DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 21 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 21 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 21 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 170, li saret fl-20 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Mario Galea fil-High-Level Conference on the Future of International Election Observation li nżammet fil-Parlament Ewropew fi Brussell fl-10 u l-11 ta' Ottubru 2018.

PETIZZJONIJIET

L-ISPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nixtieq inressaq din il-petizzjoni għal diskussjoni mill-kumitat appożitu.

Din il-petizzjoni li ġiet miġbura mir-residenti tal-Kalkara u li kienet ikkoordinata mis-Sur Vincent Bongailas tirrigwarda t-talba ta' dawn ir-residenti biex tiġi studjata u meqjusa r-rilokazzjoni tal-faċilitajiet tat-tank cleaning facilities li hemm fid-daħla tal-Port viċin il-Kalkara u viċin il-Forti Rikażli.

Dan l-aħħar smajna li nbeda l-proċess tar-riġenerazzjoni u r-riabilitazzjoni ta' dan il-forti.

Fil-fatt fl-aħħar leġiżlatura kelli l-pjaċir li naħdem mill-qrib mal-Ministru Joe Mizzi bi preparazzjoni għal dan ix-xogħol però dawn il-faċilitajiet qegħdin f'post fejn mhux biss qed iservu ta' inkonvenjent kbir u ta' dannu ambjentali imma qed jikkawżaw ukoll dannu fuq dan il-wirt nazzjonali.

Is-Sur Bongailas ħa l-inizjattiva li jiġbor dawn il-firem biex issir diskussjoni u jsir dak kollu meħtieġ ħalli tiġi meqjusa t-talba għar-rilokazzjoni ta' dawn il-faċilitajiet.

Wieħed jifhem li għax-xogħol marittimu hemm bżonn dawn il-faċilitajiet biex il-Port ikun jista' jaħdem iżda fiċ-ċirkostanzi li qegħdin jiżviluppaw l-affarijiet matul is-snin, hemm bżonn li ssir diskussjoni biex dawn jiġu rilokati.

Wieħed irid jara li jekk issir ir-rilokazzjoni ta' dawn il-faċilitajiet din issir bl-inqas dannu ambjentali possibbli u b'sistemi effikaċi però naħseb li din id-diskussjoni hija meħtieġa biex it-talba ta' dawn ir-residenti tiġi kkonsidrata.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Jien din il-petizzjoni diġà qrajtha u jidher li hemm numru kbir ta' firmatarji.

Bl-amment ma nafx in-numru eżatt imma nista' ngħid li hemm ftit aktar minn 450.

Għaldaqstant inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Petizzjoni ffirmata minn madwar 477 persuna sabiex il-faċilitajiet għat-tindif ta' tankijiet tal-vapuri f'Ricasoli, operati minn Waste Oil Limited, jitneħħew u jiġu rilokati għal sit ieħor aktar addattat.

MERĦBA LIL DELEGAZZJONI PARLAMENTARI

MIR-REPUBBLIKA ĊEKA

MISTOQSIJIET –

TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - KONSULENTI

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 1085 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-konsulenti li sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, kull entità taħtu għandha, il-ħlas u perkaċċi kollha li għandhom u x'tip ta' konsulenza jipprovdu rispettivament?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bl-informazzjoni mitluba.

Irrid ukoll ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 4626 u 4627 li jittrattaw entitajiet oħrajn li jaqgħu taħt is-Segretarji Parlamentari rispettivi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, illum il-midja qed tirrapporta li twaqqaf għall-ewwel darba l-kor nazzjonali Malti li qed jissejjaħ Kor Malta.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'se jkun ir-rwol ta' dan il-kor u x'avvenimenti mistennijin naraw minnu?

OWEN BONNICI: Nikkonferma li llum ħabbarna t-twaqqif ta' Kor Malta u għall-ewwel darba se jkollna kor nazzjonali.

Fl-aħħar leġiżlatura mlejna ħafna mill-vojt li kien hemm fil-kamp kulturali billi, pereżempju, wellidna għall-ewwel darba n-National Dance Company li jisimha Żfin Malta.

Wellidna wkoll in-National Theatre Company li jisimha Teatru Malta.

Il-kor nazzjonali li jismu Kor Malta kien wegħda elettorali li niżżilnih fil-manifest elettorali tal-aħħar elezzjoni ġenerali u l-poplu tana l-mandat biex inwettquha.

Issa pajjiżna għandu l-kor nazzjonali tiegħu.

Qabel, meta l-orkestra nazzjonali kienet tagħmel il-prestazzjonijiet tagħha, kienet toħloq kor hi b'mod informali.

Għalhekk minkejja li kellna l-bażi ta' kor informali li kienet toħolqu l-orkestra nazzjonali dehrilna li fis-sena 2018 pajjiżna jixraqlu li jkollu kor nazzjonali formali veru u proprju, u hekk għandna.

Irrid ngħid li se jittellgħu żewġ rappreżentazzjonijiet fl-ewwel jiem ta' Diċembru; waħda fil-Knisja ta' San Pawl, il-Belt Valletta, u oħra fil-Knisja tas-Siġġiewi.

L-idea hi li Kor Malta ma jkunx sempliċement kor li jappella biss għal min iħobb kultura speċjalizzata imma se jkun kor li jidħol fil-komunitajiet għax aħna rridu li kulħadd igawdi mill-benna kulturali.

Il-benna kulturali m'għandhiex tkun xi ħaġa tal-ftit imma għandha tkun xi ħaġa tal-ħafna.

Għalhekk għalkemm forsi f'għajnejn in-nies li qegħdin jisimgħuna din tidher xi ħaġa żgħira, il-fatt li issa għandna l-kor nazzjonali għalija hija xi ħaġa importanti għax qegħdin intellgħu l-livell ta' professjonalità f'dan il-kamp li fih ħafna talent.

Huwa importanti li ngħid ukoll li f'Malta għandna madwar 13-il kor tajbin ħafna.

Naħseb li f'kull parroċċa hemm kor imma nista' ngħid li hemm 13-il kor ta' livell verament għoli.

L-idea ta' Kor Malta mhijiex li b'xi mod jieħu post dawn il-korijiet anzi l-idea hi li jikkumplimenta dawn il-korijiet u l-prestiġju tal-pajjiż.

Minjaf kemm-il darba konna nirċievu stediniet minn pajjiżi barranin biex nibagħtu l-kor nazzjonali ta' pajjiżna imma sal-lum konna ngħidulhom li m'għandniex lil min nibagħtu għax m'għandniex kor nazzjonali.

Issa wara llum pajjiżna se jkun rappreżentat f'dawn l-attivitajiet internazzjonali bil-kor nazzjonali tiegħu, kif wara kollox għandu jkun f'kull pajjiż avvanzat li jemmen li l-kultura tagħmel il-ġid u ttejjeb il-ħajja u l-livell ta' għajxien tal-pubbliku.

L-ISPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Jista' l-Ministru jgħidilna kif jintgħażlu l-membri li jieħdu sehem f'dan il-kor?

Nixtieq inkun naf aktar dettalji dwar dan għax naħseb li l-Ministru m'għamilx referenza għal dan.

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Jekk l-Onor.

Callus huwa mħajjar li jidħol nista' nkellem lis-Sur Marshall u m'għandix dubju li jieħu gost jiltaqa' miegħu.

Nassigura lil kulħadd li l-għażla tal-membri tal-kor saret b'mod professjonali immens però rrid nagħmel il-verifiki tiegħi.

Aħna bbażajna ħafna fuq l-esperjenza li ġabret l-orkestra nazzjonali meta kienet tutilizza l-kor biex jakkumpanja l-prestazzjonijiet tal-orkestra.

Nista' nassigura lill-Onor.

Callus li l-affarijiet imxew tajjeb ħafna u m'għandix dubju li ladarba s-Siġġiewi huwa l-lokalità tiegħu, se jkun preżenti dakinhar li Kor Malta jagħmel il-prestazzjoni tiegħu, u jista' jsserraħ rasu mill-kwalità eċċezzjonali ta' dawn il-koristi li żgur se jpaxxu l-widnejn u l-qalb ta' kull min jismagħhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan l-aħħar wara stennija mhux ħażin kien hemm l-inawgurazzjoni uffiċjali tal-MUŻA u minn dak li smajt – għax għadni m'attendejtx dan il-mużew – saret biċċa xogħol mill-aqwa.

Minn dak li qrajt fil-ġurnali lokali, għal nofs Diċembru se jkun hemm open day u dakinhar mhux biss il-Maltin u l-Għawdxin se jkunu jistgħu jgawdu dan il-mużew imma dawk kollha li jżuru pajjiżna.

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu l-għan prinċipali ta' dan il-mużew, fiex se tkun qed tikkonsisti din l-open day u x'se jsir f'dawn il-jiem ta' festi li ġejjin?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nikkonferma li l-MUŻA kienet storja ta' suċċess.

Ma' kull min iltqajt, jifhimha kif jifhimha politikament u jħares kif iħares lejn il-kultura, indipendentement minn jekk huwiex ippassjonat għall-kultura jew le, laqa' din il-ħaġa b'mod pożittiv ħafna.

Jien inħossni kuntent għal dan il-fatt, għax tmur fejn tmur, jiġu n-nies fuqek u jgħidulek kemm hija ħaġa sabiħa li f'pajjiżna issa għandna mużew nazzjonali ta' dak il-kobor – għax il-MUŻA verament huwa kbir – li żgur jagħmel ġieħ lil pajjiżna.

Kif tafu, ftit tal-jiem wara li fetaħ il-MUŻA kellna nwaqqfu d-dħul tan-nies għax kien hemm il-konferenza tan-Network of European Museum Organisations (NEMO) li hija l-għaqda Ewropea li tiġbor il-mużewijiet flimkien, li ġie jindirizzaha l-Kummissarju għall-Kultura Tibor Navracsics.

Issa li għaddiet dik il-konferenza, li marret tajjeb ħafna u kellna kliem ta' tifħir għaliha, se jkollna festival ieħor li jismu Mahalla li n-nies huma mistiedna biex jattendu għalih u jkollhom id-dritt li jaraw dan il-festival u jaraw il-MUŻA.

Naturalment dan il-festival se jxekkel xi ftit l-aċċess għan-nies f'dan il-post tant sabiħ u allura ddeċidejna li nagħmlu open day fil-15 ta' Diċembru li ġej meta l-bibien tal-MUŻA se jkunu miftuħin b'xejn għal kulħadd; tfal, kbar u anzjani.

B'hekk dawn se jkunu jistgħu jidħlu f'kull gallerija li hemm u f'kull post li hemm fil-MUŻA.

Minn hawnhekk inħeġġeġ lin-nies li qegħdin jarawna biex fil-15 ta' Diċembru jmorru fil-MUŻA mal-familja, għax hija esperjenza verament sabiħa.

Dakinhar il-bibien se jkunu miftuħin bla ħlas u kulħadd ikun jista' jidħol u jara x-xogħol sabiħ li sar.

Illum inċidentalment ħadt gost naqra l-editorjal tal-ġurnal Times of Malta li faħħar ħafna lill-MUŻA għax-xogħol kbir li sar hemmhekk u x-xogħol sabiħ li hemm għall-wiri.

Jien verament kuntent bil-mod kif imxew l-affarijiet u maż-żmien se ninawguraw sorpriżi li qed inħares lejhom b'ċertu antiċipu u b'ċertu interess biex il-MUŻA tkun aktar aċċessibbli milli qatt immaġinajna.

B'hekk aktar nies jidħlu hemmhekk u jaraw is-sbuħija li għandna f'dan il-post li huwa mużew komunitarju u rrid infakkar li huwa l-ewwel wieħed tax-xorta tiegħu fid-dinja.

Fil-fatt huwa wieħed mill-ftit, jekk mhux l-uniku li għandna fid-dinja, fejn għandek mużew nazzjonali li huwa wkoll mużew komunitarju, fejn il-poplu huwa fiċ-ċentru f'dak kollu li nagħmlu.

Hemm ukoll faċilitajiet tal-catering, fejn wieħed jista' jieħu xi ħaġa mal-famija jew mal-ħbieb u allura din tista' sservi wkoll ta' ħarġa.

Aħna konna mdorrijin li l-mużew tmur ftit u titlaq imma bil-MUŻA se tkun ħarġa għall-familja u wieħed jista' jgħid li l-Ħadd se jkun a night at the museum, kif qed jgħid l-Onor.

Aħna nixtiequ li bħalma nbigħu l-konċett ta' night at the opera u night at the musicals, ikun hemm night at the museum.

Naħseb li din tkun xi ħaġa sabiħa ħafna u ninsab persważ li l-poplu Malti apprezza x-xogħol li għamilna u nirringrazzja lil kull min ta l-appoġġ tiegħu għal dan il-proġett tant sabiħ.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, bħalma jaf il-Ministru, f'pajjiżna jsir il-festival internazzjonali tan-nar li naħseb li issa ilu jsir għal dawn l-aħħar għaxar snin.

Jista' l-Ministru jgħid kif kamra tan-nar tista' tkun ikkonsidrata biex tipparteċipa f'dan il-festival u jekk hux qed jaħseb f'modi ġodda dwar kif nistgħu nespandu dan il-festival li tant hu għal qalb il-poplu Malti u tant għamel suċċess?

Jista' jkun li forsi nżidu ġranet oħrajn jew ninkludu n-nar tal-art?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant talli għamel din il-mistoqsija.

L-Onor.

Interpellant u jien ġejjin mill-istess distrett elettorali fejn il-piroteknika hija għal qalb ħafna nies.

Għalhekk nieħu pjaċir meta fil-Parlament nitkellmu dwar dan id-delizzju, li mhux biss huwa delizzju, imma huwa passjoni tant sabiħa fejn il-Maltin għandhom din il-ħila li tħabbatha mal-aqwa nies fid-dinja fejn tidħol il-piroteknika.

Dak li staqsa l-Onor.

Schiavone jirrigwarda festival li ma jeħux ħsiebu l-Ministeru tiegħi imma jieħu ħsiebu l-Ministeru tat-Turiżmu.

Jiġifieri jien m'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb però nista' ngħid kemm qegħdin nagħmlu xogħol fil-Ministeru tal-Kultura biex nassistu l-qasam tal-piroteknika.

Interpellant, ix-xogħol li nagħmlu fil-kamp tal-piroteknika jinqasam fuq żewġ dimensjonijiet.

Għandek ir-reġjun tan-Nofsinhar li kull sena jorganizza taster ta' dan il-festival u jistieden numru ta' kmamar li jaqgħu fih biex jipparteċipaw f'festival żgħir - mhux fil-livell tal-festival il-kbir - ħalli jagħtu togħma ta' dak li jkollhom ippreparat għall-istaġun prinċipali tal-festi.

Dan dejjem jintlaqa' tajjeb ħafna u, safejn naf jien, il-kmamar tan-nar kuntenti ħafna li jieħdu sehem f'dan il-festival.

It-tieni inizjattiva li ħadna, li issa daħlet fit-tieni sena tagħha, hija li qed nagħtu għajnuniet finanzjarji lill-kmamar tan-nar.

Schiavone, għax ġieli tkellimna fuq dan is-suġġett, din l-inizjattiva ntlaqgħet tajjeb ħafna mill-pirotekniċi li jaħdmu fil-kmamar tan-nar.

Dawn jgħiduli li din hija l-ewwel darba li l-Gvern qed jagħtihom xi ħaġa biex jinvestu fis-sigurtà tal-kmamar tan-nar.

Fil-fatt is-sena l-oħra kienet l-ewwel esperjenza fejn fassalna dan il-programm biex nagħtu għajnuniet għall-kmamar tan-nar.

Issa dak il-vot sab ruħu fil-Baġit jiġifieri għandna vot formali fl-estimi u se nerġgħu nagħtu għajnuniet addizzjonali għat-tieni darba lill-kmamar tan-nar biex insaħħu s-sigurtà.

Sur President, hawnhekk irrid nuri solidarjetà mal-kamra tan-nar ta' Santa Marija f'Ħal Għaxaq, fejn kif nafu, ftit tal-jiem ilu seħħet splużjoni imma għall-grazzja t'Alla ma weġġa' ħadd.

Aħna fil-Parlament dejjem nappellaw - persważ li qed nitkellem għan-nom ta' kulħadd – biex in-nies li jaħdmu fil-piroteknika joqogħdu attenti u jieħdu ħsieb li jagħmlu l-affarijiet bl-aħjar mod biex ma jweġġgħux.

Aħna nieħdu gost bix-xogħol tal-pirotekniċi Maltin u rridu nappoġġjawhom però huwa importanti li jieħdu ħsieb is-sigurtà tagħhom.

Aħna qegħdin nagħmlu dawn l-investimenti biex tikber is-sigurtà fil-kmamar tan-nar ta' pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, il-Malta Philarmonic Orchestra mhux l-ewwel darba li daqqet barra l-pajjiż però dan l-aħħar tħabbar li qed tiġi organizzata mawra u, fost l-oħrajn, kif tħabbar fuq broadwayworld.com – din hija website importanti ħafna, jidhirli Amerikana, li qed tagħti prominenza lil din l-aħbar – jidher li għall-ewwel darba din l-orkestra se tkun qed tagħmel mawra fl-Amerika.

Jista' l-Ministru jagħti aktar dettalji dwar dan u dwar xogħol ieħor li tagħmel din l-orkestra li taqa' taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Sur President, naħseb li jekk hemm ambaxxatur straordinarju tal-kultura Maltija, din hija proprju l-Orkestra Nazzjonali li kibret f'livelli li onestament lanqas jien ma mmaġinajt li se tikber fihom.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lil kull min kien hemm qabli, għax kull ministru ħadem biex l-orkestra timxi 'l quddiem, però naħseb li l-livelli li ntlaħqu f'dawn iż-żmenijiet huma xi ħaġa fantastika.

Fil-fatt il-kritiċi Ewropej ewlenin qed ifaħħru x-xogħol li tagħmel din l-orkestra.

Jien nimtela b'sodisfazzjon meta naqra l-kummenti ta' tifħir għax-xogħol li qed tagħmel l-orkestra.

Naturalment l-expertise tiegħi fl-orkestra huwa fil-livell li għandu kulħadd però ma tridx tkun espert biex tifhem kemm l-orkestra miexja 'l quddiem.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet li qegħdin nipprovaw nagħmlu hija li ninvestu anke fl-artisti nfushom, u aħna għamilna żewġ affarijiet.

L-ewwel nett, saħħaħna l-kondizzjonijiet tal-impjieg tal-artisti, għax kultant ninsew li l-artist li jdoqq fl-Orkestra Nazzjonali huwa wkoll impjegat magħha.

Għalhekk għamilna ftehim kollettiv bl-għajnuna tal-għaqda li tirrappreżenta lil dawn l-artisti, li hija mmexxija minn Karmenu Vella li kien fil-GWU imbagħad ifforma għaqda trejdunjonistika differenti.

Fil-fatt ħdimna flimkien u għamilna ftehim kollettiv li lill-artist jgħollih u jmexxih 'il quddiem.

It-tieni ħaġa li għamilna kienet li komplejna nsaħħu l-proġetti ta' internazzjonalizzazzjoni tal-artisti nfushom.

Irrid ngħid li kien ta' sodisfazzjon kbir li l-Orkestra Nazzjonali, wara li daqqet f'postijiet kbar u mliet is-swali ewlenin fl-Ewropa u anke fir-Russja, se tmur ukoll fl-Istati Uniti u se ddoqq fi swali importanti ħafna, li hija l-ewwel darba għal din l-orkestra.

M'għandix dubju li isem Malta u isem l-artisti nfushom se jimxi 'l quddiem meta fuq is-CV jgħidu li daqqew ġo Carnegie Hall u f'diversi postijiet importanti fid-diversi kontinenti.

M'għandix dubju li dik hija xi ħaġa li se tkompli ttejjeb il-prestazzjoni tagħhom.

Dan ix-xogħol kollu ma jsirx waħdu imma jsir għax hemm nies li verament jemmnu fl-orkestra.

Hawnhekk nixtieq insellem lil Sigmund Mifsud u lin-nies kollha li jaħdmu miegħu, għax jien verament kburi, kif persważ li huwa kburi l-Parlament Malti, bl-isem sabiħ li din l-orkestra tagħti lil pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija suppmentari.

FREDERICK AZZOPARDI: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħarġux xi offerti għad-dekorazzjonijiet tal-Milied li tpoġġew dan l-aħħar fi Triq ir-Repubblika, u jekk ħarġu, min ħa t-tender?

Fid-dawl tal-kummenti li dehru dan l-aħħar fil-midja, b'mod speċjali fil-midja soċjali, jista' l-Ministru jgħid jekk ikunx hemm guidelines ta' x'tip ta' dekorazzjonijiet iridu jsiru u jekk sarux skont kif kien mitlub?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Irrid nagħmilha ċara li għall-ewwel darba din is-sena d-dekorazzjonijiet tal-festi tpoġġew f'żewġ toroq.

Is-soltu kienu jitpoġġew biss fi Triq ir-Repubblika imma din is-sena tpoġġew ukoll fi Triq il-Merkanti.

Dan huwa proġett li ma jagħmlux biss Valletta 2018 imma jsir ukoll flimkien mal-komunità tan-negozju, li tissieħeb ma' Valletta 2018 biex tagħmel dawn id-dwal.

Hawn qed nirreferi kemm għall-komunità tan-negozju ta' Triq ir-Repubblika kif ukoll għall-komunità tan-negozju ta' Triq il-Merkanti.

Ir-rispons li għandi huwa pożittiv ħafna.

Jien iltqajt ma' ħafna nies li ħadu gost bid-dwal dekorattivi li xegħelna, b'mod partikolari dawk li hemm fiż-żona tal-Qorti, fejn bħalma nagħmlu kull sena, għamilna dwal dekorattivi pjuttost kbar u sbieħ li żgur idaħħluk fl-atmosfera tal-Milied.

Ilbieraħ stess ħadt l-okkażjoni li mmur mat-tifla tiegħi u bdejt nara n-nies jieħdu r-ritratti u s-selfies u jtellgħuhom fuq Facebook, u t-turisti bdew jgħiduli prosit.

Għalhekk in-nies ħadu gost ħafna b'dawn id-dwal.

Rigward id-dettalji tal-akkwist onestament ma nafx inwieġeb lill-kollega tiegħi su due piedi però jekk jagħmilli mistoqsija speċifika nkun nista' nagħtih l-informazzjoni kollha li qed jitlobni.

Kif qed jgħid l-Onor.

Debattista, u kif diġà spjegajt qabel, il-komunità tan-negozju kienet involuta mal-V18 u, jekk m'iniex sejjer żball, l-akkwist sar mill-Italja.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtieq nagħmel mistoqsija oħra relatata mal-kultura lill-Ministru.

Dan l-aħħar saret ir-rinnovazzjoni tat-Teatru Manoel u minn dak li segwejt mill-ġurnali, din hija kompluta.

Jista' l-Ministru jispjega lil din il-Kamra x'tip ta' investiment sar fit-Teatru Manoel permezz ta' din ir-rinnovazzjoni?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Il-MUŻA, li tkellimt dwarha ftit ilu, ma kenitx l-uniku investiment kapitali kulturali li għamilna fl-aħħar żmien.

Biżżejjed insemmi r-rinnovazzjoni li għamilna fil-Forti Sant'Anġlu, fil-Forti Sant'Iermu, fit-Tempji tal-Ġgantija, ta' Ħal Saflieni u ta' Ħal Tarxien u l-Katakombi ta' San Pawl, fejn għamilna xogħol kbir.

Hawnhekk nista' ninkludi wkoll ix-xogħol ta' attenzjoni kbira li sar fl-Eks Cafè Premier, is-swar u n-niċeċ.

Ix-xogħol li għamilna biex nerġgħu nagħtu lura lill-poplu diversi siti kulturali u storiċi kien kbir ħafna, fosthom it-Teatru Manoel.

It-Teatru Manoel huwa verament sabiħ u żgur li huwa ġojjell mhux biss Malti imma tal-Ewropa kollha, għax safejn naf jien huwa wieħed mill-eqdem teatri li għadu jiffunzjona fl-Ewropa.

Dan huwa ġojjell Barokk arkitettoniku sabiħ ħafna u kull min jidħol hemmhekk jitpaxxa jarah.

Il-verità hi li dan it-teatru kellu diversi mankanzi strutturali u kull min jaħdem hemm kien jgħidli: Ministru ara x'se tagħmel, għax hemm bżonn nagħmlu manutenzjoni qawwija fit-teatru.

Kien hemm ukoll il-bżonn li naraw kif insibu soluzzjoni għall-isfida tat-temperatura li kien hemm fit-Teatru Manoel, għax fil-jiem tas-sajf, is-sħana li kien ikun hemm fit-teatru kienet enormi.

Kont nara anzjani, anke f'April, li kont nibża' li se jagħtihom xi ħass ħażin filwaqt li fix-xitwa, meta jiġi Diċembru, litteralment ma kontx tissaporti bil-kesħa li kien ikun hemm.

Għalhekk b'investiment ta' fondi Ewropej qlajna qala' t-Teatru Manoel mill-qiegħ, tant li kien hemm mumenti meta jekk tidħol fit-teatru kont taħseb li waqgħet bomba.

Bdejna mill-bidu, erġajna waħħalna l-madum, poġġejna s-siġġijiet u għamilnieh kif kien fl-antik.

Jiġifieri llum it-Teatru Manoel ġie jixbah ħafna kif kien fil-pjan oriġinali.

Għamilna wkoll sistema ta' klimatizzazzjoni li mhijiex air-conditioning system għax fit-teatru ma tistax tuża sistema ta' arja kkondizzjonata.

Din hija sistema fejn, tidħol x'ħin tidħol, ikun hemm temperatura klimatizzata bl-użu ta' teknoloġija bbażata fuq l-ilma.

Jien nistieden lill-Membri Parlamentari biex imorru sat-Teatru Manoel u jaraw b'għajnejhom it-titjib li sar f'dan it-teatru.

Għamilna siġġijiet ġodda, għamilna r-restawr inġenerali u saħħaħna numru ta' strutturi.

F'kelma waħda, għamilna ħafna xogħol li l-ġenerazzjonijiet futuri żgur li se jħarsu lura u jgħidu li għas-sena 2018, meta l-Belt Valletta saret il-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura, għamilna biċċa xogħol tajba ħafna biex ikollna teatru aħjar milli sibnieh.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sur President, il-Ministru qalilna li għadhom kemm ifformaw il-Kor Nazzjonali, li qed nassumi li huwa kor tal-kbar.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk hemmx xi ħsieb li jiġi fformat kor nazzjonali tat-tfal?

Jekk irridu nrawmu l-imħabba lejn il-mużika, ladarba jkun hemm il-kor taż-żgħar li awtomatikament jibdew telgħin għall-kor tal-kbar, naħseb inkunu nistgħu nilħqu l-istat professjonali biex għada pitgħada nkunu fil-livelli internazzjonali ta' korijiet tat-tfal.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru, fil-qosor jekk jogħġbok, għax skada l-ħin.

OWEN BONNICI: Sur President, naħseb li din hija idea tajba ħafna.

Aħna bdejna billi wellidna l-Kor Nazzjonali tal-adulti però huwa żgur li fil-pjanijiet tagħna rridu noffru post fejn it-tfal jibdew jimxu 'l quddiem bl-istess mod kif għamilna bl-orkestra.

Fl-Orkestra Nazzjonali għandna l-Youth Orchestra li għamlet ħafna xogħol tajjeb u bl-istess mod nemmen li anke l-kor jista' jagħmel dan.

Qed nabbina l-kor mal-orkestra għax informalment kien qisu l-kor tal-orkestra.

Issa formalment sar Kor Nazzjonali għalih u nemmen li għandu jimxi fuq l-istess passi tal-orkestra.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Evarist Bartolo.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħlijiet li saru fi skejjel tal-Istat f'Għawdex matul is-sajf tal-2018, flimkien man-nefqa fuq tali xogħlijiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7820; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar proprjetà mikrija mill-Ministeru għal Għawdex bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7818.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq Twitter, Facebook u social media oħra mill-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5329;

Tagħrif dwar il-medja ta' żmien biex jiġu deċiżi każijiet fit-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva fl-oqsma ta' appelli mid-deċiżjonijiet meħuda mir-regolaturi fis-settur tal-enerġija u ilma u fis-settur tal-komunikazzjoni, bejn l-2010 u l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7816; u

Tagħrif dwar il-medja ta' żmien biex jiġu deċiżi każijiet mill-Qorti tal-Appell (inferjuri) għal dawk li huma appelli minn deċiżjonijiet tat-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva, bejn l-2010 u l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7817.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur Presdient, inqigħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport annwali tal-Iżvilupp Sostenibbli għas-sena 2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

PUNT IMQAJJEM MILL-KAP

TAL-OPPOŻIZZJONI

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru fuq kwestjonijiet urġenti u ta' natura nazzjonali imma peress li għal darb'oħra mhux qiegħed f'din il-Kamra nixtieq nistaqsi lill-Ministru Owen Bonnici.

Wara li nhar it-Tnejn qalilna li hemm inkjesta dwar il-kumpanija 17 Black, għaddejja xi inkjesta dwar xi persuni fiżiċi u mhux ġuridiċi biss dwar l-istess materja?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek xi informazzjoni li tista' tagħti lis-Sedja fuq dak li staqsa l-Kap tal-Oppożizzjoni?

OWEN BONNICI: Sur President, l-informazzjoni li kelli tajtha nhar it-Tnejn.

M'għandix informazzjoni ulterjuri u nappella liż-żewġ naħat tal-Kamra biex fejn jidħlu materji ta' inkjesti li jsiru minn maġistrati u membri tal-ġudikatura, kelma inqas hija aħjar minn kelma żejda ħalli nħallu l-awtoritajiet jagħmlu x-xogħol tagħhom.

Aħna għandna fiduċja fl-awtoritajiet ġudizzjarji tagħna u l-appell tiegħi hu li nħallu l-ġudikatura tagħmel xogħolha u kollox jieħu l-perkors tiegħu.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni, fil-qosor, jekk jogħġbok.

Bonnici, nitolbu jispjega, jew hu jew il-Ministru għall-Intern li qiegħed maġenbu, kif il-Prim Ministru ddikjara li jaf li m'hemmx inkjesti għaddejjin kontra Keith Schembri.

L-ISPEAKER: Fil-qosor, għax dan mhuwiex ħin għall-mistoqsijiet.

ADRIAN DELIA: Il-mistoqsija kienet jekk hemmx stqarrijiet ministerjali.

L-ISPEAKER: Le, mid-dehra m'hemmx, għax kieku diġà qam xi ħadd.

Ministru, se ssir stqarrija ministerjali?

Fil-qosor, jekk jogħġbok.

OWEN BONNICI: M'għandix informazzjoni ulterjuri minn dik li għaddejt nhar it-Tnejn.

Dalgħodu kont preżenti għal konferenza tal-aħbarijiet – naturalment għaliha kien hemm il-midja preżenti - dwar proġett relatat mal-ambjent u magħna kien hemm ukoll l-Onor.

Hemmhekk saru mistoqsijiet lill-Prim Ministru.

Jien kont ħdejn il-Prim Ministru u smajtu b'widnejja jagħmel l-argument li din hija inkjesta dwar is-soċjetà 17 Black.

L-ISPEAKER: Il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-aħħar punt.

ADRIAN DELIA: Rigward dak li wieġeb il-Prim Ministru, nixtieq nagħmel l-istess mistoqsija lill-Onor.

Michael Farrugia u nitolbu jgħid jekk għandux informazzjoni kif il-Prim Ministru jaf li din l-inkjesta mhijiex kontra Keith Schembri.

L-ISPEAKER: Ippermettili, il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

ADRIAN DELIA: Qed nistaqsih jekk għandux stqarrija ministerjali x'jagħmel.

L-ISPEAKER: Onor. Michael Farrugia, għandek stqarrija ministerjali?

Fil-każ għidilna.

Fil-qosor, jekk jogħġbok.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, m'għandix aktar xi nżid ma' dak li qal il-Ministru Bonnici għax l-inkjesta maġisterjali għadha għaddejja.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Hawn preżenti l-Ministru Scicluna li kkummenta pubblikament li m'għandux … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ħu paċenzja, se nirregola jien.

Dak huwa regolament tal-Kamra.

ADRIAN DELIA: Bil-permess tiegħek, Sur President, nixtieq nistaqsi jekk il-Ministru Edward Scicluna għandux stqarrija ministerjali x'jagħmel.

Wara li qal li m'għandu l-ebda opinjoni b'mod assolut dwar 17 Black, jista' jgħid jekk għandux il-konfort u jistax iserrħilna moħħna li dan bl-ebda mod ma jaffettwa l-finanzi tal-pajjiż rigwardanti l-power station tal-Electrogas u l-provvista tal-enerġija għal 18-il sena sħaħ mill-istess power station?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ministru, għandek stqarrija ministerjali?

Jidher li m'hawnx.

FTEHIM TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ninforma lill-Kamra bil-ftehim milħuq li għall-finijiet tat-terminu ta' żmien kif elenkat fil-parti li titkellem dwar private members' motions fil-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 46 li għaddiet fis-seduta 20 tad-19 ta' Lulju, 2017, il-Gvern mhux se jutilizza s-seduta li tmiss lilu tal-Ħamis, 29 ta' Novembru, 2018 imma se jagħmel użu minn seduta tal-Ħamis aktar tard.

Madanakollu l-perjodu ta' tliet xhur allokat għall-Oppożizzjoni xorta jibda jiddekorri mid-29 ta' Novembru, 2018.

Milli jien informat l-Oppożizzjoni se tutilizza d-data tas-6 ta' Diċembru, 2018.

L-ISPEAKER: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Nikonferma dan il-ftehim.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ftehim huwa rreġistrat.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-20 ta' Novembru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, illum qegħdin niddiskutu s-sostenibilità u l-ambjent f'pajjiżna.

Meta nitkellmu fuq l-ambjent ma nitkellmux biss fuq il-kampanja, is-siġar u l-pjanti imma fuq dak kollu li aħna mdawrin bih.

Għalhekk huwa kompitu tal-Ministeru tal-Ambjent li jara li fost affarijiet oħrajn f'pajjiżna jkollna arja nadifa.

L-indafa pubblika wkoll hija parti minn dak li għandu jħares il-Ministeru.

L-istess l-immaniġġjar tal-iskart, li dan l-aħħar smajna ħafna fuqu.

Naturalment il-kondizzjonijiet tat-toroq ukoll huma parti mill-ambjent, għax l-ambjent huwa dak kollu li aħna mdawrin bih.

Il-baħar ukoll huwa importanti, għax pajjiżna huwa mdawwar bih u allura l-kwalità tal-ilma baħar tinteressana bħala poplu.

Il-baħar niddependu minnu wkoll fejn jidħol it-turiżmu, għalhekk huwa importanti li jkollna baħar nadif.

Hemm xi ħaġa oħra li taqa' taħt l-ambjent li ftit li xejn nitkellmu dwarha, u llum se nagħmel enfasi fuqha.

Qed nirreferi proprju għal-livell għoli ta' ħsejjes li aħna mdawrin bihom.

Din hija xi ħaġa astratta, għax il-baħar tarah, il-kampanja taraha, imma biex il-poplu jgħix ħajja tajba, il-livell tal-ħsejjes irid ikun aċċettabbli.

Fil-fatt, kull tant żmien isiru studji biex il-poplu jkun informat dwar il-livell tal-ħsejjes li jkun hemm fil-lokalità fejn jgħix.

Jien naħseb li xogħol il-Ministeru tal-Ambjent għandu jkun li jieħu ħsieb l-ambjent.

Qed ngħid dan bl-ikbar rispett u mhux b'mod sarkastiku, għax nifhem li mhuwiex tort tal-Ministru jew ta' xi ħadd mill-Ministeru jekk ikun hemm min iniġġes il-kampanja jew jitfa' l-iskart barra.

Dażgur li mhux tort tal-Ministru.

Lanqas hu tort tal-Ministru jekk ikun hemm il-kontaminazzjoni tal-baħar, imma hi r-responsabilità tiegħu li jara li pajjiżna jitnaddaf jekk għandna l-ħmieġ fit-toroq rurali fejn ma tantx jgħaddu karozzi.

Hija responsabilità tiegħu li jara li jinstabu rimedji biex it-tniġġis tal-baħar ma jkomplix isir u jitnaddaf biex il-poplu ma jbatix.

Hija responsabilità tiegħu li fejn hemm noise pollutionpereżempju jekk ikun hemm ħsejjes eċċessivi ġejjin mill-industrija, għalkemm mhux tort tiegħu, għandu jara li jkunu mitigati jew addirittura jiġu mwaqqfa.

Qabel ma nasal għall-punt li rrid nagħmel, irrid nistaqsi lill-Ministru Herrera jekk skont il-kuxjenza tiegħu jaħsibx li qed jagħmel dan u se nħalli lilu stess u lill-poplu jwieġeb għal din il-mistoqsija.

Sur President, jien l-uniku Membru Parlamentari li għandi r-residenza tiegħi f'Birżebbuġa u għalhekk inħoss li huwa d-dmir tiegħi li llum niddedika l-ħin li għandi biex nitkellem fuq dak li qed iweġġa' lir-residenti ta' Birżebbuġa.

Birżebbuġa huwa raħal sabiħ - fil-fatt għandna bajja msejħa l-Bajja s-Sabiħa - fejn hemm ħafna wirt storiku.

It-turisti meta jmorru hemm, iżuru wkoll Għar Dalam, Borg in-Nadur u Bengħajsa, li huma postijiet verament sbieħ.

Sbatax-il sena ilu jien kont fil-Kunsill Lokali ta' Birżebbuġa u l-Gvern preċedenti kien qed iħares lejn Birżebbuġa bħala sit fejn issir landfill, imbagħad aħna konna għamilna l-argumenti tagħna u spjegajna għalfejn m'għandhiex issir hemmhekk.

Niftakar li kont mistieden fil-programm Xarabank u hemmhekk iddefendejt kif stajt il-pożizzjoni tal-kunsill lokali u finalment il-landfill ma saritx f'Bengħajsa, fejn kien maħsub li ssir.

Il-landfill kien biss wieħed mill-proġetti nazzjonali ta' importanza li rnexxielna nżommu 'l bogħod minn Birżebbuġa.

Meta nagmel l-argumenti tiegħi llum ma rridx nagħmel xi diskors partiġjan, għax nemmen li n-nies hemm barra li nikellem magħhom kuljum fuq il-midja soċjali u meta niltaqa' magħhom fil-pjazez, iridu li niġu hawnhekk u nressqu l-ilmenti tagħna b'mod mill-aktar ċivili.

Meta nitkellem fuq x'qed jagmel il-Gvern u x'imissu għamel, ma niddejjaqx ngħid li Gvernijiet suċċessivi, wieħed wara l-ieħor, għamlu proġetti nazzjonali li kienu kkonċentrati fl-inħawi ta' Birżebbuġa.

Kellna l-power station, il-fabbriki li hemm Ħal Far, il-Freeport, l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta, l-oil depot li qiegħed proprju f'nofs Birżebbuġa u l-oil tanking li Birżebbuġa hija sandwiched bihom.

Tħares fejn tħares f'Birżebbuġa, tara proġetti nazzjonali li għalkemm huma importanti, qed iħallu impatt ta' natura jew oħra fuq ir-residenti.

Ħalli nibda bil-kwalità tal-baħar; għandna problemi kbar ta' tniġġis ġejjin minn tliet sorsi.

Hemm il-Fuel Depot 31 ta' Marzu, li qiegħed proprju fid-dawra max-xatt, li naħseb ilu hemm mis-snin 50, jiġifieri m'iniex nipponta subgħajja lejn il-Gvern u ngħidlu li ħoloq din il-problema issa.

Qabel l-elezzjoni, fil-kampanja elettorali tal-Partit Laburista kien hemm li dan id-depot se jingħalaq u dik iż-żona se tiġi riabilitata biex tkun gawduta mir-residenti ta' Birżebbuġa u nies oħrajn, imma sal-lum jidher li x-xogħol tal-fuel depot, jiġifieri fejn jiġi ppompjat il-fuel minn fuq il-vapuri għal pajjiżna, għadu għaddej daqskemm kien għaddej is-sena l-oħra u ta' qabilha.

F'dawn is-sena u nofs li ilkom fil-gvern f'din il-leġiżlatura, x'għamiltu biex tneħħu din il-pjaga li tant ilha hemm għar-residenti ta' Birżebbuġa?

Nixtieq li l-Gvern jagħtina risposta dwar meta finalment dan id-depot se jingħalaq darba għal dejjem.

Qed ngħid dan, għax l-irwejjaħ li joħorġu minnu huma ta' inkonvenjent kbir, bħalma huma ta' inkonvenjent kbir in-numru ta' trakkijiet li jgħaddu minn qalb in-nies.

Agħar minn hekk, minn dan id-depot qed ikun hemm seepage ta' żejt fuq il-blat u fil-baħar fejn jgħumu n-nies li qed iniġġes il-baħar kontinwament.

It-tieni kawża tat-tniġġis fil-baħar hija l-bunkering.

Din il-ġimgħa għamilt mistoqsija parlamentari lill-Onor.

Ian Borg, fejn staqsejtu hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed isir jew dan l-aħħar sarx bunkering fil-Port ta' Marsaxlokk?"

Il-Port ta' Marsaxlokk jinkludi Marsaxlokk kif ukoll Birżebbuġa.

Il-Ministru Ian Borg irrispondieni hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi Bunkering fil-Port ta' Marsaxlokk, bħal kif jiġri fil-Port il-Kbir, isir b'mod regolari lil dawk il-bastimenti kollha, inkluż dawk lokali, li jsejħu d-diversi terminals u faċilitajiet portwali li jinsabu f'dan il-Port.

Bunkering dejjem isir bil-permess …".

Jekk il-bunkering qed isir bil-permess għandhom ineħħu l-permess.

Ma jistax ikun li f'pajjiżna, fejn il-klima tippermetti li l-bunkering isir barra mill-port, dan jibqa' jsir fil-port.

Hija r-responsabilità tal-Gvern li jirranġaha din.

Ma jistax ikun li jibqa' jsir bunkering u jibqa' jkun hemm il-leakages taż-żejt u n-nies ma jistgħux jgħumu.

It-tielet sors tal-problema li għandna għall-kwalità tal-ilma baħar ġejja mill-vapuri li jidħlu fil-Freeport.

Fil-fatt mhuwiex l-ewwel darba li jkun hemm leakages u rimi ta' żejt mill-vapuri li jħammġu dik li konna nsejħulha l-Bajja s-Sabiħa.

Meta jitniġġes il-baħar, mhux biss ibatu n-nies li jkunu jixtiequ jiġu jgħumu imma jbatu wkoll in-nies tan-negozju għax f'Birżebbuġa għandna ħafna negozji li jiddependu mix-xhur tas-sajf biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom.

Meta n-nies jiġu jgħumu, jixtru xi ħaġa x'jieklu, jixtru xi karkur jew xi umbrella, imma kull darba li jkun hemm il-baħar imniġġes, dawn in-nies ikollhom il-problemi.

Niġi issa għall-kwalità tal-arja li dan il-Gvern tant jitkellem fuqha u tant qal li se tmur għall-aħjar.

Ilbieraħ l-Onor.

Edwin Vassallo qal li wara li morna għall-użu tal-gass, l-istatistika tal-Gvern stess qed turi li l-kwalità tal-arja f'pajjiżna marret għall-agħar u mhux għall-aħjar.

Kulħadd jiftakar kemm konna nitkellmu fuq il-fabbrika tal-kanċer!

Allura wara li neħħejna l-heavy fuel oil, għalfejn il-kwalità tal-arja f'Birżebbuġa hija agħar milli kienet meta kellna dik li suppost kienet il-fabbrika tal-kanċer?

Ħalli nagħmilha ċara.

Jien nippreferi li jkollna l-użu tal-gass milli tal-heavy fuel oil għax suppost li huwa nadif.

Imma allura x'qed iħammeġ l-arja tagħna?

Forsi għandna xi fabbriki li qegħdin joperaw billejl, kif rajt fir-ritratti, u qegħdin iħammġu l-arja?

Jien rajt ritratti fuq il-midja soċjali ta' grupp ta' mijiet ta' nies minn Birżebbuġa, li nsellmilhom, li jiktbu l-problemi tagħhom u nitgħallem ħafna meta nara xi jkun għaddej.

Pereżempju rajt ritratti ta' fabbrika partikolari bid-duħħan ħiereġ minnha kontinwament matul il-lejl.

Naħseb li n-nies ta' Birżebbuġa għandhom dritt ikunu jafu x'inhu ħiereġ minn dawn iċ-ċmieni, mingħajr ma nallarmaw lin-nies.

Huwa importanti li mhux nitkellmu biss fuq il-kwalità tal-arja, imma naraw li jekk din tkun sejra għall-agħar, nirranġawha.

Jekk tneħħiet il-power station, għalfejn illum għandna kwalità ta' arja inferjuri għal dik li kellna qabel?

Niġi issa għar-raba' sors ta' inkonvenjent kbir għar-residenti ta' Birżebbuġa, li nsellmilhom minn hawnhekk.

Hawn qed nitkellmu fuq popolazzjoni ta' madwar 12,500 ruħ, li għal ħafna snin ma kellhomx min jitkellem għalihom biex jiddefendihom, speċjalment fuq il-ħsejjes esaġerati li għandna f'din il-lokalità li ġejjin minn żewġ sorsi.

L-ewwel wieħed huwa l-ajruport.

Il-flight path minn fejn jgħaddu l-ajruplani biex jinżlu fl-ajruport, qiegħda ftit sulari biss 'il fuq mir-residenzi taż-żona li ngħidulha Tal-Papa.

Din hija żona sabiħa u fiha jgħixu ħafna koppji żgħażagħ, imma r-residenti qed ibatu b'mod permanenti.

Jien għamilt ftit riċerka u sibt li fl-ajruport ta' Heathrow – naħseb li naqblu li l-ajruport ta' Malta lanqas jibda mal-ajruport ta' Heathrow li tant huwa traffikuż - ikun hemm madwar 650 titjira kuljum.

Minkejja dan, bejn il-11.30 p.m. u s-6.30 a.m. l-użu ta' dan l-ajruport huwa ristrett ħafna.

Fil-fatt ftit aktar minn 2% biss tal-ajruplani jitħallew jinżlu fl-ajruport ta' Heathrow f'dawk is-seba' sigħat, li huwa perjodu twil, għax seba' sigħat minn 24 siegħa jiġu kważi terz tal-ġurnata.

Irrid ngħid ukoll li l-ajruplani li jitħallew jinżlu f'dak il-ħin ma jagħmlux ħsejjes daqs ajruplani kbar.

Fil-fatt iqassmuhom f'bands fejn min jista' jinżel u min ma jistax jinżel.

Allura hawn Malta kif nibqgħu għaddejjin billejl qisu xejn mhu xejn?

Jien noqgħod kważi fil-flight path, jiġifieri nismagħhom il-ħin kollu.

Huwa veru li dawn tidrahom però meta jgħaddi ajruplan kbir billejl iqajjem lin-nies!

Għalhekk jista' l-Gvern jikkonsidra li jkun hemm closure time biex lil dawn ir-residenti bil-mod il-mod nibdew intaffulhom ftit mit-tbatija tagħhom?

Sur President, jekk l-ajruport huwa problema għar-residenti ta' Birżebbuġa, il-Freeport qed joħloq problema enormi hemmhekk.

Nafu li l-Freeport huwa entità kummerċjali importanti għal pajjiżna però naħseb li trid tkun minn Birżebbuġa biex tifhem it-tbatija tan-nies li ma jistgħux jorqdu lejl u nhar.

Jekk tipprova tmur torqod f'xi ħin f'Birżebbuġa, speċjalment fis-sajf meta t-twieqi jkunu miftuħin, m'għandekx ċans li jirnexxilek!

Biex nissimplifika ftit se nsemmi żewġ problemi imma m'għandix dubju li l-esperti jgħidulna li hemm ħafna aktar minn żewġ problemi.

L-ewwel problema hija li dan il-port jopera 24 siegħa kuljum, lejl u nhar, bit-taħbit tal-containers u s-sireni.

Jien nismagħhom kuljum u nifhem li entità bħal din huwa diffiċli li tagħlaqha għal xi parti mill-ġurnata, anke billejl, għax jista' jkun li ma tibqax vijabbli kummerċjalment però l-ħajja tan-nies u d-dritt għall-mistrieħ huma importanti aktar.

Hemm ukoll il-generators ta' fuq il-vapuri li qed jiġġeneraw ħsejjes eċċessivi li mhumiex sapportabbli.

Hemm humming noise għaddej il-ħin kollu, lejl u nhar, għax peress li m'għandniex ix-shore to ship supply, kull vapur li jidħol il-Freeport iħalli l-magni għaddejjin biex jibqa' jaħdem.

Minkejja li ma jkunx qed jagħmel moviment irid iħalli l-magni għaddejjin biex ikollu d-dwal u jħaddem il-cranes.

Però hemm x'tagħmel dwar dan u se nissuġġerixxi xi soluzzjonijiet għax din hija problema kbira ħafna.

Wara kollox aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu l-ħajja tan-nies kemm jista' jkun aħjar.

Sur President, nhar it-Tnejn għamilt mistoqsija supplimentari lill-Ministru fejn staqsejtu x'qed jagħmel il-Gvern biex jimmitiga dawn il-ħsejjes.

Ta' min jgħid li ftit ilu kien sar rapport uffiċjali dwar il-ħsejjes li hemm f'Birżebbuġa u rriżulta li dawn huma f'livell li mhuwiex aċċettabbli.

Issa dan ir-rapport naħseb li sar aktar minn sena ilu u allura ġejt hawnhekk u lill-Ministru staqsejtu x'inhu jagħmel biex jipprova jsolvi din il-problema u qalli li qed jistudjaha.

Però n-nies mhux studju jridu għax in-nies mhumiex qegħdin jorqdu!

In-nies iridu li tittieħed azzjoni issa, Ministru!

In-nies iridu s-soluzjonijiet!

Naf li dawn mhumiex soluzzjonijiet faċli imma f'pajjiżna għandna nies tajbin li jistgħu jagħtuna soluzzjonijiet.

L-ewwel u qabel kollox biex nibdew nimmitigaw persentaġġ qawwi tal-ħsejjes iġġenerati mill-generators tal-vapuri rridu naraw li jkollna x-shore to ship supply.

Irridu naraw li nagħtuhom l-enerġija li għandhom bżonn biex jixegħlu l-vapuri u t-tagħmir tagħhom minn fuq l-art ħalli ma jibqgħux jużaw il-generators.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għamel interconnector minn Sqallija.

Allura x'inhu jżomm lill-Gvern milli jġib cable minn tefgħa ta' ġebla 'l bogħod, jiġifieri min-naħa l-oħra tal-port, oħxon kemm hu oħxon, biex tkun tista' tingħata x-shore to ship supply?

Fejn iridu għandhom flus!

Il-poplu qed jistennihom jibdew jindirizzaw din il-problema, u jekk mhux se jagħmlu hekk, f'xi mument se jkollna lil xi ħadd li jisfida lil din l-entità biex tibda tagħlaq matul il-lejl.

Jien ma nixtieqx li naslu sa hawnhekk għax naf li din hija entità kummerċjali importanti għal pajjiżna, imma n-nies qed jistennew lill-Gvern tal-ġurnata jieħu azzjoni.

Issa ilhom sitt snin fil-gvern u huwa ħażin jekk ma jagħtux kas it-tbatijiet tan-nies.

Dawn it-12,500 resident qed jistennew li tagħmlu xi ħaġa biex ma jibqgħux ibatu.

Sur President, issa kellna l-aħħar waħda għax m'għandniex biżżejjed f'Birżebbuġa!

Fis-7 ta' Novembru l-Ministru Evarist Bartolo u s-Segretarju Parlamentari Clifton Grima, li huwa responsabbli mill-isport, ġew jgħidulna li ġie identifikat is-sit għat-trakka tal-karozzi u meta tgħid li ġie identifikat sit ifisser li taf fejn hu dan is-sit.

Imbagħad fit-8 ta' Novembru, jiġifieri l-għada, ġiet ditta ta' periti bil-proposta għat-trakka tal-karozzi f'Ħal Far.

Għalhekk fit-8 ta' Novembru, kif inhu d-dover tiegħi, għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Evarist Bartolo u staqsejtu hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid meta u fejn huwa maħsub li jsir iċ-ċirkwit għat-tlielaq tal-karozzi?"

It-tweġiba kienet tgħid hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-awtoritajiet kompetenti jinsabu fi proċess avvanzat li jidentifikaw post li fuqu jsiru studji konkreti dwar it-trakka tal-motorsport.

Irid jingħad iżda li s-sit mhuwiex dak li ssemma minn xi wħud minflok il-ġnien ħdejn il-Freeport."

Mela lin-nies ta' Birżebbuġa qed jaħsbuhom boloh?

Mela n-nies qed jaħsbu li dan se jsir Wied il-Buni?!

Għalhekk jien għamilt mistoqsija parlamentari 7852, u erġajt staqsejtu hekk:

"B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7779, peress li l-Ministru eskluda li tali ċirkwit se jsir fil-ġnien viċin il-Freeport, jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex f'pożizzjoni li jeskludi wkoll Ħal Far, bħala sit għaċ-ċirkwit, peress li Ħal Far huwa wkoll viċin ħafna tar-residenti ta' Birżebbuġa?"

Hawnhekk il-Ministru nduna u wieġeb hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif diġà ntqal fit-tweġiba li ngħatat għal mistoqsija parlamentari oħra fuq l-istess suġġett, id-dettalji jistgħu jingħataw meta jitlesta l-proċess li għaddej, inkluż konsultazzjoni biex ikun identifikat post li fuqu jsiru studji konkreti dwar it-trakka tal-motorsport."

Issa għandna konsultazzjoni!

Mela ndunaw li jridu jagħmlu konsultazzjoni.

Sur President, jien inħobb lil pajjiżi, inħobb lil Birżebbuġa u bħalma jagħmlu sħabi d-deputati taż-żewġ naħat, naħdem għall-interess ta' Birżebbuġa.

Ejja niltaqgħu u naħdmu flimkien biex il-poplu ta' Birżebbuġa ma jibqax ibati kif ilu jbati għal ħafna snin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sur President, qabel ma ngħaddi għall-intervent tiegħi nixtieq nagħmel żewġ rimarki żgħar fuq dak li għadu kemm qal l-Onor.

Schiavone meta qal li l-Partit Nazzjonalista għamel interconnector bejn Malta u Sqallija.

Meta fl-2013 tela' fil-poter dan il-Gvern sab li kien hemm il-ħsieb li jsir interconnector però x-xogħol kollu tal-ippjanar twettaq minn din l-Amministrazzjoni.

Kieku bqajna sejrin bi Gvern Nazzjonalista, ma nafx fejn konna naslu, għax kien dan il-Gvern li wettaq il-proġett mill-bidu sal-aħħar.

Aħna rrikonoxxejna l-fatt li kien hemm l-ippjanar.

Fil-fatt fiċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-interconnector mill-Prim Ministru Joseph Muscat kien mistieden ukoll l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi imma rridu nagħtu l-kredtu where credit is due.

Irridu nammettu li dan kien proġett li twettaq mill-bidu sal-aħħar minn din l-Amministrazzjoni għax ma kien hemm xejn ippjanat jew xi xogħol li kien diġà nbeda, ħlief il-konċett li għandu jsir dan il-proġett.

Barra minn hekk l-Onor.

Schiavone semma n-Nofsinhar ta' Malta.

Jien nirrappreżenta t-tielet distrett elettorali, dejjem għext iż-Żejtun u dejjem ġejt elett min-naħa t'isfel ta' Malta.

Kieku kelli nqabbel dak li għamlu Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti għan-naħa t'isfel ta' Malta u x'qed tagħmel din l-Amministrazzjoni llum ikolli ngħid li hemm baħar jaqsam.

Naħseb li jekk irridu nitkellmu bis-serjetà fuq xi twettaq għan-naħa t'isfel ta' Malta minn amministrazzjonijiet differenti, ċertament li din l-Amministrazzjoni mill-2013 'l hawn wettqet ħafna.

Il-fatt biss li ma komplejniex ngħabbu lin-naħa t'isfel ta' Malta b'piżijiet ta' proġetti li jħammġu fih innifsu diġà huwa riżultat pożittiv, aħseb u ara meta wieħed iqis il-proġetti li għamilna u li se nkomplu nwettqu biex intejbu dawn l-inħawi.

Naħseb li eżempju ta' dan huma r-riżultati elettorali tal-2013 u tal-2017 fejn in-numru ta' votanti li komplew jappoġġjaw lill-Partit Laburista kiber u mhux naqas.

Dan irrifletta wkoll fin-numru ta' deputati li ġew eletti mill-postijiet li huma meqjusin bħala n-naħa t'isfel ta' Malta, fejn il-poplu rrikonoxxa x-xogħol u l-programm li ppreżenta dan il-Gvern għall-attenzjoni tagħhom.

Dawn kienu ż-żewġ kummenti li xtaqt ngħaddi fuq dak li qal l-Onor.

Niġi issa għall-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Nirringrazzja lill-Ministru José Herrera talli ppreżenta dan l-Abbozz ta' Liġi li qed jagħtina l-opportunità li nitkellmu fuq ħafna suġġetti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq dak li huwa kkonsidrat bħala żvilupp sostenibbli u allura tista' titkellem fuq dak kollu li jiġri taħt il-kappa tax-xemx.

Naħseb li anke dak li jiġri fl-univers għandu effett fuq l-iżvilupp sostenibbli.

M'iniex se nieħu ħafna ħin però se ngħaddi xi rimarki li għandhom x'jaqsmu mal-Ministeru tiegħi, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ, u xi ħidma li aħna nwettqu bħala Ministeru f'dan ir-rigward.

L-iżvilupp sostenibbli mhuwiex responsabilità ta' xi awtorità, ta' xi dipartiment jew ta' xi Ministeru ieħor imma huwa responsabilità ta' kulħadd.

B'xi mod jew ieħor, kulħadd għandu jħoss li huwa responsabbli minn dak li nifhmu bih bħala żvilupp sostenibbli.

Naturalment hemm min għandu responsabilitajiet li jikkordina u jwettaq across the board.

Ir-responsabilità tal-kordinament fuq bażi nazzjonali taqa' taħt il-Ministeru li jmexxi tant tajjeb l-Onor.

José Herrera, però l-messaġġ tiegħi huwa li din ir-responsabilità mhijiex ta' xi ħadd partikolari, ta' xi entità, ta' xi dipartiment, jew tal-Gvern imma hija ta' kull wieħed u waħda minna li ngħixu f'dan il-pajjiż.

Naħseb li ħafna drabi għandna t-tendenza li nippontaw subgħajna lejn x'għandu jagħmel ħaddieħor u ninsew li bħala poplu għandna responsabilità wkoll fuq dak li huwa deskritt bħala żvilupp sostenibbli.

Dan l-Abbozz ta' Liġi li ppreżenta l-Ministru Herrera qed imur fid-direzzjoni li jwessa' r-responsabilità u qed iżid mal-Att prinċipali l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili li ċertament għandhom ir-responsabilità li jagħmlu ċertu xogħol li huwa importanti li jsir.

L-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huma sabiex jiġu inklużi emendi minuri fl-Att, primarjament li tiżdied il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili kif ukoll dik tal-atturi soċjali fl-integrazzjoni tal-iżvilupp sostenibbli.

F'dan ir-rigward nixtieq nagħmel xi rimarki fil-qosor fuq dik li nqis bħala d-dimensjoni estera tal-iżvilupp sostenibbli.

Aħna m'aħniex maqtugħin mill-kumplament tad-dinja u allura għandna responsabilitajiet li rridu nwettqu f'pajjiżna, però bħala pajjiż membru tal-komunità internazzjonali, membru tan-Nazzjonijiet Uniti u membru ta' għaqdiet oħrajn multilaterali għandna nagħtu l-kontribut tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mal-iżvilupp sostenibbli mhux biss ta' pajjiżna imma b'mod ġenerali u allura dawk l-obbligi mhux biss irridu nwettquhom lokalment imma wkoll internazzjonalment.

Għalhekk huwa tajjeb li din ir-responsabilità ma nħossuhiex għal pajjiżna biss imma nħossuha wkoll għall-kumplament tad-dinja.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-pjan il-ġdid ta' implimentazzjoni tal-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp u l-kofinanzjament ta' proġetti tal-Overseas Development Aid.

Din hija inizjattiva fejn il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ jalloka ammont ta' fondi li jkun hemm applikazzjonijiet għalihom minn NGOs li huma attivi fil-qasam tal-għajnuna internazzjonali biex ikunu jistgħu jagħmlu ċerti proġetti barra minn Malta f'reġjuni u f'lokalitajiet fejn huwa importanti li tingħata din it-tip ta' għajnuna.

Kif għedt, aħna m'aħniex waħedna.

Dak li semmejt bħala l-pjan il-ġdid ta' implimentazzjoni tal-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp u l-kofinanzjament ta' proġetti li jaqgħu taħt l-Overseas Development Aid huwa parti mill-politika tal-Unjoni Ewropea u aħna bħala pajjiż, numru ta' xhur ilu adottajna din il-politika biex inkunu nistgħu noperaw f'dan il-qafas li qed ikun propost mill-Unjoni Ewropea.

Dan il-pjan sar b'reazzjoni għall-adozzjoni tal-Kunsens Ewropew għall-Iżvilupp fl-2017, wara l-adozzjoni tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli fl-2015.

Mela hawnhekk qed naraw qafas sħiħ; in-Nazzjonijiet Uniti nidew l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli fl-2015, imbagħad fl-2017 kellna l-Kunsens Ewropew għall-Iżvilupp li jkompli jikkollabora dak li approvaw in-Nazzjonijiet Uniti.

Aħna nafu li taħt is-sustainable development goals tal-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti għandna 17-il għan li rridu nilħqu f'diversi oqsma, mhux biss għal pajjiżna imma bħala komunità internazzjonali u bħala pajjiżi membri tan-Nazzjonijiet Uniti li fiha 193 pajjiż.

L-għan tagħna huwa li nimxu lejn l-2030 u nilħqu dawn il-miri li qed jitpoġġew quddiem kull pajjiż ieħor.

Dan il-pjan jistabbilixxi linji gwida għal għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp sal-2030 u allura aħna qed nimxu fuq il-pjanijiet kemm tal-Unjoni Ewropea li aħna nabbraċċaw u għamilna tagħna bħala pajjiż, kif ukoll fuq l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti.

F'dan il-qasam Malta għandha miri li toffri assistenza internazzjonali li hija ekwivalenti għal 0.33% tal-GNI (Gross National Income).

Sal-2017 bħala pajjiż irnexxielna nilħqu 0.21% tal-GNI ta' pajjiżna.

Naturalment għadna ma wasalniex għall-mira ddikjarata internazzjonalment, li mhijiex obbligatorja, però nixtiequ li ftit ftit noqorbu lejha biex il-persentaġġ ta' għajnuna tkompli tiżdied bħala parti mill-obbligi internazzjonali tagħna u li hemm bżonn li nilħqu, li hija wkoll mira għal pajjiżi oħra.

Sabiex inkomplu nimplimentaw l-obbligi tagħna bħala pajjiż fi ħdan il-politika għall-iżvilupp, bħal kull sena l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin iniedi skema biex inkunu nistgħu nagħtu għajnuna finanzjarja għall-proġetti li qegħdin jitwettqu mill-NGOs Maltin li japplikaw biex iwettqu dawn il-proġetti f'pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw.

Dawn jiġu b'numru ta' proposti u inizjattivi li jiġu evalwati minn kumitat apposta fi ħdan il-Ministeru.

Naturalment hemm kriterji li jkunu stabbiliti minn qabel, imbagħad isir ġudizzju fuq dawn il-proġetti biex jiġu ffinanzjati f'numru ta' pajjiżi.

Ninsab informat li din is-sena bbenefikaw sitt proġetti li jaqgħu taħt dan il-programm, b'fond totali ta' madwar €135,000, li bihom qed jitwettqu proġetti fil-qasam tas-saħħa u tal-edukazzjoni, fost l-oħrajn.

Fil-proċess tat-twettiq ta' dawn il-proġetti f'pajjiżi li qed jiżviluppaw, minbarra li nkunu qegħdin nagħtu l-kontribut tagħna lil dawn iċ-ċittadini, inkunu qed inżidu l-viżibilità tagħna.

L-objettiv tagħna huwa li nassistu l-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta' dawn il-pajjiżi bl-iskop li l-faqar jinqered darba għal dejjem permezz tal-politika għall-iżvilupp, u dan anke fl-isfond tal-Aġenda 2030.

Hemm ukoll pjanijiet fil-qasam tal-edukazzjoni, fosthom li jrid ikun hemm edukazzjoni għal kulħadd.

Aħna qed nagħtu s-sehem żgħir tagħna biex nagħmlu differenza f'komunitajiet ta' pajjiżi li qed jiżviluppaw.

Bħala Ministeru, aħna nkomplu nitkellmu b'mod kontinwu mal-NGOs li huma impenjati fil-qasam ta' din il-ħidma ta' żvilupp taħt l-Overseas Development Aid biex dejjem intejbu l-kontribut tagħna lil dawn il-pajjiżi.

Bħala Ministeru nisimgħu dak li għandhom x'jgħidulna dawn l-għaqdiet u flimkien infasslu mod kif noħorġu s-sejħiet li ta' kull sena jiġu ppubblikati min-naħa tal-Ministeru fejn nagħtu kontribut għal kull proġett dwar kif għandna naħdmu flimkien.

Irrid nuri s-sodisfazzjon tiegħi li wara li ftit tal-ġimgħat ilu kellna laqgħa ma' numru ta' NGOs li huma attivi f'dan il-qasam u tkellimna flimkien, fuq suġġerimenti tagħhom se ntejbu l-kontribut tal-Ministeru għas-sena d-dieħla ħalli l-proġetti li applikaw għalihom jingħataw aktar fondi.

Nesiġu wkoll ċerti rekwiżiti min-naħa tagħhom u dan kien maqbul biex inkabbru l-viżibilità tal-pajjiż ħalli pajjiżna jagħti sehem fil-qasam internazzjonali, però niggarantixxu li dawn il-proġetti jkunu qed isiru b'mod tajjeb u b'mod sħiħ kif kien ippjanat.

Nirringrazzja lill-NGOs u lill-membri tagħhom li attendew u pparteċipaw flimkien mal-persuni mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ li flimkien wasalna biex insaħħu dan il-programm anke fl-ammont ta' finanzi li nagħtu.

Inħeġġeġ lill-NGOs li huma attivi fil-qasam tal-iżvilupp biex jiġu bi proġetti ambizzjużi li jħallu l-impatt tagħhom.

Aħna spjegajna wkoll li nixtiequ li kemm jista' jkun niffokaw fuq ċerti pajjiżi u ċerti żoni li Malta qed turi daqsxejn aktar interess fihom, fosthom il-kontinent Afrikan, b'mod partikolari ż-żona tas-Subsahara fejn din is-sena se nkunu qegħdin niftħu ambaxxata ġdida fil-Ghana però hemm numru ta' pajjiżi oħrajn li identifikajna biex inkunu nistgħu nagħtuhom ftit aktar prijorità u biex l-impatt tal-fondi li nallokaw ikun qed jinħass aktar.

Wara li tħabbar il-Baġit ninsabu f'pożizzjoni li s-sena d-dieħla nżidu l-allokazzjoni għal dan il-għan.

Kif għedt, bħala Ministeru allokajna ammont ta' fondi li jlaħħqu l-€135,000 għal sitt proġetti u għas-sena d-dieħla l-ħsieb tagħna hu li jkollna madwar €500,000 li jmorru sabiex inkomplu bil-missjoni tagħna li ngħinu lil dawn il-pajjiżi.

B'dan il-mod, mhux biss inkunu qed nilħqu l-miri tagħna jew noqorbu lejhom, imma nkunu qed inkabbru l-viżibilità ta' pajjiżna.

Apparti minn hekk, meta ngħinu lil ċerti pajjiżi nkunu qegħdin nikkontribwixxu fil-qasam tal-immigrazzjoni.

Aħna nafu li jekk noħolqu l-opportunitajiet fil-pajjiżi tal-oriġini, b'mod awtomatiku tonqos il-pressjoni fuq l-immigrazzjoni minn dawk il-pajjiżi.

Din hija ħidma li se nkomplu nagħmlu fil-qafas tal-għajnuna għall-iżvilupp sostenibbli għax bħala pajjiż għandna responsabilitajiet mhux biss f'pajjiżna imma b'mod internazzjonali.

Ħaġa oħra li nixtieq insemmi hija l-Voluntary National Review.

Il-pajjiżi tan-Nazzjonijiet Uniti huma obbligati li fuq medda ta' snin - jidhirli fuq medda ta' tliet snin - jagħtu reviżjoni nazzjonali dwar fejn waslu fil-miri tagħhom bħala pajjiż taħt l-Aġenda 2030.

F'Lulju ta' din is-sena mort New York taħt l-awspiċi tal-ECOSOC (Economic and Social Council), li huwa kumitat speċifiku fuq dan il-qasam, u hemmhekk ippreżentajt l-ewwel Voluntary National Review ta' Malta.

Naturalment il-preparazzjoni għal dan ir-review kienet tinvolvi l-Ministeri kollha kkonċernati f'dawn l-oqsma differenti, fejn saret konsultazzjoni estensiva ma' diversi msieħba soċjali, entitajiet u organizzazzjonijiet.

Nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li taw sehemhom biex bħala pajjiż, għall-ewwel darba tajna n-national review tagħna taħt l-Aġenda 2030.

L-iżvilupp sostenibbli huwa suġġett ta' interess għal kulħadd, speċjalment pajjiż tad-daqs tagħna.

Dan huwa suġġett fejn wieħed jista' jitkellem fuq diversi oqsma li jmissu mal-iżvilupp sostenibbli f'pajjiżna.

M'aħniex l-uniku pajjiż li mexjin f'din id-direzzjoni imma ninsabu parti minn komunità internazzjonali aktar wiesgħa u allura hija responsabilità tagħna li b'mod nazzjonali nilħqu dawn il-miri u naspiraw li f'kull deċiżjoni li nieħdu jkollna l-konċett tal-iżvilupp sostenibbli f'moħħna u quddiem għajnejna.

Però għandna responsabilitajiet internazzjonali li bħala pajjiż ninsabu obbligati li nimmiraw li nilħquhom malajr kemm jista' jkun.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa li nwarrbu l-politika partiġjana li kultant iġġegħilna nitkellmu b'ċertu mod u niffokaw aktar fuq kif nistgħu naħdmu flimkien għall-ġid ta' pajjiżna u għall-ġid ta' dak li jseħħ fid-dinja, li finalment huwa responsabilità tagħna wkoll.

Nagħlaq billi nirringrazzja lil-Ministru José Herrera, lill-Ministeru tiegħu, u 'l-impjegati li jaħdmu f'dan il-qasam b'mod aktar dirett billi jikkordinaw ħidma fuq bażi nazzjonali, għax naf li mhuwiex faċli li wieħed iżewweġ l-interessi kollha li jista' jkun hemm f'pajjiż.

Kif għedt fil-bidu, hija responsabilità mhux biss ta' xi entità, tal-Gvern, ta' xi dipartiment jew aġenzija, imma ta' kulħadd li naħdmu biex verament nilħqu l-miri tal-iżvilupp sostenibbli f'pajjiżna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li l-għanijiet tiegħu huma li jsiru emendi minuri fl-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, primarjament biex tiżdied il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili u dik tal-atturi soċjali fl-integrazzjoni tal-iżvilupp sostenibbli.

Dan l-Abbozz jittratta emendi minuri li żgur ma tistax ma taqbilx magħhom, għax huwa tajjeb li tiżdied il-parteċipazzjoni u l-integrazzjoni tas-soċjetà ċivili, kif ukoll dik tal-atturi soċjali meta niġu biex nieħdu xi deċiżjoni ambjentali.

Kull politika għall-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli trid taċċerta ruħha mill-kontabilità u r-responsabilità ta' min jieħu d-deċiżjoni u ta' min jimplimentaha f'kull livell.

Jiġifieri l-operaturi kollha fil-qasam ambjentali, l-uffiċjali governattivi, id-diversi awtoritajiet u kull ċittadin għandu jinżamm kontabbli f'dan is-sens.

Aktar minn hekk, nemmen li din il-kontabilità trid tissarraf b'mod li kull min jipprova li jkun sofra xi telf fil-kwalità tal-ħajja minħabba deċiżjoni jew implimentazzjoni ta' deċiżjoni ħażina, jirċievi kumpens xieraq bil-liġi imma naturalment dan ma jistax jiġi implimentat mil-lum għal għada.

L-ambjent huwa tal-Maltin kollha u għalhekk għandu jkun responsabilità tagħna lkoll.

Il-politika nazzjonali għall-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli għandha titfassal mill-partijiet ikkonċernati kollha.

Fil-kontest ta' pajjiż żgħir bħal tagħna b'riżorsi ambjentali limitati u b'densità ta' popolazzjoni fost l-ogħla fid-dinja, hemm bżonn ta' politika nazzjonali li tiżgura ambjent san u tippromwovi żvilupp sostenibbli, li għandha tkun aċċettata mis-setturi ewlenin tas-soċjetà.

Żvilupp sostenibbli jitlob li jinżamm bilanċ bejn l-interessi umani, soċjali, ekonomiċi u ekoloġiċi.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li ħafna mill-policies u proġetti proposti jħarsu biss lejn l-aspett ekonomiku għax ħafna drabi mhux qed nimxu mar-regolamentazzjoni biex isir il-kontroll meħtieġ biex ikunu evitati deċiżjonijiet mgħaġġla jew abbużi li qed iħallu impatt negattiv fis-soċjetà.

Teżisti l-perċezzjoni żbaljata li l-progress u l-iżvilupp iġibu rigress.

Fil-fatt huwa l-mod kif isir dan ir-rigress li jista' jkun problematiku.

Sfortunatament ċerti professjonisti spiċċaw skjavi tas-suq minflok ma taw direzzjoni u edukaw lill-klijenti tagħhom.

Dan huwa rifless sew fil-qasam tal-bini, fejn ġejna f'sitwazzjoni li qed igawdu l-ftit u ħafna qed ibatu.

Għalhekk fil-kontest ta' pajjiż żgħir bħal tagħna, wieħed irid jiżen sew kif se nimmaniġġjaw il-bini fl-ibliet u fl-irħula, għax ħafna drabi dan in-nuqqas qed ikollu impatt ħażin fuq is-servizzi u fuq il-fibra soċjali tal-lokalità.

F'dan ir-rigward, hemm bżonn li tingħata aktar attenzjoni lir-rabta bejn il-kwalità tal-bini, il-kwalità tal-ħajja u l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija.

Ir-regolamenti tal-bini li diġà jinsabu fil-liġi għandhom ikunu inforzati partikolarment dawk dwar energy performance.

Għandu jsir tfassil u użu intelliġenti ta' linji gwida raġunevoli li jirregolaw id-disinn urban sabiex jinħolqu spazji fejn ngħixu.

Sur President, ma' dawn ma nistax ma nsemmix l-analisi tal-policies, il-liġijiet u r-regolamenti marbutin mal-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli ta' pajjiżna, li ħafna drabi qed isiru aktar biex jindirizzaw is-sintomi milli l-kawża.

Dan qed iwassal għal politika ambjentali kkaratterizzata minn inkonsistenza u konflitti li wasslu biex Malta tilfet tmien postijiet oħra fil-lista ta' pajjiżi li laħqu l-miri għall-iżvilupp sostenibbli.

Din l-informazzjoni ħarġet min-Nazzjonijiet Uniti.

Il-Malta Nature Trust, fl-istqarrija li ħarġet riċentement, qalet li t-tnaqqis mit-28 għat-30 post huwa tort tal-mod kif l-awtoritajiet mhux qed jagħtu kas il-kwestjonijiet soċjali u ambjentali ta' pajjiżna.

Nisimgħu ħafna li l-ekonomija sejra tajjeb u jalla tibqa' tmur 'il quddiem, però wieħed ma jistax jinnega fatturi soċjali oħrajn, bħal titjib fis-soċjetà u l-ambjent, li mhumiex qed jingħataw l-importanza li jistħoqqilhom.

Ma nistgħux ma nirrikonoxxux li fil-passat pajjiżna laħaq livelli eċċellenti fil-miri stabbiliti min-Nazzjonijiet Uniti iżda l-iżvilupp eċċessiv u mhux sostenibbli, flimkien mat-tnaqqis sostanzjali ta' żoni miftuħa għall-familji, saru l-ordni tal-ġurnata.

Dan flimkien mal-problemi tat-traffiku, l-għoli fil-prezzijiet tal-housing, l-obeżità, u n-nuqqas ta' inforzar.

Hawn ma jistax jonqos l-appell għal strateġiji fit-tul, li fin-nuqqas tagħhom pajjiżna qed jirriskja li jibqa' mfakkar bħala li jara biss sal-ponta ta' mnieħru.

Marbut ma' dan, hemm bżonn li jkollna edukazzjoni ambjentali mifruxa fuq is-setturi kollha, li għandha tkun il-bażi ta' kull inizjattiva indirizzata biex tippromwovi stil ta' ħajja sostenibbli.

Wasal iż-żmien li mill-kliem ngħaddu għall-fatti u jsir investiment biex titfassal strateġija ambjentali sostenibbli li ilna nisimgħu dwarha imma qatt ma kellna xejn konkret fuqha.

Dan kollu jwassalni biex ngħid kemm kienet deċiżjoni għaqlija meta l-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista nieda l-konċett ta' Eko-Għawdex li ġabar fih il-viżjoni għall-futur t'Għawdex.

Din hija viżjoni li tara lil Għawdex u lis-soċjetà Għawdxija jittrasformaw ruħhom f'realtà sostenibbli mil-lat ambjentali, ekonomiku u soċjali.

Din hija viżjoni msejsa fuq il-potenzjal qawwi li joffri Għawdex, li tara kif permezz ta' dan il-potenzjal jintlaħqu miri ċari biex il-gżira timxi 'l quddiem.

Din il-viżjoni kellha fil-mira tagħha kwalità ta' ħajja aħjar, soċjetà li tagħmel inqas pressjoni fuq l-ambjent, aktar impjiegi sostenibbli, aktar investiment ta' kwalità u tisħiħ tal-identità tal-gżira.

Biex Għawdex jilħaq dawn il-livelli ġew ikkonsidrati ħafna aspetti fosthom l-agrikoltura, it-turiżmu, l-ambjent, l-ilma, l-edukazzjoni, l-enerġija, ir-riċerka, l-iskart, il-wirt storiku u kulturali u ħafna aspetti oħrajn li jsawru l-identità ta' din il-gżira.

Għawdex huwa uniku fil-karatteristiċi tiegħu u għalhekk emminna li dawn il-karatteristiċi jistgħu jservu ta' opportunità biex ikompli jiżviluppa imma jistgħu jkunu l-kawża li jmur lura.

Meta ġie varat il-proġett Eko-Għawdex, f'Għawdex kien għad hemm il-predominanza ta' konċetti antikwati li l-kwalità tal-ambjent u l-iżvilupp ma jistgħux jimxu flimkien u li wieħed irid ibati biex igawdi l-ieħor.

Għal dan il-għan, Eko-Għawdex kellu l-iskop li jiffoka l-operat tiegħu biex mal-ambjent jintegra l-aspetti ekonomiċi, soċjali u ekoloġiċi tal-gżira kollha.

Meta niġu għal proġetti ġodda f'Għawdex nifhem li kull proġett ta' żvilupp għandu l-prezz tiegħu u għalhekk huwa importanti li wieħed jiżen sew dak li jkun se jwettaq.

Kultant il-ħsara li ġġib magħha deċiżjoni ħażina mhux dejjem tkun tista' tissewwa u dan a skapitu tal-ġenerazzjonijiet futuri.

Kien hemm żmien meta dak li huwa Għawdxi u l-karatteristiċi tas-soċjetà Għawdxija, bħal pereżempju, ir-rata relattivament baxxa ta' kriminalità, it-trankwilità u l-edukazzjoni, mhux dejjem kienu jingħataw l-importanza mistħoqqa mill-awtoritajiet fil-promozzjoni f'Għawdex.

Aspett ieħor importanti fil-proġett Eko-Għawdex kien li l-ambjent rurali jingħata l-protezzjoni kollha billi jitwaqqaf il-bini fuq art agrikola u jinħolqu opportunitajiet sabiex ikunu apprezzati aħjar il-ħajja rurali u l-biedja f'Għawdex.

Meta niġu għall-popolazzjoni Għawdxija nsibu li jeżisti brain drain ta' żgħażagħ li qed jagħżlu li joqogħdu Malta kemm minħabba x-xogħol u anke biex jixtru proprjetà u jkollhom familja.

Dan qed isir kemm għax f'Għawdex m'hemmx xogħol biżżejjed għall-Għawdxin kif ukoll minħabba li għax-xogħol li jsir hemmhekk wieħed jitħallas inqas minn meta jsir f'Malta.

Kemm jista' jkun l-Għawdxi għandu jaħdem f'Għawdex stess imma dan il-għan huwa impossibbli li jintlaħaq minħabba li l-popolazzjoni hija żgħira u l-attività li tiġġenera hija limitata, allura min irid jispeċjalizza bilfors irid imur Malta u kultant anke f'pajjiżi oħrajn.

Fl-opinjoni tiegħi, biex tiġi megħluba din is-sitwazzjoni hemm bżonn ta' aktar kreattività u għandhom jinħolqu jew jissaħħu l-inizjattivi sabiex ikunu attirati aktar nies biex joqogħdu f'Għawdex, bħal pereżempju, l-organizzar ta' avvenimenti internazzjonali, it-twaqqif ta' skejjel tal-Ingliż speċjalizzati għall-professjonisti u inċentivi għall-irtirar f'Għawdex.

Fuq kollox, hemm bżonn ta' strateġija ċara għal żvilupp imprenditorjali sostenibbli f'Għawdex u ħolqien ta' aktar intrapriżi li jindirizzaw il-bżonnijiet speċifiċi tal-iżvilupp ekonomiku.

Nemmen li l-programm Eko-Għawdex, il-Malta Enterprise u l-banek, għandhom joħolqu ambjent u infrastruttura li tinċentiva inizjattivi sabiex ikun hemm aktar investiment xieraq f'Għawdex.

It-turiżmu, b'mod speċjali t-turiżmu rurali, jidher li joffri opportunità tajba għall-iżvilupp u t-tisħiħ tal-kultura Għawdxija.

Għandha tingħata attenzjoni biex dan l-iżvilupp ikun sostenibbli u b'hekk jissaħħaħ l-ambjent naturali, soċjali, storiku, u kulturali li qed jattira t-turiżmu lejn din il-gżira.

Bħalissa għaddejja d-diskussjoni dwar il-proġett tal-mina bejn Malta u Għawdex.

Jien personalment nemmen li hemm bżonn li dan il-proġett ikun studjat sew biex tiġi evitata l-għaġla u ma jkunux indirizzati biss il-miri immedjati.

Dan l-istudju għandu jevalwa bir-reqqa x'se jkun il-prezz ekonomiku biex tinbena u tkun sostnuta din il-mina, il-prezz soċjali u ekoloġiku li se jkollna nħallsu għaliha u x'se tkun qed trodd lura fil-futur.

Hawnhekk irrid inkun ċar.

M'iniex ngħid li l-mina m'għandhiex issir, anzi jalla ssir u tkun ta' ġid għal Għawdex.

Li qed nesprimi hu li qabel ma nikkommettu ruħna u ngħidu li l-mina se ssir akkost ta' kollox, għandhom isiru studji bil-għaqal fejn niżnu l-impatti negattivi u pożittivi li se jirriżultaw minn dan il-proġett.

Jiddispjaċini ngħid li s'issa għadna ma rajna l-ebda studju konkret.

Issa se niġi għall-aħħar parti tad-diskors tiegħi billi ngħid li m'għandniex nassoċjaw is-sostenibilità mal-ambjent biss.

Ħafna drabi naraw biss l-impatt li l-iżvilupp ikollu fuq l-ambjent, imma s-sostenibilità wkoll għandha impatt fuq l-aspett ekonomiku u soċjali fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Drabi oħra ninjoraw għalkollox dawk l-attivitajiet li bħala individwi nwettqu ta' kuljum, minn x'ħin inqumu filgħodu sa x'ħin norqdu filgħaxija, bħal waqt li nkunu qed nivvjaġġaw, waqt ix-xogħol, fil-ħin tal-iskola, waqt l-ikel u saħansitra waqt li nkunu qed nirrikreaw ruħna.

Kull attività li nkunu involuti fiha għandha sservi biex isiru bidliet li jista' jkollhom impatt pożittiv fuq il-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Hawn ma nistax ma nirreferix għall-klima ekonomika tajba li bħalissa jinsab għaddej minnha pajjiżna.

Huwa tajjeb li pajjiżna jgawdi minn din l-ekonomija tajba però nkunu qed nonqsu jekk ma naħtfux din l-opporotunità biex insarrfuha f'miżuri sostenibbli.

Meta niġu għall-impatt li l-kwalità ħażina tal-ambjent għandha fuq saħħitna jidher li hemm tendenza li naċċettaw prattiċi ħżiena għall-ambjent u għal saħħitna.

Biex verament nieħdu ħsieb is-saħħa taċ-ċittadini, jeħtieġ li tidher aktar biċ-ċar ir-relazzjoni li hemm bejn saħħitna u l-kwalità tajba tal-ambjent.

Biex dan isir, jeħtieġ li jitjieb ferm il-mod kif isir il-moniteraġġ fuq il-kwalità tal-ambjent li ngħixu fih.

F'dawn l-aħħar snin sar ftit wisq progress f'dan il-qasam u l-progress li sar jidher li kien sforzat mid-direttivi u r-regolamenti ambjentali tal-Unjoni Ewropea.

Filwaqt li huwa tajjeb li nimplimentaw il-miżuri tal-Unjoni Ewropea rridu noqogħdu attenti li l-informazzjoni li nkunu qegħdin niġbru ma tkunx relevanti biss biex naqdu l-obbligazzjonijiet Ewropej iżda sabiex l-ewwel u qabel kollox ikollna t-tagħrif meħtieġ biex inkunu nistgħu nagħmlu l-għażliet li rridu nagħmlu fl-aħjar interess taċ-ċittadin.

Għalhekk nażżarda ngħid li meta niġu għas-sostenibilità, Malta m'għandhiex tkun kuntenta biss billi timplimenta l-aġenda tal-Unjoni Ewropea.

Biex verament inkunu nistgħu ngħidu li aħna l-aħjar fl-Ewropa, hemm bżonn li nintroduċu miżuri sostenibbli li jmorru lil hinn mill-aġenda tal-Unjoni Ewropea.

Dan jista' jwassal biex Malta verament tkun promotur tas-sostenibilità u mhux sempliċement timxi fuq il-passi li jordnalha ħaddieħor.

Dan il-għan ma jintlaħaqx waħdu jew billi nagħmlu wegħdiet fiergħa.

Huwa importanti li nirrikonoxxu li s-solidarjetà mhijiex responsabilità ta' Ministru wieħed imma l-Ministri kollha jridu jikkoordinaw flimkien biex verament inkunu sostenibbli.

Għalhekk għandu jkun hemm esperti li jkollhom l-entużjażmu u l-kuraġġ li jkunu promoturi tal-miżuri ta' sostenibilità fid-dipartimenti u l-awtoritajiet tal-Gvern, individwi li ma jibżgħux jieħdu deċiżjonijiet li jaffettwaw fit-tajjeb il-ġenerazzjonijiet futuri tagħna, anke jekk dawn id-deċiżjonijiet ma tantx ikunu popolari.

Biex jikkumplimenta dan, irid ikun hemm strutturi f'posthom li jikkoordinaw din il-ħidma fil-Ministeri kollha.

Għal dan il-għan jeħtieġ li jsir tibdil fl-istrutturi amministrattivi u tekniċi ta' diversi entitajiet u awtoritajiet li jagħmluha ta' regolaturi.

Biex din il-miżura tkun effettiva jrid jinħatar uffiċjal f'kull Ministeru, biex flimkien jikkordinaw miżuri sostenibbli u jkunu jistgħu jintlaħqu miri kemm fl-immedjat kif ukoll fit-tul.

Fl-aħħar u mhux l-inqas, jeħtieġ sforz ġenwin mill-awtoritajiet li bil-liġi għandhom rwol ta' regolaturi f'oqsma bħall-ippjanar, l-iżvilupp u l-immaniġġar tar-riżorsi, sabiex ikunu indipendenti mill-politiċi f'kull deċiżjoni li jieħdu.

Nagħlaq billi ngħid li jekk nimxu fuq din il-linja żgur li nirnexxu fis-sostenibilità u jkollna pajjiż li jkun jixraqlu li jkun l-ewwel fl-Ewropa għax ikun ħa d-direzzjoni ta' sostenibilità, linja tajba li tkun mexxietu 'l quddiem.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, din il-ġimgħa kelli l-opportunità li nattendi s-60 laqgħa tal-COSAC mal-Onor.

Edward Zammit Lewis fi Vjenna fejn ġew diskussi diversi suġġetti li bħalissa qegħdin jiġu ttrattati fl-Unjoni Ewropea.

Wieħed minn dawn is-suġġetti kien dwar il-klima u dik li qed tissejjaħ l-Energy Union.

Għalhekk, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nixtieq nagħmel referenza għal dak li ġie diskuss f'din il-laqgħa u dwar suġġett li jirrelata kważi b'mod dirett mal-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu llum.

Fl-2007 l-Unjoni Ewropea kommettiet ruħha li tnaqqas il-greenhouse emissions b'20% minn dawk tal-1990 u li żżid l-enerġija rinovabbli b'20% sas-sena 2020.

Dan l-impenn li ħadet l-Unjoni Ewropea kien ġie trasformat f'liġi fl-2008.

Ta' min jgħid li għalkemm ix-xewqa tal-Unjoni Ewropea kienet li l-mira ta' 20% titla' għal 30% fl-2020, sfortunatament din ma ntlaħqitx għal diversi raġunijiet.

Rigward il-climate policy l-Unjoni Ewropea ffissat miri fuq tliet passi prinċipali, ċjoè x-short-term, il-medium-term u l-long-term.

Il-miri short-term li jridu jintlaħqu sal-2020 jinkludu t-tnaqqis tal-emissjonijiet b'20% fuq dak li kien hemm fl-1990; li 20% tal-enerġija kollha li nużaw tkun rinovabbli u li tiżdied l-effiċjenza fil-produzzjoni tal-enerġija b'20%.

Il-miri medium-term li jridu jintlaħqu sal-2030 u li jkomplu fuq dawk li jkunu saru fl-2020 jinkludu t-tnaqqis tal-emissjonijiet minn 20% għal 40% fuq dawk tal-1990; li 27% tal-enerġija kollha li tkun użata tkun enerġija rinovabbli u li tiżdied l-effiċjenza fil-produzzjoni tal-enerġija b'27%.

Hemm imbagħad il-miżuri long-term li l-Unjoni Ewropea qed tippjana li jintlaħqu sal-2050 jiġifieri madwar 30 sena oħra.

Dawn huma miri interessanti ħafna li jinkludu t-tnaqqis tal-emissjonijiet bejn 80% u 95% fuq dawk tal-1990; l-evoluzzjoni tal-Unjoni Ewropea li jkollha high energy efficiency and low carbon economy.

Dan irid iwassal għal boost qawwi fl-ekonomija tal-Unjoni Ewropea, il-ħolqien ta' diversi impjiegi u li tissaħħaħ il-kompetittività fl-Unjoni Ewropea.

Dawn il-miri ambizzjużi jistgħu jintlaħqu biss jekk il-pajjiżi kollha li jifformaw l-Unjoni Ewropea jimxu fuq linja waħda.

Biex tinkoraġġixxi dan l-Unjoni Ewropea qed tipprovdi għajnuna finanzjarja lill-membri tagħha.

Għal dan il-għan, il-baġit tal-2014/2020 kien jikkonċentra l-aktar fuq dawn l-inizjattivi, tant li 20% minnu kien ivvotat għat-tnaqqis tal-emissjonijiet, liema finanzjament wara l-2020 se jiżdied minn 20% għal 25%.

Barra minn hekk, il-baġit għall-ambjent u t-tibdil fil-klima permezz tal-programm LIFE żdied b'mod sostanzjali għax żdied b'60%.

Dan huwa l-aktar programm li żdied il-finanzjament tiegħu għax kważi żdied b'€2 biljun għas-snin 2021/2027.

Huwa interessanti l-fatt li l-Unjoni Ewropea integrat il-protezzjoni tal-klima mal-finanzjament ta' diversi programmi, fosthom l-iżvilupp reġjonali, l-enerġija, it-trasport, ir-riċerka u innovazzjoni, il-Common Agricultural Policy u l-EU Development Policy.

Dan juri biċ-ċar l-impenn li għandha l-Unjoni Ewropea biex jitnaqqsu l-emissjonijiet b'mod realistiku u mhux fuq il-karta biss.

L-Unjoni Ewropea marret oltre minn hekk għax tifforma parti mill-ftehim li ġie addottat fil-Paris Climate Change Agreement jew kif inhu msejjaħ il-COP 21 li se jidħol fis-seħħ fl-2020.

Dawk kollha li jifformaw parti minn dan il-ftehim qablu li ż-żieda globali fit-temperatura minn żewġ ċentigradi għandha tiġi limitata għal ċentigrad, biex jitnaqqas il-livell tal-global warming u tonqos it-theddida għall-produzzjoni tal-ikel.

Għal dan il-għan il-partijiet kollha li jifformaw parti minn dan il-ftehim se jiltaqgħu fit-3 u fl-4 ta' Diċembru li ġej fil-Polonja, fejn se jsir l-ewwel stocktaking exercise globali u se jiġi diskuss kif l-impenji kollha li kien hemm qbil dwarhom jistgħu jwasslu biex jintlaħqu l-miri stabbiliti.

Waqt id-diskussjonijiet li saru din il-ġimgħa ntqal li bla dubju ċ-ċavetta biex tiġi implimentata l-Energy Union Strategy hija r-riċerka u l-innovazzjoni.

Waħda mis-soluzzjonijiet għat-tnaqqis fl-emissjonijiet hija r-renewable hydrogen li huwa mezz ta' kif nieħdu l-enerġija mill-idroġenu.

Għalkemm għaddejjin ir-riċerki fuq hekk, ta' min jgħid li din mhijiex xi ħaġa li skoprejnieha llum.

Fil-fatt mill-ftit riċerka li għamilt sibt li sa mill-1839 u l-1874, jiġifieri kważi 200 sena ilu, Jules Verne fil-ktieb tiegħu The Mysterious Island, kien kiteb li l-ilma għad ikun il-faħam tal-futur.

Riċentement in-NASA, f'diversi missjonijiet tagħha, għamlet użu mill-idroġenu u għalhekk waħda mill-inizjattivi prinċipali tal-Presidenza Awstrijaka hija l-Hydrogen Initiative.

Din l-inizjattiva għandha l-appoġġ ta' diversi kumpaniji u organizzazzjonijiet li kkommettew ruħhom li jippromwovu r-riċerka u l-koperazzjoni bejniethom kif ukoll l-investiment.

Fil-kontest ta' dan kollu wieħed irid jara x'qed jagħmel pajjiżna bħala membru tal-Unjoni Ewropea biex jintlaħqu dawn il-miri.

Kif jaf kulħadd, Malta bħala l-iżgħar pajjiż tal-Unjoni Ewropea għandha ħafna sfidi imma nibża' li jekk m'aħniex se nfasslu pjan fit-tul, dawn l-isfidi ma jingħelbux.

Dak li qed jinkwieta lili u lil bosta nies bħali hu li jekk dan il-Gvern m'għandux pjan fit-tul għad-diversi oqsma li b'mod jew ieħor se jkomplu jaffettwaw il-ħajja ta' kuljum, id-diversi miri tal-Unjoni Ewropea ma jintlaħqux speċjalment f'dak li jikkonċerna t-tnaqqis tal-emissjonijiet u l-ambjent sostenibbli.

Kif diġà għedt, l-Unjoni Ewropea integrat il-protezzjoni tal-klima mat-trasport, element li għandu kejl sostanzjali rigward l-ambjent sostenibbli.

Sfortunatament huwa f'dan il-qasam li pajjiżna qed jirrokka, għax għalkemm it-tema tal-Baġit ta' din is-sena kienet Ngħixu s-Suċċess, jibqa' l-fatt li, fl-opinjoni tiegħi, dak li sar fit-trasport, kien bla viżjoni fit-tul.

Għalkemm dan il-Ministeru dejjem ħaddan waħda mill-problemi prinċipali li għandna f'pajjiżna – kull min qed jismagħna jaf x'jien ngħid – li fniet lill-poplu Malti u Għawdxi, ċjoè t-traffiku u l-konsegwenzi li jġib miegħu, b'mod speċjali t-tniġġis tal-arja, sfortunatament il-Gvern baqa' passiv u l-uniku pjan li għandu għat-trasport huwa li jwessa' t-toroq.

Issa jekk se twessa' t-toroq se żżid il-karozzi, u jekk se żżid il-karozzi se toħloq aktar tniġġis tal-ambjent.

Il-Gvern mhux qed jipprova jfassal pjan ta' kif innaqqsu l-karozzi ħalli nnaqqsu t-tniġġis.

Pereżempju l-Gvern seta' jippromwovi l-użu tar-roti billi jintroduċi aktar bicycle lanes; seta' jħajjar aktar nies jużaw it-trasport pubbliku billi fejn sar xogħol ta' twessigħ introduċa aktar bus lanes u konna naslu għal sistema ta' trasport pubbliku aktar effiċjenti u affidabbli u seta' jinċentiva l-użu tal-karozzi tal-elettriku.

Veru li hemm il-grants però fl-aħħar mill-aħħar jekk tinvesti f'karozza tal-elettriku mhux il-grants biss trid, imma trid li tkun aġevolat fit-triq.

B'hekk tkun qed tinkoraġġixxi aktar nies jinvestu f'karozzi tal-elettriku.

Pereżempju lanqas qed jingħata ċans għall-mixed use.

Meta tkun qiegħed barra minn Malta tara n-nies jitilgħu fit-trasport pubbliku bir-rota, mentri hawn Malta sfortunatament ma tistax tagħmel parti mit-traġitt bir-rota u mbagħad tkompli bil-karozza tal-linja.

L-istess ngħid għall-car sharing u l-car pooling.

Ma nistgħux nippretendu li n-nies jagħmlu użu minnhom jekk ma nipprovdulhomx infrastruttura li taġevolahom.

Dan juri li għalkemm dan il-Gvern għandu ferneżija sħiħa biex iwessa' t-toroq ħalli jżid il-car capacity fit-toroq, ma ġiet introdotta l-ebda alternattiva prattika ta' mobilità.

Jekk hemm bżonn twessa' t-toroq, tagħmel sew li twessa' t-toroq, imma f'dak it-twessigħ trid tinkorpora aktar bicycle lanes u bus lanes, ħalli min jipprova jagħmel użu alternattiv minn dak tal-karozza privata, ikun moqdi aħjar.

Skont statistika li ġiet ippubblikata riċentement mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika sfortunatament insibu żieda allarmanti ta' nies li tilfu ħajjithom f'inċidenti tat-traffiku - dawn żdiedu għal 23 fl-2016 u dan huwa inkwiet – imma minflok qed noqorbu lejn il-miri tal-Unjoni Ewropea li fl-2020 ninżlu għal nofs l-imwiet li kien hawn fl-2010, qed nitbiegħdu minnhom.

Dawn iċ-ċifri juru biċ-ċar li l-karozzi minflok ma qed jonqsu, qed jiżdiedu b'mod allarmanti ħafna aktar milli jiflaħ pajjiżna.

Fil-fatt fit-tliet snin bejn l-2013 u l-2016 żdiedu madwar 45,000 karozza, li jiġu madwar 1,250 karozza fix-xahar u dan wassal għal żieda ta' 12% fil-carbon dioxide fl-arja fi tliet snin biss.

Mela minflok ma nipprovaw nersqu lejn il-miri tal-Unjoni Ewropea, li huma ċari u li hemm impenn mill-pajjiżi kollha li jintlaħqu, sfortunatament hawn Malta, forsi minħabba nuqqas ta' ippjanar serju, waħda mill-problemi prinċipali tal-emissjonijiet hija t-tniġġis mit-traffiku, għax mill-ħażin morna għall-agħar u spiċċajna f'sitwazzjoni fejn vjaġġ ta' kwarta jew 20 minuta qed jieħu siegħa, siegħa u kwart, jew siegħa u nofs, bil-konsegwenza ta' aktar ħela ta' fuel li jsarraf f'aktar tniġġis tal-arja li nieħdu n-nifs minnha.

Il-fatt li llum Malta spiċċat ir-raba' mill-aħħar fl-Unjoni Ewropea fil-kwalità tal-arja se jwassal għal multi kbar jekk nispiċċaw f'pożizzjoni li ma nlaħħqux mal-miri ambizzjużi tal-Unjoni Ewropea.

Mela filwaqt li wliedna u wlied uliedna qed imutu ftit ftit, bl-ammont esaġerat ta' tniġġis fl-arja li għandna f'pajjiżna, min-naħa l-oħra għandna Gvern li ħareġ bis-slogan Ngħixu s-Suċċess.

Suċċess għal min u fiex?

Fit-tniġġis tal-arja?

Minkejja li l-poplu mit-taxxi qed iħallas madwar €30 miljun f'sussidju għat-trasport pubbliku, sfortunatament għandna trasport pubbliku li mhuwiex ilaħħaq mal-bżonnijiet u mhux qed jilħaq l-ambizzjonijiet ta' dawk kollha li jużaw dan is-servizz.

Sfortunatament fil-qasam ambjentali dan il-Gvern falla bil-kbir speċjalment fit-tniġġis tal-arja.

Meta toqgħod taħseb malajr tirrealizza li ma nistgħux innaqqsu t-tniġġis tal-arja meta l-unika alternattiva għall-karozza privata, li huwa t-trasport pubbliku, minkejja qed nippompjawlu l-miljuni ta' ewro, bilkemm ma marx għall-agħar minflok mar għall-aħjar!

Wieħed ma jistax ma jsemmix il-fatt li x-xogħlijiet tat-toroq li qed isiru mhux qed jitlestew fil-ħin stipulat u dan qed joħloq iġġammjar ta' karozzi f'toroq alernattivi li qed ikunu mgħobbijin minħabba li t-triq li tkun qed issir tkun magħluqa.

Apparti minn hekk, qed ikun hemm tniġġis mit-trabijiet u tniġġis ieħor li jaffettwa l-ħajja tan-nies li jgħixu hemmhekk.

Triq partikolari li ssemmiet hija Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq, li qiegħda fid-distrett tiegħi u li ngħaddi minnha jew viċin tagħha darbtejn jew tliet darbiet kuljum.

Minħabba nuqqas ta' ppjanar min-naħa tal-Gvern, li minflok ma ra li jinħarġu t-tenders kollha neċessarji ħalli meta jibda x-xogħol ikun jista' jibqa' għaddej u mhux inlestu biċċa mix-xogħol imbagħad noħorġu tender oħra u noqogħdu nistennew biex jitkompla x-xogħol, ix-xogħol f'din it-triq minflok sitt xhur ħa tliet snin.

Dan wassal biex arterja prinċipali fiż-Żurrieq spiċċat magħluqa b'diversi devjazzjonijiet biex il-karozzi jgħaddu minn toroq alternattivi.

Dan affettwa ħażin mhux biss lin-nies li joqogħdu f'din it-triq imma wkoll lin-nies li joqogħdu fit-toroq tal-madwar, li fix-xitwa kellhom ħafna trabijiet, tajn u ċaflis bil-konsegwenza li nħolqot ħafna skumdità.

Jista' jkun li dan wassal ukoll għal ċertu mard għar-residenti ta' din it-triq u tal-madwar.

Hawn irrid insemmi triq oħra li tmiss magħha, li hija Triq il-Kuċċard.

Is-sitwazzjoni ta' din it-triq hija agħar għaliex ix-xogħol kien beda fl-2012, imbagħad fl-2013 waqaf u għadu wieqaf sal-ġurnata tal-lum!

Huwa ħażin li biex nagħmlu triq li suppost tieħu ftit xhur biex issir, nispiċċaw nieħdu s-snin.

Bir-rispett lejn kulħadd, ninkwieta meta fid-diskors tal-Baġit naqra li l-Gvern se jżewweġ ix-xogħol tat-toroq maż-żamma tas-siġar għax kulħadd jgħix f'pajjiżna u kulħadd jaf x'inhu jsir.

Iżżewweġ ix-xogħol tat-toroq maż-żamma tas-siġar wara l-isfreġju sħiħ li sar minn kull siġra li kellna f'kull triq f'pajjiżna, meta dawn bi ftit ħsieb setgħu jiġu integrati fil-proġetti nfushom?!

Ħalli nagħmluha ċara, l-iskuża li kull siġra tagħmel il-ħsara għalija mhijiex skuża.

Illum m'għadniex ngħixu fil-passat.

Illum sar l-iżvilupp neċessarju u għandna l-għarfien tekniku biex fis-sengħa tal-bini tat-toroq hemm mod kif jiġu mħawla siġar u fl-istess ħin ma tagħmilx ħsara lit-triq.

Li tgħaddi minn triq fejn ħlief konkors u tarmak ma tarax, naħseb li huwa differenti milli tgħaddi minn triq fejn mal-konkos u t-tarmak tara naqra ħdura.

Naħseb li għandna naħdmu bil-għan li fit-toroq jiġu integrati s-siġar u jekk hemm bżonn ikunu siġar li ma jagħmlux ħsara lit-toroq.

B'hekk lit-toroq nagħtuhom aktar ħajja.

Kif qalu l-kelliema ta' qabli, huwa importanti li jkollna ambjent li jirrispetta lil dawk kollha li jgħixu fih.

Dan huwa nuqqas li sfortunatament in-nies tan-naħa t'isfel ta' Malta għandhom żvantaġġ kbir minħabba fih.

Dan semmieh ukoll l-Onor.

Pereżempju l-ajruport, li qiegħed fin-naħa t'isfel ta' Malta, imiss ma' diversi rħula.

Il-flight path jgħaddi minn fuq Birżebbuġa, l-Imqabba, Ħal-Luqa, il-Gudja, iż-Żurrieq u l-Qrendi, li sfortunatament qed ibatu min-noise pollution.

Hemm ukoll l-industriji li jirranġaw l-ajruplani li qegħdin viċin Ħal Kirkop li wkoll imiss mal-ajruport.

Jien għamilt 25 sena noqgħod Ħal Kirkop u naf li dawn meta jkunu qed jirranġaw xi ajruplan, x'ħin ifettlilhom jibdew jirrejżjaw il-magni, jista' jkun f'nofsillejl, fis-1.00 a.m. jew fit-3.00 a.m. Wieħed jifhem li dawn iridu jaħdmu imma llum hemm teknoloġiji avvanzati.

Pereżempju meta sar il-pont tal-Kappara tpoġġew sound barriers biex kemm jista' jkun inaqqsu l-istorbju lir-residenti.

Allura f'industriji bħal dawn għalfejn ma jsirx l-istess?

Sur President, għal snin twal fiż-Żurrieq batejna bil-miżbla ta' Wied Fulija, li sfortunatament għadna nbatu l-konsegwenzi tagħha sal-ġurnata tal-lum.

Problema oħra fin-naħa t'isfel ta' Malta huwa l-Freeport.

Nifhem li dan huwa parti mis-sinsla prinċipali tal-ekonomija ta' pajjiżna, u nieħu pjaċir li din l-industrija qed tagħmel progress għax qed jiżdied ix-xogħol u qed jiżdied ix-xogħol tat-trasbord, però nieħu pjaċir aktar kieku ftit mill-qligħ ta' dawn il-kumpaniji jmur biex isir investiment biex lir-residenti, speċjalment ta' Birżebbuġa - għalkemm meta jkun jaqbel ir-riħ, il-ħsejjes jinstemgħu anke minn Ħal Kirkop, miż-Żurrieq, minn Ħal Safi u minn diversi lokalitajiet oħra - jitnaqqsilhom in-noise pollution.

Nikkonferma li teżisti problema minħabba ġarr ta' containers u, kif għadu kemm qal il-kelliem ta' qabli, kif qaluli n-nies u jien ġieli kont hemmhekk ukoll, il-humming noise ġieli jdum għaddej erbat ijiem ma jaqta' xejn u l-anzjani u n-nies li jgħixu hemmhekk ikollhom joqogħdu jisimgħu dak l-istorbju kontinwu.

Għalhekk naħseb li huwa tajjeb li jsir dan l-investiment però għandu jsir ukoll biex innaqqsu l-inkonvenjent għar-residenti tal-madwar.

Qed tissemma wkoll it-trakka tal-karozzi, li jien m'iniex kontra tagħha għax min hu dilettant għandu d-dritt li jipprattika d-delizzju tiegħu - hawn dilettanti tal-karozzi, tal-carting u tal-muturi - però ma naqbilx li din għandha ssir Ħal Far jew f'xi post in-naħa t'isfel ta' Malta.

Naħseb li ilna s-snin inbatu minn diversi industriji li ġew lokati fin-naħa t'isfel ta' Malta, fosthom l-ajruport, il-Freeport u l-industrial estates.

Għalhekk naħseb li issa wasal iż-żmien li dawn in-nies jingħataw ftit tan-nifs.

It-trakka tal-karozzi ssir, mela le, però għandu jinstab post alternattiv.

Sur President, biex nagħlaq irrid ngħid li ċ-ċifri ppubblikati mill-Gvern juru li jeħtieġ li jkollna strateġija moderna bi pjan fit-tul biex ikollna ambjent sostenibbli.

Dan għandu jsir bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra ħalli nkunu nistgħu nilħqu r-rekwiżiti u l-miri tal-Unjoni Ewropea li jkollna tnaqqis fl-emissjonijiet u ambjent sostenibbli.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, insejjaħ lill-Ministru José Herrera biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

JOSÉ HERRERA: Sur President, nixtieq nirringrazzja lill-kelliema kollha għall-kontribut li taw dwar dan is-suġġett daqstant importanti.

Il-vantaġġ li tkun f'parlament u tiddibatti suġġett jew liġi in disamina huwa li tkun tista' tiddibatti xi ftit fid-dettall u tagħmel apprezzament b'mod ġenerali tas-suġġett li jkun qed jiġi diskuss, li f'dan il-każ huwa l-iżvilupp sostenibbli.

Biex nippuntwalizza u ma noħorġux barra mis-suġġett irrid ngħid li sfortunatament hemm uħud li jaħsbu li meta titkellem fuq żvilupp sostenibbli tkun qed titkellem biss fuq l-ambjent però dan mhuwiex il-każ.

Fil-fatt hemm 17-il mira għall-ambjent li ġew iddikjarati ftit snin ilu min-Nazzjonijiet Uniti, u hemm tliet pilastri ewlenin fl-iżvilupp sostenibbli, li huma s-soċjal, l-aspett ekonomiku u l-ambjent.

Mela dawn it-tliet pilastri ewlenin li jfissru sostenibilità fil-pajjiż iwelldu 17-il mira.

Il-Prim Ministru, korrettement, kif ġara fil-pajjiżi kollha u mhux tal-Unjoni Ewropea biss, qed jagħmel l-ambjent bħala l-focal point għas-sostenibilità.

Dan għaliex dak li jirfed l-aspetti l-oħrajn kollha huwa l-ambjent, però biex inkun ċar, inkunu skorretti jekk ngħidu li sostenibilità hija biss l-ambjent.

Dak kien l-ewwel punt tiegħi.

Nixtieq nieħu l-opportunità li nirrispondi għal ċerta kritika li saret però qabel irrid ngħid li biex verament ikollna soċjetà li tersaq aktar lejn il-konċett tas-sostenibilità, huwa importanti li jkollna l-edukazzjoni.

Qabel, f'Malta u kullimkien, in-nies kienu jaraw biss sa mneħirhom.

Kienu jaraw dak li huwa prattiku li jsir fil-mument u ma jaħsbux fil-futur.

Bażikament, meta titkellem fuq is-sostenibilità, trid tara lil hinn mill-futur qarib u trid tħares lejn il-patrimonju li rridu nħallu lil uliedna, lil ulied uliedna, u lilna nfusna meta għada pitgħada nikbru iżjed.

Aspett importanti biex nippromwovu s-solidarjetà hija l-edukazzjoni, u l-ġenerazzjoni li tielgħa, sa minn età żgħira, qed tiġi mgħallma dwar x'inhu sostenibbli.

Dan qed jgħin biex jikkrea aktar għarfien fil-grupp żagħżugħ ta' pajjiżna u naħseb li ż-żgħażagħ tal-lum se jkunu aktar konxji minn dan l-aspett milli konna aħna.

Aħna, minħabba ċ-ċirkostanzi tad-dinja tal-lum, we got a shrewd awakening u rrealizzajna li l-attività tal-bniedem qed timpatta serjament id-dinja u l-popli, ħaġa li qatt ma konna nippretenduha fil-passat.

Din bdejna nħossuha biss f'dawn l-aħħar għexieren ta' snin u għalhekk tista' tgħid li d-dinja kollha vvotat favur dik il-konvenzjoni fejn għidna li wasal iż-żmien li nibdew nagħmlu l-affarijiet b'mod sostenibbli.

Minħabba f'hekk f'dan il-pajjiż għandna struttura biex nilqgħu għal din l-isfida li bażikament hija komposta kif normalment ikunu komposti l-Ministeri l-oħra.

Fil-fatt fid-dekasteru tiegħi għandi direttorat ikkappeġġat minn persuna ta' ċerta ħila u allura għandi dipartiment li jikkonċerna s-sostenibilità.

Id-diffikultà tas-sostenibilità hi li fil-politika laterali ma nistax niddeċiedi kollox jien.

Jien nista' niddeċiedi kollox għal dak li għandu x'jaqsam mal-Ministeru tiegħi però rrid inwassal il-messaġġ lil dekasteri oħra u nimponi ċerti deċiżjonijiet fuq Ministeri oħra.

Pereżempju għada se jkolli press conference, li m'iniex se nagħti dettalji dwarha, fuq dokument dwar sostenibilità, li se jaffettwa d-dekasteri kollha tal-pajjiż.

Mela biex jien nimplimenta politika rrid nimplimenta din it-tip ta' politika, imbagħad għandi mekkaniżmu li għadu ġdid u li diġà qed jagħti l-frott.

Dan huwa wieħed mill-ftit pajjiżi fl-Ewropa fejn għandna liġi li tittratta s-sostenibilità fil-pajjiż, li huwa tajjeb, u din il-liġi bażikament tikkrea żewġ strutturi.

Jien ħadt ħsieb li nassigura li dan il-Guardian imexxi, u ninsab kuntent ħafna bil-komponiment tal-Guardian kif inhu llum.

Din mhijiex xi ħaġa faċli għax hawnhekk you are treading in new areas u mhijiex xi ħaġa li ilha teżisti ħafna.

Min imexxi l-Guardian for Future Generations irid ikollu ċertu kuraġġ għax mhuwiex faċli li tara kif se tmexxi dan il-konċett 'il quddiem u żżomm f'moħħok is-17-il miżura li rridu nimplimentaw mill-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk irrid insellem liċ-Chairperson Maurice Mizzi għall-inizjattivi li qed jieħu, u nirringrazzjah pubblikament għall-kritika kostruttiva li jagħmel lili.

Meta appuntajt il-guardianship għamiltha ċara li qed nagħmel guardian u qed nappunta tim li huwa high profile għax nemmen fl-awtonomija tagħhom u nieħu gost biha meta ssir kritika kostruttiva.

Se jkolli ngħid li l-Guardian ma qagħadx lura milli jagħmel ċerta kritika, anke fil-konfront tiegħi, u din ħadtha bħala xi ħaġa pożittiva għax hu qiegħed hemm ukoll biex iżomm il-brejkijiet fuqi u fuq il-Gvern.

Għalhekk naħseb li bil-mod il-mod qiegħed isib l-għeruq tiegħu.

Il-liġi li qed nitkellmu fuqha llum titkellem fuq il-kreazzjoni ta' network, li huwa importanti, għax kif spjegajt fil-bidu jrid ikollok network mal-Ministeri l-oħra kollha, – din għadni qed nibniha bil-mod il-mod – mas-sħab soċjali u mal-individwi.

Għalkemm wieħed qed jgħid li din hija liġi żgħira u sempliċi, meta ġejna biex inħaddmuha sibt li mingħajrha ma nistax inħaddem in-network.

Hawn irrid nirringrazzja lill-Oppożizzjoni u lill-kelliem ewlieni tan-naħa l-oħra talli qed jivvotaw favur din il-liġi li forsi meta tagħtiha l-ewwel daqqa t'għajn tgħid li mhijiex daqstant importanti, però għalija hija importanti għax ma nistax immexxi n-network mingħajrha.

Jien kont iltqajt ma' diffikultajiet kbar biex inħaddem din in-network li hija komposta minn diversi Ministeri għax meta jkollok daqstant nies involuti, huwa diffiċli li tmexxi 'l quddiem.

Kif spjegajt, kelli l-istess esperjenza meta ġejt biex nimplimenta l-politika integrali marittima, fejn sibt bord ma jispiċċa qatt u ma stajtx naħdem.

Fil-fatt biex stajt immexxi 'l quddiem għamilt timijiet iżgħar u kif spjegajt, għandna politika integrali marittima approvata mill-Kabinett u mill-Gvern Malti.

L-istess in-network; jekk ma jkollix il-potenzjal u l-possibbiltà bil-liġi li nikkrea kumitati – dawn mhux se nappuntahom jien imma jappuntawhom huma - biex ikunu jistgħu jiffokaw fuq affarijiet differenti, ma naħsibx li tkun tista' taħdem.

Il-liġi kienet tajba, u m'iniex niftaħar li għamilnieha aħna, għax sibnieha hemm minn Gvern Nazzjonalista.

Lanqas qed nikkritika l-liġi kif saret għax kull liġi jkollha t-teething troubles tagħha u trid tistudjaha.

Wara kollox nothing is cast in stone u l-iżbalji jsiru, imma rridu nitgħallmu mill-esperjenzi li ngħaddu minnhom u nirranġaw fuqhom.

Ħadd ma twieled ġenju.

Jiena writt din il-liġi u l-Guardian sibtu tajjeb ħafna, ħlief ir-rappreżentanza tiegħu, għax ridt li minbarra li jkolli rappreżentant tal-ENGOs ikolli rappreżentant tal-NGOs ukoll.

Kif spjegajt, hawn m'aħniex qed nitkellmu biss fuq l-ambjent u allura qbilna li jkollna rappreżentant tal-NGOs b'mod ġenerali u kelli bżonn dan it-tip ta' fine-tuning biex immexxi 'l quddiem.

Biex nitkellem ċar u tond, din mhijiex xi ħaġa faċli, għax ikolli meetings kontra meetings for the way foward u nixtieq li fix-xhur li ġejjin nirristruttura ftit in-network ħalli naraw ir-riżultati minn dan il-lat ukoll.

Issa se nirreferi ftit għall-kritika li saritli u se nibda minn dak li qal l-Onor.

Se nsemmi punt li ma nafx jekk għamlux hu jew xi kelliem ieħor, biex inkun onest, għax jien ktibt il-punt u jista' jkun li sar mill-Onor.

Frederick Azzopardi jew mill-Onor.

Toni Bezzina.

Ingħad li hija għarukaża li n-naħa ta' Birżebbuġa hemm id-duħħan u hemm it-tniġġis tal-arja u dan l-istat ta' fatt ġie kkomparat ma' kif kien ikun meta kien hemm il-makkinarju li jipproduċi l-elettriku.

Però hawnhekk jien irrid nagħmel referenza għall-mistoqsija parlamentari 7809 fejn ġie spjegajt li meta l-allegazzjoni li hemm dan it-tniġġis ġiet a konoxxenza tiegħi bħala Ministru u tal-ERA, saru t-testijiet mir-regolatur u rriżulta b'mod ċar u lampanti li attwalment hemmhekk hemm fabbrika, li ma niftakarx eżatt ta' xiex inhi, li d-duħħan li tiġġenera huwa steam u ma qed iħalli l-ebda impatt negattiv fuq l-ambjent jew fuq il-ħajja tan-nies.

Għalhekk naħseb li dik il-kritika kienet inġusta għax diġà ngħatat risposta ċara kristall fuq x'kien dak id-duħħan.

Ir-rimarki li għamel l-Onor.

Jason Azzopardi mhux se nirrispondihom u dan mhux b'nuqqas ta' lealtà jew b'nuqqas ta' rispett imma għax waqt id-dibattitu stess kelli l-opportunità li nagħmel numru ta' points of order u rrispondejtu dak il-ħin.

Għalhekk issa se nagħmel xi rimarki biex nirrispondi xi punti li qajjem l-Onor.

L-Onor.

Godfrey Farrugia qal li l-ambjent qed ikun sinifikanti ħafna f'dan il-Parlament u jien qed inressaq ħafna liġijiet – fil-fatt għamilna emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent, emendajna l-Kostituzzjoni, waqqafna Ambjent Malta, illum għandna din il-liġi fuq is-sostenibilità u hemm ħafna liġijiet oħrajn - imma skont hu, fis-sustanza ma qed isir xejn.

L-ewwel nett, m'għandux raġun, u se nispjega għalfejn, però se nfakkru x'inhi l-funzjoni tagħna l-Ministri.

Aħna l-Ministri, aktar minn managers, aħna policymakers.

Aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu policies u biex nagħmlu liġijiet għall-amministrazzjoni tajba tal-pajjiż.

Nilqgħu l-isfidi biex ikollna viżjonijiet u mmexxu dawk il-viżjonijiet, li mbagħad jimplimentawhom il-ħaddiema taċ-Ċivil u l-aġenziji governattivi.

Huwa impossibbli għall-Ministru li jkun general manager, chief executive, membru parlamentari u policymaker all in one.

Wieħed irid jiddetermina fil-Kostituzzjoni u fil-prassi tas-sistemi tad-demokrazija parlamentari x'inhu r-rwol ta' ministru u x'inhu r-rwol ta' membru tal-Eżekuttiv.

L-Eżekuttiv qiegħed hemmhekk biex jiggwida lill-pajjiż u allura jinkombi fuqi li niġi quddiem dan il-Parlament u nintroduċi liġijiet u policies għall-benessere tal-pajjiż.

Dawn l-erba' liġijiet li semmejna hawnhekk huma tajbin ħafna tant li ma ġewx ikkritikati mill-Oppożizzjoni u ġew milqugħa minnha imma l-Onor.

Azzopardi qed jgħid li mhumiex imlaħħma u huwa hawnhekk fejn il-kritika mhijiex korretta.

Ħalli nibdew bl-aktar waħda li tista' tidher li hija valida, li hija l-emenda għall-Kostituzzjoni.

Din kienet viżjoni tiegħi personali, li kont iddiskutejtha mal-Prim Ministru qabel l-elezzjoni ġenerali u għidtlu li rrid indaħħal klawsola fil-manifest elettorali fejn nintrabtu li ndaħħlu l-ambjent fil-Kostituzzjoni, għax minn hemm trid tibda.

F'Malta għandna lista ta' prinċipji li huma sagri u kull liġi sussegwenti, kull azzjoni li nieħdu u kull viżjoni li jkollna huma kkondizzjonati minn dak li hemm fil-Kostituzzjoni.

Meta ddaħħal xi ħaġa fil-Kostituzzjoni tkun diġà qiegħed tindika lill-Istat Malti li jrid jipprijoritizza dak is-suġġett għax inkella l-politiku jkun qed imur kontra l-ġurament tiegħu.

Meta aħna nsiru ministri u deputati parlamentari nieħdu l-ġurament li rridu noperaw fl-ambitu tal-Kostituzzjoni.

Mela l-fatt li għandek dan il-prinċipju sottoskritt fil-Kostituzzjoni diġà huwa biżżejjed għax qed ipoġġi obbligu morali u legali fuq il-politiku li jimxi f'dik id-direzzjoni, imbagħad sta għall-poplu li jiġġudika.

Jekk jien ħadt ġurament u għandi n-norma ta' liġi suprema li tgħidli li rrid nimxi f'dik id-direzzjoni u ma nimxix fiha, għandi x'nirrispondi lejn il-pubbliku inġenerali u lejn din il-Kamra.

Hawnhekk l-Oppożizzjoni vvotat favur.

Jien naqbel mal-kritika li saret mill-Onor.

Godfrey Farrugia u mill-Onor.

Jason Azzopardi li mhuwiex biżżejjed li telenka l-prinċipji imma hawnhekk jien wegħedt xi ħaġa oħra.

Jien wegħedt li in segwitu tal-emendi li għamilt fil-Kostituzzjoni, bħala Ministru għall-Ambjent jien marbut li nlaħħam.

U kif se nlaħħam?

L-ewwel nett, bdejt billi żidt l-infurzar.

Meta dħalt f'dan il-Ministeru ma sibtx direttorat tal-infurzar imma sibt qafas legiżlattiv batut ħafna għal dak li huwa deterrent għar-reati u l-kontravenzjonijiet ambjentali.

Allura x'għamilt?

Illeġiżlajt biex saħħaħt il-qafas tad-deterrent billi żidt il-pieni, żidt il-poteri tal-qrati, għamilt liġi biex nipproteġi s-siġar, eċċ. Wegħedt – u hekk se nagħmel - li nagħmel a Circular Economy Act li se tkun l-unika fl-Ewropa, jew forsi nkunu wieħed mill-ftit pajjiżi fl-Ewropa li għandhom liġi bħal din.

B'dan il-mod inressaq lill-pajjiż lejn l-ekonomija ċirkulari u minn dik il-liġi nwelled liġijiet oħrajn biex inkompli nsaħħaħ l-aspett ta' infurzar fil-pajjiż.

Dan xorta mhuwiex biżżejjed u jien nemmen – din ngħidha b'kuraġġ allavolja mhuwiex faċli li tgħidhom dawn l-affarijiet – fil-parteċipazzjoni mhux biss tal-ENGOs imma tal-poplu inġenerali fl-infurzar tal-liġijiet ambjentali.

Din hija viżjoni u ħolma tiegħi għax jien nemmen ħafna fl-NGOs.

Jien sirt viċin ħafna tal-NGOs meta kont responsabbli mill-kultura, għax sibthom verament entużjasti, irendu u jsarrfu.

Meta ħadt ir-responsabilità tal-ambjent sibt NGOs daqstant tajbin, li mill-esperjenza tiegħi sibthom ġenwini, sibthom isarrfu, naħdem magħhom bil-qalb kollha u anke meta jikkritikawni nieħu gost bihom.

Allura jien irrid nagħti s-setgħa lill-NGOs mhux biss biex jipprotestaw, jagħtu l-ideat, jagħtuni l-opinjonijiet tagħhom, jagħmlu rapporti eċċ. imma rrid ninvolvihom fl-infurzar ukoll.

Qed ngħid dan biex inkompli nuri kif se nlaħħam dan il-konċett fil-Kostituzzjoni.

Jien tajt deadline lill-avukati tal-Ministeru tiegħi biex ikolli abbozz ta' liġi ħalli għall-ewwel darba jkollna qorti tal-ambjent.

Fl-Ewropa llum kullimkien hemm qorti tal-ambjent.

Hemm assoċjazzjoni tal-imħallfin tal-qorti tal-ambjent u hemm konvenzjonijiet Ewropej li fi ftit kliem jgħidu li rridu nagħtu aktar aċċess lill-individwu li jmur il-qorti biex jinforza prinċipji ambjentali.

Il-Qorti Ewropea bdiet tħaddan il-konċetti tal-ambjent b'mod indirett allavolja dan mhuwiex dritt taħt il-European Convention of Human Rights.

Jien għandi lista sħiħa ta' kawżi u ta' sentenzi fejn b'mod indirett il-Qorti Ewropea bdiet tħaddan prinċipji ambjentali.

Hemm moviment qawwi biex l-ambjent jidħol fit-trattat konvenzjonali tal-Unjoni Ewropea u eventwalment fil-Convention of European Human Rights u allura jien irrid nimxi lejn dik id-direzzjoni.

Dan l-aħħar kien hemm konvenzjoni tal-imħallfin tal-ambjent li għaliha mar l-Imħallef Giovanni Grixtiv - u nsellimlu minn hawnhekk - li mhuwiex imħallef tal-ambjent, għaliex aħna m'għandniex imħallef tal-ambjent.

Issa jien se nipproduċi b'mod innovattiv il-konċett ta' qorti tal-ambjent.

Però dan mhuwiex biżżejjed u allura biex inkompli nlaħħam il-Kostituzzjoni x'se nagħmel?

Se nagħti l-actio popularis li nibdew indaħħlu dan il-konċett bil-mod il-mod, biex jekk l-ENGOs jaraw xi ħaġa illegali jkunu jistgħu jieħdu azzjoni diretta huma stess u ma joqogħdux jiddependu mill-awtoritajiet regolatorji jew mill-Gvern biex jieħdu azzjoni.

Jekk il-gvern, hu min hu, jien inkluż, jew l-awtoritajiet regolatorji tal-Gvern, taħt dan il-Gvern jew taħt gvern ieħor, għal xi raġuni jew oħra ma jmexxux, dawn irid ikollhom id-dritt li jirrikorru b'mod dirett quddiem qorti biex tagħti l-provvedimenti neċessarji.

Hemm il-public domain areas li huma żoni li għandna nagħtuhom dan id-dritt tal-actio popularis - forsi aktar tard ikun hemm skeda li jdaħħalha l-Ministru - pereżempju f'siti ta' Natura 2000.

Jien nemmen li f'ċerti żoni sensittivi, mhux kullimkien, għandu jkollna l-actio popularis.

Mela altru li ma daħħalniex din il-klawsola għalxejn, għax kollox isir bil-mod kif għandu jsir, ħaġa ssegwi lill-oħra.

Kien hemm kumment interessanti ħafna tal-Onor.

Godfrey Farrugia fuq l-iSPED.

Kif tafu, l-iSPED hija l-policy li trid issir fuq l-ippjanar u li għandha tagħlaq fl-2020.

Qabel konna naraw biss dak li huwa feasible u jekk fil-mument ikun feasible li nibnu skola kull sena, allura nibnu skola kull sena, anke jekk ikollna nieħdu art ODZ.

Mela jekk ikollna skola li tkun spiċċat, ngħidu: U iva, itlaqha hemm, abbandunaha u nagħmlu oħra.

Għadu feasible li nagħmlu hekk jew aħjar nirranġaw dik l-iskola?

Huwa aktar feasible li tibni skola oħra għax tonfoq inqas flus u tagħmilha aktar moderna però huwa aktar sostenibbli li tirranġa skola antika u abbandunata not to gobble up ODZ land.

Hu qal li ladarba llum qed nagħtu importanza lil dak li huwa sostenibbli, il-kelma "feasible" mhijiex ideali u minflokha għandna nużaw "feasible and sustainable".

Ikolli ngħid li naqbel miegħu, għax meta ssir kritika kostruttiva li tagħmel sens, jien nitgħallem minnha u nipparteċipa.

Bħala ERA qed nipparteċipaw fit-tħejjija tal-iSPED u nista' nserraħlu rasu li se nagħti direzzjoni kemm lill-Awtorità tal-Ippjanar kif ukoll lill-ERA li meta nitkellmu fuq feasibility, għandha tiġi interpretata fl-ambitu tal-fatt li Malta rratifikat il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fuq dak li huwa sostenibbli, jiġifieri għandna obbligu mhux biss nazzjonali imma internazzjonali li mmexxu b'mod sostenibbli.

Illum jien personalment responsabbli wkoll għal dak li huwa sostenibbli għax qabel forsi d-dekasteru ma kienx kompost b'dan il-mod.

Għalhekk jien għandi l-obbligu li meta niġi nara x'inhu feasible, mhux biss irid ikun feasible, imma jrid ikun feasible fl-ambitu ta' dak li huwa sostenibbli.

Naqbel ukoll li at one point in time il-wording għandu jinbidel u jien se nagħmel lobbying favur li jsir tibdil f'dak il-wording.

Issa se niġi għall-kwestjoni li l-ERA qiegħda hemmhekk qisha kelb bla snien.

Li wieħed jikkritika lill-ERA li forsi għad m'għandhiex biżżejjed muscle biex timponi r-rieda jew il-parir tagħha fuq kwestjonijiet ambjentali għal dak li għandu x'jaqsam ma' ppjanar, hija kritika li naċċettaha, fis-sens li għandna naraw kif inkomplu nsaħħu l-ERA.

Però li tiġi tgħid li l-ERA hija bla snien mhuwiex aċċettabbli għax hija kritika esaġerata u ma tirrispekkjax il-verità.

L-ewwel nett, il-funzjoni tal-ERA mhijiex marbuta biss ma' dak li huwa ippjanar għax dak huwa parti żgħira mill-funzjoni tagħha.

Filwaqt li qabel l-ippjanar u l-permessi għall-iżvilupp kien jaqa' kollu taħt l-ippjanar, issa hemm l-ERA li għandha wkoll ċerti kontrolli jiġifieri diġà għamilna pass 'il quddiem.

Kien ikun ħażin li kieku m'għamilniex pass 'il quddiem għax illum għandna entità li hija watchdog fuq watchdog ieħor.

Qabel il-qasam tal-ippjanar bażikament kien jagħmel dak li jrid; illum irid joqgħod aktar attent.

Però l-ERA għandha poteri oħra.

Il-Bambin jaf kemm għandha xogħol!

Pereżempju din għandha responsabilità fuq il-bijodiversità, permitting, operators licencing, management plans ta' siti ta' Natura 2000, kontrolli fuq l-arja u infurzar jiġifieri li tiġi tgħid li l-ERA hija bla snien huwa redikolu!

Anzi jekk tara l-poter li għandha l-ERA b'mod ġenerali u tara l-poter li għandha l-Awtorità tal-Ippjanar issib li l-ERA għandha iżjed poter għax tkopri suġġetti aktar vasti.

L-Awtorità tal-Ippjanar għandha l-limitazzjonijiet tagħha.

Tkellmu wkoll fuq il-veto.

Illum ħadt pjaċir naqra r-rapport tal-awditur dwar l-ambjent għax huwa rapport li jikkritika fejn għandu jikkritika, ma jikkritikax bil-goff u minbarra li jikkritika, jagħti l-alternattivi.

Fil-fatt l-awditur għalhekk qiegħed hemm; biex jikkritika.

Kieku qiegħed hemm biex ifaħħar biss m'għandniex bżonn awditur.

Naħseb li dan ir-rapport sar kif għandu jsir.

Dan ir-rapport sar fuq l-iState of the Environment Report li ħejjejna bħala ERA u li se ngħid żewġ kelmiet żgħar fuqu.

Dan ħareġ b'idea tajba għax meta niġu biex nagħtu l-permessi, almenu fl-ODZ, minflok ma jkun hemm ir-rapport tal-PA u parir żgħir tal-ERA, bl-objection or no objection tagħha bħala konsulta, għalfejn ma jkunx hemm rapport komplut mill-PA u rapport komplut mill-ERA, imbagħad min għandu jiddeċiedi jara ż-żewġ verżjonijiet?

Ħafna drabi jkunu l-istess, u jekk ma jkunux, ikollok fair play.

Din l-attitudni hija aħjar milli tagħmel il-veto għax huwa perikoluż li tagħti veto fl-ambjent b'mod daqshekk drammatiku, almenu f'dan l-istadju, għax at the end of the day hija l-PA li trid tapprova l-permessi biex aħna nagħmlu l-iżvilupp, inkella l-PA tispiċċa bla snien.

La trid li jkollok PA bla snien u lanqas trid li jkollok ERA bla snien, imma trid tasal f'kontrobilanċ u naħseb li din l-idea li qajjem viva voce llum il-Kummissarju għall-Ambjent għoġbitni, però jien dejjem ngħid li l-kritika li ssir li l-ERA hemm bżonn ikollha aktar poteri u aktar influwenza f'deċiżjonijiet li jsiru fl-aspetti naturali tal-pajjiż, naċċettaha.

Rigward il-kritika li saret fil-konfront tiegħi, jien inwiegħed li nissielet u nressaq il-vuċi tiegħi u ta' kulħadd biex fi kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kapital naturali tal-pajjiż, l-ERA nkomplu nżidulha s-snien u s-saħħa għax hekk jimxu l-affarijiet.

Intqal ukoll kemm huwa importanti li fil-qasam tal-ambjent ikollna strateġija nazzjonali bħal masterplan eċċ. L-ewwel nett, irrid ngħid li se jkollna żewġ masterplans u mhux wieħed.

L-Onor.

Farrugia qal li l-Partit Demokratiku kellu masterplan li ġie mniedi fl-2017 u ngħidilhom prosit għax fil-limitazzjonijiet tagħhom irnexxielhom jagħmlu masterplan, imma ovvjament il-masterplan li qed nagħmlu aħna huwa more far-reaching għax huwa tal-Gvern, u l-Gvern għandu l-mezzi, allaħares le!

Għandna l-istrutturi u qed naħdmu fuqhom, imma kif qed naħdmuhom?

Bil-liġi obbligati li nagħmlu State of the Environment Report li ġie ppreżentat u se jkollna konferenza fuqu, u qed jiġi dibattitut kif jgħidu fil-liġi ad unguem quddiem il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp ikkappeġġjat mill-Onor.

Qed ikun hemm ħafna interess f'dan il-Kumitat u kuntent ħafna li nattendi għal-laqgħat.

Qed ikun hemm konkorrenza u attendenza liema bħalha anke mill-Oppożizzjoni, inkluż mill-Partit Demokratiku, li huwa tajjeb.

L-ewwel ressaqna x'sibna għax biex tkun tista' tagħmel pjan għall-quddiem, trid tgħid x'sibt billi jkollok id-data u jsiru l-istudji u l-konsultazzjonijiet.

Dan ir-rapport has been long time coming għax ma sarx qisni qed niddetta xi ittra bonarja fl-uffiċċju.

Dan ir-rapport dam is-snin jitħejja u sfortunatament ma jasalx sal-2018 imma jasal sal-2016, però għandna l-materjal għas-sentejn l-oħra wkoll.

Bażikament issa li nafu fejn qegħdin, bħala Gvern, bħala ERA u bħala Ministeru ntrabatna li, abbażi ta' dak ir-rapport u affarijiet oħra, nibdew inħejju masterplan ħolistiku għall-ambjent inġenerali.

L-ISPEAKER: Ikkonkludi, għax skada l-ħin.

JOSÈ HERRERA: Iva, se nikkonkludi, mhux se ndum ħafna.

Ambjent Malta għandha Bord tal-Gvernaturi u l-ewwel mandat li tajt liċ-Chairperson, is-Sur Borg Manchè u lill-membri kien li jekk jista' jkun, sa sena jlestuli pjan ħolistiku, din id-darba għal dak li huwa Ambjent Malta għall-quddiem.

Dan għamluh għax nemmnu u nifhmu li s-sostenibilità tfisser li rridu nħarsu 'l quddiem.

Ir-rapporti li qed nagħmlu, anke dwar is-sostenibilità, mhumiex biss għal ħames snin jew għal għaxar snin.

Fid-dokument dwar is-sostenibilità li esebixxejt illum, li se nitkellmu fuqu wkoll, qed inħarsu lejn l-2050.

Dik hija d-direzzjoni politika għax is-sostenibilità ssarraf għal uliedna u għal ulied uliedna.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, Kap. 521" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

JOSÈ HERRERA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. com.

L-ISPEAKER: Issa nitlob lill-Ministru Josè Herrera biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

JOSÈ HERRERA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, 17 Black huwa l-isem tal-akbar skandlu li se jibqa' jissemma għalih il-Prim Ministru Joseph Muscat.

Dan huwa l-isem tal-kumpanija reġistrata f'Dubai li għandha kont fin-Noor Bank f'Dubai.

17 Black hija kumpanija li kif żvelaw Reuters u t-Times of Malta ftit tal-jiem ilu, hija proprjetà ta' Yorgen Fenech, is-CEO tat-Tumas Group f'Malta, li kif jaf kulħadd huwa involut direttament fil-proġett tal-power station il-ġdida.

Dan il-proġett ma bediex illum imma beda fl-2013 u kien il-bażi prinċipali tal-wegħdiet elettorali kollha li għamel il-Prim Ministru Joseph Muscat f'dik l-elezzjoni.

Yorgen Fenech mhux biss huwa involut f'Tumas Group imma kien il-factotum biex dan il-proġett ikun jista' jitwettaq.

Diversi emails li ġew żvelati anke mill-midja internazzjonali juru kif Yorgen Fenech kien hands-on fil-proġett tal-bini tal-power station il-ġdida.

Hu kien jintervjeni personalment biex isiru l-affarijiet u biex fejn ikun hemm xi diffikultajiet, jiġbed l-ispaga ta' dak u tal-ieħor biex l-affarijiet ikunu jistgħu jimxu.

Ħafna jistaqsu min hemm wara l-bini tal-power station il-ġdida u min huma n-nies fin-negozju li nvolvew ruħhom f'dan il-proġett.

Bażikament hemm tliet kumpaniji.

Waħda jisimha Siemens Project Ventures GmbH, li hija l-kumpanija internazzjonali Siemens; l-oħra hija s-SOCAR Trading, dik li suppost kellha tagħtina l-gass imma gass m'għandhiex u kellha tmur tixtrih mingħand ix-Shell; u l-oħra hija l-kumpanija Maltija GEM Holdings Limited.

Kull waħda minn dawn it-tliet kumpaniji għandha terz min-negozju tal-power station.

Mela l-unika kumpanija Maltija li għandha sehem mill-power station hija dan il-grupp ta' kumpaniji li jismu GEM Holdings Limited, li hija fformata minn erba' kumpaniji differenti li huma kollha Maltin u li kollha huma ta' sidien Maltin magħrufin.

Dawn se nsemmihom biex wieħed jifhem x'inhuma.

L-ewwel kumpanija hija Tumas Energy Limited li jekk wieħed ifittex isib li wieħed mis-sidien tagħha, permezz ta' kumpaniji oħra, huwa l-persuna li semmejt qabel jiġifieri Yorgen Fenech.

It-tieni kumpanija hija Gasan Enterprises Limited, li kif jaf kulħadd hija tal-familja Gasan li għandhom diversi interessi kummerċjali f'pajjiżna.

It-tielet kumpanija hija CP Holdings Limited li jidhirli hija ta' Paul Apap Bologna.

Ir-raba' kumpanija hija New Energy Supply Limited.

Din ir-raba' kumpanija hija l-inqas waħda li għandha sehem f'GEM Holdings Limited.

Fil-fatt għandha 98 sehem minn 1,200, jiġifieri għandha madwar 8% tal-ishma kollha tal-kumpaniji Maltin li għandhom sehem mill-power station u New Energy Supply Limited li mhi ta' ħadd ħlief ta' Yorgen Fenech personalment u mhux bi sħab ma' xi kumpanija oħra.

Meta tħares lejn dawn il-kumpaniji ma tridx tkun xi espert tal-finanzi biex tirrealizza li Yorgen Fenech għandu sehem fil-power station minn żewġ aspetti; min-naħa ta' Tumas Energy Limited tal-familja tiegħu u minn New Energy Supply Limited, din id-darba waħdu.

Hawnhekk jibdew iqumu l-mistoqsijiet.

Ma nagħmlux mod li Yorgen Fenech qed iżomm dawn it-8% mill-ishma tal-kumpanija GEM Holdings Limited f'isem ħaddieħor?

Ma nagħmlux mod li dawn it-8% mill-kumpanija GEM Holdings Limited huma xi forma ta' commission għall-korruzzjoni mill-proġett tal-power station?

Dan huwa wieħed mill-punti li s'issa la għadu ġie indirizzat fid-dibattitu pubbliku dwar dan l-iskandlu kollu u lanqas għadu ġie investigat mill-awtoritajiet.

Fil-kontest ta' dak li ġie żvelat dwar 17 Black l-awtoritajiet ma jistgħux jaħarbu aktar minnu u jridu jibdew jaraw is-set-up tal-kumpaniji Maltin, bħal kif tqassmu l-ishma, mingħand min għaddew, kif żviluppa l-interess f'dan il-proġett, kif intlaħaq il-ftehim dwar min għandu jkollu tant ishma f'dan il-proġett, għalfejn hemm Yorgen Fenech fil-kumpanija Tumas Energy Limited imma mbagħad l-istess individwu għandu interess ukoll fil-kumpanija li waqqaf waħdu New Energy Supply Limited u għalfejn hemm il-kumpanija SOCAR Trading involuta fil-proġett tal-bini ta' power station li taħdem bil-gass meta hi m'għandhiex gass u kellha tixtrih mingħand ħaddieħor.

Dawn huma mistoqsijiet li suppost l-awtoritajiet ta' pajjiż serju, bħalma nistenna u nippretendi li jkun pajjiżna, għandhom jinvestigaw.

Se nispjega wkoll x'għamlet il-kumpanija 17 Black.

Din il-kumpanija, li rċeviet madwar USD1.6 miljun fil-kont tagħha f'Dubai ma kenitx teżisti sa ftit tas-snin ilu.

17 Black twaqqfet minn Yorgen Fenech u f'daqqa waħda, din li m'għandhiex negozji ma' ħaddieħor, mhux biss nafu li għaddewlha USD1.6 miljun imma li saħansitra €1.1 miljun kienu ġejjin mill-kumpanija Mayor Trans reġistrata f'Seychelles.

Forsi din il-kumpanija ftit issemmiet fid-diskussjoni li qamet fil-pajjiż.

Allura dawn il-€1.1 miljun minn fejn ġew u ta' min hi din il-kumpanija?

Minn investigazzjonijiet li għamlu ġurnalisti internazzjonali u anke Maltin, imma mhux mill-awtoritajiet Maltin, irriżulta li l-kumpanija Mayor Trans irreġistrata fis-Seychelles hija ta' individwu mill-Azerbaijan, Rufat Baratzada, li qabel ma ħarġet din l-istorja ħadd ma kien jaf min hu.

Imbagħad il-ġurnalisti bdew jistaqsu minn fejn tfaċċa u kif f'daqqa waħda kellu €1.1 miljun mis-Seychelles meta dan qiegħed l-Ażerbajġan u għandu kumpanija jisimha Mayor Trans li qiegħda fis-Seychelles, imbagħad se jibgħat il-flus mis-Seychelles għal Dubai.

Meta l-ġurnalisti sabu min hu dan Rufat Baratzada u saru jafu fejn joqgħod sabu dar modesta li ma tiswiex il-miljuni u sabu li dan fil-verità jaħdem bħala security guard u allura jqumu aktar suspetti.

Għalija huwa ċar li Rufat Baratzada, li għandu l-kumpanija Mayor Trans u li bagħat €1.1 miljun mill-kumpanija tiegħu lill-kumpanija 17 Black, kien qed jagħmel il-ħasil ta' flus f'isem xi ħaddieħor li probabbilment huwa wkoll mill-Azerbaijan, imma mhux biss.

Dik hija l-ewwel parti mill-jigsaw puzzle biex tipprova tifhem x'tip ta' aġir kienet qed twettaq 17 Black.

F'Lulju tal-2015 - jiġifieri qegħdin nitkellmu ferm qabel ma faqqa' l-iskandlu tal-Panama Papers, ferm qabel ma kellha tissejjaħ elezzjoni ġenerali u ferm qabel ma sirna nafu ta' min hi 17 Black - kumpanija din id-darba reġistrata f'Malta li jisimha Orion Engineering Limited ħallset €161,000 lill-kumpanija 17 Black.

Dan mhux qed ngħidu jien imma hemm id-dokumenti ppubblikati minn ġurnalisti internazzjonali li juru li f'Lulju 2015 din il-kumpanija għaddiet €161,000 lill-kumpanija 17 Black.

Issa Orion Engineering Limited hija ta' xi ħadd Malti li jismu Mario Pullicino.

Lil dan ħadd ma kien jafu lanqas però mbagħad wieħed beda jfittex u skopra li Mario Pullicino mhu ħadd ħlief l-aġent lokali tat-tanker tal-gass li l-Gvern Laburista ddeċieda li jpoġġi fil-Port ta' Marsaxlokk biex tkun tista' titħaddem il-power station il-ġdida.

Mela allura hemm il-provi li l-kumpanija 17 Black għandha x'taqsam direttament mal-proġett tal-power station u kienet qed tintuża biex tirċievi u tibgħat flus li għandhom x'jaqsmu mal-power station, imma mhux biss.

Kieku waqafna s'hemm, wieħed forsi kien ikollu ftit dubju dwar min hu involut mill-Gvern Malti.

Ftit tax-xhur ilu skoprejna li ż-żewġ kumpaniji sigrieti li kellhom Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi, jiġifieri Hearnville u Tillgate, li issa saru famużi mad-dinja kollha, iddikjaraw – għax naturalment f'pajjiżi serji, meta tiftaħ kumpanija u tkun trid tiftaħ kontijiet il-bank, trid tindika lill-bank għalfejn se tiftaħ il-kont, il-flus li se tqiegħed fih minn fejn ikunu ġejjin u kemm beħsiebek tqiegħed flus, minħabba ċerti restrizzjonijiet u kif suppost isir - li kienu qegħdin jippjanaw li jirċievu €150,000 fix-xahar kull wieħed mill-kumpanija 17 Black.

Dan qaluh minn jeddhom jiġifieri ħadd ma ġegħelhom u ħadd m'għamlilhom pistola ma' rashom u qalilhom li jridu jgħidu hekk.

Mela għandna kumpanija f'Dubai, li hija 17 Black, li kienet se tibgħat €150,000 lil kull waħda mill-kumpaniji tal-Onor.

Konrad Mizzi u Keith Schembri, it-tnejn reġistrati l-Panama.

Ħalli nagħmilha ċara, iż-żewġ kumpaniji reġistrati l-Panama ma sirniex nafu bihom għax Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi niżżluha fid-dikjarazzjoni tal-assi li jippreżentaw lilek kull sena, Sur President, imma sirna nafu bihom għax kien hemm leak ta' ammont enormi ta' data mill-kumpanija Mossack Fonseca.

L-Onor.

Konrad Mizzi u Keith Schembri qatt ma mmaġinaw li se jkun hemm dan l-iskandlu internazzjonali, dan il-kxif enormi ta' dettalji ta' data mill-kumpanija li kienet qed taqdihom.

Dawn ma setgħux ikunu jafu.

Fil-fatt meta Daphne Caruana Galizia tat ħjiel li hemm rabta bejn l-Onor.

Konrad Mizzi, il-Panama u New Zealand, għax l-Onor.

Konrad Mizzi kellu t-trusts fi New Zealand, l-Onor.

Konrad Mizzi ppanikkja u beda jipprova jagħtina biċċiet mill-verità biex taparsi qed jgħid l-affarijiet kif inhuma, fosthom li m'għandux x'jaħbi, li qed ikun onest ma' kulħadd u li qed jiddikjara kollox.

Beda jagħtina biċċa, biċċa.

L-ewwel qalilna li din mhi xejn u li qed jagħmel set-up biex jieħu ħsieb l-affarijiet tiegħu, imbagħad qalilna li għandu dar f'Malta u dar f'Londra u jrid iqegħidhom x'imkien biex ikunu safe.

Ara jekk ikollok dar f'Malta u dar f'Londra hux se tqegħedhom fi trust fi New Zealand u f'kumpanija fil-Panama!

Jekk għandek dar f'Malta u dar f'Londra, id-dar ta' Malta żżommha fuq xi kumpanija f'Malta jew fuqek personali, speċjalment jekk ikollok id-dejn fuqha.

Biss, biss, jekk ikollok l-ipoteki fuq id-dar, bank Malti żgur li mhux se jaċċetta li taqbad id-dar tiegħek u tagħmilha proprjetà ta' trust fi New Zealand, għax il-bank għandu interess li meta jiġi biex jiġbor il-flus, jekk ma tasalx, ikollu d-dritt li jbigħ id-dar, jagħmilha subbasta u jġib il-flus minn hemmhekk.

Fil-fatt meta l-Onor.

Konrad Mizzi beda jgħid li jrid trust fi New Zealand u kumpanija l-Panama għad-dar, m'emmnu ħadd għax kien qed jigdeb.

Ma jistax ikun li tonfoq eluf kbar ta' flus u tmur għand professjonisti li jżommu s-sigrieti biex tqiegħed id-dar tiegħek f'Malta u d-dar tiegħek f'Londra fi trust hemmhekk.

Mhux hekk biss, għax sa meta ħarġet l-aħbar li Keith Schembri u l-Onor.

Konrad Mizzi kienu se jirċievu €150,000 fix-xahar - li jiġu €5,000 kuljum kull wieħed - għall-kumpaniji Hearnville u Tillgate mill-kumpanija 17 Black, diġà kien beda ġej is-suspett, għax Keith Schembri huwa involut fin-negozju, imma skont il-Prim Ministru m'għandu x'jaqsam xejn man-negozju, u l-Onor.

Konrad Mizzi huwa Ministru, u kif nafu ladarba tkun Ministru ma tistax tipparteċipa fin-negozju.

Anzi bħala Ministru tkun obbligat li tiddedika l-ħin u l-enerġija kollha tiegħek biex taqdi r-rwol tiegħek ta' Ministru skont dak li jkun fdalek il-Prim Ministru.

Għalhekk ma tistax tivvinta f'daqqa waħda li tibda tagħmel negozju ta' riċiklaġġ, kif beda jsemmi, u negozju tal-gaming, imbagħad beda jsemmi affarijiet oħra.

Mela filli qegħdin nitkellmu dwar id-dar u filli bdejna nitkellmu dwar in-negozji l-oħra!

Hemmhekk ħareġ ċar li sa dak il-livell żgur li kienu qegħdin jagħmlu xi ħaġa illegali, xi ħaġa irregolari, xi ħaġa fil-forma ta' korruzzjoni, imma mhux hekk biss.

Kieku waqafna s'hemm, min ma jridx jemmen lill-Onor.

Konrad Mizzi u lil Keith Schembri forsi seta' jaħseb li kellu xi forma ta' raġun imma meta ħarġet l-aħbar ta' min hi l-kumpanija 17 Black, iċ-ċirku ngħaqad kompletament għax huwa fatt magħruf f'Malta, fost in-nies tal-industrija u fost dawk li xi darba missew man-negozju f'Malta, li l-power station il-ġdida hija frott il-ħidma u l-insistenza ta' Yorgen Fenech.

Yorgen Fenech instema' diversi drabi jgħid f'postijiet differenti u jiftaħar li dan huwa l-proġett li qed jimbotta hu, u ltaqa' diversi drabi ma' nies biex jurihom x'qed jagħmel.

Yorgen Fenech tkellem f'postijiet, pubbliċi u mhumiex, b'mod li wera li għandu d-deal lesta.

Yorgen Fenech, immedjatament wara l-elezzjoni ġenerali tal-2013, għamel minn kollox biex iwassal il-messaġġ li d-deal tal-power station il-ġdida qiegħda f'idejh u f'idejh biss, mentri din ma kienx qed jagħmilha għalih biss imma kien qed jagħmilha wkoll għal Keith Schembri u għall-Onor.

Konrad Mizzi, u meta ġie ffaċċjat fuq il-kalkoli dwar il-power station il-ġdida u kif jista' jkun li għamilha, Yorgen Fenech ma kienx kapaċi jispjega.

Meta kien hemm nies li staqsewh kif jaf li din se tkun tiegħu, u li se jaqla' l-flus minnha, Yorgen Fenech serrħilhom moħħhom personalment u insista li din hija d-deal tiegħu, u naf x'qed ngħid.

Allura llum għalhekk qegħdin f'din is-sitwazzjoni; għax din kienet ħadma mill-bidu nett, kif ngħidu bil-Malti, u din il-ħadma ma bdietx wara l-elezzjoni tal-2013 imma bdiet ħafna xhur qabel l-elezzjoni tal-2013 u qed tpoġġi lill-Prim Ministru f'pożizzjoni li ma jistax jiċċaqlaq.

Sur President, mill-aġir tiegħu l-Prim Ministru jidher li kien jaf b'dan kollu u meta ġie ffaċċjat l-ewwel darba bl-iskandlu tal-Panama, beda jipprova jindika li m'għandu x'jaqsam xejn.

Hu kien għamel diskorsi fejn qal li jekk tinstab xi ħaġa li hu jew ħaddieħor għandu x'jaqsam fiha, jeskludi lilu nnifsu minn dawk in-nies.

Għamel ukoll diskorsi fejn qal li l-Onor.

Konrad Mizzi u Keith Schembri għandhom iġorru r-responsabbiltà tagħhom u ta x'jifhem li ladarba jirbaħ l-elezzjoni ġenerali li għaddiet kien se jwarrab lill-Onor.

Konrad Mizzi u lil Keith Schembri, meta fil-verità l-unika ħaġa li kkonċeda kienet li l-Onor.

Konrad Mizzi ma baqax Deputat Mexxej tal-Partit Laburista.

Għalhekk is-suspett baqa' jikber għax meta l-Prim Ministru kellu l-opportunità ta' rebħa elettorali kbira u ġie biex jagħżel il-Kabinett il-ġdid tiegħu, qabad lill-Onor.

Konrad Mizzi u reġa' għamlu Ministru u gglorifikah u fis-segretarjat privat tiegħu qabad lil Keith Schembri u reġa' għamlu Chief of Staff.

F'dan it-trio tal-Prim Ministru Joseph Muscat, il-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri hemm xi ħaġa li torbothom flimkien tant li wieħed ma jistax jeħles mill-ieħor.

Il-Prim Ministru poġġa lilu nnifsu f'sitwazzjoni li rrenda ruħu ostaġġ tiegħu nnifsu u tas-sitwazzjoni li ħoloq hu nnifsu, għax fl-aħħar mill-aħħar, ngħidu x'ngħidu, l-għażla li l-Onor.

Konrad Mizzi jkun Ministru ma ħadhiex il-poplu Malti u l-għażla li ċ-Chief of Staff ikun Keith Schembri ma ħadhiex il-poplu Malti, imma ddeċidihom il-Prim Ministru.

Dawk l-għażliet huma l-prerogattiva tal-Prim Ministru, ma ndaħallu ħadd fihom.

Meta l-Prim Ministru ġie biex jagħmel dawk l-għażliet ma kien taħt l-influwenza ta' ħadd u allura fil-mument li għamilhom beda jassumi r-responsabbiltà kollha tagħhom, bit-tajjeb li jistgħu jagħmlu imma wkoll bil-ħażin.

U jekk jirriżulta li hu kien jaf bil-ħażin, kif jidher li qed jirriżulta llum, li hu kellu sehem fih u li saħansitra ħatar lil dawn il-persuni biex ikun jista' jsir dak il-ħażin bħala parti minn pjan, f'dak il-każ il-pożizzjoni tal-Prim Ministru ma tibqax aktar tenibbli, għax meta n-nies iħarsu lejh jistennew li hu jkun il-garanzija personali tagħhom li m'hemmx każijiet ta' korruzzjoni, li m'hemmx abbuż min-naħa tal-Gvern, li m'hemmx trattati marbuta ma' wegħdiet li saru qabel l-elezzjoni, li m'hemmx flus għaddejjin minn taħt u li m'hemmx Ministri li għandhom sigrieti bħal kumpaniji fil-Panama.

Għalhekk jien ngħid li llum il-ġurnata fil-pajjiż hawn kunsens mhux dikjarat, għax naturalment ħafna nies jibżgħu jgħidu li l-Prim Ministru issa wasal f'salib it-toroq.

Issa jew jaqbad it-triq u jipprova jiddrittaha ftit billi għall-inqas ikeċċi lill-Onor.

Konrad Mizzi u lil Keith Schembri, jew inkella jaqbad it-triq labranzetta magħhom u meta jegħrqu huma, jegħreq huwa wkoll.

Dik hija l-għażla li għandu l-Prim Ministru.

Issa jew jurina li hu his own man u jiddeċiedi hu jew inkella jurina u jikkonfermalna li hu ostaġġ ta' tnejn min-nies oħra.

Illum is-sitwazzjoni hi li fil-pajjiż kulħadd huwa konxju li hemm xi ħaġa ħażina.

In-nies ma jaqblux fuq l-ammont tal-ħażin, għandhom dubju fuq kemm hija gravi s-sitwazzjoni.

Li hemm xi ħaġa ħażina anke n-nies li jemmnu b'għajnejhom magħluqa fil-Gvern preżenti jgħiduhielek.

Għalhekk l-appell tiegħi lill-Prim Ministru hu: Tkomplix għaddej f'din it-triq.

Jekk trid, għad għandek iċ-ċans li turi lill-poplu Malti u Għawdxi li ma kellekx x'taqsam f'dan it-taħwid kollu.

Ħu d-deċiżjoni t-tajba llum qabel għada.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.22 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn f'Jannar li għadda ħarġet sejħa għall-court experts u sal-lum dawk li applikaw, għadhom ma semgħu xejn?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li dawk il-persuni li wieġbu għas-sejħa ġie nnotat l-interess tagħhom, intalbu mid-Dipartiment tal-Ġustizzja sabiex jipprovdu l-formola tad-due diligence u l-warrant jew kwalifika relattiva għall-qasam li fih urew interess li jservu bħala esperti u dokumentazzjoni oħra u ġew inklużi fir-reġistru tal-esperti miżmum mill-istess Dipartiment li hu disponibbli għall-membri tal-Ġudikatura.

Dawn il-persuni jiġu nnotifikati biss jekk u meta ġudikant jaħtarhom bħala esperti f'xi kawża quddiemu.

Ovvjament mhux kull persuna li wriet interess li sservi ta' espert fil-Qrati neċessarjament tinħatar espert għaliex, kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, huwa fid-diskrezzjoni tal-ġudikant li jiddeċiedi skont il-każ quddiemu jekk jaħtarx espert jew le, u f'każ li jkun hemm il-ħtieġa li jinħatar espert, min jinħatar.

ESTRADIZZJONI - TALBIET PENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn talbiet pendenti għall-estradizzjoni minn Malta?

Mil-liema pajjiżi ġejjin?

F'kull każ kemm ilha li saret it-talba?

F'kull każ x'inhi n-natura tal-akkuża jew akkużi kontra l-persuni li għalihom qed tintalab l-estradizzjoni?

F'kull każ x'inhi n-nazzjonalità tal-persuna li tagħha qed tintalab l-estradizzjoni?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li sat-12 ta Novembru 2018, fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma kienx hemm talbiet pendenti għall-estradizzjoni minn Malta.

ESTRADIZZJONI - TALBIET PENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn talbiet pendenti għall-estradizzjoni minn Malta?

Mil-liema pajjiżi ġejjin?

F'kull każ kemm ilha li saret it-talba?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija parlamentari lil-Ministeru konċernat.

ESTRADIZZJONI - TALBIET PENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn talbiet pendenti għall-estradizzjoni minn Malta?

Mil-liema pajjiżi ġejjin?

F'kull każ kemm ilha li saret it-talba?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li peress li d-dettalji mitluba mill-Onor.

Membru jistgħu possibilment jippreġudikaw l-operat tal-pulizija u awtoritajiet oħra fix-xogħol tagħhom ta' estradizzjoni, l-informazzjoni kif mitluba minnu ma tistax tingħata bid-dettalji mitluba kollha.

Informat iżda li bħalissa hemm disa' każi ta' estradizzjoni pendenti li qed jiġu indirizzati mill-Pulizija bl-assistenza tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Każ minnhom diġà qiegħed quddiem il-Qrati Maltin.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – PUBBLIĊITÀ FIL-MIDJA SOĊJALI - INFIQ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 2158 u 248 u jgħid kemm nefaq flus l-uffiċċju tiegħu, inkluż kull entità taħtu, għall-promotions fuq Twitter, Faceboook u social media oħra, minn Marzu 2013 sal-lum, xahar b'xahar?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ammonti ma jinkludux il-kampanji pubbliċitarji fuq social media marbuta mal-promozzjoni tal-kanzunetti Maltin rispettivi li jidħlu fil-Eurovision Song Contest.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - ĦADDIEMA - XOGĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 2190 u 273 u jgħid kemm-il ħaddiem hemm fl-entitajiet li jaqgħu taħtu li għandhom xogħol li jsir minn ħaddiema b'kuntratt definit ta' xogħol, inkluż cleaners?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

QORTI KRIMINALI - RIKORSI GĦAT-TĦASSIR JEW BDIL TA' DEĊIŻJONI TAL-QORTI TAL-MAĠISTRATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill- 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il rikors ġie ppreżentat fil-Qorti Kriminali għat-tħassir jew bdil ta' deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati biex il-Pulizija tiġi ordnata tmexxi l-proċedura meħtieġa skont l-artikolu 541 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn ir-rikorsi ġew ippreżentati mill-Avukat Ġenerali u kemm mill-persuna li tkun ippreżentat ir-rikors quddiem il-Qorti tal-Maġistrati?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn ir-rikorsi ġew milqugħa u kemm ġew miċħuda mill-Qorti Kriminali?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rikorsi li ġew ippreżentati mill-2013 sal-lum fil-Qorti Kriminali skont l-artikolu 541 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta) huwa kif muri fit-tabella ta' hawn taħt:

KORP TAL-PULIZIJA – FACIAL RECOGNITION SOFTWARE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korp tal-Pulizija għandux fil-pussess tiegħu jew għandux aċċess għal facial recognition software?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid meta ġie akkwistat l-imsemmi software u f'liema ċirkostanzi u postijiet sar u/jew qed isir użu minnu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba kwestjoni ta' sigurtà, l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Forzi Armati ta' Malta għandhomx fil-pussess tagħhom jew għandhomx aċċess għal facial recognition software?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba kwistjoni ta' sigurtà, l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-Servizzi Korrettivi ta' pajjiżna għandhomx fil-pussess tagħhom jew għandhomx aċċess għal facial recognition software?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-Servizz tas-Sigurtà għandux fil-pussess tiegħu jew għandux aċċess għal facial recognition software?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

ARABJA SAWDIJA - STQARRIJIET U RAPPREŻENTAZZJONIJIET DWAR QTIL TA' ĠURNALIST

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid xi stqarrijiet u rappreżentazzjonijiet għamel il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ f'isem il-Gvern Malti dwar il-qtil tal-ġurnalist Jamal Khashoggi, liema qtil seħħ fil-bini tal-Konsulat Ġenerali tar-Renju tal-Arabja Sawdija f'Istanbul nhar it-2 ta' Ottubru 2018?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal-imsemmija stqarrijiet u rappreżentazzjonijiet?

CARMELO ABELA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7490.

FGURA HOUSING ESTATE – DJAR MIKRIJA MILL-GVERN – ĦSARAT STRUTTURALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm djar ta' abitazzjoni proprjetà tal-Gvern mikrija b'titolu ta' kera fil-Housing Estate tal-Fgura li fihom ħsarat strutturali u kemm minnhom sarulhom tul din is-sena?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu għas-sena 2018, dwar ħsarat strutturali fid-djar mikrija mill-Gvern jew l-Awtorità tad-Djar, fil-Fgura, hija kif ġej;

- għaxar każijiet fejn tlestew it-tiswijiet li kien hemm bżonn li jsiru;

- seba' każijiet fejn qed isiru x-xogħlijiet bħalissa; u

- 11-il każ li għadhom pendenti quddiem l-Awtorità tad-Djar

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kienu l-persuni li ħallsu biex daħlu jaraw id-Domus Romana ġewwa r-Rabat Malta tul is-snin 2016, 2017 u sa issa fis-sena 2018 u jista' jindika jekk kemm-il darba kienx hemm viżti ta' tfal tal-iskola?

Jekk iva, kemm marru?

Dawn ġew minn skejjel primarji jew sekondarji?

Jista' jindika wkoll jekk ittdeħdux inizjattivi ġodda?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li bejn l-2016, l-2017, u Jannar sa Settembru tal-2018, in-numru ta' persuni li ħallsu biex żaru d-Domus Romana kien ta' 29,039, 31,187 u 26,147 rispettivament.

Intant jien informat li bejn l-2016 u l-2017 ma kenitx tinżamm statistika preċiża ta' kemm studenti żaru dan is-sit.

Madankollu din is-sistema ġiet modifikata matul din is-sena u b'hekk jidher li minn Jannar sa Settembru 2018 żaru dan is-sit 435 student minn skejjel primarji/sekondarji u 11-il student post-sekondarji.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant ukoll li 130 student attendew għat-thematic events ġewwa d-Domus Romana.

Ninsab informat ukoll li mill-2016 'il quddiem ġie maħdum programm tematiku li huwa adattat għas-seba' sena u huwa marbut mal-curriculum tal-istorja ta' dik is-sena.

Dan jinkludi treasure hunt u hands on activity li għandha x'taqsam mal-mosaic u re-enactment tal-każ Caius Verres.

QORTI - PERSUNI MRESSQA AKKUŻATI B'REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm tressqu persuni l-Qorti mill-Pulizija akkużati b'reati kriminali (kumpilazzjonijiet) tul is-sena 2017 u jista' jinforma b'liema reati ġew akkużati?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li matul is-sena 2017 tressqu 1,204 persuni l-Qorti mill-Pulizija akkużati b'reati kriminali (kumpilazzjonijiet).

Informat li kien hemm firxa wiesgħa tat-tip ta' reati li bihom ġew akkużati dawn il-persuni li fost oħrajn kienu jinkludu:

- omiċidji

- attentat ta' omiċidji

- reati relatati ma' serq

- riċettazzjoni

- offiżi volontarji u involontarji fuq il-persuna

- vjolenza jew reżistenza fuq uffiċjali pubbliċi

- korruzzjoni ta' minuri

- użura

- ħsarat volontarji

- reati relatati ma' ħsarat fil-proprjetà

- abbandun ta' minuri

- reati relatati ma' frodi

- reati relatati ma' drogi

- pussess ta' armi

- trattament mhux xieraq fuq annimali

- użu ħażin ta' mezzi ta' telekomunikazzjoni

- miżapproprijazzjoni

- ħasil ta' flus

- reati oħra ekonomiċi

- falsifikar ta' flus

- offiżi relatati ma' immigrazzjoni illegali ta' persuni

- falsifikazzjoni ta' dokumenti

- reati relatati ma' sigurtà fuq ix-xogħol

- prostituzzjoni

- żamma ta' burdell

- ġuramenti foloz

- fabbrikazzjoni ta' evidenza falza

- reati ta' atti sesswali ma' minorenni u reati oħra provduti mill-Kodiċi Kriminali jew liġijiet speċifici oħra.

F'ħafna mill-kumpilazzjonijiet il-persuni akkużati jitressqu fuq aktar minn reat wieħed.

NISA FID-DINJA TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm persuni tas- sess femminil li bdew jaħdmu fis-sena 2017?

Kemm minnhom bdew jaħdmu għall-ewwel darba u kemm minnhom irritornaw lura għad-dinja tax-xogħol?

Jista' jgħid ukoll kemm ġew impjegati full-time u kemm ġew impjegati part-time?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni li għandha l-Jobsplus, in-numru ta' nisa li bdew jaħdmu għall-ewwel darba u li reġgħu rritornaw fid-dinja tax-xogħol wara ħames snin jew aktar bejn Jannar u Diċembru 2017, fuq bażi ta' full-time u part-time bħala xogħol ewlieni tagħhom, huwa kif muri fit-tabella hawn taħt:

TRIQ LI MINN ĦAŻ-ŻABBAR TAGĦTI GĦAŻ-ŻEJTUN – XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra f'liema stadju waslet it-triq li qed issir minn Ħaż-Żabbar saż-Żejtun?

Jista' jgħid kemm intefaq fiha sa issa u kemm huwa previst li ser jintefaq?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7233 f'seduta 145.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – IMPJEGATI B'KUNTRATT DEFINITTIV

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm persuni fil-Ministeru u fid-dekasteri kollha li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu li jaħdmu fuq kuntratt tax-xogħol definittiv sal-aħħar tas-sena 2017?

Jista' jindika kemm kuntratti hemm li huma minn sitt xhur għal sitt xhur, kemm minn sena għal sena, u kemm aktar?

Jista' jindika kemm persuni kienu tas-sess maskil u kemm tas-sess femminil?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sal-aħħar tas-sena 2017, kien hemm 83 persuna li kellhom kuntratt ta' xogħol definittiv fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ.

Fost dawn kien hemm 46 li kellhom kuntratt minn sena sa sena filwaqt li 37 kellhom kuntratt ta' tliet snin.

Fost il-persuni kollha li kellhom kuntratt definittiv, kien hemm 21 persuna tas-sess femminil u 62 tas- sess maskil.

Fi ħdan l-Ambaxxati ta' Malta kien hemm 65 persuna li jaħdmu fuq kuntratt tax-xogħol definittiv.

Kien hemm kuntratt wieħed ta' sitt xhur għal sitt xhur (kuntratt ta' sitt xhur u wara jsir indefinit), kif ukoll 61 kuntratt validu għal sena li jiġġedded kull sena.

Kien hemm ukoll żewġ kuntratti validi għal sentejn li jiġġeddu kull sentejn, u kuntratt wieħed li kien għal sena u ma jiġġeddidx.

Minn dawn kien hemm 51 persuna tas-sess femminil u 14 tas-sess maskil.

Ġewwa Trade Malta kien hemm żewġ impjegati fuq kuntratt tax-xogħol definittiv għal perjodu ta' tliet snin.

Dawn kienu persuna tas-sess maskil u persuna tas-sess femminil.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – RAMEL U ŻRAR LI NTUŻA MID-DIRETTORATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm u x'tip ta' ramel u żrar intuża mid-Direttorati li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għal Għawdex, sena b'sena u xahar b'xahar mis-sena 2013 sal-lum?

Tista' tgħid fejn intuża dan ir-ramel u żrar u min kienu l-kuntratturi li ssupplixxew dan il-materjal u kemm kienet l-ispiża xahar b'xahar u sena b'sena fuq dan il-materjal?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

ADMINISTRATIVE REVIEW TRIBUNAL – ŻMIEN MEĦUD BIEX JITTIEĦDU DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-medja taż-żmien biex jiġu deċiżi każijiet mill-Administrative Review Tribunal fl-oqsma ta' appelli mid-deċiżjonijiet meħuda mir-regolaturi fis-settur tal-enerġija u ilma (Regulator for Energy and Water Services) u fis-settur tal-Komunikazzjoni (Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni) għas-snin 2015, 2016 u 2017?

OWEN BONNICI: Tabella A li tindika l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għas-snin 2015, 2016 u 2017 kif ukoll Tabella B li tindika informazzjoni identika għas-snin 2010, 2011 u 2012 tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-Onor.

Interpellant ghalhekk jista' jinnota li l-effiċjenza fir-rigward tal-Administrative Review Tribunal irreġistrat titjib sinifikanti, kemm fejn tidħol il-clearance rate kif ukoll id-disposition time, meta kkumparata ma' statistika identika miġbura fis-snin ta' qabel l-2013 u ċjoè żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Interpellant ukoll li l-informazzjoni fir-rigward tal-effiċjenza tal-Administrative Review Tribunal, b'mod ġenerali, turi li mill-2014, il-clearance rate tal-istess Tribunal kienet dejjem teċċedi l-100% u għalhekk tindika b'mod ċar kristall l-impenn ta' dan il-Gvern li jtejjeb l-effiċjenza billi jiġu riżolti aktar każijiet.

Dan l-impenn jidher ukoll fl-2017 bi clearance rate globali ta' 147%.

QORTI TAL-APPELL - APPELLI MINN DEĊIŻJONIJIET TAL-ADMINISTRATIVE REVIEW TRIBUNAL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għas-snin 2015, 2016 u 2017 kemm kienet il-medja taż-żmien biex jiġu deċiżi każijiet mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri) għal dawk li huma appelli minn deċiżjonijiet tal-Administrative Review Tribunal?

L-Onor.

Interpellant għalhekk jista' jinnota li l-effiċjenza fir-rigward tal-Qorti tal-Appell (Inferjuri) għal dawk li huma appelli minn deċiżjonijiet tal-Administrative Review Tribunal irreġistrat titjib sinifikanti, kemm fejn tidħol il-clearance rate kif ukoll id-disposition time, meta kkomparata ma' statistika identika miġbura fis-snin ta' qabel l-2013 u ċjoè żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - PROPRJETÀ MIKRIJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm proprjetajiet mikrija mill-Ministeru għal Għawdex mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma xahar b'xahar?

Tista' tgħid f'liema raħal jinsabu dawn il-proprjetajiet u għal-liema raġuni nkrew, kif ukoll għal kemm-il sena nkrew u kemm hu l-ħlas għal kull proprjetà, sena b'sena?

Tista' tgħid jekk hemmx il-ħsieb li jinkrew iktar binjiet f'Għawdex u għal-liema raġuni?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fiż-żewġ tabelli li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – SOTTOMISSJONIJIET MILL-PUBBLIKU GĦAL PJAN LOKALI GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sottomissjonijiet kollha li saru lill-Awtorità tal-Ippjanar mill-pubbliku dwar il-gżira ta' Għawdex, bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika preliminari li saret mill-istess Awtorità bejn Lulju u Settembru tas-sena 2013 dwar il-Pjan Lokali għal Għawdex?

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant japprezza li din id-domanda titlob ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk qed nitolbu aktar ħin biex tinġabar tali informazzjoni.

GĦAWDEX - SKEJJEL TAL-ISTAT –MANUTENZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' interventi infrastrutturali u ta' manutenzjoni saru matul is-sajf 2018 ġewwa l-Iskejjel tal-Istat f'Għawdex u f'liema skejjel u kemm kienet in-nefqa fuq kull skola?

Kemm-il tender inħareġ għal dan it-tip ta' xogħol, kemm ġew awarded, lil min ingħataw, u min kienu l-periti inkarigati fuq dawn ix-xogħlijiet u kif ġew magħżula?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat mid-Dipartiment Strateġija u Sapport li l-programm ta' xogħlijiet ġewwa l-Iskejjel tal-Istat f'Għawdex kien kif muri fiż-żewġ tabelli li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

TRASPORT PUBBLIKU – SERVIZZ TAL-KAROZZA TAL-LINJA X2

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li t-trasport pubbliku magħruf bħala X2, tieqaf fuq l-istage li hemm f'Luqa Road, magħruf bħala tax-Xintill (hemm żewġ stages faċċata ta' xulxin)?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rotta X2 hija waħda mir-rotot Express liema rotta tgħaqqad il-lokalitajiet ta' Tas-Sliema u San Ġiljan mal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta via l-Isptar Mater Dei, Raħal Ġdid u Santa Luċija.

Sabiex iħaffu fit-traġitt tagħhom, rotot ta' dan it-tip ma jiqfux fuq kull bus stop.

Informat ukoll li fil-każ ta' din ir-rotta l-eqreb bus stop fl-istess akwati li fuqu tieqaf ir-rotta X2 huwa dak li jġib l-isem "Nazzarenu" u li qiegħed madwar 200 metru 'l boghod.

MEDIĊINA ARIPROZALE - KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jara l-applikazzjoni tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament għall-pilloli Ariprozale 10mg, li skont il-Professur ilu li applika xahrejn u għadu bla risposta?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qed jiġi segwit.