DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 5 ta' Diċembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 5 ta' Diċembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 5 ta' Diċembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 176, li saret fl-4 ta' Diċembru 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

REĠISTRU TAL-QRATI – AIR-CONDITIONING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn fir-Reġistru tal-Qrati m'hemmx air-conditioning, fatt li qed iwassal biex diversi impjegati jilmentaw fil-beraħ, sal-lum stess?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir-Reġistru tal-Qorti Superjuri diġà kien hemm sistema ta' arja kondizzjonata, liema sistema żviluppat ħsara li, fil-fatt ma kienx suġġerit li tiġi rranġata minħabba l-ispiża involuta.

Għalhekk ittieħdu l-passi neċessarji li permezz tagħhom ġew stallati ħames cassette type air-conditioning units ġodda u nbeda proċess sabiex jiġu stallati tliet units oħrajn tal-istess tip.

B'dawn tal-aħħar tkun tlestiet l-installazzjoni ta' sistema ta' arja kondizzjonata ġdida u aktar effiċjenti li tkopri r-Reġistru tal-Qrati Superjuri.

HERMANN SCHIAVONE: Bħalma jaf tajjeb il-Ministru, għandna numru ta' tempji u siti madwar il-pajjiż li qegħdin esposti għall-elementi.

Pereżempju, qed jiġuni f'rasi t-Tempji tal-Imnajdra, li għalkemm huma mgħottijin, però xorta hemm problemi minħabba li l-ġnub huma miftuħin, qegħdin ħdejn il-baħar, u allura jkunu esposti għall-elementi kollha.

Heritage Malta għandha mod kif tagħmel monitoraġġ kontinwu tal-istat li jkunu fihom it-tempji?

Qed isiru interventi fejn hemm bżonn biex naturalment inħarsu l-wirt storiku?

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din il-mistoqsija, li hija mistoqsija pertinenti ħafna, għaliex aħna għandna obbligu li nieħdu ħsieb il-wirt storiku li hawn f'pajjiżna.

Hemm fatturi li jeqirdu l-wirt storiku b'mod naturali, però hemm mezzi ta' kif nistgħu nnaqqsu l-effett ta' dan l-impatt negattiv fuq il-wirt storiku tagħna.

Kif qal korrettement l-Onor.

Interpellant, fuq it-tempji tal-Imnajdra hemm tinda li saret mill-Gvern preċedenti, li kienet deċiżjoni għaqlija u tajba.

Personalment, meta rajt it-tinda l-ewwel darba, kont għedt: Hawn x'għamlu?

Kemm ġie ikrah!

Però fil-verità mbagħad tibda tapprezza li din it-tinda protettiva fuq it-tempji hija imbierka, għaliex tgħin ħafna biex titnaqqas l-erożjoni u biex ma ssirx ħsara fuq il-binja.

Għalhekk, għalkemm jien wieħed minn dawk li fil-bidu t-tinda ma għoġbitnix, illum ngħid li allaħares m'hemmx dik it-tinda!

Fil-fatt, għamilna tinda oħra fuq it-tempji ta' Ħal Tarxien.

Kif saret it-tinda, bl-elevation, meta timxi madwar it-tempji ta' Ħal Tarxien ikun hemm partijiet fejn inti titla' t-taraġ, u allura tibda tara t-tempji taħtek, hemm partijiet fejn tarahom taħtek, hemm partijiet fejn inti tkun eye level mat-tempju, u allura naħseb li din sebbħet l-esperjenza fit-tempju ta' Ħal Tarxien.

Naqbel mal-Onor.

Interpellant li hemm bżonn li nieħdu ħsieb il-wirt storiku, anke permezz ta' dawn it-tined u permezz ta' materjal protettiv ieħor.

Jien inserraħ ras il-Parlament li l-kuraturi ta' Heritage Malta jikkuraw il-wirt storiku daqslikieku huwa tagħhom!

Naħseb li lanqas kieku kien tagħhom ma jikkurawh daqshekk!

Anzi, normalment in-nuqqas ta' qbil li jkollna huwa għaliex forsi jinħass li jesaġeraw xi ftit, għaliex li kieku kien għalihom ma jsir xejn imkien!

Mentri huwa importanti li żżomm it-tempji ħajjin, iddaħħal in-nies u jkun hemm l-attività.

Jiġifieri jrid jinħoloq bilanċ.

Nirringrazzja lill-ħaddiema kollha ta' Heritage Malta li naf kemm qed jaħdmu f'dan ir-rigward.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ilbieraħ tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ir-rapport tal-Awditur Ġenerali dwar diversi entitajiet u dipartimenti tal-Gvern.

Fost l-oħrajn rajt xi kummenti fuq il-midja dwar il-Kunsill Malti għall-Arti.

Jista' l-Ministru jispjega lil din il-Kamra, u anke jagħti tweġiba għal din il-kritika?

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija.

Ilbieraħ kien hemm rapport tal-Awditur Ġenerali li għamel analiżi tal-operat ta' numru ta' entitajiet, fosthom il-Kunsill Malti għall-Arti.

Kien hemm punti ta' kritika dwar ċerti aspetti tal-operat tal-Kunsill Malti għall-Arti, speċjalment dak finanzjarju.

Dawn is-siltiet ingħataw prominenza kbira fuq ċerta midja online.

Issa jekk dik il-prominenza kinetx ftit imkabbra, fis-sens li jekk kinetx timmerita dik il-prominenza kollha, dik hija xi ħaġa li jarawha l-ġurnali, però bħala stat ta' fatt irrid ngħid xi ftit affarijiet.

L-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-Awditur Ġenerali tal-ħidma li għamel flimkien mall-Kunsill Malti għall-Arti.

Li jsir awditjar hija xi ħaġa pożittiva u żgur li minn dan l-eżerċizzju joħroġ il-ġid, għaliex anke l-ħaddiema tal-Kunsill Malti għall-Arti jitgħallmu kif itejbu l-operat tagħhom.

Irrid ngħid li safejn jien informat, l-awditjar mill-Awditur Ġenerali sar f'Lulju u minn Lulju sal-lum diġà ttieħdu passi rimedjali fuq numru ta' affarijiet.

Il-Kunsill Malti għall-Arti ma qagħadx jistenna l-pubblikazzjoni tar-rapport sabiex itejjeb dak li għandu jtejjeb.

Essenzjalment, tneħħi affarijiet ta' natura ordinarja li għandhom jitranġaw, u mhumiex essenzjalment kbar, irrid nikkummenta fuq żewġ punti, li naħseb li huma l-iktar importanti.

L-ewwel nett, il-kritika li l-karti finanzjarji għas-sena 2016 u 2017 ma kenux lesti hija kritika ġustifikata, imma l-kritika l-oħra dwar id-direct orders, fil-fehma tiegħi, mhijiex ġustifikata.

Se ngħaddi ftit kummenti fil-qosor dwar dawn iż-żewġ punti.

Se nibda mill-kritika tal-Awditur Ġenerali li jidhirli li hija ġustifikata.

Irid ikollok il-management accounts u jkollok id-dokumenti finanzjarji tas-snin ta' qabel approvati.

Il-fatt li dawn ma kenux approvati mhijiex xi ħaġa tajba, imma hija xi ħaġa negattiva.

Jien informat li d-dokumenti finanzjarji għas-sena 2016 se jkunu lesti sal-aħħar tas-sena, waqt li għas-sena 2017 se jkunu lesti sa April tal-2019.

Ir-raġuni għalfejn kien hemm dan il-backlog hija li l-Kunsill Malti għall-Arti kiber fl-attività tiegħu.

Biżżejjed insemmu li l-Kunsill Malti għall-Arti ħa ħsieb il-programm kulturali tal-Presidenza ta' Malta tal-Unjoni Ewropea.

Kiber ix-xogħol, kibru l-inizjattivi, però sfortunatament in-nies li jaħdmu fis-settur tal-finanzi tal-Kunsill Malti għall-Arti ma kibirx.

Meta nkun barra fit-toroq niltaqa' ma' negozjanti li jħaddmu nies u jgħiduli li huwa diffiċli ħafna li ssib nies li jaħdmu miegħek f'setturi tekniċi.

Dik id-diffikultà ngħaddu minnha aħna wkoll.

Anke l-Kunsill Malti għall-Arti jsib diffikultà jsib accountants u nies fil-finanzi biex jagħmlu dak ix-xogħol u allura x-xogħol kollu tal-pagamenti u l-awditjar intern irid isir mill-istess persuni.

Jien ingħatajt l-informazzjoni li l-awditjar għall-2016 se jkun lest sal-aħħar tas-sena; tal-2016 se jkun lest, u sa April jew, l-iktar tard Mejju, tal-2019 se jkun lest l-awditjar tal-2017 ukoll.

Allura dik il-kritika ġustifikata tal-Awditur Ġenerali se tkun saret riżoluzzjoni tagħha.

Sinjura President, ngħaddi issa għall-kritika li, fil-fehma tiegħi, ma kinetx ġustifikata.

Ma jfissirx li għax ma naqbilx għandi nuqqas ta' rispett lejn l-Awditur Ġenerali.

Jien nirrispettah ħafna, però jien ma naqbilx miegħu fejn jidħol l-użu tad-direct orders fis-settur kulturali.

Irrid nagħmel dikjarazzjoni u nispjega li fejn jidħol il-procurement ta' servizzi kulturali … Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq procurement ta' karozza, ta' photocopier, jew ta' servizz normali, imma qed nitkellmu dwar prodott jew servizz artistiku.

Jekk jien għall-Arts Festival irrid lil xi ħadd partikolari, jien ma nistax noħroġ tender, imma bilfors irrid immur b'mod dirett għal dak ix-xi ħadd partikolari!

Dan l-argument kien ġie diskuss fil-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi fil-Leġiżlatura li għaddiet, li kien presedut mill-eks Ministru Tonio Fenech, u fih kien hemm qbil li fejn jidħol artistic procurement ma tistax tuża l-metodu tat-tender!

Jien ġibt ftit informazzjoni biex nispjega fil-qosor dan li qed ngħid.

Pereżempju, Al Di Meola, li kull min jaf u jifhem fil-mużika jazz jaf li huwa wieħed mill-aqwa stilel fis-settur, inġieb għall-Jazz Festival u, fil-fatt, ta prestazzjoni fit-22 ta' Lulju tal-2017.

Sewa l-flus biex ġie Al Di Meola.

Jista' xi ħadd jispjegali kif jien lil Al Di Meola nista' nġibu b'tender?

Bilfors b'direct order irrid inġibu!

Bl-istess mod insemmi lil Puerto Flamenco, Royal Ballet of London, il-London Sinfonietta u s-servizzi li tana Austin Camilleri.

Dawn huma affarijiet li bilfors iġġibhom b'mod dirett.

Allura waqt li nifhem meta l-Awditur Ġenerali jgħid li kemm jista' jkun irridu mmorru għall-ħriġ ta' tenders, fejn jidħol artistic merit, jiddispjaċini, imma nistax naqbel li hemm mod ieħor ħlief b'mod dirett!

Allura nissottometti li waqt li fuq il-punti l-oħrajn aġixxejna jew se naġixxu kif spjegajt, fuq dan il-punt jien nissuġġerixxi li jkun hemm daqsxejn żvilupp fil-ħsieb ta' kif inħarsu lejn dan l-aspett.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Il-Ministru għamel aċċenn għar-rapport tal-Awditur Ġenerali u l-kritika fuq l-użu tad-direct orders.

Huwa semma l-artisti u l-kantanti, però l-Awditur Ġenerali mhux fuq artisti u kantanti tkellem, imma kkritika, pereżempju, id-direct order ta' €135,000 biex jiġi organizzat il-Malta Rock Festival.

Ma naħsibx li l-Malta Rock Festival inqala' mil-lum għal għada, imma wieħed ikun jaf dwaru minn sena qabel.

Allura jekk wieħed ikun jaf minn tant xhur qabel, għaliex ħafna minn dawn id-direct orders ma ħarġux f'forma ta' tender biex inti tagħti iktar ċans lil iktar players, partikolarment is-self-employed u n-negozji ż-żgħar?

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din il-mistoqsija, li għalija hija leġittima.

F'pajjiżna l-Kunsill Malti għall-Arti dejjem iffoka fuq ċertu stil ta' kultura, li normalment hija kultura li tolqot sezzjoni partikolari tal-poplu.

Aħna għamilna sforz biex niftħu ftit il-bibien u nattiraw iktar udjenzi.

Wieħed mill-mezzi huwa billi l-Kunsill Malti għall-Arti jagħmel ukoll kunċerti li jolqtu l-gosti ta' nies differenti, fosthom il-mużika rock.

Il-Kunsill Malti għall-Arti jagħmel xogħol tajjeb ħafna, pereżempju fejn jidħol il-Jazz Festival, li huwa wirt ta' Dr Michael Frendo, li nsellimlu minn hawnhekk, għax bil-viżjoni tiegħu waqqaf il-Jazz Festival, u aħna komplejna nibnu fuq it-tajjeb li sibna; illum għandna Jazz Festival tal-aqwa livell.

Però fejn tidħol il-mużika rock, il-Kunsill Malti għall-Arti kien assenti.

Aħna dehrilna li rridu nagħmlu festival tal-mużika rock.

Li kien sar fl-ewwel edizzjoni ta' dan il-festival huwa li sar ftehim mal-NnG Promotions, li hija kumpanija tal-affari tagħha ħafna - kull min jattendi dan iċ-ċirku ta' divertiment jaf x'qed ngħid - biex itellgħu sitt kunċerti rock għall-Malta Rock Festival bejn April u Novembru tal-2017 u jieħdu ħsieb ukoll l-ispejjeż tat-titjiriet u anke s-servizzi ta' marketing.

Dan kien il-ftehim bejn il-Kunsill Malti għall-Arti u l-NnG Promotions.

Fil-fatt, bis-saħħa ta' dan il-ftehim ittellgħu sitt kunċerti rock.

Nifhem dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant u, fil-fatt, jien ukoll tkellimt f'dak is-sens mal-Kunsill Malti għall-Arti u ġejt informat li fil-festivals futuri tar-rock, minflok ma se jintuża dan il-metodu, meta b'mod dirett inti tiftiehem ma' kamra ta' produzzjoni, se jkun hemm sejħa miftuħa biex kull min irid ikun jista' jipparteċipa u jtella' r-Rock Festival.

Kif għedt, din kienet l-ewwel darba, jiġifieri tlaqna u bdejna.

Dak kien l-ewwel pass u issa, jekk Alla jrid, se jkollna passi futuri u nkomplu ntejbu s-sistema tagħna tal-procurement.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, iktar kmieni ħadt gost nisma' lill-Ministru jitkellem dwar il-partimonju Malti u dak kollu li nsejħulu wirt, anke kulturali.

Jista' l-Ministru jispjega b'liema mod jassistu lill-kunsilli lokali, anke permezz ta' skemi u miżuri, sabiex jagħmlu r-restawr fil-lokalitajiet rispettivi tagħhom?

OWEN BONNICI: Sinjura President, jiena naħseb li hija xorti sabiħa, jew deċiżjoni għaqlija, li l-kunsilli lokali u l-kultura qegħdin taħt l-istess Ministeru.

Jien mas-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis għandi relazzjoni eċċellenti, nimxu tajjeb ħafna flimkien, u flimkien ħdimna fuq żewġ proġetti li għandhom x'jaqsmu mal-kunsilli lokali u l-kultura.

L-ewwel wieħed huwa fejn għandu x'jaqsam il-wirt storiku, u t-tieni wieħed huwa fejn għandhom x'jaqsmu festivals li jittellgħu mill-kunsilli lokali, li normalment tkun ċelebrazzjoni tal-lokalità bħal, pereżempju, Żejt iż-Żejtun, Casal Fornaro, u oħrajn.

Fir-rigward tal-wirt storiku rrid ngħid li qabel is-sistema kienet li l-gvern tal-ġurnata jagħżel hu fejn jirrestawra.

Essenzjalment kien ikun il-ministru tal-ġurnata li jiddeċiedi fejn isir restawr.

Aħna tliet snin ilu ħadna d-deċiżjoni li minflok ma nagħmlu hekk, nagħmlu stedina lill-kunsilli lokali u nitolbuhom jagħtuna suġġeriment fejn jixtiequ li aħna nirrestawraw.

Normalment aħna nirrestawraw bejn erba' u ħames biċċiet storiċi.

Mhux qed nitkellmu fuq affarijiet kbar ħafna.

Pereżempju, il-bieb ta' DeRohan ta' Ħaż-Żebbuġ u l-bieb ta' Hompesch ta' Ħaż-Żabbar saru bis-saħħa ta' din l-iskema.

Hemm diversi niċeċ li għamilna kif ukoll postijiet oħrajn.

Minn din l-inizjattiva l-kunsilli jagħmlu sottomissjoni, imbagħad hemm kumitat tekniku li jagħżel l-aqwa suġġerimenti u skont ir-riżorsi li għandu d-Direttorat.

Fil-fatt, ilbieraħ ħabbarna t-tielet sett, għax hija t-tielet sena, ta' postijiet li se jkun qed isir restawr fihom, li jvarjaw mill-Mellieħa sa Santa Venera, sa Birżebbuġa.

Hemm diversi postijiet, u kemm jista' jkun nipprovaw li fejn sar restawr ma nerġgħux nirrepetu biex b'hekk kulħadd ikun imissu l-post tiegħu.

Dak huwa fejn tidħol l-iskema tar-restawr.

Fir-rigward tal-festivals kulturali hemm fondi apposta li permezz tagħhom aħna ngħinu lill-kunsilli lokali billi japplikaw għall-fondi u jtellgħu dawn il-festivals fl-irħula, li qishom bħan-Notte Bianca, però tal-lokalitajiet rispettivi.

Mill-informazzjoni li għandi, u naħseb li s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis jaqbel miegħi, dawn huma mfittxija ħafna mill-pubbliku.

Jien nixtieq li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar inkomplu ntellgħu Notte Bianca sabiħa fil-Belt, imma fl-istess waqt inkomplu ntejbu l-iljieli mdawla li jsiru fil-lokalitajiet, għax hemm ħafna potenzjal!

Il-flus li jingħataw jintużaw tajjeb u jien kuntent immens bil-mod kif isiru.

Meta ġejna għall-għażla tan-nies li jevalwaw, daħħalna wkoll nies minn Valletta 2018, mid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali, mill-Kunsill Malti għall-Arti u minn Festivals Malta, u naħseb li r-riżultat aħħari huwa wieħed tajjeb.

Jien inħeġġeġ lill-kunsilli lokali biex ikunu innovattivi, jipprovaw dejjem imexxu 'l quddiem il-lokal tagħhom u qatt ma għandhom jissottovalutaw kemm in-nies iħobbu jmorru fil-postijiet storiċi ta' raħal twelidhom jew ta' pajjiżhom.

Pereżempju, l-Onor.

Interpellant hija minn Ħal Qormi, fejn naf kemm hemm nies li huma kburin bil-lokalità tagħhom, u għandhom raġun għax Ħal Qormi huwa sabiħ ħafna, bi tradizzjonijiet tant sbieħ, speċjalment marbuta mal-ħobż u l-fran.

Inċidentalment qed isir eżerċizzju intern ibbażat fuq sottomissjonijiet li jiġu mingħand in-nies dwar liema prodotti jew affarijiet Maltin għandna npoġġu fuq il-lista lokali biex nissottomettuha għal-lista tal-UNESCO.

Mill-informazzjoni li għandi jidher li l-ftira Maltija qiegħda fuq quddiem nett!

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

CHRIS SAID: Nispera li l-ftira Għawdxija wkoll tkun fuq il-lista tal-UNESCO!

Però jien se mmur lura għall-mistoqsija oriġinali, li kienet fuq l-air-conditioning fir-Reġistru tal-Qorti.

Ftit ilu l-President tal-Qorti, il-Prim Imħallef, ftit wara l-ħatra tiegħu żar il-Qorti ta' Għawdex u għamel rimarka wkoll dwar il-kondizzjonijiet li qed jaħdmu fihom il-ħaddiema fil-Qorti ta' Għawdex.

Issa ilna sitt baġits konsekuttivi nisimgħu dwar il-bini ta' qorti ġdid f'Għawdex.

Mill-informazzjoni li għandi, sal-lum għadha ma tpoġġietx ġebla waħda f'dan l-imbierek qorti ġdid li suppost se jinbena f'Għawdex.

Dan minkejja li f'kull baġit kien hemm vot biex suppost jinbena dan il-qorti.

Kif inhuwa involut il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali biex ikun hemm binja ġdida għall-qorti f'Għawdex?

U x'qed isir wara r-rimarki li għadda l-President tal-Qrati tagħna, anke fuq il-kondizzjonijiet li qed jaħdmu fihom il-ħaddiema fil-Qorti ta' Għawdex?

Sinjura President, iktar kmieni din is-sena dan il-Parlament approva emendi dwar il-format tal-qorti f'Għawdex, prattikament biex il-Qorti tal-Maġistrati ta' Għawdex, fejn tidħol il-Qorti Ċivili, jibda jiġi presedut minn imħallef minflok maġistrat, kif prattikament ilu jkun presedut għal madwar 300 sena.

Minkejja li dawn l-emendi għaddew diversi xhur ilu, s'issa ma daħlux fis-seħħ.

Meta huwa maħsub li bħala Ministru responsabbli se jdaħħal dawn l-emendi fis-seħħ?

X'tibdil se jkun hemm fil-Qorti ta' Għawdex malli jidħlu fis-seħħ dawn l-emendi?

OWEN BONNICI: Sinjura Pesident, nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din il-mistoqsija dwar Għawdex.

L-Onor.

Said tkellem ukoll dwar il-ftira Għawdxija, naf li hemm ftajjar tajbin ħafna f'Għawdex, in-Nadur b'mod speċjali!

Ġietna sottomissjoni għal logħba Għawdxija 'Tal-Brilli' tal-Għarb.

Jista' jkun li eventwalment xi darba … Aħna naturalment nimbottaw biex il-wirt Għawdxi jkun rikonoxxut, kif ukoll il-logħba partikolari 'Tal-Brilli' li tintlagħab f'Għawdex, li wkoll hemm il-possibbiltà li 'l quddiem tingħata rikonoxximent.

Aħna se nibqgħu nimbottaw il-wirt storiku ta' Għawdex!

Fir-rigward tal-Qorti ta' Għawdex jien naqbel mal-Onor.

Interpellant li hemm bżonn li jkun hemm titjib, kemm mil-lat strutturali tal-binja nnifisha, speċjalment fejn jidħol l-ispazju, u anke l-istruttura legali tal-Qorti ta' Għawdex.

Se nibda mill-ewwel waħda.

Aħna, bħala Ministeru, nagħtu l-appoġġ kollu lill-Ministeru għal Għawdex meta titwaqqaf struttura ġdida, jiġifieri, il-binja.

Aħna nistgħu nagħtu l-għarfien li għandu d-Dipartiment tal-Qrati f'Malta, bħalma għandu ta' Għawdex, sabiex kollox isir skont l-aħjar kriterji li tistenna fid-dinja tal-lum.

Id-deċiżjoni dwar is-sit hija xi ħaġa li ovvjament iridu jeħduha l-Għawdxin; mhux se nkun jien minn Malta li nażżarda u niddeċiedi jien fejn issir qorti f'Għawdex.

Qed ngħidha b'rispett lejn il-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Irid isir kollox b'konsultazzjoni ma' sħabna l-Għawdxin.

Li huwa żgur huwa li aħna dejjem inkunu disposti li nagħtu l-kontribut tagħna fejn tidħol is-sigurtà tal-ġudikanti, u anke dwar riżorsi li hemm bżonn għall-ħaddiema, aħna dejjem disposti li nitkellmu.

Nemmen li b'dan il-partnership ikun jista' jkun hemm titjib f'dan il-kamp.

Fir-rigward tal-idea li jkun hemm imħallef għal Għawdex, naqbel mal-Onor.

Fil-fatt, dan il-Parlament għadda emendi sabiex għall-ewwel darba, naħseb f'200 sena, Għawdex ikollu mħallef li jippresiedi l-kawżi ċivili bħalma jiġri f'Malta.

Sal-lum ma nifhimx ir-raġunament li f'Malta ċerti kawżi jismagħhom imħallef, però f'Għawdex l-istess kawżi eżatt jismagħhom maġistrat.

Mhux għax il-maġistrati għandhom xi ħaġa inqas, għaliex jekk hemm ministru tal-ġustizzja li tella' maġistrati għal imħallfin, kont jien.

Naħseb li bħala gvern, dan huwa wieħed mill-aktar gvernijiet li ta promozzjonijiet lil nies minn maġistrati għal imħallfin, u dan għaliex aħna għandna fiduċja fil-maġistrati.

Però ma tagħmilx sens li l-istess kawża eżatt, f'Malta jismagħha mħallef u f'Għawdex jismagħha maġistrat!

Naturalment, biex tagħmilha għandek – se nuża kelma mhux korretta – problema ta' diżeffiċjenza.

Ma tridx tkun matematiku biex tirrealizza li jekk għall-istess kawżi eżatt se tagħmel imħallef over and above maġistrat, se jkun meħtieġ investiment ulterjuri.

Però jien jidhirli li f'ġieħ is-saltna tad-dritt, meta inti tinvesti biex ikollok saltna tad-dritt aħjar, dak huwa investiment fis-sod!

Naturalment, kif nafu, se jkun hemm ċerti skadenzi ta' maġistrati li llum jippresiedu l-Qorti t'Għawdex, għaliex dawn dalwaqt se jirtiraw u allura jien jidhirli li dawn id-deċiżjonijiet ta' kif u min jagħżel … Pereżempju, il-Prim Imħallef, u żgur li mhux jien, jagħżel min jippresiedi l-Qorti t'Għawdex, imma wieħed irid jieħu inkonsiderazzjoni l-fatt li anke kieku ma nagħmlu xejn, wieħed miż-żewġ maġistrati li jippresiedu l-Qorti ta' Għawdex dalwaqt jirtira.

Jiġifieri anke li kieku ma kellna nagħmlu xejn, dak se jwassal għal bidla fil-personnel fil-ġudikatura għal Għawdex.

Irrid nerġa' ngħid li mhux jien niddeċiedi min imur Għawdex, imma l-Prim Imħallef, però naħseb li mbagħad inkunu f'pożizzjoni fejn infasslu aħjar il-pjan gradwali li bih ikun hemm imħallef f'Għawdex.

Ma rridux nagħmlu l-iżball li fetaħli għajnejja dwaru l-istess Onor. Interpellant waqt id-dibattitu parlamentari, meta qalli biex noqgħod attent li ma nispiċċawx f'sitwazzjoni fejn l-istess żewġ imħallfin jiddeċiedu kollox f'Għawdex!

Dik ukoll ma jkunx ta' ġid.

Kellu raġun!

Kienet xi ħaġa li mhux m'okkorrietlix, però meta smajtha mingħand avukat prattikanti f'Għawdex tajtha iktar piż, u mort lura nkellem lill-kollegi li qed jgħinuni biex infasslu dan il-pjan sabiex naċċertaw li jkun hemm imħallfin u maġistrati għal Għawdex b'mod li mhux il-kawżi kollha jispiċċaw jinstemgħu mill-istess tnejn jew tliet persuni, għax dik ukoll mhijiex xi ħaġa li wieħed jixtieq.

Biex inwieġeb lill-Onor.

Interpellant irrid ngħid li aħna qed naħdmu fuqha din, u jekk Alla jrid fix-xhur li ġejjin din il-ħaġa, li naf li l-Għawdxin iriduha ħafna - u għandhom raġun - tkun tista' ssir realtà!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

OWEN BONNICI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar appelli kriminali pendenti quddiem imħallfin partikolari sedenti fil-Qorti tal-Appell Kriminali (Inferjuri), fit-30 ta' Novembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6737; u

f'isem il-Prim Ministru inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tax-Xandir għas-sena 2019, estimi riveduti għas-sena 2018 u rapport u stqarrijiet finanzjarji għas-sena 2017; u

Kopja tal-linji gwida maħruġa mill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta (Malta Residence and Visa Programme), bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7754.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu 4 tal-Artiklu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum l-Erbgħa, 5 ta' Diċembru 2018, tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Aaron Farrugia ssostitwixxa lill-Onor.

Stqarrijiet Ministerjali?

L-Onor.

PUNT IMQAJJEM MILL-ONOR.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, nixtieq nitlob lill-Prim Ministru Joseph Muscat, preżenti hawnhekk, id-Deputat Prim Ministru, u l-Ministru għall-Affarijiet Barranin, Carmelo Abela, biex jagħmlu stqarrija urġenti dwar il-laqgħa bejn Neville Gafà, uffiċjal fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, u Haitem Tajouri, li huwa kmandant tal-milizja Libjana tat-Tripoli Revolutionary Brigade.

Ninnota dan b'mod partikolari fir-rapporti ġurnalistiċi li saru u …

GODFREY FARRUGIA: Sentenza kulma se ngħid.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, il-ħin tal-Istqarrijiet Ministerjali mhuwiex il-ħin fejn deputat li ma jifformax parti mill-Eżekuttiv jagħmel diskors lill-Kamra.

Għaldaqstant, id-diskors kollu tal-Onor.

Għandu l-ħin tal-Aġġornament, għandu kwalunkwe ħin ieħor f'din il-Kamra biex jagħmel dan id-diskors tiegħu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nifhem li kien qed jagħmilli talba u allura nitolbok biex tikkonkludi Onor. Farrugia.

GODFREY FARRUGIA: Li rrid inżid huwa li r-rapport tal-panel of experts …

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, irrid daqsxejn ġustifikazzjoni għalfejn għamel it-talba.

Dak li qed nitlob.

BYRON CAMILLERI: L-iStanding Orders imkien ma jippermettu li f'dan il-ħin xi ħadd jagħmel talba.

Jekk fil-każ, xi ħadd jilluminani, għax imkien ma jipprovdu li xi ħadd jistaqsi … Lanqas jistaqsi, għax hawn qiegħed jagħmel diskors!

Għandu l-ħin tiegħu sabiex jagħmlu u jagħmlu xħin irid!

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Hemm ir-regoli!

ID-DEPUTY SPEAKER: Jien għadni kemm ikkonsultajt; jista' jagħmel talba, però se nitolbu biex jikkonkludiha, għax ma kkonkludiex.

Ikkonkludi, jekk jogħġbok, Onor. Godfrey Farrugia.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, jien qed nitlob dan fir-rigward li r-rapport tal-panel of experts tan-Nazzjonijiet Uniti, li ġie ppubblikat f'Settembru tal-2018, jgħid li l-attivitajiet tal-milizja fil-Libja, inklużi dawk tal-brigata revoluzzjonali, intensifikaw, u dan qed jillimita l-iżvilupp politiku tal-Libja u, għaldaqstant, it-tranżizzjoni tal-Libja lejn id-demokrazija.

Għalhekk jeħtieġ li l-Gvern Malti jwieġeb lill-poplu Malti u lill-komunità internazzjonali għall-interess tal-paċi u stabbiltà fil-Libja.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Farrugia, naħseb li t-talba tiegħek għamiltha b'mod ċar.

Ma nistax inħallik … Jista' jintefa l-mikrofonu tal-Onor.

Nirringrazzjak, it-talba tiegħek għamiltha.

Napprezza kieku ma kenitx daqshekk fit-tul.

Issa, ovvjament, sta għan-naħa tal-Gvern.

Jien m'għandi l-ebda awtorità biex nikkmanda lill-Gvern jagħmel stqarrija ministerjali.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sinjura President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet finanzjarji (Emenda Nru 2).

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

Is-Segretarju Parlametari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI: Sinjura President, dan l-Abbozz ta' Liġi, kif jgħid it-titolu stess, se jkun jemenda diversi liġijiet li għandhom x'jaqsmu mas-servizzi finanzjarji, li ħafna minnhom huma direttivi li jridu jiġu trasposti u allura l-liġijiet Maltin iridu jaddottaw …

Għandkom kollega li qed jipprova jitkellem u diġà tfixkel darbtejn.

Jekk jogħġobkom, jekk tridu titkellmu bejnietkom tistgħu toħorġu barra mill-Kamra u titkellmu hemmhekk!

L-Onor.

SILVIO SCHEMBRI: Sinjura President, kif kont qed ngħid, dan huwa Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi liġijiet sabiex jiġu trasposti direttivi Ewropej għal-liġijiet Maltin, u allura qegħdin naraw li ġbarna dawn l-emendi f'Abbozz ta' Liġi wieħed, li mbagħad jiġu trasposti f'numru ta' liġijiet oħrajn.

Meta nitkellmu fuq is-servizzi finanzjarji f'pajjiżna dejjem insostnu li dan huwa sors importantissimu tal-ħolqien tal-impjiegi f'pajjiżna u fil-fatt, kif juru ċ-ċifri u statistika uffiċjali, wieħed minn kull €10 li jiġu ġenerati f'Malta jinħoloq grazzi għall-attività li għandha x'taqsam mas-servizzi finanzjarji.

Dan mingħajr ma wieħed jieħu inkonsiderazzjoni l-effetti indiretti li ma jinqabdux minn din l-istatistika bħal, pereżempju, l-effett ekonomiku fuq il-human capital u għarfien tat-trawwim bħala taħriġ li jingħata lid-diversi ħaddiema f'dan is-settur.

Dan is-suġġett ma ġiex mix-xejn.

Dan huwa riżultat ta' ħafna xogħol li sar matul dawn l-aħħar 20 sena u huwa dovut prinċipalment għall-isforzi u intrapriża tas-settur privat, li kien għaraf li jkun proattiv u jattira attività ekonomika f'pajjiżna.

Imma dan huwa dovut ukoll grazzi għall-ħidma diversa li saret minn diversi gvernijiet f'pajjiżna.

Grazzi għal din il-ħidma stajna naraw li jissawru diversi liġijiet, kif ukoll l-istess liġijiet inbidlu matul iż-żmenijiet.

Huwa tajjeb li ninnotaw li fuq dan is-settur dejjem kien hemm qbil u allura jiena nħares 'il quddiem sabiex dan il-qbil jibqa' għaddej u nneħħu l-politika partiġjana minn dan is-settur, għax l-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu hija li nibdew indaħħlu l-politika partiġjana f'dan is-settur.

Hawn Malta nafu li l-politika hija s-suġġett tal-ġurnata, tidħol f'kull diskussjoni.

Naħseb li l-politika, il-futbol u l-festi fis-sajf huma tliet affarijiet li verament isawru l-karattru ta' persuna u l-mod ta' kif tiżvolġi diskussjoni.

Però naħseb li huwa tajjeb li meta nitkellmu f'din il-Kamra nħarsu lil hinn mill-gwadann politiku.

Ikun hemm ħafna okkażjonijiet fejn wieħed jista' jitkellem, però fis-settur finanzjarju, speċjalment f'mumenti sensittivi bħalma huwa dan iż-żmien fl-Ewropa kollha, b'dak kollu li għaddej fl-Ewropa u fid-dinja, huwa importanti li wieħed iqis kull kelma li jgħid.

Parti mit-tibdil sar għax il-leġiżlatur, jiġifieri aħna, il-Parlament, flimkien mal-Gvern tal-ġurnata, u anke mas-settur privat, antiċipa r-riformi li hemm bżonn isiru biex jaġġornaw maż-żmenijiet, u dawn saru.

Fl-aħħar sena u nofs, bħala Gvern, għaddejna bosta emendi f'dan is-sens.

Fil-fatt, minbarra li għamilna emendi fl-Att li jwaqqaf ir-Regolatur tas-Servizzi Finanzjarji - fil-fatt għamilna żewġ emendi - stajna naraw li għamilna wkoll diversi emendi oħrajn.

L-Att li jemenda l-istruttura tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji sar biex inġeddu l-istrutturi amministrattivi tal-Awtorità, kif ukoll saħħaħna iżjed l-indipendenza tal-istess Awtorità.

Aħna nisimgħu ħafna kritika li l-awtoritajiet mhumiex indipendenti, b'mod partikolari fuq is-settur finanzjarju, li minkejja li fuq il-liġi huma indipendenti, ma kenux indipendenti.

Però huwa tajjeb li nifhmu wkoll li l-istess liġi li servietna għal 20 sena, kif kienet ukoll imwaqqfa mill-Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien, il-liġi stess tal-Awtorità ma kinetx tagħmilha indipendenti.

Il-fatt li kienet tiddependi mill-finanzjament tal-ministru tal-ġurnata inaqqsilha mill-indipendenza u s-saħħa tagħha!

Dik hija xi ħaġa li biddel dan il-Gvern.

Fil-fatt, biddilnieha ftit xhur ilu billi neħħejna l-poter minn taħt il-ministru responsabbli minn dan is-settur li jiffinanzja l-istess Awtorità.

B'dan it-tibdil fil-liġi il-poter tajnieh lill-Parlament, u użajna l-mudell tal-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali (NAO), fejn il-finanzjament tal-Awtorità jiġi diskuss f'kumitat magħmul miż-żewġ naħat tal-Kamra u mhux mill-ministru.

Qabel, il-ministru kien jiffirma u jgħid, pereżempju, li lill-Awtorità se jagħtiha €4 miljuni biex topera.

Din inbidlet u fil-fatt, din is-sena, l-Awtorità talbet żieda ta' €12-il miljun.

Huwa tajjeb li nifhmu li fil-verità, qabel, l-Awtorità dejjem kellha finanzjament u dejjem kienet tagħti lill-gvern, għaliex kellha r-Reġistru tal-Kumpaniji marbut magħha.

Jien ħassejt li dan mhux mudell sostenibbli.

Fil-fatt, ma hemm l-ebda pajjiż ieħor fl-Ewropa li juża dan il-mudell, u allura r-Reġistru tal-Kumpaniji nqata' u ġie awtorità separata, però tajna l-awtonomija u l-indipendenza lill-Awtorità biex tkun tista' tesegwixxi l-poter tagħha bħala regolatur.

Fil-fatt, l-ammont ta' finanzjament li qed tingħata l-Awtorità huwa kważi d-doppju ta' dak li kien jingħata qabel.

Nifhmu li qed isir ċertu investiment fl-istess Awtorità, fosthom mill-aspett teknoloġiku, proċeduri ġodda u impjegati ġodda.

Jekk wieħed jidħol fuq is-sit elettroniku tal-Awtorità jara numru sħiħ ta' impjegati li hemm mal-Awtorità.

Sinjura President, sabiex l-Awtorità nagħmluha iktar indipendenti neħħejnieha mid-Directive 7, li biha biex awtorità timpjega persuna trid tara li jkollha l-human resources plan approvat minn qabel, ikollha l-finanzjament, tgħaddi mbagħad il-proċess rigoruż ħafna li jidħol taħt is-Segretarju Permanenti li japprova jew le skont l-approved human resources plan.

Il-Kabinett iddeċieda li nneħħu l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji minn din id-Direttiva, jiġifieri issa biex l-Awtorita timpjega persuna, ma tridx tgħaddi minn dan il-proċess kollu, imma tara l-bżonnijiet tagħha u timpjega persuna li hi skont il-bżonn tagħha.

Ħaġa li saret b'mod immedjat kienet li waqqafna Audit Committee, għax l-Awtorità ma kellhiex audit committee u allura fl-Awtorità għandek diversi stadji.

Għandek l-Audit Committee, li jagħmel awditjar, fosthom tal-proċess u tal-finanzjament tal-istess Awtorità, għandek il-Bord li huwa indipendenti, kif kien minn dejjem, u mbagħad għandek non-executive Chair u executive CEO.

Dan apparti li mbagħad l-istess Awtorità hija regolata minn istituzzjonijiet Ewropej, bħall-European Banking Authority (EBA), il-European Securities and Market Authority (ESMA), il-European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA) u ħafna awtoritajiet oħrajn, li kollha jirregolaw setturi partikolari li jaqgħu taħt l-istess Awtorità.

Din hija parti mill-proċess sabiex nuru wkoll l-indipendenza kif qed issir u hija xi ħaġa li tevolvi.

Pereżempju, meta riċentement kellna laqgħat mal-Moneyval u mal-FSAP (Financial Sector Assessment Programme) fejn konna qed naraw ukoll il-proċessi kollha tal-istess awtoritajiet, wieħed seta' flimkien magħhom jiddiskuti, nieħdu l-esperjenzi u nagħmlu peer reviews ta' pajjiżi oħrajn kif joperaw, u hemmhekk naraw li nimplimentaw l-aħjar sistemi possibbli fil-pajjiż tagħna.

Anke fejn jidħol l-aspett ta' finanzjament, aħna qed niddiskutu wkoll il-cost recovery programme, li permezz tiegħu l-Awtorità, minkejja li tkun indipendenti, nassiguraw ukoll li jkun hemm il-valur għall-flus.

Jiġifieri, mhux tiġi l-Awtorità tgħidli li, pereżempju, għandha bżonn €30 miljun, jew se tonfoq €30 miljun, imma jrid ikun hemm raġuni għaliex dawk it-€30 miljun għandha bżonnhom.

Jekk għandha bżonn €30 miljun se tieħu €30 miljun, imma t-talba trid tkun appoġġjata b'raġuni!

Ir-raġuni hija cost recovery method, li inti jkollok persentaġġ ta' dħul li jiddependi mill-industrija.

L-industrija llum hija ħafna ikbar minn kif kienet għaxar snin ilu.

Għaldaqstant, jekk għandek industrija ikbar, għandek bżonn regolatur ikbar li jirregola industrija ikbar.

Dan joħroġ mill-parteċipanti li għandek fl-istess industrija.

Allura, b'dan il-mudell li qed noħorġu, il-cost recovery method, jekk l-industrija tkun qed tikber, awtomatikament il-finanzjament li għandha bżonn l-Awtorità se jikber, imma se jikber paripassu mal-industrija!

Allura dik hija l-ġustifikazzjoni għalfejn l-istess Awtorità jkollha bżonn iktar finanzjament.

Dan dejjem jekk ma jkollokx xi spiżi one-offs, bħal xi investiment partikolari, imma mbagħad wieħed jara l-każ abbażi ta' każ każ.

Dawn huma mudelli li daħħalniehom issa, f'dawn l-aħħar xhur.

Jiġifieri huwa tajjeb li nikkritikaw, imma ilna nisimgħu ħafna kritika fuq is-saltna tad-dritt, awtoritajiet mhux indipendenti, però fir-realtà mbagħad proposti ma tantx smajna!

Jien nieħu l-kritika tal-Oppożizzjoni, imma huwa tajjeb li ngħidu li meta konna nisimgħu ħafna kritika fuq l-awtoritajiet, l-awtoritajiet għadhom jimxu fuq l-istess liġijiet li għamlet l-Oppożizzjoni!

Meta l-Oppożizzjoni tikkritika li awtorità mhijiex qed topera b'mod awtonomu għax il-liġi ma tippermettihiex, qed tikkritika x-xogħol li għamlet hi stess!

Ejjew ngħidu li huwa veru li m'hemmx sistemi perfetti, m'hemm l-ebda sistema perfetta, imma jekk tikkritika, kun kostruttiv ukoll u għid fejn tikkritika u toffri s-soluzzjoni.

Huwa d-dover tal-Gvern li joffri s-soluzzjonijiet.

Dik nirrikonoxxuha, u hekk qed nagħmlu.

Mhux qed ngħid li l-Oppożizzjoni għandha toffri s-soluzzjonijiet kollha, għaliex kieku hemm l-Oppożizzjoni fil-gvern u mhux aħna qegħdin fil-gvern!

Però, l-poplu jafda iktar lilna biex inwettqu dawk il-bidliet u, fil-fatt, huma dawn il-bidliet li qed inwettqu.

Huwa tajjeb li wieħed ikun jaf minn fejn qiegħed jitlaq ukoll.

Minn barra regolatur b'saħħtu, is-sistema finanzjarja tirrikjedi wkoll li jkun hemm liġijiet li jagħtu ċertezza fir-rigward tal-ġerarkija tal-kredituri fil-każ ta' insolvenza.

Hawnhekk qed nibdew ngħaddu l-ewwel wieħed.

Dan huwa punt kruċjali, sabiex min jinvesti jkollu wkoll istituzzjonijiet finanzjarji li jkollhom il-mezzi li bihom jiġi faċilitat il-proċess tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjoni tal-kreditu.

B'dan l-ispirtu qed naraw li jkun hemm it-traspożizzjoni tad-Direttiva 2399 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, li temenda direttiva oħra.

Mhux se noqgħod nidħol f'ħafna dettall fuq in-numri tad-direttivi għax hawn numru sostanzjali, hawn 'il fuq minn ħamsa.

Naħseb li lkoll naqblu li meta jkun hemm direttivi Ewropej, id-diskussjonijiet ikunu f'livell tekniku, l-awtoritajiet ikollhom in-nies tekniċi tagħhom, u aħna ħafna drabi noqogħdu fuq dawn il-pariri.

Din hija xi ħaġa li nirrikonoxxu, kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni, li dejjem qgħdna fuq il-parir tal-esperti, speċjalment fejn jidħlu d-direttivi Ewropej.

Hemm numru ta' direttivi li jemendaw dawn il-liġijiet, fosthom Direttiva 2399 dwar l-insolvency, id-Direttiva 59 tal-2014, kif ukoll l-emendi proposti tal-artiklu 29A tal-Att dwar il-Kummerċ Bankarju, Kap. 371.

Dan, kif inħobb ngħidlu jien, huwa ħafna kliem tal-avukati, u nippreferi nitkellem daqsxejn iktar fis-sustanza u nħalli l-aspett legali għall-avukati.

F'din il-Kamra hawn ħafna avukati u naħseb li żgur jieħdu pjaċir jiftħu iktar fuq dan l-aspett.

Però huwa tajjeb li mbagħad naraw ir-riżultat, x'effett joħroġ minn dik il-liġi fuq l-industrija.

Jien nippreferi nitkellem fuq dak l-aspett li bih intejbu, pereżempju, ir-riżolvibilità tal-istituzzjonijiet ta' kreditu.

Skont l-oġġettivi tat-total loss absorbing capacity tal-Financial Stability Board, hekk imsejjaħ il-minimum requirement for own funds and eligible funds, nistgħu naraw li d-Direttiva tal-Irkupru u r-Riżoluzzjoni tal-Banek iħallu lok lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni biex jagħmlu kapitalizzazzjoni ta' strumenti ta' dejn ordinarju u mhux assigurat.

Hemmhekk imbagħad nibdew naraw anke l-implimentazzjoni b'mod fattwali f'dan is-settur.

Apparti minn hekk, bl-emenda proposta, il-Fond ta' Riżoluzzjoni se jingħata grad ogħla minn dak li għandu llum minħabba l-fatt li attwalment dan il-fond għandu grad paripassu ma' krediti oħrajn.

Allura qed jiġi propost li l-Fond ta' Riżoluzzjoni għandu jkollu dan il-grad, li mbagħad ikopri wkoll dawk id-depożitanti li jiġu koperti u l-iskema tal-kumpens, id-Depositors Compensation Scheme.

Din l-emenda se tagħti lill-Fond ta' Riżoluzzjoni grad ogħla minn kredituri oħrajn, imma grad inqas minn kredituri li d-drittijiet tagħhom huma garantiti permezz ta' xi privileġġ jew ipoteka u skont il-liġi Maltija applikabbli dak iż-żmien.

Din il-ġerarkija ta' kreditu mbagħad se tkun qiegħda tagħti iktar ċertezza fis-servizzi finanzjarji.

Dawn l-emendi li qed jiġu proposti se jkunu wkoll qed jagħtu ċertezza legali ikbar f'każijiet li l-istituzzjonijiet finanzjarji jkollhom il-liċenzja tagħhom irtirata.

Fil-fatt, artiklu 15 tal-Att dwar is-Servizzi ta' Investiment qed jiġi emendat sabiex jiġi ċċarat li kull direttiva mogħtija kif stipulata f'dan l-Artiklu, għandha kemm il-darba l-awtorità kompetenti ma tordnax xorta oħra, tibqa' tapplika wkoll meta d-detentur tal-liċenzja, għal kwalunkwe raġuni, itemm li jibqa' jkollu liċenzja mogħtija taħt dan l-Att.

Fl-aħħar nett nixtieq nerġa' nfakkar li s-suċċess tas-servizzi finanzjarji jiddependi ħafna milli jkollna leġiżlazzjoni f'pajjiżna li timxi paripassu ma' diversi direttivi li jkunu għaddejjin fuq livell Ewropew.

Għaldaqstant naħseb li huwa importanti li, speċjalment fil-każ tar-reputazzjoni ta' pajjiżna, ikun hemm sforz kollettiv.

Nerġa' ngħid, kummenti politiċi jkunu hemmhekk, isiru u jmorru, però ejjew niftakru li l-ħsara li ssir wara kumment politiku meta jkun fuq pajjiżna … Jien dejjem ngħid li meta inti tobżoq fis-sema, se jerġa' jiġi f'wiċċek!

Ejjew naraw x'inhu għaddej fuq livell Ewropew.

Jien persważ li ħafna mill-kummenti tal-Oppożizzjoni – jalla sejjer żbaljat – se jkunu fuq suġġetti oħrajn, imma mhux eżatt fuq il-liġi li qed niddiskutu llum!

Sinjura President, ejjew naraw x'qed jiġri f'pajjiżi oħrajn u kif qed iġġib ruħha l-Oppożizzjoni ta' dawk il-pajjiżi.

Jekk wieħed iħares lejn diversi skandli li saru fuq livell Ewropew, minkejja li, pereżempju, għandek pajjiżi li għandhom kważi 100 membru parlamentari Ewropew, ma tismax membru wieħed li jitlob investigazzjoni fuq dak il-pajjiż, iżda jaraw li b'diskussjoni jindirizzaw dawn l-affarijiet b'mod serju, fl-interess ta' dak il-pajjiż.

Jien hekk nistenna wkoll mill-Oppożizzjoni!

Mhux jien, imma naħseb li l-poplu Malti qed jistenna li jekk l-affarijiet qed jinbidlu, inkomplu niddiskutu.

Dan huwa l-mod kif wieħed għandu jiddiskuti, però ejjew inżommu f'moħħna li kull kelma li ngħidu tista' tiġi interpretata mod ieħor, anke barra l-pajjiż, speċjalment minn dawk li għandhom interess li jinterpretawha mod ieħor!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, bl-Abbozz ta' Liġi li għadu kif ressaq is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri se jiġu emendati tliet Atti, jiġifieri l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji, l-Att dwar is-Servizzi ta' Investiment u l-Att dwar il-Kummerċ Bankarju.

Kif normalment nagħmel, se nalloka l-ewwel parti tad-diskors tiegħi għall-analiżi teknika ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, imbagħad nanalizza s-sitwazzjoni tas-servizzi finanzjari minn aspett iktar miftuħ.

Dawn il-proposti, li l-għan tagħhom huwa li jsaħħu dan is-settur, huma emendi li huma verament straightforward, m'għandhom l-ebda kontroversja, u bażikament huma traspożizzjonijiet imposti fuqna mill-Unjoni Ewropea.

Dawn huma traspożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Ewropew biex jemendaw id-Direttiva eżistenti dwar il-klassifikazzjoni ta' strumenti ta' debitu mhux assigurati, jiġifieri l-unsecured debts, fil-Liġi dwar l-Insolvenza.

Preżentement hemm anomaliji f'liġijiet rispettivi, li qed joħolqu wkoll ċerti inċertezzi għall-issuing institutions u investituri.

Allura l-operat ta' dawn, speċjalment fejn jidħol il-cross-border bejn pajjiż u ieħor, bejn istituzzjonijiet ta' pajjiż u ieħor, qed ikun iktar diffiċli.

Allura permezz ta' dawn l-emendi qegħdin niffaċilitaw iktar dan il-proċess.

B'hekk, permezz ta' din id-direttiva li, kif diġà għedt, hija imposta fuqna mill-Unjoni Ewropea, qed jinħoloq ukoll approċċ komuni bejn il-kredituri tal-banek tal-pajjiżi membri u qed ikun hemm iktar ċertezza legali f'każijiet ta' riżoluzzjonijiet.

Permezz ta' din id-direttiva qed tinħoloq iktar armonizzazzjoni, anke fir-ranking, fi proċeduri normali ta' każijiet ta' insolvenza u claims li ma jkunux assigurati.

Allura dawn jirriżultaw minn strument ta' dejn, id-debt instruments.

Dawn it-traspożizzjonijiet, kif diġà għedt, qed jiġu proposti li jsiru fi tliet liġijiet.

L-emendi fl-Att tas-Swieq Finanzjarji fil-fatt huma sempliċi ħafna peress li hija emenda fid-definizzjoni, li tirrifletti d-Direttiva proposta, u allura hija ċara u ma għandna l-ebda problema biha.

Fl-Att dwar is-Servizzi tal-Investiment ukoll qed tiġi proposta l-inklużjoni fid-definizzjoni biex tiġi iktar armonizzata mad-direttiva, u proposti oħrajn, li permezz tagħhom l-awtoritajiet ikunu jistgħu jinforzaw id-direttivi, anke fil-konfront tad-detentur tal-liċenzja, jekk dan ikun waqqaf il-liċenzja eżistenti.

L-awtoritajiet ukoll qed jingħatalhom iktar poter oltre milli jieħdu biss il-kontroll tad-detentur tal-liċenzja, però jkunu jistgħu jieħdu azzjoni neċessarja għall-istess detentur tal-liċenzja f'każ ta' insolvenza.

L-Awtorità se jingħatalha wkoll id-dritt li topera skont l-Att dwar il-Kumpaniji u tipproċedi wkoll bil-qorti fil-konfront tal-entità rispettiva.

L-istess fir-rigward tal-Att dwar il-Kummerċ Bankarju.

Permezz ta' dawn it-traspożizzjonijiet imressqin quddiemna, illum l-awtoritajiet finanzjarji jkunu jistgħu jinforzaw id-direttivi rispettivi f'dan ir-rigward.

Bla dubju ta' xejn, aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni se nkunu qed nappoġġjaw din id-direttiva hekk kif inhi imposta mill-Unjoni Ewropea.

Però t-tibdil fil-poter tal-awtorità kompetenti, li hija l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, huwa fid-diskrezzjoni tal-Gvern.

Għalhekk f'dan il-każ nittama li t-twessigħ tal-poteri tal-Awtorità jkun rifless ukoll fl-implimentazzjoni amministrattiva, jiġifieri tkun iktar effettiva throughout.

Sinjura President, naqblu li dan l-Att huwa pożittiv u permezz tiegħu ssir iktar armonizzazzjoni bejn l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, l-awtoritajiet l-oħra konċernati u anke dawk cross-border.

Allura għandna nassiguraw li l-implimentazzjoni amminstrattiva tirrrifletti verament dawn l-emendi, peress li d-direttiva qed testendi l-poter lill-Awtorità, u għalhekk jeħtieġ li verament jiġu implimentati l-miżuri amministrattivi neċessarji kollha biex it-tibdil ikun iktar effettiv u jinħass b'mod konkret.

Naqblu wkoll li ma hemm l-ebda teknikalitijiet kontroversjali jew li aħna qed insibu xi oġġezzjoni dwarhom u allura, kif diġà għedt, se nkunu qed nappoġġjaw dan l-Abbozz ta' Liġi.

Però, għal darb'oħra rrid nirrimarka li jkun inutli li niġu hawn niddiskutu dawn t-traspożizzjonijiet li huma straightforward, li huma imposti fuqna mill-Unjoni Ewropea għal iktar armonizzazzjoni u effiċjenza, meta nafu li f'pajjiżna qed ngħixu realtà li dak kollu li ħdimna għalih f'dawn l-aħħar 20 sena fis-servizzi finanzjarji … Kif spjega wkoll tajjeb is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri, dan huwa settur kbir u li kompla jikber, settur li huwa importanti ħafna, però li verament qisna m'aħniex qegħdin nirrealizzaw kemm huwa faċli li nitilfuh!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq settur l-iktar importanti, li verament huwa pilastru għall-ekonomija ta' pajjiżna, li f'dawn l-aħħar snin serraħna fuqu bħala kontributur ewlieni fit-tkabbir ekonomiku tagħna, li jħalli l-valur miżjud, li għandu ripple effect fuq l-ekonomija, iħaddem eluf ta' familji Maltin u Għawdxin, u li baqa' jikber b'rata sostenibbli.

Però hija ħasra li l-ikbar problema li għandna quddiemna la huma t-traspożizzjonijiet, la huma t-teknikalitajiet legali, imma hija r-reputazzjoni ta' pajjiżna, speċjalment f'dan ir-rigward, li donnu qegħdin nipprovaw naħbuha, però issa kibret tant li, tipprova kemm tipprova taħbiha, issa ntilef il-kontroll assolut.

Il-ġimgħa li għaddiet u anke lbieraħ tkellimna fuq Abbozz ta' Liġi li permezz tiegħu ġew trasposti, bħal-lum, skont kif impost mill-Unjoni Ewropea, l-Att dwar il-Kodiċi Kriminali, l-Att dwar il-Prevenzjoni tal-Ħasil ta' Flus, l-Att dwar il-Vittmi tal-Kriminalità u l-Att dwar it-Terroriżmu.

Kollha huma liġijiet importanti, imma l-Gvern iddeċieda li jaddotta biss il-bare minimum, il-proposti bażiċi, li imponiet l-Unjoni Ewropea fuqna biex issaħħaħ dawn il-liġijiet.

Però speċjalment fejn jidħol il-ħasil ta' flus, għandna bżonn naddottaw reviżjoni sħiħa biex verament nerġgħu nibdew nieħdu n-nifs f'dan is-settur.

Sinjura President, ejja naqblu li nistgħu ndumu nipprovaw insibu skużi dwar l-akbar theddida għas-settur tas-servizzi finanzjarji, jekk ma naqblux li llum l-akbar theddida hija r-reputazzjoni tal-pajjiz, l-aktar għall-mod kif pajjiżna qiegħed jipproġetta lilu nnifsu, li għandna proċeduri ta' due diligence mhux skont il-liġi, iżda fil-prattika, minn uħud, li tant huma laxki, li donnu qed nibżgħu li tintrefa' r-responsabbiltà li pajjiżna sar assoċjat mal-ħasil tal-flus u n-nuqqas ċar ta' impenn fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus.

Verament din saret l-ikbar għadu għal dan is-settur.

Kriminal juża l-proċess tal-ħasil tal-flus biex inaddaf flus li jkun għamel minn attivitajiet illeċiti, illegali, attivitajiet kriminali, bħal tixħim, korruzzjoni, flejjes mhux dikjarati, traffikar tad-droga, logħob illegali, u oħrajn.

Dawn il-kriminali jsibu wens f'istituzzjonijet jew f'sistemi finanzjarji li on paper huma leċti, legali u regolati mill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji jew minn istituzzjonijiet oħrajn.

Però li huwa żgur hu li fuq dawn il-kriminali ma jkunx sar id-due diligence kif għandu jkun, kif isir fuq persuna oħra li sempliċiment tkun tixtieq tiftaħ kont bankarju.

Lil din il-persuna, lil dan il-kriminal, idaħħlulu l-flus tiegħu f'sistema li tkun leċita u allura flusu jkunu tnaddfu u saru legali.

Dan jista' jkun permezz ta' bank, kif rajna wkoll każijiet, jew permezz ta' strutturi finanzjarji, li anke jkunu kkomplikati, kif smajna kemm-il darba.

Normalment dawn isiru isiru f'pajjiżi li huma magħrufa bħala ferm tolleranti għall-ħasil tal-flus, pajjiżi li huma money laundering tax havens, ġenna għal kriminali, il-post ideali fejn wieħed ikollu l-opportunità li jaħsel flusu.

Dawn il-pajjiżi ovvjament huma msemmijin mal-kriminal maħmuġ, mal-investituri, ma' dawk li mhumiex ta' kalibru, dawk li aħna ma neħdux gost nassoċjaw lilna magħhom.

Dawn huma pajjiżi li stati membri fl-Unjoni Ewropea ma jkunux iridu fiċ-ċirku tal-kontinent Ewropew, fosthom pajjiżi bħal St Kitts and Nevis, il-Bahamas, id-Dominican Republic, il-Cayman Islands u l-Panama.

Għaxar snin ilu pajjiżna kien jiġi mqabbel ma' pajjiżi serji.

Fl-eqqel tal-kriżi ekonomika, dak iż-żmien taħt it-tmexxija tal-Prim Ministru Lawrence Gonzi, aġenziji tal-aħbarijiet bħal Bloomberg qabblu lil Malta ma' forza ekonomika, il-Ġermanja, u sejħulna "a miracle economy".

Illum x'inhuma t-titli li qed jagħtu lil pajjiżna?

Xahrejn ilu, dokumentarju tal-BBC għamel dikjarazzjoni fuq Malta.

Dan kien xahar biss qabel l-eżami tal-Moneyval, li huwa eżami mill-aktar kruċjali, li fih kumitat ta' esperti mwaqqaf mill-Kunsill Ewropew jevalwa l-miżuri ta' kontra l-ħasil tal-flus ta' kull pajjiż membru, fosthom pajjiżna, u jara humiex konformi mal-istandards prinċipali internazzjonali tal-ħasil ta' flus.

Dan sar f'pajjiżna x-xahar li għadda.

Allura hawnhekk nistaqsi jekk għadniex ingawdu r-rispett ta' sħabna l-Ewropej, bħall-Ġermanja, Franza u r-Renju Unit, u tal-investitur serju.

Kellna raġun meta fl-2013 esperti finanzjarji oġġettivi u indipendenti, kif ukoll aħna tal-Oppożizzjoni, tkellimna kontra l-bejgħ tal-passaporti u kif din l-iskema ġiet imħaddma?

Aħna għedna li din se tkun l-ewwel pass tar-rovina tar-reputazzjoni tagħna.

Nafu x'ġara wara dan, meta l-Gvern baqa' għaddej u lilna ma tax kasna.

Isimna bħala pajjiż beda jiġi mxandar mill-aġenziji tal-aħbarijiet kollha madwar l-erbat irjieħ tad-dinja, bħas-CNN, CNBC, Bloomberg, Financial Times, BBC, Sky u oħrajn.

F'Mejju tal-2018 il-Ministru Edward Scicluna rċieva twissija li pajjiżna se jkun inkluż fil-lista s-sewda mill-OECD, sakemm ma jiġux implimentati miżuri effettivi sabiex ikun hemm prevenzjoni tal-abbuż fuq ir-riskju tal-bejgħ tal-passaporti, li lilna qed jesponina għall-ħasil tal-flus.

Din it-twissija ttieħdet bis-serjeta?

Ittieħdet azzjoni?

Ma jidhirx, għaliex ħames xhur wara, proprju xahrejn ilu, f'Ottubru tal-2018, pajjiżna fil-fatt tniżżel fil-lista s-sewda minħabba li sirna pajjiż riskjuż għall-ħasil ta' flus.

Din mhijiex aħbar min-Net News, jew minn NetFm, mhijiex aħbar li qed inxandruha aħna tal-Oppożizzjoni, però huma aħbarijiet li tista' tfittixhom fuq Google u tarahom fuq is-siti elettroniċi ta' aġenziji tal-aħbarijiet internazzjonali li huma ta' ċerta kredibbiltà.

Allura aħna nitkellmu fuq servizzi finanzjarji, nitkellmu dwar kemm aħna kommessi li nsaħħu dan is-settur, però fil-verità naħsbu li dan it-tip ta' aħbarijiet, ta' fatti, li qegħdin fil-lista s-sewda tal-OECD - li huma fatt, mhux aħbar jew allegazzjoni, mhumiex qlajja' - qegħdin jgħinu lis-settur tas-servizzi finanzjarji, li tant huwa kritiku?

Nafu li ħafna investituri serji jużaw ir-rapport tal-OECD bħala l-benchmark tagħhom.

Meta dawn jiġu biex jagħżlu bejn pajjiż u ieħor fejn se jinvestu, dawn jużaw ċertu benchmark, ċerti pubblikazzjonijiet u ċerti awtoritajiet, bħall-OECD, biex jaraw Malta u pajjiżi oħrajn f'liema pożizzjoni huma ranked.

L-OECD tippubblika outlooks fuq il-pajjiżi f'oqsma importanti, bħal tax compliance, skambju ta' informazzjoni u money laundering.

L-analiżi tagħhom tkun waħda oġġettiva u kredibbli, u tista' tkun ferm damning jekk pajjiżna jkun imniżżel fil-lista s-sewda.

Il-messaġġ ikun biex ma jersqux lejn dan il-pajjiż!

Allura jiena ngħid li kellna raġun meta aħna u esperti finanzjarji, li mhumiex politiċi, wissejna kontra l-mod kif tħaddmet l-iskema tal-passaporti għax, fil-fatt, ix-xahar li għadda anke Transparency International and Global Witness 2018 ħarġu rapport li fih ikkundannaw lil pajjiżna fuq l-iskema tal-passaporti li qed tesponina għal riskji ta' ħasil ta' flus.

Sinjura President, is-settur bankarju jien ngħid li huwa l-aktar settur li bħalissa għandu sfidi kbar.

Nafu li s-servizzi bankarji mhumiex qegħdin ilaħħqu mad-domanda.

Dak huwa fatt. Nafu li bħalissa hemm nuqqas ta' servizzi bankarji.

Filwaqt li napprezza li kien hemm tisħiħ fl-implimentazzjoni ta' miżuri regolatorji u compliance checks, però, minkejja dan, qed ikun hemm sfidi kbar u massiċċi biex is-settur bankarju jibqa' sostenibbli u adegwat biex ilaħħaq mad-domanda tal-popolazzjoni ta' pajjiżna.

Pereżempju, l-aċċess għall-finanzi, l-aċċess għal self ta' flus, qed isir kważi impossibbli, u allura pajjiżna qed jitlef wisq mill-kompetittività tiegħu, kemm biex jattira investiment dirett barrani, kif ukoll għall-investitur Malti biex jinvesti jew ikabbar in-negozju tiegħu.

Kull meta kellna dibattitu fuq dan is-suġġett dejjem ħtaft l-opportunità biex insemmi wkoll kriżi, sfida ewlenija, li dwarha wkoll ma tantx qed naraw xaqq ta' dawl.

Qed nirreferi għall-correspondent banking.

Nafu li kull ma jmur qed isir aktar diffiċli biex nattiraw correspondent banks biex joffru s-servizzi tagħhom lil banek lokali.

Bħalissa qegħdin litteralment trying to make ends meet, però mingħajr ma nallarma lil ħadd irrid ngħid li qegħdin f'riskju kbir li naslu f'punt fejn nidħlu fil-kriżi li ma jkollniex banek li jassistu banek lokali biex isiru transazzjonijiet f'muniti li mhumiex ewro, b'mod partikolari, id-dollaru Amerikan.

Dwar dan is-suġġett, aħna tal-Oppożizzjoni ġbidna kemm-il darba l-attenzjoni tal-Gvern dwar id-diffikultajiet li qed jiffaċċja s-settur bankarju lokali fir-relazzjonijiet tiegħu mal-correspondent banks u dwar id-diffikultajiet li l-banek lokali qegħdin jiffaċċjaw biex jibdew, jew saħansitra jżommu relazzjoni tagħhom, ma' correspondent banks.

Irrid nagħmilha ċara li din il-problema, li ma taffettwax biss lil pajjizna, bdiet primarjament wara l-krizi finanzjarja internazzjonali u wasslet għall-implimentazzjoni ta' legiżlazzjonijiet internazzjonali aktar rigorużi dwar il-prattiċi bankarji kontra l-ħasil tal-flus.

Però, iċ-ċokon ta' pajjiżna fih innifsu jwassal għall-fatt li l-profitti li jkollhom il-correspondent banks min-negozju ma' pajjiżna huwa limitat ħafna biex jikkontribwixxi għall-isfidi sabiex inżommu relazzjoni mal-correspondent banks eżistenti u biex nattiraw correspondent banks oħrajn biex joperaw ma' banek f'pajjiżna.

Biss iċ-ċokon ta' pajjiżna dejjem kien dak li hu, u allura din żgur li mhix sfida ġdida.

Minħabba l-fatt li r-regolaturi finanzjarji internazzjonali jesiġu mill-correspondent banks li jagħmlu due diligence kontinwu u rigoruż fuq il-pajjiż u l-banek ta' dak il-pajjiż li jkunu qegħdin jikkorrispondu magħhom, u minħabba li normalment il-correspondent bank jorbot fuq id-due diligence li l-banek lokali jagħmlu fuq kull transazzjoni li ssir, dan kollu qiegħed ipoġġi l-prattiċi kontra l-ħasil tal-flus tal-banek lokali inkwestjoni bħala prijorità ewlenija.

Għalhekk, rapporti dwar prattiċi laxki, jew saħansitra prattiċi ħżiena, ipoġġu lill-banek lokali f'qagħda ferm aktar kritika u dgħajfa biex jinnegozjaw ma' correspondent banks internazzjonali stabbiliti u ta' reputazzjoni li sal-lum dejjem kellna negozju magħhom.

Konsegwentement, ir-reputazzjoni finanzjarja ta' Malta fuq il-laxkezza fejn jidħol ħasil ta' flus u t-tolleranza tal-Gvern ta' pajjiżna f'dan ir-rigward żgur li kompliet ittellef il-ħidma tas-settur bankarju biex jikseb relazzjonijiet ġodda jew iżomm ir-relazzjoni eżistenti ma' correspondent banks.

Il-fatt li Malta ġiet elenkata fil-lista s-sewda tal-OECD, il-waqgħa sostanzjali fir-rating ta' Standard and Poors fuq is-sistema finanzjarja inġenerali u f'wieħed mill-banek lokali ta' pajjiżna, il-fatt li anke l-World Economic Forum ukoll niżżel 'l isfel l-istandards bankarji tagħna b'mod allarmanti, u l-fatt li qed niġu ttimbrati kontinwament bħala tax haven u money laundering haven, żgur li qed ikompli jtellef l-isforzi ta' pajjiżna biex iżomm jew joħloq relazzjonijiet ġodda ma' correspondent banks.

Però, il-correspondent banks huma meħtieġa kemm biex isiru tranżazzjonijiet kummerċjali ma' kumpaniji internazzjonali kif ukoll biex iservu ta' dollar clearing banks, peress li d-dollaru Amerikan huwa l-aktar munita li biha jsiru tranżazzjonijiet internazzjonali.

Ir-rwol tal-correspondent banks għaldaqstant huwa kruċjali sabiex isiru ħafna tranżazzjonijiet ma' kumpaniji barranin u tranżazzjonijiet bid-dollaru, li bihom saħansitra jitħallsu kumpaniji lokali jew kumpaniji bbażati f'pajjiżna għas-serivizzi li joffru jew li jieħdu minn kumpaniji madwar id-dinja.

Għalhekk, dan is-suġġett żgur li jeħtieġ li l-Gvern jindirizzah kemm jista' jkun malajr u b'azzjoni konkreta, għaliex l-isfida tar-reputazzjoni ta' pajjizna żgur qiegħda ddgħajjef l-abbiltà ta' pajjizna li jsaħħaħ ir-relazzjoni tal-banek tagħna ma' correspondent banks.

Sinjura President, sfida oħra għas-settur bankarju hija proprju l-fatt li sar kważi impossibli li kumpaniji jiftħu kont bankarju, speċjalment għal persuni barranin!

Żgur li d-due diligence huwa bżonnjuż, żgur li naqblu mal-approċċ kawt li qiegħed jaddotta s-settur bankarju, iżda ma nistgħux nagħlqu l-bibien, noqtlu l-proċess bankarju, għaliex mal-ħażin qiegħed jeħel it-tajjeb!

Għalhekk, jiena qed ngħid li huwa inutli li llum niġu hawn u niddiskutu u nressqu proposti u nappoġġjaw lill-Gvern fuq frameworks leġiżlattivi, bħal tal-blockchain.

Però ma nistgħux nieħdu l-potenzjal ta' setturi innovattivi, bħall-FinTech, u lanqas tas-settur finanzjarju tradizzjonali, meta r-reputazzjoni u l-attrazzjoni tas-settur bankarju qed ikunu l-ħin kollu imminati u qed jiġu mhedda.

Is-setturi finanzjarji, bħall-FinTech, is-servizzi finanzjarji inġenerali tan-negozju jiddependu b'mod dirett fuq l-approċċ kawt, però flessibbli u kompetittiv, tas-settur bankarju.

Bħalissa żgur li dan l-effett mhuwiex qiegħed jinħass.

Ftit tal-ġimgħat ilu kont indirizzajt konferenza, fejn ikkwotajt silta mir-rapport ta' MaltaProfile, u se nikkwotaha hawnhekk.

Dan iddeskriva lis-settur bankarju tagħna bħala:

Dan ir-rapport jgħid ukoll:

Huwa fatt li neħtieġu aktar banek ġewwa pajjiżna, u żgur li ma nifilħux li jingħalqu l-banek.

Il-provvista tas-servizzi bankarji qed jixxottaw minflok ma huma jiżdiedu, allura jeħtieġ li tiżdied il-kompetizzjoni għaliex inkella mhux nilħqu saturation point, jiġifieri, mhux nilħqu punt fejn ma nkunux nistgħu nikbru aktar, imma nispiċċaw nilħqu punt fejn niċkienu b'rata mgħaġġla aktar milli naħsbu!

Il-fatt li qed issir daqshekk diffiċli biex wieħed jiftaħ kont bankarju, flimkien mar-reputazzjoni ħażina li ħadna f'dawn l-aħħar erba' snin u d-diversi każijiet ta' ħasil ta' flus, qed jeqred is-suċċess ta' dan is-settur.

Naf, onestament, kemm is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri jaħdem biex nagħmlu suċċess f'dan is-settur.

Naf kemm il-ħaddiema tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji jaħdmu u, fuq kollox, il-practioners, l-esperti f'dan il-qasam, però wisq nibża' li dan hu kollu xogħol down the drain, għaliex għandna mażżra m'għonqna, li jekk mhux se niġġildulha, is-sitwazzjoni se tmur mill-ħażin għall-agħar!

Sinjura President, ma nistax ma nagħmilx referenza għal żewġ banek li kienu kontroversjali immens, speċjalment din is-sena, u li l-ħsara li għamlulna fuq dan is-settur kienet tremenda, jien ngħid to a point of no return!

Qed nirreferi għall-Pilatus Bank u Satabank.

Dawn huma żewġ banek li dgħajfu ferm is-settur bankarju, l-isem ta' pajjiżna u li grazzi għall-assoċjazzjoni tagħhom mal-ħasil ta' flus, isem pajjiżna spiċċa wkoll għal darb'oħra mżeblaħ mill-aġenziji tal-aħbarjiet li għandhom reputazzjoni tajba, bħal Bloomberg, CNBC, CNN, Financial Times, BBC, kif ukoll siti tal-online gaming li huma l-iktar influwenti man-nies u mal-industrija tar-remote gaming.

Se nibda minn Pilatus Bank.

Kif nafu, l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji tat il-liċenzja lil Pilatus Bank fl-2014, tatu l-green light biex suppost jopera bħala bank kummerċjali, leġittimu, b'intenzjonijiet tajbin.

Nafu li pajjiżna mess il-qiegħ f'Ottubru tal-2017, meta seħħ il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, li kienet strumentali meta kixfet uħud mill-akbar skandli tal-Panama Papers, ta' Pilatus Bank, ċrieki ta' kriminalità u ħasil ta' flus.

Ċifri uffiċjali tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika li ħarġu fl-aħħar tal-2017 juru li matul is-sena, l-undeclared economy, jiġifieri l-ekonomija s-sewda, żdiedet b'€40 miljun.

Din xprunat lill-Membri Parlamentari Ewropej Soċjalisti biex iressqu mozzjoni biex pajjiżna blacklisted bħala tax haven fil-lista uffiċjali tal-Parlament Ewropew.

Dawn riedu jniżżluna bħala tax haven, ġenna għall-evażjoni tat-taxxa, però nirringrazzjaw lil Alla li kien vot li s-Soċjalisti tilfuh bi żbrixx, għax kien hemm ftit mill-membri parlamentari Ewropej li kienu astjenew minn dan il-vot!

Din is-sena, is-sena tal-assessjar mill-Moneyval, wieħed kien qed jistenna li tal-anqas pajjiżna jieħu aktar bis-serjetà l-kriżi li għandna bħala pajjiż, li ħa l-isem ta' money laundering tax haven u li huwa wisq laxk biex jiġġieled din il-ġlieda.

Però ma kienx il-każ!

Minkejja li bħala Oppożizzjoni tkellimna fuq li tkellimna dwar il-Bank Pilatus, kellhom ikunu l-Amerikani li jarrestaw liċ-chairman ta' Pilatus Bank f'Marzu tal-2018 minħabba konnessjonijiet ovvji li kellu fuq il-ħasil ta' flus u frodi.

Però, minkejja dan, l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji damet xhur sakemm ħadet l-iċken azzjoni.

Allura hawnhekk jien nistaqsi jekk kienx hemm riperkussjonijiet dwar dan.

Ovvjament kien hemm!

F'Lulju tal-2018 l-Awtorità Bankarja Ewropea ressqet rakkmandazzjonijiet lill-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) u 'l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji wara li nvestigat kif dawn aġixxew rigward il-Bank Pilatus.

Din qalet li sabet 'general and systematic shortcomings' fil-mod kif l-FIAU applikat id-direttivi tal-ħasil ta' flus fuq il-Bank Pilatus.

Dan wassal biex f'Ottubru tal-2018, il-Membru Parlamentari Ewropew Sven Giegold hedded li jekk ma nurux bis-serjetà li aħna kommessi li niġġieldu l-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus, se jibda kampanja sabiex il-Bank HSBC jitlaq minn pajjiżna u allura tista' tgħid li verament jikkrolla l-pajjiż.

Fl-istess xahar il-Kummissjoni Ewropea, għall-ewwel darba fl-istorja, ordnat lil stat membru, f'dan il-każ pajjiżna, biex isaħħaħ l-infurzar tar-regoli tal-ħasil ta' flus wara l-iskandlu tal-Bank Pilatus.

Dan poġġa lil pajjiżna aktar f'dawl ħażin bħala pajjiż laxk fid-due diligence u fejn hu faċli li taħsel il-flus.

Fil-5 ta' Novembru tal-2018, wara l-investigazzjoni dwar każijiet ta' ħasil ta' flus fuq il-Bank Pilatus, grazzi għall-intervent tal-ECB, twaqqfet il-liċenzja tal-Bank Pilatus.

Però jien nemmen li hemm barra, min-nies li jsegwuna, m'hemmx wieħed li huwa wieħed li jemmen li din m'għamlitx ħsara tremenda lil dan is-settur u lil isem pajjiżna!

Ma nemminx li hemm wieħed li huwa wieħed li qed ikun verament onest li ma jemminx li l-Gvern messu ħa azzjonijiet immedjati u konkreti biex dan l-iskandlu ma jikbirx daqstant!

Jien nemmen li, fil-verità, fil-qiegħ u fil-fond ta' qalbu, kulħadd jemmen li l-fatt li l-Gvern baqa' passiv, il-fatt li beża' jieħu azzjoni, żgur li kompla poġġa s-sitwazzjoni tagħna f'livell ferm iktar kritiku, u għalhekk qegħdin fejn qegħdin illum!

Jien nħoss, Sinjura President, li ħadd ma jemmen li l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji u l-Financial Intelligence Analysis Unit ma misshomx tħallew jaħdmu mingħajr indħil u b'mod awtonomu.

Il-ħaddiema tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji u tal-Financial Intelligence Analysis Unit jixirqilhom ferm aħjar!

Taf x'jgħidu l-ħaddiema f'dan is-settur, min għandu kumpanija, min imexxi istituzzjonijiet finanzjarji?

Il-ħaddiema tal-istituzzjonijiet bankarji, bħal managers jew dawk li għandhom kumpanija żgħira fis-servizzi finanzjarji, fosthom tal-gaming, jgħidulek li huwa inġust li huma serji u qegħdin jinvestu flejjes kbar biex jirristrutturaw l-operat tagħhom u jsaħħu l-proċeduri ta' kontra l-ħasil tal-flus bi spejjeż kbar – u naf x'qed ngħid – sfidi u inkonvenjent, u t-taħriġ tal-istaff, mhux biss għalihom, iżda anke għall-klijenti tagħhom, għax dawn jesiġu wkoll li l-klijenti tagħhom jimxu f'konformità mal-proċeduri tal-ħasil ta' flus, specjalment fis-settur bankarju u tal-gaming, biex jibqgħu konformi mad-direttivi Ewropej, però mbagħad pajjiżna jibqa' taħt skrutinju kbir, għax huwa ċar li l-Gvern ma jridx ibill subgħajh fl-ilma imbierek, ma jridx jibgħat messagg ċar li jrid jiġġieled din il-ġlieda bil-fatti, u bl-ebda mod ma jrid jibda l-ewwel passi biex jirrestawra r-reputazzjoni tal-pajjiż u jnaddaf l-istituzzjonijiet.

Allura x'inhu jiġri?

Waqt li hemm il-kunsens politiku li naħdmu flimkien biex naraw lil dan is-settur ikompli jikber u jissaħħaħ, li jkompli jixprunana u nħarsu 'l quddiem biex inkunu aktar innovattivi - u lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri għedtlu kemm-il darba, anke l-liġijiet tal-virtual financial assets kienu tajbin, u aħna kkoperajna - però mbagħad tiġi aġenzija bħal Bloomberg, li qed tanalizza l-liġijiet tal-blockchain u tal-virtual financial assets, u tagħtina dan iċ-ċertifikat:

Din hija inġustizzja kbira għal dawk kollha li verament qed jaħdmu f'dan is-settur, li qed jinvestu ħinhom u flushom biex jaraw dan is-settur ikompli jitjieb, li jaħtfu kull opportunità u jkunu prime movers f'setturi innovattivi, però mbagħad ikollna dan iċ-ċertifikat.

Ma ngħidx li huwa ċertifikat inġust, anzi huwa ċertifikat li verament qiegħed jirrifletti r-realtà.

Dawn li qed insemmi llum huma biss ftit mill-estratti li sibt u li qrajt, però niggarantilkom li dawn mhumiex estratti minn ġurnali lokali, imma huma aħbarijiet ta' aġenziji influwenti madwar id-dinja, speċjalment fejn jidħlu l-aħbarijiet finanzjarji.

Il-messaġġ huwa wieħed ċar.

Jekk inti investitur serju, għandek kumpanija serja, li qabel Malta kienet tħajrek biex tinvesti, illum Malta saret post riskjuż u ma tistax tafdaha biex effettivament u b'mod diliġenti tawtorizza u tirregola n-negozju u l-operat tradizzjonali, aħseb u ara operat innovattiv u riskjuż bħat-teknoloġija tal-blockchain.

Però r-reputazzjoni ta' pajjiżna ma tħassritx biss bil-mod kif bdejna nbigħu ċ-ċittadinanza, minħabba l-Panama Papers, wara l-iskandlu tal-Pilatus Bank, jew minħabba l-fatt li l-FIAU għamlet xhur twal mingħajr direttur ġenerali.

Ir-reputazzjoni tagħna tħassret l-iktar, Sinjura President, bil-mod kif il-Gvern ħataf l-awtoritajiet finanzjarji u ma ħallihomx jaħdmu kif jixtiequ!

Tħassret l-iktar minħabba l-mod inattiv, rieqed u skandaluż kif il-Gvern qiegħed jagħżel li jkun spettatur u mhux protagonist fil-ġlieda kontra l-ħasil ta' flus, bl-aħħar skandlu jkun dak ta' Satabank.

Il-Bank Pilatus u Satabank għandhom diversi elementi simili, ċjoè l-konnessjonijiet ta' ħasil ta' flus, due diligence suspettuż u tkaxkir tas-saqajn mill-awtoritajiet.

Fil-każ tal-Bank Pilatus, it-tkaxkir tas-saqajn żejjed mill-awtoritajiet wassal għal dannu kbir għar-reputazzjoni tas-settur bankarju.

Dan wara li aħna tal-Oppożizzjoni konna ilna xhur sħaħ ngħidu li l-liċenzja kellha tiġi revokata u l-Bank Pilatus ma kellux jibqa' jopera biex ma tkomplix issir aktar ħsara lil dan is-settur, lill-professjonisti u lill-eluf ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tas-servizzi finanzjarji.

Però anke dwar Satabank, aħna sħaqna biex l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji tikkomunika b'mod aktar effettiv mal-klijenti tagħha.

Minkejja li aħna nirrikonoxxu li għamlet l-ewwel pass meta ħabbret li se tibda tirrilaxxa d-depożiti fuq ċerti kondizzjonijiet, fosthom tal-klijenti preżenti jew dawk li jiftħu kont bankarju ieħor, il-verità hija ferm differenti!

Il-klijenti ta' Satabank li jixtiequ jiftħu kont bankarju ieħor qegħdin isibuha impossibbli!

U dan mhux klijient wieħed jew tnejn, però across the board.

Dan apparti l-fatt li diversi klijenti li diġà għandhom kont bankarju għad m'għandhomx aċċess għad-depożiti tagħhom ma' Satabank.

Dan qiegħed iwassal biex eluf ta' familji waslu fit-tielet xaħar tagħhom u għadhom ma rċevewx il-paga, jew għaliex min iħaddem għandu l-kont bankarju tiegħu ma' Satabank, jew għax huma għandhom id-depożiti tagħhom hemmhekk.

Persuni li l-uniku kont bankarju tagħhom hu ma' Satabank m'għandhomx aċċess għall-kont bankarju tagħhom u diversi kumpaniji jinsabu ġġammjati fl-operat tagħhom!

Dan mhux biss qiegħed iwassal għal sofferenza inġusta u inkonvenjent finanzjarju, però anke fil-każ ta' investiment dirett barrani huwa wieħed mill-agħar reklami perikolużi li pajjiżna jista' qatt jgħaddi minnu.

Sinjura President, għalhekk jeħtieg li l-Awtoritajiet joffru soluzzjonijiet tanġibbli għal dawn in-nies u kumpaniji.

Nappella għal kuntatt dirett aktar effettiv u bis-sens bejn il-klijienti u r-rappreżentanti tal-bank u tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji sabiex dawn ma jibqgħux fil-għama.

Qed ikellmuni diversi persuni individwalment però kollha qegħdin jaqblu li ċ-channel of communication huwa kumpless, qisu xi treasure hunt that leads to nowhere, jibagħtuk għand l-Awditur li ġie appuntat biex jieħu deċiżjonijiet dwar il-way forward tal-kriżi ta' Satabank, mill-bini ta' Satabank jibagħtuhom l-Awtorità, u dawn qed jibqgħu jduru, iduru, iduru, ċirku sħiħ, però ma jaslu imkien!

Din qiegħda tweġġa'!

Din hija inġustizzja, qiegħda tkun frustranti għal dawk l-eluf ta' klijenti li m'għamlu xejn ħażin però qegħdin ibatu għall-iżbalji ta' ħaddieħor!

Dawn qegħdin jintbagħtu kull post, però jafu li kull bieb jinsab magħluq!

Irridu nifhmu li bl-aġir tal-Awtorità u tal-Gvern, minħabba t-tkaxkir tas-saqajn, mijiet ta' negozji qed isofru, qed jiġu distrutti.

Hemm negozji li diġà fallew u għalqu!

Irridu nifhmu li hemm mijiet ta' impjegati li ilhom tliet xhur ma jirċievu l-pagi tagħhom!

Irridu nifhmu li hemm min ma jistax iħallas il-kirjiet tal-akkomodazzjoni tiegħu għaliex l-uniku kont bankarju tiegħu huwa ma' Satabank!

Irridu nifhmu li ma hemm l-ebda trasparenza jew kontabbiltà fejn sejra din is-saga sħiħa ta' Satabank!

Irridu nifhmu li l-maġġorparti assoluta tal-klijenti ta' dan il-bank ma għamlu l-ebda att kriminali, ma serqux, ma ħaslux flus, imma llum ngħidu li l-uniku żball huwa li investew ġo pajjiżna!

Irridu nifhmu li dawn ma jistgħux jiġu trattati ta' kriminali għaliex sempliċement emmnu l-propaganda tal-pajjiż, li l-awtoritajiet huma awtonomi, l-awtoritajiet iħalluk taħdem, li tirreġistra, tilliċenzja u tinvesti f'bank li huwa reġistrat u liċenzjat ma' awtorità leġittima, u allura għandek moħħok mistrieħ li għandek flusek fis-sod!

Sinjura President, jeħtieġ li jiġi ċċarat, b'mod konkret, b'data, meta dawn il-klijenti se jkollhom aċċess għal flushom.

Jeħtieġ li jkun hemm xi tip ta' timeline ta' kif se jimxu l-affarijiet.

Ma nistgħux nibqgħu fl-għama u ħadd ma jaf fejn sejra din l-istorja.

Hawnhekk irrid nistaqsi min se jikkompensa lil dawn il-persuni għat-telf li qed isofru u għar-reputazzjoni ħazina li ħadet kumpanija innoċenti li bħalissa ma tistax toffri s-servizzi tagħha, kellha tagħlaq il-bibien, tilfet il-goodwill ta' dawn il-kumpaniji għalxejn, jew li letteralment fallew il-kumpanija u n-negozju tagħhom.

X'qed isir minn dawk li bħalissa mhux qed iħallsu l-kirjiet tal-akkomodazzjoni tagħhom?

Nixtieq inkun naf x'qed isir mill-Gvern u mill-awtoritajiet, u jekk twaqqafx xi action group immedjat dwar min ma jistax lanqas jixtri l-bżonnijiet bażiċi tiegħu, għaliex l-uniku kont bankarju tiegħu huwa ma' Satabank.

Kif qed jiġu megħjuna dawn?

Forsi minħabba s-segriet professjonali, għalkemm ma nifhimx għaliex, ma qalulniex.

Però hemm xi skemi ta' dawn in-nies, ta' dawn il-kumpaniji li jeħtiġilhom xi tip ta' bridge loan biex forsi jkomplu għaddejjin bir-ritmu tal-operat tagħhom minflok ma kollox jaqa' u jieqaf ħesrem?

Ir-realtà ta' kif inhuma l-affarijiet hija waħda, li s-sitwazzjoni ta' Satabank bħalissa hija inaċċettabbli!

Il-messaġġ li qiegħed jintbagħat huwa biex wieħed ma jinvestix Malta, anzi, jekk għandek negozju tiegħek Malta, aħrab minn Malta u ħu n-negozju tiegħek miegħek!

Dan għaliex, trid jew ma tridx, dawn il-kumpaniji ġew vittimizzati għalxejn, għaliex sinċerament emmnu u fdaw fl-awtoritajiet ta' pajjiżna, u llum qed isofru waħedhom, kollha individwalment, però mingħajr għajnuna ta' ħadd u ta' xejn!

Irridu jew ma rridux, aħna ma neħdux gost, però rridu ngħidu li dawn ġustament qegħdin jagħmlu reklam ħażin lil pajjiżna.

Rapport li deher fuq il-ġurnal The Times of Malta kien jgħid hekk:

Lil dawk li qed isegwuna ngħidilhom jipprovaw jaħsbu ftit meta wieħed għandu negozju kemm jinvesti u jonfoq flus biex jirreklama l-prodott tiegħu għal ftit eluf ta' persuni, aħseb u ara kemm tkun il-ħsara meta jkun hemm reklam ħażin li jlaħħaq ħames miljun persuna!

Sinjura President, ipprova aħseb kemm l-Awtorità Maltija għat-Turiżmu trid tħallas iktar reklami biex tpatti għal reklam ħażin bħal dan li qed jgħidlek biex ma tersaqx lejn Malta!

Aħbar li dehret f'Novembru kienet tgħid hekk:

L-istess f'Ottubru, aħbar oħra kienet tgħid hekk:

Dawn huma kollha aħbarijiet li mhux qed jilħqu lilna biss, mhux qed jilħqu biss lil dawk li bħalissa qed isofru b'mod personali, però qegħdin jagħmlu ħsara irreparabbli lil pajjiżna!

Proprju l-ġimgħa li għaddiet, fuq sit elettroniku rinomat ferm mal-kumpaniji tal-gaming, kien hemm ukoll artiklu li kien jgħid:

Ovvjament ir-reklam wieħed jista' jasal għalih!

Allura l-messaġġ huwa wieħed.

Jien nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri tad-diskors tiegħu.

Tieħu gost tisma' dwar il-kobor ta' dan is-settur, però iktar tweġġa' meta tirrealizza kemm aħna esposti u kemm huwa verament realistiku li nistgħu nitilfu dan kollu f'ħakka t'għajn!

Tweġġa' tisma' li dan is-settur tant huwa kbir, però r-rieda ta' dan il-Gvern biex jipproteġih hija ineżistenti!

F'dan is-settur ir-reputazzjoni hija kollox, però ċ-ċavetta hija msadda, iċ-ċavetta hija maħmuġa, iċ-ċarvetta armejnieha!

Allura t-twissija li r-reputazzjoni ta' pajjiżna is going to the dogs, li kemm-il darba għednieha u l-Membri tan-naħa tal-Gvern kienu jgħajruna u jgħidulna li qed inkunu negattivi u qed inkunu pessimisti, issa saret realtà!

Ħadd ma jista' jmeri dan il-fatt, u dan mhux għax aħna profeti imma għax il-Gvern għażel li jinjora the writing on the wall!

Sinjura President, inħoss li verament qegħdin f'sitwazzjoni fejn qegħdin nirriskjaw dak kollu li bnejna, dak kollu li ħdimna għalih u dak li tant familji f'dan is-settur jiddependu minnu.

Iżda dan il-Gvern qed juri li huwa kompletament diżinteressat li jagħmel xi ħaga.

Li niddiskutu t-traspożizzjonijiet huwa importanti imma huwa inutli li jkollok traspożizzjonijiet u qafas li jkunu tajbin filwaqt li r-reputazzjoni tal-pajjiż tkun imkissra.

Għaldaqstant inħoss li jkun għalxejn li niġu hawn fil-Parlament jekk mhux se jittieħdu azzjonijiet konkreti mill-Gvern biex insalvaw dan is-settur.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, illum tlabt li nitkellem biex anke jien nagħti vuċi lil ħafna nies li bħalissa m'għandhomx vuċi u qegħdin ibatu ħafna.

Qed nirreferi għan-nies li huma depożitaturi, għandhom il-flus f'Satabank, bank li bħalissa jinsab iġġammjat fl-operat tiegħu.

Permezz tad-diskors tiegħi, kif għamlet il-kelliema ta' qabli, jien ukoll nixtieq nagħti vuċi lil dawn in-nies li bħalissa m'għandomx vuċi, qegħdin ibatu ħafna u huma każ klassiku ta' kif mal-ħażin jeħel it-tajjeb.

Dak hu l-każ Satabank.

X'inhu eżattament il-każ Satabank?

Lili avviċinawni, kif nimmaġina li avviċinaw lil numru ta' deputati oħrajn, xi klijenti li għandhom flushom iddepożitati ma' Satabank, u meta jkellmuk tinduna bis-sens ta' disperazzjoni li għandhom fuq dak li ġara.

X'ġara?

Dawn għandhom il-flus il-bank, f'daqqa waħda jisimgħu li l-operat tal-bank ġie ffriżat u l-flus tagħhom ma jistgħux imissuhom.

Il-kontijiet tagħhom fil-bank huma ffriżati, ma jistgħux jużaw il-flus tagħhom stess, qishom għandhom mandat ta' sekwestru.

Immaġina ftit kif tista' tgħix u kif tista' tgħajjex il-familja tiegħek jekk flusek ikunu ġġammjati!

Illum ħafna nies lanqas flus kontanti ma jkollhom fuqhom għax jiddependu dejjem mill-flus li ħerġin direttament mill-bank.

Jekk il-bank huwa ffriżat, iġġammjat, allura l-kont tiegħek huma ġġammjat ukoll u inti ma tista' tagħmel assolutament xejn.

Kien hemm wieħed barrani li qalli li ġie Malta għax Malta ġiet riklamata bħala post fejn jistgħu jinvestu.

Dan fetaħ kumpanija żgħira hawnhekk fis-settur tat-telekomunikazzjoni, kien sejjer tajjeb u kien sodisfatt, imma qal li għamel żball wieħed fatali, u ċjoè li fetaħ kont ma' Satabank.

Il-mument li f'nofs Ottubru l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji ħabbret li waqaf l-operat ta' Satabank, dan iġġammjawlu l-kontijiet tiegħu.

Allura n-negozju tiegħu waqaf kompletament, ma jistax jirtira flus, ma jistax iħallas lin-nies li għandu jagħtihom il-flus, ma jistax iħallas lin-nies li jaħdmu miegħu, in-negozju huwa kompletament iġġammjat.

Dan qed jiddispra u qed jipprova jdur u jagħqad biex jara kif jista' jsolvi din is-sitwazzjoni li spiċċa fiha, u qed idur fuq l-awtoritajiet Maltin u mhux qed jingħata sodisfazzjon.

Dan qed iħoss li bl-aġir tagħha l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji waqqfitlu n-negozju għax iffriżatlu l-aċċess għall-flus tiegħu, qed jitlob l-informazzjoni u ħadd ma jagħtihielu.

Kif qalet il-kelliema ta' qabli, tmur għand l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, jibagħtuk għand l-awditur li qabbdet l-Awtorità stess, l-awditur jibagħtek għand Satabank u Satabank jerġa' jibagħtek għandhom!

U nduru dawra durella u ħadd ma jagħtih tweġiba, u l-flus tiegħu ġġammjati, u għadda xahar, xahrejn u qegħdin fit-tielet xahar!

X'se jagħmlu dawn in-nies?

Jista' xi ħadd jgħinhom?

Jista' l-Gvern jaġixxi b'mod ieħor?

Din hija sitwazzjoni ta' disperazzjoni.

Din hija sitwazzjoni li ma tistax tibqa' hekk.

Dawn in-nies iħossuhom li qegħdin jiġu trattati daqslikieku għamlu xi reat kriminali.

Skużi, x'għamlu ħażin għax fetħu kont bankarju f'Satabank?

Għaliex qegħdin jiġu trattati daqslikieku għamlu xi reat kriminali?

Jekk Satabank twaqqaf għax kien hemm problemi fih, hemm għalfejn mal-ħażin jeħel it-tajjeb?

Dawk huma l-mistoqsijiet li dawn in-nies qegħdin jistaqsu!

Ladarba n-negozju tagħhom issa huwa ġġammjat, min se jagħmel tajjeb għad-dannu, għall-ħsara li qegħdin isofru?

Min se jagħmel tajjeb għan-negozju li dawn qegħdin jitilfu?

Min se jagħmel tajjeb għad-diżastru li għandhom, għax in-negozju, li kien il-ħolma tagħhom, issa sfronda?

Min se jagħmel tajjeb għal dan kollu?

L-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji ħabbret li se tippermetti li jibdew jiġu rilaxxati l-flus bil-mod.

Kemm tiflaħ tistenna qabel tegħreq?

Issa għadda żmien!

Għaliex dan id-dewmien kollu?

Meta l-flus tiegħek ikunu ffriżati, kull siegħa tagħmillek differenza, għax kuljum trid tpoġġi l-ikel fuq il-mejda biex inti u l-familja tiegħek jieklu, għax inti kuljum trid tmur tixtri l-ikel, kuljum għandek bżonn il-flus, u allura kull ġurnata li tgħaddi qed tikber id-disperazzjoni ta' dawn in-nies.

Jekk wieħed iħares lejn il-mod kif ġiet irrapportata din l-istorja anke fuq il-ġurnali tinduna mill-ewwel li dak li qed jiġri huwa xokkanti u li hemm bżonn li lil dawn in-nies ngħinuhom.

Pereżempju, f'nofs Ottubru il-ġurnal The Times of Malta irrapporta hekk:

Rapport ieħor jgħid:

Rapport ieħor jgħid:

Jiġifieri bil-qatra l-qatra qegħdin joħorġu l-flus, u klijent ta' Satabank qal hekk:

Dik hija s-sitwazzjoni li qegħdin fiha dawn in-nies.

Anke l-GRTU qalet:

Immaġina ftit, inti ċċempel għas-sodisfazzjon biex tara x'ġara mill-flus tiegħek fil-bank u t-telefonata tiegħek iweġibha xi ħadd mill-Bulgarija.

Aħjar ma ngħid xejn!

U n-nies jiddispraw.

U llum, kif semmiet ukoll il-kelliema ta' qabli l-Onor.

Debono, rajna wkoll rapport fuq is-sit elettroniku timesofmalta.com li kien jgħid:

Dan bil-konsegwenza tar-reklam ħażin enormi li qed isir għal pajjiżna.

Minn fejn se taqbad tibda fuq problema ta' din il-gravità?

Dawn in-nies qed iħossu li huma m'għamlu xejn ħażin, imma għax għamel xi ħaġa ħażina dan il-bank - mid-dehra, għax huma ma jafux x'inhi – spiċċaw weħlu huma miegħu!

M'iniex qed ngħid li l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji m'għandha tagħmel xejn, anzi għandha tagħmel aktar, anzi kaxkret saqajha, bħalma għamlet fil-każ ta' Pilaltus Bank, imma meta tieħu azzjoni, ma tistax tmur minn estrem għal ieħor.

Meta tieħu azzjoni trid tieħu azzjoni bil-għaqal u trid tara li mal-ħażin ma jeħilx it-tajjeb.

Meta tieħu azzjoni trid tara li ma teħux azzjoni sproporzjonata li biha mal-ħażin se jeħel it-tajjeb.

Dan huwa l-messaġġ li qegħdin nipprovaw inwasslu aħna.

L-awtoritajiet f'pajjiżna għandhom responsabbiltà f'din il-biċċa, mhux m'għandhomx, u ħa npoġġi ftit mistoqsijiet dwar x'tip ta' responsabbiltà għandhom.

Pereżempju, għaliex ingħata liċenzja Satabank?

Ladarba kien hemm dubji mill-bidu nett fuq dan il-bank, għaliex ingħata liċenzja biex jopera hawn Malta?

Ladarba fuq dan il-bank kienet magħrufa l-istorja, li qabel sidu kien il-Lussemburgu u hemmhekk ma tantx kienu jħarsu lejh b'mod tajjeb, għaliex telaq mil-Lussemburgu u aċċettajnieh aħna, jekk kien hemm dubji fuqu?

Għaliex esponejna lil pajjiżna għal bank ieħor - għax dan mhux l-uniku wieħed - dubjuż minħabba li ma sarx screening serju mill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji qabel ingħatat il-liċenzja?

Kieku l-affarijiet saru sew mill-ewwel, kieku dawn il-problemi ma kenux jinħolqu.

Jiġifieri issa ma tiġix l-Awtorità u tgħidilna kemm kienet brava, kemm għamlu tajjeb għax issa waqqfu lil Satabank.

L-ewwel nett, trid toqgħod attent kif twaqqfu biex ma tweġġax lil dawk in-nies kollha.

Trid tieħu azzjoni, iva, imma tieħu azzjoni bil-għaqal!

Imma qabel tieħu azzjoni trid tmur lura fil-bidu biex tara li jekk xi ħadd m'għandux jingħata liċenzja, ma jingħatax liċenzja.

Għaliex ittieħdet id-deċiżjoni li jiġu ffriżati l-assi kollha tal-bank, inklużi d-depożiti kollha tal-klijenti kollha tal-bank?

Din id-deċiżjoni kienet proporzjonata jew kienet deċiżjoni sproporzjonata?

Ma setgħetx tittieħed deċiżjoni li biha ma jiġux iffriżati l-flus ta' klijenti innoċenti?

In-nies innoċenti x'għandhom x'jaqsmu ma' min mhuwiex innoċenti?

X'se jagħmlu n-negozji li għandhom flushom iffriżati f'dan il-bank?

X'se jagħmlu l-familji li għandhom flushom iffriżati f'dan il-bank?

Kif u meta se jieħdu flushom lura?

Għaliex kellhom iħallsu huma, li m'għamlu xejn ħażin, għan-nuqqasijiet ta' ħaddieħor?

X'jiġifieri li xi ħadd innoċenti jispiċċa jħallas il-prezz minħabba n-nuqqasijiet ta' ħaddieħor?

Dawn huma l-affarijiet li t-tmexxija ħażina ta' pajjiżna taħt dan il-Gvern qiegħda twassalna fihom, li mal-ħażin jispiċċa jeħel it-tajjeb, li minħabba n-nuqqasijiet tal-kbir jispiċċa jweġġa' ż-żgħir.

Min se jsewwi din il-ħsara kollha li qiegħda ssir?

Nixtieq infakkar li din ta' Satabank mhijiex xi ħaġa li qed issir "hekk", f'vakum!

Mhijiex storja li qegħdin nisimgħuha daqslikieku ġrat l-ewwel darba.

Mhijiex!

Irridu niftakru li ta' Satabank hija storja li qed tiġri f'pajjiż fejn issa kull min ilu jgħix għal dawn l-aħħar sentejn sa ħames snin jaf li l-affarijiet żviluppaw b'ċertu mod.

Qed ngħixu f'pajjiż fejn mhux biss kellna dan l-inċident ta' Satabank, imma qed ngħixu f'pajjiż fejn diġà kellna xogħfa, għax għadna kemm għaddejna mill-esperjenza qarsa tal-Bank Pilatus.

Allura, minn din l-esperjenza tal-Bank Pilatus ma tgħallimniex?

Il-kuntest li din ta' Satabank qed tiġri fih tkompli żżid il-pressjoni u r-responsabbiltà fuq il-Gvern għax dan mhuwiex l-uniku każ, għax kellna każijiet oħrajn, fosthom kellna l-każ tal-Bank Pilatus.

Sinjura President, irrid infakkar li fil-każ tal-Bank Pilatus, il-liċenzja ngħatat b'mod irresponsabbli mill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, u skont rapport tal-FIAU, il-liċenzja tiegħu ngħatat wara pressjoni miċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru!

Jiġifieri, mhux biss ingħatat liċenzja lill-Bank Pilatus, u llum nafu xi żball fatali kien, imma ngħatat liċenzja wara pressjoni miċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru.

Irridu niftakru fil-ksur sfaċċat tal-liġijiet Maltin dwar il-ħasil ta' flus mill-Bank Pilatus, li mhumiex biss liġijiet Maltin, imma huma liġijiet Ewropej ukoll.

Irridu niftakru, għax dan huwa l-kontest ta' Satabank.

Il-kontest, l-istorja usa', huwa l-Bank Pilatus ukoll, u rridu niftakru n-nuqqasijiet tal-awtoritajiet hemmhekk, kemm tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, li damet mill-inqas sentejn biex tiċċaqlaq, u anke tal-FIAU, li saħansitra nstab ħati mill-Awtorità Bankarja Ewropea (EBA) li kiser il-liġijiet tal-Unjoni Ewropea dwar ħasil ta' flus, u dan għax ma implimentahomx, ma inforzahomx b'mod effettiv.

Għalhekk, irridu niftakru fid-deċiżjoni tal-EBA, li l-FIAU kisret il-liġijiet tal-Unjoni Ewropea dwar il-ħasil ta' flus, u rridu niftakru fid-deċiżjoni tal-EBA anke fuq l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, li filwaqt li qalet li ma kisritx il-liġi Ewropea, xorta qalet li kellha bosta nuqqasijiet f'dak li għandu xjaqsam mal-inforzar tal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea dwar il-ħasil ta' flus u dwar superviżjoni.

Irridu niftakru wkoll fid-deċiżjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew li tiġi rtirata l-liċenzja tal-Bank Pilatus u, fuq kollox, irridu niftakru fil-ħsara kbira li ħalla warajh dan l-episodju ikrah tal-Bank Pilatus, ħsara li setgħet ġiet evitata.

Illum kont qed naqra l-European Law Blog dwar il-liġi Ewropea, li nista' npoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra jekk jinteressak taqrah.

Fih, professur qiegħed jagħmel analiżi tal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea dwar il-ħasil ta' flus u semma anke l-liġijet tal-whistleblower.

Dan juża lil Malta bħala eżempju.

Dan mhux professur Malti, imma barrani, u qed jgħid kif Malta hija case study, każ ta' kif nistgħu naraw eżatt kif fuq livell nazzjonali l-liġi tal-Unjoni Ewropea fuq il-ħasil ta' flus mhijiex qed tiġi inforzata sew.

Dan huwa l-European Law Blog!

Allura tibda tgħid: Possibbli f'din is-sitwazzjoni ġabuna?!

Dan huwa l-kuntest li qegħdin ngħixu fih.

Issa jqumu l-Ministru u s-Segretarju Parlamentari hawnhekk u qisu xejn mhu xejn, u jgħidu kemm sejrin tajjeb, u lanqas isemmuhom dawn l-affarijiet, u jgħidu li aħna negattivi għax insemmuhom!

Imma din hija r-realtà, li mhux biss qegħdin insemmuha hawnhekk, mhux biss qed tissemma fil-European Law Blog, imma l-aktar ħaġa importanti, u għalhekk qomt nitkellem, hija li qed tweġġa' liż-żgħir.

Mhux sew li għall-ħażin tagħhom ibati ż-żgħir.

Mhux sew li għall-ħmieġ ta' dawk li għalqu għajnejhom għalih, speċjalment tal-Bank Pilatus, ibatu depożituri li l-uniku żball li għamlu huwa li fetħu kont.

Dak żball?

Dak reat kriminali li tiftaħ kont il-bank?

Din hija sitwazzjoni li n-nuqqasijiet li kellna f'pajjiżna, in-nuqqas ta' serjetà fit-tmexxija, wassluna għaliha.

Aħna ilna navżaw li hemm affarijiet li mhumiex mexjin sew.

Fil-bidu daħku bina, irredikolawna.

Wara qalu li aħna qed ngħidu hekk biex nagħmlu ħsara lill-pajjiż, imma issa qegħdin naraw li dak li aħna ilna nwissu dwaru mhux biss huwa minnu, mhux biss huwa realtà, imma hija realtà li llum qed narawha aħna, qed jarawha huma, anke jekk ma jammettuhiex, u qed jaraha kulħadd, inkluż fuq livell ta' barra minn Malta u fuq livell ta' Unjoni Ewropea.

Imma l-aktar importanti huwa li din hija realtà li qegħdin jarawha, qegħdin iħossuha u qegħdin jgħixuha dawk in-nies li poġġew flushom f'Satabank u llum spiċċaw f'din is-sitwazzjoni.

L-appell tiegħi huwa li lil dawn in-nies ngħinuhom, li b'mod immedjat lil dawn in-nies ma nħalluhomx jegħrqu.

Biżżejjed saret ħsara fuq ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

L-inqas ħaġa li nistgħu nagħmlu hija li lil dawn in-nies ma nħalluhomx jegħrqu.

Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dawn id-dokumenti.

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, dan huwa settur li huwa l-ħobż ta' ħafna Maltin u Għawdxin, u mhux biss ta' dawk li jaħdmu direttament fis-settur, bħal dawk li jaħdmu fl-asset management, jew dawk li huma accountants, jew dawk li jaħdmu fl-istocks and shares, jew fil-ħafna servizzi oħra li jaqgħu direttament taħt dan is-settur, imma dawk li jbigħu l-proprjetà, dawk li jiżviluppaw il-proprjetà, dawk li jagħtu servizzi edukattivi u dawk li jagħtu servizzi ta' saħħa.

Dan huwa settur li hemm bżonn li nsostnuh u hemm bżonn li nsaħħuh.

Illum is-Segretarju Parlamentari, li rrid nirringrazzjah tad-diskors tiegħu u tax-xogħol tiegħu u ta' dawk kollha li qegħdin jikkontribbwixxu f'dan is-settur, ġie quddiemna biex nagħmlu traspożizzjoni ta' emendi għal-liġi, kif titlobna l-Unjoni Ewropea.

U hija ħaġa tajba, però, bħalma dejjem ngħid, jista' jkollok l-aqwa liġijiet, imma jekk ma jkollokx ir-rieda biex dawk il-liġijiet ikunu jistgħu jaħdmu u jagħtu frott - u f'dan il-każ trid toħloq klima politika, klima soċjali, klima ta' rule of law fil-pajjiż, fejn dawk il-liġijiet ikunu jistgħu jaħdmu u jagħtu l-frott - jekk ma jkunx hekk, qisek qed twaħħal twieqi ġodda f'dar tinħaraq, minflok ma titfi n-nar!

Nistgħu ndumu ngħidu ħafna xorti, imma kollha kemm aħna jkollna nammettu li r-reputazzjoni ta' pajjiżna ħadet daqqa ta' ħarta kbira b'dak li l-Gvern għamel, b'dak li m'għamilx, u ħadet daqqa ta' ħarta ikbar meta ġurnalista li kienet qed tinvestiga, fost affarijiet oħrajn, il-money laundering u xi intriċċi oħrajn li jolqtu b'mod dirett dan is-settur, inqatlet!

In-naħa tal-Gvern jistgħu jiġu jgħidulna ħafna affarijiet x'għandna nagħmlu bħala Oppożizzjoni, imma jafu daqsi li aħna nistgħu ngħidu ħafna affarijiet, imma sta għalihom biex jerġgħu jagħtu spinta 'l quddiem ir-reputazzjoni ta' Malta billi jieħdu l-passi neċessarji fis-saffi tal-Gvern tagħhom u fl-istituzzjonijiet kollha tagħhom, fir-rieda tagħhom, li anke fil-konfront ta' dak il-qtil makabru jħallu investigazzjoni pubblika sseħħ, għax il-kredibilità u s-sejretà hekk jitolbu.

Dan ħalli nagħtu ċans li l-investituri barranin u lokali li beda jiġihom id-dubju jekk Malta għadhiex dik il-ġurisdizzjoni serja u responsabbli, li hija sigura biżżejjed biex tilqa' l-investiment tagħhom, tixtieqx fil-verità terġa' taqbad it-triq it-tajba.

Il-miżuri u l-passi li jridu jittieħdu jrid jeħodhom il-Gvern.

Huwa inutli li nilleġiżlaw u ngħidu li aħna konformi mal-Unjoni Ewropea u mal-qaddisin kollha, għax kif qal tajjeb dak li kiteb fuq dak l-EU blog, l-importanti mhux kemm tikteb liġijiet, imma kemm inti fil-verità trid tara l-ispirtu ta' dik il-liġi, u mhux il-liġi biss, tirrenja f'pajjiżek.

Naħseb li lkoll rajna dawk l-istudenti kollha jifirħu.

Min jaf kemm ġew ħdejna, għannquna u qagħdu jieħdu ritratti magħna.

Ma nafx intom xi tħossu, imma jien, iktar kemm rajthom jiġru warajna u jifirħu bina, iktar inħoss ir-responsabbiltà fuq spallejja biex lil dawn niggarantilhom mhux biss ix-xogħol, imma li jkunu jistgħu jgħixu sew f'pajjiżhom.

Biex nagħmlu dan m'hemmx triqat oħra minn fejn ngħaddu, imma li bħala pajjiż magħqud inreġġgħu lura l-ħsara li għamilna u nibnu fuq il-ħafna tajjeb li żviluppa u kiber f'dan is-settur minn meta nbeda mill-2002 'l hawn.

Kull investitur li jiġi hawn, anke dak lokali, għax illum jeżistu alternattivi biex tinvesti kullimkien, irid serħan il-moħħ.

L-ikbar serħan il-moħħ għal kull min qed ifittex biex jinvesti, apparti milli jkollok pajjiż immexxi tajjeb, regolat kif suppost b'regoli li jitħaddmu u jaħdmu, trid ukoll tgħix f'pajjiż, speċjalment jekk inti tkun ġej minn barra u se tissetilja Malta għall-ewwel darba biex topera f'dan is-settur, fejn anke s-servizzi l-oħrajn ta' madwarek juru u jitħaddmu b'ċerta serjetà.

Sinjura President, qegħdin f'punt, b'dispjaċir kbir ngħid, fejn qegħdin naraw l-Ingliżi jitqabdu bejniethom, sal-lum stess, fil-Parlament tagħhom.

Dan għax il-poplu ddeċieda li joħroġ mill-Unjoni Ewropea.

Qed nirreferi għal Brexit.

U jiena nemmen li din kienet u għadha opportunità kbira għal Malta, magħrufa, anke s'issa, mal-erbat irjieħ tad-dinja għall-kwalità tal-ħajja li tista' toffri biex tiġbed investiment li jitlaq minn Londra għal hawnhekk.

Naf li apparti mit-task force li ħatar il-Gvern, intom qed tirsistu biex iġġibu l-investiment, u ta' dan nirringrazzjawkom.

Però tagħmlu x'tagħmlu intom, jiddeċiedi l-aġir tal-Gvern jekk aħna nintgħażlux minn investituri potenzjali u jekk dawn l-investituri li diġà jeżistu ġo pajjiżna jkomplux ikabbru l-investiment tagħhom.

Huwa l-Gvern li jrid jieħu miżuri sempliċi - li jafu x'inhuma, li xbajna ngħidulu dwarhom, mhux aħna biss - biex inaddaf il-wiċċ tal-Gvern u juri li mhux lest jaċċetta ċertu aġir li huwa aċċettabbli f'banana republic!

Jekk aħna se nipproġettaw ruħna bħala banana republic, banana investors se nġibu hawnhekk, bħalma ġara fil-każ tas-Satabank, jiddispjaċini ngħid!

Se nagħlaq id-diskors tiegħi kif bdejt, li hemm il-ħobża ta' eluf ta' Maltin u Għawdxin jiddependu minn dan is-settur.

U intom li qegħdin issegwuni taħsbux li trid tkun tittrejdja fuq l-istock exchange jew fil-blockchain biex tkun involut.

Diġà spjegajtilkom li r-raminifikazzjonijiet ta' dan is-settur kbir imorru ħafna lil hinn minn dak li tistgħu timmaġinaw.

Jekk jien immur innaddaf uffiċċju fejn isiru t-tranżazzjonijiet, jien niddependi fuq dak is-settur.

Jekk il-ħafna nies li jiġu hawn biex jipprattikaw il-professjoni tagħhom f'dak is-servizz għandhom bżonn jaqilgħu sinna, se jmorru għand id-dentist.

Mela dak is-servizz innifsu mhuwiex servizz maqtugħ minnkom, jekk intom lanqas il-bank ma tmorru, imma żżommuhom taħt il-maduma.

Dak huwa servizz li jolqot lill-Maltin u l-Għawdxin kollha u ma nistgħux naffordjaw assolutament li bħala Parlament, bħala politiċi, bħala rappreżentanti tal-poplu ma ningħaqdux flimkien biex insalvaw dan is-settur u biex inkunu aħna, bħalma mill-2002 'l hawn ġrejna b'kulħadd fih u lħaqna l-quċċata ta' reputazzjoni impekkabbli li kellna fl-2013, nagħmlu hekk billi nnaddfu l-ħsara li saret, nibnu fuq dak il-ħafna tajjeb, u jekk aħna issa se nkomplu nidħlu f'setturi oħrajn bħall-blockchain, FinTech, u oħrajn, inkunu minn ta' quddiem fir-reputazzjoni, fil-kwalità, u fl-integrità u mhux fil-ħmieġ.

Sinjura President, bħala poplu diġà pprovajna li nistgħu nagħmlu hekk, irnexxejna, u jekk nagħmlu moħħna hemm u kulħadd jagħmel dak li hemm bżonn jagħmel, u ma jagħmilx dak li mhux suppost jagħmel, nemmen li anke dan is-settur jista' jkun settur li jkompli jagħti xogħol aħjar lit-tfal tagħna u, jekk Alla jrid, lit-tfal tat-tfal tagħna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, jien nixtieq niġbed erba' punti ta' konklużjoni mill-kelliema li għadna kemm smajna issa, l-Onor.

Li jkollna d-direttivi u nagħmlu t-traspożizzjoni tagħhom fil-liġi Maltija huwa tajjeb, imma ikun ferm u ferm aħjar kieku tiġi min-naħa tal-Gvern minflok nistennew dawn id-direttivi.

U qiegħed ngħid hekk għaliex ir-realtà llum turi li f'dan is-settur ekonomiku, finanzjarju, bankarju, m'għandniex is-serħan tal-moħħ kif suppost.

B'xi mod jew ieħor, issa f'din l-aħħar sena kellna tliet banek li ġew affettwati.

Dan ifisser li hemm bżonn iktar u iktar skrutinju min-naħa tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji biex dak li huwa sew isir f'waqtu, imma aktar milli f'waqtu, bħala regolatur toqgħod 'il bogħod mill-id politika.

U qed ngħid hekk għax kmieni din is-sena, f'din l-istess Kamra, għaddejna wkoll liġi, li din id-darba għamilnieha aħna u ma kenitx direttiva tal-Unjoni Ewropea, imma kienet liġi ġejja min-naħa tal-Gvern.

Imma x'kien fiha din il-liġi xħin tagħsarha?

U għaddiet minn hawn f'rekord ta' 41 minuta!

Tant riedu jagħlquha malajr, li ħadna erba' minuti mill-Aġġornament, wara li spiċċa l-Parlament fid-9.00 p.m., biex nagħlquha!

X'ħadna minnha?

Inbidel iċ-chairperson tal-Awtorita Maltija għas-Servizzi Finanzjarji u nħatar ukoll is-CEO, li jinħatar skont min jidhirlu l-Prim Ministru, mingħajr sejħa pubblika.

Ma qiegħed innaqqas xejn mill-mertu tas-CEO preżenti, imma qiegħed ngħid li kif inhi s-sistema tal-ħatra, hija waħda li mhijiex ġusta, li ma tagħtix dik il-kredibbiltà lill-istituzzjoni bħall-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji.

Le, m'għandux ikun hekk, meta mbagħad għandek bord ta' gvernaturi li huwa maħtur mill-istess Prim Ministru.

Għaldaqstant, li jkollok regolatur li huwa indipendenti u awtonomu, u jidher b'dak il-mod, huwa importanti.

Huwa importanti għax iserraħ moħħ in-nies, dawk l-investituri kbar jew ċkejknin - jista' jkun Ċikku tat-triq - li flushom huma fejn suppost u għaldaqstant għandhom garanzija mhux biss biex jieħdu dak l-investiment tagħhom, imma anke jeħduhom lura jekk ikun hemm bżonn.

Ħaġa oħra li kienet laqtitni m'ilux fl-aħbarijiet hija kif il-Ministru għall-Finanzi, l-Onor.

Scicluna, farfar mill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji u qal li ma jridhiex iktar fid-dekasteru tiegħu u talab li jeħodha l-Prim Ministru.

U nistgħu nirrealizzaw għalfejn il-Ministru Scicluna ma ridiex illum l-ġurnata!

Għax kien jaf x'ġej!

Ikun jaf x'ġej qabel inkunu nafu aħna u l-poplu!

U l-istorja tal-Bank Pilatus għalija hija storja traġika, għalkemm hija skandlu li jwaqqa' l-art wiċċ Malta!

Hija tal-mistħija, imma hija traġika.

Għaliex?

Min qiegħed ibati?

Qegħdin ibatu l-Maltin u l-Għawdxin kollha mir-reputazzjoni li huma ħadu permezz ta' dan il-bank, li mhux biss ma sarx due diligence tiegħu għall-mod kif twaqqaf f'Malta, imma kellha tkun investigazzjoni barranija, dik Amerikana, biex twassal għall-għeluq tiegħu.

L-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji lanqas kellha d-diċenza li tagħlqu hi minn jeddha fiż-żmien li kien suppost!

Issa kellna l-każ tal-bank l-ieħor, Satabank, li kulħadd jaf x'inhuma l-kredenzjali tiegħu, u eluf ta' Maltin u Għawdxin spiċċaw daharhom mal-ħajt għal darb'oħra, għax l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, bħala regolatur, ma ħarsitx l-interessi tas-settur ekonomiku tagħna u l-interessi ta' min jinvesti fil-bank innifsu.

Il-każ tat-tielet bank mhux se nidħol fih għax salvah il-Gvern permezz tal-flus li ħareġ min-naħa tal-IIP u xtara l-assi hu.

Imma minn dan l-iskandlu jien x'nitgħallem?

U x'inhi r-responsabbiltà tagħna hawnhekk?

Għaldaqstant nippretendi li jitħejjew liġijiet minn dik in-naħa u mit-tekniċi.

U lill-politiċi sħabi nħeġġiġhom biex lit-tekniċi jisimgħuhom, u jien magħhom, għax it-tekniċi jgħidulna kliem siewi.

Għandna bżonn li jkollna superviżjoni tas-sistema bankarja tal-ġlekkijiet!

Hux iriduna nilbsu l-ġlekkijiet fil-Parlament?!

Trid tkun tal-ġlekkijiet, trid tkun sistema bankarja li kapaċi xxammar il-kmiem, tkun saqajha mal-art u rasha fuq għonqha!

Ma nistgħux ngħidu li hi hekk b'dak li seħħ.

Allura, iva, għandna sistema mġarrfa, mhix tajba; b'xi mod hemm xi ħaġa ħażina fir-rubini u l-mod kif qiegħda taħdem.

Għandna responsabbiltà!

Nafu wkoll bil-problema tal-ħasil tal-flus, il-flus maħmuġin.

Il-ħmieġ ħmieġ iġib!

Il-ħmieġ idewwidna!

M'għandniex bżonn investituri li għandhom fama tal-ħmieġ.

Malta hemm bżonn titnaddaf minn dawn in-nies.

Nitlob lill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji biex twarrabhom.

L-ekonomija tagħna nistgħu nsaħħuha, imma mhux b'dan il-mod.

Le, mhux b'dan il-mod.

Imma l-istorja traġika – miskina - tal-Bank Pilatus ukoll għallmitna żewġ affarijiet mill-aspett politiku soċjali.

Għallmitna kif il-whistleblowers jiġu trattati.

Kellna waħda u kien hemm ieħor ukoll.

Mhux biss il-mod kif jiġu ttrattati Malta, u jibqgħu jiġru warajhom anke jekk imorru fl-erbat irjieħ tad-dinja, huma fejn huma, imma li l-Att dwar il-Whistleblower tal-Unjoni Ewropa huwa wieħed dgħajjef.

U aħna, bħala Partit Demokratiku, għamilna s-sottomissjonijiet dwar dan, u jien kburi li bħala t-tielet vuċi fil-Parlament aħna konna l-uniku partit minn hawnhekk li għamilna s-sottomissjonijiet dwaru biex b'hekk ikollna standardisation mal-pajjiżi kollha dwar dan.

Imma l-istorja tal-Bank Pilatus għallmitna ħaġa oħra.

Nafu xi ġralha l-ġurnalista investigattiva Daphne Caruana Galizia, li tefgħet il-lenti anke fuq il-Bank Pilatus, bħalma għamlet fuq 17 Black ukoll u oħrajn.

Nafu xi ġralha eżatt!

Allura nafu li hemm l-id twila ta' nies li mhumiex denji tal-umanità, għax dawn ipprovaw jeħilsu minn dik il-persuna li pprovat iġġib is-sewwa.

Però dawn iż-żewġ każijiet, tal-Pilatus Bank u tas-Satabank, għallmuna ħaġa oħra wkoll, ta' Satabank iktar minn ta' Pilatus Bank, u ċjoè l-protezzjoni tal-klijent, il-konsumatur tal-bank.

Xi protezzjoni qegħdin nagħtu lill-konsumatur Malti?

Mhux f'dan is-settur biss, imma fi kwalunkwe settur.

Lanqas irrid nidħol fuq is-settur li għandu x'jaqsam mal-iktar ħaġa bżonjuża, l-ikel u s-serħan tal-moħħ ta' dak li qegħdin nieklu.

Imma fuq dan is-settur tal-protezzjoni tal-klijent, meta jsiru dawn l-affarijiet u bank ifalli - u f'din id-direttiva hemm referenza għas-solvency ta' banek - min se jagħmel tajjeb għal dik il-persuna li, minn hawn u minn hemm, bl-għaraq ta' ġbinha, tkun warrbet xi sold biex għada pitgħada sserraħ fuqu?

Din il-persuna, għax fdat lill-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji, li bħala regolatur tħares l-interessi tagħha u l-interessi ta' Malta, għax mingħaliha li għandha moħħha mistrieh, tispiċċa bi flusha jogħsfru!

Dawn il-mistoqsijiet jien għamilthom hawnhekk permezz ta' mistoqsijiet parlamentari f'Jannar tal-2017.

Weġbuni u serrħuli rasi fuq Satabank meta kien hemm xamma dwaru fil-kurituri ta' ċerti dipartimenti.

Għamilt mistoqsija hawnhekk, u bil-mod li rrispondewni ħsibt li kollox huwa ward u żahar.

Il-mistoqsija li għamilt qabel, kumbinazzjoni xi għaxart ijiem jew ħmistax qabel ma l-Awtorità għalqet Satabank, ingħatat tweġiba li fiha faċċata, meta s-soltu t-tweġiba tkun ta' erba' linji, u fiha huwa elenkat il-metodu ta' monitoraġġ li suppost għandu jsir.

Qisu bi preparazzjoni għal dak li ġej!

Aħna tal-Partit Demokratiku morna pass ieħor ukoll f'din il-Kamra għax aħna nemmnu li apparti l-kritika kostruttiva, li forsi kultant anke tinstema' b'ton politiku, hemm bżonn li noffru soluzzjonijiet, għax nemmnu f'governanza tajba, nemmnu fir-reputazzjoni ta' Malta, nemmnu fil-Maltin u l-Għawdxin kollha kemm aħna.

Aħna għamilna s-suġġerimenti tagħna, u dwar dan nixtieq nappella lis-Segretarju Parlamentari, li naf kemm hu bieżel minn dan l-aspett, naf li huwa suġġett għal qalbu ħafna.

Lis-Segretarju Parlamentari nafu student l-Università jħabrek biex jidħol f'din id-dixxiplina u f'dan il-qasam, u nawguralu iktar suċċess bħala Segretarju Parlamentari u bħala politiku għall-futur.

Aħna tfajna livell ta' skrutinju ieħor, iċ-checks and balances, li f'pajjiżna huma bżonn.

Jista' jkun hemm id moħbija ta' xi ħadd fil-politika li mingħajr ma jrid jindaħal lir-regolatur.

U dawn l-istejjer nafuhom.

Allura biex ikollna checks and balances siewja, aħna ssuġġerejna li jinħoloq kumitat permanenti f'din il-Kamra, li mhux biss jiskrutinja, imma anke jissuġġerixxi policies, anke jkun hemm konsultazzjonijiet pubbliċi ma' nies li jifhmu, mhux bilfors Maltin, anke internazzjonali, f'dan il-qasam tant importanti tal-ekonomija u l-finanzi.

Dan il-kumitat permanenti, apparti li jħares lejn l-Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji bħala qasam, iħares ukoll lejn l-FIAU u jħares ukoll lejn l-igaming.

Dan ikun kumitat differenti mill-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi jew minn dak ekonomiku għax jitfa' l-lenti fuq is-settur finanzjarju.

Għandna ħafna biex niftaħru.

Is-settur finanzjarju huwa xi ħaġa li twaqqaf fuq saqajh qabel l-2013, jiġifieri qabel ma jien dħalt fil-politika f'isem il-Partit Laburista, u aħna għedna li f'dan is-settur, apparti li se nħarsu lejn il-kontabbiltà, it-trasparenza u l-governanza tajba - u qed nikkwota l-manifest elettorali tal-2013 - aħna se naraw x'inhu tajjeb f'dan is-settur, nibnu fuqu, u dak li hem ħażin inwarrbuh.

U warrabnieh ingħid, għax kellna żewġ liċenzji ta' żewġ banek li ġew irtirati mhux biss minħabba l-mod li bih ġew affettwati l-investituri, imma wkoll għax ħammġu isem Malta f'dan is-settur finanzjarju.

Għalhekk, dan huwa l-appell tiegħi, li jien nistenna li bħalma aħna, partit ċkejken f'dan il-Parlament, għamilna suġġeriment li huwa fuq livell parlamentari fl-ogħla istituzzjoni tal-Parlament biex noħolqu livell ta' skrutinju ieħor u suġġerimenti minn dak l-aspett, il-Gvern joħroġ b'ideat friski u moderni li jħarsu l-interessi ta' Malta biex b'hekk dan is-settur finanzjarju nerġgħu nwaqqfuh fuq saqajh.

Imma mhux hekk biss, naraw kif lil dan is-settur se ngħadduh mill-magna tal-ħasil stess biex innaddfuh biex b'hekk aħna nerġgħu nibnu dik ir-reputazzjoni li darba kellna f'dan is-settur.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sinjura President, nirringrazzjak tal-opportunità sabiex nitkellem dwar dan l-Abbozz ta' Liġi tassew importanti.

Nixtieq bil-permess tal-Kamra nagħmel numru ta' riflessjonijiet dwar dak li qiegħed jiġi propost hawnhekk mis-Segretarju Parlamentari kif ukoll dwar is-suġġett inġenerali.

L-ewwel nett hija tajba, m'hemmx dubju, bħala linja ta' prinċipju, li wieħed jissoda iktar dan is-settur.

Ovvjament, bħal kwalunkwe settur ieħor, ladarba taqbad il-mixja għal għonq it-triq issib li trid tagħmel liġijiet biex tkun tista' tirranġa, tikkoreġi, iżżid u ssaħħaħ il-qafas tiegħu.

M'hemmx dubju li dan huwa settur vitali għal pajjiżna.

Dan huwa settur li ġie identifikat u koltivat b'intelliġenza u llum qegħdin nieħdu l-frott tiegħu.

L-għan prinċipali għandu jkun dejjem li f'ebda mument ma nitilfu l-vantaġġi li jagħti lill-ekonomija ta' pajjiżna, mhux biss f'termini ta' flus, imma fir-reputazzjoni u fil-portafoll sħiħ ta' pajjiż li, minkejja ċ-ċokon tiegħu, hu kapaċi jagħmel avvanzi 'l quddiem kemm fil-vuċi kif ukoll fir-reputazzjoni tiegħu bħala pajjiż.

Meta bħala politiku jew bħala Malti ssiefer f'pajjiżi oħra u n-nies jistaqsuk dwar is-sigriet tal-ekonomija ta' pajjiżna, ikun żball jekk ma ssemmix dan is-settur partikolari.

Dan huwa settur li jagħmilna kburin u għalhekk irridu nieħdu ħsieb li nipproteġuh.

Ilum il-ġurnata għandna numru ta' nuqqasijiet f'dan is-settur u dwarhom diġà tkellmu diversi kelliema qabli, u minnhom jien se nislet din ir-riflessjoni.

Aħna, b'dawn il-liġijiet qed nindirizzaw il-problemi li qed naraw illum, mhux f'termini ta' crisis management imma f'kontest ta' dak li attwalment għaddej bħalissa fis-suq ta' dan is-settur.

Jew inkella bdejna proċess li permezz tiegħu se nibdew inħarsu 'l quddiem biex naffrontaw l-isfidi ġodda li dan is-settur partikolari se jġib miegħu?

Ftit ġimgħat ilu fil-Parlament konna qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar il-blockchain li fortunatament ġie fis-seħħ u diġà qiegħed jaħdem.

Ħafna minna qed nagħmlu reklam għal pajjiżna dwar dan il-fatt, qed nagħmlu reklam barra dwar kemm hi ħaġa tajba li għandna r-regolamentazzjoni u li ż-żewġ naħat tal-Kamra qablu fuq tliet abbozzi ta' liġi li huma innovattivi.

Però dan huwa settur li għalih, bħal kull dielja li tagħmel għeneb tajjeb, jasal ukoll il-mument meta wara ż-żabra z-zkuk tiegħu jkunu jridu jiġu kkurati, hekk ukoll dan is-settur irid jingħata l-art fertili biex għada pitgħada jkun jista' jkompli jagħtu l-frott.

F'dan il-kontest, nagħmel din ir-riflessjoni.

Aħna, b'dan l-Abbozz ta' Liġi, qegħdin inwieġbu għar-realtà ta' dak li qed titlob mingħandna l-Unjoni Ewropea.

Però aħna, bħala pajjiż, f'dan l-Abbozz ta' Liġi, jew f'abbozzi ta' liġi oħrajn, qegħdin naħsbu għal dak li dan is-settur partikolari se jkollu bżonn fil-futur?

Dan jitlob riflessjoni kbira.

Hawn min isuġġerixxa kumitat parlamentari, li jista' jkun soluzzjoni, però jistgħu jkunu soluzzjoni kumitati interni - kif naħseb li hemm - li fihom ikun hemm membri mill-kamp politiku.

U qed ngħid dan, għax minkejja d-difetti kollha li jsibulna, imnalla hawn il-politiċi f'pajjiżna!

Xtaqt nagħmel din ir-riflessjoni għax xi drabi nħoss li jkun hemm denigrazzjoni tal-membru parlamentari, li l-membru parlamentari mhux persuna tajba fis-soċjetà, mhuwiex bniedem onest fis-soċjetà, li mhux bniedem li qiegħed jissagrifika ħafna mill-ħin tiegħu fis-soċjetà.

Però dawk li qegħdin hawn ġew jafu li ħafna mill-ġid li sar f'pajjiżna sar mertu tas-sagrifiċċji kbar li saru minn deputati li hawn illum u minn deputati li kien hawn qabilna.

Għandi quddiemi diversi membri parlamentari li ddedikaw ħajjithom sabiex imexxu 'l quddiem setturi varji fil-pajjiż.

Filwaqt li ħaddieħor, bir-rispett kollu lejh, kien qiegħed jaħdem fil-professjoni partikolari tiegħu u jaħseb fl-affarijiet partikolari tiegħu, hawn ġew kien hawn kwantità kbira ta' nies jaħsbu u jaraw kif jistgħu jżidu iktar il-ġid ekonomiku tal-pajjiż u jżidu iktar il-ġid partikolari tad-diversi operaturi li hawn f'Malta.

Sinjura President, ippermettili ngħid li mhux biss kultant aħna l-politiċi niġu denigrati, imma lanqas jiġi rapportat dak li ngħidu f'din il-Kamra.

Aħna ma nippretendux li Malta tieqaf biex toqgħod tismagħna però ma nippretendux lanqas li għax-xogħol kbir li jsir hawn ġew minn diversi membri parlamentari, flok ningħataw il-kredtu ta' dak li nagħmlu, niġu denigrati!

U ċerti drabi jkun hawn ukoll membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra li jidħlu f'din il-logħba, li jipparteċipaw fil-propaganda li ssir barra, li n-nies tal-politika, għax mhumiex teknokratiċi, allura mhumiex tajbin!

Imnalla hawn il-politiċi, għax il-politiċi jagħmluha man-nies, u l-politiċi jagħmluha ma' dawk li huma isfel u dawk li huma fuq.

U dawk li huma isfel iħossu ċerti weġgħat mod u dawk li huma fuq iħossu weġgħat differenti, bil-bilanċ li min hu isfel għandu bżonn lil ħafna nies biex jaqbżu għalih!

Din hija xi ħaġa li nħoss li hemm bżonn tinżamm f'ras il-membri parlamentari kollha tagħna.

Aħna hawnhekk qegħdin għas-servizz tal-poplu u verament nagħmlu s-servizz għall-poplu u verament nagħmlu s-sagrifiċċji għall-poplu.

Dan huwa punt li għandu jsir, speċjalment f'dawn il-liġijiet.

Huwa minnu li ħafna drabi jiġu diversi proposti li jsiru minn ħafna nies mill-aspett tekniku, u dawn fihom valur kbir li ma rridx inċekknu.

Però huwa l-politiku li jħares lejn id-diversi dispożizzjonijiet u jara kemm-il darba dawk id-dispożizzjonijiet finalment humiex se jirnexxu, mhux biss fis-settur partikolari, imma għall-ġid jew le tal-poplu Malti.

U minkejja li din hija liġi dwar is-settur finanzjarju u tidher li qisha magħmula għal dawk li għandhom il-flus jew li se jagħmlu l-flus, jew dawk biss li jridu jinvestu l-flus, hija liġi wkoll li trid tindirizza l-aspetti soċjali u tħares id-dimensjonijiet tal-ġustizzja soċjali f'pajjiżna.

Qed ngħid dan għax huwa vitali li Abbozz ta' Liġi bħal dan m'għandux biss ikun xprunat mill-Unjoni Ewropea.

B'daqshekk ma rridx inċekken la 'l-Unjoni Ewropea u lanqas ix-xogħol li pajjiżna jagħmel ġewwa l-Unjoni Ewropea, imma nippretendi li f'dan il-mument partikolari tal-istorja, apparti dak li d-direttiva tal-Unjoni Ewropea qiegħda tgħid x'għandu jsir, aħna għandna nżidu numru ta' dispożizzjonijiet li jagħtu iktar saħħa lil dan is-settur partikolari.

Ninkwieta ruħi meta niġi hawn u nara li l-maġġorparti tal-emendi huma biss traspożizzjoni.

Ma rridx inċekken ix-xogħol li sar meta qed ngħid "biss", għax trid ix-xogħol biex tittrasponi dak li qed tgħid l-Unjoni Ewropea fil-liġijiet nazzjonali tagħna, imma kont nippretendi li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi naħtfu l-okkażjoni biex nintroduċu dispożizzjonijiet b'dimensjoni futura.

U f'dan ir-rigward hemm bżonn li naħsbu iktar għal dak li ġara.

Dak li ġara ġara, seħħ quddiemna.

Aħna bħala Oppożizzjoni kkritikajna lill-Gvern, u kkritikajna lill-Gvern f'sens tajjeb, f'sens onest, fis-sens li jrid joqgħod attent għax dan il-ġojjell, din il-ħaġa daqshekk importanti għal pajjiżna tista' tmur lura, tista' tintilef.

U aħna niddejqu li l-Gvern flok jabbraċċja dak li ngħidu u jieħu passi fuqu, qisu joqgħod iktar lura u jiddefendi dak li m'għandux jiġi difiż.

Fl-opinjoni tagħna, dan huwa żball għax il-poplu jimmerita li jkollna dan is-settur mill-ifjen, mill-aqwa.

Meta nkunu barra minn Malta – bħala Membri Parlamentari kemm minn din in-naħa kif ukoll min-naħa l-oħra jkollna diversi opportunitajiet li nattendu fora barra minn Malta – rridu nkunu f'pożizzjoni li nistgħu nirribattu għal kwalunkwe kritika li ssirilna.

Kull fejn tmur isemmulek ċerti affarijiet u nassigura lill-Kamra li aħna, jien inkluż, nagħmlu ħilitna kollha biex niddefendu r-reputazzjoni ta' pajjiżna, għax aħna nifhmu li m'għandniex nagħmlu l-iżball li nċekknu lilna nfusna biex ħaddieħor jieħu dak li hu tagħna.

Aħna, bħala poplu, irridu nassiguraw dejjem iktar li s-settur finanzjarju tagħna jibqa' sod u jibqa' jippompja tajjeb il-flus fejn għandu.

Wara li għedt dan, irrid ngħid ukoll li hawn numru ta' punti fil-liġi li jimmeritaw attenzjoni.

Apparti mill-fatt li bħala leġiżlatur naħseb li dan l-Abbozz ta' Liġi sar l-ewwel bil-lingwa Ingliża, imbagħad inqaleb għal-lingwa Maltija, jien nixtieq nistaqsi jekk il-mekkaniżmi li qed jidħlu hawnhekk humiex mekkaniżmi li attwalment se jagħtu l-effettività.

Qed ngħid dan biex meta s-Segretarju Parlamentari jkollu l-opportunità li jagħmel ir-replika tiegħu, ikun jista' jwieġeb fuqha.

Pereżempju, fi klawsola 11 li temenda artikolu 29, qegħdin nagħmlu emenda li fiha qegħdin indaħħlu din il-proviso - se naqrah bl-Ingliż għax naħseb li bl-Ingliż ġie drafted - li jgħid hekk:

Qed nara wkoll din il-linja ta' kawtela fil-paragrafu (ċ) li qed jintroduċi żewġ subartikoli ġodda wara s-subartikolu 9, u qed jingħad hekk:

Il-mistoqsija tiegħi hija din: Is-sitwazzjoni f'pajjiżna ma ġietx minħabba kawtela, jew għax il-liġi kawtela, imma l-passi tal-Gvern u l-passi tal-istituzzjonijiet kienu ta' kawtela kbira!

Il-kritika kienet biex jieħdu passi, u aħna bħala Oppożizzjoni, kif ukoll diversi nies minn istituzzjonijiet finanzjarji, li għedna li qed idumu biex jieħdu passi kontra banek jew ċerti istituzzjonijiet.

Allura hawn iktar rajt il-bżonn li wieħed jieħu d-deċiżjonijiet b'iktar ħeffa, milli li wieħed jidħol f'toroq li bihom minflok qed naraw ħeffa, qed naraw kawtela!

Il-kawtela hija tajba, li wieħed jingħata l-opportunità biex iwieġeb hija tajba, imma li wieħed joħloq struttura daqshekk ikkomplikata għall-affarijiet, ma nasħsibx!

Mela l-ewwel nett "for the purpose of dissolution and winding up", trid tagħmel il-konsulenza mal-Bank Ċentrali.

Tgħidli: Hija xi ħaġa ħażina?

Le, huwa tajjeb, però qed nara dan il-proviso bħala tqil ħafna.

Għar-rigward tal-kwestjoni tal-Att dwar il-Kumpaniji rrid ngħid li dik diġà qiegħda fil-liġi.

Jien ma naħsibx li għandna xi bank jew xi istituzzjoni tas-servizzi finanzjarji li mhijiex kumpanija!

Jien ma naħsibx li għandna lil xi ħadd li qiegħed jagħmel il-kummerċ waħdu u allura għandna l-problema ta' kif se nsolvu x-xoljiment tiegħu għax ma nistgħux napplikaw il-liġi dwar il-kumpaniji.

Qed ngħid dan mhux biex niddenegra dan il-provvediment.

Jekk iħossu li din hija neċessarja, idaħħluha.

Jekk hija neċessarja biex iddaħħal il-fiduċja, idaħħluha, però naħseb li r-realtà kienet il-ħin biex wieħed jieħu deċiżjoni; dak li kien diġà qiegħed juri bħala li hu żbaljat ried tweġiba b'mod iktar spedit.

U dik it-tweġiba damet biex tiġi, u l-kritika ta' diversi nies kienet li damet biex tiġi.

Wara li saret il-kritika, kellha tkun istituzzjoni barranija li ħadet il-passi biex aħna ħadna passi!

Ried ikun il-Bank Ċentrali Ewropew biex aħna ħadna passi!

Meta jkollok sitwazzjoni fejn għandek settur li m'intix kapaċi tirregolah jew, biex inkun iktar preċiż, fejn hemm il-perċezzjoni li inti m'intix kapaċi tirregolah, dik tqiegħdek f'pożizzjoni żbaljata.

Naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu li għandna nissodaw dan is-servizz, naqblu li għandna neliminaw in-nies li ma jagħmlux ix-xogħol tagħhom tajjeb, u naqblu li d-deċiżjonijiet jittieħdu f'waqthom, mingħajr dewmien mhux ġustifikat.

Forsi tgħidli: Għandi nieħu deċiżjoni inġusta?

Le, m'għandekx tieħu deċiżjoni inġusta, imma meta l-affarijiet qed juruk minn kullimkien u għandek sinjali minn kullimkien li s-sitwazzjoni hija gravi, inti jrid ikollok l-għodda, il-mezzi li bihom tista' tintervjeni malajr.

U dik hija ż-żabra li wieħed ikollu bżonn!

Iż-żabra ssir mill-bidwi billi jaqbad l-imqass u jaqta' mill-ewwel, għax jekk ma jaqtax jaf li se tiġri iktar ħsara, se tintilef iktar enerġija, u se tmur f'direzzjoni li ma tridx.

Għaldaqstant naħseb li għandna niżguraw li l-mekkaniżmi maħsuba f'dan l-Abbozz ta' Liġi jitħaddmu b'mod effettiv.

Rajt ukoll klawsola 10 li temenda l-famuż artiklu 4B tal-Att prinċipali.

Hawn ukoll qed jiddaħħlu żewġ provisos oħrajn, li huma verament interessanti u nittama li huma provisos li għandhom naqra melħ Malti fihom!

Hawn qed ngħidu hekk:

Issa dawn huma poteri ġodda, anzi ngħid li huma poteri magħmula bi ħsieb tajjeb u fid-direzzjoni t-tajba, però ejjew inkunu ċerti minnhom f'dan is-sens.

Jiġifieri jien għandi istituzzjoni li kellha persuna ġuridika - għax din hija istituzzjoni li għandha persuna ġuridika - li hija rappreżentanta li tista' taħdem fil-liġi tagħna, li għandha d-drittijiet u l-obbligi tagħha skont x'jiġi stabbilit mil-liġi jew skont x'jiġi deċiż mill-qrati tagħna.

Issa meta inti qed twaqqafha, qed titterminaha, qed tiddeċiedi li din m'għadhiex tista' topera, allura l-persuna ġuridika ġiet f'pożizzjoni ta' inoperabbiltà, tilfet l-aspett legali tagħha, issa ġiet maqtugħa barra, ġiet newtralizzata.

Aħna fil-liġi ngħidu li inti tista' tmut mewta naturali jew tista' tmut ċivilment.

Hawn din l-istituzzjoni qed tinqatel ċivilment.

Allura jien nistaqsi: Istituzzjoni li nqatlet ċivilment u allura ma tistax tibqa' tiffunzjona, waqfet tiffunzjona, kif tista' legalment tibqa' tgħidilha li jista' jkollok direttivi li jibqgħu joperaw fuqha?!

Il-liġi hekk tgħid, sakemm m'hemmx xi ħaġa li mhux qed nara:

Jiġifieri wieħed joħroġ id-direttivi għal istituzzjoni li ma tistax tkompli topera jew m'għadhiex tkompli topera!

U naħseb li hawn, bl-intenzjonijiet tajba, wieħed irid jara jekk il-poteri li aħna qegħdin nagħtu f'din il-liġi finalment humiex poteri li aħna nistgħu nħaddmu, jew humiex poteri li xi ħadd jista' jikkontestahomlna.

Dawn parti mill-proċess li kull leġiżlatur irid jagħmel, u napprezza, għax mhux faċli.

Imma wieħed irid iqiegħed lilu nnifsu fil-pożizzjoni ta' xi ħadd li se jikkontestalu dak li huwa qiegħed joħroġ u jistaqsi lilu nnifsu jekk hux qed jagħtih sitwazzjoni fejn jista' jagħmel claim kontra tiegħu għax ħa miżuri li huma taħt il-liġi, però li huma kontra l-liġi, fis-sens li ma jistax jagħmel xi ħaġa kontra xi ħaġa li ma teżistix!

Imma apparti dik, ċertament nittama li s-Segretarju Parlamentari japprezza li dak li qed ngħidu hawn hija kritika intenzjonata biss biex l-affarijiet isiru sewwa u kemm jista' jkun dak li qegħdin naraw hawnhekk wieħed ikun jista' jara li jsir kif għandu jsir.

Dan iktar u iktar jekk rajt u fhimt tajjeb klawsola 7 li temenda artiklu 15A tal-Att prinċipali - issa mhux tal-Att dwar il-Kummerċ Bankarju, imma tal-Att dwar l-Investimenti tas-Servizzi - fejn hemm preċiżament hekk:

"(i) minflok il-kliem, "minn xi persuna oħra, inkluża r-rappreżentanza legali u ġudizzjarja ta' dik il-persuna legali" għandhom jidħlu l-kliem, "minn xi persuna oħra, inkluż għall-fini tax-xoljiment u stralċjar tad-detentur ta' liċenza kif ukoll ir-rappreżentanza legali u ġudizzjarja ta' dik il-persuna legali"".

Jien qiegħed nara li filwaqt li f'liġi qegħdin nipprovaw inkopru din is-sitwazzjoni, fil-liġi l-oħra m'aħniex qed inkopruha.

Terġa' u tgħid, qed inżidu dan il-proviso li jgħid hekk:

"Iżda l-persuna kompetenti m'għandha tieħu ebda deċiżjoni għall-fini tax-xoljiment u stralċjar tad-detentur tal-liċenzja, kemm-il darba l-awtorità kompetenti ma toħroġx direttiva f'dak is-sens, kif hemm fl-artikolu 15, u kull direttiva bħal dik jista' jkun fiha dawk l-istruzzjonijiet, liġijiet u kondizzjonijiet hekk kif l-awtorità kompetenti tista' tqis li jkunu meħtieġa …".

Jien qed nagħmel il-punt tiegħi biex inkun għamiltu, imbagħad inħalli f'idejn it-tekniċi.

Aħna b'liema poteri qegħdin nissodaw lis-settur?

Hemm poteri li qegħdin isiru f'liġi imma mhux qed isiru f'liġi oħra?

Hemm poteri li se jindirizzaw sitwazzjoni f'liġi però se jiġu f'konflitt meta jiġu applikati f'liġi l-oħra?

Din hija xi ħaġa li tridu taraw sabiex wieħed ikun jista' jimxi 'l quddiem.

Jien naħseb li din hija liġi tajba li se tkompli tmexxina 'l quddiem.

Sinjura President, nixtieq nagħmel l-aħħar riflessjoni fil-ħin li għad fadalli.

Irridu naqtgħuha darba għal dejjem li ngħidu li l-Oppożizzjoni timxi kontra l-interessi nazzjonali.

Irridu naqtgħuha darba għal dejjem li ngħidu li t-tarbija li aħna wellidna rridu noqtluha aħna stess!

Din bħal ta' Salamun, il-vera omm lit-tarbija tridha tissoda!

Aħna ħadna ħsieb li nġibu dawn l-ideat fil-Parlament, sibna l-appoġġ tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, però aħna ġustament inħossuna li aħna l-ġenituri naturali legali ta' dan is-settur.

Jista' xi ħadd jiġih f'moħħu li aħna nkunu kontra din il-liġi?!

Jista' xi ħadd jiġih f'moħħu li aħna bħala rappreżentanti tal-poplu nieħdu passi kontra s-servizzi finanzjarji?

Ma nafx jekk hemmx bżonn li nibdew nirrekordjaw dak li ngħidu barra.

Meta aħna nkunu barra minn Malta, aħna nkunu difensuri feroċi ta' pajjiżna u tal-qasam tas-servizzi finanzjarji u nsibu u nagħmlu kull argument biex ngħidu li l-affarijiet huma tajbin.

Imma mbagħad nippretendu li x-xogħol isir sewwa.

U x-xogħol hemm bżonn li jsir sewwa.

Hemm urġenza!

Qegħdin inwieġbu għaliha din l-urġenża?

Nistgħu nwieġbu aħjar għaliha din l-urġenza?

Jien ngħid li iva.

U dan mingħajr ma nċekken ix-xogħol li qiegħed isir.

Jiena nifhem lis-Segretarju Parlamentari għax jien kelli l-pożizzjoni tiegħu u nifhem perfettament id-diffikultajiet.

Huwa sewwa li qed iressaq dawn il-liġijiet, għandu jressaq kemm jiflaħ liġijiet biex isiru t-tibdiliet, għax bil-liġijiet isiru t-tibdiliet, u aħna rridu naċċettaw li ma nistgħux, f'ebda mument, la Gvern u lanqas Oppożizzjoni, inħallu f'idejn is-suq isuq!

Is-suq ċerti drabi jsuq f'direzzjoni tajba, però ħafna drabi, jekk ma jkunx hemm il-kontroll tal-liġijiet li aħna nagħmlu, isuq f'direzzjonijiet li m'għandux isuq.

Allura l-leġiżlazzjoni hija neċessarja.

Ilum iktar ma taqra, anke ġurnali ta' barra fuq dan is-settur u fuq setturi oħrajn, jaqblu perfettament li r-regolamentazzjoni trid issir b'attenzjoni.

M'għandniex noħonqu, imma trid issir biex tipproteġi.

Imbagħad gżira bħal tagħna, li qiegħda tikkombatti l-ħin kollu u tikkompeti ma' role players qawwija ħafna, bilfors li jrid ikollha liġijiet tajbin u intelliġenti.

Dan huwa settur għal qalbna ħafna bħala Oppożizzjoni, huwa settur li aħna niddefendu b'determinazzjoni kbira u huwa settur li aħna wkoll nifhmu fih.

Min jaħseb li hawn ġew l-Oppożizzjoni, għax toqgħod bi kwietha u mhux kull membru jitkellem, ifisser li aħna ma nifhmux fil-liġijiet li jsiru jew li aħna membri parlamentari li m'għandniex konoxxenza tal-affarijiet, qiegħed jiżbalja!

Hawn ġew m'aħniex teknokratiċi, imma aħna politiċi, nies li nifhmu fir-realtà, f'dak li qiegħed isir u kapaċi nwieġbu għar-realtà.

U ħadd ma jista' jgħid li aħna ma konniex inħarsu u ma ħarisniex 'l quddiem biex nagħmlu ġid lil pajjiżna fil-mument opportun.

U meta titkellem barra u tgħid x'għamilna, kulħadd jirrikonoxxi li pajjiżna ħa deċiżjonijiet tajbin.

Sinjura President, filwaqt li nassigurak bis-sapport tagħna fil-ħidma u x-xogħol f'kull qasam ta' dan il-Parlament inħoss u nsostni li pajjiżna jixraqlu li jimxi iktar 'il quddiem u jimmerita li jkollu mekkaniżmi li jiffaċilitaw intervent tempestiv, sod u effettiv biex jitwaqqfu l-abbużi f'dan is-settur partikolari, li ż-żewġ naħat tal-Kamra ċertament huma kontra tagħhom u ma jixtiequ qatt li jseħħu f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu issa għall-Aġġornament.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

SILVIO SCHEMBRI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ħamis, 6 ta' Diċembru 2018, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jinħatar Bord ta' Inkjesta dwar l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Tielet Qari; u

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u t-Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, ilbieraħ f'dan il-Parlament, kif ukoll f'numru ta' seduti oħrajn, smajt kelliema min-naħa tal-Gvern, li ovvjament nifhem li tkellmu kif qablilhom meta rreferew għall-power station il-ġdida tal-Electrogas.

Din id-darba mhux se nkun qed nitkellem rigward il-ħmieġ tal-Electrogas f'dak li huwa finanzjament, f'dawk li huma kuntratti, f'dak li rrefera għalih l-Awditur Ġenerali, però se nirreferi għal dak li huwa forsi kemmxejn ftit iktar attwali, iktar relevanti, iktar iħossuh in-nies, u ċjoè dak li huwa effett fl-arja ta' dawn il-power stations, fosthom dik tal-Electrogas.

Se nirreferi immedjatament għall-inkwinament, għall-ħmieġ fl-arja, għall-emissjonijiet, għall-effett ta' din il-power station u l-power station seħbitha, li issa ġiet ukoll taħdem bil-gass.

Dawn huma żewġ power stations li mhux veru naqqsu l-emissjonijiet minn kemm kellna qabel, imma issa għandna problema li taħt dan il-Gvern stess, dawn il-power stations żiedu l-emissjonijiet fl-arja.

Allura jien naħseb li rridu noqogħdu attenti kif nitkellmu mal-poplu tagħna.

Nistgħu immeru s-sewwa magħruf, nistgħu l-kwadru ngħidulu tond, jista' jqum inġinier u jipprova biex jogħġob lill-Gvern jgħid mod ieħor, jista' jqum membru parlamentari min-naħa tal-Gvern u jgħid dak li jaqbillu jgħid biex ibigħ l-aġenda tal-Gvern.

Nifhem dan kollu, però jien f'idejja għandi rapport tal-ġurnal The Times of Malta, li urejtu kemm-il darba.

Imma niddejjaq nara li tiġi f'dan il-Parlament, titkellem fuq problema tant attwali, fuq sitwazzjoni tant diżastruża, riżultat ta' deċiżjonijiet li qiegħed jieħu dan il-Gvern u, kif inħobb ngħid is-soltu, nispiċċa nitkellem f'kamra waħdi; ħlief jien, inti u l-iskrivani tal-Kamra, m'hawn l-ebda ministru jidħak f'wiċċi.

Għaliex huwa l-ħin tal-Aġġornament, u nifhem dan!

Darba minnhom kont qed nitkellem fuq dawn ir-realtajiet u kellna lill-istess Ministru għall-Ambjent li spiċċa jidħak f'wiċċi!

Dan għax għal dan il-Gvern il-problemi tan-nies u x'jipperikola l-ħajja tagħhom spiċċa irrilevanti.

Għalhekk la jmeruk, la jwaqqfuk u lanqas jiċħdu, għax il-fatti spiċċaw irrilevanti!

Taf meta jispiċċaw mhux irrilevanti imma rilevanti?

Meta jkunu jridu jmeru l-fatti!

Qed ngħid li huma fatti għaliex nhar it-Tnejn, 8 ta' Ottubru tal-2018 il-ġurnal The Times of Malta ippubblika artiklu rigward dak li ntqal mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika (NSO), li hija l-entità tal-Gvern Malti li toħroġ l-istatistika.

Issa l-istatistika hija fatt, mhux xi opinjoni politika ta' Edwin Vassallo jew ta' Adrian Delia jew ta' xi ministru.

Huwa fatt dak li qed jgħid l-NSO u jien la se ngħid kelma iżjed u lanqas inqas.

Dan il-ġurnal ikkwota l-NSO u qal:

L-emissjonijiet tal-power stations żdiedu s-sena l-oħra hekk kif l-impjant il-ġdid tal-gass kien inawgurat u beda jaħdem.

Temminha, Sinjura President?

Ilbieraħ kien hawn l-Onor.

Alex Muscat li lill-Onor.

David Agius - it-tnejn ħbieb tiegħi - beda jgħidlu: Imma intom xi tridu, għalfejn tridu terġgħu tmorru lura qiskom daqslikieku għad-diesel, għal fuel li jħammeġ l-arja?

U jien ġejt apposta biex nirrispondi llum u ma nħallix li jgħaddu 24 siegħa!

Għall-grazzja t'Alla kelli din l-opportunità, għaliex ma flaħtx nisma' lil min jgħid li bil-power plant il-ġdid tal-gass tnaqqsu l-emissjonijiet.

L-NSO qed jgħid il-kontra!

Mhux se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra għax min irid jidħol ifittex fuq google isib dan l-artiklu li kien ippubblikat nhar it-Tnejn, 8 ta' Ottubru, 2018.

Qiegħed fid-dominju pubbliku.

Qed naqra xi ħaġa li hija pubblika.

L-NSO ikompli jgħid:

L-NSO qed jgħid li l-interconnector kien iktar użat fl-2016 milli fl-2017.

Ħalli naqra għall-fini tan-nies li qegħdin isegwuna biex ikunu jafu l-fatti u mhux opinjoni politika.

Mela l-istatistika maħruġa mill-NSO qiegħda turi li l-emissjonijiet mill-power plant sources żdiedu b'25.3% fuq dawk tal-2016.

Issa jien mhux se mmur lura, kif għamel il-Prim Ministru għaxar snin ilu.

Jien nipprova nqabbel gvern ma' gvern, sena b'sena taħt il-Prim Ministru Joseph Muscat, minn wara l-aħħar elezzjoni sal-lum, like with like taħt dan il-Gvern, bid-deċiżjonijiet li ħa dan il-Gvern.

Se nkun qed naqra bl-eżatt:

L-emissjonijiet naqsu bin-nofs fl-2015 meta l-power station tal-Marsa kienet magħluqa.

Għax inqabblu sena ma' sena.

Din kienet is-sena meta l-interconnector kien ikkumissjonat.

Imbagħad reġa' kellna tnaqqis.

Hawnhekk qed infaħħar lill-Gvern, però dalwaqt mhux se nkompli!

Imbagħad ikompli jgħid hekk:

L-emissjonijiet, l-arja kompliet tnaddfet fl-2016.

L-ewwel sena sħiħa mingħajr il-power station tal-Marsa.

Però ara issa x'inhu ġej, x'qalilna l-NSO, għaliex il-gvern ma baqax sejjer - ħa ngħid inkun oġġettiv - bit-tajjeb li kien qed jagħmel:

Mela qabel ma kellna l-power station il-ġdida taħdem, kellna tnaqqis fl-emissjonijiet, tnaqqis fil-ħmieġ li joħroġ fl-arja dovut għall-power stations, u allura meta ma kellniex il-power station il-ġdida taħdem kellna arja nadifa iktar u l-NSO jgħidilna: "But the C02 equivalent emissions than rose again in 2017, the year when the new gas power station was inaugurated".

Mela l-power station il-ġdida issa qed idur magħha d-dubbien, kif jgħid il-Malti.

Id-dubbien idur mal-ħmar il-magħkus!

Ħalli niddevja ftit minn fuq l-ambjent.

Ir-rapport tal-Awditur Ġenerali jgħidilna kemm ġiet ikkonċepita f'sitwazzjoni maħmuġa din il-power station, għaliex skont l-Awditur Ġenerali d-deal, l-għażla, kienet kważi diġà ffissata qabel ma kien hemm is-sejħa għal offerti, għat-tenders.

L-Onor.

Karol Aquilina għamel stqarrija hawnhekk f'Aġġornament, bħalma qed nagħmel jien, li fiha kważi wera b'evidenza li min bena din il-power station kien diġà qed jgħid qabel l-elezzjoni li l-għażla kienet diġà lesta.

Kellna lil dak li llum huwa Prim Ministru, l-Onor.

Joseph Muscat, li meta kien għadu Kap tal-Oppożizzjoni kien jikkritika l-BWSC - u mhux se nidħol fil-merti kellux raġun jew le - għaliex kienet għadha bil-heavy fuel oil u kien qed isejħilha fabbrika tal-kanċer.

L-Onor.

Toni Bezzina, lin-nies tan-naħa t'isfel ta' Malta – li nsellimlu, ġej minn dawk l-inħawi, qiegħed hawnhekk - kien qiegħed jgħidilhom li hu kien se jnaddfilhom l-arja, u llum jiena għandi din l-istatistika maħruġa mill-NSO li qed tgħid li li meta xegħelna l-power station il-ġdida li kellha tnaddaf l-arja, illum l-emissjonijiet żdiedu minflok naqsu!

Il-ġurnal The Times of Malta kompla jirrapporta hekk:

- jiġifieri dik il-BWSC li mbagħad ħaduha ċ-Ċiniżi għaliex kienet ħażina, imma ħaduha skont Joseph Muscat, u bidluhom għall-gass –

Mela fl-2016 il-Gvern xtara iktar elettriku mill-interconnector għaliex l-interconnector huwa nadif u ma jħallix emissjonijiet fl-arja, però meta fl-2017 bdew jintużaw id-D3, jiġifieri l-BWSC li issa ġiet ikkonvertita għall-gass ħalli ma taħdimx iżjed bil-heavy fuel oil u ma tibqax il-fabbrika tal-kanċer, u l-Electrogas, li kellha tkun ukoll mill-ewwel bil-gass biex ma tkunx fabbrika tal-kanċer, u għaliex imbagħad fl-2017 ħadmu iktar dawn iż-żewġ power stations u l-Gvern uża inqas l-interconnector, spiċċajna li kellna "power station emissions increase last year as gas plant was inaugurated"!

Sinjura President, qed nieħu fit-tul u nitkellem bl-iktar mod sempliċi biex min irid, jisma' l-fatti.

Jiena ma qed naħrab minn xejn u mhux qed nagħti l-opinjoni politika tiegħi, imma qed ngħid il-fatti kif inhuma, u la jista' jiġi deputat u la jista' jiġi l-Ministru Joe Mizzi, u la jista' jiġi xi inġinier jipprova jagħti spjegazzjoni u jagħti l-kulur lil dawn il-kliem miktubin iswed fuq l-abjad, għaliex il-fatti jibqgħu fatti, u jekk tħares fuq il-paġna ta' wara tal-istess artiklu tibda tara "emissions from power plant by year".

Fl-2012 kienu għoljin l-emissjonijiet, 2057 kilo tons CO2 equivalent.

Imbagħad fl-2013 naqsu għal 1695 kilo tons, fl-2014 reġgħu naqsu ftit ieħor għal 1657 kilo tons, fl-2015 naqsu għal 887 kilo tons, fl-2016 naqsu għal 578 kilo tons – bravi – u fl-2017 xegħelna l-power stations il-ġodda, għamilna inqas użu, xtrajna inqas elettriku mill-interconnector u minn 578 kilo tons tlajna għal 724 kilo tons.

Min irid, jista' jikkritika!

Issa l-opinjoni politika jista' jagħtiha min irid.

Il-fatt hu li għaliex kien hemm min forsi qabillu juża inqas l-interconnector - għaliex jidher li m'hemmx commissions fuq l-interconnector, imma forsi fuq ix-xiri tal-gass hemm xi ħaġa li tista' tidħol - allura użajna iktar il-power stations il-ġodda, inqas l-interconnector u l-arja ħammiġnieha.

Dawn huma l-fatti!

Imbagħad taf xi jfisser dan kollu?

Għaliex il-korruzzjoni sar għandha wiċċ?!

U meta qed ngħid "il-korruzzjoni", ma nkunx qed nirreferi biss għal min qed jitħallas u min mhux qed jitħallas, imma aktar għall-mentalità ta' dan il-Gvern kif jaħdem, kif jasal biex jiddeċiedi u jieħu d-deċiżjonijiet, fejn iqabbel u kif jaqbillu!

Għaliex kellna naslu f'ċirkostanza f'dan il-pajjiż fejn għandna tant min huwa attent fuq fejn jaqbillu, u hu personali, però mbagħad fejn jaqbel lill-poplu Malti, donnu ambjentalment m'għandniex min jagħti kas?

Dan l-argument għamiltu meta konna qegħdin ngħaddu t-tweġiba tagħna għad-Diskors tal-Baġit fuq il-Ministeru għall-Ambjent.

Mela mhux tal-mistħija li toħroġ l-istatistika li "Malta records the EU highest carbon dioxide emissions increase"?!

Mhux tal-mistħija li Malta taħt dan il-Gvern, illum aħna l-iktar pajjiż maħmuġ fl-Ewropa?!

Huwa maħmuġ ambjentalment fl-Ewropa, u naħseb li huwa maħmuġ fl-Ewropa l-iktar xħin tara ċerta statistika u kif qed iħarsu lejna l-Bank Ċentrali Ewropew u istituzzjonijiet oħrajn, kif intqal illum, moralment, anke għall-fama li qegħdin nieħdu rigward il-korruzzjoni!

Dawn huma fatti!

Dan issa qed iħallas għalih il-poplu Malti!

Sinjura President, li kieku dak li jsir hawn ġewwa jibqa' bejn dawn l-erba' ħitan, tgħid fiha u ma fihiex.

Li kieku l-effetti tad-deċiżjonijiet tal-Gvern u r-riperkussjonijiet tagħhom jibqgħu bejn dawn l-erba' ħitan, kieku jiena m'għandix għaliex nitkellem, għax ibatihom min jeħodhom u tieqaf hemm.

Imma li r-riperkussjonijiet, l-effetti u l-impatt tad-deċiżjonijiet tal-Gvern isofruhom in-nies mhux sewwa, u ma tistax tkun membru parlamentari u tkun ħalqek magħluq quddiem dawn in-nies!

Jien niltaqa' ma' nies li jgħiduli: "Imma xi ħneżrijiet għandna f'dan il-pajjiż?

F'liema ħmieġ waqajna f'dan il-pajjiż?"

U irrispettivament jekk humiex Nazzjonalisti jew Laburisti, iżda l-Laburisti jgħiduhielek inkiss inkiss, bil-kemm kemm niftiehmu!

Id-deċiżjonijiet tal-gvern għandhom impatt fuq in-nies.

Ara x'inhu l-impatt fuq in-nies, għaliex issa l-korruzzjoni, l-effett tagħha u l-mentalità ta' xejn mhu xejn, il-mentalità li l-ħażin nagħmluh tajjeb, il-mentalità ta' fejn jaqblilna nqabblu, qiegħda twassal biex issa qegħdin ibatu n-nies.

M'għadhiex il-korruzzjoni fl-arja, ma jmissha ħadd!!

Il-korruzzjoni m'għadhiex kif kien jgħid xi darba l-Ispeaker Anglu Farrugia, fil-laqgħat tar-raba' sular!

Issa l-laqgħat m'għadhomx fir-raba' sular!

L-effett ta' dak li kien jiġi deċiż fir-raba' sular issa qiegħed f'imnifsejna, qiegħed fil-pulmun tagħna, issa qiegħed fil-bwiet tagħna!

Hemm min jitħallas bil-mijiet tal-miljuni, hemm min bilkemm ilaħħaq mal-ġurnata!

Hemm min kapaċi jgħix, lanqas nistgħu ngħidu f'arja nadifa, għaliex l-arja nadifa mhi mkien f'Malta riżultat tal-politika ta' dan il-Gvern, riżultat tax-xejn mhu xejn, ta' jien ma jimpurtanix min-nies!

Ir-Rapport dwar l-Istat tal-Ambjent jgħid:

Iva din ma ddejjaq lil ħadd?!

Dan ikompli jgħid hekk:

Jiġifieri t-tfal li qegħdin fil-klassijiet tagħna qrib toroq ewlenin qegħdin jieħdu arja maħmuġa, arja li ma tistax tgħidilha tajba.

Iva din ma ddejjaq lil ħadd?!

L-ikbar ħmieġ li għandna f'dan il-pajjiż taf x'inhu?

Fejn għandna min jaħseb li sakemm il-gvern jagħmel li jrid u lili jħallini nagħmel li rrid, ma fiha xejn, il-gvern jista' jibqa' għaddej, l-importanti li jħallini nagħmel li rrid!

Il-gvern jagħmel li jrid, anke jekk ma tħallihx, imma qed jaffettwak.

Ma tistax tgħid li sakemm il-gvern jagħmel li jrid u lili jħallini nagħmel li rrid, jista' jibqa' jagħmel li jrid.

Kulħadd jgħidha kemm irid, imma mhux hekk il-fatt.

Il-fatt hu li għandek it-tfal tiegħek l-iskola, inklużi aħna, aħna u sejrin għax-xogħol, qegħdin nieħdu arja maħmuġa u ħadd mhu qed jipprova jnaddafha.

Darba ma konniex l-iktar pajjiż maħmuġ fl-Ewropa, darba konna pajjiż nadif fl-Ewropa, illum ġejna l-iktar pajjiż maħmuġ fl-Ewropa!

L-aħħar li rrid insemmi huwa l-editorjal tal-ġurnal The Malta Independent tal-Ġimgħa 9 ta' Novembru, bit-titolu "Air pollution, a silent but effective killer".

Min jimpurtah f'dan il-pajjiż?

Fi Franza n-nies ħarġu jipprotestaw, semmgħu leħinhom u l-Gvern kellu jdur.

Malta mhux il-prezz, il-prezz m'għollihulniex, għalkemm qegħdin inħallsu għalih mingħajr ma nafu.

Però tafu x'inhi s-sitwazzjoni?

Dan l-editorjal jgħid ukoll:

Il-pesta ta' dan il-qattiel silenzjuż, it-tniġġis, l-arja maħmuġa!

Dan huwa l-editorjal tal-ġurnal The Malta Independent, m'iniex qed naqra xi ħaġa li ġejja minn moħħi.

Għalhekk qed nuża u ġibt l-evidenza fuq xiex qed nitkellem u użajt kemm-il darba dan l-argument u se nibqa' nużah sakemm forsi xi ħadd jipprova jifhem f'liema sitwazzjoni qegħdin.

Mela minħabba l-arja maħmuġa tagħna – l-Onor.

Toni Bezzina qiegħed hawn, Sinjura President inti qiegħda hawn, u l-uffiċjali ta' din il-Kamra qegħdin hawn - fl-2016 mietu 270.

Jiena wkoll lanqas nemminha daqstant faċilment, imma l-European Environment Agency tgħidilna:

U jekk xi ħadd irid ikompli jaqra iktar, jista' jaqra l-aħħar rapport tal-President ta' Malta fil-konferenza dwar l-environment, health and wellbeing, li jkompli jitkellem rigward l-effett tat-tniġġis fuq is-saħħa u l-kwalità tal-ħajja tal-bniedem.

Dan huwa l-qofol ta' kollox!

Xi ħadd, biex iqabbel fejn jaqbillu, xi ħadd, biex minflok lira jieħu tnejn, xi ħadd, li llum għandna l-fatti li kien lest li jdaħħal €5,000 kuljum, li kieku ma nkixfux il-Panama Papers, dawn il-€5,000 deħlin kuljum u lanqas nafu li deħlin, delitt maħdum perfett li sfratta! €5,000 kuljum!

U taf x'inhu l-prezz ta' dak kollu li semmejt illum, għal min jimpurtah?

Sinjura President, se nagħlaq id-diskors tiegħi b'argument li ftit ilu għamlu wkoll l-Onor.

Jason Azzopardi, imma ħa nagħmlu jien ukoll l-istess argument.

Tnejn min-nies, fis-sempliċità tagħhom, qaluli: "Li kieku inti jkollok €5,000 deħlin kuljum u xi ħadd jisfrattahomlok, ma ttajrux mas-smewwiet?!

Min qalhieli qalha bi kliem iktar delikat, jew sofistikat!!

Minflok il-kelma smewwiet semmieli xi ħaġa oħra!

Imma jiena qed nagħmilha bil-pulit.

In-nies hemm barra qegħdin jgħidu ħafna xorti.

In-nies hemm barra qegħdin jifhmu x'inhu jiġri u qegħdin jaħsbu.

Però n-nies hemm barra, minħabba l-kapriċċi ta' ftit nies, qegħdin ibatu, l-ambjent sejjer lura għaliex xi ħadd ma jimpurtahx min-nies.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 6 ta' Diċembru 2018, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata aktar kmieni.

Il-lejl it-tajjeb.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-Court Attorneys bħalissa, u rispettivament ma' liema membru tal-Ġudikatura huma assenjati?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li bħalissa hemm impjegati 20 Court Attorney li huma adsdetti ma' 20 Imħallef.

L-ismijiet ta' dawn il-persuni mhux se jingħataw fit-tweġiba minħabba li din hija data personali skont it-tifsira fir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (UE) 2016/679.

Madankollu, jien dispost li nagħti lista tal-ismijiet lill-Onor.

QORTI TAL-APPELL KRIMINALI – KAWŻI PENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm kawżi pendenti llum quddiem is-Sinjuri Imħallfin li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, sedenti fil-Qorti tal-Appell Kriminali (Inferjuri)?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm ilha pendenti kull kawża fil-Qorti tal-Appell Kriminali?

Jista' jagħti d-dati għal meta ġew differiti għas-sentenza dawk il-kawżili jinsabu differiti għas-sentenza?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba skont l-ordni ta' kif ingħataw id-dettalji tal-Imħallfin tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

ĦAL QORMI – PERSUNI BARRANIN F'RAZZETT TAL-BAQAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: In vista tal-iżgumbrament li l-Awtorità tal-Ippjanar għamlet ftit jiem ilu ta' iktar minn 100 persuna barranija minn razzett tal-baqar f'Ħal Qormi, filwaqt li hu tajjeb li jsiru azzjonijiet ta' infurzar, jista' l-Prim Ministru jgħid għalfejn il-Gvern ma rax u ppjanax minn qabel l-azzjoni msemmija, biex wara l-iżgumbrament dawn il-persuni kien ikollhom saqaf fuq rashom, u mhux spiċċaw bla post fejn jorqdu (uħud minnhom anke spiċċaw jorqdu fuq pallets tal-injam f'għalqa)?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk dawn il-persuni għandhomx ikunu stmati aħjar?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

RAĦAL ĠDID: PJAZZA PRINĊIPALI – ILMA FIL-FUNTANI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn m'hemmx ilma fil-funtani fil-pjazza prinċipali ta' Raħal Ġdid wara l-inawgurazzjoni tal-proġett tal-pjazza l-ġdida?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li kien għad hemm xi xogħlijiet żgħar x'jitlestew biex il-funtani jkunu kollha funzjonanti.

Infurmat li fil-ġranet li ġejjin għandu jitlesta x-xogħol kollu mill-kuntrattur, inkluż dak li għandu x'jaqsam mal-funtana.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid għalfejn m'hemmx ilma fil-funtani fil-pjazza prinċipali ta' Raħal Ġdid, wara l-inawgurazzjoni tal-proġett tal-pjazza l-ġdida?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Nitlob l-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija l-Ministeru konċernat.

AVUKAT ĠENERALI – ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ĊENSURA ĠURNALISTIKA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-Gvern iressaq quddiem il-Kamra abbozz ta' liġi biex kif indika l-Avukat Ġenerali, il-leġiżlatur "[…] jiċċensura hu b'mod formali dak li sal-lum fir-relm tal-etika ġurnalistika hu l-awtoċensura" u skont kif l-istess Avukat Ġenerali ġie kkwotat li ssottometta lill-Qorti mill-gazzetta Kullħadd ta' nhar il-Ħadd, 28 ta' Ottubru 2018?

Membru il-kliem li huwa ċċita ttieħed minn sottomissjoni li saret quddiem Qorti u mhux minn xi stqarrija uffiċjali tal-Avukat Ġenerali, dan, f'kawża fejn qamet kwistjoni partikolari dwar possibbli intraċċ fil-proċess ġudizzjarju permezz tal-użu tal-media.

Il-Gvern f'dan l-istadju ma għandux il-ħsieb li jressaq abbozz ta' liġi bħal dak indikat fid-domanda u jqis li dawn il-kwistjonijiet jistgħu jiġu regolati mill-qrati skont il-fatti partikolari li jkollhom quddiemhom.

Naturalment huwa dejjem pożittiv li jkun hawn diskussjoni dwar il-ħtieġa ta' bilanċ xieraq bejn id-dritt tal-media li tinforma lill-pubbliku, id-dritt tas-smigħ xieraq u l-ħtiega li l-Qrati jitħallew jiddeċiedu f'ambjent ta' imparzjalità u ta' rispett lejn l-awtorità u l-funzjoni tagħhom.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U INTRAPRIŻI ŻGĦAR – SPIŻA TAS-SERVIZZ TAL-MOBILE TAL-MINISTRU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża għas-servizz ta' mobile telephone li jintuża minnu stess bħala Ministru u li jitħallas mill-Gvern xahar b'xahar mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

AĠENZIJA DWAR VISA U RESIDENZA F'MALTA - LINJI GWIDA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-linji gwida kollha maħruġa mill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AĠENZIJA VISA U RESIDENZA F'MALTA - FORMOLI TA' APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-formoli tal-applikazzjonijiet kollha maħruġa mill-Aġenzija dwar Visa u Residenza f'Malta?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7754.

AZZJONISTI U ULTIMATE BENEFICIAL OWNERS TA' KUMPANIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija rreġistrata f'Dubai u li d-dettalji dwarha qegħdin jingħataw separatament?

JOSEPH MUSCAT: L-Onor.

Membru għandu jkun informat li l-aċċess għall-informazzjoni mitluba mhuwiex fil-poter tal-Eżekuttiv.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi, azzjonisti (shareholders) u l-ultimate beneficial owners (UBOs) tal-kumpanija li hija rreġistrata f'Dubai u li d-dettalji dwarha qegħdin jingħataw separatament?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: BIEB TA' DE ROHAN – TAPPIERI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jikkonferma li f'Ħaż-Żebbuġ, ħdejn il-Bieb ta' de Rohan, fejn dan l-aħħar twessgħet it-triq, it-tappieri tad-drenaġġ diġà qed jinżlu?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ŻIEDA TAL-POPOLAZZJONI – PJAN GĦAS-SERVIZZI TAD-DAWL, ILMA U DRENAĠĠ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Issa li l-gvern beħsiebu jżid il-popolazzjoni tal-pajjiż bl-eluf fis-snin li ġejjin, jista' l-Ministru jgħid xi pjan fit-tul għandu l-Gvern biex is-servizzi ewlenin tal-ilma, id-dawl, id-drenaġġ u l-bqija jkunu jifilħu għad-domanda li se tiżdied bil-qawwi?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Enemalta kontinwament tissorvelja l-andament ekonomiku kif ukoll iż-żieda fil-konsum u għalhekk tippjana u timplimenta proġetti u inizjattivi fl-oqsma kollha li hija responsabbli minnhom biex tilħaq mad-domanda dejjem tiżdied tal-klijenti u wkoll biex ittejjeb is-servizz fir-rigward ta' kwalità, sigurtà u affidabilità.

L-Enemalta għandha proġetti u regolarment taġġorna pjanijiet li jindirizzaw, fost l-oħrajn, provvista ta' enerġija, distribution centres, substations u tqegħid ta' cables ġodda.

Biex il-Gvern jiżgura li l-infrastruttura tad-drenaġġ u l-ilma tlaħħaq mad-domanda taż-żieda fil-popolazzjoni, qed isiru xogħlijiet estensivi mal-pajjiż kollu.

Bi proġett kbir li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma qed tagħmel bħalissa u li jaqbeż il-€130 miljun ko-finanzjajt mill-Unjoni Ewropea, se jsiru tibdiliet kbar fil-mod kif topera is-sistema tad-drenaġġ u l-ilma, liema xogħol jinkludi mina minn Pembroke għal Ta' Qali, li se twassal l-ilma tar-reverse osmosis għal ġibjuni maġġuri minn pajpijiet b'dijametru ta' 1.2 metri, tkabbir ta' mejnijiet tad-drenaġġ il-Marsa, bini ta' impjant ta' Reverse Osmosis ġdid f'Għawdex, tibdil ta' kważi 100km ta' mejnijiet tal-ilma u drenaġġ ma' Malta kollha u saħansitra tisħiħ fil-produzzjoni tal-ilma u trattament tad-drenaġġ.

Il-pjan hu li b'din l-inizjattiva, is-sistemi tal-Korporazzjoni jkunu ppreparati għal-tkabbir sas-sena 2050.

TNAQQIS TAL-ABBUŻ TAL-ILMA TAL-PJAN

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex jonqos l-abbuż tal-ilma tal-pjan?

Filwaqt li konxji li r-Regolatur qed isib bosta diffikultajiet biex iwettaq il-ħidma tiegħu, jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex niżguraw li ma jittellax ilma tal-pjan minn sorsi mhux awtorizzati?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor Interpellent li għalkemm mhux kompitu tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma li tirregola l-ilma tal-pjan, qed isiru ħafna xogħlijiet li jissalvagwardaw dan ir-riżors.

Id-drenaġġ minflok qed jintrema fil-baħar, qiegħed jiddawwar fi new water u jitqassam għal użu sekondarju.

B'din l-inizjattiva, l-użu tal-ilma tal-pjan huwa maħsub li jonqos għax qed nipprovdu ilma alternattiv.

Ta' min jgħid ukoll li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma installat meters mal-boreholes irreġistrati ħalli tibni stampa ċara ta' kif l-ilma tal-pjan qed jiġi utilizzat kemm mill-istess Korporazzjoni kif ukoll mill-privat.

Proġett ieħor kbir li qed isir mill-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma kofinanzjat mill-fondi Ewropej hu maħsub li jnaqqas l-użu tal-ilma tal-pjan u jiżdied l-ilma tar-Reverse Osmosis filwaqt li ntejbu l-kwalità tal-ilma tax-xorb.

Dawn l-inizjattivi huma kollha indirizzati biex itejbu dan ir-riżors naturali.

ENEMALTA, ARMS LTD U KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TAL-ILMA – PAGI TAL-OGĦLA KARIGI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-persuni fl-ogħla karigi tal-Enemalta, tal-ARMS u tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma li ngħataw żieda fil-paga tagħhom minn meta hu sar Ministru għall-Enerġija?

Jista' jgħid kemm hi din iż-żieda, minn meta bdiet tingħatalhom, u kemm hija l-paga gross attwali tagħhom?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-perjodu msemmi f'din l-Interpellanza sal-lum, ħadd mill-persuni fl-ogħla karigi tal-Enemalta plc, tal-ARMS Ltd u tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma ma ngħata żieda fil-paga tagħhom.

PJAN GĦAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid xi pjan għandu fejn jidħol id-drenaġġ għas-snin li ġejjin u fit-tul?

Fejn hemm sistemi antiki, bħal f'ċerti nħawi ta' San Pawl il-Baħar fejn qed ifur id-drenaġġ fit-triq, x'qed jagħmel il-Ministru jew x'beħsiebu jagħmel dwar dan?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-ilma qed tagħmel ħafna xogħol fis-sistema tad-drenaġġ ta' Malta kollha.

Bi proġett kbir li jaqbeż il-€130 miljun kofinanzjat mill-fondi Ewropej, qed isir xogħol ta' tkabbir fis-sistemi tad-drenaġġ maġġuri ħalli jiżguraw li ż-żieda fil-volum tkun koperta.

Il-pjan jinkludi mhux biss tkabbir ta' mains u pompi, iżda wkoll titjib fl-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ biex jakkomodaw it-tkabbir previst sas-sena 2050.

BENEFIĊĊJU TAL-ENERĠIJA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kull meta jingħata l-benefiċċju tal-enerġija u lil min qed jingħata?

Min meta beda jingħata?

Minn meta beda jingħata sal-lum, kemm kienet it-totalità ta' flus li ngħataw kull xahar f'benefiċċji tal-enerġija?

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – APPLIKAZZJONI GĦAL BINI TA' LUKANDA U APPARTAMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità tal-Ippjanar hiex qed tħares b'mod favorevoli l-applikazzjoni PA 5909/17 li tikkonsisti f'bini ta' lukanda b'għoli ta' tmien sulari flimkien ma' numru ta' appartamenti fid-daħla tal-Mellieħa?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar b'referenza għall-applikazzjoni PA5909/17, l-Awtorità tal-Ippjanar qiegħda tistenna sottomissjonijiet rikjesti biex b'hekk tkun tista' tingħalaq l-aħħar fażi tal-konsultazzjoni.

L-art inkwistjoni tinsab f'żona residenzjali kif ukoll f'lokalità turistika, u għaldaqstant policies li jirregolaw it-tali żoni japplikaw.