DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 21 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 21 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 21 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 184, li saret fis-16 ta' Jannar 2019, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

It-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26 li saret lis-Sedja mill-Onor.

Karol Aquilina dwar talbiet għal investigazzjoni quddiem il-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika; u

Rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Alex Muscat u l-Onor.

Therese Comodini Cachia fl-Inter-Parliamentary Committee Meeting on European Cultural Heritage li nżamm fi Brussell fid-19 u l-20 ta' Novembru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – MEMBRU TAL-BORD MIĠJUB MALTA FUQ PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min kien l-interlokutur tal-Awtorità tal-Ippjanar mas-sid/rappreżentant tal-kumpanija tal-private jet li bih il-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, inġabet Malta fl-20 ta' Settembru 2018?

Jista' jgħid ukoll meta eżattament kien li sar il-kuntatt biex ġie ordnat il-private jet?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm ebda interlokotur filwaqt li nitolbu jirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari 7090 tas-seduta 142.

L-Awtorità tal-Ippjanar hija awtorità indipendenti u awtonoma.

Jien la kont informat u lanqas kelli sehem f'din id-deċizjoni, u kif diġà esprimejt fil-pubbliku, jien ma qbiltx ma' din id-deċiżjoni.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet dwar it-trasport pubbliku li bla dubju ta' xejn, imqabbel ma' ftit tas-snin ilu, avvanza ħafna 'l quddiem, però għad fadal fejn nistgħu ntejbu.

Mill-istatistika jidher li aktar persuni qed jaqbdu t-trasport pubbliku.

L-ewwel mistoqsija hija dwar il-Fgura li hija l-lokalità li ġej minna jien fejn ikolli ħafna ilmenti, anke jekk dan l-aħħar naqsu xi ftit.

Kif jaf il-Ministru - għax ġieli jirċievi xi emails fejn inkun ikkuppjat jien ukoll – minħabba li fil-Fgura m'hemmx rotta li titlaq minn din il-lokalità, meta x-xarabank tasal il-Fgura, ħafna drabi, tkun mimlija, speċjalment fil-ħinijiet ta' bejn is-7.00 a.m. u t-8.30 a.m. u bejn l-4.00 p.m. u l-5.30 p.m., li huma l-ħinijiet tax-xogħol.

Dan qed iwassal biex in-nies li jirkbu mill-Fgura jibqgħu bilwieqfa għax ix-xarabank tkun tliet kwarti mimlija.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jkun hemm rotta li titlaq mill-Fgura jew minn lokalitajiet bħal Ħaż-Żabbar sabiex meta tgħaddi mill-Fgura, ix-xarabank ma tkunx mimlija u n-nies tkun tista' toqgħod bilqiegħda?

It-tieni, ilbieraħ, il-Prim Ministru qal li jispera li naslu fi żmien meta t-trasport pubbliku jkun b'xejn għal kulħadd.

Nafu li diġà hemm diversi persuni li jaqbdu t-trasport pubbliku b'xejn.

Jista' l-Ministru jgħid meta nistgħu naslu għal dan iż-żmien?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kif qal l-Onor.

Interpellant, kemm-il darba jkollna komunikati u korrispondenzi min-nies, inkluż dawk li jgħixu fil-Fgura li hija l-kostitwenza tiegħu u li naf li tinteressah b'mod partikolari.

Għalhekk ikun tajjeb li nagħti ftit overview fejn konna, fejn wasalna u fejn nixtiequ mmorru.

Qabelxejn, jekk wieħed jikkumpara n-numru ta' nies li jużaw is-servizz tat-trasport pubbliku jsib li lura fl-2011 il-figura kienet ta' 33 miljun.

Hawn ikun tajjeb li ngħid li kull vjaġġ li persuna tagħmel, jgħodd bħala passiġġier wieħed, jiġifieri jekk persuna tivvjaġġa darbtejn f'ġurnata tkun meqjusa bħala żewġ passiġġieri.

Is-sena li għaddiet inkiser rekord ieħor ta' nies li għamlu użu mis-servizz tat-trasport pubbliku.

Fil-fatt is-sena li għaddiet għalqet bi 53,400,000 passiġġier.

X'differenza minn 33 miljun għal 53 miljun!

Dan juri li aktar nies qed jagħmlu użu mit-trasport pubbliku anke grazzi għar-riformi li daħħalna fil-leġiżlatura li għaddiet.

Minn hawnhekk nerġa' nsellem, kif għamilt diversi drabi, lill-predeċessur tiegħi l-Ministru Joe Mizzi li ħadem sabiex flimkien mal-lokalitajiet, jinstabu l-aħjar rotot skont il-ħteġijiet tar-residenti ħalli n-nies jerġa' jkollhom fiduċja fit-trasport pubbliku.

Fl-istess ħin nixtieq nissottolinja dak li qal fil-bidu tal-mistoqsija l-Onor.

Interpellant, li għad fadal ħafna xi jsir.

Niżbaljaw jekk ma naħdmux u kull darba ma nfakkrux li fadal ħafna xi jsir.

Jien għadni nirċievi korrispondenzi u emails dwar kif is-servizz tat-trasport pubbliku jista' jkompli jtejjeb l-effiċjenza fis-servizz tiegħu.

Bħala Gvern aħna konxji minn dan kollu u l-awtorità regolatorja, Transport Malta, qed taħdem sabiex tkompli ttejjeb dan is-servizz.

Irrid ngħid ukoll li dawn il-figuri jfissru żieda ta' 61.3% fl-għadd ta' dawk li wżaw it-trasport pubbliku s-sena l-oħra komparat ma' dawk li wżawh wara r-riforma tal-Arriva lura fl-2011.

Apparti minn hekk, meta wieħed jara kemm saru vjaġġi kull passiġġier kuljum is-sena li għaddiet, isib li kien hemm 150,000 vjaġġ kull ġurnata komparat mad-90,000 vjaġġ kull passiġġier kuljum fl-2011.

Ikun interessanti wkoll li ninforma lil din il-Kamra li 81% tan-nies li wżaw is-servizz tat-trasport pubbliku s-sena li għaddiet għamlu dan permezz ta' Tallinja Card.

Tallinja Card kienet introdotta minn Gvern Laburista u qed tgħin sabiex il-klijenti jużaw it-trasport pubbliku bl-aktar mod effiċjenti, partikolarment minħabba l-mod kif iħallsu għas-servizz li jkun pre-paid, anke biex iħallsu għas-servizz tal-ferries.

Rigward il-Fgura rrid ngħid li din hija waħda mil-lokalitajiet li tinsab bejn belt u oħra.

Kif nafu, is-suċċess iġib ukoll sfidi ġodda.

Kif qal l-Onor.

Interpellant, mill-Fgura jgħaddu vetturi li jkunu diġà mimlija b'tali mod li l-passiġġieri jkollhom joqogħdu bilwieqfa.

Għalhekk bħalissa qiegħed isir eżerċizzju sabiex naraw kif nistgħu nkomplu nżidu l-capacity, inkluż f'din il-lokalità.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Nixtieq nagħmel mistoqsija lill-Ministru peress li l-ġimgħa li għaddiet kien imsiefer fuq xogħol ministerjali.

Il-mistoqsija tiegħi tirrigwarda l-ġarr ta' membru tal-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar bi private jet għal seduta li saret ftit tax-xhur ilu.

Il-Ministru, f'diversi tweġibiet li ta mhux biss illum, qal li ma kienx informat, ma kellux sehem u lanqas qabel ma' din id-deċiżjoni.

Għaldaqstant il-mistoqsija tiegħi hija: Where do we go from here?

Fejn hi l-accountability?

Se nħallu kollox jgħaddi qisu ma kien xejn għaliex il-Ministru ma kienx informat u ma kellux sehem f'din id-deċiżjoni?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Kemm jien u fuq kollox il-Prim Ministru diġà kkummentajna f'dan ir-rigward.

Kien hemm dikjarazzjonijiet ukoll mit-tmexxija tal-istess Awtorità tal-Ippjanar.

Naħseb li huwa importanti li l-politiku ma jintervjenix fil-ħidma amministrattiva tal-Awtorità, issa li kien hemm ukoll ħsibijiet espressi minn min huwa politikament responsabbli.

Inħarsu 'l quddiem u nfakkru li din l-Awtorità, mill-aspett amministrattiv u mill-aspett ta' finanzi, kull sena, kienet tiġi titlob il-flus sabiex titħaddem u titmexxa.

Illum, meta dan il-Parlament jagħmel il-budgeting tiegħu għall-pajjiż, l-Awtorità tal-Ippjanar qed tikkontribwixxi għaliex qiegħda tagħmel il-qligħ u l-flus jintużaw f'oqsma oħra skont kif jitqassam il-Fond Konsolidat.

Għalhekk inħarsu 'l quddiem sabiex inkomplu naraw li jittieħdu deċiżjonijiet sani li jkunu jagħmlu sens.

Kien hemm istituzzjonijiet oħra indipendenti li dan l-aħħar ippronunzjaw ruħhom u wieħed jieħu nota ta' dan.

Irrid ngħid li din kienet deċiżjoni ħażina, li jien ma qbiltx magħha, però jkun tajjeb li ngħid ukoll li l-Onor.

Interpellant mhuwiex estranju għall-użu ta' private jets.

Ma nixtieqx noqgħod niġi hawnhekk u nagħti informazzjoni f'dak ir-rigward.

Però rridu napprezzaw li fil-passat kien hemm ukoll politiċi li f'ċirkostanzi normali setgħu jsiefru permezz tal-linja tal-ajru tagħna imma għażlu li jsiefru fuq private jet.

Ovvjament ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant jista' jqum u jgħid li ma kienx jaqbel mal-mod kif ivvjaġġa hu stess fil-passat.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, irrid nagħmel personal clarification għax dak li għadu kif qal il-Ministru mhuwiex minnu.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, minn fost id-diversi proġetti li qed jaħdem fuqhom il-Ministru jinteressani partikolarment is-central link project.

Jien noqgħod Ħal Qormi u għalhekk konxja tal-ammont kbir ta' traffiku li jgħaddi miż-żona ċentrali, fosthom mill-Imrieħel, Ħal Qormi u l-lokalitajiet tal-madwar.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar l-aħħar żviluppi fuq dan il-proġett u x'impatt huwa mistenni li jħalli hekk kif jitwettaq?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Dan huwa proġett li dan il-Gvern ħadem ħafna fuqu matul l-aħħar sena sabiex dak li ma sarx għal għexieren ta' snin, jitwettaq minn dan il-Gvern.

Matul amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, Ministru wara l-ieħor, baqa' jirreżisti li jsir proġett li kien ilu fil-pjanijiet sa mis-snin tmenin u li kien reġa' ġie kkonfermat fil-pjanijiet lokali tal-2006.

Però Gvern Nazzjonalista baqa' jwebbes rasu sabiex dan il-proġett ma jsirx b'detriment għall-kumplament tal-popolazzjoni ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan, l-Iklin, Ħal Lija, il-Mosta u dawk min-naħa ta' fuq ta' Malta, bħall-Imġarr, l-Imtarfa, ir-Rabat u Ħad-Dingli.

Imbagħad hemm Birkirkara li hija l-akbar lokalità u li tilqa' ammont kbir ta' traffiku għaliex f'Ħ'Attard dejjem kien hemm bottleneck.

Issa, kif jaf kulħadd, dejjem kellna ħafna esponenti ċjoè r-residenti tat-triq ikkonċernata, esponenti min-naħa tal-Oppożizzjoni u anke NGOs li twieldu biex jopponu dan il-proġett!

Aħna kkonsultajna kemm-il darba, biddilna l-pjanti u issa qed inħarsu 'l quddiem sabiex l-istudju ambjentali jikkonferma kemm dan il-proġett huwa meħtieġ.

Ovvjament imbagħad nistennew l-eżitu tal-Awtorità tal-Ippjanar u wara jinbeda x-xogħol.

Dan huwa Gvern li jrid iwettaq l-affarijiet!

Jien irrid nara li dan il-proġett jinbeda ħalli jkun qiegħed jindirizza bottleneck importanti fiċ-ċentru tal-pajjiż.

L-istudju ambjentali jitkellem ukoll dwar il-kwalità tal-arja u dwar x'jiġri kemm-il darba l-proġett ma jsirx u jitħalla fuq l-ixkaffa.

Għalhekk forsi l-kritika ta' dawk li ma jriduniex nagħmlu dan il-proġett hija proprju intenzjonata sabiex twassal lill-pajjiż f'dik iċ-ċirkostanza; li jkollok gridlock fiċ-ċentru ta' Malta.

Din hija xi ħaġa li bħala Gvern ma rriduhiex.

Bħala Gvern irridu nindirizzaw il-konġestjoni tat-traffiku u rridu nkomplu naħdmu sabiex in-nies jivvjaġġaw bl-aktar mod effiċjenti u mhux nibqgħu nitfgħu l-problema taħt it-tapit.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sur President, jidher li l-pajjiż għandu strajk imdendel fuq rasu min-naħa tal-fuel stations.

Jista' l-Ministru jikkonferma jekk huwiex parti mit-taħditiet u jekk dan l-istrajk jistax jiġi evitat?

Jista l-Prim Ministru jew il-Ministru responsabbli jagħti aktar informazzjoni lil din il-Kamra f'dan ir-rigward?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sur President, jien inwieġeb mistoqsijiet supplimentari fuq mistoqsija relatata mal-Awtorità tal-Ippjanar.

Però nista' ngħid li bħala Ministeru m'aħniex involuti f'dawk id-diskussjonijiet għaliex huma relatati mas-settur tal-enerġija.

Konvint li jkun hemm l-okkażjoni fejn il-Ministru għall-Enerġija jkun jista' jwieġeb il-mistoqsijiet tal-Onor.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, irrid nirreferi lill-Ministru għall-mistoqsija preċedenti dwar il-proġett importanti tas-central link.

Nixtieq nagħmel mistoqsija aktar speċifika.

Jista' l-Ministru jgħid kif dan il-proġett se jgħin biex residenti fiż-żona ta' Ħal Balzan, Ħal Lija, Birkirkara u l-Imrieħel tittaffielhom il-problema tat-traffiku minn ġol-lokalità tagħhom għax jibdew jintużaw toroq arterjali?

Ma ninsewx li ħafna minn dawn il-lokalitajiet antiki għandhom l-infrastruttura tagħhom fl-urban conservation area u allura qajla tista' titranġa.

Għalhekk dan il-proġett kif se jgħin biex noħorġu t-traffiku mill-qalba ta' dawn il-lokalitajiet għal toroq arterjali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Din hija mistoqsija pertinenti.

Konvint li l-Onor.

Interpellant u l-familja tiegħu, li wħud minnhom iservu fil-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard, jiltaqgħu ma' dawn l-isfidi.

Din hija l-karba tar-residenti għal għexieren ta' snin fil-lokalità ta' Ħ'Attard.

L-Onor.

Interpellant għamel referenza wkoll għar-residenti ta' Ħal Balzan u Birkirkara.

Ovvjament, meta l-poplu jkun qiegħed jivvjaġġa, dejjem jipprova jsib l-aktar toroq li huma konvenjenti fejn hemm l-inqas traffiku possibbli.

Proprju minħabba l-bottleneck li hemm f'Ħ'Attard, hemm numru ta' nies li jagħżlu toroq sekondarji li huma intiżi biex ikunu residenzjali fil-qalba ta' dawn l-irħula u l-ibliet imma li qed jispiċċaw mis-6.30 a.m. sad-9.00 a.m. b'serbut ta' karozzi għaddej minn ġo fihom.

Dan għaliex il-proġett ta' Ħ'Attard qatt ma sar!

Għalhekk m'għandi l-ebda dubju li dan il-proġett se jkun qiegħed itaffi mill-piż tat-traffiku fil-qalba ta' dawn l-irħula u l-ibliet.

Issa hawnhekk wieħed jista' jargumenta li l-karozzi li bħalissa jgħaddu minn ġo nofs dawn il-lokalitajiet se jibdew jgħaddu mill-bypass ta' Ħ'Attard.

Ir-risposta hija li dejjem hekk kien ippjanat li jsir.

Dan il-Parlament, taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista, għal darba, darbtejn, tlieta, ikkonferma dan permezz tal-pjanijiet lokali.

Issa wara li dawn il-pjanijiet ġew riveduti u mibdula, nixtieq inkun naf x'inhi l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni llum fuq dan il-proġett.

Jien ma niddejjaqx imwieġeb il-mistoqsijiet imma l-poplu qed jistaqsi wkoll dwar x'inhi l-pożizzjoni ta' partit li huwa rrappreżentat fit-tmexxija ta' ħafna minn dawn il-lokalitajiet fiċ-ċentru tal-pajjiż u li qed jirreżistu l-progress skont l-istess pjanijiet lokali li Gvern Nazzjonalista lleġiżla fl-2006.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Peress li l-Ministru qal li jien użajt private jet, ikun tajjeb li jkun jaf li l-unika darba li jien użajt private jet bħala Ministru, l-ispejjeż kienu kollha koperti u mħallsa mill-Unjoni Ewropea.

Fil-każ tal-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar, jista' l-Ministru jgħid jekk il-flus tħallsux mill-Unjoni Ewropea jew mill-fondi Maltin?

It-tieni mistoqsija: Jista' l-Ministru jgħid jekk jafx, u għaliex, data ta' mijiet ta' Maltin ma nżammitx fuq is-server tal-MITA imma nżammet fuq servers ta' kumpanija privata barra minn Malta fl-aħħar 18-il xahar?

Jista' l-Ministru jgħid jekk jaqbilx ma' dan u għaliex ġara dan?

L-ISPEAKER: Il-Minsitru Ian Borg.

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant għamel numru ta' mistoqsijiet li jkun tajjeb li jagħmilhom bil-miktub ħalli nkun nista' nwieġbu.

Rigward l-użu tal-private jets ngħidlu li l-ebda żball jew xi ħaġa ħażina ma tiġi kkoreġuta b'xi ħaġa ħażina oħra.

Kemm jien kif ukoll il-Prim Ministru diġà ddikjarajna kemm-il darba fil-pubbliku li ma qbilniex ma' tali deċiżjoni.

L-Onor.

Interpellant għoġbu jiġi lura għas-suġġett u jargumenta li dawk il-flus kienu mħallsa lura.

Però jkun tajjeb li l-poplu jkun informat li mill-Ministri kollha li Malta kellha fil-pożizzjoni rispettiva, kien proprju l-Onor.

Interpellant innifsu u l-Eks Ministru Tonio Fenech li dak iż-żmien kienu jivvjaġġaw bil-private jets u mhux bil-linja nazzjonali jew b'linja oħra kummerċjali.

Jikkonferma l-Onor.

Azzopardi li fl-10 ta' Novembru 2010 …

L-ISPEAKER: Ministru, inti ma tistax tistaqsi imma għandek biss twieġeb.

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant għoġbu jivvjaġġa bil-private jet għall-Kunsill dwar il-Kompetittività tal-Unjoni Ewropea fl-10 ta' Novembru tal-2010, fit-30 ta' Mejju 2011, fis-27 ta' Ġunju 2011 u fil-5 ta' Diċembru 2011 b'valur ta' €80,386.73.

L-argument tal-Onor.

Interpellant huwa li dawn il-flus tħallsu minn fondi Ewropej bħallikieku l-fondi Ewropej mhux iċ-ċittadini Ewropej, inkluż il-Maltin, jikkontribwixxu għalihom!

Din hija r-risposta tiegħi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Bħal ħafna Membri ta' din il-Kamra, jien ġej min-naħa t'isfel ta' Malta u għalhekk jinteressani ħafna l-proġett tal-Marsa li miexi ġmielu.

Wieħed jinnota b'sodisfazzjon il-mod pożittiv li bih miexi.

Taqta' ġurnata waħda, ma niftakar qatt li nħoloq xi traffiku bla bżonn anzi pjuttost li t-traffiku qed jimxi aħjar minn qabel beda l-proġett.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra fiex wasal dan il-proġett u x'inhuma l-passi li jmiss?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Il-proġett tal-Marsa huwa importanti immens.

Is-sindku ta' Raħal Ġdid dejjem ifakkarni li parti sew minn din iż-żona tagħmel ma' Raħal Ġdid u mhux mal-Marsa.

Però żgur li dan il-proġett se jgħin lin-naħa t'isfel ta' Malta li se tieħu r-ruħ għax ħafna mir-residenti jgħaddu minn din iż-żona.

Infakkar li lura fl-1997 il-Partit Laburista fil-gvern kien installa s-sistema tat-traffic lights li m'hemmx dubju li għenet ħafna.

Però llum din is-sistema ma tlaħħaqx mal-volum ta' karozzi li jgħaddu minn din iż-żona.

Infakkar li dan huwa l-akbar proġett infrastrutturali li qatt se jkun sar fil-pajjiż u li s'issa jinsab miexi b'ritmu tajjeb, skont it-timelines u l-baġit.

Fil-fatt issa dħalna fit-tielet fażi ta' dan il-proġett.

Fl-ewwel fażi rajna t-twaqqigħ tal-istrutturi tal-fabbriki, liema fabbriki ġew rilokati u inawgurati fl-industrial estate ta' Ħal Far.

Fit-tieni fażi nbniet mill-ġdid Triq Aldo Moro fejn issa hemm għaxar korsiji li se jkunu qed jippermettu d-dħul u l-ħruġ għal fuq is-seba' fly overs u strutturi li se jkunu qed jinbnew.

Bħalissa għaddejjin bit-tielet fażi; qed jiġi llivellat iċ-ċentru fejn kien hemm il-fabbriki.

Fil-fatt fil-ġimgħat li ġejjin se jibdew jinbnew is-saqajn ta' dawn l-istrutturi.

Għedna wkoll li l-ewwel pont li se jitla' huwa dak li jieħdok minn Triq Aldo Moro għal Triq Garibaldi, bl-oħrajn isegwu minn żmien għal ieħor.

Naħseb li t-traffic arrangements li qed isiru qegħdin jgħinu lil dawk li jivvjaġġaw biex ikollhom l-inqas inkonvenjent possibbli.

Ma jfissirx li minn żmien għal ieħor ma jkunx hemm ċerti sigħat jew ġranet li fihom id-devjazzjonijiet joħolqu frustrazzjoni u stennija, però issa qed nistenna li dan il-proġett jidħol f'fażi interessanti u jkun qiegħed jikkontribwixxi mhux biss għall-mod ta' kif jivvjaġġaw in-nies, imma anke għall-ekonomija tal-pajjiż.

Kif nafu, il-ħin mitluf fit-traffiku jfisser li nkunu inqas kompetittivi u inqas effiċjenti, bir-riżultat li l-ekonomija tkun qiegħda titlef mill-produttività tal-pajjiż.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Bħalissa għaddej xogħol ħdejn il-Kunsill Lokali ta' Birżebbuġa.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-proġett li qiegħed isir fid-dawra ta' Birżebbuġa, fiż-żona magħrufa bħala San Ġorġ, hux se jittratta wkoll il-problema tal-għargħar li tolqot lil dik iż-żona?

Jista' l-Ministru jgħid meta se jkun lest dan il-proġett?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Naħseb li l-Onor.

Interpellant jikkumpatini li mhux kull triq naf l-isem tagħha u l-progress li jkun għaddej.

L-Onor.

Interpellant huwa wieħed mill-aktar li jagħmel mistoqsijiet u naf kemm jinteressah il-Ħames Distrett.

Fil-fatt kemm-il darba nwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari li jagħmel.

Nista' niċċekkja għada u nagħtih risposta wiċċ imb'wiċċ jew inkella nitolbu jagħmilli mistoqsija parlamentari.

Ħsibt li kien qed jirreferi għal risposta li approvajt illum u li se tingħata fis-seduta t'għada.

Jekk dan mhux il-każ, nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli jkun jista' jinforma lill-kostitwenti tiegħu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Proġett kbir ieħor ta' dan il-Gvern huwa proprju l-proġett tal-mina bejn Malta u Għawdex, liema proġett ilu jiġi mwiegħed minn qabel ma twelidt jien u li issa qegħdin naraw b'mod konkret li qabad miexi b'ritmu mgħaġġel.

Jista' l-Ministru jispjega ftit fiex wasalna rigward dan il-proġett?

Naf li fi ftit tax-xhur oħra ħerġin anke xi tenders dwar dan il-proġett.

Jista' l-Ministru jaċċenna għal xi studji li saru b'rabta ma' dan il-proġett daqstant ambizzjuż?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Ikun tajjeb li nfakkar li dan il-proġett kien imniżżel fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista li kiseb maġġoranza qawwija sabiex jiggverna u għalhekk hemm mandat sabiex dan il-proġett isir.

L-istudju għal dan il-proġett kien beda fi żmien li l-Onor.

Ma jistax ikun li nibqgħu nistudjaw u ngħaddu lill-poplu Għawdxi biż-żmien!

L-istudji saru, anke jekk fadal oħrajn li għad iridu jsiru.

Ovvjament hemm ħafna affarijiet pożittivi u anke xi impatti li dan il-proġett jista' jkollu.

Bla dubju ta' xejn, kull studju li kien hemm s'issa wera li n-nies iriduh, anke jekk wieħed irid jieħu konsiderazzjonijiet oħrajn.

Żgur li hemm benefiċċju kbir għall-gżira Għawdxija u għall-Għawdxin.

Bħala Gvern ħriġna l-ewwel sejħa ta' project management fejn kien hemm numru ta' applikazzjonijiet li ġew sottomessi fuq dan il-bid.

Ħriġna n-notifika fl-Official Journal tal-Unjoni Ewropea fi żmien sitt xhur u se nkunu qegħdin nippubblikaw is-sejħa internazzjonali sabiex wieħed jiddisinja, jibni u jagħmel il-manutenzjoni ta' dan il-proġett.

Il-ħsieb tagħna huwa li minn żmien għal ieħor inkomplu naġġornaw lill-Kamra u lill-poplu dwar dan il-proġett.

Tajjeb li forsi anke l-Oppożizzjoni tippronunzja ruħha dwar il-pożizzjoni tagħha fuq dan il-proġett, għax s'issa għandna skiet perfett min-naħa l-oħra tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 6 tal-2019 - Ordni tal-2019 għall-Elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew; u

Avviż Legali Nru 8 tal-2019 - Ordni tal-2019 li jemenda l-Att dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' persuni f'top management u headship positions fid-dekasteru li għalih hu responsabbli d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8387.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni rrapportati nieqsa fis-snin bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8183.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 7 tal-2019 - Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Immaniġġar tal-Iskart (Landfills).

L-ISPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar proprjetajiet tal-Gvern fil-Belt Valletta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8187.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kiri ta' vetturi fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, fis-snin bejn l-2013 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8226;

Tagħrif dwar materjal stampat imqassam fid-djar f'Għawdex bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8227;

Kopja tad-digriet mogħti mill-Qorti dwar talba tar-rikorrenti tat-8 ta' Novembru 2018 għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni fir-rigward ta' Triq il-Ġorf, ix-Xagħra, Għawdex, datat 4 ta' Diċembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8279; u

Lista ta' toroq li se jsiru b'fondi tal-Unjoni Ewropea, taħt il-Proġett Għawdex Toroq fil-Lokalità Tiegħek – Ftehim mal-Kunsilli Lokali 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8281.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Jannar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, meta bdiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi segwejt partikolarment l-ispjegazzjoni li ta l-Ministru Owen Bonnici, fejn qal li l-ħsieb hu li nkomplu nsaħħu id l-awtoritajiet f'pajjiżna li jħarsu l-patrimonju nazzjonali.

Poplu mingħajr għarfien tal-istorja u tal-patrimonju nazzjonali tiegħu qisu siġra mingħajr għeruq.

Il-patrimonju huwa l-għeruq tagħna l-poplu Malti li evolva matul iż-żmenijiet.

Il-patrimonju jagħmilna dak li aħna llum.

Illum għandna pajjiż li qiegħed jagħti kas il-kultura u l-patrimonju nazzjonali.

Sfortunatament, Gvernijiet tal-passat ma tawx daqstant importanza lil dan is-settur.

Meta qed ngħid Gvernijiet tal-passat mhux qed nirreferi għall-Gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti imma għall-Gvernijiet tas-snin tmenin, sebgħin u sittin li kellhom prijoritajiet oħrajn aktar milli jikkuraw il-patrimonju nazzjonali tagħna.

Kif nafu, pajjiżna spiċċa b'ħafna postijiet li huma dilapidati u fortizzi li qegħdin f'idejn il-privat fejn hemm min spiċċa jagħmel il-madum jew il-konkos fihom.

Dawn kienu deċiżjonijiet żbaljati li nixtieq nara li jkunu rranġati.

Rigward il-mużewijiet irrid infaħħar id-deċiżjoni li ttieħdet biex ikun rinovat il-Mużew Marittimu fil-Birgu kif tħabbar il-ġimgħa li għaddiet.

Dan ir-restawr se jkun qiegħed isir b'investiment ta' €2 miljun.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jittratta proprju l-qasam marittimu tal-patrimonju nazzjonali tagħna għax qed joħloq istituzzjoni apposta li tħares il-patrimonju nazzjonali ta' taħt il-baħar.

Kif nafu, taħt il-baħar Mediterran li jdawwar lil Malta hemm dinja oħra li ilha teżisti għal eluf jew miljuni ta' snin fejn minjaf kemm għaddew nies u x'ħallew warajhom matul is-snin.

Issa wasal iż-żmien li nibdew nagħtu kas dak li għandna taħt l-baħar tagħna wkoll.

Madwar 18-il sena ilu, fis-sena 2000, kelli esperjenza li nintervista lill-Professur Timmy Gambin li huwa meqjus bħala wieħed mill-persuni awtorevoli f'dan il-qasam.

Niftakar li kont intervistajtu fuq l-iskavi li kienu qegħdin isiru f'Dockyard Creek jiġifieri bejn Bormla, l-Isla u l-Birgu u fejn kienu ttellgħu artifatti li kienu jmorru lura għal żmien il-Kavallieri, qabel il-wasla tal-Kavallieri u żmien it-Tieni Gwerra Dinjija.

Irrid ngħid li waqt li kont qed nagħmel ir-riċerka għal dan id-diskors sibt teżi li kienet saret minn student tal-liġi lura fl-2009, illum Dr Ivan Tabone.

It-teżi ġġib it-titlu: Maltese Legislation Protecting Underwater Cultural Heritage, li nista' nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din hija teżi mill-aktar interessanti li qrajt ħafna minnha għaliex fiha ħafna informazzjoni u wħud mill-proposti li fiha u li jirrigwardaw il-patrimonju nazzjonali ta' qiegħ il-baħar ġew inkorporati f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Wara kollox, aħna għandna l-obbligu kostituzzjonali li nħarsu l-patrimonju nazzjonali tagħna.

Artiklu 9 tal-Kostituzzjoni jgħid:

Bħala stat Malti għandna l-obbligu kostituzzjonali li nipproteġu l-patrimonju tagħna.

Hawn mhux se nuża terminoloġiji ta' Gvern jew Oppożizzjoni imma qed nitkellem dwar il-pajjiż kollu.

Hemm ħafna affarijiet fejn ma naqblux, imma għall-inqas, ejja naqblu fuq il-ħarsien tal-patrimonju nazzjonali li la hu tal-Gvern u lanqas tal-Oppożizzjoni, imma huwa tal-Istat Malti u għalhekk huwa dmirna li nħarsuh, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern.

Hawn irrid infaħħar it-twaqqif ta' Heritage Malta u s-Sovrintendenza li kienu deċiżjonijiet f'waqthom fid-direzzjoni t-tajba.

Fil-fehma tiegħi, irridu nkomplu nsaħħu lil dawn l-awtoritajiet billi nagħtuhom aktar riżorsi u għodda.

Dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jagħmel proprju dan però jien nixtieq li jsir ħafna aktar minn hekk.

Pereżempju, jien jidhirli li għandu jkollna inventarju nazzjonali tal-patrimonju nazzjonali tagħna inkluż il-binjiet storiċi.

Qed ngħid dan għaliex uħud minnhom illum qegħdin f'idejn il-Gvern imma wħud għaddew għand il-privat.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li l-Gvern ikollu inventarju tal-patrimonju nazzjonali li għandna f'pajjiżna.

Jiddispjaċini nara binjiet li jitħallew fi stat ħażin.

Min-naħa l-oħra nieħu gost nara binjiet li ngħataw lill-privat u li ġew żviluppati u jinsabu miżmuma tajjeb ħafna.

Pereżempju, hawnhekk nista' nsemmi l-Forti tar-Rinella li huwa mmexxi mill-Fondazzjoni Wirt Artna li tieħu ħsieb postijiet oħrajn, bħall-mużewijiet tal-gwerra.

Dawn huma postijiet li qed jagħtu xi ħaġa lura lil Malta għaliex huma attrazzjoni turistika kbira.

Naħseb li hija idea tajba li jkollna inventarju nazzjonali tal-patrimonju nazzjonali ħalli nkunu nafu eżattament x'għandna u l-binjiet storiċi jkunu miżmuma f'reġistru li jinkludi min għandu t-titolu fuqhom.

Sur President, is-sena li għaddiet il-Forti Rinella rebħet premju internazzjonali bħala waħda mill-fortizzi li tattira l-aktar nies lejha.

Ftit 'il bogħod hemm il-Fortizza Ricasoli li hija l-ħolma tiegħi li xi darba tiġi restawrata.

Hemm ħafna binjiet storiċi oħrajn imma ovvjament jien midħla l-aktar ta' dawk li jinsabu fil-Kottonera.

Max-xatt tal-Birgu hemm il-Mużew Marittimu li b'deċiżjoni għaqlija se jsirlu l-facelift li tixraqlu però hemm ukoll binjiet oħrajn li ngħataw lill-privat wara l-elezzjoni tal-1998, bħala parti mill-proġett tal-Kottonera, li qed jitħallew jitmermru.

Insemmi fost l-oħrajn, Scamp Palace li qiegħed jiġġarraf u li partijiet minnu huma bla saqaf u baqa' biss il-faċċata li qiegħda titmermer u li se taqa' dalwaqt.

Għalhekk minn hawnhekk inħeġġeġ lill-Gvern sabiex jintervjeni f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Tnejn mill-awtoritajiet li jistgħu jintervjenu f'każ bħal dan huma s-Sovrintendenza, għaliex Scamp Palace huwa parti mill-patrimonju nazzjonali, u l-Awtorità tal-Artijiet li finalment hija s-sid tal-proprjetajiet kollha li għandu l-Gvern.

Għalhekk ikun tajjeb li dawn iż-żewġ awtoritajiet jiltaqgħu flimkien, jifformaw kumitat jew task force u jiddiskutu biex jaraw li fir-rigward ta' binjiet bħal Scamp Palace u oħrajn li ngħataw lill-privat bl-iskop li jkunu rranġati u jsir investiment fihom, il-privat qiegħed jimxi mal-kondizzjonijiet li ntrabat bihom.

Pereżempju minkejja li Scamp Palace ilu f'idejn il-privat aktar minn 20 sena, ma sar xejn u qiegħed f'sitwazzjoni ferm agħar minn meta ngħata lill-privat.

Mill-ftit esperjenza diretta li kelli mal-awtoritajiet nista' ngħid li meta l-awtoritajiet u l-istituzzjonijiet jitkellmu flimkien, dejjem jista' joħroġ il-ġid.

Qed ngħid mill-esperjenza diretta għaliex bħala Fondazzjoni Kottonera tkellimna mal-Grand Harbour Regeneration Corporation (GHRC) u ffokajna fuq ċerti żoni fejn hemm bżonn li jsir ix-xogħol.

Waħda minn dawn iż-żoni hija proprju d-daħla tal-Isla fejn hemm il-Forti San Mikiel.

Il-GHRC diġà bdiet tagħmel ix-xogħol preparatorju ħalli fix-xhur li ġejjin jibda xogħol ta' tisbiħ kif ukoll biex il-Fortizza San Mikiel tinfetaħ għall-pubbliku għall-ewwel darba.

Se jsir ir-restawr tas-sur tad-daħla tal-Isla, għall-ewwel darba se jsir belveder fuq l-istess sur u se titranġa u jsir tisbiħ taż-żona inġenerali, inkluż il-parkeġġ fil-pjazza li jidhirli jisimha Misraħ Gorg Mitrovic.

Barra minn hekk se jsir ir-restawr tal-bieb tal-Isla u r-restawr tal-arloġġ storiku li hemm f'din il-lokalità.

Irrid infakkar li s'issa l-Fortizza San Mikiel kienet dejjem magħluqa u partijiet minnha kienu żdingati.

Però, kif għedt, meta jkollok istituzzjonijiet governattivi li jitkellmu ma' xulxin, xi ħaġa ta' ġid joħroġ dejjem.

Għalhekk nerġa' ninsisti li għandha tinħoloq koperazzjoni bejn l-awtoritajiet kompetenti ħalli jaraw fejn hemm dawn il-binjiet li qegħdin jaqgħu biċċiet, għand min qegħdin u jekk qegħdin għand il-privat, naraw li l-privat iżomm mal-kondizzjonijiet stipulati.

Kif nafu, meta l-Gvern jagħti binja lill-privat jorbtu b'numru ta' kondizzjonijiet u meta l-binjiet ikunu tal-Gvern, il-Gvern jara x'jista'jagħmel biex jagħmel użu aħjar minnhom.

Hemm ukoll proġetti oħrajn li qegħdin isiru fil-Kottonera.

Fil-fatt din il-ġimgħa stess beda proċess ta' konsultazzjoni biex naraw x'inhuma l-ħsibijiet u l-opinjonijiet tan-nies u tal-assoċjazzjonjiet involuti fil-Kalkara għall-proġett tal-promenade f'din il-lokalità.

Hawn irrid nirringrazzja lill-GHRC, lill-kunsill lokali u lil dawk kollha li huma involuti f'dan il-proċess ta' konsultazzjoni għall-koperazzjoni tagħhom bl-għan li jkollna xatt wieħed li jgħaqqad il-parti storika tal-Birgu, fejn hemm Triq Sally Port, magħrufa bħala tat-Toqba, liema triq trid tinbena mill-ġdid, max-xatt tal-Kalkara.

B'hekk ikollna promenade mal-kosta tal-Kottonera li jkun jista' jitgawda minn kulħadd.

Però biex dan isir irridu nkunu aħna bħala stat li nieħdu ħsieb dan il-patrimonju nazzjonali kbir li għandna.

Fil-Kottonera aħna ffortunati li għandna ħafna binjiet storiċi.

Jidhirli li x-xogħlijiet diġà jinsabu għaddejjin.

Kif għedt, hemm l-investiment fuq il-Mużew Marittimu, kellna l-investiment f'Sant'Anġlu u investimenti oħrajn anke fil-Belt Valletta.

Sur President, f'dan il-qasam, tagħmel kemm tagħmel investiment u restawr, qatt ma tkun qiegħed tagħmel biżżejjed.

Però ninsab sodisfatt bix-xogħol tajjeb li qed isir mill-Ministru Owen Bonnici u l-awtoritajiet kompetenti.

Ġaladarba teżisti r-rieda, għandi l-konfort li l-affarijiet mhux se jibqgħu kif inhuma llum.

Nagħlaq billi nifraħ lill-Ministru Owen Bonnici ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li nqisu importanti immens għal pajjiżna.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' teżi intitolata "Maltese Legislation Protecting Underwater Cultural Heritage" magħmula mill-istudent tal-liġi Ivan Tabone bħala parti minn degree fil-Liġi, fl-Università ta' Malta, datata Mejju 2009.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, huwa tajjeb li minn żmien għal żmien din il-Kamra tħares lejn il-qasam kulturali f'pajjiżna biex tara ftit kif mexjin, fejn sejrin tajjeb, fejn sejrin inqas tajjeb u flimkien nipprovaw inkomplu nsaħħu d-diversi oqsma tal-ambjent kulturali f'pajjiżna.

F'din il-liġi se nitkellmu b'mod partikolari fuq żewġ affarijiet.

L-ewwel nett se nitkellmu fuq il-warrant li se jingħata lir-restawraturi.

Naħseb li wasal iż-żmien li nagħmlu dan.

Niftakar li madwar erba' snin ilu, meta ħadt il-portfolio tal-kultura għan-naħa tal-Oppożizzjoni, waħda mill-ewwel affarijiet li kont tkellimt fuqha kienet proprju li hemm bżonn li dawn ir-restawraturi li qed jagħmlu ġid enormi lil pajjiżna bix-xogħol, bl-istudju u bit-talenti tagħhom, jiġu mogħtija dan il-warrant, mhux biss għax xtaquh imma għax verament hekk ħaqqhom.

Naħseb li llum qed nagħmlu pass tajjeb li qed nirrikonoxxu din il-ħidma importanti.

Issa rrid ngħid li l-fatt li dawn il-persuni se jkollhom rikonoxximent professjonali ma jfissirx li se jibdew jagħmlu xogħolhom aħjar għaliex dejjem kienu jaħdmu b'mod brillanti imma qed nagħtuhom l-istatus professjonali li ħaqqhom.

Comodini Cachia, bħala Oppożizzjoni, aħna naqblu mal-għoti ta' dan il-warrant, u anke mal-mod kif se jiddaħħal.

Waħda mid-diskussjonijiet li kien ikollna kienet tirrigwarda lill-persuni li huma aktar avvanzati fl-età u jekk hux sew li ġġegħelhom jerġgħu jistudjaw meta huma għandhom l-esperjenza.

Tkellimna ħafna drabi, anke f'din il-Kamra, fuq il-famuża grandfather clause fejn persuni li ilhom stabbiliti f'dan il-qasam jieħdu dan il-warrant, waqt li persuni li jkunu għadhom qegħdin jibdew il-karriera tagħhom iridu jgħaddu mit-taħriġ neċessarju sabiex jieħdu dan il-warrant.

L-Onor.

Comodini Cachia tkellmet fuq is-sigħat li r-restawraturi jridu jagħmlu fejn jidħol l-ongoing professional education u staqsiet għalfejn is-sigħat huma daqshekk twal.

Nittama li l-Ministru jagħti aktar spjegazzjoni fuq din il-kwestjoni meta jagħmel il-winding up.

Bħala Oppożizzjoni m'għandna l-ebda problema li jkun hemm continuous education imma rridu naraw li din il-professjoni tkun regolata kif inhuma regolati professjonijiet oħrajn.

Aħna minn din in-naħa tal-Kamra ninsabu sodisfatti li wasalna biex nagħtu l-warrant lil dawn il-persuni għax hekk ħaqqhom.

Rigward ir-restawr, huwa tajjeb li din il-Kamra tieħu stock tas-sitwazzjoni.

Kif qal l-Onor.

Bedingfield, fis-snin sebgħin u tmenin dan il-pajjiż ma kienx jagħti kas tar-restawr u tal-wirt kulturali għax kien hemm prijoritajiet oħrajn.

Però mbagħad fis-snin disgħin f'pajjiżna bdejna ndaħħlu sens ta' kultura u ta' pride fil-wirt kulturali tagħna.

Naħseb li l-akbar rekord li għamilna f'dan il-qasam kien fl-aħħar tas-snin 2008, 2009 u 2010 meta anke b'fondi mill-Unjoni Ewropea sar xogħol enormi ta' restawr fuq il-wirt kulturali tagħna.

Niftakar żmenijiet fejn ħafna postijiet f'Malta kienu mgħottijin bl-iscaffolding għaliex kien qiegħed isir diversi restawr, inkluż ta' bereġ, tas-swar u ta' tant postijiet storiċi.

Forsi wieħed mill-kummenti li rrid ngħaddi hu li dan ir-ritmu donnu naqas.

Għalkemm sar ħafna restawr f'pajjiżna għad fadal ħafna x'nirrestawraw.

Waħda mill-akbar sfidi li għandna bħala pajjiż żgħir b'riżorsi limitati hija li għandna wirt kulturali rikk immens li jeħtieġ investiment qawwi biex tieħu ħsiebu.

Però naħseb li jekk inżommu mar-ritmu li kellna, fejn sena wara sena rrestawrajna tant binjiet storiċi naslu f'mument fejn naraw il-ħolma tagħna titwettaq u kull wirt kulturali jkun restawrat biex jerġa' jingħata l-glorja tiegħu.

Fl-aħħar mill-aħħar, ir-responsabbiltà tagħna hija li ngħaddu dan il-wirt kulturali aħjar milli sibnieh lill-ġenerazzjoni ta' warajna.

Illum issemma l-wirt kulturali ta' taħt il-baħar li huwa rikk ħafna.

Bla dubju, kulħadd jaqbel li daqskemm għandna wirt kulturali fuq l-art, għandna taħt il-baħar.

Għalhekk hija r-responsabbiltà tagħna li nieħdu ħsiebu, anke għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Huwa tajjeb li minn issa 'l quddiem nibdew nieħdu ħsieb dan il-wirt aktar bis-serjetà u naraw li ma jsirx abbuż permezz ta' regolamenti ġodda.

Konvint kif inhuma konvinti ħafna nies hemm barra, li hemm ċertu abbuż, inkluż serq ta' affarijiet ta' wirt kulturali minn taħt il-baħar li jittieħdu minn individwi għalihom infushom.

Naħseb li huwa tajjeb li kif qed nagħmlu sforz biex nieħdu ħsieb il-wirt kulturali fuq l-art, nagħmlu l-istess sforz biex nipporteġu dak li hemm taħt il-baħar.

Ladarba qed nitkellmu fuq il-kultura nixtieq ngħaddi żewġ kummenti.

L-ewwel nett, huwa tajjeb li qed indaħħlu dawn ir-regoli u li qed ngħidu li se nieħdu dan il-commitment sabiex nieħdu ħsieb il-wirt kulturali tagħna però l-verità hi li rridu ninvestu ħafna aktar riżorsi f'dan il-qasam.

Naf li s-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għandha sfidi enormi.

L-Onor.

Comodini Cachia tkellmet fuq il-fatt li qed innaqqsu, mhux inżidu, is-saħħa ta' din l-entità, però jibqa' l-fatt li għandha responsabilitajiet kbar.

Għalhekk irridu naraw li nżidu r-riżorsi, b'mod partikolari riżorsi umani u riżorsi finanzjarji.

Hawn nixtieq nieħu l-opportunità biex jekk hemm nies li qegħdin jisimgħuna hemm barra, speċjalment żgħażagħ, jikkonsidraw li jibdew karriera f'dan il-qasam.

Qed ngħid dan għax forsi karriera fil-qasam tar-restawr u l-ħarsien tal-wirt kulturali ma tantx tkun fil-ħsieb ta' ħafna żgħażagħ.

Ħafna drabi jaħsbu f'karrieri oħrajn tradizzjonali, bħal karrieri fl-IT u fis-servizzi finanzjarji, imma ftit jaħsbu f'karriera fir-restawr.

Jien kelli l-opportunità li niltaqa' u nara lil dawn in-nies jaħdmu f'dan il-qasam u nista' ngħid li bqajt impressjonat bit-talent, bil-passjoni u bid-dedikazzjoni tagħhom.

Ir-riżultati li jiksbu meta jkunu qegħdin jirrestawraw biċċa arti jimmeraviljawk.

Ħafna drabi meta tistaqsihom minn fejn iġibu din il-passjoni u dedikazzjoni, ir-risposta tkun dejjem l-istess: li x-xogħol tagħhom jagħtihom sodisfazzjon kbir.

Għalhekk jekk hawn żgħażagħ li qegħdin isegwu dan id-dibattitu, ninkoraġġihom li jikkonsidraw karriera fil-protezzjoni tal-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Bħala pajjiż, imbagħad għandna d-dmir li naraw li nħarrġu lil dawn iż-żgħażagħ bl-aħjar mod possibbli.

Kif għedt, aħna għandna r-responsabbiltà li nħallu wirt kulturali aħjar minn kif sibnieh.

Naħseb li x-xogħol li sar fis-snin li għaddew jawgura tajjeb.

Nawgura li nkomplu nieħdu ħsieb il-protezzjoni tal-wirt kulturali ta' pajjiżna bis-serjetà ħalli forsi nkunu l-ewwel ġenerazzjoni fost ħafna li verament inkunu ħallejna xi ħaġa aħjar għall-ġenerazzjoni ta' warajna.

L-appell tiegħi lill-Gvern huwa li nżidu r-riżorsi fl-isferi kollha, b'mod partikolari lis-Sovrintendenza li għandha responsabilitajiet kbar u li se jkomplu jiżdiedu.

Naf li s-Sovrintendenza tieħu x-xogħol tagħha bis-serjetà u għandha nies professjonali li jaħdmu kontinwament biex jipproteġu l-wirt kulturali tagħna.

Però ħafna drabi x-xogħol tant huwa kbir li jkun impossibbli li jidħlu f'kull mertu u għalhekk, sfortunatament, xi kultant ikollhom jieħdu ċerti shortcuts.

Naħseb li bħala pajjiż għandna d-dmir li nsaħħu r-riżorsi ta' din l-istituzzjoni.

Nixtieq insellem ukoll lill-NGOs kollha b'uħud minnhom li għandhom storja twila.

Xogħol dawn l-NGOs dejjem kien li jipproteġu l-wirt kulturali ta' pajjiżna anke fi żmenijiet fejn il-Gvernijiet ma kenux jieħdu dan il-qasam bis-serjetà.

Naħseb li l-politiċi ħadu l-eżempju mill-NGOs u fehmu r-responsabbiltà tagħhom lejn il-wirt kulturali wara li kienu qed jaraw ċerti NGOs jaħdmu u jiksbu r-riżultati.

Għalhekk, bħala politiċi, għandna nagħtu r-riżorsi kollha possibbli, ovvjament fil-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna, biex dawn l-NGOs ikomplu għaddejjin b'din il-ħidma importanti.

Il-Gvern għandu r-responsabilità li jipproteġi l-wirt kulturali imma l-NGOs qegħdin jissupplimentaw b'mod brillanti r-restawr u l-immaniġġjar ta' diversi siti storiċi.

L-inqas li nistgħu nagħmlu huwa li nagħtuhom ir-riżorsi meħtieġa biex ikomplu jaħdmu għall-ġid ta' dan il-qasam.

L-aħħar punt huwa dan.

Issa li għaddew ftit ġimgħat mit-tmiem tas-sena li fiha l-Belt Valletta kienet il-belt kapitali tal-kultura Ewropea, naħseb li jkun tajjeb li f'din il-Kamra, u anke hekk barra, ikollna diskussjoni dwar x'kien il-legat ta' Valletta 2018.

Kif nafu, matul is-sena li għaddiet kellna ħafna attivitajiet tal-massa u għal xi żmien irnexxielna nibnu hype madwar attivitajiet kulturali, però issa li Valletta 2018 ġiet fi tmiemha niddubita kemm irnexxielna nħallu l-legat li forsi wieħed stenna.

Niftakar li fis-snin ta' preparazzjoni lejn Valletta 2018, wieħed mill-għanijiet kruċjali kien li nżidu l-apprezzament kulturali fost il-poplu Malti billi aktar nies jieħdu sehem f'attivitajiet kulturali, teatrali, tal-arti u esibizzjonijiet, fost l-oħrajn.

Però b'diqa jkolli ngħid li issa li Valletta 2018 għaddiet, bħal donnu għadda kollox u erġajna lura għal dak li kien qabel l-2018.

Huwa veru li nfetaħ il-mużew MUŻA u żewġ postijiet oħrajn imma naħseb li pajjiżna m'għamilx l-avvanz mixtieq fejn jidħol l-apprezzament kulturali.

Jista' jkun li nies li jifhmu aktar minni fil-kultura jgħiduli li dan mhux il-każ.

Għalhekk naħseb li għandha ssir din id-diskussjoni ħalli naraw x'ġid ħareġ minn Valletta 2018 u x'nistgħu nkomplu nagħmlu fis-snin li ġejjin biex inkattru dan l-għarfien kulturali.

Huwa minnu li Valletta 2018 għenet fil-marketing ta' pajjiżna u m'għandix dubju li ammont ta' turisti żaru pajjiżna minħabba li Valletta kienet il-belt kapitali tal-kultura, imma hawnhekk qed nitkellem fuqna l-Maltin u l-Għawdxin.

Naħseb li jkun tajjeb li aħna l-politiċi, in-nies involuti fil-kultura u anke dawk li mhumiex imma għandhom interess f'dan il-qasam, neżaminaw x'ħadna u x'nistgħu nagħmlu biex inkomplu nieħdu aktar minn Valletta 2018.

Naħseb li jekk nagħmlu hekk nassiguraw li Valletta 2018 tkun ħalliet il-legat li konna noħolmu meta konna qegħdin nippreparaw għal din is-sena importanti għal Malta.

Rigward dan l-Abbozz ta' Liġi m'hemmx dubju li wieħed jaqbel miegħu speċjalment fejn jidħlu l-warrants, l-apprezzament u l-protezzjoni tal-wirt kulturali ta' taħt il-baħar.

Jien se nagħlaq b'żewġ messaġġi prinċipali.

L-ewwel nett, ejja naraw li nkomplu nżidu r-riżorsi lill-istituzzjonijiet f'dan il-qasam, lis-Sovrintendenza u lill-NGOs, sabiex ikomplu jipproteġu l-wirt kulturali ta' pajjiżna.

It-tieni, kif għedt, huwa importanti li npoġġu bilqiegħda u naraw x'legat nistgħu nkomplu nieħdu minn Valletta 2018.

B'hekk il-poplu Malti jkun jista' japprezza l-kultura ta' pajjiżna ferm aktar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Issa nistieden lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, irrid nibda billi nirringrazzja lill-kelliema kollha li pparteċipaw f'dan id-dibatittu.

Meta tqis l-interventi li saru ssib li kien dibattitu pożittiv li minnu ħareġ il-ġid.

Ħadt gost nisma' lill-Onor.

Karl Gouder li ngħaqad miegħi fit-tifħir li għamilt fil-bidu tad-dibattitu dwar dan l-Abbozz ta' Liġi għan-nies li jaħdmu fis-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali.

Kif qal l-Onor.

Gouder, dawn huma nies tal-affari tagħhom u għalhekk nixtieq nissottolinja l-fatt li ż-żewġ naħat tal-Kamra japprezzaw il-ħidma tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali.

Bl-istess mod, jekk toqgħod tiżen u tara d-diskussjonijiet kollha li kellna f'dan il-Parlament dwar dan l-Abbozz ta' Liġi ssib li kien hemm referenza kontinwa għas-Sovrintendent tal-Patrimonju Kulturali.

Huwa importanti li nispjegaw lin-nies min hi din l-entità.

Sovrintendenza hija kelma tqila anke biex tgħidha u fil-fatt ħafna nies jirreferu għas-Sovrintendenza bħala "tal-Heritage".

Fil-verità x-xogħol tas-Sovrintendenza huwa li jiġi mħares il-patrimonju kulturali meta jkun hemm żvilupp.

Issa dan ma jfissirx li żvilupp huwa meta kuntrattur iwaqqa' dar u jibniha blokk appartamenti imma jista' jkun bini ta' triq, skola, sptar u fabbrika, fost l-oħrajn.

Ix-xogħol tas-Sovrintendent huwa li meta jkun hemm dawn l-iżviluppi jara li l-patrimonju jiġi mħares.

Sur President, hawnhekk ikun tajjeb li nispjega kif taħdem is-sistema biex niċċara ħafna ineżattezzi li ntqalu.

Hawn mhux qed nirreferi għall-Onor.

Karl Gouder imma għall-Onor.

Therese Comodini Cachia li sfortunatament naħseb li għadha ma fehmet xejn minn dak li qed jiġri f'dan is-settur.

Bir-riforma li qed nagħmlu dan il-Gvern iddeċieda li l-applikazzjonijiet għall-permessi kollha jmorru quddiem is-Sovrintendent.

Tajjeb li nifhmu dan il-punt speċjalment il-Membri tal-Oppożizzjoni li qalu diskors li ma kienx minnu.

Comodini Cachia qalet li dan il-Gvern dgħajjef is-Sovrintendenza kienet qed tgħid ħmerija!

Dan għaliex, kif qed ngħid, filwaqt li qabel l-Awtorità tal-Ippjanar kienet tiddeċiedi hi liema applikazzjoni tmur quddiem is-Sovrintendent u allura seta' kien hemm il-perċezzjoni – mhux qed ngħid li dan kien il-każ – li applikazzjoni tintbagħat u oħra ma tintbagħatx, dan il-Gvern ħa d-deċiżjoni kuraġġuża li kull applikazzjoni tmur għand is-Sovrintendent tal-Patrimonju Kulturali.

Issa kieku tgħid li bħalissa x-xogħol fil-bini qed jonqos u l-Gvern ħa l-opportunità li kif qegħdin kwieti, kull applikazzjoni tmur quddiem is-Sovrintendent, forsi tasal tifhem dan il-punt imma kif nafu dan mhuwiex il-każ.

Illum ir-rota ekonomika qed iddur b'mod rekord, hawn tkabbir ekonomiku bla preċedent u l-ġid li qed jinħoloq qatt ma rajna bħalu.

Dawn huma fatti li jirrikonoxxuhom iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Għalhekk ma nistax nifhem il-kritika ta' xi kelliema tal-Oppożizzjoni li l-Gvern irid idgħajjef lis-Sovrintendent għax iddeċieda li kull applikazzjoni tmur quddiemu meta hawn dan il-ġid kollu li qed jiġi kkreat, hawn splużjoni ta' applikazzjonijiet, hawn ix-xogħol u hawn il-ġid u l-flus fl-idejn.

Jien inħalli fil-ġudizzju ta' min qed isegwina biex jara jekk fil-fehma tiegħu, bħala Gvern, hux qegħdin innaqqsu jew insaħħu l-importanza tas-Sovrintendent meta qed ngħidu li l-applikazzjonijiet kollha jridu jmorru quddiemu minflok inħallu sitwazzjoni fejn kienet tagħżel l-Awtorità tal-Ippjanar liema applikazzjoni tintbagħat u liema le.

Irrid ngħid ukoll li l-fatt li kull applikazzjoni qed tmur quddiem is-Sovrintendent ħoloq sfida unika fis-settur kulturali li hija bla preċedent fl-istorja ta' pajjiżna.

Dan għaliex l-ammont ta' applikazzjonijiet sploda proprju għax hawn il-ġid u l-ekonomija qed iddur b'ritmu mgħaġġel.

Ejja niftakru li l-Gvern qed jibni dawn it-toroq kolha, il-Ministru għall-Edukazzjoni qed jibni skola wara l-oħra u t-turiżmu żdied b'figuri rekord tant li l-lukandiera qed ikabbru l-lukandi tagħhom.

Proprju għalhekk li għandna din l-isfida.

Sur President, huwa faċli li toqgħod bilqiegħda u tikkritika.

Dik hija l-eħfef ħaġa.

Meta l-kritika tkun pożittiva tieħu gost għax joħroġ il-ġid minnha imma kien hemm kritika mill-Oppożizzjoni li kienet negattiva.

Kif nafu, dan il-Gvern ħatar lis-Sur Joe Magro Conti fil-kariga ta' Sovrintendent.

Is-Sur Magro Conti jgawdi l-fiduċja ta' kulħadd f'dan is-settur.

F'dan id-dibattitu smajna kliem bħal li l-Gvern qiegħed fil-but tal-iżviluppaturi imma ħadd ma kkritika l-ħatra tas-Sur Joe Magro Conti li saret minn dan il-Gvern.

Is-Sur Joe Magro Conti huwa bniedem ta' integrità u serjetà, prattiku, jifhem sew fis-settur, ħadem taħt iż-żewġ Gvernijiet u tieħu gost tkellmu għax titgħallem mingħandu.

Mal-ħatra tas-Sur Joe Magro Conti ddeċidejna li rridu nirriformaw mill-qiegħ is-Sovrintendenza.

Għalhekk għamilna proċess ta' ingaġġ ta' nies u f'sena waħda daħħalna 13-il gradwat fil-qasam tal-arkeoloġija jew setturi simili.

Meta tlajna fil-gvern, niddubita jekk kienx hemm 13-il ħaddiem b'kollox!

Issa huwa ovvju li dawn it-13-il ruħ li kollha ħerġin mill-Università, ma nistgħux nagħtuhom ix-xogħol mill-ewwel, imma rridu nħarrġuhom.

Għalhekk sabiex inkunu ċerti li x-xogħol ikompli għaddej ġmielu, bl-għajnuna tal-Ministru Ian Borg, is-Sur Magro Conti identifika tlieta min-nies li kienu jaħdmu fil-Heritage Advisory Unit u fl-Awtorità tal-Ippjanar, biex jagħmlu dan it-taħriġ.

Dawn huma nies ta' integrità fil-qasam tal-heritage u min jifhem fis-settur, jaf għal min qed nirreferi.

Ma nixtieqx insemmihom personalment imma huma tlieta min-nies integri u serji.

Bi ftehim, dawn it-tlieta min-nies li għandhom esperjenza kbira, bdew jaħdmu fis-Sovrintendenza.

Mela f'sena waħda, dan il-Gvern li suppost irid idgħajjef is-Sovrintendenza, daħħal 13-il gradwat ġdid, ġab fis-Sovrintendenza tliet persuni ta' esperjenza kbira fis-settur kulturali u għandu Sovrintendent li jfaħħru kulħadd.

Dan huwa dak li qed jagħmel dan il-Gvern li skont l-Oppożizzjoni irid idgħajjef is-Sovrintendenza!

Bir-riforma li għamilna fl-aħħar leġiżlatura s-Sovrintendent għandu l-aħħar kelma fejn jidħol żvilupp li jolqot lis-settur patrimonjali.

Mhuwiex veru li l-Awtorità tal-Ippjanar tista' taqbeż lis-Sovrintendent!

Mhuwiex veru li jekk is-Sovrintendent jgħid le, l-Awtorità tal-Ippjanar tista' tgħaddi minn fuqu romblu!

L-Awtorità tal-Ippjanar tikkonsulta dejjem mas-Sovrintendent u s-Sovrintendent jagħti l-fehma tiegħu, però l-poteri tas-Sovrintendent huma ċari.

Kellna każijiet, kemm taħt dan il-Gvern kif ukoll taħt il-Gvern preċedenti, fejn kemm is-Sovrintendent li għandna llum kif ukoll Dr Tony Pace li nsellimlu minn hawnhekk, ġieli użaw il-poter residwu li jipproteġi dak li ngħidulu the power of the state, jiġifieri l-wirt patrimonjali.

Mela kif l-Oppożizzjoni qed tgħid li dan il-Gvern irid idgħajjef is-Sovrintendenza?!

Issa jien nifhem x'inhu l-ħsieb wara din il-kritika għax jien għandi subgħajja fuq il-polz tan-nies, kuntrarjament għal uħud mill-kelliema tal-Oppożizzjoni.

Illum kull min irid jiżivluppa f'ċerti żoni jeħtieġ jimxi ma' regoli stretti, inkluż li jġib monitor fuq is-sit.

Nerġa' ngħid li żviluppatur mhuwiex neċessarjament dak li għandu dar f'raħal, qed iwaqqagħha u se jtella' appartamenti minfloka, imma hemm ukoll żvilupp fuq skala nazzjonali.

Issa hawn huwa importanti li jintlaħaq bilanċ bejn l-iżvilupp u l-protezzjoni tar-raħal.

Meta ħafna nies raw din il-bidla fejn is-Sovrintendent issaħħaħ bla preċedent, bdew iħossuhom imdejqin.

Dan mhux għax ma jħobbux il-patrimonju storiku imma għax hawn ħafna xogħol u meta qed japplikaw għall-permess, is-Sovrintendent qed iġegħelhom iġibu monitor.

Monitor huwa professjonist, bħalma huwa avukat, perit jew kirurgu, li jaħdem għal rasu fil-privat.

Meta jkun hemm applikazzjoni fuq sit ta' valur kulturali, pereżempju fir-Rabat jew l-Imdina, is-Sovrintendent se jordna li jinġieb monitor biex isegwi x-xogħlijiet li jkunu għaddejjin.

Irrid ngħid li n-nies tas-Sovrintendenza jafu t-toroq kollha f'Malta bl-amment u għandhom tagħrif xjentifiku miksub matul il-ħidma tagħhom.

Irrid ngħid ukoll li monitors m'hawnx miljuni.

Fil-fatt jien kemm-il darba tkellimt ma' xi periti f'din il-Kamra dwar dan u dejjem qaluli li għandhom problema bin-nuqqas ta' monitors li hawn.

Ovvjament bħala pajjiż ma nistgħux nimpurtaw ħaddiema f'dan il-qasam minn barra għax dawn mhumiex esperti fuq is-siti Maltin.

Nistgħu forsi nħarrġuhom imma fil-frattemp ma nistax inħalli n-nies jistennew!

Din hija sfida reali li għandna f'dan il-qasam.

Hawn irrid ningħaqad mal-Onor.

Gouder li ħeġġeġ liż-żgħażagħ biex jistudjaw u jiggradwaw f'dan is-settur.

Illum hawn xogħol bl-għama f'dan il-qasam u kull perit li huwa serju jgħidlek li xogħol għall-monitors hawn kemm trid.

Irrid ngħid li xi tliet xhur ilu, f'diskussjoni oħra, xi Membri tal-Oppożizzjoni, ġenwinament u mhux b'sens ħażin, qaluli biex nerġa' nreġġa' l-affarijiet lura kif kienu u minflok kull applikazzjoni tmur għand is-Sovrintendent, tiddeċiedi l-Awtorità tal-Ippjanar liema applikazzjoni tibgħat lis-Sovrintendent jew le.

Ir-raġuni li taw kienet proprju għax m'hawnx biżżejjed monitors u hawn id-dewmien.

Kieku nieħu dan il-parir, hemmhekk inkun qed indgħajjef lis-Sovrintendenza!

Sur President, it-triq 'il quddiem hija li l-ewwel nett nifhmu eżattament x'inhuma l-fatti u mhux nisparaw from the hip u ngħidu li l-Gvern qed idgħajjef is-Sovrintendenza.

It-tieni, irridu nkunu sensittivi għall-bżonnijiet ta' min jinvesti f'pajjiżna.

Naf li s-Sovrintendenza hija sensittiva minn dan il-lat.

It-tielet, irridu naqblu li nipproteġu l-wirt storiku ta' pajjiżna.

Naf li ħafna żviluppaturi huma konxji mill-wirt storiku.

Dalgħodu ċempilli żviluppatur kbir li hawn f'pajjiżna u qalli li kien qed iċempilli biex jgħidli grazzi.

Għedtlu li s-soltu aktar iċempluli biex jikkritikaw is-sistema.

Però dan l-iżviluppatur qalli li minn erba' xhur 'il hawn, l-affarijiet fis-Sovrintendenza bdew iqumu fuq tagħhom.

Issa hawn mhux qed ngħid li wasalna imma qed ngħid li bdejna nqumu fuq saqajna.

Bl-ingaġġi li diġà għandna approvati se nkomplu nżidu gradwati ġodda biex jaħdmu fis-Sovrintendenza.

M'għandix dubju li se niġu f'punt li gradwati oħrajn jidħlu jaħdmu mas-Sovrintendneza, forsi wħud minnhom jitilqu u jsiru monitors u b'hekk inkunu qed noħolqu għerf ġdid f'dan il-pajjiż ta' professjonisti fil-qasam tal-protezzjoni tar-restawr li jilħaq id-domanda li għandna.

Nerġa' nirringrazzja minn qalbi lis-Sovrintendent u qed nibgħat messaġġ ċar li l-Gvern mhux se jieqaf milli jkompli jaħdem biex nipproteġu l-wirt storiku imma fl-istess waqt irridu nżewġu l-ħtieġa li jkun hemm żvilupp sostenibbli.

Issa jien bl-ebda mod ma se niġi hawn u ngħid li Malta għandha tibqa' presepju.

Fl-opinjoni tiegħi, għandu jkun hemm protezzjoni tal-wirt storiku u fl-istess waqt nassiguraw żvilupp sostenibbli.

Ma jistax ikollok waħda mingħajr l-oħra!

Irrid insemmi stejjer ta' suċċess fejn irnexxielna nilħqu dan il-bilanċ.

Pereżempju, meta kienet qed tinbena l-iskola ta' Ħal Kirkop riċentement, kienu nstabu fdalijiet storiċi u dawn ġew inkorporati fil-proġett.

Inti u miexi fl-iskola, tara ħġieġa taħtek u minnha tara l-fdalijiet storiċi li nstabu.

Dak huwa s-sabiħ tax-xogħol tas-Sovrintendenza.

B'hekk ipproteġejna l-wirt storiku u fl-istess waqt l-iżvilupp baqa' għaddej.

Hekk irridu nkomplu naħdmu!

Issa forsi jkun hawn min jgħidli: Huwa faċli li ssib bilanċ bejn l-iżvilupp u l-protezzjoni tal-wirt storiku?

Dażgur li mhuwiex faċli!

Bħall-Membri fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra jiġu jkellmuni ħafna nies.

Fost l-oħrajn, avviċinani bniedem li għandu kantina storika ta' żmien l-Ordni, irid jisfrondaha u s-Sovrintendenza qed qaltlu li ma jistax.

Dan it-tali ma jistax jifhem din id-deċiżjoni għax irid ikisser din il-kantina bilfors!

Hawn nies li jinteressahom biss minn ħwejjiġhom imma fortunatament il-maġġoranza tan-nies jinteressahom il-patrimonju storiku ta' pajjiżna.

Għalhekk aħna rridu nkomplu nedukaw sabiex intejbu dan is-settur.

Sur President, issemma wkoll il-warrant tar-restawraturi.

Fl-aħħar, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, se nsolvu problema li nħolqot b'oversight ta' min għamel il-liġi l-ewwel darba fl-2002.

Fil-bidu jien faħħart il-liġi tal-2002 li kienet liġi tajba imma xi ħadd għamel żball għax ħoloq ċertu inkonvenjent fejn jidħlu l-warrants.

Issa jien mgħallem li min hu uman jagħmel l-iżbalji, bħalma nagħmel jien ukoll.

F'dan il-każ, ta' qabilna għamlu żball li vvintaw bord ta' restawraturi u biex wieħed ikun membru fil-bord irid ikollu l-warrant, meta f'pajjiżna dan il-warrant qatt ma ħareġ.

B'hekk ġejna f'sitwazzjoni li dan il-bord qatt ma seta' jiffunzjona għax qatt ma kien hemm xi ħadd li għandu l-warrant minn Malta.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nsolvu din l-anomalija darba għal dejjem.

Issa kien hemm Membri mill-Oppożizzjoni li qaluli li l-ammont ta' sigħat li jridu jagħmlu r-restawraturi f'taħriġ kull sena huwa esaġerat.

Irrid ngħid ukoll li l-għaqda tar-restawraturi kitbitli u qaltli l-istess ħaġa; probabbilment kitbet lili u kitbet ukoll lill-Oppożizzjoni.

Jien m'għandix diffikultà li n-numru ta' sigħat jonqos.

Jien imxejt fuq il-parir tal-esperti imma qed ngħid li jekk hemm din ix-xewqa u jekk il-Parlament jaqbel, m'għandi l-ebda diffikultà li s-sigħat li jridu jitħarrġu fihom ir-restawraturi biex ikomplu jżommu l-warrant bħala continuous professional education jonqsu.

Ovvjament l-ammont ta' sigħat irid ikun raġunevoli u fl-istadju ta' Kumitat se nkun qed inressaq emenda biex nirrifletti din it-talba.

Intqal ukoll li xogħol is-Sovrintendenza m'għandux jieqaf fuq l-applikazzjonijiet biss imma għandu jkun hemm aktar ħidma minn din l-entità.

Però jien m'iniex se niġi hawn u ngħid li s-Sovrintendenza tiflaħ tagħmel affarijiet oħrajn, jekk dan mhux il-każ.

Is-Sovrintendneza trid tiffoka fuq il-proċess ta' applikazzjonijiet u d-doveri l-oħra msemmija fil-liġi.

Pereżempju, l-Onor.

Glenn Bedingfield qal li jixtieq li xi darba nirrestawraw Forti Ricasoli, fost postijiet oħrajn.

Jien ma nistax nippretendi li dak ix-xogħol isir mis-Sovrintendenza imma se jkun qed isir minn Heritage Malta jew mid-Direttorat għar-Restawr.

F'din il-liġi qegħdin innaqqsu ċerti doveri mis-Sovrintendenza u nagħtuhom lil Heritage Malta waqt li l-poteri tas-Sovrintendenza li tipproteġi l-patrimonju storiku jibqgħu mhux mittiefsa, anzi aħna żidniehom.

Nemmen li Heritage Malta tant kibret fl-aħħar snin li bilkemm tingħaraf.

Bħalissa kulħadd qed jagħmel it-10-year challenge, li jien nibża' nagħmilha għax naħseb lanqas ningħaraf!

Bl-istess mod, Heritage Malta lanqas tintgħaraf minn għaxar snin ilu.

Hawnhekk irrid insellem lill-ħaddiema kollha ta' Heritage Malta u lid-Direttorat għar-Restawr għall-ħidma tagħhom.

Sur President, issemmew żewġ punti oħrajn.

L-ewwel nett, issemma l-legat ta' Valletta 2018.

Ma nafx kif daħlet Valletta 2018 f'dan id-dibattitu għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-patrimonju storiku imma nifhem li l-patrimonju storiku u l-kultura huma aħwa tal-istess omm.

L-Onor.

Gouder, b'mod pożittiv, staqsa x'legat ħareġ minn Valletta 2018.

Fil-fehma tiegħi, l-isbaħ legat ma kenux l-400 attività li ttellgħu, inkluż il-festivals li saru jew l-eluf ta' nies li żaru l-Belt Valletta, imma kien il-fatt li erġajna rxuxtajna l-Belt Valletta mill-ġdid.

Ħarsu lejn il-Belt Valletta llum u ftakru kif kienet ħamsa jew għaxar snin ilu!

Jien niftakar li meta kont tifel żgħir kont tibża' tgħaddi mit-toroq tal-Belt kif kienu jsiru l-5.00 p.m. Illum, tmur xħin tmur, tara l-ħwienet mimlijin bl-attività u tant żgħażagħ u anzjani jieħdu gost fil-belt kapitali tagħna.

Il-Belt Valletta lanqas kważi tagħrafha minn kif kienet!

Allura dan mhuwiex legat ta' Valletta 2018?

Hawn xi ħadd jaħseb li dan ir-rinaxximent tal-Belt Valletta sar waħdu, mingħajr ma għamilna xejn?

Ma tantx isiru affarijiet jekk ma tagħmel xejn!

Il-Belt Valletta twieldet mill-ġdid għax kien hemm Gvern li investa fiha.

Kif għedt kemm-il darba, Valletta 2018 hija frott ta' viżjoni tal-Gvern ta' qabilna imma ġiet implimentata minn dan il-Gvern u għalhekk jien kuntent ngħid li Valletta 2018 hija frott ta' kulħadd.

Ma naħsibx li hemm kontroversja dwar dan, għax kulħadd, kemm Nazzjonalisti kif ukoll Laburisti, ried li l-Belt terġa' tieħu l-ħajja, kif fil-fatt ġara.

Jekk tara l-postijiet ewlenin fil-Belt Valletta ssib li investejna €2 miljun fit-Teatru Manoel, tajna facelift lill-MITP li verament ġie sabiħ u lit-teatru black box fil-binja tal-Università l-antika, għamilna l-Funtana tat-Tritoni u rrestawrajna l-faċċati tal-palazzi ewlenin, fost l-oħrajn.

Issemma wkoll il-MUŻA.

Irrid infakkar li fil-MUŻA sar investiment ta' €10 miljun.

Allura għall-Oppożizzjoni dan ma jfisser xejn?

Illum għandna mużew tal-arti li huwa uniku fid-dinja għax huwa mużew tal-komunità.

Dażgur li Valletta 2018 ħalliet il-legat tagħha!

Irrid nagħmel referenza wkoll għad-diskors li għamlet l-Onor.

Therese Comodini Cachia li għoġobha taqbad artiklu mill-ġurnal The Times of Malta miktub minn Ivan Camilleri u tirriproduċih f'din il-Kamra.

L-Onor.

Comodini Cachia qalet li hija għarukaża li l-Ministru ta xi direct orders.

Lili d-double standards ma jogħġbunix u għalhekk huwa tajjeb li nfakkar li l-Onor.

Comodini Cachia, meta kienet avukat, ingħatat direct order mill-PBS.

Tant id-direct orders huma ħżiena li l-Onor.

Comodini Cachia stess kellha direct order mill-PBS!

L-ISPEAKER: Ministru, ippermettili ftit, jekk jogħġbok.

L-Onor.

THERESE COMODINI CACHIA: Sur President, irrid nagħmel referenza għal dawk id-direct orders li jien għamilt referenza għalihom fid-diskors tiegħi.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru qal li d-direct orders kollha li ngħataw mill-Ministeru fil-qasam tal-kultura saru għax in-neċessità hekk kienet titlob.

Jien staqsejtu biex jirrispondi dwar direct order li saret għal xufier/messaġġier.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ministru, tista' tkompli.

Infakkrek li baqagħlek minuta.

OWEN BONNICI: Sur President, jien ħsibt li l-Onor.

Comodini Cachia kienet se tgħid li mhux veru li kienet tirċievi direct orders, għax jekk direct order huwa ħażin, allura huwa ħażin dejjem!

Ma tistax targumenta li jekk tirċievih inti huwa tajjeb imma jekk jirċievih ħaddieħor huwa ħażin!

Fil-qasam tal-arti, kull ministru li jkun responsabbli għall-kultura juża d-direct orders.

Ma jistax ikun li jkun hawn ministru għall-kultura, Laburist jew Nazzjonalist, li ma jużax id-direct orders!

Dan għaliex jekk, pereżempju, jien irrid nagħmel kunċert ta' Ira Losco, ma nistax nagħmel tender u ngħid li min huwa Ira Losco jew jixbahha, jista' jitfa' t-tender!

Huwa ovvju li rrid immur fuq Ira Losco u ngħidilha biex tagħmel kunċert b'direct order!

Trid tkun professur biex tifhem xi ħaġa daqshekk sempliċi?!

Issa jekk tara l-lista ta' direct orders fis-settur kulturali se ssib li 95% jew aktar ingħataw on artistic merit.

Imbagħad, darba kultant, ikollok bżonn tuża direct order biex tingaġġa servizz.

Ħalli nagħti eżempju sabiex in-nies jifhmuni.

Jekk il-Kunsill għall-Arti se jbajjad il-binja, hemm żewġ għażliet.

L-ewwel, jekk l-ammont huwa kbir, joħroġ tender u kulħadd jifta' l-offerta, u min ikun l-aqwa jieħu l-kuntratt.

It-tieni, jekk l-ammont huwa żgħir, iġġib il-kwotazzjonijiet u timxi b'mod dirett.

F'dan il-każ, minħabba raġunijiet umanitarji – mhux se ngħid aktar, imma min jaħdem fil-Kunsill għall-Arti jaf x'qed ngħid – kien hemm bżonn li timtela vakanza, li ġiet għal għarrieda, b'mod dirett għal numru xhur.

F'dan il-każ ma stajniex nistennew li jkun hemm il-proċess ta' ingaġġ li fih japplika kulħadd għax il-vakanza riedet timtela malajr.

Però din kienet eċċezzjoni.

Allura x-xogħol kollu kulturali se narmuh mit-tieqa għax il-Ministru għall-Kultura approva direct order ta' ftit eluf għal numru ta' xhur għal servizz ta' ġarr ta' affarijiet?!

Sur President, jien nappella lil uħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni biex fil-kritika tagħhom ikunu kostruttivi.

Nerġa' ngħid li ħadt gost nisma' lill-Onor.

Gouder li kien kritiku f'ċertu punt imma dan għamlu b'mod kostruttiv.

Nappella biex inżommu din l-atmosfera ta' kostruttività favur il-kultura u l-patrimonju Malti!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali jkun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

OWEN BONNICI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq il-mozzjoni ħalli dan l-Abbozz ta' Liġi, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, jiġi ttrattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

OWEN BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mill-Ministru Owen Bonnici.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR

IL-ĦARSIEN SOĊJALI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda diversi liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali, u sabiex jistabbilixxi u jinnomina l-ħatra tad-direttur responsabbli għall-Ħarsien Soċjali u sabiex jagħmel dispożizzjonijiet anċillari u konsegwenzjali għalihom".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FALZON: Sur President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa konsegwenza ta' Att ieħor li din il-Kamra approvat fl-2018.

Hawn qed nirreferi għall-Att li permezz tiegħu twaqqfet Awtorità li l-għan ewlieni tagħha hu li tirregola l-provvediment ta' ħarsien soċjali, kif għandu jkun liċenzjat min se jipprovdi xi servizz ta' ħarsien soċjali, kif jiġġeddu l-liċenzji u l-aktar ħaġa importanti, li jiġu stabbiliti standards nazzjonali għad-diversi kategoriji ta' servizzi soċjali li nipprovdu bħala pajjiż.

L-Abbozz ta' Liġi tal-lum għandu l-iskop li jemenda diversi liġijiet li jitkellmu dwar ħarsien soċjali, bl-iskop li l-ewwel nett jiġi stabbilit u determinat id-direttur responsabbli għall-ħarsien soċjali li se jkun il-focal point tas-servizzi soċjali kif ukoll biex l-Awtorità ssir awtorità ċentrali mhux biss għal dak li għandu x'jaqsam ma' adozzjonijiet imma eventwalment, anke għas-servizzi soċjali oħrajn li nipprovdu.

Din hija Awtorità li twaqqfet minflok id-Direttorat ta' Standards ta' Servizzi Soċjali (DSWS).

Huwa importanti li wieħed jinnota li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna se jemenda diversi liġijiet fosthom Regolamenti dwar l-Adozzjoni kif ukoll ordnijiet ta' ħarsien tat-tfal u żgħażagħ taħt it-18-il sena.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se jsir it-tibdil neċessarju f'dawn iż-żewġ liġijiet; il-liġi li titkellem dwar l-adozzjoni tat-tfal u l-liġi li tipprovdi għal care orders.

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhux biss se jkun qiegħed iwaqqaf l-awtorità ċentrali minflok id-Dipartiment għall-Ħarsien Soċjali imma qed inħarsu wkoll li nirrikonoxxu lid-Direttur ta' din l-Awtorità bħala l-persuna responsabbli mill-istandards.

Fl-istess ħin, bi qbil man-naħa tal-Oppożizzjoni, se nħarsu lejn liġijiet oħrajn biex naġġornawhom mal-provvediment tal-liġi ta' Mejju 2018, fejn waqqafna l-Awtorità l-ġdida li għandha f'idejha l-ħarsien tal-istandards.

Sur President, f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi soċjali, il-funzjonijiet regolatorji se jmorru għand awtorità waħda.

Kif forsi hawn min jaf, sal-lum, id-djar tal-anzjani kienu jaqgħu taħt id-Dipartiment tas-Saħħa.

Bl-Awtorità l-ġdida, dawn se jiġu inkorporati taħtha.

Fi stadju ta' Kumitat, wara li nkunu għaddejna dan l-Abbozz ta' Liġi kif ippreżentat f'din il-Kamra, hemm erba' Atti oħrajn li nistgħu nittrattaw.

Dawn huma l-Att dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri; l-Att dwar il-Ħarsien tat-Tfal (Konvenzjoni tal-AJA), Kapitlu 507; l-Ordni dwar l-Obbligi Internazzjonali ta' Manteniment, li għal xi raġuni għadha taqa' taħt il-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali u l-Att dwar l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali, Kapitlu 582.

Naħseb li huwa tajjeb li ninnotaw ukoll li fl-ewwel stadju hemm proposti sabiex nemendaw dawn l-erba' liġijiet biex jaqgħu taħt il-kappa tal-liġi dwar l-istandards, anke jekk uħud minnhom fil-futur jistgħu jinqalgħu minn taħt id-dekasteru ta' din l-Awtorità u jmorru taħt responsabilità oħra.

Sur President, kif għedt diġà, din hija bidla neċessarja li hija purament proċedurali.

Hawn bl-ebda mod ma qed nitkellmu dwar dak li huwa kontenut u materja jew proċedura ta' sustanza imma qed nitkellmu biss fuq dak li huwa tibdil neċessarju bħala konsegwenza tal-liġi li għaddejna fl-2018.

B'dawn il-proposti se nemendaw żewġ affarijiet u se jkun hemm żewġ effetti ta' din il-liġi; l-ewwel nett li l-Awtorità ċentrali kif ukoll id-Direttur għall-Ħarsien Soċjali jkunu l-persuna u l-Awtorità responsabbli fejn jidħlu l-provvediment ta' servizzi soċjali u t-tieni nett, qed naraw li dawk l-istandards mhux biss ikunu maqbula u maħruġa b'pubblikazzjoni, kif qed isir, imma għandhom jiġu wkoll imwettqa.

Hawnhekk ikun tajjeb li nispjega x'sar fir-rigward tal-Awtorità l-ġdida li minħabba t-twaqqif tagħha qed ikollna nbiddlu dawn id-diversi liġijiet.

Bħala Gvern għandna l-intenzjoni li nistabilixxu standards regolatorji tas-servizzi ta' wens soċjali għax f'uħud minnhom m'hemmx gwidi ċari.

Għalhekk irridu naraw li dawn ir-regolamenti jkunu jgħoddu għal kulħadd jiġifieri għal kull entità u kull persuna.

Huwa tajjeb li wieħed jgħin lill-provdituri tas-servizzi sabiex huma stess ikunu f'pożizzjoni li jipprovdu servizzi ta' kwalità għolja.

Fl-istess ħin irridu naraw li jkun hemm l-infurzar tal-istandards u l-kondizzjonijiet li jkunu stipulati fil-liċenzji li toħroġ l-istess Awtorità.

Din l-Awtorità għandu jkollha l-għan li tara li tinvolvi magħha l-provdituri.

Hawn, nieħu pjaċir nirrimarka li fir-rigward tal-qasam soċjali qed nipporvaw nagħmlu l-affarijiet b'kunsens.

Wara kollox, dan huwa qasam li jolqot lil kulħadd.

Qed nitkellmu fuq soċjetà waħda li kollha kemm aħna nifformaw parti minnha.

Għalhekk qed nagħmlu djalogu u konsultazzjoni ma' kull min huwa interessat.

Waħda mill-affarijiet li rnexxielha tagħmel din l-Awtorità fiż-żmien qasir li ilha mwaqqfa hi li qed tiddjaloga ma' kulħadd biex naraw kif se nkomplu ntejbu dan il-qasam.

Fir-rigward tal-adozzjonijiet għandna pjattaforma li fuqha hemm kulħadd; hemm l-Awtorità regolatorja, l-aġenziji tal-adozzjonijiet u l-istakeholders kollha.

Din hija xi ħaġa li tagħtik pjaċir.

Nista' ngħid li bdejna konsultazzjoni wiesgħa fejn mhux biss nisimgħu imma wkoll nattwaw is-suġġerimenti pożittivi.

Nieħu pjaċir li qed nagħmlu dan it-tibdil b'konsultazzjoni bejn il-partijiet kollha għax irridu naraw li kwalunkwe proċess ikollu għan wieħed.

Fir-rigward tas-servizzi soċjali rridu naraw li jkun hemm provdituri ta' servizzi liċenzjati, li l-kondizzjonijiet stabbiliti jkunu għal kulħadd u li min hu soġġett għar-regolamenti jkun jaf x'inhuma eżattament, biex ma nispiċċawx nagħtu xi sorpriża lil xi ħadd.

L-għan tagħna hu li nkomplu nimxu b'konsultazzjoni.

Bħala Awtorità nieħu pjaċir nirrimarka li filwaqt li qabel konna nitkellmu fuq standards nazzjonali għal standards soċjali u regolatorji, issa se nibdew nitkellmu fuq standards leġiżlattivi.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li diġà qed naħdmu fuqha.

Diġà ġew konklużi l-istandards fil-qasam tad-diżabilità u tal-adozzjoni u issa qed naħdmu fuq standard ieħor li qiegħed għall-konsultazzjoni.

Jekk Alla jrid, il-ħsieb tagħna hu li jkollna l-istandards kollha li jolqtu d-diversi servizzi soċjali u li jkollhom is-saħħa ta' regolament leġiżlattiv.

Nista' ngħid li t-twaqqif tal-pjattaforma tal-kollaborazzjoni għall-adozzjoni kien veru esperiment li rnexxa.

Illum nieħu pjaċir nirrimarka li l-aġenziji tal-adozzjoni jħossuhom komdi mal-Awtorità u kif għedt, kull deċiżjoni qed issir b'konsultazzjoni.

Għaddejja konsultazzjoni pubblika ta' standards soċjali fejn jidħlu servizzi tar-residenti għal persuni b'diżabilità u konsultazzjoni pubblika oħra rigward is-servizzi tar-respite għall-persuni b'diżabilità.

Nidejna wkoll l-istandards soċjali regolatorji tal-adozzjoni.

Minn Mejju 'l hawn għandna konsultazzjoni konkluża li kienet ħarġet għall-konsultazzjoni f'Novembru 2017 u għandna żewġ konsultazzjonijiet miftuħin fil-qasam tad-diżabilità.

Nixtieq nassigura lil kulħadd li kwalunkwe abbozz ta' liġi li se jressaq dan il-Ministeru fejn jidħlu servizzi soċjali se jkun qed isir b'konsultazzjoni mal-istakeholders kollha.

Issa kif nafu huwa impossibbli li togħġob lil kulħadd f'kollox imma għall-inqas se nkunu qed nisimgħu u nagħtu kas ta' xulxin.

Ovvjament, imbagħad, ċerti deċiżjonijiet iridu jittieħdu mill-Eżekuttiv.

Kif għedt, dan l-Abbozz ta' Liġi jemenda l-Att dwar l-adozzjonijiet u l-qasam tas-servizzi soċjali.

Konvint li dawn l-emendi se jiksbu qbil anke mill-Oppożizzjoni.

Hawnhekk irrid nieħu din l-opportunità biex ngħid li wara konsultazzjoni pubblika u mal-istakeholders, wasalna biex f'din il-Kamra nibdew niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi li jirrigwarda l-ħarsien tal-minuri u tfal.

L-għan tagħna huwa li fejn jidħlu servizzi soċjali, is-service provider ikun jaf x'inhu mistenni minnu biex jipprovdi servizz ta' kwalità lill-anzjani, persuni b'diżabilità u oħrajn.

L-ewwel u qabel kollox qed inħarsu l-interess ta' min qed jingħata dak is-servizz.

Enfasi kbira se tkun fir-rigward ta' servizz għal dik li hija l-protezzjoni tat-tfal.

Sur President, kif għedt, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa proċedurali.

Hawnhekk mhux qed inbiddlu s-sustanza ta' xi liġi imma minflok id-Department for Social Welfare Standards (DSWS) se jkollna l-Awtorità, u d-Direttur tagħha se jkun il-focal point bħalma kien qabel.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, l-ewwel nett irrid nibda billi nirringrazzja lill-Ministru għall-introduzzjoni tiegħu għal dan l-Abbozz ta' Liġi li huwa relattivament qasir.

Quddiemna għandna provvedimenti ta' implimentazzjoni marbutin ma' liġi li kienet għaddiet fl-2018 u hawn qed nirreferi għal Kapitlu 582.

Dakinhar, bħala Oppożizzjoni, konna pparteċipajna b'mod attiv fil-proċess leġiżlattiv u b'sodisfazzjon ngħid li l-Gvern kien aċċetta sensiela ta' emendi li konna ressaqna fi stadju ta' Kumitat biex finalment għaddejna liġi aħjar.

Dik il-liġi issa se tippermetti lill-Awtorità li twaqqfet biex tkun effettiva b'mod prattiku u se tirregola attivitajiet u servizzi li jingħataw lil persuni vulnerabbli.

Ma ninsewx li meta bħala Parlament nilleġiżlaw dwar organizzazzjoni, bħal din l-Awtorità biex tirregola l-istandards tal-entitajiet li jipprovdu s-servizzi, fl-aħħar mill-aħħar, wara dawk is-servizzi hemm il-klijenti, li ħafna drabi mhumiex hemmhekk b'għażla tagħhom imma qegħdin hemmhekk minħabba ċirkostanzi soċjali.

Fil-maġġoranza tal-każijiet il-persuni li jużaw dawn is-servizzi jkunu persuni vulnerabbli li m'għandhomx min jaqbeż għalihom jew m'għandhomx il-ħila li jirrappreżentaw lilhom infushom.

Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-oneru tal-ħidma ta' din l-Awtorità jmur oltre minn dak li jagħmlu awtoritajiet oħrajn għaliex qiegħda tirregola u tistabilixxi l-istandards u qed tara li dawn jiġu adegwatament infurzati.

B'hekk il-persuni vulnerabbli jingħataw servizzi li jirriflettu l-valuri soċjali ta' dan il-pajjiż fil-limitazzjonijiet finanzjarji li wieħed jista' jipprovdi.

Sur President, bħala Oppożizzjoni, b'sodisfazzjon ninnotaw li l-Gvern kien aċċetta l-emendi li konna ressaqna u issa nawguraw li ladarba din l-Awtorità titwaqqaf u ddaħħal l-istrutturi tagħha, il-Gvern jagħtiha l-għodda neċessarja biex tkun tista' taħdem b'mod effettiv.

Jekk l-Awtorità se tkun sempliċement awtorità fuq il-karta u l-kapaċitajiet tagħha jibqgħu teoretiċi, l-Awtorità ma tkunx qed trendi valur miżjud f'dan il-proċess kif mixtieq.

Kif diġà kkomunikajt mal-Ministru, l-Oppożizzjoni hija favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nixtieq nirreleva wkoll punt pożittiv ta' kif il-Gvern qed jaħdem f'dan il-qasam għax nemmen li jkun tajjeb li nirrimarkaw dak li jsir b'mod tajjeb u m'għandniex nikkritikaw biss.

Kif kelli l-opportunità li nistqarr f'din il-Kamra, il-Ministru Michael Falzon qed jadotta mekkaniżmu modern ta' kif trid issir il-politika għax dan qed jgħaddi l-abbozzi ta' liġi lill-Oppożizzjoni minn qabel u mhux issibhom ma' wiċċek mingħajr ma tkun taf x'qed jiġri.

Nemmen li din hija riflessjoni ta' kif aħna, f'dan il-Parlament, irridu nibdew nagħmlu l-politika fl-interess tal-poplu tagħna.

Ladarba qed nitkellmu fuq il-qasam soċjali nixtieq nieħu din l-opportunità biex nelenka xi ftit osservazzjonijiet politiċi li nixtieq inwassal lill-Ministru li forsi jkollu ċ-ċans jikkummenta dwarhom fil-winding up.

Kif għedt, dwar din il-liġi m'hemmx lok għall-kontroversja però nixtieq inqajjem numru ta' punti dwar dan is-settur, b'mod partikolari dwar il-politika marbuta mat-tfal u mal-familja.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' policy nilqgħu l-fatt li ċ-Child Protection Act se jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, kif għadu kif semma l-Ministru.

Bħala Oppożizzjoni, diġà kellna l-opportunità li naraw dan l-Abbozz ta' Liġi f'diversi stadji tiegħu.

Ninsab informat ukoll minn diversi stakeholders bil-konsultazzjoni li għamel dan il-Gvern dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Minn hawn, nikkommetti ruħi li bħala Oppożizzjoni se nkunu qegħdin nipparteċipaw b'mod sħiħ u proattiv f'dan il-proċess leġiżlattiv.

Infakkar li dwar din il-liġi kellna numru ta' verżjonijiet li ilhom ġejjin mill-2013.

Fil-leġiżlatura preċedenti l-Onor.

Robert Cutajar kien ressaq b'mod assidwu diversi rappreżentazzjonijiet tal-Oppożizzjoni.

Għalhekk nittama li issa jkollna liġi maqbula bejn kulħadd u bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Kif spjega tajjeb il-Ministru u kif l-Oppożizzjoni ilha tgħid waqt diskussjonijiet fuq leġiżlazzjonijiet oħrajn, l-interess suprem tat-tfal għandu dejjem jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Sfortunatament kellna liġijiet oħrajn f'dan il-Parlament fejn l-interess tat-tfal mhux neċessarjament tpoġġa bħala prijorità.

Però hawnhekk qed nilqa' b'sodisfazzjon li dan l-interess suprem tat-tfal qed jiġi inkorporat f'din il-liġi.

Jien nemmen li dan għandu jkun il-prinċipju ewlieni f'din it-tip ta' liġi u f'kull forma ta' politika li niddiskutu b'rabta mal-familja u mat-tfal.

Għaldaqstant, bħala Oppożizzjoni, qed nilqgħu din l-aħbar li għadu kif semma l-Ministru u jien inwiegħdu li bħala Oppożizzjoni se nipparteċipaw b'mod proattiv u spalla ma' spalla miegħu, biex din il-liġi tidħol fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

Marbut ma' dan nixtieq ukoll li jkollna aġġornament min-naħa tal-Ministru dwar x'sar mill-eżitu tal-inkjesta tal-Imħallef Michael Mallia.

Essenzjalment din l-inkjesta kienet intalbet fuq insistenza tal-Onor.

Robert Cutajar f'din il-Kamra.

Minn meta ġew ippubblikati l-konklużjonijiet tal-inkjesta sal-lum ftit li xejn smajna x'seħħ bħala follow-up eżekuttiv u amministrattiv ta' dik il-liġi.

Bħala Oppożizzjoni, f'konferenza tal-aħbarijiet konna tlabna li jkollna dibattitu f'din il-Kamra fuq dik l-inkjesta.

Ir-rapport tal-inkjesta kien fih ħafna xogħol u nemmen li din il-Kamra m'għamiltx ġustizzja ma' dak ir-rapport!

Ir-rapport kien fih diversi aspetti imma b'maturità politika konna qbilna li jiġu ppubblikati biss il-konklużjonijiet tiegħu.

Bħala Oppożizzjoni, inħossu li ġaladarba l-konklużjonijiet ġew ippubblikati, il-Gvern kellu jagħti widen għall-Oppożizzjoni u minn rajh iressaq dibattitu mingħajr vot f'din il-Kamra fuq dawn il-konklużjonijiet tar-rapport.

Hawn qed nitkellmu dwar il-ħajja ta' persuni vulnerabbli u l-futur ta' tfal li ġejjin minn backgrounds vulnerabbli.

L-inqas ħaġa li setgħet tagħmel din il-Kamra kienet li tiddiskuti dak ir-rapport.

Bħala Oppożizzjoni ma kellna l-ebda interess li noqogħdu nippuntaw subgħajna fuq ir-rapport imma kellna l-interess naraw kif ċerti materji jistgħu jiġu rranġati u mtejba.

Għalhekk nappella lill-Gvern biex meta jsiru dawn it-tip ta' inkjesti, inġibuhom quddiem din il-Kamra għad-diskussjoni, biex naraw kif l-affarijiet waslu s'hemm, x'ġara u x'sar mil-lat Eżekuttiv biex dak li sar, jitranġa u ma jerġax jirrepeti ruħu!

Sur President, hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u nsellem lill-persuni involuti fil-fostering, fosthom lill-ġenituri u lill-carers li jidħlu għal din ir-responsabilità.

Sfortunatament dawn il-persuni mhumiex apprezzati biżżejjed.

Fuq livell politiku, nitkellmu fuq elf ħaġa però sfortunatament ninsew ix-xogħol siewi u imprezzabbli li qed jagħmlu dawn il-foster carers li jidħlu għal responsabilità u piż fuq il-familja tagħhom.

Ħafna drabi din id-deċiżjoni ma tkunx waħda faċli għax dawn in-nies ikunu jridu jiffaċċjaw diffikultajiet enormi.

Però l-agħar ħaġa hija li jkun hawn min forsi jipprova jimplika li l-foster carers qed jagħmlu dan għal xi forma ta' ħlas jew remunerazzjoni finanzjarja.

Jien tkellimt ma' foster parents li ħafna minnhom nafhom u dejjem jibqgħu jimpressjonawni għall-qalb kbira li għandhom meta jidħlu għal din ir-responsabilità.

Jien inqis li min jadotta t-tfal ikun qed jagħmel ġest uman imprezzabbli però min isir foster parent ikun qed jagħmel ġest ikbar, għaliex ħafna drabi, dawn il-persuni jkunu jafu li fl-aħħar ta' dak il-proċess, it-tfal mhux neċessarjament se jibqgħu fil-familja tagħhom.

Għalhekk nemmen li għandna napprezzaw ix-xogħol li jagħmlu dawn in-nies u fl-ebda istanza m'għandna b'xi mod nipprovaw nekwiparaw il-kontribut li jagħmlu biex jieħdu xi forma ta' benefiċċju.

Sur President, issa nixtieq nerġa' nissolleva punt li qajjimtu kemm-il darba f'din il-Kamra, anke permezz ta' diversi mistoqsijiet lill-Ministru Falzon, fuq l-inkjesta marbuta mat-tifla Niġerjana Victoria, li bħal-lum sena, kienet tilfet ħajjitha.

Konna ġejna informati li l-inkjesta tal-Imħallef Sciberras tlestiet però ma ġietx ippubblikata għax jidher li l-inkjesta maġisterjali għadha għaddejja.

Għaddiet sena minn meta tifla ta' seba' snin mietet f'istituzzjoni u sal-lum, fuq livell politiku, għadna ma kellniex il-lok li niddiskutu x'ġara f'dan il-każ, jekk dak li ġara kienx evitabbli u jekk itteħdux il-miżuri kollha biex dak li ġara jkun evitat.

Kien x'kien il-background ta' din il-familja, inħoss li ġaladarba saret l-inkjesta, għandna nagħmlu dan id-dibattitu, jekk xejn, b'rispett lejn il-ħajja li ntilfet.

Sur President, meta ngħidu li aħna pro-life ma nistgħux nieqfu biss fuq il-pożizzjoni li lkoll naqblu li ma jiddaħħalx l-abort f'pajjiżna.

Meta tifla ta' seba' snin titlef ħajjitha f'istituzzjoni għandu jkollna l-kuraġġ, id-determinazzjoni u r-responsabilità li niflu sew dak li jkun ġara u naraw li jkunu ttieħdu l-miżuri kollha neċessarji biex qatt ma jerġa' jkollna traġedja jew ċirkostanza bħal oħra dik.

Infakkar li issa għaddiet sena minn mindu din it-tifla Niġerjana, sfortunatament, kienet mietet.

Hawn nixtieq nitkellem ukoll fuq il-politika dwar tfal ta' immigranti f'pajjiżna.

Jien insegwi mill-qrib, anke b'mod personali, dan il-qasam u nista' nara kemm hija diffiċli l-ħajja ta' dawn it-tfal fis-sistema lokali tagħna.

Nista' ngħid li fir-rigward tal-politika ta' integrazzjoni ta' dawn it-tfal, għadna lura u rridu naħdmu ħafna aktar.

Aktar milli nitkellmu dwar dan il-qasam, hemm bżonn li ngħaddu għall-prattika bi sforz addizzjonali biex indaħħlu din il-politika li tirrigwarda lil dawn it-tfal ta' immigranti.

Bħala Oppożizzjoni nemmnu li rridu nagħtu ħarsa dettaljata lejn l-aspetti kollha tal-politika dwar it-tfal.

Nemmen li qegħdin fi żmien fejn għandna ħafna sfidi quddiemna.

Waħda mill-isfidi l-kbar li tkellimna ħafna dwarha bħala Oppożizzjoni, hija l-problema tal-bullying u kif it-tfal tagħna huma esposti għal materji u aspetti differenti, fid-dinja fiżika u virtwali li qed ngħixu fiha llum.

Dan il-bullying qed iwassal għal diversi problemi oħrajn meta dawn it-tfal jibdew jikbru.

Meta nkun qed nitkellem maż-żgħażagħ li jkunu għaddejjin minn problema ta' droga, nista' ngħid li statistikament, disgħa minn għaxra jgħidulek li resqu lejn id-droga minħabba l-fenomenu tal-bullying.

Ħafna drabi dawn iż-żgħażagħ ikunu jridu joħolqu faċċata ġdida li jistgħu jtellgħuha biss billi jibdew jabbużaw mid-droga.

Għall-grazzja t'Alla, f'dan is-settur għandna qbil fuq livell politiku u dan jawgura tajjeb.

Forsi għandna metodi differenti ta' kif inħarsu lejn il-politika però m'għandix dubju li l-għan huwa wieħed komuni.

Għalhekk ladarba l-għan huwa wieħed komuni m'għandniex nibżgħu niffaċċjaw dawn ir-realtajiet għaliex jekk nibżgħu niffaċċjawhom aħna, immaġina kemm se jiffaċċjawhom il-persuni hemm barra!

Sur President, jien ma nemminx li l-politika tat-tfal għandha tkun politika fejn nillegalizzaw id-droga.

Jien tkellimt kemm-il darba dwar dan l-aspett u nibqa' nitkellem għaliex fil-fehma tiegħi, dan ikun żball fundamentali enormi.

Meta qed nagħmlu l-politika tat-tfal, irridu naraw pereżempju, kif se ninvestu aktar fl-isport sabiex inbegħduhom mhux biss mid-droga imma anke mill-vizzji eżistenti li huma legalizzati, bħall-alkoħol u t-titjip.

Nerġa' ngħid li ma naħsibx li l-politika tat-tfal għandha tinkludi legalizzazzjoni tad-droga.

Possibbli dan huwa l-futur li rridu nagħtu lit-tfal tagħna?

Fil-fehma tiegħi, nagħmlu hekk meta nkunu qtajna qalbna kompletament.

Il-politika tat-tfal trid tkun politika mibnija fuq it-tama u mhux politika fejn sempliċement naqtgħu qalbna jew nirraġunaw b'mod li kulħadd qed jieħu d-droga.

Ejja ma nħarsux lejn soluzzjoni fejn nibdew nagħmlu l-flus u ndaħħlu t-taxxa mill-abbuż tad-droga!

Nemmen li rridu nħarsu aktar lejn politika ta' kuraġġ u tama, fejn nirrikonoxxu l-problemi u niffaċċjawhom u mhux inbaxxu rasna għal min irid jikkapitalizza mill-ħsara u t-tbatija li ġġib magħha d-droga, speċjalment fil-familji milquta.

Meta jien nara żgħażagħ u tfal li lejn l-aħħar tal-adolexxenza tagħhom ikunu milqutin mill-problema tad-droga, li ħafna drabi twassal għall-użura u self fuq l-idejn, nara futur misruq!

Bħala politiċi għandna responsabilità u obbligu kbir li nitkellmu aktar fuq dawn l-affarijiet, fejn inwarrbu dak li jifridna u nargumentaw fuqu, biex niffokaw fuq dawn il-materji li qed jifnu lis-soċjetà tagħna!

Naħlu ħafna ħin f'dawn l-istituzzjonijiet niddiskutu, niddibattu u nargumentaw fuq affarijiet frivoli, meta hawn din it-tbatija kbira, bir-riżultat li hawn min irid jikkapitalizza minn fuq il-miżerja ta' ħaddieħor!

Għalhekk nappella biex nużaw l-istituzzjonijiet u l-kumitati parlamentari ħalli niddiskutuhom dawn l-aspetti.

Hawnhekk nixtieq nesprimi l-apprezzament tal-Oppożizzjoni lejn is-Sedja u lejn il-Ministru għall-attività li kienet saret aktar kmieni fl-2018, fejn f'dan il-Parlament irnexxielna nġibu l-istakeholders kollha li jmissu mal-problema tad-droga.

Fil-fehma tiegħi, dakinhar, urejna fejn iħabbat il-polz tal-istakeholders u tas-soċjetà fuq din il-materja.

Jekk kien hemm messaġġ wieħed komuni li ħareġ dakinhar kien li s-soċjetà ċivili, l-għaqdiet mhux governattivi u kull min jaħdem f'dan il-qasam, huwa kontra l-legalizzazzjoni tad-droga f'pajjiżna!

Sur President, biex nerġa' mmur lura għall-politika tat-tfal ngħid li jien nemmen li meta din niddiskutuha, irridu nibdew niddiskutu wkoll id-drittijiet tat-tarbija fil-ġuf, li sfortunatament, huma taħt attakk madwar id-dinja kollha.

Għall-grazzja t'Alla, f'dan il-pajjiż, għadna unanimi fir-rieda li ma ndaħħlux l-abort f'pajjiżna però żgur li rridu nħarsu aktar lejn x'inhuma dawk ir-raġunijiet u l-kawżi li jistgħu jwasslu lill-mara biex tersaq lejn dan il-pass tant diffiċli.

Nemmen li għadna mhux qed nagħmlu biżżejjed biex nagħtu l-appoġġ lin-nisa li jkollhom tqala mhux mixtieqa.

Nemmen li għalkemm qegħdin fl-2019, is-soċjetà għadha tħares lejn dawn in-nisa b'ċertu preġudizzju.

Nemmen li għandna ndaħħlu aktar servizzi ta' appoġġ lil dawn l-ommijiet prospettivi, biex inkunu nistgħu ngħinuhom fit-traġitt li jkollhom quddiemhom.

Żgur li bil-preġudizzju ma tasal imkien!

Żgur li billi sempliċement tgħid lil dawn in-nisa li l-pajjiż ma jaqbilx mal-abort, xorta se jkunu f'diffikultajiet kbar.

Għalhekk nemmen li fi żmien fejn kontinwament niftaħru li l-ekonomija hija daqshekk b'saħħitha u li l-ġid ħiereġ minn kull fejn iddawwar wiċċek, dan il-pajjiż għandu jagħmel sforz akbar biex jagħti aktar appoġġ lin-nisa li jkunu għaddejjin minn dawn id-diffikultajiet.

Ma' dawn il-ħsebijiet nixtieq norbot it-tielet settur tant importanti li huwa dak tal-volontarjat.

F'dan il-qasam, ta' min jirrikonoxxi numru ta' ftehimiet li għamel il-Gvern ma' għaqdiet volontarji però hemm ħafna aktar x'nistgħu nagħmlu biex nindirizzaw l-isfidi li għandna fis-soċjetà.

Għadni kif semmejt il-problemi li jiffaċċjaw nisa li jkollhom tqala mhux mixtieqa u organizzazzjoni partikolari li tgħin lil dawn il-persuni.

Però nistgħu nagħmlu ħafna aktar biex ngħinu lil dawk l-organizzazzjonijiet li jgħinu b'mod partikolari lill-familji bit-tfal li jkunu ġejjin minn backgrounds soċjali b'ċerti problemi.

Nistgħu nappellaw biex ikun hawn aktar twaqqif ta' organizzazzjonijiet li jaħdmu f'dan il-qasam.

Hawnhekk nixtieq nappella lill-Ministru biex jinkoraġġixxi lill-Kabinett jerġa' jressaq l-Abbozz ta' Liġi marbut mal-intrapriża soċjali f'dan il-Parlament.

Għandna bżonn kbir li nsaħħu t-tielet settur tal-volontarjat!

Għandna bżonn kbir li nagħtu vejjikolu lil ħafna żgħażagħ li joħorġu mill-Università u li l-profitt jew il-flus mhumiex il-motivazzjoni tagħhom!

Jien niltaqa' ma' ħafna żgħażagħ li fortunatament, meta jlestu mill-istudji fl-Università, uħud minnhom anke fil-livell postgraduate, l-għan tagħhom ma jkunx li jidħlu f'organizzazzjoni biex sempliċement jagħmlu ħafna flus però dawn ikollhom ix-xewqa li jagħmlu xi ħaġa għal kawża ġusta.

Ovvjament dawn ikollhom paga tajba għax l-organizzazzjoni tkun qed taħdem fuq binarju kummerċjali però l-profitt li tagħmel dik l-organizzazzjoni jerġa' jiġi investit fil-funzjoni nobbli li tkun qed twettaq l-istess organizzazzjoni.

L-intrapriża soċjali hija xi ħaġa sabiħa immens!

Sfortunatament, fl-2019, f'dan il-pajjiż lanqas biss għad għandna qafas leġiżlattiv biex jirregola l-intrapriża soċjali.

Għalhekk nappella lill-Ministru biex iressaq dan l-abbozz ta' liġi għad-diskussjoni.

Fl-aħħar leġiżlatura l-Ministru responsabbli mill-ekonomija kien ressaq Abbozz ta' Liġi bażiku, li kien a starting point, però mbagħad ma kienx laħaq ġie diskuss għax kien ġie xolt il-Parlament.

Nemmen li l-paradigm shift li jista' jsir f'dan il-pajjiż fil-qasam soċjali huwa purament billi nersqu aktar lejn l-intrapiża soċjali.

Jekk se nibqgħu sempliċement nistennew li kollox isir mill-Gvern, indubjament, mhux se nkunu nistgħu nwasslu biżżejjed servizzi fil-grass roots tas-soċjetà, fejn hemm il-problemi u nkunu qed intellfu opportunità lil dawn iż-żgħażagħ li jkollhom din il-viżjoni li dak li tgħallmu jrenduh f'ambitu kummerċjali, fejn il-profitt jerġa' jintefa' fil-grassroots tas-soċjetà.

F'dinja li saret tant materjalistika, fejn kollox hu disposable u jista' jintrema' bla valur ta' xejn, hija xi ħaġa sabiħa ħafna li jkollok din it-tip ta' attività ekonomika ġdida.

Għalhekk nappella lill-Ministru Falzon biex jimbotta din l-inizjattiva għax hemm bżonn li l-ekonomija u l-ġid tal-pajjiż jibdew jitkejlu b'mod differenti.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia kemm-il darba tkellem dwar dan il-konċett.

Nemmen li anke hawn, għandna bżonn nagħmlu sforz kollettiv biex nibdew inħarsu lejn metodi ġodda ta' kif jitkejjel il-ġid f'pajjiżna, ta' kif inħarsu lejn il-benchmarks ta' kif ngħixu, ta' kif naġixxu bħala soċjetà u ta' kif is-soċjetà tista' tgħaqqad lilha innifisha billi tgħin lil min jaqa' lura.

Bħalissa kif jaf kulħadd għadu kif beda d-Davos World Economic Forum 2019, li jekk niftakar tajjeb, qed jiltaqa' għall-ħames jew għas-sitt sena konsekuttiva.

Dan huwa moviment qawwi biex id-dinja kollha tibda tadotta metodi differenti ta' kif tkejjel il-ġid.

Il-ġid ma tkejlux sempliċement bil-GDP jew bil-persentaġġi.

Il-persentaġġi dejjem jagħtuk the law of averages.

Jekk għandek bniedem li jaqla' €2 miljun u huwa inkluż fl-equation ma' 100 persuna oħra li jaqilgħu €7,000 bejniethom, il-medja se tkun mijiet ta' eluf.

Il-law of averages ma tapplikax fis-soċjetà li ngħixu fiha llum!

Forsi kienet tapplika qabel imma m'għadhiex tapplika llum.

Nemmen li għandna nibdew inkejlu l-ġid tal-pajjiż mhux sempliċement bil-GDP u ċ-ċifri imma bil-mod ta' kif qed jgħix il-poplu tagħna.

Aktar minn hekk, irridu ndaħħlu fl-equation lil dawk li huma huwa l-aktar vulnerabbli, għaliex kif dejjem sħaqt, min huwa b'saħħtu għandu l-flus u l-aċċess għall-assi u proprjetà, kapaċi jfendi għal rasu, però min m'għandux dawn ir-riżorsi, dejjem se jibqa' jkollu bżonn l-għajnuna tal-Istat.

Sur President, nagħlaq billi nappella lill-Gvern u lill-Ministru Falzon biex nesploraw dawn l-oqsma ġodda, biex ma nkunux sempliċement caretakers ta' pajjiżna.

Aħna niġu eletti f'din il-Kamra u wara ftit żmien, nispiċċaw u jiġu eletti oħrajn flokna.

Għalhekk nixtieq li flimkien inħallu legat li biddilna l-mod ta' kif inħarsu lejn il-qasam soċjali f'pajjiżna.

Sur President, nerġa' nirringrazzja lilek u lill-Ministru Falzon għax-xogħol li qed jagħmel f'dan il-qasam.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, inħossni obbligat li nibda billi nirringrazzja lill-Onor.

Claudio Grech li mill-Oppożizzjoni qed jagħti kontribut enormi lejn dan is-settur.

Il-valuri tal-Onor.

Grech jispikkaw fuq affarijiet oħrajn.

Bl-istess mod irrid nirrikonoxxi l-ħidma li qed issir mill-Ministru Falzon b'tant kuxjenza fil-qasam soċjali.

Ovvjament ma nistgħux ngħidu li wasalna għax għad fadlilna ħafna aktar x'nagħmlu però l-fatt li hemm ir-rieda tajba u r-rispett miż-żewġ naħat jawgura tajjeb għal dan il-qasam tant importanti f'pajjiżna.

L-Onor.

Grech semma l-mod differenti li qed juża l-Ministru Falzon biex jikkomunika mal-Oppożizzjoni.

Jien immur pass oltre u nirrikonoxxi wkoll il-fatt li l-Ministru avviċina anke lili għall-fatt li kont ħdimt fuq iċ-Child Protection Act matul l-aħħar erba' snin.

Minkejja li m'għadnix responsabbli minn dan il-qasam, il-Ministru ħass li għandu jitkellem miegħi wkoll wara li għamel kuntatt mal-Onor.

Sur President, irrid ngħid li bħala Oppożizzjoni, għal numru ta' snin, konna kritiċi lejn l-Amministrazzjoni preċedenti, għaliex ħalliet erba' snin biex ressqet abbozz ta' liġi daqstant importanti li kien jittratta l-ħarsien tat-tfal.

Ngħid ukoll li dakinhar, bħala Oppożizzjoni, konna ressaqna 23 emenda li prattikament, l-ebda waħda minnhom ma ġiet milqugħa mill-Amministrazzjoni preċedenti.

Però l-Ministru Falzon, b'responsabbiltà, reġa' talab li dawk l-istess emendi jiġu kkonsidrati.

Dawk kienu emendi li l-Oppożizzjoni ressqet f'din il-Kamra wara xhur ta' konsultazzjoni mal-istakeholders kollha involuti fil-qasam dwar il-ħarsien tat-tfal.

Jien qed nagħmel riferenza għall-fostering u l-adozzjonijiet, fost l-oħrajn.

Sur President, ippermettili biex f'isem l-Oppożizzjoni nagħti l-kondoljanzi lill-familja Rolè għall-mewt ta' missier John Rolè, li huwa meqjus bħala l-pijunier fil-ħidma fil-qasam tal-foster care f'pajjiżna.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna huwa pass fid-direzzjoni t-tajba u jekk Alla jrid, kif elenka l-Ministru u anke l-Onor.

Grech, fil-ġimgħat li ġejjin, se nkunu qegħdin nerġgħu nressqu fuq l-aġenda ta' din il-Kamra l-interess tat-tfal, kif inhu xieraq.

Kif qal l-Onor.

Grech, irridu naraw li l-interess tat-tfal jiġi dejjem l-ewwel u qabel kollox.

Sur President, irrid nagħmel aċċenn ukoll għar-rapport ta' inkjesta li saret mill-Imħallef Emeritu Michael Mallia li kelli l-okkażjoni nitkellem dwaru mal-Ministru Falzon.

Kif taf inti, Sur President, waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, għal darba, darbtejn, tlieta, jien tlabt biex il-Gvern isib seduta biex nittrattaw dan ir-rapport li tana ħafna x'nomogħdu.

Dan ir-rapport ġie ppreżentat f'din il-Kamra fit-8 ta' Frar 2018, wara insistenza min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Nirrikonoxxi wkoll il-fatt li l-Ministru Falzon għamel il-parti tiegħu biex dan id-dokument jiġi mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kif qal l-Onor.

Claudio Grech, nappella lil din il-Kamra għal diskussjoni dwar dan ir-rapport li dam ftit mhux ħażin biex jitlesta.

Dan ir-rapport jinkludi punti fejn jinġibdu l-widnejn ta' ċerti entitajiet għax l-interess tat-tfal mhux dejjem tpoġġa l-ewwel u qabel kollox.

Nittama li dan l-appell jintlaqa', mhux għall-Oppożizzjoni, imma għaliex irridu ngħaddu messaġġ li f'din il-Kamra qed nattwaw bis-serjetà dak li nemmnu fih.

Ejja naraw li npoġġu l-interess tat-tfal fuq quddiem ta' kull deċiżjoni li nieħdu.

Sur President, hawn irrid nagħmel kritika lill-Gvern li f'karigi daqstant delikati li jmissu mal-faxxa tal-aktar nies vulnerabbli f'pajjiżna, forsi mhux dejjem konna sensittivi biex nagħżlu l-aktar nies kompetenti li kellhom it-taħriġ u l-esperjenza f'dan il-qasam partikolari.

Mhux se noqgħod insemmi l-ismijiet f'din il-Kamra però kellna ċirkostanzi fejn il-Gvern ħalla l-aspett politiku jirbaħ fuq deċiżjonijiet li seta' ħa b'mod ieħor fl-interess tar-rispett veru u proprju li jixraq lil dan is-settur.

Fl-aħħar xhur erġajna rajna li kien hemm pożizzjonijiet li setgħu mtlew b'aktar għaqal, min-nies li għandhom l-esperjenza, il-vokazzjoni u l-amorproprju biex jaħdmu f'qasam daqstant vulnerabbli.

Dan huwa qasam li jmiss ma' persuni li ġejjin mill-faxxa l-aktar vulnerabbli.

Għalhekk meta qed nitkellmu fuq dawn il-persuni li jinkludu wkoll lit-tfal u lill-anzjani, irridu naraw li npoġġu nies kompetenti fil-postijiet fejn iridu jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Ejja nserrħu ras in-nies li din il-Kamra qed tilleġiżla liġijiet li jagħmlu ġieħ lilna u lill-ġenerazzjonijiet futuri.

Min-naħa tal-Oppożizzjoni, ix-shadow minister responsabbli spjega kif se nkunu qed nikkontribwixxu mhux biss lejn dan l-Abbozz ta' Liġi imma lejn kull abbozz ta' liġi li jittratta dan il-qasam.

Kif qal l-Onor.

Grech, kien hemm numru ta' emendi li tressqu mill-Oppożizzjoni f'abbozz ta' liġi riċenti.

Għalhekk ikun tajjeb li nirrikonoxxu li l-Oppożizzjoni mhijiex negattiva għax dan huwa kumment li jweġġagħni.

Ikun hawn min jikkritikana li stajna konna inqas kritiċi fuq ċerti suġġetti, però żgur li f'dan il-qasam tajna l-kontribut tagħna meta morna fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u ressaqna diversi emendi.

Hekk se nkomplu nagħmlu għaliex dan huwa d-dover tagħna.

Naħseb li anke l-Ministru qiegħed jirrikonoxxi dan is-sehem tal-Oppożizzjoni.

Irrid ngħid ukoll li s-sehem tal-Ministru Falzon qiegħed jiġi rikonoxxut mhux biss mill-Oppożizzjoni imma anke mill-istakeholders f'dan il-qasam Dan huwa suġġett għal qalbi u għalkemm m'għadnix shadow minister tiegħu, bqajt f'kuntatt man-nies li jaħdmu f'dan il-qasam tal-ħarsien tat-tfal.

Dan l-aħħar iltqajt ma' diversi stakeholders u nista' ngħid li n-nies hemm barra qed jirrikonoxxu li kien hemm bidla fl-approċċ lejn dawn in-nies vulnerabbli.

Illum, hemm aktar rispett.

L-Onor.

Grech għamel aċċenn ukoll għal kumment li kien weġġa' lil ħafna nies.

Madwar erba' snin ilu, f'intervista fuq il-midja, esponent ewlieni min-naħa tal-Gvern kien qal li l-foster carers qegħdin jagħmlu dan ix-xogħol f'pajjiżna sempliċement għaliex qed jaraw il-flus.

Dakinhar ħafna nies involuti f'dan il-qasam, inkluż l-Oppożizzjoni, konna tlabna biex dak il-kumment jiġi rtirat.

Aħna nirrikonoxxu dak li qegħdin jagħmlu l-foster carers f'pajjiżna.

Jien ngħid li aktar milli nużaw it-terminu foster carers nistgħu nużaw it-terminu foster parents għaliex dawn qegħdin jagħtu l-istess imħabba, ħin u impenn li kull ġenitur ieħor jagħti lill-familja tiegħu.

Għalhekk naħseb li huwa obbligu tagħna li nirrikonoxxu l-ħidma ta' dawn in-nies.

Hawnhekk irrid insemmi wkoll lis-social workers li jistħoqqilhom kull rispett għall-ħidma tagħhom f'dan il-qasam.

Bħala Oppożizzjoni nappellaw għal aktar rispett min-naħa tal-Gvern u tal-entitajiet tal-Gvern lejn dawn il-professjonisti.

Aħna rridu li s-social workers ikunu komdi fuq il-post tax-xogħol, fejn iħossuhom li qed jiġu rispettati, għaliex b'hekk biss jistgħu jagħtu l-aqwa fil-ħidma tagħhom, wara tant sagrifiċċju biex waslu s'hawn.

Ejja nirrikonoxxu li f'pajjiżna għandna nuqqas ta' social workers.

Għalhekk irridu naraw li bil-fatti nimpenjaw ruħna biex inkomplu nsostnu dan il-qasam.

Hawn irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li bħala Oppożizzjoni tlabna li niltaqgħu direttament mal-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali.

Aħna qegħdin ngħidu li l-qasam soċjali għandu jibda jingħata prijorità mill-kunsilli lokali biex nibdew nifhmu aħjar dak li jiġri mill-għatba 'l ġewwa fost dawk li huma l-aktar vulnerabbli fis-soċjetà tagħna.

Nemmnu li l-kunsilli lokali jistgħu jikkontribwixxu aktar fil-qasam soċjali.

Jekk irridu li verament nagħmlu qabża fil-ħidma tal-kunsilli lokali, irridu naraw li l-qasam soċjali jibda jingħata aktar prijorità.

Irrid nirrimarka wkoll li l-ġimgħa li għaddiet kelli laqgħa mal-Onor.

Silvio Parnis fejn ftehemna li meta nkunu qegħdin inressqu l-aħħar dokument relatat mar-riforma tal-kunsilli lokali, il-qasam soċjali jingħata prijorità assoluta.

B'hekk ma nkunux qed nistennew lill-Gvern biex jieħu l-azzjonijiet li jolqtu l-aktar lill-faxxa vulnerabbli imma l-kunsilli lokali jixprunaw ħidma li tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies.

Rigward il-qasam tal-anzjani nista' ngħid li llum għaddejt numru ta' mistoqsijiet relatati mal-istandards tas-servizzi li jingħataw l-anzjani f'pajjiżna.

Matul il-leġiżlatura li għaddiet domna niddiskutu dan il-qasam mhux ħażin u bħala Oppożizzjoni konna ressaqna numru ta' proposti dwar l-istandards fid-djar tal-anzjani, anke jekk il-Gvern ftit kien ta kashom.

Għall-Oppożizzjoni kien punt kardinali li l-istandards minimi nazzjonali għad-djar tal-anzjani jiġu applikati wkoll fir-Residenza San Vinċenz de Paul.

Fil-fatt għamilt numru ta' mistoqsijiet dwar dan lill-Ministru u nittama li fil-ġranet li ġejjin ikolli risposta.

Fil-leġiżlatura l-oħra ma konniex qbilna dwar numru ta' emendi mressqin mill-Oppożizzjoni imma nittama li l-Ministru juri rieda tajba, kif wera meta ġejna biex niddiskutu ċ-Child Protection Act u jisma' x'għandha xi tgħid l-Oppożizzjoni.

Aħna investejna ħafna ħin biex ħriġna b'numru ta' proposti, imma fil-leġiżlatura li għaddiet, l-għajta tagħna kienet bħal ħanqa fid-deżert.

Għalhekk huwa importanti li l-Gvern jinkludi wkoll il-kontribut tal-Oppożizzjoni ħalli jkollna l-aħjar liġi fejn jidħlu l-istandards tad-djar tal-anzjani.

Fl-aħħar mill-aħħar, dak li nilleġiżlaw dwaru llum se jitgawda minn ġenerazzjonijiet futuri.

Huwa tajjeb li naraw li l-istandards jiġu attwati fid-djar tal-anzjani kollha f'pajjiżna, però għall-Oppożizzjoni jibqa' punt kardinali li San Vinċenz de Paul jidħol f'dan il-qafas ukoll.

Nittama li l-Ministru jasal biex jifhem l-importanza ta' dak li qed nipproponu.

Sur President, biex nagħlaq, nerġa' nikkonferma li din in-naħa tal-Kamra se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi, kif għamlet prattikament f'kull abbozz ta' liġi relatat mal-qasam soċjali.

Bħala Oppożizzjoni rridu nagħtu l-kontibut tagħna.

F'dan id-dibattitu ssemmew diversi punti u għalhekk irrid nieħu din l-okkażjoni biex nagħmel appell ġenwin.

F'dan il-pajjiż għad għandna valuri li jiddistingwuna min-nazzjonijiet l-oħra.

Amministrazzjoni waħda wara l-oħra dejjem saħħet il-qasam soċjali.

Però kellna mumenti fejn il-valur tal-ħajja seta' ma ngħatax il-prijorità mixtieqa.

Għalhekk irrid nappella lill-Ministru Falzon, li nqisu bħala persuna li jħaddan il-valuri, biex matul din il-leġiżlatura ma nersqux lejn id-dħul tal-abort f'pajjiżna.

Hemm barra ħafna nies qed jitkellmu dwar dan imma l-Gvern għadu ma serraħx ras in-nies.

Nittama li din l-Amministrazzjoni ma tkunx qed tbexxaq il-bieb biex jidħol l-abort f'pajjiżna.

Nittama li dan ma jsirx matul it-terminu tal-Ministru Falzon.

Ejja niftakru li ta' qabilna dejjem raw li l-abort ma jidħolx f'pajjiżna.

Naħseb li m'għandniex għalfejn nistħu ngħidu li aħna favur il-ħajja bil-fatti, mill-bidu tal-konċepiment sat-tmiem naturali tagħha.

Minn din in-naħa tal-Kamra se nibqgħu nagħmlu dak li n-nies hemm barra jistennew minna, jiġifieri li nibqgħu niddefendu l-ħajja fuq l-art, fuq il-baħar u qabel it-twelid, kif inhu l-obbligu tagħna.

Ejja nibqgħu nindukraw il-valuri li sawru lilna bħala pajjiż u ma narawx li b'xi mod, jiġu kkalpestati.

Rigward is-Central Authority rrid ngħid – hawnhekk irrid insellem lil kull min b'xi mod imiss ma' dan il-qasam – li matul is-snin din l-Awtorità kellna nuqqas ta' riżorsi u għalhekk batiet biex ħadmet.

Huwa importanti li nilleġiżlaw però rridu naraw ukoll li din l-Awtorità jkollha l-għodda meħtieġa biex tkun tista' tiffunzjona, inkluż nies kompetenti, li verament ikunu denji għall-karigi rispettivi tagħhom.

Hemm bżonn li jkollna nies imħarrġa biex jagħtu l-kontribut tagħhom.

Sur President, jien nappella biex meta din il-liġi tidħol fis-seħħ, nerġgħu niftħu d-dibattitu b'rabta maċ-Child Protection Act.

Kif qal l-Onor.

Grech, l-Oppożizzjoni se tkun qed tikkontribwixxi, kif inhu l-obbligu tagħna.

Ninsab konvint li l-Ministru se jkun qed jagħti kas tal-kontribut ta' din in-naħa tal-Kamra.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fid-dawl tal-fatt li l-Oppożizzjoni jonqosha kelliem wieħed, nistgħu naġġornaw id-diskussjoni għal għada biex isir l-intervent minn dan il-kelliem u mbagħad isir l-għeluq mill-Ministru.

L-ISPEAKER: Kollox sew.

Onor. Robert Cutajar, tikkonferma li hawn dan l-arranġament?

ROBERT CUTAJAR: Iva nikkonferma imma jista' jkun li jkollna żewġ kelliema u mhux wieħed.

L-ISPEAKER: Hawn qbil dwar dan l-arranġament?

(Onor. Membri: Iva) Ladarba hawn dan il-ftehim, insejjaħ lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-6.52 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 22 ta' Jannar, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar Liġijiet tal-Pulizija – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta, Emenda Nru. 2 – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – it-Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sur President, nibda billi nirringrazzja lill-Ministru Michael Falzon għall-mod li qed jaħdem bih biex bħala tim wieħed naħdmu b'risq il-qasam soċjali.

Il-ħidma tagħna taffettwa lil diversi nies b'mod dirett, kemm fil-qasam tal-anzjanità attiva kif ukoll fil-qasam tad-diżabilità.

Qed jirnexxilna niksbu riżultati tajbin għax qed naħdmu b'mod seren u b'konvinzjoni.

Meta titkellem man-nies dawn jgħidulek grazzi għal dan ix-xogħol li qegħdin nagħmlu u hemm tibda tirrikonoxxi r-riżultati miksuba.

Il-ħidma tagħna hija bbażata fuq manifest elettorali li l-poplu approva b'maġġoranza ta' aktar minn 40,000 ruħ fl-aħħar elezzjoni.

Għalhekk, b'kuxjenza, qed nipprovaw nagħmlu ħilitna kollha biex immexxu lill-poplu tagħna 'l quddiem.

Waħda mill-aktar affarijiet li kienet tinkwetana kienet li kellna persentaġġ kbir ta' anzjani li kienu qegħdin jgħixu fil-faqar.

Sitt snin ilu, meta tlajna fil-gvern, sibna sitwazzjoni fejn Gvern Nazzjonalista ma kienx jaċċetta li numru kbir ta' anzjani kienu jgħixu fil-faqar anzi kien jgħidilna li din kienet perċezzjoni.

Ara kif tista' ssolvi l-problema jekk lanqas biss tirrikonoxxiha!

Però bħala Gvern mill-ewwel rajna li kien hemm din il-problema ta' nies li kellhom dħul limitat u għalhekk bdejna nindirizzawha.

Jekk in-nies ma jkollhomx flus fil-but dawn se jkunu neqsin minn ħafna affarijiet bażiċi u l-istandard of living tagħhom ikun baxx.

Il-kwalità tal-ħajja ma tkunx adegwata jekk in-nies ma jkollhomx dħul biżżejjed.

Għalhekk, bħala Gvern, bdejna naħdmu fuq il-famuża road map li l-Prim Ministru dejjem tkellem fuqha.

L-Oppożizzjoni kienet tiddubita minn din ir-road map imma llum qed jaraw kif b'pass wara l-ieħor dan il-pjan beda jitwettaq.

L-affarijiet trid taħdem għalihom għax ma jaqgħux mis-sema!

F'dinja globalizzata fejn il-kompetizzjoni hija, ħafna drabi, kontinwa u diretta bejn il-pajjiżi kollha, mhijiex b'kumbinazzjoni li pajjiżna beda jikseb suċċess.

Bis-saħħa tal-Prim Ministru u tat-tim fil-Kabinett, bdejna nibnu ekonomija b'saħħitha.

Dan għaliex, kif jgħid il-Malti: Bla flus la tgħannaq u lanqas tbus!

Gvern ma jistax jagħmel riformi biex itejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies jekk ma jaħdimx biex ikun hawn ekonomiija b'saħħitha.

Illum dan il-Gvern Laburista qed iqassam il-ġid li rnexxielna niġġeneraw fil-pajjiż.

Sur President, meta tlajna fil-gvern sibna sitwazzjoni li ma kienet feliċi xejn.

Niftakar li kont immur għand in-nies, bħalma kien jagħmel il-Prim Ministru u ħafna minn sħabi, u fix-xitwa kont insibhom kesħin silġ, bi gwardarobba ħwejjeġ fuqhom, għaliex ma kenux jaffordjaw li jixegħlu l-heater, anke fi ġranet ta' kesħa kbira.

Meta konna nitkellmu dwar dan il-faqar Gvern Nazzjonalista kien jgħidilna li l-faqar kien perċezzjoni.

Però bħala Gvern aħna rajna li meta bniedem ma jaffordjax jixgħel il-heater fix-xitwa meta t-temperatura ġieli tinżel għal madwar 7 gradi Celcius huwa tip ta' faqar.

Illum inħarsu lura u nirringrazzjaw lil Alla u lill-Prim Ministru li għar-raba' sena konsekuttiva, lill-anzjani tajniehom żieda fil-pensjonijiet.

L-aktar ħaġa faċli għalina l-politikanti hija li noqogħdu nparlaw għax kif nafu l-paroli huwa b'xejn u kulħadd jista' jgħid ħafna affarijiet sbieħ.

Il-ħaġa diffiċli hi li twettaq dak li twiegħed biex in-nies ikollhom il-flus fil-but.

Illum, b'ġustizzja soċjali, qed inqassmu l-flus iġġenerati minn ekonomija b'saħħitha biex ngħinu lil dawk l-aktar li għandhom bżonn.

Bla dubju ta' xejn, aħna rajna li l-aktar nies li għandhom bżonn l-għajnuna huma l-pensjonanti tagħna u għalhekk tajniehom erba' żidiet fil-pensjoni tagħhom u se nkomplu nagħmlu dan, għaliex nafu li ħafna drabi, il-pensjoni hija l-uniku dħul tagħhom.

Inutli noqogħdu nagħmlu ħafna diskorsi sbieħ u nawgurawlhom ħafna affarijiet jekk imbagħad ma nsostnuhomx finanzjarjament.

Irrid infakkar li Gvern Nazzjonalista kien iffriża l-pensjonijiet għal 25 sena sħaħ.

Irrid infakkar li Gvern Nazzjonalista, bil-moħbi, kien ta żieda lil kull wieħed u waħda minnhom ta' €500 fil-ġimgħa meta lill-pensjonanti tagħna kienu tahom madwar €1 biss żieda għall-għoli tal-ħajja.

Bħala Gvern, aħna morna oltre minn hekk.

Illum, statistikament, qegħdin naraw li ħafna mill-anzjani tagħna m'għadhomx fir-riskju tal-faqar għaliex tajniehom żieda għal erba' snin konsekuttivi u għamilna affarijiet oħrajn li kellhom impatt pożittiv fuqhom.

Fost id-deċiżjonijiet li ħadna, l-Onor Deo Debattista u l-Ministru Helena Dalli qablu u ħadmu b'mod konsistenti biex iraħħsu l-prezzijiet tal-mediċini.

Meta traħħas il-pilloli lil dik il-parti mill-popolazzjoni li l-aktar li tużahom, din se jkollha aktar flus fil-but.

Jien tkellimt kemm-il darba dwar din il-problema f'din il-Kamra.

Id-Deputat Prim Ministru sab sitwazzjoni fejn ġieli kellna 140 tip ta' pilloli out of stock li wħud minnhom kienu jdumu out of stock għal xi għaxar xhur!

Ommi, l-ewwel waħda, bħal missieri u l-kunjata, kienu jmorru għand il-professur jew għand it-tabib u jgħidulu bil-problema.

Pereżempju ommi tieħu l-pilloli tal-pressjoni u jekk ma teħodhomx, titlgħalha l-pressjoni bir-riskju li tagħtiha stroke.

Bħal ommi kien hemm ħafna anzjani li kellhom din il-problema.

Għalhekk, meta Gvern Laburista solva din il-problema, għen b'mod indirett lil dawn l-anzjani.

Bil-miżuri li ħa d-Deputat Prim Ministru, il-problema tal-pilloli out of stock spiċċat.

Illum il-ġurnata allaħares ikun hemm pillola waħda out of stock għax iġibuha front page fil-gazzetti!

Sur President, l-effett tal-pilloli out of stock kien li jigdem biċċa diretta mill-pensjoni tal-anzjani.

Bħal ommi, kien hawn ħafna anzjani oħrajn li kellhom jixtru minn buthom il-pilloli li kienu jkunu out of stock u li suppost kien jipprovdilhom il-Gvern.

Illum sirna nafu x'kienet ir-raġuni tal-pilloli out of stock.

Gvern Nazzjonalista kellu balla dejn ma' min kien jimporta l-pilloli.

Mela hawn xi aġent li jkollok tagħtih il-miljuni u jibqa' jissellef mill-bank bl-imgħaxijiet biex il-Gvern ikollu l-pilloli xi jqassam?

Din kienet l-istorja kollha!

Imbagħad dan il-Gvern ħallas id-dejn mal-aġenti u ma kellniex aktar problemi.

Din kienet waħda mill-aktar affarijiet importanti li għamilna matul din il-leġiżlatura bl-għaqal tal-Prim Ministru li rnexxielu jikseb surplus u jdawwar l-ekonomija bla preċedent.

Niftakru Gvern Nazzjonalista jgħidilna li fl-Ewropa kollha hemm il-maltemp u allura ma nistgħux nippretendu li f'pajjiżna ma jkunx hawn maltemp.

Kienu jsemmulna ċifri ta' żgħażagħ bla xogħol fi Spanja, fl-Italja u fil-Ġermanja u kienu jgħidulna biex ma nippretendux li aħna se mmorru tajjeb.

Illum, bil-għaqal u l-ħidma tal-Prim Ministru, irnexxielna ndawru r-rotta kompletament.

Illum l-anzjani għandhom aktar flus fil-but għaliex meta jkun imisshom jieħdu l-pilloli, imorru bil-karti fl-ispiżerija u jingħataw il-pilloli li għandhom bżonn.

Dan il-Gvern daħħal miżuri oħrajn biex l-anzjani jkollhom aktar flus fil-but.

Fost l-oħrajn, insemmi l-iskemi li permezz tagħhom, l-anzjani jistgħu jinvestu u jieħdu imgħaxijiet akbar milli jekk jinvestu f'bank.

Permezz tal-Ministru għall-Finanzi, ħriġna dawn l-iskemi li qegħdin jgħinu biex iħallu aktar flus fil-but ta' dawk li jinvestu fihom.

Din hija għajnuna addizzjonali oħra.

Barra minn hekk, ħadna deċiżjoni li sa dħul ta' €13,000, ħadd ma jħallas taxxa.

Jekk m'iniex sejjer żball, qabel, ma kienx hemm ħlas ta' taxxa għal min kellu dħul ta' ftit aktar minn €10,000.

Dan il-Gvern għolla s-ceiling u allura anke hawn, l-anzjani qed jibqgħalhom aktar flus fil-bwiet tagħhom.

Insemmi wkoll it-traħħis fil-prezzijiet taċ-ċilindri tal-gass u l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u b'hekk tfajna €80 miljun fil-bwiet tal-poplu għal sena wara l-oħra, li qabel kienu jinġabru mill-Gvern.

Dan kollu għen biex titjieb il-kwalità tal-anzjani tagħna.

L-aħħar statistika li ħarġet mhijiex snapshot ta' x'inhu jiġri fis-soċjetà tagħna llum għaliex hija statistika ta' madwar sena u nofs ilu, però qed turi li din il-politika tal-Gvern qed tħalli l-frott tagħha.

Aħna rridu li l-anzjani tagħna jgawdu kwalità għolja tal-ħajja ma' uliedhom u man-neputijiet tagħhom mingħajr sagrifiċċji żejda.

Bħala Gvern ħadna d-deċiżjoni li nneħħu l-qasam tal-anzjani minn mal-qasam tas-saħħa u ninkluduh mal-Ministeru għall-Familja għaliex ma ridniex li meta l-poplu jitkellem fuq l-anzjani, jaħseb biss f'dawk il-problemi mediċi li wieħed jista' jkollu meta jilħaq ċerta età.

Aħna ridna li l-poplu jaħseb fuq anzjani attivi li jipparteċipaw fil-kunsilli lokali, fil-każini tal-banda, fil-każini tal-futbol, fil-każini tal-politika u fis-soċjetà Maltija b'mod ġenerali.

Aħna ridna li ċ-ċentru ta' ħajjet l-anzjani jkun iffokat fuq il-ħidma tagħhom fil-qasam kulturali, edukattiv u soċjali.

Il-poplu jiftakar li meta l-qasam tas-saħħa kellu taħtu l-qasam tal-anzjani u Gvern Nazzjonalista kien qed jibni l-Isptar Mater Dei, il-qasam tal-anzjani spiċċa kważi bla baġit.

Niftakru li l-ewwel l-Isptar Mater Dei kellu jinbena bi €80 miljun u mbagħad Gvern Nazzjonalista tilef ir-rotta u spiċċa nefaq kważi €500 miljun, bir-riżultat li bħal vacuum cleaner, inġibed il-baġit kollu li kien hemm għall-anzjani u l-kura primarja.

Dan wassal biex ma sar l-ebda investiment fir-Residenza San Vinċenz de Paul u fil-kura primarja.

Għall-kuntrarju, dan il-Gvern qed jinvesti miljuni kbar f'dawn l-oqsma.

Hawn bi pjaċir insemmi li s-sena li għaddiet ftaħna l-ewwel parti tal-proġett fl-aktar parti antika tar-Residenza San Vinċenz de Paul, l-RB1 u l-RB2, b'investiment ta' kważi €7 miljun.

Ftit tal-ġranet ilu inawgurajna l-bidu tal-proċess għat-tieni parti ta' blokka RB2 fejn se ninvestu kważi €9 miljun oħra.

Apparti minn dan, ftaħna 14-il sala b'investiment ta' €1 miljun kull waħda.

Għamilna Dipartiment tal-Fiżjoterapija ġdid, diversi swali ġodda u kċina ġdida b'investiment ta' €4 miljun.

L-għan hu li nkomplu ntejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies li jiġu bżonn dawn is-servizzi.

Is-sena li għaddiet rajna x'inhi s-sitwazzjoni u sibna li l-anzjani tagħna rriduhom jgħixu fil-komunità bl-akbar dinjità, biex ikomplu jgawdu kwalità ta' ħajja aħjar.

Nemmnu li meta l-anzjani jitolbuna dawn is-servizzi jrid jibqa' jkollhom kwalità għolja ta' ħajja, fejn jgħixu b'dinjità u jibqgħu jgawdu dak kollu li kellhom meta kienu jgħixu fl-irħula u fl-ibliet tagħna.

Sur President, biex nikkonkludi rrid infakkar li ħames snin ilu l-Membri tal-Oppożizzjoni li dakinhar kienu fil-gvern kienu jiftaħru li Gvern Nazzjonalista kien għamel l-akbar baġit għall-anzjani ta' €50 miljun.

Illum il-ġurnata, wara li qtajna d-dejn li għamlu għal tliet leġiżlaturi wara xulxin, irnexxielna niksbu surplus mingħajr ma żidna t-taxxi.

Illum għandna baġit ta' €145 miljun iddedikat għall-anzjani tagħna fejn inbierku kull ewro li qed nivvotaw għal dan il-qasam.

B'dawn il-flus qed inħallsu l-kontijiet ta' meta nixtru s-sodod mill-privat, biex inżommu d-djar tal-anzjani tagħna u biex nagħtu servizzi fil-komunità.

Dan minbarra ż-żieda fil-pensjonijiet, il-pilloli li m'għadhomx out of stock u tant servizzi oħra.

Dan kollu huwa frott ħidma ta' Gvern magħqud ponn wieħed, b'eżekuttiv u grupp parlamentari b'saħħtu, taħt it-tmexxija tal-Prim Ministru Joseph Muscat.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SILVIO GRIXTI: Sur President, f'dan l-Aġġornament beħsiebni nitkellem dwar diversi punti, inkluż diversi nuqqasijiet u problemi li jolqtu kemm lill-kostitwenti tiegħi tat-Tielet Distrett Elettorali kif ukoll lill-Maltin u l-Għawdxin b'mod ġenerali.

Nixtieq nibda nitkellem ftit dwar il-qasam tas-saħħa li jien ġej minnu.

Nibda biex insemmi n-nuqqas ta' użu massimu tal-bereġ tal-Gvern.

Huwa evidenti li l-bereġ tal-Gvern imferrxin madwar il-pajjiż kollu mhumiex qegħdin jintużaw bl-aktar mod effikaċi u effiċjenti.

Jiddispjaċini ngħid li f'ħafna każijiet il-bereġ tal-Gvern jagħlqu fl-10.30 a.m. jew l-iżjed f'12.00 p.m. meta jiftħu.

Fil-fehma tiegħi, din hija ħasra għax dawn huma riżorsi li jistgħu jintużaw b'aktar effiċjenza għall-ġid tal-marid.

Nemmen li għandu jitkompla l-progamm ta' tisbiħ u ameljorament tal-bereġ kollha madwar Malta u Għawdex li l-Gvern diġà beda u barra minn hekk dawn għandhom jibdew jintużaw aktar għall-ġid tal-poplu tagħna.

Hija ħasra li, pereżempju l-berġa taż-Żejtun, li hu raħal twelidi, kważi kuljum tagħlaq fl-10.30 a.m., ħlief darba fil-ġimgħa, nhar ta' Tnejn, meta ddum miftuħa sas-12.45 p.m. Nemmen li wara li l-Gvern ilesti l-programm ta' immodernizzar u ameljorament ta' dawn il-bereġ u wara li jsir ir-reklutaġġ ta' professjonisti mħarrġa, nistgħu nibdew nutilizzawhom b'mod aktar effikaċi.

Pereżempju nistgħu nużaw dawn il-bereġ biex nibdew naqdu liċ-ċittadini billi naraw li jinżammu fihom – ovvjament darba jew darbtejn fil-ġimgħa, skont ir-riżorsi disponibbli u skont roster maqbul ma' kull min hu involut - kliniċi tad-dijabete, tal-podjatrija u tal-fiżjoterapija.

B'hekk, minbarra li nkunu qegħdin naqdu aħjar lill-pazjenti tagħna, inkunu qed niffrankaw liċ-ċittadini tagħna l-iskariġġ tal-ivvjaġġar lejn ċentri tas-saħħa jew sptarijiet oħra 'l barra mil-lokalità tagħhom biex jieħdu s-servizz li jkollhom bżonn.

Dan jista' jgħin biex indirettament innaqqsu l-problema tal-konġestjoni tat-traffiku fit-toroq tagħna.

Ladarba qed nitkellem dwar il-qasam tas-saħħa nixtieq nagħmel suġġeriment żgħir lill-Ministru Chris Fearne rigward kif jistgħu jiġu megħjuna persuni u familji li jkollhom jixtru ċertu ammont ta' mediċini kull xahar.

Hawn qed nirreferi għall-mediċini li ma jiġux ipprovduti b'xejn mill-Gvern taħt ix-Schedule V. Din hija proposta sempliċi fejn tiddaħħal sistema biex kull pazjent ikollu means test u jiġi pprovdut b'forma ta' smart card li tkun tista' tiġi utilizzata biss sabiex, kif għedt, jinxtraw dawk il-mediċini li ma jiġux ipprovduti mingħajr ħlas mill-Istat taħt ix-Schedule V. Din l-ismart card għandha tkun ittoppjata mill-Gvern kull xahar sa ċertu massimu ta' ammont ta' Ewro, fejn il-pazjent ikun jista' jixtri biha matul ix-xahar.

Dawk il-ġenituri li jkollhom it-tfal żgħar li jiddependu minnhom għandu jkollhom ċertu ammont ta' top-up fuq din l-ismart card.

Sur President, huwa veru li kull xahar il-Gvern jagħti ammont sostanzjali ta' mediċini b'xejn u huwa veru wkoll li kien dan il-Gvern li żied b'mod sostanzjali l-mediċini li qabel ma kenux jidhru fuq ix-Schedule 5.

Hawnhekk ta' min isemmi diversi mediċini tal-kanċer li qabel ma kenux disponibbli b'xejn fuq ix-Schedule 5 u li issa huma disponibbli.

Barra minn hekk, tajjeb li nsemmi li fl-aħħar baġit il-Gvern ħabbar li se jitwaqqaf kumitat jew panel sabiex jevalwa t-talbiet għall-għoti ta' mediċini b'xejn minn pazjenti li jsofru minn mard rari.

Ta' min isemmi wkoll li matul dawn l-aħħar ħames snin dan il-Gvern ħabbar kemm-il darba roħs f'diversi mediċini.

Dan huwa kollu tajjeb u ta' ġid għall-pazjenti tagħna.

Però huwa minnu wkoll li hawn ħafna nies li jkollhom bżonn diversi mediċini ta' kull xahar li mhumiex disponibbli fuq ix-Schedule 5.

Irridu nammettu li dawn il-persuni jonfqu somma konsiderevoli ta' flus kull xahar sabiex jixtru dawn il-mediċni li jkollhom bżonn.

Huwa fatt magħruf ukoll li huwa impossibbli li l-Gvern jipprovdi l-mediċni kollha li għandhom bżonn il-pazjenti Maltin u Għawdxin, għalkemm nemmen li l-Gvern għandu jibqa' kommess li jkompli jaħdem sabiex isaħħaħ is-sistema tal-għoti tal-mediċini b'xejn taħt ix-Schedule 5.

Nemmen li bis-sistema li pproponejt inkunu qegħdin ngħinu lil aktar pazjenti biex ilaħħqu mal-ispejjeż li huma assoċjati mal-kura tas-saħħa tagħhom u tal-membri tal-familja tagħhom.

Issa nixtieq nitkellem ukoll dwar l-ambjent.

Hija ħaġa naturali li poplu li jibda jgħix ekonomikament u finanzjarjament aħjar jibda jixxennaq sabiex jibda jgħix f'ambjent aktar nadif, b'arja inqas imniġġsa u b'ġonna u pjazez pubbliċi miżmuma ħafna aħjar.

Filwaqt li dan huwa ta' importanza vitali għal saħħet il-poplu tagħna, huwa bżonjuż ukoll għall-prodott turistiku li noffru lil mijiet ta' eluf ta' turisti li jiġu jżuruna kull sena.

Nifhem li f'dawn l-aħħar ħames snin sar progress kbir f'dawn id-diversi friegħi tal-ambjent.

Pass kbir 'il quddiem kien l-għeluq għalkollox u ż-żarmar tal-power station tal-Marsa li kienet ilha tnitten u tħammeġ lin-naħa t'isfel ta' Malta u lilna r-residenti għal snin twal.

Pass ieħor importanti 'l quddiem kien il-qalba tal-power station ta' Delimara mill-heavy fuel oil li kien qed ikun ta' detriment għas-saħħa tagħna r-residenti tan-naħa t'isfel ta' Malta għall-gass naturali.

Ir-residenti żgur li huma grati lejn dan il-Gvern għal din il-bidla.

Però, kif diġà għedt, issa jeħtieġ li nibdew naraw li jkollna ħafna aktar ġonna pubbliċi.

Wasal iż-żmien li l-kunsilli lokali verament ikollhom l-għodda u l-finanzi neċessarji f'idejhom biex il-ġonna eżistenti u dawk li qed jiġu ppjanati, jinżammu fi stat tajjeb ta' manteniment.

Uliedna u wlied uliedna jixirqilhom li nħallulhom pajjiż ħafna aħjar milli sibnieh aħna.

Sur President, nemmen li jekk dawn il-ftit kummenti, osservazzjonijiet u suġġerimenti li jolqtu kemm lill-kostitwenti tiegħi tat-Tielet Distrett kif ukoll lill-poplu Malti u Għawdxi b'mod ġenerali, jittieħdu inkonsiderazzjoni u jitpoġġew fil-prattika, inkunu qed inkomplu ntejbu l-ħajja ta' bosta Maltin u Għawdxin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 22 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.22 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – MEMBRU TAL-BORD MIĠJUB MALTA BI PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ordnax li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, membru tal-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar, tirrifondi l-ħlas li sar biex hija tinġab Malta bi private jet fl-20 ta' Settembru 2018?

Jekk m'għamilx din l-ordni, jista' jgħid għalfejn?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif digà spjegajt kemm-il darba, din id-deċiżjoni amministrattiva kienet fil-parametri legali tal-Kap Eżekuttiv f'awtorità indipendenti u awtonoma.

Jien la kont informat u lanqas kelli sehem f'din id-deċizjoni, u kif diġà esprimejt fil-pubbliku jien ma qbiltx ma' din id-deċiżjoni.

UŻU TA' PRIVATE JET MILL-MINISTRU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hu qattx għamel użu minn xi private jet proprjetà tal-istess proprjetarju tal-private jet li ntuża biex tinġab membru tal-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar u ċjoè l-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

Jekk iva, meta u għal liema skop?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qatt m'għamilt użu.

Irrid inżid li jien bħala Ministru la kont informat u lanqas kelli sehem f'din id-deċizjoni, u kif diġà esprimejt fil-pubbliku jien ma qbiltx ma' din id-deċiżjoni.

Il-PA hija awtorità independenti u awtonoma.

UŻU TA' PRIVATE JET MILL-MINISTRU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba huwa għamel użu minn xi private jet fl-aħħar leġiżlatura u f'din il-leġiżlatura?

X'kienet l-ispiża kull darba u x'kienet id-destinazzjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qatt m'għamilt użu għajr matul ix-xhur tal-Presidenza meta akkumpanjajt lill-Prim Ministru fuq Tour De Capitals.

KONTENITURI GĦALL-ISKART ORGANIKU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kif qed isir it-tqassim tal-bins fir-residenzi, minn min, u kif intgħażlu, qabel ma tiġi fis-seħħ l-iskema ta' ġbir ta' skart separat fil-31 ta' Ottubru li ġej?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tqassim tal-kontenituri tal-iskart organiku sar minn kuntrattur wara sejħa pubblika.

Il-kuntrattur magħżul kien REACTILAB Ltd.

Dawn il-kontenituri tqassmu kemm bieb bieb kif ukoll minn postijiet fissi ta' distribuzzjoni.

RAĦAL ĠDID – PAVIMENTAR TAL-PJAZZA – ĦSARA FIL-KANTUNIERA MA' TRIQ NINU CREMONA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jispjega għalfejn wara biss ħames xhur mill-inawgurazzjoni tal-pavimentar tal-Pjazza ta' Raħal Ġdid, diġà hemm parti mill-art pavimentata fil-kantuniera ta' Triq Ninu Cremona mal-pjazza, li sfrondat bil-konsegwenza li issa tqiegħdet pjanċa tal-ħadid li qed tagħmel storbju sħiħ kull meta tgħaddi vettura minn fuqha bil-konsegwenza li mhux qed jitħallew jorqdu r-residenti tal-viċin?

Jista' jgħid x'passi ttieħdu kontra min għamel xogħol daqstant dilettantesk u ħażin?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien informat li l-ħsara li sofriet l-art fil-Pjazza Antoine De Paul kantuniera ma' Triq Ninu Cremona ġiet ikkawżata minn trakkijiet kbar li jgħaddu mill-istess pjazza allavolja hemm tabelli li jindikaw li dawn it-tip ta' vetturi mhux permess li jgħaddu.

Madanakollu, appena s-Segretarjat responsabbli mill-proġett induna bil-ħsara, mill-ewwel inġibdet l-attenzjoni tal-kuntrattur li immedjatament dan sewwa l-ħsara a spejjeż tiegħu.

Inżid ngħid li wara intervent ta' dan il-Ministeru, għall-ewwel darba ngħataw fondi fil-vot tal-kunsilli lokali sabiex jagħmlu tajjeb għal proġetti kapitali magħmula mill-Gvern ċentrali.

Dan għaliex sal-lum il-kunsilli lokali ma kellhomx vot għal dan il-għan.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapportati persuni neqsin, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid l-età u s-sess tal-persuni li ġew irrapportati neqsin?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-persuni baqgħu ma nstabux?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

SEGRETARJAT TAD-DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA –INGAĠĠ TA' PROJECTS DIRECTOR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jikkonferma li l-persuna li d-dettalji tagħha qegħdin jingħataw separatament hija ingaġġata bħala Projects Director fi ħdan is-Segretarjat tiegħu bħala Deputat Prim Ministru?

CHRIS FEARNE: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8140.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapporti, ittri u/jew dokumenti oħra kollha li ntbagħtu mill-Gvern Malti lill-Group of States against Corruption (GRECO) tal-Kunsill tal-Ewropa mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull korrispondenza bejn il-Gvern u l-GRECO fl-istadju qabel ma joħrog ir-rapport hija konfidenzjali.

Sabiex jiġi ppubblikat u jiġi reż pubbliku r-rapport finali magħmul mill-GRECO fil-konfront ta' stat jirrikjedi l-kunsens tal-Istat ikkonċernat.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ kien hemm li fih Imħallef li jkun qagħad f'kawża irrakkomanda lill-President ta' Malta li persuna kkundannata tingħata maħfra jew tnaqqis tal-piena skont dak li jipprovdi l-artikolu 494 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid dwar liema reati kienu jirreferu dawn ir-rakkomandazzjonijiet, f'kemm-il każ ingħatat maħfra u f'kemm-il każ ingħata tnaqqis tal-piena?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li kien hemm każ wieħed fejn Imħallef irrakkomanda lill-President ta' Malta li persuna kkundannata tingħata maħfra jew tnaqqis tal-piena skont dak li jipprovdi l-artikolu 494 tal-Kodici Kriminali (Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta).

Informat li dan ma kienx l-ewwel każ ta' din ix-xorta fl-istorja legali riċenti ta' pajjiżna.

BELT VALLETTA - PROPRJETAJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern fil-Belt Valletta mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

Jista' jgħid ukoll f'liema triq jinsabu dawn il-proprjetajiet, x'inhu l-użu ta' kull proprjetà, jekk humiex mogħtija b'enfitewsi, b'kirja, b'encroachment, b'tolleranza jew b'titolu prekarju lil terzi u kemm huwa l-ammont ta' ċens, kirja jew xort'oħra li titħallas lill-Gvern kull sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont l-informazzjoni miġbura mill-Awtorità tal-Artijiet, li d-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR - TRASFERIMENTI/PAGAMENTI F'BANK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7861 u jgħid jekk sarux trasferimenti u/jew pagamenti, inkluż iżda mhux biss, ta' pagi, f'kontijiet li jinsabu fil-bank li l-isem u d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament, mill-Ministeru u/jew mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jekk iva, jista' jgħid dwar xiex kienu dawn it-trasferimenti u/jew pagi u kemm kien it-total tal-ammont li ġie trasferit?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li saru pagamenti mill-Malta Enterprise f'kontijiet li jinsabu fil-bank li l-isem u d-dettalji tiegħu qegħdin jingħataw separatament.

Dawn kienu relatati ma' pagamenti lill-benefiċċjarji ta' assistenza minn skemi amministrati mill-Korporazzjoni u dawn jammontaw għal €194,098.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dettalji kollha dwar il-kiri ta' vetturi minn kull dipartiment u entità li taqa' taħtha li saru mill-bidu tas-sena 2013 sal-lum?

Tista' tgħid ukoll minn liema kumpanija jew individwi ġew mikrija, u jekk il-kirja f'kull każ saritx wara sejħa għall-offerti, sejħa għal kwotazzjonijiet jew b'direct order?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm tqassmu fuljetti u materjal ieħor stampat fid-djar mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

Tista' tagħti d-dettalji tal-materjal imqassam fid-djar, x'tip ta' karta ntużat, fejn ġie stampat il-materjal, kemm sewa kull fuljett jew materjal li ntbagħat u jekk tqassamx bil-posta jew xi mezz ieħor?

Jekk b'mezz ieħor, kif tqassam u kemm sewa t-tqassim ta' kull fuljett jew materjal li ntbagħat, sew jekk bil-posta jew b'xi mezz ieħor?

IX-XAGĦRA GĦAWDEX – TRIQ TA' ĠORF - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti aktar dettalji dwar it-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7692 u tgħid fiex kien jikkonsisti t-tieni mandat u fuq xiex sar rigward Triq Ta' Ġorf ġewwa x-Xagħra?

X'sar mill-Ministeru għal Għawdex?

Jekk kien hemm deċiżjoni mill-Qorti, tista' l-Ministru tpoġġi kopja tad-deċiżjoni fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk le, tista' tgħid xi ftehim sar?

Interpellant li d-digriet mogħti mill-Qorti (Dok 'A') tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX - UFFIĊĊJU TAL-ARTIJIET – BDIEWA LI QED IĦALLSU L-QBIELA TAR-RABA'

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm bdiewa li qed iħallsu l-qbiela tar-raba' tal-Gvern fl-Uffiċċju tal-Artijiet f'Għawdex?

Għal kull każ f'liema lokalitajiet f'Għawdex qiegħed ir-raba' li għalih qed titħallas il-qbiela u kemm hu n-numru ta' bdiewa li qed iħallsu l-qbiela?

Tista' tgħid jekk humiex bdiewa part-time jew full-time?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Artijiet, li l-klijenti tal-istess Awtorità għandhom il-faċilità li jħallsu l-kontijiet tagħhom fl-uffiċini ta' din l-Awtorità ġewwa Malta u Għawdex, fil-kunsilli lokali, online jew permezz ta' transazzjoni bankarja.

L-Awtorità tal-Artijiet ma jkollhiex informazzjoni dwar jekk il-bdiewa li jħallsu l-qbiela humiex part-time jew full-time.

Lista li turi n-numru ta' bdiewa f'kull lokalità fejn qed jitħallsu l-qbiela tidher hawn taħt:

GĦAWDEX – FONDI GĦAT-TOROQ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm mill-€140 miljun ta' investiment fit-toroq minn fondi tal-Unjoni Ewropea mħabbra f'konferenza tal-aħbarijiet li saret minn esponenti tal-Gvern nhar is-Sibt, 11 ta' Novembru, se jintużaw fuq toroq jew proġetti f'Għawdex?

Tista' tagħti lista ta' toroq f'Għawdex li se jsiru b'dawn il-fondi?

Interpellant li f'Għawdex hemm programm estensiv ta' toroq.

Il-lista ta' dawn it-toroq tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – RAMEL U ŻRAR UŻAT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 7815 u tgħid kemm u x'tip ta' ramel u żrar intuża mid-Direttorati li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għal Għawdex, sena b'sena u xahar b'xahar mis-sena 2013 sal-lum?

Tista' tgħid fejn intuża dan ir-ramel u żrar u tgħid ukoll fuq kull proġett/biċċa xogħol min kienet il-persuna li ordnat ir-ramel jew żrar u min kienet il-persuna li ċċertifikat li ntuża dan l-ammont u min kienu l-kuntratturi li ssupplixxew dan il-materjal u kemm kienet l-ispiża xahar b'xahar u sena b'sena fuq dan il-materjal?

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 7815.

STENNIJA GĦAL OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li qed jistennew intervent u/jew operazzjoni fl-Isptar Mater Dei jew f'xi sptar ieħor, u jagħti n-numru ta' pazjenti skont kull kategorija ta' intervent mediku?

Jista' jgħid ukoll kemm ilhom jistennew skont dawn il-perjodi li ġejjin:

a) inqas minn tliet xhur;

b) bejn tlieta u sitt xhur;

c) bejn sebgħa u 12-il xahar;

d) bejn 13 u 24 xahar;

e) bejn 25 u 36 xahar; u

f) aktar minn 36 xahar?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni jistennew is-servizz tal-Home Help?

Kemm ra każijiet ġodda l-bord matul is-sena 2018 u kemm minnhom ingħataw is-servizz?

Kemm ġew miċħuda s-servizz?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern iżommx statistika ta' kemm hemm djar abitabbli jew potenzjalment abitabbli li huma vojta u ma jintużawx għal skopijiet residenzjali?

Jista' jippreżenta din l-istatistika jekk teżisti u possibbilment jaqsam l-informazzjoni skont il-lokalità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

POSTIJIET TAL-GVERN/AWTORITÀ TAD-DJAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn blokok ta' appartamenti tal-Gvern (dawk li jaqgħu taħt il-pussess tal-Awtorità tad-Djar), lokalità b'lokalità f'Malta u f'Għawdex?

Kemm hemm appartamenti f'sular tal-blokok?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' blokok tal-Gvern/Awtorità tad-Djar f'Malta u f'Għawdex huwa ta' 1,172, b'total ta' 7,636 appartament.

It-tabella t'hawn taħt tindika l-lokalitajiet u n-numu ta' blokok madwar Malta u Għawdex:

PERSUNI LI ĦADMU F'DIPARTIMENT TAL-GVERN QABEL L-1979 – GĦOTJA TA' DARBA

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux pagamenti lil dawk il-ħaddiema li applikaw għall-għotja ta' darba għal persuni li qabel ma daħlu uffiċjalment fis-Servizz Pubbliku wara s-16 ta' Jannar 1979 għamlu xi żmien jaħdmu f'Dipartiment tal-Gvern qabel l-1979?

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

APPLIKAZZJONIJIET GĦALL-FONDI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'kienet ir-raġuni li wasslet sabiex kien hemm applikazzjonijiet għall-fondi li damu mas-sena u nofs u anke sentejn sakemm ġew ittrattati?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – ĦINIJIET TAL-VIŻTI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li nbidlu l-ħinijiet tal-viżitaturi tal-qraba ma' residenti tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin?

Jista' jgħid illum x'inhi l-iskeda tal-ħinijiet tal-viżitaturi tal-qraba ma' residenti fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm ebda bidliet fil-ħinijiet tal-viżitaturi tal-qraba mar-residenti tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

L-iskeda tal-ħinijiet tal-viżti hija kif ġej:

L-ewwel viżta ta' filgħodu tibda mid-9.00 a.m. sal-9.45 a.m., it-tieni viżta tkun mill-10.00 a.m. sal-10.45 a.m. u t-tielet viżta tkun mill-11.00 a.m. sa 11.45 a.m.

Waranofsinhar il-viżti jkunu mis-2.00 p.m. sat-2.45 p.m., it-tieni viżta tkun mit-3.00 p.m. sal-3.45 p.m. u l-aħħar viżta tkun mill-4.00 p.m. sal-4.45 p.m. Dawn il-viżti jkunu hekk kuljum mit-Tnejn sal-Ħadd.

BDIEWA U RAĦĦALA - FONDI EWROPEJ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien l-ammont ta' fondi (valur f'Ewro) li kienu dovuti għall-bdiewa u r-raħħala u spiċċaw intużaw għat-toroq għas-snin 2016 u 2017?

Tista' tgħid kemm kien l-ammont ta' fondi (valur f'Ewro) li ttieħdu mill-bdiewa u r-raħħala u kemm kienu l-ammonti ta' bdiewa u raħħala li bbenefikaw mill-fondi tal-Unjoni Ewropea għall-qasam tal-biedja?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

SAJJIEDA – FONDI EWROPEJ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien l-ammont ta' fondi (valur f'Ewro) li kienu dovuti għas-sajjieda u spiċċaw intużaw f'xi qasam ieħor għas-snin 2016 u 2017?

Tista' tgħid il-fondi li kienu dovuti għas-sajjieda u tali fondi ma ngħatawx, f'liema oqsma ntnefqu?

Tista' tgħid kemm kien l-ammont ta' fondi (valur f'Ewro) li ttieħdu mis-sajjieda u kemm kien l-ammont ta' sajjieda li bbenefikaw mill-fondi tal-Unjoni Ewropea fil-qasam rispettiv?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

IL-MELLIEĦA – TRIQ LEWIS WETTINGER – MANUTENZJONI FUQ TAPPIERA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li tappiera fi Triq Lewis Wettinger (Mellieħa bypass) issirilha l-manutenzjoni meħtieġa, sabiex jieqaf l-inkonvenjent li qed toħloq lir-residenti tal-madwar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastruttura Malta qed titkellem mal-entitajiet tas-servizzi li jinqdew bl-infrastruttura indikata biex jaċċessaw in-networks tagħhom taħt it-triq indikata, ħalli jirranġaw din id-diffikultà mill-aktar fis.

Persuni li jkollhom diffikultajiet b'xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastruttura Malta jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 2334 1000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".

IL-PONT TAL-MISTRA – PARTI TAT-TRIQ LI QED IŻŻOMM L-ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-parti tat-triq (viċin il-bus stop) fuq il-Pont tal-Mistra li qed iżżomm l-ilma tax-xita, bil-konsegwenza li qed jinħoloq inkonvenjent għax-xufiera li jgħaddu minnha kif ukoll għal dawk il-persuni li jkunu qed jistennew is-servizz tat-trasport pubbliku, issirilha l-manutenzjoni meħtieġa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pont indikat kien ilu fi stat ta' telqa mingħajr ebda tiswijiet jew manutenzjoni għal għexieren ta' snin.

Is-sena li għaddiet id-Direttorat tat-Toroq u l-Infrastruttura ta' Transport Malta u eventwalment Infrastructure Malta wettqu studji tekniċi dwar il-qagħda ta' din l-infrastruttura u eventwalment lestew ukoll xogħlijiet estensivi ta' tiswija u tisħiħ biex il-pont ma jibqax f'periklu li jiġġarraf.

Bħala parti minn ħidma separata biex jitjiebu t-toroq li jagħtu għax-xtajtiet u għaż-żoni turistiċi, qabel is-sajf li għadda sar ukoll xogħol ta' tiswijiet u manutenzjoni biex titjieb il-kwalità tat-triq li għaddejja minn fuqu kif ukoll tat-Telgħa tax-Xemxija u t-Telgħa ta' Selmun.

Id-diffikultà indikata ta' ilma tax-xita li jinġabar fl-inħawi tal-istess pont, ġiet identifikata s-sena li għaddiet u dalwaqt se jibdew xogħlijiet biex tinbena sistema ġdida ta' kanali u spralli għall-ġbir tal-ilma li jaqa' fuq wiċċ it-triq.

Persuni li jkollhom diffikultajiet b'xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastructure Malta jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 2334 1000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".

IL-MELLIEĦA –APPLIKAZZJONI GĦAL KAMRA TAN-NAR

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tal-applikazzjoni (PA 05985/09) għall-permess ta' kamra tan-nar fil-Mellieħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, l-applikazzjoni tal-kamra tan-nar tal-Mellieħa ġiet irrifjutata mill-Kummissjoni tal-Bord tal-Ippjanar fil-15 ta' Jannar 2019.

L-applikazzjoni se tinstema' quddiem il-Bord ta' Appell dwar l-Ippjanar fil-11 ta' Lulju 2019, għall-kontinwazzjoni.

IL-MELLIEĦA - APPLIKAZZJONI GĦAL BINI TA' LUKANDA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jindika fiex wasal il-proċess tal-applikazzjoni (PA 5909/17) quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar b'rabta mal-binja ta' lukanda u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa preċiżament bejn Triq in-Nases u Triq il-Fortizza?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, b'referenza għall-applikazzjoni PA5909/17, l-istess Awtorità qiegħda tistenna aktar dettalji fil-forma ta' visuals biex b'hekk ikun jista' jsir studju komplut tal-impatt viżwali, li hija l-aħħar fażi tal-proċess.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – TALBA GĦAL GĦOLI U SULARI TA' LUKANDA U APPARTAMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi t-talba għall-għoli/sulari tal-lukanda u l-appartamenti li tagħhom hemm l-applikazzjoni (PA 5909/17) quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar liema binja tinsab bejn Triq in-Nases u Triq il-Fortizza?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, it-talba għall-għoli /sulari fl-applikazzjoni (PA5909/17) hija dik kif se jiġi spjegat:

Residenzjali

Għoli ta' bejn 16.3 metru mill-aktar parti għolja tat-triq u 17.7 metru mill-aktar parti baxxa tat- triq.

Għoli ta' 25.75 metru mill-aktar parti għolja tat- triq.

IL-MELLIEĦA – APPLIKAZZJONI GĦAL BINI TA' LUKANDA U APPARTAMENTI – STUDJU DWAR IMPATTI SOĊJALI U TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk b'rabta mal-applikazzjoni PA 5909/17 (lukanda u appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa) hux se jkun hemm talba mill-awtoritajiet ikkonċernati sabiex isiru studji dwar l-impatti soċjali u dak tat-traffiku fil-lokalità tal-Mellieħa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, l-applikazzjoni (PA5909/17) qiegħda fuq art li tinsab f'żona residenzjali kif ukoll f'lokalità turistika.

Għaldaqstant policies li jirregolaw it-tali żoni japplikaw.

Jirriżulta li l-iżvilupp kif propost ikkwalifika għal studju dwar l-impatt tat-traffiku liema studju ġie analizzat u konkluż mill-Awtorità tal-Ippjanar kif ukoll mill-Awtorità tat- Trasport, fejn tal-aħħar taw l-approvazzjoni tagħhom soġġett għal numru ta' kondizzjonijiet.

F'dak li huwa studju dwar l-impatt soċjali jidher ċar li n-natura tal-proġett ma tikkwalifikax għal dan.

SIGURTA SOĊJALI – TALBIET GĦAL TRASFERIMENT TAL-VALUR TAL-PENSJONI MINN/LEJN ISTITUZZJONIJIET EWROPEJ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li talbu trasferiment tal-valur tal-pensjoni tagħhom mis-sistema tas-Sigurtà Soċjali Maltija għal dawk l-istituzzjonijiet Ewropej (transfer out) u viċeversa (transfer in) skont l-Avviżi Legali 17 u 120 tal-2012?

Jista' jgħid ukoll kemm minn dawn it-talbiet għadhom pendenti, sena b'sena, mill-2016 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella kif ġej:

Il-proċess ta' transfer in mhuwiex applikabbli taħt l-iskema tas-sigurtà soċjali ta' Malta peress li tali skema hija bbażata fuq il-prinċipju ta' Pay As You Go u għaldaqstant mhuwiex possibbli li jiddaħħlu kontribuzzjonijiet minn sorsi oħra.

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8212, jista' l-Ministru jgħid jekk sakemm Malta Freeport Corporation taġġorna ruħha fuq l-iżviluppi tax-shore to vessel supply u l-istallazzjoni tagħha fil-Port Ħieles, jikkonsidra li jwaqqaf l-operat tal-Freeport matul is-sigħat tal-lejl sabiex il-poplu ta' Birżebbuġa jkun jista' jorqod bil-kwiet?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-Ministeru, flimkien mal-imsieħba kollha, jinsab impenjat bis-sħiħ sabiex jimminimizza u jekk huwa possibbli jelimina, kwalunkwe inkonvenjent li l-operat tal-Port Ħieles jista' jikkawża.

Ittieħdu diversi miżuri u qegħdin fil-proċess li jiġu implimentati diversi miżuri sabiex il-ħsejjes li jistgħu jiġu kkawżati mill-operat tal-Port Ħieles jiġu mnaqqsa, liema miżuri jinkludu:

· tnaqqas il-ħoss tas-sistemi tal-alarms mal-krejnijiet li jimxu bir-roti (RTG's) skont l-istandard EN I20 7731;

· ġiet installata s-sistema crane slow down feature s'issa f'65% tal-quay cranes biex ma jkunx hemm tisbita finali meta l-container jitniżżel fuq it-trakk;

· din is-sena nġiebu seba' krejnijiet RTG ġodda li għandhom sistema ta' white noise biex b'hekk jonqsu l-ħsejjes waqt li jkunu qed jgħabbu jew iħottu l-containers.

Tmienja oħra se jiġu installati sa Marzu.

Il-50 krejn eżistenti se jiġu retrofitted biex inaqqsu l-inkonvenjent tal-istorbju;

· saru xogħlijiet fuq 107,000 metru kwadru ta' toroq fiż-żona tal-Freeport;

· għaddej tibdil ta' uċuħ tat-toroq li kienu magħmula minn cobbled blocks u li issa qed jingħataw it-tarmak.

Inbidlet ukoll art li kienet miksija bil-pjanċi tal-ħadid fejn flokhom ingħata l-konkrit;

· Saret konsultazzjoni bejn Transport Malta u l-Malta Freeport Terminal dwar attività ta' refuelling ta' vapuri sabiex ma jsirx daqq ta' ħornijiet mill-vapuri;

· Saret konsultazzjoni bejn Transport Malta, Infrastructure Malta u l-Korporazzjoni sabiex is-South Road tingħata t-tarmak.

Minn din it-triq jgħaddu madwar 310 vetturi kuljum.

Il-Port Ħieles mhuwiex biss mezz li jiffaċilita t-trasport ta' prodotti iżda huwa element kruċjali fl-ekonomija Maltija.

Huwa biżżejjed li jingħad li matul is-sena li għaddiet il-Port Ħieles Malti kien it-tielet l-aktar port attiv fil-Mediterran.

Dan magħdud mal-fatt li l-akbar operatur fi ħdan l-istess port, Malta Freeport Terminals Limited, jikkontribwixxi għal 2.1% tal-ekonomija Maltija, u dan mingħajr ma nsemmu n-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fl-istess port, grazzi għal din l-attività.

Il-Gvern se jkompli jaħdem biex jimplimenta x-short, il-medium u l-long term plan biex jitnaqqsu l-ħsejjes ġejjin mill-Port Ħieles.

Ta' min isemmi wkoll li l-Ministeru qiegħed ifassal proġett għar-riġenerazzjoni ta' Birżebbuġa.

BIRŻEBBUĠA – TRIQ TAL-ĠEBEL U TRIQ SAN PATRIZJU - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew ix-xogħlijiet li diġà bdew fuq Triq tal-Ġebel u Triq San Patrizju f'Birżebbuġa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet f'parti minn Triq San Patrizju saru minn entità li taqa' taħt Ministeru ieħor, b'rabta ma' sistemi tal-elettriku.

Il-kumplament tat-triq mistennija titlesta wara li jsir proġett separat minn entitajiet oħra tal-Gvern u li se jinvolvi l-bdil u t-tisħiħ ta' servizzi tad-drenaġġ u tal-ilma taħt il-livell tat-triq.

L-ewwel parti ta' Triq tal-Ġebel, li tgħaddi minn żoni qalb l-għelieqi, inbniet mill-ġdid bħala parti minn proġett ta' Infrastructure Malta b'fondi tal-Unjoni Ewropea għat-titjib fit-toroq rurali ta' Malta.

Il-parti l-oħra ta' Triq il-Ġebel li fiha hemm bini residenzjali, se tinbena mill-ġdid dalwaqt.

Fil-fatt din it-triq hija fil-lista tal-ewwel 120 mit-toroq li Infrastructure Malta se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena bħala parti mill-investiment bla preċedent ta' €700 miljun tal-Gvern, biex fis-snin li ġejjin intejbu l-kwalità tat-toroq residenzjali ta' pajjiżna.

PROGRAMM FUQ STAZZJON TELEVIŻIV – INVESTIGAZZJONI MILL-KUMMISSARJU GĦAT-TFAL

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kummissarju għat-Tfal investigatx artiklu li xxandar fuq is-sit lovinmalta.com u sussegwentement il-programm li xxandar fuq l-istazzjon Net TV bl-isem ta' "Akila" fejn waqt l-istess programm żewġ tfajliet minuri, li skont l-istess artiklu għandhom 13 u 15-il sena, ġew mistoqsija jekk kenux lesti jieħdu ritratti lebsin lingerie? https://lovinmalta.com/news/news-video/watch-7-total-wtf-moments-from-this-new-maltese-modelling-tv-show

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Kummissarju għat-Tfal ġiet ikkuntattjata minn individwu kif ukoll mill-Awtorità tax-Xandir dwar il-programm "Akila" li qed isir aċċenn għalih.

Il-Kummissarju wriet it-tħassib tagħha dwar ċerti kummenti li għamel membru tal-panel fuq dan il-programm.

Il-Kummissarju ma qablitx ukoll mal-mod kif qed isir il-programm, b'mod partikolari minħabba l-firxa wiesgħa tal-etajiet tal-parteċipanti.

L-Uffiċċju se jkompli jsegwi dan il-programm u jkompli jiddiskuti mal-Awtorità tax-Xandir fl-aħjar interess tat-tfal.

PROGRAMM FUQ STAZZJON TELEVIŻIV – INVESTIGAZZJONI INVESTIGAZZJONI MILL-AWTORITÀ TAX-XANDIR

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità tax-Xandir investigatx artiklu li xxandar fuq is-sit "lovinmalta.com" u sussegwentement il-programm li xxandar fuq l-istazzjon Net TV bl-isem ta' "Akila" fejn waqt l-istess programm, żewġ tfajliet minuri, li skont l-istess artiklu għandhom 13 u 15-il sena, ġew mistoqsija jekk kenux lesti jieħdu ritratti lebsin lingerie? https://lovinmalta.com/news/news-video/watch-7-total-wtf-moments-from-this-new-maltese-modelling-tv-show

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-Awtorità tax-Xandir qiegħda tevalwa l-każ indikat mill-Onor.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - LISTA TA' KUNTATTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata ta' kuntatti (flimkien mal-email address tagħhom) li huma responsabbli mill-entitajiet, dipartimenti, eċċ. li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

BAĠIT 2019 – BENEFIĊĊJI GĦALL-ANZJANI U MIN JIEĦU ĦSIEBHOM

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'benefiċċji hemm indikati għall-anzjani u għal min jieħu ħsiebhom skont l-aħħar Baġit?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

DJAR TAL-ANZJANI - ILMENTI MIR-RESIDENTI U L-QRABA

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm residenti fid-Djar tal-Anzjani li ressqu xi ilmenti?

Fuqiex kienu dawn l-ilmenti?

F'liema djar residenzjali saru dawn l-ilmenti matul is-snin 2017 u 2018?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL - SPIŻA TA' SODDA GĦAL KULL LEJL

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija kkalkolata n-nefqa ta' sodda għal kull lejl fir-Residenza San Vinċenz de Paul?

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

ANZJANI FI DJAR RESIDENZJALI TAL-GVERN

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stat jinsabu l-anzjani li huma residenti fi Djar Residenzjali tal-Gvern?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-anzjani li huma residenti fi djar tal-anzjani tal-Gvern jinsabu fi stat tajjeb.

KAŻIJIET IRRAPPORTATI TA' ABBUŻ FUQ ANZJANI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika kemm ġew irrapportati lill-pulizija każijiet ta' abbuż fuq l-anzjani fis-sena 2017 u 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li fis-sistema kompjuterizzata tal-pulizija r-rapporti huma bbażati fuq it-tip ta' reati kriminali mwettqa, li f'dan il-każ ikopru persuni ta' età ta' 60 sena jew aktar u li huma rreġistrati bħala vittmi ta' reati fil-kategoriji kif jidhru fit-tabella t'hawn taħt.

Informat li xi rapporti jistgħu jinkludi aktar minn persuna waħda u persuna anzjana, għalkemm imniżżla bħala vittma f'rapport, ma tkunx dik li kienet fil-mira diretta tal-aggressur.

Rapporti li jinvolvu vittma/i ta' età 60 sena jew aktar huma: