DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 8 ta' Mejju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 8 ta' Mejju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 8 ta' Mejju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 225, li saret fis-7 ta' Mejju 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li ġew misjuba ħatja mill-Qorti fuq reati ta' traffikar tad-droga u jgħid ukoll kemm minnhom (fl-istess proċess) instabu ħatja fuq reat ta' ħasil ta' flus?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma) (f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): B'referenza għall-mistoqsija tal-Onor.

Membru, quddiem il-Qorti ta' Malta ġew deċiżi s-segwenti kawżi ta' traffikar ta' droga (mis-sena 2016 sal-lum) skont kif indikat fit-tabella A ta' hawn taħt.

Intant fil-Qorti ta' Malta ma tinżammx statistika dwar jekk persuna tkunx ġiet misjuba ħatja jew liberata u/jew kienx hemm ħtija ta' reat ta' ħasil ta' flus.

Fir-rigward tal-Qorti ta' Għawdex il-persuni li ġew misjuba ħatja mill-qorti fuq reat ta' traffikar tad-droga u kemm minnhom ukoll (fl-istess proċess) instabu ħatja fuq reat ta' ħasil ta' flus mis-sena 2016 sal-lum huwa kif muri fit-tabella B ta' hawn taħt:

MALTA ENTERPRISE – LETTER OF INTENT LIL INTRAPRIŻI GĦALL-PRODUZZJONI TAL-KANNABIS GĦAL SKOPIJIET MEDIĊINALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm intrapriżi li applikaw mal-Malta Enterprise biex tinħarġilhom letter of intent għall-produzzjoni tal-Kannabis għal skopijiet mediċinali u riċerka?

Jista' jgħid ukoll kemm minn dawn ġew approvati u nħarġitilhom il-letter of intent?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Malta Enterprise irċeviet 37 applikazzjoni li minn dawn ġew approvati 15.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ftit tax-xhur ilu f'dan il-Parlament konna għaddejna liġi li ħolqot il-possibbiltà li jkun stabbilit framework biex dawn il-kumpaniji joperaw fih.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex qed jara ġej investiment serju lejn il-pajjiż f'dan ir-rigward.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk jaħsibx li fil-futur qarib dan is-settur se jkun wieħed b'saħħtu fejn jidħol employment, jiġifieri huwiex se jimpjega numru sostanzjali ta' nies.

CHRIS CARDONA: Sur President, fl-opinjoni tiegħi, meta nitkellmu fuq setturi bħal dak tal-Kannabis mediċinali għandna nwieġbu b'ċerta kawtela.

Huwa tajjeb li jkunu qed javviċinawna l-aqwa kumpaniji fid-dinja - dawk li huma msejħin bħala world leaders jew market leaders fil-Kannabis mediċinali - bħalma huwa tajjeb ukoll li wieħed jifhem li dan huwa suq enormi, u huwa mbassar kemm min-naħa tagħna bħala Malta Enterprise u bħala pajjiż kif ukoll mis-suq dinji li dan is-suq se jkompli jeskala.

Naturalment hemm dan it-tbassir minħabba l-fatt li r-riċerka u l-innovazzjoni f'dan is-settur għadhom fl-infanzja, u allura hemm skop ta' tkabbir enormi f'dak li għandu x'jaqsam ma' riżultati kemm għas-saħħa tal-persuni kif ukoll għal użu ieħor.

Hawn irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li jien qiegħed neskludi l-użu rikreazzjonali u qed nitkellem biss fuq l-użu terapewtiku.

Ovvjament il-fatt li l-qafas tal-liġi li għadu kif semma l-Onor.

Byron Camilleri ġie milqugħ u aċċettat b'mod tajjeb minn dawk l-investituri li għandhom interess f'dan is-settur iqawwilek qalbek.

Hawn ta' min isemmi wkoll li f'Malta sar world forum li fih ipparteċipaw l-akbar intrapriżi li huma involuti f'dan is-settur.

Ta' min jgħid li l-15-il kumpanija li ġew approvati lkoll għandhom elementi distintivi minn oħrajn minħabba li lkoll ġejjin minn dan ix-xenarju tal-Kannabis mediċinali.

Fil-fatt hemm kumpaniji li għandhom esperjenza kbira fil-qasam tal-farmaċewtika għax kif nafu llum kumpaniji internazzjonali enormi li joperaw fil-farmaċewtika qegħdin juru interess qawwi ħafna f'dan is-settur.

Imbagħad hemm ukoll kumpaniji li m'għandhomx din l-esperjenza u għalhekk ingħaqdu ma' kumpaniji li għalkemm mhumiex daqshekk kbar, diġà missew dan is-settur minn ġurisdizzjonijiet bħall-Kanada, bħall-Istati Uniti u bħal Iżrael, li kif nafu għandhom qafas leġiżlattiv b'saħħtu ħafna mhux biss f'dik li hija produzzjoni jew operazzjoni imma anke mil-lat regolatorju.

L-awtorità lokali li tieħu ħsieb tattira dan l-investiment hija l-Malta Enterprise, però meta mbagħad nidħlu fil-qafas t'awtorizzazzjoni, fil-qafas regolatorju u fil-qafas li jwassal biex naraw liema huma dawk il-kumpaniji li jkun jistħoqqilhom li minbarra li jingħataw letter of intent, jingħataw ukoll il-liċenzja mill-Medicines Authority, irridu noqogħdu kawti.

Irridu noqogħdu attenti ħafna imma m'għandniex nidħlu fid-deċiżjoni li tieħu l-Medicines Authority għax fuq naħa waħda għandek il-fatt li llum din l-Awtorità hija rikonoxxuta mad-dinja kollha bħala aġenzija ta' akkreditazzjoni b'saħħitha ħafna u fl-istess ħin irridu naċċertaw li s-suq Malti ma jiġix imbottat 'il quddiem billi nipprovaw nuru kemm aħna bravi u li rnexxielna nakkwistaw l-investiment u nieqfu hemmhekk.

Anzi bil-maqlub.

Aħna rridu nkunu pajjiż illi l-ġurisdizzjoni tiegħu tkun waħda matura u kawta li tagħmel id-due diligence tagħha fuq il-consortia, u l-intrapriżi li japplikaw jingħataw letter of intent min-naħa tal-Malta Enterprise.

Kien hemm kumpaniji li kontra dak li kien mistenni ma nħarġitilhomx letter of intent għax ma kienx hemm approvazzjoni għall-applikazzjoni tagħhom, u dan għal diversi raġunijiet li m'għandix għalfejn nidħol fihom minħabba li ħafna minnhom, jekk mhux kollha, huma ta' sensittività kummerċjali kbira.

L-Onor.

Byron Camilleri staqsieni fuq l-ammont ta' nies li huwa mistenni li jiġu impjegati f'dan is-settur.

Fil-fatt iżjed milli fuq l-ammont, aħna aktar qegħdin niffokaw fuq il-kwalità tal-impjieg.

F'dan il-każ aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li, pereżempju, għandna f'moħħna li nimpjegaw 4,000 ruħ jew 5,000 ruħ f'dan is-settur, imma qegħdin ngħidu li dan huwa settur li jagħti valur miżjud b'saħħtu ħafna lill-ekonomija tal-pajjiż.

Dan minħabba żewġ raġunijiet; l-ewwel nett minħabba li hawn qed nitkellmu fuq il-manifattura lokali b'intenzjoni ta' esportazzjoni - għax m'għandniex ninsew li aħna għandna ekonomija li hija bbażata fuq l-esportazzjoni - u fuq kollox minħabba li l-kwalità ta' impjiegi li qed nitkellmu fuqha hawnhekk hija għolja ħafna għax tirrigwarda riċerka, żvilupp u edukazzjoni.

Fil-fatt, Sur President, naħseb li dan huwa wieħed mill-merti li għandha din l-industrija; li din in-niċċa ta' manifattura, li bħalissa għadha pjuttost fl-infanzja tagħha, tista' twassal ukoll biex minbarra li nidħlu f'dan is-settur nidħlu wkoll f'setturi oħrajn li jikkontribwixxu għal edukazzjoni medika u xjentifika, fosthom dak li huwa msejjaħ bħala b sequencing u stem cells research.

B'hekk inkunu qed ngħaqqdu s-settur tal-Kannabis mediċinali mas-settur tal-life sciences.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Jekk jogħġobkom, ipprovaw żommu r-risposti fil-qosor.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, kif jaf il-Ministru, waqt li konna qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Produzzjoni tal-Kannabis għall-Użu Mediċinali fl-istadju ta' Kumitat kien intlaħaq ukoll il-qbil li jsiru sensiela ta' regolamenti marbutin ma' kif dawn it-tip ta' operazzjonijiet kienu se jiġu kkontrollati u kif kien se jiġi amministrat l-aspett ta' sigurtà ġaladarba tingħata l-letter of intent u allura tingħata l-liċenzja.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk dawn ir-regolamenti sarux, u jekk saru jistgħux jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

CHRIS CARDONA: Jien qed nifhem li l-mistoqsija tal-Onor.

Claudio Grech hija indirizzata għall-pass li se jagħmel il-Gvern matul ix-xhur li ġejjin.

Ejjew nieħdu każ ipotetiku ta' kumpanija li mhijiex fl-Ewropa, li kellha d-due diligence tagħha li ġie mgħoddi mill-Malta Enterprise, ħarġitilha l-letter of intent u llum qiegħed jiġi skrutinizzat min-naħa tal-Medicines Authority.

Il-Medicines Authority qiegħda tibni prassi li mhijiex miktuba - imma qiegħda hemmhekk - ta' kif tipproċessa liċenzjar ta' din it-tip ta' operazzjoni industrijali.

Jien personalment ma neskludix li b'xi mod jew ieħor jitniżżlu parametri ċari li ma jkunux biss customary imma jkunu wkoll legali.

L-Att li għaddejna minn dan il-Parlament kien a parent Act, jiġifieri hija liġi materna li twassal biex tfassal il-qafas, però mbagħad kif qal l-Onor.

Grech, il-qafas irid ikun imlaħħam bil-liġi sussidjarja.

Għalhekk jien naħseb li kif qed jgħid hu, fiż-żmien li ġej għandu jkollna leġiżlazzjoni sussidjarja li fiha jitfassal dak li hemm bżonn fl-istadju tal-liċenzjar.

Għall-fini ta' sigurtà lili din tinkwetani inqas mhux għaliex mhijiex importanti għax is-sigurtà f'settur bħal dan hija importanti ħafna, però aħna bħala ġurisdizzjoni konna kapaċi … U dan li se ngħid, aħna ngħiduh bl-aktar mod apert.

Mhux dan il-Gvern imma l-Gvern ta' qabel irnexxielu jattira fil-pajjiż interess għas-settur tal-farmaċewtika, u bis-saħħa ta' dak li għamel il-Gvern ta' qabel irnexxielna nrabbu cluster tal-farmaċewtika li huwa b'saħħtu ħafna fil-pajjiż, liema cluster illum baqa' b'saħħtu, baqa' jikber u baqa' jespandi.

Dan is-settur, bħala settur industrijali, għandu livelli ta' sigurtà u minħabba s-sensittività tal-elementi tal-prodotti li jiġu wżati fil-produzzjoni u fil-manifattura tal-farmaċewtika, dawn huma aktar għoljin mill-medicinal cannabis production.

B'hekk jien naħseb li weġibt iż-żewġ mistoqsijiet li għamilli l-Onor.

Claudio Grech; kemm mill-aspett ta' regolamentazzjoni fejn għedt li ladarba naqbdu ċertu ritmu din trid tiġi miktuba - u dan mhux għaliex hija konswetudni jew għax hija customary imma għax hija xi ħaġa li trid tiġi legalizzata - kif ukoll mill-aspett ta' sigurtà fejn għedt li dan ma jinkwetanix għax diġà qiegħed hemmhekk u li nistgħu nagħmlu hu li nżidu u nibnu fuq dak li għandna diġà.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan l-aħħar segwejna minn fuq il-mezzi tal-midja li nbdiet l-ewwel fażi tal-proġett ta' Ta' Qali Crafts Village.

Jista' l-Ministru jispjegalna fiex jikkonsisti dan il-proġett, jiġifieri x-xogħlijiet li saru u anke x-xogħlijiet li għad iridu jsiru, x'wieħed jistenna li jara meta jitlesta u kemm se jdum ma jitlesta dan il-proġett li ilna nisimgħu dwaru għal snin twal?

CHRIS CARDONA: M'iniex se nidħol fir-retorika politika dwar Ta' Qali Crafts Village għax naħseb li xbajna nisimgħu fuqha u issa jkun tajjeb li ninsewha.

Ta' min jgħid li bħalissa dan il-proġett qiegħed fil-fażi tal-completion.

Il-kuntrattur u s-subcontractors li ġew ikkummissjonati mill-Gvern għamlu xogħol tajjeb ħafna u kienu verament effiċjenti, kemm mil-lat ta' żmien kif ukoll mil-lat ta' nefqa.

Huma żammew mal-commitments tagħhom tant li qegħdin naraw li kważi kważi l-Gvern kien qiegħed jgħaġġel aktar fix-xogħol mill-intrapriża privata li ġiet ikkummissjonata, u fil-fatt bħalissa waħda mill-isfidi li għandna hi li proprju nipprovaw nistimulaw aktar lill-privat f'Ta' Qali Crafts Village biex jgħaġġel u x-xogħol li għandu jagħmel jagħmlu malajr.

Ħafna mix-xogħol infrastrutturali li kellu jsir, jekk mhux kollu, kważi sar, u allura ħafna mix-xogħol ta' taħt l-art, bħal cables, il-konnettività tal-ilma, tad-drenaġġ u tal-infrastruttura tal-IT, għaddejniehom diġà, u għaddejniehom b'tali mod u manjiera li jekk tinqala' problema sentejn, erba' jew għaxar snin oħra nkunu nistgħu nirrimedjaw din il-problema mingħajr ma nagħmlu l-istraġi li ssir kull meta jkun hemm bżonn titħaffer trinka biex jiġu mgħoddija cables tad-dawl, pajpijiet tal-ilma, connections tad-drenaġġ, eċċ. Għalhekk naħseb li dan il-proġett kien implimentat b'mod tajjeb ħafna mil-lat ta' project management.

Bħalissa dħalna fl-aktar fażi interessanti għax l-analoġija hi bħal meta tibni d-dar tiegħek fejn tgħix.

Meta tiġi biex tibni d-dar tiegħek inti l-ewwel ikollok plot li jkun mimli ġebel, ħaxix u trabijiet, imbagħad tħaffer biex tagħmel garaxx, tibni l-ewwel sular, imbagħad tibni t-tieni sular, tgħaqqad, tibda tiksi u tagħlaq bl-aperturi.

Fil-każ ta' Ta' Qali Crafts Village dan kollu sar, u fil-fatt jekk wieħed imur Ta' Qali llum ikun jista' jara b'għajnejh li l-proġett jinsab f'fażi avvanzata ħafna.

Issa wasalna fil-fażi li nibdew nagħlqu dan il-proġett, li hija fażi diffiċli ħafna minħabba l-fatt li aħna m'għandniex operatur wieħed.

Wieħed mill-messaġġi li wassalna lill-operaturi mill-bidu nett meta bdejna niltaqgħu magħhom wieħed wieħed kien li xtaqna li jkollna proġett uniformi fejn fih mhux kulħadd jagħmel li jrid għax ma jaqbel lil ħadd minna li jiġri hekk.

Aħna rridu proġett simetriku li ma jkunx interessanti biss mil-lat tal-iskills li għandhom l-artiġjani li qegħdin jaħdmu f'Ta' Qali.

Dan huwa proġett li huwa kbir ħafna anke f'termini ta' flus għax hawnhekk qed nitkellmu fuq għexieren ta' miljuni ta' ewros.

Fil-fatt dan huwa proġett ta' €12-il miljun, u dan minbarra l-€4 miljun oħra li ġew min-naħa tal-operaturi, jiġifieri aħna għamilna investiment kbir f'dan il-proġett.

Dan il-proġett se jkun ukoll long-term.

Issa naturalment biex inti jkollok proġett li jkun jista' jservi għal żmien twil irid ikun hemm il-ħsieb minn qabel biex jinbidlu s-snajja', jinbidlu t-talenti u tinbidel ukoll l-intrapriża għad-demands ta' dawk il-Maltin li jmorru jixtru jew inkella jgawdu l-ħin tagħhom ġewwa Ta' Qali Crafts Village, kif naturalment jinbidlu wkoll il-kompetituri tagħna minn barra.

Għalhekk naħseb li iva, all in all matul din is-sena se naraw li nagħlqu dan il-proġett, liema proġett se jagħti lura lil dan il-pajjiż hub ta' eċċellenza f'dak li għandu x'jaqsam ma' artiġjanat, ma' talenti u ma' tradizzjonijiet Maltin u Għawdxin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, se nerġa' nirreferi għall-mistoqsija parlamentari oriġinali dwar il-Kannabis mediċinali u dwar il-fatt li Malta qiegħda tkun fuq quddiem nett fil-mixja lejn it-tkabbir ta' din is-sustanza bi standards għoljin.

Naturalment biex dan isir jeħtieġ ċerta art agrikola biex il-Kannabis titkabbar fis-serer.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-Ministeru identifikax kemm għandna bżonn art agrikola għal dan il-għan?

Il-Gvern se jidħol f'public private partnership jew inkella se jagħti art bi qbiela biex il-kumpaniji kkonċernati jkollhom din l-art agrikola għad-dispożizzjoni tagħhom u b'hekk ikun qed jgħin lill-industrija minn dan l-aspett?

CHRIS CARDONA: Naħseb li l-mistoqsija hija xi ftit misleading għar-raġuni li l-liġi ma tippermettix kultivazzjoni tal-Kannabis sakemm din il-kultivazzjoni ma tkunx qed issir għall-użu ta' riċerka u innovazzjoni, però għar-riċerka u l-innovazzjoni m'għandhiex bżonn art agrikola u allura jien bħala Ministru naħseb li nista' nieħu r-responsabbiltà li ngħid illi le, m'aħniex se nużaw art agrikola.

Ta' min jgħid li l-art li ġiet identifikata għal dan il-għan tinsab ġewwa Ħal Far, u din mhijiex art agrikola imma hija art li qiegħda f'żona industrijali.

Kif qal l-Onor.

Farrugia, ħafna mill-kultivazzjoni li ssir minn dawn il-kumpanji ssir f'serra, u allura le, m'għandniex bżonn art agrikola, anzi bil-maqlub; naħseb li bħala Gvern aħna konna ċari ħafna li m'aħniex se nippermettu li dan isir.

Meta kienet inqalgħet l-issue ta' Bulebel, partikolarment iż-żona msejħa "Wied iż-Żrinġ", għalkemm il-Gvern kellu pjani li jespandi ż-żona industrijali ta' Bulebel u jibqa' dieħel hemm ġew, malli rrealizza li jista' jkun li se jagħmel ħsara ambjentali jew inkella li se jagħmel ħsara lill-art agrikola, waqqaf dan il-pjan mill-ewwel.

Issa l-Gvern kellu dritt ikompli b'dan ix-xogħol, imma aħna ma nemmnux li art agrikola għandha tiġi wżata bħala żona industrijali.

Irid ikun hemm bilanċ f'dawn l-affarijiet, imma bla dubju ta' xejn is-setturi tal-ekonomija u tal-industrija m'għandhomx jippreġudikaw iż-żoni agrikoli u dawk ta' outside development zones li għandna fil-pajjiż, u allura dan il-Gvern se jara li dan la jiġi propost u naturalment lanqas iseħħ.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, bħalma jaf il-Ministru, l-art ta' pajjiżna hija limitata, speċjalment dik l-art li tintuża għall-fabbriki u għall-industrija, aktar u aktar meta nafu li kumpaniji lokali u barranin jitolbu kontinwament art sabiex ikunu jistgħu jagħmlu l-investiment, kemm investiment li jkun ġej minn investituri lokali kif ukoll investiment li jkun ġej minn investituri barranin.

Issa kif nafu sfortunatament hemm żoni b'fabbriki sħaħ li għandhom sular wieħed.

Pereżempju, jekk wieħed imur Kordin jara ħafna minnhom dawn.

Dawn il-fabbriki nbnew snin ilu meta d-domanda għall-art fabbrikabbli kienet inqas minn dik li hi llum.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex qed jiġi kkonsidrat li f'dawn iż-żoni jinbnew sulari oħra fuq dawn il-fabbriki biex b'hekk inkunu qed nieħdu l-massimu tal-art li għandna.

CHRIS CARDONA: Sur President, kull metru kwadru ta' żona industrijali li għandu mhux biss il-Gvern imma anke l-privat fil-pajjiż huma "deheb", u dan għaliex kif intqal diġà, l-art f'pajjiżna hija limitata.

Hemm ukoll art li ma nistgħux inkomplu nibnu fuqha kif irridu għax naturalment irid ikollna wkoll areas li mhumiex mibnija, u jagħmel ħażin il-Gvern li minħabba l-bżonn li nkomplu nkabbru l-ekonomija tagħna ma jagħtix kas dan il-punt kruċjali.

Il-Malta Industrial Parks, li hija l-entità li tieħu ħsieb iż-żoni industrijali tal-gvern, bdiet bi proġett li permezz tiegħu qiegħda tassigura li fejn hu possibbli jsiru espansjonijiet ġodda billi minflok jinbena sular, jinbnew tlieta, jiġifieri jkun hemm sular underground, l-ewwel sular u t-tieni sular.

Imbagħad min-naħa l-oħra għandna sfida ħafna aktar b'saħħitha ta' dawk il-fabbriki li nbnew madwar 20, 30 jew 40 sena ilu u li ma nbnewx b'tali mod u manjiera li jkunu jifilħu għal aktar bini fuqhom.

Għalhekk aħna qed nagħmlu eżerċizzju fejn qed nidentifikaw liema huma dawk il-fabbriki li jista' jsir żvilupp fuqhom f'sens vertikali.

Hemm fabbriki oħrajn li nistgħu saħansitra nwaqqgħuhom u nibnuhom mill-ġdid biex jissodisfaw id-domanda li għandna llum.

Pereżempju, dan l-aħħar kelli pjaċir inżur waħda minn dawn ix-showcases li għandna fil-pajjiż; dik tat-Toly Products Ltd li qiegħda f'Bulebel.

Din il-kumpanija kellha parametri operazzjonali enormi li jmissu ma' xulxin, u għalhekk sar ftehim mal-Malta Industrial Parks li permezz tiegħu aħna tajna lil din il-kumpanija biċċa art ġdida li fiha bniet fabbrika li jekk mhijiex state of the art, hija waħda mill-aqwa fabbriki f'dan is-settur li hawn fid-dinja, u mbagħad hi min-naħa l-oħra se tagħtina lura l-art u l-fabbriki li kellha qabel biex aħna nkunu nistgħu niżviluppaw u nakkomodaw l-espansjonijiet u l-investiment ġdid li jidħol fil-pajjiż.

Dan huwa l-mod kif Gvern serju għandu jħares lejn din l-isfida taż-żoni industrijali.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Michael Farrugia.

TQEGĦID TA' KARTI

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar qabdiet ta' droga mill-Pulizija u mid-Dipartiment tad-Dwana bejn Jannar 2017 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9629.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

TAL-AWTORITÀ TAD-DJAR GĦASSENA 2019

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2019 sal-31 ta' Diċembru 2019, kif ukoll Rapport Annwali Finanzjarju għas-sena 2018, skont l-Att dwar l-Awtorità tad-Djar, Kap. 261.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Ninforma lillKamra li ddiskussjoni fuq din ilMozzjoni għandha tieħu seduta waħda bilħin jinqasam indaqs bejn kelliema talGvern u kelliema talOppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-għeluq mill-Gvern.

F'dan il-pajjiż żgħir tagħna, li għandu popolazzjoni relattivament densa, minn dejjem kien hawn preokkupazzjoni mhux biss fuq il-housing imma anke fuq l-art.

Fil-fatt ta' min ifakkar li meta ġew l-Ingliżi f'pajjiżna, dawn tant kienu preokkupati fuq l-ownership tal-art li kienu għaddew il-famuż Mortmain Act li bih ipprovaw jirrestrinġu lill-Knisja u lill-awtoritajiet ekkleżjastiċi milli tkompli tiżdidilhom il-proprjetà tagħhom.

Li hu żgur hu - u dan aħna ma niddejqux ngħiduh - li s-settur tal-housing jipprovdi ċerti sfidi.

Illum għandna żewġ tipi ta' sfidi li nixtieq nitkellem fuqhom fil-qosor illejla; l-isfida tal-akkomodazzjoni soċjali u l-isfida l-oħra t'akkomodazzjoni affordabbli.

Id-differenza bejniethom għandha ċerta importanza u llum aktar minn qatt qabel irridu naraw kif wieħed għandu jindirizza dawn iż-żewġ issues.

Jekk inħarsu lejn pajjiżna nkunu nistgħu ngħidu bla tlaqliq li aħna pajjiż tal-home ownerships.

Fil-fatt mill-aħħar statistika li saret jirriżulta li madwar 80% tal-Maltin huma sidien ta' djarhom - wieħed mill-ogħla persentaġġi minn fost pajjiżi oħrajn - u minn dawn it-80%, 70% minnhom jew kellhom loan u ħallsuha kollha jew inkella qatt ma ħadu loan biex xtraw darhom, jiġifieri 70% tal-Maltin huma sidien tal-proprjetà tagħhom u m'għandhom l-ebda ipoteki jew affarijiet simili fuqha.

Sur President, quddiem l-isfidi li għandna nistgħu nieħdu attitudni differenti; jew indawru wiċċna u ninjorawhom, anke forsi billi niġġustifikawhom bil-fatt li dawn l-isfidi ġew sforz il-ġid nazzjonali u t-tkabbir tal-ekonomija li kellu pajjiżna matul dawn l-aħħar snin, jew inkella nagħmlu bħalma dejjem għamilna bħala partit, ċjoè li jekk hemm sfida nidħlu għaliha b'impenn.

Ta' min jgħid li minn dawk l-20% li mhumiex sidien ta' darhom, madwar 15% joqogħdu fi proprjetajiet b'kirjiet ta' qabel l-1995, li wieħed jista' jirreferi għalihom bħala "kirjiet protetti".

Dan ifisser li huma biss 5% tal-Maltin li qegħdin fir-rental market u mhumiex qegħdin igawdu mill-benefiċċji tal-liġi l-antika fejn tidħol il-protezzjoni tal-kerrej.

Hawnhekk ta' min jagħmel parentesi u jgħid li fl-1995 kienu saru emendi fejn b'differenza minn dak li kien jiġri qabel, il-kirjiet li bdew isiru minn dik is-sena 'l quddiem bdew jiġu regolati skont il-ftehim li jkun hemm bejn iż-żewġ partijiet.

Kienet scappatoia magħrufa ħafna - hawn qed insemmi scappatoia waħda, imma fir-realtà hemm ħafna scappatoie oħrajn! – għall-inqas fil-qasam legali li pereżempju, għall-ewwel ħames snin is-sid jagħmillek kera ta' €100 kull sena u mbagħad fis-sitt sena jtellagħhielek għaxar darbiet aktar.

Bażikament dan kien mod kif is-sid jillimita l-perjodu li l-kerrej jista' jdum jirrisjedi fil-proprjetà tiegħu.

Madanakollu r-realtajiet tal-1995 huma ferm differenti mir-realtajiet tal-lum.

Fl-1995 konna qegħdin f'sitwazzjoni fejn is-suq tal-akkomodazzjoni ma kienx daqstant buoyant.

Il-valur tal-proprjetà ma kienx daqshekk għoli.

Jekk immorru ftit lura fl-istorja niftakru li ftit qabel kienet iddaħħlet f'pajjiżna l-VAT, li bit-tajjeb u l-ħażin kollu li fiha - issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed niġġudika l-VAT, anke għaliex naħseb li llum ħadd ma joħlomha li jneħħi l-VAT! - kienet bagħtet lis-settur tal-proprjetà lura ħafna, u allura dak iż-żmien seta' jsir ċertu ftehim.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna madwar 5% li potenzjalment jistgħu jkunu esposti għal kirjiet għoljin, u allura hawnhekk irridu nitkellmu fuq akkomodazzjoni soċjali għax il-prezzijiet tal-proprjetà għal din il-faxxa ta' nies huma għoljin ħafna u dawn in-nies ma jaffordjawx jixtru proprjetà.

Kif għedt l-ewwel, it-tieni sfida li għandna hija dik ta' akkomodazzjoni affordabbli.

Jekk irridu li xi darba nkunu nistgħu ngħidu li sibna soluzzjoni għal din l-isfida, idealment din tista' tiġri billi kulħadd isir home owner, però din hija xi ħaġa li s'issa l-ebda pajjiż fid-dinja ma rnexxielu jwettaqha għax m'hawn ebda pajjiż fid-dinja fejn iċ-ċittadini tiegħu huma kollha sidien ta' darhom.

Illum wasalna għall-persentaġġ ta' 80%, u idealment l-għan aħħari ta' kwalunkwe social policy li tirrigwarda l-akkomodazzjoni għandha tkun dik li wieħed jgħolli l-persentaġġ ta' 80% kemm jista' jkun.

Aktar 'il quddiem matul l-intervent tiegħi se nindika fil-qosor xi miżuri li ħadna u miżuri oħrajn li għad irridu nieħdu biex naraw kif anke din l-isfida, li mhijiex xi waħda żgħira, kemm jista' jkun wieħed mhux biss jiffaċċjaha b'mod sod imma anke b'mod effikaċi.

Il-kwestjoni tas-social housing hija xi ftit jew wisq differenti.

Fil-fatt meta nitkellmu fuq social housing inkunu qed nitkellmu fuq faxxa ta' nies li minkejja l-iskemi, l-inċentivi u l-home benefits li tista' tagħmlilhom u minkejja s-sussidju ta' kera li huma intitolati għalih, dawn se jibqgħu f'dik il-faxxa fejn jekk ma jkunx l-Istat li jipprovdilhom l-akkomodazzjoni soċjali, huma ma jsiru qatt sidien ta' darhom.

Ir-raġunijiet għal dawn huma diversi; jistgħu jkunu raġunijiet ta' mard, jistgħu jkunu raġunijiet ta' nuqqas ta' edukazzjoni u jistgħu jkunu raġunijiet oħra.

Mhux il-faxxa ta' 5% kollha għandhom dawn id-diffikultajiet, però kif dejjem ngħid, żgħira kemm hi żgħira din il-faxxa aħna bħala Gvern għandna xorta nkomplu naħdmu biex kemm jista' jkun negħlbu din l-isfida billi nnaqqsu din il-faxxa kemm nistgħu.

Kif għedt diġà, se nelenka fil-qosor, mingħajr ma noqgħod nidħol f'ħafna dettall, diversi miżuri li għamilna kif ukoll miżuri oħrajn li ħabbarniehom diġà u li għad iridu jiġu fis-seħħ biex nindirizzaw kemm l-isfida t'akkomodazzjoni affordabbli kif ukoll l-isfida t'akkomodazzjoni soċjali.

Waħda mill-ewwel miżuri li ttieħdet minn dan il-Gvern u li nixtieq infakkarha kienet dik li biex ngħinu lil dawk il-persuni li għandhom bżonn social affordable accommodation, irdoppjajna f'daqqa s-sussidju tal-kera minn €83 għal €166 fix-xahar.

Hawnhekk ta' min jirrimarka li dan is-sussidju huwa bbażat fuq id-dħul finanzjarju tal-persuna partikolari.

Hemm numru mhux ħażin ta' persuni li jgawdu minn dan is-sussidju, imma ovvjament aħna rridu nesploraw anke toroq oħra.

Fil-fatt kien proprju għalhekk li, jekk niftakar sew, fil-bidu ta' din il-leġiżlatura ġiet imnedija l-iskema "Nikru biex Nassistu" li permezz tagħha l-Gvern jikri proprjetà mingħand il-privat għal għaxar snin u mbagħad wara dawk l-istess proprjetajiet jiġu mikrija mill-Gvern lill-persuni li jkollhom bżonn ta' akkomodazzjoni.

Hawn wieħed ma jistax ma jirrimarkax li għalkemm hawn qed nitkellmu fuq social housing, ovvjament l-isfida tal-proprjetà tibqa' hemmhekk xorta waħda.

Imbagħad ta' min jelenka fil-qosor ukoll il-miżuri li ħadna bil-għan li nagħmlu l-proprjetà aktar affordabbli, fosthom bis-social loans li għamilna fejn wieħed jibbenefika minn kondizzjonijiet favorevoli, anke permezz ta' miżuri li huma marbuta mal-kuntratt fejn f'ċerti każijiet il-Gvern jiggarantixxi li jagħmel tajjeb għad-depożitu li wieħed jiġi mitlub li jagħmel fuq kull kuntratt ta' bejgħ u xiri.

Ejjew ma ninsewx ukoll li kien dan il-Gvern li biex jagħmel akkwist ta' proprjetà aktar affordabbli kien daħħal l-iskema tal-first time buyers, li bqajna nsostnuha sena wara l-oħra, fejn effettivament il-Gvern jissussidja x-xiri tal-proprjetà li jagħmel first time buyer billi jagħti benefiċċju li jammonta għal madwar €5,000 fuq €250,000.

Prattikament hawnhekk qed ngħidu li fil-każ ta' first time buyer ma titħallas l-ebda bolla fuq l-ewwel €250,000.

Forsi l-akbar proġett, li mhuwiex se jitlesta mil-lum għal għada għax fih innifsu huwa sfida, jikkonsisti fil-bini ta' units li jkunu proprjetà tal-gvern u li l-gvern jagħmilhom available lil dawk iċ-ċittadini li jkollhom xi diffikultajiet biex isiru sidien ta' djarhom.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq is-somma totali ta' madwar €120 miljun - li mhijiex ċajta! - li €58 miljun minnhom ġejjin minn self tal-EIB (European Investment Bank) u €85 miljun oħra mis-CEB (Council of Europe Development Bank).

Permezz ta' din is-somma, jekk Alla jrid, se jkollna madwar 680 jew 700 unit ġdid f'16-il sit differenti madwar il-pajjiż.

Ta' min iżid jgħid li minbarra l-flus li ġew mill-EIB u mis-CEB għaddejjin ukoll b'xogħol preparatorju fuq proġett ta' housing ieħor li għall-ewwel kien se jkun ta' 500 unit imma li permezz ta' investiment ieħor li tħabbar mill-Prim Ministru nhar it-Tnejn li għadda, l-ammont se jitla' għal 1,000 u se jkunu ffinanzjati mill-NDSF (National Development and Social Fund), jew kif kulħadd jirriferi għalih bħala l-programm taċ-ċittadinanza b'investiment.

Dan minbarra s-680 jew 700 unit li semmejt aktar kmieni.

Il-mira ta' dan il-Gvern hi li matul is-snin li ġejjin u kemm jista' jkun malajr l-Awtorità tad-Djar ikollha madwar 1,700 unit ieħor u b'hekk l-istock ta' units li jkollha l-Awtorità tad-Djar jiżdied b'madwar 30%.

Għalhekk hawn aħna m'aħniex qed ngħidu li se nżidu n-numru ta' units li għandha l-Awtorità tad-Djar bi 2%, bi 3%, b'5% jew b'10% imma qegħdin ngħidu li se nżidu n-numru ta' proprjetajiet li għandha l-Awtorità tad-Djar b'terz.

Issa se niġi biex naċċenna għal żewġ issues li huma xi ftit jew wisq kardinali.

Waħda minnhom hija l-White Paper dwar is-suq tal-kera; wasal iż-żmien li jittieħdu deċiżjonijiet dwar dan il-qasam.

Hawnhekk m'aħniex qed inħarsu lejn ir-regolamentazzjoni tas-suq u lanqas m'aħna qed ngħidu li b'xi mod jew ieħor il-Gvern se jkun qed jintervjeni fis-suq, imma nixtiequ naraw li s-suq ikollu ċerta direzzjoni biex naċċertaw li qiegħed fit-triq it-tajba.

Għalhekk il-bidliet li se jsiru permezz ta' din il-White Paper se jkunu jirrigwardaw kemm kirjiet residenzjali kif ukoll short lets, u qed naraw li hawnhekk ikollna prevedibilità u trasparenza.

Xi ħaġa oħra li jien nemmen illi għandna nindirizzaw hija l-kwestjoni tal-entitlement fejn se naraw jekk meta tingħata akkomodazzjoni soċjali, din għandhiex tibqa' ta' min jibda jirrisjedi fiha ad aeternum; saħansitra ta' wliedu li mhumiex miżżewġin jew inkella tan-neputi li jkun qed jirrisjedi hemmhekk.

Hawnhekk inħoss li għandi ngħid bla tlaqliq illi jekk se nibqgħu nagħmlu hekk irridu nagħżlu; jew nibdew nibnu kullimkien u addio ODZ - u mhux imbagħad kulħadd iqum jipprotesta għax ikun hemm xi bebbuxu! - jew inkella rridu nitilgħu 'l fuq.

Kważi kważi din l-issue ta' entitlement hija issue nazzjonali u rridu nindirizzawha.

Il-Prim Ministru għamilha ċara li f'dan il-każ m'aħniex qed nitkellmu fuq il-kirjiet eżistenti imma fuq kirjiet li għad iridu jsiru.

Però din hija xi ħaġa li tirrikjedi li mhux il-Gvern biss ikun jaqbel magħha, iżda wkoll il-pajjiż u ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra għax inkella din l-issue tispiċċa ballun politiku jew arma politika fejn wieħed jgħid: Qed tara x'għamillek "X" jew "Y"?!

Il-unit tiegħek se jeħodhulek wara għaxar snin jew 15-il sena!

Jekk irridu, nistgħu nibqgħu bis-sistema li wieħed jirrisjedi f'unit tal-Awtorità tad-Djar ad aeternum, imma mbagħad fil-ħajja trid tagħżel; ma tistax ma tkomplix tgħolli, ma tkomplix tibni u fl-istess ħin tipprovdi akkomodazzjoni soċjali għal min verament għandu bżonn, kif inhu d-dover ta' kull gvern.

Sur President, aħna bħala Gvern introduċejna wkoll miżuri innovattivi f'dak li huwa housing soċjali, fosthom il-home benefit li ġie introdott u se jidħol fis-seħħ din is-sena.

Fil-fatt il-vantaġġ ta' din il-miżura huwa li ma jiġix ikkalkolat biss id-dħul tal-individwu imma wkoll il-persentaġġ li l-individwu jonfoq fuq il-kera minn dak id-dħul.

Għamilna wkoll skema li permezz tagħha dawk l-anzjani li jidħlu f'dar tal-anzjani u jirritornaw iċ-ċwievet tal-proprjetà tal-housing li kienu jirrisjedu fiha lill-Awtorità tad-Djar, minflok ma jitnaqqsulhom 80% jew 60% mill-pensjoni tagħhom, jitnaqqsulhom 60% jew 40%.

Għandna skema oħra ta' riġenerazzjoni li permezz tagħha qed isir xogħol ta' embellishment f'diversi housing estates.

Qed inħarsu wkoll bis-serjetà lejn l-aċċessibilità billi qed ninstallaw lifts f'diversi blokki.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li meta persuna ngħatat appartament 40 sena ilu, din kienet kapaċi titla' erba' sulari taraġ imma llum m'għadhiex kapaċi tagħmel dan.

Fiha nnifisha din il-miżura għandha wkoll ċerti sfidi għax sfortunatament jeżistu binjiet li ma jippermettux l-istallazzjoni ta' lift, imma fejn hu possibbli se nagħmlu dan permezz ta' fondi Ewropej fejn se nkunu nfaqna madwar €11-il miljun.

Qabel ma nikkonkludi nixtieq niringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes u lill-istaff kollu tiegħu, liċ-chairperson u lis-CEO tal-Awtorità tad-Djar flimkien mal-ħaddiema kollha, filwaqt li nirringrazzja u ngħid prosit liċ-chairperson, lis-CEO u lill-ħaddiema kollha tal-SPML (Social Projects Management Ltd).

Fl-aħħar nett nappella biex ma ninsewx li hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq liġi ta' regolamentazzjoni dwar kif toħroġ liċenzja jew permess imma qegħdin inħarsu lejn miżuri li rridu nkunu kommessi li nwettquhom.

Fuq uħud minn dawn il-miżuri rridu naqblu kollha kemm aħna hawn ġew għax fl-aħħar mill-aħħar dawn il-miżuri għandhom għan aħħari wieħed; dak li ntejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, qabel ma nibda d-diskors li għandi ppreparat inħoss li huwa d-dover tiegħi li niġbed l-attenzjoni għall-kumment inġust li għadda l-Prim Ministru meta qal li matul 15-il sena ta' Gvern Nazzjonalista kważi ma sar xejn fil-qasam tal-housing.

Issa jien ma nafx jekk ma' dawn il-15-il sena l-Prim Ministru huwiex jgħodd l-aħħar sitt snin li kienu mmexxija minnu għax jien kemm-il darba semmejt, anke f'dan il-Parlament, dwar x'għamlu Gvernijiet Nazzjonalisti tul is-snin.

Smajna lill-Ministru jitkellem dwar id-diversi skemi li saru, li wħud minnhom diġà kienu hemm, imbagħad tneħħew u reġgħu daħlu.

Tajjeb li wieħed jirrikonoxxi li l-kumment tal-Prim Ministru kien inġust.

Forsi hawn se ninstema' xi ftit grottesk, imma se ngħidha xorta waħda.

Il-Partit Nazzjonalista tul l-istorja tiegħu kien pijunier fil-qasam tal-housing.

Bejn l-1962 u l-1971 Gvern Nazzjonalista bena madwar 2,000 unit li, sa dak iż-żmien, kien l-akbar proġett ta' djar li qatt kien inbena.

Kienet ġiet introdotta wkoll il-Home Ownership Scheme u ġiet estiża l-għajnuna għal djar substandard.

Issa ma ninsewx li l-istorja ta' dak iż-żmien kienet dik li hi u kien għad hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam.

Forsi wieħed jista' wkoll jistaqsi: Imma x'għandu x'jaqsam dak iż-żmien maż-żmenijiet tal-lum?!

Nammetti li l-istorja ta' dak iż-żmien hija totalment differenti mill-istorja tal-lum, però ejjew ma ninsewx li l-qasam tal-housing ma kienx xi wieħed faċli lanqas dak iż-żmien, meta kienet għadha tispiċċa l-gwerra.

Ta' min jgħid ukoll li dan kollu ġara qabel l-1971, meta nbeda dak il-boom tal-housing, u hawn irrid nirrikonoxxi lill-Perit Duminku Mintoff, li fil-fatt ħafna drabi nassoċjawh mal-qasam tal-housing.

Tul is-snin il-Partit Nazzjonalista kien innovattiv anke fil-mod kif għen biex aktar nies isiru sidien ta' darhom.

Fatt li l-Ministru semma u li l-Gvern Laburista tant jiftaħar bih huwa li 80% tal-poplu Malti huwa sid ta' daru, però żgur li dan kollu ma ġarax taħt il-Gvern tal-Onor.

Huwa faċli li tiftaħar b'rix ħaddieħor!

Illum Maltin iċemplulek jew jiġu għandek ta' kuljum fejn jgħidulek li minkejja li ilhom li applikaw is-snin għall-akkomodazzjoni soċjali, ma sar xejn.

Issa bla dubju ta' xejn, dawn qabel ma jkunu ġew għandna jkunu diġà marru għand l-Awtorità tad-Djar u xebgħu jiġru 'l hemm u 'l hawn.

Illum nixtieq nagħmel żewġ osservazzjonijiet.

Jien nifhem li bħalissa fil-Kamra hawn persuni li minkejja li jifhmu f'dan il-qasam, iħossuhom limitati fl-għajnuna li jistgħu jagħtu f'dan ir-rigward.

Madanakollu aħna lkoll kemm aħna li qegħdin f'din il-Kamra għandna l-għan li nibnu soċjetà aħjar għax wara kollox aħna għalhekk dħalna fil-qasam politiku, biex nibnu soċjetà li jimpurtaha.

Għalhekk jien ġieli nistaqsi lili nnifsi: Imma għaliex hawn familji li jibqgħu dejjem jiddependu fuq il-gvern biex isibilhom fejn jgħixu?

Għaliex dawn il-familji ma jagħmlux l-almu tagħhom u ma jeħdux il-passi neċessarji biex itejbu s-sitwazzjoni tagħhom?

Kif se nsemmi aktar 'il quddiem, illum il-kera tefgħet lil diversi familji fil-faqar, u dawn jirrikorru għandna l-politiċi għall-għajnuna.

Aħna min-naħa tagħna rridu nifhmu dak kollu li tkun għaddejja minnu dik il-familja li tkun ġiet quddiemna.

Xi kultant nisimgħu saħansitra statements qawwija mingħand dawn in-nies, bħal pereżempju, "jien għalxejn immur l-Awtorità tad-Djar għax immur kemm immur xorta nibqa' bla risposta"!

Issa hawnhekk m'iniex qed inkun partiġjan u ngħid bla tlaqliq li dawn l-istatements ilna nisimgħuhom minn qabel ma tela' Gvern Laburista, imma sfortunatament għadna nisimgħuhom sal-lum.

Pereżempju, hemm min qalli li ilu li applika 20 sena, jiġifieri minn meta kien għad hemm fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, u sal-lum għadu ma ħa risposta ta' xejn.

Nerġa' ngħid li hawnhekk assolutament m'iniex qed inkun partiġġjan meta nitkellem dwarha.

Il-Ministru diġà semma kemm huwa importanti li dan is-suġġett ma jkunx ballun politiku, u jien qed nipprova li dak li hu abjad insejjaħlu abjad, u dak li hu iswed irrid insejjaħlu iswed.

Tisma' min jgħid, pereżempju, li din il-ġimgħa taw post lit-talija, allura huma x'għandhom inqas minnha?

Jew inkella jibdew jgħidu li l-isfidi tal-ħajja tagħhom huma ferm aktar gravi minn ta' dik il-koppja li għadha kemm ingħatat post mill-Awtorità tad-Djar!

Ġieli jingħad li dan ikun ġara minħabba raġunijiet politiċi.

F'dawn iż-żmenijiet tibda tisma' wkoll kummenti bħal "Tidher li waslet l-elezzjoni għax dan ix-xahar ingħataw numru ta' postijiet tal-Awtorità tad-Djar".

Fil-fatt filwaqt li sa ftit ilu n-numru ta' persuni li kienu fil-waiting list tal-Awtorità tad-Djar kien ta' 3,292, issa dan in-numru niżel għal 3,113.

Tisma' wkoll min jgħid li tawh post Għawdex biex żgur jaqta' qalbu għax ikollu jinqata' mill-għeżież tiegħu?!

Tajjeb li dawn l-istatements nisimgħuhom, għalkemm mhux neċessarjament naqblu kollha magħhom.

Peress li jien għandi ċertu background fil-qasam soċjali, meta nkun qed nitkellem ma' persuni li ħafna minnhom ikunu vulnerabbli u jkunu għaddejjin minn tbatija kbira, qatt ma nilbes il-kappell politiku.

Però nerġa' ngħid li dak li hu abjad trid tgħid li hu abjad filwaqt li dak li hu iswed trid tgħid li hu iswed, jiġifieri r-realtà trid titkellem fuqha bilfors, kif se nagħmel jien illejla.

Sur President, għalkemm kull każ għandu l-isfidi tiegħu u ħadd m'għandu jkun avukat ta' ħadd, nifhem ukoll il-każijiet ta' xi individwi, li ħafna drabi jkunu ddisprati, u allura tajjeb li aħna nistudjaw bir-reqqa l-isfidi li niltaqgħu magħhom kontinwament.

Pereżempju, kif qal il-Ministru aktar kmieni, huwa ċar li l-politika msejsa fuq żieda fil-popolazzjoni Maltija wasslet għal żieda fid-domanda tad-djar kif ukoll għal żieda fil-prezzijiet tal-bini.

Il-Ministru Falzon qal li idealment kulħadd għandu jkun sid ta' daru, u jien naqbel miegħu.

Mhux li kien!

Però meta l-bini sar daqstant għoli fil-prezz, wieħed kif jista' jsir sid ta' daru?!

Illum dawk li jistgħu jlaħħqu biss mal-orħos prezzijiet tal-kera ħafna drabi qegħdin jiġu mbottati 'l barra mis-suq bil-konsegwenza li dawk il-familji li mhumiex sidien ta' xi proprjetà u l-pagi tagħhom iżommuhom milli jixtru jew jikru proprjetà qed ikollhom iħabbtu wiċċhom ma' għażliet li xejn mhuma sbieħ.

Sur President, l-Awtorità tad-Djar minn dejjem kellha s-sistema tal-punti, però jien naħseb li f'diversi każijiet - u għandi nifhem li l-Awtorità tad-Djar hekk tagħmel - jeħtieġ li jsiru interventi politiċi immedjati li jiżguraw serħan tal-moħħ bi prezzijiet adegwati.

Però biż-żidiet li qed naraw bħalissa f'dawk il-postijiet li jien insejħilhom "substandard" familja qed ikollha tgħix fis-salott mal-qraba jew mal-kunjata.

Immaġinaw koppja b'żewġt itfal żgħar li tgħix fis-salott mal-kunjata!

Jagħmlu dan għax ma jkollhomx għażla oħra.

Għalhekk huwa essenzjali li ma jinħeliex aktar ħin sabiex tingħata xi forma ta' soluzzjoni fl-immedjat.

Forsi wieħed jista' jgħidli: "Inti taf kemm żdied is-sussidju tal-kera?"

U jkollu raġun.

Dażgur li naf!

Ara ma taħsbux li jien qiegħed hawnhekk biex immaqdar biss għax dan mhuwiex il-każ!

Kif taf inti, Sur President, jien kuxjenza waħda għandi u dejjem nipprova ngħid il-verità, ġejja minn fejn ġejja.

Madanakollu għalkemm lill-Gvern ngħidlu "prosit" għal dan is-sussidju, jeħtieġ li aktar milli sussidju tal-kera jinħoloq mekkaniżmu biex jiġi żgurat li s-sussidju għal persuni bi dħul baxx ma jkunx magħruf mis-sidien ħalli b'hekk jiġu evitati diversi pressjonijiet ta' inflazzjoni anke fuq il-kirjiet.

Il-proprjetajiet li jistgħu jaffordjaw il-persuni li qed nitkellem dwarhom illejla huma postijiet substandard, postijiet mudlama u postijiet verament koroh.

Jien nidħol f'diversi postijiet u nara b'għajnejja li ħafna drabi dawn la jkollhom arja u lanqas servizzi sanitarji xierqa!

Ikolli ngħid li wisq nibża' li probabbilment għaxar snin oħra se nkunu qed ngħidu l-istess diskorsi li qed ngħidu llum, skont fuq liema naħa tal-Kamra nkunu; sew jekk fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni kif ukoll jekk fuq in-naħa tal-Gvern.

Bla dubju ta' xejn dan is-suġġett għandu kemm sfidi kif ukoll opportunitajiet, jiġifieri huwa xafra taqta' minn żewġ naħat, iżda l-għan primarju tal-Gvern għandu jibqa' dak li ma jkomplix jitfa' aktar persuni fil-faxxa tal-faqar għax kif nafu, fir-realtà hekk qed jiġri biż-żieda tal-kera.

Din il-kwestjoni ilha s-snin fuq l-aġenda, imma l-inkwilini jeħtieġu serħan il-moħħ.

Ma nistgħux inħallu l-prezzijiet tal-proprjetà jogħlew kif qed jogħlew, u l-Gvern min-naħa tiegħu jrid verament juri l-ħniena tiegħu fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Grazzi għall-fondi Ewropej, lejliet l-elezzjoni ġenerali li jmiss inkunu nistgħu naraw lin-nies deħlin fl-ewwel units t'akkomodazzjoni soċjali li qed jinbnew mill-Gvern preżenti.

Hawnhekk ikun tajjeb li nsemmu wkoll li qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea ma kellniex fondi Ewropej, però ta' qabilna xorta kienu ħasbu fil-binjiet tal-akkomodazzjoni soċjali.

Wara kollox il-ħniena mhijiex xi materja li wieħed għandu jesprimiha biss fis-slogans sbieħ tal-partiti politiċi biex jikseb il-voti, imma l-ħniena hija xi ħaġa li jrid jipprattikaha l-ħin kollu.

Sur President, fenomenu inkwetanti huwa li filwaqt li għandek ekonomija b'saħħitha, fl-istess ħin magħha qed jikber ukoll il-faqar.

Il-faqar f'pajjiżna qed jinħass mhux biss mill-barranin li jgħixu fostna, l-aktar mill-barranin tal-Ewropa tal-Lvant, imma wkoll minn diversi kategoriji ta' Maltin, bħal dawk il-ġenituri li qed irabbu lil uliedhom mingħajr żwieġhom jew mingħajr marthom, bħall-anzjani u bħal dawk il-ħaddiema li jaqilgħu l-paga minima, li jidhirli li llum tammonta għal ftit aktar minn €700 u li din żgur ma tgħixx biha.

Immaġinaw li bosta minn dawn il-kategoriji ta' nies li semmejt qed jgħixu fil-kera, iridu jgħajxu familja u f'daqqa waħda l-kera ta' fejn jgħixu telgħetilhom minn €300 għal €550!

Hemm ukoll faxxa ta' persuni li ma jistgħux jaħdmu minħabba mard kroniku jew minħabba raġunijiet oħrajn.

Dan biex ma nsemmix anke lil dawk li qegħdin jaħdmu fil-prekarjat.

Minkejja l-wegħda fiergħa li konna nisimgħu qabel l-2013 dwar il-prekarjat, dan mhux talli naqas talli żdied.

Illum f'pajjiżna għandna Maltin kif ukoll barranin li għalkemm qegħdin jaħdmu, xorta mhumiex qegħdin ilaħħqu mal-ħajja, aktar u aktar jekk dawn qed jgħixu f'post bil-kera jew iridu jħallsu għall-mediċini, li ħafna drabi jkunu jqumu ammont sostanzjali ta' flus.

Sur President, kif jaf kulħadd il-lista ta' persuni bla saqaf fuq rashom qed tiżdied.

Taf daqsi li ninsabu fl-aqwa żmien għall-iżgumbrament!

Xi wħud li qed jisimgħuni nitkellem illejla qed jieħdu l-impressjoni li dawn il-persuni li qed nitkellem dwarhom illejla minħabba li spiċċaw bla saqaf fuq rashom ġejjin minn pajjiżi Afrikani iżda dan mhuwiex il-każ għax din l-esperjenza iebsa qed jesperjenzawha wkoll ħutna Maltin u oħrajn li ġejjin minn pajjiżi Ewropej.

Għandna wkoll l-issues tal-mard mentali jew emozzjonali, liema mard qiegħed dejjem jgħolli rasu.

Hemm anke sfidi li jkollhom iħabbtu wiċċhom magħhom dawk li jissellfu fuq l-idejn jew inkella dawk li l-business ikun marrilhom ħażin bil-konsegwenza li jispiċċaw jesperjenzaw din il-forma ta' faqar.

Għax jekk mhux faqar x'issejjaħlu l-fatt li persuna jkollha taqsam il-kera ma' 14-il persuna oħra fl-istess appartament?

M'ilux wieħed li għandu ironmongery qalli li ġie għandu xi ħadd biex jaqta' 14-il ċavetta tal-istess appartament, u din hija xi ħaġa li bqajt naħseb fuqha għax hija sitwazzjoni inkwetanti, bħalma hija inkwetanti s-sitwazzjoni li hemm persuni li jbatu minn dipressjoni minħabba dawn it-tip ta' sfidi li qed ikollna niffaċċjaw illum.

Studju juri li persuni bi qligħ tajjeb jgħixu ħajja aktar b'saħħitha, jieklu aħjar, joqogħdu fi djar diċenti, it-tfal tagħhom ma jimirdux b'mard serju, ma jiżviluppawx ċerta diżabilità jew xi forma ta' mard kroniku ieħor minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom, uliedhom jiżviluppaw aħjar kemm fiżikament, kemm mentalment kif ukoll lingwistikament, l-imġiba tagħhom tkun tajba, imorru tajjeb fl-iskola, jgħixu f'postijiet b'inqas tniġġis tal-arja u jkollhom ukoll ħajja inqas stressanti.

Normalment l-għonja ma jkollhomx problemi ta' nuqqas ta' finanzi li jikkawżaw sfidi mentali jew fiżiċi, ikollhom xogħol interessanti, ikunu mħallsin tajjeb u żgur li ma jmorrux ix-xogħol bilfors sempliċement għall-paga, għax meta wieħed imur ix-xogħol għall-paga biss ikun qed jikkawża lilu nnifsu forma ta' stress.

Issa ngħiduha kif inhi: min imur ix-xogħol bilfors?

Mhux dawk li jaqilgħu paga minima?!

Hawnhekk jien qed nitkellem f'isem il-foqra.

Żgur li l-impjieg ta' dawk li jaqilgħu paga minima mhuwiex wieħed varjat bħal ta' min jaqlagħha tajjeb imma huwa xogħol monotonu u ħafna drabi dan l-impjieg ma joħolqilhomx opportunitajiet ġodda, bħal promozzjonijiet.

Dan l-istudju dwar l-inugwaljanza soċjali li sar mill-World Medical Association, eżattament minn Sir Marmot, fl-aħħar mill-aħħar isemmi wkoll l-isfida tal-kirjiet, li ħafna drabi qed tkun ta' biċċa wġigħ ta' ras għal persuni foqra.

Sur President, jien naqbel mal-Prim Ministru li l-akkomodazzjoni soċjali għandha tingħata lil dawk li verament għandhom bżonn u li l-iskemi li joħorġu fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali għandhom igawdu minnhom dawk in-nies li għandhom bżonn, dejjem skont il-bżonnijiet tagħhom.

Huwa importanti ħafna li min ikun qiegħed fit-tmexxija mil-lat ċivili ma jdaħħal l-ebda id politika li biha nkunu nistgħu nwettqu dak li nkunu wegħedna lil ċerti nies qabel l-elezzjoni ġenerali għax inkella nkunu qed nonqsu u ma nkunux qed inżommu mal-prinċipju li semma l-Prim Ministru.

Pereżempju, hemm differenza bejn każ ta' koppja li tkun qed trabbi żewġ ulied b'paga minima u każ ta' persuna li wkoll ikollha paga minima imma li tkun tgħix waħedha.

Dan l-aħħar qrajna statistika li turi kemm għolew il-prezzijiet tal-art u l-bini.

Dan aktar qed jagħmilha diffiċli li persuna ssir sid ta' darha.

Naħseb ilkoll naqblu illi li tkun sid ta' darek hija waħda mill-garanziji kontra l-faqar.

Illum il-ġurnata spiss nisimgħu anke politiċi jitkellmu dwar il-living wage, jiġifieri dwar il-paga li wieħed ikollu bżonn biex jgħix ħajja diċenti mingħajr kapriċċi, u dan il-konċett jagħmel distinzjoni bejn il-bżonnijiet ta' dak li jkun.

Pereżempju, il-bżonnijiet ta' omm b'żewġ ulied jew b'erba' wlied mhumiex l-istess bħall-bżonnijiet ta' persuna li tgħix waħedha, u lanqas il-ħtiġijiet ta' koppja li tkun għadha fil-bidu tal-ħajja miżżewġa tagħha mhuma l-istess bħall-ħtiġijiet ta' koppja anzjana għax l-ispejjeż ivarjaw.

Sur President, huwa veru li għal xi wħud il-paga minima qed isservi ta' garanzija kontra l-faqar, imma din mhijiex qed tgħin, anzi kważi kważi qed tkisser lil dawk il-faxex ta' nies li għandhom bżonn spalla u daqqa t'id, jiġifieri lil dawk il-persuni li għandhom bżonn l-għajnuna.

Naf li diġà jsiru diversi riċerki u studji, però jeħtieġ li niftħu għajnejna għar-realtajiet ta' madwarna.

Ma nistgħux ngħixu bħala individwalisti imma jeħtieġ li nifhmu l-faqar tal-familja li toqgħod maġenbna.

Aktar minn 80,000 persuna jinsabu fir-riskju tal-faqar filwaqt li 3,500 persuna f'pajjiżna qed jgħixu bil-paga minima.

Il-paga minima flimkien mal-COLA (cost of living allowance) mhumiex biżżejjed għal dawn il-persuni li qed nirreferi għalihom, u kien għalhekk li l-Gvern ipprova jkun ta' għajnuna għal dawn il-persuni billi ta żieda lil dawk li ilhom bil-paga minima għal sena apparti ż-żieda tal-COLA.

Jien m'għandix problema lanqas illi, pereżempju, insemmi l-inwork benefit - biex koppja li taħdem ikollha żieda fil-benefiċċji li tingħata u b'hekk tkun tista' ttejjeb is-sitwazzjoni tal-familja tagħha - is-servizz taċ-childcare centres bla ħlas u issa anke s-servizz tat-trasport tal-iskola bla ħlas.

Però kif dejjem ngħidu, il-ħajja tal-foqra qisha bir tas-skieken għax dawk li m'għandhomx paga medja qed isibuha diffiċli biex isiru sidien ta' darhom.

Jien naqbel mal-Ministru - u naf kemm il-Ministru għandu dan il-qasam għal qalbu - li idealment kulħadd għandu jsir sid ta' daru, imma dan kif jista' jsir jekk meta dawn il-koppji foqra jmorru l-bank, il-bank jagħlqilhom il-bieb?!

M'hemmx dubju li din hija sfida oħra, anke għaliex meta wieħed jara dan il-kwadru sħiħ jirrealizza li s-sitwazzjoni tal-lum qed twassal sabiex anke dawk li qegħdin f'relazzjonijiet abbużivi qed jaħsbuha darbtejn biex jitilqu.

Hawnhekk nixtieq nieħu din l-opportunità biex insellem lil madwar 25 mara li ġew maqtula minn żwieġhom jew mill-maħbub tagħhom mill-1981 'l hawn għax il-femiċidju huwa wkoll sfida li qed ikollna niffaċċjaw.

Għalhekk, Sur President, qabel ma nitkellmu fuq kemm hawn persuni komdi, ejjew inħarsu ftit - hawnhekk forsi se nkun metaforiku, imma se ngħidha xorta waħda - lejn min m'għandux mejda fuqiex jiekol, ejjew inħarsu ftit lejn min qed jaqsam is-sodda tiegħu ma' ħaddieħor u ejjew inħarsu ftit lejn dawk il-persuni li għalkemm għandhom saqaf fuq rashom, qed jiġu mhedda kontinwament f'darhom għax filwaqt li l-ekonomija qiegħda tespandi - u forsi din iddarras lil xi wħud - mhux kulħadd qed jieħu l-istess porzjon mit-torta.

Filwaqt li l-profitt qed jiżdied, il-pagi baqgħu l-istess, ix-xogħol baqa' dak li kien, u fl-aħħar mill-aħħar min qed ibati l-aktar?

Dawk il-ħaddiema li jaqilgħu ftit, jiġifieri dawk imsejħa "foqra".

Sur President, l-ewwel 20% tal-familji li għandhom dħul għoli qalgħu 4.2% aktar mill-20% ta' dawk li l-aktar għandhom dħul baxx.

X'qegħdin ngħidu b'dan kollu?

Qegħdin ngħidu li l-ekonomija Maltija teħtieġ nies ta' skola, nies li għandhom ċerta edukazzjoni u nies li għandhom ċerti snajja' imma sadanittant ir-realtà hi li għandna l-aktar rata għolja ta' studenti li ma jkomplux bl-edukazzjoni tagħhom u n-numru ta' gradwati f'pajjiżna huwa baxx ħafna.

Fil-fatt il-Kummissjoni Ewropea wriet tħassib dwar il-futur taż-żgħażagħ tagħna li ma jkomplux bl-istudji tagħhom, anke għaliex dan ikompli jdawwar iċ-ċiklu tal-faqar.

Għalhekk jeħtieġ li nipprovdu ċerti inċentivi biex aktar familji jinkoraġġixxu lil uliedhom ikomplu l-iskola, speċjalment dawk il-familji li għandhom dħul baxx.

Ma ninsewx li f'pajjiżna d-differenza bejn is-sinjur u l-fqir qiegħda dejjem tiżdied, u dan minkejja li l-Prim Ministru Joseph Muscat kien wegħedna li se jeradika l-faqar.

Anke ċ-ċifri li qed naraw qed jindikaw li d-differenza bejn is-sinjur u l-fqir qiegħda dejjem tiżdied.

L-aktar persuni foqra f'pajjiżna jibqgħu dawk Afrikani għax huma jaqilgħu ftit flus u 84% minnhom jgħixu f'postijiet iffollati neqsin saħansitra minn bżonnijiet bażiċi u bi problemi ta' soqfa kkundannati.

Jien ġieli dħalt f'dawn il-postijiet u nista' ngħid li ltqajt ma' sitwazzjonijiet fejn rajt wires imdendlin, ilma jqattar mis-soqfa u dlam ma' kullimkien.

Imma issa ħalli nitkellem fuq nota differenti.

Ir-rata tal-għoli tal-ħajja qiegħda tiżdied ukoll minħabba l-kera.

Ħafna drabi meta nitkellmu fuq dawn l-affarijiet f'din il-Kamra naraw lil min jitbissem jew lil min jgħaddi xi kumment għax, bir-rispett kollu, iż-żaqq mimlija qatt ma tista' tifhem liż-żaqq vojta!

Għalhekk għandna noqogħdu attenti qabel ma ngħaddu ċerti kummenti jew nitbissmu għax wara kollox huwa d-dmir tagħna bħala rappreżentanti tal-poplu li nitkellmu f'isem il-foqra li qed ibatu f'pajjiżna.

Kif kont qed ngħid, ir-rata tal-għoli tal-ħajja qed tiżdied minħabba l-kera għax il-kera saret tiswa daqs paga ta' xahar, u dan intom tafuh!

Intom tafu daqsi li l-ħaddiema tal-gaming jgħidu li huma qed ibatu minħabba dawk ir-rati tal-kera li mhumiex regolati.

Dawn jinsistu li l-kera għandha tkun imqabbla mal-pagi u mhux mal-prezz tal-proprjetà.

Issa aħna nafu xi dħul għandhom il-ħaddiema tal-gaming, jiġifieri nafu li d-dħul tagħhom mhuwiex l-istess bħal dak ta' Karmni li tgħix f'għalqa ġewwa l-Qrendi, bħal ta' dawk li qegħdin fuq il-paga minima jew inkella bħal ta' dawk li jiddependu mir-relief!

Kif nafu, illum il-kera qed tkun ta' piż fuq il-paga u ż-żieda fil-kera qiegħda tnaqqas saħansitra l-kompetittività ta' Malta.

Sur President, kif ilkoll nafu s-settur tal-kera rrombla minn fuq dawk li huma l-aktar dgħajfa, u dan hu l-messaġġ li nixtieq inwassal jien illum.

Hawnhekk hawn nies li jaħdmu f'postijiet li jmissu mal-faqar, u għalhekk suppost li jafu x'qed ngħid.

Aktar ma nirrispondu kmieni għal dawn l-isfidi, inqas għandu jkun diffiċli għalina biex intejbu s-sitwazzjoni tal-lum.

Ejjew inżommu f'moħħna li quddiemna għandna persuni li huma verament foqra u li xi wħud minnhom verament ma jistgħux joħorġu jaħdmu.

Irridu nżommu f'moħħna wkoll lil dawk it-tfal li qed jikbru f'dawn il-familji għax iċ-ċiklu tal-ħajja hu dak li hu, u hawnhekk il-Gvern bilfors irid jidħol fin-nofs u juri bil-fatti kemm il-Maltin jinsabu verament f'qalbu.

Għandna niftakru wkoll f'dawk it-tfal li jgħixu fl-istituti, li wħud minnhom għandhom saħansitra care order.

Jien nistaqsi: Dawn it-tfal x'se jiġri minnhom hekk kif jagħlqu 16-il sena?

Se jispiċċaw b'ta' fuqhom senduqhom?!

Fil-fatt ta' min jgħid li anke r-rata ta' tfal li jitrabbew fl-istituti qiegħda tiżdied.

L-urġenza tirbaħ fuq il-kumdità u l-lussu, u huwa biss meta ssir xi ħaġa b'mod konkret li nibdew niġu emmnuti, l-aktar meta ngħidu li l-politika tagħna tpoġġi lill-persuna fiċ-ċentru ta' ħidmietna.

Jien naċċetta l-fatt li forsi min qed jismagħni nippreżenta dan ix-xenarju jista' jargumenta li qed nippreżentah b'mod goff u grottesk għax forsi dak hu l-mod kif jien nipprova nwassal il-messaġġ tiegħi, imma ejjew nirrealizzaw li l-aktar nies li qegħdin ibatu huma l-foqra, u aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni nistennew li ssir xi ħaġa f'dan ir-rigward immedjatament.

Hekk kif qabel l-elezzjoni l-Gvern, biex forsi jakkwista l-voti b'mod faċli, anke jekk b'mod diżonest, qabad grupp ta' ħaddiema tal-Gvern u b'daqqa ta' pinna tellagħhom minn skala 16 għal skala 13, issa aħna nistennew li jsir l-istess ma' dawk il-foqra li jorqdu f'kamra ġewwa għalqa, ma' dawk il-foqra li jiġru minn shelter home għal oħra, ma' dawk il-foqra li jorqdu fil-ġonna pubbliċi, ma' dawk il-pensjonanti li ma sservihomx il-pensjoni sal-20 tax-xahar u ma' dawk il-familji li saħansitra qed ikollhom jgħixu fil-caravans.

Forsi jkun hemm min jistagħġeb meta jismagħni ngħid li hemm familji li qed ikollhom jgħixu fil-caravans.

Lil dawn in-nies jien nistedinhom biex imorru sal-Kalkara ħalli jkunu jistgħu jaraw b'għajnejhom jekk dak li qed ngħid huwiex minnu jew le!

Fl-introduzzjoni għal dan id-dibattitu l-Ministru Michael Falzon semma l-proġett tal-lifts li qed isir bħala parti mir-riġenerazzjoni tal-qasam tal-akkomodazzjoni.

Ta' min ifakkar li r-riġenerazzjoni tal-qasam tal-housing kienet issir anke fi żmien amministrazzjonijiet oħra.

Għax din li nagħtu l-impressjoni li x-xemx telgħet fl-2013 hija xi ħaġa li ddejjaqni għax ma tirriflettix ir-realtà.

Il-Gvern għandu ħabta jirraġuna bl-istess mod bħal meta niftakru dejjem l-aħħar tieġ li morna u ninsew li t-tieġ li morna qabel kien ħafna akbar!

Il-miżura li permezz tagħha se jiġu installati madwar 110 lifts f'diversi blokok fl-oqsma tad-djar hija xi ħaġa tajba li għaliha ngħidlu prosit.

Din hija miżura bżonjuża l-aktar għall-anzjani u għal dawk kollha li għandhom problemi ta' mobilità.

Meta fis-snin sebgħin il-Perit Dom Mintoff kien għamel il-housing estates - il-Mosta għandna housing estate u inti, Sur President, toqgħod qrib ħafna tiegħu, jiġifieri taf x'jien ngħid - in-nies li kienu daħlu jgħixu fihom u li forsi dak iż-żmien kellhom 30 jew 40 sena, illum għandhom qrib is-70 sena jew aktar.

Jien nixtieq inkompli ma' dak li semma l-Ministru billi nagħmel żewġ osservazzjonijiet.

Nixtieq nirreferi għal ittra indirizzata lill-editur tal-ġurnal l-orizzont tas-6 t'April li għadda fejn is-Sur Paul Sciberras ġibed l-attenzjoni tas-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes li għalkemm ix-xogħol ilu li nbeda minn Ottubru tal-2014, ix-xogħol qed jieħu fit-tul ħafna u s-servizz qed isir bis-sulluzzu.

Jien nixtieq li s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes iweġibni dwar dan meta jkun qed jagħmel l-intervent tiegħu, kif m'għandix dubju li se jagħmel, għax jekk dak li qed jingħad f'din l-ittra huwa minnu, dan qed ikun ta' inkonvenjent kbir għar-residenti.

Dan it-tip ta' xogħlijiet jirrikjedu diversi inkonvenjenzi u joħolqu ħafna storbju u trabijiet, speċjalment meta fost ir-residenti jkun hemm anzjani u persuni vulnerabbli.

Fl-ittra tiegħu s-Sur Sciberras qal li sa April li għadda x-xogħol fi Block C tal-housing estate ta' Ħal Tarxien kien għadu ma tlestiex, u għalhekk ikun tajjeb li ningħataw risposta dwar dan.

Skont is-Sur Sciberras - dejjem jekk dak li qed jgħid huwa minnu - agħar minn hekk hu li f'kull sular saret fetħa fil-ħajt fejn suppost tiġi l-bieba tal-lift, u dan qed joħloq periklu kbir peress li dawn il-fetħiet tħallew mingħajr ilqugħ.

Dan dejjem skont x'qed jgħid is-Sur Sciberras.

Issa hawnhekk jien qed nikkwota l-orizzont u mhux In-Nazzjon.

Kieku din l-ittra dehret fuq In-Nazzjon kienu jgħidu li dawn tagħhom f'tagħhom, imma naħseb li l-orizzont għandha ċerta simpatija mal-Gvern!

Każ ieħor li din id-darba dħalt fih jien personalment jirrigwarda Block E, Triq ix-Xemxija fil-Marsa, fejn ir-residenti ta' dan il-blokk ilhom ħames snin jistennew li jkollhom lift.

Issa ta' min jgħid li f'din il-blokka nsibu jgħixu persuni li huma morda bil-kanċer, persuni bi slipped discs, persuni bi stroke, anzjani b'mard fiżiku ieħor u saħansitra anzjani li jrabbu lit-tfal tat-tfal bl-ADHD.

M'iniex se noqgħod naħli aktar ħin insemmi iżjed tbatijiet li għaddejjin minnhom dawn il-persuni imma li nista' ngħid hu li minkejja li dejjem jgħidulhom li ħiereġ it-tender, dan ma joħroġ qatt.

Għalhekk huwa tajjeb li s-Segretarju Parlamentari jieħu nota ta' dan il-każ ukoll.

Sur President, m'għandniex inħallu kollox mibni fuq slogans sentimentali għax dan huwa qasam li fih qegħdin immissu mal-fqir.

F'dan iż-żmien li qed toqrob l-elezzjoni qed nisimgħu kliem bħal li żidna 500 unit ieħor u li issa għandna 1,700 minn fejn inqassmu.

Tajjeb, prosit!

Però nfakkar li sal-lum taħt Gvern Laburista għadu ma tqassam l-ebda appartament jew unit tal-housing soċjali ġdid, u agħar minn hekk in-nies li jinsabu verament fil-bżonn għadhom jistennew.

Issa hawnhekk is-Segretarju Parlamentari m'għandux iweġibni bħal meta qalli li kulma jaf huma tliet każijiet ta' persuni li jgħixu fil-garaxxijiet meta fil-verità hawn mijiet li qegħdin jgħixu fil-garaxxijiet!

Hemmhekk kien żbaljat u urieni li huwa maqtugħ mir-realtà.

Fortunatament jien m'iniex xi politiku li nħobb noqgħod f'xi kamra wara skrivanija imma niġri ma' Malta fid-djar tan-nies u mhux indur biss id-djar li jaqgħu taħt id-distrett tiegħi.

Sur President, sentejn ilu l-Gvern Laburista wiegħed housing soċjali f'Ħ'Attard, f'Birkirkara, f'Bormla, fl-Imsida, f'Ħal Kirkop, f'Ħal-Luqa u fin-Naxxar, imma dawn kienu kollha kastelli fl-arja u wegħdiet fiergħa għax sal-lum għadna ma rajna xejn.

Fi Frar li għadda l-Gvern wiegħed saħansitra housing speċjalizzat, imma din ukoll baqgħet wegħda fuq l-ixkaffa b'mijiet ta' familji, ġenituri single u persuni b'sitwazzjonijiet partikolari li għadhom qed jistennew.

Nixtieq nirringrazzja lin-naħa tal-Gvern li ma jsibux oġġezzjoni li mmur man-nies l-Awtorità tad-Djar, għalkemm fil-verità mhuma qed jagħmlu xejn ta' barra minn hawn għax fi żmien Gvernijiet Nazzjonalisti hekk kienet tagħmel l-Eks Membru Parlamentari u Eks President ta' Malta Marie Louise Coleiro Preca.

F'dawn iż-żjarat jien naf x'nisma'!

Jien politiku tan-nies u għalhekk jekk is-Segretarju Parlamentari jipprova jmerini fuq kif qed jgħixu ċerti nies, jien ngħidlu għal darb'oħra li huwa maqtugħ mir-realtà, bħalma għedtlu meta kważi kważi beda jmerini li f'Malta hawn nies li qed jgħixu fil-garaxxijiet.

Kif kont qed ngħid, il-wegħda ta' housing speċjalizzat ukoll baqgħet fuq l-ixkaffa b'mijiet ta' familji li għadhom qed jistennew u li sadanittant jinsabu għaddejjin minn diversi tbatijiet.

Issa dan il-Gvern suppost li huwa l-partit tal-ħaddiema!

Jien nafu sew lill-Partit Laburista, u l-Partit Laburista tal-lum mhuwiex l-istess Partit Laburista li kienet tkellimni fuqu nannti li llum qiegħda fil-qabar.

Illum il-Partit Laburista tilef ir-ruħ soċjali u lill-fqar nesiehom!

Illum saru champagne socialists, u għandna l-provi ta' dan li qed ngħid għax rajniehom fil-filmati bit-tazzi tax-xampanja.

U huwa għalhekk li aħna ma nistgħux nemmnuhom meta jgħidu li għandhom lil Malta f'qalbhom!

Ara fil-kostruzzjoni Malta verament qiegħda f'qalbhom, u għal din staqsu lill-Maltin li qegħdin jgħixu litteralment qalb il-kostruzzjoni, qalb il-ħsejjes kontinwi u bit-trab itir il-ħin kollu tant li anke min ma jbatix bl-ażma, minn hawn u ftit ieħor taqbdu!

Ara l-qasam tal-iżvilupp, dak iva, jinsab f'qalbhom!

Malta f'qalbna!

Meta nara dan l-iżvilupp kollu jiġuni ftit ħsebijiet f'moħħi u nibda naħseb li bħalma għandna l-pjanta nazzjonali, issa jmissna noħolqu siġra nazzjonali li s-simbolu tagħha jkun krejn għax ħlief krejnijiet f'pajjiżna ma tarax!

Imbagħad xi ngħidu għall-korruzzjoni?

Dik ukoll tinsab f'qalbna, mela le!

Anke l-istituzzjonijiet, dawk iva, jinsabu f'qalbna u ħtafniehom taħt idejna, mela le!

Anke l-klijenteliżmu jinsab f'qalbna!

U l-foqra qegħdin f'qalbhom?!

Tant qegħdin f'qalbhom il-foqra li lanqas jirrikonoxxuhom għax jgħidu li l-faqar lanqas jeżisti jew inkella li l-faqar naqas!

Iva allura dawk it-80% fejn qegħdin u min huma?!

Dan ifisser li tan-naħa l-oħra lanqas biss jafu x'hawn madwarna, kif semmejt aktar kmieni f'dan id-diskors.

U xi ngħidu għall-flus?

M'għandix dubju li dawn jinsabu f'buthom!

Wara "Malta Tagħna Lkoll" u "L-Aqwa Żmien" issa għandhom slogan ieħor; "Malta f'Qalbna"!

Nifirħilhom għal dan is-slogan għax sabiħ!

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Godfrey Farrugia qed jgħidli li l-Gvern ikkopja dan is-slogan mill-Partit Demokratiku.

Is-slogan "Malta f'Qalbna" jqanqal lis-supporters tagħhom, mela le, imma mhux liż-żgħir, mhux lil min qed jgħix fil-garaxxijiet, mhux lil min qed jorqod f'nofs ta' għalqa, mhux lil min qed jiddejjen ma' tal-grocer biex ikun jista' jiekol u mhux lill-pensjonanti tagħna, li qed jagħtuhom minn naħa u jeħdulhom min-naħa l-oħra!

Se nieqaf nitkellem fuq dan il-punt billi ngħid li min ikun sajjem mill-imħabba lejn pajjiżu jkun jinxtamm minn seba' mili bogħod!

U hawn qed inkun pulit ħafna!

Sur President, pajjiżna qed iħallas ħafna prezzijiet għall-wegħdiet li saru fir-raba' sular qabel l-2013, u din hija l-agħar ħaġa li tista' tiġri lil min ikun mess il-qiegħ!

L-istatistika turi li l-ħaddiema f'Malta raw l-inqas żieda fil-pagi fost il-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea, u dan meta hawn persuni li jinsabu f'xifer il-faqar.

Il-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat qed ikabbar l-ekonomija bil-popolazzjoni minflok bil-produzzjoni, u minkejja li l-ekonomija qed tikber, 64% tal-ħaddiema Maltin qegħdin jaqilgħu inqas.

Fl-aħħar nett irrid ngħid li l-Gvern mhux qed jinvesti bis-serjetà fil-qasam tal-edukazzjoni; la fl-istudenti u lanqas fl-għalliema tagħna, u dan minkejja li l-istatistika turi li sfortunatament f'Malta għandna t-tieni l-ogħla rata ta' early school leavers, l-għalliema qed jiffaċċjaw diffikultajiet kbar u t-tfal qed jieħdu t-tagħlim tagħhom saħansitra fil-containers!

Għalhekk il-poplu Malti fl-elezzjoni tal-25 ta' Mejju għandu jagħti risposta bis-saħħa tal-vot waqt li jqis ukoll din is-sitwazzjoni tal-faqar li hawn madwarna.

Sur President, il-Prim Ministru ffissa li din l-elezzjoni hija bejn "Delia u Muscat", u hawn il-Prim Ministru qed juri li m'għandux fiduċja fil-kandidati tiegħu, la f'dawk tal-Parlament Ewropew u lanqas f'dawk tal-kunsilli lokali.

Fil-fatt huwa qal ċar u tond li l-kandidati tal-kunsilli lokali mhumiex is-super favoriti tiegħu, però dik problema tiegħu u l-Maltin u l-Għawdxin li huma ta' rieda tajba għandhom joħorġu jivvotaw biex b'hekk jagħtu risposta lill-Gvern li fostna hawn min qed ibati, għalkemm dawn huma ftit.

B'differenza għall-Gvern Laburista aħna għandna fiduċja sħiħa fil-kandidati kollha tagħna u nemmnu li nistgħu nagħmlu l-ġid lill-Maltin u lill-Għawdxin kollha, kemm fil-Parlament Ewropew kif ukoll fil-lokalitajiet tagħna.

Jien kont sindku u naf li hemm diversi sindki li qed jagħmlu l-almu kollu tagħhom waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

Għalhekk ejjew ma nkomplux inħammġu u nitħammġu meta sindku jgħid mod u lejliet xi elezzjoni l-Gvern jagħmel mod ieħor.

Din diġà rajnieha meta wara li kien hemm public hearing u sar kollox kif suppost, imbagħad waslet elezzjoni ġenerali u l-pjanijiet ta' triq partikolari daru biex naġevolaw lil xi erba' Laburisti mingħajr ma s-sindku ġie informat dwar dan!

Anke kieku dawn li ġew aġevolati ma kenux Laburisti, x'jiġifieri li wara li kien hemm public hearing u ġie deċiż mod, dan il-Gvern baqa' għaddej minn fuqna bħal gaffa?!

Madanakollu, Sur President, illum is-suġġett prinċipali tal-intervent tiegħi ma kienx il-kunsilli lokali imma kien il-foqra; dawk li meta nsemmihom ħaddieħor jibda jitbissem għax kif għedt diġà, iż-żaqq mimlija qatt ma fehmet liż-żaqq il-vojta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, naħseb illi f'din il-Kamra kulħadd jifhem u jaqbel li huwa dritt fundamentali li kull persuna għandha jkollha saqaf fuq rasha.

Imma fl-2019, fl-"Aqwa Żmien", verament kull familja għandha saqaf fuq rasha?

U meta ngħid "kull familja" jien ma nagħmilx distinzjoni, għax id-drittijiet tal-bniedem huma l-istess għal kulħadd, anke f'soċjetà multikulturali u diversa.

Illum f'pajjjiżna għandna familji li m'għandhomx saqaf fuq rashom, u jekk xi ħadd f'din il-Kamra għandu dubju dwar dan inħeġġu jħares lejn il-midja soċjali u jara filmat li deher ilbieraħ fejn instab li numru ta' nies kienu qed jorqdu mal-art f'dar mitluqa u abbandunata.

Nafu wkoll li dan l-aħħar il-pulizija keċċew numru ta' nies li kienu qegħdin jorqdu barra fit-toroq.

Jien nifhem li l-Ministru Michael Farrugia u s-Segretarju Parlamentari qegħdin jirsistu biex jipprovaw jirbħu l-ħin mitluf ta' parti minn gvern li ma tax kas u li ma tax widen.

Għaddiet leġiżlatura sħiħa u dan il-Gvern baqa' ċċassat, b'idejh marbutin, mingħajr ma jagħmel xejn għall-qasam tal-housing.

Il-Gvern qagħad iwiegħed €58 miljun għall-qasam soċjali minn baġit għal ieħor biex dawn it-€58 miljun ma dehru qatt ħlief issa.

Imma, Sur President, minbarra l-housing soċjali hemm il-pjaga l-oħra; dik tal-akkomodazzjoni affordabbli, li wkoll baqa' ma sar xejn fuqha, anzi din id-darba minflok ma l-Gvern rabat idejh, tefagħhom fuq wara u ħalla s-suq għaddej!

L-MCCAA (Malta Competition and Consumer Affairs Authority), li suppost tħares il-bilanċ bejn il-prezzijiet tan-negozjant u l-prezzijiet tal-konsumatur, hija rieqda, anzi mejta, bla saħħa u bla snien u huwa biss issa li nbidel xi ħaġa.

Għalhekk hawn ikolli naqbel mal-kollega tiegħi l-Onor.

Ivan Bartolo; ma nistax ngħid li għandna gvern li għandu lil Malta f'qalbu.

Issa dan meta suppost li l-Partit Laburista għandu jkun iċ-champion tar-ruħ soċjali Maltija u Għawdxija!

Dan huwa l-akbar falliment ta' dan il-Gvern, u din jien ngħidha b'weġgħa ta' qalb, imma l-ebda bżar fl-għajnejn mhu se jikkonvinċina mod ieħor għax min jgħix man-nies hemm barra jaf il-pjagi li qegħdin iħossu f'buthom.

Tajjeb li jkollna ekonomija b'saħħitha, għaliex le?

Imma aħna għandna ekonomija b'saħħitha li hija tal-volum u mhux tal-valur għax jekk tinsa r-ruħ soċjali, tinsa kollox!

Niftaħru li 80% taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin huma sidien ta' darhom imma nispera u nitlob li dan il-persentaġġ jibqa' jinżamm għax jien inħoss li dan in-numru se jonqos.

Jien nistaqsi: Għalfejn għandna Gvern pro-business li jħares lejn in-negozjant - din id-darba "tal-qalba", imma mhux ta' "Malta f'Qalbna" - b'wiċċ mod u lejn dan is-saff tas-soċjetà b'wiċċ ieħor?!

Dan huwa l-istess Gvern li qalilna li s-saff t'isfel kien se jġibu middle class, imma fil-fatt għamel kollox bil-maqlub, u se nispjega għalfejn.

Ir-raġuni bażika li għaliha l-Gvern ħarablu r-riedni minn idejh - u hu hekk ried minħabba l-ħbieb tal-qalba! - hi li l-pagi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin u l-pensjonijiet ma jirriflettux iż-żieda li seħħet matul dawn l-aħħar snin fil-prezzijiet tal-proprjetà u tal-kiri.

Il-Gvern ħalla kollox għal riħu mingħajr ma għamel l-ebda checks and balances.

U fil-verità min bata?

Batew l-aktar dawk il-Maltin u l-Għawdxin li huma vulnerabbli.

Sur President, illum għandna żgħażagħ li qatt mhu se jkollhom l-opportunità li jkollhom il-proprjetà tagħhom sakemm il-ġenituri tagħhom ma jiddeċidux li jwaqqgħu d-dar tagħhom u jibnu blokka ta' tliet sulari għal uliedhom.

Ħalli nagħti eżempju fattwali.

Ejjew nieħdu żagħżugħ li jaqla' €1,400 fix-xahar li jmur iħabbat il-bieb tal-bank.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq żagħżugħ bil-paga minima li tammonta għal madwar €700 fix-xahar.

Tafu xi jsellfu l-bank fuq dħul ta' €1,400 fix-xahar?

Isellfu xi €85,000 jew l-aktar €100,000 fuq dik il-paga!

Issa ta' min jgħid ukoll li dan iż-żagħżugħ ma jistax ikun impjegat b'kuntratt imma jrid ikollu xogħol definit għax dawk iż-żgħażagħ li huma impjegati b'kuntratt - u dawn hawn ħafna minnhom - qatt ma jistgħu jissellfu sold.

Issa dan iż-żagħżugħ x'jista' jixtri b'€100,000?

Għax ma jista' jixtri xejn aktar minn garaxx b'€100,000!

Allura ż-żgħażagħ kif jista' jkollhom saqaf fuq rashom?!

Imma mbagħad ħej, il-Gvern tal-Onor.

Joseph Muscat OPM u pro-business għan-negozjant għandu wiċċ ieħor!

Ħalli nagħti xi eżempji u fl-aħħar nagħti anke soluzzjonijiet minn dan l-aspett.

Ara lill-Electrogas Ltd, li hija kumpanija ta' min jiflaħ, lil dik il-Gvern ħarġilha garanzija bankarja biex tagħmel tajjeb għas-self!

Allura mbagħad liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin kif ma joħorġilhomx garanzija bankarja biex ikunu jistgħu jissellfu u b'hekk ikun jista' jkollhom saqaf fuq rashom?!

Ara l-miżura tat-twaqqif tal-Malta Development Bank kienet miżura tajba ħafna għall-proġetti l-kbar, imma għall-proġetti soċjali, il-qalb u r-ruħ ta' "Malta Tagħna Lkoll", fejn jidħol is-slogan "Pajjiżna f'Qalbna?"

"Pajjiżna f'Qalbna" għall-Partit Demokratiku tgħodd u mhux għall-Gvern tal-Onor.

Joseph Muscat u l-klikka tiegħu t'hemm fuq!

Sur President, issa se nitkellem dwar dawk il-familji li għandhom paga medja u li jirnexxilhom jissellfu mill-bank.

Fil-fatt jien inqis lil din il-faxxa ta' nies bħala l-iskjavitù modern.

Ejjew fil-klinika tiegħi u isimgħuhom lil dawn in-nies!

Kull xahar dawn iridu jwarrbu s-somma tal-loan sakemm isiru pensjonanti, u dawn jafu li ma jistgħux jagħmlu mod ieħor!

L-iskemi li kien joffri gvern ieħor fis-snin sebgħin kienu ferm differenti minn dan l-aspett.

U xi ngħidu għall-fatt li dawk l-applikanti li bis-saħħa tat-€58 miljun li ġew ivvotati, fis-snin li ġejjin se jieħdu akkomodazzjoni soċjali - naħseb qabel l-elezzjoni ġenerali li jmiss! - filwaqt li l-2,000 l-oħra jew aktar se jibqgħu barra b'xiber imnieħer, għalkemm skont il-means test dawn jikkwalifikaw għal akkomodazzjoni soċjali huma wkoll?!

Dawn x'se jiġri minnhom?

Madanakollu l-akbar pjaga li ġejja fl-immedjat u li hemm bżonn naħsbu dwarha tirrigwarda lil dawk il-familji ta' mezza età, u naf x'qed ngħid.

Insemmi b'mod partikolari lil dik il-mara li ħadmet id-dar, li llum il-ġurnata hija separata u li kważi fl-aħħar tas-snin tagħha bħala adulta, meta għandha madwar 50 sena jew anke aktar, qiegħda tfittex ix-xogħol biex tkun tista' tikri ħalli forsi jkollha saqaf fuq rasha.

U xi ngħidu għal dawk il-pensjonanti li se jiġu żgumbrati din is-sena jew is-sena d-dieħla?!

Forsi hawn wieħed jista' jgħidli li bil-means test huma jikkwalifikaw biex jieħdu akkomodazzjoni soċjali, imma fil-verità le, mhux kulħadd jieħu!

Hawnhekk se nsemmi każ partikolari li naf li hemm oħrajn bħalu.

Se nsemmi każ ta' ġenituri pensjonanti li magħhom għadha tgħix binthom, li hija persuna b'diżabilità.

Dawn il-ġenituri għadhom jieħdu ħsieb lil binthom huma, li għadha fil-qalb tal-għożża tagħhom, imma minħabba l-pensjoni żgħira ta' din il-persuna b'diżabilità u l-pensjoni tal-ġenituri, li hija waħda minima, dawn ma jaqgħux fil-means test u għalhekk se jiġu żgumbrati.

Dawn huma każijiet ġenwini li rridu nilqgħu għalihom minn qabel għax l-iżgumbrament huwa t-traġedja umana li hemm hemm barra.

Ma rridx ninstema' negattiv, Sur President, għax affarijiet pożittivi qed isiru wkoll, imma huwa fid-dmir tiegħi li nsemmi każijiet bħal dawn għax hawn qegħdin nitkellmu fuq ir-ruħ soċjali, li l-Gvern Laburista nesieha u lanqas jaf fejn hi għax issa sirna Gvern tal-ġlekkijiet u allaħares ma tilbisx ġlekk għax inkella ma tkunx up to standard!

Allura quddiem dan kollu x'għandhom ikunu s-soluzzjonijiet?

Jien se nibbaża s-soluzzjonijiet fuq erba' punti, u hawnhekk se nipprova nsemmihom fil-qosor għax anke l-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi f'din il-Kamra huwa limitat.

Il-Gvern għandu jintroduċi mudell ta' "rent to buy" b'self b'imgħax baxx li jkun issussidjat sew jew inkella li jkun bl-ebda imgħax, dejjem taħt ċerti kondizzjonijiet, biex b'hekk il-Maltin u l-Għawdxin verament isiru sidien ta' darhom u l-persentaġġ ta' 80% li niftaħru bih jiżdied u mhux jonqos.

Imbagħad għandu jiġi introdott ukoll il-konċett tas-social housing tax.

Fl-opinjoni tiegħi kull min jibni fil-għoli għandu jkollu l-housing tax għax dan huwa negozju, b'mod partikolari jekk l-art li fuqha jkun qed isir dan in-negozju tkun tal-poplu u tkun ingħatatlu bil-ħabbiet!

Pereżempju l-art li ħa d-DB Group kulħadd jaf kemm tiswa: kważi €200 miljun, u lkoll nafu kemm ħadha!

Allura possibbli li f'każijiet bħal dawn ma nistgħux indaħħlu social housing tax?!

Naturalment m'iniex qed nirreferi għal dan il-każ biss imma għal diversi każijiet oħra ta' dan it-tip fejn art ingħatat bil-ħabbiet!

Allura dan it-tip ta' negozjant għandu jgawdi biss minn fuq dahar il-poplu mingħajr ma jagħti xejn lura, b'mod partikolari biex itaffi din il-pjaga soċjali?!

Nafu wkoll li għada pitgħada se jkollna żżejjed appartamenti, u għalhekk hemm bżonn li l-Awtorità tad-Djar tara x'inċentivi jistgħu jiġu offruti biex inkopru dan il-bilanċ u ċerti units ikunu jistgħu jingħataw lil kerrejja jew xerrejja.

Fl-aħħar u mhux l-inqas se nsemmi l-means test.

Huwa tajjeb li l-means test għola għal €14,000, imma jien nemmen li wieħed irid iħares aktar bir-reqqa f'dan ir-rigward, b'mod partikolari meta wieħed iqis il-prezzijiet tal-proprjetà.

Għalhekk jien nistenna li f'Baġit ieħor dan jerġa' jiżdied.

Nistenna wkoll li l-bini tal-appartamenti jkun ta' ċertu standard u li ma nibnux l-appartamenti għall-familji Maltin u Għawdxin qishom gaġeġ.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li għandek disa' minuti għad-dispożizzjoni tiegħek.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra - bħalma diġà għamilt ftit tal-ġranet ilu - għall-fatt li l-istatistika qiegħda turi li s-sitwazzjoni tal-mara mhi feliċi xejn f'dan is-settur.

Hawnhekk m'iniex qed nirreferi speċifikament għall-housing per se, però nafu li jeżistu sitwazzjonijiet ta' nisa li minħabba ċerti ċirkostanzi f'ħajjithom qed ikollhom iduru u jirrikorru għal sistema ta' housing.

Għaliex?

Għax waħda mill-akbar pjagi li għandna bħalissa f'pajjiżna hija dik li tissejjaħ "gender pay gap" fejn hemm differenza qawwija bejn il-pagi tan-nisa u l-pagi tal-irġiel għall-istess xogħol.

Nerġa' nfakkar lil din il-Kamra li l-anqas pajjiż li għandu differenza bejn il-pagi tan-nisa u dawk tal-irġiel huwa l-Litwanja fejn id-differenza hija dik ta' 2.3%.

Ta' min jgħid li d-differenza medja fil-pagi tan-nisa u tal-irġiel fl-Ewropa hija dik ta' 11.6% filwaqt li fil-każ ta' pajjiżna din id-differenza hija ta' 22.3%, u din id-differenza tirrifletti sitwazzjoni serja u gravi ħafna.

Meta nħarsu lejn is-sitwazzjoni tal-mara f'pajjiżna, ħafna drabi min-naħa tal-Gvern jissemma l-argument taċ-childcare, li huwa argument validu.

Aħna wkoll ridna li ċ-childcare ikun b'xejn però l-affarijiet qed juruna li ċ-childcare waħdu huwa parti mis-soluzzjoni imma mhuwiex is-soluzzjoni sħiħa.

Jien m'iniex qed nikkritika l-fatt li sar iċ-childcare, anzi far from it għax jiena ngħid prosit talli ġie introdott dan is-servizz b'xejn, imma dan mhuwiex biżżejjed.

Għal xiex se twassal din id-differenza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel, Sur President?

Se twassal għal xi ħaġa li diġà teżisti, li hija d-differenza fil-pensjonijiet, u dan għaliex kulturalment u tradizzjonalment il-mara dejjem qagħdet lura milli tfendi għal rasha u għall-familja tagħha finanzjarjament.

F'pajjiżna għandna ħafna nisa jaħdmu mingħajr ma jiddikjaraw id-dħul tagħhom bil-konsegwenza li mbagħad ma jkunux intitolati għal pensjoni xierqa.

Imbagħad għandna faxxa dejjem tikber ta' nisa li għalkemm qegħdin jidħlu fid-dinja tax-xogħol, qegħdin jidħlu fil-faxxa l-baxxa, jiġifieri qed ikollhom xogħol part-time jew full-time bi dħul baxx.

Għalhekk fil-każ tan-nisa l-konċett ta' social mobility qed ibati ħafna għax inti lill-individwu trid tagħtih l-għodda.

Kif qal il-Ministru Michael Falzon kemm-il darba f'din il-Kamra, huwa importanti ħafna li nagħtu l-qasba u mhux il-ħuta.

Fil-fatt il-housing dak li hu: il-ħuta.

Hija xi ħaġa ideali li jkollna l-housing soċjali - u fuq il-housing soċjali tkellem fid-dettall l-Onor.

Ivan Bartolo għax dan aktar huwa l-qasam tiegħu - aħna x'qegħdin nagħmlu biex in-nies ma jiġux bżonn il-housing soċjali f'pajjiżna?!

X'qegħdin nagħmlu biex in-nies ma jinżlux fil-faxxa ta' isfel tas-soċjetà tagħna?

Kemm hi kerha li nitkellmu dwar min hu 'l fuq u min hu 'l isfel, u kemm hu sabiħ li ma jkollniex differenzi kbar bejnietna!

Imma dawn id-differenzi qegħdin jikbru u qegħdin jiżdiedu u inutli ngħaddsu rasna fir-ramel u ma jimpurtaniex minn dak li qed jagħmel ħaddieħor.

Sur President, f'dawn il-ġranet meta qegħdin fil-qalba ta' kampanja elettorali tibda tisma' statements min-naħa għall-oħra li xi kultant ibellhuk.

Pereżempju, issa f'daqqa waħda qegħdin ngħidu li se nżidu aktar u aktar units!

Dan huwa tajjeb imma l-issues l-oħrajn m'aħniex nindirizzawhom sew.

Pereżempju, jien semmejt lin-nisa, imma llum is-sitwazzjoni taż-żgħażagħ x'inhi?

Matul il-weekend li għadda ltqajt ma' ġuvni u tfajla waqt riċeviment ta' tieġ, u dawn bdew jispjegawli li ma jistgħux jaffordjaw li jkollhom id-dar issa.

Dawn se jiżżewġu u kien mingħalihom li bl-ammont ta' flus li jaqilgħu mit-tieġ kienu se jieħdu self, eċċ. però mhux se jirnexxilhom u għalhekk se jmorru jgħixu mal-ġenituri tagħhom.

Issa rridu ngħidu kollox; din mhijiex xi ħaġa daqshekk ħażina, imma soċjalment tibda tħossok qisek fallejt fil-ħajja għax issa s-soċjetà tagħna drat mod ieħor.

Sa ftit ilu kienet kważi xi ħaġa ħażina li tikri għax ma kontx tkun sid ta' darek, aħseb u ara issa li ġejna f'sitwazzjoni fejn żgħażagħ li jiżżewġu jkollhom joqogħdu mal-ġenituri tagħhom!

Din anke soċjalment se toħolqilna problema għax kif nafu, huwa aktar healthy li koppja tinqata' minn mal-ġenituri tagħha u jkollha l-privatezza tagħha.

Naħseb li din hija x-xewqa ta' kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra; jekk mhux għalih innifsu - għax uħud mill-Membri Parlamentari għadhom żgħażagħ - għal uliedu jew għal ulied uliedu.

Madanakollu r-realtà li konna ngħixu sa ftit snin ilu qiegħda titbiegħed minna kuljum, u huwa inutli li noqogħdu nimmaġinaw li l-affarijiet mhumiex hekk jew nipprovaw nikkonvinċu li mhumiex hekk għax hekk huma!

Din hja r-realtà li qed ikollhom jiffaċċjaw in-nies illum.

Issa nixtieq ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar iż-żgħażagħ u l-edukazzjoni.

Għalfejn Malta hija l-aktar pajjiż fl-Ewropa li għandha early school leavers?

L-early school leavers tal-lum mhumiex riżultat ta' dan il-Gvern biss imma huma riżultat tas-sistema edukattiva along the years.

Ejjew inkunu onesti magħna nfusna u nammettu li aħna qegħdin infalluhom liż-żgħażagħ tagħna, u qed infalluhom kompletament!

Ejjew ma nintilfux fil-battibekk ta' min għandu tort!

Ejjew nammettu lkoll kemm aħna li minflok qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem, qed infettqu fuq ħmerijiet li fl-aħħar mill-aħħar lilna bħala poplu ma jagħmlulniex ġieħ!

Jien naf ħbieb tat-tifla tiegħi stess li kienu ftit akbar minnha l-iskola.

Dawn spiċċaw il-Form 5 and that's it; ma jridux jafu aktar bi iskola!

Naturalment hemm min mhuwiex hekk, u hemm dawk li l-ġenituri qegħdin isusu warajhom, li hija xi ħaġa sabiħa sakemm ma nagħmlulhomx pressjoni żejda.

Imma dawn l-early school leavers lanqas jafu x'se jagħmlu b'ħajjithom u minn hawn u ftit ieħor ġejja problema oħra ma' wiċċna b'dawn iż-żgħażagħ.

Għalhekk, Sur President, f'dan il-ftit ħin li għad fadalli għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq niġbed l-attenzjoni għal dawn it-tliet punti prinċipali.

L-ewwel nett in-nisa.

U jistgħu jaqilgħuli kemm iridu fuq il-midja soċjali għax din se nibqa' ngħidha la hija verità!

Il-mara f'Malta mhijiex qiegħda f'sitwazzjoni privileġġata.

Dan huwa fatt, u meta ngħid hekk ma jistax ikun hemm min jgħid li Claudette Buttigieg qed tgħid il-ħmerijiet għax l-istatistika qed tikkonferma dak li qed ngħid jien!

It-tieni punt li nixtieq niġbed l-attenzjoni għalih jirrigwarda ż-żgħażagħ u t-tielet punt jirrigwarda s-sistema edukattiva.

Hemm min għandu bżonn akkomodazzjoni soċjali, mela le, u għadna kemm rajna inċidenti li almenu tieħu gost meta tara li dawn iwasslu biex il-poplu jingħaqad wara min isofri xi diżgrazzja u l-għajnuna tiġi mill-ewwel!

Hekk sabiħ, imma aħna nafu li fl-aħħar mill-aħħar ma jistax ikun li niddependu biss fuq settur wieħed.

Dan li qed nitkellmu fuqu f'dan il-Parlament bħalissa mhuwiex biss problema tal-Ministru li huwa responsabbli mill-affarijiet soċjali imma huwa problema ta' kull wieħed u waħda minna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sur President, jien smajt dan id-dibattitu fuq l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 b'attenzjoni u m'hemmx dubju li meta wieħed jisma' l-interventi tal-kelliema tal-Oppożizzjoni għandu jfakkar li r-rwol tagħna l-Membri Parlamentari huwa li mmexxu l-pajjiż 'il quddiem.

Kulħadd jixtieq li għada filgħodu nqumu u nsibu li m'għandniex problemi f'dan il-pajjiż, però aħna qegħdin hawnhekk għax irridu nagħmlu l-ħajja ta' ħaddieħor aħjar milli hi llum u jekk jeżistu issues ta' faqar irridu nindirizzawhom.

Kif għedt diġà, Sur President, se nibda billi nirreferi għall-interventi tal-kollegi tiegħi, u jkolli ngħid li l-aktar diskors li laqatni mit-tliet Membri Parlamentari li tkellmu huwa dak tal-Onor.

Claudette Buttigieg għax għall-inqas ipprovat tara l-aspett tal-housing u l-problemi li jwasslu għall-housing.

Claudette Buttigieg li meta persuna jkollha problema ta' housing, il-problema ma tkunx il-housing per se imma l-problemi li jkollha dik il-persuna u allura l-Istat ikollu jintervjeni biex jgħinha.

Din hija xi ħaġa li jien niltaqa' magħha kuljum.

Jiġifieri veru li r-realtà hi li f'dan il-pajjiż irridu naħdmu aktar biex intejbu l-qasam tal-edukazzjoni, irrispettivament minn dak li għamlu l-gvernijiet preċedenti f'dan il-qasam.

Hemm bżonn inżidu l-edukazzjoni fost dawk in-nies li sfortunatament l-edukazzjoni ma laħqithomx jew inkella l-ħajja tagħhom ma daħkitilhomx minn dan l-aspett.

L-istess nistgħu ngħidu għax-xogħol.

Ix-xogħol inaqqas il-piż li għandu l-Istat biex jaħseb għal aktar housing soċjali għax ix-xogħol itejjeb il-qagħda ta' dik il-persuna li s-soltu tiġi bżonn il-housing soċjali awtomatikament.

Mill-banda l-oħra jien ma naqbilx kompletament mal-Onor.

Claudette Buttigieg meta qalet li l-mara tinsab fl-agħar sitwazzjoni jew inkella f'sitwazzjoni prekarja.

Fl-opinjoni tiegħi, dan il-kumment huwa ġenerali żżejjed, sfortunatament huwa negattiv u jixhed anke l-animu tal-Partit Nazzjonalista li jara kollox b'lenti negattiva.

Almenu jien kont nistenna li jgħidulna wkoll x'inhuma l-alternattivi għal dak li forsi aħna qegħdin nagħmlu ħażin jew addirittura m'għamilniex.

Jien naħseb illi li kieku għandna s-sitwazzjoni ta' kriżi li semmew l-Onor.

Godfrey Farrugia fil-qasam tal-housing, kieku jiġru bina fl-elezzjonijiet tal-Membri Parlamentari Ewropej!

Illum il-ġurnata n-nies tgħallmu jivvotaw lill-Partit Laburista għal elezzjoni wara oħra, u fil-fatt issa l-Partit Laburista ilu jirbaħ l-elezzjonjiet minn dik l-elezzjoni tal-Membri Parlamentari Ewropej meta l-Onor.

Joseph Muscat tela' bħala mexxej tal-Partit Laburista.

Minn dakinhar 'l hawn il-Partit Nazzjonalista, sena wara l-oħra, ma rebaħx elezzjoni waħda lill-Partit Laburista, u dan ifisser li l-politika tagħna hija l-aktar waħda addattata, kif ġie kkonfermat mill-poplu diversi drabi fil-livelli kollha tal-politika, inkluż dik tal-housing.

Irrispettivament minn dak li jingħad, il-Partit Laburista huwa l-aktar partit li qed jindirizza dan il-qasam.

Madanakollu sfortunatament isiru dikjarazzjonijiet li fil-fehma tiegħi … Pereżempju, qalulna li aħna, jew jien bħala Segretarju Palamentari, maqtugħ mir-realtà.

Ivan Bartolo jkolli ngħidlu li maqtugħ mir-realtà huwa proprju dak id-Deputat Parlamentari li llum għadu kemm ġie f'dan il-Parlament jgħidilna li l-prekarjat żdied.

Sfortunatament jidher li l-Onor.

Ivan Bartolo għandu memorja qasira għax jien niftakar li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista - u dan m'ilux ħafna; daqs ħames snin ilu, fi żmien l-Onor.

Lawrence Gonzi - il-Gvern kien jippromwovih il-prekarjat!

Biżżejjed ngħid li dak iż-żmien kellna kuntratti tal-gvern li permezz tagħhom il-ħaddiema Maltin - jiġifieri dawn Maltin kienu u mhux barranin, kif semma l-Onor.

Ivan Bartolo - kienu jitħallsu bit-€3.50 is-siegħa, u allura kienu jaqilgħu inqas mill-paga minima.

Spjegawli kif persuna li kienet sponsorjata minn kuntratturi li jaħdmu mal-gvern dak iż-żmien setgħet tieħu loan mill-bank u ssir sid ta' darha!

Ara aħna din qtajnieha, imma llum tan-naħa l-oħra jeħduha for granted, anzi issa qegħdin niġġieldu biex jekk fil-privat hemm elementi li qegħdin iħaddmu dawn il-malpractices fuq il-post tax-xogħol, jinqatgħu darba għal dejjem.

Ara dawn l-affarijiet ma jsemmuhomx għax illum jeħduhom for granted, però fi żmienhom il-prekarjat kien l-ordni tal-ġurnata!

Kemm jekk kont tmur f'xi sptar, ikun liema jkun, kemm jekk kont tmur fir-residenza San Vinċenz de Paul u kemm jekk kont tmur fi kwalunkwe entità oħra tal-gvern, kont issib li l-cleaners, li kienu jaħdmu mal-kuntrattur, kienu jitħallsu inqas mill-paga minima, u din kienet sitwazzjoni inaċċettabbli.

Imbagħad jiġi jgħidilna li llum żdied il-faqar!

Fil-fatt dak il-ħin bdejt nara lill-Ministru jxengel rasu, u ma nafx x'ma bediex jagħmel aktar, għax statistika wara l-oħra turi biċ-ċar li l-faqar f'pajjiżna mhux talli naqas talli naqas drastikament tant li anke min dak iż-żmien kien f'livell ta' faqar assolut, illum għall-inqas tela' fil-livell li qiegħed fil-periklu li jaqa' fil-faqar, jiġifieri anke dawn in-nies għamlu progress!

Il-fatt hu li l-istatistika tal-faqar qed tkompli tonqos, u għalhekk ejjew ngħidu l-affarijiet kif inhuma u mhux nipprovaw npinġu kollox doom and gloom!

Din hija l-isfortuna li għandu l-Partit Nazzjonalista; li ma jridx jifhem li jekk ma joqgħodx attent tant jaqa' f'negattività li anke lilu nnifsu jibda jara ikrah!

Hekk jiġrilu min ma jarax l-affarijiet kif inhuma u ma jiżinx l-affarijiet kif suppost!

Li jdejjaqni wkoll, anke fil-qasam tal-housing, hu li ħafna drabi l-affarijiet niġġeneralizzawhom iżżejjed.

Ma jfissirx li għax ikollna każ ta' persuna partikolari li għandha issue relatata ma' housing, allura kulħadd jinsab fl-istess sitwazzjoni.

Sur President, fost affarijiet oħrajn l-Onor.

Ivan Bartolo qalilna li ma konniex fair fl-assessment li għamilna fuq il-ħidma tal-Partit Nazzjonalista għall-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali fil-passat.

Dak il-programm fuq Net TV li jittratta stejjer ta' nies li jiġu vvintati - dawk li jgħidulhom "fake news" - mingħajr ma jittieħed l-ebda kumment ta' xi uffiċjal tal-Awtorità tad-Djar biex almenu nkunu nafu eżattament kemm dik il-persuna tkun ħadet għajnuna u ġiet assistita minn din l-Awtorità.

Għax ħafna drabi s-sitwazzjoni tkun differenti minn kif tkun ġiet impinġija!

M'iniex se noqgħod insemmi każijiet partikolari għax mhuwiex kompitu tiegħi li nagħmel hekk, imma li nista' ngħid hu li meta mbagħad nidħol fil-każ, insib li s-sitwazzjoni kienet mod ieħor, u dan juri kemm huwa importanti li wieħed ikun fair meta jiġi biex jirrapporta xi ħaġa.

U mela niġu ngħidu li aħna lil ċerti nies ma nagħtuhomx widen?!

Kull min jersaq quddiem l-Awtorità tad-Djar aħna mhux biss niftħu file fuqu imma nsegwu l-każ anke permezz tas-social workers biex naraw xi jkunu l-bżonnijiet tal-persuni kkonċernati.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħu l-Onor.

Ivan Bartolo fakkarna li ġejja l-elezzjoni tal-kunsilli lokali u li s-sindki għandhom jingħataw ċerta attenzjoni.

Li minkejja li hawnhekk ġejna nħabbtu sidirna fuq il-kwestjoni tal-housing, l-aktar proġett tal-housing li jinsab miexi 'l quddiem huwa dak tas-Siġġiewi u sal-lum is-Sindku tas-Siġġiewi qed tagħmel minn kollox biex twaqqaf dan il-proġett!

Issa bir-rispett kollu, Onor. Ivan Bartolo, la qed tgħid li s-sindki għandhom jimxu 'l quddiem id f'id mal-politika li tħaddmu intom, where is the beef; x'se tagħmlu bħala Partit?!

Se twaqqfuha lis-Sindku tas-Siġġiewi milli tkompli bl-appell tagħha ħalli x-xogħol għal housing soċjali fis-Siġġiewi jitħalla għaddej?

Jekk verament tridu titwemmnu li tridu tindirizzaw l-issues tal-housing u anke l-issues tal-waiting lists, allura tkunux ipokriti u wettqu dak li temmnu fih!

Biżżejjed ngħidlek, Onor. Bartolo, li sfortunatament biex il-kuntrattur imur jagħmel il-concrete, is-Sindku talbitu javżahom 20 ġurnata qabel!

Issa għidli inti liema kuntrattur huwa obbligat li javża lis-sindku li se jitfa' l-concrete fis-site ta' fejn se jsir il-housing estate minn 20 ġurnata qabel!

Dawn huma bsaten fir-roti minn esponenti sħabek fil-Partit Nazzjonalista biex il-Gvern ma jkunx jista' jlaħħaq jibni l-ammont ta' units li hemm bżonn!

U fl-aħħar mill-aħħar min qed ibati?!

Ċertament mhux in-Nazzjonalisti imma l-foqra; dawk li ġejt titkellem dwarhom hawnhekk inti llum!

Għalhekk ejjew nitkellmu b'mod sinċier.

L-ewwel m'għandek tagħmel, Onor. Bartolo, hu li tmur fuq il-kap tiegħek u tgħidlu li fis-Siġġiewi qed issir xi ħaġa ħażina min-naħa tal-kunsill lokali.

Jekk inti verament għandek għal qalbek lill-foqra, ejjew nipproteġu lil dawn in-nies ħalli nibqgħu għaddejjin bil-proġett u għall-inqas nibdew naqblu fuq xi ħaġa!

Smajt b'attenzjoni wkoll id-diskors tal-Onor.

Godfrey Farrugia li fost affarijiet oħra qalilna li l-prezz tal-proprjetà żdied.

Imma xorta waħda ma qalulniex xi jridu jagħmlu!

Darba hawnhekk kien hawn xi ħadd li pprova jagħmel xi ħaġa fuq il-prezz tal-proprjetà.

Qed nirreferi għall-Onor.

Lawrence Gonzi li qalilna li għandna nifqgħu l-ODZ u nifqgħu l-iżvilupp ħalli l-prezz tal-proprjetà jitbaxxa!

Issa fir-realtà dak iż-żmien il-prezz tal-proprjetà ma tbaxxiex, imma meta inti żżid l-iżvilupp aktar tkun qed tħajjar lin-nies jinvestu fil-proprjetà u allura l-prezz tal-proprjetà aktar se jitla'!

Din hija xi ħaġa li għadha tiġri sal-lum; aktar ma jkollok nies li jinvestu fil-proprjetà aktar se jkollok domanda fix-xiri u fil-bejgħ tal-proprjetà, u allura l-prezz tal-proprjetà aktar se jitla'.

Fir-realtà x'qed jipproponi l-Partit Nazzjonalista dwar dan?

Għidulna x'inhuma l-miżuri li tixtiequ u aħna nisimgħu; mhux problema!

Aħna ma stennejniex li l-Partit Nazzjonalista se jibqa' negattiv quddiem okkażjoni bħal din, wara li għamilna White Paper bl-istudji kollha li kien hemm bżonn u li dwarha faħħruna l-entitajiet kollha u dawk in-nies kollha li verament għandhom is-settur tal-proprjetà għal qalbhom!

Intom stajtu tikkonsultaw magħna dwar dan il-qasam ukoll.

Aħna bħala Gvern ġejna għandkom, tkellimna mal-Onor.

Robert Cutajar u għednielkom: Ejjew nitfgħu l-karti fuq il-mejda; għidulna xi tridu u kunu parteċipi magħna fl-ewwel riforma tal-liġi tal-kera minn żmien l-Onor.

John Dalli 'l hawn!

Għednielkom ukoll biex tgħidulna x'inhuma l-proposti tal-Partit Nazzjonalista.

Imma baħħ; ma jafu xejn, sakemm imbagħad fl-aħħar qalulna li se jibnu post tal-gvern għal kulħadd!

Onor. Bartolo, jien stennejt li inti llum se ġġibli l-costings ta' kemm se tibni appartamenti, f'liema ġranet se tibnihom, sa meta se tibnihom u lil min se tagħtihom!

Għall-inqas aħna hawnhekk illum ġejna bl-istatistika, imma jekk intom se tibnu post għal kulħadd għidulna kemm tridu flus għax nista' niggarantilkom mill-ewwel li flus m'intomx se ssibu għax il-pajjiż ma jiflaħx sitwazzjoni fejn kulħadd jieħu appartament b'xejn mingħand il-gvern!

L-Onor.

Godfrey Farrugia qalilna wkoll li llum m'għadekx tista' tixtri proprjetà.

Ħalli nkun ċar.

Jien insegwi r-rapporti tekniċi u l-istudji relatati mal-qasam tal-proprjetà, u fil-fatt ħadt pjaċir li l-KPMG Report reġà qalilna li m'hawnx bubble fis-suq tal-proprjetà.

Qalilna wkoll li hemm ċerti elementi ta' overheating fis-suq tal-proprjetà, dak li għadni kemm semmejt jien meta għedt li meta jkollok in-negozju għaddej il-ħin kollu, allura l-prezz jibda dejjem jogħla.

Però mbagħad nafu wkoll - u din hija xi ħaġa li minn dejjem kienet - li jekk inti jkollok single income jiġifieri jkollok familja li tkun tiddependi minn dħul wieħed, hemmhekk ikollok daqsxejn ta' diffikultà biex tieħu loan fuq proprjetà.

Kien hawn min għamel ukoll il-punt li l-banek ma jagħtukx biżżejjed.

Issa hawnhekk nixtieq inkun ċar ukoll.

Aħna ma nistgħux nindaħlu lis-sistema bankarja.

Huwa l-Bank Ċentrali li jirregola biex ma jħallix lill-banek jagħmlu xi żbalji li jistgħu jkunu fatali anke fuq il-familji Maltin u Għawdxin, kif ġara barra minn Malta meta kien hawn is-sitwazzjoni tal-kriżi finanzjarja.

Fil-fatt kien grazzi għal dak iż-żmien u kien grazzi wkoll għall-banek tagħna li qagħdu bil-għaqal u ma tawx loans li kienu riskjużi, li Malta setgħet tiżgiċċa minn dak l-inkwiet finanzjarju.

Aħna allaħares kellna nindaħlu lill-banek billi nġegħluhom jagħtu l-loans lil nies li ma jifilħux għalihom!

Dik hija xi ħaġa li jistgħu jirregolawha biss il-banek, u mnalla l-banek tagħna huma konservattivi u joqogħdu attenti biex ma jkunx hemm ħafna defaults fuq il-proprjetà.

Issa naturalment jien bħall-Onor.

Ivan Bartolo nieħu pjaċir meta jiġi xi ħadd jgħidli li l-bank tah flus biżżejjed biex ikun jista' jixtri proprjetà, imma naf li jkun hemm ukoll każijiet ta' nies li għalkemm ikollhom paga tajba, ħafna drabi ma jaċċessawx is-suq tal-proprjetà għax ikunu għamlu għażliet diffiċli.

Imbagħad għandek lil min ikollu paga minima li biha żgur li ma jkunx se jasal għas-suq tal-proprjetà, u huwa hawnhekk fejn jidħol il-housing soċjali.

Sinjura President, aħna qegħdin naraw ukoll li għall-ewwel darba dan is-settur ma jkollux biss politika li biha jindirizza l-akkomodazzjoni soċjali.

Għall-ewwel darba aħna mhux biss qed nitkellmu fuq dawk in-nies li, tagħmel x'tagħmel, dawn qatt ma jistgħu jieħdu loan mal-bank biex jixtru proprjetà, imma qed nitkellmu wkoll fuq nies li forsi b'daqsxejn ta' mbottatura, forsi minħabba li jkunu għaddew minn separazzjoni u jkollhom ċerta età, jistgħu jaċċessaw is-suq tal-proprjetà.

Hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-bank tal-Knisja, l-APS Bank, li ħdimna ħafna miegħu għax huwa wieħed mill-banek li għandu kuxjenza soċjali.

Fil-fatt flimkien ma' dan il-bank se nkunu qegħdin inniedu skema interessanti li permezz tagħha l-Gvern se jsir il-co-owner ta' diversi proprjetajiet ma' nies li waħedhom ma jkunux jistgħu jifilħu jaċċessaw il-proprjetà għax għandhom 'il fuq minn 40 sena.

Aħna ma stajniex niftħu din l-iskema wkoll għal nies li għandhom anqas minn din l-età għax inkella nkunu qegħdin ninkoraġġixxu lin-nies joqogħdu lura milli jieħdu l-inċentiva biex isiru sidien ta' darhom.

Aħna rridu ninkludu f'din l-iskema lil dawk in-nies li jħossuha verament diffiċli li jaċċessaw għas-suq tal-proprjetà minħabba l-età tagħhom, skema li se nnieduha fil-ġranet li ġejjin u li permezz tagħha se nkunu wettaqna wegħda oħra mill-Programm Elettorali tal-Partit Laburista.

Ħafna drabi r-realtajiet li nitkellmu dwarhom ma jkunux jirriflettu r-realtajiet li jkunu għaddejjin minnhom il-maġġoranza tal-familji Maltin u Għawdxin.

Hawnhekk issemma li n-nies qegħdin jorqdu fil-ġonna, fl-għelieqi, fil-caravans, eċċ. Sitwazzjonijiet soċjali dejjem kien hemm, anke taħt Gvern Nazzjonalista.

Pereżempju, jien niftakar li kien ikun hemm każijiet fejn nies spiċċaw homeless u qabel l-1995 nies ġew żgumbrati minħabba li kien ikollhom issues mas-sidien u l-qorti qatgħetha kontrihom.

Dawn ir-realtajiet minn dejjem kienu jeżistu, u għalhekk hemm l-Awtorità tad-Djar biex tidħol f'dawn il-każijiet partikolari.

Jien ikolli kuntatt kontinwament kemm ma' Dar Papa Franġisku kif ukoll m'entitajiet oħrajn, jiġifieri altru milli jien maqtugħ min-nies!

Nies homeless dejjem kien hawn, u fil-fatt bħala għaqda qabel kien hawn il-YMCA.

Taf x'nista' ngħid?

Li aħna m'għamilniex kif għamlu tan-naħa l-oħra meta waqqfu l-għajnuna finanzjarja lil ċerti entitajiet li dak iż-żmien kienu qegħdin jieħdu ħsieb lin-nies homeless, anzi żidnihielhom!

Fil-fatt il-Ministru Michael Falzon u jien kemm-il darba nitkellmu fuq kemm qiegħed jiżdied il-baġit sena wara l-oħra lill-entitajiet li jaħdmu f'dan il-qasam.

Biżżejjed ngħid li ftaħna dar fejn f'każ ta' emerġenza mhux biss nipprovdu akkomodazzjoni imma wkoll ikel b'xejn.

Nixtieq insemmi ftit ukoll lil dawk il-barranin li ġejjin mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Issa hawn jien m'iniex qed nirreferi għal dawk il-barranin li jħobbu jsemmu tan-naħa l-oħra; dawk li jorqdu xi 12 jew 13 f'dar waħda!

Irrid ngħid ukoll li l-pulizija ntbagħtet kemm-il darba għand min kien qiegħed jabbuża billi jdaħħal jorqdu ġo dar waħda xi 12 jew 13 għax aħna dik is-sitwazzjoni ma rriduhiex!

F'pajjiżna hemm il-liġijiet tas-sanità u jekk inti ġejt minn pajjiż barrani u għandek mentalità differenti, hawnhekk trid tirrispetta l-liġijiet ta' pajjiżna!

Għalhekk inti ma tistax, biex tipprova tiffranka l-kera, torqod ma' 12 jew 13 ġo dar waħda għax il-liġi sanitarja ma tippermettilekx dan.

Fil-fatt kien hemm każijiet fejn il-pulizija marru u ħadu passi kontra l-individwi kkonċernati, inkluż is-sidien.

Irridu ngħidu li 80% tal-barranin li ġew f'dan il-pajjiż huma minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Ara llum il-Partit Nazzjonalista qiegħed jitkellem kontra l-barranin, jiġifieri kontra dak li kien isostni qabel id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Aħna konna ngħidulhom x'kien se jiġri dak iż-żmien!

Kemm kien jgħajjarna l-Eks Ministru Austin Gatt fil-Parlament li qed inbeżżgħu lill-Maltin li ġejjin l-Isqallin jgħixu hawn Malta!

Illum qed jiġu, u qed jiġu għax hawn ix-xogħol għax kieku mhux se joqogħdu jiġu hawn.

Qed jiġu għax qed isibu x-xogħol f'pajjiżna flimkien mal-Maltin, u b'daqshekk m'hemm xejn ħażin.

Aħna m'għandna xejn kontra dawn in-nies, anzi aħna narawha bħala xi ħaġa pożittiva li l-ekonomija tikber għax il-Malti jkun jista' jikber ukoll!

Imma mhuwiex fair li għax ikun hemm xi barranin li minħabba li l-mentalità tagħhom hija differenti minn tagħna jintefgħu jorqdu barra fil-Marsa u anke jagħmlu l-briedel - kif għamlu riċentement u l-Forzi Armati ħadet passi għax l-ordni pubblika trid tinżamm dejjem – imbagħad nipprovaw inwessgħu dawn l-istejjer biex nipprovaw nagħtu l-impressjoni li din il-problema laħqet lill-Maltin ukoll!

Nista' nassigura lil kulħadd li din mhijiex ir-realtà.

Jien inżomm kuntatt kontinwu maċ-Chairperson tal-Awtorità tad-Djar biex inkunu nafu x'inhu għaddej, u dejjem ħadna passi fejn kien hemm bżonn, imma żgur li l-istatistika li għandna turi li din mhijiex ir-realtà.

Tant hu hekk li l-Onor.

Ivan Bartolo stess qal, u din il-ġimgħa kkonfermajnielu, li l-waiting list naqset.

Issa naturalment il-waiting list ma naqsitx minħabba l-elezzjoni u wieħed jista' jara kif qassamna l-postijiet din is-sena.

Jien qed ninsisti ħafna li jiltaqa' l-bord kull xahar jew kull xahrejn u jalloka l-postijiet, jiġifieri se nikkoreġih fuq dan il-punt ukoll lill-Onor.

Bartolo, għax altru milli ma tajniex postijiet ġodda!

Sal-lum diġà daħlu 90 ċavetta minn dawk li krejna mingħand il-privat!

Imbagħad l-Onor.

Ivan Bartolo kkritikana għax qed nibagħtu lin-nies Għawdex.

Ħeqq, anke huma bagħtuhom Għawdex!

Issa jekk ħafna mill-postijiet li ddaħħlu fl-iskema "Nikru biex Nassistu" qegħdin fil-gżira Għawdxija, allura x'nagħmlu?!

Min m'għandux saqaf fuq rasu u m'għandux xogħol m'għandu xejn xi jżommu milli jmur Għawdex!

Jekk l-Awtorità tad-Djar qed tipprovdilek post f'din il-gżira, wieħed ma jistax jargumenta li jixtieq imur joqgħod il-Belt jew Tas-Sliema!

Issa jien nifhem li jkun hemm min jgħidlek li għandu bżonn l-għajnuna tal-familjari tiegħu jew ta' xi ħaddieħor, u allura aħna nisimgħuhom lil dawn in-nies ukoll, però nista' nassigura lil kulħadd li t-tqassim tal-postijiet għadu qed isir fuq bażi regolari.

Ovvjament bħalissa ma nistgħux neqirdu l-waiting list għalkollox, però l-mira tagħna hi li la jitlesta l-proġett tas-social housing units il-ġodda, inkunu wasalna biex noqtlu l-waiting list li writna.

Irrid ngħid ukoll li anke hawn, Net TV qiegħed iqarraq bil-mod kif tajna ċ-ċifri.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol ħafna fuq l-aspett storiku, imma dawn l-affarijiet irrid insemmihom għax l-Onor.

Bartolo qalilna hawnhekk li l-Partit Nazzjonalista kien il-pijunier fil-qasam tal-housing.

Jien nafha ħafna aktar is-sitwazzjoni tal-istorja tal-housing.

L-ewwel pijunier fil-qasam tal-housing kien il-Partit Laburista ta' wara l-gwerra, li mhux biss irċeva l-fondi għall-war damage, imma dak iż-żmien il-Perit Dom Mintoff kien beda jibni mill-ġdid dak li kienet iddistruġġiet il-gwerra, speċjalment fil-Kottonera u f'partijiet mill-Belt.

Fil-fatt il-housing estates li kienu nbnew fil-Belt wara l-gwerra għadhom hemm sal-lum.

Jekk l-Onor.

Ivan Bartolo jħobb jaqra l-istorja tal-Partit Nazzjonalista nistiednu biex jaqra d-diskorsi ta' Dom Mintoff fis-snin sittin meta kien jikkritika lill-Perit Spiteri u anke lil Carmelo Caruana - nispera li m'iniex qed nieħu żball fl-isem - għall-fatt li kienu ħallew il-housing estates ta' Ħal Qormi fl-area ta' De la Cruz fi stadju ta' pedamenti għal snin twal sakemm imbagħad tela' Gvern Laburista u wara ftit snin bniehom hu.

Din hi r-realtà!

Barra minn hekk il-Perit Dom Mintoff kien ħareġ bl-idea li jagħti l-plots b'xejn lin-nies biex jagħtihom empowerment għax dak iż-żmien il-problema tal-housing tant kienet kbira li kien hemm madwar 10,000 ruħ ifittxu dar.

M'iniex se nsemmi wkoll grupp ta' nies li kienu tkellmu fuq id-djar tal-Maltin dak iż-żmien.

Dawn huma l-istejjer soċjali veri li seħħew, jiġifieri jekk irridu nitkellmu fuq il-passat, jien ma nsib l-ebda problema li nitkellmu fuq il-passat!

Ara llum il-ġurnata l-istorja hija differenti, u fl-aħħar mill-aħħar aħna li jinteressana hu mis-sitwazzjoni tal-lum.

Fl-2013 aħna writna waiting list ta' 2,800 - mhux ta' 2,300, kif qed iġibu ta' Net TV - u llum hemm madwar 200 jew 250 aktar.

Però hawn ta' min jgħid ukoll li dak iż-żmien il-Gvern kellu waiting list ta' 2,800 wara li dan kien kera 400 proprjetà mingħand il-privat, u aħna konna għednielu li mhijiex soluzzjoni li tikri biss, u sadanittant twaqqaf il-bini tal-housing soċjali għax illum dawk il-kirjiet se jiskadu.

Fil-fatt jien nistaqsi: Issa x'se jiġri minn dawn l-400 inkwilin?

Temporanjament ħallejniehom hemm billi qed nipprovdulhom il-kirja neċessarja, imma aħna nixtiequ li dawn ikollhom aktar żmien biex ikunu jistgħu jibqgħu jgħixu f'dawn l-appartamenti.

Aħna ridna li bil-politika l-ġdida tagħna jkollna mix ta' appartamenti; kemm dawk li jibni l-Gvern kif ukoll dawk li nikru mingħand il-privat biex jekk kemm-il darba jkun hemm xi sistema li ma tkunx qed trendi minħabba l-impatt tas-suq tal-proprjetà, almenu jkollok fuq xiex isserraħ, u dak hu li qegħdin nagħmlu aħna llum.

Fil-fatt jien naħseb li mis-snin sebgħin 'l hawn l-akbar investiment ta' proġett soċjali huwa proprju dan il-proġett ta' 1,700 appartament.

Sur President, jien bħala Segretarju Parlamentari kif nista' ma nħossnix kburi li flimkien mal-Ministru qed nirċievu l-akbar baġit fl-istorja tal-qasam tal-housing?!

U mela nsemmu dejjem in-negattività?!

Jien bilfors inħossni kburi meta nqis li dak li qegħdin nagħmlu llum se jkun future-proof għall-ġejjieni!

Jien illum kont nistenna li l-Onor.

Ivan Bartolo kien se jiġi hawn u jgħidilna jekk jaqbilx ma' dak li qed nipproponu aħna.

Dan huwa stock ġdid li se jiswa lill-pajjiż miljuni ta' ewro!

Bartolo ma jaqbilx li nilħqu kunsens illi min dieħel jgħix f'appartament minn dawn li qed nagħmlu ma jagħmilx entitlement fuq dak l-appartament għal għomru ħalli dan ma jibqax jintiret mingħand in-nanna għal għand it-tifla, imbagħad jidħol il-kuġin ukoll, eċċ.?!

Iridu li nħallu s-sitwazzjoni li writna għal għexieren ta' snin?

Ejjew inkunu reali għax mhuwiex fair li filwaqt li llum hawn min qed jagħmel sagrifiċċji kbar biex jieħu loan, ħaddieħor jippretendi kollox b'xejn!

L-entitlement ma jagħmilx tajjeb għas-sistema tal-housing, imma kulħadd jaqbel ma' dan?

Għax issa din hija issue politika.

Se naqblu fuqha?

Aħna qed ngħidu: Ejjew niftiehmu flimkien!

L-1,700 unit ġdid li qed nibnu ġew jiswew il-flus; flus li ġejjin mit-taxxi tagħna lkoll.

Allura ma rridux naslu f'kunsens dwar dan?

M'aħna nisimgħu xejn min-naħa tal-Partit Nazzjonalista dwar dan; assolutament baħħ!

Imbagħad jiġu hawn jeqirdu, jeqirdu u jeqirdu li hawn il-faqar,eċċ.!

Aħna qed ngħidulhom: Ejjew ipparteċipaw magħna!

Dan huwa żmien sabiħ!

Dan huwa l-aqwa żmien għax illum, bħala Housing, qegħdin niddisinjaw il-futur ta' pajjiżna!

Imma dawn iridu jitkellmu u jgħidulna x'inhuma l-proposti u x'jixtiequ jagħmlu aktar milli qegħdin nagħmlu aħna!

Għandhom jgħidulna x'se jagħmlu ħalli kemm jista' jkun aħna nkunu nistgħu nipparteċipaw magħhom jekk verament ma jridux li l-housing isir ballun politiku!

Madanakollu sfortunatament dejjem qegħdin nisimgħu l-istess diskors!

Allura huwa inutli li lill-Onor.

Bartolo ċċempillu dik il-mara filgħodu u toqgħod tgħidlu li l-Ministru ma tahiex post għax m'għandux postijiet xi jqassam!

L-ewwel nett il-postijiet mhux jien inqassamhom!

Jien dejjem nirreferi l-każijiet li niltaqa' magħhom lill-Awtorità tad-Djar, imma apparti minn dan kollu; jien lill-Onor.

Ivan Bartolo nappellalu biex lil dik il-mara jgħidilha x'se jagħmel aħjar minni jekk jitilgħu fil-gvern!

Pereżempju, x'policies iridu jmexxu 'l quddiem?

U x'se jagħmlu biex iwaqqfu l-prezzijiet tal-kera milli jkomplu jogħlew?

Se jagħmlu xi kontrolli?

Aħna konna ċari u fil-White Paper qed ngħidu iswed fuq l-abjad li mhuwiex ir-rwol tagħna li nidħlu bejn in-negozjati tas-sid u l-inkwilin però jrid ikun hemm ċerti regolamenti.

Pereżempju, xi ħaġa li jien ma naċċettax hija li llum, li qegħdin fl-2019, għad għandna nies jikru l-postijiet fuq l-idejn!

Jien nistaqsi: Din is-sitwazzjoni hija aċċettabbli jew le?

Mhijiex aċċettabbli!

Fl-2010 dan il-Parlament illeġiżla liġi li tgħid illi min jikri jrid ikollu kuntratt legali imma sfortunatament minkejja li għaddew is-snin għad hemm ħafna nies li qegħdin jikru fuq l-idejn.

U fl-aħħar mill-aħħar min ibati?

L-inkwilin għax meta jrid is-sid jista' jitfgħu 'l barra mingħajr drittijiet ta' xejn!

Issa l-Gvern se jieħu passi fuqha din, u nispera li l-Oppożizzjoni ma tilgħabx il-ballun li tibqa' ma tiddeċidix jekk hux se żżomm mas-sid jew inkella mal-inkwilin!

Dawn iridu jiddeċiedu għax fuq din għandhom responsabbiltà daqskemm għandna aħna!

Dak iż-żmien li kienet qed tiġi drafted il-liġi tal-kera, aħna mhux talli konna tajna s-sehem tagħna imma talli konna morna fil-kumitat, ressaqnielhom numru t'emendi, qbilna magħhom u lleġiżlajna dik il-liġi flimkien!

Dik hija Oppożizzjoni kostruttiva; li fuq ċerti issues tkun lesta li taħdem mal-gvern tal-ġurnata!

U mela mbagħad toqgħod tiġi tparla hawnhekk?!

Aħna llum se nipproponu sistema fejn kull kera trid tiġi kkuntrattata u rreġistrata biex il-Gvern ikun jaf eżattament min qiegħed jikri u b'kemm qed jikri għax hemm min ma jiddikjarax li jkun qed jikri biex jevita t-taxxa, imma r-realtà hi li mbagħad f'dawn il-każijiet il-Gvern ma jkunx jista' jgħin lill-inkwilin f'dak li hu sussidju.

Hawnhekk ukoll ikolli ngħid li l-Onor.

Bartolo kien skorrett meta semma s-sussidju tal-kera.

L-ewwel nett aħna introduċejna għall-ewwel darba l-konċett ta' housing benefit, u d-differenza tal-housing benefit x'inhu?!

Li qabel is-sid bilfors ried ikun informat li wieħed irid ikun mar għand l-Awtorità tad-Djar u applika għas-sussidju tal-kera u llum jien dik neħħejtha!

Jien, bħala Segretarju Parlamentari, tkellimt anke mas-Sur Leonid McKay, is-CEO tal-Awtorità tad-Djar, u l-applikazzjonijiet il-ġodda ta' dawk in-nies li qed jiġu biex jieħdu l-benefiċċju … Issa hawn irrid nagħmel parentesi wkoll u ngħid li llum il-benefiċċju mhuwiex ta' €60, kif kien fi żmienhom, imma llum hemm min qiegħed jieħu €400 fix-xahar, kważi pensjoni oħra!

Wieħed jista' jargumenta li minn dak iż-żmien 'l hawn il-kera għoliet ukoll tant li wieħed jista' jkollu kera ta' €800 jew €700 fix-xahar, imma €400 fix-xahar huwa ammont sostanzjali wkoll!

Jien insistejt li mhuwiex sew li l-inkwilin irid joqgħod imur bilfors għand is-sid u javżah li se japplika għal dan il-benefiċċju għax fl-aħħar mill-aħħar kull persuna għandha dritt għall-assistenza min-naħa tal-Gvern.

Għalhekk dak ir-rekwiżit neħħejnieh, u bi pjaċir ngħid li llum din is-sistema qed taħdem.

Fil-fatt jien għadni kemm ġejt informat li ħafna mill-każijiet li marru għand l-Awtorità tad-Djar biex jirċievu l-benefiċċju ħadu żieda sostanzjali; żieda li għamlet il-ġid lil ħafna familji u li ma ħallithomx jitkarrbu għalxejn.

Illum il-ġurnata dawn il-familji qed jieħdu sostenn qawwi, u ma naħsibx li din hija miżura ta' champagne socialists, kif qalilna l-Onor.

Bartolo, anzi fl-opinjoni tiegħi din hija waħda mill-akbar miżuri li qatt saruu!

Biżżejjed ngħid li lanqas fl-Ingilterra ma taw għajnuna daqshekk b'saħħitha, u aħna, pajjiż nitfa fl-Ewropa li għandu ekonomija b'saħħitha, irnexxielna nagħmlu waħda mill-akbar miżuri li qatt saru fil-qasam tal-housing soċjali.

Dak ifisser li tkun soċjalist, Onor. Bartolo!

Taf min hu soċjalist ukoll, Onor. Bartolo?!

Dak li mhux qed jagħlaq għajnejh għall-prekarjat istituzzjonalizzat li qabel kien jiġi sponsorjat mill-gvern stess, imma minflok qed jiġġieled il-prekarjat billi fejn hemm abbuż ma jiddejjaqx ikollu xi jgħid ma' min qed jabbuża biex jipproteġi liż-żgħir.

U dak hu li qegħdin nagħmlu aħna!

Ara taħseb li l-liġi tal-kera hija xi liġi li l-politiku se jieħu pjaċir biha!

Jien nista' ngħid li mhux faċli taqta' linja għax kulħadd jara l-interessi tiegħu, sija jekk ikun is-sid u sija jekk ikun l-inkwilin, però iva, għall-bżonn ta' dan il-pajjiż irridu nirregolarizzaw il-liġi tal-kera u ma jistax ikollna liġi tal-ġungla llum, proprju meta għandna dan l-investiment kollu fil-qasam tal-proprjetà u proprju meta għandna dawn in-nies kollha li qegħdin jiġu jikru!

Hija xi ħaġa ovvja li f'din is-sitwazzjoni dawn m'għandhomx jiġu jikru fl-arja imma għandhom jiġu jikru taħt qafas legali li jagħti protezzjoni lil kulħadd, u 'l hemm irridu naslu.

Għalhekk, Sur President, ikolli ngħid li mhuwiex fair li jkun hawn min jiġi hawnhekk u jsejħilna champagne socialists għax meta jien nara l-appartamenti li qed tibni l-Awtorità tad-Djar u l-lifts li qed tinstalla fil-housing estates mhux biss inħossni soċjalist imma nħoss ukoll li qed nagħmel kif kien jagħmel il-Perit Dom Mintoff fis-snin sebgħin, jiġifieri nagħti bidla ġenerazzjonali lil dan il-pajjiż.

Imbagħad l-Onor.

Ivan Bartolo rrefera għall-proġett tal-lifts li għadni kif semmejt jien, u biex żgur ikun negattiv ikkwotalna anke ittra li dehret f'l-orizzont!

Iva mill-150 lift li se ninstallaw, proprju dak il-lift li l-Awtorità tad-Djar kienet bdiet ix-xogħol fuqu u waqqfitha s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali minħabba l-arkeoloġija li hemm semmielna?!

Iva lanqas hawn ma qed jaqblu magħna meta aħna għamilna xi ħaġa għall-ġid biex noqogħdu attenti li ma nagħmlux ħsara lill-pajjiż u ġew jikkwotaw ittra t'anzjan li kien skorrett totalment?!

Fil-fatt aħna weġibnieh fuq l-istess gazzetta u għednielu li l-ewwel nett dak ix-xogħol ma nbediex fl-2014 imma fl-aħħar tas-sena 2017 u t-tieni nett waqt ix-xogħlijiet kien hemm bżonn li jsir ċertu ċċekkjar minħabba l-iskavar għax meta nbeda t-tħaffir qalulna li dik iż-żona hija arkeoloġika.

Allura x'kellna nagħmlu?!

Anke fil-Marsa kien hemm każijiet fejn ix-xogħol kellu jieqaf kellna kuntrattur Taljan li wara li applika għal dan il-proġett, kif kellu kull dritt li jagħmel, qabad u telaq u ħalliena b'ħofra bid-drenaġġ!

Fil-fatt ġabu dawn il-każijiet anke fuq it-television, u sewwa għamlu, imma ma jidhirlix li hawnhekk aħna kellna xi tort lanqas!

Madanakollu aħna ħadna l-passi li kellna nieħdu u llum il-lift tlesta.

Allura dan huwa tort tal-Awtorità tad-Djar jew tal-Gvern Laburista?!

Għax affarijiet bħal dawn jinqalgħu dejjem, però s-soluzzjonijiet dejjem jinstabu.

Ara mbagħad l-Onor.

Ivan Bartolo ma semmilix lil dawk il-familji li llum qed jibbenefikaw mil-lifts il-ġodda, u lanqas ma semmieli l-fatt li filwaqt li Gvern Nazzjonalista kien jinstalla massimu ta' tliet lifts jew ħamsa fis-sena, illum qed ninstallaw xi 35 lift fis-sena!

Allura din mhijiex xi ħaġa li se ttejjeb il-kwalità tal-ħajja ta' dawn in-nies?!

Kif qal l-Onor.

Ivan Bartolo stess, fiż-żmien li l-Perit Dom Mintoff kien bena dawk l-appartamenti l-lift kien meqjus bħala lussu għax kien għadu jibda bħala teknoloġija fil-pajjiż, u dan minbarra li dawk li marru jgħixu f'dawn l-appartamenti kien għad għandhom madwar 20 jew 30 sena u llum għandhom xi 70 sena.

Jiġifieri llum il-ġurnata s-sitwazzjoni aktar qed tiggrava għax dawn ma jistgħux jibqgħu jistennew il-lift għal għomorhom.

Madanakollu din hija sitwazzjoni li ħallewhielna ta' qabilna, u jekk ta' qablek ma solviex il-problemi bilfors li trid issolvihom inti!

Kemm kienet tkun aktar faċli ħajti u l-ħajja ta' dak li kien hemm qabli li kieku fl-2013 sibna waiting list ta' 500 jew ta' 300!

Ta' 2,800 kienet il-waiting list tafux, ħbieb tiegħi, jiġifieri ma kenitx xi sitwazzjoni faċli ħafna!

Ħalli ngħidlu min kien champagne socialist lill-Onor.

Fil-leġiżlatura ta' qabel l-2013, biex ma jżidux l-ispiża tal-maintenance kienu introduċew sistema li biha dik il-pensjonanta li tgħix f'appartament tal-gvern u jkollha s-saqaf qiegħed iqattar jew inkella jkollha l-katusa tagħmel l-ilma, biex tapplika għall-manutenzjoni kienet tkun trid tiddikjara li qed taqbel illi l-gvern jgħollilha l-kera.

Dik aħna neħħejnieha għax kienet miżura anti-soċjali!

Tafu x'beda jirriżulta b'dik il-miżura?

Li ħafna nies ma bdewx imorru quddiem l-Awtorità tad-Djar għax bdew jaraw li ma jaqblilhomx li biex il-gvern jirranġalhom ftit is-saqaf, imbagħad jgħollilhom il-kera.

Fil-fatt is-servizzi tal-manutenzjoni kienu naqsu, imma l-ħsarat fl-assi tal-pajjiż bdew jikbru!

Il-problemi fl-appartamenti tal-gvern intefgħu taħt it-tapit għax dak iż-żmien kienu jirraġunaw li għandna nnaqqsu l-costs tal-manutenzjoni minħabba li ma kinux worth it għall-kirja li qed indaħħlu fuq il-housing soċjali.

Taf kemm kien il-baġit għall-manutenzjoni tal-housing soċjali fi żmienhom, Sur President? €300,000!

U taf kemm tellajnieh illum dan?

Tellajnieh għal kważi €3.5 miljun!

X'ma neħux pjaċir li ġejjin l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali meta nżur raħal wara l-ieħor flimkien mal-kunsilliera u dawn jesprimu s-sodisfazzjon tagħhom għall-fatt li qed jaraw l-appartamenti tagħhom jiġu miżbugħa u rranġati!

Hawnhekk aħna qed nitkellmu fuq appartamenti li taw servizz denju u soċjali lil dan il-pajjiż għal 50 sena u li kienu tħallew jitmermru biċċiet!

Meta kont tidħol fil-housing estate Okella Agius fil-Ħamrun kont tkun qisek dieħel il-Biċċerija f'ma nafx liema żmien għax fiż-żmien li jien kont is-Segretarju Parlamentari responsabbli minn dak il-qasam, anke l-Biċċerija tal-Marsa rranġajna!

Qabel kont titqażżeż tidħol fil-housing estate Okella Agius għax minn kollox kont issib!

Morru araw Okella Agius illum; kullimkien ġdid, bil-madum eċċ!

Aħna f'moħħna m'għandniex biss lil dawk in-nies li qegħdin fuq il-waiting list.

Lil dawk il-5,400 familja li għandna jgħixu fl-appartamenti tal-gvern għandna nħalluhom hekk, imdendlin?!

Jien, flimkien mas-CEO, maċ-Chairperson u mal-executive heads tal-Awtorità tad-Djar kelli l-inkarigu li nibdew nindirizzaw din il-problema.

Fil-fatt aħna konna l-ewwel Gvern li bdejna ninvestu f'dawn l-appartamenti, u nassigura lil kulħadd li dan mhuwiex faċli għax aktar ma taħdem aktar tibda tirċievi lmenti; min għax ma nbidlitlux il-bozza, min għax il-gallarija tiegħu għadha ma waslitx, min jheddek bil-vot għax ġejja l-elezzjoni, eċċ. Imma allura x'nagħmlu?!

Dan ifisser li aktar ma taħdem, in-nies aktar iridu!

Imma aħna nieħdu pjaċir li għall-inqas in-nies ma qatgħux qalbhom.

Ara fi żmienhom in-nies kien jaqtgħu qalbhom għax ma kien isir xejn mentri aħna qegħdin nagħmluhom l-affarijiet!

Issa, Sur President, fil-ftit ħin li fadalli nixtieq nagħti wkoll elenku tal-iskemi li għandna.

Irrid ngħid ukoll li aħna lesti għas-soluzzjonijiet f'dan il-qasam.

Aħna nixtiequ naraw lil kulħadd jipparteċipa għax dan huwa qasam li jaffettwa l-ħajja ta' kuljum tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Illum is-soċjetà qed tinbidel.

Fil-fatt lanqas il-problemi tal-housing li hemm illum m'għadhom l-istess problemi ta' housing li kien hemm 40 sena ilu.

Illum il-problemi tal-housing huma relatati mat-tkissir taż-żwieġ, u din hija sfortuna għax is-soċjetà tagħna nbidlet ukoll, sija mill-aspett ta' valuri kif ukoll mill-aspett ta' issues oħrajn, u dan kollu qed iħalli l-marka tiegħu.

Pereżempju, il-maġġoranza ta' dawk li qegħdin fuq il-waiting list tal-housing huma nisa, imma mbagħad trid tara wkoll x'ikunu ċ-ċirkostanzi.

Irridu naraw x'inhuma l-għeruq tal-problema li ħafna nies li ma jaslux biex jixtru darhom u għaliex ċerti żwiġijiet m'għadhomx irendu kif kienu qabel.

Din hija issue li aħna bħala Ministeru responsabbli mill-familja xbajna niddiskutuha.

Hemm saħansitra policy documents biex nagħtu s-sostenn kollu tagħna, però din ir-realtà ma teżistix f'Malta biss imma fl-Ewropa kollha.

Kien hemm ukoll żieda fis-single income families, u dan ukoll se jħalli effett għax jekk qabel dawn kienu koppja miżżewġa u llum dawn isseparaw, dawn iż-żewġ naħat iridu li jkollhom l-appartament tagħhom, u hawnhekk qed jintefa' aktar piż fuq l-Istat.

Dawn huma r-realtajiet tal-lum, u huwa inutli li noqogħdu nitqatlu bejnietna politikament għax li rridu nagħmlu f'din is-sitwazzjoni hu li kulħadd iħaddem moħħu ħalli nipprovaw insibu s-soluzzjonijiet.

Fil-fatt fil-fehma tiegħi waħda mill-aktar soluzzjonijiet soċjali u importanti hija dik tal-equity sharing fejn għall-ewwel darba l-Gvern mhux se jiddedika ftit eluf imma se jiddedika miljuni ta' ewro flimkien mal-banek biex jagħti sostenn lil min ma jaffordjax jixtri proprjetà waħdu.

Ta' min jgħid li permezz ta' din l-iskema tal-equity sharing li qed joffri l-Gvern, l-applikant ikun jista' jissieħeb mal-Gvern għal diversi snin fuq il-proprjetà li huwa dejjem xtaq li jkollu.

Għalhekk, Sur President, meta tara dan kollu bilfors ikollok tikkonkludi li l-housing huwa f'qalbna għax il-foqra u dawk in-nies li ma jistgħux jaffordjaw li jsiru sidien ta' darhom huma f'qalbna.

Aħna qegħdin naħdmu biex fil-futur inkunu nistgħu nsolvu aktar minn dawn il-każijiet.

Kulħadd għandu l-viżjoni tiegħu, u l-viżjoni tagħna hi li naqtgħu kemm jista' jkun nies minn fuq il-waiting list li ħallew dawk ta' qabilna, imma fl-istess ħin irridu nagħtu wkoll il-prijorità neċessarja lill-istock eżistenzi biex dan ikun qed irendi għall-futur ta' dan il-pajjiż.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed isemmi wkoll ix-xogħol li sar min-naħa tal-Awtorità tad-Djar.

Minbarra l-1,700 unit ġdid fuq 38 sit differenti li qed nibnu f'diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex, ta' min jagħmel aċċenn anke għall-miżuri li se nieħdu permezz ta' dan il-Baġit din is-sena fuq proprjetajiet abbandunati tal-Istat għax dawn se jiġu rijabilitati biex jintużaw għar-riġenerazzjoni u anke jiżdiedu mal-istock ta' housing soċjali.

Dan jixhed ukoll l-impenn tal-Gvern biex ikompli jżid l-istock li għandu.

Irridu nħarsu wkoll lejn ir-ristrutturar li hemm bżonn fl-Awtorità tad-Djar.

Aħna ma nixtequx naraw awtorità li ma jkollhiex snien biex taħdem imma rridu naraw awtorità li tkun qed isservi l-esiġenzi li għandu pajjiżna llum.

Aħna mhux biss se nagħtuha l-piż li tirregola s-suq tal-kera imma se nagħtuha wkoll aktar xogħol marbut ma' bini ta' proġetti, ma' konċetti ġodda li se ndaħħlu u ma' skemi li se jgħinu u jtejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Semmejna l-istock il-ġdid, u fil-fatt għadni kemm ikkonfermajt li daħlu madwar 90 ċavetta ġdida min-naħa tal-iskema "Nikru biex Nassistu", però dan mhuwiex biżżejjed u din hija biss parti minn skema li qed issir bil-għan li jkompli jikber l-istock ġdid tal-Gvern.

Rigward loans affordabbli, li nista' ngħid jien huwa li aħna għamilna skema ta' social loans, imma kien hemm min ikkritikaha għax qalilna li llum ma tantx issib proprjetajiet li jiswew €85,000, €100,000 jew €120,000.

Dan huwa minnu, imma sadanittant permezz ta' din l-iskema 90 familja saru sidien ta' darhom, jiġifieri din l-iskema kellha l-effett tagħha wkoll.

Issa jekk l-effett ta' din l-iskema kienx wieħed kbir jew żgħir ma nafx, imma li naf hu li llum il-kwalità tal-ħajja ta' dawn id-90 familja tjiebet.

Sur President, aħna ħadna ħsieb li nipprovdu wkoll inċentiv fil-pensjoni lil dawk l-anzjani li għandhom proprjetà tal-Gvern u li qed jgħixu f'xi dar tal-anzjani biex jgħaddu din il-proprjetà lura lill-Istat u b'hekk huma stess ikunu qed jgħinu lill-Gvern isolvi l-issue tal-akkomodazzjoni soċjali billi għall-inqas ikabbar l-istock li għandu.

Ħriġna skema oħra li hija interessanti ħafna u li nixtieq li tkun aktar popolari, imma milli jidher l-ammont ta' proprjetà battala fil-pajjiż qed jonqos drastikament.

Għalhekk jekk hemm xi proprjetà battala fil-qalba tar-raħal, issa huwa l-mument li wieħed jibbenefika minn din l-iskema għax il-Gvern qed jagħti sa €25,000 f'għajnuna lis-sidien biex jirriġeneraw din il-proprjetà, li llum hija abbandunata, u jikruha lill-Gvern anke b'rati vantaġġjużi ħafna għal għaxar snin.

Din hija skema li nixtieq li nkompli ntejjibha, kif tejjibnieha matul dawn l-aħħar ġranet, anke billi qed nagħtu s-servizz tal-perit kif ukoll servizzi oħrajn min-naħa tal-Awtorità tad-Djar sabiex aktar nies jipparteċipaw.

Hawnhekk bilfors irrid nerġa' nsemmi x-xogħol li qed isir relatat mal-lifts.

Fil-fatt bi pjaċir ngħid li x-xogħol tal-installazzjoni tal-lifts miexi ġmielu fuq 110 blokki ta' appartamenti li qed jibbenefikaw mill-iskema tal-ERDF (European Regional Development Fund), imma qed jiġu installati wkoll lifts li l-Awtorità qed tixtri minn butha biex b'hekk ikompli jikber in-numru ta' appartamenti li jibbenefikaw minn din il-miżura.

Ta' min isemmi wkoll l-iskemi li ġew introdotti għal persuni b'diżabilità, fosthom l-iskema "Sir Sid Darek", li ħallejnieha miftuħa għal min jixtieq isir sid ta' daru.

Fatt interessanti ħafna hu li fis-sena 2018 ħriġna €1,300,000 f'sussidji għal min sar sid ta' daru jew inkella għandu l-ewwel residenza, jiġifieri altru milli n-nies mhumiex qed jixtru l-proprjetà!

Tant hu hekk li dan il-Baġit kompla jiżdied.

L-istatistika turi dan b'mod ċar għax kien hemm 131 koppja għarajjes, 156 koppja miżżewġa, 94 persuni waħedhom u 20 persuna separata jew ġenitur wieħed.

Din l-istatistika qed tindika b'mod ċar li l-aktar mudell li għadu jaħdem ħafna fix-xiri tal-proprjetà huwa meta koppja tingħaqad flimkien.

Nixtieq insemmi wkoll l-infurzar li sar min-naħa tal-Awtorità tad-Djar marbut ma' min qed jabbuża mill-appartamenti tal-gvern.

Dan kollu juri l-inizjattiva li aħna għandna.

Ta' min isemmi wkoll ix-xogħol ta' tisbiħ li qed isir flimkien mal-kunsilli lokali.

Biżżejjed ngħid li l-Awtorità tad-Djar qed tinvesti madwar €500,000 għal xogħol ta' tisbiħ u xogħlijiet oħra li huma relatati mal-komun fejn lir-residenti ta' dawn l-appartamenti tajniehom ir-responsabilità li jieħdu ħsieb l-appartament tagħhom huma stess, anke permezz ta' għajnuna finanzjarja, u mbagħad wara jkunu jistgħu jsiru amministraturi ta' dawn il-blokki.

Sur President, meta nara dak kollu li sar f'dan il-qasam bilfors ikolli ngħid: Kemm jien kburi li jien Soċjalist!

Għalhekk huwa inutli li f'din il-kampanja elettorali l-Partit Nazzjonalista qed jiġi hawn u filli jirreferi għalina bħala "Gvern Laburista" u filli issa qed jgħajjarna "Soċjalisti"!

Aħna nieħdu pjaċir li qed isejħulna Soċjalisti għax b'hekk aktar qed juruna li aħna l-uniku Partit li qed jindirizza l-elementi soċjali f'dan il-pajjiż!

Sfortunatament ma nistax ngħid l-istess għall-Partit Nazzjonalista għax dawn qatt ma kienu soċjalisti u aħna dejjem konna l-aktar partit li indirizza l-aspetti tal-akkomodazzjoni soċjali, tal-benefiċċji soċjali u issues soċjali oħrajn.

Naħseb li din hija l-akbar konferma li aħna m'aħniex champagne Socialists imma Partit Soċjalista!

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi, kif inhu xieraq, nirringrazzja lil dawk kollha li kkollaboraw miegħi fil-ħidma relatata mal-Awtorità tad-Djar matul din is-sena.

Nirringrazzja lill-Ministru Michael Falzon kif ukoll lis-Segretarju Parlamentari Anthony Agius Decelis, li huwa responsabbli mill-qasam tal-anzjani u li nikkollaboraw ħafna flimkien.

Nirringrazzja partikolarment lis-CEO u liċ-Chairperson tal-Awtorità tad-Djar - dawn jieħdu ħafna paċenzja bija għax jien kuljum inkun irrid aktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' housing - kif ukoll lill-istaff tiegħi bħala Segretarjat Parlamentari.

Dan mhuwiex xi settur faċli, anzi huwa iebes ħafna, però fl-istess ħin huwa settur li jagħtik ħafna sodisfazzjon għax permezz tal-għajnuna li tagħti, inti tkun tista' tara l-kwalità tal-ħajja tan-nies titjieb.

Fl-aħħar mill-aħħar id-dover tagħna bħala politiċi huwa li niġu hawn b'wiċċna minn quddiem u nippreżentaw il-kont ta' ħidma li nkunu wettaqna matul is-sena.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorita tad-Djar għas-sena 2019, skont il-Mozzjoni kif imressqa mill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

L-ISPEAKER: Din il-votazzjoni se tittieħed fid-29 ta' Mejju 2019 jew f'data oħra li tiġi maqbula bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Mejju, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2019.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni - Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, nixtieq nuża l-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi fl-Aġġornament tal-lum biex nitkellem dwar il-kultura magħrufa bħala throwaway culture.

Hawnhekk qed nirreferi b'mod partikolari għal meta xi wħud minna nwarrbu lill-anzjani tagħna fil-ġenb u ma nirrikonoxxux il-ħidma li jkunu għamlu tul ħajjithom.

Fil-fatt uħud mill-anzjani jħarsu lejn dan iż-żmien bħala qisu l-aħħar fażi jew inkella bħala t-tielet u l-aħħar parti tal-ħajja tal-bniedem.

Dan bħal meta l-jum jibda jidlam u jkun riesaq il-lejl; hekk l-anzjanità hija meqjusa bħala t-tmiem tal-ħajja ta' kull bniedem.

Għalhekk dik il-persuna li qabel kienet tarmi s-saħħa u li issa bdiet tmajna, meta tirrealizza li teżisti din l-idea tat-throwaway culture tħossha d-doppju, b'mod speċjali jekk din il-persuna, li issa tkun anzjana, tkun għamlet l-almu u l-ħila kollha tagħha biex tara lill-familja tagħha kif ukoll lis-soċjetà tagħna timxi 'l quddiem.

Sur President, il-bniedem meta jkun tarbija jibda l-mixja tiegħu fuq erba' saqajn, imbagħad meta jikber ftit jibda jimxi fuq żewġ saqajn sakemm fl-aħħar jispiċċa fuq tliet saqajn; iż-żewġ saqajn tiegħu u l-bastun.

Hemm bżonn naħdmu biex dak il-bastun ikun jirrappreżenta lis-soċjetà tagħna.

Fil-politika tisma' diversi slogans, fosthom "Soċjetà li Jimpurtaha", "Malta f'Qalbna" jew inkella "Malta Tagħna Lkoll".

Ikun tajjeb li dak il-bastun, jiġifieri dik it-tielet sieq, verament tintgħaraf minn Malta tagħna u li aħna nagħrfuha mill-valur tal-ħniena, mill-valur tat-tjubija u mill-valur tas-solidarjetà li tkun tatna.

F'moħħna Malta hija sinonima mal-pellikan li jqatta' minn laħmu u jagħti lil uliedu.

Fil-fatt meta aħna mmorru f'xi pajjiż ġar tagħna, speċjalment f'xi pajjiż Għarbi, jgħidulna li "Malta ħanina, ħobża u sardina".

Anke l-Bibbja, meta tirrakkonta l-miġja ta' San Pawl f'Malta tgħid li "n-nies tagħha ġabu ruħhom magħna bi ħlewwa liema bħalha", jiġifieri anke l-Bibbja lilna l-Maltin tiddeskrivina bħala persuni ospitabbli li nuru ħniena anke mal-barranin u mar-refuġjati għax fuq kollox San Pawl hekk kien meta sab ruħu f'pajjiżna.

Għalhekk ejjew inkunu bastun ta' veru biex il-ġustizzja soċjali sseħħ awtomatikament u ħadd ma jħossu eskluż f'pajjiżna, lanqas l-anzjani u l-pensjonanti tagħna.

Jeżistu diversi bsaten madwarna, imma aħna rridu nkunu bastun li joħroġ minnu lewż misjur, li joħorġu minnu l-fjuri u li joħroġ minnu l-frott għax is-soċjetà trid tbiddel dak il-bastun.

Soċjetà li jimpurtaha tieħu ħsieb lill-anzjani b'mod ħolistiku biex dawn ikollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Sfortunatament ħafna drabi diversi anzjani jħossuhom bħala toqol fil-ħajja, li jeżistu għax hawn il-wisa' tant li ġieli tinduna li jħossuhom skomdi meta tistaqsihom jekk marx iżurhom xi ħadd.

Nisimgħu ħafna stejjer.

Pereżempju, storja li meta smajtha weġġgħetni ħafna kienet dik ta' missier li m'ilux qassam dak kollu li kellu lil uliedu qabel mewtu - u hawn mhux qed nitkellem fuq xi €1,000 jew €2,000 imma qed nitkellem fuq eluf - u mbagħad qatta' l-aħħar Milied waħdu.

Jekk allura wasalna s'hawn, jien ngħid li llum Malta hi xotta u bierda, anzi hija ċimiterju!

Għaldaqstant irridu naħdmu aktar fis-soċjetà tagħna għas-solidarjetà u għall-kompassjoni, speċjalment fejn hemm it-tbatija u l-qtigħ il-qalb.

Irridu nkunu aħna li nibnu din il-kultura, u għalhekk ejjew nuru fil-prattika li aħna nagħtu kas.

Aħna ma nistgħux inwarrbu l-għeruq tagħna għax l-għeruq tagħna ġejjin proprju mill-anzjani tagħna.

Għandna nagħmlu minn kollox biex inwarrbu t-throwaway culture għax din hija kultura li tpoġġi l-interess tal-flus qabel kull interess ieħor, din hija kultura li lill-bniedem tagħtih valur skont kemm għadu tajjeb, skont jekk għadux jimxi u skont jekk għadux iħallas.

Għal darb'oħra hawn aħna qed inkunu inġusti mal-aktar persuni vulnerabbli; ma' dawk l-anzjani li s-soċjetà teħtieġ li żżidilhom il-miżuri tal-wens biex ħadd minnhom ma jibqa' lura jew iħoss li hu ta' piż żejjed.

B'hekk biss inkunu nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li Malta hija solidali, li din hija soċjetà li jimpurtaha, li Malta hija f'qalbna.

Huwa biss meta Malta tkun ħanina ma' kulħadd li nkunu nistgħu ngħidu verament li Malta hija ħanina.

Għalhekk għandna ngħinu lill-ħaddiema kollha li jaħdmu fil-qasam tal-anzjani jkabbru l-firxa ta' servizzi li dawn jistgħu joffru fil-komunità, l-aktar lil dawk li għandhom mard terminali u lil dawk li hemm madwarhom.

Sur President, dawk il-qraba li jduru bl-anzjani wkoll għandhom jiġu rikonoxxuti għax dawn ikunu waqqfu ħajjithom biex jakkumpanjaw lill-anzjani li jiġu minnhom fl-aktar mumenti ebsin tal-ħajja, u dan huwa ġest mill-isbaħ ta' umanità.

Din hija Malta li din in-naħa tal-Kamra toħlom biha!

Għalhekk aħna fl-Oppożizzjoni kontinwament ngħidu li rridu "soċjetà li jimpurtaha".

Aħna rridu li Malta tkattar għemejjel u servizzi ta' ħniena biex ħadd ma jbati, ħadd ma jisfa abbandunat u ħadd ma jmut waħdu għax din hija xi ħaġa li tweġġa' u tbeżża' lil ħafna anzjani.

Meta persuna tirtira mix-xogħol tħoss bidla kbira, però huwa importanti li din fl-ebda mument ma tħossha parti minn throwaway culture.

Filli persuna jkollha ħajja mimlija u filli tqum mingħajr ma taf x'se taqbad tagħmel, u allura huwa ta' swied il-qalb meta tisma' li xi wħud jibdew litteralment jistennew il-mewt ġejja għalihom.

Sur President, jien nawgura li dan il-bastun li qed insemmi jintuża b'dinjità bħalma re jżomm it-tron, il-baklu u x-xettru tiegħu, però dan jista' jseħħ biss jekk indaħħlu mill-ġdid kultura favur il-ħajja mill-ġuf sa meta persuna tkun fuq is-sodda tal-mewt.

Għandna nuru rispett lejn l-anzjani tagħna, fosthom billi nċedu postna meta ma jkunx għad fadal aktar postijiet battala fuq il-karozza tal-linja u billi nieħu l-pariri tagħhom, inħarsu lejhom 'il fuq u ngħożżu kliemhom.

Intom ġejtu qabilna.

Intom missirjietna.

Intom ħdimtu u stinkajtu biex illum aħna writna tant affarijiet sbieħ li sibna madwarna f'ħajjitna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, jien se nkompli minn fejn ħalla l-Onor.

Minn din in-naħa aħna jimpurtana mis-soċjetà u rridu noħolqu "soċjetà li jimpurtaha".

Għalhekk bħala l-kelliem tal-Oppożizzjoni għall-agrikoltura, illum jien nixtieq nitkellem kontra l-iżvilupp jew il-ħsieb ta' żvilupp li jista' jkun hemm proprju f'żona li sal-lum għadha kollha għelieqi, u hawn qed nirreferi għal dik l-area li ngħaddu minnha aħna u deħlin Ħaż-Żabbar.

Ma jistax ikun li naslu f'sitwazzzjoni fejn kważi l-art u l-ħruġ tal-permessi tal-bini għal dan il-Gvern jispiċċaw bħala supply on demand.

Qed noħorġu permessi skont kemm neħtieġu sabiex inżommu l-ekonomija tagħna għaddejja!

Jekk se nibqgħu għaddejjin b'din it-tip ta' loġika, f'dan il-pajjiż lanqas se jibqa' mqar biċċa raba' int u dieħel f'xi lokalità!

Dan huwa l-uniku spazju miftuħ li baqa' f'Ħaż-Żabbar.

Is-sena li għaddiet mort għall-festa ta' Ħaż-Żabbar u kumbinazzjoni jien u dieħel f'dan ir-raħal għedt bejni u bejn ruħi: Kemm hu sabiħ dan ir-raba'!

Kos, s'issa għadu ma nbeniex!

Madanakollu lanqas laħqet għaddiet sena li ma kienx hemm min tefa' għajnejh fuqu biex jara kif jibnih!

Illum kważi kważi saret titqies bħala saħta jekk bejn il-bini jkun għad hemm xi biċċa raba' li għadha ma nbnietx.

Fil-fatt jekk ikun għad hemm xi biċċa raba' f'area li tkun diġà nbniet, għid li xi ħadd se jittanta jitlob biex jinħarġu l-permessi ħalli dik il-biċċa raba' tinbena!

L-ewwel raġuni li għaliha jien kontra li jinħarġu dawn il-permessi tal-bini hija għaliex ma nistgħux nibqgħu nħarbtu l-ftit raba' tajba li baqgħalna.

Diġà wasalna f'ċirkostanza fejn għandna numru limitat ta' bdiewa li dejjem qed nitilfu minnhom, u għalhekk huwa ħażin li issa se nkomplu nitilfu mir-raba' li għandna, u dan kollu biex inkomplu nżidu mal-ħafna bini li diġà bnejna.

It-tieni raġuni li għaliha jien kontra li jsir dan l-iżvilupp hija għaliex din ir-raba' qed iservi ta' pulmun għal dawk in-naħat, u jekk se nippermettu li tinbena din il-ftit raba' wkoll, nistgħu ngħidu li dak ir-raba' kollu li kien deher f'ritratt fil-ħarġa tat-Times of Malta tat-Tlieta 7 ta' Mejju se jispiċċa kollu.

Hemmhekk hemm fejn toħloq nofs Ħaż-Żabbar ieħor!

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk!

Il-Prim Ministru kien qal li hu ma jippjanax, li jimxi ġurnata b'ġurnata u li lanqas f'uliedu ma jaħseb fit-tul, però f'dan il-każ se naslu f'ċirkostanza fejn lil Malta se nikluha sempliċement biex inkomplu nibnu aktar bini ħalli nsostnu t-tkabbir ekonomiku.

Hemm bżonn nifhmu li l-prezz li se nħallsu għal dan it-tkabbir ekonomiku mhuwiex se jkun biss wieħed ambjentali imma se jkun saħansitra valur uman, ċjoè l-bniedem.

Jien inħobb ngħid li meta kollox jiġi jiswa ħafna flus, il-bniedem jiġi ma jiswa xejn, u dan huwa aspett ieħor tal-istess suġġett li qabad l-Onor.

Ma jistax ikun li kull biċċa ġnien li naraw f'kull lokalità naraw kif se nibnuh, bħalma kien ġara fil-każ ta' Ħal Għaxaq!

Fil-Mosta għandna ġnien fil-qalba tar-raħal, u anke hemm, diġà kien hemm min tefa' għajnejh fuqu biex jinbena!

Jekk irid il-Gvern jista' jixtrih bil-prezz li hemm il-konvenju fuqu u jagħtih lill-komunità għall-użu pubbliku bħala ġnien, imma ma jistax ikun li kull spazju miftuħ li hemm f'kull lokalità jispiċċa mhedded li jiġi mibni.

Dak kien l-ewwel argument li xtaqt nagħmel f'dan il-ħin tal-Aġġornament.

Argument ieħor li nixtieq nagħmel huwa dan.

Wara erbat ijiem li għamel l-istatement li għamel, il-Prim Ministru ammetta, meta ġie mistoqsi, li kien insensittiv għar-rimarki li għadda fuq il-barranin.

Dan wara li waqt dibattitu li kellu mal-Kap tal-Oppożizzjoni, għar-raġunijiet tiegħu - dawn ir-raġunijiet huwa responsabbli għalihom - spiċċa kważi biex jargumenta mal-Kap tal-Oppożizzjoni li lill-barranin ma jridhomx aħjar mill-Maltin.

Imma mbagħad wara erbat ijiem il-Prim Ministru għax kien mistoqsi - ta' Prim Ministru li hu, ħa biżżejjed żmien biex jaħsibha u jiddeċiedi jekk kienx insensittiv jew le, u forsi li kieku ma kienx mistoqsi, lanqas kien jgħid li kien insensittiv! - wieġeb li kien insensittiv.

Kollox sew però dan mhuwiex biżżejjed.

Mhuwiex biżżejjed li l-Prim Ministru jgħid sempliċement li kien insensittiv u jieqaf hemm.

Jekk il-Prim Ministru tassew irid jurina li kien insensittiv, allura aħna ngħidulu: Walk the talk; agħtina l-eżempju u l-provi li inti veru jiddispjaċik ta' dak il-kliem li għedt!

Sur Prim Ministru, issa trid tipprova li l-loġika li esprimejt ma tispiċċax il-loġika ta' dan il-Gvern, u se ngħid għaliex qed ngħid hekk.

Pereżempju, il-Prim Ministru huwa rrapportat li qal:

Dan ġie rapportat nhar il-Ħamis, 2 ta' Mejju.

Il-Prim Ministru ma kellux għalfejn iħossu tant dahru mal-ħajt waqt id-dibattitu li jispiċċa jgħid dik il-frażi għax għal min hu sensittiv, dik il-frażi kważi hija bidu ta' razziżmu.

Dan huwa bidu ta' kif f'dan il-pajjiż tista' tinżera' aktar firda milli diġà hawn; aktar klassiżmu u aktar mentalità fejn wieħed iħossu aħjar minn ħaddieħor.

Sur President, f'Malta nqatel bniedem ta' kulur iswed kiesaħ u biered li kien missier ta' tlett itfal, u nixtieq inkun naf fejn waslu l-investigazzjonijiet.

M'iniex nalludi għar-raġuni għalfejn inqatel, però hawn nixtieq nikkwota lill-President ta' Malta l-ġdid, l-Eċċellenza Tiegħu l-Onor.

George Vella, li malli laħaq mill-ewwel esprima l-ħsibijiet tiegħu u qal li hu jittama li dan il-qtil ma kienx riżultat ta' nies - hawn se nkun ħanin u noqgħod attent kif nitkellem - li ma jogħġbuhomx il-barranin.

F'dan il-pajjiż jeżistu dan it-tip ta' tentattivi.

Hawnhekk irrid nirreferi wkoll għal dak li kien qed jgħid l-Onor.

Ivan Bartolo, li tkellem tajjeb ħafna fuq l-anzjani.

Fil-fatt it-Times of Malta ta' nhar it-Tlieta li għadda rrapportat li minn studju li sar dwar loneliness "results deemed 'worrying'".

Meta tliet snin ilu jien kont sindku tal-Mosta u l-Onor.

Ivan Bartolo kien viċi sindku bilkemm ma kienx hemm min daħak bina meta konna għedna li waħda mill-prijoritajiet tal-ħidma tal-Kunsill kienet li niġġieldu kontra l-abbandun.

Ħadd ma beda jifhimna dak iż-żmien!

Illum, madwar tliet snin jew erba' snin wara, diġà għandna l-front page tat-Times of Malta tgħidilna li l-abbandun huwa riżultat ta' min jinkwieta fuqu, u dan minkejja li pajjiżna huwa żgħir u li kulma jmur aktar qed jimtela bin-nies.

Sur President, illum jien ġejt hawn naqsam ċertu tħassib mal-poplu Malti.

Dan ir-raġel ta' kulur iswed, li kif għedt diġà, huwa missier ta' tlett itfal, inqatel.

L-investigazzjoni tiegħu fiex waslet?

Jien inżomm lil dan il-Gvern responsabbli biex jagħtina tweġiba u mhux niftgħu l-qtil ta' raġel u ta' missier ta' tlett itfal taħt it-tapit għax għalkemm dan huwa pajjiż li fl-Att tal-Appostli ssemma minħabba li San Pawl qal kliem sabiħ fuqna l-Maltin meta qal li l-Maltin laqgħuhom b'imħabba kbira, ikolli ngħid li bħala pajjiż qed ninbidlu.

Jien għalhekk issa nitlob lill-Prim Ministru biex ma jgħidx li kien insensittiv fid-diskors tiegħu u jieqaf hemm imma juri bil-prattika kemm kien insensittiv.

Għal darb'oħra nerġa' nitlob lill-Prim Ministru biex jerfa' r-responsabilità.

It-Times of Malta tal-1 ta' Mejju, 2019 irrapportat hekk:

Din qalha l-Onor.

Karl Gouder wara li tkellmet il-UĦM.

Ma jistax ikun li llum ikollna rapport datat 27 ta' April 2019 fuq it-Times of Malta li jgħid hekk:

Jiġifieri dawn tħallsu tmien xelini, għal min għadu jiftakar ix-xelini, jew inkella 43 ċenteżmu tal-lira Maltija s-siegħa!

Huwa biżżejjed li wieħed iħares lejn ċerti kuntratti u agreements li qed isiru bejn il-barranin u s-sidien tal-kirjiet Maltin biex tibda tinduna f'liema skjavitù qed jaħdmu ċerti barranin li qed jgħixu f'pajjiżna u b'liema mod is-sidien Maltin qed jorbtu lill-barranin meta qed jiġu biex jikru l-appartamenti lill-barranin!

Jien nitlob lill-Gvern jindaga sabiex jara jekk il-ħaddiema kollha, huma min huma, ġew għal liema raġuni ġew f'pajjiżna, huma ta' liema kulur huma, hi x'inhi l-orjentazzjoni sesswali tagħhom u jħaddnu liema reliġjon iħaddnu … Għax huwa hawnhekk fejn imissna nitkellmu fuq l-ugwaljanza!

Lill-Prim Ministru jien ngħidlu: Walk your talk; agħti xhieda ta' dak li qed tgħid!

L-ugwaljanza mhijiex biss bejn min hu gay u bejn min mhuwiex gay imma l-bnedmin kollha għandhom l-istess dinjità.

Se naħdmu biex naraw li l-bnedmin kollha li jgħixu f'dan il-pajjiż jiġu ttrattati bl-istess dinjità umana?

Ftit tal-ġranet ilu u anke qabel f'dan il-pajjiż għaddejna liġijiet biex jiġu mħarsa d-drittijiet tal-annimali.

Illum għandna liġijiet li jistipulaw f'liema spazju ta' gaġġa jridu jgħixu l-annimali, u jekk jisntab annimal jew tajra f'gaġġa bi spazju inqas minn dak li huwa stipulat, is-sid ta' dawn l-annimali jista' jeħel ċitazzjoni.

Fil-fatt jien nasal biex ngħid li llum f'dan il-pajjiż, bħall-kumplament tad-dinja, għandna liġijiet li aktar jagħtu ġieħ u jirrispettaw lill-annimali milli lin-nies tad-dinja.

Irridu narawhom dawn l-affarijiet!

Aħna hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu kontra l-barranin.

Min qal li qed nitkellmu kontra l-barranin?!

Jien niġi hawn u nitkellem favur id-dinjità tal-bniedem, hu min hu.

Wara kollox dak ifisser li tkun Malti, dak ifisser li tkun tħobb l-ugwaljanza, dak ifisser li tkun Nisrani, dak ifisser li tkun politiku li ma tiżrax il-firda u dak ifisser li tkun politiku li ma tiżrax il-biża'!

Il-Prim Ministru jgħid li huma mhumiex fuq in-naħa tal-firda, li huma mhumiex fuq in-naħa tal-biża' u li huma qegħdin fuq in-naħa tal-ugwaljanza, però l-fatti mhumiex qed juru li hu mhux qed jiżra' l-biża'!

Pereżempju nhar il-Ġimgħa, 26 ta' April ġie rrapportat hekk fuq The Times of Malta:

Issa mhux għall-korruzzjoni biss qed nissemmew barra minn Malta, imma anke għall-fatt li l-ħaddiema barranin li jaħdmu f'Malta huma vulnerabbli u huma soġġetti għall-esplojtazzjoni!

Għandna Gvern li jgħid li huwa favur l-ugwaljanza, li huwa kontra l-firda u li huwa kontra kull ħaġa li tbeżża', però dan qed jimpurtah minnhom?

Rapport ieħor minn The Times, din id-darba tat-Tnejn, 29 ta' April jgħid hekk:

Dawn ir-rapporti kollha qed jitkellmu fuq sitwazzjonijiet differenti li qed iseħħu f'Malta, li dalwaqt jaslilha l-istaġun tal-festi, u aħna l-politiċi nkunu minn ta' quddiem f'kull quddiesa pontifikali li jkun hemm!

Iva, dawn l-affarijiet qed iseħħu f'Malta, fil-pajjiż fejn niftaħru kemm aħna Kattoliċi u fil-pajjiż fejn kull politiku jifraħ u jixrob il-birra f'isem il-qaddis u l-qaddisa!

Ħalli nerġa' naqra t-titlu ta' dan ir-rapport:

Dan kollu qed isir f'din it-tikka ta' gżira taħt it-tmexxija tal-Onor.

Ħalli nerġa' naqra t-titli ta' dawn ir-rapporti kollha:

Imbagħad fl-aħħar kellna anke rapporti tal-Gvern Amerikan rigward il-prostituzzjoni f'dan il-pajjiż fejn barranin, speċjalment Ċiniżi, qed jinġiebu Malta għall-prostituzzjoni.

jiġifieri f'dan il-pajjiż għandna l-iskjavitù wkoll, Sur President!

Dawn l-affarijiet qed jiġru f'Malta!

Hawnhekk nixtieq nikkwota wkoll rapport ieħor fuq il-prostituzzjoni, din id-darba mill-Malta Today, li jgħid hekk:

Tafu kemm ilna ngħidu li l-Prim Ministru huwa nkwetat fuq dan?

Mit-28 ta' Ġunju 2017!

Daqshekk ilu nkwetat il-Prim Ministru!

U daqshekk ilna nistennew biex forsi naraw kif niġġieldu dan l-isfruttament tan-negozju illeċtu tal-prostituzzjoni f'dan il-pajjiż!

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Mejju, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes.

Fis-7.29 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTA ENTERPRISE – INTRAPRIŻI LI ĦARĠITILHOM LETTER OF INTENT GĦALL-PRODUZZJONI TAL-KANNABIS MEDIĊINALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm intrapriżi li applikaw mal-Malta Enterprise biex tinħarġilhom Letter of Intent għall-produzzjoni tal-Kannabis għal skopijiet mediċinali u riċerka u fil-każ ta' dawk li huma diġà pubbliċi jgħid għal kemm talbu spazju f'metri kwadri ta' art għall-operat tagħhom?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Malta Enterprise flimkien mal-Malta Industrial Parks bħalissa għaddejjin b'diskussjonijiet mal-kumpaniji li nħarġitilhom il-letter of intent fuq l-ammont ta' spazju.

L-ammont totali ta' spazju mitlub huwa aktar minn 30,000m2.

MALTA INDUSTRIAL PARKS – ŻONI IDENTIFIKATI GĦALL-PRODUZZJONI TAL-KANNABIS GĦAL SKOPIJIET MEDIĊINALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7955, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-pjanti ta' dawk iż-żoni li l-Malta Industrial Parks (MIP) identifikat bħala żoni li fihom isiru faċilitajiet li minnhom joperaw l-azjendi li se jkunu qed jipproduċu l-kannabis għal skopijiet mediċinali?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ż-żoni li ġew identifikati jvarjaw minn plots jew proprjetajiet vakanti ġewwa industrial estates eżistenti.

Id-disinji u l-pjanti mhumiex se jiġu ppreżentati minħabba s-sensittività kummerċjali.

MALTA ENTERPRISE – RIFUŻJONI TA' INVESTMENT AID JEW ASSISTENZA OĦRA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' dawk il-każijiet (mingħajr ma' jsemmi l-ismijiet tal-intrapriża) li l-Malta Enterprise jew il-Malta Industrial Parks (MIP) qed titlob għal rifużjoni ta' investment aid/inċentivi oħra li ngħataw lill-kumpaniji li ma żammewx mal-obbligi tagħhom meta ngħataw tali investment aid/inċentivi oħra?

Għal kull każ jista' jagħti:

a) x'investment aid/inċentivi oħra ngħatat l-intrapriża?

b) x'għamlet jew qed tagħmel il-Malta Enterprise jew l-MIP biex tirkupra l-ammonti rispettivi?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda każ pendenti fejn il-Malta Enterprise qiegħda titlob rifużjoni t'assistenza mogħtija taħt skemi tagħha minħabba li l-benefiċjarji ma żammewx mal-obbligi tagħhom.

Intant, il-Malta Enterprise qiegħda tipprova tirkupra €107,872 mingħand ħames benefiċjarji li bbenefikaw taħt l-iskema ERDF Energy Grant Scheme li kienet attiva bejn l-2010 u l-2013.

Dawn ir-rifużjonijiet ikopru penali imposti mill-Internal Audit and Investigation Department minħabba irregolaritajiet fil-proċess ta' xiri ta' apparat li fuqu ngħatat l-assistenza.

Fuq l-istess skema kien hemm ukoll tliet benefiċjarji oħra li waslu f'arranġament mal-Malta Enterprise biex jirrifondu l-penali imposti.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 7961 u 7169 jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' qabdiet ta' droga li għamlet il-Pulizija jew xi forza tal-ordni fl-2017, fl-2018 u sal-lum fl-2019, u għal kull qabda jagħti l-informazzjoni mitluba b'mod aggregat:

a. ta' meta saret;

c. fiex kienet tikkonsisti d-droga u f'liema kwantità?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li lista sħiħa ta' qabdiet ta' droga li għamlet il-Pulizija li tinkludi qabdiet li ġew riferuti lilha mid-Dipartiment tad-Dwana fis-snin 2017, 2018 u sa Marzu 2019, huma kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

It-tabella tinkludi d-data ta' meta saret il-qabda kif ukoll dettalji tad-droga u l-kwantità maqbuda.

ĦAL SAFI – TRIQ IL-KUĊĊARD – XOGĦOL

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9923 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkompla u jispiċċa x-xogħol fuq Triq il-Kuċċard Ħal Saf,i li ilu wieqaf mill-2013 peress li dan ix-xogħol kien jifforma parti integrali mix-xogħol ta' Vjal ix-Xarolla ż-Żurrieq?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastructure Malta għaddejja bi proġett b'investiment ta' €1.3 miljun biex tibni mill-ġdid Triq il-Kuċċard, li tgħaqqad Vjal ix-Xarolla, fiż-Żurrieq, ma' Ħal Safi u Ħal Kirkop.

Fil-fatt ix-xogħlijiet li se jsiru huma simili ħafna għal dawk li diġà saru fi Vjal ix-Xarolla, li wkoll inbniet mill-ġdid is-sena li għaddiet.

Bħalissa Triq il-Kuċċard tinkludi triq waħda li tintuża kemm mir-residenti li jgħixu fiha u anke minn dawk li jivvjaġġaw minnha biex jaslu minn lokalità għal oħra.

It-triq ilha snin twal tistenna li tinbena mill-ġdid minħabba l-istat ħażin li tinsab fiha.

Permezz ta' dan il-proġett, din it-triq qed tinbidel f'żewġ toroq separati, waħda b'żewġ korsiji, bankina u korsija għar-roti biex ikun hemm aċċess aħjar għal mezzi differenti ta' ivvjaġġar bejn it-tliet irħula fl-inħawi u triq maqtugħa għaliha bi drittha bħala service road għar-residenti li jgħixu hawnhekk.

B'hekk, ir-residenti jkollhom ambjent aħjar, b'inqas ħsejjes u inqas perikli ta' aċċidenti.

Qed isiru wkoll madwar kilometru ta' bankini ġodda u erba' pedestrian crossings.

L-ispazji ta' parkeġġi mal-ġnub tat-triq se jiġu organizzati aħjar biex ikunu aktar aċċessibbli.

Se tiġi installata wkoll sistema ta' dwal tat-toroq ġdida.

Sabiex jonqsu d-diffikultajiet għar-residenti u dawk li jivvjaġġaw fl-inħawi, il-proġett ta' Triq il-Kuċċard ġie ppjanat li jsir f'żewġ fażijiet; l-ewwel isir il-bini tat-triq ewlenija ta' żewġ korsiji ġdida, u mbagħad tibda ssir ukoll is-service road bil-bankini u spazji ta' parkeġġi aktar aċċessibbli milli hemm llum.

Fl-ewwel fażi tal-proġett, Infrastructure Malta qed tibdel u ssaħħaħ ukoll is-sistemi tad- distribuzzjoni li jgħaddu minn taħt it-triq.

B'kollox se jitpoġġew aktar minn 1.6 kilometri ta' pajpijiet u cables għal servizzi tal-ilma, tal-elettriku u tat-telekommunikazzjoni, kif ukoll sistemi għall-ilqugħ u l-ġbir tal-ilma tax-xita.

Mal-ġenb tat-triq diġà nbena ħajt tas-sejjieħ li jifridha mill-għelieqi li hemm lil hinn minnha.

Bħal Vjal ix-Xarolla, Triq il-Kuċċard tinsab f'żona ta' sinifikat arkeoloġiku importanti.

Għalhekk Infrastructure Malta qed tieħu diversi miżuri biex tiżgura li jekk jinstabu xi fdalijiet storiċi taħt it-triq eżistenti, jiġu dokumentati u konservati.

B'kollaborazzjoni sħiħa mas-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali, kull xogħol li jinvolvi tħaffir qed isir fil-preżenza ta' arkeologi awtorizzati.

F'ċerti żoni, biex ma ssirx ħsara lil xi sejbiet li jista' jkun hemm, ix-xogħol jeħtieġ isir bl-għodda tal-idejn, bħal pali, minflok gafef u makkinarju ieħor.

Fdalijiet ta' qabar li kien instab fil-passat f'din it-triq ġew inkorporati fid-disinn ġdid tat-triq, sabiex jibqa' jkun jista' jiġi apprezzat mill-pubbliku.

Fil-fatt diġà ġiet skavata parti estensiva tat-triq bl-idejn fejn jeħtieġ jitpoġġew is-servizzi ġodda taħt l-art.

Bħalissa qegħdin isiru l-istudji u surveys arkeoloġiċi neċessarji tal-wiċċ tal-blat li nkixef s'issa.

Infrastructure Malta se tkompli tagħti l-appoġġ kollu meħtieġ lill-arkeologi li qed jagħmlu dan ix-xogħol, sabiex jiġi żgurat li x-xogħol isir bl-akbar attenzjoni fl-aħjar interess tal-ħarsien tal-wirt arkeoloġiku ta' pajjiżna.

Infrastructure Malta qed taħdem biex dan il-proġett jilħaq il-livelli ta' kwalità għolja meħtieġa filwaqt li jitwettaq fl-iqsar żmien possibbli u bl-inqas diffikultajiet għar-residenti tal-inħawi.

INFRASTRUCTURE MALTA – RAPPORTI U SURVEYS FUQ IL-KONDIZZJONI TAT-TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9925 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux condition surveys u condition reports tat-toroq kollha li se jsir xogħol fuqhom minn Infrastructure Malta?

F'dawn ir-rapporti, ġie identifikat xi ħsarat għandhom dawn it-toroq bħal rutting, crocodile cracks, x'ammont mit-triq preżentement hemm mibnija, eċċ?

Jista' jpoġġi dawn ir-rapporti fuq il-Mejda tal-Kamra?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hekk kif tħabbar aktar kmieni din is-sena, Infrastructure Malta għaddejja bi studju nazzjonali mill-aktar komprensiv dwar il-qagħda tat-toroq f'Malta u Għawdex, u li qatt qabel ma sar bħalu f'Malta.

L-istudju qed isir b'teknoloġija avvanzata li tagħmel użu minn drones speċjalizzati biex tikseb tagħrif tekniku dettaljat ħafna tal-istat tat-toroq kollha.

Permezz ta' dan l-istudju, li għandu jkun lest sas-sajf, qed tinġabar informazzjoni dettaljata dwar it-toroq sabiex tappoġġa lill-aġenzija fl-ippjanar tal-investiment ta' €700 miljun li varat din is-sena biex pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq matul is-seba' snin li ġejjin.

It-tagħrif miġbur dwar il-kondizzjoni u l-ħsarat fit-toroq għandu jgħin ukoll fil-ħidma ta' manutenzjoni kontinwa tat-toroq u fit-tfassil ta' proġetti oħra fil-futur.

L-ewwel fażi ta' dan l-eżerċizzju, li kienet tinvolvi t-teħid ta' ritratti bi kwalità għolja ħafna tat-toroq kollha f'Malta u Għawdex, tlestiet fil-ġimgħat li għaddew.

B'kollox ġew studjati madwar 2,500 kilometru ta' toroq madwar il-pajjiż.

Dawn ir-ritratti issa qed jiġu pproċessati b'sistemi ta' software avvanzati, u jintużaw biex jinħolqu mapep magħmulin minn sekwenzi ta' ritratti tat-toroq meħudin mill-ajru (orthophoto maps).

B'hekk tiġi żviluppata applikazzjoni ġdida għas-Sistema ta' Informazzjoni Ġeografika (GIS) li tinkludi l-orthophoto maps tat-toroq kollha b'informazzjoni dettaljata dwar il-ħsarat u l-kondizzjoni tagħhom.

Din is-sistema se tgħin lil Infrastructure Malta toħloq klassifikazzjoni tat-toroq f'ordni ta' prijorità skont liema jeħtieġ jinbnew mill-ġdid l-ewwel.

Fiż-żmien li ġej, se tibqa' tiġi aġġornata gradwalment b'iżjed dettalji tekniċi biex tkompli ssir dejjem aktar utli għal Infrastructure Malta fl-ippjanar u t-twettiq tal-ħidma tagħha.

Fil-ftit xhur kemm ilha mwaqqfa Infrastructure Malta diġà bdiet twettaq diversi proġetti kbar biex ittejjeb is-sistema tat-toroq arterjali u tibni mill-ġdid mijiet ta' toroq residenzjali u toroq rurali.

Dan l-istudju se jipprovdi lill-aġenzija għodda importanti li biha tkompli ssaħħaħ il-ħidma tagħha fi proġetti li qiegħda twettaq u fl-ippjanar ta' investimenti oħrajn li se twettaq fil-futur.

L-analisi tal-istat tat-toroq li qed tagħmel bħala parti minn dan l-eżerċizzju, flimkien ma' studji oħrajn, se jgħinu lil din l-aġenzija tal-Gvern tidentifika liema toroq l-aktar għandhom jingħataw prijorità fis-snin li ġejjin.

Infrastructure Malta se tkompli taġġorna din is-sistema ġdida b'informazzjoni minn sorsi oħrajn biex tibqa' twettaq din l-analisi sħiħa tal-infrastruttura ta' pajjiżna.

Fl-istess waqt, din l-informazzjoni se tkun ukoll il-bażi li fuqha jitqiesu d-durabilità u l-effettività ta' metodi differenti għall-bini u l-manutenzjoni tat-toroq matul is-snin.

TOROQ – GARANZIJA FUQ IL-KWALITÀ TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9922 u ċjoè: Jista' l-Ministru jagħti separatament għal kemm-il sena se jkunu garantiti bħala kwalità ta' xogħol it-toroq arterjali, distributorji, maġġuri, residenzjali u rurali li saru/qed isiru minn Transport Malta / Infrastructure Malta mill-2017 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern qed iwettaq investiment bla preċedent sabiex pajjiżna jilħaq il-mira nazzjonali li gradwalment ikollna infrastruttura tat-toroq tal-aqwa kwalità, b'aktar effiċjenza u sikurezza għal dawk li jużawha u bil-kapaċità u s-sistemi kollha meħtieġa biex b'mod sostenibbli tibqa' twieżen il-progress soċjali u ekonomiku ta' pajjiżna anke fil-futur.

Minkejja li ma sabitx l-appoġġ tal-Oppożizzjoni, Infrastructure Malta twaqqfet minn dan il-Parlament is-sena li għaddiet biex tiffoka fuq dan l-impenn nazzjonali.

Din l-aġenzija mill-ewwel bdiet ħidma bla heda f'ħafna toroq f'kull lokalità.

Minbarra proġetti kbar f'toroq arterjali, bħal dawk tal-Marsa Junction Project, il-bini mill-ġdid tal-Marsa-Ħamrun Bypass u t-twessigħ ta' Triq Diċembru 13, Triq il-Buqana, Triq Reġjonali u Triq tal-Balal, Infrastructure Malta għaddejja wkoll bi programm ta' ħidma ta' titjib ta' mijjiet ta' toroq oħra, kemm residenzjali kif ukoll dawk fil-kampanja.

Bħalissa għaddej ġmielu x-xogħol ta' bini mill-ġdid ta' madwar 120 triq residenzjali f'ħafna lokalitajiet differenti.

Qed jiġu aġġudikati wkoll is-sejħiet għall-offerti għal kuntratt ieħor li permezz tiegħu Infrastructure Malta se tkun qed tibda tibni mill-ġdid 170 triq lokali oħra aktar tard din is-sena.

Fl-istess waqt, l-aġenzija qed twettaq ukoll programm ta' manutenzjoni u tiswijiet ta' ħafna toroq oħra, bħalma rajna fil-ġimgħat li għaddew f'aktar minn 17-il triq f'Buġibba u l-Qawra; fi Triq Ħaż-Żabbar, il-Fgura u fi Triq it-Torri, Tas-Sliema, fost oħrajn.

Kull xogħol li jsir għandu l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tiegħu, skont it-tip ta' triq, l-użu tagħha u n-natura tax-xogħol li jkun qed isir.

Bħalma jaf sew l-Onor.

Interpellant, il-kuntratti ta' dawn ix-xogħlijiet ikollhom stipulati perjodi ta' garanzija, li matulhom il-kuntratturi li jkunu għamlu x-xogħol jinżammu responsabbli għal kull nuqqas li jirriżulta minħabba xogħol jew materjali li ma jkunx sar tajjeb, jew li ma jkunx laħaq il-livelli stabbiliti mitluba minn Infrastructure Malta.

It-tul ta' dawn il-perjodi jvarja skont it-tip ta' xogħol li jkun sar.

Fl-istess waqt, lil hinn mill-iskadenzi tal-garanzija stipulati fil-kuntratti, il-prassi f'dan is-settur hi li fejn jidħlu proġetti ewlenin ta' bini mill-ġdid tal-istruttura sħiħa ta' toroq arterjali jew residenzjali, l-infrastruttura li ssir tkun meqjusa li kapaċi sservi 25 sena jew aktar, dejjem jekk tiġi miżmuma tajjeb bit-tiswijiet u l-manutenzjoni perjodika meħtieġa matul is-snin.

PRINCIPALS, ASSISTANT PRINCIPALS, EXECUTIVE OFFICERS U CLERKS GĦAWDXIN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fil-preżent, kemm hemm Għawdxin fil-kariga ta' Principal, Assistant Principal, Executive Officer u Clerk ġewwa Malta?

Jista' jgħid kemm minn dawn jiġifieri mill-Principals, Assistant Principals, Executives Officers u Clerks ġew trasferiti biex jibdew jaħdmu ġewwa Għawdex sad-data ta' meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Kemm hemm ippjanati li jinġiebu ħaddiema Għawdxin jaħdmu f'Għawdex f'dawn il-gradi matul is-sena 2019?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab informat li hemm 23 Skrivan, 22 Uffiċjal Eżekuttiv, 16-il Assistent Uffiċjal Prinċipali u 21 Uffiċjal Prinċipali, li jgħixu b'mod permanenti Għawdex imma jaħdmu Malta.

Qed isiru tħejjijiet biex aktar xogħol jittella' Għawdex minn Malta, u allura jkunu jistgħu jittellgħu aktar uffiċjali f'Għawdex.

GĦAWDEX – TINDIF U RIJABILITAZZJONI TA' WIDIEN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 9657 kollha u tgħid x'widien ġew imnaddfa u rijabilitati minn Ġunju 2017 sal-lum ġewwa Għawdex?

Tista' tgħid x'kienet l-ispiża fuq kull wieħed mill-widien u fiex kien jikkonsisti x-xogħol?

Tista' tgħid x'widien hemm ippjanati li jitnaddfu matul is-sena 2019, x'tenders diġà ħarġu u ġew awarded u f'liema xahar tas-sena 2019 huwa ppjanat li jibda x-xogħol?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-widien li se jkunu qegħdin jitnaddfu u jiġu riabilitati fis-sena 2019 huma dawn: Parti mill-Wied tax-Xlendi; Wied il-Għasri; Ta' Kittina, Marsalforn u l-Wied tal-Grazzja.

Diġà nkisbu l-permessi neċessarji kollha u fondi Ewropej għall-ammont ta' €8,066,000, li bihom se jsir ix-xogħol fil-widien.

It-tender tat-tindif tal-Wied tax-Xlendi ġie ppubblikat, evalwat u awarded.

It-tenders għat-tindif tal-widien l-oħra qiegħed għand id-Dipartiment tal-Kuntratti.

Ix-xogħol jibda skont l-iskadenzi mogħtija fil-permessi approvati.

GĦAWDEX: PJAZZA SAN FRANĠISK -TENDERS GĦALL-PROĠETT TA' RIĠENERAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-konferenza tal-aħbarijiet li kellha l-Ministru riċentement fejn ġiet ikkwotata tgħid li l-proġett ta' riġenerazzjoni ta' Pjazza San Franġisk "se jiġi jiswa madwar €3 miljun" tista' l-Ministru tgħid x' tenders ħarġu s'issa, fiex kienu jikkonsistu dawn it-tenders, għal kemm prezz(valur) ġew awarded u x'tenders fadal joħorġu għal dan il-proġett?

Interpellant li t-tenders li ġew ippubblikati s'issa huma kif indikat hawn taħt:

· Tender għall-provvista, installazzjoni, ittestjar u kummissjonar ta' servizzi mekkaniċi u elettriċi fi Pjazza San Franġisk, Victoria, Għawdex – €117,362.45

· CT2263/2018 Tender għal Xogħlijiet ta' Pavimentar u Tisbiħ fi Pjazza San Franġisk, Victoria, Għawdex – €2,578,091.55

Ix-xogħol beda.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIRETTURI ĠENERALI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid għalfejn inħasset il-ħtieġa li toħroġ is-sejħa biex id-Diretturi Ġenerali fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex jiżdiedu għal tnejn?

Fil-preżent x'inhuma r-rwoli tal-uniku Direttur Ġenerali, u x'se jkunu separatament ir-rwoli taż-żewġ Diretturi Ġenerali l-ġodda fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex?

Interpellant li dawn il-bidliet qed isiru wara eżerċizzju ta' ristrutturar tal-Ministeru għal Għawdex.

RABAT GĦAWDEX – TENDER GĦALL-BINI TA' SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jispjega x'inhi r-raġuni li t-tender li ħarġet permezz ta' Accelerated Opening biex isiru xogħlijiet ta' skavar u xogħol ieħor ta' piles fl-area fejn hu ppjanat li tinbena l-iskola l-ġdida primarja fil-Victoria Għawdex u li kellha tagħlaq fit-30 ta' April 2019, mid-data tas-26 ta' April 2019 m'għadhiex tidher fuq il-website tal-Electronic Tendering ()?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

GĦELUQ TA' TENDERS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li l-bidders u l-prezzijiet tal-bidders għat-tender CT2002/2019 - Tender for the Reconstruction of Triq l-Imgħallem and triq ta' wara s-Sur, Victoria (Rabat) Gozo li għalqet fit-2 ta' April 2019, damu aktar minn jumejn ma ġew ippubblikati fil-website www.etenders.gov.mt?

Jista' jgħid kemm kien hemm aktar tenders li għalqu fit-2 ta' April 2019 u ma ġewx ippubblikati fuq il-website f'dik l-istess ġurnata?

Jista' jagħti l-isem tal-bidders u l-prezzijiet rispettivi?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ftuħ tas-sejħa għall-offerti CT 2002/2019 dam jumejn minħabba raġunijiet tekniċi.

Il-ftuħ tas-sejħiet għall-offerti jitwettaq b'mod sekwenzjali.

Barra minn hekk, l-ammont ta' ħin meħtieġ biex tinfetaħ sejħa għall-offerti huwa relatat man-numru ta' offerti rċevuti kif ukoll mad-daqs tagħhom.

Fit-2 ta' April 2019, 21 sejħa għall-offerti kienu skedati li jinfetħu.

Għalhekk kien normali li s-sistema kienet teħtieġ żmien ta' pproċessar raġonevoli sabiex jinfetħu l-offerti kollha.

L-ebda sejħa oħra għal offerti ma kienet affettwata.

L-ismijiet tal-bidders u l-prezzijiet rispettivi kienu:

REĠISTRU PUBBLIKU – NOTI TA' REĠISTRAZZJONI GĦALL-BDIL TAL-ĠENERU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid sena b'sena mis-sena 2015 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il nota ta' reġistrazzjoni ġiet ippreżentata lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku sabiex persuna titlob li tbiddel il-ġeneru tagħha?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm minn dawn in-noti kienu wkoll sabiex il-persuna tbiddel ukoll l-ewwel isem tagħha sabiex jirrifletti l-identità tal-ġeneru?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni miġbura mill-2015 sal-lum kien hemm 105 noti ta' reġistrazzjoni ppreżentati minn persuni jitolbu biex ibiddlu l-identità tal-ġeneru tagħhom u li sussegwentement bidlu isimhom ukoll.

REĠISTRU TAL-QORTI ĊIVILI – RIKORSI GĦAL TIBDIL TAL-ĠENERU U TA' ISMIJIET TA' MINURI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena mis-sena 2015 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il rikors ġie ppreżentat minn persuni li jeżerċitaw is-setgħat tal-ġenituri fuq minuri jew tutur ta' minuri fir-Reġistru tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni ta' Ġurisdizzjoni Volontarja) sabiex jitolbu lill-Qorti tbiddel il-ġeneru reġistrat u l-ewwel isem ta' minorenni?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn ir-rikorsi ġew milqugħa, kemm ġew miċħuda u kemm għadhom pendenti?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): In-numru ta' rikorsi li ġew ippreżentati minn persuni li jeżerċitaw is-setgħat tal-ġenituri fuq minuri jew tutur ta' minuri fir-Reġistru tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni ta' Ġurisdizzjoni Volontarja) f'Malta sabiex jitolbu l-Qorti tbiddel il-ġeneru reġistrat u l-ewwel isem ta' minorenni huwa kif muri f'din it-tabella t'hawn taħt.

L-istess tabella tindika kemm minn dawn ir-rikorsi ġew milqugħa, kemm ġew miċħuda u kemm għadhom pendenti:

Fil-Qorti t'Għawdex ġiet ippreżenta talba waħda fis-sena 2017 liema talba ġiet milqugħa.

DEĊIŻJONI DWAR L-IDENTITÀ TAL-ĠENERU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid sena b'sena mis-sena 2015 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il deċiżjoni finali dwar l-identità tal-ġeneru ta' persuna li ġiet determinata minn qorti kompetenti barranija jew awtorità responsabbli li taġixxi skont il-liġi ta' pajjiż ieħor, ġiet rikonoxxuta f'Malta?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ta' liema pajjiżi kienu l-qrati barranin jew awtoritajiet responsabbli?

JOSEPH MUSCAT: Mill-informazzjoni li ngħatat lili jirriżulta li mis-sena 2015 sat-2 ta' Mejju 2019, ma ddaħħlet l-ebda nota fir-Reġistru Pubbliku rigward deċizjonijiet finali dwar l-identità tal-ġeneru ta' persuna li ġiet determinata minn qorti kompetenti barranija jew awtorità responsabbli li taġixxi skont il-liġi ta' pajjiz ieħor, u li ġiet rikonoxxuta f'Malta.

ATT DWAR L-IDENTITÀ TAL-ĠENERU - PERSUNI AKKUŻATI LI ESPONEW PERSUNI DWAR L-IDENTITÀ TAL-ĠENERU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata li dolożament esponiet xi persuna li wżat id-dispożizzjonijiet tal-Att dwar l-Identità tal-Ġeneru, l-Espressjoni tal-Ġeneru u l-Karatteristiċi tas-Sess (Kap. 540 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jagħti l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-Att dwar l-Identità tal-Ġeneru, l-Espressjoni tal-Ġeneru u l-Karatteristiċi tas-Sess (Kap. 540 tal-Liġijiet ta' Malta) ġie fis-seħħ fis-sena 2015.

Informat li ebda persuna ma ġiet akkużata mill-Pulizija li dolożament esponiet xi persuna li użat id-dispożizzjonijiet tal-Att.

ATT DWAR L-IDENTITÀ TAL-ĠENERU – PERSUNI AKKUŻATI TA' VJOLAZZJONI TA' PROVVEDIMENTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet akkużata li għamlet vjolazzjoni ta' xi provvediment tal-Att dwar l-Identità tal-Ġeneru, l-Espressjoni tal-Ġeneru u l-Karatteristiċi tas-Sess (Kap. 540 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid liema kienu l-provvedimenti tal-imsemmi Att li l-persuni ġew akkużati li vvjolaw, l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

Informat li ebda persuna ma ġiet akkużata li għamlet vjolazzjoni ta' xi provvediment tal-Att mill-Pulizija.

BORD GĦALL-ILMENTI DWAR IL-PULIZIJA - KAŻ TA' UŻU TA' FORZA EĊĊESSIVA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport li tħejja mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija dwar l-użu ta' forza eċċessiva li ġiet deskritta wkoll mill-Prim Ministru bħala "heavy-handed", ma' attivisti tal-Moviment Graffitti u tal-Kamp Emerġenza Ambjent waqt protesta li kienet qed issir fil-bini tal-Awtorità tal-Ippjanar fil-Furjana nhar il-Ħamis 13 ta' Settembru 2018 u li ġie ppreżentat nhar il-5 ta' Frar 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba se tingħata f'seduta oħra.