DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 8 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 8 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 8 ta' April 2019

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Skont il-ftehim milħuq, se ngħaddu l-ewwel għall-konferma tal-Minuti tas-Seduta Nru 215 tal-Erbgħa, 3 ta' April.?

Hemm xi korrezzjonijiet għal dawk il-Minutir?

Jidher li m'hawnx korrezzjonijiet u allura jistgħu jiġu kkonfermati.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 215, li saret fit-3 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-konferma tal-Minuti tas-Seduta Nru 216 tal-Ħamis, 4 ta' April.

Hemm xi korrezzjonijiet għal dawk il-Minuti?

Il-Minuti tas-Seduta Nru 216, li saret fl-4 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XI tal-2019 – Att tal-2019 li jemenda l-Liġijiet Elettorali.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tas-Sedja fil-High Level Segment for Speakers fil-140 Assemblea Ġenerali tal-Unjoni Interparlamentari li nżammet f'Doha, Qatar, fis-6 u s-7 ta' April 2019.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra rapport li kien sar minn Colin Toms and Partners dwar il-fattibilità ta' breakwater f'Marsalforn, u tindika wkoll x'inhi l-ispiża stmata li jiswa l-imsemmi breakwater?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu) (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għal Għawdex ma kkummissjona ebda studju minn Colin Toms and Partners dwar il-fattibilità ta' breakwater f'Marsalforn.

EKO-KONTRIBUZZJONI FUQ L-AKKOMODAZZJONI – FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-ammont ta' flus li nġabru mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni (skont l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjonijiet, Kap. 473) minn meta ddaħħlet fl-2016 sal-lum, u jagħti l-informazzjoni xahar b'xahar?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministeru kkonċernat.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Riċentement, smajna aħbarijiet tassew pożittivi fir-rigward tal-Air Malta, li hija l-linja internazzjonali ta' pajjiżna, għaliex rajna li għall-ewwel darba f'tant snin, l-Air Malta għamlet profitt ta' €1.2 miljun.

Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-inizjattivi li wasslu biex nirreġistraw dan ir-riżultat pożittiv?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: L-Air Malta qed taħdem ħafna biex tkun sostenibbli.

Naħseb li lkoll naqblu li l-Air Malta hija parti mill-infrastruttura nazzjonali ta' pajjiżna li lkoll kburin biha.

Sfortunatament, ftit tas-snin ilu, l-Air Malta kienet daħlet f'restructuring programme maqbul mal-Kummissjoni Ewropea li, ovvjament, illimita l-operat tal-Air Malta, li kellha taħdem u topera bilfors fi ħdan dan il-qafas.

Tajjeb ngħid li fl-ewwel ħames snin tal-Gvern, il-focus fl-Air Malta kien fuq cost consolidation, jiġifieri li nnaqqsu l-ispejjeż.

Naħseb li din il-fażi rnexxiet.

Hawn nixtieq irrodd ħajr lill-predeċessuri tiegħi, l-eks-Ministru Karmenu Vella u lill-Onor.

Edward Zammit Lewis, tax-xogħol li għamlu.

Meta mbagħad fl-2017, jien ġejt inkarigat mill-Air Malta, bħala ministeru poġġejna bilqiegħda mal-Prim Ministru u mal-Onor.

Edward Zammit Lewis, fejn iddeċidejna fuq il-fażi li jmiss tal-Air Malta, li kienet iffokata fuq it-tkabbir.

Ir-raġunar kien li, ladarba naqqasna l-ispejjeż, issa kien importanti li nifirxu l-ispejjeż fuq aktar rotot u aktar passiġġieri.

Meta tħares lejn l-ajruplani li għandek, jekk itiru sitt sigħat jew 14-il siegħa, il-kirja hija l-istess.

Tajjeb ngħid li t-tkabbir ħadem, fejn allura żidna 21 rotta u r-revenue żdied kemm fl-2018, kif ukoll matul din is-sena.

Fil-fatt, din is-sena, l-Air Malta ġarret madwar 2,000,000 passiġġier, li hija xi ħaġa importanti ħafna.

Matul din is-sena wkoll, l-Air Malta kienet ukoll l-ikbar airline li kabbret, meta tradizzjonalment kienu jkunu linji tal-ajru oħrajn li jikbru, fosthom ir-Ryanair.

Tajjeb ngħid ukoll li l-Air Malta waslet għal dawn ir-riżultati għaliex innegozjajna ħames collective agreements ma' diversi unions, fosthom il-unions tal-cabin crew, tal-piloti, il-GWU kellhom żewġ collective agreements: tal-inġiniera u għall-ħaddiema kollha.

Minn hawnhekk, nixtieq nirringrazzja lill-President Emeritus George Abela tal-għajnuna li tana biex ninnegozjaw dawn l-agreements li permezz tagħhom irnexxielna nieħdu aktar produttività fejn il-ħaddiema taw is-sehem tagħhom.

Tajjeb ngħid li l-bidla hija dejjem diffiċli.

Però, bħala Gvern, ma nimplimentawx il-bidla għaliex hija faċli jew diffiċli, iżda għaliex nemmnu fiha.

Spjegajna lill-ħaddiema, kif ukoll lill-unions kollha, li l-bidla kienet neċessarja.

Irrid ngħid li l-bidla għadha ma tlestietx għax jonqos ħafna aktar affarijiet xi jsiru.

Ir-realtà hi li rridu nibqgħu għaddejjin b'aktar tibdil.

Jien qed inħares 'il quddiem biex nara li l-Air Malta tkun parti minn hub internazzjonali f'pajjiżna li tinvolvi linji tal-ajru oħrajn li jikkollaboraw flimkien, biex b'hekk Malta tkun connected ma' diversi swieq ġodda li jwassluna minn New York sa Mumbai u pajjiżi oħrajn madwar id-dinja biex niddiversifikaw is-swieq tagħna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Ftit tax-xhur ilu, ġiet mgħoddija trinka u numru ta' cables mill-Power Station ta' Delimara sa Ħal Far.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jikkonferma jekk f'dawn it-trinek ġiex imgħoddi wkoll power supply għall-Freeport?

Kif jaf il-Ministru, il-Freeport huwa sors ta' tbatija kbira għar-residenti ta' Birżebbuġa.

Żgur li l-Ministru japprezza li s-soluzzjoni aħħarija trid tkun ix-shore to ship supply biex jinqatgħu l-ħsejjes esaġerati tal-ġeneraturi.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jinforma lill-Kamra dwar din is-sitwazzjoni?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Naħseb li lkoll naqblu li l-Freeport qed jikkawża ċertu inkonvenjent lir-residenti, inkluż ta' ħsejjes.

Ir-realtà hi li n-numru ta' containers li jgħaddu mill-Freeport illum jaqbeż it-3,000,000 container fis-sena.

Din hija industrija li tagħti kontribut kbir lil pajjiżna u għalhekk, filwaqt li ma rridux inxekklu l-ekonomija, irridu naraw kif nistgħu nnaqqsu l-ħsejjes.

Tajjeb ngħid li bħalissa qegħdin nistudjaw ix-ship to shore connection; però l-ikbar sfida li jkollha x-ship to shore hija l-fatt li l-maġġoranza assoluta tal-vapuri li joperaw fil-Mediterran ma jkunux kompatibbli max-ship to shore interface.

Fil-fatt, għamilna daqsxejn ta' eżerċizzju mal-vapuri li l-aktar li jiġu f'pajjiżna – li huma tas-CMACGM – u minnu ħareġ li minn dawk il-vapuri kollha li jiġu Malta, madwar 10% biss jista' jkollhom din il-connection.

Però xorta waħda nixtiequ ninvestu f'din il-connection biex, aktar ma jiżdied in-numru ta' vapuri li jkollhom din il-faċilità, aktar innaqqsu l-inkonvenjent għar-residenti.

Qegħdin nagħmlu l-istess diskussjoni mhux biss għan-naħa tal-Freeport, imma anke għan-naħa tal-Belt Valletta, fejn hemm il-Cruiseliner Terminal.

Fil-futur, se jkollna aktar cruiseliners li qegħdin jaqilbu għan-natural gas.

Hija sfortuna li fil-Mediterran il-maġġoranza tal-cruiseliners m'għandhomx din il-faċilità.

Meta tħares lejn il-pajjiżi Nordiċi, fosthom in-Norveġja u l-Fjord tan-naħa ta' fuq, issib li dawn għandhom din it-tip ta' faċilità.

Irrid ngħid li, bħala Gvern, ma qtajniex qalbna, anzi ħdimna flimkien mal-Kunsill biex ikollna a short, medium u long term plan għall-Freeport biex innaqqsu l-ħsejjes.

Interpellant, flimkien mal-Freeport, din is-sena bdejna nbiddlu u ninvestu flus fi cranes ġodda li ma jagħmlux storbju li jinstema' barra mill-grajjed tal-Freeport.

Fil-fatt, sal-aħħar ta' Marzu, kellna madwar 18-il crane ġdid.

Però, ir-realtà hi li l-Freeport għandu madwar 50 crane ieħor li għadhom jagħmlu l-istorbju.

Mal-Freeport Terminals qbilna li fuq medda ta' tliet snin u nofs dawn il-cranes se jinbidlu kollha.

Apparti dan kollu, hemm diskussjonijiet mal-Freeport biex kemm jista' ikun inċaqilqu l-operat aktar 'il barra miż-żona residenzjali.

L-għan tagħna hu li idealment fejn hemm ir-residenti jiġu maħżuna biss containers vojta, u mhux ikun hemm dak it-tip ta' operat.

Id-diskussjoni tagħna mal-Freeport Terminals għadha għaddejja u hija kontinwa.

Din il-ġimgħa, kellna ftehim mal-Freeport Terminals fejn iffirmaw biex ċedew biċċa art li kienu ħaduha taħt Gvern preċedenti u tawha lura lir-residenti biex isir parkeġġ għar-residenti.

Ftehemna wkoll mal-Club tar-Regatta ta' Birżebbuġa u s-Sailing Club biex nagħtuhom biċċa art – fil-fatt iffirmajna l-kuntratt nhar is-Sibt li għadda flimkien mal-kollegi tiegħi – biex ikunu jistgħu jiżviluppaw il-faċilitajiet tagħhom.

Barra minn hekk, bħalissa l-Freeport qegħdin ilestu t-tender document biex, kif ikollna l-permess, niżviluppaw ġnien bejn il-Freeport u l-komunità.

Dan il-ġnien se jkun a natural barrier bejn it-tnejn.

Se jkun hemm ukoll a sailing village li huwa xi ħaġa sabiħa għall-komunità ta' Marsaxlokk, u se jsir ukoll il-promenade fuq in-naħa ta' Birżebbuġa.

Flimkien mal-Eks President Marie Louise Coleiro Preca, investejna fi skate park, għax nemmnu fil-potenzjal ta' Birżebbuġa.

Apparti minn dan, ħabbarna wkoll li, fix-xhur li ġejjin, se nkunu qegħdin inniedu skema ġdida ta' double glazing għall-aperturi tad-djar f'Birżebbuġa biex b'hekk inkomplu nnaqqsu l-inkonvenjent.

Se nkunu qegħdin indaħħlu wkoll cameras biex nassiguraw li s-sigurtà f'din l-istess lokalità tiżdied, peress li hemm ħafna barranin li jmorru Birżebbuġa filgħaxija u dan qed jaffettwa s-sigurtà tar-residenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Nixtieq nagħmel mistoqsija doppja.

Kif nafu, bħalissa, kulħadd qed isegwi dak li għaddej minnu r-Renju Unit dwar Brexit fejn għad hemm inċertezza kbira.

Mil-lat turistiku, nafu li s-suq Ingliż għadu suq importanti ħafna għal pajjiżna.

Fix-xenarju possibbli, inkluż dak reali ħafna li ma jkunx hemm ftehim u l-Ingilterra toħroġ mingħajr ftehim, jista' l-Ministru jgħid x'impatt dan jista' jkollu fuq it-turiżmu li jiġi f'pajjiżna mir-Renju Unit?

Nafu wkoll li l-linja nazzjonali ta' Malta, l-Air Malta ittir lejn rotot importanti fir-Renju Unit.

Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm preparamenti mill-Air Malta f'dan is-sens, u x'impatt jista' jkollha Brexit mingħajr ftehim għal-linja nazzjonali tal-ajru Maltija?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Interpellant nistgħu naqsmuha fi tnejn.

Għandek il-parti li għandha x'taqsam mal-marketing u t-turisti li jiġu f'pajjiżna, u l-parti li għandha x'taqsam ma' Brexit, jekk dan iseħħ.

Ir-realtà hi li, bi Brexit jew mingħajr Brexit, bħalissa fir-Renju Unit hemm ċerta inċertezza.

Għaldaqstant, inqas nies qegħdin isiefru u aktar ċittadini Ingliżi qegħdin jiddeċiedu li jmorru for late bookings milli jibbukkjaw minn qabel, kif kien tradizzjonalment isir.

Aħna nehdejna żewġ strateġiji sentejn ilu dwar dan kollu.

L-ewwel strateġija tirrigwarda l-Brexit, fejn rajna li xorta waħda nsaħħu s-suq Ingliż.

Fil-fatt, għamilna ħafna interfacing through l-MTA mal-Malta-only specialists li tajniehom inċentiv biex kemm jista' jkun jimbuttaw lil Malta.

Din l-istrateġija tat ċertu riżultat, u żammejna kemm jista' jkun is-suq Ingliż.

It-tieni parti tal-istrateġija kienet li nagħmlu interfacing ma' tour operators l-oħrajn.

L-isfida li kellhom it-tour operators l-oħrajn kienet li huma diġà kellhom commitments kbar mat-Turkija, it-Tuneżija u l-Eġittu.

Għaldaqstant, qabel ma dawk il-commitments jimtlew, fejn huma jkunu diġà ħallsu kemm għall-flights kif ukoll għal-lukandi fit-Turkija, ħafna drabi ma jkollhomx dak l-inċentiv biex jibdew ibigħu destinazzjonijiet oħrajn.

Aħna ħdimna magħhom biex nagħtuhom inċentivi to incentivise the right behaviours fuq dawk is-sales u rajna riżultati pożittivi.

Bħala suq Ingliż, ħassejna li kien importanti li nżommu l-operat u l-foothold li għandna.

Fil-fatt, ma naqqasna l-ebda rotot mis-suq Ingliż, u fis-sajf se jkollna xejn inqas minn 24 ajruport li se jkun serviced minn Malta għall-Ingilterra.

Tajjeb ngħid li, mill-1 ta' April 2019, nedejna rotot ġodda, fosthom ta' Exeter u Cardiff f'Wales, li huma importanti wkoll, biex b'hekk nibqgħu nsaħħu s-suq Ingliż u kemm jista' jkun inżommu n-numri.

Però, apparti dan kollu, ħdimna wkoll fuq strateġija differenti ta' diversifikazzjoni, fejn ħdimna fuq rotot ġodda lil hinn mill-Ingilterra.

Din is-sena kellna l-ikbar tkabbir li ġie minn Spanja u Franza, fejn minn Spanja kellna double digit growth.

Permezz ta' sforz li għamilna kellna dan it-tkabbir, u issa qegħdin nibdew nifirxu lil hinn mill-Ewropa.

Fil-fatt, kellna tkabbir kbir minn Tel Aviv, Iżrael, l-Istati Uniti, l-Awstralja u l-Ġappun.

Dan kollu huwa importanti biex inkomplu nsaħħu t-turiżmu li jiġi f'pajjiżna u biex nattiraw turisti li jonfqu aktar flus.

It-tieni mistoqsija hija dwar Brexit u dwar xi preparamenti għandna biex, jiġri x'jiġri minn Brexit, inkunu lesti biex nilqgħu lill-Ingliżi f'pajjiżna.

Il-Prim Ministru, li bħalissa jinsab imsiefer fir-Renju Unit, ikkommetta li Malta se tkun l-aktar Brexit-friendly country fl-Ewropa.

Għal dan il-għan, ħdimna mal-Malta International Airport biex, jiġri x'jiġri f'każ ta' Brexit, fl-ajruport ta' Malta mhux biss ikollna EU u non-EU line, imma jkollna linja apposta għall-passiġġieri li ġejjin mill-Ingilterra biex b'hekk nagħmlulhom ħajjithom kemm jista' jkun faċli u jħossuhom milqugħin f'pajjiżna.

Għamilna l-istess f'dak li għandu x'jaqsam mar-residenti Ingliżi li qegħdin f'pajjiżna u li għandna pjaċir bihom.

Ħafna minnhom huma persuni rtirati u qegħdin iħallsu l-kera u jonfqu l-pensjoni tagħhom f'pajjiżna.

Għaldaqstant, se nagħmluha aktar faċli biex huma jkollhom a long term residence permit f'pajjiżna.

Bħala Gvern, qed inħarsu 'l quddiem b'ottimiżmu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ġaladarba l-Ministru qed jitkellem dwar l-Air Malta, nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet supplimentari marbutin mal-Air Malta.

Ftit tal-ġranet ilu, f'komunikat tal-Istampa, il-Ministru ħabbar li l-Air Malta għamlet profitt għall-ewwel darba, wara numru ta' snin, ta' €1 miljun.

Jikkonferma jew le l-Ministru li hemm dejn tal-Air Malta b'rabta mal-fuel li jlaħħaq €20 miljun?

It-tieni mistoqsija hija dwar il-Palazz ta' Selmun, fejn bħal donnu l-Ministru qed iżżomm kollox mistur.

Għal sena wara l-oħra, din in-naħa tal-Kamra ilna nagħmlu numru ta' mistoqsijiet li jibqgħu mhux imwieġba.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhu għaddej fir-rigward tal-Palazz ta' Selmun u l-parti li qabel kienet lukanda?

Għaliex qed jibqa' kollox mistur?

It-tweġibiet tal-Ministru dejjem huwa xotti b'rabta mal-Palazz ta' Selmun.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux konxju li n-nies hemm barra qegħdin jitolbu biex il-Palazz ta' Selmun jgħaddi lura għand il-poplu Malti?

Ovvjament, qed nagħmel referenza mhux biss għall-Palazz, imma anke għal-lukanda.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Se nibda mil-mistoqsija dwar il-Palazz ta' Selmun.

Dan il-palazz huwa proprjetà tal-Gvern, fejn għandna lukanda li mhijiex qed tintuża, u għandna wkoll il-palazz.

Bħalissa l-Palazz qed jintuża għal numru ta' TV productions.

Fil-fatt, tliet xhur ilu, sar reality show fil-Palazz, u f'Mejju li ġej se jkun hemm żewġ produzzjonijiet tal-grupp Viacom li se jiġu ffilmjati barra Selmun u fl-akkwati tiegħu.

Il-ħsieb tagħna hu li l-Palazz ikun salvagwardat.

Bħalissa qegħdin nistudjaw liema hu l-aħjar mod biex nikkummerċjalizzaw il-lukanda antika ta' Selmun.

Il-ħsieb u l-commitment tal-Kabinett u tiegħi dwar Selmun huwa li l-lukanda tintuża biss għal skopijiet ta' lukanda u ta' turiżmu.

Dan ifisser li mhu se jkun hemm l-ebda tip ta' residential development fil-lukanda ta' Selmun.

Fil-fatt, il-ħsieb tagħna se jkun li toħroġ request for proposals biex tiġi żviluppata lukanda f'dawk l-akkwati.

Bħalissa qegħdin nitkellmu mal-MEPA biex naraw liema hija l-aħjar forma ta' lukanda li tista' tiġi żviluppata fuq dan is-sit, u liema hi l-aħjar niċċa.

Kollox se jsir permezz ta' tender tal-Gvern.

Fl-istess ħin, se nibqgħu nassiguraw li jkun hemm manutenzjoni fil-Palazz ta' Selmun.

Aħna ħassejna li l-aħjar mod li nżommu dan il-palazz ħaj huwa billi nibqgħu nużawh.

Il-fatt li qed isir filming storiku fil-Palazz ta' Selmun u se jkollna ukoll żewġ produzzjonijiet tal-Viacom f'Mejju li ġej, se jgħin ukoll f'dan ir-rigward.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-Air Malta, nikkonferma li l-Air Malta rreġistrat profitt għall-ewwel darba wara 18-il sena, liema profitt huwa wieħed operazzjonali, jiġifieri ġej mill-bejgħ ta' biljetti.

Ġieli jkollna mistoqsijiet dwar jekk dan il-profitt hux ġej għax neħħejna l-ground handling?

Le, il-ground handling baqa' fl-equation.

Ikun hemm min jistaqsi wkoll jekk hux ġej għax biegħna s-slots ta' Heathrow u Gatwick.

Le, bis-slots ta' Heathrow u Gatwick għamilna qligħ ta' €15-il miljun.

Il-qligħ huwa operazzjonali, jiġifieri ġej mill-bejgħ ta' biljetti u l-ispejjeż biex tbigħ dawk il-biljetti.

Dan il-profitt ġie ffirmat mill-awdituri tagħna, li huma l-PricewaterhouseCoopers.

L-Onor.

Interpellant staqsa wkoll mistoqsija dwar l-Enemed.

Ninsab informat li l-Air Malta qed iżżomm mal-credit terms li għandha mal-Enemed u l-pagamenti kollha qegħdin isiru, fejn sar pagament fl-aħħar ġimgħat, u kollox qiegħed in order f'dak li għandu x'jaqsam mal-pagamenti u l-credit terms li qegħdin jissemmew.

(Interruzzjonijiet) Le, m'hemmx dak l-ammont.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: F'dak li għandu x'jaqsam ma' turisti li jżuru pajjiżna, qed nirreġistraw numri record.

Naf li din iż-żieda mhijiex reġistrata biss fl-ammont ta' turisti li jiġu f'pajjiżna bl-ajru, imma qegħdin jiżdiedu wkoll il-passiġġieri li jiġu Malta bil-cruiseliners.

Jista' l-Ministru jagħtina xi ċifri approssimattivi f'dan ir-rigward u jgħidilna aktar dwar il-ħidma tal-Ministeru għat-Turiżmu b'risq dan is-settur?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Naqbel mal-Onor.

Interpellant li, apparti t-turiżmu konvenzjonali, it-turisti li jiġu permezz tal-cruiseliner terminal huma importanti għal pajjiżna wkoll għal tliet raġunijiet.

Huma importanti għaliex permezz tagħhom hemm cluster of activities ta' tour operators, handling agents, ship supplies, gwidi, mużewijiet u coaches li jiddependu minn dan is-settur.

Huma importanti wkoll għaliex 15% tal-passiġġieri li jiġu Malta permezz tal-cruiseliners jerġgħu jiġu Malta bħala turisti konvenzjonali u jgħixu f'pajjiżna wkoll.

Huma importanti wkoll għaliex il-Valletta Cruise Port kien suċċess u wassal biex il-Belt, inkluż in-naħa t'isfel u n-naħa tal-Marsa, tiġi riġenerata.

Bħala Gvern, nixtiequ li r-riġenerazzjoni tibqa' ħierġa mill-Belt Valletta u twassal lejn in-naħa tal-Marsa.

Naħseb li dan kien proġett suċċess li sar taħt amministrazzjoni preċedenti, u llum qegħdin inkomplu nevolvu u nsaħħu dan is-suċċess li ġie.

Tajjeb ngħid li bħalissa qegħdin niddiskutu mal-Valletta Cruise Port biex tnejn mill-jetties li għandhom bħalissa – jidhirli Pinto IIII u V – jitkabbru, biex b'hekk il-vapuri li huma ferm ikbar fid-daqs ikunu jistgħu jitrakkaw mal-Port ukoll.

Fir-rigward tal-figuri rreġistrati, tajjeb ngħid li fl-aħħar kwart tas-sena, jiġifieri minn Ottubru sa Diċembru 2018, irreġistrajna żieda ta' 2.1% fil-passiġġieri, allavolja kellna ċertu maltemp.

Fil-fatt, il-passiġġieri bil-baħar żdiedu għal 191,000.

Tajjeb ngħid ukoll li din is-sena se jkollna żieda ta' passiġġieri b'saħħitha hekk kif, il-ġimgħa li għaddiet, il-Costa Cruises ikkonfermaw li bejn April u Novembru 2019 se jkunu qegħdin joperaw ta' kull ġimgħa f'Malta.

Dan ifisser żieda ta' 72,000 passiġġier fis-sena, li hija żieda konsiderevoli.

L-oġġettiv tagħna hu li, apparti ż-żieda ta' cruises li jagħmlu waqfa f'pajjiżna, insaħħu wkoll il-fly cruise fejn, nhar ta' Ħamis, qed ikollna numru ta' passiġġieri li jiġu f'pajjiżna bl-ajruplan, joqogħdu Malta għal ġurnata jew tnejn, u mbagħad jieħdu cruise minn pajjiżna.

Dan iħalli ferm aktar valur f'pajjiżna.

Għalhekk, qegħdin naħdmu kemm mal-Malta International Airport kif ukoll mal-Valletta Cruise Port f'dan ir-rigward.

Apparti t-tkabbir li hemm fil-Valletta Cruise Port, fl-MIA qegħdin insaħħu wkoll il-parkeġġ ta' ajruplani, fejn kien hemm biċċa art li kienet imwegħda taħt Gvern preċedenti u li issa għaddejnieha lill-MIA biex isir parkeġġ li jiflaħ madwar seba' ajruplani ħalli, fi ġranet bħall-Ħamis, l-ajruport ikun at full capacity.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Fir-risposta tal-Ministru Mizzi lill-Onor.

Robert Cutajar dwar id-dejn tal-Air Malta, intqal li l-Air Malta għamlet profitt ta' madwar €1.5 miljun.

L-informazzjoni hija li l-Air Malta għandha madwar 15-il darba aktar dejn mal-Enemed milli għamlet profitti għas-sena li għaddiet.

Tajjeb li nkunu ċari dwar dan.

Il-Ministru qal li m'hemmx daqshekk dejn.

L-ISPEAKER: Onor. Callus, ma tistax tagħmel l-istess mistoqsija darbtejn.

RYAN CALLUS: Sur President, din hija mistoqsija differenti.

L-ISPEAKER: Mela ejja għall-mistoqsija, Onor. Callus.

RYAN CALLUS: Sur President, qed nagħmel mistoqsija differenti ħalli l-Kamra tifhem aħjar.

L-ISPEAKER: Onor. Callus, tagħmilx statement, imma ejja għall-mistoqsija.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Ministru, inti għidt li m'hemmx €20 miljun dejn li l-Air Malta għandha tagħti lill-Enemed.

Mela nisfidak tgħidilna inti kemm hemm dejn.

L-ISPEAKER: Onor. Callus, ejja għall-mistoqsija.

F'din il-Kamra ma jsirux sfidi.

RYAN CALLUS: L-Air Malta għandha d-dejn mal-Enemed.

Jista' l-Ministru jgħid kemm hu dak id-dejn, jekk hux 15-il darba aktar mill-profitti li għamlet l-Air Malta għas-sena li għaddiet?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek informazzjoni xi żżid?

KONRAD MIZZI: Tajjeb li nispjegaw dan il-punt.

L-ewwel nett, importanti nagħmlu differenza bejn il-profitt u l-cash flow.

Bħalissa, l-Air Malta għandha cash flow tajba.

Id-dejn tagħha mal-Enemed u mas-suppliers kollha huma l-istess ta' 90 ġurnata.

Dan ifisser li ġeneralment, meta tixtri l-fuel, inti tħallsu 90 ġurnata wara.

Dan l-arranġament li għandha l-Enemed mhuwiex biss mal-Air Malta, imma naħseb huwa arranġament mal-airlines kollha tad-dinja li jiġu f'pajjiżna.

Kif jgħaddu 90 ġurnata, l-Air Malta tħallas, u naħseb li jagħmel sens li l-cash flow tiġi mmaniġġjata b'dan il-mod, kif jagħmel kull operatur.

Ir-realtà hi li l-Air Malta rreġistrat profitt.

Ir-realtà hi li, fi żmien Gvern Nazzjonalista, il-ħaddiema tal-Air Malta kienu qatgħu qalbhom u kienu jħossuhom jistħu jgħidu li jaħdmu mal-Air Malta għaliex kienu jħossu li n-nies fit-triq qed iħarsu lejhom u jaħsbu li qegħdin jitħallsu permezz tat-taxxi tal-poplu.

Bħala Gvern, b'għaqal tul dawn l-aħħar snin irnexxielna ndawru din l-istampa.

Kif nafu, l-Air Malta ħarġet mir-restructuring programme tal-Kummissjoni Ewropea.

Qegħdin noperaw b'mod kummerċjali, nikkompetu u nsaħħu wkoll ir-rotot.

Bdejna wkoll nifhmu x'inhi l-aħjar pożizzjoni għall-Air Malta.

Se nkun onest: ipprovajna angoli differenti tas-suq, kien hemm minnhom li ħadmu u kien hemm minnhom li kellna nirranġawhom.

Hemm rotot low cost li l-Air Malta mhijiex well placed bl-overheads li topera fihom; però mbagħad hemm rotot oħrajn f'ajruporti ewlenin li l-Air Malta taqla' l-flus minnhom.

Naħseb li l-pożizzjoni tal-Air Malta għandha tkun mibnija fuq tliet affarijiet.

Għandna naraw li nikkonnettjaw lil Malta mal-kapitali kollha tal-Ewropa, tal-Afrika ta' Fuq u tal-Lvant Nofsani.

It-tieni, irridu nipprovdu business class product li l-low cost carriers ma jipprovdux.

Fil-fatt bħalissa qegħdin intejbu l-business class product tal-Air Malta.

It-tielet, irridu nsaħħu l-konnettività għal żoni oħrajn li huma ferm lil hinn minn pajjiżna u li linji oħrajn tal-ajru ma joperawx minnhom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Nixtieq nagħmel mistoqsija dwar l-Air Malta.

Kif qal il-Ministru, bir-restructuring li sar f'dawn l-aħħar sitt snin, l-Air Malta gradwalment reġgħet qamet fuq saqajha.

Jihirli li reċentement il-Ministru semma l-possibbiltà li l-Air Malta ġġib ajruplani ġodda u ikbar, jiġifieri, li kapaċi jtiru anke aktar fit-tul.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jiġu kkonsidrati xi long hauls għall-Air Malta?

Jista' l-Ministru jgħid x'rotot ġodda qed jara li jistgħu jiġu operati b'mod imminenti biex l-Air Malta tkompli miexja 'l quddiem u tavvanza?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: L-Air Malta studjat liema hi l-aħjar flotta li għandha tuża minn pajjiżna.

Meta fil-bidu bdejna nesploraw il-fatt li nużaw ajruplani żgħar, fejn għamilna analiżi dettaljata, ħareġ biċ-ċar li bl-ispejjeż li għandha l-Air Malta, ikun aħjar li jkollna tip wieħed ta' ajruplan biex b'hekk inżommu l-istess inġiniera, l-istess spare parts u nużaw l-istess piloti.

Għaldaqstant, iddeċidejna li nbiddlu l-ajruplani kollha fuq medda ta' ħames snin u jkollna ajruplani tat-tip A320 Neo li huma moderni u li jaħlu bejn 17% u 25% inqas fuel, ovvjament skont ir-rotta.

Fil-fatt diġà għandna wieħed minn dawn l-ajruplani u dan is-sajf se jaslu żewġ ajruplani oħrajn tat-tip Neo biex b'hekk ikollna flotta moderna li taħli anqas fuel u għandha bżonn inqas engineering spending.

It-tieni punt, għall-medium-haul routes hemm ajruplan ġdid tat-tip A321 extended range.

Dan ifisser ajruplan bħalma għandna, però daqsxejn aktar tawwali li jieħu madwar 240 passiġġier, li jekk nagħmluh aktar komdu għall-medium-haul destinations, nistgħu ndaħħlu madwar 180 seat fih.

Dan l-ajruplan jaħli anqas fuel u, permezz ta' dan l-XLR model, se nużaw l-istess piloti u l-istess engineering base, ma jkollniex riskju ta' wide-bodied li huwa riskju li ma nixtieqx li nieħu fuq l-Air Malta għaliex, jekk jinqala' xi ħaġa u ma nkampawx bir-revenue, dan jista' jagħti daqqa kbira lill-Air Malta.

B'dan it-tip ta' mudell, se nimmitigaw ir-riskju u nkunu nistgħu noperaw lil hinn minn pajjiżna.

Għas-sena d-dieħla, qegħdin inħarsu li jkollna l-ewwel rotta għas-Sub-Sahara fl-Afrika biex b'hekk inkunu nistgħu ikollna hub biex inġibu passiġġieri minn Accra fil-Ghana.

Bħala Gvern, din is-sena ftaħna ambaxxata ġdida fil-Ghana.

L-għan huwa li l-passiġġieri jibqgħu sejrin għall-Ewropa, b'titjiriet lejn Heathrow, Brussell u Frankfurt, fost l-oħrajn.

Bħalissa, qegħdin nikkonsidraw ukoll Mumbai, fejn in-numri jidhru tajbin, kemm bħala hubbing concept, kif ukoll għal swieq ġodda.

Naħseb li dan kollu, flimkien ma' strateġiji oħrajn, se jkompli jsaħħah l-Air Malta mingħajr ma nieħdu riskju kbir fuq l-operat tagħha.

Filwaqt li nixtieq nagħmel affarijiet oħrajn, naħseb li dak kollu li għandna nagħmlu għandu jkun ikkalkolat.

Jien noħlom ukoll li kemm jista' jkun malajr, ladarba jkun hemm aktar stabilità fil-Libja, nibdew noperaw lejn Tripli.

Ir-realtà fil-Libja hi dik li hi, fejn bħalissa hemm avvanzi ħdejn Tripli u għalhekk ma nistgħux noperaw lejn Tripli.

Però, ninsabu ppreparati biex, malli l-ajruport ta' Mitiga fi Tripli jkun klassifikat bħala sigur, l-Air Malta tkun waħda mill-ewwel linji tal-ajru li terġa' tibda topera għal dan l-ajruport.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Insejjaħ lill-Ministru għall-Finanzi.

TQEGĦID TA' KARTI

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali għas-sena 2018 tal-Bank Ċentrali ta' Malta; u

Rapport annwali dwar il-Management of Central Government Debt of the Republic of Malta għas-sena 2018, maħruġ mid-Dipartiment tat-Teżor, Ministeru għall-Finanzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali tal-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal għas-sena 2018;

Rapport annwali tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2018;

Estimi finanzjarji tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019;

f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali tal-Libreriji ta' Malta għas-sena 2018 u stqarrijiet finanzjarji għall-2018; u

f'isem is-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali u financial statements għas-sena 2017 tal-Aġenzija Maltija għar-Residenza u l-Visa (MRVA).

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI U L-ATT DWAR L-AFFARIJIET

TAL-KONSUMATUR U LIĠIJIET OĦRA

L-ISPEAKER: Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u Sostenn tal-Belt Valletta biex, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u Sostenn tal-Belt Valletta): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet Oħra.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Sur President, wara diversi xhur ta' ħidma kontinwa, illum, b'sodisfazzjon kbir, qiegħed nippreżenta lill-Kamra l-Abbozz ta' Liġi għat-Tieni Qari li permezz tiegħu se jiġu emendati l-Att dwar il-Kompetizzjoni, l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, l-Att dwar l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarjiet tal-Konsumatur, il-Kodiċi tal-Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u 15-il liġi sussidjarja tagħhom.

Qegħdin isiru wkoll emendi anċillari fl-Att dwar Proċedimenti Kollettivi u fir-Regolamenti dwar l-Istabbiliment ta' Sanzjonijiet u Pieni taħt l-Att dwar is-Servizzi li jingħataw fis-Suq Intern.

Nixtieq nibda dan l-intervent billi nagħti sfond għas-suġġett li se jiġi diskuss illum.

Hawn qed niddiskutu essenzjalment l-importanza u n-neċessità ta' Liġi tal-Kompetizzjoni b'saħħitha u effikaċi.

Il-fatt li l-pajjiż ikollu Liġi tal-Kompetizzjoni b'saħħitha huwa mezz indispensabbli għall-ekonomija.

Dan għaliex, permezz ta' din il-liġi, l-intrapriżi se jkunu jistgħu joperaw f'ambjent san u ġust.

Però l-Liġi tal-Kompetizzjoni ma tiqafx biss f'dan il-livell u f'livell ta' intrapriżi, imma tmur ukoll lil hinn minn hekk għax f'suq kompetittiv jibbenefika l-konsumatur innifsu.

Meta, pereżempju, intrapriżi li huma kompetituri fis-suq jiftehmu biex ma jibqgħux jikkompetu bejniethom fuq il-prezzijiet jew jiftehmu biex jgħollu l-prezzijiet, jiġi milqut ħażin il-konsumatur, għaliex il-konsumatur ma jkunx jista' jgawdi minn prezzijiet vantaġġjużi, kif ukoll minn kwalità għolja ta' servizz.

Il-Liġi tal-Kompetizzjoni tfittex li tiżgura li l-industrija hija waħda kompetittiva b'numru ta' manifatturi jew distributuri ta' prodotti u servizzi li jfittxu li jattiraw kemm jista' jkun klijenti.

Kompetizzjoni qawwija teħtieġ li n-negozji jagħmlu ħilithom biex ibaxxu l-prezzijiet u jtejbu l-kwalità tal-prodotti u s-servizzi tagħhom.

Il-kompetizzjoni tqawwi qalb in-negozji biex inaqqsu l-ispejjeż tagħhom stess u jaraw kif joffru prezzijiet kompetittivi għall-prodotti u servizzi li joffru.

Jolqotni l-kliem tal-Kummissarju għall-Kompetizzjoni, Margrethe Vestager, meta ddiskutiet kif il-kompetizzjoni tista' tibni suq aħjar.

F'diskors li għamlet Vestager ftit taż-żmien ilu, iddeskriviet l-importanza tal-kompetizzjoni fis-swieq b'dan il-mod:

Fil-fatt, meta jkun hemm il-prevenzjoni jew ir-restrizzjoni tal-kompetizzjoni għal negozji li jidħlu fi ftehim dwar prezzijiet ma' kompetituri oħrajn, il-prezzijiet x'aktarx jiżdiedu u l-kwalità x'aktarx tonqos drastikament ukoll.

Jekk negozju ma jiffaċċjax il-kompetizzjoni, għandu verament ftit jew xejn inċentiv li jbaxxi l-prezzijiet jew itejjeb il-prodotti tiegħu.

Mentri, minn suq ħieles li huwa kompetittiv jibbenefika kemm il-konsumatur, kif ukoll in-negozji stess.

Hawn nixtieq nagħmel aċċenn ukoll għall-irwol tal-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni li għandu rwol primarju li jara li jkun hemm kompetizzjoni ġusta fis-swieq kollha, u jinvestiga ilmenti rigward allegati prattiċi restrittivi.

L-uffiċċju jista' jwettaq investigazzjonijiet ex officio, jiġifieri minn jeddu, jew għax xi ħadd jagħmel ilment bil-miktub dwar allegazzjonijiet raġjonevoli ta' ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Att dwar il-Kompetizzjoni, jew wara li ssir talba minn xi awtorità nazzjonali dwar il-kompetizzjoni ta' xi stat membru ieħor, jew wara li ssir talba mill-Kummissjoni Ewropea.

Sur President, wieħed għandu jenfasizza li s-setgħat tal-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni huma wesgħin, fejn b'mod partikolari jista' jitlob ukoll informazzjoni u produzzjoni ta' dokumenti, jisma' xhieda u jwettaq spezzjonijiet b'sorpriża ġewwa fond, art jew mezzi ta' trasport ta' intrapriżi waqt investigazzjoni.

Ftit huma dawk li huma informati dwar kemm isir xogħol fi ħdan l-uffiċċju, għaliex fil-verità l-Uffiċċju jagħmel ħafna xogħol li ma jidhirx.

Ta' min isemmi li bil-liġi in vigore bħalissa, l-Uffiċċju ħareġ numru ta' miżuri u għalaq numru ta' ilmenti li rċieva, fejn kull każ li jingħalaq huwa riżultat ta' investigazzjonijiet rigorużi.

Ftit jafu li l-Uffiċċju jiġi wkoll imqabbad mill-Qorti Ċivili biex jipprepara u jissottometti r-rapport tiegħu meta quddiemha jiġi allegat li xi ftehim jew deċiżjoni huma nulli u mhux esegwibbli skont l-artikolu 5 u / jew l-artikolu 101 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, jew meta jiġi allegat li jkun hemm abbuż minn xi intrapriża f'pożizzjoni dominanti skont l-artikolu 9 u / jew l-artikolu 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

F'dak il-każ, l-Uffiċċju jħejji rapport wara li jkun wettaq investigazzjoni komprensiva tal-każ.

L-Uffiċċju jkollu wkoll laqgħat ma' awtoritajiet pubbliċi fejn jagħti pariri dwar kwestjonijiet ta' kompetizzjoni li jistgħu jitqajmu fit-twettiq tal-funzjonijiet ta' dawn l-awtoritajiet, u jagħti pariri fuq restrizzjonijiet ta' kompetizzjoni imposti minn prattiċi amministrattivi.

L-Uffiċċju jeżamina wkoll notifiki ta' konċentrazzjonijiet, u jgħasses jekk akkwisti minn intrapriżi jew amalgamazzjonijiet ta' intrapriżi humiex se jwasslu għal tnaqqis sostanzjali tal-kompetizzjoni fis-suq Malti.

Il-Liġi tal-Kompetizzjoni Maltija tmur lura għall-1995, meta l-Att dwar il-Kompetizzjoni daħal fis-seħħ.

Din il-liġi kienet stabbilixxiet il-parametri li fihom l-intrapriżi jistgħu jwettqu n-negozji tagħhom b'mod li jkunu konformi mar-regoli tal-kompetizzjoni ġusta, u ggarantixxiet lin-negozji u lill-konsumaturi l-benefiċċji tal-kompetizzjoni.

Permezz ta' dan l-att, kienu ġew introdotti regoli li jipprojbixxu ftehim bejn intrapriżi li jkollhom bħala l-għan tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew ix-xkiel tal-kompetizzjoni f'Malta jew f'xi parti minn Malta, kif ukoll jipprojbixxu kull abbuż, fosthom il-prezzijiet eċċessivi minn intrapriża waħda jew iżjed li jkunu f'pożizzjoni dominanti.

Aktar tard, fl-1 ta' Jannar 2003, daħlu fis-seħħ regolamenti dwar il-kontroll ta' konċentrazzjonijiet, liema regolamenti taw is-setgħa lill-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni li jipprojbixxi l-akkwisti u l-amalgamazzjonijiet ta' intrapriżi li jaqbżu ċertu turnover meta, wara analiżi, jikkonkludu li tali akkwisti jistgħu jwasslu għal tnaqqis sostanzjali tal-kompetizzjoni fis-suq Malti jew f'xi parti minnu.

Għaddew kważi għaxar snin u fl-2011 saru emendi sinifikattivi ħafna fl-Att dwar il-Kompetizzjoni.

Fl-istess sena, kienet twaqqfet ukoll l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur u t-Tribunal tal-Appell għall-Kompetizzjoni u għall-Konsumatur, li ssostitwixxa l-Kummissjoni għall-Kummerċ Ġust.

L-emendi li ġew introdotti fl-Att kienu taw is-setgħa lid-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni biex iwettaq spezzjonijiet f'bini ta' intrapriżi b'awtorizzazzjoni ffirmata minnu stess, joħroġ stqarrija ta' oġġezzjonijiet u jieħu deċiżjoni u jimponi rimedji u multi amministrattivi f'każ ta' ksur ta' liġi.

Dawn l-emendi taw ukoll id-dritt lill-intrapriżi jippreżentaw il-każ tagħhom fi smigħ orali qabel ma d-Direttur Ġenerali jieħu d-deċiżjoni finali tiegħu li jaċċessaw l-evidenza u d-dokumenti li jkunu qegħdin jintużaw kontrihom, sakemm ma jkunx fihom sigrieti kummerċjali, informazzjoni kunfidenzjali jew dokumenti interni, u li introduċew proċeduri ġodda fl-Att dwar il-Kompetizzjoni, magħrufa bħala riżoluzzjoni u rabtiet.

Madanakollu, kif tafu, ħames snin wara, din il-liġi ġiet sfidata kostituzzjonalment.

Kien għalhekk li nħass il-bżonn kruċjali li fir-rigward ta' dak in-negozju li jkun qiegħed jiġi investigat mill-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni, jiġi aċċertat li d-drittijiet fundamentali tiegħu jkunu kollha mħarsa.

Għalhekk, saret tabilħaqq evalwazzjoni wiesgħa u dettaljata li wasslet għal dawn l-emendi li qegħdin irressqu llum.

Dawn l-emendi li qegħdin jitressqu huma turija ċara u serja ta' impenn li sar biex nassiguraw li pajjiżna jkollu Liġi tal-Kompetizzjoni li, filwaqt li tħares sew lejn id-drittijiet fundamentali tal-intrapriżi li jkunu qegħdin jiġu investigati, tiżgura l-kompetizzjoni effettiva bejn l-intrapriżi u suq verament ħieles.

Dan l-abbozz ta' liġi kien meħtieġ fid-dawl ta' sentenzi kostituzzjonali.

Fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, mogħtija nhar it-3 ta' Mejju 2016, fl-ismijiet Federation of Estate Agents vs Direttur Ġenerali, il-Qorti tat sentenza fejn iddeċidiet li l-proċedimenti ta' kompetizzjoni kif attwalment jinsabu fl-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-penali amministrattivi li jinsabu f'dan l-att għandhom jiġu kkonsidrati ta' natura kriminali.

Għal din ir-raġuni, l-impożizzjoni ta' dawn il-penalitajiet taqa' fil-parametri tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, li tipprovdi li d-determinazzjoni ta' akkuża kriminali tista' issir biss minn Qorti.

F'din is-sentenza, il-Qorti kkonsidrat li l-multi imposti mid-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni dwar ksur tal-Liġi tal-Kompetizzjoni jservu ta' deterrent minħabba li l-multi imposti mid-Direttur Ġenerali jistgħu jkunu severi, u għalhekk multi bħal dawn kienu kklassifikati mill-Qorti Kostituzzjonali bħala ta' natura punittiva.

Il-Qorti kkonkludiet li l-proċeduri preżenti fl-Att dwar il-Kompetizzjoni li kienu daħlu fis-seħħ fl-2011 u li wasslu sabiex fejn id-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni jsib ksur tad-dispożizzjonijiet fl-Att u kien jimponi multi, dawn il-multi kienu jiksru l-jedd tal-intrapriżi kkonċernati li qed jiġu investigati għal smigħ xieraq, kif imħares taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

Il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat ukoll li fis-subartikolu (1) tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jsemmi speċifikament qorti indipendenti u imparzjali.

Il-Qorti saħqet li, minkejja l-fatt li t-Tribunal tal-Appell għall-Kompetizzjoni u għall-Konsumatur li jisma' appelli mid-deċiżjonijiet tad-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni huwa indipendenti u imparzjali u b'ġurisdizzjoni sħiħa, xorta ma jikkostitwixxix Qorti skont l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni.

Min-naħa l-oħra, il-Qorti ma sabitx ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem minħabba l-fatt li, skont il-Konvenzjoni – għall-kuntrarju tal-Kostituzzjoni – is-smigħ ta' dan it-tip ta' kawżi jista' jsir minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi.

Fid-dawl ta' dan, il-Gvern kien ippropona li tiġi emendata l-Kostituzzjoni sabiex tkun konformi mad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni.

Il-Gvern apprezza t-tħassib imqajjem dak iż-żmien fuq tali emenda u rreveda l-proposta.

Kien għalhekk tassew bżonnjuż li jittieħed iż-żmien neċessarju biex jittieħdu l-konsiderazzjoijiet kollha sabiex niżguraw li jkollna liġi li din id-darba tkun tassew tissalvagwardja d-drittijiet tal-individwi, waqt li tagħti s-setgħat kollha possibbli fl-isfond tal-Kostituzzjoni lid-Direttur Ġenerali biex jiżgura l-kompetizzjoni fis-suq.

Minkejja l-fatt li s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tapplika biss inter partes, ġie kkonsidrat li t-tħassib tal-Qorti Kostituzzjonali fil-każ kontra d-Direttur Ġenerali għall-Kompetizzjoni japplika wkoll għall-proċeduri li bihom jopera l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur.

Għalhekk, l-Abbozz ta' Liġi propost jinkludi wkoll emendi fil-liġijiet tal-konsumatur sabiex il-proċeduri li bihom jopera dan l-uffiċċju jiġu konformi wkoll mad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali.

Ġew meqjusa numru ta' mudelli leġiżlattivi u, is-sena li għaddiet, il-Ministeru għall-Ġustizzja nieda konsultazzjoni pubblika fuq Abbozz ta' Liġi sabiex jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

Fil-fatt, sabiex jiġu indirizzati l-konsiderazzjonijiet magħmula mill-Qorti Kostituzzjonali sa dak iż-żmien, ġie propost mudell leġiżlattiv ġdid.

Dan il-mudell kien imsemmi wkoll mid-Dekan tal-Fakultà tal-Liġi fl-Università ta' Malta f'Jannar tal-2017, meta kien tqajjem tħassib serju dwar l-implikazzjonijiet tal-proposta li tinbidel il-Kostituzzjoni.

Dan il-mudell introduċa l-konċett ta' reviżjoni mid-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali simili għal dik adottata mit-Tribunal Amministrattiv.

Il-proposta kienet ipproponiet ukoll reviżjoni li ssir quddiem il-Qorti Ċivili dwar punti ta' liġi, kif ukoll ta' fatt, minn intrapriżi li jħossuhom aggravati mad-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali u appell ieħor mis-sentenza tal-Qorti Ċivili li jkun jista' jsir kemm fuq punti ta' liġi, kif ukoll ta' fatt, quddiem il-Qorti tal-Appell.

Ta' min jirrimarka b'sodisfazzjon li l-feedback li rċieva l-Gvern fuq dawn l-emendi kien wieħed kostruttiv u pożittiv.

Sfortunatament, wieħed jista' jgħid li, wara li kienet tlestiet l-analiżi tar-risposti riċevuti mill-konsultazzjoni pubblika, ittieħdet sentenza kostituzzjonali oħra li ngħatat wara tmiem il-konsultazzjoni pubblika li biha deher b'mod ċar li l-Abbozz ta' Liġi hekk kif ġie ppreżentat ma kienx biżżejjed sabiex iġib il-proċeduri tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni konformi mal-Kostituzzjoni.

Il-Qorti saħqet li l-fatt li kien hemm żewġ possibilitajiet li tiġi kkontestata d-deċiżjoni quddiem żewġ qrati dwar punti ta' liġi u ta' fatt ma kienx biżżejjed sabiex tali proċeduri jkunu kkonsidrati konformi mal-Kostituzzjoni, peress li l-Kostituzzjoni ta' Malta teħtieġ li l-proċedura kollha li tiddetermina akkuża kriminali għandha tinstema' quddiem Qorti.

Fl-isfond ta' din id-direzzjoni ċara tal-Qorti Kostituzzjonali, saru emendi ulterjuri għall-Abbozz ta' Liġi sabiex jiġu indirizzati s-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali li għadni kemm semmejt, u biex jissaħħu proċeduri oħrajn eżistenti fl-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur sabiex jiġi żgurat li jkun hemm infurzar effettiv tal-liġi tal-kompetizzjoni u tal-konsumatur.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jimmira li, filwaqt li jissaħħu d-drittijiet fundamentali tal-intrapriżi jew negozjanti kkonċernati, jiġi aċċertat ukoll li l-Uffiċċju u l-uffiċċji rispettivi jibqgħu mogħnija bis-setgħat b'saħħithom u proċeduri effettivi biex jinvestigaw ksur tal-liġiijiet rispettivi.

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex se jbiddel xi ħaġa mil-liġi sostantiva tal-kompetizzjoni.

Dan ifisser li l-artikoli tal-liġi li fuqhom tista' tkun ibbażata azzjoni għall-ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni se jibqgħu tale quale, jiġifieri l-artikoli 5 u 9 tal-Att dwar il-Kompetizzjoni li jirregolaw il-liġi nazzjonali tal-kompetizzjoni, u l-artikoli 101 u 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

Iż-żewġ artikoli 5 u 9 huma mmudellati fuq l-artikoli 101 u 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea rispettivament, ħlief għall-fatt li l-artikoli 5 u 9 jikkonċernaw aġir li jaffettwa l-kompetizzjoni f'Malta u ma jeħtiġux effett fuq il-kummerċ bejn l-istati membri.

Bħala deskrizzjoni qasira ta' dawk iż-żewġ artikoli, meta nitkellmu rigward subartikolu (1) tal-artikolu 5 tal-Att dwar il-Kompetizzjoni, inkunu qegħdin infissru l-projbizzjoni ta' kwalunkwe ftehim bejn intrapriżi, kull deċiżjoni minn għaqda ta' intrapriżi u kull prattika miftiehma bejn intrapriżi li għandhom l-għan jew l-effett li jipprevenu, jirrestrinġu jew ifixklu l-kompetizzjoni f'Malta jew fi kwalunkwe parti ta' Malta.

Min-naħa l-oħra, l-artikolu 9 tal-Att dwar il-Kompetizzjoni jipprojbixxi kwalunkwe abbuż minn intrapriża waħda jew aktar ta' intrapriża f'pożizzjoni dominanti f'Malta jew fi kwalunkwe parti ta' Malta.

Preżentement, il-mudell ikkontemplat kemm fl-Att dwar il-Kompetizzjoni, kif ukoll fl-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, huwa mudell amministrattiv unitarju li fih l-istess uffiċċju jinvestiga ksur potenzjali tal-liġi rispettiva u jieħu deċiżjoni u jimponi rimedju u multa.

Il-mudell li huwa propost taħt dan l-Abbozz ta' Liġi huwa wieħed magħruf bħala dual administrative judicial enforcement model, fejn l-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni jagħmel investigazzjoni tal-każ, imbagħad iressaq il-każ quddiem il-Qorti għad-deċiżjoni finali li fiha l-Qorti ssib jekk sarx ksur tal-kompetizzjoni, u timponi multi u rimedji.

Dan ifisser li l-mudell propost f'dan l-Abbozz ta' Liġi llum huwa wieħed fejn l-entitajiet tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni u l-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur jinvestigaw kwalunkwe allegat ksur skont il-liġijiet rispettivi tagħhom, imma mbagħad jiftħu proċeduri quddiem il-Qorti permezz ta' rikors ġuramentat kontra l-intrapriżi konċernati.

Il-liġi sostantiva, kif ukoll it-tipi ta' rimedji u penali eżistenti fl-Att dwar il-Kompetizzjoni, huma fil-parti l-kbira konformi mal-mudell u mal-mudelli adottati minn awtoritajiet nazzjonali tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni Ewropea.

Iżda, id-differenza ewlenija li qed tiġi proposta f'dan l-Abbozz ta' Liġi hija li l-emendi se jipprovdu għal separazzjoni netta fis-setgħat tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni li se jkollu rwol investigattiv, u setgħat tal-Qorti li se tieħu deċiżjonijiet rigward is-sejbien ta' ksur fil-liġi tal-kompetizzjoni.

Il-mudell propost huwa l-aktar simili għal dak tal-Awstrija fejn l-entità responsabbli mill-kompetizzjoni tinvestiga, u l-Qorti tagħti sentenzi ta' ksur u timponi rimedji u penali f'każ ta' ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni.

Fi kliem ieħor, is-setgħa li għandhom preżentament tramite l-liġi tal-2011 id-diretturi ġenerali li jieħdu deċiżjonijiet rigward ksur jew xort'oħra tal-liġi tal-kompetizzjoni u tal-konsumatur li jimponu rimedji u penalitajiet f'każ ta' ksur tal-liġijiet rispettivi, se tkun mgħoddija kollha f'idejn il-Qorti.

L-emendi li ġew introdotti fl-2011 taw ukoll il-fakultà lid-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni sabiex iwettaq spezzjonijiet f'kull fond, art u f'kull mezz ta' trasport tal-intrapriża konċernata fuq turija ta' awtorizzazzjoni bil-miktub iffirmata mid-Direttur Ġenerali stess mingħajr il-ħtieġa ta' mandat maħruġ mill-Qorti.

Rigward l-ispezzjonijiet, għandu jingħad li, skont dan l-Abbozz ta' Liġi, dawn se jitmexxew biss meta d-Direttur Ġenerali jkun debitament awtorizzat b'mandat maħruġ minn maġistrat.

Din l-emenda nħasset tassew neċessarja sabiex din is-setgħa tkun konformi primarjament mal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Waħda mid-dispożizzjonijiet il-ġodda tal-Abbozz ta' Liġi tikkonċerna d-drittijiet tad-difiża li jappartjenu lill-intrapriżi f'konnessjoni ma' investigazzjonijiet imwettqa mill-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni.

Id-dritt li intrapriża ma tinkriminax lilha nnifisha minn dejjem kien rikonoxxut mill-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni bħala dritt li jappartjeni lill-intrapriżi matul l-investigazzjonijiet, u huwa dritt li jispikka fil-ġurisprudenza Ewropea tal-Qorti ġenerali u tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja.

Din il-protezzjoni issa se tkun inkluża espliċitament fl-emendi proposti sabiex tiċċara l-pożizzjoni tal-intrapriża li hija s-suġġett tal-investigazzjoni.

Talbiet ta' informazzjoni mill-Uffiċċju jeħtieġu li ma jġegħlux intrapriża jew għaqda ta' intrapriżi sabiex tammetti li tkun wettqet ksur li, għall-kuntrarju, hija unikament responsabilità tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni li jevidenzjawh.

L-ISPEAKER: Ippermettili, Segretarju Parlamentari, hemm problema teknika żgħira, kemm titfi l-microphone għal 30 sekonda.

L-ISPEAKER: Tista' tkompli, Onor. Debattista.

DEO DEBATTISTA: Madankollu, l-intrapriżi jew l-għaqda ta' intrapriżi jibqgħu obbligati li jwieġbu mistoqsijiet fattwali u li jipprovdu d-dokumenti mitluba.

Min-naħa l-oħra, fl-isfond ta' investigazzjonijiet mibdija mid-Direttur Ġenerali għall-Affarijiet tal-Konsumatur, dan id-dritt illum diġà jinsab fl-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

Sabiex inkomplu niżguraw id-dritt fundamentali ta' smigħ xieraq, li jinkludi wkoll id-dritt għall-assistenza legali, persuni soġġetti għall-ispezzjoni se jkunu jistgħu jiġu assistiti minn rappreżentanti legali u, għal dan il-għan, l-uffiċċji li jkunu qegħdin iwettqu l-ispezzjonijiet jistgħu jistennew għal ħin raġonevoli sakemm tinbeda l-ispezzjoni biex jiġi rappreżentant legali.

Min-naħa l-oħra, għandu jingħad li d-dritt għal din l-assistenza m'għandux ikollu l-effett li jissospendi l-ispezzjoni jew jagħti lok biex il-provi jiġu distrutti.

Għal dan il-għan, ħadna ħsieb biex nagħtu s-setgħa lill-uffiċjali li jieħdu kull miżura meħtieġa sabiex jipprevenu milli jsir xi tbagħbis potenzjal fl-evidenza jew sabiex jipprevenu l-possibilità ta' komunikazzjoni li biha intrapriżi oħrajn jiġu informati li tkun għaddejja investigazzjoni.

Qed jiġi propost li tiġi estiża l-kompetenza tal-Qorti Ċivili, Sezzjoni tal-Kummerċ, sabiex tisma' rikorsi relatati ma' kwestjonijiet mhux biss regolati mill-Att dwar il-Kumpaniji, imma anke rikorsi relatati mal-Att dwar il-Kompetizzjoni u kull regolament magħmul taħtu, l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u kull regolament magħmul taħtu u l-Att dwar l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur.

Din il-Qorti se tissostitwixxi t-Tribunal tal-Appell għall-Kompetizzjoni u għall-Konsumatur preżenti.

L-ewwel nett, għandu jingħad li r-rimedji kollha kontemplati flimkien mal-penalitajiet preżenti fl-Att dwar il-Kompetizzjoni u tal-Affarijiet tal-Konumsatur se jibqgħu japplikaw, bid-differenza li se tkun il-Qorti li tieħu dawn id-deċiżjonijiet.

Is-setgħa li għandu llum id-Direttur Ġenerali għall-Kompetizzjoni li jista' joħroġ ordni ta' waqfien u ta' ebda tkomplija li biha tordna lill-intrapriża u/jew lill-għaqda ta' intrapriżi kkonċernati sabiex jieqfu u ma jkomplux jipparteċipaw f'tali ftehim, deċiżjoni, prattika jew imġiba, u/jew toħroġ ordni ta' konformità li tippreskrivi r-rimedji fl-imġiba jew rimedji ta' struttura indirizzati lill-intrapriża u/jew lill-għaqda ta' intrapriżi kkonċernati bil-għan li jwaqqfu l-ksur b'mod immedjat u effettiv, se tgħaddi f'idejn il-Qorti.

L-istess, il-poter tad-Direttur Ġenerali tal-Affarijiet tal-Konsumatur li joħroġ ordni ta' tħaris kontra kummerċjant li kiser il-liġijiet tal-konsumatur li bih jeħtieġ li jittieħdu miżuri korrettivi, inkluż it-tħassir jew it-tibdil ta' klawsoli f'kuntratt, jew sabiex il-kummerċjant jieqaf milli jadotta xi prattika kummerċjali mhux ġusta, se jiġu mgħoddija lill-Qorti.

L-emendi tal-2011 għall-Att dwar il-Kompetizzjoni introduċew il-proċedura tar-rabtiet magħrufa bl-Ingliż bħala commitments.

Minflok li jkun id-Direttur Ġenerali li joħroġ deċiżjonijiet rigward rabtiet, f'dan il-każ se tkun il-Qorti li tista' tagħti sentenza li tiddikjara li r-rabtiet offruti mill-intrapriżi u/jew mill-għaqda ta' intrapriżi kkonċernati jkunu tali li jwasslu sabiex is-suspettat ksur jiġi tterminat.

L-emendi tal-2011 għall-Att dwar il-Kompetizzjoni introduċew il-proċedura ta' riżoluzzjoni, dik magħrufa aħjar bħala settlement għall-każijiet ta' cartels meta l-partijiet jammettu li kisru l-liġi u, min-naħa tagħhom, jirċievu tnaqqis ta' 10% tal-multa jekk jammettu l-involviment tagħhom f'dan il-ksur.

Din il-proċedura tipprovdi rimedju alternattiv għall-proċeduri litiġużi tal-Qorti u twassal għar-riżoluzzjoni f'qasir żmien għall-benefiċċju tal-ekonomija u tal-konsumatur.

Skont il-liġi kif qed tiġi proposta, il-proċedura tar-riżoluzzjoni mhux se tibqa' waħda limitata għall-każijiet ta' kartelli biss, iżda se tapplika wkoll għal kwalunkwe prattika restrittiva taħt il-liġi tal-kompetizzjoni, jiġifieri, inkluż każijiet ta' abbuż ta' dominanza u ftehim ta' abbuż ta' dominanza u ftehimiet illegali oħrajn li mhumiex kartelli.

Barra minn hekk, qed jiġi propost li l-Qorti tista' tnaqqas l-ammont ta' penali propost mid-Direttur Ġenerali bejn 10% sa 35%, bl-għan aħħari jkun li jiġu inċentivati l-intrapriżi li kisru l-liġi tal-kompetizzjoni sabiex jammettu mal-Uffiċċju l-involviment tagħhom fil-ksur u jikkoperaw bi sħiħ sabiex jinkixef l-aġir restrittiv u jagħtu d-dettalji meħtieġa relatati mal-ksur.

Skont l-emendi kif qegħdin jiġu proposti, il-proċedura tar-riżoluzzjoni tagħti l-possibilità lid-Direttur Ġenerali, flimkien ma' kwalunkwe intrapriża u/jew għaqda ta' intrapriżi, sabiex jitolbu, kemm fl-istadju tal-investigazzjoni quddiem l-Uffiċċju, jew fi stadju ulterjuri meta d-Direttur Ġenerali jippreżenta r-rikors ġuramentat kontra intrapriża u/jew kontra l-għaqda ta' intrapriżi konċernati li l-investigazzjoni jew il-proċedimenti quddiem il-Qorti, skont il-każ, jiġu tterminati permezz ta' proċedura ta' riżoluzzjoni li tkun tinkludi l-impożizzjoni ta' penali mill-Qorti.

It-terminazzjoni tal-investigazzjoni quddiem l-Uffiċċju jew it-terminazzjoni tal-proċedimenti quddiem il-Qorti permezz ta' riżoluzzjoni għandhom jiġu mogħtija b'sentenza tal-Qorti fuq talba konġunta tad-Direttur Ġenerali u tal-intrapriża u/jew tal-għaqda ta' intrapriżi konċernati li fiha d-Direttur Ġenerali u l-intrapriża u/jew l-għaqda ta' intrapriżi konċernati jaqblu li l-investigazzjoni quddiem l-Uffiċċju jew il-proċedimenti quddiem il-Qorti, skont il-każ, jiġu tterminati permezz ta' proċedura ta' riżoluzzjoni li tinkludi l-impożizzjoni ta' penali.

Il-konċett ta' garanziji bejn id-Direttur Ġenerali għall-Affarijiet tal-Konsumatur u kummerċjant se jinżamm.

Fejn jidhirlu prima facie d-Direttur Ġenerali li kummerċjant ikun ġab ruħu bi ksur jew ta' nuqqas ta' osservanza tal-liġijiet tal-konsumatur, id-Direttur Ġenerali Affarijiet tal-Konsumatur jista', minflok jistitwixxi proċeduri ġudizzjarji quddiem il-Qorti Ċivili kontra l-kummerċjant, jammonixxi lill-kummerċjant u jikseb mingħandu garanzija bil-miktub li l-kummerċjant għandu jieqaf milli jkompli jġib ruħu skont ma hemm miktub fil-garanzija.

F'każijiet ta' urġenza minħabba r-riskju ta' ħsara immedjata u serja lill-interessi kollettivi tal-konsumaturi, jew f'każijiet ta' urġenza minħabba f'riskju li ssir ħsara serja u irreparabbli lill-kompetizzjoni fuq il-bażi ta' sejba ta' ksur prima facie tal-artikoli 5 u/jew 9 tal-Att u/jew tal-artikoli 101 u 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, il-Qorti se tkun tista' toħroġ miżuri interim fuq kummerċjant, intrapriża u/jew għaqda ta' intrapriżi konċernati skont il-każ fuq talba tad-Direttur Ġenerali rispettiv.

L-Abbozz ta' Liġi jipprovdi għall-atturi attenwanti u aggravanti li l-Qorti għandha tikkonsidra meta tiffissa l-ammont ta' multa.

Sabiex ikun hemm aktar kjarezza u trasparenza għall-intrapriżi, l-Abbozz ta' Liġi jintroduċi eżempji ta' fatturi aggravanti u attenwanti li għandhom jiġu kkonsidrati mill-Qorti meta tiffissa l-ammont tal-penali.

Bħalissa, appell jista' jsir biss minn deċiżjoni tat-Tribunal tal-Appell għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur fuq punti ta' liġi.

L-emendi qegħdin jipproponu li d-Direttur Ġenerali rispettiv u kull parti fil-proċediment quddiem il-Qorti li tħossha aggravata bis-sentenza tal-Qorti tista' tappella, kemm fuq punti ta' liġi, kif ukoll fuq punti ta' fatt, quddiem il-Qorti tal-Appell permezz ta' rikors ippreżentat fir-Reġistru ta' dik il-Qorti fi żmien 20 jum mid-data tas-sentenza.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li mal-medda taż-żmien, hekk kif is-swieq isiru eqreb ta' xulxin, kemm bi proċess naturali ta' globalizzazzjoni, kif ukoll biż-żieda f'kummerċ online, il-ħtieġa ta' kompetizzjoni ġusta u tal-protezzjoni tal-konsumatur tiżdied.

F'dawn ix-xhur minn meta nqatgħet l-ewwel kawża kostituzzjonali kontra l-Uffiċċju tad-Direttur Ġenerali tal-Kompetizzjoni, l-Uffiċċju ma waqafx jaħdem imma baqa' jinvestiga każi biex jiżgura kompetizzjoni ġusta fis-suq Malti.

Il-proposta li tinbidel il-Kostituzzjoni sabiex tiġi konformi mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem ma ġietx milqugħa tajjeb.

Fil-fatt, kienu bosta l-artikli fil-gazzetti, inkluż mix-shadow minister ta' dak iż-żmien, li esprimew it-tħassib li emenda fil-Kostituzzjoni li tippermetti li kawżi ta' natura kriminali li jinstemgħu fit-tribunal tkun qed iddgħajjef id-dritt ta' smigħ xieraq.

Għaldaqstant, ittieħdu l-passi biex jibda x-xogħol biex jiġi emendat l-Att tal-2011.

Dawn l-emendi huma sforz ta' proċess twil u dettaljat sabiex niżguraw qafas legali b'saħħtu għall-protezzjoni tal-kompetizzjoni u tal-konsumatur f'pajjiżna.

Din is-sena ġiet introdotta wkoll id-Direttiva 2019/1 li tagħti s-setgħa lill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-istati membri sabiex ikunu inforzaturi aktar effettivi u sabiex tiżgura l-funzjonament xieraq fis-suq intern.

Din id-Direttiva ġiet ippubblikata fil-ġurnal uffiċjali tal-Unjoni Ewropea fl-14 ta' Jannar 2019 u għandha tiġi trasposta fil-liġi tal-kompetizzjoni Maltija sal-4 ta' Frar 2021.

Id-Direttiva għandha l-għan li jiġi żgurat li l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni jkollhom l-istrumenti kollha li jkollhom bżonn sabiex jinforzaw b'mod effettiv il-liġi tal-kompetizzjoni u jilħqu l-potenzjal kollu tagħhom.

Issa se jibda x-xogħol fuq din id-Direttiva sabiex tiġi trasposta fil-liġi Maltija.

Filwaqt li b'sodisfazzjon nirrimarka li l-liġi Maltija tal-kompetizzjoni diġà hija konformi ma' numru ta' dispożizzjonijiet eżistenti f'din id-Direttiva, din id-Direttiva se ddaħħal xi innovazzjonijiet fil-liġi Maltija, bħall-programm ta' klemenza, li huwa wieħed mill-għodod użati mill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni sabiex jindirizza l-kartelli sigrieti.

Il-programm ta' klemenza joħloq inċentivi akbar għall-kumpaniji sabiex iressqu u jammettu l-aktar ksur serju tar-regoli tal-kompetizzjoni.

Bil-programm ta' klemenza, l-intrapriżi involuti tista' tinħafrilhom totalment il-penali jew ikollhom tnaqqis sostanzjali fil-każ li jammettu l-involviment tagħhom f'kartell sigriet.

Ta' min jirrimarka wkoll li fis-17 ta' Jannar tal-2020 se tidħol fis-seħħ ir-riforma tar-regolament dwar koperazzjoni fil-protezzjoni tal-konsumaturi.

Din ir-riforma tindirizza l-ħtieġa ta' infurzar aktar effettiv tal-liġi tal-konsumatur tal-Unjoni Ewropea, speċjalment fl-isfera diġitali.

Din ir-riforma se ssaħħaħ setgħat tal-awtoritajiet pubbliċi għall-protezzjoni tal-konsumatur biex dawn ikunu jistgħu jikkoperaw fil-kontest ta' każijiet transkonfinali, u biex jiġu indirizzati prattiċi ħżiena online f'qasir żmien.

Dawn jinkludu s-setgħa li jsiru test purchases u mystery shopping waqt investigazzjonijiet ta' allegat ksur tal-liġi tal-konsumatur.

Ta' min ifakkar ukoll li, fil-11 ta' April 2018, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet il-proposta hekk imsejħa 'New deal for consumers' bl-għan li tirriforma u timmodernizza l-liġijiet tal-Unjoni Ewropea għall-protezzjoni tal-konsumatur, sabiex konsumaturi Ewropej ikunu jistgħu jibbenefikaw b'mod sħiħ mid-drittijiet tagħhom.

Din ir-riforma timmira li żżid aktar trasparenza fis-swieq u pjattaformi online u tagħmilha possibbli li entità kwalifikata bħall-organizzazzjoni tal-konsumatur tfittex rimedju bħall-kumpens, sostituzzjoni jew tiswija f'isem grupp ta' konsumaturi li jkunu sofrew ħsara minn prattika kummerċjali illegali permezz ta' azzjoni rappreżentattiva.

Permezz ta' din ir-riforma, iċ-ċirkostanzi fejn tali azzjoni tista' tittieħed se jiġu estiżi.

Din il-proposta tipproponi wkoll penali effettivi għall-ksur tal-liġi tal-konsumatur li jaffettwa konsumaturi f'aktar minn stat membru wieħed.

Dawn se jkunu qed jiġu kkalkolati fuq id-dħul totali tan-negozjant.

Għaldaqstant, ħassejna li jkun għaqli li kwalunkwe emenda fil-penali għall-ksur tal-liġi tal-konsumatur, inkluż dawk li jaffettwaw biss konsumaturi f'pajjiżna, għandha tiġi kkonsidrata, ġaladarba l-proposta tal-Unjoni Ewropea tiġi ffinalizzata.

Fi kliem il-Kummissarju Ewropew Věra Jourová:

Bl-istess mod, dan l-Abbozz ta' Liġi għandu l-għan aħħari sabiex f'Malta jkun hawn għassiesa għall-kompetizzjoni u għall-protezzjoni tal-konsumatur li jaħdmu f'qafas regolatorju li huwa komprensiv u b'saħħtu, li jirrispetta l-Kostituzzjoni u, fuq kollox, ikun ekwu għall-benefiċċju tal-konsumaturi, l-intrapriżi u l-kummerċjanti u, fl-aħħar mill-aħħar, l-ekonomija.

Sur President, qabel nagħlaq, irrid nirringrazzja lill-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur, lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali għall-ħidma kollha tagħhom tul dawn l-aħħar xhur u l-paċenzja li ħadu bija sabiex jiġi mħejji dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista għall-introduzzjoni li għamel dwar dan l-Abbozz ta' Liġi li jmiss żewġ oqsma importanti ħafna, li huma l-qasam tal-kompetizzjoni u l-qasam tal-protezzjoni tal-affarijiet tal-konsumatur.

Sfortunatament, f'pajjiżna dawn l-oqsma ma tantx jingħataw importanza, mhux daqskemm jingħataw minn pajjiżi oħra Ewropej u mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan għax dawn huma oqsma li, speċjalment f'suq f'pajjiż żgħir bħal tagħna, huma importanti jekk verament irridu li tissaħħaħ il-fiduċja tal-konsumatur.

Kull wieħed u waħda hu konsumatur, inkluż il-kummerċjanti u dawk li jaħdmu fil-qasam tal-kummerċ, għax filwaqt li jbigħu jew jikkummerċjaw f'ċerti oqsma, huma konsumaturi f'oqsma oħrajn.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jagħtina l-opportunità li nitkellmu dwar dawn l-oqsma u dwar x'jista' jsir biex nassiguraw li f'pajjiżna l-liġi tal-kompetizzjoni ma tkunx biss fuq il-karta, imma tkun qed taħdem.

Wisq nibża' li b'dak li seħħ, b'mod partikolari fl-aħħar snin, għandna liġi tal-kompetizzjoni li qiegħda biss fuq il-karta, imma fil-verità mhijiex qiegħda titħaddem kif suppost.

Għalhekk, nisperaw li fix-xhur u fis-snin li ġejjin, din il-liġi tkun tista' titħaddem b'mod li jkollna riżultati aħjar biex tissaħħaħ il-fiduċja tal-konsumatur, għax meta jseħħ dan fis-swieq tagħna, igawdi kulħadd.

Kif qal tant tajjeb is-Segretarju Parlamentari, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq emendi għall-Att tal-2011 li waqqaf l-Awtorità Maltija għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur, flimkien ma' numru ta' emendi oħrajn, b'mod partikolari għall-kapitli 378 u 379 tal-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

Qed nitkellmu wkoll dwar emendi għall-Awtorità li jien, bħala Segretarju Parlamentari responsabbli mill-oqsma tal-kompetizzjoni u l-konsumatur, kelli l-opportunità li rressaq att f'dan il-Parlament biex waqqafna din l-Awtorità li ġabret diversi dipartimenti u awtoritajiet oħrajn bi skop ewlieni, dak li jkollna Awtorità li jkollha s-snien, is-saħħa, l-għodda u r-riżorsi finanzjarji u umani biex taħdem f'dawn l-oqsma importanti.

Nerġa' ngħid li meta dawn l-oqsma jitħaddmu tajjeb, iħallu effett pożittiv fuq il-kwalità tal-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Din l-Awtorità twaqqfet fl-2011 wara konsultazzjoni wiesgħa mal-istakeholders kollha.

Niftakar f'laqgħat twal li kienu saru mal-Kamra tal-Kummerċ, mal-GRTU, mal-Għaqda tal-Konsumaturi, diversi għaqdiet oħrajn u mal-pubbliku inġenerali biex setgħet titressaq 'il quddiem dik il-liġi, li ġiet approvata b'mod unanimu minn dan il-Parlament.

Din l-Awtorità għandha erba' diretturi ġenerali f'erba' oqsma speċifiċi, fejn kull direttur ġenerali għandu l-poter li jieħu d-deċiżjonijiet, jagħmel l-investigazzjonijiet li hemm bżonn u jmexxi 'l quddiem fl-oqsma li hu responsabbli minnhom.

Irrid ngħid ukoll li din l-Awtorità kienet twaqqfet għax fis-snin ta' qabel il-Kummissjoni Ewropea, fil-kummenti tagħha dwar in-National Reform Programme, ta' kull sena kienet tiġbed l-attenzjoni li pajjiżna kellu bżonn struttura tajba, b'saħħitha u li tagħti riżultati aktar konkreti u effettivi fl-oqsma importanti tal-kompetizzjoni u tal-konsumatur.

Min-naħa l-oħra, kellna wkoll il-wegħda elettorali fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall-elezzjoni tal-2008 li nwaqqfu din l-Awtorità.

Nerġa' ngħid, dan sar b'unanimità fil-Kamra, wara diskussjoni tajba, b'mod partikolari fl-istadju ta' Kumitat, biex wara li għaddiet din il-liġi, l-Awtorità bdiet taħdem mill-ewwel.

Ħames snin wara, kif qal tajjeb is-Segretarju Parlamentari, kien hemm id-deċiżjoni fil-kawża ta' rikors quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali għall-Kompetizzjoni, fejn il-Qorti sabet li l-mod kif kienu qegħdin jiġu imposti l-penali amministrattivi u ċerti multi kien qed jikser subartikolu (1) tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni tagħna.

Irrid ngħid li għat-talba biex jiġi ddikjarat li kien qed jinkiser id-dritt fundamentali tal-bniedem, l-istess sentenza ddikjarat b'mod ċar li l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem ma kienx qed jinkiser.

Nerġa' niġi għal dan il-punt aktar 'il quddiem.

Is-Segretarju Parlamentari ġabli tbissima – bħal ħafna drabi kull meta nitkellmu flimkien – meta xħin kien qiegħed jitkellem, dejjem irrefera għal dawn l-aħħar ftit xhur.

Però s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ngħatat fil-3 ta' Mejju 2016, kważi tliet snin ilu.

Meta jidħlu fis-seħħ dawn l-emendi, żgur li se jkunu għaddew tliet snin.

Naħseb li matul dawn l-aħħar tliet snin inħela ċertu żmien għax l-Awtorità Maltija dwar il-Kompetizzjoni u l-Affarijiet tal-Konsumatur ma setgħetx tkun effettiva kemm suppost.

Dan għaliex kellek sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali li sabet dan in-nuqqas u ksur, u għalhekk ċerti rimedji u deċiżjonijiet ma setgħux jittieħdu.

Naħseb li l-Gvern kaxkar saqajh mhux ftit għal tliet snin sħaħ sakemm ressaq dawn l-emendi f'din il-Kamra.

Sadanittant, kien hemm bżonn li jittieħdu deċiżjonijiet dwar cartels, abbuż minn pożizzjoni ta' dominanza, u diversi deċiżjonijiet oħrajn li żgur ġew imxekkla matul dawn l-aħħar tliet snin.

Hawnhekk irrid nagħmel parenteżi żgħira.

Hemm bżonn li fir-riforma kostituzzjonali li qegħdin niddiskutu nkunu kuraġġużi biex nieħdu deċiżjoni li fil-Kostituzzjoni tagħna jkollna mniżżel ċar li, jekk ikun hemm sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali u jgħaddi ċertu perijodu ta' żmien – pereżempju, massimu ta' sena – u l-Parlament ma jeħux passi biex jagħmel ir-ratifika u jirranġa dak li tkun sabet il-Qorti Kostituzzjonali wara sentenza finali u, jekk ikun hemm bżonn, appell, dik il-klawsola tiġi nulla mill-ewwel.

Illum, għandna sitwazzjoni fejn għalkemm ikollok deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali, il-Gvern jista' jibqa' jkaxkar saqajh fuq ċerti emendi li hemm bżonn li jinġiebu fil-Parlament biex iġibu fis-seħħ dak li tkun iddeċidiet il-Qorti Kostituzzjonali.

Hawn mhux qed nirreferi għal każ partikolari jew għal dan il-Gvern biss.

Però, nerġa' ngħid li f'perijodu ta' tliet snin, naħseb li kellhom jittieħdu deċiżjonijiet biex dawn l-emendi jsiru qabel, għax kellek Awtorità li prattikament spiċċat li għal tliet snin ma tistax tagħmel l-aktar xogħol importanti f'oqsma bħal mhuma l-kompetizzjoni u l-affarijiet tal-konsumatur.

Il-Gvern ħareġ il-consultation paper fl-10 a' Awwissu 2018, jiġifieri kważi sentejn u nofs wara li kien hemm id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali.

Dan juri li l-Gvern ma tantx imbotta 'l quddiem biex ikun hemm xi diskussjoni wiesgħa fuq dawn l-emendi importanti.

Qed ngħid dan għax, meta tara r-rapport li ħareġ il-Gvern bħala rispons għall-konsultazzjoni fis-16 ta' Novembru 2018, wieħed isib li kien hemm biss ħames entitajiet jew persuni li pparteċipaw fil-proċess ta' konsultazzjoni.

Dan juri li f'pajjiżna dan il-qasam ma jingħatax biżżejjed importanza.

Fuq liġi bħal din li tmiss l-oqsma tal-konsumatur u tal-kompetizzjoni, m'għandix dubju li f'parlamenti oħrajn ikun hemm diskussjoni estensiva.

Nerġa' ngħid li dawn l-oqsma jmissu mal-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Skont dan id-dokument, f'paġna 15, naqraw li minn dawn il-ħames entitajiet, tnejn kienu barranin – l-American Bar Association u l-European Commission Services, u kien hemm tliet sottomissjonijiet lokali, li kienu, l-Mamo TCV Advocates, persuna individwali u l-Għaqda tal-Konsumaturi li hija responsabbli minn dan il-qasam.

Hawn mhux qed nitfa' l-oneru jew it-tort biss fuq il-Gvern, però żgur li l-Gvern seta' mbotta ħafna iżjed biex ikun hemm proċess ta' konsultazzjoni biex noħorġu bl-aħjar emendi u nsibu l-aħjar soluzzjoni.

Is-Segretarju Parlamentari, fl-introduzzjoni tiegħu għal din il-liġi, qal li l-feedback li kien hemm kien pożittiv.

Issa jien nifhem li kien hemm feedback pożittiv minn dawn l-erba' assoċjazzjonijiet u persuna li għamlu s-sottomissjonijiet tagħhom, però lbiraħtlula, l-Għaqda tal-Konsumaturi li tirrappreżenta lill-konsumaturi f'pajjiżna ħarġet stqarrija għall-istampa dwar dawn l-emendi.

Is-Segretarju Parlamentari m'għamel l-ebda referenza għall-pożizzjoni tal-Għaqda tal-Konsumaturi li għandha importanza f'pajjiżna u fil-fora internazzjonali.

F'din l-istqarrija għall-istampa jingħad li l-Qrati qalu li l-penali amministrattiva li hija intenzjonata li tippenalizza lil min jikser il-liġi tista' tiġi imposta biss mill-Qorti.

Hawnhekk l-għaqda qed tinterpreta dak li qalu l-Qrati tagħna fid-deċiżjoni tagħhom, b'mod partikolari fid-deċiżjoni tal-Federation of Estate Agents, li diġà għamilna referenza għaliha kemm jien kif ukoll is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

Però rrid nikkwota minn din il-press release li hija importanti, għax tagħti l-veduti tal-Għaqda tal-Konsumaturi li, nerġa' ngħid, f'pajjiżna tagħmel ħafna xogħol f'dan il-qasam.

"L-Għaqda tal-Konsumaturi temmen li l-aktar soluzzjoni effettiva biex jiġi indirizzat dan il-punt hi li jsiru l-emendi fil-Kostituzzjoni ta' Malta biex awtoritajiet pubbliċi, anke jekk mhux Qrati, ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet u jimponu penalitajiet amministrattivi meta tinkiser il-liġi.

L-Għaqda tqis li għandhom isiru emendi fil-Kostituzzjoni b'mod li jinżamm bilanċ fejn l-awtoritajiet pubbliċi jkunu jistgħu jieħdu passi effettivi f'waqthom biex irażżnu l-ksur tal-liġi, waqt li jiġu mħarsa d-drittijiet għal smigħ xieraq ta' min ikun soġġett għal penali quddiem Qorti.

L-Għaqda tqis li dan jista' jsir billi l-infurzar ta' deċiżjoni ta' awtorità pubblika li tippenalizza min jikser il-liġi tkun infurzabbli biss wara l-għeluq taż-żmien ta' appell quddiem il-Qorti, u f'każ fejn isir appell wara li jiġi mitmum il-każ quddiem il-Qorti.

B'dan il-mod, l-awtorità pubblika tkun tista' taġixxi u tieħu l-passi li tqis meħtieġa waqt li jiġi mħares id-dritt ta' kontestazzjoni tal-individwu jew entità kummerċjali konċernata quddiem il-Qorti.".

Din hija l-pożizzjoni tal-Għaqda tal-Konsumaturi ta' pajjiżna.

"L-Għaqda tinnota li jekk ma jsirx it-tibdil meħtieġ fil-Kostituzzjoni jkun ifisser li kull ħaġa li għandha x'taqsam mal-kompetizzjoni u mal-ħarsien tal-konsumaturi se tibda tintefa' quddiem il-Qrati.".

Dan ovvjament ikun ifisser aktar piż fuq il-Qrati.

L-istess Għaqda tgħid li:

"Dan ifisser li se jkun hemm aktar dewmien biex jittieħdu deċiżjonijiet, b'detriment għall-konsumaturi u kumpaniji li jkunu qed jiġu affettwati ħażin b'abbuż minn kumpaniji oħra.".

L-aktar parti importanti ta' din l-istqarrija li ħarġet l-Għaqda tal-Konsumaturi hija din li ġejja:

"Tiddikjara wkoll li b'dan l-Abbozz l-Għaqda tqis li se nkunu qed inġibu lill-Awtorità tal-Kompetizzjoni u Affarijiet tal-Konsumaturi (MCCAA) bla saħħa u ineffettiva meta din ġiet imwaqqfa biex tieħu azzjoni malajr u effettiva biex tħares id-drittijiet tal-konsumaturi u ta' dawk in-negozji li jkunu qed josservaw il-liġi.".

Hawnhekk l-Għaqda tal-Konsumaturi qed tgħid lill-Gvern li b'dawn l-emendi li qed iressaq quddiem dan il-Parlament qed iġib lil din l-Awtorità bla saħħa u ineffettiva, speċjalment fir-rigward tal-iskop li għalih twaqqfet.

L-Għaqda tal-Konsumaturi tkompli:

"Għalina dan hu ta' tħassib speċjalment meta Malta hi kkaratterizzata minn nuqqas ta' kompetizzjoni sew minħabba ċ-ċokon tagħna …"

- f'ċerti oqsma m'għandekx numru kbir ta' kumpaniji u ħafna drabi jkollok kumpanija waħda li tkun qed topera jew tagħti servizzi f'dak il-qasam -

"… u nuqqas ta' infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni.

Barra minn hekk dan id-dewmien ser ikollu wkoll effett fuq Malta meta tkun qed tħajjar kumpaniji jiftħu hawn peress li kull kwestjoni ser tieħu wisq żmien biex tiġi riżolta.".

Dan ifisser li se tiġi affettwata wkoll il-kompetittività tagħna ma' pajjiżi oħrajn biex nattiraw investiment lejn Malta.

Sur President, dan mhux qed ngħidu jien, imma qed tgħidu l-Għaqda tal-Konsumaturi.

Ħassejt li għandi nagħmel referenza għal dan li qed jingħad fit-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, għax probabbilment din hija l-unika għaqda li topera f'dan il-qasam u li ilha diversi snin taħdem b'risq dan il-qasam.

"L-Għaqda tinnota wkoll li dan l-Abbozz ivarja sew mill-proposti leġiżlattivi li kienu ġew mqiegħda għall-konsultazzjoni pubblika s-sajf li għadda.

L-aktar tibdila importanti hi li l-MCCAA se tibda titfa' kollox quddiem il-qrati irrispettivament kemm ikun serju n-nuqqas.

L-Għaqda tħoss li dan l-Abbozz ma jinkludix numru ta' tibdil li konna ressaqna meta saret il-konsultazzjoni pubblika.".

Sur President, prattikament l-Għaqda tal-Konsumaturi qed tgħid li ressqet numru ta' tibdil, però ġiet injorata f'dak li ħareġ minn dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fl-aħħar nett, l-Għaqda tgħid li:

"L-Għaqda tinnota li l-miżuri kif proposti jistgħu wkoll iservu ta' preċedent fir-rigward tal-poteri simili ta' awtoritajiet pubbliċi oħra li għandhom id-dmir ta' infurzar tal-liġijiet, fejn allura jista' jiġri li dawn ukoll jispiċċaw li, biex jimponu sanzjonijiet, iridu ta' bilfors imorru l-Qorti.".

Sur President, dan l-aħħar paragrafu tal-istqarrija tal-Għaqda tal-Konsumatur huwa proprju dak li l-aktar li jinkwetani.

Hawnhekk qed nindirizzaw biss dak li qalet il-Qorti Kostituzzjonali fil-konfront tal-MCCAA u l-liġi li waqqfitha.

Però hemm lista sħiħa ta' liġijiet oħrajn fil-pajjiż li waqqfu awtoritajiet simili u li għandhom il-poteri li jagħmlu penali amministrattivi.

Dan ifisser li, wara dik is-sentenza, illum jew għada dawn l-awtoritajiet se jiġu attakkati b'xi mod jew ieħor.

Wara s-sentenza tal-2016, kellna l-każ ta' "Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali" fuq l-istess bażi.

Nistaqsi: Issa x'se nagħmlu?

Se niġu f'din il-Kamra rressqu emendi simili kull meta jinqala' każ fejn jidħlu dan it-tip ta' liġijiet fir-rigward ta' l-awtoritajiet f'pajjiżna?

Insemmi, pereżempju, l-Awtorità tat-Turiżmu, l-Awtorità tal-Ippjanar, l-Awtorità tal-Ambjent u l-Awtorità tat-Trasport, fost l-oħrajn, li għandhom dawn il-poteri, poteri li jeżistu kważi f'kull awtorità li għandna f'dan il-pajjiż!

Minn hawn irrid insellem lill-Għaqda tal-Konsumaturi għax-xogħol li għamlet matul is-snin f'dan il-qasam, u nawguralha li tkompli taħdem favur dan is-settur.

Nispera li l-MCCAA jkollha aktar riżorsi biex twassal leħinha f'dan il-qasam, li huwa ferm importanti għax jaffettwa lil kull wieħed u waħda minna.

Nerġa' ngħid li, sfortunatament, f'pajjiżna dan il-qasam ma jingħatax daqstant importanza bħal f'pajjiżi oħrajn.

Però, bir-riżorsi limitati li għandha l-MCCAA rnexxielha toħroġ b'din il-pożizzjoni b'saħħitha.

Sur President, din hija stqarrija b'saħħitha ta' għaqda importanti f'pajjiżna, liema stqarrija ħarġet jumejn ilu u ngħatat biss importanza sekondarja mill-midja f'pajjiżna.

Dan juri li l-midja għandha bżonn tibda titkellem iżjed fuq affarijiet ta' kompetizzjoni u konsumatur, għaliex jolqtu l-ħajja ta' kuljum ta' kull wieħed u waħda minna.

Sur President, wara li tajt ħarsa lejn dak li qalet l-Għaqda tal-Konsumaturi, nixtieq nagħmel xi ftit punti.

L-ewwel nett, jidher li l-emendi fl-Abbozz ta' Liġi huma differenti minn dawk proposti fil-konsultazzjoni li saret matul is-sajf li għadda.

Ma jidhirx li dak li hemm fl-Abbozz ta' Liġi ħareġ waqt il-proċess ta' konsultazzjoni, jew li kien hemm xi ħadd li waqt il-proċess ta' konsultazzjoni ppropona din it-tip ta' soluzzjoni.

Għalhekk ikun tajjeb jekk il-Gvern jispjegalna min ħareġ b'din is-soluzzjoni li qed tidher f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jista' jkun li d-deċiżjoni sussegwenti, mhux tal-Federation of Estate Agents imma d-deċiżjoni "Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali" ġabet tibdil fil-ħsieb tal-Gvern u tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, u għalhekk kien hemm din il-bidla.

Però naħseb li l-Gvern għandu jkun ċar u jgħid li fil-proċess ta' konsultazzjoni kellu pożizzjoni, waqt il-proċess ta' konsultazzjoni ħadd ma ġie b'soluzzjoni, imma li, sussegwentament, il-pożizzjoni tal-Gvern u ta' dawk li taw sehemhom fil-proċess ta' konsultazzjoni inbidlet totalment minħabba t-tali raġunijiet.

Jien nissuspetta li dan it-tibdil sar minħabba d-deċiżjoni li għadni kif għamilt referenza għaliha.

Sur President, il-proposti mressqa f'dan l-Abbozz ta' Liġi jmorru ferm oltre dak li huwa meħtieġ biex jissodisfa dak li ddeċidiet dwaru l-Qorti Kostituzzjonali.

Il-Qorti Kostituzzjonali qalet li penali amministrattiva ma tistax tiġi imposta minn awtorità pubblika, li mhijiex Qorti għall-finijiet tal-Artikolu 39, Subartiklu 1, tal-Kostituzzjoni.

Però, il-fatt li issa qed jiġi propost li anke, pereżempju, compliance order biex jitneħħa unfair term tiġi riferuta lill-Qorti, imur ferm oltre minn dak li ddeċidiet dwaru l-Qorti Kostituzzjonali.

Dan għaliex, fejn għandek compliance order, m'għandekx multa amministrattiva.

Jekk xejn, il-parti tas-sanzjoni tidħol jekk il-compliance order ma tiġix obduta u jinħarġu l-penali; imma, fl-ewwel fażi tagħha, m'għandekx penali imma ordni fejn, b'dan l-Abbozz, issa wieħed irid imur il-Qorti.

Żgur li l-Qorti Kostituzzjonali ma daħlitx f'dan il-punt.

Sur President, diġà għamilt referenza għat-tliet snin li għaddew mid-deċiżjoni tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali Kompetizzjoni, fejn l-MCCAA kienet effettivament impotenti biex timponi sanzjonijiet.

Din mhijiex sitwazzjoni aċċettabbli li f'pajjiżna ikollok awtorità ta' dik il-portata li għal tliet snin tkun impotenti!

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qed jiġi propost li l-Competition and Consumer Appeals Tribunal jiġi kkanċellat u postu jittieħed mis-Sezzjoni tal-Kummerċ fil-Qorti Ċivili.

Naħseb li setgħet tiġi kkonsidrata l-possibilità li dan it-tribunal speċifiku u speċjalizzat li jaħdem f'dawk l-oqsma jiġi riformat.

L-irwol tal-esperti mhuwiex dak ta' imħallfin, u għalhekk is-security of tenure fuq dak it-tribunal jibqa', però mingħajr id-dritt tal-vot.

F'dak il-każ, ikun l-imħallef li jiddeċiedi waħdu, li jfisser li l-imħallef għandu l-poteri kollha, imma għandu wkoll l-għajnuna tal-esperti fl-oqsma tekniċi biex tingħata l-aħjar deċiżjoni.

B'hekk ikun hemm forum li jkun jispeċjalizza fil-qasam.

Naħseb li, meta tiġbor kollox, l-Abbozz ta' Liġi jonqos milli jħares lejn il-problema b'mod komprensiv.

Dan l-Abbozz ta' Liġi se joħloq preċedent fir-rigward ta' awtoritajiet pubbliċi oħrajn.

Nafu li ġejjin deċiżjonijiet oħrajn tal-Qorti Kostituzzjonali, u kull darba se jkollna niġu fil-Parlament biex insibu soluzzjoni ad hoc għal dik l-awtorità partikolari.

Naħseb li fi tliet snin kellna nsibu soluzzjoni komprensiva.

Ikun tajjeb jekk fil-winding up is-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'intenzjoni għandu l-Gvern f'dan ir-rigward, speċjalment meta se jkun hemm kawżi kostituzzjonali oħrajn, kif fil-fatt ġara fil-każ tal-Uffiċċju tal-Konsumatur.

Sur President, nibqa' nsostni li dan l-Abbozz ta' Liġi ma joffrix soluzzjoni komprensiva għad-diversi deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali.

Pereżempju, fl-Objects and Reasons tal-istess Att hemm referenza għal żewġ sentenzi tal-Qrati Kostituzzjonali, waħda li diġà semmejnieha kemm-il darba, is-sentenza tal-Federation of Estate Agents kontra d-Direttur Ġenerali Kompetizzjoni, tat-3 ta' Mejju 2016, u s-sentenza li għamilt referenza għaliha jien, "Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali", tat-8 ta' Ottubru 2018.

Però għal dak li qalet is-sentenza "Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali" ta' Ottubru 2018, dan l-Abbozz ta' Liġi, għalkemm isemmiha fl-Objects and Reasons, ma joffri l-ebda soluzzjoni!

Dan ifisser li l-Abbozz ta' Liġi mhux qed jindirizza dak li qalet dik is-sentenza.

Għalhekk, nerġa' nsostni li dan l-Abbozz ma joffrix soluzzjoni komprensiva.

Fl-opinjoni tiegħi, is-soluzzjoni trid tkun waħda komprensiva u mhux soluzzjoni li hija ffokata biss fuq Liġi tal-kompetizzjoni u l-konsumatur.

Irrid infakkar li se jkollna nemendaw kull liġi li tiġi sfidata, fuq il-bażi li l-istess liġi tagħti poter lil xi awtorità partikolari li timponi multi amministrattivi.

Naħseb li din id-diffikultà tista' tiġi solvuta b'emenda komprensiva tal-artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni.

Però rrid inkun ċar li l-emenda ma trid tnaqqas xejn mid-drittijiet fundamentali tal-individwu jew tal-persuna ġuridika; anzi, jekk nistgħu, għandna nżidu d-drittijiet tal-persuna.

Sur President, f'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm emendi sostanzjali għall-Kap.

378 u Kap. 379.

Dawn huma żewġ liġijiet importanti ħafna, li huma l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

Naħseb li għaċ-ċarezza, biex wieħed ikollu referenza ċara, huwa importanti li wieħed jikkonsidra jekk għandux jikteb dawn iż-żewġ liġijiet mill-ġdid, sabiex ikunu aktar komprensivi u ċari b'mod li wieħed jista' jagħmel referenza għalihom.

Però dik hija xi ħaġa kożmetika li tista' ssir matul ix-xhur li ġejjin.

Sur President, nixtieq nagħlaq b'żewġ suġġerimenti żgħar.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi, għamilt referenza għall-fatt li għalkemm kien hemm it-talba biex ikun hemm dikjarazzjoni li l-Liġi tikser ukoll l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, il-Qorti Kostituzzjonali qalet li dak l-Artikolu ma jinkisirx.

B'hekk għandna dikjarazzjoni finali u ċara mill-Qorti Kostituzzjonali li dak l-Artikolu mhux qed jinkiser.

Għalhekk wieħed jista' faċilment jikkonsidra li dak l-Artikolu, jew kliem simili għal dak li hemm f'dak l-Artiklu, jidħol fil-Kostituzzjoni tagħna fejn jidħlu dan it-tip ta' awtoritajiet.

Mhux se noqgħod naqra l-Artikolu 6 tal-ECHR, però l-Qorti Kostituzzjonali ddeċidiet li dak l-Artikolu ma jinkisirx.

L-emendi jiffokaw fuq is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ta' tliet snin ilu, tal-Federation of Estate Agents.

Però la qed isiru dawn l-emendi, nissuġġerixxi li jsir titjib ieħor.

Forsi wasal iż-żmien li naraw jekk il-kompetenza tal-Consumer Claims Tribunal għandhiex titla' minn €3,500 għal ammont iktar realistiku.

Illum għandna t-Tribunal għat-Talbiet iż-Żgħar li jisma' każijiet sa €5,000.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar tribunal speċjalizzat, u għalhekk nemmen li l-kompetenza ta' dan it-tribunal għandha tiżdied ukoll.

Hemm ukoll l-estensjoni tal-Collective Proceedings Act, li huwa Att importanti, li jmiss mal-liġijiet kollha relatati mal-protezzjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni, u mhux ma' dawk biss infurzati mad-diretturi ġenerali tal-MCCAA.

Bħalissa dan l-Att huwa relatat biss ma' dak li huwa infurzat mid-diretturi ġenerali tal-MCCAA.

Forsi wasal iż-żmien li l-Collective Proceedings Act ikun japplika wkoll għal dawk il-liġijiet relatati mal-konsumatur imma li jaqgħu, pereżempju, taħt il-Malta Tourism Authority.

Hawn jiġini f'moħħi l-Avviż Legali 409.02 li jitkellem dwar it-time share, u l-Avviż Legali 409.19 li jitkellem dwar it-travel package.

Qed insemmi dawn l-avviżi legali bħala eżempju, imma bħalhom hemm oħrajn fejn wieħed ikun jista' japplika d-dispożizzjonijiet tal-Collective Proceedings Act.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li b'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin immissu oqsma importanti ħafna li, kif għedt, ma naħsibx li f'pajjiżna nagħtuhom biżżejjed importanza.

Nixtieq li dawn l-oqsma jkunu aktar fuq l-aġenda mhux biss ta' dan il-Parlament, imma anke fuq l-aġenda tad-diskussjoni pubblika.

Dawn huma oqsma li, jekk jittieħdu deċiżjonijiet tajbin dwarhom, igawdu minnhom il-konsumaturi kollha!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, l-ewwel nett, nibda billi nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista għal dawn l-emendi għal żewġ Atti importanti u Atti anċillari u kapitli oħrajn tal-liġi anċillari li kien hemm bżonn jiġu emendati.

Illum qed nitkellmu fuq il-Liġi dwar il-Konsumatur u l-Att dwar il-Kompetizzjoni.

Dan huwa suġġett importanti ħafna, għaliex jolqot lill-konsumatur u 'l-operaturi f'diversi swieq.

Dan l-Abbozz għandu effett ekonomiku importanti, kif ukoll għandu effett importanti mill-aspett ta' protezzjoni tal-konsumatur.

Tajjeb li nserrħu ras kulħadd li ħafna mill-emendi huma proċedurali.

Mill-aspett ta' liġi u drittijiet li kellu l-konsumatur, dawn għadhom l-istess.

Anzi, jien ngħid li tjiebu.

Aktar 'il quddiem, se jkolli l-opportunità li nirribatti xi punti li għamel l-Onor.

Dan l-Abbozz ta' Liġi proċeduralment, jagħti poteri u jiddelinea aktar b'mod ċar il-poteri li għandu jingħata d-Direttur Ġenerali u l-poteri li jħarsu d-drittijiet ta' min ikun indagat.

Illum il-ġurnata, nitkellmu ħafna dwar is-saltna tad-dritt; però, xi kultant nibda nissuspetta li ħafna nies lanqas jifhmu eżattament xi tfisser.

Parti importanti mis-saltna tad-dritt huwa l-prinċipju tal-equality of arms, li huwa prinċipju sogrosant proċedurali.

L-equality of arms ifisser li jekk inti sejjer tiġġieled, iż-żewġ partijiet għandhom ikollhom l-istess armi.

Fuq livell ta' qorti, iż-żewġ partijiet irid ikollhom l-istess proċedura biex jisimgħu u jirribattu l-każ.

B'hekk ikollok sitwazzjoni fejn iż-żewġ partijiet jingħataw l-istess opportunitajiet.

Dan il-prinċipju ta' smigħ ġust, li nsibuh fl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea Dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u fl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, huwa importanti ħafna.

L-Onor.

Chris Said qalilna li l-Gvern kaxkar saqajh.

Jekk irridu mmorru għall-battuti politiċi, ngħidlu li l-Liġi ilha hemm mill-2011 u l-Kostituzzjoni ilha hemm mill-1964.

Jekk nagħtu l-benefiċċju tad-dubju u ngħidu li l-Artikolu 39 ma kienx hemm, però jibqa' l-fatt li pajjiżna ilu firmatarju tal-Konvenzjoni mill-1987.

Dawk l-artikoli kienu hemm meta Gvern Nazzjonalista għamel il-Liġi fl-2011.

Illum il-Qorti qed tgħid li l-liġi li saret fl-2011 ma kenitx konformi mal-Kostituzzjoni, għax ma tagħtix dritt ta' smigħ xieraq lil min qed ikun indagat.

Qed nuża kliem sempliċi biex jifhimni kulħadd.

Għalhekk, jekk hawn xi ħadd li kaxkar saqajh, ma naħsibx li kien is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, lanqas ma kienu n-nies fl-entità tal-kompetizzjoni jew il-Gvern.

Però, kif nafu, kien hemm żviluppi ta' ġurisprudenza, b'żewġ sentenzi kostituzzjonali, li ovvjament influwenzaw kif din l-entità topera u x'għandha tkun il-proċedura li tintuża.

Għalhekk pajjiżna bilfors kellu jirregola ruħu skont sentenzi kostituzzjonali.

Irrid ngħid li jekk is-sentenzi ma jiġux implimentati, l-Oppożizzjoni tgħid li bħala Gvern qed nimxu mal-Qorti Kostituzzjonali, imma mbagħad jekk membru tal-Eżekuttiv jgħarbel sewwa żewġ sentenzi importanti tal-Qorti Kostituzzjonali, li kienu l-każ tal-Federation of Estate Agents u l-każ ta' Rosette Thake fil-kapaċità tagħha li tirrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista, l-Oppożizzjoni qed tgħid li l-Gvern mhux qed jimxi mal-Qorti Kostituzzjonali.

Tajjeb li l-Oppożizzjoni tagħżel eżatt x'inhuwa l-argument tagħha!

Dan huwa suġġett importanti u hawn ma naqbilx mal-Onor.

Chris Said li dan is-suġġett ma jingħatax importanza f'pajjiżna.

Dan is-suġġett ingħata importanza anke meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Il-Liġi tal-Kompetizzjoni, li hija importanti ħafna, saret fl-1995.

Dan huwa qasam li jibqa' jiżviluppa, għalhekk ma tistax iżżomm liġi mill-1995 sal-lum mingħajr ma temendaha.

Jekk inħarsu fuq livell Ewropew naraw li l-liġi tal-kompetizzjoni qed tinbidel u tingħata importanza mid-Directorate General Competition fuq livell ta' Kummissjoni Ewropea biex ikun hemm suq intern li qed jaħdem fuq livell ta' stati membri.

Il-kompetizzjoni għandha element trans-border, jiġifieri li tolqot l-istati membri differenti f'kummerċ li ma jsirx biss b'mod lokali, imma jsir fuq livell ta' bejn pajjiżi differenti f'suq intern.

Din il-Liġi tal-Kompetizzjoni hija waħda sofistikata ħafna fuq livell ta' Unjoni Ewropea.

Nemmen li dawn l-emendi li qed jitressqu se jkomplu jirfinaw l-istitut tagħna tal-kompetizzjoni u l-protezzjoni tal-konsumatur, mhux biss biex niġu konformi ma' dawn iż-żewġ sentenzi kostituzzjonali, però hemm emendi importanti għal aktar avvanz u titjib ta' dan l-istitut.

Tajjeb li wieħed jgħid li dan l-istitut tal-kompetizzjoni ilu magħna għal ħafna snin.

Fir-Repubblika Rumana, 50 sena qabel Kristu, ir-Rumani kienu ħarġu digriet biex ħadd ma jwaqqaf bastimenti fir-Repubblika Rumana li kienu jittrasportaw il-qamħ.

L-għan kien li ma jħallu l-ebda żona tar-Repubblika Rumana mingħajr qamħ.

Ovvjament, il-qamħ għadu jitkabbar sal-lum, imma dak iż-żmien il-qamħ kien materja prima importanti.

Kif nafu, l-iskarsezza tal-qamħ kienet iġġib sitwazzjoni ta' għoli ta' prezzijiet, u anke black market.

Dan jurina kemm ir-Rumani kienu avvanzati f'dawk iż-żmenijiet.

Dan l-avvanz baqa' jiżviluppa fuq livell internazzjonali matul is-snin.

Minn wara l-aħħar gwerra, kellna l-famuż ftehim GATT, li pprova jagħmel a level playing field u jiżviluppa regoli internazzjonali fuq livell dinji ta' kif għandhom iġibu ruħhom u jikkompetu pajjiżi u potenzi ekonomiċi differenti fid-dinja.

Fl-1974 il-GATT żviluppa fil-World Trade Organisation.

Din hija xi ħaġa internazzjonali li hija aktar irfinata u b'regoli stabbiliti bil-ħsieb li tipprova kemm jista' jkun tirregola l-kummerċ u l-potenzi ekonomiċi l-kbar biex ikun hemm a level playing field u regoli komuni li bihom il-pajjiżi jkunu jistgħu jikkompetu.

Hawn qed ngħidu li jkun hemm kompetizzjoni, però din tkun b'sett ta' regolamenti li jkunu ċari.

Il-liġi titkellem fuq anti-competitive practice.

Tajjeb li nispjegaw eżattament x'inhuma dawn il-prattiċi.

Fl-opinjoni tiegħi, hemm tmien tipi ta' prattiċi li mhumiex kompetittivi.

L-ewwel prattika hija d-dumping.

Dan iseħħ meta jkollok xi ħadd li huwa b'saħħtu fis-suq, ibigħ dak il-prodott bi prezzijiet verament baxxi, biex ovvjament il-konsumaturi jixtru dak il-prodott, bir-riżultat li jaqla' 'l barra kompetitur tiegħu jew ma jħallix lil ħaddieħor jidħol fis-suq.

Prattika oħra hija dik li tissejjaħ exclusive dealing.

Dan ġieli rajnieh jiġri anke lokalment u kien hemm ċensura fuqu.

Hawnhekk il-bejjiegħ jgħidlek li jekk se tixtri prodott A mingħandu, se jagħmillek kuntratt li inti trid tixtri prodott A, B, C u D mingħandu bilfors u ma tistax tittratta mal-kompetitur tiegħu.

Dan huwa exclusive dealing, li hija prattika oħra li ma tħallix kompetizzjoni u level playing field b'mod li kulħadd jista' jikkompeti b'mod liberu.

It-tielet prattika hija dik ta' price fixing.

Dan jiġri meta jkun hemm sitwazzjoni ta', pereżempju, tliet operaturi f'suq jew f'sub market partikolari, li jiftiehmu bejniethom li se jbigħu prodott bi prezz fiss u, jiġri x'jiġri, ma jikkompetux bejniethom.

Huma jkunu kuntenti li qegħdin tlieta fis-suq u ma jkunux iridu lil ħaddieħor jidħlilhom f'dak is-suq.

Hemm ukoll il-prattika li bl-Ingliż tissejjaħ refusal to deal, meta inti tiftiehem minn qabel li l-materja prima li għandek bżonn, pereżempju, mhux se tixtriha minn supplier partikolari.

B'hekk inti lil dak is-supplier qatt ma tagħtih ċans li jidħol f'suq partikolari.

Il-ħames prattika hija li inti tiddividi t-territorji u pereżempju tgħid li f'territorju A se topera b'mod u bit-tali prezz, mentri f'territorju B se tagħmel prezz ieħor.

Dan jiġri f'pajjiżi ikbar minna.

Kien hemm sitwazzjonijiet fejn operaturi pprovaw ma jħallux kompetizzjoni bejn operaturi oħrajn f'territorji differenti b'dan il-mod billi jispezzettaw f'territorji differenti u jagħmel regoli differenti għalihom.

L-għan f'dan il-każ hu li wieħed ikollu kontroll u ma jħalli lil ħadd jidħol fis-suq.

Is-sitt prattika hija dik tal-limit pricing, li tiġri l-aktar meta għandek suq monopolistiku.

F'dan il-każ xi ħadd li jkollu monopolju partikolari jillimita l-prezz – li ħafna drabi jkun prezz aktar baxx minn dak li jkun hemm fis-suq – biex ma jħallix operatur ġdid jidħol fis-suq.

Is-seba' prattika hija meta taqbad tliet prodotti li m'għandhomx x'jaqsmu ma' xulxin, torbothom flimkien, u lill-konsumatur tgħidlu li biex jixtri A, irid jixtri B u C ukoll.

Jekk il-konsumatur jgħidlek li jrid jixtri A biss, għax m'għandux bżonn prodotti B u C, l-operatur se jgħidlu le għax irid jixtrihom kollha flimkien.

Din hija miżura kontra l-konsumatur u għalhekk hija miżura li mhijiex kompetittiva.

It-tmien prattika hija r-resale price maintenance; buyers differenti jkunu xtraw prodott li se jerġgħu jbigħuh, imma jkun hemm ftehim li dawn ir-resellers iridu jbigħu bl-istess prezz bla ma jitħallew jiddeċiedu huma l-marġini tal-profitt tagħhom.

Din hija prattika oħra li mhijiex kompetittiva.

Qed insemmi dawn il-prattiċi biex min qed jismagħna jkun jaf fuq xiex qed nitkellmu.

Sur President, nixtieq issa nindirizza xi punti li semma l-Onor.

Chris Said, għax huwa importanti li jiġu ċċarati, anke biex inserrħu ras min qed jarana u jismagħna li l-liġi hija tajba u taħseb għalihom ukoll.

L-Onor.

Said qalilna li bħal qisu wasal iż-żmien li napplikaw id-deċiżjonijiet kostituzzjonali mill-ewwel jew ikun hemm terminu biex jiġu implimentati.

Bħala pajjiż m'għandniex xi track record partikolari fejn jidħlu deċiżjonijiet kostituzzjonali, aktar u aktar meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Hawn insemmi, pereżempju, is-sentenzi li nirċievu mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar il-kirjiet u ċ-ċnus.

Għal snin sħaħ kien hemm konfużjoni legali totali f'dan il-qasam.

Il-Gvern beda jirċievi sentenza wara oħra ma' wiċċu, iħallas il-kumpens, però l-liġi ma ġiet mibdula qatt.

Bla dubju, naqbel mal-Onor.

Said li dan huwa l-pass li jmiss, għax dan il-punt jissemma wkoll f'dak li qalet il-Kummissjoni Venezja.

Però biex nagħmlu hekk irridu noqogħdu attenti għar-riperkussjonijiet soċjali li jista' jkollhom ċerti sentenzi li jingħataw.

Minn banda, fil-prinċipju dan huwa tajjeb, però irridu noqogħdu attenti dwar l-impatt ta' ċerti sentenzi bħal, pereżempju, kif semmejt, fil-qasam tal-kirjiet u taċ-ċnus.

L-Onor.

Said tkellem ukoll dwar il-konsultazzjoni pubblika u qal li kien hemm tliet entitajiet li rrispondew għal din il-konsultazzjoni.

Ma naħsibx li huwa tort tal-Gvern li għamel konsultazzjoni pubblika u rrispondew tlieta biss!

Dan huwa suġġett tekniku u għalhekk huwa ovvju li se jkollok persuni jew entitajiet speċifiċi li jkollhom l-interess li jwieġbu għall-konultazzjoni pubblika.

L-Onor.

Said qalilna wkoll x'qalet l-Għaqda tal-Konsumaturi, li nifirħilha minn hawn għax- xogħol tajjeb li tagħmel.

L-Onor.

Said qalilna li għandu suspett għalie il-Gvern qed jagħmel din il-bidla, li trid tkun qorti li tiddeċiedi.

Din il-bidla ma waqgħetx mill-qamar!

Jekk tara l-għanijiet u r-raġunijiet tal-Abbozz ta' Liġi ssib li fosthom kien hemm is-sentenzi ta' Rosette Thake.

F'dan il-każ, li kien ġie promoss mill-Eks Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Simon Busuttil, is-sentenza qalet bl-aktar mod ċar li trid tkun qorti li timponi multa.

Fil-każ tal-Federation of Estate Agents kienet ġiet imposta multa ta' €1.2 miljun.

Hemmhekk il-Qorti qalet li t-DGCom jinvestiga u jiddeċiedi hu.

Fit-tieni każ ta' Rosette Thake kontra l-Kummissjoni Elettorali, is-sentenza tgħid li meta jkun hemm somom amministrattivi kbar, għandha tkun qorti li tiddeċiedi, għax il-qorti għandha l-imparzjalità.

Fil-qorti għandek imħallef li ma nistgħux niġu hawn u naqbdu u nneħħuh.

Il-Gvern, jekk ma togħġbux sentenza ta' mħallef, bl-ebda mod ma jista' jneħħih.

F'termini legali, l-imħallef għandu s-security of tenure u huwa imparzjali.

U s-sentenza ta' Rosette Thake, tajjeb jew ħażin, hija sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, fejn il-Qorti qed tgħid li trid tkun Qorti biex toħroġ dawn il-multi.

Kien hemm bżonn li jsiru dawn l-emendi.

Irrid ngħid li forsi l-Għaqda tal-Konsumaturi u l-Onor.

Said ma rawx l-Abbozz ta' Liġi l-ġdid.

Din il-liġi toffri miżuri intermedji billi, pereżempju, sakemm jinstema' l-każ, il-Qorti tista' twaqqaf prattika li mhijiex kompetittiva permezz ta' proċedura ad hoc li tieħu ftit ġimgħat, kemm il-darba dik il-prattika tkun ta' preġudizzju kbir għall-konsumatur.

Għandek ukoll ordnijiet ta' restituzzjoni lill-konsumatur, li s'issa ħadd ma għamel referenza għalihom.

Fil-każ ta' konsumatur li jkun tilef il-flus minħabba prattika li mhijiex kompetittiva, il-Qorti, fis-sentenza tagħha, tista' tagħtih ir-restituzzjoni lura.

Mela l-operatur mhux biss ħa l-penali u ġie ċċensurat, imma għandu restituzzjoni.

Hemm ukoll l-ordnijiet ta' tħaris magħmula mill-Qorti.

Dan l-Abbozz qed jgħid li l-Qorti, fis-sentenza tagħha, tista' tgħid li klawsoli partikolari li jitniżżlu f'kuntratti bejn operatur u konsumatur – pereżempju, fejn jeżentaw lill-konsumatur minn ċerti responsabilitajiet partikolari – mhumiex kompetittivi u tordna kif għandhom jinkitbu.

Mhuwiex minnu li se noqogħdu nistennew is-sentenzi tal-Qorti biss; però, hemm interim measures li jistgħu jittieħdu.

Wara kollox, il-liġi trid tkun konformi mas-sentenzi kostituzzjonali.

Jien nirrispetta ħafna lill-Għaqda tal-Konsumaturi għax, kif għedt, tagħmel xogħol tajjeb ħafna.

Però l-Abbozz ta' Liġi kellu jinbidel.

Dan huwa Gvern li jisma' u f'dan il-każ baqa' jisma'.

Però jekk għandek sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, bilfors li l-liġi trid tiġi emendata biex tkun konformi.

Dan hu dak li għamel is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista u l-istaff tiegħu, inkluż is-Sinjura Helga Pizzuto u s-Sur Mangion, li nirringrazzjahom minn hawn tax-xogħol tajjeb li qed jagħmlu.

Seta' kien hemm proċess aktar spedit?

Iva, però rridu naraw li jkollna ċertu bilanċ biex waqt il-kawża jittieħdu wkoll ċerti miżuri.

L-Onor.

Chris Said qal ukoll li għandna nemendaw il-Kostituzzjoni, biex ma noqogħdux naraw awtorità u oħra kif taħdem.

Fl-2016, tressaq dan l-Abbozz ta' Liġi, u dakinhar l-Onor.

Clyde Puli kien oġġezzjoni għall-Abbozz ta' Liġi kif kien u li għandha tiġi emendata l-Kostituzzjoni biex l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jiġi bħall-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni li ffirmajna fl-1987.

Se nkun ċar, mill-aspett akkademiku, jien naqbel mal-Onor.

Puli li m'għandniex nemendaw il-Kostituzzjoni, għaliex jekk l-Artikolu 39 jagħti aktar garanziji mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, fil-fehma tiegħi, għandna nżommu l-Kostituzzjoni li għandna.

Però l-Oppożizzjoni trid tiddeċiedi jekk tridx li nemendaw il-Kostituzzjoni jew le.

F'dan il-każ, l-Onor Said mhux jaqbel mal-Onor.

Puli, mal-Avukat Ġenerali u mad-Dekan tal-Fakultà tal-Liġi, il-Professur Kevin Aquilina, li fl-2016 kien qal li l-Gvern went too far meta ppropona l-emenda fil-Kostituzzjoni.

Dan huwa Gvern umli u li jisma', u għalhekk reġa' mar lura to the drawing board biex għamel din il-liġi.

Kien hemm bżonn li niddeċiedu dwar dawn l-emendi.

B'kull rispett lejn l-Għaqda tal-Konsumuturi, ma jfissirx li għax tkellmet din l-għaqda, għandna nimxu ma' dak li qed tgħid mingħajr ma nieħdu konjizzjoni ta' din is-sentenza, li jidhirli ngħatat f'Awwissu 2018.

Din is-sentenza biddlet il-goal posts totalmenti.

Irrid ngħid li din is-sentenza kontra l-Kummissjoni Elettorali, li stabbiliet dan ir-rekwiżit, issorprendiet anke lili.

Dan huwa rekwiżit iebes, però hawn qed nitkellmu dwar sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali.

Meta nitkellmu dwar is-saltna tad-dritt, qed nitkellmu wkoll dwar il-prinċipju li jekk il-Qorti Kostituzzjonali tagħti sentenza, irridu nimxu magħha.

Però mbagħad ma jistax jiġi l-Onor.

Said u jgħidilna biex nibdlu l-Kostituzzjoni.

Jew se nimxu mal-Qorti Kostituzzjonali, jew se nagħmlu dak li jiġi f'moħħna, jew se nagħmlu bilfors eżatt dak li tgħidilna l-Għaqda tal-Konsumaturi!

Sur President, irrid inkun ċar u nserraħ ras kulħadd li b'dan l-abbozz il-konsumatur żgur li ma tilef xejn.

Però, proċeduralment se jkun hemm titjib.

Pereżempju, hemm il-protezzjoni ta' sigrieti kummerċjali; għalkemm tkun qed tinstema' l-kawża, hemm proċedura li tipproteġi dawn is-sigrieti kummerċjali.

Meta hemm perkwiżizzjoni, jiġifieri meta d-DG għandu bżonn warrant ta' maġistrat u jagħmel search, dan huwa parallel għal kif jagħmel membru ta' pulizija eżekuttiva, liema proċedura tara li l-persuna li qed tiġi indagata tkun salvagwardjata.

Niskanta kif dawn l-affarijiet mhux qed jissemmew!

Din il-liġi hija avvanz kbir, u għalhekk minn hawnhekk nerġa' nifraħ lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, għax quddiemna għandna liġi li saret b'ħafna ħsieb.

Din il-liġi għamlet balancing act formidabbli bejn dak li qalet il-Qorti Kostituzzjonali li għandu jiġi osservat, il-protezzjoni tal-konsumatur li hija paramount f'dan is-suġġett, u fl-istess ħin qed tipproteġi wkoll lill-operatur.

Ħafna drabi, l-operatur ikun ġej minn negozju żgħir jew medju; mhux bilfors ikun ġej minn xi kumpanija multinational.

Jista' jkun li xi darba, l-operatur ikun xellef daqsxejn subgħajh mal-liġi, imma b'daqshekk mhux se taqa' d-dinja.

Aħna mhux qegħdin hawnhekk biex nagħmlu ġudizzju mill-operaturi.

Bil-maqlub, il-liġi trid tipproteġi wkoll ċerti affarijiet li jagħmel l-operatur, is-sigrieti kummerċjali li jkollu u li forsi ma jkunx irid jiżvelahom, u d-dritt li jagħti l-verżjoni tiegħu tal-affarijiet.

Dan ifisser li l-prinċipju sagrosant, li hawn min isejjaħlu l-prinċipju tal-ġustizzja naturali jew equality of arms, huwa salvagwardat.

F'kull mument, l-operatur jagħmel ir-rappreżentazzjoni tiegħu u, anke qabel ma tiġi imposta xi interim measure, hemm żmien biex l-operatur jagħti risposta, għax dik se toħloqlu preġudizzju fl-operat tiegħu.

Huwa proprju għalhekk li din il-liġi hija bilanċjata.

Sur President, kien pjaċir tiegħi li dħalt f'din il-liġi u studjajtha.

Nerġa' nirringrazzja lin-nies kollha li ħadmu biex sar dan l-abbozz li, m'għandix dubju, se jkollu ħajja twila, b'suġġett li għandu aspett nazzjonali, Ewropew u anke internazzjonali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, f'dan id-dibattitu, għalkemm qegħdin niddibattu bejn in-naħa tal-Gvern u n-naħa tal-Oppożizzjoni, żgur li ma nistgħux ngħidu li hija kwestjoni ta' jekk għandux raġun il-Gvern jew jekk għandhiex raġun l-Oppożizzjoni.

Hawn mhux qed nitkellmu dwar l-ideali, għalkemm is-Segretarju Parlamentari li ressaq dan l-abbozz, l-Onor.

Zammit Lewis kollha tkellmu dwar l-ideal ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Però, l-ideal hu li naraw il-punt minn fejn tlaqna.

Se nitkellem f'awla ta' avukati bil-lingwa tan-nies biex jifhimni kulħadd.

F'pajjiżna għandna l-Kostituzzjoni u l-Qorti tħarisha bħala l-liġi primarja li tirregola l-liġijiet l-oħrajn konsegwenzjali għal dak li qed tgħid il-Kostituzzjoni.

Huwa fatt li l-Gvern ħa tliet snin biex ressaq dan l-abbozz.

Kien hemm deċiżjonijiet importanti f'dawn it-tliet snin li l-Gvern seta' ħa u ma ħax.

Huwa fatt li llum, il-Gvern huwa komponent ewlieni fis-suq li jrid jirrendi kompetizzjoni ġusta.

Huwa fatt ukoll li ħafna drabi l-Gvern bħala service provider ikun qiegħed iwettaq kompetizzjoni inġusta u ma tista' tagħmillu xejn.

Huwa fatt li, minkejja l-kliem sabiħ li qal is-Segretarju Parlamentari fil-ftuħ ta' dan id-dibattitu biex spjega kemm hi importanti l-Liġi tal-Kompetizzjoni Ġusta u kemm huwa indispensabbli għall-ekonomija li jkollok ambjent san u ġust, għandna Gvern li jaġixxi b'ċertu mod.

Hawn irrid inkun ċar li qed nirreferi għal kull gvern.

Però llum hawn dan il-Gvern li suppost ġie elett biex ikun aħjar minn ta' qablu.

Issa, jekk dan il-Gvern mhux qiegħed ikun aħjar minn ta' qablu, nonqsu kemm-il darba ma nikkritikawhx.

Bħala Oppożizzjoni, irridu nuru li jekk ningħataw ir-responsabilità li niggvernaw, ikollna viżjoni mill-ewwel ġurnata u mhux niskantaw dwar x'se nagħmlu.

Żgur li ladarba l-Gvern huwa fornitur ewlieni ta' ċerti servizzi li jingħataw lill-konsumatur, ma nistgħux nibqgħu nkunu aħna li nipprovdu cartel.

Fatt jew mhux fatt li minkejja dak kollu li qal is-Segretarju Parlamentari fuq kemm hi indispensabbli għall-ekonomija li jkollna kompetizzjoni ġusta, f'dan il-pajjiż għandna cartel meta niġu għall-prezz li l-konsumatur iħallas għall-fuel, id-diesel u l-petrol, fost l-oħrajn?

Huwa fatt li kien se jkun hemm deċiżjoni importanti dwar jekk il-pompi tal-petrol għandhomx jibdew ibigħu l-petrol u d-diesel bi prezz differenti minn xulxin, kif jiġri barra minn Malta?

Huwa fatt li aħna għandna suppliers differenti, imma l-Enemed jew entità oħra tal-Gvern, tistabbilixxi l-prezz?

Huwa fatt li llum l-uniku service provider għall-enerġija hija l-ARMS Ltd?

Huwa fatt li llum il-Gvern jista' jtella' persuna l-Qorti?

Fil-qasam tas-saħħa, illum għandna barranin li jħallsu għas-servizz u, jekk ma jħallsux, jitellgħu l-Qorti.

Fil-leġiżlazzjoni hemm miktub li jekk xi ħadd irid iressaq appell fuq kuntratt, bħal, pereżempju, dwar xiri ta' passaġġ bl-ajru mill-Air Malta, l-individwu jrid imur quddiem il-kompetizzjoni ġusta … Qed ngħid dan biex nuri li huwa fatt li jekk il-Gvern mhux cartel, huwa għandu pożizzjoni dominanti fis-suq.

Għalhekk jien nispekola li l-Gvern kien qabillu li dam tliet snin biex żamm din l-Awtorità bħala ineżistenti!

Din hija battuta politika, imma bbażata fuq realtà politika.

Qed ngħid dan għaliex naħseb li l-Gvern kaxkar saqajh biex ressaq din il-leġiżlazzjoni, u f'dawn it-tliet snin il-konsumatur Malti ma kienx verament issalvagwardjat.

Sur President, il-Kostituzzjoni tat il-verżjoni tagħha.

Jidher li hemm żewġ manjieri ta' loġika.

L-ewwel, li nemendaw il-Kostituzzjoni u naraw x'effett jista' jkollha tali deċiżjoni.

It-tieni, li ma nemendawx il-Kostituzzjoni u nwettqu dawn l-emendi li tressqu quddiem din il-Kamra.

Tista' tkun Nazzjonalist jew Laburist u tgħid li l-ideal hu li temenda l-Kostituzzjoni, kif ipprununzjat l-Għaqda tal-Konsumaturi.

Però, fl-istess ħin, jista' jkollok min – bħal f'dan il-każ, il-Gvern – li jgħid li l-aħjar loġika hi li temenda liġijiet partikolari.

Però, minn hawn issa rridu nitilqu għat-tieni pass.

Issa m'aħniex iżjed niddiskutu l-ideal, imma qed niddiskutu l-liġi.

Mela issa nafu eżatt dak li qiegħed jiġi ppreżentat quddiemna mill-Gvern, qed niddiskutu t-Tieni Qari, u fl-istadju ta' Kumitat inkomplu nirfinaw din il-liġi.

Però f'dan l-istadju ta' diskussjoni l-Gvern m'għandux jieħu għalih jekk ikun hawn min jgħid li tajjeb nifhmu eżattament dwar xiex qed niddiskutu.

Dan hu l-punt li qed nipprova nagħmel jien.

Tajjeb li naraw, effettivament, x'se jiggwadanja l-konsumatur minn din il-leġiżlazzjoni li qegħdin irressqu.

Issa m'għadniex aktar nitkellmu fuq l-ideal, għax issa l-Gvern ħa d-deċiżjoni li jressaq dawn l-emendi.

Però rrid nara x'se jgħid id-Dekan tal-Liġi meta jara din il-leġiżlazzjoni.

Issa tlaqna mil-livell ta' konċett u mxejna għal-livell tar-realtà.

Għalhekk qed nesprimu l-preokkupazzjonijiet tagħna b'mod konkret u mhux aktar b'mod ideoloġiku.

L-għan hu li jekk jista' jkun hemm bżonn ta' xi emendi, dawn isiru biex nagħmlu l-liġi aħjar milli hi.

Waħda mill-ewwel riperkussjonijiet li tbeżżagħna hija proprju li l-Awtorità mhux se tibqa' awtorità.

Nibża' li filwaqt li dawn l-emendi qegħdin jagħtu poter lill-Qorti, issa se naraw id-DG li se jieħu l-warrant mingħand il-maġistrat u se jkollu l-poter biex jinvestiga, bħal pulizija, bħalma jiġri f'kull każ ieħor tal-Pulizija.

Għalissa qed nipprovaw naraw kif se jaħdem dan il-konċett fir-realtà; però, tajjeb naraw ukoll x'se jiġri sussegwentament.

S'issa, għadna fi stat fejn nistgħu niddiskutu u nikkoreġu, però ladarba din il-liġi tidħol fis-seħħ, trid tiġi applikata, sakemm ma nerġgħux niġu f'din il-Kamra u nemendawha.

Tajjeb li nistaqsu: Il-konsumatur se jkun aħjar milli hu llum?

Wisq probabbli, l-Għaqda tal-Konsumaturi tkellmet kif tkellmet mhux għax għadha qed titkellem fuq livell ta' konċett dwar x'inhu l-aħjar, jekk immorrux għall-emendi tal-Kostituzzjoni jew tal-liġijiet, imma għax qed tara l-affarijiet fuq livell ta' realtà.

Kif qal l-Onor.

Chris Said, għandna liġi ta' importanza kbira li f'pajjiżna ftit li xejn nagħtu kasha, sakemm xi ħadd ma jkunx irid joħloq każ u jużaha.

Niftakar li meta kont għadni fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, kellna l-każ dwar ix-xandiriet tal-logħob tal-futbol, għaliex kważi kien hawn monopolju li ċerti logħob kien qiegħed jurih stazzjon u mhux ieħor.

Waħda mill-ikbar laqgħat li kelli bħala President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali kienet proprju mal-istakeholders kollha tal-istazzjonijiet li juru l-futbol; konna attendejna seduta fil-bini tal-Qorti ppreseduta mill-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġusta.

Dak iż-żmien forsi ma konniex armati biżżejjed legalment, u stajna tlifna l-każ jew baqa' sine die biex ma nitilfuhx uffiċjalment.

Insejt id-dettalji kollha tal-każ, però għadni niftakar il-kawża u qed nara xi esperti hawnhekk li żgur għadhom jiftakru dak il-każ.

Kienet kawża sinċiera ħafna għaliex, kif għedt, kważi kien hawn monopolju tal-istazzjon televiżiv tal-Istat li juri ċertu logħob.

Din kienet il-verità!

Il-mistoqsija li rridu nsaqsu hi: B'dawn l-emendi, il-poter tal-konsumatur se jiżdied jew le?

Ejja nipprovaw ngħaddu din il-liġi mit-test, bħal ajruplan qabel ma jibda jtir, biex naraw kif din il-liġi se taħdem fir-realtà.

Nixtieq li meta niġu għad-diskussjoni tat-Tielet Qari, tkun mistiedna wkoll l-Għaqda tal-Konsumaturi biex ikollna diskussjoni aktar miftuħa.

F'din il-liġi għandek l-informazzjoni kollha rigward il-penalitajiet: imma, fir-realtà, il-konsumatur kif se jintlaqat?

Biex nagħti eżempju, jekk xi ħadd jiddeċiedi li jressaq każ għaliex għandna cartel għaliex l-Enemed tistabbilixxi l-uniku prezz għall-fuel, x'se jiġri?

Illum il-ġurnata, għandek min ma jridx jidħol il-qorti, għax jaqta' qalbu mill-ispejjeż jew mill-proċeduri tal-qorti.

Għandna nies li jipprovaw ma jersqux il-qorti u jgħixu bit-tort.

Għandna konsumaturi li lanqas biss jersqu quddiem l-Awtorità tal-Konsumatur.

Il-mistoqsija tad-deheb hija: B'dawn l-emendi, se mmorru pass 'il quddiem jew lura f'dak li huwa dritt tal-konsumatur?

Hawn mhux qed nitkellem ta' avukat, għax m'iniex; imma qed nitkellem f'isem il-poplu.

In-numru ta' issues li se jiġu diskussi biex il-konsumatur Malti jkun veru protett se napplikawhom fir-realtà li jgħixu n-nies ta' kuljum?

Kif se jintlaqat b'dawn l-emendi min għandu pożizzjoni dominanti fis-suq?

Jien nibża' li se jkollna Awtorità li suppost ħadmet, imma għax ma ħadmitx qegħdin inġibuha f'sitwazzjoni li ma taħdimx aktar milli ħadmet.

Hawn mhux qed nagħmel kritika partiġjana, imma qed nitkellem f'isem in-nies, għax dan hu l-Parlament tan-nies.

Din mhijiex kwestjoni ta' Laburist jew Nazzjonalist.

Bl-ebda mod ma qed nagħmel battuta politika, għax jekk se noqogħdu nitgħajru bejnietna, il-konsumatur Malti se jibqa' dejjem passi wara l-konsumatur f'pajjiżi oħrajn; hekk kien u għada pitgħada jista' jispiċċa għoxrin pass wara.

Naħseb li l-Għaqda tal-Konsumaturi għandha istess preokopazzjoni li għandi jien.

Niġi biex nagħmel it-tielet punt.

Jekk in-norma tal-Gvern se tibda' tkun li jrid jagħmel ġustizzja aħjar, ejja naħdmu lkoll flimkien.

Però rrid infakkar li meta kien hemm każ ta' konsumaturi li tellgħu lill-ARMS Ltd il-qorti, min kien responsabbli mill-ARMS Ltd kien qiegħed jeħodha kontra l-klijenti li jieħdu l-każ tagħhom il-qorti.

Hawn qed nitkellmu fuq l-istess Gvern li huwa responsabbli mill-ARMS Ltd.

Mela għandna Gvern li qed jersaq b'din il-loġika permezz ta' dawn l-emendi, waqt li fl-istess ħin għandna l-istess Gvern taħt Ministeru ieħor li jaġixxi bil-maqlub.

Miegħi għandi r-rapport li deher fit-Times of Malta tal-11 ta' Frar 2019 bit-titlu: Court will continue hearing ARMS billing challenge.

F'dan l-artiklu naqraw li min hu responsabbli, f'isem il-Gvern, fi ħdan l-ARMS sfida lil dawn in-nies milli jidhru quddiem il-qorti, u l-qorti kellha tinnega x'kienu qegħdin jitolbu l-uffiċjali tal-ARMS, li skonthom dawn il-klijenti ma setgħux jersqu l-qorti biex jisfidaw kont tal-ARMS.

Qed ngħid dan għax hu importanti li naraw kif se jaħdmu dawn l-emendi fil-prattika.

Forsi qed ngħidu li kull proċedura legali li tista' timponi pieni se tibda tidher quddiem il-qorti?

Iva, hekk qegħdin ngħidu!

Tajjeb!

Mela, fi żmien għaxar snin oħra rridu nkabbru l-qorti!

Jekk xi ħadd irid jikkoreġi dak li qed ngħid, nagħtih il-fakultà tal-point of order.

Wara kollox, hawn qegħdin niddiskutu.

Però jekk se nagħmlu dan, qisna qed ngħidu li fil-qasam tas-saħħa, se nagħlqu l-bereġ kollha li għandna f'pajjiżna u nħallu biss Mater Dei jaħdem!

Din hija r-riflessjoni li qed jagħmlu n-nies fit-triq.

Kif qal l-Onor.

Chris Said, jekk l-Awtorità tal-Ippjanar se twaħħalni piena li jien ma togħġobnix, nista' mmur quddiem il-qorti u permezz tal-avukati tiegħi ngħid li se nimxi fuq il-preċedent tal-kawżi l-oħrajn li kien hemm, bħal tal-Kummissjoni Elettorali u tar-real estate agents, u nimpedixxi lill-Awtorità tal-Ippjanar milli timponili din il-piena.

L-istess, jekk l-Awtorità tat-Turiżmu timponi fuqi piena, biex jien inwaqqaf dik il-piena mmur quddiem il-qorti u niftaħ kawża.

Però, fid-dawl ta' dan kollu, il-Gvern lest biex f'daqqa waħda, jemenda dawn is-sistemi kollha?

Hemm bżonn li jkollna viżjoni, kelma li dan il-Gvern ma jimpurtahx minnha.

Din il-leġiżlazzjoni hija parti minn vizjoni, jew hija biss patch work?

Jew inkella qegħdin naraw lill-Gvern jaħdem bl-udit?

Jew qegħdin naraw Ministru jaħdem mod u Ministru ieħor jimxi b'mod differenti?

Jien ħdimt f'Kabinett u naf li xi kultant ikollok tellieqa bejn il-Ministri jew wieħed jifhem mod u l-ieħor jifhem mod ieħor!

Jekk il-Qorti qed tindika li l-Kostituzzjoni għandha tiġi riveduta, il-Gvern kollu huwa miexi f'dik id-direzzjoni?

Hemm viżjoni koordinata biex nimxu f'dik id-direzzjoni?

Jien l-unika risposta li naf s'issa hija waħda, dik li meta l-Prim Ministru kien ittantat mill-iżviluppaturi jitkellem fuq viżjoni, qalilhom li hu ma jemminx f'viżjoni, imma jaħdem mil-lum għal għada!

Għandna Gvern li qiegħed jaħdem mil-lum għal għada jew għandna viżjoni?

Nerġa' mmur lura lejn l-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġusta.

Din l-Awtorità diġà kellha d-diffikultajiet tagħha biex toħroġ ċerti deċiżjonijiet, bid-DG li jaġixxi bħas-supretendent jew l-ispettur li jtella' każ il-qorti wara li jkun investigat.

Però issa x'ser isir mir-responsabbiltà ta' din l-Awtorità?

Il-Qorti hija esperta biżżejjed biex tiddeċiedi fuq il-Liġi tal-Kompetizzjoni?

Is-Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan l-Att semma li ħa l-eżempju tal-Awstrija, imma l-kompożizzjoni tal-qrati fl-Awstrija hija bħal dik tal-qrati tagħna?

Fil-ġudizzju li kien ikollu jagħmel min hu responsabbli mill-kompetizzjoni ġusta kien ikollu numru ta' esperti miegħu biex jasal għad-deċiżjoni tiegħu.

Issa d-deċiżjoni kif se tittieħed?

L-Onor.

Zammit Lewis qal li l-maġistrat għandu l-imparzjalità tiegħu.

Aħna nirrispettaw u napprezza l-imparzjalità ta' kull maġistrat u mħallef; però, dawn l-emendi se jarrikkixxu u jagħmlu l-Liġi tal-Kompetizzjoni Ġusta iżjed b'saħħitha jew le?

Jista' jagħti l-każ li hemm bżonn li nkomplu ntejbu dawn l-emendi biex nissostanzjaw x'se jiġri meta dawn l-emendi jiġu approvati u jibdew jitħaddmu fil-prattika.

Min hu f'pożizzjoni dominanti jew min għandu cartel kif se jintlaqat b'dawn l-emendi?

Min b'xi mod jew ieħor iwettaq kompetizzjoni inġusta se jiġi mwaqqaf permezz ta' dawn l-emendi?

Jekk hu l-Gvern li huwa l-culprit li qed iwettaq kompetizzjoni inġusta jew inkella li għandu pożizzjoni dominanti, dan se jiġi mrażżan b'dawn l-emendi?

Jew inkella dawn l-emendi qed isiru biex bħala Gvern nidhru li qed nagħmlu xi ħaġa, imma mbagħad fir-realtà mhu qiegħed jissaħħaħ l-ebda dritt tal-konsumatur?

Irridu niftakru wkoll li jekk il-każijiet li kellna s'issa quddiem l-Awtorità għall-Kompetizzjoni Ġusta kienu minimi, meta dawn il-każijiet se jidhru quddiem il-Qorti n-numru tagħhom se jiżdied.

Ħalli nagħti eżempju wieħed li laqat lili li m'iniex avukat.

Meta taqra l-liġi, sa mill-ewwel paġna ssib li l-liġi qisha ġiet miktuba minn tlieta min-nies differenti fi tliet stadji differenti.

Qed ngħid dan għax fl-ewwel parti nsibu l-kelma "kummerċjant" bħala dak li jista' jinstab ħati; imbagħad insibu l-kelma "intrapriżi"; wara hemm il-kelma "għaqda tal-intrapriżi", u mbagħad jerġgħu jirreferu għal "kull persuna".

Hemm xi ħsieb għaliex hemm dawn it-termini differenti?

Qed nagħmel din l-osservazzjoni għax meta se nidhru l-qorti, hemm se jkun hemm l-avukati li, kif nafu, jafu jaqbdu ma' kelma u jduru magħha.

Għalhekk, il-kelma trid tkun bullet proof, għax inkella l-każ jista' jaqa'.

Irridu naraw li l-liġi li qegħdin irressqu hija liġi tajba biżżejjed biex meta l-konsumatur isib ruħu jakkuża xi intrapriża kbira jew lill-Gvern, ma jispiċċax ikollu l-AG kontra tiegħu.

Immaġinaw, pereżempju, li l-Enemed ma tkunx trid titlef kawża biex tneħħi l-pożizzjoni dominanti tagħha dwar kif tiffinalizza l-prezz tal-fuel u tad-diesel, jew l-ARMS Ltd li ma tkunx trid titlef il-każ tagħha; l-avukati jafu jaqbdu ma' kelma u jduru magħha.

Hawn qed nitkellmu dwar proċeduri legali tal-qorti, fejn l-avukati se jkunu mgħallmin biżżejjed biex, jekk ma jirbħux kawża, jaraw kif iwaqqfuha jew idewmuha.

Dan hu d-dritt li se nagħtu lill-konsumatur permezz ta' dawn l-emendi?

Sal-lum, l-istess avukati setgħu jidhru quddiem it-Tribunal; però issa m'għadniex aktar qed nitkellmu fuq proċeduri tal-kompetizzjoni ġusta jew inġusta, imma fuq proċeduri legali ta' kif tagħmel ir-rikors.

Għalhekk, il-ħsieb finali tiegħi hu dwar jekk il-poplu hux se jgawdi minn dan is-suq ħieles f'pajjiżna.

Il-konsumatur se jibbenefika minn din il-leġiżlazzjoni biex f'pajjiżna verament inkunu nistgħu nersqu lejn suq ħieles?

Sur President, nagħlaq bl-aħħar referenza.

Għadu kif tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra r-Rapport Annwali tal-Bank Ċentrali għall-2018.

F'paġna 36 tiegħu naqraw li fost "the most pressing problems facing SMEs", hemm "strong market competition" u "a burdensome regulatory framework", fost l-oħrajn.

Il-Bank Ċentrali qed jgħid li fost l-ikbar problemi li għandhom dawk li qegħdin fin-negozju hemm il-kompetizzjoni akuta li hija verament b'saħħitha.

Għalhekk nerġa' nistaqsi: Dawn l-emendi li se nagħmlu se jgħinu biex ikun hawn suq ħieles mill-kompetizzjoni inġusta?

Se nżidu l-ispejjeż u l-burokrazija għall-konsumatur u għal min qiegħed fin-negozju, jew se naraw li nissimplifikaw u jkollna spejjeż anqas?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista biex iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

DEO DEBATTISTA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 9 ta' April 2019, fl-4.00 pm. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex l-Avviż Legali 44 tal-2019 li jemenda r-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għall-Komunitajiet jiġi mħassar.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sur President, nirringrazzjak tal-opportunità li ninforma lill-Kamra dwar ix-xogħol li jien u sħabi għamilna fl-aħħar ġimgħat fejn jidħlu fondi Ewropej.

Se nagħti ħarsa lejn il-proġetti li ħabbarna u nedejna flimkien għall-benefiċċju tal-poplu Malti u Għawdxi.

Hawn qed nitkellmu dwar il-mod ta' kif il-fondi Ewropej mhux biss qegħdin joħolqu l-ġid, imma l-ġid qed jiġi mqassam lura mas-saffi kollha tas-soċjetà.

B'hekk, qed naraw li l-fondi Ewropej imorru għand kulħadd.

Dalgħodu kont Għawdex fejn, flimkien mal-Ministru Justyne Caruana, ħabbarna investiment ta' madwar €1 miljun ta' fondi Ewropej mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Marittimu u għas-Sajd.

F'Għawdex, bdejna x-xogħol fix-Xlendi u fl-Imġarr għall-benefiċċju tas-sajjieda li huma importanti ħafna fis-soċjetà Maltija.

Ejja niftakru li wara kull sajjied hemm familja u l-għajxien ta' familja.

Dan l-investiment b'fondi Ewropej se jmur lura fl-infrastruttura tat-toroq f'Malta u Għawdex biex inkomplu nippreparaw lill-pajjiż għall-infrastruttura ta' għada.

Apparti l-infrastruttura li qed nagħmlu fl-industrial parks, qed naħdmu wkoll fuq infrastruttura li qed tmur lura għand is-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Kien hemm min staqsa dwar il-fondi Ewropej li qed imorru lejn is-sajjieda.

Illum, is-sajjieda mhux biss qegħdin jieħdu infrastruttura ġdida li tgħinhom ikomplu jikbru u jimirħu 'l quddiem, imma permezz ta' fondi Ewropej is-sajjied qiegħed jingħata l-għodda u l-faċilità li jiddiversifika s-servizz u l-prodott tiegħu, kif ukoll biex ikollu magni aħjar minn dawk li għandu llum l-ġurnata.

Bħalissa, qed nagħmlu studji biex nifhmu aħjar fejn sejra s-sajda Maltija.

L-għan hu li s-sajjied ikun jista' jkompli jikber u jimraħ.

Flimkien mal-Ministru Chris Cardona, konna fil-Crafts Village f'Ta' Qali fejn għaddej proġett li kien ilu jiġi mwiegħed sena wara l-oħra, f'manifest wara l-ieħor, u llum dan il-proġett qed jiġi mwettaq b'fondi Ewropej ta' madwar €10 miljun.

Il-Crafts Village f'Ta' Qali qiegħed jingħata lura lill-poplu Malti u Għawdxi.

Għandna t-tenants li diġà daħlu fil-binjiet il-ġodda, u bdew joperaw u qed inkomplu ngħinuhom jikbru.

Bħala Gvern, nemmnu li meta noħolqu l-ġid, il-ġid irid imur lura għand il-poplu Malti.

Illum il-Crafts Village f'Ta' Qali huwa eżempju ta' kif għandu jkun industrial park.

Bl-istess mod, qed naħdmu fuq l-industrial park fix-Xewkija, Għawdex, fejn qed ninvestu €10 miljun minn fondi Ewropej.

Dan qed iwassal biex f'Ta' Qali u x-Xewkija qed nippromwovu n-negozji Maltin u Għawdxin fil-pajjiż.

Dan mhux Gvern li jwiegħed, imma Gvern li jwettaq dak li għandna fil-manifest elettorali li bih ġejna eletti f'Ġunju 2017.

Illum, in-negozji Maltin u Għawdxin, speċjalment in-negozji żgħar u medji li nsejħulhom micro, qed ikomplu jikbru permezz ta' €30 miljun ta' fondi Ewropej li qed nagħtu f'cash grants.

Illum, hemm firxa ta' servizzi u opportunitajiet li dawn in-negozji jistgħu jagħmlu użu minnhom.

Irrid ninforma lill-Kamra kif dawn il-fondi qegħdin jgħinu lil dawn in-negozji żgħar u medji li għandna mifruxin madwar Malta u Għawdex.

Infakkar li 85% tan-negozji f'pajjiżna huma negozji żgħar u medji, li huma l-backbone tal-ekonomija Maltija u Għawdxija.

Insemmi l-iStart-ups, fejn min joħlom b'konċett ta' negozju jingħata l-għajnuna biex iwettaq il-ħolma tiegħu.

Illum anke l-frame of mind hu differenti mill-kultura ta' dawk li għexu meta jien kont żagħżugħ, fejn kbirna f'ambjent li konna naraw fejn se mmorru naħdmu meta nispiċċaw mis-Sekondarja, l-MCAST jew l-Università.

Illum, anke grazzi għal dawn il-fondi Ewropej, dawk li jridu jiftħu negozju qed jingħataw in-nifs li huwa l-ikbar sfida għall-entrepeneur Malti.

Illum permezz tal-iStart-ups qed nagħtu kważi n-nofs tal-ispiża.

Ovvjament, wieħed jidħol fid-dettall ta' kif jintefqu l-fondi, imma dan huwa l-mod ta' kif qed inkunu pro-business – mhux kliem biss imma bil-fatti.

L-għan hu li n-negozji jkomplu jespandu u jikbru.

Nemmen li pajjiżna jista' jsir hub mhux biss ta' start-ups Maltin, imma għandna wkoll noffru inċentiva biex start-ups barranin Ewropej iħarsu lejn Malta bħala l-mekka ta' fejn wieħed jista' jopera, jaħdem u jkollu s-serħan il-moħħ.

F'pajjiżna għandna ekonomija vibranti li qed tikber, imma għandna wkoll regolamenti ċari.

Bl-għajnuna ta' fondi Ewropej qed inkomplu ngħinu lil dawn l-istart ups.

Bħala Gvern, qegħdin inħarsu lejn SMEs' growth, diversification and internationalisation, fost ħafna inizjattivi oħrajn.

Għall-ewwel darba fil-pajjiż, qed nallokaw €20 miljun biex il-kumpaniji l-kbar jinvestu f'riċerka, żvilupp u innovazzjoni.

Nafu li f'dan is-settur, bħala pajjiż, fadlilna ħafna fejn nimirħu, għax għadna lura.

Jekk wieħed iħares lejn il-klassifika fl-Ewropa, isib li f'ħafna aspetti Malta tinstab mal-ewwel tlieta jew erbgħa, imma fejn jidħlu l-iżvilupp, ir-riċerka u l-innovazzjoni, għadna lura.

Għalhekk qed nivvotaw fondi Ewropej ta' €20 miljun biex nindirizzaw dan il-vacuum.

Nixtieq infakkar ukoll li qed nagħtu fondi Ewropej lill-Jobsplus biex, pereżempju, ikollna aktar aċċess għall-impjiegi.

Jiġifieri, qed ngħinu lill-employer billi nagħtuh parti mis-salarju tal-ħaddiem li se jdaħħal miegħu biex ikollna aktar opportunitajiet ta' xogħol għall-Maltin u l-Għawdxin.

Qed nagħmlu dan mhux għax ix-xogħol huwa nieqes, imma għaliex nemmnu li nistgħu ngħinu lill-entrepreneur, u l-employer ikompli jimpjega n-nies.

Qegħdin nagħtu wkoll fondi Ewropej biex il-workforce preżenti u dik futura jkollha l-ħiliet għad-dinja tal-lum u ta' għada.

Ħafna drabi, nisimgħu lill-Prim Ministru u lill-membri tal-Gvern jitkellmu dwar il-bżonn li nħarrġu l-workforce tagħna, għax għad għandna ħiliet partikolari neqsin.

Hemm industriji li qed narawhom jersqu lejn pajjiżna, imma ħiliet għalihom għad m'għandniex.

L-għażla hija ċara: jew ikollna nimpurtaw il-ħaddiema barranin b'dawk il-ħiliet partikolari, jew ninvestu fil-workforce, kif qed nagħmlu.

Għalhekk qed nagħtu investiment ta' fondi Ewropej għal din l-iskema ta' investing in skills li hija mmexxija minn Jobsplus.

Qed nallokaw fondi Ewropej għal kulħadd.

Insemmi, fost l-oħrajn, is-settur tal-ambjent li huwa pilastru importanti għall-pajjiż, fejn fadal ħafna x'nagħmlu speċjalment għall-fatt li llum l-infrastruttura ta' pajjiżna tinsab fuq quddiem nett tal-aġenda tal-Gvern, u għalhekk hemm bżonn bilanċ, ħalli l-iżvilupp ikun sostenibbli u l-ftit ħdura li għandna f'Malta nsostnuha u nkabbruha.

Fil-fatt, flimkien mal-Ministru José Herrera, kif ukoll mal-Ministru Joe Mizzi, ħabbarna proġetti b'fondi Ewropej li jagħtu nifs ġdid lill-ambjent f'pajjiżna.

Pereżempju, se nsemmi żewġ proġetti li ħabbarna fl-aħħar ġimagħtejn u nofs li huma turija u eżempju ċar ta' kif il-fondi Ewropej qed imorru, anke għall-qasam tal-ilma u tal-ambjent.

F'Wied Għomor f'San Ġiljan, mal-Ministru Joe Mizzi u mal-Ministru José Herrera, ħabbarna proġett li permezz tiegħu madwar 60 wied f'Malta u Għawdex se jiġu rijabilitati.

Ftit tal-jiem ilu, f'Wied il-Għasel fil-Mosta kellna l-opportunità li, flimkien mal-Ministru José Herrera, inħabbru proġett ta' madwar €2 miljun ta' fondi Ewropej biex naraw li l-water catchment f'dawn il-widien imur bħala ilma safi għand il-familja Maltija, is-sajjied u l-bidwi Malti biex verament ikollhom kwalità ta' ilma tajjeb.

Niftakru li f'pajjiżna għandna skarsezza tal-ilma, b'popolazzjoni dejjem tikber, urbanizzazzjoni u l-isfidi tal-bidla fil-klima.

Għalhekk, huwa importanti li nagħmlu fil-qasam tal-ilma.

Infakkar li, fl-aħħar seba' snin, il-pajjiż investa madwar €100 miljun ta' fondi Ewropej fejn jidħol il-qasam tal-ilma.

Is-sabiħ tal-fondi Ewropej huwa li issa mhux biss qegħdin inħarsu lejn proġetti nazzjonali, bħall- proġetti tal-Mużew kontemporanju MUŻA fil-Belt Valletta, it-Teatru Manoel u l-Palazz tal-Gran Mastru, fejn hemm ix-xogħol li għaddej bħalissa, imma qed nitkellmu wkoll fuq livell lokali.

Din il-ġimgħa, ħabbart żewġ proġetti, bl-ewwel wieħed ikun ir-rinovar tal-Mitħna tan-Naxxar, li tinsab ftit passi 'l bogħod mill-Higher Secondary.

Għal dan il-proġett investejna €700,000 biex nerġgħu nagħtu lura din il-mitħna lill-familji li jgħixu f'dawk l-akkwati.

L-artisti Maltin issa se jkollhom post ieħor fejn jistgħu jippromwovu x-xogħol tagħhom.

Ftit tal-jiem ilu, ħabbart ukoll proġett ta' madwar €1.2 miljun fejn se nirrijabilitaw ir-railway stations ta' Birkirkara, il-Ħamrun u Ħ'Attard.

Dan proġett interessanti ħafna li qiegħed jagħti lura parti mill-wirt storiku lill-Maltin u l-Għawdxin.

Kulħadd jaf li l-ferrovija u l-istazzjonijiet li kienu jmissu magħha huma parti mill-wirt tagħna li kien qiegħed jispiċċa.

Jien urewni ritratti tal-istat li kienu jinsabu fihom dawn il-ferroviji u l-istazzjonijiet, u llum, b'investiment għaqli ta' €1.2 miljun, se nerġgħu nagħtuhom lura lill-kunsill lokali biex ikun responsabbli minnhom fuq livell lokali.

Biex inkompli nitkellem fuq l-infrastruttura rrid ngħid li ftit tal-ġimgħat ilu kien hawn magħna l-Kummissarju Ewropew Violeta Bulc, li hija responsabbli mit-toroq u l-infrastruttura tal-Unjoni Ewropea u, flimkien mal-Ministri sħabi, żorna x-xogħol li għaddej fuq il-flyovers tal-Marsa.

Bħalissa għaddej xogħol enormi, b'investiment ta' fondi Ewropej u b'sinerġija kbira.

Is-somma investita għal dan il-proġett tammonta għal 'il fuq minn €55 miljun.

Dak huwa proġett li qiegħed isir b'għaqal u fiż-żmien stipulat.

Sur President, biex nagħlaq irrid ngħid li bħala Gvern qed inħarsu lejn aktar proġetti.

Fil-jiem li ġejjin, se nkomplu nħabbru aktar proġetti importanti għall-infrastruttura, is-sigurtà tal-pajjiż u għall-ħiliet tal-poplu Malti, bil-għan li nagħtu kwalità ta' ħajja aħjar lill-familji Maltin u Għawdxin.

Fil-fatt pitgħada se nkun qiegħed Bucharest fir-Rumanija fejn għandna laqgħa informali tal-Ministri biex niddiskutu l-pakkett ta' fondi Ewropej li l-pajjiżi, inkluż Malta, se jieħdu fiż-żmien li ġej.

It-target tagħna huwa li, fil-ħarifa ta' din is-sena, nagħlqu n-negozjati sabiex Malta u pajjiżi Ewropej oħrajn jingħataw pakkett ta' fondi għall-2020 'il quddiem.

Fl-istess ħin, qegħdin naraw fejn se jiġu investiti dawn il-fondi.

Il-Gvern Malti diġà għadda r-rimarki tiegħu dwar fejn jixtieq juża dawn il-fondi, u nemmen li hemm sinerġija mal-Kummissjoni Ewropea għax hemm qbil dwar fejn se jiġu investiti dawn il-fondi.

Fil-ġimgħat li ġejjin, flimkien mal-Kabinett, se nkomplu niddiskutu ma' kull Ministeru biex naraw xi proġetti, konċetti u viżjoni hemm għal dawk is-setturi partikolari, biex imbagħad il-fondi Ewropej jaqblu ma' dak il-ħsieb fil-manifest u l-viżjoni li nippreżentaw bħala Gvern.

Sur President, għandna passat riċenti li ta' min niftaħru bih.

Irrid insemmi l-endorsement b'saħħtu li għamlet il-Kummissarju Ewropew Corina Cretu fejn faħħret lil Malta mhux biss għall-fatt li lħaqna t-targets finanzjarji, imma qalet ukoll li Malta llum hija l-eżempju mhux biss ta' kif tinvesti l-fondi Ewropej, imma anke kif taħdem għalihom.

Dak huwa ċertifikat li, bħala Gvern, kburin bih, u għalhekk qed inħarsu 'l quddiem biex fil-ġimgħat u fix-xhur li ġejjin il-poplu Malti jkompli jieħu l-aħjar mill-fondi Ewropej għal pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, nhar is-Sibt li għadda, inkitbet storja relatata mal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Ftit ġimgħat ilu, kien hemm talba mill-Isqof ta' Għawdex Mario Grech biex numru ta' residenti ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin imorru bħala parti minn pellegrinaġġ f'Ta Pinu biex jikkommemoraw l-400 sena mill-pittura tal-Madonna ta' Pinu.

Meta saret it-talba, jien tkellimt mad-Direttur Ġenerali tal-Faċilità Korrettiva dwar x'jaħseb dwar dan, anke dwar il-fatt jekk setax ikun hemm problemi ta' sigurtà, fejn ma nstabet l-ebda oġġezzjoni biex tingħata din l-opportunità lir-residenti fil-Faċilità ta' Kordin.

L-iskop kien li dawn ir-residenti jittieħdu ġewwa Għawdex, fejn jattendu għall-quddiesa u talb lejn il-Madonna ta' Pinu.

Hemmhekk, l-Isqof Grech u diversi qassisin oħrajn kellhom l-opportunità li jiltaqgħu ma' diversi residenti mill-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Fost l-oħrajn, tkellmu dwar kif persuna li tkun instabet ħatja għandha titgħallem minn dak il-kastig li tkun ħadet biex eventwalment terġa' tirritorna lura fis-soċjetà.

Irrid ngħid li kienet storja wkoll il-fatt li għall-ewwel darba fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin l-ammont tad-droga naqas drastikament.

Qed ngħid dan b'responsabbiltà minn rapporti li qed jasluli b'mod regolari.

Nistennew ukoll li l-ammont ta' droga se jkun qiegħed ikompli jonqos meta tidħol fis-seħħ liġi li għaddiet minn dan il-Parlament dwar id-droga sintetika.

Permezz ta' din il-liġi, bażikament se nagħmlu l-oppost ta' dak li kien hemm fil-liġi eżistenti li tistipula li d-droga hija illegali skont skeda ta' lista tad-drogi li jkunu mniżżlin f'dik l-iskeda.

Nafu li l-kriminalità organizzata kienet tkun dejjem pass 'il quddiem u għalhekk rajna li nemendaw il-liġi.

Min idaħħal id-droga fil-Faċilità ħafna drabi jgħidlek li jekk jinqabad ma jistgħux jittieħdu passi legali kontra tiegħu, għax id-droga mhijiex fil-lista ta' dawk id-drogi li huma illegali.

Bil-liġi l-ġdida, kull droga hija illegali sakemm ma tistax tinbiegħ fis-suq b'mod legali bil-permess u l-awtorizzazzjoni tal-Medicines Authority jew li tkun fuq l-iskeda Ewropea tal-Mediċini.

B'hekk biddilna l-parametri kollha u fi ftit tal-ġimgħat oħra kull min ikun qiegħed idaħħal droga sintetika fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin se tkun meqjusa bħala illegali.

Hawn irrid ngħaddi dan il-messaġġ biex ħadd ma jkollu skuża li ma kienx jaf.

Qed nirreferi għal kull min ikollu bżonn jidħol fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin, kemm jekk inhuma residenti, qraba, ħbieb u, se nażżarda ngħid, anke ħaddiema.

Se jkunu qed jittieħdu l-passi kollha mingħajr ma noqogħdu pass lura kontra persuni li, b'xi mod jew ieħor, ikunu qegħdin idaħħlu d-droga fil-Faċilità.

Għall-ewwel darba, se nkunu qegħdin nagħmlu użu minn scanners, kif qed isir f'diversi postijiet barra minn Malta, bħal f'ħabsijiet fl-Ingilterra, bħala parti mill-ġlieda kontra d-droga u strumenti illeċiti li jistgħu jiddaħħlu fil-faċilitajiet korrettivi.

Kien wasal iż-żmien ukoll li jkun hemm reviżjoni u upgrading tal-cameras tas-sigurtà ġewwa l-Faċilità ta' Kordin.

Għall-ewwel darba wkoll, ir-residenti fil-Faċilità qed jingħataw l-opportunità li jagħżlu minn menu li jiġi ppreżentat lilhom kuljum.

Dan il-menu jinkludi lista ta' ikel fejn ir-residenti jistgħu jagħżlu x'se jieklu dakinhar stess.

Ħsibna wkoll għal reliġjonijiet differenti, fejn wieħed mill-items fuq il-menu huwa għal min ma jistax jiekol ċertu tip ta' ikel.

Dan kollu qiegħed isir biex intejbu s-servizz li nagħtu f'din il-faċilità, għaliex nemmnu li l-ewwel huwa importanti li jkollok id-dixxiplina.

It-tieni, li ma jkunx hemm preferenzi bejn ir-residenti, imma kulħadd ikun ugwali.

It-tielet, li s-servizzi li jingħataw ikunu tajbin u diċenti għaż-żmenijiet tal-lum.

Huwa importanti wkoll li nħarsu lejn ir-rijabilitazzjoni tar-residenti.

Għalhekk, qed naraw li jkun hemm opportunità ta' taħriġ biex, meta r-residenti joħorġu mill-Faċilità, ikunu jistgħu jsibu x-xogħol biex jimxu 'l quddiem.

Kemm ħadt pjaċir nhar is-Sibt li għadda, meta kont qed nitkellem ma' resident li wasal fl-aħħar ta' kors li qiegħed fl-ogħla gradi tal-edukazzjoni, liema kors se jagħtih opportunità li jkollu ċertifikat minn istituzzjoni Maltija għolja.

Irridu li jkollna ħafna aktar residenti li jsegwu korsijiet.

Għandna diġà persuni li qed jagħmlu dan, imma għadni m'iniex kuntent biżżejjed bl-ammont ta' persuni li qed jieħdu l-opportunitajiet li qed nagħtuhom.

Irrid infaħħar id-diversi setturi fil-privat li qegħdin jagħtu opportunità ta' xogħol lir-residenti fil-Faċilità.

Għal dan il-għan, qegħdin nagħmlu preparamenti biex ġewwa l-Faċilità jinbnew binjiet forma ta' fabbriki li fihom ikun jista' jsir xogħol divers.

B'hekk, ir-residenti jkollhom ċerta rutina ta' fi xħin tibda x-xogħol, ikollok il-brejk ta' nofsinhar biex tiekol, terġa' tidħol għax-xogħol u xħin tispiċċa.

Se jkun hemm regolamenti stabbiliti biex ir-residenti jkollhom l-istess sens ta' dixxiplina u responsabilità bħal min jaħdem fil-komunità.

Bħala Gvern, qegħdin naħdmu biex noħolqu opportunitajiet ġodda, u qed naraw anke li jitjiebu l-ħlasijiet tar-residenti li jaħdmu fil-Faċilità mas-settur privat.

Konxji wkoll bid-diffikultaijiet li jkollhom ir-residenti fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin meta jiġu għall-pensjoni għax ma jkollhomx kontribuzzjonijiet biżżejjed minħabba l-perjodu li jkunu għamlu fil-Faċilità.

Għalhekk qegħdin nagħtu opportunità ta' xogħol fil-Faċilità u anke barra l-Faċilità lil dawk li waslu lejn l-aħħar tat-terminu tagħhom fil-Faċilità.

Fil-fatt qegħdin nagħmlu evalwazzjoni dwar x'tip ta' bolol jistgħu jitħallsu biex eventwalment meta dawn il-persuni jaslu għall-pensjoni ma jkollhomx problema ta' pensjoni mnaqqsa.

Kif diġà għidt, fir-rigward tal-ikel, qed ikun hemm menu differenti fuq perjodu ta' ħmistax, li jfisser li wieħed jista' jkun qed jiekol l-istess ikel darbtejn f'xahar biss.

B'hekk qed noffru varjazzjoni fl-ikel li tgħin biex il-ħajja fil-Faċilità ma tkunx monotona.

Importanti naraw li jkun hemm inqas ħin fejn wieħed ma jkollux x'jagħmel.

Huwa importanti mentalment u psikoloġikament li persuna jkollha x'tagħmel matul il-ġurnata.

Għad baqa' ħafna xogħol xi jsir, fosthom li jkollna Faċilità li tkun addattata għaż-żmenijiet tal-lum.

Fil-fatt, qegħdin nagħmlu evalwazzjoni dwar l-infrastruttura tal-Faċilità, biex naraw jekk wasalx iż-żmien li jkollna Faċilità ġdida, jista' jkun fl-istess post, b'servizzi moderni, biex il-persuni fil-Faċilità jkunu ttrattati ta' nies.

Irrid insemmi li partijiet mill-Faċilità preżenti għandhom madwar 170 sena.

Hemm nuqqasijiet serji f'partijiet mill-Faċilità li mhumiex denji li jgħixu l-persuni fihom.

Minkejja li dawn il-persuni għamlu reat kriminali fil-passat u issa qed iħallsu tiegħu, m'għandhomx jiġu ttrattati b'mod inuman.

Sur President, nagħlaq b'appell lis-soċjetà.

Jista' jkun li persuna tkun għamlet żball f'ħajjitha u hi stess tagħraf li dak li tkun għamlet ma jistax jitħassar.

Il-persuna tingħata l-kastig, li ħafna drabi jiġi aċċettat, għax tagħraf il-ħażin li tkun għamlet.

Hija tagħraf ukoll li kien hemm persuni li spiċċaw vittma tar-reat li tkun wettqet hi.

Min-naħa l-oħra, huwa importanti li l-persuna tingħata opportunità li tirriforma ruħha biex terġa' lura fis-soċjetà u tgħix bħal kull persuna oħra.

Jekk imbagħad il-persuna terġa' taqa' fil-kriminalità, imbagħad sta għaliha.

Bħala Gvern qegħdin insaħħu l-Korp tal-Pulizija b'taħriġ u apparat biex ikompli jiġġieled il-kriminalità f'pajjiżna u jipproteġi lis-soċjetà Maltija.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, 9 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

Fis-7.30 p.m., il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EKO-KONTRIBUZZJONI FUQ L-AKKOMODAZZJONI – LOKALITÀ MINN FEJN INĠABRU

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif dwar l-ammont ta' flus li nġabru mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni (skont l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjonijiet, Kap. 473) minn meta ddaħħlet fl-2016 sal-lum, u jaqsam l-informazzjoni skont il-lokalitajiet li minnhom inġabret l-imsemmija eko-kontribuzzjoni?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru kkonċernat.

EKO-KONTRIBUZZJONI FUQ L-AKKOMODAZZJONI – PROĠETTI/ INIZJATTIVI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema proġetti / inizjattivi ġew użati l-fondi kollha miġbura mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni (skont l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjonijiet, Kap. 473) u għal kull proġett / inizjattiva jgħid:

a. fiex kien jikkonsisti l-proġett / inizjattiva;

b. f'liema lokalità twettaq il-proġett / inizjattiva;

d. kemm tħallsu jew intefqu flus fuq il-proġett / inizjattiva?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti li twettqu mill-fondi miġbura mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni li ġew allokati lill-Ministeru tat-Turiżmu fl-2017 u l-2018 huma:

Xogħlijiet ta` resurfacing fit-toroq tal-Promenades ta' Buġibba u l-Qawra, li twettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu permezz ta` Transport Malta.

Proġett pilota tal-Pulizija għaż-Żoni Turistiċi, li twettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu permezz tal-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi.

Titjib f'bajjiet, li twettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu permezz tal-Awtorità Maltija tat-Turiżmu.

Riġenerazzjoni ta` Paceville, li qed jitwettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu b'kollaborazzjoni mal-MHRA.

Road Markings wara li sar resurfacing ta` toroq f'Paceville, li twettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu permezz tal-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi.

Proġett relatat ma' 3D modelling tar-riferti arkeoloġiċi li jinsabu f'qiegħ il-baħar bil-għan li niżviluppaw iktar l-industrija tad-diving.

Il-proġett qed jitwettaq mill-Ministeru tat-Turiżmu permezz tal-Awtorità Maltija tat-Turiżmu.

MTA – PROPRJETAJIET LIĊENZJATI GĦAL AKKOMODAZZJONI GĦAL SHORT LET

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm appartamenti / proprjetajiet liċenzjati mill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu (MTA) li jistgħu jservu bħala postijiet għall-akkomodazzjoni fuq bażi short-let, f'dawn id-dati: 31 ta' Diċembru 2012, 31 ta' Diċembru 2013, 31 ta' Diċembru 2014, 31 ta' Diċembru 2015, 31 ta' Diċembru 2016, 31 ta' Diċembru 2017, 30 ta' Ġunju 2018 u l-31 ta' Diċembru 2018?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif qed jinġabar.

BELT VALLETTA – STABBILIMENTI LI GĦANDHOM PERMESS JARMAW IMWEJJED U SIĠĠIJIET FUQ ART PUBBLIKA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' dawk l-istabbilimenti kollha li għandhom permess biex jarmaw imwejjed u siġġijiet fuq art pubblika fil-Belt Valletta?

Għal kull permess jista' jagħti:

a. l-isem tal-istabbiliment;

b. it-triq li jinsab fih; u

c. l-ammont ta' mwejjed u siġġijiet li għandu permess jarma jew l-ispazju f'metri kwadri li għandu permess jokkupa?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Belt Valletta hawn 44 stabbiliment li għandhom il-permess li jarmaw imwejjed u siġġijiet fuq art pubblika fit-toroq li ġejjin:

ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid, wara n-numru ta' każijiet riċevuti fejn kien hemm inċidenti serji ta' nirien, li wkoll kellhom vittmi, x'qed jagħmel il-Ministeru tiegħu biex jassigura aktar sigurezza fl-użu ta' ċilindri tal-gass?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, b'referenza għal każ imsemmi fejn kien hemm vittma, infakkar li dwar dan il-każ għaddejja inkjesta maġisterjali.

Nirreferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9356.

RAPPORTI TA' INĊIDENTI TA' NIRIEN MINN ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapporti li saru wara l-inċidenti tan-nar kawża tal-gass li ħareġ minn ċilindri tal-gass?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx irtirati ċilindri tal-gass mis-suq?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li fl-ewwel każ (dak ta' Raħal Ġdid) irriżulta li l-problema ġiet ikkawżata mill-użu ta' appliance tal-kċina.

Billi ċ-ċilindru ma kienx il-kawża tal-inċident, ma kienx hemm ħtieġa li ċ-ċilindru jiġi rtirat mis-suq.

Minkejja li l-problema ma kinitx ikkawżata miċ-ċilindru nnifsu, dan xorta ġie ttestjat u ma nstablu xejn ħażin.

In-nar fil-każ l-ieħor (Qawra) jirrriżulta li ġie kkawżat minn pajp tar-rubber li kien iddeterjora u li kien hemm leak żgħira li x'aktarx ikkawżat fjamma li ħadet billi l-pajp kien jinsab qrib sors tal-elettriku.

Iċ-ċilindru ġie ttestjat u nstab li kien fi stat tajjeb u li ma kellux ħruġ ta' gass minnu.

Ta' min jgħid ukoll li fl-ebda każ minn dawn imsemmija ma kien hemm il-ħtieġa li ssir inkjesta mill-Maġistrat.

Għar-rigward tat-tielet każ riċenti, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9635.

Dan il-każ qiegħed jiġi investigat mill-Maġistrat.

REGOLATUR GĦAS-SERVIZZI TAL-ENERĠIJA U L-ILMA – ĦAMES SKEDA TAL-KAP.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jispjega għalfejn fil-Ħames Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 595, fir-rigward tal-entitajiet, hemm imsemmija li fil-każ tar-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma (REWS) tapplika għal Chairman u l-bord kollu (referenza għal mistoqsija parlamentari 9510 fejn il-Ministru konċernat ġie mitlub jgħid min hu r-regolatur, u fejn allura mit-tweġiba mogħtija jirriżulta li r-regolatur huwa ċ-Chairman flimkien mal-membri tal-Bord kollu), waqt li fil-każ tal-entitajiet l-oħra hemm imsemmija li din tapplika biss għaċ-chairperson, ossia kapijiet biss tal-istess entitajiet?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ngħarraf lill-Onor.

Membru li l-Att tal-2015 dwar ir-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma, meta jirreferi għar-"Regolatur", jikkontempla lir-"Regolatur" bħala entità u mhux bħala persuna fiżika.

Madanakollu, l-Artikolu 38 (1) tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika jirreferi għal persuni fiżiċi u jistipula li l-proċedura parlamentari kontemplata f'dak l-artikolu tapplika meta Ministru "jkollu l-intenzjoni li jinnomina persuna sabiex tkun f'kariga f'aġenzija tal-Gvern, entità, bord jew kummissjoni jew sabiex tmexxi xi istituzzjoni oħra stabbilita bil-liġi, kif jista' jiġi stabbilit b'ordni mill-Prim Ministru fit-Tieni Taqsima tal-Ħames Skeda".

Il-kliem "Ir-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma" li hemm fit-Tieni Taqsima tal-Ewwel Skeda jagħmel sens biss jekk jirreferi għal min imexxi dik l-entità, għax "Regolatur" li huwa fih innifsu entità u mhux persuna fiżiku qatt ma jista' jissottometti ruħu għall-proċedura parlamentari.

Il-Gvern madanakollu huwa dispost li jagħmel kjarifika f'dan is-sens.

STATI UNITI TAL-AMERIKA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mill-Istati Uniti tal-Amerika lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid kemm minn dawn l-ittri rogatorji ġew esegwiti, kemm ġew rifjutati u kemm għadhom pendenti?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

RENJU TAL-BELĠJU – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Renju tal-Belġju lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

REPUBBLIKA TAL-PANAMA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mir-Repubblika tal-Panama lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EMIRATI GĦARAB MAGĦQUDA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta mill-Emirati Għarab Magħquda lill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9027 u jgħid min huma l-prosekuturi fit-Tribunali Lokali?

Jista' jgħid, għal kull wieħed minnhom, meta jiskadi l-kuntratt tiegħu bħala prosekutur u b'liema rata u sistema qiegħed jitħallas?

RABAT GĦAWDEX – KAŻ TA' ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9272, liema mistoqsija kienet tittratta esproprjazzjoni ta' art fir-Rabat, Għawdex, fejn intqal li l-Awtorità tal-Artijiet qed tikkontendi li l-persuni, li dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, ma jidhrux li għandhom titolu fuq din l-art, u dan għaliex bħala prova tat-titolu ppreżentaw diviżjoni, u l-art in kwistjoni ma kinitx imsemmija f'tali diviżjoni, jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuni msemmija ppreżentawx ukoll dokumentazzjoni f'testmenti, riċerki testamentarji u dikjarazzjoni ta' trasferiment causa mortis, kif ukoll dokumenti dwar fidi ta' ċens tal-istess art u rċevuti ta' ħlas ta' ċens maħruġa fuq isem l-istess persuni?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet li m'hemmx iktar x'iżżid mal-informazzjoni li diġà għaddejna dwar dan il-każ fil-mistoqsijiet parlamentari 6452 f'Seduta 133 u 6648 f'Seduta 137 rispettivament.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND – EFFETTI FUQ IX-XATT TAL-GŻIRA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'konsiderazzjonijiet għamlet l-Awtorità tal-Ippjanar dwar l-effett li se jkun hemm fuq ix-Xatt tal-Gżira mill-proġett ta' Manoel Island?

Jista' jikkonferma li parti sewwa mill-promenade, dik bejn Triq Sir Patrick Stuart u Triq Manoel de Vilhena, se tispiċċa u ssir triq, roundabout u pont għal Manoel Island?

Jikkonferma li l-pont se jogħla bejn 6 u 8 metri minn fuq wiċċ il-baħar?

Liema disinji ġew ippreżentati mill-MIDI biex jagħtu ħjiel ta' kemm se jintilef mix-Xatt tal-Gżira li qiegħed biex jitgawda mill-poplu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND – TELF TA' VEDUTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Peress li r-rapport tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) jirriserva d-dritt dwar il-landscape mix-Xatt tal-Gżira wara studju li sar mill-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, li kkonkludiet li hemm bżonn ta' tibdiliet sostanzjali fil-bini propost faċċata tax-Xatt tal-Gżira fuq il-veduti fir-rapport tagħha bħala parti mill-environment impact assessment, liema tibdil sar wara dawn ir-riżervi tal-ERA?

Jaf li l-Case Officer tal-Planning Authority stess semma l-ħtieġa li l-landscape jiġi revist?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jidher li hemm misinterpretazzjoni bejn it-termini landscape u landscaping.

L-Awtorità tal-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) għamlet il-valutazzjoni tagħha dwar il-proġett abbażi ta' Studju dwar l-Impatt Ambjentali (EIA) sottomess dwar l-applikazzjoni outline (PA 9407/18).

Fir-rapport tagħha lill-Awtorità tal-Ippjanar, l-ERA nnutat li biex jittaffa l-impatt viżiv u biex l-iżvilupp jintegra ruħu aħjar fil-pajsaġġ ta' madwaru, kien hemm bżonn ta' landscaping plan.

Huma d-dettalji tal-landscaping plan li kellhom bżonn jitħallew bħala materja riservata sabiex ikunu jistgħu jitqiesu fil-proċess full tal-applikazzjoni.

Wara dan, kien hemm xi tibdiliet fid-disinn tal-proġett.

Dwar dawn, il-koordinaturi tal-EIA ikkonfermaw li l-bidla ser ikollha tnaqqis tal-impatti viżivi minn ċerta viewpoints, waqt li l-impatti viżivi kienu ser jiżdiedu minn viewpoints oħra.

Din in-nota kkonfermat li għalkemm kien hemm xi tibdil fl-impatti viżivi, l-impatti kif ġew assessjati fl-EIA għadhom validi.

Għaldaqstant, l-ERA ma kellhiex oġezzjoni fuq il-proposta kif ġiet riveduta.

Il-mistoqsija dwar l-aspetti msemmijin mill-Case Officer tal-Awtorità tal-Ippjanar għandha tiġi indirizzata direttament lill-Awtorità tal-Ippjanar.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND – TIBDIL MID-DEVELOPMENT BRIEF

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li l-proġett ta' Manoel Island huwa marbut mad-Development Brief tal-1992, jista' l-Ministru jikkonferma li l-pjan il-ġdid ibiddel drastikament il-mix u l-iskala tal-użu tal-art kif kien approvat fl-Outline Development Permit PA 2135/94 peress li minn proġett primarjament kummerċjali sar wieħed primarjament residenzjali?

Jikkonferma li dan it-tibdil jirrikjedi l-ħruġ ta' Supplementary Planning Guidance mill-Awtorità għall-Ippjanar, kif jidher fin-North Harbour Local Plan policy NHGT16?

Jista' jikkonferma jekk dan is-Supplementary Planning Guidance kienx ippubblikat mill-Awtorità?

Jekk kien ippubblikat, jista' jgħid meta u fejn tista' tinkiseb kopja u għaliex mhux ippubblikat fuq il-website tal-Awtorità?

Jekk le, kif seta' jiġi approvat il-pjan il-ġdid?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND – TNEĦĦIJA TAL-ISKALL U FAĊILITAJIET ANĊILLARI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jikkonferma għaliex l-iskall pubbliku u l-faċilitajiet anċillari fejn wieħed jerfa' d-dgħajjes u tenders se jispiċċa, b'dannu għal għadd kbir ta' dilettanti tas-sajd u dgħajjes żgħar?

Jikkonferma li fil-pjan l-antik PA 2135/94, dan l-iskall kien previst li jsir fuq Manoel Island, u għaliex dan tneħħa mill-pjan il-ġdid?

Fejn se jkun il-post alternattiv għall-iskall u faċilitajiet anċillari?

Peress li l-post imsemmi mhux adegwat għax jagħti ġo main road u m'hemmx il-faċilitajiet anċillari għall-parkeġġ ta' karozzi, trailers u tenders, jista' l-Ministru jagħti garanzija li l-faċilitajiet se jkunu daqs dawk li se jintilfu?

Jista' jagħmel mezz biex biċċa mill-art reklamata mill-baħar tingħata għall-iskall u faċilitajiet anċillari, minflok tingħata kollha lill-Manoel Island Yacht Yard?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND – TELF TA' RMIĠĠ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kanal madwar Manoel Island hux se jkun navigabbli wara li titqatta' t-tarf ta' Manoel Island u jsir pont għoli 6 metri minn wiċċ il-baħar?

Jekk dan se jsir navigabbli, jista' jgħid jekk hux se jiġi estiż il-fairway?

Jekk iva, kemm se jkun wiesa' u kemm se jintilfu postijiet ta' rmiġġ għad-dilettanti?

Jista jgħid jekk hux se jitneħħew l-irmiġġi biex il-baħar jiġi riżervat lill-Manoel Island Yacht Yard b'telf ta' rmiġġi għad-dilettanti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li Policy NHGT04 tan-North Harbour Local Plan twiegħed titjib u tisbiħ ta' Triq ix-Xatt (The Strand) bejn Manoel Island u Tigné, u peress li l-pjan iwiegħed immaniġġjar aħjar tat-traffiku u aktar sigurtà għan-nies, jista' l-Ministru jgħid x'sar minn dan?

Jaqbel li l-ħafna tined li nibtu fuq il-bankini qed ikerrhu l-ambjent, kif ukoll qed jirrendu l-ħajja aktar diffiċli, kemm għar-residenti, kif ukoll għal dawk il-persuni li jkunu qed jimxu, peress li l-bankini tant qed ikunu mblukkati minn siġġijiet, imwejjed eċċ li jkollhom jimxu fi triq traffikuża ħafna?

Jaqbel il-Ministru li t-tneħħija ta' parkeġġi u unloading bays mit-triq qed iwasslu biex karozzi jieqfu fil-kariġġjata b'periklu ovvju għal kulħadd?

IAN BORG: L-Onor.

Interpellant għandu jitlob l-informazzjoni meħtieġa fuq l-ewwel parti tal-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

Fuq il-kumplament, ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, li fir-rigward ta' mwejjed u siġġijiet ġiet imnedija konsultazzjoni pubblika fejn saret kampanja qawwija sabiex kemm is-sidien tal-istabbilimenti, kif ukoll il-pubbliku, jissottomettu opinjonijiet u rakkomandazzjonijiet li ġew ikkunsidrati u diskussi.

Il-politika tal-imwejjed u siġġijiet hija waħda ċara u mfassla fuq regolamenti li l-entitajiet jevalwaw dan it-tip ta' talbiet li huma marbutin li jħarsu.

Apparti evalwazzjoni mill-entitajiet ewlenin, entitajiet oħrajn, bhas-CRPD u l-Environment Health Directorate, jiġu wkoll ikkonsultati fl-applikazzjonijiet varji illi l-Gvern jirċievi f'dan ir-rigward.

Inżid wkoll li, skont l-Awtorità tal-Trasport, l-un/loading bays isiru biss fejn huma meħtieġa u dan sabiex:

1) ikun jista' jsir ħatt ta' merkanzija fl-eqreb post possibbli lill-ħwienet;

2) ma jitħalliex li jsir ħatt ta' merkanzija f'nofs ta' triq li jwassal għall-konġestjoni tat-traffiku u periklu għal min ikun jagħti s-servizz.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA GĦAWDXIN STAZZJONATI F'MALTA

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija Għawdxin u huma stazzjonati ġewwa Malta?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-Korp tal-Pulizija hemm mija u tmienja u ħamsin (158) membru Għawdxi jew membri li għandhom residenza ġewwa Għawdex u qegħdin stazzjonati ġewwa Malta.

KORP TAL-PULIZIJA – INGAĠĠ LURA TA' MEMBRU

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta reġa' ġie ingaġġat lura fil-Korp il-pulizija li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, fejn huwa stazzjonat illum u kemm ilu stazzjonat hemm?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-pulizija li d-dettalji dwaru ngħataw separatament, reġa' ġie ingaġġat fil-Korp fl-20 ta' Marzu 2019, u kien stazzjonat ġewwa Għawdex u għadu hemm sallum.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA GĦAWDXIN – TALBIET

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet pendenti fil-Korp tal-Pulizija sabiex pulizija Għawdxin li jaħdmu f'Malta jiġu rilokati u stazzjonati ġewwa Għawdex?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li m'hemmx lista fil-Korp tal-Pulizija b'talbiet pendenti minn pulizija li jaħdmu f'Malta sabiex jiġu rilokati u stazzjonati ġewwa Għawdex.

Il-Kummissarju tal-Pulizija jirriloka pulizija għal Għawdex skont min ikun imissu mil-lista tas-sinjorità u kif jitolbu l-esiġenzi tas-servizz.

TRIBUNAL TA' REVIŻJONI TAL-AMBJENT U L-IPPJANAR – TNEĦĦIJA TA' SKEDAR TA' PROPRJETÀ

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tneħħija ta' skedar mit-Tribunal ta' Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar ta' proprjetà, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, jista' l-Ministru jgħid kienx hemm korrispondenza lill-Kunsill Lokali tal-istess lokalità li infurmathom li kien hemm appell?

Jekk iva, b'liema mod u f'liema dati?

IAN BORG: B'referenza għall-mistoqsija tal-Onor.

Interpellant, qed niġi infurmat mis-Segretarjat tat-Tribunal ta' Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar li l-proċedura ta' notifika tar-rikors tal-appell lil terzi persuni interessati jew kunsulenti esterni, inkluż Kunsill Lokali, huwa regolat skont il-proċeduri stabbiliti fl-Att V tal-2016 dwar it-Tribunal ta' Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar, illi, skont il-liġi, notifika tar-rikors tal-appell isiru biss lil terzi persuni interessati li jkunu rreġistraw l-interess tagħhom jew konsulenti esterni li jkunu għamlu r-rakkomandazzjonijiet fi proċess ta' applikazzjoni tal-iżvilupp skont il-Kapitolu Nru. 552.

F'każ ta' appell minn deċiżjoni ta' skedar jew minn tneħħija ta' skedar, il-liġi ma tipprovdix mekkaniżmu ta' notifika lil terzi u dan anke tenut tal-fatt li l-proċess quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar f'każ ta' skedar huwa wieħed magħluq.

Għalhekk qed jiġi kkonfermat li ma kien hemm ebda korrispondenza mal-Kunsill Lokali tal-Fgura fil-proċess tal-appell imsemmi.

SKEMA GĦAR-RITORN TAL-FLIEXKEN - INGAĠĠ TA' UFFIĊJAL MIL-LITWANJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda kopja tal-kuntratt ta' ingaġġ jew impjieg tal-uffiċjal għoli mil-Litwanja li qed jamministra l-iskema tar-ritorn tal-fliexken, b'salarju u perkaċċi ta' iktar minn €110,000 fis-sena?

Kif saret l-għażla?

Interpellant li mhux minnu li ġiet ingaġġata mill-Gvern xi persuna kif allegat fil-mistoqsija.

BIRŻEBBUĠA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il serqa kienet irrappurtata f'Birżebbuġa matul ix-xahar ta' Marzu 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li n-numru ta' serqiet irrapportati lill-Pulizija fil-lokalità ta' Birżebbuġa matul ix-xahar ta' Marzu 2019 kien ta' disa' (9) każi.

BIRŻEBBUĠA – RAPPORTI TA' SERQ – ARRESTI

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi arresti, kif ukoll ġewx ipproċessati xi individwi, b'rabta mar-rapporti ta' serq f'Birżebbuġa mill-1 ta' Jannar 2019 sal-lum?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li, kif diġà ġie aċċennat fit-tweġiba għall-mistoqsija preċedenti fuq dan is-suġġett, kien hemm xi arresti kif ukoll ġew ipproċessati xi individwi b'rabta mar-rapporti ta' serq f'Birżebbuġa fil-perjodu msemmmi, filwaqt li l-investigazzjonijiet dwar ir-reati mill-istess post qed ikomplu.

XAGĦRA GĦAWDEX – TRIQ GORF – XOGĦLIJIET INKLUŻ IS-SERVIZZ TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ser idumu jgħixu fit-trab il-familji ta' Triq Gorf fix-Xagħra, Għawdex, u dan peress li t-triq tagħhom inqalgħet fil-bidu ta' Diċembru, u llum, aktar minn 4 xhur wara, ix-xogħol ma tkompliex?

Tista' tgħid jekk dawn il-familji għandhomx tama li fi żmien qasir ikollhom is-servizz tad-drenaġġ u x'inhu l-pjan tal-Ministeru tagħha biex f'din it-triq jgħaddi s-servizz tad-drenaġġ?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol f'din it-triq ġie ripetutament imwaqqaf mill-Qorti wara proċeduri li saru minn uħud mir-residenti f'din it-triq.

Il-Ministeru jifhem li dan huwa ta' inkonvenjent għar-residenti l-oħra, iżda x-xogħol irid isir fil-parametri tal-ordnijiet mogħtija mill-Qorti.

GĦAWDEX – TRIQ GĦAJN MHELHEL – XOGĦOL TA' ASFALTAR

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema xahar ta' din is-sena hu ppjanat li jinbeda u jitlesta x-xogħol ta' asfaltar fuq Triq Għajn Mhelhel, it-triq li miż-Żebbuġ, Għawdex, twasslek għall-Bajja tax-Xwejni, peress li t-tender ta' din it-triq ilu iktar min xahar u nofs li ġie awarded?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali taż-Żebbuġ, Għawdex, li x-xogħol ta' asfaltar fuq Triq Għajn Mhelhel, it-triq li miż-Żebbuġ, Għawdex, twasslek għall-Bajja tax-Xwejni, huwa ppjanat li jibda fix-xahar t'April 2019 u jitlesta f'Lulju 2019.

IL-MUŻEW TA' GĦAWDEX – KURATUR PRINĊIPALI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min hu l-Principal Curator tal-Mużew ta' Għawdex?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li hemm grupp ta' nies li jaħdmu fuq il-Gozo Museum, iżda l-Kuratur Prinċipali tal-mużew hija s-Sa Daphne Sant Caruana.

GĦAWDEX - ARKIVJI NAZZJONALI U LIBRERIJA – FIRE ALARM SYSTEM U INTRUDER SYSTEM

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6166, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess biex issir il-Fire Alarm System u l-Intruder System ġewwa s-swali u l-kmamar tal-Arkivji Nazzjonali u l-Librerija tal-Vajringa?

Jista' l-Ministru jgħid jekk id-diskussjonijiet biex issir l-Intruder System ingħalqux sal-aħħar tas-sena 2018 u x'kien l-eżitu tagħhom?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-binja li preżentement tospita l-Iskola Primarja, il-Librerija Nazzjonali u l-Arkivji Nazzjonali, se tiġi rinovata, liema rinovar jinvolvi anke xogħol strutturali.

Għaldaqstant, infurmat li l-proġett tal-Fire Alarms qiegħed on-hold sakemm l-entitajiet li jagħmlu użu minn din il-binja jkollhom aktar informazzjoni fuq il-futur ta' din il-binja.

Fir-rigward tas-security cameras, infurmat li d-Dipartment tax-Xogħol u Infrastruttura qed jieħu ħsieb id-dokument tat-tender, liema proċess għandu jitlesta din is-sena.

QALA GĦAWDEX – TRIQ LI TAGĦTI GĦAL ĦONDOQ IR-RUMMIEN – PERIT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid min kien il-perit inkarigat mix-xogħol li sar mill-Ministeru tiegħu fuq it-triq li tagħti għal Ħondoq ir-Rummien ġewwa l-Qala, Għawdex?

Tista' tgħid kemm kien it-tul ta' xogħol li sar f'din it-triq?

Tista' tpoġġi kopja taċ-ċertifikat tax-xogħol li sar fuq din it-triq u li ġie rilaxxat mill-perit inkarigat?

Tista' tgħid kemm tħallas fuq ix-xogħol li sar f'din it-triq u kemm dan l-ammont kien iżjed minn dak ippjanat fit-tender?

Tista' tgħid jekk sarux testijiet fuq ix-xogħol li sar u f'liema laboratorju saru?

Tista' tpoġġi kopja ta' dawn it-testijiet fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk ma sarux testijiet, tista' tagħti r-raġuni għala ma sarux?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema xogħol qiegħed jirreferi.

IL-MELLIEĦA – ĊIMITERJU OMM IL-ĦNIENA – BILL OF QUANTITIES

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8417 u li kienet tirrigwardja ċ-Ċimiterju Omm il-Ħniena fil-Mellieħa, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-Bill of Quantities li d-dipartiment ikkonċernat kellu għad-dispożizzjoni tiegħu sa minn Ġunju 2012?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uniku Bill of Quantities li ġie ppreparat mill-2012 sal-lum kien dak li diġà poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta Seduta 210 tal-25 ta' Marzu ta' din is-sena.

Ma nstabet l-ebda informazzjoni li kien sar xi Bill of Quantities għaċ-Ċimiterju Omm tal-Ħniena fil-Mellieħa qabel l-2013.

KUNSILL LOKALI ĦAL BALZAN – TALBA GĦAL ŻIEDA TA' ĠURNATA GĦALL-ĠBIR TAL-BORŻA S-SEWDA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9756 u jgħid għala t-talba tal-Kunsill Lokali ta' Ħal Balzan biex tiżdied ġurnata oħra (it-Tnejn) għall-ġbir tal-borża s-sewda, għadha mhix approvata minn Novembru li għadda?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Balzan li f'laqgħa urġenti ta' nhar it-Tnejn, 5 ta` Novembru 2018, ġie deċiż li nhar ta' Tnejn jibda jinġabar kemm skart organiku u kif ukoll skart imħallat.

Dan ma jistax iseħħ għalissa peress li l-ewwel trid issir emenda fl-iskeda li tidher fl-Avviż Legali Nru 346 tal-2018, li daħlet fis-seħħ mill-31 ta` Ottubru 2018.

Intant, minn Novembru l-Kunsill baqa' jsegwi regolarment it-tibdil fil-liġi mal-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9708 u jgħid x'inhuma l-opri tal-arti li jinsabu fil-Berġa ta' Kastilja u li huma mislufa mingħand Heritage Malta?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

BERĠA TA' KASTILJA – OPRI TA' ARTI MISLUFA MINN HERITAGE MALTA U MILL-PRIVAT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9707 u jgħid x'inhuma l-opri tal-arti li jinsabu fil-Berġa ta' Kastilja, mislufa sija mingħand Heritage Malta u sija mill-privat?

Jista' jgħid f'liema kmamar fil-Berġa ta' Kastilja jinsabu esposti?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

KARIGA TA' MĦALLEF FIL-QORTI EWROPEA TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM – SELECTION PANEL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9472 u 8818 u jelenka l-kompożizzjoni tas-Selection Panel li għażel ix-shortlisted candidates għall-kariga ta' Imħallef fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għal din is-sena, u min kienu dawk li għamlu l-istess fid-darbtejn ta' qabel ukoll?

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9747, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, u li issa ġiet riferuta lilu u jara li d-dog friendly beach fil-Bajja tar-Rinella fil-Kalkara tkun tassew aċċessibbli, għax ilha iktar minn sentejn mirduma b'ġebel, ħadid u knaten, tant li hija eyesore u periklu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat, bil-maltemp ta' dan l-aħħar waqgħu partijiet mill-istruttura tat-triq li twasslek għal Forti Ricasoli.

Parti minn din it-triq kienet ilha perikoluża għal numru ta' snin u kienet inaċċessibli għall-pubbliku għax ingħalqet b'chain link fence.

Hu ppjanat li ħaddiema tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet u l-Infrastruttura jnaddfu l-parti tal-bajja msemmija meta t-temp jippermetti qabel il-bidu tas-sajf

AWTORITÀ TAD-DJAR – STALLAZZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk u meta hu ppjanat li jsir lift ġewwa l-blokka ta' appartamenti tal-Awtorità tad-Djar, li d-dettalji tagħha qed jingħataw separatament?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar ma rċeviet l-ebda applikazzjoni sabiex jiġi installat lift fil-blokka msemmija.

IL-FGURA – TRIQ VALPERGA – DAĦLA GĦAL WIED BLANDUN

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 7795 u 8235, jista' l-Ministru jara li x-xogħol ikun konkluż, għaliex jirriżulta li parti biss mill-passaġġ tnaddfet u hija aċċessibbli?

Interpellant li ninsab infurmat li x-xogħol li kellu jsir fil-fatt għadu għaddej u għandu jkun lest fil-jiem li ġejjin.

KAPTELLI RELATATI MAS-SERVIZZ TAD-DRENAĠĠ QUDDIEM RESIDENZA PRIVATA - TISWIJA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara li s-slabs tad-drenaġġ quddiem id-dar, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, jissewwew għax qed ikunu ta' periklu, kemm għar-residenti, kif ukoll problema għal persuna b'diżabilità fl-istess inħawi?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-kaptelli huma fuq sufun privat li ma jaqax taħt ir-responsabilità tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

SAĦĦA MENTALI - INVESTIGAZZJONI DWAR INDIVIDWU

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk tlestietx l-investigazzjoni dwar il-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

Jekk iva, jista' jgħid x'kienu l-konklużjonijiet?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-investigazzjoni dwar il-każ tal-individwu msemmi minnu saret minn bord ta' investigazzjoni maħtur mill-Kummissarju tas-Saħħa Mentali.

Din l-investigazzjoni ġiet konkluża.

Peress li r-rapport tal-Bord fih dettalji mediċi u personali tal-persuna msemmija, ma jistax jiġi ppubblikat.

Però qiegħed nippubblika kelma b'kelma mill-konklużjoni tar-rapport, kif ġej:

AĠENZIJA ŻGĦAŻAGĦ – PROĠETT POLIFEST

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti l-proġett Polifest li l-Aġenzija Żgħażagħ se tkun responsabbli minnu?

Liema huma dawk is-setturi differenti ta' żgħażagħ li se jkunu involuti, u meta se jibda jitwettaq dan il-proġett?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li Polifest huwa proġett li qiegħed jiġi mħaddem minn Aġenzija Żgħażagħ u ko-finanzjat minn fondi Ewropej tal-Erasmus+.

Dan il-proġett jagħmel parti minn Djalogu Strutturat, u allura l-għan ewlieni tiegħu huwa li joħloq spazji fejn żgħażagħ jiddiskutu ma' policy makers dwar dawk l-issues li jaffetwawlhom ħajjithom.

Gruppi ta' żgħażagħ minn setturi differenti, bħal għaqdiet taż-żgħażagħ differenti u studenti minn diversi istituzzjonijiet edukattivi, qegħdin jieħdu sehem f'Polifest.

Polifest huwa proġett ta' sena u huwa magħmul minn 12-il attività marbuta ma' ġranet internazzjonali tal-Ġnus Magħquda bħal Jum id-Demokrazija, Jum l-Għaqdiet Non-governattivi, Jum id-Diversità Kulturali, u l-Ġurnata Internazzjonali kontra l-Abbuż mid-Droga u t-Traffikar Illeċitu, fost l-oħrajn.

L-ewwel attività ta' Polifest kienet iċċelebrata f'Jum iż-Żgħażagħ f'Awwissu tal-2018, u s'issa saru tmien (8) attivitajiet.

Dan il-proġett jiġi fi tmiemu f'Ġunju 2019.

Matul dawn l-attivitajiet, żgħażagħ Maltin u Għawdxin jattendu workshops imtellgħa minn youth workers professjonali li matulhom jingħataw l-opportunità li jiddiskutu issues relatati mal-politika taż-żgħażagħ bħall- parteċipazzjoni, l-inklużjoni soċjali, id-diversità, l-empowerment u d-demokrazija.

L-għan ta' dan il-proġett huwa li ż-żgħażagħ li jkunu ħadu sehem matul l-attivitajiet ta' Polifest ser ikunu qegħdin jippreżentaw numru ta' rakkomandazzjonijiet dwar il-politika taż-żgħażagħ sabiex iż-żgħażagħ stess ikollhom sehem iktar attiv f'dak kollu li jinteressahom.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – PRIĠUNIERI NISA LI KIENU VITTMI TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika kemm hemm priġunieri nisa fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin u kemm minnhom kienu vittmi ta' vjolenza domestika qabel ma' daħlu fil-ħabs?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li preżentament fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin hemm 73 mara, li 2 minnhom qed jagħmlu programm ta' rijabilitazzjoni.

Fil-Faċilità ma tinżammx statistika ta' kemm minnhom sofrew vjolenza domestika qabel ma daħlu fil-Faċilità.

KUNSILLI LOKALI – PROĠETTI RELATATI MAL-FONDI TAL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid xi proġetti relatati mal-Fondi tal-Unjoni Ewropea kien hemm matul dawn l-aħħar sentejn, u liema kunsilli lokali bbenefikaw minnhom?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

DRITTIJIET U DMIRIJIET TAL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jindika x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet tal-ħaddiema li jaħdmu mal-Gvern, kif ukoll dawk li jaħdmu mal-privat?

EVARIST BARTOLO: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-mistoqsija ma taqax fir-remit ta' Jobsplus jew tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

YOURS – GĦAJNUNA

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika x'inhija l-għajnuna mogħtija lil dawk iż-żgħażagħ li kkommettew reat u li qegħdin allokati fil-YOURS?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ż-żgħażagħ allokati fil-CoRRS (Centre of Residential Restorative Services) jingħataw għajnuna fuq diversi livelli.

Jingħataw diversi korsijiet edukattivi fuq bażi regolari.

Fil-preżent, dawn jinkludu taħriġ tal-informatika, lezzjonijiet tal-mużika, edukazzjoni fiżika, lezzjonijiet tal-Ingliż u korsijiet b'enfasi fuq ħiliet tal-ħajja.