DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 164, li saret fis-7 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrispondenza li s-Sedja rċeviet mingħand l-Ombudsman, datata 7 ta' Novembru 2018, dwar il-każ tas-Sur Anthony Grech kontra l-Forzi Armati ta' Malta.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

TENDER GĦAL ĠBIR TA' SKART MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-metodu/tender ta' ġbir ta' skart mill-kunsilli lokali hux se jgħaddi mingħandhom għal għand ir-reġjuni?

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet) (f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi dan il-Ministeru, flimkien ma' dak responsabbli mill-ambjent, qiegħed jiffinalizza pjan ta' strateġija dwar l-immaniġġjar tal-iskart f'pajjiżna, u li fih qed ikunu studjati metodi li jinkludu l-ġbir ta' skart fuq bażi reġjonali fejn il-kunsilli lokali jibqgħu parti integrali mir-responsabilità li għandhom bħalissa.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari, li huwa responsabbli mill-kunsilli lokali, x'qed isir wara li l-ġimgħa li għaddiet bdiet taħdem is-sistema l-ġdida tal-ġbir ta' skart.

Huwa fatt li diversi kunsilli lokali qed jiffaċċjaw problemi li mhumiex żgħar min-naħa tar-residenti, ħafna minnhom minħabba l-ħinijiet li fihom qed isir il-ġbir fejn, biex wieħed jobdi r-regoli imposti jrid ikollu jitlaq minn fuq il-post tax-xogħol biex joħroġ l-iskart, u mbagħad wara jerġa' jirritorna fuq il-post tax-xogħol.

Imbagħad hemm problemi oħrajn ukoll, partikolarment każijiet fejn boroż ta' skart b'kulur differenti jintefgħu fl-istess trakk.

Bħalissa qed niftakar f'każ simili li seħħ f'Tas-Sliema u ieħor fir-Rabat.

Każijiet bħal dawn defeat the whole purpose ta' dak kollu li qed isir għall-ġid tal-ambjent.

Għalhekk jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'qed isir mill-Ministeru biex il-kunsilli lokali jiġu megħjuna jindirizzaw dan it-tip ta' problemi?

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

ONOR SILVIO PARNIS: Naħseb li jkun tajjeb li nibda mill-punt li dak li qegħdin nagħmlu fuq is-separazzjoni tal-iskart huwa ta' ġid għal-lokalitajiet kollha tagħna.

Tajjeb ukoll li nfiehmu lin-nies hemm barra, kif ukoll lill-Onor.

Interpellant, li hekk kif bdejna naħdmu fuq is-separazzjoni tal-iskart ħadna ħsieb nassiguraw li l-Wasteserv tiltaqa' mal-kunsilli lokali.

Barra minn hekk, kemm jien u kemm il-kollega tiegħi, il-Ministru José Herrera, kif ukoll l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, id-diretturi, id-direttorat u l-ERA (Environment and Resources Authority) kien ikollna laqgħat regolari dwar dan is-suġġett, għax aħna lkoll nemmnu li dan huwa suġġett importanti ħafna.

Fil-fatt, iva, Sinjura President, kien hemm numru ta' lokalitajiet li kienu qegħdin iħalltu l-iskart fi trakk wieħed.

Aħna mill-ewwel tkellimna dwar dan mal-kunsilli lokali u bdejna nieħdu azzjoni.

It-tort għal dak li ġara mhuwiex tal-kunsilli lokali imma huwa ta' dik il-persuna li ħalltet flimkien ammont ta' boroż bojod u suwed.

Issa hawn ta' min jagħmilha ċara li dan it-tip ta' każijiet ma seħħewx fil-lokalitajiet kollha: anzi, jien informat li hemm diversi lokalitajiet, fosthom Raħal Ġdid, il-Fgura, l-Imġarr u l-Imdina, fejn din is-sistema l-ġdida ta' ġbir ta' skart tinsab miexja tajjeb.

Aħna bħala dipartiment tkellimna wkoll ma' dawk il-kunsilli lokali li kienu ħadu sehem fil-proġett pilota u bdew din is-sistema ta' ġbir ta' skart snin ilu, u huma qalulna li din l-iskema kienet suċċess għal-lokal tagħhom.

Aħna konna qed nipprevedu li se jkun hemm xi problemi u sfidi hekk kif tibda din is-sistema l-ġdida ta' separazzjoni tal-iskart, imma jidher li n-nies hemm barra qegħdin jipprovaw jifhmu.

Madanakollu, jien nemmen li l-kunsilli lokali għandhom ikomplu jinformaw lir-residenti dwar dan.

Jien ħadt l-inkarigu li filgħodu ndur numru ta' lokalitajiet biex nara jekk in-nies humiex qed jagħmlu l-parti tagħhom f'din l-iskema, u sibt li, iva, in-nies qegħdin jagħmlu l-parti tagħhom.

Tgħidli: Mija fil-mija?

Jien ngħidlek: Le!

Però naħseb li matul ix-xhur li ġejjin din il-problema se tiġi riżolta.

Ta' min jgħid li aħna, bħala Dipartiment tal-Gvern Lokali, qed naħsbu biex f'għeluq il-25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali nibagħtu ktejjeb fid-djar kollha ta' Malta u Għawdex fejn, apparti li jiġi spjegat kif bdew il-kunsilli lokali 25 sena ilu u min ħadem f'dan il-qasam, tingħata wkoll informazzjoni dettaljata dwar is-separazzjoni tal-iskart.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-kollegi tiegħi għall-fatt li anke f'dan il-Parlament inħolqot diskussjoni dwar din l-issue u n-nies hemm barra segwew din id-diskussjoni, hekk kif nixtieq nirringrazzja wkoll lin-nies hemm barra li qegħdin jifhmu l-importanza tas-separazzjoni tal-iskart, li permezz tagħha żgur li se nħallu legat lil ta' warajna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, dan l-aħħar ġiet ippubblikata White Paper dwar ir-riforma fil-kunsilli lokali.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jinforma lill-Kamra fejn tixtieq twassal lill-kunsilli lokali din il-White Paper u x'kien il-feedback dwar din l-istess White Paper s'issa?

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO PARNIS: Fil-fatt, Sinjura President, bħalissa qed nistennew lin-nies hemm barra biex jgħidulna x'jaħsbu dwar din il-White Paper, għax din il-White Paper mhijiex il-konklużjoni ta' dak li rridu nagħmlu fil-kunsilli lokali.

Aħna nemmnu fil-kunsilli lokali, u filwaqt li permezz ta' din il-White Paper aħna qed nirrikonoxxu dak li sar tajjeb tul dawn il-25 sena, qegħdin naraw ukoll fejn ma rnexxejniex.

Jien naħseb li l-aktar punt importanti u kruċjali f'din ir-riforma li se ssir għandu jkun dak li se nkunu qegħdin insaħħu dak li hemm, inkluż id-Dipartiment tal-Gvern Lokali, biex dan ikun aktar f'qagħda li jgħin lill-kunsilli lokali.

M'hemmx dubju wkoll li rridu naraw li l-ħames reġjuni li għandna – u li issa fil-White Paper qegħdin nipproponu li jkunu sitta – qegħdin jaħdmu, u qegħdin nagħtu aktar poteri lir-reġjuni tagħna biex dan ikun jista' jsir.

Fejn qabel ir-reġjuni tagħna ma kellhomx responsabbiltajiet, aħna se nkunu qegħdin nagħtu lir-reġjuni diversi responsabbiltajiet.

L-iskop ta' dawn ir-reġjuni huwa li naraw li dawn ikunu qegħdin hemmhekk biex isiru diskussjonijiet mas-sindki mingħajr ma jittieħed l-ebda poter minn dak li għandhom il-kunsilli lokali.

Jagħmel ħafna sens li r-reġjuni jkunu qegħdin jaħdmu flimkien, kif ukoll mal-kunsilli lokali, għall-ġid tal-lokalitajiet tagħna.

Jien nemmen li llum il-kunsilli lokali għandhom rwol importanti ħafna għax dawn ġew aċċettati fil-lokalitajiet tagħna, u naħseb li bir-riforma li se nkunu qegħdin nagħmlu … U hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi billi ngħid li din ir-riforma mhijiex tas-Segretarju Parlamentari, imma hija riforma tan-nies.

Tant hu hekk li n-nies hemm barra se jkunu jistgħu jesprimu l-ħsibijiet tagħhom bil-għan li l-kunsilli lokali tagħna jissaħħu.

Sinjura President, kif għedt diġà, aħna qegħdin naħdmu wkoll biex insaħħu d-Dipartiment tal-Gvern Lokali biex b'hekk naċċertaw li l-€50 miljun li aħna nagħtu lill-kunsilli lokali kull sena jissarrfu f'bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Ta' min jgħid li matul il-ġranet li ġejjin, meta nkunu qegħdin nagħtu lill-kunsilli lokali l-flus allokati għas-sena 2019, se nkunu qegħdin nagħmlu wkoll seminar biex, flimkien mas-sindki u mas-segretarji eżekuttivi, nfehmuhom x'qegħdin nistennew aħna mill-kunsilli lokali.

Fil-fatt, aħna l-aktar ħaġa li qegħdin nistennew huwa li nieħdu l-valur tal-flus li nkunu qegħdin nagħtu, jiġifieri jekk, ngħidu aħna, inkunu qegħdin nagħtu l-flus lill-kunsilli lokali għall-knis tat-toroq jew għall-ġbir tal-iskart, irridu nibdew naraw li dawn il-flus ma jkunux qegħdin jintnefqu għalxejn imma li jkunu qed jagħmlu differenza.

Jien naħseb li llum li ninsabu fis-sena 2018 wieħed jippretendi wkoll li jkun hemm ċerta uniformità anke fil-mod kif jaħdmu dawk li jiġbru l-iskart u jikinsu t-toroq tagħna, ħalli b'hekk ir-riżultati aktar inkunu nistgħu narawhom.

Fil-fatt, f'din ir-riforma aħna qegħdin ninsistu li l-kunsilli lokali jrid jibda jkollhom il-contract managers biex inkunu verament nistgħu naraw riżultati għall-flus li jkunu qegħdin jintnefqu fil-lokalitajiet tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR JASON AZZOPARDI: Naf li l-mistoqsija li se nagħmel m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija parlamentari oriġinali, imma jien naf li s-Segretarju Parlamentari jħobb il-lokal ta' Raħal Ġdid bħalma nħobbu jien, u għalhekk nixtieq li jirrispondini.

F'Raħal Ġdid qed isir diskors – u jien m'għandi ebda dubju li anke s-Segretarju Parlamentari hu konxju minn dan – li s-suq se jiċċaqlaq minn Arcade Street.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk dan huwiex minnu.

Naħseb m'hemmx għalfejn noqgħod nelabora x'inkonvenjent qed joħloq dan is-suq, għax it-tnejn li aħna nafu fuq xiex qed nitkellem hawnhekk.

Nixtieq nistaqsih ukoll fejn hemm il-ħsieb li jiċċaqlaq is-suq u meta se jiċċaqlaq, dejjem jekk dak li qed jingħad huwa minnu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO PARNIS: In-nies jitkellmu ħafna, u nafu li l-issue tas-suq fil-lokal ta' Raħal Ġdid ilha għaddejja għal bosta snin.

Fil-fatt, niftakar li meta 25 sena ilu jien kont sindku ta' Raħal Ġdid, din l-issue kienet diġà qiegħda hemmhekk.

Żgur li fejn jidħlu s-swieq hemm bżonn li ssir riforma sħiħa għax, filwaqt li l-bejjiegħa jkunu qegħdin ibigħu u jaqilgħu l-flus, irridu nassiguraw ukoll li r-residenti jkunu qed jiġu rispettati.

Però, m'hemm l-ebda ħsieb li dan is-suq jiċċaqlaq minn fejn jintrama.

Li hu żgur hu li aħna, bħala Gvern, qegħdin nagħmlu d-drafting ta' white paper li se tkun qed tirregola l-obbligi tal-bejjiegħa ġaladarba jżarmaw.

Nafu li hemm swieq fejn, filwaqt li l-bejjiegħa jkunu qed jaqilgħu l-flus, titħalla mandra sħiħa fit-toroq fejn huma jarmaw.

Li nista' ngħidlu lill-Onor.

Interpellant hu li qatt ma tressqet talba quddiemi bħala Segretarju Parlamentari biex is-suq jitneħħa minn hemmhekk.

Li għandna bżonn nagħmlu żgur huwa li ninforzaw aktar biex ġaladarba l-bejjiegħa tas-suq ta' Raħal Ġdid iżarmaw, it-toroq li fihom ikun ġie armat is-suq jitħallew indaf.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, fil-fehma tiegħi wieħed mill-akbar nuqqasijiet li kellu d-Dipartiment tal-Gvern Lokali matul iż-żminijiet kien illi l-istess nuqqasijiet li jiġu rrapportati li kien hemm minn ċerti kunsill lokali fir-rapport tal-Awditur Ġenerali jibqgħu jiġu ripetuti sena wara l-oħra, jiġifieri, ikun qed jidher biċ-ċar li dawn il-kunsilli lokali ma jkunu għamlu xejn biex jipprovaw itejbu l-azzjonijiet tagħhom.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'se jkun qed jagħmel f'dan il-każ?

Naf li hu, min-naħa tiegħu, diġà beda jaħdem sabiex fil-kunsilli lokali jsir monitoring aktar b'saħħtu.

SILVIO PARNIS: M'hemmx dubju li jien nemmen illi l-Monitoring Department fi ħdan id-Dipartiment tal-Gvern Lokali huwa kruċjali fil-ħidma tal-kunsilli lokali biex imbagħad aħna nkunu nistgħu naraw ir-riżultati li aċċennajt għalihom qabel.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax id-Dipartiment tal-Gvern Lokali qiegħed hemmhekk biex, minbarra li jgħin lill-kunsilli lokali, jara li jkun hemm diskussjoni kontinwa bejnu u bejn is-segretarji tal-kunsilli lokali.

Fil-fatt, hekk kif ħadt il-kariga ta' Segretarju Parlamentari, jien mal-ewwel ħassejt il-bżonn li d-Dipartiment tal-Gvern Lokali jkun qiegħed hemmhekk biex jassisti lill-kunsilli lokali.

Tant hu hekk illi nista' ngħid li matul din l-aħħar sena u nofs ħdimna biex numru ta' kunsilli lokali jitnaqqsilhom id-deficit, u bi pjaċir ngħid li kellna kunsilli lokali li kienu bid-deficit u li llum qegħdin f'surplus.

Ma jistax ikun li nibqgħu f'sitwazzjoni fejn kunsill lokali jaqbad u jmexxi kif jaqbillu hu.

Issa qegħdin naħsbu wkoll biex is-sena d-dieħla, wara li jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, inlaqqgħu lis-segretarji eżekuttivi, lill-kunsilliera u lis-sindki tal-kunsilli lokali, kemm dawk li jkunu ġodda kif ukoll lil dawk li jerġgħu jġeddu t-terminu tagħhom, u norganizzawlhom numru ta' korsijiet.

Sinjura President, sfortunatament xi drabi jiġri li, pereżempju, kunsill lokali jingħata €50,000 għall-knis tat-toroq wara li d-Dipartiment tal-Gvern Lokali jkun għamel l-istudju tiegħu u sab li biex tiknes lokal, għandek bżonn ħames kenniesa, u mbagħad il-kuntrattur li jirbaħ it-tender iqabbad biss tliet kenniesa għal dak il-lokal.

Issa, ġaladarba qed nagħmel dan il-punt irrid ngħid ukoll li huwa importanti ħafna li naraw illi kemm lill-Monitoring Unit, kif ukoll lid-Dipartiment tal-Gvern Lokali, inkunu qed insaħħuhom b'nies li għandhom il-kunsilli lokali għal qalbhom, għax ikun inutli li timpjega lil xi ħadd fil-Monitoring Unit jew fid-Dipartiment tal-Gvern Lokali jekk dan ma jkollux il-kunsilli lokali għal qalbu jew inkella jekk ma jkunx jaf kif jaħdmu l-kunsilli lokali.

Jien nemmen ukoll li anke l-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Gvern Lokali għandhom bżonn l-għajnuna, il-korsijiet u t-taħriġ biex ikunu jistgħu jgħinu lill-kunsilli lokali.

Ta' min jgħid li saħħaħna l-Customer Care Unit tad-Dipartiment tal-Gvern Lokali permezz ta' madwar ħames ħaddiema ġodda.

Xi ħaġa li lili ddejjaqni u tweġġagħni ħafna hi meta n-nies iċemplu lill-kunsill lokali u min jirrispondihom ma jagħtihomx it-tweġiba li suppost għandu jagħtihom.

Għalhekk aħna, matul dawn l-aħħar sitt xhur, tlabna lill-kunsilli lokali biex jagħtuna rendikont ta' fiex kienu jikkonsistu l-ilmenti, kemm ġew solvuti minn dawn l-ilmenti u kemm hemm ilmenti li baqgħu ma ġewx solvuti.

Ħaġa oħra li se nagħmlu fil-ġranet li ġejjin u li permezz tagħha se nkunu qed ngħinu lill-kunsilli lokali hi li se nkunu qed inlaqqgħu lis-sindki u lis-segretarji eżekuttivi flimkien mal-entitajiet kollha tal-gvern li jaħdmu mal-kunsilli lokali, għax l-akbar problema li hemm hi li ħafna mis-sindki, mill-kunsilliera u mis-segretarji eżekuttivi ma jsibux għajnuna mill-entitajiet.

Għalhekk aħna se nkunu qed inlaqqgħu lis-sindki, lill-kunsilliera u lis-segretarji eżekuttivi flimkien mal-entitajiet li jaħdmu mal-kunsilli lokali biex hemmhekk huma jkunu jistgħu jiddiskutu wiċċ imb wiċċ u jaraw kif jistgħu jtejbu l-affarijiet.

Nerġa' ngħid li l-aktar ħaġa importanti għalina hi li nibdew naraw ir-riżultat tal-flus li jagħti l-Gvern lill-kunsilli lokali, għax jien m'iniex daqstant konvint li qegħdin nieħdu riżultat tal-flus li qegħdin jingħataw.

Nemmen li hija xi ħaġa kruċjali li l-kunsilli lokali jkollhom contract managers li jduru fit-toroq u jaraw li, pereżempju, il-knis fit-toroq u l-ġbir tal-iskart ikun qed isir b'mod tajjeb, li l-ġonna tagħna qed jinżammu kif suppost, eċċ. Aħna ninnotaw ukoll li, filwaqt li l-ġonna u s-siġar u l-pjanti li hemm fil-playing fields tagħna jkunu dejjem iħaddru matul ix-xhur tax-xitwa, matul ix-xhur tas-sajf dawn jispiċċaw kollha bla ħajja jew saħansitra mejtin.

Għalhekk qegħdin naħsbu biex indaħħlu konċett ġdid ta' irrigation fil-ġonna tagħna biex il-lokalitajiet tagħna jkollhom ambjent sabiħ, kif wara kollox jixraq lil pajjiżna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, peress li Infrastruttura Malta se tkun qed tagħmel it-toroq kollha ta' Malta u Għawdex, anke dawk li qabel kienu jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-kunsilli lokali, nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk lill-kunsilli lokali humiex se jitnaqqsulhom il-fondi.

Jien informat li le, imma tajjeb li s-Segretarju Parlamentari jikkonferma dan.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk hux anke r-reġjuni se jingħataw il-fondi ġaladarba issa dawn ingħataw ir-responsabilitajiet.

Jekk fl-affermattiv, jien inħoss li anke fil-każ tar-reġjuni għandu jsir auditing għax, fl-aħħar mill-aħħar, dawn huma fondi pubbliċi u allura jeħtieġ li naraw li dawn il-fondi pubbliċi qed jintnefqu kif suppost.

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO PARNIS: Ta' min jgħid li din is-sena l-Gvern fil-Baġit ta l-ogħla żieda li qatt ta lill-kunsilli lokali – madwar €7 miljun, li €3.1 miljun minnhom se jmorru għar-reġjuni – biex b'hekk issa r-reġjuni tagħna se jkollhom il-finanzi biex ikunu jistgħu jaħdmu.

Barra minn hekk, se jsir l-auditing fuq il-finanzi li qed jingħataw ir-reġjuni wkoll biex nassiguraw li l-flus li jingħataw ikunu qegħdin jintnefqu verament kif suppost.

Meta għamilna l-White Paper aħna ddiskutejna flimkien mal-Ministri responsabbli r-responsabiltajiet li se nagħtu lir-reġjuni, u lħaqna qbil dwar dan.

Dan għamilnieh għax ma ridniex li nipproponu x'għandhom ikunu r-responsabilitajiet tar-reġjuni u mbagħad, wara li l-proposti tagħna jgħaddu mill-Parlament, ikollna l-problemi mal-Ministri.

Fil-fatt, aħna ltqajna ma' kull Ministru u ma' kull Segretarju Parlamentari biex niddiskutu dawn ir-responsabbiltajiet.

Fost ir-responsabbiltajiet li se jkollhom issa r-reġjuni se jkun hemm dik li jibdew jieħdu ħsieb il-monumenti storiċi tal-lokalitajiet tagħna.

Ta' min jgħid li fost l-oħrajn dawn ir-reġjuni se jingħataw responsabilitajiet fil-qasam soċjali, fil-qasam tal-housing u fil-qasam tal-edukazzjoni.

Pereżempju, aħna nħossu li ma jistax ikun li l-iskejjel tagħna jibqgħu jagħlqu l-bibien tagħhom fis-2.30 pm, u għalhekk iddiskutejna mal-Ministru l-bżonn li l-iskejjel ikunu aċċessibbli wkoll għar-residenti wara l-ħinijiet tal-iskola.

Intnefqu miljuni ta' ewro fl-iskejjel tagħna, u għalhekk issa li għandna r-reġjuni jkun tajjeb li dawn jaħdmu biex l-iskejjel tagħna jibqgħu miftuħin matul il-ġurnata kollha għall-ġid tal-lokal.

Din is-sena Infrastruttura Malta se tkun qed tonfoq mal-€100 miljun f'toroq li se jgawdu minnhom il-lokalitajiet, u aħna bħala s-Segretarjat Parlamentari responsabbli mill-gvern lokali tkellimna mal-Ministru Ian Borg biex jiġi diskuss mal-kunsilli lokali liema toroq se jsiru.

Fil-fatt, hemm residenti li kienu tilfu t-tama kollha li xi darba se jaraw it-triq tagħhom tingħata l-asfalt, imma issa … Pereżempju, jien niftakar lill-kollega tiegħi jagħmel mistoqsijiet parlamentari dwar Triq is-Sorijiet ġewwa Ħal Tarxien, u nista' ngħid li din hija waħda mit-toroq li se tkun qed tagħmel Infrastruttura Malta s-sena d-dieħla.

Ta' min jgħid ukoll li l-flus kollha li l-Gvern kien qiegħed jagħti lill-kunsilli lokali għall-manutenzjoni tal-bankini u t-toroq se jibqgħu jingħataw lill-kunsilli lokali, u għalkemm issa l-ġbir tal-iskart kull nhar ta' Tnejn, l-Erbgħa u l-Ġimgħa hija responsabbli minnu l-Wasteserv, u allura qed tħallas il-Wasteserv ta' dan is-servizz, il-Gvern xorta waħda ħallihomlhom lill-kunsilli lokali l-flus li kienu jonfqu qabel meta kienu responsabbli huma minn dan is-servizz.

Kif għedt diġà, il-prijorità tagħna fir-riforma hi li n-nies hemm barra jaraw bidla fil-lokalitajiet tagħhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk hemmx deadline għax-xogħol li qed isir fi Ġnien Duminku Mintoff f'Raħal Ġdid, li jinsab sitwat wara l-villa tal-mibki eks Ministru Vincent Moran, peress li issa dan ix-xogħol ilu għaddej aktar minn sentejn?

SILVIO PARNIS: Sinjura President, dak ix-xogħol ma jaqax taħt ir-responsabilità tas-Segretarjat tiegħi imma taħt ir-responsabilità tal-Ministeru għat-Turiżmu.

Però naf li issa wasal fl-aħħar.

Fil-fatt, din il-ġimgħa stess, aħna, bħala Segretarjat Parlamentari responsabbli mill-gvern lokali, kellna laqgħa mas-sindku tal-lokal minħabba li se nagħtu fondi addizzjonali – li mingħalija jlaħħqu l-€100,000 – sabiex l-area fejn se jkun hemm il-bandli f'dan il-ġnien, li żgur illi se jkompli jsebbaħ il-lokalità ta' Raħal Ġdid, tiġi mgħammra b'tapiti apposta għal aktar sigurtà.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ftit ilu s-Segretarju Parlamentari qal li issa r-reġjuni se jingħataw ċerti responsabbiltajiet, u fil-fatt dawn se jingħataw anke allokazzjoni finanzjarja għal dawn ir-responsabbiltajiet li se jkunu qed jassumu.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari kif persuna li tkun tixtieq tinqeda se tkun taf liema oqsma hu responsabbli minnhom il-kunsill lokali u liema oqsma hu responsabbli minnhom ir-reġjun.

Niftakar li qabel kellna l-istess sitwazzjoni fit-toroq meta ċerti toroq kienet responsabbli minnhom Transport Malta, filwaqt li toroq oħra kien responsabbli minnhom il-kunsill lokali.

Għalhekk issa persuna se tibda tintbagħat mingħand il-kunsill lokali għal għand ir-reġjun u viċe versa, jew inkella l-kunsill lokali u r-reġjun se jkollhom link dirett bejniethom biex persuna tinqeda malajr kemm jista' jkun?

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

SILVIO PARNIS: Sinjura President, aħna rridu li permezz tar-riforma l-kunsilli lokali jkunu hemmhekk biex iċ-ċittadin jinqeda aħjar.

Kif diġà semmejt, se nkunu qegħdin nagħtu taħriġ lill-iskrivani u lill-istaff kollu tal-kunsilli lokali biex min jirrikorri għand il-kunsilli lokali jinqeda, irrispettivament minn jekk dak li jridu n-nies ikunx jaqa' taħt ir-responsabbiltà tagħhom jew le.

Jekk xi ħadd jirrikorri għand il-kunsill lokali għal xi ħaġa li l-kunsill lokali ma jkunx responsabbli minnha, l-istaff tal-kunsill lokali jrid jagħtih l-għajnuna meħtieġa billi, pereżempju, jagħtuhom in-numru tat-telephone ta' fejn iridu jċemplu jew inkella jibagħtulhom email huma stess.

Aħna rridu li l-kunsilli lokali jkunu gvernijiet lokali fil-veru sens tal-kelma.

Sfortunatament, għalkemm il-Gvern jonfoq miljuni ta' ewro biex joħroġ ċerti skemi bil-għan li jgħin lin-nies jirranġaw djarhom jew jistallaw lifts fid-djar tagħhom, ħafna nies lanqas ikunu jafu b'dawn l-iskemi, u allura aħna nixtiequ li l-kunsill lokali jkun mezz ta' informazzjoni u ta' għajnuna.

Fil-fatt, bħalissa qed niddiskutu wkoll il-possibbiltà li l-ħlasijiet dovuti lill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma (WSC) ikunu jistgħu jitħallsu fil-kunsill lokali stess, u dak li jkun ma jkollux għalfejn joqgħod jitla' l-Belt.

B'hekk biss nistgħu nagħmlu gvernijiet lokali mill-kunsilli lokali tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni addizzjonali għall-mistoqsija parlamentari numru 7313, li tweġiba għaliha ngħatat fisseduta 146 tat-22 ta' Ottubru 2018, dwar trasport tal-iskejjel; u

Informazzjoni addizzjonali għall-mistoqsija parlamentari numru 6969, li tweġiba għaliha ngħatat fisseduta 149 tad29 ta' Ottubru 2018, dwar donazzjonijiet u sponsorships mogħtija mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol minn wara l-2014.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

IL-ĦMISTAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġi diskuss il-Vot tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat, li għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sinjura President, irressaq dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 40 – MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €95,790,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 40 – Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 41 – POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €352,711,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 41 – Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 43 – PENSJONIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €2,364,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 43 – Pensjonijiet, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 44 – ANZJANI U KURA FIL-KOMUNITÀ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €144,276,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 44 – Anzjani u Kura fil-Komunità, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT XVII – MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €22,763,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XVII – Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, irressaq din l-emenda:

Ħassar iċ-ċifra "€145,615" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€145,612".

Sinjura President, qabelxejn nixtieq nieħu l-opportunità li nirringrazzja lil kull min b'xi mod għandu x'jaqsam max-xogħol tal-qasam soċjali, għax nemmen li biex wieħed jaħdem f'dan is-settur irid ikollu vokazzjoni.

Insellem lill-Ministru Michael Falzon, li m'għandix dubju li qiegħed imexxi r-rota biex dan il-qasam jibqa' miexi 'l quddiem f'pajjiżna, kif insellem anke lis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes, li bil-ħidma tiegħu qed imexxi s-settur tal-housing 'il quddiem.

Dan tal-aħħar għandu għadma iebsa għall-fatt li kulma sab kien biss borġ ġebel, u allura issa għandu x'jaqdef mhux ħażin!

Nixtieq nibda dan id-diskors billi nirreferi għall-mistoqsija parlamentari numru 6750 li għamilt jien, fejn staqsejt:

"Jista' l-Ministru jgħid x'inhi d-definizzjoni ta' "akkomodazzjoni soċjali" għall-Ministeru tiegħu?"

U l-Ministru Falzon tani din ir-risposta:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-Ministru jaddotta definizzjoni wiesgħa t'akkomodazzjoni soċjali, li għandha tkun parti minn viżjoni ħolistika ta' akkomodazzjoni fuq livell nazzjonali u li tħares kemm lejn l-aspett fiżiku u kif ukoll dak soċjali, id-dar u l-familja.

Peress illi l-Gvern jemmen bis-sħiħ fid-dritt ta' kull persuna li jkollha saqaf fuq rasha, ir-responsabbiltà tiegħu li jipprovdi saqaf diċenti u affordabbli lil min il-qagħda soċjo-ekonomika tiegħu f'xi perijodu ma tippermettilux li jkollu hija l-ewwel funzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali, flimkien ma' servizzi soċjali oħra, bil-għan li jiġu indirizzati bżonnijiet ġodda li ġejjin minn tibdil fir-ritmi individwali u tal-familja tradizzjonali."

Fil-fatt, matul dawn l-għoxrin minuta li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nibbaża d-diskors tiegħi fuq din id-definizzjoni marbuta proprju mal-Baġit li għadu kif ipprovdielna l-Gvern.

Nibda biex ngħid li s-sofferenza ta' kull każ hija s-sofferenza tagħna lkoll, u ftit aktar kmieni jien għalhekk għedt li jrid ikollok vokazzjoni biex taħdem f'dan il-qasam.

Fuq il-midja soċjali dan l-aħħar iltqajt ma' storja ta' persuna ddisprata minħabba li, minflok ma sabet l-għajnuna u l-wens, aktar sabet tfixkil u frustrazzjoni, u aktar 'il quddiem se ngħid ukoll minn fejn ġibt din l-istorja.

Il-każ jikkonċerna mara li tkeċċiet minn appartament li kienet tgħix fih minħabba raġunijiet personali li ma kinux fil-kontroll tagħha, u din ingħatat biss xahrejn ċans biex issib post alternattiv.

Sabiex tipprova tindirizza l-qagħda li kienet spiċċat fiha, hija għamlet bħal persuni oħra u għamlet kuntatt kemm mad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, kif ukoll mal-Awtorità tad-Djar.

Peress li din il-mara ma taffordjax il-prezzijiet għoljin tal-kirjiet li qed jiġu offruti llum, hija pprovat tara x'se tagħmel.

Din il-mara, li hija xebba omm b'żewġt itfal żgħar, ingħatat il-parir li ssib flatmate sakemm jinstabilha post ta' akkomodazzjoni, u allura hekk għamlet.

Hi u wliedha marru jgħixu f'appartament flimkien ma' pensjonant, li f'din l-istorja qalet li huwa ħabib tal-familja.

Madanakollu, wara li għamlet kollox kif qalulha l-impjegati tad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali u anke tal-Housing u qalbet il-karta tal-identità tagħha għall-indirizz il-ġdid, hija ħadet xokk għax irċeviet ittra li fiha qalulha li m'għadhiex intitolata għall-benefiċċji soċjali.

Irrikorriet għas-servizz tal-153 u l-persuna li qdietha spjegatilha li kienu qatgħulha l-benefiċċji soċjali minħabba l-fatt li l-flatmate huwa raġel u mhux mara.

Ovvjament din il-mara ma setgħetx temmen tweġiba tal-blih bħal din fejn prattikament issa dan il-pensjonant li qed jgħix magħha jrid imantniha hu stess!

Din il-mara qed tistaqsi b'liema dritt għandha tippretendi li dan ir-raġel, li jgħix bil-pensjoni, imantni lilha u lil uliedha.

Hija marret tgħix ma' dan il-pensjonant bħala flatmate, biex ma tispiċċax barra t-triq b'ta' fuqha senduqha!

Sinjura President, meta nisimgħu stejjer bħal dawn nirrealizzaw kemm qed inkunu burokratiċi u kemm qed nimxu bir-riga maż-żgħir u ma' min hu l-aktar fil-bżonn.

Kif qalli l-Ministru fir-risposta għal dik il-mistoqsija parlamentari li għamilt u li għadni kif irreferejt għaliha, suppost l-akkomodazzjoni soċjali qiegħda hemm biex toffri wens u solidarjetà; imma jien nistaqsi: X'wens offra d-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali lil din il-mara, li proprju spiċċat tgħix ma' pensjonant?

U x'wens qed joffri l-Gvern Malti lil dik il-familja li spiċċat barra t-triq b'ta' fuqha senduqha, fejn l-omm marret flimkien ma' wliedha f'shelter home, filwaqt li l-missier kellu joqgħod jiġri barra u jdur minn ġnien għal ieħor u minn fuq bank għal ieħor?

Jien nistaqsi wkoll: X'wens offra l-Gvern Malti lil dik ix-xebba omm b'erbat itfal li proprju għada jien sejjer magħha l-Customer Care tal-Housing Authority fid-9.00 a.m. għax lanqas biss taf fejn se taqbad tagħti rasha?

X'wens qegħdin noffru aħna lil persuni bħal dawn?

Niftaħru ħafna bil-familji ġodda, imma f'dan il-baġit fejn issemmew il-familji ġodda?

Fraħt ħafna li fid-Diskors tal-Baġit intqal li l-Gvern se jindirizza l-problema tal-kirjiet għax almenu jidher li fl-aħħar semgħuna.

Ilna nokorbu madwar sitt snin, imma wara sitt snin semgħuna, u din hija grazzja mhux biss għalina l-Membri tal-Oppożizzjoni, imma għal kull min għandu qalbu mal-batut, mal-fqir, maż-żgħir u ma' min huwa differenti.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-White Paper.

L-istħarriġ li huwa pprovdut f'din il-White Paper mhuwiex reali għax sar skont l-informazzjoni li ngħatat sal-2016, u dan meta aħna lkoll nafu li t-tibdil li sar f'pajjiżna matul dawn l-aħħar sentejn tant kien kbir li ma jistax jitqies bħala wieħed normali.

Il-kritika tal-Oppożizzjoni hi li matul dawn l-aħħar snin l-ekonomija kibret minħabba l-popolazzjoni u mhux bil-produzzjoni, u din hija kritika li l-Membri tal-Gvern għandhom jaħsbu ftit dwarha.

Dan l-aħħar it-trend hi li l-Kap tal-Oppożizzjoni u aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni niġu mwaqqgħin għaċ-ċajt, però jien ngħidilhom: Inżgħu ftit mis-suppervja u ilbsu ftit umiltà!

Sinjura President, il-White Paper qed tagħmel żewġ proposti: dik li l-kirja jkollha bilfors minimu ta' żmien, u dik li aktar ma l-kirja tkun twila, is-sid anqas ikollu jħallas taxxa, u dan sabiex permezz ta' dan l-inċentiv is-sidien jitħajru jikru fit-tul.

Jien lill-Membri tal-Gvern ngħidilhom "prosit" għal dawn il-proposti għax naqbel ħafna magħhom.

Prattikament dawn il-proposti ġew ikkopjati mill-Manifest Elettorali tal-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Din il-White Paper, li jien nemmen illi saret b'intenzjoni tajba, tagħmel numru ta' proposti pożittivi; imma mbagħad hemm proposti oħrajn li jistgħu jwasslu biex is-sidien jippreferu jikru lill-barranin.

U min se jbati għal dan?

Żgur li mhux min jitħallas €100 fis-siegħa!

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi biex nieħu l-opportunità nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari, li proprju qabel dan id-diskors ġie jgħidli biex nagħmlu laqgħa flimkien dwar din il-White Paper għax s'issa aħna, bħala Membri tal-Oppożizzjoni, konna għadna ma ġejna involuti proprju f'xejn.

Sinjura President, fir-risposta li tani għall-mistoqsija parlamentari li għamilt, il-Ministru qalli li peress li l-Gvern jemmen bis-sħiħ fid-dritt ta' kull persuna li jkollha saqaf fuq rasha, hija r-responsabbiltà tiegħu li jipprovdi saqaf diċenti u affordabbli lil min għandu bżonn, imma sadanittant irrid infakkar li hemm barra hemm 3,291 jistennew post tal-gvern, u dan minbarra l-549 talba pendenti li hemm ta' nies li jridu jpartu l-post tagħhom ma' post alternattiv.

Hawnhekk ta' min ifakkar ukoll fl-iskema "Kiri", li sa erba' snin oħra se tagħlaq u dawn ir-residenti se jkollhom problema għax, kif nafu, il-maġġoranza l-kbira tas-sidien tal-postijiet li qegħdin f'din l-iskema jridu l-appartamenti tagħhom lura.

Għalhekk, jien nistaqsi: Xi pjani hemm għal meta tagħlaq din l-iskema?

U kif ma qiegħda tissemma mkien fil-Baġit?

X'qed isir għal dawk l-anzjani li joqogħdu fis-sular ta' fuq nett?

X'inhi l-politika tal-Gvern għar-rigward tal-lifts?

Il-Gvern għandu pjan għal aktar aċċessibbiltà?

Diversi proposti tal-Baġit, speċjalment dawk li jirrigwardaw il-qasam tad-djar, mhux biss huma skemi li kienu nbdew fil-passat, imma huma saħansitra skemi li, meta l-Partit Laburista kien fl-Oppożizzjoni, huwa kien jagħmel kritika ħarxa dwarhom lill-ministru ta' dak iż-żmien, u jien se nagħti l-provi għal dan li qed ngħid.

Ħalli nibda biex nitkellem dwar is-sussidju fuq il-kera ta' proprjetajiet privati.

Dawn huma skemi antiki, u l-fatt li ġie mogħti aktar sussidju jista' jwassal biex ikun hemm żieda fil-kera mas-sidien.

Is-sena l-oħra hekk ġara, u dan stqarru anke l-Prim Ministru Joseph Muscat.

Fil-fatt, bil-permess tal-Kamra nixtieq inpoġġi artiklu ppubblikat mis-sit elettroniku MaltaToday fil-25 ta' Jannar 2017 li juri b'mod ċar li din l-iskema hija antika.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku tal-25 ta' Jannar 2017 intitolat "Muscat pledges rent regulation if subsidy experiment backfires".

Kif għedt diġà, fi żmien Gvern Nazzjonalista kien hemm kritika ħarxa mill-Partit Laburista għall-iskema "Kiri", skema li fiha l-Gvern ta' dak iż-żmien kien għamel subletting ta' proprjetà privata.

Però issa f'daqqa waħda jidher li għall-Partit Laburista din l-iskema saret suċċess!

Fil-fatt, is-sit elettroniku "www.timesofmalta.com" juri b'mod ċar il-kritika ħarxa li kellu l-Partit Laburista f'Ġunju tal-2012 fuq din l-iskema, u hawnhekk, bil-permess tal-Kamra, se npoġġi artiklu ieħor proprju biex nipprova dan li qed ngħid.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

"Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku tad-29 ta' Ġunju 2013 intitolat "PN left unpleasant actions for Labour".

Donnhom il-konsulenti tal-Gvern li hemm fil-Housing Authority illum qed jirrealizzaw kemm kienet tajba l-iskema li ddaħħlet fl-2007 u li ġiet imsejħa "Equity sharing scheme", fejn l-applikant jixtri 50% tal-proprjetà, filwaqt li l-gvern jixtri l-bqija.

Hawnhekk jien nixtieq nieħu l-opportunità li nsellem lis-CEO ta' dak iż-żmien, is-Sur Albert Buttigieg, li tgħidx kemm kien qala' kritika dwar din l-iskema!

Kien qala' kritika fuq diversi skemi, però fuq din l-iskema kienet xi ħaġa partikolari.

Hawnhekk jien għandi artiklu ieħor li nixtieq inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, liema artiklu huwa relatat ma' din l-iskema li qed insemmi.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

"Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku tat-2 ta' Settembru 2007 intitolat "Housing Authority improves Equity Sharing initiative"."

Ġaladarba semmejt lis-Sur Albert Buttigieg, nixtieq nieħu l-opportunità li nsellimlu minn hawnhekk għax jien naf il-mod kif kien jaħdem fl-Awtorità tad-Djar.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll lis-Sur Leonid Mckay, is-CEO tal-Housing Authority, li jinsab preżenti hawnhekk u li wkoll għandu vokazzjoni għall-fqir, għaż-żgħir u għall-batut.

Għalkemm diġà fraħtlu darb'oħra, nixtieq nerġa' nifraħlu u nixtieq li jkompli jaħdem f'dan is-settur għall-ġid ta' pajjiżna.

Is-suġġeriment li nixtieq ngħaddilu huwa biex jibqa' jaħdem, iħares 'il quddiem u ma jħalli l-ebda politika u l-ebda feles jidħol fin-nofs għax inkella jkun qed jiżbalja u ma jibqax miexi fit-triq tas-sewwa.

L-aħħar skema li se nsemmi llum hija dwar ir-riġenerazzjoni tal-housing estates, li wkoll hija skema antika.

Hija ħasra li skemi bħal dawn, li kienu qed iservu ta' għajnuna – jidhirli li lbieraħ filgħodu l-Onor.

Roderick Galdes tkellem ukoll dwar dan – ingħalqu u baqgħu ma reġgħux infetħu mill-ġdid.

Hawnhekk qed nirreferi b'mod partikolari għall-iskema li kienet infetħet għal dawk li jagħmlu fostering, għaż-żieda ta' sussidju li kien hemm fuq il-kera ta' dawk li spiċċaw programmi ta' rijabilitazzjoni mix-xelters għall-vittmi ta' vjolenza domestika, għall-iskema li kienet infetħet għal dawk l-adulti li qattgħu tfulithom f'istituti tat-tfal, għall-iskema "Supported Housing", għall-iskema "Semi-Indipendent Living", li kienet immirata għal persuni b'diżabbiltà, għall-iskema "Nirranġa d-Dar Tiegħi", li kienet immirata biex l-anzjani tagħna jibqgħu fil-komunità, u għall-iskema ta' bejgħ tad-djar tal-gvern.

Dwar dan, bil-permess tal-Kamra, jien nixtieq inpoġġi dokument ieħor fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

IVAN BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku tal-5 ta' Diċembru 2010 intitolat "Regenerating housing estates".

Imbagħad xi ngħidu għall-housing soċjali, Sinjura President?

Tafu kemm ilna nisimgħu b'dawn is-siti li qed isemmulna?

Issa hawn ta' min ifakkar li fuq kollox dawn is-siti kienu ġew identifikati minn Gvern Nazzjonalista fil-bidu tas-snin disgħin, jiġifieri proprju 25 sena ilu.

Allura, hawn jien x'ikolli nikkonkludi?

Nikkonkludi li dawn jieħdu gost jifirħu b'rix ħaddieħor, u dan huwa sinjal ta' kemm il-Gvern inqabad f'paniku jipprova jpatti għal dak li ma sarx!

Ma ninsewx li s'issa kemm ilu l-Partit Laburista fil-Gvern għadu lanqas biss inbena unit wieħed!

Illum naraw familji Maltin u Għawdxin li għalkemm għandhom paga medja, xorta waħda ma jlaħħqux mal-għoli tal-ħajja.

Dan qiegħed jittrażmetti messaġġ wieħed: dak ta' Gvern għajjien tant li hu stess sar vulnerabbli u allura jeħtieġ li nieħdu ħsiebu.

Terġa' jien nirrealizza wkoll li, meta ma jkunx hemm pjan fit-tul, meta l-miżuri li jiġu ppreżentati fil-Baġit ikunu short-term, meta baġit isir bl-iskossi, u meta jkun hemm marketing tajjeb għall-Baġit, imma mbagħad meta tiflih … Dan l-aħħar jien qed nistħajjel il-Baġit bħal rigal li nkun qlajt u li jkun imgeżwer f'wrapping paper sabiħa imma li meta niftħu ma nsib xejn, jiġifieri niftaħ dan ir-rigal u nirrealizza li r-wrapping paper tiswa aktar mir-rigal innifsu.

Fil-fatt, dan il-Gvern qed jidħak bina b'wrapping papers sbieħ - għax jinqala' mhux ħażin għal ħafna slogans sbieħ - imma min hu fqir hemm barra la se jiekol bis-slogans u lanqas bir-wrapping paper!

Però l-akbar viltà li nara hija meta l-Membri tan-naħa tal-Gvern joqogħdu jiftaħru bin-numri.

Infakkarhom li l-Maltin mhumiex numri.

Kull riċerka turina li min jaqla' l-anqas jonfoq l-aktar fuq dak li huwa essenzjali, bħall-ikel, u dan ifisser li l-għafsa tal-għoli tal-ħajja tinħass aktar min-nies bi dħul baxx.

Meta gvern jagħti żieda, għall-inqas iċ-ċittadini jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem, imma fis-sitwazzjoni li ninsabu fiha aħna llum, il-fqar mhux talli ma marrux 'il quddiem, talli marru lura għax intom lill-fqir ħallejtuh fqir!

Il-Gvern Laburista wera biċ-ċar kemm qed jidħak bin-nies biż-żieda li suppost ta għall-għoli tal-ħajja, għax kulħadd jaf li din mhijiex biżżejjed.

Agħar minn hekk, il-Gvern ħa ħsieb jieħu ż-żieda li ta minn qabel.

L-għotja ta' €2.33 li ta ħa ħsieb jixrobhielek minn qabel, qisu bħal dik il-magna tal-logħob li tixrob lil-lagħba kull ma jkollhom!

Sinjura President, ħobża tal-Malti għoliet b'24ċ, u din hija żieda qawwija għall-familji, speċjalment għall-fqar, għax dawn bil-ħobż jimtlew.

Fil-Baġit aħna smajna s-sabiħ biss, mentri l-kondizzjonijiet ma smajniehomx, u l-Membri tan-naħa l-oħra għandhom raġun jitbissmu!

Dan qed isir minn Gvern li suppost huwa Soċjalista, iżda sfortunatament ir-realtà hi li dan huwa Gvern bla ebda kuxjenza soċjali.

Dan il-kliem qalitu l-Membru Parlamentari Ewropew Ana Maria Gomes fis-16 ta' Ottubru li għadda– hawnhekk il-Membri tan-naħa l-oħra qed jerġgħu jidħku, Sinjura President, u din se nerġa' ngħidhielhom ħalli jkomplu jidħku! – meta qaltilhom "Intom kollox minbarra soċjalisti!"

Se nikkonkludi dan l-intervent b'appell lill-Membri tan-naħa l-oħra.

Jien ngħidilhom: Ftaħru bil-Baġit, mela le, imma ftaħru bil-Baġit meta kulħadd ikollu saqaf fuq rasu, ftaħru bil-Baġit meta l-pensjonanti ma jibqax ikollhom għalfejn jiddejnu ma' tal-grocer fit-22 ta' kull xahar, u ftaħru bil-Baġit meta ma tibqgħux titnikkru quddiem ir-rabja tal-foqra imma minflok tilbsu l-valur tal-umiltà.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, id-dibattitu li qed nagħmlu llum jirrigwarda suġġett li bla dubju ta' xejn jolqot firxa kbira mill-popolazzjoni ta' dan il-pajjiż, anzi nista' ngħid li b'mod jew ieħor jolqot lil kull wieħed u waħda minna, min b'mod dirett, min b'mod indirett, u min għaliex huwa kontributur ewlieni tal-mod kif jiġi ffinanzjat dan il-qasam.

Dan iż-żmien tas-sena huwa l-perjodu fejn aħna niġu f'dan il-Parlament u l-Gvern jippreżentalna l-programm tal-ħidma tiegħu għas-sena ta' wara, il-prijoritajiet li fuqhom irid ikabbar l-ekonomija ta' dan il-pajjiż, kif ukoll il-mod li bih se jqassam il-ġid li qed toħloq din l-ekonomija.

Għalija d-definizzjoni sempliċi tal-kelma "Baġit" hija l-proċess li bih inti qiegħed tippjana l-mod kif se tuża l-finanzi li qed jikkontribwixxu t-taxpayers biex bihom issaħħaħ is-soċjetà u tkompli tkattar il-ġid.

Għalhekk, bħalma jiġri f'ħafna pajjiżi oħra, fil-proċeduri parlamentari u fis-sistema demokratika tagħna, il-proċess tal-Baġit huwa proċess li jinvolvi dibattiti relattivament twal.

Hawn min jara – però meta jiżinhom ikun jista' jisma' l-messaġġ tagħna – li dawn id-dibattiti xi ftit tedjanti finalment nirrappreżentaw lil min eleġġiena, jiġifieri lill-poplu Malti, u kif aħna nħarsu lejn dak li qed nitkellmu dwaru minn ottiċi differenti.

Sinjura President, meta tħares lejn il-Baġit tirrealizza li dan is-settur li qed nitkellmu fuqu llum huwa l-akbar settur fl-amministrazzjoni pubblika.

Fil-fatt l-ispiża ta' dan il-Ministeru hija waħda mill-akbar spejjeż tal-Baġit.

Din hija xi ħaġa li wieħed isibha anke f'ħafna pajjiżi, u hija xi ħaġa importanti wkoll għaliex b'hekk tkun qed turi li l-finanzjament li jħallsu t-taxpayers ikun qed imur l-aktar għand min ikollu bżonn.

Jien naħseb li fuq dan il-livell ta' prinċipju m'hemm l-ebda kontroversja jew diżgwid, u allura għall-inqas aħna f'din il-Kamra, forsi b'differenza minn pajjiżi oħrajn, għandna meeting of minds fuq kif inħarsu lejn l-importanza tal-aspett soċjali.

Sinjura President, dan il-qasam, li essenzjalment ikopri aktar minn 40% tal-Baġit nazzjonali, finalment qiegħed hemmhekk biex jikkontribwixxi għall-iżvilupp soċjali.

F'ekonomija moderna, f'pajjiż żviluppat u f'pajjiż li jaspira li jkompli miexil quddiem, dan huwa element kruċjali u llum aktar minn qatt qabel, għax min hu b'saħħtu u kapaċi jfendi għal rasu m'għandux bżonn li noqogħdu nagħtuh il-hand-outs, għax aktar ma jaħdem, aktar se jaqla' flus, u b'dawk il-flus li jaqla' aktar jista' jgħin lil ħaddieħor jitla' 'l fuq.

Madanakollu, kif se nkun qed insemmi aktar 'il quddiem, quddiemna għandna numru ta' sfidi li għalkemm huma aspetti li wieħed jistennihom minn ekonomija li qiegħda tiżviluppa, huma wkoll sfidi li wieħed irid jirrikonoxxihom.

Jien li ma naqbilx fil-politika huwa li meta wieħed ikun qed jitkellem fuq dawn l-aspetti jew jgħid li kulħadd sejjer tajjeb jew inkella li kulħadd sejjer lura.

Hawn isemmi naħa waħda biss tal-munita, u sfortunatament dan ma jagħmel l-ebda ġid.

Huwa biżżejjed li wieħed iħares lejn l-istatistika tas-sitwazzjonijiet soċjali biex jara li f'pajjiżna hemm segments mis-soċjetà li marru 'l quddiem, imma mbagħad hemm oħrajn li jew ma marrux daqshekk 'il quddiem jew saħansitra r-riskju tal-faqar tagħhom, għalkemm mhux b'pass kbir, qed jikber aktar minn ta' dawk tal-bqija tas-soċjetà, kif se nispjega aktar 'il quddiem.

Bla ebda dubju, f'dan il-pajjiż għandna naħsbu b'mod partikolari f'dawk il-persuni li għandhom aktar minn 65 sena, għax hemm raġunijiet ekonomiċi għal xiex dawn il-persuni qegħdin jinqabdu kostantament fin-nassa ta' kif jistgħu jlaħħqu mal-ħajja.

L-income tagħhom huwa ġeneralment capped, jiġifieri ma jistax jiżdied b'ħafna aktar, u billi numru minnhom m'għadhomx jistgħu jgawdu mill-istatus fid-dinja tax-xogħol, allura anke fejn ikun hemm titjib ekonomiku, dawn mhumiex neċessarjament qegħdin igawdu minnu.

Hemm ukoll elementi marbutin mad-daqs tal-familji u ma' familji li huma magħmulin minn ġenitur wieħed.

Huwa importanti li aħna nibdew inħarsu lejn dawn iċ-ċifri, anke biex naraw kif se nkunu qegħdin infasslu l-prijoritajiet ekonomiċi tagħna.

Qabel ma nibda nagħmel il-kritika tiegħi, nixtieq inħares lura lejn din is-sena ta' ħidma tal-Gvern f'dan il-qasam u nsemmi dawk l-aspetti pożittivi li jien nemmen illi l-Gvern għandu jibni fuqhom u jagħmel aktar minnhom għax, fl-opinjoni tiegħi, l-istarting point dak għandu jkun.

Bla dubju ta' xejn hemm numru ta' miżuri li ġew introdotti minn dan il-Gvern u li għamlu impatt kbir fuq il-qasam tax-xogħol.

Pereżempju, jien se nsemmi tnejn partikolari: it-tapering u l-in-work benefit.

Jien nemmen li dawn huma elementi li aktar 'il quddiem għandna naraw kif se nestrapolawhom u kif nibdew naraw l-impatt tagħhom jinfetaħ fuq variants oħra tas-soċjetà u tal-ekonomija Maltija.

Meta wieħed iħares lejn l-inizjattivi li kien hemm f'dan il-Baġit isib li, għalkemm hemm ħafna inizjattivi li meta taqrahom tarahom pożittivi, imbagħad l-impatt materjali tagħhom mhux neċessarjament iħalli impatt kbir.

Hemm ukoll miżuri bħal dik taż-żieda fl-allowance għal tfal b'diżabbiltà.

Jekk, bħala prinċipju, l-effort tagħna jibda jxaqleb iktar lejn min verament huwa vulnerabbli u lejn min jagħmel x'jagħmel, ma jistax ikollu l-istess livell ta' ħidma u ta' kompetenza li jkollha persuna li għandha l-ħiliet kollha, allura fl-opinjoni tiegħi dan it-tip ta' miżuri jkunu qed jirriflettu verament l-ispirtu tas-social welfare li rridu nagħmlu f'pajjiżna.

Nemmen ukoll li l-pass li ħa l-Gvern biex jindirizza parti sostanzjali mill-materja tas-service pensions, liema proposta kienet elenkata b'mod ċar anke fil-Programm Elettorali tal-Partit Nazzjonalista, huwa pass importanti 'il quddiem għax dawn il-persuni ilhom snin twal jistennew li ssir ġustizzja magħhom.

Fuq livell politiku ma niddejjaq xejn ngħid li l-Ministru Michael Falzon – għax l-interaction tiegħi hija prinċipalment mal-Ministru Falzon – għandu dan is-settur għal qalbu ħafna, u aħna bħala Oppożizzjoni sibna li huwa bniedem raġjonevoli li lest jisma' l-proposti li jkollha l-Oppożizzjoni anke fi proċessi leġiżlattivi.

Fil-fatt, nista' ngħid li f'kull proċess leġiżlattiv li jien kelli x'naqsam fih mal-Ministru Michael Falzon, il-maġġoranza l-kbira tal-proposti tal-Oppożizzjoni ġew milqugħa.

Jien qed nirrikonoxxi dan kollu qabel ma nibda biex nagħmel il-kritika tiegħi proprju biex nindirizza l-kritika tiegħi fuq il-politika u mhux fuq il-politiċi, għax il-politiku huwa ideali għal dan is-settur u jekk l-amministrazzjoni ċentrali tagħti aktar prijorità lil dan is-settur billi tagħtih aktar finanzjament u aktar importanza, jien nemmen li jista' jsir ħafna aktar, anke matul din il-Leġiżlatura stess.

Fl-opinjoni tiegħi, l-aktar element ta' tħassib jibqa' li f'dan il-Baġit il-Gvern żied id-dħul mit-taxxa b'madwar €350 miljun, imma mbagħad il-maġġoranza l-kbira tad-distribuzzjoni ta' dak il-ġid mhijiex qed tmur f'dawk l-oqsma li aħna għandna nagħtu prijorità.

Nerġa' ngħid li l-politika tagħna għandha tkun – għallinqas jien hekk ġejt mgħallem u hekk nemmen – li min diġà huwa b'saħħtu u għandu abbiltà biżżejjed m'għandux għalfejn jingħata għajnuna partikolari.

Li għandna bżonn hu li naċċelleraw l-għajnuna għal min hu l-aktar vulnerabbli, għax biex jaslu dawn se jdumu ħafna aktar u ż-żmien li nitilfu biex dawn jaslu huwa żmien mitluf mis-soċjetà kollha, biex ma ngħidx ukoll mill-ekonomija.

Għalhekk jien nemmen li l-prijoritajiet tal-Gvern għandhom ikunu li dawk li jagħtu aktar importanza lil dawn l-aspetti u li jien, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, se nipprova nsemmi kemm jista' jkun minnhom għax nemmen li llum huwa l-mument addattat biex nitkellmu fuq dawn il-prijoritajiet.

Nibda biex insemmi l-issue tal-pensjonijiet, li mhijiex waħda sempliċi imma hi issue komplessa li ilha tinbidel minn gvern għall-ieħor minn meta twaqqfu l-ewwel leġiżlazzjonijiet tal-pensjonijiet f'pajjiżna.

Kull gvern ipprova jaġġusta biċċa 'l hemm u biċċa 'l hawn biex jibbilanċja l-miri ekonomiċi, l-interessi u l-prijoritajiet soċjali tiegħu, kif ukoll xi ftit jew wisq, fil-kontest politiku tagħna, l-aspett elettorali wkoll, u hemmhekk wieħed jara li matul iż-żmien is-sistema tal-pensjonijiet evolviet f'sistema komplikata.

Kif ilkoll nafu, sfortunatament illum aħna bħala pajjiż m'għandniex pensjonijiet adegwati fid-dinja ekonomika li qegħdin ngħixu fiha.

Kulħadd għandu lil xi pensjonant fil-familja u, ngħidu x'ngħidu, il-fatt hu li anke min għandu pensjoni relattivament tajba, fid-dinja li qegħdin ngħixu fiha llum huwa diffiċli ħafna li pensjonant ikun jista' jibqa' jżomm id-dinjità tiegħu u jibqa' jgħix bl-istess kwalità tal-ħajja li forsi kellu ftit taż-żmien qabel.

Jien nemmen li l-issue tal-pensjonijiet irridu nisseparawha f'żewġ elementi.

L-ewwel nett, hemm l-element tal-immedjatezza, jiġifieri ta' min hu anzjan illum, li għalih huwa inutli li noqogħdu niġu hawn u ngħidulu li se nagħmlu a long term plan, jiġifieri li se ndaħħlu ċerti miżuri ftit ftit fuq medda ta' numru ta' snin.

Nerġa' ngħid illi l-fatt li mill-Estimi jirriżulta li l-Gvern qed idaħħal madwar €350 miljun aktar mit-taxxa b'riflessjoni tal-attività ekonomika li għandna bħalissa, issa huwa ż-żmien perfett biex nindirizzaw il-problema tal-pensjonijiet.

Imma din il-problema għandna nindirizzawha b'mod sostanzjali u mhux b'€2.17 fil-ġimgħa.

Ma rridx nerġa' nirrepeti, imma kif kien qed jgħid tajjeb ħafna l-kollega tiegħi, l-Onor.

Ivan Bartolo, żgur li m'aħniex se nindirizzaw is-sitwazzjoni tal-pensjonanti, partikolarment lill-pensjonanti li għandhom pensjoni baxxa, b'€2.17 fil-ġimgħa.

Il-Membri tan-naħa tal-Gvern imorru għand l-anzjani – kif immorru aħna – u għandhom kostitwenti anzjani wkoll – kif għandna aħna – jiġifieri jafu l-mod kif jgħixu dawn in-nies.

Issa, jien naf li ħadd minn hawn ġew ma jista' jagħmel il-mirakli u ħadd m'għandu magic wand fejn billi sempliċement iċaqlaq idejh isolvi l-problemi kollha li jeżistu.

Però, żgur li f'sitwazzjoni fejn il-Gvern daħħal madwar €350 miljun iżjed mit-taxxa huwa seta' jalloka ħafna aktar mill-€10 miljun żieda fil-pensjoni.

Sinjura President, l-ewwel jien għedt li l-issue tal-pensjonijiet irridu nisseparawha f'żewġ elementi: hemm l-element tal-immedjatezza u mbagħad hemm il-long-term solution, li fl-opinjoni tiegħi m'għandniex inħallu aktar żmien jgħaddi biex nibdew nindirizzawha b'mod strutturat.

Fil-fatt, idea li nixtieq naqsam mal-Ministru Michael Falzon biex nibdew nindirizzaw l-issue tal-pensjonijiet b'mod strutturat hija billi dan il-Parlament ikollu kumitat parlamentari li jkun jista' jfassal il-futur tal-pensjonijiet ta' pajjiżna.

Meta tara kif qed tiżdied l-ispiża rikorrenti minn sena għall-oħra, anke jekk tħalli barra ż-żidiet li jingħataw, tirrealizza li aktar ma jgħaddi ż-żmien, sfida ewlenija li se jkollna bħala pajjiż hija dik li nqabblu l-adegwatezza tal-pensjoni mal-pensjonijiet li qed jitħallsu.

Apparti minn hekk, ta' min isemmi wkoll li, għall-grazzja t'Alla, il-life expectancy dejjem qiegħda titwal.

Però, dan ma jfissirx li l-ħajja tal-anzjani fiha anqas spejjeż; anzi, kif nafu, meta wieħed jilħaq ċerta età dejjem ikollu mill-anqas xi kondizzjoni ta' saħħa jew tnejn marbutin mal-età li għandu.

Għalhekk jien nemmen li għandna nieħdu l-okkażjoni li nfittxu common ground fuq dan is-suġġett u nibnu qafas li mill-anqas iservi għal 20 jew 25 sena.

Jekk m'aħniex se nagħmlu din il-biċċa xogħol … U hawn irridu nifhmu li din la hija xi ħaġa elettorali u lanqas hija xi ħaġa partiġġjana, imma hija xi ħaġa li tibqa' tirrikorri minn leġiżlatura għal oħra, fejn illum tinsab f'ħoġor dan il-Gvern u għada se tispiċċa f'ħoġor xi gvern ieħor.

Din hija wkoll xi ħaġa li ma tiġix fuq gvern f'daqqa waħda imma hija xi ħaġa li takkumula, u għalhekk nemmen li jekk aħna, iż-żewġ naħat tal-Kamra, ma nurux il-maturità u l-abilità li nsibu l-aħjar mudell tal-pensjonijiet għall-futur – mhux tal-lum għax dawk irridu nsolvuhom bl-ekonomija tal-lum – b'undertaking komuni bejn iż-żewġ partijiet, żgur li nkunu politiċi irresponsabbli.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li meta ngħid "aħna" qed nirreferi għall-Membri taż-żewġ naħat tal-Kamra, u mhu qed ngħid għal ħadd partikolari.

Jekk aħna m'aħniex se nagħmlu l-isforz li għallinqas naraw li lill-ġenerazzjonijiet ta' warajna nagħtuhom pjattaforma fuq xiex huma jistgħu jkunu kburin bil-life expectancy tal-anzjani ta' għada u mhux jitwerwru minħabba s-sitwazzjoni tal-pensjonijiet, inkunu qegħdin niżbaljaw.

Kif nafu lkoll, illum il-kultura ta' tfaddil fost il-ġenerazzjonijiet iż-żgħar inbidlet.

Illum l-abilità li koppji żgħażagħ ikollhom il-proprjetà tagħhom qed issir dejjem aktar diffiċli minħabba l-prezzijiet tal-proprjetà, li qegħdin dejjem jogħlew, u allura żgur li trid tinstab soluzzjoni komuni fit-tul għall-problema tal-pensjonijiet.

Punt ieħor minn dan il-qasam li jien nixtieq li jiġi diskuss huwa dak tal-gaps li għandna fid-dħul tan-nies, jew aħjar l-income inequality.

Kif l-Oppożizzjoni saħqet kemm-il darba, il-fatt li t-tkabbir ekonomiku li għandna huwa wieħed sostanzjali u pożittiv, dan ma jfissirx li l-maġġoranza l-kbira tan-nies, b'mod partikolari dawk in-nies li jinsabu fl-aktar parti vulnerabbli tas-soċjetà, qed jgħixu aħjar.

Dan mhuwiex xi argument politiku imma huwa argument reali għax illum għandna sitwazzjoni ta' nies li fid-deher għandhom impjieg produttiv, iżda nafu li mbagħad dawn qed isibuha diffiċli ħafna biex ilaħħqu mal-ħajja.

It-terminu soċjali għal dawn il-ħaddiema huwa "the working poor"; nies li minkejja li ma jkunux inklużi fl-istatistiċi tal-faqar jew fl-istatistiċi ta' nies qiegħda, huma jkunu qed isibuha diffiċli biex ilaħħqu mal-ħajja.

Hawnhekk nixtieq norbot punt ieħor, dak ta' kemm il-qasam soċjali għandu impatt fuq is-saħħa mentali u kemm fl-opinjoni tiegħi huwa kruċjali li naħdmu qatigħ sabiex is-silos tradizzjonali ta' bejn ministeru u ieħor – u f'dan il-każ qed nirreferi b'mod partikolari għas-silos ta' bejn ll-Ministeru għas-Saħħa u l-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali – neqirduhom.

Is-saħħa mentali għandha rabta enormi mas-sitwazzjoni soċjali tal-individwi, u jkun żball jekk aħna naħsbu li s-sitwazzjoni soċjali ta' persuna hija marbuta biss ma' jekk persuna hijiex qiegħda, hijiex qed tfittex impjieg jew jekk għandhiex flus biżżejjed biex tikri l-post tagħha.

Is-sitwazzjoni soċjali ta' persuna tista' tkun diversa, u allura jien nemmen li wasal ukoll iż-żmien li f'dan il-Parlament nerġgħu nitkellmu fuq livell politiku dwar il-konċetti tal-living income aktar milli nħarsu sempliċement lejn il-paga minima.

Il-paga minima għandha l-merti tagħha, kif għandu l-mertu tiegħu wkoll l-RPI (retail price index), imma jien nemmen li f'dan il-Parlament, flimkien mal-ħafna affarijiet oħra li nagħmlu u li mhux neċessarjament għandhom impatt dirett u lineari fuq is-soċjetà, għandu jibda jkollna dibattiti anke fuq dawn is-suġġetti.

B'daqshekk m'aħniex neċessarjament se nsolvu kollox; però, jien nemmen li wasal iż-żmien li jsir dibattitu fuq il-living income f'dan il-Parlament, u qed ngħid li wasal dan iż-żmien mhux b'isteriżmu – biex aħna ngħidu li kull familja f'dan il-pajjiż hija fqira jew biex il-Gvern jgħidilna li qegħdin fl-aqwa żmien – imma qed ngħid li wasal dan iż-żmien għax dan huwa wkoll parti mir-responsabbiltà politika tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk dawn l-affarijiet ma niddiskutuhomx aħna, min se jiddiskutihom?

Jekk aħna ma jkollniex il-maturità li ngħidu li s-sistemi li għandna llum ilhom għexieren ta' snin …?

Biex tinbidel xi ħaġa f'dan il-pajjiż iridu jgħaddu għaxar snin, ħmistax-il sena, għoxrin sena jew tletin sena!

Ġaladarba aħna diġà għandna diversi kumitati parlamentari f'dan il-Parlament, fosthom il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja, x'inhi l-problema biex nibdew dawn id-dibattiti?

Aħna ma tantx għandna fakultajiet biex nagħmlu r-riċerki, imma l-Gvern għandu, u allura għaliex ma għandux ikollna dawn id-dibattiti?

B'daqshekk ma jfissirx li se jidħlu dawn l-elementi li qed nitkellem fuqhom, imma fl-opinjoni tiegħi huwa kruċjali li niddibattuhom.

Daqstant ieħor huwa kruċjali li nitkellmu fuq l-elementi li għandhom x'jaqsmu mas-social deprivation li semma l-kollega tiegħi, l-Onor.

Ivan Bartolo, b'mod partikolari mal-aktar kategoriji ta' nies vulnerabbli.

Dan huwa punt li se niddedika l-aħħar ħames minuti tad-diskors tiegħi fuqu.

Proprjament kelli ħafna iżjed punti x'nagħmel, imma sfortunatament mhux se jirnexxili nagħmilhom.

Jien nemmen li wasal ukoll iż-żmien li nerġgħu nħarsu ftit lejn il-pakkett kollu tas-social welfare f'pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi, irridu nagħtu prijorità enormi lill-persuni vulnerabbli għax, kif għedt aktar kmieni, wisq nibża' li għalkemm hemm ħafna miżuri li meta tħares lejhom individwalment mingħajr iċ-ċifri tarahom bħala miżuri tajbin, dak li qegħdin nallokaw u l-quantum tagħhom mhumiex biżżejjed biex nagħtu lil min hu vulnerabbli dik l-imbottatura 'l quddiem ħalli jkun jista' jitla' l-iskaluni tas-soċjetà.

Minkejja li llum qegħdin ngħixu fi żmien fejn gvern wara ieħor investa fl-edukazzjoni, investa fis-saħħa u investa fit-teknoloġija, u minkejja li llum l-iskejjel u l-università tagħna huma b'xejn, sfortunatament xorta waħda għadek tiltaqa' ma' familji li s-sitwazzjoni diffiċli tagħhom baqgħet tintiret minn ġenerazzjoni għal oħra.

Għalhekk jien nemmen li l-obbligu tagħna mhuwiex sempliċiment dak li nifirħu bil-GDP (gross domestic product).

Il-GDP huwa tajjeb; però, issa l-obbligu tagħna huwa kemm m'aħniex se nħallu individwi u familji jaqgħu lura, b'mod partikolari minn ġenerazzjoni għall-oħra.

Li kieku wieħed kellu jistaqsini x'inhu dak li jispirani biex nagħmel pass 'il quddiem f'dan is-settur, dan hu proprjament il-punt li qed insemmi.

Dawn in-nies jaqgħu f'diversi kategoriji, fosthom fejn għandek familji b'numru ta' tfal, fejn għandek familji li għandhom membru familjari li għandu aktar minn 65 sena, fejn għandek familji b'ġenitur wieħed, li jkollhom jiffaċċjaw diffikultajiet enormi, fejn għandek familji li sfortunatament għandhom lil xi membru tal-familja tagħhom vittma tal-abbuż tad-droga, eċċ., eċċ. Il-problema eżistenti tad-droga … Naturalment, din mhijiex xi problema tal-Gvern jew inkella xi problema tal-Oppożizzjoni imma hija problema li ilha ġejja snin sħaħ, u sfortunatament, minflok ma kkalmat, aktar ma għadda żmien aktar akkumulat.

Din mhijiex xi ħaġa lokali biss lanqas, imma hija fenomenu internazzjonali, u hija fuelled mill-fatt li d-droga toħloq u tħalli profitti kbar.

Għalhekk, jien nibqa' nemmen li jekk aħna m'aħniex se nagħmlu a concerted effort enormi biex lil dan il-qasam nagħtuh risposta kif jixraq darba għal dejjem, żgur li m'aħniex se nkunu qegħdin ngħinu lil dawn il-familji, għax finalment jekk ma tkunx qed tindirizza s-sitwazzjoni ta' dawn il-familji u jekk ma tkunx qed twassal l-għajnuna tiegħek lejhom, dawn il-familji jispiċċaw jidħlu minn problema soċjali għal oħra.

Għalhekk, jien nemmen li l-ewwel nett irridu naraw kif nistgħu nżidu l-finanzjament fil-qasam soċjali; però, aktar minn hekk, hemm bżonn nibdew nindirizzaw share ħafna akbar tal-investiment soċjali li nkunu għamilna għall-gruppi vulenrabbli, jiġifieri aħna mhux biss irridu li dawk l-ammonti li l-Ministru għall-Finanzi qed jalloka lill-qasam soċjali jiżdiedu, u mhux biss irridu li l-quantum jiżdied, imma rridu wkoll li l-proporzjon għal dawn il-gruppi vulnerabbli – fosthom il-persuni b'diżabbiltà, imma wkoll persuni oħra li rridu verament inħarsu lejn il-każijiet tagħhom individwalment – jiżdied.

Sinjura President, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent b'messaġġ partikolari.

Jekk aħna rridu nibnu fuq l-aspett soċjali li gvern wara ieħor dejjem ra li jkollu, irridu naraw li l-ġustizzja soċjali ma nittraduċuhiex sempliċement fir-retorika imma nittraduċuha wkoll fiċ-ċifri u fil-prijoritajiet ekonomiċi li aħna lesti li nagħmlu, filwaqt li nippreparaw lil dan il-pajjiż għall-isfidi kbar li għandu quddiemu.

Jekk nagħmlu dan m'għandix dubju li mhux biss inkunu nistgħu nkabbru l-ekonomija – għax l-ekonomija qed tikber, tinsab għaddejja b'ritmu tajjeb, u min kien b'saħħtu għadu għaddej b'saħħtu – imma nkunu nistgħu nassiguraw ukoll li ma nkunux qed inħallu lil min jibqa' lura.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sinjura President, il-promozzjoni li saret immedjatament wara li ġie moqri l-Baġit ta' din is-sena kien eżerċizzju ieħor ta' PR indirizzat biex idoqq għall-widna tal-poplu aktar milli biex jindirizza l-preokkupazzjoni tiegħu.

Għal darb'oħra, il-Baġit ta' din is-sena ried iwassal il-messaġġ li l-ekonomija tant iġġenerat flus u tant għandna surplus fil-finanzi li ma kien hemm bżonn indaħħlu l-ebda taxxa ġdida biex tagħmel tajjeb għall-infiq tal-Gvern.

Ironikament, il-kejl u l-barometru ta' kemm imxejna 'l quddiem sar wieħed monetarju, imma l-fatt hu li billi pajjiżna għandu l-flus, dan ma jfissirx li kulħadd qed igawdi mill-ġid nazzjonali u jgħix ħajja aħjar.

Smajna b'sensiela ta' proġetti kapitali ġodda mmirati biex jindirizzaw sfidi reali li għadhom magħna, bl-intenzjoni li dawn ikomplu jgħollu l-kwalità tal-ħajja li ngħixu.

Tħabbret żieda fil-pensjonijiet kif ukoll numru ta' servizzi ġodda, u aktar importanti minn hekk saret enfasi li ngħatat żieda xierqa għall-għoli tal-ħajja.

Minn dan l-aspett ma nistgħux ngħidu li kellna Baġit ħażin.

Madanakollu, wara biss ftit jiem li tħabbru l-miżuri tal-Baġit bdejna niġu wiċċ imb wiċċ mar-realtà.

Irridu niftakru li dak li jinteressa lill-Maltin huwa li jħossu li l-Baġit iwassal għal titjib li jinħass fil-kwalità ta' ħajja li jgħixu huma, uliedhom u l-familji tagħhom.

Kejl ieħor ta' kemm dan il-Baġit kien wieħed li jixraq lil gvern li jiftaħar li jisma' huwa kemm fil-verità ntlaqgħu u ġew indirizzati s-suġġerimenti li għamlulu l-Membri tal-Oppożizzjoni, il-korpi kostitwiti u r-rappreżentanti ta' diversi għaqdiet matul is-sena.

F'dan il-Baġit kien ovvju li l-Gvern ried juri kemm hawn flus f'pajjiżna billi jissemmew ċifri u proġetti bl-iskop li jimpressjonawna.

Ried ukoll itambar u jsammar fil-mentalità tagħna l-Maltin il-konċett popolist li l-flus huma kollox, anzi li dawn saru l-għan aħħari ta' ħajjitna.

Numru ta' vox pops li saru immedjatament wara d-Diskors tal-Baġit taw riżultati interessanti.

Urew qabel kollox li ftit kienu l-Maltin li interessaw ruħhom jisimgħu d-Diskors tal-Baġit għax huwa fatt li llum ħafna mit-taxxi li jolqtu direttament il-kwalità tal-ħajja tagħna jiddaħħlu baxx baxx matul is-sena u qatt ma jitħabbru b'mod dirett fid-Diskors tal-Ministru għall-Finanzi.

Fil-fatt, hekk ġara matul din is-sena li se tispiċċa.

Kellna żieda qawwija fil-prezzijiet ta' dawk il-prodotti tal-ikel li kulħadd iqishom li jifformaw parti integrali mid-dieta tagħna l-Maltin.

Rajna żidiet fil-prezzijiet tal-fuel u, minkejja r-roħs imħabbar, il-kontijiet tad-dawl għolew, suppost kaġun ta' kontijiet maħdumin b'mod ħażin.

Infatti, il-Prim Ministru serraħ moħħ numru ta' familji meta qalilhom li mis-sena d-dieħla dawn se jieħdu rifużjoni ta' dak kollu li ħallsu żejjed.

Ġie kkalkolat li kien hemm min ħallas żejjed 'il fuq minn €200.

Issa ta' min jgħid li ż-żieda mħabbra għall-għoli tal-ħajja tfisser żieda ta' madwar €120 fis-sena, jiġifieri ż-żieda li ngħatat għall-għoli tal-ħajja lanqas biss se tkopri dak li tħallas żejjed għas-servizz tad-dawl.

Allura, ngħid jien, jekk sar kalkolu ħażin min-naħa ta' ARMS Ltd, dawn il-familji għaliex iridu jistennew sas-sena d-dieħla biex jieħdu dak li hu tagħhom bi dritt?

Frażi li nismagħha ta' kuljum waqt ix-xogħol tiegħi hija kemm il-ħajja qed togħla b'rata mgħaġġla.

Kulħadd huwa konvint li din mhijiex perċezzjoni, bħal dik tat-traffic jams, imma hija realtà li ngħixuha ta' kuljum.

Tħabbret żieda ta' €2.33 fil-ġimgħa, li skont il-Gvern hija biżżejjed biex tkopri l-għoli tal-ħajja kif ikkalkolat bil-mekkaniżmu preżenti, jiġifieri bil-COLA (cost of living allowance).

Ma naħsibx li hawn ħafna Maltin li jafu li l-ammont ta' kemm togħla l-ħajja jiġi kkalkolat biss darba fis-sena, u dan ikun ikopri dejjem il-perjodu ta' bejn Ġunju li jkun għadda u Ġunju tas-sena kurrenti.

Dan ifisser li ż-€2.33 li ngħataw din is-sena jagħmlu tajjeb u jpattu biss għal kemm għoliet il-ħajja bejn Ġunju tas-sena l-oħra u Ġunju ta' din is-sena.

Ftit ukoll jirrealizzaw li ż-żieda qawwija fil-prezzijiet t'affarijiet essenzjali seħħet wara Ġunju ta' din is-sena, u allura l-familji kollha se jkollhom jistennew il-Baġit tas-sena d-dieħla biex jieħdu ż-żieda li tagħmel tajjeb għal dan l-għoli tal-ħajja.

Għalhekk, għandhom raġun il-familji meta jistqarru fil-beraħ li din iż-żieda ma tirriflettix ir-realtà, anzi hija ferm 'il bogħod minn dak li qed jonfqu preżentement biex ilaħħqu mal-għoli tal-ħajja.

L-għoli tal-ħajja bejn Ġunju tas-sena l-oħra u Ġunju ta' din is-sena kien ta' 4%, jiġifieri għal kull €100 li konna nonfqu sena ilu issa qed nonfqu €104 biex nixtru l-istess affarijiet.

Sal-lum, għadna nużaw formula li minkejja li kienet ġiet maqbula bejn kulħadd, jiġifieri bejn il-Gvern, il-partiti politiċi, il-federazzjonijiet u l-imsieħba soċjali, illum din m'għadhiex tirrifletti kemm tassew qed togħla l-ħajja.

Eżempju ċar hu l-fatt li fil-formula hemm inklużi numru ta' indikaturi u servizzi li ma jinteressawx settur li dejjem qed jikber, li huwa dak tal-anzjani, tal-pensjonanti, tal-persuni b'diżabilità u tal-familji tagħhom.

Eżempju riċenti hu dak tal-introduzzjoni tas-separazzjoni tal-iskart.

Aħna naqblu li dan kien pass bżonjuż u urġenti meta nqisu kemm pajjiżna għadu lura f'dan ir-rigward, anzi jinsab fl-aħħar post fil-gradwatorja.

Huwa tajjeb ukoll li nikkonformaw mal-kriterji Ewropej fejn jidħol tnaqqis fit-tniġġis tal-arja u riċiklaġġ tal-iskart biex inħarsu saħħitna.

Għadna 'l bogħod u 'l bogħod ħafna f'dan ir-rigward, u allura ma nistgħux ma naqblux ma' miżura bħal din.

Aħna ma naqblux biss mal-għaġġla fil-mod kif ġiet introdotta din is-sistema, u ma nistgħux ma naqblux dwar il-bżonn ta' miżura bħal din.

Madanakollu, din is-sistema l-ġdida se twassal biex dawk li huma l-aktar fil-bżonn se jkollhom jixtru minn buthom boroż speċifiċi biex tali sistema taħdem kif suppost, bħalma se jkollhom jagħmlu l-bqija tal-Maltin.

L-ewwel pakkett ta' 20 borża bajda biodegradable ingħata b'xejn mill-Wasteserv, però wara rridu nixtruhom.

Dan minbarra l-boroż is-suwed u l-oħrajn ġriżi jew ħodor li jintużaw diġà u li bil-liġi jeħtieġ li jinxtraw minn kulħadd.

Għalhekk, din is-sistema se tkompli żżid mal-ispejjeż u se tkompli tnaqqar id-dħul tal-familji Maltin, b'mod partikolari tal-pensjonanti u ta' dawk li qegħdin fuq paga minima.

Jien nistaqsi jekk din l-ispiża ġdida hijiex se tiġi kkalkolata fil-formula ta' kemm qed togħla l-ħajja, jew hijiex se tkompli titnaqqas miż-żieda mħabbra ta' €2.33.

Għalhekk, nappella lil dawk responsabbli li wasal iż-żmien li l-kejl ta' kemm togħla l-ħajja, jiġifieri l-COLA, jiġi rivedut bis-serjetà almenu darba kull sitt xhur, u li kull żieda fl-għoli tal-ħajja tiġi kkumpensata kif xieraq.

Huwa importanti li nżommu quddiem għajnejna li meta jkun hemm żieda fl-għoli tal-ħajja, din ma taffettwax lil kulħadd bl-istess mod.

Teżisti differenza kbira fil-mod ta' kif l-għoli tal-ħajja jaffettwa lill-familji tagħna, għax dan jiddependi minn jekk il-koppji jkunux jaħdmu t-tnejn, ikunx jaħdem biss ġenitur wieħed jew inkella jekk dak li jkun ikunx pensjonant, armel jew single parent, għax l-istess żieda ma taffettwax lil dawn il-forom differenti ta' familji l-istess.

Meta jkun hemm żieda fil-prezzijiet tal-mediċini, fil-prezz tal-ħobż, tal-ħaxix, tal-ħalib u ta' prodotti oħrajn essenzjali, bħal ġbejniet, rikotta, jogurt u krema, din iż-żieda tolqot firxa kbira tal-poplu tagħna, però mhux bilfors tolqot lil kulħadd bl-istess mod.

Pereżempju, dawk fostna li għandhom dħul medju se jiġu affettwati ferm anqas minn dawk li għal xi raġuni jew oħra jinsabu aktar fil-bżonn, jew agħar minn hekk, jinsabu fix-xifer tal-faqar.

Huwa ta' tħassib ukoll l-għajdut li għal numru ta' raġunijiet dalwaqt se jkun hemm żieda sostanzjali fil-prezz tal-patata, sew fil-prezz ta' dik lokali kif ukoll ta' dik importata.

Issa, kif nafu, jeżistu biżibilju ta' prodotti kkonsmati li fihom bħala bażi tintuża l-patata jew derivattivi tagħha, u allura nistennew li eventwalment dawn ukoll se jogħlew.

Kien jagħmel sens ukoll li kieku fil-Baġit ta' din is-sena tħabbru numru ta' miżuri biex jinċentivaw lil dawk li jaħdmu r-raba', ħalli kemm jista' jkun ma nsirux dejjem aktar dipendenti fuq l-importazzjoni ta' prodotti li huma meqjusa bħala essenzjali.

Madanakollu, sfortunament, minkejja li nafu li n-numru ta' bdiewa u raħħala jinsab dejjem nieżel u anqas u anqas żgħażagħ qed jaqbdu din is-sengħa, ma smajna l-ebda inizjattiva ġdida li tħajjar iżjed żgħażagħ jidħlu għal dan ix-xogħol.

Dawn in-nuqqasijiet ta'ippjanar fit-tul se jfissru prezzijiet ogħla għall-konsumatur lokali, u għal darb'oħra se jkunu l-anzjani u l-pensjonanti li l-aktar se jħossu dan iċ-ċaqliq fil-prezzijiet tal-prodotti tal-ħaxix.

Ħaġa oħra li qed tinkwieta lil numru ta' nies hija l-fatt li l-miżuri li tħabbru dwar benefiċċji soċjali donnhom saru mingħajr ħsieb jew pjan fit-tul; donnhom tqassmu biex il-Gvern ikun jista' jiftaħar li kulħadd missu xi ħaġa mill-ġid komuni, jew aħjar, biex ikun jista' jingħad li l-Gvern ħaseb f'kulħadd.

L-għaqal jitlob li tipprepara ruħek u tieħu miżuri adegwati minn issa sabiex tilqa' sew għall-isfidi preżenti, kif ukoll għal dawk futuri.

Matul is-sena, l-għaqdiet tal-pensjonanti u oħrajn li jirrappreżentaw anzjani u persuni b'diżabilità, fosthom id-Down's Syndrome, l-awtiżmu u diżabilitajiet oħra, għamlu numru ta' proposti u suġġerimenti biex jiġu indirizzati nuqqasijiet li jolqtu mill-qrib sew lill-membri u lill-għeżież tagħhom.

Għal dawn il-persuni, il-"Baġit tajjeb" żgur li ma jiġix mkejjel mil-lenti monetarja u lanqas ma jiġi mkejjel minn kemm jirnexxilna nakkumulaw surplus.

Hemm ħafna nuqqasijiet li dan il-Baġit jidher li mhuwiex qiegħed jindirizza.

Aħna nilqgħu bil-ferħ iż-żidiet imħabbra fil-pensjonijiet tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità; imma xorta waħda numru ta' inġustizzji għadhom magħna, liema inġustizzji setgħu ġew indirizzati ferm aħjar minn din is-sena stess bis-surplus li għandu pajjiżna.

Ir-riforma li saret wara l-Baġit tas-sena l-oħra fejn tidħol il-pensjoni ġabet diskriminazzjoni bejn il-persuni b'diżabilità.

Sal-lum, dawk il-persuni li għandhom diżabilità severa u mobilità limitata ħafna qed jirċievu allowance ekwivalenti għal 90% tal-paga minima, jiġifieri €16.83 fil-ġimgħa anqas mill-paga minima.

Fl-istess waqt, persuni b'diżabilità intellettwali imma mobbli, hekk ikklassifikata bħala tat-tieni livell, minbarra l-COLA jirċievu biss 64% tal-paga minima, jiġifieri, €64 fil-ġimgħa anqas mill-paga minima.

Issa aħna lkoll nafu li minkejja li persuna b'diżabilità intellettwali hija mobbli, din xorta waħda ssibha diffiċli biex tidħol fid-dinja tax-xogħol.

Ilkoll naqblu li dawn għandhom dritt jgħixu kwalità ta' ħajja tajba daqs kull persuna oħra.

Lanqas li ddaħħal tabelli għall-valutazzjoni tal-impairment, kif qed jiġi propost, mhi soluzzjoni.

Meta llum qed ingawdu minn surplus tant qawwi, l-aħjar ħaġa hi li nagħtu paga minima lil dawk il-persuni kollha b'diżabilità li minħabba fid-diżabilità tagħhom ma jistgħu qatt jagħmlu xogħol li jippermetti li jgħixu kwalità ta' ħajja diċenti, kif titlob id-dinjità ta' bniedem.

F'dan il-Baġit ma smajna l-ebda inizjattiva ġdida biex jitjiebu u jiżdiedu servizzi ġodda għall-persuni b'diżabilità, speċjalment fejn tidħol l-edukazzjoni ta' dawn il-persuni sa mill-iċken età.

Huwa tajjeb li żdiedu l-allowances u l-pensjonijiet tal-persuni b'diżabilità, inkluż ta' dawk il-persuni li jbatu bl-awtiżmu jew li jaqgħu taħt dak l-ispectrum.

Iżda dan mhuwiex biżżejjed.

Kien pass tajjeb ukoll li ġie introdott servizz ta' assessjar minn età żgħira biex nindikaw tfal li jbatu minn ċerta diżabbiltà: però, ma smajniex dwar jekk humiex ser jiżdiedu s-servizzi essenzjali li sal-lum huma pprovduti mill-Istat, minħabba li d-domanda għalihom baqgħet dejjem tiżdied tant li s-servizzi pprovduti mhumiex ilaħħqu mad-domanda.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan qed iwassal biex il-waiting lists għal dawn is-servizzi jitwalu kuljum.

Sena ilu jiena kont għamilt enfasi dwar l-urġenza li nsibu soluzzjoni malajr kemm jista' jkun f'dan ir-rigward.

Pereżempju, jekk nieħdu l-awtiżmu, sakemm dawn it-tfal jiġu assessjati mis-CDAU (Child Development Assessment Unit) u l-professjonisti jlestu l-assessment kollu, jilħqu jgħaddu kważi sentejn qabel ma jibdew l-interventi tagħhom.

Ta' min jgħid li l-frekwenza tas-servizzi pprovduti baqgħet fqira wkoll meta mqabbla mal-linji gwida ta' NICE.

Dan qed iwassal biex aktar ġenituri qed ikollhom jirrikorru għall-privat.

Ma rridux ninsew li fil-każ tal-awtiżmu u ta' kondizzjonijiet simili, aktar ma nibdew dawn is-servizzi minn kmieni aktar togħla r-rata ta' suċċess biex it-tfal affettwati jiżviluppaw il-potenzjal tagħhom u jkunu jistgħu jipparteċipaw u jintegraw fis-soċjetà.

Bejn wieħed u ieħor, sas-sena 2019 persuna b'diżabilità severa se tirċievi €8,217 fis-sena, waqt li persuna b'diżabilità intellettwali se tirċievi €5,757 fis-sena, u dan meta l-paga minima tkun telgħet għal €9,092 fis-sena.

Ma ninsewx li skont il-Caritas il-persuni li jaqilgħu l-paga minima diġà qegħdin fix-xifer tal-faqar.

Dan ifisser li, skont il-Caritas, kull persuna li tirċievi l-pensjoni tad-diżabilità diġà taqa' fil-faxxa tal-faqar.

Dawn huma kollha persuni vulnerabbli, u rridu nkunu aħna li ngħinuhom billi neliminaw kmieni kemm jista' jkun dawn id-diskrepanzi li jwasslu għall-inġustizzji.

Ejjew nuru bħala poplu li għadna nħaddnu valuri ta' solidarjetà ma' dawk il-Maltin anqas ixxurtjati minna u mhux mal-barranin biss.

Nuqqas ieħor hu li dan il-baġit ma kompliex jinvesti fejn jistgħu jiġu rikoverati persuni b'diżabilità meta dawn ikollhom taħt is-60 sena.

Familji b'ulied li jsofru minn xi tip ta' diżabilità jafu u huma konxji li, minkejja l-isforzi kollha ta' gvern wara l-ieħor sabiex uliedhom jibqgħu jgħixu b'mod independenti fil-komunità, għad jasal żmien meta, kontra qalbhom, uliedhom jispiċċaw rikoverati u għalhekk ikunu jiddependu minn staff u professjonisti kompetenti li jikkurawhom.

Għalkemm dan kulħadd jafu, u għalkemm in-numru ta' persuni vulnerabbli qed jiżdied sena wara l-oħra, ma rajna l-ebda miżura konkreta biex inħajru aktar żgħażagħ jidħlu għall-karriera ta' carers jew infermiera.

Donnu li l-Gvern jemmen li post iż-żgħażagħ hu biss fit-teknoloġija, speċjalment dik tal-informatika, jew fil-gaming, u għal dawk li sfortuntament jitilqu l-iskola minn kmieni, fis-settur tal-kostruzzjoni.

Wieħed irid jiftakar li l-persentaġġ ta' early school leavers f'pajjiżna jibqa' l-ogħla wieħed fl-Ewropa.

Inkwetanti wkoll hu l-fatt li f'ċerti livelli ta' caring professions se nibdew ninqdew bil-kbir fuq staff li mhuwiex Malti.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jiena m'għandi xejn kontra dawn il-barranin, imbasta – u nenfasizza dan– dawn ikunu ta' livell għoli, bħalma drajna li jkunu l-Maltin.

Importanti wkoll li persuni li jieħdu ħsieb persuni vulnerabbli jkunu f'pożizzjoni li jikkomunikaw magħhom sew, jekk mhux bil-Malti, almenu b'Ingliż tajjeb.

Minkejja li l-liġi titlob u tesiġi dan, ir-responsabilità tal-konforma taqa' fuq min jimpjegahom.

Jiena konvinta li, jekk issir pressjoni min-naħa tal-Gvern f'dan ir-rigward, is-sitwazzjoni titranġa, imma jekk le, sfortunatament huma l-anzjani u n-nies vulnerabbli tagħna li se jbatu u mhux il-kuntrattur.

Huwa biżżejjed li tqatta' biss ftit minuti ġewwa dar tal-anzjani biex tinduna li mhux l-istaff kollu għandu dawn ir-rekwiżiti.

Nispera biss li l-Gvern ma jirrassenjax ruħu u jserraħ moħħu li carers ta' kwalità jistgħu jiġu kemm iridu minn pajjiżi barranin.

Inizjattiva tajba li tħabbret fil-Baġit hija l-allowance li se tingħata lil dawk il-membri tal-familja li jagħżlu li jagħmluha ta' carers u jgħixu ma' qrabathom anzjani jew persuni b'diżabilità.

Din hija inizjattiva tajba, però, sfortunatament, hija limitata biss għal dawk li, irrispettivament mill-means test, għadhom ma laħqux l-età tal-pensjoni.

Irridu niftakru li llum, peress li qed ngħixu dejjem aktar fit-tul, huma ħafna dawk l-anzjani li għandhom lil uliedhom diġà pensjonanti, u allura dawn mhumiex se jikkwalifikaw għal din l-allowance.

Mela din ir-restrizzjoni serja se tkun ta' diżinċentiv biex l-ulied li huma pensjonanti jieħdu ħsieb il-ġenituri tagħhom.

Donnu din is-sena l-ħerqa tal-Gvern biex nixprunaw il-konċett ta' anzjanità attiva tħalliet fuq l-ixkaffa!

Sinjura President, kont nistenna li hekk kif l-istudenti tal-iskejjel sekondarji se jkunu jistgħu jidħlu f'mużewijiet u f'postijiet storiċi b'xejn, akkumpanjati minn żewġ adulti, din il-konċessjoni kellha tingħata wkoll lill-anzjani kollha.

Kont nistenna wkoll li t-trasport pubbliku kien se jingħata b'xejn lill-anzjani.

Jekk dawn iż-żewġ miżuri jiġu estiżi għall-anzjani, inkunu qed inħajruhom biex ikunu iżjed attivi bil-fatti.

L-istess nistgħu ngħidu għan-nuqqas ta' miżuri ġodda biex anzjani rikoverati f'residenzi tal-gvern ikunu iżjed attivi.

Tmur xħin tmur ġo dawn ir-residenzi, ma tarax ħlief anzjani bilqiegħda fuq siġġu jew ġo sodda jiċċassaw lejn xi ħajt jew lejn xi saqaf!

Jiena nistaqsi: Għaliex dawk il-konċetti li ġew ipprovati barra minn xtutna u li huma ta' ġid għall-anzjani tagħna ma komplewx infirxu fir-residenzi tal-anzjani tagħna wkoll?

Nieħu gost nara li jeżistu djar privati tal-anzjani fejn ta' kuljum jittella' programm ta' attivitajiet għar-residenti.

Allura, ngħid jien, possibbli li dawn il-programmi ma jistgħux jiġu introdotti wkoll ġewwa r-residenzi tal-gvern?

Meta se nintroduċu inizjattivi favur anzjanità attiva bis-serjetà, fejn anzjani u tfal żgħar iservu ta' kumpanija għal xulxin?

Diġà kien ġie introdott esperiment fuq skala limitata ħafna, u allura jiena nistaqsi: X'qed iżommna milli nestendu dan l-esperiment fuq skala nazzjonali?

Din is-sistema tat il-frott f'kull pajjiż fejn ġiet introdotta u wasslet biex tnaqqas is-solitudni u d-dipressjoni minn fost l-anzjani.

Madanakollu, sfortunatament f'dan is-settur aħna għadna lura, u dan meta għandna bżonn ta' investimenti qawwija u inizjattivi innovattivi f'dan ir-rigward, aktar u aktar meta aħna konxji tal-fatt li fil-futur qarib il-perċentwali tal-anzjani fil-popolazzjoni Maltija se jkun għoli ħafna.

Ma smajna bl-ebda inizjattiva li hija mmirata biex tiżgura s-sostenibilità tal-pensjonijiet għall-futur lanqas, u dan jibqa' punt serju ta' tħassib għal kull għaqda li tirrappreżenta lill-anzjani.

Fil-Baġit issemma proġett imsejjaħ "Safe City Malta" fejn se jitpoġġew CCTV cameras ġo crime hot spots, l-ewwel f'Paceville u iżjed tard anke fil-Marsa.

M'għandix dubju li, minkejja n-numru ta' dikjarazzjonijiet li jsiru li l-kriminalità qiegħda tonqos, il-Maltin m'għadhomx iħossuhom protetti ġewwa l-irħula u l-bliet tagħhom.

Il-Qawra u San Pawl il-Baħar huma żewġ lokalitajiet oħra fejn kien hemm qabża ċara fl-inċidenza tal-kriminalità.

M'hemmx għalfejn nirrepetu li huma l-anzjani u dawk li huma l-aktar vulnerabbli li jkunu fl-akbar periklu ta' abbuż, sew ġewwa darhom u aktar u aktar meta joħorġu.

Għalhekk jeħtieġ li jiżdiedu u jinfirxu aktar sistemi moderni ta' sorveljanza madwar gżiritna.

Il-pjaga tal-vizzju tad-droga għadha magħna, u dan tirrealizzah malli tisma' l-aħbarijiet mill-qorti.

Il-vittmi qed jiltaqgħu ma' diffikultajiet kbar biex jidħlu għal programm ta' riabilitazzjoni.

Għal darb'oħra jiena ma nistax nifhem kif, minkejja li niftaħru li pajjiżna għandu surplus, dan il-Baġit kien ikkaratterizzat minn skiet u ħemda kbira rigward servizzi infrastrutturali xierqa li jakkomodaw lil dawk il-vittmi li jridu jidħlu għal programm ta' riabilitazzjoni.

Ma ssemmiet l-ebda kampanja ġdida biex jiżdied l-għarfien fuq il-prevenzjoni mill-vizzju tad-droga.

Il-flus li jiġu vvotati biex ikabbru l-għarfien tal-effetti koroh tad-droga jkunu flus li qed jiġu investiti sew u flus li jsaħħu s-soċjetà ta' għada.

Sinjura President, ma rridx ninstema' biss negattiva meta nitkellem fuq dan il-Baġit.

Għal darb'oħra pajjiżna rnexxielu jiġġenera finanzi u dħul rekord li ħallielna surplus sostanzjali.

Dan wassal biex ippermetta li jiddaħħlu miżuri ġodda li għandhom jissarrfu fi kwalità ta' ħajja aħjar, sew għall-anzjani, sew għall-pensjonanti u sew għall-persuni b'diżabilità.

Huwa tajjeb li żżid il-pensjonijiet u li tqassam meta hemm il-ġid.

Huwa tajjeb u xieraq li kulħadd imissu parti mill-ġid komuni.

Tajjeb ukoll li kull Malti jkollu ggarantit livell ta' ħajja li tippermettilu jgħix b'dinjità; però huwa aktar tajjeb u aktar jagħmel sens li mil-lum nibdew nindirizzaw l-isfidi ġodda li f'xi ħin jew ieħor irridu niffaċċjaw.

Ftit tas-snin ilu l-ekonomija mondjali wriet biċ-ċar li dak li għandna llum, inkluż is-surplus, mhuwiex garanzija li se jibqa' magħna għada wkoll.

Għaldaqstant, jagħmel sens li nħarsu, nippjanaw u ninvestu minn issa biex inkunu ppreparati għall-mewġ finanzjarju li jista' jolqotna xi darba jew oħra jekk ma jsibniex ippreparati.

Sinjura President, ma nistax nikkonkludi dan l-intervent mingħajr ma nirringrazzja lill-Ministru Michael Falzon tal-għajnuna li dejjem jagħtina meta jkollna xi problemi fis-settur li jiena nsegwi.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sinjura President, fil-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar id-dimenja.

Huwa stmat li f'Malta hawn madwar 7,000 persuna jbatu bid-dimenzja jew bl-Alzheimer's, għalkemm jien personalment naħseb li għandna aktar.

Minn mistoqsija parlamentari numru 6098 ħareġ ukoll li, skont studju li sar mill-Università ta' Malta fis-sena 2012, huwa maħsub li n-numru ta' persuni f'Malta li se jkunu qed ibatu mid-dimenzja sas-sena 2030 se jkun ta' madwar 10,000.

Ta' min jgħid ukoll li llum fid-dinja hawn madwar 50 miljun persuna jbatu mid-dimenzja, u dan in-numru se jirdoppja kull 20 sena.

L-ispiża fuq id-dimenzja tammonta għal ħafna flus, tant li fl-Amerka biss tali spiża tammonta għal $1 triljun kull sena.

Dan ifisser illi li kieku d-dimenzja kellha tkun pajjiż, din kienet tkun it-18 l-akbar ekonomija fid-dinja b'valur fis-suq li jisboq il-valur ta' Apple u ta' Google f'daqqa.

Sinjura President, fattur ewlieni għaliex id-dimenzja qed tiżdied hu minħabba l-longevity, jiġifieri minħabba li llum in-nies qed jgħixu aktar.

Fi żmienna konna ħadna diversi inizjattivi fuq id-dimenzja.

Biżżejjed infakkar li konna introduċejna għall-ewwel darba dementia-friendly wards.

Fil-fatt, l-ewwel blokk ta' wards ta' dan it-tip li nfetaħ kien state of the art, u kien infetaħ fl-2009 ġewwa r-residenza St Vincent de Paul, bi spiża ta' kważi €10 miljun.

Dak iż-żmien kienet ittieħdet ukoll id-deċiżjoni li kull dar għall-anzjani li kellha tinbena jew se tiġi refurbished kellha ssir dementia-friendly mill-ewwel.

Dan għaliex jista' jkun li anzjan li jkun qed jgħix f'dar tal-anzjani llum m'għandux dimenzja, u 'l quddiem jiżviluppa din il-kondizzjoni.

Huwa wkoll fatt ipprovat xjentifikament li meta inti ċċaqlaq anzjan bid-dimenzja minn ward għal oħra jew minn sala għal oħra tkun qed toħloqlu konfużjoni mentali.

Aħna konna bdejna wkoll kampanja ta' tagħrif dwar din il-kondizzjoni, u naħseb li din hija xi ħaġa li hemm bżonn inkompluha.

Fil-fatt, konna organizzajna diversi seminars f'dan ir-rigward u ħriġna żewġ kotba fuq l-istess suġġett, liema kotba ġew miktuba minn Trevor Żahra, li huma mmirati kemm għat-tfal tal-iskola, kif ukoll għall-adulti.

Dawn il-kotba, li wieħed kien jismu X'ħin Sar? u l-ieħor In-nannu Nesa x'Jisimni, konna qassamniehom lit-tfal b'xejn għax aħna konna nafu li mbagħad, ovvjament, it-tfal kienu se jieħdu dawn il-kotba d-dar u jaqrawhom il-ġenituri; b'hekk konna qed nifirxu aktar għarfien dwar din il-kondizzjoni.

Għalkemm minn dak iż-żmien 'l hawn għadda żmien mhux ħażin, sfortunatament għad hemm nuqqas ta' għarfien dwar din il-kondizzjoni ta' saħħa mentali.

Ħafna drabi ssib persuni li jibdew jgħaddu ż-żmien b'persuna li tbati mill-kondizzjoni tad-dimenzja għax ma jkunux qed jifhmu għaliex din tkun qed tagħmillu l-istess mistoqsija over and over again.

Issa fir-realtà dik il-persuna ma jkollhiex tort għax tkun insiet li tkun diġà għamlitlek l-istess mistoqsija, kif tkun insiet ukoll x'weġibtha inti.

Ta' min jgħid ukoll li aħna konna waqqafna wkoll dementia day centre biex il-qraba ta' persuni li jbatu mill-kondizzjoni tad-dimenzja jkollhom post fejn ikunu jistgħu jeħduhom.

Waqqafna wkoll memory clinic, li hija mmexxija minn speċjalista fl-Isptar Karin Grech.

Konna ħadna ħsieb nintroduċu wkoll helpline flimkien mal-Malta Dementia Society, biex persuni li qrabathom ibatu mid-dimenzja jkunu jistgħu jċemplu għall-pariri u għall-għajnuna.

Ġaladarba qed insemmi lill-qraba, ma nistax ma nsammix il-fatt li hemm rata għolja ta' psychological burnout min-naħa tal-hekk imsejħa "informal carers", jiġifieri min-naħa ta' dawk il-persuni li jieħdu ħsieb membri tal-familja tagħhom li jbatu mid-dimenzja.

L-informal carers litteralment jgħejjew, u lil dawn il-persuni għandna nagħtuhom ħafna u ħafna sapport, l-ewwel nett għax bħala pajjiż qegħdin jiffrankawlna ħafna flus u t-tieni nett għax dawn il-persuni huma importanti għalina u allura jeħtieġ li ngħinuhom.

Fil-fatt allaħares m'għandniex uħud mill-persuni bid-dimenzja li jieħdu ħsiebhom il-membri tal-familji tagħhom mid-dar!

Kif għedt diġà, aħna konna ħadna l-inizjattiva li nwaqqfu a dementia helpline, iżda jien naħseb li llum għandna nivvintaw aktar metodi ta' kif nissapportjaw lil dawn il-persuni.

Konna nġibu wkoll b'mod regolari leading experts fil-kura tal-dimenzja minn Stirling University ta' Scotland, li kienu jgħinuna ħafna.

Hawnhekk qed niftakar fi Prof. June Andrews, li nixtieq insellmilha minn hawn.

Din il-persuna – li hija nurse by profession – hija ggradwata f'dan il-qasam u hija popolari ħafna, speċjalment għall-parteċipazzjoni tagħha f'konferenzi dwar l-Alzheimer's. Ta' min jgħid li hija kienet tiġi Malta b'xejn, u kulma konna nħallsulha kienet il-flight.

Kienet tgħinna ħafna f'dan ir-rigward.

Pereżempju, biżżejjed insemmi li kienet hi li tatna parir fuq kif għandna nagħmlu a dementia-friendly ward, u għalhekk hija ħasra li, skont kif jien informat, illum inqata' l-kuntatt mal-istaff ta' din l-Università li qed insemmi.

Jekk min hu inkarigat minn dan is-settur illum ikellem lill-gerontologist Dr Stephen Abela jew lil Dr Charles Scerri, wieħed faċilment ikun jista' jerġa' jagħmel kuntatt ma' dawn il-persuni li jaħdmu f'din l-Università ta' Scotland għax, ngħid għalija, jien kont sibthom ta' għajnuna kbira meta kont Segretarju Parlamentari.

Skont it-tweġiba li tani l-kollega abbli tiegħi, il-Ministru Michael Falzon, għal mistoqsija parlamentari li għamiltlu, minn studju li sar fl-2010 mill-Università ta' Karolenska fl-Isvezja, jirriżulta li l-ispiża fis-sena fuq id-dimenzja f'Malta matul dik is-sena kienet tammonta għal aktar minn €61.1 miljun, u li kieku dawk il-pazjenti li kienu qed jieħdu ħsiebhom il-membri tal-familja kellhom imorru jgħixu f'istituzzjoni, l-ispiża kienet titla' għal €92.2 miljun.

Issa hawn ta' min jenfasizza li dan l-istudju sar fl-2010 – tmien snin ilu – jiġifieri li kieku dan l-istudju kellu jsir illum, jien m'għandix dubju li l-ispiża kienet tkun ferm u ferm aktar għax, minn dak iż-żmien 'l hawn, il-mediċina għoliet u l-care service għola wkoll, jiġifieri kieku llum din iċ-ċifra kienet tkun waħda astronomika.

Meta kellimt lill-Ministru, huwa qalli li dak hu l-uniku studju li sar fuq l-ispiża tad-dimenzja f'Malta, u għalhekk naħseb tkun idea tajba li jsir studju ieħor – jekk mhux diġà qed isir – biex naraw kemm hi l-ispiża fuq id-dimenzja llum f'Malta.

Issa nixtieq nagħmel ukoll xi ftit suġġerimenti.

Dan il-Gvern għamel żewġ strateġiji dwar id-dimenzja, waħda fi żmien l-eks Segretarju Parlamentari Dr Franco Mercieca u l-oħra fi żmien l-eks Segretarju Parlamentari, il-Ministru Justyne Caruana.

Aħna konna għamilna strateġija f'dan ir-rigward u, ma nafx għaliex, dan il-Gvern għamel tnejn oħra.

Imma nsomma, fl-aħħar mill-aħħar, huwa tajjeb li nagħmlu strateġija, imbasta mbagħad dak li jiġi ppjanat jitwettaq.

L-istrateġija li konna għamilna aħna, li kienet saret mill-Maltin u li kienet ġiet diskussa mal-Franċiżi, naħseb li kienet strateġija tajba.

Kif għedt diġà, ma ġara xejn li minn dak iż-żmien 'l hawn saru żewġ strateġiji oħra, imma issa l-importanti hu li dawn l-istrateġiji jibdew jiġu implimentati.

Sfortunatament, Sinjura President, fil-Baġit li għadda l-kelma "dimenzja" lanqas biss tissemma, u dan meta għandna bżonn ta' aktar bini ta' djar u swali tal-anzjani li huma dementia-friendly.

Hemm bżonn ukoll li nkomplu nżidu l-partnership mal-privat f'dan ir-rigward għax xi ħaġa interessanti hi li, wara l-inizjattiva li konna ħadna aħna fl-2009 meta konna fil-Gvern, fejn konna bnejna blokk dementia-friendly fir-residenza St Vincent de Paul, is-settur privat ikkopjana u anke hu beda jibni dar għall-anzjani li għall-ewwel darba kellha swali dementia-friendly.

Fil-fatt, il-Gvern kien beda jikri s-sodod ta' din id-dar, u naħseb li dan kien konċett pożittiv li għandna nkomplu nibnu fuqu.

Ta' min jgħid li din kienet inizjattiva ta' Gvern Nazzjonalista.

Illum hemm mediċini oħrajn fis-suq, u safejn naf jien il-Gvern dawn ma jagħtihomx b'xejn.

Għalhekk aħna nemmnu li l-Gvern għandu jżid il-lista ta' mediċini tad-dimenzja li jingħataw b'xejn.

Sinjura President, hija sfortuna kbira li għad m'hemmx riċerka biżżejjed dwar il-kura tad-dimenzja jew li għad m'għandniex mediċina li tfejjaq din il-kondizzjoni.

Għal min qed jismagħna, ikun interessanti jekk wieħed jgħid li d-dimenzja tista' tkun vascular, imma tista' tkun ukoll latrophilin fejn iċ-ċelloli tal-moħħ jinxfu.

Għalkemm jingħad li ċerti fatturi, bħal obeżità, tipjip ta' sigaretti u daqqiet fuq ir-ras jistgħu jwasslu għal dimenzja, sal-lum għadna ma nafux eżatt il-kawża ta' din il-kondizzjoni jew xi jġiegħel liċ-ċelloli tal-moħħ jinxfu.

Li hu żgur huwa li rridu nżidu u ninkoraġġixxu l-electronic-tracking devices biex, jekk persuna li tbati mid-dimenzja toħroġ mid-dar, ikun jista' jiġi identifikat fejn qiegħda f'każ li ma terġax lura d-dar.

Dan huwa importanti li jsir għax kellna saħansitra pazjenti li ħarbu minn dar privata u wara nstabu mejta.

Nafu li jeżistu anke electronic devices li jfakkru pazjent meta jrid jiekol jew jieħu l-mediċina.

Sal-lum, dawn l-electronic devices ma jingħatawx b'xejn; fl-opinjoni tiegħi għandna nikkommettu ruħna biex nagħtuhom b'xejn, jew almenu nissussidjaw parti minnhom, imqar lil min ma jaffordjax jixtrihom.

Bla dubju ta' xejn, hemm bżonn li jingħata wkoll aktar sapport lill-familjari, li jingħataw aktar respite beds, u li jitwaqqfu aktar dementia day centres.

S'issa, dementia day centres hemm dak li jinsab fir-residenza San Vinċenz de Paul u ieħor li nfetaħ issa f'Għawdex.

Però, fl-opinjoni tiegħi, hemm bżonn jinfetħu aktar day centres bħal dawn, anke biex sadanittant il-familjari ta' min ikun qed jieħu ħsieb persuni li għandhom il-kondizzjoni tad-dimenzja jkunu jistgħu jistrieħu jew jieħdu btala qasira.

Almenu, permezz ta' dawn id-dementia day centres mara tkun tista' tieħu lil ommha jew lil missierha hemm sakemm tmur ix-xogħol u mbagħad tgħaddi għalih jew għaliha filgħaxija.

Hemm bżonn ukoll ta' kampanja ta' tagħrif dwar din il-kondizzjoni biex nifhmu aktar lil min ibati minn din il-kondizzjoni ta' saħħa mentali u b'hekk tonqos l-istigma lejn dawn il-persuni.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors bi kwotazzjoni li sibt u li laqtitni:

Din il-kwotazzjoni tgħid li pazjent bid-dimenzja mhux qed jagħmillek ħajtek diffiċli; pazjent bid-dimenzja qed jgħix ħajja diffiċli.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra li sar ftehim biex il-ħin jiżdied bi ftit minuti oħra, u għalhekk il-ħin li għandu l-Onor.

Godfrey Farrugia għad-dispożizzjoni tiegħu hu sas-6.07 pm.

GODFREY FARRUGIA: Mela dawk huma l-ħames minuti tiegħi.

Grazzi.

Sinjura President, min hu vulnerabbli u jinsab fir-riskju tal-faqar ma jitlobx karità u lanqas jitlob handouts, iżda jitlob impenn favur il-ġustizzja soċjali u kontra l-esklużjoni soċjali.

Qed ngħixu fl-aqwa żmien b'surplus, imma ħallejna kważi kwart tal-popolazzjoni f'riskju ta' faqar!

Din hi r-realtà, u din irridu nindirizzaw.

L-ebda ċifra u l-ebda GDP mhu se jikkonvinċi lil min ma jsibx flus fil-but biex jixtri l-essenzjal.

Jien ninnota wkoll li tfajna lura anke lil-lower middle class.

Nifhem li fil-Baġit ittieħdu ċerti inċentivi li huma tajbin u li ta' min ifaħħarhom; imma jibqa' l-fatt li l-livell ta' għajxien ta' ċerti familji mhuwiex aċċettabbli f'Malta li qed insejħulha "progressiva".

Sinjura President, aħna lkoll għandna responsabilità li f'pajjiżna jkollna xogħol dinjituż bil-konċett ta' liveable wage u work-life balance.

Konna ngħajtu "let's make work pay!"

Għiduha lill-working poor jew lil dawk il-ħaddiema li huma sfruttati llum din!

Punt ieħor kruċjali huwa dak li jkollna livell ta' edukazzjoni li jegħleb kull forma ta' illitteriżmu.

Hemm bżonn li l-welfare system tissaħħaħ, kif għandhom bżonn jissaħħu wkoll il-benefiċċji u l-means tests.

Ħadt pjaċir ninnota li fil-qasam tal-kiri kien hemm means test partikolari li tneħħa.

Imma l-means test għall-akkomodazzjoni soċjali se jibqa' €12,000?

Ejjew ngħidu l-verità: Min jidħol f'dak il-bracket ta' €12,000?!

Ejjew nagħmlu ceilings reali, akkomodazzjoni affordabbli, kirjiet raġjonevoli u pensjonijiet adegwati.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk ma nsaħħux il-welfare system tagħna min se jbati l-aktar?

It-tfal, in-nisa u l-anzjani!

Huwa tajjeb li din is-sena waqqafna aġenzija oħra: din id-darba aġenzija tal-welfare state li ħadet xogħol il-Ministeru.

Madanakollu, biex neliminaw il-faqar hemm bżonn li nkabbru l-inklussività, u biex inkabbru l-inklussività jrid ikollna ekonomija sostenibbli li tkun ippjanata b'tali mod u manjiera li tkun fair u b'saħħitha, li tħares lil dan il-welfare state li jkun ibbażat fuq gender u family life cycle budget, u li jkollna a green economy.

Kulħadd huwa responsabbli, imma meta jkun hemm rapporti minn persuni tekniċi, ejjew ma nagħmlux cherry-picking b'mod politiku!

Ejjew inħarsu lil hinn mil-lenti politika u minflok inħarsu mil-lenti tal-ġustizzja soċjali!

Ejjew nammettu dak li hu!

In-numri mhumiex nies!

Ejjew niffaċċjaw ir-realtà!

Bħala tabib, ta' kuljum niltaqa' man-nies, u meta niltaqa' ma' ċerti każijiet, nitkexkex.

Għandna sfida.

Nifhem ukoll li flimkien, b'responsabilità għal dak li huwa sew, nistgħu naslu, u jien nemmen ħafna fil-Ministru Michael Falzon.

Madanakollu – u sfortunatament hawn se jkolli nikkonkludi fuq nota negattiva – ġaladarba qegħdin nitkellmu fuq responsabilità għal dak li huwa sew, irrid ngħid li jien qatt u qatt ma se naċċetta dawk il-ħniżrijiet ta' kuntratti li saru fir-rigward tar-residenza St Vincent de Paul!

Huwa għajb li l-kuntratt tal-kċina tar-residenza St Vincent de Paul inbidel f'rigal għal wing ġdida tal-anzjani.

Dan huwa għajb!

Lanqas in-naħa tal-Oppożizzjoni ma tkellmet dwarha din, u konna aħna biss li tkellimna dwarha u tlajna għand il-Kummissjoni fuqha!

Għajb ukoll huwa l-mod ta' kif qed jingħata l-kuntratt tat-tindif tar-residenza St Vincent de Paul!

Jien nistenna governanza aħjar.

Dan il-Ministeru li qed niddiskutu llum huwa responsabbli mis-servizzi soċjali u minn policy li tħares l-integrità tal-familja u kull aspett tal-ħajja, u għalhekk nemmen li l-istil tat- tmexxija ta' dan il-Ministeru għandu jkun dak ta' governanza tajba.

Nifhem li writtuhom dawn l-affarijiet, imma allura taċċettawhomx, bħalma wara kollox jien ma kontx aċċettajt kollox meta kont ministru.

Dik hija l-irġulija!

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-ħin għan-naħa tal-Oppożizzjoni issa skada u l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Sinjura President, f'wieħed mid-diskorsi li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni l-ġimgħa l-oħra huwa qalilna li biex problema tiġi solvuta, l-ewwel u qabel kollox wieħed irid jammetti li hemm problema.

Jien naqbel miegħu mija fil-mija dwar dan għax din hija xi ħaġa loġika.

Però huwa fatt ukoll li biex problema tiġi solvuta jrid ikun hemm ukoll ir-rieda li din il-problema tissolva.

Fi ftit kliem, wieħed irid jagħraf li hemm problema u mbagħad jieħu d-deċiżjonijiet meħtieġa sabiex jassigura li l-problema tiġi indirizzata.

Għaliex qed ngħid dan kollu, Sinjura President?

Għax dan juri l-ipokresija tal-Membri tan-naħa l-oħra meta jitkellmu.

Pereżempju, ejjew nieħdu l-faqar.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, huwa kien jgħid li l-faqar huwa biss perċezzjoni, li x-xogħol prekarju huwa biss perċezzjoni u li l-poplu mhuwiex qiegħed ibati biex iġibha żewġ fil-ħajja.

Issa llum, bil-wiċċ tost kollu, dawn qed jgħidu saħansitra li l-faqar qed jiżdied, u biex jiġġustifikaw dak li qegħdin jgħidu, qed jinterpretaw il-figuri u l-istatistiċi kif jaqbel lilhom!

Fil-fatt, l-istatistika turi li n-nies f'riskju ta' faqar naqas għax, sa mill-bidu tal-amministrazzjoni tiegħu, anqas minn sitt snin ilu, il-Gvern Laburista beda jindirizza din il-problema bis-serjetà.

L-ewwel u qabel kollox, Sinjura President, il-Gvern preżenti għamel iċ-childcare centres b'xejn, miżura li biha laqat żewġ għasafar.

Kemm konna ilna nisimgħu li pajjiżna għandu bżonn aktar nisa jidħlu fid-dinja tax-xogħol mingħajr ma qatt sar xejn!

Iċ-childcare centres għamluha faċli biex aktar nisa jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Fil-fatt, fl-opinjoni tiegħi, din il-miżura m'għenitx bi ftit biex stajna niksbu s-suċċessi ekonomiċi li ksibna matul dawn l-aħħar snin.

B'riżultat ta' dan, illum il-Gvern għandu aktar flus, għandu aktar x'jonfoq, u apparti mill-edukazzjoni, mis-saħħa u mill-infrastruttura, waħda mill-affarijiet li l-Gvern għandu aktar x'jagħti minnha, din hija proprju l-għajnuna soċjali.

Barra minn hekk, il-miżura taċ-childcare centres b'xejn għenet biex numru ta' familji rdoppjaw id-dħul tagħhom, speċjalment dawk il-familji li l-uniku dħul li kellhom kienet il-paga minima li kien idaħħal ir-raġel, jew viċi versa.

Ta' min ifakkar li l-Gvern kien daħħal ukoll l-in work benefit biex itejjeb is-sitwazzjoni finanzjarja tal-aktar familji li għandhom bżonn.

Sinjura President, huwa biżżejjed li wieħed iħares lejn il-werrej tal-ktieb tad-Diskors tal-Baġit biex jinduna li s-sena d-dieħla l-Gvern se jintroduċi qrib il-170 miżura biex ikompli jgħin lil dawk li huma l-aktar fil-bżonn u jħalli aktar flus fil-bwiet tal-familji Maltin u Għawdxin.

Issa ma' dawn il-miżuri li ġew imħabbra f'dan il-Baġit wieħed irid jerġa' jfakkar ukoll fil-miżuri li ddaħħlu matul dawn l-aħħar ħames snin, fosthom kif semmejna diġà, iċ-childcare centres b'xejn u l-in work benefit, biex insemmi biss żewġ eżempji.

Illum il-Membri tal-Oppożizzjoni qed taħraqhom qalbhom għall-pensjonanti.

Insew li fi żmienhom il-pensjonanti kienu minsija!

Agħar minn hekk, illum qed jipprovaw imeru s-sewwa magħruf u qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni li dan il-Gvern qiegħed jiġi jaqa' u jqum mill-pensjonanti meta, kif nafu, din hija gidba sfaċċata.

Għall-kuntrarju, dan huwa r-raba' Baġit li fih il-pensjonanti qed jingħataw żieda li hija saħansitra ogħla minn dik għall-għoli tal-ħajja.

Fil-fatt, il-pensjonanti se jkunu qegħdin igawdu minn żieda ta' madwar 50%.

Dan tafu xi jfisser?

Ifisser li se nkunu qegħdin nitfgħu €21 miljun fil-bwiet ta' aktar minn 90,000 pensjonant!

Ta' min jgħid ukoll li dawk l-pensjonanti li l-pensjoni tagħhom ma taqbiżx it-€13,400 se jkomplu ma jħallsux taxxa, grazzi għal miżura oħra li dan il-Gvern daħħal f'Baġit preċedenti.

Barra minn hekk, dan il-Gvern ħa ħsieb li jagħmel ukoll ġustizzja mal-pensjonanti tas-Servizzi, miżura li permezz tagħha 'l fuq minn 2,000 pensjonant tas-servizz se jiżdied b'medja ta' €11 fil-ġimgħa.

Kif qed naraw, altru milli qegħdin niġu naqgħu u nqumu mill-pensjonanti, Sinjura President!

Hemm ħafna aktar miżuri li se jolqtu lill-pensjonanti b'mod pożittiv, u jgħidu x'jgħidu tan-naħa l-oħra, il-pensjonanti stess qed iħossu li ħajjithom inbidlet għall-aħjar.

Fil-fatt illum il-pensjonanti qed jikkonfermaw li llum qed jgħixu aħjar milli kienu jgħixu ħames snin jew sitt snin ilu, u dan bir-raġun għax illum il-Gvern qed iżidilhom il-pensjoni u m'għamlilhomx bħalma għamlulhom gvernijiet preċedenti, ħallewhom 20 sena sħiħa mingħajr żieda fil-pensjoni.

Jien m'għandix dubju li dan jgħiduhulhom in-nies lill-Membri tal-Oppożizzjoni.

Niġi issa biex nitkellem fuq qasam ieħor, li huwa s-social housing, qasam li l-Oppożizzjoni wkoll qiegħda tipprova tagħti l-impressjoni li l-Gvern Laburista qed jiġi jaqa' u jqum minnu.

Tajjeb infakkru li proprju ftit tal-ġimgħat ilu l-Gvern ippubblika White Paper dwar il-kirjiet.

Ovvjament, din għad trid tiġi diskussa; però, s'issa jidher li hemm qbil ma' ħafna mill-proposti li fiha, u nistgħu ngħidu li din il-White Paper intlaqgħet tajjeb ħafna.

Barra minn hekk, waħda mill-għajnuniet li qed jagħti l-Gvern permezz ta' dan il-baġit lil dawk li huma l-aktar fil-bżonn hi proprju żieda fis-sussidju tal-kera, u hawn se nsemmi biss żewġ eżempji: li s-sussidju għal persuna singola se jiżdied minn massimu ta' €2,000 għal €3,600 fis-sena, filwaqt li s-sussidju għal familja b'żewġt itfal jew aktar se jiżdied minn €2,000 għal €5,000 fis-sena.

Se jitkompla wkoll il-proġett ta' bini ta' 700 unit, proġett li se jiġi jiswa €50 miljun.

Il-Gvern ħa ħsieb idaħħal ukoll miżura oħra sabiex dik il-proprjetà tal-gvern li llum tinsab dilapidata tiġi rranġata għal skopijiet ta' akkomodazzjoni soċjali.

Kif qed naraw, dan huwa Gvern li qed jaħdem anke fil-qasam tas-sigurtà soċjali u tal-housing, u dwar dan nista' nieqaf hawnhekk għax naħseb li diġà għedt biżżejjed biex nuri kemm l-Oppożizzjoni m'għandhiex raġun tgħid dak li qiegħda tgħid.

Però, donnha l-Oppożizzjoni ddeċidiet li kull meta tiġi daharha mal-ħajt tibda tmeri s-sewwa magħruf.

Il-Gvern qed jagħti għajnuna lill-familji kollha, fosthom b'aktar żgħażagħ jibbenefikaw minn trasport b'xejn għall-istudenti kollha, b'tax refunds li qed jingħataw lil dawk il-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fi skejjel indipendenti, u issa anke l-eżamijiet tal-MATSEC huma mingħajr ħlas.

Ħallejt din il-miżura għall-aħħar għax din il-miżura m'għandhiex biss skop finanzjarju, imma warajha għandha għan ieħor nobbli, dak illi ż-żgħażagħ u l-istudenti kollha jkollhom l-istess opportunitajiet biex javvanzaw fl-istudji tagħhom, hu x'inhu d-dħul tal-familja tagħhom.

Din hija xi ħaġa li qiegħda fil-viżjoni tal-Onor.

Joseph Muscat u li hu jsejħilha "mobilità soċjali".

Din hija l-ġustizzja li jemmen fiha l-Gvern, u huma miżuri bħal dawn li jwasslu biex kulħadd igawdi mis-suċċess li qegħdin niksbu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON (Onor. Glenn Bedingfield): Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sur President, x'ma nkunx kburi b'dan il-Baġit li ppreżentajna meta nara li dan huwa mimli bi proposti u b'inizjattivi li jkomplu jagħtuk ħeġġa biex tkompli taħdem!

Kull politiku jqis is-settur tal-housing bħala wieħed kontroversjali, imma meta jkollok warajk Gvern li lest li jisma' u li lest jindirizza l-options li tkun qed tippreżentalu u jimplimentahom bilfors li tħossok kburi għax b'hekk inti mhux biss ikollok warajk l-appoġġ tal-Kabinett, imma anke l-appoġġ tal-Ministru u tas-Segretarji Parlamentari sħabek biex tmexxi l-aġenda tal-Gvern 'il quddiem.

Fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi nixtieq inwieġeb għall-kritika li saret min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Nibda biex ngħid li ħadt pjaċir nisma' l-interventi tal-Membri tal-Oppożizzjoni, għalkemm jien kont qed nistenna li l-Oppożizzjoni kienet se tgħidilna x'garanzija kienet se tagħti biex kulħadd ikollu saqaf fuq rasu.

Qed ngħid dan għax sal-lum smajna ħafna kritika kontra l-Gvern, imma mbagħad ma smajniex il-proposta tagħhom dwar min, kif u fejn se jinbnew dawn l-appartamenti biex jagħtu garanzija li se jagħtu lil kulħadd appartament b'xejn.

Jien rajtu l-aħħar Manifest Elettorali tal-Partit Nazzjonalista, u niftakar li l-ewwel prinċipju kien li l-housing qatt ma għandu jkun rigal politiku.

Madanakollu, bir-rispett kollu, issa bil-kritika tagħkom għal dan il-Gvern, intom għamiltu proposta li tfisser rigal politiku lil kulħadd għax se tagħtu appartament b'xejn lil kulħadd, u dan meta tafu li din hija xi ħaġa diffiċli biex twettquha, l-ewwel nett minħabba l-limitazzjoni ta' pajjiżna, u t-tieni nett minħabba li kif tafu, din hija xi ħaġa surreali.

Irrid nikkonferma dak li qal wieħed mid-Deputati li għamel l-intervent tiegħu matul dan id-dibattitu, fejn qalilna li aħna sibna borġ ġebel.

Iva, veru, aħna ma sibna xejn fil-housing għax li ħallielna l-Gvern Nazzjonalista fil-housing kien borġ ġebel!

Imbagħad, għax l-artijiet li fuqhom qed nibnu l-appartamenti ilhom hemm mill-1990, l-istess Deputat qalilna wkoll li qed niftaħru b'rix ħaddieħor!

Sabiħa din!

Fi ftit kliem, għandna Deputat li qed jikkonfermalna li gvernijiet Nazzjonalisti baqgħu ma bnewx l-artijiet li kienet tathom il-Knisja fl-1989 għal 25 sena sħaħ, u huwa biss issa li qed nibnuhom!

Allura għax gvernijiet Nazzjonalisti baqgħu ma bnewhomx u llum qed naraw isir l-akbar investiment proprju f'dawn l-artijiet, b'daqshekk qed niftaħru b'rix ħaddieħor, Onor. Bartolo?!

Jien naħseb li bil-kontra għax illum hemm l-akbar budget għall-qasam tal-housing!

Biss biss, jiena ninsab kburi … (Interruzzjonijiet) Ippermettili, Onor. Bartolo!

Jien qgħadt nisimgħek mill-bidu sal-aħħar, u ma tniffistx għax nieħu pjaċir nisimgħek ukoll, anke meta tgħid xi affarijiet li jien neħodhom b'sens ċajtier!

Sur President, ta' min jgħid li permezz ta' dan il-baġit, għall-ewwel darba l-Awtorità tad-Djar se jkollha €15-il miljun x'tonfoq, u dan meta fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti l-budgets għal din l-Awtorità lanqas biss kienu jaqbżu l-€5 miljun!

Imma s-sabiħa hi li mbagħad faħħrilna lill-eks CEO, is-Sur Albert Buttigieg!

Jien għandi stima lejn is-Sur Buttigieg għax meta kont Deputat bħalek ġieli kont niktiblu u hu kien jipprova jagħmel xi ħaġa.

Bartolo tkellem b'mod li donnhom il-proposti li qed inwettqu kollha qed isiru bis-saħħa tiegħu!

Fil-fatt, ir-realtà hija mod ieħor, Sur President.

Pereżempju, dak li qed nipproponu aħna fuq l-equity sharing scheme huwa eżattament il-kontra ta' dak li ppropona dak iż-żmien is-Sur Albert Buttigieg.

Meta s-Sur Albert Buttigieg kien ħadem fuq l-equity sharing scheme, huwa kien fetaħha biss għal min kien għadu żgħir fl-età, u dan meta l-problema ma kenitx tikkonċerna lil din il-kategorija ta' nies.

Lil min għadu żgħir fl-età trid tgħinu wkoll.

Trid tgħinu biex jimxi 'l quddiem u jsir sid ta' daru bis-saħħa tiegħu, imma aħna nafu li l-akbar problema hi fost dawk in-nies li għandhom minn 40 sena 'l fuq, għax dawn ma jkunux jaffordjaw jixtru proprjetà minħabba mard, minħabba l-età jew inkella minħabba li l-bank ma jagħtihomx il-flus li jkollhom bżonn.

Għalhekk aħna lil dawn in-nies qed ngħidulhom: Aħna se nidħlu b'sehem magħkom billi nixtru proprjetà, se nagħtukom iċ-ċans li intom tħallsu dik il-proprjetà fi żmien 20 sena u, jekk ma taslux, il-Gvern se jgħinkom xorta waħda billi jdawrilkom dik il-loan f'kirja soċjali.

Jien diġà naf li l-problema li se jkollna hija li se jkun hemm konkorrenza qawwija għal skema bħal din; u aħna hekk irridu, li jkollna konkorrenza qawwija.

Sur President, kemm l-Onor.

Claudio Grech għamlu kritika għall-fatt li llum kemm il-prezzijiet tal-proprjetà kif ukoll il-kirjiet huma għoljin.

Imma huwa fatt ukoll li għadha kemm ħarġet statistika li turi li din is-sena 12,000 familja ġdida xtraw proprjetà u saru sidien ta' darhom.

Dan ifisser li llum in-numru ta' familji Maltin u Għawdxin li saru sidien ta' darhom tela' minn 76% għal 78%, u dan huwa sinjal li l-faqar qed ikompli jonqos.

Ħalli nagħti statistika interessanti oħra li għadu kemm għaddhieli s-CEO.

Mill-profiling tal-housing li qegħdin nagħmlu bħalissa diġà sibna li minn dawk it-3,200 li semma … Issa jien m'iniex xi wieħed li nħobb noqgħod nilgħab bil-figuri, anzi jien dejjem għedt kemm lis-CEO preżenti, kif ukoll lis-CEO ta' qablu, li lili l-figuri ma jinteressawnix għax li jinteressani huma n-nies.

Infatti, meta jien ħadt l-inkarigu li nagħmel il-profiling, jien m'għamiltx il-profiling li kien jagħmel is-CEO preċedenti, is-Sur Albert Buttigieg, li inti tħobb tfaħħru, Onor. Bartolo!

Tafu x'kienu jagħmlu qabel?

Kienu jagħmlu sistema li biha jaqtgħu lin-nies minn fuq il-waiting list!

Mur ħares lejn l-istatistika ta' żmienkom, Onor. Bartolo, u tara li filli kien hemm l-isem ta' 3,500 persuna fuq il-waiting list u filli, f'temp ta' xahar, intom niżżiltuha għal 2,200!

Jekk ma bnejtux unit wieħed, kif stajtu tnaqqsu lil dawn in-nies kollha minn fuq il-waiting list?!

Ara aħna m'aħniex qed nagħmlu hekk.

Aħna qed nitkellmu ma' dawn in-nies, qed naraw x'tip ta' alternattiva nistgħu nagħtuhom għall-akkomodazzjoni soċjali, u sibna affarijiet interessanti wkoll għax mill-1,800 persuna li kellimna, 80 minnhom saru sidien ta' darhom, jiġifieri l-faqar qed jonqos anke fost dawn in-nies li qegħdin fuq il-waiting list.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna li intom ma ssemmuhiex, imma aħna nirrimarkaw fuq kollox għax, minkejja li intom qed tipprovaw tagħtu l-impressjoni li f'dan il-pajjiż kollox sejjer ħażin, fil-fatt ir-realtà qed turi mod ieħor.

Hawnhekk, Sur President, jien ma rridx ninftiehem li qed ngħid li m'hawnx problema fil-qasam tal-kirjiet.

Dażgur li hawn problema fil-qasam tal-kirjiet!

Aħna għalhekk għamilna White Paper fuq il-qasam tal-kirjiet, u għalhekk tajna lin-nies l-opportunità li jitkellmu.

B'hekk għamilna l-akbar studju li qatt sar fuq il-qasam tal-housing, biex aħna bħala Membri Parlamentari nitkellmu u ngħidu x'inhi l-opinjoni tagħna f'dan ir-rigward, u dan għaliex lill-ġenerazzjonijiet ta' warajna rridu nħallulhom xi ħaġa aħjar milli għandna llum!

Aħna nixtiequ li jkollna regolamenti tajbin fis-suq tal-kera u nixtiequ nibnu sistema fejn kulħadd ikollu saqaf fuq rasu.

Però dan ma nistgħux nagħmluh billi nagħmlu wegħda politika li ma tistax isseħħ; nistgħu nagħmluh biss billi nindirizzaw il-verità tal-fatti.

Pereżempju, din is-sena jien għaliex insistejt ħafna li nbiddlu s-sistema antikwata tas-sussidju tal-kera li ħallejtulna intom u li ndaħħlu benefiċċju soċjali ġdid?

Dan ħadd ma jsemmih!

Lill-familji fil-bżonn aħna se nagħtuhom €5,000 fis-sena biex dawn ikunu jistgħu jlaħħqu mal-kirjiet!

Intom lanqas kontu toħolmu li tagħmlu dan bl-ekonomija li kellkom!

Fi żmienkom tafu x'kontu tagħmlu?

Kontu tagħtu l-vouchers lin-nies biex imbagħad imorru fil-kju forsi jraħħsulhom xi ħaġa mill-kont tad-dawl u l-ilma!

Illum aħna għandna ekonomija b'saħħitha, u għalhekk daħħalna mekkaniżmu ġdid li bih jiġi kkalkolat il-persentaġġ tal-kirja li familja tkun tiflaħ tħallas, u mbagħad l-Istat ikompli lil din il-familja sa €450 fix-xahar f'għajnuna biex din tkun tista' tlaħħaq mal-kera.

Din hi d-differenza!

U allura kif tiġi tgħidilna li aħna m'aħniex soċjalisti?!

Kien hawn MEP ukoll – qaluli li lil din l-MEP jsejħulha "firecracker"! – li kienet tgħajjarna li m'aħniex soċjalisti!

Aħna m'aħniex soċjalisti?!

Biżżejjed tħares lejn il-Baġit biex tkun taf aħniex soċjalisti!

Imma lilna taf min jagħtina l-akbar marka soċjali?

Taf min huma dawk in-nies li jgħidulna verament soċjalisti?!

Il-Caritas u l-imsieħba soċjali, li tkellmu kemm favur il-White Paper, kif ukoll favur il-Baġit!

(Interruzzjonijiet) Dak huwa l-akbar ċertifikat għalina u mhux xi ħadd ippreġudikat li ġibtuh minn barra biex jattakka stat ieħor!

(Interruzzjonijiet)

Imbagħad, il-Membri tal-Oppożizzjoni tkellmu wkoll fuq l-iskema Kiri għax l-eks CEO is-Sur Albert Buttigieg, qalilna li din ikkopjajnieha.

Imma l-isbaħ hi li llum ġie l-Onor.

Bartolo hawnhekk u staqsiena x'se nagħmlu issa bl-iskema Kiri peress li din se tagħlaq, u dan meta din l-iskema saret fi żmienhom!

Dik li ħallejtulna intom, xi ħaġa temporanja!

Tistaqsi lil min tistaqsi fil-qasam tal-housing, dawn jgħidulek li l-akbar investiment li jista' jagħmel il-gvern huwa li jibni u mhux li jikri għal għaxar snin!

Huwa tajjeb li ngħinu lil min jikri, però l-kiri mhuwiex għal dejjem; huwa xi ħaġa temporanja.

(Interruzzjonijiet) Il-vantaġġ li jkollok skema bħal din huwa li inti tagħti inizjattiva ġdida billi lil dak li jkun tagħtih iċ-ċans li jerġa' jqum fuq saqajh u jimxi 'l quddiem fil-ħajja.

Imma li tibbaża l-housing … Mela dawn waqqfu l-programm tal-bini tal-housing biex imbagħad ibbażaw il-politika tagħhom fuq l-iskema Kiri biss!

Dażgur li dan mhuwiex tajjeb!

Aħna qegħdin ngħidu li l-iskema Kiri nistgħu nħalluha, għalkemm jekk ikun hemm bżonn għandna nemendawha għaż-żminijiet tal-lum.

Imma fl-istess waqt il-programm tal-investiment għandu jkun qawwi, kif kien qawwi din is-sena u kif se jkun qawwi matul is-snin li ġejjin.

Aħna, bħala Partit, se nkomplu nuru li aħna mhux biss għandna viżjoni soċjalista imma, permezz tal-fatt li l-proġetti li għandna dalwaqt se jkunu lesti, se nkomplu nuru li l-unika alternattiva għal dan il-pajjiż huwa l-Partit Laburista fil-Gvern.

Imbagħad, Sur President, qalulna wkoll li aħna għalaqna xi skemi.

Bir-rispett kollu, imma dawn lanqas biss ikunu jafu x'qed jiġri!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li aħna għalaqna l-iskema tal-persuni b'diżabilità, u dan meta din l-iskema baqgħet dejjem miftuħa tant li, matul is-sena li għaddiet, gawdew minnha 600 familja!

Ivan Bartolo qalilna xi ħaġa simili meta rrimarka li l-bejgħ tad-djar tal-gvern waqaf.

Issa dan jew ma jafx x'inhu għaddej jew inkella l-Oppożizzjoni hija verament maqtugħa mir-realtà għax jien għadni kemm ingħatajt statistika li turi li din is-sena biss 120 persuna li jgħixu fil-housing estates saru sidien ta' djarhom ukoll.

Dan ifisser li l-Oppożizzjoni għandha informazzjoni ħażina.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qalulna wkoll li d-diskussjoni fuq il-White Paper hija tajba u qed jieħdu pjaċir biha.

Sinċerament, jien nistieden lill-Onor.

Bartolo … Wara kollox din hija xi ħaġa ta' importanza kbira għal pajjiżna.

Meta jiġi xi ħadd jgħidli li ġaladarba l-proprjetà hija tiegħu jista' jagħmel li jrid, jien ma naqbilx miegħu, u hekk kif l-Ingliżi u anke l-Maltin dejjem għamlu leġiżlazzjoni fir-rigward tal-proprjetà biex ma jkunx hawn liġi tal-ġungla, biex ma jkollniex problemi sanitarji u biex ikollna issues relatati mal-permessi tal-bini, nemmen li anke l-kera għandha tiġi regolata biex ikollna viżjoni u l-iStat ikollu predictability, jiġifieri jkun jaf x'inhuma l-bżonnijiet ta' dawk li llum huma involuti fis-suq tal-kera.

Però, Sur President, jien ma rridx nibbaża ħafna d-diskors tiegħi fuq il-kritika.

Fl-ewwel għaxar minuti tad-diskors tiegħi kkonċentrajt fuq il-kritika li għamlulna l-Membri tal-Oppożizzjoni, imma issa se nkompli ngħid x'qegħdin nagħmlu u x'se nagħmlu.

Nerġa' ngħid li jien inħossni kburi li nifforma parti minn Gvern Soċjalista bħal dan, li mhux biss qiegħed jiddedika r-riżorsi ewlenin tiegħu f'dan il-Baġit, imma li qed joħloq viżjoni li sal-lum qatt ma kellna.

Aħna rridu li jkollna housing policy li tibqa' hemm għal ta' warajna.

Meta jien dħalt fil-Ministeru l-ewwel darba bħala Segretarju Parlamentari, l-ewwel ħaġa li għedtilhom kienet biex jgħiduli x'inhi eżattament il-politika tal-Awtorità tad-Djar u jekk qattx xi darba sar studju fuq il-housing.

Għax inti kif tista' titkellem bil-perception?!

Jien niskanta kif ikollna Membri tal-Oppożizzjoni li jiġu hawn isemmu każijiet individwali ta' nies, bħalma għamel l-Onor.

Bartolo, … Allura, Onor. Bartolo, ħallejtha xahrejn tistenna lil din il-mara?!

Ma stajtx tibgħatli email biex jekk dan kien każ ġenwin konna naqduha u ngħinuha?

Lili dak jinteressani!

Aħna x'interess għandna li naraw lil xi ħadd jgħaddi minn martirju minħabba l-burokrazija ta' ċerti dipartimenti?!

Ma nafux li xi kultant id-dipartimenti jaraw l-affarijiet b'mod burokratiku?!

Imma jien nifhem li jekk dan huwa każ ġenwin, il-Bord tal-Housing se jidħol f'dan il-każ partikolari biex jara kif jista' jgħin.

(Interruzzjonijiet) Ma kellek xi jżommok milli tibgħatli email fuq il-każ li semmejt, Onor. Bartolo!

Inti taf li kull meta bgħattli email, dejjem weġibtek fil-ħin u, kull meta ktibtli fuq każijiet individwali, dejjem ippovajna ngħinuhom!

Però llum il-ġurnata m'hemmx skuża għax bil-benefiċċju li se nagħtu anke persuna li forsi spiċċat tgħix ġo garaxx se tkun tista' tlaħħaq mal-kirjiet.

Illum biddilna s-sistema b'tali mod li l-benefiċċju li se jingħata tant se jkun tajjeb li wieħed se jkun jista' jlaħħaq anke mal-kirjiet.

Għax aħna jinteressana li nagħtu alternattiva lil dik il-mara jew lil dik l-anzjana li forsi spiċċat sfruttata biex din ma jkollhiex għalfejn toqgħod tistenna lill-Gvern jibni l-appartamenti, imma ssib tikri u l-Istat jagħmel tajjeb għad-differenza li jkun hemm.

Imma l-isbaħ waħda hi meta qalulna li l-inċentiv tat-taxxa kien imniżżel fil-Manifest Elettorali tagħhom.

Mela xi ħaġa ħażina kien hemm għax anke fil-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista kien hemm dan l-inċentiv.

Jien li ma nistax nifhem hu kif tridu tieħdu l-prosit f'kollox u meta nagħmlu xi ħaġa aħna tgħidulna li għamiltuha intom!

Inizjattiva interessanti ħafna li semmejna u li qegħdin naħdmu fuqha hija l-inċentiv li se nagħtu lis-sidien biex dawn jipprovdu stock adegwat għas-seba' snin li ġejjin.

Kif qalu l-Membri tal-Oppożizzjoni, irridu nassiguraw li issa dawn il-proprjetajiet ma jmorrux għand min mhux suppost imorru, imma jmorru għand min huwa l-aktar vulnerabbli.

Fil-fatt dik hija l-ħidma li se nagħmlu aħna bħala Segretarjat Parlamentari, dik li nipperswadu li l-iskemi qegħdin hemm biex jindirizzaw il-problemi ta' dawk in-nies li qegħdin fil-faxxa tal-faqar.

Dwar ir-ristrutturar tal-Awtorità tad-Djar, irrid ngħid li aħna għandna viżjoni li lil din l-Awtorità ma nħalluhiex hemmhekk bħala dipartiment sempliċement biex twettaq skemi li ilhom hemmhekk għal diversi snin, imma tikber aktar billi tiddedika ruħha għall-istudji u r-riċerka, u mbagħad abbażi ta' dik ir-riċerka tkun tista' twettaq.

Naturalment, qabel irid isir ukoll studju li juri b'mod ċar fejn trid tmur din l-Awtorità filwaqt li taddotta xi policies ġodda.

Aħna lill-qasam tal-housing qed nagħtuh fresh look billi kull xahar jew xahrejn qed noħorġu bi proposta ġdida.

Ta' min jgħid li din is-sena se tkun sena ta' miżuri soċjali kbar li qatt ma rajna bħalhom minn żmien il-mibki Dom Mintoff 'l hawn, u din inħobb ngħidha għax hija realtà.

Meta jien kont għadni żagħżugħ u ġejt biex nixtri l-ewwel proprjetà fl-1992, tafu x'sibt?

Sibt Gvern Nazzjonalista li għalaqli l-Lohombus Bank, u din ma naħfirhielhom qatt għax ta' qabli kienu ħadu l-inizjattiva u rnexxielhom, imma msieken ta' warajja ġralhom bħali!

Imbagħad, intom ipprivatizzajtu l-Mid-Med Bank u minflok ġibtu f'pajjiżna lill-HSBC.

Dawk huma r-realtajiet li ħallejtulna intom!

U dan mhux kollox, għax imbagħad intom waqqaftu wkoll il-proġett li kien hemm relatat mal-housing.

Allura kif tiġu tgħidulna li aħna m'aħniex Gvern Soċjalista?

Aħna qegħdin nerġgħu niġġeneraw l-inizjattiva favur proġetti soċjali bħal dawn li qed insemmi.

Hawn ta' min isemmi wkoll l-iskema ta' loans affordabbli, li xtaqt li kellha aktar suċċess.

L-informazzjoni li għandi hi li permezz ta' din l-iskema 18-il familja diġà għamlu l-konvenju, u dan minkejja li qalulna li għal din l-iskema mhux se tinstab proprjetà biżżejjed.

Jien nifhem li l-proprjetà telgħet fil-prezz, u fil-fatt aħna qegħdin nagħmlu l-aġġustamenti meħtieġa biex l-iskema tas-social loans tibqa' għaddejja.

Ta' min jgħid li bħalissa hemm 82 konvenju oħra in the pipeline taħt din l-iskema, u allura x-xogħol f'dan ir-rigward jinsab għaddej ġmielu.

Daħħalna wkoll 58 post taħt l-iskema Nikru biex Nassistu, filwaqt li għandna oħrajn li bħalissa qiegħed jiġi ffirmat ftehim dwarhom.

Daħħalna anke inċentiv għall-anzjani.

Qabel, il-proprjetà tal-anzjani li ma tkunx qed tintuża kienet titħalla maqfula u vojta; issa lill-anzjani qed nagħtuhom inċentiv f'dan ir-rigward, u dan stajna nagħmluh għax għandna ekonomija b'saħħitha u għax għandna Gvern li qed jindirizza dawn l-issues.

Ta' min jgħid li għamilna wkoll survey biex naraw kemm għandna proprjetajiet antiki tal-Joint Office li ilhom abbandunati mid-data li fiha l-gvern ħa over il-proprjetajiet, jiġifieri li ilhom bejn 25 jew 30 sena abbandunati.

Biżżejjed ngħid li fil-Belt Valletta biss sibna 40 proprjetà ta' dan it-tip li issa l-Gvern għall-ewwel darba se jinvesti fihom.

Ma tistgħux tgħidu li ma kellkomx żmien biex tagħmlu dak li qed nagħmlu aħna!

Jien niftakar li meta l-Onor.

Ivan Bartolo kien magħna fl-Oppożizzjoni, huwa kien jikkritika lill-Gvern Nazzjonalista fuq il-qasam tal-housing, imma issa qed jikkritika lilna għal xi ħaġa li m'għamlux huma!

M'hemmx x'tagħmel, iż-żminijiet jinbidlu wkoll!

(Interruzzjonijiet) Forsi issa jara d-dawl ukoll u bil-mod il-mod jerġa' jiġi magħna!

Imbagħad, l-Onor.

Ivan Bartolo semmielna wkoll l-aċċessibilità.

Illum aħna qegħdin naħdmu fuq 23 blokka li fihom għamilna 47 lift.

Dawn wieħed irid jikkomparahom mal-ħames lifts li kienu jsiru kull sena fi żmien Gvern Nazzjonalista!

Sar titjib fl-aċċessibilità anke permezz tal-iskema li ħarġet l-Awtorità tad-Djar.

Qalulna li l-iskemi għall-persuni b'diżabilità għalqu, u dan meta għadna kemm investejna €623,000 f'dan ir-rigward.

Dan huwa t-titjib li qegħdin igawdu minnu l-familji tagħna.

Imbagħad xi ngħidu għax-xogħol ta' embellishment li għamilna fil-housing estates?

Dawn il-housing estates kienu ilhom ma jaraw daqsxejn żebgħa jew tikħil mill-1976!

Biżżejjed ngħid li aħna tellajna l-budget ta' €300,000 fis-sena li sibna fl-2013 għal €2 miljun fis-sena, u dan stajna nagħmluh għax għandna ekonomija b'saħħitha, għax għandna Gvern li jinteressah, għax għandna Gvern li jista' u li jasal, u għax għandna Gvern li jwettaq u mhux jitkellem!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet!

RODERICK GALDES: Sur President, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi nirringrazzja lill-Oppożizzjoni għaliex dan id-dibattitu kien wieħed ħaj, bħas-soltu!

Sur President, irridu nifhmu li għandna nħarsu lejn qasam bħal dan b'viżjoni fit-tul fejn kulħadd ikun parteċipi, għax fl-aħħar mill-aħħar lilna li jinteressana – dak hu l-għan tagħna - hu li l-bniedem jgħix ħajja diċenti.

Jien naħseb li kemm aħna bħala Gvern, kif ukoll kull Deputat f'din il-Kamra, jixtieq jara l-faqar ikompli jonqos, għax aħna bħala politiċi Maltin b'hekk biss inkunu qed nilħqu l-għanijiet ewlenin tagħna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretaru Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Sur President, nixtieq nibda dan l-intervent billi l-ewwel nett nirringrazzja lil dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Minħabba l-fatt li l-Baġit tal-2019 ressaq l-akbar pakkett finanzjarju fl-istorja ta' pajjiżna, illum jien nista' niġi hawnhekk u ngħid li bħala parti minn dan il-pakkett aħna għandna l-akbar nefqa fl-istorja fejn jidħlu anzjanità attiva u diżabbiltà.

Issa min jaqra dan il-Baġit tliet darbiet jew erbgħa u jibqa' ma jarax dak li qed ngħid jien, bilfors li għandu problema għax allura moħħu żgur li ma jkunx qiegħed f'dak li jkun qed jaqra!

Illum f'dan il-pajjiż tassew qed ngħixu s-suċċess, u aħna rridu li dak is-suċċess jinfirex fuq kemm jista' jkun nies, jiġifieri fuq l-anzjani, fuq il-persuni b'diżabilità, fuq it-tfal, fuq il-familji Maltin u Għawdxin, u fuq dawk il-persuni li għal żmien twil is-soċjetà qisithom bħala persuni vulnerabbli.

Dan huwa Gvern ambizzjuż li quddiem l-isfidi ma jarax kif se jitfa' l-piż fuq iċ-ċittadini, iżda minflok jaħseb kif se jkun hemm hu għalihom.

Eżempju ċar ta' dan huma l-pensjonijiet tal-anzjani tagħna u l-allowances tal-persuni b'diżabilità għax jekk kien hawn min ħaseb li f'dan is-settur aħna m'aħniex differenti, għandu żball.

Fil-fatt, hemm differenza kbira bejn kif jaħsbuha ż-żewġ partiti politiċi li hawn f'din il-Kamra dwar dan is-settur.

Il-Manifest Elettorali li ressaq il-Partit Nazzjonalista jerġa' jipproponi t-tieni pilastru.

Dan xi jfisser?

Dan ifisser żewġ affarijiet: bolla ogħla għall-ħaddiema u piż akbar għal min iħaddem, għax għall-Membri tal-Oppożizzjoni l-fatt li l-anzjani qegħdin jgħixu aktar hija sfida li jridu jħallsu għaliha n-nies u min iħaddimhom.

Ara aħna għandna mentalità differenti għax aħna nipprovaw indawru kull sfida f'opportunità.

Issa, meta jasal l-1 ta' Jannar, il-Maltin u l-Għawdxin kollha, fosthom il-persuni b'diżabilità u l-anzjani, se jkunu qegħdin jaraw x'se tkun iż-żieda fil-benefiċċji u fil-miżuri l-ġodda li dan il-Gvern introduċa u li huma se jibbenefikaw minnhom.

Aħna nsostnuhom il-pensjonijiet, Sur President, iżda mhuwiex biżżejjed li nsostnuhom għax fil-verità rridu nsostnuhom u nżiduhom.

Pereżempju, permezz ta' dan il-Baġit, 92,000 pensjonant se jieħdu żieda ta' €4.50 fil-ġimgħa.

Ta' min ifakkar li din hija r-raba' darba li l-pensjonanti ħadu żieda fil-pensjoni tagħhom wara li din kienet ilha 25 sena ffriżata.

Dawk l-anzjani li għalqu 75 sena u li baqgħu jgħixu f'darhom se jerġgħu jingħataw ukoll €300 fis-sena.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni semmew ukoll lit-tfal b'diżabilità, u għalhekk tajjeb nirrimarka li, filwaqt li fl-2014 it-tfal b'diżabilità kellhom allowance ta' €16 fil-ġimgħa, is-sena d-dieħla din se tiżdied għal €25 fil-ġimgħa, li tfisser €9 żieda minn dak li ħallew ta' qabilna.

Il-Gvern Laburista introduċa diversi riformi matul dawn l-aħħar snin, u se jkompli jintroduċi riformi oħrajn għax huwa konxju tal-fatt li hemm setturi li, tgħinhom kemm tgħinhom, xorta waħda jkunu jeħtieġu lil min jimbottahom aktar 'il quddiem.

Wieħed minn dawn is-setturi huwa s-settur tal-persuni b'diżabilità, u fil-fatt kien proprju għalhekk li bnejna Skills Space f'Tas-Sliema, biex lill-persuni b'diżabiltà nkunu nistgħu ngħallmuhom l-iskills li għandhom bżonn ħalli jkunu jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Żidnielhom l-allowance għal €140 fil-ġimgħa; din is-sena se nżiduhom €10 oħra biex b'hekk jibdew jaqilgħu €150 fil-ġimgħa, u se nibqgħu nżidulhom din l-allowance sakemm jilħqu l-minimum wage.

Ta' min jgħid li b'kollox hemm 600 ruħ li għandhom bżonn din l-għajnuna, u aħna rriduhom jgħixu f'dinjità.

Kif inhi s-sistema llum lil dawn il-persuni ma nistgħux nagħtuhom pensjoni, u allura aħna se ndaħħlu għodda ġdida li permezz tagħha jkunu jistgħu jibdew jieħdu pensjoni biex ikomplu jsostnu l-għajxien tagħhom.

Huwa għalhekk li għandna s-surplus, Sur President.

Huwa għalhekk li l-Prim Ministru qisu postman, jiġri madwar id-dinja biex iġib l-investiment lejn Malta.

U huwa għalhekk li aħna qegħdin ilkoll hawnhekk, biex nagħmlu ħilitna kollha ħalli nieħdu value for money għall-flus li nonfqu.

Irrid ngħid ukoll li spiċċa dak iż-żmien ta' min jagħtik f'id u jeħodlok minn oħra.

Din is-sena, il-Gvern preżenti, biex ikun ġust mal-pensjonanti, reġa' żidilhom is-ceiling biex issa ġie jammonta għal €13,434.

Ta' min isemmi li se nibdew diskussjonijiet biex Tallinja card tibqa' tingħata b'xejn lill-kategoriji kollha tal-persuni b'diżabilità.

Aħna nemmnu li l-anzjani għandhom jingħataw l-aċċessibilità li għandhom bżonn biex ikunu jistgħu jibqgħu jgawdu l-kultura tal-ibliet u l-irħula tagħna, kif kienu mdorrijin jagħmlu.

Fil-fatt aħna qed nieħdu ħsieb naraw ukoll li t-tradizzjonijiet Maltin u Għawdxin jibqgħu ħajjin anke fid-djar residenzjali tagħna, għax aħna rridu li dawk l-anzjani li ma baqgħux jgħixu fi djarhom almenu jibqgħu jgħixu kwalità ta' ħajja għolja.

Pereżempju, mill-170 sena li ilha mibnija r-residenza San Vinċenz de Paul, din is-sena organizzajna għall-ewwel darba l-festa ta' San Vinċenz bl-istatwa tiegħu.

F'okkażjoni bħal din wieħed ikun jista' jinnota l-ferħ espress f'wiċċ dawn l-anzjani u l-pjaċir li jieħdu meta jisimgħu l-banda, għax dawn jibdew jiftakru f'kemm kienu jieħdu gost waqt il-ġimgħa tal-festa ta' raħal twelidhom.

Dawn huma affarijiet li lilna jagħtuna sodisfazzjon għax aħna jimpurtana mill-kwalità tal-ħajja ta' dawn l-anzjani, kemm fl-affarijiet iż-żgħar kif ukoll f'affarijiet akbar.

Il-Ministru tana imbottatura biex stajna nwaqqfu l-Fond Festi Inklussivi ta' €100,000 biex bihom il-festi tar-raħal, li huma għal qalb il-familji kollha Maltin u Għawdxin, ikunu jistgħu jsiru aktar aċċessibbli u inklussivi.

Aħna ħadna diversi inizjattivi oħra fil-qasam tal-persuni b'diżabilità, Sur President.

Pereżempju, fost affarijiet oħra, nedejna għall-ewwel darba l-Kunsill Konsultattiv dwar l-Awtiżmu; iltqajna u tkellimna ma' diversi stakeholders biex inkomplu naħdmu flimkien; inawgurajna uffiċini aċċessibbli ġodda fis-CRPD (Commission for the Rights of Persons with Disability); bdejna t-tieni fażi tax-xogħol li qed isir f'Għajnsielem hub biex b'hekk inkomplu nestendu s-servizzi pprovduti bħala one stop shop ġewwa Għawdex; daħħalna a hearing loop system fiċ-Ċentru tal-Ispazju Kreattiv; nedejna l-proġett INK biex aktar persuni jkunu inklużi fid-dinja tax-xogħol; filwaqt li komplejna wkoll ninvestu fl-iskema JESS (Jobs Enhancing Skills Scheme).

Qegħdin ukoll naħdmu fuq bosta abbozzi ta' liġi biex nassiguraw li d-drittijiet tal-persuni b'diżabilità jibqgħu jiġu mħarsa.

Sur President, il-Membri tal-Oppożizzjoni jsemmulna ħafna proġetti li suppost kienu se jagħmlu huma.

Pereżempju, il-proġett tar-Residenza Vajrita tgħidx kemm kien ilu ġej, u sadanittant anke l-konkos kien qed jaqa' fuq it-tfal!

Ara aħna rnexxielna nġibu baġit ta' €4 miljun biex jibda jitwaqqa' l-bini ta' din ir-residenza, u issa qegħdin naħdmu għall-permess.

Sadanittant, ħadna ħsieb nieħdu lill-istudenti li kienu jiġu f'din ir-residenza f'postijiet oħrajn u, jekk il-Bambin irid, is-sena d-dieħla se jibda t-twaqqigħ u x-xogħol fuq din ir-residenza, bil-għan li nagħmlu dan il-post state of the art u b'hekk min jiġi f'din ir-residenza jibda jgawdi minn faċilitajiet mill-aktar moderni.

Qegħdin inkomplu nallokaw baġit sabiex niffaċilitaw il-ħajja tal-persuni torox.

Matul is-snin preċedenti waqqafna l-Kunsill dwar il-Lingwa Maltija tas-Sinjali, li permezz tiegħu stabbilixxejna l-lingwa tas-sinjali bil-Malti.

Ta' min jgħid li din is-sena bbenefikaw minn dan is-servizz 85 persuna, u peress li d-domanda għal tali servizz qiegħda dejjem tiżdied, qegħdin naħdmu flimkien mal-Università biex inħarrġu kemm jista' jkun nies f'din l-iskill daqstant importanti bil-għan ewlieni li l-benefiċċjarji jkollhom dinjità u kwalità ta' ħajja aħjar.

Dawn is-servizzi kollha huma riżultat ta' gvern li jisma', jippjana u jwettaq.

B'unur kbir ngħid li, permezz ta' dan il-baġit, matul is-sena d-dieħla se jkollna €23 miljun allokati għal servizzi li se jibbenefikaw minnhom persuni b'diżabilità u l-familjari tagħhom.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-impjegati kollha tal-Aġenzija Sapport, fosthom lis-Sur Joseph Cini, li huwa s-CEO ta' din l-aġenzija.

Sur President, minkejja l-ħafna kritika li ssir min-naħa tal-Membri tal-Oppożizzjoni fuq dan il-qasam, meta tmur lura u tara l-Estimi tal-aħħar Baġit ta' Gvern Nazzjonalista, li huwa l-akbar Baġit li għamel Gvern Nazzjonalista, issib li l- baġit allokat għall-persuni b'diżabilità kien ta' €8.7 miljun.

Aħna għas-sena d-dieħla qegħdin nallokaw baġit ta' €23 miljun għal dan il-qasam, u dan kollu għamilnieh f'ħames snin!

Imbagħad jiġu jgħidulna hawnhekk li aħna ma nagħmlu xejn!

Dan ifisser is-surplus – żieda ta' 150% tal- baġit li sibna għal dan is-settur biss, u dan billi żidna l-budget minn €9 miljun għal €23 miljun!

Ħalli nkompli nsemmi aktar inizjattivi li ħadna.

Frażi li żgur se tibqa' monumentali għall-ġustizzja soċjali li wera dan il-Gvern matul dawn l-aħħar għaxar snin hija "Proġett Soċjetà Ġusta".

S'issa diġà ftaħna 11-il dar fil-komunità, li ħafna minnhom qegħdin joffru diversi servizzi lil dawk il-persuni li jkunu jixtiequ jgħixu ħajja indipendenti.

Ovvjament, il-Gvern mhux qed iwettaq dan il-proġett waħdu imma qed iwettqu flimkien ma' diversi NGOs.

S'issa dan il-proġett ra investiment ta' €4 miljun, u għas-sena 2019 ġejna allokati €1 miljun ieħor għall-istess għan.

Dan ifisser is-surplus għal pajjiżna, Sur President, u huwa għalhekk li jien ngħid li min qara dan il-Baġit erba' darbiet u ma sabx dan kollu, żgur li moħħu ma kienx qiegħed f'dak li kien qed jaqra!

Tajjeb ngħid li f'Settembru li għadda delegazzjoni mis-Segretarjat Parlamentari tiegħi, immexxija minn Dr. Alistair De Gaetano, għall-ewwel darba pparteċipat fl-20 sessjoni tal-Kumitat għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità tal-Ġnus Magħquda.

Nista' ngħid li din id-delegazzjoni ġiet lura Malta with flying colours, tant li Prof. Theresa Degener stqarret li hija baqgħet impressjonata bix-xogħol kbir li qiegħda tagħmel Malta biex il-persuni b'diżabbiltà jkollhom kwalità ta' ħajja għolja.

Dan il-Gvern għaraf ukoll l-investiment u s-sagrifiċċji li jagħmlu kuljum il-membri familjari tal-persuni b'diżabbiltà, u jixtieq li huma wkoll jingħataw l-importanza li tixirqilhom.

Nafu kemm il-familjari ta' dawn il-persuni juru dedikazzjoni sabiex dawn il-qraba għeżież tagħhom ikunu jistgħu jgħixu b'dinjità; però, nafu wkoll li anke dawn il-carers għandhom bżonn ikollhom il-mistrieħ tagħhom, u allura nixtieq inħabbar b'ċertu ferħ u unur li, wara li tkellimna ma' diversi familji u NGOs, matul il-ġimgħat li ġejjin se nintroduċu f'pajjiżna servizz ġdid ta' respite short-term għall-persuni b'diżabbiltà severa, u se nkunu qed inżidu l-allokazzjoni ta' 20 slot ieħor ta' short-term respite għal persuni b'diżabbiltà.

Hekk jagħmel gvern li jemmen fil-ġustizzja soċjali!

F'dawn l-aħħar budgets il-Gvern ra wkoll li jagħmel riforma biex f'Baġit wara l-ieħor itejjeb il-ħlasijiet ta' dawk li jieħdu ħsieb l-anzjani tagħna fid-djar tagħhom.

Fil-fatt, l-ewwel żidna l-allowance tal-carers b'€140, u issa qed nagħtuhom żieda ta' €90 oħra.

Barra minn hekk, mis-sena d-dieħla se nagħmlu bidla oħra kbira għax meta persuna tapplika biex tieħu ħsieb anzjan jew anzjana li tkun għalqet il-85 sena, l-allowance se tibda titħallas lill-carers li jkunu qed jgħixu fl-istess dar ta' dawn l-anzjani awtomatikament u mingħajr ħafna mistoqsijiet.

Aħna għalhekk għandna s-surplus, biex nużawh tajjeb!

Ta' min jgħid li s-servizzi li huma relatati mal-anzjani jingħataw kollha mill-Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Anzjanità Attiva u mid-Dipartiment tal-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex ngħid prosit lill-Onor.

Mario Galea, li ħadem biex ġew introdotti diversi servizzi fil-komunità, li aħna qed inkomplu nżidu fuqhom.

Wara bosta inizjattivi li ħadna għall-anzjanità fil-komunità, matul din is-sena bdejna billi għamilna konferenza dwar is-sesswalità tal-anzjani.

Għamilna wkoll terapija bl-annimali fost diversi anzjani, u saħħaħna l-wi-fi fid-day centres u fid-djar residenzjali tal-anzjani.

Ta' min jgħid li llum kull day centre u kull residenza tal-anzjani għandha programm ta' attivitajiet speċjali, u aħna ħadna ħsieb noħolqu diversi korsijiet għall-anzjani dwar l-użu tat-teknoloġija, saħansitra fid-djar residenzjali.

Komplejna ninvestu fis-servizzi tal-komunikazzjoni u tal-komunità, wettaqna l-proġett "Mill-Anzjan għall-Anzjan", waqqafna l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Anzjanità Attiva, komplejna nsaħħu l-Università tat-Tielet Età, u ftaħna wkoll branch oħra.

Waqqafna a national dementia working group, filwaqt li għamilna servizz pilota ta' Silver T transport service, li jidher li kien suċċess għax illum donnu kulħadd qed jitkellem fuq dan it-tuk tuk!

Irrid ngħid ukoll li għas-sena d-dieħla għandna flus biżżejjed biex indawru ċ-ċentri li għandna f'silver hubs.

Kif qed naraw, Sur President, hemm firxa kbira ta' inizjattivi u ta' servizzi pprovduti mid-Dipartiment tal-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità, tant li dawn qed jaqdu lil 24,000 persuna.

Dan id-Dipartiment qed ilaħħaq ma' dawn l-inizjattivi u s-servizzi kollha li semmejt għaliex għandu budget record ta' €79 miljun, żieda ta' €34 miljun fuq din is-sena li qegħdin fiha, u l- baġit kollu li għandna għal dan il-qasam jilħaq il-€145 miljun.

(Interruzzjonijiet) Mela m'għandux x'jaqsam!

M'għandux x'jaqsam meta fl-aqwa Baġit tagħkom, il- baġit kien ta' €50 miljun?!

Għalhekk għandu x'jaqsam, għax minn €50 miljun aħna tellajna dan il- baġit għal €145 miljun!

U mela m'għandux x'jaqsam?!

Mela mingħajr flus tista' tagħmel xi ħaġa?!

F'ħames snin aħna żidna l- baġit iddedikat għall-anzjani tagħna b'188%!

Anzi, skont l-Estimi tal-2012, lanqas €50 miljun ma kienu jintnefqu, u issa qed ngħidu li din is-somma telgħet għal €145 … imma forsi dan mhux għal kulħadd huwa importanti!

Komplejna ntejbu wkoll il-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tagħna.

Żidna l-pagi lill-ħaddiema tal-home help, qegħdin nistrutturaw l-impjiegi tal-care workers, u qegħdin noffru diversi taħriġ u noħolqu opportunitajiet ġodda għall-ħaddiema tagħna.

Biex inkunu nistgħu nfasslu l-futur tagħna, aħna rridu li aktar persuni jagħżlu karriera fl-oqsma tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità u għalhekk għamilna diversi korsijiet biex inkomplu ninkoraġġixxu dan.

Ħadna diversi inizjattivi ġodda wkoll fir-rigward tar-residenza San Vinċenz de Paul.

Irranġajna l-faċċata ta' din il-binja, u se nkomplu nagħmlu upgrading f'diversi swali oħra ta' din ir-residenza.

Irranġajna u rrestawrajna l-Kumpless Rużar Briffa bi spiża ta' €7 miljun, filwaqt li issa nbdiet it-tieni fażi tal-istess kumpless, fejn għandna spiża oħra ta' €7 miljun.

Inawgurajna żewġ swali ġodda tad-dementia, li nfaqna fihom €1 miljun u żidna s-sodod minn 22 għal 44.

Għamilna investiment ta' €800,000 fid-Dipartiment tal-Fiżjoterapija, li ftaħnieh għall-persuni li joqogħdu f'dawk l-akwati biex innaqqsu l-burden minn fuq l-Isptar Mater Dei.

Ta' min jgħid li għandna proġett kbir għal anzjani b'dipendenza għolja, u se nżidu wkoll 500 sodda għal dan il-għan.

Għalhekk qiegħed is-surplus!

Sinjura President, aħna qegħdin hawnhekk biex ngħinu u ntejbu l-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u mhux biex, kif ikollna l-ewwel opportunità, inżidu l-pagi tagħna.

Matul dan l-intervent jien semmejt dak li wettaqna u dak li se nwettqu matul is-sena li ġejja.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja minn qalbi lill-ħabib kbir tiegħi, il-Ministru Michael Falzon, kif ukoll lill-Onor.

Roderick Galdes, tas-sapport li jagħtuni u tal-ħidma bla waqfien li qed nagħmlu flimkien għall-ġid tal-poplu tagħna.

Nixtieq nirringrazzja lill-istaff taċ-Ċivil, fosthom lis-Sur Grezzju Barbara, lis-Sur Mark Mousù u lill-kumplament tat-timijiet tagħhom, kif ukoll lis-Sur Patrick Vella, lil Dr Josianne Cutajar, lis-Sur Cini u lill-istaff kollu li jaħdmu kemm fl-Aġenzija Sapport, kemm fid-Dipartiment tal-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità, kif ukoll fir-Residenza San Vinċenz de Paul.

Flimkien qegħdin nagħmlu dan kollu biex nipprovaw nagħtu ħajja aħjar lin-nies li jiġu jitolbuna xi servizz jew ieħor.

Dan mhux se jkun l-aħħar Baġit bla taxxi.

Dan mhux se jkun l-aħħar Baġit bis-surplus.

Dan mhux se jkun l-aħħar Baġit li fih se nżidu l-pensjonijiet.

Dan mhux se jkun l-aħħar Baġit li fih se nżidu s-servizzi.

Dan se jkun biss Baġit ieħor minn sensiela ta' budgets li se jsaħħaħ id-dinjità tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità, għax dan huwa Gvern tal-ġustizzja soċjali.

Dan il-Gvern huwa bieżel, u dak li jwiegħed iwettqu.

Għadna ma smajniex bi gvern ieħor li kien kapaċi jagħmel dan għax dejjem ġabulna ħafna skużi, fosthom għax hemm il-maltemp, għax mhux tort tagħhom jew għax il-finanzi m'humiex qegħdin fis-sod.

Madanakollu, illum aħna qegħdin ngħixu żminijiet differenti għax dan huwa Gvern li bih tgħix is-suċċess.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sinjura President, l-ewwel nett, nixtieq nibda dan id-diskors billi nirringrazzja lil kull min ħa sehem f'dan id-dibattitu, u forsi jkun tajjeb jekk nirringrazzjaw ukoll lil kull min ħa sehem fid-diskussjonijiet li kellna fuq dan il-Baġit.

Għat-tieni sena konsekuttiva, illum qed irressaq għall-approvazzjoni tal-Kamra l-voti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

Sena ilu kont esprimejt sodisfazzjon u pjaċir għall-pakkett soċjali li ppreżentajna; illum qed nesprimi sodisfazzjon ferm akbar, mhux biss għan-nefqa rekord li qed irressqu, iżda wkoll għall-progress li komplejna niksbu matul dawn l-aħħar 12-il xahar b'riżultat tal-miżuri ġodda li introduċejna.

L-ispiża rikorrenti u kapitali tal-Ministeru għas-sena li ġejja se tlaħħaq il-€1,758 miljuni, aktar minn terz tan-nefqa totali tal-Gvern għas-sena d-dieħla, jiġifieri għal kull ċenteżmu li se jonfoq il-Gvern, terz minnu se jmur għall-qasam soċjali.

Jekk inqabblu din l-ispiża mal-ispiża approvata fl-2013, meta ġejna fdati bir-riedni tal-pajjiż, naraw żieda ta' €646 miljun.

Issa, jien u ngħid dan kollu rrid inkun ċar.

B'daqshekk aħna m'aħniex qed ngħidu li x-xemx telgħet fl-2013.

Wieħed irid jirringrazzja lill-Mulej għall-fatt li, grazzi għall-inizjattivi u l-miżuri li ħadu ta' qabilna, xi ftit jew wisq il-ħeġġa soċjali f'pajjiżna kienet diġà tinħass.

Madanakollu, wieħed ma jistax jgħatti x-xemx bl-għarbiel, u l-verità hija waħda.

F'dawn il-ħames snin li ilna fil-Gvern, il-ħeġġa soċjali kompliet tisreġ u tikkarga, u dan frott ir-riformi u l-ħidma bla heda li wettaqna u li ssarrfu f'ġid bla preċedent.

Illum ħadt pjaċir nisma' lill-kelliema tal-Oppożizzjoni kollha jitkellmu dwar is-surplus u dwar kemm għandna ġid ekonomiku.

Fil-fatt, il-ġid ekonomiku li għandna qed insarrfuh f'ħolqien ta' opportunitajiet kbar ta' xogħol u f'għexieren ta' miżuri soċjali biex tissawwar soċjetà aktar ġusta u ħanina.

Ħaddieħor kien daħħalna fi kriżi finanzjarja bl-Unjoni Ewropea tiġri warajna, tant li darba minnhom waslet biex qaltilna naqtgħu €40 miljun mill-budget, u l-Amministrazzjoni li kienet qed tmexxi lill-pajjiż dak iż-żmien qatgħethom proprju mill-qasam soċjali.

Bil-prosperità li ħsadna nissilna kwalità ta' ħajja aħjar: pagi ogħla, titjib fil-kondizzjonijiet tax-xogħol, żieda kbira fil-konsum privat, investimenti u inizjattivi ġodda kemm kummerċjali, kemm industrijali, kif ukoll finanzjarji.

Dan il-progress ta opportunità akbar lin-nies biex jaħdmu, u hawn m'iniex qed nirreferi biss għall-Maltin, għax illum hawn jaħdmu fostna eluf ta' ħaddiema barranin minħabba li l-ekonomija tagħna għandha bżonnhom.

B'mod konsistenti l-istatistiċi tal-aħħar snin urew b'mod ċar kif il-qgħad waqa' għall-inqas livell li qatt ġie rreġistrat f'Malta, u fl-inqas livell f'ambitu Ewropew.

Dan min-naħa tiegħu wassal biex in-numru ta' persuni li qegħdin fuq l-għajnuna soċjali minħabba li m'għandhomx impjieg niżel minn 4,200 fl-2013 għal 765 f'Settembru li għadda, jiġifieri dan in-numru naqas b'madwar 3,500.

Tul l-istess perjodu, il-persuni li qegħdin fuq l-għajnuna soċjali niżlu bi ftit inqas minn nofs, għax minn 14,000 fl-2013 sa Settembru li għadda niżlu għal 7,940.

Fil-fatt, dan in-numru wkoll niżel għall-inqas livell li qatt kellna, bir-riżultat li l-infiq min-naħa tal-gvern f'dan ir-rigward naqas bi €12 miljun.

Ta' min iżid jgħid li l-flus li ffrankajna fuq dan l-aspett bżajna għalihom u wżajniehom, u naħseb li f'dan il-Baġit se nuru li se nkunu ta' sostenn akbar ma' kategoriji oħra ta' benefiċċjarji soċjali, speċjalment mal-pensjonanti, li se nitkellem dwarhom aktar tard.

L-ewwel ħaġa li nixtieq nitkellem fuqha hija l-ħajra li rnexxielna nġibu fil-Maltin għax-xogħol.

Minbarra l-miżura ta' childcare b'xejn kien hemm diversi miżuri li permezz tagħhom ħeġġiġna persuni li kienu fuq il-benefiċċji soċjali.

Il-parti l-kbira ta' dawn il-persuni kienu nisa, li għenu sew biex jonqos il-qgħad.

M'hemmx dubju li l-aktar miżura li kienet suċċess kienet dik tat-tapering of benefits, jiġifieri dik il-miżura li permezz tagħha l-benefiċċji tal-qgħad ma jinqatgħux f'daqqa imma fuq perijodu ta' tliet snin.

Ta' min jgħid li l-għadd ta' parteċipanti f'din l-iskema beda b'madwar 500, u sal-lum dawn żdiedu għal aktar minn 2,600 persuna.

L-aktar ħaġa li tagħtini pjaċir mhijiex biss li introduċejna miżura bħal din, imma li miżura bħal din ħalliet riżultat.

Mir-records li jżomm id-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali jirriżulta wkoll li aktar minn 90% ta' dawk il-persuni li għaddewlhom it-tliet snin u li kienu diġà daħlu fid-dinja tax-xogħol baqgħu fid-dinja tax-xogħol, u hawnhekk wieħed jara li din il-miżura verament ħalliet riżultat.

Din hija xi ħaġa inkoraġġanti għax turi li llum aktar u aktar persuni qed jagħrfu li jkun aktar jaqblilhom jaħdmu milli jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali, making work pay.

Ma nistax ma nitkellimx ftit dwar il-faqar fejn, l-ewwel nett, irrid ngħid li, bir-rispett kollu, fejn jidħol il-faqar lill-Membri tal-Oppożizzjoni ma nistax nifhimhom għax, bil-progress li għamilna u li għadni kif semmejt, lill-faqar tajnieh daqqa kbira.

Meta nbidel il-Gvern kellna 99,000 persuna li kienu f'riskju ta' faqar jew esklużjoni soċjali, filwaqt li l-aħħar statistika, li ovvjament ma tkoprix il-perjodu sal-lum il-ġurnata, turi li dan l-ammont niżel għal 82,000.

Jiġifieri f'ħames snin dawk li huma f'riskju ta' faqar jew ta' esklużjoni soċjali naqsu bi 17,000.

Issa jekk wieħed jistaqsini aħniex qed nagħmlu biżżejjed b'daqshekk, jien ngħid li m'aħniex nagħmlu biżżejjed għax anke jekk ikun hemm għaxar persuni f'riskju ta' faqar niddejjaq.

Però ma nistgħux niċħdu li naqqasna r-rata għall-aktar livell baxx li qatt kienet, allavolja jien għadni niftakar nies jgħidu li l-faqar huwa biss perċezzjoni!

Fejn jidħol is-severe material deprivation – għax bażikament dawn iż-żewġ fatturi jittieħdu bħala kejl – fuq perjodu ta' erba' snin dawn naqsu minn 39,000 għal 14,000, jiġifieri kważi ġew terz ta' dak li kienu fl-2012.

Tajjeb nispjega fi kliem sempliċi li n-nies li jikklassifikaw f'din il-kategorija huma dawk li ma jkunux jifilħu jagħmlu erbgħa mid-disgħa nefqiet partikolari li juża l-kejl, fosthom li jieklu laħam jew ħut darba iva u darba le, u li jmorru għal btala barra minn xtutna darba fis-sena.

Kellna tnaqqis ieħor inkoraġġanti fl-għadd ta' persuni li huma mċaħħda minn tal-anqas tliet affarijiet, fejn f'dan il-każ in-numru niżel b'46,000.

Altru milli ħloqna l-faqar, Sinjura President!

Għall-kuntrarju, bit-titjib fid-dħul tagħhom għenna aktar familji jiksbu dawk l-affarijiet li huma meqjusin bħala essenzjali biex jgħixu ħajja aħjar.

Wara kollox dak għandu jkun l-għan tagħna lkoll kemm aħna bħala politiċi.

Sinjura President, meta nħares ftit lura biex nara minn fejn tlaqna nħoss sens ta' kburija – għalkemm bl-ebda mod ma nħoss sens ta' suppervja – għax f'perijodu pjuttost qasir wettaqna rivoluzzjoni siekta li ma ġietx mix-xejn.

Minkejja li l-bidu kien iebes u minkejja li t-triq kien fiha l-ostakli wkoll aħna stinkajna kemm flaħna, iżda fuq kollox aħna rnexxielna nagħmlu dan kollu għax bqajna ffokati fuq il-mira tagħna li noħolqu l-ġid, bl-iskop li nferrxuh ma' kull faxxa tas-soċjetà ħalli kemm jista' jkun ħadd ma jħossu minsi jew mitluq.

Issa jien u ngħid dan ma rridx ninstema' li qed niftaħar.

B'daqshekk ma lħaqniex is-sema, u x-xemx ma telgħetx fl-2013.

Xejn minn dan, imma nafu li għamilna ħafna, u dan ejjew nirrikonoxxuh.

Jekk mhux għall-aspett partiġġjan, għallinqas bħala pajjiż għandna nieħdu pjaċir b'dawn in-numri.

Nafu li baqa' iktar x'naqdfu biex inwettqu l-programm li wegħedna lill-elettorat u biex negħlbu l-isfidi ġodda li jġibu magħhom realtajiet ġodda, kif semma tajjeb il-ħabib u kollega tiegħi, l-Onor.

Claudio Grech, imma aħna rridu nkomplu ntejbu l-kwalità tal-ħajja tal-familji u ta' wliedhom, tal-anzjani u ta' dawk li jħossuhom batuti.

Il-miżuri u l-inizjattivi li, jekk Alla jrid, se jidħlu fis-seħħ is-sena d-dieħla wieħed irid jarahom ukoll flimkien ma' għexieren ta' miżuri ta' fejda li għamilna f'budgets preċedenti, u minn issa nista' nassigura lil kulħadd li se nuru bil-fatti fejn verament tħabbat il-qalb soċjali tagħna.

Il-valuri tagħna ma jinbidlux.

Ir-realtajiet jinbidlu, id-dinja tinbidel, imma l-valuri tagħna ta' ġustizzja soċjali ma' kulħadd għadna nemmnu fihom u allaħares xi darba nitilfuhom bħala pajjiż.

Sinjura President, is-sena d-dieħla se nkunu qegħdin inqassmu mill-ġdid €1.8 biljun minn ministeru wieħed.

Għalkemm ma nixtieqx nitkellem ħafna dwar dan għax diġà tkellem il-kollega tiegħi, l-Onor.

Anthony Agius Decelis, ta' min jgħid li biss biss in-nefqa li nagħmlu bħala pajjiż fuq is-sodod għall-anzjani hija kbira daqs in-nefqa li jagħmlu tliet Ministeri kollha flimkien.

Madanakollu, dan huwa dak li rridu nagħmlu għax jekk jista' jkun irridu nilħqu lil kulħadd.

Fil-fatt, il-maġġoranza tal-miżuri li ħadna jiswew eluf ta' ewro, però aħna għandna mira li rridu nilħqu.

Tliet snin ilu għamilna mira li bil-miżuri soċjali li daħħalna – u li se nkomplu ndaħħlu – se naslu biex l-ebda familja bit-tfal taħt is-16-il sena fejn hemm wieħed mill-ġenituri li għandu xogħol fulltime ma tkun fil-faqar.

Fil-bidu kien hemm diskrepanza bejn l-etajiet għax dawk li kellhom 'il fuq minn 65 sena ma kinux sejrin tajjeb daqs l-oħrajn, imma l-aħħar statistika li għandna turi li qed jirnexxilna nolqtu lil kulħadd.

Fil-fatt, it-tfal li qegħdin f'severe material deprivation niżlu minn 4,000 għal 200, filwaqt li l-anzjani niżlu b'50%.

Ta' min jgħid ukoll li għall-ewwel darba fl-istorja soċjali tal-pajjiż in-nefqa fuq il-benefiċċji se taqbeż il-€1 biljun.

Fuq benefiċċji se nonfqu €1.29 biljun, u jekk tqabbel dan ma' dak li ntnefaq fl-2013 issib żieda ta' €242 miljun; jiġifieri, bejn l-2013 u dan il-Baġit li ppreżentajna għall-2019 hemm żieda ta' 31% f'dan ir-rigward.

Bħalma wieħed jista' jobsor, l-akbar ammont se jintnefaq fuq il-pensjonijiet tas-sigurtà soċjali, sew dawk li huma kontributorji, kif ukoll dawk li mhumiex.

Fil-fatt, l-ispiża fuq il-pensjonijiet se tlaħħaq it-€862 miljun, qabża ta' 38% fuq is-sena 2013.

Interessanti wieħed ikun jaf li ż-żieda perċentwali fin-nefqa fuq il-pensjonijiet hija akbar miż-żieda perċentwali fin-nefqa fuq il-benefiċċji soċjali kollha, u dan ġara għaliex, kif għadni kemm għedt, aħna ridna ngħinu speċifikatament lill-pensjonanti. €21 miljun se jmorru biex għal darb'oħra nerġgħu nwieżnu l-pensjonijiet tal-irtirar, tas-servizz, tar-romol, tal-invalidità u ta' dawk li jirċievu l-pensjoni tal-età, u dan se jsir b'żieda ta' €4.50ċ fil-ġimgħa li tissarraf b'żieda annwali ta' €234.

Din il-miżura, li se tolqot 'il fuq minn 92,000 pensjonant u pensjonanta, kienet parti mill-wegħda elettorali li għamilna li matul din il-Leġiżlatura nagħtu żieda ta' €8 fil-ġimgħa minbarra dik għall-għoli tal-ħajja.

Nieħu pjaċir nirrimarka li s'issa, f'żewġ budgets biss, diġà wettaqna aktar min-nofs ta' din il-wegħda.

Wara nixfa ta' 25 sena sħaħ li matulhom il-pensjonanti ntesew, inqatgħu lura u li fihom kiber il-periklu ta' riskju ta' faqar, din hija r-raba' sena konsekuttiva li fiha qed ngħollu l-pensjoni tal-anzjani u ntejbu l-kwalità tal-ħajja tagħhom.

Nerġa' nfakkar li f'25 sena sħaħ il-pensjoni ma kienet żdiedet qatt ħlief bil-COLA.

Xi ħaġa oħra li qegħdin nagħmlu u li se nkomplu s-sena d-dieħla hija li se nirrevedu r-rata tal-pensjonijiet tal-irtirar u tar-romol.

Suppost, meta jkun hemm żieda fil-bracket li inti tkun ħriġt minnha jew ikun hemm ftehim kollettiv ġdid, il-pensjoni tiġi riveduta, u fuq dan il-kontest l-eżerċizzju li komplejna fuqu anke din is-sena laqat tajjeb kemm il-pensjonijiet tal-irtirar, kemm il-pensjonijiet tar-romol, kif ukoll pensjonijiet oħrajn.

Il-liġi stess tirrikjedi li jsir tali eżerċizzju, iżda għal snin twal dan l-eżerċizzju kien tħalla fil-ġenb u ma sar xejn, jew minħabba nuqqas ta' finanzjament jew forsi wkoll minħabba nuqqas ta' workforce.

Sal-lum, meta persuna tilħaq l-età tal-irtirar, il-pensjoni tagħha tinħadem skont il-paga bażika jew id-dħul li kellha u skont kemm tkun ħallset kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali.

Bil-liġi, ir-rata tal-pensjoni trid tkun aġġornata skont il-paga bażika kurrenti tal-grad li tkun fih persuna meta din tirtira, u għalhekk suppost isir proċess biex isiru l-bidliet meħtieġa skont iċ-ċaqliq fl-iskali ta' paga li jseħħu permezz ta' xi ftehim kollettiv li jiġi nnegozjat.

Tabilħaqq għandna ruħ soċjali: snin sħaħ fejn fihom ma sar xejn minn dan!

Ara aħna għandna ruħ soċjali, u lesti nwettqu dak li nemmnu fih!

Ridna nkunu ġusti mal-pensjonanti u r-romol, kif wara kollox titlob il-liġi, u għalhekk imbarkajna fuq eżerċizzju biex nirregolarizzaw il-pensjonijiet ta' dawn il-persuni.

Fil-fatt, bi pjaċir ngħid li fuq medda ta' 21 xahar, jiġifieri minn Jannar tal-2017 sa Ottubru li għadda, ġew miflija kważi 52,000 każ abbażi ta' 43 ftehim kollettiv.

Minkejja li dan l-eżerċizzju ma kienx imsemmi fil-Baġit, aħna se nkompluh anke matul is-sena d-dieħla għax irridu nassiguraw li għamilna ġustizzja ma' kulħadd, liema ġustizzja kienet ġiet imċaħħda għal diversi snin mhux ħażin.

Għal darb'oħra ħsibna wkoll f'dawk l-anzjani ta' bejn it-62 u l-74 sena li m'għandhomx pensjoni kontributorja minħabba li meta kienu rtiraw ma kinux ħallsu bolol biżżejjed.

Dak iż-żmien kien hemm ċirkostanzi li minħabba fihom dawn in-nies ma setgħux jibqgħu jaħdmu, u allura ma kkwalifikawx għall-pensjoni.

Fil-fatt, il-maġġoranza l-kbira tagħhom dawn huma nisa li meta żżewġu waqfu mill-ħidma tagħhom.

Aħna se nżidu l-għotjiet li dawn in-nies qed jingħataw sal-lum b'€50, biex issa dawk li ħallsu bolol għal aktar minn sena iżda għal anqas minn ħames snin, fl-2019 se jieħdu għotja ta' €200, filwaqt li dawk li ħallsu bolol għal aktar minn ħames snin, l-għotja tagħhom se titla' għal €300.

Ta' min jgħid li din se tkun it-tieni żieda minn meta introduċejna dan il-benefiċċju fl-2015, u f'erba' snin se nkunu rrevedejnieh darbtejn.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq madwar 12,500 persuna, li b'kollox se jkunu ħadu żieda ta' 50% fuq l-għotja tagħhom minn meta din ġiet introdotta fl-2015, liema żieda se tkun tammonta għal €11.7 miljun; €9 miljun oħra se jmorru fil-but ta' aktar minn 29,000 anzjan u anzjana li għalqu l-75 sena u li għadhom jgħixu f'darhom.

Dan se jseħħ għax se nżommu l-miżura tal-għotja annwali in place.

Xi ħadd mill-Membri li tkellmu matul dan id-dibattitu – mingħalija l-Onor.

Claudio Grech – semma l-pensjoni tas-servizz.

Fil-fatt, minbarra li aħna qed inżidu l-pensjoni tas-sigurtà soċjali u dik tal-pensjonanti tas-servizz b'€200 fis-sena, issa se nemendaw ukoll il-mod kif din tiġi kkalkolata.

Sal-lum, jiġi kkalkolat 50% tal-pensjoni tas-sigurtà soċjali, li tissejjaħ "komputazzjoni tal-pensjoni".

Madanakollu issa se nibdew nikkalkolaw dawn il-pensjonijiet mod ieħor, u din il-miżura hija maħsuba l-aktar għal dawk il-pensjonanti tas-servizz li għandhom 72 sena u aktar jew li se jilħqu din l-età s-sena d-dieħla.

Issa, minflok mhu se jiġi njorat nofs l-ammont tal-pensjoni tas-servizz li jkun ġie kkomutat, kif dejjem sar s'issa, il-parti li se tiġi injorata se titla' għal 75% minflok għal 50% tal-ammont.

Huwa stmat li s-sena d-dieħla, jiġifieri fl-2019, 2,200 pensjonant tas-servizzi se jibbenefikaw minn żieda medja ta' madwar €11 fil-ġimgħa għal dik li hija pensjoni tas-sigurtà soċjali.

B'dan il-pass se nkunu wettaqna parzjalment il-wegħda elettorali li s-somma kommutata tiġi injorata kompletament.

Ninsab ottimist li sa tmiem din il-Leġiżlatura se nkunu wettaqna l-wegħda elettorali b'mod sħiħ u b'hekk ma jibda jiġi kkalkolat xejn.

Matul is-sena d-dieħla, lil dawk li huma fis-Servizz jew fis-settur pubbliku se nagħtuhom dritt li s'issa kien jeżisti biss fis-settur privat.

Din il-wegħda elettorali, li se titwettaq kompletament, hija maħsuba biex, meta l-impjegati tas-Servizz jew tas-settur pubbliku jilħqu l-età li fiha jistgħu jirtiraw u jieħdu l-pensjoni tas-sigurtà soċjali, huma jkollhom id-dritt jagħżlu jekk jibqgħux fl-impjieg jew le.

Bħal fil-każ tal-ħaddiema fis-settur privat u tas-self-employed, permezz ta' dan id-dritt, jekk jibqgħu jaħdmu mingħajr ma jieħdu l-pensjoni se jkollhom il-jedd ta' żieda fil-pensjoni ta' bejn 5% u 23%, skont kemm-il sena sħiħa jkunu baqgħu jaħdmu.

Din hija wegħda elettorali oħra li, kif għedt diġà, ġiet imwettqa in full.

Se jgawdu wkoll f'dik li hija pensjoni eks-impjegati ta' entitajiet fejn il-gvern kien is-sid jew li fihom kellu l-maġġoranza tal-ishma.

Qabel Jannar tal-2008, ħafna drabi min kien jibbenefika minn skema tal-irtirar kmieni u jmur jaħdem xi mkien ieħor, il-paga kienet tkun inqas u l-pensjoni kienet tinħadem fuq din il-paga, li kienet inqas.

Ara dawk li bbenefikaw minn skema tal-irtirar kmieni u marru jaħdmu xi mkien ieħor wara Jannar tal-2008, is-sitwazzjoni tagħhom kienet ġiet irranġata u l-pensjoni tagħhom bdiet tiġi bbażata fuq il-paga li kellhom qabel ma bbenefikaw mill-iskema tal-irtirar.

Imma mhux l-istess nistgħu ngħidu għal dawk li bbenefikaw minn xi skema ta' rtirar kmieni qabel l-2008, u allura dawn tal-aħħar kienu qed isofru diskriminazzjoni għar-raġuni li ma kinux ittrattati l-istess bħal dawk li daħlu għal skemi simili wara Jannar tal-2008.

Issa, permezz ta' emenda fil-liġi dwar is-sigurtà soċjali, din id-diskriminazzjoni se tispiċċa u b'hekk il-pensjoni ta' dawn il-persuni, li huwa stmat li jammontaw għal madwar 600, se tinħadmilhom mill-ġdid biex tibda tittieħed inkonsiderazzjoni l-paga li kellhom fl-azjendi tal-gvern, u b'hekk ikunu jistgħu jiġu intitolati għal pensjoni ogħla minn dik li għandhom fil-preżent.

Madanakollu, aħna ma waqafniex hawn u se nagħmlu ġustizzja wkoll ma' kategorija oħra ta' ħaddiema li sofrew tnaqqis fil-pensjoni tagħhom intortament.

Qed nirreferi għal dawk il-ħaddiema li fl-imgħoddi ħadmu fil-Libja u li ntlaqtu ħażin bi ftehim li kien sar fl-1988, liema ftehim kien beda jgħodd mill-1 ta' Frar 1990.

Qabel dan il-ftehim, dawn il-ħaddiema kienu intitolati jħallsu l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali fil-Libja u dawn il-kontribuzzjonijiet kienu jgħoddu bħala bolol Maltin.

Kif daħal fis-seħħ il-ftehim li għadni kemm semmejt, dan ma baqax il-każ, u allura dawn il-ħaddiema kienu obbligati jħallsu l-kontribuzzjonijiet f'Malta.

Sfortunatament, ħafna minnhom tħallew fl-għama jew ma tawx kas u baqgħu jħallsu l-bolol tagħhom fil-Libja xorta waħda.

Ir-riżultat kien wieħed ċar, dak li meta laħqu l-età tal-pensjoni, il-pensjoni ġiet imnaqqsa għax huma kienu qed jidhru li ħallsu kontribuzzjonijiet neqsin.

Issa lil dawn il-pensjonanti se nagħtuhom il-possibilità li jirregolaw ruħhom u jħallsu ammont ta' kontribuzzjonijiet sabiex il-pensjoni tagħhom tkun tista' tiġi riveduta.

Jekk jipproduċu provi tal-kontribuzzjonijiet imħallsa fil-Libja wara l-1 ta' Frar 1990 u jiġu vverifikati, dawk il-kontribuzzjonijiet li tħallsu l-Libja jiġu kkonvertiti f'kontribuzzjonijiet Maltin skont is-sistema l-antika.

Però, jekk min-naħa l-oħra ma jkollhomx x'juru, aħna se nagħtuhom l-opportunità li jħallsu l-kontribuzzjonijiet nieqsa skont ir-rati kurrenti sa massimu ta' għaxar snin.

Żammejna kelmtna wkoll ma' erba' kategoriji oħra ta' nies li għal raġunijiet diversi sofrew inġustizzja u anomalija fil-pensjoni tagħhom.

Bi pjaċir ngħid li eks membri tal-korpi tax-xogħol, eks ħaddiema tax-xatt u membri tal-Korp tal-Pulizija aktar tard dan ix-xahar stess se jgawdu mir-ruħ soċjali ta' dan il-Gvern li, għat-tieni sena konsekuttiva, żamm kelmtu magħhom li jara kif se jindirizza inġustizzji tal-imgħoddi.

Minn dawn hemm madwar 6,200 benefiċċjarju jew il-werrieta tagħhom, li bejniethom se jitħallsu madwar €12 miljun biex ipattu għal dak li tilfu minħabba anomaliji li kellhom fl-impjieg tagħhom.

Fil-fatt, huma diġà ħadu pagament is-sena li għaddiet, qed jieħdu pagament ieħor dan ix-xahar u ġew ivvotati l-flus għal pagament ieħor.

Il-Gvern ma kellu l-ebda obbligu legali li jagħmel xi ħaġa ta' din ix-xorta, imma aħna ħassejna obbligati moralment li nindirizzaw dawn l-anomaliji.

Matul din is-sena se nagħlqu wkoll kategorija oħra ta' ħaddiema, dawk tal-Malta Electricity Board.

Dawn il-ħaddiema, jew fil-każ li dawn ġew nieqsa l-eredi tagħhom, se jibbenefikaw mill-għoti ex gratia tal-pensjoni tas-servizz u l-arretrati dovuti lilhom.

Fl-2012 huma kienu rebħu l-kawża fil-Qorti Ċivili f'dan ir-rigward, iżda mbagħad is-sentenza ma setgħetx tiġi put into practice għax il-Qorti ddikjarat li l-ħlas kien ġie preskritt.

Hawn ukoll ħassejna li għandna nsewwu l-inġustizzja li sofrew dawn l-eks-ħaddiema, u b'hekk, matul l-2017 u l-2018, l-erba' kategoriji ta' ħaddiema li għadni kemm semmejt se jkunu ħadu bejniethom aktar minn €32 miljun.

Issa nixtieq nitkellem ftit dwar it-titjib li sar fl-in-work benefit.

Nistgħu ngħidu li dan il-benefiċċju ħalla impatt pożittiv ħafna fuq ir-rata tal-faqar, anke permezz ta' miżuri oħra li nehdejna matul dawn l-aħħar erba' snin.

Aħna nħajru dejjem aktar nies jidħlu fid-dinja tax-xogħol; making work pay.

L-in-work benefit jgħin lil familji bi dħul baxx jew medju u b'wild li għandu jew għandha taħt it-23 sena biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Meta ġiet introdotta din l-iskema f'Settembru li għadda l-għadd ta' familji li bbenefikaw kien tela' minn ftit aktar minn 2,000 għal ftit aktar minn 5,000 familja, li bejniethom għandhom 7,700 wild.

Qed nikkalkolaw li matul is-sena d-dieħla l-benefiċċjarji ta' din l-iskema se jitħallsu €4 miljun, li mbagħad jissarrfu fi dħul medju ta' madwar €800 għal kull familja, jew inkella kważi €520 għal kull wild.

Aħna dejjem ipprovajna ntejbu dan il-benefiċċju, u matul is-sena d-dieħla hekk se nagħmlu għax kull kategorija ta' benefiċċjarji se tara żidiet li jvarjaw minn €50 għal €100.

Wara ħafna snin ma tiċċaqlaqx, iċ-children's allowance se tiżdied ukoll bir-riżultat li ħafna minn dawn il-familji huma wkoll mistennija li jkomplu jtejbu d-dħul tagħhom.

Din hija wegħda elettorali oħra li ġiet imwettqa.

Se ssir reviżjoni fil-mekkaniżmu li jikkalkola r-rati dovuti lill-familji skont id-dħul nett tagħhom.

L-ogħla rata se tiżdied minn €96 sa €1,252 fis-sena għal kull wild taħt is-16-il sena, u l-akbar żieda f'dan il-benefiċċju se jarawha l-aktar dawk il-familji li għandhom dħul baxx.

Dawk li d-dħul tagħhom huwa ogħla mill-paga minima iżda mhux aktar minn €18,100 fis-sena, wara li titnaqqas il-bolla, wkoll se jgawdu minn żidiet fiċ-children's allowance.

Dan ifisser li kull familja li għandha sa €20,000 bħala dħul gross se togħlielha r-rata taċ-children's allowance.

Huwa stmat li hawnhekk se nolqtu madwar 16,500 familja, li b'kollox għandhom 24,600 tifel u tifla.

Imbagħad, jikkomplementa dan kollu hemm is-sussidju li qed jingħata mill-Gvern għat-trasport tat-tfal lejn l-iskejjel u lura, fejn hemmhekk wieħed ukoll se jiffranka ammont sostanzjali ta' flus.

L-aħħar darba li familji b'aktar minn wild wieħed ħadu żieda fiċ-children's allowance kien fl-2008, filwaqt li l-aħħar darba li ħadu żieda fiċ-children's allowance dawk il-familji li għandhom wild wieħed kien fl-1996, jiġifieri 22 sena ilu.

F'dan il-Baġit aħna neħħejna wkoll anomaliji oħrajn li għalkemm forsi ma jolqtux lil ħafna nies, xorta waħda ħassejna li għandna nagħmluhom.

Irridu nneħħu l-inugwaljanza soċjali.

Sal-lum dawk il-persuni li jaħdmu għal rashom u li għal xi raġuni jew oħra jieqfu mill-attività tagħhom, ma jeħdux il-benefiċċju tal-qgħad, allavolja jkunu ħallsu kontribuzzjonijiet daqs min huwa mpjegat.

Issa din l-anomalija se tispiċċa u, għall-ewwel darba fl-istorja tas-sigurtà soċjali, dawn is-self-employed se jibdew jieħdu l-benefiċċju tal-qgħad jekk kemm-il darba jirreġistraw mal-Jobsplus.

Anomalija oħra li se nneħħu hija dik fil-ħlas tal-għajnuna medika fejn hemm differenza fir-rati li jitħallsu bejn l-ewwel u t-tieni adult jew aktar f'familja waħda.

Din issa se tispiċċa, u kull adult f'familja li jsofri minn mard kroniku se jibda jitħallas l-istess.

Miżura oħra ta' fejda hija dik immirata lejn persuni li jbatu minn bipolar disorder, depression, psikożi, kif ukoll mard terminali.

Minn Jannar, sakemm persuna tissodisfa l-kriterji tat-test tal-mezzi, l-eleġibilità ta' għajnuna medika f'dawn il-każijiet se tkun tgħodd ukoll għall-kapijiet tal-familja.

Minkejja li n-numru ta' persuni li jieħdu l-benefiċċji naqas, wettaqna wkoll ħidma biex naraw li l-flus ivvotati f'dan ir-rigward jintnefqu sewwa.

Għal din il-ħidma l-Ministeru għandu fi ħdanu l-Business Intelligence Unit fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali.

B'kollaborazzjoni anke mat-Tax Compliance Unit, matul is-sena li għaddiet il-Business Intelligence Unit skrutinja 'l fuq minn 2,500 applikazzjoni, li minnhom ġew rifjutati madwar 57% minħabba li dawn ma ddikjarawx id-dħul tagħhom.

Fil-fatt, fit-12-il sena li ilu jaħdem dan il-Unit, huwa stmat li ġew iffrankati €46 miljun.

Issa se ngħaddi malajr malajr għall-FSWS (Foundation for Social Welfare Services).

Ħidma oħra li wettaqna fil-komunità se ssir mill-FSWS, li tħaddan aktar minn 700 professjonist u impjegat fi ħdan l-Aġenzija Appoġġ, Aġenzija Sedqa, iċ-ċentri tal-Leap u ċ-Ċentru għall-Ħarsien tat-Tfal.

Introduċejna diversi servizzi ġodda, fosthom dak tat-terapija fid-djar, li għenu biex familji jibqgħu flimkien, u se nkomplu nifirxu wkoll is-servizz tagħna f'oqsma bħall-co-parenting u positive parenting.

Din is-sena, il-ħidma ta' dawn il-professjonisti ġiet verament rikonoxxuta bl-iffirmar ta' ftehim kollettiv, li huwa meqjus bħala l-aħjar li qatt kellhom.

Għas-sena d-dieħla wkoll ġiet ivvotata żieda ta' €3 miljun għal dak li huwa operat fl-FSWS u madwar €2 miljun għal proġetti kapitali.

Huwa ppjanat li s-sena d-dieħla nibdew naħdmu anke fuq it-twaqqif ta' ċentru għall-adozzjoni u l-fostering u fuq ir-rilokazzjoni taċ-ċentru tad-Detox.

Flimkien mal-Caritas qegħdin nibnu wkoll faċilità ġdida għall-vittmi tad-droga li jkunu għadhom minuri.

Din il-ħidma se taħbat ukoll f'sena fejn l-aġenziji Sedqa u Appoġġ se jagħlqu 25 sena mwaqqfin.

Rajna kif intejbu wkoll is-servizz soċjali, u għalhekk permezz ta' liġi waqqafna wkoll l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali.

L-għan tal-Awtorità huwa li tistabbilixxi standards għal dawk li huma servizzi soċjali.

Dan qed nagħmluh id f'id u bi djalogu ma' dawk li jipprovdu dawn is-servizzi, u hawnhekk bi pjaċir irrid ngħid li, meta għaddiet din il-liġi, kien hemm kooperazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Din l-Awtorità diġà offriet standards għal diversi servizzi, fosthom għal servizzi mogħtija lil persuni b'diżabilità jew fil-qasam tal-adozzjonijiet, liema standards se noħorġuhom fil-ġimgħat li ġejjin, u għas-sena d-dieħla se jkomplu joħorġu oħrajn.

Barra minn hekk, l-Awtorità se tfassal strateġija dwar l-adozzjonijiet, u hawn m'aħniex se nagħmlu xi ħaġa haphazard imma se llaqqgħu l-persuni konċernati, nitkellmu u naħdmu bħala tim wieħed.

Wasalt biex nikkonkludi.

F'kontest fejn għat-tieni sena konsekuttiva l-poplu mhux qed jiġi ntaxxat hija żelqa kbira li wieħed isejjaħ pakkett ta' €1.8 biljun fil-qasam soċjali bħala pakkett kożmetiku.

Din mhi xejn għajr stonatura!

Sinjura President, imnebbħa minn prinċipji ta' ġustizzja soċjali u ta' valuri nsara, fittixna li nkomplu nwieżnu bil-galbu kemm nistgħu lis-soċjetà Maltija.

Minn anzjani u pensjonanti sa tfal taħt is-16-il sena, minn persuni b'diżabilità sa persuni li fl-imgħoddi kienu mċaħħda minn dak li kien tagħhom, minn familji bi dħul baxx sa persuni li minħabba li sfaxxa ż-żwieġ tagħhom iridu jibdew il-ħajja mill-ġdid u jixtiequ jixtru proprjetà, grazzi għall-ġid li ħloqna pprovajna ma ninsew lil ħadd.

Urejna bil-fatti fejn tħabbat il-qalb soċjali tagħna.

Jekk Alla jrid, is-sena d-dieħla se tkun sena oħra fejn aħna, mhux biss bħala Gvern imma wkoll bħala pajjiż, se nkunu kburin li se nkunu ta' sostenn għal xulxin.

Se nkunu qed inwettqu u se nibqgħu naraw x'nistgħu nagħmlu aktar – u dejjem hemm aktar x'tagħmel – biex inkabbru l-wens u niġġieldu l-faqar.

Nassigura lil kulħadd li l-pjan soċjali tagħna ma jiqafx hawnhekk.

Qabel ma nikkonkludi nixtieq irrodd ħajr liż-żewġ Segretarji Parlamentari, lis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru, lill-kapijiet tad-dipartiment u tal-entitajiet, kif ukoll lill-ħaddiema kollha – bla ebda distinzjoni – tad-dipartimenti u tal-entitajiet kollha li jaqgħu taħt dan id-dekasteru.

Fuq kollox nirringrazzja lill-istaff tas-Segretarjati tiegħi u ta' sħabi ż-żewġ Segretarji Parlamentari.

Grazzi għax-xogħol u d-dedikazzjoni tagħhom ilkoll, irnexxielna ngħollu l-kwalità tal-ħajja tal-poplu kollu kemm hu, u l-impenn tagħhom jagħtina spinta akbar fil-ħidma li nwettqu, bil-għan li kulħadd jgħix is-suċċess li qegħdin nagħmlu.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali ġiet konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li se tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

Fis-7.37 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali rrapporta li, skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali ġiet konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa ġew posposti għal data li se tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 12 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Estimi Ġenerali 2019 – Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 12 ta' Novembru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Fit-7.40 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TENDER TA' ĠBIR TA' SKART MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-metodu/tender ta' ġbir ta' skart mill-kunsilli lokali hux se jgħaddi mingħandhom għal għand ir-Reġjuni?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-prinċipju li l-Ministeru jixtieq jadotta huwa li l-iskart jiġi miġbur fuq skala ġeografika akbar biex ikun hemm iżjed economies of scale.

Dan il-prinċipju huwa rifless fil-pjan li ħdimna mad-Dipartiment tal-Gvern Lokali u l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

Ngħarrfu wkoll li l-kunsilli lokali qatt ma jistgħu jinqatgħu 'l barra mill-organizzazzjoni tal-ġbir tal-iskart għall-ġid taċ-ċittadini fil-lokalitajiet tagħhom.

BULGARIJA – FTEHIM DWAR ĦLAS MINĦABBA EĊĊESS TAL-EMISSION TARGETS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm qed inħallsu lill-Bulgarija tali qed neċċedu l-emission targets?

JOSÉ HERRERA: Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li, kif diġà għedt fid-diskors tiegħi tal-Baġit nhar it-Tnejn, 5 ta' Novembru, it-targets tal-emissjonijiet ta' pajjiżna għas-snin 2009 sal-2020 kienu ġew innegozjati minn Gvern Nazzjonalista fis-sena 2007.

Dawn it-targets il-Gvern Nazzjonalista kien diġà jaf li mhumiex fattibbli u kellu indikazzjoni ċara diġà li kien ser ikollu jixtri emission allowances minn membri stati oħra proprju minħabba f'hekk.

Inżid ngħid ukoll li proprju minħabba dan in-nuqqas tal-Gvern Nazzjonalista li dan il-Gvern kien serjament preġudikat meta ġejna għat-targets post 2020.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet għandu għal meta fis-sena 2020 jiskadi l-ftehim li huwa għamel mal-Bulgarija li permezz tiegħu qed inħallsu 70ċ għal kull tunnellata ta' CO2 li qed neċċedu l-limiti ta' emissjonijiet?

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 4564.

EMISSJONIJIET FL-ARJA – EĊĊESS MIL-LIMITI TAL-UE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-persentaġġ li bih Malta marret 'l hinn mil-limiti tal-Unjoni Ewropea għall-emissjonijiet fl-arja fl-2015, fl-2016, u fl-2017?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-emissjonijiet u t-tniġġis tal-arja huma regolati mill-Unjoni Ewropea f'żewġ aspetti.

Hemm regolamenti li jittrattaw il-livelli tal-kwalità tal-arja b'mod ġenerali u regolati mid-Direttiva 2008/50/KE.

Wara li jsir eżerċizzju biex titnaqqas il-kontribuzzjoni ta' sorsi ta' tniġġis naturali fit-trab fin (trab tas-Sahara), jirriżulta li l-livelli stipulati mid-Direttiva ma nqabżux.

Dan l-eżerċizzju jsir għal valuri li jiġu rreġistrati fl-istazzjon ta' monitoraġġ fl-Imsida, fejn il-livelli huma iktar għoljin minħabba li jgħaddi iżjed traffiku.

Il-livelli tal-ożonu fl-Għarb huma iżjed għoljin minn dawk ta' Malta, u dawn ġew eċċeduti fl-2015 u 2017.

Din is-sustanza ta' tniġġis tiġi ffurmata permezz ta' reazzjoni kimika fl-arja bħala riżultat ta' emissjonijiet minn pajjiżi oħra.

Fil-fatt Malta tiddependi minn tnaqqis ta' tniġġis f'pajjiżi oħra sabiex l-ożonu jkun jista' jonqos u hemm leġiżlazzjoni internazzjonali li tieħu ħsieb li dan jitwettaq.

Leġiżlazzjoni oħra hija d-Direttiva 2016/2284/KE li tinkludi limiti ta' emissjonijiet annwali għal Malta għas-snin 2010, 2020 u 2030.

S'issa Malta qatt ma qabżet il-limiti tal-2010, u bil-miżuri mwettqa fil-kamp tal-produzzjoni tal-enerġija jidher li mhux se jkun hemm problema biex nilħqu dawk tal-2020.

SPTAR SAN LUQA – PARKEĠĠ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deptuat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid f'idejn min hu l-parkeġġ li hemm biswit l-Isptar San Luqa fi G'Mangia u li għal ħafna żmien kien amministrat mill-Kunsill Lokali tal-Pietà?

Jista' jassigura lir-residenti tal-lokalità li kienu jagħmlu użu minn dan il-car park jekk hux se jibqa' jkollhom aċċess bħalma kellhom s'issa, biex ipoġġu l-karrozzi tagħhom minħabba l-problema kbira tal-parkeġġ fl-inħawi?

CHRIS FEARNE (Deptuat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-responsabbilità tal-car park imsemmi minnu hija ta' Steward Health Care.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA LI QED JAGĦMLU XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm ħaddiema li qed jagħmlu xogħol ta' tindif f'kull sezzjoni/uffiċċju (eskluż dawk li qed jagħmlu xogħol fuq barra jew f'latrini pubbliċi) ta' kull dipartiment li jaqa' fid-dekasteru tagħha?

X'inhu l-grad ta' dawn il-ħaddiema?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX – ORTHOPAEDIC UNIT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deptuat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5781, jista' l-Ministru jgħid jekk is-sala mibnija ftit tas-snin ilu u li kellha tintuża bħala Orthopaedic Unit ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex bdietx tintuża għal dan l-iskop kollha kemm hi?

Ġew ingaġġati infermiera Għawdxin sabiex ikunu jistgħu jaħdmu f'dan il-unit?

Sar il-programm ta' taħriġ għall-infermiera dwar din il-kura speċjalizzata?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sala tal-Ortopedija se tibda tintuża għal pazjenti tal-Orthopaedic Outpatients għall-aħħar ta' din is-sena, u tiftaħ kollha kemm hi bħala Sala tal-Ortopedija fil-bidu tas-sena d-dieħla.

Numru ta' infermiera Għawdxin ġew deployed minn Malta biex ikunu jistgħu jaħdmu f'dan il-unit.

Ninfurmah ukoll li sar it-taħriġ għal min ser jamministra dan il-unit u se jitkompla iktar taħriġ għal infermiera fil-ġranet li ġejjin.

MINA TAĦT IL-BAĦAR BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fl-aħħar xahrejn, u ċjoè matul Settembru u Ottubru 2018, xi progress sar fuq il-preparamenti biex ikun jista' jinbeda x-xogħol fuq il-mina ta' taħt il-baħar bejn Malta u Għawdex?

Meta hu ppjanat li jinbeda x-xogħol fuq l-istess proġett?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' ppjanar u tħejjijiet għat-tħaffir u l-bini tal-mina bejn Malta u Għawdex qed javvanza b'ritmu mgħaġġel, iżda b'attenzjoni sħiħa.

Fost oħrajn, f'dawn l-aħħar xahrejn tlesta l-mudell ġeoloġiku taż-żona taħt investigazzjoni, li minnha hu meqjus li titħaffer il-mina.

F'dawn l-aħħar ġimgħat, ir-riżultati ta' dan il-mudell ġew diskussi ma' diversi esperti u entitajiet u mal-awtoritajiet ikkonċernati u issa qed jiġu mirquma u ffinalizzati.

Fl-istess waqt, tkomplew l-istudji tekniċi speċifiċi li jiffurmaw parti mill-istudju għall-impatt ambjentali (EIA) meħtieġ mill-proċess tal-permessi tal-iżvilupp ta' proġetti kbar bħal dan.

Qed isiru wkoll is-surveys topografiċi fiż-żoni fejn qegħdin jiġu proposti l-fetħiet (portals) tal-mina f'Malta u Għawdex.

Qed jitħejja wkoll il-conceptual design tal-mina nnifisha.

Fl-istess waqt, minbarra l-kontinwazzjoni tal-ippjanar tekniku tal-proġett, sabiex ma jintilifx ħin, għaddejjin ukoll it-tħejjijiet għad-dokumentazzjoni meħtieġa sabiex joħorġu s-sejħiet pubbliċi għall-offerti għar-riżorsi meħtieġa biex jitwettaq il-proġett, fosthom l-immaniġġjar tal-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tax-xogħol fil-post, kif ukoll ix-xogħol ta' tħaffir u bini tal-mina u s-servizzi kollha relatati biex il-proġett jitlesta.

Għaddejjin ukoll studji oħra ekonomiċi, li wkoll huma meħtieġa sabiex jiżguraw li din l-infrastruttura ġdida tintuża bl-aktar mod sostenibbli.

Fi proġett ta' dan id-daqs, l-istadju tal-ippjanar huwa parti integrali mill-proċess tat-twettiq tiegħu.

Wara li jitlestew l-istadji tal-proġett li għaddejjin bħalissa, fosthom il-proċess tal-ippjantar tekniku, il-proċeduri tal-istudji u l-evalwazzjoni għall-permessi ta' dan l-iżvilupp mill-awtoritajiet ikkonċernati, kif ukoll l-għażla tal-kuntratturi meħtieġa permezz tas-sejħiet pubbliċi, ikun imiss li jibda x-xogħol infrastrutturali fuq il-post.

BORD TAL-APPROVAZZJONI TAL-AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – MEMBRI U SEGRETARJU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-membri u s-segretarju tal-Bord tal-Approvazzjoni tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

Jista' jgħid x'rimunerazzjoni jirċievu l-membri tal-Bord tal-Approvazzjoni tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsijiet parlamentari 7273 u 7276.

BORD TA' APPROVAZZJONI TAL-AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA - LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il laqgħa tal-Bord ta' Approvazzjoni tal-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta saret mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jagħti d-data ta' meta saret kull laqgħa u jindika l-membri tal-Bord li kienu preżenti u/jew assenti għal kull waħda mil-laqgħat?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7274.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – ĊERTIFIKATI MAĦRUĠA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari u maqsuma xahar b'xahar, kemm-il ċertifikat ġie maħruġ mill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta u li, permezz tiegħu, benefiċjarju taċ-ċertifikat u d-dipendenti tiegħu jistgħu jirrisjedu, jistabbilixxu ruħhom jew jibqgħu għal żmien indeterminat f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif jinsab fil-lista hawn taħt:

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI GĦALL-ĦRUĠ TA' ĊERTIFIKATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il applikazzjoni għandha pendenti quddiemha l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta għall-ħruġ ta' ċertifikat li, permezz tiegħu, benefiċjarju taċ-ċertifikat u d-dipendenti tiegħu jistgħu jirrisjedu, jistabbilixxu ruħhom jew jibqgħu għal żmien indeterminat f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta qed tipproċessa total ta' 923 applikazzjoni.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – KONTIJIET BANKARJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm għandha kontijiet bankarji l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema bank jew banek huma l-imsemmija kontijiet bankarji u x'tip ta' kontijiet bankarji huma (pereżempju: savings account, current account, term deposit account eċċ)?

Jista' jgħid għal kull wieħed mill-kontijiet bankarji kemm huwa l-ammont li jinsab iddepożitat fih?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta għandha tliet kontijiet bankarji, li jinsabu mal-Bank of Valletta.

Il-kontijiet jikkonsistu f'żewġ kontijiet kurrenti u wieħed savings.

Il-bilanċ f'dawn il-kontijiet bankarji, sal-aħħar ta' Settembru 2018, kien ilaħħaq €1,824,786.28.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA – TWAQQIF TA' BENEFIĊĊJI MINN INDIVIDWI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il individwu avża lill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta bl-intenzjoni tiegħu li jieqaf jibbenefika minn ċertifikat maħruġ skont ir-Regolamenti dwar il-Programm ta' Malta dwar Residenza u Visa (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 217.18) mis-sena 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari u maqsuma xahar b'xahar?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill- Onor. Interpellant li kien hemm żewġ individwi li avżaw lill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta bl-intenzjoni tagħhom li jieqfu jibbenefikaw minn ċertifikati li ġew maħruġa lilhom.

Dawn iż-żewġ individwi avżaw lil Aġenzija f'Novembru ta' 2017 u f'Marzu 2018.

GĦAWDEX – SKOLA SEKONDARJA TAR-RABAT – GĦALLIEMA TAL-MALTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fl-Iskola Sekondarja tar-Rabat, Għawdex (Gozo College) hemm klassijiet li ma għandhomx għalliem tal-Malti u issa ilhom ġimgħat bla lezzjonijiet tal-Malti?

Jista' jgħid x'qed isir biex dan in-nuqqas jiġi indirizzat u dawn l-istudenti jibda jkollhom lezzjonijiet tal-Malti?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-bidu tas-sena skolastika kull klassi tal-Malti fl-iskola Sekondarja tar-Rabat, Għawdex (Gozo College) kellha għalliem tal-Malti.

Minkejja li, skont il-Ftehim Settorali li ġie ffirmat fil-21 ta' Diċembru 2017, l-għalliema jistgħu jkollhom 24 lezzjoni u oħra magħhom, b'direttiva individwali mill-Union for Professional Educators fi ħdan il-UĦM, erba' għalliema qegħdin jirrifjutaw li jżommu l-24 lezzjoni, bir-riżultat li għandna 4 (erba') klassijiet mingħajr lezzjonijiet tal-Malti.

Infurmat li għandha ssir laqgħa ta' konċiljazzjoni dwar dan il-każ din il-ġimgħa.

PRE-DRILLING LOG STRATIGRAFIKU TAL-BJAR

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jippubblika l-pre-drilling log stratigrafiku tal-bjar kollha li tħaffru fl-ibħra Maltin mit-13 ta' Marzu 2013 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux dawn id-dokumenti mingħand il-kumpanija/i taż-żejt li kienu se jħaffru għaż-żejt?

JOSEPH MUSCAT: Id-dokument mitlub huwa ta' natura kunfidenzjali u għalhekk ma jistax jiġi ppubblikat.

Il-Gvern jingħata kopja tad-dokumenti kollha mill-kumpaniji taż-żejt li jkollhom liċenzja fl-ibħra Maltin.

GĦAWDEX – BIR MADONNA TAŻ-ŻEJT – LOG STRATIGRAFIKU

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Peress li l-bir Madonna taż-Żejt f'Għawdex kien bir stratigrafiku, u peress li fis-sena 2000 matul amministrazzjoni Nazzjonalista kien ġie ppubblikat il-log stratigrafiku tat-tħaffir, jiġifieri, għal fond ta' minn 4,500 metru sa 8,000 metru, iżda l-istratigrafija tat-tħaffir li sar fiż-żmien amministrazzjoni Laburista preċedenti, jiġifieri, minn wiċċ l-art sa fond ta' madwar 4,500 metru, baqa' mistur allavolja dan huwa bir stratigrafiku, jista' jippubblika l-log stratigrafiku sħiħ għat-8km kollha ta' fond?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7595.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti l-koordinati tal-oil rigs kollha li jinsabu fl-ibħra Maltin u jgħid x'qed jagħmlu dawn l-oil rigs?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din mhux materja pertinenti għall-Continental Shelf Department.

CONTINENTAL SHELF DEPARTMENT – ĦIDMA

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet il-ħidma tal-Continental Shelf Department mill-2013 sa meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li parti mill-ħidma li twettqet fl-aħħar snin kienet tinkludi:

Monitoraġġ tal-obbliġi kuntrattwali ta' kumpaniji li jkollhom liċenzja għat-tiftix taż-żejt fl-ibħra Maltin;

Promozzjoni ta' opportunitajiet għat-tiftix għaż-żejt fl-ibħra Maltin waqt diversi fieri Internazzjonali;

Kuntratt mat-TGS għall-ipproċessar mill-ġdid ta' informazzjoni sismika li kienet inġabret fl-ibħra Maltin;

Kuntratt għat-tifix taż-żejt (Exploration Study Agreement) ma' Ratio Malta Limited;

Ġbir ta' informazzjoni sismika ġdida kemm 2D minn Capricorn Malta Ltd u 3D minn Ratio Malta Ltd;

Tħaffir tal-bir Ħaġar Qim mill-kumpanija Phoenicia Energy Company Ltd u Melita Exploration Company Ltd;

Informazzjoni dwar it-tiftix għaż-żejt mill-passat ġiet maqluba f'format diġitali u l-informazzjoni kollha ġiet mdaħħla f'database;

Koordinazzjoni ta' żjarat minn-kumpaniji taż-żejt fid-Data Room;

Emendi fil-leġiżlazzjoni: Att dwar il-Produzzjoni tal-Petroleum, Att dwar il-Blata Kontinentali, Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa;

Leġiżlazzjoni ġdida: Regolamenti dwar il-Blata Kontinentali u Regolamenti dwar Offshore Safety (Oil and Gas);

Diskussjonijijet bilaterali rigward il-Blata Kontinentali;

Servizz ta'konsultazzjoni lil diversi Dipartimenti u entitajiet tal-Gvern rigward il-Blata Kontinentali;

Dmirijiet konnessi mas-Survey Ġeoloġika ta' Malta, inkluż parteċipazzjoni fil-laqgħat tal-Euro Geo Surveys, u parteċipazzjoni fi proġetti tal-Ewropa relatati bħal EMODnet 2 u EMODnet 3 u GeoERA;

Xogħol sabiex il-mappa ġeoloġika ta' Malta tinqaleb f'format diġitali;

Ħruġ ta' liċenzji għar-riċerka xjentifika marittima.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni impjegati mal-Continental Shelf Department, x'inhu l-grad tagħhom u x'qed jagħmlu?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li b'kollox hemm hames persuni impjegati: Direttur Ġenerali – jamministra d-Dipartiment; Principal Scientific Officer – jieħu ħsieb il-parti teknika; Executive Officer – Xogħol klerikali; Clerk – Xogħol klerikali; u Messaġġiera.

AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA – REGOLATUR TAL-BINI TA' TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min hu r-Regolatur tal-bini mill-ġdid ta' toroq hekk kif ġiet imwaqqfa l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta?

IAN BORG: Ir-regolatur tas-sistemi tat-trasport f'pajjiżna huwa Transport Malta.

It-toroq huma mezz importanti tas-sistema tat-trasport bl-art f'pajjiżna u l-irregolar ta' kull attività fihom tifforma parti mill-irwol regolatorju ta' din l-awtorità.

L-irwolijiet regolatorji ta' Transport Malta u l-irwol implimentattiv ta' Infrastructure Malta huma spjegati fid-dettal fil-Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta, li għaddiet mill-istadju tat-tielet qari fil-Parlament f'Lulju li għadda u daħlet fis-seħħ ftit ġimgħat wara.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm qed jitħallsu għal kull siegħa l-ħaddiema fil-grad ta' Cabin Attendant u li huma impjegati direttament mal-Gozo Channel?

Tista' tgħid ukoll kemm qed jitħallas il-kuntrattur għal kull siegħa ta' ħaddiem fil-grad ta' Cabin Attendant li jipprovdi lill-Gozo Channel u kemm fil-fatt minn dan l-ammont jispiċċa għand il-ħaddiem li jaħdem mal-kuntrattur u li iżda joffri servizz lill- Gozo Channel?

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm qed jitħallsu għal kull siegħa l-ħaddiema fil-grad ta' Seaman u li huma impjegati direttament mal-Gozo Channel?

Tista' tgħid ukoll kemm qed jitħallas il-kuntrattur għal kull siegħa ta' ħaddiem fil-grad ta' Seaman li jipprovdi lill- Gozo Channel u kemm fil-fatt minn dan l-ammont jispiċċa għand il-ħaddiem li jaħdem mal-kuntrattur u li iżda joffri servizz lill-Gozo Channel?