DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 1 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 1 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 1 ta' April 2019

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni t-talba tal-Onor.

Silvio Grixti sabiex huwa jiġi reġistrat bħala skużat fil-Minuti tas-seduta Nru 210 tal-25 ta' Marzu 2019, is-Sedja ordnat li ssir il-korrezzjoni relattiva fil-Minuti tas-seduta msemmija.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 212, li saret fis-27 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦALL-ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru VIII tal-2019 – Att tal-2019 li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta;

Att Nru IX tal-2019 – Att tal-2019 li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji; u

Att Nru X tal-2019 – Att tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija (Emenda Nru 2).

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BORD DWAR ID-DISTRUZZJONI TAL-PASSAPORTI

L-ONOR.

Karol Aquilina) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema sena ġie mwaqqaf il-Bord dwar id-Distruzzjoni tal-Passaporti?

Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-membri ta' dan il-bord, kif ġew magħżula u kemm-il laqgħa saret tal-bord mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-dati ta' meta saret kull laqgħa u jindika l-membri tal-bord li kienu preżenti u/jew assenti għal kull waħda mil-laqgħat?

JULIA FARRUGIA PORTELLI (Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi) (f'isem il-Prim Ministru): Minn informazzjoni mgħoddija lili minn Identity Malta jirriżulta li fil-5 ta' Jannar 2016 inħatar Bord għad-Distruzzjoni tal-Passaporti li kien kompost mis-Sur Stephen Vassallo bħala Chairperson u l-membri kienu s-Sur Matthew Borg u s-Sur Paul Azzopardi.

Dan il-bord tlaqqa' nhar id-19 ta' Jannar 2016.

Fil-25 ta' Jannar 2016 inħatar bord ieħor li kien kompost mis-Sur Cleavon Vella (Chairperson), is-Sa Marylee Camilleri Kasap u s-Sur Nathaniel Cutajar (Membri).

Aktar tard fl-4 ta' Mejju 2016 inħatret is-Sa Nathalie Cutajar bħala membru fl-istess bord.

Fl-20 ta' Lulju 2017 inħatar bord ġdid li kien kompost mis-Sa Yvonne Arqueros (Chairperson), is-Sa Moira Galea u s-Sur Kurt Zammit (Membri).

L-informazzjoni dwar kemm-il darba ltaqa' l-bord u min kien preżenti għal dawn il-laqgħat qed tingħata fit-tabella t'hawn taħt:

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, il-ġimgħa l-oħra rajna t-tnedija ta' riforma importanti fejn issa permezz ta' din ir-riforma minflok m'aħna se nibqgħu nitkellmu b'mod ġenerali fuq in-nisa, bdejna nitkellmu fuq l-hekk imsejjaħ "sess sotto-rappreżentat".

Tista' jekk jogħġobha s-Segretarju Parlamentari tispjegalna x'inhu l-għan ta' din ir-riforma u tgħidilna għaliex qegħdin nitkellmu fuq is-sess sotto-rappreżentat?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Diġà għamilna riferenza kemm-il darba, anke fi stqarrijiet pubbliċi li kellna matul dawn l-aħħar jiem, għall-impenn li għandna bħala pajjiż fi ħdan il-Ġnus Magħquda biex nibagħtu messaġġ anke fuq livell internazzjonali li sa 11-il sena oħra din il-Kamra jrid ikollha mill-anqas 40% tal-membri tagħha li jew ikunu nisa jew inkella li jkunu rġiel.

Għal din ir-raġuni aħna ridna nħarsu lejn mekkaniżmu li jindirizza l-urġenza li nilħqu dik il-mira fi żmien ħdax-il sena b'mod awtomatiku, però ridna nħarsu wkoll lejn mekkaniżmu li ma jħarisx purament lejn dak l-angolu imma jindirizza anke mistoqsijiet oħra li jkollna saħansitra bejnietna fil-fora informali, inkluż minn nies li tinteressahom il-mixja politika imma li għal xi raġuni jew oħra dejjem baqgħu lura.

Pereżempju, minkejja li f'din il-Kamra kien hawn ftehim miż-żewġ naħat tal-Kamra li ntejbu l-ħinijiet li fihom jiltaqa' l-Parlament, kif prattikament għamilna tul dawn l-aħħar sitt xhur, għad irridu nkomplu nindirizzaw ċerti pockets li sal-lum għadhom vojta.

Meta bdilna l-ħinijiet tal-Parlament biex ikunu aktar family-friendly, jien kien mingħalija li sewwejna parti kbira minn din il-problema, imma fil-verità kemm-il darba kellna diskursati, anke b'mod informali, man-naħa tal-Membri tal-Oppożizzjoni - li rrid insellmilhom minn hawnhekk - għall-fatt li dan mhux biżżejjed għax it-tfal jirritornaw lura d-dar mill-iskola proprju nofs siegħa qabel ma jinbdew is-seduti tal-Parlament, jiġifieri fl-4.00 p.m., u proprju f'dak il-ħin jibda l-ġiri għal attivitajiet extrakurrikulari.

Fil-fatt, ħafna minna li għadhom qed irabbu t-tfal, semmewh dan il-punt.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet lis-Segretarju Parlamentari dwar ir-riforma li tnediet il-ġimgħa l-oħra u li rriferiet għaliha l-Onor.

Rosianne Cutajar fil-mistoqsija supplimentari li għamlet.

L-ewwel nett nixtieq nistaqsiha jekk il-bord li ġie maħtur huwiex qed jirriforma s-sistema elettorali preżenti biss biex ikollna aktar nisa fil-Parlament jew huwiex qiegħed jikkonsidra tibdil aktar drastiku billi nintroduċu sistema elettorali fejn ma jkunx hemm bżonn li jiġu introdotti l-kwoti biex jiżdiedu n-nisa fil-parlament?

It-tieni mistoqsija li għandi tirrigwarda l-konsultazzjoni pubblika li jidhirli tagħlaq fil-21 ta' Mejju, 2019.

X'forma se tieħu din il-konsultazzjoni?

Il-pubbliku huwa mistenni li jibgħat mistoqsijiet jew suġġerimenti bil-miktub?

U se jsiru xi laqgħat pubbliċi dwar dan?

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Ħalli nibda billi nirrispondi t-tieni mistoqsija, Sur President.

Kif qal tajjeb ħafna l-Onor.

Hermann Schiavone, din il-konsultazzjoni pubblika hija miftuħa sal-21 ta' Mejju li ġej.

Kif jiġri kull meta nressqu issue għal konsultazzjoni pubblika, jista' jagħmel is-suġġerimenti tiegħu bil-miktub kull min huwa interessat, kemm jekk huwa individwu, kemm jekk huwa stakeholder kif ukoll jekk huwa NGO, u mbagħad wara jsir eżerċizzju ieħor fejn jiġu mgħarbla l-proposti kollha li jkunu saru.

Fil-fatt dik hija l-ewwel fażi.

Il-bieb tiegħi huwa dejjem miftuħ biex ikollna dawn it-tip ta' skambji u ideat, però naħseb huwa importanti wkoll li nwessgħu d-diskussjoni u jkun hemm anke f'konferenzi f'dan ir-rigward biex id-diskussjoni tkompli tieħu l-ħajja.

L-ewwel mistoqsija li għamilli l-Onor.

Interpellant kienet fis-sens ta' jekk aħniex qegħdin inħarsu lil hinn minn sempliċement din ir-riforma.

Jekk qed nifhem tajjeb, l-Onor.

Interpellant irid ikun jaf jekk aħniex inħarsu lejn mekkaniżmi differenti bħal, pereżempju, lejn il-mekkaniżmu li jkun il-partit li jagħżel liema kandidati għandhom jiġu eletti, u f'dak il-każ le, aħna m'aħniex qegħdin inħarsu lejn dawk il-parametri.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, sfortunatament qed nisma' lil ħafna nies hemm barra, inkluż lil ċerti nies fuq il-midja, jirriferu għal din ir-riforma bħala riforma tal-kwoti, u dan huwa skorrett.

Għalhekk xtaqt li s-Segretarju Parlamentari tispjega għaliex dak li qed jiġi propost ma jikkonsistix fi kwoti filwaqt li tispjega d-differenza bejn "kwoti" u l-"miżuri pożittivi" li qiegħda titkellem dwarhom din ir-riforma.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Fil-verità meta sentejn ilu staqsewni biex noħroġ għall-elezzjoni ġenerali, l-ewwel reazzjoni tiegħi meta semmewli l-kwoti kienet waħda ta' skantament għax f'għajnejja l-"kwoti" kienu jippreżentaw xenarju - u fl-istrutturi tal-Partit Laburista kien hemm min daq din fil-verità sakemm in-nies bdew jeleġġu lin-nisa fl-istrutturi tal-Partit b'mod awtomatiku - fejn ikollok ċiklu ta' elezzjoni interna, jew inkella f'dan l-każ fuq medda ta' pajjiż, kandidat maskili jġib 4,000 vot, kandidat mara ġġib 3,000 vot, jiġifieri 1,000 vot anqas minnu, u teħodlu postu.

F'għajnejja dak kien il-konċett tal-kwoti għax in-narrattiva lokali dejjem kienet tirriferi għall-kwoti b'mod tradizzjonali.

F'dan il-każ id-differenza li qiegħda tagħmel riferenza għaliha l-Onor.

Cutajar hi din li se nispjega.

Aħna qed nipproponu li l-mekkaniżmu taċ-ċiklu ta' elezzjoni jibqa' jsir kif kien isir sal-lum b'mod komplut, jiġifieri l-poplu jagħżel lil dawk il-kandidati li jħoss li ħaqqhom post f'din il-Kamra, min jiġi elett minn żewġ distretti jagħżel liema distrett jixtieq iċedi, issir il-by-election u b'hekk jiġi fformat il-Parlament.

Xejn mhu se jinbidel minn dak il-proċess.

Id-differenza hi li aħna qed ngħidu li l-voti ta' dawk il-persuni li jkunu baqgħu mdendla … Għax kif nafu, is-sistema elettorali tagħna hi li fuq distrett irridu neleġġu dejjem ħames kandidati, u allura meta niġu biex niddividu b'sitta, kif nagħmlu dejjem b'mod awtomatiku, dejjem se jibqgħalna persuna li teknikament se tibqa' mdendla b'ammont sostanzjali ta' voti.

Għalhekk aħna qed nipproponu li meta naslu għal dan l-istadju għandhom jinfetħu l-pakketti ta' dawk il-kandidati li jkunu telgħu bil-by-election u naraw liema nisa huma next in line.

Illum il-persentaġġ ta' Membri Parlamentari nisa fil-Parlament huwa dak ta' 30%, imma aħna rridu dejjem inżommu quddiem għajnejna l-mira li bħala pajjiż tajna obbligu li niġu konformi magħha sa 11-il sena oħra, anke fuq livell ta' Ġnus Magħquda.

Fi ftit kliem, aħna rridu siġġijiet addizzjonali biex il-persentaġġ ikun dak ta' 40%.

Issa f'dak il-każ aħna mhux se jkollna bżonn 12-il siġġu extra imma se jkollna bżonn anqas biex nilħqu dan il-persentaġġ.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, għalkemm jeżistu sistemi fejn biex teleġġi aktar kandidati ta' xi sess partikolari m'hemmx għalfejn iddaħħal il-kwoti, sfortunatament bis-sistema tagħna, il-PR-STV, bilfors irridu ndaħħlu l-kwoti biex nagħmlu hekk.

Li nistgħu hu li nsejħu l-kwoti b'xi terminu ieħor, però xorta kwoti jibqgħu.

Jien nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk s'issa l-partiti politiċi, kemm kbar kif ukoll żgħar, ġewx avviċinati biex jagħtu l-pożizzjoni tagħhom f'dan ir-rigward.

Jekk dan għad irid isir aktar 'il quddiem, is-Segretarju Parlamentari f'liema stadju taħseb li dan se jsir?

Għax wara kollox din ir-riforma teħtieġ is-sapport taż-żewġ partiti politiċi l-kbar.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Il-konsultazzjoni pubblika hija miftuħa għal kulħadd sal-21 ta' Mejju li ġej u allura jien nitlob lil kull min għandu xi pożizzjoni b'rabta ma' dan is-suġġett biex jagħmilha b'mod formali ħalli meta ngħaddu għat-tieni fażi jkollna fuq il-mejda tad-diskussjoni stampa ċara ta' xi jrid il-poplu wara kollox.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, nixtieq li s-Segretarju Parlamentari tispjega x'differenza kien se jkun hawn f'din il-Kamra li kieku dan il-mekkaniżmu diġà ntuża fl-elezzjoni ġenerali tal-2017 biex b'hekk wieħed ikun jista' jifhem id-differenza li se jagħmel il-mekkaniżmu li qed jiġi propost.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant huwiex qed jirriferi biss għas-siġġijiet addizzjonali li qed nipproponu.

Jien nemmen li jekk inneħħu xi pilastru jew tnejn mill-erba' pilastri li ressaqna għad-diskussjoni m'aħniex se nilħqu l-mira li semmejt aktar kmieni.

Jiġifieri jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna għandna nammettu li l-mekkaniżmu se jaħdem bl-aħjar mod jekk ikollna dawn l-erba' pilastri flimkien.

L-ewwel nett f'din il-binja għandu jkollna struttura li twieżen lill-familja, u meta nsemmi "familja" qed nirriferi għad-definizzjoni wiesgħa tagħha, għax min m'għandux tfal, għandu lill-ġenituri li jrid jieħu ħsieb.

F'din il-Kamra hawn firxa ta' xenarji differenti għax hawn min hu ġenitur ta' tfal żgħar, hawn min hu ġenitur ta' tfal li issa kibru fl-età u għandna saħansitra nanniet, jiġifieri huwa importanti li din il-binja jkollha family rooms.

Fiż-żewġ naħat tal-Kamra għandna sitwazzjoni fejn illum jew għada rridu nieħdu ħsieb il-kumplament taċ-ċiklu tal-familja.

Anke min hu bla tfal għandu lill-ġenituri x'jieħu ħsieb, u jien naħseb li għalhekk għandna nibagħtu messaġġ b'saħħtu li min jixtieq jagħmel il-pass li jidħol fil-politika m'għandux iqis lill-familja bħala xkiel imma għandu jwieżen lilu nnifsu biex ikun jista' jagħti s-servizz li jixtieq jagħti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, ħadt pjaċir nisma' lis-Segretarju Parlamentari tirriferi għall-ħinijiet il-ġodda li qed jiltaqa' fihom dan il-Parlament għax jien ukoll naqbel li l-ħinijiet il-ġodda mhumiex l-aktar ħinijiet family-friendly li jista' jkollna.

Nixtieq nistaqsiha jekk taħsibx li għandu jkun hemm fondi statali biex b'xi mod ninċentivaw lill-partiti politiċi jħeġġu iżjed il-parteċipazzjoni tas-sess sotto-rappreżentat.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, hawnhekk se nitkellem fuq l-esperjenza personali tiegħi.

Qabel m'aċċettajt li noħroġ għall-elezzjoni ġenerali, jiena kelli ħafna biżgħat illi li kieku kont b'xi mod jew ieħor diġà involuta fi struttura ta' partit politiku ma kienx ikolli.

Naf li minn żmien għal żmien l-Akkademja għall-Iżvilupp ta' Ambjent Demokratiku (AŻAD) tagħmel korsijiet tajbin f'dan ir-rigward.

Fil-fatt meta kont għadni żagħżugħa niftakar li darba attendejt għal kors organizzat mill-AŻAD, u għalhekk naf kemm joħroġ ġid minn dawn il-korsijiet, hekk kif joħroġ ġid ukoll mill-korsijiet organizzati mill-Fondazzjoni IDEAT, li ġiet imwaqqfa mill-Partit Laburista.

L-ideal hu li jkun hemm modules apposta fejn wieħed ikun jista' jieħu idea ċara ta' xi jfisser li tkun kandidat għall-elezzjoni, li tiffinanzja kampanja elettorali jew li tkun membru tal-Parlament.

Kull min minna ma kienx imdaħħal b'xi mod jew ieħor fil-qasam politiku u mbagħad ġie elett u spiċċa f'xi kariga, ma kienx ippreparat għal ċerti sitwazzjonijiet.

Pereżempju, inti ma tkunx taf kif tgħaddi liġi qabel ma ssir Membru tal-Parlament.

Fil-fatt ġimagħtejn biss wara li ġejt eletta fil-Parlament jien kelli l-ewwel liġi quddiemi.

Jiġifieri dan huwa ċiklu mgħaġġel li fih inti trid tassorbi xi tfisser il-ħajja politika b'mod mgħaġġel ħafna.

Għalhekk nemmen li hemm bżonn illi dawk li beħsiebhom jidħlu fil-qasam politiku imma għadhom ma għamlux dan il-pass ikollhom l-opportunità li jifhmu għal xiex deħlin through a proper structure ta' partit politiku, jingħatalhom taħriġ apposta u nobbligaw lill-partiti politiċi jagħtu pjattaforma ugwali.

Issa bi "pjattaforma ugwali" jien ma nifhimx li jkollok dibattitu politiku u tara dejjem lill-istess erba' persuni imma li jkollok ċans li tagħti pjattaforma b'saħħitha b'mod ugwali lil firxa usa' ta' kandidati.

Ta' min jgħid ukoll li permezz tal-mekkaniżmu li qed nipproponu f'din ir-riforma qed ngħidu li għandna nwessgħu r-remits tal-Kummissjoni Elettorali li tagħmel audits annwali fuq il-partiti politiċi u li dawn ikunu huma stess li jagħżlu jekk iridux jieħdu minn dawn il-fondi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari għall-ispjegazzjonijiet li qiegħda tagħtina, u fil-fatt jien naħseb li l-vera problema qiegħda f'dak li għadha kemm qalet issa hi.

Il-biża' tiegħi hi li fil-midja qegħdin niddiskutu s-sintomu u mhux il-problema.

Il-problema hija biex insibu aktar nisa li jkunu lesti jsiru kandidati u ovvjament li neleġġuhom.

Il-mekkaniżmu li hemm propost fid-dokument jipprovdi għal dak li jiġri b'mod aħħari jekk ma naslux għal dan.

Għalhekk is-Segretarju Parlamentari ma taħsibx li forsi għandna nibdew nitkellmu daqsxejn aktar fuq dan l-aspett milli fuq il-mekkaniżmu li għandna nħaddmu jekk kemm-il darba ma jirnexxilniex nilħqu dawk l-40%?

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, naqbel mal-Onor.

Interpellant li hemm bżonn nagħmlu din id-diskussjoni, u hemm bżonn nagħmluha ż-żewġ naħat tal-Kamra flimkien fl-istrutturi li għandna stess.

Għandna nkunu onesti u huwa inutli li noqogħdu nduru mal-lewża.

Ma naħsibx li jekk se nibqgħu niddiskutu u jekk se nibqgħu nagħtu biss skossaturi interni mingħajr ma nagħmlu xi ħaġa konkreta se naslu għall-erba' pillars li semmejt aktar kmieni, u għalhekk hemm bżonn dik l-imbottatura.

Però għandna nkunu onesti anke fuq il-kwestjoni tal-bordijiet.

Ilna nisimgħu - sa minn meta jiena kont għadni ġurnalista - li rridu nżidu aktar il-preżenza tan-nisa fuq il-bordijiet fejn jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

U dan il-Gvern x'għamel?

Dan il-Gvern żied fuq dak li għamlet l-Oppożizzjoni meta kienet fil-gvern, li bdiet timbotta aktar lill-mara f'ċerti livelli ta' fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet, anke fuq bordijiet.

Fil-fatt issa dik l-istatistika rranġat xi ftit għax jidhirli li telgħet b'xi 11%, imma dan xorta waħda għadu mhux biżżejjed, jiġifieri li kieku kelli nkun onesta miegħi nnifsi nixtieq nara li ssir din l-imbottatura flimkien mad-diskussjoni li qed tagħmel riferenza għaliha l-Onor.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, ta' min ifakkar li din ir-riforma hija waħda temporanja sakemm nilħqu dak li aħna verament nixtiequ, ċjoè rappreżentanza aktar ekwa bejn iż-żewġ sessi.

Naf li qed tiġi proposta dik li nsejħulha sunset clause għal 20 sena.

Għalhekk nixtieq li s-Segretarju Parlamentari tispjega x'inhi sunset clause għall-benefiċċju ta' min qed isegwina filwaqt li tagħtina aktar dettalji dwarha.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Sur President, jiena noħlom li naslu għall-elezzjoni ġenerali li ġejja jew inkella għal dik ta' warajha u nsibu li m'għandniex bżonn dan il-mekkaniżmu!

Biex niġi għal dak li staqsietni l-Onor.

Interpellant, din is-sunset clause li għamilna għandha żewġ punti importanti.

L-ewwel nett aħna qed ngħidu li wara 20 sena, il-ġenerazzjoni li tkun qed tmexxi għandha tpoġġi madwar mejda u tiddiskuti jekk ikunx għad hemm bżonn dan il-mekkaniżmu jew le.

Jiena ngħid li allaħares 20 sena oħra jkun għad għandna bżonn dan il-mekkaniżmu!

Ta' min iżid jgħid li s-sunset clause tiskatta b'mod awtomatiku wkoll jekk għall-grazzja tal-argument għaxar snin oħra fil-pajjiż issir elezzjoni ġenerali u ma jkunx hemm 40% tal-persuni li jkunu ġew eletti rġiel jew inkella nisa, jiġifieri dik is-sunset clause se tkun qiegħda hemmhekk bħala safeguard, anzi rridu nibagħtu messaġġ b'saħħtu li aħna mhux sempliċement irridu aktar nisa f'din il-Kamra imma rridu nagħmlu l-isforzi kollha biex dan il-mekkaniżmu ma jiskattax.

Fil-fatt jekk ikun hemm xenarju li 40% tal-membri ta' din il-Kamra jkunu rġiel jew nisa, allura dan il-mekkaniżmu ma jiskattax.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nixtieq inkun naf x'inhi l-opinjoni tas-Segretarju Parlamentari għall-kumment li qed isir bħalissa fejn qed jingħad li bil-mekkaniżmu propost, prattikament il-kandidati rġiel jistgħu jgħidu lill-elettorat biex ma jivvotax lill-kandidati nisa għax bil-mekkaniżmu li se jitħaddem, dawn xorta se jitilgħu.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

JULIA FARRUGIA PORTELLI: Iva, naħseb li fil-verità kollox se nisimgħu mingħand min irid ikun kreattiv!

M'għandix dubju li se jkun hemm min jipprova jdaħħak b'dan il-mod!

Hawnhekk l-Onor.

Buttigieg semmiet xi ħaġa li jiena m'għandix dubju li hemm min moħħu diġà beda jmur f'dik id-direzzjoni!

Malta żgħira, in-nies magħrufa u llum huwa faċli li l-midja soċjali tesponik!

Jiena għaddejt minn sitwazzjoni fejn minkejja li ma kellniex mekkaniżmi, għax jien kont mara, xi ħadd ipprova jdaħħak billi jumejn qabel l-elezzjoni qal: "Eh, jien qdejtek ta, u …", imma f'sekonda sab kappell jiġih!

Illum il-midja soċjali tant hija b'saħħitha li xi ħadd li jesponi ruħu b'dak il-mod żgur li se jsib bużżieqa li tisplodi f'wiċċu!

Jiena jidhirli li fl-aħħar mill-aħħar l-elettorat għandu moħħ biex jiddeċiedi u, pereżempju, hu se jiġġudika lill-Onor.

Buttigieg fuq kemm din tkun ħadmet tul l-erba' snin ta' qabel, kif nittama li se jagħmel l-istess b'mod ġenwin fir-rigward ta' kull Membru f'din il-Kamra.

In-nies se jkunu qed jagħtu l-voti tagħhom skont kif ikunu ħasbu li l-individwu jkun mexa tul il-leġiżlatura ta' qabel, u fil-każ ta' kandidati ġodda huma se jkunu qed jagħtu l-voti tagħhom skont l-idea li huma għandhom fuq dak l-individwu partikolari.

PERSUNI AKKUŻATI LI GĦAMLU UŻU MINN PASSAPORT TA' ĦADDIEĦOR

L-ONOR.

Karol Aquilina) staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkużata li għamlet użu jew ipprovat tagħmel użu minn passaport maħruġ lil persuna oħra sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ntużaw, l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-qorti?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninsab informat li mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Frar 2019 kien hemm 81 persuna li ġiet akkużata li għamlet użu jew ipprovat tagħmel użu minn passaport maħruġ lil persuna oħra.

Dettalji dwar ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ntużaw ma tinżammx, iżda dettalji dwar l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati kif ukoll il-piena li ngħatat mill-Qorti jinsabu fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ftit minuti ilu s-sit ta' TVM irrapporta li sar xi rejd ieħor relatat mad-droga.

Fil-fatt dan huwa wieħed mill-ħafna rejds ta' suċċess li kellhom il-Pulizija fejn tidħol id-droga, u dan mhux biss fuq bażi lokali għax instabet droga saħansitra f'containers li kienu għaddejjin minn Malta fi triqithom lejn xi pajjiż ieħor.

Jista' l-Ministru jispjega kif il-Pulizija se jkomplu jiġġieldu l-kriminalità?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Min-naħa tal-Korp tal-Pulizija hemm numru ta' affarijiet li huma importanti, imma l-ewwel u qabel kollox hemm il-prevenzjoni, u fil-fatt diġà qegħdin naraw ir-riżultati ta' diversi inizjattivi li qed jittieħdu fil-Korp tal-Pulizija.

Biżżejjed ngħid li matul is-sena li għaddiet il-kriminalità naqset b'7%, filwaqt li s-sena ta' qabel naqset biss b'0.9%, u dan meta fil-pajjiż qed tiżdied il-popolazzjoni, qed jiżdied it-turiżmu u qed tiżdied ukoll l-affluwenza.

Mela minn hawn nistgħu naraw li l-inizjattivi li qed jittieħdu qegħdin jagħtu riżultati.

Dan ifisser li jien kuntent?

Le, m'iniex kuntent, għax nemmen li jista' jsir aktar.

Għalhekk, min-naħa tal-Korp tal-Pulizija għaddej investiment kbir kemm b'fondi tal-Unjoni Ewropea kif ukoll b'fondi lokali filwaqt li qed isir taħriġ lill-membri tal-Korp tal-Pulizija f'setturi differenti.

Apparti minn hekk għaddejjin bil-proċess fejn il-Korp tal-Pulizija qiegħed jaħdem aktar fuq target policing, jiġifieri l-ewwel il-Pulizija qed jiġbru l-informazzjoni u l-intelliġenza fuq ċerta kriminalità organizzata u mbagħad qed jaġixxu fuq dik il-kriminalità organizzata skont l-informazzjoni kollha li tkun qiegħda tidħol.

Ta' min iżid jgħid li issa, permezz ta' espert li se jkun qiegħed jiġi ingaġġat mal-Korp tal-Pulizija, se mmorru għal struttura oħra, dik li jgħidulha community policing, tendenza li ħafna pajjiżi fl-Unjoni Ewropea qed jimxu lejha, imma dwar din il-policy ikollna ċans nitkellmu aktar 'il quddiem.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' kumpaniji li ġew xolti u dawk li nfetħu ġodda matul l-2017 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9552.

L-ISPEAKER: Grazzi.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar inizjattivi li ttieħdu matul l-2018 u l-2019, biex binjiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol ikunu aċċessibbli għal persuni b'diżabilità, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9556;

Rapport u estimi finanzjarji tal-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi għas-sena 2018; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar notifikazzjonijiet dwar żvilupp li l-Awtorità tal-Ippjanar irċeviet bejn it-3 ta' Ġunju 2016 u l-21 ta' Marzu 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9705.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Rapport finanzjarju għas-sena 2018 maħruġ mit-Teżor skont l-artikolu 65 tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika tal-1962;

Kopja tar-rapport annwali tar-Revenue Remissions Supervisory Board għas-sena 2018 skont l-artikolu 5 tal-Att XXIII tal-2014; u

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-Rapport Annwali u l-Istqarrijiet Finanzjarji ta' Heritage Malta għassena 2018;

Ir-Rapport Annwali ta' Heritage Malta għassena 2018; u

L-Estimi Finanzjarji ta' Heritage Malta għassena 2019.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' persuni akkużati b'falsifikazzjoni ta' passaport bejn l-2013 u Frar 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9072;

Tabella li turi l-għadd ta' passaporti mitlufa u dawk misjuba bejn l-2013 u Frar 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 9073; u

Rapport Annwali għas-sena 2018 tal-Uffiċċju tal-Bord ta' Monitoraġġ għal Persuni Detenuti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Abbozz Nru 60 - għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITÀ TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-27 ta' Marzu 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sur President, skont il-Kostituzzjoni ta' Malta kull ċittadin Malti, hu min hu, għandu dritt igawdi kull servizz li hu pprovdut mill-gvern, irrispettivament mill-kondizzjoni fiżika tiegħu.

Dan id-dritt jinkludi u jgħodd ukoll għal persuni li jbatu minn xi forma ta' diżabilità.

Għalhekk għandna naqblu lkoll dwar il-ħtieġa li nemendaw l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

Permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna se nkunu qed nikkonfermaw li l-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni (MCA) se tkun l-entità kompetenti li jkollha l-poter li tara li safejn hu possibbli, il-website u l-mobile applications tal-gvern ikunu dejjem aċċessibbli għal kulħadd, inkluż għal persuni b'diżabilità.

Il-kontenut u r-rekwiżiti msemmija f'dan l-Abbozz ta' Liġi saru kollha skont id-direttivi tal-Unjoni Ewropea u għaldaqstant huma aċċettati mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità (KNPD).

Huwa fatt li ż-żewġ naħat tal-Kamra dejjem qablu b'mod unanimu kull meta ġie ppreżentat abbozz ta' liġi li jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-poplu Malti inġenerali f'dan il-Parlament, imma aktar u aktar fejn ikun hemm involuti persuni b'diżabilità, bil-għan dejjem ikun li jitnaqqsu t-tbatijiet għal persuni żvantaġġjati.

Madankollu m'għandniex inkunu kuntenti b'dak li nilleġiżlaw jekk ma nkunux kommessi li naraw illi dak li nkunu qbilna dwaru jiġi implimentat u inforzat.

Jekk nonqsu milli ninforzaw, mhux aħna nispiċċaw inbatu iżda dik il-faxxa tal-poplu li l-aktar tista' tgawdi u tibbenefika mid-deċiżjonijiet li nieħdu f'din il-Kamra.

Ħalli nieħdu xi eżempji minn dak li qed jagħmel dan l-Abbozz ta' Liġi biex nispjega aħjar dak li qed ngħid.

Ikun inutli li l-MCA tagħmel tibdil fil-websites jew fil-mobile applications jekk dawn ma jkunux aċċessibbli bil-fatti għall-maġġoranza ta' persuni b'diżabilitajiet varji.

Jekk dan ma jsirx inkunu qegħdin niżvantaġġjaw lill-aktar persuni vulnerabbli tas-soċjetà tagħna bil-konsegwenzi psikoloġiċi kollha li dan in-nuqqas iġib miegħu.

Wara kollox, kif semmejt fil-bidu tad-diskors tiegħi, dawn il-persuni għandhom dritt igawdu dak kollu li jgawdu minnu l-bqija taċ-ċittadini kollha, u allura huwa importanti li l-MCA tiżgura li tagħmel minn kollox biex, safejn hu possibbli, dak kollu li hu relatat mal-e-communications ikun disability friendly.

Sur President, bħala x-Shadow Minister tas-settur tal-persuni b'diżabilità nixtieq li f'dan l-intervent nieħu spunt billi nsemmi ċerti nuqqasijiet li hemm bżonn nindirizzaw jekk verament għandna lill-persuni b'diżabilità għal qalbna.

Fi tmiem il-ġimgħa li għaddiet attendejt għal-laqgħa ġenerali annwali tal-Għaqda Nazzjonali Ġenituri ta' Persuni b'Diżabilità fejn tqajmu numru ta' punti u osservazzjonijiet interessanti li kienu qed jippreokkupaw lill-parti l-kbira tal-ġenituri li kienu preżenti.

Għalhekk jidhirli li jkun opportun li llum inqajjem dawn il-punti, għalkemm sfortunatament bosta minnhom m'iniex se nqajjimhom f'din il-Kamra għall-ewwel darba.

Kollha kemm aħna tkellimna kemm-il darba dwar l-importanza tal-inklużjoni tat-tfal b'diżabilità fil-mainstream schools.

Għal dan il-għan ġew introdotti għajnuniet ġodda, fosthom learning support educators (LSEs).

Minn mindu ġew introdotti dawn l-LSEs, in-numru tagħhom baqa' dejjem jiżdied tant li llum għandna numru mhux ħażin minnhom fil-kamp edukattiv, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat.

Xogħolhom hu li jgħinu lit-tfal b'diżabilità jitħalltu u jintegraw mal-bqija tat-tfal li jattendu mainstream schools filwaqt li jgħinuhom jiżviluppaw il-potenzjal u l-kapaċitajiet moħbijin li għandhom.

Biex jagħmlu dan jeħtieġ li l-LSEs mhux biss jifhmu dan ir-rwol importanti li għandhom imma, aktar importanti minn hekk, jeħtieġ li jkunu preparati sew biex jagħmlu dak kollu li huwa mistenni minnhom.

Madankollu, meta nitkellem ma' ġenituri li għandhom tfal bi bżonnijiet speċjali li jattendu l-iskola jibda jqum dubju serju dwar kemm verament għandna LSEs li huma kapaċi jagħmlu dan.

Mhux l-ewwel darba li l-LSEs infushom jammettu li xogħolhom huwa biss wieħed ta' superviżjoni li jinvolvi biss illi jżommu lil dawn it-tfal kwieti fil-klassi biex ma jtellfux lil sħabhom l-oħra waqt il-lezzjonijiet tal-ġurnata.

Uħud minn dawn l-LSEs huma konvinti li xogħolhom hu biss dak illi meta t-tfal li jkunu qed jieħdu ħsieb joqogħdu mqarbin iżjed mis-soltu joħorġuhom 'il barra mill-klassi.

Hawnhekk m'iniex nagħti tort lill-LSEs għal dan in-nuqqas għax huma jkunu attendew kors kif inhu mitlub u mistenni minnhom qabel ma jkunu bdew dan l-impjieg.

Għalhekk hawn jibdew jitqanqlu dubji serji dwar dawn il-korsijiet, jew aħjar dwar il-mod kif persuna tikkwalifika biex tibda tissejjaħ learning support educator.

Jidher li persuna li tattendi għal kors ta' ftit xhur u persuna li tattendi għal kors ta' iżjed minn sena, it-tnejn li huma jitqiesu bħala LSEs.

Ħafna agħar minn hekk huwa l-fatt li l-paga tagħhom ftit li xejn tvarja, u dan qed iservi ta' diżinċentiv akbar biex persuna tiġi motivata ttejjeb is-servizzi li tagħti.

Id-Dipartiment tal-Edukazzjoni hu fid-dover li jagħmel korsijiet strutturati u adegwati li verament iwasslu biex kull LSE tkun ippreparata sew u mgħarrfa kif jixraq dwar d-diżabilitajiet differenti u x'inhija mistennija li tagħmel, almenu għall-aktar diżabilitajiet komuni.

Ladarba l-LSE tkun mgħarrfa x'inhi d-diżabilità tal-persuna li se tieħu ħsieb, il-multidisciplinary team involut għandu jiltaqa' mal-LSE biex jiddiskuti magħha x'se jkun ir-rwol tagħha filwaqt li din tingħata programm ta' kif tista' tgħin lill-persuna b'diżabilità li tkun qed tieħu ħsieb biex tiżviluppa l-potenzjal tagħha, tkun aktar indipendenti u tissoċjalizza mal-bqija tal-klassi malajr kemm jista' jkun.

Jekk dan isir, inkunu qed ngħinu kemm lill-LSEs fix-xogħol tagħħom kif ukoll lill-persuni b'diżabilità għax b'hekk inkunu qed nagħtu lill-persuni b'diżabilità dak li wara kollox hu dritt tagħhom.

Fi ftit kliem, il-messaġġ li rridu nwasslu aħna huwa li mhux biss irridu naraw żieda fil-kwantità ta' LSEs biex inkunu nistgħu nlaħħqu mad-domanda, li qiegħda dejjem tikber, iżda aktar importanti minn hekk huwa li naraw qabża fil-kwalità tal-LSEs bil-għan li jingħata l-aħjar servizz possibbli.

Sur President, kif nafu, għal ċerti diżabilitajiet l-LSEs għandhom bżonn ċerta għodda biex biha jkunu jistgħu jiffaċilitaw ix-xogħol tagħhom.

Din l-għodda għandha tingħata lill-LSEs mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol stess jekk irridu li l-LSEs ikunu kuntenti u ma jbatux waqt ix-xogħol tagħhom.

Bħalissa għaddejja diskussjoni bejn dawk li jirrappreżentaw lill-LSEs u d-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

Jiena nispera biss li tinstab soluzzjoni kemm jista' jkun malajr biex ma jbati ħadd.

Huwa importanti li ma nħallux nuqqasijiet bħal dawn itellfu lill-LSEs milli jagħmlu xogħolhom.

Min ma jkunx kuntent f'xogħlu ma jistax jagħti l-aħjar, u fl-aħħar minn l-aħħar f'każijiet bħal dawn huma l-persuni vulnerabbli li jispiċċaw ibatu.

Il-ġenituri ta' tfal b'diżabilità huma preokkupati serjament ukoll dwar numru ta' servizzi li jingħataw lil uliedhom, kemm lil dawk li għandhom diżabilità fiżika kif ukoll lil dawk li għandhom diżabilità mentali.

Kulħadd jaqbel li l-gvern tal-ġurnata dejjem jagħmel ħiltu biex imexxi lil dan il-qasam 'il quddiem billi kważi f'kull baġit u ta' kull sena jiżdiedu s-servizzi għal dawn il-persuni.

Naturalment din hija xi ħaġa tajba għax kull inizjattiva favur titijib fis-servizzi, speċjalment lil dawk fostna li l-aktar għandhom bżonn, għandha tiġi mfaħħra.

Madankollu kulħadd jaqbel li minkejja li r-rieda qiegħda hemm, sal-lum is-servizzi pprovduti mhumiex qed ilaħħqu mad-domanda.

Dan in-nuqqas narah ripetutament kull meta jiġi introdott xi servizz ġdid, fis-sens li donna kuntenti li nniedu servizz ġdid mingħajr ma nantiċipaw id-domanda għalih.

Din hija ħasra għax bi pjan fit-tul, b'żieda sinifikanti fil-professjonisti involuti u b'żieda f'servizzi adegwati ta' livell għoli, fl-aħħar mill-aħħar huwa pajjiżna li se jiggwadanja l-aktar minħabba li h'hekk ikollna anqas nies jiddependu għal għomorhom fuq il-gvern.

Investiment għaqli llum biex kull persuna tilħaq l-istat indipendenti tagħha dejjem jibqa' l-aħjar investiment għas-soċjetà.

Sur President, fl-20 ta' Frar, 2019 jiena għamilt mistoqsija parlamentari 9105 lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fejn staqsejtu jekk kienx veru li l-Educational Support Services Department mhuwiex se jkompli jissussidja s-servizzi li l-Inspire tipprovdi għal persuni bi bżonnijiet speċjali.

Staqsejtu wkoll jekk il-ġenituri tagħhom kellhomx jerġgħu japplikaw mil-ġdid tramite l-Inclusive Education Coordinator (INCO), kif qalulhom l-uffiċjali tal-Inspire.

Ir-risposta kienet li wara diskussjonijiet estensivi bejn l-Inspire u s-Servizzi Nazzjonali ta' Sapport għall-Iskejjel sar kuntratt ġdid mal-Inspire dwar is-servizzi li jistgħu jingħataw.

F'din ir-risposta l-Ministru qalli wkoll li jekk hemm bżonn ta' iżjed kjarifiki, il-ġenituri jistgħu jikkomunikaw mal-kap tal-iskola jew mal-uffiċjali fi ħdan id-Dipartiment tas-Servizzi Nazzjonali ta' Sapport għall-Iskejjel.

Issa, fil-verità, sfortunatament sal-lum dawn il-ġenituri għadhom ma jafux x'se jiġri, u xi wħud minnhom diġà qed jibagħtu lil uliedhom għal dawn is-servizzi fil-privat b'riżultat ta' piż finanzjarju akbar.

Dan għaliex meta s-servizzi mogħtija mill-gvern ma jkunux biżżejjed, kull ġenitur li jixtieq l-aħjar għal uliedu jkollu jirrikorri għas-servizzi tal-privat, anke meta dan ikun ifisser piż finanzjarju akbar fuq il-familja.

Naħseb li kien ikun iżjed f'waqtu li kieku d-Dipartiment bagħat għall-ġenituri ta' dawn it-tfal jew għar-rappreżentanti tagħhom biex jekk qed jingħad li sar kuntratt ġdid ifehemhom x'fih, x'se jsir, kif u lil min se jingħataw is-servizzi ġodda.

Qegħdin fi żmien ta' surplus kbir, u allura għandna nieħdu din l-opportunità unika biex ngħollu l-livell tal-ħajja tal-persuni b'diżabilità.

Dejjem nisimgħu li l-Gvern ma jistax ilaħħaq mad-domanda għax hawn nuqqas ta' professjonisti.

Jekk ngħollu l-pagi tal-professjonisti f'dan il-qasam, żgur li nħajru aktar żgħażagħ jagħżlu karrieri fejn ikunu ta' servizz għal dawk fosthom li huma l-aktar fil-bżonn.

Il-verità hi li mentri fis-settur privat hemm professjonisti kemm trid minħabba li dawn finanzjarment jaqblilhom jaħdmu għal rashom - u ma nagħtihomx tort - mhux kulħadd jitħajjar jidħol fis-servizz pubbliku, u dan għal numru ta' raġunijiet li jista' jifhimhom kulħadd.

Min jiflaħ iħallas u ma jingħatax servizzi mill-gvern minħabba li jħoss illi dawn is-servizzi mhumiex adegwati xorta waħda għandu l-għażla li jibgħat lil uliedu fis-settur privat.

Madankollu min ma jiflaħx iħallas m'għandux għażla, u din hija inġustizzja mal-persuni vulnerabbli kif ukoll mal-ġenituri tagħhom, li fuq kollox m'għandhom tort ta' xejn.

Ġaladarba l-Gvern mhux qed ilaħħaq mad-domanda u mhuwiex lest jattira iżjed professjonisti biex iwasslu s-servizz meħtieġ, dan ifisser li wasal iż-żmien biex, int min int, għandu jkollok dritt tieħu dawn is-servizzi fil-privat u l-ispejjeż jiġu rifużi lill-ġenituri jew lill-individwi konċernati.

Sur President, ilna snin inħambqu li l-postijiet pubbliċi u privati għandhom ikunu aċċessibbli għal kulħadd.

Fil-fatt il-pjanti kollha li jidħlu l-Planning Authority (PA) jiġu vetted biex jiġi żgurat li dawn il-postijiet huma aċċessibbli għal kulħadd, u mbagħad dawn ikunu jridu jerġgħu jiġu konfermati mill-Commission for the Rights of Persons with Disability (CRPD).

Minkejja li ngħata żmien xieraq biex il-kunsilli lokali jagħmlu lill-irħula u l-bliet tagħhom aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità, sfortunatament għad hawn kunsilli lokali li sal-lum dan għadhom ma għamluhx, anzi, agħar minn hekk, hemm postijiet fejn għaddej ix-xogħol min-naħa ta' Transport Malta u l-bankini l-ġodda mhumiex qed isirulhom rampi biex ikunu aċċessibbli għal min juża l-wheelchair.

Ta' min jgħid ukoll li ġieli l-bankini tant qed isiru dojoq li la huma aċċessibbli għall-ommijiet li jużaw il-pushchairs u lanqas mhuma tajba jew adegwati għall-wheelchairs.

Naturalment ikolli ngħid għal darb'oħra li dan mhuwiex aċċettabbli Hawnhekk jiena nistaqsi: Mela għalfejn ngħaddu l-liġijiet u għandna lis-CRPD, li ta' sikwit issemma' leħinha biex iġġibna konxji li l-persuni vulnerabbli qed jiġu żvantaġġjati?!

Jekk ma ninforzawx il-liġi malajr kemm jista' jkun, in-nies vulnerabbli, inkluż il-persuni b'diżabilità, se jibqgħu jbatu.

Dan l-aħħar smajna li l-Gvern se jintroduċi sistema li permezz tagħha l-pensjonanti, jekk iridu, jistgħu jissellfu fuq darhom jekk isibu ruħhom f'sitwazzjoni finanzjarja ħażina.

Mal-ewwel daqqa ta' għajn wieħed jista' jinterpreta din is-sistema bħala waħda pożittiva.

Tista' tinterpretaha wkoll bħala ammissjoni min-naħa tal-Gvern li qed jirrikonoxxi li l-pensjonijiet preżenti mhumiex biżżejjed biex il-pensjonanti jlaħħqu mal-ħajja.

Minflok ma ħsibna kif nistgħu ngħollu l-pensjonijiet ħalli l-anzjani tagħna jkunu komdi u fi xjuħithom jibqgħu jgħixu b'dinjità, għażilna l-eħfef triq, jiġifieri li ndaħħlu lill-anzjani fid-dejn fl-aħħar ta' ħajjithom, meta nafu li dawn żgur mhumiex se jkunu jistgħu jħallsuh lura qabel ma jmutu.

L-anzjani tagħna mhumiex qed iħossuhom kuntenti b'din is-sitwazzjoni, anzi qed iħossuhom falluti għax fejn qabel kienu jserrħu moħħhom li se jħallu xi ħaġa lil uliedhom bħala wirt wara mewthom, issa se jdaħħlu lil uliedhom fid-dejn wara mewthom jekk u meta dawn jiddeċiedu li jridu jżommu d-dar li l-ġenituri kellhom f'ħajjithom.

Qed insemmi dan il-punt għax jekk il-Gvern aċċetta l-fatt li l-pensjonijiet tal-anzjani mhumiex biżżejjed, mela l-istess nistgħu ngħidu għall-pensjonijiet tal-persuni b'diżabilità, li meta jilħqu l-età tal-pensjoni ftit li xejn minnhom se jkunu f'pożizzjoni li jiddejnu fuq il-proprjetà.

Għalhekk, għal darb'oħra nerġa' nappella f'isem il-persuni kollha b'diżabilità biex ngħollu l-pensjoni tal-persuni b'diżabilità malajr kemm jista' jkun b'mod li almenu din tibda tlaħħaq mal-paga minima.

Dan minbarra l-benefiċċji l-oħra li dawn il-persuni jeħtieġu biex niżgurawlhom livell ta' għajxien diċenti u indipendenti.

Naturalment dan li qed ngħid fuq il-pensjoni tal-persuni b'diżabilità jgħodd ukoll fuq il-pensjoni tal-anzjani.

Sur President, dawn il-punti kollha li qajjimt illum la qed insemmihom jien biss u lanqas qed insemmihom għall-ewwel darba f'din il-Kamra għax qrajna u smajna dwarhom fuq il-mezzi tax-xandir, iddiskutejniehom kemm-il darba mar-rappreżentanti tal-persuni b'diżabilità - fil-fatt iddiskutejthom anke jien personalment - u kif għedt matul id-diskors tiegħi ħafna mill-punti msemmija ġew diskussi wkoll waqt il-laqgħa annwali li organizzat l-Għaqda Nazzjonali Ġenituri ta' Persuni b'Diżabilità nhar is-Sibt li għadda.

Minnu nnifsu dan ifisser li hawn għarfien, jew aħjar preokkupazzjoni, dwar il-qagħda preżenti ta' dawn ħutna li huma anqas ixxurtjati minna.

Bħala poplu aħna magħrufin għas-solidarjetà li nuru ma' persuni vulnerabbli, saħansitra anke ma' dawk li jgħixu barra minn xtutna.

Għalhekk jiena nappella liż-żewġ naħat tal-Kamra biex f'affarijiet bħal dawn ningħaqdu lkoll biex innaqqsu t-tbatija li dawn il-persuni u l-familji tagħhom għaddejjin minnha billi ngħinu ħalli jiġu inforzati l-liġijiet eżistenti filwaqt li nħaffu l-proċess għal liġijiet ġodda li minnhom ikunu jistgħu jgawdu dawk kollha li jeħtieġu l-għajnuna tagħna.

Nirringrazzjak.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sinjura President, qabelxejn nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Maria Deguara għall-intervent tagħha u lill-parteċipanti kollha li qegħdin jieħdu sehem f'din id-diskussjoni.

Illum ma nistax ma nibdiex dan l-intervent ukoll mingħajr ma nifraħ lit-tim Malti tal-iSpecial Olympics għall-prestazzjoni eċċellenti li taw fl-iSpecial Olympics.

Kumbinazzjoni f'għeluq l-40 sena anniversarju minn mindu Malta ngħatat il-ħelsien, it-tim Malti tal-iSpecial Olympics rebaħ 40 midalja għal Malta!

Ma nistax ma nfaħħarx ukoll lil Ms Anna Calleja, lil Ms Muscat u lit-timijiet kollha tagħhom kollha għas-serjetà, għad-dedikazzjoni u għad-dixxiplina li bihom jieħdu dan l-isport.

Bla dubju ta' xejn dawn iż-żgħażagħ taw eżempju ħaj ta' kemm meta atleta jittrenja u jipprepara bis-serjetà għal logħob kompetittiv ikun kapaċi jġib ir-riżultati mixtieqa.

Jidher ċar li b'ħafna dixxiplina u dedikazzjoni aħna kapaċi ngħollu l-kwalità tal-isports tagħna.

L-atleti li ħadu sehem fl-iSpecial Olympics f'isem Malta din is-sena kollha kemm huma kienu bravi u mħarrġa sew, anke dawk li ma rebħux il-midalji.

Lil min jaħseb li dan il-logħob huwa faċli jien nista' nassigurah li mhu faċli xejn, u fil-fatt nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li jekk tagħsar kull midalja u kull żigarella li ddendlet m'għonq dawn l-atleti u nġabet lejn pajjiżna ssib id-dedikazzjoni kif ukoll l-impenn tagħhom u tal-ġenituri tagħhom.

Jiena tkellimt ma' waħda minn dawn l-atleti, Maria Pia minn Għawdex, li rebħet il-medalja tad-deheb u li nixtieq insellmilha minn hawnhekk.

Ommha qaltli li kienu jaqbdu l-vapur minn Għawdex ħamest ijiem fil-ġimgħa, anke fil-kesħa u l-maltemp, biex Maria Pia setgħet tibqa' titħarreġ b'dedikazzjoni u b'dixxiplina kbira, imma fl-aħħar ir-riżultat wasal ukoll!

Għalhekk hawn għal darb'oħra nixtieq ngħid prosit lill-atleti Maltin tal-iSpecial Olympics għall-40 midalja li rebħu f'għeluq l-40 anniversarju minn meta pajjiżna ħa l-ħelsien!

Dawn l-atleti wrew lil kulħadd li aħna kapaċi daqs ħaddieħor meta jkollna d-dixxiplina u s-serjetà!

Issa ħalli ngħaddi għas-suġġett tal-lum, Sinjura President.

Għal darb'oħra qegħdin naraw li dan il-Gvern qed jagħmel pass wara ieħor biex permezz tal-politika tiegħu kull Malti u Għawdxi jgawdi minn drittijiet u opportunitajiet indaqs.

Għal dan il-Gvern persuni li jesperjenzaw xi sfida aktar minn oħrajn, inkluż il-persuni b'diżabilità u l-anzjani, m'għandhom xejn anqas minn ħaddieħor, anzi aħna pjuttost nifhmu li ħafna drabi l-limitazzjonijiet li nassoċjaw id-diżabilità magħhom huma prodott tas-soċjetà stess magħmula minna l-bnedmin.

Ħafna drabi l-barrikati li jkun hemm jiġu maħluqin minna stess, u allura aħna konxji li nistgħu nkissru dawn il-barrikati biex ngħixu f'soċjetà fejn kulħadd ikun jista' jipparteċipa, jilħaq il-massimu tal-potenzjal tiegħu u jingħata opportunitajiet biex jiżviluppa l-abbiltajiet u l-kapaċitajiet tiegħu.

Il-politika tagħna bħala Gvern, partikolarment bħala Segretarjat Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, hija dik li naddottaw il-mudell soċjali tad-diżabilità.

Qegħdin nagħtu prijorità lil dan is-settur, u fil-fatt matul l-aħħar sitt snin ta' dan il-Gvern rajna l-investiment fis-settur tad-diżabilità jkompli jikber u jissaħħaħ.

Li kieku nistgħu nixtiequ li nagħmlu kollox f'salt.

Nixtiequ wkoll li ta' qabilna għamlu dak kollu li għamilna aħna għax kieku konna nkomplu nibnu fuq dak li għamlu huma billi nagħmlu inizjattivi ġodda u inizjattivi oħrajn.

Dak li għamilna matul dawn l-aħħar sitt snin għamilnieh għax ta' qabilna m'għamluhx.

Kif għedt diġà, aħna nixtiequ nagħmlu ħafna aktar affarijiet għal dan is-settur, però qegħdin nipprovaw nagħmlu kemm nistgħu.

Nixtieq nagħmel enfasi fuq l-investiment kbir li qed isir f'dan is-settur.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li tlaqna b'baġit ta' anqas minn €9 miljuni, li kien jintuża anke għal affarijiet oħrajn, illum qegħdin nitkellmu fuq baġit ta' madwar €23 miljun fis-sena.

Rajna l-implimentazzjoni ta' diversi miżuri, proġetti u inizjattivi.

Saħħaħna wkoll l-aċċessibbiltà, anke pereżempju permezz tal-proġett INK, biex aktar persuni b'diżabilità jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Ta' min jgħid li l-proġett INK qed iħarreġ lill-ġenituri ta' persuni b'diżabilità, qed iħarreġ lil min qed jaċċetta lill-persuni b'diżabilità fuq il-post tax-xogħol tiegħu u qed iħarreġ ukoll lill-persuni li deħlin fid-dinja tax-xogħol għall-ewwel darba bil-barrikati u d-diffikultajiet kollha li jsibu quddiemhom.

Sur President, dalgħodu attendejt seminar mal-Ministru għal Għawdex Justyne Caruana fejn fost affarijiet oħra ġie diskuss studju li għamel is-CRPD f'Għawdex kif ukoll riċerka li għamlet l-Università dwar kemm il-ġenituri huma lesti li jitilqu liż-żgħażagħ tagħhom b'diżabilità biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

F'din il-Kamra hawn ħafna ommijiet u missirijiet, inkluż jien, li jkolli nammetti li lit-tfal ma nafx kemm niffittahom u ma nafx kemm-il darba nċemplilhom kuljum!

Allaħares it-tifla ddum xi żewġ minuti aktar ma tiġi mill-Mużew għax rasi ssir daqsiex, u l-istess nistgħu ngħidu għat-tifla l-oħra, li għadha kemm marret tagħmel kors barra minn Malta, għax il-ħin kollu naraw jekk waslitx.

Imma dik hi l-imħabba, u rridu nirringrazzjaw lil Alla għall-fatt li l-familji tagħna għadhom daqshekk b'saħħithom, li għadhom daqshekk magħqudin u li għad għandhom din l-imħabba kbira għal uliedhom.

F'kull tip u f'kull forma ta' familja għad hemm din l-imħabba kbira għall-ulied.

Meta wliedna jiġu biex jitilqu x'imkien u nkunu nafu li se jkun hemm perjodu fejn ma nibqgħux narawhom, nibdew ninkwetaw li jistgħu jweġġgħu, li jistgħu jiltaqgħu ma' xi tentazzjoni, u għalhekk hawn tidħol l-importanza tat-taħriġ.

Permezz tal-proġett INK, li hija kelma fil-qosor għall-kelma "inklużjoni", qegħdin inħarrġu lill-ġenituri ta' tfal b'diżabilità biex ma joqogħdux jinkwetaw iżżejjed meta t-tfal tagħhom ikunu se joħorġu mid-dar waħedhom għax ħafna drabi huma jkunu kapaċi jagħmlu dan, u mbagħad wara li t-tfal imorru x'imkien barra mid-dar mingħajr il-preżenza tal-ġenituri tagħhom għal darba darbtejn, il-ġenituri jibdew jafdawhom aktar, u għalhekk dan it-tip ta' taħriġ huwa ferm importanti.

Imma kif għedt diġà, il-proġett INK mhux biss qed iħarreġ lill-ġenituri iżda wkoll lil min iħaddem għax jista' jkun li jekk min ikun qed iħaddem jippretendi tant minn bniedem u mbagħad dan jagħtih daqsxejn anqas, iħossu diżappuntat.

Għalhekk, permezz tat-taħriġ aħna qed nuru lil min iħaddem li mhux kulħadd jista' jagħtik ċertu xogħol mill-ewwel, imma permezz tat-taħriġ il-persuna b'diżabilità tista' tkun kapaċi tagħti lil min ikun qed iħaddimha dak li jistenna minnha.

Għalhekk il-proġett INK huwa proġett sabiħ għax permezz tiegħu se nkunu qed nagħmlu ħafna ġid lis-soċjetà tagħna.

Waqqafna wkoll il-proġett Festi Inklużivi, proġett li kemm-il darba tkellimt dwaru.

Aħna l-Maltin inħobbuhom il-festi għax huma okkażjoni fejn nistgħu nieħdu pjaċir niċċelebraw flimkien.

Nixtiequ ndaħħlu wkoll dak l-entużjażmu fost il-każini tal-baned tagħna billi jekk illum hemm ċerti barrikati li minħabba fihom aħna qed inħallu sezzjoni mill-poplu tagħna, żgħira kemm hi żgħira, eskluża milli tipparteċipa fil-festa, irridu nkissru dawk il-barrikati b'mod li l-poplu kollu jkun jista' jipparteċipa.

Għamilna wkoll sistemi ta' hearing loop systems fi Spazju Kreattiv, u hemm bżonn li nkomplu għaddejjin b'dawn it-tip ta' inizjattivi.

Kumbinazzjoni dan kien punt li ġie mqajjem dalgħodu meta kien hemm xi ħadd nieqes mis-smigħ u qalilna li meta jmur il-knisja mhux dejjem ikun jista' jisma' dak li jkun qed jingħad.

Huwa tajjeb li naraw x'inizjattivi jkunu qed jittieħdu u ngħinu lil xulxin biex inizjattivi bħal dawn jiġu kkupjati anke minn entitajiet oħra.

Pereżempju, huwa tajjeb li anke fil-knejjes tagħna tiddaħħal is-sistema ta' hearing loop system għal dawk il-persuni li jużaw il-hearing aid u li mhux dejjem ikunu f'post fejn jistgħu jaraw lill-qassis jippriedka biex għall-inqas b'dan il-mod il-persuni neqsin mis-smigħ ikunu jistgħu jsegwu dak li jkun qed jingħad anke meta jmorru l-knisja.

Sinjura President, tajna wkoll sapport finanzjarju lil dawk l-għaqdiet li jaħdmu direttament fil-qasam sportiv mal-persuni b'diżabilità.

Ta' min iżid jgħid li aħna għamilna l-uffiċini tas-CRPD aktar aċċessibbli filwaqt li stampajna sett kotba b'tipa kbira għal dawk li jixtiequ jkomplu jaqraw imma li t-tipa kienet qed timpedihom milli jkomplu jagħmlu dan.

Għamilna wkoll proġett pilota fil-komunità billi pprovdejna servizz ta' trasport f'uħud mill-bliet u l-irħula tagħna għax ma nixtiqux li l-problemi fiżiċi li ħafna drabi jkollhom l-anzjani tagħna, fosthom dawk ta' mobilità, jillimitawhom milli jkomplu jipparteċipaw fis-soċjetà tagħna.

Dawn huma biss ftit mill-ħafna inizjattivi li ħadna f'diversi oqsma matul dawn l-aħħar xhur u li permezz tagħhom qegħdin inkomplu nkabbru l-aċċessibbiltà, u qgħadt insemmihom biex aħna lkoll inkunu nistgħu nifhmu x'inhuma l-prinċipji tagħna.

Kif għedt diġà, aħna nixtiequ nagħmlu ħafna aktar affarijiet, imma kull ħaġa li tagħmel trid tippjanaha sew u trid tkun ibbażata fuq ir-riċerka.

Għalkemm pajjiżna għandu surplus, ir-riżorsi ta' pajjiżna huma limitati, jiġifieri żgur li m'għandniex riżorsi x'naħlu, u allura dak kollu li nagħmlu jrid ikun ibbażat fuq ir-riċerka biex ir-riżorsi li għandna ma jiġux moħlija.

Hemm inizjattivi li qed isiru permezz tal-fond lokali u hemm inizjattivi oħra li qed isiru mill-fondi Ewropej wara li nkunu ressaqna l-proposti għalihom.

Ta' min jgħid li dawn l-inizjattivi qed jiġu implimentati bl-involviment u bil-kollaborazzjoni ma' diversi stakeholders, NGOs, ġenituri u saħansitra mas-settur privat.

Aħna naħdmu bħala team wieħed għax nemmnu li ġaladarba fl-aħħar mill-aħħar hija s-soċjetà Maltija kollha li se tgawdi minn dak kollu li qegħdin nagħmlu, huwa tajjeb li meta niġu biex nimplimentaw xi ħaġa jkun hemm kulħadd on board ħalli dan il-proġett ikun il-frott ta' ħafna entitajiet bravi u esperti fis-suġġett.

Irridu nammettu wkoll li aktar ma jgħaddi ż-żmien, is-soċjetà tagħna aktar qed tagħti importanza lill-użu tat-teknoloġija diġitali, u allura aħna rridu nagħtu kas anke dan l-aspett u ma nistgħux inħallu persuna lura milli tiffamiljarizza ruħha mat-teknoloġija diġitali.

Kif se nispjega aktar 'il quddiem, hemm gap bejn dawk il-persuni li għandhom aċċess għat-teknoloġija moderna u bejn dawk li m'għandhomx, u allura sfortunatament dawk li ma jkollhomx aċċess għal din it-teknoloġija sa ċertu punt ikunu qed jiġu esklużi.

Fil-fatt, waħda mill-miri tal-istrateġija għal anzjanità attiva hi dik li nġibu lill-anzjani eqreb tat-teknoloġija dwar l-informatika u l-komunikazzjoni, dik li nsejħulha information and communications technology (ICT).

It-teknoloġija twassal għall-bidliet fil-mod kif l-individwi fis-soċjetà tagħna jesperjenzaw il-ħajja ta' kuljum.

Diġà semmejt ir-riċerka, u hawn se nerġa' nagħmel aċċenn għaliha.

Ir-riċerka turi li l-anzjani tagħna huma fost l-akbar grupp soċjali li l-anqas jagħmlu użu mill-ICT.

Issa aħna għandna għażla, jew se naħdmu biex inġibu lill-anzjani aktar familjari mal-ICT jew inkella m'aħniex se nagħtu kas din ir-riċerka.

Aħna ddeċidejna li rridu naħdmu biex inġibuhom aktar familjari mat-teknoloġija.

Huwa fatt li t-teknoloġija qiegħda tinbidel b'rata mgħaġġla, bħalma huwa fatt ukoll li ħafna anzjani jistgħu jaqtgħu qalbhom milli jitgħallmu jiffamiljarizzaw mat-teknoloġija għax jgħidulek li issa xjaħu wisq biex jitgħallmu, imma jekk lill-anzjani tagħna nagħtuhom l-opportunità li jitgħallmu, dawn se jkunu on the ball, kif inhu kulħadd.

Fl-aħħar mill-aħħar bir-rata mgħaġġla li biha qed tinbidel it-teknoloġija, għandna nħossu li huwa dmir tagħna li nassiguraw illi l-anzjani tagħna ma jaqgħux lura fis-soċjetà.

Irridu naraw ukoll li dawk l-anzjani li jitħajru jiffamiljarizzaw ruħhom mal-ICT ma jesperjenzawhiex biss darba, bħal meta xxawwat idejk ma' xi ħaġa u allura toqgħod attent li ma terġax tersaq aktar qrib tagħha, imma tkun esperjenza sabiħa li jerġgħu jmorru għaliha u jkomplu jitgħallmuha.

Fil-prattika aħna qegħdin ninforzaw din l-istrateġija b'diversi metodi u permezz ta' diversi inizjattivi.

Pereżempju, fost l-inizjattivi li ħadna hemm il-korsijiet tal-ICT kważi fid-djar tal-anzjani kollha.

Organizzajna korsijiet tal-ICT anke għal dawk l-anzjani li għadhom jgħixu fil-komunità tagħna.

Biżżejjed insemmi l-proġett "Ċavetta Diġitali", li kien organizzat mill-MCA, liema proġett wassal it-teknoloġija kemm fiċ-ċentri ta' matul il-jum kif ukoll f'ċentri oħra li għandna mferrxin fil-bliet u l-irħula tagħna.

Dan il-proġett kien sar bejn is-Segretarjat tagħna u s-Segretarjat tas-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, liema proġett ħalla ħafna frott.

Grazzi għal dan il-proġett, dawk l-anzjani kollha li jgħixu fil-komunità u li xtaqu jipparteċipaw kellhom l-opportunità li jattendu għal kors bla ħlas fejn setgħu jħarrġu lilhom infushom u jsiru aktar familjari mat-teknoloġija.

Għalhekk nistgħu ngħidu li dan il-proġett kien verament iċ-ċavetta diġitali li permezz tagħha setgħu jidħlu f'dinja li forsi qabel kienu għadhom qatt ma esperimentaw fiha, imma permezz ta' kollaborazzjoni bejni u bejn il-kollega tiegħi s-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri stajna norganizzaw dan il-proġett biex ngħaddu lill-anzjani tagħna minn din l-esperjenza li ħalliet impatt pożittiv fis-soċjetà.

It-tieni proġett li wettaqna kien simili għal "Ċavetta Diġitali", però din id-darba dan il-proġett kienet sponsorjat mill-Welfare Committee li għandu s-Segretarjat Parlamentari miegħu.

Tradizzjonalment dan il-Welfare Committee jiġbor ftit mill-input li jagħtu l-anzjani tagħna li jgħixu fid-djar tal-anzjani fejn jinqatgħulhom 60% jew 80% mill-pensjoni tagħhom, il-Welfare Committee jieħu porzjon minn dak il-persentaġġ u mbagħad jerġa' jużahom biex bihom jieħu diversi inizjattivi għall-anzjani tagħna ħalli huma wkoll ikunu jistgħu jimxu maż-żminijiet.

Fil-fatt huwa l-Welfare Committee li qed jisponsorja l-korsijiet li għandna għaddejjin fid-djar tal-anzjani, u din kienet importanti li ngħiduha.

Aħna ridna li jekk l-anzjani tagħna m'għadhomx mobbli biżżejjed biex imorru ħdejn uliedhom u wlied uliedhom kull meta jixtiequ, almenu jkunu jistgħu jagħmlu dan permezz tat-teknoloġija moderna.

Għalhekk aħna ħadna ħsieb insaħħu wkoll il-wi-fi f'dawn id-djar tal-anzjani biex meta l-anzjani jidħlu fuq it-tablet tagħhom huma ma jsibu l-ebda problema biex jikkomunikaw mal-qraba tagħhom u jsibu din l-esperjenza pożittiva.

Sfortunatament anke l-persuni b'diżabilità huma maqtugħin mit-teknoloġija moderna, għalkemm hawn min jgħid bil-kontra, li fis-settur tad-diżabilità t-teknoloġija tintuża ħafna, speċjalment dik assistiva.

Pereżempju, jien affaxxinajt ruħi meta f'Novembru li għadda attendejt konferenza fi Vjenna li kienet tittratta t-teknoloġija avvanzata li qed tinħoloq biex tgħin lill-persuni b'diżabilità, speċjalment lil persuni bid-dimensja.

Hemmhekk kelli l-opportunità nkun naf b'ħafna proġetti kbar li qed isiru permezz tat-teknoloġija bil-għan li nkunu nistgħu ntejbu l-ħajja ta' dawn il-persuni.

Aħna qegħdin b'għajnejna miftuħa għal dawn id-devices li jistgħu jservu biex titjieb il-kwalità tal-ħajja ta' dak li jkun, però rridu naraw x'nistgħu naffordjaw għax ikun inutli li twiegħed kollox jekk imbagħad tirrealizza li dak li wegħidt ma tkunx taffordjah.

Irridu naraw ukoll li dak li naffordjaw ma nibqgħux nibbenefikaw minnu għal xi sena biss imma jkun sostenibbli qabel ma nippreżentaw din it-teknoloġija għall-użu tal-persuni b'diżabilità Maltin u Għawdxin.

Qed inħarsu wkoll lejn ċerti teknoloġiji assistivi, bħal screen readers, magnifiers, speech recognition u motion tracking, li bihom persuna b'diżabilità tkun tista' tikkomunika aħjar.

Ta' min jgħid li hemm riċerka li turi li madwar l-Ewropa hemm 1.3 miljun persuna b'diżabilità li għandhom bżonn din it-tip ta' teknoloġija biex ikunu jistgħu jtejbu ħajjithom fil-bżonnijiet tagħhom ta' kuljum, u għaliex le?!

Malta wkoll qed tħares lejn din it-tip ta' teknoloġija li bil-mod il-mod dieħla anke f'pajjiżna biex inkunu nistgħu ntejbu l-kwalità tal-ħajja ta' din is-sezzjoni tal-poplu tagħna.

Madankollu, kif kulħadd jaf, il-maġġoranza tat-teknoloġija hija mainstream, jiġifieri ġeneralment it-tekoloġija tintuża biex entitajiet, għaqdiet governattivi, NGOs u anke s-settur privat iwasslu l-messaġġ tagħhom.

Illum it-teknoloġija saret part and parcel mill-ħajja tagħna ta' kuljum.

Issa jekk hemm affarijiet teknoloġiċi li sal-lum għadhom mhumiex aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità minkejja li jistgħu jagħmluhom il-ħajja tagħhom aktar faċli, dan ifisser li l-messaġġ li rridu nwasslu mhuwiex qed jilħaq lil kulħadd u allura aħna rridu naraw kif se nneħħu din il-barrikata.

Forsi fis-settur privat wieħed jista' jiddeċiedi lejn min ikun qiegħed jimmira l-istrateġija ta' bejgħ tiegħu, iżda l-informazzjoni u s-servizzi fis-settur pubbliku u fl-entitajiet parastatali huma miftuħin għal kulħadd, u aħna għandna responsabbiltà li l-messaġġ tagħna jkun qiegħed hemmhekk biex inwassluh lil kulħadd.

Ma nistgħux inkunu aħna stess li noħolqu l-barrikati għall-persuni b'diżabilità.

Aħna ma rridux inkunu hemmhekk biex noħolqu dawn il-barrikati, anzi rridu nkunu hemmhekk biex inkissruhom, u għalhekk irridu nkomplu ntejbu l-aċċessibbiltà f'pajjiżna.

Sur President, illum qegħdin nipproponu emendi legali li se jwasslu biex kull sit jew app tas-settur pubbliku jew tal-entitajiet parastatali jkunu aċċessibbli.

Emendi li se jiddaħħlu fil-liġi se jagħtu s-setgħa lill-MCA biex din tkun tista' tagħmel moniteraġġ, tinforza u tagħti pieni meta jinstab li entitajiet pubbliċi jew parastatali ma jkollhomx sit elettroniku jew mobile apps li huma aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità.

Permezz ta' dawn l-emendi pajjiżna se jkun qed jikkonforma mal-obbligazzjonijiet tagħna tal-Unjoni Ewropea skont id-Direttiva dwar l-Aċċessibbiltà tas-Siti Elettroniċi u l-Applikazzjonijiet Mobbli tal-Entitajiet tas-Settur Pubbliku u anke ma' artiklu 9 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità, li jitkellem dwar l-aċċessibbiltà.

Jista' jkun hawn min jargumenta li qed nagħmlu ħafna għaġeb għax kulma qed inbiddlu hawnhekk huma żewġ sentenzi fil-liġi, imma Sur President, kif taf tajjeb inti, il-liġi qiegħda hemmhekk l-ewwel u qabel kollox biex tissalvagwarda d-drittijiet taċ-ċittadini, u bl-istess mod l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qiegħed jissalvagwarda d-drittijiet tal-persuni b'diżabilità f'pajjiżna biex l-informazzjoni u s-servizzi diġitali jkunu aċċessibbli għalihom ukoll.

Għandna liġijiet li jipproteġu l-interessi ta' kulħadd, għandna liġijiet li jipproteġu lill-persuni minn kull tip ta' diskriminazzjoni, għandna liġijiet li jissalvagwardaw id-drittijiet tal-persuni b'diżabilità, u issa se jkollna liġi speċifika li tipproteġi d-dritt tal-aċċessibbiltà għall-informazzjoni u s-servizzi tas-settur pubbliku trażmessi b'mod diġitali lill-persuni b'diżabilità.

Aħna ma qgħadniex ċassi, lanqas xejn!

Tajjeb ngħid li dan il-Gvern ma qagħadx jistenna sakemm tiġi fis-seħħ din il-liġi biex jibda jagħmel il-bidliet neċessarji f'dan l-aspett, u fil-fatt ċerti siti elettroniċi diġà jinsabu aċċessibbli b'mod elettroniku fuq il-mobile apps.

Għalhekk, għalkemm dawn il-bidliet jistgħu jidhru żgħar, fil-verità għandhom impatt qawwi għax issa dak li bdejna se jkompli jinfirex mas-setturi kollha.

Dan huwa pass ieħor li qed jieħu dan il-Gvern biex aktar persuni jkunu jistgħu jgawdu mill-aċċessibbiltà li kull persuna għandu jkollha dritt għaliha.

Ġieli l-KNPD tirċievi rapporti ta' websites u apps li ma jkunux aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità bil-konsegwenza li dawn il-persuni ma jkunux jistgħu jagħmlu użu minn din it-teknoloġija u lanqas jaċċessaw servizzi jew informazzjoni li jkunu qed jiġu offruti.

Din hija barriera, u aħna ma nistgħux noqogħdu ċassi quddiemha.

Dawn l-emendi li qed nagħmlu se jkunu qegħdin ukoll jagħtu aktar saħħa legali lill-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità meta dan jiġi biex jiddefendi d-drittijiet tal-persuni b'diżabilità.

Hawnhekk nixtieq insellem lill-Kummissarju preżenti, is-Sur Oliver Scicluna, li qed jagħmel biċċa xogħol kbira, kif ukoll lit-tim kollu tiegħu għall-impenn u l-ħidma tagħhom.

Meta nitkellmu dwar l-aċċessibbiltà ta' dawn it-teknoloġiji nistgħu nirraġunaw b'mod prattiku wkoll.

Illum jeżistu metodi, bħal format, li jkunu "easy read" u anke "easy use" għall-persuni b'diżabilità intellettwali.

Persuni li għandhom diffikultà fil-vista għandu jkollhom ukoll il-possibbiltà li jkabbru l-fonts.

Għandhom jintużaw kuluri b'kuntrast adegwat fejn jintużaw videos u sottotitli biex jgħinu lill-persuni neqsin mis-smigħ.

Sur President, jien ninsab kommess li nkomplu nsaħħu l-aċċessibbiltà anke fis-settur tat-teknoloġija.

Fil-fatt aħna, bħala Segretarjat Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva, qegħdin naħdmu bis-sħiħ biex matul ix-xhur li ġejjin għall-ewwel darba f'pajjiżna ssir konferenza li tittratta dan is-suġġett fejn diversi organizzazzjonijiet ikollhom l-opportunità li jistabbilixxu u jesebixxu t-teknoloġija u innovazzjonijet ġodda li jkunu qegħdin fis-suq, liema innovazzjonijiet ikunu jistgħu jtejbu l-kwalità ta' ħajja tal-persuni b'diżabilità.

Illum qegħdin naraw tinkiteb parti oħra mill-istorja fis-settur tad-diżabilità.

Qegħdin naraw emendi legali li se jwasslu biex jiġu introdotti siti jew apps tas-settur pubbliku u ta' entitajiet parastatali fil-mobile biex dawn ikunu aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità.

Jien nawgura li jkomplu jidħlu fis-seħħ aktar inizjattivi u liġijiet bħal dawn biex ikun hemm aktar aċċessibbiltà ħalli jkomplu jitneħħew aktar barrikati biex fis-soċjetà tagħna l-inklużjoni ssir aktar possibbli.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, illum qed ngħixu f'soċjetà li hija aktar progressiva, aktar libera u aktar individwalista, imma għandha dak l-għatx għal aktar informazzjoni.

Għalkemm illum is-soċjetà tagħna hi aktar informata mill-aspett elettroniku - aħna ngħidu li hija aktar digitally smart – hija għandha dak l-għatx għal aktar informazzjoni u anke għas-serħan tad-drittijiet tagħha.

Nifhem li l-oġġettiv tal-MCA huwa dak li tassigura u tħares il-konnettività, li tipproteġi s-swieq b'mod ġust, iżda fuq kollox li tipproteġi lill-konsumatur.

Għalhekk huwa importanti li filwaqt li jkun hemm l-aċċessibbiltà, ikun hemm ukoll l-inforzar.

Fl-aħħar mill-aħħar huwa dan l-inforzar li jagħmel lir-regolatur aktar denju f'xogħlu jekk imexxi l-inforzar kif suppost.

Qed ninnota li fi klawsola 7 tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, liema klawsola qed temenda artiklu 46 tal-Att prinċipali, il-ministru qed jingħata aktar poteri f'kull funzjoni assenjata lill-MCA, u għalhekk bħala rappreżentant tal-poplu se nwassal it-tħassib tiegħi għal dan.

Meta kien qed jagħmel l-intervent tiegħu l-kollega tiegħi s-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, huwa semma l-avvanzi li se jsiru minn kumpanija privata li qed tniedi proġett dwar it-telefonija 5G f'Malta.

Jien naf ukoll li f'pajjiżi oħra, minħabba raġunijiet ta' sigurtà, din l-istess kumpanija ġiet imġiegħla tnaqqas il-ħidma tagħha, u kien hemm anke min semma l-possibbiltà ta' spjunaġġ.

Madankollu r-rwol tiegħi mhuwiex dan.

Jien, bħala persuna medika, aktar nixtieq is-serħan tal-moħħ dwar is-saħħa tal-bniedem, is-saħħa komunitarja u, fuq kollox, il-benesseri tan-nazzjon Malti u Għawdxi.

Huwa fatt magħruf li fil-każ tal-5G is-saħħa tar-raġġi elettromanjetiċi huma ferm u ferm aktar b'saħħithom mill-oħrajn, u għalhekk jekk l-oħrajn huma meqjusa bħala hazard, dawn huma hazardous aktar minnhom u għaldaqstant il-periklu jista' jkun ferm akbar meta niġu għall-konsegwenzi tagħhom fit-tul fuq is-saħħa tal-bniedem.

Issa meta qed insemmi s-saħħa tal-bniedem, jien aktar qed nirriferi għall-mard psikoloġiku, allavolja forsi hawnhekk jista' jidħol ukoll il-mard fiżiku, għalkemm b'mod indirett.

Skont il-portal tagħha, matul l-aħħar sitt xhur tas-sena l-oħra, l-MCA żdidulha l-ilmenti li s-soltu tirċievi bi 13%, u jien nieħu pjaċir nisma' li meta ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin iħossu li għandhom isemmgħu leħinhom, qegħdin iressqu l-ilmenti tagħhom quddiem awtorità bħal din.

Jien ukoll bħala rappreżentant tal-poplu, issa mill-pożizzjoni tiegħi tal-Oppożizzjoni, se nindirizza xi lmenti u suġġerimenti kostruttivi lis-Segretarju Parlamentari, li tant qed jagħmel xogħol siewi f'dan ir-rigward.

Irrid nagħmilha ċara li jien favur il-progress.

Jien favur li Malta tkun fuq quddiem nett fin-novità teknoloġika.

Madankollu huwa wkoll fid-dmir tiegħi bħala rappreżentant tal-poplu li niġbed l-attenzjoni tal-MCA biex tuża aktar kawtela fuq il-punt li se nsemmi dwar is-saħħa tal-bniedem.

Qabelxejn, biex inkun fair huwa xieraq li naqra r-risposta twila u dettaljata li tani s-Segretarju Parlamentari - fil-fatt nixtieq nirringrazzjah tad-dettalji li tani fir-risposta tiegħu - għal mistoqsija parlamentari 8904 li kienet tirrigwarda t-telekomunikazzjonijiet u t-trażmissjonijiet 5G u l-effetti li dawn iħallu fuq is-saħħa tal-bniedem:

"Ngħarraf lill-Onor Interpellant li l-Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni (MCA) bħala l-entità nazzjonali responsabbli mill-immaniġġjar tal-frekwenzi tar-radju ma tat l-ebda liċenzja għal trażmissjonijiet ta' servizzi mobbli fuq bażi ta' esperimentazzjoni jew kummerċjali ta' natura 5G li jagħmlu użu minn bandwidths ferm usa', frekwenzi għolja u li għandhom bżonn żieda sostanzjali fin-numru ta' antenni.".

Hawnhekk il-mistoqsija supplimentari li bilfors tqum hi: Mela aħna x'tajna bħala permess?

Għalfejn f'din il-Kamra reġa' ssemma li din il-kumpanija se tniedi servizzi innovattivi ta' telekomunikazzjoni?

Aħna mill-aspett tagħna bħala ċittadini għandna nkunu nafu dwar dan, u aktar tard se nispjega għalfejn.

Ir-risposta kienet tkompli tgħid hekk:

"Dwar l-effetti tal-electromagnetic waves fuq is-saħħa pubblika, l-MCA toqgħod fuq direzzjoni mogħtija lilha mill-awtorità kompetenti għas-saħħa ambjentali.

Għaldaqstant, sabiex tiġi mħarsa s-saħħa pubblika minn riskji assoċjati ma' trażmissjonijet, skont l-Att li jirregola l-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (Kap. 399), operaturi li jipprovdu servizzi u netwerks ta' komunikazzjonijiet elettroniċi huma soġġetti għal diversi kondizzjonijet.

Fost dawn hemm il-kondizzjoni li l-livell ta' radjazzjoni min-netwerks tagħhom irid ikun konformi mal-istandards tal- International Commission for Non-Ionising Radiation Protection (ICNIRP).

Dawn l-istandards huma rikonoxxuti minn diversi istituzzjonijiet internazzjonali bħall-Organizzazzjoni Internazzjonali tas-Saħħa (WHO) u l-Kumitat Xjentifiku tal-Unjoni Ewropea (SCENIHR).

S'issa ma ngħatat l-ebda direzzjoni mill-awtoritajiet responsabbli mis-saħħa ambjentali li jitolbu bidla fil-liġi msemmija sabiex Malta taddotta standards ta' radjazzjoni li huma aktar riġidi minn dawk tal-ICNIRP.".

Hawnhekk il-kelma "s'issa" hija l-qofol ta' kollox għax tiġbor is-sustanza u l-pern ta' din ir-risposta.

Hawnhekk qed nitkellem b'mod tekniku għax din hija liġi teknika u għaldaqstant irrid inkun fair lejn is-Segretarjat Parlamentari, imma fuq kollox irrid inkun fair u nħares is-saħħa tal-poplu Malti u Għawdxi mingħajr ma nallarma lil ħadd, għax dak huwa wkoll id-dmir tiegħi.

Ħalli nkompli nikkwota din ir-risposta:

"Sabiex tiġi mħarsa s-saħħa pubblika, l-MCA tagħmel kejl fuq antenni tat-telekomunikazzjoni biex tikkonferma li r-radjazzjonijiet elettromagnetiċi huma konformi mal-livelli tal-ICNIRP.

Din it-tip t'attività ilha ssir mill-MCA għal diversi snin u l-medja tar-riżultati tal-kejl ma jeċċedux il-ħamsa fil-mija tal-livell massimu tal-ICNIRP rilevanti għall-pubbliku.

Id-Dipartiment responsabbli mis-saħħa pubblika jiġi informat bir-riżultati miksuba.

Dawn ir-riżultati jkunu wkoll ippubblikati fuq is-sit elettroniku tal-Awtorità.".

Għalhekk, Sur President, hawnhekk jien nagħmel l-appell tiegħi lid-Dipartiment għax huwa d-Dipartiment li jrid jitkellem la l-awtorità regolatorja qed titfa' dawn ir-riżultati fi ħdanu biex jikkummenta dwarhom.

Issa jien, li anke kont Ministru għall-qasam tas-saħħa, naf il-mod kif jimxi s-servizz, kif naf ukoll fejn hemm il-ħtieġa li nipperfezzjonaw dan is-servizz, u għalija dan mhuwiex serħan tal-moħħ.

Jekk l-MCA tagħti r-riżultati li ġġib lid-Dipartiment tas-Saħħa u mid-Dipartiment tas-Saħħa ma jkollniex risposti realistiċi li huma plawsibbli u li jindirizzaw ir-riżultati li tagħti din l-Awtorità, għalija ma nkunux qegħdin nagħmlu ħidmietna kif suppost.

Għaldaqstant, ġaladarba issa l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jipprovdi li l-ministru jista' josserva wkoll li l-funzjonijiet assenjati lill-MCA jiġu mħarsa kif suppost, jien nappella lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex la l-liġi li qegħdin nemendaw se tkun qed tagħtih din is-saħħa, jassigura li d-Dipartiment tas-Saħħa jagħti risposti xierqa f'dan ir-rigward u li dawn l-istess risposti jiġu ppubblikati anke fis-sit elettroniku tal-MCA.

Se nikkwota l-konklużjoni tar-risposta parlamentari li kont qed nikkwota ftit ilu, għax jien staqsejt ukoll dwar l-użu tal-mobiles u dwar il-fatt li issa nstab b'mod xjentifiku u b'mod ipprovat li dawn qed jagħmlu ħsara lill-ġisem tant li t-3G - jiġifieri issa m'għadniex nitkellmu fuq il-5G - huma kklassifikati li r-radjazzjoni tagħhom hija carcinogenic fuq grad ta' 2B, u dan huwa fatt magħruf u rikonoxxut anke mill-World Health Organisation (WHO).

Ir-risposta li ngħatajt għal din il-mistoqsija kienet din:

"Dwar l-istudju tal-WHO indikat fil-mistoqsija, dan jittratta radjazzjoni emessa mill-mobile phones infushom.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu f'dan ir-rigward lill-Ministru responsabbli.".

Mela, Sur President, huwa fatt magħruf li t-telefonija tagħmel ħsara lill-bniedem.

Kulħadd jitkellem dwar il-kanċer, imma jien bħala bniedem mediku nitkellem anke dwar il-mood swings li persuna jista' jkollha, dwar in-nuqqas ta' konċentrazzjoni fuq il-post tax-xogħol u dwar nuqqasijiet oħra bħal dawn li jaffettwaw lill-persuna anke mill-aspett soċjali tagħha.

Fil-fatt, kien proprju l-aħħar paragrafu tar-risposta parlamentari li kkwotajt li nkwetani għax jien nemmen li għandu jkun hemm responsabbiltà kemm min-naħa tal-MCA kif ukoll mil-lat politiku biex inħarsu s-saħħa tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Aħna kollha nemmnu f'government approach, u quddiem din il-biċċa tax-xogħol m'hemmx tfarfir ta' responsabbiltà.

Is-saħħa taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin għandna nħarsuha minn kull aspett u f'kull livell.

Anke jekk jinteressana biss il-marketing tal-komunikazzjoni, xorta waħda għandna nħarsu lill-konsumatur għax fl-aħħar mill-aħħar il-konsumatur mhuwiex apparat imma huwa bniedem.

Issa ejjew ngħiduha kif inhi.

Aħna ngħixu fi gżira li hija popolata żżejjed, ngħixu f'żoni urbani li huma overcrowded, u għaldaqstant l-interferenza ta' konċentrazzjoni ta' diversi raġġi elettromagnetiċi żgur tħalli effett fuq is-saħħa pubblika, aktar u aktar issa li se nżidu anke dawk tal-5G.

S'issa ma nistax ngħid li mill-aspett xjentifiku dan huwa fatt, imma l-indikazzjonijiet 'l hemmhekk qed jibdew imorru.

Din bħall-istorja tas-sigaretti.

Qabel kienu jgħidu li s-sigaretti ma jagħmlux kanċer, imma llum nafu li s-sigaretti jagħmlu kanċer b'mod fattwali.

Qabel konna ngħidu wkoll li t-telefonija mhijiex assoċjata mal-kanċer, imma llum nafu, anke mir-riċerka li saret, li t-3G huwa assoċjat mal-kanċer.

Għalhekk, l-appell meqjus tiegħi huwa għall-kawtela.

Huwa tajjeb li pajjiżna jimxi fi progress ta' novità, imma fl-istess ħin irridu noqogħdu attenti biex ma nesperimentawx bis-saħħa tal-bniedem għax is-saħħa hija l-akbar investiment li persuna jista' jkollha.

Għaliex qed ngħid hekk?

Ħalli nfakkar xi ħaġa lil din il-Kamra.

Il-5G mhuwiex bħall-4G.

Fil-każ tal-4G tara antenni fuq ċerti postijiet li huma viżibbli, imma l-5G jaħdem b'antenni u b'devices żgħar li jinsabu fit-toroq residenzjali tagħna u li huma aktar frekwenti mingħajr ma ħadd miċ-ċittadini Maltin u Għawdxin ma jkun jaf li fit-triq residenzjali li qed jgħix fiha għandu device li jkun qed jagħmel l-istess effetti daqs kemm tagħmel effetti antenna kbira li jkun qed jaraha kulħadd.

Jien naf pazjenti li ġieli ma xtrawx proprjetà minħabba antenna li kien hemm fil-qrib għax mhux kull bniedem jirrispondi bl-istess mod għal ċerti sitwazzjonijiet.

Bħal meta ġieli jkun hemm ċertu ikel li persuna tkun allerġika għalih, l-istess nistgħu ngħidu għal dawn ir-raġġi elettromanjetiċi.

Hemm ċerti persuni li huma aktar sensittivi minn oħrajn f'dan ir-rigward, dawn ir-raġġi jaffettwawhom, u għalhekk huma ta' detriment għal saħħithom.

Għalhekk il-fatt li dawn l-antenni mhumiex viżibbli u aħna ma nistgħux nirrikonoxxuhom kif suppost jitfa' obbligi differenti fuq l-MCA.

Minħabba din ir-raġuni ħadt pjaċir li l-emenda li qed issir għall-artiklu 46 tal-Att prinċipali qed titfa' aktar responsabbiltà politika fuq il-ministru kkonċernat li jkun jista' jiggwida lill-MCA aktar b'mod aħħari, għax l-importanti hu li nevitaw.

Sur President, jien ninnota li jekk se ndaħħlu l-5G, l-MCA se jkollha obbligu differenti, obbligu ċivili u etiku, u huwa hawnhekk fejn l-MCA trid tieħu pariri tekniċi biex tħares is-saħħa pubblika għax aħna bħala ċittadini għandna dritt li nkunu nafu fejn huma dawn l-antenni u fejn ġew approvati.

Ma ninsewx li hemm ċittadini li ma jkunux jistgħu jiffunzjonaw kif suppost minħabba r-raġġi li tuża din in-novità ta' telekomunikazzjoni.

Għalhekk, filwaqt li jien napprezza l-ħidma li qed issir f'dan ir-rigward, qed nitlob, anzi kważi qed nitkarrab lill-MCA, biex lil hinn mill-obbligi u mid-dmirijiet tagħha, tħares ukoll l-interess pubbliku mill-aspett ta' saħħa.

Il-fatt li hi tirriferi biss għall-indiċi ta' moniteraġġ li tagħmel fuq ir-raġġi elettromanjetiċi mhuwiex biżżejjed u huwa importanti wkoll li jkollha risposti xierqa dwarhom ħalli jkun hemm is-serħan tal-moħħ.

Aħna lkoll irridu nimxu 'l quddiem, imma qabelxejn irridu ngħożżu s-saħħa tal-poplu Malti u Għawdxi għax wara kollox huwa dan il-fattur li jiddetermina l-kwalità tal-ħajja li aħna rridu ngħixu.

Għaldaqstant nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi b'dan il-ħsieb.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, jista' jidher li kulma qed nagħmlu fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna hija emenda żgħira, imma din tfisser ħafna għal minoranza ta' nies f'pajjiżna li għandhom ħtiġijiet speċjali.

Jien niddejjaq li meta nirreferi għal dawn in-nies nuża l-kelma "diżabilità" għax naħseb li fil-verità kulħadd għandu xi diżabilità.

Pereżempju, jekk inneħħi dan in-nuċċali jien ma narax, u allura jien niġi diżabbli wkoll għax biex ikolli l-abbiltà li nara rrid nilbes in-nuċċali.

Permezz ta' din l-emenda qed nilleġiżlaw biex kulħadd ikollu aċċess għall-websites u għall-mobile apps ħalli b'hekk kull persuna jkollha l-abbiltà li taċċessa s-servizzi neċessarji għaliha mingħajr tfixkil, irrispettivament mill-ħtiġijiet personali tagħha.

Kif qal il-kollega ta' qabli l-Onor.

Godfrey Farrugia, ġaladarba issa f'Malta se tiddaħħal is-sistema tal-5G, ir-responsabbiltà tal-MCA qed tkompli tiżdied.

Godfrey Farrugia meta qal li issa l-MCA se jkollha rwol akbar għax trid tassigura li ma jkunx hawn il-problemi li semma hu matul l-intervent tiegħu.

Aħna rridu li l-MCA tkun awtorità regolatorja li l-ewwel u qabel kollox tħares l-interessi tan-nies, però tajjeb ukoll li tissalvagwarda l-interessi tal-industrija, jiġifieri trid tipprova ssib bilanċ bejn l-interessi tal-industrija u l-interessi tan-nies.

Hawnhekk jien nixtieq nagħmel appell lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri, li qed jagħmel xogħol tajjeb f'diversi awtoritajiet li jaqgħu taħtu.

Issa huwa ċ-ċans li l-Gvern ikompli jimxi bil-politika tiegħu li jagħmel aktar checks and balances fuq dawn is-sistemi, fuq kif taħdem l-MCA u fuq kif isiru ċerti affarijiet biex b'hekk jiġi żgurat li din it-teknoloġija li se jkollna għad-dispożizzjoni tagħna tkun qed tintuża b'mod għaqli.

Dan l-aħħar saru riformi f'diversi awtoritajiet regolatorji.

Żewġ riformi li qrajt dwarhom u li kienu importanti ħafna huma dawk li saru fil-Malta Financial Services Authority (MFSA) u fil-Malta Gaming Authority (MGA), żewġ awtoritajiet li jirregolaw żewġ setturi importanti ħafna għal Malta, jekk mhux ukoll vitali f'ċerti każi, il-qasam tas-servizzi finanzjarji u l-qasam tal-gaming, li qiegħed dejjem jikber u jespandi.

Ta' min jgħid li permezz tar-riforma li saret f'dawn l-awtoritajiet il-Gvern neħħa l-konċett ta' executive chairperson u mar għall-mudell li f'awtorità jkun hemm kap eżekuttiv u non-executive chairperson.

Fl-opinjoni tiegħi, b'dan il-mod l-eżekuttiv u l-policy makers ikunu jistgħu jħarsu internament fuq xulxin, u allura ma narax għalfejn il-Gvern mhuwiex qed jimxi bl-istess mod anke fejn tidħol l-MCA.

Għalhekk jien nappella lill-Gvern, b'mod partikolari lil sieħbi s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Silvio Schembri, biex il-mudelli li applika għall-MFSA, għall-MGA u għal awtoritajiet oħrajn, liema mudelli jidher li ħallew effett tajjeb ħafna, japplikahom ukoll għall-MCA għax b'hekk ikun jista' jżomm iċ-checks and balances bejn l-eżekuttiv u l-policy makers.

Bħala riżultat tat-teknoloġiji ġodda li qed jidħlu f'ħajjitna aktar ma jgħaddi ż-żmien, l-MCA aktar qed issir awtorità importanti, u ġaladarba t-teknoloġija saret daqstant importanti għas-soċjetà kollha, m'għandix dubju li anke n-naħa tal-Oppożizzjoni taqbel li kulħadd għandu jkollu aċċess għal din it-teknoloġija, inkluż dawk il-persuni li għandhom ħtiġijiet differenti.

Kif għedt diġà, kemm jista' jkun jien nevita li nuża l-kelma "diżabilità" għax dan hu Gvern li huwa fformat minn partit li jagħti ħafna kas tal-minoranzi, u huwa fatt li f'pajjiżna hawn minoranza li għandha ħtiġijiet speċjali.

Sur President, aħna tajna kas lil dik il-minoranza f'pajjiżna li kellha d-diffikultajiet fiż-żwieġ tagħha u li xtaqet li jkollha t-tieni opportunità biex tifforma familja.

Aħna tajna kas lil dik il-minoranza li għandha orjentazzjoni sesswali differenti mill-maġġoranza, u tajna kas ukoll lil dik il-minoranza li għandha delizzju li kien ġie mxekkel mill-Gvern Nazzjonalista.

Insomma, fi ftit kliem, aħna tajna drittijiet ċivili lill-minoranza ta' nies li kienu jeħtiġuhom.

Aħna tajna wkoll impjieg lil dik il-minoranza f'pajjiżna li ma setgħetx toħroġ taħdem għax għandha ħtiġijiet differenti mill-maġġoranza.

Biżżejjed ngħid li llum hawn madwar 3,500 persuna bi ħtiġijiet differenti li qegħdin jaħdmu.

Dan irnexxielna naslu għalih mhux billi daħħalna liġi ġdida imma billi bdejna ninforzaw liġi li kienet ilha magħna għal tul ta' żmien, liema liġi tgħid ċar u tond li f'ċerti postijiet tax-xogħol fejn ikun hemm aktar minn għaxar impjegati, 2% ta' dawk l-impjegati jridu jkunu persuni bi ħteġijiet differenti.

Din il-liġi kienet baqgħet fuq l-ixkaffa u kellu jkun dan il-Gvern li beda jattwaha bir-riżultat li, kif għedt diġà, illum għandna madwar 3,500 persuna bi ħtiġijiet differenti li ħarġu jaħdmu, u dan meta sa ftit taż-żmien ilu dawn qatt ma kienu ngħataw l-opportunità li jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Jekk irridu nibqgħu fuq l-issue tal-minoranzi ma nistgħux ma nsemmux ukoll lil dik il-minoranza f'pajjiżna li għandha dħul baxx.

Pereżempju, hawn ftit nies li jaqilgħu l-paga minima, imma fil-Baġit għal din is-sena aħna qed ngħidu li ħadd ma jista' jagħmel aktar minn sena fuq il-minimum wage.

Għalhekk, fejn jidħlu l-minoranzi m'hemmx dubju li aħna għamilna ħafna, imma rridu nibqgħu nagħmlu aktar għax fil-verità dan huwa Gvern li jimpurtah mis-soċjetà kollha u ma jagħżilx settur minn ieħor jew inkella persuna minn oħra.

Aħna nemmnu li kulħadd għandu jingħata d-drittijiet tiegħu, irrispettivament mill-orjentazzjoni sesswali, mill-kulur jew mill-opinjonijiiet tiegħu.

Id-drittijiet ċivili għandhom ikunu ugwali għal kulħadd.

Issa lleġiżlajna biex illum qed inressqu emenda fil-liġi li se tkompli tgħin lil persuni bi ħtiġijiet differenti jużaw it-teknoloġija aħjar, għax ejjew ngħiduha kif inhi, illum il-ġurnata min ma jħobbx juża t-teknoloġija?

Anke issa, sakemm qed nitkellem jien, qed nara lil min juża l-mobile phone, lil min juża l-laptop u lil min juża apparat elettroniku ieħor.

Aħna l-ħin kollu qed niġu esposti għall-informazzjoni minn din it-teknoloġija li takkumpanjana, u għalhekk aħna ridna nassiguraw li kulħadd jingħata d-dritt li jaċċessa l-informazzjoni.

Sur President, hawnhekk nixtieq naċċenna għal wieħed mill-akbar proġetti li qed nagħmlu fejn jidħlu persuni bi ħteġijiet differenti.

Ta' min isemmi li aħna diġà konna trattajna kondizzjonijiet ġodda, bħall-awtiżmu, li konna saħansitra għaddejna liġi għaliha.

Issa nixtieq nitkellem fuq il-proġett Soċjetà Ġusta, li naħseb li se jkun wieħed mill-isbaħ proġetti li se nkunu għamilna bħala Gvern.

Fil-fatt ta' min jgħid li nfetħu 12-il residenza madwar Malta u Għawdex li jistgħu jilqgħu fihom persuni bi ħtiġijiet differenti għaliex aħna nemmnu li ċerti servizzi jistgħu jingħataw aħjar jekk jingħataw fil-komunità.

Meta l-Prim Ministru kien qiegħed jiftaħ wieħed minn dawn iċ-ċentri, huwa ddeskriva dan il-proġett bħala proġett monumentali ta' dan il-Gvern, u wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' dan.

Ovvjament, ġaladarba żdiedu d-djar, żdiedu wkoll il-carers li jagħtu kura u s-servizzi speċjalizzati skont il-ħtiġijiet tal-persuna partikolari.

Fil-fatt hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellem lill-ħaddiema kollha li jaħdmu f'dan is-settur, li jagħmlu xogħol siewi imma li forsi ħafna drabi ma jkunx apprezzat biżżejjed għax ma jidhirx.

Madankollu dawn il-ħaddiema jagħmlu xogħol brillanti għax li kieku ma kienx għalihom, il-persuni bi ħtiġijiet differenti ma kienx jista' jkollhom id-dinjità tagħhom.

Dan jien lanqas insejjaħlu bħala xogħol imma aktar insejħilha vokazzjoni għax ngħid għalija jien m'iniex kapaċi nagħmel dak ix-xogħol.

Imma hemm nies li l-vokazzjoni tagħhom twassalhom biex ikunu ta' servizz għal ħaddieħor billi jaħdmu bħala carers u jieħdu ħsieb persuni bi ħtiġijiet speċjali minn filgħodu sa filgħaxija, anzi issa anke matul il-lejl għax estendejna dawn is-servizzi.

Sur President, nixtieq nikkonkludi l-intervent tiegħi billi nirriferi għal xi ħaġa li jsejħulha "diżabilità".

Nixtieq insellem li dawk l-atleti Maltin li ħadu sehem fl-Olimpjadi Speċjali u li ġabu lejn Malta 40 midalja.

Issa għiduli lili min f'Malta kellu l-abbiltà li jmur barra minn Malta u jġib il-midalji!

Imbagħad għal ġieħna aħna lil dawn il-persuni nsejħulhom "disabled"!

Ħadd ma kellu l-abbiltà li jmur jikkompeti barra minn Malta u jġib 40 midalja fl-Olimpjadi Speċjali!

Huma x'inhuma, dawn huma midalji, u dan huwa unur għal Malta.

Minn hawnhekk jien nixtieq insellem lit-tim kollu ta' dawn l-atleti, li huma l-uniċi atleti li kellhom l-abilità - fil-fatt huwa proprju għalhekk li ddejjaqni l-kelma "diżabilità"! - li jġibu l-akbar ammont ta' midalji li l-atleti Maltin qatt ġabu lejn Malta.

Bla dubju l-Gvern qed ikompli jibni fuq ix-xogħol li kien għamel il-Gvern ta' qablu, imma huwa importanti li naġġornaw maż-żminijiet billi nżidu s-servizzi u noffru aktar għajnuniet.

Kif għedt fl-introduzzjoni tiegħi, l-emenda li qed indaħħlu f'dan l-Abbozz ta' Liġi li qed jitressaq quddiemna llum għad-diskussjoni hija żgħira, imma żgħira kemm hi żgħira, għandha sinifikat qawwi għax se tkun qed tagħti d-dritt għall-aċċess tal-informazzjoni lil kulħadd.

Nirringrazzjak.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex titressaq mozzjoni mingħajr avviż.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Fis-6.56 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-LIĠIJIET ELETTORALI

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Liġijiet Elettorali".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Liġijiet Elettorali" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITÀ TA'

MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

Il-Kamra rriżumiet minn ftit minuti qabel id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sur President, l-ewwel nett nixtieq nibda billi ningħaqad mal-awguri tal-Onor.

Glenn Bedingfield u wkoll nifraħ lit-tim tal-Olimpjadi Speċjali f'isem l-Oppożizzjoni, kemm għas-suċċess personali u, aktar minn hekk, għas-suċċess nazzjonali li huma kisbu u għall-unur li ġabu lil pajjiżna.

Grazzi, u grazzi mill-qalb.

Illum qegħdin niddiskutu emenda għall-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni li permezz tagħha l-MCA qiegħda tingħata l-poter li tiftaħ il-proċess sabiex tassigura li s-siti elettroniċi u l-applications tal-mobile tal-gvern ikunu konformi mad-direttivi Ewropej u jkunu aċċessibbli għal kulħadd.

Dan huwa proċess li mhux biss jirrikjedi ħsieb imma wkoll struttura, xogħol u konsultazzjoni effettiva mal-istakeholders kollha, mhux biss dawk tekniċi imma anke mal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità (KNPD), mal-NGOs u ferm u ferm oħrajn.

Il-kontenut, il-proċeduri, il-kriterji tekniċi u l-prattiċi huma skont id-direttivi Ewropej u għaldaqstant anke hawnhekk, żgur li l-fatt li din l-emenda qiegħda hemm sempliċement biex taħtar lill-MCA bħala l-amministratur ta' dawn id-drittijiet ta' aċċess għal kulħadd hija liġi pożittiva u straightforward ħafna li m'hemmx kritika dwarha.

Jiġifieri aħna se nkunu qegħdin nappoġġjaw din l-emenda bis-sħiħ.

M'iniex se noqgħod nirrepeti d-diskorsi tant tajbin tal-Onor.

Maria Deguara u tal-Onor.

Godfrey Farrugia, li daħlu f'tant dettall, però rrid ngħid, Sur President, li fir-realtà tal-lum fejn id-dinamika tat-teknoloġija qiegħda tiżviluppa b'rata mgħaġġla ħafna, l-akbar sfida li għandna llum bit-teknoloġija hi biex nassiguraw li fil-proċess tal-bidla għal dan l-avvanz ħadd ma jaqa' lura.

Irridu nassiguraw li t-teknoloġija u l-iżvilupp tekniku ma jsirx l-għadu tagħna iżda jibqa' għodda li tiffaċilita l-ħajja ta' kuljum ta' kull wieħed u waħda minna.

Għalhekk jeħtieġ li kull ċittadin ikun megħjun sabiex kull tip ta' teknoloġija tissarraf f'opportunità għal ħajja aħjar.

Naturalment dan irid isir permezz ta' aktar għarfien u ta' aktar inizjattivi, bħal inizjattivi bħal din, ħalli s-siti elettroniċi governattivi verament ikunu aċċessibbli għal kulħadd u b'hekk ħadd ma jaqa' lura.

Sur President, l-MCA hija waħda minn dawk l-entitajiet li tul is-snin u taħt amminstrazzjonijiet diversi dejjem wettqet ħidmietha bi professjonalità filwaqt li rat li żżomm l-awtonomija tagħha u tibqa' 'l bogħod minn kull kontroversja politika.

Din l-Awtorità kompliet ittejjeb l-istandards regolatorji, il-konsultazzjoni mal-operaturi u nażżarda ngħid li hija waħda mill-aktar awtoritajiet eżemplari li wieħed ftit li xejn jista' jsib x'jikkritika fiha.

Dan żgur li ma ġarax b'kumbinazzjoni imma huwa mertu tal-ħaddiema tal-MCA, taċ-chairperson attwali Dr Edward Woods, taċ-chairperson preċedenti u tad-diretturi preżenti u dawk preċedenti, li rnexxielhom isaħħu din l-awtorità bl-akbar għaqal u professjonalità.

Nixtieq nieħu din l-opportunità anke billi nirrikonoxxi wħud mill-milestones li laħqet din l-Awtorità tul is-snin għax f'dan is-settur iż-żewġ naħat tal-Kamra jħaddnu politika ta' kunsens u allura dak li huwa tajjeb għandna nibqgħu ngħidu li huwa tajjeb filwaqt li fejn jista' jsir xogħol aħjar u tkun mistħoqqa kritika kostruttiva, dik għandna nagħmluha wkoll.

Hawnhekk irrid insemmi l-aġġornar kontinwu fir-regolamentazzjoni ta' diversi setturi li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà regolatorja ta' din l-Awtorità sabiex jiġi assigurat li s-settur tat-teknoloġija, li huwa tant dinamiku, jibqa' rilevanti, jibqa' aġġornat u jsir dejjem aktar effettiv.

Irrid insemmi wkoll l-aġġornar fil-framework regolatorju għall-użu tal-internet of things, li ta l-opportunità lill-operaturi biex ikunu aktar flessibbli u jaddottaw l-użu eżistenti tal-ispectrum bands rispettivi għall-internet of things, għas-swieq tal-kommunikazzjoni u l-applikazzjonijiet tagħhom f'setturi varji, il-mod kif l-MCA tippromwovi l-innovazzjoni f'teknoloġija diġitali li ġiet elevata għall-iskambju ta' għarfien innovattiv permezz tal-konċett "ZEST" u l-mod ħabrieki ta' kif l-MCA dejjem kompliet tmexxi programm ambizzjuż immirat biex inaqqas il-qasma diġitali permezz ta' inizjattivi u programmi speċifiċi id f'id mal-Malta Information Technology Agency (MITA).

Jiena verament nemmen li l-qasma diġitali hija waħda mill-akbar sfidi anke għal intrapriżi żgħar u medji li għandhom riżorsi limitati, u jeħtieġ ferm u ferm aktar programmi, kemm mill-MCA u kemm mill-Malta Enterprise, sabiex jgħinu lil dawn is-small and medium-sized enterprises (SMEs), speċjalment lill-micros, jagħrfu jbiddlu kull sfida li ġġib magħha t-teknoloġija f'opportunità.

Kif għedt diġà, dan jista' jsir biss permezz tal-għodod neċessarji u ta' inizjattivi effettivi.

Jeħtieġ li nkunu wkoll aktar innovattivi fl-implimentazzjoni tal-istess inizjattivi u fit-tagħlim u fl-għarfien dwarhom.

L-MCA, bħal kull awtorità oħra, tista' tkompli taħdem b'mod effiċjenti sakemm tkompli tingħata r-riżorsi umani u finanzjarji neċessarji, għalkemm din l-Awtorità hija self-sufficient għax huma l-operaturi nnifishom li jħallsu għall-amministrazzjoni tal-Awtorità, u dan permezz tal-administrative fees.

Għaldaqstant jeħtieġ li nkomplu ninvestu fir-riżors uman, fir-research and development (R&D) u fl-għodod neċessarji kollha biex inkomplu nkunu innovattivi u nilħqu l-eċċellenza.

Jekk verament irridu naraw li l-blockchain tissarraf f'industrija tas-settur tal-logħob u tas-servizzi finanzjarji jeħtieġ ukoll li l-Gvern jagħmel aktar sforzi effettivi biex insaħħu l-infrastruttura għas-servizzi u l-fondazzjonijiet involuti biex inkunu nistgħu nibdew il-passi ambizzjużi tal-artificial intelligence (AI).

Ma nistgħux ngħollu l-aspettazzjonijiet, b'mod partikolari waqt il-proċess tat-tfassil tal-liġi tal-blockchain, u mbagħad ma nżommux il-momentum.

Pereżempju, ftit tal-ġimgħat ilu smajna lill-Gvern iwiegħed li fi żmien ftit xhur kumpanija tal-blockchain kienet se tħaddem għexieren ta' impjegati, imma mbagħad smajna li din waqqfet l-operat tagħha.

Għalhekk, kif għadni kemm għedt, jeħtieġ li jinżamm il-momentum u jinżammu wkoll l-expectations biex dawn jissarrfu f'deliverables.

L-appoġġ tagħna f'dan is-settur kien, għadu u jibqa', anke invista tal-fatt li kienet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista li ħejjiet l-ewwel konferenza ta' għarfien dwar il-liġijiet marbuta mal-blockchain u mal-virtual financial assets.

Għalhekk anke hawn, nappella lill-Gvern biex itejjeb il-konsultazzjoni tiegħu anke dwar dan is-settur tal-blockchain, b'mod partikolari dwar il-progress, it-tmexxija u d-direzzjoni tiegħu.

Il-ġimgħa li għaddiet tnediet b'mod uffiċjali t-Tech.mt, li tippromwovi l-industrija tat-teknokoloġija barra minn xtutna u li kienet ħidma konġunta flimkien maċ-Chamber of Commerce.

Nemmen li dan huwa konċett tajjeb ħafna, però anke hawn, issa nistennew aktar informazzjoni.

Fil-fatt se nerġa' nagħmel l-istess mistoqsija li kont għamilt matul l-intervent tiegħi wara d-Diskors tal-Baġit, għax ma jidhirlix li ngħatajt tweġiba, fejn kont staqsejt kif se topera t-Tech.mt, x'se jkun hemm kopert fiha u anke jekk l-information society, li bħalissa taqa' taħt l-MCA b'mod dirett, hijiex se tiġi trasferita taħt it-Tech.mt.

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax napprezza li għad hemm tħassib fost l-impjegati mal-MCA li jaħdmu f'din is-sezzjoni u allura lanqas hu ġust li l-futur tal-post tax-xogħol tagħhom jibqa' sigriet.

Sur President, nikkonkludi billi nerġa' ngħid li l-emenda li qed issir permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna hija imposta fuqna mill-Unjoni Ewropea, però aħna naqblu magħha għax bla ebda dubju hija pass importanti 'l quddiem għall-aċċessibbiltà ta' kulħadd.

Kienet ukoll deċiżjoni għaqlija li dan il-proċess ġie fdat f'idejn l-MCA.

Jiena ninsab konvinta li issa l-proċess li jsegwi se jkun ibbażat fuq konsultazzjoni wiesgħa mal-istakeholders kollha kkonċernati sabiex dan jiġi implimentat bl-aktar mod effettiv, effiċjenti u trasparenti.

Nerġa' nikkommetti ruħi li se nagħti l-appoġġ tiegħi mhux biss għal din l-emenda imma wkoll għall-policy of consensus fis-setturi tat-telekomunikazzjoni, tas-servizzi finanzjarji u tal-gaming, fejn il-policy of consensus dejjem irrenjat.

Issa li jeħtieġ biss huwa li jkun hemm aktar konsultazzjoni sabiex naħdmu id f'id għall-ġid ta' dawn is-setturi tant u tant importanti.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Mela la m'hawnx aktar rimarki, nitlob lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nixtieq nibda billi nirringrazzja lill-Onor.

Membri li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, jiġifieri lill-Onor.

Maria Deguara, lill-Onor.

Glenn Bedingfield, lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Bħalma smajna fid-diskussjoni, illum għandna quddiemna għad-diskussjoni Abbozz ta' Liġi li se jkun qed jimplimenta direttiva tal-Unjoni Ewropea biex is-siti elettroniċi tal-gvern isiru aċċessibbli anke għall-persuni b'diżabilità.

Mill-mod kif tkellmu l-Membri tal-Oppożizzjoni matul dan id-dibattitu jien ħadt l-impressjoni li hemm qbil fuq din id-direttiva li eventwalment se tiġi implimentata.

Nibda mill-ewwel billi naqbel mal-Onor.

Kristy Debono fuq il-bżonn ta' konsultazzjoni għall-implimentazzjoni ta' din id-direttiva, li minkejja li fid-dieher tidher bħala waħda żgħira, se jkollha effett sostanzjali għax permezz tagħha s-siti elettroniċi kollha tal-gvern se jsiru aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità.

Aħna nafu li llum il-ġurnata s-servizzi kollha tal-gvern jinsabu online, u allura bażikament din id-direttiva se tkun qed taffettwa lid-dipartimenti kollha tal-gvern.

Ta' min isemmi li hemm imposti saħansitra multi għal dawk is-siti li ma jkunux konformi mal-implimentazzjoni ta' din id-direttiva, u hemm ukoll proċess li jrid jiġi segwit biex dan isir.

Irrid nagħmilha ċara li hawnhekk qed nitkellmu fuq is-siti tal-gvern u mhux fuq siti privat, u din id-direttiva li se nkunu qed nimplimentaw hija ċara f'dan is-sens.

L-MCA se tkun l-awtorità responsabbli minn dan kollu u se tara li dak li għandu bżonn jiġi implimentat fil-fatt jiġi implimentat.

Issa, Sur President, xtaqt nirrispondi għal xi kummenti li saru waqt din id-diskussjoni.

Sar kumment validu mill-Onor.

Godfrey Farrugia li semma l-kwestjoni tal-5G u l-bżonn li jkun hemm aktar konsultazzjoni.

Jien naqbel perfettament miegħu, anke għax is-sistema tal-5G se tkun qed tbiddel ħafna mill-proċessi li aħna nagħmlu llum il-ġurnata, jiġifieri kemm il-mod ta' kif ngħixu, kemm il-mod ta' kif naħdmu kif ukoll il-mod ta' kif niddevertu.

Is-sistema tal-5G se tkun qed iżżid l-operat tal-aċċessibbiltà u l-fatt li din is-sistema se tkun qed tintroduċi servizzi ġodda li sal-lum mhumiex permessibbli iżda bl-introduzzjoni tal-5G se jkunu permessibbli, dak ovvjament se jkun qed ibiddel l-istil tal-għajxien u l-livell tal-ħajja tagħna, għalkemm, iva, hemm ukoll fatturi oħra li wieħed irid jara li jidħol fihom.

Imbagħad l-Onor.

Godfrey Farrugia għamel ukoll kummenti li jien ma naqbilx magħhom.

Pereżempju, huwa beda jitkellem fuq l-effett tal-5G, li huwa kklassifikat bħala cancerogenic class rate 2B, fuq in-nies.

Jien m'iniex persuna li ġej mill-kamp mediku, però vverifikajt ma' nies li ġejjin mill-kamp mediku u staqsejt fuq dawn ir-ratings ukoll.

Hawnhekk qed nirriferi għall-International Agency for Research on Cancer (IARC).

Kollegi tiegħi li ġejjin minn dan il-kamp spjegawli li m'hemmx kwestjoni ta' allarm f'dan is-sens.

Fil-fatt huma qaluli li l-ikel ipproċessat, bħal bacon, kollu jiġi rated taħt il-klassifikazzjoni 2B.

Saħansitra l-grapefruit juice huwa kklassifikat taħt din il-kategorija, jiġifieri ma' dawk il-prodotti li huma meqjusa bħala li għandhom il-possibbiltà li jkunu cancerogenic, anzi biex inkun preċiż il-grapefruit juice huwa kklassifikat 2A, li tiġi skala ogħla minn 2B.

Għalhekk ejjew ma nagħtux l-impressjoni li għax inti tuża mobile phone, b'daqshekk se jaqbdek cancer, għax inkella fl-opinjoni tiegħi nkunu qed nallarmaw lin-nies għalxejn.

L-ogħla klassfika hija dik ta' 1, li hija s-sunlight, jiġifieri meta toħroġ barra wkoll tkun qed tesponi lilek innifsek għal ċertu riskju.

Għandna noqogħdu attenti kif inpoġġu ċerti argumenti għax forsi n-nies li ġejjin mill-kamp mediku jistgħu jifhmuha din, però naħseb li n-nies t'hemm barra, inkluż jien li m'iniex ġej mill-kamp mediku, meta smajtu allarmajt ruħi u rrikorrejt mal-ewwel għand il-kollegi tiegħi li huma tobba, li min-naħa tagħhom bdew jispjegawli.

Għalhekk huwa tajjeb li meta n-nies ikunu qed jisimgħuna, nispjegaw l-affarijiet sewwa u npoġġu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Għall-Onor.

Farrugia, li ġej mill-kamp mediku, hija xi ħaġa komuni li juża ċerta lingwistika teknika meta jkun qed jitkellem ma' persuni oħra li jkunu ġejjin mill-kamp mediku, imma min-naħa l-oħra ħaddieħor jista' jiġi allarmat għalxejn, jiġifieri naħseb li huwa tajjeb li niċċaraw ċerti affarijiet.

Mill-bqija, jien naqbel mal-Onor.

Godfrey Farrugia li l-MCA għandha bżonn tagħmel konsultazzjoni wiesgħa f'dak li għandu x'jaqsam mal-konċett tal-5G għax dan huwa konċett li fl-aħħar mill-aħħar se jkollu effett dirett fuq il-livell tal-għajxien tagħna.

Min-naħa tiegħu l-Onor.

Glenn Bedingfield spjega x'inhi l-policy tal-gvern, speċjalment fir-rigward tal-awtoritajiet regolatorji, fejn qed nimplimentaw il-konċett li jkun hemm aktar checks and balances u li l-board of governors ikun jirrispondi għall-executive arm, jiġifieri se jkun hemm separazzjoni minn dak li ngħidulu "executive chair" għal non-executive chair u għal chief executive officer (CEO).

F'dan il-każ is-CEO ikun responsabbli mill-eżekuttiv u mill-operat kollu tal-MCA, però mbagħad ikun irid jirrispondi għall-board of governors, li huwa indipendenti.

Ta' min jgħid li din il-policy li qed jimplimenta l-Gvern fejn l-executive chair jiġi separat minn dak ta' non-executive chair u jiddaħħal CEO b'mod partikolari fl-MFSA, fl-MGA u wkoll fil-Malta Residency and Visa Programme (MRVP) … Bażikament tista' tgħid li ddaħħlet fuq ir-regolaturi kollha.

Wieħed irid ifakkar li anke matul il-Leġiżlatura li għaddiet, meta l-Partit Nazzjonalista kien fl-Oppożizzjoni, fl-MCA kien hemm non-executive chair u CEO u mbagħad eventwalment ir-rwol kien dar għal dak ta' executive chair.

Imma jien naħseb li din hija xi ħaġa li wieħed ikun jista' jiddiskutiha u jikkunsidraha fi stadju ta' kumitat.

Sur President, nixtieq niċċara wkoll xi punti li qajmet il-kollega tiegħi l-Onor.

Kristy Debono fuq il-blockchain.

L-Oppożizzjoni dejjem tirriferi għall-istess kumpanija li kellha twaqqaf il-pjani minħabba li kellha problema bl-investiment oriġinali tagħha, u dan meta bħalissa, pereżempju, hemm 300 kumpanija li qed jistennew applikazzjoni.

L-Oppożizzjoni dejjem issemmi lill-istess kumpanija li marrilha investiment ħażin f'pajjiż ieħor li m'għandux x'jaqsam ma' Malta u b'kawża ta' hekk kellha tibdel il-pjani tagħha, imma jien ma naħsibx li għandna naqbdu dak ix-xogħol kollu li għamilna u narmuh sempliċement għax kien hemm kumpanija li sabet ruħha f'diffikultà.

Issa ovvjament wieħed jista' jara l-istess affarijiet minn lenti differenti.

Wieħed jista' jgħid li t-tazza hija nofsha vojta jew inkella jista' jgħid li t-tazza hija nofsha mimlija.

Ara l-Oppożizzjoni ħafna drabi tħobb tara t-tazza nofsha vojta mentri aħna nħobbu naraw it-tazza nofsha mimlija, u jekk stess naraw in-nofs l-ieħor vojt aħna naraw kif se nimlewh!

L-Onor.

Kristy Debono appellatilna wkoll għall-konsultazzjoni.

Il-konsultazzjoni ssir.

Biżżejjed ngħid li fir-rigward tas-settur tal-blockchain saru seba' livelli ta' konsultazzjonijiet biex nirċievu l-proposti, fosthom anke mill-Oppożizzjoni, però fil-fatt min-naħa tal-Oppożizzjoni ma ġew l-ebda proposti f'dan is-sens!

Għalhekk jien naqbel li ssir il-konsultazzjoni, però rridu nikkontribwixxu wkoll.

Jekk hemm affarijiet li ma naqblux magħhom għandna nsemmuhom, imma min-naħa l-oħra jekk hemm affarijiet li naqblu magħhom, għandna ngħidu li naqblu magħhom.

Jien personalment għandi relazzjoni tajba mal-Oppożizzjoni fuq dan is-settur.

Biżżejjed insemmi li meta kont għamilt preżentazzjoni f'dan ir-rigward kien hemm kollaborazzjoni sħiħa, anke bl-aċċess għall-informazzjoni li pprovdejna, jiġifieri naħseb li nkunu skorretti jekk ngħidu li ma saritx konsultazzjoni.

Fuq dan is-settur biss saru seba' konsultazzjonijiet pubbliċi!

Tajjeb li nagħtu wkoll ftit informazzjoni fuq it-Tech.mt.

Kif qalet il-kollega tiegħi l-Onor.

Kristy Debono, it-Tech.mt hija inizjattiva ġdida u hija a public-private partnership maċ-Chamber of Commerce li se tkun qed tieħu r-responsabbiltà tal-promotional arm tas-settur tat-teknoloġija.

Ta' min jgħid li dan il-konċett kien diġà ġie implimentat matul il-Leġiżlatura li għaddiet f'dik li kienet intitolata bħala ICT Malta, li sfortunatament, minkejja li hemm diskussjonijiet kif ukoll qbil dwarha, din qatt ma ffunzjonat.

Għalhekk jien meta ħadt ir-responsabbiltà tad-dekasteru bdejna niddiskutu jekk għandniex, pereżempju, noħolqu AIMalta jew inkella Blockchain Malta.

Madankollu rajna li b'dak il-mudell se jkun hemm ħafna frammentazzjoni u allura poġġejna bilqiegħda mal-uffiċjali taċ-Chamber of Commerce, u billi rajna li t-terminu "ICT" diġà huwa terminu antikwat, ħriġna bil-proposta li naġġornaw aktar maż-żminijiet u noħolqu tip ta' umbrella foundation li tkun tista' tieħu r-responsabbiltà tat-teknoloġiji kollha.

Għalhekk illum it-Tech.mt għandha r-responsabbiltà li tippromwovi l-ġurisdizzjoni tagħna, kemm lokalment kif ukoll barra minn Malta, li għandha x'taqsam mal-industrija tat-teknoloġija diġitali.

Fi ftit kliem, hawnhekk qed nitkellmu fuq distributed ledger technologies (DLTs), blockchain, artificial intelligence, internet of things, eventwalment fuq quantum ukoll u bażikament fuq it-teknoloġiji kollha.

Dawn huma mudelli li diġà jeżistu.

Aħna ħarisna lejn il-mudell Ingliż, it-TechUK, u rajna li huwa mudell effiċjenti ħafna.

Fil-fatt jien personalment żort xi operat minn tagħhom u se nkunu qed naraw li nimplimentaw sistemi li huma diġà tajbin ħafna u li jimplimentaw l-Ingilterra f'dan is-settur, li huma kkonsidrati bħala leaders fejn tidħol il-promozzjoni.

Apparti minn hekk, aħna żidna xi ħaġa oħra li hija importanti billi fir-responsabbiltà tat-Tech.mt daħħalna wkoll element ta' edukazzjoni.

Anke jekk wieħed iħares lejn l-istatut isib li wieħed mill-membri tal-board of governors li jipproponi l-gvern - għax ta' min jgħid li hemm struttura fejn jipproponi ammont il-gvern u ammont ieħor iċ-Chamber of Commerce - irid ikun student.

Fil-fatt diġà ġie propost student, anzi f'dan il-każ din hija studenta, u din l-istudenta għandha wkoll ir-rwol li tippresiedi sotto-kumitat magħmul mill-istudenti.

Aħna rridu li kemm jista' jkun ninċentivaw aktar studenti jidħlu f'din l-industrija.

Għalhekk aħna se nimpenjaw ruħna wkoll mil-lat edukattiv sabiex dak li nkunu qed nagħmlu aħna bħala Gvern mil-lat ta' policy jasal ukoll għand l-industrija privata permezz taċ-Chamber of Commerce.

Imbagħad mill-aspett ta' riżorsi umani aħna kemm jista' jkun qed inħajru lill-istudenti biex minn età żgħira, jiġifieri sa minn meta jkunu qegħdin fil-livell post-sekondarju fejn ikunu għadhom qed jiddeċiedu liema triq se jaqbdu bil-għan li jaħdmu fiha aktar 'il quddiem, jidħlu f'dan il-qasam b'mod dirett.

Din hija xi ħaġa li ntlaqgħet b'mod tajjeb ħafna kemm min-naħa taċ-Chamber of Commerce kif ukoll min-naħa tal-istakeholders kollha li qed jipparteċipaw, u allura għall-ewwel darba se nkunu qed naraw istituzzjoni mmexxija mill-gvern u mill-privat li se tkun qed tinvolvi b'mod dirett anke lill-istudenti fil-policy decisions tagħhom at a board level.

Daqshekk se nagħtuhom importanza aħna lill-istudenti, sal-livell li direttur nominat mill-gvern se jkun student!

Dik hija l-istruttura li se nkunu qed nagħmlu!

Qed naraw ukoll li din l-istruttura tkun qed tpoġġi taħt l-istess uffiċċju tar-registry of companies.

Aħna qegħdin naraw li biex ikun hemm aktar consolidation u aktar economies of scales minflok ma nibqgħu nħaddnu sitwazzjoni ta' fragmentation fejn kull awtorità, kull fondazzjoni u kull entità jkollha l-back-office tagħha, ikun hemm back-office wieħed li jkun aktar professjonali u li mbagħad ikun jista' jagħti servizz lill-public relations agencies.

Fil-fatt il-pjani huma li FinanceMalta tiċċaqlaq biex tmur taħt l-istess saqaf ukoll, jiġifieri minkejja li se jibqa' jkun hemm l-istess struttura u minkejja li se jibqa' kollox kif inhu, il-back-office tagħhom se jkun ċentralizzat.

Back-office ifisser legal department li jitwaqqaf b'mod organizzat sabiex meta jkun hemm bżonn ta' riċerka legali jkun hemm uffiċċju professjonali li wieħed ikun jista' jirriferi għalih.

Qed naraw ukoll sezzjoni ta' sapport għall-information technology (IT) u għall-public relations (PR) professjonali.

Dan kollu qed isir sabiex fl-aħħar mill-aħħar il-fondi li jingħataw aġenziji bħal FinanceMalta, GamingMalta u issa anke Tech.mt jintnefqu għall-użu primarju tagħhom.

Jien kont qed nara sitwazzjoni fejn aġenzija kien qed ikollha tħallas ċertu ammont għall-ispazju li tikri, kien qed ikollha tħallas persuna li teħdilha ħsieb l-IT, u kien qed ikollha tħallas persuna oħra biex tkun responsabbli mill-pagi.

Dawn huma kollha affarijiet li mhumiex parti mill-iskop oriġinali ta' dawn l-aġenziji, u ħafna mill-flus li l-gvern kien jagħti lil dawn l-aġenziji biex jippromwovu l-ġuriżdizzjoni tagħna kienu qed jintnefqu f'affarijiet sekondarji u mhux għall-għan prinċipali.

Ta' min jgħid li dan il-mudell li qed nagħmlu ntlaqa' tajjeb ħafna minn kull tip ta' industrija, fosthom minn GamingMalta, minn Tech.mt, miċ-Chamber of Commerce u mill- Institute of Financial Services Practitioners (IFSP).

Saret diskussjoni twila fuq dan il-mudell li kulħadd qiegħed on board fuqu u ħerqana ħafna biex nibdew nimplimentawh.

Anke fejn tidħol riċerka, Sur President, għamilna passi kbar 'il quddiem.

Pereżempju, jien kont inħossni verament infiskat meta kont nattendi għal xi konferenza, l-ewwel jitkellem rappreżentant ta' awtorità partikolari li jikkwota ċerti ċifri u mbagħad nofs siegħa wara jitkellem rappreżentant ieħor u jikkwota figuri differenti fuq l-istess settur.

Dan meta dawn iż-żewġ persuni jkunu qed jitkellmu fl-istess konferenza, fuq l-istess pajjiż u dwar l-istess settur.

Din hija xi ħaġa li ma turix professjonalità, u allura kif għedt diġà, se jitwaqqaf uffiċċju responsabbli mir-riċerka, u l-informazzjoni li dan se jagħti se tkun komuni għall-awtoritajiet u l-PR organisations kollha.

L-affarijiet b'hekk biss jistgħu jsiru b'mod professjonali.

Ta' min isemmi wkoll li qabel mhux l-ewwel darba li kont niltaqa' ma' sitwazzjoni fejn, pereżempju, nattendi għal konferenza u nara lil kulħadd qiegħed hemmhekk u mbagħad nattendi għal konferenza oħra u ma nara lil ħadd minn Malta hemmhekk.

Bla dubju dan kien sinjal ċar ta' nuqqas ta' kordinament.

Għalhekk jien qed nipproponi biex issa li l-aġenziji finanzjarji se jkunu kollha taħt saqaf wieħed ikun hemm dak li ngħidulu "steering committee" bejniethom.

Il-format ta' dawn l-aġenziji se jibqa' l-istess, imma issa se jibdew jiltaqgħu darba fix-xahar jew meta jkun hemm bżonn u jitkellmu bejniethom dwar il-pjani tagħhom fuq kif se jkunu qed jippromwovu l-ġuridizzjoni tagħna.

B'hekk tispiċċa s-sitwazzjoni fejn ikollok event importanti li ma jattendilek ħadd filwaqt li mbagħad ikun hemm event ieħor u tara lil kulħadd hemmhekk!

B'dan il-mod inkunu qed nimmassimizzaw l-użu tar-riżorsi li nkunu qed ninvestu, kemm mill-aspett finanzjarju kif ukoll mill-aspett tar-riżorsi inġenerali.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq is-sezzjoni tal-Information Society (IS) li taqa' taħt l-MCA u li hija responsabbli mil-lat edukattiv għal dak li għandu x'jaqsam ma' komunikazzjoni.

Madwar 12-il sena ilu din is-sezzjoni kienet taqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, iżda dak iż-żmien il-Gvern kien ħass li ma kellux riżorsi biżżejjed biex iwettaq dik il-ħidma hu fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, u għalhekk fin-nuqqas ta' dawn il-kapaċitajiet li kellu għadda din ir-responsabbiltà lir-regolatur.

Issa jien ħassejt - u dwar dan ir-regolatur qabel miegħi wkoll - li mhuwiex ir-rwol tar-regolatur li jagħti informazzjoni edukattiva f'dak il-livell għax ir-rwol prinċipali tar-regolatur huwa li jirregola l-industrija, jiġifieri li jara li l-operaturi jkunu qed jobdu l-liġijiet, it-terms and conditions tal-liċenzja tagħhom, fost oħrajn.

Għalhekk qbilna li l-IS għandha timxi mill-MCA għal Tech.mt sabiex din tkun tista' taqdi l-funzjoni edukattiva tagħha hemmhekk.

Pereżempju, programmi edukattivi bħal "Be Smart Online" jew "Ċavetta Diġitali" li semma aktar qabel is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Agius Decelis issa saru jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' Tech.mt.

Rigward il-kwestjoni tal-ħaddiema sinċerament ma nafx x'informazzjoni qed tasal, però jien sal-lum stess għadni kif iltqajt mal-ħaddiema kollha ta' l-IS fi ħdan l-MCA fejn spjegajtilhom kif se nkunu qed nimxu, u nistqarr li dawn huma entużjasti għall-aħħar bil-proġett il-ġdid.

Jien tkellimt mal-ħaddiema kollha u għidtilhom li fl-aħħar mill-aħħar aħna qed nagħmlu dak li qed nagħmlu anke fl-interess tagħhom.

Għalhekk għamilthielhom ċara li jekk forsi xi ħadd minnhom ma jixtieqx jgħaddi minn din it-transition imma jixtieq jibqa' fl-MCA, aħna nistgħu niddiskutu flimkien il-vakanzi li hemm u l-possibbiltajiet li jeżistu ħalli min jixtieq ikun jista' jibqa' hemmhekk.

Madankollu dawn qaluli ċar u tond quddiem kulħadd li l-pjan għoġobhom u li kollha kemm huma kellhom l-intenzjoni li jmorru ma' Tech.mt.

Fil-fatt illum stess iltaqgħu mas-CEO ta' Tech.mt, jiġifieri d-diskussjoni tinsab għaddejja u l-komunikazzjoni qiegħda hemmhekk ukoll.

Ta' min jgħid li s-CEO ta' Tech.mt għadha kif ġiet appuntata l-ġimgħa l-oħra wara sejħa pubblika u proċess ta' selezzjoni li kien immexxi mill-bord ta' Tech.mt.

Ta' min jirrimarka wkoll li l-proġetti li għadni kif semmejt, jiġifieri "Be Smart Online" u "Ċavetta Diġitali", se jibqgħu għaddejjin.

Billi ħafna minn dawn il-proġetti huma funded minn fondi Ewropej, meta ġiena l-ħsieb li mmexxu lill-IS mill-MCA għal Tech.mt, madwar erba' xhur ilu ddiskutejna dan il-ħsieb anke fuq livell Ewropew mal-Kummissjoni Ewropea, u din qaltilna li ma ssib l-ebda problema biex isir dan iċ-ċaqliq ġaladarba l-iskop ta' dawn il-programmi se jibqa' l-istess u li sempliċement se jinbidel l-isem tal-entità, li xorta għandha l-appoġġ tal-gvern.

Hija qaltilna li aħna għandna sempliċement ninformawha b'dan it-tibdil, imma mill-bqija dawn il-proġetti jistgħu jibqgħu għaddejjin b'mod normali.

Għalhekk kemm id-diskussjonijiet kif ukoll il-konsultazzjonijiet jinsabu għaddejjin.

Issa ovvjament jien ma nafx x'informazzjoni waslet għand l-Oppożizzjoni, però għall-inqas lili mhux dik hi l-informazzjoni li ngħatatli, u dan jien nista' ngħidu għaliex jien wieħed mill-persuni li qed immexxi d-diskussjonijiet.

Sur President, naħseb li bażikament dawk kienu r-rimarki li xtaqt ngħaddi, però qabel ma nikkonkludi nixtieq nirringrazzja mill-ġdid lil dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu filwaqt li nistenna bil-ħerqa l-implimentazzjoni tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna għax nemmen li meta jiġi implimentat dan se jġib bidla pożittiva, speċjalment lil dawk li se jkunu involuti b'mod dirett mit-traspożizzjoni ta' din id-direttiva.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, Kap. 418" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. com. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER:Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Nifhem li hawn qbil li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa u li jitressaq l-Aġġornament?

Fis-6.32 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

L-ISPEAKER: Nistieden lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

SILVIO SCHEMBRI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għat-Tlieta, 2 ta' April 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' ringrazzjament lill-Eċċellenza Tagħha Marie Louise Coleiro Preca għall-qadi ta' dmirijietha fil-kariga ta' President ta' Malta; u

Mozzjoni li taħtar lil Dr George Vella President ta' Malta.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

Ninforma lill-Kamra li skont ftehim milħuq, fis-seduta ta' għada t-Tlieta, 2 ta' April, wara l-ħin tal-mistoqsijiet, il-Kamra se tgħaddi għall-konsiderazzjoni ta' żewġ mozzjonijiet bil-Prim Ministru u l-Kap tal-Oppożizzjoni jitkellmu għal massimu ta' 15-il minuta kull wieħed fuq kull mozzjoni.

F'każ li jintalbu divisions, dawn jittieħdu fi tmiem is-seduta.

Il-Kamra tiġi aġġornata malli jgħaddu ż-żewġ mozzjonijiet u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, xtaqt li fl-Aġġornament tal-lum nitkellem fuq żewġ issues partikolari li huma importanti għal kull pajjiż.

Qabelxejn nixtieq nitkellem ftit fuq it-tnaqqis tal-faqar li ġab dan il-Gvern f'pajjiżna mill-2013 sal-lum.

Nistgħu ngħidu li nużaw tliet metodi ta' kejl għall-faqar billi naraw dawk li qed jgħixu fil-faqar, dawk li qed jgħixu f'riskju ta' faqar u dawk li qed jgħixu f'esklużjoni soċjali.

Nixtieq nibda billi nitkellem dwar dawk il-persuni li huma mċaħħda materjalment b'mod sever, jiġifieri dwar dak il-kejl li jidentifika lill-aktar persuni li qegħdin lura fis-soċjetà.

L-ewwel nett irrid ngħid li għalkemm għadna ma wasalniex fejn irridu naslu f'dan il-qasam, irnexxielna nagħmlu ħafna.

Jekk inħarsu lejn is-sena 2014, li tkun imfassla fuq il-figuri tal-2013, insibu li kellna 43,000 persuna li kienu mċaħħda materjalment b'mod sever.

Dan ifisser li matul l-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista 10.2% tal-popolazzjoni tagħna kienet imċaħħda materjalment b'mod sever.

Issa l-aħħar figuri li għandna, li dejjem ikunu bbażati fuq is-sena ta' qabel, juru li sas-sena 2017 il-persuni mċaħħda materjalment b'mod sever niżlu għal 14,200, jiġifieri minn 10.2% illum qed nitkellmu fuq 3%.

Dan ifisser ukoll li filwaqt li matul l-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista kien hemm 43,000 persuna li kienu mċaħħda materjalment b'mod sever, illum madwar sitt snin wara qed ngħidu li dan in-numru ġie ridott għal anqas minn terz ta' dak li kien.

Jiġifieri b'hekk għamilna biżżejjed?

Hemm fejn naħdmu aktar, u issa l-isfida tagħna hi li nolqtu lil dawn l-14,200 persuna, però ħadd ma jista' jiċħad il-fatt li għal din il-kategorija ta' nies ġibna riżultati tassew tajbin.

Biżżejjed ngħid li din ir-rata hija l-anqas waħda li qatt ġiet reġistrata f'pajjiżna mill-2005 'l hawn, jiġifieri minn meta bdiet tinġabar din l-informazzjoni, u llum ir-rata tagħna qed tikkompara tajjeb ħafna mal-pajjiżi Ewropej, filwaqt li għal dak li huwa żvilupp soċjali qed nersqu dejjem aktar qrib il-pajjiżi Nordiċi.

Jien ngħid li dawn ir-riżultati rnexxielna naslu għalihom bħala poplu flimkien.

Hawnhekk ta' min jirrimarka wkoll li r-rata ta' 3% hija n-nofs tal-medja fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, il-medja ta' persuni li jinsabu mċaħħda materjalment b'mod sever fl-Unjoni Ewropea hija dik ta' 6.6%, filwaqt li llum l-aħħar figuri li għandna stabbilixxew dik ir-rata għal 3%.

Għalhekk dawn ir-riżultati huma inkoraġġanti ħafna u ma ġewx mix-xejn imma ġew minn ħafna ħidma li saret, anke f'dawk li huma miżuri tal-Budgets u miżuri tas-servizzi soċjali.

Pereżempju, ma nistax ma nsemmix fost oħrajn it-tapering of benefits, li għen lin-nies jidħlu fid-dinja tax-xogħol u jibqgħu fid-dinja tax-xogħol, kif ukoll l-in-work benefit, iż-żieda fiċ-children's allowance u miżuri oħrajn.

Hawnhekk aħna qed ngħidu li fuq medda ta' madwar sitt snin irnexxielna nnaqqsu madwar 29,000 persuna li sas-sena 2013 kienu meqjusa li huma mċaħħda materjalment b'mod sever.

Sur President, xi nkunu qed ngħidu meta nirriferu għal persuna li hija mċaħħda materjalment b'mod sever jew inkella li hija mċaħħda materjalment imma mhux b'mod sever?

Hawnhekk se nipprova ma nkunx tekniku.

Il-persuni li jsir l-istudju fuqhom jiġu ppreżentati b'disa' tipi ta' spejjeż - fost dawn hemm, pereżempju, jekk jaffordjawx li jsaħħnu d-dar fix-xitwa - u jekk persuna ma tkunx taffordja mill-anqas tlieta minnhom, allura titqies li hija mċaħħda materjalment, filwaqt li jekk ma tkunx taffordja erbgħa jew aktar minnhom, f'dak il-każ din il-persuna titqies li tkun imċaħħda materjalment b'mod sever.

Diġà tajt eżempju ta' waħda mill-ispejjeż li tissemma f'dan il-kejl li jsir.

Eżempji oħra huma jekk persuna taffordjax tħallas spejjeż li jinqalgħu għall-għarrieda, jekk persuna taffordjax tħallas btala ta' ġimgħa 'l bogħod mid- dar, jekk persuna taffordjax tħallas is-self jew il-kera fuq il-proprjetà tagħha, jekk persuna taffordjax tħallas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma jew ħlasijiet oħra li jkunu qed isiru bin-nifs, jekk persuna taffordjax tiekol laħam, tiġieġ jew ħut kull jumejn u jekk għandhiex magna tal-ħasil, sett tat-televixin tal-kulur, telefon u karozza.

Kif għedt diġà, dawk il-persuni li ma jlaħħqux ma' erbgħa jew aktar minn dawn l-ispejjeż jiġu meqjusa li qegħdin f'sitwazzjoni ta' ċaħda materjali severa filwaqt li dawk il-persuni li ma jlaħħqux ma' mill-anqas tlieta minn dawn l-ispejjeż ikunu meqjusa li qegħdin f'ċaħda materjali.

Hija xi ħaġa inkoraġġanti ferm li taħt din l-Amministrazzjoni, grazzi għall-miżuri soċjali li semmejt kif ukoll għal miżuri oħra li ttieħdu f'baġits differenti, fosthom għaż-żieda li ngħatat lill-pensjonanti għal darba, tnejn, tlieta - ta' min jgħid li diġà għandna commitment li se nerġgħu nagħtu żieda oħra - u l-ħruġ ta' bonds hekk imsejħa "62+" b'rata favorevoli ta' interessi għal dawk il-persuni li għandhom aktar minn 62 sena, b'naqra mbottatura oħra 'l quddiem illum wieħed qed jgħix kwalità ta' ħajja aħjar.

Sur President, matul is-sitt snin li għaddew irnexxielna nagħmlu progress konsiderevoli.

Biżżejjed ngħid li fl-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista dawk li kienu meqjusa bħala li huma mċaħħda materjalment kienu jlaħħqu 20.2% tal-popolazzjoni, u allura kienu jammontaw preċiżament għal 83,949, imma issa l-aħħar figuri li għandna għad-dispożizzjoni tagħna qed juru li dak in-numru naqas b'aktar min-nofs u llum qed nitkellmu fuq madwar 40,800 jew għal 8.7%.

Irrid ngħid ukoll għall-korrettezza li s-sena li għaddiet, li ġiet maħduma fuq il-figuri tal-2016, dak il-persentaġġ kien ta' 8%, jiġifieri hawnhekk rajna żieda marġinali ta' 0.7%, imma aħna qed naħdmu biex neliminaw din iż-żieda.

Fil-fatt mill-istatistika li ħarġet jidher li l-aktar żewġ fatturi li kkontribwew għal din iż-żieda marġinali kien dak tal-kera kif ukoll il-pagamenti tal-loans li wieħed jista' jkollu fuq daru.

Madankollu, ir-riżultati kienu tajbin għax il-fatt jibqa' li minn 20.2% irnexxielna ninżlu għal 8.7%, u dan filwaqt li l-medja fl-Unjoni Ewropea hi dik ta' 13.8%.

Minkejja dan, aħna xorta waħda rridu naħdmu biex neliminaw dawk ir-riżultati li ma kinux daqstant pożittivi.

Ta' min igħid li mir-riżultat li ħareġ jidher li tnejn mill-ispejjeż li n-nies sabuha diffiċli biex ilaħħqu magħhom kien hemm dik tal-pagamenti fuq self u kirjiet kif ukoll dik li jsaħħnu djarhom fix-xitwa.

Aħna bdejna wkoll nieħdu ċerti miżuri sabiex nimmiraw li nolqtu l-lakuna li ġiet identifikata fir-rigward tal-kirjiet.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għal waħda mill-miżuri li ddaħħlu fl-aħħar Baġit, li hija l-miżura tal-home benefit, fejn f'dan il-każ in-nies mhux biss se jiġu megħjuna skont il-qligħ tagħhom, jiġifieri skont jekk inti taqbiżx il-limitu biex tikkwalifika jew le … Dak jgħodd ukoll, imma aħna issa qed inħarsu anke lejn il-persentaġġ tal-income li persuna tonfoq fuq il-kera.

B'hekk hawn qed ngħidu li l-ewwel kejl tradizzjonali huwa dak li wieħed ma jaqbiżx ċertu threshold - u hawn ta' min jirrimarka wkoll li filwaqt li qabel il-gvern kien jagħtu sussidju li kien jammonta għal €83, issa dan il-Gvern irdoppja dak is-sussidju b'100% biex ġabu għal €166 - u mbagħad jekk wieħed ma jaqbiżx dak it-threshold, imbagħad se naraw x'persentaġġ mill-income tiegħu dak l-individwu jonfoq fuq il-kera.

Ovvjament il-Gvern jikkonsidra jekk proprjetà għandhiex kamra tas-sodda waħda, żewġt ikmamar tas-sodda jew tlieta, jivvaluta kemm għandha tkun il-kera fuq dik il-proprjetà u minbarra li l-individwu kkonċernat jingħata sussidju li, kif għedt diġà, issa jammonta għall €166, il-Gvern jagħtih ukoll id-differenza bħala home benefit.

Ta' min jgħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq benefiċċju li jista' jlaħħaq massimu ta' €5,000 fis-sena.

Għalhekk illum altru li mhux €166 biss qed jingħata bħala għajnuna mingħand il-gvern dak li jkun f'dik li hija kera, għax dan qed jingħata wkoll mill-anqas €400 fix-xahar, skont il-qagħda finanzjarja ta' dak li jkun.

Din il-miżura tal-Baġit li tħabbret għal din is-sena 2019 għandha tgħin ħafna, għalkemm jeħtieġ li jittieħdu miżuri oħrajn ukoll f'dan il-qasam għax ikun tajjeb li we call a spade a spade u nammettu li n-nies qed isibuha diffiċli biex ilaħħqu mal-kirijiet tal-proprjetà.

Jien m'għandi xejn kontra l-proprjetarji u nifhem li one makes hay while the sun shines, imma forsi l-proprjetarji qed jipprovaw jagħmlu aktar minn "hay", u għalhekk il-white paper li nidejna kienet bżonnjuża ħafna.

Ovvjament hawnhekk qed nirreferi biss għal dawk il-proprjetajiet li huma residenzjali għax aħna assolutament m'għandniex l-intenzjoni li nagħtu direzzjoni lil dawk il-kirijiet li huma ta' natura turistika jew li mhumiex ta' natura residenzjali.

Fil-fatt din il-white paper diġà ħarġet għall-konsultazzjoni u ma niddejjaqx ngħid li fl-opinjoni tiegħi wasal iż-żmien li jibdew jittieħdu ċertu deċiżjonijiet għax ġaladarba huwa ċar li hemm xi ħaġa li qed taffettwa lis-soċjetà ħażin, allura aħna bħala Gvern għandna nidħlu biex nindirizzaw is-suq.

Hawn nixtieq nagħmilha ċara li aħna m'għandna l-ebda intenzjoni li nirreġimentalizzaw jew li b'xi mod jew ieħor nidħlu fil-ftehim ta' bejn il-partijiet, imma ovvjament irridu naraw aktar trasparenza, irridu naraw aktar stabbiltà fis-suq, u fl-aħħar mill-aħħar irridu naraw ukoll li jekk ikun hemm xi kwestjonijiet, dawn jiġu solvuti malajr kemm jista' jkun u ma noqogħdux intawlu s-snin, kif aħna mdorrijin nagħmlu meta jkollna proċeduri bħal dawn.

Naturalment min-naħa l-oħra wieħed irid jara wkoll li min ikun investa jieħu dak li jkun ħaqqu wara l-investiment li jkun għamel.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel fuq dan is-suġġett huwa li wieħed jieħu pjaċir jara li fil-ġlieda tagħna kontra l-faqar mhux biss qed naraw riżultati tajbin u mhux biss naqas il-persentaġġ globali, imma rnexxielna nolqtu l-etajiet kollha.

Pereżempju, jekk inħarsu lejn dawk il-persuni li għandhom anqas minn 18-il sena u li allura huma meqjusa bħala tfal, hemmhekk insibu li n-numru naqas b'madwar nofs minn dak li kien fl-2013 u minn dak li kien fl-2018.

L-istess nistgħu ngħidu għal dawk il-persuni li għandhom bejn it-18 u l-64 sena għax hemmhekk ukoll rajna ċertu tnaqqis.

Għalkemm kien diffiċli biex wieħed jilħaq il-faxxa ta' dawk li għandhom 65 sena jew aktar, bi pjaċir ngħid li rajna titjib anke f'dan is-settur.

Dan ifisser li mhux biss qed jirnexxilna nnaqqsu n-numru ta' nies foqra b'mod globali, imma qed jirnexxilna wkoll nolqtu lill-persuni ta' kull età.

Aktar ma l-income tal-pajjiż jogħla, sfortunatament aktar se jkun diffiċli li wieħed joħroġ mill-marġini tal-faqar minħabba li l-kejl jiġi kkalkolat fuq 60% tal-pagi kollha tal-pajjiż, imma dan ma jfissirx li b'xi mod għandna nnaqqsu r-riżoluzzjoni tagħna li nibqgħu naħdmu dejjem aktar sabiex intejbu s-sitwazzjoni tal-ħajja ta' kulħadd.

Sur President, ma nistax nonqos milli nitkellem fil-qosor ukoll dwar ir-riformi kostituzzjonali li se jsiru u li se jolqtu lil dan il-Parlament bil-għan li din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ikollha rappreżentanza aħjar taż-żewġ sessi.

L-ewwel nett ta' min jgħid li dak li ġie propost għad-diskussjoni mhuwiex kwestjoni ta' kwoti.

Il-kelma "kwota" minnha nnifisha diġà tinstema' daqsxejn ħażin, u l-ħsieb wara dawn l-emendi li qed jiġu proposti huwa li ma nitkellmux fuq kwota imma fuq mekkaniżmu korrettiv li f'dan il-każ huwa bbażat fuq il-ġeneru.

Il-mira prinċipali tagħna hija dik li għall-inqas ikollna 40% tas-siġġijiet li jkunu rappreżentati jew min-nisa jew inkella mill-irġiel.

Ta' min jgħid li s-sistema preżenti li għandna fiha nnifisha diġà għandha mekkaniżmu korrettiv.

Fil-fatt meta s-siġġijiet li jitilgħu bil-voti ma jirriflettux bi preċiżjoni l-persentaġġi tal-first count votes li jġibu l-partiti, jiżdiedu s-siġġijiet biex jiġi rifless dak ir-ratio bejn iż-żewġ partiti.

Kif għedt diġà, aħna issa qed nitkellmu fuq mekkaniżmu korrettiv li jista' jwassal biex jassigura li għall-inqas 40% tas-siġġijiet ikunu rappreżentati jew min-nisa jew inkella mill-irġiel, għax ovvjament jekk ikollok 40% tar-rappreżentanti ta' ġeneru partikolari, imbagħad se jkollok 60% mill-ġeneru l-ieħor.

Jien naħseb li xi ftit jew wisq din kienet mira kuraġġjuża li żgur ħolqot diskussjoni u li m'għandix dubju li se tkompli toħloq diskussjoni.

Ta' min jgħid li l-ħsieb wara dan kollu huwa li f'dan il-Parlament naraw rappreżentanza aktar ugwali bejn il-ġeneri kemm jista' jkun possibbli.

Aħna qed ngħidu li wħud mill-miżuri li se ndaħħlu biex nilħqu din il-mira se jkunu temporanji, jiġifieri jekk pereżempju fl-2020 se nibdew inħaddmu ċerti sunset clauses, wara 20 sena l-applikazzjoni ta' dawn il-miżuri tiskadi.

Qed niddiskutu wkoll il-mainstreaming tal-ġeneru fil-Parlament, qed niddiskutu l-possibbiltà ta' ħinijiet aħjar, u qed niddiskutu wkoll il-proposta li dan il-Parlament ikollu faċilitajiet li jkunu jistgħu jservu ta' għajnuna għal dawk il-Membri Parlamentari li jkunu ġenituri.

Qed nissuġġerixxu anke li jingħataw ċerti fondi lill-partiti politiċi mill-Istat sabiex ikun hemm ċerti inċentivi li joffru appoġġ.

Hawnhekk ta' min isemmi l-liġi tal-finanzjament tal-partiti, li għamilha Gvern Laburista wara li ħaddieħor kien għamel 25 sena jwiegħed li se jagħmilha u fil-fatt baqa' m'għamilhiex.

Fl-aħħar nett irrid ngħid li qed nikkonsidraw ukoll jekk ċerti responsabbiltajiet tal-Kummissjoni Elettorali għandhomx jiġu estiżi.

Hemm saħansitra ħsibijiet dwar il-possibbiltà li l-backbencher jiġi full-time, u bla dubju dawn il-proposti li semmejt u li hemm għad-diskussjoni llum huma proposti interessanti.

Minn hawnhekk nixtieq ngħid verament "prosit" lil kull min ħadem biex setgħu jitressqu dawn il-proposti, mhux l-anqas lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi ħafna.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 2 t'April 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Fis-6.58 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FALSIFIKAZZJONI TA' PASSAPORTI – PERSUNI AKKUŻATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkużata li ffalsifikat, biddlet jew għamlet xi tibdil f'passaport jew inkella wżat jew kellha passaport li taf li ġie ffalsifikat, mibdul jew sar tibdil fih sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li matul is-sena 2013 sal-aħħar ta' Frar 2019 kien hemm 395 każ fejn persuni barranin instabu li għamlu użu b'passporti falsifikati, u dawn ġew skoperti fis-snin kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, li tinkludi wkoll l-ammont ta' dokumenti skoperti kull sena, l-etajiet u s-sess.

Dwar nazzjonalità tal-persuni misjuba jagħmlu użu ta' dawn il-passaporti, kienu diversi u jinkludu Afgani – Albaniżi – Kongoliżi – Kosta tal-Ivorju – Eġizzjani – Eritrej – Etjopiani - Iranjani – Libjani – Mali – Niġer – Niġerjani – Serbi – Somali – Sudaniżi – Sirjani – Torok – Gambjani – Lebaniżi – Senegaliżi – Bosniaċi – Kolumbjani – Russi u Togoliżi, fost oħrajn.

Filwaqt li f'erba' każi minn dawn il-persuni mressqa ġew liberati u fi 12-il każ ieħor is-sentenza għadha pendenti, fil-każijiet l-oħra l-persuni mressqa kollha nstabu ħatja.

Il-pieni kienu jvarjaw minn priġunerija effettiva, għal sentenzi sospiżi b'perjodi diversi u libertà kundizzjonata.

TELF TA' PASSAPORTI – KAŻIJIET RAPPORTATI LILL-PULIZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrappurtati każijiet ta' telf ta' passaporti lill-Korp tal-Pulizija sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ġew irrappurtati bħala mitlufa, kemm-il passaport instab u kemm-il passaport baqa' mitluf?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li skont is-sistema kompjuterizzata tal-Pulizija, fil-perjodu ta' bejn is-sena 2013 u t-28 ta' Frar tal-2019 l-ammont ta' passaporti li ġew irrapurtati mitlufa u dawk misjuba kien kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Mis-sistema ma jistgħux jiġu elenkati d-dettalji ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ġew irrappurtati bħala mitlufa għax din l-informazzjoni ma tinżammx taħt forma elettronika.

TELF TA' PASSAPORTI – KAŻIJIET IRRAPPURTATI LILL-UFFIĊĊJU TAL-PASSAPORTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapurtati każijiet ta' telf ta' passaporti lill-Uffiċċju tal-Passaporti, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista jgħid ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ġew irrappurtati bħala mitlufa, kemm-il rapport sar personalment u kemm-il rapport sar bil-miktub, kemm-il passaport instab u kemm-il passaport baqa' mitluf?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li ċittadini barranin li jintilfilhom jew jinsterqilhom il-passaport iridu jagħmlu rapport fl-għases tal-Pulizija u/jew fl-Ambaxxati u Konsolati, u mhux mal-Uffiċċju tal-Passaporti.

Bl-istess mod, ċittadin Malti wkoll għandu l-ewwel jagħmel rapport fl-għases tal-Pulizija.

Madanakollu, ninsab infurmat minn Identity Malta li bejn l-2013 u llum l-ammont ta' passaporti ta' ċittadini Maltin immarkati mitlufa jew misruqa fis-sistema tal-Uffiċċju tal-Passaporti kien kif ġej:

PASSAPORTI RRAPPURTATI MITLUFA KKONSENJATI LILL-PULIZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, kemm ġew ikkonsenjati passaporti li kienu mitlufa lill-Korp tal-Pulizija sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ta' liema pajjiżi kienu l-passaporti li ġew ikkonsenjati lill-Korp tal-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li ma tinżammx statistika ta' kemm ġew ikkonsenjati passaporti li kienu mitlufa lill-Korp tal-Pulizija kif mitlub mill-Onor.

Interpellant, u dan anke fid-dawl li dawn setgħu nstabu u ma ġewx ikkonsenjati lilhom, ġew ikkonsenjati lil awtoritajiet oħra, u raġunijiet oħra.

KARIGA TA' MĦALLEF FIL-QORTI EWROPEA TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM – PANEL TAL-GĦAŻLA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8818 u jelenka l-kompożizzjoni tas-selection panel li għażel ix-shortlisted candidates għall-kariga ta' Imħallef fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għal din is-sena u min kienu dawk li għamlu l-istess fid-darbtejn ta' qabel ukoll?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IL-MELLIEĦA - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ MINN INFRASTRUTTURA MALTA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq li sar xogħol fuqhom minn Infrastruttura Malta fil-lokalità tal-Mellieħa fis-sena 2018?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar sabiex jitlestew qabel, l-Aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Għalkemm l-ewwel ftit xhur ta' Infrastructure Malta kienu kkaratterizzati minn xogħlijiet f'għadd ta' toroq arterjali, saru wkoll xogħlijiet f'diversi toroq residenzjali u rurali f'bosta lokalitajiet madwar il-pajjiż, fosthom fil-lokalità tal-Mellieħa.

Dawn kienu jinkludu xogħol fi Triq it-Telgħa ta' Selmun, Triq Ġorġ Borg Olivier, Triq il-Mellieħa, Triq il-Mejjiesa, Triq Louis Wettinger, Triq ir-Ramla, Triq il-Palma u l-pont tal-Mistra.

Saru wkoll xogħlijiet oħrajn ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

Fl-istess żmien, Infrastructure Malta iffinalizzat ukoll l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħrajn, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena l-ġdida, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar stess, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom qed jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena, u li l-ippjanar tagħhom beda fl-2018, hemm erba' toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità tal-Mellieħa - Taraġ il-Landiera, Triq il-Marfa, Triq it-Tabib Joseph Grech Attard u Triq ir-Rattan.

SAN PAWL IL-BAĦAR - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq li sar xogħol fuqhom minn Infrastruttura Malta fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar fis-sena 2018?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar, sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Għalkemm l-ewwel ftit xhur ta' Infrastructure Malta kienu kkaratterizzati minn xogħlijiet f'għadd ta' toroq arterjali, saru wkoll xogħlijiet f'diversi toroq residenzjali u rurali f'bosta lokalitajiet madwar il-pajjiż, fosthom fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar.

Dawn kienu jinkludu xogħol f'Telgħet ix-Xemxija, Triq Simar, Triq it-Turisti, Triq San Martin, Xatt il-Pwales, u parti minn Triq it-Tamar.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħra.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena l-ġdida, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom qed jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena, u li l-ippjanar tagħhom beda fl-2018, hemm xejn inqas minn ħdax-il triq residenzjali li jinsabu fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar – Triq il-Luzzu u Triq it-Turisti (li diġà beda x-xogħol fihom), Triq San Pawl, Triq Għawdex, Triq Ibħra, Triq il-Mistrieħ, Triq Ċensu Tanti, Triq il-Ġifen, Triq Annetto Caruana, Triq Paderborn u Triq Sir Luigi Preziosi.

IN-NAXXAR - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ IPPJANATI LI JSIRU MINN INFRASTRUTTURA MALTA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena 2019, Infrastruttura Malta fuq liema toroq se taħdem fil-lokalità tan-Naxxar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena 2019, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom qed jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm sitt toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità tan-Naxxar - Triq il-Ġdida fi Triq Ix-Xbieki, Triq il-Forġa parti minn Triq il-Kappella ta' San Mikiel, Triq Il-Magħtab, Triq Leli Falzon u Triq Ġdida fi Triq tat-Tarġa.

Ser isiru wkoll xogħlijiet f'parti minn Triq Il-Kosta, Triq il-Prinjol, Triq ta' Qadi, triq li tmiss ma' Triq tal-Imdawra, triq fil-limiti ta' Budaqq, Triq Kampanjol u Triq John Adye.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet f'diversi toroq oħrajn fil-lokalità tan-Naxxar.

Dawn kienu jinkludu xogħol fit-Telgħa t'Alla u Ommu, Triq Wied Filep, Triq Santa Fawstina ta' Kowalska, parti min Triq il-Fortizza tal-Mosta u Triq Tal-Balal, fost oħrajn.

Sar ukoll titjib kbir fit-toroq ewlenin tal-inħawi bejn iċ-ċimiterju ta' Ħal Lija, l-Iklin u n-Naxxar, filwaqt li nbena parkeġġ ġdid ħdejn ir-Riserva Naturali tas-Salina.

IL-MELLIEĦA - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ IPPJANATI LI JSIRU MINN INFRASTRUTTURA MALTA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena 2019, Infrastruttura Malta fuq liema toroq se taħdem fil-lokalità tal-Mellieħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li malli twaqqfet fis-Sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar, sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom qed jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm erba'toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità tal-Mellieħa - Triq Il-Marfa, Taraġ il-Landiera, Triq it-Tabib Joseph Grech Attard u Triq ir-Rattan.

Ser isiru wkoll xogħlijiet fi Triq il-Wilġa u partijiet minn Triq il-Mellieħa, waqt li għadu qed isir xogħol fi Triq il-Palma.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll fi Triq it-Telgħa ta' Selmun, Triq Ġorġ Borg Olivier, Triq il-Mellieħa, Triq il-Mejjiesa, Triq Louis Wettinger, Triq ir-Ramla, Triq il-Palma u l-pont tal-Mistra.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħra.

SAN PAWL IL-BAĦAR - XOGĦLIJIET FUQ TOROQ IPPJANATI LI JSIRU MINN INFRASTRUTTURA MALTA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena 2019, Infrastruttura Malta fuq liema toroq se taħdem fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibbiltà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex malli bdiet is-sena 2019, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar, bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom qed jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm xejn inqas minn ħdax-il triq residenzjali li jinsabu fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar – Triq il-Luzzu u Triq it-Turisti (li diġà beda x-xogħol fihom), Triq San Pawl, Triq Għawdex, Triq Ibħra, Triq il-Mistrieħ, Triq Ċensu Tanti, Triq il-Ġifen, Triq Annetto Caruana, Triq Paderborn u Triq Sir Luigi Preziosi.

Infrastructure Malta qed tqis sew is-sitwazzjoni u l-qagħda tat-toroq f'San Pawl il-Baħar, u qed tippjana mhux biss bini ta' toroq ġodda, iżda wkoll ħidma ta' manutenzjoni u tiswijiet f'toroq oħrajn f'din il-lokalità li għal dawn l-aħħar snin sofriet minn nuqqas ta' investiment lokali fiż-żamma tat-toroq.

Fil-fatt diġà saru xogħlijiet f'diversi toroq oħrajn fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar.

Dawn kienu jinkludu xogħol f'Telgħet ix-Xemxija, Triq Simar, Triq it-Turisti, Triq San Martin, Xatt il Pwales, u parti minn Triq it-Tamar.

Inbeda wkoll xogħol fi triq rurali li tmiss ma' Triq Busewdien, waqt li għal din is-sena diġà hemm ippjanati xogħlijiet oħrajn fi Triq Rihana, triq li hemm fl-inħawi ta' Wied il-Ħżejjen u triq rurali oħra li tinsab bejn Triq il-Bidnija u Triq l-Imġarr.

KORP TAL-PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija?

Kemm minnhom huma nisa u kemm minnhom huma rġiel?

Jista' jgħid ukoll ir-rank/grad ta' dawn in-nisa?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li sal-20 ta' Marzu 2019, fil-Korp tal-Pulizija kien hemm 2,263 membru.

Fosthom 1,798 huma rġiel u 465 huma nisa fir-rankijiet li jidhru fit-tabella t'hawn taħt:

APPLIKAZZJONIJIET GĦAL VISA - ĊITTADINI MIN-NEPAL, BANGLADESH, INDJA U PAKISTAN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9104 u jgħid kemm-il applikazzjoni saret għal visa Maltija minn ċittadini tan-Nepal, il-Bangladesh, l-Indja u l-Pakistan mill-2013 sal-lum?

Jista' jgħid ukoll kemm ġew aċċettati u kemm ġew rifjutati maqsuma skont l-isem tal-applikant?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li bil-mod ta' kif inhi miktuba l-mistoqsija parlamentari 9498, din ma tistax tiġi mwieġba għaliex tmur kontra l-protezzjoni u l-privatezza tad-data tal-individwi.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – ĦLASIJIET LIS-SIDIEN TAL-ART MEĦUDA GĦALL-HOME OWNERSHIP SCHEMES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8822 fejn il-Ministru jirreferi għall-perjodu meta jien kont Ministru responsabbli għall-ħlasijiet ta' Home Ownership Scheme plots, meta fil-fatt jien kont l-ewwel Ministru għall-Artijiet mill-1981 sal-2008 li kien ta direzzjoni biex kull sena l-Lands jibdew iħallsu lil min kienet itteħditlu l-art bejn l-1981-1983 biex fuqhom inbnew l-HOS plots, u fil-fatt bejn l-2008 u l-2013 għall-ewwel darba saru miljuni ta' ewro fi ħlasijiet ta' arretrati biex mijiet ta' nies ħadu li ħaqqhom u oħrajn setgħu jsiru sidien ta' djarhom, jista' issa l-Ministru jwieġeb dak li staqsejtu fil-mistoqsija parlamentari 8822 u jgħid kemm-il unit/plot tal-HOS tas-snin 80 ġew imħallsa mill-Awtorità tal-Artijiet u li fuqhom ir-residenti għadhom jgħixu b'konvenju li jiġġedded, ġew imħallsa fl-2017, 2018 u 2019 sal-lum?

Jista' jgħid kemm intefqu flus u f'liema lokalitajiet kienu dawn ir-residenzi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet li matul l-aħħar xhur intensifikaw id-diskussjonijiet teknici bejn l-Awtorità tal-Artijiet u l-Awtorijiet tad-Djar sabiex jibdew jissolvew in-numru kbir ta' każijiet li ilhom għexieren ta' snin pendenti sabiex is-sidien isiru verament sidien ta' djarhom inkluż meta hu kien ministru responsabbli għall-istess ħlasijiet.

KUMPANIJI LIKWIDATI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8209 u 8074 li oriġinarjament saru lill-Ministeru għall-Finanzi u li issa ġew riferuti lilu u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew likwidati kumpaniji matul l-2017 u l-2018, xahar b'xahar?

JOSEPH MUSCAT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-2017 u fl-2018 għal kull kumpanija xolta, infetħu 4 kumpaniji ġodda.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk id-data sets li huma aċċessibbli taħt l-inizjattiva tal-Open Data?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ġejt informat mill-MITA li l-Gvern għandu bosta data sets u informazzjoni oħra strutturata li huma fid-dominju pubbliku u aċċessibbli minn diversi siti elettroniċi tal-gvern.

Però bhalissa m'hemmx lista ta' data sets li huma aċċessibbli taħt l-inizjattiva tal-Open Data.

Ghalhekk qed jiġi implimentat proġett li se jipprovdi Portal Nazzjonali tad-Data, minn fejn open data ser tkun aċċessibbli taħt licenzja li tagħti dritt ta' użu mill-ġdid, li tkun tista' tiġi mniżżla taħt format miftuħ (open format) u li ma tkunx marbuta ma' xi teknoloġija partikulari (non-proprietary).

B'hekk inkunu qed norbtu iktar mad-definizzjoni stretta tat-terminu "open data".

Ninsab informat mill-MITA, li qed tieħu ħsieb li jinbena dan il-portal, li dan ikun lest fit-tielet kwart tas-sena 2019.

Għaddej ukoll xogħol biex isiru d-dispożizzjonijiet tal-liġi biex ikun hemm Awtorità Regolatorja u tinħatar l-entità responsabbli mill-implementazzjoni tal-open data.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - AĊĊESSIBBILTÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu matul l-2018 u s'issa fl-2019 sabiex fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, il-binjiet li minnhom joperaw, ikunu aktar aċċessibbli għal persuni b'diżabilità?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2023.

Għar-rigward tal-binja tal-Information Management (IMU), din hi binja antika li ma toffrix wisq flesibbiltà, iżda l-fatt li l-IMU jaħdmu permezz tat-teknoloġija tal-informatika, jagħmilha possibbli li l-impjegati ma jkunx hemmx bżonn li joperaw bilfors minn din il-binja.

Dwar il-binja tal-Kummissarju għas-Simplifikazzjoni u t-Tnaqqis tal-Burokrazija, dan huwa post tal-privat.

Internament il-post huwa aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità, iżda hemm problema dwar l-aċċess minn barra, liema problema qed ikun esplorat kif tista' tiġi solvuta.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni li s-servizzi offruti minn din il-binja jistgħu jiġu aċċessati kemm online kif ukoll mis-servizz.gov.

Dwar il-binja tad-Dipartiment tal-Verifika Interna u Investigazzjonijiet, ġejt informat li se jkun hemm binja ġdida.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - AĊĊESSIBBILTÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu matul l-2018 u s'issa fl-2019 sabiex fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, il-binjiet li minnhom joperaw ikunu aktar aċċessibbli għal persuni b'diżabilità?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar, kif ukoll l-entitajiet u dipartimenti fid-dekasteru tiegħi huma kompletament aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità, b'eċċezzjoni għal binja tal-Kordin Grain Terminal li tinsab fil-port u f'żona fejn l-aċċess huwa kkontrollat.

F'dan ir-rigward qegħdin isiru evalwazzjonijiet biex dan is-sit ikun aċċessibbli għal persuni b'diżabilità.

Kull entità u dipartiment li jaqgħu taħt d-dekasteru tiegħi huma impenjati li fejn hu teknikament possibbli dejjem ikomplu jtejbu l-aċċessibbiltà tal-postijiet tagħhom.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U XOGĦOL - AĊĊESSIBBILTÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu matul l-2018 u s'issa fl-2019 sabiex fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, il-binjiet li minnhom joperaw, ikunu aktar aċċessibbli għal persuni b'diżabilità?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-parti l-kbira tal-postijiet fid-dekasteru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol huma aċċessibbli għal persuni b'diżabilità.

Pereżempju, il-binja tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, li tinkludi wkoll dipartimenti u direttorati, hija kompletament aċċessibbli għal persuni b'diżabilità.

Madankollu, mhux il-postijiet kollha fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol huma kompletament aċċessibbli.

Uħud huma aċċessibbli parzjalment.

Għalhekk, il-MEDE qed jaħdem bi pjan biex il-binjiet kollha li jaqgħu taħtu isiru aċċessibbli.

Fl-aħħar sena ġew installati numru ta' lifts, rampi u ġew ukoll irranġati numru ta' faċilitajiet sanitarji biex dawn isiru aktar aċċessibbli.

Il-bini fejn hemm id-Dipartiment tal-Eżamijiet huwa aċċessibbli fis-sular t'isfel biss.

Dan huwa bini skedat u ma tistax issir stallazzjoni ta' lift.

L-informazzjoni dwar l-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA - AĊĊESSIBBILTÀ GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu matul l-2018 u s'issa fl-2019 sabiex fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, il-binjiet li minnhom joperaw ikunu aktar aċċessibbli għal persuni b'diżabilità?

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 2026.

ALTERNATIVE DISPUTE RESOLUTION – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL-LIĊENZJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għad-domanda parlamentari numru 27945 tat-12-il leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid minn meta ġie introdott S. L. 378.18 fil-liġijiet ta Malta dwar alternative dispute resolution kemm entitajiet applikaw mal-Consumer Affairs Council sabiex jottjenu liċenzja skont il-liġi msemmija, min huma dawk kollha li applikaw, kemm u min minnhom ġie aċċettat, kemm u min minnhom ġew rifjutati, kemm hemm u min huma li għad għandhom l-applikazzjoni tagħhom being processed?

Jista' jgħid ukoll dawk li ġew aċċettati f'liema setturi joffru s-servizzi tagħhom?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-lista tal-entitajiet kollha li applikaw sabiex jingħataw ADR status sa issa huma t-tmienja li ġejjin:

· L-Uffiċċju tal-Arbitru Finanzjarju

· Id-Direttorat tal-Ilmenti u l-Konċiljazzjoni fi ħdan l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur

· Dr Mario Caruana LL.D għall-'ADR Malta Centre'

Il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur s'issa għadu qatt ma rrifjuta ebda talba mingħand kwalunkwe entità li ressqet applikazzjoni uffiċjali għal ADR status f'pajjiżna.

Attwalment, il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandu talba waħda pendenti minn entità kummerċjali.

Pardee Consulta, eCOGRA u MADRE jispeċjalizzaw fis-settur tal-gaming, EADR toffri servizz ta' 'alternative dispute resolution' ġenerali, l-Uffiċċju tal-Arbitru Finanzjarju jispeċjalizza fi kwistjonijiet ta' 'alternative dispute resolution' li għandhom natura finanzjarja, id-Direttorat tal-Ilmenti u l-Konċiljazzjoni fi ħdan l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur joffri servizz ta' 'residual ADR', filwaqt li Dr Mario Caruana għall-'ADR Malta Centre' joffri servizz ta' 'alternative dispute resolution' ġenerali.

BINI TA' QORTI ĠDIDA F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-Press Release 190321 maħruġa mill-Ministeru tagħha, tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-P.A. number għall-proġett ta' bini ta' Qorti ġdida ġewwa Għawdex kif ukoll kopja tal-pjanti u applikazzjoni tal-istess binja?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tracking number huwa 216321.

GĦAWDEX - WIDIEN RIJABILITATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'widien ġew imnaddfa u riabilitati minn Ġunju 2017 sal-lum ġewwa Għawdex?

Tista' tgħid x'kienet l-ispiża fuq kull wieħed mill-widien u fiex kien jikkonsisti x-xogħol?

Tista' tgħid x'widien hemm ippjanati li jitnaddfu matul is-sena 2019?

Interpellant li l-Ministeru għal Għawdex għandu proġett ambizzjuż li għalih akkwistajna fondi mill-Unjoni Ewropea għall-ammont ta' €8,066,000.

Il-widien li huma inklużi f'dan il-proġett huma:

PROVISO TAL-ARTIKLU 569(6) TAL-KODIĊI KRIMINALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba mill-2013 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza ġie applikat il-proviso tal-artiklu 569(6) tal-Kodiċi Kriminali u senjatament fejn jipprovdi: "Iżda jekk l-Avukat Ġenerali jkun ordna li ma għandhom jittieħdu ebda proċeduri, huwa għandu jibgħat rapport lill-President ta' Malta fejn jiddikjara r-raġunijiet għaliex ikun għamel dan."?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-proviso tal-artikolu 569(6) mill-2013 sal-20 ta' Marzu 2019 ġie applikat darba fl-2016 b'relazzjoni ma' inċident waqt l-għads li kien jinvolvi persuni ta' nazzjonalità Brittanika u li seħħ f'Għawdex.

LESA - STRUTTURA TA' KARIGI U POŻIZZJONIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9521 u jgħid kif inhi mqassma l-istruttura tal-karigi/pożizzjonijiet fl-Aġenzija LESA sad-data li qed titressaq din id-domanda?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI: DIPARTIMENTI U AĠENZIJI – UFFIĊĊJU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il uffiċċju għandhom f'Għawdex l-aġenziji jew dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu?

Jista' jelenkahom u jgħid fejn qegħdin u x'servizzi joffru?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm impjegati f'kull uffiċċju, kull impjegat kemm ilu snin u xhur jaħdem, u xi grad għandhom dawn l-impjegati f'kull uffiċċju?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

INFRASTRUTTURA MALTA: ĦADDIEMA – MARKI F'TOROQ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9305, jista' l-Ministru jgħid x'se jsir minn dawn l-istudji li qed isiru minn Infrastructure Malta fuq it-toroq kollha ta' Għawdex peress li dawn għadhom ma jiffurmawx parti mix-xogħol li trid tagħmel Infrastructure Malta iżda jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-istudju nazzjonali li qed twettaq Infrastructure Malta, u li dwaru ngħata t-tagħrif fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9305 f Seduta 208, se joffri għodda importanti ferm għall-ippjanar tal-iżvilupp, bini mill-ġdid u manuntenzjoni tat-toroq f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Is-sistema elettronika ġdida li qed tinħoloq b'tagħrif dwar l-istat tat-toroq mistennija tkompli tiġi aġġornata regolarment sabiex ikollna kejl aktar preċiż tal-andament ta' din l-infrastruttura tat-trasport daqstant importanti għall-ħajja soċjali u ekonomika tagħna.

Għall-ewwel darba, pajjiżna se jkollu tagħrif dettaljat tal-istat ta' kull triq, b'dettalji tekniċi li jappoġġjaw il-ħidma ta' dawk kollha involuti f'dan il-qasam biex nippjanaw bl-aħjar mod il-prioritajiet tal-investiment bla preċedent li qed isir mill-Gvern fl-infrastruttura tat-trasport u biex niżguraw li nieħdu l-aħjar valur minnu.

Filwaqt li l-ħidma ta' titjib fil-kwalità tat-toroq, li kien ilha meħtieġa snin, diġà bdiet u tinsab għaddejja b'ritmu qawwi, sa minn meta tħabbar dan l-investiment fl-2017, l-istudju li qed isir bħalissa se jkompli jsaħħaħ u jiffaċilita dan ix-xogħol fis-snin li ġejjin.

Kif intqal kemm-il darba, Infrastructure Malta qed tappoġġja wkoll lill-Ministeru għal Għawdex, kunsilli lokali u entitajiet oħra fil-kontinwazzjoni ta' proġetti u ħidmiet differenti fit-toroq f'Malta u Għawdex.

Fid-dawl ta' dan, ma kienx ikun għaqli għal Infrastructure Malta li fl-istudji tagħhha tiffoka biss fuq it-toroq fdati lilha b'mod dirett f'din l-ewwel sena ta' ħidma tagħha.

Il-kollaborazzjoni kontinwa bejn dawk kollha involuti fl-iżvilupp u t-titjib tat-toroq se tkompli tissaħħaħ ukoll bit-tagħrif u l-għodda elettroniċi li qed jinkisbu permezz tal-istudji li għaddejjin bħalissa.

XAGĦRA GĦAWDEX – NIGHT SHELTER ĠDID

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9155, tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li dan in-night shelter ġewwa x-Xagħra Għawdex għadu mhux lest meta kien inawgurat minnha f'Ottubru 2018 ħames xhur ilu?

Tista' telenka fid-dettall x'għad fadal isir f'dan in-night shelter u f'liema xahar ta' din is-sena hu ppjanat li jilqa' l-ewwel residenti?

Tista' tgħid ukoll x'inhi r-raġuni li l-assessment tal-applikant għadu mhux lest u ħa diġà iktar minn ħames xhur biex isir?

Interpellant li l-assessments tal-applikanti saru bejn it-tieni u t-tielet ġimgħa ta' Marzu 2019.

In-night shelter ġewwa x-Xagħra ħa jibda jopera f'April 2019 wara li tlestew l-aħħar xogħlijiet li kellhom isiru mill-Parroċċa tan-Nazzarenu.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ġie użat minn meta daħal fis-seħħ l-Ordni dwar in-Notifikazzjoni dwar Żvilupp (L.S. 552.08) u għal liema applikazzjonijiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, irċeviet 3,638 applikazzjoni għal Notifika ta' Żvilupp mit-3 ta' Ġunju 2016 (meta ġie fis-seħħ l-Ordni dwar in-Notifikazzjoni dwar Żvilupp (L.S. 552.08)).

Minn dawn, l-Awtorità rċeviet 1,099 Commencement Notice fir-rigward tal-2,980 notifikazzjoni li ġew aċċettati mill-Awtorità.

It-tabella li turi ma' liema klassi ta' żvilupp dawn in-notifikazzjonijiet kienu relatati tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Wieħed irid iżomm f'moħħu li notifika waħda tista' tkun relatata ma diversi klassijiet ta' żvilupp, għalhekk l-istess notifika tista' tkun qed tingħadd f'aktar minn klassi waħda, u diversi xogħlijiet ma jirrikjedux notifika lill-Awtorità.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità dwar notifikazzjonijiet dwar żvilupp rċevuti mill-Awtorità mit-3 ta' Ġunju 2016 sal-21 ta' Marzu 2019.

BERĠA TA' KASTILJA – OPRI TA' ARTI MISLUFA MINN HERITAGE MALTA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhuma l-opri tal-arti li jinsabu fil-Berġa ta' Kastilja, mislufa sija mingħand Heritage Malta u sija mill-privat?

Jista' jgħid f'liema kmamar fil-Berġa ta' Kastilja jinsabu esposti?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ITTRA MIBGĦUTA LILL-VIĊI PRESIDENT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA U LILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦALL-ĠUSTIZZJA - LAQGĦAT

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-ittra tiegħu lill-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, Frans Timmermans u lill-Kummissarju Ewropew għall-Ġustizzja, Vera Jourova, datata 21 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jgħid jekk hu jew rappreżentanti oħra tal-Gvern kellux/kellhomx laqgħat mal-Kummissjoni Ewropea dwar il-kontenut ta' din l-ittra u/jew dwar ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja qabel ma ntbagħtet din l-ittra?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 9727.

ITTRA MIBGĦUTA LILL-VIĊI PRESIDENT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA U LILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦALL-ĠUSTIZZJA – BIDLIET PROPOSTI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-ittra tiegħu lill-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, Frans Timmermans u lill-Kummissarju Ewropew għall-Ġustizzja, Vera Jourova, datata 21 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern qattx intalab, formalment jew informalment, mill-Kummissjoni Ewropea biex jagħmel il-bidliet proposti f'din l-ittra?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

ITTRA MIBGĦUTA LILL-VIĊI PRESIDENT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA U LILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦALL-ĠUSTIZZJA – LISTA TA' RIFORMI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-ittra tiegħu lill-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, Frans Timmermans u lill-Kummissarju Ewropew għall-Ġustizzja, Vera Jourova, datata 21 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern ingħatax lista ta' riformi li huwa mistenni jwettaq mill-Kummissjoni Ewropea insegwitu għar-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja?

OWEN BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li r-risposta hija fin-negattiv.

ITTRA MIBGĦUTA LILL-VIĊI PRESIDENT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA U LILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦALL-ĠUSTIZZJA – PROĊEDURI TA' INFRINGEMENTS

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-ittra tiegħu lill-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, Frans Timmermans u lill-Kummissarju Ewropew għall-Ġustizzja, Vera Jourova, datata 21 ta' Marzu 2019, jista' l-Ministru jikkonferma jekk Malta għandhiex proċedura ta' infringement miftuħa jew jekk irċevietx reasoned opinion mill-Kummissjoni Ewropea dwar materji mniżżla jew relatati ma' din l-ittra?

OWEN BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li r-risposta hija fin-negattiv.

DJAR TAL-ANZJANI TAŻ-ŻEJTUN - CARERS MA' ANZJANI LI JMORRU SPTAR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jinsabx infurmat li fid-Djar tal-Anzjani taż-Żejtun, anzjani li jkollhom imorru l-isptar bħala emerġenza jew għal xi vista u m'għandhomx qraba, qed jintbagħtu waħedhom bla carer meta qabel il-prassi kienet li jekk ma jkollhomx qraba jintbagħat carer magħhom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-responsabbiltà sabiex anzjani residenti ġewwa d-djar tal-Gvern jittieħdu għall-appuntamenti l-isptar hija primarjament tal-familjari.

Madankollu, fl-assenza tal-familjari, it-tmexxija tad-dar tal-anzjani tara li tipprovdi l-assistenza ta' carer.

Rigward djar tal-anzjani taħt Public Private Partnership, l-assistenza lill-anzjan/a issir skont kif maqbul fil-kuntratt.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża totali kuljum ta' kull pazjent li jinsab fil-Forensic Unit tal-Isptar Monte Karmeli?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull pazjent li hemm ġewwa l-Forensic Unit tal-Isptar Monte Karmeli hu stmat li jiġi jiswa madwar €115 kuljum.

KUMMISSARJU TAL-PULIZIJA - KUMMENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Kummissarju tal-Pulizija preżenti ngħata promozzjoni u nħatar kummissarju meta kiteb kliem ta' natura politika fuq il-Facebook tiegħu, filwaqt li suldat li kkritika lill-gvern fuq xatba u għadda kumment kontra l-gvern, tkeċċa minn suldat?

Jaħsibx li dan huwa attakk kontra l-libertà tal-espressjoni li fizzjal tal-Korp tal-Pulizija kiteb favur il-gvern u membru tal-AFM tkeċċa għax għadda rimarki simili imma li setgħu jiġu interpretati li huma kontra l-Gvern?

Ma jaħsibx li dan huwa każ ċar ta' diskriminazzjoni politika?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rimarki li għadda l-membru tal-AFM bl-ebda mod ma kienu interpretati li huma kontra l-Gvern.

FGURA: TRIQ IL-MERĦBA – ĦAJT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħajt fi Triq il-Merħba, Fgura faċċata tar-residenzi li d-dettalji tagħhom qed jingħataw separatament huwiex proprjetà tal-Uffiċċju Konġunt jew entità oħra li taqa' taħtu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

BIRKIRKARA: TRIQ IN-NAXXAR – XOGĦOL

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tinqala' Triq in-Naxxar, Birkirkara, u ssir mill-ġdid partikolarment in-naħa tal-ħwienet li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament peress li tinsab fi stat ħażin ħafna?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bini mill-ġdid tat-triq indikata jinsab fil-pjanijiet futuri ta' Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent li dan il-Gvern qed jagħmel sabiex itejjeb il-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibbiltà tas-sistema tat-toroq f'pajjiżna.

Fl-istess waqt, sakemm tinbena mill-ġdid, Infrastructure Malta qed tkompli tagħmel tiswijiet u manutenzjoni b'mod regolari f'din it-triq, bħala parti minn programm ta' manutenzjoni u tiswijiet kontinwi tat-toroq biex jittaffew id-diffikultajiet għal dawk li jużawhom u sabiex jiġu evitati ħsarat akbar.

Fil-fatt, fit-triq indikata hemm diversi xogħlijiet diġà ppjanati u skedati li jsiru mill-aktar fis.

Infrastructure Malta qed tkompli taħdem biex fiż-żmien li ġej isir aktar investiment infrastrutturali f'din it-triq u f'ħafna oħrajn f'pajjiżna, biex eventwalment jissolvew b'mod sħiħ id-diffikultajiet ikkawżati mit-telqa u nuqqasijiet oħrajn tal-passat.

L-aġenzija ser tieħu ħsieb li wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu ser jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati, direttament.

Sadanittant, persuni li jkollhom diffikultajiet b'xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastruttura Malta jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 23341000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".

MELLIEĦA: TRIQ ĠORĠ BORĠ OLIVIER – SEJBA TA' XELTER

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu jew le li waqt li għaddej ix-xogħol mill-Kunsill Lokali Mellieħa fi Triq Ġorġ Borġ Olivier, kantuniera ma' Triq Sant Anna, liema xogħol jikkonsisti fi bdil ta' 6 tarġiet għal rampa, instab xelter?

Jekk iva, x'passi ser ikunu qed jittieħdu sabiex dan jiġi protett u ma ssirlux ħsara?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa li huwa minnu li fil-post indikat instab dak li qed jiġi meqjus bħala xelter tat-Tieni Gwerra Dinjija.

Il-perit tal-Kunsill talab lis-Sovrintendenza għall-Wirt Storiku sabiex tibgħat l-uffiċjali tagħha ħalli jispezzjonaw il-post u jagħmlu r-rapport tagħhom.

Ix-xogħlijiet jitkomplew skont l-eżitu tal-istess rapport.

MELLIEĦA: TRIQ ĠORĠ BORĠ OLIVIER – PERMESS MILL-AWTORITÀ TAL-IPPJANAR GĦAL XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta ġie approvat il-permess mill-Awtorità tal-Ippjanar fuq xogħol li għaddej mill-Kunsill Lokali Mellieħa fi Triq Ġorġ Borġ Olivier kantuniera ma' Triq Sant Anna fuq bdil ta' 6 tarġiet għal rampa?

IAN BORG: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9749, l-Awtorità tal-Ippjanar ma tistax tirrispondi din il-mistoqsija mingħajr ma jkollha referenza ċara għal liema applikazzjoni qed jirreferi għaliha l-Onor.

Għaldaqstant, nitlob lill-Onor.

Interpellant ipoġġi quddiem il-Kamra n-numru tal-applikazzjoni sabiex l-istess Awtorità tkun f'pożizzjoni li tirrispondi id-domanda mressqa.

AIR MALTA: AGM – ACCOUNTS TAL-KUMPANIJA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tal-accounts li nqraw fl-Annual General Meeting tal-Air Malta reċentement?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Financial Statements se jkunu ppubblikati fil-ġranet li ġejjin skont ir-regolamenti tal-MFSA.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA B'KUNDIZZJONIJIET TAX-XOGĦOL U PAGI DIFFERENTI MINN ĦADDIEMA MALTIN

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9509 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9388, li kienet tirrigwarda impjegati Għawdxin li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex u li għandhom pagi u kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn impjegati Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta, u ċjoè fl-Uffiċċji f'Għawdex ta' Transport Malta (Liċenzji u Testijiet), ir-Reġistru tal-Artijiet, l-Awtorità tal-Artijiet, Identity Malta (Passaporti, ID Cards, Ċittadinanza) u r-Reġistru Pubbliku, u invista tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9256 fejn ġie kkonfermat li dawn l-ħaddiema huma kollha uffiċjali pubbliċi, u peress li l-ħaddiema Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta għadhom ukoll meqjusa bħala uffiċjali pubbliċi li huma mislufa ma' dawn l-entitajiet u qed igawdu minn dawn il-kundizzjonijiet u pagi differenti matul iż-żmien li jkunu deployed ma' dawn l-entitajiet, liema kundizzjonijiet jintilfu jekk jirritornaw lura mas-servizz pubbliku, u b'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 9388 fejn ingħad li l-impjegati Għawdxin mhux impjegati mislufa iżda huma uffiċjali pubbliċi taħt il-Ministeru għal Għawdex, u peress li l-ħaddiema Maltin huma wkoll uffiċjali pubbliċi, u invista tal-artiklu 27 tal-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali (Kap. 452) li jgħid li "impjegati fl-istess klassi ta' impjieg għandhom id-dritt għall-istess rata ta' remunerazzjoni għal xogħol ta' valur ugwali" jista' l-Prim Ministru ġentilment jikkunsidra li l-ħaddiema Għawdxin, li qed jagħmlu xogħol identiku għax għandhom l-istess grad u l-istess klassi, jingħataw l-istess drittijiet skont kif jingħad fl-artiklu tal-liġi msemmiha?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament rigward il-ħtieġa ta' LSE lill-istudent li ilu jistenna minn Frar 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat li l-ġenituri għandhom appuntament għall-istatementing għall-bidu tax-xahar id-dieħel.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament rigward il-ħtieġa ta' LSE lill-istudent li ilu jistenna għal aktar minn 3 snin?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-każ deher quddiem l-iStatementing Panel f'Diċembru 2017 u l-Panel irrakkomanda li jingħata sapport mir-riżorsi li hemm fil-klassi u l-iskola u li t-tifel jagħmel il-programm tal-Alert mill-O/T. L-iskola qed tara li l-istudent jiġi segwit mil-LSEs li hemm preżenti fil-klassi tant li ma saret l-ebda talba biex it-tifel jidher quddiem l-iStatementing Review Panel.

KORP TAL-PULIZIJA - SECONDMENT TA' MEMBRI LI ĠEW REINSTATED

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Invista tat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9457, jista' l-Ministru jgħid fejn ġew seconded is-26 Membru tal-Korp?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li s-26 Membru tal-Korp imsemmija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9457 ġew seconded kif jidher hawn taħt:

Missjonijiet tal-UE 6

Mal-Aġenzija tal-UE 2

IDENTITY MALTA – REVOKA TA' ĊITTADINANZA

L-ONOR.

KARL GOUDER staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il revoka ta' ċittadinanza ġew ikkomunikati minn Identity Malta fl-2019, u f'kull waħda, jista' jgħid f'liema sena ż-żwieġ kien ġie deċiż mill-Qorti li kien b'qerq?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn Frar u Marzu ta' din is-sena kien hemm 15-il każ fejn il-persuni kkonċernati ġew informati li se jiskatta l-proċess fil-konfront tagħhom sabiex jiġu ipprivati miċ-ċittadinanza Maltija wara li l-Qorti kienet iddeċidiet li kien hemm żwieġ ta' konvenjenza.

Is-snin li fihom dawn iż-żwiġijiet kienu ddikjarati bħala ta' konvenjenza huwa kif jidher f'din it-tabella:

Infakkar mill-gdid lill-Onor.

Interpellant illi fl-2006 kien hemm diġà lista ta' persuni li kellu jiskatta l-proċess ta' pprivazzjoni taċ-ċittadinanza tagħhom.

Madankollu l-mekkaniżmu neċessarju baqa' qatt ma skatta.

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għall-inkjesta dwar il-Malta Racing Club tas-27 ta' Awwissu 2014, f'paġna 24 jingħad li "In case of a power failure on the national grid the generator on the Club's premises kicks in 30 seconds after blackout." - il-Ministru huwa konxju li dan mhux il-każ, u li minflok, id-dwal iridu jinxtegħlu manwalment?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Kunsill huwa konxju ta' dan għall-fatt li minn meta ġie installat u inawgurat id-dawl, fit-22 ta' Frar 2003, dan dejjem kien mixgħul manwalment.

MALTA RACING CLUB – ELEZZJONI GĦALL-KUMITAT

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għall-istatut tal-Malta Racing Club (MRC) fejn jingħad li f'Diċembru ta' kull sena għandha ssir elezzjoni bejn is-sidien taż-żwiemel, jista' l-Ministru jgħid min kienu s-sidien li ġew eletti fl-elezzjoni ta' Diċembru 2018 sabiex jagħmlu parti mill-Kumitat tal-MRC?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li l-istatut ma jindika l-ebda xahar li fih għandha ssir l-elezzjoni, però l-Kunsill qed jippjana li din l-elezzjoni ssir sal-aħħar ta' dan ix-xahar.

KORSA TAŻ-ŻWIEMEL TAL-MARSA – WIĊĊ ĠDID TAL-KORSA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid il-kunsill responsabbli mill-Korsa taż-Żwiemel tal-Marsa meta beħsiebu jagħti wiċċ ġdid ta' ramel lill-korsa?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li r-ramel ġie mixtri xi ġimgħat ilu minn barra minn Malta u dan mistenni jkun mogħti skont ix-xewqa tas-sidien.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - WEBSITE

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fuq il-website tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali - https://family.gov.mt/en/The-Ministry/Pages/Contact-Details.aspx - taħt it-titlu Commissioner for the Older Persons m'hemm l-ebda isem imniżżel, la tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u lanqas ta' xi persuna oħra, u lanqas m'hemm indirizz elettroniku jew website bħalma hemm fil-każ tal-Kummissarju għat-Tfal u l-Kummissarju għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – UŻU TA' UFFIĊĊJU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-uffiċċju mniżżel fil-website https://family.gov.mt/en/The-Ministry/Pages/Contact-Details.aspx li jidher bħala tal-Commissioner for the Older Persons, u li jġib l-indirizz li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, hux fil-fatt qed jintuża mill-Kummissarju għall-Anzjani u, jekk le, min fil-fatt qiegħed jużah, jekk qiegħed jintuża?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba ser tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-kunsilli lokali li joħorġu rivista u jibagħtuha lir-residenti tal-lokalità tagħhom b'mod speċjali biex jinfurmawhom x'qiegħed jiġri fil-lokalità?

Kemm-il darba fis-sena dawn il-kunsilli jibagħtu dawn ir-rivisti?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – TISJIR MILL-KLIJENTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum li qed jinvolvu l-klijenti tagħhom fis-sessjonijiet tat-tisjir?

Kemm hemm klijenti li qed jibbenefikaw minn din l-inizjattiva?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - POLZA TA' ASSIGURAZZJONI KOMPRENSIVA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum kif ukoll id-Djar Residenzjali mmexxija mill-Aġenzija Sapport għandhomx polza ta' assigurazzjoni komprensiva?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ċ-Ċentri ta' Matul il-Jum għal persuni b'diżabilità u r-Residenzi għal persuni b'diżabilità huma kollha koperti minn polza ta' assikurazzjoni komprensiva.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ – KAŻIJIET TA' ABBUŻ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' abbuż fuq persuni b'diżabilità rċevew l-Aġenzija Sapport, l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali u l-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità f'dawn l-aħħar tliet snin?

Fiex kienu jikkonsistu dawn l-abbużi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif ġej: