DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 20 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 20 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 20 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 199 tad-19 ta' Frar 2019 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Aaron Farrugia fil-laqgħa tal-Presidenti tal-COSAC li nżammet f'Bucharest fl-20 u l-21 ta' Jannar 2019.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KIRI TA' PROPRJETÀ RESIDENZJALI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti elenku tal-benefiċċji l-ġodda għal min jikri proprjetà residenzjali?

Min huwa intitolat għal tali benefiċċju?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar għandha erba' skemi li permezz tagħhom tipprovdi għajnuna lil min jikri proprjetà residenzjali:

· Sussidju fuq xogħlijiet relatati ma' strutturi perikolużi fi proprjetà privata li hija okkupata minn qabel l-1 ta' Ġunju 1995 minn Inkwilini jew Ċenswalisti.

Din l-iskema tipprovdi sussidju sa massimu ta' €8,000 biex tgħin inkwilini/ċenswalisti jeliminaw strutturi perikolużi fir-residenza tagħhom, mikrija jew mogħtija lilhom b' ċens mill-privat qabel l-1 ta' Ġunju 1995.

· Skema għall-Persuni b'Diżabilità.

Din l-iskema tipprovdi għajnuna, kemm finanzjarja, kif ukoll teknika, lil persuni b'diżabilità sabiex isiru xogħlijiet ta' titjib relatati mad-diżabilità tagħhom fir-residenzi mikrija jew okkupati minnhom.

L-għotja tingħata skont kif indikat hawn taħt:-

Xogħlijiet ta' alterazzjoni, sa massimu ta' €3,500;

Lift f'appartamenti mikrija mill-privat fejn tingħata għajnuna skont l-ammont relatat mas-sehem tal-applikant, b'għotja sa massimu ta' €5,000.

· Benefiċċju tal-kera f'Residenzi Privati.

Din l-iskema tipprovdi benefiċċju fuq il-kera mħallsa mill-applikanti għall-postijiet mikrija bħala r-residenza ordinarja.

Mill-1 ta' Jannar 2019, din l-iskema kienet riveduta u minn massimu ta' €2000, issa hemm żieda sostanzjali li tlaħħaq sa massimu ta' €5,000.

Inżid ninforma lill-Onor.

Interpellant illi kien hemm reviżjoni wkoll fil-kriterji tal-eleġibilita` sabiex dan il-benefiċċju jirrifletti s-sitwazzjoni preżenti f'dan il-qasam.

Grazzi għal din ir-reviżjoni li għamilna, aktar applikanti se jkunu eliġibbli għal dan il-benefiċċju.

L-Awtorità tad-Djar għandha wkoll skema oħra li għaliha huma eliġibbli kemm l-inkwilini kif ukoll is-sidien.

Din hija skema li toffri:

· Sussidju fuq xogħlijiet ta' Rranġar u Titjib f'Residenzi Okkupati minn Sidien jew Inkwilini.

Din l-iskema tipprovdi sussidju sa massimu ta' €7,000 sabiex isiru xogħlijiet ta' irranġar u titjib f'residenzi mikrija lill-inkwilini, kemm dawk mikrija mill-privat, kif ukoll dawk mikrija mingħand il-Gvern.

L-Awtorità tad-Djar toffri wkoll żewġ skemi speċifiċi għal sidien illi għandhom proprjetà għall-kiri:

Skema biex tilqa' proposti mingħand sidien ta' proprjetà residenzjali vojta li jixtiequ jikruha lill-Awtorità tad-Djar għall-iskop ta' akkomodazzjoni soċjali.

L-għan ta' din l-iskema huwa li jinkoraġġixxi sidien ta' proprjetà residenzjali vojta u privati b'waħda, tnejn jew tlett ikmamar tas-sodda fi stat ta' finished, ġebel u saqaf u fuq il-pjanta biex jikruha lill-Awtorità tad-Djar għal perijodu ta' għaxar snin.

Min-naħa tagħha, l-Awtorità tad-Djar tikri dawn il-proprjetajiet lil persuni li huma eliġibbli għall-akkomodazzjoni soċjali.

· Skema ta' Restawr ta' Djar Battala Għall-Kiri.

Skema biex tilqa' talbiet mingħand sidien ta' proprjetà residenzjali vojta u ta' livell mhux aċċetabbli, sabiex jinvestu fir-restawr tal-proprjetà tagħhom.

Dawn jingħataw għotja sa massimu ta' €25,000.

Imbagħad wara li x-xogħlijiet ikunu tlestew din tiġi mikrija lill-Awtorità tad-Djar għal perjodu ta' għaxar snin.

Dokument bil-kriterji kollha tal-eliġibilità għal kull skema msemmija qiegħed jitpoġġa fuq l-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, jista' l-Ministru jikkonferma li l-iskema tal-kiri mill-privat kif ukoll l-iskema tar-restawr u riġenerazzjoni kienu skemi li kienu in vigore fl-aħħar leġiżlatura Nazzjonalista u li fl-2013 il-Gvern Laburista kien waqqafhom?

Ladarba dan il-Gvern qed jerġa' jdaħħalhom, jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li għal numru ta' snin, u ċjoè, mill-2013 sakemm reġgħu ġew imħabbra, dawn l-iskemi kienu twaqqfu?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, fil-Kamra hawn preżenti s-Segretarju Parlamentari li huwa responsabbli direttament minn dan il-qasam li jista' jwieġeb u jagħti aktar dettalji speċifiċi.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sur President, din il-mistoqsija diġà weġibtha f'ħafna mid-diskorsi li għamilt.

L-iżball li kien għamel Gvern Nazzjonalista kien li waqqaf il-programm ta' bini ta' appartamenti tal-Gvern u bbaża l-akkomodazzjoni soċjali fuq l-iskema tal-kirjiet biss.

Għalhekk dak qed jagħtik żmien temporanju ta' għaxar snin.

Fil-fatt illum qed niddiskutu x'se jiġri minn dik l-iskema li ġiet oriġinata dak iż-żmien meta tiskadi erba' snin oħra.

Ir-realtà tas-suq mhijiex ir-realtà tas-suq li kien hawn fl-2012 meta dak iż-żmien kien hawn ħafna proprjetajiet battala, is-suq tal-kiri ma kienx dak li huwa llum u allura dak iż-żmien kien ideali biex issir skema bħal dik.

Illum dik l-iskema erġajna ġeddidnieha però ma żammejniex lilha.

Illum qed naħdmu anke fuq programm ta' bini ġdid ta' appartamenti.

Qegħdin naħdmu wkoll fuq diversi miżuri, bħalma għamilna llum permezz ta' skema interessanti flimkien mal-NGOs, billi qbadna l-proprjetajiet battala li kienu ġew mit-Trattat bejn il-Knisja u l-Istat u qed nerġgħu nutilizzaw dawk il-proprjetajiet li ilhom abbandunati għal għexieren ta' snin.

Għamilna survey biex naraw x'għad fadal madwar il-pajjiż u qegħdin nagħmlu użu minn dawn il-proprjetajiet li sal-lum ħadd ma pprova jindirizza l-użu tagħhom.

Din l-iskema li nikru mingħand il-privat, li llum qed insejħulha Nikru biex Nassistu, hija pjuttost differenti minn dik l-iskema li kellu Gvern Nazzjonalista.

Però din m'għandhiex tkun l-unika skema li taqdi l-ħteġijiet soċjali tal-Awtorità tad-Djar, anzi trid tkun ikkumplimentata bi programm ta' bini u programmi oħrajn ta' inizjattivi kif ukoll skemi addattati ta' benefiċċju soċjali li jgħin lil min qiegħed f'kera għaliex illum il-ġurnata nafu li s-sitwazzjoni trid tiġi indirizzata skont iċ-ċirkostanzi tal-lum.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, naf li aktar kmieni llum il-Ministru ffirma ftehim mal-Fondazzjoni RISe, li naf li taħdem ma' min jinsab fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Jista' l-Ministru jgħid x'jinkludi dan il-ftehim u x'benefiċċju jista' joħroġ minnu?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Sur President, illum mal-Fondazzjoni RISe ffirmajna ftehim ieħor u qed ngħid hekk għax ma' din il-Fondazzjoni diġà jeżisti ftehim li permezz tiegħu l-priġunieri li jkunu waslu fl-aħħar sena tal-priġunerija tagħhom jingħataw il-faċilità li jidħlu fi programm ta' din l-istess Fondazzjoni biex imbagħad isibuha aktar plawsibbli u faċli biex jirrintegraw ruħhom fis-soċjetà.

Il-ftehim li ffirmajna llum ikopri ftit aktar minn €500,000 u dawn se jingħataw lill-Fondazzjoni RISe fuq perjodu ta' tliet snin.

Dan huwa public social partnership agreement ieħor li bħala Ministeru għandna ma' għaqdiet tal-Knisja u ma' organizzazzjonijiet volontarji, hekk imsejħa NGOs, eċċ. Illum għandna 41 ftehim minn dan it-tip.

Għal dawn il-public social partnerships għandna wkoll vot dirett fil-Baġit, li minn €10 miljun is-sena li għaddiet, tela' għal €12-il miljun din is-sena.

Ta' min jgħid li minbarra t-€12-il miljun, il-Gvern isostni dan il-qasam anke b'madwar €3 miljun fejn jidħlu allokazzjonijiet diretti, bħalma hija Dar Bjorn u oħrajn.

L-iskop ta' dan huwa li wieħed jgħin lill-priġunieri biex jerġgħu jintegraw ruħhom fis-soċjetà.

Naħseb li minbarra li rridu nkunu soċjetà ġusta rridu nkunu wkoll soċjetà ftit jew wisq ħanina.

Però mbagħad dejjem hemm ir-regola tad-deheb li m'għandha tinkiser qatt; li dawn il-persuni li jkunu bbenefikaw minn dawn il-programmi, li jkunu ngħataw il-fiduċja u ċ-ċans mis-soċjetà permezz ta' programm bħal dan, imbagħad iridu jonorawh u jaraw li ma jaqbdux triq ħażina.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, il-Ministru semma l-proġetti tal-akkomodazzjoni soċjali.

Li hawn problema ta' akkomodazzjoni soċjali fil-pajjiż huwa fatt. Li hawn influss ta' eluf ta' ħaddiema fil-pajjiż huwa fatt. Però dalgħodu kien hemm storja fuq ġurnal li kienet tgħid li issa bħal donnu se jkollna skema ta' akkomodazzjoni soċjali ġdida; dik ta' containers ġewwa barriera fejn jorqdu u jqumu mijiet, jekk mhux eluf, ta' ħaddiema barranin.

Forsi din ma taqax direttament taħt id-dekasteru tal-Ministru però jista' jgħidilna x'inhi r-reazzjoni tal-Gvern għal din l-aħbar?

Huwa veru li hemm pjanijiet li f'dan il-pajjiż żgħir tagħna nimportaw eluf ta' ħaddiema, mhux biex jaħdmu fl-industrija tal-gaming jew tas-servizzi finanzjarji, però biex jaħdmu biċ-cheap labour fl-industrija tal-kostruzzjoni?

Illum għandna rħula ġodda telgħin f'containers f'barriera!

X'inhi r-reazzjoni tal-Ministru bħala l-persuna responsabbli mill-akkomodazzjoni soċjali, jiġifieri minn fejn jgħixu n-nies f'dan il-pajjiż?

L-ISPEAKER: L-Onor.

MICHAEL FALZON: Sur President, se jwieġeb is-Segretarju Parlamentari.

RODERICK GALDES: L-ewwel nett naħseb li dan is-suġġett m'għandux x'jaqsam mal-konċett ta' akkomodazzjoni soċjali!

Hemm awtoritajiet u entitajiet li ovvjament qed jieħdu ħsieb il-każ partikolari.

Però rigward il-mistoqsija dwar il-barranin li qed jiġu Malta rrid infakkar lilll-Onor.

Beppe Fenech Adami li madwar 70% u 80% dawn huma ċittadini tal-Unjoni Ewropea.

Jien ma nistax nifhem kif hawnhekk għandna bniedem, li safejn naf jien bħala politiku ħadem ħafna biex Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, u llum il-ġurnata qed jargumenta li m'għandniex inħallu lill-barranin jidħlu, anke bil-freedom of movement!

L-ISPEAKER: L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Is-Segretarju Parlamentari ma jistax jattribwixxi lili xi ħaġa li jien m'għedtx!

Jien semmejt speċifikament barranin mit-Turkija jaħdmu biċ-cheap labour.

Dawn mhumiex barranin mill-Unjoni Ewropea li għandhom dritt awtomatiku li jaħdmu ġewwa pajjiżna!

RODERICK GALDES: Illum il-ġurnata nafu wkoll li dan il-pajjiż qed jiftaħ il-bibien tiegħu biex ikollna ekonomija aktar b'saħħitha, ikollna aktar xogħol u jkollna gvern li jkun jista' jsostni aktar l-aspett soċjali.

Mingħajr ma tikber l-ekonomija ma nsibux il-flus biex nibnu, pereżempju, il-proġett massiv li għandna ta' akkomodazzjoni soċjali!

Il-Gvern Nazzjonalista dan ħallih abbandunat għal 30 sena sħaħ!

Dik hija d-differenza bejn Gvern Laburista u Gvern Nazzjonalista!

Jien illum żort numru ta' proprjetajiet li Gvern Nazzjonalista kien ġab mingħand il-Knisja, li ħalliehom fi stat ta' abbandun għal 30 sena sħaħ!

Il-proġetti li qed noħolqu llum huma proġetti tajbin għall-ambjent, għall-aspett soċjali u għall-ekonomija!

Kuntrarjament għal dak li kien jiġri qabel taħt Gvern Nazzjonalista, meta fil-Baġit kien jalloka ammont ta' flus miżeru għall-akkomodazzjoni soċjali, illum għandna l-akbar Baġit li qatt kellna fl-istorja ta' pajjiżna fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Dik hija d-differenza!

Illum għandna ekonomija b'saħħitha.

Iva veru, hawn il-barranin li qed jaħdmu f'dan il-pajjiż, però l-barranin ma jiġux sempliċement għal vaganza imma qed jiġu għaliex għandna ekonomija b'saħħitha, hemm attrazzjoni għax-xogħol u qed iħallu wkoll flus barranin f'pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, il-ħajja saret waħda mgħaġġla u ħafna drabi kull min għandu familja jsib diffikultà biex iqatta' ħin ta' kwalità ma' wliedu.

Jien ħadt pjaċir nara kif ġiet varata kampanja ta' trobbija pożittiva.

Għalhekk jista' l-Ministru jispjegalna aktar dwar l-għan wara din il-kampanja edukattiva?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija.

Ilbieraħ ġiet imnedija kampanja li titkellem dwar trobbija pożittiva, il-famuża Positive Parenting.

Din hija xi ħaġa li forsi ma tinħassx daqshekk tanġibbli għax mhijiex tip ta' għajnuna finanzjarja imma hija tip ta' għajnuna biex ikun hemm rabta emozzjonali aħjar bejn il-ġenituri u l-ulied, u viċeversa, partikolarment fejn jidħlu t-tfal.

Kif tgħid il-Bibbja, il-bniedem mhux bil-ħobż biss jgħix imma jgħix ukoll bil-kelma ta' Alla.

Issa hawnhekk mhux qed nipprietkaw imma qed naraw li nqajmu kuxjenza fost il-ġenituri biex ikun hemm rapport aħjar u kwalità ta' ħajja aħjar fejn jidħlu t-tfal.

Sur President, hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li bħala amministrazzjoni, fejn jidħlu t-tfal wettaqna ħafna materjalment bħal pereżempju, iż-żidiet fiċ-children's allowance, trasport tal-iskola b'xejn u childcare b'xejn.

Issa hawnhekk qed immorru għal xi ħaġa differenti.

Hawnhekk għandna kampanja li se tpoġġi fis-seħħ il-policy li kienet ġiet imfassla fl-2016, li twassal messaġġ biex ikun hemm aktar kompletazzjoni fit-trobbija, biex ngħid hekk.

Din hija kampanja mmirata biex tqajjem l-għarfien dwar dan il-qasam - naħseb li aħna l-politiċi ma tantx aħna l-aħjar nies biex nitkellmu dwar dan – u forsi tniggeż ftit il-kuxjenza ta' dak li jkun.

Imbagħad, jekk Alla jrid, dan għandu jwassal għal titjib individwali u sussegwentement għal titjib fis-soċjetà kollha.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex waslu l-inkjesti dwar iċ-ċkejkna Victoria Aluko, li kienet tilfet ħajjitha f'Jannar tas-sena l-oħra.

Il-Ministru kien qal li se jippubblika r-riżultat tal-inkjesti però għaddew 13-il xahar minn meta din iċ-ċkejkna mietet u s'issa għad m'hemm l-ebda eżitu ta' dawn l-inkjesti.

Għalhekk jista' forsi l-Ministru jgħidilna fiex waslu dawn l-inkjesti u jekk xi darba din l-istituzzjoni tkunx taf x'ġara fuq dan il-każ serju?

L-ISPEAKER: Ministru, għandek xi informazzjoni dwar dan?

Kif qal tajjeb l-Onor.

Interpellant, kien hemm żewġ inkjesti, waħda maġisterjali u oħra li kkummissjonajna aħna bħala Ministeru.

L-inkjesta interna, biex insejħulha hekk, hija konkluża u kont offrejt lill-Membri tal-Oppożizzjoni, inkluż l-Onor.

Claudio Grech, li jiġi u jaraha.

Il-kwestjoni hi li hemm żewġ raġunijiet għaliex ma ġietx ippubblikata f'dan l-istadju; hemm l-inkjesta maġisterjali fuq l-istess inċident sfortunat li għadha pendenti u naħseb li f'pajjiż żgħir bħal tagħna rridu nkunu responsabbli, bħal meta kien hemm inkjesta dwar suġġett ieħor, dakinhar mitluba mill-Onor.

Jien m'għandi ebda diffikultà li l-Onor.

Robert Cutajar u l-Onor.

Claudio Grech jiġu jarawha imma mbagħad il-pubblikazzjoni nagħmluha … Għax irridu noqogħdu attenti li waħda ma taffettwax lill-oħra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIA DEGUARA: Jista' l-Ministru jgħid x'benefiċċji għandha persuna b'diżabilità permanenti meta tiġi biex tixtri karozza ġdida li tkun speċjali għall-persuna b'diżabilità?

Hawn qed nirreferi għal liċenzji, road tax u affarijiet bħal dawn.

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk wieħed li għandu pensjoni normali però li għandu diżabilità permanenti jiġix eskluż minn dawn il-benefiċċji sempliċement għax għandu pensjoni normali li jkun ħadem għaliha ħajtu kollha għax id-diżabilità tiegħu xorta tħallih jibqa' miexi bil-ħajja normali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Ovvjament illum il-persuni b'diżabilità kollha għandhom pensjoni jew allowance ta' kull ġimgħa u din hija xi ħaġa li għollejna.

Biex inkun aktar preċiż mal-Onor.

Interpellant irrid ngħid li hemm benefiċċji u wieħed japplika għalihom l-ewwel mal-Kummissarju għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità, jingħata dik li tissejjaħ blue badge, ikollu parkeġġ riżervat, ikun jista' wkoll jiġi eżentat mit-taxxa fuq il-karozza u fuq ir-road tax hemm xi forma ta' inċentiv ukoll.

Ovvjament din il-karozza jkun jista' jsuqha ħaddieħor ukoll imma tkun reġistrata fuqu.

Allura f'dak il-każ it-taxxa ma titħallasx u hemm ukoll benefiċċji - għalkemm ma nafx ngħidlek il-persentaġġi eżatt - li huma marbutin mal-liċenzjar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir min-naħa tal-Ministeru biex il-ħaddiema barranin, mhux biss mill-Unjoni Ewropea imma minn pajjiżi oħrajn ukoll, ikunu qegħdin iħallsu dak kollu dovut minnhom bħalma hija dik li konna nsejħulha l-bolla?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Kwalunkwe persuna li tgħix u taħdem f'pajjiżna, inklużi aħna l-Maltin, hija obbligata li tagħmel il-ħlasijiet tagħha marbutin mas-servizzi soċjali u ma' ċerti benefiċċji.

Aħna ma nagħmlux distinzjoni bejn ħaddiem u ħaddiem.

Kull ħaddiem li jaħdem irid iħallas il-benefiċċji soċjali.

Dik hija regola li tgħodd għal kulħadd kemm għal dawk il-ħaddiema li ġejjin minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u anke dawk li mhumiex.

L-ISPEAKER: L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Jien konxju ta' dak li għadu kemm qal il-Ministru.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħid x'qed isir mill-Ministeru biex dak li hu ovvju li għandu jsir, il-Ministeru jara li jkun qed isir?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Falzon.

MICHAEL FALZON: Il-Ministeru għandu l-Benefits Compliance Directorate u dak li jsir hemmhekk isir għall-persuni l-oħrajn kollha.

Ta' min jgħid li jekk wieħed iħares lejn il-funzjoni ta' dan id-Direttorat u lejn ir-riżultati tiegħu jsib li kemm ilu jeżisti sal-lum ġew iffrankati madwar €46 miljun.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-triq ġo Wied Qirda li ngħatat wiċċ tat-tarmak meta kienet irregolari għax timblokka l-wied u li l-Awtorità tal-Ippjanar iddeċidiet ħesrem li għandha tapprova l-proġett, u mhux talli hekk, talli wkoll li għandha titneħħa enforcement notice, u peress li dan ġie rapportat mill-midja, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għal dan?

Jista' jgħid għalfejn l-ambjent naturali tal-wied ma kienx qed jiġi mħares?

Jista' jgħid jekk setax isir pont bejn naħa u oħra tal-wied, minflok li l-wied intradam u saret triq fuqu, hekk kif jidher fir-ritratti li qed jingħataw separatament?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni valida li għaliha sar dan l-isfreġju?

Jista' l-Ministru jgħid meta se jitneħħa kulma sar u jsir pont kif suppost?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' Infrastruttura Malta fl-inħawi indikati kien biss il-bini mill-ġdid tal-wiċċ tat-triq eżistenti, b'saffi ta' asfalt aktar b'saħħithom u adegwati għall-ħteġijiet tat-trasport tal-lum bħalma qed isir f'għexieren ta' kilometri ta' toroq fil-kampanja li jintużaw ta' kuljum minn bdiewa u residenti tal-lokalitajiet fl-inħawi.

Dan ix-xogħol ma kienx jinvolvi xogħol ta' rdim jew bini ta' toroq ġodda iżda bini mill-ġdid tal-wiċċ tat-triq eżistenti.

Dik li qed tiġi indikata bħala "triq ġo Wied Qirda" hija fil-fatt triq ta' aċċess li kienet diġà tidher fis-survey sheets tal-1968.

Fl-istess waqt, fil-passat inħarġu permessi ta' żvilupp fuq siti li għandhom l-uniku aċċess tagħhom minn dan l-istess aċċess.

Fl-istess waqt jidher li l-passaġġ tal-ilma tax-xita tal-istess wied mhuwiex imblokkat.

Għaldaqstant l-avviż tal-infurzar li jgħid li "ġiet ifformata diġà dam u trejqa li qed taqsam l-istess wied" ġie rtirat peress li kien inħareġ fuq premessi mhux korretti.

Sadanittant Klassi 3(ii) kurrenti tal-Ordni dwar in-Notifikazzjoni dwar Żvilupp (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 552.08) teżenta lill-entitajiet governattivi mill-bżonn li jġibu permess għal "twessigħ, titjib jew manutenzjoni ta' toroq eżistenti" bħalma hu l-każ inkwistjoni.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Wara li hawnhekk issemmiet ħafna drabi Triq Louis Wettinger jew aħjar il-bypass tal-Mellieħa, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi eżitu mill-analiżi li kellu jagħmel l-Ombudsman dwar dan il-każ?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: F'din il-Kamra ġejt mistoqsi diversi drabi minn xi deputati, primarjament deputati fuq id-distrett tal-lokalità tal-Mellieħa, dwar il-każ ta' Triq Louis Wettinger f'Ta' Masrija.

Minn dak li kont fhimt l-Onor.

Cutajar kien talab lill-Ombudsman biex jinvestiga l-każ.

Fit-23 ta' Jannar l-awtoritajiet irċevew ir-rapport finali tal-Ombudsman, fejn diversi awtoritajiet kienu mitluba jagħtu d-dokumentazzjoni u l-verżjoni tagħhom u l-każ ġie konkluż mill-Perit Alan Saliba, Kummissarju għall-Ambjent u l-Ippjanar, wara analiżi dettaljata.

Fil-fatt jien se naqra l-konklużjoni tiegħu u se nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Tenut dak kollu li sibt minn din l-investigazzjoni, nikkonkludi li ma tirriżultax amministrazzjoni inġusta mill-awtoritajiet ikkonċernati, jiġifieri mill-Awtorità tal-Ippjanar u Trasport Malta, f'dan l-iżvilupp ta' Triq Louis Wettinger f'Ta' Masrija l-Mellieħa."

Din hija investigazzjoni li qed nassumi li ntalbet minn deputat ta' din il-Kamra.

Dawn huma rapporti li jintbagħtu lill-awtoritajiet li jkunu talbuhom u naħseb li l-Kummissarju kien ċar u inekwivoku fil-konklużjonijiet tiegħu.

Kif kont spjegajt, dawn kienu deċiżjonijiet tal-2013 u l-2015 però xorta nħoss illi għandi nirrapporta dan l-iżvilupp lill-Kamra.

Issa se nqiegħed dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' dokument mill-Kummissarju għall-Ambjent u l-Ippjanar fl-Uffiċċju tal-Ombudsman, dwar l-iżvilupp fi Triq Louis Wettinger f'Ta' Masrija, il-Mellieħa, datat 23 ta' Jannar 2019, bi tweġiba relatata mal-mistoqsijiet supplimentari għall-mistoqsija parlamentari numru 8568.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-kumpaniji u individwi li wettqu xogħol ta' refurbishment fil-Berġa ta' Kastilja bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8596.

L-ISPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

L-Onor.

PUNT IMQAJJEM MILL-ONOR.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, qabel ma ngħid dak li għandi xi ngħid f'dan il-ħin, lill-Ministru Ian Borg nikkonfermalu li kif titlob il-liġi, jien tlabt lill-Ombudsman biex jerġa' jikkonsidra …

L-ISPEAKER: Onor. Cutajar, il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

X'għandek aktar xi tgħid?

ROBERT CUTAJAR: Sur President, f'din l-ewwel okkażjoni li għandi nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li lbieraħ fuq One News ġie rrapportat dak li jien għedt fil-Parlament nhar it-Tnejn, 18 ta' Frar.

Jien qed nippreżentalek traskrizzjoni ta' dak li għedt jien kif ukoll ir-rapport li deher fuq il-portal ta' One News.

Fil-fatt it-titolu kien jgħid "Jattakkaw lil min ifaħħar lil Malta".

Għandi nifhem li deher ukoll filmat fuq One News.

Jien niċħad kategorikament dak li ġie rrapportat għax dak kien biss biċċa minn sentenza sħiħa!

One News għoġbu jaqbad tliet kelmiet jew erbgħa minn sentenza u jagħti tifsira differenti.

Għaldaqstant nitlob lis-Sedja biex tagħti Ruling fuq dan.

Fl-aħħar nett, nitlob il-permess biex inpoġġi kopja tat-traskrizzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tat-traskrizzjoni mhux uffiċjali tad-diskors tal-Onor.

Robert Cutajar fis-Seduta 198 tat-18 ta' Frar 2019, u kopja tal-artiklu li deher fuq is-sit elettroniku www.one.com.mt/news fid-19 ta' Frar 2019, intitolat "Jattakkaw lil min ifaħħar lil Malta".

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tagħti d-deċiżjoni tagħha aktar tard.

Mozzjonijiet?

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sur President, nitlob il-permess sabiex titressaq mozzjoni mingħajr avviż.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ISPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali jkun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA L-MIŻURI TAL-ESTIMI

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-votazzjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta l-Miżuri tal-Estimi, li ntalbet fis-seduta 197 tal-Erbgħa, 13 ta' Frar, 2019.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzjarji għall-2019 u miżuri amministrattivi oħra" jkun moqri t-Tieni Darba.

Hawn xi arranġament dwar il-pairing?

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, min-naħa tal-Oppożizzjoni għandna tliet deputati li jinsabu msefrin fuq xogħol parlamentari u dawn se jiġu paired.

Dawn il-membri huma l-Onor.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nikkonferma li hemm qbil dwar pairing fid-dawl li n-naħa tal-Gvern ukoll għandha tliet membri msefrin fuq xogħol parlamentari.

Dawn huma s-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia, l-Onor.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-votazzjoni se tittieħed issa.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq il-mozzjoni ħalli dan l-Abbozz ta' Liġi, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, jiġi ttrattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozz ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AWTORITÀ GĦALL-IŻVILUPP REĠJONALI TA' GĦAWDEX

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Frar 2019.

Il-misotqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sur President, l-Għawdxin bħali jafu tajjeb li Għawdex għandu insularità doppja imma issa li dan il-Gvern irnexxielu jsaħħaħ tant l-ekonomija ta' pajjiżna, din il-gżira waslet f'punt fejn tinsab lesta biex timxi għall-pass li jmiss.

U l-pass li jmiss irid isir issa!

Fil-fatt il-pass li jmiss huwa din l-Awtorità, li l-qafas tagħha se jkun qiegħed isaħħaħ lil Għawdex.

Din l-Awtorità tfisser pass importanti fl-istorja ta' Għawdex għaliex dan il-Gvern se jkun qiegħed jimplimenta dak li ilu mistenni snin mingħand iċ-ċittadini Għawdxin.

Sur President, lil dan il-Gvern drajnieh iżomm kelmtu mhux kif konna mdorrijin taħt gvernijiet preċedenti.

Fil-fatt din hija wegħda elettorali oħra li dan il-Gvern se jkun qiegħed iwettaq.

Jien m'għandix dubju li din l-Awtorità se tkun qed ittejjeb il-ħajja tal-Għawdxin kif ukoll l-iżvilupp reġjonali ta' Għawdex.

Huwa determinanti li ma nħallux lil min ibeżżgħana mill-bidla u mhux beħsiebna nħallu lil Għawdex imut b'xi mewta soċjali.

Lil din il-gżira rridu nieħdu ħsiebha u mmexxuha 'l quddiem kif fil-fatt diġà beda jagħmel dan il-Gvern.

Gvern Laburista qiegħed jagħti ħajja lil Għawdex biex jimmassimizza verament il-potenzjal tiegħu u mhux biss biex ikun estensjoni ta' Malta.

Għalhekk din l-Awtorità reġjonali se tassigura li Għawdex ikollu strateġija ta' żvilupp li tiġi riveduta kull tliet snin biex il-qafas ekonomiku, soċjali u ambjentali jkunu kontinwament aġġornati għaċ-ċirkostanzi li jinbidlu u għall-opportunitajiet li jinħolqu.

Sur President, dan ifisser li m'aħniex se nwaqqfu awtorità sempliċement biex ngħidu li waqqafnieha, biex nidhru li għamilna xi ħaġa għal Għawdex jew inkella biex ngħidu li wettaqna wegħda oħra.

Se nwaqqfu awtorità li tibqa' ħajja, tevolvi u titjieb skont il-ħteġijiet tal-gżira ta' Għawdex.

Ir-riżultati ta' reviżjoni strateġika għandhom jintużaw sabiex jiġu aġġornati materji bħalma huma, iżda mhux biss, il-pjan korporattiv u strumenti ta' delega li għandhom x'jaqsmu ma' setgħat regolatorji u standards.

Qed ikun suġġerit li x-xogħol ta' din l-Awtorità għandu jitwettaq minn bord magħmul minn president u bejn erbgħa u mhux aktar minn sitt membri oħrajn.

Dawn il-ħatriet għandhom isiru b'tali mod li tiġi assigurata rappreżentanza ekwa tas-soċjetà ġewwa Għawdex.

Nafu li matul is-snin Għawdex kellu diversi pjani strateġiċi iżda ftit li xejn ġew implimentati, biex ma ngħidux ukoll li wħud minnhom kienu tħallew fuq l-ixkaffa.

Il-funzjoni ewlenija tal-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex se tkun dik li tassigura li dan ma jseħħx aktar u toffri kontinwità u koerenza fl-ippjanar strateġiku.

Fil-fatt din l-Awtorità se jkollha diversi funzjonijiet u hawn se nelenka wħud minnhom.

L-Awtorità se tkun qiegħda tikkonsulta mal-Gvern, mas-settur privat, mal-korpi kostitwiti, mal-organizzazzjonijiet mhux governattivi, l-NGOs, u maċ-ċittadini fl-aħħar mill-aħħar, fir-rigward ta' kull ħaġa li tkun beħsiebha twettaq, imbagħad wara għandu jiġi sottomess rapport tal-proċess ta' konsultazzjoni.

Barra minn hekk, għandha tagħti wkoll ir-rakkomandazzjonijiet tagħha dwar it-twaqqif tal-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet ta' Għawdex u dwar diskussjonijiet li għandhom jiġu suġġeriti lill-Kumitat ġaladarba jkollha l-pussess, u tamministra l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

Sur President, l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex se tanalizza u tiddiskuti mad-diversi dipartimenti u entitajiet governattivi sabiex isservi ta' punt ta' konsultazzjoni għal dan il-Gvern u sabiex tassigura wkoll li kull deċiżjoni li tkun meħtieġa li tittieħed għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, tittieħed mingħajr dewmien.

Dan ifisser li m'aħniex biss nagħmlu awtorità li twettaq iżda wkoll awtorità li twettaq fi żmien ippjanat, u dan biex nassiguraw li dak li għandu jsir, isir fl-iqsar żmien possibbli għal Għawdex tagħna.

Dan huwa dak li rridu nagħmlu biex verament inkunu effiċjenti.

Din l-Awtorità se tkun qed tiżgura li kull deċiżjoni li tittieħed ikollha valutazzjoni tal-impatt reġjonali fuq Għawdex sabiex Għawdex jikseb strateġija nazzjonali mtejba u b'hekk tkun implimentata l-politika mill-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

Din l-Awtorità se jkollha wkoll il-funzjoni li twettaq monitoraġġ fuq il-proċess tal-implimentazzjoni tal-azzjonijiet taħt l-istrateġija u tieħu azzjonijiet jew tirrakkomanda biex tiżgura li l-implimentazzjonijiet isiru mingħajr diffikultajiet.

Barra minn hekk, għandha twettaq ukoll sorveljanza dwar kif il-provvedimenti u l-azzjonijiet taħt l-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex ikunu qed jiġu implimentati u kif ikunu qed joperaw.

Meta din l-Awtorità tingħata mill-Ministeru se tkun qiegħda tieħu azzjoni ta' infurzar biex tiżgura u tassigura t-twettiq effettiv tal-provvedimenti u l-azzjonijiet taħt l-Istrateġija kif ukoll se tipproponi lill-Ministru materji ta' politika fir-rigward tal-għanijiet u l-implimentazzjoni ta' din l-istess strateġija.

Barra minn hekk se titlob lill-Gvern biex japproprja ċerti fondi ċentrali biex jiġu mmirati wkoll speċifikament lejn il-gżira ta' Għawdex.

Sur President, jien fadalli iżjed xi ngħid iżda diġà nistgħu napprezzaw l-importanza ta' wħud mill-funzjonijiet ta' din l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

L-Awtorità għandha wkoll is-setgħa li tirregola, twettaq monitoraġġ u tirrevedi kontinawament il-prattiċi, l-operazzjonijiet u l-attivitajiet kollha li jirrigwardaw kull ħaġa regolata f'dan l-Att jew taħtu.

Din l-Awtorità se jkollha wkoll id-dmir li twettaq il-funzjoni tagħha kif stabbiliti b'mod imparzjali u trasparenti, li tiżgura konformità magħhom u mingħajr preġduzzju u li tiżgura wkoll li persuni li jipprovdu servizzi, prodotti, operazzjonijiet u attivitajiet f'Għawdex jew minn Għawdex li jkollhom x'jaqsmu ma' xi ħaġa regolata mill-Awtorità, ikunu jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att.

Din l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex hija waħda mill-ewwel passi sabiex Għawdex ukoll jibda verament jingħata l-attenzjoni li tixraqlu.

Dan għaliex taħt gvernijiet preċedenti smajna ħafna diskors għat-tisħiħ ta' Għawdex iżda l-mistoqsija tibqa' kemm fil-verità minn dan il-kliem kienu għaddew għal fatti.

Smajna ħafna wegħdiet li baqgħu ma twettqux u bla dubju Għawdex jixraqlu aħjar.

Huwa għalhekk li wara snin twal ta' wegħdiet mhux imwettqa min-naħa tal-Amministrazzjoni Nazzjonalista, Gvern Laburista se jkun qiegħed iwettaq mhux biss wegħda elettorali oħra imma waħda mill-akbar wegħdiet fl-istorja ta' pajjiżna, u ċjoè, dik li nwaqqgħu l-barrieri u nkissru d-differenza soċjali u ekonomika bejn Malta u Għawdex.

Filwaqt li qegħdin nitkellmu dwar din l-Awtorità ma nistax ma nsemmix li l-Ministru Ian Borg ħabbar li fl-ewwel nofs tal-2019 se toħroġ is-sejħa internazzjonali għall-offerti biex isiru l-kostruzzjoni, l-operat u l-manutenzjoni tal-mina bejn Malta u Għawdex.

Din hija ħolma li ilha mixtieqa ħafna u mwiegħda minn diversi gvernijiet għal snin twal.

Issa se jkun dan il-Gvern li se jkun qiegħed iwettaq din il-ħolma ta' ħafna Għawdxin.

Hija realtà li hemm tendenza dejjem tikber ta' Għawdxin li qegħdin jagħżlu li jibdlu r-residenza permanenti tagħhom għal Malta - dan mhuwiex xi sigriet imma fatt magħruf - anke minħabba l-fatt li bħalissa jeżistu limitazzjonijiet loġistiċi għar-residenti Għawdxin bil-konsegwenza li ma jistgħux igawdu l-istess opportunitajiet li hawn f'Malta.

L-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika jikkwota madwar 30,000 persuna li jgħixu b'mod permanenti ġewwa Għawdex però huwa magħruf ukoll li nofs din il-popolazzjoni tinkludi lil dawk il-Maltin li, biex ngħidu hekk, mhux verament jgħixu b'mod permanenti ġewwa Għawdex iżda ħafna drabi jkollhom villeġġjatura ġewwa Għawdex u jqattgħu ammont qasir ta' żmien f'din ir-residenza tagħhom, kif ukoll lil dawk il-mijiet ta' Għawdxin li għandna jistudjaw, jaħdmu u jgħixu ġewwa Malta.

Għaldaqstant minn hawnhekk naraw l-isfidi li qegħdin jiffaċċjaw l-Għawdxin ġewwa Għawdex.

Ċerti opinjonijiet li rajna fuq il-mezzi tax-xandir jindikaw li rabta permanenti tneħħi l-karattru ta' Għawdex jew telimina kull tip ta' wirt naturali u kulturali li għandha.

Wieħed jista' jinsinwa wkoll li dan jista' jkun il-qerda tal-identità Għawdxija u li Għawdex jiġi donnu estensjoni ta' Malta.

Iżda fid-dawl ta' dan kollu, hemm mistoqsija waħda li dejjem qed issir aktar pertinenti u evidenti, ċjoè liema identità se tibqa' jekk ir-rata tal-Għawdxin li jaqsmu lejn Malta tibqa' tiżdied?

L-identità Għawdxija tibqa' waħda soda diment li l-gżira tagħna tibqa' wkoll tipprospetta għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Jekk l-Għawdxin li għandna ġewwa Għawdex qegħdin jirrilokaw ruħhom ġewwa Malta b'mod permanenti u b'mod konsistenti, ma nistax nifhem x'se nikkonservaw minn Għawdex jekk ma nikkonservawx l-identità Għawdxija tal-Għawdxin li twieldu ġewwa Għawdex u li jixtiequ jgħixu ġewwa Għawdex.

Madwar nofs il-popolazzjoni ma tistax issostni l-investimenti u lanqas tista' tippromwovi n-negozji f'Għawdex mill-Għawdxin stess.

Għalkemm qegħdin naraw titjib konsiderevoli u importanti fejn jidħol it-turiżmu ġewwa Għawdex, u dan anke minħabba l-ħidma li ssir min-naħa tal-Ministeru għal Għawdex sabiex nibqgħu nattiraw turisti u anke turisti domestiċi, jiġifieri, turisti Maltin, li jżuruna minn ġimgħa għal oħra, in-negozji qegħdin ibatu u Għawdex ma jistax jibqa' jiddependi b'mod sostenibbli biss fuq it-turiżmu għall-eżistenza tiegħu.

Sur President, punt kruċjali tad-diskussjoni huwa li bħalissa l-gżira ta' Għawdex qiegħda taffaċċja bosta sfidi li għandhom x'jaqsmu ma' brain drain, popolazzjoni qed tixjieħ u popolazzjoni li qed tonqos fl-aħħar mill-aħħar u dawn l-isfidi kollha jeħtieġu ħafna aktar investiment governattiv biex inkunu nistgħu nsostnuha.

Huwa veru li matul is-snin li għaddew il-kumpanija Gozo Channel tejbet drastikament is-servizzi u l-profitti tagħha permezz ta' deċiżjonijiet tajbin.

Is-servizz huwa aktar affidabbli iżda xorta kapaċi jkun imprevedibbli.

Ir-residenti Għawdxin iridu aktar kontroll fuq id-deċiżjonijiet u l-opportunitajiet ta' ħajjithom.

Il-link permanenti fl-aħħar mill-aħħar ifisser li l-Għawdxin iħossuhom aktar ottimisti biex ikunu jistgħu jilħqu kwalunkwe opportunità bħal sħabhom il-Maltin.

Gvern Laburista għamel l-almu tiegħu biex itejjeb il-qagħda ekonomika f'Għawdex u qiegħed iħares lejn dan il-proġett bħala dak li se jiżgura l-qawmien mill-ġdid tal-isferi soċjali u ekonomiċi fil-gżira Għawdxija.

It-twettiq tal-link permanenti se jagħti wkoll opportunità lill-Għawdxin li jgħixu b'mod permanenti f'Malta jikkonsidraw ukoll li jerġgħu jirrilokaw f'art twelidhom.

Din hija ħolma li se ssir realtà għal dawk l-individwi u l-familji li jixtiequ jagħmlu dan.

Ir-rilokazzjoni tagħhom essenzjalment twassal ukoll għal żieda fil-popolazzjoni verament Għawdxija, li fuqha n-negozju u l-investiment issa jkunu jistgħu jiffjorixxu aktar, u mhux imutu.

Dan se jġib opportunitajiet ġodda għaż-żgħażagħ Għawdxin li jħarsu lejn Għawdex b'pożittività għall-futur tagħhom.

Sur President, l-identità Għawdxija nistgħu nsalvawha jekk innaqqsu x-xejriet attwali ta' emigrazzjoni.

Din l-identità ma tinkludix biss x'jidher Għawdxi, imma aktar importanti minn hekk, il-karatteristiċi soċjali u kulturali ta' Għawdex, li ma jistgħux jiġu salvati jekk l-Għawdxin jitilqu minn Għawdex.

Il-konċett ta' żvilupp żejjed mhuwiex intrinsikament marbut ma' dan il-proġett infrastrutturali.

L-iżvilupp żejjed jiġi kontrollat minn policies tal-ippjanar u mhux minn proġett kapitali li bażikament se jkun qiegħed jgħaqqad iż-żewġ gżejjer flimkien.

Nisimgħu wkoll il-kritika għalfejn għandhom jintnefqu l-flus sabiex issir din il-link permanenti, din il-mina bejn iż-żewġ gżejjer, u għalfejn m'għandhomx iħallsuha l-Għawdxin biss.

Meta nkunu qegħdin nagħmlu proġetti maġġuri ġewwa l-gżira Maltija jien qatt ma smajt lil xi Għawdxi jikkritika jew jgħid li dan m'għandux isir.

Dan huwa proġett nazzjonali, proġett tal-pajjiż kollu u għaldaqstant l-Għawdxin għandhom ukoll jitqiesu bħala ċittadini ugwali.

Din il-mina se tfisser qawmien mill-ġdid tal-identità soċjali u kulturali ta' Għawdex.

Minkejja dan, li nagħmlu mina biss mhuwiex biżżejjed.

Fil-fatt, proprju nhar il-Ħadd li għadda, il-Prim Ministru Joseph Muscat ħabbar li t-trasport pubbliku bejn Malta u Għawdex se jkun kompletament b'xejn.

Dan se jkun ukoll inċentiv għal kull min se jkun qiegħed jaqsam bejn dawn il-gzejjer sabiex ma jużax it-trasport privat tiegħu għaliex għal dan il-Gvern l-ambjent huwa prijorità.

Fil-fatt waqt laqgħa tal-Kabinett, proprju lbieraħ, il-Prim Ministru semma kif Għawdex se jintuża wkoll bħala post fejn isir proġett pilota, bil-karozzi kollha fuq din il-gżira jaħdmu bl-elettriku.

Kif qal il-Prim Ministru stess, dwar dan trid tinbeda konsultazzjoni serja interna u jinbeda proċess twil ta' ħsieb dwar din il-proposta, b'ideat li jkunu ġejjin ukoll mingħand iċ-ċittadini tagħna.

Il-poplu jemmen fil-viżjonijiet ta' dan il-Gvern għax dan huwa gvern li jagħmel minn kollox biex fl-aħħar mill-aħħar iwettaq dak li jkun wiegħed.

Sur President, ma nistgħux ma napprezzawx il-prijorità li qiegħed jingħata Għawdex u ċ-ċittadini tiegħu permezz ta' investiment infrastrutturali li qiegħed ipoġġi fuq quddiem nett il-karatteristiċi ekonomiċi, soċjali u ambjentali ta' Għawdex.

Dan il-Gvern se jibqa' mfakkar bħala dak il-Gvern li lil Għawdex tah il-ħajja mill-ġdid.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, kif spjega tajjeb is-Segretarju Parlamentari qabli, illum qegħdin hawnhekk biex nitkellmu dwar liġi li qiegħed iressaq il-Gvern li tittratta r-reġjonalità ta' Għawdex u li permezz tagħha l-Gvern qiegħed jissuġġerixxi li titwaqqaf l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex.

F'dawn il-ġranet, f'dawn il-ġimgħat u f'dawn ix-xhur smajna ħafna diskors, kemm minn Membri min-naħa tal-Oppożizzjoni, kemm minn Membri min-naħa tal-Gvern kif ukoll minn Deputati u opinjonisti u nista' ngħid li hemm min huwa favur li ssir awtorità, hemm min huwa kontra, hemm min hu favur biċċa u hemm min hu favur biċċa oħra.

Però ħadt pjaċir ninnota li, minkejja dan in-nuqqas ta' qbil fl-opinjoni u fl-ideat, minkejja d-differenzi li hemm bejn x'jixtieq wieħed u x'jixtieq l-ieħor, x'jaħseb li huwa ideali wieħed u x'jaħseb li huwa ideali l-ieħor, hemm ħaġa waħda komuni bejn in-naħa tal-Gvern u n-naħa tal-Oppożizzjoni: il-ġid ta' Għawdex.

Mela jekk nitilqu minn dak il-punt, li hemm element komuni kemm għall-Gvern kif ukoll għall-Oppożizzjoni, li huwa l-ġid ta' Għawdex, jien nemmen li nistgħu nsibu soluzzjoni li hija verament fl-aħjar interess ta' Għawdex u tal-Għawdxin, però wkoll ta' Malta fit-totalità tagħha.

F'dawn l-iskambji ta' ideat u ta' opinjonijiet ħareġ bl-aktar mod ċar li Għawdex għandu bżonn l-għajnuna, Għawdex ma jistax jibqa' bl-istatus quo li qiegħed fih, Għawdex għandu bżonn leħen ta' veru, Għawdex għandu bżonn li jkun hemm aktar decision takers li jifhmu, li japprezzaw u li jkunu kapaċi jevalwaw kemm id-diffikultajiet tal-Għawdxin kif ukoll l-intoppi kollha li jsibu l-Għawdxin li jgħixu Għawdex.

Dawn iridu jkunu nies li jkunu kapaċi joffru soluzzjonijiet tajbin.

Sur President, ippermettili ngħid li jien inweġġa' ferm meta nara u nisma' kummenti ta' disprezz u ta' nuqqas ta' rispett lejn l-Għawdxin u lejn Għawdex fuq il-midja soċjali u anke fuq il-ġurnali tagħna.

Nixtieq nagħmilha ċara li dawn ma jkunux kummenti ta' Deputati imma jkunu kummenti tal-pubbliku.

Pereżempju, riċentement rajt kumment partikolari fejn il-persuna kienet qiegħda tipprova tirredikola l-konċett tal-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex, jew inkella kif qed ngħidu aħna, Kunsill Reġjonali għal Għawdex.

Din il-persuna qalet: "Mela issa nagħmlu awtorità għal kulħadd!

Tridx nagħmlu Awtorità għal Birkirkara?!"

Jien ħassejt li għandi nqajjem dan il-punt u nsemmih hawnhekk mhux għax jien Għawdxija u trabbejt Għawdex - illum ngħix Malta – imma għaliex verament nemmen li kumment ta' dan it-tip ma jagħmel ġid lil ħadd.

U għalhekk irrid nerġa' nirrepeti li kien ta' sodisfazzjon għalija li minkejja li hemm min qiegħed jippromwovi Awtorità għar-Reġjun ta' Għawdex u hemm min qiegħed jippromwovi Kunsill għar-Reġjun ta' Għawdex, bejnietna żgur li qed naqblu dwar dan.

Il-bottomline huwa l-istess, jiġifieri li jsir xi jsir, wieħed irid iżomm lil Għawdex f'moħħu.

U dak li se jsir irid isir għall-ġid tal-Għawdxin, huma ta' liema kulur politiku huma.

Jien personalment nixtieq nikkonferma u niddikjara li naqbel mal-pożizzjoni li ħa l-Kap tal-Oppożizzjoni lbieraħ waqt konferenza tal-aħbarijiet li għamilna flimkien miegħu aħna d-Deputati Għawdxin li ġejna eletti minn Għawdex li fiha huwa saħaq dwar l-importanza li Għawdex għandu jkollu l-kunsill reġjonali tiegħu.

U qed ngħid li naqbel mhux sempliċement għaliex qal hekk il-Kap tiegħi imma għaliex verament nemmen li dik hija l-aħjar pożizzjoni għal pajjiżna.

Meta qed ngħid "għal pajjiżna" m'iniex qed ngħid għal Malta biss jew għal Għawdex biss imma għal Malta u Għawdex.

L-interess tiegħi bħala deputat hawnhekk ġo dan il-Parlament huwa li ż-żewġ gżejjer, Malta u Għawdex, jimxu t-tnejn 'il quddiem u jimxu bl-istess ritmu.

Peress li kemm l-Għawdxin kif ukoll il-Maltin għoġobhom jagħtuni l-fiduċja tagħhom u ġejt eletta kemm minn Malta kif ukoll minn Għawdex, inħoss li għandi r-responsabbiltà kemm lejn l-Għawdxin kif ukoll lejn il-Maltin.

Għalhekk kull deċiżjoni li nieħu jien se neħodha mhux biss fl-interess tal-Għawdxin jew fl-interess tal-Maltin, imma neħodha għax fl-opinjoni tiegħi tkun l-aħjar għal pajjiżna.

Illum se nsemmi biss tliet punti għalfejn jien personalment inħoss li għandna nimxu lejn kunsill reġjonali u mhux lejn awtorità.

Nerġa' ngħid, il-ħsieb, kemm wara l-kunsill reġjonali kif ukoll wara l-awtorità huwa ħsieb tajjeb biex Għawdex u l-Għawdxin ikunu jistgħu jimxu 'l quddiem.

Għaliex nemmen li kunsill ikun aħjar?

L-ewwel nett, il-liġi li għandna quddiemna tispjegalna li l-membri ta' din l-Awtorità jintgħażlu mill-ministru, ikun min ikun il-ministru; illum għandna ministru, ħames snin oħra jaf ikollna ministru ieħor u dan jaf ikun mill-istess partit u jaf ikun minn partit differenti.

Jien ma naħsibx li għandna bżonn aktar persuni appuntati politikament milli diġà għandna, li jkunu servili b'mod awtomatiku lejn il-Ministru.

Jekk verament irridu lil Għawdex jimxi 'l quddiem, irridu naraw li jkollna nies tajbin, nies well-meaning, nies tekniċi u nies b'viżjoni.

Allura x'hemm isbaħ milli dawn in-nies, li se jkunu qegħdin isawru l-futur ta' Għawdex, minflok jintgħażlu mill-Ministru, ikunu nies eletti mill-Għawdxin infushom?!

Issa hawnhekk jien mhux qed ngħid li m'għandix fiduċja fil-Ministru Justyne Caruana.

Illum hija hi l-Ministru imma għada jew ħames snin oħra jaf ma tkunx hi jiġifieri qed nitkellem b'mod ġenerali.

Ovvjament issir selezzjoni ta' min ikunu dawn in-nies li jipproponu lilhom infushom, biex imbagħad il-poplu jkun jista' jagħżel minnhom.

Sur President, jien nemmen li wasal iż-żmien li jekk verament pajjiżna jrid ikompli jimxi 'l quddiem, il-persuni appuntati politikament jonqsu jridu u mhux jiżdiedu.

Għandna biżżejjed awtoritajiet u burokrazija.

Iva, f'ċerti ċirkostanzi l-affarijiet tjiebu però f'ċerti ċirkostanzi oħrajn morna mill-ħażin għall-agħar.

U hija min-natura tal-bniedem li jekk tappuntak persuna f'kariga, tipprova kemm tipprova ma tkunx servili lejha, xi ftit se tkun.

Għalhekk naħseb li jkun aktar għaqli li minflok in-nies appuntati f'din l-Awtorità jkunu servili lejn il-Ministru, ikunu nies appuntati min-nies u jkunu servili lejn dawk in-nies.

Jien nemmen li jekk nimxu f'dik id-direzzjoni lil Għawdex nistgħu naqilgħuh mill-hibernation state li qiegħed fih.

Issa jien mhux qed ngħid li l-hibernation beda issa.

Jien hawnhekk qed nitkellem biex Għawdex ikompli jimxi 'l quddiem.

Apposta użajt il-kelma "hibernation", għaliex Għawdex għandu potenzjal kbir, imma l-potenzjal tiegħu għadu mhux qiegħed joħroġ.

U għalhekk hemm bżonn nies tekniċi, nies b'viżjoni u nies well-meaning, li l-uniku interess tagħhom huwa l-interess li Għawdex jimxi 'l quddiem.

U jekk Għawdex jimxi 'l quddiem, tgawdi wkoll Malta u ngawdu lkoll flimkien bħala pajjiż.

Mela dak kien l-ewwel punt tiegħi għalfejn nemmen li jkun aktar għaqli li jkollna kunsill reġjonali milli awtorità.

It-tieni punt tiegħi huwa dwar l-immaniġġjar tas-sistema fiha nnifisha; x'se jiġi propost, x'mhux se jiġi propost, min se jieħu ħsieb il-proġetti, kif se jiġu ffinanzjati l-proġetti, min se jara li l-proġetti jsiru fil-ħin u min se jara li jkun hemm fondi allokati u li dawn jintużaw b'mod tajjeb.

Żmien ilu l-Partit Nazzjonalista introduċa l-konċett tal-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Mela ħafna snin ilu l-Partit Nazzjonalista emmen li kunsill lokali kapaċi jieħu ħsieb ċerti proġetti ta' ċertu daqs għaċ-ċittadini tal-lokalità tiegħu, u llum kulħadd jaqbel li l-kunsilli lokali li joperaw b'mod tajjeb jagħmlu ħafna ġid fil-lokalità tagħhom.

Allura jekk kunsill lokali kien kapaċi jiffunzjona tajjeb, kunsill reġjonali mhux se jkollu l-istess kapaċità li wkoll jiffunzjona b'mod tajjeb?!

Għalfejn le?

Għaliex m'għandniex nesploraw kif għall-inqas persentaġġ mill-flus li qegħdin jitħallsu mill-Għawdxin m'għandux jintuża lura fil-gżira ta' Għawdex?

Pereżempju, jekk nieħdu l-valur totali li jinġabar kull sena mil-liċenzji tat-triq, għaliex m'għandniex naqbdu parti minnu u ninvestuh lura fit-toroq ta' Għawdex stess?

L-istess fil-każ tal-VAT u t-taxxa fuq l-income.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn huma metodi ġodda li għandna nesploraw, u mhux biss għal Għawdex; jien nemmen li dan huwa konċett li għandna nistudjawh għal Malta kollha, speċjalment meta aħna qegħdin naqblu u ngħidu li pajjiżna għandu bżonn jaġġorna u għandu bżonn riġenerazzjoni.

Pereżempju l-aktar postijiet li għandhom bżonn riġenerazzjoni huma fejn hemm ħafna ħwienet.

Dawn qegħdin jiġġeneraw ħafna flus bejniethom però qegħdin ukoll joħolqu aktar stress fuq l-infrastruttura.

Mela parti mill-VAT u t-taxxa fuq l-income li jħallsu l-ħaddiema tal-ħwienet ta' dawn il-lokalitajiet għandna nerġgħu ninvestuhom f'dawk l-istess lokalitajiet ħalli jgawdu kemm ir-residenti kif ukoll in-negozji nfushom.

L-aħħar punt li nixtieq inqajjem, li forsi mhuwiex relatat direttament mal-fatt jekk għandux ikollna awtorità jew kunsill reġjonali, però definittivament huwa punt importanti ħafna li jkompli jsaħħaħ l-argument li l-politika ta' Għawdex ma tistax tittieħed in isolation, huwa dwar il-pompi tal-petrol.

Kulħadd jaf bl-imbottatura li qiegħed jagħmel il-Gvern biex il-pompi tal-petrol jiġu upgraded u biex ikollna pompi tal-petrol sbieħ, aktar siguri u aktar customer friendly.

Fiha nnifisha din hija ħaġa tajba però minn nhar il-Ħadd sal-lum tgħidx kemm-il Għawdxi li għandu pompa tal-petrol ċempilli u staqsieni għalfejn il-Prim Ministru ddikjara li Għawdex ġej kollu bil-karozzi li jaħdmu bl-elettriku u għalfejn qegħdin jagħmlulhom din il-pressjoni kollha biex jagħmlu upgrade tal-pompi tal-petrol tagħhom!

Proprju huwa dan il-punt li nixtieq inqajjem.

Huwa tajjeb, mela le, li lil Għawdex nippromwovuh aktar għall-green initiatives però ma jistax ikollna a one size fits all għal kulħadd.

Jekk verament Għawdex se jiġi kollu bil-karozzi li jaħdmu bl-elettriku, huwa importanti li l-pressjoni li għandha ssir mill-Gvern u l-għajnuna u l-inċentivi li għandu jagħti l-Gvern m'għandhomx ikunu biex wieħed jagħmel upgrading tal-pompa tad-diesel u l-petrol li għandu llum meta l-Gvern diġà jaf li fi żmien ftit snin dawk se jispiċċaw.

Il-Gvern għandu minnufih ipoġġi bilqiegħda u joħroġ b'inizjattivi għal min huwa lest li l-pompa tal-petrol tiegħu jdawwarha f'charging stations għal dawn il-karozzi.

Sur President, illum għandna quddiemna opportunità tad-deheb għal Għawdex u ġenwinament nemmen li nistgħu nsibu soluzzjoni aħjar.

Però ovvjament ma jridx ikollna l-politika tal-pika.

Il-political bickering irid jieqaf u rridu nżommu quddiemna biss dak li jgħaqqadna.

Fl-ewwel ftit sentenzi tiegħi jien għedt li minkejja li hawn ħafna nuqqas ta' qbil dwar jekk għandniex nagħmlu awtorità jew kunsill reġjonali, il-bottomline ta' kollha kemm aħna, Gvern u Oppożizzjoni, huwa l-istess, u ċjoè l-ġid ta' Għawdex.

Allura nemmen li jekk verament irridu l-ġid ta' Għawdex, il-Gvern u l-Oppożizzjoni jridu jkomplu jisimgħu lil xulxin.

Il-Gvern irid jisma' wkoll x'għandha xi tgħid l-Oppożizzjoni u jekk hemm emendi li se jkunu qegħdin jitressqu min-naħa tal-Oppożizzjoni li huma fl-aħjar interess ta' Għawdex, dawk għandhom jittieħdu on board.

Dan aktar u aktar meta huwa ben fatt li hemm ukoll Deputati Għawdxin min-naħa tal-Gvern li wkoll mhumiex qegħdin jaqblu li l-awtorità kif qiegħda tiġi proposta hija l-aħjar għal Għawdex.

Fil-fatt jekk naraw id-diskorsi tal-Baġit insibu li kellna Deputati Għawdxin – m'għandix għalfejn noqgħod insemmihom b'isimhom – li tkellmu bl-aktar mod apert dwar dan.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa wieħed ġenwin.

Għandna opportunità tad-deheb u bħalma ġieli kien hemm okkażjonijiet fejn il-Ministru Justyne Caruana semgħet x'qalet l-Oppożizzjoni u ħadet is-suġġerimenti on board, naħseb li din id-darba għandu jsir l-istess.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, naħseb li l-aktar ħaġa importanti fil-politika huwa x-xogħol għax ix-xogħol jagħtina d-dinjità.

U meta niġu biex niddiskutu, speċjalment lil Għawdex, naħseb li l-aktar punt importanti li rridu nżommu quddiem għajnejna huwa proprju li jinħoloq xogħol ta' kwalità għar-residenti Għawdxin u għall-Għawdxin f'Għawdex.

Dik hija l-aktar ħaġa importanti u huwa l-punt tat-tluq.

Imbagħad, wara li nitkellem dwar dan, nixtieq ngħid għalfejn għandha ssir emenda kostituzzjonali, għalfejn nemmnu f'kunsill reġjonali, għalfejn qegħdin nenfasizzaw ħafna fuq il-punt tar-reġjonalità u għalfejn aħna, bħala Partit Nazzjonalista u bħala Oppożizzjoni, irridu nsaħħu l-aspett reġjonali.

Ħalli nibda mis-sitwazzjoni ekonomika ta' Għawdex.

Bħalissa t-tkabbir ekonomiku ta' Għawdex, ras għal ras, huwa 61% tal-medja nazzjonali.

Allura qed naraw li t-tkabbir ekonomiku f'Għawdex, għalkemm għamel pass 'il quddiem matul dawn l-aħħar ħames snin, f'dawn il-leġiżlaturi ta' Gvern Laburista, xorta waħda għadu ma laħaqx il-medja nazzjonali.

Dan ifisser li Għawdex għadu lura u għadu ma laħħaqx ma' Malta.

Kif jaf kulħadd Għawdex huwa gżira, hemm baħar jaqsam bejn gżira u oħra u allura hemm l-insularità doppja.

Għalhekk Għawdex minnu nnifsu minn dejjem kien differenti minn Malta.

Minkejja li Għawdex għandu sfidi partikolari, għandu wkoll opportunitajiet partikolari li huma differenti minn ta' Malta.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem insista li bħala partit għandu jkollna politika distinta għal Għawdex għax Għawdex jinsab f'sitwazzjoni differenti.

Issa meta ngħidu li Għawdex għandu politika differenti jfisser li nixtiequ negħlbu l-isfidi li għandu u fl-istess waqt inżidu l-potenzjal u l-opportunitajiet tiegħu.

Il-gżira Għawdxija tpoġġi quddiemna wkoll opportunitajiet u potenzjal differenti minn Malta.

Pereżempju, se nsemmi l-fatt li Għawdex jista' jattira turiżmu ta' kwalità.

Malta tista' tattira turiżmu ta' kwalità, però Għawdex, fis-sitwazzjoni tiegħu, jista' jattira turiżmu ta' kwalità aktar minn Malta.

Aħna nemmnu wkoll li Għawdex jista' jattira wkoll investiment ta' kwalità.

Illum il-ġurnata, permezz tat-tieni fibre optic cable, Għawdex jista' jattira ċertu investiment.

Ma ninsewx li llum il-ġurnata, bis-saħħa tal-internet, hemm bankiera li jirrilokaw minn ċentri finanzjarji, bħal pereżempju, f'Londra u fi New York, u jmorru f'postijiet imbiegħda, għall-kwiet, u jaħdmu minn fuq laptop.

Dawn ikunu jħaddmu l-bank tagħhom, anke jekk ikun bank żgħir, permezz ta' laptop.

Dawn huma affarijiet li wieħed ma jridx iwarrabhom.

Jiġifieri ħadd f'din il-Kamra, la aħna u lanqas il-Membri tal-Gvern m'aħna qegħdin ngħidu li Għawdex għandu jkun estensjoni ta' Malta.

Għalhekk il-punt tat-tluq, kif diġà għedt, huwa li f'Għawdex noħolqu xogħol ta' kwalità.

Issa f'Malta u Għawdex, il-pagi nazzjonali, jiġifieri l-pagi u l-pensjonijiet, għadhom baxxi wisq u allura huwa importanti li aħna l-politiċi nagħmlu minn kollox biex inkomplu nġibu dan l-investiment fil-pajjiż tagħna ħalli l-pagi jogħlew u l-Maltin u l-Għawdxin ikollhom kwalità ta' ħajja aħjar.

Però kif diġà għedt, f'Għawdex, il-pagi tal-privat, ħafna drabi jkunu aktar baxxi minn dawk ta' Malta.

Kif diġà għedt ukoll, it-tkabbir ekonomiku ta' Għawdex ras għal ras huwa 61% tal-medja nazzjonali.

Dan juri li Għawdex għandu aktar bżonnijiet.

Qabel inkompli fuq dawn il-punti relatati ma' din l-Awtorità u għalfejn aħna, bħala Partit Nazzjonalista, naqblu ma' kunsill reġjonali aktar milli awtorità, nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq ir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea.

Dan ir-rapport semmieh ilbieraħ is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia proprju waqt dan id-dibattitu u minn hawnhekk irrid nirringrazzja lilu, lill-Ministru u lill-kelliema tagħna f'dan id-dibattitu.

L-Onor.

Farrugia f'punt li qajjem qal li bħala Gvern talbu lill-Kummissjoni Ewropea biex tagħmel rapport soċjo-ekonomiku dwar il-qagħda ekonomika u soċjali tal-gżira Għawdxija.

Jiġifieri l-Kummissjoni Ewropea issa se tagħmel rapport dwar Għawdex.

Jien dan ilqajtu bi pjaċir għax konna proprju aħna, bħala Partit Nazzjonalista u bħala Oppożizzjoni, li għamilna pressjoni fuq il-Gvern biex jitlob dan ir-rapport.

Fil-fatt f'Ġunju tal-2018 jien għamilt mistoqsija parlamentari biex nara jekk il-Gvern hux se jitlob dan ir-rapport u proprju ġurnata qabel ma talbu, u cjoè jumejn ilu, jien għamilt mistoqsija parlamentari oħra.

Allura aħna, bħala Partit Nazzjonalista, naqblu ma' din l-azzjoni min-naħa tal-Gvern Malti għax dan ir-rapport isir mill- Kummissjoni Ewropea u allura jkun rapport indipendenti.

Dan ir-rapport huwa msemmi wkoll f'dikjarazzjoni unilaterali tal-Gvern Malti fir-relazzjoni tiegħu mal-Unjoni Ewropea, ċjoè fit-Trattat tas-Sħubija fl-Unjoni Ewropea, fejn aħna tlabna li kull meta nersqu lejn l-aħħar tas-seba' snin baġit tal-Unjoni Ewropea, u allura jibdew in-negozjati tal-Multiannual Financial Framework – bħalma qiegħed jagħmel bħalissa l-Gvern Malti, jiġifieri jinnegozja mal-Unjoni Ewropea biex iġib dawn il-fondi u hawnhekk ma rridux ninsew li l-Gvern Nazzjonalista, fi żmien il-Prim Ministru Lawrence Gonzi ġab €1 biljun u issa l-Gvern Malti qed jipprova jġib dawk il-€1 biljun u aktar - il-Kummissjoni Ewropea tagħmel rapport dwar Għawdex dwar dawn l-aħħar seba' snin biex tara d-differenzi ekonomiċi bejn Malta u Għawdex.

Għalhekk, kif qal tajjeb is-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia lbieraħ, dan ir-rapport jagħtina ritratt ċar ta' x'inhuma l-bżonnijiet ta' Għawdex u jgħinna nkunu nafu eżatt kemm għandhom bżonn fondi Ewropej l-Għawdxin u r-residenti Għawdxin jew x'miżuri għandhom jittieħdu mill-Gvern Malti biex ngħinu lil Għawdex li jbati minn insularità doppja.

Hija xi ħaġa tajba li l-Gvern Malti talab dan.

Sur President, jien se nagħmel parentesi oħra dwar il-proposta li għamel il-Prim Ministru nhar il-Ħadd li għadda meta qal li meta titlesta l-mina, huma, bħala Gvern, jixtiequ jintroduċu servizz tax-xarabank b'xejn għall-Għawdxin; mir-Rabat Għawdex sal-Belt, sal-Isptar Mater Dei jew inkella sal-ajruport, biex filgħodu jmorru għax-xogħol, u anke lura lejn Għawdex.

Il-Prim Ministru qal li dan ikun servizz b'xejn minn Għawdex għal Malta anke għal dawk il-Maltin li jiġu għal btala fi tmiem il-ġimgħa f'Għawdex u dawn ikollhom il-possibbiltà li jitilqu mill-Belt u jibqgħu sejrin sa Marsalforn Għawdex dirett.

Jien naħseb li tkun idea tajba jekk dak is-servizz idaħħlu minn issa, jiġifieri jagħmel servizz dirett bix-xarabank li jkun b'xejn miċ-Ċirkewwa għall-Isptar Mater Dei, għall-Belt jew għall-ajruport.

Fil-passat dan is-servizz kien jeżisti għal ħafna snin.

Fil-Baġit li għadda l-Gvern ħabbar miżura tajba ħafna li permezz tagħha jissussidja s-servizz tal-minibuses għall-ħaddiema Għawdxin li jitilgħu kuljum Malta bil-minibus.

Fil-fatt numru ta' Għawdxin imorru l-Isptar Mater Dei, hemm oħrajn li jmorru l-Belt għax jaħdmu mal-Gvern u hemm oħrajn li jmorru f'diversi postijiet f'Malta.

Allura għal dawk li jmorru l-Belt u l-Isptar Mater Dei, jista' l-Gvern, minn issa, jagħmel servizz ta' xarabank diretta li tkun b'xejn u li teħodhom il-Belt jew l-Isptar Mater Dei?

Min-naħa l-oħra, fil-każ ta' dawk li ma jmorrux il-Belt u l-Isptar Mater Dei, imma jmorru b'minibus xi mkien ieħor għax forsi jaħdmu n-naħa l-oħra ta' Malta, bħal pereżempju, Ħal Tarxien, jista' l-Gvern mhux biss jissussidja parti mis-servizz imma jġib is-servizz tal-minibus b'xejn?

Ovvjament illum il-ġurnata l-Gvern Malti jaqbel mal-prinċipju li għandu jgħin lill-Għawdxin, u jien nemmen li għandu jgħin lill-Għawdxin għax l-Għawdxin għandhom sagħtejn filgħodu biex imorru għax-xogħol u għandhom sagħtejn oħra biex jirritornaw lura.

Hemm oħrajn li jbatu ħafna aktar minni għax iqumu fl-4.30 a.m., jinżlu bil-karozza l-Imġarr, jagħmlu xi għaxar minuti biex jipprovaw isibu parkeġġ - veru li l-Ministru issa se tipprova tibni park and ride però dik hija s-sitwazzjoni llum il-ġurnata - imbagħad jaqbdu l-vapur u wara jridu jaqbdu l-minibus u jitilgħu l-Belt.

Minbarra li dawn in-nies qed iqumu kmieni wisq filgħodu, għalija qishom qed jgħixu kundanna u għalhekk irridu ngħinuhom.

Ma jistax ikun li lil dawn in-nies inħalluhom f'din is-sitwazzjoni li ilha teżisti għal snin sħaħ.

Illum il-Gvern tal-ġurnata għandu surplus.

Allura huwa tajjeb li l-Gvern lil dawn in-nies jgħinhom u joffrilhom servizz b'xejn dirett miċ-Ċirkewwa sal-Belt.

Sur President, huwa importanti li l-Gvern ikompli jżid fit-tkabbir ekonomiku ta' Għawdex u hawnhekk irrid infaħħar lill-Gvern Laburista għax qed isiru ħafna attivitajiet f'Għawdex li qed iġibu ħafna Maltin għal tmiem il-ġimgħa.

Dik hija xi ħaġa pożittiva għax l-Għawdxin qed igawdu minnha.

Jien ukoll nattendi għal dawn l-attivitajiet li jorganizza l-Ministeru jew NGOs oħrajn.

Pereżempju, l-aħħar waħda kienet fi tmiem il-ġimgħa ta' Jum San Valentinu.

Dawn huma ideat tajbin ħafna u għalhekk irrid ninża' l-kappell lill-Gvern, lid-Dipartiment tal-Kultura, lill-artisti kollha li jieħdu sehem u lil dawk kollha li joħorġu b'dawn l-ideat.

Għalhekk naħseb li tkun idea tajba oħra kieku l-Gvern joffri servizz ta' karozza tal-linja b'xejn li tkun diretta għaċ-Ċirkewwa u oħra li, pereżempju, mill-Imġarr tieħdok ir-Rabat Għawdex, Marsalforn jew ix-Xlendi.

Naħseb li din hija idea li l-Gvern għandu jieħu b'risq l-Għawdxin.

Sur President, fuq l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna nixtieq infakkar lill-Ministru u lill-Membri tal-Gvern Laburista li fi żmien il-Gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998, il-Prim Ministru ta' dakinhar Alfred Sant ipprova jdaħħal proprju kunsill reġjonali għal Għawdex.

Fil-fatt quddiemi għandi l-White Paper li ma daħlitx fis-seħħ - sfortunatament ngħid jien għax kienet idea tajba ħafna – għax il-Gvern waqa' qabel iż-żmien.

Però l-Gvern Laburista kien diġà ħareġ b'din il-White Paper, li fiha l-Eks Prim Ministru Alfred Sant jgħid ċar u tond li kunsill reġjonali għal Għawdex għandu jkun magħmul minn kunsilliera lokali u minn membri parlamentari.

Jiġifieri hemm differenza enormi fil-ħsieb bejn il-Gvern tal-ġurnata – jiġifieri l-Ministru Justyne Caruana u l-Prim Ministru - u l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Alfred Sant.

L-Onor.

Alfred Sant kien jemmen fl-Għawdxin u kien jemmen fil-Maltin għax għalkemm kien kontra l-kunsilli lokali, wara ċertu żmien donnu għaraf li l-kunsilli lokali huma suċċess.

U għaliex huma suċċess il-kunsilli lokali u għaliex il-prinċipju ta' sussidjarjetà huwa importanti?

Għaliex m'hemm xejn aħjar minn persuna li tgħix fil-lokalità biex tkun taf xi jkollha bżonn il-lokalità, mhux għaliha, imma għat-tfal u għat-tfal tat-tfal tagħha, u hawn tidħol is-sostenibbiltà.

Jiġifieri l-Onor.

Alfred Sant kien jemmen aktar fil-Maltin u l-Għawdxin mill-Gvern tal-ġurnata.

Kif tistgħu tindunaw, jien personalment nemmen ħafna fid-demokrazija.

Naħseb li l-awtorità u l-esperti għandna bżonnhom però mhumiex huma li għandhom jiddeċiedu l-futur tagħna.

Naħseb li għandna nkunu aħna, il-pubbliku, li niddeċiedu lil min neleġġu biex jagħti direzzjoni lil pajjiżna.

Jien naħseb li dik hija l-kontabbiltà, li teleġġi persuna għal ħames snin imbagħad wara tiddeċiedi jekk din il-persuna għoġbitekx jew le.

Din m'għandhiex tkun persuna li ma eleġġieha ħadd u ma tirrappreżenta lil ħadd.

Sa sena u nofs ilu jien kont uffiċjal tal-Parlament Ewropew; jiġifieri hawnhekk qisni qed nitkellem dwari, uffiċjal.

Illum il-ġurnata jien Deputat u meta tibda tidħol fid-djar tan-nies tkun taf x'inhuma l-bżonnijiet tagħhom.

In-nies li ma jkunux eletti u li ma jagħmlux house visits ma jkunux jafuhom dawn l-affarijiet.

Huwa importanti li nemmnu fin-nies tagħna u għalhekk aħna naqblu mal-Onor.

Anzi aħna nemmnu aktar mill-Onor.

Alfred Sant għax dan kien jemmen li l-kunsill reġjonali għandu jkun magħmul mill-kunsilliera lokali u mill-membri parlamentari però aħna nixtiequ li jkun elett direttament mir-residenti f'Għawdex u mill-Għawdxin.

Hawnhekk irrid ningħaqad mal-kollega tiegħi, l-Onor.

Marthese Portelli, li semmiet lill-Membri Parlamentari Laburista.

Jien smajt lill-Membru Parlamentari Anton Refalo fil-Baġit li għadda jgħid li ma jaqbilx ma' din l-Awtorità għaliex jemmen li għandu jkun kunsill reġjonali.

Issa se nirrispondi għall-mistoqsija li għamel l-Onor.

Aaron Farrugia lbieraħ meta staqsa għalfejn irridu dispożizzjoni fil-Kostituzzjoni ta' Malta li tgħid li Għawdex huwa gżira reġjun.

Aħna bħala Partit Nazzjonalista rridu li l-Kostituzzjoni tgħid li Għawdex hija gżira reġjun għaliex Għawdex minn dejjem kellu vokazzjoni, sfidi u opportunitajiet differenti minn Malta.

Aħna nixtiequ, bħala Partit Nazzjonalista, li Għawdex qatt ma jkun estensjoni ta' Malta.

Aħna nixtiequ li nsaħħu l-potenzjal u l-opportunitajiet ta' Għawdex biex ikollna impjiegi ta' kwalità, u mhux biss impjiegi għall-Għawdxin imma impjiegi għall-Maltin u l-barranin li jridu jiġu joqogħdu f'Għawdex.

Min-naħa l-oħra rridu nnaqqsu kemm jista' jkun l-ostakli u l-isfidi li għandu Għawdex.

U għalhekk aħna qed ninsistu li għandu jkollna r-raba' vapur illum qabel għada għaliex aħna naħsbu li bħala Għawdxin ma nistgħux nistennew li ssir il-mina.

Il-mina tista' ssir minn hawn u ħames snin oħra u tista' ssir minn hawn u għaxar snin oħra, iżda sa dakinhar mhux se nkunu moqdijin.

Jien, bħall-Ministru, naqsam kuljum lejn Malta, u kull nhar ta' Ġimgħa wara nofsinhar insib kju twil immens għall-vapur, kju li kultant jibqa' sejjer sal-Marfa, għalkemm mhux dejjem.

Il-kju jinħoloq għax ħafna Maltin jiġu jqattgħu tmiem il-ġimgħa f'Għawdex u jħallu ħafna flus.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna għall-ekonomija ta' Għawdex speċjalment għal min għandu negozju.

Però għalfejn kull nhar ta' Ġimgħa dawn in-nies iridu jagħmlu sagħtejn aktar jistennew, kultant anke tliet sigħat?

Mela dawn mhux familja għandhom?!

Allura għalfejn ma niffokawx b'mod serju fuq ir-raba' vapur u jekk hemm bżonn jinħoloq ukoll moll ieħor?

Issa jien m'iniex espert, m'iniex inġinier, imma dawn l-affarijiet saru.

Fi żmien l-Eks Ministru Anton Tabone kellna ħafna affarijiet; kellna hovermarine, kellna catamaran, kellna helicopter kummerċjali li jeħodna mix-Xewkija sa Ħal-Luqa.

Fi żmien l-Eks Ministri Giovanna Debono u Anton Tabone nbnew tliet vapuri ġodda u fi żmien l-Eks Ministru Giovanna Debono nbnew it-terminals taċ-Ċirkewwa u tal-Imġarr.

Allura għalfejn ma naħsbux serjament biex jinbena moll ieħor u jekk hemm bżonn tinbena wkoll triq li tieħdok min-naħa ta' wara ta' Forti Chambray biex dak il-bottleneck tat-triq preżenti jonqos?

Għalfejn ma naħsbux bis-serjetà fuq dawn l-ideat?

Sur President, jien nibqa' ninsisti, bħalma jinsisti l-Partit Nazzjonalista, fuq l-aspett reġjonali ta' Għawdex għax dan ifisser mhux biss sfidi u ostakli imma jfisser ukoll opportunitajiet.

Nixtieq infakkar lil din il-Kamra li l-fundatur tal-Partit Nazzjonalista Fortunato Mizzi li kien Għawdxi - ma ninsewx li dan twieled Għawdex - dejjem fehemhom lill-Għawdxin.

Pereżempju, kif qal anke l-Onor.

Chris Said ilbieraħ, il-Kunsill Ċiviku nħoloq fl-1958 però sar jissejjaħ Kunsill Ċiviku fis-snin sittin u kien elett b'mod demokratiku mill-Għawdxin u mir-residenti f'Għawdex.

Mela bħalma qalilna l-Onor.

Chris Said ilbieraħ, dan il-konċett diġà eżista f'Malta u jeżisti f'ħafna assemblej li hawn fl-Ewropa, inkluż fl-Italja, fejn jissejħu wkoll parlamenti jew kunsilli reġjonali.

Din mhijiex xi ħaġa ġdida għax jekk inti temmen fin-nies u taf li l-kunsilli lokali – għall-inqas ħafna minnhom – irnexxew, kemm jekk immexxija minn sindki Laburisti kif ukoll jekk huma mmexxija minn sindki Nazzjonalisti - allura jekk ikollna kunsill reġjonali dan għandu jkun suċċess.

Fil-fatt ħafna sindki u kunsilliera jagħmlu ħilithom, jaħdmu b'passjoni u ħafna drabi bi ftit riżorsi għamlu ħafna proġetti b'fondi Ewropej.

Jien naqbel ukoll mija fil-mija - għax din issemmiet ukoll – li jkollna kumitat parlamentari għad-Deputati Għawdxin, li jattendi għalih min irid.

Dawn huma ideat tajbin għax dejjem hemm l-element tad-demokrazija, xi ħadd rappreżentat minn xi ħadd.

Aħna r-rappreżentanti niddiskutu u niddibattu għax nemmnu fid-demokrazija u fis-sussidjarjetà.

Għalhekk nixtiequ li l-Għawdxin jeleġġu n-nies tagħhom f'dan il-kunsill reġjonali.

Nixtieq nenfasizza dwar il-Kunsill Ċiviku għaliex jagħtina sens ta' storja.

Pereżempju minkejja li dan il-Kunsill Ċiviku kien għamel ħafna ġid, bħal ħafna toroq u proġetti, fl-1973 l-Eks Prim Ministru Duminku Mintoff iddeċieda li jxoljih, imma mbagħad fl-1987 tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista u għall-ewwel darba fl-istorja ħoloq il-Ministeru għal Għawdex, b'Anton Tabone bħala Ministru.

Dan kien Ministeru li kellu l-poteri kollha.

Imbagħad meta l-Onor.

Alfred Sant sar Prim Ministru, fl-1996, iddeċieda li jneħħih.

Imbagħad il-Prim Ministru Joseph Muscat reġa' għamel il-Ministeru għal Għawdex, però għamlu b'inqas poteri.

Pereżempju l-Ministru Justyne Caruana m'għandhiex taħt ir-responsabbiltà tagħha l-oqsma tas-saħħa u tal-edukazzjoni, u allura dik diġà hija indikazzjoni ta' kemm jemmnu f'Għawdex u fil-ħiliet tal-Għawdxin!

L-Eks Ministru Anton Tabone u l-Eks Ministru Giovanna Debono kellhom ħafna aktar poteri mill-Ministru Justyne Caruana.

Pereżempju aħna, bħala Gvern Nazzjonalista, qatt ma kien jiġina f'moħħna li nbigħu l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex u nagħtuh lill-barranin għax aħna nemmnu li dan l-isptar kapaċi jmexxuh l-Għawdxin u l-Maltin.

Meta l-Partit Laburista biegħ l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex lill-Vitals Global Healthcare lanqas kien jaf lil min biegħu għax dawn kienu persuni li lanqas biss kellhom xahar esperjenza fis-servizzi tas-saħħa!

Il-Ministru Justyne Caruana waqt dibattitu kienet qaltilna li s-servizz se jitjieb.

Illum il-ġurnata fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, li huwa mmexxi mill-barranin, għandna każijiet li jkexkxuk!

Mhuwiex aċċettabbli li persuna tidħol l-isptar, iddum ħames sigħat tistenna, ma tingħatax il-kura u tmut!

Mhuwiex aċċettabbli li jkollok persuna li għax il-helicopter tal-isptar ma jkunx disponibbli, tmut!

Mhuwiex aċċettabbli li għandna sitwazzjoni fejn l-anzjani Għawdxin, u ċjoè l-ġenituri tagħna, iħossuhom imwerwrin li allaħares jinqalgħalhom xi ħaġa u jispiċċaw l-Isptar Ġenerali t'Għawdex!

Aħna nemmnu fl-Għawdxin u fil-ħiliet tagħhom u aħna dejjem emminna li huma kapaċi jmexxuh l-Isptar Ġenerali t'Għawdex.

Però l-Gvern Laburista ddeċieda li jbigħ dan l-isptar lill-barranin!

Ma nistax nifhimhom dawn l-affarijiet!

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn l-Għawdxin stess huma rrabjati għalina tal-Partit Nazzjonalista għax m'aħniex inqajmu l-kwestjoni tal-isptar biżżejjed!

Dik hija r-rabja, aħseb u ara kemm huma rrabjati għall-Gvern Laburista!

Dik hija s-sitwazzjoni!

Ċerti nies jinsabu mwerwrin!

Jien nidħol fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex biex inżur il-morda, fosthom qraba u ħbieb tiegħi, u naf li n-nies li jaħdmu hemmhekk, bħalma huma l-infermiera u t-tobba, jagħmlu minn kollox, però hemm ċerti limitazzjonijiet.

Pereżempju, hemm nuqqas ta' konsulenti u hemm ukoll nuqqas ta' cubicles fid-Dipartiment tal-Emerġenza.

It-tort mhuwiex tal-Għawdxin li jaħdmu hemmhekk imma huwa tort tat-tmexxija u tad-deċiżjoni żbaljata li l-isptar inbiegħ lill-barranin!

Naf li qed nitkellmu dwar il-Kunsilli Reġjonali għal Għawdex però bilfors irrid insemmi l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex għax is-sitwazzjoni hemmhekk hija drammatika u inaċċettabbli!

Qed nieħu pjaċir ngħid dan quddiem il-Ministru għal Għawdex u nixtieq li kelli wkoll quddiemi lill-Ministru għas-Saħħa Chris Fearne!

Fi żmien Gvernijiet Nazzjonalisti, ċjoè fi żmien l-Eks Ministru Anton Tabone u fi żmien l-Eks Ministru Giovanna Debono, kellna wkoll servizz ta' vapuri tal-merkanzija, u ġieli tal-passiġġieri, li jidħlu Sa Maison.

Fil-fatt dan il-vapur ġieli qbadtu jien.

Però dan tneħħa fi żmien il-Gvern tagħna u din hija xi ħaġa li nikkritikaha jien ukoll.

Għalhekk jien ngħid li l-Gvern Laburista għandu jerġa' jdaħħal dan is-servizz u l-vapur tal-Gozo Channel li jkun qed iġorr il-passiġġieri għandu jidħol il-Belt, fejn hemm il-lift, u l-vapur li jkun qed iġorr il-merkanzija għandu jidħol il-Marsa.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq infakkar ukoll lill-Ministru biex tieħu ħsieb li ssir tinda għall-ħaddiema tal-Gozo Channel, kemm fiċ-Ċirkewwa kif ukoll fl-Imġarr, għax din hija xi ħaġa li wkoll tweġġagħli qalbi.

Pereżempju ġurnata minnhom, f'Jannar, kont qed nistenna biex nitla' fuq il-vapur, għamlet ħalba xita bis-silġ, u qalbi riedet toħroġ għall-ħaddiema tal-Gozo Channel li kienu qed jaħdmu bl-iscanner tal-biljetti fis-silġ!

Fis-sajf dawn ibatu minħabba x-xemx tisreġ u fix-xitwa jbatu minħabba r-riħ.

Għaldaqstant huwa importanti li l-Ministru tkompli tagħfas biex din it-tinda ssir malajr kemm jista' jkun, kemm fl-Imġarr kif ukoll fiċ-Ċirkewwa.

Sur President, jien se nagħlaq b'opinjoni personali tiegħi u ngħid li f'Għawdex hemm bżonn ukoll masterplan ta' 30 sena li jiġi estiż kull ħames snin.

Pereżempju, għandu jkun hemm kunsill reġjonali li jkun elett b'mod dirett, anke b'konsultazzjoni mal-assoċjazzjonijiet, bħall-Kamra tal-Kummerċ ta' Għawdex, kif ukoll l-Assoċjazzjoni tat-Turiżmu f'Għawdex, u dawn jagħmlu masterplan ta' 30 sena dwar Għawdex, fosthom dwar it-trasport f'Għawdex, dwar id-direzzjoni soċjo-ekonomika ta' Għawdex kif ukoll dwar il-permessi tal-MEPA.

Dawn jiddeċiduhom għal 30 sena però l-masterplan ikun estiż għal ħames snin oħra.

Naħseb li hemm bżonn li d-direzzjoni ta' Għawdex, kif ukoll ta' Malta, tkun maqbula mhux biss minn elezzjoni għal oħra, imma għandha tkun maqbula għal snin ħafna itwal!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nieħu pjaċir ninnota li f'din il-Kamra lkoll naqblu li Għawdex għandu jimxi 'l quddiem u li Għawdex bħalissa għandu bżonn salvawomu.

Jien l-uniku kelliem li m'iniex Għawdxi li se nitkellem fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Għalhekk se nippreżenta b'mod differenti minn sħabi kollegi hawnhekk li huma minn Għawdex, lenti differenti, lenti Maltija għall-mod ta' kif aħna nħarsu lejn Għawdex, għalkemm b'ċertu orgolju ngħid li jien ukoll għext Għawdex għal kważi sentejn u ħassejtni Għawdxi qabel ma kont Malti.

Għalija Għawdex mhuwiex xempju, mhuwiex vetrina.

Kwalunkwe proġett għal Għawdex irid jirnexxi.

Wieħed mill-akbar proġetti li hemm bżonn jirnexxu f'Għawdex huwa dak li nsaħħu l-komunitajiet ta' kull raħal u belt Għawdxija biex nerġgħu nagħtuh il-ħajja u s-sostenn meħtieġ.

Għawdex joffri karatteristiċi li għalija huma partikolari ħafna.

Jien dejjem niftaħar, anke meta nkun barra minn Malta, bl-ambjent naturali uniku li għandu Għawdex.

Għawdex għandu wkoll dak il-wirt arkitettoniku, għandu kultura li hija distinta anke minn dik Maltija, u xi ħaġa li tolqot lil ħafna nies li jmorru Għawdex - mhux il-Maltin biss imma anke l-barranin - huwa l-istil ta' ħajja li mhijiex mgħaġġla, dak l-istil ta' ħajja li aħna hawn Malta tant aħna mixtieqa minnu.

Għalhekk meta nħares lejn dawn il-kelliema li tkellmu qabli qed nifhem li lkoll nixtiequ li Għawdex ikun aħjar, imma li jħoll u jorbot f'din il-Kamra - u hawnhekk qiegħda s-sustanza – hija r-rieda politika li naslu.

Id-differenza f'din il-Kamra hija l-lenti ta' kif naħsbu li huwa l-aħjar mod kif inwettqu dan il-ġid.

Għandu jkun hemm awtorità jew għandu jkun hemm kunsill reġjonali?

Biex naslu għall-konklużjoni li verament tħares l-interess ta' Għawdex irridu nieqfu nitkellmu bil-mod ta' aħna u huma, b'mod partikolari meta qegħdin niffokaw fuq Għawdex.

Ejjew ninsew il-pika politika ħalli verament naslu.

F'dan il-Parlament isiru ħafna stqarrijiet u ħafna dibattiti dwar viżjonijiet politiċi u fejn pajjiżna għandu jmur, imma meta niġu għas-sustanza, ir-rieda politika u l-implimentazzjoni ta' dik ir-rieda, insibu li għandna l-istrutturi imma dawn huma dgħajfin.

Huwa tajjeb li se jkun hemm żvilupp, li b'xi mod se tinħoloq entità, forza ta' liġi, u dan huwa l-pass 'il quddiem li qed nara, imma nafu sew li meta f'dan il-Parlament ressqu tfassiliet oħrajn simili għal din, li ma jirrigwardawx lil Għawdex imma jirrigwardaw setturi differenti f'Malta, batejna fil-monitoraġġ, fl-inforzar, fuq iż-żamma ta' timeframes, fil-koordinament u fuq kontinwazzjoni.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa li, lil hinn minn dawn id-differenzi bejnietna għall-mod kif għandha tinħoloq l-istruttura, u ċjoè, jekk l-istruttura għandhiex tkun waħda bbażata fuq id-devoluzzjoni tal-poter fuq id-demokrazija, jew struttura li hija waħda aktar amministrattiva, irridu naraw li l-istrateġija tagħna tinżamm.

Qed ngħid dan għax għalkemm m'ilix wisq deputat f'din il-Kamra u din hija t-tieni leġiżlatura tiegħi, jien kelli xorti differenti ħafna minn ta' ċerti kollegi hawnhekk għax jien kont ministru, kont membru parlamentari, kont Whip u issa qiegħed fl-Oppożizzjoni, u allura nista' nara l-affarijiet minn angoli differenti.

U waħda mill-affarijiet li dejjem stagħġibt dwarha, anke bħala ċittadin qabel ma dħalt fil-Parlament, hija li meta l-gvern jibdel ministru, il-politika jew l-istrateġija tinbidel miegħu, aħseb u ara meta jinbidel il-gvern kemm tinbidel l-istrateġija u l-politika.

Sur President, jien naħseb li għandu jkun hemm awtorità li tkun imħarsa b'forza ta' liġi, li huwa tajjeb, imma hemm bżonn il-kontinwità u l-koordinazzjoni.

Forsi dan hu s-sabiħ li qed toffri din il-liġi li għandna hawnhekk meta qegħdin nitkellmu mill-aspett ta' Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex; għax id-differenza bejn dik li hija assemblea u li tiġi eletta mill-pubbliku, fejn hemm id-devoluzzjoni tal-poter, għalkemm hija tajba fil-prinċipju, il-kontinwità mhijiex garantita daqskemm hija garantita jekk ikollok awtorità li għandha l-integrità, il-kapaċità u l-mertu li ssaħħaħ dak li hu l-veru bżonn għall-Għawdxin u l-gżira ta' Għawdex.

Preżentement l-isfidi huma tnejn u kulħadd jafhom.

Il-popolazzjoni Għawdxija naqset bil-kbir, u dan mhux għax m'għandhiex il-ħiliet imma għax il-ħiliet tagħha, ir-riżors akkademiku tagħha, ta' skola, jew ir-riżors tagħha ta' snajja', qed jemigra lejn Malta.

Hemm ukoll il-problema li gvern wara gvern qatt ma taha dik l-attenzjoni daqshekk xierqa biex l-ekonomija tevolvi paripassu ma' dik ta' Malta.

Il-level playing field hemmhekk qatt ma kien u nwaħħlu fl-insularità doppja li għandha l-gżira Għawdxija u nwaħħlu fil-konnettività u l-aċċess bejn iż-żewġ gżejjer.

Kieku kien hemm ir-rieda politika u din ħarisnieha, mhux issa, imma ferm aktar kmieni fil-ħajja ta' dan in-nazzjon, konna niggarantixxu li l-valur miżjud li għandu Għawdex lejn Malta - dak il-valur miżjud u potenzjal li Għawdex għandu għall-gżejjer Maltin - ikun il-veru kapital ekonomiku li l-gżira ta' Għawdex qiegħda ġġorr u aħna bħala nazzjon, bħala stat, insarrfuh.

Sur President, nieħu pjaċir ninnota li dak li l-Partit Demokratiku - li ilu jeżisti mill-2016 jiġifieri għadu fi tfulitu - ilu jsostni dwar Għawdex ċjoè li titwaqqaf dik l-istruttura li ssaħħaħ lil din il-gżira, qiegħda b'xi mod issir.

Hemm kritika kostruttiva dwarha imma b'xi mod wasalna f'punt fejn jista' jkun hemm game changer jekk ikun hemm ir-rieda politika li din issir.

Il-Partit Demokratiku m'ilux wisq li ħabbar il-fehma tiegħu dwar il-viżjoni għal Għawdex u saħaq ħafna fuq il-proġett tan-nies, il-proġett soċjali, biex inżommu l-gżira ta' Għawdex ħajja u, aktar minn hekk, il-komunitajiet ħajjin.

Fil-kummenti tiegħu, li huma ppubblikati, il-Partit Demokratiku tkellem b'sinerġiżmu dwar il-preżenza tal-ministeru u l-preżenza ta' assemblea reġjonali.

U jien nitkellem fuqhom dawn b'sinerġiżmu.

Xi ħaġa li jien dejjem innotajt u sħaqt, anke meta kont ministru, hija li għandu jkun hemm distinzjoni bejn ir-regolatur, il-policy framework u l-amministratur.

Dawn huma diviżjonijiet li fiċ-Ċivil, u anke fis-settur pubbliku, għandhom ikunu elenkati sew u jkun hemm separazzjoni tagħhom sew.

Waħda mill-affarijiet li l-Partit Demokratiku dejjem saħaq fuqha meta jitkellem fuq is-sinerġiżmu tal-ministeru mal-assemblea reġjonali hija li l-ministru għandu jkun il-policymaker dwar il-gżira ta' Għawdex minħabba l-preżenza tiegħu fil-Kabinett u minħabba l-fatt li jkun fl-Eżekuttiv, biex b'hekk il-politika ta' Għawdex mhux biss tkun waħda li jkollha statura nazzjonali imma jkollha wkoll qafas ta' deċiżjoni nazzjonali, għax meta jkun hemm koordinazzjoni l-affarijiet ikunu jistgħu jsiru ferm aħjar.

Li qatt ma qbilna huwa li l-ministru għandu jkun hu, jew hi, waħedha, u għalhekk il-preżenza tal-assemblea reġjonali, jew inkella, kif qegħdin insejħulha, l-awtorità reġjonali.

Bħalma għedt, id-differenza hija li waħda hija rappreżentattiva għax hija eletta u l-oħra tinħatar mill-ministru responsabbli, imma t-tnejn għandhom ħaġa komuni, ċjoè, ir-riżors finanzjarju, uman u teknoloġiku biex wieħed jasal.

Huwa importanti wkoll li dawn ikollhom is-saħħa li jimplimentaw il-miżuri f'ħafna oqsma u f'dan il-każ Għawdex għandu bżonn miżuri soċjali, rurali, infrastrutturali, u b'mod partikolari dawk ta' sostenibbiltà.

Is-sostenibbiltà ta' pajjiżna, il-garanzija li ulied uliedna jgawdu mill-istess frott li qegħdin ingawdu aħna llum hija nieqsa fil-pjan nazzjonali f'Malta, tħares lejn liema ministeru tħares.

Hawnhekk nappella lill-Prim Ministru biex jara li Għawdex verament ikun ix-xempju tal-mod kif għandhom isiru l-affarijiet f'Malta.

Jekk Għawdex jisħaq ħafna fuq is-sostenibbiltà tal-gżira tiegħu, mela aħna minn Malta għandna ħafna x'nitgħallmu.

Għawdex għad fadallu dak iċ-ċans għax għadu mhuwiex mimsus daqskemm ġiet mimsusa Malta bl-isfreġju li sar f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Sur President, il-fehma tal-Partit Demokratiku hija ċara imma hemm ħaġa oħra li hija importanti u li għalija hija katina mal-istrateġija.

Hawn qed nirreferi għall-iżvilupp ħolistiku li Għawdex għandu jkollu master plan.

Dan għandu jkun impenn li jħalli lil Għawdex bħala l-ġawhra ta' gżira mħaddra fuq ekonomija li hija green.

Għalhekk jien qatt ma nixtieq nara lil Għawdex b'bini għoli ħafna, qatt ma nixtieq nara li Għawdex jitteħidlu aktar mit-territorju tiegħu ta' ODZ u qatt ma nixtieq nara lil Għawdex jiġrilu kif ġralhom ħafna rħula Maltin, li minħabba r-ribbon development li sar, jiġifieri dak l-iżvilupp li sar bejn raħal u ieħor, għaqqadhom u għamilhom hotchpotch wieħed.

Din hija xi ħaġa li għandna nissalvagwardawha u għalhekk hemm bżonn master plan, bħalma hemm bżonn master plan għal Għawdex biex l-agrikoltura li hemm tibqa' kif inhi, anzi tissaħħaħ abbażi ta' agrituriżmu, mingħajr ma jkun hemm dak l-iżvilupp urban li kulħadd jaħseb dwaru.

Il-viżjoni soċjali tal-Partit Demokratiku bilfors trid tkun waħda minsuġa fuq opportunitajiet ta' xogħol.

Fil-fatt f'wieħed mid-diskorsi li jien għamilt is-sena l-oħra sħaqt li waħda mill-injezzjonijiet li għandha tingħata immedjatament, u nixtieq naraha bħala miżura f'Baġit ieħor la ma saritx fil-Baġit li għadda, hija li dawk il-familji żgħażagħ Għawdxin li wliedhom imorru l-iskola primarja jew sekondarja f'Għawdex, jiġifieri huma taħt is-16-il sena, għandhom igawdu minn positive discrimination, billi ċerti inċentivi fit-taxxi jkunu favurihom.

Il-konċett ta' green economy li semmejt qabel għandu jinħass aktar f'Eko Għawdex, u dan billi naraw li din l-istrateġija titkompla.

Huwa inutli li jkollna strateġiji bħalma kellna.

Jekk m'iniex sejjer żball, kellna żewġ strateġiji oħrajn dwar Għawdex; waħda fl-2005 u oħra fl-2010.

Dik tal-2010, li kienet dwar Eko Għawdex, għamlet il-pass tagħha, imma hemm bżonn li titkompla għax il-kontinwità hija importanti.

Meta nħarsu lejn Eko Għawdex irridu nħarsu wkoll lejn l-industrija ekoloġika li Għawdex għandu bżonn; mill-biedja organika, mill-industriji żgħar ekoloġiċi, mil-loġistika u minn turiżmu li huwa ekoloġiku.

Il-pjan turistiku ta' Għawdex huwa ferm differenti minn dak ta' Malta.

Jien nieħu pjaċir ninnota l-ammont ta' lukandi żgħar li qed jiffjorixxu f'Għawdex, li aktar huma boutique hotels jew djar residenzjali, u dawn huma l-attrazzjonijiet li n-nies qegħdin ifittxu.

F'Għawdex dawn huma aħjar minn xi lukanda kbira.

Il-lukandi kbar m'għandniex x'nambuhom f'Għawdex.

Sintendi minbarra l-ekonomija minn dan l-aspett, wieħed irid iħares ukoll lejn dawk l-inċentivi li huma ta' kalibru għoli ħafna biex Għawdex jiffjorixxi b'alternattivi li huma innovattivi.

Jien nerġa' nappella li aktar ma l-konnesjoni tal-high speed internet għal Għawdex titwettaq malajr, aktar aħjar, għax l-innovità f'Għawdex tista' tkun ferm aħjar minn dik f'Malta.

Ladarba qed nitkellmu fuq hekk, ma nistgħux ma nitkellmux ukoll fuq l-istudenti Għawdxin li jmorru l-Università u l-MCAST.

Jien ngħid li wasalna fil-mument li f'Malta jkollna l-campus virtwali biex dawn l-istess studenti jkunu jistgħu jibqgħu Għawdex minflok joqogħdu jiġu Malta biex jisimgħu lecture.

Wara kollox, l-Università ta' Barts diġà jagħmluha din u fil-fatt qegħdin jagħmluha bejn Barts ta' Malta u Barts ta' Londra.

L-aspett virtwali hija waħda mill-inizjattivi li ta' attrazzjoni għall-Università ta' Barts Medical School.

Allura aħna m'aħniex lesti li nagħmluha bejn Malta u Għawdex?

Wasal iż-żmien ukoll li l-istudenti Għawdxin li jiġu Malta jkollhom inizjattivi finanzjarji, din id-darba mogħtija mill-Gvern jekk jiġu joqogħdu Malta, u mhux mill-Knisja biss.

Il-Knisja tat eżempju tajjeb immens, xi ħaġa li għandna nikkopjaw, u naf li l-Ministru għal Għawdex qiegħda timxi fuq dak l-aspett.

Huwa importanti wkoll li Għawdex ikollu l-faċilitajiet għall-portijiet u għall-yachts.

Jien kont għamilt Aġġornament fuq hekk u domt nitkellem ħafna fuq il-proġett ta' Marsalforn.

Jien mhux se noqgħod nirrepeti imma li nkabbru l-Port ta' Marsalforn hija xi ħaġa importanti.

Għaldaqstant nixtieq intenni li dawn is-setturi huma kollha tajbin għax isaħħu lil Għawdex.

Sur President, l-idea tagħna dwar il-konnettività diġà għamilnieha pubblika.

Aħna konna kontra mina taħt l-ilma baħar għal raġunijiet ovvji għax minbarra li trid tħares il-konnettività bejn Malta u Għawdex trid tħares ukoll lejn is-sostenibbiltà tal-pajjiż.

Nafu li din ikollha impatt ambjentali qawwi b'mod partikolari waqt it-tħaffir.

Nafu kemm tħalli skart, nafu li t-toroq, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, mhumiex ippreparati, - issa dan m'għandux x'jaqsam mal-Ministru għal Għawdex imma mad-direzzjoni min-naħa ta' Transport Malta – nafu li l-konġestjoni, id-dħaħen u l-ħsejjes se jibqgħu fuq iż-żewġ naħat u nafu xi sfreġju se jsir fl-ODZ min-naħa tal-Manikata u n-Nadur.

Għalkemm min-naħa tal-Gvern sar studju biex isibu mezzi oħrajn ta' konnettività li ma jagħmlux daqshekk ħsara, fl-opinjoni tiegħi ma sarx studju biżżejjed.

Irrid infakkar li l-konnettività taħt il-qiegħ tal-baħar għandha problema kbira u r-rapport ġeoloġiku dwar dan għadu ma ħariġx fil-pubbliku.

Malta u Għawdex huma postijiet fejn ikollna t-terremoti u dawn joħolqu ċerti faults.

Kulħadd jaf bil-Victoria Faults u meta wieħed jersaq lejn Għawdex wieħed jista' jinnota x'differenza hemm fil-blat.

L-istess hemm f'qiegħ il-baħar.

It-terremoti ma tridx tqishom issa biss.

Nafu x'terremoti saru fil-passat tul is-sekli, nafu x'ħass il-bini u xi ġralha l-art.

Irridu niftakru li meta jsir terremot, l-art tibqa' miexja b'mod orizzontali, u dan huwa l-periklu ta' mina taħt qiegħ il-baħar li għadna ma nafux dwarha.

Għaldaqstant l-appell tiegħi huwa biex naħsbuha ftit.

Ejjew inkunu konkreti aktar dwar dan l-aspett u l-viżjoni tagħna ma tkunx imminata.

Ma fiha xejn billi wieħed jerġa' lura mill-ħsieb li jħaffer mina taħt qiegħ il-baħar għax hemm metodi oħrajn kif dan jista' jsir.

Bla dubju, immedjatament għandna bżonn ir-raba' vapur.

Il-fast ferry service huwa xi ħaġa tajba jekk ikun hemm il-konnettività kif suppost u jekk ikun studjat kif mixtieq.

It-traġitt bl-iskeda mhux biss joħloq konnettività bejn Għawdex u Malta imma jista' joħloq ukoll konnettività bejn postijiet differenti mal-kosta f'Malta bħalma huma l-Imġarr Għawdex, San Pawl il-Baħar, Tas-Sliema, il-Belt u l-Kalkara.

Mhux qed insemmi t-tlett ibliet imma qed insemmi l-Kalkara minħabba SmartCity.

Ejjew inħarsu lejn il-konnettività permezz tal-Autonomous, Connected, Electrical, Shared transportation magħruf bħala ACES.

Ejjew għal darba naħsbu fuq smart driving li mhuwiex bbażat fuq il-karozza personali tagħna.

Jien nemmen li jekk ikollna fast ferry service bejn il-Belt u Għawdex il-ħin taqtgħu b'50%, meta tqis it-traffiku li ssib biex tasal saċ-Ċirkewwa.

Għalhekk hemm bżonn li nevalwaw dan il-ħsieb u naħsbu wkoll fuq servizz ta' ajruplani jew helicopter bejn iż-żewġ gżejjer.

Naf li l-Ministeru għal Għawdex diġà aċċenna li qed isir studju dwar dan imma hemm bżonn inħarsu lejn dan b'mod konkret.

Sur President, meta nħares lejn l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiema llum nieħu pjaċir li nara ħafna termini għall-mod kif se jitwettaq il-monitoraġġ, is-sorveljanza, l-azzjoni, l-infurzar u r-rapport formali li għandu jingħata.

Jien nixtieq li r-rapport formali jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u niddiskutuh, għalfejn le?

Pereżempju b'sodisfazzjon ninnota wkoll li l-membri tal-bord qatt ma jistgħu jkunu nies li kienu fil-politika jew li kellhom x'jaqsmu mal-politika.

Hemm lista sħiħa ta' kriterji u dan huwa tajjeb.

Jien nixtieq, u dejjem nappella, li l-gvern qatt m'għandu jkollu l-maġġoranza tal-membri f'bord jew f'awtorità maħtura bħal din.

Dik hija xi ħaġa importanti u jien dejjem nappella fuq it-trasparenza u l-kontabbiltà għax dawn huma s-sisien ta' kwalunkwe awtorità.

U li hawn sabiħ dwar din l-Awtorità huwa li għall-ewwel darba, minbarra li hemm is-separazzjoni bejn il-policymaker u min se jimplimenta, se jkun hemm il-kontinwità u l-koordinazzjoni.

Din hija xi ħaġa li llum fiċ-Ċivil m'għadhiex teżisti għax peress li għandna s-Segretarji Permanenti li jinbidlu minn gvern għal ieħor, il-kontinwità qed tintilef.

Għalhekk minkejja li dan l-Abbozz ta' Liġi m'għandux dik il-qawwa, wieħed għandu aktar demokrazija għax l-Awtorità tkun eletta mill-pubbliku.

Irridu niftakru wkoll li bil-kunsilli lokali wkoll għandna d-devoluzzjoni tal-poter u allura jekk għandna rieda politika li verament irridu naslu u Għawdex mhux ikun vetrina imma jkun xempju ta' suċċess u tagħlima għalina li ngħixu f'Malta - ta' min jgħid li l-ekonomija hawn Malta hija indirizzata fil-volum u mhux fil-valuri u Għawdex għad għandu dawk il-valuri u mhux il-volum – mela jekk inħarsu lil Għawdex b'ċerta mħabba u b'ċertu orgolju, nistgħu naslu.

U minkejja d-differenza fil-fehmiet tagħna bejn Gvern u Oppożizzjoni, fejn hawn żewġ partiti, nistgħu naslu biex lil Għawdex u lill-Għawdxin nistgħu nagħtuhom dak li ħaqqhom għax ilkoll nemmnu li kull wieħed u waħda minna għandna r-rieda politika li naslu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru Justyne Caruana biex, jekk jogħġobha, tagħmel il-winding up.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, l-ewwel nett, ippermettili nirringrazzja lill-kelliema kollha li pparteċipaw f'dan id-dibattitu.

Jien qgħadt fil-Kamra u segwejt b'attenzjoni kbira lil kulħadd, u għalkemm kien hemm opinjonijiet differenti, kien hemm qbil ġenerali li rridu li Għawdex jinfatam mill-mod kif dejjem saru l-affarijiet u rridu nimxu 'l quddiem.

Ovvjament jidher ċar li mhux qed naqblu dwar il-mod però kulħadd irid jirrikonoxxi - kull min tkellem u anke min ma tkellimx - li dan huwa l-aktar pass konkret u dirett li qatt sar fir-rigward tal-governanza ta' Għawdex biex inwaqqfu awtorità reġjonali li tieħu ħsieb l-iżvilupp ta' Għawdex, awtorità tal-Għawdxin li se tkun qed topera f'Għawdex għall-ġid ta' Għawdex.

Jien naqbel perfettament mal-Onor.

Farrugia li għadu kemm tkellem għax kif qegħdin bħalissa, għad hemm nuqqasijiet fejn tidħol il-koerenza, il-kontinwità u l-koordinazzjoni.

Dan huwa l-iskop ta' din l-Awtorità u ma rridx inkun negattiva, imma din hija l-verità; li minkejja li matul is-snin kien hemm diversi proposti, diversi White Papers u diversi suġġerimenti, qatt ma kien hemm ir-rieda politika li xi wieħed minn dawn id-dokumenti jimmaterjalizza ruħu.

Jien smajt ukoll dak li qal l-Onor.

Stellini li għamel referenza għal dokument li sar fl-1996 però wara l-1998 kien hemm snin twal ta' Gvernijiet Nazzjonalisti, u jekk dakinhar kienet inħasset il-ħtieġa li dak id-dokument kien tajjeb, ma kien hemm xejn xi jżomm lill-Gvern Nazzjonalista milli jwettaq din l-Awtorità.

Ma twettqitx għax ma kienx hemm ir-rieda politika u din hija l-ewwel darba li l-Ministeru għal Għawdex qed jieħu din id-deċiżjoni għax qed iħalli minn idejh il-poteri, ir-riedni, u se jissoġġetta ruħu għall-iskrutinju ta' awtorità reġjonali.

Ejjew ngħiduha kif inhi, din l-Awtorità se tkun l-għassies tiegħi u se tkun fuqi jiġifieri mhijiex deċiżjoni li wieħed jeħodha hekk, su due piedi, imma hija deċiżjoni kuraġġjuża għaliex nemmen li Għawdex hekk għandu bżonn.

Din l-Awtorità se tkun qed torbot lill-Ministru għal Għawdex – illum hemm jien u għada pitgħada jkun hemm ħaddieħor - biex iwettaq l-affarijiet u anke torbtu kif irid iwettaq.

Din hija Awtorità li se jkollha s-snien għaliex se tkun responsabbli mir-regional impact assessment u allura lill-gvern kollu, lil kull entità, lil kull awtorità, hi x'inhi, din l-Awtorità se tgħidlu biex imur għandha għat-test tal-impatt reġjonali, u jekk ma jmurx għandha, jew jekk imur għandha u l-policy, jew il-liġi, jew l-inizjattiva li għandu ma tgħaddix mit-test tagħha, din ma ssirx.

Allura din mhijiex saħħa eżekuttiva?

Għalhekk qed ngħid li wieħed irid jagħraf fuqiex qed jitkellem, anke meta qed ikun hemm kritika dwar il-kompożizzjoni, u ċjoè, li din l-Awtorità se tinħatar mill-Ministru.

Irridu nagħmlu distinzjoni bejn il-bord u r-rwoli fi ħdan l-Awtorità.

Ir-rwoli fi ħdan l-Awtorità se jsiru wara sejħa pubblika u se jintgħażlu skont il-proċess li se jkun qed isir.

Però anke dwar il-kompożizzjoni tal-bord; dan il-bord xi ħadd irid jaħtru u allura hemm taħlita ta' membri li huma ex officio.

Smajna ħafna tifħir, u hekk għandu jkun, lill-kunsilli lokali li se jkunu rappreżentati.

Imbagħad hemm il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Sostenibbli (MCSD), li fi ħdanu jilqa' l-istrutturi kollha t'Għawdex li se jkun rappreżentat ukoll u hemm id-Djoċesi ta' Għawdex - u hawnhekk mhux qed nitkellem fuq livell ta' reliġjon imma fuq l-inputs tad-Djoċesi ta' Għawdex f'kull qasam u livell f'Għawdex, bħall-edukazzjoni, l-aspett soċjali, is-servizzi li tagħti u għal ħafna snin, anke f'Malta, il-Knisja qdiet ċerti rwoli – li se tkun rappreżentata wkoll.

Però mbagħad tħalliet il-leeway biex ikun hemm membri oħrajn li jkunu jistgħu jintgħażlu mill-ministru, mhux biex ikun servili lejn il-ministru, u dan il-liġi tispeċifikah b'mod ċar.

B'hekk ikollna garanzija li s-soċjetà Għawdxija tkun rappreżentata ugwalment.

Jien m'għandi l-ebda garanzija li l-membri ex officio – u se nerġa' nirrepeti dak li għedt fl-introduzzjoni – se jressqu 'l quddiem kandidati li huma nisa, illi huma żgħażagħ, illi huma persuni b'diżabilità jew li għandhom ċertu għarfien.

Din mhijiex kwestjoni li nagħżlu nies li għandna grazzja magħhom.

Jien irrid li din l-Awtorità tkun tiffunzjona tajjeb.

Jien irrid li din l-Awtorità tkun il-mezz ta' kif nattiraw l-aħjar imħuħ li għandna f'Għawdex, illi moħħhom jaħdem ta' Għawdxin, però li għandhom esperjenza vasta u li jafu kif verament jaħdmu l-affarijiet.

Sur President, jien qed ngħid dawn l-affarijiet biex il-messaġġ ikun ċar.

Jien ma rridx li jkolli awtorità sempliċement biex ikolli awtorità.

Jien irrid awtorità biex naħdem aħjar, biex jien inkun nista' niffoka fuq ir-rwol tiegħi bħala Ministru għal Għawdex, imbagħad l-Awtorità tkun tista' tagħmel l-istrateġija, timplimentaha u tkun għassiesa fuqi biex tassigura li jien qed nagħmel xogħli sew.

Jiġifieri qed inżidu għodda oħra, livell ieħor ta' kontabilità biex nuri kemm jien verament irrid is-serjetà.

Fuqi tista' tgħid ħafna affarijiet, però żgur illi karatteristika li għandi jien personalment - u niġi kkritikata u nbati ħafna minħabba fiha - hija li jien għandi ċerta dixxiplina u rrid ċerta serjetà.

Forsi mhux kulħadd jieħu gost b'dawn l-affarijiet imma jien hekk irrid; li l-affarijiet jimxu bis-serjetà għaliex hekk jixraqlu Għawdex u hekk jixirqilhom l-Għawdxin.

Onestament jien ma ppretendejtx li jkun hemm qbil fit-totalità però meta jien kelli abbokkament mal-kelliem tal-Oppożizzjoni għal Għawdex, l-Onor.

Said, li kien abbokkament f'set-up informali, kont għedtlu li biex żgur we kickstart the process, qed nara set-up ta' awtorità bħalma għandna awtoritajiet oħrajn.

Sinċerament dakinhar kien qabel li minn xi mkien trid tibda ħalli mbagħad wieħed jitgħallem u jkompli miexi 'l quddiem.

Huwa minnu li forsi dan kien abbokkament informali, nerġa' ngħid, però dik kienet it-tweġiba li ħadt dakinhar.

U jien ħadt iż-żmien li ħadt biex l-Abbozz ta' Liġi ġie ppubblikat wara li ġie eżawrit il-proċess ta' konsultazzjoni għaliex jien għaddejt l-Abbozz ta' Liġi lill-Oppożizzjoni u ma tajthomx deadline biex jiġu lura b'pożizzjoni.

Fil-fatt l-Onor.

Stellini jista' jikkonferma dan.

Jien ma rbatthomx b'deadline imma ħallejthom fil-libertà kollha li jiġu lura, u qabel ma ġew lura jien l-Abbozz ta' Liġi ma ppubblikajtux.

U t-tweġiba li ħadt kienet li qisu kien hemm qbil fil-prinċipju u li se nirċievi l-kummenti aktar 'il quddiem.

Minkejja dan, il-kummenti qatt ma ġew lura u jien jiddispjaċini li dan ma sarx.

Imbagħad ġejt ilbieraħ, meta kienet skedata li tibda d-diskussjoni, u qabel ma bdejna saret konferenza stampa mill-Kap tal-Oppożizzjoni u d-Deputati tal-Grupp Parlamentari Nazzjonalista.

Qed nara lill-Onor.

Cutajar; minjaf kemm għamilna liġijiet flimkien, però qatt m'għamilna hekk.

Aħna dejjem tkellimna u qatt ma saret konferenza stampa ftit minuti qabel ma beda d-dibattitu.

Jiġifieri onestament b'dispjaċir ngħid li l-mod kif saru l-affarijiet lili weġġgħuni u nħossni ddispjaċuta u jekk il-Kap tal-Oppożizzjoni huwa maqtugħ mir-realtà Għawdxija, jien illum se nieħu l-opportunità, tedjanti kemm hi tedjanti, li ngħid x'qed jiġri f'Għawdex għaliex huwa tajjeb li dan isir.

Jien mhux qed nipponta subgħajja lejn id-Deputati Għawdxin għaliex dawn jafu x'qed isir f'Għawdex, jafu x-xogħol li qed isir u jafu b'liema mod qed immexxi l-Ministeru għal Għawdex, forsi anke b'detriment għal ċerta perċezzjoni li f'Għawdex dejjem kienet li l-politiku jrid ikun hemmhekk biex jaqdi lin-nies u jrid ikun hemmhekk għall-klijenteliżmu sfrenat li dejjem kien hemm.

Jien qed nipprova nsib il-bilanċ u d-Deputati tal-Partit Nazzjonalista dan jafuh.

L-ISPEAKER: L-Onor.

David Stellini bil-permess tal-Ministru, fil-qosor ħafna.

DAVID STELLINI: Jien nixtieq nagħmel punt ta' kjarifika.

Filwaqt li napprezza l-kooperazzjoni li għandna aħna d-Deputati Għawdxin mal-Ministru, jien nixtieq nikkjarifika li l-Onor.

Chris Said, fl-email li bagħat lill-Ministru Justyne Caruana, fl-ebda mument ma qalilha li fil-prinċipju aħna naqblu ma' din l-Awtorità.

Qalilha biss biex tagħtina ċans ħalli niddiskutuha, u waqaf hemm.

L-ISPEAKER: Kollox sew.

JUSTYNE CARUANA: Però jien irċevejt email oħra.

Issa jekk kienx ikkopjat hu ma nafx, però l-Onor.

Stellini qed jikkonferma li jien l-Abbozz ta' Liġi bgħattulhom, u qabel ma rċevejt il-feedback, jien ma ppubblikajtux, u għaddew xi tlieta, erba' jew ħames ġimgħat żgur.

(Interruzzjonijiet) Niskuża ruħi, messni għamilt hekk ukoll.

F'xi punt saret ukoll kritika illi din hija awtorità bla riżorsi.

Meta nisma' affarijiet bħal dawn jien nistaqsi kif jista' jkun li fil-Baġit ikun hemm line item ta' xi ħaġa li għad trid tidħol.

Però biex inserraħ moħħ kulħadd irrid ngħid li f'paġna 24 tad-Diskors tal-Baġit, din l-Awtorità ssemmiet, u ġaladarba din l-Awtorità se tibda tiffunzjona, se tiġi allokata r-riżorsi meħtieġa biex tkun tista' tiffunzjona.

B'hekk tkun tista' timplimenta l-istrateġija għal Għawdex, kemm billi tattira fondi lokali kif ukoll fondi Ewropej.

Saret kritika mill-Onor.

Portelli u minn kulħadd dwar il-persuni eletti.

Nerġa' ngħid, persuni eletti għandna kemm irridu u kulħadd jista' jmur fil-Kunsill Reġjonali tal-kunsilli lokali f'Għawdex ħalli jara l-mod kif jaħdmu.

Naħseb li jekk wieħed jidħol fil-fond anke dwar il-preżenza tagħhom fl-istess laqgħat li jkollhom, wieħed ikun jista' jieħu wkoll anke idea ta' x'inhu jiġri.

Però, nerġa' ngħid, aħna rridu awtorità li tkun tista' tiffunzjona u timxi 'l quddiem.

Jien irrid ngħid li jekk kien hemm tħassib dwar is-setturi tat-turiżmu u tal-kummerċ, jekk hemm bżonn, biex neliminaw kull dubju, għandu jkun hemm emendi u se jkun hemm emendi.

L-Onor.

Farrugia ssuġġerixxa li r-rapport jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra mingħajr diskussjoni.

Anzi jien nixtieq li jkun hemm diskussjoni.

Fil-fatt, fl-Abbozz ta' Liġi u fil-liġi nnifisha, jien insistejt li jkun hemm referenza għall-Kumitat Parlamentari dwar l-Affarijiet ta' Għawdex għaliex jien irrid li Għawdex jiġi diskuss, mhux niġu hawnhekk fil-Baġit u nitkellmu darba fill fuq l-affarijiet ta' Għawdex jew meta xi Deputat jieħu xi Aġġornament.

Sur President, ma nafx min qal li permezz ta' din l-Awtorità l-Ministeru għal Għawdex irid jabdika mir-responsabbiltajiet tiegħu u jgħaddi l-inforzar lill-Awtorità.

Ċertament li dan mhuwiex minnu!

Fil-fatt il-liġi qed tgħid ċar u tond li l-Ministeru se jkollu ċerti responsabbiltajiet u l-Awtorità se jkollha ċerti responsabbiltajiet.

Innotajt ukoll dak li qal l-Onor.

Frederick Azzopardi, li mingħajr ma jaf kien qed jaqbel miegħi.

L-Onor.

Frederick Azzopardi qal li l-Awtorità trid tkun il-kontro-bilanċ għall-Ministeru.

Hekk hu u hekk se jkun u fil-fatt anke l-Abbozz ta' Liġi jistipula dan b'mod ċar.

L-Onor.

Azzopardi kompla jgħid li l-Awtorità għandha tidħol fi ftehim mad-dipartimenti tal-Gvern.

Iva, hekk se jiġri għaliex l-implimentazzjoni hekk trid issir.

Qal ukoll illi l-Awtorità trid tkun responsabbli mit-tfassil tal-istrateġija.

Hekk se jkun!

Qal ukoll li l-Awtorità trid tassigura trasparenza – jien ħadt in-notamenti, jiġifieri, jekk inġibu t-traskrizzjoni nsibu l-istess kliem – fit-twettiq u fin-nefqa.

Azzopardi, li jagħmel parti mill-Grupp Nazzjonalista, qed jaqbel mal-għanijiet ta' din l-Awtorità.

Però l-aktar waħda gravi kienet li xi ħadd qal li jien irrid li l-Awtorità tagħmilli xogħli!

Jien dejjem għamiltu xogħli però l-Awtorità hija importanti għaliex lili se tkun qed tippermettili li nagħmel xogħli ta' Ministru għal Għawdex u hi se tkun fuqi biex nassigura li nagħmel dan.

Issa hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex niċċaraw darba għal dejjem x'qed jiġri f'Għawdex għaliex il-Kap tal-Oppożizzjoni dejjem jagħti l-impressjoni li f'Għawdex mhu qed jiġri xejn!

Għax tfaċċa darba mingħalih u jipprospetta ruħu li jaf x'inhu jiġri f'Għawdex!

Naħseb li aħjar nagħmlu daqsxejn tour ħalli wieħed ikun jaf x'qed jiġri!

L-ewwel nett hemm il-proġett ta' riorganizzazzjoni tal-Port tal-Imġarr, fejn se nnaddfu litteralment qiegħ il-baħar, se nibdlu l-puntuni, se nżidu wkoll il-faċilitajiet għas-sajjieda u se noħolqu spazji ġodda.

Ġibna wkoll fondi Ewropej u fil-fatt it-tender diġà ngħata u se jibdew ix-xogħlijiet.

Però ġibna faċilitajiet oħrajn għas-sajjieda.

Stellini rrid ngħidlu wkoll li l-pjanti għat-triq alternattiva li mill-Imġarr tieħdok għal wara Chambray - għalkemm mhux eżatt - tlestew ukoll.

Se jkun hemm rotta differenti li ġiet diskussa mal-ERA u hemm ukoll applikazzjoni quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar dwarha u dalwaqt se jibdew it-taħditiet mal-istakeholders.

Jekk titla' ftit 'il fuq minn Għajnsielem issib li hemm ix-xogħol għaddej fi Triq il-Ħamri u fi Triq il-Provigarju, li qed isiru minn fondi tal-Ministeru.

Għaddej ukoll ix-xogħol tal-finishing tad-dar tal-anzjani.

Irrid infakkar li hemmhekk kellna nerġgħu nirrevedu l-pjanti, erġajna morna quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar, erġajna għamilna xogħlijiet strutturali, bnejna estensjoni għaliex din id-dar ma kenitx qed tkopri s-settur tad-dimensja u bħalissa hemm it-tender li għaddej mill-vetting.

Imbagħad faċċata hemm proġett ieħor għaddej, u ċjoè, l-estensjoni u l-fażijiet l-oħrajn tal-Għajnsielem Learning Hub.

L-Onor.

Cutajar kellu l-opportunità li jiġi hemmhekk u jaf x'ġid isir hemm ġew.

Issa għaddejjin għall-fażijiet l-oħrajn.

Irrid ngħid ukoll li lestejna parti minn Triq iż-Żewwieqa u din il-ġimgħa suppost ħiereġ it-tender tal-parti l-oħra ta' din it-triq li tieħdok għall-Qala.

Ma nafx min semmieha din il-ġimgħa din u qal li qisha wiċċ il-qamar.

Hekk hu għaliex Gvernijiet Nazzjonalisti, sena wara oħra, baqgħu m'għamluhiex!

Imbagħad għandek Triq Sant'Antnin, li minn Għajnsielem, mill-Qala u min-Nadur tibqa' nieżla għall-Imġarr, li wkoll hija triq strateġika.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek!

Hawnhekk lestejna s-surveys, lestejna l-pjanti u se tkun qed issir ukoll.

Rigward il-Qala rrid ngħid li ħriġna l-fondi biex isir il-culvert tal-Kunċizzjoni għax hemmhekk hemm problema kbira ta' għargħar.

Qed isiru wkoll ix-xogħlijiet, permezz ta' fondi Ewropej, fuq ir-reverse osmosis plant; għaddejjin ix-xogħlijiet fi Triq ta' Cassia; hemm triq ġdida oħra fi Triq il-Mitħna u ftaħna day centre għall-anzjani.

Jekk niġu għan-Nadur l-istess.

Fin-Nadur għadna kemm inawgurajna l-Ġnien ta' Sopu, fejn kien hemm proġett ta' afforestazzjoni ta' 4,000 siġra; saret Triq Qortin; erġajna bdejna n-negozjati mal-Knisja biex inkomplu l-proġett li jirrigwarda l-anzjani u beda l-proġett tat-triq tal-Imġarr, liema triq ilha 25 sena tistenna biex issirilha manutenzjoni fuqha, sakemm fl-aħħar ikkrollat u bħalissa għaddejjin ix-xogħlijiet; fil-fatt kellna ninżlu erba' sulari.

Aħna fix-xogħlijiet tat-toroq f'Għawdex mhux sempliċement nagħmlu resurfacing imma qed nagħmlu road buildup għax matul 25 sena sħaħ qatt ma sar xejn.

Bħalissa għaddejjin ukoll bil-pjani biex joħorġu tenders għal Triq it-Tiġrija, li hija t-triq tal-iskola, triq ewlenija fil-qalba tar-raħal, flimkien ma' Triq Torri Sopu.

Hemm ukoll il-Bajja tar-Ramla, li wkoll hija parti min-Nadur u qiegħda fil-konfini tax-Xagħra, fejn qed inlestu l-masterplan tar-Ramla.

Lestejna wkoll it-triq li mir-Ramla tieħdok għax-Xagħra.

Din ukoll kienet triq li kellha bżonn ċerta attenzjoni.

Fix-Xagħra wkoll għaddejjin ix-xogħlijiet fit-Triq Ta' Ġorf u din il-ġimgħa se jibdew ix-xogħlijiet fi Triq Kummittiva, Triq Tal-Masri u Triq Gajdoru, wara li saru d-diskussjonijiet mal-kunsilli lokali.

Qed inħejju kuntratt ukoll biex issir il-bqija tat-triq li mix-Xagħra tagħti għal Marsalforn.

Fix-Xagħra ftaħna night shelter kif ukoll day centre għall-anzjani.

Imbagħad xħin tinżel mix-Xagħra tasal Marsalforn.

Ilna snin twal nisimgħu bil-masterplan ta' Marsalforn.

Issa t-tender ħareġ u bħalissa qed jiġi evalwat.

Hawn qed nitkellmu fuq xogħol li jiswa l-miljuni.

Parti minn dan il-masterplan huwa l-breakwater ta' Marsalforn, u eventwalment se nkunu qegħdin nindirizzaw ukoll iż-żona sħiħa biex nitilgħu l-Qbajjar.

Diġà ħarġu t-tenders għal Triq ix-Xwejni u anke għat-triq l-oħra li mill-Qolla s-Safra tingħaqad mal-Qbajjar.

Jiġifieri dawn huma kollha xogħlijiet li għaddejjin.

Imbagħad mix-Xwejni tibqa' tiela' ż-Żebbuġ, fejn diġà ħareġ it-tender għal Triq Għajn Melel – qed ngħid għal dik il-medda tat-triq kollha kemm hi - ħriġna l-flus u se tkun qed tinbeda.

Hemm ukoll ix-shooting range taż-Żebbuġ, li wkoll huwa proġett sportiv.

Għal dan il-proġett diġà lestejna l-pjanti u se jkunu qed jinbdew ix-xogħlijiet.

Imbagħad fiż-Żebbuġ ukoll saret Triq Sagħtrija u se ssir Triq il-Ponta.

Sur President, qed insemmi dawn l-affarijiet għaliex il-Membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni dejjem jgħidu li f'Għawdex mhu qed isir xejn!

X'qed jgħidu li f'Għawdex mhu qed nagħmlu l-ebda triq?!

S'issa ma nafx kemm-il waħda semmejt!

Dawn huma kollha xogħlijiet li qed isiru mill-fondi tal-Ministeru.

Imbagħad miż-Żebbuġ nistgħu nkomplu l-mixja u naslu l-Għasri.

Jekk wieħed jistaqsi lis-Sindku tal-Għasri jgħidilhom x'investiment kbir għamilna fit-toroq ta' din il-lokalità.

Qatt ma sar daqshekk investiment fl-Għasri għaliex għamilna Triq San Publiju, Triq San Ġużepp, Triq id-Dehra u qed naħdmu wkoll fuq Triq it-Tamar u fuq parti minn Triq il-Fanal.

Imbagħad mill-Għasri tibqa' sejjer l-Għarb, fejn l-istess, qed issir Triq il-Madonna tal-Virtù, Triq Franġisk Portelli, hemm ukoll in-night shelter u qed isir id-day centre għall-anzjani.

Imbagħad jekk nieħdu San Lawrenz, pereżempju, dejjem jgħidu li t-triq tad-Dwejra saret minn fondi Ewropej u qed jgħidulna li aħna ma ġibna l-ebda fondi Ewropej għat-toroq.

It-triq tad-Dwejra ma saritx minn fondi Ewropej.

It-triq tad-Dwejra saret issa f'din il-leġiżlatura, u minbarra li għamilna t-triq, għamilna wkoll ilqugħ.

Dawn ma sarux minn fondi Ewropej imma saru minn fondi nazzjonali.

Jiġifieri, jekk ġabu xi fondi Ewropej li suppost intużaw għal dik it-triq, dawk intilfu!

Meta nitkellmu fuq il-lokalità ta' San Lawrenz inkunu qed nitkellmu wkoll dwar il-pjan tat-toroq li hemm.

Fosthom hemm Triq il-Wileġ, li se nkunu qed nagħmluha mas-Sindku, però hemm ukoll id-dar tal-anzjani u l-proġett dementia friendly li għamilna mal-Kunsill Lokali ta' San Lawrenz.

Sur President, hemm ukoll Ta' Dbieġi Crafts Village li huwa ġojjell għat-turisti, però l-Gvern Nazzjonalista dan litteralment tah bis-sieq.

Issa taħt Gvern Laburista, bħala Ministeru ħadna t-tmexxija tiegħu, għamilna l-upgrades u issa qed jiġi ffrekwentat mit-turisti u qed igawdu anke l-artiġjani li hemm hemmhekk.

Imbagħad jekk nibqgħu mexjin insibu Ta' Kerċem.

Dawn ukoll huma lokalitajiet fejn hemm kunsilliera b'maġġoranza Nazzjonalista, li jien naħdem perfettament magħhom.

Għalhekk bqajt diżappuntata b'kumment li ngħad fil-Kunsill Ġenerali li sar nhar il-Ħadd li għadda f'Għawdex, li l-kunsilli lokali mhux qed isibu kooperazzjoni mill-Gvern ċentrali.

Dan mhu veru xejn għaliex jien kuljum nitkellem magħhom u jekk jitolbuni xi ħaġa nara kif nagħmel biex ngħinhon fil-problema li jiġu biha quddiemi.

Ta' Kerċem l-istess, minn kemm ilu li nbena l-housing estate t-toroq qatt ma saru.

Jekk wieħed imur idur isib li qed isiru xogħlijiet fi Triq Wenzu Mintoff, Triq is-Summien u Triq il-Gamiem, jiġifieri prattikament qed isir il-housing estate kollu.

L-istess fil-Fontana, fejn jgħidulek li kienu ilhom ma jieħdu ċenteżmu mill-fondi ma nafx kemm!

Fil-Fontana qed issir Triq tal-Għajn li wkoll qed issir mill-fondi tal-Ministeru.

Imbagħad ninżlu x-Xlendi.

Fix-Xlendi mhux ukoll qed isir masterplan?

Sar il-moll; ħabbarna proġett, flimkien ma' Projects Malta, fejn se ssir estensjoni tal-parkeġġ; se ssir ukoll riorganizzazzjoni tal-faċilitajiet għas-sajjieda u se jkun hemm ukoll riġenerazzjoni tal-boathouses.

Fil-fatt kumbinazzjoni għada għandi laqgħa pubblika biex inkun nista' nispjega l-proġett kif se jsir.

Imbagħad titla' t-telgħa u tmur il-Munxar.

Il-Munxar l-istess; ftaħna day centre għall-anzjani u f'din il-lokalità kienet ilha ma ssir triq snin twal.

Hemmhekk, flimkien mal-Water Management Programme, se nagħmlu Triq Santa Dminka, li mill-Munxar tagħti għar-Rabat.

Fil-lokalità Ta' Sannat - naf li l-Onor.

David Stellini huwa minn hemmhekk - għal darb'oħra sar investiment kbir.

Hemmhekk lestejna nofs it-triq li ngħatat it-tieni kisja, ħriġna t-tender għall-parti l-oħra, li dwarha hemm appell, però qed jiġi eżawrit.

Issa ħareġ it-tender mill-pjazza għall-junction u bħalissa qed jiġi evalwat.

Dik hija parti oħra li ilha tistenna ma nafx kemm-il sena!

Hemm ukoll il-pjazza tas-Sannat, li t-tender għaliha ħareġ darbtejn, iżda, sfortunatament, ma kienx hemm eżitu favorevoli u jrid jerġa' joħroġ.

Imbagħad immorru x-Xewkija.

Hemmhekk qed issir il-pjazza, Triq il-Ħamrija, Triq Santa Katerina, għadha kemm saret Triq il-Knisja u se ssir ukoll Triq Santa Eliżabetta.

Qed isiru wkoll proġetti b'fondi Ewropej, fosthom l-Ulysses Grove, fejn qiegħed jiġi finalizzat ix-xogħol; ir-restawr tal-mitħna; jekk taqsam it-triq imbagħad hemm il-proġett tal-farm u jekk immorru fiż-żona industrijali nsibu l-ICT hub.

Dawn qed isiru b'€10 miljuni fondi Ewropej.

Il-ġimgħa l-oħra fiż-żona Tal-Ħofra, 11-il inkwilin ngħataw il-premises tagħhom.

Hemm SME park li qiegħed quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar u hemm ukoll diversi inizjattivi oħrajn li qed nieħdu mal-kunsill lokali biex ikun hemm upgrade u tisbiħ taż-żona ħalli npattu għall-isfreġju li sar matul is-snin, għaliex ix-Xewkija kien qisu dumping site.

Sur President, għandna wkoll il-proġett tal-park and ride li ssemma għall-ewwel darba fil-manifest elettorali.

Fil-fatt issa mexxejna l-post u dan se jsir f'Ta' Xħajma fejn hemm il-korsa taż-żwiemel għaliex qed nabbinawh ukoll mal-proġett tal-mina.

B'dan il-proġett tal-Park and Ride se nkunu qegħdin immorru pass oltre għaliex dan se jkun qed jitħaddem b'vetturi elettriċi.

Dan huwa pjan li semma l-Prim Ministru f'dawn il-ġranet.

Fil-fatt diġà ksibna fondi Ewropej, ħareġ it-tender u qiegħed fi stadju ta' appell biex jiġu akkwistati buses elettriċi li jkunu jistgħu jagħmlu dawn it-traġitti ħalli nnaqqsu t-traffiku.

Hemm il-proġett tal-mużew ukoll għaddej permezz ta' fondi Ewropej u fl-aħħar beda l-proġett tal-pixxina.

Dawn huma żewġ proġetti kbar massiċċi li huma ftit metri 'l bogħod minn xulxin.

Jekk imbagħad nidħlu fil-qalba tar-Rabat, nista' ngħid li din il-ġimgħa suppost ħerġin it-tenders ta' Triq l-Imgħallem u t-triq ta' wara s-sur.

Lestejna wkoll il-konsultazzjoni dwar Triq il-Kappuċċini, triq li tkompli għaddejja għal Marsalforn.

Parti minn dan il-proġett se jkun id-devjazzjoni tat-traffiku miċ-ċentru tar-Rabat, u allura parti mir-ring road li għandna fil-manifest elettorali, li se tkun ukoll qed tgħaqqad Triq Ġorġ Pisani, li qatt ma ngħatat il-wiċċ, Triq Għajn Qatgħet, Triq Pietru Pace u Triq in-Neolitiċi li dwarha qegħdin f'diskussjonijiet mas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali.

Se jinbeda x-xogħol fi Pjazza San Franġisk, għaddej ix-xogħol fuq il-proġett tat-taraġ u se nagħmlu wkoll Ċentru tas-Saħħa ġdid fil-qalba tar-Rabat.

Dwar it-taraġ ta' Pjazza San Franġisk irrid ngħid li din kienet binja intiża għal sala tal-wirjiet però jien ħassejt li kellna nibdlu d-direzzjoni u nagħmlu ċentru tas-saħħa.

Għandna wkoll il-proġett tar-retrofitting tal-Ministeru biex ikollna green building.

Għandna l-proġett tal-akkomodazzjoni soċjali għaliex qed issir kritika li f'Għawdex m'hemmx proġetti ta' akkomodazzjoni soċjali.

Fil-fatt il-Ministeru għal Għawdex qed jagħmel proġett ta' akkomodazzjoni soċjali.

Qed isir ir-restawr tal-fanali u tal-akwedotti, għadna kemm esproprjajna Għar Għerduf u hemm Eko-Għawdex li għaddej b'inizjattiva waħda wara oħra biex intejbu l-ambjent Għawdxi.

Fil-fatt għadna kemm akkwistajna €8.5 miljun fondi biex nirriabilitaw 11-il wied u 30 kilometru ta' ħitan tas-sejjieħ ġewwa Għawdex u għandna l-proġett tal-hostel għall-istudenti.

Sur President, aħna sebbaħna lil Għawdex, ġibnieh pupilla u numru rekord ta' nies qasmu lejn Għawdex għaliex qed nagħmlu attività wara oħra biex ikollna moviment, biex ikollna attività, biex ikollna tkabbir ekonomiku.

Il-qgħad niżel, l-investiment żdied u għandna tkabbir ekonomiku għaliex għandek dawn l-affarijiet kollha għaddejjin.

Issemmiet il-konnettività, l-internet u l-proċess ta' procurement għat-tieni fibre optic cable li ġie eżawrit.

Se jkun hemm il-konnettività wkoll permezz tal-link permanenti, permezz tas-servizz tal-helicopter li ħabbart u anke permezz tal-vapuri tal-Gozo Channel.

Ir-raba' vapur kont jien li semmejtu.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni meta kienu fil-gvern qatt ma semmewh dan.

Il-fast ferry għadu ma bediex għaliex hemm l-appell u l-fast ferry mhux se jkun a point to point.

Fil-fatt l-appell sar għaliex se jkun hemm diversi points.

Jien niddejjaq ħafna meta nisma' kritika li l-Ministeru għal Għawdex m'għandux taħtu l-oqsma tal-edukazzjoni u tas-saħħa.

Aħna l-ħin kollu għaddejjin bl-edukazzjoni mal-iskejjel.

Let's call a spade a spade għaliex min ixewwex dwar kull proposta li jagħmel il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol biex in-nies joħorġu kontra tagħhom?!

Imbagħad ma nitfgħux il-ġebla u naħbu jdejna biex taparsi l-proġett għadu ma sarx!

L-istess dwar l-isptar.

Staqsu lill-Onor.

Godfrey Farrugia meta laħaq ministru x'sab?

Meta jien kont fl-Oppożizzjoni kont nistaqsi biex il-kimoterapija tingħata ġewwa Għawdex u kienu jgħiduli li dan ma jistax isir.

Laħaq l-Onor.

Godfrey Farrugia bħala Ministru għas-Saħħa u għamilha!

Imma kemm ħallejna nies ibatu?!

Jien ma neħux gost li jkun hemm kritika fuq is-settur tas-saħħa jew li xi nies jitilfu ħajjithom però l-Ministeru għal Għawdex ma seta' qatt ikollu wkoll il-qasam tas-saħħa.

Kif jista' l-Ministeru għal Għawdex ikollu kontroll fuq is-settur tas-saħħa, fuq l-isptar, meta ma kellux in-know-how?

Meta dan kien taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għal Għawdex taf x'kien isir?

Konna ndaħħlu n-nies xogħol mal-gate tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex jew noqogħdu nagħtu t-trasferimenti biex nakkomodaw lin-nies.

Bħala settur dan qatt ma seta' javvanza 'l quddiem u kien biss fl-aħħar ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista li ġabu ftit fondi biex l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex jimxi 'l quddiem.

U mela ma rridx li s-settur tas-saħħa f'Għawdex ikun b'saħħtu?

Jien mhux se nistrieħ qabel ikollna l-isptar il-ġdid u jkollna l-affarijiet state of the art.

Imma ma jfissirx li għax għandna żewġ inkjesti issa ma kenux isiru inċidenti qabel.

Jien naf ħafna każijiet, imma inkjesti qatt ma kienu jsiru għaliex kien jitpoġġa kollox taħt it-tapit.

L-ISPEAKER: Onor. Caruana, ikkonkludi għaliex skada l-ħin.

JUSTYNE CARUANA: Għandek raġun, Sur President, però rrid ngħid dawn l-affarijiet għaliex din hija l-ħidma tal-Ministeru.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lill-uffiċjali u lill-ħaddiema kollha li għandi fi ħdan il-Ministeru għaliex qed isir xogħol kbir.

U meta min-naħa tal-Oppożizzjoni jikkritikaw li f'Għawdex mhu qed isir xejn, ma jkunux qed iweġġgħu lili biss imma jkunu qegħdin iweġġgħu wkoll lil dawk in-nies kollha li għamlu snin sħaħ ma setgħux jaħdmu għaliex kienu orjentati biex jaqdu lin-nies tal-ministru jew ta' xi deputati oħrajn u ma setgħux jiffokaw fuq ix-xogħol proprju tagħhom.

U issa għaliex irridu naħdmu bis-serjetà mhuwiex ġust li niġu kkritikati li mhu qed isir xejn, jew inkella li se nagħmlu awtorità biex xi ħadd jagħmilli ħajti aktar faċli jew biex ikun servili.

Sur President, aħna rridu l-awtorità biex ikun hemm l-implimentazzjoni tal-istrateġija, biex l-affarijiet isiru bis-serjetà u skont standards li jixirqu u biex Għawdex verament jimxi 'l quddiem.

Jien illum qiegħda hawnhekk u forsi għada ma nkunx, però nixtieq li r-ritmu li qbadna jibqa' għaddej u Għawdex jibqa' jgawdi minn dan il-frott li qed iħalli dan ix-xogħol kollu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Awtorità li tkun magħrufa bħala l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u għall-eżerċizzju, minn jew f'isem dik l-Awtorità, ta' funzjonijiet regolatorji u konsultattivi li jirrigwardaw l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konnessi ma' dan" ikun moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Qed tintalab votazzjoni.

Din il-votazzjoni tittieħed f'seduta li tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

Nifhem li hawn qbil li mmorru għall-Aġġornament?

Ngħaddu għall-Aġġornament.

Insejjaħ lill-Ministru Justyne Caruana biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament.

Fis-6.51 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġonament.

AĠĠORNAMENT

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, il-ħuta minn rasha tinten, u tassew.

Il-ġimgħa li għaddiet f'dan il-Parlament, waqt li kien hemm l-Istqarrija Ministerjali tal-Ministru għall-Ambjent, u allura wara li l-Oppożizzjoni għamlet il-mistoqsijiet lill-Gvern, is-Segretarju Parlamentari, fuq mistoqsija tiegħi u tal-Onor.

Marlene Farrugia, qal hekk, u se nkun testwali u fidili mal-kliem għax għandi t-traskrizzjoni ta' dak li ntqal:

"F'mistoqsija oħra mill-Onor.

Marlene Farrugia, kif ukoll mill-Onor.

Jason Azzopardi, ġie mistoqsi għaliex din l-istess persuna fl-2010 ma kenitx baqgħet Direttur Ġenerali tas-Sajd.

Imbagħad, fl-2013 reġgħet inħatret Direttur Ġenerali tas-Sajd.

Sal-lum il-ġurnata ma nafux għaliex id-Direttur Ġenerali tneħħiet fl-2010.

Meta ċċekkjajna l-files tagħha ma sibna xejn miktub dwar ir-raġuni għaliex din ġiet imneħħija.

Anzi, lanqas biss nafu jekk ġietx imneħħija jew ġietx ittrasferita fuq talba tagħha stess.

Kull ma nafu hu li din ġiet transferred mal-MCCAA bħala Direttur tal-Enforcement …".

Dan huwa l-kliem tas-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri ġimgħa ilu.

Ma kienu jafu xejn u ma sabu xejn fil-file tagħha.

Issa ħalli nitilgħu żewġ tarġiet oħra.

Ilbieraħ il-Prim Ministru - f'pajjiż normali meta jkollok ministru tal-gvern li jinqabad jigdeb, jirriżenja, aħseb u ara Prim Ministru, però dan ovvjament m'għadux pajjiż normali! - lill-ġurnalisti qalilhom hekk meta staqsewh fuq l-istess ħaġa:

"M'hemm xejn li jindika li tneħħiet minħabba aġir ħażin.

Ma sibna xejn fil-file f'dan ir-rigward."

Nerġa' ngħid, il-Prim Ministru ta' Malta lbieraħ lill-ġurnalisti, u allura lin-nies, qalilhom:

Mela x'qed jgħid hawnhekk il-Prim Ministru?

Qed jgħid li huwa sar Prim Ministru f'Marzu tal-2013, Andreina Fenech Farrugia ma kenitx fid-Dipartiment tas-Sajd, però huwa daħħalha mhux f'livell ta' Direttur kif kienet imma taha promozzjoni għal Direttur Ġenerali għax ħadd ma ġibidlu l-attenzjoni u ma kenux jafu li kien hemm xi ħaġa tinten, li kien hemm xi ħaġa ħażina għalxiex tneħħiet!

Qed jgħidilna biex ma nagħtuhx tort!

Dan huwa l-Prim Ministru li reġa daħħal lil Fenech Farrugia mhux fejn kienet imma taha promozzjoni!

Għax ma rridux ninsew li filwaqt li Fenech Farrugia tneħħiet mill-kariga ta' Direttur fl-2011, ftit ġranet wara l-elezzjoni tal-2013 iddaħħlet f'livell ta' Direttur Ġenerali, ogħla minn Direttur.

Illum qed niżvela li fit-12 ta' Novembru tal-2010 intbagħtet ittra mill-Kummissarju tal-Unjoni Ewropea, Maria Damanaki, lill-Gvern Malti, dwar l-implimentazzjoni tal-bluefin tuna industry min-naħa tal-Gvern Malti u ssuġġeriet li l-awtoritajiet Maltin jagħmlu inkjesta amministrattiva skont il-regoli tal-Kunsill.

Ftit ġranet wara, fit-2 ta' Diċembru tal-2010, is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Ambjent, Chris Ciantar - dak iż-żmien il-Ministru kien George Pullicino - talab formalment lid-Dipartiment tal-Awditjar u l-Investigazzjoni Interna f'Kastilja biex jagħmlu investigazzjoni.

L-IAID, li huwa mwaqqaf bil-liġi, iwieġeb lis-Segretarju Permanenti Prinċipali fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru fil-Berġa ta' Kastilja.

Issa f'idejja għandi r-rapport finali ta' dan id-Dipartiment, datat 11 ta' Frar tal-2011.

Ir-rapport huwa twil u dettaljat u bil-permess tal-Kamra se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Se ngħid fuq fuq x'fiha t-table of contents ta' dan ir-rapport għax il-ħin ma jippermettilix.

Fiha l-planning, il-field work, Team 1 u Team 2, għax fl-IAID kien hemm żewġ teams qed jaħdmu fuqu, u hawn ħafna mill-affarijiet li nstabu f'din l-investigazzjoni.

Gvern Nazzjonalista – u minn hawnhekk insellem lil George Pullicino – ma kien iħares lejn wiċċ ħadd.

Jekk kien hemm rapport ta' performance ħażina - issa jekk kenitx inkompetenza jew għax kien hemm interessi oħrajn niġu għaliha - ma kien iħares lejn wiċċ ħadd u wara din l-investigazzjoni, Andreina Fenech Farrugia tneħħiet.

Dan jinsab fil-file tagħha.

Joseph Muscat dan jafu għax l-IAID iwieġeb lill-Prim Ministru u dan ir-rapport għadu f'Kastilja, għadu fil-file ta' Fenech Farrugia, u allura meta l-Onor.

Joseph Muscat f'April ordna lil Leo Brincat - illum membru fil-Qorti tal-Awdituri tal-Unjoni Ewropea - idaħħal f'livell ta' Direttur Ġenerali persuna li l-Unjoni Ewropea kienet ġibdet l-attenzjoni tal-Gvern Malti dwarha u qaltlu li l-industrija tat-tonn f'Malta kienet miexja ħażin, ma kenitx immexxija tajjeb, kien hemm struttura ħażina u diżorganizzazzjoni f'ċerti affarijiet … Hawn rapport dettaljat dwar dan.

Il-Prim Ministru Joseph Muscat f'Marzu jew f'April tal-2013 dan kien jafu, però xorta - għax l-interessi kienu u huma kbar ħafna – kien ordna lil Leo Brincat, li dak iż-żmien kien Ministru għall-Ambjent, jerġa' jdaħħal lil Andreina Fenech Farrugia.

F'pajjiż normali li Prim Ministru li jinqabad jigdeb dolożament, intenzjonalment, hija a no-go area.

Bil-permess tiegħek, Sur President, se nkun qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll il-Minuti ta' laqgħa li saret bejn ir-Rappreżentant Permanenti ta' Malta għall-Unjoni Ewropea, Marlene Bonnici, u Lowri Evans, id-Director General (DG MARE) tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri d-dekasteru li għandu x'jaqsam ma' din l-industrija, datat 22 ta' Marzu 2013, madwar tliet ġimgħat wara li l-Onor.

Ħalli naqra mill-Minuti ta' din il-laqgħa:

Fit-22 ta' Marzu tal-2013 Fenech Farrugia ma kenitx għadha Direttur Ġenerali u hawn qegħdin jirreferu għal sitwazzjoni fi Frar tal-2011 meta kienet Direttur.

Joseph Muscat neħħa lill-persuna li f'sentejn ittrasformat lis-settur għall-aħjar u li ġabet il-kudos – dawn jużawha ħafna l-kelma "kudos" imma ilhom ma jagħmlu tweets fuq il-kudos – min-naħa tal-Unjoni Ewropea.

Għalfejn dan?

Għalhekk hawnhekk tqum il-mistoqsija: X'patt kien hemm mal-Onor.

Joseph Muscat u mal-Partit Laburista qabel l-elezzjoni tal-2013?

Sur President, jien lill-Ministru Herrera tajtu l-benefiċċju tad-dubju imma issa sirna nafu li Fenech Farrugia ġiet imġiegħla tiġi sospiża meta ħarġet l-istorja fil-ġurnali Spanjoli u Maltin.

Issa sirna nafu li l-Onor.

Herrera ilu jaf minn Ottubru li għaddejja investigazzjoni b'inkjesta maġisterjali.

Mela ma neħħihiex dakinhar u għat-tieni darba - kif għamlu l-FBI ma' Ali Sadr tal-Bank Pilatus fl-Amerika - kellhom ikunu l-awtoritajiet Spanjoli li ġiegħlu li f'Malta jkun hemm reazzjoni.

Il-Ministru Herrera kien ilu jaf dwar dan minn Ottubru.

Sur President, minjaf kemm-il darba aħna l-avukati nkunu mitluba nassistu impjegat ta' xi dipartiment tal-gvern li jiġi mressaq jew akkużat għax ikun inqabad jieħu xi erba' sapuniet jew xi erba' tiġiġiet mill-kċina tal-isptar.

F'każ bħal dan jittieħdu passi dixxiplinarji u dan jiġi sospiż mill-ewwel, u jiġi sospiż fuq half pay, qatt fuq full pay.

Però din is-Sinjura ġiet sospiża fuq full pay, jiġifieri dan huwa trattament differenti.

Mhux għax se tħosshom half pay jew full pay imma dan huwa trattament differenti.

Allura għalfejn il-ġimgħa li għaddiet il-Prim Ministru u s-Segretarju Parlamentari, lili u lill-Onor.

Marlene Farrugia gidbilna f'wiċċna biex joqgħod jieħu ċ-ċapċip ta' sħabu?

Is-Segretarju Parlamentari kien jaf li kien hemm dawn ir-rapporti, kien jaf bil-Minuti tal-laqgħa li kien hemm f'Marzu tal-2013, kien jaf li sentejn qabel l-Unjoni Ewropea kienet talbet formalment li jittieħdu passi u kien jaf li l-Unjoni Ewropea rrikonoxxiet il-passi tremendi li għamlet l-industrija bit-tmexxija l-ġdida, iżda minkejja dan, kif telgħu huma fil-gvern … Il-Ministru għall-Ambjent ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Leo Brincat u l-Onor.

Roderick Galdes bħala Segretarju Parlamentari jridu jwieġbu għalfejn daħħluha lil din il-persuna u jekk hux veru li kien hemm patt mal-Partit Laburista.

Lill-ġurnalisti li qed isegwuna rrid ngħidilhom li lbieraħ l-Onor.

Joseph Muscat gidbilhom f'wiċċhom u qalilhom li m'hemm xejn fil-file tagħha.

Hemm rapport ta' aktar minn 100 paġna fil-file tagħha fl-ogħla livelli f'Kastilja!

X'kien hemm bżonn aktar minn dawn il-Minuti tat-22 ta' Marzu tal-2013, tliet ġimgħat wara li l-Onor.

Iswed fuq l-abjad.

Jien se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-Minuti ta' laqgħa uffiċjali bejn ir-Rappreżentant Permanenti Malti għall-Unjoni Ewropea u d-Direttur Ġenerali tad-Direttorat MARE tal-Unjoni Ewropea.

Mela wara li tneħħiet Fenech Farrugia, ġiet minflokha persuna oħra li f'sentejn ittrasformat is-settur u ġabet ir-rispons, l-applaws, l-apprezzament, il-prosit tal-Unjoni Ewropea, imma l-Onor.

Joseph Muscat neħħa lil min kien kapaċi, lil min kien qed iġib ir-riżultati bil-provi u reġa' għamel lil din il-persuna!

U lanqas reġa' għamilha fl-istess pożizzjoni imma għamilha f'pożizzjoni ogħla.

X'interessi kellu forsi Keith Schembri f'din il-kwestjoni?

X'patt kien hemm u x'ordni ngħata l-Ministru ta' dak iż-żmien Leo Brincat biex din il-persuna tiġi reinstated?

"Reinstated" mhijiex il-kelma t-tajba għax "reinstated" tfisser li terġa' tidħol fl-istess livell li kont, imma din reġgħet iddaħħlet f'livell ogħla, fil-pożizzjoni ta' Direttur Ġenerali.

Altru li l-ħuta minn rasha tinten!

Sur President, qabel nagħaq irrid nitlob il-permess sabiex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

JASON AZZOPARDI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Punti dwar laqgħa bejn ir-Rappreżentant Permanenti ta' Malta għall-Unjoni Ewropea u d-Direttur Ġenerali tad-Direttorat MARE tal-Kummissjoni Ewropea, fit-22 ta' Marzu 2013.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, f'din l-aħħar kwarta nixtieq niffoka ftit fuq is-sitwazzjoni tal-pajjiż.

Kif taf, il-Partit Nazzjonalista bħalissa qiegħed jorganizza l-Kunsill Ġenerali u matul tmiem il-ġimgħa, b'mod partikolari, qgħadt naħseb ftit fuq l-istat tal-pajjiż, fuq x'inhuma l-isfidi u fuq fejn qegħdin.

Jien naħseb li, l-ewwel nett, aħna l-politiċi, b'mod partikolari l-Gvern, għandu jħares ftit lejn il-policies tiegħu u jagħmel ċerti tibdiliet għax naħseb li pajjiżna reġa' qiegħed f'salib it-toroq.

Hemm tliet pilastri li dejjem kienu bażiċi għal dak li jfisser pajjiżna.

Fuq naħa waħda hemm ix-xogħol, fuq in-naħa l-oħra hemm l-edukazzjoni, u llum, aktar minn qatt qabel, hemm l-ambjent.

Jien se nibda billi nitkellem ftit fuq ix-xogħol.

Illum f'pajjiżna qisu hawn din il-myth li għax hawn ċifri tajbin, għax il-qgħad qiegħed f'livell baxx, allura m'għandna l-ebda problema fil-qasam tax-xogħol.

Huwa veru li l-qgħad jinsab f'livell baxx, huwa veru li l-figuri ekonomiċi tagħna huma tajbin, għal diversi raġunijiet, imma naħseb li nkunu qegħdin nagħmlu żball bħala politiċi jekk ngħidu li f'dan il-qasam kollox sejjer tajjeb u ninsew dak li qed jiġri verament f'pajjiżna.

Il-verità hija li għandek ftit industriji li sejrin tajjeb, li huma b'saħħithom, li qegħdin joffru impjiegi tajbin, imma mbagħad għandek faxxa kbira ta' nies f'pajjiżna li qed ibatu bis-serjetà.

Naħseb li għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna għandna faxxa ta' nies, ta' familji, ħafna drabi biż-żewġ ġenituri jaħdmu, li xorta qed isibuha diffiċli ħafna biex ilaħħqu sal-aħħar tax-xahar.

Din hija realtà li ssibha kullimkien.

Kien hemm min qalilna li din hija problema f'ċerti partijiet ta' Malta li mhumiex daqshekk affluwenti imma dan mhu veru xejn.

Din hija realtà li nsibuha mifruxa madwar Malta.

Dawn huma nies li wħud minnhom huma gradwati u li għandhom impjiegi relattivament diċenti imma ma jwasslux sal-aħħar tax-xahar.

U din irridu nħarsu lejha bis-serjetà.

Marbuta ma' dan hemm l-isfidi li dejjem qegħdin jiżdiedu fejn tidħol il-kwestjoni ta' xiri u kiri tal-proprjetà, b'mod partikolari għaż-żgħażagħ.

Bħalissa ħafna politiċi qegħdin jikkwotaw, kif inhu sewwa li jagħmlu, post li kien għamel żagħżugħ fuq Facebook, ċertu Damian - insejt kunjomu imma naf li tkellimna fuqu f'din il-Kamra - li qal li llum iż-żgħażagħ jistgħu jaqtgħu qalbhom li jixtru proprjetà tagħhom u qed isibuha diffiċli anke biex jikru l-proprjetà tagħhom.

Dan il-post li ttella' mar viral u ma nafx kemm kellu likes u shares.

Aħna l-politiċi li nidħlu fid-djar tan-nies naraw li din hija verità, din hija xi ħaġa li ż-żgħażagħ qegħdin iħabbtu wiċċhom magħha.

U hawnhekk qed nitkellmu fuq żgħażagħ li ġejjin minn firxa differenti tas-soċjetà, żgħażagħ li llum huma gradwati, li llum għandhom impjiegi relattivament tajbin.

Uħud minnhom diġà qatgħu qalbhom li jixtru l-post tagħhom imma llum qegħdin jinkwetaw għax jistgħu jaslu f'sitwazzjoni fejn ma jkunux jistgħu lanqas jikru.

Meta nitkellmu fuq dan il-qasam, fuq ix-xogħol b'mod partikolari, naħseb li hemm ċerti affarijiet li rridu nagħmluhom bis-serjetà.

L-ewwel nett, xi ħaġa li ili nikkummenta ħafna dwarha hija li wisq nibża' li f'pajjiżna aħna kuntenti li hawn l-industriji li qegħdin jipprovdu l-postijiet tax-xogħol u donnu ma naħsbux li għada pitgħada d-dinja se tinbidel, donnu ma tantx qegħdin nagħtu kas x'se jiġri fil-futur f'pajjiżna bejn ħamsa u 15-il sena oħra.

Din hija xi ħaġa li aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni ilna nikkritikawha ħafna.

Ma jistax ikun li ma nħarsux fit-tul għax l-ekonomija dejjem hekk imxiet u hekk se tibqa' timxi.

Ma jistax ikun li bħala pajjiż ma nagħmlux sforz kbir biex nidentifikaw ekonomiji u industriji ġodda li nistgħu nġibu lejn pajjiżna.

Dawn iridu jkunu industriji li nikbru magħhom u jikbru magħna fil-ħames snin, għaxar snin, 15-il sena li ġejjin, għax il-verità hija li dawk l-industriji li bħalissa huma b'saħħithom f'pajjiżna għad jasal mument li jew jagħżlu li jitilqu minn hawn, jew l-industrija tinbidel, jew tibda tnaqqas, eċċ. Kif diġa għedt, l-ekonomija dejjem hekk imxiet u hekk se tibqa' timxi.

Jekk mhux se nagħmlu hekk allura se nibqgħu – jien ngħid li qegħdin fil-bidu ta' din il-curve – f'sitwazzjoni fejn iż-żgħażagħ tagħna se jkollhom inqas u inqas opportunitajiet biex ikollhom postijiet tax-xogħol li joffru pagi tajbin.

Ilbieraħ onestament ixxokkjajt ruħi meta kont qed naqra l-ġurnali u l-portals.

L-ewwel nett, tiddejjaq meta tara li l-HSBC, li huwa pilastru tas-servizzi bankarji f'pajjiżna, jonqoslu l-profitt bi 23%.

Dik fiha nnifisha diġà hija ftit ta' red line li aħna bħala politiċi għandna ninkwetaw dwarha, imma aktar tinkwetak ir-raġuni primarja li ta s-CEO tal-HSBC, li qal li hu jattribwixxi dan in-nuqqas ta' profitt għall-fatt li pajjiżna qed ikollu reputazzjoni ħażina fuqu nnifsu, bir-riperkussjonijiet li dan ikollu fis-servizzi finanzjarji, bħas-servizzi bankarji.

Ilna ħafna snin fl-Oppożizzjoni ngħidu li dak li qed jiġri f'pajjiżna maż-żmien se jkollu effetti negattivi li se jaffettwaw b'mod dirett lilna l-Maltin u l-Għawdxin.

Naħseb li dak li rajna lbieraħ u dak li ġie rapportat li qal is-CEO tal-HSBC juri li, sfortunatament, għandna problema, għandna sfida, u jekk mhux se nagħmlu xi ħaġa dwarha se jkollna riperkussjonijiet koroh.

Dan qed jgħidu wieħed mill-main players ta' waħda mill-industriji kruċjali f'pajjiżna, waħda mill-industriji li hija the best paying fis-settur tas-servizzi finanzjarji u fis-servizzi bankarji.

Jekk mhux se nagħmlu hekk allura se nkunu aħna stess il-kaġun ta' dak li jista' jiġri f'pajjiżna.

Għalhekk l-appell tiegħi lill-Gvern huwa biex nieħdu dawn l-affarijiet bis-serjetà u l-aktar ħaġa li rridu nieħdu bis-serjetà hija r-reputazzjoni ta' dan pajjiż.

Nassigurah li se jsib is-sapport min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Nafu minn xiex għaddew ta' qabilna, li għarqu l-għaraq tad-demm sabiex iġibu industriji bħal dawn f'pajjiżna.

Ilkoll nafu dwar il-kompetizzjoni sfrenata li hemm bejn il-pajjiżi sabiex jattiraw l-industriji li għandna aħna u biex jeħduhom minn taħtna ħalli jkunu jistgħu joperaw fil-pajjiżi tagħhom, u aħna minflok napprezzaw u nindukraw dak li għandna sabiex inkunu nistgħu nsaħħuh, qegħdin kważi kważi nagħmlu minn kollox biex nitilfuh.

Għalhekk nappella biex inpoġġu bilqiegħda mal-operaturi, mhux biss tas-servizz finanzjarju u tas-servizz bankarju, imma l-operaturi ta' industriji, speċjalment fejn il-main players ikunu kumpaniji barranin, ħalli naraw l-ewwel nett x'qed iżommhom f'pajjiżna u nsaħħuhom, imma ejjew naraw ukoll x'inhuma l-affarijiet li jinkwetawhom.

Jien kelli l-opportunità li nżur kumpaniji tal-igaming u nista' ngħid li filwaqt li ħames snin jew seba' snin ilu kienu kważi jagħmlulek eloġju sħiħ, illum jgħidulek li għalkemm mhux se jitilqu, hemm xi affarijiet li qed jinkwetawhom.

U fost il-problemi li qed isibu hemm il-kera li qed iħallsu l-ħaddiema tagħhom u l-fatt li m'aħniex qed nagħtu l-importanza li għandna nagħtu lill-ambjent.

Għandek nies, li ħafna minnhom huma żgħażagħ, tajbin, gradwati u b'esperjenza, li qed jiġu f'Malta u għalkemm huma l-iktar nies imħallsin tajjeb fil-pajjiż, qed jaraw li mhux worth it li jibqgħu fil-postijiet tal-kera bil-prezzijiet li għandna f'pajjiżna bħalissa.

Dawn qed jibdew iħossu li pajjiżna mhux qed jagħti l-kwalità ta' ħajja li jistennew.

Sur President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella biex nieħdu l-affarijiet bis-serjetà, l-ewwel nett għalina l-Maltin u l-Għawdxin għax ħaqqna ngħixu f'pajjiż li jixraq fis-seklu 21, imma aktar minn hekk sabiex dak li għandna nżommuh.

Ejjew ma nkunux aħna li nitilfuh minn taħt idejna.

Però xi ħaġa importanti aktar u aktar hija li nfittxu industriji ġodda, b'mod partikolari għaż-żgħażagħ tagħna.

Irridu nibdew inħarrġu ż-żgħażagħ f'industriji ġodda għax jekk mhux se jsir hekk se naslu f'punt li l-għażliet li jkollhom għaxar snin, 15-il sena oħra, se jkunu dejjem aktar limitati.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.20 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BAĠIT 2019 - KAMPANJA PUBBLIĊITARJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7448 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid kif, kemm u lil min jew lil liema media, saret l-ispiża tal-kampanja pubbliċitarja tal-Baġit 2019?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża fuq il-kampanja pubbliċitarja tal-Baġit 2019 kienet ta' €65,719.27.

Din tkopri spejjeż marbuta ma' reklami u avvizi informattivi fuq gazzetti, televiżjoni, radju u online.

L-ispiża fuq reklami fuq Google, Facebook u Instagram kienet ta' €33,701.27 filwaqt li l-ispiza fuq reklami u avvizi informattivi fuq TVM, Net TV, One Group, Times of Malta, The Malta Independent, Lovin Malta, Malta Today, Bay Radio, Torċa u KullĦadd kienet ta' €32,018.

POWER STATION TA' DELIMARA - INKJESTA DWAR IL-KWALITÀ TAL-FUEL MIXTRI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsijiet parlamentari 7635 u 4400, jista' l-Ministru issa jgħid jekk l-inkjesta li l-Imħallef, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, intalab jagħmel fl-aħħar leġiżlatura dwar il-kwalità tal-fuel mixtri għall-power station ta' Delimara, hijiex lesta?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): M'għandi xejn xi nżid mat-tweġibiet li diġà tajt għall-mistoqsijiet parlamentari 4400 u 7635.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – KONSULENTI INGAĠĠATI – ISMIJIET U ĦLASIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 7415 u 4309 u ċjoè: Jista' l-Ministru jelenka l-ismijiet u l-ħlasijiet rispettivi ta' kull konsulent ingaġġat minn kull entità li għaliha hu responsabbli?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għall-aħbar li hemm illum fil-ġurnal The Malta Independent li numru ta' siti tal-Wastserv qed joperaw minkejja li l-permessi relattivi skadew sena ilu, jista' l-Ministru jgħid kemm huma s-siti li qed joperaw b'permess skadut, meta skadew u r-raġuni?

Jista' jgħid ukoll min assuma r-responsabbilità għal dan?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li b'kollox hemm seba' siti tal-WasteServ li l-permess tagħhom skada matul l-2018 ħlief wieħed li skada lejn l-aħħar tal-2017.

F'kull każ hemm għaddej applikazzjoni għal tiġdid li jridu jieħdu ż-żmien tagħhom.

Wieħed jifhem is-sitwazzjoni li kien ikun ferm aħjar li l-permess ġie mġedded qabel ma skada, però wieħed jifhem ukoll li n-natura tal-attività hija waħda essenzjali għall-pajjiż u ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant qed jissuġġerixxi li sakemm għadu għaddej il-proċess ta' tiġdid għandna nikkawżaw kaos ambjentali billi nagħlqu s-siti, anke għaliex essenzjalment l-attività hija kontinwità ta' dak li kien hemm qabel.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA U WASTESERV – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7876 u jagħti dettaljatament x'kienu u lil min, meta u kemm swew id-direct orders li l-Wasteserv u l-Ministeru tiegħu (separatament) taw mill-1 ta' Ottubru 2018 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8111 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jgħid dettaljatament kemm kienu l-ispejjeż fuq interior decoration f'Kastilja mill-2013 'l hawn, lil min tħallsu, jekk kienx hemm tender jew le u d-data rispettiva?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-investiment li sar fil-Berġa ta' Kastilja fl-aħħar sitt snin kien ilaħħaq il-€1,315,023.

Dan l-investiment kien jikkonsisti primarjament f'xogħol qawwi ħafna ta' refurbishment li kien hemm bżonn li jsir fit-taqsimiet kollha li joperaw mill-Berġa ta' Kastilja.

Kważi l-istess ammont - €1,261,117 - kienu investiti fuq xogħol ta' refurbishment f'Kastilja mill-aħħar Amministrazzjoni Nazzjonalista.

L-għan ta' dan l-investiment li sar matul is-snin dejjem kien dak li jagħti dinjità lill-Berġa ta' Kastilja bħala l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Ix-xogħol li sar mill-2013 'il quddiem kien jikkonsisti fost oħrajn f'tibjid u xogħol ieħor relatat mal-uffiċini u s-swali, interventi fuq is-sistemi tad-dawl elettriku bil-għan li jiġu konformi ma' standards moderni, tibdil ta' għamara, xogħol fuq bibien tal-uffiċini, xogħol ta' skirting, xogħol fuq parquet floorings, xogħol ta' gypsum, polishing tal-art, xogħol fuq it-twieqi tal-uffiċini u tas-swali, tibdil ta' purtieri, xogħol fuq sistemi ta' CCTV u xogħol fuq restrooms u kitchenettes.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li matul l-aħħar sitt snin il-Berġa ta' Kastilja ospitat sensiela ta' avvenimenti relatati maċ-CHOGM u mal-Valletta Summit fl-2015 u anke mal-Presidenza Maltija tal-Kunsill tal-UE fl-2017, apparti madwar 50 żjara minn Kapijiet ta' Stati barranin, Prim Ministri u personalitajiet oħra.

F'Jannar 2014 sfortunatament kien hemm ukoll nirien li ħakmu l-parti tar-reception area tal-Berġa.

Il-lista ta' kumpaniji / individwi li wettqu x-xogħol ta' refurbishment mill-2013 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Il-proċedura segwita biex saru x-xogħlijiet neċessarji hija skont ir-regolamenti finanzjarji tal-Gvern.

PEMBROKE – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern f'Pembroke mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

Jista' jgħid f'liema triq jinsabu dawn il-proprjetajiet, x'inhu l-użu ta' kull proprjetà, jekk humiex mogħtija b'enfitewsi, b'kirja, b'encroachment, b'tolleranza jew b'titolu prekarju lil terzi u kemm huwa l-ammont ta' ċens, kirja jew xort'oħra li jitħallas lill-Gvern kull sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-ħames mistoqsijiet imressqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan, jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ LIMITI TAN-NAXXAR – PROPRJETAJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid xi proprjetajiet għandu l-Gvern f'Baħar iċ-Ċagħaq fil-limiti tan-Naxxar mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji personali tal-persuni li għandhom il-pussess tal-imsemmija proprjetajiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

STATI UNITI TAL-AMERIKA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7986, jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta lill-Istati Uniti tal-Amerika mill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid kemm minn dawn l-ittri rogatorji ġew esegwiti, kemm ġew rifjutati u kemm għadhom pendenti?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

Ittri maħruġin:

2014 – tlieta li ġew esegwiti

2015 – waħda li ġiet esegwita

2017 – tnejn fejn waħda ġiet esegwita u oħra tinsab pendenti

2018 – waħda li tinsab pendenti

REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7985, jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta lir-Repubblika Federali tal-Ġermanja mill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Ittri maħruġin:

2013 – waħda li għadha pendenti

2014 – tnejn li ġew esegwiti

2015 – tnejn fejn waħda ġiet esegwita u oħra għadha pendenti

2016 – disgħa li għadhom pendenti;

2018 – waħda li ġiet esegwita

2019 – waħda li għadha pendenti

RENJU TAL-BELĠJU – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7984, jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta lir-Renju tal-Belġju mill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Ittri maħruġin:

2014 – waħda li hija pendenti

2018 – waħda li ġiet esegwita

REPUBBLIKA TAL-PANAMA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7983 jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet mibgħuta lir-Repubblika tal-Panama mill-awtoritajiet ta' Malta, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Ittri maħruġin:

2018 – waħda li ġiet esegwita

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8769 u 8563 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-Servizz Pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

Fit-top management tas-Servizz Pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, filwaqt li llum hemm 426 mara, fl-2008 kien hemm 195.

Għal dawk li huma entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, illum hemm 193 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8770 u 8564 u ċjoè: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tagħha u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtha li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Ministeru għal Għawdex hemm 91 mara mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet waqt li fil-Gozo Channel (Operations Ltd.) hemm tnejn.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8771 u 8565 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Għal dawk li huma entitajiet li jaqgħu taħt dan il-Ministeru, illum hemm 115-il mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

In-numru ta' nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq, li kien hemm 11-il sena ilu fl-2008, fl-entitajiet taħt dan id-dekasteru kien ta' 26 mara.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8772 u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8566, jista' l-Ministru jagħti rendikont tas-safar għall-perjodu mill-2013 sal-2017 kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): It-tagħrif għadu qed jinġabar.

TRANSPORT MALTA – ĦRUĠ TA' LIĊENZJI TAS-SEWQAN

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi t-tariffa mitluba minn Transport Malta għal ħruġ ta' liċenzji tas-sewqan li jkollhom bżonn ta' verifika ta' tim mediku?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta ma titlob l-ebda forma ta' ħlas żejjed minn klijenti li jkollhom bżonn riferimenti mediċi għal kwalunkwe raġuni.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema li sal-lum għadhom fuq il-lista tal-ħaddiema tal-Casma Ltd?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fuq il-kotba tal-Casma baqa' ħames ħaddiema.

RABAT GĦAWDEX – TRIQ L-EWROPA – XOGĦLIJIET TA' SKAVAR TAL-PIXXINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li x-xogħol ta' skavar tal-pixxina ġewwa l-area fi Triq l-Ewropa f'Victoria Għawdex waqaf għalkollox f'dawn l-aħħar ġranet fejn saħansitra l-makkinarju li kien qed jintuża għall-iskavar m'għadux hemm?

Interpellant li x-xogħlijiet ma waqfux.

Bħalissa għaddejjin xogħlijiet biex isir appoġġ ta' ġibjun eżistenti u sabiex issir mobilizzazzjoni skont ir-rikjesti imposti mis-Sovrintendenza għall-Patrimonju Kulturali wara li sar aċċess fuq il-post meta kienu bdew ix-xogħlijiet.

IX-XEWKIJA – AREA TAL-ĦOFRA – XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Fl-area Tal-Ħofra ġewwa x-Xewkija, Għawdex fejn preżentement qiegħed isir xogħol ta' kostruzzjoni, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tal-allokazzjoni ta' spazju għall-SMEs f'dan il-park u min huma d-ditti jew kumpaniji li ntgħażlu s'issa biex jingħataw spazju f'din l-area u kemm minnhom huma kumpaniji lokali u kemm minnhom huma barranin?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-allokazzjoni ta' SME units fil-park Tal-Ħofra qiegħed fil-proċess.

Fil-fatt il-Malta Enterprise evalwat numru ta' applikazzjonijiet u s'issa 11-il intrapriża lokali kkwalifikaw u nħarġitilhom il-letter of intent skont il-prassi stabbiliti.

GĦAWDEX - FINANZJAMENT TA' BINI TA' AKKOMODAZZJONI SOĊJALI MILL-IIP

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għal dak li tħabbar mill-Prim Ministru riċentement li se jiġi allokat fond ta' €50 miljun mill-Iskema tal-Passaporti biex jinbnew 500 appartament għall-akkomodazzjoni soċjali, jista' l-Prim Ministru jgħid fejn se jkunu mibnija dawn l-appartamenti u kemm minnhom se jkunu f'Għawdex?

Dawk li se jinbnew f'Għawdex, f'liema lokalità se jkunu?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkoncernat.

GĦAWDEX - ŻONI IDENTIFIKATI GĦAT-TKABBIR TA' KANNABIS GĦAL SKOPIJIET MEDIĊI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-pjanti ta' dawk iż-żoni f'Għawdex identifikati bħala żoni li fihom jistgħu jsiru l-faċilitajiet li minnhom joperaw l-azjendi li se jkunu qed jipproduċu l-kannabis għal skopijiet mediċinali?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda żona speċifika li ġiet identifikata għal tkabbir u produzzjoni ta' kannabis għal skopijiet mediċinali.

GĦAWDEX – HERITAGE MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħħlu jaħdmu ħaddiema u f'liema pożizzjoni/grad daħlu ma' Heritage Malta ġewwa Għawdex u f'liema post u lokalità qed jaħdmu minn Marzu 2013 maqsuma sena b'sena u xahar b'xahar?

Meta ħarġu s-sejħiet, fejn ħarġu, fejn dehru u għal kull sejħa x'kienu r-rekwiżiti meħtieġa?

OWEN BONNICI: L-informazzjoni mitluba tinsab f' din it-tabella:

*Ara t-tabella li tinsab fl-aħħar ta' dan id-dokument.

GĦAWDEX – EKO-KONTRIBUZZJONIJIET - PROĠETTI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid xi proġetti saru ġewwa Għawdex s'issa u kemm intnefqu flus mill-eko-kontribuzzjoni li jħallas kull turist li jżur pajjiżna u xi proġetti hemm ippjanati li jsiru matul is-sena 2019?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għat-Turiżmu wettaq diversi xogħlijiet ġewwa l-gżira Għawdxija permezz tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu, Projects Malta u l-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi.

L-Awtorità Maltija għat-Turiżmu investiet bis-saħħa fil-prodott u l-immaniġġar tal-bajjiet ġewwa Għawdex bil-għan li jitjiebu l-faċilitajiet u s-servizzi fid-diversi żoni turistiċi.

Bejn l-2017 u l-2018 l-MTA nefqet kważi €650,000 f'Għawdex.

Bis-saħħa ta' dan l-investiment, fl-2017 il-bajjiet ta' Marsalforn u Ħondoq ir-Rummien rebħu l-istatus ta' Blue Flag u kien ukoll possibbli li jiġġedded il-Blue Flag status ġewwa l-bajja tar-Ramla.

Għas-sena 2019 huwa ppjanat li dan l-investiment ikompli jissaħħaħ.

Flimkien mal-Ministeru għal Għawdex, l-Awtorità Maltija għat-Turiżmu kienet katalista sabiex inġieb il-festival Abode on the Rock direttament għal Għawdex, torganizza wkoll l-International Fireworks Festival b'waħda mis-serati sseħħ proprju ġewwa Għawdex, ittellgħet ukoll il-Gozo Alive u għenet diversi attivitajiet li saru ġewwa Għawdex, fosthom il-Gozo Carnival u l-Gozo New Year's Eve.

Permezz ta' Conventions Malta saru wkoll diversi konferenzi ta' daqs żgħir u medju ġewwa l-gżira Għawdxija.Min-naħa tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu u l-Conventions Malta, Għawdex qiegħda tiġi promossa bħala destinazzjoni minnha nnifisha li għandha n-neċessitajiet kollha għal avvenimenti MICE.

Fil-fatt waqt fieri MICE, Għawdex tkun promossa bħala post ideali għal programmi soċjali u inċentivi marbuta ma' negozju, minbarra li sservi wkoll bħala destinazzjoni alternattiva.

Il-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi qiegħda tikkollabora mal-Ministeru għal Għawdex fuq ir-riġenerazzjoni tax-Xlendi u titjib fuq il-bajjiet filwaqt li sa mit-twaqqif tagħha Projects Malta Ltd dejjem tat prijorità għall-proġetti relatati mal-qasam tas-saħħa fil-gżira Għawdxija, fosthom il-proġett ta' Barts Medical School.

Il-Ministeru għat-Turiżmu flimkien mal-Ministeru għal Għawdex ħabbru wkoll l-iskema Enable Tourism li permezz tagħha stabbilimenti turistiċi ġewwa Għawdex jistgħu jagħmlu xogħol relatat mal-aċċessibilità ta' siti turistiċi b'50% tal-ispiża tkun iffinanzjata mill-Gvern taħt din l-iskema.

Ġew imħabbra wkoll pjanijiet għar-riġenerazzjoni tax-Xlendi, fejn apparti li l-parkeġġ eżistenti se jikber b'60 parking spaces oħra, għaddejjin ukoll diskussjonijiet bejn iż-żewġ Ministeri fuq ir-riġenerazzjoni u sand replenishment tal-istess bajja.

L-istrateġija tal-Gvern dwar it-turiżmu f'Għawdex hija li tiġi indirizzata aktar il-kwestjoni tal-istaġjonalità u jitjiebu r-rati tal-okkupanza fix-shoulder months.

* Tabella bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 8933