DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 11 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 11 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 11 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 204, li saret fis-6 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet, etc) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni tirrikjedi ħafna riżorsi umani sabiex tinġabar peress li tmur lura 15-il sena.

Ikun jaqbel li dawn ir-riżorsi jintużaw b'mod aktar produttiv.

Iżda jekk l-Onor.

Interpellant għandu bżonn xi informazzjoni aktar preċiża għal xi żmien partikolari, nagħmlu dak li jkun possibbli biex din tinġabar.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem fuq il-media rajna li l-Air Malta se ġġib żewġ ajruplani ġodda għal matul is-sajf meta, kif jaf kulħadd, ix-xogħol jiżdied.

Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jgħid x'xogħol ieħor se jkun possibbli li tagħmel l-Air Malta anke permezz ta' dawn iż-żewġ ajruplani ġodda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Bħalissa l-Air Malta għaddejja minn bidla bil-għan li ssir l-airline tal-Mediterran.

Il-viżjoni tal-Gvern hi li l-airline tagħna sservi bħala pedina importanti ekonomika għall-pajjiż u taqdi lis-settur tan-negozju, is-settur turistiku kif ukoll id-domestic market tagħna.

Tul dawn l-aħħar snin għamilna ħafna xogħol biex il-cost base tal-Air Malta tonqos u ħdimna ħafna wkoll biex niddefinixxu l-pożizzjoni tal-Air Malta fejn għandha tkun.

Ir-realtà hi li llum għandna l-low cost carriers li joperaw minn pajjiżna u l-Air Malta needs to coexist ma' dawn il-low cost carriers u trid topera f'suq definit.

Għaldaqstant inħossu li s-suq tal-Air Malta għandu jkun a premium brand li joffri servizzi għal main airports li low cost carriers ma joffrux, li joffri a business class li low cost carriers ma joffrux kif ukoll li jibda jħares lejn medium haul destinations li huma importanti biex niftħu swieq ġodda lil hinn minn pajjiżna.

Eżempju ta' dan huwa Mumbai fl-Indja però jistgħu jinfetħu swieq turistiċi ġodda minħabba l-high span ta' element żgħir tal-popolazzjoni tagħhom, minħabba l-business market li hemm u anke opportunitajiet oħrajn.

Rigward il-flotta rrid ngħid li l-Air Malta għamlet numru ta' studji u eżaminajna liema hu l-aħjar ajruplan li nużaw.

Pereżempju eżaminajna jekk għandniex nużaw ajruplani żgħar jew dawk li għandna bħalissa u l-konklużjoni kienet li minħabba r-raġuni li nixtiequ nżommu uniformità kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' flotta kif ukoll dak li għandu x'jaqsam ma' piloti - dan biex l-istess piloti jaħdmu fuq l-ajruplani kollha - kif ukoll minħabba l-engineering base, iddeċidejna li nibqgħu naħdmu bil-flotta tal-Airbus.

L-istrateġija tagħna hi li naqilbu l-flotta tagħna kollha minn A320 għal A320neo li huwa ajruplan ġdid u li huwa 20% aktar effiċjenti f'dak li għandu x'jaqsam mal-fuel, għandu inqas emissjonijiet, jagħmel inqas storbju u l-landing charges fl-ajruporti prinċipali li topera fihom l-Air Malta, fosthom Frankfurt, Heathrow u ajruporti oħrajn, jonqsu ħafna.

Fis-sajf li ġej se jaslu żewġ ajruplani ġodda tat-tip A320neo, se jkun hemm a standard configuration, se jkun hemm aktar leg space għall-business class u seats aktar komdi.

Fil-fatt dawn is-seats huma inqas wiesgħa u huma ħafna aktar komdi.

Dawn jakkomodaw ukoll 180 passiġġier għax se jkun hemm 12-il seat aktar u żewġ fillieri aktar fihom.

Apparti dawn, qegħdin nikkonsidraw mudell ieħor li huwa l-A321neo extended range.

Dan huwa l-istess tip ta' ajruplan bħall-A320neo, jiġifieri huwa narrow bodied, għandu l-istess makni imma t-tube tiegħu huwa daqsxejn aktar tawwali u allura jiflaħ aktar passiġġieri u apparti minn dan kollu jista' jmur destinazzjonijiet aktar fit-tul.

Qegħdin nevalwaw żewġ mudelli oħrajn li huma n-neo long range A321 u, kif għedt, l-extended range.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Jista' l-Ministru jitfa' dawl dwar jekk hemmx xi ħsieb, pjan jew proġett sabiex jinxtraw jew jinkrew xi helicopters għall-użu bejn Malta u Għawdex?

Jista' jagħtina din l-informazzjoni?

Jista' jgħidilna min hi l-kumpanija li dawn se jinkrew jew jinxtraw mingħandha?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Il-konnettività bejn Malta u Għawdex hija prijorità.

Għall-medium and long term il-Gvern qed jaħdem fuq it-tunnel bejn Malta u Għawdex però għal dak li huwa short term hemm bżonn isiru numru ta' inizjattivi.

Hemm bżonn li l-Ministeru għal Għawdex ikompli jaħdem fuq il-fast ferry.

Hemm bżonn ukoll li l-Gozo Channel tagħmel leasing tar-raba' vapur biex ikun hemm servizzi aħjar.

Apparti minn dan kollu min-naħa tal-Ministeru għat-Turiżmu tkellimna mal-Ministru għal Għawdex Justyne Caruana dwar il-ħtieġa li jkun hemm a helicopter link bejn Malta u Għawdex.

Ir-realtà hi li ħafna turisti li jiġu f'pajjiżna jkunu jridu jmorru Għawdex imma t-traġitt huwa twil.

Pereżempju jekk għandek persuna Għawdxija jew negozjant Għawdxi li jrid jaqbad it-titjira għal Heathrow tas-7.00 a.m. irid jiltaq minn Għawdex fit-3.00 a.m. jiġifieri t-tbatijiet qegħdin hemmhekk.

Għaldaqstant aħna eżaminajna l-ħtieġa ta' helicopter service.

Fil-passat kien hemm helicopter service taħt gvernijiet differenti.

Minkejja li fil-heliport hemm bżonn ftit maintenance works, dan għadu fi stat li jista' jintuża u għaldaqstant iddeċidejna li l-kumpanija Malta MedAir, li hija tal-Gvern, twaqqaf sussidjarji apposta li l-memorandum and articles of association tagħha jkunu jistipulaw li tiffoka fuq is-servizz bejn Malta u Għawdex.

Qabbadna lill-ekonomista Gordon Cordina li qed jiffinalizza studju dwar l-economics tagħhom biex jassigura li s-servizz ikun vijabbli u ladarba jinbeda, ma jiqafx imma jibqa' għaddej.

Qegħdin nevalwaw żewġ tipi ta' helicopters flimkien mal-Airbus.

L-Airbus taw preżentazzjoni lill-Malta MedAir u reġgħu ġejjin madwar ġimagħtejn oħra, u ż-żewġ mudelli li qegħdin jiġu evalwati huma differenti; wieħed daqsxejn iżgħar ta' eight seater u wieħed li jitla' sa 16-il seat.

Ladarba l-mudell jintgħażel, imbagħad Malta MedAir tinnegozja mal-Airbus dwar il-leasing ta' dawn il-helicopters.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, naf li l-Ministru qed jaħdem ħafna biex l-Air Malta tkun well connected mhux biss f'diversi pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, imma anke fil-Lvant Nofsani u f'pajjiżi oħrajn madwar id-dinja.

Jista' l-Ministru jgħidilna liema kienu r-rotot addizzjonali li żidna s'issa u jekk jistax jispeċifika dwar ir-rotot il-ġodda li ġew introdotti għas-sena 2019?

Jista' jgħidilna wkoll jekk hemmx ippjanat li jkun hemm rotot oħrajn ġodda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Naħseb li meta nitkellmu dwar route development huwa importanti li nitkellmu dwar l-airlines kollha li joperaw minn u lejn Malta.

Minbarra l-Air Malta għandek il-legacy carriers l-oħrajn, fosthom l-Emirates, il-British Airways, il-Lufthansa kif ukoll is-Swiss Air.

Hemm ukoll il-low cost carriers fosthom il-Wizz Air u r-Ryanair li llum il-ġurnata għandha 61 rotta minn u lejn Malta.

Hemm ukoll l-Easyjet, il-Volotea, il-Vueling u l-airlines kollha li joperaw lejn u minn Malta.

Tul dawn l-aħħar xhur u snin ħdimna ħafna fuq ir-route development.

Ir-route development jinħadem mill-MTA flimkien mal-Malta International Airport u l-Ministeru.

Fil-fatt hemm kumitat li jiltaqa' mal-airlines b'mod regolari, jassessja rotot differenti u naħdmu flimkien biex niftħu rotot ġodda jew inżidu l-frekwenza għal rotot differenti.

Ix-xewqa tagħna hi li l-konsumatur ikollu għażla u jkun hemm aktar minn airline waħda topera minn destinazzjonijiet differenti.

Tul dawn l-aħħar snin ħdimna ħafna.

Fil-fatt illum il-ġurnata Malta għandha 110 aktar direct flights lejn l-Ewropa milli hemm pereżempju lejn London Heathrow.

Ovvjament international flights u medium haul hija sitwazzjoni differenti ħafna.

Il-verità hi li din is-sena żidna numru ta' rotot però mill-1 ta' April se jiġu introdotti rotot ġodda.

Fost dawn se jkollna erba' rotot lejn l-Italja, jiġifieri żgur li se nkunu qegħdin insaħħu l-market fl-Italja.

Se nkunu qegħdin nintroduċu żewġ rotot oħra fl-Ingilterra permezz tar-Ryanair li huma Exeter u Cardiff biex fid-dawl ta' Brexit insaħħu l-capacity lejn l-Ingilterra fis-sajf u anke fix-xitwa; se nkunu qegħdin nintroduċu wkoll titjiriet lejn u minn Cork, l-Irlanda; se jkun hemm servizz ġdid lejn il-Lussemburgu, servizz ġdid lejn Maastricht, servizz ġdid lejn belt ġdida fl-Ungerija u servizz ġdid f'Bordeaux fi Franza.

Apparti minn dawn se jkun hemm rotot interessanti.

F'Ġunju l-Air Malta beħsiebha tibda rotta lejn il-Kajr fl-Eġittu biex tikkonsolida l-preżenza Mediterranja tagħha li tinkludi wkoll Casablanca, Tuneż u Telaviv.

Fil-fatt Telaviv is creating a lot of traffic u qed jiġġenera turiżmu u connecting flights interessanti wkoll.

Qed nimmonitorjaw ukoll is-sitwazzjoni fil-Libja jiġifieri min-naħa tagħna kellna diskussjonijiet fuq titjiriet lejn Mitiga, imma dan nagħmluh biss meta s-sitwazzjoni tiġi għan-normal biex il-crews ikunu jistgħu joperaw, irrispettivament minn jekk nużawx crew Malti jew crew barrani.

Wara kollox hemm ir-responsabiltà tagħna f'dak ir-rigward.

Il-Qatar Airways se jibdew ukoll titjira diretta kuljum għal Doha fil-Qatar.

Interessanti ħafna wkoll huwa l-fatt li fl-1 ta' April se jkun hemm titjira diretta tar-Ryanair għal barra mill-Ewropa u fil-fatt din se tkun għal Amman fil-Ġordan.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Jekk m'iniex sejjer żball, l-aħħar financial statements li ħarġet l-Air Malta kienu dawk li għalqu f'Marzu tas-sena 2017.

Ġeneralment il-financial statements u l-annual report dejjem jiġu pubblikati f'Diċembru ta' dik is-sena li jkunu għalqu.

Mela skont din il-prassi, f'Diċembru tal-2018 kellhom jiġu ppubblikati r-riżultati ta' Marzu, 2018.

Jista' l-Ministru jgħid meta dawn se jiġu pubblikati?

Jista' jgħidilna jew forsi jagħti xi indikazzjoni bħala rappreżentant tax-shareholder fl-azjenda, x'kienu r-riżultati finanzjarji jew x'se jkunu, sa Marzu, 2018?

Jista' jikkonferma wkoll jekk saritx it-tranżazzjoni rigward is-slots ta' Heathrow li kellha l-Air Malta?

Kemm kien il-valur ta' dik it-tranżazzjoni?

Il-proceeds li kien hemm minn dik it-tranżazzjoni għal xiex se tkun qed tużahom l-Air Malta fil-financial requirements tagħha?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: It-trasformazzjoni tal-Air Malta bdiet bejn l-2013 u l-2014.

L-ewwel fażi taħt l-Onor.

Edward Zammit Lewis kienet tiffoka fuq cost reduction biex l-airline tkun tista' tlaħħaq mal-kompetizzjoni li kellha.

Meta ħadt over jien imbagħad qlibna għall-fażi li kien imiss hekk kif il-cost reduction process kienet tlestiet.

Bdejna biex niffokaw fuq ir-revenue and growth sector tal-Air Malta; din hija kontinwazzjoni tal-istrateġija.

Il-financial results tal-Air Malta se jiġu ppubblikati fl-erba' jew fil-ħames ġimgħat li ġejjin.

Ovvjament kien hemm diskussjonijiet mal-awdituri biex kollox jiġi finalizzat.

Ftit tax-xhur ilu ġew ippubblikati r-results end of 2017 li kienu pożittivi.

Il-forecast tagħna, kif qegħdin jgħidulna l-awdituri, għal Marzu, 2018 huwa li l-Air Malta se jkollha riżultat tajjeb min-naħa tal-Operations.

Jiġifieri jekk neskludu s-slots u t-transazzjonijiet kollha li saru, se nkunu qegħdin nippreżentaw the operational P&L li huwa r-revenue from sales u tneħħi l-cost of sales, u neskludu l-extraordinary transactions.

B'dan il-mod ikollna riżultat pożittiv jiġifieri l-break-even intlaħaq.

Ma rridx nagħti aktar informazzjoni issa però jaf ikollna sorpriża pożittiva fil-figuri fil-ġimgħat li ġejjin meta se jkun hemm l-annual general meeting tal-Air Malta.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li t-tranżazzjoni tas-slots saret u l-Malta MedAir kienet akkwistat dawk is-slots u kriethom lura lill-Air Malta.

Dawk is-slots huma ta' Heathrow u Gatwick.

L-Air Malta għamlitha ċara li dak il-cashflow li ġabet mill-investiment tas-slots użathom biex issaħħaħ il-balance sheet, u d-direzzjoni tal-kumpanija, taċ-Chairman u tal-Bord kienet li dawk il-flus ma jinħarqux fl-Operations imma jintużaw għall-investiment.

Ir-realtà hi li bħalissa qegħdin ninvestu fuq l-IT.

Ilbieraħ ħabbarna li se jsir a network operating system tal-IT li huwa importanti ħafna.

Fis-sentejn li ġejjin se jinvestu madwar € 8 miljun fuq l-IT biex tiġi upgraded il-booking system imma wkoll biex ikollna tim kapaċi jesegwixxi kemm l-operational improvements tax-scheduling kif ukoll l-online bookings.

Bħalissa għad għandna ċerti constraints, jiġifieri l-platform tagħna mhijiex ideali.

L-istess għall-online check-in li bħalissa ma ġietx rolled out fl-airports kollha li noperaw fihom u naħseb li permezz tal-IT systems il-ġodda se nkunu f'pożizzjoni li dan nagħmluh.

Ir-risposta hi li dawk il-flus mhux se jintużaw to finance operational issues però se jintużaw għal investiment kapitali.

Ir-realtà hi li jekk tħares lejn il-balance sheet tal-Air Malta, issib li filwaqt li d-dejn naqas konsiderevolment u l-financial results huma aħjar, in-net book value hu li hu.

Kien hemm accumulated losses ta' bejn 15 u 20 sena u dawn ma tistax tneħħihom b'daqqa ta' pinna.

F'ċertu punt wieħed irid jistaqsi jekk hemmx bżonn ta' injezzjoni ta' kapital biex nimxu għall-fażi li jmiss ta' tkabbir.

Ovvjament kollox irid isir fil-parametri tar-regolamenti tal-Unjoni Ewropea għax kien hemm il-programm li kien spiċċa fl-2016 u hemm perjodu ta' żmien fejn il-Gvern ma jistax jintervjeni.

Min-naħa tagħna bħalissa qed nipprovaw nassiguraw li t-tkabbir ikun sostenibbli u li bħala cash, il-kumpanija tibqa' afloat.

Daħħalna diversi bidliet fil-flight operations u kien hemm tkabbir f'dak li għandu x'jaqsam ma' flights u tibdil fis-servizzi.

Qegħdin nindirizzaw il-kwestjonijiet relatati ma' relazzjonijiet industrijali però l-verità hi li għad jonqosna issue mal-piloti.

Għalkemm iffirmajna l-collective agreement, għad għandna issues ta' interpretation hemmhekk.

Ir-realtà hi li l-flight crew qed itir ħafna aktar sigħat; aħna dan nifhmuh u nirringrazzjawhom tal-isforz li qegħdin jagħmlu, però jonqos xi kwestjonijiet li jafu jaffettwawlna dik li jgħidulha l-on-time performance, l-OTP.

Din hija xi ħaġa li se nkunu qegħdin naħdmu fuqha fis-sitt xhur li ġejjin għax qabel ma mmorru għall-fażi li jmiss ta' connecting flights irid ikollna l-OTP in place.

Fil-fatt ilbieraħ nidejna l-integrated operation centre ġdida fejn għaqqadna l-operation centre li jkun fiha l-flight controllers li jieħdu ħsieb ix-scheduling, ix-schedulers tal-crew, l-emergency response kif ukoll lin-nies li jagħmlu l-flight packs tal-crew ħalli jinqala' x'jinqala' ikun hemm one central brain, biex ngħid hekk, fil-flotta tal-ajru li tieħu ħsieb il-kwestjonijiet kollha relatati ma' titjiriet.

Fil-fatt anke jekk il-flight tkun diverted minħabba maltemp jew problemi oħrajn, il-komunikazzjoni mal-passiġġieri u mal-ground handlers issir b'mod smooth.

Dan il-consolidation qed iseħħ u taħt il-leadership tal-Kaptan Clifford Chetcuti flimkien ma' Dr Charles Mangion nisperaw li f'sitt xhur l-implimentazzjoni tkun tlestiet ukoll.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Issemmew diversi rotot li ġew introdotti mill-Air Malta matul l-2018 kif ukoll matul l-2019.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk hemmx pjanijiet għal rotot ġodda?

Jista' jgħidilna wkoll liema huma dawk ir-rotot li żdiedu?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: L-Air Malta introduċiet rotot ġodda però żiedet ukoll il-frekwenza fuq numru ta' titjiriet.

Fil-fatt il-capacity tal-Air Malta żdiedet bejn wieħed u ieħor b'40%.

Li qegħdin nipprovaw nagħmlu hu li nassiguraw li l-ajruplani jiġu utilizzati għax jekk għandek ajruplan li tkun qed tħallaslu lease cost fix-xahar, jekk dan l-ajruplan itir disa' sigħat, għaxar sigħat, 11-il siegħa jew 12-il siegħa xorta l-istess kirja qed tħallas.

Jiġifieri dak il-fixed cost kif ukoll il-ħin allokat għall-piloti u għall-flying crew li qegħdin inħallsu għalih xorta, irridu nassiguraw li nifirxuh fuq aktar titjiriet biex nassiguraw li we are profitable.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar snin introduċejna numru ta' titjiriet fil-Mediterran fosthom Casablanca, Tuneż u Tel Aviv.

Issa se jkollna wkoll titjiriet għall-Kajr.

Jiġifieri naħseb li d-dimensjoni Mediterranja tal-airline hija importanti ħafna.

Lejn in-naħa ta' isfel tal-Mediterran żidna l-frekwenzi fi Sqallija u dan huwa importanti għaliex it's a good feed-in market.

Fil-fatt qed ikollna ammont qawwi ta' passiġġieri li jiġu minn Sqallija biex jaqbdu titjira kemm għal Londra, kemm għal Pariġi, kemm għal Brussels u titjiriet oħrajn.

Din hija dimensjoni importanti.

Hekk kif għada pitgħada jkollna longer haul jew medium haul destinations, il-feed-in traffic mill-Mediterran, kemm fin-North kif ukoll minn Sqallija, se jkun importanti ħafna.

Bħalissa l-Air Malta qed tistudja l-possibilità li jkun hemm titjira lejn l-Iskandinavja.

Ir-realtà hi li dawn huma titjiriet li jiġu għoljin għax għandek high fuel cost, huma seasonal però they may counterbalance l-istaġjonalità ta' pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' turiżmu.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li għal dak li għandu x'jaqsam mal-Iskandinavja, mill-1 ta' April Ryanair se jibda jopera għal Oslo u Torp li huwa ajruport sekondarju fl-Iskandinavja.

Dan huwa ajruport importanti ħafna wkoll li se joħloq suq ġdid.

Ovvjament il-kwestjoni tal-Brexit ħolqot ċerti inċertezzi fost l-Ingliżi u allura l-Malta Tourism Authority kienet qed taħdem biex ikollha strateġija ta' diversifikazzjoni għal rotot oħrajn.

Skont il-figuri ta' Jannar u Frar irnexxielna jkollna tkabbir għax kellna d-diversifikazzjoni.

Fil-fatt kellna tkabbir fis-suq Franċiż u fis-suq Spanjol li kiber b'aktar minn 50%.

Fis-suq Ingliż qed ikollna strateġija daqsxejn differenti.

Filwaqt li se nsaħħu t-titjiriet f'postijiet ġodda, fosthom Exeter u Cardiff, qegħdin naħdmu wkoll mat-tour operators fl-Ingilterra biex nippromwovu lil Malta.

Is-sales fl-Ingilterra waqgħu għad-destinazzjonijiet kollha ħlief għat-Turkija fejn kien hemm commitments qawwijin mit-tour operators u għaldaqstant qegħdin joffru prezzijiet ferm irħas.

Għamilna inċentivi u kampanja fl-Ingilterra flimkien mal-Malta only specialists u jidher li l-klijent qed jirrispondi għalihom.

Qegħdin naħdmu mal-aġenziji kollha u t-tir tagħna huwa li nimmitigaw il-konsegwenzi ta' Brexit.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' Brexit, minbarra li qed insaħħu r-rotot biex nassiguraw li, jiġri x'jiġri, jkollna preżenza qawwija ta' rotot bejn Malta u l-Ingilterra, qegħdin naħdmu wkoll mal-Malta International Airport, mal-Immigration u ma' dipartimenti oħrajn biex nassiguraw li s-servizz li l-passiġġieri Ingliżi jingħataw f'kull eventwalità jkun wieħed komdu.

Il-Prim Ministru diġà aċċenna li huwa t-tir tagħna li nkunu the most Brexit friendly country.

Ma konniex aggressivi f'dak li għandu x'jaqsam ma' attrazzjoni għal investiment barrani min-naħa tal-Ingilterra imma konna more supportive.

Ma ħloqniex dak l-ispirtu ta' konfrontazzjoni mal-Ingilterra.

Fil-fatt dak l-ispirtu ta' kollaborazzjoni jidher li qiegħed hemmhekk u jridu jaħdmu magħna kemm il-Gvern Ingliż kif ukoll l-awtoritajiet Ingliżi.

Qed nitkellmu wkoll mal-Malta International Airport kif ukoll mad-dipartimenti l-oħrajn biex nassiguraw li jkun hemm linji dedikati għall-passiġġieri li jiġu mill-Ingilterra biex ikollhom servizz smooth u ma jkollhomx l-iskariġġ u diżinċentiv biex jivvjaġġaw lejn Malta.

Flimkien mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, mas-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli kif ukoll mal-Immigration qegħdin naħdmu ħafna fuq il-visa issue li naħseb li hija kwestjoni importanti ħafna.

Matul din l-aħħar sena ħdimna ħafna fuq swieq mhux tradizzjonali però ffokajna fuq areas fejn m'għandekx bżonn visa, fosthom l-Amerika.

Fil-fatt għandna uffiċċju fl-Istati Uniti li qed jaħdem ħafna permezz tal-MTA u rnexxielna nattiraw 50,000 turist minn hemmhekk.

L-Istati Uniti sar the tenth most popular market li jiġi f'pajjiżna.

Ħdimna fuq l-Awstralja u l-Ġappun u kellna riżultati tajbin.

Kellna target għal 10,000 turist miċ-Ċina li lħaqnieh ukoll però issa biex naslu għall-miri li jmiss għaċ-Ċina u għall-Indja naħseb li għandna bżonn bidla drammatika fil-mod kif nipproċessaw il-visas kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi, fosthom riżorsi umani, kif ukoll bidla fil-proċess u fil-mod kif nintegraw bħala ministeri.

Bħalissa qegħdin nitkellmu mal-Ministru Michael Farrugia flimkien mal-Ministru Carmelo Abela u mas-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli biex dan il-proċess isir kemm jista' jkun seamless.

Hemm ħafna kumplessitajiet fih però r-realtà hi li hawn pajjiżi oħrajn barra minn Malta, fosthom Franza pereżempju, li qegħdin jipproċessaw il-visas b'pass ħafna aktar mgħaġġel milli nipproċessawhom aħna u xorta jassiguraw li konsiderazzjonijiet ta' sigurtà u sikurezza jiġu implimentati bis-sħiħ.

Għaldaqstant ma narax għalfejn aħna m'għandniex nilħqu dak it-tip ta' livell biex niddiversifikaw is-suq u nġibu higher spending tourists lejn Malta permezz ta' kontrolli interni propizji u engineered processes.

Minn statistika u riċerka li għamilna biex nikkomparaw kemm jonfoq turist li jiġi pereżempju mill-Istati Uniti jew mill-Ġappun meta mqabbel ma' turist li jiġi mill-Ewropa, jirriżulta li per capita dan jonfoq bejn wieħed u ieħor erba' darbiet u nofs aktar minn dak li jonfoq turist Ewropew.

Jiġifieri jekk irridu nimxu 'l quddiem fil-value chain - u ma nistgħux nitfu switch u nixegħlu ieħor biex immorru għall-kwalità imma rridu nagħmluha fuq medda ta' sitta jew seba' snin - naħseb li dawn huma t-tip ta' swieq li rridu nindirizzaw u fl-istess ħin inkomplu nikkonsolidaw il-core markets ukoll.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Nirringrazzja lill-Ministru għat-tweġiba li tani meta staqsejtu dwar il-helicopter service bejn Malta u Għawdex u l-konnettività.

Jekk fhimt sew, waqt ir-risposta tiegħu semma li sar kuntatt mal-Airbus.

Jista' jekk jogħġbu jgħidli jekk f'dawn it-tip ta' affarijiet isirx kuntatt dirett, toħroġx sejħa pubblika u għaliex intgħażlet l-Airbus?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

Ma jfissirx li l-lessor - min se jikrih lill-MedAir - se tkun l-Airbus Helicopters.

Dan bħal meta l-Air Malta, pereżempju, tiddeċiedi li jkollha flotta A320neo imbagħad tmur għand il-lessors kollha tad-dinja - hemm xi sitta jew sebgħa – dawn kollha jitfgħu l-offerta u jipprovdu l-aħjar prezzijiet.

Li qed isir mal-Airbus Helicopters bħalissa huwa li nidentifikaw l-aħjar mudell u ladarba l-mudell jintgħażel ovvjament ikun hemm sejħa pubblika biex il-lessors jipprovdu s-servizz tal-helicopter.

Is-servizz imbagħad se jingħata minn sussidjarja tal-Gvern li hija l-Malta MedAir.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, naf li bħala parti mill-viżjoni tal-Ministru, l-MTA qiegħda taħdem biex f'pajjiżna nġibu avvenimenti ta' kalibru u ta' fama internazzjonali.

Xtaqtu jgħidilna ftit dwar dan.

Pereżempju riċentement smajt li f'pajjiżna se jkollna s-Cirque du Soleil u allura xtaqtu jagħtina aktar dettalji dwar dan.

KONRAD MIZZI: Aħna nħarsu lejn it-turiżmu mhux biss bħala settur indipendenti imma bħala katalist tal-ekonomija, kemm għall-business traveller kif ukoll għall-benesseri tas-soċjetà għaliex wieħed ma jridx jagħmel distinzjoni bejn events li jsiru għat-turisti u events li jgawdu minnhom il-familji Maltin u Għawdxin.

Li qegħdin nipprovaw nagħmlu hu li nassiguraw li l-events li noħolqu jkunu ta' benefiċċju għall-Maltin ukoll.

Matul dawn l-aħħar snin ħdimna ħafna fuq events varji, fosthom tal-mużika, fejn bnejna fuq it-tajjeb li sar mill-Isle of MTV taħt l-Amministrazzjoni preċedenti.

Ġibna wkoll Radio 1 event min-naħa tal-BBC u se nespandu mar-Radio 2 din is-sena, attirajna niches differenti wkoll però ma xtaqniex nieqfu biss fuq il-mużika.

Xtaqna nikkumplimentaw ukoll ix-xogħol tajjeb li qed jagħmel il-Ministru Owen Bonnici min-naħa tal-kultura; hemm numru ta' events li Festivals Malta qed torganizza li huma world class.

Min-naħa tal-MTA attirajna s-Cirque du Soleil li hija l-akbar theatrical company tad-dinja bbażata fi Quebec f'Montreal.

Dawn se jiġu Malta, se jagħmlu tliet snin wara xulxin joperaw mill-Mediterranean Conference Centre u se joperaw in the low season, jiġifieri se joperaw minn Novembru sal-perjodu ta' Diċembru ta' qabel il-Milied.

L-idea hija li se jkun hemm daily show apposta żviluppat għal Malta.

Fil-fatt se jkun hemm bejn wieħed u ieħor 28 show.

L-istage tal-MCC se jikber, se jkun hemm madwar 29 jew 30 akrobat u x-show se jkun ta' klassi dinjija.

L-interess li qajjem is-Cirque du Soleil kien kbir u se nkunu qegħdin naħdmu mat-tour operators u mal-lukandi kollha biex niżguraw li dan ix-show jiġi mbottat 'il quddiem u jgħin ukoll ir-repositioning tal-pajjiż.

Hemm ukoll l-event tan-Nickelodeon li se jsir fi żmien l-Għid, bejn it-13 u s-17 ta' April.

Se jkollna l-karattri kollha ta' Nickelodeon li se jkunu f'Malta u se jkun hemm treasure hunt event f'areas ewlenin madwar Malta.

Fil-Belt Valletta se jittella' show tliet darbiet kuljum li se jkun mingħajr ħlas u miftuħ għat-tfal u għall-familji Maltin u barranin.

Se jkun hemm ukoll parade.

Dawn ix-shows u l-festivals kollha li qegħdin noħolqu għandhom l-objettiv li, jiġi min jiġi f'Malta, sija jekk huwa business traveller, sija jekk huwa turist, sija jekk huma familji Maltin u Għawdxin, ikollhom x'jagħmlu matul is-sena kollha.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq mezzi differenti tal-media, bejn l-2004 u l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8733.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport u Stqarrijiet Finanzjarji tal-Aġenzija tal-Litteriżmu Nazzjonali għas-sena 2018;

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar il-laqgħat tal-Kumitat Reġjonali tal-MCESD għal Għawdex, matul l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9088;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 43 tal-2019 - Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Skema ta' Kumpens lid-Depożitant;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li tressqu l-Qorti fuq akkużi li għandhom x'jaqsmu mal-moħqrija tal-annimali bejn l-2015 u Frar 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9358; u

Tabella li turi l-għadd ta' spezzjonijiet li saru fuq żamma ta' klieb marbutin b'mod permanenti (chaining of dogs) matul l-2018 u l-2019 u l-għadd ta' kwereli li saru bejn l-2018 u Frar 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9359;

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar għal tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi f'Tas-Sliema, bejn Jannar 2013 u Frar 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8961;

Tagħrif dwar applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar għal tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi f'San Ġiljan u Paceville bejn l-2013 u Frar 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8962; u

Tagħrif dwar applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar għal tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi fil-Gżira bejn Jannar 2013 u Frar 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8963.

JUM IL-COMMONWEALTH

ID-DEPUTY SPEAKER: Bħalma jsir kull tieni Tnejn ta' Marzu, it-53 pajjiż mill-ħames kontinenti jiċċelebraw Jum il-Commonwealth u dan qegħdin nagħmluh ukoll fil-Parlament Malti.

Kull sena Jum il-Commonwealth jiġi mfakkar b'tema kurrenti biex il-popli madwar il-Commonwealth isibuha aktar faċli li jirrelataw mal-ħajja li jgħixu.

Din is-sena t-tema ppreżentata hija "A Connected Commonwealth", Commonwealth konnessa.

Illum id-dinja ċkienet u dan narawh biċ-ċar kuljum malli nħarsu lejn il-mobile phones tagħna b'mod partikolari.

F'temp ta' ftit sekondi għandna l-faċilità li nagħmlu kuntatt u nikkomunikaw mal-familjari, ħbieb u kollegi tagħna li jistgħu jkunu fil-kamra ta' ħdejna jew in-naħa l-oħra tad-dinja.

Sa mill-bidu tagħha l-Commonwealth kienet għaqda li taħdem biex tippromwovi l-prinċipji ta' demokrazija, libertajiet fundamentali, drittijiet tal-bniedem, żvilupp ekonomiku u governanza tajba fil-pajjiżi tagħha filwaqt li tgħaqqad kulturi differenti li jirriflettu d-diversità tagħha.

Din l-għaqda li tirrappreżenta l-akbar firxa ġeografika ta' kulturi u reliġjonijiet narawha fid-diversi livelli ta' popli, gvernijiet u istituzzjonijiet.

Aħna f'din il-Kamra, b'mod speċjali dawk minna li jattendu b'mod regolari laqgħat tal-Assoċjazzjoni Parlamentari tal-Commonwealth, jistgħu jifhmu aħjar dak li qed ngħid, għax niltaqgħu ma' individwi li meta nitkellmu magħhom u naqsmu l-esperjenzi tagħna nsibu li minkejja li ġejjin minn kulturi u esperjenzi differenti, hemm aktar affarijiet komuni li jgħaqqduna u huwa proprju dan li jagħmel il-Commonwealth familja magħquda, tant ħajja u relevanti.

Is-sena 2019 tfakkar is-70 anniversarju tal-formazzjoni tal-Commonwealth kif nafuha llum, b'rabtiet qodma kif ukoll ġodda li jippermettu u jiffaċilitaw koperazzjoni li twassal għal żvilupp soċjali, politiku u ekonomiku li huwa inklużiv u sostenibbli.

Il-valuri u l-prinċipji tat-53 pajjiż membru u t-2.4 biljun ċittadin huma miġburin flimkien bis-saħħa tal-Commonwealth Charter li jiġbor flimkien il-valuri u l-aspirazzjonijiet li jgħaqqdu lill-Commonwealth, li huma d-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt.

Il-Commonwealth Charter jesprimi l-impenn tal-istati membri għall-iżvilupp ta' soċjetajiet ħielsa u demokratiċi u l-promozzjoni tal-paċi u l-prosperità biex ittejjeb il-ħajja tal-popli kollha tal-Commonwealth.

It-tema magħżula għal din is-sena "A Connected Commonwealth" mhux biss titfa' fuq quddiem l-użu tajjeb tat-teknoloġija, iżda tinkoraġġixxi wkoll kollaborazzjoni biex tipproteġi r-riżorsi naturali u l-ambjent.

F'dan il-kontest ta' min isemmi li l-Commonwealth Blue Charter, dokument miftiehem mit-53 pajjiż tal-Commonwealth fl-2018, jippromwovi l-koperazzjoni attiva bil-għan li tinstab soluzzjoni għall-problemi relatati mal-oċeani u li jintlaħqu l-impenji għal żvilupp sostenibbli tal-oċeani.

Il-Commonwealth Blue Charter jiżgura li l-Commonwealth tieħu approċċ ġust, ekwitabbli, inklużiv u sostenibbli għall-iżvilupp u l-protezzjoni ekonomika tal-oċeani.

Barra minn hekk, il-Connectivity Agenda for Trade and Investment tippromwovi aktar koperazzjoni fil-qasam tal-kummerċ u l-investiment biex iwassal għal ekonomija inklużiva li tippermetti lin-nies, partikolarment in-nisa, iż-żgħażagħ u l-komunitajiet marġinalizzati, igawdu mill-frott tal-progress u l-prosperità li toffri l-Commonwealth.

Ta' min ifakkar li Jum il-Commonwealth jiskatta sena sħiħa ta' attivitajiet fosthom laqgħat, dibattiti, attivitajiet fl-iskejjel u attivitajiet kulturali, fost oħrajn ibbażati fuq it-tema magħżula, f'dan il-każ "A Connected Commonwealth".

Dawn isiru biex jippromwovu prattiċi tajbin fost iċ-ċittadini kif ukoll jiċċelebraw il-Commonwealth b'mod ġenerali.

F'Londra fejn jinsab is-segretarjat u l-kwartieri ġenerali tal-Commonwealth, bħal-lum issir ċerimonja multikulturali u ta' twemmin differenti f'Westminster Abbey fejn jingħaqdu rappreżentanti minn madwar il-Commonwealth kollu, fil-maġġor parti tagħhom żgħażagħ, li jaqsmu l-esperjenza tagħhom bħala ċittadini tal-Commonwealth.

Ikun hemm ukoll esibizzjonijiet tat-tradizzjonijiet fid-diversi pajjiżi u attivitajiet kulturali marbutin mat-tema.

Tajjeb ngħid li anke din is-sena, fost iż-żgħażagħ hemm żewġ tfajliet Maltin li qegħdin jieħdu sehem fl-attivitajiet organizzati bħala parti minn dan il-programm u hemm ukoll l-Ispeaker, l-Onor.

Anġlu Farrugia, li ġie mistieden bħala President tal-Fergħat iż-Żgħar tas-CPA biex jindirizza grupp ta' żgħażagħ minn madwar il-Commonwealth f'attività separata organizzata mis-CPA.

Flimkien mal-President u s-Segretarju Ġenerali tas-CPA, dawn se jitkellmu dwar l-istorja u l-ħidma tas-CPA.

Barra minn hekk fid-diskors tiegħu l-Ispeaker Anġlu Farrugia se jagħmel enfasi dwar l-impatt tat-tibdil fil-klima anke għaliex fil-ħidma tiegħu fi ħdan il-fergħat iż-żgħar, għandu fuq l-aġenda, fost oħrajn, it-tibdil fil-klima fl-iżgħar pajjiżi tal-Commonwealth, ċjoè dawk li għandhom popolazzjoni ta' inqas minn nofs miljun.

Il-ġeografija ta' dawn il-pajjiżi hija tali li twassalhom li jiġu milqutin b'mod disproporzjonat minn fenomeni tat-temp u spiss jilmentaw li huma vittmi tas-suċċess tal-pajjiżi ta' madwarhom li huma aktar żviluppati minnhom.

Fl-aħħar nett, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Messaġġ mill-Majestà Tagħha r-Reġina Elisabetta t-Tieni, Kap tal-Commonwealth, fl-okkażjoni ta' Jum il-Commonwealth, il-11 ta' Marzu.

CARMELO ABELA: Sinjura President, illum kif għedt tajjeb inti u kif nagħmlu fit-tieni Tnejn ta' Marzu ta' kull sena, qegħdin niċċelebraw Jum il-Commonwealth u din is-sena hija okkażjoni speċjali għall-Commonwealth għax jaħbat is-70 sena mit-twaqqif tagħha.

Din hija meqjusa bħala waħda mill-eqdem assoċjazzjonijiet ta' pajjiżi sovrani u indipendenti fid-dinja u familja ta' pajjiżi li ngħaqadna flimkien minn jeddna għax għandna għanijiet u interessi komuni.

Kien ta' pjaċir għalija llum ukoll li filgħodu kellna attività fl-Iskola Primarja ta' Marsaxlokk fejn l-istudenti kollha ħadu sehem f'ċerimonja li għamilna u li fiha tellajna l-bandiera tal-Commonwealth.

Aktar minn hekk fil-ġranet li għaddew dawn it-tfal għamlu riċerka dwar il-Commonwealth u l-laqgħa li kellna flimkien kienet interessanti ħafna.

Imbagħad f'nofs il-ġurnata llum kien hemm l-attività li ilha ssir fil-Ministeru tiegħi stess fejn flimkien mal-Kummissarji Għolja residenti hawn Malta, primarjament tar-Renju Unit, tal-Ghana, tal-Indja u tal-Awstralja, għaddejna l-messaġġi tagħna lill-mistednin li kellna fil-Ministeru.

Biex jiġi kkommemorat dan l-anniversarju importanti, it-tema magħżula għal din is-sena hija "A Connected Commonwealth", liema tema tenfasizza l-valuri dejjiema u l-impenn globali ta' din l-organizzazzjoni matul is-snin li toffri lin-nies, lill-gvernijiet u lill-istituzzjonijiet tal-pajjiżi membri opportunitajiet biex jaħdmu id f'id – kif elenkajt inti, Sinjura President - u li jikkoperaw f'diversi livelli permezz ta' konnessjonijiet mifruxin u b'għeruq fondi bbażati fuq il-ħbiberija u fuq ir-rieda tajba.

Illum il-ġurnata l-Commonwealth hija tabilħaqq network globali.

Minn tmien membri fl-1949, illum il-ġurnata fiha 53 membru li jirrappreżentaw xejn inqas minn 2.4 biljun ruħ, li jfisser wieħed minn kull tliet persuni li jgħixu fid-dinja.

Il-gvernijiet u l-popli jżommu kuntatt frekwenti permezz tal-istituzzjonijiet tal-Commonwealth, permezz tal-parlamenti, permezz tal-universitajiet tagħna kif ukoll permezz ta' inizjattivi bħalma huwa l-logħob tal-Commonwealth.

Il-Commonwealth tal-lum qed taħdem biex flimkien nipproteġu l-ambjent u l-ibħra tagħna.

Dan qed isir permezz tal-Commonwealth Blue Charter li ġiet adottata f'April tas-sena li għaddiet.

Il-koperazzjoni kompliet tikber ukoll fil-qasam tal-kummerċ u tal-investiment u dan għen għat-tkabbir ekonomiku.

Ma rridux ninsew ukoll il-forum tal-Commonwealth dwar in-negozju li jlaqqa' flimkien rappreżentanti tan-negozji u tal-gvernijiet tal-pajjiżi membri bil-għan li jikber in-negozju bejn il-pajjiżi tal-Commonwealth u tingħata spinta lill-iżvilupp sostenibbli.

B'mod partikolari l-Commonwealth tal-lum qed taħdem favur parteċipazzjoni akbar tan-nisa kif ukoll taż-żgħażagħ u anke tal-komunitajiet li jissejħu emarġinati.

Il-Commonwealth tal-lum hija struttura magħquda fuq il-bażi tal-valuri u l-prinċipji tal-Karta tal-Commonwealth iżda fuq kollox is-suċċess tal-Commonwealth huwa bbażat fuq il-konsultazzjoni bejn il-membri tagħha, membri ħielsa u ndaqs fil-vuċi tagħhom fi ħdan din il-komunità.

Sinjura President, Malta ngħaqdet mal-Commonwealth wara li kisbet l-indipendenza mir-Renju Unit 55 sena ilu.

Minn dak iż-żmien 'l hawn ospitajna f'pajjiżna żewġ laqgħat tal-kapijiet ta' gvern u bosta laqgħat oħrajn f'livell ministerjali u anke f'livelli tekniċi.

Fl-aħħar CHOGM li sar f'Malta fl-2015 ilqajna 52 kap ta' gvern u delegazzjonijiet mill-pajjiżi tal-Commonwealth, u għall-ewwel darba fl-istorja tlaqqa' l-forum tal-Commonwealth dwar in-nisa.

Kburin li dan il-forum se jitlaqqa' qabel kull CHOGM.

Dan il-forum jenfasizza l-kontribut politiku, ekonomiku u soċjali tan-nisa madwar il-Commonwealth kif ukoll il-bżonn li l-ugwaljanza bejn is-sessi u t-tisħiħ tal-pożizzjoni tan-nisa u tal-bniet ikunu integrati fl-iżvilupp ta' soċjetajiet sostenibbli u reżiljenti fil-Commonwealth.

Nafu li dan huwa suġġett pjuttost ta' konflitt, speċjalment f'ċerti pajjiżi u allura dan il-forum aktar u aktar jakkwista importanza għax ikun hemm diskussjoni dwar dawn l-oqsma li semmejt.

Mis-sena l-oħra Malta bdiet tospita wkoll iċ-Ċentru ta' Eċċellenza tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Commonwealth, liema ċentru diġà huwa operattiv u qed jorganizza għadd ta' korsijiet f'diversi oqsma fosthom il-governanza tal-ibħra, il-bidla fil-klima, is-sorveljanza u l-monitoraġġ tal-miri ta' żvilupp sostenibbli, l-ugwaljanza bejn is-sessi u taħriġ fuq negozjati internazzjonali.

Is-sena li għaddiet jien kont preżenti wkoll għaċ-CHOGM li sar f'Londra u fil-laqgħat li kellna bħala Ministri tal-Affarijiet Barranin tkellimna dwar dan iċ-Ċentru li jidher li qed iqajjem ċertu interess anke biex jiġu trattati numru ta' temi speċjalment temi li jolqtu l-aktar lill-pajjiżi ż-żgħar tal-Commonwealth, li kif nafu hemm madwar 31 pajjiż li huma meqjusin bħala pajjiżi żgħar.

Dawn għandhom sfidi differenti minħabba l-klima u minħabba ċerti sitwazzjonijiet u inċidenti li jseħħu li jagħmluhom aktar vulnerabbli.

Malta qed tospita wkoll il-faċilità finanzjarja tal-kummerċ tal-pajjiżi ż-żgħar tal-Commonwealth li mistennija jkollha rwol importanti fil-finanzjament tal-kummerċ u l-investiment għall-pajjiżi żgħar tal-Commonwealth li għandhom aċċess limitat għall-finanzjament kummerċjali internazzjonali.

Huwa stmat li din il-faċilità, li wkoll hija operattiva - fil-fatt f'Londra ffirmajna bħala pajjiżi l-kontribut u s-sostenn tagħna għal din il-faċilità - tista' ssostni żieda fil-flus tal-kummerċ ta' madwar USD 1 biljun fuq medda ta' tliet snin.

Il-faċilità finanzjarja tal-kummerċ tal-pajjiżi ż-żgħar tal-Commonwealth diġà ġibdet l-attenzjoni ta' numru ta' istituzzjonijiet kbar, fosthom il-Fond Monetarju Internazzjonali u l-kooperazzjoni ta' finanzjament internazzjonali tal-Bank Dinji.

Sadanittant Malta qed tkompli toffri boroż ta' studju lil studenti minn pajjiżi tal-Commonwealth li jixtiequ jkomplu l-istudju tagħhom f'livell ta' Masters.

Filwaqt li għall-ewwel tliet edizzjonijiet dawn il-boroż ta' studju ngħataw lil studenti mill-Ghana u min-Niġerja, kien deċiż li mis-sena d-dieħla niftħu wkoll din l-opportunità għal studenti min-Namibia.

Sinjura President, dan kollu huwa eżempju ċar tal-ħidma kostanti ta' Malta fi ħdan il-Commonwealth tul is-snin.

Malta se tkompli tappoġġja l-ħidma tal-Commonwealth u f'ċirkostanzi fejn hu prevedibbli li l-Commonwealth takkwista aktar importanza u relevanza anke minħabba l-impenn tar-Renju Unit, ma nistgħux ma nallokawx attenzjoni dovuta lil din l-għaqda ta' pajjiżi li aħna kburin li nagħmlu parti minnha.

Finalment se nkomplu wkoll nipparteċipaw b'mod sħiħ fiha biex nagħmluha aktar relevanti f'dinja li qed tinbidel b'ritmu mgħaġġel u li fiha qed issir dejjem iktar essenzjali l-konnettività bejn il-pajjiżi, bejn ir-reġjuni u bejn il-kontinenti.

Grazzi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sinjura President, aħna bħala Oppożizzjoni wkoll nieħdu pjaċir ningħaqdu f'din il-kommemorazzjoni tal-lum u ningħaqdu wkoll mad-diskorsi li saru minnek u mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

Mingħajr dubju l-Commonwealth hija parti sħiħa minn ħajjitna kif ukoll parti sħiħa mill-politika barranija ta' pajjiżna.

Dan kien ta' vantaġġ għalina, b'mod partikolari qabel dħalna fl-Unjoni Ewropea, però llum għandna vantaġġi oħrajn li nistgħu nisfruttaw f'din l-għaqda ta' 53 pajjiż f'din is-70 sena mill-eżistenza tagħha.

Ovvjament illum il-Commonwealth għaddejja minn mumenti diffiċli, mumenti ta' leadership, mumenti li qed titlef ftit miċ-ċentru tradizzjonali li kien tar-Renju Unit għax il-pajjiżi kollha li qegħdin fil-Commonwealth b'xi mod jew ieħor twieldu minn kolonjaliżmu jew fost kolonjaliżmu tar-Renju Unit u llum il-ġurnata għandek sitwazzjoni fejn ir-Renju Unit qiegħed f'fażi ta' bidla, f'fażi ta' tibdil, f'fażi li fih irid jara jekk kemm-il darba huwiex se jibqa' jew le membru tal-Unjoni Ewropea.

Fortunatament, f'din il-parti partikolari, f'din il-junction partikolari, aħna dħalna bħala pajjiż, organizzajna numru ta' laqgħat, kif qal tajjeb il-Ministru, kif ukoll tellajna numru ta' punti għall-aġenda tal-membri kollha.

Il-viżjoni li biha wieħed irid iħares lejn din l-għaqda hija viżjoni ta' aktar tisħiħ tad-demokrazija, aktar tisħiħ tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem u aktar tisħiħ ta' uniformità fir-regolamenti u fil-liġijiet.

Fl-2005, jekk m'iniex sejjer żball, kien sar ħafna sforz rigward il-kummerċ.

Ma ninsewx li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq pajjiżi li bejniethom għandhom bejn 2.5 u 3 biljun persuna, jiġifieri għandek suq ieħor enormi li wieħed jista' jisfrutta u jimxi 'l quddiem fih.

Il-Commonwealth tista' timxi aktar 'il quddiem jekk kemm-il darba jkollha moviment kummerċjali aktar liberu, ikollha inqas forom ta' protezzjoniżmu, ikun hemm inqas impożizzjonijiet ta' dazji u tad-dwana u jkun hemm aktar veloċità fl-iskambju tal-kummerċ bejn dawn id-diversi pajjiżi.

Ta' aktar importanza hija l-enfasi li jkun hemm programmi li jieħdu ħsieb li jissodaw id-demokraziji, id-drittijiet fundamentali u r-rule of law fil-pajjiżi kollha.

Huwa essenzjali għalina bħala Malta li nħarsu lejn dak li sar b'tant suċċess fl-Unjoni Ewropea u dawn id-diversi stejjer ta' suċċess li kellna fl-Unjoni Ewropea naraw li mmexxuhom 'il quddiem anke fil-Commonwealth.

Hemm diversi pajjiżi emerġenti, diversi pajjiżi li għandhom stadji varji ta' żvilupp u stadji varji ta' affluwenza.

Hemm pajjiżi li fihom għad fadal il-faqar u hemm diversi pajjiżi li qegħdin jipprovaw minn kollox biex jimxu 'l quddiem u jsiru pajjiżi aħjar milli huma.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-Commonwealth tidħol f'fażi aktar qawwija u aktar dettaljata li permezz tagħha nieħdu ħsieb li ngħollu aktar il-livell tal-liġijiet, ngħollu aktar il-livell tal-kollaborazzjoni biex ikollna sistemi aħjar fi ħdan il-Commonwealth kollha.

Hemm vantaġġi kbar u jkun żball politiku jekk dan ma neħduhx on board.

Sinjura President, huwa tajjeb li pajjiżna qiegħed fil-Commonwealth u huwa tajjeb ukoll li aħna magħqudin f'din it-tema ta' din is-sena li permezz tagħha nkunu aktar konnessi f'daqqa biex inkunu nistgħu nagħtu aktar għajnuna lil xulxin.

Kull pajjiż fi ħdan il-Commonwealth jista' jimxi 'l quddiem u ċertament pajjiżna għandu ħafna x'jikkontribwixxi lil pajjiżi oħrajn.

Pajjiżna jista' jisfrutta aħjar il-politika tiegħu rigward id-dinja tal-Commonwealth b'mod partikolari għall-pajjiżi tal-Commonwealth li jinsabu fil-kontinent Afrikan u dan għandu jkun il-fruntiera li jmiss fil-politika tal-iżvilupp mhux biss Mediterranja tagħna imma Afrikana biex nassiguraw aktar ġid, aktar paċi u aktar stabilità fid-dinja.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Marzu 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, jekk tippermettili, qabel ma nibda nitkellem fuq is-suġġett li għandna quddiemna bħalissa, nixtieq insellem il-memorja ta' kollega u ħabib.

Qed nirreferi għal Ronnie Pellegrini li l-mewt tiegħu tħabbret ilbieraħ.

Kien bniedem li kien juri ċerta determinazzjoni u altruwiżmu, kien bniedem determinat f'dak li jemmen fih u qatt ma qagħad lura milli jesprimi dak li jemmen fih bil-mod tiegħu.

Wieħed jista' jaqbel mal-istil tiegħu u jista' ma jaqbilx imma l-fatt li persuna temmen f'dak li tkun qed tagħmel juri ċerta determinazzjoni u anke altruwiżmu għax jimbotta 'l quddiem lil dawk li jemmen li għandhom potenzjal.

Nixtieq ngħid ukoll li ddiżgustajt ruħi b'ċerti kummenti li saru anke wara l-mewt ta' seħibna Ronnie Pellegrini.

Kellna hate comments fuq il-midja lokali minn nies li normalment jipprietkaw kontra l-hate speech imma probabbilment għax ma kenux jaqblu ma' Ronnie Pellegrini u mat-twemmin tiegħu, għax kien jimmilita fil-Partit Laburista u fil-General Workers Union, għamlu użu mil-liċenzja tal-ipokrezija u ħallew li jitla' t-tgħajjir online, u dan jien ma naqbilx miegħu.

Minn hawnhekk nixtieq nagħti l-kondoljanzi lill-familja Pellegrini.

Il-memorja tiegħu żgur li se tibqa' f'qalbna għal dejjem.

Niġi issa għas-suġġett attwali tal-lum.

L-ewwel nett irrid nifraħ lill-Ministru Michael Falzon li qed iressaq dan l-Abbozz ta' Liġi għall-ħarsien tat-tfal għax huwa relevanti għall-ħteġijiet taż-żmenijiet tal-lum.

Nixtieq insemmi li dan ix-xogħol ma bediex illum imma anke l-Ministru Michael Farrugia u l-Eċċellenza Tagħha l-President Marie Louise Coleiro Preca, dak iż-żmien Ministru, ħadmu biex ikollna dan l-Abbozz ta' Liġi quddiemna.

Sinjura President, jien ma kontx se nintervjeni però smajt ċerti kummenti matul dan id-dibatittu li ġegħluni nbiddel fehemti.

Se nintervjeni għax min-naħa tal-Oppożizzjoni qegħdin nisimgħu l-ħin kollu, kemm fuq dan l-Abbozz ta' Liġi kif ukoll fuq abbozzi ta' liġi oħrajn, li ċerti liġijiet m'għandniex nagħmluhom ballun politiku.

Jien naqbel li, speċjalment din il-liġi, m'għandniex nagħmluha ballun politiku imma li ma tagħmilx ballun politiku ma jfissirx li tagħmel dak li trid l-Oppożizzjoni biss.

Biex ma tagħmilx suġġett ballun politiku trid tagħmel kritika ġusta u kosruttiva li twassal biex ikun hemm kompromess.

Kelliema tal-Oppożizzjoni qalu f'dan il-Parlament li fir-rapport tal-Imħallef Mallia ntqal li kien hemm indħil politiku tal-Ministeru fil-ħruġ tal-care orders u kellna min saħansitra ma kkwotahx tajjeb.

Ir-rapport tal-Imħallef Mallia ma jgħidx hekk, ma jasalx għal din il-konklużjoni, anzi bil-maqlub.

Fil-fatt il-konklużjoni ewlenija hija li l-Imħallef ma sab xejn minn dak li kien allegat.

Ma sabx li kien hemm indħil politiku min-naħa tal-Ministeru.

Issa aħna ma rajniex ir-rapport sħiħ għax b'responsabilità sieħbi l-Ministru Michael Falzon ma ppubblikahx, u ma ppubblikahx mhux b'kapriċċ imma biex jipproteġi l-identità tal-minuri li huma msemmijin fih.

Fil-fatt kienu ppubblikati l-konklużjonijiet biss.

U l-konklużjoni ewlenija tal-Imħallef Mallia u li ma tistax tiġi kkontestata hija li l-Imħallef, li dam jindaga 'l fuq minn sena, ma sabx provi ta' ndħil politiku kif kien allegat f'din il-Kamra.

Hawnhekk irrid nagħmel appell, u sinċerament qed nappella lill-kelliema tal-Oppożizzjoni, biex ma joqogħdux biss fuq dak li jisimgħu u fuq dak li jiġu jgħidulhom ċerti nies, ċerti NGOs, ċerti persuni li jista' jkollhom kull interess li jgħidu dak li jgħidu għall-iskopijiet tagħhom, imma jivverifikaw l-affarijiet.

Fil-fatt din l-inkjesta saret fuq allegazzjoni li tressqet min-National Foster Carer Association of Malta (NFCAM).

Meta jien fittixt ftit sibt li dawn kellhom issue fuq ċerti każijiet, jiġifieri skont huma kien hemm numru ta' każijiet li fihom kien hemm indħil politiku u kienu dawn il-każijiet biss li ressqu quddiem l-imħallef.

U taf kemm kien hemm każijiet?

Kien hemm sitt każijiet biss minn total ta' 250 tifel u tifla li qegħdin fil-fostering.

L-ewwel nett, dan ifisser li kien hemm 244 każ ieħor fejn żgur ma kienx hemm indħil politiku għax kieku kienu jgħaddu għand l-imħallef ukoll, u l-NFCAM, kif qed nifhem, marret titkellem mal-Oppożizzjoni fuq dawn is-sitt każijiet.

Dan wassal biex kelliem tal-Oppożizzjoni jqum jgħid f'dan il-Parlament li kien hemm indħil politiku.

Issa nafu li l-imħallef ma sabx li kien hemm indħil politiku fl-operat ta' kif joħorġu l-care orders u kif jitmexxa l-fostering.

Allura min qed jippolitiċizza dan is-settur; in-naħa tal-Gvern jew in-naħa tal-Oppożizzjoni?

Għalhekk b'dispjaċir ngħid li huwa irresponsabbli li toqgħod fuq allegazzjoni magħmula, f'dan il-każ minn NGO waħda, u tiġi f'dan il-Parlament u tagħmel allegazzjoni serja mingħajr ma tivverifika l-affarijiet minn qabel.

Però jidher li kien hawn Membri tal-Oppożizzjoni li biex mingħalihom jiskorjaw xi punti politiċi jkunu portavuċi ta' NGO partikolari u jiġu jagħmlu allegazzjonijiet fil-Parlament li mbagħad irriżulta li ma kenux minnhom.

Sinjura President, jien indagajt ftit biex nara din l-inkjesta lil min semgħet u kif din l-inkjesta ġabret l-informazzjoni, u nixtieq li f'każijiet bħal dawn il-ġudikatura jew min ikun qed jinvestiga jitkellem ma' kulħadd.

Qed ngħid dan għax safejn naf jien l-Imħallef la tkellem mal-management tal-Foundation for Social Welfare Services (FSWS) u lanqas tkellem mal-ġenituri bijoloġiċi tat-tfal li kien hemm f'dawn il-każijiet involuti, ħaġa li se tkun irrimedjata mil-liġi li għandna quddiemna fejn il-ġenituri bijoloġiċi se jkollhom iċ-ċans li jinstemgħu u jappellaw minn deċiżjonijiet fil-konfront tagħhom.

Però, minkejja dawn in-nuqqasijiet u minkejja li l-inkjesta saret fuq sitt każijiet biss li ppreżentaw l-NFCAM, il-konklużjoni ewlenija tibqa' l-istess, li l-Imħallef Mallia ma sab l-ebda evidenza ta' ndħil poliitku.

Ladarba jkun hemm min isemmi ndħil politiku, wieħed bilfors irid jara x'kien isir qabel.

Qabel kien hemm indħil politiku?

Dażgur li kien hemm indħil politiku!

Jien meta nitkellem ma nitkellimx fuq allegazzjonijiet, ma nitkellimx fl-arja imma nkun iċċekkjajt, inkun indagajt u nkun irriċerkajt.

B'dispjaċir ikolli ngħid li kien hemm każijiet fl-Amministrazzjoni ta' qabel fejn kien hemm indħil politiku.

L-ewwel nett, naf b'każ fejn il-professjonisti tal-FSWS li jaħdmu f'dan il-qasam, ħadmu biex ikun hemm dik li tissejjaħ reintegration tat-tfal fostered mal-ġenituri bijoloġiċi tagħhom.

Dan huwa każ fejn waħda minn tliet ulied kienet fostered minn koppja f'Għawdex u ħutha kienu f'dar tat-tfal f'Malta.

Issa dan diġà huwa ħażin għax it-tfal għandhom jinżammu flimkien, imma agħar minn hekk, kull meta jkun hemm żjara ta' aċċess taħt superviżjoni dejjem tinstab xi skuża jew oħra biex ma ssirx, u din it-tifla la tiltaqa' ma' ħutha u lanqas mal-ġenituri tagħha.

Dawn l-affarijiet jieħdu l-ħin biex isiru, ma jsirux malajr.

U wara, il-foster carer Għawdxija taf x'qalet lill-omm naturali?

Qaltilha: Għax m'għandix is-saħħa llum, għax kieku t-tlett itfal kont neħodlok!

Issa aħna nafu x'riedet tgħid b'dan il-kliem, li m'għandhiex is-saħħa.

Hawn kienet qed tirreferi għas-saħħa politika għax meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, anke f'dan il-qasam hekk kienu jsiru l-affarijiet; lil min taf.

U dan kien veru ndħil politiku!

Hekk sew, ikun hemm familja vulnerabbli fil-bżonn tal-għajnuna u minflok ngħinuha, aktar ngħakksuha billi neħdulha t-tfal!

Bil-wiċċ tost kollu jkollok din il-foster carer u tuża dak il-kliem iebes għax hekk kienu mdorrijin bl-affarijiet qabel!

Sinjura President, wieħed bilfors irid isemmihom dawn l-affarijiet.

Wieħed ma jkunx jixtieq jippolitiċizza dan is-settur però ġaladarba n-naħa tal-Oppożizzjoni għoġobha tqajjem ċerti każi, wieħed irid jitkellem biex jgħid x'kien isir qabel lil dawk li llum qishom għandhom ir-raġġiera meta jiġu jitkellmu hawnhekk!

L-ewwel nett, ikun tajjeb li nkunu nafu li ċerti ministri ta' Gvernijiet preċedenti saħansitra kien ikollhom żewġ social workers magħżula li kienu jkunu fdati politikament u kienu jkunu assenjati magħhom fil-Ministeru, u jekk dawn jaqblu li ssir care order issir, u jekk ma jaqblux ma ssirx.

Dik hija l-verità.

Agħar minn hekk jien tkellimt ma' social workers li qaluli li kienu jindunaw li kienet tkun ġejja elezzjoni għax l-ammont ta' care orders kienu jonqsu u minflok kienu jsiru dawk li jissejħu s-social contracts.

Is-social contract minnu nnifsu mhuwiex ħażin li jsir tant li se jidħol anke f'din il-liġi li qed jippilota l-kollega tiegħi l-Ministru Michael Falzon, imma s-social contract m'għandux ikun għodda jew arma li jintuża biex ma tinħariġx care order.

Meta ma kenux jistgħu jużaw is-social contract kienu jilagħbu għall-ħin u lanqas sempliċi interim care order ma kienet toħroġ.

Jien naf x'jien ngħid u hawn nixtieq nirreferi għal każ ta' raġel b'fedina penali kriminali li sfortunatament taqqal kemm lill-partner tiegħu u anke lil bintha li kienet taħt l-età, bis-social workers jinsistu u jitolbu bil-ħniena lill-Ministeru biex toħroġ care order u din tibqa' ma toħroġx!

Dan huwa każ dokumentat u naħseb li jekk ikun hemm min jitlob il-file dwaru - min għandu aċċess għalih żgur li jista' jarah – ikun jista' jivverifika li dak li qed ngħid jien m'iniex qed naqilgħu minn żniedi imma huwa l-verità.

Issa jien mhux qed ngħid li r-regola kienet li jevitaw il-care orders.

Ir-regola kienet li l-vetting isir minn social workers magħżula politikament u assenjati mas-segretarjati tal-ministri.

Ir-regola kienet li jsiru s-social contracts speċjalment lejliet elezzjonijiet ġenerali fejn l-istatistika turi li l-care orders naqsu kemm fl-2007 u anke fl-2012.

Wieħed jista' jivverifika dawn l-affarijiet għax din hija statistika li qiegħda hemmhekk.

Fil-fatt kemm fl-2007, sena qabel l-elezzjoni tal-2008, kif ukoll fl-2012, l-aħħar sena sħiħa ta' Gvern Nazzjonalista, in-numru ta' care orders naqas.

Nispera li issa ma jiġux il-kelliema tal-Oppożizzjoni jgħidulna biex ma nippolitiċizzawx dan id-dibattitu u fl-istess ħin jitfgħu l-botti u jibnu narrattiva li qisu kif tela' dan il-Gvern, eżattament sitt snin ilu - fil-fatt bħal-lum sitt snin kien ħa l-ġurament il-Prim Ministru Joseph Muscat – beda jsir l-indħil politiku f'dan il-qasam!

Anzi l-istorja hija bil-maqlub.

F'dan il-qasam l-indħil politiku ntemm sitt snin ilu u mhux beda sitt snin ilu, għax l-affarijiet illum qegħdin isiru b'ħafna aktar serjetà u din il-liġi se tkompli ddaħħal ħafna aktar serjetà mhux għall-ġid tal-Gvern jew tal-Oppożizzjoni imma għall-ġid tat-tfal.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

THERESE COMODINI CACHIA: Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu fuq Abbozz ta' Liġi li jipprova jħares l-aħjar interess tat-tfal.

Aktar ma nimxu 'l quddiem f'dan is-settur aktar nipprovaw nagħtu prijorità lill-aħjar interess tat-tfal.

Fil-kultura tagħna mhux dejjem ħarisna lejn it-tfal bil-mod kif għandna nħarsu lejhom.

It-tfal mhumiex proprjetà, mhumiex oġġetti u mhumiex lanqas soġġetti għad-deċiżjonijiet jew ordnijiet li jagħmel ħaddieħor fuqhom.

Għalkemm it-tfal huma soġġetti għat-tmexxija u d-direzzjoni tal-adulti li jkunu responsabbli mill-kura tagħhom, l-aħjar interess tat-tfal hu li nħarsu lejhom bħala persuni sħaħ bil-potenzjal tagħhom.

Huwa veru li l-wild ikun jiddependi fuq l-adult li jkun qiegħed taħt il-kura tiegħu biex ikun protett u mħares, imma tifel jew tifla hija sħiħa u mhijiex xi clone tal-ġenituri jew tal-familja tagħha, daqskemm mhijiex oġġett ta' dik il-familja.

Huwa importanti li t-tfal jiġu inklużi f'kull aspett tal-ħajja li jolqothom bil-mod li huwa adattat għalihom.

Ma nistgħux inwarrbu jew neskludu lit-tfal minn deċiżjonijiet li nieħdu.

Meta ngħid "inħarsu lejn tifel jew tifla bħala persuna sħiħa" qed infisser li għandna nagħtu l-opportunità u ċ-ċans lil dak it-tifel jew tifla sabiex jipparteċipa f'dik id-deċiżjoni li trid issir u li żgur se jkollha effett fuqhom, fuq il-ħajja tagħhom, fuq il-ħajja li jkunu qegħdin jgħixu dakinhar u anke fuq l-iżvilupp tagħhom u l-ħajja futura tagħhom.

Jien nemmen li r-rwol ta' kull persuna li għandha kuntatt mat-tfal huwa li tassigura li t-tfal ikunu rispettati bħala persuni b'tali mod li jingħataw l-appoġġ meħtieġ biex ikunu jistgħu jikbru fit-talenti u fl-aspirazzjonijiet tagħhom.

Sfortunatament ftit ħafna qed isir fis-soċjetà li jagħti vuċi lit-tfal, li jinkludihom f'diskussjonijiet u f'konsultazzjonijiet u biex dawn ikollhom x'joffru u jkollhom id-dritt li jipparteċipaw b'mod attiv f'dak li qed jiġri jew li qed jiġi ppjanat fis-soċjetà.

Ftit xhur ilu waqt li kellna l-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura, f'din il-Kamra lqajna tfal minn diversi skejjel li ħolmu u bnew is-soċjetà ideali tagħhom.

Però dak li verament laqatni minn dik l-attività u minn dik id-diskussjoni kienet il-ħeġġa ta' dawk it-tfal li jipparteċipaw.

Laqatni wkoll il-mod kif dawk it-tfal irnexxielhom jisiltu d-diffikultajiet u l-ostakli li s-soċjetà llum il-ġurnata tiffaċċja b'mod ġenerali.

Pereżempju ssemmew id-diffikultajiet tal-ambjent, il-ħarsien tal-ambjent, id-diffikultajiet li jġibu l-konflitti fil-familja, il-konflitti fis-soċjetà kif ukoll il-konflitti bejn il-kulturi u l-pajjiżi.

Din kienet attività li tat leħen lit-tfal, leħen li għandu juri lilna l-adulti li t-tfal huma kapaċi jifhmu dak li qed jiġri madwarhom u li għandhom xi ħaġa xi jgħidu fuq dak li qed jiġri madwarhom.

Jekk m'aħniex se nagħtu dik il-parteċipazzjoni attiva u soċjali lit-tfal allura aktarx li dawn se jsiru ċittadini mhux ta' Malta, wisq inqas tal-Ewropa u wisq inqas tad-dinja, imma se jibqgħu biss ċittadini tan-nukleu żgħir tal-familja tagħhom biss.

Dan huwa nukleu ferm żgħir meta tqis il-ħajja moderna u anke meta tqis in-nisġa tal-okkorrenzi f'diversi pajjiżi.

Qed ngħid dan għax dak li jiġri f'pajjiż 'il bogħod minn artek jaffettwa wkoll il-ħajja tiegħek u mhux biss fil-qasam tal-ambjent.

Biex nimxi fl-ambitu tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, naħseb li qabel ma niddiskutu kura alternattiva rridu nifhmu li l-obbligu primarju li wieħed iħares l-aħjar interess tat-tfal huwa tal-ġenituri u tal-familja.

Il-kura li qegħdin niddiskutu hawnhekk hija kura alternattiva għal dik il-kura li l-ġenituri u l-membri tal-familja huma responsabbli għaliha.

Filwaqt li l-obbligu primarju qiegħed fuq min qed jieħu ħsieb it-tfal, aħna bħala stat irridu nassiguraw ruħna li nagħtu dik l-għajnuna kollha li għandhom bżonn il-ġenituri u kull min għandu l-kura u l-ħarsien tat-tfal minuri f'idejh, sabiex dawk it-tfal ma jitħallewx jaslu f'sitwazzjoni li tista' tkun tant ħażina għalihom li bilfors ikunu jridu jittieħdu minn fost dik il-familja u jitqiegħdu taħt kura alternattiva.

Huwa importanti li aħna nkunu nistgħu nagħtu lil dawn il-familji dik l-assistenza meħtieġa biex huma stess ikunu empowered ħalli joffru ambjent san li fih it-tfal ikunu jistgħu jitrawmu skont l-aħjar interess tagħhom.

Biex nagħmlu dan kollu għandna bżonn strutturi b'saħħithom li jistgħu jgħinu lil dawn il-familji u lit-tfal b'mod effettiv, fejn l-azzjoni tittieħed fil-ħin li hemm bżonn u mhux inħallu ġimgħat għaddejjin bil-konsegwenza li s-sitwazzjoni tat-tfal issir agħar f'dawk il-ġimgħat, imbagħad naslu f'point of no return.

Nemmen li rridu nsaħħu l-istrutturi li jgħinu lil dawk il-familji li qegħdin f'sitwazzjonijiet vulnerabbli billi nfornuhom bir-riżorsi meħtieġa bħal numru ta' professjonisti mħarrġa.

Dawn ikunu jistgħu jgħinu lil kull familja li għandha bżonn.

Naħseb li ħafna drabi din l-għajnuna diġà tingħata u forsi fejn qegħdin nonqsu mhuwiex neċessarjament fl-għoti tal-għajnuna imma fil-punt inizjali, ċjoè dak il-punt meta rridu nindunaw li dik il-familja għandha bżonn l-għajnuna.

Naħseb li jrid isir ferm aktar investiment biex inkunu nistgħu nindirizzaw lil dawn il-familji billi nindunaw bil-ħtieġa tagħhom ferm qabel milli qegħdin nindunaw illum.

Sinjura President, minn hawnhekk irrid insellem lill-carers li jieħdu ħsieb u li jaħdmu ma' dawn il-familji kif ukoll lis-social workers u lil tant professjonisti li jaħdmu mat-tfal fil-bżonn.

Irrid insellem b'mod partikolari lill-carers fil-komunità li jagħtu l-assistenza lil dawn it-tfal u lil min jieħu ħsiebhom u ħafna drabi jkun ix-xogħol u l-impenn ta' dawn il-carers u social workers li jżommu s-sitwazzjoni milli ssir waħda agħar u li mbagħad tkun teħtieġ il-ħruġ ta' care order u l-għoti ta' ħarsien alternattiv.

Irridu nirrikonoxxu u nirrealizzaw li f'Malta hemm tfal li minn età żgħira qegħdin ibatu u jiffaċċjaw diffikultjaiet li kultant lanqas adult ma jkun jiflaħ iġorrhom.

Nista' nsemmi l-problemi jew id-diffikultajiet li l-faqar joħloq lil tfal minuri.

Il-faqar ma jaffettwax biss lit-tfal imma jaffettwa lil ħafna gruppi vulnerabbli tas-soċjetà tagħna li jinkludu lit-tfal.

Fil-fatt il-Eurostat tindika li għandna 22.8% tat-tfal f'Malta li qegħdin f'riskju ta' faqar jew f'riskju ta' esklużjoni soċjali.

Għalkemm din mhijiex l-ogħla rata fl-Unjoni Ewropea, hija rata għolja u hija viċin il-medja tal-Unjoni Ewropea, imma fejn jidħol l-aħjar interess tat-tfal, dan l-Abbozz ta' Liġi mhuwiex jitkellem fuq li nagħtu l-average f'dak li għandu x'jaqsam mal-interess tat-tfal, mhuwiex jitkellem fuq li nagħtu l-average f'dak li għandu x'jaqsam ma' protezzjoni għall-interess tat-tfal imma qed jitkellem fuq li nagħtu prijorità lill-aħjar interess tat-tfal.

Għalhekk m'għandniex niftaħru meta nirrealizzaw li għandna kważi kwart mit-tfal f'Malta li qegħdin f'riskju ta' faqar jew f'riskju ta' esklużjoni soċjali.

Din hija problema u diffikultà li diffiċli tippermetti li t-tfal ikunu jistgħu jgħixu f'ambjent san li jkunu jistgħu jimirħu fih.

Għandek tfal li jbatu minħabba ċirkostanzi li kultant jinkludu mard fil-familja, diżgwid jew tilwim fil-familja jew saħansitra nuqqas ta' ħiliet u nuqqas ta' empowerment tal-ġenituri jew ta' min ikun qed jieħu ħsiebhom.

U n-nuqqas ta' ħiliet u empowerment tal-carers u tal-ġenituri jwassal għal nuqqas ta' opportunitajiet għat-tfal.

Ġieli titkellem ma' social workers u ma' carers fil-komunità li jiddeskrivulek xenarji ta' qsim il-qalb fejn jidħlu t-tfal.

Kulħadd jitkellem fuq it-tfal tal-familja tiegħu b'ċerta għożża, għax dawn huma l-aktar ħaġa importanti f'ħajjitna, u hekk għandu jkun, imma t-tfal kollha għandhom ikunu l-aktar ħaġa prezzjuża.

Meta titkellem ma' dawn is-social wokers jew carers ma jgħidulekx li dak it-tifel partikolari m'għandux ktieb x'jaqra d-dar imma jgħidulek li m'għandux, pereżempju, biżżejjed ikel, m'għandux biżżejjed ħwejjeġ u jgħix f'appartament mal-familja fejn m'hemmx biżżejjed lożor u kutri biex almenu jgħaddu l-lejl kif suppost.

Min hemm barra jaħseb li dawn mhumiex sitwazzjonijiet reali ngħidlu li dawn huma sitwazzjonijiet li jien iltqajt magħhom, sitwazzjonijiet li l-familja tasal fihom ħafna drabi mhux għax tkun trid imma għax tkun għaddejja minn diffikultajiet kbar u mingħajr l-għajnuna tas-soċjetà, it-tfal ibatu u jispiċċaw f'ambjent li mhuwiex san.

Huwa għalhekk li qabel ma nibdew nitkellmu fuq ħarsien alternattiv irridu nitkellmu fuq l-istrutturi li jagħtu appoġġ, sostenn u empowerment lil dawn il-ġenituri.

Imbagħad ikollok sitwazzjonijiet oħrajn fejn l-aħjar interess tat-tfal ikun li jinstab ħarsien alternattiv għalihom għax il-ġenituri, f'dak il-mument, ma jkunux qegħdin f'pożizzjoni li jagħtuhom il-kura bażika li jkollhom bżonn.

Fejn l-istrutturi jfallu milli jassiguraw ambjent san għat-tfal fil-familja tagħhom jew fejn m'għandniex strutturi biex jassiguraw dan, nemmen li nkunu aħna li qegħdin nonqsu lil dawn it-tfal.

Għalhekk irridu nagħmlu minn kollox biex nassiguraw li dawn it-tfal jingħataw l-aħjar kura u l-aħjar ħarsien.

Sinjura President, xi rridu nfissru b'"ħarsien alternattiv"?

Jien nifhem li rridu nfissru ħarsien alternattiv għall-ambjent ta' familja, u allura l-ħarsien alternattiv l-aktar ġust u l-aktar xieraq għal dawn it-tfal naħseb li għandu jingħata kemm jista' jkun f'ambjent ta' familja u mhux neċessarjament f'ambjent ta' komunità jew ta' istituzzjoni.

Minkejja dan li qed ngħid, ma rridux ninsew nagħtu l-apprezzament u r-ringrazzjament dovut lil dawk l-istituzzjonijiet kollha u lil dawk in-nies li b'sagrifiċċju personali, b'vokazzjoni u b'dedikazzjoni jwettqu l-ħarsien u l-kura ta' ħafna tfal li ngħatawlhom biex jipproteġuhom.

Ħafna minnhom għamlu dan b'sagrifiċċji kbar u għadhom jagħmlu dan b'sagrifiċċji personali kbar iżda anke b'ħafna nuqqas ta' riżorsi u b'ħafna diffikultajiet.

Nemmen li s-soċjetà għandha tkun grata lejn dawn in-nies għal din il-ħidma u naħseb li ħafna drabi ma nurux apprezzament biżżejjed.

Sinjura President, l-ambjent ta' istituzzjoni mhuwiex dak l-ambjent alternattiv għal ambjent ta' familja kif nifhmuha f'din is-soċjetà u kif kull tifel jew tifla jkun dejjem jixtieq.

Kif għedt, naħseb li l-obbligu tagħna huwa li nagħtu lil dawn it-tfal il-possibilità li jgħixu u li jkunu parti minn familja kif tafha s-soċjetà, familja li huma jistgħu jsejħu bħala l-familja tagħhom.

Għalhekk irrid nirringrazzja lil dawk il-ħafna foster families li jagħrfu jiftħu qalbhom, jiftħu r-riżorsi tagħhom, jiftħu d-dar tagħhom, jiftħu l-familja tagħhom sabiex jilqgħu tfal li għandhom bżonn l-imħabba, il-kura u l-assistenza.

Minn hawnhekk irrid inħeġġeġ aktar familji sabiex jilqgħu din l-istedina u jkunu huma stess foster families però l-fostering irid isir bl-inqas preġudizzju u b'inqas kambjamenti frekwenti għall-minuri.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi l-fostering irridu nkomplu nagħtuh dik l-istabilità li kull tifel u tifla għandhom bżonn.

Sinjura President, dan l-Abbozz ta' Liġi jitkellem ukoll fuq l-adozzjoni ta' minuri mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Nistqarr li dan il-konċett jinkwetani għax fih innifsu jaħsad il-kuntatt bejn it-tifel jew it-tifla u familtu naturali.

Dik il-ħasda tkun kemxejn waħda permanenti però hemm sitwazzjonijiet fejn tant is-sitwazzjoni tkun prekarja, tant il-ħtieġa ta' dak il-minuri tkun kbira, li forsi wieħed jiġġustifika l-adozzjoni anke mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Jista' jkun li l-fatt li tkisser ir-rabta tal-familja naturali ma jogħġobnix imma dan jista' jseħħ f'mument fejn il-ġenituri naturali verament ma jkunux f'qagħda li jagħtu ħarsien lil dak it-tifel jew lil dik it-tifla.

Iżda dak li dejjem jibqa' jberren f'moħħi huwa dan.

Jekk fil-futur dawk il-ġenituri jiġu f'qagħda li jagħtu dak il-ħarsien, x'se tkun ir-relazzjoni tagħhom ma' dak it-tifel jew tifla?

Jien nittama li dan il-poter jintuża b'rettezza enormi f'każijiet super eċċezzjonali u fejn verament ikun meħtieġ u mhux għax f'mument partikolari l-ġenituri ma jkunux jistgħu jagħtu lit-tifel jew lit-tifla dak li jixirqilhom jew jistħoqqilhom.

Nispera li dan iseħħ biss għax ikun hemm x'jindika li l-ġenituri ma jkunux jistgħu jagħtu dan għal żmien twil tant li jekk dawk it-tfal ma jiġux addottati jinħolqilhom preġudizzju irraġunevoli u irrimedjabbli.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jitkellem fuq ħarsien u protezzjoni bħala dak li huwa raġunevolment mistenni mingħand ġenitur lejn il-minuri li għandu l-kura tiegħu u l-għan huwa li jippromwovi l-potenzjal sħiħ ta' dak it-tifel jew tifla filwaqt li jitqiesu wkoll il-ħiliet u xeħtiet naturali u aspirazzjonijiet tagħhom.

Irrid nikkonkludi dan id-diskors tiegħi billi nisħaq kemm huwa importanti li verament naraw ix-xeħtiet, il-ħiliet u l-aspirazzjonijiet tal-minuri u mhux nimponu fuqhom dak li naħsbu aħna jew dak li rridu aħna għalihom.

Kultant aħna ma nkunux ilħaqna l-aspirazzjonijiet tagħna u qisna awtomatikament nixħtuhom fuq it-tifel jew it-tifla tagħna.

Kultant forsi huwa diffiċli nifhmu li t-tfal tagħna mhumiex il-clones tagħna imma huma persuna differenti li jgħixu fi żmien differenti.

Nifhem li din kultant hija xi ħaġa diffiċli però rridu nifhmu li kull tifel u tifla hija persuna sħiħa fiha nnifisha, sew jekk għandha bżonn il-ħarsien alternattiv u anke jekk m'għandhiex.

Il-ġenituri, il-familja, is-soċjetà u anke l-Istat għandhom obbligi u responsabilitajiet fil-konfront ta' kull tifel u tifla u dawn ir-responsabilitajiet u obbligi tagħna rridu nwettquhom mhux fl-aħjar interess tagħna, mhux skont ir-riżorsi tagħna iżda fl-aħjar interess ta' dak it-tifel jew tifla partikolari.

Għalhekk huwa ferm importanti li ninvestu ferm aktar fir-riżorsi ta' dawk l-istrutturi li qegħdin hemmhekk biex jassistu lil tfal, lil ġenituri u lil familji li jkunu f'sitwazzjonijiet vulnerabbli.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, nixtieq nibda dan l-intervent tiegħi billi niċċita l-edukatur Pollakk u Lhudi Janusz Korczak li qal hekk:

Naħseb li din il-frażi tinkapsula l-konċett dwar l-aħjar interess tal-minuri.

Irridu nirrikonoxxu li t-tfal mhumiex biss il-persuni ta' għada imma wkoll il-persuni tal-lum.

Li qegħdin ngħidu f'din il-liġi huwa assolutament il-kontra.

Huwa tajjeb li rrealizzajna li dik l-idea Vittorjana kif kienu jħarsu lejn it-tfal inftamna minnha u qegħdin insaħħu l-pożizzjoni ta' dak li kiteb dan l-edukatur.

Din il-kitba ma nkitbitx riċentement imma nkitbet diversi snin ilu fl-1929.

Fil-fatt din il-persuna kienet mietet f'kamp tal-konċentrament jiġifieri qegħdin nitkellmu fuq kitbiet ta' qabel it-Tieni Gwerra Dinjija.

Dak li kiteb kien jgħodd għal dak iż-żmien aħseb u ara kemm jgħodd aktar għal-lum meta għaddejna minn dawn l-avvanzi kollha, bil-Karta għad-Drittijiet tat-Tfal u bid-diversi studji dwar kif is-soċjetà għandha timxi 'l quddiem.

Dawn huma l-prinċipji li nemmen li għandna nkomplu nibnu fuqhom, u nibnu fuqhom mhux sempliċement billi niktbu l-liġijiet.

Fil-fehma tiegħi, l-analiżi u d-diskussjoni dwar din il-liġi mhux biss trid tmur lil hinn mill-kitba tagħha imma wieħed irid jagħti ħarsa lejn il-mod kif se tkun qed tiġi implimentata meta tiġi approvata minn dan il-Parlament.

Sinjura President, niftakar li meta kont qed nagħmel il-kors tal-liġi konna nitkellmu anke fuq konċetti ta' child care orders u l-impenn u l-indħil tal-Istat biex jara li t-tfal dejjem ikollhom ħarsien fejn ħarsien m'għandhomx u jaċċerta li jkollna l-mekkaniżmi biex hu jkollu l-poter li jieħu azzjoni fejn it-tfal ikunu qed jiġu abbużati minflok ikollhom dik l-għożża.

Id-diffikultà hi dwar kif tindividwa sitwazzjoni abbużiva u sitwazzjoni ta' diffikultà u x'tip ta' azzjoni trid tieħu għax fl-aħħar mill-aħħar hemm diversi bilanċi li jridu jintlaħqu.

Wieħed irid jifhem is-sensittività tad-deċiżjoni li wieħed irid jieħu meta jiġi ffaċċjat b'ċerti fatti.

F'ċirkostanzi bħal dawn wieħed irid jistaqsi lilu nnifsu: Biex nilħaq l-aħjar interess tal-minuri, liema tip ta' azzjoni rrid nieħu?

Quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li, fil-fehma tiegħi, qed joffri numru ta' mekkaniżmi biex insaħħu l-ħarsien u l-mod kif nagħtu dak il-ħarsien meħtieġ fid-dawl u fiċ-ċirkostanzi ta' kull sitwazzjoni partikolari.

Mill-esperjenza tiegħi bħala avukat, b'mod partikolari miż-żmenijiet meta kont nagħmel aktar xogħol fil-qasam tal-familja, nirrealizza li meta jkollok deċiżjonijiet dwar tfal, speċjalment fejn ikollok sitwazzjonijiet li kważi kull parti qiegħda tgħid il-biċċa tal-verità tagħha, dak li se jkun qed jieħu deċiżjoni għandu biċċa xogħol mhux faċli biex jasal għall-konklużjoni.

Għalhekk huwa importanti li nkomplu nifformaw opinjoni u aktar ħsieb dwar x'nifhmu bl-aħjar interess tal-minuri anke fid-dawl ta' dak li għadni kemm semmejt fil-bidu tad-diskors tiegħi.

Is-soċjetà tagħna żgur li ma tistax tħares banda oħra meta jkollok tfal li jeħtieġu protezzjoni u meta jkollok tfal li evidentement ikollhom bżonn l-attenzjoni.

Għalhekk irid ikollna dak kollu meħtieġ biex nassiguraw li jkollna mekkaniżmi apposta f'ċirkostanzi varji.

Kieku kelli nsemmi liema hu ma l-binarji li fuqhom qiegħda tiġi msejsa din il-liġi żgur li f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien, fuq quddiem nett irrid insemmi d-direttur li jieħu ħsieb il-protezzjoni tal-minuri u d-direttur li jieħu ħsieb il-ġid tal-minuri f'ħarsien alternattiv.

Minħabba l-fatt li issa qegħdin nitkellmu fuq proċeduri li jseħħu quddiem il-qrati, wieħed irid isemmi wkoll l-avukat tal-minuri.

Imbagħad ovvjament għandek l-aspetti l-oħrajn fejn għandek il-foster parents, l-għajnuna residenzjali u s-servizzi kollha marbutin ma' dan il-qasam.

Nixtieq insemmi ftit ħsebijiet dwar Direttur (Protezzjoni Minuri) li, fil-fehma tiegħi, se jservi biex jinstiga dawk il-proċeduri meħtieġa f'każ li jkun hemm suspett jew rapporti li minuri jkunu f'riskju.

L-għanijiet tad-Direttur huma li jaġixxi fl-aħjar interess tal-minuri f'riskju u jaċċerta ruħu mill-fehmiet tagħhom.

Naħseb li l-fatt li qegħdin nagħmluha ċara f'diversi istanzi ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, li l-minuri għandu jinstema', ikompli jikkonferma l-mod differenti u l-mod aġġornat kif naħsbu li għandna nħarsu lejn dak kollu li jsir b'rabta mal-minuri.

Id-Direttur (Protezzjoni Minuri) jrid jikkollabora wkoll mal-entitajiet relatati fil-protezzjoni tal-minuri u allura hawnhekk qegħdin naraw li l-kwestjoni ta' childcare protection mhijiex xi ħaġa li taqa' taħt entità waħda, u kif turina l-liġi stess, wieħed jifhem li għandu bżonn kważi proċess.

Saħansitra hemm aspett interministerjali kif wieħed irid jindirizza l-affarijiet kemm biex jindividwa sitwazzjonijiet ta' abbuż iżda wkoll biex wieħed iwieġeb għal dawk is-sitwazzjonijiet fejn ikollok minuri f'riskju.

Aspett importanti ieħor tad-Direttur (Protezzjoni Minuri) huwa li jinvestiga dwar azzjonijiet li jistgħu ma jkunux xierqa fil-konfront tal-minuri.

Hawnhekk għandek l-aspett investigattiv imma aspett ta' importanza kbira hu fejn jissemma li għandu jagħti gwida lill-ġenituri u lill-familja tal-minuri minn żmien għal żmien rigward il-mod kif għandhom jaġixxu fil-konfront tal-istess minuri.

Hawn qegħdin naraw firxa wiesgħa ta' responsabbiltajiet, ta' poteri u ta' linji gwida biex id-Direttur (Protezzjoni Minuri) jaġixxi f'ċirkostanzi differenti.

Ta' min jinnota li l-ħatra ta' dan id-Direttur qed tingħata kwalifiki speċifiċi dwar min huwa eliġibbli.

L-eliġibilità tad-Direttur qiegħda tiġi mfassla fil-liġi fejn jingħad li dan id-Direttur irid jinħatar wara sejħa pubblika, irid ikollu esperjenza ta' mhux inqas minn ħames snin f'servizzi lil minuri kif ukoll li l-persuna in kwestjoni jkollha kompetenza maniġerjali.

Hawnhekk qegħdin naraw li qed jinħoloq il-qafas meħtieġ dwar min għandu jintgħażel għal dan il-post.

Sinjura President, irrid ngħid li fil-fehma tiegħi jeħtieġ li jiġu ċċarati xi punti rigward ir-rwol tad-Direttur.

Għalkemm il-liġi qed toħloq il-kariga ta' Direttur (Protezzjoni Minuri), mhux qed tagħmel referenza għal xi direttorat li fih se jaħdem dan id-Direttur.

Apparti minn dan, l-Abbozz ta' Liġi jagħmel referenza għall-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali u allura jeħtieġ li tkun iċċarata r-relazzjoni li se tinbet bejn dawn iż-żewġ entitajiet.

Fid-dawl ta' dak li hemm f'subklawsola (5) ta' klawsola 3 wieħed jistaqsi jekk l-intervent tal-Fondazzjoni hux se jkun f'każijiet partikolari u limitati jew inkella hux se jkun aktar wiesa'.

Id-Direttur (Protezzjoni Minuri) għandu wkoll rwol li jirċievi rapporti dwar suspett ta' każijiet fejn minuri jkun sofra jew potenzjalment ikun se jsofri ħsara sinifikanti.

Hawnhekk ta' min jinnota titjib importanti li qiegħed isir fejn qed jiġi ċċarat li jekk xi ħadd jagħmel rapport, dejjem in buona fede, dwar suspett jew ħsieb li jista' jkun hemm xi sitwazzjoni abbużiva li finalment ma jirriżultax, allura dak ir-rapport ma jikkostitwix reat.

Il-liġi kważi kważi qed tagħmilha ċara li ħadd m'għandu jagħmel rapporti li jaf li mhumiex minnhom, imma fl-istess ħin, jekk xi ħadd ikun qiegħed iwettaq xogħlu għax jinnota jew isir jaf b'xi forma ta' potenzjal abbuż li mbagħad ma jirriżultax, dik il-persuna għandha l-konfort li mhux se tkun qiegħda tiffaċċja xi proċeduri.

Bl-istess mod din il-liġi qed titfa' obbligu fuq professjonisti li meta jsiru jafu b'sitwazzjoni ta' abbuż, iridu jirrapportaw.

Dawn il-professjonisti għandhom l-obbligu li jirrapportaw taħt piena li hija msemmija fil-liġi.

Naħseb li fi stadju ta' Kumitat hemm bżonn li tiddaħħal definizzjoni għal xiex qed tagħmel referenza l-kelma "professjonisti".

Qed ngħid dan għaliex in-nuqqas ta' rapport qed iwassal għal reat kriminali, u allura huwa meħtieġ li l-liġi tindika b'mod ċar min huma dawk il-professjonisti u x'qed tifhem bi professjonisti li fuqhom hemm dan l-obbligu ta' rapport, li fin-nuqqas tiegħu jkun hemm il-prosekuzzjoni bil-possibilità ta' piena penali.

Nissuġġerixxi li l-kelma "professjonist" għandha tkun ċirkoskritta bil-kwalifika li tkun persuna li għandha warrant skont il-liġi u li parti mill-eżerċizzju tal-professjoni tagħha tkun xi forma ta' kuntatt jew xi forma ta' servizz lejn minuri.

Nemmen li din il-kjarifika hija meħtieġa biex jiġi evitat nuqqas ta' qbil jew interpretazzjonijiet varji meta din il-liġi tiġi applikata.

Waħda mill-għażliet diffiċli li għandek fejn jidħlu każijiet fil-protezzjoni ta' minuri hija dwar x'tip ta' interventi għandhom jittieħdu biex noffru l-aħjar protezzjoni.

Ħafna jsostnu li jkun aħjar jekk il-minuri jkomplu t-trobbija tagħhom mal-ġenituri tagħhom aktar milli jitpoġġew f'xi istituzzjoni, f'xi residenza jew inkella jrabbihom ħaddieħor.

Hawnhekk wieħed ma jistax jagħmel regola ġenerali iżda wieħed irid jara ċ-ċirkostanzi ta' kull każ partikolari u jara x'hemm bżonn u x'mhemmx bżonn.

Fil-fatt il-liġi stess qed tgħid x'tip ta' miżuri għandhom jittieħdu f'ċirkostanzi partikolari.

Dan se nkun qed insemmih aktar 'il quddiem.

Irrid ngħid ukoll li waħda mill-affarijiet li tista' ssir tirrigwarda dak li qed jissejjaħ il-kuntratt soċjali.

Qed ngħidu li se jkun hemm kuntratt mal-ġenituri jew ma' min ikun qiegħed jieħu ħsieb lit-tfal li jagħmel ċerti obbligi li għandhom jiġu segwiti b'mod skrupluż biex naraw li għalkemm it-tfal ma jitteħdux, xorta jkunu qegħdin jingħataw l-aħjar kura possibbli.

Naħseb li l-idea ta' kuntratt soċjali hija importanti ħafna għaliex fl-aħħar mill-aħħar irridu naraw li t-tfal jingħataw il-ħarsien waqt li d-deċiżjonijiet l-aktar iebsa jiġu evitati.

B'dan il-kuntratt se jiġi aċċertat li tittejjeb il-pożizzjoni tat-tfal involuti, jittejjeb it-tip ta' ħarsien li jirċievu dawk it-tfal fl-ambjent tagħhom imma fl-istess ħin qegħdin naċċertaw ukoll li anke min jieħu ħsiebhom qed jingħata direzzjoni biex itejjeb il-mod kif jieħu ħsieb lil dawk il-minuri.

Fil-fatt hemm tliet għanijiet li għandha l-professjoni tas-social workers li jorbtu ħafna ma' dak li wassal għad-deċiżjoni li wieħed idaħħal il-kwestjoni tal-kuntratt soċjali.

Is-social workers, fl-aħħar mill-aħħar, għandhom l-iskop tal-analiżi soċjali, li wieħed jgħarbel fejn l-affarijiet ma jkunux sejrin tajjeb, li wieħed jara li jkun katalist soċjali biex tittejjeb il-qagħda tan-nies iżda fuq kollox ukoll li jgħin lin-nies biex jibnu u jimxu 'l quddiem fir-relazzjonijiet tagħhom.

Kif kont qiegħed ngħid hemm diversi miżuri li jistgħu jittieħdu f'każ li jiġi deċiż li hemm bżonn ta' azzjoni u m'hemmx biss l-ordni ta' protezzjoni.

Bidla importanti li qiegħda ssir permezz ta' din il-liġi hi li filwaqt li qabel il-Ministru kien dak li jiffirma l-ordnijiet, issa mhux se jkun qiegħed jiffigura f'dan il-proċess kollu.

Il-proċess ta' deċiżjoni issa se jmur quddiem il-Qorti tal-Minorenni.

Naħseb li din hija bidla importanti li dwarha wkoll irid ikun hemm riflessjoni dwar kif se jkun qiegħed jitħaddem dan il-mekkaniżmu ġdid, mekkaniżmu li jista' jwassal biex ikun hemm ordni ta' ħarsien, ordni ta' superviżjoni, ordni ta' trattament u ordni ta' tneħħija.

Qegħdin naraw sitwazzjoni wkoll fejn ikun hemm smigħ qabel ma tittieħed deċiżjoni, xi ħaġa importanti ħafna, u l-mod kif inhi mfassla l-liġi qiegħda tirrispetta b'mod sħiħ il-prinċipju bażiku tal-ġustizzja naturali, audi alteram partem, jiġifieri li inti tisma' lill-partijiet kollha involuti u mbagħad tasal għad-deċiżjoni.

Permezz ta' din il-liġi qed jissaħħaħ ukoll il-proċess li jinstemgħu l-minuri għax qed jiġi introdott il-personaġġ tal-avukat tat-tfal.

Hawnhekk se jkollna avukati ta' ċerti kwalifiki, esperjenza kif ukoll taħriġ apposta dwar kif għandhom jieħdu ħsieb dawn l-każijiet.

Suġġeriment li xtaqt nagħmel jirrigwarda kif dan se jkun qed jiġi implimentat u x'tip ta' riżorsi huma meħtieġa biex naraw li dan l-uffiċċju tal-avukat tat-tfal jaħdem b'mod effiċjenti.

Qed ngħid hekk għaliex pereżempju rridu naraw jekk dan l-avukat, f'dan il-proċess kollu, hux se jkun uffiċjal tal-Qorti jew uffiċjal indipendenti mill-partijiet.

Jien ma naħsibx li jista' jkun parti mill-uffiċċju ta' dak l-uffiċjal li se jkun qiegħed jinstiga dawn il-proċeduri quddiem il-qorti.

Huwa żgur li l-kwestjoni tar-riżorsi hija xi ħaġa importantissima li rridu nżommu quddiem għajnejna.

Bl-istess mod jien ngħid li dan il-proċess ġudizzjarju m'għandniex inħarsu lejh bħala proċess ġudizzjarju kwalunkwe.

Għalkemm il-Qorti se tkun l-entità li tieħu d-deċiżjoni rridu nifhmu wkoll li dan huwa proċess li jeħtieġ attenzjoni ferm aktar minn proċessi oħrajn.

Qed insemmi dan għaliex minbarra d-Direttur (Protezzjoni Minuri) li jmexxi l-każ, se jkollok ukoll il-ġenituri li forsi jkunu persuni f'diffikultajiet u jkollhom bżonn l-għajnuna min-naħa tal-aġenzija u tal-avukat tal-għajnuna legali, u hawn ukoll irridu naraw li dawn ikunu rappreżentati adegwatament.

Wara kollox dawn huma ġenituri li jistgħu jispiċċaw li jitteħdilhom it-tifel jew it-tifla tagħhom.

Qegħdin naraw ukoll il-figura tal-avukat tal-minuri.

Hemmhekk ukoll hemm li jkollna r-riżorsi kollha meħtieġa ħalli dak l-istitut, dak l-uffiċċju jkun b'saħħtu u jkun jista' jagħmel biċċa xogħol tajba.

Irridu nħarsu lejn dan il-proċess bħala wieħed li fl-aħħar mill-aħħar fih tittieħed deċiżjoni dwar kif naċċertaw li wild ikollu l-għożża, l-attenzjoni u l-ħarsien li jirriżulta li fl-ambjent attwali ma jkunx qiegħed jingħata.

Fuq kollox huwa importanti li jkun hemm smigħ fi żmien raġunevoli.

F'affarijiet bħal dawn ma tistax timxi bl-għaġla imma huwa importanti li jkun hemm ċerta speditezza biex l-affarijiet isiru fi żmien raġunevoli.

Qed ngħid dan għax dawn huma każijiet verament sensittivi, każijiet li juru sitwazzjonijiet ta' vulnerabilità fejn huwa importanti li kull min hu involut jimxi b'attenzjoni liema bħalha.

Bl-istess mod l-avukat tat-tfal se jkollu wkoll parti importanti imma dan kollu qed ikompli jsaħħaħ il-fehma dwar kemm huwa importanti li nisimgħu lit-tfal.

Punt ieħor li naħseb li huwa importanti li nissottolinjaw huwa marbut mal-fatt li f'pajjiżna hemm ukoll realtajiet ġejjin minn persuni ta' nazzjonalità mhux Maltija kemm jekk ikunu ġew hawn minħabba immigrazzjoni irregolari, kemm jekk ikollhom status ta' refuġjat kif ukoll jekk ikunu nies barranin li jagħżlu li jirrisjedu f'pajjiżna.

Dawn ir-realtajiet ukoll wieħed irid ikun imħejji tajjeb għalihom.

Dawn huma realtajiet li joħolqu sfidi differenti fosthom sfidi kif wieħed jifhem u realtajiet ta' familji ġejjin minn kulturi differenti, reliġjonijiet differenti u lingwi differenti.

Fl-aħħar mill-aħħar ma nistgħux nibqgħu nqisu li kulħadd huwa Malti jew li m'għandniex realtajiet oħra.

Hemmhekk ukoll naħseb li hemm bżonn ta' impenn, investiment u anke taħriġ ta' kif jiġu ttrattati każijiet bħal dawn u s-sensittivitajiet kollha li dawn iġibu magħhom.

Jien ma nixtieqx intawwal wisq u l-aħħar punt li nixtieq insemmi huwa marbut mar-realtà tal-fostering.

Naħseb li hija ħaġa ferm ammirevoli meta persuni jagħmlu l-għażla li jiftħu djarhom u jkunu lesti li jaċċettaw li joffru għożża lil dawk l-ulied u lil dawk il-minuri li jkunu ġejjin minn sitwazzjonijiet diffiċli.

Hemm uħud minnhom li jkollhom diġà l-ulied tagħhom u li magħhom jaċċettaw tfal oħra iżda jkollok ukoll persuni li forsi ma jkollhomx ulied u jiddeċiedu li jagħmlu dan il-ġest tant nobbli li jagħżlu li jkunu foster parents.

Naħseb li tul dawn l-aħħar snin f'pajjiżna rajna titjib konsiderevoli fil-foster care.

Huwa importanti li nkomplu ninvestu f'dan il-qasam u nagħtu s-sapport u t-taħriġ meħtieġ għaliex b'hekk inkunu qegħdin nevitaw sitwazzjoni fejn it-tfal jieħdu ħsiebhom fid-djar residenzjali.

Hemmhekk ukoll hemm diversi sfidi li wieħed irid iwieġeb għalihom.

Sinjura President, jien kelli l-opportunità li niltaqa' ma' diversi ġenituri li jagħmlu din l-għażla tal-foster care u hemmhekk tinduna kemm dan huwa wieħed mill-akbar atti ta' solidarjetà li wieħed jista' jagħmel.

Permezz ta' dan is-servizz, min m'għandux l-għożża se jsib l-għożża u min m'għandux il-ħarsien se jkun qiegħed jingħata dak il-ħarsien.

Hawnhekk qed jiġu proposti numru ta' bidliet li ta' min jinnotahom iżda fuq kollox f'din il-liġi l-aktar ħaġa importanti hija t-tisħiħ favur l-aħjar interess tal-minuri.

Sinjura President, żgur li f'dan il-qasam irid ikun hemm sensibilità, sensittività u responsabbiltà f'kull deċiżjoni, f'kull għażla li ssir u f'kull pass li jittieħed.

Huwa tajjeb li ngħaddu din il-liġi u li noħolqu dawn il-mekkaniżmi li forsi jekk hemm bżonn inkunu nistgħu ntejbu fuqhom fi stadju ta' Kumitat u anke niċċaraw xi punti, imma fl-aħħar mill-aħħar, minbarra li tgħaddi din il-liġi mill-Parlament, huwa importanti li jkollna r-riżorsi kollha meħtieġa biex nimplimentaw din il-liġi bl-aħjar mod possibbli.

Irridu nitgħallmu mill-esperjenzi fejn forsi jkun hemm affarijiet li ma marrux daqstant tajjeb u allura huwa importanti li wieħed iħares lura biex jifhem fejn l-affarijiet imxew tajjeb u fejn setgħu mxew aħjar.

Fuq kollox, f'kull għażla li ssir irridu niftakru ħaġa waħda; li f'idejna għandna r-responsabilità tat-tfal tal-lum għax dawn huma l-irġiel u n-nisa ta' għada.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, naħseb li huwa d-dmir ta' kull gvern li jħares l-interessi bażiċi tat-tfal u tal-minuri biex b'hekk id-dinjità tal-persuna tilħaq il-milja tagħha.

Li nilħqu l-milja tagħna hija xi ħaġa li kulħadd jixtieq, anke aħna bħala politiċi hawnhekk.

Dawn id-drittijiet fil-każ tal-minuri jinkludu d-dritt tal-ħajja, l-iżvilupp, il-protezzjoni kontra l-vjolenza, l-abbuż jew l-abbandun, l-edukazzjoni, li jikbru f'ambjent ta' familja u d-dritt li jesprimu fehemthom u li nisimgħuhom.

Proprju din il-liġi llum qiegħda tmiss xi punti minn dawn id-drittijiet li fil-fatt joħorġu anke mill-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal li Malta hija firmatarja tagħha u li ħarġet 30 sena ilu.

Jien għalija t-trobbija, il-parenting tat-tfal, huwa wieħed mill-akbar investimenti li s-soċjetà Maltija tista' tagħmel.

Sintendi, it-trobbija tiddependi mill-imġiba tal-ġenituri, tal-komunità u tas-soċjetà li aħna ngħixu fiha.

Jien bħala tabib u anke bħala missier nieħu pjaċir meta nara familji li għandhom co-parenting, jiġifieri jħarsu l-bżonnijiet tat-tfal b'mod ugwali fejn ir-relazzjoni bejn il-missier u l-omm hija waħda b'saħħitha.

Nieħu pjaċir għax bis-saħħa t'hekk it-tfal jikbru f'aktar għożża, imħabba u jkollhom valuri oħrajn bħad-dixxiplina.

Imma t-tfulija mhijiex għal dejjem, iż-żgħożija mhijiex għal dejjem u nafu li jkun hemm ir-riskji.

Meta jkun hemm dawn ir-riskji jrid ikollna l-għodod, dak il-qafas legali u dik l-istrateġija nazzjonali biex naġixxu.

Ma jistax ikun hemm tkaxkir tas-saqajn f'dawn l-aspetti soċjali u rridu niddeċiedu meta l-aħjar għandna nintervjenu f'każijiet bħal dawn.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Sinjura President, it-tfal kollha għandhom id-drittijiet tagħhom li nafu x'inhuma.

Barra minn hekk ġenitur ma jistax jikkonsidra lil uliedu qishom xi biċċa proprjetà.

Jien bħala ġenitur għandu jkolli interess li t-tfal ikollhom kwalità tajba ta' ħajja, għandi nħares l-interessi tagħhom u d-dinjità tagħhom imma m'għandix inqis lit-tfal bħala proprjetà tiegħi.

Ġenitur, kemm jekk inhu l-ġenitur naturali u kemm jekk mhuwiex, m'għandu qatt jimponi lilu nnifsu fuq it-tfal.

Dan ifisser li meta jkun hemm tfal bi problemi, meta jkun hemm dawk li jissejħu disfunctional families minħabba maltrattament, abbandun jew inkella minħabba problemi ta' protezzjoni ta' saħħa u sigurtà fuq it-tfal, kemm fiżika, kemm emozzjonali u anke sesswali, hemm bżonn li t-tfal mhux biss jintgħarfu li huma fir-riskju imma tittieħed azzjoni biex b'hekk ħajjithom, saħħithom u l-iżvilupp tagħhom ikun wieħed aħjar u kif jixraq lid-dinjità ta' kull persuna.

Dan hemm bżonn li jsir mhux biss għat-tfal imma anke għax nafu li jekk dawn it-tfal jibqgħu mingħajr rimedju mill-Istat, se jkollna r-riskju li jkollna ċittadini adulti li jkollhom il-problemi.

Sinjura President, meta nitkellmu fuq it-tfal u fuq id-drittijiet u l-interessi tagħhom mhux qegħdin nitkellmu bil-konċett ta' one size fits all. Dan huwa importanti li nifhmuh għax iċ-ċirkostanzi għal kull każ huma partikolari ħafna.

Nieħu pjaċir ninnota li b'din il-liġi saret qabża ta' ġgant anke jekk il-liġi li se tinbidel hija relattivament ġdida għax għaddiet fl-aħħar tal-leġiżlatura u kienet ukoll aktar child-centric milli parent-centric kemm f'dik li hi adozzjoni, kemm fil-fostering kif ukoll jekk hemm care order.

Issa se tinqata' l-għajta li l-ministru responsabbli mill-politika soċjali huwa missier ħafna tfal, għax bis-saħħa ta' din il-liġi se tkun il-Qorti li se tieħu dak il-poter f'idejha biex tħares l-interessi tat-tfal.

Dan huwa wieħed mill-passi sbieħ li għandha din il-liġi għax dawk it-tfal li jkunu taħt care orders u jispiċċaw għall-kura fid-djar residenzjali - u hawn b'mod partikolari nixtieq insellem minn qalbi lid-djar tal-Knisja minn dan l-aspett – se jibdew jitħarsu fl-ambitu ta' qrati u mhux tal-ministru.

Nafu li għandna ħafna koppji li juru x-xewqa li jadottaw imma fl-aħħar mill-aħħar nafu li ftit huma t-tfal, b'mod partikolari dawk Maltin, li jkollhom ir-rieda biex dan il-kuntratt soċjali jseħħ u b'hekk dawn il-koppji jkollhom ix-xewqat ta' ħajjithom maqtugħa.

Fil-fatt jispiċċaw aktar jadottaw minn barra pajjiżna milli minn hawnhekk.

Bil-maqlub, meta niġu għall-fostering nafu li hemm ħafna tfal li jixtiequ li jkunu fostered imma ftit huma dawk il-koppji li huma lesti biex jagħtu wens u biex jieħdu ħsieb lit-tfal.

Jien naħseb li l-qafas kif inhu ppreżentat f'din il-liġi se jħares aktar biex jintervjeni b'mod iktar approprju f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Jien għalija l-akbar sfida preżenti dwar it-tfal hija l-ippjanar fit-tul għalihom, biex ikollhom ħajja stabbli u jkollhom ukoll dik il-permanenza, fejn iħossu dak is-sense of belonging.

Għalhekk jien aktar kmieni għedt li hemm bżonn li l-pjan tagħna jkun wieħed child centred.

Biex il-pjan ikun child centred hemm bżonn kordinazzjoni sħiħa mill-Aġenzija Appoġġ, minn NGOs oħrajn li jieħdu ħsieb dan is-settur, miż-żgħażagħ ta' bejn 16 u 18-il sena u anke mid-djar tat-tfal infushom li bosta huma tal-Knisja.

Huwa l-pjan fit-tul li jħares l-iżvilupp ta' persuni mit-tfulija għaż-żgħożija, li jwassal għal aktar stabilità fil-ħajja u sintendi dan jirrikjedi riżors uman professjonali biex jissarraf.

Sinjura President, bħala tabib irrid ngħid li fl-opinjoni tiegħi din il-liġi se ssolvi d-diskrepanza li teżisti bejn dawk it-tfal li kienu jieħdu kura taħt care order u dawk it-tfal li kien ikollhom voluntary placement fejn ikunu pereżempju ma' fostered family jew inkella jkunu adottati.

Minkejja li dawk li kienu jkunu taħt care order sfortunatament kienu jkunu taħt il-kustodja tal-ministru u issa se jkunu fil-kustodja tal-Qorti, dawn kienu jkunu aktar segwiti u kien ikollhom trattament, fl-opinjoni tiegħi, ferm aħjar u fuq kollox kien ikun hemm il-follow-up.

Ma nistax ngħid li fil-voluntary placement kien hemm dan it-tisħiħ anke forsi minħabba nuqqas ta' riżors uman.

Però naħseb li bil-mod kif inhi ppreżentata l-liġi din il-ħaġa se tittaffa u b'hekk meta niġu għal voluntary placements dawn ma jkunux żvantaġġati.

Irrid ngħid ukoll li minkejja dak kollu li hemm fil-liġi, xi ħaġa li se tibqa' sfida hija l-aftercare service.

Żagħżugħ u żagħżugħa li għalqu 16-il sena jew 18-il sena issa m'għadhomx aktar minuri imma huma adulti u l-problemi reali li jiffaċċjaw dawn in-nies huma ħafna akbar minn dawk li jiffaċċjaw żgħażagħ li jkunu jgħixu fil-familja naturali tagħhom.

L-ewwel nett dawn iż-żgħażagħ ikunu jridu jaċċettaw ir-realtà tas-sitwazzjoni tagħhom u jridu jkunu kapaċi jemmnu fihom infushom.

Dawn huma affarijiet bażiċi importanti imma mhux hekk biss; għall-ewwel darba f'ħajjithom ikunu jridu jibnu dak il-ġejjieni tagħhom b'mod li jkunu indipendenti.

Hawn mhux qed ngħid li ma jkunx hemm preparazzjonijiet għal dawn l-isfidi, għax preparazzjonijiet ikun hemm, imma tkun ħaġa tajba li jkun hemm follow-up ġej mill-familja, fejn meta trid il-parir ta' missierek tista' tfittxu fi kwalunkwe ħin, anke b'telefonata, anke jekk għandek 18 jew 20 sena.

Mill-banda l-oħra, fil-każ ta' dawn il-persuni, l-aftercare service mhux dejjem ikun garantit.

Jien iltqajt ma' ħafna okkażjonijiet fejn tara nies ta' din ix-xorta jbatu biex ikollhom saqaf fuq rashom bil-konsegwenza li faċilment jispiċċaw f'depressed areas u f'żoni fejn ir-riskju huwa akbar jew inkella jispiċċaw fuq il-benefiċċji soċjali.

Għalhekk l-aftercare service huwa importanti immens.

Sinjura President, xi ħaġa li laqtitni f'din il-liġi b'mod pożittiv hija li issa t-tfal kollha jistgħu jkunu rappreżentati minn avukat.

Din hija xi ħaġa tajba għax fil-liġi l-oħra dawk it-tfal biss li kienu taħt care order setgħu jkunu rappreżentati minn avukat.

Xi ħaġa tajba wkoll hija li din il-liġi tħares id-drittijiet li semmejt aktar qabel u wieħed minnhom huwa d-dritt li t-tfal jesprimu fehemthom u jiġu mismugħa anke f'ċirkostanzi diffiċli.

Xi xahar wara li kienet għaddiet il-liġi l-oħra fil-25 ta' Jannar 2017 – dak iż-żmien jien kont il-Whip tal-Gvern - jien kont tkellimt f'Aġġornament u kont għedt hekk:

"F'din il-leġiżlatura għaddejna l-Att dwar il-Ħarsien tat-Tfal (Ħarsien Barra mid-Dar) u dan diġà jipprovdi biex jiġi appuntat avukat mill-bidu nett sabiex iħares l-interessi tat-tfal f'dawk iċ-ċirkostanzi speċifiċi, imma dan japplika biss fil-każ ta' care orders u mhux fix-xenarji kollha li jirrigwardaw id-drittijiet tat-tfal.

Għaldaqstant naħseb li wasal iż-żmien li kull minuri għandu jingħata d-dritt li jinstema' quddiem il-Qorti skont ix-xewqat tiegħu."

Issa jien qed nieħu pjaċir li din il-fehma ġiet adottata f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Din hija xi ħaġa tajba u huwa pass ieħor 'il quddiem.

F'waħda mill-gazzetti l-Ministru semma a step-by-step approach.

Jien se nissuġġerilu tarġa oħra biex inkunu daqsxejn aktar forward-looking.

Jien hawnhekk diġà tkellimt biex il-Kummissarju tat-Tfal tippromwovi d-drittijiet mill-aspett ġenerali ta' public policy u liġijiet.

Din hija xi ħaġa tajba, imma nafu wkoll li l-Kummissarju tat-Tfal m'għandhiex l-għodod legali meħtieġa biex tinvestiga każijiet individwali u tieħu d-deċiżjonijiet.

Jien din naraha mhux biss mill-aspett legali imma anke bħala tabib.

Mill-esperjenza tiegħi jien iltqajt ma' ħafna problemi u sfidi fil-ħajja tat-tfal u taż-żgħażagħ meta ma kellhomx dik il-familja li huma xtaqu jkunu parti minnha.

Sinjura President, jien naħseb li wasal iż-żmien li jkollna qafas legali fejn it-tfal ikollhom id-drittijiet imħarsa b'mod individwali bis-saħħa ta' servizz indipendenti lil hinn mill-Eżekuttiv.

Din il-ħaġa naraha bħala parti mill-funzjoni ta' Ombudsman tat-tfal.

Din hija xi ħaġa li tista' tidħol fil-qafas li jeżisti diġà u ċjoè l-qafas tal-Ombudsman li diġà għandna, fejn apparti li jkollna l-Ombudsman li jħares is-saħħa, Ombudsman li jħares l-affarijiet parlamentari, Ombudsman li jħares l-ambjent u affarijiet oħra, ikollna wkoll l-Ombudsman tat-tfal bid-differenza li dan l-Ombudsman li jinvestiga d-drittijiet individwali ta' minuri jkollu s-snien biex jinforza dak li jinvestiga.

Din hija d-differenza.

Jien qed nipprova ngħid li għandu jinħoloq dan il-livell ieħor biex nassiguraw li jkollna ċ-checks and balances favur id-drittijiet ta' min bilfors irid jistrieħ fuq xi ħadd adult biex l-interessi tiegħu u d-dinjità tiegħu jiġu mħarsa.

Għalkemm jien qiegħed nagħmel dan is-suġġeriment sintendi se jkolli wkoll il-ħin li niżvolġih aktar.

Dan aktar u aktar meta nafu, kif intqal f'din il-Kamra, li għandna 22% tat-tfal li qegħdin f'riskju ta' faqar u jista' jkollhom id-drittijiet tagħhom mhedda.

Għalhekk naħseb li minbarra din l-istruttura legali li qegħdin ngħaddu, ikun ferm tajjeb li nitilgħu t-tarġa li jmiss u noħolqu dawn iċ-checks and balances permezz tal-Kummissarju tat-Tfal jew permezz ta' struttura indipendenti u awtonoma li tkun l-Ombudsman tat-tfal.

Ma nifhimx li b'hekk inkunu qegħdin niddupplikaw ix-xogħol anzi nkunu qegħdin inħarsu t-tfulija kif suppost f'soċjetà moderna u progressiva.

F'din id-diskussjoni ma kienx beħsiebni nitkellem dwar id-dritt tal-ħajja imma la ssemma ħassejt li għandi niddedika ftit minuti dwaru.

Hawnhekk qiegħed nirreferi għall-abort.

Kif għedt kemm-il darba u stqarrejt minn qalbi, il-ħajja hija sabiħa u jien favur il-ħajja.

Ħafna hawnhekk jaqblu ma' dan.

Il-Partit li nagħmel parti minnu jien, jiġifieri l-Partit Demokratiku, huwa favur il-ħajja u fil-fehma tagħna t-tarbija għandha titqies, bi dritt, li hija membru tal-familja u persuna anke meta tkun għadha fil-ġuf.

Dan huwa l-qofol ta' kollox, u dan jirriżulta wkoll xjentifikament, jiġifieri aħna m'aħniex ngħiduh b'sens politiku, b'sens reliġjuż jew b'sens morali biss.

Ix-xjenza turi b'mod assolut li l-ħajja tal-bniedem tibda mill-konċepiment u m'hemm xejn xi jmeri lix-xjenza dwar dan.

Aħna tal-Partit Demokratiku favur id-dinjità tal-ħajja tal-bniedem u nirrispettaw il-kodiċi tad-dritt naturali fejn anke l-mewt u d-dfin, iridu jsiru b'mod dinjituż.

Aħna kontra kull forma ta' qtil, kemm jekk inhu abort, kemm jekk inhi piena kapitali kif ukoll jekk inhi ewtanasja.

Dawn huma kollha forom ta' qtil.

Il-qofol tal-prinċipju tad-dritt tal-ħajja hu li l-bniedem għandu dritt fundamentali li jgħix u l-ebda persuna m'għandha d-dritt li toqtol persuna oħra.

Ma tista' qatt tħaddan politika li tħares id-dinjità tal-bniedem u d-dritt tal-ħajja jekk fil-liġijiet ċivili dwar l-opportunitajiet indaqs, ugwaljanza u dritt ta' għażla ħielsa ma tirrikonoxxix dan il-prinċipju.

Sinjura President, jien għandi esperjenza sħiħa ta' 32 sena każijiet, li mhumiex rari, fejn nisa joħorġu tqal u ma jkunux jixtiequ jkomplu t-tqala tagħhom.

Id-dinjità tal-mara rridu nħarsuha, u jien min jien, anke bħala tabib, bħala ċittadin jew bħala politiku li għandi nikkundanna l-fehma, l-aġir jew l-għemil ta' dik il-mara?

Għalkemm jien nista' ngħid li jien wieħed minn dawk it-tobba li nħossni kburi li salvajt ħafna ħajjiet, nafu li hemm numru ta' nisa li qegħdin imorru barra minn pajjiżna biex ifittxu l-abort.

Konxji ta' dan kollu, aħna tal-Partit Demokratiku nħossu li, l-ewwel u qabel kollox, il-Gvern għandu d-dmir li jeduka lis-soċjetà.

Hemm bżonn li nedukaw lis-soċjetà tagħna u għalhekk huwa tajjeb li jkollna dibattitu b'saħħtu dwar dan.

Dan huwa dibattitu li ma jaffettwax l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew jew l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali imma jaffettwa lil dan il-Parlament u lilna.

Kif semmejt, huwa ċar li l-Unjoni Ewropea mhux se ġġegħelna li b'xi mod indaħħlu l-abort.

Illum din qiegħda wkoll fil-gazzetta u stqarrha wkoll l-Imħallef Giovanni Bonello fil-ġurnal The Malta Independent.

Ħadd mhu se jiddettalna.

Aħna bħala nazzjon nemmnu bis-sħiħ li l-ħajja hija dritt uman u d-dinjità tal-persuna toħroġ proprju minn dak id-dritt bħalma joħorġu drittijiet fundamentali oħrajn tal-espressjoni, tal-opinjoni u d-dritt li kulħadd ikollu saqaf fuq rasu.

Hawn irrid ngħid li aħna ssuġġerejna li għal dawk il-każijiet fejn omm ma tkunx trid tkompli t-tqala tagħha tkun tista' tiġi offruta ċ-ċans li t-twelid isir b'mod aktar bikri mis-soltu by medical induction, basta mill-aspett kliniku tkun kapaċi tgħix waħedha.

Issa forsi jkun hawn min jistaqsi: Hawn biex ġej?

Sinjura President, aħna fil-prattika ta' kuljum mhux l-ewwel darba li niltaqgħu ma' każijiet fejn ikun hemm tqaliet li minħabba raġunijiet mediċi tal-mara jew anke tat-tarbija, il-ħlas isir qabel l-40 ġimgħa.

Illum grazzi għall-iSpecial Care Baby Unit (SCBU) tarbija li titwieled wara 28 ġimgħa ta' tqala tikber b'mod normali u b'saħħitha.

Għalhekk hemm ċerti sitwazzjonijiet fejn dik l-omm li ma tkunx trid lit-tarbija tista' tingħata ċ-ċans biex din it-tarbija titwieled qabel.

Sintendi, biex dan iseħħ irid ikun hemm tibdil mill-aspett legali li jkopri lill-professjonist meta jieħu dik id-deċiżjoni biex isir ħlas qabel il-waqt.

Għalfejn qiegħed nitkellem hekk?

Hawn ma nistgħux nitkellmu fuq l-abjad biss jew fuq l-iswed biss.

Ma nistgħux inqiegħdu lill-omm fuq naħa tal-miżien u lit-tarbija fil-ġuf fuq in-naħa l-oħra.

Dawn it-tnejn huma persuni u t-tnejn għandhom dritt għal ħajjithom u għad-dinjità tagħhom imma bis-saħħa t'hekk inkunu qegħdin nersqu lejn soluzzjoni fejn it-tnejn isalvaw.

Għalfejn qed ngħid li t-tnejn isalvaw?

Għax it-tarbija titwieled u tgħix ħajjitha b'mod dinjituż u l-omm tiffranka dak l-istress psikoloġiku, dak l-istress li hi ma tkunx tixtieq tidher li hija tqila u dak l-istress li ħajjitha qisha spiċċat.

B'dan il-mod din il-mara tingħata ħajja mill-ġdid u fl-istess ħin tkun taf li dik it-tarbija li hi ma xtaqitx għadha ħajja u m'għaddietx mill-abort.

B'hekk jien nemmen li għandu jonqos in-numru ta' nisa li jmorru barra minn xtutna u jfittxu l-abort.

Dan li qed ngħid huwa kollu fattibbli mill-aspett mediku.

Sinjura President, din hija soluzzjoni li s'issa ħadd ma kellu l-kuraġġ li jvaraha b'mod politiku u jien qiegħed invaraha f'isem il-Partit Demokratiku biex tiġi studjata.

Din tista' tkun soluzzjoni mhux biss eżemplari imma prattika għal pajjiż ċkejken li għandu għal qalbu l-ħarsien tad-dritt uman bħala persuna f'kull stadju tal-ħajja.

Għaldaqstant meta niġu għad-drittijiet tal-bniedem verament inkunu l-aqwa fl-Ewropa.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nitlob il-permess biex inressaq mozzjoni mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

Fis-6.32 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

IS-SOSTITUZZJONI TEMPORANJA TAS-SEDJA

Li skont l-Ordni Permanenti 151, l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi jippresiedi l-Kamra fil-perjodu li matulu d-Deputy Speaker, l-Onor.

Claudette Buttigieg, tagħmel id-diskors tagħha fis-seduta tal-lum, it-Tnejn, 11 ta' Marzu 2019 fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Abbozz Nru 76 - u dan ukoll billi l-Ispeaker huwa msiefer fuq xogħol parlamentari."

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Nissekonda.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

Stefan Zrinzo Azzopardi biex jieħu postu fis-Sedja.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IL-PROTEZZJONI TAL-MINURI (ĦARSIEN ALTERNATTIV)

Il-Kamra rriżumiet minn ftit mumenti qabel id-diskussjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv).

L-ACTING DEPUTY SPEAKER (Onor. Stefan Zrinzo Azzopardi): Rimarki?

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, ħadt pjaċir ħafna nisma' d-diskorsi differenti li saru llum u l-ġimgħa li għaddiet.

Meta tkun fuq is-siġġu fejn qiegħed inti tosserva ħafna affarijiet.

Naħseb li xi ħaġa li rrid nirrimarka b'mod pożittiv ħafna hi li matul id-diskussjoni l-Ministru Michael Falzon ma ċċaqlaqx minn postu, baqa' hemmhekk jisma' lil kulħadd u jieħu nota dwar dak kollu li qed jingħad.

Naħseb li dan juri sens ta' rispett lejn il-Kamra u bħala membri għandna nirrikonoxxuh.

Rigward din il-liġi naħseb li l-Ministru jaqbel miegħi li kien hemm ċertu sens ta' soljev għall-fatt li hawn qbil dwar liġi daqshekk delikata, daqshekk importanti u li qed jintqalu ħafna affarijiet tajbin dwarha.

Qisu hawn tellieqa f'din il-Kamra għal min l-aktar jista' jagħti kontribut tajjeb ħalli, kif qal l-Onor.

Claudio Grech fil-bidu ta' dan id-dibattitu, we don't get it wrong.

Din hija liġi li ma nistgħux niżbaljaw fiha għaliex, bħalma għedt inti Sur President, u bħalma qalu diversi kollegi f'din il-Kamra, lilna tpoġġilna responsabilità kbira fuq spallejna għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-ħajja u l-futur ta' uliedna.

Nixtieq nibda billi niġbed l-attenzjoni dwar affarijiet li ntqalu ftit tal-ħin ilu.

Godfrey Farrugia ppropona xi ħaġa li għandna niddiskutu u naħseb li qed tiftaħ tieqa daqsxejn differenti għal dawk kollha li jaħsbu li l-abort huwa l-uniku soluzzjoni għal sitwazzjonijiet daqshekk diffiċli.

Mill-banda l-oħra, l-aktar diskors li personalment ma laqatnix għat-ton li kien fih kien id-diskors tal-Onor.

Glenn Bedingfield, però minnu ħareġ punt validu li fid-diskorsi ta' wara rrepetewh diversi persuni fosthom inti, Sur President, li din il-liġi se tneħħi r-responsabilità tal-care orders - fil-fehma tiegħi responsabilità inutli - minn fuq il-Ministru.

Jien mhux biss naf u napprezza x-xogħol li qed jagħmel il-Ministru Michael Falzon imma naf anke kemm il-predeċessuri tiegħu batew minnha.

Jekk hawn min jaħseb li l-ministri jieħdu gost jiffirmaw il-care orders għandu żball.

Din hija responsabilità żejda.

Kollegi tiegħi li kellhom il-pożizzjoni li għandu l-Ministru Michael Falzon kemm-il darba qaluli li ma torqodx bil-lejl bl-affarijiet li jkollok taqra u tagħmel u allura lill-Onor.

Glenn Bedingfield ngħidlu li ma nixxukkjax ruħi li ministru jitlob parir mingħand is-social workers.

Mingħand xi ħadd trid titlob parir.

Mela se ġġorr din ir-responsabilità waħdek għal xi ħaġa daqshekk delikata fuq il-futur ta' tfal li mhumiex tiegħek?

Sur President, jien il-frażi "it-tfal tiegħek" tinkwetani.

Nitkellmu dwar uliedna qishom oġġett li qiegħed fil-pussess tagħna.

Pereżempju frażi li lili verament iddejjaqni u li tintuża mill-ġenituri bħal dawn iż-żmenijiet tal-eżamijiet hija: Għamel l-eżami u ġabli "A" jew "B"!

Ma ġablek xejn, li ġab ġabu għalih!

Għandna ħabta nużaw dan it-ton.

Din ma nagħmluhiex b'sens ħażin imma nagħmluha għax aħna lit-tfal nadurawhom.

Però mhuwiex sew li wieħed jitkellem fuq it-tfal tiegħu b'mod li dawn qishom għamlu xi ħaġa għalih!

Kif kienet qed tgħid l-Onor.

Therese Comodini Cachia, lit-tfal qisna nagħmluhom clones tagħna u dak li ma rnexxilniex nagħmlu aħna fil-ħajja rridu li jirnexxu huma.

Imma issa ħalli ngħaddi għad-diskors proprju li ppreparajt fuq din il-liġi voluminuża.

Jien m'iniex persuna teknika f'dak li għandu x'jaqsam mal-liġi u allura m'inix se nidħol f'dak l-aspett, però se niffoka fuq aspett u se niddikjara interess partikolari.

Sur President, jien, qabel ma dħalt fil-politika, flimkien mar-raġel tiegħi u mat-tifla tiegħi konna għamilna l-kors tal-fostering.

Bħala xandara kont nagħmel slots regolari dwar dan u kont nintervista professjonisti f'dan il-qasam.

Fil-fatt intervistajt ħafna foster carers u kelli l-privileġġ kbir li nintervista wkoll lil tfal, żgħażagħ u adulti li għaddew mill-proċess tal-fostering.

Nista' ngħid li kont influwenzata ħafna minn dik l-esperjenza.

Ovvjament l-għan kien li nħeġġu aktar nies jagħmlu dan il-ġest li kif sejjaħtlu int, Sur President, huwa ġest nobbli.

L-esperjenzi li kont qsamt jien mat-telespettaturi kienu esperjenzi pożittivi.

Kif diġà għedt, bl-imħabba li għandna lejn it-tfal kultant ninsew li mhux it-tfal kollha għandhom il-privileġġ tal-imħabba u l-privileġġ tas-sigurtà f'ħajjithom, sigurtà ta' permanenza li naħseb li din il-liġi, fil-fehma tiegħi, qiegħda tindirizza bħalma tindirizza issues oħrajn.

Jien hawnhekk nixtieq nagħmel mistoqsija bażika: Nafu x'inhu l-effett tat-trawma fuq it-tfal?

Din aċċenna għaliha wkoll l-Onor.

Jien hawnhekk m'iniex se nagħti eżempji għax Malta hija żgħira u meta għamilt il-kors tal-fostering tgħallimt ħafna dwar kemm Malta hija żgħira.

Nixtieq ngħid li meta fil-kors tal-fostering kienu jħarrġuna, qatt ma tawna ismijiet jew dettalji vera ta' każijiet li aħna bħala foster carers prospettivi kellna nipprovaw insolvu.

Irrid ngħid ukoll li ġieli kien hemm każijiet li spiċċaw b'wiċċ il-ġid u ġieli kien hemm każijiet li ma spiċċawx hekk, imma dan isir biex inti tiġi mħarreġ għar-realtà t'hemm barra.

Sur President, irrid ngħid mill-bidu li hemm konċett li lili jurtani.

Għalkemm naħseb li jkun hemm każijiet ta' foster carers li jkollhom ix-xewqa li jadottaw, il-maġġor parti assoluta ta' foster carers jagħmlu dan b'altruwiżmu kbir u bl-ebda intenzjoni li jadottaw.

Dan qed ngħidu għaliex naf ħafna foster carers u għalhekk irrabjajt meta l-Onor.

Bedingfield beda jitkellem fuq foster carer speċifika.

Dan m'għandux idea ta' dawn in-nies.

Jien ngħid li dawn jagħmlu li jagħmlu b'intenzjoni tajba.

Tista' ma taqbilx ma' dak li għamel xi ħadd u tista' tgħid li mhux sewwa li jkun hemm aspett politiku fejn jidħlu deċiżjonijiet bħal dawn.

Però ejja ma nattakkawx lilhom.

Dawn qegħdin jagħmlu xi ħaġa straordinarja f'pajjiżna.

Jekk tridu tkunu tafu x'differenza hemm bejn il-fostering f'pajjiżna u f'pajjiżi oħrajn, agħmlu Google search bażika u tindunaw li fl-Amerka, pereżempju, il-fostering għandu a very bad name komparat mal-good name li għandu f'pajjiżna.

Għalhekk irridu kemm jista' jkun inrawmu aktar u aktar foster carers.

Sur President, xi tfisser li tkun foster carer?

Ejja mmorru lura fis-snin.

Dari kien jiġri li min kien ikollu familja kbira, iz-zijiet, il-kuġini jew xi ħaddieħor li kien jiġi minn familja bħal din, kien irabbilhom lil xi ħadd mit-tfal u qatt ma kienu jgħidu li huwa tagħhom.

Naħseb li din f'kull familja kbira kienet tiġri.

Sikwit tisma' kliem bħal "Għax dak trabba maz-zijiet", "dak trabba man-nanniet" jew "dak trabba mal-kuġini".

Dawn l-affarijiet kienu jsiru imma ma kenux isiru b'mod organizzat kif qegħdin nagħmlu f'din il-liġi, u naħseb li din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Jien ġieli ltqajt ma' foster carers li jgħidulek minn xiex għaddew u meta tistaqsihom jekk għamlux il-kors jgħidulek le.

Dawn ikunu ilhom snin twal ħafna jagħmlu dan ix-xogħol u forsi din hija l-mistoqsija li rrid nagħmel lill-Ministru.

X'se jiġri f'dawk il-każijiet fejn hemm nies li mhumiex imħarrġa, bħalma qed tgħid din il-liġi, però ilhom jagħmlu dan ix-xogħol?

Prattikament dan huwa servizz lejn is-soċjetà tagħna u servizz enormi lil dawn it-tfal.

Din il-liġi b'xi mod se taffettwa lil min ma kienx imħarreġ u ma ħax din il-formazzjoni?

Ma rridx ninftiehem ħażin u m'iniex qed nipprova nallarma, imma jkun tajjeb jekk il-Ministru, aktar tard f'dan id-dibattitu, jiċċara dan il-punt, għax naħseb li huwa punt li dwaru jaf ikollok min forsi se jinkwieta.

Anke mill-body language tal-Ministru qed nifhem li m'hemm xejn assolutament f'dan ir-rigward.

Imma issa ħalli mmur għall-pilastru ewlieni ta' din il-liġi li huma t-tfal.

Sur President, Dr Gabor Maté li speċjalizza fuq l-effett tat-trawma, speċjalment fuq persuni li jieħdu d-droga fil-Kanada, jgħid hekk:

Qed nikkwota minn artiklu li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra għaliex jiffoka proprju fuq dan l-aspett tat- trawma.

Dr Gabor Maté jgħidilna wkoll li:

Dan juri kemm huwa importanti dak li ssemmi din il-liġi u dak li semmew kważi l-kelliema kollha f'dan id-dibattitu ċjoè li rridu nieħdu ħsieb lil dawn it-tfal minn kmieni u b'mod spedit.

Is-sens ta' urġenza qiegħed hemmhekk.

Dr Gabor Matè jkompli jgħid hekk:

Dr Maté qed jitkellem dwar nies li jabbużaw mill-kokaina f'żona partikolari tal-Kanada u jkompli jgħid hekk:

Hawnhekk qed jagħmel dan il-paragun.

Lil persuna marida b'mod terminali ma tistax tgħidilha li mhux se tgħinha aktar imma tagħtiha xi ħaġa biex tnaqqas l-uġigħ.

L-istess ħaġa f'dak li għandu x'jaqsam mat-trawma; irridu nipprovaw kemm jista' jkun innaqqsu din il-pjaga minn fuq it-tfal.

L-artiklu li se nkun qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fl-aħħar tad-diskors tiegħi jismu "Addiction Rooted In Childhood Trauma" meħud mill-Californa Healthline.

Sur President, nafu li t-tfal ikunu għaddejjin minn trawma kbira f'dawn il-każijiet u aħna rridu nnaqqsu dik it-trawma u l-effetti u l-konsegwenzi tagħha.

Irridu naġixxu malajr mat-tfal biex inwarrbuhom minn sitwazzjonijiet trawmatiċi imma l-foster carers iridu jkunu ppreparati sew biex jgħinu lit-tfal jiffaċċjaw it-trawma, li wara tista' tkun trawmatika wkoll għall-foster carers infushom jekk ma jkunux ippreparati.

Wara li tkun temmejt il-preparazzjoni tiegħek biex tieħu l-kura ta' wild, m'hemmx għalfejn tkun taf l-affarijiet personali fid-dettall, imma huwa importanti li tkun taf il-background ta' minn fejn ġejjin dawn it-tfal.

Hawn qed nitkellem minn esperjenza ta' ħbieb tiegħi li fil-fatt komplew il-proċess u għamlu fostering.

Jien u l-familja tiegħi - biex il-bracket li ftaħt l-ewwel nagħlqu – m'għamilniex fostering mhux għax ma ridniex imma għax verament ma kenitx tkun fair fuq it-tarbija li ngħatajna minħabba li din ġiet fil-kampanja elettorali tal-2013.

B'responsabilità kbira aħna għedna li mhux fair li tarbija li bla dubju ta' xejn ġejja minn ambjent li ma fihx stabilità, iddaħħalha f'kampanja elettorali.

Naħseb li dan kien wieħed mill-ftit dispjaċiri tiegħi li dħalt fil-politika, għax dejjem ngħid minjaf x'sar minn dik it-tarbija.

M'għandix dubju li qiegħda f'post tajjeb għaliex in-nies u l-professjonisti li jaħdmu f'dan il-qasam huma ġenwini ħafna u l-interess tat-tfal jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Bħalma kont qed ngħid, it-trawma tat-tfal tista' tkun trawmatika anke għall-foster carers.

Trabi li sabu l-wens u l-imħabba permezz tal-fostering kmieni f'ħajjithom, meta kibru kellhom inqas effetti trawmatiċi minn oħrajn li ġew fostered aktar tard.

Fil-fatt ir-relazzjoni tat-tfal mal-foster carers tagħhom meta jibdew il-fostering f'età bikrija wkoll hija inqas trawmatika.

Bħalma jaf il-Ministru, ġieli jkollok sitwazzjonijiet ta' tfal li jkunu tfarfru u jkollhom għaxar snin, 11-il sena u anke akbar.

L-ideali hu li dawn ikunu qegħdin jgħixu f'ambjent ta' familja però huwa diffiċli ħafna ssib foster carers li jieħdu ħsieb żgħażagħ jew adolexxenti ta' din l-età u r-raġuni hija sempliċi ħafna.

Kien hemm min ipprova u kien hemm min sabha diffiċli ferm, però m'għandniex naqtgħu qalbna, għandna nibqgħu nipprovaw għaliex il-foster carers huma nies altruwisti għall-aħħar.

Jien naf min irnexxielu u naf min b'sodisfazzjon enormi u b'sens ta' kburija kbira jgħidlek li llum dawn it-tfal daħlu l-Università jew qegħdin jaħdmu xi mkien.

L-ACTING DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Hawn xi ftehim biex il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol jitwal bi ftit minuti?

Fis-7.00 p.m. il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol twal bi ftit minuti, skont ftehim milħuq.

L-ACTING DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Permezz ta' din il-liġi se nkunu qegħdin nagħtu aktar vuċi lit-tfal.

Laqatni ħafna l-kumment tiegħek, Sur President, meta kkwotajt – din irrid insibha għax verament kienet tajba – li qabel kienu jgħidu li "children should be seen, not heard".

Naħseb li hawnhekk ilqatt il-musmar fuq rasu għaliex din il-liġi qiegħda tagħmel kompletament l-oppost; qiegħda tgħid li idealment lit-tfal irridu nisimgħuhom ħafna u m'għandniex għalfejn nesponuhom, m'għandniex għalfejn narawhom.

Ovvjament irridu narawhom ħalli naraw f'liema ambjent qegħdin jgħixu.

Jien naf ħafna stejjer ta' qsim il-qalb, bħalma jaf il-Ministru, li kultant kważi lanqas temminhom.

Darba minnhom waqt it-taħriġ, il-grupp kien qabbad lili biex naqra l-istorja u l-każ tant kien ikrah li ma flaħtx naqra aktar, waqaft u għedtilhom: Ħudu paċenzja, tistgħu tgħiduli almenu jekk illum il-ġurnata dawn it-tfal humiex qegħdin xi mkien sikur u tajjeb?

Imbagħad serrħuli rasi li t-tfal kienu xi mkien sikur.

Fit-taħriġ aħna ridna ngħidu x'konna nagħmlu kieku konna f'dik is-sitwazzjoni imma tant kienet problematika s-sitwazzjoni u tant kien hemm negliġenza enormi li lanqas temmen li jeżistu dawn l-affarijiet!

Issa dan il-każ seħħ fil-qalba ta' ħafna nies, jiġifieri mhux xi mkien imwarrab jew 'il bogħod minn għajn in-nies.

Fis-soċjetà tal-lum irridu noqogħdu attenti aktar.

Illum ma nafux min huma l-ġirien tagħna, ma nafux min joqgħod fuqna u ma nafux min joqgħod taħtna.

Jien kelli każ partikolari fejn xi ħadd qalli li kien hemm tifla li ma kenitx qiegħda sew imbagħad mort niltaqa' magħha u waqt li qgħadt nilgħab magħha ndunajt li din kienet f'kondizzjoni perfetta u kienet nadifa.

L-unika problema kienet li ma kellhomx flus u l-omm kienet tmur tittallab lin-nies però għax kienet qed tfittex l-għajnuna b'umiltà kbira ma jfissirx li kienet qed tagħmel xi ħaġa ħażina.

It-tifla kienet f'sitwazzjoni perfetta, u meta kont irreferejt il-każ lis-social workers kienu qaluli li verament għandi raġun.

Wara kollox min għandu t-tfal jinduna jekk humiex maħmuġin jew nodfa minn affarijiet verament bażiċi.

Xi ħaġa importanti li għandna nsemmu dwar din il-liġi hija li t-taħriġ jissemma, jidhirli, għal madwar 12-il darba.

It-taħriġ għall-foster carers huwa importanti ħafna.

Għal min jaħdem f'dan is-settur il-continuous training ukoll huwa importanti.

Xi ħaġa li forsi ma jafux ħafna nies hija li waqt it-taħriġ tal-foster carers – almenu dak li kont esperjenzajt jien – qatt ma jgħidu li t-tfal se jibqgħu b'mod permanenti għandek.

Inti tagħtihom il-permanenza li għandhom bżonn imma qatt ħadd ma jgħidlek li jekk jgħaddu ċertu ammont ta' snin se jibqgħu għandek.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex naf b'każijiet ukoll, għalkemm dan huwa diffiċli, fejn il-foster carers spiċċaw foster friends tal-ġenituri bijoloġiċi tat-tfal u għenuhom.

Jien naf b'każ ġenwin għall-aħħar li kien jinvolvi mard, fejn mara qaltli li allaħares ma kenux il-foster carers tat-tifla tagħha f'ħajjitha.

Immaġina, Sur President!

Mara għaddiet minn ħafna mard serju u tgħidlek li f'ħajjitha allaħares ma kenux il-foster carers tat-tifla tagħha li jċemplulha u jaraw jekk għandhiex bżonn xi ħaġa!

It-tifla qiegħda fil-kustodja tagħhom, huma qegħdin irabbuha, jeħduha għandha, u jafu li l-omm mhijiex f'pożizzjoni fiżika li tieħu ħsieb bintha.

Hemm relazzjoni inkredibbli bejniethom dawn in-nies.

Xi ħaġa li ġibidli l-attenzjoni għaliha ħabib tiegħi, qrajt dwarha u laqtitni ħafna hi meta qalli li rridu nibdew inħarsu lejn il-foster carers bħala co-workers aktar milli sempliċement każ ta' placement.

Inti mhux sempliċement iġġib tarbija, tifel jew tifla, imma trid tgħin biex tibni relazzjoni u biex dawn it-tfal eventwalment imorru lura lejn il-ġenituri bijoloġiċi tagħhom.

Minkejja li qed ngħid dan, dejjem hemm dik l-"imma"; dejjem jekk dan ikun għall-ġid tat-tfal.

Il-ġid tat-tfal huwa dejjem superjuri għal kull xewqa u intenzjoni tal-ġenituri bijoloġiċi, tal-foster carers u ta' kulħadd.

Kif kont qed ngħid il-formazzjoni hija importanti ħafna.

Foster carers ta' vera jrabbu t-tfal ta' ħaddieħor bil-ħsieb u l-intenzjoni li t-tfal, għax ikun għall-ġid tagħhom, jerġgħu jmorru lura mal-ġenituri naturali tagħhom.

Jekk dan ma jkunx ta' ġid għat-tfal, anzi jekk dan ikun trawmatiku, f'dak il-każ għandha tiġi kontemplata soluzzjoni oħra bħall-adozzjoni.

Aktar qabel semmejt l-eżempju ta' sinjura li kont impressjonata ħafna dwar kemm għenuha l-foster carers tat-tifla tagħha però dan mhux dejjem ikun jista' jsir.

Inti mhux dejjem se jirnexxilek toħloq dan il-bilanċ tant sabiħ u ideali, jiġifieri rridu nkunu realistiċi wkoll.

Forsi hemm min qed isegwina u jikkontempla li jagħmel foster caring u jgħidlek: Imma jien ma rridx noqgħod niltaqa' ma' ħafna nies differenti bi problemi.

Għalhekk huwa importanti li tiffaċċja r-realtà ta' dawn it-tfal tant prezzjużi u li tant għandhom bżonn l-imħabba.

Bħalma qal l-Onor.

Claudio Grech, id-diffikultajiet tal-ġenituri bijoloġiċi ta' dawn it-tfal m'għandhomx iħallsu l-prezz għalih it-tfal stess.

Irrid ngħid ukoll li hemm issues ta' data protection u l-liġi wkoll issemmi dan l-aspett.

Hawn irridu noqogħdu attenti ħafna.

Bħalma għedt, Malta hija żgħira ħafna u l-foster carers irid ikollhom xi tip ta' background fuq dawn it-tfal ħalli jkunu jafu kif jittrattaw magħhom.

Għandek tfal li jekk issemmilhom lil xi ħadd mill-ġenituri tagħhom jispiċċaw jibżgħu u jagħmlu pipì taħthom.

Issib min ikollu dak li bl-Ingliż jgħidulu tantrum, rabja kbira, frustrazzjoni.

Anke tfal li m'għandhomx problemi fil-familja wkoll jgħaddu mit-tantrums, aħseb u ara tfal bħal dawn li għandhom fihom rabja enormi għal dak li ġralhom!

Ovvjament, biex inħajru aktar foster carers it-taħriġ jibqa' importanti ħafna però naħseb li l-aktar importanti huwa s-sapport 24 siegħa kuljum.

F'nofs ta' lejl it-tifel jew tifla li tkun qed trabbi jista' jagħtiha xi ħaġa li inti ma tistax tikkontrolla u jekk ma jirnexxilekx bit-taħriġ li tkun ħadt, almenu tkun taf li għandek is-sapport, inkluż sapport ta' sikurezza f'każijiet fejn huwa ta' periklu addirittura għat-tfal li jkunu qrib il-ġenituri bijoloġiċi tagħhom jew membri tal-familja.

Qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi ma rridx inħalli barra pilastru importanti ħafna li din il-liġi qiegħda tiddependi ħafna fuqu, li huma s-social workers.

Minn hawnhekk insellmilhom, naf li huma nies li qegħdin jaħdmu beyond their call of duty b'responsabilitajiet enormi, il-pagi nafu x'inhuma u l-workload ma jispiċċa qatt.

Nixtieq forsi l-Ministru jgħidilna x'qiegħed isir biex inħajru aktar żgħażagħ jidħlu f'dan is-settur tant importanti li se jkollna bżonnu ħafna aktar fil-futur.

Naf ukoll li hemm daqsxejn ta' problema fejn social workers li għadhom ħerġin mill-Università ta' età tenera u forsi b'nuqqas ta' esperjenza fil-ħajja, jista' jkollhom ċerti diffikultajiet f'sitwazzjonijiet bħal dawn.

M'iniex qed ngħid li dawn m'għandhomx ikunu f'dan il-qasam però għandna bżonn aktar nies ta' ċerta esperjenza fil-ħajja.

Fl-aħħar nett nixtieq ngħid żewġ affarijiet żgħar.

Fi klawsola 37 tal-Abbozz ta' Liġi jissemma l-Bord għall-Fostering.

Xi ħadd ġibidli l-attenzjoni li sentejn jista' jkun żmien qasir wisq biex il-Bord isegwi l-każijiet, għax dawn il-każijiet ikunu twal, però naf li l-liġi diġà qiegħda tipprepara ruħha li jista' jkollok nies li jdumu aktar.

Naħseb li l-liġi qiegħda tagħmel xi ħaġa importanti fi klawsola 37 fuq l-issue tal-burnout.

Jista' jkollok nies li ma jkunux jifilħu aktar minn ċertu ammont ta' żmien.

Jien ma nafx jekk huwiex il-każ li l-Bord tal-Fostering ikun imwaqqaf għal aktar minn sentejn, imma ovvjament f'każijiet ta' burnout għandu jkun hemm triq minn fejn wieħed ikun jista' joħroġ.

Fi klawsola 50 u oħrajn warajha hemm frażi li tgħid li l-pjan ta' kura għandu jiġi anness mal-kuntratt.

Jien hawnhekk ngħid li aktar milli jiġi anness, dan il-pjan għandu jiġi spjegat fid-dettall.

Punt ieħor jirrigwarda s-safar.

Naf li hemm diversi foster carers li għalihom dan huwa punt importanti.

Dawn in-nies ġieli jkunu jixtiequ jsiefru lit-tfal u naħseb li jkun tajjeb jekk minflok jingħata permess għal safra partikolari, jingħata permess għal ċertu perjodu.

Illum il-ġurnata nafu li jekk tfittex online tista' tiġik opportunità li ssiefer għax issib xi package.

Hawnhekk forsi nistgħu wkoll niġbdu l-attenzjoni ta' min qed jiċċekkja l-passaporti biex ma jkunx hemm trawma kbira għat-tfal li jkunu fostered minħabba xi dokument partikolari li jkunu jridu juru.

Ovvjament irridu noqogħdu attenti għax nafu li jista' jkun hemm abbuż minn min taparsi qiegħed jagħmel fostering imma fil-fatt ikun qiegħed jittraffika lit-tfal.

Għall-grazzja ta' Alla dan ma' jiġrix f'pajjiżna, almenu safejn naf jien.

Imbagħad hemm klawsola 52 li hija importanti ħafna għax titkellem dwar id-drittijiet u r-responsabilitajiet tal-foster carers u hemm ukoll klawsola 59 li tirreferi għall-ħarsien residenzjali.

Jien minn hawnhekk irrid insellem b'mod partikolari lid-djar tal-Knisja.

Naf li l-Knisja qiegħda tagħmel sforzi kbar biex it-timbru ikrah li ngħataw dawn id-djar madwar id-dinja kollha jitnaddaf.

Minn hawnhekk insellem ukoll lill-Eċċellenza Tiegħu l-Arċisqof ta' Malta li huwa wieħed minn dawk li l-aktar qiegħed jaħdem biex din il-pjaga kerha titneħħa mill-Knisja.

Fl-aħħar nett nawgura lill-Ministru għal din il-liġi tant sabiħa u tant fejjieda u jalla dak kollu li hemm fiha jkun għall-ġid tat-tfal u tat-tfal biss.

Nirringrazzjak.

L-ACTING DEPUTY SPEAKER: Grazzi sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.04 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 12 ta' Marzu, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari; u

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jidher li hemm qbil biex ma jitteħidx l-Aġġornament li llum kien għan-naħa tal-Gvern.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 12 ta' Marzu, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-7.07 p.m. il-Kamra aġġornat.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): L-informazzjoni li qed tintalab mill-Onor.

Interpellant tkopri medda ta' 14-il sena.

L-Onor.

Interpellant jifhem li sabiex tinġabar din l-informazzjoni tinvolvi ħafna ħin ta' uffiċjali pubbliċi u allura għandu jagħraf li dan il-ħin jista' jintuża b'mod aħjar għas-servizz pubbliku.

Madanakollu nfakkar lill-Onor.

Interpellant li matul din il-leġiżlatura jien irrispondejt diversi mistoqsijiet parlamentari mistoqsija minnu dwar dan is-suġġett li jkopru l-perjodu 2013 sa 2018.

Nirreferih għar-risposti li tajt għal dawn il-mistoqsijiet:

PQ 8260 - Reklamar fuq Sit Soċjali Facebook

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – NEFQA FUQ REKLAMAR FIL-MEDIA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

Facebook, LinkedIn, Allied, Mediatoday, eċċ)?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru tiegħu u minn kwalunkwe entità li taqa' taħtu f'reklamar fuq kull mezz tal-media bejn l-2004 u l-2018, maqsuma xahar b'xahar u mqassam kemm skont il-mezz ta' reklamar (stampat, gazzetti, radju, TV, internet eċċ) kif ukoll il-benefiċjarju (eż.

CARMELO ABELA: Minħabba li sabiex tinġabar din l-informazzjoni tirrikjedi ħafna riżorsi umani, ikun jaqbel li dawn ir-riżorsi jintużaw b'mod aktar produttiv.

Iżda jekk l-Onor.

Interpellant għandu bżonn xi informazzjoni aktar preċiża għal xi żmien partikolari nagħmlu dak li jkun possibbli biex din tinġabar.

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING IFFIRMAT BEJN IL-GVERN MALTI U KUMPANIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7520 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-Memorandum of Understanding li ġie ffirmat nhar l-14 ta' Lulju 2018 bejn il-Gvern Malti u l-kumpanija li isimha qiegħed jingħata separatament u li preżenti għall-iffirmar tiegħu kien hemm is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MOU li qed jirreferi għalih għandu klawsola ta' kunfidenzjalità u ma jistax isir pubbliku minħabba n-natura kummerċjali tiegħu, kif prattikament dejjem kienet il-prassi fi ftehimiet simili f'Malta u internazzjonalment.

FTEHIM TA' KOLLABORAZZJONI BEJN IL-GVERN U KUMPANIJA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim ta' kollaborazzjoni li ġie ffirmat nhar is-16 ta' April 2016 mis-Segretarju Parlamentari għall-Kompetittività u Tkabbir Ekonomiku f'isem il-Gvern Malti u l-kumpanija li isimha qiegħed jingħata separatament?

Interpellant li l-ftehim li qed jirreferi għalih għandu klawsola ta' kunfidenzjalità u ma jistax isir pubbliku minħabba n-natura kummerċjali tiegħu, kif prattikament dejjem kienet il-prassi fi ftehimiet simili f'Malta u internazzjonalment.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-lokalitajiet u/jew iż-żoni f'Malta u f'Għawdex fejn hemm fis-seħħ l-inizjattiva ta' neighbourhood watch?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-unika żona fejn hemm fis-seħħ l-inizjattiva ta' neighbourhood watch hija dik tal-Madliena li tagħmel parti mill-Kunsill Lokali tas-Swieqi.

Din ilha hemm għal diversi xhur.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL IMWEJJED U SIĠĠIJIET FI SPAZJI PUBBLIĊI F'TAS-SLIEMA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata lill-Awtorità tal-Ippjanar għat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi fil-lokalità ta' Tas-Sliema?

Jista' l-Ministru jindika għal kull applikazzjoni, in-numru ta' referenza tal-applikazzjoni, deskrizzjoni tas-sit, id-daqs tal-ispazju u jekk l-applikazzjoni ġietx aċċettata, rifjutata jew jekk għadhiex pendenti?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat/ivvalidat, relatati mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u strutturi relatati magħhom f'Tas-Sliema, huwa kif muri fit-tabella li qed tiġi annessa;

Is-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar ma tinkludix indikazzjoni jekk tali applikazzjonijiet ikunux proposti fuq art pubblika jew le u għalhekk il-lista taf tinkludi xi każijiet fejn dawn l-imwejjed u siġġijiet jistgħu jkunu proposti li jitpoġġew fuq art tal-applikant, bħal pereżempju fil-parapett tal-istabbiliment stess.

L-Awtorità m'għandhiex fis-sistema tagħha d-daqs li jkun ikopri tali żvilupp.

Il-figuri li huma inklużi fil-lista msemmija hawn fuq, huma l-qisien tas-sit li l-perit ikun indika fil-formola tal-applikazzjoni li tista' tinkludi fiha wkoll id-daqs tal-istabbiliment, partikolarment fejn l-applikazzjoni kienet tinkludi wkoll xi tibdil fl-istabbiliment.

Il-lista tal-istess applikazzjonijiet bl-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet, validati jew ippubblikati mill- 1 ta' Jannar 2013 sas-17 ta' Frar 2019 u li fil-proposta tagħhom għandhom xi waħda mill-kelmiet segwenti:

· table iżda mhux stable, habitable, vegetable, potable, inflatable

· siġġu

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL IMWEJJED U SIĠĠIJIET FI SPAZJI PUBBLIĊI F'SAN ĠILJAN U PACEVILLE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata lill-Awtorità tal-Ippjanar għat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi fil-lokalità ta' San Ġiljan inkluż Paceville?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat/ivvalidat, relatati mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u strutturi f'San Ġiljan (li jinkludi l-lokalità ta' Paceville), huwa kif muri fit-tabella hawn taħt:

Is-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar ma tinkludix indikazzjoni jekk tali applikazzjonijiet ikunux proposti fuq art pubblika jew le u għalhekk il-lista taf tinkludi xi każijiet fejn dawn l-imwejjed u siġġijiet jistgħu kienu proposti li jitpoġġew fuq art tal-applikant, bħal pereżempju fil-parapett tal-istabbiliment stess.

Il-figuri li huma inklużi fil-lista msemmija hawn fuq huma l-qisien tas-sit li l-perit ikun indika fil-formola tal-applikazzjoni li tista' tinkludi fiha wkoll id-daqs tal-istabbiliment, partikolarment fejn l-applikazzjoni kienet tinkludi wkoll xi tibdil fl-istabbiliment.

· siġġu

· siġġijiet

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL IMWEJJED U SIĠĠIJIET FI SPAZJI PUBBLIĊI FIL-GŻIRA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il applikazzjoni ġiet ippreżentata lill-Awtorità tal-Ippjanar għat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u/jew strutturi oħra fuq bankini, f'toroq jew fi spazji pubbliċi fil-lokalità tal-Gżira?

Jista' l-Ministru jindika għal kull applikazzjoni, in-numru ta' referenza tal-applikazzjoni, deskrizzjoni tas-sit, id-daqs tal-ispazju u jekk l-applikazzjoni ġietx aċċettata, rifjutata jew jekk għadhiex pendenti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li l-Awtorità tal-Ippjanar ippubblikat/ivvalidat, relatati mat-tqegħid ta' mwejjed, siġġijiet u strutturi fil-Gżira, huwa kif muri fit-tabella hawn taħt:

Il-figuri li huma inklużi fil-lista msemmija hawn fuq huma l-qisien tas-sit li l-perit ikun indika fil-formola tal-applikazzjoni li tista' tinkludi fiha ukoll id-daqs tal-istabbiliment, partikolarment fejn l-applikazjoni kienet tinkludi wkoll xi tibdil fl-istabbiliment.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet, validati jew ippubblikati mill-1 ta' Jannar 2013 sas-17 ta' Frar 2019 u li fil-proposta tagħhom għandhom xi waħda mill-kelmiet segwenti:

· siġġu

· siġġijiet

GĦAWDEX - BINI TA' YACHT MARINA U CRUISE LINER PASSENGER TERMINAL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra fuq l-aħħar żviluppi dwar il-bini ta' Yacht Marina u Cruise Liner Passenger Terminal li l-Gvern Laburista ħareġ espressjoni ta' interess għalihom eżatt wara li tela' fil-Gvern f'Marzu 2013 u dan peress li issa għaddew aktar minn ħames snin minn dakinhar u ma ssemma xejn iżjed dwarhom?

Tista' tgħid jekk dawn il-proġetti hux se jsiru u jekk l-espressjoni ta' interess li kienet inħarġet għadhiex għaddejja jew jekk ġietx imwaqqfa?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsija parlamentrari 6965.

GĦAJNSIELEM GĦAWDEX – DAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar id-dar tal-anzjani li qed tinbena f'Għajnsielem u x'inhu jsir bħalissa?

Meta huwa maħsub li titlesta din id-dar?

Tista' tgħid x'tenders ġodda ħarġu matul is-sena 2018 relatati ma' dan il-proġett u x'tenders ġew ikkanċellati?

Tista' tgħid ukoll x'tenders hemm ippjanati li joħorġu matul is-sena 2019?

JUSTYNE CARUANA: Matul l-2018 saru xogħlijiet strutturali skont il-permess il-ġdid PA 09521/17 u dan sabiex fid-dar strutturalment ġiet in konformità mal-istandards nazzjonali kif ukoll mad-Dementia Strategy u qed isir ir-restawr u tikħil tal-fond.

It-tender għall-finishing, furnishing u operat jinsab għall-procurement biex joħroġ u d-dar se titmexxa fuq il-mudell ta' Public Private Partnership.

IN-NADUR GĦAWDEX – BARRACKS TAL-FORZI ARMATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar il-proġetti mħabbra fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6271 għall-Forzi Armati ta' Malta ġewwa Għawdex, fiex waslu u x'sar għax skont il-Ministru kellhom jitjiebu l-abluzzjonijiet, il-kwartieri tas-suldati, it-tkabbir tal-helipad u r-rilokazzjoni tal-irbit tal-bastimenti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-barracks tal-Forzi Armati fin-Nadur sar xogħol kif ġej.

Tindif u tiswija tal-fossa, inkluż it-twaħħil ta' manholes ġodda, rinovazzjoni tal-Guard Room, installazzjoni ta' aperturi interni ġodda, separazzjoni tas-sala prinċipali f'żoni għall-irġiel u n-nisa u xogħlijiet fid-doċċi u l-abluzzjonijiet, manutenzjoni fuq sistema tal-elettriku u tal-plumbing, rinnovazzjoni tal-locker rooms u l-installazzjoni u manutenzjoni ta' sistemi tal-arja kkondizzjonata.

Bħalissa qiegħed jiġi studjat it-tkabbir tal-helipad biex jintlaħqu l-ħteġijiet militari ġodda.

Qed isiru wkoll laqgħat bejn l-AFM, Transport Malta, Infrastructure Malta u l-Ministeru għal Għawdex għar-rilokazzjoni tal-komponent marittimu.

KUMITAT REĠJONALI TAL-MCESD GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il darba tlaqqa' l-Kumitat Reġjonali tal-MCESD għal Għawdex matul is-sena 2018?

Tista' tgħid ukoll min kien preżenti għal kull laqgħa u t-temi li ġew diskussi f'kull laqgħa?

Tista' tgħid min ippresieda kull laqgħa li saret u tagħti d-data u l-post fejn saru l-laqgħat ta' dan il-Kumitat?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

GĦAWDEX - PROĠETT TAL-BINI TA' QORTI ĠDIDA FIX-XEWKIJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra fiex wasal il-proċess ta' tneħħija tal-biċċerija fix-Xewkija Għawdex minn fejn hi preżentement, peress li huwa ppjanat li fiż-żona fejn hemm il-biċċerija ssir il-Qorti l-ġdida ta' Għawdex?

Interpllant li l-applikazzjoni tinsab quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar.

GĦAWDEX: PROĠETT TAL-BINI TA' QORTI ĠDIDA FIX-XEWKIJA – PERITI INKARIGATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min hu l-perit/kumpanija ta' periti inkarigati mid-disinn u mill-proġett tal-Qorti l-ġdida ġewwa x-Xewkija Għawdex?

Kif intgħażel dan il-perit/kumpanija, min ta l-awtorizzazzjoni biex jintgħażel/tintgħażel dan il-perit/kumpanija, kemm-il siegħa xogħol għamel/għamlet s'issa, x'tip ta' xogħol sar fuq dan il-proġett u kemm tħallas/tħallset s'issa?

Min ta l-awtorizzazzjoni biex jitħallas/titħallas?

Kemm hu ppjanat li jitħallas/titħallas dan l-individwu/kumpanija fuq il-proġett tal-Qorti l-ġdida matul is-sena 2019?

Interpellant li minn żmien għal żmien, il-Ministeru għal Għawdex jagħmel użu minn numru ta' konsulenti fuq id-diversi proġetti tiegħu.

Dawn il-konsulenti huma kollha mqabbda skont proċeduri stabbiliti, u mħallsa skont rati fissi, l-istess bħalma kien isir taħt Amministrazzjonijiet preċedenti.

Il-perit inkwistjoni inkarigat mill-proġett huwa l-Perit Claude Mallia.

ĦAL TARXIEN – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Ħal Tarxien tul is-sena 2018?

Jista' jindika kemm kotba ġew mislufa mill-istess librerija?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Ħal Tarxien għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 124

Donazzjonijiet - 126

GUDJA - KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa l-Gudja tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika fil-Gudja għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 260

Donazzjonijiet - 141

FGURA – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa l-Fgura tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika fil-Fgura għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 126

Donazzjonijiet - 249

RAĦAL IL-ĠDID – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Raħal Ġdid tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Raħal Ġdid għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 203

Donazzjonijiet - 297

SANTA LUĊIJA – KOTBA MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa Santa Luċija tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika f'Santa Luċija għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 222

Donazzjonijiet - 653

BIRGU – KOTBA MIXTRIJA U MOGĦTIJA LIL-LIBRERIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inxtraw kotba ġodda u kemm ġew mogħtija b'donazzjonijiet lil-librerija pubblika ġewwa l-Birgu tul is-sena 2018?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-librerija pubblika fil-Birgu għas-sena 2018 hu kif se nsemmi:

Xiri ta' kotba ġodda - 64

Donazzjonijiet - 113

ISTITUZZJONI TA' EDUKAZZJONI OGĦLA: KORS TAL-MEDIĊINA – KRITERJI TA' ELEĠIBILITÀ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji ta' eleġibilità sabiex studenti jirreġistraw u jidħlu għal kors tal-mediċina fl-università li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li l-istituzzjoni li d-dettalji dwarha ngħataw separatament ma teżistix fir-reġistru tal-NCFHE.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall-istituzzjoni li l-informazzjoni dwarha qed tingħatalu separatament u b'mod konfidenzjali, dawn għandhom akkreditat Baċellerat fil-Mediċina (Livell 6 fuq l-MQF) kif spjegat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9224.

Il-kriterji ta' eleġibilità jinkludu livell tal-edukazzjoni f'Livell 4 fuq l-MQF, ekwivalenti għall-MATSEC, test onlajn li jeżamina l-kapaċitajiet tal-istudenti li jlestu l-kors u intervista.

Dawn it-tip ta' kriterji japplikaw għall-maġġoranza ta' programmi f'Livell 6.

ISTITUZZJONI TA' EDUKAZZJONI OGĦLA: KORS TAL-MEDIĊINA - STANDARDS U KRITERJI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-awtoritajiet kompetenti sabiex jiżguraw li l-Kors tal-Mediċina offrut mill-università li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament huwa tabilħaqq kors li jilħaq l-istandards u l-kriterji imposti mil-liġi Maltija u Ewropea għad-dħul fil-kors u għall-eleġibilità għall-professjoni u warrant ta' tabib kif ukoll għar-rikonoxximent ta' tali kwalifiki f'pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea?

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall-istituzzjoni li l-informazzjoni dwarha qed tingħatalu separatament u b'mod kunfidenzjali, il-Baċellerat f'Livell 6 fuq l-MQF mhuwiex eliġibbli għal warrant skont id-Direttiva 2005/36/EC li tipprovdi linji gwida fuq ir-rikonoxximent ta' kwalifiki professjonali.

Bħala parti mill-kondizzjonijiet tal-liċenzja ta' Istituzzjoni ta' Edukazzjoni Ogħla, din l-istituzzjoni hija obbligata tinforma lil kull student prospettiv li dan il-kors ma jwassalx għal warrant la f'Malta u lanqas fl-Ewropa.

INVOLVIMENT TA' INDIVIDWU F'INĊIDENT MA' KONSULENT TAN-NAZZJONIJIET UNITI U MEMBRU TA' PEN INTERNATIONAL

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'passi dixxiplinarji ħa fil-konfront tal-assistent tiegħu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u li kien involut f'inċident li fih għajjar bi kliem indiċenti konsulent tan-Nazzjonijiet Uniti u membru ta' PEN International?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-narrativa tiegħu u n-narrativa ta' dak li seħħ hija differenti.

PULIZIJA – OPERAZZJONI GĦALL-ARREST TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il membru tal-Korp tal-Pulizija kien involut fl-operazzjoni biex jiġi arrestat u meħud l-Isptar Mount Carmel l-eks uffiċjal tal-Pulizija, li ismu qed jingħata separatament, nhar il-Ġimgħa 22 ta' Frar 2019 u x'kien, wieħed wieħed, il-grad tagħhom?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li fil-proċess biex, fuq parir mediku, jieħdu l-Isptar Mater Dei lill-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant biex isirulha iżjed eżamijiet, kien hemm spettur u żewġ kuntistabblijiet.

Dawn kienu taħt is-superviżjoni ta' supretendent.

Bħalma jiġri f'każijiet partikolari tittieħed kull prekawzjoni neċessarja.

PULIZIJA: OPERAZZJONI GĦALL-ARREST TA' INDIVIDWU – PREŻENZA TA' UFFIĊJAL MEDIKU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm preżenti uffiċjal mediku waqt u flimkien mal-membru tal-Korp tal-Pulizija li kien involut fl-operazzjoni biex jiġi arrestat u meħud l-Isptar Mount Carmel l-eks uffiċjal tal-Pulizija, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, nhar il-Ġimgħa, 22 ta' Frar 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-Pulizija intervjeniet wara parir mediku, waqt li kif diġà ġie indikat fi tweġibiet oħra, dan il-każ huwa soġġett għal investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija u f'dan l-istadju ma jista' jingħad xejn iżjed biex il-proċeduri ma jiġux ippreġudikati.

PULIZIJA – ORDNI GĦALL-ARREST TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid min ta l-ordni biex il-Pulizija jarrestaw u jieħdu l-Isptar Mount Carmel lill-eks uffiċjal tal-Pulizija, li ismu qed jingħata separatament, nhar il-Ġimgħa, 22 ta' Frar 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li dan il-każ huwa soġġett għal investigazzjoni mill-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija.

PROGRAMM LEAP - TAĦRIĠ LILL-PERSUNI VULNERABBLI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi programmi ta' taħriġ ġew organizzati mill-Programm LEAP f'dawn l-aħħar tliet snin biex jiġu impjegati persuni vulnerabbli li sarilhom il-profil tagħhom mis-social mentors?

Fejn sar dan it-taħriġ, meta sar dan it-taħriġ u fiex kien jikkonsisti?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Programm LEAP beda bħala proġett iffinanzjat minn Fondi Ewropej, taħt il-Fond Soċjali, b'għan speċifiku li tingħata għajnuna lil dawk li huma l-aktar f'riskju ta' faqar u esklużjoni soċjali.

Kien hemm b'kollox 274 persuna li bbenefikaw minn skema ta' taħriġ bil-għajnuna ta' 91 entita`.

Kull persuna rċeviet 'il fuq minn 900 siegħa ta' taħriġ, minn mill-inqas waħda minn dawn l-entitajiet imsemmija aktar 'l isfel f'din it-tweġiba parlamentari, sabiex jiġu megħjuna jintegraw fid-dinja tax-xogħol.

Madwar 81 persuna, bejn l-2015 u l-2016, sabu xogħol bl-għajnuna tal-Programm LEAP.

Fl-2017 il-Programm LEAP beda jaħdem fuq il-profiling tal-persuni u l-familji li bdew jibbenefikaw mill-iskema FEAD, fejn kull erba' xhur, madwar 4,000 familja bdew jibbenefikaw minn tqassim tal-ikel.

Saret ukoll ħidma intensiva sabiex persuni b'diżabilità bla xogħol jiġu riferuti lill-Jobsplus (Lino Spiteri Foundation) sabiex dawn jingħatalhom taħriġ speċifiku għall-ħteġijiet tagħhom.

Is-social mentors qegħdin ukoll jaħdmu qrib il-familji fil-bżonn sabiex jiġu indirizzati diversi ħteġijiet ta' kuljum u neċessarji ta' dawn il-familji, fosthom għajnuna fuq is-self mill-banek, tibdil ta' white goods, housing, trobbija aħjar tal-ulied, qari fil-familja, tqassim tal-ikel, korsijiet tal-kompjuter għat-tfal, korsijiet ta' Għaqal id-Dar u diversi xogħlijiet oħrajn li qed isir mal-familji fil-komunità.

Wieħed jista' jaċċessa aktar dettalji fuq il-ħidma mill-Fondazzjoni għas-Servizzi tal-Ħarsien Soċjali, dwar il-Programm LEAP u aktar, mis-sit uffiċjali tal-Fondazzjoni.

Kif ġie elenkat aktar 'il fuq, il-91 entità li fil-bidu tal-Programm LEAP, meta kien għadu proġett ko-finanzjat minn fondi Ewropej, għenet fit-taħriġ lill-benefiċċjarji tal-LEAP, kienu:

ĊENTRI TAL-VOLONTARJAT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jiġu mwaqqfa ċentri tal-volontarjat f'pajjiżna u fejn se jkunu mwaqqfa dawn iċ-ċentri?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-qasam tal-volontarjat ma jaqax taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.

PERSUNI TAĦT IT-18- IL SENA MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni taħt it-18-il sena li tressqu quddiem il-Qorti s-sena li għaddiet u dwar xiex tressqu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li matul is-sena 2018 kien hemm 301 persuna li kienu taħt it-18-il sena u li tressqu quddiem il-Qorti kif ukoll 30 li tressqu quddiem it-Tribunal minħabba reati relatati ma' droga.

Dawk li tressqu l-Qorti kienu għal reati li jvarjaw però jinkludu reati ta' theddid u insulti, pussess ta' droga, traffikar ta' droga, feriti ħfief fuq il-persuna, feriti gravi fuq il-persuna, serq, ħsara volontarja, reati ta' bon ordni pubblika, sewqan mingħajr liċenzja u polza ta' assigurazzjoni, sewqan perikoluż, offiżi oħra tat-traffiku, diżubbidjenza ta' ordnijiet minn uffiċjali pubbliċi, użu ħażin ta' mezzi ta' telekomunikazzjoni, użu ta' forza kontra l-persuna, attentat ta' qtil, ħruq ta' vettura, ksur ta' probation, pussess ta' pornografija u attivitajiet sesswali ma' minuri.

SKEMA GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6761, jista' l-Ministru jgħid fiex tikkonsisti l-Iskema għall-Persuni b'Diżabilità (DIS)?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-Iskema għall-Persuni b'Diżabilità tikkonsisti f'għotja sa massimu ta' €20,000 immirati biex persuni b'diżabilità jirranġaw ir-residenzi tagħhom u jagħmluhom aċċessibbli għall-bżonnijiet tagħhom għal ħajja aktar indipendenti.

L-Awtorità tad-Djar ma toffrix biss għajnuna finanzjarja lil dawn il-persuni, iżda tagħti wkoll pariri ta' natura teknika dwar x'tip ta' xogħlijiet jistgħu jsiru għall-benefiċċju tal-applikant.

L-għajnuna li qed toffri l-Awtorità tad-Djar f'din l-iskema tinkludi:

- Xogħlijiet ta' alterazzjoni, b'għajnuna finanzjarja sa massimu ta' €5,000

- Stairlift, b'għajnuna finanzjarja sa massimu ta' €5,000

- Lift f'appartamenti privati fejn tingħata għajnuna skont l-ammont relatat mas-sehem tal-applikant b'għotja sa massimu ta' €5,000

- Lift fi djar privati, b'għajnuna finanzjarja sa massimu ta' €15,000.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 19771 tat-12-il leġiżlatura, jista' l-Ministru jagħti tagħrif iddettaljat dwar Be Smart Online li tgawdi minn Fondi Ewropej?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett BeSmartOnline!, li huwa proġett ko-finanzjat minn Fondi Ewropej, taħt il-kappa Connecting Europe Facility, jiġbor flimkien l-isforzi tal-komponenti nazzjonali interessati li jaħdmu lejn użu aktar sikur tal-internet mit-tfal u miż-żgħażagħ.

L-inizjattiva għandha l-għan li:

· Tqajjem kuxjenza u teduka lill-minuri, lil dawk li jieħdu ħsiebhom u lill-edukaturi dwar l-użu sikur tal-internet;

· Li tistabbilixxi, topera u tippromwovi faċilitajiet tar-rapportar għall-abbuż tal-internet;

· U li toffri appoġġ lill-vittmi minn dan it-tip ta' abbuż.

L-għan prinċipali tal-proġett BeSmartOnline! huwa li jkun pjattaforma u jservi bħala Ċentru Malti għal internet aktar sikur.

L-implimentazzjoni tal-proġett hija possibbli permezz ta' sħubija bejn numru ta' entitajiet, li hija kkoordinata mill-MCA u li tinkludi fiha lill-Aġenzija Appoġġ, lill-Kummissarju għat-Tfal, lid-Direttorat għall-Kwalità u Standards fl-Edukazzjoni mid-Direttorat għal Servizzi Edukattivi, lic-Cybercrime Unit fi ħdan il-Pulizija ta' Malta, lis-Segretarjat għall-Edukazzjoni Kattolika, lill-Assoċjazzjoni tal-Iskejjel Indipendenti, lill-Università ta' Malta kif ukoll lill-Aġenzija Żgħażagħ.

Il-kollaboraturi ta' dan il-proġett qegħdin ukoll jipparteċipaw fin-network INSAFE għal internet aktar sikur fl-Ewropa.

Qed ikunu organizzati diversi kampanji mmirati lejn it-tfal, iż-żgħażagħ, il-ġenituri, l-edukaturi u l-pubbliku inġenerali bil-għan li dawn jiġu informati dwar il-periklu li jġib miegħu l-użu ħazin tal-internet.

Permezz tal-proġett, ġie mwaqqaf sit elettroniku, childWEBalert, sabiex ikunu jistgħu jsiru rapporti, minn min juża l-internet, dwar kontenut illegali.

Ġie mwaqqaf ukoll servizz ta' helpline biex jiġu mwieġba mistoqsijiet kemm online u anke permezz ta' telefonati, minn tfal u ġenituri li jiltaqgħu ma' problemi waqt l-użu tat-teknoloġiji online.

Dan is-servizz qed jingħata permezz tas-Supportline – 179.

L-aktar każijiet li l-pubbliku inġenerali jċempel dwarhom huma każijiet ta' cyber-bullying, sexting, u anke l-użu eċċessiv tal-internet.

Din il-linja qiegħda tiġi kkoordinata minn operaturi li ġew imħarrġa apposta fuq dawn it-tip ta' abbużi u riskji fost affarijiet oħra.

L-istatistika t'hawn taħt turi l-każijiet li ġew irrapportati lill-Hotline u l-Helpline, fl-2018, dwar l-użu ħażin tal-internet.

PROĠETT CENTRAL LINK

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Billi fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8903 dwar il-Proġett Central Link, kien hemm referenza għar-rapport tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA), jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-istudju dwar l-impatt ambjentali (EIA) li ġew elenkati fir-rapport tal-ERA dwar:

Jista' jgħid jekk hux minnu li dan id-dokument iġib id-data tat-23 ta' Frar 2019 u allura dan ifisser li l-approvazzjoni tal-proġett saret qabel il-konklużjoni tal-ERA?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 8903 li qed issir referenza għaliha tgħid hekk dwar id-dokumenti li qed jintalbu f'din il-mistoqsija: 'Dawn l-istudji kollha ġew ippubblikati mill-Awtorità Maltija tal-Ambjent u Riżorsi fil-ġimgħat li għaddew'.

Huwa diffiċli li wieħed jifhem għaliex qed issir talba għal dawn id-dokumenti meta huma pubbliċi u aċċessibbli għal kulħadd.

Fl-istess waqt, ikun apprezzat jekk l-Onor.

Interpellant jindika għal-liema "approvazzjoni tal-proġett" qed jirreferi.

Nikkonferma li l-awtoritajiet kompetenti, fosthom dawk tal-ambjent u tal-ippjanar, għadhom qed jikkonsidraw l-applikazzjoni għall-iżvilupp ta' Central Link Project u dan il-proċess għadu ma wasalx fi stadju ta' deċiżjoni.

Għalhekk għad m'hemm l-ebda approvazzjoni u mhuwiex ċar għal xiex qed issir referenza f'din il-mistoqsija.

Is-Central Link Project huwa investiment importanti għal ambjent u kwalità ta' ħajja aħjar fiċ-ċentru tal-pajjiż, permezz tal-bini mill-ġdid u t-titjib tar-rotta sħiħa bejn l-Imrieħel, Birkirkara, Ħal Balzan, Ħ'Attard u Ta' Qali, lejn Ħaż-Żebbuġ, il-Mosta, r-Rabat u l-Imġarr.

Permezz tiegħu se jitneħħew erba' sistemi ta' traffic lights u diversi bottlenecks, fosthom id-diffikultà ta' Triq in-Nutar Zarb, fejn dawk kollha ġejjin min-naħa tal-Mosta, Ta' Qali u r-Rabat ikollhom jgħaddu minn lembut ta' korsija waħda dejqa bil-bini maż-żewġ naħat.

Se jitneħħew ukoll ostakli li saru minn Amminstrazzjonijiet preċedenti meta fl-inħawi ta' Wied Inċita ċċekknu l-karreġġjati billi twessgħu s-central strips.

Bħalissa dawn l-ostakli fir-rotta arterjali użata minn madwar 30,000 vettura kuljum qed joħolqu diffikultajiet kbar fl-ivvjaġġar.

Qed jolqtu ħażin ukoll lir-residenti ta' Ħ'Attard, Ħal Balzan u Birkirkara, speċjalment minħabba l-ammont kbir ta' karozzi li jgħaddu mit-toroq residenzjali dojoq fejn jgħixu, b'aktar riskji ta' aċċidenti, kif ukoll storbju u tniġġis tal-arja.

Il-proġett jinkludi wkoll il-bini ta' aktar minn għaxar kilometri ta' bankini u passaġġi għall-mixi, l-itwal korsija għar-roti maqtugħa mit-triq li qatt kien hawn f'Malta, bejn l-Imrieħel u Ta' Qali, faċilitajiet aktar sikuri għal dawk li jivvjaġġaw bit-trasport pubbliku u aktar minn 19,000 metru kwadru ta' żoni bis-siġar u pjanti oħra (landscaped areas).

Wara konsultazzjonijiet estensivi li saru mar-residenti tal-inħawi, għaqdiet mhux governattivi u entitajiet oħrajn, il-pjanti tal-proġett komplew jiġu rfinuti sabiex ikomplu jiżdiedu l-benefiċċji għal dawk li jużaw dawn it-toroq, u partikolarment għar-residenti tal-lokalitajiet tal-madwar fosthom Birkirkara, Ħal Balzan u Ħ'Attard.

Dawn il-pjanti finali ġew sottomessi lill-Awtorità tal-Ippjanar bħala parti mill-proċess biex jiġu deċiżi l-permessi tal-iżvilupp meħtieġa.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Prim Ministru: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

a) tal-inqas 40% tal-persuni f'pożizzjoni ta' deċiżjoni jkunu nisa;

b) tal-inqas 50% tal-persuni f'advisory groups ikunu nisa; u

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni abbażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) u x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

JOSEPH MUSCAT: Il-miri tal-Horizon 2020 u tal-Gvern huma identiċi.

Il-ħidma tal-Gvern biex jintlaħqu dawn il-miri hija waħda kontinwa.

Nerġa' nfakkar li fis-Servizz Pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq, waqt li fit-top management tas-Servizz Pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, hemm 426 mara.

Inżid li dan il-Gvern ħadem u se jibqa' jaħdem kontra kull diskriminazzjoni fuq il-bażi tal-ġeneru fl-oqsma kollha.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - MIRI TA' HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

a) tal-inqas 40% tal-persuni f'pożizzjoni ta' deċiżjoni jkunu nisa;

b) tal-inqas 50% tal-persuni f'advisory groups ikunu nisa; u

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni abbażi tal-ġeneru.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

c) jiżdied in-numru ta' nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni billi jitneħħew il-forom kollha ta' deskrizzjoni a bażi tal-ġeneru.

Għaldaqstant tista' l-Ministru tgħid: a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) x'qed isir mill-Ministeru tagħha sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

HELENA DALLI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9279.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Il-miri tal-Horizon 2020 huma li:

Għaldaqstant jista' l-Ministru jgħid: a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra; b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u ċ) u x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 9279.

IRĠIEL TA' NAZZJONALITÀ MALTIJA - ŻWIEĠ

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hija l-età medja ta' rġiel ta' nazzjonalità Maltija li żżewġu fl-2018?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat illi r-Reġistru Pubbliku ma jiġborx din l-informazzjoni.

Intużat metodoloġija li tidentifika rġiel li żżewġu fl-2018 u li twieldu f'Malta.

Ir-riżultat li pprovdiet din il-metodoloġija huwa li l-età medja tal-irġiel hija ta' 33 sena.

NISA TA' NAZZJONALITÀ MALTIJA - ŻWIEĠ

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hija l-età medja ta' nisa ta' nazzjonalità Maltija li żżewġu fl-2018?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li r-Reġistru Pubbliku ma jiġborx din l-informazzjoni.

Intużat metodoloġija li tidentifika n-nisa li żżewġu fl-2018 u li twieldu f'Malta.

Ir-riżultat li pprovdiet din il-metodoloġija huwa li l-età medja tan-nisa hija ta' 30 sena.

QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) – PERSUNI AKKUŻATI BI TRAFFIKAR TA' DROGA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni ġew akkużati fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) bi traffikar ta' droga, sena b'sena, matul dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm minn dawn instabu ħatja?

Kemm minnhom kienu membri tal-Korp tal-Pulizija?

Qed issir xi forma ta' investigazzjoni bejn ir-rabta li jista' jkun hemm bejn din il-forma ta' kriminalità u xi uffiċjal jew uffiċjali fil-Korp tal-Pulizija ġo Għawdex?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IR-RABAT GĦAWDEX – TAĊ-ĊAWLA HOUSING ESTATE – STALLAZZJONI TA' LIFTS

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għall-appartamenti tal-Gvern fil-Qasam tad-Djar f'Taċ-Ċawla, Rabat Għawdex, u in vista li numru sostanzjali ta' residenti huma anzjani u hemm anke persuni b'diżabilità, tista' l-Minsitru tgħid jekk hux qed tikkonsidra li jiġu installati lifts f'dawn il-binjiet?

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

Irid jingħad li l-proġett tal-blokka l-ġdida li se jagħmel il-Ministeru għal Għawdex se jinkludi fiha wkoll lift għal aktar aċċessibilità.

PJAN ĦOLISTIKU GĦAL KEMMUNA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għad-Diskors tal-Baġit għas-sena 2016, fejn f'paġna 110 kien intqal li l-Awtorità Maltija għat-Turiżmu, flimkien ma' aġenziji oħra bħall- Ministeru għal Għawdex, Transport Malta, Lands, MEPA u oħrajn, għandha l-intenzjoni "… li tmur lil hinn mill-bajjiet u tipprepara viżjoni għal Kemmuna bħala Park ħolistiku u mhux il-bajjiet biss", tista' l-Ministru telenka x'azzjonijiet ittieħdu f'dan ir-rigward?

Interpellant li qed jitħejja master plan għall-immaniġġjar aħjar ta' Kemmuna u li qed jiġi diskuss mal-ERA.

AIRSTRIP ITWAL F'GĦAWDEX – STUDJU SOĊJOEKONOMIKU U STUDJU DWAR L-IMPATT AMBJENTALI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għad-Diskors tal-Baġit għas-sena 2014, fejn f'paġna 31 kien intqal "Il-Gvern se jikkummissjona studju soċjoekonomiku u ieħor tekniku, flimkien ma' studju dwar l-impatt ambjentali, dwar l-effett ta' airstrip itwal f'Għawdex.

Wara proċess ta' konsultazzjoni bbażat fuq il-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dan l-iżvilupp, il-Gvern se jieħu deċiżjoni strateġika għall-futur", tista' l-Ministru tgħid jekk dawn iż-żewġ studji sarux, u jekk fl-affermattiv, tista' tgħid x'kienu r-riżultati?

Tista' tgħid jekk saritx il-konsultazzjoni li ssemmiet f'dan ir-rigward?

Interpellant li bħalissa għaddejjin studji fuq mudelli u xenarji differenti sabiex is-servizz tal-ħelikopter jerġa' jibda jopera u jkun ekonomikament vijabbli.

Dan ġie mħabbar pubblikament waqt konferenza stampa ftit tal-jiem ilu.

AIRSTRIP F'GĦAWDEX – STUDJU FUQ IL-PROĠETT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għad-Diskors tal-Baġit għas-sena 2015, fejn f'paġna 133, fost oħrajn intqal li "Qed isiru studji relattivi għall-proġett ta' rural/green airstrip f'Għawdex.

Dan se jkun proġett li jagħmel lil Għawdex mhux biss eqreb lejn Malta imma wkoll eqreb lejn il-kumplament tar-Reġjun Mediterranju.

Dalwaqt tinbeda konsultazzjoni pubblika għal dan il-għan", tista' l-Ministru tgħid x'kienu r-riżultati ta' dawn l-istudji?

Tista' tgħid x'kienu l-konklużjonijiet li ħarġu mill-konsultazzjoni pubblika?

Interpellant li, kif imħabbar fl-Istqarrija għall-Istampa Nru 190393, qed isir studju fuq servizz ta' ħelikopter bejn iż-żewġ gżejjer biex jintgħażel l-aħjar mudell li fuqu jopera.

MALTA-GĦAWDEX - STUDJI FUQ INVESTIMENT POTENZJALI GĦAL AĊĊESS ALTERNATTIV

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għad-diskors tal-Baġit għas-sena 2016, fejn f'paġna 152 paragrafu 9.3, intqal li "Sar progress sinifikanti fl-istudji fuq dan l-investiment potenzjali li jagħti aċċess alternattiv ma' Malta", tista' l-Ministru tagħti informazzjoni dwar il-progress li qed jingħad li sar?

JUSTYNE CARUANA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari 9335 dwar l-iżviluppi li ġew imħabbra riċentament dwar il-konnettività bl-ajru.

IN-NADUR GĦAWDEX – TRIQ L-IMĠARR - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għal Triq l-Imġarr, in-Nadur Għawdex, u li minn mistoqsijiet parlamentari preċedenti jirriżulta li s-Survey Report dwar il-ħsarat li hemm f'din it-triq ilu li tlesta ta' l-inqas mid-9 ta April 2018, tista' l-Ministru tgħid x'xogħol twettaq minn dakinhar 'il hawn?

JUSTYNE CARUANA: Wara li tlesta s-survey report ħarġet negotiating procedure biex jibdew ix-xogħlijiet minħabba periklu imminenti.

Tqabbdu wkoll esperti fuq il-ġeo teknika li issa wkoll qed jikkonkludu l-eżerċizzju tagħhom biex ikun jista' jiġi ffinalizzat id-disinn.

Skont l-esperti t-terren huwa tal-agħar tip li jeżisti f'pajjiżna u allura l-isfidi huma kbar.

STRATEĠIJA NAZZJONALI GĦALL-ISPORT

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta mistennija titnieda l-istrateġija nazzjonali għall-isport filwaqt li jispjega l-proċedura kif se tkun qed titfassal?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Kummissjoni għall-Istrateġija Nazzjonali għall-Isport u l-Attività Fiżika għall-għaxar snin li ġejjin twaqqfet fil-bidu ta' Novembru li għadda.

Mill-ewwel beda xogħol mal-Kumitat Olimpiku Malti li huwa parti integrali minn din l-istrateġija, kif ukoll bdiet diskussjoni interna fuq id-dokument Politika Nazzjonali għall-Isport li ħareġ għall-konsultazzjoni f'Diċembru 2016 u li qed iservi bħala bażi għat-tfassil tal-istrateġija l-ġdida.

Minn Diċembru bdew isiru laqgħat regolari ma' entitajiet differenti relatati mas-suġġett li qed jingħataw l-opportunità li jagħmlu l-proposti tagħhom.

Bħalissa wkoll għaddej studju fuq l-attività fiżika f'Malta, studju mal-assoċjazzjonijiet u federazzjonijiet reġistrati ma' SportMalta, kif ukoll Economic Impact Assessment għall-isport għas-sena 2018.

Il-Kummissjoni qed tiltaqa' b'mod regolari u beda t-tfassil tal-ewwel draft tal-istrateġija li se tkun qed titnieda f'Ġunju li ġej.

SKEJJEL: ASSENTEIŻMU - ĠBIR TA MULTI MINGĦAND IL-ĠENITURI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5438 u ċjoè: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 4599, jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir biex jinġabru l-multi mingħand dawk il-494 ġenitur li ma bagħtux lil uliedhom l-iskola?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li biex jinġabru dawn il-multi qed isir eżerċizzju ta'debt collection b'ittra legali bonarja.

KORP TAL-PULIZIJA – PULIZIJA LI GĦANDHOM SENTENZA SOSPIŻA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6687 u jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li għandhom sentenza sospiża?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li hemm ħames membri fil-Korp tal-Pulizija li għandhom sentenza sospiża.

ALLOKAZZJONIJIET TA' POSTIJIET TAL-GVERN - LOKALITAJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6698 u jgħid kemm saru allokazzjonijiet ta' postijiet tal-Gvern matul din is-sena 2018 u f'liema lokalitajiet?

ONOR.MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

AWTORITÀ TAD-DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 6701 u 567 u jgħid kemm-il allokazzjoni saret mill-Awtorità tad-Djar bejn l-1 ta' Jannar 2017 u t-3 ta' Ġunju 2017?

Jista' jgħid kemm-il allokazzjoni saret xahar b'xahar fiż-żmien imsemmi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6755 u jgħid x'inhi l-politika tal-Ministeru fejn jidħlu djar battala?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Segretarjat Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali għamilha prijorità tiegħu li jagħti ħajja ġdida lill-proprjetajiet battala li hawn fil-pajjiż.

Fil-prattika, dan qed isir permezz ta' għadd ta' skemi li toffri l-Awtorità tad-Djar bħalma huma Nikru Biex Nassistu u l-iskema tal-għotja ta' €25,000 għar-rinovar ta' proprjetà li tkun ilha magħluqa għal aktar minn sena.

Wara li aktar kmieni dan ix-xahar tnieda l-proġett ta' programmi ta' housing speċjalizzati li jinkludi l-użu ta' proprjetà li se tiġi riġenerata, matul din is-sena se tkun qed tibda r-riġenerazzjoni fuq aktar minn 40 proprjetà tal-Gvern illi lkoll se jintużaw għal skop soċjali.

Dan għandu l-għan illi jsaħħaħ l-istokk użabbli fil-qasam soċjali.

ĊENTRU LEAP – GĦAJNUNA LILL-PERSUNI BI PROBLEMI TA' SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6796 u ċjoè B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari 31246 tat-12-il leġiżlatura u 2567 ta' din il-leġiżlatura, jista' l-Ministru jagħti tweġiba dwar il-persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali li jafu bihom l-impjegati taċ-Ċentru Leap u x'qiegħed isir biex dawn il-persuni jiġu megħjuna?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 2567.

ĊILINDRI TAL-GASS – SPEZZJONIJIET BIEX JIĠU EVITATI LEAKAGES U SPLUŻJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Fid-dawl ta' splużjonijiet ta' ċilindri tal-gass u leakages li seħħew minn ċilindri oħra tal-gass, (jien stess kelli ċilindru li beda jillikja waqt li kien imqabbad mal-heater), jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed isiru spezzjonijiet biex jiġu osservati standards ta' safety mill-prodotturi taċ-ċilindri tal-gass u fejn jimtlew biex safejn ikun possibbli, jiġu evitati nirien, leakages jew splużjonijiet?

Billi jidher li dis-sena ġew rapportati numru ta' każijiet ta' leakages fejn saħansitra kien hemm posts anke fuq Facebook f'dan is-sens, jaħseb il-Ministru li din il-materja għandha tittieħed bis-serjetà li jixirqilha?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li abbażi tal-informazzjoni disponibbli s'issa, dawn l-inċidenti ma jidhrux li huma relatati.

Rigward dawn it-tliet inċidenti riċenti li potenzjalment kienu jinvolvu ċilindru tal-gass, kemm l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur kif ukoll ir-Regolatur għas-Servizzi tal-Enerġija u l-Ilma bdew minnufih l-investigazzjonijiet rispettivi tagħhom.

Jirriżulta li għaddejja wkoll inkjesta maġisterjali dwar wieħed minn dawn il-każijiet.

Tajjeb li wieħed ikun jaf li jsiru kontrolli fuq iċ-ċilindri fir-rigward tal-integrità strutturali u tal-leaks.

Ċilindri ġodda huma ċċertifikati fil-punt tat-tqegħid fis-suq għall-konformità mal-istandards relevanti.

Sussegwentement iċ-ċilindri jiġu ċertifikati mill-ġdid kull għaxar snin.

Kontrolli dokumentarji fir-rigward tal-proċess ta' ċertifikazzjoni mill-ġdid jitwettqu fuq bażi kontinwa.

Prodotti li ma jgħaddux mit-testijiet għaċ-ċertifikazzjoni mill-ġdid jinqerdu mill-fornitur.

Isiru wkoll kontrolli fuq regolaturi u valvi li jibdew minn verifiki dokumentarji li jindikaw li dwar il-prodott ikkonċernat ikunu twettqu l-verifiki ta' konformità kollha meħtieġa skont il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea.

Dawn il-verifiki jkunu akkumpanjati b'ittestjar fiżiku tal-prodott li jsir f'laboratorju akkreditat.

Dawn ir-riżultati tat-test huma ġeneralment disponibbli f'madwar 15-il ġurnata, bla ħsara għad-disponibilità tal-laboratorji.

L-individwi u l-kumpaniji li jqiegħdu fis-suq apparat, ċilindri tal-gass u regolaturi, huma responsabbli biex jiżguraw li l-prodotti jikkonformaw mal-ispeċifikazzjonijiet kollha tas-sigurtà skont il-leġiżlazzjoni applikabbli.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Billi f'pajjiżna għandna numru ta' veterinary nurses li jaħdmu ma' veterinarji u ħafna minnhom, għalkemm għamlu diversi korsijiet u għandhom taħriġ u esperjenza vasta, m'għamlux taħriġ formali mill-MCAST u billi l-maġġoranza assoluta ta' dawn n-nurses huma mħarrġa sew f'xogħolhom bħala veterinary nurse u għandhom esperjenza vasta f'dan il-qasam, jaħseb il-Ministru li għandha ssir liġi li tirregola dan is-settur ta' veterinary nurses fejn issir grandfather clause li tiġbor fiha l-ħafna nurses li għalkemm m'għamlux il-kors formali għandhom diversi forom ta' taħriġ ieħor u esperjenza vasta f'dan il-mestier tant li huma impjegati bħala veterinary nurses ma' għadd ta' veterinarji?

Billi dan il-qasam ta' veterinary nurses baqa' qatt ma ġie regolat jaħseb li b'kollaborazzjoni bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra jista' jsir abbozz ta' liġi biex dawn il-veterinary nurses jiġu regolati u possibbilment reġistrati?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemmx għalfejn isir abbozz ta' liġi sabiex jirregola lil dan il-mestier għaliex il-funzjoni ta' dawn l-infermiera veterinarji hija koperta fl-Att eżistenti, Kap. 437 li jħares is-Servizzi Veterinarji.

Il-funzjonijiet tal-Kunsill tal-Kirurgi Veterinarji mwaqqaf skont l-artikolu 39 tal-Att dwar is-Servizzi Veterinarji (Kap. 437), f'artikolu 42 (1) jgħidu li dan il-Kunsill għandu:

"(b) jżomm reġistru għar-rigward ta' dik il-professjoni u professjonijiet u snajja' supplimentari għall-professjoni veterinarja;

(ċ) jippreskrivi u jżomm il-livelli professjonali u etiċi għall-professjoni veterinarja u professjonijiet u snajja' supplimentari għall-professjoni veterinarja;".

Sottokumitat fi ħdan dan il-Kunsill diġà beda jagħmel xogħol sabiex professjonijiet u snajja' supplimentari għall-professjoni veterinarja jibdew jiġu regolati u reġistrati.

Il-veterinary nurses jaqgħu taħt din il-kategorija ta' professjonijiet u snajja' supplimentari għall-professjoni veterinarja u qegħdin jiġu inklużi fil-proċess.

L-abbozz ta' liġi li qiegħed jiġi mfassal, filwaqt li għadu fi stadju bikri, isegwi regolamenti diġà stabbiliti għall-professjonijiet oħrajn (fosthom dik veterinarja) ta' kif professjonijiet u snajja' jiġu regolati u reġistrati.

Dawn ir-regolamenti jaħsbu sabiex jirregolaw u jirreġistraw dawk l-individwi illi ma jkollhomx kwalifika iżda li jkollhom numru ta' snin ta' esperjenza valida sakemm dawn josservaw u jirrispettaw ċerti kriterji.

Dan il-prinċipju li jinkludi persuni li jkunu ilhom jaħdmu f'ċertu settur meta dan is-settur jew professjoni jiġi regolat għall-ewwel darba huwa prinċipju bażiku li huwa mitlub ukoll f'direttiva Ewropea li tikkonċerna s-servizzi.

MOĦQRIJA TAL-ANNIMALI - PERSUNI LI TRESSQU L-QORTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Minsitru jgħid, mill-2013 sal-lum, kemm tressqu nies il-qorti, sena b'sena, fuq akkużi li għandhom x'jaqsmu mal-moħqrija tal-annimali?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid, kemm ilha li tressqet il-liġi li ma jistgħux jinżammu klieb marbutin b'mod permanenti (chaining of the dogs), kemm-il spezzjoni saret?

Meta saru dawn l-ispezzjonijiet u f'liema nħawi saru?

ONOR.JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-każ ta' persuna li ttieħdet l-Isptar Mount Carmel dan l-aħħar eskortata mill-pulizija u li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament:

a. Jista' d-Deputat Prim Ministru jgħid jekk skont il-liġi tas-saħħa mentali dan il-klijent ingħatax id-dritt mogħti bil-liġi tal-Att dwar is-Saħħa Mentali li ġiet mgħoddija minn dan il-Parlament fl-2013 li jagħżel person of trust biex iħares l-interessi tiegħu?

Jekk iva, intgħażel dan il-person of trust mill-klijent (naturalment ma jinteressanix min hu l-person of trust)?

b. Il-Ministru ħa permess mingħand il-pazjent jew mingħand dan il-person of trust qabel żvela f'sezzjoni tal-media li dan kien każ psikjatriku għax anke dan l-aspett jaqa' taħt id-dritt tal-konfidenzjalità tal-pazjent inkwistjoni?

c. Il-Kummissarju tas-Saħħa Mentali talab permess mingħand il-klijent inkwistjoni jew mill-person of trust tiegħu qabel żvela pubblikament li qed issir inkjesta dwar il-mod kif ittieħed l-isptar?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda każ bl-isem imsemmi minnu separatament.

EKS MEMBRI TAS-SERVIZZ – BONUS/PENSJONI TAT-TEŻOR

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' eks membri tas-servizzi (Pulizija, Forzi Armati, Protezzjoni Ċivili u Gwardjani tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin) li għandhom bejn 45 sena u 61 sena u li huma intitolati għall-bonus/għotja finanzjarja/pensjoni mit-Teżor?

MICHAEL FALZON: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti li għamlu użu mis-servizz ta' psikologu f'dawn l-aħħar tliet snin u jekk hemmx xi lista ta' stennija?

Kif jistgħu l-ġenituri jagħmlu użu minn dan is-servizz għall-benefiċċju ta' uliedhom?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin 2016, 2017 u 2018 il-psikologi fi ħdan l-iSchool Psychological Service raw 3,105 każijiet.

Il-lista ta' stennija f'Mejju tal-2016 kienet ta' 1,382 filwaqt li fi tmiem is-sena 2018 kienet ta' 390.

Is-servizz huwa fuq bażi ta' Open Referral System u għaldaqstant il-ġenituri jistgħu jagħmlu użu minn dan is-servizz direttament billi jimlew ir-Referral Form huma jew jitolbu assistenza mill-iskejjel.

Din l-istatistika hija tal-iSchool Psychological Service fi ħdan l-NSSS (National School Support Services) li hija responsabbli mill-iskejjel statali.

PERSUNI B'DIŻABILITÀ - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL SERVIZZI TA' MATUL IL-JUM

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilità jew persuni li jieħdu ħsiebhom, li applikaw biex jagħmlu użu mis-Servizzi ta' Matul il-Jum u għadhom fil-lista ta' stennija?

Minn liema lokalitajiet ġejjin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent hemm 121 persuna b'diżabilità fuq il-lista ta' stennija sabiex jidħlu f'Ċentru ta' Matul il-Jum għall-persuni b'diżabilità, mmexxija mill-Aġenzija Sapport.

Il-persuni fuq il-lista ta' stennija ġejjin minn diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex kif jidher fit-tabella t'hawn taħt:

AĠENZIJA SAPPORT, AĠENZIJA APPOĠĠ U SEDQA - TAĦRIĠ DWAR IS-SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Aġenzija Sapport, l-Aġenzija Appoġġ u Sedqa organizzawx taħriġ dwar is-saħħa mentali lill-impjegati tagħhom f'dawn l-aħħar tliet snin?

Jekk iva, meta sar dan it-taħriġ?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu hija kif jidher f'dawn it-tabelli:

PARKINSON'S DISEASE - KURA MILL-ISTAT

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid fiex tikkonsisti l-kura mill-Istat għall-Parkinson's Disease?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għall-kura tal-marda tal-Parkinson's, is-servizzi tas-saħħa tal-Istat joffru mediċini b'xejn, deep brain stimulation (operazzjoni fil-moħħ), fiżjoterapija, occupational therapy kif ukoll speech therapy.

ĦAL KIRKOP - ASSISTENZA FIL-POLIKLINKA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħarraf lil din il-Kamra kemm irrikorrew għal assistenza fil-poliklinka ta' Ħal Kirkop sa minn meta ġiet inawgurata fis-sena 2017?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn meta ġie inawgurat iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Kirkop, jiġifieri mill-14 ta' Settembru tal-2018 sal-lum, kien hemm 27,400 klijent li talab u rċieva assistenza minn dan iċ-ċentru.

SPIŻERIJA TAL-GĦAŻLA TIEGĦEK – PERSUNI LI JIBBENEFIKAW MILL-ISKEMA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħarraf lil din il-Kamra kemm hemm persuni li jingħataw mediċini permezz tal-Iskema tal-Ispiżerija tal-Għażla Tiegħek?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2018 kien hemm 159,781 persuni li bbenefikaw mill-Iskema tal-Ispiżerija tal-Għażla Tiegħek u li gawdew minn mediċini mingħajr ħlas.

DIPARTIMENT TAL-EMERĠENZA - ASSISTENZA MEDIKA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħarraf lil din il-Kamra kemm ingħataw assistenza medika persuni fid-Dipartiment tal-Emerġenza matul is-sena 2018?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2018 kien hemm 142,519 attendenzi fid-Dipartiment tal-Emerġenza fl-Isptar Mater Dei.

KONTIJIET TAD-DAWL - KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jivverifika dwar x'qed iseħħ fil-ħruġ ta' kontijiet tal-elettriku li kopja tagħhom qed tingħata separatament peress li f'kont datat 18 ta' Lulju 2018 sat-22 ta' Settembru 2018, l-individwu li kien dovut iħallas, spiċċa ġie mitlub iħallas €2,541.37 meta l-kontijiet tar-residenza rispettiva kienet titħallas regolarment?

Jista' jgħid x'kienet ir-raġuni li tali kont kellu jiġi mħallas mis-sid tar-residenza?

Jista' l-Ministru jagħmel il-verifiki biex jara dan is-sid tar-residenza kemm għandu ġustament iħallas u jingħata l-informazzjoni meħtieġa dwar xi ħlas huwa dovut li jħallas?

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji tal-individwu ġew mgħoddija lill-entità kkonċernata biex tistħarreġ dan l-ilment.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa sabiex jara li d-dawl fi Triq Nicolò Isouard fil-Mosta jerġa' jibda jinxtegħel peress li dan id-dawl tat-triq ilu mitfi għal ħafna ġranet?

JOE MIZZI: Ninsab informat li d-dawl fi Triq Nicolò Isouard fil-Mosta jinsab mixgħul.