DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 12 ta' Ġunju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 12 ta' Ġunju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 12 ta' Ġunju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 235, li saret fil-11 ta' Ġunju 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĦAL TARXIEN: TRIQ ŻABBAR - TISWIJIET

L-ONOR.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġiet tiswa l-aħħar parti ta' Triq Żabbar, Raħal Ġdid li saret reċentement?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ilbieraħ għamilna mistoqsijiet supplimentari lill-Ministru Owen Bonnici fejn, fost l-oħrajn, staqsejnieh dwar ir-restawr li qed isir f'pajjiżna.

Jista' l-Ministru jgħid jekk bediex ir-restawr fuq il-faċċata tal-Arkivji Notarili u, jekk iva, fiex wasal?

OWEN BONNICI: Dan huwa proġett mill-isbaħ.

Inċidentalment ilbieraħ, wara l-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari, kien hemm min bagħatli messaġġi, fejn qalli li wara li semagħni nitkellem fuq il-Knisja tal-Ġiżwiti, qabad il-karozza tal-linja u daħal il-Belt jara r-restawr li sar.

Dan juri li n-nies tieħu interess fir-restawr li jsir fuq il-binjiet storiċi.

Fir-rigward tal-arkivji notarili, tajjeb nispjega x'inhu dan il-proġett u x-xogħol li qed isir.

F'pajjiżna, kif nafu, biex tagħmel trasferiment ta' affarijiet ta' valur, trid tagħmel dan billi tmur għand nutar.

Mhux biżżejjed li tagħmel biċċa karta ma' min qed tagħmel in-negozju, imma trid tmur għand nutar, għaliex il-valur tant ikun kbir li l-Istat irid li jiggarantixxi s-serħan il-moħħ fl-att innifsu.

Għalhekk, bħala Stat, żviluppajna sistema ta' notarjat li taħdem, fejn wieħed imur għand in-nutara li jippubblikaw il-kuntratti, liema kuntratti jiġu kollha insinwati, jiġifieri jiġu reżi pubbliċi.

Dan ifisser li kwalunkwe persuna, anke min ma kienx involut f'dak il-ftehim, jista' jmur għall-affari tiegħu joqgħod jara l-kuntratti kollha li saru.

Għal kull kuntratt li jsir, tintbagħat kopja tiegħu lill-Arkivji Notarili u kopja għand in-Nutar tal-Gvern.

Issa, peress li pajjiżna għandu storja kbira mifruxa fuq sekli sħaħ, permezz ta' din is-sistema tal-pubblikazzjoni bl-atti notarili, għandna ritratt tal-ħajja Maltija matul is-snin.

Dan ifisser li jekk għandek kummerċjant li xtara kunsinna qamħ minn ditta partikolari barra minn Malta u mar għand in-Nutar fis-Seklu XVIII, wieħed jista' jara l-atti kollha simili li jipprovdulu stampa tax-xejriet kulinarji tal-poplu Malti ta' dak iż-żmien.

F'dawk l-arkivji hemm minjiera ta' informazzjoni, u min jaf kemm hemm informazzjoni li għadna ma nafux biha u għada pitgħada rridu niskopru aktar dwarha.

Issa, jekk ikollna mmorru issa stess nagħmlu surprise visit fl-Arkivji Notarili, insibu li l-post li jokkupa l-Arkivju Notarili mhux denju tal-ġojjelli storiċi f'dawn id-dokumenti li qed insemmi.

Sinjura President, naf li inti mort tara x-xogħol li qed isir minn voluntiera mmexxija minn Dr Joan Abela u nies oħrajn li qegħdin jagħmlu interpretazzjoni storika ta' dawn id-dokumenti, jikkurawhom u jieħdu ħsiebhom.

Tajjeb ngħid li meta qed insemmi dokumenti, mhux qed nirreferi għal kuntratti notarili biss.

F'dawk id-dokumenti hemm, pereżempju, l-ewwel poeżija li nkitbet bil-Malti min-nutar Pietru Caxaro, li ddeċieda li fl-atti tiegħu jħażżeż din il-poeżija bl-isem "Il-Kantilena".

Hemm id-dokumenti li bihom ingħatajna l-George Cross.

Il-Gvern ta' dak iż-żmien kien iddeċieda li jittranżunta dawn id-dokumenti f'atti notarili, jiġifieri jmur għand nutar u jgħidlu li jixtieq li jidħlu fl-atti tiegħu għall-perpetwità, biex ta' warajhom ikollhom aċċess għal dawn il-kopji.

Huwa għalhekk li dawn id-dokumenti huma importanti ħafna.

Bis-saħħa ta' ħidma li għamilna fl-aħħar leġiżlatura, ninsab kuntent ħafna li f'din il-Leġiżlatura, fejn tidħol il-kultura qegħdin naħsdu l-frott li żrajna.

Bħala Gvern, applikajna biex nieħdu fondi Ewropej u fil-fatt ingħatajna l-ammont ta' €5 miljuni li bis-saħħa tagħhom sal-aħħar tas-sena d-dieħla se nkunu temmejna dan il-proġett, fejn qegħdin nirrestawraw u nagħtu ħajja mill-ġdid lill-binja tal-arkivji notarili u l-binja ta' ħdejha.

Kull min hu mill-Belt jaf li l-binja ta' ħdejn l-Arkivji Notarili kienet d-dar li fiha għex Lord Strickland.

B'hekk, permezz ta' dan ir-restawr, qegħdin nerġgħu nsalvaw patrimonju importanti storiku.

Dawn il-binjiet se jiġu konnessi flimkien, jiġifieri se jkollna l-Arkivji Notarili, post ta' interpretazzjoni u mużew modern, fejn wieħed isib esperjenza tal-istorja ta' Malta permezz tad-dokumenti notarili u bis-saħħa ta' dan ix-xogħol li qed nagħmlu.

Biex għamilna dan il-proġett kollu kellna nixtru binja żgħira, għaliex kien hemm kamra li, kif ngħidu bil-Malti, kienet feles bejn żewġ proprjetajiet.

Però, kollox mexa ħarir u issa għandna dan il-kumpless sabiħ immens, fejn ix-xogħol jinsab għaddej ġmielu.

Ir-restawr fuq in-naħa ta' barra lest prattikament kollu.

Fil-fatt, jekk wieħed jgħaddi minn din it-triq, jinduna bix-xogħol sabiħ li sar mhux biss fejn hemm l-Arkivji Notarili, imma anke f'din id-dar ta' ħdejn l-Arkivji Notarili fejn kien joqgħod Strickland.

M'għandix dubju li kif jispiċċa dan ix-xogħol se jkollna binja li tkun kalamita oħra li tattira n-nies biex iżuruha u jaraw ix-xogħol kbir li sar, mertu tan-Nutar tal-Gvern u l-istaff tiegħu u tal-voluntiera mmexxija minn Dr. Joan Abela li, litteralment, qegħdin jagħtu ħajja ġdida lill-istorja ta' pajjiżna bis-saħħa ta' dawn id-dokumenti li għandhom valur enormi.

Ninsab ċert li l-ġenerazzjonijiet futuri se jħarsu lura lejn din il-ġenerazzjoni u jgħidu kemm ttieħdu deċiżjonijiet tajbin li saħħew it-tessut storiku ta' pajjiżna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Naf li l-ambjent huwa partikolarment għal qalb il-Ministru, fejn qed isir ħafna xogħol f'dan is-sens.

Jista' l-Minisrtru, jekk jogħġbu, jgħidilna x'tip ta' miżuri u inizjattivi qegħdin jittieħdu biex fil-lokalitajiet rispettivi tagħna nkomplu ntejbu l-ambjent ta' madwarna?

OWEN BONNICI: Jien u l-Onor.

Interpellant ta' spiss nitkellmu dwar il-ħtieġa li nkomplu naħdmu fis-settur ambjentali.

L-Onor.

Interpellant kienet sindku għal numru ta' snin u, bħali, li kont viċi sindku u Membri oħrajn f'din il-Kamra li kienu kunsilliera fil-kunsilli lokali, aħna sensittivi forsi b'mod partikolari dwar il-bżonn li kull resident jgħix f'post nadif u ambjentalment tajjeb fejn tieħu pjaċir tqatta' l-ħin liberu mal-familja.

Qed ngħid hekk għaliex ninsab ċert li bħali, ħafna mill-membri f'din il-Kamra għaddew minn esperjenzi fejn niltaqgħu ma' nies li għandhom aspirazzjonijiet għoljin dwar l-ambjent f'pajjiżna.

Ħafna jgħidulek b'mod regolari kemm hu importanti għalihom li jgħixu f'ambjent san, nadif u ordnat.

Għalhekk, bħala Gvern, niftaħar ngħid li għamilna ħidma kordinata immens u b'ħafna sinerġija bejn is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista, is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis u l-Ministeru tiegħu, fejn tidħol l-indafa pubblika b'mod ġenerali.

Nemmen li d-Diviżjoni tal-Cleansing and Maintenance qed tagħmel xogħol tajjeb ħafna.

Fil-fatt, ninsab verament kuntent dwar kif sejrin l-affarijiet f'din id-Diviżjoni, fejn tajna messaġġ b'saħħtu li rridu li l-indafa u d-dehra ġenerali tal-ambjent fil-lokalitajiet tagħna tittieħed bis-serjetà ħafna aktar minn qatt qabel.

Spiss nisma' min jgħid li kien barra minn Malta u ma rax karta mal-art!

Jien nippretendi li f'Malta jkollna l-istess livell ta' ndafa.

Malta m'għandhiex għaliex ma tkunx f'dan il-livell.

It-tieni punt li rrid insemmi huwa dwar skema li ħriġna biha dan l-aħħar fuq idea tal-Onor.

Kif nafu, kull sena nniedu skema li fiha nallokaw €1 miljun għall-proġetti fil-komunitajiet, fejn normalment japplikaw għaliha l-kunsilli lokali.

L-Onor.

Interpellant kienet ta' spiss tapplika għal din l-iskema u dejjem kienet tieħu l-flus, għax kienet tippreżenta applikazzjoni b'saħħitha.

Ħafna drabi, wieħed japplika għal xi proġett żgħir bħal, pereżempju biex jirranġa xi parti mill-istruttura tal-kunsill jew biex jagħmel xi xogħol ta' tisbiħ.

Din is-sena, iddeċidejna li dan il-€1 miljun nagħtuh kollu kemm hu għal skema ta' irrigazzjoni.

B'irrigazzjoni qed infissru sistema ta' tisqija ta' ilma biex fix-xhur tas-sajf, l-ambjent jibqa' jħaddar.

Ħafna drabi ngħaddu minn ħdejn ġnien pubbliku fis-sajf u tistħajlek qiegħed fid-deżert għax kollox isfar, niexef u ħamrija mingħajr ilma.

Issa huwa minnu li s-sajf f'Malta huwa qalil, imma hemm metodi li bihom nistgħu naraw li s-soft areas fil-lokalitajiet tagħna jibqgħu jiġu irrigati.

Din l-iskema tajnieha l-isem ta' finanzjament ta' proġetti kapitali, apparat ta' sistemi ta' irrigazzjoni, fejn qegħdin nagħmlu xi ħaġa differenti.

Konvint li din l-iskema se tkun suċċess.

Hawn nirringrazzja lill-Onor.

Silvio Parnis li kien il-moħħ wara din l-iskema.

Naħseb li l-kunsilli lokali se jieħdu pjaċir b'dawn it-tip ta' inizjattivi.

Bħalma diġà għamlu ċerti kunsilli lokali, fosthom Ta' Xbiex, se jkun hemm aktar lokalitajiet li se jużaw din l-iskema biex iħaddru s-soft areas tagħhom ħalli jagħtu dehra isbaħ lil pajjiżna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ladarba qegħdin nitkellmu dwar il-kunsilli lokali, jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid jekk l-inizjattiva ta' assistenza lill-kunsilli, li kienet inbdiet fl-2009 hux se tibqa' titħaddem?

Hawnhekk qed nagħmel referenza għal-Local Action Groups (LAG), fejn kellna tliet gruppi, dak tax-Xlokk, tal-Majjistral u ieħor f'Għawdex.

Jista' l-Ministru jgħid jekk dawn il-gruppi hux se jibqgħu jibbenefikaw minn dawn il-fondi?

Din l-għajnuna kienet tintuża mhux biss mill-kunsilli lokali imma anke minn għaqdiet mhux governattivi.

OWEN BONNICI: Naf li l-Onor.

Interpellant, bħali, kemm-il darba jħeġġeġ lill-kunsilli lokali biex ma joqogħdux biss fuq il-fondi li jingħataw mill-Gvern fil-Baġit u fuq l-iskemi li noħorġu minn żmien għal żmien, imma jużaw ukoll fondi Ewropej li jiġu allokati għal pajjiżna taħt diversi skemi.

Insemmi s-sistema tal-LAG Xlokk u l-LAG Tramuntana li huma fondi ta' natura agrarja li jistgħu jintużaw għal diversi affarijiet.

Ninsab kuntent ħafna kif ċerti kunsilli lokali qegħdin litteralment jixorbu sal-inqas qatra ta' dawn il-fondi u din hija xi ħaġa tajba ħafna.

Però jiddispjaċini nara li ċerti fondi ma jitteħdux mill-kunsilli lokali, imbagħad l-istess kunsilli jiġu għand il-Ministeru jgħidulna li għandhom bżonn il-fondi għal ċerti proġetti, meta setgħu jagħmlu użu minn fondi Ewropej, li mhumiex fondi nazzjonali.

Għalhekk inħeġġeġ biex aktar kunsilli lokali jużaw dawn il-fondi.

Irrid ngħid ukoll li wara r-riforma li wettaqna ftit ilu flimkien, issa se jkollna reġjuni aktar b'saħħithom.

Fost l-oħrajn, ir-reġjuni se jkollhom uffiċjali responsabbli minn fondi Ewropej.

B'hekk, kull reġjun se jkollu persuna li se jkun struwit biex jgħin lill-kunsilli lokali li jaqgħu taħt dak ir-reġjun fir-rigward ta' fondi Ewropej.

Naħseb li jekk naħdmu bilgħaqal se naraw żieda fl-assorbiment ta' fondi Ewropej anke fuq livelli lokali.

Jien dejjem nagħti parir li fil-verità, għalkemm id-daqs ta' kunsill lokali huwa importanti, aktar importanti hija l-ħila li l-kunsill jassorbi fondi biex ikun jista' jwettaq proġetti fil-lokalitajiet tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nerġa' nistaqsi lill-Ministru dwar ir-restawr, għax kien hemm min ġibidli l-attenzjoni fuq Dar l-Ammiraljat.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid jekk hemmx pjanijiet biex tkun restawrata Dar l-Ammiraljat u jekk hux ippjanat bdil fl-użu tagħha?

OWEN BONNICI: Adimiralty House huwa wieħed mill-isbaħ proġetti li hemm għaddejjin fil-Belt Valletta fejn ivvotajna €4.3 miljuni minn fondi nazzjonali.

Nenfasizza li dawn mhumiex fondi Ewropej imma huma kollha flus li jiġu fil-Ministeru b'għaqal kbir mis-Segretarju Permanenti Johann Galea.

Ta' dan, nirringrazzjah minn qalbi, għax onestament ma nafx kif jagħmel biex jirnexxilu jagħmel eżerċizzju ta' ring fencing biex ikollna fondi għal ċerti proġetti kbar.

Bis-saħħa ta' dan l-għaqal, irnexxielna li flimkien mal-fondi li jiġu mogħtija lilna għar-restawr, ngħaqqdu s-somma ta' €4.3 miljuni minn fondi nazzjonali biex nagħtu ħajja mill-ġdid lil Dar l-Ammiraljat li tinsab ftit 'l isfel mill-Headquarters tal-GWU, fi Triq Nofsinhar, fil-Belt Valletta.

Sa ftit ilu, din il-binja kienet tilqa' fiha l-Mużew Nazzjonali tal-Arti li kien sar modest ħafna għaż-żmien tal-lum.

Għalhekk, kien ilu jinħass il-bżonn li jkollna mużew aħjar u fil-fatt, is-sena li għaddiet inawgurajna l-MUŻA u vvakajna Dar l-Ammiraljat.

Biex nagħmlu l-aħjar użu minn Dar l-Ammiraljat rajna li l-Palazz tal-Gran Mastru jiġi vakat kompletament.

Kif nafu, parti sostanzjali mill-Palazz tal-Gran Mastru fi Pjazza San Ġorġ tintuża bħala uffiċini.

Naħseb li mkien fid-dinja ma ssib li l-Palazz tal-President għandu uffiċini li mhumiex tal-President, u din hija ħasra.

L-Imħallef Vanni Bonello kien ilu jgħid li dawn l-uffiċini għandhom jiġu vakati.

Għalhekk se nneħħu l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali mill-Palazz tal-President biex nivvakaw is-sular t'isfel kompletament.

L-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali se jiġi trasferit għal Dar l-Ammiraljat u l-Mużew tal-Arti kien ġie trasferit għall-Berġa tal-Italja fejn illum hemm il-MUŻA.

Fil-fehma tiegħi, din hija a win-win situation għall-qasam kulturali, għall-qasam patrimonjali, kif ukoll għall-qasam tal-ġustizzja.

F'Dar l-Ammiraljat hemm tliet sulari, fejn se jkun hemm sular għas-servizzi korporattivi, jiġifieri għall-ħaddiema li jaħdmu l-pagi u jieħdu ħsieb il-leave u s-sick leave, se jkun hemm sular għall-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u sular ieħor li jkun indipendenti mis-sular ta' taħt għall-uffiċċju tal-Avukat tal-Istat.

B'hekk, se jkollna s-servizzi legali ewlenin miġburin taħt binja waħda.

L-aġenzija tal-Avukat tal-Istat se tkun separata mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali għax se jkunu fuq żewġ sulari differenti.

B'hekk, se nagħmlu użu aħjar minn din il-binja b'investiment b'saħħtu ħafna ta' €4.3 miljun.

Fl-aħħar nett, għandi ftit noti żgħar storiċi dwar din il-binja.

Għall-interess ta' min qiegħed isegwina, din hija binja ta' żmien is-Seklu 17, jiġifieri nbniet oriġinarjament mill-Kavallieri u kienet isservi bħala residenza tal-Kavallieri.

Tissejjaħ Dar l-Ammiraljat għaliex sal-1961 kienet ukoll is-sede tal-Kap Kmandant tal-Flotta Brittanika Mediterranja.

Naf li qisni l-preżentatur tal-programm Meander, imma naħseb li dak li jkun jieħu gost ikun jaf din l-informazzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: L-ewwel nett hija xi ħaġa sabiħa li l-Ministru qal li din is-sena se nagħtu €1 miljun għall-artificial irrigation tas-soft areas fil-lokalitajiet.

Però jista' l-Ministru jgħid jekk kull meta jingħataw dawn is-somom kbar ta' flus biex ngħinu lill-kunsilli lokali, jibqgħux jingħataw ċerti ammonti ta' finanzi għall-maintenance ta' dawn il-proġetti?

Kif jaf il-Ministru, inutli tonfoq miljuni fuq proġett darba imma mbagħad ma jkunx hemm il-maintenance tiegħu.

Ħafna drabi l-kunsilli involuti ma jkollhomx finanzi biżżejjed biex ilaħħqu mal-maintenance ta' dawn il-proġetti.

OWEN BONNICI: Dak li qed tgħid l-Onor.

Interpellant huwa kruċjali, għaliex jekk ma tagħmilx il-maintenance, tispiċċa li wara numru ta' snin, minflok ma tinvesti l-flus fuq proġett ieħor, tispiċċa terġa' tinvesti l-flus għall-istess proġett li tkun ftaħt ftit snin qabel.

Sitwazzjoni bħal dik tkun verament ħasra!

Naqbel li għal kull proġett li jkollna rridu naċċertaw ruħna li jkun hemm flus ukoll għall-maintenance ta' dak il-proġett.

Għalhekk, nappella lill-kunsilli lokali biex jagħtu prijorità lill-maintenance.

Jien sirt naf b'ċerti esperjenzi fejn hemm minnhom li naqbel magħhom u hemm minnhom li ma naqbilx.

Però huwa kruċjali li ssir il-maintenance ta' kull proġetti li nagħmlu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Jidhirli li l-Asset Recovery Bureau jaqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru.

Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol qed jagħmel dan l-Uffiċċju li, safejn naf jien, huwa inkarigat biex jaqbad assi ta' kriminali wara li dawn jinstabu ħatja?

Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir minn dawn l-assi li jinqabdu?

Qed issir xi forma ta' disposal u, jekk iva, xi jsir minn dak li jiġi rkuprat mill-flus li possibbilment jidħlu wara li jinbiegħu dawn l-assi li jiġu maqbuda?

OWEN BONNICI: Il-mistoqsija tal-Onor.

Interpellant hija kruċjali għaliex bħala Gvern irridu nagħmlu dak kollu possibbli not to let crime pay.

Se nagħti eżempju biex jifhimni kulħadd.

Nimmaġinaw li jkun hemm serqa, fejn persuna tmur tisraq €1 miljun minn bank, titfagħhom f'kamra, tinqabad u tispiċċa l-ħabs.

Kif din il-persuna toħroġ mill-ħabs, tmur f'dik il-kamra u ssib il-€1 miljun jistennewha sħan sħan!

Jekk jiġri dan, ikun ifisser li s-sistema tal-ġustizzja tkun falliet, għaliex crime would have paid.

Issa huwa kruċjali li naraw li crime does not pay.

Għalhekk irridu nieħdu ħsieb li dak il-frott illegali jiġi kkonfiskat u meħud favur l-Istat biex crime does not pay.

Min jagħmel reat kriminali m'għandux jispiċċa f'sitwazzjoni fejn ikun qabillu li jkun wettaq dak ir-reat, għax inkella nkunu qegħdin induru fiċ-ċrieki tal-kriminalità.

F'pajjiżna, dejjem kellna sfida dwar x'se jsir b'dawn l-assi maqbuda.

Fil-fatt għandna direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar Confiscation of Proceeds of Crime li ilha magħna sa minn meta jien kont għadni l-iskola, però kien proprju fl-aħħar sentejn li għall-ewwel darba twaqqaf l-Asset Recovery Bureau.

Irridu ngħidu li huwa minnu li bħala pajjiż konna tard ħafna biex waqqafna dan il-Bureau u li dan il-Gvern kellu jibda kollox from scratch b'liġi u b'sistemi apposta, fejn għamilna uffiċini, impjegajna l-istaff, għamilna sejħa għal Direttur u waqqafna l-Board of Governors, fost l-oħrajn.

Din is-sena ġie ppreżentat l-ewwel rapport annwali tal-Asset Recovery Bureau fl-istorja ta' pajjiżna u jien verament ħadt gost nirċievi komunika mill-bord tat-tmexxija tal-Asset Recovery Bureau fejn talbu laqgħa ta' kortesija miegħi biex jagħtuni l-ewwel rapport tal-operat tal-Bureau.

Naturalment, il-bidu huwa dejjem il-bidu, jiġifieri mhux se niġi f'din il-Kamra u ngħid li solvejna l-problemi kollha tad-dinja, għax fadal ħafna xi jsir, imma almenu bdejna.

Għalhekk nieħu gost nisma' dwar ix-xogħol li qed isir biex insibu metodi ġodda ta' kif naħtfu l-proprjetà li tkun ġiet miksuba b'mod illegali, nimmaniġjawha u nieħdu l-frott minnha.

Pereżempju, min hu avukat li ilu jservi aktar minni jgħidli li fejn jidħlu traffikanti tad-droga, wieħed lanqas biss jipprova jixtri karozza li tkun inxtrat bil-flus tad-droga.

Jekk titfagħha għas-subbasta, issib li ebda Malti mhu se jixtriha.

Kulħadd jibża' jixtri karozza li tkun ta' traffikanti tad-droga.

Bis-sistemi l-ġodda li qegħdin jintużaw, wieħed qed imur għat-triq li dawn is-subbasti jsiru barra minn Malta u jinxtraw minn nies barranin u mbagħad il-flus jiġu lura lejn pajjiżna.

Dawn huma metodi ġodda li dan l-Asset Recovery Bureau qiegħed juża u konvint li jekk ix-xogħol jibqa' għaddej b'mod tajjeb, se naraw titjib sena wara l-oħra.

Nerġa' ngħid li bdejna billi wellidna din it-tarbija u issa importanti li narawha titlaq timxi u tiġri, biex inkomplu nsaħħu r-riżultati fil-ġlieda kontra l-kriminalità.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Ma jidhirlix li l-Ministru weġibni għall-mistoqsija supplimentari li għamiltlu, dwar jekk il-Local Action Groups hux se jibqgħu jew le?

Kif għedt, din hija inizjattiva li bdiet fl-2009.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid jekk din is-sistema hux se tibqa' tiffunzjona?

OWEN BONNICI: Nittama li qegħdin niftiehmu li l-LAG hija entità awtonoma mill-Gvern tal-ġurnata, għaliex hija bbażata fuq fondi rurali tal-Unjoni Ewropea li jiġu Malta b'mod estern mill-Gvern.

Però, bħala Gvern, se nibqgħu nappoġġjaw kwalunkwe sforz biex dawn il-flus jibqgħu jiġu lejn Malta, anke jekk din mhijiex xi ħaġa tal-Gvern.

Is-sabiħ ta' dawn il-fondi hu li jaħdmu b'mod indipendenti mill-Gvern tal-ġurnata, jiġifieri mhux il-Gvern japplika għall-flus u jimmaniġġjahom hu, imma hemm sistemi oħrajn li bihom jiġu l-fondi Ewropej.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih tweġiba aktar dettaljata.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

Skada l-ħin għall-Mistoqsijiet.

Tqegħid ta' Karti?

Kumitati Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permenanti tal-Kamra fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi tal-lum l-Erbgħa, 12 ta' Ġunju, 2019, l-Onor.

Rosianne Cutajar u l-Onor.

Robert Cutajar issostitwew lill-Onor.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nitlob il-permess biex titressaq Mozzjoni mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

MOZZJONJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET FINANZJARJI

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, f'isem is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda Diversi Liġijiet Finanzjarji".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda Diversi Liġijiet Finanzjarji" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AWTORITÀ GĦALL-IŻVILUPP REĠJONALI TA' GĦAWDEX

MICHAEL FARRUGIA: Sinjura President, f'isem il-Ministru għal Għawdex nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-Twaqqif dwar l-Awtorità li tkun magħrufa bħala l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u għall-eżerċizzju, minn jew f'isem dik l-Awtorità, ta' funzjonijiet regolatorji u konsultattivi li jirrigwardaw l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konessi ma' dan" ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AVUKAT TAL-ISTAT

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Ġunju 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, din il-liġi turi biċ-ċar kemm dan huwa Gvern li jwettaq il-bidla billi jevalwa, iqis u jieħu d-deċiżjonijiet.

Dan il-Gvern qed jagħmel l-għażliet li ħaddieħor, għal snin twal, kien jitkellem daqslikieku kellu tweġiba għal kollox.

Però, meta ħaddieħor kellu t-tmun ta' dan il-pajjiż f'idejh, mhux talli qatt ma wettaq dawn il-bidliet, imma lanqas biss qatt iddiskutiehom.

Però, illum għandna Gvern li jagħmel dak li huwa meħtieġ biex inkomplu mmexxu lil pajjiżna 'l quddiem.

Din il-liġi qiegħda tirrivedi sistema f'dak li huma s-sisien legali tagħna, liema sistema tmiss anke l-liġi ewlenija ta' pajjiżna, jiġifieri l-Kostituzzjoni, fejn qed tagħti remit differenti lil waħda mill-istituzzjonijiet kostituzzjonali ta' pajjiżna billi tirriforma, iġġedded u saħansitra toħloq żewġ uffiċċji, minflok wieħed.

B'hekk mhux se jibqgħu jinġarru dawn iż-żewġ karigi mill-istess uffiċċju kif ilu jsir għal tant snin.

Infakkar li kien hemm review dwar il-ħtieġa ta' din il-bidla anke min-naħa tal-Kummissjoni Venezja.

Però, jien nibqa' sorpriż kif minkejja li ilna nisimgħu diversi diskorsi min-naħa tal-Oppożizzjoni li f'pajjiżna hawn diffikultajiet fir-rigward tas-saltna tad-dritt u li l-Gvern qed jonqos milli jimplimenta dak li rrakkomandat il-Kummissjoni Venezja anke jekk dan mhux il-każ, niġu biex nibdew nimplimentaw dawn il-bidliet, imma l-Oppożizzjoni tagħżel li ma tikkoperax mal-Gvern dwar din il-bidla.

Bħala Gvern, fejn hemm bżonn li nwettqu bidla, għandna l-kuraġġ u d-determinazzjoni li nbiddlu.

Però, fl-ewwel test għall-Oppożizzjoni biex mill-kliem tgħaddi għall-fatti, naraw li l-Oppożizzjoni tagħżel li ma tkunx mal-Gvern biex inkomplu nġeddu lil pajjiżna u l-istituzzjonijiet tagħna.

Fil-fehma tiegħi, dan juri kemm għandna Oppożizzjoni li hija nieqsa minn viżjoni u għalhekk il-poplu ma jistax jaraha bħala alternattiva għat-tmexxija ta' pajjiżna.

Sinjura President, fil-fehma tiegħi, din hija bidla kuraġġuża li qiegħda tagħti dimensjoni differenti lill-mod kif l-affarijiet f'pajjiżna ilhom isiru għal ħafna snin.

Din il-bidla se tkun qiegħda toħloq l-istitut tal-Avukat tal-Istat li se jkollu rwol definit, ċar u determinat, li jkun il-konsulent prinċipali tal-Gvern u l-konsulent legali li jara li jissalvagwardja l-interessi tal-Istat.

Dan l-uffiċċju se jwieġeb meta jkun hemm kawżi jew disputi fil-konfront tal-Istat, ta' pajjiżna u tal-Gvern.

Dan huwa rwol sensittiv ħafna li għandu bżonn dedikazzjoni assoluta.

Sal-lum, dan ix-xogħol kien isir b'mod tajjeb ħafna, però kien isir mill-istess persuna li għandu r-rwol ta' funzjonijiet oħrajn bħal, pereżmepju, il-prosekuzzjonijiet u li jagħti l-pariri lill-Gvern u lill-Istat.

Issa dan ir-rwol se jinqasam biex dawn iż-żewġ rwoli importanti f'pajjiżna jkunu ben ċari u definiti.

Ovvjament, din hija bidla li wieħed irid jaraha timmatura, tiżviluppa u timxi 'l quddiem.

Naturalment din il-bidla se tieħu ż-żmien għax din mhijiex bħal swiċċ, fejn naqbdu nitfu ħaġa u nixegħlu oħra, imma għandha bżonn żvilupp.

Għalhekk, fil-fehma tiegħi, b'mod għaqli dan l-Abbozz ħaseb għal sitwazzjonijiet transitorji.

Dan għaliex l-ewwel nett, meta inti għandek legacy ta' liġi li ilha tiġi implimentata għal tant snin, ikun għajb kieku kellek tgħid li mil-lum 'il quddiem se jiġri mod ieħor mingħajr ma taħseb għal trasformazzjoni kif qed jiġi ppjanat permezz ta' dan l-Att.

Qiegħed ngħid dan għaliex din il-bidla li qiegħda sseħħ permezz ta' din il-liġi hija bidla li magħha se jintrabtu sensiela ta' bidliet oħrajn li jridu jsiru fil-futur.

Pereżempju, iridu jiġu indirizzati sistemi oħra dwar kif jitmexxew l-affarijiet f'pajjiżna u li ilna nħaddmu għal tant snin.

Għalhekk, meta għandek bidla delikata u sensittiva bħal din, trid tkun bidla li taħseb għal transizzjoni bl-aħjar mod possibbli, bl-għan li dak li qiegħed jitmexxa 'l quddiem illum, bħal kawżi li għaddejjin bħalissa u d-drittijiet li għad iridu jiġu dibattuti fil-Qrati jew mod ieħor, ma jiġux mittiefsa minħabba din il-bidla.

Hawn wieħed jara l-importanza ta' sistemi transitorji meta wieħed jagħmel bidla daqstant radikali.

Meta wieħed jara kemm hija kbira din il-bidla, wieħed jifhem is-sensittività u l-attenzjoni li jistħoqqilha fil-mod ta' kif se tkun qiegħda tiġi implimentata.

Sinjura President, dan l-Abbozz ta' Liġi qed jippreżentalna ukoll il-ħolqien ta' aġenzija li se tkun qiegħda ssostni x-xogħol li se jkun qiegħed jagħmel l-Avukat tal-Istat.

Issa wieħed mill-aspetti li fil-fehma tiegħi rridu nħarsu lejh fl-implimentazzjoni ta' din il-bidla hu l-ħtieġa ta' aktar riżorsi biex inkomplu nħaddmu dawn il-bidliet daqstant importanti.

Meta jkollok liġi bħal din li qed toħloq uffiċċju tant importanti, wieħed jinnota li biex nilħqu l-għanijiet li qed naspiraw għalihom irridu naraw li jkun hemm l-aħjar nies li jmexxu din l-aġenzija.

Fil-fatt, se nkun qed nitkellem dwar l-għażla ta' dawn in-nies, il-mod innovattiv li qiegħda tintroduċi din il-liġi u l-ħtieġa li nkomplu ninvestu biex nattiraw l-aħjar nies biex jagħtu sehemhom fis-Servizz Pubbliku, għall-ġid ta' kulħadd.

Ċerti riżorsi, b'mod partikolari riżorsi speċjalizzati u mħarrġa, ma ssibhomx mil-lum għal għada, imma trid tinvesti fihom.

Nixtieq nagħmel osservazzjoni dwar il-mod kif esponenti tal-Oppożizzjoni jagħżlu li jitkellmu f'diskorsi relatati ma' dan is-suġġett.

Kif tista' tattira nies lejn is-Servizz Pubbliku meta jkollok lill-Onor.

Simon Busuttil jitkellem b'ċertu mod dwar l-Avukat Ġenerali attwali Dr Peter Grech, kif għamel ilbieraħ stess?

Li tikkritika uffiċjali pubbliċi u l-operat li jkun għaddej hija ħaġa, imma li titkellem b'mod insolenti fuq nies li jmexxu dawn l-istituti pubbliċi huwa nuqqas serju ta' rispett lejn dawn l-istituzzjonijiet u lejn in-nies li jokkupaw dawn il-karigi.

Kif nistgħu nattiraw nies li jistgħu jkunu mħajra li jagħtu s-servizz tagħhom fl-uffiċċji pubbliċi meta jaraw id-diskors ta' żebliħ li jintuża minn xi wħud?

Għalhekk huwa importanti li meta niddibattu suġġetti bħal dawn, inkunu attenti fil-mod kif nitkellmu.

Huwa nuqqas serju meta jsiru diskorsi li jnaqqsu l-ġieħ ta' dawk li jokkupaw dawn il-karigi, liema diskorsi jmorru lil hinn minn dik li hija kritika aċċettabbli u raġonevoli.

Ladarba qed nitkellem dwar ir-riżorsi, irridu nħarsu wkoll lejn l-investiment li hemm bżonn isir għall-bidliet fil-mod ta' kif isiru l-prosekuzzjonijiet illum, fejn il-konċett tal-prosekuzzjoni imur lil hinn mill-Puliizja per se.

Importanti li ninvestu biex ikollna n-nies meħtieġa ħalli mmexxu din il-bidla 'l quddiem.

Hawn irrid infakkar li taħt amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm żmien fejn numru ta' pulizija kienu ntbagħtu jistudjaw il-liġi.

Però l-management tal-Pulizija ta' dak iż-żmien kien għamel għażliet żbaljati, għax ġara li ħadd minn dawk li laħqu avukati ma baqa' fil-Korp tal-Pulizija għax kollha marru jipprattikaw il-professjoni tagħhom fil-privat.

Ma tistax taħdem b'dan il-mod, għax mhux faċli li ssib ir-riżorsi umani, imma trid tagħmel ħafna investiment.

Dak huwa punt importanti biex immexxu din il-bidla 'l quddiem.

Niġi issa għall-ħatra tal-Avukat tal-Istat.

Smajna li bħal donnu, f'dan il-pajjiż, kollox jaħdem bir-remote control mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Din hija ħrafa li l-Oppożizzjoni tibqa' timbotta kontinwament, anke mal-ħbieb tagħha lil hinn minn xtutna biex jirrepetuha fil-fora Ewropea.

Ejja nirrikonoxxu li din il-liġi qiegħda tagħmel bidla importanti fil-mod kif jinħatar l-Avukat tal-Istat billi tagħti mekkaniżmu ċar dwar il-proċess tal-għażla li huwa ben definit.

Kif smajna lbieraħ, dan huwa proċess li jimxi skont pariri li l-istess Kummissjoni Venezja tat f'ċirkostanzi simili lill-Ungerija.

Qed naraw proċess ta' għażla li jpoġġi lill-kandidati eliġibbli għall-iskrutinju ta' nies li għandhom ir-rispett u li huma fdati mill-pubbliku.

Issa kieku kellna noqogħdu nisimgħu biss kif jitkellmu ċerti membri tal-Oppożizzjoni, wieħed jasal jaħseb li f'dan il-pajjiż wasalna f'sitwazzjoni fejn ma nistgħu nafdaw lil ħadd u li kulħadd jiddeċiedi skont dak li jgħidulu.

Dan huwa nuqqas serju u diżrispett lejn min ikun qiegħed imexxi proċessi bħal dawn.

Ejja niftakru li dan il-Gvern għamel bidla radikali oħra rigward ċerti għażliet.

Dan huwa l-Gvern li daħħal fis-seħħ liġi li permezz tagħha numru ta' għażliet f'entitajiet pubbliċi jiġu skrutinizzati minn kumitat tal-Parlament.

Din hija bidla oħra li tkompli ma' sensiela ta' bidliet maħsuba b'mod ċar biex isaħħu d-demokrazija f'pajjiżna.

Din il-bidla tkompli tikkonferma kemm dan il-Gvern irid ikompli jmexxi 'l quddiem bidliet importanti biex inkomplu nsostnu u nsaħħu l-governanza tajba.

Issa nittama li mhux se nibdew ngħidu li l-iskrutinju parlamentari qiegħed jitmexxa wkoll b'xi remote control kif beda jinsinwa kontinwament ilbieraħ l-Onor.

Irrid insemmi li dan il-mekkaniżmu tal-għażla qiegħed ipoġġi responsabbiltà differenti u qed jillimita d-diskrezzjoni kif issir l-għażla ta' dan l-Uffiċċju importanti.

Din il-liġi qiegħda tagħmel bidla radikali, għax kif diġà għedt, dan il-Gvern għandu għal qalbu r-rieda li jmexxi 'l quddiem bidliet importanti f'pajjiżna.

Għalhekk ikolli nistaqsi: Ladarba l-Gvern qed jagħmel din il-bidla, għalfejn l-Oppożizzjoni qiegħda tagħżel li ma tkunx parti minn din il-bidla tant importanti għal pajjiżna?

Sinjura President, nixtieq nagħmel xi ftit osservazzjonijiet fil-mod kif permezz ta' din il-liġi se nkomplu nsaħħu l-operat ta' din l-aġenzija.

Jidher li din il-liġi qiegħda tagħti indikazzjonijiet li ċerti proċessi jistgħu jkunu regolati permezz ta' avviż legali.

Tajjeb ngħid li minħabba l-importanza ta' din l-aġenzija, hemm bżonn ta' pjan ċar fil-mod kif se tkun qiegħda titħaddem il-liġi.

Dan jista' jsir mhux neċessarjament bi provvedimenti fl-Att innifsu imma bi pjan ċar biex ikollna struttura korporattiva ċara li tilħaq l-għanijiet tal-Uffiċċju tal-Avukat tal-Istat.

Tajjeb niftakru fix-xogħol kbir li għandu quddiemu dan l-Uffiċċju, speċjalment in-numru vast ta' kawżi u n-numru ta' issues li jinqalgħu minn żmien għal żmien fejn dan l-Uffiċċju jintalab jagħti pariri dwarhom.

Niftakru wkoll li dan l-Uffiċċju jrid isostni bidliet oħrajn fil-pajjiż u għalhekk hemm bżonn li l-pariri u l-azzjonijiet kollha li jieħu minn żmien għal żmien għandu jkollhom sostenn sħiħ permezz ta' struttura korporattiva tajba ħalli nkomplu mmexxu 'l quddiem dan l-Uffiċċju daqstant importanti mhux biss għall-Gvern, imma anke għall-Istat u għall-pajjiż b'mod ġenerali.

B'hekk, nassiguraw li dan l-Uffiċċju jkun qiegħed jagħti l-aħjar servizz possibbli.

Sinjura President, meta wieħed iqis iż-żmien li fih il-Gvern beda jimplimenta r-rakkmandazzjonijiet tal-Kummissjoni Venezja jara li din hija prova ċara ta' kemm dan il-Gvern għandu r-rieda, id-determinazzjoni u l-kuraġġ li jagħmel bidliet li ħaddieħor qatt m'għamel f'25 sena.

Dan il-Gvern qiegħed jimxi b'serjetà ma' pjan ċar biex ibiddel u jġedded lil pajjiżna.

Dan il-Gvern qiegħed juri bil-fatti li huwa Gvern riformista, li verament irid jimplimenta u jwettaq bidliet li tassew huma meħtieġa għal pajjiżna.

Irridu nibnu fuq l-esperjenzi li ksibna matul is-snin, fejn tgħallimna mill-passat u anke ħadna l-pariri fejn hu meħtieġ.

Fuq kollox, din hija bidla li fuqha nistgħu nkomplu mmexxu 'l quddiem sensiela ta' bidlliet oħrajn, bl-għan aħħari li nkomplu mmexxu lil dan il-pajjiż fid-direzzjoni t-tajba.

Nirringrazzjakom.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JOSE HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sinjura President, nibda billi nifraħ lill-Ministru Owen Bonnici li ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fil-fatt nista' ngħid li, kważi kważi, il-Ministri għall-Ġustizzja ta' qablu jgħiru għalih, għaliex kien hu l-Ministru li fi ftit snin irnexxielu jmexxi 'l quddiem tant riformi istituzzjonali u anke ta' natura kostituzzjonali li l-ebda Ministru tal-Ġustizzja qablu qatt ma rnexxielu jagħmel.

Dawn huma żmenijiet ta' kambjamenti kbir f'dik li hija governanza u kellu jkun il-Ministru Bonnici li jippilota dawn il-liġijiet.

Naħseb li dan huwa privileġġ għall-Ministru, u jgħaddi kemm jgħaddi żmien, se jibqa' jiftakar dawn iż-żmenijiet meta hu kien daqstant ipprivileġġjat li jwettaq dawn il-bidliet neċessarji.

Meta nitkellmu fuq kwestjonijiet ta' governanza tajba qed nibdew minn perċezzjoni totalment żbaljata.

L-Oppożizzjoni u, bid-dovut rispett, il-Kummissjoni Venezja u l-membri tal-istess Kummissjoni qed iħarsu lejn il-governanza b'mod ħażin.

Jien kelli l-opportunità nanalizza r-regime ġudizzjarju, ir-regime tal-Avukat Ġenerali u r-regime ta' governanza f'dawk il-pajjiżi kollha minn fejn ġejjin ir-rappreżentanti tal-Kummissjoni Venezja, fosthom l-Ingilterra, il-Finlandja, l-Iżlanda u Ċipru.

Kull wieħed minn dawn il-pajjiżi għandu sistema differenti, però s-sistema f'Malta hija bil-qabda l-aħjar waħda.

Kieku f'Malta kellna s-sistemi li għandhom f'dawn il-pajjiżi, dawn il-membri tal-Kummissjoni Venezja kienu jgħidu li Malta hija pajjiż totalment dittatorjali.

Dan għaliex is-sistemi li qed jikkritikaw huma s-sistemi li għandhom fil-pajjiżi tagħhom!

Kull pajjiż għandu l-mod tradizzjonali ta' kif jħaddem id-demokrazija f'pajjiżu.

M'hemmx regola fissa ta' kif titħaddem id-demokrazija.

Id-demokrazija hija prinċipju fejn iċ-ċittadin huwa sovran, fejn għandek universal suffrage u sistema ta' checks and balances, però l-ebda pajjiż demoktratiku m'għandu l-istess sistema.

Kieku kellu jkollna one yardstick biss tajba, kieku skont il-Kummissjoni Venezja l-pajjiżi kollha tad-dinja mhux mexjin skont is-saltna tad-dritt.

L-ewwel nett, se nagħti daqsxejn ta' breakdown ta' kif matul is-snin wasalna għal din il-kariga ta' Avukat Ġenerali f'Malta.

Fi żmien il-Kavallieri ma kellniex Avukat Ġenerali.

Kellna l-ewwel Avukat Ġenerali fl-1802 meta ġie l-Gvern Brittaniku f'Malta.

Fl-1939 tneħħa l-Avukat Ġenerali u ġie kkreat l-Uffiċċju tal-Crown Advocate General u hemmhekk l-okkupant kien Malti u mhux Ingliż, kif kien qabel.

Fl-1922 l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali reġa' ġie abrogat mill-Gvern Brittaniku u kellna Treasury Counsel minflok l-Avukat Ġenerali.

Imbagħad fl-1936 l-istitut tal-Avukat Ġenerali reġa' ġie introdott.

Ta' min isemmi li l-kariga ta' Avukat Ġenerali kienet waħda mill-aktar karigi prestiġjużi fil-pajjiż.

Kien hemm żmien meta kienet it-tieni l-ogħla kariga wara dik tal-Gvernatur, kważi daqs il-kariga tal-Prim Imħallef.

Kien hemm żmien meta l-kariga tal-Avukat Ġenerali f'Malta kienet kariga politika, għaliex għal ħafna snin l-Avukat Ġenerali kien jifforma wkoll parti mill-Kunsill tal-Gvern u allura kien parti mill-Gvern.

Kien hemm ukoll nies illustrissimi li servew bħala Avukati Ġenerali li se nsemmi wħud minnhom.

Kellna lil Sir Adrian Dingli li mbagħad wara spiċċa Prim Imħallef u kien il-persuna li kkodifika l-liġijiet tagħna kollha bbażati fuq il-Kodiċi ta' Napuljun.

Kellna lil Sir Arturo Mercieca li wara sar Prim Imħallef.

Dan kien Crown Advocate u mhux Avukat Ġenerali għax serva qabel l-1936.

Sir Arturo Mercieca kien il-persuna li kien ippresieda l-Qorti meta l-Qorti tal-Appell overruled 'il-Ingliżi fuq reserved matters u l-kwestjoni tal-interdizzjoni tal-Maltin.

Kien f'dan iż-żmien meta Sir Ugo Mifsud miet waqt li kien qiegħed jagħmel il-famuż diskors tiegħu fil-Kamra.

Sir Ugo Mifsud kien Prim Imħallef u Avukat Ġenerali illustri.

Kellek Presidenti ta' Malta li kienu Avukati Ġenerali, fosthom Sir Anthony Mamo u Prof. J.J. Cremona li kien Chief Negotiator għall-Kostituzzjoni ta' Malta u ma ngħatax it-titlu ta' Sir għax ilħaqna sirna Repubblika u wara sar Prim Imħallef.

Kellna lil Dr Edgar Mizzi li madwar 15-il sena ilu, wara li miet, kont ktibt artiklu b'ton pożittiv dwaru li semmejtu The king maker.

Edgar Mizzi kien ir-right hand man tal-Gvern tas-sebgħinijiet.

Meta spiċċa l-Gvern ta' Mintoff u Edgar Mizzi spiċċa minn Avukat Ġenerali, gvernijiet Nazzjonalisti sussegwenti kienu jappuntawh bħala konsulent ewlieni tal-Gvern.

Illum għandna lil Dr Peter Grech li fl-opinjoni tiegħi qed jagħmel biċċa xogħol tajba u nemmen li fil-futur se jiġi ġġudikat b'mod ferm aktar pożittiv milli jixtiquh il-membri tal-Oppożizzjoni.

Is-sistema tagħna hija sistema Anglosassona, jiġifieri hija totalment differenti mis-sistema tal-Avukat Ġenerali fuq il-kontinent.

Mela mħallfin jew nies oħra mill-kontinent ma jistgħux jaqbdu u jiġġudikaw is-sistema tagħna, għax ma jifhmuhiex.

Jekk jikkritikaw is-sistema ta' Malta jridu jikkritikaw is-sistema Anglosassona, għax il-mudell tagħna huwa mibni fuq is-sistema Anglosassona.

Fejn qabel is-sistema tagħna kienet ibbażata fuq is-sistema Brittanika u allura l-Avukat Ġenerali kien iċ-Chief Prosecutor, Chief Advisor u anke politiku, meta sirna indipendenti u anke fil-Kostituzzjonijiet tal-1962 u tal-1964, konna diġà neħħejna l-aspett politiku tal-Avukat Ġenerali, meta fl-Ingilterra u fl-Amerika, l-Avukat Ġenerali baqa' politiku.

Dan ifisser li fl-Ingilterra mhux talli m'għandekx l-awtonomija tal-Avukat Ġenerali u m'għandekx indipendenza assoluta ta' kif jitmexxew il-prosekuzzjonijiet, imma l-Avukat Ġenerali, li llum huwa Jeremy Wright huwa membru wkoll tal-Kabinett Ingliż.

Dan l-Imħallef Ingliż li qed jikkritika s-sistema tagħna, għax irid li l-Avukat Ġenerali ma jkollu x'jaqsam bl-ebda mod mal-Eżekuttiv, ġej minn pajjiż fejn l-istess Avukat Ġenerali tiegħu huwa membru tal-Gvern, membru tal-Kabinett elett u membru tal-Partit Konservattiv.

Is-Solicitor General li jgħinu huwa Junior Minister u membru parlamentari, jiġfieri kemm is-Solicitor General kif ukoll l-Avukat Ġenerali huma t-tnejn politiċi, membri tal-Kabinett Ingliż u għandhom l-istess funzjoni preċiża tal-Avukat Ġenerali f'Malta.

Imbagħad, bil-wiċċ tost kollu, Sinjura President, ir-rappreżentant tal-Ingilterra fuq il-Kummissjoni Venezja jiġi f'pajjiżna jattakka s-sistema tagħna, meta s-sistema f'pajjiżu hija ferm aktar antidemokratika.

Dan għaliex il-kariga tal-Avukat Ġenerali hija ferm inqas awtonoma mill-kariga f'Malta, fejn l-awtonomija hija garantita mill-Kostituzzjoni.

F'Malta, l-Avukat Ġenerali mhuwiex politiku, jimxi b'mod indipendenti u ma tistax tneħħih, għaliex bħal fil-każ tal-imħallfin, għandek bżonn iż-żewġ terzi tal-Kamra.

It-tieni sistema Anglosassona importanti hija dik tal-Amerika.

L-Amerika huwa pajjiż demokratiku li jissimbolizza l-Punent tal-Ewropa.

Fl-Amerika, li narawha bħala x-xempju ta' x'inhi demokrazija, l-Avukat Ġenerali huwa wkoll politiku fuq l-istess livell tal-kariga ta' Ministru għall-ġustizzja, imma b'aktar poteri għax għandu d-dritt li jieħu ħsieb il-prosekuzzjonijiet u jinvestiga lil min għandu jinvestiga.

Qed ngħid dan biex nuri li din l-idea li biex inti jkollok governanza tajba, l-Avukat Ġenerali jrid ikun fuq xi kolonna lil hinn minn kulħadd u ma jista' jħares lejn ħadd hija farsa u kritika inkredibbilment falza u diżonesta.

It-tieni nett, tajjeb naraw min huma l-membri tal-Kummissjoni Venezja u x'inhu r-regime fil-pajjiż tagħhom.

Kif spjegajt, l-Avukat Ġenerali tal-Ingilterra huwa Richard Clayton li Alla jbierek għandu ħafna karigi, fosthom li huwa lecturer, professur, advisor u huwa wkoll deputy judge, jiġifieri he deputises for another judge in the High Court.

Nixtieq inkun naf, bir-rispett kollu lejh, jekk bħala deputy judge għandux l-entrenchment guarantees li għandhom l-imħallfin ordinarji li jpoġġu fil-Qrati Maltin u l-Qrati fl-Ingilterra.

Kif għedt, kull pajjiż għandu r-regime tiegħu.

Fl-Ingilterra għandhom sistema li kieku kellna bħalha f'Malta kienet tkun dikjarata antikostituzzjonali, għax ma tiggarantixxix id-dritt ta' smigħ xieraq.

Pereżempju, għandhom judicial salaried part-time working judges.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li juri kif fl-Ingilterra tista' tokkupa kariga ta' mħallef part-time f'district court u superior court, imma mhux f'High Court.

Tista' tkun part-time mħallef u fl-istess ħin taħdem ta' avukat u ta' barrister quddiem il-Qrati.

Hawn qed ngħidu li waqt li qed teżerċita dawn il-professjonijiet, fl-istess nifs, inti tkun ukoll imħallef!

Allaħares f'Malta kellna dik is-sistema!

Rappreżentant ieħor tal-Kummissjoni Venezja huwa Martin Kuijer mill-Olanda.

Alla jbierek, dan huwa legal adviser fid-Dipartiment tal-Ġustizzja, jiġifieri huwa adviser fl-Uffiċċju tal-Ministru tal-Ġustizzja u adviser għall-kabinett, però jokkupa l-kariga wkoll ta' substitute judge.

Timmaġinaw li f'Malta l-imħallfin tal-Qrati Superjuri jagħtu wkoll il-pariri lill-Gvern?!

Dawn huma persuni li f'High Court iridu jiġġudikaw l-operat tal-Gvern u kawżi amministrattivi u fl-istess ħin jagħtu pariri lill-Prim Ministru u lill-Ministru tal-Ġustizzja!

Imbagħad din il-persuna, bir-rispett kollu lejha, tiġi f'pajjiżna u tipprova tażżarda tikkritika s-sistema ġudizzjarja u s-sistema tal-Avukat Ġenerali tagħna!

L-Avukat Ġenerali fl-Olanda huwa appuntat mill-Ministru għall-Ġustizzja, mingħajr ma jittieħed l-ebda vot fil-Parlament, jiġifieri m'hemm awtonomija ta' xejn.

Min-naħa l-oħra, kif spjegajt, fl-Ingilterra l-Avukat Ġenerali huwa magħżul mill-Prim Ministru meta jaħtar il-kabinett tiegħu.

Dawn huma n-nies li qed jikkritikaw lilna għall-mod kif nappuntaw l-Avukat Ġenerali f'Malta.

Din hija xi ħaġa inkredibbli!

L-unika darba li l-kwestjoni tal-acting judges f'Malta kienet ġiet ittrattata quddiem il-Qorti Kostituzzjonali kien fi żmien il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Dan meta kien hemm sfida għas-saltna tad-dritt iddikjarata mill-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta fis-sentenza famuża tal-Kamra tal-Avukati, Dr Tonio Azzopardi nomine kontra l-Onor.

Dakinhar l-avukati kollha ta' Malta ressqu kawża kontra l-Gvern fejn il-Qorti Kostituzzjonali għall-ewwel u l-aħħar darba kienet iddikjarat il-ħatra ta' żewġ imħallfin bħala waħda antikostituzzjonali u mhux valida.

Dawn kienu l-Imħallef Ricardo Farrugia, li kien imħallef li rtira u reġa' ġie appuntat imħallef wara li rtira, u l-Imħallef Joe Borg li kien Avukat Ġenerali.

Dakinhar riedu jakkomodaw wieħed minn tagħhom li kien il-President tal-Qorti Giuseppe Mifsud Bonnici li riedu jagħmluh imħallef fil-Qorti ta' Strasburgu minflok Prof. J.J. Cremona, imma Mifsud Bonnici ma riedx iċedi l-kariga tiegħu ta' President tal-Qorti ta' Malta, kif jagħmlu l-imħallfin l-oħra.

Għalhekk l-Eks Ministru Joe Fenech kien ikkrea Qorti oħra komposta minn żewġ imħallfin irtirati, mingħajr security of tenure, biex jippresiedu flimkien mal-Imħallef Mifsud Bonnici.

Dan sar biex Mifsud Bonnici ma jkollux għalfejn jikteb is-sentenzi u jkun jista' jiffunzjona wkoll ġewwa Strasburgu.

Dakinhar il-Qorti Kostituzzjonali ppreseduta minn missieri ddikjarat li dan kollu kien ħrafa u affront lejn l-indipendenza tal-ġudikatura.

Bil-permess, nixtieq nqiegħed din is-sentenza fuq il-Mejda ta' din il-Kamra.

Imħallef ieħor fuq il-Kummissjoni Venezja huwa l-Imħallef Myron Michael Nicolatos minn Ċipru.

F'Ċipru, l-Avukat Ġenerali għandu l-istess funzjonijiet li għandu l-Avukat Ġenerali f'Malta, jiġifieri jagħmel xogħol kemm ta' prosekutur kif ukoll ta' adviser, huwa appuntat mill-President u mill-Viċi President għal ħames snin, l-Uffiċċju tiegħu huwa l-Head of the Law Office, jagħti pariri lill-Gvern u jmexxi l-prosekuzzjonijiet.

Qed ngħidu li l-Avukat Ġenerali jiġi appuntat mill-President u mhux mill-Parlament.

Però mbagħad din il-persuna tiġi f'pajjiżna u tikkritika s-sistema tagħna!

Jekk F'Ċipru għandhom l-istess sistema bħal tagħna, li wirtuha mill-Ingliżi, għaliex ma jikkritikax lill-pajjiż tiegħu stess?

L-istess, l-Avukat Ġenerali jrid ikollu l-istess kwalifiki u entrenchment ta' superior court judge.

F'Ċipru li jkollok dik is-sistema huwa tajjeb, imma f'Malta le!

Dan x'raġunar hu!

Membru ieħor fuq il-Kummissjoni Venezja hija Jur Herdis Thorgeirsdóttir mill-Iżlanda, li l-kariga tagħha kienet ta' President tal-European Women's Lawyers Assocation.

Fl-Iżlanda l-Avukat Ġenerali jaqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, huwa appuntat mill-Prim Ministru għal ħames snin u l-Prim Ministru huwa responsabbli minnu.

Fl-Iżlanda l-Avukat Generali m'għandux x'jaqsam mal-prosekuzzjoni, għax m'għandekx chief prosecutor, imma għandek district prosecutors li l-kap tagħhom huwa ċ-Chief Magistrate.

Din hija sistema akkużatorja, kif kellha l-Italja qabel ir-riforma, jiġifieri sistema fejn għandek l-inkwerenti li huwa wkoll prosekutur fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u Maġistrat fl-istess ħin.

Allaħares f'Malta kellna din is-sistema fejn l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ikun ħaġa waħda mal-bank tal-ġudikatura!

Fil-verità aħna għandna għaliex nikkritikaw lil dawn il-pajjiżi, għax din is-sistema akkużatorja fil-kontinent Ewropew inbidlet fl-aħħar snin, għax kienet ikkritikata li tmur kontra l-prinċipju tal-innoċenza.

Dawn huma n-nies li qed jiġu jikkritikaw lilna!

Imbagħad hemm ukoll Kaarlo Tuori mill-Finlandja li għandu l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u għandu wkoll il-kariga ta' Prosekutur Ġenerali, jiġifieri l-istess kif għandna f'Malta.

Però jidher li dak li huwa tajjeb għall-Finlandja mhuwiex tajjeb għal Malta!

X'inhu l-Abbozz ta' Liġi li qed irressqu quddiem din il-Kamra?

Dan huwa Abbozz li ilna nitkellmu fuqu.

Fil-fatt jien ktibt l-ewwel darba dwaru fl-1999, jiġifieri dan ma skopritux il-Kummissjoni Venezja!

B'mod akkademiku within legal circles u anke fil-Parlament ilna nitkellmu dwar dan, u anke fuq il-bżonn li mmorru oltre, biex inkunu aħjar mill-Ingilterra u minn dawn il-pajjiżi kollha li għadni kif semmejt, li r-rappreżentanti tagħhom iċċensuraw lil Malta.

Bħala Gvern irridu li jkollna sistema aħjar minn tagħhom, għax bil-yardstick tagħhom stess, għandhom sistema ħażina u timmerita li tiġi investigata.

Minn hawn nistieden lill-Kummissjoni Venezja biex tinvestiga s-sistema tal-Avukat Ġenerali f'dawn il-pajjiżi li semmejt, għax kollha ma jgħaddux mill-eżami!

Permezz ta' dan l-Abbozz qed ngħidu li hija xi ħaġa tajba li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali jinża' mill-funzjoni li jkun il-konsulent prinċipali tal-Gvern.

Jien tkellimt mal-Ministru Owen Bonnici u għedtlu li ma jaqbilx li l-Avukat Ġenerali jkun il-konsulent principali tal-Gvern.

Dan għaliex meta inti taqra l-Kostituzzjoni tagħna, tara li fil-verità dak li jiggarantixxi l-awtonomija tal-Avukat Ġenerali huwa l-funzjoni tiegħu ta' Chief Magistrate, kif kienu jirreferu għalih l-Ingliżi.

Din il-kariga ta' Avukat Ġenerali twieldet fl-Ingilterra fis-sena 1243, fejn l-Avukat Ġenerali kien jirrappreżenta lir-Re quddiem il-Qorti.

Però kellu wkoll il-funzjoni ta' Chief Magistrate, kif għandna f'pajjiżna.

Artikli 90 u 91 ma jitkellmu bl-ebda mod fuq il-funzjoni tal-Avukat Ġenerali bħala rappreżentant tal-Gvern jew bħala l-persuna li tikkonvalida l-atti tal-Gvern bil-pariri tiegħu.

Illum din it-tradizzjoni hija riflessa abjad fuq l-iswed fl-emendi proposti mill-Ministru Owen Bonnici, fejn qed ngħidu li l-Avukat Ġenerali jikkonvalida l-atti, fis-sens li jekk hemm dubju fuq tender jew kuntratt, ikun hemm il-parir tal-Avukat Ġenerali li, tajjeb jew ħażin, qiegħed jikkonvalida u għalhekk wieħed ikun qiegħed in buona fede.

Pereżempju, jekk bħala Ministru rrid nagħmel avviż legali, kuntratt, jew irrid noħroġ tender u għandi d-dubju nistax nagħmel hekk, nibagħtu lill-Avukat Ġenerali u nistaqsih x'jaħseb dwarhom.

L-Avukat Ġenerali jagħti l-parir tiegħu li jikkonvalida l-att.

Iż-żewġ funzjonijiet kbar tal-Avukat Ġenerali huma li l-ewwel jikkonvalida l-atti fil-pariri li jagħti lill-Istat, liema funzjoni hija tradizzjoni li qiegħda anke fil-pajjiżi li semmejt u, it-tieni, kif oriġinarjament kienet il-funzjoni tiegħu, huwa ċ-Chief Prosecutor li jmexxi l-kumpilazzjonijiet u jieħu ħsieb ir-rinviji.

Issa aħna żidnielu l-poter tad-dritt li jappella, li qabel ma kellux.

Bażikament fil-kamp kriminali l-Avukat Ġenerali mhuwiex maġistrat, għaliex aħna għandna s-separazzjoni bejn il-Qorti u l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, liema distinzjoni ma teżistix f'uħud minn dawk il-pajjiżi li semmejt għax, kif spjegajt, għandhom sistema akkużatorja u antikwata, li mhijiex demokratika.

F'Malta għandna sistema tajba ħafna, li tinkludi l-preżunzjoni tal-innoċenza u b'hekk għandek is-separazzjoni bejn l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u l-Qrati.

Fil-fehma tiegħi, il-poteri li għandu l-Avukat Ġenerali għandhom jibqgħu, għax il-funzjoni tiegħu hija skont il-Kostituzzjoni.

M'għandniex bżonn li l-Oppożizzjoni tivvota magħna biex ngħaddu dan l-Abbozz, għaliex l-Avukat Ġenerali se jibqa' bil-poteri li tagħtih il-Kostituzzjoni.

Permezz ta' dan l-Abbozz qed nikkreaw istituzzjoni oħra mingħajr ma mmissu l-poteri tal-Avukat Ġenerali msemmija fil-Kostituzzjoni tagħna.

Qed nagħtuh titlu u nsemmuh l-Avukat tal-Istat, liema titlu idealment ikun entrenched fil-Kostituzzjoni, għaliex hemm proposta emenda wara l-artikli 90 u 91 tal-Kostituzzjoni.

Però jekk l-Oppożizzjoni mhux se tivvota favur, ma ġara xejn għax xorta għandna d-dritt li nikkreaw dan l-Uffiċċju.

Kieku dan id-dritt kien entrenched fil-Kostituzzjoni kien ikun aktar b'saħħtu, però l-Oppożizzjoni qed tagħżel li ddgħajjef din il-kariga u s-saltna tad-dritt f'Malta.

Xorta se nagħtu l-garanziji lil din il-kariga, anke jekk mhux biż-żewġ terzi tal-Kamra.

Jekk l-Oppożizzjoni ma taqbilx mal-liġi, tista' tbiddilha meta jkollha l-poter li tagħmel dan.

L-Avukat Ġnerali jrid ikun kwalifikat daqs imħallef tal-Qrati Superjuri, għandu jagħti l-pariri tiegħu b'mod awtonomu, ikun jista' jidher għall-Gvern u jista' jikkonvalida l-atti.

Se jkollna dan l-Uffiċċju b'mod separat.

Biex jinħatar l-Avukat Ġenerali se jkun hemm sejħa pubblika, in-nies japplikaw u mbagħad il-persuna tintgħażel mill-Istat.

M'hemm xejn ħażin f'dan!

Hawn xi pajjiż wieħed fl-Unjoni Ewropea kollha jew xi pajjiż wieħed minn fejn ġejjin il-membri tal-Kummissjoni Venezja fejn l-Avukat Ġenerali huwa magħżul miż-żewġ naħat tal-Kamra?

M'hemmx pajjiż wieħed!

(Interruzzjonijiet).

Fl-Ungerija biss, imma dawn m'għandhomx rappreżentant fuq il-Kummissjoni Venezja.

Fl-ebda wieħed minn dawn il-pajjiżi m'hemm xenarju fejn il-kariga tal-Avukat Ġenerali hija maħtura bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, biż-żewġ terzi jew il-maġġoranza tal-Kamra.

Allura kif tista', b'lealtà, mingħajr ma tkun ipokrita, tikkritika pajjiż u tgħidlu li m'għandux is-saltna tad-dritt, għas-sempliċi raġuni li l-Gvern qed jagħżel l-Avukat Ġenerali meta fil-pajjiż tiegħek stess hemm l-istess ċirkostanzi?!

Kif tista' tiġi tikkritika b'din il-manjiera lil pajjiżna?

Din hija ipokresija daparti ta' min jitkellem b'dan il-mod.

Din il-kariga ġdida se tieħu ħsieb il-kawżi ċivili.

Tajjeb ngħid li m'hemm xejn fil-Kostituzzjoni li jgħid li huwa l-Avukat Ġenerali li jrid jagħmel il-kawżi ċivili.

Il-poteri li għandu l-Avukat Ġenerali huma kriminali biss.

Għalhekk il-kawżi ċivili kollha se jimxu għand dan l-uffiċċju l-ġdid.

Hawn qed nirreferi għall-kawżi amministrattivi, kostituzzjonali, ċivili u tribunali.

Il-formolazzjoni tal-liġi se timxi għand l-Avukat tal-Istat, jiġifieri l-konvalidament tal-atti se jkun fir-responsabbiltà ta' dan l-Uffiċċju.

Din hija riforma eċċellenti għal dak li għandu x'jaqsam mal-amministrazzjoni tal-ġustizzja, li dan il-pajjiż ilu ma jara bħalha mir-riforma tal-Gvern Ingliż fl-1820, meta waqqafna s-sistema ġudizzjarja u daħħalna s-sistema tal-ġurijiet u s-sistema tal-indipendenza tal-ġudikatura, għamilna l-Qorti tal-Appell u neħħejna l-awditorji.

Din hija riforma b'saħħitha u tajba fis-sistema ġudizzjarja tagħna.

Però, ħaġa tal-għaġeb, l-Oppożizzjoni tiġi f'din il-Kamra u se tivvota kontra.

Mela l-ewwel tikkritika u tgħid li l-Gvern missu jaqsam il-poteri tal-Avukat Ġenerali u issa, li qed nagħmlu din ir-riforma, minflok ma se tivvota favur, se tivvota kontra!

L-inkonsistenza u l-kontradizzjonijiet fil-politika tal-Oppożizzjoni se jħalluha għal 50 sena oħra fil-bankijiet tal-Oppożizzjoni, għax tilfet il-kredibilità kollha.

Bil-mod kif l-Oppożizzjoni qed tivvota fuq din il-liġi llum, qed tkompli titlef bl-aktar mod assolut il-kredibilità tagħha.

Il-veru każ li l-Oppożizzjoni m'għandhiex fuq xiex titkellem meta niġu għall-governanza tajba u l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Punt ieħor li rrid nagħmel hu li ċerti kummenti li saru mill-Kummissjoni Venezja m'għandhom x'jaqsmu xejn mas-sistema ġuridika tagħna, għax lanqas biss jafu, pereżempju, li d-deċiżjonijiet tal-Avukat Ġenerali jkunu skrutinizzati mill-Qrati.

Ma jafux li l-Avukat Ġenerali huwa awtonomu daqs l-imħallfin u lanqas jafu li d-deċiżjonijiet tal-Pulizija Eżekuttiva u anke tal-Avukat Ġenerali, sa ċertu punt, ilhom jistgħu jiġu skrutinizzati għal kważi 200 sena, kemm ilu jeżisti d-dritt li jsir appell fil-Qorti.

Jekk hemm każ li l-Avukat Ġenerali jidhirlu li m'għandux jitressaq quddiem il-Qorti u jien inħoss li hemm provi, nista' nagħmel challenge lill-Qorti.

Xi skrutinju jista' jkollna iżjed minn hekk?

L-Oppożizzjoni forsi trid li kull min jitressaq il-Qorti mill-Avukat Ġenerali, wieħed jista' jagħmillu kawża biex jgħid li ma missux tressaq quddiem il-Qorti, bil-konsegwenza li jitwaqqfu l-prosekuzzjonijiet kollha?

Din hija r-riforma li qed tipproponi l-Oppożizzjoni!

Dan huwa ġenn!

Din hija proposta li fl-opinjoni tiegħi, bħala avukat daqs l-avukati fi ħdan l-Oppożizzjoni, turi mankanza assoluta ta' għerf fuq is-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna.

Dan l-uffiċċju se jaħdem bħala aġenzija biex ikun hemm elbow space fejn ikunu jistgħu jiġu kkuntrattati avukati oħrajn.

Tajjeb ninnota li llum ma tantx hemm avukati jaħdmu fl-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

Jien mgħarraf li hemm inqas minn 24 avukat.

Kif nafu, hawn ditti llum li jimpjegaw ħames darbiet iżjed avukati fl-uffiċċji tagħhom.

Ix-xogħol fl-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali huwa tremend u voluminuż u għalhekk hemm bżonn li jkollu ħafna iżjed avukati.

Jekk forsi dan l-Uffiċċju ma jattirax biżżejjed avukati, għax ħafna avukati ma jridux jaħdmu bil-paga tas-Servizz Ċivili, dan l-Uffiċċju se jkun jista' jikkuntratta x-xogħol lil avukati u prokuraturi oħrajn.

Din hija xi ħaġa tajba li naqbel magħha, bħalma naqbel mal-fatt li l-Ministru Owen Bonnici ħareġ bl-idea ta' aġenzija.

M'hemmx klawsola u punt wieħed f'dan l-Abbozz ta' Liġi li ma jagħmilx ġieħ lil min ippilota din il-liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru, għandek xi dokumenti li trid tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra?

JOSÉ HERRERA: Iva Sinjura President, se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Sentenza Kostituzzjonali, Dottor Tonio Azzopardi versus Onorevoli Prim Ministru, datata 4 ta' Novembru 1992; u

Rapport "Judicial Salaried Part-time Working: A Practical Guide" maħruġ mill-Ministeru tal-Ġustizzja tar-Renju Unit f'April 2009.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, il-Ministru Josè Herrera għadu kemm ta espożizzjoni ta' din il-liġi, fejn bħala avukat, daħal f'ħafna punti legali u qajjem diversi punti interessanti dwar dak li għandna quddiemna f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi riformista.

Kif diġà ntqal, dawn huma riformi li ilhom ma jsiru bħalhom f'pajjiżna, miż-żmien meta pajjiżna kien għadu kolonja Ingliża fis-seklu l-ieħor.

Tajjeb ninnota li ebda Gvern s'issa ma wera r-rieda li jirriforma lil pajjiżna f'diversi oqsma, inkluż l-istituzzjonijiet tagħna.

Ninnota wkoll li kien dan il-Gvern li stieden lill-Kummissjoni Venezja biex tiġi f'Malta, tagħmel skrutinju tas-sistemi tagħna u tagħmel il-proposti tagħha li qegħdin nimplimentawhom f'anqas minn 100 jum.

Dan l-Abbozz se jkompli jwettaq ir-riforma fil-qasam tal-ġustizzja billi jipprovdi għal diversi miżuri biex il-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali bħala prosekutur pubbliku ewlieni u bħala konsulent legali ewlieni tal-Gvern ikunu separati.

Din is-separazzjoni qed issir għall-ewwel darba f'pajjiżna mill-1936 'l hawn minn meta twaqqaf l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Għaddew ħafna gvernijiet mill-1936 'l hawn, madwar 16-il Gvern, ħlief għal perjodu żgħir ta' wara l-gwerra meta ma kellniex self- government, però kellu jkun dan il-Gvern li qiegħed jirriforma dan il-qasam daqshekk importanti għal pajjiżna.

Kellu jkun dan il-Gvern li se jsaħħaħ l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Għall-ewwel darba, qed nintroduċu dan il-konċett ġdid fejn l-Avukat tal-Istat se jkun il-konsulent ewlieni tal-Gvern f'materja ta' liġi u ta' opinjoni legali u se jkun espliċitament obbligat li jaġixxi fl-interess tal-pubbliku u jissalvagwardja l-legalità tal-aġir tal-Istat Malti.

Meta niġu għall-ħatra ta' dan l-Avukat tal-Istat, qed ngħidu li għandha tkun simili għal ħatra ta' karigi oħra bħall-istess Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Però se jkun hemm id-differenza li flok il-President se jkun qiegħed jappunta lill-persuna fuq parir tal-Prim Ministru, il-Prim Ministru se jkun obbligat li jagħti parir lill-President biex jappunta lill-persuna magħżula wara li jkun hemm sejħa pubblika.

Dan ifisser li għall-ewwel darba se tkun qiegħda ssir sejħa pubblika meta tkun vakata l-kariga tal-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Però l-Oppożizzjoni qed tikkritika l-mod ta' din il-ħatra wkoll!

Fil-fatt l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika se jkollu aktar poteri meta ngħaddu din il-liġi mill-Parlament, għaliex bħala Gvern irridu verament insaħħu lil dan l-Uffiċċju.

L-Avukat Ġenerali se jkollu l-poteri li jitlob informazzjoni lill-Pulizija dwar l-istat ta' investigazzjonijiet u jesiġi li l-Pulizija toħroġ akkużi, fost affarijiet oħrajn.

Għan ieħor ta' dan l-Abbozz huwa li apparti li jissepara l-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali, jiffaċilita s-separazzjoni tal-funzjonijiet investigattivi li ġeneralment jitwettqu mill-Pulizija, iżda f'ċerti oqsma, se jkunu jistgħu jsiru minn awtoritajiet indipendenti.

Dan kollu qed isir biex nassiguraw l-indipendenza tal-prosekuzzjoni.

Kawża ta' din ir-riforma li qegħdin nagħmlu, sussegwentement, se jkollna nemendaw il-Kostituzzjoni.

Hawnhekk nixtieq nirreferi wkoll għal dak li qal l-Arcisqof Charles Jude Scicluna fl-omelija tiegħu tas-Sette Giugno 2019.

Fil-midja lokali ġie rrapportat li qal li l-Kostituzzjoni tkun qisha biċċa karta jekk ma jkunx hemm ir-rieda politika li tkun salvagwardata.

Mhux qed nikkwotah verbatim, imma qed nikkwota dak li ġie rrapportat mill-midja.

Hawn ma nistgħux ma naqblux ma' dak li qal l-Arċisqof.

Il-Kostituzzjoni hija l-ogħla liġi tal-pajjiż li twaqqaf l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna u tagħti l-poteri lill-istess istituzzjonijiet.

Għalhekk meta jkun hawn membri minn fostna f'dan il-Parlament li jipprovaw iżebilħu u jattakkaw lill-istituzzjonijiet u lil dawk li jmexxuhom, ikunu qed iżebilħu wkoll il-Kostituzzjoni.

L-Avukat tal-Istat għadu lanqas biss twieled u diġà hawn min qiegħed jipprova jimmina din il-kariga.

Kemm f'Malta kif ukoll barra minn pajjiżna, hawn min qed jipprova jimmina istituzzjoni qabel twieldet, meta għandna lanqas biss nafu min hu jew min hi l-persuna li se tokkupa l-kariga tal-Avukat tal-Istat għax il-ħatra trid issir wara sejħa pubblika.

F'dan il-Parlament smajna argumenti pwerili li addirittura jwaqqgħu dan id-dibattitu fl-assurdità.

Però jien kont qed nistenna li meta l-Ministru Owen Bonnici jressaq il-ħsibijiet tal-Gvern għal dan l-Abbozz ta' Liġi fi stadju tat-Tieni Qari, ikun ix-shadow minister tal-ġustizzja li jagħmel il-kummenti tiegħu.

Ismu miegħu shadow minister, għaliex irid ikun id-dell tal-Ministru tal-Gvern.

Jidhirli li x-shadow minister tal-ġustizzja huwa l-Kap tal-Oppożizzjoni, però minflok, fuq liġi daqshekk importanti, l-Oppożizzjoni għażlet li jitkellem il-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni għall-affarijiet barranin, li ħabbrilna li l-Oppożizzjoni se tivvota kontra din il-liġi.

Hawn wieħed jistaqsi: L-Oppożizzjoni kollha qed taqbel ma' din il-linja li qiegħed jieħu l-Partit Nazzjonalista?

Jew inkella forsi hemm sezzjoni tal-Oppożizzjoni li ħadet din il-pożizzjoni biex tingħoġob ma' sezzjoni oħra tal-Oppożizzjoni li qiegħda tieħu pożizzjoni kontra kollox u kulħadd?

Sentejn ilu l-Oppożizzjoni kienet f'koalizzjoni ta' kaos u konfużjoni, illum m'għadhomx koalizzjoni, ma nafx f'kemm-il biċċa nqasmet, però l-konfużjoni żdiedet minflok naqset!

Tajjeb li wieħed jistaqsi: Għaliex l-Oppożizzjoni mhijiex qiegħda taqbel u fuq xiex eżattament?

Mhux qed taqbel għaliex il-persuna li se tingħata din il-kariga mhux se tkun qed tintgħażel biż-żewġ terzi ta' dan il-Parlament?

Mhux qed taqbel għaliex il-liġi miktuba ħażin, jew aħjar għax, kif qalilna l-Onor.

Jason Azzopardi, din il-liġi hija shabby?

Mhux qed taqbel għaliex, kif qalilna l-Onor.

Simon Busuttil, din hija liġi antidemokratika, anti-Ewropea u anti ma nafx xiex?

Jekk l-Oppożizzjoni ilha tisħaq fuq riformi kostituzzjonali, għaliex issa se tivvota kontra din l-ewwel riforma storika li se ssir f'Malta?

Wara kollox, din il-liġi se ssir fuq parir tal-Kummissjoni Venezja li l-Oppożizzjoni għollietha fuq pedestall!

Kif jista' l-poplu Malti jieħu bis-serjetà l-pożizzjonijiet li qiegħda tieħu l-Oppożizzjoni meta jisma' dan kollu?

Sinċerament, ma nafux għaliex eżattament l-Oppożizzjoni se tivvota kontra.

Ma nafux liema raġuni eżatta wasslet lix-shadow minister tal-affarijiet barranin biex iħabbar, f'isem l-Oppożizzjoni, li se jivvotaw kontra din il-liġi mressqa mill-Ministru għall-Ġustizzja.

Nistaqsi: Jekk inbiddlu din il-liġi u ndaħħlu ż-żewġ terzi fil-ħatra tal-Avukat tal-Istat, l-Oppożizzjoni tivvota favur?

Allura mbagħad il-liġi ma tibqax antidemokratika jew anti-Ewropea?

Ma tibqax shabby?

Tista' l-Oppożizzjoni tgħidilna xi jridu jneħħu jew jibdlu f'din il-liġi?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għaliex s'issa mill-Oppożizzjoni smajna biss argumentazzjoni politika dwar għaliex ma jaqblux ma' din il-liġi.

Jien nirrispetta l-opinjoni ta' kulħadd u ħafna drabi anke naqbel ma' ċerti pożizzjonijiet li l-Oppożizzjoni tieħu f'ċerti dibattiti, però f'dan id-dibattitu partikolari l-Oppożizzjoni mhi qed tipproponi xejn.

Fejn hu x-shadow minister tal-ġustizzja biex jitkellem f'isem l-Oppożizzjoni f'dan il-Parlament dwar din il-liġi?

Kellna lill-eks shadow minister tal-governanza tajba, l-Onor.

Simon Busuttil li qal li issa li se noħolqu l-uffiċċju tal-Avukat tal-Istat, se niġu koppi, għax se jkollna żewġ uffiċini kkontrollati mill-Gvern.

Mur ġibna kieku kienu kkontrollati mill-Oppożizzjoni dawn iż-żewġ uffiċċji!

Mhux ovvja li l-uffiċċji kollha tal-Istat huma kkontrollati mill-Gvern?

L-Onor.

Busuttil ikkritika wkoll il-fatt li l-Avukat tal-Istat se jkollu l-fiduċja tal-Prim Ministru.

Mela ta' min tridu jkollu l-fiduċja?

Busuttil li l-Prim Ministru għandu l-fiduċja tan-nies li eleġġewh u allura huwa fid-dmir li jieħu d-deċiżjonijiet f'isem in-nies?

Niġu sew kieku nħallu f'idejn l-Oppożizzjoni biex tiddeċiedi hi fuq dawn l-affarijiet tant importanti għall-pajjiż!

L-Onor.

Busuttil qal ukoll li l-Prim Ministru ħataf u kkontrolla l-istituzzjonijiet.

Issa jekk hawn xi ħaġa li qatt ma ddejjaq jagħmel dan il-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat hi li jerħi l-poteri minn idejh.

Irrid ngħid li dawn l-istituzzjonijiet ma twaqqfux minn dan il-Gvern f'dawn l-aħħar sitt snin, imma wħud minnhom ilhom magħna għal mijiet ta' snin.

L-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali tar-Repubblika ilu magħna mill-1936 u ħafna istituzzjonijiet twaqqfu malli Malta saret indipendenti fi żmien l-Eks Prim Ministru George Borg Olivier.

Diversi poteri li kellhom il-Prim Ministri ta' qabel il-Prim Ministru Joseph Muscat, fosthom George Borg Olivier, Dom Mintoff, Karmenu Mifsud Bonnici, Alfred Sant u Lawrence Gonzi, dan il-Prim Ministru ma ddejjaq xejn jerħihom minn idejh.

Jekk l-Onor.

Busuttil ma jogħġbux il-mod kif il-Gvern jaħtar lin-nies, kellu 25 sena ċans biex ibiddel l-affarijiet.

Possibbli gvern Nazzjonalista kien daqshekk perfett li għal kull kariga li kien jappunta dejjem għażel nies indipendenti?

Jien ilni fil-politika mill-1992 u ma tantx naħseb li kellna ħatriet indipendenti jekk noqogħdu naraw il-lista ta' nies li kienu ġew appuntati minn Gvern Nazzjonalista.

L-Onor.

Busuttil ma kienx jiddejjaq li kien ikun hemm membri tal-istess familja appuntati fl-istituzzjonijiet ta' pajjiżna, tant li skont il-Qorti, l-istituzzjonijiet kienu saru family jamboree?!

Busuttil meta kien hemm Prim Ministru li ried ibiddel is-sistema tal-ġurija għax m'għoġbux verdett ta' ġuri?

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Emanuel Mallia li dak iż-żmien kien qed jiddefendi lill-akkużat fil-kariga ta' avukat, il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien m'għoġbux il-verdett u meta talbuh kumment, minflok ma qalilhom li jirrispetta l-verdett tal-ġurija li qiegħda hemmhekk f'isem il-poplu, qalilhom li wasal iż-żmien biex inbiddlu s-sistema tal-ġurija.

Dik hi l-governanza tajba u s-saltna tad-dritt?

Forsi kien qed iċapċap lill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien?

Meta fi żmien Gvern Nazzjonalista kien hemm emendi fil-Kodiċi Kriminali, għaliex xhud ewlieni kien ingħata maħfra presidenzjali – proklami ħarġu bl-addoċċ lil min riedu u kif riedu – ix-xhieda tiegħu ma kenitx ikkorraborata u waqa' ġuri, biddlu l-liġi u llum, jekk persuna tingħata proklama jew maħfra presidenzjali, ix-xhieda tagħha m'għandhiex għalfejn tkun ikkorraborata.

Daqshekk kienet b'saħħitha s-saltna tad-dritt fi żmien gvern Nazzjonalista!

Fejn kienu l-awtoritajiet u l-istituzzjonijiet meta kellna tant każi ta' impunità?

Insemmi l-każ ta' persuna li kienet iben Ministru, li ġiet akkużata bi traffikar tad-droga mill-VIP Lounge tal-Ajruport Internazzjonli ta' Malta.

Din il-persuna kienet iddaħħal id-droga waqt delegazzjonijiet ministerjali billi tgħaddi mill-Ministerial Lounge.

Meta ġiet iffaċċjata b'dawn l-akkużi serji, din il-persuna ħarbet minn Malta, ma nafux x'sar minnha u qatt ma ffaċċjat il-ġustizzja!

Din il-persuna kienet 'il fuq mil-liġi?

Busuttil u sħabu l-avukati membri tal-Oppożizzjoni?

Jekk f'dan il-pajjiż ħadd mhu 'l fuq mil-liġi, kif kellna nies bħal f'dan il-każ li kienu 'l fuq mil-liġi, li ma tressqux quddiem il-ġustizzja?

Issa hawn tajjeb ngħid li meta qed ngħidu li f'dan il-pajjiż ħadd mhu 'l fuq mil-liġi, ifisser ukoll li biex wieħed jitressaq quddiem il-ġustizzja, irid ikun hemm il-provi u mhux fabbrikazzjoni, allegazzjonijiet, gideb jew firem foloz.

Ejja nitkellmu fuq is-saltna tad-dritt, għax dan il-Gvern qatt ma ddejjaq jagħmel dan.

Però, ejja nitkellmu fuq il-fatti!

Ilkoll niftakru l-iskandlu tax-xiri taż-żejt, fejn kien hawn provi ta' korruzzjoni, liema skandlu kien saħansitra ikbar mill-iskandlu tal-Isptar San Raffaele, fejn kien hemm aktar minn skandlu wieħed u ma tressaq ħadd il-Qorti!

L-iskandlu ta' San Raffaele kien l-omm ta' kull skandlu mill-pedamenti tiegħu, u nerġa' ngħid, Alla jbierek, ħadd ma tressaq quddiem il-ġustizzja minkejja li kien hemm provi ċari.

Seba' snin ilu kien hemm numru ta' persuni akkużati fl-iskandlu tax-xiri taż-żejt li kien l-akbar skandlu politiku li qatt rajna fl-istorja ta' pajjiżna.

Meta nitkellmu fuq is-saltna tad-dritt, ejja nitkellmu wkoll fuq kif in-nies li tressqu l-Qorti fuq dan l-iskandlu għadhom għaddejjin bil-proċess ġudizzjarju u ħadd minnhom għadu ma ffaċċja l-ġustizzja.

Ladarba dawn in-nies tressqu l-Qorti huwa sinjal li l-prosekuzzjoni kellha provi beyond reasonable doubt li jistgħu jiffaċċjaw il-ġustizzja, imma dawn in-nies qegħdin jinqdew bil-proċeduri tal-Qorti biex itawlu ż-żmien ħalli jevitaw li jieħdu dak li ħaqqhom.

Meta nitkellmu fuq is-saltna tad-dritt għandna nitkellmu fuq dan ukoll, għax il-poplu xeba' jistenna biex jara li jingħalaq dan il-każ.

Possibbli li l-membri tal-Oppożizzjoni qatt ma tkellmu ma' ħbiebhom u mal-familji tagħhom li wħud minnhom damu jieklu u jiffangaw minn fuq l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna għal snin twal?

Illum qegħdin jaraw kollox u lil kulħadd ikrah?!

Għalfejn l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika llum qiegħed fil-mira tal-Partit Nazzjonalista?

Sempliċi, għax ħatru Gvern Nazzjonalista, dan il-Gvern żammu fil-kariga u ma jaħmlux jaraw lill-Avukat Peter Grech jibqa' għaddej bix-xogħol tajjeb li qed jagħmel.

Minn hawn irrid insellimlu għall-ħidma tiegħu u nuri s-sapport tiegħi miegħu anke għall-attakki inġusti u vili li qed tagħmel l-Oppożizzjoni fil-konfront tiegħu.

Iridu rasu fuq platt tad-deheb, sempliċement għax ma jaqblux miegħu u għall-ebda raġuni oħra!

Illum parti mill-Oppożizzjoni saret theddida għad-demokrazija ta' pajjiżna.

Imbagħad jiġu hawnhekk u jgħidulna li din hija liġi antidemokratika u antikostituzzjonali!

Xi ħadd mill-Oppożizzjoni saħansitra wasal biex qal li hawn kriżi kostituzzjonali.

Minn fejn ġabuha din?

Jekk hawn kriżi bħalissa fil-pajjiż qiegħda fl-Oppożizzjoni u mhux fl-istituzzjonijiet ta' pajjiżna!

Fil-Partit Nazzjonalista hemm elementi li wara l-għagħa kollu li għamlu għax kienu t-tesserati li għażlu l-Kap, issa mhux qegħdin jaqblu mal-għażla demokratika li għamlu t-tesserati!

Daqshekk huma antidemokratiċi ċerti elementi fil-Partit Nazzjonalista!

Jagħmlu hekk lill-partit tagħhom, aħseb u ara kemm se jiddejqu jagħmlu hekk lilna jew lil pajjiżna!

Rajna dan l-aġir kemm-il darba u ċerti affarijiet qegħdin narawhom iseħħu quddiemna ta' kuljum.

Nistenna li fil-ħin li għad baqgħalha għad-dispożizzjoni tagħha l-Oppożizzjoni jkun hawn kelliem li joħroġ bi proposti konkreti, minflok jitgħajru, joħolqu kriżijiet li ma jeżistux ħlief f'moħħhom u jattakkaw nies fl-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Fejn hi s-sbejħa patria?

Mela s-sbejħa patria meta l-Partit Nazzjonalista jkun fil-gvern biss?

Sbejħa patria trid tintwera anke meta tkun fl-oppożizzjoni, kif nagħmlu aħna.

Bħala Partit Laburista ma nagħmlux differenza meta nkunu fil-gvern u meta nkunu fl-oppożizzjoni.

Meta bħala Gvern nitkellmu fuq każi, nagħmlu dan għaliex ikollna l-provi f'idejna u nkunu ċerti minn dak li qed ngħidu.

Nitkellmu għaliex irridu nbiddlu l-mod kif isiru l-affarijiet f'pajjiżna.

Dan huwa Gvern li se jkun biddel wiċċ Malta mhux biss fit-toroq, f'dak li jidher u dak li hu tanġibbli, imma anke f'dak li hu intanġibbli, bħal fil-mentalità ta' pajjiżna.

Qegħdin nagħmlu riformi f'kull qasam u rridu nagħmlu aktar.

Ilbieraħ xi membri tal-Oppożizzjoni semmew l-inkjesta Egrant.

Bħala Gvern ilkoll naqblu mal-pubblikazzjoni tagħha.

Jien ngħid li jekk hawn xi ħadd li jrid jaraha ppubblikata huwa l-Prim Ministru, għax hu qiegħed fiċ-ċentru ta' dik il-gidba li saret biex tipprova tiddistabilizza pajjiż u spiċċat iddistabilizzat partit għal darba, tnejn, tlieta.

Però għaliex aħna nirrispettaw dak li jgħidulna l-istituzzjonijiet, din l-inkjesta għadha mhijiex ippubblikata.

Ma se ngħid xejn ta' barra minn hawn, imma kif qal il-Prim Ministru kemm-il darba, hu għandu l-parir li għalissa jkun aħjar li ma jippubblikax din l-inkjesta sakemm isiru l-investigazzjonijiet.

Nittama li dawn l-investigazzjonijiet ma jdumux ma jitlestew, ħalli jekk hemm min għandu jerfa' r-responsabbiltà ta' dik il-gidba, b'dokumenti u allegazzjonijiet foloz li saru fil-konfront tal-Prim Ministru, jitressaq quddiem il-ġustizzja.

Inzerta li kien il-Prim Ministru li sofra dan il-frame-up fil-konfront tiegħu, però seta' kien min kien!

M'hawn ħadd aktar minn dan il-Gvern li għandu l-ħeġġa li din l-inkjesta tkun ippubblikata.

Però rrid ninnota li l-Oppożizzjoni lanqas qiegħda taċċetta l-konklużjonijiet tal-inkjesta, aħseb u ara kemm se taċċetta l-inkjesta fl-intier tagħha.

Fl-istess ħin irrid ninnota wkoll li l-Oppożizzjoni lanqas qed taċċetta l-konklużjonijiet tat-tesserati tal-Partit tagħhom, aħseb u ara l-konklużjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-pajjiż li ma jikkontrollawx!

Bħala Gvern ma noqogħdux fuq gideb, fabbrikazzjonijiet, suppożizzjonijiet u allegazzjonijiet, imma noqogħdu fuq il-fatti.

Illum quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu rridu nkomplu nsaħħu x-xogħol tal-Avukat Ġenerali u noħolqu l-uffiċċju tal-Avukat tal-Istat.

L-Oppożizzjoni pprovat tipparalizza pajjiż u minflok spiċċat ipparalizzat ruħha.

Issa qed tipprova tipparalizza anke lill-istituzzjonijiet tal-pajjiż, inkluż l-istituzzjoni tal-Avukat tal-Istat li għadha lanqas biss twieldet.

Però lill-Oppożizzjoni ngħidilha li x'jiġri fil-partit tagħhom huwa kompitu tagħhom u mhux tagħna, imma jekk se tipprova tipparalizza l-istituzzjonnijiet ta' pajjiżna, se ssib lil dan il-Gvern li lest jiddefendi l-istituzzjonijiet b'dak kollu li huwa meħtieġ.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropew u Djalogu Soċjali): Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu dwar tema li tmiss mad-demokrazija.

Għalhekk fl-ewwel ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar id-demokrazija li għaddej minnha pajjiżna llum.

Fl-aħħar sigħat, bħall-poplu Malti, segwejt il-ġrajjiet kurrenti f'pajjiżna u, fost l-oħrajn, rajt dak li qed jiġri fil-Partit Nazzjonalista.

Mhuwiex id-dmir u d-dover tiegħi li nidħol fil-frammentazzjonijiet li hemm fil-partit fl-Oppożizzjoni, però lil hinn mill-kummenti personali tiegħi, nixtieq nirrepeti t-talba f'isem ħafna Maltin u Għawdxin biex ikollna Oppożizzjoni serja, li titkellem b'vuċi waħda u li tistenna li tidħol fil-gvern.

Fil-pajjiż jeħtieġ li jkollna Oppożizzjoni li tagħti serħan il-moħħ.

Il-Partit Nazzjonalista mhuwiex sempliċement partit li qiegħed f'Malta, imma l-partit fl-Oppożizzjoni suppost qed jistenna biex imexxi lil pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Jien, bħall-poplu Malti u Għawdxi, inkwetat li llum fl-aħbarijiet rajna li l-maġġoranza tal-grupp parlamentari qed titlob lill-Kap tal-Oppożizzjoni jikkonsidra l-pożizzjoni tiegħu fit-48 siegħa li ġejjin.

Dan ifisser li l-President tar-Repubblika, bil-Kostituzzjoni, jista' jieħu kont li l-Kap tal-Oppożizzjoni m'għandux is-sapport tal-maġġoranza tal-grupp parlamentari tal-Oppożizzjoni li jfisser ukoll li jista' jkollna Kap tal-Oppożizzjoni ġdid.

Lil hinn mill-politika partiġjana, nixtieq li fiż-żmien li ġej ikollna Oppożizzjoni li titkellem b'vuċi waħda u tikkopera fil-Parlament.

Mhux problema li l-Oppożizzjoni tikkritika u tissuġġerixxi fejn hemm bżonn, però pajjiżna ma jistax jieqaf jistenna lill-Oppożizzjoni tirranġa darha, meta qegħdin f'ġirja kontra l-ħin, f'kompetizzjoni globali li qed tikber jum wara l-ieħor.

Niġi issa għas-suġġett tal-lum, li huwa l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat.

Din hija tema importanti u hija azzjoni li qed nieħdu fost ħafna azzjonijiet oħrajn li ttieħdu minn dan il-Gvern fl-aħħar seba' snin.

Minn hawnhekk nixtieq infaħħar sinċerament il-ħidma tal-Ministru Owen Bonnici li fl-aħħar snin ippilota diversi bidliet li biddlu wiċċ pajjiżna f'dik li hija s-saltna tad-dritt u bidliet leġiżlattivi importanti oħrajn.

Se nsemmi ftit minnhom, għaliex xi kultant, forsi ftit li xejn wieħed jieħu konjizzjoni tagħhom.

Insemmi fost l-oħrajn il-Whistleblower Act li pajjiżna nieda fl-aħħar snin, il-famuża Liġi dwar il-Finanzjament tal-Partiti; ilkoll niftakru lill-GRECO titkellem dwar din il-liġi sena wara l-oħra fir-rapporti tagħha.

Insemmi l-liġi li tneħħi l-preskrizzjoni fuq reati ta' korruzzjoni magħmula mill-politiċi u l-liġi li tagħti poter ġdid ta' skrutinju fil-Parlament dwar ħatriet pubbliċi ewlenin ta' CEOs, ambaxxaturi u persuni oħrajn.

Infakkar ukoll fil-ħolqien ta' Kummissarju għall-Istandards u l-Etika kif ukoll il-liġi li biddlet il-metodu tal-ħatra tal-ġudikanti.

Illum għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi li se jeħodna pass ieħor 'il quddiem u aktar avvanzat fejn tidħol is-separazzjoni tal-poteri u r-rwol tal-Avukat Ġenerali, dak li fil-passat konna nsejħulu l-Avukat tal-Kuruna.

L-Avukat Ġenerali kellu diversi poteri li ġejjin mill-Westminster style Government li adottajna f'pajjiżna.

Il-bidla tal-lum tirrifletti d-diversi bidliet li semmejt diġà.

Dan il-Partit huwa l-moviment tal-bidla u moviment progressiv li jħares dejjem lejn il-futur ta' pajjiżna.

Jien ħadt interess nara r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Venezja u għalhekk tajjeb li niġbed xi konklużjonijiet għall-benefiċċju ta' min qed isegwina.

Forsi l-poplu Malti ma jagħrafx għalfejn wasalna għal dan l-Abbozz fejn qed nisseparaw il-kariga tal-Avukat Ġenerali u għalhekk tajjeb li nagħti spjegazzjoni billi nikkwota silta mir-rapport li l-Kummissjoni Venezja ppubblikat ftit tax-xhur ilu.

Il-Kummissjoni Venezja, fi tliet paragrafi, fissret tajjeb ħafna għalfejn pajjiżna għandu Avukat Ġenerali li jaqdi diversi rwoli, dak li llum qegħdin nipproponu li r-rwol tiegħu jinqasam fi tnejn, jiġifieri l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tal-Istat.

Fost l-oħrajn, il-Kummissjoni Venezja tgħid li l-Gvern Malti u pajjiżna mxew fuq dak li kien jagħmel il-Gvern Brittaniku.

Kif nafu, Ċipru bħalna mexa fuq Westminster style of Government.

Ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja jkompli jgħid:

- hawnhekk tawh it-titlu ta' DPP -

Qed ngħid dan għaliex huwa ċar ħafna li l-bidliet li qegħdin nagħmlu mhumiex għaliex konna, kif jgħidu l-Ingliżi, in the wrong, imma għaliex il-mudell strutturali tagħna kien jirrifletti dak li r-Renju Unit tana bħala wirt ta' tmexxija kolonjali passata.

Il-Gvern Malti, wara ħafna dibattiti fil-pajjiż, mar għand il-Kummissjoni Venezja li tagħmel parti mill-Kunsill tal-Ewropa fi Strasburgu, fejn talabha tagħmel evalwazzjoni tas-sistema legali ġudizzjarja ta' pajjiżna u toħroġ b'numru ta' rakkmandazzjonijiet.

Dan mhux każ li xi ħadd ġie jgħidilna x'għandna nagħmlu, imma kien dan il-Gvern li minn rajh talab li l-Kummissjoni tagħmel skrutinju u toħroġ bi proposti.

Kif għedt, dan huwa l-Gvern tal-futur, tal-bidla u tal-progress f'dan il-pajjiż.

Qegħdin nitkellmu dwar rapport li sar seba' xhur ilu.

Victor Paul Borg, ġurnalist tal-ġurnal Times of Malta, intervista lill-membru tad-delegazzjoni li żaret pajjiżna riċentement u pprepara dan ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja u fl-artiklu li kiteb, fost affarijiet oħra, insibu hekk:

Mela hawn qegħdin naqblu li din il-Kummissjoni hija waħda mill-ogħla awtoritajiet rispettabbli fl-Ewropa, fil-Kunsill tal-Ewropa u fi Strasburgu.

Qed ngħidu wkoll li l-Gvern Malti mar għand il-Kummissjoni Venezja, talabha rapport, ir-rapport ġie ppubblikat f'Diċembru 2018 u bdejna naraw l-ewwel reazzjonijiet tal-Oppożizzjoni għal dan ir-rapport.

Fost l-oħrajn, fil-Malta Independent tat-18 ta' Diċembru 2018, ġie rrapportat li l-Kap tal-Oppożizzjoni qal li:

Il-Kap tal-Oppożizzjoni ħa in toto r-rapport u qed jgħid li r-rapport jgħid li pajjiżna mhuwiex normali.

Imbagħad, f'Marzu 2019, il-Kap tal-Oppożizzjoni jgħid hekk:

F'Diċembru 2018 ġie ppubblikat dan ir-rapport u tliet xhur wara l-Kap tal-Oppożizzjoni qal li dan il-Gvern għadu m'għamel xejn dwar dan ir-rapport.

Fil-25 ta' Frar, 2019, il-Malta Today tirrapporta li l-Kap tal-Oppożizzjoni qal:

Bħala Gvern, naqblu miegħu u għalhekk bdejna nimplimentaw ir-rakkomadazzjonijiet li saru f'dan ir-rapport.

Fil-25 ta' Frar 2019, TVM irrapporta li:

Illum, f'Ġunju 2019, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li se jibdel ir-rwol tal-Avukat Ġenerali li se jiġi maqsum fi tnejn.

Ix-shadow minister Chris Said kien qalilna hekk:

"Kont parti mid-delegazzjoni tal-Partit Nazzjonalista li ltaqgħet ma' rappreżentanti tal-Kummissjoni Venezja meta dawn kienu fostna.".

Dan ifisser li l-Kummissjoni Venezja ma ltaqgħetx biss mal-Gvern u l-awtoritajiet – ilbieraħ irreferew għalihom bħala pupazzi li tilfu r-rispett u għalhekk qed isejħulhom Baa, baa, black sheep - imma ltaqgħet ukoll ma' delegazzjoni tal-Partit Nazzjonalista li kienet tinkludi lill-Onor Chris Said.

L-Onor.

"Kelli l-okkażjoni nitkellem fit-tul magħhom dwar is-sitwazzjoni f'Malta u fejn hemm bżonn titjib.

Għalhekk sodisfatt li kelli sehem żgħir fir-rapport li sar minnhom, jiġifieri kont pożittiv dwar ir-rakkomandazzjonijiet li saru.

Fuq dak li ġara llum ħassejt li għandi nġib għall-attenzjoni tagħhom li jsegwu din il-parti tar-rapport."

L-Onor.

Said jagħmel argument fejn jgħid hekk:

"Minn issa 'l quddiem il-ballun f'saqajn il-Gvern biex jimplimenta r-rakkomandazzjonijiet li saru.".

Dan hija argumentazzjoni pożittiva.

Però lbieraħ, l-Onor.

Jason Azzopardi qalilna hekk:

Irridu niftakru li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa kelma b'kelma mir-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Venezja.

Se naqra parti minnu ħalli ma jkunx hawn min jgħid li qed nivvinta!

Però, qabel niġi għal dan, huwa ferm importanti li l-Oppożizzjoni titkellem b'vuċi waħda.

Dan hu li jesiġi l-poplu mill-Oppożizzjoni.

Ilbieraħ, f'nofs siegħa, kellna membru li qalilna "we're not even remaining as we are.

Jiġifieri qed jara dlam ċappa!

Imbagħad NET News irrapporta li l-Onor.

Mifsud Bonnici tkellem dwar ir-rwol tal-Avukat tal-Istat u qal hekk:

"Dan il-Gvern sab l-aġenzija tal-Avukat Ġenerali tiffunzjona.".

Nitkellem dwar dan aktar 'il quddiem.

"Se jkun hemm diffikultajiet fis-separazzjoni tal-poteri.".

Din hija kritika kostruttiva u pożittiva mill-Onor.

Mifsud Bonnici dwar il-ħolqien tal-Uffiċċju tal-Prosekuzzjoni.

Mela f'dan il-Parlament, għandna nies pożittivi, bħall-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, u għandna persuni distruttivi bħall-Onor.

Jason Azzopardi li ma jagħtu l-ebda kredibilità lill-Oppożizzjoni.

Imbagħad kellna lill-Onor.

Simon Busuttil li lbieraħ qalilna hekk:

- jiġifieri dan l-Abbozz li għandna quddiemna –

Dan huwa kelma b'kelma dak li qal l-Onor.

Issa hawn tajjeb li nfakkar lill-poplu Malti li meta dan il-Gvern ġie elett f'Marzu 2013 wara ħafna snin fl-oppożizzjoni u daħal fil-gvern, ħa l-istrutturi kollha kif kienu in toto li kellu Gvern Nazzjonalista.

Dan ifisser li jekk illum qegħdin ngħidu li l-Avukat Ġenerali għandu ħafna poteri, l-istess poteri kellu l-Avukat Ġenerali fi żmien gvern Nazzjonalista.

Aktar minn hekk, mhux talli għandna l-istess strutturi, imma meta l-Partit Laburista daħal fil-gvern f'Marzu, 2013, ħalla l-istess persuna li appunta l-Gvern preċedenti.

Mela ħadd ma jista' jgħid li dan il-persuna huwa pupazz tal-Gvern jew huwa maħtur mill-Gvern.

Hawn se mmur pass oltre biex nuri l-qerq tal-Oppożizzjoni jew aħjar tal-Onor.

Simon Busuttil, għax fil-verità ma nafx min qed jirrappreżenta l-Oppożizzjoni.

Ilbieraħ l-Onor.

Simon Busuttil ġie rrapportat li qal hekk:

Immaġinaw x'kien jgħid l-Onor.

Bla dubju ta' xejn kien jgħid li bħala Gvern se nagħtuh ġimagħtejn ċans biex naraw kif jaħdem u ntajrulu rasu!

Kien jgħid li l-Gvern se jara kif se jirreaġixxi l-Avukat Ġenerali u jekk ma jilgħabx il-logħba tagħna jew idejjaqna, niġu f'din il-Kamra u nneħħuh b'maġġoranza sempliċi.

U għax għamilna hekk, l-Onor.

Simon Busuttil qed jgħidilna li qegħdin nipprovaw nikkontrollawh.

Araw x'messaġġ kontrastanti qed tibgħat l-Oppożizzjoni lill-poplu Malti!

Issa hawn irridu noqogħdu attenti, għaliex is-security of tenure tissemma wkoll mill-Kummissjoni Venezja fir-rapport tagħhom, fejn f'paragrafu 61, jingħad hekk:

Dan huwa dak li qegħdin ngħidu fl-Abbozz ta' Liġi.

Ir-rapport ikompli jgħid hekk:

Dan mhux qed ngħidu jien jew il-Gvern tal-ġurnata, imma qed tgħidu l-Kummissjoni Venezja li hi l-esperta fuq is-saltna tad-dritt.

Ir-rapport ikompli jgħid hekk:

Il-Kummissjoni Venezja qed titlob lill-Gvern Malti biex idaħħal is-security of tenure u l-Onor.

Simon Busuttil qed jgħajjar lill-Gvern li qegħdin nipprovaw nimmanuvraw l-istituzzjonijiet f'pajjiżna għax qed indaħħlu s-security of tenure!

Immaġinaw x'kien jgħid li kieku ma daħħalniex is-security of tenure f'din il-kariga!

Żgur li kien jgħidilna li bħala Gvern se naraw kif se jaħdem u mbagħad indabbrulu rasu!

Però, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, ma nistgħux nagħmlu hekk, għax jagħmel x'jagħmel il-persuna magħżula, se jkollu dan is-security of tenure.

Aktar minn hekk, nafu wkoll il-metodoloġija li se tintuża biex tiġi appuntata l-persuna.

L-Abbozz jgħid ċar u tond li l-metodu tal-ħatra tal-Avukat tal-Istat se jkun l-istess bħal dik tal-Avukat Ġenerali, però qabel ma l-Prim Ministru jagħmel ir-rakkomandazzjoni tiegħu lill-President tar-Repubblika dwar min għandu jinħatar, il-Prim Ministru se jkun obbligat jagħti konsiderazzjoni xierqa lir-rakkomandazzjonijiet ta' kummissjoni tal-ħatra li għandha tasal għall-opinjoni tagħha wara sejħa pubblika.

Hawn qed ngħidu li se jkun hemm sejħa pubblika, se jkun hemm kummissjoni tal-ħatra li se tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet u l-Prim Ministru se jkun obbligat iħares lejn dawk ir-rakkomandazzjonijiet.

Possibbli anke dawn il-punti f'dan l-Abbozz qed jiġu kkritikati mill-Oppożizzjoni?!

Meta nara dan l-aġir, nibda nifhem fejn sejra l-Oppożizzjoni b'dawn l-attakki.

Nifhem li l-Oppożizzjoni tagħmel kritika kostruttiva, għax dak huwa r-rwol tagħha, imma meta l-Oppożizzjoni tgħidilna li se mmorru pass lura minflok 'il quddiem, ħadd mhu se jemminha kif m'emmnuhiex fl-2013, 2014, 2017 u ġimagħtejn ilu.

Issa f'idejn l-Oppożizzjoni biex tiddeċiedi jekk tixtieqx tikkopera mal-Gvern jew hux se tibqa' tattakka u tikkritika b'mod negattiv.

Fil-verità, hija ċara ħafna d-direzzjoni li qed taqbad l-Oppiżizzjoni.

L-Onor.

Simon Busuttil fil-ġurnal Malta Today ġie rrapportat li qal:

L-Onor.

Busuttil ġie rrapportat ukoll mill-Malta Today li bassar li:

M'għandix memorja twila ħafna, imma l-aħħar li niftakar lill-Onor.

Busuttil jagħmel xi previżjonijiet kien meta qal li Malta se tidħol ġo ħajt u li bħala pajjiż se mmorru għall-bailout ftit tal-ġimgħat qabel ma ħabbarna l-ikbar surplus li pajjiżna qatt irreġistra!

Qabel nikkonkludi nixtieq nagħmel l-aħħar argument dwar għalfejn l-Oppożizzjoni qed tattakka din il-liġi li se tkompli tagħti s-saħħa lil dan il-Gvern fl-isfera internazzjonali.

Matul dawn l-aħħar tliet snin, l-Oppożizzjoni sabitha komda tgħid li l-Kummissjoni Venezja qed tattakka b'xi mod l-istrutturi ta' pajjiżna.

Rajna lill-Oppożizzjoni tmur fuq Euronews u tgħid li mhux hi qed tattakka l-istrutturi tal-pajjiż, imma hija l-Kummissjoni Venezja li qed tagħmel dan.

Sabitha komda tmur fl-istrutturi Ewropej, speċjalment fil-Parlament Ewropew u tgħidilhom biex jibdew jiskattaw il-proċeduri tal-artiklu 7, għaliex hekk qed tgħid il-Kummissjoni Venezja.

Sabitha komda, Sinjura President, tmur fil-Kunsill tal-Ewropa u tgħidilhom biex jikkundannaw lill-Gvern Malti, għax hekk qed tgħid il-Kummissjoni Venezja.

Però llum, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, din in-narrattiva se tispiċċa, għaliex dan il-Gvern qabad il-barri minn qrunu.

Għalhekk nerġa' nfaħħar il-ħidma tal-Ministru Owen Bonnici li għamel riformi kbar fil-pajjiż fejn jidħol il-portafoll tiegħu.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa parti oħra mill-bidla li bdejna fl-2013 biex inkomplu nsaħħu l-istrutturi ta' pajjiżna u se nibqgħu għaddejjin b'aktar ħidma biex inkomplu nirriformaw lil pajjiżna fix-xhur li ġejjin.

We look forward għar-riforma Kostituzzjonali fejn se nkomplu nuru li dan huwa l-moviment tal-bidla, il-moviment tal-progress u l-moviment li jħares lejn il-futur.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, tajjeb nagħti ftit kontest ta' din il-liġi li l-Gvern qed jippreżenta bħala liġi waħedha, meta assolutament ma kienx il-każ li jsir hekk.

Infakkar li lil hinn mir-rapport GRECO, mir-rapporti tal-Kummissjoni Venezja u mir-rapporti tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Kunsill tal-Ewropa, ftit tas-snin ilu kien imqabbad bord biex jeżamina t-tibdil Kostituzzjonali fl-aħħar 50 sena.

Dan il-bord, li f'Settembru 2014 ippreżenta dokument lill-Gvern, kien magħmul minn nies kompetentissimi, fosthom Martin Scicluna bħala Direttur Ġenerali, Michael Bonello, Sina Buġeja, Stephen Calleja, Juanito Camilleri, Petra Caruana Dingli, John Cassar White, George Debono, Mark Anthony Falzon, Michael Frendo, Martin Galea, Joseph Sammut, Joseph V. Tabone, Patrick Tabone, Claire Vassallo, John Vassallo u Joseph F.X. Zahra.

Ix-xogħol ta' dan il-bord kien li jifli l-Kostituzzjoni, jagħmel review tagħha u jara jekk hemmx bżonn ta' tibdil żgħir jew redesign tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Dan id-dokument wera l-importanza li fl-organizzazzjoni u l-loġistika ta' din il-konvenzjoni jkun hemm l-involviment ta' nies li servew lil pajjiżna, fosthom il-President li jkun attwalment qed iservi, esperti u, jekk hemm bżonn, eks Speakers, eks Prim Imħallfin u eks Presidenti tar-Repubblika, jiġifieri nies li jafu sew il-Kostituzzjoni u li m'hemm ebda dubju dwar l-integrità u l-kapaċità tagħhom.

Dan il-bord irrakkomanda lill-Gvern li jrid ikun hemm diskussjoni wiesgħa biex nidentifikaw id-dgħufijiet u s-saħħiet tal-Kostituzzjoni u nibnu fuqhom.

F'paġna 36, kapitlu 1(6)(3) ta' dan ir-rapport jingħad hekk:

Jekk irridu nissalvagwardaw id-demokrazija, hemm bżonn ta' qafas sħiħ fejn l-istituzzjonijiet tagħna jaħdmu tajjeb flimkien.

L-Eżekuttiv, il-Parlament, il-Qrati, il-Ġudikatura, l-Avukat Ġenerali, l-FIAU kif ukoll is-Servizz Pubbliku jridu jaħdmu flimkien, għax jekk ma jiġrix hekk, ma jkunx hemm checks and balances.

Inutili li jkollok istituzzjoni waħda tajba jew abbozz ta' liġi tajjeb, imma jrid ikollok l-istituzzjonijiet kollha jaħdmu flimkien.

Dan il-bord ried jifrex din il-konvenzjoni biex ikollna ideat mis-soċjetà ċivili, mingħand il-pubbliku u mingħand l-istakeholders kollha ħalli mbagħad isir distillizzjoni tal-ideat kollha biex inkunu qegħdin nirriflettu s-soċjetà Maltija tal-lum u mhux ta' 50 sena ilu.

Tajjeb naraw eżattament x'fiha l-Kostituzzjoni anke għall-benefiċjju ta' min qed jismagħna.

F'kapitlu 2 insibu d-dikjarazzjoni tal-prinċipji tagħna, il-protezzjoni tax-xogħol, is-sigħat tax-xogħol, id-drittijiet tan-nisa fuq il-post tax-xogħol, is-social assistance and insurance, il-protezzjoni tal-artiġjanat u l-encouragement of cooperatives ħalli l-koperattivi tagħna jkunu jistgħu jissaħħu.

F'kapitlu 3 insibu referenza għaċ-ċittadinanza li smajna ħafna dwarha matul dawn l-aħħar snin.

Insibu kif wieħed jista' jsir ċittadin ta' pajjiżna, mhux biss jekk jitwieled f'pajjiżna, dawk li huma intitolati li jirreġistraw għaċ-ċittadinanza u kif tista' tiġi akkwistata ċ-ċittadinanza.

F'kapitlu 4 insibu l-poteri ta' dan il-Parlament, id-drittijiet fundamentali tal-individwu, il-protezzjoni tal-ħajja, il-protezzjoni tal-proprjetà u d-drittijiet li jkollok il-proprjetà, il-protezzjoni tal-ħelsien tal-espressjoni libera, il-protezzjoni għall-assoċjazzjoni li tidħol f'assoċjazzjoni mingħajr ma jkun hemm konsegwenza kontra tiegħek u l-protezzjoni mid-diskriminazzjoni fuq bażi ta' razza.

Dawn huma kollha prinċipji miktubin fil-Kostituzzjoni Maltija li rridu naraw kif se nsaħħuha billi neżaminaw id-dgħufijiet u s-saħħiet tagħha, ħalli tkun aktar rifless tas-soċjetà tal-lum.

F'kapitlu 6 insibu punti dwar l-elezzjonijiet, min jikkwalifika għall-vot u kif jitneħħa xi ħadd milli jivvota.

It-tieni parti titkellem dwar il-poter li jsiru l-liġijiet u t-tibdil fl-istess Kostituzzjoni, il-mod kif il-Parlament jeżerċita l-poter leġiżlattiv tiegħu, ir-restrizzjonijiet għall-miżuri fiskali, kif isiru jew ma jsirux is-sessjonijiet tal-Parlament u l-elezzjonijiet ġenerali.

F'kapitlu 7 insibu punti dwar l-Eżekuttiv u l-awtorità li għandu f'pajjiżna, il-Kabinett, min jista' jiġi appuntat u kemm idum fil-kariga, is-saħħiet tal-President, tal-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Avukat Ġenerali li dwaru qed nitkellmu llum.

F'kapitlu 8 insibu l-qrati, il-ħatriet tal-ġudikatura kemm idumu u min huma u l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Dik hija l-Kostituzzjoni tagħna.

Huwa f'dan il-qafas li rridu naraw dak li qed jiġi propost illum f'dan l-Abbozz bħala liġi waħedha.

Infakkar lill-poplu li xhur ilu kien hemm ftehim bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni u ntgħażlu tliet persuni min-naħa tal-Gvern u tliet persuni min-naħa tal-Oppożizzjoni biex taħt il-Presidenza tal-eks President Marie Louise Coleiro Preca jitħejja qafas għat-tibdil tal-Kostituzzjoni tagħna, li għadni kif tajt ftit ħjiel x'fiha u fiex tikkonsisti.

Bħala Oppożizzjoni konna qegħdin nistennew li wara dawn il-laqgħat se jkollna qafas sħiħ b'numru ta' liġijiet li jaħdmu flimkien, jagħmlu sens, jagħtu aktar protezzjoni liċ-ċittadini tagħna u jitħarsu aktar id-drittijiet tal-Maltin u l-Għawdxin.

Però l-Gvern m'għamilx hekk!

Meta kellna bidla fil-Presidenza, jidher li l-Gvern ħa direzzjoni oħra.

Il-Gvern beda jnaqqas minn dak il-grupp ta' liġijiet li kellhom jitressqu flimkien u beda jġibhom quddiem dan il-Parlament waħda waħda.

Forsi wieħed jistaqsi: Mhux xorta jekk il-liġijiet jitressqux waħda waħda jew kollha f'daqqa?

Ma tistax tara jekk karozza taħdimx tajjeb billi teżamina l-magna waħedha, il-gearbox waħedha, il-qafas waħdu jew ix-chassis waħdu, imma trid tara kif se jaħdem kollox flimkien biex tara jekk il-karozza hijiex tajba jew le.

Irrid infakkar lill-poplu li ċerti tibdiliet kostituzzjonali ma jistgħux isiru mill-Gvern waħdu, b'saħħtu kemm hu b'saħħtu u għandu kemm għandu siġġijiet parlamentari u voti fl-elezzjonijiet, imma jeħtieġ ikun hemm l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Għalhekk il-Gvern qed jagħżel li jneħħi l-liġijiet minn dan il-qafas u minflok qed iressaq sensiela ta' liġijiet waħda wara l-oħra individwalment, ħalli ma jkollux il-bżonn tal-Oppożizzjoni.

Dan l-aġir qed ineħħi l-protezzjoni tan-nies f'dan il-Parlament fl-intier tagħha.

Smajt diskors fuq min hu negattiv u pożittiv.

Naħseb li dawn huma l-uniċi żewġ aġġettivi li dan il-Gvern qed jadotta biex b'xi mod jikkorrompi s-sens tal-Oppożizzjoni li tikkritika.

Il-Gvern jaħseb li jekk tikkritika jew tiftaħ ħalqek huwa ħażin, imma mbagħad jekk jitkellem hu, irid jiskot kulħadd.

Jekk nagħmlu dan, nispiċċaw b'sitwazzjoni fejn id-demokrazija f'pajjiżna tkun siekta u mummja!

Però jien mhux se nitkellem fuq in-negattiv u l-pożittiv, imma se nitkellem fuq il-fatti li joħorġu minn dan l-Abbozz.

Se nikkwota minn rapport li sar mill-Prof.

Kevin Aquilina li huwa wieħed mill-iprem awtoritajiet f'dan il-qasam f'pajjiżna, li għamel analiżi dettaljatissima ta' dan l-Abbozz ta' Liġi f'artiklu li deher fl-Online Law Journal.

L-introduzzjoni ta' dan ir-rapport li tkessħek, meta jingħad li:

jiġifieri minkejja dak kollu li l-Gvern qed jgħid li jrid jagħmel permezz ta' din il-liġi:

Jiġifieri l-liġi hija mherrija fil-bażi tagħha.

Ir-rapport ikompli jgħid li:

Jiġifieri l-liġi hija miktuba b'mod fqir u fjakk.

Naqraw li:

Jiġifieri l-liġi qed tidħak bir-rapport maħruġ mill-Kummissjoni Venezja.

Ir-rapport ikompli jgħid li:

Jiġifieri qiegħda tmur direttament fl-oppost tal-prinċipji kostituzzjonali.

Ikompli jgħid li:

Jiġifieri l-mod ta' kif inhi miktuba l-liġi huwa medjokri.

Jgħid ukoll li:

Jiġifieri dan huwa eżempju lampanti ta' kif m'għandniex nagħmlu l-liġijiet f'pajjiżna!

Fl-introduzzjoni ta' dan ir-rapport, Prof. Aquilina jgħid li dan l-Abbozz se jwassal għal-leżjoni u ksur tal-obbligi li Malta assumiet internazzjonalment bħala membru tal-Kunsill tal-Ewropa u tal-European Convention on the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms and the Law.

Din mhijiex kwestjoni ta' negattiv jew pożittiv, imma hija liġi ta' niket, għax hija fjakka, fqira, tikkalpesta d-drittijiet ċari tas-saltna tad-dritt u qed tisfida u tmur kontra dak kollu li hemm fir-rapport tal-Kummissjoni Venezja u l-obbligi internazzjonali li għandha Malta.

Qed nintebħu li b'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Ministru qed jaħtaf drittijiet li mhumiex tiegħu u qed idaħħal liġi minn taħt meta suppost jgħaddiha minn toroq oħrajn li jirrikjedu l-kunsens tal-Oppożizzjoni.

Dan ir-rapport isemmi wkoll l-użu ta' "confusing terminology", konflitt u kontradizzjoni tant li jgħid ukoll li dak li għamel il-press release, probabbilment lanqas biss ħares lejn il-liġi.

Inkompli nikkwota minn dan ir-rapport li jgħid:

Din il-liġi mietet qabel ma twieldet!

Se niġi issa għar-rapport tal-Kummissjoni Venezja li fih tmien punti prinċipali u kif din il-liġi proposta mhux biss tmur kontra, imma saħansitra tisfida dak li huwa l-qafas ta' dak li suppost qegħdin nipprovaw nirranġaw.

L-ewwel nett, il-Kummissjoni Venezja questioned ir-rwoli varji li għandu l-Avukat Ġenerali.

Bħala Oppożizzjoni għedna dan għal għal diversi xhur, imma skont il-Gvern, l-Oppożizzjoni m'għandhiex kredibilità, anke jekk il-Kummissjoni Venezja qed tgħid li l-Avukat Ġenerali għandu wisq kpiepel, poteri u funzjonijiet.

Prof. Aquilina jgħid li:

Aktar 'il quddiem se nispjega wkoll kif, biex il-Gvern ma jbiddilx il-Kostituzzjoni bl-għajnuna tal-Oppożizzjoni, ħalla lill-Avukat Ġenerali b'funzjonijiet u awtorità li għadu jgawdi sal-lum.

It-tieni nett, ir-rapport ta' Prof. Aquilina jgħid li:

Dan ifisser li l-Avukat Ġenerali jiddeċiedi waħdu mingħajr ma jindaħallu ħadd, għax għandu l-poter li minkejja li jkunu qed jgħidulu li għandu jieħu passi kontra xi ħadd, jista' jagħżel li ma jagħmel xejn.

Dan l-Abbozz suppost qed jirranġa din is-sitwazzjoni, imma mhux qed jagħmel dan.

Ir-rapport ikompli jgħid li:

Dan ir-rapport qed jagħmel kritika ħarxa għal dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nerġa' ngħid li għandna l-Avukat Ġenerali li, sal-lum, għandu saħħiet totali, waħdu, li jagħżel jekk imexxix kontra persuna, mingħajr ma jindaħallu ħadd u din il-liġi qed tagħtih aktar u mhux inqas saħħa.

Jiġifieri dak li qed jipproponi dan l-Abbozz ta' Liġi huwa loġiku, tajjeb u jsir kullimkien.

Però mbagħad Prof. Aquilina jkompli jgħid:

- u dan f'pajjiżna biss; dak li huwa ċar, ovvju u aċċettat kullimkien, dan il-Gvern qed jagħmel bil-maqlub tiegħu! -

Il-pajjiżi demokratiċi kollha fid-dinja qed jagħmlu mod, il-Kummissjoni Venezja qed tgħidilna biex nagħmlu l-istess bħall-pajjiżi demokratiċi l-oħrajn, u dan il-Gvern qed iwebbes rasu u jagħmel mod ieħor.

Ir-raba' punt jitkellem dwar kif il-Kummissjoni Venezja qed tgħidilna mod fuq il-pożizzjoni tal-Avukat Ġenerali, imma skont il-Gvern l-Avukat Ġenerali:

Qed ngħidu li se jiddeċiedi l-Prim Ministru biss!

Huwa ċar li dan il-poter mhuwiex qed jiġi rettifikat b'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Mela l-Kummissjoni Venezja qaltilna x'hemm ħażin u b'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern qed jagħmel bil-maqlub biex taparsi jirranġa l-affarijiet.

Il-ħames punt tar-rapport jgħid li:

Il-Gvern li jisma' ma jrid jagħti kas ta' xejn u ta' ħadd!

Is-sitt punt jgħid li:

- sitwazzjoni li kienet ikkritikata ħafna –

Dan l-Abbozz ta' Liġi mhux talli ma jindirizzax dawn il-punti, imma b'mod flagranti qed imur kontra l-prinċipju tas-saltna tad-dritt.

Is-seba' punt elenkat f'dan ir-rapport ta' Prof. Aquilina jgħid li:

Dan l-Abbozz ta' Liġi assolutament ma joffrix konfort, ma jagħtix widen u ma jwettaqx din ir-rakkomandazzjoni.

Fit-tmien punt Prof. Aquilina jgħid li:

- biex ikun hemm is-saltna tad-dritt, irid ikollna l-metodu kif niġġieldu l-korruzzjoni u lil min jikkommettiha -

Mela l-Kummissjoni Venezja tat is-suġġerimenti tagħha, imma kif jgħid Prof. Aquilina fir-rapport:

Jiġifieri l-prinċipju ewlieni li f'pajjiżna jkollna l-abbiltà li niġġieldu l-korruzzjoni u li jkun hemm il-konsegwenzi segwiti u sofferti fuq min jagħmel il-korruzzjoni, din il-liġi bl-ebda mod ma tindirizzah.

Isimgħu l-kliem ta' kundanna, mhux mill-Oppożizzjoni imma mir-rapport li fil-konklużjoni ta' dan il-punt jgħid li:

Il-Gvern m'għandu l-ebda diffikultà li jibqa' jikkalpesta s-saltna tad-dritt, għax ma jimpurtahx!

Il-Gvern qed jagħmel ħażin, qed tinġibidlu l-attenzjoni, imma ma jimpurtahx, għax b'din il-liġi mhu qed jagħmel xejn biex jindirizza fejn qed isir il-ħażin.

Inkompli nikkwota minn dan il-paragrafu:

Mhux talli l-Gvern mhux qed jirranġa l-affarijiet jew itejjeb, imma issa huwa ċar li l-Gvern b'intenzjoni, bi ħsieb u bi premeditazzjoni qed jaġixxi in male fede.

Dan hu dak li qed jgħid ir-rapport ta' Prof. Aquilina, li ġie ppubblikat fl-aħħar sigħat.

Tajjeb naraw x'inhuma l-konsegwenzi ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Fost oħrajn, qed jingħataw aktar saħħiet lill-Gvern u lill-Prim Ministru meta konna qegħdin nilmentaw li diġà għandu żżejjed u l-Kummissjoni Venezja ġibditilna l-attenzjoni dwar dan.

Qed tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-Gvern f'idejn persuna waħda li jagħżel in-nies u jibqgħu hemm għal dejjem.

Id-deċiżjonijiet li jieħdu dawn in-nies ma jkun jista' jegħlibhom ħadd, għax jiddeċiedu darba u jibqa' jsir dejjem hekk.

Se nerġa' ndur għall-Kostituzzjoni u l-proċess ta' tibdil fuq qafas ta' liġijiet li kellu jsir, liema proċess kien inbeda taħt l-eks President Marie Louise Coleiro Preca.

Dan il-Gvern iddeċieda li jneħħi l-poteri lill-President il-ġdid l-E.T. George Vella, meta suppost qed jippresiedi fuq dan it-tibdil kostituzzjonali, skont l-obbligu tal-President li jħares l-Istat u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jistaqsi: Dan se jkun tibdil ħażin biss jew issa se niġu agħar milli konna?

B'dan l-Abbozz se nkunu qed niksru l-Kostituzzjoni u l-obbligi tagħna internazzjonali.

Il-Kostituzzjoni tagħna tagħmel provvedimenti simili f'subartiklu (1) tal-artiklu 65 through those internatioanl and constitutional provisions li jidhru li huma l-obbligi tagħna kjarament taħt il-Kunsill tal-Ewropa u l-Konvenzjonijiet u taħt il-Liġi tal-Unjoni Ewropea.

Artiklu 3 tal-Istatut tal-Kunsill tal-Ewropa, li Malta hija firmatarja tiegħu, jgħid speċifikament li:

B'dan l-Abbozz ta' Liġi se nkunu qegħdin immorru kontra dan il-prinċipju fundamentali.

Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem konsistentement qalet li:

Hawnhekk għadni qed nikkwota minn dak li kiteb Prof. Aquilina.

B'dan l-Abbozz qegħdin immorru mhux biss kontra l-liġi u l-prinċipji, imma qed immorru wkoll kontra l-wirt komuni ta' dawk kollha li jifformaw parti mill-Konvenzjoni tad-Dritijiet Fundamentali tal-Bniedem.

Artiklu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea huwa bbażat fuq is-saltna tad-dritt.

B'din il-liġi se nkunu qegħdin nikkalpestaw dan id-dritt.

X'inhuma l-konflitti ta' interess li se jibqagħlu l-Avukat Ġenerali?

Il-Gvern bħal qisu qed jgħidilna li l-Avukat Ġenerali kellu żewġ ikpiepel u issa se jneħħilu kappell minnhom.

Fil-verità, l-Avukat Ġenerali kellu aktar kpiepel.

Qed ngħidu li se jibqa' jippresiedi l-FIAU biex ma jkunx hemm tibdil kostituzzjonali ħalli l-Gvern ma jkollux il-ħtieġa tal-vot tal-Oppożizzjoni, se jibqa' membru fuq il-Kummissjoni tal-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, se jibqa' membru fuq il-Judicial Appointments Committee u se jibqa' jipparteċipa fl-appelli tad-deċiżjonijiet tal-Judicial Disciplinary Committee.

Il-konklużjoni hija ċara immens, anke jekk dan il-Gvern qed ipinġi lilu nnifsu bħala l-paladin tal-ġustizzja f'pajjiżna.

B'dispjaċir se naqra dak li jikkonkludi dan ir-rapport ta' Prof. Aquilina:

- qed jgħid li din il-liġi hija nofsha moħmija! –

Dan huwa xogħol ta' kafkaf, mgħaġġel u li ma jixraqx lil pajjiżna.

Ikompli jgħid hekk:

Il-Gvern qed jikkalpesta u jisfida lil dawn l-istituzzjonijiet li ilna snin twal nifformaw parti minnhom.

Imbagħad ir-rapport jistaqsi:

Hawnhekk nistaqsi lill-membri tal-Gvern: Tridu tippersistu li twebbsu raskom b'dan l-Abbozz ta' Liġi li huwa tal-mistħija, jew tridu twieġbu għal dawk li huma l-prinċipji bażilari tal-Unjoni Ewropea, tal-Kunsill tal-Ewropa u tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali?

- kuntrarju għal dak li għadhom kemm qalulna l-kelliema tal-Gvern meta qalu li huma l-Gvern tal-bidla, qed jingħad li dan il-Gvern qed ikaxkar saqajh -

Il-Gvern ipprova jindirizza tema waħda biss mir-rapport tal-Kummissjoni Venezja u għamel dan b'mod kompletament fqir u mhux approprju.

Ir-rapport jikkonkludi billi jgħid li:

Kelliem wara l-ieħor tal-Gvern illum ġie jiftaħar u jgħidilna li jrid ibiddel il-liġijiet u jimplimenta l-bidla, imma fil-verità qed jagħmel mod ieħor.

Mhux l-Oppożizzjoni mhijiex kredibbli, imma l-Gvern mhuwiex kredibbli!

Għalhekk nistieden lill-Gvern biex iġib esperti Maltin jew barranin jekk verament irid ibiddel il-qafas tal-liġijiet ta' pajjiżna.

B'hekk biss terġa' tibda ssaltan il-liġi tad-dritt u d-demokrazija f'pajjiżna.

Nappella lill-Gvern biex ma jiġix f'din il-Kamra u jipprova jidħak bina, imma juri verament li jemmen fil-konvenzjoni kostituzzjonali billi jagħmel l-affarijiet bis-serjetà, kif dan il-poplu denju tagħna għandu dritt jistenna mill-Gvern.

Sinjura President, fl-aħħar nett se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-artiklu li kont qed nikkwota minnu:

Grazzi, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jidher li hawn ftehim biex id-diskussjoni tiġi interrotta u li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun issa.

Hawn qbil ma' dan?

Mela skont il-ftehim milħuq, nistieden lill-Ministru Owen Bonnici biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Skont ftehim milħuq, fis-6.42 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

OWEN BONNICI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għat-Tnejn, 17 ta' Ġunju 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar il-Vjolenza abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità dwar il-Protezzjoni ta' Embrijuni għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta u Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Ippjanar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

ONOR STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, nixtieq nieħu dan l-Aġġornament biex naqsam ftit ħsibijiet dwar it-triq 'il quddiem għal pajjiżna fir-rigward ta' bilanċ f'dak li hu żvilupp.

Se nsemmi numru ta' inizjattivi li ġew imħabbra li fil-fehma tiegħi jindikaw kif irridu nilħqu bilanċ importanti ħafna bejn l-iżvilupp li minnu jgawdi pajjiżna u li huwa meħtieġ għal pajjiżna u t-titjib fil-kwalità tal-ħajja tan-nies.

L-għan ewlieni hu li jkollna kwalità ta' ħajja aħjar għall-familji Maltin u Għawdxin u dawk kollha li jgħixu f'pajjiżna.

F'dawn l-aħħar snin, pajjiżna rreġistra żvilupp b'rata għolja mingħajr ebda preċedent.

Importanti li nibqgħu naħdmu biex dan il-ġid li qed jinħoloq mit-tkabbir ekonomiku jintlaħaq minn kulħadd.

Irridu nkomplu nsostnu dan it-tkabbir biex pajjiżna jibqa' miexi 'l quddiem ekonomikament, iżda fl-istess ħin ma nistgħux inħallu l-iżvilupp jimxi waħdu mingħajr ma nieħdu inkonsiderazzjoni numru ta' affarijiet.

Sinjura President, nixtieq niffoka dan id-diskors fuq il-ħġieġa ta' politika aktar ċara u implimentazzjoni ta' proġetti biex nassiguraw li f'pajjiżna jkollna aktar spazji miftuħa.

Kif għedt, f'pajjiżna rajna rata ta' żvilupp ferm aktar mgħaġġla.

Id-domanda li għandu pajjiżna wasslet biex ikollna rata aktar aċċellerata tal-mod kif jitwettqu numru ta' proġetti importanti.

Rajna lil dan il-Gvern jimbarka fuq numru ta' proġetti infrastrutturali, li kien ilhom meħtieġa s-snin, biex isostni l-iżvilupp li għaddej f'pajjiżna.

Dawn il-proġetti infrastrutturali jistgħu jsiru għax l-ekonomija qed tirranka b'tali mod li qed jinħoloq biżżejjed ġid li qed jiġi investit għall-infrastruttura aħjar biex issostni l-attività ekonomika b'saħħitha li għaddejja f'pajjiżna.

Dan huwa investiment fil-futur ta' pajjiżna.

Però ma nistgħux nieqfu biss fuq proġetti infrastrutturali fiżiċi, bħalma huma proġetti fil-qasam tat-toroq jew l-aspett marittimu f'pajjiżna.

Hemm bżonn ukoll li fil-viżjoni tagħna għall-futur inħarsu lejn l-aspett ta' kif se noħolqu aktar spazji rikreattivi, imsaġar u greening taż-żoni urbani eżistenti u futuri biex noħolqu dan il-bilanċ ferm importanti.

Qiegħed ngħid dan għaliex illum, filwaqt li l-poplu jinnota l-attività aċċellerata li għandna f'pajjiżna, in-nies qed tippretendi wkoll li l-Gvern jieħu deċiżjonijiet tajbin, biex filwaqt li nsostnu dan l-iżvilupp ekonomiku, insostnu u ntejbu wkoll il-kwalità tal-ħajja tal-familji Maltin u Għawdxin u dawk kollha li jgħixu fostna.

Nixtieq naqsam ftit ħsibijiet dwar numru ta' proġetti importanti li l-Gvern ħabbar fl-aħħar ġimgħat, b'uħud minnhom qegħdin fi stadju avvanzjat biex tibda l-implimentazzjoni tagħhom u oħrajn qegħdin fil-fażi li jsir l-ippjanar meħtieġ biex jitwettqu.

Nibda billi nsemmi l-proġett ta' Ta' Qali fejn il-Gvern qed ibiddel il-mod ta' kif insostnu din il-viżjoni ta' aktar spazji naturali pubbliċi għall-familji.

Rajna kif se jkollna tkabbir tal-Park Nazzjonali f'Ta' Qali.

Il-Gvern ħa d-deċiżjoni li art li sa ftit tas-snin ilu kienet tintuża għal skop industrijali u li kienet okkupata bi struttura tal-konkrit li fl-aħħar snin ma kenitx qed tintuża, tinbidel fi spazju rikreattiv.

Il-Gvern kellu żewġ għażliet, jew juża dan l-ispazju għal aktar fabbriki biex l-azjendi jkollhom fejn jaħdmu, jew jintuża bħala post ta' rikreazzjoni.

Il-Gvern għażel li din il-medda kbira ta' art f'Ta' Qali titnaddaf u fiha jsir proġett ta' afforestazzjoni, għal spazju naturali miftuħ mill-aqwa.

Din hija deċiżjoni li se tfisser li eluf ta' siġar se jkunu qed jiġu mħawla f'dan il-post fiċ-ċentru ta' pajjiżna.

B'dan il-mod qed naraw kif nistgħu nibdew nieħdu deċiżjonijiet li jaħsbu biex inżommu bilanċ bejn l-iżvilupp u kwalità ta' ħajja aħjar.

Filwaqt li għandna din ir-rankatura qawwija ta' żvilupp, il-Gvern seta' jagħżel li jmur għal affarijiet marbuta mal-attività ekonomika, imma biex jintlaħaq dan il-bilanċ importanti, saret l-għażla li l-użu ta' din l-art jinbidel minn wieħed industrijali għal spazju miftuħ għall-familji.

Dan hu proġett kbir mingħajr preċedent ta' afforestazzjoni fiċ-ċentru ta' gżiritna.

Bl-istess mod, il-Gvern qed jidentifika spazji li huma żviluppati b'mod qawwi ħafna biex ikun hemm aktar spazji miftuħa.

Pereżempju, il-Gvern identifika żona f'Santa Venera fejn se tinħoloq forma ta' green belt li se sservi bħala pulmun għar-residenti ta' Santa Venera, li hija subborg densament popolat, bi traffiku għaddej kontinwament mill-bypass ta' Santa Venera.

Il-Gvern, b'mod kreattiv, ħares lejn din il-parti inti u sejjer min-naħa tal-Imsida lejn il-mini ta' Santa Venera, fejn meta sar l-iżvilupp kellek bħal barriera kbira bir-riżultat li l-lokalità ta' Santa Venera nqasmet f'żewġ naħat b'din it-triq għaddejja min-nofs.

Bit-teknoloġija moderna permezz ta' struttura, se jsaqqaf din il-parti tat-triq b'mod li l-wiċċ li se jinħoloq meta ssir din l-istruttura se jintuża bħala spazju miftuħ.

Il-Gvern seta' uża din l-art b'numru kbir ta' metri kwadri biex jagħmel proġetti ta' aktar bini, però l-Gvern għażel li jmur għal dan il-proġett biex jilħaq dan il-bilanċ meħtieġ bejn l-iżvilupp li għaddej u spazji miftuħa għan-nies.

B'hekk se jinħoloq pulmun fil-qalba ta' Santa Venera biex itaffi l-effett tal-attività kollha li hemm f'din iż-żona.

Fuq kollox, mill-ġdid qegħdin nagħmlu għażla biex inżidu proġett ieħor ta' afforestazzjoni li huwa tant meħtieġ u li se jkun qed jitgawda mill-familji u minn dawk li jgħixu fostna.

F'Ta' Qali se nagħmlu proġett fejn m'hemmx bini u f'Santa Venera se nagħmlu proġett f'żona abitata għal aktar spazji miftuħa.

Proġett ieħor li tħabbar dan l-aħħar huwa l-proġett fuq medda art kbira f'Bengħajsa, fil-limiti ta' Birżebbuġa.

Dan il-Gvern biddel b'mod drastiku deċiżjoni li kienet ittieħdet minn Gvern preċedenti biex din l-art tintuża għall-estensjoni tal-Freeport.

Fiż-żmien din l-art kienet tintuża għal attività relatata mal-avjazzjoni u fil-fatt għad hemm arbli tal-avjazzjoni.

Sa ftit ilu kien hemm deċiżjoni biex il-konfini tal-Freeport jersaq aktar lejn il-komunità ta' Birżebbuġa, b'estenzjoni tal-Freeport fuq l-art.

Din id-deċiżjoni issa ġiet mibdula, għax dan il-Gvern ra li l-Freeport m' għandux jikber lejn ir-residenti, kif sar fl-2007, kontra kull sens ta' ppjanar korrett.

Il-Gvern iddeċieda li din l-art tintuża biex ikollna masġar kbir, u se jkunu qed jitħawlu madwar 8,000 siġra.

B'hekk, in-naħa t'isfel ta' Malta se jkollha pulmun ieħor.

Dan kien pass ieħor importanti biex lill-komunità ta' Birżebbuġa nagħtuha ftit lura minn dak il-ħafna li tteħdilha matul is-snin, b'mod partikolari bid-diversi inizjattivi industrijali li kienu saru f'din iż-żona.

Dan huwa l-mod kif dan il-Gvern qed iwieġeb għal żviluppi li saru fil-passat.

Bil-fatti u b'mod konkret, qed nagħtu spazji miftuħa lill-pubbliku.

F'pajjiżna jista' jibqa' jkollna żvilupp, imma ma jistax ikollna biss proġetti infrastrutturali.

Pajjiżna għandu bżonn ta' aktar proġetti ambjentali, inkluż proġetti ta' afforestazzjoni.

Dan l-investiment ifisser titjib fil-kwalità tal-arja permezz ta' aktar tħawwil ta' siġar u aktar spazji miftuħa għall-familji.

Importanti li dawn il-parks ikunu amministrati tajjeb biex jinżammu fi stat tajjeb.

B'hekk qed noħolqu bilanċi ġodda fl-ekoloġija ta' pajjiżna.

Dan l-aħħar rajna l-proġett fil-ġnien tal-foss proprju ftit 'il bogħod minn dan il-Parlament, fejn tħawlu siġar endemiċi u indiġeni, li huwa proċess importanti biex insaħħu l-mod ta' kif f'dan il-pajjiż nirrispettaw il-wirt naturali tagħna.

Dawn il-proġetti huma investiment mill-Gvern li minnhom se jibbenefika kulħadd, inkluż il-pajjiż.

Dan huwa mod ieħor kif nuru bil-fatti li l-iżvilupp f'pajjiżna jista' jkompli għaddej, imma b'direzzjoni kemmxejn differenti, għax qed naraw ukoll li jintlaħaq dan il-bilanċ.

Fir-rigward tal-proġett ta' afforestazzjoni f'Bengħajsa, din il-ġimgħa ħadt pjaċir li għal mistoqsija parlamentari li għamilt lill-Ministru Herrera, ħareġ li hemm timeline ċar ta' meta se jibdew ix-xogħlijiet fuq dan il-proġett.

Bl-istess mod, wieħed jinnota li fin-naħa t'isfel ta' Malta għaddej ix-xogħol relatat mar-riabilitazzjoni ta' Wied Fulija.

Sfortunatament kien hemm deċiżjoni insensittiva li ħalliet impatt negattiv fuq dan il-Wied u issa nbeda proċess ta' riabilitazzjoni.

Kif għedt, pajjiżna għandu bżonn ta' aktar spazji miftuħa, bi green belts fl-ibliet u l-irħula tagħna.

Ovvjament biex dan isir hemm bżonn ta' impenn ikbar.

Hemm bżonn ukoll li nifhmu aħjar numru ta' teknoloġiji ġodda li qed jintużaw f'pajjiżi oħrajn u li jistgħu jintużaw anke f'pajjiżna.

Hemm bżonn li nagħmlu studji biex mhux biss nagħmlu proġetti fuq l-art fuq livell orizzontali, imma anke fuq livell vertikali bil-għan li nsebbħu l-ambjent ta' pajjiżna.

Nemmen li huwa importanti li nibdew inħarsu b'mod pożittiv lejn aktar inizjattivi għal ambjent aħjar.

Dan jista' jsir b'involviment ta' entitajiet governattivi, ENGOs, NGOs, il-kunsilli lokali u diversi għaqdiet oħrajn li hemm fil-lokalitajiet.

Nistgħu noħolqu skemi biex ninċentivaw lil dawn l-entitajiet biex jinvestu aktar f'dawn il-vertical gardens.

Illum, permezz ta' teknoloġiji tajbin ħafna, fejn hemm ħitan għoljin, ċatti u mingħajr ebda ħajja, tista' toħloq ġonna mal-ħitan.

B'hekk, ambjent ta' telqa jista' jinbidel fi ġnien.

Dan il-konċett jista' jintuża f'diversi postijiet f'pajjiżna biex insebbħu aktar il-lokalitajiet tagħna b'aktar pjanti, siġar u arbuxelli.

Dan huwa mezz kif intejbu l-kwalità tal-arja ta' pajjiżna u kif inqarrbu mill-ġdid l-aspett tan-natura lejn postijiet fejn hemm ċertu ammont ta' bini.

Inħoss li f'pajjiżna rridu nimbarkaw fuq ħsieb li l-lokalitajiet tagħna jingħataw riġenerazzjoni b'viżjoni ħolistika.

F'pajjiżna għandna diversi lokalitajiet li minħabba sensiela ta' deċiżjonijiet insensittivi li ttieħdu tul is-snin, spiċċaw bħala żoni industrijali mingħajr ma ttieħdu ċerti prekawzjonijiet.

Nemmen li wasal iż-żmien li nagħtu ħajja ġdida lil dawn il-lokalitajiet.

Biex dan isir, hemm bżonn ta' viżjoni aktar ċara u ħolistika favur in-nies li jgħixu f'dawn il-bliet u rħula madwar pajjiżna.

Pajjiżna qed jirreġistra suċċess ekonomiku, aktar ġid u miexi 'l quddiem.

Il-ġid irid ikompli jiġi investit f'inizjattivi soċjali biex dan il-Gvern ikompli jsostni lin-nies.

Però, importanti wkoll li ninvestu fi kwalità ta' ħajja aħjar, permezz ta' viżjoni ċara u ħolistika għal aktar riġenerazzjoni fil-lokalitajiet tagħna.

Kif għedt, dan jista' jsir bil-kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali, mal-għaqdiet, u billi nisimgħu aktar lin-nies biex nifhmu aħjar il-ħtiġijiet tagħhom.

Hemm bżonn ta' programmi u inizjattivi mfassla fuq livell ta' riġenerazzjoni, li mhux biss tkun maħsuba biex insaħħu dak li huwa fiżiku, bħal titjib fit-toroq, imma wkoll riġenerazzjoni favur in-nies biex ikollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Sinjura President, pajjiżna għandu futur sabiħ quddiemu, għaliex dan il-Gvern qed jagħmel l-għażliet it-tajba.

Il-proġetti li semmejt aktar kmieni huma prova konkreta ta' kif f'pajjiżna jista' jkollna aktar żvilupp biex nibqgħu ngawdu minn attività ekonomika b'saħħitha, imma fl-istess ħin, parti mill-ġid li jinħoloq jiġi investit biex intejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies b'aktar spazji miftuħa.

Aktar minn hekk, dawn il-proġetti rridu narawhom f'qafas ikbar ta' riġenerazzjoni, maħsub biex inkomplu mmexxu lill-pajjiż 'il quddiem fl-aħjar interess tal-familji Maltin u Għawdxin.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 17 ta' Ġunju 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.06 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĦAL TARXIEN: TRIQ DR KARL CHIRCOP - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk humiex se jsiru xi xogħlijiet biex Triq Dr Karl Chircop f'Raħal Ġdid tiġi aħjar milli hi?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ĦAL TARXIEN: TRIQ IL-KBIRA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew jiswew ix-xogħlijiet fi Triq il-Kbira, Ħal Tarxien?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien li x-xogħlijiet fi Triq il-Kbira, Ħal Tarxien ġew jiswew €96,938.49.

MINISTRU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – ŻJARAT BARRA MILL-PAJJIŻ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9046, jista' l-Ministru jippreżenta lista tal-vjaġġi kollha li saru minnu fis-sena li għaddiet?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-vjaġġi li seħħew matul is-sena li għaddiet huma:

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8624 u ċjoè: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7204, jista' l-Ministru jgħid fejn huma allokati l-254 social worker li qed jaħdmu fil-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali?

Jista' jgħid x'inhu r-rwol tas-social workers li jaħdmu fir-Residenza San Vinċenz?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10373.

ĦAL TARXIEN – TRIQ IS-SORIJIET - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex previst li tul din is-sena tiġi rranġata Triq is-Sorijiet f'Ħal Tarxien?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninnota b'sodisfazzjon li l-Oppożizzjoni qed tkompli tirrealizza l-bżonn li ninvestu bis-sħiħ fit-titjib tat-toroq, wara li għal għexieren ta' snin ma sarux l-interventi meħtieġa biex din l-infrastruttura tibqa' tlaħħaq mal-ħtieġijiet u l-aspirazzjonijiet tal-familji u n-negozji Maltin, waqt li ssostni b'mod sħiħ il-progress ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

Ninnotaw ukoll li l-istess Oppożizzjoni, inqas minn sena ilu, ivvotat kontra t-twaqqif ta' Infrastructure Malta.

Nifirħu lill-Oppożizzjoni li issa mhux biss qed taqbel mat-twaqqif ta' Infrastructure Malta, iżda saħansitra qed tieħu interess fil-ħidma tagħha u taqbel li din l-aġenzija hija strumentali biex pajjiżna jkollu infrastruttura aħjar.

Il-Gvern dejjem poġġa t-titjib fl-infrastruttura ta' pajjiżna fuq quddiem nett tal-ħidma tiegħu.

Dan l-impenn qed jitwettaq permezz ta' pjan ta' ħidma b'investiment bla preċedent biex fis-snin li ġejjin inkomplu ntejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'Malta u Għawdex.

Dan il-pjan qed jiġi mwettaq b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

F'Jannar li għadda Infrastructure Malta bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq residenzjali li ser tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet, u warajhom beda x-xogħol f'toroq oħrajn.

Fl-istess waqt, tħabbret ukoll it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Triq is-Sorijiet f'Ħal Tarxien tagħmel parti mil-lista tal-ewwel 120 triq residenzjali li se jinbnew mill-ġdid din is-sena.

Mill-istess lokalità hemm ukoll Triq iż-Żejtun li qed issir bħalissa u Triq Santa Marija li diġà tlestiet.

Fit-tieni lista mbagħad hemm toroq oħrajn f'Ħal Tarxien - Triq Marjanu Gerada, Triq it-Tempji Neolitiċi u Triq Paola.

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min huwa l-electrical engineer li tqabbad sabiex iħejji disinn u jassisti fit-tibdil fuq is-sistema tal-elettriku fil-Mużew Marittimu ta' Malta, u jindika l-metodu kif intgħażel l-istess engineer?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MUŻEW MARITTIMU TA' MALTA – TENDER GĦALL-IMPLIMENTAZZJONI TAD-DISINJI TAD-DAWL U AC UNITS

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk inħariġx tender sabiex jiġu implimentati d-disinji fuq it-tqegħid ta' dawl u AC Units fil-Mużew Marittimu ta' Malta u, jekk inħarġet, kemm-il proposta kien hemm, min intgħażel u meta hu skedat li jitlesta x-xogħol?

PALAZZ TAL-INKWIŻITUR – XOGĦLIJIET MHUX SKEDATI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa skedat li x-xogħlijiet fil-Palazz tal-Inkwiżitur ikunu lesti, u jgħid min huma l-kuntratturi magħżula għal dan ix-xogħol u kemm huwa l-ammont miftiehem u li se jiġi mħallas jew tħallas għal dawn ix-xogħlijiet?

GĦAR DALAM NATIONAL PARK – MASTERPLAN U INTERPRETATION STRATEGY

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jippreżenta l-masterplan u l-interpretation strategy li tħejjew għal Għar Dalam National Park u jgħid x'baġit hemm imħejji għat-twettiq ta' dan il-proġett u jippreżenta skeda tal-programm ta' ħidma li huwa maħsub li jiġi segwit biex jiġi implimentat dan il-proġett?

GĦAR DALAM NATIONAL PARK – PROPRJETAJIET TA' TERZI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk bdewx taħditiet mal-persuni li għandhom xi drittijiet fuq il-proprjetajiet li jistgħu jaqgħu fl-Għar Dalam National Park?

BARRIERA TAL-MAGĦLAQ – MONITERAĠĠ TAL-ATTIVITAJIET

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid il-metodu ta' kif l-attività fuq il-barriera tal-Magħlaq qiegħda tiġi monitored inkwantu l-effett li jista' jkollha fuq it-Tempji tal-Imnajdra, u jgħid min huwa responsabbli minn dan il-moniteraġġ u kif qiegħed isir?