DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 189 li saret fid-29 ta' Jannar 2019 ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari numri 5332, 2190 u 273 u jgħid kemm-il ħaddiem hemm fl-entitajiet li jaqgħu taħtu li għandhom xogħol li jsir minn ħaddiema b'kuntratt definit ta' xogħol, inkluż cleaners?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol) (f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru għas-Saħħa hemm 594 ħaddiem li huma mpjegati tal-gvern u li preżentement għandhom kuntratt definit.

Il-maġġoranza huma foundation doctors u basic specialist trainees.

Dawn l-impjegati għandhom kuntratt definit hekk kif hu ddeterminat mill-Ftehim Settorali tal-Klassi Medika.

Aktar minn hekk, insibu wkoll infermiera barranin li huma mpjegati fuq kuntratt definit li fil-perjodu ta' prova jkunu obbligati li jgħaddu b'suċċess mill-eżami tal-lingwa Maltija.

Għandna wkoll ħaddiema li jkunu rtiraw u reġgħu ġew ingaġġati mas-Servizz Pubbliku li għandhom il-kuntratt tagħhom definit minħabba li kull sena l-kuntratt tagħhom ikun rivedut għall-benefiċċju tas-saħħa u s-sigurtà tal-pazjenti.

Il-figura msemmija aktar 'il fuq ma tinkludix ħaddiema li jaħdmu ma' kumpaniji li jagħtu servizz lill-entitajiet imsemmija.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – REKLAMAR FUQ IT-TV

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari numri 5450 u 2300 u jelenka kemm intnefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq reklamar fuq it-TV minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba hija kif tidher hawn taħt:

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan l-aħħar kien hemm kritika kbira mhux ħażin, speċjalment min-naħa tal-Kap tal-Oppożizzjoni, fuq il-viżjoni u l-ħidma tal-Gvern fir-rigward tal-blockchain u fuq il-fatt li saħansitra qed issir referenza għal Malta bħala "the blockchain island".

Qed isir taħwid enormi anke bejn x'inhu blockchain u x'inhuma cyptocurrencies, u l-Kap tal-Oppożizzjoni wasal biex saħansitra jsejjaħ lil dan is-settur bħala settur tat-tlellix u dilettantesk.

Jista' s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri jirrispondi dwar dan?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, qabelxejn nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija supplimentari għax fl-istess ħin se nkun qed nieħu l-opportunità sabiex inwieġeb ħafna mill-kritika li saret, allavolja kull min qed jisma' din il-kritika jew qed jitbissem jew inkella qed jeħodha with a pinch of salt.

Ngħid il-verità meta smajt din il-kritika min-naħa tal-Kap tal-Oppożizzjoni għall-ewwel ma tajtx kas għax għedt, bejni u bejn ruħi, li forsi huwa kien qed jitkellem b'dan il-mod minħabba li kien fid-dellirju tal-każin u allura ħassejt li jkun aħjar jekk inħalliha tgħaddi, imma mbagħad meta smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jerġa' jirripeti dak li qal għal darba, tnejn, tlieta, irrealizzajt li huwa kien qed jemmen dak li kien qed jgħid.

Sur President, li xi ħadd mill-Oppożizzjoni jiġi jikkritika lil dan il-Gvern billi jgħid li m'għandux viżjoni fuq is-settur tal-blockchain jew inkella li dan is-settur qed jitmexxa b'mod dilettantesk mhijiex biss xi ħaġa redikola imma hija anke xi ħaġa surreali, u se nispjega għaliex.

L-ewwel nett, kif qal l-Onor.

Interpellant, anke meta tisma' l-mod kif jitkellmu fuq dan is-settur tinduna li dawn ma jafux fuq xiex qed jitkellmu għax jibdew iħalltu l-blockchain mal-cryptocurrencies u affarijiet oħra.

Għalihom blockchain, cryptocurrencies u bitcoin huma l-istess ħaġa, jiġifieri kif għedt qabel, assolutament ma jafux fuq xiex qed jitkellmu u l-konċett li aħna ilna nipprovaw nispjegaw hawnhekk!

Issa għal ġieħna għaddejna tliet liġijiet dwar dan il-qasam u għamilna distinzjoni bejn x'inhu blockchain, x'inhuma cryptocurrencies u x'inhi bitcoin!

Waqqafna wkoll awtorità ġdida f'dan il-pajjiż, l-ewwel waħda fid-dinja, biex isservi ta' regolatur fuq il-qasam teknoloġiku, li jittratta l-blockchain għalih.

Aħna ressaqna saħansitra lis-settur tal-cryptocurrencies - li jiġi regolat mill- Malta Financial Services Authority - għalih waħdu u kellna diskussjonijiet li l-Oppożizzjoni pparteċipat fihom, jiġifieri suppost kienet taf x'qiegħda tgħid fuqhom!

Għalhekk li mbagħad, wara dan kollu, jiġi l-Kap tal-Oppożizzjoni jħawwadlek ħaġa m'oħra mingħajr ma lanqas biss jaf fuq xiex qed jitkellem u jgħid li Malta m'għandhiex viżjoni fuq il-blockchain hija xi ħaġa surreali għall-aħħar!

Jien ġbart xi ftit artikli li ġew ippubblikati mill-midja internazzjonali prinċipali u li tkellmu f'dan ir-rigward.

Ovvjament ma ġbartx l-artikli kollha li kien hemm għax kieku żgur li kont nispiċċa bħall-Eks Kap tal-Oppożizzjoni, bil-box files f'idejja, bħalma kien hu waqt li kien dieħel il-qorti!

Issa erħilha li dak iż-żmien il-box files tiegħu kienu vojta filwaqt li din id-darba se jkunu mimlija b'artikli fejn aħna ssemmejna b'mod pożittiv!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ħu paċenzja, Onor. Schembri, u kkonkludi r-risposta tiegħek għax diġà ilek twieġeb lill-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, jien qed nindirizza s-Sedja u huwa l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Simon Busuttil li qed …

L-ISPEAKER: Mela jekk jogħġbok kompli ndirizza lili u kkonkludi r-risposta tiegħek!

SILVIO SCHEMBRI: … joqgħod jgħaddi kummenti dispreġjattivi personali lejja!

Issa nafu għal liema livell ta' bassezzi jista' jasal l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni, imma jien se ninjorah, bħalma għamilna dejjem!

L-ISPEAKER: Ikkonkludi r-risposta tiegħek!

(Interruzzjonijiet)

SILVIO SCHEMBRI: Mela, Sur President, ħalli nibda nikkwota mill-magażin Forbes:

Fil-fatt crypto investors qed jiġu bil-mijiet, u dan Forbes qed jgħidu, jiġifieri mhux xi ġurnal li għadu kif twieled!

Issa ħalli nikkwota x'qalet il-Financial Times:

Hawn ta' min jgħid li kienet Malta li mexxiet dikjarazzjoni biex seba' pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, inkluż Franza, l-Italja u Spanja, jiffirmaw dikjarazzjoni fejn aħna bħala pajjiż inkunu qed immexxu l-leġiżlazzjoni anke fuq livell Ewropew.

Se nerġa' nikkwota għal darb'oħra lil Forbes:

Niġi issa għas-CNN, li qal hekk:

Min-naħa tagħha, Bloomberg qalet hekk fuq Malta:

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbok ikkonkludi.

SILVIO SCHEMBRI: Se nikkonkludi, imma huwa importanti li nsemmi dan il-punt.

Dawn huma biss ftit mis-siltiet ta' artiklu li jirriferu għal pajjiżna f'dan is-settur, settur li fih Malta kienet innovattiva mmens.

Dan huwa settur li kull fejn tmur, meta jitkellmu fuqu jsemmu lil pajjiżna.

Riċentement jien kont is-South Korea, fejn kien hemm is-sindku ta' Seoul, li hu magħruf ħafna hemmhekk,

L-ISPEAKER: Onor. Silvio Schembri, jekk jogħġbok ikkonkludi.

SILVIO SCHEMBRI: Jien naħseb li l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra jitkellmu ċar.

Issa jien qed nipprova nispjega …

L-ISPEAKER: Le, le, ħu paċenzja!

Hawnhekk m'intix qed tagħmel xi stqarrija ministerjali imma qiegħed tirrispondi mistoqsija supplimentari!

(Interruzzjonijiet)

SILVIO SCHEMBRI: Nibża' li jispiċċaw jagħtuni xebgħa fuq Xarabank!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: B'riferenza għall-mistoqsija supplimentari preċedenti, fid-dawl li għad hemm min ma fehemx x'inhi d-differenza bejn cryptocurrencies u blockchain, fejn jidher biċ-ċar li l-Kap tal-Oppożizzjoni huwa wieħed minnhom, jista' s-Segretarju Parlamentari jispjega dan b'mod ċar lill-Parlament?

ROBERT CUTAJAR: L-Onor.

Interpellant qed jagħmel l-istess domanda, Sur President!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, jidher li l-Oppożizzjoni tħobb tikkritika, imma imbagħad meta tirċievi risposta, ir-risposta ddejjaqha!

Se nagħti r-risposta fil-qosor, imma huwa importanti li nagħti din ir-risposta.

L-ISPEAKER: Għandek tliet minuti!

SILVIO SCHEMBRI: Nitlob lill-Oppożizzjoni biex tisma' u mhux tikkritika biss.

Almenu l-ewwel għandha tisma' u mbagħad jekk trid għandha l-ħin għad-dispożizzjoni tagħha biex tagħmel il-mistoqsijiet li trid.

Jien hawnhekk qiegħed!

Sur President, nixtieq li nagħti timeline biex wieħed ikun jista' jifhem aħjar.

(Interruzzjonijiet) Bir-rispett kollu, imma ma nafx għaliex kull meta nitkellem qed jinterrompuni u li jien qed indejjaqhom daqshekk!

Issa ħudu paċenzja u kkalmaw ftit!

Għaliex dan l-eċitament kollu?!

L-ISPEAKER: Onor. Schembri, ħu paċenzja u minflok tgħaddi l-kummenti kompli bir-risposta tiegħek għax inkella jkolli nwaqqfek!

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, qalulna li aħna m'għandniex viżjoni fuq is-settur tal-Blockchain, u għalhekk se nispjega fil-qosor x'għamilna.

Bdejna f'Novembru tal-2017 billi waqqafna a blockchain taskforce u għamilna għadd ta' diskussjonijiet mal-istakeholders, ma' entitajiet mill-industrija, eċċetra.

Dak iż-żmien jien stess bgħatt għall-kelliema min-naħa tal-Oppożizzjoni, għamilt diskussjoni magħhom, ipprovdejtilhom il-liġijiet, tkellimna, iddiskutejna u qbilna dwar kif se nimxu 'l quddiem.

Issa hawnhekk irrid insemmi li jien għamilt ukoll xi ħaġa li naħseb illi huma ftit dawk li jagħmluha.

Lid-ditta Maltija tal-avukati li qabbadna aħna bħala konsulenti - li rrid ngħid li mhijiex xi ditta li tħobb tfaħħar lill-Partit Laburista imma hija ditta ta' avukati rinomata li tagħmel xogħolha - tajtha carte blanche li tiltaqa' mal-Oppożizzjoni meta trid hi, kif trid hi u li tirrispondi għall-mistoqsijiet kollha li jagħmlulha.

Dan qed ngħidu biex inkunu ċari x'għamilna.

Fi Frar nidejna l-ewwel dokument ta' konsultazzjoni, u ftit wara li nidejna dan id-dokument bdew ġejjin f'pajjiżna l-akbar kumpaniji fid-dinja, fosthom Binance, OKEx, Neufund, ANX International, BitPay, u oħrajn, u dan fejn jidħol cryptocurrencies biss għax imbagħad kellna setturi oħra fejn tidħol ukoll it-teknoloġija.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma rrid nispjega għax inkella …

L-ISPEAKER: Ħu paċenzja, il-ħin nagħtihulek jien.

Ir-risposta m'għandhiex tkun itwal minn tliet minuti.

SILVIO SCHEMBRI: Għandek raġun.

L-ISPEAKER: Mela jekk jogħġbok, kun konċiż.

SILVIO SCHEMBRI: Imbagħad, Sur President, aħna x'għamilna wkoll?

Biex ikollna wkoll ir-riżors uman f'dan is-settur nidejna borża ġdida ta' studju fejn lil dawk l-istudenti li jridu jispeċjalizzaw fuq masters u dottorat f'dan il-qasam se nħallsulhom kollox aħna.

Imbagħad f'Ottubru tal-2018 tkellimna mal-Università ta' Malta u għamilna reviżjoni tal-korsijiet kollha tal-liġi, tal-inġinerija u tal-ICT sabiex dawn jiġu aġġustati wkoll, u fil-fatt sa tliet snin oħra se jibda jkollna l-ewwel studenti ggradwati f'dan is-settur.

F'Ottubru tal-2018 ukoll inawgurajna n-New Emerging Technologies Lab ġewwa l-Malta Information Technology Agency (MITA) li permezz tiegħu kumpaniji Maltin, start-ups, studenti jew żgħażagħ li jkunu jixtiequ jipprovawh ikunu jistgħu jagħmlu dan b'xejn.

Ta' min isemmi li f'Ottubru saru wkoll il-Blockchain Summit u d-DELTA Summit, li għalihom attendew 5,000 u 8,000 persuna rispettivament.

Ta' min isemmi anke d-declaration u r-riforma li se nkomplu nagħmlu fl-MFSA, liema riforma se nħabbruha għada.

Biex niġbor kollox, Sur President, se nikkonkludi b'ħaġa waħda biss, li fuq is-settur tal-Blockchain għamilna 'l fuq minn għaxar konsultazzjonijiet pubbliċi, kellna 'l fuq minn 120 response, mexxejna 'l fuq minn 70 laqgħa ma' partijiet interessati u l-uniku stakeholder fil-pajjiż li ma tax kontribuzzjoni waħda f'dan is-settur huwa l-Partit Nazzjonalista!

L-ISPEAKER: L-Onor.

KRISTY DEBONO: L-ewwel nett nixtieq nikkonferma li kien hemm konsultazzjoni fil-proċess tal-virtual financial assets u tat-tliet abbozzi ta' liġijiet li finalment wassluna biex jiġu implimentati dawn il-liġijiet.

Madanakollu, Sur President, jiena m'iniex se nsemmi t-timeline, u minflok nixtieq nagħmel mistoqsija supplimentari lill-Onor.

Schembri fid-dawl tal-aħbar li kellna din il-ġimgħa fejn fl-indiċi ta' Transparency International, pajjiżna ġab l-agħar riżultat li ġab fl-istorja tiegħu fejn tidħol il-korruzzjoni.

F'dan il-każ kienet xi logħba min-naħa tal-Partit Nazzjonalista jew inkella min-naħa ta' xi midja partikolari li wasslet għal dan ir-riżultat?

Dawn it-tip ta' aħbarijiet flimkien m'oħrajn, bħal meta pajjiżna ġie blacklisted fil-lista tal-Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD), iħallu impatt pożittiv għas-settur finanzjarju u tal-gaming li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tas-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri?

L-ISPEAKER:Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija supplimentari tagħha ngħidilna li huwa ovvju li le!

Kull aħbar kerha kontra l-pajjiż ma tagħmilx ġid, però ejjew ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

L-akbar disservizz li persuna tista' tagħmel lejn pajjiżha huwa li tmur barra minn Malta u titkellem kontra pajjiżha.

Jekk inti temmen verament u ġenwinament li trid tirranġa ċerti affarijiet f'pajjiżek, pajjiżna għandu l-fora fejn nistgħu niddibattu u nirranġaw l-affarijiet.

Fil-fatt kien hemm affarijiet li kienu qed isiru ħażin u li aħna rranġajniehom, però inti għandek tirranġa fejn issib ħażin.

L-affarijiet li aħna qed nirranġaw issa huma affarijiet li writna minn ta' qabilna.

Ejjew nitkellmu fuq kif kienu s-servizzi finanzjarji u fuq kif konna nsibu ċ-checks and balances!

Pereżempju, tafu li l-MFSA lanqas biss kellha an internal audit committee, u kien proprju dan il-Gvern li waqqaf an internal audit committee!

Fil-fatt, proprju għada jien flimkien mal-Prim Ministru u mas-CEO tal-MFSA se nniedu l-istrateġija ta' kif se tkun qiegħda timxi l-MFSA, fosthom fuq kif se tittratta setturi ġodda u kif se tgħolli l-livell ta' superviżjoni anke fil-qafas regolatorju.

Fir-rigward tal-blockchain u tal-cryptocurrencies rajna li hemm diffikultà u li hemm ċerti sfidi fejn tidħol il-kwestjoni tal-money laundering, u għalhekk ħadna ħsieb nassiguraw li l-liġi li għamilna aħna mhux biss tkun tkopri l-4th Anti-Money Laundering Directive, li qed tiġi transposed minn uħud mill-pajjiżi … Fil-fatt għadna kemm smajna li l-Kummissjoni ħarġet avviż fuq xi ħames jew sitt pajjiżi li ma segwewx din id-Direttiva, u Malta mhijiex waħda minnhom.

Imma ejjew ma nisimgħux minn dawk min-naħa tal-Oppożizzjoni li jmorru jparlaw ħafna mal-midja barranija, liema midja wara kollox qed tfaħħar lil pajjiżna, għax dawn mhux veru jħobbuh lil pajjiżna!

Kif kont qed ngħid, aħna x'għamilna wkoll f'dan is-settur?

Filwaqt li, pereżempju, il-5th Anti-Money Laundering Directive titkellem fuq il-fiat-to-crypto biss, aħna inkludejna l-fiat-to-crypto kif ukoll il-crypto to crypto!

Saħansitra d-Director General tal-Kummissarju Mariya Gabriel tad-DG Connect tal-Kummissjoni Ewropea, Roberto Viola tana kumment dirett f'pajjiżna fejn qal li Malta is doing it right u ħeġġeġ lil pajjiżi oħra biex isegwu l-pass li qegħdin nieħdu aħna bħala pajjiż f'dan ir-rigward.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, fid-dawl tal-fatt li anke f'din il-Kamra, il-Kap tal-Oppożizzjoni beżża' li jistgħu jiġu attirati lejn dan is-settur nies li għandhom intenzjonijiet ħżiena, nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri x'qed isir b'mod partikolari mill-MFSA għal dak li għandu x'jaqsam ma' due diligence sabiex nassiguraw li l-players kollha li qed nattiraw lejn pajjiżna f'dan is-settur huma serji kif ukoll tal-affari tagħhom.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Din hija mistoqsija importanti ħafna għax billi, kif nafu, dan huwa settur ġdid, hemm ċerti riskji marbutin miegħu, għalkemm fil-verità kull settur għandu riskju marbut miegħu.

Pereżempju, is-settur tal-gaming ukoll għandu riskju kbir marbut miegħu, però dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kellu viżjoni f'dan is-settur li sfortunatament illum m'għadhiex teżisti fih.

Meta l-Partit Nazzjonalista fil-gvern waqqaf is-settur tal-gaming, huwa kien qagħad attent li jassigura li dan is-settur jista' jkompli jiggarantixxi l-impjiegi.

Dan is-settur kellu ħafna riskji marbutin miegħu, imma għax kellna regolatur u liġi b'saħħitha li ġiet mibnija miż-żewġ naħat tal-Kamra u issa anke aġġornajnieha … Fil-fatt, fl-2018 biddilna l-liġijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mas-settur tal-gaming biex illum għandna leġiżlazzjoni aktar b'saħħitha, u minn mindu għamilna dawn l-emendi, is-settur kiber.

Issa l-istess ħaġa qed nagħmlu għal dan is-settur.

Fil-jiem li ġejjin se jkunu qed jiġu approvati l-hekk imsejħa Virtual Financial Assets Agents, li huma tip ta' service providers li jkunu bħala gatekeepers għal dawk il-kumpaniji li jridu japplikaw għal xi tip ta' liċenzja li għandha x'taqsam jew topera fuq virtual currencies, jiġifieri hawnhekk qed ninkudu wallet providers, exchanges, brokers, initial coin offering (ICOs), eċċetra.

Sur President, sabiex persuna jew kumpanija tapplika biex tikseb liċenzja għal prodott partikolari, trid tikkummissjona dak li ngħidulu VFA agent.

Issa wara li din il-persuna jew il-kumpanija tgħaddi mill-eżami li jsirilha kif ukoll minn diversi stadji oħra, tagħmel l-ewwel due diligence tagħha.

B'hekk inżidu l-effiċjenza u fl-istess ħin inżidu wkoll is-serjetà.

Imbagħad hawnhekk jinbeda l-proċess tal-għoti tal-liċenzji.

Issa hawn ta' min isemmi li l-kumpanija li kkwotat l-Oppożizzjoni - u hawn tibda tara l-falsità tal-Oppożizzjoni! - kellha problemi finanzjarji ma' investitur barrani li kien qed jinvesti fiha u għalhekk din għażlet li tnaqqas l-operat tagħha bil-konsegwenza li kellha tittermina l-impjieg ta' xi ħaddiema.

Meta raw hekk, il-Membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni ħarġu jgħidu li l-Blockchain Island spiċċat, u dan meta bħalissa l-MFSA biss qed tipproċessa l-applikazzjoni ta' madwar 350 kumpanija f'dan is-settur!

Ħalli nagħti eżempju biex wieħed jifhem aħjar x'qed ngħid.

Pereżempju, jien informat li bejn wieħed u ieħor fuq perjodu ta' sena fis-settur tat-turiżmu jagħlqu xi 1,000 ristorant jew kwalunkwe service-provider ieħor li jaqa' taħt dan is-settur, però mbagħad fl-istess ħin jiftħu 1,100 ġodda.

Allura dan ifisser li t-turiżmu spiċċa?

Żgur li le, għax Malta qed ikollha rekord wara l-ieħor fil-qasam tat-turiżmu!

Fl-aħħar mill-aħħar dan jiġri fi kwalunkwe industrija, b'mod partikolari fl-industriji ġodda, li jkunu dimaniċi ħafna.

Ikollok lil min jagħlaq u jkollok lil min jiftaħ, però għax aħna serji rnexxielna nattiraw l-akbar kumpanija f'dan is-settur lejn pajjiżna, jiġifieri nista' nassigura lill-Onor.

Inteprelllant li mhux se jkollna l-problema li n-nies se jispiċċaw bla mpjieg f'dan is-settur.

Il-problema se tinqala' biex inġibu aktar nies jaħdmu f'dan is-settur u biex insostnu u nagħtu servizz lil dawn il-kumpaniji!

L-ISPEAKER: L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, l-ewwel nett nassigura lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri li l-Oppożizzjoni żgur li ma tieħu gost tara l-ebda falliment, speċjalment f'dan is-settur.

Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri ta l-impressjoni li l-falliment ta' xi kumpanija jew settur partikolari huwa riżultat ta' falliment minn gvernijiet preċedenti.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jiċċara jekk l-aħħar żewġ aħbarijiet li kien hemm din il-ġimgħa u l-ġimgħa li għaddiet rigward dan is-settur, fejn kumpanija tal-gaming qed tiġi investigata b'rabta mal-iskandlu tal-Panama Papers filwaqt li kumpanija tal-Blockchain iffriżat l-operat tagħha, huma riżultat ta' xi falliment li wiret dan il-Gvern minn gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, jien jiddispjaċini meta jsiru dawn it-tip ta' mistoqsijiet għax b'hekk qed nuru li għadna m'aħniex nifhmu kif qed taħdem l-industrija.

Ħalli nibda mill-kumpanija tal-gaming.

L-ewwel nett il-kumpanija tal-gaming li qed tirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant mhijiex qed tiġi investigata fuq l-operat tagħha per se, jew għall-inqas, dik hi l-informazzjoni li għandna s'issa.

Bħal kull kumpanija internazzjonali oħra, din ikollha structure arrangements, ħafna drabi fuq tax purposes, biex tuża kumpaniji offshore, bħalma ġiet użata kumpanija mill-Belġju għall-Panama, għal British Virgin Islands u għal offshore countries oħra, għax dawn kollha għandhom it-tax structure tagħhom.

Għalhekk din il-kumpanija qed tiġi investigata minn pajjiż ieħor fuq kwestjoni ta' tassazzjoni u mhux fuq xi kwestjoni ta' money laundering jew ta' affarijiet bħal dawn.

Il-problema hi li l-Membri tal-Oppożizzjoni jipprovaw iħawdu ħaġa m'oħra biex imbagħad ipinġuha …

U huwa proprju hawnhekk fejn issir il-ħsara, meta l-Oppożizzjoni, li suppost hija istituzzjoni serja f'dan il-pajjiż, tibda tikkwotalek flimkien ma' ġurnalisti oħra - u kulħadd jaf x'inhuma l-intenzjonijiet tagħha - li hemm xi kumpanija liċenzjata f'Malta li qed tiġi investigata fuq ħasil ta' flus.

Issa dan assolutament mhuwiex il-każ!

L-investigazzjoni qed issir minn pajjiż li qed iħoss li din il-kumpanija, li qed topera f'dak il-pajjiż, kellha xi problemi fuq id-dikjarazzjoni ta' tassazzjoni, jiġifieri dik l-investigazzjoni fuq hekk qed issir.

Fi kliem ieħor, ma' dan la għandha x'taqsam il-kumpanija Maltija, la għandha x'taqsam il-liċenzja Maltija, u lanqas għandha x'taqsam il-kwestjoni tal-money laundering!

L-istess nistgħu ngħidu għal dik il-kumpanija tal-blockchain li ħabbret li waqqfet xi operat.

Hawnhekk ukoll, din il-kumpanija kellha investitur kbir li kien qed jinvesti fiha, kellha wkoll mudell barra mill-pajjiż li ma ħadimx, u din il-kumpanija kbira, li għandha diversi interessi f'kumpaniji oħra, bdiet tagħlaq ċertu operat.

Fil-fatt is-sid ta' din il-kumpanija Maltija stess qal li qed ibiddlu l-mudell li kellhom minħabba problemi finanzjarji, imma huma committed ma' Malta għax Malta hija l-aqwa post fejn wieħed jista' jinvesti, u allura huma se jaraw kif jistgħu jkomplu jkabbru l-operat tagħhom f'dan is-sens.

Għalhekk, Sur President, ejjew ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

L-ewwel nett it-350 kumpanija li hemm bħalissa għadhom għaddejjin bil-proċess ta' liċenzjar.

Imma allura x'nagħmlu?

Ma niħdux deċiżjoni, noqogħdu nħarsu u mbagħad xi sentejn jew tliet snin oħra, wara li jaqbżuna pajjiżi oħra, nipprovaw nattiraw lil dawn il-kumpaniji lejna?!

Imbagħad ikun tard wisq għax l-għasfur ikun diġà ħarab!

Aħna għax għandna viżjoni fit-tul - u jekk Alla jrid għada se nkunu qed inħabbru wkoll l-istrateġija tagħna fejn jidħlu s-servizzi finanzjarji - se naraw anke kif nistgħu ngħollu lill-MFSA fil-livell li jmiss.

Dawn huma istituzzjonijiet li iva, writniehom minn Gvern Nazzjonalista.

Jekk ikollok leġiżlazzjoni li ma tkunx qed tagħlaq ċerti bibien, mhux ovvja li tkun writt ċerti affarijiet minn amministrazzjonijiet preċedenti?!

Mhux anke L-isfruttura tal-MFSA writnieha minn amministrazzjonijiet preċedenti?!

U jekk illum qed jikkritikaw il-mod kif isir id-due diligence process jew inkella l-mod kif issir ir-regulation supervision, dan kollu aħna ma writniehx mill-istruttura li nħolqot minn amministrazzjonijiet preċedenti?!

Kien proprju dan il-Gvern li biddel din l-istruttura, u issa qed naraw kif nistgħu nkunu aktar effettivi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Minn mindu pajjiżna għadda l-liġijiet li jirregolaw lil dan is-settur, li huma l-ewwel liġijiet fid-dinja li saru għal dan is-settur, jista' s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri jinforma lill-Kamra kemm kienu l-kumpaniji jew l-entitajiet li s'issa wrew interess b'mod konkret mal-Ministeru jew inkella mal-MFSA billi qed japplikaw biex ikunu jistgħu jiġu f'pajjiżna b'mod uffiċjali?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, kif kont qed ngħid ftit ilu, fl-1 ta' Novembru pajjiżna daħħal fis-seħħ it-tliet liġijiet li approvajna minn dan il-Parlament fuq dan is-settur, liema liġijiet jipprovdu wkoll perjodu ta' tranżazzjoni għal dawk il-kumpaniji li jkunu qed joperaw f'pajjiżna.

Fil-fatt hemm żewġ transition periods partikolari, dawk li jirriferu għall-ICOs u dawk li jirriferu għall-exchange, fejn fil-każ tal-ICOs għandek transition period ta' sitt xhur filwaqt li fil-każ tal-exchanges għandek transition period ta' sena.

Hemmhekk qed naraw li dawk l-operaturi li diġà qegħdin joperaw fil-pajjiż u li għad m'għandhomx il-liċenzja li tesiġi l-liġi li għadha kif daħlet fis-seħħ ikunu jistgħu jibqgħu joperaw, però jridu jinnotifikaw lill-MFSA sabiex ikun jista' jinbeda l-proċess ta' liċenzjar fuq dik in-notifika.

Fil-fatt ta' min jgħid li fl-1 ta' Novembru l-MFSA rċeviet madwar 350 notifika, jiġifieri 350 kumpanija – li 'l fuq minn 90% minnhom huma barranin - ġew jirreġistraw kumpanija hawn Malta, ħaddmu lis-service providers, qed iħaddmu lin-nies ukoll u bdew joperaw f'pajjiżna.

Issa jiskatta t-tieni proċess.

Fil-jiem li ġejjin se jkunu qed jitħabbru l-ewwel sett ta' VFA agents biex imbagħad mill-VFA agents ngħaddu għall-proċess ta' liċenzjar.

Aħna qed nikkalkolaw li l-ewwel liċenzji f'dan l-operat se jibdew jinħarġu fit-tieni kwart ta' din is-sena.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li dan ma jfissirx li dawn it-350 kumpanija se jiġu liċenzjati kollha, anke għaliex din l-industrija hija dinamika ħafna, hija fluwida u fiha ċerti scams ukoll.

Fil-fatt għal din ir-raġuni se nibdew kampanja edukattiva sabiex ninformaw lill-pubbliku li għandu joqgħod attent minn ċerti servizzi.

Infakkar li din l-industrija għadha fil-bidu tagħha, u għalhekk jista' jkun hemm min jipprova jirkeb fuq dak li qed nagħmlu aħna.

Huwa għalhekk li aħna qgħadna attenti li nagħmlu tliet liġijiet serji ħafna f'dan il-qasam.

Se jkun hemm ammont sostanzjali ta' kumpaniji li se jeħlu, però aħna għamilnieha ċara mill-bidu li rridu biss l-aħjar ġewwa pajjiżna.

Fl-aħħar mill-aħħar dawk il-kumpaniji serji li jridu joperaw f'din l-industrija jafu li aħna għandna l-aqwa leġiżlazzjoni u għalhekk huma se jkunu qed joperaw minn pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, niġbed l-attenzjoni li huwa perikoluż ħafna li meta jkun hemm xi irregolaritajiet f'kumpanija, inwaħħlu l-falliment ta' dik il-kumpanija fl-MFSA, u dan sempliċement għaliex l-MFSA twaqqfet taħt Gvern Nazzjonalista.

Issa għandi mistoqsija dwar in-numri, għax in-numri huma aktar straightforward.

Jista' s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri jgħidilna kemm għad hemm persuni jew kumpaniji li għad m'għandhomx aċċess għall-flus tagħhom li qegħdin ġewwa Satabank minħabba li għad m'għandhomx il-faċilità li jiftħu kont bankarju ġdid ma' bank kummerċjali ieħor?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Jekk jogħġbok, wieġeb fil-qosor.

SILVIO SCHEMBRI: L-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija supplimentari għax din hija mistoqsija li timmerita tweġiba u serħan il-moħħ fuqha.

Jien informat li riċentement - jekk m'iniex sejjer żball il-ġimgħa l-oħra, però I stand to be corrected għax ma niftakarx id-data eżatt - l-MFSA ħarġet anke avviż fejn qalet li issa hija kkuntattjat lill-kumpaniji kollha biex tinformahom li l-kont bankarju tagħhom ġie cleared u li huma jistgħu jieħdu l-flus lura minn Satabank.

Minn informazzjoni li ġiet ippubblikata, jidher ukoll li issa hemm interessi ta' terzi persuni to acquire Satabank, u allura f'dan il-każ il-liċenzja ta' dan il-bank se tibqa' an ongoing concern.

Però, apparti minn hekk, tajjeb infakkar li dan il-Gvern ħa diversi inizjattivi fir-rigward ta' Satabank, fosthom billi l-Ministeru għall-Finanzi u l-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar waqqfu fond immexxi mill-Malta Enterprise li dawk il-kumpaniji li kellhom il-flus iffriżati ġewwa s-Satabank setgħu japplikaw għalih biex ikunu jistgħu jħallsu lill-impjegati tagħhom kif ukoll għall-operat tagħhom u b'hekk lil dawn il-kumpaniji taffejnielhom xi ftit il-piż.

Madankollu, Sur President, hawnhekk ma nistax ma nirrimarkax dwar ċerta ipokresija min-naħa tal-Oppożizzjoni - issa m'iniex qiegħed nirriferi għall-Onor.

Kristy Debono imma għal kelliema oħra - li f'nifs minnhom jgħidulek li trid tirregola lill-industrija, u f'nifs ieħor, għax l-MFSA ħadet azzjoni fuq bank partikolari minħabba li ħasset li kien hemm xi nuqqas, jikkritikaw lil din l-awtorità regolatorja li ħadet azzjoni.

Ma tistax tfuħ u tinten fl-istess ħin!

Jew irridu regolatur b'saħħtu li jieħu azzjoni fejn ikun hemm bżonn jew inkella rridu regolatur laxk li jħalli kollox għaddej!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO: Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Lista li turi l-paġni, profili u gruppi fuq is-sit soċjali Facebook u l-Uniform Resource Locator (URL) rispettiv tagħhom li għalihom hu responsabbli l-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8267.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Lista li turi l-paġni, profili u gruppi fuq is-sit soċjali Facebook u l-Uniform Resource Locator (URL) rispettiv tagħhom li għalihom hu responsabbli l-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8268;

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Lista li turi l-paġni, profili u gruppi fuq is-sit soċjali Facebook u l-Uniform Resource Locator (URL) rispettiv tagħhom, li għalihom hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji Żgħar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8266; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-paġni, profili u gruppi fuq is-sit soċjali Facebook u l-Uniform Resource Locator (URL) rispettiv tagħhom, li għalihom hi responsabbli l-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8269.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar ħlas li sar lill-Credit Rating Agencies bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8089.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Lista li turi l-paġni, profili u gruppi fuq is-sit soċjali Facebook u l-Uniform Resource Locator (URL) rispettiv tagħhom fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8264.

L-ISPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI

TAL-ESTIMI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-29 ta' Jannar, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sur President, illum għandi l-privileġġ li nitkellem fuq l-akbar Baġit li qatt sar fl-istorja ta' Malta għall-qasam soċjali, jiġifieri llum jien m'iniex se nitkellem fuq il-paroli sbieħ u r-retorika ta' qabel xi elezzjoni ġenerali imma fuq il-fatti.

Il-fatti huma li aħna rnexxielna nkabbru l-ekonomija, noħolqu surplus u issa b'ġustizzja soċjali qed immorru għand il-poplu u ntejbulu l-livell tal-għajxien tiegħu permezz ta' servizzi ġodda, pensjonijiet aħjar, edukazzjoni tal-ogħla livell, infrastruttura moderna, ambjent adegwat għaż-żminijiet tal-lum u ekonomija li ssaħħaħ moħħ il-poplu kollu, mill-ħaddiem san-negozjant.

Ħloqna x-xogħol u offrejna diversi karrieri ġodda, iġġenerajna l-flus biex għamilna surplus, ħallasna d-dejn li l-gvernijiet ta' qabilna għamlu għal 15-il sena wara xulxin, naqqasna l-persuni bla xogħol minn 8,000 għal anqas minn 1,700 ruħ, iġġelidna l-faqar u bdejna nnaqqsu n-numru ta' persuni li jinsabu fil-faqar b'mod drastiku.

Ħadna wkoll diversi miżuri li permezz tagħhom tejjibna l-livell ta' għajxien tal-poplu tagħna, għollejna l-istandard of living, tejjibna l-kwalità tal-ħajja tal-poplu kollu u bis-saħħa ta' dan kollu, illum il-poplu qiegħed jgħix aħjar.

Sur President, kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, din hija l-akbar nefqa li qatt saret f'dan il-pajjiż fil-qasam soċjali, u hija wkoll l-akbar nefqa li qatt saret f'pajjiżna għall-anzjani u l-persuni b'diżabilità.

Sa ħames snin ilu l-akbar nefqa li qatt kienet saret fis-settur tal-anzjani kienet ta' €47 miljun.

Fl-aqwa żmien li kien għaddej minnu l-Gvern Nazzjonalista ħames snin ilu, l-akbar nefqa kienet tammonta għal anqas minn €50 miljun!

Nerġa' nenfasizza li din in-nefqa kienet saret fl-aqwa żmien.

Sa ħames snin ilu, fl-aqwa żmien ta' Gvern Nazzjonalista, kien hemm ivvotati anqas minn €50 miljun biex nixtru s-servizzi u d-djar għall-anzjani!

Illum, ħames snin biss wara, bil-għaqal, bil-ħidma, bl-ippjanar u bi bżulija ta' Gvern immexxi mill-Prim Ministru l-Onor.

Joseph Muscat, din in-nefqa telgħet għal €145 miljun.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan sar f'ħames snin biss, Sur President!

Meta tikkompara din in-nefqa tal-lum mal-aqwa żmien ta' gvernijiet Nazzjonalisti ssib li f'ħames snin din in-nefqa kważi ttriplat għax minn anqas minn €50 miljun telgħet għal €145 miljun.

Issa, kif spjega l-kollega ħabib tiegħi l-Ministru Michael Falzon, dan minbarra l-pensjonijiet.

Hu jista' jagħtina rendikont sħiħ ta' dak li għamilna fil-pensjonijiet, u aħna hekk nieħdu pjaċir, li nkomplu nżidu l-pensjonijiet biex l-anzjani tagħna jkollhom aktar flus fil-but.

Dan minbarra dak kollu li qed nagħmlu fil-qasam tas-saħħa, kif spjega wkoll il-kollega tiegħi d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, għax dawn lanqas biss huma kkalkolati f'din in-nefqa!

Aħna nafu li l-pensjonijiet igawdu minnhom l-anzjani u hekk ukoll is-servizzi fil-qasam tas-saħħa, ħafna drabi l-anzjani jgawdu minnhom xi ftit aktar minn ħaddieħor.

Madankollu aħna nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li nbierku kull ewro li nonfqu fis-servizzi li nagħtu lill-anzjani tagħna, u jalla l-pjan tagħna jibqa' jirnexxi ħalli nkunu nistgħu nsaħħu l-pensjonijiet dejjem aktar u b'hekk inkomplu ntejbu l-livell ta' għajxien tal-anzjani tagħna.

Iż-żieda qawwija u storika li kellna fil-Baġit tagħna għas-servizzi tal-anzjani ma kinitx unika għax aħna kellna żidiet qawwija oħra wkoll fejn jidħlu l-pensjonijiet u l-allowances għal persuni b'diżabilità.

Issa hawnhekk ukoll bilfors trid tikkompara, għax biex tkun taf fejn qiegħed trid tara minn fejn tlaqna.

Trid tara fejn konna fl-aqwa żminijiet ta' Gvernijiet Nazzjonalisti u trid tara fejn qegħdin illum.

Il-Gvern ġieli kien iżid xi servizz għall-persuni b'diżabilità, imma anke meta kien jalloka fondi għal dan il-qasam, sal-aħħar tas-sena lanqas kien jonfoqhom għax kien jeħodhom għal oqsma oħrajn.

Kuntrarjament għal dan, il-Gvern preżenti mhux talli ma jnaqqasx il-budget allokat, imma talli kull sena jagħmilha bħala prijorità li flimkien mal-istakeholders kollha joħloq servizzi u inizjattivi ġodda li minnhom ikunu qegħdin jibbenefikaw b'mod dirett u b'mod indirett il-persuni b'diżabilità u l-familjari tagħhom.

Aħna ma nemmnux fil-politika ta' one-size-fits-all imma rridu noħolqu servizzi personalizzati ħalli ngħinu lil kull individwu jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tiegħu.

Fil-fatt f'ħames snin wasalna biex f'dan il-Baġit qegħdin nallokaw in-nefqa rekord ta' €23 miljun lill-Aġenzija Sapport!

Din ukoll hija nefqa rekord li dan is-settur qatt ma ra bħalha.

L-Aġenzija Sapport tuża dawn il-flus b'għaqal kbir biex tintroduċi servizzi ġodda jew inkella ttejjeb dawk is-servizzi li diġà jeżistu għal persuni b'diżabilità u l-familjari tagħhom f'Malta u f'Għawdex.

Issa hawn jien m'iniex qed ninkludi n-nefqiet li saru fil-qasam tal-edukazzjoni, fil-qasam tal-impjiegi, fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam tal-infrastruttura, fil-qasam tal-isport u fil-qasam tal-arti u tal-kultura.

Hawnhekk, Sur President, ma nistax ma nirringrazzjax minn qalbi lill-Kummissarju għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità, is-Sur Oliver Scicluna, persuna intelliġenti u kapaċi ħafna li għandu viżjoni kbira, li jaf x'għandu jsir u li jaf ukoll fejn irridu naslu.

Nixtieq nirringrazzjah talli kull meta kien hemm bżonnu, hu dejjem kien hemm biex jgħinna nagħmlu l-pass li jmiss f'dan il-qasam.

Dan il-bniedem ta ħajtu biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja ta' kull persuna b'diżabilità li għandna f'pajjiżna.

Grazzi, Oliver.

Dan huwa Gvern li l-prijorità tiegħu hija l-kwalità tal-ħajja tal-familji Maltin u Għawdxin.

Dan hu Gvern ambizzjuż li jaħdem bħala tim wieħed, u dan jien nafu għax nesperjenzah fil-Ministeru tagħna stess.

Aħna, bħala Segretarjat, niddiskutu kollox mal-Ministru u mas-Segretarjat Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali u flimkien nippjanaw, insibu s-soluzzjonijiet u nwettqu l-viżjoni li għaliha eleġġiena l-poplu Malti u Għawdxi, jiġifieri dak li nagħmlu, aħna nagħmluh bħala tim wieħed.

Dan hu Gvern li quddiem l-isfidi ma jarax kif se jitfa' l-piż fuq iċ-ċittadini tiegħu, iżda minflok jaħseb biex ikun hemm għalihom.

Fid-dokument ta' qabel il-Baġit il-Partit Nazzjonalista reġa' ppropona pensjoni tat-tieni pilastru, u din xi tfisser?

Bolla ogħla għall-ħaddiema u piż akbar għal min iħaddimhom għax forsi għall-Partit Nazzjonalista l-fatt li l-anzjani tagħna qegħdin jgħixu aktar forsi hija sfida li jidhrilhom illi jridu jħallsu għaliha n-nies u n-negozjanti.

Ara aħna għandna mentalità differenti għax nagħrfu ndawru sfida f'opportunità.

Min-naħa tagħna, aħna rridu li s-suċċess li qegħdin ngħixu fil-qasam tal-ekonomija kemm jista' jkun jinfirex fuq in-nies kollha, inkluż fuq dawk li forsi s-soċjetà kienet tarahom bħala persuni vulnerabbli.

Eżempju ċar ta' dan huma l-pensjonijiet tal-anzjani u l-allowances tal-persuni b'diżabilità, għax filwaqt li aħna nemmnu li għandna nsostnu l-pensjonijiet, nemmnu wkoll li mhux biżżejjed li nsostnu l-pensjonijiet imma rridu nżiduhom ukoll.

Fil-fatt hekk kif bdiet is-sena 2019 il-pensjonanti reġgħu raw żieda fil-pensjoni tagħhom, u m'għandniex xi ngħidu li dawn tgħidx kemm ferħu meta raw li l-pensjoni tagħhom qed terġa' tiżdied għar-raba' sena konsekuttiva!

Kif ħabbar il-Ministru lbieraħ, minn din il-ġimgħa 92,000 pensjonant qed jibdew jirċievu żieda ta' €4.50 fil-ġimgħa fiċ-ċekk tal-pensjoni tagħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna tajna wkoll għotja ta' €300 fis-sena lil dawk il-pensjonanti kollha li għalqu 75 sena.

Hawn irrid inserraħ moħħ dawk li jagħlqu sninhom f'nofs is-sena li f'dak il-każ is-somma tinħadem pro rata u xahar jew xahar u nofs wara jirċievu ċ-ċekk b'din l-għotja d-dar.

Naturalment imbagħad mis-sena ta' wara huma jirċievu l-għotja sħiħa.

Żidna l-allowances tal-persuni b'diżabilità.

Fl-2014 l-allowance tal-persuni b'diżabilità kienet ta' €16, u llum din żidnieha b'€9 biex ġiet tammonta għal €25 fil-ġimgħa.

B'hekk permezz ta' din l-allowance, illum il-persuni b'diżabilità qed jgħixu b'dinjità.

Żidna b'mod sostenibbli wkoll l-allowance tal-persuni b'diżabilità li mhux possibbli għalihom li jmorru jaħdmu.

Ta' min jgħid li din l-allowance żidnieha minn €140 għal €150 fil-ġimgħa, u aħna se nkomplu naħdmu sabiex inkomplu nsostnu din l-allowance sakemm tilħaq il-minimum wage.

Ix-xewqa tagħna hi li nħarrġu lill-persuni b'diżabilità biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol, u fil-fatt ħloqna l-makkinarju kollu biex dan ikun possibbli li jsir tant li llum nistgħu ngħidu li għandna l-anqas persentaġġ li qatt kien hemm fl-istorja ta' dan il-pajjiż ta' persuni b'diżabilità li qegħdin jirreġistraw u jfittxu x-xogħol.

Madankollu nafu li hemm persentaġġ żgħir ta' persuni b'diżabilità li ma jistgħux jidħlu fid-dinja tax-xogħol, u allura għal dawn il-persuni nerfgħu l-piż aħna b'responsabbiltà bħala pajjiż billi nagħtuhom allowance u nkomplu nsaħħuhielhom biex ikunu jistgħu jgħixu b'dinjità.

Fil-fatt aħna qegħdin indaħħlu kriterji addizzjonali ta' assessjar biex 600 persuna oħra b'diżabilitajiet differenti u li mhumiex f'qagħda li jaħdmu jkunu jistgħu jieħdu din l-allowance ħalli jkunu jistgħu jgħixu b'dinjità.

Wara kollox aħna għalhekk naħdmu biex ikollna ekonomija b'saħħitha u surplus f'dan il-pajjiż biex inkunu nistgħu nkomplu nqassmu l-ġid mal-Maltin u l-Għawdxin kollha!

Ta' min isemmi li għal darb'oħra erġajna għollejna l-massimu tad-dħul tal-pensjonanti li mhuwiex taxxabbli għax kienet tal-mistħija li pensjonant kien ikollu jħallas it-taxxa fuq il-pensjoni tiegħu.

Fil-fatt minn din is-sena għollejna s-ceiling tal-pensjonanti sa €13,434 għaliex aħna ma rridux li lill-pensjonant nagħtuh iż-żieda minn naħa u neħduhielu min-naħa l-oħra, anzi aħna nixtiequ li permezz tal-inċentivi li nagħtu, iż-żidiet nagħtuhom aktar valur.

Għamilna diversi riformi oħrajn fil-qasam tal-persuni b'diżabilità għax għalina l-inklużjoni ma tfissirx biss li nagħtu lil dawn il-persuni aktar flus imma tfisser ukoll li naraw kif nistgħu ntejbu s-servizzi.

Fil-Baġit għall-2019 sħaqna li se nibdew diskussjonijiet biex il-persuni b'diżabilità jibdew jagħmlu użu mis-servizz tal-karozzi tal-linja b'xejn.

Fil-fatt hawn nixtieq nirringrazzja lill-Ministru responsabbli mit-trasport, il-Ministru Ian Borg, kif ukoll lil diversi stakeholders oħrajn talli se jinbdew dawn id-diskussjonijiet li nittama li jiġu konklużi malajr kemm jista' jkun.

L-aċċessibbiltà hija essenzjali għaċ-ċittadin, u għalhekk fejn mhux possibbli li l-anzjani u persuni b'diżabilità jattendu xi servizz b'mod fiżiku, aħna qegħdin nipprovaw inressqu s-servizzi aktar lejhom.

Bi pjaċir ngħid li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità ħabbar inizjattiva bl-isem Let's Make Homes Fun fejn ta taħriġ lil diversi ħaddiema fid-djar tal-anzjani biex dawn joħolqu diversi attivitajiet fid-djar residenzjali li l-anzjani jieħdu pjaċir jipparteċipaw fihom.

Uħud mill-anzjani ma jistgħux ikomplu jgawdu l-ħajja kif kienu jagħmlu qabel, u allura aħna qegħdin noħolqu diversi inizjattivi biex permezz tagħhom inkomplu nressqu l-affarijiet li kulturalment huma kienu mdorrijin bihom ġewwa l-homes u d-djar tagħna.

Hawnhekk ta' min isemmi inizjattiva żgħira li ħadna imma li fl-istess ħin hija ħelwa ħafna.

Din hi li niċċelebraw il-festa ta' San Vinċenz ġewwa r-Residenza San Vincenz de Paul.

Xtrajna statwa żgħira ta' San Vinċenz u għamilna festa, u wieħed seta' jinnota l-ferħ li ħassew ir-residenti meta raw il-banda, il-ftit karti li twaddbu u l-atmosfera ta' festa li kien hemm għax dan kollu fakkarhom f'żgħożithom u fil-ferħ li kienu jħossu meta kienu għadhom joqogħdu d-dar mal-familja tagħhom u kienet tasal il-festa tar-raħal.

Anke hawnhekk, aħna rridu li ġaladarba ħafna mill-anzjani li qegħdin jgħixu f'xi dar tal-anzjani ma għadhomx jistgħu igawdu l-festa tal-belt u r-raħal tagħhom, allura għandna neħdulhom il-festa aħna qrib tagħhom.

Minn riċerka li għamilna sibna li l-ispiritwalità għall-anzjani tagħna hija importanti ħafna, u għalhekk qegħdin naraw kif nagħmlu biex kull dar tal-anzjani u kull post li jiġi ffrekwentat mill-anzjani jkollu postijiet ta' talb u ta' ġabra għax aħna nemmnu li għandna nibqgħu nirrispettaw il-valuri tal-anzjani tagħna.

Dawn l-attivitajiet li semmejt flimkien m'oħrajn juru kemm aħna għadna u se nibqgħu viċin il-poplu.

Nifhmu l-ħtiġijiet tagħhom iż-żgħar daqs dawk kbar, għax aħna nħarsu lejn il-bniedem b'mod ħolistiku, kemm mil-lat spiritwali kif ukoll mil-lat fiżiku.

Huwa biss meta nħarsu lejn il-bnedmin b'dan il-mod, f'dan il-każ lejn l-anzjani, li nistgħu ntejbu l-kwalità tal-ħajja u l-wellbeing tagħhom.

Fil-fatt kien proprju għaliex aħna nħarsu lejn il-bniedem b'mod ħolistiku li ddedikajna budget ta' €100,000 għall-fond Festi Inklużivi.

Mis-sajf li ġej se nkunu qegħdin naraw l-implimentazzjoni ta' bosta proġetti mill-każini tal-baned bil-għan li ħadd ma jħossu eskluż mill-festi li jiġu ċċelebrati f'kull belt u raħal tagħna u li aħna l-Maltin tant magħrufin għalihom.

Ta' min isemmi wkoll li nidejna l-Kunsill Konsultattiv dwar l-Awtiżmu filwaqt li ltqajna u tkellimna mal-istakeholders biex inkomplu naħdmu flimkien.

Bdejna t-tieni fażi tax-xogħol fuq Għajnsielem hub biex b'hekk se nkunu qegħdin nestendu s-servizzi pprovduti mill-one stop shop f'Għawdex.

Installajna a group hearing aid system fi Spazju Kreattiv, nidejna l-proġett INK biex aktar persuni vulnerabbli jidħlu fid-dinja tax-xogħol, qegħdin nipprovdu aktar taħriġ, qed inressqu bosta abbozzi ta' liġi f'dan il-Parlament ukoll biex id-drittijiet tal-persuni b'diżabilità jibqgħu jiġu mħarsa filwaqt li se nestendu wkoll inizjattivi oħra.

Se nkomplu x-xogħol fil-kumpless Vajrita li jinsab fil-lokalità ta' Marsaskala, liema xogħol tħabbar fil-Baġit għas-sena 2018.

Fil-fatt, preżentement għaddej proġett ta' €3.2 miljun biex inkunu nistgħu nagħmlu dan il-post state of the art u jkun jista' jilqa' fih madwar 60 persuna.

Qegħdin inkomplu nallokaw baġit sabiex niffaċilitaw il-ħajja tal-persuni neqsin mis-smigħ billi qegħdin nipprovdu s-servizzi tal-interpreti tal-lingwa tas-sinjali mill-Aġenzija Sapport.

Dan sar wara li matul is-snin preċedenti waqqafna l-Kunsill dwar il-Lingwa Maltija tas-Sinjali filwaqt li stabbilixxejna l-lingwa tas-sinjali bil-Malti.

Ħloqna wkoll opportunitajiet ta' taħriġ għall-interpreti tal-lingwa tas-sinjali mal-Università ta' Malta.

Matul dawn l-aħħar xhur ħloqna aktar opportunitajiet sabiex il-persuni b'diżabilità jipparteċipaw dejjem aktar fil-qasam tal-isport.

Dan għamilnieh billi, fost l-oħrajn, tajna sapport finanzjarju lill-għaqdiet li jaħdmu direttament fil-qasam sportiv flimkien mal-persuni b'diżabilità filwaqt li matul il-ġimgħat li għaddew nidejna fond ta' €20,000 li permezz tiegħu se nagħtu sapport lil dawk il-persuni b'diżabilità li jipparteċipaw f'attivitajiet sportivi, anke f'kompetizzjonijiet fuq livell internazzjonali.

Identifikajna l-isfidi kbar li qed jiffaċċjaw il-persuni b'diżabilità meta, pereżempju, qed imorru jitolbu assikurazzjoni.

Fil-fatt anke fil-konferenza annwali tal-Kummissjoni għad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità saret riferenza għal din id-diskussjoni li għaddejja bħalissa biex nindirizzaw din il-problema, u dan kollu qed isir b'għan wieħed, b'għan ta' dinjità u ta' kwalità ta' ħajja lill-persuni b'diżabilità.

Dawn is-servizzi u l-inizjattivi kollha huma riżultat ta' Gvern li jisma', jippjana u jwettaq.

B'riżultat ta' dan din is-sena qegħdin naraw baġit rekord ta' €23 miljun allokati għas-servizzi biex jibbenefikaw minnhom il-persuni b'diżabilità, il-familjari tagħhom, il-maħbubin tagħhom u dawk kollha li jagħtuhom is-sapport, servizzi li huma mmexxija b'għaqal kbir mill-Aġenzija Sapport.

Niġi issa biex nitkellem fuq il-proġett Soċjetà Ġusta.

S'issa ftaħna 11-il dar fil-komunità b'investiment ta' aktar minn €4 miljun filwaqt li fil-Baġit għall-2019 rajna żieda ta' €1 miljun fil-Baġit allokat għal dawn id-djar fil-komunità.

Bħalissa qegħdin f'aktar diskussjonijiet sabiex inkomplu ninvestu f'opportunitajiet għal persuni b'diżabilità biex dawn ikunu jistgħu jgħixu fil-komunitajiet Maltin u Għawdxin.

Ħafna minn dawn id-djar qed isiru permezz ta' kuntratt ta' public social partnership (PSP) u dan juri kemm il-Gvern jaħdem ma' setturi differenti, inkluż ma' għaqdiet mhux governattivi, dejjem għall-interess tal-benefiċjarji.

Ta' min jgħid li matul l-aħħar xhur tal-2018 bdejna wkoll konsultazzjoni pubblika sabiex intejbu l-istandards ta' dawn id-djar, u fil-fatt l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali qed tagħmel xogħol kbir f'dan ir-rigward.

Għandna domanda qawwija għal servizz ta' respite għal persuni b'diżabilità severa.

Wara li tkellimna mal-familjari u mal-NGOs, ħadna l-azzjonijiet meħtieġa għax aħna ma noqogħdux nistennew il-bajtra taqa' f'ħalqna imma nħobbu nkunu proattivi, nieħdu l-azzjonijiet u nirrispondu għall-bżonnijiet li jkollhom il-familjari u l-maħbubin tal-persuni b'diżabilità.

Għalhekk, fl-ewwel ġranet ta' din is-sena, wara li ġie approvat il-Baġit għall-2019, bdejna nwettqu proġett ta' short-term respite għal persuni b'diżabilità severa biex illum il-ġurnata għandna servizz li permezz tiegħu l-ġenituri, il-maħbubin u l-carers tal-persuni b'diżabilità severa jkunu jistgħu jieħdu ftit mistrieħ filwaqt li dawn il-persuni jkunu qegħdin jieħdu s-servizzi ta' dan ix-short-term respite li ħloqna għalihom.

Hekk jagħmel gvern li jemmen fil-ġustizzja soċjali, Sur President!

Fl-aħħar żewġ budgets dan il-Gvern tejjeb il-pagi ta' dawk li jieħdu ħsieb l-anzjani fid-djar tagħhom.

Dan sar permezz ta' riformi fl-allowances tal-carers, li żdiedu minn €90 għal €140.

Issa f'dan il-Baġit qed naraw li ż-żieda fl-allowances għall-carers ġiet estiża.

Però, apparti minn dan kollu qed issir bidla oħra kbira għax minn din is-sena meta persuna tapplika biex tieħu ħsieb anzjan jew anzjana ta' 85 sena, l-allowances se jitħallsu awtomatikament jekk kemm-il darba l-carer u l-anzjan jew l-anzjana jkunu jgħixu fl-istess dar.

Mhux se jsiru mistoqsijiet, imma l-allowances se jitħallsu awtomatikament.

Wara kollox aħna għalhekk għandna s-surplus.

Permezz ta' dan is-sapport finanzjarju lill-qraba, aktar anzjani se jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fi djarhom u fil-komunità bis-sapport tal-familjari tagħhom.

Aħna hekk nixtiequ, u huwa proprju għalhekk li żviluppajna strateġija mad-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità kif ukoll ma' dawk li jaħdmu ma' persuni bid-dementia, li llum huma l-qofol tax-xogħol tagħna.

Parti integrali minn din il-ħidma ssir fil-komunità sabiex l-anzjani jkomplu jtejbu l-kwalità tal-ħajja tagħhom li diġà qegħdin jgħixu llum.

Dan qed isir permezz ta' diversi servizzi mwassla u kkordinati mid-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità, li jvarjaw minn servizzi ta' natura soċjali għal aspetti oħra bil-għan li jgħinu u jagħtu sapport lill-familjari.

Is-sena l-oħra aħna wettaqna bosta inizjattivi oħra f'dan il-qasam.

Għamilna konferenza dwar is-sesswalità tal-anzjani, ħloqna korsijiet għall-anzjani dwar l-użu tat-teknoloġija diġitali, kemm fil-komunità kif ukoll fid-djar residenzjali, komplejna ninvestu f'servizzi fil-komunità, komplejna ntejbu l-proġett Mill-Anzjan għall-Anzjan, nidejna l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Anzjanità Attiva, komplejna nwaqqfu aktar units tal-Università għal persuni tat-tielet età, ħloqna a national dementia working group kif ukoll bdejna l-proġett pilota tat-Tuk-Tuk fi tliet lokalitajiet f'Malta u Għawdex.

Sur President, il-firxa ta' servizzi pprovduti mid-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità tilħaq lil madwar 3,400 familja, jiġifieri b'kollox tilħaq lil madwar 25,000 persuna.

Għalhekk biex id-Dipartiment ikun jista' jlaħħaq ma' dawn is-servizzi, żidnielu s-somma allokata lilu b'€34 miljun biex issa qed nonfqu s-somma rekord ta' €79 miljun għall-anzjani tagħna fil-komunità.

Minn daqshekk aħna Gvern li verament jimportana minn dak li jkun qed jiġri fil-komunitajiet tagħna, u għalhekk nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li nemmnu fil-ġustizzja soċjali.

Sur President, fl-aħħar minuti li għad fadalli għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nagħmel xi ftit ringrazzjamenti.

Nibda billi nirringrazzja lid-Direttur tad-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità, is-Sur Patrick Vella, għax-xogħol kollu li jagħmel.

Nirringrazzja wkoll lill-Kap Eżekuttiv tal-Aġenzija Sapport, is-Sur Joe Cini, lill-Kap Eżekuttiv tar-residenza San Vinċenz de Paule, Dr Josianne Cutajar u nixtieq nerġa' nirringrazzja mill-ġdid lill-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità, is-Sur Oliver Scicluna.

Madankollu aħna lill-ħaddiema ma nirringrazzjawhomx biss bil-kliem, u tant hu hekk li fejn rajna li kien hemm diskriminazzjoni żidnielhom il-paga.

Pereżempju, fl-2018 ħabbarna li se nżidu l-paga tal-170 ħaddiem li jagħtu s-servizz tal-home help, u fil-fatt hekk għamilna.

Qegħdin ukoll niżviluppaw taħriġ u noħolqu opportunitajiet ġodda għall-ħaddiema sabiex dawk il-ħaddiema li tant ilhom jaħdmu b'dedikazzjoni f'dan is-settur ikomplu jaraw karriera f'dak li qegħdin jagħmlu.

Illum aħna, bħala Gvern, ħadna wkoll diversi inizjattivi sabiex inkunu nistgħu nagħtu l-opportunità lil dawk l-anzjani li jagħlqu s-60 sena u li jkunu jixtiequ jkomplu jaħdmu li jkomplu jagħmlu dan.

Wettaqna wkoll diversi inizjattivi oħra.

Pereżempju, għamilna riċerka fuq il-kura fit-tul tal-anzjani, bdejna norganizzaw sessjonijiet tal-qari u żidna s-sigurtà fid-djar tal-anzjani filwaqt li qegħdin nagħmlu proġett pilota interessanti ħafna fid-Dar tal-Anzjani tal-Floriana fejn tajna safe lil kull anzjan u żidna s-CCTV cameras għal aktar sigurtà.

Hawnhekk ma nistax ma nerġax ma nsemmix anke l-inizjattiva Let's Make Homes Fun, li kienet suċċess kbir, u ħadna diversi inizjattivi oħra kemm fir-residenza San Vinċenz de Paule kif ukoll fi djar tal-anzjani oħra.

Sur President, ġaladarba qed insemmi lir-residenza San Vinċenz de Paul irrid ngħid li bħalissa hemmhekk għaddej xogħol kbir, u hawnhekk nixtieq nerġa' nirringrazzja lis-CEO Dr Cutajar tal-impenn, l-imħabba u d-dedikazzjoni tagħha.

Is-sena l-oħra wkoll saru diversi xogħlijiet hemmhekk għax ġiet irranġata l-faċċata tar-residenza San Vinċenz de Paule u sar xogħol ta' rinovazzjoni f'diversi swali, fosthom fil-kumpless Rużar Briffa b'investiment ta' €7 miljun.

Issa bdejna t-tieni fażi ta' rinovazzjoni fl-istess kumpless b'investiment ta' €9 miljun oħra u inawgurajna żewġ swali ġodda tad-dementia b'investiment ta' €1 miljun.

B'hekk stajna nżidu s-sodod minn 22 għal 44 filwaqt li għamilna xogħol ta' rinovazzjoni fid-dipartiment tal-fiżjoterapija b'investiment ta' €800,000, liema dipartiment ftaħnieh ukoll għan-nies fil-komunità biex inneħħu l-load minn fuq l-Isptar Mater Dei.

Ta' min jgħid li hemmhekk għandna anke proġett kbir ta' 500 sodda, li wkoll se jagħtuna daqqa t'id f'dak li għandu x'jaqsam ma' persuni li għandhom il-kondizzjoni tad-dementia.

Il-kors tal-informal carers li għaddej bħalissa fir-residenza San Vinċenz de Paul se jiġi sponsored mill-istess residenza, u dan huwa mmirat għal persuni fil-komunità li m'għandhomx background mediku.

Interessanti wieħed jirrimarka wkoll li min irid jista' jagħmel dan il-kors kemm permezz ta' servizz online kif ukoll permezz ta' kors li se jsir fl-istess residenza.

Sur President, matul l-intervent tiegħi tkellimt fuq dak li wettaqna u anke fuq dak li se nwettqu matul is-sena.

Madankollu ma nistax ma nikkonkludix dan l-intervent mingħajr ma nirringrazzja lill-Ministru Michael Falzon tas-sapport kontinwu li jagħtina u tal-ħidma bla waqfien li qegħdin inwettqu flimkien għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien nista' nħares 'il quddiem b'ċerta fiduċja u ngħid li permezz ta' Baġit ieħor bla taxxi u b'surplus li permezz tiegħu żidna l-pensjonijiet, l-2019 se tkun sena oħra li fiha l-Gvern Laburista se jsaħħaħ id-dinjità tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità għax dan huwa Gvern ta' ġustizzja soċjali li miegħu tista' tgħix is-suċċess.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sur President, segwejt b'attenzjoni wħud mid-diskorsi li saru s'issa u nixtieq nieħu l-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi biex nindirizza xi punti li tqajmu kif ukoll punti oħrajn li huma rilevanti għas-suġġett li qegħdin niddiskutu.

Meta nkunu qed niddiskutu n-nefqa totali tal-gvern għandna l-vantaġġ li nkunu nistgħu nħarsu lejn stampa aktar wiesgħa u allura nkunu nistgħu niżnu dak kollu li hemm ippjanat jew li m'hemmx ippjanat b'mod aktar komprensiv.

Jien se naqsam id-diskors tiegħi fi tliet partijiet għax l-ewwel se nitkellem fuq il-finanzi tal-gvern, imbagħad se nitkellem fuq il-korruzzjoni, li wkoll għandha rilevanza fuq il-finanzi tal-gvern, u fl-aħħar nett se nitkellem fuq l-istituzzjonijiet li għandna f'pajjiżna.

Ħalli nibda bil-finanzi tal-Gvern.

Diġà kelli diversi okkażjonijiet fejn jien għedt, inkluż fir-risposta tiegħi għad-Diskors tal-Baġit, li huwa ċar li l-pjan tal-Gvern, bid-diversi miżuri u inizjattivi li qed jieħu, mhuwiex wieħed fit-tul.

Nafu li aħna, bħala pajjiż żgħir, niddependu ħafna minn kif tkun sejra l-ekonomija internazzjonali, aktar u aktar illum li qegħdin plugged into a global economy.

L-ekonomija dinjija issa ilha għal numru ta' snin on a rise, però esperti internazzjonali qed jgħidu li issa waslet fi plateau, jiġifieri ċertament mhumiex qed jantiċipaw li se tibqa' tikber bil-livelli li bihom kibret matul dawn l-aħħar snin tant li hemm min saħansitra qed jipprevedi li se jkun hemm slow-down fl-ekonomija dinjija, sakemm din ma tibdiex tonqos ukoll.

Għalhekk issa x-xogħol tagħna hu li l-ewwel nett naraw jekk aħniex attrezzati biżżejjed u jekk il-Gvern huwiex qed jieħu l-miżuri kollha adegwati lil hinn minn dak li jidher at face value biex minflok ma nibqgħu nitħaddtu biss fuq iċ-ċifri u fuq is-surplus li qed ngħidu li hemm, naraw x'qed nippjanaw li se jkun it-tkabbir, x'qed nippjanaw li nwarrbu jekk iż-żminijiet li hemm quddiemna jibdew jissaħħbu u kif qed nattrezzaw lil pajjiżna biex inkunu nistgħu nilqgħu għal klima li tkun differenti minn dik li għandna llum.

Sur President, x'inhuma s-sorsi prinċipali ta' dan is-surplus u minn fejn qed jiġi?

Aħna għandna sitwazzjoni fejn id-dħul ġej primarjament mill-income tax, mis-sigurtà soċjali, mis-sisa u mill-iskema tal-Individual Investors Program (IIP), li nistmaw li permezz tagħha l-Gvern daħħal madwar €700 miljun.

Il-Gvern kellu wkoll il-privileġġ jew l-abbiltà li juża l-fondi Ewropej li kien irnexxielu jikseb il-Gvern Nazzjonalista għas-seba' snin ta' wara, liema fondi kienu jammontaw għal aktar minn €1.1 biljun u kienu maħsubin għall-proġetti kapitali.

Jekk ikun hemm tnaqqir jew saħansitra tnaqqis fil-klima ekonomika internazzjonali - u l-pajjiż irid ikun attrezzat bil-quddiem għal dan - allura dawn is-sorsi, u ċertament l-ewwel tlieta, jibdew jonqsu minnufih.

Issa jidher ċar ukoll li din id-darba l-Gvern mhuwiex se jirnexxilu jikseb l-istess ammont ta' fondi mill-Unjoni Ewropea u dawn se jkunu ħafna iżgħar.

Issa jien m'iniex qed ngħid dan biex immaqdar imma bħala stat ta' fatt li se jiddetermina dak li se jiffaċċja l-Gvern u li suppost se jippjana għall-quddiem.

Issa ilna ngħidu wkoll għal diversi xhur illi li l-Gvern ma jkattarx l-ekonomija billi jikkrea sources of revenue ġodda imma jkattar l-ekonomija biss biż-żieda fil-popolazzjoni l-ewwel nett hija xi ħaġa insostenibbli għax b'hekk ikun qed jintefa' piż kbir fuq l-infrastruttura u, it-tieni nett, jekk ikun hemm ċaqliq fil-klima internazzjonali u allura jkollok lil min jitlaq minn pajjiżna, dan ikollu effett negattiv immens fuq it-totalità tal-gross domestic product (GDP) tagħna, li huwa bbażat prinċipalment minn fuq il-konsum.

Meta nħarsu lejn in-nefqa tal-Gvern inkunu qed niżnu l-għaqal tal-Gvern għax inkunu qed naraw jekk f'dan iż-żmien ta' surplus in-nefqa hijiex qed tkun issir fuq proġetti kapitali u investimenti infrastrutturali li jrendu fil-futur jew inkella hijiex qed tkun issir fuq il-maintenance tal-pajjiż.

Hawnhekk ma nistax ma ngħidx li dak li l-Gvern qed jiftaħar bih fir-realtà hija nefqa li għalkemm qed tidher fil-GDP, hija waħda negattiva.

Mela jekk, ngħidu aħna, qed tibqa' tiżdied in-nefqa fis-servizz pubbliku - u kif għedt f'Ottubru, hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal impjiegi essenzjali, bħal dawk ta' tobba, infermiera, pulizija u oħrajn, jiġifieri għal impjiegi li jrendu servizz liċ-ċittadin - hemmhekk in-nefqa hija rikorrenti.

Issa jekk nieħdu din in-nefqa bħala proporzjon, insibu li din tikber ħafna aktar meta nħarsu lejn l-impjegati fis-settur privat għax hawnhekk qed insibu li s-settur privat qed jikber l-aktar bil-barranin li qed jiġu jaħdmu f'pajjiżna, u allura f'każ li n-numru ta' barranin li jaħdmu fis-settur privat jonqos, il-proporzjon tan-nefqa għas-servizz pubbliku jibda jilħaq persentaġġi li jsiru preokkupanti.

Se nagħti eżempju ieħor ta' kif din in-nefqa mhijiex qed issir b'għaqal, u dan huwa punt li semmejtu diversi drabi.

Pereżempju, fost l-akbar nefqiet, jekk mhux ukoll l-unika nefqa kbira, li semma l-Gvern u li fil-Baġit kien jidher b'mod ċar li kienet l-ixprun ewlieni, kienet in-nefqa ta' €700 miljun fit-toroq tagħna.

Madankollu din mhijiex nefqa infrastrutturali li kienet ippjanata biex jinbnew it-toroq mill-ġdid, imma kif għedna drabi oħra, din in-nefqa qed issir prinċipalment biex jitwessgħu u jiġu resurfaced bosta toroq, u allura dan huwa nuqqas ta' ippjanar għax qed nagħmlu xi ħaġa llum għal-lum.

Fi ftit kliem, illum qed nagħmlu dan ix-xogħol biex jidher u biex jitgawda għal għada, imma għal pitgħada m'hemm xejn maħsub.

Pereżempju, m'aħniex qed naraw x'inhuma l-esiġenzi li hemm bżonn għall-vetturi li qed jiżdiedu b'rata mgħaġġla fit-toroq tagħna jew għal infrastruttura ta' toroq li tista' tiflaħ il-volum ta' vetturi li se jkollna ħames snin jew għaxar snin oħra.

Għalhekk, meta tieħu l-pjan li qed nagħmlu fuq it-toroq kollu f'daqqa ssib li l-unika nefqa kbira li saret minn dan il-Gvern ma kenitx waħda infrastrutturali imma dik ta' manutenzjoni, jiġifieri din hija spiża rikorrenti li qed tintnefaq biex iżommna għaddejjin fil-preżent.

Sur President, issa ejjew naraw kif qed jirraġuna u jaħseb il-Gvern fuq is-settur ewlieni li jixpruna l-ekonomija, ċjoè fuq is-settur tal-iżvilupp u l-kostruzzjoni.

Jien se nsemmi eżempju wieħed biss, id-deal jew is-serqa ta' biċċa art f'Paceville, il-Corinthia deal!

Paceville kien l-uniku post fejn suppost il-Gvern kien se joħroġ b'masterplan għalih, imma sfortunatament dan ġie abbandunat u skartat bil-konsegwenza li jidher li l-akbar proġetti li hemm maħsuba għal dik iż-żona qed isiru qabel ma jsir il-masterplan.

Mela l-ewwel il-Gvern jiddeċiedi, imbagħad jibni u mbagħad fl-aħħar jara kif se jippjana!

F'pajjiż serju u normali l-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod, anzi jsiru bil-maqlub.

Suppost li l-ewwel tippjana u tiddeċiedi x'għandu bżonn pajjiżna, aktar u aktar meta hawnhekk qed nitkellmu fuq l-aktar pajjiż li huwa densely populated u fuq l-aktar pajjiż li għandu bini meta kkomparat mad-daqs tiegħu.

Kif għedt diġà, issa dan huwa l-aktar settur li qed jixpruna l-ekonomija f'pajjiżna, u allura huwa l-aktar settur li suppost qed nippjanaw għalih, imma minflok m'aħna qed inħarsu 'l quddiem, minflok ma qed naraw x'irridu nagħmlu bl-art tagħna, minflok qed noħolmu fuq kif għandha tkun Malta fil-futur għal uliedna, fejn nixtiequ nibnu l-iskejjel, liema toroq se nużaw, liema huma l-aħjar mezzi ta' trasport tal-massa u liema huma l-aktar proġetti li huma ambjentalment aċċettabbli, m'aħna nisimgħu xejn minn dan kollu u minflok qed nisimgħu bi proġett wara l-ieħor li qed isiru qabel biss inkunu ħsibna għalihom.

Sfortunatament f'kull proġett kbir li qed isir mhuwiex qed jitqies l-interess nazzjonali jew il-ġid komuni fejn allura l-Gvern jara li l-ġid jitqassam bl-aktar mod mifrux possibbli, kif suppost jagħmel, imma minflok qed naraw li l-ewwel u qabel kollox qed jitqies biss l-interess li jidher li għandu l-Gvern li jarrekkixxi lill-ftit.

Sur President, ġaladarba semmejna l-kwestjoni ta' Paceville u d-deal tal-Corinthia, ma nistax ma neħux ftit minuti biex ngħid li, iva, l-Oppożizzjoni temmen fit-turiżmu f'pajjiżna, l-Oppożizzjoni temmen fl-intrapriża Maltija fis-settur tat-turiżmu, u l-Oppożizzjoni temmen ukoll li għandna ngħollu l-livell tal-lukandi ta' ħames stilel u tal-prodott turistiku tagħna 'l fuq.

Imma mbagħad ma temminx li għandna niddisponu minn art li mhijiex tal-privat imma li hija tal-Maltin u l-Għawdxin, biex minflok ma nagħtuha għall-housing, biex minflok ma nagħtuha lil min għandu bżonn jew inkella biex minflok ma nagħtuha għal proġetti ta' fejda, bħal bini ta' sptarijiet jew skejjel, nagħtuha bħala donazzjoni lil xi individwu fil-privat.

Dan għalina mhuwiex permessibbli!

Meta naraw l-estrem ta' dak li qed isir u meta naraw li hawnhekk qed nitħaddtu fuq proprjetà li tiswa 'l fuq minn €800 miljun li qed tingħata b'depożitu ta' €1 miljun u bi prezz ta' €51 miljun, nirrealizzaw li din mhi xejn għajr serqa mill-bwiet tal-Maltin u l-Għawdxin!

(Onor. Membri: Hear, hear) Sur President, hawnhekk m'aħniex qegħdin nisirqu lill-Gvern jew inkella lill-partiti politiċi imma qed nisirqu lin-nies!

Hawnhekk qed nisirqu lil dawk li qegħdin id-dar jisimgħuna, li jaħdmu, jirsistu u jegħrqu biex jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum, qed nisirqu lil dawk il-pensjonanti u l-anzjani li sakemm jasal l-aħħar tax-xahar iridu jiżnu kuljum dak li għandhom biex jaraw x'jistgħu jonfqu fl-ikel u liema mediċini jistgħu jew ma jistgħux jixtru.

Hawnhekk qed nitħaddtu fuq flus li kieku jkollna nġibuhom lejn il-Kaxxa ta' Malta, allura nkunu nistgħu ngħinu liż-żgħażagħ li mhux talli qed isibuha diffiċli imma talli qed isibuha impossibbli li qatt xi darba jkunu sidien ta' darhom!

Illum il-ġurnata dawn iż-żgħażagħ lanqas biss jistgħu jibdew jaraw fejn se jikru x'imkien biex jibdew il-familja tagħhom.

Hawnhekk qed niftakar ukoll f'dawk il-persuni li għandhom mard li mhuwiex rikonoxxut jew inkella li mhumiex rikonoxxuti mediċini għall-marda li għandhom.

Qed niftakar anke f'dawk il-ġenituri li għandhom it-tfal b'kondizzjonijiet ta' mard li minħabba fihom għandhom bżonn l-għajnuna tagħna bħala pajjiż.

Imma sfortunatament, minflok ma l-Gvern qed jiddisponi minn dik l-art li għadni kif semmejt biex joħloq il-ġid lill-Maltin u l-Għawdxin, il-Gvern qed jagħżel li jiddisponi minn din l-art billi jitma' ħalq wieħed minflok ma jitma' ħafna ħluq!

Hawnhekk ta' min jerġa' jfakkar ukoll il-każ ta' Vitals Global Healthcare u dak tal-American University of Malta, li naħseb li la hi Amerikana, la hi università u lanqas mhi se tkun f'Malta!

Issa ejjew nifhmu ftit.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq medda oħra ta' art verġni li hi saħansitra prime site.

Dak iż-żmien forsi l-Gvern kien għad baqagħlu ftit mistħija!

Ried isib skuża biex jagħti l-art b'xejn u ġab l-iskuża ta' università għax qalilna li bis-saħħa ta' din l-università mbagħad jibdew jiġu f'pajjiżna studenti u professuri barranin u b'hekk ikollna cross-fertilisation mal-istudenti u l-akkademji Maltin, imma minflok jirriżulta li għal darb'oħra dan l-investiment ma kien xejn għajr investiment mogħti lil xi ħadd biex eventwalment isir skop ta' qligħ għal real estate.

Nista' nsemmi wkoll proġetti oħrajn.

Pereżempju, konna smajna bi ftit pompa mhux ħażin li nġab ċertu investiment lejn pajjiżna.

Hawnhekk qed nirreferi għall-fabbrika tal-Crane Currency, li naħseb ma ndumux ma nibdew naraw u nistaqsu aktar mistoqsijiet dwarha, fosthom dwar kif sar in-negozju, kif ingħatat l-art, kif sar is-self, x'inhu l-pjan fit-tul anke f'dan il-każ partikolari u min kienu dawk involuti biex ħadu t-tenders, ħadu x-xogħol u għal darb'oħra għamlu qligħ minn dan kollu ftit nies meta dan kien investiment li setgħu bbenefikaw minnu bosta nies.

Niġi issa għat-tieni punt li xtaqt nagħmel, dak dwar il-korruzzjoni, u hawnhekk jien m'iniex se nitkellem biss fuq il-prinċipju tal-korruzzjoni għalih waħdu imma se nitkellem ukoll fuq il-prezz li qed iħallas pajjiżna għall-korruzzjoni.

Hawnhekk nixtieq nikkwota mill-Corruption Perceptions Index 2018, li huwa maħruġ minn Transparency International, fejn għall-ewwel darba minn kemm ilha ssir din il-global analysis Malta qiegħda fil-51 post, jiġifieri qiegħda fl-agħar post li qatt kien pajjiżna f'dik li hija korruzzjoni!

(Onor. membri: Hear, hear) Dan huwa ċ-ċertifikat tal-ħames snin ta' dan il-Gvern.

Dan il-Gvern ġabna fl-agħar post li qatt kienet Malta f'din il-global analysis, saħansitra wara Brunei, Botswana u r-Rwanda, postijiet fejn hemm gvernijiet militari li kienu medhija u mifnija bil-gwerer!

Dan huwa l-prezz li se nħallsu għall-korruzzjoni!

Issa hawn ta' min jgħid li minbarra li Malta qiegħda fil-51 post f'din il-global analysis, l-iscore li ġabet minn 100 kien dak ta' 54, jiġifieri għaddejna bi żbrixx!

Minn hawn u ftit ieħor inkunu waqajna fil-kejl ta' pajjiżi fejn id-demokrazija m'għadhiex taħdem, pajjiżi li huma sinonimi ma' gvernijiet ta' dittaturi u ta' sistemi totalitarji!

F'din il-global analysis aħna qegħdin 15-il punt inqas mill-medja, mhux biss mill-medja tal-Unjoni Ewropea imma mill-medja tal-pajjiżi kollha Ewropej.

Sur President, dan id-dokument, li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, jagħti wkoll analiżi dettaljata fuq dawn ir-rankings, u sfortunatament hawnhekk Malta qed tingħata menzjoni partikolari.

Jidher li anke f'din l-analiżi, lil Malta semgħu biha tant li ssemmejna fil-headlines minkejja li ma poġġewniex 'il quddiem bħala l-aqwa fl-Ewropa jew fid-dinja imma tefgħuna taħt il-kapitli tad-decliners, ta' dawk li qegħdin ifallu, ta' dawk li sejrin lura u ta' dawk li mhu qed jirnexxilhom jagħmlu l-ebda pass 'il quddiem, anzi qed jagħmlu ħames passi lura f'dik li hija korruzzjoni!

Jiġifieri hawnhekk qed jingħad li l-Gvern qed jippermetti li l-korruzzjoni f'pajjiżna tiżdied.

- tajjeb nispjega li "embroiled" tfisser li dħalna f'saram u hemm it-taħwid u t-tgerfix -

Imbagħad ikompli li:

Dan ifisser, Sur President, li dak li għamel jew li naqas li jagħmel dan il-Gvern matul dawn l-aħħar ħames qed jaffettwa dan il-kejl u qed iniżżilna mal-agħar fl-Ewropa u saħansitra mal-agħar fid-dinja f'dik li hija korruzzjoni.

Issa hawnhekk irridu nifhmu li l-korruzzjoni mhijiex xi kelma politika u mhijiex xi għodda li l-partiti politiċi jitħaddtu u jiġġieldu biha jew inkella jmeru lil xulxin fuqha, imma l-korruzzjoni għandha prezz, u dan il-prezz jista' jiġi kkalkolat.

Fil-fatt dan il-prezz ġie kkalkolat, u ġie kkalkolat minn esperti fis-settur li jistmawh li jammonta għal mijiet ta' miljuni.

Għaldaqstant, meta aħna niġu f'din il-Kamra u ngħidu li kien hemm 4,000 kumpanija li wara li fetħu ma rnexxilhomx jibqgħu joperaw u għalqu, mhuwiex aċċettabbli li jkollna lill-Prim Ministru li jgħid li ma jimpurtax, li aħna ma jimpurtaniex minn dan għax fetħu oħrajn!

Bil-prezz tal-korruzzjoni, b'dawn il-mijiet ta' miljuni, lil dawn in-negozjanti ż-żgħar nistgħu ngħinuhom, imma dan il-Gvern mhuwiex favur il-business; huwa pro big business only, u big business li fih ikun hemm interessi partikolari!

Ara aħna favur in-negozji kollha!

Aħna favur in-negozjanti ż-żgħar, favur in-negozji tal-familji u anke favur dawk l-inċentivi li bihom nistgħu ngħinu lil min qed jinvesti, lil min qed jirriskja u lil min qed jipprova jagħmel minn kollox biex itejjeb l-għajxien tiegħu, l-għajxien tal-familja tiegħu u allura eventwalment l-għajxien ta' pajjiżu.

Dan hu l-prezz tal-korruzzjoni, Sur President, u dan meta l-prezz tal-korruzzjoni nistgħu nsarrfuh f'għajnuniet għas-sistema edukattiva tagħna, li mhijiex qed tagħti riżultati imma hi fost l-agħar biex biha nħajru liż-żgħażagħ tagħna jkomplu jistudjaw.

X'ma nagħmlux b'dawn il-mijiet ta' miljuni, Sur President?!

Liema minn dawk it-3,200 familja li qegħdin ifittxu biex ikollhom id-dar tagħhom ma nkunux nistgħu ngħinu b'dawn il-mijiet ta' miljuni?!

Lil liema familja li għandha tfal b'diżabilità jew kondizzjonijiet kroniċi ma nkunux nistgħu ngħinu?!

Illum hemm persuni li minħabba kif inhuma telgħin il-prezzijiet tal-proprjetà u tal-kirjiet u wkoll minħabba l-liġijiet kif inhuma, għax mhumiex favoriti li jekk jagħlqilhom iċ-ċens il-Gvern se jagħtihom l-art b'xejn, dawn se jispiċċaw imkeċċija 'l barra minn djarhom!

Dan meta b'dawk il-mijiet ta' miljuni li qed inħallsu bħala prezz għall-korruzzjoni, pajjiżna jista' jgħin lil dawn il-persuni wkoll.

Issa niġi għat-tielet punt li nixtieq nitkellem dwaru, il-punt dwar l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Jien inzertajt ukoll il-kelliem min-naħa tal-Oppożizzjoni dwar il-ġustizzja, u kif taf is-Sedja, fil-qasam tal-ġustizzja jingħad li "justice not only has to be done but seen to be done".

Ċertament li kulħadd qed jara li f'pajjiżna l-ġustizzja mhijiex qed issir ma' dawk li jmorru jfittxuha kuljum fil-qrati tagħna għax is-suppost investimenti li saru mhumiex qegħdin isarrfu, il-kawżi mhux veru qegħdin jinqatgħu malajr u mhux veru li l-ġustizzja qed tingħata b'mod aktar effiċjenti.

Ta' min isemmi wkoll li s-sistema li suppost daħħal il-Gvern fil-ħatra tal-ġudikatura baqgħet ma ġietx mittiefsa għax il-Gvern qed juża jew jabbuża mill-istrutturi li għandna b'mod li jagħżel, jipproponi u jaħtar biss lil dawk li jidhirlu hu.

Fil-fatt, Sur President, jiddispjaċini li jkolli nerġa' ninsisti li lanqas fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali mhu qed isir l-ebda tip ta' sforz biex l-affarijiet jiġu rranġati.

Nafu - anke għax tkellimt diversi drabi fuq hekk - dwar il-kawża li kelli nagħmel minħabba li l-Avukat Ġenerali nnifsu qed joħloq żbilanċ politiku għax minflok ma qed ikun hemm biex jara li ma jkunx hemm ksur tal-Kostituzzjoni, qed ikun hu l-prim attur li jikser il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li hi kompletament inaċċettabbli!

Fil-każ ta' Vitals Global Health Care u ta' oħrajn simili, hemm il-possibbiltà li l-Avukat Ġenerali, li suppost qiegħed hemm biex jipproteġi l-interess nazzjonali, il-ġid komuni u l-proprjetà tagħna l-Maltin u l-Għawdxin, fil-fatt qiegħed hemm biex jiddefendi lill-Gvern u lill-Prim Ministru biex din l-art ma tingħatax lura lill-Maltin u l-Għawdxin.

Sur President, se nikkonkludi l-intervent tiegħi billi ngħaddi kelmtejn dwar dan il-Parlament.

Dan il-Parlament suppost huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, imma "suppost", għax mhuwiex!

Anke bil-mod kif qed jopera dan il-Parlament, il-Gvern qed jagħmel minn kollox biex iġibu parti mill-Gvern stess!

Din hija l-aktar ħaġa oltraġġjuża li jista' jkun hemm f'demokrazija, li filwaqt li f'demokrazija suppost li l-Parlament ikun qiegħed hemm biex jirrappreżenta liż-żewġ naħat jew aktar, minflok qed isir għodda f'idejn il-Gvern biex jirrappreżenta biss il-maġġoranza.

It-tifsira tad-demokrazija fiha nnifisha tgħid li jrid jinstema' anke l-leħen tal-minoranzi u ta' dawk li ma jkunux fil-poter.

Din hija xi ħaġa li trid tiġi indirizzata biex il-liġijiet li għandna ma jibqgħux jintużaw jew jiġu abbużati u b'hekk għal darb'oħra f'pajjiżna verament tkun tista' terġa' tibda ssaltan id-demokrazija.

Sur President, fl-aħħar nett inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokument li għamilt referenza għalih matul id-diskors tiegħi.

"Kopja tal-Corruption Perceptions Index 2018 maħruġ minn Transparency International.".

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, x'differenza l-mod kif jiggverna dan il-Gvern u kif nitkellmu aħna l-Membri ta' din in-naħa mill-mod kif titkellem l-Oppożizzjoni!

Ftit ilu jiena kont hawnhekk qed nisma' lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Agius Decelis isemmi s-suċċessi li għamel dan il-Gvern fil-qasam tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità, settur li jiena wkoll ħdimt ħafna fih.

Fil-fatt nixtieq infakkar lill-Kap tal-Oppożizzjoni - għax forsi ma jiftakarx jew ma jafx - li minbarra li jiena mexxejt dan is-settur meta konna fil-Gvern, kont ukoll il-kelliema ewlenija dwar dan is-settur meta kont fl-Oppożizzjoni.

U jiena din biss ngħidlu, li Gvern Laburista mbotta lil dawn l-oqsma 'l quddiem u investa fihom filwaqt li l-Gvern Nazzjonalista kien jirċievi ħafna kritika mingħandi minħabba l-fatt li l-budget għal dawn l-oqsma kien inaqqsu sena wara l-oħra.

Għalhekk araw x'ipokresija meta l-Kap tal-Oppożizzjoni jiġi hawnhekk, jipponta subgħajh fil-konfront tal-Gvern u jakkużah li mhux qed jinvesti f'dan is-settur!

Fir-realtà l-Gvern investa bis-sħiħ f'dawn is-setturi, u kien Gvern Nazzjonalista li dejjem naqqas il-budgets tiegħu f'dawn l-oqsma bil-konsegwenza li ċaħħad lill-persuni b'diżabilità kif ukoll lill-familjari tagħhom mis-servizzi li tant kellhom bżonn.

Meta jrid, lill-Kap tal-Oppożizzjoni jiena nista' nurih line items meta fil-budgets tal-leġiżlaturi preċedenti kien jitnaqqas il-vot.

Imbagħad jekk il-Kap tal-Oppożizzjoni jrid li nitkellmu fuq fallimenti, jien ngħidlu li l-fallimenti saru fi żmien Gvern Nazzjonalista meta kellna Gvern skreditat, meta l-finanzi tal-pajjiż ma kienu fis-sod xejn u meta konna taħt l-excessive deficit procedure, kuntrarjament għal-lum meta qed nitkellmu fuq surplus ta' miljuni ta' ewro li qegħdin imorru fil-bwiet tan-nies.

Jekk imbagħad il-Kap tal-Oppożizzjoni jrid li nitkellmu fuq il-korruzzjoni, jien ngħidlu li kien dan il-Gvern li daħħal l-istrutturi u l-mekkaniżmu biex niġġieldu l-korruzzjoni filwaqt li neħħa l-preskrizzjoni fil-konfront ta' każijiet li jinvolvu lill-politiċi.

Issa, f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar Għawdex, dwar kif il-Baġit li ġie ppreżentat minn dan il-Gvern għamel bidla f'Għawdex kif ukoll dwar il-bidliet li se jkomplu jsiru f'din il-gżira.

Fil-fatt, minkejja li l-Baġit tħabbar biss ftit ġimgħat ilu, Għawdex diġà beda jgawdi minnu.

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn l-istatistika biex ninnotaw kemm Għawdex qed jinbidel għall-aħjar.

Fil-fatt jiena personalment inħoss li l-aktar statistika li hija importanti - u hawnhekk se nallaċċja ma' dak li kien qed jgħid il-Kap tal-Oppożizzjoni għax jidher li mhuwiex aġġornat biżżejjed - hija dik li ħarġet matul dawn l-aħħar ġranet minn National Statistics Office (NSO) dwar l-impjiegi u l-qgħad fil-gżejjer Maltin fejn bejn Diċembru tal-2017 u Diċembru tal-2018 il-qgħad naqas bi 42.5%.

Dan ifisser li kważi nofs il-persuni li kienu qegħdin ifittxu mpjieg f'Għawdex issa sabu mpjieg, qed jaħdmu, qed isostnu lilhom infushom, qed isostnu lill-familji tagħhom u qed jikkontribwixxu għat-tkabbir ekonomiku tal-gżira Għawdxija.

Sur President, f'Għawdex qed naraw ukoll bidla fil-kultura għax qed naraw anqas dipendenza fuq is-servizzi soċjali, u dan grazzi għall-miżuri li ħa dan il-Gvern, fosthom għaċ-childcare b'xejn għan-nisa li jridu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Qed naraw li f'Għawdex qed ikollna reġistrazzjoni ta' tkabbir ekonomiku bla preċedent, u fatturi ewlenin huma l-proġetti li qegħdin isiru - u li se nitkellem dwarhom aktar 'il quddiem - minħabba li dawn qegħdin joħolqu x-xogħol kif ukoll l-isplużjoni 'l fuq li kellna fil-qasam tat-turiżmu.

Matul l-2018 rajna li l-fenomenu tal-istaġjonalità li konna nbatu biha sena wara l-oħra spiċċa u ġie ineżistenti, u qed naraw li din it-trend se tibqa' tippersisti b'mod pożittiv ħafna anke fl-2019.

Irrid ngħid ukoll li fi żmien biss ftit xhur tal-2018 il-Gozo Channel ġarret 600 miljun passiġġier, li nofs miljun minnhom ġarrithom fl-aħħar ġranet tal-2018.

Dan ifisser li l-investiment li qegħdin nagħmlu fil-prodott Għawdxi qed ikun effettiv għax qed iħalli l-frott, u dan il-progress jista' jarah u jħossu kulħadd.

Però dan seta' jseħħ biss u jista' jseħħ biss jekk ikollna l-allokazzjoni finanzjarja meħtieġa.

Fih innifsu dan il-Baġit kien dikjarazzjoni ċara tal-impenn tal-Gvern favur l-iżvilupp ta' Għawdex u l-aspirazzjonijiet tal-Għawdxin.

Pereżempju, ma nixba' qatt ngħid li bejn il-Baġit preċedenti u dan l-aħħar Baġit kien hemm żieda fl-allokazzjoni finanzjarja ta' kważi 30%.

Fil-fatt, fuq medda ta' żewġ budgets rajna żieda sostanzjali ta' 40%, jiġifieri llum għandna allokazzjoni li hi 40% akbar biex ikunu jistgħu jiġu investiti b'risq Għawdex u l-Għawdxin.

Proprju sa mill-ewwel jiem ta' din is-sena l-Ministeru għal Għawdex beda bl-implimentazzjoni ta' wħud mill-miżuri li kienu msemmija fil-Baġit.

Dan huwa Gvern li jemmen fix-xogħol, u huwa fatt, anke skont l-istatistika stess, li l-ħidma li wettaq dan il-Gvern favur it-tkattir tax-xogħol qed tħalli l-frott.

Aħna, bħala Ministeru għal Għawdex, tajna prijorità lill-Gozo Employment Refund Scheme li ġiet imħabbra fil-Baġit għall-2018.

Din bdiet tiġi attwata u tant kienet suċċess li reġgħet ġiet imħabbra fil-Baġit li għadda.

Ta' min jgħid li permezz ta' din l-iskema għal kull impjieg ġdid li jinħoloq f'Għawdex b'kuntratt minimu ta' tliet snin, il-Ministeru għal Għawdex jirrifondi sa massimu ta' €6,000 tal-paga.

B'hekk apparti li nkunu qegħdin ninċentivaw it-tkattir tax-xogħol, inkunu qegħdin nippromwovu wkoll kondizzjonijiet aħjar għall-ħaddiema tagħna.

Għal din is-sena ġew ivvotati €1,400,000 għal dan il-għan.

Illum Għawdex għandu sfida enormi biex isib lill-ħaddiema, u allura huwa importanti li ngħinu lill-employers itejbu l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tagħhom għax mhux biss huwa importanti li toħloq l-impjiegi imma trid toffri wkoll kondizzjonijiet tajbin biex ikollok employment retention.

Kumbinazzjoni proprju għada se nniedu wkoll pakkett ta' inizjattivi ġodda għax f'dan il-Baġit ħarisna lejn il-bżonnijiet ta' diversi setturi, fosthom tal-istudenti, tal-ħaddiema u anke tal-pazjenti Għawdxin li jridu jaqsmu bejn iż-żewġ gżejjer, u allura dawn il-kategoriji ta' nies żgur li se jsibu dawn l-inizjattivi ta' fejda.

Hawn qed nirriferi b'mod partikolari għaż-żieda fit-travel reimbursement tal-pazjenti li jkollhom jivvjaġġaw bejn iż-żewġ gżejjer biex jieħdu l-kura tagħhom, li issa ġiet estiża wkoll għall-adult li jkun qed jakkumpanja lill-pazjent.

Ta' min jgħid ukoll li għall-ewwel darba se tibda tingħata allowance addizzjonali għall-akkomodazzjoni ta' dawk il-pazjenti li jagħmlu xi trattament f'Malta.

Għall-ewwel darba wkoll se tibda tingħata €1.50 kuljum lil dawk il-ħaddiema tal-gvern li jużaw trasport kollettiv.

Fil-fatt, preżentement hemm madwar 1,000 ħaddiema Għawdxin li jaħdmu fis-settur pubbliku u li allura se jkunu qegħdin jibbenefikaw minn din l-iskema.

Għall-ewwel darba wkoll ġiet introdotta l-Gozitan Work Subsidy Scheme lill-ħaddiema tal-privat għax s'issa din l-iskema kienet tapplika biss għall-ħaddiema fis-settur pubbliku.

Minn din il-miżura se jibbenefikaw 3,000 ħaddiem, u din tfisser għajnuna diretta li se tkun qed tammonta għal madwar €1,200,000.

Inbidel ukoll il-mekkaniżmu li permezz tiegħu kienet tingħata l-allowance lill-istudenti Għawdxin għax fejn qabel kienet din tingħata kull tliet xhur, issa fuq talba tagħhom stess - u minn hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex insellem lill-Gozo University Group (GUG) u lill-Kunsill Studenti Universitarji (KSU) - mill-1 ta' Jannar li għadda din bdiet tingħata kull xahar.

Proprju llum il-Ministru għall-Finanzi flimkien mas-Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali ħabbru l-housing subsidy li se jkunu qegħdin jibbenefikaw minnu l-istudenti Għawdxin.

Ma' dan irrid nabbina wkoll proġett li ħabbarna din il-ġimgħa u li fl-opinjoni tiegħi huwa sabiħ immens, il-proġett tal-hostel.

Hawnhekk irrid infakkar li jiena kont diġà ħabbart dan il-proġett fil-Baġit li għadda.

Però fil-frattemp ikkonkludejna l-kuntratt mal-Komunità Franġiskana biex nikru proprjetà għal dan il-għan.

Ta' min jiċċara li dan huwa investiment li qed jagħmel il-Gvern għax jista' jkun li fuq il-mezzi tax-xandir wieħed ingħata x'jifhem li hija l-Knisja li offriet din il-proprjetà.

Fil-verità l-Knisja kriet il-proprjetà lill-Gvern, jiġifieri l-Gvern se jkun qed iħallas għal din il-proprjetà, u se jkun qed jagħmel ukoll investiment infrastrutturali fiha.

It-tender għal dawn ix-xogħlijiet diġà nħareġ u permezz ta' dan l-investiment li se jsir se jkun hemm 33 kamra li 28 minnhom se jkunu għall-istudenti u l-ħamsa l-oħra se jkunu għall-qraba ta' pazjenti Għawdxin li jkunu hawn Malta rikoverati fl-isptar.

Ovvjament il-ħsieb hu li malli jiġi eżawrit il-proċess tat-tendering, ix-xogħlijiet jinbdew minnufih ħalli l-Għawdxin jibdew igawdu minn dan il-proġett malajr kemm jista' jkun.

Sur President, f'dawn il-ġranet ukoll ingħata bidu għall-proġett taċ-Ċentru Akkwatiku f'Għawdex, il-proġett tal-pixxina li issa ilna nisimgħu dwaru u nistennewh għal ħafna snin.

Ix-xogħol tal-iskavar beda u bħalissa qed jiġi mħejji t-tender biex tinbena l-pixxina.

Ta' min jgħid li dan il-proġett mhux biss se jkun ta' fejda għall-isportivi tagħna imma wkoll għal skopijiet ta' terapija u ta' programmi ta' ħajja aktar sana.

Dan apparti li f'dan l-istess ċentru akkwatiku se jkollna faċilitajiet li permezz tagħhom se nkunu nistgħu nippromwovu lil Għawdex ukoll bħala niċċa turistika.

Ingħata wkoll it-tender tal-proġett tat-taraġ ta' San Franġisk u nbeda x-xogħol fuqu.

Hawnhekk irrid infakkar li inizjalment il-binja ta' ħdejn it-taraġ ta' San Franġisk kienet intiża għal sala tal-wirjiet, però mbagħad jiena kont bdejt taħditiet mal-Viċi Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa l-Onor.

Chris Fearne u kkonvinċejtu biex din il-binja tibda sservi bħala ċentru tas-saħħa.

Fil-fatt nista' ngħid bi pjaċir li llum il-Ministru Chris Fearne jinsab entużjast daqsi fuq dan il-proġett.

Ta' min jgħid li l-kuntrattur li ħa x-xogħol diġà qed jagħmel ix-xogħol tiegħu fil-fabbrika, u matul il-ġranet li ġejjin mistenni jinbeda x-xogħol on site.

Marbuta ma' dan il-proġett ukoll hemm ukoll ir-riġenerazzjoni ta' Pjazza San Franġisk fejn il-permess diġà nħareġ, it-tender ġie konkluż u bħalissa jinsab għaddej il-perjodu li fih jista' jsir appell.

Issa hekk kif jiġi eżawrit dan il-proċess, inkunu nistgħu nibdew il-proġett tal-pjazza flimkien mal-proġett tar-retrofitting tal-Ministeru għal Għawdex, l-ewwel nett biex il-binja tal-Ministeru tiġi mmodernizzata u t-tieni nett biex isir a one-stop shop u b'hekk iċ-ċittadin jinqeda aħjar.

Dan ifisser li f'żona waħda partikolari se jkunu għaddejjin tliet proġetti fl-istess ħin, liema proġetti aħna qegħdin nallinjawhom ma' xulxin biex kemm jista' jkun noħolqu l-anqas inkonvenjent possibbli għall-pubbliku inġenerali.

Il-proġett li qed isir f'Għawdex għal dawk li huma toroq u pjazez ukoll huwa proġett ambizzjuż.

Ftit tal-ġimgħat ilu saret ħafna kritika minħabba li kien hemm xi ħadd illi ħaseb li Għawdex mhu se jkollu l-ebda sehem fl-investiment li qed jagħmel il-Gvern għat-toroq, però dan mhu veru xejn.

Fil-fatt, proprju ftit tal-ġranet ilu f'dan il-Parlament kelli l-opportunità li nwieġeb għal mistoqsija parlamentari li saritli f'dan ir-rigward fejn jiena għamilt lista sħiħa ta' 40 triq f'Għawdex, li ħafna minnhom inbeda x-xogħol fuqhom filwaqt li mbagħad hemm oħrajn li saħansitra huma lesti.

Apparti din il-lista ta' 40 triq hemm proġetti oħrajn ambizzjużi, fosthom il-proġett li qed isir fuq it-triq li min-Nadur tagħti għall-Imġarr, li huwa meqjus bħala proġett maġġuri.

Ta' min jgħid li fil-ġranet li ġejjin se jkun qed jiġi ppubblikat ukoll it-tender ta' Triq l-Imgħallem u Triq ta' Wara s-Sur, żewġ toroq importanti li jinsabu fir-Rabat, Għawdex.

Lestejna wkoll il-preparamenti għal Triq Marsalforn, li mir-Rabat tieħdok Marsalforn.

Jekk m'iniex sejra żball, fl-ewwel ġimgħa ta' Frar għandna stakeholders' meeting biex nisimgħu l-opinjoni tan-nies.

Partners magħna għandna lill-kunsilli lokali, li qed naħdmu magħhom b'mod tajjeb ħafna.

Biżżejjed ngħid li huma l-kunsilli lokali stess li qed jindikawlna x-xogħlijiet li jixtiequ li jingħataw prijorità.

Kif ġie mwiegħed fil-Manifest Elettorali wkoll, lestejna l-istudji għal triq alternattiva għall-Imġarr, u fil-fatt anke f'dan il-każ, dalwaqt jinbeda l-istakeholders' meeting dwar din it-triq.

Madankollu, Sur President, kif għedt diġà, aħna m'aħniex qed naħdmu biss fuq proġetti ta' toroq imma wkoll fuq proġett ta' pjazez.

Fil-fatt bħalissa qegħdin naħdmu fuq tliet pjazez, jiġifieri fuq Pjazza San Franġisk li semmejtha diġà, fuq il-Pjazza tax-Xewkija, li x-xogħol fuqha diġà nbeda u jinsab miexi b'ritmu tajjeb ħafna - hawnhekk irrid nagħmel parentesi u ngħid li fl-istess ħin li qed isir ix-xogħol fuq din il-pjazza, qed isir ukoll ix-xogħol fuq Triq il-Knisja, Triq il-Ħamrija u Triq Santa Eliżabetta, anke biex neliminaw il-problema tal-ilma - kif ukoll fuq Pjazza Santa Margerita.

It-tenders għax-xogħol fuq din il-pjazza kienu diġà nħarġu, imma minħabba li nqalgħet xi diffikultà fl-istess tenders, dawn kellhom jiġu kkanċellati biex issa jerġgħu joħorġu mill-ġdid.

Għandna wkoll il-masterplans għall-bajjiet tax-Xlendi u ta' Marsalforn.

Ta' min jgħid li fost affarijiet oħrajn, fil-kontest tax-Xlendi hemm ir-riġenerazzjoni tal-parkeġġ fejn permezz ta' dan il-proċess se nżidu l-parkeġġ b'60%.

Il-permessi diġà nħarġu, u dalwaqt se jinbdew ix-xogħlijiet fuq il-boathouses.

Ġibna anke fondi Ewropej biex ikollna faċilitajiet għas-sajjieda.

Rigward Marsalforn irrid ngħid li ġie ppubblikat it-tender biex il-promenade jiġi riġenerat u ġew ippubblikati żewġ tenders relatati mal-istudji tal-breakwater.

Hawnhekk irrid nagħmel enfasi partikolari għall-fatt li ġew ippubblikati żewġ tenders relatati mal-istudji tal-breakwater, u qed nagħmel din l-enfasi għax f'xi gazzetta qrajt li mhux żewġ tenders ġew ippubblikati imma wieħed.

Ġew ippubblikati żewġ tenders, u l-unika ħaġa li jidher li kien hemm kien il-fatt li f'tender minnhom, dak tal-geotechnical studies, ġiet aċċennata l-ħtieġa li jiżdiedu xi locations fejn għandhom isiru l-perforations biex ikunu jistgħu jsiru t-testijiet neċessarji.

Ta' min ifakkar li l-proġett tal-breakwater f'Marsalforn huwa wegħda elettorali oħra li hija msemmija fil-Manifest Elettorali.

Fil-passat saru diversi studji f'dan ir-rigward, imma ma nstabet l-ebda soluzzjoni li tindirizza l-bżonnijiet li hemm f'Marsalforn minn dan il-lat.

Issa llum għandna quddiemna żewġ options, u mbagħad ovvjament aħna se nimxu skont dak li joħroġ mill-eżitu tal-istudji.

Jiena kont ċara daqs il-kristall sa mill-bidu nett fuq din il-ħaġa, u min qed jipprova jdawwar dak li għedt jiena qed ikun ta' disservizz għan-nies li għandhom bżonn dan il-breakwater.

Sinjura President, irrid ngħid ukoll li mhux veru fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista tlesta xi proġett relatat mal-breakwater.

Fil-fatt l-unika proposta li kien hemm żgur li ma kenitx għal submerged breakwater għax dan il-breakwater kien żewġ metri u nofs 'il fuq mill-ilma!

Żewġ metri u nofs fihom kważi sular, u għalhekk immaġinaw li kieku wieħed imur Marsalforn biex mingħalih igawdi l-veduta tal-baħar u mbagħad isib ħajt ta' żewġ metri u nofs ma' wiċċu!

Fl-opinjoni tiegħi din lanqas biss jixirqilha tissejjaħ "proposta", u għalhekk naturalment wieħed irid jimxi lejn options oħrajn.

Mhu veru xejn lanqas li aħna qed nippjanaw xi yacht marina f'Marsalforn.

Jekk niftakar sew, l-unika darba li ssemmiet yacht marina, din kienet kien issemmiet mill-Eks Ministru Austin Gatt fi żmien Gvern Nazzjonalista, u għal dawk il-pjanti fabbrikati li qegħdin jiġru, jiena onestament ma naqbilx li qed isir … Diskussjonijiet nistgħu nagħmlu kemm irridu, però min-naħa l-oħra jiena ma naqbel xejn li jkun hemm dawn il-polemiċi u dan l-allarm żejjed għax, kif għedt diġà, b'hekk ikun qed isir disservizz kemm lejn dan il-proġett kif ukoll lejn min għandu bżonn dan il-proġett.

Punt ieħor li rrid nagħmel huwa li aħna ġibna fondi Ewropej anke għall-proġett ta' riorganizzazzjoni tal-Port tal-Imġarr, u x-xogħol mistenni li jibda matul is-sajf li ġej.

Ta' min iżid jgħid li flimkien ma' dan il-proġett aħna akkwistajna fondi oħrajn biex ikollna a dry standing area kif ukoll faċilitajiet oħrajn għall-karrijiet tas-sajjieda.

B'hekk is-sajjieda jkunu moqdija aħjar filwaqt li l-ambjent tal-gżira Għawdxija jkun aktar organizzat u attraenti.

Għandna wkoll proġett sabiħ maħsub għall-Imġarr water pumping station.

Din hija binja storika, u allura aħna ħassejna li kellna nirrestawrawha u nutilizzawha bħala dwana ġdida biex b'hekk tkun tista' taqdi wieħed mill-għanijiet tal-Port tal-Imġarr.

Ta' min isemmi anke l-proġett tal-park and ride, li huwa parti mid-decarbonization strategy li bdejna nwettqu biex innaqqsu l-konġestjoni tat-traffiku mit-toroq tagħna bir-riżultat li jkollna arja aktar nadifa.

Dan huwa proġett interessanti u ambizzjuż ħafna li diġà ħarġu t-tenders għalih, u x-xogħol fuq is-sit mistenni jibda matul il-ġranet li ġejjin.

Aħna qegħdin nabbinaw dan il-proġett mal-proġett tat-tunnel bejn Malta u Għawdex għax dan se jsir proprju ftit lil hinn mill-bokka tat-tunnel u allura aħna se nkunu qegħdin nabbinaw dawn iż-żewġ proġetti flimkien.

Inbeda wkoll il-proġett tal-housing li se jsir f'Taċ-Ċawla, ir-Rabat.

Fi żmien il-Baġit jiena diġà semmejt li se jkollna binja ġdida ta' appartamenti li se tkun eco-friendly u fully accessible.

L-applikazzjoni mal-Planning Authority ġiet ipproċessata, il-permess inħareġ, u matul il-ġranet li ġejjin mistenni joħroġ it-tender relattiv għall-kostruzzjoni u sussegwentement imbagħad anke għall-finishings.

Sinjura President, għandna diversi proġetti oħrajn b'fondi Ewropej li jinsabu mexjin b'ritmu mgħaġġel, fosthom il-hub tal-eks Malta Dairy Products; jekk wieħed jgħaddi mit-triq tal-Imġarr hemmhekk ikun jista' jara l-bini tiela'.

Ta' min isemmi wkoll ix-xogħol ta' restawr fil-mitħna tax-Xewkija kif ukoll ix-xogħol fuq l-Ulysses Grove, ġnien li minbarra li se jkollu faċilitajiet sportivi, għandu jagħti wkoll nifs frisk lil kull min jgħaddi minn hemmhekk, anke għax f'dan il-ġnien se jsir eżerċizzju ta' afforestazzjoni.

Ġaladarba qed insemmi s-siġar, ta' min jgħid li ftit tal-ġranet ilu kelli l-opportunità li ninawgura l-Ġnien ta' Isopu fin-Nadur, li fih ħawwilna madwar 4,000 siġra.

Bħalissa qed titlesta wkoll l-ewwel fażi tal-proġett ta' restawr tal-Fanal tal-Ġordan filwaqt li qegħdin naraw ukoll il-binja tal-Mużew ta' Għawdex, li tinsab tielgħa ġmielha.

Fil-fatt dan il-proġett tal-aħħar jinsab miexi kif kien mistenni, u allura nistgħu ngħidu li qiegħed on track.Tressqu quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar anke applikazzjonijiet dwar il-bini l-ġdid tal-qorti u dwar l-SME park ġewwa x-Xewkija.

Ta' min jgħid li dawn iż-żewġ proġetti wkoll jinsabu fil-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista li ħareġ qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Ħerġin ukoll żewġ tenders għall-geotechnical studies tas-siti rispettivi.

Sfida oħra li għandna hija dik li tirrigwarda l-aċċessibbiltà, sfida li bħalissa hija topika ħafna għax hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar permanent link.

Illum il-kwestjoni mhijiex dwar jekk post huwiex se jkun aċċessibbli jew le għax tali deċiżjoni tkun diġà ttieħdet.

Madankollu, sakemm isir it-tunnel irridu naraw x'hemm bżonn isir biex insaħħu l-aċċessibbiltà.

Fil-fatt il-Gozo Channel diġà ħarġet tender għall-e-ticketing system, liema tender qed tiġi pproċessata u se tkun qed tippermetti lil dak li jkun li jakkwista l-biljetti online, anke permezz ta' mobile app.

Sar ukoll human resources audit biex ikollna struttura aktar b'saħħitha u jkollna customer-oriented dynamics.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll il-proċess tal-ISO certification, li jinsab għaddej ġmielu wkoll, kif ukoll l-andament fil-proċess tal-fast ferry, li sfortunatament sakemm ikunu għaddejjin il-kawżi l-qorti, irid jistenna ftit ieħor.

Sinjura President, il-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi kważi għadda, però ma nistax ma nitkellimx fil-qosor dwar il-possibbiltà tar-raba' vapur.

Il-Gozo Channel topera f'kontest ta' kuntratt li għandha u li jistipula biss tliet vapuri.

Dan ifisser li biex ikun hemm ir-raba' vapur trid issir diskussjoni u jrid jerġa' jiġi nnegozjat il-kuntratt viġenti.

Apparti minn hekk, din il-proposta toffri sfida oħra wkoll għax dan mhux la kemm taqbad u tagħżel vapur imma trid tara li l-vapur li tagħżel ikun jista' jidħol fil-port, jittrakka u jagħmel użu mill-faċilitajiet eżistenti.

Fil-fatt, fil-passat li ġara fir-rigward tal-Gozo Channel kien li l-ewwel xtrajna l-vapuri u mbagħad għamilna l-portijiet addattati għal dawk il-vapuri minflok bil-kontra.

Dan ifisser li jekk se naslu f'punt li rridu nibdlu l-flotta, irridu nibdew nippreparaw ukoll biex inbiddlu l-fiżjonomija tal-port.

Għalhekk min jaħseb li r-raba' vapur se jiġi billi sempliċement infaqqgħu subgħajna, jien ngħidlu li dan assolutament mhuwiex il-każ!

Irrid ngħid ukoll li dak li smajna rigward ir-raba' vapur, jiġifieri li l-Ministru għall-Finanzi ma taniex il-flus, mhu minnu xejn, anzi din hija ereżija kbira, anke għaliex minħabba kwestjonijiet ta' state aid il-Ministeru għall-Finanzi ma jistax jagħti l-flus direttament lill-Gozo Channel biex din tkun tista' tiffinanzja r-raba' vapur hi.

Jekk jinġab ir-raba' vapur, dan irid jiġi ffinanzjat mir-riżorsi tal-Gozo Channel stess, u allura min qed jikteb dawn l-affarijiet qed juri kemm ma jafx x'inhu jgħid u x'inhu jagħmel.

Dwar il-heliport, jiena u l-Ministru għat-Turiżmu diġà ħabbarna li dan huwa proġett li qegħdin naħdmu fuqu.

Fil-fatt bħalissa għaddej studju, li se jiġi konkluż għall-aħħar ta' Marzu, bil-għan li mbagħad ikollna helicopter bi skeda li tkun tista' tgħaqqad liż-żewġ gżejjer.

Niġi issa biex nitkellem fuq il-qasam soċjali.

Nibda biex ngħid li x-xogħol strutturali ta' Dar San Ġużepp tlesta u l-ġimgħa d-dieħla se jissoktaw it-taħditiet mal-Kurja dwar id-dar tal-anzjani fin-Nadur.

Ftit ilu ftaħna night shelter fix-Xagħra, ftaħna wkoll Casa Amalia, u matul is-sena 2019 irrivedejna u rriformajna l-meals on wheels, ħriġna t-tenders għall-carers, għamilna riforma fis-servizz tal-inkontinenza kif ukoll daħħalna servizzi ġodda fil-komunità.

Hawn ta' min iżid jgħid ukoll li għandna l-ħsieb li minn hawn u ftit tal-ġranet oħra nintroduċu s-servizz tal-podjatrija fil-komunità.

Interessanti nirrimarka li s-servizzi residenzjali u dawk ta' respite saru parti mis-servizzi li jingħataw mill-Ministeru għal Għawdex, u dan filwaqt li komplejna nsaħħu ċ-ċentri tal-anzjanità attiva.

Waqqafna wkoll is-servizz tal-home assist bil-għan li nsostnu lill-anzjani tagħna li jgħixu fil-komunità.

Għar-rigward tal-qasam tad-diżabilità rrid ngħid li l-Ministeru għal Għawdex, flimkien mas-Segretarjat Parlamentari, komplejna naħdmu fuq l-Għajnsielem learning hub.

Għamilna wkoll upgrade sostanzjali fid-day centre ta' Santa Marta u għamilna diversi taħdidiet u proġetti biex il-persuni b'diżabilità jkollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Sinjura President, f'dan il-Baġit stajna naraw żieda sostanzjali wkoll fl-allokazzjoni finanzjarja ta' Eko Għawdex, anke permezz tat-€8.5 miljuni f'fondi ġodda Ewropej li rnexxielna nakkwistaw.

Irrid ngħid li permezz ta' dawn il-fondi se nkunu qegħdin nirrijabilitaw 11-il wied ġewwa Għawdex, u dan flimkien mal-infrastruttura li hi meħtieġa sabiex ikollna widien aktar aċċessibbli li jkunu jistgħu jitgawdew mill-pubbliku filwaqt li tiġi ppriżervata u kkonservata l-flora lokali u jkollna programm ta' water management.

Ta' min jirrimarka li flimkien ma' dan il-proġett għandna wkoll proġett ieħor fejn se jiġu restawrati 30 kilometru ta' ħitan tas-sejjieħ.

Dan apparti d-diversi proġetti li saru minn fondi Ewropej, fosthom il-consume-less project, l-introduzzjoni tal-ismart bins kif ukoll id-diversi ħitan tas-sejjieħ li nbnew u li se jkomplu jinbnew matul ix-xhur li ġejjin.

Fil-Baġit li għadda l-fond allokat għall-agrikoltura u s-sajd f'Għawdex żdied b'mod sostanzjali wkoll għax żdied ħames darbiet aktar.

Aħna nemmnu li dawn huma setturi li għandhom potenzjal, però f'Għawdex għandna sfidi kbar f'dan ir-rigward u allura nidejna skema li tassisti lill-bdiewa fir-restawr tal-ġwiebi u l-bjar ħalli b'hekk iservu ta' għajnuna anke fil-ġbir tal-ilma.

Fil-fatt jiena, il-Ministru Joe Mizzi u l-Korporazzjoni Enemalta ħdimna qatigħ biex permezz tal-istrutturi tal-Ministeru għal Għawdex is-servizz tan-new water ikun jista' jingħata f'Għawdex ukoll tant li waqqafna saħansitra uffiċċju apposta biex wieħed ikun jista' jikseb l-informazzjoni neċessarja anke biex japplika.

Sinjura President, il-farm esperimentali tax-Xewkija wkoll huwa intiż li jiġbor fih is-servizzi kollha relatati mal-biedja, u allura aħna qegħdin inħarsu wkoll lejn proġett ġdid ta' laboratorju li se jsir minn fondi Ewropej biex inkunu nistgħu noffru diversi servizzi kif ukoll assistenza lis-settur tal-biedja.

Rigward is-sajd diġà semmejt il-fondi Ewropej li ksibna, u issa li jmiss huwa li nimxu 'l quddiem tant li proprju f'dawn il-ġranet mistennija jinbdew ix-xogħlijiet.

Ta' min jgħid li fl-2018 l-Animal Welfare Section ta' Għawdex assistiet 'il fuq minn 500 talba għall-għajnuna, min-naħa tagħna investejna f'ambulanza u fi strutturi ġodda, u matul il-ġranet li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru n-neutering campaign, li se tkun qed tiġi ffinanzjata mill-Ministeru għal Għawdex flimkien mal-NGOs.

Qegħdin naraw ukoll li nerġgħu nniedu l-pet-friendly holidays għax sfortunatament matul il-vaganzi qed ninnotaw inċidenza ta' abbandun ta' annimali.

Se nkomplu naħdmu wkoll fuq il-programm kulturali li għandna għal matul is-sena kollha.

Għax-xahar ta' Frar għandna żewġ inizjattivi importanti ħafna.

Waħda minnhom hija relatata ma' San Valentinu fejn għandna programm fuq ġimagħtejn li se jkun sabiħ ħafna u li bih se nkunu qegħdin nolqtu l-gosti ta' kulħadd, saħansitra l-gosti ta' dawk il-koppji ta' orjentazzjoni differenti għax se jkun hemm ukoll element ta' diversità biex b'hekk San Valentinu jkun jista' jitgawda minn kulħadd verament.

Għalhekk inħeġġeġ lin-nies biex jattendu għall-attivitajiet li se jkunu mifruxa matul dawn il-ġimagħtejn.

Imbagħad ovvjament ftit wara jasal il-Karnival, fejn hawnhekk aħna għamilna stedina lill-artisti lokali biex jersqu 'l quddiem u jipproponu xi attivitajiet li jixtiequ jagħmlu.

Fil-fatt nidejna tliet skemi għal attivitajiet kulturali, u l-interess kien qawwi ħafna.

Naturalment dan ifisser li mhux biss għandna talent - u matul il-weekend li għadda wrejna kemm aħna l-Għawdxin għandna talent għaliex X-Factor Malta rebħitu kantanta Għawdxija, li nixtieq nerġa' nifirħilha minn hawnhekk - u li qed nagħmlu minn kollox biex nagħtu pjattaforma lit-talent lokali, iżda wkoll li qed intejbu l-prodott turistiku, u r-riżultat qegħdin narawh għaliex ħafna nies, speċjalment il-Maltin, qegħdin jiġu jqattgħu ħin ta' kwalità ġewwa Għawdex u fl-istess ħin qegħdin jikkontribwixxu wkoll għat-tkabbir ekonomiku ta' Għawdex.

Il-ħin jidher li skadieli, però dan l-intervent servieni ta' opportunità biex almenu nagħti ftit update dwar dak kollu li qed isir f'Għawdex.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, li kieku m'iniex midħla tan-nies u tal-problemi tagħhom u kont nisma' biss lill-Membri tal-Gvern idoqqu dejjem l-istess diska u kantaliena ta' suċċess wara l-ieħor fil-qasam soċjali u anke f'oqsma oħra, kieku aħna l-Membri ta' din in-naħa tal-Kamra konna nidhru negattivi u konna nidhru li qed nesaġeraw u nallarmaw lill-poplu għall-iskopijiet ta' moħħna, imma kif se nispjega aktar 'il quddiem, dan mhuwiex il-każ.

Se nipprova nkun konċiż kemm jista' jkun, imma ma nistax ma nitkellimx fuq min għaddej minn ċerti sfidi u minn ċerta tbatija f'dan il-pajjiż.

Sfortunatament is-sitwazzjoni fid-djar ġol-bliet u l-irħula tagħna tirrifletti d-disfatta tas-settur soċjali għax filwaqt li fil-pajjiż hawn il-ġid, aktar ma jgħaddi ż-żmien il-faqar hemm barra aktar qiegħed jgħolli rasu, u ovvjament mal-faqar tikber ukoll it-tbatija.

Meta nara dan il-kuntrast, jien nistaqsi: X'inhu sejjer ħażin?

L-ewwel nett, kif se nsemmi aktar tard, dan il-Gvern ma ħadimx bi pjan fil-qasam soċjali, u allura hemm bżonn urġenti li jsir pjan.

Jeħtieġ li nkunu nafu wkoll x'qed iwassal biex persuna tisfa fil-faqar.

Jien ma nafx jekk l-Awtorità tad-Djar tanalizzax, anke mill-iskemi li joħroġ il-Gvern, għax hawn irrid ngħid ukoll li meta l-Gvern preżenti kien fl-Oppożizzjoni tgħidx kemm kien imaqdar l-iskemi li kien joħroġ il-Gvern Nazzjonalista f'dan il-qasam, imma llum li jinsab fil-gvern qed jikkopja dawn l-iskemi u jippreżentahom - fil-fatt, waħda minnhom ippreżentaha l-ġimgħa l-oħra stess - daqslikieku skopra l-Amerka!

Ta' min ifakkar li l-iskema li ppreżenta s-Segretarju Parlamentari l-ġimgħa li għaddiet kienet ġiet introdotta fl-2011 mill-Ministru ta' dak iż-żmien Dolores Cristina u mis-Segretarju Parlamentari ta' dak iż-żmien l-Onor.

Din l-iskema kienet twaqqfet meta l-Gvern Laburista ħa l-poter f'idejh bejn l-2013 u l-2014, imma issa reġa' fetaħha.

L-istess għamlu fil-każ ta' l-iskema Kiri, u dan meta huma kienu tant imaqdruha waqt li kienu fl-Oppożizzjoni!

Dan huwa verament każ illi min imaqdar irid jixtri!

Bil-permess tal-Kamra fl-aħħar tad-diskors tiegħi nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu intitolat "Regenerating housing estates" biex nuri li l-iskema li ppreżenta l-kollega u ħabib tiegħi s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes il-ġimgħa l-oħra hija l-istess skema li kien ħareġ Gvern Nazzjonalista fl-2011.

Jien, li nieħu gost naqra d-diskorsi li saru xi ftit żmien ilu f'dan il-Parlament dwar l-Awtorità tad-Djar, qrajt wieħed mid-diskorsi li kien għamel l-Onor.

Roderick Galdes dak iż-żmien fejn kien proprju qed imaqdar dak li ppreżenta hu l-ġimgħa li għaddiet!

Tafu x'inhi d-differenza bejn l-iskema li ġiet ippreżentata minn Gvern Nazzjonalista fl-2011 u l-iskema li ġiet ippreżentata l-ġimgħa li għaddiet?

Li dak iż-żmien, minkejja li l-pajjiż ma kellux surplus, il-budget għal din l-iskema ma kienx ta' €150,000 fis-sena imma kien ta' €675,000 fis-sena, u l-kunsilli lokali ma kenux ingħataw €15,000 kull wieħed imma kienu jingħataw €75,000!

Meta kien fl-Oppożizzjoni, dan il-Gvern tant kien ikkritika l-iskemi tal-housing li kien daħħal il-Gvern Nazzjonalista li hekk kif ħa l-poter f'idejh hu, waqqafhom, però issa reġa' daħħalhom!

Illum nisimgħu ħafna bis-slogan "L-Aqwa Żmien", imma jien aktar insejjaħ sitwazzjoni bħal din "Ipokresija fl-Aqwa Żmien"!

Madankollu l-Gvern jippreżenta ruħu bħala dak il-Gvern li qed jaħdem.

F'ċerti setturi l-Gvern qiegħed jaħdem verament, u jien nixtieq nifraħlu minn hawnhekk għall-ħidma tiegħu f'ċerti setturi għax bħala Malti nħossni kburi bid-diversi inizjattivi li jsiru minn naħa tal-Gvern, però jiddispjaċini li ma nistax ngħid l-istess għall-qasam soċjali, u hija ipokresija li l-Gvern jipproġetta lilu nnifsu daqslikieku skopra l-Amerka fuq ċerti skemi li qed joħroġ meta jaf li dan mhuwiex il-każ.

Sinjura President, smajt lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes jargumenta fuq wieħed mill-programmi tal-One TV - fil-fatt xtaqt li llum jinsab preżenti għal dan id-dibattitu, imma sfortunatament mhuwiex preżenti - li f'25 sena ta' Gvern Nazzjonalista qatt ma rajna skemi bħal dawn jew inkella li l-Gvern Laburista qed jieħu ħsieb iż-żamma u l-manutenzjoni tal-housing estates mentri l-Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn minn dan kollu.

Roderick Galdes nixtieq nifraħlu minn hawnhekk għax donnu llum qed jaqra l-letteratura hekk imsejħa neuro-linguistic programming (NLP), li permezz tagħha titgħallem tkun motivat u pożittiv!

Fil-fatt meta qed nisma' d-diskorsi tal-Onor.

Roderick Galdes illum qed niftakar fl-istatement "mid-dlam għad-dawl" għax daqskemm kien negattiv meta l-Partit Laburista kien fl-Oppożizzjoni, daqstant ieħor sar pożittiv minn meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern, jiġifieri mill-2013 'l hawn!

Nerġa' ngħid li jien qrajt kważi d-diskorsi kollha li saru f'dan il-Parlament matul iż-żmien dwar l-Awtorità tad-Djar, l-akkomodazzjoni soċjali u l-qasam soċjali kollu kemm hu, kemm id-diskorsi li saru minn Membri li llum qegħdin fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni kif ukoll id-diskorsi li saru minn Membri li llum qegħdin fuq in-naħa tal-Gvern, u allura naf li, pereżempju, l-Onor.

Roderick Galdes kien jagħmel kritika saħansitra jekk jibgħat email lill-Awtorità tad-Djar u l-impjegati ta' din l-Awtorità ma jirrispondux din l-email fil-ħin.

Biex inkun fair, mhux hu biss kien jagħmel kritika fuq dawn l-affarijiet żgħar, li forsi għalih kienu jidhru kbar, imma anke diversi esponenti oħra tal-Partit Laburista.

Jien kemm-il darba tiġrili wkoll li nibgħat email lill-Awtorità tad-Djar u wara ġimgħa nkun għadni ma ħadt l-ebda risposta, imma xorta waħda nfaħħar lill-ħaddiema ta' din l-Awtorità għax naf li jkunu mħabbtin u li l-caseload hu dak li hu.

Ta' min jgħid ukoll li mbagħad f'dan l-istess programm l-Onor.

Roderick Galdes ipprova jiġġustifika lilu u lil sħabu billi qal li anke l-Parlament il-ġdid li qegħdin fih aħna llum dam erba' snin biex inbena!

Roderick Galdes ngħidlu li issa l-Gvern Laburista ilu sitt snin fil-poter u matul dan iż-żmien lanqas inbena unit wieħed tal-housing!

Sinjura President, hemm ħafna x'wieħed jistaqsi dwar din l-iskema li reġa' daħħal il-Gvern Laburista.

Pereżempju, fuq liema kriterju jintgħażlu l-kunsilli lokali biex jingħataw il-fondi?

Jien għalhekk fil-bidu tad-diskors tiegħi semmejt il-ħtieġa li naħdmu bi pjan u li naraw eżattament x'qed jiġri min-nies ta' kull kategorija, miż-żgħir sal-kbir.

Imma f'dan l-istess programm fuq l-istazzjon "One" jinqabdu kif jaħdmu huma!

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax pereżempju, kien hemm sindku ta' kunsill lokali b'maġġoranza Laburista li qal li huma llum jinsabu mexjin tajjeb ħafna għax iċempillu l-Ministru stess biex jistaqsih liema toroq għandhom isiru.

Hawnhekk jien nistaqsi lill-Ministru jekk iċempilx lis-sindki kollha ta' Malta u Għawdex biex jara liema toroq għandhom isiru jew inkella jċempilx lis-sindki ta' dawk il-kunsilli lokali li għandhom maġġoranza Laburista biss.

Għax, pereżempju, aħna fil-Mosta ilna żmien nilmentaw minn ċerti toroq li ilhom ħafna ma jsiru, u qatt ħadd ma ċemplilna biex jistaqsina liema toroq għandhom isiru!

Anzi meta jien kont sindku tal-Mosta ħadt l-inizjattiva li nistieden lil diversi esponenti min-naħa tal-Gvern, fosthom lis-Segretarju Parlamentari ta' dak iż-żmien, għax ħassejt li huwa fl-interess tagħhom stess li nurihom x'kien qed jagħmel il-Kunsill Lokali tal-Mosta.

Dan meta fiż-żmien li kont sindku jien, il-Gvern kien jaħdem b'mod fejn kien jiġi l-Ministru biex jagħmel press conference fir-raħal tiegħek - f'każ minnhom fi Ġnien l-Għarusa tal-Mosta, u dan ma kienx xi każ iżolat imma kien hemm każijiet oħrajn simili - jistieden lill-minority leader u lill-erbgħa ta' madwaru filwaqt li lis-sindku jħalluh barra tant li s-sindku jsir jaf b'din il-press conference biss waqt l-aħbarijiet!

Fil-fatt jien għalhekk għedt li minn programmi bħal dawn huma jinqabdu kif jaħdmu!

Dan is-sindku f'dan l-istess programm qal ċar u tond li "tħossok taħdem komdu".

Dażgur li tħossok taħdem komdu meta jkollok lill-Ministru jaġevolak u meta jkollok lill-Ministru miexi id f'id miegħek!

Wara kollox hekk għandu jkun, però, Onor. Ministru, huwa importanti li dan il-commitment iżżommu ma' kulħadd għax meta tlissen l-istatement "Malta tagħna lkoll" ma għandekx tlissnu biex sempliċement tkun lissintu imma trid turi bil-prattika li temmen fih!

Malta ma għandhiex sindku wieħed, u allura kull sindku li għandna f'Malta u Għawdex għandu jingħata l-istess trattament li qed jingħata dan is-sindku tal-Kunsill Lokali ta' Marsaskala, fejn allura jċemplilhom il-Ministru u jistaqsihom liema toroq iridu jagħmlu!

Illum il-ġurnata s-sindki lanqas biss għadhom jistgħu jċemplu lid-direttur tal-wardens u jgħidulu li, pereżempju, japprezzaw jekk ikun hemm il-preżenza tal-wardens fil-ħinijiet u l-ġranet li jarma l-monti.

Jiġifieri llum prattikament is-sindku ġie qiegħed hemm kważi għalxejn, ġie qisu bħal dik il-persuna li jkun hemm fil-customer care li twassal l-ilmenti!

Hija ħasra u hija mentalità bażwija li naqdu lil dak li jkun biss għall-voti, sempliċement għaliex f'dik il-lokalità għandek sindku Laburista jew viċiversa.

(Interruzzjonijiet) Onor. Byron Camilleri, isiru meta jsiru stejjer bħal dawn jien nikkundannahom, u inti taf li jien nikkundannahom!

Però aħna ħlifna fuq il-Kurċifiss li nkunu qaddejja taċ-ċittadini, ikunu min ikunu dawn iċ-ċittadini, sew jekk inhuma ħomor, sew jekk inhuma blu, sew jekk inhuma oranġjo, sew jekk inhuma ħodor!

Intom tafu li din hija mġiba dijabolika, u tajjeb li kultant infakkru lill-Membri ta' dan il-Gvern li l-assi huma tal-poplu!

L-assi huma mislufin lill-Gvern biex dan jagħmel bihom dak li huwa ta' ġid għall-poplu u dak li gvernijiet Nazzjonalisti kienu jsejħulu bħala "ġid komuni".

L-assi tal-Gvern mhumiex qegħdin hemm biex nagħtuhom lil min nafu bir-ribass, u l-poplu takom il-mandat biex tmexxu bl-akbar għaqal, b'kawtela u b'serjetà!

Għalhekk bla dubju ta' xejn dak is-sindku li jċempel kontinwament lid-dipartiment u jibqa' ma jinqediex jinħaraq meta jisma' lil sindku ieħor jgħid fuq it-televiżjoni b'wiċċu minn quddiem li lilu jċempillu l-Ministru u jistaqsih personalment liema toroq jixtieq li jsiru!

Imma issa ħalli nerġa' ndawwar id-diskors fuq l-Awtorità tad-Djar għax wara kollox dan nixtieq li jkun il-punt prinċipali tiegħi fin-nofs siegħa li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi.

Minn mindu twaqqfet l-Awtorità tad-Djar, din minn dejjem kellha rwol importanti fis-soċjetà għax din l-Awtorità tmiss il-punt fundamentali tal-familji fqar li jeħtieġu djar xierqa u ambjent aħjar biex ikunu jistgħu jrabbu lil uliedhom f'ambjent san.

Meta wieħed iħares lejn kif żviluppa l-qasam tad-djar f'pajjiżna mill-ewwel jirrealizza l-qabża fil-kwalità tul il-medda tas-snin.

Dan huwa xhieda tal-fatt li gvernijiet differenti għarfu l-ħtieġa li jgħinu lill-familji tagħna biex mhux biss isiru sidien ta' djarhom imma wkoll biex jabitaw fi djar li jkollhom il-faċilitajiet neċessarji.

Għalhekk grazzi għall-gvernijiet li kellna, inkluż għall-gvernijiet Nazzjonalisti, illum il-ġurnata 80% tal-Maltin u l-Għawdxin huma sidien ta' djarhom għax ovvjament dawn ma sarux sidien ta' djarhom mill-2013 'l hawn!

Qed ngħid dan għax hemm min qed jipprova jagħti l-impressjoni li x-xemx telgħet fuq pajjiżna fl-2013, u għalhekk dan huwa konċett li tajjeb nibqgħu nfakkruh lill-poplu tagħna.

Madankollu jien irrid niffoka fuq dawk l-20% li mhumiex sidien ta' djarhom u li jammontaw għal madwar 100,000, għax fost dawn hemm nies foqra, nies vulnerabbli, nies li ma jaffordjawx jixtru dar u nies li tant ikunu f'sitwazzjoni prekarja li minkejja l-iskemi li toħroġ l-Awtorità tad-Djar minn żmien għal żmien, huma xorta waħda ma jkunux jistgħu jibbenefikaw minn dawn l-iskemi.

Għalhekk id-dmir tal-Awtorità tad-Djar mhuwiex biss li jkollha housing stock biex jindirizza l-isfidi soċjali - issa dan apparti l-fatt li, kif għedt diġà, kemm ilu fil-gvern il-Partit Laburista għadu lanqas sar unit wieħed tal-akkomodazzjoni soċjali - imma wkoll li jassigura li dawn il-familji qed jgħixu f'ambjent li jispira ċertu sense of wellbeing u mhux telqa kbira.

Sfortunatament imbagħad ħafna drabi hemm min jitfa' l-ballun lejhom stess u jpinġi lil dawn in-nies bħala nies li mhumiex kapaċi jieħdu ħsieb tagħhom infushom.

Dawn huma affarijiet li smajniehom, tafux!

Hawn irrid nagħmilha ċara li ċ-ċittadin huwa fir-responsabbiltà tal-gvern.

Ir-ruħ soċjali li kellhom il-gvernijiet Nazzjonalisti kienet hemm bil-kredenzjali kollha, u l-Awtorità tad-Djar kellha l-kredenzjali tagħha wkoll f'dawk iż-żminijiet.

U mela jiġi s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes jgħid li f'25 sena ta' Gvern Nazzjonalista ma sar assolutament xejn f'dan il-qasam?!

(Interruzzjonijiet) Ovvjament il-Membri tal-Gvern mhumiex qed jaqblu miegħi hawnhekk u qed jipprovaw idawru kollox kif jaqbel lilhom, imma min qed isegwina kapaċi jagħmel il-ġudizzju waħdu!

Sinjura President, jiena qbadt rendikont at random ta' dak li sar mill-Awtorità tad-Djar fl-2010, pereżempju.

Issa forsi wieħed jista' jistaqsini: Għaliex għażilt proprju l-2010?

Għax f'dik is-sena l-Awtorità tad-Djar ħadmet aktar mis-snin ta' qabel?

Le, xejn minn dan.

Jien m'għażiltx l-Estimi Finanzjarji li saru lejlet l-elezzjoni ġenerali, jiġifieri dawk tal-2012, għaliex hemmhekk wieħed jista' jargumenta li għażilt dik is-sena minħabba li kienet waslet l-elezzjoni ġenerali u allura l-Gvern Nazzjonalista beda jroxx il-bżar!

Ta' min jgħid li fl-2010 fost l-oħrajn ġew allokati 36 post taħt avviż ta' bejgħ u 74 post offruti għall-bejgħ bi prezzijiet sussidjati bil-għan li wieħed ikun jiflaħ jidħol għal dak il-piż.

Mela bħal-lum, issib nies jgħidulek li t-tali skema ma tgħoddx għalihom minħabba li m'għandhomx 10% tal-valur tal-proprjetà biex ikunu jistgħu jieħdu loan?!

Kien hemm ukoll 343 applikazzjoni ġdida li daħlu fl-iskema ta' rranġar jew inkella li ngħataw fondi biex jiġu rranġati r-residenzi tagħhom u b'hekk ikollhom aktar kumditajiet.

L-Awtorità tad-Djar kienet laqgħet ukoll applikazzjonijiet taħt skemi li jirrigwardaw għoti fuq pagamenti ta' self mill-banek biex dawk li ma jaffordjawx ir-rati tal-banek ikollhom sussidju mill-gvern ħalli jkunu jistgħu jlaħħqu mal-pagament.

Waħda mill-iskemi li kienet popolari ħafna dak iż-żmien kienet dik tas-sussidju tal-kera fejn koppji u individwi b'ċertu dħul kienu jkunu eleġibbli biex jikkwalifikaw għal skema fejn jingħataw sussidju sostanzjali mill-Gvern fuq il-kera u b'hekk ikunu jistgħu jaffordjaw jikru mill-privat.

Dak iż-żmien l-Awtorità tad-Djar kienet irċeviet 434 applikazzjoni taħt din l-iskema filwaqt li 'l fuq minn 1,200 ħadu sussidju b'total ta' €90,408.

Issa rrid nerġa' nfakkar li hawnhekk qed nitkellmu fuq l-2010, meta s-surplus ta' pajjiżna ma kienx bħas-surplus tal-lum.

Taħt din l-iskema saru wkoll 277 konvenju filwaqt li kien hemm 2,833 applikazzjoni pendenti li kienu qegħdin ifittxu akkomodazzjoni soċjali.

Ta' min jgħid ukoll li ngħataw 'il fuq minn 204 appartamenti, li 136 minnhom ġew allokati lil dawk il-persuni li kienu fuq il-waiting list tal-akkomodazzjoni soċjali.

Hawnhekk naraw il-lista tonqos u mbagħad terġa' tiżdied għax naturalment maż-żmien dejjem jidħlu każijiet ġodda, proprju l-kuntrarju ta' dak li qed jiġri llum għax illum il-waiting list qiegħda dejjem togħla.

Saru saħansitra kmamar tal-banju ġodda għal dawk il-familji li kienu jmorru jgħixu f'dawn il-postijiet ġodda filwaqt li ħarġu xejn anqas minn 20 tender biex isiru diversi xogħlijiet li jaqdu l-ħtiġijiet li kellhom dawn il-persuni.

Saru wkoll 21 eviction fuq il-fondi okkupati biex dawn il-postijiet ma jiġux okkupati bi dritt imma jiġu okkupati mill-aktar persuni fil-bżonn.

Ħarġu għall-bejgħ aktar appartamenti f'lokalitajiet bħall-Imrieħel, l-Imtarfa, Pembroke, Ħal Tarxien u ż-Żurrieq.

Saru wkoll proġetti ta' riabilitazzjoni f'postijiet tal-gvern, fosthom fil-Belt Valletta u f'Ħal Tarxien.

L-Awtorità tad-Djar wettqet anke urban renewal projects f'Bormla u fl-Imsida.

Jekk irrid, għad fadalli ħafna aktar affarijiet xi nsemmi fir-rigward ta' dak li sar minn Gvern Nazzjonalista fl-2010 għall-qasam tal-housing, imma jekk nibqa' nsemmi ma nilħaqx nagħmel il-punti kollha li nixtieq nagħmel matul dan l-intervent.

Illum il-ġurnata jsir ħafna reklamar dwar ix-xogħol li qed tagħmel l-Awtorità tad-Djar, bħallikieku x-xemx telgħet fuq l-Awtorità tad-Djar fl-2013!

Jien m'iniex qed ngħid li llum mhux qed isir xogħol mill-Awtorità tad-Djar.

U mela mhux qed isir!

Qed tingħata wkoll prijorità lil dawk il-persuni li huma fil-bżonn aktar minn oħrajn.

Dan kollu huwa tajjeb, u nerġa' ngħid li jien infaħħar fejn għandi nfaħħar, però nkunu qed nonqsu jekk ma nsemmux x'sar qabel.

U mela jiġi s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes jgħidilna li taħt Gvern Nazzjonalista ma sar xejn fil-qasam tal-housing?!

Tkun qed tigdeb jekk tipprova taħbi x'sibt minn ta' qablek u tkun ipokrita jekk l-ewwel tmaqdar l-iskemi li għamlu ta' qablek tant li hekk kif titla' fil-gvern tneħħihom biex imbagħad terġa' ddaħħalhom u tagħti l-impressjoni li dawn ħloqthom inti, daqslikieku skoprejt l-Amerka!!

Allura min hu l-protagonista ta' skemi ta' rranġar u titjib f'postijiet okkupati mis-sidien u f'postijiet mikrijin mill-gvern?

Min huma l-protagonisti ta' għajnuna finanzjarja lil persuni b'diżabilità għal xogħlijiet relatati mad-diżabilità tagħhom f'residenzi okkupati minnhom?

Min huma l-protagonisti ta' skemi għall-installazzjoni ta' lifts?

U min huma l-protagonisti tal-introduzzjoni ta' social worker fl-Awtorità tad-Djar, li mbagħad żdiedu għal żewġ social workers u baqgħu tnejn sal-lum?

Araw kif l-Awtorità tad-Djar tista' tibqa' tmexxi l-caseload li għandha b'żewġ social workers!

Fil-fatt hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nappella lill-Awtorità tad-Djar tinvesti f'numru ta' social workers u mhux fi tnejn biss.

L-Awtorità tad-Djar għandha bżonn tim sħiħ, u aħna dan hu li rridu naraw f'din l-Awtorità.

Irridu naraw tim li bejniethom jasal għall-konklużjonijiet korretti u jindirizzaw każ każ.

Jien nista' ngħid li nressaq każijiet quddiem l-Awtorità tad-Djar minn kull rokna ta' Malta, u min jaf kemm-il darba mmur l-Awtorità tad-Djar ma' min ikollu bżonn l-għajnuna, għax ħafna drabi din l-Awtorità ma ssibx soluzzjoni għall-każijiet soċjali li jeżistu f'dan il-pajjiż kif ġieb u laħaq!

Min jaf kemm-il darba wkoll jien u l-uffiċjali tal-Awtorità tad-Djar nibqgħu nħarsu lejn xulxin dwar id-diversi każijiet li nkun qed inressqilhom għax quddiem ċerti każijiet u sfidi nħossuna bla kliem u inutli!

Issa għiduli intom kemm-il darba s-social worker tal-Awtorità tad-Djar tista' tiltaqa' ma' min għaddej minn dawn l-isfidi differenti meta jkollok dan il-caseload kollu!

Ma rridux ninsew li hemm 3,291 każ fil-waiting list għall-akkomodazzjoni soċjali.

Għalhekk, Sinjura President, quddiem dan kollu jien nistaqsi: X'inhi r-realtà?

Sfortunatament is-soluzzjonijiet għal dawn l-eluf ta' każijiet sfortunati huma soluzzjonijiet fjakki li nħalluhom ipparkjati f'ġenb għal tul ta' snin, u allura l-persuni li hemm wara dawn il-każijiet mhuma qed isibu l-ebda għajnuna u l-ebda tama imma dlam biss.

Għalhekk jien nista' ndum sa għada nsemmi każijiet li ħafna drabi jweġġgħuli qalbi, u noffendi ruħi meta narahom sejrin lura d-dar b'ta' fuqhom senduqhom.

Issa ma ninsewx li dan huwa l-aqwa żmien!

Għalhekk nappella biex meta nitkellmu fuq il-housing inkunu serji għax hawnhekk qed nitkellmu fuq persuni vulnerabbli li fil-veru sens tal-kelma m'għandhomx għaxja ta' lejla fuq xiex jaħilfu.

Minkejja l-propaganda li qed issir illi kollox miexi fuq ir-rubini, dan huwa żmien fejn qed naraw żieda fl-iżgumbramenti ta' persuni u familji li jkunu fil-kirjiet, u fost dawn qed naraw anke numru kbir ta' anzjani.

Ir-realtà hi li hemm diversi sidien tal-kera li qegħdin jikkonvertu r-residenzi li kellhom mikrija fi kmamar għall-ħaddiema barranin, li qed jintalbu jħallsu kirja għal kull sodda fix-xahar.

Hemm Maltin li ġew żgumbrati għax ma ħallsux fil-ħin wara 15-il jum, u l-iżgumbrament kompla jisplodi kemm ilha li ġiet ippreżentata l-white paper tal-liġi tal-kera.

Xi ġimagħtejn ilu kien hemm saħansitra artiklu fuq l-Orizzont - jiġifieri m'iniex qed nitkellem fuq il-gazzetta In-Nazzjon hawnhekk - li kien jitkellem proprju dwar dan il-punt.

Sinjura President, ġieli meta tidħol f'ċerti appartamenti lanqas tkun taf intix qiegħed f'Bangladesh jew f'Malta għax ħlief sodod fuq xulxin ma tarax, qisek qed tara dormitorju!

Issa nispera li m'iniex qed ninstema' partiġjan hawnhekk għax dan mhuwiex l-għan tiegħi.

Jien qed nitkellem fuq dak li hu.

Sfortunatament aktar ma jgħaddi ż-żmien, din ix-xejra aktar qed tkompli tiżdied, u dan ifisser dħul għas-sid imma tbatija għaż-żgħir.

Għalhekk jeħtieġ li l-Awtorità tad-Djar ikollha viżjoni ċara ta' fejn se teħodna.

Aħna m'għandniex dubju li l-impjegati tal-Awtorità tad-Djar jaħdmu b'impenn qawwi biex jipprovaw jindirizzaw dawn l-isfidi u li l-Ministru Michael Falzon u s-Segretarji Parlamentari qegħdin jagħmlu ħilithom biex iwieġbu għal din id-domanda qawwija li pajjiżna qed jiffaċċja, imma t-triq trid tiġi mfassla mill-Gvern u l-impjegati jridu jimxu fuq dak li tgħidilhom l-Awtorità tad-Djar.

Min-naħa tagħha, l-Awtorità tad-Djar mhux biss trid tkun sensittiva imma wkoll sensibbli.

L-iskemi jeħtieġ li jkunu ppreżentati b'mod ċar ukoll ħalli min japplika jkun jaf għal xiex dieħel u mhux l-ewwel jisma' ħafna affarijiet sbieħ fuq it-televiżjoni u mbagħad meta jmur l-Awtorità tad-Djar, din tgħidlu li mhuwiex tajjeb għal din l-iskema.

Qed nitkellem b'dan il-mod għax ikun hemm min japplika minħabba li jisma' l-pożittiv biss ta' dawn l-iskemi u mbagħad meta jiġi għall-fatti jsib li b'dawn l-iskemi b'kollox, hu se jkollu jibqa' fejn hu.

F'dan il-qasam delikat neħtieġu persuni kalmi, assertivi u vokazzjonali, kif nemmen li hemm fl-Awtorità tad-Djar, u din l-Awtorità għandha tinvesti fuq dawn ir-rekwiżiti li għandu jkollhom l-impjegati tagħha.

Sinjura President, jien persważ li meta filgħaxija tmidd rasek fuq l-imħadda, bħal kulħadd, tagħmel dixxerniment fuq dak li tisma' u fuq dak li tagħmel filwaqt li tanalizza l-iskop ewlieni tat-tajjeb li nagħmlu, u anke meta xogħlok ma jħallix ir-riżultati mixtieqa, jien ċert ukoll li fis-satra tal-lejl jiġuk f'moħħok xi versi mill-innu li tant iħaddnu l-paladini tas-Soċjalisti, għalkemm illum lanqas għadhom idoqquh:

"Tagħder qalbna l-ġuħ u l-faqar,

dmugħna jkun għall-imnikktin,

sew ħilitna kemm saħħitna,

ħienja nagħtu għall-fqajrin.".

Illum qed jistħu jdoqqu u jkantaw dan l-innu!

Insewhom il-versi li għandu dan l-innu tant sabiħ tal-Partit Laburista għax il-verità hi li huma nsew anke l-valuri tas-soċjaliżmu ta' veru!

(Interruzzjonijiet) It-terminu "champagne socialists" tassew jgħodd għalihom!

Il-Moviment li jiftaħru bih u li jien nirringrazzja 'l Alla li tbegħidt minnu ħafna snin ilu mhuwiex fid-DNA tiegħi għax dan huwa Moviment li jħaddan kapitaliżmu sfrenat li mtela bl-opportunisti filwaqt li baqa' passiv quddiem il-fqar, iż-żgħar, il-batuti u l-vulnerabbli.

Sinjura President, fl-aħħar nett nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed id-dokument li għamilt riferenza għalih waqt dan l-intervent fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-artiklu li deher fil-5 ta' Diċembru, 2010 fuq is-sit elettroniku intitolat 'Regenerating housing estates'.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex ikun hemm interruzzjoni qasira tax-xogħol sakemm nirrapporta lill-Kamra progress fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej.

Il-permess ingħata.

Fis-6.35 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta.

EDWARD ZAMMIT LEWIS (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Sinjura President, nirrapporta li fil-laqgħa tal-Kumitat tal-lum stess, l-Erbgħa 30 ta' Jannar 2019, il-Kumitat:

ai termini tad-dispożizzjonijiet tal-Artiklu 4 (2) (b) tal-Att dwar l-Unjoni Ewropea, għamel id-diskussjoni dovuta fir-rigward tar-ratifika tal-Ftehim ta' Koperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u l-Iżvizzera, dwar il-European Satellite Navigation Programmes, u kien hemm qbil unanimu mar-ratifika tiegħu.

Għalhekk inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Ftehim ta' Koperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha u l-Iżvizzera, dwar il-European Satellite Navigation Programmes.

Fl-istess laqgħa l-Kumitat eżamina s-sitt proposti leġislattivi tal-Unjoni Ewropea indikati hawn taħt għall-fini ta' Protokoll 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u rriżulta li kienu konformi mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u proporzjonalità:

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI

TAL-ESTIMI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet ġiet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, f'dan id-dibattitu qegħdin nitkellmu fuq Abbozz ta' Liġi li qed jipproponi li jiġi implimentat dak li dan il-Gvern ħabbar fil-Baġit, kif ukoll il-mod kif dan se jiġi implimentat.

Tajjeb infakkar li dan il-Baġit kiseb l-approvazzjonijiet kollha mill-ewwel, mhux biss minn din il-Kamra iżda wkoll mil-livelli kollha tal-Unjoni Ewropea.

Infakkar ukoll li min ftit taż-żmien ilu kien jitkellem dwar il-finanzi fis-sod kien ġab lil pajjiżna f'sitwazzjoni li rridu nieħdu l-permess min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea dwar kif infasslu l-affarijiet.

Min kien jiftaħar bil-finanzi fis-sod kien ġabna pajjiż tad-deficit.

Min kien jiftaħar bil-finanzi fis-sod ħalla djun u aktar djun.

Min kien jiftaħar bil-finanzi fis-sod kien ra l-credit rating ta' pajjiżna jaqa' lura darba wara l-oħra.

Kienu u għadhom jgħidu li dan huwa Gvern li m'għandux pjan, però jien nistaqsi: Il-pjan tagħna fuq xiex kien imsejjes u x'miri qed nilħqu u beħsiebna nkomplu nilħqu?

Naħseb illi jkun tajjeb jekk ngħidu li bil-mod kif qegħdin naħdmu m'aħniex qed inħarsu mil-lum għal-lum jew inkella mil-lum għal għada biss imma qegħdin naħdmu fuq pjan ċar ta' kif infasslu, nibnu u nġeddu lil pajjiżna għall-futur bil-għan li l-ġenerazzjonijiet ta' warajna jsibu sisien sodi.

B'hekk is-suċċess ekonomiku li qegħdin niksbu llum ma jkunx xi ħaġa tal-lum biss u allura jkun sostenibbli.

Aħna ma naqblux mal-filosofija u mal-mod kif kienu komdi jitkellmu l-amministrazzjonijiet ta' qabilna, ċjoè li d-dejn għandu jitħallas minn uliedna.

Aħna lil uliedna u lill-ġenerazzjonijiet ta' warajna rridu nħallulhom il-ġid, u fil-fatt hekk qegħdin nagħmlu.

Tajjeb nagħmlu referenza anke għall-mod kif qed insaħħu l-finanzi ta' pajjiżna.

Dan huwa Gvern li fil-baġit la qed idaħħal taxxi u lanqas qed iżid piżijiet filwaqt li qed ikompli jnaqqas il-piż tad-dejn tant li issa wasal biex naqqsu għal madwar 43% tal-prodott gross domestiku.

Qegħdin nagħmlu passi ta' ġgant 'il quddiem anke fil-mod kif insaħħu l-finanzi ta' pajjiżna.

B'differenza ma' ħaddieħor, filwaqt li ma daħħalna l-ebda taxxa, anzi t-taxxi naqqasniehom - ħaġa li ħaddieħor kien iwiegħed u ma jagħmilx - irnexxielna nsaħħu l-finanzi tal-pajjiż, u l-excessive deficit procedure li daħħlitna fih amministrazzjoni preċedenti aħna ħriġna minnha with flying colours.

Illum il-kelma li jagħti dan il-Gvern meta jħabbar r-riżultati finanzjarji għandha kredibilità mhux biss mal-Kummissjoni Ewropea iżda anke meta jkollna r-riżultati tal-credit ratings għax dawn qed ikunu dejjem aħjar darba wara l-oħra.

Bi pjaċir ngħid ukoll li kollox qed juri li l-prospetti se jibqgħu tajbin għax dan il-Gvern kellu pjan li qed iwettqu.

Tajjeb niftakru li kien hemm żmien fejn kienu jsiru numru ta' proposti f'baġit, jasal baġit ieħor u ssib lista sħiħa ta' proposti li jibqgħu ma jitwettqux.

Ara llum dak li qed jiġi mwiegħed qed jitwettaq u dak li qed infasslu qed iseħħ, anzi mhux biss qed iseħħ imma qed iseħħ b'suċċess, u dawn huma fatti li ma jista' jħassarhom ħadd.

Issa ħalli niġi biex insemmi wħud mill-miri li rridu nilħqu.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Ivan Bartolo ipprova jwassal il-messaġġ li l-Partit Laburista nesa l-prinċipji tiegħu.

Wieħed mill-prinċipji fundamentali tagħna hu dak illi naraw li x-xogħol jinħoloq għal kulħadd, u dak huwa prinċipju li qegħdin nilħquh għax kemm ilha tinżamm l-istatistika dwar ix-xogħol f'pajjiżna, illum għandna l-anqas numru ta' nies qiegħda.

Din hija r-realtà li qegħdin ngħixu llum, 71% parteċipazzjoni fid-dinja tax-xogħol!

Dawn huma ċifri li qatt ma kellna bħalhom, jiġifieri l-mira tagħna li jkollna xogħol għal kulħadd qegħdin nilħquha b'mod konkret, u dan huwa fatt ieħor li ma jista' jħassru ħadd.

Sinjura President, dan huwa wkoll Gvern li qiegħed kontinwament jagħmel l-almu tiegħu biex inaqqas in-nies minn fuq id-dipendenza tal-benefiċċji soċjali, u l-istatisika qiegħda turina dan b'mod ċar.

Dan qiegħed iseħħ għax l-ekonomija ta' pajjiżna qiegħda tirnexxi u minn sena għall-oħra qiegħda tikber b'rati mingħajr ebda preċedent.

Fl-2017 l-ekonomija kibret b'6.7% f'termini reali u rajna rata ta' tkabbir b'saħħitha anke matul l-2018.

Dan ikompli jikkonferma kemm l-ekonomija tagħna qiegħda tikber u qiegħda tkompli ssaħħaħ il-possibbiltajiet u l-opportunitajiet ta' xogħol mhux biex sempliċement ngħidu li qed noħolqu l-ġid imma għax dan huwa l-Gvern favur ix-xogħol u favur l-opportunitajiet.

Dan kollu qed iwassal biex, kif għedt aktar kmieni, mhux biss qed noħolqu x-xogħol, mhux biss qed inkattru l-ġid, imma fil-qasam tal-finanzi pubbliċi qed inbiddlu d-diska tad-defiċit li konna nisimgħu u llum qegħdin insiru l-pajjiż li jitkellem dwar is-surplus, li għalina huwa importanti li nilħquh mhux biss biex inħarsu lejn l-istatistika b'mod pożittiv, iżda għaliex aħna nemmnu li dak kollu li nagħmlu biex iseħħ it-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-ġid mhuwiex l-għan fih innifsu imma huwa l-mezz li bih aħna nwettqu prinċipju jew għan ieħor importanti għalina, il-ġustizzja soċjali.

Tajjeb ngħidu li dak li se nkunu qed nimplimentaw matul din is-sena permezz tal-aħħar Baġit huwa bbażat fuq dan il-pjan ta' tkabbir ekonomiku biex il-ġid jiġi investit bil-għan li nħejju lil pajjiżna għal aktar sostenibbiltà fl-attività ekonomika ta' pajjiżna, iżda wkoll biex inkomplu nsaħħu l-istrutturi soċjali ta' pajjiżna.

Sinjura President, naħseb li fih innifsu l-fatt li pajjiżna qed joħloq daqstant postijiet tax-xogħol diġà huwa mod kif inwettqu l-ġustizzja soċjali għax it-tqassim tal-ġid iseħħ ukoll permezz tal-ħolqien tax-xogħol.

Il-ħolqien tax-xogħol mhux biss huwa mezz għat-tqassim tal-ġid imma wkoll mezz kif kulħadd jipparteċipa f'din l-attività ekonomika li qiegħda dejjem tikber biex kulħadd ikollu l-opportunità li jimxi 'l quddiem.

Dan huwa Baġit li fih issemmew diversi inizjattivi soċjali li komplew isaħħu dawk li għamilna kemm ilu li ġie elett il-Gvern Laburista fl-2013.

Se nsemmi wħud minnhom għax naħseb ikun tajjeb li nfakkru kemm dak li għamilna kif ukoll dak li se nkomplu nwettqu matul iż-żmien li ġej.

Pereżempju, kien hemm żmien fejn minħabba problemi finanzjarji fil-pajjiż lill-ħaddiema tnaqqsulhom mill-vacation leave tagħhom dawk il-festi pubbliċi li jaħbtu s-Sibt u l-Ħadd.

Din bdiet tiġi indirizzata, u fil-fatt din is-sena se naraw żieda ta' ġurnata oħra leave.

Nista' nsemmi bidla oħra importanti.

Kien hemm min jgħid li l-paga minima f'pajjiżna ma tistax tiżdied, imma dan il-Gvern, b'determinazzjoni u b'diskussjoni wiesgħa ma' dawk kollha involuti, wasal fi ftehim mal-partijiet u mal-oqsma kollha soċjali li permezz tiegħu l-paga minima żdiedet.

Fil-fatt din is-sena, apparti ż-żieda għall-għoli tal-ħajja, min qiegħed fuq il-paga minima se jieħu żieda oħra ta' €3 fil-ġimgħa, u dan huwa parti minn pjan biex aħna verament naraw li nwasslu l-ġid u s-suċċess ekonomiku għand kulħadd.

Aħna nemmnu li l-ħolqien tal-ġid mhuwiex għan fih innifsu imma huwa mezz ta' kif inkomplu nsaħħu l-qafas soċjali ta' pajjiżna.

Matul din is-sena qed naraw ukoll żieda fiċ-children's allowance ta' dawk il-familji li għandhom dħul li jammonta għal anqas minn €20,000 fis-sena.

Din hija miżura oħra ta' kif aħna nistgħu nkomplu nsaħħu dak li qegħdin nagħmlu f'dan il-pjan li għandna quddiemna.

Hawn ta' min ifakkar ukoll li permezz tat-tax refund li ġie mwiegħed qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali se npoġġu fi bwiet il-familji Maltin u Għawdxin aktar minn €11-il miljun.

Dak huwa l-mod kif wieħed ikompli jinvesti fil-familji Maltin u Għawdxin meta jkollu s-suċċess ekonomiku u l-ħolqien tal-ġid.

Ta' min isemmi wkoll lis-self-employed, li qed jiksbu dritt għal ċirkostanza fejn ikollhom diżimpjieg.

Għalkemm illum qegħdin dejjem nersqu lejn full employment, aħna ħassejna li xorta waħda rridu naħsbu għal sitwazzjonijiet bħal dawn fejn jidħlu l-aspetti tas-self-employed.

Wieħed irid isellem lil dawk kollha li jagħmlu l-pass li jaħdmu għal rashom għax għalkemm dawn jista' jkollhom attività ċkejkna, xorta jifformaw parti minn dak il-proċess ta' ħolqien ta' xogħol billi jkun sostenibbli u joħloq ix-xogħol tiegħu stess.

Għalhekk irridu nkomplu niffaċilitaw u nieħdu aktar miżuri biex insaħħu u nkunu fuq in-naħa ta' dawk li huma self-employed.

Wara kollox l-istorja ta' pajjiżna turina li s-self-employed kienu parti importanti biex noħolqu l-middle class f'pajjiżna.

Irridu ngħidu wkoll li ħafna min-nies li kellhom il-kuraġġ li jkunu self-employed mas-snin kabbru n-negozji tagħhom u saru wkoll employers.

Il-qasam tas-self-employed huwa wieħed mill-espressjonijiet imprenditorjali ta' pajjiżna li rridu nkomplu nsaħħu, u dan billi niġġieldu l-burokrazija, billi nagħmlu sistemi ta' kummerċ aktar faċli, iżda fuq kollox billi nkomplu għaddejjin b'din ir-rankatura b'saħħitha li jkollna ekonomija li taħdem u tikber kif ukoll ekonomija li tkattar il-ġid u toħloq ix-xogħol ħalli kulħadd ikollu l-possibbiltà li jimxi 'l quddiem.

Jekk hemm qasam li dan il-Gvern qed jaħdem bis-sħiħ għalih bil-mod ta' kif isaħħaħ il-qafas soċjali tagħna żgur li huwa l-qasam tal-persuni b'diżabilità.

Matul dawn l-aħħar snin mhux biss rajna l-akbar numru ta' persuni b'diżabilità jidħlu fid-dinja tax-xogħol, iżda dan il-Gvern kompla jsaħħaħ dawk l-allowances li jingħataw f'każi fejn persuna għandha diżabilità severa u allura huwa diffiċli ħafna għaliha li tidħol fid-dinja tax-xogħol.

Aħna nemmnu bis-sħiħ fid-dinjità ta' kull persuna, u fil-każ ta' persuna b'diżabilità nemmnu li wieħed mill-modi ta' kif inkomplu nirrispettaw id-dinjità ta' din il-persuna huwa billi niffaċilitawlha l-possibbiltà li tidħol fid-dinja tax-xogħol.

Nifhmu li hemm realtajiet li rridu nkunu sensittivi għalihom, imma li tkun sensittiv mhux biżżejjed u permezz tal-ġid li qed jinħoloq nistgħu nkomplu nsaħħu l-benefiċċji tal-persuni b'diżabilità ħalli nkomplu ntejbu l-kwalità tal-ħajja tagħhom ukoll.

Sinjura President, it-tisħiħ u ż-żieda fil-benefiċċju ta' għajnuna medika wkoll huma importanti biex inkomplu nqassmu l-ġid li qed jinħoloq, b'mod partikolari lill-aktar persuni fis-soċjetà tagħna li huma fil-bżonn.

Sa ftit taż-żmien ilu, meta konna nitkellmu dwar il-pensjonijiet, il-mistoqsijiet li kienu jsiru kienu jekk il-pensjonijiet humiex sostenibbli, kif jew b'kemm se ngħollu l-età tal-irtirar u kif se nħallu lil kulħadd fis-sitwazzjoni li kien qiegħed fiha dak iż-żmien.

Ara llum id-diska nbidlet kompletament għax il-pensjonanti f'pajjiżna ngħataw żieda sena wara l-oħra bil-għan li l-pensjonijiet ikomplu jissaħħu.

Din hija bidla oħra li hi importanti ħafna għal dawk il-ġenerazzjonijiet li fl-imgħoddi għamlu s-sagrifiċċji tagħhom, taw l-enerġija tagħhom u ħadmu bis-sħiħ, u allura llum jixraq li naraw kif lil dawn il-pensjonanti nsaħħulhom il-pensjonijiet ħalli b'dawn iż-żidiet huma wkoll ikollhom il-possibbiltà li jtejbu l-kwalità tal-ħajja tagħhom.

Wieħed irid ifakkar ukoll il-fatt li l-pensjoni żdiedet mhux biss għax ingħataw żidiet imma wkoll għax inbidlu r-rati ta' taxxi għal min hu pensjonant.

B'differenza minn gvernijiet ta' qabel, dan huwa Gvern li jagħti u ma jiħux.

Fi żmien gvernijiet oħra l-gvern kien jagħtik minn naħa u mbagħad tinduna li min-naħa l-oħra ħadlek ferm aktar milli jkun tak, mentri llum ir-realtà hija kompletament differenti.

Dawn huma wħud mill-inizjattivi li qed isiru f'dak li għandu x'jaqsam ma' għajnuniet, però hawn irrid insemmi wkoll qasam ieħor importanti.

Fil-fatt illum stess ġie mħabbar b'kemm se tkun qiegħda tiżdied l-assistenza li qed tingħata fil-każ tal-housing benefits, u dan qed juri li l-Gvern mhux qed idawwar wiċċu n-naħa l-oħra.

Huwa veru li dan huwa qasam li rridu naħdmu ferm u ferm iżjed fih u jkolli ngħid illi dan huwa qasam li ntlaqat b'mod negattiv mill-istess tkabbir u attività ekonomika li għandna f'pajjżna, però hawnhekk dan il-Gvern qed jieħu l-miżuri li hemm bżonn.

Għalhekk din is-sena l-housing benefits se jkunu qegħdin jiżdiedu sostanzjalment biex b'hekk ikunu jistgħu jingħataw sussidji akbar lil dawk li ma jkunux jistgħu jlaħħqu mal-kera tas-settur privat.

Jien nemmen li matul iż-żmien li ġej se nkunu qed naraw inizjattivi u riżultati akbar, u dan grazzi għad-diversi investimenti li saru f'dan is-settur.

Dawn l-inizjattivi huma biss eżempju wieħed minn dawk li qegħdin inwettqu biex wieħed ikun jista' jinnota d-differenza fil-mod kif qegħdin naħdmu.

Nerġa' ngħid li għalina t-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-ġid mhuwiex għan fih innifsu imma huwa mezz kif inkomplu nwettqu l-ġustizzja soċjali.

Issa ħalli niġi biex nitkellem fuq kif qed naraw li se tkun it-triq tagħna 'l quddiem.

Kif kont qed ngħid fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħi, dan huwa Gvern li qed jagħmel kull investiment meħtieġ biex iħejji lil pajjiżna għall-futur bil-għan li s-suċċess li nagħmlu jkun sostenibbli.

Jien nemmen li wieħed mill-aħjar mezzi kif ninvestu għall-ġejjieni ta' pajjiżna huwa t-tisħiħ fl-edukazzjoni, u hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għall-bidliet importanti li se jkunu qegħdin isiru matul din is-sena.

Pereżempju, sistema ġdida li tħabbret ftit taż-żmien ilu u li se tibda titħaddem hija My Journey, li permezz tagħha nkunu nistgħu nagħrfu l-ħiliet partikolari ta' kull tifel u tifla u minnhom noħorġu l-aħjar.

Forsi għal ħafna snin ħarisna lejn is-settur edukattiv b'sistema ta' one size fits all fejn ikun hemm biss sistema waħda u l-istudenti kollha jridu jaraw kif jidħlu f'dik is-sistema minflok bil-kontra.

Għalhekk dan li qed nagħmlu huwa pass importanti u kuraġġuż li qed isir bil-għan li fiż-żmien li ġej naraw aktar suċċessi.

Aħna rridu naraw aktar tfal ikomplu jistudjaw wara l-età ta' 16-il sena, iżda dan mhux biżżejjed għax irridu naraw ukoll li sakemm tifel u tifla jagħlqu 16-il sena, jiġifieri waqt li jkunu għadhom fl-iskejjel primarji u sekondarji tagħna, huma jingħataw l-opportunità li l-ewwel nett jagħrfu liema huma l-ħiliet tagħhom u fejn għandhom bżonn jinvestu aktar fit-taħriġ meħtieġ li jgħodd għalihom u, it-tieni nett, li sakemm ikollhom 16-il sena jkunu diġà ġew esposti għal numru ta' ħiliet bażiċi biex ikunu mħejjija għall-futur tagħhom.

Ma nistgħux naraw aktar tfal u żgħażagħ jintilfu mis-sistema bil-konsegwenza li joħorġu mis-sistema edukattiva tagħhom mingħajr ma almenu jkollhom il-ħiliet bażiċi.

Min-naħa l-oħra wieħed jinnota b'sodisfazzjon il-fatt li matul dawn l-aħħar snin sar xogħol kbir biex niġġieldu l-assenteiżmu mill-iskejjel tagħna.

Kien hemm snin fejn sena wara l-oħra l-assenteiżmu kien qiegħed jiżdied, u hija xi ħaġa ta' għajb li f'pajjiż bħal tagħna, li għandu storja daqstant kbira fil-qasam tal-edukazzjoni, l-assenteiżmu jkun qed jiżdied.

L-assenteiżmu jfisser li dawn it-tfal qed jintilfu u qed jintesew filwaqt li mhumiex qed jingħataw l-opportunità li jitgħallmu u jimxu 'l quddiem.

Għalhekk jien inħeġġeġ li jittieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex nagħrfu r-realtajiet u l-ħiliet ta' kull tifel u tifla ħalli lil min ġej minn sitwazzjonijiet diffiċli li qegħdin iċaħħduh mill-edukazzjoni tiegħu jew tagħha, aħna min-naħa tagħna naraw li nagħtuhom l-impenn kollu meħtieġ, anke permezz ta' aktar kordinazzjoni bejn servizzi u għajnuniet differenti li għandna f'pajjiżna.

B'hekk nassiguraw li kull tifel u kull tifla jingħataw kull opportunità possibbli biex jirnexxu.

Naturalment dan huwa proġett kbir li jirrikjedi wkoll investiment kbir ħafna, imma dan il-Gvern, li qed joħloq numru ta' opportunitajiet bla ebda preċedent, li qed jattira l-investiment f'oqsma ġodda, li qed jirnexxilu jbiddel lil pajjiżna b'tali mod li dan ikun ta' attrazzjoni kbira għal investimenti f'oqsma li qatt ma rajna bħalhom, qed jagħraf ukoll l-importanza li ż-żgħażagħ tagħna jkunu mħejjija aktar ħalli jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem permezz ta' dawn l-opportunitajiet ġodda li qed joħolqilhom il-Gvern stess.

Ikun kollu inutli li nattiraw lejn pajjiżna oqsma ġodda jekk għada pitgħada ma jkollniex workforce imħejjija tajjeb biex taħdem f'dawn l-oqsma.

Dan il-Gvern qed iħares b'mod ambizzjuż lejn investiment li jgħolli t-tip ta' ekonomija u investiment li għandna f'pajjiżna u li jgħolli l-livell f'kull qasam, sew fil-qasam turistiku, sew fil-qasam tal-manifattura, sew fil-qasam tar-riċerka, sew fil-qasam tal-mediċina u setturi oħrajn.

Dan huwa Gvern li jemmen li dan huwa pajjiż ta' achievers u allura huwa pajjiż li jista' jagħmel ferm u ferm iżjed.

Dan huwa Gvern li jemmen fil-potenzjal ta' pajjiżna.

Huwa ma ħalliex il-potenzjal ta' pajjiżna rieqed imma qed jagħmel dak kollu meħtieġ biex pajjiżna jkompli jirnexxi filwaqt li jkun ippreparat għall-ġejjieni u għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Chris Agius biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 31 ta' Jannar, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, illum se nitkellem speċifikament fuq il-proċess tal-importazzjoni tal-ikel, u dan b'referenza għad-diffikultajiet li qed ikollhom jiffaċċjaw il-bdiewa u r-raħħala tagħna.

L-importazzjoni saret sfida partikolari.

Il-prodott lokali m'għadux isib ruħu fuq l-ixkafef tal-ħwienet tagħna waħdu, jiġifieri m'għadux igawdi mill-protezzjoni ta' monopolju li kien hawn qabel.

Meta dħalna fl-Unjoni Ewropea l-prodott Malti ma baqax esklużiv għal pajjiżna imma nfetħu l-bibien għal proċess ta' importazzjoni ferm aktar faċli, u allura llum għad għandna min qed iħares lejn id-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea bħala l-kawża li għaliha l-prodott tiegħu m'għadux igawdi dik l-esklużività u l-monopolju li kien igawdi qabel.

Bdejt l-intervent tiegħi b'dan il-mod għar-raġuni li meta jien niġi hawnhekk u nitkellem rigward il-ħtieġa ta' sorveljanza waqt li jkun dieħel prodott f'pajjiżna li jkun speċifikament għall-konsum tal-ikel, min-naħa tal-Gvern ikun hawn min jirrispondi: Mhux intom dħaltu fl-Unjoni Ewropea?!

Ma tafux li la dħalna fl-Unjoni Ewropea, kellna nneħħu d-Dwana u allura kull proċess ta' verifikazzjoni u ta' sorveljanza għal dak li jkun qed jiddaħħal f'pajjiżna kellu jitneħħa?

Hawnhekk tajjeb li nagħmel parentesi u nispjega li jekk prodott ikun ġej minn xi pajjiż li mhuwiex membru tal-Unjoni Ewropea, id-Dwana għandha dritt tagħmel sorveljanza u tiċċekkja dak il-prodott b'mod aktar rigoruż minn prodott ieħor li jkun ġej minn Sqallija jew minn xi pajjiż ieħor li huwa membru tal-Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk ta' min jgħid ukoll li meta aħna konna qegħdin nippreparaw lil dan il-pajjiż għad-dħul tiegħu fl-Unjoni Ewropea, dan kien meqjus bħala vantaġġ tant li aħna konna qegħdin inbigħu dan il-vantaġġ.

Illum li aħna sirna membri sħaħ tal-Unjoni Ewropea, meta prodott ikun ġej minn xi stat membru ieħor ikun qisu ġej minn Għawdex.

Meta wieħed ikun qed jittrasporta l-prodotti tiegħu minn Malta għal Għawdex jew viċiversa, ma jkollux għalfejn jgħaddi mid-dwana għax dak huwa suq wieħed, u dan huwa proprju l-vantaġġ ta' suq wieħed.

Jien m'iniex qed ngħid li għandna noħolqu xi proċeduri ġodda fejn m'għandux ikun hemm, u naqbel mal-Membri tal-Gvern meta dawn jgħidulna li ġaladarba aħna għoġobna nidħlu membri sħaħ tal-Unjoni Ewropea, ma nistgħux inżommu l-ħaxix jew il-laħam ta' barra li, pereżempju, ikun ġej mill-Italja, mill-Ġermanja jew mir-Renju Unit, milli jsib ruħu fuq l-ixkafef tagħna awtomatikament.

Però ninnota li hemm xi ħaġa li l-Membri tan-naħa tal-Gvern jew ma jafuhiex jew inkella ma jridux jammettu li jafuha minħabba l-prinċipju tagħhom ta' laissez-faire, li jħallu lil kulħadd jagħmel li jrid bl-iskuża li huma pro business.

Illum dan il-laissez-faire u dan it-tip ta' "go as you please" qed joħloq kaos tant li għandna setturi li qegħdin ibatu minn dan il-kaos.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax f'Malta, minħabba li hi membru sħiħ tal-Unjoni Ewropea, għandna regolamentazzjoni li tgħid illi jekk jien irrid nimporta prodotti taċ-ċitru, anke jekk dawn se nimportahom mill-Unjoni Ewropea stess, irrid ninforma b'dan lill-Plant Health Directorate.

Fil-fatt dan huwa regolament li qed nisimgħu fuqu anke fuq il-mezzi tax-xandir għax ġustament il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima ħass li għandu jħallas għal avviż fuq il-mezzi tax-xandir biex ifakkar lill-importaturi f'dan l-obbligu li għandhom.

L-istess avviż qed narawh ukoll printed fuq il-karozzi tal-linja.

Però meta f'Diċembru li għadda konna qegħdin hawnhekk u jien staqsejt lill-Ministru Josè Herrera jekk meta jidħol vapur, dan l-obbligu huwiex qed jiġi osservat jew le at point of entry … Ħalli nagħmel anoloġija umoristika hawnhekk biex wieħed jifhimni aħjar.

Sur President, jekk inti tgħidli biex meta niġi hawnhekk nilbes il-ġlekk tkun qed tagħmel sew għax inti trid iżżomm l-istandards.

Issa immaġina, Sur President, li inti toħolqilna regolament li f'għajnejk tarah tajjeb u mbagħad inti stess ma tħarisx dan ir-regolament, ma tkunx hawn biex tħares dan ir-regolament jew inkella min ikun minflokok ma jħarisx dan ir-regolament.

Allura għalfejn tkun għamilt dan ir-regolament, jekk imbagħad inti ma tħarsux?!

Bl-istess argumentazzjoni, il-Gvern għaliex qed jgħid lill-importaturi biex qabel ma jdaħħlu f'Malta xi prodotti taċ-ċitru jirreġistrawhom għand il-Plant Health Directorate jekk imbagħad at point of entry ma jkunx hemm is-sorveljanza li suppost ikun hemm?!

Hawnhekk ta' min isemmi l-fatt ukoll li hemm entitajiet tal-gvern li filwaqt li mhux suppost jagħmlu sorveljanza fuq dak li jkun dieħel f'pajjiżna, għandhom dritt jagħmlu sorveljanza jekk kemm-il darba jkollhom suspett raġonevoli.

Imma b'xi mod iridu jħossuh dan is-suspett raġonevoli, u mhux ħadd ma baqagħlu suspett fuq xejn!

M'hemm xejn xi jżomm lill-ebda awtorità milli tivverifika jekk dak li jkun hemm miktub fuq l-invoice ikunx jaqbel ma' dak li jkun dieħel, kemm f'dik li hija kwantità kif ukoll f'dik li hija kwalità.

Madankollu r-risposta tal-Ministru kienet li ġaladarba dawn il-prodotti ġejjin mill-Italja, hu moħħu mistrieħ għax m'għandna problemi ta' xejn.

Sur President, għal dan kollu jien kont ħriġt stqarrija għall-istampa fejn għedt li l-Ministru Herrera jew ma jafx x'inhuma l-obbligazzjonijiet tiegħu jew inkella qed ikun irresponsabbli għall-obbligazzjonijiet li suppost għandu, għax filwaqt li huwa veru li Malta hija membru sħiħ tal-Unjoni Ewropea, is-suq komuni tal-Unjoni Ewropea ma jfissirx li kulħadd jista' jagħmel li jrid u jista' jittrasporta l-prodotti minn pajjiż għall-ieħor qisu xejn mhu xejn.

Jekk ikun hemm suspett raġonevoli, wieħed xorta jista' jiġi mwaqqaf f'ċertu ħin tat-trasportazzjoni biex jiġi vverifikat jekk huwiex qed iħares l-obbligi li għandu jew le.

Illum il-poplu Malti kollu sema' li min ikun se jdaħħal prodotti taċ-ċitru jrid jirreġistra dawn il-prodotti mal-Plant Health Directorate.

Allura min daħħal dawn il-prodotti u ma rreġistrahomx, il-Ministeru konċernat kif se jkun jaf bih?

Iva possibbli li lanqas random checks ma qed isiru?!

Imbagħad qam is-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u s-Sostenn tal-Belt Kapitali u qal li huma jagħmlu checks biex jaraw jekk il-prodotti tal-ħaxix li jinġabu minn barra minn Malta għandhomx pestiċidi jew le.

Imma hawnhekk ukoll għandna l-problemi għax mhumiex qegħdin isiru l-verifiki meħtieġa.

Issa ovvjament din it-tip ta' verifika ma ssirx biex nagħlqu l-bibien għall-importazzjoni, imma biex nuru lil min qed jimporta li ma jistax jaqbad u jġib kulma jrid għax l-awtoritajiet tagħna li huma responsabbli mid-drittijiet tal-konsumatur xorta waħda għadhom responsabbli mis-saħħa tal-konsumaturi.

Pereżempju, aħna għandna wkoll regolamentazzjoni biex jiġi ċċekkjat l-injam li jkun qed jiġi importat minħabba insetti jew mard.

Imma issa ara xi ġralna għax ma nwettqux l-obbligazzjonijiet li għandna biex nipproteġu l-ambjent u s-saħħa tal-konsumatur!

Daħal insett, u f'kemm ili ngħidlek, il-palm tagħna nqered!

Imma xi ħadd jimportah?

Le, ħadd ma jimportah, għax dan il-Gvern għandu attitudni li huwa favur in-negozju!

Huwa tajjeb li tkun favur in-negozju, imma meta tħalli lil kulħadd jagħmel li jrid u tħalli libertinaġġ fin-negozju ma tkunx qed tgħin lil min hu fin-negozju!

Ħalli nistqarr fatt biex ninftiehem tajjeb mill-ewwel.

Sqallija wkoll qiegħda fl-Unjoni Ewropea, bħal Malta, u l-bdiewa u r-raħħala kollha jafu li meta marru numru ta' bdiewa u raħħala Maltin bil-prodotti tal-ħaxix tagħhom fi Sqallija, l-awtoritajiet ta' Sqallija kważi keċċewhom għax għamluhielhom impossibbli li dak il-prodott Malti jibqa' dieħel.

Issa Sqallija hija port fl-Unjoni Ewropea bħal Malta.

Allura għaliex dawn iż-żewġ gżejjer fl-Unjoni Ewropea għandhom l-istess regolamentazzjoni imma mbagħad għandhom attitudni differenti?

Dalgħodu għedt lil xi ħadd li se nagħmel dan id-diskors, u qalli biex nissuġġerixxi li nipprovaw naqbdu l-ħaxix kollu li ġej minn Sqallija u nerġgħu neħduh lura fi Sqallija.

Araw min irid jagħmlu dan l-esperiment!

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għall-ħaxix Malti imma għal dak il-ħaxix li ġie importat mill-Italja biex jerġa' jittieħed lura lejn l-Italja.

Li kieku kellna nagħmlu hekk, żgur li nsibu l-port magħluq għax hemmhekk ma jirraġunawx li ġaladarba Malta qiegħda fl-Unjoni Ewropea, allura kulma ġej minn Malta għandhom iħalluh jidħol, imma xorta waħda hemm proċeduri ta' sorveljanza u ta' verifika.

Jien m'iniex qed ngħid li għandna nispezzjonaw kulma jidħol f'pajjiżna, imma lanqas għandna nibqgħu fis-sitwazzjoni li qegħdin fil-preżent fejn il-Gvern litteralment żarma l-obbligazzjonijiet kollha li suppost għandu f'dan ir-rigward.

L-obbligazzjonijiet u d-doveri hemm qegħdin, imma l-Gvern mhux qed iħarishom.

Issa jekk irid jogħġob lil xi ħadd, affari tiegħu, però jien ġejt hawnhekk biex ngħid li b'din it-tip ta' attitudni dan il-Gvern qed joqtol is-suq Malti, ir-raħħala tagħna tal-majjal qed imutu ftit ftit, filwaqt li l-bdiewa tagħna waslu fl-aħħar, u m'għandniex għal xiex nispiċċaw f'din is-sitwazzjoni.

Li kieku nkunu kapaċi noħolqu sorveljanza, insibu bilanċ u nwettqu l-obbligazzjonijiet li għandna, kulħadd jibda jaqla' l-flus, u naqilgħu aktar milli diġà qed jaqla' kull settur.

Imma dan ma nistgħux naslu għalih billi kulħadd jipprova jġib lejn Malta dak li xi kultant barra minn Malta jkun skadut.

Għalhekk ejjew noqogħdu attenti għax huwa l-konsumatur li jmur minn taħt fil-ġlieda tal-prezzijiet li għandna.

Jien nifhem li s-suq isuq, Sur President, imma huwa fatt ukoll li biex tbigħ xi ħaġa trid tipprova ġġib l-aħjar prezzijiet minħabba l-gwerra tal-prezzijiet li għandna.

Fil-fat, xi kultant il-gwerra tal-prezzijiet tirbaħ saħansitra fuq il-gwerra tal-kwalità, u aħna f'dan il-pajjiż għandna xi ħaġa li rridu nagħtu kasha, li rridu naraw kif inħarsu lill-bidwi Malti filwaqt li nipproteġu l-prodott tagħna.

Issa meta qed ngħid li rridu nipproteġu l-prodott tagħna, m'iniex qed ngħid li għandna nerġgħu nġibu l-esklużività, għax dik hija xi ħaġa li ma nistgħux nerġgħu lura għaliha, imma lanqas mhu sew li l-Gvern jirraġuna li għax dħalna fl-Unjoni Ewropea, allura jista' jidħol kollox f'pajjiżna.

Bir-rispett kollu, Sur Gvern, Sqallija wkoll huwa port fl-Unjoni Ewropea u minkejja dan kollu, xorta waħda ma jaqbadx u jdaħħal dak kollu li nibagħtu minn Malta!

Dan aħna nafuh għax għandna esperjenza tiegħu, u l-Ministeri għandhom informazzjoni biżżejjed biex ikunu jafu sew x'inu jiġri.

Għalhekk, Sur President, jien se nikkonkludi dan id-diskors billi nappella lill-Ministru Josè Herrera, lil min hu responsabbli mill-biedja, mis-sajd u mir-raħħala kif ukoll lil min hu responsabbli mis-saħħa tal-konsumatur biex jerfgħu r-responsabbiltà tagħhom.

F'Malta għandu nsegwu l-istess regolamentazzjoni li jsegwu l-pajjiżi l-oħra tal-Unjoni Ewropea biex insibu bilanċ bejn dak li qed jidħol f'Malta u dak li nistgħu nibagħtu barra minn Malta lejn dawn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Nerġa' ngħid li huwa inġust li aħna nilqgħu kulma jibagħtu lejn Malta b'idejna miftuħa mingħajr ma kważi nivverifikaw xejn biex imbagħad meta aħna niġu biex nibagħtu l-prodott tagħna barra minn Malta nsibu l-bibien magħluqin!

Wara kollox din hija Unjoni Ewropea waħda, u nerġa' ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq żewġ portijiet li qegħdin ftit kilometri 'l bogħod minn xulxin imma li l-attitudni tagħhom hija differenti.

Ir-regolamentazzjoni hemm qiegħda, u jien ġejt nikkritika l-attitudni tal-Gvern u tal-awtoritajiet Maltin hawnhekk, li għax mingħalihom iridu jogħġbu lil xi ħadd, qegħdin iħallu din l-attitudni ta' laissez-faire a skapitu tal-konsumatur, tal-bdiewa u tar-raħħala tagħna.

Dan qed iġib kaos sħiħ, u issa l-kaos qegħdin nispiċċaw inħallsu għalih.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 31 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà.

Fis-7.20 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-BIKTUB

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – INFIQ FUQ REKLAMAR FUQ IT-TV

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5570 u 2314 u jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu, fuq reklamar fuq it-TV minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul il-perjodu msemmi kien hemm din in-nefqa:

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din in-nefqa saret sabiex setgħu jsiru diversi kampanji bi skop soċjali, fosthom dwar il-vjolenza domestika, il-kampanja edukattiva 'Onfoq bil-Għaqal', dwar il-Fostering, kampanja edukattiva dwar il-vizzju tax-xorb alkoħoliku, il-kampanja 'Nikru biex Nassistu' u l-kampanja 'Soċjetà Ġusta'.

ĦLAS LILL-CREDIT RATING AGENCIES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid Malta kemm ħallset lill-Credit Rating Agencies mill-2013, sena b'sena sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li Malta dejjem ħallset lill-Credit Rating Agencies mis-sena 2000 'l hawn.

L-informazzjoni dwar il-ħlas li sar mill-2013 tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

(Korrezzjoni: Ara Dokument PL 2850 li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 191 tal-Ħamis, 31 ta' Jannar 2019.)

TQASSIM TA' ORGANIC BAGS LILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux ser jitqassmu iktar organic bags lill-Kunsilli Lokali?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li huwa ppjanat li b'koperazzjoni mal-Kunsilli Lokali jiġu pprovduti żewġ pakketti boroż għall-ġbir ta' skart organiku lir-residenti f'Malta u f'Għawdex.

Bħalissa l-kunsilli lokali qed jiġu kkuntattjati sabiex titwasslilhom konsenja ta' dawn il-boroż.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - IMPJEGATI LI KIENU IMPJEGATI MA' BANK

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6467 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il entità fi ħdanu, inkluż l-Awtorità ta' Malta dwar il-Logħob (MGA), għandhom impjegati li fl-aħħar tliet snin kienu impjegati mal-bank li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, u x'inhu x-xogħol tagħhom illum?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab informat li hemm impjegat wieħed li llum jaħdem mal-MGA u li qabel kien jaħdem mal-imsemmi bank.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jagħti l-isem tal-imsemmija paġni, profili u gruppi u jindika għal kull wieħed minnhom il-Uniform Resource Locator (URL) tagħhom?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsalid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Ministeru għas-Saħħa u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem il-Ministeru għas-Saħħa u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onorevoli Interpellant illi hemm 16 il-paġna/profili fuq facebook li huma amministrati mill-Ministeru għas-Saħħa u mill-entitajiet/dipartimenti tiegħu.

Dawn huma:

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem il-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti f'żewġ listi kif se nsemmi:

Lista'A'- Ministeru/Direttorati/Dipartimenti/

Kulleġġi/Skejjel

Lista 'B' - Entitajiet fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem il-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA - PAĠNI, PROFILI U GRUPPI FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid liema huma l-paġni, profili u gruppi fuq Facebook li huma amministrati mill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha jew minn persuni oħra jew kumpaniji f'isem il-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza u f'isem l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha?

Tista' tagħti l-isem tal-imsemmija paġni, profili u gruppi u tindika għal kull wieħed minnhom il-Uniform Resource Locator (URL) tagħhom?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

MCCAA: DIPARTIMENT GĦALL-ILMENTI U L-MEDJAZZJONI - ADR OFFICERS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsalill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ADR officers fi ħdan id-Direttorat għall-Ilmenti u l-Medjazzjoni (CCD) li jagħmel parti mill-MCCAA, li jieħdu ħsieb l-każijiet li jaslu għand l-istess bħala entità tal-ADR residwu għall-finijiet ta' L.S. 378.19 tal-Liġijiet ta' Malta?

Jista' jgħid x'inhu l-grad u/jew professjonali ta' kull wieħed minn dawn l-ADR officers tenut kont b'mod partikolari tar-rekwiżiti skont ir-regolament 7 tal-istess L.S. 378.19?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Direttorat għall-Ilmenti u l-Medjazzjoni taħt l-Awtorità ta' Malta għall-Konsumatur u l-Kompetizzjoni għandu ħames Uffiċjali Amministrattivi li huma mħarrġa u kompetenti biex jittrattaw każijiet skont ir-rekwiżiti tar-regolament fil-Leġiżlazzjoni Sussidjarja ċċitata minnek.