex laqgħat importanti fis-sessjonijiet li saru tal-Kunsill Ġenerali.

Imbagħad jiġu jgħidulna li dan huwa partit magħqud li qed iħares 'il quddiem biex infasslu l-futur flimkien!

Huma lanqas biss kapaċi jaqblu fuq vot fil-Parlament!

L-esperjenza tagħna stess f'dan il-Parlament qed turi dan li qed ngħid.

Pereżempju, anke fuq Abbozzi ta' Liġi li mhumiex kontroversjali, bħal l-Abbozz ta' Liġi li jsaħħaħ il-ġlieda kontra l-vjolenza domestika, kellna għaxar Membri tal-Oppożizzjoni li vvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi li jsaħħaħ il-ġlieda kontra l-vjolenza domestika, bħalma għamlu l-Membri tal-Gvern, u 20 Membru tal-Oppożizzjoni li vvotaw kontrih.

Huwa biżżejjed li wieħed joqgħod jixtarr id-dikjarazzjonijiet li qed isiru biex jinduna bid-differenza kbira li hemm bejn iż-żewġ partiti politiċi Maltin.

Fuq naħa għandna Gvern li jgħid kelma u jżommha, li jagħmel wegħda u jwettaqha, filwaqt li fuq in-naħa l-oħra għandna Oppożizzjoni li lanqas fuq l-affarijiet interni mhi kapaċi żżomm kelmtha bil-konsegwenza li lanqas tista' tibni relazzjoni onesta mal-poplu Malti.

Anke biex il-Kap tal-Oppożizzjoni jibni relazzjoni onesta mal-partitarji tal-Partit Nazzjonalista huwa diffiċli!

Biżżejjed ngħid li filwaqt li dan wegħidhom li mhux se jbigħ il-każini, lanqas dak ta' Fleur-de-Lys, fost il-każini li hemm għall-bejgħ illum hemm proprju l-każin ta' Fleur-de-Lys, u l-membri tal-kumitat lanqas biss ġew informati b'dan!

Allura ngħid jien, la l-Kap tal-Oppożizzjoni lanqas jista' jibni relazzjoni onesta mal-membri tal-kumitati tiegħu, kif jista' jibni relazzjoni onesta mal-poplu Malti?!

U xi ngħidu għall-ħsieb politiku tal-Partit Nazzjonalista?!

Dan għadu qisu maqbud f'morsa li ma jistax jinħall minnha.

Jgħidu li jisimgħu mingħand in-nies, u din tant jagħmluha ovvja.

Il-ħin kollu jgħidu li huma jisimgħu mingħand in-nies u l-ħin kollu jgħidu lin-nies "ejjew tkellmu magħna", "ejjew għidulna", "aħna nisimgħu mingħandkom"!

Politiku jagħmel tajjeb li jisma' mingħand in-nies, imma mbagħad in-nies iridu jisimgħu mingħand il-politiku wkoll!

In-nies iridu jkunu jafu x'se jagħmel il-politiku u 'l fejn se jmexxihom.

In-nies mhux lil min jismagħhom biss iridu imma wkoll lil min jgħidilhom x'inhi d-direzzjoni tiegħu.

U l-Kap tal-Oppożizzjoni x'inhu jgħidilhom?

Mhu qed jgħidilhom assolutament xejn, għax anke d-diskors li fih kellu jislet il-viżjoni tiegħu biex il-Partit Nazzjonalista jimxi 'l quddiem kien diskors li ma kien fih l-ebda viżjoni!

Jien niskanta meta dawn jgħidu li jisimgħu min-nies għax, ngħid jien, kif jistgħu jisimgħu mingħand in-nies u mbagħad jinjoraw il-problemi li ħafna minoranzi f'pajjiżna għaddejjin minnhom?!

Għadna kif għaddejna l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni mill-istadju tat-Tieni Qari.

F'Malta hawn minoranza ta' familji li għandhom problemi ta' infertilità, imma minkejja dan kollu l-Partit Nazzjonalista se jivvota kontra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Allura mhuwiex jismagħhom lil dawn il-familji?!

F'Malta għandna wkoll minoranza ta' vittmi ta' vjolenza domestika, imma l-Membri tal-Partit Nazzjonalista, li jgħidu li jisimgħu mingħand in-nies, ukoll ivvotaw kontra dawn in-nies.

Ta' min ifakkar li dawn in-nies ma kinux jirrikonoxxu li f'Malta hawn il-faqar jew inkella li hawn nies li jinsabu għaddejjin minn problemi soċjali.

Dawn li qed insemmi kollha huma minoranzi f'pajjiżna, imma l-Partit Nazzjonalista, li jiftaħar tant li jisma' mingħand in-nies, qiegħed jinsiehom.

Meta jiġu biex jitkellmu fuq dawn il-minoranzi, huma jagħmlu bħal meta kien hawn id-dibattitu dwar id-divorzju u jqajmu pandemonju sħiħ!

Meta konna qed niddiskutu d-dħul tad-divorzju f'Malta, kienu kważi qalu li Malta se tispiċċa, imma fil-fatt Malta ma spiċċatx u sal-lum għadna għaddejjin!

L-istess nistgħu ngħidu għal meta konna qed nitkellmu fuq iż-żwieġ ċivili, minoranza oħra f'pajjiżna li għandha bżonn tingħata t-tieni ċans u terġa' tiżżewweġ, imma din hija minoranza oħra li hija minsija mill-Partit Nazzjonalista.

Jien niskanta lil min qed jisimgħu dawn għax anke kontra persuni li għandhom sesswalità differenti jivvotaw!

Mela dik mhijiex minoranza wkoll?!

Kellu jkun dan il-Gvern li jħares 'il quddiem, idaħħal liġijiet ġodda, idaħħal libertajiet ċivili u jdaħħal drittijiet li permezz tagħhom illum persuni LGBTIQ għandhom id-dinjità li tistħoqqilhom bħala minoranza f'pajjiżna.

Sur President, il-verità hi li kien dan il-Gvern li għaraf il-problemi tal-minoranzi f'pajjiżna, u dan għaliex l-Istat m'għandux iħares lejn twemmin imma għandu jagħti d-dritt tal-għażla lil kulħadd ħalli kulħadd ikun trattat l-istess.

Dak hu d-dmir tal-Istat, u dak hu l-prinċipju ewlieni li jiggwida lilna l-Membri ta' din in-naħa tal-Kamra, il-prinċipju tal-ugwaljanza, prinċipju li aħna kburin ħafna bih.

Ix-xogħol tal-Istat huwa dak li jaħseb f'kulħadd u jħalli l-għażliet f'idejn in-nies, anke l-aktar għażliet personali.

Dik hi l-libertà li tgħix f'pajjiż modern li jrid ikompli jimmodernizza u li fil-fatt se jkompli jimmodernizza sakemm il-Partit Laburista jibqa' fil-Gvern.

Illum hija biss din il-forza politika li tista' tiggarantixxi li f'Malta ta' għada jkollna bidla għall-aħjar.

Għaxar snin ilu, meta l-Prim Ministru tal-lum, l-Onor.

Joseph Muscat, kien sar mexxej tal-Partit Laburista, aħna konna bdejna billi rajna kif nistgħu nbiddlu lill-Partit.

Fil-fatt biddilna l-istatut tal-Partit, biddilna wkoll ċerti regoli li kellu l-Partit u bdejna nħarsu 'l quddiem.

Imbagħad wara li bdilna l-Partit u wara li fl-2013 elenkajna x'kienet il-viżjoni tagħna, il-poplu Malti tana l-vot popolari tiegħu bil-qawwa kollha, u reġa' rripeta dan b'aktar qawwa fl-2017.

Issa, wara li biddilna lill-Partit, aħna qed inkomplu naħdmu bil-għan li nbiddlu lill-pajjiż u nħejjuh għall-ġejjieni!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Għal min ma jafx, in-news portal The Shift News hija gazzetta ġdida online li nħolqot proprju ftit tax-xhur ilu, għax minkejja li f'dan il-pajjiż nisimgħu ħafna kritika negattiva, fosthom li m'hawnx libertà tal-espressjoni, huwa interessanti li wieħed josserva kemm matul dawn l-aħħar xhur inħolqu mezzi ġodda ta' komunikazzjoni, fosthom diversi online news portals.

Dwar din il-gazzetta ma tantx għandna informazzjoni, imma ta' min jgħid li waħda mill-persuni li hemm wara dan l-online news portal hija Caroline Muscat, eks ġurnalista indipendenti tat-Times of Malta.

Għal min forsi nesa, il-ġurnalista Caroline Muscat hija dik l-istess persuna li waqt li kienet taħdem mat-Times of Malta, suppost bħala ġurnalista indipendenti, marret taħdem mal-Partit Nazzjonalista bħala campaign manager tal-Onor.

Simon Busuttil, li dak iż-żmien kien Kap tal-Oppożizzjoni.

Din hija wkoll l-istess persuna li meta l-Onor.

Simon Busuttil spiċċa minn Kap tal-Oppożizzjoni reġgħet marret lura fil-ġurnaliżmu, u issa tridna nemmnuha meta tgħid li hija ġurnalista investigattiva indipendenti!

Daqskemm jien, li llum qiegħda hawn nitkellem bħala Deputat Laburista, nista' nqum għada filgħodu u ngħid li sirt floater jew li sirt Nazzjonalista, Sur President!

Kieku nagħmel hekk ma nkunx kredibbli, u daqstant ieħor mhijiex kredibbli l-ġurnalista Caroline Muscat.

Ġaladarba qed nitkellem fuq l-online news portal The Shift News, għandi xi mistoqsijiet li bħala qarrejja u anke f'ġieħ it-trasparenza nemmen li għandi dritt li nistaqsihom.

Awtomatikament l-ewwel mistoqsija li tiġini f'moħħi hija din: Min qiegħed jiddetta l-aġenda ta' dan in-news portal?

Min qiegħed jiffinanzja din il-gazzetta?

U fuq kollox, min qed iħallas il-pagi ta' dawn il-ġurnalisti?

Pereżempju, jista' xi ħadd jiċħad li nbiegħet xi tip ta' informazzjoni jew inkella xi tip ta' stejjer li kienu jappartjenu lil Daphne Caruana Galizia jew lil xi ġurnalisti barranin?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet proprju għax il-laptop tas-Sinjura Daphne Caruana Galizia għadu għand il-familjari tagħha.

Nixtieq nistaqsi wkoll min, pereżempju, qed iħallas għas-safar ta' dawn il-ġurnalisti biex fost l-oħrajn jagħmlu diversi intervisti ma' nies barranin.

U qabel ma tkun se ssir xi intervista, Caroline Muscat - u anke l-ġurnalisti l-oħra - qiegħda tgħid li hi politikament affiljata mal-Partit Nazzjonalista?

Huwa tajjeb li dawn il-mistoqsijiet jiġu mwieġba, u dan mhux biss f'ġieħ it-trasparenza li nitkellmu dwarha imma wkoll għall-benefiċċju tal-poplu għax il-poplu għandu dritt ikun jaf x'inhi l-aġenda wara dan it-tip ta' online news portals.

Mhux billi l-mission statement ta' din il-gazzetta online hija l-imparzjalità; jidher b'mod ċar li l-artikli li qed jagħżlu li jirrapportaw dwarhom huma kollox minbarra imparzjali.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, din il-gazzetta tellgħet ukoll artiklu bit-titlu Investigating Joseph Muscat's Online Hate Machine, titlu li meta tarah titbissem għax meta ssemmi online hate machine, kulħadd jaf min jiġih f'moħħu.

F'dan l-artiklu qalu li fuq Facebook hemm gruppi magħmulin minn partitarji Laburisti li fihom qed jiġi mxerred materjal offensiv, u f'dan l-artiklu jingħad ukoll li f'dawn l-istess gruppi hemm bħala membri nies viċin il-Partit Laburista, inkuż jiena.

Issa ejjew inkunu ċari.

Li tkun membru fi grupp hija ħaġa filwaqt illi li effettivament tkun il-persuna li tippowstja dan il-materjal hija xi ħaġa oħra.

Għal din il-gazzetta huwa skandaluż il-fatt li jien, flimkien ma' sħabi oħrajn, inkluż l-Onor.

Bedingfield, qegħdin membri f'dawn il-gruppi.

Jiena nistaqsi jekk hemmx Deputati Nazzjonalisti li wkoll huma fi gruppi simili ħafna, u nistaqsi wkoll: Possibbli li dawn kienu l-uniċi gruppi li l-online news portal The Shift News sabet online u li fihom qed jinxtered materjal offensiv?!

Għax bir-rispett kollu, m'għandekx għalfejn tagħmel xhur tinvestiga biex tkun taf li hemm ħafna aktar gruppi ta' dan it-tip li però jappartjenu għall-Partit Nazzjonalista.

Madanakollu, oħroġ il-għaġeb, fl-investigazzjonijiet kollha li għamel dan l-online news portal, huwa ltaqa' biss ma' gruppi magħmulin minn partitarji Laburisti.

Pereżempju, attwalment fuq Twitter hemm katina ta' fake accounts li b'sinerġija sħiħa qegħdin jattakkaw lilna l-Membri Parlamentari tal-Gvern billi fost oħrajn imexxu l-aġenda tal-Oppożizzjoni u jirripetu dak kollu li kienet tgħid Daphne Caruana Galizia.

Dan għaliex minkejja li sfortunatament Daphne Caruana Galizia mietet, iż-żerriegħa tal-ħdura tagħha għadha ħajja u għadna nesperjenzawha kuljum.

Hawnhekk jien irrid nerġa' nistaqsi wkoll: Possibbli li The Shift News ma jinteressahiex issir taf min hemm wara dawn il-fake profiles ta' Twitter?!

Għax dawn żgur li mhumiex partitarji komuni imma huma nies qrib ħafna tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista.

Possibbli li f'ġieħ l-imparzjalità li tant isemmu fil-mission statement tagħhom tant li anke ddeċidew li jinvestigaw il-hate machines, ma sabu l-ebda gruppi simili li però huma tal-Partit Nazzjonalista?!

L-aġenda tal-online news portal The Shift News hija ċara immens, u fil-fatt jien illum għalhekk għamilt din is-sensiela ta' mistoqsijiet.

U mhux billi jgħidulna li huma committed to fair and incisive journalism għax jiddispjaċini ngħid li b'dan l-artiklu lil dawn in-nies qed taqgħalhom il-maskra u mhumiex qed ikunu kredibbli!

Li nista' ngħid huwa li ġieli ċerti persuni jmorru overboard fil-kummenti tagħhom, u m'għandix dubju li anke sħabi jikkundannawhom, però s-social media hi dik li hi u prattikament huwa impossibbli li inti tikkontrolla l-eluf ta' posts li jtellgħu l-Maltin u l-Għawdxin.

Li hu żgur huwa li dak li jinkiteb la jkun bil-barka tiegħi, la bil-barka ta' sħabi u wisq anqas bil-barka tal-Prim Ministru.

Iżda sfortunatament ma nistax ngħid l-istess għall-Partit Nazzjonalista għax l-attakki li jsiru dejjem saru bil-barka tal-Partit Nazzjonalista, li għal snin twal iddefendew u kkordinaw il-kampanji tagħhom ma' nies bħal Daphne Caruana Galizia u David Thake, li b'mod sistematiku u bla ebda skrupli kienu jattakkaw, iżebilħu u jgħajru personalment lill-politiċi Laburisti, inkluż lill-familjari tagħhom, li ma kellhom x'jaqsmu assolutament xejn mal-politika.

Li Daphne Caruana Galizia kienet hate machine ma ngħidhiex jiena biss iżda jgħidha saħansitra r-rapport tat-telfa tal-istess Partit Nazzjonalista.

F'dak ir-rapport ħareġ biċ-ċar li t-tgħajjir, il-kliem ta' mibegħda kif ukoll il-fatt li l-Partit Nazzjonalista qatt ma ddiżassoċja ruħu minn ma' Daphne Caruana Galizia wassal għat-telfa kbira tal-Partit Nazzjonalista fl-2013 u sussegwentament imbagħad anke għat-telfa tal-Partit Nazzjonalista fl-2017.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni jafu li dak li qed ngħid huwa minnu.

Tant hu hekk li fl-2017 lanqas biss rapport tat-telfa ma għamlu għax jafu li r-raġuni għat-telfa tal-elezzjoni ġenerali tas-sena li għaddiet hija l-istess waħda tal-elezzjoni ġenerali tal-2013.

Sur President, wara li The Shift News ippubblika dan l-artiklu partikolari fuq il-hate groups, l-Onor.

Simon Busuttil, l-Eks Kap tal-Partit Nazzjonalista, kien minn tal-ewwel li qasam dan l-artiklu fuq Twitter.

Dan huwa l-istess bniedem li ġie jaqa' u jqum mir-rapport tat-telfa tal-elezzjoni ġenerali tal-2013, anzi mhux talli ġie jaqa' u jqum iżda talli kompla jagħti iżjed importanza lil Daphne Caruana Galizia billi jiżfen mad-diska tagħha.

L-Onor.

Simon Busuttil huwa wkoll l-istess persuna li ħareġ, pereżempju, bil-kumment magħruf ta' "wiċċ ta' Nazzjonalista" u huwa l-istess bniedem li ddefenda lil nies bħal Salvu Mallia meta dan qabbel lill-Prim Ministru mal-pesta u ma' Hitler.

Hawnhekk jien irrid infakkar ukoll illi l-Onor.

Simon Busuttil mhux talli qatt ma kkundanna lil dawn in-nies jew iddiżassoċja ruħu minn magħhom iżda talli ddefenda lil Salvu Mallia billi qal li dan għandu mod ikkulurit kif jitkellem.

Imbagħad meta nġibditlu l-attenzjoni mill-ġurnalisti, huwa qal saħansitra li għandu bokka bih u li jinsab kuntent li għandu lilu bħala star candidate tal-Partit Nazzjonalista!

L-Onor.

Simon Busuttil huwa l-istess bniedem li bil-barka tiegħu l-eks kandidat tal-Partit Nazzjonalista kien jagħmel programm tar-radju kuljum fejn huwa kien jirripeti bħal pappagall - nispera li mhux se jieħu għalih għax jiena m'iniex qed ngħid li huwa pappagall imma qed ngħid li kien jagħmel bħall-pappagall - dak li tkun qalet Daphne Caruana Galizia fl-istess jum jew fil-jum ta' qabel.

Dan għaliex bħal donnu għall-Onor.

Simon Busuttil ma kienx biżżejjed illi jkollu dik il-ħdura kollha ħierġa minn pulptu wieħed imma ried lil xi ħaddieħor biex ikompli jżid id-doża ta' mibegħda u ta' hate speech f'dan il-pajjiż.

Għalhekk, Sur President, trid tkun verament bniedem ma tistħix biex tagħmel retweet tal-artiklu tal-online news portal The Shift News u biex tikteb ukoll li l-pożittività ta' dan il-Gvern hija bluff!

Bluff meta inti tlift elezzjoni ġenerali b'40,000 vot?!

Allura sinjal li dan għadu ma fehemx li l-poplu rriġettah.

Il-poplu rriġetta l-politika negattiva tiegħu, irriġetta lil Daphne Caruana Galizia u rriġetta wkoll lil nies bħal David Thake.

Ir-realtà hi li l-poplu Malti u Għawdxi rriġetta l-arroganza u s-sens ta' superjorità tal-Partit Nazzjonalista.

Imbagħad l-Onor.

Simon Busuttil jiġi jgħidilna li meta dan il-Gvern jitkellem dwar il-pożittività jkun qed jagħmel hekk bi bluff!

To add insult to injury, Sur President, ilbieraħ filgħaxija l-Onor.

Jason Azzopardi wkoll għamel diskors fuq dan l-artiklu li ttella' minn The Shift News.

Huwa qalilna li jinsab ixxokkjat, imqalla' u mdardar b'dak li ħareġ mill-investigazzjoni!

Allura possibbli li meta kien jaqra dak li kienet tikteb Daphne Caruana Galizia qatt ma tqalla' u ddardar, jew l-istonku issa sarlu sensittiv?!

Qalilna li hija għarukaża kif f'dawn il-gruppi kien hemm min ħa pjaċir bil-mewt ta' Daphne Caruana Galizia.

Issa hawnhekk ħalli nkun ċara; din hija xi ħaġa li jien nikkundannaha, iżda f'ġieħ il-verità l-Onor.

Jason Azzopardi ma jafx li kienet l-istess Daphne Caruana Galizia li ferħet bl-imwiet ta' ħaddieħor?!

Pereżempju, ma jafx li meta miet l-Eks Prim Ministru Dom Mintoff, fost ħafna affarijiet oħra Daphne Caruana Galizia kitbet "glory, glory, hallelujah"?!

Jason Azzopardi ma xxokkjax ruħu meta Daphne Caruana Galizia ferħet bil-mewt ta' ħaddieħor, jew issa sar daqshekk sensittiv?!

Hawnhekk qed narawha sseħħ is-soltu storja; li l-libertà tal-espressjoni teżisti għalihom biss imma ma teżistix għal ħaddieħor!

L-Onor.

Jason Azzopardi tkellem ukoll dwar kif attivista bl-isem ta' Tina Urso ġiet mgħajra minn xi nies fuq dawn il-gruppi magħmulin minn partitarji Laburisti; xi ħaġa li jiena nikkundannaha wkoll.

Jason Azzopardi ma jafx li Daphne Caruana Galizia żebilħet lil mijiet ta' nies bil-barka tiegħu u tal-Partit tiegħu?!

Jiena nista' nġib eżempju bl-akbar ħabiba tiegħi stess; li sfat vittma ta' porn revenge, u għax din it-tfajla nzertat hija l-akbar ħabiba tiegħi ġiet irredikolata ma' Malta kollha minn Daphne Caruana Galizia.

L-unika ħtija ta' din il-persuna kienet li hija l-ħabiba tal-qalb tiegħi, għax din la qatt għajret lil ħadd, la qatt telgħet Londra tgħajjar prim ministri u tenuri ta' fama internazzjonali u lanqas qatt ma nvolviet ruħha fil-politika.

Imma għax din il-persuna nzertat ħabiba tiegħi, Daphne Caruana Galizia għajritha "skip" u "prozi", li għal min ma jafx, tfisser prostituta jew qaħba!

Ara lit-tifla ta' eks kandidat tal-Partit Nazzjonalista, li wkoll sfat vittma ta' porn revenge, ħadd qatt ma għajjarha, ħadd qatt ma qalilha xejn u ħadd qatt ma kiteb dwarha, lanqas Daphne Caruana Galizia!

Dan qed insemmih biex naraw kemm Daphne Caruana Galizia kienet biased fil-kitba tagħha.

Sur President, nista' ngħidlek li minkejja li issa għaddew tliet snin minn mindu l-akbar ħabiba tiegħi sfat attakkata minn Daphne Caruana Galizia b'dan il-mod, hija għadha tbati l-konsegwenzi ta' dan il-hate speech sal-ġurnata tal-lum.

Dan meta r-raġuni ewlenija li l-Partit Nazzjonalista daħħal fin-nofs lill-ħabiba tiegħi u attakka lilha hija li jweġġa' lili!

Imbagħad l-Onor.

Jason Azzopardi jiġi hawn u jitkellem fuq il-hate speech meta hu u l-Partit Nazzjonalista stess kienu ħaġa waħda ma' Daphne Caruana Galizia!

Din anke meta attakkat lil seħibhom stess, lill-Onor.

De Marco, qatt ma kkundannawha jew iddiżassoċjaw ruħhom minn magħha.

Għalhekk lill-Onor.

Jason Azzopardi jiddispjaċini ngħidlu li aktar ma jitkellem kif jitkellem - bħal meta, pereżempju, uża l-frażi "tyranny by stealth" - aktar jurina kemm huwa delusional by definition.

Il-Membri tal-Partit Nazzjonalista jemmnu dak li għandhom f'moħħhom huma biss għax dik mhijiex l-istess realtà li jħossu n-nies hemm barra.

Il-Partit Nazzjonalista spiċċa fi stat li huwa biss jemmen dak li jkun qiegħed jgħid għax in-nies t'hemm barra ma jemmnuhx, wisq anqas meta jitkellem fuq il-hate speech.

Se nikkonkludi billi nirriferi għall-Kap tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Adrian Delia, li miskin – u jiena onestament qed nitħassru! - qed jispiċċa jinħakem mill-frazzjoni l-antika tal-Partit Nazzjonalista li l-poplu rriġettaha bil-kbir.

Jien inħoss li l-Kap tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Adrian Delia jkun ġenwin meta jgħid li jixtieq jinqata' minn mal-Partit Nazzjonalista tal-antik, iżda huwa mhuwiex qed jirnexxielu jagħmel dan għax tilef il-kontroll, jekk qatt kellu kontroll, u din hija ħasra.

Minkejja li huwa qed ikollu diversi okkażjonijiet fejn jista' juri li huwa differenti minn ta' qablu, sfortunatament qiegħed jagħżel li jimxi mal-kurrent billi qed iħalli lil min imexxih għal din il-kampanja negattiva bla ebda skrupli kontra l-Gvern minflok ma jxammar il-kmiem u jara kif bil-kontribut tiegħu dan il-pajjiż jista' jkompli jkun suċċess.

Huwa wegħidna "a new way", but he is more of the same, u hawnhekk jien se nikkonkludi bi kwotazzjoni ta' Jean-Baptist Alphonse Karr - ma jmorrux jgħidu li qed nikkopja! - "the more things change, the more they are the same", li fl-opinjoni tiegħi tirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju, 2018 fis-6.00 pm bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru Herrera.

Fis-7.25 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2013 'l hawn saru medja ta' €15,007 fis-sena fuq radio advertising.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Marzu 2013 sal-lum intefqu €15,621.68 (VAT inkluż) fuq radio advertising, liema nefqa u xandiriet saru fl-2017.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSÈ HERRERA: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – RADIO ADVERTISING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq radio advertising minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tabella t'hawn taħt fejn qed tindika n-nefqa fuq radio advertising tal-entitajiet u d-dipartimenti kollha fi ħdan il-Ministeru għas-Saħħa li saru bejn Marzu 2013 sal-aħħar t'April tal-2018.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI - MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4896 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

Jista' jgħid kemm kienet in-nefqa globali minn April 2013 s'issa?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fis-Segretarjat tal-Ministeru tiegħi hemm erba' persuni, inkluż jien, li għandhom il-mobile telephone imħallas mill-Ministeru.

Ħames persuni oħra jieħdu allowance relatata ma' telefonati.

In-nefqa globali minn Ġunju 2017 sa April 2018 hija ta' € 11,843.82.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4895 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuni fis-Segretarjat li għandhom il-mobile phone imħallas jew jieħdu telephone allowance mill-Gvern huma dawk kif stipulat fil-Engagement of Staff for Ministers' Secretariats li kopja tiegħu diġà tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mill-informazzjoni miġbura, l-ispiża medja fix-xahar minn Ġunju 2017 sa Marzu 2018 hi ta' €942.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4894 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent hemm 13-il persuna li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern.

In-nefqa globali bejn April 2013 sa April 2018 kienet ta' €81,338.42.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4904 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 11014 tat-12-il Leġiżlatura, minħabba li l-ispejjeż għas-safar jittieħdu minn fondi pubbliċi mħallsa mill-poplu u minħabba li l-Prim Ministru wiegħed Gvern trasparenti, jista' l-Ministru jwieġeb u jgħid, minn Marzu 2013 sal-lum kemm-il darba siefer, għal liema konferenza, għal kemm ġranet u kemm kienet in-nefqa ta' kull vjaġġ u n-nefqa totali fuq l-ivvjaġġar?

Minn min kien akkumpanjat u x'kienet il-kariga tal-persuni li siefru miegħu?

Jista' jgħid ukoll jekk il-booking tat-titjiriet u lukandi sarux permezz ta' aġenziji tal-ivvjaġġar?

Jekk iva, liema huma dawn l-aġenziji?

Kien hemm sejħa għall-kwotazzjonijiet jew saru b'direct order?

KONRAD MIZZI: Tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - MOBILE PHONES MĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4901 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

Jista' jgħid kemm kienet in-nefqa globali minn April 2013 s'issa?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn April 2013 sa Frar 2018, in-nefqa globali fuq mobile telephones tal-uffiċjali kollha li servew fis-segretarjati fi ħdan dan il-Ministeru kienet tammonta għal €103,248.83.

In-numru ta' uffiċjali tas-segretarjati, tat-tliet Ministri u tal-erba' Segretarji Parlamentari li servew minn April 2013 sad-data li fiha qed tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari, li kienu f'xi żmien jew ieħor intitolati għal mobile telephone imħallas mill-Gvern, jammonta għal 41 persuna.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - MOBILE PHONES IMĦALLSA MILL-GVERN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4900 u jgħid kemm hemm persuni fis-Segretarjat, inkluż il-Ministru, li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fil-preżent hemm 17-il persuna (inkluż il-Ministru) li għandhom mobile telephone imħallas mill-Gvern.

In-nefqa globali bejn 1 ta' Mejju tal- 2016 sal-aħħar t'April 2018 kienet €37,209.61.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru huwa ta' 22.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju u għaldaqstant il-ministeri, dipartiment u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA - DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għas-Saħħa inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għas-Saħħa huwa ta' 31.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju u għaldaqstant il-ministeri, dipartimenti u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar huwa ta' tmienja.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol huwa ta' 49.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma nkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li n-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma huwa ta' 5.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – DATA PROTECTION OFFICERS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tagħti l-isem u l-kunjom tad-Data Protection Officers kollha fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza inkluż dawk l-uffiċjali f'kull entità, dipartiment u awtorità li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħha?

HELENA DALLI: In-numru ta' uffiċjali li bħalissa qed jaqdu d-dmirijiet ta' Data Protection Officer fil-Ministeru tal-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza huwa ta' 2.

Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli fil-25 ta' Mejju u għaldaqstant il-ministeri, dipartiment u entitajiet qed jaġġornaw il-listi skont il-provvedimenti tar-Regolament.

IL-MELLIEĦA: TRIQ LEWIS WETTINGER – INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika kemm kienu l-inċidenti tat-traffiku li seħħew fi Triq Lewis Wettinger (bypass) fil-Mellieħa bejn il-Ġimgħa 20 ta' April 2018 u l-Ħadd 6 ta' Mejju 2018 u jekk dawn l-istess inċidenti seħħewx fiż-żona minn fejn jew viċin fejn ittieħdet parti mill-istess triq fl-aħħar ġimgħat, preċiżament fil-parti li ż-żona biswit tagħha hija magħrufa bħala Ta' Masrija u li tinsab viċin ħafna t-triq li tagħti għall-Miżieb. (inċidenti qed nifhem kemm dawk li ssejħu l-Pulizija kif ukoll l-uffiċjali tal-komunità - gwardjani lokali)

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-perjodu msemmi mill-Onor.

Interpellant, u ċjoè bejn il-Ġimgħa 20 ta' April 2018 u l-Ħadd 6 ta' Mejju 2018, kien hemm inċident tat-traffiku wieħed irregistrat fis-sistema tal-Pulizija, li seħħ fi Triq Lewis Wettinger, il-Mellieħa.

L-inċident seħħ viċin l-entratura tat-Triq għall-Miżieb.

L-informazzjoni ma tinkludix dettalji ta' inċidenti tat-traffiku li attendew għalihom il-Gwardjani Lokali.

Jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq it-tali informazzjoni, nitolbu jirreferi din il-parti tal-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

SKEJJEL PRIMARJI U SEKONDARJI TAL-ISTAT - FONDI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħatat flus kull skola primarja u sekondarja tal-Istat fl-aħħar tliet snin biex jitmexxew is-servizzi edukattivi tagħhom?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

STRATEĠIJA NAZZJONALI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA U PERSUNI MRESSQA L-QORTI FUQ REATI TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid xi twettaq mill-Istrateġija Nazzjonali dwar il-Vjolenza Domestika li kienet tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fl-24 ta' Jannar 2018?

Kemm persuni tressqu l-Qorti fuq reati ta' vjolenza domestika matul din il-Leġiżlatura u sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): L-istrateġija nazzjonali dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru u l-vjolenza domestika kienet imnedija f'Novembru 2017 u tkopri l-perjodu li jintemm fl-aħħar tal-2020.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s'issa ġew implimentati punti 1.1, 1.2, 1.3 u 1.4 bis-saħħa tal-liġi dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru u l-vjolenza domestika.

Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Promozzjoni tal-Kummerċ ħa ħsieb biex jitneħħew ir-riservi li kellha Malta dwar xi artikli mill-Konvenzjoni ta' Istanbul.

Punt 1.6 ġie mwettaq permezz ta' kumitat interministerjali, intiż sabiex jiżgura li l-entitajiet responsabbli għall-implimentazzjoni tal-istrateġija jwettqu xogħolhom fiż-żmien stipulat.

Punt 1.7 ġie implimentat peress li ġie mfassal u stampat il-manwal tal-proċeduri għall-entitajiet kollha.

Punt 2.5 twettaq permezz ta' taħrig għall-professjonisti differenti li jaħdmu f'dan il-qasam, fosthom il-pulizija, is-social workers, l-infirmiera, it-tobba, il-guidance teachers u l-qwiebel.

Ingħata wkoll taħriġ lill-ġudikatura dwar l-implimentazzjoni tal-liġi l-ġdida u l-Konvenzjoni ta' Istanbul.

Punti 3.1, 3.2 u 3.3 li jirrigwardaw il-prevenzjoni ġew implimentati permezz ta' kampanji ta'għarfien fuq il-midja soċjali, radju, kif ukoll is-16-il jum ta' attiviżmu matul ix-xahar ta' Novembru.

Finalment, punt 4.1 ġie implimentat permezz ta' publikazzjoni ta' ktejjeb ta' informazzjoni mfassal mill-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika.

Din tal-aħħar fasslet ukoll materjal għall-vittmi sabiex ikunu jafu x'servizzi hawn għalihom.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministeru konċernat rigward it-tieni mistoqsija fuq kemm persuni tressqu l-Qorti fuq reati ta' vjolenza domestika.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – CONTRACTS FOR SERVICE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 1795 u 2788 u tgħid kemm ingħataw contracts for service mill-Ministeru għal Għawdex, inkluż id-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum, sena b'sena?

Tista' tagħti wkoll dettalji dwar it-tul ta' żmien ta' kull kuntratt, is-servizzi li ngħataw, kif ukoll il-pakkett finanzjarju u perkaċċi oħra fir-rigward ta' kull tali kuntratt?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – QUOTES MAĦRUĠA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 3175u 4353 u tgħid kemm-il quote nħarġet mill-Ministeru għal Għawdex u mid-dipartimenti u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex mit-8 ta' Marzu 2013 sad-data li fiha qed issir din il-mistoqsija parlamentari?

Tista' tgħid kemm kien il-valur ta' kull quote li nħarġet?

Tista' tgħid liema dipartiment jew entità tat kull waħda mill-quotes preċedentament imsemmija?

Tista' tgħid x'kien ix-xogħol jew servizz rikjest minn kull quote u li ngħatat?

Tista' tgħid ukoll jekk kienx hemm quotes li tħallsu bis-siegħa u f'tali każ tgħid liema kienu u tinkludi wkoll kemm-il siegħa ta' xogħol kien hemm involuti?

Tista' tgħid ukoll min kienet il-persuna u x'kariga tokkupa, li ċċertifikat ix-xogħol, u kemm hemm kontijiet pendenti fuq quotes?

JUSTYNE CARUANA: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija ppublikata fuq is-sit elettroniku tal-Ministeru għal Għawdex kif wkoll fuq il-pjattaforma tal-akkwist elettroniku tal-Gvern għal kwotazzjonijiet jew għal sejħiet dipartimentali għal offerti.

Nikkonferma wkoll li skont Regolament 111 (2) tal-Avviz Legali 352 tal-2016, kif emendat bl-Avviż Legali 155 tal-2017, 233 tal-2017 u 26 tal-2018, l-awtoritajiet kontraenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex kull sitt xhur jippubblikaw fil-Gazzetta lista sħiħa tal-kuntratti dipartimentali kollha li jkunu ngħataw minnu u lista tal-każijiet kollha li jinvolvu varjazzjonijiet li jeċċedu l-valuri tal-kuntratt oriġinali b'iżjed minn ħamsa fil-mija.

Dawn iż-żewġ listi jinkludu l-isem tal-operatur ekonomiku, in-natura tal-kuntratti, il-valuri oriġinali tal-kuntratti u l-valuri finali tal-kuntratti jekk ikun il-każ.

IL-BAJJA TAR-RAMLA: TRIQ TA' GĦAJN ĦOSNA - TISWIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk Triq Ta' Għajn Ħosna, it-triq li mix-Xagħra twassal għall-Bajja tar-Ramla l-Ħamra hux se ssir kollha f'dawn il-ġranet jew inkella hux se ssir parti minnha biss?

Tista' tgħid ukoll jekk din it-triq hux se tiġi asfaltata kollha u tkun lesta sal-bidu ta' dan is-sajf?

Interpellant li l-Ministeru ta' Għawdex ta s-somma ta' €150,015.05, bħala parti minn Proġett ta' Għawdex lill-Kunsill Lokali tax-Xagħra sabiex issir din it-triq u x-xogħol skedat huwa mistenni li jitlesta f'dawn il-ġranet.

FIBRE OPTIC CABLE – PROĊESS TAT-TENDERING

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tat-tendering u meta hu ppjanat li jitlesta x-xogħol infrastrutturali fuq it-tieni fibre optic cable bejn Malta u Għawdex?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender qiegħed fil-proċess tal-evalwazzjoni biex tkun tista' ssir rakkmandazzjoni lid-Dipartiment tal-Kuntratti ħalli ssir l-award.

Ix-xogħol infrastrutturali huwa mistenni li jitlesta fit-tieni kwart tas-sena 2019.