DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 6 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 162 li saret fis-6 ta' Novembru 2018 ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦALL-ATTI

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XXXVI tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji;

Att Nru XXXVII tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja; u

Att Nru XXXVIII tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar l-Armi.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

L-AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – DĦUL MIS-CPPS

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'kien id-dħul li kellha l-Awtorità tal-Ippjanar kull sena mill-Community Parking Payment Scheme (CPPS), mill-2013 sal-jum li fih tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Kemm minn dan id-dħul annwali kien mill-permessi ta' "tables and chairs"?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant, li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 4535, hawn murija tabella li turi d-dħul mill-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS) li tħaddem l-Awtorità tal-Ippjanar, sena b'sena, mill-2013 sat-23 ta' Ottubru 2018.

Il-figuri jinkludu l-ammonti ta' flus li ddaħħlu fis-sistema tal-informatika tal-Awtorità, bħala li hi rċeviet f'kull sena u ma jirriflettux kontijiet li nħarġu iżda għadhom ma tħallsux.

Fir-rigward ta' applikazzjonijiet għal imwejjed u siġġijiet, l-Awtorità ma titlobx li jiġi provdut parkeġġ dwar imwejjed u siġġijiet fuq art pubblika, u għaldaqstant ma jsirx ħlas fl-iskema ta' CPPS f'dan ir-rigward.

L-Awtorità, iżda, sa mis-26 ta' April 2017, f'dawk il-każijiet meta l-imwejjed u s-siġġijiet ikunu ser jitpoġġew flok spazju/i ta' parkeġġ qed titlob kontribuzzjoni bħala planning gain, li l-ammont tiegħu jkun ivarja skont l-ammont ta' spazji ta' parkeġġ li jkun qed jittieħed.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

FREDERICK AZZOPARDI: Sinjura President, fil-mistoqsija kien hemm ukoll talba dwar kemm kien id-dħul tal-permessi tat-tables and chairs u l-Ministru qal li l-ammont ivarja skont l-ammont ta' spazju ta' parkeġġ li qed jittieħed.

Il-Ministru għandu l-ammont li tħallas għalihom?

Fiex ġie utilizzat l-ammont totali li qed jgħid li nġabru mill-2013?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Qabel xejn, nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' dawn il-mistoqsijiet pertinenti ħafna.

Fil-fatt, jekk wieħed isegwi l-istqarrijiet u l-ħidma ministerjali u dik tal-Awtorità tal-Ippjanar isib ukoll li qed ikun hemm numru ta' proġetti mill-kunsilli lokali li jersqu 'l quddiem u japplikaw għal proġetti li jiġbru fihom dawn il-fondi u fondi oħrajn taħt il-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Permezz ta' dan il-fond ikunu jistgħu jiġu ffinanzjati proġetti u interventi f'dik il-lokalità li fiha jkun sar it-tali żvilupp, li mingħandha allura jinġabru dawn il-fondi.

Fil-fatt dalgħodu, flimkien mas-Segretarju Parlamentari Chris Aguis, iċ-Chairperson Eżekuttiv, iċ-Chairperson tal-Bord tal-Ippjanar, u anke l-ħaddiema li jaħdmu fil-unit rispettiv, kelli l-opportunità li nagħtu €400,000 lill-Kunsill Lokali tal-Floriana għar-riġenerazzjoni tal-Ġnien Re Ġorġ V, li qiegħed proprju fuq il-Port il-Kbir.

Il-ġimgħa l-oħra l-Awtorità tal-Ippjanar iffinanzjat 13-il proġett permezz ta' applikazzjonijiet minn sitt kunsilli differenti.

Però ma nistax ma nespremix id-diżappunt … U huwa tajjeb li din il-Kamra tkun informata sabiex kull darba li nitkellmu fuq il-kunsilli lokali, inkunu konxji tal-għodda u l-opportunitajiet li għandhom.

Mhux qed nikkritika lill-kunsilli lokali b'mod ġenerali u nagħmel preġudizzju fuqhom, però huwa tajjeb li niftakru li l-kunsilli lokali għandhom €28 miljun għad-dispożizzjoni tagħhom fil-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Allura għandek Awtorità li qed tistenna bi ħġarha proġetti sabiex niffinanzjawhom.

S'issa, matul din is-sena, iffinanzjajna €5 miljun, li jinkludi l-proġetti li semmejt il-ġimgħa l-oħra u anke li semmejt dalgħodu. €5 miljun huma ammont sostanzjali, però fadal €28 miljun li għadhom qed jistennew!

Irrid ngħid ukoll li l-maġġorparti assoluta ta' dawn il-€5 miljun kienu għal interventi biex il-kunsilli lokali jagħmlu toroq bihom.

Issa f'dan il-Baġit, għat-toroq minn €16-il miljun tlajna għal €100 miljun li għaddejniehom lil Infrastruttura Malta.

Din hija qabża fenomenali fl-ammont allokat biex tagħmel it-toroq li qabel kienu responsabbli għalihom il-kunsilli lokali u li għalihom kienu jitolbu l-fondi lill-Awtorità tal-Ippjanar.

Jiġifieri huwa tajjeb li nifhmu iktar lill-kunsilli lokali, x'qed iwassal għal ċertu tkarkir tas-saqajn milli jersqu 'l quddiem u jutilizzaw dawn il-fondi.

Uħud mill-fondi ilhom hemm, nażżarda ngħid, iktar minn għaxar snin, minn meta żmien ilu nħoloq il-Fond għall-Iżvilupp Urban u l-fond li qed jistaqsi fuqu l-Onor.

Fir-rigward tal-flus li nġabru, inġabru wkoll għexieren ta' ewro mit-tables and chairs.

Però, fit-tweġiba tiegħi jien tajt spjega teknika.

Hemmhekk qed nitkellmu fuq planning gain u mhux CPPS.

Dik kienet ir-raġuni għaliex għamilt dik id-distinzjoni fit-tweġiba li tajt.

Bla dubju ta' xejn, dan huwa l-bilanċ sensittiv li wieħed irid joħloq, bejn li jixpruna u jgħin iktar il-kummerċ - kull min għandu faċilità ta' catering kulħadd jixtieq li jestendi barra, anke minħabba li l-pajjiż joffri ċerta klima ideali biex wieħed jiekol barra f'diversi xhur tas-sena - imma min-naħa l-oħra qed innaqqru mill-parkeġġi.

Ħaġa interessanti hija li meta staqsejt lill-Kap Eżekuttiv kemm ilu mwaqqaf dan il-fond u kemm kellu kunsilli lokali, inkluż meta kont sindku jien tal-lokalità tiegħi, li minn dawn il-flus li nġabru mill-parkeġġi mitlufa marru biex jagħmlu proġetti ta' parkeġġi f'għaxar snin jew 15-il sena, it-tweġiba kienet li għal proġett ta' parkeġġ totali minn fuq s'isfel, parkeġġ biss kellek proġett wieħed, l-Iklin.

Maġenbi hawn l-Onor.

Camilleri li qed isemmi l-Fgura, però fit-tweġiba teknika li rċevejt ma kienx imsemmi, u lanqas Ħad-Dingli ma kien imsemmi.

Niftakar li l-flus konna użajniehom biex intejbu l-bankini, għax dak iż-żmien dik kienet il-prijorità.

Forsi Ħad-Dingli m'hemmx daqstant problema ta' parkeġġi; il-Fgura għandha problema żgur.

Peró l-punt jibqa' li anke hawnhekk, il-flus li jiġbru l-kunsilli lokali mill-parkeġġi lanqas qed imorru lura għall-parkeġġi.

Naf li kellna kritika meta għollejna l-miżati għall-iżviluppaturi.

Nafu li ħafna drabi jkun hemm il-kritika li aħna u l-MDA, l-iżviluppaturi, wisq viċin xulxin.

Però kelli kritika ħarxa meta għollejna l-miżati tal-Awtorità tal-Ippjanar, u aħna - għax jien nassumi r-responsabbiltà- qbilna ma' dik id-deċiżjoni li jiżdiedu l-miżati, għax kienet aktar vijabbli li kuntrattur ma jagħmilx il-parkeġġi taħt l-art jew fil-livell tat-triq u minflok jikkontribwixxi għall-fond.

Jien informat li bil-miżati l-ġodda qlibna dik is-sitwazzjoni, però rridu naraw li dawn il-flus jintużaw.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fit-tweġiba tiegħu l-Ministru semma t-toroq residenzjali u x-xogħol u l-allokazzjoni ta' €100 miljun li kien hemm f'dan il-Baġit għal Infrastruttura Malta.

Filwaqt li matul dan is-sajf u anke fix-xhur ta' wara ngħataw prijorità x-xogħlijiet li għandhom x'jaqsmu ma' toroq li mhumiex residenzjali, toroq bħal tal-Marsa u oħrajn, skont ma segwejt mill-midja, jidher li l-pass li jmiss huma t-toroq residenzjali u ħarġet lista ta' liema toroq se jingħataw prijorità.

Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal dan il-proċess u anke meta r-residenti li joqogħdu f'dawn it-toroq - wieħed jifhem li kulħadd iħoss li t-triq li joqgħod fiha hu għandha tkun l-aktar triq li tingħata prijorità - se jibdew jaraw ix-xogħol fit-triq tagħhom?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

IAN BORG: Naqbel mal-Onor.

Camilleri, speċjalment mal-aħħar biċċa, jiġifieri, li kull min jikteb u kull min jitkellem, kull min javviċina deputat miż-żewġ naħat tal-Kamra u kull min javviċina kunsill lokali, għalih it-triq li jgħix fiha hija l-aktar waħda importanti fil-pajjiż, b'mod partikolari jekk ikun minn dawk l-iżvinturati li jgħixu f'xi waħda mill-160 triq li qatt ma ngħatalha wiċċ, jew il-wiċċ li ngħatalha issa għandu bżonn jerġa' jsir mill-ġdid.

Għalhekk, bħala Gvern u bħala partit li kien jaspira li jerġa' jingħata mandat mill-poplu, konna pproponejna li ninvestu €700 miljun fis-seba' snin li ġejjin fl-infrastruttura ta' pajjiżna.

L-infrastruttura ta' pajjiżna tgħin biex insostnu l-ekonomija, però, fuq kollox, tagħti dinjità lir-residenti b'upgrades tat-toroq rispettivi.

Issa qed naraw dik il-wegħda, dak l-impenn ċar, jiġi implimentat.

Fl-4 ta' Lulju ltqajna hawnhekk u vvotajna biex inwaqqfu Infrastruttura Malta.

Jien nittama li fil-kumplament tas-seduta tal-lum nisma' l-ħsebijiet tal-Oppożizzjoni meta se nkunu qed niddiskutu l-baġit tal-Ministeru tiegħi u se nara jekk jiddispjaċihomx li fl-4 ta' Lulju vvotaw kontra t-twaqqif ta' Infrastruttura Malta, u allura kontra s-€700 miljun investiment fit-toroq.

Ftit tal-ġranet wara t-twaqqif tal-Aġenzija bl-avviż legali li ħareġ f'Settembru, ħriġna t-tender sabiex isiru l-ewwel 120 triq.

Din il-lista ma tinkludix it-toroq kollha tal-pajjiż, hija l-lista tat-toroq li se jinbdew f'Jannar li ġej.

It-tenders għalqu lbieraħ, ħriġniehom f'ħames lots u kif ħriġna l-informazzjoni għall-pubbliku kien hemm tliet offerti.

Jiġifieri kien hemm tliet konsorzji, li f'dan il-każ kienu kuntratturi Maltin biss, għall-kuntrarju ta' kif rajna fi proġetti maġġuri oħrajn, li qegħdin jgħidu li għandhom il-kapaċità biex jidħlu għal dawn il-120 triq.

Għandek lot li qed jinqasam f'numru ta' toroq, li flimkien jagħmlu 120 triq u l-valuri jvarjaw, però jekk wieħed jieħu l-medja, hemm proposta ta' €50 miljun għal dawn l-ewwel 120 triq.

Aħna qegħdin naħdmu fuq it-tieni u t-tielet listi, li se joħorġu fil-ġimgħat u xhur li ġejjin, sabiex isegwu mal-kumplament tal-investiment li se jsir fis-sena d-dieħla.

Ovvjament, il-lista ta' prijoritizzazzjoni, għax għażilna triq u mhux oħra, hija waħda bbażata kemm mill-aspett tekniku, jiġifieri, liema hija l-aktar triq li għandha bżonn, għax jidħlu diversi aspetti.

L-ewwel nett, hemm l-impenni politiċi li jinsabu fil-programm tal-Gvern, li jsiru l-160 triq li qatt ma saru.

Għandek ukoll il-fatt li ċerti toroq għandhom kontribut ekonomiku ikbar minn oħrajn u dik wieħed irid jeħodha fil-konsiderazzjoni tiegħu.

Issa li nġabru l-offerti, fil-ġranet li ġejjin jibdew l-evalwazzjonijiet tagħhom u meta jkunu aġġudikati jibda immedjatament ix-xogħol fuqhom u b'mod parallel jibqa' għaddej ix-xogħol ta' ppjanar għall-kumplament tat-toroq li jsiru mal-kumplament tas-sena d-dieħla.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina, mistoqsija supplmentari.

TONI BEZZINA: Il-Ministru għadu kemm qal li kien hemm kunsill lokali wieħed li bil-fondi tas-CCPS applika biex isir parkeġġ.

Naħseb li huwa informat ħażin għax hemm kunsill lokali ieħor li għandu l-applikazzjoni biex isir parkeġġ li għadha fil-proċess, ilha fuq sentjen u nofs pendenti din l-applikazzjoni.

Naħseb li l-Ministru japprezza li biex joħroġlok permess ta' dak il-kobor jgħaddi ċertu ammont ta' żmien u mhux se joħroġlok il-permess mil-lum għal għada.

Dan il-kunsill partikolari riċentement kellu l-fondi, imma kien hemm sitt kunsilli lokali li kellhom madwar €2 miljun neqsin mill-fondi tagħhom tas-CCPS.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-kunsilli lokali kenux informati qabel ma tnaqqsulhom dawn il-flus.

X'kienet ir-raġuni li tnaqqsulhom dawn il-flus?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Jien rajt ir-rapporti tal-każ partikolari li qed jaċċenna għalih l-Onor.

Bezzina fuq il-mezzi tax-xandir.

Ma naħsibx li kienet rapportata b'mod preċiż.

L-ewwel nett, il-kunsilli lokali ma tteħdulhom l-ebda flus.

Il-flus qegħdin hemm allokati għal-lokalità u jekk il-kunsilli lokali jridu japplikaw sabiex jibnu parkeġġ, huma fil-libertà li jagħmlu dan.

Sadanittant, il-kunsilli lokali ma resqux bl-applikazzjoni tagħhom.

Rigward il-fatt li inti qed tgħidli li jeżisti kunsill lokali li applika, jien m'għedtlekx jekk hemmx kunsilli li applikaw.

Jien għedtlek li f'dawn is-snin sar proġett wieħed.

Ma jfissirx li m'hemmx aktar applikazzjonijiet.

Huwa tajjeb li hemm xi ħadd ieħor li applika.

Nittama li jekk għandu proġett tajjeb, mhux biss ikun ikkonsidrat, imma implimentat, sabiex jingħaqad magħna, li bħala Gvern, kif tħabbar fil-Baġit se nkunu qed noħorġu sejħa fuq livell nazzjonali sabiex numru ta' siti li għandu l-Gvern ikunu jistgħu b'mod strateġiku jiġu mibdula f'parkeġġi li joffru aktar spazju.

Meta tkun qed tfittex parkeġġ f'lokalitajiet partikolari tkun qed tikkontribwixxi għall-konġestjoni tat-traffiku.

Pereżempju, jekk wasalt fil-lokalità ta' Tas-Sliema u ma sibtx parkeġġ mill-ewwel u kellek iddur ix-Xatt ta' Tas-Sliema għal darba darbtejn, tkun żidt il-ħin tiegħek fuq it-triq, żidt l-emissjonijiet u żidt it-traffiku.

Għalhekk irridu naħdmu f'dak ir-rigward ukoll.

Però ma naħsibx li l-ispjega kif kienet rapportata hija preċiża, jew forsi kien hemm twist fl-artiklu, li hija xi ħaġa naturali u ġurnalistika wkoll.

Però jien ma kelli ebda kunsill lokali li kitibli fuq dan il-każ partikolari.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fil-lokalità li tagħha kont sindku jien, fi żmien l-amminstrazzjoni l-oħra kien il-Gvern ċentrali li uża dan il-fond.

Dan il-fond mhuwiex tal-kunsill lokali, iżda huwa tal-lokalità u għalhekk jista' jintuża fil-lokalità kemm mill-kunsill lokali, kif ukoll mill-Gvern ċentrali.

Jien informat li huwa permessibbli li jintużaw anke minn NGOs u mhux biss mill-kunsilli lokali.

Fiż-żmien li kont sindku jien kien hemm każijiet fejn kien hemm NGOs li applikaw permezz tal-kunsill lokali sabiex jibbenefikaw minn dan il-Fond għall-Iżvilupp Urban, li llum huwa l-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Ftit xhur ilu kien hemm xi tibdil fir-regoli ta' dan il-Fond, li kien infetaħ sabiex permezz tiegħu iktar proġetti jkunu jistgħu jsiru.

Insemmi, pereżempju, it-toroq; safejn niftakar jien, qabel ma kienx permessibbli li jsiru toroq permezz ta' dan il-Fond, imma b'dawn ir-regoli ġodda issa jistgħu jsiru.

Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra dwar dan?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: M'għandix l-informazzjoni, però l-fatt hu li l-Kunsill Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar wessa' l-eliġibbiltà, u jien kont konxju tad-deċiżjonijiet li kienu qed jittieħdu.

L-Awtorità tal-Ippjanar ħasset li kellha twessa' l-eliġibbiltà proprju bi sforz għall-fatt li għandek dawn il-flus qegħdin fuq l-ixkaffa.

Numru ta' interventi li qabel ma kenux eliġibbli, illum saru eliġibbli bħal, pereżempju, bini ta' ċentri tal-komunità, bħalma ġie inawgurat din il-ġimgħa fil-lokalità tal-Fgura, u dak iż-żmien anke fuq interventi relatati mat-toroq.

Aħna erġajna ħadna deċiżjoni bil-kontra.

Il-fatt li l-Gvern se jkun qed jagħmel it-toroq, min ma kienx diġà applika, issa ma jistax japplika għal responsabbiltà li m'għandux.

Il-kunsilli lokali issa għandhom ir-responsabbiltà li jagħmlu biss il-manutenzjoni ordinarja tat-toroq, mentri r-responsabbiltà għall-bini ta' toroq għaddiet għand Infrastruttura Malta.

Dan ifisser li l-investiment se jkun qed jagħmlu direttament il-gvern ċentrali.

Allura l-fondi kibru u mhux naqsu, bit-tama li l-kunsilli lokali jkunu kreattivi u japplikaw għal interventi partikolari.

Jiġifieri l-Awtorità tal-Ippjanar ħadet id-deċiżjoni biex twessa' dak li huwa eleġibbli.

Jidher li kien hemm xi kunsilli li applikaw, mentri oħrajn xorta waħda baqgħu ma resqux 'il quddiem biex jutilizzaw dawk il-fondi.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Ma nafx jekk il-Ministru Borg hux midħla ta' Bengħajsa, imma bħalissa suppost li hemmhekk għaddej xogħol ta' tarmak.

Naf li l-Onor.

Toni Bezzina ġibed l-attenzjoni ta' Infrastruttura Malta minħabba problema ta' livelli.

Fit-8 ta' Diċembru hemmhekk niċċelebraw il-festa tal-Kunċizzjoni.

Jista' l-Ministru tal-inqas jagħti assigurazzjoni li sa dakinhar it-toroq ta' Bengħajsa se jkunu asfaltati?

IAN BORG: Sinjura President, billi ma tkunx tiffrekwenta kull rokna tal-pajjiż, ma jfissirx li ma tkunx konxju tal-isfidi li jkunu għaddejjin minnhom il-lokalitajiet.

Fil-fatt, minbarra l-Onor.

Bezzina u l-Onor.

Schiavone li t-tnejn li huma semmewli privatament il-kwestjoni ta' Bengħajsa, kien hemm ukoll l-Onor.

Farrugia Portelli u l-Onor.

Dalgħodu anke l-Ministru Owen Bonnici kellimni, u anke ritratti kelli!

U għax il-Ministru Bonnici għoġbu jibgħatli ritratti sbieħ ta' Birżebbuġa, ċempilt u staqsejt fuqha.

Issa kulma fadal huwa li jingħata l-wiċċ.

Qed nieħu nota ta' dawn l-avvenimenti li qed isemmi l-Onor.

Kif għedt, jien informat li issa fadal li l-kuntrattur jagħti l-wiċċ u l-proġett ikun konkluż.

Qed nieħu nota ta' dawn id-dati u nittama li jkunu jistgħu jiċċelebraw il-festa tagħhom fuq wiċċ ġdid wara stennija ta' għexieren ta' snin!

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Matul l-aħħar sena kien ingħata trasport pubbliku b'xejn lil żgħażagħ ta' bejn is-16 u l-20 sena.

F'dan il-Baġit, dan il-Gvern ħass - u nifhem li anke l-Ministru li ressaq il-proposta - li għandha tiżdied il-kategorija ta' età ta' żgħażagħ li jistgħu jużaw it-trasport pubbliku b'xejn, li issa m'għadux biss għal dawk bejn is-16 u l-20 sena, iżda żdied ukoll għal dawk ta' bejn l-14 u s-16-il sena, u anke għal dawk kollha li għadhom studenti, u għaldaqstant, jekk persuna tkun għadha student l-Università, l-MCAST, l-ITS, jew xi istituzzjoni edukattiva oħra f'pajjiżna, minkejja li qabżet l-età ta' 20 sena, tista' tibbenefika minn trasport pubbliku b'xejn.

Xi ħaġa oħra verament pożittiva, anke kif issemma fid-Diskors tal-Baġit, hija li l-persuni b'diżabilità wkoll se jkunu inklużi f'din l-iskema, ikollhom kemm ikollhom età, u b'hekk ikollhom trasport pubbliku b'xejn.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar kif marret din l-iskema?

Qed nifhem li marret tajjeb ħafna ladarba l-Ministru ddeċieda li jżidha, anke sabiex jinċentiva żgħażagħ oħrajn, li flok jixtru karozza jużaw it-trasport pubbliku b'xejn.

Xi pjanijiet oħra hemm għall-quddiem?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Qabel xejn, nixtieq nibda billi nirringrazzja lil kull min jagħmel użu mit-trasport pubbliku.

It-trasport pubbliku f'din is-sena partikolari huwa utilizzat minn xejn inqas minn 50 miljun passiġġier!

Forsi tistaqsini kif jista' jkun li jużawh 50 miljun passiġġier!

F'pajjiżna għandna nofs miljun li jgħixu hawn u madwar żewġ miljuni oħra li jżuruna.

Bażikament, kull darba li tivvjaġġa inti meqjus bħala passiġġier.

Dak huwa l-mod kif titkejjel l-istatistika f'dan is-settur.

Nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lil Transport Malta.

Jien kburi bix-xogħol li għamlet Transport Malta matul l-aħħar snin, sabiex bħala regolatur, u anke bħala l-konċessjonarju ta' dak is-servizz, issegwi u tara li l-obbligi qed jintlaħqu u tara wkoll li f'kull pajjiż li jaspira li jindirizza l-problema ħolistika tat-traffiku, u l-mod ta' kif wieħed jiċċaqlaq minn post għal ieħor, irid ikollu trasport pubbliku effiċjenti.

Naħseb li fid-dinja kollha ħadd ma jikkonsidra li t-trasport pubbliku ta' pajjiżu huwa 100% effiċjenti u ma hemm xejn xi ttejjeb fih.

Xejn inqas aħna.

Jien nixteq nara iktar effiċjenza fit-trasport pubbliku, nixtieqli l-complement tal-operatur ikun sħiħ matul is-sena kollha, li l-flotta tal-vetturi terġa' tibda tiġi modernizzata skont il-kuntratt, però naf li għadhom 'il bogħod milli jilħqu l-ftehim tal-kuntratt li kienu ngħataw.

Dan huwa operatur li daħal fil-kuntratt ta' dak preċedenti li huwa miktub u miftiehem mill-Gvern preċedenti.

Għalhekk anke l-inizjattivi li ttieħdu s-sena l-oħra biex tkompli tiżdied il-flotta fejn hemm bżonn, il-proġetti pilota, pereżempju, bħalma għaddej mal-Ministeru għal Għawdex, biex ikollna l-ewwel vetturi li jaħdmu bl-elettriku, u f'dak il-każ iservu wkoll bħala mezzi ta' Park and Ride …

Però, nerġa' ngħid, it-trasport pubbliku huwa utilizzat minn 50 miljun passiġġier.

Jiġifieri l-figuri huma ħafna iżjed mill-34 miljun li writna fl-2013!

Dan ifisser li anke r-riforma li saret mill-predeċessur tiegħi kellha effett pożittiv, għaliex iktar nies qed jutilizzawha.

Kien hemm miżuri oħrajn li kkontribwixxew għall-figuri li semmejt, bħall-introduzzjoni ta' Tal-Linja Card u l-fatt li allaċċjanja l-ferries, li qed jintużaw minn 1.3 miljun passiġġier fis-sena, meta komparat mas-66,000 biss li kienu jużawhom fl-2012.

Hawn ukoll rajna qabża kbira, minn 66,000 għal 1.3 miljun!

Kien hemm l-inizjattiva tas-sena l-oħra, li Tal-linja tkun b'xejn għal żgħażagħ ta' bejn is-16 u l-20 sena, li kienet utilizzata minn 22,000 żagħżugħ u żagħżugħa.

Ma tistax ma ssejjaħlux suċċess meta 22,000 żagħżugħ jutilizzaw Tal-linja f'pajjiż tad-daqs tagħna!

Dawn iż-żgħażagħ iffrankaw €320 fis-sena f'dik is-sena partikolari.

Bnejna fuq dak tas-sena l-oħra, u allura erġajna tajna dan l-inċentiv lil min se jagħlaq bejn 16 u 20 sena matul is-sena 2019, imma ridna li nżiduha, nantiċipaw anke s-snin, u nagħtu dan l-inċentiv lil min jagħlaq 14-il sena.

Issa dan l-inċentiv jgħodd għal min jagħlaq 14-il sena u mhux min jagħlaq 16-il sena.

Il-fatt li jkollok iktar minn 20 sena, jekk inti bqajt issegwi l-istudji tiegħek full-time, għandek kemm għandek żmien, xorta se tibqa' tibbenefika minn trasport pubbliku b'xejn.

U se nkunu qegħdin nistudjaw kif anke l-persuni b'diżabilità jibbenefikaw minnha.

Xħin issemmi liż-żgħażagħ, lill-persuni b'diżabilità u lill-istudenti, jistaqsuk għall-anzjani.

L-anzjani jafu li għandna impenn fil-programm elettorali tal-2017, li anke huma, anke jekk illum jiggwadanjaw minn prezz ridott, jieħdu trasport pubbliku b'xejn.

Għadna fit-tieni sena ta' din il-Leġiżlatura u konvint li naslu sabiex inkomplu noffru trasport pubbliku effiċjenti u b'xejn għal dawk li kkommettejna ruħna magħhom, għax nemmnu li b'servizz ta' trasport pubbliku effiċjenti nkunu qed ngħinu b'mod ħolistiku biex nilqgħu għall-isfidi f'dan is-settur.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sinjura President, f'isem il-Ministru Chris Cardona inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 358 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 dwar l-Iskema Get Ready;

f'isem il-Ministru Evarist Bartolo inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 361 tal-2018 – Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master in Theology – M. Th. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tat-Teoloġija;

Avviż Legali Nru 362 tal-2018 – Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad, 2008 għall-Grad ta' Master of Arts in Social Practice Arts and Critical Education – M.A. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni;

Avviż Legali Nru 363 tal-2018 – Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Science - M.Sc. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Ekonomija, il-Management u l-Accountancy; u

Avviż Legali Nru 364 tal-2018 – Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad, 2008 għall-Grad ta' Master of Arts in Musuem Education – M.A. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni;

f'isem il-Ministru Owen Bonnici nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

f'isem il-Ministru José Herrera nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 365 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Qafas fil-Politika Ambjentali tal-Baħar;

Avviż Legali Nru 366 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Valutazzjoni u Immaniġġjar ta' Ħsejjes fl-Ambjent;

Avviż Legali Nru 368 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Konservazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi;

Tabella li turi l-ammont ta' metall, batteriji u cables tal-elettriku li nġabar għall-bejgħ u/jew aktar trattament mill-Wasteserv fis-snin bejn l-2012 u l-2017, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari 4561; u

Tagħrif dwar barrieri liċenzjati, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7214.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 360 tal-2018 – Regolamenti tal-2018 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Ġarr Stradali ta' Merkanzija Perikoluża bil-Vetturi bil-Mutur.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, ippresidiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat, li għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

IAN BORG: Sinjura President, inressaq dawn ir-riżoluzzjonijiet:

VOT 38 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €93,569,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT XV - MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €121,485,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XV - Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

Ħassar iċ-ċifra "€97,835" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€97,832".

Sinjura President, peress li l-ħin għad-dispożizzjoni tiegħi biex nitkellem dwar dan il-Ministeru llum huwa limitat ħafna, se nkun qed nagħmel l-almu tiegħi biex nimminimizza l-kummenti politiċi tiegħi u nagħfas iżjed fuq l-element tekniku b'mod mill-aktar kostruttiv.

Però, qabel xejn, nixtieq nirringrazzja minn qalbi lill-ħaddiema, minn dawk manwali, sal-professjonisti u gradi maniġerjali li jaħdmu fid-diversi dipartimenti u awtoritajiet li jaqgħu taħt il-kappa ta' dan il-Ministeru, kif ukoll lill-kumpaniji kollha privati li jagħtu servizz lil dawn l-entitajiet, li jien konvint li jagħmlu l-almu tagħhom kollu biex lill-poplu tagħna jagħtuh servizz mill-aqwa.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema ta' dipartimenti u entitajiet oħrajn li għalkemm ma jaqgħux taħt il-kappa ta' dan il-Ministeru, xorta jagħtu sehemhom biex it-toroq tagħna jkunu aktar siguri, fosthom il-Pulizija, il-Protezzjoni Ċivili u d-Dipartiment tat-Tindif u l-Manutenzjoni.

Nixtieq nieħu din l-opportunità biex nirringrazzja lid-Direttur Ġenerali tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet, il-Perit Ray Farrugia, li f'dawn il-ġranet se jkun qed jirtira bl-età.

Nixtieq ngħid li huwa bniedem integru, li jagħmel xogħlu bla heda u jiena kelli wkoll ix-xorti li għal diversi snin naħdem mill-qrib miegħu.

Nirringrazzjah tas-servizz li ta lil pajjiżna.

Fl-istess ħin, nixtieq nawgura kull suċċess fil-ħidma tiegħu lill-Perit Stephen Bonello li se jokkupa din il-kariga fiż-żmien li ġej.

Għalhekk, nixtieq nagħmilha ċara mill-bidu nett ta' dan id-diskors li l-kiritka li se nkun qed nagħmel bl-ebda mod ma tirreferi għall-operat ta' dawn in-nies, però r-referenza tiegħi se tkun għan-nuqqas ta' strateġija u pjan fit-tul ta' dan il-Gvern.

Barra minn hekk, jien konvint li l-Ministru Ian Borg qed jagħmel l-almu tiegħu biex fi ftit xhur jipprova jwettaq dak li ma sarx fl-aħħar sitt snin.

Għalkemm bħala Oppożizzjoni tul dawn l-aħħar sitt snin, kemm jien, kif ukoll il-kollegi deputati tal-Partit Nazzjonalista, ressaqna diversi suġġerimenti u kontroproposti lill-Gvern fuq diversi oqsma, sfortunatament fil-parti l-kbira tagħhom dawn jew ġew injorati jew inkella l-Gvern dam ikaxkar saqajh wisq biex iwettaqhom.

Għalkemm it-tema ta' dan il-Baġit hija "Ngħixu s-Suċċess", jibqa' l-fatt li fir-rigward tat-trasport u l-infrastruttura dan hu baġit li fil-parti l-kbira tiegħu huwa baġit riċiklat u bla viżjoni fit-tul.

Dan il-Ministeru jħaddan fih waħda mill-problemi prinċipali li għandna f'pajjiżna li fniet lill-poplu Malti u Għawdxi, u ċjoè, it-traffiku u l-konsegwenzi li dan iġib miegħu.

U għaliex qed ngħid dan, li dan hu baġit riċiklat u nieqes mill-ideat innovattivi?

Għalkemm baġit isir biex jipproponi inizjattivi ġodda, kontra qalbi jkolli ngħid li dan il-Baġit spiċċa jirrepeti l-proposti tas-sena l-oħra.

Fil-fatt, minn tmien proposti f'dan is-settur, sitta minnhom huma ripetuti mill-baġit ta' qablu.

Il-Gvern reġa' semma wkoll il-proposta dwar trasport b'xejn għall-iskejjel li ssemmiet fil-baġit tas-sena l-oħra.

Nixtieq nenfasizza li l-Partit Nazzjonalista kien ilu erba' snin, minn Ottubru tal-2014, iħambaq biex din il-proposta tidħol fis-seħħ, però għax kienet proposta tajba li saret mill-Partit Nazzjonalista, ħallieha fuq l-ixkaffa, imbagħad meta ġie biex iwettaqha, wettaqha nofs sajran u fl-aħħar minuta, bil-konsegwenza li għad hemm ġenituri li qegħdin jiġu diskriminati għax għadhom mingħajr trasport b'xejn għal uliedhom.

Però, agħar minn hekk hu li tressaq proposta li tkun taf li ma tistax issostniha bħalma għamel fil-każ dwar l-għoti ta' grants fuq xiri ta' roti.

Għalkemm il-konċett huwa wieħed tajjeb u ta' min jinkoraġġih, x'jiswa li tinċentiva x-xiri tar-roti u fl-istess nifs ma jsir xejn biex min jixtri rota jkun jista' jużaha bħala mezz alternattiv tat-trasport bla biża' li jispiċċa l-isptar jew, agħar minn hekk, fil-kamra mortwarja?!

Bħal fil-każ tal-bus lanes, fejn sar twessigħ ta' toroq ma ġewx introdotti bicycle lanes ġodda.

Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li jsir barra minn Malta, persuna li tkun tixtieq tuża r-rota għal parti mill-vjaġġ tagħha, imbagħad tkun tixtieq tkompli l-parti l-ieħor tal-vjaġġ bit-trasport pubbliku, preżentement ir-roti mhux qegħdin jitħallew jitgħabbew fuq il-karozzi tal-linja, u biex jintefa' l-melħ fuq il-ferita, fil-ftuħ ta' sezzjoni nru 4 tad-Diskors tal-Baġit, taħt is-sottotitlu "Nindirizzaw l-Infrastruttura tat-Toroq" il-Gvern qal hekk:

"L-inċentivi li daħlu qegħdin jinkoraġġixxu l-użu tar-rota, tal-muturi u tat-trasport pubbliku, filwaqt li jiskoraġġixxu l-użu tal-karozzi privati.".

U jekk trid tiskoraġġixxi l-użu tal-karozza u tinċentiva l-użu tat-trasport pubbliku, tar-rota u tal-mutur, fejn issib spazju biex tintroduċi karreġġjata jew tnejn fit-triq, ma tagħmilx karreġġjata minnhom li tintuża bħala bus lane, u fl-istess waqt tinċentiva wkoll il-car sharing u l-car pooling?

U kienet se taqa' d-dinja billi twessa' t-triq b'metru u nofs ieħor ħalli tintroduċi bicycle lane?

Agħar minn hekk, għalkemm fil-baġit tas-sena l-oħra l-Gvern kien qal li se jsaħħaħ il-miżura ta' car pooling billi joffri preferenza fl-użu tal-bus lanes, minflok li dawn il-bus lanes żdiedu, spiċċaw naqsu drastikament, u dan sar mingħajr l-ebda preavviż jew konsultazzjoni, la mal-pubbliku u lanqas mal-fornitur tas-servizz tat-trasport pubbliku.

Anzi, bus lanes eżistenti li tneħħew qabel ma sar ix-xogħol ta' twessigħ fil-Marsa, allavolja żdiedu l-karreġġjati, ma reġgħux ġew introdotti!

Ta' min isemmi wkoll li fejn sar twessigħ ta' toroq la ġew introdotti bus lanes ġodda u lanqas bicycle lanes.

Dan juri li għalkemm dan il-Gvern għandu ferneżija sħiħa li jwessa' t-toroq biex iżid il-car capacity fit-toroq tagħna, mhu joffri l-ebda alternattiva prattika oħra ta' mobbiltà.

U xi ngħidu għall-wegħda ta' investiment f'bus shelters ġodda u li jtejbu l-aċċessibbiltà ta' bus shelters eżistenti?

Mhux talli ma sar xejn, talli ftit xogħol fuq żewġ bus shelters fil-Coast Road qegħdin jieħdu eternità, b'detriment għal dawk kollha li jużaw dawn il-bus stops.

It-trasport fuq l-art huwa ċ-ċavetta tal-mobbiltà ta' diversi stakeholders, b'mod partikolari tat-tfal tal-iskola, ħaddiema u min iħaddem, self-employed, professjonisti, anzjani u kull min juża t-toroq tagħna.

Huwa hawnhekk fejn dan il-Gvern preżenti falla, u falla bil-kbir.

Huwa inutli li ninvestu l-miljuni jekk lanqas hemm pjan serju ta' kif ikunu se jintnefqu l-flus.

Qed nispiċċaw li minflok nutilizzaw flus il-poplu bl-aktar mod effettiv u ta' utilità għal pajjiżna, qegħdin inberbqu t-taxxi tal-poplu tagħna bl-addoċċ u bla ebda pjan.

Dan qisu għandek tifel, tagħtih €1,000 u minflok jara li dawn il-flus jonfoqhom b'mod intelliġenti f'affarijiet ta' bżonn u b'mod bilanċjat, iħarbathom biss fuq divertiment.

U l-istess qed jagħmel dan il-Gvern!

Qed jgħid li jrid jonfoq €700 miljun f'toroq, però qiegħed iħalli barra l-iktar ħaġa importanti, li dawn is-€700 miljun jintnefqu bi prijorità li tħares il-bżonn tal-commuters tagħna, ħalli bħala pajjiż nieħdu valur għall-flus li nkunu qegħdin nonfqu bi pjan, ħalli x-xogħol li jkun qed isir ikun jista' jinħass l-effett tiegħu, kemm f'terminu qasir, kif ukoll fit-tul.

Għandu jsir xogħol ta' kwalità u tal-ogħla livell biex jitgawda mit-tfal u mit-tfal tat-tfal tagħna, u mhux isir bl-għaġla u wara erbat ijiem biss ikollu jerġa' jsir kollox mill-ġdid.

Għandu wkoll isir xogħol li jirrispetta u mhux jiddegrada l-ambjent ta' madwarna.

Fil-manifest elettorali tal-elezzjoni li għaddiet tal-Partit Laburista kien intqal hekk:

"Matul dawn l-erba' snin twaqqaf ir-Road Safety Council li jixpruna kampanji fuq il-mezzi tax-xandir, social media u kampanji edukattivi direttament fl-iskejjel.

Tnediet ukoll ir-Road Safety Strategy.".

Però minn statistika riċenti li ġiet ippubblikata mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika nsibu li n-nies li mietu f'inċidenti tat-traffiku żdiedu għal 23 tul l-2016, u konsegwenza ta' hekk pajjiżna qiegħed jitbiegħed minflok joqrob lejn il-mira Ewropea ta' nofs l-imwiet tal-2010 fl-2020.

Dan juri l-falliment kbir tal-Gvern f'dan is-settur, speċjalment fir-road safety audits li suppost isiru b'mod regolari.

Barra minn hekk, wieħed jistaqsi: X'qed jagħmel ir-Road Safety Council, jekk minflok ma naqsu, l-imwiet żdiedu?!

Dawn iċ-ċifri juru wkoll li l-karozzi qegħdin jiżdiedu ferm iktar milli jiflaħ il-pajjiż.

Fi tliet snin biss, bejn l-2013 u l-2016, żdiedu 45,000 karozza f'pajjiżna, jiġifieri, madwar 1,250 fix-xahar.

Dan wassal għal żieda ta' 12% fid-dijossidu karboniku fl-arja tagħna fi tliet snin biss, li ovvjament, fil-maġġorparti tiegħu, huwa riżultat tat-tniġġis mit-traffiku.

Riżultat ta' hekk Malta qiegħda r-raba' mill-aħħar fl-Ewropa għall-kwalità tal-arja.

Dan juri li l-mira tal-użu akbar ta' trasport pubbliku ma ntlaħqitx minkejja li s-sussidju żdied għall-ħames darbiet, u ċjoè minn €6 miljuni sar €30 miljun fis-sena.

Barra minn hekk, huwa inutli li nwessgħu t-toroq f'ċerti partijiet ta' Malta biex imbagħad nispiċċaw noħolqu bottlenecks f'postijiet oħrajn.

Għalhekk wasal iż-żmien li tiġi mfassla strateġija serja u moderna għat-trasport f'pajjiżna.

U ladarba ssemmi t-traffiku, ma tistax ma ssemmix it-trasport pubbliku.

Punt pożittiv li ħareġ minn dan il-Baġit fuq it-trasport pubbliku kien li ġiet estiża l-iskema ta' Tallinja Card b'xejn għal dawk ta' bejn is-16 u l-20 sena għal sena oħra.

Din il-miżura ġiet estiża wkoll għal dawk li jkunu għalqu l-20 sena u jkunu għadhom studenti, kif ukoll għal studenti minn 14-il sena 'l fuq.

Punt ieħor pożittiv rigward it-trasport pubbliku hu li din is-sena se jibdew diskussjonijiet mal-Kummissjoni għall-Persuni b'Diżabilità u l-Aġenzija Sapport.

Għalkemm din il-proposta ta' min jinkoraġġiha, x'jiswa li persuni b'diżabilità jkunu provduti trasport pubbliku b'xejn meta preżentement hemm diversi impedizzjonijiet li jħabbtu wiċċhom magħhom persuni b'diżabilità meta jiġu biex jużaw it-trasport pubbliku f'pajjiżna, fosthom li karozza tal-linja ma trikkibx iktar minn siġġu tar-roti wieħed fl-istess ħin, li mhux il-mobility scooters u s-siġġijiet tar-roti motorizzati kollha jitħallew jitilgħu fuq il-karozza tal-linja, u li l-ebda mobility scooter u siġġu tar-roti motorizzati ma jitħallew jitilgħu fuq il-karozza tal-linja jekk fuq tal-linja jkun hemm diġà siġġu tar-roti?

Sfortunatament, għalkemm fid-diskors tal-Baġit il-Gvern qed jipprova jagħti l-impressjoni li se jagħmel it-trasport pubbliku aktar aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità, fir-realtà it-trasport pubbliku huwa diskriminatorju fil-konfront ta' min għandu problema fiżika ta' mobbiltà, u dan għaliex meta jkunu fuq stage jistennew tal-linja hemm probabbiltà li jiġu rifjutati milli jitilgħu fuq il-karozza tal-linja.

Għalhekk, nixtieq nagħmel appell sinċier lill-Ministru Ian Borg biex waqt id-diskussjonijiet mal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità u l-Aġenzija Sapport, fid-diskussjonijiet jiġi involut ukoll il-fornitur tas-servizz tat-trasport pubbliku, biex dawn il-problemi jiġu diskussi u sorvolati u dawn il-persuni jingħataw trattament ugwali għall-passiġġeri l-oħrajn kollha.

Huwa inutli li nipprovaw nagħtuhom trasport b'xejn meta dan mhux aċċessibbli għalihom.

Però ladarba qed nagħmel referenza għas-servizz tat-trasport pubbliku, ma nistax ma nagħmilx referenza wkoll għal diversi nuqqasijiet li fih dan is-servizz, fosthom li ħinijiet ta' traġitti jinbidlu mingħajr preavviż, passiġġieri jdumu siegħa u aktar jistennew il-karozza tal-linja, linji li ma jsirux u qisu ma ġara xejn, u min iċempel u jilmenta qed jibqa' mingħajr tweġiba.

Għalkemm il-Gvern qed jgħid li żdied il-patronaġġ, iż-żieda fil-patronaġġ hi kawża ta' żieda ta' 60,000 immigrant f'pajjiżna kemm ilu l-Partit Laburista fil-Gvern.

Dawn kważi kollha – għall-inqas fl-ewwel sena, sentejn li jkunu ilhom f'pajjiżna – jużaw it-trasport pubbliku.

Il-kampanja kbira li għamel il-Prim Ministru bħala Kap tal-Oppożizzjoni kontra r-riforma fit-trasport pubbliku fl-2011, li kienet kontra s-sistema li s-sussidju tagħha kien €6 miljuni fis-sena, illum l-istess persuna fir-rwol tiegħu ta' Prim Ministru qed jagħti ħames darbiet aktar sussidju, €30 miljun fis-sena, u l-livell ta' servizz jew baqa' kif kien, jew saħansitra bilkemm ma marx għall-agħar ukoll.

U xi ngħidu għax-xufiera ta' din il-kumpanija?

Għalkemm il-fornitur tas-servizz qiegħed iġib l-iskuża li mhux isib xufiera, fil-fatt, ma ssibx xufiera jekk dawn ma jitħallsux tajjeb għax-xogħol li jagħmlu!

Mela hawn min idaħħal l-eluf ta' ewro fix-xahar, u lix-xufiera Maltin qegħdin jgħidulhom biex meta jridu jitilqu għax issa qegħdin iġibu ħaddiema li lesti jaċċettaw il-pagi li qegħdin jagħtuhom.

Għalkemm riċentement il-Prim Ministru qal li t-trasport pubbliku huwa ħolma, għall-passiġġieri Maltin, is-servizz li qed jingħata bi €30 miljun f'sussidju mit-taxxi tagħna, għalihom ġie ħmar il-lejl!

Minn ftit taż-żmien 'il hawn ir-responsabbiltà għall-bini tat-toroq ġiet fi ħdan l-aġenzija ġdida tal-Gvern, Infrastruttura Malta, liema aġenzija qiegħda timmaniġġja madwar €100 miljun fis-sena f'xogħlijiet ta' toroq, li ta' min jgħid li l-maġġorparti assoluta tagħhom huma mill-€1,300 miljun li l-eks Prim Ministru Nazzjonalista Lawrence Gonzi ġab mill-Unjoni Ewropea.

Ara l-Prim Ministru li għandna llum, li kieku kien għalih bqajna barra mill-Unjoni Ewropea u sal-lum il-ġurnata għadna b'xiber imnieħer!

Diversi esponenti tal-Gvern qegħdin jipprovaw jagħtu l-impressjoni li x-xemx telgħet fuq Malta minn meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern.

Li ma jgħidux hu li l-ġid li qed igawdi minnu pajjiżna llum huwa frott ta' dak li żergħu diversi gvernijiet Nazzjonalisti fis-snin li għaddew, b'investiment ta' mijiet ta' miljuni ta' ewro fuq diversi toroq, fosthom Triq Ħal Far li mill-Freeport tagħti għall-Airport, Triq il-Kunsill tal-Ewropa f'Ħal-Luqa, Triq Garibaldi fil-Marsa, Triq il-Belt Valletta fiż-Żurrieq, Triq tal-Barrani, il-Bypass ta' San Pawl il-Baħar, il-Bypass tal-Imrieħel, il-Mini ta' Sta Venera, il-mini ta' quddiem l-Università fl-Imsida, Triq l-Imdina li minn Ħal Qormi tagħti għal Ħaż-Żebbuġ u twasslek ir-Rabat, Triq l-Imdina f'Ħ'Attard, Triq Buqana li mir-Rabat twasslek għall-Mosta, Triq Sir Temi Zammit li mill-Mosta twasslek l-Imġarr, Triq is-Salina li minn Naxxar twasslek għal San Pawl il-Baħar u Triq M. Murray li minn Tal-Balal twasslek għan-Niżla ta' Alla u Ommu.

Insemmi wkoll il-Bypass ta' Birkirkara, il-Bypass tal-Mellieħa, Mġarr Road li mix-xatt twasslek għal Għajnsielem, għax-Xewkija u tibqa' sejra r-Rabat, Għawdex, it-Triq li mir-Rabat twasslek għax-Xlendi, it-triq li mir-Rabat twasslek Ta' Pinu, it-triq li minn San Lawrenz twasslek għad-Dwejra u oħrajn.

Jekk ikolli nkompli għaddej insemmi t-toroq nispiċċa nkun ħadt il-ħin kollu tad-diskors tiegħi u nkun għadni lanqas biss bdejt!

U dawn mhux irqajja' ta' tarmak kif għamel dan il-Gvern f'dawn l-aħħar sitt snin, iżda toroq arterjali u distributorji li nbnew mill-ġdid mill-pedamenti tagħhom, xogħlijiet kbar ta' inġinerija ċivili u xogħol infrastrutturali bla preċedent.

U dan minbarra mijiet ta' toroq residenzjali madwar Malta u Għawdex kollu.

U xi ngħidu għal diversi xogħlijiet infrastrutturali oħrajn, bħal diversi mini għall-cables tad-dawl, tiġdid ta' infrastruttura tal-ilma tax-xorb madwar il-pajjiż kollu, xogħol ta' drenaġġ, kanali u mini tal-ilma tax-xita u mitt elf biċċa xogħol oħra infrastrutturali?

Taf x'ma jgħidx dan il-Gvern, b'mod speċjali l-Prim Ministru, li l-konsulenti Ġermaniżi li taw il-parir biex jibnu t-toroq ġabhom Gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998, u qed insemmi dawn l-affarijiet ħalli min nesa nġeddidlu ftit il-memorja!

Kellu bżonn f'għaxar snin ta' Gvern Laburista, li diġà għaddew sitt snin minnhom isir imqar nofs ix-xogħol li sar fl-aħħar għaxar snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Sinjura President, bażikament, l-iskop aħħari ta' din l-Aġenzija kien biex jannulla għal kollox il-funzjoni tal-kunsilli lokali kif nafuhom illum.

Fejn qabel rappreżentanti tal-lokal, permezz tal-kunsilli lokali, kienu jiddeċiedu huma fejn hemm bżonn isir xogħol ta' toroq fil-lokalità tagħhom, fl-aħħar mill-aħħar illum il-ġurnata l-Ministru waħdu jieħu d-deċiżjoni finali fejn dawn ix-xogħlijiet ta' toroq jistgħu jsiru.

Fid-diskors tal-Baġit li għadu kemm għamel il-Ministru għall-Finanzi, taħt Sezzjoni IV, Tkomplija ta' Proġetti ta' Toroq, il-Ministru qal li x-xogħol qed isir bi standards għoljin u fi żmien stipulat, però kif jgħid il-Malti "Mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkombatti"!

Sfortunatament, il-livell mixtieq ta' xogħol fuq toroq mhux qed jintlaħaq, prinċiparjament minħabba għaġġla sfrenata u nuqqas serju ta' ippjanar min-naħa tal-Gvern.

Eżempju ċar hija l-Bypass tal-Mellieħa, li ġiet ikkritikata saħansitra minn Membru Parlamentari tal-Gvern, tant li ressaq interpellanza fil-Parlament, fejn iddubita mill-kwalità tax-xogħol li sar.

Il-politika preżenti tal-Gvern fir-rigward ta' twettiq ta' toroq marret lura bħall-granċ.

Sfortunatament morna lura għal kif kien isir ix-xogħol fis-snin tmenin, u ċjoè, xogħol ta' livell baxx ħafna li żgur ma jilħaqx standards stabbiliti Ewropej, li fil-maġġorparti assoluta tiegħu jikkonsisti f'kisja ta' tarmak fuq li jkun hemm u f'ċerti istanzi lanqas biss jinbidlu s-servizzi ta' taħt l-art, fosthom drenaġġ, ilma tax-xorb, cables tad-dawl u servizzi oħrajn.

Eżempju ċar ta' dan hu x-xogħol li sar f'Paceville, fejn għalkemm il-Gvern nefaq madwar €1 miljun f'xogħol ta' tarmak, kull ma għamel huwa li ta kisja ta' tarmak u issa dan ix-xogħol irid jerġa' jinqala' u jsir mill-ġdid.

Eżempju ieħor huwa x-xogħol li qed isir f'Bengħajsa, Birżebbuġa, li semma wkoll il-kollega tiegħi, l-Onor.

Hermann Schiavone waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari.

Sfortunatament hemmhekk, minflok saru l-istudji neċessarji qabel beda x-xogħol, bħal topographical survey u ppjanar tal-livelli tat-triq, qabdu u bdew ix-xogħlijiet biex ifittxu jeħilsu x-xogħol, bil-konsegwenza li jekk ma jsirx ix-xogħol reparatorju neċessarju, kważi l-proprjetajiet kollha li hemm f'din it-triq se jispiċċaw jegħrqu bl-ilma.

Għalhekk nagħmel appell lill-Ministru li qabel jerġa' jingħata l-wiċċ ta' din it-triq partikolari bit-tarmak, jiġu ċċekkjati l-livelli ta' din it-triq, għax allaħares isir ix-xogħol ta' tarmak mingħajr ma jiġu ċċekkjati l-livelli.

U xi ngħidu għax-xogħol li qed isir fi Triq Ħal Far li miż-Żurrieq tieħdok għal Birżebbuġa?

Għalkemm napprezza li fl-aħħar beda x-xogħol fuq din it-triq wara li għamilt għexieren ta' interpellanzi fil-Parlament, kif ukoll diversi diskorsi u Aġġornamenti, minn dak li qaluli, aktarx hemm parti minn din it-triq li se tibqa' mingħajr is-servizz ta' drenaġġ, kif ukoll partijiet minn din it-triq fejn kien hemm bżonn li titwessa', biex il-Gvern ifittex jeħles, baqa' għaddej mingħajr m'għamel ix-xogħol ta' twessigħ neċessarju.

U xi ngħidu għall-eżekuzzjoni tax-xogħol fi żmien stipulat?

Jekk nieħdu x-xogħol fi Vjal ix-Xarolla, iż-Żurrieq u Triq il-Kuċċard f'Ħal Safi, minħabba nuqqas ta' ppjanar mill-Gvern, xogħol li kellu jieħu ftit xhur, għaddew kważi tliet snin u għadu kollu nofs leħja.

Għadna lanqas biss wasalna f'nofs ix-xogħol fuq dawn it-toroq, għax għalkemm il-parti ta' Vjal ix-Xarolla tlestiet, ix-xogħol fuq il-parti ta' Triq il-Kuċċard li tagħmel ma' Ħal Safi, li kienu bħala proġett wieħed, għadu kif kien fl-2013.

Basta l-Ministru ftit xhur ilu ddeċieda li jmur jaqta' ż-żigarella f'din it-triq!

L-aktar stqarrija f'dan il-Baġit li turta lil kull min għandu ftit melħ f'moħħu hija dik meta qal li se jżewweġ ix-xogħol ta' toroq maż-żamma tas-siġar!

Iżżewweġ ix-xogħol ta' toroq maż-żamma tas-siġar wara l-isfreġju sħiħ li sar mis-siġar f'diversi toroq, fosthom Triq Ħal-Luqa, Santa Luċija, f'Ħal Balzan, Vjal l-Avjazzjoni, Ħal-Luqa, Vjal Aldo Moro u Triq Diċembru 13, il-Marsa u kważi kull fejn sar xogħlijiet ta' toroq f'din l-aħħar sena?!

Mhux skuża li wieħed jgħid li biex ma ssirx ħsara lit-toroq għandek tqaċċat left, right and centre kull siġra li ssib quddiemek!

Anzi, dan juri nuqqas ta' ppjanar u xogħol b'għaġla żejda.

Bl-għarfien tekniku li hawn illum il-ġurnata fis-sengħa tal-bini ta' toroq hawn soluzzjonijiet tekniċi biex, filwaqt li jiġu salvagwardjati t-toroq tagħna, fl-istess ħin jiġu salvagwardjati u ndukrati s-siġar li jinsabu f'dawn it-toroq biex b'hekk jibqgħu jiġu gawduti mill-ġenerazzjonijiet futuri.

Imbagħad hemm ukoll ix-xogħol li qed isir mingħajr il-permessi neċessarji, bħalma sar fit-Triq tal-Balal, fejn il-Gvern ippjana, beda u kważi lesta x-xogħol - bżonjuż kemm hu bżonjuż - mingħajr lanqas biss applika għall-permessi neċessarji hekk kif titlob il-liġi.

Anke fir-rigward tas-Central Link Project ta' Ħ'Attard, il-Gvern ħareġ is-sejħa għall-offerti wkoll qabel ma ħarġu l-permessi neċessarji.

Nixtieq nagħmel ukoll ftit punti qosra dwar l-Awtorità tal-Ippjanar, li mbagħad se tkun qed tiftaħ iktar dwarhom il-kollega tiegħi, l-Onor.

Wieħed mill-punti li nixtieq nitkellem dwarhom huwa dwar l-applikazzjoni ta' regolarizzazzjoni ta' proprjetajiet.

Dawn huma tip ta' applikazzjonijiet li jsiru f'każijiet fejn, jew hemm bini eżistenti li ma nbeniex skont il-permessi maħruġa imma ma jistax jiġi sanzjonat, jew bini li assolutament qatt ma kien hemm permess għalih.

Dawn l-applikazzjonijiet ħadu post dak li kien jissejjaħ CTB jew konċessjoni.

Għalkemm, kif stqarrejt diversi drabi, bħala konċett naqbel miegħu, jinkwetani l-fatt li t-tariffi applikabbli huma konsiderevoli u bil-wisq ogħla minn dawk tas-CTB.

Mela ġejna f'sitwazzjoni fejn jekk għandek ksur żgħir, li f'CTB il-ħlas għalih kien wieħed nominali ta' €250, issa l-kont relatat ma' applikazzjoni għall-istess ksur għal mezzanin jaf jitlagħlek għal madwar €4,000, jiġifieri 16-il darba iktar milli kien jiġi mitlub fi żmien Gvern Nazzjonalista.

F'dan ir-rigward diġà kont għamilt diskors fil-Parlament u kont għamilt appell lill-Gvern biex ir-rati ta' regolarizzazzjoni, li kellhom jiżdiedu b'25% fil-bidu ta' Settembru li għadda, ma jidħlux fis-seħħ.

U minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Ministru Ian Borg u lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius li laqgħu l-appell li għamilt f'dan il-Parlament u dawn iż-żidiet fir-rati ta' regolarizzazzjoni ma daħlux fis-seħħ.

Però fadalli appell ieħor x'nagħmel lill-Ministru u lis-Segretarju Parlamentari.

Ikun jagħmel iktar sens li fejn hemm każijiet ta' ksur żgħar li qabel kienu koperti bis-CTB, għandna nżommu l-istess tariffi bħalma kienu bis-CTBs, u ċjoè ma jaqbżux il-€250.

Barra minn hekk, il-Kamra tal-Periti għandha diversi tħassib li għadhom ma ġewx indirizzati mill-Awtorità tal-Ippjanar, u dan għax hemm eluf ta' familji li għandhom self mill-bank fuq id-dar, li għadhom ma jafux li minn meta ħarġet ir-regolarizzazzjoni s-CTB m'għadux validu, u għalhekk fi ftit żmien ieħor id-djar tagħhom jaf ma jibqgħux jiswew flus.

Din hija sitwazzjoni li trid tiġi rranġata mill-aktar fis possibbli u għalhekk id-diskussjonijiet li kienu bdew bejn iċ-Chairman Eżekuttiv tal-Awtorità tal-Ippjanar u l-Kamra tal-Periti f'Awwissu li għadda għandhom jitkomplew u tinstab soluzzjoni fl-inqas żmien possibbli.

Punt li nixtieq niġbed l-attenzjoni dwaru huwa dwar il-komunikazzjoni bejn l-Awtorità tal-Ippjanar u l-Kamra tal-Periti.

Nemmen li din il-komunikazzjoni tista' titjieb konsiderevolment, u dan għall-ġid kemm tal-professjoni kif ukoll tal-Awtorità nnifisha.

Għalhekk għandna naħdmu biex fiż-żmien li ġej jiġi stabbilit mezz ta' komunikazzjoni effiċjenti.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel referenza għalih huwa rigward Ċirkolari 3 tal-2018 li ħarġet l-Awtorità tal-Ippjanar.

Skont din iċ-ċirkolari, għalkemm sal-aħħar ta' din is-sena l-kunsilli lokali jkunu jistgħu jibbenefikaw minn mija fil-mija għall-finanzjament ta' proġetti fil-lokalità tagħhom minn fond magħmul minn 20% ta' fondi ġenerati mir-regolarizzazzjoni ta' proprjetajiet kif ukoll mill-fond ġenerat mill-Parking Spaces Funding Scheme, mill-1 ta' Jannar tal-2019, f'każ ta' applikazzjoni minn kunsill individwali, dan il-finanzjament se jinżel għal 70%.

Minħabba din il-miżura ħafna kunsilli mhux se jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dawn il-fondi għax ma jkollhomx flus biżżejjed biex jiffinanzjaw it-30% li jkun għad fadal.

Għalhekk nixtieq nagħmel appell lill-Ministru biex flimkien mas-Segretarju Parlamenti jikkonsidraw il-pożizzjoni tagħhom minn dan il-lat ħalli ma nkomplux nagħmlu l-ħajja tal-kunsilli lokali diffiċli.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar il-Heritage Planning Unit.

Illum kont se nipprova nressaq proposta li dan il-unit jiġi amalgamat mas-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali, imma qabel is-seduta ġejt informat li dan se jseħħ.

Naħseb li dan huwa punt pożittiv u huwa pass għaqli li s-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali se jkunu megħjuna, għax se jkunu jistgħu jaqtgħu mill-backlog ta' xogħol li għandhom.

Suġġeriment ieħor li rrid nagħmel huwa li l-Awtorità tal-Ippjanar tagħti l-assistenza teknika tagħha wkoll fuq sistema ta' ICT li tista' taddotta wkoll is-Sovrintendenza biex jitħaffef u jitnaqqas id-dewmien żejjed u tbatija bla bżonn għall-periti, kif ukoll għall-klijenti tagħhom, biex jiġu pproċessati każijiet tas-Sovrintendenza.

Sinjura President, nixtieq nitkellem ukoll dwar id-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, li hija diviżjoni importanti fi ħdan dan il-Ministeru.

Minn hawnhekk inħeġġeġ lill-Ministru biex forsi, bi ftehim mal-MCAST, jiġu mgħallma ċerti snajjiet li sfortunatament maż-żmien inqatgħu.

Naħseb li dan id-Dipartiment huwa gwardjan tal-wirt kulturali ta' pajjiżna, anke bil-proġetti li jagħmel, però dan l-aħħar naqsu n-nies.

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar ir-regoli tal-industrija tal-bini, però naħseb li l-kollega tiegħi tkun tista' titkellem dwarhom ukoll, għax il-ħin għad-dispożizzjoni tiegħi kważi għadda.

Qabel nikkonkludi, nixtieq ngħid li fid-diskors tiegħi tal-lum ipprovajt inkun assertiv u għalkemm kelli nagħmel il-kritika tiegħi dwar l-operat tal-Gvern fil-qasam tat-trasport u l-infrastruttura, ressaqt 'il quddiem diversi proposti u suġġerimenti.

Minn hawnhekk nixtieq nagħmel stedina lill-Ministru Ian Borg biex niltaqgħu, niddiskutu u naħdmu flimkien bħala Gvern u Oppożizzjoni, u dan biex lil pajjiżna noħorġuh mill-problema tat-traffiku li għandna llum.

It-traffiku u t-trasport qegħdin isiru dejjem aktar tema ta' inkwiet għan-nies, ħela ta' ħin prezzjuż u anke ħela ta' flus fi fuel, minbarra t-tniġġis bla rażan tal-ambjent ta' madwarna.

Il-fatti, kif jirriżultaw anke minn ċifri ppubblikati mill-Gvern stess, juru li l-pajjiż jeħtieġ ikollu strateġija moderna għal trasport bi pjan fit-tul, li jkollha qbil nazzjonali wiesa' fuqha.

Fil-frattemp, fi żmien qasir irridu nibdew naħdmu fuq kampanja edukattiva biex il-vjaġġaturi jibdew jibdlu l-metodu ta' kif jivvjaġġaw minn post għall-ieħor, fosthom bl-użu tat-trasport pubbliku u bir-roti.

Irid jinħoloq qafas ukoll fejn dawk kollha li jużaw it-toroq tagħna jibdew jirċievu real time information dwar il-fluss tat-traffiku madwar il-pajjiż kollu.

Għandu jiġi organizzat ukoll dedicated transport minn u lejn żoni turistiċi, kif ukoll minn u lejn diversi żoni oħrajn fejn ikun hemm volumi kbar ta' vjaġġaturi, b'mod partikolari fir-rush hours.

Għandu jiġi pprovdut trasport b'xejn minn diversi lokalitajiet lill-ħaddiema kollha tal-gvern, b'mod speċjali dawk li jaħdmu l-Furjana u l-Belt Valletta u jiġu identifikati wkoll iktar spazji għall-park and ride li jkunu jistgħu jiġu wżati mill-pubbliku mingħajr spejjeż żejda.

Għandhom jiżdiedu b'mod sostanzjali l-bus lanes u l-bicycle lanes, speċjalment fejn ikunu ppjanati toroq ġodda jew fejn ikunu se jsiru proġetti ta' twessigħ ta' toroq.

Dawn huma kollha proposti li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ilha tħambaq fuqhom għal snin sħaħ.

Fil-fatt f'Mejju tal-2016 il-Partit Nazzjonalista, anke grazzi għall-kollega tiegħi l-Onor.

Marthese Portelli, kien ħareġ dokument bit-titlu "Reducing Traffic Congestion", fejn dawn il-proposti kienu spjegati fid-dettall.

Issa sta għall-Gvern li jibda jaddottahom biex fi żmien qasir nibdew innaqqsu ftit mill-piż tat-traffiku minn fuq dahar in-nies.

Però l-Partit Nazzjonalista ma waqafx hemm, u qabel l-elezzjoni ġenerali li għaddiet ħareġ bi proposta li kellha inklużi magħha studji ta' multimodal transportation system, li biha t-trasport pubbliku jkun iktar aċċessibbli u affidabbli u b'hekk jitnaqqas l-użu tal-karozzi privati.

Sinjura President, ix-xejriet ħżiena li jinsab fihom dan il-qasam jeħtieġ jinbidlu f'xejriet tajbin billi b'kunsens bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni u b'konsultazzjoni wiesgħa mal-istakeholders kollha involuti nibdew nindirizzaw din il-kwestjoni ferm kbira f'pajjiż daqshekk żgħir.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sinjura President, illum, fost affarijiet oħrajn, qegħdin niddiskutu l-Vot dwar l-Ippjanar, proġetti kapitali u wkoll is-suq tal-proprjetà, u allura se nkun qiegħda nagħmel ftit punti dwar it-tliet aspetti.

Però, l-ewwel li se nitkellem huwa dwar l-aspett tal-ippjanar, u qabel nibda nitkellem dwar l-aspett tal-ippjanar nixtieq, l-ewwel nett, nirringrazzja minn qalbi u b'mod sinċier lill-ħaddiema kollha li hemm jaħdmu fi ħdan l-Awtorità tal-Ippjanar.

Forsi jkun hawn min jistaqsi għaliex inħoss li għandi nirringrazzja lil dawn il-ħaddiema.

Kemm ilni npoġġi fuq il-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar bħala rappreżentanta tal-Oppożizzjoni, indunajt u sirt napprezza ħafna iktar ix-xogħol li ħafna mill-impjegati jkunu qegħdin jagħmlu minn wara l-kwinti, xogħol li aħna bħala poplu inġenerali ma napprezzawx, u dan għax ma nafux bih u ma narawhx.

Għaldaqstant, aħna l-politiċi għandna d-dover u l-obbligu li, l-ewwel nett, lill-ħaddiema tal-awtoritajiet inħalluhom jaħdmu fil-libertà biex l-għanijiet li għalihom tkun twaqqfet l-awtorità verament jidħlu fis-seħħ.

Però rridu wkoll nagħtuhom is-sostenn u l-appoġġ tagħna anke fejn jidħlu r-riżorsi.

Kif diġà għedt, fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi llum iddeċidejt li nagħmel sitt osservazzjonijiet dwar l-ippjanar.

Se nipprova nħares 'il quddiem u nagħmel suġġerimenti li nemmen li huma bżonjużi biex il-pajjiż jimxi aħjar.

L-ewwel nett, hemm il-pjanijiet lokali.

Fil-leġiżlatura preċedenti l-pajjiż kien ġie mwiegħed li f'Ġunju tal-2015 il-pjanijiet lokali kienu se jiġu riveduti kollha.

Jiena nifhem u napprezza li hemm volum kbir ta' xogħol biex dawn jitlestew, però naħseb l-Awtorità u l-ministri kkonċernati jridu wkoll japprezzaw li deħlin f'Jannar tal-2019 dalwaqt, jiġifieri erba' snin wara d-data mwiegħda.

Erba' snin huma leġiżlatura oħra!

Meta wieħed jara l-mod kif għaddej l-iżvilupp f'pajjiżna, iktar u iktar meta wieħed jieħu inkonsiderazzjoni li l-iżvilupp f'pajjiżna għandu wkoll impatt fuq l-ekonomija tagħna, ir-reviżjoni tal-pjanijiet lokali qiegħda dejjem issir iktar u iktar imminenti.

Jien qed inressaq dan il-punt mhux biex noqgħod nikkritika jew nattakka lill-Gvern li qiegħed erba' snin tard, imma biex naraw x'nistgħu nagħmlu biex dawn il-pjanijiet lokali jsiru, u jsiru mingħajr iktar dewmien.

U għalhekk ukoll bdejt billi għedt li naf li ħafna mill-ħaddiema tal-Awtorità tal-Ippjanar huma mgħobbijin sew.

Mela ejjew naraw x'hemm bżonn isir biex il-pjanijiet lokali jsiru mingħajr iktar dewmien.

It-tieni punt huwa dwar il-masterplans.

Masterplan partikolari huwa dak ta' Paceville, li ħareġ fl-2016 li, kif ġejna mwegħdin, kellu jkun lest ukoll fi żmien qasir, suppost sa Jannar tas-sena ta' wara, jiġifieri fl-2017.

Dalwaqt tibda s-sena 2019 u l-masterplan għadu ma ra l-ebda dawl!

U nħoss li kelli niġi hawnhekk u nibda preċiżament b'dawn il-punti għaliex jiena nħobb li dak li hu tajjeb ngħidlu tajjeb u dak li huwa ħażin ngħidlu ħażin.

Fil-qasam tat-trasport, għalkemm baqa' xi jsir, hemm numru ta' miżuri li f'din il-leġiżlatura ttieħdu u ġew implimentati.

Nixtieq li bl-istess mod kif dawn il-miżuri tat-trasport ġew implimentati, nagħtu wkoll daqsxejn prominenza fejn jidħol l-ippjanar.

U naħseb li għandna Ministru li jekk jgħid li jrid jagħmilha, jagħmilha, u jagħmilha f'qasir żmien.

Għalhekk jiena qiegħda hawnhekk inressaq dawn il-punti.

It-tielet punt tiegħi huwa dwar ir-rwol tas-Sovrintendenza dwar il-Wirt Kulturali fejn jidħlu l-applikazzjonijiet tal-ippjanar.

Wara li saret il-liġi rigward id-demerger tal-MEPA, skont din l-istess liġi, kull applikazzjoni li ssir lill-Awtorità tal-Ippjanar trid tiġi bilfors assenjata wkoll għall-kummenti u l-evalwazzjoni tas-Sovrintendenza dwar il-Wirt Kulturali.

M'iniex qed ngħid li dan huwa ħażin, għaliex il-verità hi li llum, kif qed jiżviluppa pajjiżna, anke jekk tgħolli sular, jaf ikollu impatt fuq il-village core, fuq il-kultura tal-lokalitajiet tagħna.

Però li qed jiġri hu li ħafna applikazzjonijiet importantissimi mhumiex qegħdin jingħataw l-importanza mistħoqqa mis-Sovrintendenza.

U hawnhekk m'iniex qiegħda nispekula, qed nitkellem mill-esperjenza li nġarrab ta' kull ġimgħa fuq il-Bord tal-Ippjanar bħala rappreżentanta tal-Oppożizzjoni.

Sena ilu kont ġejt hawnhekk u għedt li s-Sovrintendenza għandha bżonn aktar ħaddiema.

Jekk m'għandekx nies biex taħdem, ma tistax tippretendi l-mirakli, però min-naħa l-oħra lanqas hu sewwa li l-wirt kulturali tal-pubbliku inġenerali jispiċċa fix-xejn.

Lanqas hu sewwa li l-applikant jittertaq għaliex is-Sovrintendenza ma weġbitux!

U se nagħti eżempju tanġibbli.

Ġimagħtejn ilu kellna quddiemna applikazzjoni biex Villino Zammit f'Tas-Sliema tiġi konvertita f'boutique hotel.

L-applikant ilu iktar minn sena jibgħat l-e-mails lis-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali biex jipprova jagħmel laqgħa magħhom.

Dan meta s-Sovrintendenza stess, meta tat l-ewwel feedback tagħha lill-Awtorità tal-Ippjanar, qaltilha li biex tkun tista' tagħmel assessjar tajjeb ta' din l-applikazzjoni trid tmur fuq il-post.

L-applikant dam sena sħiħa - u sal-lum għadu mingħajr tweġiba - jipprova jikkomunika u xi ħadd iwieġbu min-naħa tas-Sovrintendenza biex jissettjaw din l-imbierka laqgħa.

L-applikazzjoni ġiet quddiem il-Bord, l-applikant frustrat mod, il-pubbliku frustrat mod ieħor u l-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar frustrat mod ieħor.

Jien stess ħassejt li ma nistax niddeċiedi dwar din l-applikazzjoni, meta għandek proprjetà li parti minnha hija skedata u hija ta' valur kulturali daqshekk importanti, u s-Sovrintendenza lanqas kellha ċ-ċans tagħti l-feedback tagħha.

Allura x'qed ngħid hawnhekk?

M'iniex qed ngħid li s-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali qiegħda tfarfar, jew li mhijiex qiegħda tagħmel xogħolha, u m'iniex qiegħda ngħid li kienet idea ħażina li l-applikazzjonijiet kollha jmorru għall-iskrutinju tas-Sovrintendenza, però hemm bżonn li issa nindirizzaw il-problema li hemm.

Ovvjament, wieħed mill-modi kif tiġi indirizzata hu li naraw li s-Sovrintendenza, minkejja li diġà żdidulha r-riżorsi, dawn ir-riżorsi jkomplu jiżdiedu, u jiżdiedu b'mod effettiv.

Forsi wasal ukoll iż-żmien li nevalwaw jekk is-Sovrintendenza għandhiex ukoll ikollha l-istess standing bħalma għandha l-ERA fuq il-Bord tal-Ippjanar.

Dawn huma punti li huma miftuħin għad-diskussjoni.

Ir-raba' punt tiegħi huwa dwar il-policies tal-ippjanar.

Meta wieħed jara l-policies tal-ippjanar isib li fihom żewġ elementi.

Hemm dawk li jkollhom kondizzjonijiet iswed fuq l-abjad, jiġifieri m'hemmx lok ta' interpretazzjoni dwarhom.

Pereżempju, jekk hemm li tista' tiżviluppa b'tant metri kwadri, dik mhijiex miftuħa għall-interpretazzjoni; jew għandek jew m'għandekx!

Imma mbagħad hemm punti oħrajn li huma miftuħa għall-interpretazzjoni, bħalma hi, pereżempju, l-evalwazzjoni ta' applikazzjoni ta' binja, x'valur estetiku għandha u x'impatt se jkollha fuq l-ambjent.

Hemmhekk huwa fejn tidħol l-opinjoni ta' min ikun qiegħed jevalwa l-applikazzjoni ta' quddiemu.

Però naħseb li wasal iż-żmien ukoll li l-liġi tagħmilha ċara li fejn għandek policy li tgħidlek iswed fuq l-abjad, l-ebda membru tal-bord ma jista' jinterpreta dak li huwa iswed fuq l-abjad.

Il-membri tal-Bord għandhom jinterpretaw biss dawk il-partijiet tal-policy fejn hemm lok għall-iskrutinju oġġettiv tagħhom.

Sinjura President, naħseb li dan huwa wieħed mill-punti li huwa tajjeb li niddiskutu, għaliex huwa fl-aħjar interess kemm tal-pubbliku, u allura tal-ġid komuni, u wkoll fl-interess tal-applikant.

Għalhekk ħafna drabi jkun hemm jistaqsi kif permess ħareġ u ieħor le meta kellhom l-istess kondizzjonijiet.

Jiena personalment nemmen li fejn hemm kriterji ta' iswed fuq l-abjad bħal, pereżempju, kemm irid ikun kbir uffiċċju, kemm irid ikollok metraġġ minn naħa għal oħra, dawk m'hemmx interpretazzjoni fuqhom, dawk qegħdin iswed fuq l-abjad; jew għandek jew m'għandekx.

Dwar l-affarijiet l-oħrajn, kif diġà spjegajt, pereżempju l-impatt viżiv, jekk id-disinn għandux estetika sabiħa jew le, hemmhekk iva, hemmhekk imbagħad fejn tidħol l-opinjoni personali tal-individwu.

Naħseb li jkun għaqli wkoll li wieħed jiddiskuti għandniex noħolqu xi tip ta' ġerarkija fejn jidħlu l-policies.

Forsi wieħed jistaqsi għaliex qed ngħid hekk.

Ġieli jkun hemm applikazzjoni li tkun suġġetta għal iktar minn policy waħda.

Pereżempju, jekk hemm żvilupp turistiku li se jsir fl-ambjent rurali, hemm tapplika r-rural policy, imma japplikaw ukoll parti minn policies oħrajn relatati mat-turiżmu.

Ġieli dawn il-policies ikollhom punti li ma jaqblux waħda mal-oħra u naħseb li jkun tajjeb ukoll jekk nistabbilixxu l-ġerarkija ta' liema hija l-ogħla policy fuq l-oħra, iktar u iktar meta wieħed jieħu inkonsiderazzjoni li l-iSPED, id-dokument li huwa l-qafas – qisu l-bibbja - ta' kif għandu jsir l-iżvilupp f'pajjiżna, wasal għar-reviżjoni tiegħu fl-2020, jiġifieri fi żmien sena.

Jien għalhekk illum qajjimt diversi kwestjonijiet li nemmen li għandhom jiġu diskussi, biex f'dan is-settur tal-ippjanar, li huwa tant importanti għal pajjiżna, dak li huwa tajjeb inħalluh u dak li nistgħu nirranġaw nirranġawh.

Ngħaddi issa għat-tieni punt tiegħi.

Xtaqt ngħid kelmtejn qosra dwar il-proġetti kapitali.

Jien waħda minn dawk li jemmnu li l-viżjoni ta' pajjiż trid tkun waħda fit-tul.

Bħalma jien kont għedt li ma naqbilx li l-iSPED kellu jkollu biss viżjoni sal-2020 - is-sena 2020 qiegħda magħna, għadna ferħanin, kulħadd jifraħ bl-iSPED u wasal biex jiskadi - nemmen li għandu jkollu viżjoni aktar fit-tul u nieħu pjaċir li kemm il-Ministru kif ukoll is-Segretarju Parlamentari responsabbli, it-tnejn li huma jemmnu li għandu jkun hemm viżjoni fit-tul.

Riċentement ipparteċipajt f'konferenza organizzata mill-Malta Institute of Management, li kienet dwar is-suq tal-kirjiet li se nitkellem dwaru aktar tard u fil-fatt anke s-Segretarju Parlamentari semma l-importanza li jkollna viżjoni fit-tul.

Jien naqbel li għandna jkollna viżjoni fit-tul - jiena ngħidilha Vision 2050 - ħalli pajjiżna verament ikun jista' jippjana.

Għaldaqstant naħseb li meta nkunu qegħdin nitkellmu dwar il-proġetti kapitali rridu naħsbu mhux biss għall-baġit ta' din is-sena u għal din il-leġiżlatura, imma rridu nieħdu inkonsiderazzjoni l-infrastruttura, il-proġetti li għandna bżonn, l-iskejjel, id-djar tal-anzjani u t-trasport, għal viżjoni li teħodna fit-tul.

U biex ikollna dan il-pjan ħolistiku bilfors irridu nibbażawh fuq il-carrying capacity tal-pajjiż.

Se nagħti eżempju sempliċi, mhux x'qed ngħid jien, imma fatti.

Ftit tal-ġimgħat ilu quddiem il-Bord tal-Ippjanar ġie l-proġett tad-DB Group ta' Pembroke, u għadda.

Ġimagħtejn wara tiġi applikazzjoni oħra quddiemna mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għall-upgrading tal-primary water network bejn Ta' Qali, San Ġwann, Pembroke u lokalitajiet oħrajn.

Din se taffettwa lil Ħ'Attard, in-Naxxar, il-Mosta, is-Swieqi u San Ġwann.

Lill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma jien staqsejthom jekk peress li din l-applikazzjoni bdiet tinħadem ħafna qabel kien beda jinħadem il-proġett tad-DB, ħadux inkonsiderazzjoni li issa hemm dawn l-iżviluppi f'Pembroke.

Dawn qaluli li le.

Mela llum x'għandna?

Dan huwa proġett tajjeb li trid tagħmel il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, però mhuwiex proġett li se jwassal fit-tul, għaliex meta l-istess Korporazzjoni kienet qed taħseb dwar dan il-proġett, ma kienx hemm pjan ħolistiku li lil din il-Korporazzjoni xi ħadd jgħidilha li b'dan il-masterplan se jinbnew daqstant torrijiet, se jiġu jgħixu daqshekk nies, se jkollna daqshekk appartamenti, se jkollna daqshekk uffiċini.

Dan huwa l-punt kruċjali tiegħi għala jrid ikollna dan il-pjan ħolistiku bbażat fuq il-carrying capacity tal-pajjiż u li jkun wieħed li jara fit-tul.

Nerġa' ngħid, din l-applikazzjoni tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma kienet applikazzjoni tajba u fl-ebda ħin ma qed ngħid li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għamlet ħażin jew li m'għamlitx xogħolha sew, però dmiri u l-obbligu tiegħi bħala politika huwa li niġi hawnhekk, dak li hu tajjeb ngħidlu tajjeb u fejn nistgħu ntejbuh inressaq il-punti wkoll, imbagħad ikunu miftuħin għal diskussjoni.

Ġieli naqblu, ġieli ma naqblux, u ġieli ntejbu l-proposti li jkunu saru minn kwalunkwe naħa.

Se nitkellem ftit dwar is-suq tal-proprjetà.

Naħseb li qabel nibda nagħmel il-punti tiegħi, irridu nammettu u nagħrfu tliet punti prinċipali.

L-ewwel punt huwa li s-suq tal-proprjetà għandu impatt dirett fuq l-ekonomija tal-pajjiż.

Din irridu nagħrfuha u nammettuha.

It-tieni punt tiegħi huwa dwar is-suq tal-proprjetà.

Is-suq tal-proprjetà se jiddetermina l-estetika ta' Malta u l-futur ta' Malta.

Irridu nagħrfu dik ukoll.

Għalhekk fil-bidu semmejt li jrid ikollna viżjoni fit-tul, li jrid ikollna l-pjan ħolisitku, li rridu nibbażaw fuq il-carrying capacity, u li dak li jista' jittejjeb fl-ippjanar għandu jittejjeb ukoll.

It-tielet punt huwa li filwaqt li hemm investituri li jaħsbu fi proġetti li huma vijabbli u sostenibbli long-term, hemm oħrajn – u rridu nammettuha u nagħrfuha – li jaraw short-term, jaraw biss il-lira li se jaqilgħu issa, a skapitu tal-ġenerazzjonijiet futuri, u jien ngħid ukoll a skapitu tal-investiment li jkunu qegħdin jagħmlu huma llum.

Hemmhekk huwa l-obbligu u d-dmir tal-politiku li jagħti direzzjoni, li jmexxi, li ma jħallix lil kulħadd jagħmel li jrid.

Naħseb li jekk nagħrfu dawk it-tliet punti, diġà jkollna frame of mind korrett u tajjeb biex is-suq tal-proprjetà nindirizzawh b'mod tajjeb.

Se nibda billi nsemmi żewġ punti pożittivi.

L-ewwel wieħed huwa r-Regolatur tal-Bini u l-Kostruzzjoni.

Huwa tajjeb li jkollna regolatur li jiġbor taħtu l-industrija tal-bini u kostruzzjoni u dak li għandu x'jaqsam magħha.

Dan għax illum, kemm meta titkellem man-nies li qegħdin fl-industrija kif ukoll meta titkellem mal-pubbliku inġenerali, kulħadd jgħidlek l-istess kelma, li għandhom ħafna biċċiet u truf u ġieli entità ma taqbilx ma' oħra, jew ġieli wieħed jitolbok mod, tmur għand l-ieħor u jgħidlek li mhux dak irid, imma ħaġa oħra.

Il-prinċipju huwa tajjeb li jkollna regolatur tal-bini u l-kostruzzjoni, però l-punt kardinali jkun li meta dan ir-regolatur jibda jaħdem, ikollu ħaddiema kompetenti li jafu xogħolhom sew.

Sena ilu ġejt hawnhekk u kont tkellimt dwar l-aġenzija tat-toroq u l-istess ħaġa kont għedt, li bħala prinċipju huwa tajjeb, però trid tara li l-affarijiet jitmexxew tajjeb.

Bħalma tajt l-ewwel feedback tiegħi fuq ir-regolatur tal-bini u l-kostruzzjoni, meta min-naħa tal-Ministeru għamluli preżentazzjoni, u ġbidt l-attenzjoni għal xi punti u rrid ngħid li ttieħdu on board, jien lesta li nkompli nagħti l-kontribut tiegħi.

Nistgħu naqblu fuq xi punti u nistgħu ma naqblux, però wara kollox, għalhekk ikun hemm Gvern u Oppożizzjoni u nies b'opinjonijiet differenti.

It-tieni punt tiegħi huwa fuq il-white paper dwar il-liġi tal-kera.

Huwa tajjeb li ħarġet il-white paper dwar il-liġi tal-kera.

Issa white paper fiha nnifisha ma jkollhiex ħafna dettall, jiġifieri meta llum wieħed jaraha jgħid li fil-prinċipju, il-ħsieb, il-konċett, huwa tajjeb.

Naħseb li rridu naraw huwa x'se jiġri meta dawn il-prinċipji kollha li hemm highlighted f'din il-white paper jiġu implimentati.

Il-qofol tal-kwestjoni mhijiex illum għax ħarġet il-white paper.

Dak huwa tajjeb, imma rridu mmorru lil hinn mill-white paper.

Naħseb li d-dibattitu l-kbir se jibda meta niġu biex naqblu x'għandu jsir biex dawk il-punti high level li hemm fil-white paper jitlaħħmu u jidħlu d-dettalji.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq is-suq tal-proprjetà, semmejt ir-Regolatur tal-Bini u l-Kostruzzjoni, is-suq tal-kera u s-suq tal-proprjetà nnifsu, nixtieq niġbed l-attenzjoni għal punt wieħed.

Naħseb li aħna bħala politiċi, meta qegħdin nitkellmu dwar is-suq tal-proprjetà llum, irridu nżommu f'moħħna żewġ punti importanti ħafna meta nkunu qegħdin infasslu l-policies tagħna.

Għandek l-affordability u l-liveability.

Ġieli niltaqa' ma' nies li meta jgħidulek kemm qegħdin iħallsu u f'liema stat qegħdin jgħixu, they are not affordable and they are not liveable.

Sinjura President, ma jistax ikun li s-suq jibqa' jiżviluppa b'tali mod fejn il-prezzijiet jogħlew u l-kwalità ta' dak li tixtri tonqos.

Hawnhekk huwa fejn il-gvern, ikun min ikun, nemmen li jrid ikun wieħed kreattiv u wieħed li jippremja lil dak il-kuntrattur, lil dak l-iżviluppatur li lest li jinvesti aktar mill-kompetituri sħabu, li jkun lest li jaqla' dik il-lira jew tnejn inqas minn sħabu l-kompetituri, però joffri alternattiva għall-pubbliku li tkun affordable u li tkun liveable.

Ġieli dħalt f'appartamenti li lanqas tista' tiftaħ idejk it-tnejn fil-kuritur għax taħbat ma' naħa jew oħra!

Tidħol fi kmamar li tistaqsi lilek innifsek kif f'dawn il-kmamar jgħixu n-nies!

Naħseb li bħala politiċi għandna l-obbligu li nkomplu nrawmu l-kultura li jekk trid taqla' l-flus, mela le aqla' l-flus, imma għamel l-affarijiet sew!

U min jagħmel l-affarijiet sew għandu jiġi ppremjat, u mhux min jagħmel l-affarijiet sew u min jagħmilha tal-cowboy u jisfrutta lill-pubbliku inġenerali jingħataw l-istess trattament!

Se nsemmi xi eżempji, għax forsi hemm lok li jidħlu wkoll xi inċentivi.

Pereżempju, min jibni u jbigħ prorpjetà li tkun tilħaq ċerti livelli u ċerti standards jista' jingħata inċentivi differenti, ngħidu aħna jħallas inqas taxxa.

B'dan il-mod tkun qed tagħti inċentiv biex il-pubbliku jkollu post aħjar fejn jgħix u qed tħajjar lil min qiegħed fis-suq biex jibni sew, għax inkella kulħadd se jispiċċa jgħix f'postijiet li mhumiex liveable.

Studji xjentifiċi juru li meta jkollok nies li qed jgħixu f'kondizzjonijiet li mhumiex liveable, dak huwa kaġun ta' mard, fosthom id-dipressjoni u mard ieħor.

Naħseb li l-ebda politiku ma jrid li jkollu politika li twassal għal dak il-punt.

Issa se nagħmel ftit punti dwar il-liġi tal-kera.

Il-liġi tal-kera hija liġi li taqta' miż-żewġ naħat.

Għandek is-sid privat, li f'ċerti każijiet il-proprjetà tiegħu qiegħda tinkera bir-ribass, jiġifieri bil-prezz mhux tas-suq, u min-naħa l-oħra għandek lil min qiegħed fi proprjetà mikrija, li l-prezz tagħha qiegħed kontinwament jiżdied.

Jiena nemmen li la għandu jbati s-sid u lanqas għandu jbati min qiegħed jikri, u allura l-ewwel ħaġa li nagħmel jien, kieku qiegħda naħdem fuq dan il-proċess ta' x'għandu jsir bil-kera, huwa li nara kif nagħmel u niġbor id-data kollha li hemm bżonn.

Illum il-pajjiż m'għandux data, ma jafx x'hawn eżatt fuq is-suq tal-kera.

U din mhux qed ngħidha jien, imma qalha l-ekonomista Gordon Cordina u numru ta' nies oħrajn li kienu preżenti għall-konferenza dwar il-kera.

Allura jiena nemmen li għandna nistaqsu lilna nfusna numru ta' mistoqsijiet.

Fosthom, min qed jikri l-proprjetà tiegħu?

Min għandu residenza tas-sajf?

Min għandu dar waħda u qed jikri lilha?

Min qiegħed jikri kamra fid-dar tiegħu?

Min qiegħed jgħix fil-proprjetà mikrija?

U liema tip ta' Maltin?

X'inhi l-paga li jaqilgħu?

Jew huma barranin li ġew jaħdmu hawnhekk għal sitt xhur, sena, jew barranin li għamlu xahar u telqu?

Irridu nistaqsu wkoll għaliex in-nies qegħdin jikru l-prorjetà tagħhom.

Għax raw l-opportunità li jaqilgħu lira, jew għax hawn min ma jistax ilaħħaq u allura qed jikri kamra fid-dar tiegħu?

Irridu nistaqsu wkoll għaliex in-nies qegħdin jagħżlu li jgħixu fi proprjetà mikrija, speċjalment meta nafu li l-Malti jħobb ikun sid ta' daru.

M'għandi l-ebda problema li jinbidel il-mudell, li l-Maltin jibdew jimxu aktar lejn li jikru d-dar tagħhom minflok jixtruha, però rridu naraw li dan huwa fl-aħjar interess tal-poplu.

Irridu nistaqsu wkoll fejn qegħdin jinkrew dawn il-postijiet, f'liema lokalitajiet.

Meta jkollna din id-data kollha f'idejna, imbagħad il-politiku jkun jista' jfassal politika tajba, qafas tajjeb dwar il-liġijiet u l-kambjamenti li hemm bżonn f'dak li għandu x'jaqsam mal-liġi tal-kera.

Dwar is-sidien irrid ngħid li jien inħossha inġusta li ġieli fl-istess triq ikollok żewġt idjar, li prattikament huma identiċi, u sid ta' dar A qed jikriha bil-prezz tas-suq illum u jdaħħal €1,500 fix-xahar, u sid ieħor, kważi bieb ma' bieb miegħu, qed jikriha bir-ribass għal €500 f'sena sħiħa.

Għalija dik hija inġustizzja għax iż-żewġ sidien huma sidien ta' darhom, imma wieħed qed idaħħal €1,500 fix-xahar u l-ieħor qed idaħħal €500 fis-sena.

Din hija inġustizzja mas-sidien u hija inġustizzja li trid tiġi indirizzata, però ma tridx tiġi indirizzata billi ngħollu l-kirjiet ta' min qed jgħix fihom, speċjalment ta' dak li jħallas €500 fis-sena.

Hawnhekk huwa fejn trid tidħol ir-ruħ soċjali tal-gvern.

U din il-kwestjoni tal-inġustizzji, l-iżbilanċ li hemm bejn is-sidien u l-inaffordabilità ta' min qiegħed fil-kera, hija kwestjoni li jrid isolviha mhux is-sid, imma hija kwestjoni li jrid isolviha l-gvern, ikun min ikun, u jien lesta li nagħti l-kontribut tiegħi.

Se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nagħmel l-aħħar żewġ punti żgħar.

Apprezzajt ħafna l-fatt li f'dan il-Baġit inkludew ukoll proposti li wħud minnhom tressqu min-naħa tal-Oppożizzjoni u oħrajn minn diversi awtoritajiet.

Waħda minnhom kienet ta' inċentiv ta' tnaqqis ta' taxxa meta wieħed jagħmel long let lill-Maltin.

Hawnhekk għandna eżempju ċar kif meta Gvern u Oppożizzjoni, fuq kwestjoni li verament taffettwa r-ruħ soċjali, ikunu jridu jaħdmu fuqha flimkien, soluzzjonijiet hemm.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lid-diversi entitajiet li jżommu kuntatt bis-suġġerimenti tagħhom, kemm man-naħa tal-Gvern, kif ukoll man-naħa tal-Oppożizzjoni.

Hawnhekk ġibt miegħi wħud mill-proposti li rċevejt dwar is-suq tal-proprjetà.

Għandek uħud minnhom li ħarġu mill-Kamra tal-Kummerċ u l-GRTU u għandek ukoll il-proposti li ħarġet l-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi ta' Malta.

L-appell tiegħi lill-pubbliku inġenerali u lill-entitajiet kollha huwa wieħed.

Il-Gvern u l-Oppożizzjoni għandhom rwol differenti, però naħseb li fejn tidħol il-proprjetà u l-ippjanar, li llum huma l-fabric li se jiddeterminaw lil pajjiżna, għandna naħdmu flimkien, għandna naraw kif se mmexxu dan is-settur 'il quddiem.

U tiddejqux tiġu għandna bil-proposti.

Nerġa' ngħid, nirringrazzja lil kull min tana l-proposti tiegħu.

Ġieli naqblu, ġieli ma naqblux u ġieli bdilniehom, u nirringrazzjahom minn qalbi talli kemm-il darba kellna l-opportunità li niddiskutu.

Sinjura President, bħalma niltaqa' u niddiskuti, fosthom mal-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi ta' Malta, l-appell tiegħi qiegħed hemmhekk ukoll miftuħ għall-Gvern.

Aħna lesti li nkomplu niddiskutu u nirringrazzjahom talli meta kien hemm il-ħsieb li jitwaqqaf ir-regolatur, avviċinaw lilna bħala Oppożizzjoni, fejn kellna skambju ta' ideat dwar x'wieħed jista' jagħmel.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sinjura President, se nibda minn fejn ħallew il-kollegi tiegħi, għax aħna nassiguraw li bħala Oppożizzjoni nkopru s-setturi kollha, u allura se niffoka partikolarment fuq l-Awtorità tal-Artijiet.

L-ikbar daqqa ta' ħarta għall-Awtorità tal-Artijiet f'dan il-Baġit hija l-fatt li għas-sena li ġejja l-ispiża ddedikata għall-ħlasijiet ta' esproprji passati u reċenti naqset minn €10 miljun għal €8.5 miljun.

Jiġifieri minflok inżidu l-ispiża biex nagmlu ġustizzja ma' min itteħditlu l-art u għadu ma tħallasx, li l-maġġoranza tagħhom saru taħt gvernijiet Laburisti, il-Gvern qed itawwal l-inġustizzja billi jnaqqas il-vot finanzjarju allokat għall-ħlasijiet ta' esproprji passati.

Minflok nagħmlu pass 'il quddiem qed nagħmlu pass lura, minflok inżidu l-vot għall-esproprji, qed inkomplu ntawlu ż-żmien billi nnaqqsu l-vot finanzjarju.

Il-Gvern qalilna "Ngħixu s-Suċċess".

Nitlob lill-Ministru biex lil dawn li ilhom jistennew is-snin għall-ġustizzja jistaqsihom jekk humiex iħossu s-suċċess li qed jitkellmu fuqu meta naqqsulhom il-vot għall-ħlasijiet tal-esproprji!

Irrid infakkar li kien Gvern Nazzjonalista taħt il-Ministru Tonio Borg li fl-2003 biddel darba għal dejjem il-mod kif isir l-esproprju, li meta l-gvern jieħu l-art irid iħallas mill-ewwel lis-sidien oriġinali qabel ma jsir l-esproprju.

Jekk inħarsu lejn id-dħul tal-Awtorità tal-Artijiet naraw li għal din is-sena huwa stmat li l-Awtorità se ddaħħal €40 miljun, u allura żieda ta' €8 miljun mis-sena ta' qabel.

F'kull dibattitu li kelli kemm ili kelliem tal-Oppożizzjoni responsabbli mill-Awtorità tal-Artijiet, madwar erba' snin issa, dejjem ipproponejt sabiex id-dħul li ddaħħal l-Awtorità jibqa' għand l-Awtorità ħalli tagħmel tajjeb għall-esproprji passati.

Sfortunatament, din il-proposta qatt ma ntlaqgħet mill-Gvern f'dawn is-snin kollha kemm ili nirrepetiha.

U hawnhekk qed nirrepetiha għar-raba' darba.

Huwa stmat li minn bejgħ ta' proprjetà l-Awtorità tal-Artijiet se ddaħħal €8 miljun din is-sena.

Mela jkun hemm artijiet tal-Gvern li l-Bord tal-Gvernaturi jħoss li dawn jistgħu joħorġu għal sejħa, jew b'ċens jew bejgħ.

U allura hawnhekk nagħmel talba, jekk l-Awtorità tal-Artijiet m'għandhiex iżżomm id-dħul kollu tal-Awtorità ta' €40 miljun, nistgħu għall-inqas naffordjaw li l-Awtorità żżomm €8 miljuni ta' dik il-proprjetà pubblika li se tinbiegħ.

Ippermettili ngħid lill-Ministru li dan huwa l-ikbar difett f'dan il-Baġit għal din l-Awtorità, għax lill-Awtoritá qed tnaqqsulha mis-saħħa li tkun tista' tagħmel xogħolha.

Huwa inutli li jiġi l-Ministru jgħidli li jaqbel miegħi, imma hu qiegħed fil-Gvern, u għalhekk sta għalih li jikkonvinċi lill-Ministru għall-Finanzi dwar il-problema kbira ta' nies li għadhom qed jistennew li jitħallsu għall-esproprji passati, ta' nies li saret inġustizzja magħhom.

Se nagħmel punt ieħor.

Kien hemm mumenti meta bħala membru tal-Bord tal-Gvernaturi ħassejtni qed ngħix fis-snin 80, meta l-Ministru ta' dak iż-żmien kien jaqbad u jidħollok fi ħwejġek bl-inġenji tad-Dipartiment tax-Xogħol u jibda jibni jew xi djar għall-housing jew xi triq - apparti meta kienu jagħtuha lil xi bażużlu, imma ħalliha dik! - imbagħad kont tmur bħala s-sid u ssib li daħlulek f'darek, fi ħwejġek, kissru li sabu u int ma taf b'xejn!

Din kienet it-telefonata li rċevejt ftit tax-xhur ilu, illum fl-2018, mingħand sid li staqsieni jekk l-art privata tiegħu kenitx ġiet esproprjata.

Kellem lili għax kien jaf li jien qiegħed fuq il-Bord tal-Gvernaturi.

Hu kien qed jistenna li bħala membru tal-Bord tal-Gvernaturi jien inkun naf.

Anke jien kont qed nistenna li nkun naf, iżda ma kellix għażla oħra ħlief ngħidlu li l-Ministru, li taħtu taqa' din ir-responsabbilità, ma kellu l-ebda dritt jidħol fl-għalqa tiegħu qabel ma din tkun inkisbet b'dikjarazzjoni pubblika.

Din tfisser responsabilità politika!

Jekk Transport Malta, li taqa' taħt ir-responsabilità tiegħu, għamlet hekk u hu naqas milli jikkoreġihom, jew milli jwaqqafhom, allura hu responsabbli politikament għaliha u ħadd aktar!

Però dan ma kienx l-uniku każ fejn Transport Malta qabdet u daħlet.

Insemmi, perezempju, il-każ ta' Triq tal-Balal fil-Għargħur, it-twessigħ tar-roundabout ta' ħdejn l-Ajruport, kif ukoll il-bypass li nħolqot biex minn Ta' Qali, int u ħiereġ, tieħdok għat-triq ta' taħt l-Imdina.

Donnu l-Ministru jħossu komdu jaqbad u jidħol fi ħwejjeġ in-nies bħallikieku dawn kienu tiegħu jew tal-Gvern!

U kważi kważi lanqas nagħtih tort lill-Ministru, għax il-Prim Ministru stess daħakha fid-Diskors tal-Baġit meta kkritikajna l-mod kif saru dawn l-affarijiet.

Mela inti jkollok l-għalqa tiegħek li tkun taħdimha, tmur l-għada u ssib li waqqgħulek il-ħajt, daħħlu l-inġenji … Tiegħek din, mhux bi qbiela tal-gvern!

Tiegħek, franka; kważi anke jekk tkun bil-qbiela tal-gvern tieħu xokk għax ukoll għandek titlu fuqha!

Il-Gvern ma jistax jaqbad u jidħol fl-affarijiet tan-nies jekk qegħdin b'titlu għandhom, u agħar jekk inhuma artijiet privati.

Dan huwa diżappunt kbir li kelli f'dawn l-aħħar xhur fl-Awtorità tal-Artijiet, li mbagħad jien u l-membri l-oħrajn tal-Bord niġu ffaċċjati b'esproprju de facto, li diġà sar.

X'inhu l-iskop li l-Awtorità tikkonsidra jekk hemmx skop pubbliku jekk diġà dħalna u kissirna l-artijiet tan-nies?!

Se nitkellem ftit dwar iċ-chief financial officer.

Kif jgħidu bl-Ingliż, some things never change!

Ilum, sena wara, għal darb'oħra kkritikajt lill-Awtorità talli naqset milli tingaġġa chief financial officer.

Aqta' xiex?

Għadna mingħajr chief financial officer!

Immaġina ftit awtorità b'introjtu ta' €40 miljun u dħul ta' €11-il miljun u m'għandhiex persuna responsabbli mill-finanzi!

Qtajt qalbi li l-Awtorità tal-Artijiet xi darba jkollha chief financial officer.

Hija tal-mistħija li awtorità li għandha nefqa ta' €40 miljun għadha bla chief financial officer għal dawn is-snin kollha u hija riċetta perfetta għal skandlu finanzjarju!

L-Awtorità bidlet ħesrem il-kap eżekuttiv tagħha din is-sena.

Kull kap iġib it-tibdiliet tiegħu, kemm għall-agħar u kemm għall-aħjar.

Kif konna bassarna hawnhekk sena ilu, il-persuna magħżula għall-kariga ta' kap eżekuttiv, ħafna qabel ħarġet is-sejħa għall-pożizzjoni, kienet is-Sur James Piscopo.

Isem wieħed semmejna, u dak inħatar!

Aktar milli semmejnieh aħna, tkellmu dwaru ħaddiema tal-artijiet - din jafha sew il-Ministru għax qed jitbissem – ħarġet fil-midja, imbagħad aħna staqsejna jekk huwiex veru u qalulna li mhux bilfors li hu hu, u b'daqqa maġika proprju hu laħaq bħala chief financial officer!

Ismu kien tħabbar mill-ġurnali ħafna qabel ħarġet is-sejħa.

(Interruzzjonijiet) Ma joqgħodx jgħidli li mhux veru l-Ministru għax jien nafhom il-fatti.

RYAN CALLUS: Bħala Chief Executive Officer.

Grazzi!

Kuntent li l-Ministru qiegħed attent għad-diskors tiegħi!

Il-Gvern ried lis-Sur Piscopo, u hekk sar.

Imma peress li dan huwa Gvern li jemmen verament fil-meritokrazija u biex iżomm mal-wegħda tiegħu li s-sejħiet tal-kapijiet eżekuttivi jintgħażlu b'sejħa, ħareġ taparsi sejħa.

Għal wiċċ in-nies u l-ħaddiema li kienu interessati f'din il-kariga, ħarġet din is-sejħa, però dawn il-ħaddiema kienu jafu li l-pożizzjoni lesta.

Allura x'għamlu?

Qatgħu qalbhom milli japplikaw.

Ma nagħtihomx tort, imsieken!

Ejjew ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Din hi l-verità!

Minkejja kollox, jiena xorta naqdi dmiri bħala rappreżentant tal-Oppożizzjoni, xorta naħdem mal-persuna kkonċernata biex nirrispettaw id-deċiżjonijiet li jsiru, avolja ma naqblux magħhom, però fejn inħoss li għandi niddefendi lill-ħaddiema li seta' kellhom l-opportunità għal din il-kariga, huwa xogħli li nagħmel dan.

Anke fejn kien hemm xi trikkitrakki dan l-aħħar, jien rajt li, fejn stajt, kont kostruttiv u kkalmajt l-affarijiet.

B'mod ġenerali kien hemm affarijiet li setgħu mxew aħjar.

Pereżempju, kien hemm tentattivi biex jinbidlu persuni fit-tmexxija sempliċement għax kien ħatarhom il-Kap Eżekuttiv ta' qabel.

Mhux diffiċli tagħraf uffiċjal minn ieħor, tagħraf mill-ewwel min hu ħaddiem ta' veru, u min qiegħed hemm u mhux qed iwettaq xogħlu.

Iżda kemm-il darba għamiltha ċara mill-bidu li m'iniex se nkun kompliċi li nbiddlu chief officers li nħatru mill-Kap Eżekuttiv ta' qabel sempliċement għax issa ġie kap eżekuttiv ġdid.

Min wettaq dmiru bħala chief officer u għamel xogħlu, irrispettivament mill-kulur politiku tiegħu - ma jinteressanix - se jsibni niddefendih biex jibqa' f'dik il-kariga ta' chief officer avolja nbidel il-kap eżekuttiv, għax aħna ma nbiddlux in-nies meta nbiddlu l-kap tagħna.

Sinjura President, dan l-aħħar tqajmet il-kwestjoni ta' konflitt ta' interess tal-ogħla uffiċjal tal-Awtorità fir-rigward ta' każ partikolari.

Fejn stajt, jien dejjem sostnejt l-importanza li ma jintefa' ebda dell ikrah fuq l-Awtorità minħabba perċezzjoni, kif ukoll minħabba azzjonijiet li f'għajnejn il-pubbliku jidhru li l-Awtorità qiegħda ħaġa waħda ma' min ikun qiegħed jikseb l-art tal-poplu biċ-ċiċri.

Irrid ngħid li huwa importanti li kull perċezzjoni ta' konflitt ta' interess tiġi indirizzata u tinqatel immedjatament.

Fejn hemm kuntratti u konċessjonijiet li ngħataw mill-Parlament Malti, irid ikun il-Parlament biex jerġa' jbiddel dawk il-kondizzjonijiet, u l-ebda uffiċjal fl-Awtorità tal-Artijiet.

Se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nsemmi l-lista ta' stennija, rikonoxximenti u fidi.

Għandi rapporti li għadhom kemm wasluli li għad hemm lista twila ta' rikonoxximenti li għadhom iridu jitwettqu u jridu jiġu rikonoxxuti mill-Awtorità.

Irrid insemmi wkoll it-Tribunal tar-Reviżjoni Amministrattiva.

Nistaqsi jekk huwiex kompitu tat-Tribunal li jiddeċiedi jekk art għandhiex toħroġ għall-bejgħ jew le.

Sta għall-Bord tal-Gvernaturi li jiddeċiedi jekk art toħroġx għall-bejgħ jew le, u allura nixtieq nifhem kif qegħdin nimpinġu fuq dan il-punt, bħala Tribunal, meta din hija purament deċiżjoni suġġettiva u mhux dettata minn ebda dritt sagrosant tal-liġi.

L-aħħar punt tiegħi huwa dwar il-manifest elettorali tal-Partit Laburista, fejn kien twiegħed, kif għamilna aħna wkoll, li toħroġ skema għat-trasferiment tal-qbiela.

Din għadha ma saritx.

Qed jgħiduli li se toħroġ ġimagħtejn oħra.

Sena ilu wkoll kienu qalu li waslu biex joħorġuha!

Nittama li dawn il-ġimagħtejn ikunu ġimagħtejn ta' veru, għax il-Ministru, li bħali jiġi minn post tal-bdiewa u raħħala jaf … Nittama li din is-sejħa toħroġ kemm jista' jkun malajr.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Infakkrek li fadallek sitt minuti.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, naħseb li lkoll naqblu li għandna bżonn li pajjiżna jkun fil-kategorija ta' seba' stilel.

Għandna sitwazzjoni fejn l-Awtorità tal-Ippjanar, l-Awtorità tal-Artijiet u Trasport Malta mhumiex qegħdin jimxu fl-interess nazzjonali, imma qegħdin jimxu b'direzzjoni politika.

M'hemmx ħsieb imfassal bi pjan strateġiku ta' time-frames.

Dak li qed iseħħ u li hu ppjanat huwa kollu short-term, m'hemmx viżjoni fit-tul.

La hemm awtonomija u lanqas indipendenza f'dawk l-entitajiet, għax hekk irid il-boss, iċ-Chief of Staff tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru!

Hija din l-attitudni li qed tmarrad lill-pajjiż.

Għandna sitwazzjoni fejn l-assi tal-poplu tagħna lkoll, l-art pubblika, l-ibħra ta' madwar, il-kapital tal-wirt naturali, l-ispazji hemm fuq fis-sema', l-estetika ta' pajjiżna, mhumiex tagħna, saru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru daqslikieku donnhom tħallew wirt lilhom, lill-Gvern tal-Partit Laburista!

Għandna responsabiltà, imma vera rridu pajjiżna li jkun seven star?

Fejn hu l-iżvilupp sostenibbli?

Ninnota wkoll li qegħdin f'sitwazzjoni fejn qegħdin inqiegħdu l-karattun u t-tagħbija tiegħu qabel iż-żiemel.

Din is-sena stenbaħna, għamilna aġenzija Infrastruttura Malta.

Huwa tajjeb, l-għanijiet huma tajba, tant huma tajbin li jien ivvotajt favuriha.

Iżda dak li qed jitwettaq, qiegħed jitwettaq b'governanza tajba?

Qed jitwettaq b'riżultati dejjiema?

L-International Monetary Fund (IMF) fakkarna li għandna żvilupp ekonomiku li huwa tajjeb, imma ġibdilna widnejna fuq l-infrastruttura u qalilna li jekk mhux se nieħdu l-infrastruttura f'ħin waqtu u bis-serjetà - u diġà qegħdin tard wisq - għandna mażżra ma' għonqna.

Ilkoll għandna responsabilità.

Imma veru qed naħdmu biex ikun hawn dik il-bidla fl-attitudni għall-mod kif nużaw il-mezzi tat-trasport?

Li hu żgur hu li t-twessigħ tat-toroq mingħajr sistema ta' mass transport li jkun effiċjenti, mhix ssarraf f'soluzzjoni dejjiema.

Fejn hi l-wegħda tal-metro?

Dik hija l-wegħda tal-Leġiżlatura tal-2013.

In-nuqqas ta' wesgħat pubbliċi fil-lokalitajiet tafu fiex qegħdin jissarrfu?

Qegħdin jissarrfu f'nuqqas ta' sens komunitarju.

Sa hemmhekk wasalna, qegħdin naslu fil-qiegħ!

It-toroq mhumiex jinbnew people friendly, mhumiex il-liveable streets li naf jien u jafu ħafna nies hawnhekk, li konna ngħixu fihom.

Hemm bżonn li nerġgħu nirritornaw għal dak l-istat.

Fejn hu l-inkoraġġiment biex ikollna u naqbdu mezzi ta' trasport alternattiv?

Sinjura President, irrid li pajjiżna jkun seven star, l-aqwa u l-aħjar, imma hemm bżonn inwarrbu l-attitudni ta' agħtini u nagħtik, mexxi u wara naraw, lil dak iva u lil dak le!

Il-Partit Demokratiku hu ċar fejn pajjiżna jrid jasal.

Aħna rriduh seven star, fejn ħajjitna u l-kwalità tal-ħajja li ngħixu tkun verament seven star.

Imma biex naslu rridu naslu b'onestà, b'impenn marbut ma' time-frames u b'serjetà.

Jien persważ li l-kollegi l-Ministru Ian Borg u s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Chris Agius għandhom viżjoni politika li hija bħal tiegħi.

Hekk jixtiquh pajjiżna.

Aħna kapaċi naslu.

Flimkien naslu, ejjew ħalli pajjiżna jkun seven star.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-ħin kollu li fadal għad-diskussjoni issa huwa għan-naħa tal-Gvern.

Infakkar li din is-seduta tagħlaq fis-7.36 p.m. L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sinjura President, nirringrazzja lill-kollegi li tawni din l-opportunità wkoll biex nitkellem fuq punti partikolari li jaffettwaw is-settur li qiegħed naħdem fih jiena.

Nibda billi ngħid li dak kollu li nagħmlu aħna nagħmluh bħala tim wieħed, u għall-battuta pożittiva li għamel il-kollegi tiegħi l-Onor.

Toni Bezzina, ngħidlu li aħna kemm-il darba, flimkien mas-CRPD, kif ukoll mal-Aġenzija Sapport, morna l-Ministeru flimkien mal-Ministru Ian Borg u t-tim tiegħu biex niddiskutu kwestjonijiet relatati mal-persuni b'diżabilità u mal-anzjani, fosthom dwar sapport, parking bays u t-trasport.

Għalhekk fuq dan il-punt pożittiv li għamel l-Onor.

Bezzina u t-tħassib li għandu li f'karozza tal-linja ma jistax ikun hemm iktar minn persuna waħda li tuża s-siġġu tar-roti, irrid ngħid li jien, kemm ili f'din il-kariga, qatt ma kelli xi lment li xi ħadd li juża s-siġġu tar-roti ma rikibx fuq il-karozza tal-linja minħabba li diġà kien hemm xi ħadd ieħor li juża s-siġġu tar-roti.

Jekk għandu iktar informazzjoni aħna lesti li nieħdu dan il-punt u naħdmu fuqu.

Bla dubju ta' xejn dan irid isir ukoll fl-ambitu tal-istandards tat-trasport pubbliku minħabba s-saħħa u s-sigurtà ta' dawk li jużaw is-siġġu tar-roti infushom, u x-xufier irid jara li dawk li jkunu qegħdin jivvjaġġaw miegħu ikunu siguri kemm jista' jkun ħalli ma jipperikolax il-ħajja ta' dawk li jkunu qegħdin jagħmlu użu mit-trasport pubbliku.

Sinjura President, kien hemm żmien meta d-diskussjoni dwar dan il-Ministeru kienet iddur fuq dibattitu jekk aħniex se nagħmlu toroq ġodda jew le.

Illum nitkellmu dwar kemm se nagħmlu toroq ġodda u liema żona se tkun l-ewwel, u allaħares ikun hemm xi żona li ma tkunx ingħatat prijorità għax naraw anke membri mill-Oppożizzjoni jqumu u jistaqsu lill-Ministru meta se ssir dik iż-żona partikolari.

Lil dan il-poplu wassalnieh biex jaspira għall-aqwa, biex jemmen li Malta tista' tkun fost l-aħjar fid-dinja.

U jien qiegħed hawn illum għaliex is-servizzi li qegħdin noffru f'dan is-settur ma jwasslux biss sal-infrastruttura, għalkemm bla dubju ta' xejn l-infrastruttura hija importanti ħafna.

Mil-lat tas-Segretarjat li jien responsabbli għalih qegħdin naraw diversi gruppi fis-soċjetà li, permezz ta' ftit għajnuniet, permezz ta' titjib ta' sitwazzjonijiet, qegħdin jimxu 'l quddiem u jagħmlu suċċess.

Fuq kollox, it-trasport huwa kruċjali għall-inklużjoni u għall-integrazzjoni, u għalhekk għandna nsaħħu l-aċċessibbiltà tiegħu u meta nkunu qegħdin nagħmlu hekk inkunu qegħdin innaqqsu l-esklużjoni soċjali, kemm tal-persuni b'diżabilità, kif ukoll tal-anzjani tagħna.

Dan wassal biex b'dan il-Baġit daħħalna miżuri li permezz tagħhom se nkunu qegħdin inżidu l-aċċessibilità għall-persuni b'diżabbiltà.

Illum qegħdin nipprovdu sussidju fuq il-prezz tal-użu tal-karozzi tal-linja, sussidju li bbenefikaw minnu 2,700 persuna b'diżabilità.

Issa għax dan il-pajjiż jiflaħ, għax dan il-pajjiż għamel surplus, se nagħmlu pass ieħor 'il quddiem u bħalma ż-żgħażagħ bdew igawdu mit-trasport pubbliku bla ħlas, issa anke l-persuni b'diżabilità se jkunu jistgħu jagħmlu użu mit-trasport pubbliku b'xejn.

Dan iwassal għal iktar integrazzjoni u inqas esklużjoni soċjali.

Hekk tkun soċjetà li jimpurtaha, għax id-diskors u s-slogans li t-trasport huwa b'xejn jista' jgħidu kulħadd, imma l-azzjoni li tgħodd, u bl-azzjoni hawn aħna.

Dan apparti li komplejna ntejbu bosta servizzi.

Għandna l-Empowerment Scheme li tipprovdi gwida u sapport finanzjarju sa massimu ta' €1,800 għall-persuni b'diżabilità sabiex ikunu jistgħu jixtru apparat li jwassalhom biex jgħixu ħajja iktar indipendenti.

Din l-iskema bbenefikaw minnha 700 persuna.

Hemm anke l-eżenzjoni tar-reġistrazzjoni u l-liċenzja tat-triq għall-karozzi.

Fil-baġit tal-2018 nidejna inizjattiva finanzjarja biex kumpaniji tat-taxis jixtru taxis li jkunu aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità u hekk inkomplu nżidu l-mod komdu lil dawn il-persuni li jkunu jużaw is-siġġu tar-roti li qegħdin jivvjaġġaw minn post għall-ieħor.

Għandna wkoll aktar minn 9,000 persuna b'diżabilità li huma eliġibbli u jagħmlu użu mill-blue badge, u dawk li għandhom personalised parking illum jistgħu wkoll jagħmlu użu bħall-blue badge holders l-oħrajn fuq dak il-parking slot.

Min jiflaħ jimxi jrid jimxi.

F'dan ir-rigward żidna pieni ħorox ħafna ħalli min jabbuża mill-parkeġġ riservat tal-persuni b'diżabilità jħallas multi għoljin.

Daħħalna għall-ewwel darba multa ta' €500 għal dawk li jipparkjaw f'parking slots ta' persuni b'diżabilità u ma jkunux blue badge holders.

Iva, kapaċi nkunu ebsin ma' min jabbuża.

U t-tieni darba li jagħmel dan l-iżball dak l-individwu jrid iħallas €1,500.

Dan kollu sar frott ta' ħidma konġunta bejn il-Ministeru u dawk l-entitajiet kollha involuti.

Dawn is-slots qegħdin hemmhekk biex persuni b'diżabilità jagħmlu użu minnhom ħalli jkollhom aċċess għaċ-ċentri tal-irħula u postijiet oħrajn, u min jabbuża minnhom irid iħallas.

Min jiflaħ jimxi jrid jimxi u mhux joqgħod jabbuża minn dawn is-slots.

Jien naf li se jkun hemm anzjani li jistaqsuni jekk huma għandhomx trasport pubbliku b'xejn ukoll.

Ħa nkun ċar, dan qiegħed fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista u la qiegħed hemm jitwettaq, kif twettqu l-mijiet ta' wegħdi oħrajn li għamilna u żammejna kelmitna mal-poplu tagħna.

Għax aħna forsi mhux bħal ħaddieħor, nagħmlu ħafna wegħdi, imbagħad kif tgħaddi l-elezzjoni ngħidu li minn dak li għedna m'hemm xejn u noqogħdu nġibu ħafna skużi bħal, pereżempju, minħabba l-maltemp u mhux maltemp!

Din kienet imwiegħda u se titwettaq.

Fuq kollox, anke l-Prim Ministru, meta tkellem fuq il-viżjoni tagħna dwar it-trasport pubbliku, qal li dan it-trasport pubbliku se jkun b'xejn għal kulħadd.

Però sakemm naslu għal dak l-għan ħsibna biex inniedu servizzi ġodda li jżidu l-parteċipazzjoni tal-anzjani tagħna fil-komunità bla ħlas.

Wegħda oħra elettorali bdejna nwettquha permezz tas-Silver Transport.

Din hija inizjattiva li toffri servizz ta' trasport attraenti u effiċjenti f'distanzi qosra.

Bdejna proġett pilota fi tliet lokalitajiet ħalli niġbru l-informazzjoni li għandna bżonn u nista' ngħid li kif ikollna l-informazzjoni kollha nieħdu d-deċiżjonijiet neċessarji.

Din l-inizjattiva kont tkellimtha wkoll mal-Ministru u mal-Prim Ministru u hija inizjattiva għal qalbi ħafna.

Dan is-servizz qed noffruh f'lokalitajiet partikolari permezz ta' dan il-proġett pilota, u għandi pjaċir ngħid li fil-ġranet li ġejjin se nestendu dan is-servizz f'lokalitajiet oħrajn ħalli jkollna iktar informazzjoni għal dan il-proġett pilota li qegħdin nagħmlu.

Nista' niżvela li diġà għaddejjin diskussjonijiet biex inżidu dawn il-lokalitajiet ħalli jkollna iktar informazzjoni.

Ara kif qegħdin inbiddlu l-ħajja tan-nies!

Immaġina persuna b'diżabilità severa li ma tistax tidħol fid-dinja tax-xogħol u meta tivvjaġġa mal-familja tagħha tuża t-trasport pubbliku.

Mela ħallejna iktar flus fil-but ta' dak l-individwu għaliex b'tal-linja ma tħallasx għaliha, iżda żidna wkoll l-assistenza fil-pensjoni li tieħu dik il-persuna.

Għaliex aħna nemmnu li rridu nissapportjaw biex persuna tidħol fid-dinja tax-xogħol, għax nemmnu li x-xogħol jagħtik id-dinjità, imma nafu wkoll li hemm sezzjoni tal-popolazzjoni tagħna li tagħmlilha x'tagħmlilha, ma tistax tidħol fid-dinja tax-xogħol.

U aħna ma rridux li dik il-persuna tkun qiegħda tgħix bi tbatija, irridu li dik il-persuna wkoll tgħix b'dinjità, u allura f'dan il-Baġit żidna l-pensjoni minn €140 għal €150 fil-ġimgħa.

U din se jgawdu minnha 600 ruħ, għaliex nafu li hemm iktar persuni li jekk inwessgħu ftit l-għodda li qegħdin nużaw jistgħu jingħataw din l-għajnuna.

U iva, għaliex le, dawn in-nies se jkollhom il-flus fil-but, li se nagħtuhom permezz ta' din il-pensjoni u permezz ta' inizjattivi tat-trasport pubbliku b'xejn, li qabel kien ikollhom iħallsu biex jużawh.

Issa dawk il-flus se jibqgħu f'buthom.

Sinjura President, fejn qabel l-anzjani kienu jiddependu minn uliedhom jew minn xi qraba tagħhom biex joħorġu, pereżempju biex imorru sal-pjazza, biex imorru jixtru, biex imorru ċ-ċimiterju, biex imorru għand il-hairdresser, il-poliklinika jew il-bank, issa qegħdin nipprovdu s-Silver Transport ħalli dawn ikunu jistgħu jmorru.

Issa jafu li dak is-servizz qiegħed hemmhekk bi dritt u m'għandhomx għalfejn jistennew lil ħaddieħor.

Kulma jridu jagħmlu hija telefonata u jkollhom dan is-servizz wara darhom.

Dawn huma lkoll miżuri li niġborhom fi ftit kliem, dinjità u kwalità ta' ħajja biex hekk ukoll qegħdin jgħixu s-suċċess l-anzjani u l-persuni b'diżabilità.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, tiskanta li f'siegħa u nofs li kellha allokat għaliha l-Oppożizzjoni ma kellhiex iċ-ċans li qabelxejn tirringrazzja lill-ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur.

Jien nieħu l-okkażjoni li nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jaħdmu fl-entitajiet li jaqgħu taħt dan il-Ministeru, jiġifieri l-Awtorità tal-Artijiet, l-Awtorità tal-Ippjanar, ir-Reġistru tal-Artijiet, Infrastruttura Malta, Trasport Malta, il-ħaddiema tal-Ministeru kif ukoll il-Ministru u s-Segretarju Parlamentari.

Illum qed nitkellmu fuq il-vot għal Infrastruttura Malta.

Dan il-Baġit ippreżenta pjan li permezz tiegħu se nkunu qegħdin ninvestu matul is-sena d-dieħla mhux inqas minn €100 miljun bħala parti minn proposta elettorali prinċipali ta' dan il-Gvern sabiex f'temp ta' 7 snin nittrasformaw it-toroq kollha ta' pajjiżna.

Nispera li kulħadd jaqbel mal-fatt li Ilum il-ġurnata l-infrastruttura ta' pajjiżna jeħtieġ li titjieb.

Ilbieraħ kelli ċ-ċans nikkwota dak li qal iċ-Chairman tal-ERA, Prof. Victor Axiaq, li qal li iktar ma qed jgħaddi ż-żmien, iktar sar kruċjali li ntejbu t-toroq tagħna, intejbu l-infrastruttura stradali tagħna, immaniġġjar tat-traffiku aħjar, għax dan iwassal anke sabiex ikollna inqas emissjonijiet.

Jien se nagħmel aċċenn ukoll għad-dokument maħruġ minn Ernst & Young, survey li Ernst & Young tagħmel mal-investituri barranin f'pajjiżna u li sar rikorrenza annwali.

Il-maġġoranza tal-investituri barranin li huma stabbiliti f'pajjiżna jaqblu li biex pajjiżna jibqa' attraenti għall-investiment barrani jeħtieġ li nibqgħu ninvestu fl-infrastruttura tagħna.

Jiġifieri iktar minn nofs l-investituri barranin li qegħdin diġà preżentament f'pajjiżna qed jgħidu li huwa kruċjali u importanti ħafna li pajjiżna jinvesti fl-infrastruttura tagħna u li għandu jibqa' jagħmel dan sabiex nibqgħu attraenti għall-investiment barrani.

Dan ifisser li għandna – jekk kien hemm bżonn - konferma oħra ta' kemm huwa importanti li nkomplu ninvestu f'dan is-settur tal-infrastruttura ta' pajjiżna.

Sinjura President, ħafna mix-xogħol li qiegħed isir illum u li għad irid isir huwa frott in-nuqqas ta' deċiżjonijiet minn amministrazzjonijiet ta' qabilna, u frott anke ta' nuqqas ta' viżjoni.

Infatti, ta' qabilna qatt ma basru li l-ekonomija ta' pajjiżna tista' tikber bir-rata li qed inkabbruha bħalissa.

Ta' qabilna ma kellhomx dik il-viżjoni, ma kenux qegħdin jaraw li pajjiżna jista' jikber b'iktar minn bejn 4% u 6% fis-sena, u l-popolazzjoni tagħna tikber ukoll kif qed tikber, u allura ma ppjanawx.

Jekk tara t-toroq prinċipali li saru minn amministrazzjonijiet preċedenti ssib li kollha għamluhom xorta b'karreġġjata waħda fiż-żewġ direzzjonijiet.

Illum ħafna mix-xogħol u mill-investiment li qed nagħmlu qed isir biex nagħmlu tajjeb għall-investiment żbaljat li sar fil-passat.

Jien niftakar żmien, bħalma naħseb li tiftakar inti, meta f'dan il-Parlament kien hemm ftaħir bi proġetti infrastrutturali importanti f'pajjiżna, fosthom it-Ten-T, li l-maġġoranza tagħhom huma kollha b'karreġġjata waħda.

Illum qed isir xogħol sabiex nirrinġaw investimenti li messhom saru ħafna snin ilu.

Jien nispera li l-Oppożizzjoni almenu taqbel li hemm bżonn li ntejbu l-infrastruttura tagħna, u ma tagħmilx il-bsaten fir-roti fuq dawn il-proġetti, anke b'mod individwali, kif rajna li qed isir s'issa fuq is-Central Link Project; anzi għandhom jikkollaboraw kemm jista' jkun mal-Gvern biex jekk jistgħu dawn il-proġetti jitjiebu, biex jekk ikun possibbli finalment ikunu aħjar għall-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Irrid inżid punt importanti ma' dan l-argument.

Huwa tajjeb infakkru lil kull min qiegħed isegwina li qabel, dan il-vot biex jitranġaw u jsiru mill-ġdid it-toroq residenzjali kien vot allokat lill-kunsilli lokali, għax qabel il-kunsilli lokali kienu responsabbli mit-toroq tal-irħula tagħhom.

Jien għamilt ħames snin fil-Kunsill Lokali tal-Mosta u allura naf tajjeb li kull kunsill kellu dak il-baġit.

Dak il-baġit kien jammonta għal aktar minn 20% tal-baġit annwali li kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex għandu.

Id-deċiżjoni li nwaqqfu Infrastruttura Malta fissret li dawk il-flus kollha li kienu qed imorru għand il-kunsilli biex jagħmlu t-toroq, aħna ma tlabnihomx li jagħtuhom lura lill-gvern ċentrali biex imbagħad il-Gvern jgħaddihom lill-Infrastruttura Malta u tonfoqhom hi, imma ħallejniehom għand il-kunsilli lokali.

Jiġifieri, bid-deċiżjoni li matul ix-xhur li għaddew waqqafna Infrastruttura Malta u issa qed nivvotawlha €100 miljun fis-sena mingħajr ma naqqasna xejn lill-kunsilli lokali, qed ngħidu li lill-kunsilli lokali kollha ta' Malta u Għawdex żidnielhom il-baġit tagħhom b'iktar minn 20% minn din il-miżura biss.

Dawn il-flus issa finalment il-kunsilli lokali jistgħu jonfquhom f'affarijiet oħrajn importanti għal-lokal tagħhom, fosthom fil-ġonna, fl-indafa tal-irħula tagħna u ħafna proġetti oħrajn.

Se nitkellem ftit fuq l-Awtorita tal-Artijiet, li anke l-kollega ta' qabli tkellem fuqha u anke kien kritiku ta' ċerti deċiżjonijiet li forsi ma tteħdux jew forsi dwar il-mod kif ittieħdu.

Issa kważi qegħdin inqarrbu s-sentejn li ilha teżisti l-Awtorità tal-Artijiet, infatti l-liġi għaddiet ftit qabel Marzu jew April tal-2017, jiġifieri s-sena d-dieħla din l-Awtorità tagħlaq l-ewwel sentejn tagħha.

Xi ħaġa li nista' ngħid hawnhekk b'mod kategoriku - u naħseb jista' jikkonferma dan il-kollega tiegħi - li għall-kuntrarju ta' dak li kien isir qabel, fejn l-Awditur Ġenerali kien kiteb f'rapporti tiegħu li fil-passat kien hemm ammont ta' ndħil politiku fuq kif kien jitmexxa dak iż-żmien id-Dipartiment tal-Artijiet, jien nista' ngħid hawnhekk li qatt, la l-Ministru Ian Borg, u lanqas is-Segretarju Parlamentari, ma qalulna x'irridu nagħmlu jew indaħlulna fuq id-deċiżjonijiet li rridu nieħdu, la lili u l-ebda gvernatur ieħor.

Dan il-kollegi tiegħi l-Onor.

Callus naf li jista' jikkonfermah.

L-indħil politiku f'din l-Awtorità llum il-ġurnata jien nista' ngħid li spiċċa kompletament.

Li huwa stat ta' fatt ukoll, u dan naħseb li jixhdu kulħadd, huwa li żdiedet ħafna t-trasparenza.

Quddiemna fil-Bord jiġu impjegati u ħaddiema ta' din l-Awtorità li ilhom is-snin hemmhekk, titlobhom jispjegawlek l-affarijiet fil-passat kif kienu jsiru u jgħidulek li kien isir hekk għax dik kienet il-prassi, hekk kienu mdorrijin jaħdmu.

Tipprova tara jekk toħroġx minn xi liġi, tipprova tara jekk ċerti policies joħorġux mill-policies miktuba, minn politika ċara, u ssib li ma kienx il-każ.

Jiġifieri kellek id-Dipartiment li xogħlu huwa li jieħu ħsieb l-assi tal-pajjiż, il-proprjetà li għandu l-Istat, u li finalment huma taċ-ċittadini tagħna, li kif tistaqsihom ċerta politika kif kienet imfassla, ma kenux kapaċi jirrispondu.

Dawk huma wħud min-nuqqasijiet li tħallew jimmaturaw fl-Awtorità.

U jekk hemm awtorità li trid tkun trasparenti u kontabbli lejn il-poplu Malti hija l-Awtorità tal-Artijiet, il-mod ta' kif il-gvern jiddisponi mill-art tiegħu sabiex isiru numru ta' proġetti li jkun hemm bżonn.

Allura ejjew naqblu, anke bħala Gvern u Oppożizzjoni, li jekk xejn, l-Awtorità żgur li f'dawn ix-xhur li ilha topera żiedet b'mod drastiku t-trasparenza fuq kif namministraw l-artijiet.

Il-kollega tiegħi qal li f'ċerti affarijiet morna pass oltre, fis-sens li llum kull deċiżjoni li tittieħed mill-Awtorità tal-Artijiet hija appellabbli.

Illum tajna l-fakultà liċ-ċittadini li kull deċiżjoni li tista' tieħu l-Awtorità, wieħed jista' jagħmel appell minnha.

Allura hawnhekk tqum il-mistoqsija: Imma se niġu fl-istat ipotetiku imma possibbli li l-qrati Maltin jiddeċiedu huma kif l-aħjar li għandna niddisponu mill-art pubblika?

U naħseb li din hija mistoqsija valida li anke għamel l-Onor.

Callus, li anke jien nissekonda, li possibbilment hemmhekk wieħed għandu jara wkoll il-fakultà li tajna hemmx lok li possibbilment tista' tiġi abbużata.

U allura rridu naraw għandniex nameljoraw fuq il-liġi eżistenti.

Il-kollega tiegħi semma l-backlog u jien nirrikonoxxi li l-Awtorità tal-Artijiet għad fadlilha x'tagħmel biex taqta' l-backlog li akkumula, jien ma ngħidx f'temp tal-erba' snin li għaddew, iżda fuq medda ta' mhux inqas minn 25 sena, u f'każijiet oħrajn anke iktar minn 25 sena.

Imma jidher li bħala Awtorità qabdet ritmu tajjeb, u jekk nibqgħu mexjin kif qed nimxu se nkomplu naqtgħu l-backlog u allura finalment il-poplu Malti jkun moqdi aħjar.

B'hekk nemmen li mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella li fuq dan is-settur tant importanti għal pajjiżna, kif nimmaniġġjaw l-artijiet ta' pajjiżna, fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna u fuq l-Awtorità tal-Ippjanar għandu jkun hemm iktar qbil politiku, minkejja li dawn huma suġġetti kontenzjużi.

Nappella għal aktar diskussjoni matura f'dan il-Parlament u anke lil hinn minnu, sabiex finalment naslu lkoll għal deċiżjonijiet li jkunu tassew fl-aħjar interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sinjura President, illum għadna quddiemna s-seba' baġit ta' dan il-Gvern, u naħseb li dan huwa baġit li minħabba s-suċċess li kellu dan il-Gvern ninsabu f'pożizzjoni fejn nistgħu nkomplu nferrxu l-ġid.

U dan il-ġid huwa frott is-suċċess li rnexxielna niksbu matul dawn ix-xhur u għalhekk żgur li huwa baġit li minnu se jkomplu jgawdu n-nies, baġit bi kredenzjali soċjal demokratiċi, mimli miżuri li qed igawdu minnhom kull faxxa tas-soċjetà.

U dan hu riżultat ta' pjan maħsub, ippreparat fid-dettall minn dan il-Partit li f'perjodu ta' erba' snin l-poplu tah fiduċja bl-akbar maġġoranza fl-istorja politika ta' pajjiżna.

Kif diġà għedt, dan is-suċċess hu frott l-għaqal u l-bżulija ta' dan il-poplu għaliex dan għamilnieh flimkien mal-poplu, poplu għaqli u ħawtiel, u jien nirringrazzjah talli ħdimna flimkien pass pass sabiex rajna li dan il-pajjiż ikompli jikber, iżid il-ġid u fl-istess ħin, mhux biss isir l-aqwa fl-Ewropa, iżda jsir l-għira ta' pajjiżi ħafna akbar minna.

Illum nistgħu niftaħru li kulħadd qed jgħix aħjar, igawdi mis-suċċess ta' pajjiżna, u rnexxielna nagħmlu dan għaliex għandna pajjiż stabbli politikament kif ukoll ekonomikament.

Iżda naħseb li huwa tajjeb li nistaqsu minn fejn tlaqna u kif irnexxielna naslu fis-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum.

Dan hu pajjiż li għal sena oħra qed jesperjenza l-akbar tkabbir ekonomiku fil-pajjiżi Ewropej, tkabbir ta' 5.7%, imqabbel mal-medja Ewropea ta' 2.3%.

Dan huwa pajjiż b'surplus ieħor ta' 1.3%, meta qabel il-poplu ddeċieda li jagħtina l-fiduċja, konna drajna b'defiċit sena wara l-oħra, bl-aħħar wieħed fl-2012 kien ta' madwar €220 miljun.

Dan huwa pajjiż bl-inqas livell ta' qgħad fl-istorja ta' pajjiżna, b'4%, meta fl-2012 il-persentaġġ kien ta' 6.6%.

U la rnexxielna nagħmlu dan illum nistgħu għal sena oħra, inżidu l-flus fil-bwiet tan-nies, fil-bwiet tal-familji tagħna, ħalli nkomplu ntejbu l-ħajja tagħhom.

Dan hu t-tieni baġit bla taxxi u allura l-poplu se jibqagħlu aktar flus fil-but.

Dan hu t-tieni baġit li fih qed nerġgħu nagħtu ġurnata oħra żejda ta' leave għal dawk il-festi li jaħbtu fi tmiem il-ġimgħa.

Kien Gvern Nazzjonalista fl-2005 li lilek seraqlek ġurnata mil-leave, u dan il-Gvern qed jerġa' jagħtihielek lura.

Dan huwa t-tielet baġit b'surplus anke jekk inneħħu l-iskema tal-IIP, li huwa tajjeb li ngħidu li anke l-flus li daħlu minnha qed jintużaw għall-bżonnijiet tal-poplu tagħna.

Dan huwa r-raba' baġit b'żidiet għall-pensjonanti tagħna wara għexieren ta' snin, fejn konna nsejna xi jfissru żidiet fil-pensjonijiet.

Kien hemm anke żmenijiet fejn saħansitra ż-żieda tal-għoli tal-ħajja ma kenux jeħduha sħiħa, iżda kienu jieħdu biss żewġ terzi minnha.

Dan huwa baġit li qed jara tnaqqis fit-taxxa fuq l-income, b'riżultat li qed jibqa' ħafna iktar fil-but tan-nies.

U ser nerġgħu għal sena oħra nagħtu rifużjoni tat-taxxa għal min qiegħed fl-impjieg.

Dan il-Baġit mifqugħ b'166 miżura li minnhom ser igawdi kulħadd.

Nixtieq nagħmel referenza għall-kummenti li saru mill-kelliema ta' qabli, b'mod partikolari mill-Onor.

Marthese Portelli, li għamlet ħafna punti validi u li naħseb li jkun tajjeb li wieħed jistudjahom.

L-Onor.

Portelli semmiet is-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali, u għalkemm ma taqax taħt ir-responsabbiltà ta' dan il-Ministeru, huwa tajjeb li ngħidu li matul l-aħħar ġimgħat ingaġġat numru ta' gradwati ġodda, però fil-ġranet li ġejjin ħaddiema mill-Awtorità tal-Ippjanar li jaħdmu fil-qasam tal-wirt storiku se jiċċaqilqu sabiex ikomplu jżidu l-riżors uman tas-Sovrintendenza.

Dwar il-ġerarkija li semmiet l-Onor.

Marthese Portelli rrid ngħid li l-Awtorità tal-Ippjanar tipprovdi sabiex permessi skont Artiklu 52 jistgħu jingħataw prijorità.

Callus tkellem dwar l-esproprji u qal li ma sarux esproprji f'dawn l-aħħar snin.

Huwa tajjeb li ngħidu li l-esproprji jmorru lura sas-snin sebgħin.

Tajjeb hekk?

Dażgur li mhux tajjeb, u għalhekk l-Awtorità tal-Artijiet qed taħdem sabiex fiż-żmien li ġej dak il-backlog li hemm fl-Awtorità tal-Artijiet, li semma l-Onor.

Alex Muscat, inkunu nistgħu nilqgħu għalih.

Fit-tieni baġit ta' dan il-Gvern fl-2013, li kien l-ewwel baġit magħmul minnu - għax tajjeb li nfakkru li meta fl-2012 il-baġit ta' Gvern Nazzjonalista ma ġiex approvat, il-Gvern Laburista ġdid kien approva l-baġit kif kien tressaq minn Gvern Nazzjonalista - konna għedna li se nvaraw l-iskema ta' eżenzjoni fuq il-first-time buyers.

Dan konna għamilnieh sabiex ngħinu lill-koppji żgħażagħ u konna qed ngħidu li kull min jixtri l-ewwel dar tiegħu sa €150,000 ikun qed jiffranka €5000 mit-taxxa tal-boll.

Din erġajna għamilnieha għal sena wara l-oħra u minnha gawdew numru kbir ħafna ta' żgħażagħ u familji.

Fil-fatt, qaluli li sal-aħħar tas-sena l-oħra l-ammont ta' kuntratti ta' first-time buyers kien jaqbeż it-12,000.

Dan hu l-mod kif tgħin lill-familji, mod indirett kif iktar flus fil-but jibqgħu għand il-familji tagħna.

Għal sena oħra erġajna varajna l-iskema tas-second-home buyers, li permezz tagħha qegħdin ngħinu lil dawk il-familji li llum jew għandhom dar kbira għax it-tfal iżżewġu, jew inkella l-familja kibret - għax meta l-Bambin jagħtik grazzja li jkollok it-tfal, il-familja tikber – u dik li xtraw l-ewwel darba saret żġħira għalihom u allura sabiex il-familja tkun tista' tgħix b'aktar kumdità qed ifittxu t-tieni dar tagħhom.

Lil dawn ukoll qed ngħidulhom li għal sena oħra jistgħu jiffrankaw €3,000.

L-istess qed isir għal min ikollu dar fl-UCA.

Hemmhekk qed ngħidu li għal sena oħra, permezz ta' skema li daħlet fis-seħħ fl-2015, it-taxxa tal-boll se tinżel minn 5% għal 2.5%.

Għal sena oħra qed inkomplu ngħinu lil Għawdex sabiex min jixtri dar f'Għawdex ikun jista' jibbenefika mit-tnaqqis fit-taxxa tal-boll minn 5% għal 2%.

Se nkomplu bl-iskemi ta' restawr fiċ-ċentri tal-ibliet u l-irħula tagħna permezz ta' fondi li tiġġenera l-Awtorità tal-Ippjanar.

Meta sentejn ilu varajna l-ewwel skema 'Irrestawra Darek' b'fond ta' €8 miljuni, dawn ittieħdu wara madwar erba' xhur.

Fil-bidu ta' din is-sena varajna din l-iskema għal darba oħra, din id-darba għall-valur ta' €10 miljuni, u din l-iskema ttieħdet fi ftit ġranet.

Dan hu l-mod kif taħdem l-Awtorità tal-Ippjanar, li permezz ta' fondi li tiġġenera tkompli tgħin lill-familji tagħna.

Ma' din l-iskema wieħed jista' wkoll iżid il-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp.

Illum jien u l-Ministru, flimkien mal-uffiċjali tal-Awtorità tal-Ippjanar u s-Sindku tal-Furjana kellna l-okkażjoni li mmorru l-Kunsill Lokali tal-Furjana li qed jibbenefika minn dan il-Fond.

Matul din is-sena se nkunu qassamna €5 miljun minn dan il-Fond, però huwa tajjeb li ngħidu li għad hemm €28 miljun merfugħin jistennew lill-kunsilli lokali sabiex jibbenefikaw minnhom.

L-appell tagħna għamilnieh dalgħodu u nerġa' nagħmlu minn din il-Kamra sabiex dawk il-kunsilli lokali li għandhom flus riservati għal-lokalità tagħhom fil-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp jagħmlu użu minnhom.

Fond ieħor li varat l-Awtorità tal-Ippjanar huwa 'Sebbaħ il-Lokal Tiegħek', fond ta' €2 miljuni, li permezz tiegħu lil dawk il-kunsilli lokali li m'għandhomx aktar minn €100,000 fil-Fond għall-Ippjanar tal-Iżvilupp issa qed nagħmluhielhom possibbli li jiggwadanjaw minn dan il-fond ukoll.

Huwa tajjeb li ngħidu li minnhom diġà saru numru ta' proġetti li gawdew numru ta' kunsilli lokali.

Ftit tal-ġranet ilu ġiet varata skema oħra mill-Awtorità tal-Ippjanar, flimkien ma' fondi Ewropej, sabiex jiġu restawrati gallariji fin-naħa t'isfel tal-Belt Valletta.

Għal sena oħra ġiet estiża l-iskema tar-regolarizzazzjoni - bl-istess ammont ta' ħlas, ma kienx hemm żieda fuqha - sabiex min b'xi mod għandu xi irregolarità fid-dar tiegħu jkun jista' jirranġaha sabiex ma jħabbtux wiċċhom ma' diffikultajiet jekk xi darba tiġi biex tinbiegħ il-proprjetà tagħhom, jew saħansitra biex jagħmlu xi tranżazzjoni fejn tkun involuta l-proprjetà tagħhom.

Sur President, nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq l-Awtorità tal-Ippjanar, awtorità li sa ftit tas-snin ilu kienet tiddependi fuq dak li jgħaddilha l-gvern.

Jien nixtieq ngħid li grazzi għat-tmexxija għaqlija ta' din l-Awtorità, għall-mod kif qed taħdem u għall-mod kif saret topera fiż-żmien tal-lum, fejn meta nsemmu awtorità li taħdem bl-aktar mod tajjeb hija din l-Awtorità.

Din is-sena, wara li jitħallsu l-ispejjeż kollha, wara li nagħtu dawn il-fondi kollha fi skemi differenti, ħa tispiċċa s-sena bi €8 miljuni profitt.

Kif diġà għedt, din is-sena kompliet għaddejja bi skemi differenti u tilqa' dejjem applikazzjonijiet, sena aktar mill-oħra.

L-iżvilupp f'pajjiżna wassal sabiex l-Awtorità tal-Ippjanar tant għandha xogħol li kultant ngħid li l-ħaddiema huma stretched to the limit.

Nixtieq nieħu l-okkażjoni sabiex nirringrazzja lill-Kap Eżekuttiv, iċ-Chairman u l-ħaddiema kollha tal-Awtorità għax-xogħol tant importanti li qed jagħmlu.

Irrid ngħid ukoll li matul din is-sena, sa Settembru, kien hemm aktar minn 9,000 applikazzjoni, li jfisser żieda ta' 8.4% fuq l-istess perjodu s-sena l-oħra.

Irċeviet ukoll 1,230 DNO għall-istess perjodu, żieda ta' 29% fuq is-sena ta' qabel, kif ukoll 4,700 regolarizzazzjoni, dejjem sa Settembru, b'żieda ta' 30% fuq l-istess perjodu ta' sena qabel.

Dħul importanti ieħor għall-Awtorità tal-Ippjanar ġej mill-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS), li 70% mid-dħul minn dan il-fond imur għall-fond li diġà semmejt, li minnu qegħdin jibbenefikaw ħafna kunsilli lokali, u t-30% l-oħra jmorru għall-proposti ta' green transport, u qed insejħulu An Island Wide Green Transport Fund.

Mill-2013 sa Ottubru tal-2018 l-Awtorità ġġenerat aktar minn €10 miljuni minn din l-iskema.

Matul din is-sena d-Direttorat tal-Konformità u l-Infurzar kompla għaddej b'aktar ħidma sabiex jara li x-xogħol li jsir ikun konformi mar-regolamenti tal-immaniġġjar ta' siti ta' kostruzzjoni u għalhekk noħolqu l-inqas inkonvenjent possibbli, kemm lir-residenti, kif ukoll lill-utenti ta' madwar.

F'dan l-eżerċizzju ġew identifikati madwar 1,600 sit li ma kenux konformi mar-regolamenti u l-uffiċjali għamlu diversi spezzjonijiet fuqhom u ħarġu avviżi ta' infurzar, kif ukoll ittieħdet azzjoni diretta.

Kienet sena oħra ta' ħidma importanti li kompliet toffri l-aqwa u l-aħjar servizzi bl-aktar kontabbiltà u effiċjenza lill-klijenti tagħha.

U x-xogħol ma jiqafx hawn, għax meta tkun għaddej tajjeb trid tara li ttejjeb l-operat tiegħek, u hekk se tkompli tagħmel l-Awtorità, għaliex għas-sena li ġejja se naraw li jkun hemm żieda f'aktar servizzi u ħlasijiet li jistgħu jiġu provduti u magħmula online.

Dawn jinkludu l-ħlasijiet kollha u l-applikazzjonijiet għall-permessi tal-iżvilupp.

Se naraw ukoll li jkun hemm reviżjoni tas-sistema ta' garanzija bankarja li tkun irħas u aktar effiċjenti għall-applikanti u fl-istess ħin tirriżulta f'aktar dħul għall-Awtorità u tnaqqas mill-burokrazija.

Irridu naraw li l-ħlasijiet lill-fornituri lokali jsiru direttament fil-kont bankarju tagħhom u naraw li jitkompla l-proċess ta' rekordjar tad-depożiti f'sistemi differenti permezz ta' integrazzjoni mas-sistema tal-billing.

Hekk din l-Awtorità tibqa' tkun tal-aqwa servizz għal min jitlob s-servizzi tagħha.

Nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq l-Awtorità tal-Artijiet, li wkoll kien hemm numru ta' kummenti fuqha.

Għal din l-Awtorità wkoll ma kenitx sena faċli, għax minbarra li kulħadd ried jaddatta ruħu għar-regoli ġodda – iva, dalwaqt jagħlqu sena - li tipprovdi l-liġi l-ġdida, ridna wkoll li nsiru aktar effiċjenti u aktar kontabbli għall-mod kif isiru l-affarijiet.

Kienet sena fejn mingħajr ħafna daqq ta' trombi sar ħafna xogħol, inbnew ħafna strutturi u metodi ġodda ta' kif isir x-xogħol, u jien ċert li fiż-żmien li ġej dan ser iwassal sabiex tikber l-effiċjenza.

Jeħtieġ inħarsu bis-serjetà lejn iż-żewġ liġijiet li jirregolaw l-operat tal-Awtorità u nitgħallmu mill-esperjenzi tal-operat ħalli nibnu fuq il-vantaġġi li toffri l-liġi ġdida u nindirizzaw il-bottlenecks fejn manifestament mhux qed jaħdem.

Se nkunu wkoll qegħdin nindirizzaw id-dewmien head on. Dan se nagħmluh billi jiġu analizzati l-proċessi kollha permezz ta' business process exercise bil-għan li jnaqqsu kemm jista' jkun id-dewmien fl-ipproċessar tal-files, li s'issa għadu miexi bil-mod u mhux kif nixtiequ aħna.

Se nkunu qed ninvestu wkoll f'sistema tal-ICT biex intejbu fuq is-sistema eżistenti.

Aktar minn hekk, irridu nsaħħu s-sistemi tal-applikazzjonijiet online.

Se ninvestu wkoll fit-taħriġ tal-ħaddiema, speċjalment dawk ġodda, bil-għan li jiksbu aktar għarfien tekniku li jwassalna biex inwessgħu aktar il-punt tekniku li għandha l-Awtorità.

Dan għandu jwassal għal ipproċessar aktar żvelt fl-applikazzjonijiet.

L-Awtorità se ssir aktar sensittiva għall-bżonnijiet soċjali billi taħdem fil-qrib b'aktar ħeffa u b'mod effiċjenti mal-Awtorità tad-Djar.

Matul iż-żmien ħabbatna wiċċna ma' ħafna diffikultajiet li qed isibu ma' wiċċhom magħhom numru ta' sidien ta' djar minħabba li fil-passat kienu nbnew djar tal-gvern, però l-art qatt ma saret tal-gvern.

Allura minkejja li jkunu għamlu konvenju kuntratt, għadhom mhumiex is-sidien assoluti ta' din il-proprjetà.

Aħna rridu naraw li dawn id-diffikultajiet insolvuhom fiż-żmien li ġej.

Unit ieħor importanti tal-Awtorità tal-Artijiet huwa tal-Enforcement and Compliance.

Dan huwa Unit li jagħmel ħafna xogħol bil-kwiet, fejn il-ħaddiema żgur jagħmlu xogħol li mhux kulħadd jixtieq jagħmel.

Minn hawn nixtieq nirringrazzjahom għal dan ix-xogħol antipatku li jagħmlu.

Is-sena l-oħra dan il-Unit għamel 1,300 spezzjoni, però din is-sena sa Ottubru, diġà saru aktar minn 3,600 spezzjoni.

Dan juri l-effiċjenza tan-nies, li minkejja diffikultajiet u esperjenzi ġodda li joħolqu liġijiet ġodda, illum qed naraw li r-riżultati bdew ġejjin.

Matul din is-sena ħriġna l-iskema ta' bejgħ ta' garaxxijiet li jinsabu f'housing estate.

Ħriġna wkoll skema ta' trasferiment ta' proprjetà tal-gvern li kienet ingħatat għall-użu kummerċjali minn kerrej lill-membru tal-familja tiegħu, u fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu qed inniedu l-Att dwar il-Proprjetà tal-Gvern, miżmuma taħt titolu ta' enfitewsi temporanju li għalaq jew sejjer jagħlaq u li jintuża għar-residenti ordinarji, kif ukoll l-Att dwar l-Art Agrikola.

Matul din is-sena, kif diġà għedt, irridu naraw li nsolvu l-problemi tal-Home Ownership Scheme u ta' 'Sir Sid ta' Darek' sabiex aktar sidien ikollhom mistrieħ tal-moħħ.

Naħseb li entità li ħafna ma jafux l-importanza li għandha u mhix rikonoxxuta minn kulħadd, anzi jkun hawn min jaħseb li hija ħaġa waħda bħal-Awtorita tal-Artijiet, huwa r-Reġistru tal-Artijiet, li għandu importanza u funzjoni importanti ħafna.

Allura qed inħarsu lejh b'attenzjoni kbira sabiex in-nuqqasijiet li sofra matul is-snin naraw li fiż-żmien li ġej inkunu nistgħu nindirizzawhom.

Sal-lum huma biss wieħed minn sitta f'Malta u nofs f'Għawdex li ġew dikjarati bħala compulsory registration areas, u ħafna mill-proprjetajiet f'dawn iż-żoni għad iridu jkunu reġistrati.

Dan qed iżommhom milli jinfetħu aktar lokalitajiet u jkollna reġistrazzjoni obbligatorja.

Li qed iżżomm dan ukoll hija s-sistema ta' software li tintuża (LRCS), sistema li saret għexieren ta' snin ilu u li qatt ma ġiet aġġornata mal-bżonnijiet dejjem jiżdiedu u kuntratti dejjem jiżdiedu li qed jiffaċċja d-Dipartiment.

Il-files mis-sena 1982 sal-1987 kollha ġew scanned u dan grazzi għall-għajnuna offruta mill-Maltapost u Jobsplus, filwaqt li l-files tal-2017 u l-2018 ġew scanned mill-uffiċjali tad-Dipartiment stess.

Dan hu proċess li ser jitkompla u huwa maħsub li fiż-żmien li ġej ikun tlesta kollu.

Qed naraw li fi żmien tliet snin, proċess li suppost ilu jsir għexieren ta' snin, se jkun sar fuq perjodu ta' erba' snin.

L-ipproċessar ta' riċerki uffiċjali jingħata prijorità minħabba li fuq l-eżitu tagħhom jiġu finalizzati l-kuntratti u l-maġġoranza tagħhom tingħata risposta fi tlett ijiem tax-xogħol.

Id-Dipartiment irnexxielu wkoll jibbenefika minn fondi li jammontaw għal €5.4 miljuni taħt il-Converge Programme, li bihom se tkun tista' tinbena sistema ġdida ta' reġistrazzjoni tant bżonnjuża sabiex inkunu nistgħu nżidu l-areas ta' reġistrazzjoni, u sabiex jinxtara hardware ġdid.

Diġà ħarġu t-tenders neċessarji u tlesta l-proċess tal-evalwazzjoni.

Il-proċess biex jinkiteb is-software mistenni jibda fil-bidu tas-sena u nittamaw li ma jeħux aktar minn tliet snin.

Fir-rigward tal-Uffiċċju tal-BRO irrid ngħid li hemmhekk qed issir ħafna ħidma u qed inħarsu li flimkien mal-BICC fiż-żmien li ġej ikollna awtorità ġdida, li l-white paper tagħha ħarġet ftit tal-ġimgħat ilu, sabiex ikollna awtorità li tkun tista' tħares aktar lejn il-bini u l-kostruzzjoni.

Huwa tajjeb li ngħid xi ħaġa fuq il-BICC li għandha ħidma importanti.

Matul l-aħħar ġranet korsijiet li torganizza l-BICC, fosthom kors tar-restawr tal-ħitan tas-sejjieħ, ġew akkredidati livell ta' MQF.

It-taħriġ tal-iżvilupp professjonali u kontinwu tal-periti se jkun ukoll akkredidat fil-livell 5 ta' MQF, u finalment ser jibda jsir ukoll kors ta' taħriġ tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol magħmul apposta għall-professjonisti, li jwassal għar-raba' livell tal-MQF.

Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-qasam tal-proprjetà.

Huwa importanti li jkollna membri tal-Oppożizzjoni li jirrikonoxxu l-importanza ta' dan il-qasam, qasam li s-suċċess tiegħu matul dawn l-aħħar snin naħseb li gawda minnu kulħadd.

Aħna, bħala Gvern, tant irrikonoxxejna dan li waqqafna Proprjetà Malta, bi sħubija mal-Assoċjazzjoni Maltija tal-Iżviluppaturi.

Naħseb li din kompliet taħdem sabiex tara kif is-settur tal-proprjetà jista' jkompli jikber, settur tant importanti fil-qasam ekonomiku ta' pajjiżna.

Ftit tal-ġimgħat ilu kellna l-opportunità li Proprjetà Malta tieħu sehem f'waħda mill-ikbar fieri ta' proprjetà ġewwa Dubai.

B'unur irrid ngħid li hemmhekk kellna takkumpanjana lill-Eċċellenza Tagħha l-President ta' Malta u kellna delegazzjoni ta' madwar 50 ruħ ġejjin mill-oqsma tal-proprjetà, fosthom aġenti tal-proprjetà, żviluppaturi, kif ukoll fornituri ta' servizzi oħrajn, li ngħaqdu magħna fuq l-istand li kien jirrappreżenta lil Malta.

Hekk jien ċert li l-parteċipanti Maltin mill-feedback li ħadna kienu ħafna li resqu lejn l-istand ta' Malta sabiex jaraw dan il-pajjiż x'għandu x'joffri.

Konna qegħdin f'parti oħra tad-dinja, mhux fl-Ewropa, u tant kiber dan il-pajjiż, tant irnexxielu jagħmel suċċess, li dawk li resqu lejn l-istand tagħna u wrew interess f'dak li joffri pajjiżna kien wieħed kbir ħafna.

Sinjura President, qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi nixtieq niringrazzja lill-membri tas-Segretarjat tiegħi, kif ukoll lill-membri tal-Ministeru tal-Ministru Ian Borg u lill-kapijiet u l-ħaddiema tal-entitajiet kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħi.

Kien grazzi għall-ħidma u l-impenn tagħhom li wettaqna din is-sena xogħol.

Irridu nħarsu 'l quddiem sabiex flimkien inkunu aktar effiċjenti u ta' servizz aħjar għan-nies.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Segretarju Permanenti tal-Ministeru tagħna, li miegħu qed nagħmlu dan ix-xogħol importanti f'ministeru tant kbir u b'responsabbiltajiet tant wiesgħa.

Flimkien nistgħu nwettqu l-ħidma fdata lilna b'aktar serjetà, b'aktar dixxiplina u aktar diliġenza biex inkunu ta' servizz aħjar għal min jagħmel użu mis-servizzi tal-Ministeru tagħna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IAN BORG: Nirringrazzja lill-Onor.

Chris Agius u wkoll lil kull min ipparteċipa f'din is-seduta tal-lejla, li fiha naħseb li kellna diskorsi intenzjonati sabiex jgħinu fil-ħidma tal-Gvern, kemm mill-kelliema ta' din l-istess naħa - l-Onor.

Alex Muscat - kif ukoll mill-kelliema tan-naħa tal-Oppożizzjoni.

Kien hemm kritika kostruttiva, u għalkemm ma naqblux ma' kull ma ntqal, però nirrikonoxxi li apprezzajt il-kontribut li ngħata.

Fir-rigward tal-Baġit 2019 irrid ngħid li għal darba oħra kellna baġit li jaħseb f'kulħadd, jaħseb fil-familji Maltin u Għawdxin, jaħseb fil-ħaddiema, jaħseb f'min iħaddem, jaħseb fin-negozji, jaħseb fl-Għawdxin, jaħseb fl-anzjani, fl-istudenti u anke fil-persuni b'diżabilità.

Kellna baġit li kompla jibni fuq it-tajjeb li għamilna fis-snin mgħoddija.

Qabel dan il-Baġit kellna l-opportunità li nippreżentaw sitt baġits oħrajn u allura rajna l-evoluzzjoni sabiex inkomplu nibnu fuq is-suċċess li kull miżura u kull proġett ħallew matul is-snin imgħoddija.

Dan kien baġit imfassal minn Gvern li mhux biss se jkompli jsaħħaħ it-triq tas-suċċess, imma qed jara lil Malta u 'l-poplu tagħha jgħix dan is-suċċess.

Aħna konxji wkoll mill-isfidi li fadlilna nikkombattu u negħlbu ħalli Malta ta' għada tkun aħjar minn dik li sibna u tkun tista' tilqa' anke għall-isfidi li għad irridu niffaċċjaw, u xejn inqas fis-setturi tat-trasport, l-infrastruttura u l-proġetti kapitali.

Hemm numru ta' entitajiet li dwarhom tkellmu l-kollegi tiegħi, b'mod partikolari l-Onor.

Jien se niffoka fuq l-infrastruttura u t-trasport, però rrid nitkellem ukoll - għax hemm ħafna x'wieħed jgħid - fuq l-Awtorità tal-Ippjanar, l-Awtorità tal-Artijiet, l-Uffiċċju Konġunt, fuq ir-Reġistru tal-Artijiet u d-dipartimenti li jaqgħu fi ħdan il-Ministeru, u allura, fost l-oħrajn, id-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, kif ukoll numru ta' entitajiet relatati mal-qasam tal-kostruzzjoni.

Meta wieħed jara l-wesgħa tar-responsabbiltajiet li għandu dan il-Ministeru, lili wkoll jagħtini opportunità sabiex inħares lejn l-isfidi, iżda ukoll lejn l-opportunitajiet li għandu pajjiżna, nirrikonoxxu x'qiegħed jikkontribwixxi anke għat-tkabbir ekonomiku bla preċedent, li qiegħed jippermettilna niġu hawnhekk kull sena u mbagħad inqassmu dak il-ġid.

Irridu nirrikonoxxu wkoll il-fatt li apparti l-aspetti infrastrutturali, l-aspetti relatati ma' setturi kruċjali fil-ħajja tagħna l-Maltin u l-Għawdxin, kien hemm focus partikolari fuq l-aspett soċjali.

Dan ma jonqosx ukoll bil-miżuri u l-inċentivi li jolqtu s-setturi fil-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, li dwarhom qegħdin nitkellmu.

Inħossni kburi li matul is-sajf li għadda, eżattament fl-4 ta' Lulju, din il-Kamra waqqfet Infrastruttura Malta.

Din l-entità se tkun responsabbli minn investiment bla preċedent fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna, sew fuq it-toroq.

Però hemm ukoll aspetti oħrajn tal-infrastruttura li ma nistgħux niskartaw f'pajjiżna.

Ejjew niffokaw fuq is-€700 miljun investiment.

In-nies ivvotaw bi ħġarhom sabiex fl-aħħar ikollhom gvern li jindirizza l-isfidi fuq it-toroq tagħna, toroq li jixtiquhom aktar siguri, aktar effiċjenti, toroq li jkunu jixirqu lil pajjiż li qiegħed jipprogressa mingħajr preċedent, kif qed tagħmel proprju Malta tagħna.

L-ekonomija tagħna qiegħda tikber b'mod fenomenali, minkejja l-infrastruttura tagħna u mhux minħabba l-infrastruttura tagħna.

Ħafna gvernijiet madwar id-dinja jinvestu fl-infrastruttura tagħhom meta l-investiment privat jonqos u allura jipprovaw joħolqu x-xogħol huma u jintervjenu bħala stat.

Aħna qegħdin ngħixu totalment l-oppost, għandna ekonomija li qiegħda tikber, u dan mhux minħabba l-infrastruttura tajba li writna, imma minħabba s-servizz li joffru l-ħaddiema tagħna, il-qafas legali, u r-reputazzjoni tajba li għandu pajjiżna f'numru ta' oqsma.

Issa wasal iż-żmien li ninvestu fl-infrastruttura sabiex niżguraw li t-tkabbir ekonomiku jkun sostnut, apparti li nikkonservawh, u naraw kif inġibu anke investimenti ġodda, investituri li jħarsu lejn pajjiżna bħala pajjiż li għandu gvern li qiegħed jinvesti fl-infrastruttura tiegħu.

Dan għax fejn dawn l-investituri jkunu jixtiequ jirrilokaw u jinvestu, jesiġu li jkun hemm trasport effiċjenti, infrastruttura li tixraq u stabilità, speċjalment fil-qasam tal-proprjetà.

U l-Ministeru tagħna qiegħed f'pożizzjoni ideali sabiex jindirizza dawn l-isfidi.

Huwa veru li Infrastruttura Malta twaqqfet f'Settembru permezz ta' avviż legali li approvajna f'Lulju, però matul din is-sena l-istess nies li qegħdin imexxu Infrastruttura Malta ħadmu fuq numru ta' interventi u ġejna f'punt fejn sena ilu kien hawn min iddubita jekk aħniex kapaċi ninvestu €100 miljun fis-sena, u jekk hux se jkollna baġit ta' €100 miljun fis-sena.

Illum ħadd ma jiddubita li dan il-Gvern din il-wegħda daqstant ambizzjuża se jimplimentaha.

Xi nbidel f'din is-sena?

F'din is-sena li nbidel huwa li n-nies qed tapprezza li qed inbiddlu l-wiċċ ta' pajjiżna.

In-nies ta' kull filgħodu u ta' kull filgħaxija tapprezza x-xogħol ġdid li jkun sar, b'mod partikolari filgħodu.

Ma jistax ikun li pajjiż li jixtieq ikompli jipprogressa, pajjiż li jixtieq ikompli jikkompeti mal-ikbar ekonomiji fil-kontinent Ewropew, jibqa' jikkalkula l-ġurnata tiegħu mis-7.00 a.m. sal-4.00 p.m.

Infrastrutura Malta fehmet dan mill-bidu u ħadt gost ninnota x-xogħlijiet matul is-sigħat ta' billejl, kemm fis-sajf, u issa anke fix-xitwa, bl-aħħar kilometri jingħataw matul dan il-lejl fi Triq Aldo Moro.

Dan sabiex noħolqu mill-inqas inkonvenjent waqt li jkunu għaddejjin dawn ix-xogħlijiet u anke sabiex nimmassimizzaw il-ħin ta' matul il-ġurnata kollha, għax il-ġurnata fiha 24 siegħa.

Dan għamilnieh ċar lill-kuntrattur, lil min irid jaqsam magħna dan il-kejk, li jfisser aktar xogħol għalihom.

Fuq il-kuntratti u l-kwalità tagħhom se nitkellem aktar tard.

Għandna pjan kif nintervjenu.

Is-sena l-oħra kienu jiġu hawnhekk u jgħidulna li m'għandniex pjan.

Jidhirli li llum kelliem wieħed semmieha u konvint li b'xi mod ried jikkritika xi ħaġa u konvint ukoll li fil-fond ta' qalbu ma jemminhiex, u dan għax kif qegħdin isiru l-interventi qed isiru bi pjan.

Aħna qed nintervjenu fejn il-polz tal-poplu ilu għexieren ta' snin iħoss li għandna bottlenecks.

Irrid nirreferi għad-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni li għamel f'dan il-Baġit.

F'mument minnhom, meta beda jikkritika lil dan il-Ministeru, qal li l-istrateġija, il-pjan li nwessgħu t-toroq mhu qed iwassal għall-ebda soluzzjoni.

Imbagħad meta lejn l-aħħar tad-diskors tiegħu għamel żewġ minuti jew tlieta jgħid x'jagħmel hu kieku kellu jkun prim ministu, hemmhekk qal li jindirizza l-bottlenecks!

Mela ikkritikana bil-lingwa Maltija, u qal li jagħmel eżattament l-istess bil-lingwa Ingliża!

In-nies qegħdin japprezzaw ix-xogħol li qed isir.

Pereżempju, wieħed jista' jara l-kuritur prinċipali ta' dan il-pajjiż, fejn hemm Triq il-Kosta, li nbniet taħt dan il-Gvern, il-Junction tal-Kappara, li ġiet indirizzata minn dan il-Gvern.

U jistgħu tal-Oppożizzjoni jgħidu li ppjanawha huma, u jistgħu jgħidu li ġabu l-flus mill-Unjoni Ewropea, però f'għaxar snin sħubija fl-Unjoni Ewropea, f'25 sena fil-gvern, pjanti kellna u bil-pjanti bqajna, u kellu jkun dan il-Gvern li jindirizzaha!

Jistgħu jagħmlu l-istess sforz meta jitkellmu fuq il-proġett tal-Marsa; hemmhekk ukoll qed nesperjenzaw l-ikbar proġett infrastrutturali.

Anke Triq Reġjonali, il-mini li nbnew fis-snin 90, saru b'żewġ korsiji u toħroġ b'korsija waħda.

Allura se nindirizzaw il-Bypass tal-Marsa/Ħamrun b'investiment ta' €17-il miljun, 17.4 kilometri ta' toroq li saru fi żmien rekord matul din is-sena sas-sajf li għadda.

Issa rridu naraw li nkomplu b'dan ir-ritmu fuq il-proġett tal-Marsa u, eventwalment, nidħlu fit-tieni fażi, li hija l-aktar parti interessanti; hemmhekk se jsiru seba' strutturi fejn qabel kien hemm il-fabbriki.

Wara għandna ukoll il-proġett ambizzjuż tal-Mini ta' Santa Luċija.

Matul dan il-kuritur … Forsi min qed isegwi jgħid li però fadlilna parti minn Triq Reġjonali u parti fi Triq Sant Andrija.

Se nkun qed inħabbar interventi fil-ġranet u ġimgħat li ġejjin sabiex nindirizzaw din ukoll.

Imbagħad għandna proġetti oħrajn ambizzjużi li qegħdin f'fażi avvanzata ta' ppjanar.

Ħadt pjaċir nisma' lil-Onor.

Bezzina jsemmi t-toroq li saru f'25 sena - jien mhux se nsemmihom it-toroq li għamilna għax naħseb għamluli ħafna iżjed minn hekk fil-listi li ppreparawli l-kollegi tiegħi – però nofshom qed nintervjenu fuqhom għax meta nbnew, inbnew bla disinn li jsegwi l-progress u n-numru ta' vetturi li għandna fit-toroq.

Pereżempju, jekk semma t-Triq ta' Buqana, se nintervjenu.

Qatt ma jissemma s-Central Link Project ta' Ħ'Attard.

Fuq dan il-proġett nixtieq inħabbar hawnhekk il-figuri li qed joħorġu mir-rapport, li dalwaqt ikun konkluż u meta jitlesta niġi hawnhekk u nippreżentah.

Is-sapport tal-poplu Malti u Għawdxi fuq dan il-proġett huwa ta' xejn inqas minn 74%.

Dan joħroġ mis-social impact assessment li qed isir għal dan il-proġett li 73% jemmnu li se jnaqqas il-ħinijiet ta' stennija u ta' vvjaġġar u aktar minn 50% jemmnu li se jnaqqas l-emissjonijiet għax iddum inqas għaddej bil-karozza tiegħek.

Il-kritika tal-Oppożizzjoni kienet minima u ma nistennix li tiġi hawnhekk u toqgħod tfaħħar biss lill-Gvern, però nappellalhom jirrikonsidraw il-pożizzjoni tagħhom.

Dan bħalma finalment aħna smajna lin-nies u tejjibna l-pjanti diversi drabi, kemm ta' min iħares lejn l-aspett ambjentali u anke tar-residenti li jaqblu ma' dan il-proġett għax dan huwa proġett li se jsir u huwa proġett li, għall-kuntrarju tal-Kappara u tal-Marsa, xħin isir ma jistgħux jieħdu l-glorja tiegħu.

Għandi dubju kemm ħadtu fuq l-oħrajn, però se tibqgħu mfakkra li kontu waħedkom kontra tiegħu, u għaldaqstant nittama li intom ukoll tbiddlu l-pożizzjoni tagħkom.

Kien hemm numru ta' interventi li saru, bħar-roundabout f'Ħaż-Żebbuġ.

Dawn huma proġetti li saru fi żmenijiet Nazzjonalisti u d-disinn tagħhom ma kienx wieħed idoneu għax ma kienx hemm min jieħu d-deċiżjonijiet, jew ma ridux jieħdu d-deċiżjonijiet.

Nifhem il-preokkupazzjoni u nappella lill-awtoritajiet sabiex dejjem jimxu mal-liġijiet u mar-regolamenti tal-pajjiż, u nifhem il-preokkupazzjonijiet tal-Onor.

Callus, però kemm kien agħar meta l-ministri u l-awtoritajiet ma ridux jiddeċiedu fuq x'ried il-poplu għax ħadd ma ried jaqta' l-kundanna jekk hemmx bżonn nissagrifikaw biċċa art jew jekk hemmx bżonn nissagrifikaw li nirrilokaw siġar li għandna.

Filwaqt li aħna sensittivi għal dan kollu u, fil-fatt, qegħdin niddedikaw €1 miljun sabiex jikkomplementa - apparti l-kumplament tal-landscaping - il-€100 miljun investiment fit-toroq, id-deċiżjonijiet qed neħduhom.

Jien wieħed li qatt ma ddejjaqt nieħu deċiżjonijiet minn mindu assumejt l-ewwel uffiċċju pubbliku ta' 19-il sena, u nzertajt li llum imdawwar b'nies, b'kapijiet eżekuttivi, li ħadd minnhom ma jiddejjaq jieħu l-istess deċiżjonijiet.

Allura nħares 'il quddiem sabiex inkomplu nieħdu d-deċiżjonijiet wara li nisimgħu lil kulħadd u nkunu sensittivi għal dak kollu li jkun intqal, jekk huwiex il-Mosta Technopark, jekk hijiex it-Telgħa ta' Alla u Ommu, jekk hijiex it-Triq tal-Barrani u allura s-sistema tat-traffic lights, jekk huwiex Vjal l-Avjazzjoni, u ħafna interventi oħrajn.

Issemmiet ukoll it-Triq tal-Balal.

Hemmhekk ħadd ma ried jirfes il-proġett għal diversi raġunijiet li qatt ma jingħadu.

Aħna ma dejjaqniex nidħlu, ma dejjaqniex li intervjenejna, u rrid nara l-vantaġġi li se jkun qed iħalli dan il-proġett, anke mill-aspett estetiku.

Kellek ċirkostanzi fejn kulħadd jagħmel li jixtieq.

Illum in-nies jitpaxxew bit-tliet kilometri ta' ħajt tas-sejjieħ li qegħdin nagħmlu u l-landscaping li se jkollha din it-triq, bil-korsiji, bil-crash barriers u l-aspetti ta' sigurtà kollha.

Però, aħna ma nwessgħux bl-addoċċ.

Fejn hemm bżonn li ndejqu għax it-triq m'għandhiex għalfejn tkun daqstant wiesgħa, qed nagħmluha wkoll, imma din qatt m'int se ssibha fil-faċċata ta' xi ġurnal u qatt m'int se ssib xi kelliem tal-Oppożizzjoni li jiġi hawnhekk u jitkellem dwarha.

Pereżempju, Triq Bormla, li hija magħrufa bħala taċ-Ċawsli, hija triq wiesgħa meta wieħed jikkompara t-traffiku li jgħaddi minn ġo fiha, u allura qegħdin niddedikaw l-ispazju li kien hemm fuq korsija minnhom kollu għal min jimxi, għal min jivvjaġġa bir-rota, investiment ta' €4 miljun bejn il-lokalitajiet ta' Ħaż-Żabbar u taż-Żejtun.

Sinjura President, qed isiru wkoll 40 kilometru ta' toroq rurali, li jservu għal min jidħol fl-irziezet tiegħu u għal min jidħol biex jaħdem ir-raba' tiegħu u joħroġ il-prodotti, però t-toroq rurali jintużaw ukoll għal min jivvjaġġa bejn lokalità u oħra, ħafna drabi anke biex jevita l-konġestjoni ta' traffiku fuq it-toroq prinċipali.

Mela 40 kilometru f'toroq rurali, 33 triq, li wħud minnhom illum kisbu l-ammirazzjoni tal-Oppożizzjoni, bħal Triq Ħal Far fiż-Żurrieq, Sqaq lr-Ramlija f'Ħal Kirkop, Triq Xrobb l-Għaġin bejn iż-Żejtun u Marsaxlokk, Triq ir-Ramel f'Ħaż-Żebbuġ, Triq il-Ġebel f'Birżebbuġa, u ħafna oħrajn.

Hawn biżibilju ta' toroq li qegħdin isiru u qegħdin isiru fiż-żoni rurali wkoll.

Issa qegħdin niffokaw fuq il-bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali, 120 triq, li l-offerti għalihom għalqu lbieraħ - tliet offerti ta' ħames lots - sabiex fil-bidu tas-sena d-dieħla, meta jkunu evalwati, jibdew ix-xogħlijiet fuqhom.

Din hija l-ewwel lista; wasalna biex nippubblikaw it-tieni u t-tielet lista, għax b'dan il-mod nistgħu ntellgħu b'€100 miljun xogħol fis-sena.

Qabel in-nies kienet tieħu pjaċir fuq il-mezzi soċjali, fuq il-portals tal-ġurnali, kulħadd jispara u jivvota liema hi l-agħar triq.

Kont tisma' min jgħidlek li hija Triq Bontadini f'Birkirkara, min jgħidlek Triq Cachia Zammit fiż-Żejtun, min jgħidlek li hija Triq il-Keffa fis-Swieqi, min jgħidlek Triq tal-Qajjenza f'Birżebbuġa, min jgħidlek li ilu 40 sena jistenna li jsir Vjal ix-Xarolla ż-Żurrieq, iżda ħaġa waħda hemm komuni bejn dawn it-toroq kollha, li f'din is-sena lestejniehom kollha.

Bħalissa qed nagħmlu triq komplikatissima, Triq il-Wied f'Ħal Balzan.

Dan huwa intervent li l-kunsill lokali kien ilu jitlob lill-ministri responsabbli mit-trasport biex isir u l-aħħar Ministru għat-Trasport taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista kien qallu li din kienet responsabilità tiegħu.

Anke lis-Sindku tar-Rabat kien qallu li Vjal il-Ħaddiem kienet responsabilità tiegħu.

Aħna dħalna b'€100 miljun fis-sena għal seba' snin biex nintervjenu għax nafu li l-kunsilli ma setgħux jagħmlu dan kollu.

Ħa nintervjenu mingħajr preċedent.

Il-kunsilli huma kuntenti.

Kien hawn min, biex jiġġustifika vot kontra din l-Aġenzija, ikkwota l-kunsilli lokali, imma s-sindki, il-kunsilliera u s-segretarji eżekuttivi huma kuntentissimi li dan l-investiment fl-aħħar se jsir.

Però ma rridux ninvestu mingħajr ma nżidu u ntejbu fil-kwalità.

Għaldaqstant fl-2019, Infrastruttura Malta, flimkien ma' Transport Malta, se tħares lejn aġġornament tal-istandards, bħal kif jista' jkun hemm aktar faċilitajiet għall-ivvjaġġar bil-mixi, bir-roti u anke bit-trasport pubbliku meta jkunu qegħdin jiġu ddisinjati t-toroq, in-numru ta' pontijiet li se jkunu qegħdin jinbnew, fosthom dak ta' Vjal l-Avjazzjoni, li huwa sfida kbira minħabba li hemmhekk għandek rilokat b'mod temporanju l-ITS u allura n-nies trid taqsam aktar it-toroq, bil-konsegwenza li twaqqaf il-kumplament ta' dawk li jużaw it-toroq.

Dak huwa x-xogħol li se nkunu qegħdin nagħmlu.

Kif semmejna fil-Baġit u semmejna diversi drabi matul is-seduti parlamentari, inkluża dik tal-lum fil-ħin tal-mistoqsisjiet parlamenari, irridu naħdmu mal-privat sabiex noħolqu aktar spazji għall-parkeġġi.

Meta inti ma ssibx fejn tipparkja l-vettura tiegħek, inti tkompli ddur f'dik il-belt, f'dik il-lokalità, bit-tama li xi ħadd joħroġ mill-parkeġġ, allura rridu ninvestu aktar fit-teknoloġija biex permezz tagħha tkun tista' tinforma ruħek minn qabel fejn għandek parkeġġ għad-dispożizzjoni tiegħek.

Se nkunu qegħdin naħdmu fuq dan ukoll.

L-ewwel jien għedt li llum ħadd mhu se jiddubita li se ninvestu €700 miljun fuq it-toroq u li dan il-Ministeru, permezz ta' din l-Aġenzija, se jkun qed iwettaq.

Ma nafx x'inhi s-sitwazzjoni, jekk in-nies temminx jew le li aħna se nżommu ma' wegħda oħra elettorali li l-poplu vvota b'maġġoranza b'saħħitha favur tagħha, jiġifieri l-konnessjoni permanenti bejn Malta u Għawdex.

Aħna għandna impenn mal-poplu Malti u Għawdxi li nibnu mina bejn Malta u Għawdex.

Fil-fatt, fil-ġimgħat li ġejjin se nkomplu nħabbru l-iżviluppi fuq dan il-proġett u kif se nkunu qegħdin nimplimentawh u s-sejħiet li qed jinħarġu f'dan ir-rigward.

Anke fuq din il-miżura, fuq dan il-proġett li se jbiddel il-mod ta' kif l-Għawdxin ikunu jistgħu jqattgħu l-ġurnata tagħhom, kif jgħixu u kif jivvjaġġaw, aħna ħassejna l-polz kemm tal-poplu li jgħix f'Malta kif ukoll tal-poplu li jgħix f'Għawdex, li huwa favur dan l-intervent u allura se naħdmu sabiex dak li wegħedna nwettquh.

Dan ifisser rekord ta' investiment fl-infrastruttura, b'baġit li qed jalloka €100 miljun għat-toroq ta' kwalità ogħla, b'aktar sigurtà u effiċjenza u bil-faċilitajiet meħtieġa biex inħejju għat-teknoloġiji u l-opportunitajiet li se joffrilna l-futur.

Biex inkompli fuq is-settur tal-infrastruttura rrid insemmi wkoll id-diparitmenti infrastrutturali.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lid-diversi direttorati fi ħdan id-Dipartiment tax-Xogħlijiet u l-Infrastruttura, insellem ukoll lid-Direttur Ġenerali li se jkun qed itemm karriera twila fis-servizz pubbliku u nawgura lis-suċċessur tiegħu.

Dawn qed jagħmlu għexieren ta' proġetti fil-komunità, għandhom viżjoni fit-tul u jfissru l-bidla ta' kif komunità tgħix f'ċerti aspetti, kemm jekk hu klabb tal-futbol, jekk hux ground ġdid f'Marsaskala, jekk hux promenade fil-Qajjenza, jekk hux ġnien bħal dak fiż-żona tad-djar fil-qasam soċjali f'Ħad-Dingli, jekk hux it-tlestija ta' dawl dekorattiv fuq il-promenades ta' Buġibba u l-Qawra, jekk hux il-Kwartieri Ġenerali tal-Pulizija, l-Ambaxxati madwar id-dinja, il-Promozzjoni tal-Kummerċ f'Tel Aviv, dik tal-Kajr fl-Eġittu, ta' New York fl-Istati Uniti u f'Tunes fit-Tuneżija, fejn il-professjonisti ta' dawn id-dipartimenti jgħinu lill-gvern, f'dan il-każ il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, u jintervjenu.

Ħadt pjaċir ukoll inżur proġett li huwa żgħir, imma proġett li jfisser kollox għal dawk il-ftit familji li jgħixu fih.

Qed nirreferi għall-proġett fi Triq Dun Marju f'Ħal Qormi, fejn għandek l-iStormwater Unit qed jara kif meta jkollok xita bħal dik li esperjenzajna fix-xahar ta' Ottubru, dawn in-nies ikunu jistgħu joħorġu u jidħlu fi djarhom b'mod sigur għax l-ilma jkun qed jintlaqa'.

Ilbieraħ kellna konferenza interessanti dwar l-erożjoni kostali.

Aħna għandna partijiet tal-pajjiż fejn il-blat ikun qed iċedi b'mod naturali, bħalma kellna pereżempju, it-Tieqa tad-Dwejra.

Ta' kull xahar, ta' kull sena, nitilfu blat żgħir li jista' jkun ta' periklu għal min ikun qed jiffrekwenta dawn il-postijiet, fosthom f'bajjiet bħal Għar Lapsi, fejn intervjenejna, u jsiru diversi xogħlijiet oħrajn.

Qabel nidħol fl-aspett tal-ippjanar, ippermettuli nitkellem ftit dwar Trasport Malta, li tibqa' l-ikbar entità.

Din tħares mhux biss lejn it-trasport tal-art, imma wkoll il-baħar u l-avjazzjoni.

Jien irrid nara lil din l-Awtorità tkompli iktar tkun ir-regolatur u mhux li timplimenta.

Allura l-fatt li issa għandek Infrastruttura Malta, li hija vejikolu li jimplimenta, qed naraw kif isir streamlining tal-ħidma f'dak is-sens.

Trasport Malta qiegħda timplimenta l-ħsebijiet tal-Gvern fuq il-kunċett ta' intermodalità, jiġifieri, li jkollna flotta iżgħar fl-età, iktar nadifa fit-toroq tagħna, mill-vetturi privati sa dawk tal-amministrazzjoni pubblika.

Allura tajna l-inċentivi, li kienu suċċess kbir bħal, pereżempju, l-iskema tal-iskreppjar tal-vetturi, li permezz tagħha wieħed jiskreppja l-vettura tiegħu u jixtri vettura ta' kategoriji li ma jniġġsux jew iniġġsu inqas.

Il-ġlieda hawnhekk tkun mal-Ministeru għall-Finanzi biex jagħtuni iktar flus minħabba li dawn l-iskemi jinbelgħu.

Erġajna qed neżentaw mit-taxxa tar-reġistrazzjoni x-xiri ta' vetturi elettriċi u hybrid, skema li għaliha l-applikazzjonijiet kienu inkoraġġanti.

Iżda żgur li bħala pajjiż għadna lura mill-ammont li aħna kommettejna li jkollna fuq it-toroq tagħna sas-sena 2020.

Ħadna anke miżuri żgħar bħal dik għal min irid jibdel il-mod ta' kif il-vettura tiegħu taħdem bil-fuel li jniġġes għal fuel li jniġġes inqas bħall-gass jew LPG.

Se jerġa' jkollna diversi inizjattivi ta' grants u skemi, li mbagħad ikollna ċans nispjegawhom waħda waħda.

Aħna rridu trasport pubbliku li jkun effiċjenti.

Din hija dejjem l-ambizzjoni u l-mira ta' dan il-Gvern.

Iktar kmieni f'din is-seduta, fil-ħin tal-Mistoqsijiet, spjegajt kif illum għandna trasport pubbliku li jġorr 50 miljun passiġġier f'sena waħda!

Dan huwa rekord meta komparat mal-34 miljun li writna bis-sistema tal-Arriva.

Anke hawnhekk, l-Onor.

Adrian Delia, żgur li għamel żelqa fid-diskors tal-Baġit tiegħu, għaliex ikkritika t-trasport pubbliku tal-lum; ma ngħidx li faħħar ta' żmien l-Arriva, imma nesa li l-kumpanija li hu kien jagħmel parti minnha ħadet iktar minn €300,000 f'konsulenzi, fosthom biex ikollna dak li suppost kellu jkun tmiem il-bużullotti fit-trasport pubbliku!

Allura jien kuntent bl-iskemi li ħaddimna u estendenja.

Issa mhux dawk li għandhom minn 16 sa 20 sena jivvjaġġaw b'xejn, imma dawk li għandhom minn 14 sa 20 sena jivvjaġġaw b'xejn.

U jekk inti student full-time tivvjaġġa b'xejn, għandek kemm għandek żmien.

Din se naraw kif nestenduha wkoll għall-persuni b'diżabilità.

Irridu nkomplu nagħfsu biex naraw li jkollna servizz tal-ferries li jkompli jakkomoda lil dawk il-1.3 miljun li diġà vvjaġġaw bih matul sena waħda.

Dan huwa rekord ieħor għax minn 66,000 passiġġier, illum 1.3 miljun jivvjaġġaw bil-ferries.

Sinjura President, rajna wkoll l-introduzzjoni u s-suċċess ta' Tal-Linja Card u l-wifi b'xejn fuq il-karozzi tal-linja.

Issemmew il-bus shelters.

Jien infurmat li sal-aħħar ta' din is-sena, il-kuntrattur li rebaħ it-tender se jkun qed jistalla 30 bus shelter.

Se nkun ċar; jekk ma jkunx hemm eżekuzzjoni skont il-kuntratt, Transport Malta se tkun qed tieħu l-passi meħtieġa.

Qed ngħid hekk għax naf li kien hemm kritika, u ssemmiet ukoll fid-diskors tal-Oppożizzjoni llejla, fuq xi bus shelters li ġew stallati u ħadu tul ta' żmien, b'mod partikolari fi Triq il-Kosta.

Rigward il-ferries ma rridx ninsa ngħid li se nżidu l-konnessjonijiet.

Irridu naħdmu sabiex ikollna landing places ġodda f'San Pawl il-Baħar u Ta' Xbiex, u ntejbu dawk eżistenti f'Bormla, Marsamxett u x-xatt ta' Tas-Sliema.

Matul l-2019 se nkunu implimentajna l-wegħda sħiħa ta' Partit Laburista fl-Oppożizzjoni, li jirrifondi €25 miljun fil-bwiet tan-nies minħabba VAT li ttieħdet taħt amministrazzjoni Nazzjonalista mingħajr ma kienet dovuta.

Allura jien, bħala l-Ministru responsabbli mit-trasport, se nkun kburi li matul din is-sena Transport Malta se tkun qed timposta lin-nies €4.9 miljun fil-kaxxa tal-ittri tagħhom.

B'hekk se nkunu tajna lura €25 miljun u s-sena d-dieħla se nagħtu rifużjoni wkoll lil dawk li rreġistraw il-vettura fl-2008.

Transport Malta għaddejja wkoll b'ħidma sabiex tkompli tħarreġ u tagħti opportunitajiet lill-ħaddiema u tintervjeni f'numru ta' fieri sabiex inkomplu ntejbu.

Kellna tliet ftehimiet kollettivi biex 700 ħaddiem ta' Transport Malta jkollhom titjib fil-kondizzjonijiet.

Fir-rigward tal-marittimu rrid ngħid li għandna 8,300 bastiment, li issa jammontaw għal 77 miljun tunnellata rreġistrati f'Malta.

Minn dawn biss il-Gvern Malti daħħal €19-il miljun, żieda ta' 2.5% fuq Diċembru tal-2017, u żieda ta' kważi 10% fejn jidħlu l-yachts li huma 'l fuq minn 24 metru fid-daqs.

Dawn ir-riżultati ma ġewx waħedhom!

Ikkonsolidajna ċertezza legali fuq it-tonnage tax regime mal-Kummissjoni Ewropea, u llum nistgħu nduru d-dinja kollha.

Irridu nesploraw anke swieq ġodda, bħal dak tal-Asja, u nintervjenu sabiex naraw żieda f'dan is-suċċess li qed ngħixu, xejn inqas fil-qasam marittimu.

Dak is-suċċess irridu nirreplikawh fil-qasam tal-avjazzjoni.

Però, qabel irrid insemmi d-Direttorat li għandu x'jaqsam mal-portijiet.

Se nkunu qed naħdmu fuq pjan ħolistiku għall-Port il-Kbir.

Jeħtieġ li norganizzawh aħjar u nimmassimizzaw l-użu tiegħu, kemm mill-aspett turistiku kif ukoll mill-aspett industrijali, sabiex niżguraw li hu wkoll jibqa' jservi ta' mutur ekonomiku f'pajjiżna.

Żdied in-numru ta' bastimenti li jiddaħħlu f'pajjiżna u żdied in-numru ta' bastimenti li għaddew mill-ibħra Maltin.

Bħala Transport Malta kellna sajf impenjattiv anke mil-lat ta' harbour master, fejn jidħlu bastimenti li jkunu qed iġorru immigranti irregolari.

Kellna wkoll nieħdu azzjonijiet fuq min jaħseb li jista' jtellaq opra tal-baħar f'ibħra internazzjonali, jitlob li jidħol f'port ta' pajjiż sovran, jippretendi li għandu reġistrazzjoni ta' pleasure boat, u minflok jissogra - għax mhux attrezzat u mhux reġistrat bħala tali - li jġorr immigranti irregolari.

Aħna l-ewwel obbligu tagħna dejjem jibqa' li nsalvaw il-ħajja ta' min ikun fuq il-bastimenti, però wara rridu nirregolarizzaw l-affarijiet.

Segwejt ukoll żviluppi f'membri stati oħrajn li aġġornaw il-politika tagħhom sabiex jiżguraw li ma jkunx hemm ċirkostanzi bħal dawn fil-futur.

Sinjura President, rigward l-avjazzjoni rrid inħabbar li llum ir-reġistru tal-avjazzjoni f'Malta laħaq it-300 arjuplan!

Din hija żieda ta' 134% fuq in-numru li writna fl-2012.

Illum 300 arjuplan iġorru l-bandiera Maltija!

Għamilna wkoll is-Sustainable Mobility Unit u allura qed naraw kif ikollna proġett interessanti bħal dak tal-Car to Go, li taqsam ir-riżorsi, u minn hawn u ftit ieħor se nniedu n-National Cycling Policy, kif ukoll bdejna l-preparamenti għan-National Traffic Control Centre f'Sa Maison sabiex niżguraw li jkollna proġett interessanti hemmhekk ukoll.

Bħalissa għaddejjin l-istudji tal-mass rapid transportation.

Le, aħna m'aħniex se nieqfu biss mas-€700 miljun investiment fis-seba' snin li ġejjin.

Minn issa rridu nkunu nafu x'se nagħmlu fit-tmien sena u x'tip ta' trasport tal-massa se jkollna.

Dwar dan hemm l-istudji għaddejjin.

Se nitkellem ftit dwar l-Awtorità tal-Ippjanar, li tippjana Malta ta' għada u l-ħteġijiet tal-futur, il-politika, it-tfassil tagħha u strateġija bħal, pereżempju, kif għamlet dwar il-Kottonera.

Fil-Birgu, Bormla, L-Isla, il-Kalkara u fiż-żona tal-madwar irridu naraw kif nistgħu nkomplu nagħtu ċertezza legali, bħal skemi ta' regolarizzazzjoni.

Se nagħtu wkoll €10 miljun lura lil dawk il-persuni li jridu jirrestawraw id-dar tagħhom.

L-effiċjenza ta' din l-Awtorità hija mingħajr preċedent!

Kif qal is-Segretarju Parlamentari Chris Agius, aħna, anke fil-ħidma tagħna ta' kuljum, nirreferu għal din l-Awtorità bħala l-mudell ta' kif awtoritajiet oħrajn għandhom iħaddmu l-amminstrazzjoni tagħhom.

Mhux se nirrepeti l-kisbiet finanzjarji li għamlet, imma kisbet anke l-effiċjenza fil-validazzjoni, fil-ħin tal-ipproċessar tal-applikazzjonijiet - illum tiġri warajk hi, u l-periti u l-applikanti jafu x'qed ngħid – u fid-deċiżjonijiet li jittieħdu, li għalihom l-Awtorità terfa' r-responsabilità.

Rajna kif inwessgħu, pereżempju, l-iskema 'Irrestawra Darek'.

Ftaħnieha għall-anzjani, għall-persuni b'diżabilità u għall-NGOs sabiex inkomplu nqassmu dawn il-flus li jkunu ġejjin minn proġetti ta' regolamentazzjoni.

Qassamna wkoll 55 proġett lill-kunsilli lokali, 14 minnhom f'din il-ġimgħa, bl-aħħar wieħed dalgħodu lill-Kunsill Lokali tal-Floriana.

Ħloqna wkoll il-Fond 'Sebbaħ il-Lokalità Tiegħek'.

L-Awtorità tal-Ippjanar kienet pijuniera wkoll fil-Green Transport Initiative, u fil-fatt għadha għaddejja b'iktar minn 100 parteċipant.

Ħadet ukoll 1,600 azzjoni ta' infurzar.

Sinjura President, ħafna drabi dawn l-affarijiet ma jsibux l-ispazju għalihom fuq il-mezzi tax-xandir, però huwa tajjeb li wieħed ikun jaf li għandna awtorità bis-snien, li qed tara min jikser il-liġijiet tagħha.

Irrid nara li fl-2019 l-Awtorità tinkludi wkoll il-kors ta' baċellerat fi spatial planning u tikkonkludi l-ftehim kollettiv maż-żewġ trade unions interni sabiex il-ħaddiema ta' din l-Awtorità, li jagħmlu xogħol daqstant tajjeb, ikunu wkoll qed jiggwadanjaw minn kondizzjonijiet aħjar.

Hemm numru ta' units li jaħdmu, fosthom il-Green and Blue Development Unit, l-iStrategic Planning Unit, il-Heritage Planning Unit, li s-Segretarju Parlamentari diġà tkellem fuq il-ħidma li qed issir fihom, kif ukoll is-Sovrintendenza, li waqgħet lura u allura rridu ngħinuha.

Hemm ukoll il-European Special Projects Unit, li rċieva 250 applikazzjoni; hemmhekk proġetti qed ikunu fast tracked sabiex ma jintilfux fondi Ewropej.

Kien hemm 52 planning control applications li għandhom x'jaqsmu ma' alignment, u allura rridu nħarsu b'mod ħolistiku anke mill-aspett ta' trasport u mhux biss mill-aspett tal-ippjanar.

Ħadt nota wkoll tal-kritika kostruttiva tal-Oppożizzjoni fir-rigward ta' pjanijiet lokali.

Huwa tajjeb li wieħed isemmi dak li erġajna estendejna, fosthom l-iskema għall-first-time buyers u s-second-time buyers, il-boll għal min jixtri f'żoni ta' konservazzjoni urbana u għal min jixtri l-proprjetà f'Għawdex.

Dawn huma inċentivi li ħafna drabi l-ideat tagħhom ġew mill-istakeholders, bħall-MDA, u llum qed jirrealizzaw ruħhom.

Se nkunu qed inwaqqfu l-Awtorità tal-Bini u Kostruzzjoni, u dan mhux għax il-BRO, il-BICC u l-entitajet l-oħrajn kollha mhux qed jagħmlu xogħolhom, imma għax irridu nikkonsolidaw u jkollna qafas legali li ma jħallix spazju għal min irid ikun cowboy f'industrija li qed tiffjorixxi!

M'għandhomx għalfejn ikunu cowboys!

Jagħmlu xogħolhom kif suppost, ma joħolqux inkonvenjent lill-ġirien, u nħalluhom jaqilgħu l-flus li għalihom jaħdmu.

Fir-rigward tal-Awtorità tal-Artijiet irrid ngħid li m'hemmx dubju li writna dipartiment li għandu ħafna affarijiet xi jsiru.

Jien ngħid li wasal iż-żmien biex niddiskutu b'mod matur x'ħadem f'dawn il-liġijiet u x'ma ħadimx, ħalli b'hekk naraw kif din l-Awtorità jkollha wkoll qafas legali sabiex taħdem aħjar.

Però nafu d-dwejjaq tan-nies, u allura se nindirizzawhom billi noħorġu skemi.

Qed naħdmu fuq il-fidi ta' ċnus, però rridu naħdmu immedjatament sabiex nagħtu l-opportunità lil min skadielu ċ-ċens jew se jiskadilu.

Dawn huma nies li qed jgħixu fil-limbu, litteralment!

Lill-bdiewa tagħna u lil min jaħdem l-art agrikola tajnieh il-fakultà li jittrasferixxi l-art.

Dawn huma żewġ avviżi legali li jien u s-Segretarju Parlamentari Chris Agius se nkunu qed ngħaddu fil-ġimgħat li ġejjin, u mhux matul is-sena d-dieħla.

Jien qed inħares 'il quddiem sabiex is-sena d-dieħla jkollna ċans naħdmu fuq kif qed jiġu implimentati.

Se jitwaqqaf il-Business Development Unit sabiex naraw il-potenzjal ta' kull proprjetà li għandu l-Gvern u kif naħdmu aħjar mal-Awtorità tad-Djar, mal-Malta Industrial Parks u anke ma' Sport Malta fuq artijiet li huma importanti għalihom, u allura naraw kif nistgħu ngħadduhomlhom.

Dwar l-Uffiċċju Konġunt irridu niżguraw li jiġi rispettat miż-żewġ naħat il-ftehim bejn il-Gvern u s-Santa Sede.

Għalhekk irridu naraw kif nilħqu l-miri li għandna sal-2023, naħdmu fuq ir-reġistrazzjoni tal-art u anke diversi skemi oħrajn ukoll.

Sinjura President, nirringrazzja lil kull min ikkontribwixxa f'dan il-Ministeru daqstant vast.

L-ewwel nett, nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius, is-Segretarju Permanenti s-Sur Cutajar, iż-żewġ segretarjati rispettivi tagħna, u anke dak tas-Segretarju Permanenti, kif ukoll liċ-chairpersons, is-CEOs u ħaddiema ta' kull entità, kif ukoll id-direttorati tal-ministeri.

Saret ħidma li permezz tagħha nistgħu ngħidu li b'xi mod jew ieħor ikkontribwejna sabiex Malta tgħix is-suċċess!

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni u d-diskussjoni ġiet konkluża skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

Il-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li għandha tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

Fis-7.36 p.m. il-Kamra rriżumiet u rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa ġew posposti għal data li kellha tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

ID-DEPUTY SPEAKER: Issa nistieden lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

IAN BORG: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2018 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

L-Erbatax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għal Għawdex

Vot 39 – Ministeru għal Għawdex

Vot XVI – Ministeru għal Għawdex – Kapital

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għal Għawdex għandha tieħu mhux aktar minn tliet sigħat, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet u li l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2018 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.38 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru tal-2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AFM – SORVELJANZA FL-IBĦRA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Forzi Armati ta' Malta tagħmilx sorveljanza fl-ibħra 'l hinn mit-12-il mil nawtiku iżda inqas minn 24 mil nawtiku mill-kosta Maltija u ċjoè fil-contiguous zone?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Forzi Armati ta' Malta tagħmel sorveljanza, mill-ajru u mill-baħar, fiż-żona kontigwa u lil hinn minn din.

AWTORITÀ TAL-KOMPETIZZJONI – EMENDI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jistenna biex jagħmel l-emendi neċessarji wara s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ta' Mejju 2016 rigward u kontra l-Awtorità tal-Kompetizzjoni, biex wara sentejn l-awtorità li suppost tħares il-kompetizzjoni ġusta u tiġġieled dik inġusta, ikollha s-snien timponi multi jew pieni li ma jiksrux id-drittijiet tal-bniedem?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 7092.

ŻIEDA FIL-PIENI GĦAL RIMI TA' SKART ILLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa biex il-pieni (li żgur mhumiex ta' deterrent meta l-multa hija biss ta' €50 għal kull jum, li hija inqas mill-ħlas li jrid isir lill-Awtorità tal-Ippjanar jekk l-iskart jintrema b'mod legali) fil-każ ta' rimi illegali ta' skart kummerċjali jsiru iktar ħorox?

X'passi ħa wara l-aħbar tat-28 ta' Frar 2018 li fiż-żona Tax-Xagħri l-Imqalleb, fl-Imqabba, qed jintrema skart industrijali b'mod illegali?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika aktar fir-rigward ta' din l-aħbar peress li fiż-żona ta' Xagħri l-Imqalleb hemm diversi siti koperti b'permessi tal-iżvilupp kif ukoll azzjonijiet varji ta' infurzar.

Fir-rigward ta' multi imposti f'każijiet ta' rimi ta' skart industrijali, il-pieni imposti mill-Awtorità huma bbażati fuq regolamenti maħruġa fl-2012 ċjoè f'dan il-każ €50 kuljum.

Iżda mhux biss, jekk il-ksur tal-iżvilupp jinsab f'area skedata, l-Awtorità għandha s-setgħa li timponi multi oħra li jwasslu sa €50,000.

Ukoll, il-liġi tal-ippjanar li daħlet fis-seħħ fl-2016 tagħti s-setgħa lill-Awtorità li tissekwestra l-makkinarju u tagħmir ieħor li jkun qed jintuża, u mingħajr dubju ta' xejn iridu jitħallsu l-ispejjeż tal-azzjoni diretta li tieħu l-Awtorità jekk is-sid jew l-okkupant ma jneħħix tali materjal u jirripristina s-sit għall-istat oriġinali tiegħu.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa biex il-pieni (li żgur mhumiex ta' deterrent meta l-multa hija biss ta' €50 għal kull jum, li hija inqas mill-ħlas li jrid isir lill-Awtorità tal-Ippjanar jekk l-iskart jintrema b'mod legali) fil-każ ta' rimi illegali ta' skart kummerċjali jsiru iktar ħorox?

JOSÈ HERRERA: (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Awwissu li għadda jien ħrigt liġi sussidjarja 549.4 emendata li fiha żdiedu b'mod sostanzjali l-multi għal min jinqabad jitfa' skart barra illegalment.

Dwar il-każ li rrefera għalih l-Onor.

Interpellant jien infurmat li l-ERA qatt ma daħlilha rapport dwar il-każ u bdiet tinvestigah hekk kif saret taf bih permezz ta' din il-mistoqsija parlamentari.

Jiena naqbel ma' dak li qed jalludi l-Onor.

Interpellant li r-rimi tal-iskart barra m'għandux ikun tollerat u kien għalhekk li qed nisħaq bil-qawwa kollha li l-ERA żżid il-kapaċità tagħha ta' infurzar għax nemmen li hemm bżonn li f'dan il-pajjiż jinqatgħu l-abbużi.

WASTESERV – TRATTAMENT TA' RAM, BATTERIES, ALUMINIUM, ĦADID U WIRES TAL-ELETTRIKU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il tunnellata ta' ram, batteriji, aluminium, ħadid, u wire tal-elettriku nġabru għall-bejgħ u/jew għal iktar trattament mill-Wasteserv fl-2012, 2013, 2014, 2015, 2016 u 2017, sena b'sena, u materjal b'materjal?

X'sar minn dawn it-tunnellati ta' materjal jew fejn ġew diretti?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX – BARRIERI LIĊENZJATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid preżentement kemm hawn barrieri liċenzjati ġewwa Għawdex li għandhom il-permessi kollha meħtieġa min-naħa tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) biex fihom jintefa' skart tal-kostruzzjoni?

Jista' jagħti r-raħal u l-indirizz fejn jinsabu dawn il-barrieri?

Jista' jgħid ukoll għal kemm hu validu l-permess li għandhom kif ukoll ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permess maħruġ għal kull barriera?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jista' jirreferi għas-sit elettroniku tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi() fejn isib l-informazzjoni kollha li qed jitlob.

Kopja tal-iscreenshot tal-website msemmija tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX: IR-RABAT – PROĠETT TAL-GOZO MUSEUM

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li l-proġett tal-Gozo Museum se jsir ġewwa l-qalba tar-Rabat Għawdex, kemm viċin tal-iskejjel kif ukoll tal-Gozo Examination Centre, tista' għaldaqsant il-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, kopja tal-method statement li l-kuntrattur li se jaħdem fuq il-kostruzzjoni tal-Gozo Museum beħsiebu jattwa għal dan il-proġett?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari se tingħata f'xi seduta oħra.

ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA – DISPOŻIZZJONIJIET FIL-KAŻ TAR-REGOLATUR GĦAS-SERVIZZI TAL-ENERĠIJA U L-ILMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6667, filwaqt li ssir referenza għall-artikolu 3 tal-Kap.

545 li jipprovdi li "r-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma (REWS) li jkun magħmul minn President u mhux inqas minn erbgħa u mhux iktar minn sitt membri oħra", jista' l-Ministru jgħid, fid-dawl ta' dak li jingħad fl-imsemmi artikolu jekk ir-referenza għar-Regolatur fit-Tieni Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Kap 497, tapplikax biss għall-President tar-Regolatur imsemmi jew inkella wkoll għall-membri l-oħra tar-Regolatur?

Jekk tapplika biss għall-President, għalfejn tapplika għalih biss?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

GĦAWDEX – TKABBIR TAL-ENERĠIJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid, in vista li hemm bosta lmenti minn intraprendituri Għawdxin li ma jistgħux jiddependu biss fuq iċ-ċentri tad-distribuzzjoni tal-Qala u tax-Xewkija meta jiġu biex jippjanaw l-espansjoni tal-fabbriki tagħhom, kif jidħol Għawdex u x'hemm ippjanat b'mod konkret għal Għawdex fis-settur tal-enerġija biex jiggarantixxi li d-domanda għall-enerġija ta' għada u l-ġejjieni biex l-intraprendituri tagħna jkunu jistgħu jippjanaw fit-tul, u Għawdex jilħaq il-potenzjal sħiħ fit-tkabbir ekonomiku?

Jista' jgħid Għawdex kif jidħol f'dan kollu, meta dan l-aħħar qal li l-pajjiż għandu bżonn viżjoni li tħares 'il quddiem u viżjoni li tinkorpora l-aħħar teknoloġija fl-enerġija?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li l-kumpanija Enemalta plc ma rċeviet l-ebda lmenti mingħand intraprendituri Għawdxin rigward id-domanda għall-enerġija.

Il-kumpanija qed tkompli bil-ħidma tagħha fuq proġetti ġodda ġewwa l-gżira ta' Għawdex u tibqa' kommessa li tkompli taqdi l-ħtiġijiet tal-enerġija ta' Għawdex illum u fil-futur.

GĦAWDEX U KEMMUNA – ĦADDIEMA LI JAGĦMLU XOGĦOL TA' TINDIF FIL-LATRINI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm ħaddiema li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex li qed jagħmlu xogħol ta' tindif f'kull latrina pubblika madwar Għawdex u Kemmuna?

X'inhu l-grad ta' dawn il-ħaddiema?

**GĦAWDEX: AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PERMESSI GĦAL BINI MILL-ĠDID TAL-UFFIĊINI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk inħarġux il-permessi neċessarji biex l-uffiċini tal-Awtorità tal-Ippjanar ġewwa Għawdex jitwaqqgħu u jinbnew mill-ġdid?

Jekk iva meta nħarġu?

Jista' jgħid jekk biex sar dan ix-xogħol ġewx ippubblikati tenders u jekk iva fejn ġew ippubblikati, meta ġew ippubblikati u meta għalqu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma' jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, is-sit tal-uffiċini tal-Awtorità tal-Ippjanar ġewwa Għawdex huwa kopert bil-permess PA 10396/17 – "To demolish existing offices and to construct parking at basement level, four office levels (Class 4A) and a receded floor level and the installation of PV Panels at roof level."

Il-permessi neċessarji biex l-uffiċini tal-Awtorità tal-Ippjanar ġewwa Għawdex jitwaqqgħu u jinbnew mill-ġdid (PA 10396/17) inħarġu fit-22 t'Awwissu 2018.

Il-Perit li ġie mqabbad biex iħejji l-pjanti u jagħmel l-applikazzjoni ntgħażel wara sejħa għall-offerti.

Din is-sejħa saret fl-2016, u ntgħażlet l-irħas offerta li ġiet sottomessa.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA - REQUEST FOR PROPOSAL FIR-RIGWARD TAT-TKABBIR U T-TIXRID B'MOD INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il Request for Proposal fir-rigward tat-tkabbir u t-tixrid b'mod internazzjonali tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta ħarġet l-istess Aġenzija mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kull Request for Proposal li ħarġet l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda Request for Proposal fir-rigward tat-tkabbir u t-tixrid b'mod internazzjonali tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta li ħarġet l-istess Aġenzija mis-sena 2017 sad-data li ġiet imwieġba din il-mistoqsija parlamentari.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – KAWŻI IPPREŻENTATI FIL-QRATI U T-TRIBUNALI KONTRA L-AĠENZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kawżi ġew ippreżentati kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-qrati u t-tribunali ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid x'inhu l-okkju ta' kull kawża u f'liema stadju waslet?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda kawżi li ġew ippreżentati kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-qrati u t-tribunali ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li ġiet imwieġba din il-mistoqsija parlamentari.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – KAWŻI PPREŻENTATI FIL-QRATI U T-TRIBUNALI MILL-AĠENZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kawżi ppreżentat l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-qrati u t-tribunali ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda kawzi li ppreżentat l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-qrati u t-tribunali ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li ġiet imwieġba din il-mistoqsija parlamentari.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – PROTESTI ĠUDIZZJARJI KONTRA L-AĠENZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi protesti ġudizzjarji ġew ippreżentati kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-Qrati ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid jekk l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta ippreżentatx kontro-protest ġudizzjarju għal kull protest ġudizzjarju li ġie ppreżentat kontra l-istess Aġenzija?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dawn il-protesti ġudizzjarji u l-kontro-protesti ġudizzjarji?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda protesti ġudizzjarji li ġew ippreżentati kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-Qrati ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li ġiet imwieġba din il-mistoqsija parlamentari.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – ITTRI UFFIĊJALI FIL-QRATI KONTRA L-AĠENZIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'ittri uffiċjali ġew ippreżentati kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-Qrati ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid jekk l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta ippreżentatx ittri uffiċjali bi tweġiba għal kull ittra uffiċjali li ġiet ippreżentata kontra l-istess Aġenzija?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dawn l-ittri uffiċjali?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ebda ittra ma ġiet ippreżentata kontra l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta fil-Qrati ta' Malta mis-sena 2017 sad-data li ġiet imwieġba din il-mistoqsija parlamentari.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gżira ta' Filfla hix proprjetà tal-Istat Malti?

Jekk le, jista' jgħid ta' min hi proprjetà l-Gżira ta' Filfla?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gżira ta' Filfla hija rreġistrata bħala art tal-Gvern.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - KONSLU

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-konslu li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għadhiex taħdem mal-Ministeru?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li d-dettalji dwarha ngħataw separament ma taħdimx mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kuntratt tal-konslu li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għalaqx?

Jista' jgħid jekk għadhiex taħdem mal-Malta Enterprise?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament m'għandiex kuntratt ta' impjieg mal-Malta Enterprise.

Rigward ir-rwol tagħha ta' Konslu l-mistoqsija għandha tiġi riferuta lill-Ministru kkonċernat.

ORGANIZZAZZJONIJIET VOLONTARJI – GĦAJNUNA GĦAL TKABBIR TAL-KAPAĊITAJIET OPERATTIVI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7147 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali, wara li l-mistoqsija parlamentari 6618 oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza u li issa ġew riferuti lilu u jgħid x'tip ta' għajnuna ġiet mogħtija lill-organizzazzjonijiet volontarji sabiex ikabbru l-kapaċitajiet operattivi tagħhom f'dawn l-aħħar ħames snin u sal-aħħar ta' Mejju 2018?

Liema huma dawk l-organizzazzjonijiet volontarji li mhumiex qed jagħtu rendikont fil-ħin kif obbligati bil-liġi li jagħmlu?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

KUMPANIJI – TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk preżenetament hawnx kumpaniji li bħalissa għaddejjin bit-tħaffir taż-żejt fl-ibħra Maltin u f'liema stadju wasal dan it-tħaffir?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7590.

GVERN TALJAN: DECRETO MINISTERIALE - BLATA KONTINENTALI

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk wara li l-Gvern Taljan kien ħareġ Decreto Ministeriale li bih estenda l-pretenzjonijiet Taljani fuq Żona Ċ fil-Lvant tal-blata kontinentali Maltija u wara li l-Gvern Malti pprotesta bil-qawwa għal dan id-digriet, din iż-żona ġietx irritornata lura lil pajjiżna?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-mistoqsija tiegħu hija bbażata fuq konkluzjoni żbaljata għaliex l-Onor.

Interpellant jasal għall-konkluzjoni li ż-żona Ċ fil-Lvant tal-blata kontinentali Maltija ttieħdet u ma ġietx irritornata lura lil pajjiżna, xi ħaġa li l-Onor.

Interpellant għandu jifhem li ma saritx.

Il-Gvern Taljan kien ħareġ id-digriet biex jestendi Żona Ċ fil-Lvant ta' Malta f'Diċembru 2012, wara li kien ħareġ diġriet simili biex jestendi Żona G fil-Punent ta' Malta f'Marzu 2010.

Permezz ta' dawn iż-żewġ digrieti l-Gvern Taljan estenda l-pretenzjonijiet tiegħu fuq il-blata kontinentali Taljana.

L-estensjonijiet imsemmija jidħlu fuq il-pretenzjonijiet tal-blata kontinentali li Malta għandha f'dawn iż-żoni.

Meta nħarġu d-digrieti mill-Gvern Tajan, il-Gvern Malti kien ressaq Noti Verbali bil-pożizzjoni tiegħu kontra.

L-ebda pajjiż baqa' ma rtira l-pretenzjonijiet tiegħu fuq il-blata kontinentali.

Il-Gvern Malti qatt ma aċċetta l-pretenzjonijiet tal-Gvern Taljan waqt li qatt ma ċeda l-pretenzjonijiet li Malta għandha f'dawn iż-żoni.

Fl-istess ħin il-Gvern Malti baqa' għaddej bid-diskussjonijiet bilaterali sabiex tinstab soluzzjoni għal din is-sitwazzjoni.

MEDITERRANEAN OIL AND GAS U GENERAL ENERGY – LIĊENZJI GĦAT-TĦAFFIR

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-kumpaniji Mediterranean Oil and Gas u General Energy, li għandhom il-liċenzja ta' parti kbira ta' Area 4 u kellhom iħaffru l-ewwel bir f'din iż-żona fl-ewwel kwart tal-2014, fil-fatt għamlux dan it-tħaffir?

X'kien l-eżitu ta' dan it-tħaffir?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li t-tħaffir li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor Interpellant beda f'Mejju tas-sena 2014 u spiċċa f'Lulju tal-istess sena.

It-tħaffir waqaf wara li laħaq il-fond kuntrattwali.

TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT - RISK ASSESSMENTS

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jippubblika r-risk assessments fejn sar tħaffir/se jkun qed isir tħaffir għaż-żejt fl-areas li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern Malti?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li dokumenti marbuta mal-bjar taż-żejt minn dejjem kienu meqjusa bħala kunfidenzjali u għalhekk ma jistgħux ikunu ppublikati.

TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT - LICENSING

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk preżentement hemmx xi licensing round għal min hu interessat li jħaffer għaż-żejt fl-areas li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern Malti?

Jekk dan il-proċess hu miftuħ, jista' jgħid meta se jagħlaq dan il-proċess?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li l-proċess ta' liċenzjar li Malta għanda bhalissa hu wieħed ta' 'open door', jiġifieri li kumpanija tista' titfa' applikazzjoni xħin trid għax m'hemmx data ta' għeluq.

Dan il-proċess hu maħsub taħt il-liġi tal-Unjoni Ewropea u dan il-proċess intuża matul is-snin mill-Gvern Malti.

GVERN MALTI – NEGOZJATI MA' KUMPANIJI BARRANIN GĦAT-TĦAFFIR TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid min imexxi n-negozjati f'isem il-Gvern Malti ma' kumpaniji barranin li juru interess biex iħaffru għaż-żejt f'Malta?

Xi kwalifiki u esperjenza għandu min qed imexxi dawn in-negozjati?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-negozjati jitmexxew mid-Direttur Ġenerali tal-Continental Shelf Department.

Dan l-individwu, li nħatar Direttur mill-amministrazzjoni preċedenti, għandu l-esperjenza meħtieġa u beda l-karriera tiegħu f'dan il-qasam fl-1985 fl-Oil Exploration Department u ilu jaħdem f'dan is-settur ghal iktar minn 30 sena.

ĦAL QORMI: TRIQ IL-BELT VALLETTA – ĦAJT FAĊĊATA TAĊ-ĊIMITERJU

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li l-ħajt li hemm faċċata taċ-Ċimiterju ta' Ħal Qormi fi Triq il-Belt Valletta qiegħed jaqa', jista' l-Ministru jassigura li permezz tal-ħaddiema tal-Gvern dan il-ħajt issirlu l-manutenzjoni li hemm bżonn?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-ħajt hu privat iżda minħabba li hemm periklu għall-pubbliku se jitqabbad perit tal-Ministeru għat-Trasport, Infrasturttura u Proġetti Kapitali biex jagħmel rapport tad-dangerous structures, li wara ngħadduh lill-Pulizija biex isegwu mas-sidien privati.