DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 133, li saret fid-19 ta' Ġunju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jelenka liema direct orders ingħataw u l-ħlas rispettiv għalihom minn kull entità li għaliha huwa responsabbli matul l-2017, xahar b'xahar separatament?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex) (f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kienet ingħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 538.

TAS-SLIEMA: AMERY STREET – TIBDIL TAL-ISEM TAT-TRIQ GĦAL ĠURNALISTA MAQTULA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għamilx jew irċeviex rakkmandazzjoni biex Amery Street f'Tas-Sliema tissemma għal ġurnalista maqtula li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament; it-triq li fiha trabbiet u għexet?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, kif ġieli għedna f'dan il-Parlament, matul is-sajf l-attivitajiet kulturali jonqsu xi ftit ġewwa pajjiżna, ħlief għall-festi tal-ibliet u l-irħula tagħna, li l-maġġoranza tagħhom isiru proprju fis-sajf.

Madanakollu wieħed mill-avvenimenti li jsir f'dawn il-żmenijiet u li hu popolari ħafna huwa l-Għanafest, li jekk m'iniex sejjer żball, din is-sena se jkun ilu 20 sena jsir.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra kif se jkun iċċelebrat dan l-avveniment matul din is-sena?

OWEN BONNICI: Fil-fatt nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija tiegħu għax din tolqot aspett importanti ħafna mill-parti folkloristika tat-tessut kulturali tal-pajjiż.

Meta nitkellmu dwar il-kultura ħafna drabi din titpoġġa f'żewġ estremi; għandek il-kultura popolari u għandek il-kultura speċjalizzata.

Issa jien ngħid għalija ma nħobbx nuża dawn it-temi għax għalija hemm kultura waħda, u min iħobb il-kultura verament japprezza l-għana daqskemm japprezza l-aqwa opra ta' Verdi u l-aqwa orkestri tad-dinja.

Fil-verità l-kultura hija currency waħda li jekk inti tapprezzaha, tkun kapaċi tapprezzaha anke fl-aktar forma differenti tagħha.

Jien naħseb li aħna għandna obbligu pożittiv biex inkomplu mmexxu l-għana 'l quddiem billi nkomplu nattiraw aktar udjenzi lejn dan l-istil folkloristiku importanti għal pajjiżna.

Fil-fatt fil-verità ma naf bl-ebda pajjiż ċivilizzat li ma jeħux ħsieb l-espressjoni mużikali indiġena tiegħu.

Jien inzertajt li l-għana nħobbha u għalhekk nieħu gost nismagħha u nsegwiha kemm jista' jkun f'verżjoni live għax meta tkun irrekordjata ma togħġobnix.

Meta jkun hemm l-għannejja u l-kitarristi jdoqqu l-prejjem ikunu qed jagħmlu xi ħaġa sabiħa ħafna flimkien għax ikun hemm element qawwi ta' spirtu pront u intelliġenza.

Għalhekk il-Kunsill Malti għall-Arti ħa ħsieb jara li kemm jista' jkun ma nibqgħux niżolaw lill-għana mill-kumplament tal-art forms.

Qabel kien hemm l-użanza li nqiegħdu l-għana għaliha billi nitfgħuha ġo xi festival iddedikat għall-għana biss għax kien jinħass li din tattira biss lil dawk li jħobbu l-għana jew li bħali jħobbu xi ħaġa differenti u indiġena.

Issa aħna matul dawn l-aħħar xhur u snin ipprovajna naqilgħu l-għana mill-attivitajiet purament tal-għana u nitfgħuha fiċ-ċentru tal-irħula, u l-feedback li rċevejna kien pożittiv immens.

Fil-fatt is-sena l-oħra organizzajna branches mill-Għanafest fiċ-ċentri tal-irħula, u ħadt gost nara lit-tfal jieħdu s-selfies mal-kitarristi, kif ħadt pjaċir nara wkoll lil tfal ta' età ċkejkna jidħku meta jisimgħu xi taqbila jew inkella lil xi żagħżugħ imur ħdejn għannej u dan ikun pront jgħannilu biċċa dwar il-qatgħa xagħar li għandu!

Dawn l-affarijiet inisslu tbissima u naħseb li dan huwa l-mod ta' kif irridu nimxu 'l quddiem.

Għalhekk bħala risposta għad-domanda li għamilli l-Onor.

Interpellant jien ngħid li ma għandniex nibqgħu niżolaw l-għana bħallikieku din kienet xi ħaġa li tinteressa biss lil sezzjoni partikolari tal-poplu, anzi rridu nintegraw l-għana aktar fil-komunitajiet għax fl-aħħar mill-aħħar l-għana minn hemm ġejja.

Fil-fatt jien naqbel ma' dak l-għannej Żejtuni, Mikiel l-Iżgej, li lil The Times qalilhom illi fl-opinjoni tiegħu, dan huwa l-aħjar żmien li għaddej minnu s-settur tal-għana.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet il-Qorti tal-Appell Griega rrifjutat it-talba ta' Malta sabiex il-whistleblower Maria Efimova tintbagħat hawn Malta sabiex tiffaċċja proċeduri kriminali.

Kif jaf il-Ministru stess, li jiġi rifjutat a European arrest warrant bejn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa eċċezzjonali ħafna, u għalkemm id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell għadha mhijiex pubblika, ir-raġunijiet jistgħu jkunu biss li dawn beżgħu għall-mod ta' kif taħdem il-ġustizzja hawn Malta jew inkella saħansitra għas-sigurtà tal-whistleblower.

Allura l-Ministru responsabbli mill-ġustizzja ma jidhirlux li s-sentenza tal-Qorti tal-Appell Griega hija kundanna għall-istat tal-ġustizzja u tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna?

OWEN BONNICI: Le, jien ma jidhirlix hekk, u dak li għadu kif qal l-Onor.

Interpellant hija n-narrattiva li qed jipprovaw jagħmlu spin biha f'pajjiżna dwar din il-kwestjoni!

Jien infakkar li meta l-Qorti Griega kienet ħadet l-ewwel deċiżjoni tagħha fejn qalet li ma kenitx se teżegwixxi l-European arrest warrant fil-konfront ta' pajjiżna, jiġifieri ma kenitx se tilqa' t-talba tal-awtoritajiet ġudizzjarji lokali biex l-arrest tas-sinjura msemmija jiġi eżegwit f'Malta, fil-ġurnali rajna kummenti tal-Onor.

David Casa fejn huwa qal li dan sar peress li f'Malta m'hawnx is-saltna tad-dritt.

Fil-fatt aħna, bħala awtoritajiet ġudizzjarji Maltin, tlabna kopja tas-sentenza tal-ewwel qorti, u meta wara xi ġranet waslet din il-kopja, li ġiet bil-lingwa Griega u mbagħad ġiet tradotta għal-lingwa Ingliża, irriżulta li r-raġunijiet għalfejn l-ewwel qorti kienet ċaħdet it-talba tal-awtoritajiet ġudizzjarji Maltin biex is-sinjura msemmija jkollha l-arrest tagħha eżegwit f'Malta kienu tnejn.

L-ewwel nett il-Qorti Griega kienet iddeċidiet li l-kwestjoni kienet tittratta ammont żgħir ta' flus.

Hawn irrid infakkar li l-European arrest warrant sar mill-qrati Maltin b'mod awtonomu għalkollox mill-Gvern, jiġifieri ma kienx il-Gvern li talab li joħroġ il-European arrest warrant imma teżisti proċedura apposta u l-qrati kienu kkonkludew li għandu jkun hemm European arrest warrant dwar allegat frodi ta' kumpanija privata f'ammont li jekk m'iniex sejjer żball, jammonta għal inqas minn €5,000.

Għalhekk peress li l-ammont in kwestjoni kien żgħir, il-Qorti Griega ma ħassitx li għandu jkun hemm European arrest warrant.

It-tieni raġuni għaliex l-ewwel qorti ddeċidiet li tiċħad it-talba tal-awtoritajiet ġudizzjarji Maltin - għax jien studjajtha s-sentenza - kienet li skont hi, il-mod kif saret it-talba kellha numru ta' difetti tekniċi, jiġifieri meta saret it-talba, l-informazzjoni li ngħatat ma kenitx waħda kompluta.

Madanakollu jien imkien ma qrajt jew smajt dak li allega l-Onor.

David Casa, jiġifieri li Maria Efimova ma ntbagħtitx Malta minħabba li m'hawnx rule of law, minħabba li f'Malta s-saltna tad-dritt ikkollossat jew inkella minħabba li f'Malta għandna stat ta' mafja tant li jekk tiġi persuna f'pajjiżna, din tkun qed tipperikola ħajjitha.

Dan jien ma qrajtu jew smajtu assolutament imkien imma qal hekk biss min ried ixerred in-narrattiva li f'Malta hawn xi kollass tas-saltna tad-dritt, fosthom l-Onor.

Imbagħad it-tieni qorti kkonfermat l-ewwel sentenza.

Jien informat li l-awtoritajiet ġudizzjarji u prosekutorjali Maltin talbu kopja ta' din is-sentenza sabiex wieħed jara fiex tikkonsisti din is-sentenza u sabiex għal darb'oħra l-Istat jieħu konjizzjoni ta' din id-deċiżjoni, però bħala risposta sempliċi u skjetta għal dak li staqsa l-Onor.

Interpellant, jien inwieġeb li le, dak li qed jgħid hu assolutament mhuwiex minnu, u dak hu proprju dak li jrid jgħid hu.

Hu jrid li jkompli jinseġ u jnisseġ l-idea li f'Malta hawn xi kollass tas-saltna tad-dritt fejn in-nies hemm barra qed jimxu bil-liġi tal-ġungla u mhux bil-liġijiet tal-pajjiż.

Dan mhuwiex minnu u naturalment kull min jgħix f'Malta jaf li f'pajjiżna għandna saltna tad-dritt li taħdem u għandna sistema tal-ġustizzja li għalkemm mhijiex perfetta u hemm x'wieħed jista' jkompli jtejjeb fiha, żgur li fejn jidħol ir-rispett lejn id-drittijiet tal-persuni akkużati u anke ta' persuni oħrajn parteċipi fi proċess ġudizzjarju, aħna nobdu dejjem dak li tgħid il-liġi u dak li jgħidu l-qrati.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, bħalma jaf kulħadd, mhux l-ewwel darba li pajjiżna jiġi rikonoxxut b'unuri prestiġġjużi madwar id-dinja fil-qasam tal-wirt kulturali u storiku tagħna.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'qed jagħmel biex jippromwovi l-wirt kulturali u storiku tagħna barra minn xtutna, anke bil-għan li l-artisti Maltin ikunu aktar rikonoxxuti barra l-pajjiż?

OWEN BONNICI: Sur President, naħseb li waħda mill-affarijiet li pajjiżna jista' jiftaħar li għandu huwa talent artistiku straordinarju.

Fil-fatt jien niftaħar li f'pajjiżna għandna talent artistiku straordinarju għax ma naf b'ebda pajjiż ieħor fejn f'kull metru kwadru għandna dan it-talent straordinarju kollu!

Jien nattendi diversi attivitajiet fl-irħula wkoll, bħalma jattendu sħabi l-Membri Parlamentari l-oħra, u anke hemmhekk ninnota ċertu talent li hu straordinarju!

Ġieli, pereżempju, nibqa' mistagħġeb bil-vuċi li toħroġ minn daqsxejn ta' tifla jew inkella bl-abbiltà ta' żfin li juri raġel.

Aħna għandna ħiliet u talenti li huma b'saħħithom ħafna, u issa l-isfida tagħna hi biex dak it-talent ma jibqax f'Malta imma jiġi esportat barra minn Malta.

Għalhekk waħda mid-deċiżjonijiet li ħadna kienet li noħolqu a cultural export fund, li huwa fond finanzjarju li l-artisti jistgħu japplikaw għalih sabiex ikunu jistgħu jesportaw it-talent tagħhom bl-aktar mod wiesa' possibbli.

Din tista' tkun għajnuna biex issir sempliċi esebizzjoni barra minn pajjiżna sa għajnuna għal min irid isegwi programmi ta' studju jew jagħmel performances barra minn Malta.

Dik hija waħda mill-affarijiet li jien kuntent ħafna bil-mod kif imxiet, u rrid ngħid li se nkunu qed inħarsu 'l quddiem biex inkomplu nsaħħu dan il-cultural export fund.

Aħna ngħinu kemm nifilħu anke lil dawk l-artisti li jkunu qed jagħmlu isem għalihom b'mod individwali.

Naturalment l-aktar li jolqtu l-headlines ikunu dawk l-artisti bħal Emma Muscat, li ftit ilu għamlet suċċess straordinarju fuq il-programm Amici, jew Federica Falzon, li madwar sentejn jew tliet snin ilu kienet għamlet isem għal pajjiżna fuq stazzjon televiżiv Taljan.

Dawn huma l-aktar artisti li they hit the headlines, però hemm ħafna artisti oħrajn, anke li jipprattikaw ġeneri artistiċi li forsi mhumiex daqshekk mainstreamed.

Hawnhekk m'iniex qed nirreferi biss għat-tenur Joseph Calleja, li nafu kemm il-pajjiż jappoġġjah u huwa kburi bih.

Aħna lit-tenur Joseph Calleja nagħtuh l-għajnuna kollha possibbli kull meta jitlobha sabiex ikompli jmexxi t-talent straordinarju tiegħu 'l quddiem, għalkemm issa huwa wasal fi stadju fejn qed jgħin lil ħaddieħor ukoll.

Fl-aħħar mill-aħħar jien naqbel mal-Onor.

Interpellant li din hija l-missjoni tagħna, u fil-fatt hemm diversi artisti oħrajn li rridu nappoġġjaw.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li aħna qed nipparteċipaw anke f'attivitajiet importanti barra minn pajjiżna.

Pereżempju, għall-ewwel darba wara ħafna snin - jidhirli wara xi 20 jew 30 sena - Malta pparteċipat fil-biennale ta' Venezja.

Dan huwa biennale prestiġjuż ħafna li kif għedt diġà, pajjiżna kienu ilu assenti minnu għal numru ta' snin, però fl-aħħar biennale li sar, Malta reġgħet sabet postha bħala waħda mill-parteċipanti għax wara ħafna snin reġgħu telgħu fuq il-palcoscenico straordinarju ta' dan l-avveniment artisti Maltin.

Fil-fatt jien m'għandix dubju li jekk inkomplu sejrin kif aħna sejrin, aktar ma jgħaddu snin dan l-investiment kollu aktar se jwassal biex iżjed Maltin jagħmlu isem għalihom barra minn pajjiżna fis-settur kulturali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, nixtieq nieħu din l-opportunità biex lill-Ministru nagħmillu mistoqsija sempliċi li fl-istess ħin hija importanti ħafna.

F'Marzu li għadda kellha toħroġ white paper relatata mar-riforma tal-kunsilli lokali.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, ressaqna 80 proposta lill-Gvern u lis-Segretarju Parlamentari konċernat għal din il-white paper, però minkejja li minn Marzu 'l hawn għaddew tliet xhur u s-sajf jinsab magħna, għadna ma smajna xejn f'dan ir-rigward.

Wieħed jittama li issa din ma toħroġx fis-sajf meta kulħadd ikun aljenat u Alla biss jaf x'isir minn din il-white paper!

OWEN BONNICI: Bil-mod kif l-Onor.

Interpellant tefa' l-mistoqsija, wieħed jibda jaħseb li se nagħmlu xi assassinju bil-moħbi, u dan meta din hija xi ħaġa pożittiva!

Jien naqbel miegħu li white paper pożittiva għandha toħroġ fi żmien li jattira l-akbar interess nazzjonali possibbli.

Din hija xi ħaġa li qed jieħu ħsiebha s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis però sa dalgħodu stess konna qed nitkellmu u naħdmu flimkien fuq dan il-kamp u jien informat li x-xogħol f'dan ir-rigward jinsab miexi tajjeb ħafna.

Onestament ma nistax nagħti lill-Onor.

Interpellant dati partikolari għax it-timeframes jistabbilixxihom is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis però li hu żgur huwa li sar xogħol eċċezzjonali mit-tim tal-istess Segretarju Parlamentari.

Biżżejjed ngħid li s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, fl-okkażjoni tal-25 sena anniversarju minn mindu twaqqfu l-kunsilli lokali, beħsiebu jwettaq il-missjoni li jerġa' jagħti lill-kunsilli lokali a lease of life u enerġija ġdida.

Issa aħna m'aħniex beħsiebna nagħmlu dan biss għall-kunsilli lokali nfushom għax lilna l-aktar li jinteressawna huma r-residenti u n-nies li jkollhom x'jaqsmu mal-kunsilli lokali.

Fil-fatt din il-white paper, li rrid ngħid li se tkun white paper interessanti ħafna u li se toħroġ fil-ġimgħat li ġejjin, aktar milli se tara kif il-kunsilliera u s-segretarji eżekuttivi nfushom jimxu 'l quddiem - li huwa importanti wkoll, biex ħadd ma jifhimni ħażin - aktar se tara kif ir-residenti jistgħu jimxu 'l quddiem.

Jien ma rridx li dan ikun sempliċement eżerċizzju biex naraw kif nistgħu ntejbu l-kondizzjonijiet ta' min jopera fil-qasam tal-kunsilli lokali.

Dak huwa importanti wkoll, però dik hija frazzjoni biss ta' dak li rridu nagħmlu permezz ta' din il-white paper għax fil-fehma tiegħi, l-aktar ħaġa importanti hija li min jiġi bżonn is-servizz ta' kunsill lokali jgawdi minn servizz aħjar u li l-kunsill lokali konċernat ikun aktar rilevanti u aktar serju.

Nerġa' ngħid li x-xogħol li qed jagħmel is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis huwa tajjeb ħafna.

Fil-fatt jien rajt dan il-proċess miexi 'l quddiem biċċa biċċa u nassigura lill-Onor.

Interpellant li din se tkun biċċa xogħol eċċezzjonali li wara li jgħaddi l-proċess ta' konsultazzjoni żgur li se tagħti enerġija ġdida lil dan is-settur.

Naħseb ukoll li ħafna mir-riformi li se jsiru se jattiraw interess nazzjonali mhux ħażin u se jattiraw ukoll imħuħ ġodda li se jkomplu jikkontribwixxu ma' dawk li diġà taw ħafna lill-kunsilli lokali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, issa li resqin lejn il-jiem sħan tas-sajf, ħafna tfal u żgħażagħ ikunu bil-vaganzi.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġi mniedi xi programm kulturali li jkunu jistgħu jibbenefikaw minnu t-tfal u ż-żgħażagħ Maltin?

Interpellant għandha raġun għax huwa importanti ħafna li nużaw il-jiem tas-sajf sabiex inkomplu mmexxu l-attivitajiet kulturali 'l quddiem.

Kif ħafna jafu, għandna programm kulturali għat-tfal li huwa mmirat proprju biex jagħti aċċess għall-kultura lit-tfal permezz tal-iskejjel.

Hawnhekk qed nirriferi għall-Culture Pass, li huwa speċi ta' menu li aħna nagħtu lill-istudenti biex imbagħad huma jagħżlu liema rappreżentazzjonijiet kulturali jridu jattendu bla ħlas.

Fil-fatt dan il-Culture Pass tant attira interess li anke l-Gvern Franċiż bagħtilna talba biex ikun jaf aktar dwar kif jopera.

Inizjattiva bħal din tiggarantixxi li t-tfal sa minn età żgħira jkunu jistgħu jattendu r-rappreżentazzjonijiet kulturali li jridu huma għax din mhijiex xi ħaġa ta' bilfors.

Ikun tajjeb jekk minn hawn nibgħat messaġġ lill-ġenituri - bħalma għamlet tant tajjeb l-Onor.

Cutajar- biex jużaw is-sajf ukoll għall-arrikkament tal-kultura.

Aħna min-naħa tagħna ħadna ħsieb inniedu skemi li jagħmluha aktar faċli u interessanti biex it-tfal jattendu postijiet li għandhom wirt storiku.

B'hekk jekk il-ġenituri, in-nanniet jew iz-zijiet jixtiequ jieħdu lil uliedhom jew lin-neputijiet tagħhom biex iżuru xi post storiku, huma se jgawdu minn prezzijiet imraħħsin ħafna tant li l-ammont ta' flus li jħallsu għat-tfal ikun wieħed minimu.

Għalhekk inħeġġeġ aktar nies biex iżuru dawn il-postijiet kulturali flimkien mal-għeżież ċkejknin tagħhom.

Sur President, għalkemm din mhijiex xi ħaġa relatata mal-kultura tat-tfal, nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirriafferma li f'The Malta Arts Festival ta' din is-sena se jkollna waħda mill-aqwa orkestri li jeżistu fid-dinja, li hija r-Royal Concertgebouw.

Din hija xi ħaġa li konna bdejna naħdmu fuqha sa minn qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali, però wara l-elezzjoni ġenerali s-Segretarju Parlamentari Deo Debattista daħal fiha b'ruħu u b'ġismu u rnexxielu jagħlaq il-pakkett kollu, li kien diffiċli biex tagħlqu għax nerġa' nfakkar li hawn qed nitkellmu fuq l-aktar orkestra importanti fid-dinja.

Fil-fatt matul dan is-sajf ir-Royal Concertgebouw se jagħmel kunċert fit-Teatru Manoel.

Din hija xi ħaġa straordinarja; bħallikieku se nġibu lil Messi jilgħab fil-football ground ta' Ta' Qali!

Irrid ngħid ukoll li f'dan il-pakkett ġie negozjat ukoll ftehim biex ikun hemm elementi mill-Orkestra taż-Żgħażagħ ta' Malta li jdoqqu mar-Royal Concertgebouw, kif isir barra minn Malta.

Immaġinaw x'unur u xi prestiġju jkollhom dawk iż-żgħażagħ Maltin li jingħataw opportunità li jdoqqu mar-Royal Concertgebouw!

Naħseb li għal din ir-raġuni biss ukoll huwa vale la pena li jkollna orkestra bħal din!

Għalhekk jien inħeġġeġ lil kulħadd biex matul dan is-sajf jattendi għal dan l-avveniment li se jsir fit-Teatru Manoel sabiex inkunu nistgħu ngħidu li rajna waħda mill-aqwa orkestri tad-dinja - fil-fatt għalija din hija one of the top four orchestras in the world - iddoqq f'The Malta Arts Festival.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, il-Ministru serrħilna moħħna li minkejja li l-Qorti Griega rrifjutat li tibgħat lill-whistleblower Maria Efimova fuq European arrest warrant lejn Malta, is-saltna tad-dritt u l-ġustizzja hawn Malta jaħdmu perfettament.

Madanakollu l-ġimgħa li għaddiet ġiet ukoll il-Kummissarju Ewropew responsabbli mill-ġustizzja u fost affarijiet oħra wasslet messaġġ serju fuq in-nuqqas ta' inforzar f'Malta tal-liġi dwar il-ħasil tal-flus u dwar il-ġlieda kontra l-korruzzjoni!

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-Kummissarju Ewropew responsabbli mill-ġustizzja wasslitx dan il-messaġġ lilu wkoll, u jekk iva, x'kienet it-tweġiba tiegħu?

OWEN BONNICI: Prattikament il-Kummissarju Ewropew Věra Jourová għamlet laqgħat mal-istakeholders kollha għax iltaqgħet mal-ġudikatura, mal-Prim Imħallef, mal-Kamra tal-Avukati, ma' diversi Ministri, mal-Kap tal-Oppożizzjoni kif ukoll mal-Pulizija, u fl-aħħar taż-żjara tagħha għaddiet xi kummenti.

Fil-fatt xi ħaġa li jien ħsibt li l-Onor.

Interpellant se jibda biha imma li nesa jgħid hija li meta tkellmet mal-ġudikatura l-Kummissarju Ewropew qalet b'mod ċar - u dan ġie anke recorded on tape - li hi assolutament ma rat ebda indikazzjoni ta' xi pressjoni fuq il-ġudikatura f'pajjiżna.

Issa meta għandek lill-Kummissarju Ewropew responsabbli mill-ġustizzja, Věra Jourová, li wara li tiltaqa' ma' kulħadd tikkonkludi li hi assolutament ma rat l-ebda forma jew tip ta' pressjoni fuq il-ġudikatura, għalija dan huwa l-akbar ċertifikat li f'Malta għandna saltna tad-dritt li qed taħdem.

Jien diġà għedt li s-sistema tal-ġustizzja tagħna mhijiex perfetta, u nkun qed nigdeb jekk ngħid li hija perfetta għax għandha l-imperfezzjonijiet tagħha.

Fil-fatt l-akbar imperfezzjoni hija d-dewmien ta' ċerti proċeduri, però li hu żgur huwa li s-sistema tal-ġustizzja tagħna tiggarantixxi d-drittijiet, mhux biss taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin imma tal-persuni kollha li jgħixu f'pajjiżna.

Il-Kummissarju Ewropew responsabbli mill-ġustizzja Věra Jourová tkellmet ukoll dwar l-implimentazzjoni tad-direttivi ġodda Ewropej kontra l-ħasil tal-flus.

Issa hawn irrid infakkar li dawn huma direttivi li daħlu u qed jidħlu as we speak!

Dan ifisser li dawn id-direttivi m'ilhomx hemmhekk xi għaxar snin jew 15-il sena imma qegħdin jiġu implimentati jew ġew implimentati proprju matul dawn l-aħħar ftit xhur.

Huwa ovvju li direttivi b'saħħithom, bħat-tielet u aktar u aktar ir-raba' anti-money laundering directives, li huma żviluppi riċenti … Meta jien kont chairman tal-Kunsill tal-Ministri tal-Ġustizzja dawn kienu affarijiet li konna qed niddiskutuhom u li konna qed naraw l-implimentazzjoni tagħhom jiġifieri dawn huma affarijiet riċenti.

Huwa ovvju li pajjiż bħal Malta jrid jagħmel sforz biex jobdi dak li jgħidu d-direttivi bl-aħjar mod.

Il-Kummissarju Ewropew dwar il-ġustizzja tkellmet dwar dawk li hi rriferiet għalihom bħala gaps li issa jeżistu mhux fis-sistemi ta' implimentazzjoni imma fis-sistemi ta' inforzar għax hi ma qalitx li aħna qed narmu d-direttivi 'l barra mit-tieqa.

Għall-kuntrarju, aħna d-direttivi implimentajniehom, u li qalet il-Kummissarju Ewropew dwar il-ġustizzja kien li fir-rigward tat-tħaddim u tal-inforzar tad-direttivi rridu nagħmlu sforz biex nimlew dak li hi sejħitilhom gaps.

L-ISPEAKER: Ministru, jekk jogħġbok ikkonkludi għax skada l-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari.

OWEN BONNICI: Nixtieq nagħmel biss l-aħħar punt.

Aħna spjegajna lill-Kummissarju Ewropew tal-ġustizzja li l-Ministru Scicluna … U rrid ngħid li meta jitkellem il-Ministru Scicluna mhux biss il-komunità lokali tieqaf biex tisma' imma anke l-komunità internazzjonali, u l-esperti li ġabet magħha l-Kummissarju Ewropew tal-ġustizzja għandhom rispett enormi lejn il-Ministru Scicluna.

Fil-fatt kien il-Ministru Scicluna li spjegalhom, fil-preżenza tiegħi, dak li qed isir biex insaħħu l-istruttura kontra l-ħasil tal-flus.

Huwa elenka 50 miżura - mhux ħames miżuri tafux, imma 50! - bit-twaqqif ta' task force li tikkoordina l-istituzzjonijiet ewlenin kontra l-ħasil tal-flus aħjar u li hija mmexxija miċ-chairperson Dr Helga Buttigieg Debono, li għadha kemm inħatret ftit tal-jiem ilu.

Bħalma pajjiżi oħra qed jaħdmu biex dejjem itejbu l-operat tagħhom fid-dawl tat-tielet u r-raba' anti-money laundering directives, permezz ta' din it-task force anke Malta se ttejjeb l-operat tagħha dejjem aktar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Michael Farrugia.

TQEGĦID TA' KARTI

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' reati kriminali rapportati fil-lokalità ta' San Ġiljan fis-snin bejn l-2013 u l-2018, maqsuma skont it-tip ta' reat, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6419;

Tabella li turi l-għadd ta' reati kriminali rapportati fil-lokalità tal-Gżira fis-snin bejn l-2013 u l-2018, maqsuma skont it-tip ta' reat, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6421; u

Tabella li turi l-għadd ta' reati kriminali rapportati fil-lokalità ta' Pembroke fis-snin bejn l-2013 u l-2018, maqsuma skont it-tip ta' reat, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6422.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Justyne Caruana.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar direct orders li ngħataw mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6212.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' nhar it-Tnejn, 2 ta' Lulju 2018 tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt l-Onor.

Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROFESSJONI

TAL-PSIKOTERPIJA

JUSTYNE CARUANA: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir-regolamentazzjoni tal-professjoni tal-psikoterapija, u biex jipprovdi għal ħwejjeġ konnessi magħha jew li huma anċillari għaliha".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija jkun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROFESSJONI NUTARILI U ARKIVJI NUTARILI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Ġunju, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzjak tal-opportunità li nipparteċipa f'dan id-dibattitu.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna għandu l-intenzjoni li jissoda aktar lis-settur notarili, u bħala l-ewwel punt wieħed irid jgħid li kien hemm bżonn li dan isir għax matul dan l-aħħar żmien kellna wisq persuni li joperaw fis-settur notarili li ma kenux attenti biżżejjed għad-dmirijiet li l-liġi timponi fuqhom, u sfortunatament meta jagħmlu hekk dawn il-persuni jixħtu dell ikrah fuq persuni oħra li għandhom l-istess professjoni.

Għaliex?

Għax imbagħad jibdew iqumu domandi fost il-poplu jekk kemm-il darba t-tali nutar ikunx affidabbli biżżejjed biex imorru għandu u jagħmlu kuntratt ta' xiri ta' dar jew inkella biex jagħmlu testment.

Irrid ngħid li n-nutar għandu funzjoni speċjali għax għandu l-funzjoni li jirċievi l-intenzjonijiet tan-nies li meta jiktibhom u jfassalhom f'kuntratti pubbliċi jew f'testmenti jieħdu s-saħħa ta' liġi.

Aħna fil-Parlament nagħmlu l-liġi, però meta bniedem jidħol f'kuntratt ikun qiegħed jistabbilixxi liġijiet oħra għalih innifsu ma' ħaddieħor u jkun qiegħed jorbot id-drittijiet u l-obbligi legali li hu għandu fil-libertà u fir-responsabbiltà tiegħu.

Fil-każ ta' testment, bniedem ikun qiegħed jistabbilixxi x'se jiġri mill-proprjetà li għandu meta hu jkun imsejjaħ għal ħajja aħjar, u allura hemmhekk huwa qiegħed jistabbilixxi wkoll liġijiet u regoli ta' kif isiru l-affarijiet.

Kif tgħallimni tajjeb inti, Sur President, id-dmir prinċipali tan-nutar huwa li jirċievi l-intenzjonijiet tan-nies, u huwa uffiċjal tal-Istat.

Nutar m'għandux il-funzjoni li għandu avukat, imħallef, maġistrat jew prokuratur legali imma għandu l-funzjoni speċjali li jiggwida lill-partijiet fil-kuntratt li jkunu se jagħmlu u mbagħad dak li jridu jagħmlu l-partijiet - sakemm dan ma jkunx illegali, immorali jew kontra l-public policy - in-nutar huwa obbligat li jdaħħlu f'kuntratt.

Għalhekk l-ewwel ħaġa l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qiegħed jagħmel diversi regoli biex jassigura li n-nutara jkomplu jippriżervaw il-professjoni tagħhom b'mod tajjeb.

Huwa importanti li wieħed jagħmel l-enfasi fuq il-konċett li kull professjoni tirregola lilha nnifisha u tenfasizza mekkaniżmi interni ta' auto-regulation.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jaġġorna aktar dak li żviluppa matul iż-żminijiet sabiex il-professjoni ta' nutar tibqa' fuq l-ogħla livell u tibqa' twieġeb għall-isfidi li qiegħda titlob id-dinja moderna.

Hawnhekk irrid infakkar li llum in-nutar daħal ukoll fid-dimensjoni tal-Unjoni Ewropea.

Ma ninsewx li waħda mid-direttivi importanti ħafna li għamlet l-Unjoni Ewropea taħt is-settur tal-ġustizzja u l-intern - li bħala Ministru, kelli l-opportunità li naħdem u nagħti s-sehem tiegħi fiha - kienet kif inti tista' tagħmel aktar regolamentazzjoni fis-suċċessjoni taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea.

Għalhekk nistgħu ngħidu li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed jagħmel differenza għax qiegħed jissoda s-settur tan-nutar pubbliku, li ilu f'pajjiżna għal żmien twil.

Issa hawn irrid ngħid ukoll li mertu tal-fatt li n-nutara pubbliċi jirreġistraw l-atti tagħhom, nafu b'aktar nutara pubbliċi li għexu fi żminijiet antiki milli b'avukati jew b'imħallfin.

Fil-fatt għandna diversi atti, kuntratti u testmenti li ilhom li ġew reġistrati mis-sena 1400 u li sal-lum wieħed għadu jista' jaqrahom u jikkonsultahom.

Għalhekk aħna bħala pajjiż għandna nieħdu ħsieb li nippriżervaw u nsostnu dan is-settur, li ġie bis-saħħa tad-dritt Ruman u tal-iżvilupp kollu tiegħu.

Però ta' min isemmi li f'dan is-settur hemm parti partikolari li timmerita ħafna aktar attenzjoni.

Kienu saru emendi li permezz tagħhom in-nutar ma baqax biss il-persuna li jirċievi l-kuntratt imma tajnieh ukoll il-funzjoni li jidderieġi l-partijiet f'dak li għandu x'jaqsam mar-riċerki.

Issa r-riċerki għaliex isiru?

Ir-riċerki jsiru biex wieħed ifittex it-titolu tal-proprjetà li jkollhom in-nies.

Pereżempju, meta persuna tkun se tbigħ il-proprjetà tagħha lil ħaddieħor, in-nutar għandu jserraħ moħħ il-persuna li tkun se tixtri dik il-proprjetà - u l-liġi tgħidlek li l-persuna li tkun se tixtri hija dik il-persuna li għandha dritt tagħżel lin-nutar li se jagħmel il-kuntratt - li l-proprjetà li tkun se tiġi trasferita għandha hija verament ta' dik il-persuna li qed tippreżenta ruħha bħala s-sid ta' dik il-proprjetà.

Sfortunatament fil-qorti niltaqgħu ma' sitwazzjonijiet fejn xi ħadd jagħmel kuntratt u jbigħ proprjetà li jkun jaf li mhijiex tiegħu jew inkella jkun qed jaħseb li hi tiegħu u mbagħad aktar 'il quddiem jirriżulta li mhijiex tiegħu.

Hemm ħafna sentenzi f'dan is-sens, u allura daħlet liġi li permezz tagħha n-nutar ingħata funzjoni speċjali; dik illi huwa jagħti forma ta' ċertifikat anke fuq it-titolu.

Din hija xi ħaġa pożittiva, però ħafna drabi, forsi sforz l-influwenza tal-prattika bankarja jew inkella tal-mentalità Anglosassona, ninjoraw il-bżonn li nirreġistraw l-art taħt il-kadast.

Dan għaliex ġejna f'diffikultà rigward persuni li jkunu ilhom fil-pussess ta' proprjetà għal ħafna żmien.

Taħt is-sistema Rumana għandek kuntratti li permezz tagħhom wieħed jista' jidentifika b'mod ċar min huwa l-proprjetarju.

Hemm sentenzi tal-qorti u hemm ukoll proprjetajiet li ilhom f'idejn in-nies, u allura ladarba ilhom fil-pussess tan-nies għal aktar minn 30 sena, 40 sena, 50 sena jew 100 sena, hemmhekk jidħol titolu li aħna nsejħulu "użukapjun" fejn xi ħadd ikun qed jingħata titolu mhux abbażi ta' kuntratt miktub imma abbażi tal-fatt li l-proprjetà tkun ilha fil-familja jew tkun ilha tiġi trasmessa minn persuna għal oħra għal ġenerazzjonjiet sħaħ.

Pereżempju, ejjew ngħidu li l-bużbużnannu kellu biċċa art f'idu, dan għaddieha lit-tifel tiegħu, imbagħad it-tifel tiegħu għaddiha lit-tifel tiegħu u din baqgħet tiġi trasferita minn ġenerazzjoni għal oħra għal 120 sena.

Meta oriġinarjament kien inbeda l-għoti tal-loans mill-banek, kien hawn bank bl-isem ta' "Barfincor" li kien beda jsellef il-loans lil dawk li riedu jixtru xi proprjetà, u dan beda jitlob li biex isiru l-kuntratti, fil-liġi jrid ikun hemm titolu validu li ġej minn kuntratti miktuba.

Sfortunatament maż-żmien irbattna ruħna wisq ma' din il-prassi bil-konsegwenza li llum għandna diffikultà għax f'Malta u Għawdex għandna kwantità kbira ta' proprjetajiet fejn in-nies li qed joqogħdu fihom bħala sidien m'għandhomx mod tajjeb ta' kif jistgħu jsibu t-titolu oriġinali li fih il-proprjetà kienet ġiet għandhom.

Ħafna drabi din ma tkunx xi ħaġa faċli biex tiġi solvuta u tirrikjedi biċċa xogħol kbira ta' detective għax minkejja li wieħed ikun qed jaħseb li l-affarijiet ikunu qed isiru b'mod tajjeb, jibqa' ma jirnexxilux isib il-kuntratt oriġinali.

Sur President, wieħed mill-proġetti li tressaq diversi drabi fuq din il-Mejda tal-Kamra imma baqa' abbozz ta' liġi hu dak marbut mar-regolamentazzjoni tar-Reġistru Ċentrali.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi aħna stajna nġibu sistema aħjar ta' kif l-informazzjoni kollha marbuta mal-proprjetà, mat-testmenti u mal-persuni jkunu f'ċentru wieħed ta' data, u allura din is-sistema kienet tippermetti lin-nies biex jidentifikaw l-affarijiet faċilment.

Jien, bħala Segretarju Parlamentari, niftakarni naqra volumi fuq volumi ta' xogħol li kien sar minn Dr Godwin Grima, li nixtieq insellimlu minn hawnhekk.

Dr Godwin Grima kien Principal Permanent Secretary u kien ħadem ħafna biex isir dan l-Abbozz ta' Liġi.

Imbagħad wara li qrajt dawk il-volumi kollha ta' xogħol li sar minn Dr Godwin Grima, bħala avukat kont dħalt f'din il-biċċa xogħol jien ukoll biex nipprovaw nirregolamentaw l-affarijiet, imma sfortunatament il-pjan ma rnexxiex.

Għaliex?

Għax hemm bżonn li ndaħħlu ċ-ċertezza tat-titolu fis-sistema tagħna b'tali mod li jekk it-titolu jkun daħal fir-Reġistru Pubbliku bħala li huwa t-titolu validu fil-liġi, allura min ikun irid jixtri jew ibigħ dik il-proprjetà ma jkollux bżonn jerġa' jidħol fir-riċerki u joqgħod ifittex x'kien hemm qabel għax it-titolu jkun diġà ġie identifikat fir-Reġistru Pubbliku bħala titolu ċar u inekwivoku.

B'hekk tkun qed tnaqqas l-ispejjeż tan-nies li jkunu jridu jagħmlu r-riċerki u fl-istess ħin tkun qed iġġib ċertezza akbar fis-suq.

Aħna ma ridniex nieqfu hemm.

Fil-fatt din ma rnexxilniex nagħmluha però naf li hemm xi ħadd min-naħa tal-Gvern jew nittama li hemm xi ħadd min-naħa tal-Gvern, li mhuwiex qiegħed jabbanduna dan il-proġett totalment għax permezz ta' dan il-proġett inkunu qed nistabbilixxu ċertezza wkoll għat-titolu tal-użukapjun, jiġifieri nkunu qed nistabbilixxu ċertezza għal meta xi ħadd ikollu titolu f'idejh għal ħafna żmien.

B'hekk inkunu qed nippermettu li jkun hemm ir-reġistrazzjoni ta' dik il-proprjetà abbażi ta' pussess paċifiku jew ta' pussess għal żmien twil, li jingħata perjodu ta' żmien li fih wieħed jista' jikkontestah jew inkella li wieħed jista' jagħmel skrutinju tiegħu, però ladarba n-nutar jieħu ċertu dokumentazzjoni u juri li proprjetà ilha f'idejn ċerti nies minn ġenerazzjoni għal oħra, allura ma jkunx hemm kwestjonijiet fuq it-titolu, jiġifieri ma jkunx hemm kwestjonijiet dwar jekk kemm-il darba l-proprjetà inkwistjoni tkun ta' "X" jew ta' "Y".

Fil-fatt l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qiegħed jimbotta l-affarijiet biex in-nutar jieħu aktar f'idejh minn dan ix-xogħol.

Tant hu hekk li fi klawsola 14 qed inżidu l-obbligi tan-nutar u fl-istess ħin qegħdin nipprovaw nagħtu titolu aħjar lin-nies.

Sur President, punt importanti ħafna li sfortunatament m'aħniex nindokraw biżżejjed huwa t-titolu li joħroġ mis-sentenzi tal-qorti.

Xi kultant wieħed ikollu l-impressjoni li meta l-qorti tagħti sentenza li fiha tiddikjara lil xi ħadd bħala proprjetarju, dik tiġi kkonsidrata sempliċement bħala sentenza li torbot liż-żewġ partijiet li jkunu involuti fil-kawża u li ma torbotx lil terzi persuni wkoll.

Madanakollu fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk għandu jkollna sistema bħalma għandna fil-mandati ta' inibizzjoni.

Meta xi ħadd jagħmel mandat ta' inibizzjoni fuq proprjetà, hemmhekk awtomatikament tidħol annotazzjoni fir-Reġistru Pubbliku li hemm mandat ta' inbizzjoni dwar dik il-proprjetà, u allura meta xi ħadd ikun qiegħed jagħmel xi riċerki dwar proprjetà jkun jaf li sar mandat ta' inibizzjoni.

Madanakollu m'hemm l-ebda mekkaniżmu awtomatiku għal meta xi ħadd jagħmel kawża dwar proprjetà u dik il-kawża tiġi finalment deċiża.

Qed ngħid dan għax filwaqt li għandek kawżi sempliċi bejn żewġ persuni li qed jitolbu li jiġi ddikjarat ta' min hi proprjetà partikolari, jiġifieri jekk proprjetà hijiex ta' "A" jew ta' "B", imbagħad għandek sitwazzjonijiet fejn ikollok proprjetajiet kbar li jkunu ġejjin minn wirt u li allura jkunu jridu jinqasmu.

Fl-aħħar każ li semmejt l-affarijiet ikunu aktar ikkomplikati, u sfortunatament insibu li jew meta l-werrieta ma jkunux jafu bil-wirt jew inkella meta l-werrieta jispiċċaw f'xi kawża l-qorti, proprjetà li tkun tagħhom, li tkun għadha ma ġietx identifikata jew li kienu jafu biha n-nanniet tagħhom, sakemm tasal biex tiġi deċiża l-kawża jkollhom diffikultà biex jaraw jekk din il-proprjetà hijiex reġistrata u protetta għalihom.

Mhux biss imma anke meta jkun hemm sentenza tal-qorti li fiha jkun hemm involut il-wirt u jkun hemm kwantitajiet kbar ta' proprjetajiet, din ma tiġix reġistrata fir-Reġistru Pubbliku.

Madanakollu jien naħseb li issa wasal iż-żmien li anke dawn is-sentenzi jiġu reġistrati fir-Reġistru Pubbliku biex jiġi indikat b'mod ċar li t-titolu ta' dik il-persuna mhuwiex imwieled bil-kuntratt imma b'sentenza tal-qorti għax huwa importanti ħafna fejn tagħmel il-linja tal-konfini, kemm meta jkollok kawżi bejn il-ko-proprjetarji, kemm meta jkollok kawżi bejn il-werrieta kif ukoll meta jkollok kawżi bejn ġirien.

Sur President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa tajjeb u kif għedt diġà, l-Oppożizzjoni hija favur tiegħu għax qed imur fid-direzzjoni t-tajba, però hemm bżonn li jkollna liġi dwar ir-Reġistru Pubbliku li tnaqqas l-abbużi, li ġġib aktar ċertezza u li tagħti titolu lil diversi nies li għandna fis-suq li sal-lum għad m'għandhomx.

Kif tgħallimna l-ħajja, in-negozju u l-kummerċ f'soċjetà jimxu aktar 'il quddiem iżjed mal-oġġetti jkunu jistgħu jinġiebu fis-suq u jiġu skambjati billi wieħed ibigħhom, jikrihom, jagħtihom użufrutt jew inkella jagħtihom b'ċens, għax b'dak il-mod ikun qed jaċċerta żvilupp aktar sħiħ u sod f'pajjiżna.

Għalhekk filwaqt li jien qed nieħu pjaċir li qed isir dan l-Abbozz ta' Liġi u li qed isiru l-isforzi biex il-professjoni notarili tkompli tissoda, nawgura li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jiġi segwit bil-liġi dwar ir-Reġistru Pubbliku għax permezz tiegħu wieħed ikun jista' jagħmel l-affarijiet ferm aħjar milli huma llum.

Nirringrazzjak.

PERMESS U FTEHIM TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili tiġi sospiża u l-winding up mill-Ministru għal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali jsir aktar 'il quddiem fis-seduta biex il-Kamra tgħaddi għat-tielet item fuq l-aġenda.

Nitlob ukoll li l-Kamra tiġi sospiża għal ftit minuti.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra qed tiġi sospiża għal ftit minuti.

Fl-4.54 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fil-5.01 p.m.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum l-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2018 tal-Kumitat Permanenti għall-Ħatriet Pubbliċi l-Onor.

Robert Cutajar se jissostitwixxi lill-Onor.

Ngħaddu issa għat-tielet item tal-aġenda, skont il-ftehim milħuq.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IS-SIGRIETI KUMMERĊJALI

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Intrapriżi Żgħar): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jittrasponi d-Direttiva 2016/943/UE dwar il-protezzjoni ta' konoxxenza u ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali (sigrieti kummerċjali) kontra l-ksib, l-użu u l-iżvelar illegali tagħhom".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

CHRIS CARDONA: Sur President, illum quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li se jittrasponi direttiva tal-Unjoni Ewropea li titkellem dwar il-protezzjoni ta' konoxxenza u ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali kontra l-ksib, kontra l-użu u anke kontra l-iżvelar illegali tagħhom.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa ntiż sabiex joħloq struttura leġiżlattiva konformi ma' dik tal-Unjoni Ewropea fil-kontest tal-protezzjoni tal-informazzjoni kummerċjali.

Ilkoll nafu kemm l-innovazzjoni, ir-riċerka u l-iżvilupp huma miftuħa fiż-żmenijiet tal-lum, u dan għaliex huma katalisti għall-ideat ġodda li jissodisfaw lill-konsumatur filwaqt li jindirizzaw l-isfidi tas-soċjetà.

Għalhekk naħseb li l-intenzjoni tal-leġiżlatur hija li jkun hemm protezzjoni anke għal min jagħmel dan it-tip ta' xogħol.

Min-naħa l-oħra hemm ukoll il-bżonn li dawn l-ideat isibu triqithom fis-suq u jkunu kummerċjalizzati.

Tali innovazzjoni hija leverage importanti ħafna anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħolqien ta' għarfien ġdid, anke minħabba l-fatt li din toħloq stimolu u tagħti spinta lill-iżvilupp ta' mudelli ta' negozji ġodda.

Nitkellmu ħafna fuq in-negozji tal-familja u nagħmlu tajjeb li nagħmlu dan għax meta wieħed joqgħod jikkonsidra jsib li n-negozju tal-familja huwa l-pedament tat-tkabbir ekonomiku li għandna bħalissa f'pajjiżna, però mbagħad irridu naraw u nassiguraw ukoll li jkun hemm mudelli ġodda ta' negozju.

In-negozji, irrispettivament minn kemm huwa kbir id-daqs tagħhom, jiġifieri irrispettivament minn jekk humiex SMEs (small and medium enterprises), minn jekk humiex micro jew inkella minn jekk humiex intrapriżi li xi kultant jimpjegaw mijiet, jekk mhux eluf ta' nies, jagħtu valur lis-sigrieti kummerċjali daqs il-privattivi, daqs il-patents u daqs dawk li huma msejħa bħala "intellectual property rights".

Dawn jużaw il-konfidenzjalità tagħhom bħala għodda ta' innovazzjoni u ta' ġestjoni għall-kompetittività tan-negozju u għar-riċerka li tkun qed issir.

Hawnhekk ikun importanti jekk nagħmlu distinzjoni bejn dik li hija kunfidenzjalità kummerċjali u dak li huwa tagħrif teknoloġiku għal data kummerċjali bħal, pereżempju, informazzjoni fuq konsumaturi, pjani tan-negozju u anke l-istrateġija li jużaw in-negozji fis-suq tagħhom.

L-SMEs jagħtu aktar valur lis-sigrieti kummerċjali u jiddependu aktar fuqhom ukoll, u dan għaliex is-sigrieti kummerċjali jippermettu lill-fundaturi, lill-kreaturi u anke lill-innovaturi sabiex jiksbu profitt mill-ħolqien jew mill-innovazzjoni tagħhom, u għalhekk huma partikolarment importanti għall-kompetittività tan-negozju kif ukoll għar-riċerka, għall-iżvilupp u għall-prestazzjoni relatata mal-innovazzjoni.

In-negozji jinvestu fil-ksib, fl-iżvilupp u anke fl-applikazzjoni tal-konoxxenza tal-informazzjoni, u ħafna drabi huma mhux biss jagħmlu dan l-investiment sabiex itejbu l-prodott tagħhom imma wkoll sabiex ikollhom vantaġġ kompetittiv f'dinja fejn illum in-negozju sar id-dominju tad-dinja.

Illum toħroġ b'idea f'kontinent u jeħodhielek xi ħaddieħor minn kontinent ieħor billi jikkummerċjalizzaha qablek!

Dan ifisser li għandna ambjent aggressiv u kompetittiv ħafna, u allura l-investiment fil-ġenerazzjoni kif ukoll l-applikazzjoni ta' dan il-kapital intellettwali huma fatturi determinanti fir-rigward tal-kompetittività u tal-prestazzjoni tan-negozju fis-suq.

B'hekk b'mod konsegwenzjali l-qligħ tagħhom mill-investiment huwa l-motivazzjoni fil-bażi tar-riċerka u fl-iżvilupp tan-negozju.

Sur President, in-negozji jirrikorru għal mezzi differenti biex jaddattaw ir-riżultati tal-innovazzjoni tagħhom, u wieħed minn dawn il-mezzi huwa l-użu tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, bħall-patents, il-privattivi, id-drittijiet tad-disinn, il-copyrights jew inkella d-drittijiet tal-awtur.

Mezz ieħor għall-ksib tar-riżultati tal-innovazzjoni huwa l-protezzjoni tal-aċċess u l-isfruttament tal-għarfien li huma ta' valur għal dik l-entità li jkunu qegħdin joħorġu minn ġo fiha.

Din il-konoxxenza, flimkien mal-informazzjoni kummerċjali ta' valur li tinżamm mistura, għandhom l-intenzjoni li jibqgħu konfidenzjali, u fil-fatt huwa għalhekk li aħna nsejħulhom "sigrieti kummerċjali".

Ir-riċerka kollaborattiva, inkluż il-kooperazzjoni li ssir bejn pajjiż u ieħor jew inkella bejn reġjun u ieħor - allura hawn aħna dħalna f'dik li hija kooperazzjoni transkonfinali - hija partikolarment importanti biex iżżid il-livell ta' riċerka, biex iżżid l-iżvilupp fin-negozju u biex tara li s-suq intern qiegħed jirreaġixxi għal dan.

Fl-Unjoni Ewropea aħna nitkellmu ħafna fuq is-single market, u għalhekk huwa importanti li pajjiżi li huma membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea jaddattaw din it-tip ta' leġiżlazzjoni fil-ġurisdizzjonijiet tagħhom.

B'hekk tkun qed twassal aktar għarfien, tkun qed tagħti għarfien lil aktar setturi u l-informazzjoni għandha tiġi kkonsidrata li hija essenzjali sabiex jiġu żgurati opportunitajiet ta' żvilupp għal dawk in-negozji li jkunu dinamiċi, pożittivi u ugwali, b'mod partikolari l-SMEs.

F'suq intern fejn il-barrier tal-kollaborazzjoni huwa wieħed minimu u fejn il-kooperazzjoni ma tiġix distorted, il-kreazzjoni intellettwali u l-innovazzjoni għandhom iħeġġu investiment fi proċessi, f'servizzi u anke fi prodotti innovattivi.

Għaliex?

Għax bażikament inti għandek suq intern li qed jirregola ruħu.

Jekk m'iniex sejjer żball, matul il-leġiżlatura tal-1998, jiġifieri 20 sena ilu, jien kont wieħed minn dawk li tkellimt dwar il-Competition Act f'dan il-Parlament, u niftakar li mil-lat Ewropew konna diġà qegħdin niddiskutu l-possibbiltà jew inkella l-fatt li jista' jkun hemm distortion f'dik li hija kompetittività jew inkella li jista' jkollok użu li mhuwiex fair u li allura jista' jwassal għal dawk li huma msejħin bħala "cartels" jekk kemm-il darba inti tabbuża mid-dominazzjoni tiegħek fis-suq.

Għalhekk l-ambjent ta' suq intern jista' jwassal għal kreazzjoni intellettwali u għal innovazzjoni, imma għandha tkun imħeġġa l-mobbiltà tal-impjieg.

Dan huwa importanti wkoll għat-tkabbir fl-impjiegi u għat-titjib fil-kompetittività tal-ekonomija tal-Unjoni Ewropea.

Sur President, is-sigrieti kummerċjali għandhom rwol importanti fil-protezzjoni tal-iskambju tal-għarfien bejn in-negozji, b'mod partikolari bejn l-SMEs u bejn l-istituzzjonijiet li jagħmlu r-riċerka, kemm fi ħdan kif ukoll bejn il-fruntieri tas-suq intern tas-single market fil-kontest tal-iżvilupp u l-innovazzjoni.

Dan għaliex is-sigrieti kummerċjali huma fost l-aktar forma wżata ta' protezzjoni ta' kreazzjoni intellettwali u ta' konoxxenza innovattiva fin-negozji.

Iżda mbagħad fl-istess ħin huma wkoll l-inqas protetti mill-qafas legali tal-Unjoni Ewropea li għandna bħalissa kontra l-ksib, kontra l-użu u kontra l-iżvelar illegali mill-partijiet oħra.

Tajjeb li wieħed jitkellem ukoll dwar ċerti sforzi internazzjonali li saru f'dan ir-rigward, u naħseb li dawn l-isforzi saru fil-qafas tal-organizzazzjoni dinjija tal-kummerċ; il-WTO (World Trade Organisation), li llum hija mmexxija mis-Segretarju Ġenerali Roberto Azevêdo, li kellna wkoll l-opportunità li nilqgħuh Malta biex jindirizza l-Kunsill tal-Ministri li sar fil-Presidenza tagħna s-sena li għaddiet.

Fil-fatt ta' min jgħid li l-WTO waslet għall-konklużjoni tal-ftehim "TRIPS" (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights), li huwa l-ftehim li jikkonċerna aspetti relatati mal-kummerċ tal-proprjetà intellettwali, u fost l-oħrajn il-ftehim "TRIPS" jinkludi dispożizzjonijiet dwar il-protezzjoni tas-sigrieti kummerċjali kontra l-ksib, l-użu jew l-iżvelar illegali tagħhom minn partijiet terzi, li llum huma standards internazzjonali komuni.

L-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea kif ukoll l-Unjoni nnifisha huma marbuta bil-ftehim "TRIPS", li kien anke ġie approvat mill-Kunsill, iżda minkejja dan il-ftehim hemm differenzi importanti fil-leġiżlazzjoni tal-istati membri fir-rigward tas-sigrieti kummerċjali kontra l-ksib, kontra l-użu jew inkella kontra l-iżvelar illegali tagħhom minn terzi.

Pereżempju, mhux l-istati membri kollha addottaw definizzjonijiet nazzjonali tas-sigrieti kummerċjali, tal-ksib tagħhom, tal-użu tagħhom jew inkella tal-iżvelar tagħhom, u għalhekk l-għarfien dwar l-iskop tal-protezzjoni mhuwiex daqshekk faċilment aċċessibbli għax l-iskop għall-istati membri tal-Unjoni Ewropea huwa differenti.

Barra minn hekk m'hemmx konsistenza fir-rigward tar-rimedji disponibbli mil-liġijiet ċivili u l-ordnijiet ta' waqfien mhux dejjem ikunu disponibbli fl-istati membri kollha kontra partijiet terzi li ma jkunux kompetituri tad-detentur leġittimu tas-sigrieti kummerċjali bil-konsegwenza li jkun hemm l-intenzjoni ta' ksib jew inkella ta' żvelar illegali ta' dawn is-sigrieti.

Id-diverġenzi bejn l-istati membri jeżistu wkoll fir-rigward tat-trattament ta' parti terza.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar dik il-parti li tkun kisbet is-sigrieti kummerċjali in bona fede iżda li sussegwentement, waqt li tkun qed tagħmel użu minnhom, tiskopri li l-ħsieb kien ġie minn ksib illegali preċedenti ta' xi parti oħra anteċedenti għall-kummerċ.

Għalhekk, Sur President, kif qed naraw ir-regoli internazzjonali jvarjaw, kif ivarjaw ukoll dwar jekk, pereżempju, id-detenturi leġittimi, jiġifieri dawk il-lawful holders tas-siti kummerċjali, jistgħux ifittxu l-qerda ta' oġġetti li huma prodotti minn partijiet terzi li jużaw is-sigrieti kummerċjali illegalment.

Barra minn hekk ir-regoli nazzjonali applikabbli dwar il-kalkolu ta' danni li jiġu sanzjonati bihom dawk in-nies li jkunu qegħdin jabbużaw mhux dejjem iqisu n-natura intanġibbli tas-sigrieti kummerċjali għax din mhijiex xi ħaġa li taraha, tmissha jew tħossha b'idejk, u għalhekk huwa diffiċli ħafna biex wieħed juri l-profitti attwali.

L-istati membri jippermettu l-applikazzjoni ta' regoli li ġew estratti dwar il-kalkoli tad-danni abbażi tal-loyalty jew tal-miżata raġunevoli li setgħet kienet dovuta li kieku kienet teżisti liċenzja għall-użu tas-sigriet kummerċjali.

Madanakollu diversi regoli nazzjonali ma jipprovdux protezzjoni adegwata tal-konfidenzjalità tas-sigriet kummerċjali, u għalhekk naturalment il-protezzjoni offruta tiddgħajjef.

Sur President, kif spjegajt matul dawn l-20 minuta li għaddew, id-differenzi fil-protezzjoni legali tas-sigrieti kummerċjali previsti mill-istati membri jimplikaw li s-sigrieti kummerċjali ma jgawdux livell ekwivalenti ta' protezzjoni madwar l-Unjoni b'konsegwenza li dan qed iwassal għall-frammentazzjoni tas-suq intern f'dan il-qasam, u allura b'mod ġenerali l-effett tar-regoli rilevanti qed jiddgħajjef.

Is-suq intern huwa affettwat sakemm u safejn dawn id-differenzi jnaqqsu l-inċentivi għan-negozji li jidħlu bħala attività ekonomika li tkun barra mill-istati membri tal-Unjoni Ewropea fejn allura jkollna kummerċ li huwa transkonfinali, inkluża kooperazzjoni ta' riċerka jew produzzjoni ma' msieħba, esternalizzazzjoni jew inkella investiment fi stat membru ieħor li jiddependi mill-użu ta' informazzjoni protetta bħala sigriet kummerċjali.

Barra minn hekk, Sur President, jidher li riskju akbar għan-negozji fi stati membri b'livelli ta' protezzjoni aktar baxxi huwa l-fatt li s-sigrieti kummerċjali jistgħu jinsterqu aktar faċilment, u dan jiffavorixxi wkoll attività ta' kompetituri kriminali inġusti, li wara l-ksib illegali tas-sigrieti kummerċjali jistgħu jifirxu l-oġġetti li jirriżultaw minn tali ksib fis-suq intern kollu.

B'hekk hemmhekk inti kważi kważi għandek problema doppja għax mhux biss għandek l-akkwist illegali imma mbagħad għandek ukoll il-fatt li inti qiegħed tmexxi din l-attività kummerċjali fl-istati membri tal-Unjoni Ewropea.

B'mod ġenerali dawn id-differenzi jfixklu l-funzjonament tajjeb tas-suq intern, u għal din ir-raġuni huwa xieraq li jkun hemm provvedimenti għar-regoli fil-livell tal-Unjoni biex issir approssimazzjoni tal-liġijiet tal-istati membri.

B'dan il-mod inkunu qed nersqu aktar viċin xulxin sabiex jiġi żgurat li jkun hemm livell suffiċjenti u konsistenti anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' rimedji ċivili fis-suq intern f'każ ta' ksib, ta' użu jew inkella ta' żvelar illegali ta' sigrieti kummerċjali.

Sur President, hawnhekk nixtieq nirrimarka wkoll li d-dħul ta' din id-direttiva m'għandhiex taffettwa l-applikazzjoni tar-regoli tal-Unjoni Ewropea jew inkella r-regoli nazzjonali tagħna li jirrikjedu l-iżvelar tal-informazzjoni, inkluż l-iżvelar ta' informazzjoni ta' sigrieti kummerċjali lill-pubbliku jew inkella lill-awtoritajiet pubbliċi.

Din id-direttiva lanqas għandha taffettwa l-applikazzjoni ta' regoli li jippermettu lill-awtoritajiet pubbliċi li jiġbru informazzjoni għall-qadi ta' dmirijiethom jew inkella regoli li jippermettu jew jeħtieġu kwalunkwe żvelar sussegwenti minn dawk l-awtoritajiet pubbliċi ta' informazzjoni rilevanti lill-pubbliku.

Din id-direttiva m'għandhiex taffettwa d-drittijiet tal-isħab soċjali li jidħlu fi ftehim kollettiv skont il-liġi tax-xogħol u li huma obbligati ma jiżvelawx sigrieti kummerċjali, u wisq anqas din id-direttiva m'għandha tinftiehem - hawnhekk qed inserrħu ftit moħħ l-istakeholders għax din kellna diversi queries fuqha, u nafu x'inhu l-inkwiet tal-istakeholders fuq din id-direttiva - li qed tirrestrinġi l-libertà tal-istabbiliment, jiġifieri l-moviment liberu tal-ħaddiema jew inkella l-mobbiltà tal-ħaddiema kif previst fil-liġi tal-Unjoni Ewropea.

Għalhekk din id-direttiva mhijiex qiegħda tmur kontra l-freedoms, anzi bil-maqlub għax hija direttiva li aktar qiegħda tgħin il-libertà tal-Unjoni Ewropea.

Din id-direttiva mhijiex maħsuba li taffettwa l-possibbiltà li jiġu konklużi ftehimiet ta' non kompetizzjoni bejn min jimpjega u l-impjegati, jiġifieri aħna qegħdin konformi mal-liġi.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi ngħid li aħna, bħala Gvern, ninsabu impenjati biex nipproteġu n-negozju tagħna filwaqt li nsaħħu l-kompetittività tan-negozji tagħna, u għaldaqstant din id-direttiva tipprovdi protezzjoni aktar estensiva kontra l-ksib, kontra l-iżvelar illegali u kontra l-abbuż tas-sigrieti kummerċjali dment li s-salvagwardji previsti b'mod espliċitu fid-direttiva jibqgħu jipproteġu l-interessi ta' partijiet oħrajn u jibqgħu jiġu rispettati.

Jien nemmen li dan l-Abbozz ta' Liġi qed iwassal għal riformi pożittivi li permezz tagħhom aħna qed nindirizzaw ċerti nuqqasijiet li għandna fl-istandards legali ta' pajjiżna b'mod konkret.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, kif spjega tajjeb il-Ministru Chris Cardona, illum qegħdin nitkellmu dwar Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu se jkun hemm traspożizzjoni tad-direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar il-protezzjoni ta' konoxxenza u ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali kif ukoll kontra l-użu u l-iżvelar illegali tagħhom.

F'Mejju tal-2016 il-Parlament Ewropew ivvota favur leġiżlazzjoni li permezz tagħha żdiedet il-protezzjoni neċessarja lill-kumpaniji kontra l-abbuż jew is-serq ta' sigrieti professjonali.

Din id-direttiva fuq il-protezzjoni ta' konoxxenza u ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali ġiet ippubblikata f'Lulju tal-2016 fejn l-istati membri tal-Unjoni Ewropea, fosthom Malta, kellhom transitional period ta' sentejn sabiex jiġu trasposti l-proviżjonijiet legali fil-liġijiet tal-pajjiż rispettiv.

Għalhekk illum, sentejn wara, aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu dawn it-transpositions hekk mitluba mill-Unjoni Ewropea.

Sur President, bla ebda dubju l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa pożittiv, u bħalma għamilna fir-rigward ta' bosta EU transpositions oħrajn aħna se nkunu qegħdin nissapportjaw, nappoġġjaw u nivvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi hekk kif mitlub mill-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li b'mod ġenerali jien nemmen li din it-transposition hija leali għad-direttiva tal-Unjoni Ewropea, u allura aħna ma nsibux problema li nappoġġjawha anke minħabba dan il-fatt.

Kif għedt diġà, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa wieħed pożittiv għax permezz tiegħu se nkunu qed nintroduċu regoli ġodda li jipproteġu s-sigriet professjonali u anke informazzjoni kunfidenzjali oħra li jkollhom kumpaniji Ewropej, fosthom ovvjament kumpaniji Maltin.

Mhux talli hekk talli din id-direttiva qiegħda tintroduċi wkoll penali sa massimu ta' €150,000 u proċeduri legali kontra kull individwu jew entità li tkun għamlet akkwist illegali, użat jew kixfet sigrieti kummerċjali jew inkella informazzjoni kunfidenzjali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qiegħed jagħti definizzjoni uniformi, aktar wiesgħa u aktar b'saħħitha lit-terminoloġija ta' "sigriet professjonali".

Ta' min jgħid li d-definizzjoni ta' "sigriet professjonali" f'din id-direttiva ġiet ispirata minn artiklu 39 tal-agreement "TRIPS", però sfortunatament jien jidhirli li xorta waħda għadha mhijiex ċara biżżejjed għax, pereżempju, lanqas biss huwa ċar jekk il-protezzjoni fuq l-informazzjoni hijiex limitata fuq l-informazzjoni dwar il-lista ta' klijenti jew dwar l-operat ta' kumpanija partikolari jew inkella, pereżempju, tinkludix ukoll pricing structures li minkejja li jkollhom valur kummerċjali pjuttost sinifikanti, tali informazzjoni tkun too available għal numru kbir ta' ħaddiema f'tali organizzazzjoni, tkun liema tkun.

Sur President, is-sigriet kummerċjali jista' jkollu diversi forom.

Pereżempju, is-sigriet kummerċjali jista' jkun jikkonsisti f'xi riċetta ta' prodott tal-ikel jew ta' xi xarba, jista' jkun metodu sigriet tal-manifattura li permezz tiegħu l-prodott ikun aktar cost-effective u allura jkun ferm aktar kompetittiv u jista' jkun jikkonsisti wkoll f'database vasta ta' klijenti.

Jista' jkun jikkonsisti fi kwalunkwe informazzjoni però li hu żgur hu li l-common factor denominator għal kull industrija, għal kull kumpanija u għal kull settur hu li s-sigriet kummerċjali għandu valur.

Issa għal uħud għandu valur sinifikanti ħafna filwaqt li għal oħrajn għandu valur anqas sinifikanti, skont x'ikun il-kobor tal-kumpanija rispettiva.

Skont studju li sar minn kumpanija Ewropea, fl-2013 waħda minn kull erba' kumpaniji fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri 25% tal-kumpaniji Ewropej, kienu vittmi tal-anqas f'każ wieħed ta' serq ta' informazzjoni konfidenzjali.

Sena qabel, ċjoè fl-2012, iċ-ċifri kienu 18% inqas, jiġifieri skont dan l-istudju fi żmien sena l-information theft żdied b'7%, u allura bla dubju ta' xejn din id-direttiva ntlaqgħet tajjeb ferm fost il-kumpaniji li joperaw fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt anke mill-feedback li ħadt jien mill-industrija lokali nemmen li permezz tal-bidliet elenkati f'dan l-Abbozz ta' Liġi se jitħalla impatt pożittiv fuq l-individwi, fuq kumpaniji żgħar u medji, fuq kumpaniji kbar u fuq korporazzjonijiet multi-nazzjonali li joperaw f'pajjiżna u f'pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea.

Fil-maġġor parti tal-każijiet il-konfidenzjalità hija leġittima u legali, però jista' jagħti l-każ li għal xi kumpaniji l-informazzjoni konfidenzjali hija rilevanti wkoll għall-interess pubbliku.

Dan f'każijiet fejn, pereżempju, jinstabu rapporti interni ta' operat li qiegħed jikkawża livelli ferm ogħla ta' tniġġis tal-arja jew inkella ta' pollution hazard ieħor, però din l-informazzjoni ma tkunx għadha ġiet esposta jew inkella l-informazzjoni tkun misleading.

Eżempju ieħor huwa ta' informazzjoni dwar pjani li kumpanija partikolari tiġi rilokata bil-konsegwenza li jkun hemm tkeċċija sostanzjali ta' numru ta' ħaddiema li jkunu dipendenti finanzjarjament fuq dan l-impjieg.

Jista' jkun hemm ukoll studju xjentifiku intern fi ħdan kumpanija li juri li l-prodott li jkun qiegħed jiġi manifatturat ikun ta' health hazard però din l-informazzjoni tinżamm mistura mill-kumpanija.

Jista' jkun hemm rapport li jkun hemm qerq fl-informazzjoni tal-ingredjenti ta' xi detergent, tal-ikel, tal-make-up jew ta' kwalunkwe prodott ieħor.

Għall-grazzja tal-argument, jista' jkun hemm ukoll informazzjoni li jkun hemm element ta' evażjoni ta' taxxa, u allura huwa importanti ferm li din id-direttiva, minkejja li tipproteġi lill-kumpanija u lin-negozjant, tipproteġi wkoll bl-istess saħħa, bl-istess forza u bl-istess determinazzjoni lil min jikxef tali informazzjoni li tkun baqgħet mistura illegalment.

Fil-fatt jien naqbel ħafna ma' klawsola 7 tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, li telenka l-eċċezzjonijiet, u hawn se nikkwota:

"Rikors għall-miżuri, proċeduri u rimedji previsti f'dan l-Att għandha tiġi miċħuda meta l-allegat ksib, użu jew żvelar tas-sigriet kummerċjali jkun sar f'xi każ minn dawn li ġejjin:

fl-eżerċizzju tad-dritt tal-libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni kif stipulat fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, il-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, inkluż ir-rispett għal-libertà u l-pluraliżmu tal-mezzi tal-informazzjoni;".

Eċċezzjonijiet oħra huma:

"fl-iżvelar ta' kondotta ħażina, għemil ħażin jew attività illegali, sakemm l-intimat ikun aġixxa biex jipproteġi l-interess pubbliku ġenerali;

l-iżvelar mill-ħaddiema lir-rappreżentanti tagħhom bħala parti mill-eżerċizzju leġittimu minn dawk ir-rappreżentanti tal-funzjonijiet tagħhom f'konformità mal-liġi, sakemm dak l-iżvelar kien meħtieġ għal dak l-eżerċizzju;

l-iżvelar minn impjegat lill-uffiċjal li jirrapporta dwar żvelar ta' informazzjoni protetta jew lill-unità dwar rapporti ta' żvelar ta' informazzjoni protetta, skont id-dispożizzjonijiet tal-Att dwar il-Protezzjoni ta' Informatur;

Sur President, jien nemmen li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi nżamm bilanċ tajjeb għax filwaqt li s-sigriet kummerċjali qed jiġi protett, fl-istess ħin dan mhuwiex qed isir a skapitu tal-libertà tal-espressjoni.

Qed ngħid dan għax permezz ta' din id-direttiva Ewropea fi klawsola 7 qed jiġu implimentati wkoll regoli ġodda li jassiguraw illi anke d-drittijiet tal-ġurnalisti investigattivi huma protetti u li d-dritt tal-espressjoni ħielsa se jinżamm.

Dan filwaqt li qiegħda tingħata aktar protezzjoni lill-whistleblowers li jikxfu sigrieti kummerċjali bl-għan ewlieni jkun il-ġid jew l-interess pubbliku.

Irrid ngħid li ċerti aspetti f'dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum diġà qegħdin fis-sistema legali preżenti ta' pajjiżna, bħal pereżempju l-konċett tal-insider dealing - li fil-liġi tagħna diġà hija kklassifikata bħala offiża kriminali - il-konċett ta' fiduciary obligations - li jinsab fil-Kodiċi Ċivili ta' Malta - il-konċett tal-intellectual property li semma l-Ministru Chris Cardona kif ukoll il-konċett tal-protezzjoni tal-assi, mhux biss dik tanġibbli iżda f'dan il-każ anke dik intanġibbli.

Dawn huma aspetti li diġà huma protetti b'mod b'saħħtu fil-liġijiet ta' Malta u li ġew transposed fis-sistema tagħna bir-regoli tal-Unjoni Ewropea.

Konċett ieħor li diġà huwa wżat fis-sistema legali tagħna huwa l-konċett ta' konfidenzjalità kummerċjali, li huwa msemmi fil-kuntratti kummerċjali u riferut kif ukoll inforzat fil-qrati tagħna.

Għalhekk nistgħu ngħidu li filwaqt li dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed iżomm il-liġijiet preżenti, qiegħed isaħħaħ b'liġijiet u b'regoli ġodda l-għan li kemm jista' jkun fejn jidħlu sigrieti kummerċjali jkun hemm protezzjoni assoluta.

Sur President, din id-darba m'iniex se nieħu fit-tul għax l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum mhuwiex wieħed kontroversjali imma huwa purament Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu se jiġu inforzati d-direttivi tal-Unjoni Ewropea.

Madanakollu jkolli nammetti li xtaqt li kieku l-Gvern ippubblika xi studju jew inkella qiegħed jagħmel xi impact assessment dwar din id-direttiva u dwar l-obbligazzjonijiet li hemm fil-liġi fuq l-insider dealing.

Jien nemmen li kien ikun ferm aktar għaqli li

Punt ieħor li nixtieq li l-Ministru jiċċara huwa dwar il-fatt li artiklu 14 tad-direttiva Ewropea jgħid - u hawn se nikkwota - li:

Madanakollu jidher li dan il-paragrafu ma ġiex inkluż fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, tħalla barra u minflok hemm subklawsola 14(2) li tagħti protezzjoni massima lin-negozjant.

Din hija xi ħaġa tajba, u hekk għandu jkun, però jekk qed nifhem sew - għax wara kollox jien m'iniex avukat - tneħħiet l-option li, biex ngħid hekk, membru stat ikun aktar ħanin mal-impjegat li jkun żbalja.

Sur President, nikkonkludi l-intervent tiegħi billi ntenni li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa Abbozz ta' Liġi pożittiv u importanti ħafna li ġie impost fuqna mill-Unjoni Ewropea sabiex l-emendi li jsiru jġibu l-liġi tagħna aktar in line mal-obbligazzjonijiet Ewropej, joffru protezzjoni lin-negozjant sabiex l-informazzjoni u s-sigrieti kummerċjali ma jiġux żvelati għal dak li hu legali, iżda mbagħad joffru protezzjoni daqstant b'saħħitha lil dik il-persuna, lil dik il-ġurnalista jew lil dik il-whistleblower li tkun skopriet xi irregolarità jew illegalità, li għalkemm tkun marbuta bis-sigriet professjonali tkun tista' tuża d-dritt tal-libertà tal-espressjoni għall-ġid komuni.

Għaldaqstant, kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni se nkunu qegħdin nappoġġjaw din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea sabiex inkomplu nsaħħu n-negozji tagħna, l-SMEs, il-kumpaniji kbar u dawk multi-nazzjonali, li huma l-backbone tal-ekonomija ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, illum hawnhekk fil-verità qed nitkellmu dwar is-suq waħdieni.

L-Onor.

Debono qaltilna li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna ġie impost fuqna mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt ħafna mid-direttivi li nanalizzaw f'dan il-Parlament u li ndaħħlu fil-liġijiet Maltin għandhom raison d'être wieħed; dak illi l-kumpaniji Maltin qegħdin joperaw f'suq wieħed, f'suq Ewropew.

Għalhekk jekk, pereżempju, kumpanija Għawdxija timmanifattura l-ġelat, l-Unjoni Ewropea tkun trid li l-ambjent ta' fejn qed topera jkun simili ħafna għal kumpanija oħra li qed topera fi Sqallija, fl-Italja, fil-Ġermanja, fl-Asja, eċċ. B'hekk ikun hemm a level playing field u fl-Unjoni Ewropea jkollna regoli komuni biex kumpanija Għawdxija li tipproduċi l-ġelat tkun tista' tikkompeti verament b'mod ġust ma' kumpaniji fl-Italja u f'pajjiżi oħrajn tal-Ewropa li qegħdin aktar 'il fuq.

B'dan il-mod ikollna kompetizzjoni aktar ġusta kullimkien.

Issa waħda mill-miżuri tal-Unjoni Ewropea biex ikun hawn dan il-level playing field u biex ir-regoli li jkun hemm fl-Unjoni Ewropea bejn wieħed u ieħor ikunu l-istess, iddaħħlet liġi dwar is-sigrieti kummerċjali.

"Sigrieti kummerċjali" x'inhuma, Sur President?

Kif semmiet l-Onor.

Debono, sigriet kummerċjali jista' jkun jikkonsisti, pereżempju, f'riċetta ta' ġelat.

Huwa importanti ħafna li l-kumpanija Għawdxija jew dik Taljana żżomm ir-riċetta ta' ġelat li jkun popolari ħafna sigrieta, u allura l-Unjoni Ewropea tixtieq li dik il-kumpanija Għawdxija jew Taljana żżomm dik ir-riċetta sigrieta bl-istess mod li żżomm dik ir-riċetta sigrieta kumpanija fl-Awstrija, fl-Italja jew fi Sqallija.

Dan jista' jkun possibbli billi kulħadd jopera fl-istess livell ta' regolamenti, bl-istess liġi u ħadd ma jkun mgħobbi b'liġiiet żejda aktar minn ħaddieħor.

Jekk, ngħidu aħna, il-liġijiet ta' Malta kienu aktar burdensome għax kienu jgħabbu lill-kumpaniji Maltin aktar milli l-liġi Taljana kienet tgħabbi lill-kumpaniji Taljani, il-kumpaniji Maltin kienu jkunu żvantaġġjati għax kien ikollhom aktar burokrazija.

F'dan il-każ l-Unjoni Ewropea qed tgħidilna: Ejjew indaħħlu din id-direttiva biex tqarreb il-liġijiet kollha nazzjonali, u dan għaliex jeżistu differenzi kbar fuq dan l-aspett tas-sigriet kummerċjali.

Għalhekk hawnhekk nistgħu ngħidu li qed nitkellmu proprju dwar suq waħdieni għax il-kumpaniji Maltin u Għawdxin qed joperaw f'suq wieħed Ewropew.

Issa hawnhekk x'għandna quddiemna, Sur President?

Quddiemna għandna miżuri korrettivi għal meta, biex inġib eżempju, l-użu ta' sigrieti kummerċjali jsir b'intenzjoni ħażina, bħal f'każ fejn ngħidu aħna, xi ħadd jisraq dik ir-riċetta mill-kumpanija Għawdxija tal-ġelat f'Għawdex u jagħtiha lil kumpanija oħra, li tista' tkun Maltija jew Taljana.

Naturalment dan mhuwiex sew, u m'għandux ikun hekk, u għalhekk fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jiddefinixxi x'inhu "sigriet kummerċjali" u f'liema ċirkostanzi u kondizzjonijiet wieħed jista' jgħid li dak huwa misuse of secret information.

Fil-fatt hawnhekk qed tingħata definizzjoni ċara ta' x'inhu "sigriet kummerċjali" sabiex il-qrati Maltin ikunu jistgħu jagħtu rimedju għall-vittmi ta' dan il-misuse of secret information.

Sinjura President, aħna bħala Oppożizzjoni naqblu ma' din id-direttiva, u ilna naqblu magħha għax ilna nsegwu l-proċess leġiżlattiv minn meta l-Kummissjoni Ewropea ħarġet b'din il-proposta.

Kemm aħna, bħala Oppożizzjoni, kif ukoll il-Partit Laburista qgħadna attenti li din it-tip ta' leġiżlazzjoni ma taffettwax lill-kumpaniji żgħar Maltin b'mod sproporzjonat.

Irridu nżommu quddiemn għajnejna li normalment il-kumpaniji Maltin u Għawdxin ikunu ħafna iżgħar minn dawk Ewropej, u allura rridu noqogħdu dejjem attenti li l-liġijiet Ewropej ma jkunux one-size-fits-all bil-konsegwenza li kumpanija kbira Ewropea tkun aktar ivvantaġġjata minn kumpanija żgħira Maltija.

Minn meta l-Kummissjoni Ewropea ħarġet b'din il-proposta f'Novembru tal-2013 u ġiet addottata f'April tal-2016 mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill tal-Ministri, aħna dejjem konna qegħdin insegwuha u naqblu magħha, imma issa wasalna fl-istadju li ndawru din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea f'liġi Maltija.

Kif kont qed ngħid, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jagħti definizzjoni speċifika għall-frażi "sigriet kummerċjali", liema definizzjoni qed tiġi applikata mal-Unjoni Ewropea kollha.

Biex min qed isegwina jifhem fuqiex qed nitkellmu, nista' ngħid li wieħed mill-aktar eżempji famużi ta' x'inhu "trade secret" hija r-riċetta tal-Coca Cola jew inkella dak iċ-ċertu sauce li juża l-KFC (Kentucky Fried Chicken).

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar copyright imma qed nitkellmu dwar trade secret, jiġifieri fuq meta żżomm xi formula li tagħti suċċess lill-prodott tiegħek sigrieta.

Hawn l-Unjoni Ewropea tatna direttiva biex jekk kemm-il darba dawn is-sigrieti kummerċjali jinkixfu, min hu responsabbli jkun soġġett għal passi raġunevoli.

Jeħtieġ ukoll li l-istati membri, bħal Malta pereżempju, joffru lid-detenturi tal-protezzjoni tal-liġi ċivili kontra akkwist illegali, użu jew żvelar ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali numru ta' għodda jew miżuri biex tinżamm il-konfidenzjalità tas-sigrieti kummerċjali waqt proċedimenti legali u miżuri korrettivi, inkluż danni, biex jirrimedjaw l-użu ħażin tas-sigrieti kummerċjali.

Sinjura President, għalkemm il-Parlament Ewropew kien qabel ma' din il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea, fl-istess ħin huwa kellu riżervi kbar dwarha.

Jien għadni niftakar li fiż-żmien li kien hemm il-LuxLeaks fil-Lussemburgu kienet ħarġet ħafna informazzjoni ta' natura finanzjarja minn ġurnalista partikolari.

Il-ġurnalisti kienu jargumentaw li fil-fatt din il-ġurnalista tista' tissejjaħ "whistleblower".

Dak iż-żmien fil-Parlament Ewropew konna qegħdin fl-istadju li naddottaw din il-liġi mingħajr problemi ta' xejn, però f'daqqa waħda kienet qamet kontroversja għax kien hemm min beda jistaqsi jekk bil-liġi l-ġdida fil-futur ikun hemm whistleblower, dan huwiex se jkun jista' joħroġ dik l-informazzjoni sigrieta.

Għalhekk il-Parlament Ewropew daħħal ċerti safeguards lill-whistleblowers u fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna hemm paragrafi speċifiċi li jitkellmu dwar l-eżerċizzju tad-dritt għal-libertà tal-espressjoni u l-informazzjoni hekk kif inhi garantita fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea kif ukoll ta' Strasbourg.

Ta' min jgħid li permezz ta' din id-direttiva, il-Parlament Ewropew introduċa paragrafi jew dispożizzjonijiet li jipproteġu lill-ġurnalisti u s-sorsi tagħhom kif ukoll lill-whistleblowers.

Id-detenturi tas-sigrieti kummerċjali mhux se jkollhom id-dritt għal rimedju jekk is-sigrieti tal-kummerċ tagħhom jiġu akkwistati, użati jew żvelati biex jeżerċitaw id-dritt ta' libertà tal-espressjoni u informazzjoni kif stabbilita fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

Naturalment dan japplika biss f'każijiet ta' żvelar ta' mġiba ħażina jew t'attivitajiet illegali oħra sabiex jiġi protett l-interess pubbliku, bħal pereżempju, il-protezzjoni tal-ambjent jew kwalunkwe interess leġittimu ieħor rikonoxxut mil-liġi tal-Unjoni Ewropea jew dik nazzjonali.

Sinjura President, hemm ukoll paragrafu li jitkellem dwar l-impjegati.

Pereżempju, ejjew ngħidu li jkun hemm impjegat li jkun ilu numru ta' snin jaħdem ma' mastrudaxxa li jkollu ċerti ħiliet u li matul dawn is-snin huwa jkun tgħallem ħafna mingħandu imma mbagħad l-impjegat ma jibqax jaħdem ma' dan il-mastrudaxxa u jmur jaħdem ma' mastrudaxxa ieħor.

F'dak il-każ l-impjegat jista' jitlaq minn dak l-impjieg bla ebda problemi għax dak li tgħallem ikun tgħallmu grazzi għall-esperjenza u għall-isforzi tiegħu jiġifieri każ bħal dan li semmejt mhuwiex ikkonsidrat bħala sigriet kummerċjali, u allura din id-direttiva qed tagħmel paragrafi speċifiċi għall-ħaddiema.

Aħna kollha kemm aħna ħaddiema u kull fejn konna dejjem tgħallimna xi ħaġa, imma dan ma jfissirx li mhuwiex possibbli li nieħdu dak li nkunu tgħallimna fil-passat għand employer ġdid.

Hawnhekk aħna qed nitkellmu biss dwar sigrieti kummerċjali speċifiċi hekk kif inhuma definiti f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nikkonkludi billi ngħid li kemm id-direttiva kif ukoll l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna dwar is-sigrieti kummerċjali jistabbilixxu standard minimu ta' armonizzazzjoni għall-protezzjoni ta' sigrieti kummerċjali madwar l-Unjoni Ewropea imma min-naħa l-oħra jagħtu protezzjoni lill-whistleblowers fl-Unjoni Ewropea xorta waħda.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, li huwa Abbozz ta' Liġi tekniku, huwa traspożizzjoni ta' direttiva tal-Unjoni Ewropea u qed iserraħ moħħ l-industrijalist li dak li ħadem għalih u l-flus li nefaq biex l-intrapriża tiegħu tkun tista' tkompli topera fis-swieq tagħha ma kenux għalxejn.

Hawnhekk aħna m'aħniex nitkellmu fuq informazzjoni li suppost għandha tinżamm sigrieta minħabba, pereżempju, fl-interess nazzjonali, għax dik hija eċċezzjoni meta niġu għall-aċċess ta' informazzjoni.

Nifhem ukoll li fid-dinja moderna tal-lum il-pubbliku għandu dritt ikun informat u huwa importanti li l-pubbliku jkun mgħarraf bl-attivitajiet li jkunu qed isiru, imma sintendi hemm il-limiti li jiddefinixxu safejn wieħed għandu jasal.

Pereżempju, il-brand Maltija fl-Unjoni Ewropea li Malta ġġieldet biex tinżamm neħduha for granted.

Ejjew nieħdu l-kunserva.

Għalkemm hawn ħafna djar li jipprovaw jagħmlu l-kunserva bħalma tagħmilha l-industrija, ir-riċetta tal-kunserva hija trade secret Malti u jekk nikxfu l-mod kif din issir, tista' ssib swieq internazzjonali u b'hekk jintilef il-kummerċ tagħha.

Hawnhekk se nsemmi wkoll l-unika xarba Maltija li għandna, il-Kinnie, għax m'iniex se noqgħod nirreklama l-birra.

Ħafna turisti li jżuru pajjiżna jistaqsu għall-Kinnie.

Min jistaqsi għaliha minħabba li jkollu kurżità fuq it-togħma tagħha u min jistaqsi għaliha għax tinżillu għasel imma jekk jinkixef il-mod kif l-ingredjenti tal-Kinnie jitħalltu flimkien biex finalment tiġi prodotta din ix-xarba, l-industrija Maltija se jkollha diffikultà.

Jien nifhem li hekk kif ktieb għandu l-awtur li għandu dritt għall-copyright tiegħu, meta ħaddiem li jkun jaħdem f'xi intrapriża minn dawk li semmejt imur jaħdem f'post ieħor, dak ma jistax jikxef xi riċetta li tkun qed tinżamm sigrieta jew partikolaritajiet oħra għax inkella ħaddieħor ikun jista' jikkopja dak il-prodott jew inkella jagħmel xi ħaġa simili.

Madanakollu l-mod kif din id-direttiva ġiet diskussa fl-Unjoni Ewropea juri li hemm ċerti partikolaritajiet li ma jitqiesux bħala trade secret.

Hawnhekk, pereżempju, nista' nsemmi azjenda kummerċjali li għandha data ta' fejn jitqassam il-prodott tagħha u għandha data riċerkata dwar fejn il-prodott tagħha l-aktar jimxi mal-konsumatur però dak mhuwiex trade secret imma hija informazzjoni pubblika li wieħed jista' jkollu aċċess għaliha faċilment.

Xi ħaġa sabiħa li nnotajt f'dan l-Abbozz ta' Liġi hija li għalkemm wieħed qed iserraħ moħħ l-industrijalist li dak li huwa prodott ta' kwalità u li huwa brand se jiġi mħares, imbagħad sta għall-industrijalist li jħares l-interessi tiegħu wkoll meta jiġi biex jara kif se jitqassam il-prodott għax ir-remit ta' din il-liġi se jieqaf hemmhekk.

Fil-fatt l-Abbozz ta' Liġi stess jgħid li minkejja li hemm il-protezzjoni ta' din id-direttiva, huwa importanti li l-industrijalist jagħmel minn kollox biex jekk għandu riċetta tal-kunserva jew tal-Kinnie, pereżempju, ma jkunx faċli li wieħed jeħodha.

Għaldaqstant l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jeħodna pass 'il quddiem, u jien qed nieħu pjaċir li qed naddottaw din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea għax din se tkompli tgħin b'mod partikolari lil pajjiżna fir-rigward ta' dawk il-prodotti li jiġu prodotti f'Malta biss biex forsi bis-saħħa tal-mod ewlieni kif inhuma manifatturati dawn il-prodotti, jirnexxilna nsibulhom swieq internazzjonali barra minn xtutna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Issa nitlob lill-Ministru Chris Cardona biex, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lill-kelliema li pparteċipaw f'dan id-dibattitu, jiġifieri lill-Onor.

David Stellini u lill-Onor.

Kristy Debono, għax it-tlieta li huma indirizzaw dan id-dibattitu b'mod interessanti.

Huma tkellmu wkoll minn perspettivi differenti għax kellna lill-Onor.

Debono li tkellmet iżjed b'mod strutturat fuq l-aspett tekniku tal-liġi, l-Onor.

Stellini indirizza aktar l-aspett ta' single market u l-impatt li jkollhom direttivi bħal dawn - naħseb li meta l-Onor.

Stellini kien qed jirriferi għal-LuxLeaks, huwa kien qed jiftakar f'Antoine Deltour, li kien il-persuna li mmotiva l-LuxLeaks - filwaqt li mbagħad l-Onor.

Godfrey Farrugia tkellem mill-aspett ta' konsumatur.

Għalhekk nibda biex ngħid li naħseb illi bħala dibattitu lqatna l-cavities kollha ta' din il-leġiżlazzjoni għax din id-direttiva li qed naddottaw mill-Unjoni Ewropea se ssaħħaħ id-drittijiet tal-konsumatur, se ssaħħaħ il-prinċipju tas-single market filwaqt li se tagħti iżjed għodda lill-industirja biex din tkun aktar innovattiva u imprenditorjali.

Għaliex?

Għax kif jaf kulħadd, illum l-ekonomiji li huma b'saħħithom fid-dinja jiddependu mir-riċerka u mill-innovazzjoni, irrispettivament minn kemm dawn l-ekonomiji huma żgħar jew kbar, u għalhekk jagħmel ħażin dak il-gvern li ma jinvestix fir-riċerka u fl-innovazzjoni.

Dan l-aħħar fil-Kunsill tal-Kompetittività tal-Unjoni Ewropea kellna dibattitu fuq settur li ħafna jaħsbu li huwa s-settur tal-futur.

Hawn qed nirreferi għal dak is-settur li għandu x'jaqsam mal-artificial intelligence; l-AI.

Id-dibattitu kien interessanti għax tkellimna fuq il-fatt li ħafna mir-riċerka u mill-innovazzjoni ssir fl-Ewropa, imma mbagħad tisparixxi.

Għaliex?

Għax mill-Ewropa tmur Silicon Valley fl-Istati Uniti, mill-Ewropa tmur fl-Asja, tmur fl-Emirati Għarab Magħquda, li llum għandhom saħansitra dekasteru fuq l-AI, meta aħna l-Ewropej qegħdin nonfqu budgets enormi għall-edukazzjoni, qed ikollna studenti jibbrillaw f'universitajiet Ewropej li għandhom tradizzjonijiet kbar f'dak li għandu x'jaqsam ma' riċerka, innovazzjoni u żvilupp, imma mbagħad meta niġu għal-laħma, jiġifieri meta niġu biex naħsdu l-benefiċċji ta' dak li nkunu żrajna u meta niġu biex naħsdu l-privileġġi ta' dak li edukajna, imbagħad ir-riċerka u l-innovazzjoni jisparixxu għax l-idea tiġi kummerċjalizzata f'pajjiż ieħor.

Jien naħseb li dan kollu jallaċċa mad-dibattitu tal-lum, Sinjura President.

Il-fatt li l-Unjoni Ewropea, flimkien mal-passi li mxiet bihom il-World Trade Organisation għal dak li għandu x'jaqsam mal-ftehim TRIPS - liema ftehim jirregola l-aspetti relatati mal-kummerċ tal-proprjetà intellettwali min-naħa tas-suq internazzjonali - qiegħda tindirizza dawk it-toqob fix-xibka li llum mhumiex daqshekk armonizzati mhux biss mill-aspett intrakonfinali imma anke mill-aspett extra-konfinali … Għax meta qed toħroġ l-idea mir-reġjun tal-Unjoni Ewropa allura hemmhekk għandek il-possibbiltà li din tkun assaltata minn negozjanti multibiljunarji.

Illum negozjanti miljunarji ma saru jfissru xejn.

Illum il-multinationals huma multibillion corporates li biex jakkwistaw sigriet kummerċjali jridu jagħmlu ħafna riċerka u investiment, u allura aħna bilfors irid ikollna leġiżlazzjoni li tilqa' kontra l-abbuż, kontra s-serq u kontra l-possibbiltà li jkollna soċjetà li mhijiex daqshekk serja u li tabbuża mir-riċerka li tkun għamlet kumpanija oħra.

Kif qal l-Onor.

Farrugia, din mhijiex biss kwestjoni ta' spjunaġġ industrijali multinazzjonali.

Aħna narawhom l-ideat li joħorġu mit-TAKEOFF Seed Fund tal-Università ta' Malta u, kif nafu, l-Università ta' Malta ma tikkonsistix f'campus ta' xi 70,000 student.

L-Università ta' Malta għandha ftit aktar minn 10,000 student u għandha fakultà ta' riċerka li minnha joħroġ ċertu proof of concept li jiġi kkummerċjalizzat.

Hemmhekk imbagħad anke min-naħa tagħna, bħala Gvern, ngħinuhom ukoll għax jekk ma neħdux xi ftit salvagwardji, l-idea tisparixxi.

Nerġa' ngħid, Sinjura President, li hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq privattivi, fuq patents, fuq xi ħaġa innovattiva li ħarġet mill-industrija, fuq copyrights, fuq id-drittijiet tal-awtur jew fuq id-drittijiet tal-istampa imma qegħdin nitkellmu fuq sigriet kummerċjali, jiġifieri issa qed immorru f'tier ta' protezzjoni li huwa ogħla minn dak li kellna qabel.

Għalhekk aħna bħala pajjiż - għax mhux il-Gvern biss qed juri dan l-impenn imma anke l-Oppożizzjoni - b'dan l-Abbozz ta' Liġi ninsabu impenjati li nipproteġu n-negozji tagħna filwaqt li nsaħħu l-kompetittività tagħhom, anke jekk xi kultant insibu ruħna fl-istess sitwazzjoni tal-istorja ta' David u l-ġgant Gulija!

Dan għaliex intrapriża, żgħira kemm hi żgħira, xorta waħda jista' jkollha possibbiltà għall-innovazzjoni u għar-riċerka tal-ideat.

Issa din id-direttiva se tipprovdi protezzjoni aktar sensibbli u estensiva kontra l-ksib, kontra l-użu u kontra l-iżvelar illegali ta' sigrieti kummerċjali dment li s-salvagwardji previsti b'mod espliċitu jibqgħu jipproteġu l-interessi ta' partijiet oħra, inkluż tal-konsumatur u ta' dak li għandu jkun fid-dominju pubbliku, għax is-sigriet kummerċjali m'għandux ikun xi tip ta' tarka jew ta' velu.

Aħna nitkellmu fuq "unveiling the corporate veil" jew "lifting the corporate veil" għal meta inti jkollok kumpanija li ma tkunx taf kif taħdem minn ġewwa u għal meta ma tkunx taf kif inhu l-labirint ta' shareholding u ta' directorships, għax lill-kumpanija tgħollilha l-velu biex tinvestigaha.

Madanakollu din id-direttiva m'għandhiex tkun velu biex taħbi xi abbuż jew biex taħbi xi ħaġa li tmur kontra l-interess pubbliku imma għandha tkun protezzjoni favur in-negozju, favur l-intrapriża, favur ir-riċerka u favur l-innovazzjoni.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jittrasponi d-Direttiva 2016/943/UE dwar il-protezzjoni ta' konoxxenza u ta' informazzjoni kummerċjali kunfidenzjali (sigrieti kummerċjali) kontra l-ksib, l-użu u l-iżvelar illegali tagħhom" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PROFESSJONI NUTARILI U ARKIVJI NUTARILI

Skont il-ftehim milħuq, il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li ġiet interrotta aktar kmieni fis-seduta.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Owen Bonnici, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

OWEN BONNICI: Sinjura President, nirringrazzjak talli tajtni l-kelma biex nikkonkludi d-dibattitu fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li għal darb'oħra rreġistrajna kunsens dwaru.

Jien kuntent li għat-tieni ġurnata in fila dan il-Parlament huwa unanimu dwar aspett ieħor tal-qasam ġudizzjarju, li huwa aspett importanti ħafna; dak illi nsaħħu l-professjoni notarili.

Smajt b'attenzjoni dak kollu li qalu l-kelliema kollha f'dan id-dibattitu, li kien dibattitu san u pożittiv, u allura qed naraw li hawn qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra favur li fil-professjoni notarili jkollna aktar serjetà.

Jien ningħaqad ma' min qal li jsir ħafna xogħol tajjeb fil-professjoni notarili, però wieħed irid iżid dejjem aktar miżuri sabiex tikber is-serjetà.

Infakkar biss li l-pedament tal-professjoni notarili huwa l-fiduċja pubblika, u allura f'din il-professjoni allaħares titmermer il-fiduċja pubblika, anzi din għandha tiżdied.

Xtaqt nuża dan il-ħin sabiex inwieġeb għal xi mistoqsijiet li għamlu wħud mill-Membri ta' din il-Kamra, speċjalment il-ħabib tiegħi l-Onor.

Chris Said, li fid-diskors li għamel, li kien diskors tajjeb u bilanċjat ħafna, huwa għamel żewġ mistoqsijiet.

L-ewwel nett huwa staqsa x'qed isir fil-qasam tal-informatika sabiex is-settur notarili jimxi 'l quddiem u t-tieni mistoqsija li għamel kienet kemm hu għaqli li tiffriża l-warrant ta' nutar temporanjament minħabba li dan in-nutar ikun qed jaħdem ma' bank kummerċjali.

Nixtieq inwieġeb dawn iż-żewġ mistoqsijiet waħda wara l-oħra, u se nibda billi nwieġeb l-ewwel mistoqsija.

Dan il-Gvern għamel ħafna biex idaħħal servizzi ġodda tal-informatika ħalli jtejjeb is-servizz għaċ-ċittadini, u hawn se nżid biċċa oħra; li huwa għamel dan minkejja t-tfixkil ta' ċerti kwartieri mill-Oppożizzjoni.

Pereżempju, aħna għamilna sistema ġdida tal-informatika biex persuna tkun tista' tirrevoka prokura.

Prokura hija dokument li bih inti tassenja d-dritt lil xi ħaddieħor biex jagħmel l-affarijiet li inti tgħidlu biex jagħmel f'dik il-karta.

Fil-fatt jeżistu żewġ tipi ta' prokuri; hemm il-prokura ġenerali, li tfisser li qed tagħti carte blanche lil ħaddieħor biex jaġixxi fl-atti kollha li trid tagħmel inti, jiġifieri jidher hu minflokok, u mbagħad hemm il-prokura speċjali li biha inti tgħid lil persuna oħra biex tagħmillek xi ħaġa partikolari biss.

Pereżempju, ejjew ngħidu li ksirt sieqek, qiegħed fis-sodda u allura ma tistax toħroġ mid-dar.

F'dak il-każ inti tista' tagħmel prokura speċjali biex imur isarraflek iċ-ċekk ħuk.

Issa hawn ma rridx nibgħat il-messaġġ li għax għandek prokura ġenerali tista' tagħmel li trid għax xorta trid tieħu struzzjoni kull darba mingħand il-mandant, jiġifieri billi wieħed ikollu l-prokura ġenerali f'idejh ma jfissirx li jista' jaqbad u jbigħ jew jixtri għan-nom tal-mandant bl-amment imma jrid imur għand il-mandant kull darba u jistaqsih jekk iridx li jidher għalih hu.

Fi ftit kliem, irid ikun il-mandant li jibagħtu.

Issa qabel biex inti tirrevoka prokura kont ridt tagħmel ittra uffiċjali u tinnotifika lin-nutara kollha ta' Malta li …

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: Waħda mill-problemi li niltaqgħu magħha fil-qasam tal-anzjani hija li jidħol anzjan f'dar residenzjali, waħda mill-qraba tiegħu tagħmel prokura ġenerali u f'daqqa waħda tibda tiddisponi mill-proprjetà u mill-assi kollha tiegħu.

Dan ġieli jsir waqt li l-anzjan lanqas ikun fi stat mentali tajjeb.

Ma nafx jekk il-Ministru huwiex konxju ta' din is-sitwazzjoni u huwiex qed jindirizzaha permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, ikompli bid-diskors tiegħu.

OWEN BONNICI: Sinjura President, nirringrazzja lill-Onor.

Galea u ngħidlu li verament qed napprezza din il-mistoqsija għax huwa tefa' subgħajh eżattament fuq il-ferita.

Sfortunatament hija realtà li hawn ċerti qraba li jagħmlu dan f'mument ta' vulnerabbiltà.

U rrid ngħid li din mhijiex kwestjoni ta' jekk wieħed ikunx bravu jew inkella jkollux skola għax ġieli kien hemm sitwazzjonijiet ta' wlied li kienu jħobbu lill-ġenituri tagħhom u jirrispettawhom għomorhom kollu u mbagħad jagħmlu din l-azzjoni lill-ġenituri tagħhom f'mument ta' vulnerabbiltà, jiġifieri din hija xi ħaġa li tiġri.

Meta jseħħu dawn il-każijiet, il-persuna li tkun qed tuża l-prokura b'qerq tkun qed tagħmel żewġ affarijiet li huma ħżiena.

L-ewwel nett hija tkun qed tuża l-prokura mingħajr il-permess jew l-istruzzjoni tal-anzjan, għax kif għedt diġà, mhux biżżejjed li jkollok il-prokura f'idejk imma jrid ikun l-anzjan li jgħidlek x'għandek tagħmel.

Il-fatt li inti jkollok il-prokura f'idejk ma jfissirx li jkollok il-green light biex tagħmel li trid.

It-tieni nett jekk persuna ma tkunx f'sensiha u jkollha diffikultà mentali jew psikjatrika f'dak il-mument, dik l-istruzzjoni ma tiswiex, jiġifieri dak kollu li tordna biex jagħmlulha jkun null.

Issa hawn wieħed jista' jgħidli: Huwa possibbli li timpedixxi lin-nies milli jagħmlu dawn l-affarijiet?

Il-verità hija li le, għax biex timpedixxi dawn l-affarijiet trid tneħħi l-ħażen mid-dinja, u sfortunatament sakemm fid-dinja hemm il-bniedem, se jibqa' jkun hemm il-ħażen.

Li għamilna aħna - u naħseb li rnexxiet – huwa li ffaċilitajna l-proċess li bih prokura tista' tiġi rtirata.

Qabel meta anzjan kien jidħollu suspett li ibnu jkun qed jużalu l-prokura b'mod ħażin kien ikollu joqgħod jibgħat ittra uffiċjali lin-nutara kollha bil-konsegwenza li kienet tiġi tiswih 'il fuq minn €2,000 biex jirtira prokura.

Għalhekk aħna biddilna s-sistema u għamilnieha li kulma wieħed għandu jagħmel biex jirtira prokura huwa li jħallas €50, imur għand in-nutar tal-gvern u jirreġistra li l-prokura ġiet revokata.

Imbagħad permezz ta' sistema online, kulma jridu jagħmlu n-nutara meta tiġi prokura quddiemhom huwa li jiċċekkjaw jekk din ġietx revokata għand in-nutar tal-gvern.

B'hekk filwaqt li ffrankajna eluf ta' ewro lin-nies, daħħalna sistema aħjar biex kif qal l-Onor.

Galea, nipproteġu lil nies vulnerabbli u lil nies li msieken ma jkunux jafu kif imorru l-affarijiet.

Fil-fatt din hija waħda mill-affarijiet li għamilna u li jien informat li kienet xi ħaġa tajba li rnexxiet.

Ħaġa oħra li għamilna kienet li daħħalna sistema fejn wieħed jista' jagħmel riċerka tat-testmenti online.

X'jiġifieri?

Ħalli nispjegaha fil-qosor u mill-aħjar li nista'.

Bniedem jista' jagħmel żewġ tipi ta' testmenti; testment pubbliku u testment sigriet.

Tgħidli: Mela t-testmenti huma pubbliċi?

It-testmenti kollha huma sigrieti però x'inhi d-differenza bejn testment pubbliku u testment sigriet?

Jekk inti tagħmel testment pubbliku, kwalunkwe persuna tista' tordna riċerka u tkun taf li għamilt testment.

Naturalment xorta waħda ma ssirx taf x'fih it-testment għax wieħed qatt ma jista' jkun jaf x'fih it-testment sakemm il-persuna tkun għadha ħajja.

Mela jekk jien immur għand in-nutar u ngħidlu li nixtieq nagħmel testment, it-testment ikun pubbliku, dak it-testment jibqa' għand in-nutar u sakemm inkun għadni ħaj ħadd ma jkun jaf x'fih.

Naturalment dak li jkun dejjem jista' jmur ir-Reġistru Pubbliku, jagħmel riċerka u jara jekk, pereżempju Owen Bonnici qattx għamel testment.

Meta jagħmel hekk, huwa jsir jaf li jien għamilt testment għand in-nutar so and so, imma xorta waħda jibqa' ma jkunx jaf x'fih dak it-testment.

S'issa tkellimna fuq testment pubbliku imma mbagħad hemm it-testment sigriet.

It-testment sigriet huwa testment li ma tagħmlux għand in-nutar bil-forma normali ta' testment pubbliku, u meta tagħmlu ħadd ma jkun jaf li għamilt testment.

Mela jien nista' nbiddel it-testment mingħajr ma nuri lit-tfal x'għamilt.

Jekk jien nagħmel testment sigriet, sakemm inkun għadni ħaj ħadd ma jkun jaf li jien għamilt testment ieħor.

Ta' min jgħid li testmenti sigrieti jsiru ftit ħafna.

Biżżejjed ngħid li għalkemm jien għamilt għaxar snin naħdem iż-Żejtun bħala avukat u minkejja li ż-Żejtun huwa raħal kbir li fih tara minn kollox, anke każijiet uniċi, f'għaxar snin qatt ma rajt testment sigriet għand in-nies, jiġifieri qatt ma ġie xi ħadd jgħidli li mietet ommu u kellha testment sigriet.

Li rajt biss kienu kawżi li fihom issir riferenza għal testmenti sigrieti.

Jiġifieri testmenti sigrieti jsiru u probabbilment avukati li ħadmu fil-qorti aktar minni ġieli assistew għal xi testment sigriet, però dawn huma każijiet rari.

L-agħar ħaġa li tista' tiġrilek bħala avukat hija li jiġik xi ħadd jgħidlek li għamel riċerka u sar jaf li ommu għamlet testment.

Dan minħabba l-fatt li qatt m'għandek tassumi li dak huwa l-aħħar wieħed għax jista' jkun li ommu tkun għamlet testment sigriet.

Għalhekk biex niffaċilitaw l-affarijiet aħna għamilna sistema fejn wieħed jista' jordna riċerka testamentali kemm ta' testment pubbliku kif ukoll ta' testment sigriet online.

Mela filwaqt li qabel, jekk il-persuna tkun mietet, ridt taqbad il-kopja taċ-ċertifikat tal-mewt, tmur fis-Sekond'Awla tal-qorti, tmur ir-Reġistru Pubbliku, tordna riċerka u tħallas €11.65, issa sirt tista' tħallas kollox online u tirċievi r-riċerka testamentali fil-kumdità ta' darek.

Ta' min jgħid li din is-sistema nbdiet matul l-aħħar leġiżlatura u naħseb li dawn huma affarijiet li jtejbu s-servizz notarili.

Ta' min jgħid ukoll li għamilna sistemi oħra ġodda fejn tajna aċċess lil klassi partikolari tas-soċjetà tagħna, li huma l-avukati u n-nutara, għall-atti tal-qorti.

Mela matul l-aħħar leġiżlatura għamilna biċċa xogħol fejn bdejna nieħdu summary tal-atti kollha li jidħlu l-qorti, fosthom ta' ittri uffiċjali u ta' notifiki, u dik is-summary bdiet tkun aċċessibbli online għall-avukati u għan-nutara kollha.

Għalhekk jekk nutar jagħmel konvenju u wara li jkun sar il-konvenju xi ħadd jgħidlu biex joqgħod attent għax hemm kwestjoni fuq dak il-konvenju u saret ittra uffiċjali, in-nutar jista' jidħol online u jiċċekkja jekk saritx ittra uffiċjali dak il-ħin.

Anke l-atti bdew jiġu scanned u mpoġġija online, u allura issa n-nutar jew l-avukat jista' jkun jaf x'qed jiġri fil-kawżi mill-uffiċċju tiegħu stess.

Pereżempju jekk ikun hemm xi kawża fuq proprjetà li tkun se tinbiegħ, allura xi ħadd jista' jiċċekkja mill-ewwel u jekk ikun hemm konvenju li se jiskadi u allura trid tibgħat ittra uffiċjali, illum tista' tagħmal dan faċilment online.

Naħseb li dawn huma affarijiet li gawdew minnhom kemm in-nutara kif ukoll l-avukati, għalkemm l-interess primarju tiegħi la huwa fl-avukati u lanqas fin-nutara.

L-avukati u n-nutara jinteressawni ħafna wkoll, biex ħadd ma jifhimni ħażin, imma l-interess primarju tiegħi hija s-soċjetà at large li jrid ikollha servizz aħjar fis-sistema legali ta' pajjiżna.

Sinjura President, jien qed ngħid dawn l-affarijiet kollha biex nibgħat il-messaġġ li sar ħafna xogħol f'dak li għandu x'jaqsam mal-IT, u rrid ngħid li sieħbi l-Onor.

Chris Agius, li hu responsabbli mil-Land Registry, qalli li anke huma qed jagħmlu proġett b'fondi Ewropej sabiex idaħħlu impetu informatiku ġdid fil-mod kif jaħdem il-Land Registry.

Naturalment jien se nħalli f'idejh biex jagħti aktar dettalji dwar dan fi stadju ulterjuri però din qed ngħidha biex in-nies hemm barra jkunu jafu li anke r-Reġistru tal-Artijiet qed jagħmel investiment importanti fl-informatika.

It-tieni mistoqsija li saritli u li se nweġibha fil-qosor hija dwar jekk għandniex inżommu l-proposta li hemm fl-Abbozz ta' Liġi li jekk nutar jidħol jaħdem ma' bank kummerċjali, il-warrant jiġi sospiż temporanjament bil-konsegwenza li wara seba' snin ma jaħdimx bħala nutar jitlef il-warrant u allura jkollu jerġa' japplika mill-ġdid.

Jien nifhem li, kif qal l-Onor.

Said, kien hemm nies li ma ħadux pjaċir b'din il-proposta u qalu: Allura għax jien naħdem f'bank kummerċjali, m'għandix dritt naħdem bħala nutar part-time?

Madanakollu l-Kunsill Notarili għandu fehma differenti; iħoss li jekk inti nutar u fl-istess ħin tkun qed taħdem ukoll bħala full-time officer f'bank kummerċjali, temporanjament m'għandekx tibqa' teżerċita dik il-professjoni.

Issa jien ninsab miftuħ għad-dibattitu u meta naslu fl-istadju ta' Kumitat beħsiebni nistieden lin-Nutar Daniel Bugeja, li nixtieq insellimlu minn hawnhekk - jien inħobb insejjaħlu "the gentle giant" lil dan in-nutar għax fih tifel imma għandu qalbu tad-deheb - ħalli hemmhekk inkunu nistgħu nitkellmu aħjar fuq din il-materja.

Fl-aħħar nett se nirrepeti xi ħaġa li diġà għedtha fil-bidu.

Kien hemm id-diffikultà li n-nutara li qabel kienu jaħdmu mat-Taqsima Proprjetà tal-Gvern bdew jgħidu li fil-mument li din it-Taqsima saret Awtorità tal-Artijiet suppost li saret bidla fil-liġi tan-nutara li kienet tagħmel riferenza għat-Taqsima Proprjetà tal-Gvern sabiex huma jkunu jistgħu jeżerċitaw il-poteri tagħhom fir-reġim tal-Awtorità tal-Artijiet.

Għalhekk aħna se nagħmlu emenda f'dan is-sens bit-tama li x-xogħol fl-Awtorità tal-Artijiet jiġi ffaċilitat għax jien nitkellem ma' ħafna nies u naf kemm dawn ikunu anzjużi biex ikunu jistgħu jifdu ċ-ċnus eċċ. Allura din l-emenda se tgħin biex ikun hemm aktar speditezza f'din il-kwestjoni.

Sinjura President, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi nirringrazzja lill-Kamra talli kien hawn qbil unanimu għat-tieni darba konsekuttiva dwar il-proposti li għandhom x'jaqsmu ma' riformi fil-qasam tal-ġustizzja filwaqt li nikkommetti l-impenn tiegħi u tal-Gvern kollu għax aħna m'aħniex se nieqfu għal mument wieħed biss milli nkomplu nagħmlu l-bidliet neċessarji bil-għan li l-qasam tal-ġustizzja jkompli miexi 'l quddiem.

Jien nirringrazzja lil kulħadd filwaqt li nappella biex anke dwar emendi u proposti leġiżlattivi li jitressqu aktar 'il quddiem, f'din il-Kamra jkun hawn l-istess sentiment ottimist sabiex inkomplu nagħmlu riformi li minnhom jibbenefikaw in-nies.

Wara kollox aħna għalfejn inbiddlu l-liġijiet?

Aħna la nbiddlu l-liġijiet biex imur 'il quddiem il-Gvern u lanqas biex tmur 'il quddiem l-Oppożizzjoni imma nbiddlu l-affarijiet biex the man in the street li qed jarana minn wara dak l-iscreen ikun jaf li l-affarijiet mexjin 'il quddiem.

Dawn mhumiex affarijiet li jsiru kif ġab u laħaq, kemm wieħed ifaqqa' subgħajh, imma jirrikjedu ċerta attenzjoni u fraġilità.

Però nemmen li jekk niġbdu ħabel wieħed, il-ħafna xogħol tajjeb li sar ikun jista' jirdoppja jew jittrippla għax inkunu aktar sereni fid-dibattiti li nagħmlu, u meta jkun hemm analisi li tagħmel sens, jien l-ewwel wieħed inkun dispost li ngħid li tali proposti jagħmlu sens u għandhom jiġu meħuda on board.

Nirringrazzja lil kulħadd filwaqt li nawgura li fi stadju ta' Kumitat ikollna diskussjoni interessanti biex din il-liġi dwar is-servizzi nutarili tkompli tiġi mtejba u miexja 'l quddiem.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili, Kap. 55" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Nifhem li hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa u li ngħaddu immedjatament għall-Aġġornament?

Fis-6.33 p.m. il-Kamra qablet li dak ikun il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol.

AĠĠORNAMENT

L-ISPEAKER: Nitlob lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Ġunju, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi sabiex jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja, Kap. 565.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta - Tieni Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali - Kumitati Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sur President, ftit tal-ġranet ilu attendejt għall-kommemorazzjoni tas-Sette Giugno u segwejt b'attenzjoni d-diskors li sar mis-Sedja, diskors li kien jippuntwalizza u jenfasizza punt importanti ħafna, dak illi aħna, bħala Membri Parlamentari ta' din il-Kamra, għandna nitkellmu b'mod onest u ma nabbużawx mill-privileġġ parlamentari.

Mhux biss għandna nitkellmu b'mod onest imma għandna nitkellmu wkoll b'mod li jkun fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Is-Sedja żiedet tgħid ukoll li ebda Membru Parlamentari m'għandu jabbuża minn dan id-dritt.

Kien diskors li tabilħaqq ħadt pjaċir nisimgħu u kien messaġġ b'saħħtu li sfortunatament mhux kulħadd ħadu.

Qed ngħid dan għax sal-bieraħ stess segwejt Aġġornament li jiddispjaċini ngħid illi ma kienx diskors denju li jingħad f'din il-Kamra.

Issa hawn m'iniex se noqgħod nagħmel riferenza għal Membru Parlamentari wieħed min-naħa tal-Oppożizzjoni għax hija l-Oppożizzjoni sħiħa, jew hija frazzjoni sostanzjali mill-Oppożizzjoni, li qed iġġib ruħha b'dan il-mod.

Ma nħossx li għandi għalfejn noqgħod nispeċifika wisq għax dan id-diskors ġie rrapportat fuq diversi mezzi tax-xandir imma hawnhekk qed nirreferi għall-Aġġornament li għoġbu jagħmel l-Onor.

Jason Azzopardi, li għamel akkużi serji li ma għandhom l-ebda bażi.

L-Onor.

Azzopardi għamel referenza għal laqgħa li skont hu - għax din mhijiex ir-realtà - kellhom numru ta' Deputati min-naħa tal-Gvern ma' delegazzjoni tal-MEPs (Members of the European Parliament).

L-ewwel nett irrid ngħid li ma kien hawn l-ebda delegazzjoni ta' MEPs f'Malta, u l-Onor.

Jason Azzopardi kien qed jirreferi għal-laqgħa li saret ma' tliet Membri Parlamentari Ewropej.

Ikolli nistqarr li ma tantx kont sorpriż bid-diskors u l-messaġġ li ntbagħat għax jien antiċipajt li kien se jkun hemm xi forma ta' ritaljazzjoni jew tpattija wara dik il-laqgħa li kellna min-naħa tal-Gvern ma' dawn il-Membri Parlamentari Ewropej u fil-fatt ilbieraħ hekk ġara.

Fil-fatt kont sorpriż li d-diskors tal-Onor.

Azzopardi wasal sa dak il-livell, u dik kienet xi ħaġa li ma stennejthiex, però li se jkun hemm xi forma ta' ritaljazzjoni stennejtha.

Għaliex?

Għax matul dik il-laqgħa jien u sħabi konna b'saħħitna fid-difiża għal pajjiżna u konna kapaċi nwaqqgħu argument wieħed wara l-ieħor ta' Ana Gomes, li sfortunatament qed tixhed kontra pajjiżna b'mod ripetut.

Aħna konna solidi u b'saħħitna fid-difiża ta' pajjiżna filwaqt li ħriġna l-verità għax kien hemm min kellu interess li l-verità ma tkunx magħrufa, fosthom min għamel l-Aġġornament tal-bieraħ.

Sur President, sfortunatament lil Ana Gomes, tgħidilha x'tgħidilha u tispjegalha kemm tispjegalha, meta taqra r-rapporti tagħha tirrealizza li din tibqa' ma tridx tifhem.

Issa lbieraħ l-Onor.

Azzopardi għoġbu jagħmel riferenza għal dik il-parti tar-rapport tagħha li jien weġibtha dwarhom, fejn hemm diversi argumenti li jien waqqajthomlha.

Fil-fatt huwa semma punt li joħroġ mir-rapport ta' din il-Membru Parlamentari Ewropew u li hu mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra b'riferenza għalfejn il-membri Ana Gomes, David Casa u Sven Giegold qed jgħidu li għal dawk li huma interċettazzjonijiet telefoniċi li saru mit-tliet akkużati jew minn uħud minnhom dwar il-każ ta' Daphne Caruana Galizia, jien għedt li jirriżulta li qabel il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia ma kien hemm l-ebda riferenza għall-pjan biex hi tiġi assassinata.

B'xi mod li jien sal-lum għadni ma nistax nifhmu l-Onor.

Azzopardi qabad dak l-istatement li għamilt jien u qal li:

Dan qed jikkonkludi li allura din il-frażi tfisser li jien bilfors li kelli aċċess għall-interċettazzjonijiet telefoniċi li saru dwar dan il-każ.

Li kieku dak li qed jgħid huwa minnu, allura din kienet tkun xi ħaġa illegali.

Madanakollu dan mhux kollox għax l-Onor.

Jason Azzopardi kompla jgħid ukoll li l-aċċess għal dawn l-interċettazzjonijiet telefoniċi ngħata lili mill-Prim Ministru.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux, Sur President!

Imbagħad huwa qal: Mela ejjew ngħidu li mhux dik hija l-verità; ħalli mmorru għat-tieni ipotesi!

Naturalment huwa qal dan tant kemm mhuwiex ċert minn dak li qed jgħid, tant kemm ma jafx x'qed jgħid u bir-rispett kollu lejh, tant kemm qed jivvinta għax din hija spekulazzjoni ta' affarijiet illi kieku ma tismagħhomx, ma temminx li qed jintqalu minn Deputat Parlamentari ta' din il-Kamra!

L-Onor.

Jason Azzopardi qalilna: Ejjew ngħidu li mhijiex dik l-interpretazzjoni jew il-manipulazzjoni ta' din il-frażi, allura bilfors li l-Onor.

Abela kien qed jibblaffja, kien qed jigdeb u li l-Prim Ministru qed jippermettilu li jibblaffja u jigdeb!

Huwa qed jagħti tliet ipotesijiet li waħda ma taqbilx mal-oħra u waħda hi kontradittorja għall-oħra, u jien qed jiddispjaċini li f'din il-Kamra hemm min qed jaqa' f'dawn il-livelli!

Jien m'għandi l-ebda diffikultà li ssir kritika politika, allavolja jiddispjaċini li nkun f'laqgħa mal-MEPs u jkolli niddibatti kontra Membru Parlamentari Ewropew - hawnhekk qed nirreferi għall-Onor.

David Casa - li l-interess tiegħu huwa kontra l-interess nazzjonali.

Dik iddejjaqni, però dejjaqni ħafna aktar dak li smajt ilbieraħ għax dik kienet manipulazzjoni ta' fatti.

Issa hawnhekk jien se nkun kategoriku.

Mhuwiex minnu u hija gibda li jien qatt kelli xi għarfien, jiġifieri li ngħatajt xi informazzjoni dwar xi interċettazzjonijiet telefoniċi li saru mis-servizz sigriet, jew inkella li l-Prim Ministru tani xi informazzjoni f'dak is-sens.

Din hija gidba li jien niċħadha bl-aktar mod assolut u kategoriku.

Bl-istess mod niċħad li f'xi mument kont qed nibblaffja bħalma niċħad ukoll li kont qed nigdeb.

Għaliex dan?

B'xorti tajba dak li se ngħid huwa kkonfermat b'dokumentazzjoni għax dak li jien stqarrejt waqt dik il-laqgħa fid-difiża ta' pajjiżi kien dak li qalu l-forzi tal-ordni fi stqarrijiet pubbliċi ġimgħat qabel.

Li fl-interċettazzjonijiet telefoniċi ma kien hemm assolutament l-ebda riferenza għall-qtil ta' Daphne Caruana Galizia qabel dan seħħ joħroġ minn żewġ stqarrijiet li ġew ippubblikati kważi sitt ġimgħat qabel il-meeting li aħna bħala Deputati kellna mal-Membri Parlamentari Ewropej.

Stqarrija tas-servizz tas-sigurtà u stqarrija tal-Korp tal-Pulizija jikkonfermaw dawn il-fatti li kienu fid-dominju pubbliku; fatti li kienu magħrufin minn kulħadd.

L-informazzjoni li kelli jien toħroġ minn dawk l-istqarrijiet pubbliċi, u mbagħad jiġi l-Onor.

Jason Azzopardi u jgħid li jien kelli aċċess għal dawn il-konverżazzjonijiet!

Dawn huma affarijiet li ma temminhomx!

Għax almenu l-lealtà, l-onestà u l-korrettezza jitolbu li wieħed għandu jgħid li kien hemm dawn iż-żewġ stqarrijiet!

Kif wieħed ma jgħid xejn minn dan kollu, bħallikieku dawn iż-żewġ stqarrijiet ma kenux jeżistu?!

Għalhekk, Sur President, jien se nagħmel riferenza għal dawn iż-żewġ stqarrijiet u naturalment fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqegħedhom ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra.

Stqarrija datata l-1 ta' Mejju, 2018 maħruġa mill-Community and Media Relations Unit tal-Korp tal-Pulizija tgħid b'mod ċar li:

Stqarrija oħra tal-Malta Security Service li ġġib l-istess data tgħid:

Dak hu li għedt jien fil-laqgħa mal-Membri Parlamentari Ewropej, u allura wieħed jibqa' ma jifhimx għalfejn f'din il-Kamra jkollok din il-manipulazzjoni tal-verità u jiġu mgħawġa l-fatti veri b'dan il-mod.

Però, Sur President, tibqa' mhux imwieġba d-domanda għaliex Membru tal-Oppożizzjoni jikteb stqarrijiet bħal dawn u mbagħad fuq l-istqarrijiet tiegħu jiktbu Membri tal-Oppożizzjoni oħrajn, fosthom l-Onor.

David Casa, għax meta wieħed janalizza dawn il-kwestjonijiet b'mod oġġettiv isib li dawn ma jagħmlu l-ebda sens.

Id-domanda tibqa' għaliex dawn il-kwestjonijiet qed jitqajmu b'mod ripetut.

Huwa minnu li f'Ana Gomes u fi Sven Giegold l-Oppożizzjoni Nazzjonalista sabet żewġ alleati formidabbli għax tgħidilhom x'tgħidilhom, tagħtihom kemm tagħtihom spjegazzjonijiet u tiffaċċjahom kemm tiffaċċjahom b'fatti veri, dawn iż-żewġ Membri Parlamentari Ewropej jibqgħu tal-istess opinjoni.

Għalhekk huwa ċar li dawn iż-żewġ Membri Parlamentari Ewropej għandhom aġenda kontra pajjiżna.

Jiddispjaċini ngħid li filwaqt li din forsi nistennieha minn min m'għandux l-interessi ta' pajjiżna għal qalbu, ma nistennihiex minn min suppost iħobb lil pajjiżna u minn min hu elett mill-poplu Malti biex jirrappreżenta l-aħjar interessi ta' pajjiżna, irrispettivament mit-twemmin politiku tiegħu.

Fuq quddiem għandek tqiegħed l-interessi ta' pajjiżek u mhux l-interessi partiġġjani.

Għalhekk, Sur President, jien m'għandix għal xiex niddejjaq li f'dik il-laqgħa mal-MEPs Gomes, Casa u Giegold iddefendejt l-interess ta' pajjiżna flimkien ma' sħabi, u aħna għamilna dan b'mod dinjituż billi għedna l-verità sħiħa kif inhi magħrufa minn dikjarazzjonijiet u stqarrijiet pubbliċi.

Forsi hawnhekk se nispekula ftit ukoll għaliex hemm l-interess li jitqajmu dawn il-kwestjonijiet f'din il-Kamra mill-istess Deputat.

Għaliex hemm dan l-interess li jiġi mħarbat il-każ tal-prosekuzzjoni?

Għax jekk tanalizza x'qegħdin jipprovaw jagħmlu fl-awla tal-maġistrat li qed jisma' l-każ, huwa evidenti li dik li tissejjaħ il-parte civile, jiġifieri n-naħa li qed tirrappreżenta lill-familjari tal-vittma, minflok qed tiġbed l-istess ħabel tal-prosekuzzjoni tal-Pulizija biex tinstab il-verità u biex jinstab ħati min wettaq ir-reat, qed tiġbed fid-direzzjoni opposta!

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

F'kull stadju ta' dan il-każ minflok qed tgħin lit-teżi u l-każ tal-prosekuzzjoni, qiegħda timmina l-każ tal-prosekuzzjoni bi stqarrijiet fl-awla, bi stqarrijiet barra l-awla kif ukoll b'aġir barra l-awla biex tfixkel u ttellef il-każ tal-prosekuzzjoni!

Allura wieħed jibda jgħid: Għaliex?

Dawn huma affarijiet, Sur President, li għal min hu prattikanti bħali fil-Qorti ma temminhomx!

Li jkollok il-parte civile, jiġifieri lill-familjari tal-vittma jew inkella lill-vittma, li tiġbed ħabel kontra l-prosekuzzjoni hija xi ħaġa li ma titwemminx għax il-loġika u l-bonsens jgħidulek li l-każ tal-prosekuzzjoni u tal-parte civile suppost jimxu f'direzzjoni waħda, id f'id, f'katina.

Madanakollu mhux hekk qed jiġri f'dan il-każ għax għandek lill-parte civile li qiegħda timmina lill-prosekuzzjoni, u hawn wieħed jibda jistaqsi: Imma għaliex hemm dawn l-interessi konfliġġenti?

Aktar ma jgħaddi żmien u aktar m'aħna qed nisimgħu dwar dan il-każ, aktar qegħdin joħorġu l-interessi reali fil-beraħ.

Għandek prosekuzzjoni li qed tagħmel minn kollox u qed taħdem b'serjetà biex tinstab il-verità, biex tressaq il-każ tagħha u biex abbażi tal-provi prodotti tinstab il-ħtija u mbagħad għandek difiża li, tajjeb jew ħażin, qed tagħmel ix-xogħol tagħha, … Għax ix-xogħol tad-difiża hu dak illi tillibera lill-akkużati.

Dik hija xi ħaġa li taraha d-difiża u li jien m'iniex se nidħol fiha però jolqotni ħafna l-aġir tal-familjari tal-vittma u ta' min qed jiddefendihom.

Issa qed joħroġ ċar li hemm interess li qed jissupera l-interess tal-familjari tal-vittma kif suppost ikun, ċjoè dak li tinstab ħtija fuq min qatel lill-omm il-familjari tal-vittma.

Li kieku jien kont f'dik il-pożizzjoni, l-interess primarju tiegħi f'dak il-każ kien ikun li tinstab il-ħtija.

Għalija din hija xi ħaġa loġika u minn ewl id-dinja, imma f'dan il-każ mhux hekk qed jiġri għax hemm interess ieħor li qed jissupera.

Dan huwa ċar, u jien ngħidu b'responsabbiltà.

Jien ma noqgħodx ninħeba wara l-privileġġi parlamentari bħal ħaddieħor.

Dan huwa t-twemmin tiegħi, u konvint minn dak li qed ngħid.

Jiddispjaċini ngħid li l-interess primarju tal-familjari li tinstab ħtija fl-akkużati huwa megħlub mir-ripunjanza li huma għandhom lejn pajjiżna.

Dik hija r-realtà li qed toħroġ ta' kuljum!

M'iniex se nuża kelma oħra li hija aktar iebsa, Sur President, imma dik hija r-realtà; li mill-istqarrijiet li qed isiru u mill-pożizzjonijiet li qed jittieħdu jidher ċar li r-ripunjanza lejn pajjiżna hija akbar mix-xewqa li tinstab il-ħtija lejn min - u hawnhekk se nuża l-kelma "allegatament" - wettaq dan ir-reat.

L-ironija hi kif l-interessi tal-parte civile, jiġifieri tal-familjari tal-vittma, sabu paċi u rrikonċiljaw mal-interessi tal-avukat l-Onor.

Jason Azzopardi; interessi li nzertaw jirrikonċiljaw ma' xulxin jew jakkomodaw lil xulxin.

Dik hija r-realtà; konvenjenza politika għall-Onor.

Jason Azzopardi u l-familjari tal-vittma jaslu fejn mingħalihom jistgħu jaslu għax jemmnu li l-liberatorja tal-akkużati tagħti daqqa politika akbar lill-Gvern - dan li qed ngħid huwa x'jemmnu - milli tingħata kieku kellha tinstab il-ħtija.

Huwa evidenti lejn fejn sejjer dan il-każ, u din hija attitudni li lili tbeżżagħni.

Hawnhekk għandna każ tal-prosekuzzjoni li mhuwiex qed jiġi mminat jew imfixkel mid-difiża.

Tajjeb jew ħażin id-difiża qed tagħmel xogħolha, imma li jkollok lill-parte civile, jiġifieri lill-familjari tal-vittma, li jkunu jafu ċerta informazzjoni - għax wara kollox huma għandhom dritt għall-informazzjoni mill-prosekuzzjoni - u jieħdu dawn il-pożizzjonijiet anke tramite min suppost jaf aħjar għax huwa uffiċjal tal-qorti, lili tinkwetani u tweġġagħni serjament.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, il-kollega tiegħi l-Onor.

Abela qed jagħmel allegazzjonijiet serji ħafna fuq il-familjari tal-vittma Daphne Caruana Galizia.

Jien naħseb li għandu jirregola ruħu u japprezza li l-familjari tal-vittma m'għandhomx l-istess privileġġ li għandu hu għax m'għandhomx mod kif jirrisponduh.

Għalhekk naħseb li aktar milli jimplika mottivi ulterjuri, l-Onor.

Abela għandu juri ftit aktar rispett.

Imissek tistħi tagħmel dawn l-allegazzjonijiet!

L-ISPEAKER: Onor. Galea, dan mhuwiex point of order u m'hemmx ksur ta' regolamenti.

Onor. Abela, nitolbok tkompli bid-diskors tiegħek.

ROBERT ABELA: Sur President, jien nistqarr li dawn l-attitudnijiet idejquni u jinkwetawni serjament, kif qed iddejjaqni wkoll … U f'dan il-mument se nirriferi għal diċerija, anzi għal diċerija ripetuta.

Żgur li hija diċerija ripetuta li qed jissemma li l-Onor.

Jason Azzopardi qiegħed jagħmel kuntatt mal-Maġistrat inkwerenti barra mill-awla.

Azzopardi jiċċara jekk huwiex qed jagħmel kuntatt mal-Maġistrat Vella barra mill-awla, u qed insemmi isem il-Maġistrat biex inkun ċar ħafna.

Jekk dan huwa minnu, dan huwa serju u mhux in-nuqqasijiet ta' verità li smajna u l-ispins li ngħataw ilbieraħ.

Sinċerament ħassejtni diżgustat nisma' dak li ngħad ilbieraħ, Sur President, però li qed nisma' diċeriji ripetuti li qed ikun hemm dan it-tip ta' kuntatt … U nerġa' ngħid li jien nistenna li l-Onor.

Jason Azzopardi jiċċara jekk huwiex minnu li qed ikun hemm dan il-kuntatt, u jekk dan huwa minnu, għandu jiċċara x'forma ta' kuntatt hu, fejn qed isir u għal liema skop qed isir.

Hawnhekk nemmen li għandu jkollna risposta, u naturalment ir-risposta trid tkun xprunata mill-verità.

Jien ma nkunx sorpriż jekk verament hemm dan il-kuntatt għax ftit tal-ġranet ilu kellna preċedent mhux sabiħ fejn b'sorpriża għalija l-istess inkwerenti aċċetta li jiltaqa' mal-Membri Parlamentari Ewropej Gomes u Giegold.

Fil-fatt jidher li dawn iltaqgħu fil-qorti.

Skont dak li qed nisma' jidher li saru anke laqgħat minn terzi mhux fil-qorti, u hawnhekk qed nirriferi għall-Onor.

Nittama li dan mhuwiex minnu, u qed nistenna li jkollna kjarifiki dwar dan għax nemmen li jekk aħna verament nemmnu fir-rule of law … Għax bil-kliem qed ngħidu ħaġa u bil-fatti qed nagħmlu l-oppost, u huwa ċar għal min qed nirreferi hawnhekk.

Li inti jkollok dawn il-manipulazzjonijiet u dawn il-pressjonijiet fil-proċess … Dan huwa trial li min suppost mhux qed jagħmel ċerti affarijiet qed jagħmilhom b'mod kontinwu!

Huwa qed jaqla' l-każ minn quddiem il-Maġistrat inkwerenti, qed jaqla' l-każ minn quddiem il-Maġistrat li qed tisma' l-kumpilazzjoni, joħorġu fil-midja lokali, joħorġu saħansitra fil-midja internazzjonali, jiddibattih fil-Parlament, … Sur President, dawn huma affarijiet li fi proċess ġudizzjarju ma jsirux sakemm l-intenzjoni ma tkunx li tinkwina, li tħammeġ u li tkisser dak il-proċess ġudizzjarju biex imbagħad tagħti ċans lil ħaddieħor illi jkollu ċans ma' xiex jaqbad u jallega li kien hemm ċerti irregolaritajiet.

Kien hemm saħansitra telefonati interċettati mis-servizz sigriet li spiċċaw għand Deputat Parlamentari!

Hemm iridu jaslu dawn, u qed ngħid dan biex min qiegħed fuq in-naħa tad-difiża jaqbad ma' dawn l-argumenti u żgur li jsib ma' xiex jaqbad!

Sur President, is-serjetà titlob mod differenti ta' kif isiru l-affarijiet.

Is-serjetà tagħna bħala Membri Parlamentari u bħala ċittadini li nemmnu fis-saltna tad-dritt titlob li mhux talli m'għandniex naċċettaw u nippermettu li jsiru dawn l-affarijiet imma wisq u wisq anqas li aħna nkunu parteċipi fihom u nagħmluhom.

Għalhekk lil hinn mill-kwestjoni u mill-passjoni politika, jien nappella għas-serjetà għax dan huwa każ serju, u jien, bħala individwu issa u mhux bħala Membru Parlamentari, għandi interess li nkun naf min wettaq ir-reat.

Għandi interess inkun naf jekk kinux dawk it-tliet persuni li hemm akkużati li wettqu r-reat, imma biex ikolli risposta għal dik id-domanda - li mhijiex domanda tiegħi biss imma hija domanda tal-poplu kollu hemm barra - irridu nħallu l-proċess jimxi kif suppost.

Wara kollox is-saltna tad-dritt topera meta inti jkollok organu ġudizzjarju, u f'dan il-każ għandna żewġ organi ġudizzjarji għax għandna lill-qorti li qed tisma' l-kawża u għandna inkjesta li tinsab għaddejja.

Għalhekk ejjew inħalluhom jagħmlu xogħolhom b'serenità.

Ejjew inħallu lill-prosekuzzjoni tressaq il-provi tagħha b'serenità.

Ejjew inħallu wkoll lill-familjari tal-vittma jressqu kull prova li għandhom bħala l-parte civile f'dan il-każ u mhux jaħbu l-provi li għandhom, li huma kardinali, jew inkella minflok ma jixħtu l-provi fejn suppost, jiġifieri jew quddiem il-maġistrat inkwerenti jew inkella quddiem il-qorti, jitfgħuhom quddiem awtoritajiet oħrajn barra l-pajjiż!

Dawn huma affarijiet bla preċedent, Sur President, u huma affarijiet li ma jiġrux fejn verament tirrenja s-saltna tad-dritt.

Hija l-ewwel darba li qed nisimgħu li qed isiru dawn l-affarijiet għax dawn mhumiex affarijiet li jsiru, u għalhekk jien nappella biex inħallu l-ġustizzja tieħu l-kors tagħha.

Ma għandniex nagħmlu statements bħalma smajna lbieraħ, li fihom nuqqas ta' onestà, nuqqas ta' kordjalità u nuqqas ta' kolleġġjalità.

Ma stennejtx li se ssir allegazzjoni hekk serja fuqi u fuq il-Prim Ministru; dak illi aħna wettaqna reat!

Dawn huma affarijiet li ma tistennihomx!

Huwa veru li aħna m'aħniex qegħdin fuq naħa waħda tal-Kamra u qegħdin fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Ħalli niddibattu, ħalli ma naqblux fuq ħafna affarijiet u ħalli nirribattu lil xulxin, imma mbagħad l-irġulija, il-ġentlomerija u l-kolleġġjalità jitolbu li ma naqbżux ċerti limiti.

Kif qalet is-Sedja waqt il-kommemorazzjoni tas-Sette Giugno, m'għandniex inkunu diżonesti ma' xulxin biex nagħmlu xi gwadann politiku partiġġjan imma għandna nkunu onesti man-nies hemm barra għax l-ewwel reazzjoni tan-nies hemm barra lbieraħ kienet: Kif kellu din l-informazzjoni f'idejh?

Mur għidilhom!

Imbagħad ovvjament ftit wara jibdew jiġu ċċarati l-affarijiet, jiġifieri li hemm żewġ stqarrijiet pubbliċi li dik l-informazzjoni toħroġ minnhom.

Imma għaliex ikollok Membri Parlamentari li jiżgwidaw u li jimmanipulaw l-affarijiet b'dan il-mod?

Sur President, jien se nikkonkludi l-intervent tiegħi, intervent li ħassejt li kelli nagħmlu għax żgur li ma nista' naċċetta qatt li jiġu mqanqla jew diretti allegazzjonijiet daqstant serji, daqstant inveritiera, daqstant infondati, daqstant m'għandhomx mis-sewwa u dawn jibqgħu mhux imwieġba.

Huwa disservizz li nħallu dawn l-affarijiet jiġru, u huwa disservizz mhux lejja personali imma huwa disservizz lejn din il-Kamra b'mod ġenerali.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa dan.

Ejjew niddibattu, ejjew inkunu voċiferi fl-argumenti tagħna u ejjew niġbdu l-linja li għandna niġbdu.

Kulħadd għandu l-fehmiet differenti tiegħu u kulħadd jista' jikkritika.

Hemm affarijiet li tista' taqbel magħhom u hemm affarijiet li tista' ma taqbilx magħhom, però ejjew inkunu korretti u leali lejn xulxin, Sur President.

L-appell finali tiegħi huwa biex dak li ġara lbieraħ ma jerġax jiġri.

Ma għandniex naqgħu f'livelli li ma jagħmlu ġieħ lil ħadd; la lil din l-istituzzjoni, la lill-Membri Parlamentari, la lill-partiti politiċi u lanqas jagħmlu ġieħ lir-rispett li suppost nuru lill-poplu li eleġġiena f'din il-Kamra.

Sur President, fl-aħħar nett nixtieq nitlob il-permess biex inqiegħed id-dokumenti li għamilt riferenza għalihom matul l-intervent tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ROBERT ABELA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Stqarrija għall-Istampa (PR 202/18) maħruġa mill-Pulizija fl-1 ta' Mejju 2018 dwar allegazzjonijiet li l-Onor.

Jason Azzopardi kien għamel fil-Parlament fir-rigward tal-każ tal-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia; u

Kopja tal-istqarrija (PR 180952) maħruġa mis-Servizz tas-Sigurtà permezz tad-Dipartiment tal-Informazzjoni fl-1 ta' Mejju 2018 dwar stqarrijiet spekulattivi li saru fir-rigward tal-każ tal-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Ġunju, 2018 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-6.59 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GRECO - PERIODICAL EVALUTAION TAL-

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Malta qed tirrifjuta, anke jekk b'mod diplomatiku, li l-periodical evaluation tal-GRECO (li tinkludi review tal-implementazzjoni tad-direttivi tal-UE kontra l-ħasil tal-flus) fuq Malta tinġieb 'il quddiem mill-2019 għall-2018?

Il-Gvern għandu xi diffikultà biex tali evaluation isseħħ fl-2018 minflok fl-2019?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-GRECO talbet lil Malta sabiex l-evalwazzjoni ssir din is-sena minflok fl-2019, u hemm il-ħsieb li din iż-żjara ssir aktar tard din is-sena.

GOVERNMENT PROPERTY DEPARTMENT – DIĠITALIZZAZZJONI TA' FAJLS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il file tal-Government Property Department ġew digitalised kompletament fuq sistema elettronika mill-2014 sal-lum?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li riċentement l-Awtorità tal-Artijiet nediet dan il-proġett ġdid fejn qed jiġu analizzati 'l fuq minn 250,000 fajl eżistenti kif ukoll oħrajn ġodda.

Għal dan il-għan, l-Awtorità daħlet fi ftehim mal-Maltapost biex din tal-aħħar twettaq parti minn dan il-proċess.

Il-bqija tal-fajls u tad-dokumenti qed jiġu scanned internament mill-impjegati tal-Awtorità.

Sa minn meta beda l-proċess tal-iscanning u diġitalizzjoni f'Marzu 2018, ġew ipproċessati madwar 3,700 fajl.

IŻ-ŻONQOR – XOGĦLIJIET FUQ IL-PARK NAZZJONALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jelenka dettaljatament il-passi kollha u x-xogħol kollu li sar s'issa biex isir il-Park Nazzjonali fin-Nofsinhar, fl-akkwati taż-Żonqor?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-konfini tal-Park Nazzjonali tal-Inwadar (u mhux tan-Nofsinhar) ikopri medda li bħala xtajta tibda minn quddiem il-Bajda u s-Sewda fiż-Żonqor u tibqa' sejra sakemm taqbeż l-impjant Ta' Barkat fix-Xgħajra.

Dawn il-konfini ġew ippubblikati fl-Avviż Legali 343 t'Ottubru 2016.

Kien ġie deċiż li mal-konfini tiżdied il-medda tal-Ponta ta' Żonqor, li fl-2006 kienet tħalliet barra mill-konfini ta' park prospettiv skont il-Pjan Lokali tan-Nofsinhar ta' Malta u lanqas biss kienet ikkonsidrata bħala ODZ.

Mal-ħatra tal-Bord ta' Governanza f'Novembru 2017 bdew diversi miżuri ta' immaniġġar li jikkonsidraw lill-inħawi tal-park kollha bħala parti integrata waħda u għaldaqstant l-akkwati taż-Żonqor, li huma biss parti mill-imsemmi park, ikunu kkonsidrati bħala tali.

Minn tmien CCTVs li jgħassu l-konfini tal-PNI, tnejn huma fl-akkwati taż-Żonqor, waħda eżatt kif tmiss mal-art pubblika u t-tieni fl-inħawi t'Għar id-Duħħan.

Dawn għenu ħafna biex trażżan ir-rimi ta' skart illegali fl-inħawi, peress li l-aċċess minn din in-naħa tal-PNI huwa l-aktar wieħed miftuħ u l-aktar iffrekwentat anki minn vetturi.

Is-CCTV huma 3G u jaħdmu b'sistema solari.

Dawn tqiesu bħala ideali biex jiġi evitat l-ittrinkar fl-art u għalhekk l-impatt fuq il-veġetazzjoni u l-fawna tkun mill-inqas.

Inkisbu l-permessi meħtieġa mill-ERA biex dan sar u l-PA kienet notifikata.

Fir-rebbiegħa tal-2017 saret komunikazzjoni ma' Transport Malta dwar il-periklu li jċedi s-sies tal-Bajda u s-Sewda għall-baħar, u dan minħabba kawżi naturali.

Għaldaqstant, saru tabelli fi Triq iż-Żonqor, kif ukoll bagi u ħabel ta' sufri bojod u suwed fil-baħar biex javżaw lill-għawwiema u lill-pubbliku biex ma jidħlux f'dik iż-żona partikolari.

Il-blat eventwalment ċeda fil-baħar waqt maltempata fix-xitwa li għaddiet.

Saret talba f' Marzu 2017 mal-Awtorità tal-Artijiet biex il-gunpost tal-Ponta taż-Żonqor, li hija partimonju storiku militari, tgħaddi f'idejn il-PNI peress li hija propjetà pubblika.

Kif isir hekk, jibda l-proċess biex issir l-evalwazzjoni tal-ħsarat li ġarrbet biex jibda r-restawr fuqha.

Il-ħsieb hu li tinfetaħ għall-pubbliku bħala post tal-viżitaturi.

Il-Bord ta' Governanza fil-pjan finanzjarju ta' din is-sena alloka l-fondi neċessarji għal dan.

Il-proċess biex il-gunpost taż-Żonqor tgħaddi f'idejn il-PNI għadu għaddej.

F'Ottubru 2017 il-Bord ta' Governanza kiteb lill-ERA dwar il-proġett li jitneħħew l-ispeċi ta' flora aljena li kienet ixxitlet fil-Ponta taż-Żonqor.

Din kienet qiegħda toħnoq il-flora mhedda indiġena u endemika li tinsab fl-inħawi.

Xi wħud mix-xtieli, partikolarment is-sukkulenti agave, kienu wkoll ta' periklu minħabba li l-ponot fil-weraq għandhom xewka kbira.

Wara li fl-20 ta' Frar 2018 uffiċjali mill-ERA għamlu żjara fuq il-post, il-Bord intalab jippreżenta studju xjentifiku tal-flora fl-inħawi u l-method statement ta' kif il-flora aljena se titneħħa.

Dan għamlu u meta ħareġ il-permess mill-ERA, saret sejħa biex jiġi kkummissjonat il-proġett.

Dan kważi tlesta kollu u mistenni jiġi konkluż il-ġimgħa d-dieħla.

Fl-istess żona, ġie identifikat bħala wieħed mill-ħames postijiet prospettivi ta' designated leisure areas.

Proġett ieħor li għalih diġà għaddejja diskussjoni mal-ERA huwa biex fl-istess sit fiż-Żonqor jitħawlu siġar u pjanti indiġeni fix-xitwa li ġejja, inkluż il-mogħdija li jużaw l-għawwiema u l-bugħaddasa biex mit-triq jinżlu fil-baħar.

PROĊEDURI DIXXIPLINARI KONTRA SURĠENT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-proċeduri dixxiplinari kontra s-Surġent li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament talli kien kiteb fuq Facebook li l-ġurnalista maqtula li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, kienet ħadet li ħaqqha?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 6186.

IN-NAXXAR – TRIQ IL-BRAŻIL – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' resurfacing ta' Triq il-Brażil fin-Naxxar?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6112.

GĦAWDEX – PULIZIJA - SERQ, TRAFFIKAR TA' DROGI U TIPJIP - KAŻIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, mill-1 ta' Jannar 2018 sal-lum:

a. Kemm-il serqa ġiet irrapportata lill-Pulizija f'Għawdex u kemm minnhom ġew solvuti;

b. Kemm-il persuna nqabdet tittraffika d-droga f'Għawdex u kemm minnhom ġew imressqa l-Qorti;

c. Kemm-il persuna taħt l-età nqabdet f'diskoteki jew f'postijiet fejn huma pprojbiti; u

d. Kemm-il persuna nqabdet tpejjep f'postijiet ipprojbiti u kemm minnhom tressqu l-Qorti jew quddiem Tribunal?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li bejn l-1 ta' Jannar u l-31 ta' Mejju ta' din is-sena kien hemm 70 serqa li ġiet irrapportata lill-Pulizija f'Għawdex.

Minn dawn erbgħa ġew solvuti.

Fl-istess perjodu tliet persuni nqabdu jittraffikaw id-droga f'Għawdex u waqt li wieħed diġà tressaq il-Qorti, tnejn għad iridu jiġu mressqa.

Informat li ma kien hemm ebda persuna taħt l-età li nqabdet f'diskoteki jew f'postijiet fejn huma pprojbiti u li seba' persuni nqabdu jpejpu f'postijiet ipprojbiti.

Dawn tal-aħħar kollha għad iridu jkunu appuntati għas-seduta mil-LESA.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid:

a. mil-liema lokalità f'Għawdex kienu dawn is-86 labourer li ġew ingaġġati mal-Ministeru għal Għawdex matul dawn l-aħħar ħames snin; u

b. f'kull każ kemm kien ilhom jirreġistraw għax-xogħol mal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ jew JobsPlus?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninsab informat li biex Jobsplus tkun tista tagħti l-informazzjoni mitluba teħtieġ ikollha d-dettalji tal-individwi kkonċernati.

ŻONA INDUSTRIJALI TAX-XEWKIJA – AREA TAL-ĦOFRA – APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jispjega fiex tikkonsisti l-applikazzjoni li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament ġewwa l-area tal-Ħofra fiż-Żona Industrijali tax-Xewkija u jgħid x'inhi r-raġuni li għal dawn l-aħħar xhur u sal-ġurnata tal-lum qed isir xogħol infrastrutturali f'dan is-sit, minkejja li issa saret din l-applikazzjoni u l-permessi għadhom ma ħarġux?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet infrastrutturali li għaddejjin bħalissa fiż-żona industrijali tax-Xewkija magħrufa bħala Il-Ħofra huma kollha koperti bil-permessi kollha neċessarji skont (DN 00509/17) li ġġib id-data tat-22 ta' Ġunju, 2017.

Peress li dan it-tip ta' permess għandu terminu ta' sena, kien neċessarju li tiġi sottomessa notifika oħra ta' żvilupp (DN 00414/18) sabiex jiġi estiż il-permess oriġinali kif inhu mitlub mir-regolamenti u fl-istess waqt jiġu notifikati emendi żgħar fl-imsemmi permess.

GĦAWDEX – IX-XAGĦRA – AREA TAL-QORTIN – SOLAR PANELS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadx hemm il-pjan li f'parti l-kbira ta' fejn qabel kien hemm il-miżbla fl-area tal-Qortin fix-Xagħra Għawdex jiġu stallati solar panels?

Jekk iva kemm hi l-area li se tintuża għas-solar panels?

Jekk le, jista' jgħid għaliex inbidel il-pjan?

JOSÈ HERRERA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fix-xhur li ġejjin huwa maħsub li dan is-sit jinfetaħ bħala park għall-godiment tal-Għawdxin.

Jingħad li baqa' ftit xogħol xi jsir f'dan ir-rigward sabiex dan iseħħ.

Jingħad ukoll li dan il-park kien ġie rijabilitat mill-WasteServ permezz ta' fondi Ewropej u għalhekk l-użu tal-istess sit huwa limitat fil-binarji imposti tal-Unjoni Ewropea.

Madanakollu mhuwiex eskluż li proġett ta' solar panelling ikun jista' jiġi integrat f'dan il-proġett, basta dan ma jippreġudikax id-destinazzjoni prestabbilita tas-sit.

PAZJENTI BL-EPATITE C – MEDIĊINA B'XEJN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 3578 u 4075, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta bdiet tingħata l-mediċina b'xejn lill-pazjenti tal-Epatite C?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara li fil-jiem li għaddew tnieda l-Pjan Nazzjonali għall-Eliminazzjoni tal-Epatite C mill-Gżejjer Maltin, din il-ġimgħa stess inbeda t-trattament mediku b'xejn tal-pazjenti bl-Epatite C. Fil-fatt s'issa, fl-ewwel ġimgħa, diġà nbeda l-proċess ma' 25 pazjent.

Il-pjan huwa li l-pazjenti kollha li llum nafu li għandhom l-Epatite C f'Malta u Għawdex jingħataw trattament fi żmien sentejn.

PAZJENTI BL-EPATITE C – MEDIĊINA B'XEJN

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 3578 u 4075, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid mill-1000 pazjent li għandhom l-Epatite C, kemm hemm pazjenti li ngħataw il-mediċina b'xejn minn Frar 2018 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6210.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5900, tista' l-Ministru tagħti d-dati meta d-direct orders li ngħataw mid-direttorati u l-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex bejn Marzu 2013 sal-lum, ġew ippubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba kienet ingħatat fit-tweġibiet tiegħi għad-domanda 5900.

Id-dati ta' meta din l-informazzjoni ġiet ippubblikata hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – PROPOSTI GĦALL-KIRI TA' PROPRJETÀ FIR-RABAT – EXPRESSION OF INTEREST

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-expression of interest, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, li permezz tagħha l-Ministeru għal Għawdex talab proposti għall-kiri ta' proprjetà fir-Rabat, Għawdex, tista' l-Ministru tagħti informazzjoni dwar kemm-il proposta l-Ministeru rċieva, mingħand min irċevihom u kemm kienu l-ammonti ta' flus mitluba rispettivament?

Interpellant li ninsab informata li kien hemm ħames proposti dwar l-expression of interest imsemmija.

L-informazzjoni mitluba diġà tinsab fuq il-website tal-Ministeru għal Għawdex.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6100 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid xi pjan għandu l-Gvern biex itaffi mill-problemi kbar li qed jiffaċċjaw ir-residenti ta' Triq Francis Attard fin-Naxxar minħabba l-impatt ta' proġetti ta' żvilupp massiv f'din iż-żona, liema xogħol qed ikollu effett qawwi fuq is-saħħa fiżika u psikoloġika tar-residenti tal-imsemmija triq, kif ukoll liema xogħlijiet ħolqu ħsarat fi wħud mir-residenzi tal-imsemmija triq?

(Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li fiż-żona se jibda żvilupp ieħor ta' kobor li se jkollu effett fuq il-ħajja tar-residenti ta' din it-triq fiż-żmien li ġej) (Ara ritratti li qed jintbagħtu separatament).

IAN BORG: Fl-istadju ta' ppjanar tal-proġetti msemmija Transport Malta tikkollabora mal-awtoritajiet tal-ippjanar u tal-ambjent sabiex l-iżviluppaturi jsegwu kondizzjonijiet u prekawzjonijiet li jnaqqsu l-impatt tal-ivvjaġġar marbut max-xogħol ta' kostruzzjoni.

Dan jinkludi miżuri bħall-kondizzjoni li l-kuntrattur jagħmel sensiela ta' sinjali tat-traffiku applikabbli skont il-proġett għal waqt ix-xogħlijiet.

L-Awtorità kontinwament issegwi l-qagħda tat-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabilità tagħha sabiex fejn ikun meħtieġ isir it-titjib meħtieġ.

Din il-ħidma se tkun qed tissaħħaħ fiż-żmien li ġej bit-twaqqif ta' Infrastructure Malta, l-aġenzija li se tmexxi u twettaq programm ta' titjib u bini mill-ġdid tal-infrastruttura tat-toroq tal-pajjiż, b'investiment bla preċedent ta' madwar €700 miljun.

Infrastructure Malta se tieħu ħsieb il-kwalità tat-toroq arterjali u b'mod gradwali anke dawk residenzjali li bħalissa jieħdu ħsiebhom il-kunsilli lokali.

L-Occupational Health and Safety Authority (OHSA), min-naħa tagħha tittratta kwestjonijiet ta' trab u saħħa fuq il-post tax-xogħol, u l-Building Regulation Office (BRO) jieħu ħsieb li jiġu indirizzati kwalunkwe ħsarat strutturali li jaffettwaw terzi.

IN-NAXXAR – TRIQ IL-MARKIŻ ĊENSU DEPIRO - PJANIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6102 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid xi pjan għandu l-Gvern biex itaffi mill-problemi kbar li qed jiffaċċjaw ir-residenti ta' Triq il-Markiż Ċensu Depiro fin-Naxxar minħabba l-impatt ta' proġetti ta' żvilupp massiv f'din iż-żona, liema xogħol qed ikollu effett qawwi fuq is-saħħa fiżika u psikoloġika tar-residenti tal-imsemmija triq, kif ukoll liema xogħlijiet ukoll ħolqu ħsarat fi wħud mir-residenzi tal-imsemmija triq?

(Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li fiż-żona se jibda żvilupp ieħor ta' kobor li se jkollu effett fuq il-ħajja tar-residenti ta' din it-triq fiż-żmien li ġej).

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6245.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6104 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett pilota mħabbar mill-Prim Ministru f'Birkirkara, f'Mejju 2017 li kellu jara li l-cables tal-Enemalta u oħrajn jibdew jinqalgħu mill-faċċati tad-djar u l-arbli fl-irħula tagħna u jitpoġġew taħt l-art qabel jirranka l-proġett ta' €700 miljun f'manutenzjoni estensiva tat-toroq Maltin tul din il-leġiżlatura?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ħidma sabiex jitnaqqsu l-linji fuq l-arbli u mal-faċċati tal-bini teħtieġ kollaborazzjoni bejn diversi entitajiet, fosthom entitajiet pubbliċi u azjendi privati.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali jemmen li dan l-impenn għandu jiġi kkordinat ukoll mal-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex itejjeb il-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq f'Malta u Għawdex fis-snin li ġejjin.

Fiż-żmien li ġej, din il-ħidma se tkun qed titmexxa u titwettaq mill-Aġenzija Infrastructure Malta, li bħalissa qed tiġi diskussa fil-Parlament.

Nemmen li Infrastructure Malta jeħtieġ tikkollabora mal-entitajiet konċernati, li jifformaw parti minn Ministeri differenti, sabiex flimkien inwettqu l-proġett pilota msemmi.

Dan il-proġett se jgħin lil pajjiżna jistabbilixxi l-kriterji u r-riżorsi meħtieġa biex fil-futur din il-ħidma tkompli madwar il-pajjiż kollu.

Qed nesiġi wkoll li fl-investimenti ta' Infrastructure Malta sabiex ittejjeb il-kwalità, s-sigurtà u l-effiċjenza tal-infrastruttura tat-toroq, fejn ikun possibbli, nibdew inħarsu wkoll lejn sistemi li jiffaċilitaw it-tneħħija tal-wires minn mal-faċċati u fuq l-arbli.

Il-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali jagħti l-appoġġ kollu tiegħu lil kull inizjattiva li tgħin sabiex intejbu l-kwalità tal-ambjent tat-toroq f'pajjiżna.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tagħha?

Interpellant li l-informazzjoni bi tweġiba għal din il-mistqosija parlamentari għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJEÀ SOĊJALI – PERSUNI B'DIŻABILITÀ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

SAN ĠILJAN – RAPPORTI DWAR REATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati fil-lokalità ta' San Ġiljan, eskluż Paceville, matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni dwar ir-reati kriminali f'San Ġiljan, irrapportati lill-pulizija mis-sena 2013 sa Mejju 2018 kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Informat li rigward Paceville ma tinżammx informazzjoni separata peress li din hija area fil-lokalità ta' San Ġiljan u r-reati fis-sistema tal-Pulizija għal din l-area jkunu inklużi ma' rapporti oħra rrapportati f'San Ġiljan.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati f'Paceville li jinsab fil-konfini tal-lokalità ta' San Ġiljan matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 6419.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati fil-lokalità tal-Gżira matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni relatata ma' reati kriminali fil-lokalità tal-Gżira, rapportati lill-Pulizija mis-sena 2013 sa Mejju 2018 kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati fil-lokalità ta' Pembroke matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni relatata ma' reati kriminali fil-lokalità ta' Pembroke, irrapportati lill-Pulizija mis-sena 2013 sa Mejju 2018, kienu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ – RAPPORTI TA' REATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-rapporti kollha li saru dwar reati f'Baħar iċ-Ċagħaq li jinsab fil-konfini tal-lokalità tan-Naxxar, matul is-snin 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 u 2018 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, maqsuma sena b'sena u reat b'reat?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni dwar ir-reati kriminali f'Baħar iċ-Ċagħaq ma tinżammx taħt forma ta' statistika weħedha fis-sistema tal-Pulizija imma tifforma parti mil-lokalità sħiħa tan-Naxxar.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – SAFAR - SPEJJEŻ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6293 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont, maqsum safra b'safra, tal-ispejjeż kollha mħallsa minn fondi pubbliċi fuq biljetti tal-ivvjaġġar, alloġġjar, subsistence allowance, assigurazzjoni u spejjeż oħra marbuta ma' safar tal-mara tal-istess Prim Ministru minn Marzu 2004 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Għas-safar uffiċjali li l-Prim Ministru u s-sinjura tiegħu għamlu flimkien bejn l-2004 u llum, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 12115, 12281, 23062, 26821, 26832 tal-leġiżlatura li għaddiet u 5667, 6067 u 6156 ta' din il-leġiżlatura.

Rigward safar bejn l-2004 u llum fejn il-mara tal-Prim Ministru attendiet waħedha għal impenji ta' xogħol barra l-pajjiż, wara stediniet li saru lilha, l-ispiża medja kienet ta' €3,981 kull safra.

APPLIKAZZJONIJIET GĦAL PARKEĠĠ RIŻERVAT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara l-każ ta' persuna anzjana, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, rigward applikazzjoni għal reserved parking għall-vettura tagħha?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta ma rċeviet l-ebda applikazzjoni għall-parkeġġ riżervat mingħand il-persuna msemmija.

Id-Dipartiment għamel kuntatt mas-Sinjura fejn min-naħa tagħha kkonfermat li m'għamlet l-ebda talba għal parkeġġ riżervat ma' Transport Malta.