DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-2.01 p.m.

It-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 159 li saret fil-5 ta' Novembru, 2018 ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018, din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet parlamentari.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

L-GĦAXAR JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Claudette Buttigieg): Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni 181 tal-17 ta' Ottubru, 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat li għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għan-naħa tal-Gvern.

Il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza):

VOT 16 – MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €23,779,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 17 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TAL-IMPJIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,529,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 – Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT VIII - MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €62,397,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

VOT 16 - MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA

Ħassar iċ-ċifra "€97,835" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€97,832".

Sinjura President, f'dan id-dibattitu dwar il-Baġit ta' dan il-Ministeru qed nitkellmu dwar l-Unjoni Ewropea.

Għalija, l-Unjoni Ewropea mhijiex biss suq intern, ekonomija, numri u statistika, imma hija ukoll unjoni ta' valuri.

Jekk hemm tliet valuri li jgħaqqdu l-pajjiżi Ewropej huma dawk tat-tolleranza, tar-rule of law u tal-kontabilità.

Il-filosfu Franċiż Voltaire kien jgħid "anke meta jien ma naqbilx miegħek, lest li mmut biex niddefendi d-dritt tiegħek tal-espressjoni."

Il-libertà tal-kelma, jiġifieri l-libertà li tesprimi ruħek huwa valur ta' min jgħożżu.

Fil-fatt il-Franċiżi, wara r-rivoluzzjoni Franċiża, ġabu bidla ta' ħsieb bil-moviment tal-Enlightenment.

Naħseb li d-demokrazija fl-Ewropa kif ukoll f'Malta għandha tkun grata lejn dan il-moviment tal-Enlightenment.

Espressjoni li tintuża ħafna fil-lingwa Franċiza tgħid: Ne pousse pas le bouchon trop loin, li bażikament tfisser li m'għandekx tkompli timbotta biex tieħu xi ħaġa meta m'għandekx għalfejn.

Importanti li wieħed dejjem ikun moderat, meqjus u bbilanċjat fid-diskors tiegħu.

Qed insemmi din l-espressjoni biex niddiskrevi l-bilanċ li ntlaħaq mill-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Konvenzjoni tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem tal-Qorti ta' Strasbourg fejn dejjem jipprovaw jilħqu bilanċ fin bejn dritt fundamentali u dritt ieħor.

Sinjura President, meta inti tistieden lin-nies id-dar, tiftaħ flixkun inbid, tferra' fit-tazza tiegħek u tal-mistednin u wara terġa' tagħlaq dak il-flixkun, tagħlqu billi tpoġġi nofs it-tapp tas-sufra fil-flixkun u ma ddaħħlux kollu.

Għalhekk il-Franċiżi jużaw din l-espressjoni.

F'dan ir-rigward, meta l-Ministru Helena Dalli ħarġet stqarrija tal-istampa tikkundanna lil TVM talli xandru intervista ta' kandidat tal-X Factor, naħseb li marret pass oltre minn kif titlob il-Konvenzjoni Ewropea.

Jien nirringrazzja lill-Ministru Dalli tal-ġid li għamlet mal-komunità gay.

Naħseb li wieħed jitwieled gay u allura għandu d-dritt għall-orjentazzjoni sesswali tiegħu.

Jien stess lit-tfal tiegħi li għadhom żgħar, fl-età ta' ħames u seba' snin, ngħidilhom li persuna tista' tgħix f'relazzjoni ma' persuna tas-sess differenti jew inkella tal-istess sess, biex jitilgħu jaċċettaw b'mod naturali l-għaqda bejn żewġ persuni gay.

Però, jeżisti prinċipju ieħor importanti ħafna, li huwa protett mill-Konvenzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem kif ukoll mill-EU Charter of Fundamental Rights, li huwa d-dritt tal-libertà tal-espressjoni.

Jien dħalt ftit fuq il-każi li tressqu quddiem il-Qorti ta' Strasburgu biex nara jekk Matthew Grech għandux dritt jgħid dak li qal.

Jidhirli li hija ċara daqs il-kristall li għandu dritt jgħid dak li qal.

Jiġifieri waqt li napprezza x-xogħol li qed tagħmel il-Ministru Helena Dalli, naħseb li f'dan il-każ, marret oltre.

IĊ-CHAIRPERSON: Ippermettilli, Onor. David Stellini.

Il-Ministru Helena Dalli, bil-permess tal-Onor.

Stellini qed jikkwotani ħażin.

Jien m'għedtx li l-persuna m'għandhiex dritt tgħid dak li trid.

Jien għedt li x-xandir pubbliku, bħala public service obligation, ma kellux ixandar xi ħaġa li tagħmel il-ħsara.

Jien qatt ma semmejt lil Matthew Grech.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Tista' tkompli, Onor. Stellini.

DAVID STELLINI: Qed taraw li l-Ministru stess qed tgħid b'mod ċar daqs il-kristall li t-TVM m'għandux ixandar dik l-intervista!

(Interruzzjonijiet) Ministru, issa jkollok ċans fir-replika tiegħek li tirrispondi, għax il-libertà tal-espressjoni titlob li tħalli lil min jitkellem, jekk verament nemmnu fit-tolleranza.

TVM għandu dritt ċar li jxandar dik l-intervista.

Dan għaliex Matthew Grech fl-ebda ħin u mument ma ppromwova l-gay conversion therapy jew instiga xi tip ta' mibegħda lejn il-gays.

Matthew Grech iddiskreva l-mixja spiritwali tiegħu, xi ħaġa li skont il-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kellu kull dritt li jagħmel.

Jekk Matthew Grech jew xi ħadd ieħor - issemmiet pereżempju, ir-River of Love – jiddeċiedi li jtella' dan il-każ quddiem il-Qrati Maltin u jibqa' sejjer b'appell fil-Qorti Ewropea ta' Strasburgu, konvint li jirbaħ il-każ.

Ministru, se nikkwotalek il-liġi Ewropea u xi każi li dehru quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem biex insaħħaħ l-argument tiegħi.

Nerġa' ngħid li Matthew Grech, bl-ebda mod, la dirett u lanqas indirett, ma wera mibegħda lejn il-komunità tal-gays.

Każ magħruf ħafna huwa dak ta' Handyside vs United Kindgom, li huwa l-ewwel każ li nistudjaw meta nibdew il-kors tal-komunikazzjoni, fejn f'artikolu 10 tal-Konvenzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem jgħid hekk:

"Paragrafu 2 tal-artikolu 10 tal-Konvenzjoni huwa applikabbli mhux biss għall-informazzjoni jew ideat li huma riċevuti b'mod favorevoli jew meqjusa bħala inutli jew bħala kwestjoni ta' indifferenza, iżda wkoll għal dawk id-dikjarazzjonijiet li joffendu.".

Il-Konvenzjoni Ewropea tipproteġi statements li joffendu, jixxokkjaw jew jiddisturbaw lill-Istat u lil kwalunkwe settur tal-popolazzjoni.

Dawn id-dikjarazzjonijiet xokkanti huma importanti biex ikollna l-pluraliżmu, it-tolleranza u firxa wiesgħa ta' opinjonijiet li mingħajrhom m'hemmx soċjetà demokratika.

Il-Ministru qed tgħid li dan huwa possibbli meta ma ssirx ħsara.

Iva, il-Konvenzjoni tagħmel ċerti limiti, kif se nispjega.

M'għandix dubju li l-Ministru taf b'dawn il-limiti, jiġifieri mhux lok li se ngħallimha jien.

"Il-Konvenzjoni tirrikonoxxi li t-tolleranza u r-rispett tad-dinjità ugwali tal-bnedmin kollha jikkostitwixxu l-pedamenti tas-soċjetà demokratika u pluralistika.

Minħabba f'hekk, bħala prinċipju tista' titqies neċessarja f'ċerti soċjetajiet demokratiċi li jiġu sanzjonati …"

- jiġifieri kkastigati –

"… jew saħansitra jiġu evitati kull forma ta' espressjoni li tinfirex, tinċita, tippromwovi u jew tiġġustifika l-mibegħda bbażata fuq l-intolleranza.".

Hawnhekk, il-Qorti qed tgħid li meta persuna titkellem b'mod li tagħmel ħsara lil xi grupp bħal, pereżempju, lil gays, għax turi ċerta mibegħda, huwa ħażin.

Huwa ħażin ukoll li kien hemm persuni li għajru lil Matthew Grech fil-midja soċjali bil-kummenti tagħhom li kienu mimlija mibegħda u intolleranza kbira.

Din hija attitudni li tmur kontra l-Konvenzjoni Ewropeja li tgħidilna kemm hi importanti t-tolleranza.

Meta nitkellmu dwar tolleranza, mhux qed infissru biss tolleranza lejn min hu gay, imma anke għal min jemmen differenti minnek, sakemm dak it-twemmin ma jinkludix mibegħda.

F'dan il-każ, numru ta' nies għamlu leaflets kontra l-gays li jien stess ma niflaħx naqrahom daqskemm huma diżgustanti.

Dawn il-leaflets tqassmu fl-iskejjel sekondarji fl-Iżvezja.

Hemmhekk, il-Qorti Ewropeja ġiet mistoqsija jekk dak it-tip ta' diskors huwiex tip tal-libertà tal-espressjoni.

F'dak il-każ, il-Qorti Ewropea qalet li le, dak it-tip ta' diskors mhuwiex tip ta' libertà tal-espressjoni.

Però, anke f'dan il-każ fejn kien hemm kliem diżgustanti dwar il-gays, l-Unjoni Ewropea xorta ma kklassifikatx dak it-tip ta' lingwaġġ bħala hate speech.

Għalhekk, jien ma nistax nifhem kif l-intervista ta' Matthew Grech tiġi kklassifikata bħala hate speech meta dan tkellem biss dwar il-mixja spiritwali tiegħu.

Il-Ministru qiegħda f'pożizzjoni ta' poter (Interruzzjonijiet) Anke jien, mela m'iniex!

Però, importanti li noqogħdu attenti kif nużaw il-poter.

Li l-Ministru toħroġ tgħid li TVM għamel ħażin għax wera dik l-intervista, qed toħloq dak li jissejjaħ chilling effect.

Kif nafu, TVM m'għandux is-sistema tal-BBC, imma għandu sistema fejn il-key positions huma appuntati mill-Gvern.

Biex inkun onest, din is-sistema dejjem hekk kienet u teżisti wkoll fl-Italja u fi Franza.

F'dan ix-xenarju, ma taħsibx il-Ministru li dawk li huma appuntati mill-Gvern, id-darba li ġejja se jaħsbuha darbtejn biex jagħmlu xi ħaġa simili?

Il-libertà tal-espressjoni hija aktar miftuħa milli qed taħseb int, Ministru!

Għalhekk huwa importanti li toqgħod attenta, għax inti qiegħda f'pożizzjoni ta' poter u jista' jagħti l-każ li jkun hemm abbuż ta' poter!

Hawnhekk qed nitkellem biss fuq il-libertà tal-espressjoni, mingħajr ma dħalt fuq artikolu 9 li jitkellem dwar il-libertà tar-reliġjon u l-konvinzjoni.

Il-bniedem għandu d-dritt li jħaddan ir-reliġjon tiegħu u jagħżel liema reliġjon irid.

Aktar minn hekk, il-bniedem għandu wkoll id-dritt li jimmanifesta l-fidi tiegħu.

Ħadd ma jista' jżomm lil persuna tgħid li hi, pereżempju, Kristjana jew Musulmana.

Ħadd ma jista' jżomm lil persuna milli tmur fuq it-televiżjoni u tgħid x'inhi l-konvinzjoni tagħha, sakemm ma turix mibegħda lejn ħaddieħor.

Din ħarġet ċara daqs il-kristall minn sentenza tal-Qorti Ewropea u qiegħda f'artikolu 9 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Fis-sentenza Eweida and Others vs United Kingdom li fiha kien hemm l-Imħallef Malti Vincent Degaetano, il-Qorti Ewropea qalet illi l-fatt li wieħed jagħżel ir-reliġjon u jimmanifesta l-fidi tiegħu huwa dritt fundamentali, għax soċjetà demokratika b'saħħitha għandha tkun tolleranti u tippromwovi l-pluraliżmu u d-diversità.

Il-persuna għandha d-dritt li tagħmel ir-reliġjon iċ-ċentru tal-ħajja tagħha biex tkun tista' tikkomunika dak it-twemmin lil ħaddieħor.

Fl-istess sentenza, naqraw ukoll li:

"Biex il-konvinzjoni personali jew kollettiva tkun tista' tibbenefika mid-dritt tal-libertà tal-ħsieb, il-kuxjenza u r-reliġjon, trid tilħaq ċertu livell ta' ċarezza, serjetà, koezjoni u importanza…",

- hawnhekk, għandna deskrizzjoni miftuħa ħafna ta' x'inhi reliġjon jew konvinzjoni –

"… sakemm din il-konvinzjoni tkun sodisfatta, id-dmir tan-newtralità u l-imparzjalità tal-Istat huwa inkompatibbli ma' kwalunkwe setgħa fuq il-parti tal-Istat, biex tivvaluta l-leġittimità tat-twemmin reliġjuż jew il-modi li bihom dawk it-twemmin huma espressi.".

Fi ftit kliem, il-Gvern u l-Ministru għandhom dejjem jibqgħu newtrali quddiem twemmin ta' organizzazzjonijiet reliġjużi, inkluż bħal dak tar-River of Love.

Jien ma jirrizultalix li r-River of Love qatt għamlu gay conversion therapy.

Kif nafu, fl-2016 konna l-ewwel pajjiż fl-Ewropa li għaddejna liġi fil-Parlament li permezz tagħha pprojbixxejna l-gay conversion therapy.

Safejn naf jien mhu veru xejn li l-River of Love jagħmlu gay conversion therapy, għalkemm fil-midja jingħad mod ieħor.

Però l-punt tiegħi mhuwiex dwar jekk il-gay conversion therapy ssirx jew le f'Malta, jew għandhiex tkun iċċensurata jew hijiex aċċettata mill-Konvenzjoni Ewropea.

Il-punt li qed nipprova nqajjem huwa dwar it-tolleranza anke għal dawk li għandhom twemmin differenti minn tagħna.

Għalija, il-gays għandhom l-istess drittijiet li għandi jien li m'iniex gay, però ma naċċetta qatt li nagħlqu ħalq ħaddieħor li għamel deċiżjoni f'ħajtu li ma jkunx f'relazzjoni ma' persuna tal-istess sess.

Dik hija l-konvinzjoni tal-persuna u għandu kull dritt li jesprimiha fil-pubbliku.

Għalhekk nerġa' nappella lill-Ministru li għalkemm hi tagħmel parti minn Gvern li għandu maġġoranza kbira f'dan il-pajjiż, xorta l-minoranzi għandhom dritt li jsemmgħu leħenhom.

La l-Ministru u lanqas il-Gvern ma jistgħu jaħsbu li għandhom dritt iwaqqfu lil TVM milli jxandar intervista bħal dik ta' Matthew Grech.

F'dan id-dibattitu dwar l-affarijiet Ewropej stajt ġejt nitkellem fuq ħafna affarijiet oħrajn, però għażilt li nitkellem fuq it-tolleranza għaliex jidhirli li f'Malta hawn ħafna każi, mhux biss relatati mal-Gvern, li qed jillimitaw il-libertà tal-espressjoni u t-tolleranza.

Biex inkun ċar, ma naqbel mal-ebda ġurnalist li bil-mod ta' kif jikteb, iġib il-mibegħda f'dan il-pajjiż jew ikun intolleranti.

Però importanti li jinżamm bilanċ, b'rispett lejn ħaddieħor.

Ħassejt li għandi nqajjem dan il-każ fil-Parlament għaliex għalkemm lil Matthew Grech ma nafux u qatt ma ltqajt miegħu, jidhirli li ġie umiljat.

Wara d-dikjarazzjoni tal-Ministru Helena Dalli, rajt patafjun ta' kummenti fejn Matthew Grech ġie mgħajjar u insultentat, għas-sempliċi raġuni li esprima lilu nnifsu.

Ma naqbel xejn mad-dikjarazzjoni tal-Ministru fuq dan il-każ.

Nifhem li l-Ministru trid il-ġid għall-komunità tal-gays u napprezza x-xogħol li għamlet.

(Interruzzjonijiet) Però dawn huma kollha eżempji ta' ċensura.

Hawn jiġini f'moħħi l-każ tal-Ministru Owen Bonnici li għoġbu jnaddaf il-memorial spontanju ta' Daphne Caruana Galizia.

Dak huwa eżempju ċar ieħor ta' ċensura!

Għandek numru ta' nies li jien stess mhux dejjem naqbel magħhom, li qed jesprimu ruħhom, kif għandhom kull dritt li jagħmlu.

Il-Ministru li tant tkellem fil-Parlament u fil-pubbliku kontra ċ-ċensura, qed jaqa' fl-istess nassa li jiċċensura lil dawn in-nies!

Jien nitħassar lill-Ministru Owen Bonnici meta jmur fil-Parlament Ewropej jargumenta u jiddefendi l-Gvern Malti.

Fil-Kumitat tal-Libertajiet Ċivili (LIBE), il-fatt li l-Ministru Owen Bonnici mar qalilhom li l-Gvern tiegħu għandu maġġoranza kbira bla preċedent f'Malta, huwa argument li jirrabjahom ħafna.

Dan għaliex ma jfissirx li għax għandek maġġoranza fil-Parlament jew fil-pajjiż, tista' tagħmel li trid u ma tistenniex li jkun hemm xi tip ta' kontabilità.

Nitħassru lill-Ministru Bonnici li ntbagħat mill-Gvern jiddefendi lil Konrad Mizzi u lil Keith Schembri, meta dawn lanqas biss issospendew ruħhom mill-karigi rispettivi tagħhom.

Kif jista' l-Ministru Owen Bonnici jiddefendi lill-Gvern Malti f'kontest bħal dak?

F'dan il-pajjiż, għandna sitwazzoni fejn min jiflaħ, iħawwel, u min ma jiflaħx, jibqa' fl-istess sitwazzjoni!

Għalhekk importanti li jkollna r-rule of law li f'għajnejn l-Ewropej tfisser li minn dak ix-xiħ f'qiegħ villaġġ Għawdxi li m'għandux flus, u allura huwa persuna vulnerabbli, sal-Prim Ministru, kollha jaqgħu taħt l-istess liġi u għandhom l-istess drittijiet f'Malta u f'pajjiżi Ewropej.

Għalhekk f'dan il-pajjiż fejn mhux kulħadd huwa ttrattat l-istess quddiem il-liġi, ikollok problema bir-rule of law.

Dawn huma affarijiet ċari li ma jitgħux jiġu meruti quddiem l-istituzzjonijiet Ewropej!

Naħseb li tajjeb li nfakkru lill-Gvern li fl-Ewropa, min jiflaħ ma jħawwilx, għax il-minoritajiet għandhom id-drittijiet tagħhom issalvagwardati minn istituzzjonijiet Ewropej.

Xi kultant, meta nagħmel dan it-tip ta' diskorsi, niltaqa' ma' ħbieb tiegħi li jgħiduli li jien wisq idealist.

Biss jien mgħidilhom li mhu veru xejn, għax jien mhux qed nitkellem dwar ideali, imma qed nitkellem dwar affarijiet reali u eżistenti.

Id-drittijiet huma reali u eżistenti, u importanti li kulħadd ikun jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu f'dan il-pajjiż, għaliex b'hekk biss insiru aktar Ewropej milli aħna.

Issa, biex ngħid kollox, ma jfissirx li f'Malta biss ikun hawn każijiet ta' korruzzjoni, għax f'pajjiżi Ewropej hemm każijiet ta' korruzzjoni wkoll.

Però każ bħal tal-Panama Papers kien jitlob xi tip ta' sospensjoni, għall-inqas temporanja, jew riżenja, sakemm isiru l-proċeduri fil-Qrati.

Il-fatt li dan ma ġarax ħalla impatt fuq ir-reputazzjoni ta' Malta mal-Ewropa u mad-dinja kollha.

Sinjura President, biex nagħlaq, nixtieq nagħmel appell lill-Gvern biex ma jħarisx lejn l-Unjoni Ewropea biss mil-lat ta' numri, micro economics u statistika, imma jħares lejha wkoll bħala unjoni ta' valuri.

Aħna ġġelidna biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea mhux biss biex inġibu l-fondi Ewropej, imma biex ngħollu l-istandards, inkluż tat-tolleranza, tar-rule of law u tal-governanza tajba.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON (Onor. Glenn Bedingfield): Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nixtieq nagħti ħarsa lejn l-aktar affarijiet ewlenin li jaqgħu taħt dan il-Ministeru.

Nibda billi nfakkar li għall-ewwel darba, dan il-Ministeru għandu żewġ setturi li ma kenux flimkien, li huma l-Affarijiet Ewropej u l-ugwaljanza li issa qegħdin taħt Ministeru wieħed.

Għalhekk, wieħed irid japprezza li dan il-Ministeru issa sar ta' ċerta portata.

Fil-bidu nett tad-diskors tiegħi, nixtieq nifraħ lill-Ministru Helena Dalli għall-ħidma tagħha, b'mod partikolari, fil-qasam tad-drittijiet ċivili u l-ugwaljanza.

Għamilt dan diversi drabi, għax naħseb li fl-aħħar mill-aħħar huwa importanti li we give credit where credit is due.

Nawguralha wkoll fil-ħidma estensiva f'dak li għandu x'jaqsam mal-affarijiet Ewropej.

Rigward il-qasam tal-LGBTIQ, l-ewwel ħaġa li nixtieq ngħid hija li f'dan il-Parlament ngħaddu l-liġijiet, li hu importanti, però rridu noqogħdu attenti li dak li nilleġiżlaw fuqu jasal għand in-nies.

Jien u l-Ministru Helena Dalli ġieli tkellimna fuq kemm għandna bżonn naħdmu aktar biex l-effett tal-liġijiet li ngħaddu jaslu verament fejn għandhom jaslu.

Il-Ministru Dalli taf fuq xiex se nitkellem.

Riċentement, avviċinajt lill-Ministru Dalli u lill-Onor.

Falzon fuq każ ta' persuna partikolari, illi kieku ma kienx għall-intervent tagħhom, naħseb li din il-persuna kienet tbati inutilment, anke jekk din ma kenitx l-intenzjoni ta' min naqasha.

M'iniex se nidħol fid-dettal tal-każ għaliex huwa personali ħafna.

Però nerġa' nsostni kemm huwa importanti li naħdmu kollettivament biex il-liġijiet jintlaħqu min-nies.

Se nagħti ħarsa lejn xi entitajiet li jaqgħu taħt dan il-Ministeru.

Qabelxejn, nappella lill-entitajiet kollha, mhux biss dawk li jaqgħu taħt dan il-Ministeru, biex ma jinsewx lill-Oppożizzjoni.

Xi kultant nara li tkun saret konferenza u l-Oppożizzjoni ma tkunx mistiedna.

Jien ma nippretendix li nkun mistiedna biex immur nagħmel diskors, imma li nkun preżenti u nitgħallem, huwa importanti wkoll.

Il-Ministru Dalli taf perfettament li kull darba li nkun mistiedna, nagħmel kull mezz li nattendi, għaliex dejjem se titgħallem mill-esperti li jkun hemm fil-qasam u tagħmel networking man-nies li jkunu preżenti.

Fil-fehma tiegħi, din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Għalhekk qed nagħmel dan l-appell biex f'ġieħ id-demokrazija, l-entitajiet kollha m'għandhomx jinsew lill-Oppożizzjoni.

Nixtieq issa nitkellem dwar l-entitajiet li jaqgħu taħt dan il-Ministeru.

Nibda bil-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika u nifraħ lis-Sinjura Simone Azzopardi neè Cini, li nħatret Kummissarju għall-Vjolenza Domestika.

Kien hemm min ikkritika din l-għażla minħabba rabtiet fil-passat li s-Sinjura Simone Azzopardi kellha mal-Partit Laburista għax kienet taħdem mas-Super One, però, jien nemmen li she can prove everybody wrong.

Din hija persuna li ġejja mill-midja u nemmen sinċerament li tista' tagħti wiċċ u vuċi lill-vittmi tal-vjolenza domestika.

Forsi fid-diskors tagħha, il-Ministru tista' tispjegalna x'ġara eżattament mis-Sur Joe Gerada li ma nafx jekk tneħħiex jew irriżenjax.

Nixtieq nistaqsi wkoll lill-Ministru kemm hemm persuni full-time li qed jaħdmu fuq l-issues ta' vjolenza domestika marbutin mal-Kummissjoni.

Nixtieq inkun naf ukoll x'bidliet saru s'issa f'dan il-qasam.

Nafu li biddilna l-liġijiet tagħna u rratifikajna l-Konvenzjoni ta' Istanbul, però forsi l-Ministru Dalli tista' telabora aktar fuq dan.

Settur li huwa importanti ħafna fejn jidħol il-qasam tal-vjolenza domestika huwa l-Korp tal-Pulizija.

Forsi l-Ministru tista' tgħidilna x'riformi saru u x'taħriġ u bidliet qed isiru fl-għases tal-pulizija.

Segwejt lill-Ministru għall-Intern jaċċenna li diġà qed issir ħidma f'dan ir-rigward u hemm ukoll l-idea li ċerti għases tal-pulizija jkunu hubs apposta għal problemi partikolari.

Perżempju, jekk għandek bżonn għajnuna fuq xi ħaġa speċjalizzata bħall-vjolenza domestika, inti tista' tmur ġo dak il-hub fejn se ssib persuni mħarrġa biex jgħinuk.

Fir-rigward tad-Department of Industrial and Employment Relations (DIER), ninsab informata li hemm nuqqas kbir ta' staff għall-volum ta' xogħol li għandu dan id-dipartiment.

Jien dħalt fuq il-website, u kien hemm paġna li interessatni personalment dwar "measures against precarious work".

Din il-paġna turik biss l-hourly rate ta' x'għandek tħallas lil min tħaddem biex ma tkunx kontra l-liġi.

Nixtieq inkun naf aktar dwar x'inhu x-xogħol li qed jagħmel il-Ministeru f'dan ir-rigward?

Filwaqt li din l-informazzjoni hija tajba, għax jekk se tagħti impjieg lil xi ħadd, għandek tkun ċert li qed tħallsu b'rata tajba u ma tkunx qed tikser il-liġi, ma naħsibx li din l-informazzjoni hi biżżejjed.

Din it-tabella turi x'inhi l-hourly rate għall-cleaners li jaħdmu ġo uffiċċju, kenniesa tat-toroq, cleaners fl-isptarijiet u fid-djar tal-anzjani, careworkers, skrivani u security, fost l-oħrajn.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nkun qed nitlob li npoġġi dawn id-dokumenti li qed nagħmel referenza għalihom fuq il-Mejda tal-Kamra għall-benefiċċju ta' min jixtieq jagħmel referenza għalihom.

Fir-rigward tat-Tribunal Industrijali, dan l-aħħar il-Qorti tal-Appell ġibdet l-attenzjoni li dan it-Tribunal għandu jkollu persuni aktar legali.

Biex inkun ġusta fil-kritika tiegħi, dan ma sarx biss issa taħt dan il-Gvern, imma anke taħt gvernijiet Nazzjonalista.

Jidher li t-Tribunal Industrijali mhux dejjem kellu l-portata ta' ċerti nies li jafu l-liġi sew, bħalma huma l-avukati.

Għalhekk qed niġbed l-attenzjoni fuq dan il-fatt, għax forsi wasal il-waqt li kollettivament naraw kif nistgħu ntejbu dan it-Tribunal.

Diġà rreferejt għall-LGBTIQ u naħseb li waħda mill-aktar affarijiet importanti li ħolqot il-Ministru Dalli fil-Ministeru tagħha kien il-Kunsill Konsultattiv.

Naf li nbidlu xi nies fi ħdan dan il-kumitat, imma minn hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità li nsellem lil Gaby Calleja, Silvan Agius, Ruth Baldacchino u lil ħafna nies oħra li kienu involuti biex inbidlet il-mappa soċjali ta' pajjiżna.

Ippermettuli wkoll li nfakkar il-memorja ta' Jacqueline Azzopardi, ħabiba li lkoll kemm aħna fuq din in-naħa tal-Kamra nħossu n-nuqqas kbir tagħha.

Jaqueline Azzopardi kienet parti mill-kunsill konsultattiv f'isem il-Forum Opportunitajiet Indaqs Partit Nazzjonalista (FOIPN).

(Onor. Membri: Hear, hear) Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li l-website ta' dan il-Kunsill Konsultattiv għandha bżonn li tiġi aġġornata, għax minbarra l-isem ta' Jacqueline Azzopardi li għadu jidher, hemm ukoll ismijiet ta' persuni oħrajn li m'għadhomx f'dan il-kunsill.

Naf li dan l-aħħar kien hemm xi taħditiet fuq il-pass li jmiss fir-rigward tal-LGBTI.

Meta tkun tajt daqshekk enerġija lil settur partikolari, anke permezz ta' liġijiet li jkunu għaddew mill-Parlament, importanti li tara x'inhu l-pass li jmiss.

Meta tkellimt ma' NGOs LGBT, ħafna drabi jgħiduli li issa għandna bżonn niffokaw ħafna aktar fuq is-saħħa.

Naf li kien hemm laqgħat mal-Ministru Fearne f'dan ir-rigward, però naħseb li wara l-kritika kollha li kienet saret fuq it-tkaxkir tas-saqajn taħt Gvern Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam mal-istrateġija nazzjonali għas-saħħa sesswali li kienet ħarġet fl-2011 u wara li l-Ministru Fearne nnisfu tant ikkritika dan is-settur, il-Kunsill Konsultattiv għandu jimbotta sew biex ċerti affarijiet jimxu 'l quddiem.

Fil-fehma tiegħi, hemm erba' affarijiet li nħoss li għandhom ikunu ta' prijorità.

L-ewwel, li jkollna strateġija u politika nazzjonali aġġornata, għax għadna għaddejjin bl-istrateġija tal-2011.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħiduli li ħarġet l-istrateġija l-ġdida.

Tajjeb wisq.

It-tieni, hemm bżonn ta' aktar taħriġ ta' professjonisti f'dan il-qasam, għax għadna niddependu fuq ftit wisq nies li hu diffiċli ħafna li jkunu aċċessibbli minħabba d-domanda kbira li hawn.

It-tielet, li tissaħħaħ il-GU Clinic ta' Malta u, ir-raba', li jkun hemm GU Clinic ġewwa l-gżira Għawdxija.

Naħseb li dawn huma punti importanti ħafna.

Qed ngħid dan fid-dawl tal-aħħar rapport li jkopri s-sena 2016 maħruġ mill-European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) fejn pajjiżna qala' ċamata mhux ħażin.

Bħala pajjiż, tlajna għal 14.5%, li hija rata inkwetanti.

Hawn ma rridx assolutament ninftiehem ħażin u forsi jkun hawn min jaħseb li qed norbot din ir-rata għolja mal-LGBT biss, għaliex f'dan l-istess dokument hemm tabella interessanti ħafna marbuta mas-sena tad-dijanjosi.

Din it-tabella turi li hemm distribuzzjoni mifruxa sew fuq kif ittieħdu l-HIV u l-AIDS fil-pajjiżi Ewropej, fosthom permezz ta' sess bejn l-irġiel, il-heterosexual min-nisa għall-irġiel, il-heterosexual mill-irġiel għan-nisa u titqib bis-siringi.

Fis-snin tmenin niftakru li kellna kampanji edukattivi b'saħħithom ferm.

Bħalissa, fiċ-ċinema hemm il-film Bohemian Rhapsody li jfakkarna fil-mewta traġika tal-kantant Freddie Mercury.

Ma nafx jekk hux il-waqt li nerġgħu nibdew niftakru fil-kampanji b'saħħithom li kienu jsiru matul dawk iż-żmenijiet.

Dalwaqt infakkru l-Jum Dinji kontra l-AIDS u naħseb li pajjiżna għandu verament ixammar il-kmiem f'dan ir-rigward.

Għal min forsi jaħseb illi minħabba li qed nitkellem dwar l-HIV u l-AIDS mhux se jintlaqat minn dan il-mard, tajjeb li jaħsibha darbtejn.

Skont ir-rapport tal-ECDC, Malta qiegħda fit-tielet post fl-Ewropa fir-rigward tal-gonorrhea li hija a male to female transmitted infection.

Din hija tabella xokkanti għal pajjiżna, fejn żgur li ma rridux inkunu fl-ogħla tal-quċċata f'dan ir-rigward.

Għalhekk qed nagħmel appell biex nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Il-fatt li nitilfu l-ħajjiet ta' nies fil-fjur ta' ħajjithom hija traġedja kbira.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar l-OHSA.

Huwa inkoraġġanti li wieħed jinnota li x-xejriet fir-rati tal-korrimenti u fatalitajiet dejjem qegħdin jonqsu.

Madankollu, skont kif ilha tirrapporta l-OHSA għal diversi snin, dawn ix-xejriet jidher li se jibdew jillivellaw ruħhom u għalhekk irridu naraw x'irridu nagħmlu aktar biex jonqsu l-inċidenti u l-imwiet.

Għas-sena 2019, l-OHSA ingħatat żieda ta' €30,000 fis-sena mqabbla mas-sena ta' qabel, probabbilment biex tiżdied aktar il-ħidma f'din l-entità.

Però ma nafx kemm din iż-żieda hi biżżejjed, speċjalment meta fl-aħħar diskors li jien għamilt f'din il-Kamra dwar l-OHSA kont għidt li r-reklutaġġ weħel, u mill-informazzjoni li għandi jidher li s-sitwazzjoni għadha l-istess.

Sal-ġurnata tal-lum, ir-reklutaġġ tal-OHSA għadu miżmum mill-bord.

Għalhekk, l-appell tiegħi hu li ejja naraw għalfejn ir-reklutaġġ huwa mwaħħal ħalli nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Irridu nżommu f'moħħna wkoll li kien hemm żieda fin-nefqa marbuta mal-onorarja, allowances u perkaċċi għaċ-Chairman tal-OHSA, liema spiża qabel ma kenitx hemm.

Xi ħaġa oħra li nnotajt hi li fir-Rapport Annwali, l-OHSA m'għadhiex tniżżel il-korrimenti ta' ħaddiema barranin u nixtieq inkun naf x'inhi r-raġuni għal dan.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk hemm abbuż, għandna d-dmir naraw fejn hemm l-abbuż biex jitwaqqaf.

Huwa pożittiv li dan l-aħħar f'din il-Kamra ddiskutejna l-Att dwar ir-Radjazzjoni Jonizzanti.

Apparti t-tkaxkir tas-saqajn ta' qabel, issa tlesta l-qafas legali, imma jidher li hemm staġnar minħabba li l-bord li kellu jinħatar għadu ma nħatarx.

Forsi l-Ministru tkun tista' tinformana aħjar fejn wasalna fuq din il-Liġi tar-Radjazzjoni Jonizzanti.

Bħalma għidt aktar kmieni, napprezza li bħala Oppożizzjoni nkunu mistednin biex nattendu għal-laqgħat anke relatati mal-OHSA.

Jien kont naħdem fil-Ministeru tas-Saħħa fejn kont noħroġ l-inviti ta' stedina għall-membri tal-Oppożizzjoni matul leġiżlaturi preċedenti.

Huwa importanti li l-Oppożizzjoni tkun taf x'qiegħed jiġri f'kull settur.

Hawn nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira dwar il-MEUSAC.

Dan mhuwiex is-settur tiegħi, però minn hawnhekk, f'isem din in-naħa tal-Kamra, nixtieq nirringrazzja lil Dr. Vanni Xuereb għall-ħidma tiegħu f'dan is-settur u nawguralu għall-ħidma ġdida diplomatika tiegħu.

Issa se niffoka fuq l-ugwaljanza.

L-NCPE hija bla dubju l-aktar entità li taħdem fil-qasam tal-ugwaljanza f'pajjiżna.

Bħalissa qegħdin fil-fażi li l-NCPE se tkun issostitwita minn entità oħra, li se nkunu qegħdin inħarsu lejha mis-sena d-dieħla 'l quddiem.

Fir-rigward tal-ugwaljanza, nixtieq inkun naf aktar fuq il-pjan ta' azzjoni dwar l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.

Inħoss li fejn tidħol l-ugwaljanza bejn is-sessi, m'hemmx il-ħeġġa li kien hemm fil-ħidma tant b'saħħitha li saret fil-qasam tal-LGBTIQ.

Jista' jkun li n-nies involuti fil-ħidma tal-LGBTIQ kellhom aktar ħeġġa, għax forsi kien jinħass sew l-iżvantaġġ fir-rigward tagħhom.

Fir-rigward tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, bħal donnu qed nieħdu l-affarijiet b'mod aktar leġġer.

Fl-aħħar konferenza li attendejt marbuta mal-Liġi tal-Ugwaljanza ħassejt li kien hemm preżenza ta' nies li ma kenux jafu eżattament fiex wasalna fuq din il-liġi.

Fil-fatt, matul dik il-ġimgħa stess, kelli l-opportunità niltaqa' mal-Venice Commission li kienu f'pajjiżna u stajt ninnota li l-verżjoni tal-liġi li kellhom huma konna għadna lanqas biss qrajnieha.

Biex inkun korretta, qed nirreferi għall-verżjoni li kellha l-Venice Commission u mhux għal verżjonijiet differenti li ħarġu qabel.

Għalhekk, napprezza jekk il-Ministru Dalli żżommna daqsxejn aktar aġġornati f'dan ir-rigward.

L-ugwaljanza tal-mara f'pajjiżna mhijiex miexja 'l quddiem bir-ritmu li wieħed jixtieq.

Anzi, hemm ċerti oqsma fejn waqajna lura u għalhekk tajjeb li nikkonċentraw aktar fuqhom.

Bla dubju ta' xejn, waħda mill-akbar diffikultajiet hija fil-gender pay gap fejn bħala pajjiż minn 7.7% issa tlajna għal 11%.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-istatistika maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea dwar il-gender pay gap.

Sfortunatament, it-tabella dwar il-part-timers ma tinkludix lil Malta.

Forsi ta' min jindaga x'inhi r-raġuni għal dan.

Hemm numru sostanzjali ta' nisa li mhux biss jaħdmu part-time, imma li d-dħul prinċipali tagħhom huwa minn xogħol part-time.

Bla dubju ta' xejn, ix-xogħol part-time qed ikollu wkoll effett fuq il-gender pay gap.

Nixtieq li l-Ministru tivverifikali dan il-punt.

Jekk iva - u fil-ħidma li għandu dan id-Dipartiment diġà qegħdin short of staff - forsi l-Ministru tista' tgħidilna jekk hux se jsir xi tibdil fl-istaff ta' dan id-Dipartiment.

Għal min ma jafx eżattament kif qiegħda tolqotna l-gender pay gap, għandi f'idejja rapport, li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, dwar studju li sar fuq Malta.

M'hemmx isbaħ meta titkellem u jkollok studju relatat ma' dak li tkun qed tgħid.

Jidhirli li Joslyn Magro Cuschieri mill-NSO kienet għamlet preżentazzjoni verament tajba waqt konferenza organizzata mill-Uffiċċju tal-President.

Tajjeb ninnotaw li l-ikbar gender pay gap qiegħda fl-ogħla xogħlijiet.

Jekk inħarsu lejn it-tabelli li hemm f'dan id-dokument, insibu li l-attività ekonomika bl-akbar gender pay gap qiegħda għall-financial and insurance activities b'rata ta' 28.3%.

Dawn huma rati għoljin ħafna u għalhekk irridu naraw għalfejn hemm din il-pay gap daqhekk għolja.

Ġeneralment ix-xogħlijiet huma marbutin mal-edukazzjoni u huwa inkwetanti ħafna li skont l-istudju li għamlet is-Sinjura Magro Cuschieri jidher li hemm aktar gender pay gap f'nisa li għadhom livell ta' edukazzjoni terzjarja milli f'dawk b'edukazzjoni sekondarja u bażika.

Fil-fatt, skont dan l-istudju, hemm gender pay gap ta' 23.5% f'nisa li komplew l-istudji tagħhom fuq livell terzjarju, 21.2% fost dawk li għandhom edukazzjoni bażika u 19.7% fost dawk li komplew l-iskola sekondarja.

Riċerka ppreżentata minn Dr. Lara Dimitrijevic turi wkoll li dan is-settur ta' nisa li qegħdin fi grad għoli ta' edukazzjoni u f'xogħol ta' top management huma l-aktar li qegħdin jiffaċċjaw aspett ieħor ikrah, li huwa l-fastidju sesswali fuq il-post tax-xogħol.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tliet artikli marbutin ma' dan li se ngħid.

Artiklu ta' The Times of Malta tat-12 ta' Jannar 2018 kien intitolat u nikkwota:

Il-preżentazzjoni tal-Avukata Lara Dimitrijevic kienet irrapportata f'artiklu tal-ġurnal Malta Today maħruġ fil-5 ta' Marzu, 2018 fejn naqraw hekk:

Fid-9 ta' Marzu 2018, f'artiklu fil-ġurnal The Times of Malta, naqraw hekk:

Il-mistoqsija tiegħi lill-Ministru Helena Dalli hi: X'qed jagħmel il-Ministeru biex innaqqsu l-abbuż u l-fastidju sesswali fuq il-post tax-xogħol?

Fir-rapporti li joħorġu mill-NSO u mill-Eurostat joħorġu figuri li naħseb li għandna bżonn inħarsu lejhom sew.

Se nirreferi għall-istatistika tal-Eurostat intitolata Employment rate by sex.

Kif nafu, f'dawn l-aħħar snin, f'Malta rajna bidliet interessanti.

Nafu wkoll li l-Gvern regolarment jgħid li s-servizz taċ-childcare b'xejn ħalla impatt b'saħħtu fuq in-numru ta' nisa li qed jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Skont din l-istatistika maħruġa mill-Eurostat, dan mhux il-każ.

L-ewwel nett, irrid nagħmilha ċara li kemm jien kif ukoll din in-naħa tal-Kamra aħna favur is-servizz taċ-childcare b'xejn, tant li kienet anke proposta tal-Partit Nazzjonalista fl-elezzjoni li għaddiet.

Però meta nħarsu lejn iċ-ċifri ta' nisa li daħlu fid-dinja tax-xogħol minn sena għal oħra, ma jidhirx li kien hemm spike fin-numri bl-introduzzjoni taċ-childcare.

Hawn m'iniex qed ngħid li għandna nneħħu ċ-childcare b'xejn, imma tajjeb li nħarsu sew lejn ir-raġuni għal dawn il-figuri.

Jekk inqabblu l-figuri tan-nisa li daħlu fid-dinja tax-xogħol bejn l-2014 u l-2015, id-differenza kienet biss ta' 1%; minn 54.3% tlajna għal 55.3%.

Forsi sena mhijiex biżżejjed biex naraw l-effett taċ-childcare b'xejn u għalhekk tajjeb li nħarsu lejn numru ta' snin.

Id-differenza bejn l-2014 u l-2016 kienet ta' 3.7%, jiġifieri minn 54.3% għal 58%.

L-ironija hi li kienu miżuri ta' baġits li saru fis-snin 2011, 2012 u 2013 li raw spike fir-rata tan-nisa li daħlu fid-dinja tax-xogħol.

Fil-fatt, il-qabża fin-numru ta' nisa li ħarġu jaħdmu mill-2011 għall-2012 kienet ta' 4.2%, fejn tlajna minn 43.8% għal 48%, filwaqt li l-qabża mill-2011 għall-2013 kienet ta' 8%, minn 43.8% għal 51.7%.

Ejja naraw x'inhuma l-miżuri li għandna bżonn indaħħlu.

Naħseb li bħalissa hemm daqsxejn ta' problema fil-mod kif qed jiġi offrut is-servizzi taċ-childcare.

Qed ngħid dan għaliex għandna numru ta' nisa li jinsabu f'sitwazzjoni vulnerabbli u żvataġġata li mhux qed igawdu mis-sevizz taċ-childcare b'xejn.

Dawn in-nisa, li għandhom bżonn jaħdmu, jeħtieġu wkoll it-taħriġ biex ikunu jistgħu joħorġu jaħdmu.

Però, minħabba li aħna qegħdin noffru s-servizz ta' childcare b'xejn għall-koppji li jaħdmu, dawn in-nisa mhumiex qed jintlaħqu minn dan is-servizz.

Għalhekk għandna nibdew inħarsu aktar lejn dawn in-nisa li għandhom bżonn it-taħriġ biex naraw kif nistgħu naġevolawhom aħjar.

Sur President, kollettivament naħseb li dawn huma l-aktar punti prinċipali li ridt noħroġ fid-diskors tiegħi llum.

Meta nitkellmu dwar in-nisa vulnerabbli, qed ninkludi wkoll lil nisa barranin li qed jaħdmu bħala cleaners u carers, fost xogħlijiet oħrajn.

Dawn in-nisa jistgħu qegħdin isofru minn xogħol prekarjat u abbuż, liema sitwazzjoni hija serja u teħtieġ attenzjoni.

Rapport ieħor li nixtieq nagħmel referenza għalih huwa r-rapport maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea fl-2018 intitolat "Equality between men and women", liema rapport se nkun qed inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan ir-rapport jittratta l-issue tan-numru ta' nisa fuq il-bordijiet fejn il-mira Ewropea hija ta' 25.3% u r-rata f'pajjżna hi biss ta' 8.4%.

Naqbel mal-Ministru meta fil-kummenti tagħha qalet li meta aħna ngħinu lil grupp ta' nies, anke jekk ikun żgħir, inkunu qegħdin ngħinu lis-soċjetà inġenerali.

L-appell tiegħi huwa li għandna naħdmu biex intejbu s-sitwazzjoni tal-ugwaljanza u tad-diversità f'pajjiżna.

Nerġa' ngħid li saru passi kbar, għax huwa importanti li I give credit where credit is due.

Però naħseb li l-qasam tal-ugwaljanza fir-rigward tan-nisa għandu bżonn aktar attenzjoni u grinta bħalma kellhom setturi oħrajn.

Ejja nkomplu naħdmu biex verament ikollna soċjetà aktar ħanina u ġusta.

Sur President, qabel nikkonkludi, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt mill-websajt tad-Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impjieg b'riferenza għal miżuri kontra x-xogħol prekarju, li turi r-rata ta' ħlas għal ċertu gradi f'entitajiet pubbliċi u dipartimenti tal-Gvern skont il-Ftehim Kollettiv għas-snin 2017-2024;

Kopja ta' Surveillance Report: Annual Epidemiological Report for 2016 fir-rigward ta' HIV u AIDS maħruġ mill-European Centre for Disease Prevention and Control f'Awwissu 2018;

Statistika dwar gender pay gap għal Marzu 2018 li dehret fuq is-sit elettroniku tal-Eurostat;

Kopja ta' rapport maħruġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika (NSO) The Gender Pay Gap in Malta: A Partial Analysis by Occupation and Industry Characteristics datat 20 ta' April 2018;

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku www.maltatoday.com.mt fil-5 ta' Marzu 2018 intitolat "Sexual harassment higher among women in management and professionals";

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku www.timesofmalta.com fid-9 ta' Marzu 2018 intitolat "Half of Maltese women experienced sexual harassment – study";

Estratt minn dokument maħruġ mill-Eurostat: Employment rate by sex li turi s-sitwazzjoni f'diversi pajjiżi tal-Unjoni Ewropea għas-snin bejn l-2007 u l-2015; u

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, waqt id-dibattitu dwar il-Ministeru tal-Affarijiet Ewropej nixtieq nitkellem dwar kif, b'mod partikolari fl-aħħar 12-il xahar, isem pajjiżna ċċappas madwar l-Ewropa u d-dinja kollha.

L-argument li għamel Nick Cohen, li tista' taqbel jew ma taqbilx miegħu, hu li l-mod kif qiegħed iġib ruħu – jien ngħid sfortunatament – Donald Trump, qed jagħti liċenzja lil min f'pajjiżi oħrajn irid juri li lest jgħaffeġ fuq ħaddieħor u fuq id-demokrazija f'pajjiżu.

Cohen jagħti eżempji tat-Turkija, is-Slovakkja u, wara l-aħħar elezzjoni, il-Brazil, fejn il-mexxejja ta' dawn il-pajjiżi qed jagħmlu aktar li jridu.

Cohen ikompli jgħid illi kieku l-Istati Uniti kienet bħal qabel, champion għad-demokrazija, kieku dawn il-pajjiżi joqogħdu attenti, imma għax Donald Trump qed jillaxka, issa kulħadd qed jagħmel li jrid.

S'hemmhekk, wieħed jifhem l-argument.

Però, dan il-ġurnalist isemmi wkoll lil Malta, u hemm fejn qalbi għamlet tikk!

Cohen jgħid li:

Il-ġurnalist ikompli jgħid:

Basikament, dan il-ġurnalist qed jagħmel l-argument li minħabba l-imġiba ta' Trump, pajjiżi oħrajn qed iħossu aktar libertà li jagħmlu li jridu.

Jiddispjaċini ferm naqra dawn it-tip ta' kummenti, mhux għax dan il-ġurnalist m'għandux raġun jiktibhom, imma għax jien Malti li nħobb lil pajjiżi.

Terġa', kif jaf kulħadd, jien ħdimt personalment biex isem pajjiżna jogħla fuq wiċċ l-idejn fl-Unjoni Ewropea matul id-disa' snin li għamilt naħdem fil-Parlament Ewropew.

Niftakar li kull min kien ilissen isem Malta, kien jara ċerta serjetà u kif l-iżgħar pajjiż tal-Unjoni Ewropea kien wieħed mil-aktar rispettati.

Mur staqsi llum dwar Malta fil-kurituri ta' Brussell!

Ovvjament, personalment jiddispjaċini ħafna, għax meta tkun ħdimt għal xi ħaġa imbagħad tara lil xi ħaddieħor jarmihielek, jiddispjaċik!

Jiddispjaċini għax jien Malti, li ħdimt bl-għaraq tiegħi stess, sabiex isem pajjiżna jkun rispettat.

Aktar minn dak li qed jiktbu l-ġurnalisti dwar Malta, f'dan id-diskors, nixtieq nitkellem l-aktar fuq x'għamlu u x'qalu l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea u organi oħrajn lil hinn mill-Unjoni Ewropea madwar l-Ewropa.

Se nirreferi għall-aħħar sena, għax wara kollox, meta qed nitkellmu fuq il-Baġit, qed niġġudikaw il-Gvern dwar l-aħħar 12-il xahar tiegħu.

Jekk tieħu kronoloġija ta' dak li seħħ fl-Unjoni Ewropea u fl-Ewropa li jirrigwarda lil pajjiżna matul l-aħħar sena, issib sitwazzjoni ta' għajb u mistħija.

Isem pajjiżna kien diġà beda jaqla' daqqa fl-Unjoni Ewropea fil-bidu ta' Gvern Laburista, fejn ftit wara l-elezzjoni tal-2013, daħlet l-iskema taċ-ċittadinanza li ħolqot furur sħiħ, tant li kien hem riżoluzzjoni fil-Parlament Eworpew dwar din l-iskema.

Però, ejja nħarsu biss fuq l-aħħar sena.

Matul l-aħħar sena, fis-16 ta' Ottubru 2017 ġiet assassinata Daphne Caruana Galizia u f'Novembru 2017, il-Parlament Ewropew għamel dibattitu b'urġenza dwar Malta u s-saltna tad-dritt f'pajjiżna, jiġifieri kemm f'pajjiżna lesti nirrispettaw jew le l-liġi u kemm lesti li napplikaw il-liġi għal kulħadd.

F'din ir-riżoluzzjoni f'Novembru 2017, il-Parlament Ewropew qal li f'Malta hemm problema tas-saltna tad-dritt.

Din ir-riżoluzzjoni kienet għaddiet mhux bil-Partit Popolari Ewropew biss li għandu madwar 35% tal-membri, imma għaddiet b'maġġoranza u b'appoġġ straordinarju minn kull rokna politika, inkluż mill-Partit Soċjalista li l-Partit Laburista huwa membru tiegħu.

Din ir-riżoluzzjoni għaddiet b'maġġoranza ta' aktar minn żewġ terzi fil-Parlament Ewropew, jiġifieri b'466 vot, li tirrappreżenta 68% tal-membri.

F'Diċembru 2017, kellna żjara f'Malta ta' delegazzjoni ta' Membri tal-Parlament Ewropew sabiex jinvestigaw is-sitwazzjoni tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

F'Jannar 2018, din id-delegazzjoni ħarġet rapport, fejn fl-ewwel konklużjoni tiegħu, il-Membri tal-Parlament Ewropew qalu hekk:

Din id-delegazzjoni kienet tinkludi, tista' tgħid, il-partiti kollha fil-Parlament Ewropew, inkluż il-Partit Soċjalista li l-Partit Laburista huwa membru tiegħu.

Il-konklużjoni ta' dan ir-rapport tagħmel referenza ċara għaċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru u għall-Ministru Konrad Mizzi, li nqabdu fl-iskandlu tal-Panama Papers, fejn tgħid li l-Gvern għandu jneħħihom u jressaqhom għall-ġustizzja u jekk ma jagħmilx hekk se jkun hawn problema kbira tas-saltna tad-dritt u l-kredibilità ta' pajjiżna.

F'Jannar 2018, il-GRECO li hu l-Kumitat tal-Kunsill tal-Ewropa espert fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni jħabbar li se jżur Malta.

F'Mejju 2018, ikollna t-tieni żjara ta' delegazzjoni ta' Membri tal-Parlament Ewropew f'Malta, liema żjara wasslet għall-istess tip ta' konklużjonijiet, għax ma sar xejn.

Fil-fatt, fĠunju 2018 joħroġ ir-rapport tat-tieni żjara tad-delegazzjoni tal-Parlament Ewropew, li jerġa' jikkonferma l-istess konklużjonijiet li għadni kif ikkwotajt.

F'Ġunju 2018, il-European Banking Authority (EBA), li hu organu ġdid tal-Unjoni Ewropea, ħabbar li beda jinvestiga lill-FIAU, li hi l-aġenzija Maltija responsabbli mill-ġlieda kontra l-ħasil ta' flus.

F'Lulju 2018, l-EBA tikkonkludi li l-FIAU Maltija kissret il-liġi Ewropea u tgħid hekk:

Sinjura President, se nkun qed inpoġġi kull dokument li qed nikkwota minnu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din hija l-ewwel darba li l-Awtorità Bankarja Ewropea ħadet deċiżjoni ta' dan it-tip.

Kellha tkun proprju fuq Malta?!

Iva, kienet fuq pajjiżna!

Din l-Awtorità kkundannat l-aġenzija Maltija li għamlet rapport wara l-ieħor li fihom sabet li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru kien involut f'ħasil ta' flus, għamlet rapport ieħor li fih ikkonkludiet li l-Ministru Konrad Mizzi kien ukoll involut f'ħasil ta' flus, imma ma sar assolutament xejn dwar dawn ir-rapporti.

F'Settembru 2018, kellna t-tielet żjara ta' delegazzjoni ta' Membri tal-Parlament Ewropew f'Malta.

F'Ottubru 2018, kellna żjara f'Malta tar-rapporteur tal-Kunsill tal-Ewropa - mhux tal-Unjoni Ewropea - il-Membru Parlamentari Olandiż Pieter Omtzigt.

Il-Kunsill tal-Ewropa, b'mod eċċezzjonali qabbad persuna apposta biex tinvestiga dak li qed jiġri f'pajjiżna.

F'Ottubru 2018 ukoll, il-Kummissjoni ta' Venezja talbet parir tekniku mill-Kunsill tal-Ewropa dwar is-sitwazzjoni tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Il-Kummissjoni ta' Venezja hija kumitat ta' esperti dwar il-kostituzzjonijiet u dwar is-saltna tad-dritt fl-Ewropa, b'mod partikolari fil-Kunsill tal-Ewropa.

Illum tħabbar li tneħħiet il-liċenzja ta' Pilatus Bank.

Illum ukoll sirna nafu li bdiet il-ħidma tal-Moneyval f'pajjiżna.

Għal min ma jafx, il-Moneyval huwa kumitat ta' esperti tal-Kunsill tal-Ewropa li se jinvestiga s-sitwazzjoni dwar il-ħasil ta' flus f'pajjiżna.

Min jaf meta jiġu l-Moneyval f'Malta x'risposta se jagħti l-Prim Ministru meta jistaqsuh għaliex ma ħax passi kontra ċ-Chief of Staff tiegħu, ladarba nstab li kien involut f'ħasil ta' flus f'aktar minn rapport wieħed tal-FIAU?

Għaliex l-FIAU ma ħaditx passi?

Għaliex ma ħax passi l-Avukat Ġenerali?

Għaliex ma ħax passi l-Kummissarju tal-Pulizija?

Dawn huma l-mistoqsijiet li l-Moneyval se jistaqsu lill-Gvern Malti biex jaraw jekk il-liġijiet f'pajjiżna dwar il-ħasil ta' flus hux qegħdin jiġu rispettati jew le.

Semmejt li llum ingħalaq Pilatus Bank, għax ġiet irtirata l-liċenzja tiegħu.

Din hija aħbar tajba li tikkonferma kemm dak li din in-naħa tal-Kamra ilha tgħid dwar Pilatus Bank, li huwa magna tal-ħasil ta' flus, kien il-verità.

Ara kemm il-Gvern jgħid li l-Oppożizzjoni ma tgħidx il-verità!

Li kieku ma ngħidux il-verità, ma kenux jirtiraw il-liċenzja ta' Pilatus Bank!

Il-problema hija li l-irtirar tal-liċenzja ta' Pilatus Bank ġiet sentejn tard!

Il-Gvern kien imissu ħa passi suret in-nies kontra l-Pilatus Bank żmien ilu u mhux illum!

L-isfortuna hi li matul iż-żmien li ntilef, isem pajjiżna laħaq iċċappas!

Irridu ngħidu wkoll li l-Gvern ma rtirax il-liċenzja ta' Pilatus Bank għax ried jirtiraha, imma għax ma kellux għażla oħra!

Il-Gvern ġie dahru mal-ħajt u kien sfurzat jirtira din il-liċenzja mid-deċiżjonijiet tal-European Banking Authority.

Fil-fatt kienu l-awtoritajiet Ewropej li rtiraw il-liċenzja ta' Pilatus Bank.

Lill-Gvern irrid nistaqsih: Hemm għalfejn tordnalek l-Ewropa biex tagħmel xi ħaġa suret in-nies?

Hemm għalfejn tordnalek l-Ewropa biex il-Pilatus Bank tneħħilu l-liċenzja?

Hemm għalfejn tordnalek l-Ewropa biex tagħmel dak li jmisek għamilt mill-ewwel, minflok ma kaxkart saqajk għal sentejn sħaħ?

Ir-raġuni hija sempliċi!

Il-Gvern ma riedx ineħħi l-liċenzja ta' Pilatus Bank, għax kien l-istess Gvern li ried jiftaħ dan il-bank f'pajjiżna.

Kien proprju ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru li ġera biex tingħata l-liċenzja ta' Pilatus Bank.

Ir-Rapport tal-FIAU jgħid hekk:

- iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru -

- hekk jonqos ukoll! -

Dawn huma l-kliem tal-FIAU, li hi l-istess aġenzija Maltija li aktar minn sentejn ilu qalet hekk dwar iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru, u nikkwota:

Għalhekk ma ridux jagħlquh lill-Pilatus Bank!

Ejja nfakkru wkoll li dawn huma n-nies li mhux biss ħadmu biex Pilatus Bank jingħata liċenzja, imma kellhom saħansitra interessi u kontijiet bankarji fih.

Għalhekk meta l-Gvern illum joħroġ jgħid: Ara, kemm jien bravu, għax neħħejt il-liċenzja ta' Pilatus Bank, għalija dan hu kollu teatrin!

Dan għaliex li kien għall-Gvern, din il-liċenzja ma tneħħietx.

Il-verità hi li din il-liċenzja tneħħiet bl-intervent tal-aġenziji tal-Unjoni Ewropea.

Biss, jien jidhirli li ma kellniex bżonn naslu s'hawn!

Ma kellniex bżonn inħammġu isem pajjiżna sakemm il-Gvern għamel dak li missu għamel żmien ilu!

Ngħid ukoll li bħalma ġara fuq il-liċenzja ta' Pilatus Bank, hekk ukoll għad jiġri lill-Gvern fil-konfornt ta' passi li jkun imġiegħel jieħu fir-rigward taċ-Chief of Staff tiegħu u tal-Ministru Konrad Mizzi.

Il-Gvern Malti tilef kull kredtu, ċertament fil-Parlament Ewropew.

Hawn irrid insellem il-ħidma b'mod partikolari tal-membri Maltin tal-Parlament Ewropew David Casa, Roberta Metsola u Francis Zammit Dimech, li minkejja attakki kbar li jsiru kontrihom, żammew mal-linja tal-valuri li nemmnu fihom bħala Ewropej.

Il-liġi għandha tapplika għal kulħadd, inkluż għal Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi.

Irrid insellem ukoll lil dawk il-Membri tal-Parlament Ewropew li mhumiex parti mill-EPP, li bħala Partit Nazzjonalista aħna membri fih, fosthom lil Ana Gomes li hija parti mill-grupp Soċjalista li żgur mhux se ngħidulha aħna x'tgħid, għax hija bniedma retta li ġejja minn familja ta' politika differenti.

Jekk xejn, Ana Gomes hija kontra tagħna politikament, imma qablet magħna, għax hawn qed nitkellmu fuq il-valuri komuni Ewropej.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq dak li huwa bażiku u li jgħaqqadna.

Din mhijiex kwestjoni ta' blu kontra aħmar jew PN kontra Labour.

Din hija kwestjoni dwar dak li huwa sewwa u dak li mhuwiex.

Huwa għalhekk li dejjem ikun hemm maġġoranza kbira fil-Parlament Ewropew meta niddiskutu dawn l-issues.

Mhux l-istess jista' jingħad fil-Kunsill Ewropew, fejn il-Gvern m'għandux l-istess diffikultajiet li jsib fil-Parlament Ewropew, għax fil-Kunsill hemm Ministri li ġejjin minn gvernijiet Ewropej u, kif naf, l-ebda gvern ma jmejjel il-kappell ta' gvern ieħor.

Però l-Kummissjoni Ewropea bdiet tiċċaqlaq, l-aktar wara d-deċiżjoni tal-European Banking Authority.

Fil-fatt il-Kummissarju għall-Ġustizzja tal-Kummissjoni Ewropea Věra Jourová diġà qalet li beħsiebha ssegwi d-deċiżjoni tal-European Banking Authority permezz ta' proċeduri legali kontra Malta, talli Malta m'applikatx id-direttivi tal-Unjoni Ewropea dwar il-ħasil ta' flus.

Hija ħasra li wasalna s'hawn!

Jien ngħid: Kif jista' jkun li l-Gvern, biex jipproteġi lil Keith Schembri u lill-Ministru Konrad Mizzi, qed jgħaddi isem pajjiżna minn dan l-għawġ kollu?

Meta tagħsar kollox, din hija l-problema!

Il-Gvern ma jridx li jittieħdu passi meta jaf li suppost għandhom jittieħdu passi, akkost li ssir ħsara lil isem pajjiżna!

Dan jagħtina ġewwa, għax aħna rridu naraw isem pajjiżna hemm fuq u mhux hemm isfel!

Però meta qed naraw dawn l-affarijiet, ma nistgħux inħalluhom għaddejjin u nagħmlu bħat-tliet xadini li ma jarawx, ma jitkellmux u ma jisimgħux!

Inkella ż-żejt ma jitlax f'wiċċ l-ilma, il-verità ma toħroġx u s-sewwa qatt ma jista' jirbaħ!

Il-Kummissjoni Ewropea, wara ħafna żmien, se tibda tiċċaqlaq ukoll fil-konfront ta' pajjiżna.

Kif nafu, il-Kummissjoni Ewropea hija kawta immens u hekk għandu jkun.

Nappella lill-Gvern biex jieħu l-passi li għandhom jittieħdu fil-konfront ta' Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi ħalli pajjiżna ma jkomplix jiġi mżeblaħ aktar!

Bħala pajjiż irridu noqogħdu attenti li ma jiġrilniex bħall-Polonja u l-Ungerija li fil-konfront tagħhom ġiet triggered azzjoni mill-aktar serja min-naħa tal-Unjoni Ewropea.

Qed nirreferi għal article 7 procedures.

Mhux se nidħol fit-teknikalità ta' dawn il-proċeduri, imma ngħid biss li dawn huma proċeduri serjissimi li jintużaw biss meta pajjiż ikun verament kiser il-valuri komuni Ewropej, jiġifieri r-raġuni għalfejn huwa parti mill-Unjoni Ewropea.

Aħna dħalna parti mill-Unjoni Ewropea għal ħafna raġunijiet, bħall-fondi tal-Unjoni Ewropea u s-suq Ewropew, imma fuq kollox għax għandna l-istess valuri Ewropej.

Il-mument li niksru dawn il-valuri, jinbdew proċeduri serjissimi li jistgħu jwasslu wkoll għas-sospensjoni tal-vot tal-pajjiż partikolari, jekk mhux ukoll għal konsegwenzi oħrajn.

Pereżempju, il-Kummissjoni Ewropea qed tipproponi li min jgħaddi minn article 7 procedures jitlef l-aċċess tiegħu għall-fondi tal-Unjoni Ewropea.

Ejja ma naslux s'hemm!

Nappella lill-Gvern biex ma jħallix lil pajjiżna jgħaddi minn dak l-għawġ.

Kulma jrid jagħmel il-Gvern hu li japplika l-liġi bl-istess mod għal kulħadd u jieħu passi kontra Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi.

Jekk il-Gvern se jibqa' jwebbes rasu, se jdaħħal lil pajjiżna fl-għawġ u isem pajjiżna se jkompli jitkażbar.

Il-Prim Ministru ma jistax jibqa' jirrifjuta li jieħu passi, għax dan qed iwassal għal konsegwenzi koroh.

Ta' spiss nisimgħu lill-Prim Ministru jgħid li rebaħ l-elezzjoni.

Bħal dak li qallu, jekk tagħmel reat kriminali qabel l-elezzjoni u tirbaħ l-elezzjoni, tkun ħsilt id-dnubiet tiegħek!

Immaġinaw lil xi ħadd jinqatel qabel l-elezzjoni, il-qattiel jirbaħ l-elezzjoni u jgħid li issa, m'għandux għalfejn jagħti rendikont ta' għemilu.

Qed inġib eżempju bi qtil biex kulħadd jifhimni mill-ewwel, imma r-reat ta' ħasil ta' flus huwa reat gravi immens ukoll.

Jekk sar reat qabel l-elezzjoni, ma tistax wara l-elezzjoni tiġi tgħidli għalfejn qed niftaħ ħalqi, meta jien tlift elezzjoni!

Allura, billi tlift elezzjoni?

Reat kriminali jibqa' reat kriminali.

Il-passi li kellhom jittieħdu għandhom jibqgħu jittieħdu u mhux qisu qatt ma ġara xejn!

Jekk il-Gvern mhux se jieħu passi, pajjiżna se jispiċċa fi problemi akbar milli jinsab fihom bħalissa!

Sinjura President, jeħtieġ li nsalvaw ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Però, biex nagħmlu dan, il-Gvern ma jistax jibqa' jiprova jgħaddi n-nies biż-żmien.

Jeħtieġ li pajjiżna juri li kapaċi jieħu passi anke kontra min jinsab fil-poter.

L-ikbar test għall-Gvern hu jekk hux kapaċi jieħu passi kontra l-Ministri tiegħu stess, kemm-il darba jkun hemm reati x'jiġu investigati, kif qalet l-FIAU fir-rigward taċ-Chief of Staff u l-Ministru Konrad Mizzi għal darba, darbtejn, tlieta, jekk mhux aktar ukoll.

Infakkar li pajjiżna huwa l-uniku pajjiż fl-Ewropa u fid-dinja fejn Ministru li nqabad f'Panama Papers tħalla fil-kariga tiegħu.

Il-Gvern jippretendi li għax rebaħ l-elezzjoni, ħasel id-dnubiet!

Din l-iskuża ma taħdimx mal-Oppożizzjoni u mhijiex qiegħda taħdem fl-Ewropa u fil-kumplament tad-dinja.

Aħna dħalna fl-Unjoni Ewropea biex meta niġu fix-xifer, issalvana.

Jidhirli li m'għandniex għalfejn naslu sax-xifer.

Jidhirli li l-Ewropa m'għandhiex issalvana minna nfusna.

Jidhirli li aħna stess għandna nkunu l-aġenti għal din it-tip ta' azzjoni li trid tittieħed.

Però, jekk mhux se nagħmlu dan aħna, se tkun l-Ewropa li tordnalna li nieħdu l-passi li jridu jittieħdu.

M'għandniex għalfejn naslu s'hemm, għax għadna fiċ-ċans li nsalvaw lil pajjiżna.

Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed id-dokumenti li għamilt referenza għalihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra li ntbagħtet mill-European Banking Authority fil-11 ta' Lulju 2018 lill-Membri tal-Parlament Ewropew fid-delegazzjoni ad hoc għal Malta, b'riferenza għal Pilatus Bank f'Malta;

Kopja ta' rapport maħruġ mill-kumitat ta' inkjesta biex jinvestiga allegati kontravenzjonijiet fl-applikazzjoni tal-liġi tal-Unjoni Ewropea b'relazzjoni ma' ħasil ta' flus, evitar ta' taxxa u evażjoni ta' taxxa tal-Kumitat dwar il-Libertajiet Ċivili, Ġustizzja u Intern (LIBE) tal-Parlament Ewropew datat 11 ta' Jannar 2018; u

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, se nieħu biss ftit minuti biex inħalli l-aħħar parti mill-ħin allokat għall-Oppożizzjoni lill-Onor.

Ma nistgħux inħallu dan id-dibattitu jgħaddi mingħajr ma nitkellmu fuq il-fondi Ewropej li kienu possibbli grazzi għad-deċiżjoni għaqlija li ħa l-poplu Malti, bis-saħħa ta' Gvern Nazzjonalista.

Tul dawn l-aħħar snin, il-poplu Malti seta' jirrealizza kemm kienet deċiżjoni għaqlija li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, biex illum qegħdin naqtgħu l-frott ta' dik id-deċiżjoni.

Se nkun qed nagħmel numru ta' suġġerimenti u mistoqsijiet lill-Ministru fir-rigward ta' dak li n-nies jistaqsu b'rabta mal-fondi Ewropej.

Wieħed jittama li jkun hemm impenn assolut dwar il-fondi Ewropej.

Il-Ministru u s-Segretarju Parlamentari responsabbli mil-fondi Eworpej jistgħu jikkonfermaw li din in-naħa tal-Kamra bl-ebda mod ma qed tagħmel ballun politiku mill-issue dwar kemm se jkun il-pakkett finanzjarju vvotat għal Malta.

L-appell tal-Oppożizzjoni hu li kif taħt it-tmexxija tal-eks Prim Ministru Dr Lawrence Gonzi, matul kriżi finanzjarja mondjali, pajjiżna rnexxielu jġib somma li kienet taqbeż il-€1 biljun, għandu jkun hemm impenn bis-serjetà min-naħa tal-Gvern biex naraw li nġibu l-akbar ammont ta' fondi għal pajjiżna.

Wieħed jittama wkoll li ma naqtgħux qalb in-nies, il-kunsilli lokali, l-NGOs u entitajiet oħrajn, meta niġu għall-proċess ta' evalwazzjoni li qed jieħu dejjem aktar fit-tul.

Il-burokrazija fil-mod kif isiru l-applikazzjoniijiet u l-proċess ta' evalwazzjoni li qed jieħu ħafna fit-tul qed joħloq problemi bla bżonn.

Qed insemmi l-kunsilli lokali għax dan il-qasam jaqa' taħt ir-responsabbiltajiet tiegħi.

Għalhekk, qed nieħu spunt żgħir biex nirrikonoxxi li l-Gvern aċċetta l-proposta li għamlet din in-naħa tal-Kamra, minkejja li qegħdin fl-Oppożizzjoni, li fil-kumitati reġjonali fi ħdan il-lokalitajiet f'pajjiżna, ikun hemm uffiċjal responsabbli li jista' jgħin lill-kunsilli lokali jaħtfu aktar opportunitajiet b'rabta mal-fondi Ewropej.

Il-Gvern jista' jagħmel il-parti tiegħu billi jieħu dan is-suġġeriment.

Meta qegħdin nitkellmu dwar fondi Ewropej, ma nistax ma nirrikonoxxix kemm kienet deċiżjoni għaqlija li jitwaqqaf il-MEUSAC.

Minn hawn irrid insellem lis-Sur Vanni Xeureb għall-ħidma u l-impenn tiegħu f'din l-entità.

Fil-ġranet li ġejjin, is-Sur Xuereb se jkun qed iħalli din il-kariga biex jibda esperjenza ġdida u għalhekk nawguralu fil-ħidma l-ġdida.

Irrid insellem u nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema kollha li jaħdmu mal-MEUSAC.

Ladarba semmejt il-pakkett finanzjarju, wieħed jittama li l-Gvern jagħmel konsultazzjoni wiesgħa dwar il-fondi tal-programm il-ġdid kif qed jitolbu n-nies hemm barra.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hux minnu dak li ntqal li l-Gvern naqas milli japplika għall-fondi biex jingħata taħriġ lil numru ta' SMEs.

Din l-aħbar ħarġet meta konna qegħdin nitkellmu dwar ir-regolamenti tal-protezzjoni ġenerali tad-data personali, magħrufa bħala GDPR.

Nafu li dan jista' jfisser piż għall-SMEs li għandhom multi mhux żgħar fuq rashom jekk ma jonorawx l-obbligi tagħhom.

Il-Gvern seta' faċilment japplika għal dawn il-fondi.

Sinjura President, nittama li l-Gvern jaħdem bis-serjetà kemm f'Malta kif ukoll barra minn xtutna favur aktar fondi Ewropej, kif inhu mistenni minnu.

B'hekk naraw li naħtfu kull opportunità biex inġibu aktar fondi.

Qed ngħid dan għax jidher li hemm numru ta' programmi oħrajn li se jkunu qed jieħdu daqqa 'l isfel, fosthom il-programmi li l-erba' local action groups f'pajjiżna qed jaħdmu fuqhom.

Nitlob li l-Ministru tikkonferma jekk hux minnu li se jkun hemm tnaqqis minn dawn il-fondi.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Infakkar li fadal żewġ minuti għall-Oppożizzjoni.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, naħseb li f'dan il-pajjiż nistgħu naslu f'sitwazzjoni li ma nħallu lill-ebda mara jew vittma ta' vjolenza domestika tibqa' tbati.

Nirrikonoxxi l-ħidma tal-Ministru Helena Dalli u ta' dawk li ħadmu qabilha biex il-vjolenza domestika tiġi rikonoxxuta bħala l-isfreġju tas-soċjetà, kif fil-verità hi.

Nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li jaħdmu f'dan il-qasam, mhux biss f'NGOs jew f'istituzzjonijiet, imma anke fis-skiet ta' darhom.

Ħafna jgħinu fil-kwiet bħal, pereżempju, b'kelma ta' kuraġġ jew bi platt sħun li forsi ġara tippreżenta lill-mara u lil uliedha li jkunu qed isofru minn vjolenza domestika.

Nemmen li jekk ikun hemm tassew ir-rieda, nistgħu ngħinu ħafna aktar lill-vittmi tal-vjolenza domestika.

Ir-rieda mhijiex biss meta nilleġiżlaw, imma wkoll li napplikaw il-liġijiet li ngħaddu minn din il-Kamra.

Ovvjament huwa importanti li nilleġiżlaw, għax għall-inqas inkunu poġġejna xi ħaġa iswed fuq l-abjad, imma aktar importanti minn hekk huwa li jkollna l-qafas neċessarju u effettiv biex inpoġġu l-liġi fil-prattika u naqtgħu l-frott.

B'hekk inkunu qegħdin nagħtu lill-komunità, lis-soċjetà u lill-pajjiż, verament dak li għandna bżonn.

Illum waħda mill-persuni li ltqajt magħhom kienet omm ta' żewġt itfal li kellha titlaq mid-dar tagħha minħabba l-vjolenza domesitka.

Din il-mara qed tgħix f'kamra għand il-YMCA, li nsellmilhom minn hawn għall-ħidma tagħhom, u qed tipprova taħdem biex forsi jkollha deposit għall-kera.

Kif kienet tgħid tajjeb Virginia Woolf, biex bniedem jilħaq il-milja tiegħu, "a room of one's own is necessary", aħseb u ara fil-każ ta' mara li qiegħda trabbi u li ħarbet mis-swat.

Din il-mara għandha tifla li kienet f'childcare u tifel li jmur l-iskola.

Issa t-tifla laħqet l-età tal-kindergarten, imma ma ġietx aċċettata f'kindergarten, għax din it-tifla, anke minħabba l-ambjent li trabbiet fih fit-tfulija, ma qatgħetx il-ħarqa.

Din il-mara li qed tagħmel minn kollox biex forsi jkollha saqaf fuq rasha, qed ikollha tuża parti sostanzjali mid-dħul tagħha biex tħallas childcare privat.

Qed insemmi dan il-każ, għax jekk m'aħniex se nagħtu kas tad-dettall, se jiġrilna bħalma ġara f'każi estremi, fejn nisa waslu biex saħansitra nqatlu, għax meta marru jagħmlu rapporti fl-għases ma ngħatawx l-attenzjoni u l-għajnuna meħtieġa, mentri kieku ngħatat dik l-għajnuna, dawn in-nisa forsi għadhom ħajjin, igawdu l-familja tagħhom sal-lum.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni.

Il-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-Gvern.

Is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sinjura President, nixtieq nibda billi nirringrazzja liż-żewġ Segretarji Permanenti li jinsabu preżenti fil-Kamra, is-Sur Camilleri u s-Sur Zahra, l-erba' diretturi ġenerali li flimkien imexxu l-Merging Authority li tieħu ħsieb il-fondi Ewropej u lit-team tas-Segretarjat tiegħi li flimkien ma' persuni li jaħdmu fil-Permanent Representation of Malta fl-Unjoni Ewropea jgħinuna ta' kuljum fil-ħidma tagħna.

F'dan id-diskors se nkun qed nispjega kif Malta tinsab fl-aqwa tagħha permezz ta' djalogu soċjali b'saħħtu u kif se nkomplu ngħixu s-suċċess permezz tal-fondi Ewropej li pajjiżna ħadem tant tajjeb għalihom.

Bl-istess għaqal, irridu naċċertaw li dawn il-fondi jmorru f'investiment għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri.

Sinjura President, ippermettili nibda billi nsemmi l-isfidi li għandna fil-ġimgħat u xhur li ġejjin.

L-ewwel nett, irridu naċċertaw li bejn issa u l-ewwel jiem ta' Diċembru, pajjiżna jilħaq il-miri ta' nefqa b'fondi Ewropej għall-2018, magħrufa bħala disbursement targets, li pajjiżna fassal għalih innifsu u li rridu nilħqu, bħal m'għamilna matul snin oħra.

L-isfida għall-ministeri, l-awtoritajiet u l-aġenziji kollha li għandhom proġetti, skemi jew programmi hija li jżommu ma' dawn il-miri.

L-għaqal mhuwiex biss li nġibu l-fondi Ewropej imma wkoll li dawn il-fondi jintużaw għall-poplu Malti u Għawdxi.

It-tieni nett, l-2019 se tkun kruċjali fir-rigward tal-fondi Ewropej li Malta tista' tkun qed tibbenefika minnhom wara l-2020.

Fost l-oħrajn, nisimgħu kliem bħall-EU Budget, Multiannual Financial Framework u oħrajn.

Importanti li l-Unjoni Ewropea, l-istrutturi u l-ħaddiema tagħha jkollhom il-flus biex joperaw b'effiċjenza, iżda, Sinjura President, taqbel miegħi li l-poplu Malti u Għawdxi jinteressah l-aktar mill-fondi li se tkun qed tingħata Malta biex insostnu u nikkonsolidaw it-tkabbir ekonomiku li għandna fil-preżent.

Kif nafu, quddiemna għad għandna numru ta' sfidi, għalhekk fadlilna x'naqdfu biex naslu fid-destinazzjoni li fassalna sabiex inġibu l-aqwa pakkett ta' fondi għal Malta.

Se naċċertaw li pajjiżna jġib l-aħjar pakkett ta' fondi ta' koeżjoni, fondi strutturali li semma l-Onor.

Robert Cutajar, fondi għas-sigurtà, fondi għaż-żgħażagħ u l-istudenti permezz tal-programm Erasmus u fondi għar-raħħala, biedja u sajd.

Għalhekk il-ħidma fuq il-pakkett regolatorju ta' diversi fondi Ewropej għa-seba' snin mill-2021 sal-2027 se tkun intensiva, b'diskussjonijiet li mistennija jimxu b'pass mgħaġġel.

It-tielet mira, fost l-isfidi ewlenin, għandna roadmap fejn se nkomplu l-ħidma fuq l-istrateġiji, ippjanar u l-programmazzjoni neċessarja għall-fondi li se jiġu allokati lil Malta għas-snin 2021 sal-2027.

Irrid ngħid li din il-ħidma diġà bdiet, biex kull Ministeru jipprepara għall-fondi li pajjiżna se jkun qed jieħu għas-seba' snin ta' wara.

Mis-sena d-dieħla pajjiżna se jkollu pjattaforma ġdida ta' diskussjoni, magħrufa bħala l-Europa Forum.

Din hija konferenza internazzjonali li fiha niddiskutu r-rwol ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kif ukoll id-direzzjoni li se jieħu fiż-żmien li ġej dan il-proġett Ewropew li semma tajjeb l-Onor.

Dawk huma l-erba' miri ewlenin, fost miri oħrajn.

Nista' nsemmi, pereżmpju, l-għodda ġdida biex tgħin lis-settur pubbliku fil-preparazzjoni ta' proġetti ħalli jkun hemm aktar valur miżjud għan-nies.

Ngħid ukoll li wara li din is-sena issimplifikajna u kkonsolidajna bil-kbir il-funzjonijiet tal-EU Certifying Authority, matul is-sena d-dieħla, se nkunu qegħdin intejbu l-effiċjenza fiċ-ċertifikar ta' pagamenti biex il-fondi Ewropej ikunu jistgħu jgħaddu fil-Fond Konsolidat fl-iqsar żmien possibbli.

Il-politika ta' koeżjoni f'Malta hija implimentata mid-Diviżjoni għall-Ippjanar u l-Kordinazzjoni tal-Prijoritajiet (PPCD).

Hemm tliet programmi operattivi, li huma l-Fond ta' Koeżjoni, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-European Social Fund, fejn hemm aktar minn €850 miljun disponibbli għal dawn it-tliet programmi.

Fost l-oħrajn, dawn il-programmi jinkludu appoġġ għall-intrapriżi żgħar u medji, appoġġ għall-adattament tal-akkomodazzjoni soċjali, u appoġġ lin-nies vulnerabbli biex ngħinuhom ikunu eqreb is-suq tax-xogħol.

Jinkludu wkoll appoġġ għall-iżvilupp tal-infrastruttura li tkun maħsuba li tipprovdi ambjent tajjeb u ħidma favur bini u żvilupp urban sostenibbli.

Permezz tal-fondi Ewropej qed naraw li l-ewwel noħolqu l-ġid, imbagħad inqassmu dak il-ġid mas-soċjetà kollha.

Fil-fatt, permezz tal-implimentazzjoni tal-Fond Soċjali Ewropew, gawdew aktar minn 11,300 persuna li minnhom 51% kienu nisa.

Fl-2018, il-Ministeru kompla bis-sejħiet għall-proġetti għal dawn it-tliet programmi operattivi bil-għan li jintlaqtu varji setturi.

Dan huwa Gvern pro-business u aktar 'il quddiem se jkolli ċ-ċans nispejga għalfejn.

Fir-rigward tal-appoġġ lill-SMEs, l-Onor.

Cutajar staqsa jekk Malta naqsitx milli tapplika għall-fondi f'dan ir-rigward.

Se nsemmi x'sar u mbagħad inħalli lill-poplu Malti u Għawdxi jiġġudika jekk dak li sar, sarx bl-aħjar mod jew setax sar aktar.

Kemm il-European Regional Development Fund kif ukoll il-European Social Fund jipprovdu appoġġ lill-SMEs b'allokazzjoni totali taħt iż-żewġ fondi li taqbeż id-€90 miljun.

Dan l-ammont ma jinkludix iż-żewġ industrial parks ta' Ta' Qali u tax-Xewkija f'Għawdex.

L-appoġġ disponibbli qed imur f'forma ta' grants u f'forma ta' financial instruments.

B'hekk, qed naraw li nżidu l-kompetittività u ninkoraġixxu u nappoġġjaw l-integrazzjoni ta' nies vulnerabbli.

L-iskema Access to Employment tipprovdi għajnuna lill-intrapriżi f'Malta u f'Għawdex biex jiġi promoss l-impjieg ta' nies li l-aktar ikollhom problemi fost dawk li qed ifittxu x-xogħol u huma inattivi.

B'hekk jitjiebu l-opportunitajiet għall-aċċess fis-suq tax-xogħol u jiġu pprovduti esperjenzi tax-xogħol lil dawk li huma l-aktar 'il bogħod minn impjieg bi qligħ.

Fl-istess ħin, titnaqqas id-differenza bejn il-provvista tad-domanda tas-suq tax-xogħol, tiżdied l-integrazzjoni soċjali u jiżdied ukoll it-tul tal-ħajja tax-xogħol għall-ħaddiema kbar fl-età.

L-iskema Agile Economy, magħrufa bħala Investing In Skills (IIS), hija maħsuba biex tippromwovi l-aċċess għat-taħriġ ta' persuni li jipparteċipaw b'mod attiv fis-suq tax-xogħol Malti bil-ħsieb li tiżdied il-produttività u tissaħħaħ l-adattabilità tagħhom.

Mela fuq naħa għandna l-Access to Employment fejn għandek fondi Ewropej li qed imorru għal grants biex aktar nies vulnerabbli jidħlu fid-dinja tax-xogħol u fuq in-naħa l-oħra għandna l-IIS fejn fondi Ewropej qed jintużaw biex insaħħu l-workforce preżenti u dik futura.

B'hekk, qed naħdmu biex ikollna għarfien u ħiliet għall-industriji tal-lum u dawk ta' għada, permezz ta' grants li qed iħallu aktar flus fil-bwiet tan-negozji.

Permezz ta' dawn iż-żewġ skemi ngħataw aktar minn 1,432 għotja lil aktar minn 590 intrapriża sa Settembru ta' din is-sena.

Fil-fatt, dawn iż-żewġ skemi, l-Access to Employment u l-IIS marru kollha għan-negozji li għandhom bżonn l-għajnuna biex ikomplu jikbru u jimirħu.

Niġi issa biex nitkellem dwar il-financial instruments li mhumiex grants, imma huma ring-fenced.

Dawn l-ERDF Funds qed imorru biex inkomplu ngħinu lill-SMEs, fosthom b'guarantees u loans vantaġġjużi.

Fil-fatt, wara l-ftehim ta' finanzjament li sar fl-2015, fejn dakinhar kien il-predeċessur tiegħi l-Ministru Ian Borg, żidna b'€7 miljuni fit-tielet kwart tal-2018 biex it-total ta' SME Initiative f'Malta issa tammotna għal xejn inqas minn €22 miljun.

Dan ifisser li kellna nagħmlu t-top-up sempliċiment għax il-flus li ġew ivvotati fil-bidu ngħataw kważi kollha.

L-estimu ta' assorbiment f'Settembru tal-2018 huwa ta' ftit inqas minn 80% tal-portafoll kollu, bi 78% għall-Bank of Valletta u 83% għall-Banif Bank.

Wieħed jista' jsemmi wkoll jekk l-SMEs kellhomx bżonn jagħmlu użu mill-COSME li huwa fond dirett.

Dawn huma loans u guarantees li l-Gvern Malti diġà qed jipprovdi permezz tal-financial instruments.

Issa rrid ngħid ukoll li kien hemm kandidat tal-Partit Nazzjonalista għall-MEP li għandu narrativa jgħid li Malta mhux qed tagħmel xogħol tajjeb fl-Unjoni Ewropea u allura jixtieq jiġi elett hu biex jagħmel dan ix-xogħol.

Dan il-kandidat semma l-Juncker Plan, fejn qalilna li jinsab diżappuntat li Malta ma ssellfitx mill-Juncker Plan, jiġifieri l-EFSI.

Bir-rispett kollu, dan l-argument ma jagħmilx sens!

Għalhekk nappella biex noqogħdu attenti kif nitkellmu hemm barra.

Nafu li Malta qed tagħmel użu massimu mill-fondi strutturali, ta' koeżjoni u mill-financial instruments kif qegħdin naraw permezz tal-SME Initiative.

Ma jagħmilx sens li Malta tiddejjen - għax fil-verità hekk tkun qed tagħmel - biex tagħmel xi ħaġa bil-flus li diġà huma disponibbli mill-Fond Konsolidat jew mill-fondi strutturali.

Niġi issa biex nitkellem dwar l-għajnuna li qed tingħata fi grants - mhux loans u guarantees - li marru għand l-SMEs.

Fil-fatt, kellna €51 miljun disponibbli li ntużaw, fost l-oħrajn, għall-iskema Business Enhance biex ngħinu intrapriżi ta' daqs żgħir u medju, l-iskema Start-ups, skemi għall-SMEs biex ikomplu jikbru, skemi biex jiddiversifikaw il-prodott jew servizz tagħhom u skemi biex jirrinovaw il-prodott tagħhom jew jidħlu f'eCommerce biex ikollhom online platform u jbigħu s-servizz jew il-prodott tagħhom online.

Kien hemm ukoll skema biex wieħed jagħmel business plan professjonali b'fondi Ewropej li jmorru fi grants għand l-SMEs.

Ħafna intrapriżi għamlu użu minn dawn il-fondi u forsi fil-ħin li ġej insemmi wħud minnhom.

Apparti minn dan, €20 miljun minn dawn il-fondi marru fir-Research, Development and Innovation Grant Scheme.

Din l-iskema se tindirizza numru ta' oqsma identifikati fl-istrateġija tal-Ismart Specialization, manifattura, saħħa, servizzi marittimi, avjazzjoni u aerospazju u l-ICT.

Tajjeb ngħid li l-iskema Enhance u skemi oħra qed jingħataw miċ-ċentru Business First.

Kull SME tista' tmur f'din l-entità u tara xi skemi hemm li huma ffinanzjati mill-Gvern, immexxija mill-Ministeru tal-Onor.

Dawn huma skemi li jikkomplementaw lil xulxin, immexxija mill-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza u l-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar.

Dan il-Gvern kompla jaħdem mill-qrib mal-istakeholders ikkonċernati biex jiġi assigurat li l-intrapriżi eliġibbli jkollhom l-informazzjoni u l-assistenza neċessarja sabiex ikomplu jinvestu u jissaħħu filwaqt li jsiru aktar kompetittivi.

Dan il-Gvern qed iħares ukoll lejn il-persuni vulnerabbli billi jagħti appoġġ għar-riġenerazzjoni taż-żoni u l-akkomodazzjoni soċjali.

Qed jiġu installati lifts f'100 blokka ta' appartamenti li huma effiċjenti fl-enerġija bil-għan li l-persuni vulnerabbli jkollhom aċċessibbiltà aħjar fl-appartamenti fejn jgħixu.

Fir-rigward tal-impjegabilità u l-addattabilità tal-kapital uman, dan il-Gvern qed ikompli jaħdem biex jara lil kulħadd jaħdem, inkluż lill-persuni vulnerabbli.

L-għan hu li ngħinu lil min qed ifittex ix-xogħol, inkluż il-ħaddiema ta' età ikbar, intejbu l-prospetti tax-xogħol, inżidu l-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol permezz ta' tnaqqis ta' ostakli u nħeġġu lill-individwi biex jikkonsidraw forma ta' impjieg alternattiv, anke billi jsiru sidien ta' negozju.

B'hekk qed nindirizzaw lil dawk li mhumiex jaħdmu, jistudjaw jew jitħarrġu.

L-iskema NEET qed tgħin biex jiġi faċilitat aċċess għat-taħriġ u l-impjieg sostenibbli, fejn €26 miljun se jmorru għal dawn il-proġetti Training for Employment, il-Youth Guarantee u l-iskema Access to Employment.

Niġi issa biex nitkellem dwar l-inklużjoni soċjali u għajnuna għan-nies vulnerabbli.

Nafu li 30% mill-Fond Soċjali Ewropew qed imorru għall-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali.

Bħala Gvern ġibna riżultati biex noħolqu soċjetà aktar inklużiva, niġġieldu l-faqar ta' kull tip jew diskriminazzjoni u ntejbu l-impjegabilità tal-individwi u l-aċċess għas-servizzi soċjali sostenibbli u ta' kwalità għolja.

Fil-fatt, fl-2018 qed jiġu implimentati 13-il proġett f'dan is-settur importanti b'investiment totali ta' madwar €37 miljun.

Kburi ngħid li taħt dawn l-interventi, sal-aħħar ta' Settembru 2018, il-Fond Soċjali Ewropew għen madwar 2,000 persuna li minnhom 33% huma nisa.

Barra minn hekk, dawn it-tip ta' interventi huma kkomplementati mill-fond għall-għajnuna Ewropea għall-persuni l-aktar fil-bżonn b'allokazzjoni totali ta' €4.6 miljuni taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Michael Falzon.

Sinjura President, dan huwa Gvern tax-xogħol u tal-edukazzjoni.

Infakkar fil-programm FEAD li għaddej ġmielu.

Għaddejjin ukoll bil-ħidma bil-għan li ntejbu l-esperjenza tal-edukazzjoni u s-sistemi tal-istrutturi tal-edukazzjoni biex jiġu indirizzati kwestjonijiet marbuta ma' min jitlaq kmieni mill-iskola, jiġifieri l-early school leavers.

Qed naħdmu biex inkabbru n-numru ta' parteċipanti li jkomplu l-istudju tagħhom u jirnexxu fl-edukazzjoni terzjarja, fost studji oħrajn.

Is-setturi li fihom qed isiru interventi b'fondi Ewropej jinkludu distribuzzjoni u taħriġ relatat mat-teknoloġija diġitali, anke permezz tat-tablets fl-iskejjel primarji, fejn tajna tablet lil kull tifel jew tifla, bil-għan li titjieb l-esperjenza tat-tagħlim għall-istudenti.

Infakkar ukoll fl-iskema Endeavour, li hu programm ta' boroż ta' studju f'livell ta' riċerka post dottorali sabiex insaħħu l-kontribuzzjoni lejn l-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp.

Kburi ngħid li, sal-lum, permezz tal-interventi tal-Fond Soċjali Ewropew ġew appoġġjati madwar 4,000 persuna u mqassma 'l fuq minn 7,500 tablet fl-iskejjel primarji.

Barra minn hekk, 'il fuq minn 500 kumpanija bbenefikaw mill-iskema ta' għajnuna li tipprovdi taħriġ għall-impjegati.

Fir-rigward tat-tkabbir tal-kapaċità amministrattiva istituzzjonali, 80% tal-Fond Soċjali Ewropew qed imorru f'din id-direzzjoni.

Matul l-2018 qed jiġu implimentati 15-il proġett b'investiment totali ta' madwar €14-il miljun f'dan is-settur tant importanti li huwa mmexxi mill-Segretarju Permanenti Prinċipali fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Permezz tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali għaddejja ħidma b'baġit ta' madwar €130 miljun.

Din il-politika ta' żvilupp rurali qed tgħin liż-żoni rurali jiffaċċjaw l-għadd kbir ta' sfidi ekonomiċi, ambjentali u soċjali għas-seklu 21.

Numru ta' raħħala u bdiewa għamlu użu minn numru ta' skemi li għenuhom jibdlu l-ħamrija tagħhom, jirranġaw ħitan tas-sejjieħ u jagħmlu żvilupp organiku, fost proġetti oħrajn li jmissu ma' dawn il-fondi Ewropej.

Fl-2019 se nkomplu naħdmu bis-sħiħ biex jintlaħqu l-miri u l-għanijiet tal-programm għall-ġid tas-settur rurali.

Fir-rigward tas-sigurtà, solidarjetà u immigrazzjoni, hemm il-Programm tal-Ażil, Immigrazzjoni u Integrazzjoni li se jkompli jibni fuq il-miżuri ta' integrazzjoni li qed jiġu implimentati u se jagħti lok għall-proġetti marbutin mal-politika ta' integrazzjoni nazzjonali.

Fl-2019 se tkompli l-addattazzjoni ta' pajjiżna fuq ir-ritorn involontarju u dak sforzat.

Fir-rigward tal-Korp tal-Pulizija u l-Armata, ninsabu għaddejjin bi proġetti kbar.

Fil-fatt, matul l-2018 kellna diversi proġetti li ġew konklużi.

Insemmi x-xiri ta' scanner għad-Dwana u tagħmir ġdid għall-Armata, fosthom l-offshore patrol vessel ġdida li se tiswa lill-pajjiż madwar €50 miljun, li €30 miljun minnhom huma ffinanzjati mill-programm ta' sigurtà interna.

Il-mira għas-sena d-dieħla hija li nkomplu niffokaw fuq titjib u tagħmir ġdid għall-Korp tal-Pulizija, l-Armata u entitajiet nazzjonali li jiggarantixxu s-sigurtà f'pajjiżna.

F'dak li għandu x'jaqsam mat-tagħlim u l-edukazzjoni, insemmi l-programm Erasmus Plus li bħalissa qed jgħin setturi ta' għaqdiet ta' żgħażagħ, studenti u għalliema jkomplu jitħarrġu lil hinn minn xtutna.

Niġi issa biex nitkellem dwar il-qasam marittimu, fejn għandna l-Fond Ewropew għas-Sajd.

Bħalissa għaddejjin b'kollaborazzjoni mal-Ministeru għal Għawdex u l-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, bi proġetti varji.

Insemmi, fost oħrajn, il-breakwater fil-Ponta tal-Qrejten u t-tenders li ħerġin għal slipways u pontoons għas-sajjieda fl-Imġarr, Għawdex u postijiet oħrajn.

Kif qed naraw, il-ħidma ma taqta' xejn!

Insemmi l-proġetti li għaddejjin permezz tal-iskemi fuq programmi territorjali fil-Mediterran.

Fir-rigward tal-Programmi Bilaterali, insemmi n-Norwegian Funds u l-EA Funds li se jkunu indirizzati lejn settur vulnerabbli.

Hawn qed nitkellmu dwar fondi li se jmorru għat-tfal bl-awtiżmu, dawk esklużi soċjalment, l-arkivji tal-mużewijiet marittimi, restawr tal-istess mużew fil-Birgu u apparat għall-Isptar Mater Dei u għall-bank tad-demm, fost oħrajn.

Rigward il-fondi diretti mill-Unjoni Ewropea, għaddejjin b'capacity building għas-sena li ġejja, studji u għarfien aħjar għall-fondi diretti li nagħmlu mal-Unjoni Ewropea, fosthom il-Horizon 2020, Life Plus, Creative Europe u COSME.

Insemmi wkoll id-Diviżjoni għall-Istrateġija u l-Implimentazzjoni, fejn għaddejjin b'ħidmiet b'aktar enfasi għal wara l-2020, fosthom ir-rwol importanti li għandha din id-Diviżjoni bħala l-awtorità nazzjonali ta' kordinament għall-programmi ta' appoġġ għar-riformi strutturali, li diġà bbenefikajna minnhom u se nkomplu nibbenefikaw minnhom fiż-żmien li ġej.

Rigward id-djalogu soċjali u l-proposti leġiżlattivi li jiġu studjati mill-MEUSAC, irrid ngħid li l-MEUSAC għandu tliet funzjonijiet prinċipali: l-ewwel li jkun sors ta' informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea, jistimula dibattitu dwar il-miri u l-istrateġiji għat-tul tal-Unjoni biex naraw fejn tinsab u fejn sejra; it-tieni li jiddiskuti l-proposti leġiżlattivi tal-Unjoni Ewropea u kif se jolqtu liċ-ċittadini u lill-intrapriżi Maltin, u t-tielet li jagħti għajnuna lill-NGOs, lill-kunsilli lokali u l-kunsilli reġjonali fejn jidħlu programmi iffinanzjati minn fondi Ewropej.

Aktar tard, il-Ministru Helena Dalli se tidħol aktar fid-dettall dwar id-djalogu soċjali li sar man-nies matul dawn l-aħħar ġimgħat.

Dan kien eżerċizzju li mexxiet il-Ministru flimkien mal-MEUSAC.

Kif semmejt qabel, il-MEUSAC jistudja d-direttivi u r-regolamenti li joħorġu minn żmien għal żmien u jlaqqa' lil dawk kollha li jintlaqtu minn dawn ir-regolamenti biex jagħti spjegazzjoni aktar fid-dettall u jipprepara lil Malta biex tirregola ruħha mad-direttivi u regolamenti Ewropej.

Niġi issa għall-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali (MCESD) li r-rwol tiegħu huwa li jlaqqa' flimkien l-imsieħba soċjali, fejn il-unions, l-employers u s-soċjetà ċivili jiddiskutu temi ta' importanza għall-pajjiż.

M'hemmx bżonn li nsemmi x'ħareġ mil-laqgħat li kien hemm matul dawn l-aħħar snin, però tajjeb ngħid li wieħed ma jqumx filgħodu u jgħid li l-COLA tinħadem ħażin jew li se jibdilha!

L-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod!

L-affarijiet isiru b'għaqal, bi prudenza u b'konsultazzjoni wiesgħa mal-imsieħba soċjali kollha.

Għalhekk huwa importanti li wieħed joqgħod attent kif jitkellem dwar ċerti mekkaniżmi li ilhom maqbula għal diversi snin.

Saret ħidma f'kull livell, fosthom fil-core group tal-MCESD, fil-Kunsill Primarju, fil-Kumitat Reġjonali ta' Għawdex u fil-Kumitat tas-Soċjetà Ċivili.

Diversi suġġetti ġew diskussi, fosthom l-effiċjenza tal-proċess ġudizzjarju, il-programm nazzjonali tar-riforma u edukazzjoni minn perspettivi tal-ħiliet, immexxija mill-Kunsill Nazzjonali.

Fejn jidħlu fondi Ewropej, sal-aħħar ta' Ottubru 2018, kien hemm 52 sottomissjoni f'applikazzjonijiet b'valur ta' kważi €8 miljuni, 40 proġett li kienu kofinanzjati minn fondi Ewropej, 250 laqgħa ma' individwi, għaqdiet mhux governattivi u kunsilli lokali, fost l-oħrajn, u 321 rikjesta għal informazzjoni dwar fondi tal-EU imwieġba.

Dan ix-xogħol kollu sar mill-MEUSAC.

Sinjura President, tajjeb ngħid li l-ħidma li saret fil-qasam soċjali hija b'saħħitha u li ħalliet effett pożittiv.

Dan huwa Gvern pro-business u viċin in-nies.

Dan hu l-mudell ekonomiku li bih se nkomplu noħolqu l-ġid, liema ġid qed jissarraf f'suċċess li qed jasal għand kulħadd.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, nibda billi nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia u lill-Ministru Helena Dalli għax-xogħol tagħhom.

Nirringrazzja wkoll lill-kelliema kollha ta' qabli għall-kontribut f'dan id-dibattitu.

Minn dak li segwejt, jidher li kien wieħed mill-aktar dibattiti kostruttivi.

Nirringrazzja wkoll lill-membri kollha tal-Kumitat tal-Affarijiet Barranin u Affarijiet Ewropej li nippresiedi jien, li minn żmien għal żmien jagħtu wkoll input kostruttiv.

Fil-ħin li għandi se nitkellem dwar suġġetti li jinteressaw lin-nies.

Nibda billi nitkellem dwar Brexit, li ilna nitkellmu fuqha minn Ġunju 2016.

Dan huwa suġġett importanti kemm jekk ikun hemm tluq ordnat u anke fil-każ li ma jkunx hemm tluq ordnat.

Il-Gvern, u anke jien personalment bħala deputat, naqblu li għandu jkun hemm tluq ordnat, għaliex dan jagħti ċertezza kemm bħala withdrawal agreement kif ukoll fir-relazzjoni futura li l-Unjoni Ewropea jkollha mar-Renju Unit.

Ejja niftakru li r-Renju Unit huwa pajjiż importantissimu kemm għal Malta bħala Stat Membru kif ukoll għall-Unjoni Ewropea.

Biss, jista' jagħti l-każ li jkun hemm xenarju ieħor jekk ikun hemm tluq li mhux ordnat li f'termini sempliċi jfisser li ma jkunx hemm ftehim aħħari bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Madwar ġimagħtejn ilu kellna l-okkażjoni fejn il-Prim Ministru u l-Ministru Helena Dalli ġentilment tawna brief fil-Parlament dwar l-aħħar żviluppi fir-rigward ta' Brexit.

Il-Ministru Dalli kienet tant ġentili li ġiet anke quddiem dan il-Kumitat tal-Affarijiet Barranin u Affarijiet Ewropej flimkien mal-esperti tagħha fil-Ministeru biex tispjegalna aktar dwar l-aħħar żviluppi.

Jidher li kien hemm qbil fuq 95% tat-temi, imma fadal 5%, fejn għad ma ntlaħaqx qbil.

Dawn jinkludu issues importanti, bħalma huma l-fruntiera ta' Northern Ireland mal-Irlanda, x'se jiġri mill-Customs Union, x'se jiġri mill-ġurisdizzjoni tal-European Court of Justice, u min se jkollu ġurisdizzjoni u kompetenza fuq il-withdrawal agreement.

Dawn huma kollha punti li jolqtu s-sovranità tar-Renju Unit, kif ukoll id-drittijiet taċ-ċittadini, kemm iċ-ċittadini tar-Renju Unit li jinsabu barra mir-Renju Unit, kif ukoll ċittadini ta' pajjiżi Ewropej, inkluż Maltin, li jgħixu fir-Renju Unit.

Ovvjament, huwa importanti li wieħed ikun jaf anke x'se jkunu d-drittijiet tal-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit.

Sfortunatament għad hemm inċertezzi kbar dwar il-European affairs, speċjalment x'se jiġri jekk ma jkunx hemm tluq ordnat.

Irrid noqgħod attent li ma nispekulax iżżejjed, għax dan huwa terren spekulattiv, fejn l-affarijiet qed jinbidlu minn ħin għall-ieħor.

Għandek frameworks, bħalma hija l-World Trade Organization, li jipprevalu fin-nuqqas ta' framework ieħor, għandek liġijiet u ftehimiet bilaterali li rridu naħsbu għalihom, però rridu nserrħu ras min qiegħed jismagħna li l-Gvern qed jaħseb dwar din is-sitwazzjoni.

M'għandix dubju li l-Ministru se telabora bl-aktar mod elokwenti f'dan ir-rigward.

Il-Gvern qed jaħseb ukoll għall-possibbiltà li ma jkunx hemm ftehim.

Kif qed ngħid, dawn l-affarijiet qed jinbidlu mil-lum għal għada u għalhekk tajjeb li nkunu ippreparati.

Tajjeb ninnotaw ukoll li f'ċerti setturi, il-Kummissjoni Ewropea diġà qed tgħaddi regolamenti li ġew imressqa quddiem il-Kumitat għall-Affarijiet Barranin u Affarijiet Ewropej biex tirregola ċerti aspetti differenti fejn jidħol transport u recognition of qualifications.

Huwa importanti li nibqgħu naġġornaw lin-nies dwar din il-ħidma.

Il-Ministru tatna l-commitment tagħha li se jkun hemm aktar informazzjoni f'dan ir-rigward.

Fil-fatt, minn żmien għal żmien, il-Business Advisory Unit fi ħdan il-Malta Enterprise li tħabbar fil-Baġit se jkun qed jagħti aktar informazzjoni lill-micro enterprises, jiġifieri lill-intrapriżi żgħar u medji u lill-businesses b'mod inġenerali.

Bħala t-tieni punt, nixtieq insemmi l-Multiannual Financial Framework.

Fi kliem sempliċi, mingħajr ma nsemmi figuri, dan huwa l-pjan finanzjarju għall-perjodu mis-sena 2021 sal-2027.

Huwa importanti li ngħaddu l-messaġġ li ċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna nbidlu totalment minn meta nnegozjajna l-pakkett preċedenti.

Qed ngħid dan għaliex qed nantiċipa li fid-dibattitu se jkun hemm min iqabbel il-pakkett li jmiss mal-aħħar pakkett li Malta nnegozjat.

Fil-fehma tiegħi, dan l-argument huwa mill-aħħar fallaċi, għaliex minn dak iż-żmien 'l hawn, Malta nbidlet u mxiet 'il quddiem.

Nirringrazzjaw lil Alla, li fl-aħħar snin rajna tkabbir ekonomiku bla preċedent.

Qed ngħid dan mhux b'sens politiku għax, kif nafu, il-pakkett preċedenti nbeda taħt Gvern Nazzjonalista, li mbagħad ġie wżat bl-aħjar mod minn dan l-amministrazzjoni.

M'hemmx dubju li biex insostnu l-livell ta' tkabbir li rajna, dawn il-fondi kienu importanti.

Għalhekk għandna nibqgħu naħdmu bħala front magħqud biex nimxu 'l quddiem.

It-tielet punt li rrid insemmi jirrigwarda l-kwestjoni tal-migrazzjoni.

Mill-Economic Survey u mill-Estimi jidher li se jkollna increase in revenue fejn jidħlu grants u EU Asylum Migration Fund fejn tajjeb ngħidu li minn €3.4 miljuni fl-2018, is-sena d-dieħla se nitilgħu għal €6 miljuni.

Tajjeb li fl-aħħar instemgħet il-karba ta' Malta u l-Italja li l-kwestjoni tal-migrazzjoni mhijiex problema ta' membru stat, imma hija problema tal-Ewropa.

Għalhekk din il-problema għandha tiġi ttrattata f'dan il-kontest Ewropew.

Kien hemm żieda wkoll fl-Internal Security Fund li jittratta l-issues ta' borders u visas fejn minn €10 miljuni fl-2018 tlajna għal €24 miljun fl-2019.

Dan juri li l-immigrazzjoni se tibqa' fuq l-aġenda tal-Unjoni Ewropea u bħala pajjiż irridu nibqgħu nagħfsu fuq din l-aġenda.

Fil-fatt illum il-ġazzetti rrapportaw lill-Ministru Helena Dalli tgħid li jrid ikun hemm pjan strutturat fil-mod kif nindirizzaw din l-isfida.

Ma nistgħux nibqgħu nindirizzaw il-problemi tal-immigrazzjoni ad hoc, meta tinqala' ċirkostanza.

Irrid ngħid ukoll li mhux se jkun faċli li naslu għal ftehim Ewropew, għax hemm ħafna interessi differenti.

Fil-fatt ninkwieta meta nara li qed imorru għal politika tal-lemin estrem fejn tidħol l-immigrazzjoni.

Mill-polls li saru anke fi Franza, jidher li għandek dan is-sentiment qawwi tal-lemin estrem li huwa inkwetanti ħafna.

Għalhekk huwa importanti li jkollna makkaniżmi strutturati f'dan is-sens.

Irrid nindirizza wkoll punt li qajjem l-Onor.

Hija ħasra li semma punt wieħed, meta hawn tant temi importanti oħrajn, inkluż Brexit, li ma semma xejn dwarha.

Busuttil huwa ffissat fuq issue waħda li qed ikompli jħambaq dwarha.

Huwa tajjeb li nieħdu nota ta' dak li tgħid l-Unjoni Ewropea, però, fl-istess ħin ma rridux inkunu the best boy in class fejn dak li tgħidilna l-Unjoni Ewropea huwa kollu tajjeb u bħala pajjiż ma nistgħux nagħmlu l-każ tagħna!

Hawn insemmi, pereżempju, is-servizzi finanzjarji fejn qed nieħdu miżuri biex nindirizzaw l-isfidi f'dan il-qasam.

Hemm ħidma għaddejja miċ-Chairman, il-Profs.

John Mamo u mis-CEO Joseph Cushieri, li komplew fuq il-ħidma li saret minn dawk li kienu responsabbli fis-snin passati.

Din mhijiex kwestjoni ta' politika partiġjana, imma kwestjoni ta' ħidma kontinwa.

Qed nibnu diversi strutturi biex nindirizzaw ċerti sfidi.

Baqgħalna x'nagħmlu, għalhekk hemm ħidma kontinwa.

L-Onor.

Busuttil għoġbu jsemmi biss il-Pilatus Bank, waqt li ma semma xejn dwar is-Satabank u n-Nemea Bank.

Bir-rispett kollu, ma nistax nifhem kif l-Onor.

Busuttil jista' jaħseb li jqum filgħodu u jgħid lill-bank biex jagħlaq!

Allaħares kellna nagħmlu hekk, għax ma jiġi l-ebda bank ieħor f'pajjiżna!

Meta tinbeda proċedura biex tagħlaq bank, jiskattaw ċerti proċeduri, fejn l-amministrazzjoni tal-bank tittieħed minn ħaddieħor biex jiġu protetti l-investituri.

Fir-rigward tan-Nemea Bank, il-proċess ilu li beda aktar minn sena u għadu għaddej.

Kien hemm proċess biex ingħalaq il-Pilatus Bank, kif sar fir-rigward ta' banek oħrajn.

Din hija xi ħaġa normali ladarba għandna settur vibranti li miexi 'l quddiem.

L-importanti li naġixxu u nibqgħu inkunu vigorużi.

Nerġa' ngħid, ma jfissirx li rridu nieħdu b'vanġelu dak kollu li tgħidilna l-Unjoni Ewropea.

Għaddejjin bil-ħidma tagħna anke fir-rigward tal-ħasil tal-flus, fejn nemmen li hemm bżonn ta' aktar ħidma anke mill-Unjoni Ewropea, għax il-kriminalità organizzata hija aktar transborder milli f'pajjiż partikolari.

Irrid insemmi wkoll it-tax harmonisation, fejn smajna lill-Kummissarju Ewropew Pierre Moscovici jgħidilna li - jidhirli permezz ta' artikolu 116 - jista' jgħaddi tax harmonisation measures anke b'simple majority bl-interpretazzjoni tat-Trattat ta' Lisbona.

Aħna ma naqblux ma' dan!

Mela f'dan il-pajjiż, għax jgħid xi ħaġa Kummissarju Ewropew, bilfors irridu naqblu magħha?

Aħna ma naqblux u nittama li l-Oppożizzjoni taqbel magħna dwar dan, għax fejn tidħol l-armonizzazzjoni ta' taxxa, bħala pajjiż, irridu nkunu front magħqud li nopponu dan.

Aħna rridu nissalvagwardjaw l-impjiegi tagħna f'setturi bħas-servizzi finanzjarji u r-remote gaming.

Jekk jgħaddu dawn il-miżuri li qed jipproponi l-Kummissarju Moscovici, dawn is-setturi f'pajjiżna jispiċċaw.

Insemmi wkoll il-kwestjoni tal-VAT fuq il-yacht leasing, fejn Malta, Ċipru u l-Greċja ġew akkużati li r-reġim tagħhom mhux konformi, imma mbagħad niskopru li hemm pajjiżi oħra, bħal Franza, li għandhom bejn wieħed u ieħor l-istess skemi bħalna.

Fil-fatt, il-Ministru għall-Finanzi qed jagħmel tajjeb li jirrispondi għal dawn l-akkużi – għad m'hemmx infringement u l-proċedura għadha fil-bidu – billi jispjega eżattament x'inhi l-pożizzjoni ta' pajjiżna.

L-Onor.

Busuttil qed ikun daqstant selettiv u se ngħid għalfejn qed ngħid dan.

The Malta Independent online tat-3 ta' Jannar 2012 tgħid, u nikkwota:

Busuttil kien MEP jew special envoy tal-Prim Ministru ta' dak iż-żmien u d-deputati tal-Partit Nazzjonalista lanqas kienu qed jaqblu xi draft se jibagħtu lill-GRECO.

Aħna għaddejna l-liġi, u rrid insemmi x'qalet il-GRECO f'Mejju 2012 fuq il-kwestjoni tal-finanzjament tal-partiti.

Nikkwota minn artiklu ta' The Malta Independent online tat-13 ta' Mejju 2012:

Fl-2012, konna fost tlieta mill-agħar pajjiżi minn lista ta' 46 pajjiż.

Bir-rispett kollu, jekk se ssemmi l-GRECO, semmi r-rapporti kollha tal-GRECO, fosthom ir-rapport li ħareġ f'Marzu 2017 li nistieden lill-membri tal-Kamra biex jaqrawh.

Dan ir-rapport isemmi li kien hemm 9 miżuri x'jitwettqu, fejn erbgħa saru in full, erbgħa saru in part u waħda għadha trid titwettaq.

Aħna mhux qed ngħidu li aħna perfetti, però żgur li qed nagħmlu ħafna f'dan ir-rigward.

Bħala pajjiż mhux se nibżgħu minn artikolu 7 li qisu bħal xi tip ta' dixxiplina li tista' tieħu l-Unjoni Ewropea kontra kull pajjiż stat membru.

Irrid nag]milha ċara li m'hemmx lok li l-Unjoni Ewropea tapplika dan l-artikolu kontrina!

Ejja ngħiduha ċara.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni, korrettement, qal li tali miżuri jkunu devastanti fuq pajjiżna.

Bħala pajjiż, għandna istituzzjonijiet daqs kull stat membru ieħor.

Jien iltqajt mal-GRECO fejn spjegajnielhom kif jaħdmu l-istituzzjonijiet f'pajjiżna.

Għandna istituzzjonijiet perfetti?

Le, imma għiduli liema pajjiż fl-Unjoni Ewropea kellu l-proċessi demokratiċi tiegħu perfetti f'dawn l-aħħar 40 sena !

Jien ma naf bl-ebda pajjiż!

Sinjura President, nagħlaq billi nirringrazzja lill-Kumitat għall-ħin li tani għal dan l-intervent.

Kelli ħafna aktar x'ngħid, imma mhix problema, għax nista' nikteb xi żewġ artikli biex nelabora fuq dawn il-ħsibijiet.

Nirringrazzja lil kulħadd għal dan id-dibattitu importanti, speċjalment fir-rigward tal-Brexit li huwa l-aktar punt li qed jolqot liċ-ċittadin bħalissa.

Nerġa' ngħid li importanti li jkun hemm ħafna informazzjoni u dibattitu matul il-ġimgħat li ġejjin biex nissalvagwardjaw l-interessi ta' Malta u taċ-ċittadini tagħna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Onor. Zammit Lewis, se tpoġġi l-artiklu li rreferejt għalih fuq il-Mejda tal-Kamra?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, nista' nipprintjah jew nagħtik il-link ta' fejn jista' jiġi aċċess.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, bil-permess tal-Onor.

Zammit Lewis, nixtieq nagħmel punt ta' kjarifika.

L-Oppożizzjoni taqbel mal-Gvern fuq il-kwestjoni tal-VAT fuq il-yacht leasing u l-armonizzazzjoni tat-taxxi, jiġifieri aħna ma naqblux mal-Kummissarju Ewropew Moscovici u lanqas mal-Kummissjoni Ewropea dwar l-infringement proceedings li bdew dwar il-VAT fuq yacht leasing.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi ħafna.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, għażilt li nitkellem fuq l-estimi ta' dan il-Ministeru għaliex nemmen li dan huwa Ministeru importanti ħafna fil-ħidma ta' dan il-Gvern, mhux biss f'din il-leġiżlatura, imma anke fil-leġiżlatura li għaddiet taħt format differenti.

Permezz ta' dan il-Ministeru stajna nagħmlu ħafna tibdil fis-soċjetà Maltija, fil-liġijiet tagħna u fil-mod ta' kif inħarsu lejn persuni differenti.

Għaldaqstant, qabelxejn nixtieq nifraħ lill-Ministru Helena Dalli li qed tagħmel biċċa xogħol tajba ħafna, fejn bis-saħħa tax-xogħol minn dan il-Ministeru rnexxielna nbiddlu lil dan il-pajjiż.

Illum pajjiżna ma jintgħarafx minn sitt snin ilu, mhux biss fiżikament u infrastrutturalment, imma speċjalment fejn jidħlu d-drittijiet ta' diversi persuni f'pajjiżna.

Meta llum wieħed iqabbel pajjiżna ma' sitt snin ilu, żgur li jsib aktar persuni li jħossuhom ulied pajjiżna u parti mill-komunità Maltija.

Dawn huma persuni li forsi sa ftit tas-snin ilu kienu jgħixu bil-moħbi.

Dawn huma persuni li kienu jiddejqu jmorru l-bank għax jistħu juru l-karta tal-identità tagħhom li kienet turi persuna li ma kenitx il-persuna li huma jħossu li huma.

Permezz ta' dan il-Ministeru u diversi ħidmiet minn Ministeri oħrajn, saret bidla kbira biex dan il-Gvern ineħħi l-mistħija ta' dawn il-persuni li qabel kienu żvantaġġjati u diskriminati.

Minn pajjiż li l-liġijiet tiegħu kienu jirriflettu aktar il-moralità ta' xi erba' politiċi li kienu jmexxu l-pajjiż u li ħasbu li kellhom f'idejhom id-dritt li jimponu fuq ħaddieħor il-moralità tagħhom, illum għandna soċjetà aktar miftuħa u reali.

Meta nħares lejn l-amministrazzjoni ta' qabel l-2013, fir-rigward ta' dan is-settur kellna amministrazzjoni li għażlet li titfa' rasha fir-ramel u tinjora r-realtajiet ta' dawn il-persuni li kienu qed ibatu.

Fi żmien li għamilt naħdem fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta stajt nagħraf it-tbatijiet li kienu jgħaddu minnhom dawn il-persuni u l-mod kif l-amministrazzjoni ta' dak iż-żmien m'għarfitx din ir-realtà li kien hemm f'pajjiżna.

Illum, għall-grazzja t'Alla, f'din il-Kamra hawn kunsens ġenerali, ħlief forsi għal xi ftit eċċezzjonijiet, li f'dan is-settur imxejna ħafna 'l quddiem.

Naħseb li meta 20 jew 30 sena oħra nħarsu lura lejn ir-riżultati li ġab dan il-Gvern, żgur li se nibqgħu niftakru lil dan il-Gvern bħala wieħed riformista, li ġab bidliet bla preċedent f'dan il-pajjiż, b'ħafna minnhom saru minn dan il-Ministeru li kien il-fulkrum ta' din il-ħidma.

Illum, meta nħarsu lura, naraw li saru tant bidliet fl-aħħar snin.

Pereżempju, dan l-aħħar żidna n-numru ta' persuni li jistgħu jivvotaw meta naqqasna l-età minn 18 għal 16-il sena.

Meta ġejna għal dak id-dibattitu, ħarisna lejn x'għamlu gvernijiet ta' qabilna u sibna li kien hemm żmien fejn mhux kulħadd kellu d-dritt tal-vot.

Kien hemm żmien meta kien jagħmel differenza jekk kontx fqir jew sinjur jew jekk intix mara jew raġel.

Meta llum inħarsu lura, nindunaw kemm ta' qabilna damu biex daħħlu ċerti drittijiet.

L-istess bħal meta nħarsu lejn id-dritt tad-divorzju; minkejja li issa ilna biss ftit snin li daħħalna dan id-dritt u minkejja l-biża' kollha li kien hemm min beżżagħna biha, illum nafu li ma ġara xejn ta' barra minn hawn u kważi kważi taħseb li ilu ħafna snin li daħħalna dan id-dritt.

Niftakarni li bħala student fl-Università kont nagħżel ħafna suġġetti marbuta ma' dawn id-drittijiet biex niddibattihom.

Minn hawn insellem, fost oħrajn, lil Dr Ruth Farrugia.

Dak iż-żmien, bħal-lum, kelli opinjoni b'saħħitha fuq dawn id-drittijiet, minkejja li ma kelli bżonn l-ebda dritt personalment.

Fil-fatt, ma kontx nemmen li pajjiżi seta' jagħmel din il-qabża fid-drittijiet ċivili li rajna jidħlu matul l-aħħar snin.

Għaldaqstant, jien verament kburi li l-ewwel vot tiegħi bħala Membru Parlamentari f'din il-Kamra u bħala Whip kien favur l-ewwel liġi li għaddejna matul din il-leġiżlatura għal żwieġ indaqs.

Quddiemna għandna sfidi ġodda sabiex inkomplu nibdlu lil dan il-pajjiż.

Il-grupp Parlamentari ta' din in-naħa tal-Kamra huwa bil-għatx għall-bidla.

Meta niddiskutu bejnietna fil-laqgħat tal-Kabinett u anke fil-kariga ta' Whip, fejn jitkellmu miegħi ħafna mill-membri, jimpresjonani dan l-għatx kbir għal bidla f'diversi oqsma, inkluż dawk li ma jaqgħux taħt dan il-Ministeru.

Nispera li matul din il-leġiżlatura nilħqu ftehim sabiex nagħtu aktar drittijiet lil persuni oħrajn u niddibattu ċerti riformi.

Pereżempju, wasal iż-żmien li ma nibqgħux nitfgħu l-persuni l-ħabs fuq il-prostituzzjoni.

Illum huwa totalment inaċċettabbli li persuna tintbagħat il-ħabs fuq każi bħal dawn, għax bħala soċjetà ma qed nieħdu xejn lura.

Sinjura President, għalkemm id-dipartimenti f'dan il-Ministeru qed jaħdmu qatigħ għal aktar drittijiet tal-persuni, quddiemna għandna periklu li ġej mill-Oppożizzjoni.

Qed ngħid dan, għax quddiemna għandna Oppożizzjoni li politikament mhijiex ippreparata.

Quddiemna għandna Oppożizzjoni li tiġi fil-Parlament tikkwota statistiċi u figuri ħżiena, għax lanqas tindenja ruħha tiċċekkja l-fatti.

Rajna Kap tal-Oppożizzjoni li ġie f'din il-Kamra jgħidilna li għola l-ħalib, meta dan mhux minnu.

Rajna Kap tal-Oppożizzjoni li kemm-il darba jgħidilna li mhuwiex politiku, għax għadu ma fehemx li llum qed jokkupa kariga kostituzzjonali u għaldaqstant jeħtieġ li jagħtiha l-attenzjoni meħtieġa.

Meta f'din il-Kamra kien hawn id-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni, jien kont f'dibattitu televiżiv fuq TVM mal-Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista David Agius fejn dort fuqu u staqsejtu jgħidli kemm għola l-ħalib.

Fid-dagħdija tal-Oppożizzjoni li tonqos milli tiċċekkja l-affarijiet, qalli li l-ħalib għola bi 20c għal €1.20.

Jien dort fuqu u għedtlu li kien żbaljat.

Agius baqa' jmerini f'dak il-programm u minn dakinhar sal-lum ma rajt l-ebda dikjarazzjoni pubblika min-naħa tiegħu sabiex għall-inqas jiskuża ruħu mat-telespettaturi li kienu qed jarawna talli żgwidahom.

Però, ħalli nerġa' niġi għall-argument li quddiemna għandna Oppożizzjoni li hi periklu għall-pajjiż.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni għamel diskors li tliet kwarti minnu kien ikkaratterizzat minn biża', speċjalment lejn persuni barranin.

Huwa għażel li jikkwota figuri żabljati kemm fin-numri kif ukoll fil-mod kif iddeskriva l-input tal-persuni barranin vis-à-vis l-ekonomija Maltija, kif spjega l-għada l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni pprova jbeżża'.

Issa jien ipprovajt nifhem x'qed jipprova jagħmel il-Kap tal-Oppożizzjoni u għalfejn għall-ewwel darba f'pajjżna għandna Kap ta' Partit li huwa wieħed mill-ikbar żewġ partiti f'dan il-pajjiż - partiti żgħar għamlu dan id-diskors ta' lemin estrem - li qed jieħu din it-triq u jagħżel din it-tip ta' politika.

Irridu niftakru li għandna Kap tal-Oppożizzjoni li politikament ma tiġihx waħda tajba.

L-Onor.

Delia spiċċa tilef saħansitra l-fiduċja ta' xi wħud minn ta' madwaru!

Fejn jidħlu ideat politiċi mhux qed tiġih waħda tajba, tant li l-polls, wieħed wara l-ieħor, qed juru li n-nies m'għandiex fiduċja fil-Kap tal-Oppożizzjoni.

Għalhekk, il-Kap tal-Oppożizzjoni ħares ftit madwaru u ra li fl-Italja u fl-Ungerija, partiti li ma kenux popolari, irnexxielhom jitilgħu fil-gvern, għaliex użaw it-tattika tal-lemin estrem billi beżżgħu bil-barranin fil-pajjiż.

Nemmen li l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jipprova jikkopja din l-istrateġija, għax ħaseb li bħalma ħadmet f'dawn il-pajjiżi, tista' taħdem f'Malta wkoll.

Però, ir-realtà f'Malta hija kompletament differenti mir-realtà f'dawn il-pajjiżi.

Insemmi, pereżempju, ir-rata għolja ta' qgħad fl-Italja, inkluż fost iż-żgħażagħ u r-rata ta' qgħad f'Malta li hija kważi ineżistenti.

Għandna pajjiż fejn hemm bżonn li jkollna aktar persuni barranin jadmu f'pajjiżna, għax mhux talli hawn xogħol għall-Maltin u l-Għawdxin kollha, iżda neħtieġu aktar ħaddiema bit-tkabbir fl-ekonomija li rajna fl-aħħar snin.

Insemmi ż-żieda ta' nisa fid-dinja tax-xogħol u ż-żieda ta' aktar mid-doppju tal-persuni b'diżabilità li bdew jaħdmu, fejn tajniehom id-dinjità li jistħoqqilhom.

Għaldaqstant, il-Kap tal-Oppożizzjoni kien skorrett u perikoluż fid-diskors tiegħu.

Qed ngħid dan, għax meta inti titkellem ma' dawk li jappoġġjawk b'dak it-ton, ir-riżultat se jkun li nibdew nisimgħu kummenti estremi.

Eżempju klassiku ta' dan kien il-kliem li qal l-Onor.

Claudio Grech, meta fuq programm ta' NET Television, qabbel l-open centre tal-Marsa max-xadini!

Issa biex inkun korrett, jien qatt ma smajt lill-Onor.

Grech jitkellem b'dan il-mod f'din il-Kamra, u fil-fatt wara għamel apoloġija ta' dan il-kliem.

Fl-aħħar tad-diskors se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu mill-ġurnal Malta Today li rrapportat kemm dan il-kliem estrem tal-Onor.

Grech kif ukoll l-apoloġija tiegħu.

L-argument tiegħi hu li meta jkollok il-Kap tal-Oppożizzjoni li jitkellem b'ċertu mod, dan se jiġi rifless f'diskorsi oħrajn li jsiru.

Nifhem li l-Onor.

Grech jikkontesta fuq il-Marsa u nifhem ukoll li forsi l-unika soluzzjoni li l-Partit Nazzjonalista kellu għan-nies tal-Marsa kien li jiftaħ l-open centre u mbagħad naraw x'jiġri.

Jien nappella lill-Kap tal-Oppożizzjoni biex joqgħod ferm aktar attent fil-kliem tiegħu.

Għaldaqstant nispera li hemm nies viċin il-Kap tal-Oppożizzjoni li jixtiqulu l-ġid u lesti li jiftħulu għajnejh biex ma jerġax juża dak it-tip ta' diskors fil-konfront ta' persuni barranin li qed jaħdmu ġewwa pajjiżna.

Diskors estrem mhux floku f'din il-Kamra.

Sinjura President, quddiemna għad għandna diversi sfidi.

Bħala Gvern ksibna diversi riżultati, imma se nkomplu nilleġiżlaw biex nagħtu aktar drittijiet.

Nieħu pjaċir li llum nara li pajjiżi mexa tant 'il quddiem fejn jidħlu drittijiet ta' diversi persuni, imma nemmen li għadna ma lħaqniex il-quċċata.

Kburi ngħid li pajjiżi oħrajn qed iħarsu lejn Malta bħala mudell u qed jikkopjaw il-leġiżlazzjoni tagħna, però nemmen li rridu nkomplu naħdmu b'risq dan il-qasam.

Ejja nkomplu nibdlu lil dan il-pajjiż!

Jekk hemm imqar persuna waħda li ma tħosshiex parti minn dan il-pajjiż minħabba li forsi għadha qed tiġi diskriminata u tixtieq aktar drittijiet, ifisser li fadlilna ħafna ħidma quddiemna.

Ejja naraw li ma nċaħħdu lil ebda persuna mid-drittijiet tagħha!

Ejja npoġġu bilqiegħda madwar mejda biex niddiskutu sabiex inkomplu nagħmlu d-differenza fil-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dan id-dokument.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

Infakkrek li għandek sal-5.08 p.m għad-dispożizzjoni tiegħek.

HELENA DALLI: Sinjura President, nibda billi nirringrazzja lill-Membri kollha tal-Gvern u l-Oppożizzjoni li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Nirringrazzja wkoll liż-żewġ Segretarji Permanenti, lill-istaff tiegħi, lill-istaff tal-EU Secretariat u l-Permanent Representation għax-xogħol tagħhom.

Il-kelliem tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Stellini, ma sabx x'jikkritika fl-operat tal-EU Secretariat, fuq ix-xogħol li nagħmlu f'Dar Malta u fuq ix-xogħol tal-Ministeru u minflok għażel li jitkellem biss fuq il-libertà tal-espressjoni, fil-fehma tiegħi b'mod żbaljat.

Qed ngħid dan għax l-Onor.

Stellini tkellem ħafna fuq il-libertà, però m'għamel l-ebda aċċenn fuq ir-responsabbiltà tal-istess diskors u l-limiti tad-dritt tal-espressjoni hekk kif stabbilit fil-Konvenzjoni Ewropea.

Jien se ngħidlu x'jgħid eżatt l-artiklu dwar il-libertà tal-espressjoni, għax għamel madwar kwarta jitkellem dwar il-libertà tal-espressjoni b'mod selettiv.

Artiklu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea jgħid hekk:

Kulħadd għandu d-dritt għal-libertà ta' espressjoni.

Dan id-dritt jinkludi l-libertà li jkollu opinjonijiet u li jirċievi u jagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u mingħajr ma jittieħed kont ta' fruntieri.

Dan l-Artikolu ma għandux jimpedixxi Stati milli jeħtieġu liċenzi għax-xandir, televiżjoni jew impriżi ċinematografiċi.

L-eżerċizzju ta' dawn il-libertajiet, billi jġib miegħu dmirijiet u responsabbiltajiet, jista' jkun suġġett għal dawk il-formalitajiet, kundizzjonijiet, restrizzjonijiet jew penali kif preskritti b'liġi u li jkunu meħtieġa f'soċjetà demokratika, fl-interessi tas-sigurtà nazzjonali, integrità territorjali jew sigurtà pubblika, biex jiġi evitat id-diżordni jew l-għemil ta' delitti, għall-protezzjoni tas-saħħa jew tal-morali, għall-protezzjoni tar-reputazzjoni jew drittijiet ta' ħaddieħor biex jiġi evitat il-kxif ta' informazzjoni riċevuta b'sigriet, jew biex tiġi miżmuma l-awtorità u l-imparzjlità tal-ġudikatura.".

Qed nikkwota verbatim u speċifikament għal dan il-każ tal-X Factor fejn ir-responsabbiltà kienet fuq ix-xandir tal-Istat.

Il-PBS huwa fid-dmir li jieħu ħsieb l-obbligi tiegħu.

Kien proprju għalhekk li jien u l-Ministru Owen Bonnici ħriġina dik l-istqarrija.

Huwa ħażin li nitkellmu fuq il-libertà tal-espressjoni mingħajr ma nitkellmu fuq ir-responsabbiltajiet.

Ħafna drabi, fil-kors tal-liġi, iġibu dan l-eżempju biex jgħallmu lill-istudenti tal-liġi: Jien nista' mmur f'ċinema u nibda ngħajjat, fire, fire!

Kulħadd jagħmel stampede, jinħoloq paniku, imutu n-nies u mbagħad ngħidilhom li kelli l-libertà tal-espressjoni li ngħid li hawn nar, sempliċement għax għandi l-libertà tal-espressjoni li ngħid li rrid.

Dan mhux il-każ!

Il-libertà tal-espressjoni tiġi bir-responsabbiltà!

Ma tistax tagħmel ħsara b'dak li tgħid.

Jien nista' nagħti intervista lill-PBS u ngħidilhom li s-sigaretti tajbin għas-saħħa u z-zokkor jagħmillek il-ġid u l-PBS, mingħajr ma jġibu disclaimer jew jeditjaw l-intervista, ixandruha?

Żgur li le!

Naħseb li l-PBS ikun irresponsabbli li kieku jagħmel hekk meta għandu l-obbligu li jgħallem u jeduka lill-poplu.

Dak li qal Matthew Grech f'X Factor kien falz meta qal li hu gay u issa qed jistenna biex isib mara ħalli jiżżewwiġha.

Kliem bħal dan jagħmel ħafna ħsara.

Jiddispjaċini li qed ikolli nerġa' nidħol f'dan l-argument, però billi dan kien kulma kellu xi jgħid l-Onor.

Stellini fuq l-operat tal-EU, ikolli nwieġbu.

Din mhijiex kwestjoni ta' mibegħda, hate speech jew reliġjon, imma hija biss miżinformazzjoni li tagħmel ħafna ħsara.

Aħna ninkwetaw li tingħata din l-informazzjoni ħażina, għax l-istatistika turina li l-aktar rata għolja ta' suwiċidju fost iż-żgħażagħ hija fost żgħażagħ LGBTIQ li ta' 14-il sena u 15-il sena jkunu jridu jitkellmu mal-familji tagħhom dwar il-personalità tagħhom, dak li ngħidulu coming out.

Hawn irridu niftakru minn xiex ikun għadda dak it-tifel li min jaf kemm ikun ilu jiġi bullied l-iskola u l-qtigħ il-qalb biex isib il-kuraġġ li jgħid lill-ġenituri tiegħu li huwa gay.

Lil dik l-omm jew missier ma tagħtihomx tort li meta jaraw lil xi ħadd fuq it-televiżjoni jgħid li kien gay u issa qed ifittex mara biex jiżżewweġ, jibdew jgħidu lit-tifel tagħhom: Qed tara, dak kien gay u issa qed ifittex mara biex jiżżewwiġha!

Dik kienet il-problema dwar dik l-intervista, u għalhekk li jien u l-Ministru Owen Bonnici ħassejna d-dover li nitkellmu u ngħidu li l-PBS ma kellux ixandar dik l-intervista.

Nerġa' ngħid li din mhijiex kwestjoni ta' mibegħda, reliġjon jew intolleranza, imma min jitkellem fil-pubbliku għandu jagħmel dan b'responsabbiltà.

Aħna għedna li l-PBS għandu l-obbligu li jgħallem u għalhekk kellu l-obbligu li ma jxandarx dik l-intervista bil-mod kif ġiet imxandra.

Nixtieq li meta l-Onor.

Stellini jikkwota d-drittijiet tal-bniedem, jikkwota kollox, inkluż il-fatt li wieħed għandu l-libertà tal-espressjoni li magħha ġġorr ir-responsabbiltà.

Ma nistgħux noħolqu sitwazzjoni fejn kulħadd jista' jgħid li jrid mingħajr ma nħarsu lejn l-effett ta' dak li jkun qed jingħad.

L-Onor.

Stellini appella lill-Gvern biex ma narawx lin-nies bħala numri.

Huwa minnu li l-Onor.

Stellini m'ilux ħafna fil-Parlament, imma meta nitkellmu fuq il-minoranza LGBTIQ, tajjeb infakkru li taħt gvernijiet Nazzjonalista, din il-minoranza lanqas biss kienet rikonoxxuta f'dan il-pajjiż.

Kien Gvern Nazzjonalista li ħalla lil Joanne Cassar tmur tiġġieled għad-drittijiet tagħha fil-Qorti Ewropea.

Kien il-Partit Nazzjonalista li astjena meta ġejna għall-vot fuq l-unjoni ċivili.

Għalhekk naħseb li huwa l-Partit Nazzjonalista li jara n-nies bħala numri u mhux min jimbotta biex kull persuna, hi min hi, f'dan il-pajjiż, tkun ċittadin bħal kulħadd minflok ma tħalli sitwazzjoni fejn ikollok second class u first class citizens.

Hemmhekk tkun qed tara lin-nies bħala numri!

Sinjura President, se nitkellem bħala l-Ministru responsabbli mill-ugwaljanza u mid-drittijiet tan-nisa, għax minn dik l-intervista 'l hawn inqalgħet kwestjoni oħra.

Hawn irrid ngħid li n-nisa u t-tfajliet mhumiex fniek!

Qed ngħid dan fil-kontest ta' dak li qiegħed jingħad u jixxandar bħalissa fuq il-periklu tal-kontraċezzjoni!

Dan meta bħala Gvern, is-sena li għaddiet, anke jekk kien diffiċli, ħdimna biex daħħalna l-emergency contraception, għax hekk kien hemm bżonn.

Issa hawn min ħareġ jitkellem fuq il-periklu tal-kontraċezzjoni!

Dan huwa kliem irresponsabbli għat-tfajliet u għan-nisa tagħna, mhux biss minħabba r-riskju ta' tqala jekk inti ma tużax kontraċezzjoni, imma anke minħabba l-mard li tista' tieħu.

Araw x'irresponsabbiltà ta' diskors!

Nispera li issa ma jkunx hawn min jiskuża dan il-kliem bl-iskuża tad-dritt tal-espressjoni!

Iva, kulħadd għandu d-dritt tal-espressjoni, imma ħadd m'għandu d-dritt jgħid li l-kontraċezzjoni hija perikoluża.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-ħajjiet tan-nies!

Nemmen li tagħlim għandna bżonn u mhux tbeżżigħ!

Meta smajt u qrajt x'kien qed jingħad, ftakart fil-bużnanna tiegħi, li kienet tgħidli li meta diġà kien kellha għaxart itfal u kienet tmur tqerr, il-qassis kien jgħidilha biex tagħmel tajjeb, għax inkella jkun dnub!

Kienet tgħidlu li ma kenitx taffordja li jkollha tifel jew tifla oħra, għax kif kienet se titmagħhom!

Ir-risposta tal-qassis kienet tkun li dudu f'ċagħqa, jgħix!

Se mmorru lura għal din l-estremità!

Dan hu l-avvanz li għamel dan il-pajjiż!

Hemm ħafna diskussjonijiet għaddejjin fuq il-midja soċjali dwar id-dritt tal-espressjoni, però nerġa ngħid li d-dritt tal-espressjoni jiġi bir-responsabbiltà.

Min qiegħed jgħid li l-kontraċezzjoni hija periklu, qed jagħmel disservizz u ħafna ħsara lit-tfajliet u n-nisa tagħna.

Kif nafu, diġà għandna problema ta' tfajliet li jagħmlu unprotected sex.

Għalhekk, diskors bħal dan huwa irresponsabbli għall-aħħar!

Stellini għal aktar responsabbiltà meta jitkellem f'din il-Kamra.

L-Onor.

Stellini seta' uża l-ħin għad-dispożizzjoni tiegħu biex jitkellem fuq l-operat ta' dan il-Ministeru, imma għażel mod ieħor.

Issa, huwa minnu li għandu d-dritt li jitkellem dwar xiex irid, imma aħna l-membri ta' din il-Kamra għandna ħafna responsabbiltà lejn min qiegħed jismagħna.

Nirringrazzja lill-Onor.

Claudette Buttigieg għall-kummenti li għamlet, u fil-ftit ħin li għandi se nipprova nwieġeb għal dak kollu li ġie mistoqsi.

Nikkonferma li s-Sur Joe Gerada se jkun qiegħed jagħti s-servizz tiegħu bħala Chairperson tat-Tribunal Industrijali.

Nikkonferma wkoll li saru l-emendi fir-rigward tat-Tribunal Industrijali, u dan l-aħħar il-Qorti kkonfermat li dawn l-emendi jirrispettaw l-indipendenza tat-tribunal.

Dwar ir-Radiation Protection Board, dan il-bord ġie mwaqqaf u l-aħbar dehret fil-gazzetta tal-Gvern.

Dwar l-OHSA u l-ħaddiema barranin, qegħdin nagħmlu l-gwidi dwar il-ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u qed nittraduċuhom fl-aktar lingwi komuni li jitkellmu bihom il-maġġoranza tal-ħaddiema barranin f'pajjiżna.

Fir-rigward tal-ugwaljanza fejn tidħol il-mara, l-Onor.

Buttigieg qalet li qed tara li l-affarijiet mexjin bil-mod.

Bħala Gvern irratifikajna l-Konvenzjoni tal-gender based violence u d-domestic violence u għamilna l-liġi biex tkun konformi mal-Konvenzjoni.

Żidna wkoll il-pieni fuq il-harassment li ħolqu wkoll kontroversja.

Mela l-ewwel ngħidu li bniedem abbuża u telaq, għax il-liġi ma kenitx tippermetti sentenza ta' piena jew il-piena kienet baxxa wisq, u issa li daħlu pieni aktar ħorox, qed niġu kkritikati għal dan.

Biss, bħala Gvern se nkomplu bix-xogħol tagħna, sabiex verament ikollna qafas legali li jagħti protezzjoni.

Hawn jiddispjaċini ngħid li apparti inti, Sinjura President, u xi membri, il-maġġoranza tal-membri tal-Oppożizzjoni lanqas biss ivvotaw favur din il-liġi li qed issaħħaħ il-protezzjoni kontra l-vjolenza abbażi tal-ġeneru.

Waqqafna l-Kunsill Konsultattiv li huwa magħmul minn NGOs li jaħdmu fil-qasam tan-nisa, fejn tlabna lill-Partit Nazzjonalista jinnomina membru u sostitut.

Biss, jiddispjaċini ngħid li fil-laqgħat kollha matul is-sena li ilu jiltaqa' dan il-Kunsill, il-membri nnominati mill-Partit Nazzjonalista m'attendew għall-ebda laqgħa.

Ovvjament li jekk l-Oppożizzjoni ma tipparteċipax fil-laqgħat fejn qed niddiksutu l-gender pay gap, fost temi oħrajn, ma tkunx taf bl-affarijiet kollha li għaddejjin bħalissa.

Dan huwa kollu xogħol li qiegħed jinħema fil-Kunsill Konsultattiv fejn suppost jattendu l-membri tal-Partit Nazzjonalista.

Aħna rajna li flimkien mal-NGOs li jaħdmu fil-qasam tan-nisa, indaħħlu wkoll il-partiti politiċi, però sal-lum ma kien hemm l-ebda rispons mill-Partit Nazzjonalista.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li n-nisa ma ssemmewx f'dan il-Baġit.

Nifhmu li forsi għadu ma jafx li aħna nitkellmu fuq mainstreaming, għax ma tistax toqgħod tikkompartalizza.

Però jekk in-nies tiegħu fuq dan il-Kunsill ma jattendux għal-laqgħat, ma jistax ikun jaf x'qegħdin nagħmlu fil-qasam tan-nisa.

Sinjura President, fir-rigward tal-liġi tal-ugwaljanza, kif taf, kont għaddejtlek kopja.

Però mbagħad ġiet f'Malta l-Venice Commission li rat il-liġi u pproponiet xi emendi.

Bħalissa għaddej impact assessment fuq kif din il-liġi se tolqot lill-SMEs, li meta jkun lest inkunu nistgħu ngħaddu kopja lill-Oppożizzjoni.

Fir-rigward tal-gender pay gap, fl-aħħar ħames snin ħafna aktar nisa daħlu fid-dinja tax-xogħol u għalhekk il-gender pay gap qiegħda titwessa'.

Aħna rridu naraw li jkun hemm trasparenza fis-salarji u qed naħdmu biex nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Diġà jeżisti makkinarju fid-Dipartiment tar-Relazzjoni Industrijali u Impjiegi fejn nistgħu nqabblu s-salarji u se naħdmu biex inkomplu ntejbu dan il-makkinarju.

Il-gender pay gap hija issue li qegħdin naħdmu fuqha.

Rigward is-servizz ta' childcare, huwa minnu li servizz qatt ma jista' jkun perfett, imma niskanta kif qed ikun ikkritikat b'dan il-mod meta l-Ewropa kollha qed tħares lejna u titlobna l-mudell li użajna bħala pajjiż.

L-ebda pajjiż Ewropew m'għandu dan is-servizz ta' childcare mingħajr ħlas.

Infakkar li min hu single parent jista' juża dan is-servizz ukoll, kemm jekk qed jaħdem u anke jekk qed jistudja.

Fir-rigward ta' nisa f'decision making positions, irridu nkomplu naħdmu aktar.

Però nieħu gost nara li llum fil-ġudikatura għandna maġġoranza ta' nisa.

Dan juri li hemm ħidma għaddejja biex nimxu aktar 'il quddiem f'dan il-qasam.

Insemmi wkoll li l-Onor.

Farrugia Portelli se tkun qed tippreżenta abbozz fuq kif jista' jkollna aktar membri nisa f'dan il-Parlament.

Irrid ngħid xi ħaġa żgħira fuq dak li qal l-Onor.

Simon Busuttil li ġie hawnhekk u bħall-Onor.

Stellini ma tkellem xejn fuq l-operat ta' dan il-Ministeru.

Jien dan qed nieħdu bħala vot ta' fiduċja fix-xogħol tagħna, għax kieku kien hemm affarijiet li qed idejqu kemm lill-Onor.

Stellini kif ukoll lill-Onor.

Busuttil, kellhom l-opportunità li jitkellmu fuq dak li qegħdin jaraw ħażin.

L-Onor.

Busuttil semma t-traġedja ta' Daphne Caruana Galizia.

Irrid infakkar li kif ġrat din il-traġedja, bħala Gvern ġibna minnufih in-Netherlands Forensic Institute li huma esperti internazzjonali fuq il-karozzi bomba, l-FBI u l-Europol u dan wassal biex inqabdu tliet persuni li ttellgħu l-Qorti.

Dik hija s-saltna tad-dritt!

Nixtieq li forsi l-Onor.

Busuttil jgħidilna xi stajna nagħmlu iżjed!

Se nindaħlu lill-Qorti?

Li nista' ngħidu hu li wara l-mewt ta' Karin Grech u Raymond Caruana, fi żmien 25 sena ta' gvern Nazzjonalista, mank tressqet persuna waħda l-Qorti!

Dan meta l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Eddie Fenech Adami kien qal f'din il-Kamra li jaf min qatilhom!

Huwa minnu li aħna rridu nsibu lil min ikkummissjona d-delitt, imma bħalissa għaddej il-proċess fil-Qorti.

Busuttil jiġi f'din il-Kamra u jieħu l-ħin kollu għad-dispożizzjoni tiegħu jitkellem fuq l-istess ħaġa, meta l-Gvern, f'inqas minn sitt xhur, tella' n-nies il-Qorti fuqha!

Jien ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni tibqa' taħseb li n-nies huma fidili!

(Interruzzjonijiet)

Busuttil għażel li ma jitkellimx fuq l-operat ta' dan il-Ministeru, kont qed nistenna li se jitkellem fuq l-Egrant meta tkellem daqshekk fit-tul fuq is-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Jien bdejt naħseb li forsi se jiġi jgħidilna jaf xi ħaġa ġdida, imma mank imqar għamel refernza għall-Egrant.

Kif nafu, qabel ħarġet l-inkjesta tal-Maġistrat, l-Egrant kienet it-tema l-aktar popolari kull darba li jitkellem l-Onor.

Busuttil, imma issa, f'daqqa waħda, waqa' f'silenzju kbir, anke ġo din il-Kamra!

Għalfejn tipprovaw tidħku bin-nies?

Kif jista' l-Onor.

Busuttil jitkellem fuq xi ħaġa li l-Gvern qed jimxi kif suppost fuqha, imbagħad fuq xi ħaġa li għamel festa biha, fejn għadda lill-familja tal-Prim Ministru minn martirju meta akkuża lill-Prim Ministru u lill-mara tiegħu b'akkużi serji, issa jagħmel tabirruħu li qisu qatt ma kien xejn?!

Lanqas biss għamel referenza waħda għall-Egrant!

Niġi issa biex nitkellem fuq ix-xogħol tal-Ministeru.

L-estimi tal-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza għas-sena d-dieħla juru li l-vot se jiżboq is-€60 miljun, li jfisser żieda ta' €20 miljun fuq is-sena kurrenti.

Permezz ta' dan il-vot se nkomplu nġibu riżultati tajbin fix-xogħol tagħna fl-Unjoni Ewropea u fix-xogħol tagħna għal soċjetà aktar ugwali, fejn se nkomplu nsaħħu l-istrutturi tad-djalogu soċjali f'pajjiżna, ninvestu aktar fis-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema tagħna, niġġieldu l-vjolenza domestika u vjolenza abbażi tal-ġeneru u nsaħħu l-ħidma tagħna kontra l-prekarjat.

La qed insemmi l-prekarjat, irrid nikkummenta fuq il-fatt li l-Kap tal-Oppożizzjoni qal li bħala Gvern mhux qed nagħmlu xogħol biex nindirizzaw il-prekarjat.

Fil-fehma tiegħi, it's a bit rich li l-Kap tal-Oppożizzjoni jsemmi l-prekarjat, meta l-prekarjat iddaħħal minn gvernijiet Nazzjonalisti meta bdew jagħmlu s-sub-contracting mal-kumpaniji privati biex jaħdmu mal-gvern.

Gvern Nazzjonalista qatt m'għamel xejn dwar il-prekarjat!

Jien niftakar li meta konna fl-Oppożizzjoni kont nistaqsi jekk kumpaniji partikolari kenux se jiġu blacklisted, imma dan qatt ma seħħ.

Min-naħa tagħna, malli tlajna fil-gvern rajna li nindirizzaw din il-problema bis-serjetà u ma qgħadniex niddejqu nagħmlu blacklisting ta' kumpanija li ma kenitx qed timxi mar-regoli tax-xogħol.

Barra minn hekk, rajna li dawk il-ħaddiema li jaħdmu ma' kumpanija privata imma qed jagħtu xogħol lill-gvern fl-isptar u fl-iskejjel, fost oħrajn, jibdew jitħallsu daqs il-ħaddiema tal-gvern.

Dan għaliex meta qed tagħmel l-istess xogħol u titħallas anqas, għandek inugwaljanza u diskriminazzjoni.

Issa rridu nkomplu naħdmu biex nindirizzaw il-problema anke fil-privat bil-għan li neliminaw il-prekarjat.

Jien ngħid li ftit huma l-employers li jabbużaw, imma aħna dejjem nitkellmu fuq it-tuffieħa l-ħażina, biex inkomplu niġġieldu l-prekarjat kollu.

Però li jiġi l-Kap tal-Oppożizzjoni, frisk bħal ħassa, jgħid li bħala Gvern mhux qed naħdmu kontra l-prekarjat, ma jagħmilx sens!

Ilna naħdmu fuq il-prekarjat minn kif tlajna fil-gvern fl-2013, mhux bħalma kien jiġri fi żmien Gvern Nazzjonalista li daħħal il-prekarjat, ħallieh għaddej u m'għamel xejn fuqu!

Bdejna nagħtu lura l-btajjel pubbliċi li jiġu fi tmiem il-ġimgħa.

Infakkar lill-Kap tal-Oppożizzjoni li din hija xi ħaġa oħra li kienet ittieħdet fi żmien Gvern Nazzjonalista.

Dan il-Gvern qed jagħti lura dawn il-btajjel pubbliċi, waħda waħda, lill-poplu.

Kif nafu, illum nitkellmu ħafna fuq work life balance u quality of life, u dawn il-vaganzi qed iwasslu biex il-familji jgawdu minn aktar ħin liberu flimkien.

Bħala Gvern għollejna l-paga minima.

Waqqafna kummissjoni li timmoniterja l-pagi ħalli kif il-paga minima ma tkunx qed tlaħħaq mal-ħajja, tingħata mill-ewwel direzzjoni lill-Prim Ministru li l-paga minima trid tiżdied.

Insemmi wkoll li wieħed ma jistax jibqa' bil-paga minima għal aktar minn sena.

Dan huwa l-mod kif tindirizza l-prekarjat!

Biss, għall-Kap tal-Oppożizzjoni, m'għamilna xejn biex niġġieldu l-prekarjat!

Issa jew qabad jikteb dak kollu li ġieh f'moħħu dak il-ħin … Għax sinċerament dan ma kienx diskors studjat u informat, imma diskors ta' min ma jafx x'inhu għaddej f'dan il-qasam.

Għamilna xogħol, Sinjura President, biex inżidu l-ispezzjonijiet u l-investigazzjonijiet fuq il-postijiet tax-xogħol, l-aktar fis-setturi vulnerabbli fejn il-ksur tal-liġi jkun aktar evidenti.

Dan l-infurzar tal-liġi ssaħħaħ fl-2018 bl-ingaġġ tal-ERA inspectors filwaqt li beda jsir użu minn sistema elettronika aġġornata li ġiet żviluppata biex taqdi l-esiġenzi ta' dan id-Dipartiment u li qed tiffaċilita u tippermetti aktar spezzjonijiet fuq postijiet tax-xogħol differenti.

Dan hu l-mod kif taqta' l-prekarjat, billi jkollok dan ir-rispons, fejn meta jkun hemm rapport tmur mill-ewwel fuq is-sit.

Apparti minn hekk, isiru wkoll spezzjonijiet mid-Dipartiment anke jekk ma jkunx hemm rapporti.

Irrid insemmi wkoll il-kwestjoni tal-COLA.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li ż-żieda ma kenitx biżżejjed.

Possibbli ma jafx li l-COLA hija mekkaniżmu li kien ġie stabbilit fi żmien Gvern Nazzjonalista u għadu l-istess sal-lum!

Hemmhekk hemm is-social partners li jiftiehmu dwar il-kumpens għall-għoli tal-ħajja.

Issa xi jfisser jekk il-kumpens ma jkunx għoli?

Ifisser li l-inflazzjoni ma kenitx għolja daqskemm kienet tkun fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti.

Kif nafu, il-COLA tingħata skont kemm tkun qed togħla l-ħajja.

Din mhijiex kwestjoni li l-Gvern iqum filgħodu u jiddeċiedi li jagħti tant żieda, imma hemm dan il-mekkaniżmu li bih, skont ma togħla l-ħajja, tiżdied il-paga.

Għalhekk nerġa' ngħid li l-Kap tal-Oppożizzjoni ma kienx ippreparat u qed jitfa' l-ġebla fuq saqajh il-ħin kollu!

Irrid ngħid li matul din is-sena, is-Segretarjat kompla bil-ħidma tiegħu biex inkomplu nkunu attivi u effettivi fl-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni Ewropeja.

Id f'id mar-Rappreżentanza Permanenti fi Brussell, dan l-Uffiċċju kellu rwol importanti biex stajna nkomplu niskrutinaw bir-reqqa kull proposta maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea u jitfasslu l-pożizzjonijiet tal-Gvern bil-għan li nisfruttaw l-opportunitajiet kollha u nimmitigaw ir-riskji li dawn jistgħu jġibu magħhom, speċjalment f'oqsma sensittivi għal pajjiżna.

Fil-qasam tal-immigrazzjoni u l-ażil, nemmnu li hemm bżonn urġenti ta' azzjoni deċiżiva fuq livell Ewropew.

Bħala Gvern qed nuru li l-kliem ta' solidarjetà waħdu mhuwiex biżżejjed, imma jrid ikun hemm politika ċara fuq l-immigrazzjoni.

Konna fuq ta' quddiem fin-negozjati għall-miżuri ad hoc.

Il-Ministru Michael Farrugia jista' jgħid aħjar minni li fejn ma kellna l-ebda obbligi legali, servejna ta' eżempju ta' kif is-solidarjetà tista' tkun effettiva fil-prattika, jekk ikun hemm ir-rieda politika.

Però, spiċċa ż-żmien li nibqgħu nitkellmu fuq solidarjetà u nieqfu hemm.

Tkellimna ħafna fuq is-solidarjetà, ħadna miżuri ad hoc, reġgħet inqalgħet il-kwestjoni u spiċċajna l-istess!

Għalhekk, bħala Gvern qegħdin nimbuttaw għal din il-politika ċara dwar l-immigrazzjoni biex ma jkollniex għalfejn niddependu mill-ħniena tal-pajjiiżi li jgħidulna li din id-darba se jgħinuna, imma darba oħra ma jafux!!

Bħala Gvern, qed inkomplu nkunu minn ta' quddiem biex nippromwovu l-konċett ta' l-equal pay for equal work.

Fil-fatt qed insegwu mill-qrib id-diskussjonijiet li għaddejjin sabiex jiżdiedu l-ġranet tal-leave tal-paternità sabiex il-missirijiet ikollhom iżjed ħin ma' wliedhom.

Fil-qasam tal-kompetittività, komplejna niżguraw li nipproteġu l-intrapriżi ż-żgħar u medji tagħna, biex kemm jista' jkun jibbenefikaw minn ambjent fiskali kompetittiv u firxa wiesgħa ta' assistenza finanzjarja mid-disponibilità ta' ħaddiema b'ħiliet għolja u multilingwali u, fl-istess ħin, inkomplu nikbru f'ambjent aktar b'saħħtu u sigur b'infrastruttura moderna u effiċjenti.

Dan l-Uffiċċju segwa u qed isegwi direttament n-negozjati rigward Brexit u ħadem mar-Rappreżentanza Permanenti sabiex il-Gvern ikun jista' jipparteċipa b'mod effettiv fil-laqgħat tal-grupp tal-artikolu 50.

Ovvjament, dan ix-xogħol isir permezz ta' konsultazzjonijiet kontinwi mal-Ministeri kollha, li s-Segretarjat u l-Unjoni Ewropea nedew biex jikkordinaw il-pożizzjoni tal-Gvern fuq temi diversi li kienu s-suġġett tan-negozjati.

Irrid insemmi wkoll il-Core Group għax-xogħol li għamel, speċjalment fil-laqgħat li saru maċ-ċittadini.

Din kienet idea li ħareġ biha l-President Franċiż Emmanuel Macron u li kull pajjiż segwa.

Il-punt kien li mhux immorru f'post u nistennew li jiġu n-nies għandna, imma nkunu aħna li mmorru għand in-nies.

L-aħħar sezzjoni li kellna kienet nhar il-Ġimgħa f'San Pawl il-Baħar, lokalità li hija milquta direttament mill-immigrazzjoni, għax għandek madwar 65 nazzjonalità jgħixu flimkien ġo dan ir-raħal.

Għal din il-laqgħa, kien hemm preżenti l-Ministru Franċiża għall-Affarijiet Ewropej u kien hemm skambju tajjeb ħafna fejn aħna ridna nisimgħu lin-nies jikkritikaw lill-Unjoni Ewropea.

Jekk tmur dejjem f'postijiet fejn jiġu l-istess nies, ikun każ ta' preaching to the converted, fejn ma joħroġx wisq sustanza daqskemm nixtiequ.

F'dan il-każ nafu li l-immigrazzjoni hija suġġett delikat, jaħraq u kontroversjali u għalhekk morna fejn hemm il-kontroversja, biex nisimgħu x'qegħdin jgħidu n-nies from the horse's mouth.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin għad-diskussjoni skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru, 2018.

Il-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li għandha tiġi kkomunikata 'l quddiem.

Fil-5.08 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza rrapportat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa kienu posposti għal data li kellha tiġi ikkomunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Helena Dalli biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

HELENA DALLI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum, it-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. b' din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

Il-Ħdax-il Jum Stabbilit - Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima

Vot 35 – Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima

Vot XIII – Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima – Kapital

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-voti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima ma għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

F'din is-seduta, il-mistoqsijiet parlamentari jistgħu jsiru bejn is-6.00 p.m. u s-6.30 p.m. u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 5 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fil-5.10 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.