DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 16 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 16 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 16 ta' April 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 221, li saret fil-15 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

AWTORITÀ DWAR IT-TRASPORT – VETTURI KKLAMPJATI B'REĠISTRAZZJONI BARRANIJA

L-ONOR.

Claudio Grech) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bin-numru ta' vetturi b'reġistrazzjoni barranija li ġew ikklampjati mill-Awtorità dwar it-Trasport minħabba li kienu f'pajjiżna mingħajr permess fl-2017, fl-2018 u fl-2019 s'issa?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella annessa:

BYRON CAMILLERI: Waħda mill-ikbar sfidi marbutin max-xogħlijiet ta' toroq ġodda, anke wara li kien tħabbar l-investiment ta' €100 miljun kull sena għal seba' snin, hija li jkun hawn kuntratturi kapaċi jlaħħqu mal-volum ta' dan ix-xogħol.

Qabel ma konniex imdorrijin b'dan il-volum.

Kien jiżdied ix-xogħol meta tkun qed toqrob elezzjoni, però fejn jidħol volum kontinwu ta' xogħlijiet ta' toroq żgur li ma kienx hawn.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jara li l-kuntratturi Maltin qegħdin ikunu aktar preparati?

Jista' jgħid ukoll jekk hux qed ikun hemm kuntratturi barranin li qed jinteressahom ix-xogħol li hawn f'Malta u allura qegħdin iġibu l-inġenji tagħhom hawn Malta u jitfgħu l-offerta għal ċerti tenders li toħroġ Infrastruttura Malta jew inkella l-Ministeru tiegħu?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Dan l-investiment ta' €700 miljun f'seba' snin huwa wieħed bla preċedent u jippermetti lis-settur privat jippjana biex jinvesti biex ikun jista' jilgħab tajjeb il-parti tiegħu.

Nifhem li ħafna huma dawk li qegħdin jagħmlu dan.

Ma jfissirx li aħna ma nemmnux li fadal titjib xi jsir, però rajna wkoll numru ta' kuntratturi u investituri barranin jitfgħu offerti għal diversi proġetti li kellna, kemm proġetti residenzjali, fosthom toroq żgħar fil-komunità, kif ukoll il-proġetti kbar tal-pajjiż.

Qabel kien ikollna gvern wieħed wara l-ieħor li jinvesti madwar €8 miljuni jew €12-il miljun fis-sena fuq toroq.

Dan huwa totalment differenti minn meta għandek iktar minn €100 miljun fis-sena u għaldaqstant kien hemm bżonn ta' ċertu capacity building, l-iżjed mhux fejn għandu x'jaqsam forsi l-makkinarju, l-inġenji u l-impjanti, imma iktar ir-riżorsi umani.

Jiena stajt napprezza wkoll ċertu mobiltà fuq il-postijiet tax-xogħol f'dawn is-setturi fejn tiltaqa' ma' Malti, tkun tafu dejjem jaħdem fuq il-lant tax-xogħol u jgħidlek li għandhom il-ħaddiema barranin li żdiedu mal-kumpanija tagħhom u hu sar manager fuqhom u jiġġestixxihom hu.

Hemm anke dawn l-opportunitajiet.

Il-pjan mhuwiex wieħed ta' sena, sena kif kien isir qabel, fejn wieħed kien jistenna l-baġit biex jara kemm se jalloka flus il-Ministeru tal-Finanzi, imma għandek pjan multi-annwali li jista' jagħti aktar antiċipazzjoni u ħin biex wieħed jagħmel l-investimenti tiegħu.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Invista tal-inċidenti li ġraw matul dawn l-aħħar 48 siegħa, il-Ministru jħoss li għandha tinħoloq task force ifformata minn rappreżentanti tal-Ministeru tiegħu, minn Transport Malta u mill-Pulizija li jassessjaw is-sigurtà fit-toroq tagħna?

X'miżuri jistgħu jittieħdu biex inċidenti sfortunati bħal dawn ma jinqalgħux?

IAN BORG: Tajjeb li saret din il-mistoqsija għaliex fil-programm tal-Gvern għandna l-commitment li matul din il-Leġiżlatura, li tinsab biss fit-tieni sena tagħha, inwaqqfu awtorità li tinvestiga l-inċidenti mhux biss fuq l-art, imma anke inċidenti relatati mal-ajru u mal-baħar, għax anke f'dawn l-oqsma kellna inċidenti fil-passat.

Informat li t-tliet friegħi qegħdin jaħdmu biex fil-futur qarib ikollna din il-leġiżlazzjoni.

Sadanittant għandi wkoll l-awtoritajiet regolatorji li qegħdin jagħmlu l-parti tagħhom.

Illum komplejna naqraw l-istejjer fil-ġurnali.

Naħseb tajjeb li wieħed ikun prudenti f'dak li jgħid u kulħadd iġorr ir-responsabbiltà ta' dak li jgħid u dak li jikteb.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Lil hinn mid-diversi xogħlijiet li għaddejjin bħalissa fit-toroq Maltin u Għawdxin, bħala Ministeru l-ġimgħa l-oħra stess saret konferenza fejn ippromwovejtu s-sigurtà fit-toroq tagħna.

Naf ukoll li l-Ministeru jvara diversi kampanji edukattivi rigward dan.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħidilna iktar dwar kif qegħdin jaħdmu f'dak li għandu x'jaqsam ma' infurzar, f'dak li għandu x'jaqsam ma' sewwieqa taħt l-effett tax-xorb u saħansitra droga biex dejjem ikollna iktar sigurtà fit-toroq tagħna?

IAN BORG: Nhar il-Ġimgħa, flimkien mal-kollega tiegħi l-Ministru Michael Falzon, konna mistednin għal konferenza li ġiet imtella' mill-Malta Insurers Association li hija assoċjazzjoni li mhux biss tħares l-interessi tal-membri tal-Assoċjazzjoni, imma fuq kollox anke l-ġid komuni u sigurtà.

Fil-fatt l-MIA hija wkoll membru tal-Kunsill għas-Sigurtà fuq it-Toroq Tagħna li twaqqaf fl-2015.

Fl-2015 inħasset il-ħtieġa li jitwaqqaf kunsill, li jingħata assistenza finanzjarja minn Transport Malta, li jiġbor fi ħdanu diversi entitajiet, fosthom l-insurers, l-awtoritajiet regolatorji, il-paramediċi, il-Pulizija, il-Protezzjoni Ċivili u entitajiet oħrajn li minn żmien għall-ieħor joħolqu kampanji, uħud minnhom innovattivi, f'dak li għandu x'jaqsam mas-sigurtà fit-toroq tagħna.

Imbagħad hemm ukoll kampanji sħaħ li jkunu għaddejjin fl-iskejjel ta' kuljum.

Jiena nkun mistieden għal ħafna minnhom.

Ma tkunx tista' tmur f'kull skola, imma naf kemm għaddejjin b'kampanji varji.

Naħseb il-messaġġ li għaddejna nhar il-Ġimgħa jibqa' għal dejjem relevanti u mhu qegħdin ngħidu xejn speċjali.

Huwa tajjeb li dan il-Parlament jilleġiżla u huwa tajjeb u meħtieġ li jkollok iktar uffiċjali tas-sigurtà fit-toroq tagħna, imma jibqa' l-fatt li kull min għandu liċenzja biex isuq vettura, kemm jekk hu mutur kemm jekk hi karozza, irid ikun responsabbli ta' għemilu għaliex fl-aħħar mill-aħħar dak huwa l-iktar importanti.

Din hija responsabbiltà kollettiva għaliex l-awtoritajiet ma jistgħux ikunu l-ħin kollu kullimkien u allura dik is-civic responsibility hija l-iktar importanti.

Tkellimna u smajna l-proposti li qegħdin jagħmlu l-avukati tal-insurers kif ukoll kellna preżentazzjoni interessanti ħafna mill-ġudikatura fejn ingħatat spjegazzjoni dwar l-għodda li diġà għandhom primarjament il-Puliziija Eżekuttiva biex iħaddmu dawn il-liġijiet u anke l-każistika ta' pajjiżna biex wieħed jagħraf jinterpreta jew aħjar jagħraf kif il-qrati qegħdin jinterpretaw eventwalment dawk il-leġiżlazzjonijiet.

Apparti l-infurzar għandek ukoll id-deterrent tas-sistema tal-punti li żgur ma rebbħet l-ebda vot lill-Gvern.

Permezz ta' din is-sistema kellna iktar minn 180 sewwieqa jirritorna lura l-liċenzja lill-Awtorità.

Mhuwiex pjaċir li tara 180 sewwieq jirritorna l-liċenzja għax kellhom ammont ta' punti, mnaqqsa.

Dawn kellhom iċ-ċans ipoġġu għal test, kellhom iċ-ċans ipoġġu għal iktar edukazzjoni biex jirkupraw numru ta' punti, imma sfortunatament dawn kienu ta' periklu fit-toroq tagħna bl-azzjonijiet li għamlu jekk waslu biex tilfu l-liċenzja tagħhom f'qasir żmien.

Mela għandek l-infurzar, id-deterrent kif ukoll l-edukazzjoni li tibqa' fundamentali f'dan kollu li nagħmlu rigward sigurtà fit-toroq tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

DAVID AGIUS: Rigward l-inċidenti li saru fejn kien hemm anke mwiet f'dawn l-aħħar sigħat f'numru ta' postijiet, jista' jekk jogħġbu l-Ministru jagħti konfort lil pajjiżna li ttieħdu l-passi diġà biex ma jerġgħux jiġu ripetuti dawk l-inċidenti?

Jekk naħsbu li f'postijiet oħrajn jista' jkollna diffikultajiet simili għaliex huma perikolużi, allura nistgħu nieħdu prekawzjonijiet minn qabel biex ma jseħħux inċidenti gravi kif kellna f'dawn l-aħħar sigħat?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant f'din il-mistoqsija kien ħafna iktar prudenti minn kif ġie kkwotat fuq mezz soċjali ftit tas-sigħat ilu.

Qed ngħid hekk għax l-Onor.

Interpellant ġie kkwotat li qal li kellna dan l-inċident fatali minħabba nuqqas ta' ppjanar.

Naħseb ikun aħjar jekk l-Onor.

Agius jispjegalna kif in-nuqqas ta' ppjanar ikkawża l-inċidenti ta' nhar il-Ħadd filgħaxija.

Nista' nċedilu l-kelma jekk irid.

Għadu mhuwiex ministru, forsi fadallu ħafna biex ikun, imma nċedilu l-kelma.

Sinjura President, m'għandix aktar xi nżid.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Lil hinn mill-Oppożizzjoni li mill-ġdid sfortunatament qegħdin jipprovaw idawru f'ballun politiku dak li seħħ fil-jiem li għaddew, nixtieq … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Cutajar, ippermettili ftit.

L-Onor.

DAVID AGIUS: L-iStanding Orders jgħidu ċar li l-ebda deputat ma jista' jattribwixxi motivi lil membru ieħor li mhumiex minnhom.

L-Onor.

Interpellant qed tgħid xi ħaġa li aħna m'għedniex.

Aħna ma qegħdin indawru l-ebda suġġett f'ballun politiku kif qed tgħid l-Onor.

Cutajar, u nitolbok, Sinjura President, tgħidilha tirtiraha.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ftit tal-ħin ilu l-Onor.

Agius kien qed jgħid lil deputat tagħna li ma jafx l-iStanding Orders.

Artikolu 60 tal-iStanding Orders jitkellem dwar meta wieħed jitfa' intenzjoni ħażina fuq membru.

Għidli f'liema mument l-Onor.

Cutajar għamlet hekk!

Ma tafx x'inti tgħid u ma tafx l-iStanding Orders!

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Onor. Agius, x'qed titlob eżattament?

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, jew l-Onor.

Cutajar tirtira dak li qalet jew nitolbok ruling biex iġġegħelha tirtiraha.

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Ippermettuli ftit għax għadni ma fhimtx xi jrid jiġi rtirat.

Rosianne Cutajar li inti tixtieqha tirtira?

Ħalli nkunu ċari.

Cutajar qalet li aħna bħala Oppożizzjoni qegħdin indawru dan l-inċident fatali fejn mietu n-nies f'ballun politiku, li mhuwiex il-każ.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nixtieq nagħmel żewġ punti.

L-ewwel nett, dak li qalet l-Onor.

Cutajar huwa kumment politiku li għandha dritt tagħmel f'din il-Kamra.

Dwar dak li jgħidu l-iStanding Orders, qabel xejn jiena lbieraħ kont qed nisma' lis-Sedja fuq punt tal-Ministru Helena Dalli, li talbet biex jiġi kkwotat artiklu fl-iStanding Orders.

Illum mhux qed nara lill-Onor.

Agius jikkwota liema hu l-artikolu tal-iStanding Orders.

Qed nifhem li qed jalludi għal artikolu 60 li jgħid ċar u tond għal meta jissemma membru.

Cutajar ma attribwiet intenzjoni ħażina għal membru.

Hawn ħafna qasmiet fl-Oppożizzjoni, hawn madwar sitta!

Issa jekk l-Onor.

Agius irid jitlob ruling jitolbu, imma jiena kunfidenti ħafna għax l-Onor.

Cutajar għandha dritt u obbligu tagħmel kumment politiku f'din il-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: M'għandekx għalfejn, Onor. Camilleri.

Safejn naf jien, lill-Onor.

Cutajar ma smajthiex issemmi membru b'ismu u allura ma nistax nimxi fuq dak ir-ruling.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Nafu li diversi xogħlijiet li għandna għaddejjin fit-toroq Maltin u Għawdxin diġà qegħdin iħallu impatt pożittiv fuq il-konġestjoni tat-traffiku.

Naf li hemm diversi xogħlijiet infrastrutturali oħrajn ippjanati u saħansitra għad jridu joħorġu diversi tenders biex isiru xogħlijiet addizzjonali ma' dawk li għandna għaddejjin.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jaġġorna lill-Kamra b'dak li hemm ippjanat?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Fil-fatt għadha kif għalqet it-tieni sejħa biex inkomplu l-mixja li bdejna li nagħmlu t-toroq residenzjali kollha ta' dan il-pajjiż matul is-seba' snin li ġejjin.

Għal din l-ewwel sena bdejna x-xogħlijiet mill-ewwel ġranet ta' Jannar.

Jiena niftakar fi triq żgħira fil-Fgura fejn wara weekend ta' xita tara n-nies ħerġin minn djarhom fit-8.00 a.m. fit-tajn u anzjani li ma jistgħux jimxu minħabba nuqqas ta' infrastruttura, imqar bankini diċenti.

Issa 290 triq se jkunu kuntrattati biex isiru matul dawn ix-xhur li ġejjin.

Biddilna l-mod ta' kif tintrefa' r-responsabilità.

Neħħejna piż li s-sindki u l-kunsilliera ma setgħux ikomplu jerfgħu waħedhom.

Apparti minn dan kollu, ivvotajna flus għal investiment mingħajr preċedent għaliex l-ekonomija u l-finanzi jippermettu.

Nerġa' ngħid kellna snin sħaħ fejn il-baġit għall-infrastruttura tagħna ma kienx jinbidel.

Kellek €8 miljuni fis-sena u jkollok sena fejn ikollok xi żjara tal-Papa jew xi CHOGM jew xi presidenza li jkollok madwar €5 miljuni oħrajn addizzjonali biex nagħtu dik id-dehra sabiħa lit-toroq arterjali li minnhom ikun se jgħaddi l-Papa, iċ-CHOGM, ir-Reġina jew in-nies tal-Presidenza.

Dan ma kienx aċċettabbli, speċjalment b'ekonomija li kienet qiegħda tikber, b'finanzi li jippermettu.

Issa jippermettu mhux għaliex sibna s-surplus, mhux għaliex sibna ekonomija tikber b'madwar 7%, imma għaliex ħadna numru ta' deċiżjonijiet matul dawn is-sitt snin u biddilna l-andament ekonomiku.

Aħna ridna niffokaw fuq it-toroq residenzjali.

Issa bl-ewwel €120 miljun se jsiru 290 triq madwar il-pajjiż.

Uħud mix-xogħlijiet tlestew, oħrajn mibdijin u oħrajn se jibdew fil-ġimgħat li ġejjin.

Aħna se nkomplu l-konsultazzjoni mal-komunitajiet tagħna ħalli toħroġ it-tielet, ir-raba', il-ħames lista u nkomplu naraw l-investiment fis-snin li ġejjin għaliex dan mhuwiex pjan ta' sena waħda, dan mhuwiex pjan sporadiku, imma huwa pjan multi-annwali u multi-miljunarju u rridu nkomplu naraw li dan il-programm li telaq b'andament tajjeb ħafna jitkompla matul is-snin li ġejjin.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplimentari.

TONI BEZZINA: Il-Ministru għadu kemm qal li se tiġi fformata awtorità li xogħolha jkun li tiskrutinja s-sigurtà fit-toroq tagħna.

Jista' jekk jogħġbu jgħid jekk hemmx xi data meta din l-awtorità se tiġi fformata?

Awtorità mhux se ssir mil-lum għal għada imma jrid jgħaddi ċertu żmien.

Hemmx ċans li fil-frattemp, bħalma ssuġġerejt, forsi ssir task force biex is-sigurtà fit-toroq tagħna tiġi evalwata b'mod immedjat?

Nixtieq nagħmel mistoqsija oħra addizzjonali.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qegħdin isiru safety audits fejn qed isir twessigħ ta' toroq u junctions ġodda?

F'dawn l-aħħar ħames snin saru safety audits ta' toroq arterjali u distributorji li għandna f'pajjiżna?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Naħseb li l-Onor.

Bezzina ma fehemx ir-risposta tiegħi tajjeb.

Kont qed nirreferi għal awtorità li tinvestiga l-inċidenti li qiegħda fil-programm ta' dan il-Gvern u li għandna leġiżlatura ta' ħames snin biex inwaqqfu u nimplimentaw u ma tirreferix biss għall-inċidenti tat-traffiku fuq l-art, imma anke fil-baħar u fl-ajru.

Komplejt inwieġbu billi għedtlu li aħna għandna awtoritajiet u korpi dixxiplinarji li jiffunzjonaw u ta' kuljum jieħdu ħsieb dawn l-aspetti li hu qed jirreferi għalihom, irrispettivament mill-għexieren, mill-mijiet ta' inċidenti li jkollna fit-toroq tagħna.

Uħud minnhom jgħaddu mingħajr ma jkunu rapportati għax ikunu minuri u oħrajn iħallu għexieren ta' ħajjiet fit-toroq tagħna ta' kull sena, kif ilu jsir.

Aħna rridu nipprovaw nagħmlu ħilitna kollha biex nimmitigaw, imma biex nilħqu dawk il-miri huwa importanti li jkun hemm is-sens ċiviku u r-responsabbiltà kollettiva min-naħa tal-utenti kollha tat-toroq tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Nitkellmu ħafna dwar il-bżonn li n-nies jirrikorru għat-trasport pubbliku.

Naf li hemm diversi nies li l-għażla tagħhom qiegħda tkun it-trasport pubbliku.

Xtaqt li forsi l-Ministru jagħtina xi ċifri dwar il-progress f'dan ir-rigward.

Xtaqtu wkoll jgħidilna x'tip ta' miżuri u inizjattivi qegħdin jittieħdu biex l-għażla naturali tal-pubbliku inġenerali tkun it-trasport pubbliku.

IAN BORG: Iċċekkjajt jekk għandix risposti għal mistoqsijiet parlamentari relatati mat-trasport biex nagħti l-aħħar figuri lill-Onor.

Interpellant, però sfortunatament m'għandix figuri f'idejja.

Hawn irrid ngħid li l-iskemi li permezz tagħhom estendejna t-trasport pubbliku bla ħlas għal dawk li għandhom minn 14-il sena sa 20 sena u dawk li jibqgħu full-time students irrispettivament mill-età tagħhom, qegħdin jinżlu tajjeb ħafna u qegħdin iżidu anke l-commuters fuq it-trasport pubbliku.

Dan juri li l-Gvern għandu pjan u li l-miżuri tiegħu qegħdin iħallu effett għaliex iktar żgħażagħ qegħdin jagħżlu li jivvjaġġaw permezz tat-trasport pubbliku bla ħlas li qegħdin noffru.

Is-servizz tat-trasport pubbliku reġa' kiseb il-fiduċja tan-nies anke jekk jien, l-ewwel wieħed, nemmen li fadal ħafna iżjed fejn wieħed jista' jtejjeb.

Huwa ċar li hemm ċerti rotot, ċerti kurituri, fejn hemm bżonn żieda mhux biss fil-kapaċità tal-vetturi imma anke fil-frekwenza.

B'mod partikolari issa ġej is-sajf meta jiżdied ammont konsiderevoli ta' turisti li jagħżlu li jivvjaġġaw permezz tat-trasport pubbliku u allura rridu nilqgħu għal dawk l-ammonti.

Apparti minn dan kollu, hemm ukoll miżuri oħrajn għal min xorta waħda jagħżel li jibqa' juża l-vettura privata.

Ħriġna diversi skemi u inizjattivi ħalli jkun hemm xiri ta' karozzi tal-elettriku jew karozzi li jniġġsu inqas.

Saret ukoll l-iskema ta' scrappage u għamilna wkoll skema għal tipi ta' vetturi oħrajn, fosthom muturi żgħar li jkunu ta' benefiċċju mill-aspett monetarju li jħallu iktar flus fil-bwiet tan-nies li jagħżlu dawn il-mezzi ta' trasport.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Nifhem li qegħdin isiru ħafna inizjattivi ġodda mill-Aġenzija Infrastruttura u qiegħed isir ċertu progress, imma ninnota li hemm ċerti nħawi fejn ċerti toroq kemm residenzjali u anke dawk li huma fil-kampanja jiġu traskurati b'tali mod li kważi huwa diffiċli mhux biss timxi fuqhom imma anke biex issuq karozza.

Nista' nsemmi numru minn dawn it-toroq.

Forsi jiġri li l-kunsilli lokali ma jagħtux l-attenzjoni xierqa għal dan minħabba li jkunu jafu li xi darba se jmissha triq.

Hemm xi mod ta' superviżjoni min-naħa tal-Aġenzija tal-Infrastruttura biex dan ma jseħħx?

Għax wara kollox, kull min juża triq għandu dritt li t-toroq għandhom ikunu fi stat tajjeb.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Dak li qed jgħid l-Onor.

Farrugia jagħmel sens u qegħdin ninnotawha f'ċerti lokalitajiet iżjed minn oħrajn.

Ikollok kunsilli jew sindki li jargumentaw li xi darba f'dawn is-seba' snin it-triq tagħhom se tkun qiegħda ssir u allura ma jagħmlux manutenzjoni ordinarja.

Jiena qed nieħu l-punt tal-Onor.

Farrugia bis-serjetà u se niddiskutih mal-Awtorità biex nara kif qiegħda tantiċipa li tagħmel checks f'dan is-sens.

Dan apparti l-iscans li għamilt referenza għalihom ilbieraħ permezz tal-artificial intelligent drones li qegħdin isiru minn żmien għal ieħor biex jevalwaw il-kwalità tat-toroq.

Naħseb li l-ikbar deċiżjoni rigward kunsilli lokali mbagħad tispetta lill-elettorat li fil-25 ta' Mejju, irrispettivament mill-partiti politiċi u minn min għandu l-maġġoranza fit-tali lokalitajiet, se jagħraf bejn kunsilli li ħadu u jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-lokalità tagħhom u oħrajn li qegħdin sempliċement iserrħu fuq il-Gvern u jgħidu li xi darba se jmisshom it-toroq tagħhom ukoll, bil-konsegwenza li qegħdin iħallu abbandun totali.

Kellna ċirkostanza f'San Pawl il-Baħar fejn il-Gvern, irrispettivament minn x'jgħid il-Partit Nazzjonalista, intervjena u qed jgħin lill-familji u lin-negozji ta' San Pawl il-Baħar għaliex il-Kunsill mhuwiex jiffunzjona.

Il-Kunsill ma jistax jagħmel xogħlijiet u għalhekk Infrastruttura Malta qiegħda twettaq dawk ix-xogħlijiet fi 17-il triq li bdew matul din il-ġimgħa.

Biex tagħmel press conference huwa faċli, imma biex tagħmel ix-xogħol huwa daqsxejn iktar diffiċli.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 75 tal-2019 – Supervisory Consolidation (Amendment) Regulations, 2019;

Avviż Legali Nru 76 tal-2019 - Banking Act (Supervisory Review) (Amendment) Regulations, 2019;

Avviż Legali Nru 77 tal-2019 - Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti kontra Money Laundering u Finanzjar ta' Terroriżmu;

Avviż Legali Nru 78 tal-2019 - Accountancy Profession (Amendment) Regulations, 2019;

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 79 tal-2019 - Cableways Installations (Implementing) Regulations, 2019; u

f'isem is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 73 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Protezzjoni ta' Ġugaturi; u

Avviż Legali Nru 74 tal-2019 - Regolamenti tal-2019 dwar Żamma tad-Data (Awtorità ta' Malta dwar il- Logħob).

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Tas-Sliema bejn l-2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9876;

Tagħrif dwar każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' San Ġiljan bejn l-2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9877;

Tagħrif dwar każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità tal-Gżira bejn l-2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9878;

Tagħrif dwar każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Pembroke bejn l-2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9879; u

Tagħrif dwar każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Baħar iċ-Ċagħaq bejn l-2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9880

ID-DEPUTY SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ŻONI ĦIELSA F'MALTA

KONSIDERAZZJONI MILL-ĠDID FIL-KUMITAT

ID-DEPUTY SPEAKER: Insejjaħ lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar nipproponi l-Konsiderazzjoni mill-Ġdid ta' xi klawsoli ta' dan l-Abbozz ta' Liġi skont l-Ordni Permanenti Nru 104 u li dan isir fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mid-Deputat Prim Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TAL-ANNIMALI

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI: Sinjura President, f'dan il-Parlament diversi drabi nitkellmu dwar oqsma differenti, fosthom l-infrastruttura, is-saħħa, l-edukazzjoni, l-ekonomija, l-investiment, l-ambjent u l-oqsma soċjali.

Dawn huma setturi importanti li bla ebda dubju dan il-Gvern qed jikseb suċċess wara ieħor fihom.

Dawn is-suċċessi li qegħdin niksbu jindirizzaw b'mod dirett il-kwalità tal-ħajja tal-familji Maltin u Għawdxin.

Dan hu Gvern li jsawwar il-politika tiegħu b'tali mod li joħloq miżuri biex jindirizza b'mod dirett il-bżonnijiet, l-interessi u n-neċessitajiet ta' kull wieħed u waħda minna.

Sena wara oħra, baġit wara ieħor, dan il-Gvern implimenta miżuri li wħud kienu ilhom fuq il-karta numru ta' snin u oħrajn li l-poplu kien jitkellem biss dwarhom.

Biss rari rajna gvernijiet li jieħdu deċiżjonijiet konkreti.

Dan huwa Gvern li fil-politika tiegħu ma jinsa lil ħadd.

Sa mill-bidu tat-tmexxija ta' dan il-Gvern Laburista t-trattament xieraq tal-annimali tpoġġa fuq quddiem tal-aġenda.

Infakkar li waħda mid-deċiżjonijiet ta' ċerta importanza li ttieħdu f'dan il-qasam kienet li ġew projbiti ċirkli bl-annimali eżotiċi.

Għalkemm ninsab ċert li għal snin taw spettaklu lil ħafna nies, il-Gvern sema' lill-istakeholders u ħa d-deċiżjoni dwarhom li jwaqqaf dawn iċ-ċirkli għaliex huwa ċar li l-annimali ma setgħux jieħdu trattament dinjituż kemm biex jinżammu kif ukoll biex jiġu trasportati minn pajjiż għal ieħor.

Irrid insemmi koll li fl-2016 daħħalna leġiżlazzjoni biex tipproteġi dawn it-tip ta' annimali fejn daħħalna l-bżonn li wieħed jirreġistra kull annimal ta' din ix-xorta.

Fl-2017 daħħalna leġiżlazzjoni oħra dwar annimali li jintużaw għal skopijiet xjentifiċi.

Wieħed irid jifhem kif tul dan iż-żmien kien hawn numru ta' persuni li kienu qegħdin iġibu annimali eżotiċi minn barra l-pajjiż.

Dan il-qasam ma kienx regolat u kien fl-2016 li daħħalna leġiżlazzjoni li ma tħallix persuni li m'għandhomx zoo bil-permessi kollha neċessarji jdaħħlu annimali eżotiċi biex jinżammu fid-djar tagħhom.

Meta ngħatajt ir-responsabbiltà tal-qasam tal-ħarsien u d-drittijiet tal-annimali kont kommess li dan is-settur jissaħħaħ u jittejjeb mill-bidu.

Anzi mill-bidu għamiltha wkoll ċara li m'aħna se nittolleraw l-ebda moħqrija fuq l-annimali.

Illum wasalna biex niddiskutu dan l-Abbozz bil-għan li jiżdiedu l-multi għal min jaħqar l-annimali, anke jekk din issir għall-ewwel darba.

Bl-edukazzjoni u l-għarfien li hawn m'għandux ikun hemm lok għal abbuż u m'għandux ikun hemm skużi.

Nemmen li permezz ta' din il-leġiżlazzjoni, bħala Parlament se nkunu qegħdin inwasslu messaġġ b'saħħtu lis-soċjetà tagħna u din mhijiex kwestjoni ta' Gvern jew ta' Oppożizzjoni.

Sinjura President, minn hawnhekk nirringrazzja lill-Onor.

L-Onor.

Galea jieħu sehem b'mod attiv u anke jieħu interess f'każijiet li jqumu minn żmien għal ieħor fejn tidħol moħqrija tal-annimali.

Proprju llum ukoll qed nieħu gost li dan l-Abbozz ta' Liġi ġie ssekondat mill-Onor.

Il-messaġġ li qegħdin inwasslu bħala Parlament huwa wieħed b'saħħtu li llum l-ebda tip ta' moħqrija fuq l-annimali mhi aċċettabbli.

Din il-moħqrija fuq l-annimali trid tinqered darba għal dejjem.

Dak li qegħdin nipproponu llum quddiem dan il-Parlament huwa frott ta' diversi inizjattivi li ħadna tul iż-żmenijiet.

Irrid infakkar kif is-sena l-oħra lleġiżlajna kontra r-realtà kerha ta' klieb li kienu jitħallew għal sigħat sħaħ marbutin b'ċinga għal numru ta' raġunijiet, partikolarment bħala l-mezz ewlieni taż-żamma tiegħu.

Illum dan għamilnieh illegali.

Din iż-żamma kienet għad-detriment tal-istess klieb li jitħallew esposti għall-elementi u eventwalment neqsin ukoll mill-bżonnijiet neċessarji tagħhom.

Issa saret illegali li jinżammu klieb marbutin bħala l-mezz primarju taż-żamma tagħhom.

Ma' dan ipprovdejna wkoll regolamenti dwar l-ispazju neċessarju biex wieħed iżomm il-klieb.

Kienet sikkina li taqta' minn żewġ naħat għaliex wara li daħħalna din il-liġi, diversi klieb bdew jiġu abbandunati.

Dan huwa att irresponsabbli u ta' kundanna liema bħalha.

Il-messaġġ kien ċar li mhuwiex aċċettabbli u qed jittieħdu wkoll il-passi kollha neċessarji meta nsibu persuni li għal xi raġuni jew oħra l-kelb jew il-klieb tagħhom ikunu qegħdin jinżammu b'mod ħażin u, aktar minn hekk, jinżammu marbutin b'ċinga jew b'kull xorta ta' mezz ieħor b'mod fiss ma' oġġett stazzjonarju.

Naħseb dan kien pass importanti ħafna fejn illeġiżlajna favur id-drittijiet ta' dawn il-klieb u huwa dan ukoll li se nkunu qegħdin nagħmlu tul dawn il-jiem.

Illum fil-Parlament se nkomplu nagħtu aktar drittijiet u nistinkaw biex kemm jista' jkun ikollna deterrent adegwat fejn tidħol moħqrija tal-annimali.

Hemm nies li meta jaraw annimali qegħdin ibatu jew forsi xi forma ta' moħqrija fuq annimali, l-ewwel reazzjoni tagħhom tkun li jikkummentaw fuq il-midja soċjali.

Jiena nħeġġeġ lin-nies u nappella li l-ewwel reazzjoni tagħhom tkun li jċemplu u jikkomunikaw mal-linja tat-telefon 1717 li huwa servizz ta' 24 siegħa sebat ijiem fil-ġimgħa biex wieħed ikun jista' jirrapporta minnufih lill-Animal Welfare meta jinnota xi tip ta' moħqrija fuq l-annimali.

Anke hawnhekk investejna biex l-Animal Welfare ikun armat b'ambulanzi moderni u mgħammra wkoll bl-aħjar apparat.

Filwaqt li huwa importantissimu li wieħed jirrapporta kull moħqrija tal-annimali, irridu nkunu wkoll kawti u ma naħlux riżorsi bla bżonn.

Qed ngħid hekk għax mill-informazzjoni li għandi jirriżulta li 65% tar-rapporti jsiru għax wieħed jaħseb li jkun hemm moħqrija tal-annimali, imbagħad meta l-enforcement officers tal-Animal Welfare imorru fuq il-post mhux dejjem isibu dan.

Għaldaqstant wieħed għandu jivverifika b'mod mill-aħjar li jista' ħalli nassiguraw li r-riżorsi tal-Animal Welfare jiġu utilizzati bl-aħjar mod possibbli.

Id-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali jagħmel xogħol siewi ħafna u minbarra li żidna l-infurzar, id-direttorat għaddej b'kampanja ta' edukazzjoni kontinwa fl-iskejjel tagħna.

Sinjura President, irrid nieħu l-opportunità anke f'dan il-Parlament biex nuri l-appoġġ u ngħid grazzi għax-xogħol siewi li jwettqu mijiet ta' voluntiera li jgħinu fis-santwarji tal-annimali.

Ċert li din il-Kamra tingħaqad miegħi biex nuru l-apprezzament mistħoqq.

Is-santwarji fil-verità huma stakeholders prinċipali f'dan il-qasam.

Ridna nkomplu ngħinu lis-santwarji bil-fatti u għalhekk komplejna nsaħħu l-għajnuniet li qegħdin nagħtu proprju lil dawn is-santwarji tal-annimali.

Fil-Baġit għas-sena 2018 żidna l-allokazzjoni fl-Animal Welfare Fund minn €60,000 għal €80,000 u fil-Baġit għal din is-sena erġajna allokajna €85,000.

Għalhekk qegħdin inkomplu nsostnu miżura elettorali oħra.

Dawn l-għajnuniet jingħataw lill-NGOs sabiex ikunu jistgħu jkomplu jinvestu fl-infrastruttura u fi proġetti ta' natura kapitali bl-iskop li jtejbu l-faċilitajiet tas-siti tagħhom.

Nieħu gost meta jkolli l-opportunità li nżur dawn is-santwarji, għax filwaqt li nara b'għajnejja l-użu li jagħmlu minn dawn il-grants, nara wkoll kif is-santwarji qegħdin dejjem iktar jimmodernizzaw ruħhom, qegħdin joffru servizz ferm aħjar, però, iktar minn hekk, dejjem ninnota l-imħabba kbira li l-persuni involuti f'dawn is-santwarji għandhom lejn dawn l-annimali.

Irrid ngħid ukoll li nidejna l-inizjattiva ta' għajnuna finanzjarja għal servizzi veterinarji u din kienet suċċess.

Din hija għajnuna oħra li nidejna ftit tax-xhur ilu li qiegħda tgħin b'mod qawwi lis-santwarji tagħna.

Din l-iskema saret wara li kellna numru ta' diskussjonijiet mas-santwarji tagħna u mal-NGOs li jieħdu ħsieb l-annimali biex innaqqsu l-burokrazija, biex naraw li tkun sistema li qiegħda taħdem b'mod effiċjenti.

Wara qbil mal-NGOs, is-santwarji llum il-ġurnata qegħdin jibbenefikaw minn allokazzjoni ta' €40 għal kull kelb u qattus li qegħdin jinżammu fis-santwarji tagħna u €160 għal kull żiemel, għax għandna santwarji taż-żwiemel ukoll.

Permezz ta' dawn il-flus huma jkunu jistgħu jkopru l-ispejjeż veterinarji għall-annimali li jżommu.

Sinjura President, fhimna wkoll li jkun hemm ċerti każi fejn dik l-għajnuna żgur ma tkunx se sservi u għaldaqstant f'każijiet fejn il-veterinarji jaraw li hemm bżonn ta' interventi kumplikati li jqumu iktar flus, qegħdin nagħtu servizz lil dawn l-NGOs biex dak l-annimal li jkollu bżonn intervent iktar kumplikat ikun jista' jieħdu fl-APH Veterinary Hospital bi spejjeż tal-Gvern.

Irrid insemmi li mill-2017 'il hawn tajna 'l fuq minn €800,000 bħala għotjiet lis-santwarji tagħna li jaħdmu favur l-annimali kif ukoll fil-kura ta' annimali fl-isptar ta' Ta' Qali.

L-Animal Welfare tiġbor ħafna annimali fejn isiru rapporti ta' moħqrija jew annimali li jkunu feruti fit-toroq tagħna, tagħti l-aħjar servizz anke permezz tal-APH Veterinary Hospital fejn tassigura li kull annimal jingħata t-trattament u l-kura neċessarja.

It-target finali jkun li dan l-istess annimal tinstablu dar u familja li tixraqlu.

Dan il-Gvern qed jaħdem ukoll mas-santwarji tagħna, li fl-aħħar mill-aħħar huma wkoll partners tal-istess Animal Welfare, fejn jidħol il-homing tal-annimali, biex nassiguraw li l-annimali li jkollna kemm fis-santwarji kif ukoll fl-Animal Welfare tingħatalhom dar u familja li tixirqilhom.

Għaldaqstant, skema oħra li dan il-Gvern minn sena għall-oħra jkompli jġedded u jsostni hija proprju li nagħtu wkoll grants lis-santwarji tagħna għal kull annimal li dawn jirnexxilhom isibulu familja li tieħu ħsiebu madwar Malta u Għawdex.

Aħna nagħmlu dan sabiex nuru apprezzament għax-xogħol li jagħmlu l-NGOs sabiex isibu familji li jixirqu lill-annimal u b'hekk inkunu qegħdin nagħtu ħajja aħjar lil dawn l-annimali.

Huwa tajjeb ukoll li nirrikonoxxu x-xogħol siewi li jsir mid-Direttorat tal-Animal Welfare.

Tajjeb li din il-Kamra u s-soċjetà ċivili tifhem u tapprezza l-ħidma kbira li ssir ħafna drabi minn wara l-kwinti u mingħajr ħafna daqq tat-trombi.

Imma ħalli issa nagħti numru ta' figuri biex ikollna idea tax-xogħol li jwettaq dan id-direttorat.

Tajjeb ngħid li mill-2016 'l hawn irċevejna madwar 16,000 telefonata u rikjesti għall-informazzjoni jew għal għajnuna.

Saru wkoll madwar 3,000 spezzjoni f'postijiet differenti fejn l-għan ewlieni jkun dak li nedukaw.

Irrid ngħid li fil-maġġoranza tal-każijiet li nassistu nsibu koperazzjoni mis-sidien tal-istess annimali.

Mill-annimali kollha li nġabru ngħataw għall-adozzjoni madwar 1,800 annimal u tul l-2018 rajna żieda konsiderevoli fl-annimali miġbura u mgħoddija għall-adozzjoni anke wara li s-sena l-oħra daħħalna l-liġi magħrufa bħala the chained dogs.

Filwaqt li fil-maġġoranza tal-każi li nassistu għalihom insibu l-koperazzjoni min-naħa tas-sidien, ikun hemm ċerti ċirkostanzi li d-Dipartiment ikun kostrett jieħu azzjoni legali u joħroġ kwerela sabiex il-Pulizija tipproċedi kontra individwu bil-qorti.

Jiena informat li bejn l-2015 sal-lum kien hemm madwar 50 każ li tressqu l-qorti.

Ix-xogħol tal-Animal Welfare jinkludi wkoll iż-żamma tal-annimali sakemm dawn l-istess annimali jiġu adottati.

Il-post li għal snin twal ilu jintuża qiegħed l-Għammieri, post li f'dawn l-aħħar ġimgħat beda xogħol ta' rinovar biex intejbu l-kondizzjonijiet fejn jinżammu l-annimali li jkollha fi ħdanha l-Animal Welfare.

Irrid ngħid li l-għan aħħari tal-Animal Welfare mhuwiex li jservi bħala santwarju imma ċ-ċirkostanzi juruna li numru konsiderevoli ta' annimali jibqgħu hemmhekk u għaldaqstant irridu nkomplu naċċertaw li għandna faċilitajiet tajbin.

L-appell tiegħi u tad-Dipartiment huwa wieħed: Hemm eluf ta' annimali li qed jinżammu f'santwarji jew fi ħdan l-Animal Welfare u allura huwa importanti li wieħed jadotta annimal minn hemmhekk jew mis-santwarji u mhux nixtru jew nimportaw annimali minn barra.

Sinjura President, biex nerġa' ngħaqqad mal-punt li semmejt qabel, dan il-Gvern jinċentiva lis-santwarji sabiex jagħtu kenn lill-annimali li jkollhom u jinċentivahom anke b'mod finanzjarju.

Dan sabiex nirringrazzjawhom talli jgħinu lil pajjiżna u nagħtu inċentiv differenti għal kull każ fis-sens li meta l-Gvern jagħti grants lill-NGOs li jagħtu kenn lill-annimali, il-grants huma ferm ogħla għall-annimali li forsi jkollhom ftit aktar żmien.

Dan għax nifhmu li jekk għandek kelb anzjan huwa aktar diffiċli li ssiblu dar milli meta għandek ġeru.

L-iskema hija formolata b'dan il-mod sabiex filwaqt li ninkoraġġuhom - u naħseb lanqas għandna bżonn ninkoraġixxu għax is-santwarji tagħna u l-NGOs għandhom verament għal qalbhom l-annimali – ikomplu jagħmlu dan, inkunu qegħdin nassiguraw ukoll li jkun hemm forsi dak il-ftit akar input fejn jidħlu klieb jew annimali oħrajn ta' ċerta età.

Fil-manifest elettorali tal-2017 bħala Partit Laburista konna wegħedna wkoll li se nħarrxu l-pieni u l-multi għal reati ta' moħqrija fuq l-annimali.

Il-poplu tana mandat ċar u b'saħħtu fuq dak li wegħedna u għaldaqstant għandna dmir li nimplimentaw dak li l-poplu afdana għalih.

Il-poplu jafda lil dan il-Gvern għax jaf li fi kwalunkwe settur iwettaq dak li jwiegħed u għaldaqstant b'din il-liġi se nkunu qegħdin inwettqu wegħda elettorali oħra.

Imma issa nixtieq nagħti spjegazzjoni fil-qosor tal-emendi f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sinjura President, dawn l-emendi nistgħu naqsmuhom f'erba' prinċipji li bihom se nkunu qegħdin intejbu dawn ir-regolamenti.

L-ewwel prinċipju huwa li nħarrxu l-piena kontra l-moħqrija.

Dan il-Gvern, anzi dan il-Parlament, huwa sod li jrid iwassal il-messaġġ lis-soċjetà tagħna li l-moħqrija fuq l-annimali mhijiex aċċettabbli.

Illum qegħdin ngħixu fl-2019 u ma nista' naħseb fl-ebda raġuni valida jew mhux valida li persuna għal xejn b'xejn taħqar annimal, u għaldaqstant dan huwa l-ewwel punt li dan il-Parlament se jkun qed iwassal lis-soċjetà tagħna.

It-tieni prinċipju li se nkunu qegħdin naħdmu fuqu u li dwaru tkellimt mal-kollega tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Mario Galea huwa li se nkunu qegħdin nipproponu li wara konsultazzjoni ndaħħlu multi amministrattivi li jagħmlu sens u aktar 'il quddiem se nkun qed nispjega dan.

Għaldaqstant, permezz ta' dawn l-emendi se nkunu qegħdin nagħtu l-fakultà lill-Ministru, li wara konsultazzjoni mhux biss mal-Oppożizzjoni imma wkoll mal-Animal Welfare Council u mal-NGOs, naraw li jekk ikun hemm qbil u jekk wieħed jara li hija t-triq it-tajba, jiddaħħlu multi amministrattivi li jagħmlu sens, però xorta jkunu ta' deterrent.

Madankollu, fuq dan il-punt hemm bżonn ta' aktar diskussjoni.

Se ndaħħlu wkoll poteri lid-Direttorat sabiex jiddetermina x'inhu l-aħjar li jsir mill-annimal meta jsir xi sekwestru.

Hawn nixtieq nispjega wkoll dwar meta l-Animal Welfare isib annimal maħqur u x'isir minnu waqt li jkun hemm proċeduri l-qorti li ħafna drabi jieħdu snin jew xhur mhux ħażin fejn imbagħad jitneħħew il-liabilities minn fuq uffiċjali biex dawn ikunu jistgħu jagħmlu xogħol b'mod aħjar mingħajr ma nagħtu l-ebda lok għal abbuż.

L-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali jeħtieġ li jittejjeb u għalhekk qegħdin nirrakkomandaw li jiħraxu l-pieni u jkun imtejjeb il-mod kif jingħataw il-multi sabiex jiżdiedu r-responsabbilitajiet tas-sid meta jinstab ħati ta' moħqrija tal-annimali.

Barra minn hekk, qegħdin nirrikkmandaw li d-Direttur għall-Ħarsien tal-Annimali u d-Direttur għas-Servizzi Veterinarji jingħataw il-poteri ta' infurzar neċessarji.

Biex inkunu aktar ċari, wara t-tifsira "moħqrija" qegħdin nirrakkomandaw li tiżdied din it-tifsira:

""torbot" tfisser li trażżan annimal billi torbtu ma' kwalunkwe oġġett jew struttura stazzjonarja bi kwalunkwe mezz, inkluż imma mhux limitat biss għal katina, ħabel, korda, ċinga, taljola jew cable run, iżda ma tinkludix l-użu ta' ċinga meta persuna tmexxi kelb f'post pubbliku;"

Jekk toħroġ bil-kelb tiegħek passiġġata ovvjament trid iżżommu fuq ċinga u ma tkun qed tikser l-ebda liġi.

Dan qed ngħidu biex inserraħ moħħ il-pubbliku u biex ma jkunx hemm xi misinterpretazzjoni tal-liġi.

Dan qed nagħmluh biex din il-liġi tikkomplementa r-regoli l-ġodda dwar iż-żamma tal-klieb li ħarġu permezz ta' avviż legali.

Taħt l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali kif inhu bħalissa l-multa għal min jinstab ħati l-ewwel darba hija ta' mhux inqas minn €1,000 u mhux iżjed minn €55,000.

Nemmen li dawn diġà kienu ħorox u ta' deterrent, imma biex inkomplu nsaħħu u nagħtu messaġġ ċar issa qegħdin ngħidu li l-ewwel darba li inti tinqabad li qed taħqar annimal il-multa se tkun mhux inqas minn €2,000 u massimu ta' €65,000.

B'hekk qegħdin nirdoppjaw il-minimu u dan wara li l-Gvern fl-2014 kien diġà rdoppja l-minimu tal-multa li kien hemm stabbilita fl-2011 li dak iż-żmien kienet ta' €500.

Mela fl-2011 il-multa minima għal min jinqabad jaħqar annimal kienet ta' €500, fl-2014 din ġiet irdoppjata għal €1,000 u llum se nkunu qegħdin nerġgħu nirdoppjawha għal €2,000.

Dan ifisser li l-multa minima għall-ewwel reat bejn l-2011 sa kif qed nipproponu llum se tkun qed tiżdied b'erba' darbiet aktar.

Dan sabiex inwasslu messaġġ ċar li aħna ma rridux nittolleraw lanqas l-ewwel darba.

Irid ikollna messaġġ b'saħħtu li dan il-Gvern, u jien konvint li anke l-Oppożizzjoni, ma se jittolleraw ebda moħqrija fuq l-annimali.

Jekk persuna tinstab ħatja għat-tieni darba jew aktar, s'issa l-multa qiegħda bejn €5,000 u €80,000.

Qed ikun rakkmandat li l-minimu minn €5,000 jitla' għal €6,000.

Dan l-Abbozz ta' Liġi u anke l-liġi preżentement tagħti fakultà lill-qrati li jwaħħlu wkoll pieni ta' ħabs, jiġifieri dik il-piena se tibqa' hemm ukoll.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jkompli jikkonferma li dan il-Gvern miexi fit-triq it-tajba f'dawk li huma drittijiet tal-annimali.

Il-Gvern daħħal numru ta' liġijiet u inizjattivi li jħarsu l-annimali, però hemm bżonn li jkompli jiġi komunikat il-messaġġ li l-ebda moħqrija fuq l-annimali mhi se tkun tollerata.

Qegħdin inżidu l-pieni biex niskoraġġixxu persuni milli jiksru l-liġi anke għall-ewwel darba u qegħdin ukoll nagħmlu emendi fejn jidħlu l-multi amministrattivi li huma multi li jistgħu jingħataw barra mill-qorti.

Il-vantaġġ tal-multa amministrattiva hu li l-ewwel nett tħaffef il-proċess u, it-tieni, wieħed ikun jista' jmexxi mill-ewwel, però din il-multa hija terz tal-multa massima.

Bl-Att preżenti, jekk inti tinqabad li qed taħqar annimal, għandek żewġ għażliet, jew titla' l-qorti fejn il-minimu li teħel huwa ta' €1,000, jew inkella tħallas multa amministrattiva li għall-ewwel darba tkun ta' €18,000.

Din ma tagħmilx sens għax huwa diffiċli biex ikollok min iħallas din il-multa meta jaf li jekk imur il-qorti hemm ċans li jista' jingħata multa ta' €1,000 jew €2,000 jekk ikun it-tieni każ.

Din il-multa barra mill-qrati kif inhi bħalissa mhux biss ma tagħmilx sens imma awtomatikament tinkoraġġixxi lil dak li jkun imur il-qorti għax ma jaqbillux jeħel multa amministrattiva ta' €18,000 meta s'issa qatt ma kien hemm każ fejn il-qorti tat piena li kienet viċin dan l-ammont.

Jekk din se tibqa' kif inhi, dawk kollha li jiksru l-liġi se jibqgħu jippreferu jipproċedu b'każ fil-qorti għax jafu li aktarx se jeħlu multa li tkun iżgħar mill-multa amministrattiva u b'detriment għall-istess uffiċjali tad-Direttorat li b'hekk jispiċċaw jaħlu ż-żmien u r-riżorsi.

Din is-sitwazzjoni żgur li mhijiex f'linja mal-proċess ta' riforma għal spezzjonijiet kontinwi u żgur mhux qiegħda konformi mal-għan tagħna li nimxu minn sistema ta' pieni imposti wara proċeduri kriminali l-qorti għal sistema ta' multi u sanzjonijiet li jiġu deċiżi barra mill-qorti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qed jagħti lok biex ikun hemm avviż legali separat ħalli naraw x'jista' jsir.

Mela dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qed jagħti l-fakultà lill-Gvern li jdaħħal leġiżlazzjoni fuq dan il-qasam, però qabel nagħmlu dan wieħed irid jiddiskuti b'mod tajjeb il-multi amministrattivi.

Dwar dan tkellimna fit-tul ma' numru ta' NGOs u anke mal-Onor.

Mario Galea u preżentement jirriżulta li għandna żewġ skejjel ta' ħsieb.

Għandna NGOs jew attivisti f'dak li għandu x'jaqsam ma-drittijiet tal-annimali li qegħdin b'mod voċiferu jippromwovu li jiddaħħlu multi amministrattivi.

Il-ħsieb tagħhom huwa li jekk ikollok multa amministrattiva, li b'mod ovvju trid tkun inqas mill-multa minima li hemm il-qorti, fejn isibu każijiet ta' moħqrija tal-annimali wieħed ikun jista' jiġi mmultat dak il-ħin fuq il-post.

Din is-sezzjoni ta' NGOs u attivisti jaħsbu li tkun ta' deterrent aktar b'saħħtu fejn tidħol il-moħqrija tal-annimali għax l-infurzar ikun fuq il-post u l-piż finanzjarju jingħata fuq il-post.

Huwa veru li se jkun inqas mill-multa minima imma jkun jista' jsir mill-ewwel.

Imbagħad għandna numru ta' NGOs u attivisti oħrajn li preżentment ma tantx jaqblu mal-proposta għar-raġuni li jekk il-multi amministrattivi jkunu irħas mill-multa minima, li llum qed nelevawha għal €2,000, wieħed ikun qed inaqqas id-deterrent.

Għaldaqstant, filwaqt li permezz ta' dawn l-emendi se nkunu qegħdin nagħtu l-option li jiddaħħlu multi amministrattivi li jagħmlu sens, se nkunu qegħdin nitkellmu wkoll kemm mal-NGOs, kemm mal-attivisti, kemm mal-Kunsill tal-Animal Welfare u mbagħad mal-Oppożizzjoni sabiex naraw jekk, kemm, għandhom ikunu u kif għandhom ikunu.

Għaldaqstant, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nkunu qegħdin niftħu din l-option li wieħed għad irid jiddiskutiha aktar fid-dettall sabiex insibu kunsens bejn l-attivisti u l-NGOs.

Però jekk se jkollna multi amministrattivi ta' dan it-tip, iridu jkunu jagħmlu sens.

L-Att preżenti jistipula li kwalunkwe uffiċjal awtorizzat mid-Direttur għat-Trattament Xieraq tal-Annimali jew mid-Direttur għas-Servizzi Veterinarji jista' ma jagħtix lura lis-sidien kwalunkwe annimal jew oġġett li jiġi konfiskat, sekwestrat, maqbud jew imneħħi minnu.

Qed ikun rakkomandat li l-Ministru jkun jista' jagħmel regolamenti, kif jitqies li jkun xieraq, li jipprovdu għall-impożizzjoni ta' pieni amministrattivi oħra.

Qed tingħata s-setgħa lill-Ministru biex joħroġ avviż legali li jittratta dawn il-multi amministrattivi kif spjegajt qabel.

Ġieli kien hemm każijiet fejn kien hemm żgumbrament tal-annimali minn awtoritajiet oħrajn, jidħlu l-uffiċjali tal-Animal Welfare biex jelevaw lill-annimali għax ħafna drabi jkunu mitluqin u ma jkunux miżmumin f'kondizzjoni tajba u dawn jeħduhom fl-Animal Welfare l-Għammieri jew f'xi santwarju.

Ikollna sitwazzjonijiet fejn l-akkużat jittella' l-qorti, is-sentenza ddum għaddejja għal numru ta' snin, u dan l-imsejken kelb jibqa' sekwestrat.

Ovvjament jingħata l-attenzjoni xierqa, però f'sitwazzjonijiet bħal dawn ma rridux nispiċċaw bi klieb jew annimali oħrajn iżolati, waħedhom f'xi santwarju jew fl-Animal Welfare, imma rridu nagħtu l-fakultà lid-direttur li jkun jista' jagħti dan l-annimal lil familja li tieħu ħsiebu sabiex ikollu familja xierqa.

Din hija issue oħra li qegħdin nipprovaw nieħdu ħsieb biex f'każijiet bħal dawn ikollna options oħrajn li jkunu aktar denji.

Irrid ngħid ukoll li fil-ġranet li ġejjin se jkollna numru ta' inizjattivi oħrajn f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien xieraq tal-annimali u fi ftit tal-jiem oħra se nkunu qegħdin inniedu skema għall-kunsilli lokali fejn se nagħtu l-opportunità anke b'għajnuna finanzjarja biex ikollna numru ta' dog parks u cat cafés li jkunu mxerrda madwar l-irħula.

Hawn irridu nikkordinaw, u jridu jkunu l-kunsilli lokali li jidentifikaw postijiet fil-lokalitajiet tagħhom fejn l-aħjar inkunu nistgħu nagħmlu dan.

Inijzattiva interessanti ħafna li se titħabbar fi ftit tal-jiem oħra li qegħdin naħdmu fuqha hija l-Animal Adoption Scheme fejn issa se nkunu qegħdin ninċentivaw aktar ir-rehoming.

Preżentement diġà għandna skema finanzjarja li permezz tagħha qegħdin nikkumpensaw lill-NGOs u lis-santwarji li jirnexxilhom jagħtu kenn lill-annimali f'familji.

Issa se nkunu qed immorru pass oltre għaliex apparti li nikkumpensaw - u hekk se nibqgħu nagħmlu - lis-santwarji u lill-NGOs, se nkunu qed nagħtu grants żgħar lil dawk il-familji li għall-ewwel darba minflok jixtru annimal jagħżlu li jadottawh mis-santwarji.

Naħseb li din se tkun inizjattiva importanti li biha nkomplu nrawmu kuxjenza favur l-adozzjoni tal-annimali minflok ix-xiri tagħhom.

Fl-isess ħin inkunu qegħdin naqtgħu d-domanda għal annimali li jiġu bred.

Irridu mmorru aktar lejn adozzjoni sabiex l-annimali kollha li għandna f'pajjiżna jsibu dar u familja li tixirqilhom.

Din hija inizjattiva li se nkunu qegħdin inniedu sabiex ninċentivaw u ninkoraġġixxu lill-familji jagħmlu dan.

Se jkun hemm ukoll numru ta' checks anke f'dik il-familja li se tkun qed tadotta kelb, jiġifieri m'aħniex se nagħtu grant u ma nagħtux kas x'qed jiġri wara.

Se jkun hemm numru ta' checks minn żmien għal żmien sabiex nassiguraw li l-familja li tkun adottat l-annimal tkun qed tieħu ħsiebu kif suppost.

Sinjura President, l-għan tagħna f'din il-liġi huwa li jkun hawn aktar miżuri adegwati sabiex jitħares it-trattament xieraq tal-annimali.

Huwa impenn tagħna li nkomplu nsaħħu dan il-qasam, u biex nagħmlu dan irridu nkomplu naħdmu aktar flimkien mal-istakeholders.

Jiena konvint li tul dawn l-aħħar snin aħna qbadna t-triq it-tajba fejn jidħlu l-liġijiet u sena wara sena, xahar wara xahar, qegħdin insaħħu d-drittijiet tal-annimali f'pajjiżna.

Apparti minn hekk, qegħdin noħolqu numru ta' inizjattivi li bihom ngħinu lis-santwarji u lill-NGOs li l-maġġoranza assoluta tagħhom jaħdmu b'mod volontarju.

Nemmen li permezz ta' dawn l-emendi se nimxu dak il-pass aktar sabiex nassiguraw li f'pajjiżna d-drittijiet tal-annimali jkunu verament imħarsa.

Nirringrazzjak.

Fil-5.20 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artiklu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa li qed tinżamm issa tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, l-Onor.

Rosianne Cutajar qed tissostitwixxi lill-Onor.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TAL-ANNIMALI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet ġiet interrotta ftit mumenti qabel.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sinjura President, f'dan id-diskors mhux se nkun partiġjan anzi nemmen li fejn tidħol il-moħqrija tal-annimali għandna naħdmu flimkien.

Irrid nirreċiproka dak li qal is-Segretarju Parlamenari Clint Camilleri u ngħid li jien u hu jkollna ħafna diskussjonijiet informali, naħdmu ħafna flimkien u żgur li m'hemmx lok li noqogħdu nargumentaw fuq dan is-settur.

Jiena konvint li l-għan tiegħu huwa l-istess bħall-għan tiegħi, jiġifieri li nnaqqsu jew jekk hu possibbli neradikaw, anke jekk probabbilment dan huwa impossibbli, il-moħqrija tal-annimali.

Irridu nipprovaw noħolqu d-deterrenti kollha possibbli biex naqtgħu dan l-aġir misħut tal-moħqrija tal-annimali.

Kif qal l-Onor.

Clint Camilleri, sinċerament ma nafx x'gost fiha.

Irrid nibda billi nagħti ħajr lill-ħaddiema ta' dan is-settur.

Nirringrazzja wkoll lis-Segretarju Parlamentari għall-mod kif naħdmu flimkien u niddiskutu l-liġijiet flimkien qabel ma jiġu ppreżentati.

Ovvjament jiena se nagħmel kritika, imma se nipprova nkun kostruttiv kemm jista' jkun u nitlob li l-kritika tiegħi tittieħed f'dan is-sens.

L-għan tal-kritika li se nagħmel hu biex il-liġijiet ikunu aktar effettivi.

Wara kollox din hija liġi li aħna naqblu magħha għax qed inżidu l-pieni fejn tidħol il-moħqrija.

Nibda mill-ewwel b'dak li qal is-Segretarju Parlamentari Camilleri fuq il-multa amministrattiva.

Jien ukoll tkellimt mal-NGOs u għaraft li hemm żewġ skejjel ta' ħsieb.

Li taqbad lil xi ħadd jaħqar annimal u tagħtih multa amministrattiva li jrid iħallas dak il-ħin hija tajba għax taqta' d-dewmien tal-qorti u tevita ħafna red tape, imma mbagħad hemm NGOs li qed jgħidu li jekk din se tkun terz ta' dak li jħallas jekk jitla' l-qorti, dan inaqqas id-deterrent.

Minħabba f'hekk jien u l-Onor.

Camilleri ddeċidejna li qabel immorru naħa jew oħra forsi nitkellmu ftit aktar mal-NGOs għax tant hawn NGOs li jaħdmu favur l-annimali li huwa diffiċli li tikkuntenta lil kulħadd.

Jiena m'iniex kontra l-multa amministrattiva, imma hemm NGOs li qalulna li min jinqabad u jammetti jispiċċa jeħel ħafna inqas.

Irridu nsibu l-aħjar triq u rridu naħsbu ftit aktar fuqha.

Jekk irid, meta jiltaqa' mal-NGOs, jiena lest li nkun miegħu għax naħseb li rridu nibdew inwasslu l-messaġġ anke hemm barra li fejn tidħol il-moħqrija tal-annimali Gvern u Oppożizzjoni qegħdin flimkien.

Jiena ma niddejjaqx inkun miegħek u nisimgħu lin-nies flimkien.

Sinjura President, il-liġi ma tfisser xejn jekk ma jkunx hemm l-infurzar, u l-infurzar mhuwiex faċli daqskemm wieħed jimmaġinah.

Hemm diversi entitajiet li jidħlu fl-infurzar.

Biex inkun ċar mill-ewwel ma rridx li l-Gvern jgħaddi dawn il-liġijiet biex jgħid li qed jonora l-wegħdiet elettorali tiegħu imma mbagħad ma jiġux infurzati sew.

Fl-opinjoni tiegħi jeżistu problemi f'dak li għandu x'jaqsam mal-infurzar.

Hawn irrid insemmi lid-Direttur tal-Animal Welfare Unit is-Sur Noel Montebello.

Qed insemmih għax qed nitkellem dwaru b'mod pożittiv għax kieku ma kontx nirreferi għalih.

Mill-esperjenza tiegħi miegħu huwa bniedem li jipprova jagħmel l-aħjar li jista', huwa approachable ħafna u għall-ewwel darba, kontra d-direttur ta' qablu, għandu relazzjoni tajba mal-NGOs, li hija xi ħaġa pożittiva għax dawn iridu jaħdmu flimkien.

Fejn ikun hemm abbuż jew fejn jirrapportaw li hemm abbuż inċempillu u jieħu passi mill-ewwel.

Irrid nirringrazzjah għax naħseb li s-Sur Noel Montebello qed jagħmel dak kollu li jista' fil-limitazzjonijiet tal-liġi u fil-limitazzjonijiet tar-riżorsi li għandu.

L-NGOs li tkellimt magħhom għandhom relazzjoni tajba ħafna miegħu u dan mhux dejjem kien il-każ.

Dan huwa tajjeb ħafna u nifraħlu, nirringrazzjah u nawguralu li jibqa' sejjer hekk.

Jien kommess li lis-Sur Montebello ngħinu b'kull mod possibbli għax nifhem ukoll il-limitazzjonijiet u l-problemi li għandu.

Kull wieħed minna li xi darba kien f'pożizzjoni ta' poter nafu li trid taħdem bin-nies li għandek u ħafna drabi the buck stops with you – qed ngħid għal min ikun Ministru jew Segretarju Parlamentari - imma fl-aħħar mill-aħħar trid taħdem bin-nies li għandek u l-Ministru jew is-Sur Montebello ma jistgħux ikunu kullimkien f'kull ħin.

Irrid ngħid li fl-Animal Welfare hemm staff tajjeb li verament iħobb l-annimali.

Jiena nifirħilhom u nirringrazzjahom li qed jagħmlu biċċa xogħol tajba.

Però mbagħad hemm oħrajn li mhumiex adattati għal hemmhekk.

Hawn irrid inkun ġust u ngħid li dan mhuwiex tort tal-Onor.

L-Onor.

Clint Camilleri huwa Għawdxi u żgur li m'għandux interess li jmur isib xi Għawdxi u jgħidlu li se jniżżlu Malta biex imur l-Animal Welfare, għax probabbilment dak ma jivvotalux aktar!

Wiret sitwazzjoni fejn hemm nies fl-Animal Welfare li qatt ma jmisshom intbagħtu hemm.

Jiena se nieqaf hawn għax ma rridx nagħmilha ovvja mingħand min wiret din is-sitwazzjoni.

Dawn qatt ma jmisshom intbagħtu hemm u għalkemm mhuwiex tort tas-Segretarju Parlamentari għax sabhom hemm, irid jara x'se jagħmel bihom.

Biex taħdem fl-Animal Welfare trid tkun tħobb l-annimali.

Inutli nibgħat lil xi ħadd jaħdem mal-annimali meta dan imur bit-tir li jkollu an easy job u m'għandu l-ebda mħabba lejn l-annimali.

F'dan il-pajjiż hawn nies li jħobbu l-annimali, hawn nies li ma jaħqruhomx imma ma jimpurtahomx mill-annimali u m'għandhomx pet u hawn nies li lanqas jimmaġinaw li annimal għandu drittijiet.

Trid tagħmel ftit homework biex tara lil min tibgħat f'dan il-post.

Trid tkun tħobb l-annimali u jrid ikollok vokazzjoni.

Dan la huwa post għall-blue-eyed boys u lanqas huwa post għar-red-eyed boys!

Mhux kulħadd huwa tajjeb għal dan il-post.

Hemm min hu tajjeb u jħobb l-annimali u hemm min qiegħed hemm bi żball.

Jiena nifhmu lis-Sur Montebello għax irid jaħdem b'li għandu.

Naħseb li rridu nsaħħu l-Animal Welfare b'aktar riżorsi, fosthom riżorsi ta' apparat, riżorsi umani u taħriġ.

Illum huwa importanti li dawn in-nies ikunu mħarrġa għax anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-annimali, id-dinja li qed ngħixu fiha llum inbidlet totalment.

Meta kont ferm iżgħar ma kienx jgħaddilek minn moħħok li se joħorġu tal-Animal Welfare u jsibu serp velenuż maħrub, puma, tigra, iljun, polar bear jew xi annimal eżotiku.

Illum dawn il-ħaddiema joħorġu u jiltaqgħu ma' kollox.

M'ilux mort f'ħanut u nara wieħed bi tbenġila daqsiex u staqsejtu xi ġralu.

Qalli li mar jagħlef is-sriep tat-tifel għax siefer u spiċċa Mater Dei għax is-serp kien velenuż u gidmu; kellu ferita kerha.

Għalhekk qed ngħid li min jaħdem hemm bilfors irid ikun imħarreġ għax illum jiltaqgħu ma' kollox.

Kull tip ta' annimal immaġinabbli spiċċa daħal Malta.

It-tort huwa taż-żewġ gvernijiet, inkluż tal-Gvern Nazzjonalista, jiġifieri mhux qed nipponta subgħajja, imma dawn iridu jkunu kontinwament imħarrġa għax ma jafux ma' xiex se jiltaqgħu.

Kultant inħares lejn dawn iż-zoos u nibda nistaqsi: Dan il-ġemel kif daħal Malta?

Dan l-iljun kif daħal Malta?

Din it-tigra kif daħlet Malta?

Personalment, bħala policy ma mmurx f'zoos u jekk inkun mistieden għal tieġ jew għal attività fejn ikun hemm zoo ma mmurx għax lil dawn in-nies ma rridx inqallagħhom flus.

Intom tafu li fiż-zoos li qed ifaqqsu f'Malta għandna annimali – u din kieku ma kenitx tal-biki, veru kienet tkun tad-daħk – li huma rreġistrati internazzjonalment bħala on the verge of extinction?

Dawn huma annimali protetti għax qegħdin on the verge of extinction u Alla biss jaf, - għax la jien u lanqas l-Onor.

Clint Camilleri qatt m'aħna se nkunu nafu - kif dawn spiċċaw f'xi zoo hawn Malta.

Dawn barra minn Malta qegħdin irreġistrati li allaħares tmiss wieħed minnhom għax għandek sentenza ħabs, għax qegħdin on the verge of extinction!

Pereżempju, f'Marsaxlokk iddur storja ħelwa.

Ma nafx jekk hux veru, imma jgħidu li ġemel daħal marbut fuq dgħajsa tas-sajd!

Hija storja traġika mhux ħelwa li ġemel daħal marbut f'dgħajsa tas-sajd!

Jien għalhekk qed ngħid li dawn il-ħaddiema għandhom bżonn taħriġ.

Għandhom ukoll nuqqas ta' riżorsi, apparat, riżorsi umani u għandhom bżonn taħriġ għax ma jafux ma' xiex se jħabbtu wiċċhom meta joħorġu.

Diversi sriep għandhom anti-venom differenti.

Skont il-liġi tal-2016 min idaħħal serp velenuż, apparti li jirreġistrah, huwa obbligat ukoll li jixtri l-anti-venom li wieħed iżommu d-dar u l-ieħor iżommu Mater Dei għax jekk dan jigdem lilu jew jaħrablu u jigdem lil xi ħadd, wieħed ikun ċert li f'Mater Dei ikun hemm dan l-anti-venom.

Irrid nappella lill-Ministru għas-Saħħa li dan il-provvediment nimxu miegħu.

Jiena għamilt żgur 14-il sena l-Casualty u qatt ma rajna gidma ta' serp velenuż dak iż-żmien, imma llum possibbli li tara.

Jalla ma narawx, imma possibbli li tara!

Irrid ngħid ukoll li naħseb li huwa żball li l-Animal Welfare nibagħtu nies li diġà jaħdmu mal-Gvern.

Illum l-MCAST qed torganizza courses ta' veterinary nurses u hawn numru ta' infermiera veterinarji li forsi m'għamlux il-kors, għamlu diversi korsijiet, imma llum jaħdmu ma' veterinarji stabbiliti u għandhom l-esperjenza.

F'mistoqsija parlamentari nru 9,357 li kont għamilt lill-Ministru kien informani li qed jrregolarizza dan il-qasam tal-veterinary nurses.

Dawn hemm bżonn jiġu regolarizzati u naħseb li s-Segretarju Parlamentari Camilleri għandu jingħata l-faċilità mill-Gvern li fl-Animal Welfare jimpjega nies minn barra li huma infermiera veterinarji li jifhmu u li ġew imħarrġa.

Din l-idea li fl-Animal Welfare nibqgħu nibagħtu nies tal-Gvern naħseb li trid tinbidel.

Irridu nifhmu li din hija vokazzjoni u barra li hija vokazzjoni jrid ikollok it-taħriġ neċessarju, l-aktar issa bl-isfida tat-tipi diversi ta' annimali li qegħdin insibu f'pajjiżna.

Qabel kont issib kelb jew qattus u ma kienx jgħaddilek minn moħħok li se ssib serp velenuż jew annimal eżotiku!

Ftit snin ilu kienu sabu serp ħdejn il-Junior College, jiġifieri dawn iridu jkunu mħarrġa kontinwament.

Ir-realtà hi li l-infurzar, fl-opinjoni tiegħi, leaves much to be desired.

Għalkemm dawn il-liġijiet isiru b'intenzjoni tajba, wisq nibża' li jekk ma jiġux infurzati jispiċċaw ma jiswew xejn jew jiswew ftit.

Pereżempju, skont mistoqsija parlamentari 9,358, fl-2015 kien hemm disgħa min-nies li tressqu l-qorti fuq akkużi li għandhom x'jaqsmu mal-moħqrija tal-annimali, kien hemm 11 fl-2016, 14 fl-2017, 12 fl-2018 u erbgħa fl-2019.

Jalla dawk biss kienu l-każijiet tal-moħqrija, imma jien konvint li hemm aktar każijiet ta' moħqrija.

Din ma tiddependix biss mill-Animal Welfare imma tiddependi wkoll mill-Pulizija.

Pereżempju, minn mistoqsija parlamentari jirriżulta li hemm numru ta' kwereli li għamlu l-Animal Welfare u issa sta għall-Pulizija li tieħu passi kontrihom.

Sinjura President, irrid inkun leali u ġust lejn is-Segretarju Parlamentari u ngħid li l-liġi mhijiex poeżija!

Jidhirli li din kien qalha Oscar Wilde.

Il-liġi mhijiex poeżija, mhux qiegħda hemm biex tmiss il-qalb; il-liġi qiegħda hemm għal min hu bla qalb.

Min hu bla qalb irid isib il-forza tal-liġi bla ħniena ta' xejn għax irridu nifhmu – u din tajjeb li jifhimha kulħadd u mhux biss in-nies li hawn hawn ġew, għax dawk konvint li jifhmuha – li annimal għandu sistema ta' nervituri l-istess bħal tal-bniedem, u allura jweġġa' l-istess bħall-bniedem.

X'ma smajniex f'dan il-pajjiż?

Kellna kelba li ngħatat tir u ndifnet ħajja u ġriewi jew frieħ tal-qtates li jintefgħu fl-iskip!

Kellna l-famuż farm tal-Fgura li kellu baqra marbuta minn saqajha ta' wara minħabba problemi fil-pelvis għax din il-povra bhima kienet welldet ħafna drabi.

Din spiċċat b'saqajha marbutin bil-ħabel għax inkella ma żżommx fuqhom.

Kellna każ ta' kelb li pprovaw jisserrawlu mnieħru.

Immaġinaw xi tbatija u x'uġigħ!

Annimal huwa vulnerabbli għax jekk torbtu ma jkun jista' jagħmel xejn.

Dan la għandu vuċi u lanqas għandu sens li jmur jirrapportak.

Għalhekk dawn in-nies bla qalb iridu jsibu l-forza tal-liġi.

Ma nistgħux sempliċement nagħtu twiddiba u nħallu l-annimali maħqura għand is-sid.

X'jiswa d-dritt tal-konfiska meta konfiska ma ssirx għax m'għandniex fejn inpoġġuhom!

Jiena tkellimt ma' min għandu s-santwarji, u dawn jgħidulek li ma jifilħux idaħħlu klieb iktar għax jinsabu full-up.

U lanqas hi soluzzjoni li tagħtihom biċċa art oħra biex ikabbru s-santwarju, għax dawn lanqas nies biżżejjed m'għandhom.

Jgħiduli li fis-santwarji tal-klieb hemm voluntiera li huma xjuħ.

M'ilux ġie wieħed u qalli li jixtieq imur jgħin lis-santwarju għax irtira.

Għamel erba' xhur imur jgħinhom kuljum u f'daqqa waħda ma deherx iktar.

Inqalgħulu ċirkostanzi fil-ħajja tiegħu u ma deherx iktar.

Il-volontier ma tistax torbot fuqu.

Min jieħu ħsieb dawn is-santwarji jrid ikun hemm fil-Milied, fi New Year's Eve u fi New Year's Day, eċċ!

Persuna li nsellmilha minn hawn qaltli li hi qatt ma tista' tistieden lill-familja għall-ikel fil-Milied jew fl-Ewwel tas-Sena għax tkun trid tmur titma' lill-annimali fis-santwarju kuljum.

Dawn iridu jieklu kuljum, trid tnaddfilhom kuljum, tbiddlilhom l-ilma kuljum u joħorġuhom għal passiġġata.

Issa qegħdin full-up u lanqas qed isibu nies.

Hemm skema tal-Gvern li kienet daħlet fi żmienna fejn ħaddiem tal-Gvern jibqa' jħallsu l-Gvern u jmur jaħdem ma' NGO.

Jien ngħid għaliex ma nestenduhiex u forsi nagħtuhom żewġ ħaddiema u mhux wieħed lis-santwarji għax dawn is-santwarji qed jagħtu servizz kbir lill-pajjiż.

L-ewwel nett klieb li jħalluhom barra qed jieħdu ħsiebhom huma u jiġbruhom huma.

Il-klieb li jinqabdu mill-Animal Welfare jittieħdu s-santwarju wkoll u allura qed jagħtu servizz lill-Gvern minħabba nies irresponsabbli li jaħsbu li a pet is for Christmas, imbagħad iħalluhom jiġru barra!

Għaliex ma nestendux din l-iskema forsi nkunu nistgħu nibagħtu tnejn mal-NGOs biex forsi nlaħħmu iktar l-istaff tas-santwarji?

Jiġifieri d-dritt tal-konfiska ma nafx kemm se jaħdem għax m'għandniex fejn inpoġġu.

Jiena qatt ma mort l-Animal Welfare għax m'għandix kuraġġ immur, imma jgħiduli li huwa mimli u mhux dejjem l-annimali tal-Animal Welfare qed jinżammu f'ċirkostanzi tajbin.

Qaluli li mhux dejjem jiġu separati kif suppost, għax inti jekk taqbad poodle li huwa stray dog ma tistax tieħdu hemm u titfgħu ma' kelb kbir għax sa filgħodu tista' ssibu mqatta' biċċiet!

Jiġifieri żgur li s-sitwazzjoni fl-Animal Welfare tista' titjieb u ħadt gost nisma' lill-Ministru jgħid li se jsir investiment.

Kif għedt, is-santwarji huma mimlija u m'għandhomx nies.

Din mhijiex biss kwestjoni ta' spazju imma anke kwestjoni ta' manpower għax dan huwa commitment ta' kuljum.

Hemmhekk ma jeżistix vacation leave.

Naħseb li rridu nsibu sistema kif ngħinuhom.

Jien ma nafx ingħatawx flus is-santwarji, imma naħseb li huwa worth it li nibdew ngħinu anke finanzjarjament.

Imbagħad fl-infurzar jidħlu wkoll il-Pulizija.

M'ilux kellna l-famuża qattusa f'ristorant f'Għajn Tuffieħa li jien qaluli li ma sar l-ebda rapport dwarha lill-Pulizija.

Jekk inti ssawwat kitten u toqtolha huwa reat kriminali.

Allura jekk il-Pulizija semgħet bih għax kienet all over the social media, għaliex ma investigatx?

Kif qal il-Ministru, huwa veru li flok ġabuha fis-social media aħjar ċemplu lill-Animal Welfare, imma allura l-Pulizija ma kellhiex obbligu tmur tinvestiga mill-ewwel?

Mhux lanqas sabu l-karkassa tal-qattusa għax laħqet ġiet midfuna jew moħbija xi mkien biex forsi jagħmlu awtopsja fuqha u jaraw biex mietet!

M'hemmx bżonn rapport biex il-Pulizija tmur tinvestiga reat.

Li toqtol ferħ ta' qattusa bis-swat illum huwa reat u allura hemm bżonn rapport.

X'investigazzjoni saret fir-ristorant ta' Għajn Tuffieħa fejn allegatament inqatlet din il-ferħ ta' qattusa billi xi ħadd sawwatha bil-bastun sakemm mietet?

F'idejn min kienet l-investigazzjoni?

Kemm damu biex marru l-Pulizija fuq il-post?

Fittxew il-karkassa għall-awtopsja?

Jien kontra u nikkundanna l-hate speech fuq il-media, imma mhux nieħdu passi kontra min għamel dawn il-kummenti!

Għax, to add insult to injury, il-Pulizija ħadet passi - forsi għax saret kwerela mill-avukat tar-ristorant - kontra min kiteb fuq ir-ristorant involut.

Jien qrajt li dawk li kitbu ħarġu kollha liberati – u jiena ħadt gost li dawn ħarġu liberati - imma l-Pulizija għalfejn ma użatx ir-riżorsi tagħha kontra min qatel il-ferħ?

Xi ħadd minn dawk li kkummenta – u hawn jiena subject to correction - qal li se jagħmlu boycott lil dan ir-ristorant.

Jiena ngħidha hawn pubblikament li jekk dan jibqa' l-uniku ristorant fid-dinja, xorta ma mmurx!

U jien għandi dritt nagħżel fejn irrid immur u fejn ma mmurx!

M'iniex qed insemmi r-ristorant, imma jien żgur li ma mmurx hemm.

Naħseb li kulħadd għandu dritt jagħżel fejn imur.

Ħadd ma jista' jiġi obbligat li jmur f'ristorant partikolari bilfors.

Jien ngħid: Toqogħdux fuqi, imma fuq l-infurzar staqsu ftit lill-NGOs.

Rigward spezzjonijiet, kemm ilha li daħlet il-liġi tal-kelb marbut biċ-ċinga, id-Direttur Noel Montebello għamel tliet kwereli lill-Pulizija, tnejn fl-2018 u waħda fl-2019.

Ħadu passi l-Pulizija?

Għax inutli li d-Direttur joqgħod jinbagħad man-nies, jagħmel il-kwereli, imbagħad huwa at the mercy tal-ispettur biex imexxi!

L-Onor.

Clint Camilleri ħafna drabi jiġi kkritikat inġustament li ma jħobbx l-annimali għax huwa nassab, imma jien sinċerament ngħid - u din mhux qed ngħidha biex nintgħoġob ma' xi ħadd - li daqskemm ħdimt u qed naħdem tajjeb miegħu, fejn qed ngħaddu liġijiet bi qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra, ma ħdimt qatt qabel f'dan is-settur.

Naħseb li he means well, ix-xogħol qiegħed jagħmlu, imma tridu tgħinuh, tridu tagħtuh ir-riżorsi.

Biex timpjega nies tajba trid il-flus, biex tingħata l-apparat trid il-flus, biex inħarrġu 'l-impjegati tal-Animal Welfare jrid ikun hemm il-flus.

Il-Gvern irid jgħinu biex mhux jispiċċa jlaqqat biss.

Hemm ħafna nuqqasijiet li mhumiex tort tiegħu għax irid jingħata l-flus biex ikun jista' jaħdem kif suppost.

Jien wisq nibża' li rridu nieħdu passi għax is-sitwazzjoni qed issir inkontrollabbli.

Naħseb li meta Alla ħalaq il-panda żgur qatt m'għaddielu minn moħħu li din se tispiċċa f'xi dar il-Fgura!

Donnu llum sar status symbol li nġibu dawn l-annimali eżotiċi u nrabbuhom id-dar!

Fil-ktieb taċ-ċajt li kelli kont ktibt storja ta' deputat min-naħa tal-Gvern, li llum m'għadux hawn, li mar house visit Ħal Luqa, u sakemm il-mara li kienet toqgħod f'dik id-dar marret tgħajjat lir-raġel ra kukkudrill ġej!

Kukkudrill jinżamm id-dar!

Dan il-kukkudrill kellu ċinga ħamra ma' għonqu.

Naħseb li kien Laburist għax id-deputat li mar huwa Laburist!

Dan l-eks deputat qalli li xħin ra l-kukkudrill ħareġ jiġri 'l barra b'kemm kellu saħħa.

Dawk li kien hemm miegħu ħasbu li keċċewh, hu qalilhom bil-kukkudrill u qalulu li kien qed jimmaġina!

Wara dan, imbagħad, dan ir-resident fetaħ il-bieb u qallu: Dak mhux se jigdmek għax dak jiekol erba' tiġiġiet kuljum!

Wara l-elezzjoni reġa' ltaqa' miegħu u qallu: Tlifna!

Kienu telgħu n-Nazzjonalisti.

Dan id-deputat qallu: Ħallik mit-telfa!

Mur aqfel il-kukkudrill u nidħol.

Imbagħad qallu l-istorja.

Qallu li kien l-Eġittu u ġabu mix-xmara Nil.

Kien għadu żgħir, xtrah, tefgħu fil-bagalja u daħħlu Malta.

Qallu li kellu jieħdu f'pet shop u spiċċa miet għax ma setax ilaħħaq miegħu, għax beda jikber u jiekol tmien tiġiġiet kuljum!

Qed ngħid din l-istorja biex nuri li minn kollox sirt issib illum.

Ma nafx kif jiġihom f'moħħhom lin-nies li jdaħħlu kukkudrill id-dar!

Jiġifieri rridu nimponu ftit ruħna u naraw ftit kif qegħdin jidħlu dawn l-annimali eżotiċi f'Malta.

Sinjura President, imbagħad għandna problema oħra.

Aħna qtajna ċ-ċirkli tal-annimali, u għamilna sew - aħna konna spalla ma' spalla mal-Gvern biex jinqatgħu ċ-ċirkli tal-annimali - imma mbagħad spiċċajna biż-zoos li qed jikbru l-ħin kollu!

F'dawn iż-zoos hemm annimali eżotiċi, annimali li huma protetti internazzjonalment.

Jien ngħid lanqas esperti taż-zoos m'għandna hawnhekk.

Aħna m'għandniex kultura taż-zoos u allura għandna ġungla f'Malta fejn jidħlu dawn iż-zoos.

Jien iltqajt mal-Assoċjazzjoni tal-Veterinarji u dawn bdew jispjegawli affarijiet li jien qatt ma ġewni f'moħħi.

Qaluli li l-ewwel nett hawn orsijiet u annimali oħra li qegħdin fix-xifer tal-estinzjoni.

Imbagħad hemm argumenti oħrajn.

Qed jgħiduli li meta tiġi biex inti tpoġġi l-annimal fiż-zoo hemm ċerta teknika, hemm ċertu skola, hemm ċertu ħsieb.

Inti ma tistax tpoġġi mountain goat faċċata ta' ljun għax il-mountin goat tara lill-iljun bħala predator tagħha lest biex jikolha.

Issa l-mountain goat ma tifhimx li hemm il-barbed wire u allura dik qed tgħix f'ansjetà l-ħin kollu għax faċċata l-ħin kollu qed tara ljun li għaliha huwa predator tagħha, lest biex jikolha.

Qalli wkoll li f'dawn il-postijiet isiru t-tiġijiet u attivitajiet bil-mużika għaddejja.

Issa ma ninsewx li dawn l-annimali eżotiċi posthom huwa deep in the jungle, lanqas issibhom fil-bidu tal-ġungla imma very deep in the jungle.

Dawn jgħaddu minn stress u ansjetà meta jisimgħu mużika u diskors tan-nies u jxommu lin-nies.

Aħna, Alla jbierek għandna zoos f'postijiet li jintużaw biex isiru tiġijiet u attivitajiet oħra fihom.

Allura naħseb li rridu nibdew nikkontrollaw dawn iż-zoos.

Issa naf li mhux faċli għaliex ladarba dawn l-annimali tibda trabbihom, jiġu domesticated u ma tistax terġa' titfagħhom fis-selvaġġ.

Qaluli li l-Ġermanja għamlu post ta' rijabilitazzjoni fejn annimal eżotiku li jkun ġie domesticated jgħallmuh kif jerġa' jibda jikkaċċja u jmur lura fis-selvaġġ.

Jiena naħseb li xi ħaġa rridu nagħmlu.

Għall-inqas għandna nipprovaw nassiguraw li ma jidħlux iktar annimali eżotiċi u ma jkomplux jikbru dawn iż-zoos illegali.

Xi ħadd minn din il-Kamra – forsi jien ma nkunx għadni hawn - irid jiffaċċja din il-problema żgur.

M'hemmx soluzzjoni faċli.

Meta tkellimt mas-Sur Manuel Buhagiar, Kummissarju tal-Annimali, qalli li m'hemmx soluzzjoni faċli għax dawn trid tibgħathom f'ċentru ta' rijabilitazzjoni at a cost biex jerġgħu jiġu mgħallma jikkaċċjaw qabel ma jerġgħu jitilquhom fil-ġungla.

Allura iktar ma jidħlu annimali minn dawn, iktar se tiżdied l-ispiża.

Xtaqt nagħmel appell lill-Ministru wkoll fuq in-neutering.

Safejn naf jien in-neutering kemm tal-qtates u anke tal-klieb waqaf.

Din tan-neutering kienet ilha żmien għaddejja, anke fi żmien il-Ministru George Pullicino, li nsellimlu minn hawn.

Naħseb li meta jieqaf il-programm tan-neutering jissallbu l-cat feeders u s-santwarji għax is-santwarji tal-klieb qaluli li qed jerġgħu jaraw klieb strays li kienu nqatgħu.

Dawn imorru tal-Animal Welfare jiġbruhom li jċemplu lis-santwarji biex jaraw fejn se jqegħduhom.

Hemm bżonn li n-neutering jerġa' jitkompla għaliex reġgħu qed ifeġġu klieb stray.

Jiena ma nafx hemmx il-ħsieb li jitkompla dan il-programm, però huwa fatt li l-klieb stray qed jiżdiedu, anke jekk mhux bħal qabel meta f'kull triq kont tara kelb stray.

Is-soluzzjoni hija n-neutering.

Din mhux pressjoni biss fuq is-santwarji tal-klieb imma pressjoni wkoll fuq il-cat feeders għax aħna nafu kemm ikollhom frieħ il-qtates.

Jiena nitkellem ħafna ma' dawn il-cat feeders u naf li hemm min jonfoq il-pensjoni tiegħu biex jitma' l-qtates ta' barra.

Jgħidulna: Ma nistax inlaħħaq għax kif jgħaddi Jannar tispiċċa tirdoppja l-kolonja tal-qtates.

Jien naħseb li rridu nerġgħu nibdew programm tan-neutering fuq il-qtates biex jiġu msewwija ħalli ma jkollhomx frieħ.

B'hekk ma tkomplix tikber il-popolazzjoni tagħhom għax qed jagħmlu pressjoni kbira mhux biss fuq is-santwarji, mhux biss fuq l-Animal Welfare, imma anke fuq il-cat feeders.

Apparti minn hekk, naħseb li mhux biss lis-santwarji imma anke lill-cat feeders għandna nirreġistrawhom u nippruvaw ngħinuhom, anke jekk permezz ta' means testing.

Pereżempju x-Xagħra Għawdex hemm waħda anzjana bilkemm tiflaħ tiċċaqlaq, li titma' kolonja kbira ta' qtates kuljum lejl u nhar.

Hemm oħra Ingliża nafha, li ġieli meta nkun hemm fis-sajf nixtrilha ftit boroż kbar ta' ikel tal-qtates biex titmagħhom.

Taf kemm tieħu pjaċir bihom!

Din għandha 80 sena.

Naħseb li lil dawn in-nies irridu ngħinuhom.

Rigward l-infurzar, għandek l-Animal Welfare, li diġà għedt li għandhom bżonn nies tajba, taħriġ u apparat, u l-Pulizija, li bir-rispett kollu mhux dejjem jieħdu bis-serjetà każijiet ta' moħqrija tal-annimali.

Ma rridx niġġeneralizza, imma ġieli ssib pulizija jgħidlek: U jien fid-distrett diġà msallab bix-xogħol, ħa noqgħod naħli l-ħin ninvestiga għax sawtu qattusa?!

Nixtieq li jiena u s-Segretarju Parlamentari niltaqgħu mat-tmexxija tal-Pulizija.

Jiena ili ngħid li f'dan il-pajjiż għandu jkun hemm taqsima apposta fil-Pulizija li taħdem biss fuq każijiet biss ta' moħqrija tal-annimali u anke tuża mezzi forensiċi bħal, pereżempju, tieħu d-demm jekk qattusa mejta ssibilha d-demm ma' difrejha biex wieħed jara jkunx jaqbel mad-DNA ta' min ikun suspettat.

Fejn tidħol krudeltà fuq l-annimali, il-Pulizija ma tużax mezzi forensiċi.

L-Ornis Committee u l-Birdlife jridu li jkun hemm sezzjoni fil-Pulizija li tkun tissejjaħ Wildlife Crime Unit.

Jiena ngħid li din is-sezzjoni għandha tkun anke għall-annimali domestiċi li jiġu maħqura.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kunsilli lokali, li dwarhom semma xi ħaġa s-Segretarju Parlamentari wkoll.

Jien tal-idea li għandu jkun hemm kunsillier li jkun inkarigat mill-istrays tar-raħal jew belt tiegħu.

Għall-inqas għandu jkun hemm kunsillier li jirrapportaw lilu jekk ikun hemm stray dog jew stray cat u dan imbagħad jitkellem mal-Animal Welfare.

Dan il-kunsillier għandu jkun hu wkoll li jirrapporta każijiet ta' moħqrija.

Barra minn hekk, għandu jkun hemm ukoll wardens apposta biex jiċċekkjaw li l-klieb huma microchipped u rreġistrati.

Is-Segretarju Parlamentari semma wkoll l-inizjattivi ta' cat cafés.

Għadu kif kien hawn l-Onor.

Ivan Bartolo li kien ħa l-inizjattiva li jsir cat café.

Din il-ġimgħa jien skoprejt li hemm problema ġdida, fis-sens li wħud mill-klieb huma microchipped imma mbagħad ma jiġux irreġistrati u allura l-Gvern xorta m'għandux record li l-kelb tiegħi qed jiġi rreġistrat.

Mela jien mingħalija għamiltlu l-microchip u ġie rreġistrat imma forsi l-veterinarju jew ma nafx min ma rreġistrahx.

Għalhekk irridu nimponu l-ewwel nett li jkunu microchipped; ma nafx kemm tressqu nies il-Qorti, imma kien numru miżeru meta min jaf kemm hawn klieb li għadhom ma ġewx microchipped minkejja li l-liġi tirrikjedi dan.

Naħseb li l-warden apposta li jkun mal-kunsill lokali għandu jkollu dan l-apparat, li huwa apparat żgħir, biex jiċċekkja għonq il-kelb ħalli jara li huwa microchipped u wara jara jekk huwiex irreġistrat.

Importanti wkoll li nibdew programm ta' microchipping għall-qtates u li dawn jibdew ikunu rreġistrati jew fuq is-sidien jew fuq il-cat feeders.

Pereżempju, oħti għandha qattusa li għamlitilha microchip imma milli jidher għadu ma jeżistix reġistru biex jekk tintilfilha, tal-Animal Welfare ikunu jafu ta' min hi.

Ngħid ukoll li l-Knisja għandha d-dnubiet tagħha fejn jidħlu l-annimali.

Jien kont għadni dieħel fil-politika u spiċċajt nirvilla, naqbeż u nirribella meta l-Kappillan tax-Xlendi kien organizza catch a duck biex jiġbor fondi għall-festa!

Jitfgħu l-papri jgħumu u n-nies jippruvaw jaqbduhom, u niftakar kont għamilt diskors u rvellajt.

Naħseb anke l-Knisja għandha bżonn tibda titkellem kontra l-moħqrija tal-annimali.

Il-Knisja hija influwenti f'pajjiżna u għandha bżonn tibda titkellem.

Diġà għedt li naħseb li għandna bżonn animal crime unit biex tkun tista' tikkonċentra biss fuq moħqrija tal-animali stray, li tuża mezzi forensiċi għax tad-distrett, kif għedt, m'għandhomx ċans.

Jekk naħsbu li tad-distrett għandhom iċ-ċans jinvestigaw il-moħqrija tal-annimali naħseb li nkunu qegħdin nidħku bina nfusna.

Irrid ngħid ukoll kelma fuq il-qrati għax fejn jidħol infurzar hemm diversi entitajiet involuti.

Jien ma nemminx li l-qorti għandha tkun qorti tal-poplu … Meta nitkellem ma' tal-Animal Welfare u mal-Kummissarju tal-Annimali, dawn jgħidlek: Jien nitbażwar biex naqbad lil xi ħadd, imbagħad jitla' l-qorti u joħroġ b'miżerja ta' sentenza!

Naħseb li l-qorti trid tkun partner magħna u tagħti sentenzi li jkunu ta' deterrent ukoll.

Inutli ngħollu l-multi jekk il-qorti tagħżel li tmur għall-inqas possibbli.

Naħseb li ċerti sentenzi huma insult lejn ix-xogħol li jagħmlu l-Animal Welfare u l-Pulizija.

Hawn ħafna u ħafna animal lovers fil-pajjiż u għandna dritt li ssir ġustizzja.

Għandna dritt li nappellaw lill-Qorti!

Jiena lill-ġudikatura mhux se nindaħlilha għax la huwa kompitu tiegħi u lanqas għandi n-knowhow, imma rridu naraw li l-Qorti tgħinna biex naraw li ssir ġustizzja u dawn il-liġijiet ikunu effettivi.

Jiena nixtieq niltaqa' wkoll mal-Kummissarju tal-Annimali.

Nistenna li l-ewwel lealtà tiegħu tkun lejn l-annimali.

Jiena ma se ngħid xejn fuq dan il-Kummissarju tal-Annimali għax għadni ma ltqajtx miegħu.

Ovvjament we judge him fuq kif jaħdem, imma l-lealtà tiegħu la għandha tkun lejn il-Gvern, la lejn l-Oppożizzjoni u lanqas biex jidher sabiħ, imma lejn l-annimali.

Hawnhekk nieħu l-okkażjoni wkoll li nsellem lill-Kummissarju tal-Annimali li kien hemm qabel is-Sur Manuel Buhagiar li għamel biċċa xogħol tajba ħafna.

Nirringrazzjah, nemmen li għad fadallu ħafna x'jagħti u naħseb għandna nibqgħu ninvolvuh b'xi mod.

Jien dejjem sibtu ġentlom, lest li jgħin, għandu l-ideat u naħseb li huwa l-ewwel Kummissarju tal-Annimali li għamel ġieħ lil dan il-post.

Irrid insemmi wkoll iċ-ċimiterju tal-annimali li kienet wegħda elettorali u għadha ma saritx.

Jien ma nafx jekk hawnx il-kultura fil-pajjiż li naħarqu lil xi ħadd li nħobbu.

Pereżempju, jien niddejjaq naħraq il-kelb tiegħi allaħares qatt jiġi biex imutli, anke jekk xi darba se jmut ukoll kif se mmut jien.

Jiena nifhem li dan iċ-ċimiterju jrid jitmexxa mill-privat u forsi l-privat għadu qed jagħmel studju jekk huwiex vijabbli jew le, imma din kienet wegħda elettorali u hawn diversi NGOs li tkellimt magħhom, animal lovers, li jixtiequ ċimiterju tal-annimali biex jgħidu: Hawnhekk hawn midfun il-kelb tiegħi jew il-qattusa tiegħi.

Kull min għandu kelb jaf li dan isir parti mill-familja tiegħu.

Jien meta nidħol id-dar ma nistaqsix lill-mara għat-tfal biss imma nistaqsiha wkoll għal 'Rex' pereżempju, għall-kelb, jekk ma jiġix jifraħ bija hu.

Jiġifieri jsir parti mill-familja tiegħek.

Meta jmutu tgħaddi minn perjodu ta' bereavement qisu mietlek ħuk, ommok jew missierek.

Irrid ngħid lis-Segretarju Parlamentari li reġgħet waslitli informazzjoni li reġa' beda l-vizzju misħut tal-ġlied tal-klieb.

Jien lest li kif nispiċċa d-diskors nagħtih l-informazzjoni personalment fejn qiegħed isir dan il-ġlied tal-klieb forsi nistgħu nibagħtu uffiċjali tal-Pulizija.

Jekk ikollna l-informazzjoni rridu nagħmlu raids u ma nħarsux lejn kuluri.

Hemm Nazzjonalisti li għandhom il-hobby misħut li jġelldu l-klieb u hemm Laburisti, u naħseb li rridu nagħlqu għajnejna u nieħdu passi kontrihom, huma min huma.

Irrid ngħid xi ħaġa fuq iż-żwiemel li jiena disturbed ħafna biha.

Iltqajt ma' xi veterinarji li qaluli li fil-benniena bejn Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi hemm post … Meta kont tkellimt, is-Segretarju Parlamentari ta' qabel kien qalli: Issa iktar diffiċli li naqbduhom.

Qalli li kienu ilhom jafu biha u ilhom jinvestigaw.

Imma dawn mhux erba' rziezet hemm fil-benniena bejn Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi!

Waslitli informazzjoni minn veterinarji li qed jaqbdu żiemel li ma jibqax tajjeb għat-tiġrija, ilibbsulu borża sewda, jagħlquha bit-tape u jħalluh jifga.

Imbagħad jeħduh il-Biċċerija jew jiskarnawh hemmhekk u jgħidu li miet b'attakk tal-qalb.

Ovvjament jekk jien insoddlok imniffsejk, inkun qed nagħmillek asphyxiation u jkollok attakk tal-qalb.

Imma skużi, dan l-attakk tal-qalb jiġi induced.

U biex żiemel imut qed nitkellmu fuq agonija ta' sitta jew seba' minuti, jiġifieri mhux minuta biss.

Naħseb li għandna noqogħdu attenti l-ewwel nett għaliex dawn iż-żwiemel tat-tiġrija ħafna minnhom jista' jkun sar doping fuqhom u dawn jispiċċaw fil-food chain.

Ħaġa oħra li forsi nixtieq nagħmel, li jiġi ċċekkjat, forsi anke mill-Awditur Ġenerali, kemm jiġi kkonsmat laħam taż-żiemel f'ristoranti, kemm jinxtara laħam taż-żiemel mis-supermarkets u kemm fil-fatt jinqatlu żwiemel il-Biċċerija.

Jiena ma niklux il-laħam taż-żiemel, imma nissuspetta li hawn suq illegali fejn jinqatlu żwiemel, imbagħad isir il-bejgħ.

Hawn ħafna ristoranti jirriklamaw li jispeċjalizzaw fil-laħam taż-żiemel.

Xi ħadd qalli li ftit jinqatlu żwiemel u allura dawn xi mkien qegħdin jinqatlu u jiġu skarnati.

Naħseb li rridu naraw minn fejn qed jiġi dan il-laħam taż-żiemel.

Irrid ngħid xi ħaġa fuq ir-razzett tal-Fgura li diġà semmejt.

Saru xi żjarat oħra biex jaraw jekk dak li ġie ordnat sarx?

Id-Direttur mar fuq il-post?

Min ħa d-deċiżjoni li ma jitteħdux passi?

Forsi kellu raġun u forsi ma kellux, imma għandna dritt inkunu nafu.

Għall-inqas is-Segretarju Parlamentari għandu jiċċekkja, u anke jekk jinformani kunfidenzjalment, għall-inqas inserraħ rasi.

Jien kont disturbed ħafna b'dawk l-images ta' bhima marbuta minn saqajha, ta' bhima oħra bl-umbilical cord imdendla mal-art u bil-mod kif kienu qed jinżammu.

Dawn ħallewhomlu hemm għax qalu li kien hemm ċirkostanzi familjari.

Imma għandna dritt inkunu nafu x'sar?

Komplew isiru żjarat biex naraw li issa qegħdin compliant?

L-iktar ħaġa li dejqitni kienet li dan kien ilu fir-radar tad-Direttorat u kienu jafu li kien hemm ċerta negliġenza hemmhekk.

Sinjura President, għaliex tneħħew mil-liġi l-electronic collars?

Issa jekk kelb tagħtih xokk permezz ta' electronic collar għax jinbaħ, kif jista' jkun li it manifests its natural behaviour?

Jiena tkellimt mal-aġent li kien jimpurtahom u qalli li m'għandux problema jekk inwaqqfu l-importazzjoni tagħhom.

Ovvjament jistgħu jinġiebu minn fuq l-internet miċ-Ċina, imma dawn l-electronic collars jagħtu xokk lill-kelb meta jinbaħ.

Jekk kelb ma jinbaħx, xi tridu jagħmel, jitkellem?

Jiġi hawn jindirizza lill-Kamra?!

Mhux jinbaħ jaf!

Iltqajt ma' wieħed u qalli li xtara wieħed biex il-kelb ma jinbaħx għax qiegħed fi blokka flats.

Għedtlu: Prosit għalik; jekk ma kellekx fejn tpoġġi kelb, allura tixtrix kelb.

Mela toqgħod tagħmillu electronic collar biex jagħtih xokk!

Irrid ngħid li hawn electronic collars oħra li jixegħlu dawl biex jekk il-kelb jaħrablek bil-lejl, tkun tista tarah, imma jien qed ngħid għal dawk li jagħtu x-xokkijiet.

Biex nikkonkludi, l-ewwel nett nawgura li jien u l-Onor.

Clint Camilleri, li nirringrazzjah li qed naħdmu flimkien, inkomplu naħdmu flimkien.

Ma niddejjaqx li mmorru nitkellmu ma' NGOs flimkien u forsi anke man-nies tiegħu.

Naħseb importanti li nuru li hawn ċerta għaqda, li ż-żewġ naħat tal-Kamra kontra l-moħqrija tal-annimali.

Irrid nerġa' nirringrazzja lill-Ministru u lil kull min jaħdem f'dan il-qasam, lil kull min se jitkellem f'dan id-dibattitu.

Irrid nagħlaq b'żewġ kwotazzjonijiet.

Immanuel Kant, li huwa filosfu Ġermaniż, kien qal hekk: "Min hu krudil ma' annimal jispiċċa aħrax anke fil-mod kif jittratta ma' ħutu l-bnedmin.

Tista' tinduna mill-ewwel x'hemm fil-qalb tal-bniedem billi tara kif jittratta annimal."

Il-profeta Mohammed kien qal: "Ġest ta' mħabba lejn annimal għandu l-istess mertu u valur daqs ġest ta' mħabba lejn bniedem, imma daqstant ieħor att ta' krudeltà lejn annimal huwa ħażin u kundannabbli daqs att ta' krudeltà lejn il-bniedem."

Naħseb li kumment ieħor min-naħa tiegħi ikun żejjed.

Grazzi ħafna.

Fil-6.16 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa li qed tinżamm bħalissa tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, l-Onor.

Byron Camilleri se jissostitwixxi lill-Onor.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TAL-ANNIMALI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet ġiet interrotta ftit mumenti qabel.

L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilita u Anzjanità Attiva): Grazzi, Sinjura President.

Sieħbi l-Onor.

Clint Camilleri għandu settur iebes, però min-naħa tal-Oppożizzjoni hemm ġentlom li qiegħed jaħdem miegħu kif kien jaħdem miegħi meta kellu l-poter u kien segretarju parlamentari responsabbli mill-anzjani u jien kont shadow minister fuq l-istess suġġett.

Jiena ċert li dan il-ġentlom se jaħdem ma' sieħbi l-Onor.

Clint Camilleri b'qalbu, b'moħħu, b'ruħu u b'ġismu.

Aħna nieħdu pjaċir naraw attitudni pożittiva, tkun fejn tkun il-persuna u tokkupa liema siġġu tkun qiegħda tokkupa.

Nibda dan id-diskors tiegħi billi nagħmel dikjarazzjoni u nistqarr l-interess tiegħi f'dan is-suġġett li qegħdin nitkellmu fuqu llum.

Mingħajr tlaqliq ta' xejn jien ngħid li jien animal lover prattikanti għaliex tul ħajti kollha ma nistax niftakar ġurnata waħda f'ħajti mingħajr ma kont ngħix ma' kreatura oħra differenti mill-bniedem.

Nista' nsemmi lista ma tispiċċa qatt ta' annimali li kienu f'ħajti, minn klieb għal qtates, għal għasafar, tiġieġ, ħamiem, papri, ġrieden tal-indi, dundjani.

Semmi kreatura, u aktarx li kelli perjodu f'ħajti li f'xi ħin jew ieħor kont qiegħed ngħix ma' din il-kreatura.

Darba kont fuq ir-radju u l-ġurnalist li kien qiegħed jintervistani qalli: Kemm tidher ferħan illum.

Għedtlu: Iva, ferħan ħafna għaliex żdidilna membru ieħor fil-familja tagħna.

Tgħidx kemm irċevejna sms's u kemm irċevejt messaġġi jawgurawli għaliex kellna membru ieħor fil-familja tagħna, għaliex kulħadd ħaseb li t-tifla kellha tarbija, imma kont ferħan għax kont xtrajt ġeru li għadu magħna sal-lum.

Konna għadna ferħanin għaliex dan ġie u tana ħafna enerġija pożittiva.

Jiena nixtieq nitkellem ukoll fuq it-terapija tal-annimali għaliex tajjeb li nsemmu kemm huwa importanti u kemm jistgħu jagħtu kontribut anke f'affarijiet li forsi ma naħsbux daqshekk fuqhom.

Jiena semmejt dan il-ġeru li għadu magħna sal-lum.

Nista' ngħid li tidħol xħin tidħol, se ssibu jifraħ bik.

Aħna għandna wkoll qattus veru speċjali.

Jien qatt ma kelli relazzjoni mal-qtates għax dejjem rajthom li kienu iktar slavaġ mill-klieb, għalkemm m'għandhomx bżonn kura daqs il-klieb.

Il-qtates li kelli qabel dan il-qattus li għandna llum dejjem spiċċaw gidmuni, jew daħħluli d-dwiefer ġo dahri jew ġo żaqqi, imma dan huwa qattus speċjali.

Ġibnieh minn post fejn kien hemm ħafna qtates u llum jien u hu għandna relazzjoni speċjali.

Nista' ngħidilkom li meta nkun se nniżżlu fil-garaxx biex jorqod, dan jibda jingħi qisu qed jgħid: No, no. Din lili biss jagħmilha.

Jien ngħid li jitkellem jonqsu biss!

Lill-mara ngħidilha li qed jgħidli li ma jridx jinżel jorqod fil-garaxx u ġieli tħassarnieh għax veru jibda jibki qisu tarbija jien u nieżel bih f'idi, u nispiċċaw inħalluh rieqed ħdejna.

Ovvjament dan għandu istint differenti għax iqum bil-lejl u jkun irid jilgħab ukoll, meta aħna nkunu rridu norqdu.

Qed ngħid dan għax inutli tipprova trabbi annimal jekk ma jkollokx l-ambjent adegwat.

Nista' ngħid li l-animal lovers kollha jħobbu lill-annimali bħala parti mill-familja tagħhom u dan wieħed ikun jista' jarah anke meta jismagħhom jitkellmu dwarhom.

Sinjura President, l-annimali kollha jistgħu jkunu ta' benefiċċju u jgħinu lill-bniedem b'modi differenti anke f'sitwazzjonijiet diffiċli.

Ħafna drabi jgħinu lill-bniedem b'mod pożittiv fil-qasam tal-anzjani u anke fil-qasam tal-persuni b'diżabilità.

Tant hemm benefiċċji fit-terapija tal-annimali li aħna, flimkien mat-tmexxija ta' San Vinċenz kif ukoll mal-amministrazzjoni tal-homes tal-Gvern, ħadna deċiżjoni li nibdew nagħtu servizz ta' animal therapy kuljum ġewwa s-swali differenti ta' San Vincenz de Paul u anke ġo homes oħrajn.

Għandna sessjonijiet ta' terapija għaddejja b'mod kontinwu ħames darbiet fil-ġimgħa fejn klieb imħarrġa neħduhom fis-swali ta' San Vinċenz u nduru bihom mal-anzjani u jagħmlu ħinijiet differenti skont l-anzjan kif iġib ruħu mal-kelb.

Jien nifhem li jista' jkollok persuna li qatt ma kellha interaction ma' kelb u tara labrador daqshekk kbir u tibda tiddejjaq minnu; allura hemmhekk forsi ddum żewġ minuti.

Imma mbagħad ikun hemm persuni oħrajn li jogħxew, jieħdu pjaċir jitkellmu mal-klieb, imellsuhom, ibusuhom u jgħannquhom.

Dawn ġieli kellhom sessjonijiet ta' nofs siegħa, 20 minuta jew kemm ikun hemm bżonn, skont ir-rispons tal-anzjan mal-kelb.

Ovvjament xi ħadd li jibża' mill-annimali mhux se terħilu l-kelb hemmhekk għax fl-aħħar mill-aħħar il-pet therapy trid tkun xi ħaġa pożittiva.

Jiena minn hawnhekk nixtieq inħeġġeġ lil kull ġenitur li jista' jrabbi pet, biex bis-serjetà jikkonsidra li jagħmel dan għaliex hemm ħafna benefiċċji għall-ulied.

Nista' ngħid li dan joħroġ ħafna ġid minnu.

Sibna wkoll li hemm anzjani li jieħdu pjaċir bit-terapija mhux biss tal-klieb imma anke tal-qtates jew taż-żwiemel.

Fil-fatt hemm anke cat village żgħir ġewwa San Vinċenz.

Hemmhekk ħadna wkoll iż-żwiemel, u anzjani li ħajjithom għexuha ma' bhejjem kbar bħaż-żwiemel jieħdu pjaċir u tara l-karattru tagħhom jinbidel, tara dik il-positive energy u tarahom iridu jmissu ż-żiemel u jmellsuh.

Jiġifieri l-animal therapy, fosthom anke taż-żwiemel, tagħti enerġija pożittiva lil diversi persuni li jkollhom kuntatt magħhom.

Hemm ukoll persuni b'diżabiltà li jistgħu jibbenefikaw minn din it-tip ta' terapija.

Nista' nsemmi ċ-ċentru ta' matul il-jum tal-Imtarfa, immexxi b'għaqal kbir mis-Sinjura Tabone.

Hemmhekk il-persuni li jagħmlu użu minn dan il-post jistgħu jsibu pets differenti, fosthom fniek, klieb u għasafar.

Din il-pet therapy tgħidx kemm tiswa ta' ġid għal dawn il-persuni.

Huwa xjentifikament ippruvat li t-terapija bl-annimali tagħmel ġid kbir lil kulħadd.

Jiena kont naf biha din, però wieħed jista' jsir jaf kemm hija importanti sempliċement b'google search żgħira.

Jien b'mod naturali, għax dejjem trabbejt mal-annimali, naf kemm hi importanti l-pet therapy u kemm tista' tagħti benefiċċji li forsi ma konniex naħsbu li anke xjentifikament jistgħu jiġu ppruvati.

Sinjura President, il-pet therapy jagħmlek iktar ferħan, inaqqaslek id-depression, itejjiblek il-mod kif tħares lejn il-ħajja u kif tħares lejn il-problemi, inaqqas is-solitudni, jagħmlek iktar għatxan biex tħares lejn il-ħajja b'mod pożittiv, inaqqaslek l-ansjetà u jagħmlek iktar kalm u jgħin lit-tfal jitgħallmu iktar ħiliet biex jgħixu flimkien.

Jagħmillek ukoll titjib fir-relazzjonijiet ta' bejn il-grupp u bejn il-membri li jgħixu flimkien ma' dawn il-pets, inaqqaslek il-pressjoni u jġiegħlek tfiq iktar malajr jekk tkun għaddejt minn xi operazzjoni.

Ħafna drabi l-ammont ta' pilloli li tkun qiegħed tieħu jnaqqsuhomlok għaliex din it-terapija tkun qiegħda tgħinek b'mod tajjeb ħafna.

Hawnhekk għandi studju li jissuġġerixxi li din it-tip ta' therapy tintuża wkoll fuq min ikollu xi kanċer u jkun qiegħed jieħu l-chemotherapy, fuq residenti f'long-term care faċility bħalma huma San Vincenz u l-homes, u fuq nies li jkollhom post trauma stress disorder.

Tfal li kellhom physical or mental procedures ukoll jistgħu jibbenefikaw mill-pet therapy.

Imbagħad isemmi persuni li jkunu għaddew minn stroke jew ikollhom problemi fiżiċi u people with mental health disorders.

Jekk aħna nħallu din l-opportunità tidħol f'ħajjitna, il-pet therapy tagħtina benefiċċji kbar.

Il-pets joffru dan kollu li għadni kif semmejt, u allura aħna bħala persuni li nafu dan irridu nagħtu l-opportunità u nipprovdu dan is-servizz lil dawk in-nies li qegħdin jafdaw lilhom infushom fil-kura tagħna.

Jiena nissuġġerixxi lil dawk li għadhom xettiċi biex jidħlu fl-internet u jfittxu fuq pet therapy ħalli jaraw kemm hemm benefiċċji kbar meta tintegra pets fil-ħajja tiegħek.

Għaldaqstant huwa sinifikanti u sabiħ li l-Parlament tagħna qiegħed jiddiskuti Abbozz ta' Liġi dwar trattament xieraq tal-annimali.

Aħna mhux biss irridu naraw huma x'jagħtu lilna, imma rridu naraw ukoll aħna kif nistgħu nittrattawhom aħjar.

Minn din l-ogħla istituzzjoni permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, qegħdin nibagħtu sinjal pożittiv lis-soċjetà, għax fl-aħħar mill-aħħar hawnhekk qed inħarsu kreaturi li la għandhom vot u lanqas vuċi.

Il-liġi li għandna quddiemna għandha tagħmlilna unur.

Minkejja li għandu ħafna abbozzi oħrajn ta' interess u importanza nazzjonali, dan il-Parlament illum qiegħed jiddiskuti dan l-Abbozz għaliex aħna nemmnu bis-sħiħ fir-rwol tal-pets fil-ħajja u rridu nieħdu l-miżuri kollha biex lil dawk il-ftit min-nies li ma jirrispettawhomx ngħidulhom li l-imġiba tagħhom mhijiex aċċettabbli.

Illum rridu nħarsu lejn soċjetà li għandha iktar stima għal dawn il-pets li tant jimlewna b'imħabba f'ħajjitna.

Għandna liġijiet li forsi jiġbdu iktar l-interess tal-aħbarijiet jew tal-mezzi tax-xandir, imma aħna ddeċidejna li niddiskutu din il-liġi fuq il-pets li la għandhom vuċi u lanqas għandhom vot.

Din il-bidla ma tistax tistenna iktar għax f'dan il-pajjiż il-moħqrija tal-annimali m'għandhiex tkun aċċettabbli, anzi trid tkun imrażżna b'mod mill-aktar aħrax.

Hekk qed nagħmlu b'dan l-Abbozz li għandna quddiemna, u dan qed isir permezz ta' introduzzjoni ta' pieni aktar ħorox.

Filwaqt li ngħid dan kollu, b'sodisfazzjon nistqarr li jien nemmen li s-soċjetà tagħna llum hija ferm iktar konxja tal-bżonn li nieħdu ħsieb l-annimali tagħna milli kienet f'perjodi oħrajn.

Dak li seta' kien aċċettabbli żmien ilu, għaxra jew għoxrin sena ilu, illum m'għadux.

Biżżejjed ngħid li rajna bidla enormi fil-mentalità fejn illlum pet huwa meqjus bħala membru tal-familja, u hekk għandu jkun.

Sinjura President, biex tfassal dan l-Abbozz ta' Liġi kemm-il darba kien hemm diskussjonijiet ma' diversi NGOs.

Illum qed ngħidu li hemm bżonn ta' pieni aktar ħorox għal min ma jeħux ħsieb b'mod xieraq lill-annimali jew, agħar minn hekk, għal min jaħqar lill-annimali.

Aħna nieħdu pjaċir niġu hawn u nitkellmu fuq inizjattivi ġodda bniedem ikun se jgawdi minnhom, imma kollox irid ikun u kien hemm bżonn u ħassejna l-bżonn li niġu hawn u nitkellmu fuq dan is-suġġett.

Ikun hemm mumenti fejn bħala leġiżlaturi nintalbu biex naġixxu b'mod iebes ma' min ma jifhimx il-mod kif għandna ngħixu u naġixxu bħala ċittadini ta' dan il-pajjiż.

Matul is-snin kellna diversi każi li xxokkjaw lil dan il-pajjiż, minn klieb jew annimali oħrajn li jispiċċaw fl-iskips għal oħrajn imsawta u maħqura għall-mewt.

L-agħar hu li fuq is-social media jkun hemm min jiġġustifikahom.

Eventwalment rajna anke nies jitressqu l-Qorti, imma llum qegħdin hawn biex issa nagħmlu pass ieħor u qed nieħu pjaċir li dan qed nagħmluh mhux f'xi mument ta' rabja wara li tkun faqqgħet xi kriżi partikolari.

Dan mhux qegħdin nagħmluh reazzjonalment, m'aħniex nirreaġixxu għal xi ħaġa li saret, imma qegħdin inkunu razzjonali f'dak li qegħdin nagħmlu.

Dan jikkonferma kemm nemmnu f'dak li qegħdin inressqu għall-approvazzjoni ta' dan il-Parlament.

Irridu nibdlu anke dak li għal xi żmien setgħet kienet in-norma, jiġifieri li torbot kelb ma' xi grada f'għalqa jew fuq xi bejt għal sigħat twal biex tħallih għassa, moħħok mistrieħ li ħallejtlu l-ikel u s-xorb.

Forsi hawn persuni li jgħidu li ma fiha xejn ħażin b'daqshekk jew li dak l-annimal ma jonqsu xejn għax żaqqu mimlija u għandu saqaf fuq rasu, iżda f'soċjetà moderna dan mhuwiex il-mod kif wieħed jieħu ħsieb il-pets tiegħu.

Mhuwiex aċċettabbli li annimal jinżamm marbut bilkemm għandu fejn jiċċaqlaq.

Ilum il-ġurnata sirna nisimgħu b'nies li jieħdu l-pets magħhom anke għall-btala.

Hawn min jeħodhom ġo resort u saħansitra fi ħwienet apposta fejn inti tista' tkun mal-pet.

Naħseb li dan għandu jkun l-ispirtu, dik għandha tkun ir-regola.

Jien nista' ngħid li ħafna drabi l-ikbar spiża li jkolli f'xahar hi biex nixtri l-ikel tal-kelb u tal-qattus.

Ħafna drabi nonfoq iktar għalihom milli nonfoq għalija, għax lil dawn nixtrilhom ħrieqi, disposables, ikel u treats.

Onestament iktar nonfoq għalihom milli nonfoq għalija!

Ma ġara xejn, anzi hekk għandu jkun għaliex il-pet qiegħed hemmhekk biex ikun parti mill-familja u rridu nittrattawh bħala parti mill-familja.

Dan hu dak li nagħmlu aħna b'rispett.

Jien għandi dan il-kelb id-dar li tgħidx kemm hu ħabib tagħna.

Kif diġà għedt, inħobbu bħala wieħed minn tal-familja tagħna, imma nifhem ukoll lil min forsi jagħżel li ma jkollux pets u lil min ma jkunx irid irabbi pet ġewwa d-dar tiegħu.

Għalhekk jien ngħid li pets m'għandhomx jingħataw bħala rigal jekk ma tkunx taf l-individwu.

Mhuwiex sew li pet jingħata bħala rigal tal-birthday jew fil-Milied mingħajr ma bniedem ikun jaf jekk min se jirċevih għandux ħin għalih, għandux spazju għalih u jekk hux lest li jdaħħlu fid-dar.

Pets m'għandhomx jingħataw bħala rigali jekk bniedem ma jkunx jaf sew lill-individwu li se jirċevih.

Sinjura President, naħseb li l-liġi li għandna quddiemna li tipprojbixxi li l-klieb jinżammu maqfula filwaqt li ma teskludix l-użu taċ-ċinga meta kelb jittieħed jimxi f'postijiet pubbliċi hija waħda bilanċjata u meqjusa.

Għandna mbagħad ukoll sanzjonijiet iebsa għal min iwebbes rasu u ma jismax dak li qegħdin ngħidu aħna llum.

Il-pieni li se ndaħħlu huma ebsin, imma hekk hemm bżonn isir.

Jiena għażilt li ningħaqad ma' sħabi biex nitkellem fuq dan is-suġġett għaliex tajjeb li nwasslu l-messaġġ, tajjeb li l-poplu jifhem issa, għaliex wara li tgħaddi din il-liġi forsi jkun tard wisq.

Iva, qed ngħidu li hemm każ fejn il-multa tista' tkun mhux inqas minn €2000 sa €65,000 u possibbiltà ta' priġunerija għal tliet snin jekk il-bniedem ikun qiegħed jagħmel l-ewwel reat tiegħu.

Min jinstab ħati għat-tieni darba, jiġifieri dan ikun weħel il-multa u ma tgħallem xejn, dawn il-multi jiżdiedu.

Illum għandna lill-Oppożizzjoni u 'l-Gvern jitkellmu bi spirtu wieħed u qed jaqblu li din hija t-triq 'il quddiem u lil min jagħmel it-tieni reat qed ngħidulu li l-inqas multa hija ta' €6,000 u tista' tibqa' tielgħa sa €80,000.

Mhijiex ċajta u m'għandhiex tkun ċajta għax il-moħqrija fuq il-kreaturi m'għandha qatt tkun aċċettata.

Kif diġà għedt, illum għandna għarfien u min jifhem ferm aktar minni fis-suġġett jaf kemm huwa importanti dan l-għarfien u jaf kemm it-tagħlim qed jasal għand it-tfal.

It-tfal tal-lum għandhom kuxjenza kbira kontra l-moħqrija, u hekk għandu jkun.

Se nsemmi eżempji għax kultant ninsew kemm fil-passat ħadna deċiżjonijiet li forsi ma kenux popolari, imma b'dawk id-deċiżjonijiet tajna messaġġ b'saħħtu u messaġġ ċar li bih ġibna lill-poplu aktar konxju dwar kemm m'għandniex inkunu krudili mal-pets jew l-annimali.

Sa ftit tas-snin ilu kulħadd kien jiftakar li l-ikbar dibattitu li kien ikollna f'dan il-pajjiż meta joqrob il-Milied kien dwar iċ-ċirkli bl-annimali.

Il-familji forsi kienu jieħdu pjaċir imorru jaraw iċ-ċirkli bl-annimali, imma mbagħad wara li tgħaddi dik is-siegħa wieħed jirrealizza kemm ibatu u jinħaqru l-annimali f'dawn iċ-ċirkli.

Fil-pajjiż kien hawn kontroversja dwar jekk dawk l-annimali huwiex posthom fil-gaġeġ u fil-containers jew għandhomx jibqgħu jgħixu b'dak il-mod, li jekk jobdu fil-ħin jingħataw jieklu u jekk ma jobdux fil-ħin jaqilgħu bil-frosta.

Kien ikun hemm kontroversja!

Min iħobb l-annimali kien jgħid li m'għandniex inħallu dawn iċ-ċirkli bl-annimali jiġu f'Malta, waqt li ħafna oħrajn forsi lanqas kienu jagħtu kas imma mbagħad meta bdew jaħsbu kienu ġew konxji li m'għandniex inħallu din it-tip ta' attività tidħol f'pajjiżna.

Ma kenitx deċiżjoni faċli, ma kenitx deċiżjoni popolari, ma kenitx l-aktar deċiżjoni ħafifa, għax dawn konna drajniehom meta joqrob il-Milied.

Min qatt ma kien ikun ra ljunfant, permezz ta' dawn iċ-ċirkli kien ikun jista' jara ljunfant, imma mbagħad meta tara lill-iljunfant jgħolli jdejh u tirrealizza kif tgħallem jagħmel hekk, tibda tgħid: Le, m'għandix nissapportja din it-tip ta' attività.

Jiena qrajt kif iljunfant jitgħallem jgħolli jdejh.

Dan jagħmlulu hotplate taħraq u jekk l-iljunfant ma jgħollix idu imma jniżżilha 'l isfel, jispiċċa jinħaraq u allura bilfors jgħolliha.

Min ma jgħollix idejh minn fuq il-hotplate?

Hekk jitgħallem dan il-povru ljunfant li jkunu qabduh meta kien żgħir u jrawmuh biex jagħmel dawn is-shows tul ħajtu kollha.

Ġieli smajna b'okkażjonijiet fejn ikollok iljunfant li jitgerfex.

Jgħidu li jiġrilu hekk għax psikoloġikament dak jibqa' bit-trawma minn meta jkunu firduh minn ommu u għax kien jitgħallem li għandu jgħolli idu meta jgħollilu l-frosta 'l fuq għax jekk ma jgħollihiex jaħraqha bil-hotplate.

Dan il-pajiż sewwa għamel meta ħa d-deċiżjoni li m'għandniex indaħħlu aktar ċirkli tal-annimali.

Min irid jagħmel iċ-ċirklu jista' jagħmlu, però m'għandux juża din il-moħqrija fuq dawn l-annimali biex jagħmel il-flus billi jipprovdi entertainment ta' dak it-tip.

Dan huwa suġġett li hemm ħafna xi tgħid dwaru.

Nista' ngħid li d-dibattitu jista' jibqa' għaddej għax huwa dibattitu b'saħħtu.

Nisħaq li għandna nkomplu nenfasizzaw l-edukazzjoni, is-soċjalizzazzjoni u l-imħabba lejn il-pets.

B'hekk inrawmu ċittadini fis-soċjetà li ma jkollhomx għalfejn jiddiskutu l-moħqrija fuq l-annimali għax ħadd ma jkun qed jaħqar annimali.

Dik tkun sitwazzjoni ideali li nistgħu noqorbu lejha permezz tal-edukazzjoni.

Fl-aħħar nett, għal darb' oħra nifraħ lill-kollega tiegħi l-Onor.

Clint Camilleri li ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzja lill-Oppożizzjoni tal-mod pożittiv li bih qiegħda tagħmel l-argumenti tagħha u nirringrazzja lill-NGOs kollha, lis-sħab soċjali kollha u lil dawk kollha li jħobbu l-annimali li wassluna biex ressaqna dan l-Abbozz ta' Liġi flimkien.

Nawgura li f'dan il-pajjiż ma jkun hawn qatt aktar moħqrija fuq l-annimali, anzi meta nitkellmu fuq il-pets u fuq l-annimali għandna nqisuhom parti mill-familji tagħna kif jagħmlu ħafna nies li jħobbu l-annimali.

Dik għandha tkun in-norma ta' kull wieħed u waħda minna.

Nirringrazzjak.

Fis-6.47 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Id-diskussjoni hija interrotta għal ftit mumenti.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sinjura President, bħala President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali (Kap. 363) għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

FTEHIM TAL-KAMRA

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, b'żieda ma' dak li diġà ġie verbalizzat rigward is-seduta ta' għada u fid-dawl ta' dak li ġie komunikat ftit sekondi ilu mill-kollega l-Onor.

Glenn Bedingfield, nixtieq ninforma lill-Kamra li fis-seduta ta' għada, qabel ma ngħaddu għall-mozzjoni dwar Konnettività Permanenti bejn Malta u Għawdex, se ngħaddu għat-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali, li għadu kemm ġie rrapporta li kien approvat mill-Kumitat.

Fl-eventwalità li tintalab division fuq it-Tielet Qari, din tittieħed għada stess.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, nikkonferma li hemm qbil mal-Oppożizzjoni dwar dan.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TAL-ANNIMALI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet ġiet interrotta ftit mumenti qabel.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, f'dawn l-aħħar ftit minuti ridt nagħmel intervent fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni mhux biss hija favurih, imma saħansitra ssekondatu wkoll.

Se nkun qed nitkellem kemm bħala membru ta' din il-Kamra u allura għandi sehem fil-leġiżlazzjoni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, kemm bħala persuna li naħdem f'dan il-qasam, però anke bħala persuna li nħobb l-annimali.

Hija xi ħaġa rari li s-suġġett tal-ħarsien tal-annimali jitla' fuq l-aġenda, u għalhekk kien tajjeb li llum qegħdin niddiskutu Abbozz ta' Liġi biex intejbu dan il-qasam.

Nafu li hawn persentaġġ qawwi ta' familji Maltin li għandhom xi forma ta' pet jew ieħor.

Fil-fatt, skont statistika forsi mhux uffiċjali, hemm 'il fuq minn 65% tal-households f'pajjiżna li jrabbu annimal u allura naħseb li dan ipoġġina bħala poplu li għandna għal qalbna l-ħarsien tal-annimali.

Tajjeb li nirrikonoxxi dak li qed isir f'pajjiżna.

Il-fatt li anke l-Oppożizzjoni qiegħda taqbel ma' dan l-Abbozz ta' Liġi u qed tissekondah jibgħat messaġġ ċar u jien, li kif għedt immiss direttament ma' dan il-qasam, irrid nirrikonoxxi l-ħidma u l-impenn b'imħabba tal-ħaddiema preżenti mid-Direttur s'isfel.

Jien li nkun magħhom matul il-ħidma tagħhom nista' nara l-imħabba u d-dedikazzjoni tal-ħaddiema.

Forsi fuq il-Facebook ikun hemm min joskura dak li jkun għaddej.

Ikun hemm min, ġustament, jikkritika għax fil-ħajja dejjem hemm lok fejn wieħed itejjeb, imma naħseb meta tkun qed tara mill-viċin, tinduna bl-impenn ta' dawn in-nies.

Hawnhekk tajjeb nirrikonoxxu li l-uffiċjali responsabbli, pereżempju, mill-ambulanza, tad-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali li wieħed jista' jaqbdu fuq in-numru 1717, joffru servizz round the clock u jkunu għad-dispożizzjoni 24/7 mingħajr distinzjoni ta' żona.

Jekk xi ħadd iċempel fis-1.00 a.m. li xi mkien hemm inċident jew hemm moħqrija tal-annimali, forsi hemm kelb, qattus jew kwalunkwe annimal ieħor li ntlaqat, is-servizz mogħti huwa round the clock.

Tajjeb li wieħed jirrikonoxxi wkoll l-impenn lil hinn mill-ħidma li ssir bejn erba' ħitan fl-uffiċċju tad-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali.

Dawn l-uffiċjali ngħataw ir-responsabbiltà li jmorru fl-iskejjel, f'attivitajiet organizzati mill-kunsilli lokali u f'attivitajiet organizzati mill-NGOs.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u nsellem lill-NGOs kollha li jaħdmu b'imħabba.

Qed nirreferi għall-ħaddiema fi ħdan id-Direttorat, imma nkun qed nonqos jekk ma nsellimx ukoll lil dawk kollha li b'xi mod jaħdmu f'NGOs bir-raġuni ewlenija tagħhom tkun l-imħabba lejn l-annimali.

Kif kont qed insemmi qabel, ix-xogħol tad-Direttorat ma jintrabatx biss ma' dak li jsir bejn erba' ħitan.

Naħseb li fl-aħħar snin kien hemm kien hemm impenn anke permezz ta' preżenza mhux ħażin tal-uffiċjali tad-Direttorat għall-Ħarsien tal-Annimali fl-iskejjel fejn matul is-sena kollha jsiru numru ta' proġetti.

Hawnhekk irrid insemmi żewġ proġetti pilota, wieħed minnhom għadu għaddej u l-ieħor intemm fi tmiem is-sena skolastika li għaddiet.

Dak li ntemm kien tal-Kulleġġ f'Ħad-Dingli u matul din is-sena skolastika għaddejja l-istess inizjattiva ta' proġett pilota fil-Middle School ta' Ħal Kirkop.

Kull ġimgħa, matul is-sena skolastika kollha u b'kordinament bejn id-Direttorat, numru ta' NGOs u uffiċjali fl-istess Direttorat, dawn in-nies imorru fl-iskola u jitkellmu fuq annimal differenti.

Il-fatt li qegħdin nifirxu l-outreach naħseb li hija xi ħaġa pożittiva.

Dan iqajjem interess fi tfal ta' etajiet differenti u hemmhekk tinduna l-imħabba li għandhom għall-annimali, mhux biss dawk tradizzjonali, bħal klieb u qtates, imma wkoll għadd ta' annimali differenti li jingħata tagħrif dwarhom b'mod tassew interessanti.

Ħafna mit-tfal jidħlu anke f'interazzjoni ma' min ikun qed jispjegalhom.

Naħseb li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

Dalwaqt jibdew il-preparamenti rigward Skola Sajf u hawn tajjeb li wieħed jirrikonoxxi li f'iktar minn 20 ċentru f'Malta u f'Għawdex b'mod regolari jkun hemm preżentazzjonijiet b'mod viżwali, informattiv u edukattiv mill-uffiċjali tal-ħarsien tal-annimali.

Dan ukoll huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Quddiemi qed nara lis-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-anzjani u nappellalu biex jitkompla dak li kien inbeda u li jidher li ma tkompliex.

Għandha b'mod immedjat titkompla l-inizjattiva li fiċ-ċentri ta' matul il-jum f'Malta u f'Għawdex imorru uffiċjali tad-Direttorat u lill-anzjani jagħtuhom spjegazzjoni dwar l-inizjattivi u l-kampanji li jkunu qegħdin isiru.

Fil-fatt kienet saret f'żewġ ċentri ta' matul il-jum, f'Ħad-Dingli u fis-Siġġiewi, intlaqgħet pożittivament, u nappella lis-Segretarju Parlamentari biex dawn l-inizjattivi jkomplu jsiru fiċ-ċentri l-oħra ta' matul il-jum.

Ma rridx intawwal però rrid nirrikonoxxi li dan huwa qasam li dwaru għandna nħallu l-politika fil-ġenb.

Hekk qed nagħmlu f'din id-diskussjoni sana, interessanti u matura.

Naħseb li dan huwa qasam fejn nistgħu nieħdu deċiżjonijiet flimkien f'din il-Kamra biex inkomplu nirrikonoxxu r-rispett u l-imħabba li għandhom il-familji Maltin lejn il-ħarsien tal-annimali.

Nagħlaq billi nikkundanna bla riżervi kull forma ta' moħqrija li ssir fuq kwalunkwe annimal.

Kultant nitkellmu u niffokaw biss fuq il-klieb u l-qtates imma naħseb li huwa importanti li nirrikonoxxu li l-moħqrija mhi tajba fuq l-ebda annimal u mhi aċċettabbli taħt l-ebda kondizzjoni.

Ikun hawn min jipprova jilgħabha ta' macho man u jipprova jaħqar xi annimal partikolari.

Mill-ġdid nerġa' nirringrazzja lill-ħaddiema u 'l-NGOs kollha li qed imissu ma' dan il-qasam u jalla li f'pajjiżna jkompli jsir l-investiment min-naħa tal-Gvern, ikun min ikun il-Gvern, biex verament jissaħħu r-riżorsi umani f'dan id-Direttorat biex inkomplu nilħqu firxa akbar ta' nies u biex il-kampanji edukattivi nazzjonali dwar il-ħarsien tal-annimali jibqgħu jilħqu l-akbar numru possibbli ta' nies.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lis-Segretarju Parlamentari Anthony Agius Decelis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-6.57 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ANTHONY AGIUS DECELIS: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 17 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Amministrazzjoni tal-Passività; u

Mozzjoni dwar konnettività permanenti bejn Malta u Għawdex.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali - Tieni Qari (Kont.); u

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jitħassar l-Avviż Legali 44 tal-2019 li jemenda r-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, irrid niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra għad-diskors li għamel il-Prim Ministru l-Ħadd li għadda, 14 ta' April.

F'dan l-Aġġornament irrid niddiżapprova l-kliem li uża l-Prim Ministru Muscat għax fil-fehma tiegħi kien dispreġjattiv.

Fil-fehma tiegħi – u nerfa' r-responsabbiltà ta' dak kollu li se ngħid – ma jixraqx li jkollna Prim Ministru, hu min hu, li juża dak il-kliem u jagħżel dak it-ton f'dik iċ-ċirkostanza.

Hu qal:

"U jekk hawn min, bir-rispett kollu, imur iħabbat fuq sidru quddiem id-Duluri kif għamlu nhar il-Ġimgħa u jitbikkew fuq l-abort għax ħajja umana …"

Imbagħad kompla jgħid:

" għax in-nies li jkunu fuq il-baħar ħajja umana wkoll".

Konxju li l-Prim Ministru Muscat, qabel ma qal dan kollu, qal il-kliem "bir-rispett kollu".

Il-Prim Ministru qal hekk, u nerġa' nikkwota:

"U jekk hawn min, bir-rispett kollu, imur iħabbat fuq sidru quddiem id-Duluri kif għamlu nhar il-Ġimgħa u jitbikkew fuq l-abort għax ħajja umana, in-nies li jkunu fuq il-baħar ħajja umana wkoll.".

Nerġa' ngħid, jiena konxju li l-Prim Ministru uża l-kliem "bir-rispett kollu", però meta xi ħadd juża l-kliem "bir-rispett kollu" ma jfissirx li qed jagħti dritt lilu nnifsu biex wara jkun jista' juża kliem dispreġjattiv fil-konfront ta' ħaddieħor.

Dawk il-persuni li rrefera għalihom kienu qegħdin jaġixxu minn rajhom u fil-libertà kollha, kienu qed jesprimu dak li jemmnu fih.

Ma naħsibx li huwa għaqli jew li huwa sinjal ta' għaqda li jkollna Prim Ministru li juża dak il-kliem.

Ma ninsewx li hawn mhux deputat kien qed jitkellem imma Prim Ministru, kariga b'responsabbiltà unika fil-pajjiż.

Iva, naqbel li l-ħajja umana ta' dawk li jkunu fuq il-baħar hija ħajja sagra daqskemm hija ħajja sagra dik tat-tarbija fil-ġuf, però nistaqsi: Xi prova għandu l-Prim Ministru li dawk li hu ddeskriva bħala li mxew wara d-Duluri huma ipokriti u għandhom double standards?

Bid-diskors tiegħu l-Prim Ministru kixef, fil-fehma tiegħi, l-inkonsistenza tal-politika tal-Gvern tiegħu stess.

Il-Prim Ministru jitkellem dwar pajjiż kożmopolitan u jistenna li billi jgħid din il-kelma "kożmopolitan" il-Maltin u l-Għawdxin jaqblu miegħu rigward in-numru dejjem jikber ta' barranin li qegħdin jiġu f'pajjiżna.

Jekk wieħed joqgħod attent għall-kliem li uża l-Prim Ministru, isib li l-Prim Ministru uża kliem bħal "ipokresija" u qal li ma jaqbilx mal-ipokresija ta' dawk li jemmnu li għandhom jiddefendu t-tarbija fil-ġuf.

Il-Prim Ministru uża l-kliem li nhar il-Ġimgħa dawn marru jitbikkew wara d-Duluri fuq l-abort għax hija ħajja umana.

B'daqshekk ma jfissirx li dawn in-nies huma ipokriti jew għandhom double standards.

Il-Prim Ministru qalilna wkoll li jekk ma jkomplux jiġu barranin, il-Maltin jitilfu x-xogħol tagħhom.

Dan hu li jridna nemmnu l-Prim Ministru meta l-Ħadd ta' qabel qal li l-barranin qegħdin iħallsu l-pensjoni tal-anzjani.

Qalilna wkoll li jekk ma jiġux il-barranin aħna nitilfu l-impjiegi tagħna.

Il-Prim Ministru ma jistax jgħid ħaġa aktar grassa minn hekk.

Fil-fehma tiegħi, żewġ sentenzi ta' din il-kwalità jpoġġu lill-Prim Ministru f'pożizzjoni ambigwa.

Meta prim ministru jgħid lill-poplu tiegħu li bla barranin il-Maltin jitilfu x-xogħol tagħhom u meta jgħid li l-barranin qegħdin iħallsu l-pensjoni tagħna, allura rridu nibdew ngħidu li hemm xi ħaġa sejra ħażin.

Dan il-Prim Ministru mhux qed jgħid il-verità.

Qed iġiegħel lill-poplu Malti jadatta lilu nnifsu għall-politika li jridna ngħixu hu, politika li hija kapriċċ tiegħu, imma ma jistax jiġi jgħidilna li bla barranin il-Maltin jitilfu x-xogħol tagħhom.

Il-Prim Ministru ma jistax jiġi jgħidilna li l-barranin qegħdin iħallsu l-pensjoni tal-Maltin u tal-anzjani, u wisq iżjed il-Prim Ministru ma jistax jiġi jgħidilna li min kien qed jimxi wara d-Duluri jew, kif qal hu, jitbikkew fuq l-abort quddiem id-Duluri, huma ipokriti.

Meta l-Partit Nazzjonalista jitkellem fuq ir-refuġjati qatt ma smajt lill-ebda kap ta' dan il-partit jirreferi għall-kelma pushback.

Kien il-Prim Ministru Muscat meta kien Kap tal-Oppożizzjoni fi żmien il-Prim Ministru Lawrence Gonzi li kien iwiegħed li jekk ikun fil-Gvern kien se jagħmel il-pushback!

Din kienet l-iżjed ħaġa li n-nies riedu jisimgħu dak iż-żmien mingħand il-Kap tal-Oppożizzjoni.

Qatt ma smajt lill-Kap tal-Partit Nazzjonalista, illum Dr Adrian Delia, anke meta kellna dibattiti, jgħid lill-Prim Ministru biex ikeċċi 'l barra lil dawn in-nies.

Qatt ma smajt lill-Kap tal-Oppożizzjoni jew lil xi deputat min-naħa tal-Oppożizzjoni jgħid lill-Prim Ministru biex ma jdaħħalx dgħajjes li jersqu lejn xtutna.

Qatt ma smajt lill-Arċisqof jew NGOs li għandhom għal qalbhom it-tarbija fil-ġuf isostnu li jekk tkun dieħla dgħajsa dawn għandhom jitkeċċew lura.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem tkellem b'responsabbiltà u b'rispett lejn il-ħajja, kemm jekk ta' tarbija fil-ġuf u kemm jekk ta' persuna ġejja fuq dgħajsa.

Il-Knisja Kattolika f'Malta u l-NGOs tagħha dejjem tkellmu b'rispett fuq il-ħajja, kemm jekk ta' tarbija fil-ġuf kif ukoll jekk ta' persuna li ġejja b'dgħajsa għax qed taħrab minn pajjiżha.

Sinjura President, kien il-Prim Ministru Muscat li qed juri li għandu problema bl-issue ta' rispett lejn il-ħajja mill-bidu sat-tmiem.

Huwa l-Prim Ministru Muscat, wara li ċanfar lil ħaddieħor li huwa ipokrita għax mar jimxi wara d-Duluri, skont hu jitbekka għax huwa favur it-tarbija fil-ġuf, li meta wasal il-mument tal-prova għadda liġi li teħodha kontra l-vjolenza domestika u t-tarbija fil-ġuf qiesha bħala tmien ċelloli u mhux bħala persuna!

Fejn hu r-rispett tal-Prim Ministru lejn il-ħajja?

Fejn hu r-rispett lejn il-ħajja tat-tarbija fil-ġuf meta l-Prim Ministru Joseph Muscat kellu ċ-ċans li jiċċertifika u jilleġiżla li tarbija fil-ġuf hija persuna u, minflok, f'dan il-Parlament, ingħatajna x'nifhmu li għal dan il-Gvern it-tarbija fil-ġuf hija tmien ċelloli?!

Kien il-Gvern ta' Muscat u d-Dipartiment tas-Saħħa li sostnew li tarbija fil-ġuf mhijiex meqjusa bħala persuna f'għajnejn il-liġi.

L-ebda NGO ma tkellmet fuq tarbija fil-ġuf li mhijiex meqjusa bħala persuna.

Hawnhekk rajna r-rapport tal-Ombudsman li fih jgħid li d-Dipartiment tas-Saħħa jsostni li t-tarbija fil-ġuf mhijiex meqjusa bħala persuna f'għajnejn il-liġi.

Huwa taħt il-Gvern ta' Muscat li għandna min fil-poplu Malti, meta tidħol l-issue tal-abort, ma jistax jafda lill-Gvern u ma jistax jafda lanqas lill-Partit Soċjalista ta' Muscat, għax ħadd mis-soċjalisti ta' Muscat ma astjena jew ivvota kontra meta l-partiti soċjalisti vvotaw għall-manifest tagħhom għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, li huwa favur l-abort.

Ma kien hemm ħadd mill-Partit Soċjalista Malti li vvota kontra.

Naqbel mal-Prim Ministru meta fid-diskors tal-Ħadd li għadda qal li xejn mhu abjad u iswed u hemm ħafna griż.

Iva, Prim Ministru, hemm ħafna issues li fihom m'hemmx abjad u iswed biss, imma hemm ħafna grey areas, però mal-protezzjoni tal-ħajja jew fejn jidħol l-abort, jew int favur jew int kontra, m'hemmx grey areas!

Meta nitkellmu dwar il-barranin f'pajjiżna, m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq dgħajsa li ġejja mil-Libja.

Il-Ħadd li għadda l-Prim Ministru tkellem mal-poplu Malti daqslikieku l-problema tal-poplu Malti bin-numru eċċessiv ta' barranin hija riżultat ta' dawk li jidħlu fuq dgħajsa mil-Libja li mbagħad il-Gvern ikun ftiehem biex dak in-numru ta' persuni li jidħlu bħala immigranti irregolari jerġgħu jmorru lura f'pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Dik mhijiex issue.

Hemmhekk m'għandux problema.

Fuq dak il-każ lill-Prim Ministru nifirħulu għax m'għandniex problema.

Mela fuq dak il-każ il-Prim Ministru ma kellux għalfejn jgħid il-kliem:

"U jekk hawn min, bir-rispett kollu, imur iħabbat fuq sidru quddiem id-Duluri kif għamlu nhar il-Ġimgħa u jitbikkew fuq l-abort għax ħajja umana …".

Imbagħad il-Prim Ministru kompla jgħid li what is good for the goose is good for the gander, jiġifieri dak li hu tajjeb għal wieħed huwa tajjeb għall-ieħor.

Kif huwa tajjeb għat-tarbija fil-ġuf li tipproteġiha, huwa tajjeb ukoll li nipproteġu lill-persuna li ġejja bid-dgħajsa.

Iva, naqbel miegħek Prim Ministru, daqskemm irrid nipproteġi lit-tarbija fil-ġuf irridu nipproteġu lil dawk il-persuni li ġejjin fuq id-dgħajsa.

Miegħek qegħdin!

Xi ħadd qallek li m'aħniex miegħek?

Meta kellna nitkellmu fil-Parlament ma kienx hawn diviżjoni fuq din l-issue.

Meta darba l-Prim Ministru żamm dgħajsa 'l bogħod minn dan il-pajjiż b'numru ta' refuġjati u kulħadd jgħidlu biex idaħħalha, il-Gvern u l-Oppożizzjoni kienu flimkien.

Il-problema lanqas tant mhi tal-barranin li jiġu bid-dgħajsa imma l-problema li għandu l-poplu Malti u Għawdxi hija l-politika tal-Prim Ministru Muscat li għalih l-ekonomija tikber skont kemm idaħħal barranin jaħdmu f'dan il-pajjiż.

Meta qegħdin nitkellmu fuq il-ħajja umana, kemm jekk ta' tarbija fil-ġuf, kemm jekk ta' persuna li ġejja fuq dgħajsa, kemm jekk ta' persuni barranin li jagħżlu li jiġu jaħdmu jew ġabhom il-Gvern ta' Muscat biex jaħdmu f'Malta, qegħdin nitkellmu fuq l-istess ħajja, qegħdin nitkellmu fuq ħajja li għandha dinjità umana.

Sinjura President, l-ipokresija u d-double standards li jien ma naqbilx magħhom mhumiex ta' dawk li marru jimxu wara d-Duluri, skont hu jitbikkew fuq l-abort!

Jiena ma nafx li dawn huma nies li fl-istess ħin qed jgħidulu kontra l-immigranti irregolari, speċjalment jekk tkun ġejja dgħajsa u jkunu jafu li dawk in-nies li ġejjin Malta, permezz ta' ftehim se jispiċċaw imorru f'pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Il-problema li għandhom il-Maltin rigward l-issue tal-barranin hija li f'Malta qegħdin inġibu persuni minn barra minn Malta biex jaħdmu bħala skjavi.

Qed inġibuhom u nitilquhom jgħixu għaxra f'appartament.

Meta nitkellmu fuq il-barranin qegħdin nitkellmu fuq id-dinjità tal-ħajja umana u mhux li taqbad u ġġib il-barranin u jispiċċaw jgħixu ta' lsira f'dan il-pajjiż.

Huwa ħażin jekk dan il-pajjiż ikun overcrowded aktar milli hu.

Dik hija l-problema tal-Maltin u tal-Għawdxin, għax ma jafux dan in-numru ta' barranin kemm se jibqa' jiżdied, jew jekk hawnx post fejn jista' jibqa' jiżdied.

Jekk il-Prim Ministru jrid pajjiż kożomopolitan, nitlob lill-Prim Ministru jibni servizzi ta' pajjiż kożomopolitan.

Mhux billi l-Prim Ministru jgħid li dan huwa pajjiż kożmopolitan!

Li tkun pajjiż kożmopolitan ma jfissirx li aħna issa se noqogħdu kollha f'dan il-pajjiż, jiġu kemm jiġu nies.

Jekk il-Prim Ministru għandu dar li hija komda għal sitta min-nies u jrid idaħħal 20, qabel ma jdaħħal 20 persuna għandu jara kif iżid in-numru ta' toilets, ta' kċejjen u ta' sodod f'dik id-dar biex dawk l-20 jgħixu ħajja dinjituża.

Jekk f'dik id-dar li fiha sitta jgħixu komdi jdaħħal 20 jew 30 persuna, allura se jkollu problemi b'dawk is-sitta li kienu jgħixu komdi.

Din hija l-problema tal-Prim Ministru, u mhux billi jiġi jgħidilna biex nissaportu l-kapriċċi politiċi tiegħu, imbagħad min jipprova jiftaħ ħalqu jaqla' tgħajjira mingħand il-Prim Ministru!

Jekk trid pajjiż kożmopolitan fejn jgħixu aktar barranin, ibni aktar skejjel u mhux it-tfal tagħna jitgħallmu fil-containers.

Dan bħalma kellek tibni l-iskola ta' San Pawl il-Baħar u bqajt tittratieni u għadek ma bnejthiex.

Jekk trid iġġib il-barranin trid tkun ċert li twettaq dak li għedt il-Ħadd li għadda, jiġifieri tara li huma jadattaw għall-kultura tagħna.

Hekk għedt il-Ħadd li għadda, Prim Ministru!

Però, l-istess Gvern tiegħu f'dipartiment joħroġ twiddiba biex minn ċerti kliniċi jitneħħew is-slaleb jew sinjali oħra ta' fidi.

Dan il-Prim Ministru jrid ikun konsistenti u mhux nhar il-Ħadd jgħid li huma jridu jadattaw għall-kultura tagħna, imbagħad ikollu min fid-dipartimenti tiegħu jgħid li jridu jitneħħew is-slaleb, imbagħad id-Deputat Prim Ministru jerġa' jdawwar l-ordni u l-ordni ma sseħħx!

Ma sseħħx, imma tkun ħarġet, bħalma ħarġet l-ordni mid-Dipartiment tas-Saħħa biex tarbija fil-ġuf ma titqiesx bħala persuna eliġibbli biex f'dan l-istess dipartiment iħallas għall-ispiża ta' dik it-tarbija fil-ġuf.

Nerġa' ngħid, id-Dipartiment tas-Saħħa jsostni li t-tarbija fil-ġuf mhijiex meqjusa bħala persuna f'għajnejn il-liġi, u dan fi żmien il-Prim Ministru Muscat.

Jekk trid pajjiż kożmopolitan, ġib kemm trid barranin imma stmahom ta' nies għax dawk għandhom il-ħajja bid-dinjità umana bħal m'għandha t-tarbija fil-ġuf, u allura ibni servizz tas-saħħa li jesa' aktar nies u mhux nispiċċaw bi sptarijiet mimlijin bħalm għandna fil-preżent.

Kellna inċident u qalulna biex ma mmorrux l-isptar għax kien overcrowded.

Jekk il-Prim Ministru jrid iġib aktar barranin għandu jżid in-numru tal-ambulanzi.

Dan qed ngħidu għax għaddejt minn esperjenza fejn persuna anzjana fil-preżenza tiegħi ċemplet għal ambulanza – u huwa immaterjali kenitx Maltija jew barranija, għax ugwalment huma nies tal-istess dinjità - u r-risposta kienet li m'għandhomx ambulanza disponibbli għax kollha qegħdin barra.

Jekk irid iġib aktar nies isolvi l-problema tat-traffiku u mhux jiġu aktar nies, inwessgħu t-toroq u t-traffiku għoqda kien u għoqda se jibqa'!

Jekk twessa' t-toroq u żżid in-numru tal-vetturi, bl-istess equation se tibqa'!

L-ispazju li wessajt se jittieħed min-numru akbar ta' karozzi fit-toroq, għax il-popolazzjoni ta' Malta qed tiżdied.

Jien qed nitkellem fuq nies, huma ta' liema kulur huma, huma ta' liema nazzjonalità huma, huma ta' liema reliġjon huma, Maltin u barranin.

F'dan il-pajjiż għandna nkunu meqjusa bħala bnedmin li għandna d-dinjità umana tagħna.

Ma nistgħux inġibu barranin f'dan il-pajjiż imbagħad inżommuhom jgħixu qishom skjavi.

Huwa tajjeb li qegħdin ngħaddu liġi rigward kemm għandna bżonn inżommu tajjeb l-annimali, però ma nistgħux inġibu barranin f'dan il-pajjiż u nipprovdulhom postijiet fejn jgħixu li huma agħar milli nżommu l-annimali fihom, jew inġibu barranin li jipiċċaw jgħixu mal-annimali jew bħall-annimali f'dan il-pajjiż.

Jien ma' dan ma naqbilx għax il-bniedem, hu ta' liema pajjiż hu, għandu jgħix f'dan il-pajjiż b'dinjità.

Dan il-Parlament jesa' numru ta' persuni u ma nistgħux indaħħlu għaxar darbiet aktar, darbtejn aktar minn dak li huwa l-full capacity għax nispiċaw ngħaffġu fuq xulxin.

Dik hija l-problema tal-poplu Malti.

Il-Prim Ministru m'għandux għalfejn jinkwieta meta tkun dieħla dgħajsa bil-barranin għax bil-ħila tiegħu u bil-Parlament Malti warajh jaf li meta se tidħol dik id-dgħajsa dawk ir-refuġjati li se jitolbu kenn se jiġu mqassma fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Mhijiex dik l-issue tal-poplu Malti.

L-issue tal-poplu Malti hija bil-barranin li ġejjin jaħdmu f'dan il-pajjiż mingħajr ma kabbarna s-servizzi biex inkunu nistgħu naqduhom sew.

B'dan il-mod qegħdin jispiċċaw li lanqas in-nies tagħna mhuma moqdijin.

Ħadd mhu qed jiġi moqdi sewwa, la l-Maltin u lanqas il-barranin.

Din hija l-issue prinċipali ta' kemm se noffru servizz addattat biex, huma min huma dawk li qed jgħixu f'dan il-pajjiż, meta jidħlu l-isptar ikunu meqjusa bħala bnedmin bid-dinjità kollha, biex meta t-tfal imorru fl-iskejjel tagħna jkunu trattati ta' studenti b'dinjità, meta nċemplu għal ambulanza jkollna ambulanza, kemm jekk inti Tork, kemm jekk inti Musulman u kemm jekk inti Kattoliku.

Sinjura President, jiena niddiżapprova dak li smajt mingħand il-Prim Ministru meta uża dak il-kliem li uża fil-konfront ta' nies li kienu qegħdin jixhdu għal dak li jemmnu fih.

B'dan il-kliem il-Prim Ministru jrid jiddistanza lilu nnfisu minnhom, għax il-frażi li uża mhijiex "hekk għamilna" imma "hekk għamlu".

Kien qed jitkellem fuq nies oħra li huma differenti minnu għax il-Prim Ministru qal:

"U hawn min, bir-rispett kollu, imur iħabbat fuq sidru quddiem id-Duluri kif għamlu nhar il-Ġimgħa …".

- ma qalx "kif għamilna nhar il-Ġimgħa" imma "kif għamlu nhar il-Ġimgħa" –

"… u jitbikkew fuq l-abort għax ħajja umana, in-nies li jkunu fuq il-baħar ħajja umana wkoll".

Fil-fehma tiegħi dak il-kumment kien dispreġjattiv fil-konfront ta' dawn in-nies u l-Prim Ministru ma kellux għalfejn jasal biex lil dawn in-nies iddeskriviehom b'dak il-mod, billi jgħid li kienu ipokriti.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 17 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.27 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AWTORITÀ DWAR IT-TRASPORT – TNEĦĦIJA TA' VETTURI B'REĠISTRAZZJONI BARRANIJA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma qed tagħmel l-Awtorità dwar it-Trasport biex tara li vetturi b'reġistrazzjoni barranija li jkunu f'pajjiżna mingħajr permess jinstabu u jitneħħew mit-toroq ta' pajjiżna?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Trasport, li fil-preżent Transport Malta tħaddem team tal-Clamping 24/7.

Dan it-team li hu fornut b'vann Toyota Hilux jduru kontinwament fit-toroq Maltin sabiex jinnotaw u jieħdu azzjoni fuq vetturi bi pjanċi barranin li jkunu qed jiksru l-liġi kif imtennija f'Kaptiltu 65 u bis-saħħa mogħtija lill-Awtorità permezz tal-Liġi sussidjarja 65.13

Fejn jinstabu dawn il-każijiet, il-vettura tiġi kklampjata għal 24 siegħa.

Dan jagħti żmien lil sid il-vettura sabiex jitlob li titneħħa l-clamp u jirregolarizza ruħu kontra ħlas ta' €180.

F'każ li sid il-vettura ma jagħmilx kuntatt ma' Transport Malta sabiex jirregolarizza ruħu, il-vettura tiġi ttowjata għall-compounds ta' Transport Malta.

Fl-eventwalità li sid il-vettura ma jitlobx rilaxx tal-vettura permezz ta' regolarizzazzjoni tal-vettura, din il-vettura tiġi mtellgħa għall-irkant hekk kif deriġit fil-Liġi Sussidjarja 65.13

SIDIEN TA' VETTURI B'REĠISTRAZZJONI BARRANIJA – KONTRAVENZJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bil-lista ta' kontravenzjonijiet li twettqu minn sidien ta' vetturi b'reġistrazzjoni barranija li kienu f'pajjiżna fl-2017 u fl-2018, maqsumin skont ir-reat u skont il-pajjiż li fih kienet reġistrata l-vettura rispettiva?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtieġa lill-Ministru kkonċernat.

IL-FURJANA: TRIQ SANT'ANNA – POSTIJIET TAL-GVERN MAGĦLUQA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm postijiet tal-Gvern magħluqa fi Triq Sant'Anna, il-Furjana?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – ĦRUĠ TA' PERMESSI FIL-FURJANA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġet permessi l-Awtorità tal-Ippjanar (PA) fil-Furjana fl-aħħar tliet snin li ma kenux konformi mal-Policy GF15?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 domanda mressqa f'daqqa jitlobu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan jiġu utilizzati minflok fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8163 mill-Ministru tal-Ġustizzja fejn stqarr li flejjes ikkonfiskati jiġu depożitati fil-Fond Konsolidat, jista' l-Ministru jgħid jekk hux lest li jikkommetti li l-assi kollha konfiskati mill-Istat b'rabta ma' reati konnessi mat-traffikar tad-droga jgħaddihom lill-NGOs li jaħdmu fil-qasam tar-rijabilitazzjoni mid-droga?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern diġà qiegħed jgħin lil diversi għaqdiet non-governattivi li jaħdmu fil-qasam tar-rijabilitazzjoni mid-droga.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid mis-sena 2016 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ kien hemm li fih il-qraba ta' persuna li tkun mietet u li ma kinitx donatur irreġistrat, iddeċidew li jagħtu l-kunsens tagħhom sabiex issir donazzjoni tal-organi tal-persuni li tkun mietet?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Diċembru 2016 sal-2017 kien hemm 14-il donatur, fl-2018 kien hemm 12 u fl-2019 sal-lum kien hemm 3 donaturi li l-kunsens dwarhom inġabar mill-qraba.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, kemm ġew irrappurtati każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Tas-Sliema, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq jew żoni f'Tas-Sliema seħħew l-imsemmija każijiet ta' ħruq, xi ħsara saret, jekk kienx hemm persuni li weġġgħu jew li tilfu ħajjithom u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li mis-sistema elettronika tal-Pulizija, in-numru ta' każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata rrappurtati fil-lokalità ta' Tas-Sliema, mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Marzu 2019, kien ta' 5, kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ma jirriżultax li kien hemm persuni li weġġgħu jew tilfu ħajjithom f'dawn il-każijiet.

Fuq każ wieħed kien hemm persuna li tressqet il-Qorti.

Ta' min jinnota li l-każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fl-istess lokalità għall-perjodu 2008-2012 kien ta' 9.

SAN ĠILJAN – RAPPORTI TA' ĦRUQ FI PROPRJETÀ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapurtati każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' San Ġiljan, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq jew żoni f'San Ġiljan seħħew l-imsemmija każijiet ta' ħruq, xi ħsara saret, jekk kienx hemm persuni li weġġgħu jew li tilfu ħajjithom u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li skont is-sistema elettronika tal-Pulizija, in-numru ta' każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' San Ġiljan irrappurtati mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Marzu 2019 kien ta' 11, kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Waqt li l-investigazzjonijiet ikomplu, ma kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet.

Ta' min jinnota li l-każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika jew privata fl-istess lokalità għall-perjodu 2008-2012 kien ta' 8.

IL-GŻIRA – RAPPORTI TA' ĦRUQ FI PROPRJETÀ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrappurtati każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità tal-Gżira, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq jew żoni fil-Gżira seħħew l-imsemmija każijiet ta' ħruq, xi ħsara saret, jekk kienx hemm persuni li weġġgħu jew li tilfu ħajjithom u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li skont is-sistema elettronika tal-Pulizija, in-numru ta' każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata rrappurtati fil-lokalità tal-Gżira mis-sena 2013 sa l-aħħar ta' Marzu 2019 kien ta' 9, kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma jirriżultax li kien hemm persuni li weġġgħu jew tilfu ħajjithom f'dawn il-każijiet u żewġ persuni ġew imressqa l-Qorti b'konnessjoni ma' tnejn minn dawn l-inċidenti, wieħed għal kull każ.

Ta' min jinnota li l-każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika jew privata fl-istess lokalità għall-perjodu 2008-2012 kien ta' 20.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrappurtati każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Pembroke, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq jew żoni f'Pembroke seħħew l-imsemmija każijiet ta' ħruq, xi ħsara saret, jekk kienx hemm persuni li weġġgħu jew li tilfu ħajjithom u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li skont is-sistema elettronika tal-Pulizija, in-numru ta' każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata rrappurtati fil-lokalità ta' Pembroke, mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Marzu 2019 kien ta' 5, kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ma jirriżultax li kien hemm persuni li weġġgħu jew tilfu ħajjithom f'dawn il-każijiet.

Ta' min jinnota li l-każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fl-istess lokalità għall-perjodu 2008-2012 kien ta' 3.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ (LIMITI TAN-NAXXAR) – RAPPORTI TA' ĦRUQ FI PROPRJETÀ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, kemm ġew irrapurtati każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata f'Baħar iċ-Ċagħaq fil-limiti tan-Naxxar, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema toroq jew żoni f'Baħar iċ-Ċagħaq seħħew l-imsemmija każijiet ta' ħruq, xi ħsara saret, jekk kienx hemm persuni li weġġgħu jew li tilfu ħajjithom u jgħid ukoll jekk kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li skont is-sistema elettronika tal-Pulizija, ir-rapporti ta' każijiet ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata fil-lokalità ta' Baħar iċ-Ċagħaq (limiti tan-Naxxar), mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Marzu 2019 kien ta' 6, kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma jirriżultax li kien hemm persuni li weġġgħu jew tilfu ħajjithom f'dawn l-inċidenti u waqt li l-investigazzjonjiet ikomplu, ma kienx hemm persuni li tressqu l-Qorti b'rabta mal-istess każijiet.

Ta' min jinnota li għall-perjodu 2008-2012, l-istatistika għal-Baħar iċ-Ċagħaq kienet inkluża ma' dik tan-Naxxar, fejn b'kollox kien hemm 27 każ ta' ħruq fi proprjetà pubblika u privata.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – SESSJONIJIET TA' TISJIR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9790 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk iċ-ċentri ta' matul il-jum li qed jinvolvu lill-klijenti tagħhom fis-sessjonijiet tat-tisjir?

Kemm hemm klijenti li qed jibbenefikaw minn din l-inizjattiva?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali):

Ċentri ta' Matul il-Jum – Anzjanità Attiva

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa m'għandna l-ebda Ċentru ta' Matul il-Jum għall-Anzjani li qed jibbenefika minn sessjonijiet ta' tisjir, però qed naħdmu biex norganizzaw workshops dwar tisjir u tagħlim relatat mal-preparazzjoni tal-ikel.

Ċentri ta' Matul il-Jum – Aġenzija Sapport

Inżid ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-programmi ta' tisjir fiċ-Ċentri ta' Matul il-Jum għall-Persuni b'Diżabilità jsiru kull ġimgħa fuq bażi regolari bil-parteċipazzjoni tal-persuni b'diżabilità li jattendu ċ-Ċentri kollha li topera l-Aġenzija Sapport.

Iktar minn 250 persuna b'diżabilità jipparteċipaw b'mod regolari f'dawn il-programmi.

IMQABBA – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità tal-Imqabba minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' l-Ministru jagħti, għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal drenaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl, eċċetra, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk jekk servizz li bħalissa huwa għaddej mal-faċċata tad-djar tar-residenti humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar sabiex jitlestew qabel, l-Aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-Aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena 2019, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità tal-Imqabba – Triq il-Konvoj ta' Santa Marija, Triq Innoċenzju, Triq is-Serer u Triq George Marin.

Qegħdin jiġu ppjanati xogħlijiet u bini mill-ġdid ta' toroq oħrajn li jitħabbru fiż-żmien li ġej.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

ĦAL KIRKOP – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità ta' Ħal Kirkop minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' l-Ministru jagħti għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal drenaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl, eċċetra, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk jekk servizz li bħalissa hu għaddej mal-faċċata tad-djar tar-residenti humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' l-Ministru jgħid jekk humiex ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' l-Ministru jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-Aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Fil-fatt, f'Jannar bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità ta' Ħal Kirkop – Triq il-Kbira, Triq San Benedettu, Triq San Ġużepp, Triq Nerik Xerri u Sqaq Sant'Andrija.

Qegħdin jiġu ppjanati xogħlijiet u bini mill-ġdid ta' toroq oħrajn li jitħabbru fiż-żmien li ġej.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

ĦAL FARRUĠ – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità ta' Ħal Farruġ minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' jagħti, għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal drenaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl, eċċetra, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk jekk servizz li bħalissa hu għaddej mal-faċċata tad-djar tar-residenti humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-Aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena 2019 mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm Triq in-Noqor fil-lokalità ta' Ħal Farruġ.

Din is-sena se ssir ukoll Triq Ħal Farruġ li hija triq ewlenija li tasal sa taħt is-Saqqajja, fir-Rabat, u li fiha tul ta' 10 kilometri.

Qegħdin jiġu ppjanati xogħlijiet u bini mill-ġdid ta' toroq oħrajn li jitħabbru fiż-żmien li ġej.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

ĦAL SAFI – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità ta' Ħal Safi minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' jagħti, għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal drenaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl, eċċetra, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk jekk servizzi li bħalissa huma għaddejin mal-faċċata tad-djar tar-residenti humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar, sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Fil-fatt, f'Jannar, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità ta' Ħal Safi – Triq l-Iskola, Triq San Ġwann, Triq it-Tellerit u Triq il-Kaċċatur.

Bħalissa qed tinbena mill-ġdid ukoll Triq il-Kuċċard waqt li qegħdin jiġu ppjanati xogħlijiet f'toroq oħrajn li jitħabbru fiż-żmien li ġej.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

QRENDI – XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità tal-Qrendi minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' l-Ministru jagħti għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal drenaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl eċċetrta, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk jekk servizzi li bħalissa huma għaddejin mal-faċċata tad-djar tar-residenti humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, is-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Fil-fatt, f'Jannar, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità tal-Qrendi – Triq it-Tempesta, Sqaq tal-Lhudija, Sqaq il-Mejda (San Niklaw) u Triq Sant' Anna.

Qegħdin jiġu ppjanati xogħlijiet u bini mill-ġdid ta' toroq oħrajn li jitħabbru fiż-żmien li ġej.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

TEMPJU TA' ĦAĠAR QIM - VIŻITATURI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm viżitaturi fit-Tempju ta' Ħaġar Qim kull xahar fis-snin 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

MARSASKALA: KUNSILL LOKALI ŻGĦAŻAGĦ - PROĠETTI FIL-KOMUNITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid xi proġetti ġew implimentati fil-komunità ta' Marsaskala permezz tal-Kunsill Lokali Żgħażagħ ta' din il-lokalità f'dawn l-aħħar tliet snin?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninsab infurmat li l-KLZ wettaq il-proġett YLCP 2014/04 - Niftħu Bieb Ieħor.

Infurmat ukoll li tnieda proġett ieħor,YLCP 2016/2-05 - #Irrid Ngħin, li iżda l-implimentazzjoni tiegħu ma saritx minħabba nuqqas ta' attendenza.

BENEFIĊĊJI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'benefiċċji hemm indikati għall-persuni b'diżabilità u min jieħu ħsiebhom kif ukoll għall-anzjani skont l-aħħar Baġit?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hekk kif kien imħabbar fil-Baġit għal din is-sena, mill-ewwel ta' Jannar bdew jiġu implimentati diversi miżuri soċjali, liema miżuri huma kollha immirati sabiex itejbu l-kwalità tal-għixien ta' persuni b'diżabilità u persuni li jieħdu ħsiebhom, kif ukoll l-għixien tal-anzjani tagħna.

Dawn il-benefiċċji huma kif ġej:

Żieda ta' żewġ ewro u sbatax-il ċenteżmu (€2.17) fil-ġimgħa lill-pensjonanti kollha tas-sigurtà soċjali, ċjoè pensjonanti tal-Irtirar, Romol, tal-Invalidità u dawk li jirċievu l-Pensjoni tal-Età.

Din iż-żieda kienet barra dik maħsuba biex tagħmel tajjeb għall-għoli tal-ħajja.

B'hekk kull pensjonant irċieva żieda ta' erba' ewro u ħamsin ċenteżmu (€4.50) fil-ġimgħa.

Pensjonanti tas-servizz kellhom żieda oħra ta' €200 fl-ammont ta' pensjoni tas-servizz li tiġi injorata fl-assessjar tal-pensjoni tas-sigurtà soċjali, biex b'hekk is-somma eżentata issa titla' għall-ammont ta' €2,466.

Wegħda elettorali li għamilna kienet dik li nkomplu ntejbu l-pensjonijiet tas-servizz billi l-parti li jkunu kkomutaw biex jieħdu s-somma tibda tkun injorata kollha għal fini ta' pensjoni tas-Sigurtà Soċjali.

Bħala l-ewwel pass fit-twettiq ta' din il-wegħda elettorali, minn din is-sena l-pensjonati li jirċievu pensjoni tas-servizz u li għandhom 72 sena jew aktar, jew li minn din is-sena 'l quddiem jilħqu din l-età, ser issir reviżjoni tal-pensjoni tagħhom tas-sigurtà soċjali.

Hekk, minflok kif dejjem sar s'issa, li jiġi injorat nofs l-ammont ta' pensjoni tas-servizz li jkun ġie kkomutat, minn din is-sena ser jibdew jiġu injorati 75 fil-mija tal-ammont ikkomutat.

L-għotja ta' €300 fis-sena lil dawk li għalqu l-75 sena u li għadhom jgħixu fid-djar tagħhom ser tkompli tingħata matul din is-sena wkoll.

Il-bonus li beda jitħallas kull sena lil numru ta' persuni, l-aktar nisa li ma ħallsux biżżejjed bolol biex jikkwalifikaw għal pensjoni minima, mill-1 ta' Jannar 2019 żdied b'€50.

B'hekk, dawk li kienu ħallsu aktar minn sena kontribuzzjoni iżda anqas minn ħames snin, il-bonus żdied għal €200, filwaqt li l-bonus ta' dawk li ħallsu aktar minn ħames snin kontribuzzjonijiet żdied għal €300 fis-sena.

B'din il-miżura bbenefikaw madwar 12,500 persuna.

Tliet snin ilu konna daħħalna inċentiv sabiex persuni li jibqgħu jaħdmu minflok jirtiraw bil-pensjoni u b'hekk tiżdidilhom il-pensjoni tagħhom meta jagħlqu l-età ta' 65 sena.

Din kienet miftuħa għas-settur privat.

Minn din is-sena, dan l-inċentiv ser jiġi estiż ukoll għall-persuni li jibqgħu jaħdmu mas-settur pubbliku, b'mod gradwali.

Dan dejjem jekk ikun hemm talba mill-impjegat u l-kunsens ta' min iħaddem.

Matul din is-sena ser jingħataw ħlasijiet għall-anomaliji li setgħu nħolqu matul is-snin, minħabba tibdiliet fis-sistema tal-pensjonijiet, jew għal raġunijiet oħra.

Għat-tielet sena konsekuttiva qed nallokaw €11-il miljun ewro f'fondi biex jiġu indirizzati dawn l-inġustizzji tal-imgħoddi, li jolqtu aktar minn 6,000 benefiċċjarju jew l-eredi tagħhom.

Matul din is-sena ser jiġi fi tmiemu l-proċess biex jitħallsu l-arretrati tal-pensjonijiet lill-eks ħaddiema tal-Malta Electricity Board jew l-eredi tagħhom.

Qed inwettqu fażi oħra tar-riforma fl-Assistenza għal Diżabilità, mibdija s-sena l-oħra u li kienet tinkludi l-introduzzjoni tal-Assistenza Miżjuda għal Diżabilità Severa, għall-persuni li assolutament ma jistgħux jaħdmu, u li dawn eventwalment jieħdu l-ekwivalenti tal-paga minima.

Għaldaqstant, minn Jannar li għadda, il-pagament fil-ġimgħa ta' din l-għajnuna żdied minn €140 għal €150 fil-ġimgħa.

L-iskema ġiet estiża għal 600 persuna oħra billi barra l-indiċi ta' Barthel li japplika għal persuni bi problemi ta' mobilità, ser tintuża wkoll dik li hi magħrufa bħala Tabella għal Valutazzjoni ta' Indeboliment.

Għal dawk il-ġenituri ta' tfal li jsofru minn xi forma ta' diżabilità fiżika jew mentali, għollejna mill-ġdid l-allowance li jitħallsu fil-ġimgħa.

Minn din is-sena, ir-rata ta' din l-allowance ser terġa' tiżdied b'€5 oħra għal €25 fil-ġimgħa.

Madwar 1,400 tifel u tifla b'diżabilità u l-familji tagħhom qed jibbenefikaw minn din iż-żieda.

Tejjibna l-ħlasijiet lil dawk li jieħdu ħsieb l-anzjani fid-djar tagħhom.

Dan sar permezz tar-riforma fl-Allowance Miżjuda għal Carers, li telgħet għal €140 kif ukoll l-Allowance għal Carers li telgħet għal €90.

Minn Jannar li għadda, din l-eżenzjoni mit-test tal-mezzi bdiet tgħodd għaż-żewġ allowances.

B'hekk aktar anzjani qed tingħatalhom il-possibbiltà li jibqgħu jgħixu f'darhom u fil-komunità, għax il-qraba li jieħdu ħsiebhom se jibdew jibbenefikaw huma wkoll.

B'din il-miżura, anke persuni miżżewġa sal-età pensjonabbli li jkunu jgħixu taħt l-istess saqaf mal-anzjan jew anzjana, ser jibdew ikunu eliġibbli għall-Allowance għall-Carers.

Minn din is-sena, meta persuna tapplika sabiex tieħu ħsieb anzjan jew anzjana li jkunu laħqu l-età ta' 85 sena mhux ser tibqa' ssir evalwazzjoni medika mill-bord multidixxiplinarju, u l-allowance titħallas awtomatikament jekk il-carer u l-anzjan jew anzjana jkunu jgħixu fl-istess dar.

L-eżenzjoni mit-Test tal-Mezzi jgħodd ukoll għaż-żewġ benefiċċji.

Tneħħiet ukoll l-Evalwazzjoni Medika u qed ikun hemm ħlas awtomatiku.

Persuni li jkunu qed jieħdu ħsieb il-ġenituri u jirċievu l-Allowance Miżjuda għall-Carers jew l-Allowance għall-Carers ser jibdew ikunu kkunsidrati bħala kap ta' familja fil-kalkolu tal-Għajnuna Medika, dejjem jekk jissodisfaw it-test tal-mezzi.

Bil-għan li titneħħa diskriminazzjoni li teżisti fl-Att dwar is-Sigurtà Soċjali (Kapitlu 318), saret emenda biex persuni li kienu impjegati f'entità fejn il-Gvern kien is-sid jew kellu l-maġġoranza tal-ishma u aċċettaw li jibbenefikaw minn skema ta' rtirar kmieni qabel l-1 ta' Jannar tal-2008, ser ikunu jistgħu jgawdu minn titjib fil-pensjoni tagħhom.

Dan ser ikun possibli għaliex il-pensjoni tkun tista' tinħadmilhom fuq is-snin li kienu jaħdmu fl-ażjenda tal-Gvern u mhux bil-fors fuq il-paġi li kellhom wara li rtiraw kmieni minħabba proċess ta' ristrutturar jew privatizzazzjoni tal-azjenda.

S'issa l-provvedimenti tal-liġi kienu japplikaw biss għal dawk l-impjegati li rtiraw kmieni għar-raġunijiet imsemmija wara l-1 ta' Jannar tal-2008.

Minn din is-sena, dawn il-provvedimenti ser ikunu japplikaw ukoll għal dawk li rtiraw kmieni wara l-1 ta' Jannar 2003.

Minn din is-sena, żidna wkoll il-ħlas tal-Għajnuna Medika mhux kontributorja b'€5.14 fil-ġimgħa lil dawk il-persuni miżżewġa fejn hemm żewġ adulti li għandhom mard kroniku u li qed jirċievu din l-għajnuna.

Bħala tkomplija tar-riformi fil-benefiċċji mhux kontributorji li nieda dan il-Gvern matul l-aħħar Leġiżlatura, qegħdin nintroduċu aktar miżuri ta' fejda għall-persuni li jkunu jbatu mill-kundizzjoni bipolar, dipressjoni bi psikożi kif ukoll mard terminali.

Għaldaqstant, minn Jannar li għadda, dejjem jekk persuna tissodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi, l-eliġibilità għal min ibati minn dawn il-kundizzjonijet ġiet estiża wkoll għall-kapijiet ta' familja u mhux biss għall-persuni ġuvintur u xebbiet li jkunu jgħixu ma' ġenituri pensjonanti.

KUNSILLI LOKALI: INĊENTIV BIEX JIMPJEGAW PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir sabiex jinċentiva aktar kunsilli lokali li jimpjegaw magħhom persuni b'diżabilità?

Fil-preżent kemm hemm kunsilli lokali li għall-inqas qed jimpjegaw persuna waħda b'diżabilità?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2016 kienet ħarġet l-aħħar sejħa tal-iskema imsejħa Community Inclusive Employment Scheme (CIES) li l-għan tagħha kien li noffru opportunità ta' xogħol fil-komunità lokali sabiex b'hekk nkunu nistgħu nagħtu xhieda ta' kemm dawn il-persuni tabilħaqq għandhom x'joffru fil-qasam tax-xogħol.

Kif intqal fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8828, sa Frar ta' din is-sena kien hemm 23 persuna ma' għoxrin (20) kunsill lokali f'din l-iskema.

Preżentament qed issir evalwazzjoni dwar din l-iskema sabiex wieħed ikun f'pożizzjoni jara xi żviluppi saru dwar din l-iskema jew skemi simili li jista' jkun hemm.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ LI JAĦDMU FIS-SETTUR PUBBLIKU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilità li qed jaħdmu fis-settur pubbliku?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni li għandha l-Jobsplus, in-numru ta' persuni b'diżabilità li jaħdmu fis-settur pubbliku sal-aħħar ta' Frar 2019 kien ta' 1,128.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM GĦALL-PERSUNI B'NUQQAS TA' SAĦĦA MENTALI – PROGRAMM TA' SAPPORT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid jekk il-management taċ-Ċentri ta' Matul il-Jum għall-Persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali fassalx programm personali ta' sapport għal kull klijent ta' dawn iċ-Ċentri bil-parteċipazzjoni tagħhom diretta u l-qraba tagħhom?

Jekk iva, jista' jgħid meta dawn il-programmi jiġu riveduti u jekk jingħatawx kopja ta' dawn il-programmi lill-klijenti u l-qraba tagħhom?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull klijent jiġi assessjat u l-programm jitfassal skont l-għanijiet identifikati mill-persuna referuta.

Il-programmi jsiru kemm f'sessjonijiet individwali kif ukoll fi grupp.

Fil-każ tal-qraba, dawn ukoll ikollhom sessjonijiet kemm individwali kif ukoll fi grupp.

Kemm fil-każ tal-persuna bi problemi ta' saħħa mentali kif ukoll fil-każ tal-qraba, isiru diversi links ma' għaqdiet u aġenżiji oħra li jistgħu ukoll ikunu ta' sapport u ta' għajnuna għal dawn il-persuni/familji.

Peress li l-programmi jitfasslu skont l-għanijiet tal-persuna/qraba/familji, dawn jiġu reveduti kontinwament u l-informazzjoni tingħata kemm b'mod verbali kif ukoll miktuba f'forma ta' handout.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – STRATEĠIJI TA' REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid jekk il-management taċ-Ċentri ta' Matul il-Jum implimentax strateġiji ta' reklutaġġ f'dawn l-aħħar tliet snin sabiex aktar persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dan is-servizz?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull tim taċ-Ċentri ta' Matul il-Jum jaħdem ma' aġenziji u servizzi oħra kemm dawk provduti mill-gvern kif ukoll NGOs, fosthom tobba tal-familja, Mental Health clinics, LEAP Centres, day centres tal-anzjani, kunsilli lokali, Paolo Freire Institute, Richmond Foundation, fil-parroċċi, eċċetra.

Kull entità msemmija kif ukoll oħrajn, ġew mgħarrfa dwar is-servizz tagħna u kif persuna tista' tiġi riferuta mill-psikjatra.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM –AMMINISTRAZZJONI TAL-EWWEL GĦAJNUNA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid jekk l-istaff kollu taċ-Ċentri ta' Matul il-Jum ġewx imħarrġa sabiex jamministraw l-ewwel għajnuna f'każ ta' emerġenza?

Jekk iva, meta sar dan it-taħriġ?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-taħriġ imsemmi minnu isi r minn żmien għal żmien.

L-aħħar taħriġ li ngħata lill-istaff kollu taċ-Ċentri ta' Matul il-Jum dwar l-amministrazzjoni tal-Ewwel Għajnuna f'każ ta' emerġenza sar fl-2018.

DRITTIJIET U DMIRIJIET TAL-KLIJENTI LI JUŻAW IS-SERVIZZI TAS-SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid jekk il-management jagħtix dokument dettaljat lill-klijenti tas-servizzi kollha dwar id-drittijiet u r-responsabbiltajiet tagħhom?

Jekk iva, jista' jpoġġi kopja ta' dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'kull sala ġewwa l-isptar Monte Karmeli u f'kull Community Mental Health Clinic kif ukoll fiċ-Ċentri ta' Matul il-Jum wieħed jista' jsib informazzjoni rigward id-drittijiet u d-dmirijiet u r-responsabbiltajiet tiegħu bħala pazjent u tal-familjari tiegħu.

Kull pazjent li jiġi ammess ġewwa l-Isptar Monte Karmeli jingħata admission pack li tinkludi informazzjoni diversa.

Din l-informazzjoni tiġi provduta kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż.

Infakkru wkoll li fl-2016 ġie ppubblikat il-Patients Charter.

Dan jinkludi tmien prinċipji sabiex il-pazjenti jkunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom kif ukoll biex ikunu konxji mid-dmirijiet u r-responsabbiltajiet tagħhom waqt li jkunu qed jagħmlu użu mid-diversi servizzi tal-kura tas-saħħa disponibbli.

AĠENZIJA SAPPORT – PROGRAMMI ORGANIZZATI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Aġenzija Sapport organizzatx programmi dwar is-saħħa mentali, fiżika u emozzjonali lill-klijenti u l-qraba tagħhom?

Jekk iva, meta saru dawn il-programmi f'dawn l-aħħar sentejn u fejn saru?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija Sapport ma torganizzax programmi jew seminars dwar saħħa mentali għall-klijenti u l-qraba tagħhom.

Madankollu, professjonisti fi ħdan l-Aġenzija jaħdmu fil-qrib ma' professjonisti oħra u jirreferu klijenti u familjari lejn dawn il-professjonisti skont il-ħtieġa.

Impjegati tal-Aġenzija Sapport jattendu wkoll, minn żmien għal żmien, għal taħriġ dwar is-saħħa mentali.

Dan jgħinhom fil-ħidma tagħhom ta' kuljum mal-istess klijenti.

L-Aġenzija Sapport, permezz tas-servizzi tagħha, Servizzi ta' Matul il-Jum għal Persuni b'Diżabilità, Servizzi fil-Komunità, Servizzi Residenzjali, u Sharing Lives, toffri diversi programmi relatati mas-saħħa fiżika.

Dawn isiru fuq bażi regolari mmirati għall-klijenti skont l-abbiltatjiet u l-interessi tagħhom.

L-Aġenzija tmexxi wkoll gruppi u sessjonijiet ta' sapport b'mod regolari, lill-ġenituri ta' tfal b'diżabilità u aħwa adulti ta' persuni b'diżabilità.

Is-sapport emozzjonali qiegħed jingħata wkoll permezz ta' servizz ta' counselling mill-Aġenzija Sapport f'każijiet speċifiċi waqt illi ssir kollaborazzjoni ma' professjonisti u entitajiet oħra, fosthom tobba, psikjatri u psikologi.