DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru, 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 152, li saret fil-31 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport magħmul mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika intitolat "Follow-up Reports by the National Audit Office 2018", datat Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ENTITAJIET – IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 739 u jgħid kemm-il impjegat ġdid, full-time jew part-time, ġew impjegati minn kull entità li għaliha huwa responsabbli, bejn l-1 ta' Marzu 2017 u t-3 ta' Ġunju 2017?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi bejn l-1 ta' Marzu 2017 u t-3 ta' Ġunju, 2017 ġew impjegati 78 ħaddiem full-time u ħames ħaddiema part-time fid-dipartimenti u l-entitajiet fi ħdan il-Ministeru għas-Saħħa.

Fl-Isptar Boffa, fl-Entitlement Unit, fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, fin-National Blood Transfusion Centre, fl-Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti, fis-CPSU u fl-Isptar Karin Grech ġiet impjegata persuna waħda f'kull entità, fl-Isptar Mater Dei 27 persuna, fl-Isptar Monte Carmeli sitt persuni, fl-Information Management Unit u fil-POYC ġew impjegati żewġ persuni f'kull unit, 31 persuna mal-Foundation for Medical Services u fiċ-Ċentru tal-Onkoloġija u fid-Dipartiment tal-Kura Primarja erba' persuni.

Dawn l-impjegati jinkludu, fost l-oħrajn, nurses, tobba u dentisti, qwiebel, spiżjara, allied health professionals u speċjalisti fl-IT.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ftit tax-xhur ilu dan il-Parlament approva emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni b'rabta mal-IVF.

Jista' l-Ministru jgħid meta l-koppji Maltin u Għawdxin jistgħu jibdew igawdu minn dawn l-emendi fil-prattika?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Bħalma jaf kulħadd, wara diskussjoni twila, kemm f'dan il-Parlament kif ukoll barra minn dan il-Parlament, qabel is-sajf approvajna emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni fir-rigward tal-proċess tal-IVF.

Jien kburi ħafna b'dawn l-emendi u kburi wkoll bis-servizzi li jagħtu l-professjonisti tagħna fl-Isptar Mater Dei.

Bi pjaċir inħabbar li matul dawn il-ġranet twieldu tmient itrabi oħra bl-IVF.

Minn mindu bdejna nagħtu s-servizz tal-IVF mingħajr ħlas fl-Isptar Mater Dei b'kollox twieldu 145 tarbija ġdida.

Irrid ngħid li kellna aktar bniet minn subien.

Għalkemm f'dan il-Parlament għandna aktar irġiel milli nisa, bl-IVF twieldu 83 tifla u 62 tifel għal total ta' 145!

Wara li għaddejna dawk l-emendi, matul is-sajf ippreżentajna l-protokolli l-ġodda ta' kif trid titħaddem il-liġi fil-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa, liema emendi ġew approvati b'mod unanimu.

B'hekk, fl-1 ta' Ottubru 2018 daħlu fis-seħħ l-emendi l-ġodda tal-IVF.

Nixtieq ngħid li bħalissa għandna 34 koppja li għaddejjin mill-proċess tal-IVF taħt il-liġi l-ġdida.

Dawn huma kolla ġenituri prospettivi li permezz tal-emendi li għamilna se jkunu qegħdin igawdu minn possibbiltà akbar li jsiru ommijiet u missirijiet u joħolqu familja.

Il-liġi tgħid li fejn tidħol il-possibbiltà tal-iffriżar tal-embrijuni, il-koppji li jkunu qegħdin jissottomettu lilhom infushom għall-proċess tal-IVF, fil-bidu tat-trattament għandhom jintalbu jagħżlu li jew jekk ikun hemm bżonn jużaw is-servizz tal-embryo freezing, jew li ma jużawhx.

Minn 34 koppja li bdew it-trattament tal-IVF taħt il-liġi l-ġdida, 27 koppja għażlu li jekk ikun hemm bżonn, jużaw it-trattament tal-embryo freezing.

Dan juri li din hija liġi li mhux biss ridna aħna bħala Gvern, imma hija liġi li riedu l-maġġoranza assoluta tal-koppji li għaddejjin minn dan il-proċess.

Nerġa' ngħid li bil-liġi l-ġdida li daħlet fis-seħħ minn dan ix-xahar, diġà għandna 34 koppja li qegħdin jgħaddu minn dan il-proċess, fejn 27 minnhom iddeċidew li jekk ikun hemm bżonn, jaċċessaw is-servizz tal-embryo freezing.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: Dan l-aħħar smajna li kien hawn mussels li kienu infettati bil-cholera li daħlu fis-suq lokali.

Naf li l-Gvern ħa passi permezz tal-Health Promotion Unit biex dawn jiġu rtirati mis-suq iżda peress li għad hawn ċertu element ta' biża' fost in-nies, jista' l-Ministru jerġa' jserraħ ras in-nies li l-batch ta' mussels li kienu infettati ġew irtirati kollha mis-suq lokali?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Ninsab informat li l-każijiet f'pajjiżna li qed isemmi l-Onor.

Interpellant ma kinux ta' cholera imma ta' salmonella.

Ninsab informat ukoll li l-prodotti ma kinux laħqu ħarġu fis-suq, jiġifieri ma waslux għand il-konsumatur, u għalhekk ma kienx hemm lok li jkun hemm xi forma ta' trażmissjoni ta' dan il-mard infettiv.

Madanakollu qed issir aktar sorveljanza fuq dawn il-prodotti li qed isemmi l-Onor.

Interpellant biex inkunu dejjem informati dwar xi hazards li jista' jkun hawn fil-pajjiż.

Ħafna drabi, bħala pajjiż, inkunu informati minn ċentru Ewropew.

Bħall-pajjiżi l-oħra fl-Unjoni Ewropea, Malta hija abbinata ma' ċentru Ewropew u jekk insibu xi ħaġa f'Malta nirrapportaw dwarha biex il-pajjiżi fl-Ewropa jkunu jafu biha wkoll.

Bl-istess mod, jekk tinstab xi ħaġa f'pajjiż ieħor jinformaw lilna dwarha.

F'dan il-każ hekk ġara u aħna ħadna l-passi mill-ewwel.

Sa fejn nafu, l-ebda persuna ma ġiet f'kuntatt ma' dawn il-prodotti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Kif nafu, f'dawn l-aħħar xhur qamet aktar kuxjenza dwar il-mard mentali.

Nafu li anke fil-Baġit tħabbar vot li permezz tiegħu se jkunu qegħdin isiru xogħlijiet infrastrutturali fl-Isptar Monte Carmeli.

Jista' l-Ministru jgħidilna aktar dwar dawn il-pjanijiet li għandu għal dan l-isptar?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Din hija mistoqsija topika u nifhem għalfejn qed issir mill-Onor.

L-Isptar Monte Carmeli ilu mibni għal aktar minn 150 sena iżda ftit li xejn sarlu refurbishment.

Fil-fatt, bħala Ministru kienu rrapportawli li meta tagħmel ħafna xita, bħal-lum, kien ikun hemm xi swali u kuriduri fejn jinżel l-ilma.

Kienu staqsewni jekk għandhomx jagħmlu kif dejjem sar għal snin twal u jerġgħu jagħtu membrane ieħor fuq li hemm.

Kienu informawni wkoll li kien hemm kuntrattur li kellu tender miftuħ biex jagħmel il-membrane.

Niftakar li jien kont għedtilhom li aħjar naraw eżattament x'inhu jiġri u għalfejn dieħel l-ilma.

Fil-fatt, kienu marru l-inġiniera u l-periti u sabu li kien hemm madwar 20 lega membrane waħda fuq l-oħra!

Is-soluzzjoni meta jkun hemm l-ilma nieżel kienet tkun li jmorru jagħtu kisja membrane u jisperaw li ma jiġri xejn!

Għalija dak ma kenitx sitwazzjoni aċċettabbli u għalhekk, matul is-sena li għaddiet, għamilna studju tal-infrastruttura kollha tas-soqfa, tal-pedamenti, tat-travi u tas-sistemi tal-ilma u tad-dawl u fost affarijiet oħra sibna li dawn tal-aħħar għadhom mingħajr earth.

Dan ifisser li jekk allaħares qatt xi ħadd ifettillu jdaħħal xi ħaġa, dan imut.

Dan l-isptar għandu bżonn refurbishment qawwi.

Nifhem li waħda mix-xewqat ta' min jaħdem f'dan l-isptar u tagħna bħala Gvern hi li kemm jista' jkun il-kura tas-saħħa mentali tinħareġ mill-Isptar Monte Carmeli, kif se jkolli ċ-ċans nispjega, però din mhix xi ħaġa faċli għax dan l-isptar fih mijiet ta' persuni u li ħafna minnhom ilhom hemmhekk għal għexieren ta' snin.

Dawn il-pazjenti tant ilhom hemm li saru dipendenti fuq l-ambjent tal-isptar u allura ma tistax toħroġhom minn hemm.

Għalhekk, iddeċidejna li nirranġaw dan l-isptar.

Mhuwiex aċċettabbli li jkollna nies jgħixu fi sptar ta' din il-kondizzjoni.

Is-sena li għaddiet għamilna ħafna xogħol ta' preparamenti, inkluż studji u pjanti ġodda.

Il-vot kapitali tal-Isptar Monte Carmeli għas-sena l-oħra kien ta' €300,000.

Din is-sena tellajnieh għal €6.5 miljun.

Dan ifisser li żidnieh bi kważi 22 darba u nista' ngħid li din in-nefqa mhux se tkun għal sena waħda biss imma ninsabu impenjati li nonfqu mill-inqas €30 miljun fuq dan l-isptar.

Biss nafu li dan mhux biżżejjed!

Dan għaliex aħna nixtiequ li noħorġu n-nies mill-Isptar Monte Carmeli.

Għalhekk, se nibnu sptar ġdid għall-kura akuta psikjatrika fl-Isptar Mater Dei, fejn diġà akkwistajna l-art u bħalissa qegħdin naħdmu fuq il-medical brief u l-pjanti strutturali biex imbagħad inkunu nistgħu nressquhom quddiem il-Planning Authority biex jibda x-xogħol fuq dan l-isptar.

Nafu wkoll li rridu naħdmu fil-komunità, kif fil-fatt bdejna nagħmlu.

B'dispjaċir ngħid hawnhekk li l-Kap tal-Oppożizzjoni, jumejn ilu, waqt id-diskors tiegħu tal-Baġit, kien informat ħażin.

Konvint li ma riedx iqarraq, imma kien informat ħażin.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li taħt Gvern Laburista ma nfetħux kliniċi fil-komunità għas-saħħa mentali.

Jien ngħidlu li madwar xahar ilu ftaħna klinika ġidida f'Ħal Kirkop għall-kura tas-saħħa mentali.

L-istess bħalma għamilna ftit tax-xhur ilu meta ftaħna dik ta' Ħaż-Żebbuġ.

B'hekk, qegħdin nagħtu aktar servizzi.

Apparti infrastruttura ġdida bdejna nibagħtu wkoll psikjatri u infermiera speċjalizzati fid-djar tal-pazjenti li jkollhom problema tas-saħħa mentali biex kemm jista' jkun noħorġu l-kura barra mill-isptar tagħna.

Kulħadd jaqbel li importanti li nkunu fattwali fl-affarijiet li ngħidu.

Fl-istess waqt qegħdin naħdmu mat-tobba tal-familja biex għal ċerti kondizzjonijiet ikun hemm shared care, fejn mhux bilfors pazjent irid imur dejjem għand psikjatra fl-Outpatients imma bejn vista u oħra fl-Outpatients, jista' jarah it-tabib tal-familja u l-Gvern iħallas għas-servizz.

Kif għedt ilbieraħ fi tweġiba għal mistoqsija parlamentari, bi paċir ngħid li fil-5 ta' Diċembru 2018 se jkollna konferenza nazzjonali miftuħa għall-istakeholders kollha, inkluż għall-kelliem tal-Oppożizzjoni għas-saħħa.

L-iskop tagħha din il-konferenza huwa li niddiskutu l-pjan strateġiku nazzjonali għall-qasam tas-saħħa mentali għall-għaxar snin li ġejjin, ċjoè għal bejn l-2020 u l-2030.

Qegħdin naħdmu bis-serjetà fil-qasam tal-kura mentali biex nagħtu boost qawwija, mhux biss bil-paroli imma anke bil-fatti.

Nerġa ngħid li qegħdin nivvotaw €6.5 miljun għall-kura fil-qasam mentali mit-€300,000 li kellna s-sena li għaddiet.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIO GALEA: Nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet.

L-ewwel nett nerġa' nagħmel referenza għall-mussels infettati għax nixtieq li l-Ministru jserraħ ras in-nies.

Konvint li l-Gvern qed jieħu l-passi meħtieġa.

Meta l-European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) tinformana b'każijiet bħal dawn, bħala pajjiż nieħdu passi mill-ewwel.

Jien informat li f'pajjiżna daħlu mussels li kienu infettati bil-cholera li l-Gvern ħa passi dwarhom.

Huwa ovvju li n-nies ikunu inkwetati, għalkemm m'iniex informat li kien hemm xi każ ta' infezzjoni relatat ma' dan il-prodott.

It-tieni, fir-rigward tas-saħħa mentali b'mod kostruttiv irrid ngħid li tajjeb li nagħmlu distinzjoni importanti ħafna bejn il-polikliniċi u l-kliniċi għas-saħħa mentali.

Jien għamilt mistoqsija lill-Ministru dwar liema huma l-kliniċi tas-saħħa mentali li nfetħu u l-Ministru semmieli ħames kliniċi tas-saħħa mentali u ħames day centres li kollha nfetħu fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Il-Ministru ma semma l-ebda klinika ġdida li fetħet minn dan il-Gvern.

Niġbidlu wkoll l-attenzjoni li l-kliniċi tas-saħħa mentali m'għandhomx ikunu fil-polikliniċi imma fil-komunità.

Anzi, fl-opinjoni tiegħi lanqas biss għandna nsejħulhom kliniċi ta' saħħa mentali imma għandna nagħtuhom isem ieħor, bħal pereżempju 'Flower', biex kemm jista' jkun in-nies ma jkunux jafu li Mario Galea dieħel f'dik il-klinika għax għandu problema ta' saħħa mentali.

F'dawn il-kliniċi suppost ikun hemm speċifikament psikologi, social workers u psychiatric nurses.

Sa fejn naf jien, fil-klinika ta' Ħal Kirkop ma hemm l-ebda wieħed minn dawn.

Allura importanti li nagħrfu li klinika ta' saħħa mentali għandha tkun għaliha u għandu jkun hemm staff li jkun ikkonċentrat biss fuq il-kura ta' saħħa mentali.

Taħt din l-amministrazzjoni s'issa ma nfetħux kliniċi ġodda ta' saħħa mentali.

Ma ġara xejn, imma tal-inqas ejja naraw x'inhi l-aħjar triq 'il quddiem.

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Ħalli nibda bil-mistoqsija dwar il-mussels.

Nerġa' ngħid li ninsab informat li ma kien hemm ebda mussels ikkontaminati li waslu għand il-konsumatur u m'hemm ebda parir li ma jittiklux mussels.

Ovvjament bħall-ikel kollu dan irid ikun ippreparat b'mod iġeniku u skont ir-regoli, imma m'hemmx għalfejn noqogħdu nallarmaw lin-nies li hemm xi problema bil-mussels.

Nispera li dan il-punt hu ċar għal kulħadd.

Fir-rigward tal-kura tas-saħħa mentali fil-komunità, nifhem li kien hemm żmien meta l-Onor.

Interpellant kien jinteressah ħafna dan is-suġġett u għalhekk nifhem li qed ikun kostruttiv fil-kritika tiegħu.

Madanakollu jien qed ikolli pariri li jmorru kontra dak li qed jgħid.

Fil-fatt, bl-argument tiegħu l-Onor.

Interpellant ikkontradixxa lilu nnifsu.

Qed ngħid dan b'mod ġenwin.

Il-parir li qed ikolli mingħand l-esperti hu li l-kura tas-saħħa mentali m'għandhiex tkun separata minn kura għal mard ieħor.

Ovvjament din hija waħda mill-affarijiet li rridu niddiskutu meta jkollna l-konferenza nazzjonali, fejn nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jattendi u jikkontribwixxi fid-diskussjoni.

Il-parir li qed ikolli hu li persuna li għandha problema ta' saħħa mentali għandha tingħata servizz fl-istess ambjent fejn persuna tingħata l-kura għal mard tal-qalb, jew tal-pulmun, jew tal-fwied.

Fil-fatt, il-pjan tagħna huwa li nibnu sptar akut fil-kampus tal-Isptar Mater Dei ħalli pazjent li jidħol mill-bieb ta' barra tal-isptar, jekk għandu problema f'qalbu jmur fis-sala tal-qalb, jekk għandu problema fil-fwied imur fis-sala tal-fwied u jekk għandu problema psikjatrika jmur fil-binja fejn tingħata l-kura psikjatrika.

B'hekk, ma nkunux qed naqtgħu n-nies għalihom kif kien isir qabel fl-Isptar Monte Carmeli.

Fir-rigward tal-kura fil-komunità qed ningħata l-istess parir, ċjoè biex ma jkollniex ċentri għall-kura tas-saħħa mentali iżolati – jekk issemmihom "Flower" kważi aktar tagħti x'tifhem li hemm xi ħaġa differenti – imma jkunu fl-istess ambjent fejn tingħata l-kura fiżika, jiġifieri fiċ-ċentri tas-saħħa jew fiċ-ċentri l-kbar li se jkollna f'Raħal Ġdid u eventwalment fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Ovvjament jien dejjem se nħalli l-bieb miftuħ għad-diskussjoni, imma l-parir li qed ningħata mill-professjonisti u mill-esperti hu biex ma niftħux ċentri tas-saħħa mentali speċifikament għalihom, imma li jkunu integrati ma' ċentri li joffru servizzi oħrajn.

B'hekk, il-pazjenti ma jkunux ittimbrati li għandhom xi kondizzjoni differenti mill-mard l-ieħor.

Dan hu l-animu li qegħdin naħdmu bih.

Huwa għalhekk li meta ftaħna klinika għas-saħħa mentali, saret f'ċentru tas-saħħa u mhux separata f'bini għaliha.

Inkella kif irridu naqtgħu t-tabù li għad hawn dwar is-saħħa mentali?

Il-konċett huwa differenti minn dak li kien jaħdem bih Gvern Nazzjonalista.

Jekk l-Onor.

Interpellant mhux qed jaqbel, ma jimpurtax, imma nistiednu li jattendi għal din il-konferenza nazzjonali li se tkun miftuħa għal kulħadd.

Stephen Spiteri bħala l-kelliem tal-Oppożizzjoni għas-saħħa, imma se nistieden ukoll lill-Onor.

Interpellant biex jiġi jiddiskuti mal-esperti u jagħmel il-punti tiegħu biex imbagħad nieħdu l-aħjar deċiżjonijiet.

Grazzi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Kif nafu, l-obeżità hija sfida fil-pajjiż.

Segwejt u ħadt pjaċir nara kif fis-sajf ġie varat avviż legali biex jassigura li fl-iskejjel tagħna jkun hemm policy dwar ikel bnin.

Jista' l-Ministru jgħidilna aktar dwar dan?

Segwejt ukoll kif fl-Università ta' Malta nfetaħ Health & Wellness Centre.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li din l-inizjattiva interessanti tkun estiża wkoll fi skejjel oħrajn?

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Madwar sena u nofs ilu, fuq inizjattiva tal-Oppożizzjoni, għaddejna liġi f'dan il-Parlament biex indaħħlu miżuri favur il-ħajja sana bil-għan li nibdew nindirizzaw il-problema tal-obeżità f'pajjiżna, fost affarijiet oħra.

Ħadt pjaċir li ħdimna mal-Oppożizzjoni fuq din il-liġi.

Madanakollu min sema' d-diskors tal-Prim Ministru lbieraħ u tal-Kap tal-Oppożizzjoni lbiraħtlula jaf li hemm differenza kbira bejn il-partiti, jekk qatt kien hemm bżonn ta' konferma!

Pereżempju jidher ċar li aħna partit li rridu l-eċċellenza f'dan il-pajjiż u rridu nkunu l-aħjar fl-Ewropa u jekk jista' jkun fid-dinja.

Dan ifisser li mhux biss irridu li l-Maltin ikunu l-aqwa, imma rridu nġibu l-aqwa mħuħ mid-dinja kollha jaħdmu f'pajjiżna sabiex ikollna l-aħjar ideat u inizjattivi.

Biex nagħmlu hekk, irid ikollna l-aħjar skejjel, l-aħjar infrastruttura, l-aħjar toroq u l-aħjar sptarijiet, fost l-oħrajn.

Bi pjaċir ngħid li huwa dan li qegħdin nagħmlu!

Biex tkun l-aħjar, irid ikollok l-aħjar nies.

Dik hija l-viżjoni tagħna; li nkunu possibbilment l-aħjar pajjiż fid-dinja.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni u l-Oppożizzjoni jidhru li huma kuntenti li jkunu average jew kemm jgħaddu u għalhekk, jippreferu li jingħalqu għal xi ideat ġodda.

Din hija differenza ċara bejn iż-żewġ partiti.

Minkejja dan, hemm ħafna affarijiet fejn naħdmu flimkien u din il-liġi hija eżempju minnhom.

Kif għedt, l-Oppożizzjoni kienet ipproponiet li ngħaddu din il-liġi, bħala Gvern rajnieha u biddilnieha wara diskussjoni twila u wiesgħa fil-kumitati u eventwalment imbagħad daħħalnieha fis-seħħ.

Fost affarijiet oħra din il-liġi twaqqaf kumitat konsultattiv li jista' jagħti pariri lill-Ministru biex jgħaddi avviżi legali.

Fil-fatt, fis-sajf li għadda għaddejna l-Avviż Legali Nru 266, li mbagħad ippreżentajnieh fil-Parlament fil-bidu ta' dan ix-xahar, liema Avviż Legali jobbliga lill-iskejjel tal-istat, privati kif ukoll tal-Knisja, li fil-premises tagħhom ikollhom biss ikel bnin u nutrittiv, bi ftit melħ u ftit zokkor u mingħajr ħafna xaħmijiet.

Dan ifisser li ħelu, soft drinks, ċikkulati u pasti mhumiex permessi fl-iskejjel.

Hemm listi ta' affarijiet li huma permessi u ta' dawk li mhumiex.

Din hija liġi tajba u li ntlaqgħet tajjeb anke mill-pubbliku.

Ħafna nies huma konxji li t-tfal għandhom jingħataw ikel u xorb san għal livell ta' saħħa aħjar.

Issa waħda mill-affarijiet li rridu niddiskutu hija jekk jagħmilx sens li mill-grada tal-iskola 'l ġewwa tħalli biss ikel li huwa tajjeb imma mbagħad fuq il-bankina jew fit-triq ta' quddiem il-grada jkun hemm min qiegħed ibigħ ikel u xorb li jagħmlu ħsara lis-saħħa.

Din hija xi ħaġa li rridu niddiskutuha flimkien.

Nemmen li m'għandhiex tkun diskussjoni partiġjana.

Kif għedt, ħdima flimkien bħala Gvern u Oppożizzjoni fuq din il-liġi u importanti li nkomplu naħdmu flimkien biex inkomplu nħarsu s-saħħa ta' uliedna u nkomplu nindirizzaw din il-problema tal-obeżità li m'għandhiex biss Malta, imma f'Malta hija sfida wkoll.

Ejja nkomplu naħdmu biex nagħtu ħajja aħjar lit-tfal tagħna.

Fir-rigward tal-Health & Wellness Centre li ftaħna ftit tax-xhur ilu fl-Università ta' Malta, kif nafu l-adolexxenti tagħna jgħaddu wkoll minn problemi ta' saħħa kif ukoll problemi ta' saħħa mentali.

Fost l-istudenti, anke dawk li qegħdin jieħdu edukazzjoni post-sekondarja, hemm numru mhux żgħir ta' studenti li jgħaddu minn perjodi, ħafna drabi tranżitorji, ta' stress mentali.

Nafu wkoll li hemm studenti li jirnexxilhom jegħlbuhom imma hemm oħrajn li jispiċċaw bi problema kronika li tibqa' għaddejja matul ħajjithom kollha.

Għalhekk, ftit xhur ilu ftaħna ċentru ġdid fl-Università, li qiegħed eżattament kif toħroġ mill-grada tal-Università, u fih qegħdin noffru servizzi ta' psikjatri li jaraw l-istudenti u anke lil-lecturers, għax il-lecturers mhumiex immune għal dawn il-kondizzjonijiet.

Wieħed jista' jieħu pariri fuq saħħa sesswali, tagħrif dwar ikel tajjeb, tipjip, alkoħol u obeżità, fost l-oħrajn.

Jidher li dan iċ-ċentru huwa suċċess u ntlaqa' tajjeb, kemm mill-istudenti kif ukoll mil-lecturers, għax qed ikollna konkorrenza għolja u qed iħalli impatt pożittiv.

Ftit tal-ġimgħat ilu wkoll tkellimt ma' xi diretturi tal-MCAST biex dan il-mudell ta' Health & Wellness Centre li għandna fl-Università nestenduh għall-MCAST.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ONOR MARIO GALEA: Ministru, ma rridx inkun kontroversjali imma filwaqt li naqbel miegħek dwar il-footprint tal-Isptar Mater Dei, bl-umiltà kollha ngħidlek li fejn jidħlu kliniċi ta' saħħa mentali, it is a different kettle of fish.

Dan għaliex ikollok professjonisti esperti fis-saħħa mentali, bħalma huma il-psychiatric nurses, il-psikologi u l-psikjatri.

Issa f'pajjiżna m'għandniex il-lussu li npoġġu lil dawn il-professjonisti f'ċentri tas-saħħa.

Dan il-mudell jintuża barra minn Malta wkoll bħal, pereżempju, fl-Ingilterra u fl-Amerka.

Qed ngħid dan biex nuri li hemm raġuni għalfejn qed ngħid li ċ-ċentri tas-saħħa mentali għandhom ikunu f'binjiet għalihom.

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

Jekk jogħġbok fil-qosor għax sar il-ħin.

CHRIS FEARNE: Jidher li m'aħniex qegħdin naqblu fuq dan il-punt.

Hawn mhux qed ngħid x'naħseb politikament imma qed nimxi fuq il-parir li qegħdin jagħtuni l-esperti.

Però kif għedt, nistieden lill-Onor.

Interpellant biex fil-5 ta' Diċembru jiġi għal din il-konferenza, fejn ikun jista' jressaq l-argument tiegħu.

Bħala Gvern, miftuħin għad-diskussjoni.

Ovvjament jekk f'ċentru iżolat ikollok il-psychiatric nurses u l-psikologi, dawn jistgħu joffru s-servizzi tagħhom anke minn klinika fejn jingħataw servizzi oħrajn.

Pereżempju fi klinika tas-saħħa jkollna speċjalisti tal-ortopedija u oftalmologu għall-kura tal-għajnejn, fost speċjalisti oħrajn.

Allura ma narax għalfejn ma jistax ikollna wkoll speċjalista tal-mard mentali f'ċentru tas-saħħa.

Ma narax għalfejn għandna nibagħtuh bilfors fi klinika iżolata, qisu l-mard mentali huwa differenti mill-mard l-ieħor kollu.

Imbagħad noqogħdu niskantaw li hawn it-tabù dwar il-mard mentali!

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Helena Dalli.

TQEGĦID TA' KARTI

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' laqgħat formali tal-Bord ta' Sorveljanza fuq Għajnuna Mogħtija mill-Istat li nżammu minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7374;

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' spazji għal parkeġġ b'rabta mal-Proġett Car2Go, maqsuma skont il-lokalità, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7362;

Kopja tal-ftehim iffirmat fit-12 ta' Settembru 2018 bejn Transport Malta, Car2Go Ltd u Car Leasing Services Malta Ltd, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7363; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għajnuna mogħtija għaż-żamma ta' festivals tematiċi li saru l-ewwel darba f'Għawdex matul l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6980; u

Tagħrif dwar għajnuna finanzjarja mogħtija lill-għaqdiet sportivi f'Għawdex minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6981.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitati, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-Voti tal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu l-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sinjura President, nipproponi dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 11 - MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €20,911,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 – Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 12 – KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,796,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 12 – Kummerċ, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT V – MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR - KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €36,445,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V – Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

VOT 11 – MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR

Ħassar iċ-ċifra "€50,055" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€50,052".

Sinjura President, illum qegħdin niddiskutu l-estimi finanzjarji tal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, liema Ministeru nemmen li huwa fost l-aktar importanti meta nkunu qegħdin niddiskutu t-tfassil tal-baġit, l-allokazzjoni tal-estimi u fuq kollox fejn se jeħodna l-istess baġit fis-sena sussegwenti u anke in the medium-term u long-term.

Nibda billi nagħti ħarsa lejn il-qagħda ekonomika ta' pajjiżna, fejn se nkun qiegħda nirreferi għall-aħħar dokument li ppubblika l-Bank Ċentrali ta' Malta intitolat "Economic Projections 2018 – 2020".

Għandna ekonomija li fl-2017 irreġistrat tkabbir ekonomiku impressjonanti ta' 6.4%.

It-tbassir tal-Bank Ċentrali huwa li fl-2018 ir-rata ta' tkabbir ekonomiku terminali f'termini reali, minkejja li se tkun waħda b'saħħitha, se tmajna għal 5.4% u 5% fl-2019.

Jekk nagħtu ħarsa lejn it-tbassir għas-sena 2018, naraw li l-fattur ewlieni li kkontribwixxa l-aktar għal dan it-tkabbir ekonomiku kienet id-domanda domestika li tikkontribwixxi 4.6% minn 5.4% tat-tkabbir ekonomiku li huwa pproġettat għall-2018.

Il-bqija ta' 0.9% mill-5.4% tat-tkabbir ekonomiku ġejjin min-net export.

Huwa ċar li l-kontribut enormi tad-domanda domestika fit-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna huwa wieħed sinifikanti.

Però wieħed jistaqsi: Minn xiex inhi magħmula d-domanda domestika?

Id-domanda domestika hija komposta mill-konsum privat, mill-konsum tal-Gvern u mill-investiment.

Għas-sena 2018, l-investiment privat mistenni jikber bi 3.9%, filwaqt li l-konsum tal-Gvern se jiżdied b'rata ferm qawwija ta' 17%.

Dan ifisser li l-mutur ewlieni għal din is-sena, fis-sena ta' tkabbir ekonomiku, huwa l-konsum tal-Gvern.

Fil-fatt, f'paġna 4 tad-dokument ippubblikat mill-Bank Ċentrali nsibu hekk:

F'paġna 2 tal-istess dokument insibu hekk:

Fir-rigward tal-finanzi pubbliċi, minkejja li huwa mbassar li nibqgħu b'surplus, it-tbassir tal-Bank Ċentrali juri li s-surplus ta' 3.9% fl-2017 se jinżel għal 1% fl-2020 minħabba tnaqqis fil-program tal-IIP.

Dan juri li t-tkabbir ekonomiku u l-finanzi pubbliċi għandhom element ta' dipendenza fuq il-programm tal-IIP, jiġifieri fuq il-bejgħ tal-passaporti.

Huwa ċar li t-tkabbir ekonomiku mhuwiex ġej minn xi ideat innovattivi imma ġej mill-bejgħ tal-passaporti.

Fil-fatt it-tkabbir kajman li huwa mbassar li se jkollna, kemm bħala tkabbir ekonomiku kif ukoll bħala surplus, huwa attribwit l-aktar għall-fatt li huwa mbassar li se jkollna take-up inqas fix-xiri tal-passaporti.

Fattur ieħor li qed jikkontribwixxi għat-tkabbir ekonomiku u li mhuwiex xprunat minn viżjoni ekonomika innovattiva jew sostenibbli huwa l-fatt li s-setturi ekonomiċi li għandna qegħdin jiffokaw fuq id-domanda domestika b'saħħitha tat-tkabbir fil-popolazzjoni.

Nemmen li l-viżjoni ekonomika għandha tkun tali li ladarba għandna klima ekonomika pożittiva fiż-Żona Ewro, ikun hemm ferm aktar sforzi u inċentivi mill-Gvern f'dan il-Baġit biex nixprunaw lill-kumpaniji tagħna biex ikunu aktar export driven.

Sinjura President, jien nippreferi nħares 'il quddiem u ma narax għalfejn għandi noqgħod nirreferi wisq għall-passat.

Però meta wieħed jirreferi għaċ-ċifri tal-lum imqabblin ma' dawk tal-2012, kif għamel ilbieraħ il-Prim Ministru fid-diskors tiegħu, issir ferm aktar ġustizzja jekk nirreferu wkoll għaċ-ċifri internazzjonali tal-prezzijiet medja taż-żejt kif stabbiliti mill-OPEC.

Qabel l-2007, il-medja annwali taż-żejt kienet ta' USD60-il barmil.

Fl-2008 kelna spike qawwija fejn il-prezz tela' għall-USD94 il-barmil.

Apparti minn hekk, ilkoll niftakru l-estremità li d-dinja kollha għaddiet minnha fl-agħar kriżi ekonomika internazzjonali li qatt kellna.

Imma dan ma kienx biżżejjed!

Fl-2012, is-sena li lbieraħ il-Prim Ministru użaha biex jagħmel il-paraguni, il-prezz medju taż-żejt laħaq l-ogħla livelli fl-istorja ta' USD110 il-barmil.

Din it-trend ma baqgħetx konsistenti għax fl-2016, meta kellna l-aktar ċifri ekonomiċi pożittivi f'pajjiżna, il-prezz medju taż-żejt waqa' għall-USD40 il-barmil.

Qed ngħid dan biex jekk dan il-Gvern qed jagħżel li jħares lejn l-ekonomija bin-numri, għall-inqas ejja nagħmlu l-paraguni like with like biex nagħmlu ġustizzja mal-istess statistika.

Issa huwa ż-żmien li nieħdu li nistgħu minn klima ekonomika favorevoli biex nippreparaw għall-eventwalità li jkollna a rainy day.

Dan hu dak li wieħed qed jistenna mill-Baġit.

Neħtieġu viżjoni ċara ta' fejn il-Gvern se jieħu lil dan il-pajjiż, mhux illum jew għada, imma għall-ħames snin u l-għaxar snin li ġejjin.

Neħtieġu Baġit b'ċifri li jikkonvinċuna li l-ekonomija tagħna mhijiex tiddependi fuq setturi bħall-bejgħ taċ-ċittadinanza biss, għax nafu li dan mhuwiex niċċa ekonomika sostenibbli.

Fil-fatt, il-Bank Ċentrali qal hekk:

Kif għedt, is-surplus għas-sena 2020 huwa mbassar li se jinżel għal 1% mit-3.9% li kellna fl-2017.

Għaldaqstant kont qed nistenna Baġit li jispjega x'inhi l-istrateġija ekonomika tal-Gvern u sa liema punt hija bbażata fuq it-tkabbir fil-popolazzjoni.

Iż-żieda fil-popolazzjoni ġejja minn żieda fil-barranin li għażlu li jiġu jaħdmu f'pajjiżna, kemm minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea kif ukoll minn pajjiżi lil hinn mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, huwa stmat li biex ir-ritmu ekonomiku jibqa' għaddej kif inhu sal-2020, l-ekonomija, f'termini reali, se tikber b'medja ta' 3% sal-2025.

Dan ikun ifisser li l-popolazzjoni tikber b'120,000 persuna milli kienet fl-2017.

Sal-2025 imbagħad huwa stmat li l-popolazzjoni se tkun magħmula minn aktar minn 150,000 barrani li jgħixu legalment f'pajjiżna.

Nafu li skont ċifri uffiċjali, fl-2017 kien hawn aktar minn 54,000 barrani jgħix f'pajjiżna u allura hawn qed ngħidu li l-popolazjoni se tibqa' tikber b'madwar 10,000 u 15,000 persuna fis-sena.

Nemmen li jekk dan huwa l-pjan strateġiku tal-Gverm, jeħtieġ li jkun ippjanat b'mod tajjeb sabiex isib soċjetà Maltija lesta għal din ir-realtà l-ġdida.

Pass bħal dan ma jistax jibqa' mistur mis-soċjetà Maltija.

Dan għaliex realtà bħal din se ġġib diversi sfidi kulturali, infrastrutturali, ambjentali u politiċi, speċjalment jekk ma jkunx hemm pjan għaqli u fit-tul.

Ma nistgħux nitkellmu fuq ekonomija mibnija fuq iċ-ċifri u l-istatistika u mbagħad il-Gvern iżomm mistur id-direzzjoni li jrid jeħodna fiha.

Inutli li l-Gvern jipprova jaħrab minn dan is-suġġett jew idawwar din il-kwestjoni b'xi spin fejn jgħid li l-Oppożizzjoni hija negattiva u perikoluża għax iċ-ċifri jitkellmu waħedhom!

Ċifri uffiċjali minn Jobsplus, li hija aġenzija tal-Gvern, juru li 51% tal-impjiegi ġodda li ġew maħluqa bejn l-2002 u l-2017 marru għand il-barranin.

Ċifri reċenti juru li sal-2017 kien hawn 42,559 barrani f'pajjiżna.

Sinjura President, se nżomm lil hinn minn kummenti politiċi u se nillimita ruħi għal li nikkwota biss il-fatti, għax verament nemmen li d-Diskors tal-Baġit għandu jkun bbażat fuq il-fatti u ċ-ċifri u mhux fuq xi spin politika ta' naħa jew oħra.

Però rrid ngħid li huwa ta' tħassib li dan it-take-up ta' impjiegi ma sarx b'mod konsistenti.

Skont iċ-ċifri ppubblikati minn Jobsplus, bejn l-2002 u l-2004, jiġifieri taħt amministrazzjoni Nazzjonalista, il-medja ta' take-up tal-barranin fil-labour force ta' pajjiżna kienet ta' 2.5%.

Bejn l-2005 u l-2007, il-medja kienet ta' 4.1%.

Infakkar li dak iż-żmien is-settur tal-gaming kien fl-aqwa tiegħu u li dan is-settur verament kien jiddependi b'mod assolut fuq ħaddiema barranin.

Bejn l-2008 u l-2012 imbagħad, il-medja telgħet għal 6%, jiġifieri kien hemm żieda konsistenti u stabbli.

Fl-2017 però ċ-ċifra telgħet f'daqqa għal 18.5%, jiġifieri l-medja ta' take-up tal-barranin fil-labour force ta' pajjiżna sparat għal 18.5%.

Il-periklu mhuwiex għax żdiedu l-ħaddiema barranin imma għax kellna żieda tal-popolazzjoni f'daqqa u b'rata sinifikanti li qed tesponi lil pajjiżna għal riskji li m'aħniex ippreparati għalihom.

Hawnhekk qed nirreferi għal riskji infrastrutturali, ta' akkomodazzjoni, riperkussjonijiet fil-prezzijiet tal-proprjetà, riskji ta' kontrolli fis-sigurtà u riperkussjonijiet ambjentali bħal tniġġis, waste management u overdevelopment, fost tant riskji oħrajn.

Għalhekk, ninsisti li jekk dan huwa verament il-pjan ekonomiku ta' dan il-Gvern, importanti li jitfassal pjan konkret biex lil pajjiżna ma nagħtuhx sudden shocks għalxejn.

Ejja ma ninsewx li ċ-ċokon ta' pajjiżna jagħmlilna vulnerabbli u qatra żejda taf tgħerreq lill-pajjiż.

Kif għedt, se nżomm mal-fatti.

Ilbieraħ, 30 ta' Ottubru 2018, f'artiklu fil-ġurnal The Times of Malta l-ġurnalist Keith Micallef ġustament staqsa jekk sarx xi studju dwar din il-politika tal-Gvern li jinjetta żieda qawwija fil-popolazzjoni f'pajjiżna.

Dan ir-rapport qed jgħid li filwaqt li l-Gvern qed jiddefendi l-politika kontroversjali li jimporta aktar minn 43,000 barrani mhux mill-Unjoni Ewropea, l-istess Gvern Laburista qed jirrifjuta milli jiddikjara jekk qegħdinx isiru xi tip ta' studji biex jiġi stabbilit il-massimu li l-infrastruttura ta' pajjiżna tiflaħ għalih.

Dan mhuwiex argument xenofobiku jew razzist imma huwa argument loġiku!

Jien se nerġa' nagħmel l-istess mistoqsijiet li għamlet The Times of Malta lill-Jobsplus bit-tama li l-Ministru Chris Cardona ġentilment jirrispondi għalihom.

L-ewwel nett x'inhi ċ-ċifra eżatta ta' ħaddiema barranini f'pajjiżna llum?

Kemm minn dawn il-ħaddiema mhumiex ġejjin mill-Unjoni Ewropea?

Kemm-il work permit ġie approvat, xahar b'xahar, fl-2017 u fl-2018?

Il-Gvern, permezz tal-Jobsplus, għadu bl-opinjoni li pajjiżna jeħtieġ 40,000 ħaddiem barrani ieħor jew fl-opinjoni tiegħu jeħtieġ aktar jew inqas?

Xi studju qed isir biex jiġi assigurat li ż-żieda fil-popolazzjoni ma tesponix lil pajjiżna għal riskji kbar infrastrutturali, ambjentali, ta' sigurtà, ta' prezz mhux sostenibbli ta' proprjetà u ta' overdevelopment fost l-oħrajn?

Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-istrateġija tal-Gvern, x'inhu n-numru massimu ta' ħaddiema barranin li pajjiżna jiflaħ jakkomoda minn perspettiva infrastrutturali, ta' overpopulation, ta' akkomodazzjoni u biex l-istandard of living ma jkomplix jitgħarraq?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet fil-kuntest li pajjiżna huwa l-aktar pajjiż densely populated fost il-pajjiżi kolha fl-Unjoni Ewropea u t-tmien l-aktar pajjiż densely populated fid-dinja.

Nemmen li għandu jkun hawn qbil unanimu dwar studju biex jiġi mfassal pjan konkret dwar strateġija ħolistika li tippreparana għal din id-direzzjoni li l-Gvern jidher li huwa tant impenjat u konvint dwarha.

U bir-raġun l-Oppożizzjoni qed tistaqsi għal pjan serju, kif qed jistaqsi wkoll il-poplu Malti u Għawdxi.

Fejn sejjer dan il-pajjiż f'dik li hija żieda ta' ħaddiema barranin f'pajjiżna?

Kemm se nkomplu nġibu ħaddiema barranin f'pajjiżna kull sena? il-Gvern se jagħmel a carrying capacity study ta' kemm jiflaħ aktar nies dan il-pajjiż?

X'popolazzjoni jrid il-Gvern għal dan il-pajjiż?

Qed nistaqsi dan għaliex meta ssemmi l-figura ta' 15,000 ħaddiem fis-sena jkun hemm min jgħidlek li qed tivvinta!

Dan filwaqt li oħrajn qed jgħidu li l-pjan tal-Gvern huwa li jkollna popolazzjoni ta' 600,000 jew 700,000 ruħ.

Naħseb li dawn il-ħafna ċifri li kulħadd qed jispara mhu qed jagħmlu l-ebda ġustizzja għal dan is-settur.

Għalhekk, aktar ma jkollna informazzjoni ċara, aktar ikun aħjar għal kulħadd.

Żgur li f'dan il-każ l-informazzjoni hija ċavetta importanti.

Wara kollox nemmen li l-poplu Malti u Għawdxi għandu jkollu tali informazzjoni.

Nafu li Malta hija l-aktar pajjiż b'popolazzjoni densa fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, ninsabu l-ewwel fuq il-lista b'1,500 persuna għal kull kilometru kwadru filwaqt li fit-tieni post warajna hemm l-Olanda b'400 pesuna għal kull kilometru kwadru!

L-inqas pajjiż densely populated huwa l-Finlandja bi 17-il persuna għal kull kilometru kwadru.

Jekk huwa minnu li l-pjan tal-Gvern huwa li nitilgħu għal popolazzjoni ta' 600,000 jew 700,000 ruħ, allura qegħdin nitkellmu fuq popolazzjoni ta' aktar minn 2,000 persuna għal kull kilometru kwadru.

Dan juri kemm illum qabel għada jeħtieġ li jkollna pjan strateġiku.

Nafu li t-tkabbir tal-popolazzjoni Maltija qed ikun ta' ftit mijiet fis-sena.

Għalhekk, jekk qegħdin nimmiraw għal dawn il-figuri jfisser li qegħdin nimmiraw lejn ħafna aktar immigrazzjoni u ħaddiema barranin.

Bir-raġun li nistaqsu x'inhu l-pjan tal-Gvern għall-ġejjieni, inkluż għall-infrastruttura, għall-akkomodazzjoni, għall-kera, għall-prezzijiet u għaż-żieda fl-għoli tal-ħajja, fis-sigurtà, fl-ambjent u fil-pagi tal-ħaddiema Maltin fost l-oħrajn.

Billi qed nagħmlu dawn il-mistoqsijiet ma jfissirx li bħala Oppożizzjoni aħna kontra l-ħaddiema barranin.

Però rridu nistaqsu kemm, f'liema setturi u x'livell ta' ħaddiema rridu.

Jew forsi qegħdin niftħu kollox għal kulħadd?

Qegħdin naħsbu fir-reputazzjoni tal-pajjiż?

Qegħdin naraw il-valur miżjud li qed jagħtu dawn il-ħaddiema barranin lil pajjiżna jew qed kollox jgħaddi?

Bħala membri ta' din il-Kamra għandna d-dmir li nagħmlu dawn il-mistoqsijiet f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Jekk tassew irridu nżidu l-popolazzjoni tagħna għal 600,000 u 700,000 persuna, bla dubju ta' xejn irridu naħsbu għal sistema ta' sigurtà u bon ordni li jagħtu serħan il-moħħ lill-poplu tagħna.

In-nies iridu jgħixu f'darhom b'moħħhom mistrieħ u ma jibżgħux joħroġ barra miż-żona fejn jgħixu.

Jekk il-pjan tal-Gvern huwa li nżidu l-popolazzjoni tagħna b'50% oħra ta' persuni minn barra l-pajjiż, irid ikollna pjan ta' integrazzjoni reali u programmi li jħallu l-frott.

Ma nistgħux inħallu l-affarijiet jiġu haphazardly bir-riżultat li jinħolqu qisu ċerti ghettos f'ċerti żoni ta' Malta bħalma qed naraw fil-Marsa, fil-Ħamrun, fl-Imsida u fil-Gżira fost l-oħrajn, bil-konsegwenza li qed ikollna kunflitti ta' kulturi għax m'għadniex pjan reali.

Min qed jitkellem dwar pjani reali għal dawn it-tip ta' sfidi mhuwiex qed ibeżża' jew ikun razzist, imma qed ipoġġi jdejh fuq il-polz tal-poplu.

Ibeżża' min m'għandux pjan għar-realtà li qiegħda sseħħ madwarna.

Ibeżża' min qed jipprova jdawwar din ir-realtà f'xi forma ta' perċezzjoni li qed jibni ħaddieħor.

Huwa fatt li dan kollu qed iwassal għal żvilupp li f'diversi każi mhuwiex sostenibbli u ma jirrispettax l-ambjent ta' pajjiżna.

Hawn mhux qed nirreferi biss għall-bini u l-iżvilupp tal-kostruzzjoni, li jħalli ċertu impatt fuq iż-żoni tal-madwar, imma anke għall-iskart ġenerali u għall-mod kif pajjiżna qed jiddisponi minnu.

L-aħħar ċifri tal-Eurostat juru kif pajjiżna waqa' lura f'dak li hu riċiklaġġ u dan anke ġie rikonoxxut mill-Prim Ministru.

Fil-fatt, il-Euronews, f'servizz li għamel lejn tmiem il-ġimgħa li għaddiet, laqqam lil Malta bħala r-raġel maħmuġ tal-Ewropa, "the dirty man of Europe".

Dan għaliex pajjiżna huwa l-inqas pajjiż li jirriċikla l-iskart tiegħu fost il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea.

Għalhekk, jekk qegħdin verament inħarsu lejn tkabbir rapidu f'ċerti setturi għal pajjiżna, ejja naraw li jkollna pjan konkret u realistiku biex pajjiżna ma jaqax lura fl-affarijiet l-aktar essenzjali.

Sinjura President, meta ngħidu li rridu dan il-pajjiż li jkun pajjiż kosmopolitan, irridu naraw eżattament x'qed infissru b'dan.

Forsi rridu nilħqu dan l-għan akkost ta' kollox, tkun kemm tkun kbira l-ispiża u l-impatt fuq pajjiżna u fuq il-poplu Malti u Għawdxi?

M'għandix dubju li hemm barra ħadd ma jemmen li Partit Nazzjonalista ma jridx lil dan il-pajjiż javvanza jew li għandu l-intenzjoni li jwerwer lin-nies biex il-pajjiż jaqa' lura.

Ħadd ma jiddubita mill-fatt li l-Oppożizzjoni hija responsabbli u oġġettiva, imma quddiem dawn l-ostakli għandna l-obbligu li niftħu għajnejn il-Gvern u nwissuh dwar din ir-realtà.

Quddiem dan kollu, wieħed ma jistax jitlaq jiġri għal għonq it-triq, ma jikkonsultax, ma jirrispondix għall-kritika u jattakka lil min ma jaqbilx miegħu billi jgħidlu li huwa negattiv, pessimist u moħħu biex ibeżża'.

Fir-rigward tad-drittijiet tal-ħaddiema f'pajjiżna, kemm jekk Maltin kif ukoll jekk barranin, irridu naraw li dawn qed jaħdmu taħt kondizzjonijiet tajba u għandhom pagi xierqa u ħinijiet dinjitużi.

Irridu naraw li l-ħaddiema qed igawdu l-protezzjonijiet li huma mħarsa bihom il-ħaddiema f'pajjiżi oħrajn tal-Unjoni Ewropea.

Ovvjament il-unions għandhom rwol ċentrali fit-tħaris tal-interessi tal-ħaddiema u tal-familji tagħhom u m'għandhomx iservu ta' paraventu għall-Gvern biex mingħalihom jattakkw lil min jistaqsi dwar il-pjan, jew in-nuqqas ta' pjan, tal-Gvern għall-ġejjieni.

Sinjura President, huwa għal dan il-għan li bħala Oppożizzjoni qegħdin nitkellmu dwar x'tip ta' kundizzjonijiet qegħdin jaħdmu fihom il-ħaddiema Maltin u barranin u x'tip ta' kuntratti qegħdin jiġu offruti.

Huwa minnu li l-prekarjat ġie eradikat jew inkella dik kienet biss buzzword oħra li ntesiet u taret mar-riħ?

Il-pagi u ħlasijiet li qegħdin jingħataw il-ħaddiema huma dinjitużi u jirrifletu t-tip ta' xogħol li jkun qed isir?

Qegħdin naraw f'liema tip ta' akkomodazzjoni qed jgħixu l-ħaddiema barranin?

Ilkoll smajna b'ħaddiema li kienu qegħdin jorqdu fi stalel taż-żwiemel u fl-irziezet tal-baqar.

Dawn huma l-kondizzjonijiet kosmopolitani li qed nitkellmu dwarhom?

Dan huwa l-mod li rridu niftħu l-pajjiżna għal aktar żvilupp?

Huwa faċli li nkejlu l-iżvilupp bl-istatistika, iżda rridu naraw eżattament x'qed iħalli warajh dan it-tip ta' żvilupp.

Jekk verament irridu naraw li pajjiżna jimxi 'l quddiem u jaħtaf l-opportunitajiet tal-ġejjieni sabiex uliedna jgħixu f'pajjiż aħjar milli writna u qegħdin ngħixu u naħdmu fih aħna, jeħtieġ li ninvestu bil-għaqal fl-edukazzjoni.

Ma jistax ikun li jkollna l-agħar riżultati f'dawk li huma studenti li jaqgħu mis-sistema edukattiva tagħna.

Ma nistgħux nirreġistraw l-agħar riżultati fost sħabna l-Ewropej f'dawk li huma studenti li jkomplu javvanzaw fil-livell post-sekondarju u terzjarju tal-istudju u l-ispeċjalizzazzjoni tagħhom.

Huwa ovvju li ninkwetaw meta naraw lill-Gvern jidħol f'konfrontazzjoni diretta mal-għalliema fuq il-warrant tagħhom.

Huwa ovvju wkoll li nistaqsu x'sar minnu l-pjan li kellhom Gvernijiet Nazzjonalisti u li kien imwiegħed li jitkompla minn Gvern Laburista, ċjoè li nibnu skola ġdida kull sena!

Insemmi, pereżempju, lil San Pawl il-Baħar u l-Marsaskala, fejn tant hemm ħtieġa għal skejjel ġodda.

Huwa hawnhekk fejn nikkritikaw lill-Gvern dwar in-nuqqas ta' pjan u viżjoni.

Huwa tajjeb li nitkellmu dwar avvanzi tat-teknoloġija u x-xjenza, bħalma hija l-artificial intelligence, imma ejja naraw li ninvestu bis-serjetà fil-ħiliet tal-Maltin u l-Għawdxin u fil-ġenerazzjonijiet li telgħin ħalli jkunu ppreparati għal kull opportunità ġdida ta' xogħol.

B'dan il-mod irridu naraw li l-industrija tas-servizzi tikber u tiffjorixxi ħalli naqtgħu l-frott minnha.

Irridu nkomplu naħdmu kif ħdimna fil-passat biex industriji bħal tas-servizzi finanzjarji u r-remote gaming ikomplu jikbru u jespandu.

Bħalissa qed inħarsu wkoll lejn it-teknoloġija tal-blockchain u l-cryptocurrencies.

Sal-lum konna qegħdin niksbu s-suċċessi, mhux biss għax konna minn tal-bidu li investejna f'dawn is-setturi u għax aħna membri tal-Unjoni Ewropea, imma anke għaliex konna ġurisdizzjoni robusta, serja, integra u ta' reputazzjoni.

Iżda x'inhi s-stiwazzjoni llum?

Spiċċajna blacklisted mill-OECD minħabba l-programm tal-passaporti.

Spiċċajna bi professjonisti li jmorru lil hinn minn pajjiżna biex jipprovaw jattiraw aktar investiment dirett barrani lejn Malta u kull fejn ikunu jsibu nies li jistaqsuhom dwar il-korruzzjoni f'pajjiżna.

Spiċċajna b'restrizzjonijiet bankarji kbar li qegħdin iwasslu biex jagħmluha kważi impossibbli għall-operaturi u kumpaniji barranin biex jiftħu kontijiet bankarji biex joperaw minn Malta.

Din hija r-realtà ta' pajjiżna llum il-ġurnata.

Sinjura President, hawn min qiegħed jipprova jwaħħel fina bħala Oppożizzjoni biex mingħalih ibiegħed lin-nies minna.

Biss jien nistaqsi: Min huwa tassew xenofobiku u razzist, min jistaqsi għall-pjan meta jara l-istatistika u ċ-ċifri, jew min jaħbi l-mudell li qed jimxi fuqu?

Qegħdin inħarsu lejn il-barranin li qed jorqdu barra, jew dawk li qed ikollhom jgħixu f'appartament xi 15-il persuna jew saħansitra jorqdu fl-irziezet u fl-istalel?

Min ma jarax li l-ħaddiema barranin li qegħdin jaħdmu Malta jgħixu fid-dinjità li tixirqilhom li jistħoqqlu li jiġi ttimbrat b'dawn it-tip ta' tabelli u mhux min jistaqsi dwar din ir-realtà, meta suppost qegħdin ngħixu fl-aqwa żmien.

L-ebda kampanja ta' reklamar u PR tal-Gvern mhu se żżommna u twaqqafna milli nirrimarkaw fuq is-sitwazzjoni reali ta' pajjiżna u fuq realtajiet soċjali u ekonomiċi li qed jolqtu lill-familji Maltin u Għawdxin individwalment.

Sinjura President, se nitkellem issa dwar is-settur tal-intrapriżi ż-żgħar u medji, li huwa l-mutur tat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Ikolli ngħid li kont diżappuntata li fid-Diskors tal-Baġit ma saret l-ebda referenza konkreta għal dan is-settur.

Lanqas ma tħabbru inizjattivi ġodda u innovattivi biex isaħħu u jixprunaw l-intrapriżi ż-żgħar u medji ta' pajjiżna.

Fil-fatt, ċifri uffiċjali tal-NSO juru li fl-2015, it-tkabbir globali fl-intrapriżi kien ta' 10.8% u sena wara, fl-2016, dan kien ta' 8.1%.

Dawn iċ-ċifri gobali pożittivi jirriflettu t-tendenza tal-klima ekonomika, però dan żgur li ma jfissirx li ma kienx hemm casualties.

Żgur li kien hemm intrapriżi u negozji li nqatgħu ferm lura jew li għalqu l-operat għaliex ma setgħux jibqgħu kompettivi.

Żgur li kien hemm intrapriżi li ġew milquta b'mod dirett mir-rati għolja ta' inflazzjoni jew sitwazzjonijiet fejn il-kbir bela' liż-żgħir.

Ma nistgħux ngħidu proset lilna infusna għal dawn iċ-ċifri globali u mbagħad nagħlqu għajnejna u widnejna għall-karba ta' dak in-negozjant li falla, jew li ma setax jibqa' jikkompeti, jew li nqata' lura wisq mill-bqija, jew li ma setax ikampa mad-dinamika dejjem tinbidel tat-teknoloġija.

Proprju għal dawn in-negozji li dan il-Baġit seta' jkun a game changer u a life saver.

Għalhekk, wieħed żgur li jibqa' diżappuntat meta jisma' li l-finanzi pubbliċi huma b'saħħithom ħafna iżda għal dak in-negozjant iż-żgħir, li ma setax jikkompeti mal-Gvern bħala employer, dan il-Baġit ma ħasibx!

Ċifri maħruġa mill-NSO juru wkoll li l-gross value added fl-ekonomija tagħna ġej l-aktar mill-amministrazzjoni pubblika, b'kontribut ta' kważi 22%, segwit mis-settur tal-gaming bi ftit aktar minn 19%, mis-servizzi professjonali bi kważi 17% u mit-turiżmu bi 13.5%.

Minbarra s-settur pubbliku, l-akbar employer huwa s-settur tal-ħwienet, jiġifieri l-wholesale u r-retail, b'aktar minn 26,000 persuna jaħdmu fih.

Dan huwa segwit mis-settur tal-manifattura fejn hemm 'il fuq minn 21,000 ħaddiem.

Hawnhekk irridu naprezzaw kemm dawn is-setturi, li ħafna minnhom huma intrapriżi żgħar u medji, jeħtiġilhom għajnuna u sostenn kontinwu.

Għalhekk, irrid nikkritika l-fatt li fid-Diskors tal-Baġit ma tħabbru l-ebda miżuri effettivi ġodda li jistgħu jkunu ta' għajnuna għal dawn l-intrapriżi jew biex jinċentivawhom ħalli jinvestu aktar.

Nemmen li dan il-Baġit falla milli joħloq niċeċ ġodda tan-negozju, ma ta l-ebda konfort biex in-negozji li ma nqabdux miċ-ċifri globali pożittivi jibqgħu sostenibbli u lanqas ma ppropona viżjoni konkreta għall-ostakli u d-diffikultajiet li ċerti negozji jiffaċċjaw ta' kuljum.

Fir-rigward tas-settur tan-negozji u l-intrapriżi żgħar, li huwa l-aktar rappreżentattiv, ma nistgħux nistrieħu fuq il-kwantità u ċ-ċifri u ma niffokawx fuq il-kwalità, is-sostenibbiltà ta' dawn l-intrapriżi, il-qafas b'saħħtu tagħhom u l-flessibbiltà li jżewġu l-esperjenza tagħhom mat-teknoloġija sabiex ikunu jistgħu jagħmlu qabża fil-kwalità tal-operat tagħhom.

Biex dan isir, jeħtieġ ferm aktar għajnuna mill-Gvern.

Għaldaqstant nemmen li dan il-Baġit tilef opportunità li jgħin lil dan is-settur, speċjalment issa li għandna klima ekonomika tant tajba.

Ma nistgħux nippretendu li s-settur tan-negozju u l-kummerċ jibqa' jopera b'suċċess jekk dan ma jkollux ambjent fertili fejn jimraħ u jikber.

In-negozji jridu jaħdmu f'ambjent fejn ir-reputazzjoni ta' pajjiżna tkun l-aqwa u l-aħjar, fejn l-istandard of living tagħna ma jitnaqqarx, fejn id-disposable income ta' kull wieħed u waħda minna bħala konsumatur jirrifletti verament it-tkabbir ekonomiku aggregat ta' pajjiżna u fejn ingawdu minn ambjent sigur u jkollna kriminalità li hija kkontrollata.

Wara kollox l-intrapriżi żgħar u medji ma jifilħux li jkomplu jġorru aktar piż.

B'riżultat ta' ineffiċjenza u falliment fl-ippjanar infrastrutturali, qed iħallas l-aktar in-negozjant.

Huwa fatt li l-isfida infrastrutturali mingħajr il-projezzjonijiet għal aktar tkabbir fil-popolazzjoni għas-snin li ġejjin qed taffetwa lil dan is-settur tant importanti għal pajjiżna.

Pereżempju l-kriżi tat-traffiku hija l-akbar sfida għat-tkabbir ekonomiku bħalissa.

Il-ħin li qed naħlu għall-ivjaġġar f'kull ħin tal-ġurnata qiegħed ibati għalih l-aktar in-negozjant, l-employer u dawk is-self-employed li x-xogħol tagħhom mhuwiex a nine-to-five job imma min jaħdem fis-sales, fir-real estate, fid-delivery u fil-communications ix-xogħol tiegħu huwa bbażat barra mill-uffiċċju.

Għal kull vjaġġ li tagħmel għandek tal-inqas nofs siegħa mwaħħal fit-traffiku.

U din hija stima konservattiva ħafna għaliex fir-realtà xi kultant nagħmlu anke siegħa mwaħħlin fit-traffiku.

Is-settur tan-negozji u l-intrapriżi żgħar jeħtieġ li jkollna aktar għarfien u statistika dwaru sabiex inkunu nistgħu nifhmuh aħjar u sabiex il-Gvern ikun jista' jirreaġixxi aħjar għall-ħtiġijiet ta' dan is-settur.

Bit-tneħħija ta' diversi trade licences, li fil-prinċipju nifhem li hija deċiżjoni tajba, tlifna aċċess għal ħafna informazzjoni pertinenti fuq kemm u x'tip ta' negozji qegħdin joperaw f'pajjiżna.

Dan għaliex f'ċerti kategoriji tan-negozju ma għadx hemm il-ħtieġa li wieħed jirreġistra l-operat kummerċjali tal-intrapriża tiegħu.

Għalhekk fir-rigward ta' dawn l-intrapriżi se nkunu qed nitilfu informazzjoni u ċifri importanti.

M'iniex se nidħol fil-mertu ta' din id-deċiżjoni, però qed nirreferi biss għall-bżonn li jkollna aktar statistika u informazzjoni.

Nixtieq insemmi wkoll it-tibdil fil-proċedura tal-VAT, fejn issa kollox se jibda jsir onlajn b'mod tassattiv.

Għal darb'oħra filwaqt li nifhem li din il-miżura se twassal għal aktar proċessi streamlined u inqas burokrazija u ħela ta' ħin, approċċ ta' one size fits all mhuwiex l-ideali.

Sidien ta' negozji li huma avvanzati fl-età u li mhumiex midħla tas-sistemi diġitali se jsibu din is-sistema diffiċli ħafna.

Għaldaqstant huwa importanti li qabel ma jiddaħħlu ċerti proċeduri, ikun hawn aktar taħriġ effettiv sabiex dawn l-imprendituri jiġu mgħarrfa u mħarrġa b'dan it-tibdil.

Bl-istess mod nirreferi għal sistemi bħall-e-invoicing, li fil-futur qarib il-Gvern se jkun kommess li jibda jattwa.

Anke hawn huwa importanti li l-proċeduri jiġu spjegati sewwa lil kulħadd sabiex ħadd ma jiġi żvantaġġat u aktar minn hekk, inkunu qed inħarsu l-interessi ta' kulħadd, speċjalment fejn jidħlu spejjeż żejda.

Sinjura President, fir-rigward tal-Brexit jeħtieġ jingħata aktar għarfien u l-informazzjoni neċessarja dwar l-impatt fuq is-setturi varji.

Il-Gvern jeħtieġ li jmur micro-sectorial.

L-inċertezza mhi tajba għal ħadd!

Għalxejn ikun hemm stqarrijiet ministerjali u statements jekk ma jsirux korsijiet u laqgħat, anke mal-SMEs, fuq livell micro biex tiġi diskussa l-issue tal-Brexit u kif din se taffettwa, tajjeb jew ħażin, lis-settur tan-negozju f'pajjiżna.

Fir-rigward tal-inizjattivi mill-Malta Enterprise, li ħafna minnhom isiru b'fondi Ewropej, tiltaqa' ma' ħafna negozji żgħar li m'għandhom assolutament l-ebda għarfien dwar l-eżistenza jew l-applikabbiltà tagħhom.

Għalhekk, jeħtieġ li jkollna strateġija nazzjonali għal awareness campaigns li verament jilħqu lil kulħadd.

Huwa importani li ma nitfgħux lil kulħadd f'keffa waħda!

Hemm intrapriżi żgħar u medji li jħaddmu persuni li xogħolhom ikun speċifikament fuq l-EU funding u grants, però hemm numru kbir ta' negozji li m'għandhomx dawn ir-riżorsi.

Għalhekk, irridu naraw li dawn ma jinqatgħux lura u ma jitilfux opportunitajiet tajbin biex ikomplu jsaħħu u jkabbru l-operat u n-negozju tagħhom.

Sinjura President, irrid nerġa' nenfasizza li l-ekonomija f'pajjiżna qed tikber b'rata sostenibbli u għandna finanzi pubbliċi sodi, però għandna dipendenza ċara fuq l-IIP, kif anke ntqal fid-dokument "Economic Projections 2018 – 2020" tal-Bank Ċentrali.

Barra minn hekk, il-kompetittività internazzjonali qed tibqa' dipendenti fuq il-frameowrk fiskali, jiġiferi fuq il-corporate taxation.

Għalhekk, kull tibdil fuq livell tal-Unjoni Ewropea jista' jipperikola setturi importanti bħas-setturi finazjarji u l-gaming, li għandhom dipendenza diretta anke fuq ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Il-boom fir-real estate mbagħad huwa bbażat fuq it-tkabbir fil-popolazzjoni u l-prezz għoli tal-kirjiet fi proprjetà li rreferejt għaliha aktar kmieni qed ikun ta' ostaklu biex kumpaniji internazzjonali jirrilokaw u jespandu lejn pajjiżna.

It-titjib fl-infrastruttura mhuwiex qed iżżomm il-pass mat-tkabbir fil-popolazzjoni.

Għalhekk, hemm bżonn ta' masterplan imminenti fl-infrastruttura.

Pressjoni fil-pagi, fl-inflazzjoni u fir-rata tat-tkabbir qed tixpruna l-overheating economy, bil-possibbiltà li jkollna l-financial meltdown li qed jissemma fil-midja internazzjonali.

Dan jista' jkun xprunat minn sfidi ekonomiċi fiċ-Ċina, livelli għolja ta' dejn f'pajjiżi taż-Żona Ewro u n-nuqqas ta' progress irrapportat mill-banek biex jieħdu r-riformi neċessarji.

Għalhekk, id-dipendenza tal-ekonomija għal pajjiżna m'għandhiex tkun fuq setturi li mhumiex sostenibbli.

Sinjura President, huwa f'dan is-sens li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista qed titkellem fuq pjan ekonomiku fit-tul li jagħti lil pajjiżna u lill-poplu Malti ekonomija ta' kwalità li trendi u mhux ekonomija li hija mibnija fuq in-numri u ċ-ċifri biss u li ma tagħtix il-kwalità ta' ħajja li min ikun qed jopera fiha jkun qed jistenna bi dritt.

Bħala pajjiż irridu ekonomija li tħares 'il quddiem lejn l-għaxar snin u l-20 sena li ġejjin.

Flimkien mal-imsieħba soċjali u mal-poplu Malti u Għawdxi rridu nfasslu pjan ekonomiku għall-ġejjieni li jkun igawdi l-fiduċja ta' kulħadd u li kulħadd jagħmlu tiegħu għax jemmen li jista' jaqsam fis-suċċess u l-ħolqien tal-ġid li jkun qed jitkattar permezz tiegħu.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, kieku kelli nitkellem fuq is-self-employed u s-sidien tan-negozji ż-żgħar daqskemm dan il-Baġit ħa spazju biex jitkellem dwarhom, ikolli nieqaf ħesrem għax l-uniċi ftit versi li jirrigwardaw is-self-employed lanqas jaqgħu taħt dan il-Ministeru imma għandhom x'jaqsmu mal-Ministeru responsabbli mill-politika soċjali.

Hemmhekk il-Gvern qed iwiegħed aġġustament tal-ħelsien mit-taxxa għal dawk li huma self-employed.

Is-self-employed se jkunu jistgħu jibbenefikaw ukoll mill-benefiċċji soċjali jekk jirtiraw min-negozju tagħhom skont il-bolol li jkunu ħallsu.

Din hija proposta tajba, li nilqgħuha bi pjaċir.

Meta pprovajt infittex fuq xiex iżjed nista' nitkellem ma stajt insib xejn f'dan il-Baġit li jsemmi kemm dan il-Gvern se jipprova jgħin lill-intrapriżi u n-negozji żgħar!

Għaldaqstant ladarba f'dan il-Baġit il-Gvern qed jgħid li jrid inaqqas id-diskriminazzjoni, jien se nkompli nitkellem fuq id-diskriminazzjoni li teżisti llum bejn dak li qed jagħmel il-Gvern u r-realtà li qegħdin jgħixu fiha bosta negozji żgħar, li se nsejħilha "kompetizzjoni inġusta".

Se nitkellem l-ewwel dwar il-ħidma ta' dan il-Ministeru li hu responsabbli min-negozji ż-żgħar u s-self employed.

Jien nipprova nsegwi l-ħidma ta' dan il-Ministeru u jkolli ngħid li l-kliem "negozji żgħar" u "self-employed" huma biss nomenklatura.

Qed ngħid dan għax meta wieħed isegwi l-ħidma ta' dan il-Ministeru, bl-ebda mod ma jidher li dan il-Ministeru qed jerfa' r-responsabbiltà tiegħu sabiex isostni, ikun qrib u janalizza dan is-settur tas-self-employed, li jinkludi s-sidien ta' ħwienet u negozji żgħar, aktar magħrufin bħala "micro-eterprises" għax iħaddmu minn wieħed sa disa' persuni.

Dawn huma negozji differenti mill-SMEs li huma negozji akbar.

Irrid infakkar li 98% tan-negozji f'Malta, bħal fil-kumplament tad-dinja, huma micro.

Nerġa' ngħid li dan il-Ministeru ftit qed jaħdem biex ikun fil-qrib ta' dawn in-negozji fost l-iżgħar li għandna f'dan il-pajjiż, speċjalment meta jiffaċċjaw ċerti diffikultajiet u jkollhom bżonn l-għajnuna.

Għalhekk, ladarba dan il-Ministeru qed jonqos milli jkun fil-qrib ta' min ikollu bżonn l-għajnuna, dan il-Gvern huwa absent!

Dan il-Gvern mhux qed jagħti l-appoġġ tiegħu biex isegwi, jgħin u jsostni lin-negozji żgħar li jinsabu f'diffikultajiet jew li għandhom bżonn li jirrikorru għand il-Gvern għal xi għajnuna, barra minn dak li huwa customer care.

Fir-rigward ta' politika favur dan is-settur ftit li xejn qed isir.

Hawn preżenti d-diriġenti tal-Malta Enterprise però li kieku jkolli nistaqsihom x'inhi tagħmel din l-entità għal dawn in-negozji ż-żgħar, naħseb li ftit li xejn tingħata informazzjoni.

Dan il-Baġit huwa intitolat "Malta ngħixu s-suċċess".

Jien u l-Oppożizzjoni nixtiequ li ngħixu s-suċċess, però jien irrid nara suċċess ta' veru li jkun mifrux bejn il-ħafna, inkluż il-ħafna negozji żgħar, u mhux bejn il-ftit.

Jien irrid nara suċċess li jkun jinħass minn ħafna aktar negozji, inkluż minn dawk li forsi mhumiex sejrin tajjeb.

F'kull diskussjoni li kelli mal-Ministru f'dibattiti rigward liġijiet li tressqu, jien dejjem kont u tkellimt favur min huwa żgħir.

Però dan il-Gvern donnu jitkellem aktar favur min huwa kbir u min sejjer tajjeb.

Nispera li f'dan id-dibattitu tal-lum ma neħdux l-attitudni li ħa l-Prim Ministru lbieraħ meta pprova jirredikola lil min ma jaqbilx miegħu.

Dan huwa Gvern li min ma jaqbilx miegħu jipprova jirredikolah!

Ilbieraħ il-Prim Ministru ma nafx kemm-il aġġettiv ta lill-Kap tal-Oppożizzjoni, għaliex dan il-Prim Ministru huwa tajjeb biex iċekken u jirredikola lil min ma jaqbilx miegħu.

Hemmhekk il-Prim Ministru juri s-supremazija tiegħu!

Però jibblaffja kemm jipprova jibblaffja bil-body language u d-diskors tiegħu biex mingħalih idaħħak lil ta' madwaru, min għandu problemi fil-ħajja bil-problemi baqa'!

Min jieħu nofs siegħa jew tliet kwarti biex jasal minn post għal ieħor l-istess ħin se jibqa' jieħu, minkejja l-bluff kollu tal-Prim Ministru!

Minkejja li għandna l-aqwa żmien u minkejja li għandna surplus, lill-Prim Ministru u lill-Ministri tiegħu ngħidilhom li għad għandna numru ta' negozji li mhumiex sejrin tajjeb.

L-interess tiegħi huwa li nara li min sejjer tajjeb jibqa' sejjer tajjeb imma min mhuwiex sejjer tajjeb, naraw kif nistgħu nwiżnuh.

Jien jimpurtani minn dawk il-familji li għandhom xi negozju żgħir.

Meta n-negozju jmur tajjeb, il-familja tifraħ u tgawdi però meta n-negozju ma jibdiex, il-familja tbati!

Jien ma nitkellimx dwar kif sejjer in-negozju b'mod ġenerali imma meta nkun qed insuq bil-mod, inkun qed inħares lejn il-ħwienet biex nara kemm għandhom nies.

Dan għaliex jimpurtani mis-sidien tal-ħwienet, minn dawk li jarmaw fuq il-monti u minn dawk li għandhom negozji żgħar fiż-żoni industrijali tagħna.

Jimpurtani minn dawk in-negozji żgħar li għandhom enforcement order tal-Planning Authority fuq rashom u jinsabu mdendlin fl-arja.

Jimpurtani mill-bdiewa u r-raħħala.

Jimpurtani wkoll mill-koperattivi li ma smajna xejn dwarhom f'dan il-Baġit.

Meta l-Gvern jgħid li għandna surplus u li dan huwa l-aqwa żmien, il-poplu Malti jistaqsi: Lili kif qed jaffettwani dan l-aqwa żmien, bħala missier ta' familja jew bħala sid ta' negozju żgħir?

Hawn min l-aqwa żmien jikkonsistilu f'kuntratt mal-Gvern ta' €100 fis-siegħa!

Skont risposta għal mistoqsija parlamentari, hawn min għax għandu l-abbiltà li jikkomunika, qed jaqla' €30,000 fis-sena!

Dawn huma għotjiet tajbin u għal min qed jirċevihom huwa żgur l-aqwa żmien.

Però ma nistgħux ngħidu li dan huwa għal kulħadd.

Hawn min jgħidlek li l-aqwa żmien jikkonsistilu fil-fatt li biex iwassal il-merkanzija u l-prodotti tiegħu lin-nies, qed jaħli ħafna ħin fit-traffiku.

Raġel ta' familja jgħidlek li biex imur għax-xogħol, mill-Mosta sal-Belt qed idum 40 minuta fit-traffiku, apparti li qed jaħli aktar petrol jew diesel.

Hawn min jaħdem b'paga minima u għax hawn il-ħaddiema barranin jikkompetu miegħu, li biex jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum għall-familja tagħhom kapaċi jaħdmu b'paga inqas, is-sid jgħidlu biex jagħżel: jew jaħdem b'paga baxxa jew inkella jimpjega barranin minfloku.

Hawn min l-aqwa żmien qed jissarraflu f'żieda fil-prezz tal-kera.

Hawn min jgħidlek li t-tfal tiegħu huma għarajjes, jixtiequ jixtru dar imma l-prezz tant għola li ma jistgħux jagħmlu dan.

Hawn min imbagħad qed jgħid li, grazzi għall-aqwa żmien, kellu dar li kienet tiswa €50,000 u llum tiswa €80,000, imma jekk ibigħha mhux kapaċi jixtri proprjetà simili bl-istess flus.

Hawn min l-aqwa żmien imbagħad qed jissarraflu fi prezzijiet ogħla tal-ikel.

U s-sid tan-negozju ż-żgħir qed jagħmel l-istess mistoqsija: Lili fiex qed jissarrafli dan l-aqwa żmien?

Forsi f'aktar barranin li qegħdin jiġu Malta, jidħlu f'pajjiżna, ibigħu dak li għandhom ibigħu u jitilqu, mingħajr ħadd ma jkun jaf aktar dwarhom?

Sinjura President, illum it-traffiku sar l-aktar spiża li għandu sid ta' negozju żgħir.

Hawn min irid jiftaħ negozju imma l-prezz ta' proprjetà kummerċjali għola m'għola s-smewwiet.

Hawn min l-aqwa żmien jissarraflu fiż-żieda tal-prezz tad-dijsil, tal-petrol, tad-dawl u tal-ilma, fost spejjeż oħrajn li meta tkun fin-negozju, jieklu qabel ma tiekol il-familja tiegħek.

Hawn imbagħad min l-aqwa żmien jissarraflu f'negozju tajjeb għax verament għaddej tajjeb.

Jien irrid inkun sinċier mar-realtà ta' min sejjer tajjeb, però hawn min għaddej minn żmien diffiċli wkoll.

L-agħar ħaġa li nara hi li dan il-Gvern mhux jirrikonoxxi li hawn min sejjer ħażin.

Immaġina tkun tabib u meta jiġi l-marid tidħak f'wiċċu.

Hekk qed jagħmel dan il-Gvern!

Lil min hu marid qed jgħidlu: Hawn tant nies b'saħħithom, kif qed tgerger li inti marid?

Int mhux suppost marid għaliex qed ngħixu fl-aqwa żmien!

Minn hawn jien se jkolli mmur l-isptar biex nara lil xi ħadd.

Fil-fatt, nitlob lill-Ministru jiskużani, imma se nkompli nsegwih fuq ir-radju.

Immaġinaw però jekk meta narah ngħidlu li ladarba qegħdin fl-aqwa żmien, mhux suppost jinsab marid!

Hekk għamel il-Prim Ministru lbieraħ meta daħak f'wiċċ min huwa marid ekonomikament u finanzjarjament.

Kien hawn Ministru li qal lil xi ħadd – meta jasal iż-żmien tad-dibattitu tal-ministeru tiegħu, ngħid min hu – li mar ikellmu: Kif qed tgerger, meta hawn tant ġid?

Din hi l-problema li għandna fil-preżent; dan il-Gvern, bin-nies kollha ta' madwaru, huwa indifferenti għal min għandu diffikultà.

Fl-economic update tal-2018 il-Bank Ċentrali ta' Malta qed jgħid hekk:

– hawnhekk qegħdin jirreferu għas-sentiment ta' ċertezza u ta' serħan il-moħħ fin-negozju –

Dan ifisser li s-serħan tal-moħħ kien inbidel f'inqas kunfidenza fis-setturi tal-kostruzzjoni.

Ħafna jaħsbu li s-settur tal-kostruzzjoni għaddej tajjeb ħafna imma fil-verità hawn min huwa inqas kunfidenti f'dan is-settur.

Fil-fatt, skont il-Bank Ċentrali, fejn tidħol l-evolution of your current overall order books, minn Lulju 2018 sa Awwissu 2018 kien hemm tnaqqis.

Dan ifisser li f'Lulju 2018 wieħed kien iħossu kunfidenti imma f'Awwissu 2018 kien iħossu inqas kunfidenti.

Dan it-tnaqqis qed narawh fis-settur tal-kostruzzjoni, meta llum kulħadd jaħseb li għandna boom f'din l-industrija.

Meta niġu għas-settur tar-retail, jiġifieri tal-ħwienet, suppost li dawn qed ibigħu aktar għaliex il-popolazzjoni żdiedet iżda minkejja li suppost qegħdin fl-aqwa żmien u l-popolazzjoni żdiedet, il-Bank Ċentrali qed jgħid li kien hemm tnaqqis anke f'dan is-settur.

Fit-Tabella Nru 1, li tinsab f'paġna 4, tal-Economic Update tal-2018, il-Bank Ċentrali jagħti rendikont ta' dawn is-setturi u hemmhekk wieħed jara kif meta tħares lejn l-attività tan-negozju bejn l-aħħar tliet xhur u t-tliet xhur li ġejjin, l-entużjażmu, is-serħan tal-moħħ u l-kunfidenza naqsu.

Issa jalla l-kunfidenza tiżdied fix-xhur li ġejjin, għaliex jien m'iniex qiegħed hawn biex nawgura l-agħar.

Jien irrid li noħolqu l-aħjar strutturi biex inkunu nistgħu nwieżnu lil min mhuwiex qiegħed tajjeb.

Ma rridx nara li lit-tajbin nagħmluhom aħjar u lil min mhuwiex qiegħed tajjeb ngħoddsuh aktar 'l isfel.

Rapport fil-ġurnal The Malta Independent jikkwota x'qalet il-GRTU fil-preżenza tal-Ministru Cardona fl-aħħar stħarriġ li għamlet.

Il-GRTU qalet ukoll li:

Mela l-GRTU qed tgħid li nofs dawk li ħadu sehem f'dan l-istħarriġ qalu li sejrin tajjeb u jalla jkun hawn ħafna oħrajn bħalhom, imma n-nofs l-ieħor qalu li sejrin ħażin.

Jien irrid nitkellem fuq dawk li sejrin ħażin, għaliex inħoss li meta niġi hawn, irrid inkun bħal dak it-tabib li jmur għand il-marid biex jerġa' jagħmlu b'saħħtu.

Meta kont Segretarju Parlamentari responsabbli għas-self-employed kont inħoss li d-dmir tiegħi ma kienx li nifraħ ma' min kien sejjer tajjeb imma li nwieżen lil min kien sejjer ħażin.

Dmiri kien li nkun preżenti għal min irid ikellimni għaliex mhux sejjer tajjeb.

(Interrezzjonijiet)

Il-Ministru qed jgħid li ma kellix x'nagħmel!

Kelli ħafna x'nagħmel u qdejt dmiri mill-aħjar li stajt.

Illum il-mistoqsija tiegħi hi: Ministru, inti qiegħed taqdi dmirek kif kont nagħmel jien?

Nixtieq li nkun naf aktar dwar dak li qed tagħmel!

Mill-informazzjoni li għandi, ma jidhirx li qed tagħmel wisq.

Anzi, bħala Gvern jidher li iżjed moħħkom biex tieħdu ħsieb il-kbir u min diġà sejjer tajjeb milli lil min huwa żgħir u min ma jiflaħx jaqsam it-triq u jiġi jkellimkom.

Jien kont naqsam it-triq u mmur inkellem in-nies jien personalmet!

Niftakar li kull nhar ta' Ġimgħa kont immur inżur il-lokalitajiet biex niltaqa' ma' tal-ħwienet.

Kont immur ukoll fiż-żoni industrijali niltaqa' man-nies.

Għall-kuntrarju, illum in-nies jgħiduli li ħadd ma jmur jiltaqa' magħhom kif kont nagħmel jien.

Sinjura President, jekk il-Ministru jrid isegwi lil min għandu negozju fil-lokalitajiet tagħna, illum lanqas jista' jagħmel dan.

Jekk il-Ministru ma jinqediex bir-rekords ta' xi entità kummerċjali, bħala Ministeru m'għandux lista ta' min huwa fin-negozju.

Dan għaliex tneħħiet il-liċenzja tan-negozju, li sa ċertu punt kienet miżura tajba għax din kienet spiża għan-negozji, imma fl-istess ħin tneħħiet ukoll l-abbiltà tal-Gvern li jkun jaf min qiegħed fin-negozju, min dieħel fin-negozju u min ħareġ min-negozju.

Fil-mistoqsija parlamentari 7224 jien staqsejt lill-Ministru hekk:

"Ladarba l-Gvern neħħa s-sistema tal-liċenzja tan-negozji, jista' l-Ministru jgħid illum xi struttura għandu l-istess Ministeru sabiex tgħinu jippjana l-ħidma tiegħu ladarba bla sistema tal-liċenzja ta' negozji u l-istess Ministru ma għandu l-ebda informazzjoni dwar x'qed jiġri fil-komunitajiet tagħna?"

Jien qatt ma immaġinajt li l-Ministru se jżarma lili nnifsu mill-informazzjoni!

Meta fl-2013 staqsejtu kemm kien hemm negozji f'Birkirkara, fil-Mosta u fil-Ħamrun, il-Ministru weġibni.

L-istess għamel meta staqsejtu għall-istess informazzjoni fl-2014 u fl-2015.

Però meta mbagħad ġejna għall-2017, il-Ministru qalli li ma jistax iwieġeb għaliex ma baqagħlux iżjed informazzjoni.

Fil-fatt, il-Ministru Chris Cardona kien weġibni hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru huwa a konoxxenza ta' din l-isfida, tant li anke kienet fuq l-aġenda ta' waħda mil-laqgħat tal-kunsill konsultattiv għall-Intrapriża.

Insegwitu tal-feedback miġbur mill-istakeholders preżenti ttieħdet azzjoni u nista' nikkonferma li sar progress notevoli f'dan ir-rigward."

S'hemmhekk, huwa tajjeb, però mbagħad għamiltlu l-mistoqsija parlamentari 7435, li tgħid hekk:

"B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7224, jista' l-Ministru jgħid illum xi struttura għandu l-istess Ministeru sabiex jgħinu jippjana l-ħidma tiegħu ladarba bla sistema tal-liċenzja ta' negozji u l-istess Ministru ma għandu l-ebda informazzjoni dwar x'qed jiġri fil-komunitajiet tagħna?",

huwa tani tweġiba xotta u qalli hekk:

"Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 7224."

Il-Ministru ma kellux aktar informazzjoni xi jżid.

Mela l-ewwel qal li għamel progress imma mbagħad ma kienx kapaċi jgħidli bil-miktub x'inhu dan il-progress!

Hawn qed nitkellmu fuq progress mhux rigress u allura ma nistax nifhem għalfejn il-Ministru qed jiddejjaq jitkellem fuq progress!

Dan huwa l-Ministru li ħa l-parir li jżarma s-sistema meta seta' emendaha.

U r-riżultat hu li llum il-Ministru ma jafx min qed jiftaħ ħanut jew jagħlaq ħanut, aħseb u ara kif jista' jwieżen lil min mhux sejjer tajjeb.

Kif jista' l-Ministru jwieżen, jgħin, isostni u jkun qrib ta' min ma jafx li jeżisti!

Sinjura President, sfida oħra hija fejn jidħlu l-ħaddiema.

Meta nitkellem mas-sidien tal-ħwienet qed jgħiduli li qed jisirqu l-ħaddiema lil xulxin.

Dan għaliex il-barranin li qed jiġu Malta biex jaħdmu qegħdin ifittxu li jagħmlu wkoll part-time job.

Jekk pereżempju jaħdmu bħala carer, fil-ħin liberu tagħhom qed jagħmlu xogħol part-time biex jibagħtu l-flus għand il-familji tagħhom.

Dan se jwassal biex il-prezz tax-xogħol part-time għada pitgħada jista' jorħos.

Good luck għall-employers, imma bad luck għall-ħaddiema!

Din hija r-realtà f'pajjiżna llum!

Kif għedt, il-Bank Ċentrali qed jgħid li n-nies fil-kostruzzjoni, meta jħarsu lejn it-tliet xhur li ġejjin, m'għandhomx is-serħan tal-moħħ li kellhom fix-xhur li għaddew.

Fl-istess ħin kien hemm min qalli li llum fil-kostruzzjoni qed jgħollu l-prezzijiet fuq xulxin.

Mela l-ħajja qed togħla!

Illum, jekk ma tqabbadx lil xi ħadd jaħdimlek jgħidlek li ma ġara xejn, għax għandu fejn naħdem.

Ħafna drabi jgħidlek ukoll li jew jaħdimlek bil-prezz li tak jew xejn.

Mela l-prezzijiet qegħdin jogħlew!

Dawn huma l-kontradizzjonijiet li qegħdin jitkellmu dwarhom in-nies.

Hemm min hu tajjeb fuq naħa u min hu ħażin fuq in-naħa l-oħra.

Biss, kif għedt, ma ġejtx hawn biex ngħid li kollox iswed; irrid ngħid li hemm ħafna griż.

Kien hemm min qalli biex ma noqgħodx inqajjem dawn il-punti għaliex kollu ta' xejn.

Dan għaliex illum wasalna fiċ-ċirkostanza li ħadd ma jrid jisma' u ħadd ma jimpurtah mill-verità.

In-nies hemm barra qatgħu qalbhom li jitkellmu fuq il-verità għaliex jafu li jekk titkellem fuq il-verità, issib min jirredikolak, bħalma għamel ilbieraħ il-Prim Ministru f'wiċċ il-Kap tal-Oppożizzjoni, biex juri kemm hu bravu.

Biss, il-problemi tan-nies hemm baqgħu.

Il-viżjoni tal-futur ħadd ma jafha!

Bħal donnu sirna li ħadd ma jimpurtah minn għada!

Il-problemi ta' għada narawhom għada!

Kien hemm min qalli wkoll biex ma noqgħodx nitkellem fuq għada għax għandu jimpurtana biss mil-lum.

L-istess, dan il-Gvern qed jaħseb biss fil-lum!

L-isfida tal-ħaddiema però hija reali.

Hawn min jgħid li s-suq isuq, imma ejja noqogħdu attenti għax jekk inħalluh isuq bħal żiemel sfrattat, jista' jdaħħalna fil-ħajt.

Jekk jiġri dan, aħna l-politiċi rridu mbagħad naraw kif se nirranġaw l-affarijiet.

Jekk nidlu fil-ħajt, dawk kollha li llum jieklu minn idejna jitilquna!

U dawk li llum jitbissmu lill-Ministri jitilquhom ukoll!

Jekk jiġri dan, il-politiku jkollu jerfa' r-responsabbiltà tiegħu.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi għedt li dan il-Baġit qed jgħid li jrid ineħħi d-diskriminazzjoni però jien ngħid li llum qed tinħoloq diskriminazzjoni għal ħafna sidien tan-negozji żgħar mill-Gvern stess permezz ta' kompetizzjoni inġusta.

Pereżempju bl-iskuża tal-free movements of goods, qegħdin jitħallew jidħlu kull xorta ta' affarijiet bil-catamaran daqslikieku free movement of goods tfisser li inti tista' tħalli kollox għaddej.

Meta għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Josè Herrera rigward prodotti agrikoli li jidħlu f'pajjiżna qalli li bil-catamaran jew bastiment ieħor wieħed ma jistax ixekkel il-kummerċ ħieles.

Qalli wkoll li d-Dipartiment tad-Dwana jwettaq spot checks fuq affarijiet personali tal-passiġġieri għal prodotti illegali.

Mela jekk il-Ministru qed jgħid li d-Dwana tista' twettaq spot checks fuq livell personali għal affarijiet illegali, għaliex ma twettaqx spot checks fuq affarijiet li huma ġejjin għall-kummerċ?

Illum suppost kull konsenja li tiġi minn barra għandu jkollha invoice, għandu jitħallas il-VAT fuqha u wieħed għandu jiċċekkja li qed tidħol fil-pajjiż skont il-liġijiet ta' pajjiżna.

Dan anke biex nieħdu ħsieb id-drittijiet tal-konsumaturi tagħna.

Mela filwaqt li wieħed irid jara li jħares il-freedom of movement at the point of entry, ladarba l-konsenja toħroġ mill-gate, il-pulizija u l-uffiċjali tal-VAT jistgħu jagħmlu spot checks.

Tista' tagħmel spot checks biex tara, pereżempju, x'tip ta' konkos jew għamara dieħla f'Malta u hijiex qed tasal għand il-konsumatur li qed iħallas għaliha.

Waħda mill-akbar problemi li qed jiffaċċja s-settur tan-negozji ż-żgħar illum hija l-kompetizzjoni inġusta f'isem il-free movement of goods.

Suppost li din hija xi ħaġa tajba imma sfortunatament, il-free movement of goods qed jintuża ħażin.

Insemmi wkoll il-problema tat-traffiku, li hija kompetizzjoni inġusta li qed tiġi ffaċċjata, għax illum it-traffiku sar an induced cost.

Però dan il-Gvern ma jimpurtah minn xejn ħlief li jkompli għaddej bil-pjanijiet tiegħu.

Il-Gven qed jgħid li qed iwessa' t-toroq.

Imma possibbli ma ndunax li se jdaħħal aktar karozzi fl-istess toroq li se jwessa' u ma jkun qed isolvi xejn!

Hemm kompetizzjoni inġusta wkoll meta niġu għall-procurement, jiġfieri għas-sistema ta' kif jinħarġu t-tenders.

Ara hawn għad-differenza tal-free movement of goods il-Gvern ma jaqbillux iħares li l-procurement isir kif suppost.

L-Unjoni Ewropea tgħidlek li trid tipprova toħroġ sejħa għall-offerti li tiffavorixxi anke lil min huwa żgħir u mhux toħroġ tenders b'mod ġenerali jew agħar minn hekk, tagħti direct order, kif qed jagħmel dan il-Gvern.

Din hija xi ħaġa li lili ddejjaqni ħafna.

Din iż-żona industrijali li qed tinbena għan-negozji ż-żgħar f'Għawdex minflok ma qed tinbena u titqassam mill-Gvern, qed isir negozju minn fuq min għandu bżonn ikollu spazju industrijali.

Fil-ħarġa tal-istess ġurnal tat-28 ta' Jannar 2018, il-kuntrattur Joseph Portelli ġie kkwotat li qal li anke l-Ministru Tonio Fenech kien wera interess għal dan il-proġett.

Tonio Fenech ċaħad dak li qed jgħid Joseph Portelli.

Għal dan il-proġett ma nħarġitx tender imma ngħatat direct order.

Qed ikun hemm kompetizzjoni inġusta wkoll riżultat tal-burokrazija li suppost naqset imma fil-verità żdiedet.

Biex nagħti eżempju, meta xi ħadd jidħol f'bank, isirulu diversi mistoqsijiet.

Fil-fatt, din hija waħda mill-akbar problemi li għandhom in-nies u s-sidien tan-negozji.

Minħabba l-istejjer ta' skandli tal-korruzzjoni f'dan il-pajjiż, il-banek saru jagħmlu ħafna proċessi ta' due diligence.

Meta tidħol f'bank u toqgħod fil-kju ħafna drabi tisma' lin-nies igergru dwar dawn il-ħafna mistoqsijiet bħal: Minn fejn ġibt dawn il-flus?

Għalfejn tridhom?

X'se tagħmel bihom?

Iċ-ċittadin iż-żgħir huwa meqjus bħala ħalliel!

Minħabba l-ħasil ta' flus, il-banek illum għandhom ħafna regolamenti.

Mela ħaddieħor pappa u fetaħ il-kontijiet għall-ħasil tal-flus u ma tteħdux passi dwaru u Ċikku u Peppu, qegħdin fin-negozju jew le, ikollhom jirrispondu għal ħafna mistoqsijiet li l-banek jagħmlulhom.

Bil-burokrazija li żdiedet fuq il-banek minħabba l-ħasil ta' flus, kulħadd qed jitqies bħala ħalliel!

Irrid insemmi burokrazija u kompetizzjoni inġusta oħra.

Din tirrigwarda l-kumpanija Enemed li tifforma parti minn dik li kienet l-Enemalta.

L-Enemed timporta l-fuel bħall-petrol u d-dijsil.

Jekk din se tinbiegħ, kif qed jingħad, jista' jkollna s-serħan tal-moħħ rigward x'tip ta' prezzijiet tal-fuel se jkollna?

Kompetizzjoni oħra inġusta li qiegħed iħabbat wiċċu magħha n-negozjat Malti hija s-sistema ta' tassazzjoni li mhijiex ugwali bejn in-negozji li għandna f'Malta.

Biex nagħti eżempju ħalli n-nies jifhmuni immedjatament, il-Lidl iħallas inqas taxxa minn kull supermarket ieħor Malti!

Allura nistaqsi: Wasal iż-żmien li nibdew naħsbu kif se jkollna level playing field fis-sistema ta' tassazzjoni?

Ikun tajjeb jekk dan il-Gvern jibda jaħseb out of the box biex dawn id-diskrepanzi fit-tassazzjoni jiġu indirizzati.

Jien mhux qed ngħid li għandna ngħollu l-ftehim tat-taxxa li għandu l-Lidl, imma ejja naraw kif se nnaqqsu t-taxxa li qed iħallas is-supermarket Malti.

Nistgħu naraw li s-supermarket Malti, li qed iħallas 35% taxxa, jibda' jħallas daqs il-Lidl?

Hawn irrid ngħid xi ħaġa oħra fuq il-Lidl.

Jien ngħid: Hands off Lidl!

Ma jistax ikun li jingħata spazju għal deskrepanza bejn Malti li qiegħed jinvesti f'Malta u l-Lidl li m'għandu l-ebda rappreżentanza ta' dak li huwa Malti fin-negozju tiegħu!

Sinjura President, m'għandix il-ħin biex nagħti l-istampa kollha ċara però min irid jifhimni, jista' jifhimni.

Ġejt hawn biex nitkellem fuq problemi li qegħdin jitkellmu fuqhom in-nies hemm barra.

Jiddispjaċini nara Gvern li huwa indifferenti għal dawn il-problemi tan-nies.

Bl-iskuża li kollox sejjer tajjeb, għandna Gvern li qed ikun indifferenti għal dak li jista' jagħmel aħjar.

Għandna Gvern li ma jridx jagħmel l-affarijiet aħjar għax irid jogħġob lil dak li diġà sejjer tajjeb.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Ninformak li għandek erba' minuti.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, f'erba' minuti l-Partit Demokratiku irid jagħmel appell għall-għaqal u r-responsabbiltà.

Għalina, ekonomija suċċess tfisser ekonomija li tikber, imma magħha tikber ukoll il-kwalità tal-ħajja tal-familji.

Irridu poplu kburi bir-riżultat tal-ekonomija ta' pajjiżna.

Biex dan iseħħ, irid ikun hemm ekonomija sostenibbli u b'viżjoni ċara ta' fejn trid tmur.

Sinjura President, fl-2013 il-Gvern Laburista ta' Joseph Muscat, mingħand Gvern instabbli, wiret ekonomija stabbli, b'banek b'saħħithom, reputazzjoni impekkabbli u minjiera ta' opportunitajiet.

Gvern Laburista ħa dik l-opportunità u ppreżenta opportunitajiet lil ħafna investituri biex jaħtfu dik l-opportunità u jiġu jinvestu u joħolqu x-xogħol f'pajjiżna.

Però meta mbagħad naraw x'ġara mill-2013 'l hawn nibdew nistaqsu: Malta għadha kalamita għall-investiment daqskemm kienet fil-bidu tal-ewwel leġiżlatura tal-Gvern Laburista?

Ir-risposta mhux se nagħtiha jien imma tawha Ernst & Young din il-ġimgħa stess, meta tkellmu dwar l-attractive index ta' Malta.

Ernst & Young wissew li minkejja li Malta għadha tiġbed l-investiment, għaliex qed indardru l-għajn li qed nixorbu minnha riżultat tan-nuqqas ta' ppjanar bir-reqqa dwar kif għandha titmexxa l-ekonomija fil-pajjiż, inżilna ħafna f'dak li hu attractiveness index!

Sinjura President, aħna tal-Partit Demokratiku qegħdin hawn biex nappellaw lill-Gvern biex ma nitilfux dik li kienet, u nispera li għadha, minjiera ta' opportunità u kalamita għall-investiment barrani u lokali.

Nappellaw lill-Gvern biex juri x'inhi l-viżjoni aħħarija tiegħu għal dan l-pajjiż.

Aħna ma nibżgħux li jkun hawn ħaddiema barranin f'Malta.

Aħna nibżgħu meta l-Gvern ma jippreparax ruħu infrastrutturalment u soċjalment għall-preżenza ta' ħafna aktar ħaddiema barranin f'pajjiżna.

Nibżgħu wkoll meta jkun hawn ħaddiema barranin li jiġu ttrattati b'kundizzjonijiet li ma jixirqux lill-umanità.

Mill-bqija, il-fatt li pajjiżna jkun kosmopolitan, kif ilu għal sekli sħaħ, ma jbeżżaniex.

Aħna nistgħu nkunu kosmopolitani, fejn l-identità tagħna tibqa' tagħna u magħrufa, u fejn ikollna ekonomija li sservi lill-poplu u mhux ekonomija li taqdi l-ftit.

Aħna rridu li jkollna ekonomija ta' suċċess, kif qed tiġi deskritta f'dan iż-żmien.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-ħin tal-Oppożizzjoni skada.

Il-ħin li baqa' issa huwa għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

Insejjaħ lill-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, smajt b'attenzjoni lill-Membri tal-Oppożizzjoni jgħidu x'jaħsbu fuq l-ekonomija ta' pajjiżna.

Jista' jagħti l-każ li min qiegħed isegwina hemm barra u jisma' d-diskors li sar min-naħa tal-Oppożizzjoni jaħseb li l-ekonomija tikber waħedha.

Forsi hawn min jaħseb li jekk ma tagħmel xejn l-affarijiet se jimxu 'l quddiem waħedhom, bħal donnu l-ġid jaqa' mis-sema u mhux għax ikun hemm miżuri speċifiċi li joħolqu l-ġid!

L-Onor.

Vassallo qal li lbieraħ il-Prim Ministru rredikola lill-Kap tal-Oppożizzjoni bid-diskors tiegħu, għax tkellem b'mod ċar kif taħdem l-ekonomija.

L-ekonomija ma taħdimx billi ma tagħmel xejn u tikber!

L-argument li l-importazzjoni tan-nies biex jaħdmu f'Malta bħal donnu huwa s-suċċess tal-ekonomija ma jagħmilx sens.

Hija assurda li jkun hawn min jiġi f'din il-Kamra u jagħmel argument bħal dak.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, dan huwa diskors ta' min ma jifhimx kif taħdem l-ekonomija.

Jekk hawn min f'din il-Kamra jemmen li l-ekonomija taħdem b'dan il-mod, frankament ma naħsibx li postu huwa f'dan il-Parlament.

Il-verità hija li pajjiżna qabad it-triq tas-suċċess b'ħafna ħidma min-naħa tal-Gvern.

Illum qegħdin nanalizzaw l-ekonomija tal-pajjiż u meta naraw kif kienet l-ekonomija Maltija qabel l-2013 għal kif inhi llum, naraw li f'daqqa waħda kien hemm tkabbir li ma kienx tas-soltu.

Mill-2013 'l quddiem, l-ekonomija ta' pajjiżna kibret, u dan ma ġarax b'kumbinazzjoni imma kibret bix-xogħol li għamel dan il-Gvern.

L-ewwel u qabel kollox, sa mill-ewwel ġurnata tiegħu dan il-Gvern ħadem biex jirbaħ il-fiduċja tal-poplu Malti u Għawdxi.

Ngħidu x'ngħidu aħna l-Membri ta' din il-Kamra, il-fiduċja mhijiex xi ħaġa li tista' tixtriha imma hija xi ħaġa li tinkiseb meta l-poplu jserraħ rasu mill-ekonomija tal-pajjiż.

Illum il-ġurnata l-poplu għandu fiduċja li dan huwa l-aqwa Gvern li hemm biex imexxi 'l quddiem l-ekonomija tal-pajjiż.

Jekk tistaqsi lill-poplu hemm barra jekk illum iħossux aħjar ekonomikament u finanzjarjament minn kif kien fl-2012, il-maġġoranza se jgħidu li llum jinsabu aħjar.

Jekk tistaqsi lill-poplu Malti jekk jaħsibx li l-ekonomija ta' pajjiżna hija miexja fid-direzzjoni t-tajba, il-maġġoranza tal-poplu se jgħidlek li iva, pajjiżna miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Issemma wkoll ir-rapport ta' Ernst & Young tal-ġimgħa li għaddiet.

80% tal-intrapriżi barranin stabbiliti f'Malta, meta mistoqsija minn Ernst & Young dwar l-operat tagħhom f'pajjiżna, għamluha ċara li beħsiebhom jibqgħu f'pajjiżna minn tal-inqas għall-għaxar snin li ġejjin.

Aktar minn hekk, il-maġġoranza qawwija qalu li għandhom saħansitra pjanijiet biex fis-snin li ġejjin ikomplu jespandu l-operat tagħhom f'pajjiżna.

Sinjura President, l-ekonomija tikber billi nġibu l-investiment minn barra u mhux billi nġibu n-nies minn barra.

Qed nara lir-rappreżentanti tal-Malta Enterprise, li nsellmilhom u nirringrazzjahom tax-xogħol li jagħmlu.

Din l-Awtorità Maltija taħdem ta' kuljum biex iġġib l-investiment barrani lejn pajjiżna.

B'dispjaċir ngħid li qabel l-2013, il-Malta Enterprise kellha operat li kien pjuttost kajman.

Għall-kuntrarju, illum kulħadd jista' jara r-riżultati tax-xogħol tagħha.

L-ammont ta' investiment barrani li qed jiġi f'pajjiżna bħalissa huwa bla preċedent!

B'dan il-mod tikber l-ekonomija!

Innotajt li ħadd mill-Oppożizzjoni ma ndenja ruħu jirringrazzja lil dawn il-ħaddiema.

Minn hawn, jien nerġa' nirringrazzja lill-ħaddiema tal-Malta Ennterprise, lill-ħaddiema tal-Malta Industrial Parks (MIP) u lill-ħaddiema tal-Privatisation Unit għax-xogħol siewi li qed jagħmlu għal pajjiżna.

L-Onor.

Vassallo qali li l-Prim Ministru pprova jirredikola lill-Kap tal-Oppożizzjoni però mbagħad kif għedt, l-Oppożizzjoni mank sabet minuta ċans tgħid grazzi lil dawn in-nies li ta' kuljum jaraw li jibqgħu jġibu l-investiment barrani f'Malta.

Huwa wkoll bis-saħħa ta' dawn il-ħaddiema li pajjiżna miexi 'l quddiem.

Huwa grazzi għal dawn il-ħaddiema li l-Ministru għall-Finanzi jista' jiġi f'din il-Kamra, bħalma għamel il-ġimgħa li għaddiet, u jħabbar il-Baġit li ħabbar.

Li kieku m'hawnx dawn l-entitajiet li xogħolhom huwa li jkabbru l-ekonomija, kieku ma tistax tagħmel baġit bla taxxi.

Kieku l-Ministru għall-Finanzi ma jistax jagħmel diskors ta' baġit ta' tliet sigħat sħaħ jitkellem fuq diversi miżuri u fuq kif se nqassmu l-ġid għand in-nies.

Fost il-kritika li saret intqal li għalkemm l-ekonomija qed tikber, mhux kulħadd qiegħed igawdi mill-ġid li qiegħed jinħoloq f'pajjiżna.

Din hija n-narrativa li bħalissa qed jagħmel b'mod partikolari l-Kap tal-Oppożizzjoni.

Għaldaqstant se nieħu l-ħin li ġej biex niddeskrivi kif l-ekonomija tagħna qiegħda tavvanza u kif il-ġid qed jasal għand in-nies bil-fatti u mhux bil-paroli biss.

L-aktar ħaġa faċli għalija hija li niġi hawnhekk, ngħid dak li jiġini f'moħħi, mingħajr fatti u xejn, imbagħad inħalli n-nies hemm barra biex jiġġudikaw jekk dak li għedtx hux minnu jew le.

Biss, jien ġejt hawnhekk bil-figuri u għalhekk, bil-fatti se nuri kif il-ġid li l-ekonomija Maltija qed toħloq qed jasal għand in-nies.

Din il-ġimgħa fil-Parlament il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li f'daqqa waħda pajjiżna m'għadux attraenti għall-investiment u li m'għadhomx jiġu investituri barranin jinvestu f'Malta.

Il-verità hija li fl-2012 l-investiment barrani kien naqas b'€84 miljun mentri fl-2017 kellna investiment barrani ta' madwar €142 miljun!

Dan huwa l-mod kif qed tikber l-ekonomija!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li l-għoli tal-ħajja mhuwiex kejl reali ta' kemm qed togħla l-ħajja f'pajjiżna.

Il-kejl li jintuża msejjaħ COLA huwa l-istess mekkaniżmu li ntuża fil-passat u huwa xi ħaġa li effettivament mhijiex deċiża mill-Gvern.

Dik hija waħda mill-uniċi miżuri li tingħata lill-Ministru għall-Finanzi u tiġi inkluża fil-baġit biex tagħmel tajjeb għall-għoli tal-ħajja fis-sena li nkunu nisabu fiha.

L-Oppożizzjoni qaltilna li l-faqar żdied.

Fil-verità, skont l-istatistika tal-Eurostat il-faqar naqas f'dawn l-aħħar ħames snin.

Hemmhekk qed imur il-ġid li qed toħloq l-ekonomija tagħna!

Din il-ġimgħa l-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna wkoll li n-nies li huma sidien ta' darhom naqsu.

Fil-verità fl-2012 kien hawn 77% tan-nies li kienu s-sidien ta' darhom u llum għandna 13,000 familja oħra li għandha d-dar tagħha, bil-figura titla' għal aktar minn 78% tal-poplu Malti li huwa sid ta' daru.

L-Oppożizzjoni staqsiet imbagħad fejn qed imorru l-flus li qed tiġġenera l-ekonomija.

Qalulna li waqafna ninvestu fl-edukazzjoni għax m'aħniex qed niġġeneraw biżżejjed flus.

Qalulna li ma bqajniex nibnu skejjel għat-tfal tagħna.

Skont huma, fil-passat kien hemm il-prassi li tinbena skola ġdida kull sena u aħna waqqafnieha.

Il-verità hi li fil-ħames snin li għaddew inbnew diversi skejjel ġodda, foshtom l-iskejjel ta' Ħal Kirkop, Pembroke, Ħaż-Żebbuġ, Ħad-Dingli u l-campus il-ġdid ta' Għawdex.

Bħalissa qed jinbnew ukoll żewġ skejjel oħra f'Wied il-Għajn u f'San Pawl il-Baħar li għandhom jitlestew sas-sena d-dieħla.

Dan ifisser li f'temp ta' sitt snin se jkunu nbnew seba' skejjel, u allura se nkunu bnejna aktar minn skola waħda kull sena!

Tajjeb ngħid ukoll li l-famuża skola ġdida kull sena li kien jibni Gvern Nazzjonalista kienet tinbena bid-dejn, bħalma kien jagħmel f'affarijiet oħrajn.

Niftakru lill-Ministru tal-Edukazzjoni ta' dak iż-żmien iħabbar li l-iskejjel inbnew permezz ta' self mal-HSBC.

Fil-verità, dak is-self spiċċa tħallas taħt dan il-Gvern.

Mela dan il-Gvern bena aktar minn skola ġdida kull sena u l-iskejjel li nbnew fil-passat bid-dejn spiċċa ħallashom hu wkoll!

Skont il-Kap tal-Oppożizzjoni, it-tfal fil-faqar żdiedu.

Il-fatt huwa li minn 16,000 tifel u tifla f'faqar monetarju f'pajjiżna llum għandna 14,000.

Bħala Gvern nirrikonoxxu li għad fadal x'nagħmlu biex neliminaw il-faqar f'pajjiżna.

Aħna ma nagħmlux bħal ta' qabilna u ngħidu li l-faqar ma jeżistix imma huwa perċezzjoni.

Bħala Gvern, għandna r-rieda politika li naraw li bil-ġid li l-ekonomija qed toħloq, inkomplu neliminaw il-faqar u nwasslu l-ġid għand min l-aktar li għandu bżonn.

Fid-diskors li għamel nhar it-Tnejn li għadda l-Kap tal-Oppożizzjoni qal li żdied l-ammont ta' studenti li qed jieqfu kmieni mill-iskola.

Hawnhekk ukoll il-Kap tal-Oppożizzjoni tkellem mingħajr ma informa ruħu sew.

Ir-rata ta' żgħażagħ Maltin li jieqfu kmieni mill-iskola fl-2012 kienet ta' aktar minn 21% filwaqt li fl-2017 din kienet 17.7%.

Dan ifisser li kien hemm tnaqqis ta' 4% mir-rata li kellna fl-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista.

Qalulna wkoll li minħabba li qed inġibu ħaddiema barranin hawn Malta l-pagi f'pajjiżna mhux telgħin u li qed nagħfsu fuq iċ-cheap labour.

Skont l-NSO, il-paga medja mill-2017 sal-2018 żdiedet b'€14.50 fil-ġimgħa.

Dan ifisser li l-biża' li l-Oppożizzjoni qed tipprova tnissel fost in-nies fir-rigward tal-pagi mhijiex reali.

Mhux minnu li l-pagi qed jibqgħu ġġamjati, jew li qed jiċkienu, għax il-figuri tal-NSO qed juru mod ieħor.

Qalulna li bil-miżuri tagħna mhux qed naffettwaw lil min verament għandu bżonn l-għajnuna.

L-Onor.

Vassallo semma b'mod partikolari lin-negozji ż-żgħar.

Hawn se nsemmilu miżura waħda li reġgħet ġiet ikkonfermata fil-Baġit u li possibbilment l-Onor.

Vassallo stess, li qiegħed fin-negozju, jista' jibbenefika minnha.

Il-Ministru estenda l-miżura li permezz tagħha, meta jsir trasferiment ta' negozju tal-familja, minflok titħallas bolla b'rata ta' 5% titħallas bolla b'rata ta' 1.5%.

Din hija d-differenza li qed nagħmlu, anke għal dawk li huma negozji żgħar, fejn is-sena d-dieħla, jistgħu jiffrankaw eluf kbar ta' ewro.

Il-verita hija li jekk l-Onor.

Vassallo u oħrajn bħalu li għandhom negozju żgħir jew negozju tal-familja jittrasferixxu n-negozju tagħhom din is-sena u s-sena d-dieħla, se jiffrankaw il-flus permezz ta' din il-miżura li reġgħet ġiet ikkonfermata f'dan il-Baġit.

Finalment il-flus li n-negozji se jiffrankaw jistgħu jiġu investiti lura fin-negozju tagħhom.

Sinjura President, l-appell tiegħi lill-Oppożizzjoni huwa biex tieħu l-politika u lil dan il-Parlament b'aktar serjetà.

Dan għaliex lil min qiegħed isegwina m'għadekx tista' tagħmillu l-bżar f'għajnejh u tidħak bih kif ġib u laħaq.

Illum il-poplu jħoss li mexjin 'il quddiem u jaf li familtu hija aħjar milli kienet numru ta' snin ilu.

Dan qed jiġri għax sa mill-ewwel ġurnata tiegħu dan il-Gvern ħadem biex inkabbru l-ekonomija u issa li kabbarna l-ekonomija, qed naraw li l-ġid jitwassal għand kulħadd.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, illum qed nitkellmu fuq il-Ministeru responsabbli mill-ekonomija.

Bla dubju li l-perjodu li qegħdin fih huwa l-aqwa wieħed għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Dan ma ġarax b'kumbinazzjoni!

Ma tridx tkun xi professur tal-ekonomija biex tgħid li llum l-ekonomija ta' pajjiżna hija ferm aħjar milli kienet sitt snin ilu!

Edwin Vassallo biex tgħid li l-ekonomija marret għall-agħar!

Siltiet mid-diskors li għamel l-Onor.

Vassallo inkwetani ftit għaliex donnu li l-Oppożizzjoni u l-Partit Nazzjonalista resqin bil-mod il-mod lejn ideal politiku li jmur kontra l-prinċipji fundamentali tal-Unjoni Ewropea, jiġifieri l-moviment liberu tan-nies bejn il-pajjiżi u anke l-moviment ta' prodotti u servizzi.

Diffiċli temminna din!

L-Onor.

Vassallo kkritika l-fatt li qegħdin jiġu prodotti u servizzi minn barra minn Malta lejn pajjiżna.

Ejjew ma ninsewx li l-Onor.

Edwin Vassallo kien responsabbli minn dan il-qasam meta kien is-Segretarju Parlamentari responsabbli min-negozji ż-żgħar.

Tafu x'inhi d-differenza bejn dan il-Gvern u Gvern Nazzjonalista?

Gvern Nazzjonalista lil min ma kienx ilaħħaq mal-kontijiet kien jibagħtu l-ħabs mentri dan il-Gvern jagħtih inċentivi biex bħala negozju żgħir ikompli jimraħ.

Dik hi d-differenza ewlenija bejn il-mod kif taħdem din in-naħa tal-Kamra u l-mod kif kienet taħdem in-naħa l-oħra meta kienet fil-gvern.

Ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Vassallo jgħid li kien iżur lin-negozji ta' kull ġimgħa.

Tajjeb u sew kien jagħmel, għax hekk għandu jkun politiku tajjeb.

Biss il-Crafts Village qatt ma mar iżuru għax qatt m'għamlu!

Bħala Gvern, kemm f'dan il-Baġit kif ukoll fil-baġit preċedenti, qed inwettqu l-wegħdiet li għamilna, għax aħna nżommu kelmitna mal-poplu.

Qed nagħmlu wkoll dak li wiegħed il-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern u ma wettaqx.

Gvern Nazzjonalista għamel snin twal iwiegħed li se jagħmel il-Crafts Village f'Ta' Qali imma baqa' qatt ma sar.

Kellu jkun dan il-Gvern li jagħmlu.

Meta wieħed janalizza dan il-Baġit jara li dan il-Baġit isegwi fuq baġits oħrajn, allavolja l-Oppożizzjoni tgħid li dan huwa Gvern bla pjan.

Fl-2013 wettaqna dak li wiegħed il-Partit Nazzjonalista u m'għamilx billi bdejna nraħħsu t-taxxi u tfajna ħafna flus fil-bwiet tal-familji Maltin u Għawdxin.

Naqqasna wkoll il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, fejn tfajna madwar €80 miljun fil-bwiet tan-nies u tan-negozji li tkellem fuqhom l-Onor.

Sinjura President, smajna wkoll argumenti oħrajn mill-Oppożizzjoni bħal li dan il-Gvern falla milli jgħin lill-familji, lill-ħaddiema u lill-pensjonanti.

Ħalli nieħdu settur settur u naraw kemm, fejn u min falla fil-miri ekonomiċi tiegħu.

Ma kien hawn l-ebda gvern ieħor fl-istorja reċenti ta' pajjiżna li ħa miżuri bħalma ħadna aħna f'dawn il-ħames snin biex il-familji u n-negozji jkunu aħjar.

Kif diġà semmejt, naqqasna t-taxxi, raħħasna l-kontijiet, daħħalna inċentivi ġodda għall-familji, bħall-inċentivi tal-First-time Buyers u tas-Second-time Buyers, tajna ċ-childcare b'xejn, offrejna trasport għaż-żgħażagħ b'xejn u żidna l-pagi fost lista twila ta' miżuri oħrajn.

Qalu li nsejna lill-pensjonanti.

Insejniehom meta żidniehom erba' darbiet?!

Infakkar li ż-żieda fl-aħħar Baġit kienet ir-raba' żieda għall-pensjonanti minn dan il-Gvern.

Żidna wkoll is-servizzi għall-anzjani u l-benefiċċji għal min għandu bżonn għax nemmnu fil-prinċipju tagħna tas-soċjaliżmu demokratiku u għalhekk, norbtu l-ħolqien tal-ġid mal-ġustizzja soċjali.

Qalulna li tajna żieda ta' €2.33 biss.

Fil-verità aħna ħallejna miljuni ta' ewro fil-bwiet tan-nies.

Mhux veru li l-ħaddiema ħadu €2.33 biss għax jekk tieħu ħaddiem bil-paga minima, apparti ż-żieda għall-għoli tal-ħajja ħa żidiet oħrajn.

Fil-fatt, min hu bil-paga minima se jieħu €3 għas-sena d-dieħla u €3 oħra s-sena ta' wara.

L-Oppożizzjoni pprovat tiżgwida lin-nies bl-argumenti tagħha.

Ara dan il-Gvern, kif qal il-Prim Ministru, għamel Baġit ta' treats with no tricks!

L-Onor.

Adrian Delia pprova jbeżżagħna bil-barranin.

Se nagħmel elenku sħiħ ta' kif il-Kap tal-Oppożizzjoni pprova jittrikkjana bil-figuri li beda jsemmi, li għandi d-dubji kemm kienu verament żbalji.

Pereżempju qal li dan il-Gvern ġab 15,000 barrani f'pajjiżna.

L-ewwel nett mhux il-Gvern iġib lil dawn in-nies imma dawn jiġu għax jafu li hawn bżonn ta' ħaddiema f'ċerti setturi u t-tieni, f'ħames snin żdiedu 8,493 ħaddiem.

Jiġifieri mhux veru li kien hawn żieda ta' 55,000.

Dawn huma t-tricks li pprova juża l-Kap tal-Oppożizzjoni biex jidħak bina.

L-istess għamel fir-rigward tal-inflazzjoni, fejn qalilna li l-inflazzjoni żdiedet meta fil-verità, taħt l-amministrazzjoni preċedenti bħala medja l-inflazzjoni kienet tlaħħaq it-2.4% fis-sena jew d-doppju ta' dik reġistrata fit-12-il xahar li għaddew.

Fir-rigward tal-investiment, l-Onor.

Adrian Delia qal li Malta m'għadhiex attraenti għall-investiment.

Dan meta fl-2012 kellna tnaqqis ta' €84 miljun fl-investiment dirett barrani u fl-2017 kellna investiment barrani ta' madwar €142 miljun!

Il-lista ta' kif il-Kap tal-Oppożizzjoni pprova jittrikja lin-nies ma tispiċċa qatt!

Pereżempju qal ukoll li l-kejl tal-għoli tal-ħajja hu ferm 'il bogħod mir-realtà.

Infakkar li l-mekkaniżmu tal-COLA hu l-istess mekkaniżmu li ntuża minn gvernijiet preċedenti, liema mekkaniżmu kien maqbul minn Gvern Nazzjonalista mal-imsieħba soċjali.

Il-verità hija li aktar ma tkun għolja ż-żieda tal-għoli tal-ħajja, aktar kien żieda għolja fil-prezzijiet.

Qabel kienu jgħidu: Ħa jgħolew il-prezzijiet!

Proprju għalhekk li kien ikun hawn żidiet għoljin tal-għoli tal-ħajja!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna wkoll li naqsu n-nies li huma sidien ta' darhom.

Il-verità hi li fl-2017, 78.2% kienu sidien ta' darhom filwaqt li fl-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista, ċjoè fl-2012, kien hemm 77.5% biss tan-nies li kienu sidien ta' darhom.

Dan ifisser li llum hawn 13,000 persuna aktar li hija sid ta' darha milli kien hemm fi żmien Gvern Nazzjonalista.

Dawn huma biss ftit mill-miżuri li qed niftakar u li ħadt nota tagħhom, għax hemm lista twila.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni qalilna li ma bnejniex skola waħda.

Fil-verità bnejna middle school f'Ħal Kirkop, l-Iskola Sport f'Pembroke, l-iskola primarja ta' Ħaż-Żebbuġ, is-senior school f'Ħad-Dingli u l-campus il-ġdid tal-MCAST.

Ma nistax nifhem minn fejn qed iġib dawn il-figuri!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni mbagħad qal li m'għamilna xejn għall-familji.

Mela x'inhuma dawk it-18,000 koppja li bbenefikaw mill-iskema tal-First-time Buyers?

Għall-Kap tal-Oppożizzjoni dawn mhumiex familji?

Jekk mhumiex familji jista' jgħidilna x'inhuma?!

Naħseb li l-Kap tal-Oppożizzjoni ma qarax id-dokument li ħarġet l-Oppożizzjoni stess!

Fil-fatt, ilbieraħ il-Prim Ministru wera kif il-Kap tal-Oppożizzjoni lanqas biss qara jew ta kas id-dokument li ppreparawlu dwar l-ekonomija bl-isem "Min-nies għan-nies".

Jien ngħid li donnu lanqas il-Baġit ma qara għax biex tgħid li dan huwa Baġit bla viżjoni u bla pjan ma tridx tkun qrajt id-Diskors tal-Baġit!

Il-viżjoni u l-pjan tal-Gvern huma miktuba iswed fuq l-abjad u huma ċari daqs il-kristall fil-Baġit li ppreżenta l-Ministru għall-Finanzi.

Jista' jkun ukoll li waqt il-Baġit il-Kap tal-Oppożizzjoni ma kienx attent għal dak li kien qed jinqara!

Qalilna li ċ-ċifri ta' dan il-Baġit mhux ta' min jafdahom.

Mela lil min tridu tafdaw?

Minn żmien għal żmien, in-nies ikunu mistoqsija lil min jafdaw l-aktar.

Hemmhekk tara lil min verament jafdaw in-nies.

In-nies jafu li ma' din in-naħa tal-Gvern l-elettorat għandu relazzjoni onestà.

Aħna qatt ma ċħadna li f'Malta hawn il-faqar.

Biex tindirizza l-problema l-ewwel trid taċċetta li għandek problema!

Din hija r-relazzjoni onestà li aħna bnejna mal-poplu Malti u Għawdxi.

Aħna qatt ma għedna li Gvern Nazzjonalista għamel kollox ħażin.

Dalgħodu stess jien kont qed nitkellem fid-dibattitu dwar il-voti tal-Ministeru responsabbli mill-kultura u semmejt l-affarijiet tajbin li saru minn amministrazzjoni preċedenti u li aħna komplejna ntejbuhom.

L-istess hemm affarijiet fil-qasam tal-ekonomija u setturi ekonomiċi li saru minn Gvern preċedenti, bi qbil ma' din in-naħa tal-Kamra meta konna fl-Oppożizzjoni.

Dawn aħna komplejna nkabbruhom.

Li kieku kont qiegħed nagħti parir lill-Kap tal-Oppożizzjoni, kieku kont ngħidlu biex jgħid x'għamel tajjeb il-Gvern, jirrikonoxxi li llum għandna ħafna familji jgħixu aħjar, jgħid ukoll fejn ma jaqbilx - għax aħna ma nistennewx li l-Oppożizzjoni se taqbel mal-Gvern fuq kollox - però jgħid ukoll x'inhu l-pjan alternattiv tal-Oppożizzjoni.

Qed ngħid dan għaliex dak li qiegħed jgħidilna li aħna m'għandniex pjan, il-pjan tiegħu ħadd ma jaf x'inhu għax ma qalilniex!

Għamel biss kantaliena kontra l-barranin li jiġu f'Malta biex isibu x-xogħol, għalkemm issa bħal donnu bdiet kantaliena oħra kontra l-prodotti u s-servizzi li jiġu minn barra!

Allura nistaqsi: X'se tagħmel l-Oppożizzjoni li qed taspira li tkun gvern alternattiv?

Ħadd mill-Partit Nazzjonalista ma qalilna, pereżempju, li jaħseb li hawn ħafna barranin u se jkeċċi grupp minnhom.

Ħadd ma qalilna li ma jriduhomx jiġu hawn.

Ħadd ma qal li ma jridx li nżidu l-impjiegi mal-Gvern.

Importanti li l-Oppożizzjoni tgħid x'inhu l-pjan tagħha!

Sinjura President, huwa għalhekk li l-poplu Malti mhux juri fiduċja fin-naħa tal-Oppożizzjoni, għax l-Oppożizzjoni mhijiex qed tkun onestà miegħu.

Biex tkun onestà l-ewwel nett trid tibda tgħid il-verità u mhux tfajjar iċ-ċifri kif jidhrilha hi ħalli tilgħab għall-gallarija.

Il-poplu jaf ma' min jista' jibni u jkollu relazzjoni onestà.

Il-poplu jaf li dan huwa Gvern li jisma' u li jattwa.

Il-poplu jaf li dan hu Gvern kredibbli.

Il-kredibbiltà jagħtiha l-poplu Malti bil-fiduċja li dejjem wera u m'għandix dubju li se jibqa' juri f'dan il-Gvern.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, meta wieħed jisma' lill-membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni jitkellmu jibda jistaqsi jekk humiex qegħdin jaqraw l-istess Baġit li qara l-Ministru għall-Finanzi.

Jidher li għalihom kollox huwa ħażin!

Possibbli kulma jsir minn din in-naħa tal-Kamra huwa kollu ħażin?!

Possibbli dawn mank miżura waħda ma sabu tajba?!

F'dan il-Baġit hemm 'il fuq minn 160 miżura li jiffurmaw l-bażi tal-ekonomija tal-pajjiż.

Quddiemna għandna Baġit li qiegħed jibni fuq il-baġits tas-snin ta' qabel.

Dan huwa s-sabiħ li jkollok roadmap u pjan.

S'issa kulma smajna min-naħa l-oħra tal-Kamra kien li l-ekonomija qed tikber, imma r-riċetta hija ħażina.

Jien fhimthom li dawn qed jgħidulna li l-kejk huwa tajjeb, imma ħasra li ma ħmewhx huma!

Mhux talli ma ħmewhx, talli lanqas mhuma se jaħmu l-kejk tas-sena li ġejja, ta' wara u ta' wara, u niddubita jekk jaħmux xi kejk wara l-elezzjoni ġenerali li jmiss għaliex wisq probabbli l-ekonomija se tibqa' titmexxa dejjem minn din in-naħa tal-Kamra!

Illum nafu min hu dak il-Gvern li għandu l-fiduċja tal-poplu hemm barra biex jamministra l-ekonomija tal-pajjiż.

Smajna, fost l-oħrajn, lill-Onor.

Edwin Vassallo jagħmel l-argumenti tiegħu biex jipprova joħloq realtà li ma teżistix, fejn l-eċċezzjoni qed jipprova jagħmilha r-realtà.

Bir-rispett kollu lejh, jien naħseb li qiegħed jipprova jaqleb kollox rasu 'l isfel, u ħasra li m'għadux hawn biex nirrispondi ftit mill-punti li tkellem fuqhom.

Pereżempju qal li dan il-Gvern ma semmiex ċerti proġetti fil-Baġit.

Dażgur, proġetti bħal dak tal-Crafts Village ta' Ta' Qali m'għandux għalfejn isemmih għax qiegħed jitwettaq!

In-nies kienu ilhom is-snin jiġu mwiegħda minn Gvern Nazzjonalista wara l-ieħor li se jsir il-Crafts Village imma baqa' qatt ma sar xejn.

Illum għandna Gvern però li qed iwettaq dan il-proġett tal-Crafts Village f'Ta' Qali.

In-nies qed jaraw ix-xogħol għaddej u l-azjendi jgħidulek li fl-aħħar xi ħadd ta kashom u qed iwettaq il-wegħda li tant ilha li saritilhom!

L-Onor.

Vassallo qalilna li ma jsirux spot checks fuq ix-xogħol li jiġi minn barra.

Għandu żball u ma jafx kif jaħdmu l-affarijiet.

Dan juri kemm hu maqtugħ mis-settur li qiegħed jirrappreżenta hu stess f'dan il-Parlament.

Ilum il-ġurnata jsiru spot checks anke minn uffiċjali tal-VAT, li qed imorru pass oltre għax l-informazzjoni miġbura tiġi cross checked ma' dak li jkun ġie ddikjarat fil-VAT returns mill-kumpaniji.

Qalilna wkoll li t-trade licenses inqatgħu u l-Gvern m'għandux aktar kontroll.

Dan mhu veru xejn għax kull azjenda f'Malta għandha VAT number uniku għaliha.

Dan il-Gvern kien kuraġġuż biżżejjed li jagħlaq loophole li nfetħet minn Gvern Nazzjonalista meta daħħal emenda biex dawk l-azjendi li kienu jiddikjaraw inqas minn €7,000 ma jkollhomx bżonn VAT number.

Illum il-ġurnata kulħadd irid ikollu VAT number u minn dak il-VAT number inti tkun tista' tidentifika lill-persuna, l-azjenda fejn qed taħdem, x'tagħmel u x'tiddikjara, fost affarijiet oħra.

Huwa għalhekk li ninsabu mexjin 'il quddiem f'dan is-settur.

L-Onor.

Vassallo mbagħad semma l-banek fejn qisu ried jgħid li l-HSBC madwar id-dinja kollha biddel is-sistema tad-due diligence tort tal-Prim Ministru Joseph Muscat u tal-Gvern Laburista!

L-HSBC mad-dinja kollha biddlu l-metodi tagħhom tad-due diligence wara li kienu huma stess li weħlu multi kbar barra minn pajjiżna u ovvjament dak li bdew jimplimentaw barra minn Malta qed jimplimentawh hawn Malta wkoll.

Qed insemmi l-HSBC biex insemmi bank wieħed għax fir-realtà kull bank irid jimplimenta d-Direttivi li jkunu ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

U mela jiġi l-Onor.

Vassallo jipprova jbellagħhielna li kollox qed jinbidel minħabba Gvern Laburista!

L-Onor.

Vassallo dejjem jitkellem ukoll fuq ir-rati tat-taxxi li jħallsu n-negozji barranin.

Diġà kelli l-okkażjoni nispjegalu għal darba, darbtejn li bil-mod simplistiku tiegħu ta' kif qiegħed jiddiskrivi dawn it-taxxi qiegħed jirredikola dan l-inċentiv.

Fl-opinjoni tiegħi, għandna ningħaqdu lkoll kemm aħna f'din il-Kamra u niddefendu dan l-inċentiv, kemm f'Malta kif ukoll barra minn pajjiżna.

Sinjura President, jien ma nistax nifhem għaliex il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jikkritikaw b'dan il-mod dan l-akbar pakkett finanzjarju ekonomiku li qatt ippreżenta kwalunkwe Gvern.

Dan il-Baġit seta' jitressaq għaliex għandna ekonomija li qiegħda tikber.

Bdiet tikber matul is-snin li għaddew u llum qegħdin narawha tikber b'rati akbar minn ta' pajjiżi oħrajn tal-Unjoni Ewropea.

L-Oppożizzjoni dejjem tgħid li l-ekonomiji tal-Ewropa kollha qegħdin jikbru u mhux ta' Malta biss.

Dan huwa minnu, imma hemm min qiegħed jikber b'rata ta' 2.5%, u forsi jlaħħaq it-3%, u għalih tkun xi ħaġa kbira imma mbagħad meta jisma' bir-rata ta' tkabbir ta' pajjiżna ta' 5% jew 6% jibqa' mistagħġeb!

Dan ifisser li jekk pajjiżi oħrajn f'sena qed jagħmlu żewġ passi 'l quddiem, pajjiżna qed jagħmel ħamsa jew sitt passi 'l quddiem.

Mhux ta' b'xejn meta nkunu barra ħafna jistaqsuna x'qegħdin nagħmlu biex inkabbru l-ekonomija b'din ir-rata!

B'dan il-mod qegħdin inġibu lura ż-żmien li ntilef minn Gvernijiet Nazzjonalisti, meta ma tawx l-importanza li kien hemm bżonn lill-ekonomija ta' pajjiżna.

Gvern Nazzjonalista kien jiġi fil-Parlament jippreżenta l-baġit, fejn kien jgħidilna ħafna affarijiet sbieħ, imma konna nispiċċaw li s-sena ta' wara ma nsibu xejn milli kien qal!

Kellna diversi setturi li fihom sar turnaround kbir, anke billi biddilna l-mod li bihom isiru l-affarijiet.

Qalulna li qed inbigħu l-assi tal-pajjiż.

Dan mhux minnu.

Però rrid insemmi l-Enemalta, li Eks Ministru Nazzjonalista kien qal li tiswa €1.

Dan il-Gvern daħħal xejn inqas minn €3 miljun mill-Enemalta u llum il-ġurnata din tinsab miexja 'l quddiem.

Li kieku l-Enemalta falliet kienet tkun mażżra ma' għonq il-banek Maltin, li jfisser li kienet tkun mażżra anke ma' għonq il-familji Maltin u Għawdxin u setgħet tgħarraqna.

Insemmi wkoll l-Air Malta.

Ilkoll smajna li din is-sena għalqet mingħajr telf, u lkoll nafu li kellna żidiet fit-turiżmu.

L-oqsma tas-saħħa u tal-edukazzjoni wkoll qed ikomplu jimxu 'l quddiem.

L-istess is-settur finanzjarju, liema settur, skont l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni Simon Busuttil, kellu jmur lura bil-Partit Laburista fil-Gvern.

L-Eks Kap tal-Oppożizzjoni kien jgħidilna li kieku l-Partit Laburista kellu jitla' fil-gvern, il-kumpaniji li joperaw fis-settur finanzjarju kienu se jitilqu kollha minn Malta!

L-unika wieħed li spiċċa jitlaq kien hu minn Kap tal-Oppożizzjoni u minn Kap tal-Partit Nazzjonalista!

Illum ħarġet aħbar oħra interessanti fir-rigward tas-settur tal-gaming, li ġiet irraportata mill-ġurnal The times of Malta.

Mela hawn qegħdin naraw kumpanija oħra internazzjonali li qiegħda tagħżel li tkompli tinvesti f'pajjiżna.

B'hekk, se jkompli jogħla l-livell tal-ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur.

Għandna wkoll l-SMEs u n-negozji tal-familja li għall-kuntrarju ta' dak li qal l-Onor.

Vassallo, il-maġġoranza tagħhom sejrin tajjeb.

Għalhekk, ma nistax nifhem kif l-Onor.

Vassallo qed jgħid li dawn mhumiex għaddejjin mill-aqwa żmien.

Mhux se ngħid li ma' kull min niltaqa' għaddej minn żmien tajjeb, imma nista' ngħid li l-maġġoranza assoluta tan-negozji żgħar u medji jinsabu verament għaddejjin mill-aqwa żmien.

Dan għaliex filwaqt li qed jiżdidilhom id-dħul, dan il-Gvern ra kif għamel biex inaqqsilhom it-taxxi ħalli jibqgħalhom aktar flus fil-but.

U ladarba qed jibqgħalhom aktar flus fil-but ifisser li se jinvestu aktar, jew se jimpjegaw iżjed ħaddiema, jew se jkunu jistgħu jagħmlu kapriċċ.

Pereżempju min qabel kien kapaċi jsiefer darba fis-sena, illum, forsi jista' jsiefer darbtejn fis-sena.

Jew hemm min qiegħed jaħseb biex jixtri dar oħra biex ikun jista' jtejjeb il-livell tal-għajxien tiegħu.

Din hija l-middle class li nemmnu fiha aħna.

Aħna ma nemmnux f'middle class tad-definizzjonijiet imma f'middle class li ngħixu magħha ta' kuljum, għaliex għandna idejna fuq il-polz tal-poplu u b'hekk, nafu xi jrid il-poplu.

Sinjura President, fuq kollox għandna ekonomija li qiegħda toħloq ix-xogħol.

Hawn ma nistax ma nagħmilx referenza għall-128 proġett li kienu approvati mill-Malta Enterprise matul l-2017, b'investiment ta' xejn inqas minn €240 miljun, fejn inħolqu 'l fuq minn 2,200 post tax-xogħol.

Ta' dan, irrid insellem u nirringrazzja lill-ħaddiema tal-Malta Enterprise għax-xogħol kbir li jagħmlu.

Illum il-ġurnata l-Malta Enterprise saret entità proattiva aktar milli entità reattiva.

Meta tieħu klijent fl-Uffiċċju tal-Malta Enterprise u tara s-servizz li kapaċi jingħata, mhux talli toħroġ minn din l-entità b'wiċċek minn quddiem, talli l-klijent jgħidlek li kkonvinċejtu biex jiġi jinvesti hawn Malta.

Għandna Gvern li huwa pro-business però huwa wkoll favur il-ħaddiem.

Proprju għalhekk li ngħatat iż-żieda ta' ġurnata leave sabiex lil hinn mill-flus, il-ħaddiem ikun jista' jqatta' aktar ħin ta' kwalità mal-familja tiegħu.

Bniedem bieżel li jagħmillek ġimgħa sħiħa jaħdem ikun qiegħed jistenna dik il-ġurnata biex iqatta' iżjed ħin mal-familja tiegħu.

L-Onor.

Bedingfield għamel referenza għaż-żidiet fil-paga minima, li m'għandniex għalfejn noqogħdu niktbuhom fil-baġit.

Dan għaliex dak li hu maqbul u miftiehem ma jiġix ripetut fil-baġit.

Dawk iż-żidiet se jibqgħu għaddejjin minn sena għall-oħra.

L-istess bħall-estensjoni tal-Micro Invest, fejn l-għajnuna żdiedet għal €50,000 u fil-każ ta' negozji tal-familja, negozji li s-sidien tagħhom huma nisa u negozji f'Għawdex l-għajnuna żdiedet għal €70,000 li jistgħu jittieħdu f'tax credits.

Dan qed isir għaliex il-Gvern jaf li hemm min irid jinvesti u jrid jurihom li bħala Gvern jemmen fihom għax grazzi għall-investiment tagħhom, se nkomplu mmexxu l-ekonomija tal-pajjiż 'il quddiem.

Mhux minnu li l-ekonomija qed tikber minħabba l-barranin li qed jiġu f'pajjiżna.

Dak huwa argument falz li, sfortuntament, qabdet miegħu l-Oppożizzjoni.

Rajna kif il-Kap tal-Oppożizzjoni għamel dan l-argument u kemm jekk kien żgwidat u kemm jekk forsi ma jifhimx fl-ekonomija, nissuġġerilu li jibda jistudja ftit kif verament taħdem l-ekonomija u xi jwassal għat-tkabbir ekonomiku.

Fl-aħħar mill-aħħar, hu qiegħed fuq is-siġġu ta' Kap tal-Oppożizzjoni u hu għandu r-responsabbiltà kostituzzjonali li jitkellem b'responsabbiltà.

Matul dawn l-aħħar ħames snin l-ekonomija ta' pajjiżna kibret b'xejn inqas minn 40% filwaqt li l-popolazzjoni kibret b'10% u dan il-fatt ikompli jġib fix-xejn l-argument katastrofiku tal-Kap tal-Oppożizzjoni!

Dan biex ma nsemmix l-iżbalji fattwali u fundamentali li l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jagħmel.

Pereżempju qalilna li għola l-ħalib meta fil-verità l-ħalib m'għoliex.

Għandek in-nies hemm barra li jgħidulek: Possibbli li l-Kap tal-Oppożizzjoni ma jafx x'inhu għaddej f'pajjiżna?!

Jekk jieħu żbalji fuq affarijiet daqstant żgħar bħall-prezz tal-ħalib, kif nistgħu nafdawlu l-ekonomija ta' pajjiżna f'idejh?!

Kif nistgħu nafdawlu l-pensjonijiet ta' pajjiżna f'idejh?

Kif nistgħu nafdawlu l-edukazzjoni u s-servizzi ta-saħħa f'idejh?

Dan huwa Kap tal-Opożizzjoni li ma tistax tafdah bit-tmexxija tal-pajjiż!

Dan għaliex ma jispirax fiduċja, li tant hija importanti għall-ekonomija ta' pajjiż.

Ħadd ma jiġi jagħtik il-formola biex iżżid il-fiduċja.

Lanqas mhu se ssib ir-riċetta f'xi ktieb.

Il-fiduċja trid tispiraha mill-pożizzjoni li tkun qiegħed fiha.

Bħala Gvern, għandna Prim Ministru li qed imexxi Kabinett li qiegħed jaspira l-fiduċja f'dawk li jridu jinvestu f'pajjiżna u għalhekk, qegħdin naraw ir-riżultati.

Pereżempju pajjiżna ġie kklassifikat fl-ewwel post fil-World Economic Forum fir-rigward tal-istabbiltà makroekonomika.

Din hija klassifikazzjoni importanti ħafna għaliex l-investituri barranin iħarsu lejha biex jiddeċiedu jekk jiġux jinvestu f'Malta jew le.

Sinjura President, il-poplu Malti u Għawdxi huwa wieħed mill-aktar popli ottimisti fl-Ewropa.

Kif dejjem għedt, l-ekonomija hija l-pjattaforma li fuqha l-Gvern jibni l-programm elettorali tiegħu, inkluż il-programm soċjali.

Dan huwa Gvern li qiegħed imexxi 'l quddiem l-ekonomija ta' pajjiżna.

Dan huwa Gvern li huwa l-leader naturali fil-qasam ekonomiku.

Dan huwa Gvern li qiegħed iqassam is-suċċess bejn il-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Finalment nitlob il-permess tal-Kumitat biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra:

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Ninformak li dan id-dibattitu jagħlaq fid-9.35 p.m.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, il-Baġit 2019 huwa Baġit li kompla jibni fuq dawk ta' qablu.

L-għan ewlieni tiegħu huwa li s-suċċess li qed tagħmel Malta jkompli jinfirex fost il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

In-nies fehmu li l-baġits ta' dan il-Gvern jibnu wieħed fuq l-ieħor u għalhekk, biex tapprezzahom aktar, trid tarahom b'mod komprensiv.

Hemmhekk tara kif b'għaqal, b'maturità ekonomika u b'sens ta' tmexxija, kull baġit jorbot mal-ieħor.

Dan il-Gvern għandu viżjoni ċara u b'saħħitha għal pajjiżna u biex inwettqu din il-viżjoni, fassalna pjan u użajna l-baġits bħala għodda ta' strateġija ċara u trasparenti, fejn rajna li ninċentivaw ix-xogħol u l-bżulija.

L-ewwel baġits kienu mmirati biex inkattru l-ekonomija.

Qabel l-2013, l-ekonomija Maltija kienet qed tikber b'rata relattivament baxxa.

Għalhekk, bħala prijorità rajna li nżidu l-parteċipazzjoni tan-nies fid-dinja tax-xogħol.

Biex nilħqu dan l-għan, introduċejna sensiela sħiħa ta' inċentivi bla preċedent mhux biss biex innaqqsu l-qgħad, imma wkoll biex nattiraw għall-ewwel darba ċerti faxex tas-soċjetà fid-dinja tax-xogħol.

Insemmi, fost l-oħrajn, in-nisa u l-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Fassalna u wettaqna l-viżjoni li pajjiżna jsir l-art tal-opportunitajiet, u dan billi bdejn nattiraw l-investiment.

Saħħaħna setturi ekonomiċi li kellhom tradizzjoni indiġina u b'saħħitha f'pajjiżna imma fl-istess rajna wkoll kif inkomplu niddiversifikaw l-ekonomija tagħna.

Fil-fatt, illum saret pwerili l-mistoqsija retorika tal-Oppożizzjoni dwar liema setturi ekonomiċi ġodda nħolqu minn dan il-Gvern f'dan il-pajjiż.

Li kieku kelli nelenka l-ħidma li saret f'dan ir-rigward żgur li ma nispiċċa qatt!

B'unur ngħid li llum din il-viżjoni mhux biss saret realtà, iżda kważi qiegħda tittieħed saħansitra for granted.

Illum in-nies jafu li t-tkabbir ekonomiku, l-attività ekonomika u l-investiment huma ċ-ċavetta għall-progress ta' dan il-pajjiż.

F'ħames snin kabbarna l-ekonomija bi kważi 60%, li jfisser li l-ekonomija tagħna kibret tliet darbiet aktar minn dik tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Is-suċċess iġib is-suċċess.

Nista' ngħid li s-settur privat kien fiċ-ċentru ta' dan is-suċċess u għalhekk, kompla jinvesti aktar minn qatt qabel.

Barra minn hekk, 78% tal-investituri qed jaraw kif se jespandu l-operat tagħhom f'Malta fl-għaxar snin li ġejjin.

Dan is-sentiment ta' ottimiżmu mhuwiex limitat għall-investitur li ġej minn barra biss iżda jinħass ukoll fost l-investituri lokali.

F'dan id-diskors se nelenka l-ħidma ta' dan il-Ministeru, anke b'referenza għat-track record tal-Malta Enterprise.

Fiċ-ċirkostanzi wieħed ftit li xejn jista' jifhem il-kritika tal-Kap tal-Oppożizzjoni li Malta mhijiex attraenti għall-investiment.

Il-messaġġ li qiegħed jidwi fost l-investituri huwa dak li Malta hija miftuħa għan-negozju.

Fl-2017 biss, l-investiment żdied b'aktar minn €142 miljun.

Biss biss kellna tkabbir fis-settur tat-turiżmu, fis-settur tas-servizzi finanzjarji, fis-settur tat-teknoloġija u anke fis-settur tal-manifattura, liema settur, li kien għal Gvern Nazzjonalista, ilu li spiċċa fix-xejn.

Jekk wieħed jistaqsini x'inhi l-formula ta' dan is-suċċess ngħidlu li l-formula hija waħda sempliċi ħafna: it-tkabbir ekonomiku jfisser fiduċja!

Dan il-poplu għandu fiduċja fil-Gvern li jmexxih.

Fil-fatt, jien nemmen li l-akbar kontribut li tajna bħala Gvern huwa li mill-ewwel jum fil-gvern, għarafna x'inhu r-rwol tagħna.

U naħseb li f'dawn is-seba' baġits għarafna li l-Malti għandu ħafna aspirazzjonijiet; jien ngħid għandu ferm aktar aspirazzonijiet mill-Gvern li jkun qiegħed imexxih.

Dan il-baġit qed iwieżen lil min jiflaħ l-inqas.

Dan il-baġit se jkompli jwettaq il-miżuri li dan il-Gvern wiegħed lill-poplu Malti u Għawdxi u se jara li x-xogħol jibqa' jitkattar.

Għalhekk, irrid nieħu din l-opportunità biex naġġorna lill-Kamra bil-ħidma mwettqa s'issa u dik li se nkunu qegħdin inwettqu f'dan il-Ministeru.

Nibda billi nitkellem dwar il-Malta Enterprise.

Il-progress li sar fil-Malta Enterprise mhux biss huwa notevoli mill-aspett ta' investiment u mill-aspett ta' għajnuna li din l-entità qed toffri lin-negozji, imma qed naraw serjetà fit-tmexxija ta' din l-entità.

Ninsabu kommessi li nkomplu nsaħħu l-ħidma tal-Malta Enterprise sabiex inkomplu nilħqu aktar riżultati u nagħmluha aktar faċli lin-negozji li jridu joperaw minn Malta.

F'dawn l-aħħar snin, b'mod konsistenti, l-ekonomija rreġistrat tkabbir ekonomiku bla preċedent.

Meta wieħed jikkompara l-perjodu bejn April u Ġunju 2018, jiġifieri t-tieni kwart tal-2018, ma' dak tas-sena preċedenti, isib li l-ekonomija Maltija għal darb'oħra rreġistrat l-ogħla tkabbir ekonomiku fost il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Malta kellha rata ta' tkabbir ta' 5.7%, li hija kważi tliet darbiet aktar mir-rata medja ta' tkabbir fl-Unjoni Ewropea.

Bla dubju, dawn ir-riżultati huma eċċellenti mhux b'kumbinazzjoni imma huma riżultat ta' tmexxija għaqlija ta' dan il-Gvern.

Biss, l-Oppożizzjoni qed tibqa' tgħidilna li l-ekonomija ta' pajjiżna qed tikber bil-popolazzjoni.

Sewwa qal il-Prim Ministru nhar it-Tlieta li għadda, li din hija teorija tal-Partit Nazzjonalista biss, jew aħjar, din hija d-Delia catastrophy!

Bħala Gvern, il-prijorità tagħna hi li nibqgħu ndaħħlu aktar miżuri ħalli nkomplu niġġeneraw ekonomija li toħloq aktar ġid u kwalità ta' ħajja aħjar.

Is-settur tal-manifattura kien u għadu ta' importanza kbira biex inkomplu nsostnu t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Dan is-settur jikkontribwixxi aktar minn 11% tal-impjiegi full-time f'pajjiżna.

Matul l-2017, il-gross value added iġġenerat minn dan is-settur biss żdied b'9.4%, liema tkabbir huwa ogħla mill-medja tal-Unjoni Ewropea.

Dan it-tkabbir kompla jsostni ruħu anke matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, hekk kif ġie rreġistrat tkabbir ta' 3.1% meta mqabbel mal-istess perjodu tas-sena ta' qabel.

Matul it-12-il xahar li għaddew ġiet emendata l-iskema tal-Micro Invest, fejn il-valur tal-assistenza għal kull negozju tela' minn €30,000 għal €50,000, filwaqt li għal dawk in-negozji li huma stabbiliti ġewwa Għawdex l-għajnuna żdiedet għal massimu ta' €70,000.

Fejn qabel din l-iskema kienet tapplika biss għal dawk in-negozji li jimpjegaw 30 ħaddiem full-time, issa nfetħet ukoll għal dawk in-negozji li jimpjegaw mhux aktar minn 50 impjegat full-time.

Mill-bidu ta' din is-sena sa nofs Settembru, il-Malta Enteprise diġà ħarġet aktar minn €17 miljun fi kreditu ta' taxxa taħt l-iskema Micro Invest.

Fl-erba' snin li għaddew inħarġu €60 miljun fi kreditu ta' taxxa taħt din l-iskema.

Grazzi għat-tibdil li sar f'din l-iskema ta' assistenza, kif ukoll fil-faxxa ta' negozji li setgħu jibbenefikaw minn din l-għajnuna, rajna 1,700 negozju li ngħataw din l-assistenza.

Barra minn hekk, matul il-kumplament tas-sena, jiġifieri fl-aħħar xahrejn tal-2018, il-Malta Enterprise mistennija tipproċessa s-somma ta' €12 miljun oħra.

Nista' ngħid li hemm aktar minn 700 negozju li applikaw għall-assistenza taħt l-iskema tal-Micro Invest.

Hawn qed naraw żieda sostanzjali fin-numru ta' applikanti li minn 1,600 fis-sena 2017 tela' għal 2,500 matul is-sena 2018.

Dawn il-figuri jikkuntrastaw bil-qawwi meta tqabbel l-ammont li ġie approvat taħt l-istess skema fl-aħħar sena ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, meta l-għajnuna kienet biss ta' €6.5 miljun.

Din l-istatistika hija minnha nnifisha xhieda tat-tkabbir ekonomiku li rnexxielu joħloq dan il-Gvern.

In-negozji tagħna ħaqqhom kull sostenn, għaliex kif dejjem ngħid, is-suċċess ekonomiku li qed nesperjenzaw nafuh lilhom ukoll.

Aktar investiment fl-iskema Micro Invest qed juri kemm dan il-Gvern tassew għandu fiduċja fin-negozju Malti u Għawdxi, kemm dak żgħir kif ukoll dak stabbilit.

Il-Malta Enterprise kompliet issostni u qed tissokta l-ħidma kontinwa tagħha sabiex tattira investiment ġdid f'setturi partikolari.

Fis-sena 2017, il-Malta Enterprise approvat 128 proġett b'investiment ta' €250 miljun, li wasslu għal ħolqien ta' aktar minn 2,250 impjieg ġdid.

Sa Settembru 2018, fir-rigward ta' investiment dirett barrani, il-Malta Enteprise approvat 21 proġett ġdid.

Ġew approvati wkoll 58 proġett minn imprendituri Maltin.

Bejniethom, dawn il-proġetti mistennija jsarrfu f'investiment totali ta' €50 miljun u ħolqien ta' mhux anqas minn 500 impjieg ġdid.

Fl-2018, il-Bord tal-Malta Enterpise approva allokazzjoni ta' aktar minn 120,000 metru kwadru ta' spazju industrijali u €12 miljun f'assistenza f'forma ta' grants.

Il-Malta Enterprise, b'kollaborazzjoni mal-MIP, kompliet bil-ħidma tagħha sabiex tagħmel l-aħjar użu minn proġetti infrastrutturali ffinanzjati minn fondi Ewropej li twettqu fis-snin preċedenti.

Insemmi, fost l-oħrajn, is-Safi Aviation Park, id-Digital Hub u l-Life Sciences Park li kollha laqgħu klijenti ġodda ta' ċertu livell, fosthom kumpaniji bħal SR Technics, Gulf Helicopters, Alvogen, AAT Research Ltd. u Baxter Research and Development.

Barra minn hekk, matul is-sena d-dieħla l-Malta Enterprise se tkun qed tiżviluppa numru ta' skemi eżistenzi sabiex toffri għajnuna aktar kompatibbli mal-bżonnijiet tal-industrija f'pajjiżna.

Dawn huma inċentivi għan-negozji sabiex innaqqsu l-ispejjeż tal-operat matul il-lejl.

Wara eżerċizzju ta' konsultazzjoni man-negozji, il-Malta Enterprise se tkun qed tifformula pakkett ta' inċentivi li għandhom jgħinu lin-negozji u lill-industrija jnaqqsu l-ispejjeż fl-operat tagħhom matul il-lejl.

Dawn l-inċentivi għandhom jgħinu lin-negozji billi jtejbu l-effiċjenza u l-produttività, filwaqt li jnaqqsu l-ispejjeż biex isir dan.

It-tieni, il-Malta Enterprise se tniedi pakkett ta' miżuri u inċentivi biex kumpaniji jinvestu parti mill-profitti tagħhom fil-kumpanija tagħhom stess.

Dan jista' jsir billi tingħata għajnuna lil min jgħolli x-share capital ta' 15% fuq il-profitti li fuqhom, oriġinarjament, tkun tħallset taxxa sħiħa.

Għaldaqstant dawn il-profitti jistgħu jiġu investiti mill-ġdid biex jinxtara makkinarju, apparat, jew 'knowlegde'.

L-għajnuna pprovduta mill-Malta Enterprise se tkun rifużjoni ta' 17.5% fuq it-taxxa li tkun mħallsa meta tingħata din ir-rifużjoni.

Barra minn hekk, l-ammont li fuqu tkun tnaqqset it-taxxa jrid jiġi miżjud max-share capital tal-kumpanija sa mhux aktar tard minn sitt xhur wara li tingħata r-rifużjoni.

It-tielet inċentiv jirrigwarda t-teleworking għall-Għawdxin li jaħdmu f'Malta.

Se ninċentivaw lill-kumpaniji Maltin biex jagħtu opportunità lill-Għawdxin impjegati magħhom li jagħmlu teleworking.

Il-pakkett ta' inċentivi se jkun jinkludi sa 75% fi kreditu fuq investiment teknoloġiku u kapitali biex jiffaċilita l-istess teleworking.

Se nagħtu wkoll massimu ta' €10,000 f'rifużjoni fuq salarji għall-impjegati Għawdxin.

Ir-rifużjoni tingħata fi proporzjon ta' sigħat li l-ħaddiem ikun għamel fit-teleworking.

Ir-raba' inċentiv jirrigwarda l-kreditu fiskali fuq dħul minn proprjetà intelletwali.

Fil-fatt, se ninċentivaw investiment fir-riċerka billi nagħtu benefiċċji fiskali marbuta mad-dħul mil-liċenzjar tad-drittijiet fuq proprjetà intellettwali u copyrights.

Il-ħames inċentiv huwa għajnuna lill-persuni b'diżabilità.

Se nkunu qegħdin insaħħu aktar l-opportunitajiet għan-nies bi bżonnijiet speċjali fid-dinja tax-xogħol.

Se tingħata għajnuna finanzjarja għal taħriġ u anke għal ingaġġar ta' persuni b'diżabilità biex b'hekk, inħajru aktar kumpaniji jimpjegaw lil dawn il-persuni.

Il-ħidma favur l-intrapriża ż-żgħira baqgħet għaddejja.

Fil-Business First sar progress eċċezzjonali.

Is-sena li għaddiet sar programm ta' ristrutturar fil-Business First u dan wassal biex l-effiċjenza ta' dan iċ-ċentru titjieb b'mod sinifikanti.

Fil-fatt, illum dan iċ-ċentru qiegħed joffri servizz aktar komprensiv għal min irid iwaqqaf negozju ġdid u kull għajnuna neċessarja għal negozji eżistenti.

L-iskop ta' Business First huwa li jservi ta' one stop shop għall-intrapriżi fejn l-intraprenditur jista' jinqeda minn post wieħed.

Sa dalgħodu stess, fi żjara li għamilt ġewwa l-kumpanija Tek-Moulds Precision Engineering Ltd f'Bulebel, qalulna kif il-Business First baqgħu jagħtuhom assistenza matul l-operat tagħhom tul dawn l-aħħar snin.

Illum hemm ukoll focal point, fejn persuna tkun qed taqdi hi stess il-bżonnijiet ta' kumpaniji bħal Tek-Moulds Precision Engineering Ltd.

Fl-ewwel sena tal-operat, il-Business First irċevew mas-16,000 telefonata, madwar 3,500 email u kien hemm aktar minn 10,000 persuna li marret fl-uffiċini u talbet l-għajnuna.

Il-Business First offriet ukoll taħriġ lil ftit aktar minn 500 imprenditur.

Dawn il-figuri huma xhieda ċara ta' kemm hawn ħtieġa għal servizzi ta' Business First.

Se nitkellem issa dwar l-għajnuna għall-istartups.

Matul din is-sena, il-Malta Enterprise kompliet issaħħaħ il-pakkett ta' għajnuna li toffri lin-negozji startups bi tnedija tal-iskema ġdida msejħa Startup Advance.

Flimkien mal-iskema Business START, l-iskema Startup Advance qed toffri għajnuna finanzjarja sabiex tagħmel tajjeb għall-ispejjeż marbutin mat-twettiq ta' proġetti innovattivi.

Permezz ta' dawn l-iskemi, il-Malta Enterprise rnexxiela tapprova mas-€600,000 f'assistenza għan-negozji startups matul dawn l-aħħar 12-il xahar li għaddew.

Issemmiet ukoll il-Brexit Task Force, fejn irrid ngħid li l-ħidma f'din it-task force ssoktat.

Il-Brexit Task Force qiegħda timplimenta pjan ta' azzjoni sabiex sal-aħħar tal-2018 tippromwovi n-negozji, inklużi attivitajiet industrijali, ekonomiċi u finanzjarji f'Malta, b'kollaborazzjoni mar-Renju Unit.

Malta se tpoġġi lilha nnifisha bħala destinazzjoni kummerċjali għall-kumpaniji bbażati fir-Renju Unit li jridu jistabbilixxu bażi fi stat membru tal-Unjoni Ewropea wara li jkun seħħ il-Brexit.

Għaldaqstant fix-xhur li ġejjin il-Malta Enterprise se tkun qed tintroduċi skema ġdida li permezz tagħha se noffru għajnuna finanzjarja, f'forma ta' business advisory services, sabiex ngħinu lin-negozji lokali li jiddependu mis-suq Brittaniku jwettqu l-pjanijiet assoċjati mal-proċess ta' Brexit.

Nitkellem issa fuq il-ħidma favur l-intrapriża f'Għawdex.

Bħala Gvern, permezz tal-Malta Enterprise, nagħtu importanza kbira lil Għawdex u l-intraprenditorija Għawdxija.

L-istrateġija ta' tkabbir ekonomiku f'Għawdex kompliet titwettaq billi matul ix-xhur li għaddew, ġew evalwati l-offerti li ġew sottomessi għall-proġett tal-backup fibre optic cable bejn iż-żewġ gżejjer u hekk kif jitlesta l-proċess tat-tender, se jibda x-xogħol fuq dan il-proġett.

Bla dubju, dan huwa proġett li flimkien ma' investiment ieħor ta' żvilupp ta' infrastruttura industrijali ġewwa Għawdex, bħall-proġett tad-digital park, se jpoġġi lil Għawdex fuq quddiem biex jattira investiment ġdid fis-settur diġitali li jiddependi minn servizz effiċjenti u modern tal-internet.

Għaldaqstant l-MIP tinsab għaddejja bix-xogħol fuq business zone f'Tal-Ħofra u l-eks MDP f'Għawdex.

Dawn iż-żewġ proġetti se joffru aktar minn 20 tomna ta' art, jiġifieri 20,000 metru kwadru, għal żvilupp industrijali ġewwa Għawdex.

Matul l-aħħar sena, il-Malta Enterprise ħadmet sabiex żviluppat qafas leġiżlattiv ġdid marbut mal-manifattura tal-kannabis għall-użu mediku.

Kif nafu, il-liġi daħlet fis-seħħ aktar kmieni din is-sena.

Dan sabiex titwettaq il-viżjoni tal-Gvern li Malta tkun ċentru ta' eċċellenza fil-qasam tal-kannabis għall-użu mediku.

Permezz ta' din l-liġi innovattiva, il-Malta Enterprise rnexxielna tattira operaturi internazzjonali li huma meqjusa bħala key players u market leaders f'dan il-qasam.

S'issa nista' ngħid li approvajna sitt proġetti ta' manifattura, żvilupp u riċerka marbuta ma' dan is-settur.

Interessanti ħafna se tkun il-liġi dwar il-free zones.

Matul is-sena li għaddiet, il-Malta Enterprise kompliet taħdem fuq liġi ġdida għal żoni ta' kummerċ ħieles, bħalma diġà teżisti fil-Freeport ta' Malta.

Din il-liġi mistennija tiffaċilita u tattira investiment ġdid fis-servizz tal-loġistika internazzjonali.

Ladarba tidħol fis-seħħ, dawk il-kumpaniji li diġà joperaw minn pajjiżna se jibbenefikaw minn titjib fis-servizzi bl-ajru u bil-baħar, għaliex se jiżdied it-traffiku kummerċjali lejn u minn Malta.

Din il-liġi dwar il-free zones mistennija toħloq numru ta' impjiegi ġodda, filwaqt li ċertament se nkunu qed nattiraw aktar investiment lejn pajjiżna.

L-MIP għaddejja b'xogħol mingħajr waqfien.

Nibda billi nsemmi l-proġett f'Ta' Qali.

Ma tantx inħobb insemmi dak li jkunu qalu l-kelliema tal-Oppożizzjoni, però rrid infakkar li fl-2006, jiġifieri 12-il sena ilu, l-Onor.

Edwin Vassallo kien ħabbar fil-baġit li se jibda x-xogħol fuq il-proġett tal-villaġġ tal-artiġjanat f'Ta' Qali.

B'sodisfazzjon ngħid li kuntrarjament għal dak li ma ġarax taħt amministrazzjoni Nazzjonalista, illum ix-xogħol fil-villaġġ tal-artiġjant f'Ta' Qali miexi sew u sar aktar minn 70% tax-xogħol fl-ewwel fażi ta' dan il-proġett.

Ngħid ukoll li sar eżerċizzju ta' valur miżjud fuq dan is-sit u żdiedu aktar xogħlijiet mill-MIP.

Għalhekk, ix-xogħol ta' infrastruttura u bini ta' toroq mistenni jitlesta fl-ewwel tliet xhur tal-2019.

Il-villaġġ tal-artiġjanat jinsab għaddej minn riġenerazzjoni totali, fejn qed isiru toroq ġodda, dwal ġodda, parkeġġi ġodda, qed jitkabbru l-ispazji pubbliċi, inħolqot żona fejn familji bit-tfal jistgħu jmorru u jqattgħu ftit mill-ħin tagħhom u fl-istess ħin ikunu jistgħu jitgħallmu u jaraw xogħol ta' snajja' u artiġjanat jinħadem.

Dan il-proġett kien ilu mwiegħed għal snin twal.

Issa però dan is-sit qiegħed jittrasforma ruħu f'ċentru ta' eċċellenza ta' artiġjanat Malti, li se joffri benefiċċju għall-artiġjana Maltin, għat-turiżmu Malti u anke għall-konsumatur Malti u Għawdxi.

Miexi sew ukoll ix-xogħol mill-MIP fuq żoni industrijali f'Għawdex.

Insemmi l-estensjoni tal-qasam industrijali tax-Xewkija, li huwa proġett kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Matul dawn l-aħħar xhur, beda tiela' l-ewwel sular tal-Enterprise Hub li huwa mibni fuq parkeġġ sotterran, filwaqt li qiegħed jiġi restawrat il-bini skedat li jinstab fuq il-post, hekk kif dan se jservi ta' post fejn jintlaqgħu l-viżitaturi kif ukoll ta' ċentru għall-konferenzi.

Dan l-Enterprise Hub se jipprovdi 3,000 metru kwadru ta' spazju ġdid għall-intrapriżi ingaġġati f'dik li hija magħrufa bħala knowledge economy u se nkunu qegħdin noħolqu wkoll diversi faċilitajiet għall-impjegati.

Fil-post magħruf bħala l-Ħofra qed jinbena kumpless ta' 15-il workshop industrijali ġdid fuq medda ta' 3,500 metru kwadru.

Min-naħa tagħha l-MIP se tibni l-infrastruttura kollha neċessarja, inkluż it-toroq ġodda li hemm bżonn.

Iż-żewġ proġetti mistennija jitlestew matul l-ewwel nofs tas-sena d-dieħla.

Se jitkompla x-xogħol ta' rranġar, tindif, istallazzjoni tad-dawl, xogħol fuq it-toroq, servizzi ġodda u anke upgrading tal-buffer zones li jifirdu ż-żoni industrijali minn żoni residenzjali.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq iż-żoni industrijali ta' Ħ'Attard, Bulebel, Ħal Far, Kordin, Ħal Luqa, Marsa u tax-Xewkija f'Għawdex.

Qed isir ukoll xogħol ta' manutenzjoni fuq sistema ta' fire hindrance ġewwa ż-żoni industrijali ta' Bulebel, Ħal Far u Kordin.

B'hekk, se nkunu qed inżidu s-sigurtà u s-serħan tal-moħħ għall-ħaddiema.

Se niftħu wkoll childcare centres fiż-żoni industrijali.

B'hekk, permezz ta' dawn iċ-ċentri, l-MIP qed tippromwovi aktar il-possibilità ta' bilanċ bejn ix-xogħol u l-familja għall-impjegati f'dawn ż-żoni industrijali.

Sinjura President, l-Imrieħel huwa distrett ewlieni għan-negozji stabbiliti.

Madanakollu sa ftit tax-xhur ilu kien hemm nuqqas ta' viżjoni long-term.

Nemmen bi sħiħ li l-mudell ta' public private partnership li qed topera bih is-Central Business District Foundation huwa l-aħjar mod biex tiġi fformulata din il-viżjoni u biex imbagħad tiġi wkoll implimentata.

Bi pjaċir ngħid li s-settur privat irrisponda għal din it-talba tal-Gvern b'mod pożittiv ħafna.

Fil-fatt din il-Fondazzjoni bdiet minn 18-il membru u issa kibret għal 30 membru.

Is-Central Business District Foundation issa qiegħda taħdem sabiex tħares il-potenzjal tan-negozju fl-inħawi tal-Imrieħel.

Din il-ħidma tinkludi l-adozzjoni ta' politika u proċeduri interni għall-governanza mtejba, kif ukoll kampanja ta' tindif li matulha nġabar aktar minn 167 tunnellata ta' skart fi ftit xhur.

Dan huwa proġett pilota ta' ġbir ta' skart li bħalissa għadu għaddej flimkien ma' xogħol ieħor bħal tiswijiet tad-dawl tat-toroq, manutenzjoni ta' meded ta' toroq fiż-żona, kif ukoll sistema ta' traffic management b'kollaborazzjoni ma' Transport Malta.

Madanakollu issa rridu nagħmlu l-pass li jmiss u inżidu l-infurzar tar-regoli u ntejbu l-aċċessibbiltà.

Dan sabiex iż-żona industrijali tal-Imrieħel tassew issir post li jkattar l-intraprenditorjat.

Niġi issa għaċ-ċentru għall-manifattura tal-ikel fl-Imrieħel.

Is-sit fejn qed nagħmlu dan il-food hub kien ilu abbandunat għal snin twal imma fl-aħħar ix-xogħlijiet bdew.

Fil-fatt, jekk tkun għaddej minn ħdejn l-Imrieħel tara dan il-hub tiela' fuq ix-xellug.

Ix-xogħlijiet jinsabu fi stadju avvanzat, fejn diġà hemm xi operaturi li bdew joperaw, filwaqt li oħrajn waslu fil-fażi finali tax-xogħlijiet.

Permezz tal-ħolqien ta' dan il-food hub, kumpaniji Maltin li ilhom stabbiliti, bħall-Busy Bee, il-Consolidated Biscuits, is-Sunshine Snacks u Cini Manufacturing, se jkunu qed jespandu l-operat tagħhom b'suċċess f'faċilità fil-qasam industrijali tal-Imrieħel.

Infakkar li l-viżjoni tagħna hi li noħolqu hub industrijali li jiġġenera l-investiment.

Minn sit li kien perikoluż u fi stat ta' abbandun totali, illum qed naraw sit li qed jiġi riġenerat.

Sinjura President, niġi għas-settur tal-avjazzjoni.

Matul dawn l-aħħar snin dan is-settur ekonomiku stabbilixxa ruħu bħala wieħed mill-industriji emerġenti tal-ekonomija Maltija.

Issa l-ħsieb tagħna huwa li nipprovaw noħolqu konċett ta' one stop shop fis-Safi Aviation Park, fejn jekk ajruplan ikollu bżonn manutenzjoni jew xi ħaġa kożmetika, ix-xogħol ikun jista' jsir mill-bidu sal-aħħar.

Fil-fatt se nniedu strateġija u master plan fil-qasam tat-tkabbir tal-aviation clusters bil-għan li ntejbu l-infrastruttura u anke l-kapaċità tagħna bħala pajjiż li nattiraw aktar investiment.

Dan it-tkabbir għandu joħloq aktar impjiegi ta' kwalità għaż-żgħażagħ tagħna.

Dan il-proċess qed isir b'konsultazzjoni mal-Ministeru għat-Turiżmu kif ukoll mal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

Fid-dawl tal-limitazzjoni u n-nuqqas ta' art industrijali, l-MIP, flimkien mal-Malta Enterprise, imbarkaw fuq studji speċifiċi biex jaraw kif jistgħu jtejbu l-ispazju kif ukoll biex jaraw li jsibu l-aħjar mezz ta' kif jista' jinħoloq aktar spazju industrijali.

Fil-fatt qegħdin nidentifikaw siti fejn jistgħu jiġu żviluppati gated parks f'forma ta' public private partnership, fost l-oħrajn f'Ħal Far, fil-Mellieħa u f'Għawdex.

Sinjura President, l-aħħar rapport tal-Forum Ekonomiku Dinji juri li għal darb'oħra Malta kisbet pożizzjoni pożittiva ħafna fil-klassifikazzjoni għall-kompetittività tagħha.

Malta llum tikklassifika fis-36 post minn 140 pajjiż f'din il-pubblikazzjoni.

Dan ifisser li tejjibna l-klassifikazzjoni tagħna b'aktar minn għaxar postijiet fi ftit snin.

B'dan ir-riżultat, irnexxielna negħlbu numru ta' ekonomiji ewlenin, inkluż dawk tal-Istati Baltiċi, ta' Ċipru u ta' pajjiżi oħrajn li jistgħu jkunu kompetituri tagħna.

L-akbar aħbar f'dan ir-rapport però hija li Malta kklassifikat fl-ewwel post fir-rigward tal-istabbiltà makroekonomika.

Dan ifisser li l-andament ekonomiku ta' Malta ilu jitjieb matul dawn l-aħħar ħames snin, hekk kif żidna l-produttività u l-impjiegi.

Permezz ta' politika serja, qed jirnexxilna nżidu b'mod sinifikanti l-istabbiltà u qed inħeġġu aktar investiment.

B'hekk, qed intejbu l-prinċipju fundamentali tal-kompetittività.

Bħala pajjiż, qed nilqgħu b'sodisfazzjon dan ir-riżultat għaliex ir-rapport tal-Forum Ekonomiku Dinji huwa fost il-pubblikazzjonijiet globali l-aktar importanti u rispettati fil-qasam tan-negozju.

Sinjura President, matul il-leġiżlatura li għaddiet il-Gvern ressaq rakkomandazzjonijiet għal bidliet leġiżlattivi u amminstrattivi bil-għan li jiġu aġġornati regoli dwar l-insolvenza f'Malta.

Dan ifisser li se nkunu qed nagħtu t-tieni ċans lil negozji li jaħdmu għal rashom.

Ifisser ukoll li se titjieb il-klassifikazzjoni ta' pajjiżna f'dawk li huma indiċi internazzjonali fl-effiċjenza tan-negozji u sussegwentement pajjiżna se jsir aktar kompetittiv.

Fil-fatt, għamilna l-emendi neċessarji fl-Att dwar il-Kumpanniji.

Sinjura President, fir-rigward tal-istartups se nkomplu naħdmu biex noħolqu eko-sistema li tgħin lill-istartups u fl-istess ħin se nemendaw il-liġi sabiex is-Seed Investment Scheme tiġi estiża.

Fi ftit żmien, din l-iskema rnexxielha tgħin lil numru ta' startups isibu venture capital, jiġifieri investituri li huma lesti jinvestu fil-proġetti tagħhom.

Din hija inizjattiva li tħabbret fil-Baġit 2017.

Diġà sar ħafna ground work f'dan il-kuntest u għalhekk qed nistennew li fiż-żmien li ġej ikollna l-ewwel riżultati.

Fuq l-istess linja, tajjeb li wieħed jgħid li qegħdin naħdmu fuq skema ta' startup visa bil-ħsieb li niffaċilitaw il-proċess biex aktar startups barranin jagħżlu li jistabbilixxu ruħhom f'pajjiżna.

Fid-dawl ta' dan kollu, qed jiġi kkoordinat ix-xogħol b'mod komprensiv.

Fil-fatt, se nkunu qed invaraw fondazzjoni ġdida li se jkun jisimha 'Startup Foundation'.

Din il-fondazzjoni se tkun qed taħdem fuq kampanja promozzjonali bil-għan li nwasslu l-opportunitajiet li toffri l-ġurisdizzjoni tagħna għal udjenza aktar wiesgħa.

Sinjura President, fir-rigward tad-Dipartiment tal-Kummerċ, fl-2018 ġie mniedi uffiċjalment iċ-ċertifikat ġdid li jiġi mwaħħal ma' prodotti artiġjanali reġistrati.

Kull ċertifikat għandu quick response code li huwa speċifikament abbinat mal-artiġjana reġistrati li jagħmlu l-prodott.

Permezz ta' mobile app, il-konsumatur se jkun jista' jagħmel scan tal-prodott u b'hekk isib l-artiġjani li huma rreġistrati mal-Kunsill Malti għall-Artiġjant u jkollu wkoll aktar informazzjoni dwar l-artiġjan.

Tajjeb wieħed jgħid li dan se jkun qed jikkumplimenta l-portal il-ġdid tal-artiġjanat Malti li se jkun mobile responsive.

Fir-rigward tad-Dipartiment tal-Kummerċ, irrid insemmi wkoll l-Att dwar it-Trademarks.

Fl-2019, se jidħol fis-seħħ l-Att dwar it-Trademarks il-ġdid li se jkun qed jittrasponi Direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Fost affarijiet oħra, dan l-Att se joħloq il-possibbiltà li jiġu sottomessi applikazzjonijiet għal marki mhux tradizzjonali, bħal pereżempju marki multimedia u awdjoviżivi.

Barra minn hekk, id-Dipartiment tal-Kummerċ se jkun jista' jirrifjuta applikazzjonijiet għal trademarks fuq bażi ta' protezzjoni ta' indikazzjoni ġeografika.

Hawnhekk nixtieq nirreferi għall-ħidma b'saħħitha li saret matul din is-sena sabiex tlesta l-proċess tad-diġitazzjoni tad-dokumenti kollha tat-trademarks nazzjonali, li jmorru lura għall-bidu tas-Seklu 20.

Dan ix-xogħol sar bl-assistenza tal-Uffiċċju għall-Proprjetà Intellettwali fl-Unjoni Ewropea.

Sinjura President, il-bejjiegħa fis-swieq fl-irħula tagħna għandhom sehem importanti fil-ħajja Maltija ta' kuljum għaliex apparti li jkabbru l-attività kummerċjali fl-irħula, jbigħu wkoll prodotti importati kif ukoll oġġetti u ikel tipiku Malti.

Għalhekk, dawn huma parti mill-kultura tagħna.

Għaldaqstant se nipproponu bidliet fil-mod ta' kif jinħarġu l-liċenzji, fl-allokazzjoni tal-postijiet, se nintroduċu proċess ta' superviżjoni tal-implimentazzjoni tal-liġi li tirrigwarda s-swieq lokali u se nintroduċu wkoll proċeduri ta' azzjoni biex jiġu riżolti l-ilmenti b'mod effettiv.

Dan qed isir bil-għan li jintlaħaq bilanċ bejn il-Gvern, l-operaturi, ix-xerrejja u anke r-residenti.

Sinjura President, din is-sena rajna wkoll żieda fix-xogħol li qed isir mill-uffiċċju tan-negozju tal-familja.

Fl-aħħar, in-negozji tal-familja ġew rikonoxxuti formalment u qed jingħataw assitanza u skemi attrezzati għall-bżonnijiet partikolari tagħhom!

Dawn jinkludu inċentivi fiskali kif ukoll inċentivi ta' governanza, liema inċentivi qed jiġu pprovduti mill-Malta Enterprise u qed jattiraw interess qawwi, tant li matul din is-sena ħafna negozji staqsew għal din l-assistenza.

Barra minn hekk, bħalma tħabbar fil-baġit preċedenti, l-għotja tal-Micro Invest żdiedet għal €70,000 fir-rigward ta' negozji tal-familja.

B'hekk, qed inkomplu bil-ħidma tagħna b'risq dan is-settur.

Kif qalu diġà sħabi, għal darb'oħra ħabbarna tnaqqis tat-taxxa tal-boll minn 5% għal 1.5%.

Matul din is-sena, l-uffiċċju tan-negozju tal-familja ħadem sabiex għall-ewwel darba bank lokali se jkun qed joħloq skema speċjalizzata għan-negozji tal-familja.

Bl-għajnuna tal-Bank of Valletta, dawn in-negozji se jkomplu jibbenefikaw minn aktar għajnuniet.

Din l-iskema se tkun waħda ta' serħan tal-moħħ għaliex verament toffri għajnuna lil dawn it-tip ta' negozji.

Il-Malta Development Bank se jkun parti minn dan il-ftehim li ntlaħaq u dan se jkun qed jagħmel tajjeb b'garanzija għas-self li se jsir minn dan il-bank.

Barra minn hekk, riċentement ressaqna xi emendi għall-Att dwar in-Negozji tal-Familja sabiex ikollna liġi b'aktar inċentivi li wieħed jista' japplika għalihom b'mod aktar faċli.

Sinjura President, qed jgħidu li ma għamilna xejn dwar il-koperattivi imma tajjeb ngħid li din is-sena ħdimna biex inġibu l-għaqda fis-settur tal-koperattivi ħalli l-fond ċentrali jkun aktar aċċessibbli.

Issa l-għan tagħna huwa li nagħtu nifs ġdid lill-koperattivi.

Għalhekk wara li solvejna dan l-impasse li kien hemm, se nagħmlu reviżjoni komplessiva tal-Att dwar l-Għaqdiet Koperattivi biex inkunu nistgħu nimmodernizzawh għar-realtajiet tal-lum.

Din hija ħidma li se ssir matul ix-xhur li ġejjin.

Dan il-Gvern kemm-il darba saħaq fuq il-bżonn li jiġu rikonoxxuti l-intrapriżi soċjali.

Għaldaqstant ħdimna fuq it-tfassil ta' liġi li tagħti l-faċilità li l-intrapriżi soċjali jiġu rikonoxxuti u jibdew jibbefenikaw minn inċentivi speċjalizzati sabiex ikollhom assistenza biex jiġu stabbiliti.

Ħdimna mal-Malta Enterprise u mal-Ministru għall-Finanzi u flimkien identifikajna x'għandha tkun l-aħjar assistenza.

Din is-sena wkoll, il-Malta Government Investments kompliet bil-programm ta' ħidma sabiex issaħħaħ l-investimenti tal-Gvern, primarjament fost dawk il-kumpaniji fejn il-Gvern għandu sehem fl-ishma.

Għaldaqstant flimkien man-nies tal-Malta Government Investments, qed inlestu rapport fuq l-immodernizzar tal-kumpaniji tal-Gvern.

Marbut ma' dan ir-rapport hemm memorandum of understanding li ġie iffirmat f'Ġunju tal-2018 bejn il-Malta Government Investments u Caisse Dépôts li huma esperti Franċiżi li se joffru l-għajnuna tagħhom fl-istrutturar tal-Malta Government Investments.

L-għan huwa li nippreżervaw il-ġid għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Barra dan kollu, waqqafna wkoll il-Commonwealth Trade Finance Facility.

Aħna konna l-ewwel pajjiż li wrejna interess li nwaqqfu din il-faċilità.

Aktar kmieni dan ix-xahar saret l-ewwel laqgħa tal-Bord ta' Sorveljanza f'Malta, li kienet ippreseduta mis-Segretarju Ġenerali tal-Commonwealth Patricia Scotland.

Naħseb li din hija faċilità finanzjarja li se jkollha rwol importanti fit-tisħiħ tal-kummerċ u l-finanzjament tal-investiment fl-istati ż-żgħar membri tal-Commonwealth.

Finalment irrid insemmi l-Privatisation Unit.

Matul din is-sena din l-Unità ħadmet fuq numru kbir ta' sottomissjonijiet mis-settur privat, wara proċess trasparenti li jkun magħmul by request for proposals biex l-ekonomija tkompli għaddejja 'l quddiem f'diversi oqsma u f'ċerti niċeċ partikolari.

Pereżempju fil-ġimgħat li ġejjin se jiġi ffirmat ftehim fuq l-għotja ta' konċessjoni tal-Korsa tal-Marsa.

Id-dettalji ta' din l-inizjattiva se jingħataw mis-Segretarju Parlamentari Clifton Grima.

Mingħajr ma nidħol wisq fid-dettall ngħid li dan il-proġett se jbiddel mill-qiegħ din il-faċilità sportiva biex tkun tista' tidgawda mill-familja kollha.

Nistgħu ngħidu li din hija wegħda elettorali oħra li se tkun qed tiġi mwettqa.

Dan apparti inizjattivi oħrajn fil-kamp sportiv, bħar-riġenerazzjoni tal-faċilitajiet sportivi relatati mad-dixxiplini atletiċi varji.

Il-Privatisation Unit qed tassisti wkoll lill-Malta Amateur Athletic Association biex jinħareġ request for proposals fix-xhur li ġejjin sabiex insaħħu l-ħiliet tal-isportivi Maltin.

Il-Privatisation Unit qed taħdem ukoll fuq proġetti oħrajn ma' diversi Ministeri u mhux mal-Ministeru għall-Ekonomija biss.

Dawn il-proġetti għandhom vaur ta' investiment sostanzjali u permezz tagħhom, għandna nkomplu nsaħħu l-ekonomija.

Altru milli m'għamilna xejn!

Ħdimna ħafna.

Jeżisti negozju tajjeb.

Nemmnu fin-negozju.

Jiddispjaċini nisma' ċerti konċetti min-naħa l-oħra li jwassluni biex ngħid li għadhom ma fehmu xejn.

L-Onor.

Edwin Vassallo semma li neħħejna l-liċenzji u bħallikieku tlifna l-kont tan-negozji.

Il-liċenzji li neħħejna kienu jikkonċernaw biss 30% tan-negozji.

Veru li kellna nieħdu ċerti deċiżjonijiet diffiċli, biss irrid ngħid li l-NSO hija l-entità li għandha l-istatistika uffiċjali tan-negozji li nużaw biex infasslu l-policies.

L-NSO huma s-sidien uffiċjali ta' din l-istatistika u mhux id-Dipartiment tal-Kummerċ.

Saru ħafna żbalji oħrajn mill-kelliema tal-Oppożizzjoni però aktar milli nikkoreġi dawn l-iżbalji, jien ridt nuża dan id-diskors biex nitkellem fuq il-ħidma tagħna bħala Gvern b'risq dan is-settur.

Sinjura President, nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lis-Segretarju Permanenti Nancy Caruana, fi ħdan il-Ministeru tiegħi, tal-ħidma u d-dedikazzjoni tagħha.

Nirringrazzja wkoll l-entitajiet kollha li semmejt matul dan id-diskors.

F'dawn l-aħħar seba' baġits, wettaqna u ksibna, u llum nistgħu ngħidu li l-poplu mhux biss qed iħoss id-differenza imma qed jgħix id-differenza!

Dan il-Baġit se jkompli jagħtina l-għodda biex is-suċċess li qed ngħixu llum ikun sostenibbli u permanenti.

Inħares 'il quddiem b'mod pożittiv biex is-sena d-dieħla nerġa' niġi f'din il-Kamra nitkellem dwar aktar riżultati pożittivi u ta' benefiċċju għall-familji Maltin u Għawdxin.

Finalment inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti informazzjoni relatata mal-assistenza offruta minn Business First lill-intrapriżi bejn Ottubru 2017 u Ottubru 2018.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY CHAIRPERSON (Onor. Glenn Bedingfield): Grazzi.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar hija konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li tkun komunikata aktar 'il quddiem.

Fid-9.38 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati, l-Onor.

Glenn Bedingfield, irrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar kienet ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, kienu posposti għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-Kamra għaddiet għal xogħol ieħor tal-Gvern li kien jidher fuq l-aġenda.

ABBOZZ TA'LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR

L-ORGANIZZAZZJONIJIET VOLONTARJI

CHRIS CARDONA: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji u biex jagħmel emendi konsegwenzjali u oħrajn fil-Kodiċi Ċivili u fit-Tieni Skeda li tinsab mal-Kodiċi Ċivili, l-Att dwar il-Ġbir Pubbliku, l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u l-Arkivji Nutarili, l-Att dwar l-Arbitraġġ, l-Att dwar il-Kumpaniji u l-Att dwar ir-Reġistru Pubbliku".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji jkun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Chris Cardona biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għall-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2019

Ir-Raba' Jum Stabbilit - Uffiċċju tal-Prim Ministru

Vot 1 – Uffiċċju tal-President

Vot 5 – Uffiċċju tal-Prim Ministru

Vot 6 – Informazzjoni

Vot 7 – Stamperija tal-Gvern

Vot 8 – Uffiċċju Elettorali

Vot 9 – Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku

Vot I – Uffiċċju tal-President - Kapital

Vot III – Uffiċċju tal-Prim Ministru – Kapital

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq l-Uffiċċju tal-Prim Ministru għandha tieħu mhux aktar minn ħames sigħat, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għall-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.40 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – KONSULENTI MINN GĦAQDIET AMBJENTALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid min huma, jekk hemm, il-konsulenti li l-Ministeru għandu kuntratt magħhom ta' konsulenza minn fost l-għaqdiet ambjentali?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntratti/ftehim li l-Ministeru jidħol għalihom ma' għaqdiet ambjentali ma jirrigwardawx konsulenza iżda, b'mod ġenerali, kuntratti/ftehim li jipprovdu għat-tmexxija ta' siti protetti jew għall-iffinanzjar ta' proġetti ambjentali.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – KONSULENTI MINN GĦAQDIET AMBJENTALI U GĦAQDIET/ASSOĊJAZZJONIJIET TA' ŻVILUPPATURI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid min huma, jekk hemm, il-konsulenti li l-Ministeru għandu kuntratt magħhom ta' konsulenza minn fost l-għaqdiet ambjentali u mill-għaqdiet/assoċjazzjonijiet ta' żviluppaturi?

X'inhu l-ħlas rispettiv?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninsab infurmat li l-uniku konsulent fi ħdan is-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-suq tal-proprjetà li għandu kuntratt huwa Sur Sandro Chetcuti mill-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi (u dan minħabba l-fatt li hu magħruf mill-mezzi ta' komunikazzjoni), b'remunerazzjoni kif ġej:

• Salarju ekwivalenti ta' Skala 3 pro-rata għal 20 siegħa fil-ġimgħa,

• Expertise Allowance ta' €10,000 fis-sena,

• Expense Allowance ta' €1,000 fis-sena,

• Car Allowance ta' €2,320 fis-sena u

• Mobile u ADSL sa €815 fis-sena.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux rekwiżit li konsulent jagħti informazzjoni f'liema għaqda hu/hi membru.

DELEGAZZJONI MILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW F'MALTA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-Bank Ċentrali Ewropew ġiet Malta fl-aħħar sentejn, liema banek lokali spezzjonat u d-data ta' kull żjara?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk u sa meta se jippreżenta l-Lawyers' Act li ilu jwiegħed mill-aħħar leġiżlatura?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Id-diskussjonijiet mal-Kamra tal-Avukati għadhom għaddejjin.

PJAZZA TA' RAĦAL IL-ĠDID – STUDJI DWAR IL-KWALITÀ TAL-ARJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar sentejn u nofs sarux studji dwar il-kwalità tal-arja madwar il-Pjazza ta' Raħal Ġdid kemm ilu għaddej ix-xogħol fil-pjazza msemmija?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi ilha tagħmel monitoraġġ tal-kwalità tal-arja f'diversi lokalitajiet, inkluż il-Pjazza ta' Raħal Ġdid u dan il-monitoraġġ ilu għaddej mill-2014.

INTERVENT FUQ L-ISPALLA – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jara l-każ tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament rigward intervent fuq spalltu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qed ikun segwit.

DĦUL F'DAR TAL-ANZJANI TAL-GVERN – KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament peress li qed jiġi rifjutat milli jidħol f'dar tal-gvern meta saħħtu qed tmur lura?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità, qed isegwi mill-qrib dan il-każ u informa lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

IL-FGURA – TRIQ IL-MERĦBA – KAŻ TA' ĦRUQ FI GREEN AREA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u jinvestiga l-każ ta' ħruq fi Triq il-Merħba l-Fgura, liema green area fiha l-ħarrub miżrugħ fiha?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ERA ma kinitx infurmata fuq dan il-każ.

Madanakollu, uffiċjali tal-ERA għamlu spezzjoni fuq il-post indikat fil-mistoqsija parlamentari u ma sabu l-ebda sinjali ta' ħruq.

L-ispezzjoni saret fl-għelieqi li jmissu ma' Triq il-Merħba minħabba li l-informazzjoni mogħtija fil-mistoqsija parlamentari hija vaga u ma tindikax post eżatt.

Huwa ġentilment mitlub li tingħata aktar informazzjoni dettaljata fuq il-każ sabiex l-ERA tkun tista' tindirizza l-każ skont il-parametri tal-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent.

F'każi bħal dawn, il-pubbliku huwa mħeġġeġ li jagħmel kuntatt dirett mal-Awtorità fuq in-numru ta' emerġenza li jinsab fuq is-sit elettroniku tal-ERA 99210404 sabiex tkun tista' tittieħed azzjoni f'waqtha.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – GĦAJNUNA GĦAŻ-ŻAMMA TA' FESTIVALS TEMATIĊI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid, matul is-sena 2018, liema festivals tematici ġodda saru għall-ewwel darba f'Għawdex?

F'kull każ, minn min ġie organizzat kull festival tematiku ġdid li sar għall-ewwel darba?

Kemm kienet l-għajnuna li ngħatat mill-Ministeru għal Għawdex għal kull wieħed minn dawn il-festivals tematici ġodda?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX – GĦAJNUNA LILL-GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid, mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena, kemm kien hemm għaqdiet sportivi f'Għawdex li bbenefikaw minn xi għajnuna finanzjarja?

F'kull każ, liema kienu dawn l-għaqdiet u x'kien l-ammont finanzjarju li ħadu?

X'kien l-iskop ta' kull għajnuna li ngħatat?

GĦAWDEX – GĦAJNSIELEM – XOGĦOL FUQ IT-TARAĠ TAL-PJAZZA SAN FRANĠISK U D-DAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal ix-xogħol fuq it-taraġ li jwassal għal Pjazza San Franġisk u d-Dar tal-Anzjani f'Għajnsielem u dan peress li fil-Baġit li nqara sena ilu kien intqal "Proġetti kapitali li kienu nbdew fil-Leġiżlatura li għaddiet, bħat-taraġ ta' San Franġisk u d-Dar tal-Anzjani f'Għajnsielem, għaddejjin bil-proċess tas-sejħiet tal-offerti, biex dawn il-proġetti jiġu finalizzati"?

Peress li għaddiet sena minn meta nqara dak il-Baġit, tista' l-Ministru tgħid jekk dawn il-proġetti ġewx finalizzati?

Jekk le, tista' tgħid x'xogħol sar matul din is-sena fuq dawn il-proġetti?

Tista' tgħid meta se jibda jintuża t-taraġ ta' Pjazza San Franġisk u meta d-Dar tal-Anzjani se tilqa' l-ewwel anzjani?

Interpellant li dwar it-taraġ issa se ssir Ċentru tas-Saħħa u ġew ippubblikati t-tenders il-ġodda filwaqt li t-taraġ se jsir bil-możajk li ġie kkummissjonat minn Fr Roberto Gauci.

Iċ-Ċentru tas-Saħħa mistenni jkun funzjonabbli fl-2019.

Fil-frattemp ħareġ ukoll it-tender tal-Pjazza ta' San Franġisk fejn ix-xogħlijiet se jiġu kkoordinati flimkien biex jinħoloq l-inqas inkonvenjent possibbli għall-pubbliku.

Dwar id-Dar tal-Anzjani, wara li ħarġu l-permessi l-ġodda, tlestiet il-wing il-ġdida tad-dimensja u bħalissa għaddej ix-xogħol ta' restawr tal-parti l-antika.

It-tender għall-finishings, operations and management qed jiġi rivedut mid-Dipartiment tal-Kuntratti sabiex jiġi ppubblikat.

GĦAWDEX – FARMS SPERIMENTALI – FAĊILITAJIET ĠODDA GĦALL-BDIEWA U SAJJIEDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-faċilitajiet ġodda għall-bdiewa u sajjieda li kellhom isiru fil-farm sperimentali tal-Gvern f'Għawdex matul is-sena 2018 sarux?

Jekk iva, x'inhuma dawn il-faċilitajiet ġodda u meta bdew jintużaw?

Kemm kienet l-ispiża fuq dawn il-faċilitajiet ġodda?

Interpellant li diġà ġie mwaqqaf l-uffiċċju għas-servizz tan-new water.

Dan filwaqt li tlestiet il-faċilità ta' park għall-animal welfare flimkien ma' kennels ġodda.

Il-proċess ta' tendering għal fażijiet oħra għadu għaddej.

GĦAWDEX – XOGĦOL TA' RESTAWR FUQ L-GĦAR TA' CALYPSO U L-AKWEDOTT TAR-RABAT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal ix-xogħol ta' restawr li skont l-aħħar Baġit kellu jsir fuq l-Għar ta' Calypso u fuq l-Akwedott tar-Rabat, Għawdex?

Tista' tgħid kemm kienet l-ispiża s'issa fuq dan ir-restawr u meta hu mistenni li jitlesta?

Meta hu maħsub li l-Għar ta' Calypso jerġa' jinfetaħ għall-pubbliku?

Interpellant li għadu kif tlesta xogħol ta' 3D scanning fuq l-Għar ta' Calypso minn ġewwa u kif ukoll tal-inħawi viċin tal-għar.

Dan it-3D scanning sar mill-Università ta' Malta.

It-tagħmir teknoloġiku li ntuża ma tax riżultati ċari ħafna fejn jirrigwarda l-iscanning tal-għar minn ġewwa.

Għalhekk issa qegħdin nistennew li l-Università takkwista scanner ieħor li jista' jagħti riżultati aħjar.

L-ispiża fuq dan il-proġett s'issa tammonta għal €900 (VAT eskluż).

Dan l-għar se jerġa' jinfetaħ għall-pubbliku meta jkunu saru x-xogħlijiet meħtieġa sabiex jiġi kkonsolidat u jiġi ċċertifikat li huwa sigur u li m'hemmx periklu għal min iżuru.

L-ewwel fażi tar-restawr tal-Akwedott tlestiet fejn ġew irranġati żewġ arkati li kienu fi stat ħażin.

Qegħdin jitħejjew id-dokumenti neċessarji sabiex tiġi sottomessa applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar sabiex ikunu jistgħu jibdew ix-xogħlijiet tal-fażijiet li jmiss.

L-ispiża totali għal dan il-proġett tammonta għal €1.48 miljun VAT eskluż.

GĦAWDEX – PARK AND RIDE TAR-RABAT – SITE PLAN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra s-site plan fejn hu ppjanat li jsir il-Park and Ride li jkun jagħti għar-Rabat, Għawdex?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permess maħruġ mill-Awtorità tal-Ippjanar għal dan il-proġett jew kopja tal-applikazzjoni jekk għadha ma ġietx approvata?

Tista' tgħid min hu l-perit inkarigat minn dan il-proġett u kemm tħallas s'issa u kif intgħażel il-perit għal dan ix-xogħol?

Kemm hu ppjanat li jesa' karozzi dan il-Park and Ride?

JUSTYNE CARUANA: Id-dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant se jingħataw waqt konferenza stampa li se tkun iddedikata għal dan il-proġett.

Fil-frattemp diġà ħarġu żewġ tenders u l-perit inkarigat huwa perit tal-Ministeru għal Għawdex stess.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm se jdumu out of stock it-thyroid tablets Carbimazole 5?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu informazzjoni żbaljata għaliex it-thyroid tablets Carbimazole 5 qatt ma kienu out of stock.

OPRA 'AĦNA REFUĠJATI' – SPEJJEŻ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet il-produzzjoni tal-opra 'Aħna Refuġjati' li ttellgħet fuq il-Fosos tal-Furjana fil-31 ta' Awwissu u t-2 ta' Settembru 2018?

Jista' jgħid kemm ingħataw biljetti complementary, kemm inbiegħu biljetti u kemm kien id-dħul?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Fondazzjoni Valletta 2018 ħallset is-somma ta' €383,542.75 għall-opra 'Aħna Refuġjati'.

Il-Fondazzjoni qassmet 570 biljett kumplimentari filwaqt li biegħet 889 biljett bi dħul ta' €16,084.57.

DĦUL F'DAR TAL-ANZJANI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament peress li ilha żmien titħabat biex tidħol f'home?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u l-Kura fil-Komunità qed isegwi mill-qrib dan il-każ u informa lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

SPTAR MATER DEI – SERQ MILL-UNDERGROUND PARKING

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rappurtati każijiet ta' serq mill-underground parking tal-Isptar Mater Dei, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-każijiet ġew solvuti u kemm tressqu persuni l-Qorti dwar l-istess każijiet?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li n-numru ta' każijiet ta' serq mill-underground parking tal-Isptar Mater Dei, kif irreġistrati fis-sistema tal-Pulizija, sena b'sena, mis-sena 2013 sal-21 ta' Ottubru 2018 kien kif jidher fit-tabella ta' hawn taħt.

Ma kienx hemm każi li ġew solvuti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – SPIŻA GĦAL SERVIZZ TA' MOBILE PHONE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża għas-servizz ta' mobile telephone li jintuża minnu stess bħala Ministru u li jitħallas mill-Gvern xahar b'xahar mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

PROĠETT CAR2GO – SPAZJU GĦAL PARKEĠĠ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid lokalità b'lokalità f'Malta u f'Għawdex, kemm-il spazju għal parkeġġ se jintuża għall-proġett Car2Go u li dwaru l-Awtorità għat-Trasport f'Malta ffirmat ftehim ma' kumpanija privata f'Ottubru 2017?

Għal kull lokalità f'Malta u f'Għawdex, jista' jindika l-ismijiet tat-toroq u n-numru ta' parkeġġi li se jintużaw għal dan l-iskop f'kull imsemmija triq?

IAN BORG: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont il-kuntratt li ġie ffirmat bejn l-Awtorità għat-Trasport f'Malta u Car2Go f'Ottubru tal-2017 għal servizz ta' car sharing fuq bażi nazzjonali wara sejħa għall-offerti li kienet inħarġet aktar qabel, in-numru ta' parkeġġi li se jintuża għall-proġett skont l-istess kuntratt huwa ta' 450 madwar Malta u Ghawdex kollu.

Bħalissa l-Awtorità għat-Trasport f'Malta kif ukoll il-Car2Go qegħdin jagħmlu laqgħat individwali mal-kunsilli lokali rispettivi biex jiġu identifikati l-aktar spazji ta' parkeġġ ideali għal dan il-proġett li l-għan tiegħu huwa li jikkontribwixxi għal nuqqas ta' konġestjoni tat-traffiku fiċ-ċentri urbani billi wieħed jagħmel użu minn vettura li tkun shared minflok il-vettura privata rispettiva.

Il-lista ta' parkeġġi kif ġew approvati s'issa tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

PROĠETT CAR2GO – FTEHIM

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim dwar il-proġett Car2Go u li dwaru l-Awtorità għat-Trasport f'Malta ffirmat ftehim mal-kumpanija jew kumpaniji li d-dettalji tagħhom qegħdin jingħataw separatament?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba fir-rigward ta' Transport Malta tinsab fid-dokument li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

BORD TA' SORVELJANZA FUQ L-GĦAJNUNA MOGĦTIJA MILL-ISTAT – LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il laqgħa tal-Bord ta' Sorveljanza fuq l-Għajnuna Mogħtija mill-Istat saret mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Tista' l-Ministru tagħti d-dati ta' meta saret kull laqgħa u tindika l-membri tal-Bord li kienu preżenti u/jew assenti għal kull waħda mil-laqgħat?

HELENA DALLI: L-iskeda ta' laqgħat formali tal-Bord ta' Sorveljanza fuq l-Għajnuna Mogħtija mill-Istat mill-2013 sal-lum tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Apparti laqgħat formali, il-Bord ikollu numru ta' laqgħat informali u bilaterali fit-twettiq tal-ħidma tiegħu.

ATT DWAR IL-PROMOZZJONI TA' NEGOZJU - BORD TA' SORVELJANZA FUQ L-GĦAJNUNA MOGĦTIJA MILL-ISTAT – INVENTARJU KOMPRENSIV

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-inventarju komprensiv ta' għajnuna mill-istat li l-Bord ta' Sorveljanza fuq l-Għajnuna Mogħtija mill-Istat huwa obbligat li jistabbilixxi u jaġġorna skont l-artikolu 58 tal-Att dwar il-Promozzjoni ta' Negozju (Kap. 325 tal-Liġijiet ta' Malta)?

HELENA DALLI: Infurmata li l-Bord jiġbor inventarju tal-għajnuna mogħtija mill-istat li tingħata f'pajjiżna u din tiġi mgħoddija lill-Kummissjoni Ewropea.

Din l-informazzjoni, flimkien ma' dik ta' pajjizi oħra Membri tal-Unjoni Ewropea, tiġi ppubblikata kull sena mill-Kummissjoni Ewropea.

SPIŻA TAL-PULIZIJA DWAR INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża tal-pulizija fuq l-investigazzjoni tal-qtil brutali tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, mid-data tad-delitt tagħha fit-28 ta' Diċembru 1977 sal-ġurnata li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija?

Jekk hu possibbli jista' jagħti d-dettalji ta' fiex kienet tikkonsisti din l-ispiża, maqsuma sena b'sena.

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

IL-MELLIEĦA – TRIQ QASAM BARRANI – CHILDCARE CENTRE – PREŻENZA TA' UFFIĊJAL TAL-KOMUNITÀ

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jara li ta' kuljum jattendi uffiċjal tal-komunità ħdejn id-daħla taċ-childcare centre li hemm fi Triq Qasam Barrani l-Mellieħa peress li sa ftit taż-żmien ilu kien ikun hemm uffiċjal jidderiġi t-traffiku mit-7.45 a.m. sat-8.15 a.m., u mis-1.45 p.m. sas-2.15 p.m.?

OWEN BONNICI: Tlabt biex l-informazzjoni tinġabar.

ĊITAZZJONIJIET FUQ KONTRAVVENZJONIJIET RELATATI MAL-AMBJENT

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet minn uffiċjali tal-komunità fuq kontravvenzjonijiet relatati mal-ambjent minn Jannar 2013 sal-lum?

ĊITAZZJONIJIET FUQ SEWQAN BIL-MOD FUQ IL-FAST LANE

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet lil xufiera li jkunu qegħdin isuqu bil-mod fuq dik li hija magħrufa bħala l-fast lane fit-toroq Maltin u Għawdxin minn Jannar 2013 sal-lum?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li ma nħarġet ebda ċitazzjoni lil xufiera li jkunu qegħdin isuqu bil-mod fuq dik li hija magħrufa bħala l-fast lane fit-toroq Maltin u Għawdxin minn Jannar 2013 sal-lum peress li tali offiża ma teżistix fil-liġijiet ta' Malta.

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu blue badge stickers mis-sena 2008 sal-lum, sena b'sena?

Jista' jgħid kemm ittieħdu blue bladge stickers mis-sena 2008 sal-lum, sena b'sena?

Jista' jagħti anke total ta' blue badge stickers li kienu maħruġa f'Malta u Għawdex mis-sena 2008 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif ġej:

Nota: Tiġdid ta' blue badges mhumiex inklużi fit-tabella.

AIR MALTA – PILOTI – SIGĦAT TA' XOGĦOL

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-massimu ta' sigħat li jistgħu jaħdmu l-piloti skont liġijiet internazzjonali?

Jista' jgħid kemm qegħdin jaħdmu sigħat il-piloti tal-Air Malta?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bil-liġijiet tal-EASA (European Aviation Safety Agency) il-piloti jistgħu jtiru kif spjegat hawn taħt:

· Mhux aktar minn 100 siegħa ta' titjir fi 28 ġurnata konsekuttiva

· Mhux aktar minn 900 siegħa ta' titjir f'sena kalendarja minn Jannar sa Diċembru

· Mhux aktar minn 1000 siegħa ta' titjir fi 12-il xahar konsekuttiv.

Hemm ukoll restrizzjonijiet fuq it-tul tal-perjodu ta' duty, skont kemm ikun hemm titjiriet fl-istess perjodu ta' duty, u kemm-il ġurnata konsekuttiva jistgħu jaħdmu.

Il-piloti tal-Air Malta qed jaħdmu medja ta' 650 siegħa fis-sena.

DISKRIMINAZZJONI ABBAŻI TA' SESS FI SKEMI TAS-SIGURTÀ SOĊJALI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Minkejja l-fatt li dan il-Gvern jisħaq li l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni abbażi tas-sess hija prijorità u peress li għad hemm referenzi fi skemi tas-sigurtà soċjali li jiddistingwu bejn il-kontribuzzjonijiet abbażi fuq jekk il-persuna hix mara, u eżempju ta' dan jinsab f'A.L. 6 ta' 2018 Att dwar is-Sigurtà Soċjali (KAP.

218) Ordni tal-2018 li jemenda l-Iskedi dwar Żieda fir-Rati ta' Benefiċċji, fejn f'Taqsima III hemm miktub li r-rata ta' kontribuzzjoni fil-ġimgħa hi ta' "€28.99 jew 15% tal-qligħ nett jekk il-persuna hi mara li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time jew student/studenta full-time li għad ma laħqitx l-24 sena u li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time u l-qligħ nett tagħha fis-sena ma jeċċedix €10,051" u b'kuntrast għal dan, is-sit onlajn tal-Kummissarju tat-Taxxi jelenka l-figuri €29.51 u €10,194 rispettivament għas-sena 2018; u peress li dan qed iwassal għal tfixkil u għal dawk l-irġiel li jippreferu jaħdmu part-time self-employed biex iħallsu rati ogħla u dan ukoll qed iservi bħala indikazzjoni indiretta li jkun jaqbel aktar jekk tkun il-mara li taħdem part-time, u peress li din il-liġi qed tikkostrinġi wkoll lill-familji Maltin u Għawdxin fid-deċiżjonijiet tagħhom ta' kif jimmaniġġjaw l-introjtu tagħhom, tista' l-Ministru tgħid xi strateġija għandu l-Gvern biex il-liġijiet il-ġodda ma jkomplux jinkludu diskriminazzjoni bejn in-nisa u l-irġiel u biex liġijiet antiki jiġu aġġornati mill-aktar fis possibbli?

HELENA DALLI: Il-Ministeru għaddej b'eżerċizzju sabiex kwalunkwe diskrepanza abbażi tal-ġeneru fil-liġi Maltija titneħħa.

Dan l-eżerċizzju ma sarx biss fir-rigward tal-liġi taż-żwieġ iżda għaddej fir-rigward ta' numru ta' liġijiet oħra li kif elenkat għadhom jiddifferenzjaw jew saħansitra jiddiskriminaw bejn irġiel u nisa mingħajr raġuni valida.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex jitnaqqsu l-isterjotipi tal-ġeneru u s-sessiżmu hekk kif identifikat fl-iStrategic Objective 1 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Twaqqaf Kunsill Konsultattiv għad-Drittijiet tan-Nisa li flimkien mad-Direttorat għad-Drittijiet tal-Bniedem qed jiżviluppa l-ewwel strateġija nazzjonali għall-integrazzjoni tal-ġeneru b'mod sistematiku fil-politika tal-Gvern.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex f'pajjiżna nipprevjenu u niġġieldu l-vjolenza fuq in-nisa u l-Vjolenza Domestika hekk kif identifikat fl-iStrategic Objective 2 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Il-Gvern qed jaħdem bla waqfien sabiex il-vjolenza abbażi tal-ġeneru u l-vjolenza domestika jkunu miġġielda bl-aktar mod effettiv possibbli.

Kien għalhekk li dan il-Gvern:

- Irratifika l-Konvenzjoni ta' Istanbul tal-Kunsill tal-Ewropa;

- Ħadem fuq livell Ewropew sabiex l-Unjoni Ewropea tiffirma l-Konvenzjoni ta' Istanbul waqt il-Presidenza Maltija;

- Addotta strateġija nazzjonali sabiex il-ġlieda kontra l-vjolenza tkun waħda sistematika;

- Addotta liġi dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru u l-vjolenza domestika li tilħaq l-ogħla standards internazzjonali;

- Qed imexxi diversi proġetti kofinanzjati mill-Unjoni Ewropea sabiex jitjiebu s-servizzi li jingħataw lill-pubbliku u jkun hemm koordinazzjoni bejniethom fost l-oħrajn.

Kampanji ta' għarfien dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru.

Id-Direttorat għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Integrazzjoni nieda żewg kampanji ta' għarfien dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru matul l-2017 u l-2018 (b'din tal-aħħar għadha għaddejja fil-preżent).

L-għan ta' dawn il-kampanji kien sabiex titqajjem kuxjenza u għarfien, kemm mal-persuni li għaddejin minn xi forma ta' vjolenza domestika, kif ukoll fost persuni li potenzjalment jistgħu jgħaddu minn każijiet simili.

Il-kampanji kienu indirizzati wkoll lejn il-pubbliku inġenerali sabiex jiġu mħeġġa jitkellmu dwar il-kwistjoni u jirrappurtaw dan it-tip ta' abbuż.

Dawn il-kampanji saru permezz ta' video clips fuq il-midja soċjali, gazzetti onlajn, kennijiet tal-karozzi tal-linja, posters f'postijiet ta' divertiment, kif ukoll avviżi fuq ir-radju.

Dawn il-kampanji huma parti mill-implimentazzjoni tal-proġett 'Full Cooperation: Zero Violence' li huwa kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Proġett ieħor kofinanzjat mill-Unjoni Ewropea huwa dak bl-isem 'Breaking the cycle of violence' li permezz tiegħu ġew organizzati laqgħat ta' għarfien ma' gruppi vulnerabbli, bħal nisa immigranti, nisa b'diżabilità u persuni mill-komunità LGBTIQ bl-għan li dawn il-gruppi jiġu mħeġġa u jkunu infurmati dwar id-drittijiet tagħhom u x'servizzi jeżistu.

Dawn saru matul is-sajf tal-2018.

Dan l-istess proġett fassal video clips, li dehru fuq gazzetti onlajn, flimkien ma' avviżi ta' għarfien fuq il-midja soċjali dwar il-vjolenza domestika bi skop li jitkisser iċ-ċiklu ta' vjolenza.

Matul l-2017, il-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika nediet kampanja ta' għarfien ta' 16-il ġurnata sabiex tlaqqa' professjonisti li jaħdmu fil-qasam u b'hekk jitkellmu dwar il-vjolenza abbażi tal-ġeneru fuq il-mezzi tax-xandir.

Il-berġa ta' Kastilja u Porte des Bombes inxtegħlu bil-kulur oranġjo bħala simbolu ta' solidarjetà ma' dawk il-persuni li għaddejjin minn xi tip ta' vjolenza.

L-istess kampanja ta' 16-il jum se titnieda wkoll din is-sena fit-23 ta' Novembru 2018.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex in-nisa f'pajjiżna jkollhom aktar aċċess ekwu għall-ġustizzja hekk kif identifikat fl-iStrategic Objective 3 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Il-Ministeru waqqaf Kunsill Konsultattiv għad-Drittijiet tan-Nisa li flimkien mad-Direttorat għad-Drittijiet tal-Bniedem qed jiżviluppa l-ewwel strateġija nazzjonali għall-integrazzjoni tal-ġeneru b'mod sistematiku fil-politika tal-Gvern.

Din l-istrateġija, bħal oħrajn qabilha, se tolqot diversi Ministeri u Dipartimenti tal-Gvern, inkluż il-qasam tal-ġustizzja.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex f'pajjiżna jinħoloq bilanċ bejn in-nisa u l-irġiel fil-politika u fit-teħid ta' deċiżjonijiet pubbliċi hekk kif identifikat fl-iStrategic Objective 4 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex f'pajjiżna jiġu protetti d-drittijiet ta' nisa u bniet emigranti hekk kif identifikat fl-iStrategic Objective 5 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Id-drittijiet tan-nisa u l-bniet migranti huma indirizzati mill-ħidma tal-Ministeru, kemm permezz ta' ħidma li għandha x'taqsam mal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, kif ukoll permezz tal-politika ta' integrazzjoni tal-migranti.

Il-Ministeru qed jaħdem ukoll sabiex tissaħħaħ il-liġi tal-ugwaljanza u għall-ewwel darba każijiet ta' diskriminazzjoni multipla jkunu jistgħu jkunu kkunsidrati mill-istituzzjoni li tiggarantixxi d-drittijiet tal-bniedem f'pajjiżna.

SKEMA TA' INVESTIMENT GĦAL TEATRI LOKALI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk inħolqitx l-iskema ta' investiment għal teatri lokali u jekk iva, meta nħolqot.

Jista' jgħid ukoll kemm-il entità gawdiet minn din l-iskema u liema huma dawn l-entitajiet li gawdew minn din l-iskema?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Kunsill Malti għall-Arti flimkien ma' Teatru Malta nieda l-iskema għall-ispazji teatrali f'Settembru 2018 u bħalissa miftuħin l-applikazzjonijiet.

Id-dettalji kollha dwar l-iskema, inkluż il-linji gwida u l-formola ta' applikazzjoni, jinsabu f'din il-ħolqa https://www.artscouncilmalta.org/funds/t

PROPOSTI GĦAR-RIĠENERAZZJONI TAL-BINJA EVANS U Ċ-ĊENTRU TAL-EŻAMIJIET ĦDEJN FORTI SANT'IERMU

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il sejħa ħareġ sabiex is-settur privat ikun jista' jressaq proposti għar-riġenerazzjoni tal-Binja Evans u taċ-Ċentru tal-Eżamijiet ħdejn il-Forti Sant'Iermu?

Jista' jgħid ukoll kemm-il proposta rċieva u liema ntgħażlet?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

KUNSILL MALTI GĦALL-ARTI – PROGRAMM GĦAL ARTISTI ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta twaqqaf il-programm għal artisti żgħażagħ immexxi mill-Kunsill Malti għall-Arti?

Kemm-il proġett ġie megħjun b'dan il-programm, u kemm-il artist qiegħed isegwi programm ta' apprendistat u/jew mentoring bl-għajnuna ta' dan il-programm?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-programm għal artisti żgħażagħ immexxi mill-Kunsill Malti għall-Arti twaqqaf fl-2017.

Bħalissa hemm disa' artisti li qed isegwu l-programm ta' apprendistat u/jew mentoring bl-għajnuna ta' dan il-programm.

IL-BELT, TRIQ L-ORDINANZA U KAVALLIER TA' SAN ĠWANN – IRRANĠAR TA' APERTURI U GALLARIJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema hija dik l-iskema li kellha titnieda sabiex jiġu rranġati l-aperturi u l-gallariji tal-bini li jagħti fuq il-Kavallier ta' San Ġwann u Triq l-Ordinanza?

Jista' jgħid kemm aperturi u gallariji ġew irranġati taħt din l-iskema?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.