DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 186, li saret fit-22 ta' Jannar 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET -

TWEĠIBIET ORALI

BAĠIT 2019 - KAMPANJA PUBBLIĊITARJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kif, kemm u lil min jew lil liema midja saret l-ispiża tal-kampanja pubbliċitarja tal-Baġit 2019?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali) (f'isem il-Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat li ħa ħsieb tal-kampanja pubbliċitarja tal-Baġit 2019.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, nixtieq nitlob lill-Ministru Owen Bonnici biex jidderiġini ftit.

Jien ġenwinament assumejt li l-kampanja pubbliċitarja tal-Baġit hija mansjoni tal-Ministru għall-Finanzi imma fir-risposta tiegħu l-Ministru għall-Finanzi qed jgħidli biex nagħmel din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat u mhux lilu.

Jista' l-Ministru Owen Bonnici jgħinni ftit u jgħidli min hu l-Ministru kkonċernat f'dan il-każ?

OWEN BONNICI: Jien qed nifhem li kien hemm xi Ministeru ieħor li kien inkarigat minn din il-kampanja pubbliċitarja.

Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi għall-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra għax dawn jipprovdu għal ċirkostanza bħal din fejn ikun hemm dubju dwar min hu l-Ministru kkonċernat.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – INFIQ FUQ FESTINI, IKLIET U XIRI TA' ALKOĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4382 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u affarijiet simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bl-informazzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, matul dawn l-aħħar xhur qed naraw lill-qorti tispeċjalizza, anke permezz tat-twaqqif tal-Qorti tal-Kummerċ, f'dak li għandu x'jaqsam ma' backlog.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jkun hemm aktar speċjalizzazzjoni f'dan ir-rigward, anke sabiex naraw il-funzjoni tal-qorti dejjem titjieb?

OWEN BONNICI: Sinjura President, fil-fatt lill-Onor.

Interpellant nixtieq nirringrazzjah għax il-mistoqsija supplimentari li għadu kif għamel tinteressa lill-pubbliku inġenerali minħabba li tolqot aspett partikolari importanti ħafna mis-settur tal-ġustizzja.

Kif dejjem ngħid, aħna għandna tliet miri fejn tidħol ir-riforma fil-qasam tal-ġustizzja; l-ewwel nett dik li nsaħħu l-ispeditezza tal-kawżi, it-tieni nett li dan ma jsirx a skapitu tal-kwalità - anzi aħna rridu nsaħħu l-kwalità - u t-tielet mira hi dik li nsaħħu l-indipendenza istituzzjonali lill-ġudikanti tagħna.

L-Onor.

Interpellant qed jirreferi għat-tieni mira tagħna fejn tidħol ir-riforma fil-qasam tal-ġustizzja, ċjoè l-kwalità.

Aħna nemmnu li meta xi ħaġa tiġi speċjalizzata jkun qed jittieħed pass fid-direzzjoni t-tajba.

Jien nixtieq infaħħar il-fatt li meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern sar pass lejn l-ispeċjalizzazzjoni meta twaqqfet il-Qorti tal-Familja.

Forsi wieħed ma jaqbilx mal-metodu, imma jien inħobb inħares lejn il-pożittiv u ngħid li l-fatt li nħolqot il-Qorti tal-Familja u aħna komplejna nibnu fuq dik id-deċiżjoni tajba, kienet deċiżjoni f'waqtha.

Issa aħna komplejna nispeċjalizzaw billi ħloqna l-Qorti tal-Kummerċ, li llum qed tisma' każijiet li jolqtu l-bankarotta u l-insolvenza ta' soċjetajiet kummerċjali.

Ta' min jgħid li aħna waqqafna wkoll diversi panels speċjalizzati fit-Tribunal Amministrattiv, jiġifieri f'dawk il-kawżi li permezz tagħhom iċ-ċittadin ifittex lill-gvern jew lill-awtoritajiet.

Pereżempju, wieħed mill-panels speċjalizzati li għandna llum huwa dak fejn jidħol il-gaming u l-innovazzjoni.

L-Onor.

Interpellant staqsieni fejn irridu mmorru fil-futur.

Fil-futur żgur li jrid ikollna prim'awla bi speċjalizzazzjoni fuq Għawdex.

Aħna wegħedna li se nagħmlu dan, għalina din il-wegħda hija importanti ħafna u fil-fatt l-istrutturi legali diġà qegħdin in place.

Kulma jonqos biex ikollna qorti għal Għawdex huwa li jkollna kollox ippreparat amministrattivament.

Speċjalizzazzjoni oħra li qed nagħmlu u li hija wegħda elettorali oħra hija dik li għandha x'taqsam mar-reati ambjentali.

Il-kollega tiegħi li jinsab preżenti hawnhekk, il-Ministru Herrera, jemmen ħafna f'dan il-proċess, u għalhekk bħalissa ninsabu għaddejjin b'ħidma tajba ħafna flimkien sabiex anke f'dan il-qasam inkunu qed immexxu din l-ispeċjalizzazzjoni 'l quddiem b'mod li jagħmel sens.

Ovvjament, Sinjura President, l-ispeċjalizzazzjoni tiswa l-flus.

Illum bejn wieħed u ieħor fil-Qorti Ċivili hemm madwar 9,500 kawża.

Issa jekk dawn ikollok tiddividihom bejn l-imħallfin li għandna tkun taf kemm iridu jisimgħu però jekk se tispeċjalizza se jkollok imħallef li se jisma' ftit inqas kawżi minn sħabu jiġifieri din tħares lejha kif tħares lejha se ssib li bilfors trid iżżid in-numru tal-ġudikanti.

Naturalment imbagħad ħaġa taqla' lill-oħra u aktar ma żżid in-numru ta' ġudikanti aktar se tkabbar in-nefqa tal-qrati tagħna.

Però f'dak il-każ jien imbierek kull ċenteżmu u nemmen li f'pajjiżna m'hawn ħadd li jgħid illi l-ispeċjalizzazzjoni hija ħażina.

L-ispeċjalizzazzjoni hija tajba u jien nixtieq nirringrazzja lill-ġudikanti kollha li meta nitfgħulhom din l-isfida tal-ispeċjalizzazzjoni quddiemhom, dawn iqumu għall-okkażjoni u mhux talli jispeċjalizzaw imma jsiru esperti tajbin ħafna tas-setturi li jkunu qed jisimgħu.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li meta dawn jispeċjalizzaw, waqt li jkunu qed jisimgħu kawża minn fuq it-tribuna, jibdew jissuġġerixxu tibdil legali dak il-ħin.

Tant hu hekk illi mhux l-ewwel darba li ġie avukat fuqi u qalli li qabel ma l-imħallef qara s-sentenza, issuġġerixxa liema partijiet tal-liġi għandhom jinbidlu u naħseb li din hija xi ħaġa tajba ħafna.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, fil-Qorti tal-Maġistrati, li hija l-qorti tal-ġudikatura kriminali, qed ngħixu r-realtà fejn uħud mill-maġistrati, fuq kawża tad-distrett, idumu jaqraw is-sentenza 50 minuta, bħalma ġara dalgħodu stess.

Issa aħna nafu li fis-seduti tad-distrett ikun hemm ħafna u ħafna nies jistennew u nafu wkoll li qrati oħrajn jaqraw biss il-parti t'isfel tas-sentenza, dik li aħna l-avukati nsejħu d-decide, jiġifieri l-konklużjoni.

Għalhekk nixtieq nissuġġerixxi lill-Ministru li jikkonsidra li jagħmel emenda li tkun għall-qrati tal-ġudikatura kriminali jew għal appelli kriminali inferjuri - għax din m'għandhiex tkun għall-appelli kriminali superjuri - bil-għan illi l-maġistrat ikun jista' jaqra d-decide biss.

B'dan il-mod f'awla partikolari u f'kawżi partikolari nkunu qed niffrankaw ħafna u ħafna ħin - imbagħad ngħid lill-Ministru għal min qed nirreferi, imma mhux hawnhekk - li jista' jkun dedikat biex jinqatgħu kawżi oħrajn.

Qed nagħmel dan is-suġġeriment għax meta jkollok seduta fejn sentenza ta' distrett fuq ragion fattasi ddum tinqara 50 minuta u din tkun qed tikkawża ċertu inkonvenjent.

OWEN BONNICI: Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja ħafna lill-Onor.

Interpellant għas-suġġeriment li qed jagħmel għax bla dubju ta' xejn huwa suġġeriment validu li għad irrid nistudjah u nara x'inhuma l-fatti tal-każ li qed jirreferi għalih.

Nibda biex ngħid li meta nitkellem ma' sħabi l-ministri tal-ġustizzja Ewropej kif ukoll mill-esperjenzi li issa qed ikolli f'dawk li huma sentenzi minn barra minn Malta meta b'xi mod Malta tkun involuta f'qorti barranija, Malta donnha hija waħda mill-ftit pajjiżi fejn il-ġudikanti tagħna għadhom iridu jagħtu sentenzi twal.

Issa hawn m'iniex qed nirreferi għal kawżi serji għax dik wieħed jifhimha imma qed nirreferi għal dawk li huma kawżi żgħar.

Pereżempju, bla dubju ma se ninsa qatt dakinhar li kelli l-pjaċir niltaqa' ma' professur mill-Awstralja, li sirt nafu f'Marlborough House meta kellna laqgħa tal-istati tal-Commonwealth.

Huwa kien baqa' mistagħġeb meta għedtlu li fejn jidħlu mandati ta' inibizzjoni, saħansitra meta jkun hemm kwestjoni ta' mandat ta' inibizzjoni li jintlaqa' proviżorjament, il-ġudikanti tagħna jagħmlu seduta - li hija xi ħaġa normali li ssir anke barra minn Malta - però mbagħad jagħtu sentenza fit-tul.

Dik hija xi ħaġa li huma ma jifhmuhiex bħalma ma jifhmux illi s-sentenza tingħata dak il-ħin, li jien personalment aktar naraha ta' vantaġġ.

Hawn ġurisdizzjonijiet li l-ewwel jgħidulek jekk irbaħtx jew tliftx il-kawża u mbagħad is-sentenza jagħtuhielek xi għaxart ijiem wara, li għalija hija xi ħaġa inaċċettabbli.

Dan huwa fatt għax qaluhuli ċittadini jew soċjetajiet Maltin li kienu involuti f'dawn it-tip ta' kawżi.

Xi kultant aħna naħsbu li s-sistema ġuridika ta' pajjiżi oħra hija perfetta filwaqt li s-sistema ġuridika ta' Malta hija mimlija difetti, però jien nista' nassigurakom li meta tibda tgħix dawn ir-realtajiet tirrealizza li dan mhuwiex il-każ.

Jien naħseb li huwa kruċjali li sentenza tingħata dak il-ħin, anzi dak għalija huwa prinċipju inderogabbli u fl-opinjoni tiegħi huwa inaċċettabbli li mmorru lura minnu.

Fil-fatt hawnhekk ta' min jgħid li dawk il-maġistrati, fil-qrati tal-maġistrati, li aċċettaw li jaħdmu bis-sistema tal-IT il-ġdida qed jagħtu s-sentenza dak il-ħin.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lill-Maġistrat Depasquale, li meta jkun hemm xi ħaġa ġdida, hu dejjem ikun lest li jkun it-testing ground biex naraw kif immorru!

Fil-fatt jekk tmur quddiem il-Maġistrat Depasquale, dan jistampalek is-sentenza u jagħtihielek dak il-ħin, anke fil-kawżi sommarji u f'dawk tad-distrett.

Hemm oħrajn li m'aċċettawx li jużaw din is-sistema u jien nappellalhom biex jużawha.

Veru li fil-bidu se jieħdu ftit tal-ħin għax iridu jdaħħlu r-reati kollha immaġinabbli fid-dinja, imma mbagħad ġaladarba jlestu dik il-biċċa xogħol, kollox huwa aktar faċli.

Mela fi ftit kliem jien qed ngħid li l-fatt illi s-sentenza tingħata dak il-ħin huwa prinċipju li m'għandniex immorru lura minnu.

Però mbagħad min-naħa l-oħra jien naħseb li huwa importanti ħafna li s-sentenzi jkunu in breve.

Kelli diskussjonijiet f'dan ir-rigward anke mal-ġudikanti tat-Tribunal għal Talbiet żgħar.

Pereżempju, hemm ġudikanta li hija brava ħafna u li jien għandi fiduċja kbira fiha, li hija rinomata għall-fatt li fuq kawża ta' €500 tagħti sentenzi ta' xi 20 faċċata!

F'dan il-każ jien nippreferi li s-sentenza tkun ta' faċċata waħda u li tingħata qabel għax wara kollox hawnhekk qed nitkellmu fuq talbiet żgħar.

Għalhekk jien nappella biex kemm jista' jkun il-ġudikanti tagħna, speċjalment fejn jidħlu kawżi li huma inqas importanti, … Issa jien naf li xi kultant huwa diffiċli li tikklassifika kawża inqas importanti minn oħra għax ġieli jkun hemm każijiet fejn, minkejja li l-kawża tkun tirrigwarda xi passaġġ ġo għalqa, għall-partijiet dik il-kawża tkun l-aktar ħaġa importanti fid-dinja, jiġifieri aħna nafuha din il-ħaġa wkoll.

Però naħseb li għandna nħallu kollox fil-ġudizzju tal-ġudikanti tagħna u għal darb'oħra nappellalhom biex meta jagħtu s-sentenzi jkunu in breve għax xi kultant l'ottimo è il nemico del buono, u meta jkun hemm sentenzi twal jingħata lok biex jinħolqu diversi inkonvenjenzi speċjalment fil-kawżi sommarji.

Għaldaqstant ninforma lill-Onor.

Interpellant li se niċċekkja biex nara x'kien il-każ ta' dalgħodu.

Jien se mmur mill-ewwel f'ras il-għajn u nara daqsxejn x'inhi s-sitwazzjoni f'dan ir-rigward.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, issa li daħlet fis-seħħ ir-riforma ta' dawk li qabel kienu jissejħu "gwardjani lokali" u llum qed jissejħu "uffiċjali tal-komunità", jista' l-Ministru jispjega lil din il-Kamra jekk itteħdux xi miżuri riċentement biex dawn l-uffiċjali jkollhom kondizzjonijiet tax-xogħol aħjar u b'hekk ikunu jistgħu jaqdu dmirhom aħjar?

Interpellant għamilli mistoqsija supplimentari importanti ħafna għax tirrigwarda l-uffiċjali tal-komunità, li huma responsabbli mill-inforzar fl-ibliet u fl-irħula tagħna.

F'pajjiżna għandna diversi entitajiet li huma responsabbli mill-inforzar, fosthom il-Pulizija; il-Forzi Armati, l-aktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' affarijiet marittimi u poteri oħra speċjali; l-uffiċjali ta' Transport Malta, li huma responsabbli mit-toroq prinċipali, milli jidderieġu t-traffiku u anke fejn hemm bżonn jagħtu pieni u għandna wkoll l-uffiċjali tal-komunità, li qabel konna nsejħulhom wardens jew gwardjani lokali li għandhom ir-rwol li jrregolaw lill-komunità tagħna.

Kull min għandu esperjenza ta' ħidma f'komunità billi mqar serva bħala kunsillier jew president ta' banda f'lokal jista' jimmaġina kemm ix-xogħol ta' uffiċjal tal-komunità huwa delikat għax trid toqgħod attent ħafna biex tara meta għandek tieħu passi u meta le.

Huwa importanti li ninforzaw il-liġi però rridu ninforzaw il-liġi b'mod li jagħmel sens.

Hawnhekk nista' nsemmi l-eżempju klassiku ta' żewġ ġirien li joqogħdu fi sqaq u li dawn snin ilu għamlu ftehim bejniethom li meta jmorru lura d-dar wara ġurnata xogħol jipparkjaw il-karozza tagħhom wara xulxin.

Issa nistgħu naħsbu kif jeħduha dawn iż-żewġ ġirien meta wara li dan il-ftehim kien ilu jaħdem għal ħafna snin, f'daqqa waħda jiġi gwardjan lokali u jagħtihom ċitazzjoni kull wieħed!

Però ġaladarba l-uffiċjali tal-komunità għandhom xogħol daqstant delikat għandu jkollhom ukoll kondizzjonijiet ta' xogħol li jixirqulhom.

Fil-fatt l-ewwel ħaġa li għamilna aħna biex intejbu l-kondizzjonijiet tal-uffiċjali tal-komunità hi li wegħedna li dawn ma jibqgħux jaqgħu taħt is-settur privat għax il-missjoni tas-settur privat ġustament hi dik li jagħmel il-profitt.

Għalhekk aħna poġġejna lill-uffiċjali tal-komunità taħt aġenzija governattiva li hija l-Local Enforcement System Agency (LESA), li hija closed department, jiġifieri dawk li jidħlu jaħdmu mal-LESA jridu jibqgħu jaħdmu fil-LESA u ma jistgħux imorru jaħdmu f'xi dipartiment ieħor.

Din kienet xi ħaġa li aħna tajna l-kelma li se nagħmluha, u għax tajna l-kelma li se nagħmluha, għamilnieha.

Fil-fatt f'Mejju ta' din is-sena l-uffiċjali tal-komunità kollha ġew imniżżla fuq il-kotba tal-aġenzija LESA.

Issa t-tieni pass huwa li jkun hemm titjib anke fil-kondizzjonijiet finanzjarji ta' dawn l-uffiċjali.

Naf li bħalissa għaddejjin taħditiet bejn il-union li tirrappreżenta lill-uffiċjali tal-komunità u l-aġenzija LESA f'dan ir-rigward, u jien informat li t-taħditiet sejrin tajjeb.

Nawgura li jintlaħaq ftehim li jkun jixraq lill-uffiċjali tal-komunità llum qabel għada.

Però x-xogħol mhuwiex biss il-paga.

Il-paga hija importanti imma mhijiex kollox u hemm aktar minn hekk.

Pereżempju, f'dan l-isforz li qed nagħmlu biex nirriformaw il-kondizzjonijiet tal-uffiċjali tal-komunità mill-ewwel ħadna deċiżjoni li nagħmlu rebranding anke fejn tidħol l-uniformi tagħhom biex b'hekk nibdew paġna ġdida.

Ta' min isemmi li ftaħna wkoll sede ġdida tal-LESA.

Fil-fatt il-Prim Ministru inawgura din is-sede ftit ilu.

Fil-fehma tiegħi, din is-sede hija aħjar minn dik li kien hemm qabel għax ġiet magħmula kif suppost b'tagħmir tal-aqwa livell.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lill-uffiċjali tal-komunità.

Il-verità hi li sal-lum meta wieħed jara warden jieħu qatgħa f'imsarnu imma jien nawgura li permezz tal-ħidma li qed nagħmlu jiġi bridged il-bilanċ importanti li għandu jkun hemm bejn li nżommu s-serjetà fil-lokalitajiet - għax allaħares inħallu ġungla fl-irħula tagħna - u li dan isir b'ċerta sensibbiltà u bonsens biex b'hekk anke meta xi ħadd jingħata ċitazzjoni, ikun jista' jifhem aktar li żbalja.

Jien nemmen li l-bonsens għandu jirrenja f'dawk il-każijiet fejn ma jkunx hemm kawża tajba biżżejjed biex wieħed jeħel ċitazzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, kemm il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali kif ukoll Heritage Malta jinvestu ħafna fuq proġetti kulturali ġodda.

Eżempju klassiku huwa l-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUŻA), wieħed mill-isbaħ proġetti kulturali li saru matul dawn l-aħħar żmenijiet.

Però jeħtieġ li nieħdu ħsieb ukoll dak li ħallewlna missirijietna billi nieħdu ħsieb nirrestawrawh u nirriżervawh.

Għalhekk jien nistaqsi lill-Ministru x'qed jagħmlu l-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u anke Heritage Malta biex jassiguraw li dak li ħallewlna ta' qabilna jkun restawrat u riżervat biex mhux biss ikun jista' jitgawda minna iżda anke min-nies ta' għada?

OWEN BONNICI: Sinjura President, għalkemm huwa veru li d-daqs ta' pajjiżna huwa żgħir, dan qiegħed fiċ-ċentru tal-aktar reġjun eċitanti li qatt kien hemm fl-istorja tal-bniedem.

Malta mhijiex xi gżira li qiegħda f'nofs id-deżert tas-Saħara - qed insemmi dan id-deżert simbolikament, biex wieħed jifhimni, għax fil-verità ma jistax ikollok gżira f'nofs is-Saħara - imma hija gżira li qiegħda f'nofs l-iżjed reġjun li fih twieldu l-aktar persuni li biddlu l-istorja tad-dinja kif nafuha.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn dawk in-nies li biddlu l-istorja tad-dinja kif nafuha jsib li dawn jew twieldu f'dan ir-reġjun jew qattgħu żmien importanti f'dan ir-reġjun jew inkella kellhom kuntatt mal-Ewropa t'Isfel u ma' dawn in-naħat.

Issa pajjiżna għandu x-xorti li qiegħed f'nofs dan ir-reġjun tant sabiħ u tant eċitanti, u minħabba l-fatt li pajjiżna jinsab f'dan ir-reġjun, huwa mogħni b'wirt storiku inestimabbli.

Xi kultant jien noqgħod naħseb u ngħid bejni u bejn ruħi illi li kieku żammejna l-wirt storiku kollu li kellna u li kieku l-forzi esteri ma serquniex matul iż-żmien li fih ħakmu lil pajjiżna, kieku min jaf kemm kien ikollna aktar wirt storiku!

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li żort xi post partikolari u juruni disinn ta' kif inhu maħsub li kien dak il-post qabel ma ġiet xi forza partikolari u serqet l-affarijiet minn dak il-post.

Għalhekk, Sinjura President, ġaladarba pajjiżna huwa mogħni bil-wirt storiku, aħna obbligati li nieħdu ħsiebu.

Pereżempju, ftit tal-jiem ilu jien u l-kollega tiegħi s-Segretarju Parlamentari Aaron Farrugia inawgurajna proġett li bis-saħħa tiegħu rnexxielna nirbħu €2 miljun fondi tan-Norveġja.

Fil-fatt f'dan il-proġett se nirrestawraw dawk il-partijiet mill-Mużew Marittimu tal-Birgu li s'issa għadhom fi stat ħażin jew inkella għadhom fi stat li mhux ta' min jippreżentahom quddiem in-nies.

Ta' min jgħid li bis-saħħa ta' dan il-proġett se nkabbru l-Mużew Marittimu b'terz.

Immaġinaw; bis-saħħa tal-fondi li ngħatajna llum il-Mużew Marittimu li għandna qisu se jikber b'terz!

Se nagħmlu madwar 2,000 artefatt, li se jiġu kollha digitized, sabiex b'hekk inkunu nistgħu nagħtu esperjenza aħjar.

Sinjura President, dan huwa biss proġett wieħed mill-aktar proġetti riċenti li għamilna, u ovvjament beħsiebna nagħmlu aktar u aktar proġetti, kemm fejn jidħol restawr ta' postijiet importanti, kemm fejn jidħlu mużewijiet, li se nkomplu ninvestu fihom, kif ukoll fejn jidħlu l-istrutturi legali.

Kif nafu, bħalissa f'dan il-Parlament qegħdin niddiskutu liġi ġdida dwar il-patrimonju kulturali, u nemmen li dan kollu se jkompli juri l-importanza li qegħdin nagħtu lill-wirt storiku ta' pajjiżna.

Finalment il-wirt storiku mhuwiex biss opportunità biex inti tiftaħar b'dak li għandek f'pajjiżek - jiġifieri hawnhekk jien m'iniex qed nitkellem b'sens nazzjonalista dejjaq, fejn inti tiftaħar b'dak li għandek f'pajjiżek - imma dan il-wirt storiku enormi li għandna huwa xi ħaġa li jrendi lil Malta differenti, partikolari u post speċjali.

Mhux l-ewwel darba li kienu qed isiru x-xogħlijiet f'xi triq u l-uffiċjali tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali jagħmlu moniteraġġ fejn jinformawni li sabu biċċa fuħħar minn żmien il-Medju Evu!

F'sitwazzjonijiet bħal dawn, xi kultant jien f'qalbi nibda nimmaġina illi kieku din il-biċċa fuħħar instabet l-Amerka, ara x'kienu jagħmlu l-Amerikani!

Issa hawnhekk jien qed insemmi ħmerija imma aħna tant għandna wirt storiku enormi li meta ġieli sibna fuħħar minn żmien il-Medju Evu u analizzawh sabu li dan kien ġej min-naħa ta' fuq tal-Afrika, li llum nafuha bħala t-Tuneżija, jiġifieri proprju minn dik il-parti li suppost fi żmien il-Medju Evu kienet l-għadu tal-Maltin, u madanakollu għal xi raġuni jew oħra l-Maltin xorta kienu jixtru dawn il-prodotti!

Huwa biżżejjed li toqgħod taħseb biss f'dawn l-affarijiet biex tirrealizza kemm hija rikka l-istorja ta' Malta!

Huwa ovvju li fi żmien l-antenati tagħna kien hawn ċentru ta' kummerċ enormi f'pajjiżna għax biex, pereżempju, iċ-ċaqquf tat-Tuneżija nstab Ħal Safi - ma nstabx l-Imdina dan - dan ifisser li anke fl-antik pajjiżna kien post fejn il-kummerċ kien kbir ħafna.

Xi rrid ngħid b'dan kollu, Sinjura President?

Irrid ngħid li pajjiżna verament għandu biex jiftaħar f'dak li għandu x'jaqsam ma' wirt storiku, u allura ejjew inkomplu niftaħru b'dak li għandna, ejjew inkomplu ninvestu fih, ejjew inkomplu nibżgħu għalih u ejjew inkomplu nuru kemm Malta hija verament gżira li għandha verament biex tiftaħar b'dak li għandha.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - FESTINI, PARTIES, RIĊEVIMENTI, IKLIET U XIRI TA' ALKOĦOL - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4383 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kull entità li għaliha hu responsabbli f'festini, parties, riċevimenti, ikliet u xiri ta' alkoħol u affarijiet simili mill-2013, sena b'sena, sad-data li fiha tkun imwieġba din l-interpellanza?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi tabella fuq il-Mejda tal-Kamra bl-informazzjoni mitluba.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar fiex wasal il-proġett li kien issemma fil-Baġit għas-sena 2018 relatat mar-riġenerazzjoni ta' Ġnien l-Għarusa tal-Mosta li jinsab fit-tarf tal-Mosta?

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet fi Ġnien l-Għarusa tal-Mosta jinsabu fi stadju avvanzat.

Fil-fatt diġà saru ħafna xogħlijiet f'dan il-ġnien tant li jien informat li sas-sajf li ġej ix-xogħlijiet li aħna mpenjajna ruħna li nwettqu tramite Ambjent Malta se jkunu lesti.

Ta' min isemmi li fost ix-xogħlijiet li saru, sar pavimentar mill-ġdid u sar ukoll xogħol ta' afforestazzjoni f'parti minn żona li kienet ġiet degradata.

Għal xi raġuni jew oħra, f'parti mill-area li kienet diġà ġiet afforestata, is-siġar kienu naqsu u għalhekk meta kien se jsir il-grawnd tal-futbol ta' Marsaskala aħna qlajna madwar 900 siġra taż-żebbuġ minn hemmhekk u ħawwilniehom fi Ġnien l-Għarusa tal-Mosta fejn bi pjaċir ninnota li dawn kważi kollha salvaw għajr għal xi waħdiet 'l hawn u 'l hinn.

Żidna wkoll xi siġar oħra, li huma kollha siġar indiġeni, jiġifieri siġar Maltin.

Ta' min jgħid li anke dak l-ispeċi ta' teatru Grieg li hemm ħdejn l-MCAST qed jiġi riabilitat, u qed tiġi rranġata wkoll it-toilet system t'hemmhekk.

Bażikament nisperaw li sas-sajf li ġej il-ġnien kollu se jiġi riprestinat sal-livell li aħna wegħedna li nagħmluh.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari numru 8401 li ngħatat fis-seduta 186 tat-22 ta' Jannar 2019 dwar l-għadd ta' żweġijiet li saru fuq opri tal-baħar, inkluż cruise liners, matul l-2018; u

Tagħrif dwar direct orders mogħtija mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru fil-perjodu bejn l-2014 u l-2017, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 7673.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għattweġiba talmistoqsija parlamentari numru 8238 li ngħatat fisseduta 186 tat22 ta' Jannar 2019 dwar il-ftehim milħuq bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u tal-Maġistrati; u

Kopja tar-rispons tal-Gvern għall-konsultazzjoni pubblika li saret b'referenza għal emendi fl-Att dwar il-Kompetizzjoni, Kap. 379, u fl-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, dwar l-estensjoni tal-kompetenzi tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Kummerċ), datat 16 ta' Novembru 2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8290.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sinjura President, aktar kmieni llum indirizzajt konferenza tal-aħbarijiet f'Kastilja li matulha tajt dettalji dwar x'inhuma l-pjanijiet tal-Gvern Malti b'rabta mal-iżviluppi fuq Brexit, l-impatt fuq il-Maltin u l-Għawdxin, kemm dawk li jgħixu barra iżda anke fuqna li ngħixu f'Malta.

Irrid nibda biex ngħid, kif kien imħabbar diġà xhur ilu, li ftit wara li ħareġ ir-riżultat tar-referendum dwar jekk ir-Renju Unit għandux joħroġ jew le mill-Unjoni Ewropea, f'Malta konna bdejna nħejju għal kull eventwalità, iżda minn Ġunju 2016 'l hawn, dakinhar tar-referendum, il-probabbiltà ta' no-deal Brexit issa kibret.

Sinjura President, aħna rridu li jkollna relazzjonijiet mill-aqwa u b'saħħithom mar-Renju Unit, mhux biss minħabba r-rabtiet storiċi u kulturali, mhux biss għax ir-Renju Unit huwa wieħed mill-akbar partners fuq livell Ewropew, iżda anke għax ix-xenarju ta' no-deal Brexit joffri sfidi.

Malta hija u se tkun l-aktar pajjiż UK-friendly fl-Unjoni Ewropea kollha, għaċ-ċittadini u n-negozji Brittaniċi.

Dan ngħidu mingħajr tlaqliq.

Bħala pajjiż aħna naqblu mal-bqija tal-Unjoni Ewropea u mal-Presidenti Tusk u Juncker li l-ftehim li ġie milħuq mar-Renju Unit m'għandux jerġa' jinfetaħ.

Fl-istess ħin nibqgħu realistiċi u prattiċi biex permezz ta' kjarifiki, jekk jista' jkun, tiġi evitata l-possibbiltà ta' no-deal.

In-negozjati bejn il-pajjiżi Ewropej u r-Renju Unit kienu twal ħafna u dan il-ftehim kien wieħed bilanċjat, fejn filwaqt li pprovda serħan il-moħħ għaċ-ċittadini u n-negozji, irrispetta l-prinċipji fundamentali taż-żewġ naħat, tar-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Dan il-ftehim jipproteġi s-suq waħdieni, għandu proviżjonijiet legali fuq il-fruntiera tal-Irlanda li jidħlu fis-seħħ biss jekk soluzzjoni alternattiva ma tinstabx u jinkludi perjodu ta' transizzjoni.

Il-House of Commons ħasbitha b'mod differenti imma dik hi kwistjoni ta' opinjoni tagħhom.

Aħna għadna konvinti li ċ-ċittadini m'għandhomx isiru għodda f'idejn min qed jinnegozja.

Sinjura President, għal dawn l-aħħar xhur il-Gvern kien qed jaħdem fuq pjan fi kwalunkwe eventwalità, inkluż il-possibbiltà li jkollna tluq tar-Renju Unit mingħajr ftehim.

Ilbieraħ il-Kabinett iltaqa' u ddiskuta fid-dettall l-impatt li no-deal scenario jħalli fuq pajjiżna u l-pjanijiet li konna qed inħejju.

Qed isiru 36 tħejjija differenti, action points, minn 13-il Ministeru.

Hemm għaxar effetti minn no-deal li jolqtu aktar minn Ministeru wieħed f'daqqa.

Instabu wkoll 15-il effett li jridu jiġu indirizzati mill-Unjoni Ewropea minħabba li huma kompetenza tagħha.

Għandna 82 liġi li se jintlaqtu minn Brexit speċjalment in a no-deal scenario.

Ftit minn dawn il-preparamenti qed isiru fuq livell nazzjonali u hemm oħrajn li qed isiru fuq livell Ewropew bi pjani ta' kontinġenza li qed isiru fuq livell li jolqot diversi pajjiżi.

Fuq livell Ewropew il-preparamenti jittrattaw oqsma fejn l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva jew għandha kompetenza li tinqasam mal-istati membri.

Fuq dan il-livell Malta qed tikkontribwixxi b'mod kostruttiv f'diskussjonijiet fil-Kunsill tal-Ministri u bordijiet oħra preparatorji.

Il-Kummissjoni pproponiet numru ta' strumenti legali f'numru ta' oqsma f'każ ta' no-deal scenario.

Dawn il-proposti tressqu 'l quddiem f'dawk l-oqsma li kienu neċessarji biex itaffu l-konsegwenzi ta' no-deal scenario.

Hemm oqsma li huma sensittivi ħafna għal pajjiżna, fosthom il-leġiżlazzjoni proposta fuq servizzi u sigurtà tal-ajru, l-użu tal-viża għal ivvjaġġar lejn ir-Renju Unit, is-servizzi finanzjarji, diskussjonijiet fuq kummerċ u oħrajn, bħal kwistjonijiet fejn tidħol id-dwana u l-ħarsien tal-klima.

Sinjura President, irid insemmi issa t-tħejjijiet li qed isiru fuq livell nazzjonali f'każ ta' no-deal.

F'dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet taċ-ċittadini, ħadna nota tal-offerta tal-Prim Ministru Theresa May biex ir-residenti Ewropej fir-Renju Unit sa Marzu 2019 japplikaw għal settled/pre-settled status.

Ingħata wkoll perjodu ieħor lil hinn minn dan il-perjodu, sal-2020, li ssir sistema b'dikjarazzjoni fejn iċ-ċittadini, permezz ta' proċess, ikunu jistgħu jkomplu jgawdu l-istess drittijiet, li tinżamm is-sistema tal-pensjonijiet Ingliżi u li tkompli r-riunifikazzjoni tal-familji fejn possibbli għal dawk li huma residenti sa Marzu 2019 u anke sal-aħħar tal-2022.

Fir-rigward ta' Malta, ċittadini tar-Renju Unit li huma residenti Malta jew li se jkunu residenti ta' Malta sad-29 ta' Marzu 2019 - hawnhekk qed nitkellmu fuq a no-deal scenario - se jkunu jridu japplikaw għal dokument ġdid ta' residenza, dokument li jirrifletti l-fatt li dawn iċ-ċittadini m'għadhomx ċittadini tal-Unjoni Ewropea iżda li għandhom kategorija speċjali.

Għaliex?

Għaliex se jkunu ġew Malta bħala ċittadini Ewropej u mbagħad fuq għażla ta' pajjiżhom, ma baqgħux ċittadini tal-Unjoni Ewropea imma jkollhom ċerti drittijiet li aħna rridu li jibqgħu jżommu.

Bħala sinjal politiku b'saħħtu ddeċidejna li dan id-dokument ikun validu għal għaxar snin sabiex ikun hemm serħan il-moħħ, u dan ikun jista' jiġġedded ukoll.

Se nagħtu wkoll waiver fuq il-miżati biex iċ-ċittadini Ingliżi li jgħixu Malta jaqilbu d-dokumenti tagħhom u se naraw li jkun hemm l-inqas burokrazija possibbli.

Dan id-dokument se jkun b'xejn għaliex dan se jkun neċessarju għaċ-ċittadini mhux minħabba xi ħaġa li għamlu huma u allura ma ħassejniex li għandna nitfgħu xi tip ta' piż fuqhom.

Se naraw li l-ħaddiema mir-Renju Unit ikollhom aċċess għas-suq tax-xogħol filwaqt li l-istudenti jitħallew ikomplu l-istudji tagħhom f'Malta.

Min ikun ekonomikament indipendenti u min għandu diġà status ta' residenza permanenti se jkun jista' jibqa' jgħix Malta, jekk għandu polza tal-assikurazzjoni tas-saħħa u biżżejjed fondi biex jgħix.

Identity Malta se tipprovdi aktar dettalji lill-komunità ta' persuni mir-Renju Unit fiż-żmien li ġej filwaqt li se nirreċiprokaw l-offerta li għamel ir-Renju Unit lil ċittadini Ewropej li joqogħdu fir-Renju Unit u lil dawk mir-Renju Unit li joqogħdu Malta.

Residenti tar-Renju Unit li jiġu biex jgħixu f'pajjiżna wara d-29 ta' Marzu 2019 se jinħarġilhom dokument ta' residenza validu għal għaxar snin ukoll, però se jkun hemm regoli differenti, simili għal dawk li japplikaw għal ċittadini ta' pajjiżi oħra.

Iżda hawn irrid nagħmilha ċara li, kemm bħala Gvern u kemm bħala pajjiż, irridu li ċittadini mir-Renju Unit ikomplu jirrisjedu f'pajjiżna u jħossuhom at home f'pajjiżna.

Dan kollu għandu jagħti sinjal politiku ċar ta' serħan il-moħħ lil ċittadini Brittaniċi f'Malta.

Sinjura President, f'dak li għandu x'jaqsam ma' votazzjoni, bħala Kabinett ħadna d-deċiżjoni li f'każ ta' no-deal nissottomettu emenda f'dan il-Parlament biex ċittadini tar-Renju Unit li jinsabu f'pajjiżna jkunu jistgħu jibqgħu jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali skont ftehim li kien hemm qabel ma Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea.

Punt importanti ieħor huwa l-qasam tas-saħħa, fejn se nżommu relazzjonijiet b'saħħithom fl-aħjar interess tal-pazjenti.

Il-Konvenzjoni tal-Kura tas-Saħħa ffirmata bejn Malta u r-Renju Unit fl-1975 se tibqa' applikabbli.

Din il-Konvenzjoni kemm f'pajjiżna kif ukoll fir-Renju Unit tintuża ta' kuljum fil-prattika.

Is-servizz tas-saħħa f'pajjiżna jirrikjedi l-użu ta' diversi professjonisti mir-Renju Unit.

Se jibda x-xogħol biex il-Kunsill tal-Mediċina jaħseb f'fast track system biex jirreġistra professjoni mir-Renju Unit.

Għaldaqstant f'każ ta' taħriġ li jsir fir-Renju Unit lil tobba Maltin, il-Kummissjoni Ewropea informatna li nistgħu nżommu l-arranġament bilaterali eżistenti li għandna mar-Renju Unit filwaqt li f'każ ta' deal, kien hemm ir-rikonoxximent tal-kwalifiki tat-tobba fiż-żewġ pajjiżi b'mod reċiproku.

F'każ ta' no-deal, min-naħa tagħna qed nuru l-preferenza li dan ir-rikonoxximent ta' kwalifiki bejn iż-żewġ pajjiżi jibqa' xorta waħda.

F'dak li jirrigwarda l-importazzjoni ta' mediċini min-naħa tal-Gvern, għal dawn l-aħħar xhur kien għaddej proċess min-naħa tal-Gvern fejn qed jiġu identifikati mediċini u sorsi alternattivi minn barra r-Renju Unit.

Dan ifisser li qed naraw liema mediċini l-Gvern qed jixtri mir-Renju Unit, insibu sorsi alternattivi għal dawk il-mediċini, kif ukoll nagħmlu stockpiling, jiġifieri nixtru kemm jista' jkun minn qabel b'mod li loġistikament jagħmel sens - għax naturalment il-mediċini għandhom data ta' skadenza u allura ma tistax tixtri għal ħafna snin - ħalli kemm jista' jkun ma jkollniex mediċini out of stock u wkoll ma jkunx hemm varjazzjonijiet sostanzjali fil-prezz.

Għaliex?

Għax jista' jkun hemm sitwazzjonijiet fejn kumpaniji mir-Renju Unit li għal raġunijiet varji ma jkunux iridu jbigħu barra mir-Renju Unit, fost oħrajn biex ma jkunx hemm problemi ta' skarsezza fir-Renju Unit stess.

Temporanjament, biex jiġu evitati problemi, il-Ministeru qiegħed jakkwista direttament hu xi pilloli, jew jinnegozja biex jakkwista xi mediċini.

Filwaqt li ma nistgħux nikkontrollaw b'mod dirett, qegħdin ukoll, permezz tal-Malta Medicines Authority, ninċentivaw lis-settur privat biex jieħu dawn il-miżuri.

Ilhom għaddejjin taħditiet għal xhur sħaħ, u kien hemm aġenti li ħadu miżuri filwaqt li kien hemm aġenti li forsi bdew jaħsbu ftit tard u aħna qed inħeġġuhom, anke permezz ta' dawn l-istqarrijiet, biex jieħdu l-miżuri kollha neċessarji.

Post sensittiv ieħor huwa l-Ajruport li, kif wieħed jistenna, se jkun affettwat minn xenarju ta' no-deal, hekk kif se jkun hemm aktar titjiriet ġejjin u sejrin lejn pajjiż li mhux se jkun fl-Unjoni Ewropea u għalhekk ikun hemm bżonn ta' aktar border checks.

Qed naraw sitwazzjoni ta' korsiji għal ċittadini Ingliżi u oħrajn li tkun differenti minn dik ta' Third Country Nationals.

Dwar id-Dwana, f'każ ta' no-deal, il-kodiċi tal-Unjoni Ewropea japplika mill-ewwel u għaldaqstant irid ikun hemm ir-riżorsi kollha adegwati mid-Dwana.

Meta wieħed iqis l-influss ta' containers, parcels u allura n-numru ta' dikjarazzjonijiet neċessarji marbuta magħhom, kien hemm bżonn li jsir audit tas-sistema tal-IT u dwar l-adegwatezza tas-sistemi tad-Dwana.

Fil-fatt ħareġ li fir-rigward taż-żieda fil-load tad-dikjarazzjonijiet - jekk m'iniex sejjer żball, 6,000 fil-ġimgħa; tajt il-figura eżatta aktar kmieni llum waranofsinhar - is-sistemi tal-IT tagħna tiflaħhom u d-Dwana għandha l-contingency plans in place.

Irrid infakkar ukoll li f'dak li għandu x'jaqsam mal-assistenza lin-negozji, diġà konna ħabbarna li l-Gvern se jassisti lin-negozji, fosthom billi jingħataw sa massimu ta' €4,000 biex isir assessjar fuq kif jiġu mitigati l-konsegwenzi ta' Brexit.

Fl-aħħar nett irrid nirringrazzja lil kull min għen f'dan il-proċess, mhux biss lill-kollegi fil-Kabinett, iżda wkoll lis-Segretarju Permanenti Ewlieni u liċ-Ċivil kollu.

Se nibqgħu għaddejjin bid-diskussjonijiet u se nibqgħu nżommu lill-Kamra aġġornata.

Fuq kollox se nkunu qed inniedu helpline minn nhar it-Tnejn li ġej sabiex kull min ikollu xi forma ta' mistoqsija, tkun tista' tingħata l-għajnuna.

Ovvjament l-għajnuna tista' tingħata b'mod li ma tistax issir spekulazzjoni.

Aħna ma nistgħux inbassru x'se jagħmel il-Gvern Ingliż u mhuwiex xogħli li noqgħod nispekula hawnhekk.

Nittama li dan ix-xogħol kollu li qed nagħmlu jkun xogħol għalxejn għax ikun hemm sitwazzjoni ta' deal u allura dak kollu li qegħdin ngħidu jkun overtaken by the situation li jkun hemm ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit.

Però hawnhekk aħna qegħdin nuru biċ-ċar li qed naħsbu fil-ħażin biex it-tajjeb ma jonqosx; mingħajr ma nallarmaw lil ħadd, nagħtu indikazzjoni fejn jistgħu jkunu l-punti l-aktar diffikultużi u nuru li hemm pjani li qegħdin in place.

Ovvjament wieħed irid japprezza wkoll li rridu noqogħdu attenti li ma npoġġux il-karettun qabel iż-żiemel.

Fil-każ tagħna ma nistgħux nesponu ruħna għal affarijiet żejda b'mod li nkunu qed nippreġudikaw il-pożizzjoni ta' pajjiżna.

Dak li għedna llum kien immirat l-aktar għal żewġ udjenzi; l-ewwel għaċ-ċittadini Maltin, kemm dawk li jgħixu fl-Ingilterra kif ukoll dawk f'Malta, biex ikollhom moħħhom mistrieħ li l-Gvern qed jieħu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji - il-ġimgħa d-dieħla jew ta' wara se jkollna żjara mill-Kummissjoni Ewropea li prattikament se tkun qed tagħmel audit ta' dawn il-preparamenti, li jien fiduċjuż ħafna fihom - u t-tieni udjenza hija dik ta' ċittadini Ingliżi f'pajjiżna li, rightly so, kienu qegħdin isiru pjuttost nervużi dwar x'jista' jsir minnhom.

Permezz ta' dan kollu qed ngħidulhom li, anke fl-agħar ipotesi, is-sitwazzjoni tagħhom f'pajjiżna tibqa' assigurata.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Se niġbed l-attenzjoni tal-Kamra dwar il-proċedura li se nimxu biha issa.

L-ewwel kelliem, li f'dan il-każ huwa l-Kap tal-Oppożizzjoni, għandu massimu ta' għaxar minuti filwaqt li l-kelliema kollha li se jitkellmu warajh għandhom massimu ta' tliet minuti kull wieħed.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, l-ewwel nett nibda biex ngħid li aħna, bħala Oppożizzjoni, naqblu mal-ftehim li kien intlaħaq bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit, dak magħruf bħala l-Withdrawal Agreement.

Naqblu wkoll mal-political declaration u għandna fiduċja sħiħa fit-tmexxija tal-Unjoni Ewropea dwar dan is-suġġett.

Aħna qegħdin insegwu mill-qrib ħafna dak li qed jiġri f'Londra, b'mod partikolari fil-House of Commons, u l-ewwel preokkupazzjoni tagħna hija fuq id-drittijiet taċ-ċittadini Maltin li jgħixu fir-Renju Unit, fuq in-negozjanti Maltin li b'xi mod in-negozju tagħhom huwa involut mar-Renju Unit u viċeversa.

Aħna qed nippreokkupaw irwieħna wkoll fuq il-Brittaniċi li jgħixu f'Malta f'każ ta' ħruġ mhux ordnat tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea fl-aħħar ta' Marzu li ġej.

Naturalment aħna m'għandna l-ebda kontroll fuq dak li qed jiġri fir-Renju Unit u rrid ngħid li jista' jkun hemm ukoll it-tielet għażla għaċ-ċittadini tar-Renju Unit; illi dawn b'xi mod jew ieħor jiddeċiedu li jagħmlu referendum ieħor u allura lanqas biss joħorġu mill-Unjoni Ewropea.

Għalhekk għalkemm il-pożizzjoni tagħna hija aktar remota, trid tibda tħares ukoll lejn dik l-eventwalità.

Sinjura President, aħna nilqgħu l-informazzjoni li qed jagħtina l-Prim Ministru.

Nixtieq biss li forsi l-Prim Ministru aktar tard jispjegalna liema passi minn dawk li semma huma direzzjonijiet u liema huma commitments li jista' jagħti l-Gvern.

Aħna naqblu mar-rieda politika li teżisti f'dan il-pajjiż miż-żewġ naħat tal-Kamra, u jkun x'ikun il-ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea, Malta se tibqa' taħdem qatigħ biex iżżomm relazzjonijiet mill-aktar b'saħħithom u dejjiema mar-Renju Unit, anke minħabba l-fatt li aħna napprezzaw kemm il-volum u l-valur tan-negozjati li hemm bejn iż-żewġ pajjiżi kif ukoll ir-relazzjonijiet storiċi li sawruna.

Dan huwa impenn li aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni niggarantuh, ikun x'ikun il-ftehim li jsir bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit.

Sinjura President, matul l-intervent tiegħi nixtieq inkun ċar daqs il-kristall ukoll.

Aħna naqblu mal-miżura li ħabbar il-Prim Ministru llum; dik li jagħti permess ta' residenza lill-Brittaniċi li diġà jgħixu f'Malta, liema permess ta' residenza jkun validu għal għaxar snin.

Madanakollu rridu nikkonfermaw li xejn minn dan ma jkun qiegħed, b'xi mod jew ieħor, jonqos xi tip ta' regolamentazzjoni Ewropea, sabiex b'hekk inkunu qed nissalvagwardaw il-pożizzjoni tagħna wkoll.

Jekk qed nifhem tajjeb, dan il-permess ta' residenza se jkun itwal minn kwalunkwe permess ta' residenza oħra, se jkun jista' jiġġedded u mhu se jiġi impost l-ebda ħlas għall-applikazzjoni tal-permess.

Jekk m'iniex qed nifhem tajjeb nixtieq kjarifika.

Jekk l-Unjoni Ewropea tħallina nagħmlu dawn iċ-ċirkostanzi straordinarji, aħna naqblu magħhom perfettament, anke fid-dawl tad-deċiżjoni tal-Prim Ministru Theresa May li tneħħi l-miżata ta' Stg65 biex iċ-ċittadini Ewropej japplikaw għal settled status fir-Renju Unit.

Issa jkun tajjeb jekk il-Gvern Malti jagħmel pressjoni fuq il-Gvern tar-Renju Unit biex idaħħal l-istess miżura ta' għaxar snin residenza fir-Renju Unit għall-Maltin f'każ ta' Brexit mhux ordnat.

Sinjura President, aħna nosservaw il-pożizzjoni li ħa dan il-Gvern fuq din il-kwistjoni, kemm issa kif ukoll meta kellu f'idejh il-Presidenza tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.

Minkejja dan, aħna xorta għandna numru ta' mistoqsijiet li jidhrilna li jirrigwardaw issues li jridu jiġu indirizzati, bħal pereżempju l-inizjattivi ta' negozju li ħa l-Gvern fit-tħejjija tal-Brexit, li safejn naf jien kienu indirizzati lejn id-direzzjoni li dawk il-kumpaniji li għandhom il-bażi tagħhom fl-Ingilterra ma jitilqux minn kollox u għalkollox mill-Ingilterra imma jkollhom struttura f'Malta li mbagħad permezz tagħha jkollhom a foothold f'pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern spjega li hu kien diġà ħa diversi inizjattivi f'pajjiżi partikolari, fosthom fl-Indja, fil-Ġappun u fl-Istati Uniti - fil-fatt naħseb li l-Prim Ministru semma dawn il-pajjiżi anke dalgħodu waqt il-konferenza stampa - u għalhekk nixtiequ jgħidilna jekk dawn l-inizjattivi li konna qed naħdmu fuqhom irridux nindirizzawhom, irridux inbiddlu d-direzzjoni tagħna fuqhom jew inkella rridux nabbandunawhom.

Jekk m'iniex sejjer żball dalgħodu l-Prim Ministru semma wkoll il-kumpaniji li qed nattiraw lejn pajjiżna.

Dwar dan ma nafx jekk daħalx f'aktar dettall band'oħra, imma hawnhekk ċertament li le.

Waqt li kont qed nisma' lill-Prim Ministru dalgħodu, sfortunatament qrajt li kien hemm kumpaniji kbar, bħall-P&O Ferries, li huma ġganti fis-settur marittimu, li m'għażlux il-bandiera Maltija u minflok għażlu li jirreġistraw il-flotta tagħhom f'Ċipru.

Is-settur marittimu Malti huwa settur importanti ħafna għalina, anke għaliex il-vantaġġi li għandna f'dan is-settur huma evidenti.

Biżżejjed ngħid li nikklassifikaw fost l-aqwa ħamsa f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa tal-bandiera tagħna, anke bil-volum li nirreġistraw, u allura nixtieq nistaqsi jekk din il-parti tan-negozju tagħna hijiex qed tiġi salvagwardata kif ukoll jekk il-Gvern għandux xi ħsebijiet dwar dan.

Issa nixtieq nirreferi għal statement partikolari li għamel il-Prim Ministru u li jien ma nistax ma naqbilx miegħu b'mod komplet.

Aħna wkoll assolutament ma rridux li ċ-ċittadini jsiru għodda f'idejn min qed jinnegozja.

Naħseb li din hija prijorità assoluta però ħafna drabi anke l-inċertezza fiha nnifisha - partikolament meta konna qegħdin xahrejn biss lil hinn minn dan is-suppost ħruġ ordnat - tikkawża sitwazzjonijiet fejn iċ-ċittadini jistgħu jħossuhom li saru għodda f'idejn min qed jinnegozja.

Pereżempju, hawnhekk ta' min isemmi b'mod partikolari lil dawk l-istudenti li qed jistudjaw fir-Renju Unit u lil dawk il-ħaddiema li n-negozju tagħhom huwa involut b'xi mod jew ieħor mar-Renju Unit għax dawn ma jkunux għamlu l-pjani tagħhom għal xahrejn jew għal sitt xhur imma jkunu ppjanaw aktar fit-tul.

Għalhekk hawn jien nistaqsi jekk minbarra s-servizzi ta' informazzjoni li qed isemmi l-Gvern ħax ħsieb jidentifika l-aktar punti li qed jinkwetawhom u x'qed nagħmlu biex nindirizzawhom bħala pajjiż.

Sinjura President, innotajt li l-Prim Ministru daħal fid-dettall mhux ħażin dwar is-settur tal-mediċina u tal-farmaċewtika.

Hawnhekk għandi żewġ osservazzjonijiet x'nagħmel.

Rigward il-mediċina, nixtieq inkun naf jekk aħniex qegħdin nitkellmu biss fuq dawk li huma indikati bħala mediċini alternattivi fl-industrija tal-generics jew tal-originator.

Nafu li f'pajjiżna diġà għandna sitwazzjoni fejn jekk min huwa intitolat għal ċerti mediċini ma jingħatax l-originator drug u jingħata l-generic drug, jaf ikun hemm il-problemi.

Għalhekk jien nistaqsi lill-Prim Ministru jekk din il-problema hijiex qed tiġi indirizzata.

Rigward l-istockpiling li semma l-Prim Ministru, nixtieq nistaqsi jekk sarx xi eżerċizzju fuq it-tenders li huma diġà eżistenti, kemm fuq dawk li l-Gvern diġà qed jordna mingħandhom kif ukoll fuq dawk li huma marbutin b'ċerti ftehimiet li bihom l-istockpiling per se ma jkunx permess.

Minħabba l-mod kif joħorġu t-tenders, jista' jkun hemm ukoll xi problemi bid-dati tal-iskadenzi fil-bidu li jingħata t-tender u allura nixtieq nistaqsi jekk dan huwiex se joħloq problemi tattiċi.

Biex nikkonkludi rrid ngħid li l-aktar ħaġa preokkupanti hawnhekk mhijiex jekk il-preparazzjonijiet li għamilna f'dawn iċ-ċirkostanzi għamilniehomx b'mod komprensiv imma kif dan kollu qed jiġi komunikat.

Filwaqt li napprezza l-isforzi li qed jagħmel il-Gvern, nixtieq inkun naf x'inhuma l-mezzi ta' komunikazzjoni li qed jintużaw, għajr għal dawk li l-Gvern ħabbar pubblikament, biex nilħqu lil dawk in-nies li għandhom interess dirett.

Fi kliem ieħor, x'inhuma l-mezzi li qed nużaw biex lill-istudenti, lil dawk li jaħdmu fil-qasam tal-farmaċewtika, lil dawk li jaħdmu fil-qasam tal-industrija u lil dawk li jaħdmu fl-ajruporti mhux biss nipprovaw inweġbuhom imma nagħtuhom ukoll is-serħan u l-konfort tal-kontinwità?

Ma ninsewx li hemm trading routes li ilhom hemm għal diversi snin.

L-akbar għadu tan-negozju huwa l-inċertezza.

Issa naturalment mhuwiex tort tal-Gvern Malti li l-inċertezza hija dik li hi, imma s-sistemi huma diġà in place biex inkunu nistgħu nirreaġixxu bi speditezza u allura nkunu nistgħu nagħtu serħan il-moħħ.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, lill-Prim Ministru nixtieq nagħmillu tliet mistoqsijiet fuq tliet suġġetti differenti biex b'hekk inkunu nistgħu nserrħu moħħ in-nies hemm barra.

Hemm xi ftehim għal dawk il-kunsilli lokali jew NGOs li għandhom commitments finanzjarji bi programmi tal-Unjoni Ewropea u li għandhom partners li ġejjin mir-Renju Unit?

Qed nistaqsi dan għax kif nafu, hemm kunsilli lokali u NGOs li bħalissa huma committed b'xi programmi tal-Unjoni Ewropea li għadhom ma ġewx konklużi u għalhekk dawn għandhom bżonn xi ftit serħan il-moħħ.

Sinjura President, il-Prim Ministru aċċenna wkoll għall-fatt li hemm il-ħsieb illi ċ-ċittadini Brittaniċi li qed jgħixu f'Malta jibqagħlhom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, però jien nixtieq nistaqsih jekk dawn jistgħux jipparteċipaw bħala kandidati għall-kunsilli lokali.

Fl-aħħar nett nixtieq nistaqsi jekk sarx xi ftehim dwar dawk il-mijiet jew eluf ta' studenti u ħaddiema Maltin li preżentement qegħdin jistudjaw jew jaħdmu l-Ingilterra biex b'hekk inkunu nistgħu nagħtuhom xi ftit serħan il-moħħ.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, l-ewwel mistoqsija li għandi għall-Prim Ministru hija din.

Fin-nuqqas tal-pressjoni tar-Renju Unit fl-Unjoni Ewropea, x'se tkun il-pożizzjoni ta' Malta fir-rigward tal-bargaining power li għandna bħalissa biex twaqqaf l-isforzi tal-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari tal-Kummissarju Moscovici, għal miżuri ta' aktar armonizzazzjoni fejn jidħol is-settur tal-Fintech, tas-servizzi finanzjarji, tal-gaming u għall-implimentazzjoni ta' taxxa fuq l-ekonomija diġitali?

F'każ li dan isir, il-Gvern qed jikkonsidra l-użu tal-veto sabiex dan ma jseħħx?

Niġi issa għal mistoqsija oħra li aċċenna għaliha anke l-Kap tal-Oppożizzjoni.

Nafu li fis-settur tal-gaming, tal-Fintech u tas-servizzi finanzjarji għandna kumpaniji li huma liċenzjati f'Malta, imma l-mother companies tagħhom jinsabu fir-Renju Unit jew inkella hemm xi co-location services.

F'dan il-każ, x'impatt qed naraw li se jkun hemm fuq dawn il-kumpaniji?

Saru xi taħditiet ma' dawn il-kumpaniji u wieħed x'qed ibassar li se jkun il-futur ta' dawn il-kumpaniji u tal-industrija inġenerali?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, l-ewwel nett nibda biex nirringrazzja lill-Prim Ministru għal dak li għamel waranofsinhar u għal dak li qed jagħmel f'din il-Kamra biex iserraħ moħħ il-Maltin f'Malta, il-Maltin fir-Renju Unit kif ukoll l-akbar komunità li għandna f'pajjiżna, li huma n-nies mir-Renju Unit.

L-ewwel mistoqsija tiegħi tirrigwarda l-intitolar tas-social security payments.

L-Unjoni Ewropea titkellem dwar social security coordination ibbażata fuq dak li fl-ambitu tal-Unjoni Ewropea jsejħulu "the principle of good administration", jiġifieri li tapplika biss liġi waħda ta' stat membru u mhux jibdew japplikaw liġijiet differenti bil-konsegwenza li jispiċċa jkun hemm konfużjoni sħiħa fir-rigward tal-kontribuzzjonijiet li dawn jagħmlu.

Kif nafu, huwa importanti li jkun hemm kontinwità fil-kontribuzzjonijiet li wieħed jagħmel matul il-ħajja tax-xogħol tiegħu, u dan huwa possibbli li jseħħ anke billi l-kontribuzzjonijiet li jsiru f'pajjiż jiġu jgħoddu fi stat membru ieħor biex b'hekk dak li jkun jirċievi l-kontribuzzjoni sħiħa fl-istat li jirtira fih.

Issa jista' jkun li sitwazzjoni bħal din għadha fluwida, u jien napprezza dak li qed jagħmlu l-Prim Ministru kif ukoll il-Ministru Helena Dalli, li f'dan il-mument tant kritiku ta' inċertezza li huma m'għandhomx kontroll fuqu, qed jibdew jagħtu anke ċertu serħan il-moħħ safejn jistgħu.

Imma x'se tkun il-pożizzjoni għal dak li huwa intitolar tas-social security payments tal-Maltin fir-Renju Unit u tan-nies mir-Renju Unit li qegħdin jgħixu f'Malta?

Niġi issa għat-tieni mistoqsija li għandi.

Il-Kummissjoni Ewropea ħarġet contingency action plan f'ċerti setturi, jiġifieri fi kliem aktar sempliċi ma qagħditx tistenna li jkun hemm no-deal imma f'ċerti setturi qed tieħu ċerta contingency.

Din hija riflessa fi press release li ħarġet fid-19 ta' Diċembru li għadda fejn il-Kummissjoni Ewropea, permezz ta' regolamenti speċifiċi f'setturi varji, bdiet tidħol biex tipprovdi l-miżuri neċessarji f'ċerti setturi.

Issa l-mistoqsija tiegħi hija din: X'inhi l-intenzjoni tal-Gvern f'dan ir-rigward?

Huwa talab lill-Kummissjoni Ewropea biex ikun hemm contingency plan għal dawk is-setturi partikolari li huma sensittivi għalina?

Sinjura President, fit-23 t'Ottubru tas-sena l-oħra l-Prim Ministru, rightly so, ġie rrapportat li qal f'din il-Kamra li l-likelihood hija li f'każ ta' no-deal ikun hemm aktar ftehim ta' livell bilaterali.

Issa jien nixtieq nistaqsi jekk hawnhekk il-Prim Ministru kienx qed jirriferi għall-ftehim bilaterali li, pereżempju, għandna fis-settur tas-saħħa, li sar qabel l-addozzjoni tal-acquis communautaire, jiġifieri qabel l-2004, jew inkella kienx qed jirreferi għal xi ftehim bilaterali ieħor, bħal pereżempju għal xi ftehim bilaterali li sar fis-settur tat-turiżmu li nistgħu nagħmlu 'l quddiem, dejjem f'setturi li mhumiex ta' kompetenza esklużiva tal-Kummissjoni Ewropea għax ovvjament f'dak il-każ il-Kummissjoni Ewropea tinnegozja hi għan-nom tal-istati membri.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, jien ukoll għandi tliet mistoqsijiet x'nagħmel lill-Prim Ministru.

L-ewwel nett, jekk fhimtu sew, il-Prim Ministru semma li l-Gvern qed jistudja l-possibilità li jagħmel lanes speċjali għall-Ingliżi li jgħaddu mill-ajruport ta' Malta.

Għalhekk l-ewwel mistoqsija tiegħi hija din: Allura l-Gvern qiegħed jistudja jekk hux se jkun hemm reċiproċità f'dan ir-rigward, jiġifieri li anke l-Maltin li jużaw ajruporti fir-Renju Unit ikolhom l-istess trattament, kif nimmaġina li għandu jkollhom anke ċittadini oħra tal-Unjoni Ewropea?

Naħseb li ħafna Maltin għadhom jiftakru li qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea, biex tidħol fir-Renju Unit, bħal ngħidu aħna Heathrow, kont tkun trid toqgħod tistenna wara kju enormi u mbagħad kont tiġi mistoqsi ħafna mistoqsijiet.

Għalhekk wieħed jippretendi li jekk hemm il-ħsieb li nagħtu trattament preferenzjali lill-Ingliżi meta dawn jaslu fl-ajruport ta' Malta, dan għandna nagħmluh biss jekk anke l-Maltin jingħataw l-istess trattament fl-ajruporti tal-Ingilterra.

It-tieni mistoqsija tiegħi hija din: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk il-lingwa Ingliża hijiex se tibqa' l-lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea?

Dan huwa importanti għall-Maltin u għall-Irlandiżi meta tqis li għal dawn iż-żewġ pajjiżi, l-Ingliż huwa l-lingwa uffiċjali li biha jistgħu jikkomunikaw mal-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea.

Fl-aħħar nett nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru x'se tkun il-pożizzjoni tal-Gvern Malti jekk ir-Renju Unit jitlob li d-data tad-29 ta' Marzu tiġi estiża, jiġifieri ssir estensjoni tal-artiklu 50.

Nafu li l-pajjiżi kollha jkunu jridu jaqblu b'unanimità jekk kemm-il darba ssir din it-talba, u allura nixtieq inkun naf xi tkun il-pożizzjoni tal-Gvern Malti jekk ir-Renju Unit jitlob li minflok joħroġ fid-29 ta' Marzu joħroġ f'data aktar tard.

U l-Prim Ministru jħoss li din it-tip ta' talba għall-estensjoni tista' ssir fiċ-ċirkostanzi preżenti meta wieħed isegwi dak li qed jiġri fil-House of Commons?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ARRIGO: Sinjura President, naf li s-sitwazzjoni preżenti hija fluwida u vaga, imma jien nistaqsi: L-Ingliżi li jiġu għal btala se jkollhom bżonn il-viża biex jidħlu?

U jekk fl-affermattiv, jista' jkun hemm xi mekkaniżmu sabiex il-proċess tal-viża jsir b'mod aktar spedit?

Ma rridux ninsew li s-suq Ingliż jiġġenera 40% mis-suq tagħna, jiġifieri hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq xi grupp miċ-Ċina, mill-Brażil jew mill-Indja li ġew biex jistudjaw l-Ingliż, għalkemm naturalment dawn huma welcome ukoll.

Illum l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea għandhom l-open skies.

Issa jekk ir-Renju Unit joħroġ milll-Unjoni Ewropea, dan ma jibqax ikollu aktar open skies.

Allura f'dak il-każ aħna nkunu nistgħu nagħmlu flights daqshom u huma jkunu jistgħu jagħmlu flights daqsna?

U jekk l-ajruplan ikun Ingliż, se jkun hemm xi restrizzjonijiet fit-titjiriet?

Jien naħseb li dawn huma affarijiet li għandna naħsbu fuqhom.

Lill-Prim Ministru nixtieq nagħmillu wkoll din il-mistoqsija: Jekk ir-Renju Unit jestendi ż-żmien li fih jibqa' fl-Unjoni Ewropea, il-Gvern se jkompli jaħdem biex jekk kemm-il darba tiġi ffissata d-data li fiha r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea - għalkemm jien naħseb li din id-deċiżjoni se tkun marbuta ma' xi elezzjoni - aħna nkunu ppreparati għal din iċ-ċirkostanza?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax għandi l-impressjoni li Ċipru kienet xi ftit iżjed proattiva.

Issa ma nafx jekk iniex korrett jew le però din hija l-impressjoni tiegħi.

Ovvjament, Sinjura President, jekk l-Ingilterra toħroġ mill-Unjoni Ewropea, il-flus mill-Ewropa jonqsu.

Għalhekk jien nistaqsi: Il-kontribuzzjoni tagħha jista' jkollha effetti fuq Malta, u jekk iva, kemm jista' jkun kbir dan l-effett?

U jekk ikun hemm xi stat membru ieħor li jrid joħroġ mill-Unjoni Ewropea permezz ta' referendum jew le, din se tkun it-template għal xi ħaġa oħra?

Jien naħseb illi biex tgħin finanzjarjament lil xi negozju żgħir, is-somma ta' €4,000 hija baxxa u bażikament hija biss il-paga ta' ftit xhur.

Għalhekk naħseb li jkun importanti li din is-somma togħla iżjed.

Ma nafx jekk din hijiex se tinħadem skont in-nies li negozjant iħaddem, skont jekk huwiex self-employed jew inkella hux skont l-exports li għandu.

Jien naħseb li anke l-investituri u l-iżviluppaturi għandu jkolhom xi forma ta' għajnuna għax jekk illum dawn qed jibnu jew qed jinvestu fi blokok jew fi proprjetajiet biex jiġu l-ħaddiema jaħdmu f'pajjiżna, għada pitgħada jistgħu jsibu ruħhom lampa stampa.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet żgħar lill-Prim Ministru.

Fl-istqarrija tiegħu l-Prim Ministru qalilna li l-Konvenzjoni tal-Kura tas-Saħħa ffirmata bejn Malta u l-Ingilterra fl-1975 se tibqa' applikabbli.

Biex inkunu ċari, il-kura li tista' tibda tingħata mill-isptarijiet Ingliżi fil-futur se tkun inkluża, jiġifieri jekk hemm xi ħaġa li s'issa l-pazjenti Maltin mhumiex qed imorru l-Ingilterra għaliha, fil-futur nistgħu nassiguraw li l-pazjenti Maltin se jingħataw l-aqwa kura tas-saħħa anke fir-Renju Unit?

It-tieni mistoqsija li għandi tirrigwarda l-istudenti Maltin fl-universitajiet tal-Ingilterra.

Hemm mijiet, jekk mhux eluf, ta' studenti Maltin u Għawdxin li jixtiequ jistudjaw fl-Ingilterra.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li l-miżati applikabbli għall-istudenti li huma third country nationals fir-Renju Unit huma ferm ogħla minn dawk tal-istudenti Ingliżi u dawk tal-Unjoni Ewropea.

Għalhekk il-Gvern Malti qed jaħseb biex isir xi ftehim bilaterali bil-għan li l-miżati tal-Maltin ikunu ridotti, anke peress li aħna nagħmlu parti mill-Commonwealth?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Mela ġaladarba m'hawnx rimarki, nistieden lil-Prim Ministru biex jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

JOSEPH MUSCAT: L-ewwel nett, Sinjura President, nixtieq nirringrazzja lill-kollegi tiegħi għall-mistoqsijiet tagħhom.

Fil-bidu ta' dan l-intervent se nkun qed nagħmel xi punti ta' riaffermazzjoni.

Nibda biex ngħid li l-Kap tal-Oppożizzjoni fehem tajjeb li aħna qegħdin noffru a ten-year residence permit li se jkun b'xejn, bla ebda spiża, u r-rationale għal dan huwa li dak li jkun mhuwiex qed jibdel l-istatus tiegħu b'għażla tiegħu jew b'xi kapriċċ imma l-istatus tiegħu qed jinbidel minħabba ċirkostanzi li hu m'għandux kontroll fuqhom.

Għahekk aħna qegħdin ngħidu li filwaqt li f'dan il-każ ikun hemm bżonn ta' xi tip ta' dokumentazzjoni għax irid ikun hemm ċertifikat ta' din il-bidla fl-istatus, il-fatt li dan ikun qed jingħata b'xejn ikun qed jagħti sinjal ta' stabbiltà għaż-żmien li ġej.

Rigward il-punt li ssemma dwar co-location, irrid ngħid li fil-verità wieħed mil-lati pożittivi hu - għax bħal f'kull ħaġa oħa, fil-każ ta' no-deal hemm il-lat pożittiv u hemm il-lat negattiv, u fil-fatt aktar tard jien se nsemmi l-lat negattiv - li kif ġara dan kollu, aħna ħassejna u rajna ferm aktar interess f'pajjiżna milli kien hemm qabel għas-sempliċi raġuni li dawk il-kumpaniji li forsi kienu qed jaħsbu li se jkun hemm xi tip ta' ftehim - li fl-aħħar mill-aħħar għadu possibbli - bdew jaħsbu b'mod aktar veloċi għal sitwazzjoni ta' post alternattiv fejn joperaw mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt wieħed jista' jara dan l-effett pożittiv anke minn statistika across the board fuq ir-requests li kellna fl-ekonomija tagħna.

Nista' ngħid ukoll li l-feedback inizjali li kellna għall-offerta tagħna ta' residence permit ta' għaxar snin kien li dan għamel effett pożittiv anke fuq dawk il-kumpaniji li jimpjegaw persuni Ingliżi li jistgħu jirrilokaw lejn pajjiżna għax iħossu li dan it-tip ta' status jagħtihom ċertezza fit-tul u għalhekk jistgħu jħarsu lejn pajjiżna b'mod aktar pożittiv.

Fil-verità m'aħniex waħedna f'din il-logħba għax din hija logħba internazzjonali li qed jieħdu sehem fiha ħafna pajjiżi.

Pereżempju, Ċipru rreġistrat kumpanija tal-vapuri f'pajjiżna u minbarra l-fatt li ftit tal-ġimgħat ilu ġie mħabbar li Bet365 se tespandi l-operazzjonijiet tagħha f'pajjiżna u xi ġimagħtejn ilu ġie mħabbar li 888 Holdings se tapplika għal liċenzja tal-gaming f'pajjiżna, illum il-kumpanija William Hill għamlet acquisition li permezz tagħha issa għandha foothold f'pajjiżna, biex b'hekk nistgħu ngħidu li llum il-players kollha internazzjonali fil-qasam tal-gaming għandhom post f'pajjiżna.

Ovvjament imbagħad se jibqgħu jqumu l-kwestjonijiet dwar l-ispazju li għandna biex jiġu akkomodati dawn il-kumpaniji, il-kirjiet u kwestjonijiet oħra, imma naħseb li jkollna problema jekk ngħidu li ma rridux aktar investiment għax ma rridux li jkollna dawn il-kwestjonijiet.

Issemma punt tajjeb ħafna dwar il-mod kif se nikkomunikaw.

Issa din hemm ironija kbira fiha għax fil-verità nistgħu nikkomunikaw u nidentifikaw liċ-ċittadini Brittaniċi f'pajjiżna ferm aħjar miċ-ċittadini Maltin fir-Renju Unit, u dan għal raġunijiet ovvji.

Għaliex?

Għax iċ-ċittadini Brittaniċi f'pajjiżna se jiġu biex jirreġistraw għandna, u allura aħna nkunu nafu x'work permits għandhom, min huma, fejn qed joqogħdu u x'qegħdin jagħmlu.

Fil-fatt għandna 13,000 ċittadin Brittaniku f'pajjiżna li 5,000 minnhom jaħdmu filwaqt li l-oħrajn huma pensjonanti, u dawn nistgħu nidentifikawhom bl-isem u bil-kunjom.

Madanakollu fil-każ taċ-ċittadini Maltin, minħabba l-freedom of movement, il-privacy u minħabba affarijiet oħra, li minnhom infushom huma tajbin, aħna ma nistgħux ngħidu b'eżattezza kemm hemm Maltin li qegħdin jaħdmu fir-Renju Unit u kemm hemm minnhom li qed jistudjaw.

Li nistgħu ngħidu biss huwa kemm hemm minnhom li qed nisponsorjawhom aħna permezz ta' scholarships, kemm hemm minnhom li they are making themselves known to the Maltese High Commission u kemm hemm minnhom li aħna qed nibagħtulhom il-pensjoni.

Għalhekk waħda mill-affarijiet li se nkunu qegħdin nagħmlu permezz ta' helpline li se jiġi mniedi nhar it-Tnejn, liema servizz se jiġi estiż anke bis-saħħa ta' "gov.mt" hija li se nħeġġu lill-Maltin li qegħdin fir-Renju Unit biex jirreġistraw mal-Kummissjoni Għolja Maltija ħalli aħna nkunu nistgħu nsegwu l-każijiet tagħhom.

Ovvjament huma se jkunu fil-libertà sħiħa li jiddeċiedu jekk jirreġistrawx mal-Kummissjoni Għolja Maltija jew le, imma din tgħin sabiex inkunu nistgħu nsegwu lil dawn il-persuni, il-problemi tagħhom u s-sitwazzjonijiet tagħhom aktar mill-viċin.

Fir-rigward tal-mediċini u tal-qasam tas-saħħa, peress li dan huwa suġġett vast u delikat ħafna mbagħad se nitlob lid-Deputat Prim Ministru biex jitkellem dwar il-preparazzjonijiet estensivi li għamel id-Dipartiment tas-Saħħa flimkien mas-Segretarju Parlamentari tal-Onor.

Deo Debattista u t-tim tiegħu fil-Malta Medicines Authority (MMA) biex ikunu ppreparati għal kwalunkwe xenarju.

Rigward il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Zammit Lewis dwar il-pensjonijiet irrid ngħid li iva, se jkun hemm portabbiltà ta' pensjonijiet, u aħna qed naraw li f'kull ċirkostanza, anke permezz ta' ftehim eżistenti u permezz ta' a pre-accession agreement … Jien għandi wkoll il-kelma tal-Prim Ministru Ingliż, li kienet aware ħafna tas-sitwazzjoni, u m'għandi għalfejn niddubita fl-ebda ħin mill-kelma li tat, anke għaliex id-direzzjoni politika li tat hi diġà ġiet imdaħħla fs-sistema, u għalhekk iva, din il-portabbiltà se tibqa' għall-pensjonanti anke f'każ ta' no-deal.

Issa ħalli niġi għall-mistoqsijiet li għamilli l-Onor.

L-ewwel nett huwa staqsa jekk il-persuni Brittaniċi li qed jgħixu f'pajjiżna jistgħux joħorġu bħala kandidati.

Iva, dawn jistgħu joħorġu wkoll bħala kandidati, anke għax prattikament qed nerġgħu ndaħħlu fis-seħħ ftehim li kien hemm qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea, liema ftehim kien jagħti dan id-dritt, kif għandhom id-dritt ċittadini Maltin li joħorġu kandidati fuq livell lokali fir-Renju Unit.

Irrid infakkar li ċ-ċittadini Maltin u ċ-ċittadini Ċiprijotti, bħala ċittadini tal-Commonwealth, huma l-uniċi żewġ ċittadinanzi Ewropej li għandhom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet ġenerali, u fil-fatt iċ-ċittadini Maltin li jgħixu fir-Renju Unit ivvotaw anke fir-referendum tal-Brexit.

Rigward finanzjament, nista' nassigura li f'dan il-perjodu ta' financial perspectives mhu se jkun hemm l-ebda tip ta' bidla jew riperkussjoni fuq persuni jew entitajiet li qegħdin igawdu minn fondi Ewropej, lanqas f'każ ta' no-deal.

Fil-fatt jekk ikun hemm no-deal se jiġru żewġ affarijiet f'dawn il-financial perspectives li jagħlqu fl-2020.

L-ewwel nett mhux se jibqa' jingħata refund lir-Renju Unit.

Għax fl-aħħar mill-aħħar no-deal xi jfisser?

No-deal ifisser li r-Renju Unit joħroġ mingħajr settlement, jiġifieri joħroġ mingħajr ma jħallas id-dues tiegħu u mingħajr ma l-accounts jingħalqu kif suppost għax wieħed ikun qabad u ħareġ.

Minn naħa waħda dan ifisser li mhux se jkun hemm ir-rebate min-naħa ta' Malta, li bħal pajjiżi oħra kienet tikkontribwixxi għar-rebate li l-Unjoni Ewropea kienet tagħti kull sena lir-Renju Unit u min-naħa l-oħra se jitlaq mill-ewwel kontributur qabel il-financial perspectives li jmiss.

Huwa kkalkolat li l-impatt finanzjarju min-naħa ta' Malta f'każ ta' no-deal huwa dak ta' €6 miljun fis-sena.

Dan ifisser li għas-sentejn li ġejjin Malta jkollha tħallas €6 miljun aktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' kontribuzzjonijiet fil-Baġit tal-Unjoni Ewropea, li bejn wieħed u ieħor huwa nett tas-€6 miljun li niffrankaw u €12-il miljun aktar bħala dues li jkollna nagħtu.

Aħna għamilna budgeting ta' dan kollu wkoll bħala kontinġenza biex naraw li l-affarijiet isiru bis-serjetà, u naħseb li l-fatt li qed nagħtu din il-figura, li hija speċifika ħafna, juri l-livell ta' xogħol li qed isir.

Nerġa' ngħid li jien nittama li jkun hemm deal, u ngħid ukoll li dak kollu dwar deal u no-deal ma nistgħux inħalluh fuq termini ta' flus finanzjarji b'dan il-mod biss għax min-naħa l-oħra, kif għedt qabel, ironikament in-no-deal qed iwassal għal aktar investiment lejn pajjiżna.

Il-lat negattiv li semmejt qabel huwa li f'każ ta' no-deal, il-kontribuzzjonijiet Ewropej għas-sentejn li jmiss jiżdidulna b'€6 miljun fis-sena.

L-Onor.

Busuttil staqsa dwar il-kwestjoni tal-korsiji.

Nibda biex ngħid li aħna m'aħniex l-uniku pajjiż li qegħdin nagħmlu din il-biċċa xogħol fuq il-korsiji.

S'issa kien hemm il-Portugall ukoll li ħabbar li se jkunu qegħdin jagħmlu dedicated lanes għaċ-ċittadini Ingliżi.

L-Ingliżi għadhom ma ħabbrux pjanijiet, imma jien qed nifhem li jista' jkun hemm il-ħsieb li jkun hemm dedicated lanes għaċ-ċittadini tal-Commonwealth, u f'dak il-każ aħna nkunu nikkwalifikaw għalihom.

Li hu żgur huwa li in vista tal-fatt li pajjiżna jiddependi ħafna fuq is-suq Ingliż, li toffri korsiji speċifiċi liċ-ċittadini Ingliżi tal-European Free Trade Association (EFTA) u tal-European Economic Area (EEA) tkun qed tagħti sinjal tajjeb ħafna politikament u tkun qed tgħin anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-marketing f'dan il-perjodu.

Aħna ilna għal dawn l-aħħar tmien xhur għaddejjin b'eżerċizzju ta' kontinġenza li issa qed naraw il-frott tiegħu fil-qasam tat-turiżmu.

F'każ ta' no-deal qegħdin nantiċipaw żewġ affarijiet li huma pjuttost ovvji fil-qasam tat-turiżmu; l-ewwel nett it-tnaqqis tal-consumer confidence fl-Ingilterra, u b'mod naturali meta jonqos il-consumer confidence l-ewwel li jonqos huwa t-travel for pleasure, jiġifieri n-numru ta' nies li jmorru għall-vaganzi hemmhekk.

Għalhekk aħna, li qegħdin nimmiraw li din is-sena jkollna tliet miljun turist u li ħafna minnhom ikunu Ingliżi, bdejna nippjanaw mis-sena li għaddiet - u qed inkunu targeted ħafna f'dan ir-rigward - li f'każ ta' no-deal, dak in-no-deal ma jfissirx li l-arrivals jonqsu b'mod drastiku, anzi kemm jista' jkun jiġu kkumpensati.

Dan qed ngħidu biex nuri li quddiemna għandna sfida, u l-isfida mhijiex żgħira, imma jien nemmen li aħna se nkunu qed nirbħuha.

It-tieni sfida li m'għandniex kontroll fuqha hija l-kwestjoni ta' cost-competitiveness, u nittama li m'għandux ikun il-Gvern biss li jħares lejn din il-kwestjoni imma anke s-settur privat.

F'każ ta' no-deal ma tridx tkun xi bravu biex tbassar li se jkun hemm riperkussjoni ġdida fuq il-kambju tal-isterlina fis-swieq internazzjonali għax jekk il-valur tal-isterlina jitbaxxa, awtomatikament dan ikun ifisser li l-vaganzi barra r-Renju Unit se jsiru aktar expensive.

Għalhekk aħna min-naħa tagħna rridu nkunu lesti - u qegħdin inkunu lesti - b'ċerti miżuri ħalli kemm jista' jkun nipprovaw nimmitigaw dik id-daqqa kemm għall-immedjat - u fil-fatt ħafna tour operators diġà huma hedged f'ċertu sens għall-immedjat - imma wkoll għall-istaġun ta' wara u anke ta' wara dak.

Huwa importanti li ngħid ukoll li ġie kkonfermat li l-lingwa Ingliża se tibqa' l-lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt il-kwestjoni f'dan ir-rigward mhijiex jekk il-lingwa Ingliża hijiex se tibqa' l-lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea imma min se jħallas għaliha.

Fil-bidu nett kien hemm xi ħadd bravu li ppropona li jħallsu għaliha dawk il-pajjiżi li l-lingwa uffiċjali tagħhom hija l-Ingliż, proposta li kieku ġiet attwata kienet titfa' piż straordinarju fuq pajjiżna u fuq l-Irlanda fost l-oħrajn.

Kieku nistgħu mhux inġibu miljuni mill-Unjoni Ewropea!

Fortunatament din il-proposta ma ġietx attwata, u l-mod kif se jiġi ffinanzjat dan kollu mhuwiex se jitfa' piż fuq pajjiżna, anke għax fil-verità din hija l-lingwa franka tal-lum il-ġurnata.

Rigward il-mistoqsija li saritli dwar l-estensjoni rrid ngħid li jekk ikun hemm talba għall-estensjoni - u hawnhekk irrid inżomm mal-linja maqbula mill-Kunsill Ewropew, jiġifieri m'iniex se noqgħod nidħol fil-mertu u nispekola dwar jekk hux se jkun hemm estensjoni jew le - pajjiżna se jgħid "iva", u dan għar-raġuni li f'sitwazzjoni fejn jintalab li jkun hemm aktar żmien, mhux għan-negozjati imma biex l-Ingliżi get their house in order instead of crashing out with a no-deal, għalija huwa ċar li rridu nagħtu aktar żmien f'dan ir-rigward.

Nerġa' ngħid li f'każ ta' talba għal estensjoni, pajjiżna se jgħid "iva" mhux biex jerġgħu jinfetħu n-negozjati imma biex id-deċiżjoni min-naħa tar-Renju Unit tkun aktar ċara.

Ovvjament hemm red line - u dan ir-red line la qed nagħmlu jien u lanqas xi ħaddieħor politiku - għax din l-estensjoni ma tistax tmur lil hinn mill-aħħar ġimgħa ta' Mejju.

Fil-fatt safejn naf jien l-interpretazzjoni li għandhom is-servizzi legali tal-istituzzjonijiet kollha Ewropej hija li jekk kemm-il darba l-estensjoni tmur lil hinn mill-aħħar ta' Mejju, dan ikun ifisser li r-Renju Unit ikollu bilfors jorganizza l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Kien hemm idea teoretika li f'dak il-każ, il-Membri Parlamentari Ewropej preżenti tar-Renju Unit jistgħu jibqgħu f'posthom bħala osservaturi mingħajr id-dritt tal-vot, imma l-interpretazzjoni li għandhom l-istituzzjonijiet, u żgur li għandna aħna, hija li din hija xi ħaġa li tista' tikser it-trattati kif inhuma, u allura m'hemmx lok li l-estensjoni tkun itwal minn xahar u nofs jew xahrejn għax inkella jistgħu jiddaħħlu kwestjonijiet konfliġġenti, dejjem sakemm ma jkunx hemm qbil sui generis li dan kollu jista' jiġi sorvolat.

Niġi issa għall-punt li għamlet l-Onor.

Kristy Debono fir-rigward tal-armonizzazzjoni fil-qasam tat-taxxa.

Huwa ċar li l-Gvern Malti qed jitlef l-alleat prinċipali f'dan il-qasam, imma aħna m'aħniex l-uniku pajjiż li qed jiġrilna hekk.

Forsi xi kultant meta nsemmu dan il-qasam naħsbu li aħna waħedna jew li forsi hemm xi pajjiż ieħor biss li jaqbel magħna, imma fil-fatt hemm a substantial minority of member states li jemmnu dak li nemmnu aħna, ċjoè li dawn id-deċiżjonijiet għandhom jibdew jittieħdu fuq livell ta' kapitali.

Nibda biex insemmi lilna nfusna, lill-Olanda, lill-Irlanda, lil Ċipru, lill-Belġju u pajjiżi oħra relattivament żgħar, fosthom il-Baltiċi, li jemmnu bħalna.

Kien hemm numru ta' pajjiżi li, bħal Malta, kienu komdi jħallu lin-nies tar-Renju Unit jiġġieldu l-ġlieda tagħhom taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet, però llum huwa ċar li rridu nitkellmu aktar, irridu nkunu aktar skjetti u rridu nkunu aktar proattivi f'dan il-qasam kif ukoll f'ħafna oqsma oħra.

L-Onor.

Robert Arrigo staqsieni jekk hux se jkun hemm bżonn visas issa li r-Renju Unit ħiereġ mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt din hija waħda mill-affarijiet li qed jiġu deċiżi fuq livell ta' Unjoni Ewropea peress li hija kompetenza Ewropea.

Wieħed jista' jantiċipa li għandu mnejn ikun hemm bżonn ta' visas, imma dan jiddependi ħafna anke mill-attitudni li se jieħu l-Gvern Ingliż.

Kif qed nifhem jien, din il-visa tista' tieħu forma ta' an electronic application li tkun aktar xi ħaġa ta' formalità biex tidħol fis-sistema Ewropea, imma jien nifhem li din il-possibbiltà teżisti.

Biex ikollok din l-ispeċi ta' visa, ma tkunx trid toqgħod tibgħat il-passaport eċċ., bħal meta tmur f'xi pajjiż Asjatiku, imma aktar se tkun tixbah an online form.

Naturalment din xorta hija forma ta' burokrazija imma jista' jkun hemm dak il-bżonn.

Irrid ngħid ukoll li din mhijiex xi ħaġa li taqa' direttament taħt il-kompetenza tagħna imma hemm l-interphase Ewropea, kif hemm l-interphase Ewropea anke fir-rigward tal-open skies għal dak li għandu x'jaqsam mal-aċċess għall-ajruplani u l-linji tal-ajru minn pajjiż għal ieħor, bħal ngħidu aħna, mir-Renju Unit għal Malta.

L-Onor.

Robert Arrigo qalilna li ċ-Ċiprijotti kienu aktar proattivi.

Aħna għażilna li l-mod kif nitkellmu u naġixxu jkun aktar pronounced u mingħajr ħafna daqq ta' trombi, u naħseb li wasalna.

Ċipru għandu l-karatteristika - li jien la se nsejħilha vantaġġ u lanqas żvantaġġ - li mhuwiex qiegħed f'Schengen, u filwaqt li hija xi ħaġa ovvja li hemm żvantaġġi kbar meta ma tkunx f'Schengen, min-naħa l-oħra f'ċerti każijiet, bħal f'dan il-każ, fuq dak li għandu x'jaqsam ma' visas tkun tista' tieħu ċerti deċiżjonijiet mingħajr restrizzjonijiet Ewropej.

Min-naħa l-oħra, jekk xi darba tkun ħadt visa Maltija, dan ifisser li tkun ħadt visa għaż-żona Schengen kollha kemm hi, jiġifieri it's a double-edged sword li qed tagħti aktar flessibbiltà fuq naħa waħda, imma l-prodott mhuwiex l-istess.

Rigward dak li staqsa l-Onor.

Schiavone, naħseb li s-sore point il-kbir huwa l-miżati tal-istudenti.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li se nkunu qegħdin nagħtuha prijorità kbira f'każ ta' no-deal għax aħna, bir-rabtiet li għandna bħala ċittadini Maltin u ċittadini tal-Commonwealth, irid ikollna xi tip ta' ftehim mar-Renju Unit biex nassiguraw li ma jintefax xi piż sproporzjonat fuq l-istudenti tagħna li jkunu jridu jistudjaw fir-Renju Unit.

Nifhem ukoll, almenu mid-diskussjonijiet li kelli ma' numru ta' rappreżentanti ta' istituzzjonijiet edukattivi Ingliżi dwar dan, li anke min-naħa Ingliża m'hemmx dik il-willingness li jaqbdu u jgħollu l-miżati għaċ-ċittadini Ewropej.

Ovvjament ma nistax nispekola għax din mhijiex xi deċiżjoni tiegħi, imma anke mill-mod kif qed jitkellmu r-rappreżentanti tal-istituzzjonijiet edukattivi Ingliżi, qed nifhem li jista' jkun hemm sinjal ta' opening f'dak ir-rigward.

Fl-aħħar nett, Sinjura President, nixtieq nirringrazzja lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza kif ukoll lit-tim tagħha għax flimkien ikkoordinaw dan l-eżerċizzju b'mod tajjeb ħafna.

Jien nittama li dan ikun l-akbar eżerċizzju li qatt inkunu għamilna għalxejn minħabba li jintlaħaq ftehim, imma dan huwa eżerċizzju tajjeb ħafna u naħseb li r-rendikont li tajna llum jista' jserraħ moħħ ħafna nies.

Issa nħalli f'idejn id-Deputat Prim Ministru biex jagħti spjegazzjoni aktar dettaljata fuq il-qasam tal-mediċina għax naħseb li dan huwa punt delikat ħafna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lill-ħaddiema kollha taċ-Ċivil għax qattajna ġimgħat sħaħ naħdmu fuq din il-kwestjoni ta' Brexit minħabba li ħadna r-riperkussjonijiet li jista' jkun hemm b'serjetà kbira, speċjalment jekk ma jintlaħaqx ftehim bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Però fuq il-qasam tas-saħħa nixtieq insemmi lil numru ta' nies b'isimhom għax naħseb li l-kontribut li dawn taw permezz ta' sigħat twal ta' xogħol huwa imprezzabbli.

Ta' min ikun jaf li n-nies li mexxew dan il-proċess kienu s-Segretarju Permanenti s-Sur Joseph Rapa, is-Supretendent tas-Saħħa Pubblika l-Professur Charmaine Gauci, il-Kap tas-Central Procurement and Supplies Unit (CPSU) li huwa Mr Karl Farrugia, it-tabiba u konsulent tas-saħħa pubblika Dr Natasha Azzopardi Muscat u l-Professur Serracino Inglott, li huwa l-Kap tal-Awtorità tal-Mediċini.

Naħseb li huwa xieraq li nirrikonoxxu x-xogħol kbir li għamlu dawn il-persuni biex kemm jista' jkun inkunu nistgħu nbiegħdu l-isfidi li għandna f'dan is-settur.

Biex inwieġeb il-mistoqsijiet li saru minn diversi Membri Parlamentari se naqsam it-tweġiba tiegħi fi tliet partijiet; l-ewwel parti għandha x'taqsam mat-taħriġ tat-tobba, it-tieni parti għandha x'taqsam mas-servizzi għall-pazjenti Maltin u Għawdxin u t-tielet parti għandha x'taqsam max-xiri ta' prodotti mediċinali, speċjalment ta' mediċini.

Għal dak li hu taħriġ, hemm numru ta' aspetti li ħdimna fuqhom u li jidher li għandna soluzzjoni għalihom.

L-ewwel nett għal dak li għandu x'jaqsam ma' undergraduates, jiġifieri studenti tal-mediċina li qed jistudjaw biex isiru tobba, paradossikament is-sitwazzjoni ta' no-deal Brexit ġabet il-fatt li f'pajjiżna għandna lil Barts aktar xi ħaġa pożittiva milli diġà hi.

Fil-fatt illum Queen Mary University of London tgħidilna kemm kienet għaqlija d-deċiżjoni ta' Barts li tkun preżenti kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex għax issa jekk ikun hemm no-deal, Barts se jibqa' jkollha campus f'pajjiż Ewropew, u dan ifisser li b'kollaborazzjoni ma' istituzzjonijiet oħrajn Maltin, inkluż mal-Università ta' Malta, jista' jkun hemm aċċess anke għall-fondi kbar li jeżistu fir-riċerka medika li sal-lum l-universitajiet, partikolarment universitajiet bħal Barts, diġà jaċċessaw.

F'każ ta' no-deal, Barts fir-Renju Unit se jkunu qegħdin jitilfuhom dawn il-fondi, imma issa għax Barts se jkunu f'pajjiżna se jkollhom aċċess għal dawn il-fondi xorta waħda, u din hija xi ħaġa li tkompli ssaħħaħ il-pożizzjoni ta' Barts f'pajjiżna.

It-tieni punt li rrid nagħmel jirrigwarda t-taħriġ tal-post-graduates, jiġifieri t-taħriġ tat-tobba Maltin wara li dawn jiggradwaw.

Bħalissa f'pajjiżna hemm żewġ tipi ta' arranġamenti f'dan ir-rigward.

L-ewwel arranġament għandu x'jaqsam mal-foundation school, fejn kif wieħed jiggradwa bħala tabib jagħmel sentejn jaħdem u jitħarreġ fis-sistema tas-saħħa tal-gvern biex jikseb l-esperjenza b'mod strutturat ħalli mbagħad ikun jista' jikseb il-warrant mill-Kunsill Mediku Malti.

Ta' min jgħid li din il-foundation school hija branka tal-foundation school Ingliża, u dan ifisser li tobba li jiggradwaw l-Ingilterra jistgħu jagħmlu l-foundation course f'Malta u viċeversa.

Ovvjament huwa ta' benefiċċju għat-tobba Maltin li jagħmlu l-foundation course fir-Renju Unit u li jibqgħu jaħdmu fir-Renju Unit, u bi pjaċir nista' ngħid li matul dawn l-aħħar xhur ilħaqna ftehim mal-foundation school Ingliża biex il-foundation school li hawn f'Malta tibqa' topera, u allura t-tobba Maltin ikunu jistgħu jagħmlu l-foundation course u mbagħad ikunu eliġibbli li jsibu impjieg fir-Renju Unit bħala tobba.

It-tielet punt huwa li għandna numru sostanzjali ta' tobba Maltin li wara li jispiċċaw il-foundation years tagħhom, imorru jitħarrġu b'mod speċjalizzat fir-Renju Unit, kif wara kollox għamilt jien snin ilu.

Matul dawn l-aħħar erba' jew ħames snin għamilna titjib sostanzjali f'dan is-settur għax għamilna numru kbir ta' arranġamenti ma' istituzzjonijiet, ma' universitajiet u ma' sptarijiet madwar ir-Renju Unit kollu biex dawk it-tobba Maltin li jkunu jixtiequ jispeċjalizzaw ma jmorrux ifittxu l-ispeċjalizzazzjoni għal rashom imma din tkun xi ħaġa li tiġi organizzata minn Malta bi ftehim li dawn jagħmlu xi snin jispeċjalizzaw f'pajjiżna u mbagħad jagħmlu xi snin oħra jispeċjalizzaw fir-Renju Unit ħalli b'hekk ikollhom il-postgraduate training tagħhom komplut u jkunu jistgħu saħansitra jagħmlu l-exit exams tal-ispeciality training tagħhom.

Nista' ngħid li prattikament dawn il-ftehimiet li l-Malta Postgraduate Medical Training Centre (MPMTC) tal-Isptar Mater Dei għamel ma' numru kbir ta' universitajiet, kulleġġi u sptarijiet Ingliżi se jibqgħu kollha fis-seħħ u mhumiex se jkunu affettwati f'każ ta' no-deal.

Għalhekk fi ftit kliem għal dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ tat-tobba tagħna se nibqgħu kif aħna llum, kemm bil-ftehim li għandna mal-foundation school tar-Renju Unit kif ukoll man-numru ta' ftehimiet li għandna ma' istituzzjonijiet u universitajiet fir-Renju Unit.

Rigward is-servizzi mediċi għall-pazjenti tagħna nista' ngħid li hemm żewġ aspetti li ħdimna fuqhom mir-referendum li sar sentejn ilu fir-Renju Unit sal-lum, u ż-żewġ aspetti huma dawn li ġejjin.

L-ewwel nett hemm numru ta' speċjalisti Brittaniċi li jiġu jagħtu s-servizzi tagħhom fl-isptarijiet tagħna, speċjalment fl-Isptar Mater Dei.

Fil-fatt dawn jiġu jagħtu servizzi ta' konsulenza u anke jagħmlu operazzjonijiet f'pajjiżna għal perjodu qasir.

Dawn l-ispeċjalisti Brittaniċi, hekk imsejħa "visiting consultants", jiġu jagħmlu ġimgħa f'pajjiżna fejn jeżaminaw u joperaw numru ta' pazjenti, imbagħad jerġgħu jmorru jaħdmu f'pajjiżhom u wara ftit xhur jerġgħu jiġu lura pajjiżna.

Dan ikunu qegħdin jagħmluh b'kollaborazzjoni ma' speċjalisti Maltin u allura aħna nkunu qegħdin nieħdu s-servizzi tal-aħjar speċjalisti li hemm fir-Renju Unit għal dawk il-każijiet rari jew komplikati li jkollna.

B'hekk nistgħu ngħidu li llum il-pazjenti Maltin u Għawdxin mhux biss qed igawdu mill-ispeċjalizzazzjoni u mill-expertise tal-professuri, tal-konsulenti u tat-tobba Maltin imma wkoll ta' xi wħud mill-aqwa speċjalisti li hemm fir-Renju Unit.

Il-pjan hu li dawn il-visiting consultants jibqgħu jiġu f'pajjiżna, u kif semma l-Prim Ministru dalgħodu, issa qegħdin naraw kif nagħmlu biex inkunu nistgħu nħaffu r-reġistrazzjoni tagħhom mal-Medical Council Maltija għax jekk ikun hemm no-deal, dawn se jiġu third country nationals u allura jkunu jridu jgħaddu mill-proċess li jgħaddu minnu third country nationals.

Peress li dawn l-ispeċjalisti joffru servizz daqstant utli u ilhom jiġu jaħdmu f'pajjiżna għal numru ta' snin, aħna qegħdin naħdmu biex f'każ ta' no-deal, il-proċess li dawn ikollhom jgħaddu minnu biex ikunu reġistrati mal-Kunsill Mediku Malti, minħabba dawk il-ftit ġranet li jkunu qegħdin jaħdmu f'Malta, ma jkunx xi wieħed burokratiku u b'hekk is-servizz tagħhom ikun jista' jibqa' għaddej mingħajr l-ebda interruzzjoni.

Nerġa' ngħid li s-servizz li qegħdin joffru dawn l-ispeċjalisti Brittaniċi huwa bżonjuż ħafna għax b'hekk ħafna Maltin qed jiffrankaw l-iskariġġ li jkollhom isiefru barra l-pajjiż sempliċement biex jieħdu parir jew inkella biex jiġu operati.

Għalhekk anke f'każ ta' no-deal, aħna se nibqgħu nġibu lis-surgeon u lit-tim tiegħu joperaw l-pazjenti f'Malta, jiġifieri din hija xi ħaġa li se tkompli għaddejja.

Ta' min jgħid li b'kollox aħna jkollna xi 800 viżta jew vjaġġ fis-sena minn Malta lejn ir-Renju Unit għal trattamenti speċjalizzati.

Ħafna mill-pazjenti li nibagħtu r-Renju Unit jew ikollhom mard rari, jew ikollhom mard komplikat jew inkella jkollhom bżonn xi forma ta' trattament li tkun rari u f'Malta la jkun hawn l-expertise u lanqas ikun hawn is-set-up għalih.

Is-servizz Malti tas-saħħa joffri 99.9% tat-trattamenti li jeżistu, imma jkun hemm dawk il-ftit każijiet - litteralment 800 fis-sena - li jibbenefikaw mill-kura xorta waħda għax aħna nibagħtuhom fl-aqwa ċentri tal-Ingilterra jew ta' xi pajjiżi oħra madwar l-Ewropa, għalkemm il-maġġoranza nibagħtuhom fir-Renju Unit.

Hemmhekk aħna qegħdin naħdmu fuq żewġ binarji.

L-ewwel nett qegħdin naħdmu fuq il-binarju li l-ftehim tal-1975 bejn Malta u r-Renju Unit jibqa' fis-seħħ.

Fil-fatt diġà kellna diskussjonijiet mal-Gvern Ingliż, mal-Ministru tas-Saħħa Ingliż kif ukoll mal-Kummissjoni dwar dan, u jidher li l-ftehim li nibagħtu pazjenti Maltin jew pazjenti li għandhom entitlement għall-kura mingħajr ħlas f'Malta, - u allura dawn jistgħu jkunu anke ċittadini Ewropej li jgħixu f'Malta - fl-Ingilterra jew fl-Iskozja se jibqa' fis-seħħ, jiġifieri n-no-deal Brexit mhuwiex se jaffettwa dan kollu.

Però apparti minn hekk ilbieraħ kellna l-konferma li issa l-Isptar Mater Dei ġie rikonoxxut mill-Kummissjoni Ewropea bħala ċentru ta' eċċellenza, u matul il-ġimgħat li ġejjin se jidħol parti minn dawk li jgħidulhom European reference networks, jiġifieri issa l-pazjenti tal-Isptar Mater Dei se jkunu jistgħu jaċċessaw l-aqwa ċentri ta' eċċellenza madwar l-Ewropa biex f'każijiet ta' mard rari jkunu jistgħu jieħdu pariri u anke servizzi minn dawn iċ-ċentri.

Għalhekk għalkemm aħna se nibqgħu bil-ftehim bilaterali li għandna mar-Renju Unit, se nkomplu nżidu aktar il-possibbiltà li pazjenti Maltin imorru ġo ċentri ta' eċċellenza anke barra r-Renju Unit, u allura f'pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea, li hija xi ħaġa pożittiva ħafna.

It-tielet u l-aħħar konsiderazzjoni tirrigwarda x-xiri tal-mediċini.

Il-maġġoranza tal-mediċini li nikkonsmaw aħna nixtruhom mir-Renju Unit, u fil-fatt issa se nagħti wkoll xi figuri li juru dan.

Ir-raġuni hija li kif jgħidu r-regolamenti Ewropej stess, aħna rridu li l-istruzzjonijiet li jkun hemm fil-kaxxi tal-mediċina dwar, pereżempju, kif għandek tieħu l-mediċina, x'side effects dik il-mediċina tista' tagħmel lil min jeħodha, eċċ, ikunu miktuba bil-lingwa uffiċjali tagħna, li fil-każ tagħna huwa l-Malti jew l-Ingliż.

Issa s-suq fejn aħna nsibu nixtru mediċini bi struzzjonijiet miktuba bl-Ingliż huwa dak tar-Renju Unit.

Storikament aħna dejjem xtrajna l-mediċini tagħna mir-Renju Unit, u kull mediċina li aħna nixtru, nimportaw jew inbigħu f'pajjiżna mhux biss irid ikollha l-istruzzjonijiet miktuba bl-Ingliż imma l-batch release trid tkun ġejja minn xi awtorità medika ta' pajjiż fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk biex aħna nixtru mediċina li jkollha l-istruzzjonijiet miktuba bil-lingwa uffiċjali tagħna u li tkun reġistrata f'pajjiż Ewropew bilfors irridu nixtruha mill-Ingilterra jew mill-Irlanda.

Issa prattikament l-Irlanda tixtri l-mediċini kollha tagħha mill-Ingilterra u allura aħna naqgħu fuq is-suq Ingliż.

Hawnhekk irridu naqsmu l-procurement li jagħmel il-Gvern u l-procurement li jagħmel is-suq privat.

Ta' min jgħid li aħna ilna għal dawn l-aħħar sentejn naħdmu f'dak li għandu x'jaqsam mal-mediċini li jixtri l-Gvern.

Għaliex?

L-ewwel nett ikun tajjeb li nirrimarka li l-Gvern jimporta 1,870 tip ta' mediċina differenti għall-użu tal-pazjenti li jaqgħu taħt is-sistema tas-saħħa tagħna.

Issa minn mindu beda jidher li hemm xi possibbiltà ta' no-deal min-naħa tar-Renju Unit, jiġifieri f'dawn l-aħħar sitt xhur, aħna flejna dawn il-mediċini waħda waħda biex naraw jekk inkunux nistgħu nibqgħu nimportawhom f'każ ta' no-deal.

Fil-fatt bi pjaċir ngħid li għal dawk l-1,870 tip ta' mediċina differenti li jġib il-Gvern għandna soluzzjoni għalihom kollha, u fil-fatt jien għalhekk fil-bidu tal-intervent tiegħi semmejt u rringrazzjajt lil numru ta' persuni għax-xogħol kbir li għamlu.

Ta' min jgħid li għall-maġġoranza l-kbira ta' dawn il-mediċini, jiġifieri għal 1,800 mediċina, diġà sibna jew qegħdin fi stat avvanzat li nsibu suq alternattiv anke barra r-Renju Unit filwaqt li għat-80 l-oħra qegħdin f'diskussjoni mal-European Medicines Agency (EMA) kif ukoll mal-Kummissjoni biex insibu soluzzjoni għalihom peress li sal-lum dawn it-80 mediċina jiġu prodotti biss fir-Renju Unit.

Għalhekk aħna qegħdin naħdmu anke f'dan ir-rigward, u mit-taħditiet li kellna matul dawn l-aħħar xahrejn ninsab konvint li jeżistu soluzzjonijiet għal dawn it-80 mediċina wkoll, jiġifieri nistgħu ngħidu li prattikament jidher li għandna soluzzjoni għall-mediċini kollha li jixtri l-Gvern.

Fejn jidħol is-suq privat, kif qal il-Prim Ministru, bħala Gvern aħna ma nistgħux nimponu fuq l-aġenti privati x'iġibu u x'ma jġibux.

Hemm numru ta' mediċini li huma essenzjali, u hemmhekk qegħdin nassiguraw irwieħna li dawn ikunu available fil-pajjiż - fil-fatt qed isir ħafna xogħol mit-tim tal-Onor.

Deo Debattista f'dan ir-rigward – imma jien informat li hemm madwar 14,000 mediċina li f'xi żmien jew ieħor ikunu importati lejn pajjiżna.

Jien informat ukoll li matul din l-aħħar sena sar ħafna xogħol ma' numru kbir ta' aġenti, fosthom maċ-Chamber of Commerce u maċ-Chamber of Pharmacists, biex tinstab soluzzjoni għall-maġġoranza l-kbira tal-mediċini li jiġu importati.

Ta' min jgħid li qed isir stockpiling ta' dawk il-mediċini li huma essenzjali kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll min-naħa tal-privat biex f'każ li jkun hemm xi hiccups ikollna stock ta' bejn tliet xhur u sitt xhur ħalli wieħed ma jsibx ruħu f'diffikultajiet.

Ta' min jgħid li mhux qed isir stockpiling tal-mediċini kollha, speċjalment fil-privat, u hemmhekk għadu għaddej il-proċess li nassiguraw li ma jkunx hemm skarsezzi.

Jien konvint li anke bil-mod kif qed jaħdem l-Onor.

Deo Debattista, ninsabu mexjin tajjeb ħafna.

Fl-aħħar nett, biex anke nirrispondi l-mistoqsija tal-Kap tal-Oppożizzjoni, irrid ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam mal-procurement tal-Gvern se nibqgħu bl-istess tenders, jiġifieri jekk it-tender huwa generic, dan se jibqa' generic filwaqt li jekk it-tender mhuwiex generic, dan se jibqa' mhux generic.

Ġeneralment aħna nixtru l-generics sakemm ikun hemm il-patent, u meta jiskadi l-patent jew tiskadi t-tender kważi lanqas tista' ma tixtrix il-generic għax ġeneralment il-generic ikun xi 20 jew 50 darba orħos mill-brand.

Madanakollu għalkemm jeżistu ċerti sfidi u nistgħu niffaċċjaw xi sfidi anke aktar 'il quddiem - hawnhekk nixtieq nerġa' nirringrazzja lill-istaff u liċ-Ċivil għax-xogħol li għamlu, u kif qal il-Prim Ministru, jalla dan ix-xogħol kollu jkun għalxejn għax il-Brexit isir bi ftehim - aħna ppreparati sew f'dan il-qasam u filwaqt li m'iniex qed ngħid li aktar 'il quddiem ma nistgħux niltaqgħu ma' ċerti sfidi, aħna ninsabu ppreparati sew biex nilqgħu dawn l-isfidi u fejn hu possibbli, indawruhom f'opportunitajiet.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni jixtieq jgħaddi kumment qasir.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, id-diskussjoni tal-lum kienet pjuttost wiesgħa u interessanti.

Jista' jkun li hija fluwida wkoll għax jista' jagħti l-każ li nitħaddtu l-ġimgħa d-dieħla u l-affarijiet ikunu reġgħu nbidlu.

Ftit tax-xhur ilu jien kont tlabt li l-Oppożizzjoni tkun involuta fil-grupp ta' non-political representatives, il-Gvern kien aċċetta li jkollna rappreżentant tagħna u din implimentajnieha.

Illum semmejna fuq fuq is-settur tax-shipping, id-Deputat Prim Ministru wieġeb fid-dettall fuq is-settur tal-farmaċewtika, ma semmejniex is-settur tal-avjazzjoni u kieku għandna ċ-ċans hemm diversi oqsma oħra li nixtieq nitkellmu dwarhom, fosthom dwar il-qasam tas-servizzi finanzjarji, tal-gaming u tat-turiżmu.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xi ħaġa li se taffettwa kważi lis-setturi kollha tan-negozju.

Għalhekk jien nistaqsi jekk minflok ma nitkellmu fuq din l-issue fil-format ta' stqarrija ministerjali fejn ikollna risposta u tweġibiet, għandux ikollna okkażjoni li niddibattu f'din il-Kamra dwar dan b'mod aktar ampju, anke settorjalment meta niġu eqreb lejn pożizzjoni li tkun aktar aħħarija għax eventwalment jekk din in-naħa tagħti l-ideat tagħha f'dan ir-rigward u l-Gvern, min-naħa tiegħu, jagħti r-reazzjonijiet tiegħu, inkunu aktar rappreżentattivi u ta' ġid għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sinjura President, naħseb li dak li qed jgħid il-Kap tal-Oppożizzjoni jagħmel sens.

Jien informat li l-ġimgħa d-dieħla se jkun hemm laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej li għaliha se tkun mistiedna tattendi l-Ministru Dalli, u l-iskop ta' din il-laqgħa huwa li nidħlu f'dawn il-pjani aktar fid-dettall, li jkun hemm diskussjoni aktar wiesgħa u li jekk hemm bżonn minn hemmhekk nieħdu din id-diskussjoni fuq livelli oħra.

Naħseb li l-ġimgħa d-dieħla l-Ministru se tkun f'pożizzjoni li tagħti ħafna aktar dettalji f'dan ir-rigward.

Nixtieq nerġa' nagħmel il-proviso li hemm ċerti caveats dwar ċerti affarijiet - fil-fatt ma kien hemm l-ebda mistoqsija f'dak is-sens - u għalhekk huwa importanti li nżommu quddiem għajnejna li at the end of the day this is a contingency plan, jiġifieri fid-diskussjonijiet tagħna ta' contingency planning m'għandniex niġu f'sitwazzjoni li nagħmlu jew ngħidu xi ħaġa li tippreġudika l-pożizzjoni tagħna tal-lum.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

PERMESS TAL-KAMRA

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nitlob il-permess tal-Kamra biex ngħaddu għat-tieni item fuq l-aġenda.

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI DWAR IL-LIĠIJIET

TAL-PULIZIJA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Jannar, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sinjura President, kif diġà elenka lbieraħ il-kelliem ewlieni f'dan is-settur, l-Onor.

Beppe Fenech Adami, l-Oppożizzjoni qed taqbel u se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, però dan huwa Abbozz ta' Liġi li jagħtina l-opportunità li nitkellmu fuq suġġetti varji li jmissu miegħu kemm direttament kif ukoll indirettament.

Fil-fatt filwaqt li matul l-intervent tiegħi se nkun qed naċċenna dwar il-Korp tal-Pulizija, se nkun qed nidħol ukoll fuq suġġett li jmiss direttament ma' dan l-Abbozz ta' Liġi, jiġifieri fuq dak li għandu x'jaqsam maċ-ċimiterji.

Ħalli nibda nitkellem dwar il-Korp tal-Pulizija.

L-ewwel nett għandna naraw li liġijiet bħal dawn li għandna quddiemna jkunu qed inaqqsu l-burokrazija li ċertament taffettwa l-ħidma u r-riżorsi tal-Pulizija, li fl-aħħar mill-aħħar ikunu jistgħu jiġu utilizzati aħjar f'postijiet oħra.

Meta aħna, bħala Oppożizzjoni, ressaqna l-proposti tagħna b'rabta mar-riforma tal-kunsilli lokali, is-sigurtà tajnieha l-importanza tagħha.

Irrid ngħid li l-ġimgħa li għaddiet kellna laqgħat twal li ħadu 'l fuq minn tmien sigħat mas-Segretarju Parlamentari u t-tim tiegħu fejn fost affarijiet oħrajn, qbilna li għandu jitwaqqaf working group.

Fil-fatt l-istedina għandha tasal ukoll għand il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, li se jkun qed jikkonkludi d-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi, għax f'dan il-working group aħna se nkunu qegħdin nispjegaw il-proposti tal-Oppożizzjoni f'dan ir-rigward.

Madanakollu kif hawn il-Ministru preżenti jsegwi dan id-dibattitu, illum jien se nieħu l-okkażjoni biex nispjega x'qed tgħid l-Oppożizzjoni dwar il-Pulizija u s-sigurtà.

Fil-fatt l-Oppożizzjoni tagħti diversi suġġerimenti filwaqt li fejn hemm bżonn, tagħmel il-kritika tagħha b'sens tajjeb bil-għan li ttejjeb il-qasam li tkun qed titkellem dwaru.

Ma nistax nitkellem fuq il-Korp tal-Pulizija mingħajr ma nirringrazzja lill-membri kollha tal-istess Korp, li jagħmlu l-almu kollu tagħhom biex juru rispett lejn iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Naħseb li aħna obbligati li nirringrazzjaw ukoll lill-familjari tal-pulizija u nuru apprezzament għas-sagrifiċċji li jagħmlu għax għall-membri tal-Korp tal-Pulizija m'hemmx ħinijiet u dawn ikollhom jgħaddu ħafna ħin mill-ġurnata barra mid-dar, xemx u xita.

Sinjura President, punt ieħor li rrid nagħmel huwa li meta nkunu qed nitkellmu dwar il-ġlieda tagħna kontra l-kriminalità, m'għandniex nintilfu fuq in-numri u minflok għandna aktar nikkonċentraw, pereżempju, fuq il-ħtieġa li l-konċett tal-community policing jiġi attwat bis-serjetà.

Fil-fatt aħna jidhrilna li huwa essenzjali li sakemm niġu biex niffinalizzaw ir-riforma tal-kunsilli lokali, il-community policing jiġi diskuss bis-serjetà għax nemmnu li aħna, flimkien mal-kunsilli lokali u mal-LESA, għandna naħdmu flimkien b'koordinament biex nassiguraw li l-pulizija jkunu qed jingħataw ir-rispett u l-fiduċja tar-residenti kif ukoll ikunu meqjusa bħala ħbieb f'dawk l-oqsma li jmissu direttament mar-residenti.

Pereżempju, s'issa l-pulizija għadna narawhom preżenti biss ħdejn l-iskejjel fil-ħinijiet tad-dħul u tal-ħruġ tal-istudenti mill-iskejjel.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, naħsbu li dan għandna nsaħħuh mhux biss billi naraw li jibqa' jkun hemm pulizija fil-ħinijiet stipulati li fihom tibda u tispiċċa l-iskola imma billi nibdew naraw il-pulizija preżenti anke qrib postijiet oħra ffrekwentati mit-tfal, bħal ngħidu aħna n-nurseries ta' diversi dixxiplini sportivi jew inkella l-Mużew.

Għandna nassiguraw ukoll li jiġi mħares dak li hemm stipulat fil-liġi, ċjoè li għall-inqas, darba fix-xahar, il-Korp tal-Pulizija huwa obbligat li jkollu laqgħat uffiċjali ma' kull kunsill lokali.

Jien informat li l-konċett tal-community policing fil-Korp tal-Pulizija kien diġà beda jaħdem snin ilu, imma naħseb li issa wasal iż-żmien illi dan il-konċett jerġa' jibda jitħaddem bis-serjetà.

Ninsab informat ukoll li hemm rapporti li jispjegaw kif jista' jitħaddem il-community policing f'kull belt u raħal f'pajjiżna.

Illum m'għadekx tara membru tal-Korp tal-Pulizija fit-triq li jkun fuq il-beat, kif konna nsibuh qabel.

Naħseb li dan huwa importanti wkoll li jibqa' jsir jekk irridu nibnu verament ir-rispett li jixraqlu jingħata kull membru tal-Korp tal-Pulizija min-nies hemm barra.

In-nuqqas ta' preżenza tal-pulizija fit-toroq tagħna ilha ġejja s-snin, jiġifieri din mhijiex kwestjoni ta' gvern jew ieħor.

Naħseb li waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu biex ma nkomplux ingerfxu l-imħuħ fejn jidħol il-Korp tal-Pulizija huwa li naraw li f'pajjiżna ma jibqax ikun hemm lokalitajiet li jaqgħu taħt żewġ distretti differenti.

Bħalma għedt f'okkażjonijiet oħra, fosthom f'laqgħa li kelli mad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u mal-Ministru konċernat, parti mil-lokalità tal-Mellieħa, li ġej minnha jien, taqa' taħt il-Qawra filwaqt li l-parti oħra tal-Mellieħa taqa' taħt il-Mosta.

Fil-fatt kien hemm każijiet fejn, pereżempju, wieħed mar jagħmel rapport l-għassa tal-pulizija tal-Qawra fuq xi inċident li kien għadu kemm seħħ Għajn Tuffieħa u minkejja li d-distrett elettorali ta' Għajn Tuffieħa jaqa' taħt il-lokalità tal-Mellieħa, dan intbagħat jagħmel ir-rapport l-għassa tal-pulizija tal-Mosta.

Għalhekk aħna, fil-proposti tagħna lill-Gvern, tlabna biex din l-anomalija tiġi rranġata għax qed tħawwad l-imħuħ tan-nies.

Sinjura President, ftit tax-xhur ilu l-Ministru konċernat inawgura flotta ġdida ta' karozzi tal-Pulizija.

Jien kont kritiku f'numru ta' mistoqsijiet parlamentari f'dan ir-rigward, anzi aktar milli kont kritiku, xtaqt li s-sens komun jirbaħ.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax mhuwiex aċċettabbli li l-għassa tal-pulizija tal-akbar lokalità f'pajjiżna, f'termini ta' konfini, tibqa' għal ġimgħat sħaħ bla karozza minħabba li l-karozza li kellha tinsab bil-ħsara.

Il-pulizija ma jagħmlux mirakli, u għalhekk ma stajtx ma nikkritikax il-fatt li filwaqt li l-Ministru mar proprju fil-lokalità tal-Mellieħa biex jinawgura flotta ġdida tal-karozzi tal-Pulizija, imbagħad l-istess lokalità tħalliet għal ġimgħat sħaħ bla karozza tal-Pulizija meta nafu li minbarra mil-lokalità tal-Mellieħa, din l-għassa hija responsabbli wkoll minn Selmun, Għajn Tuffieħa, iċ-Ċirkewwa, il-Marfa, l-Aħrax tal-Mellieħa u l-Manikata.

Jien jidhirli li r-responsabbiltà kienet titlob li jekk kemm-il darba għassa tal-pulizija għandha l-karozza bil-ħsara, tiġi pprovduta karozza oħra dak il-ħin u mhux indumu nistennew ġranet u ġimgħat sħaħ għal din l-imbierka karozza!

Problema oħra li ċertament irridu nindirizzawha hija l-issue tal-għases tal-pulizija li jkunu magħluqin.

Sena wara l-oħra smajna li n-numru ta' membri fil-Korp tal-Pulizija qed jiżdied, u allura jien nistaqsi jekk huwiex mismanagement li qed ikollna għases li mhumiex qed ikunu miftuħin għall-pubbliku.

Forsi wieħed jista' jargumenta li qed ngħid kontradizzjoni meta ngħid li rrid l-għases miftuħin u l-pulizija fit-triq fl-istess ħin.

Kieku l-pulizija jkunu fit-triq fiha u ma fihiex, imma l-punt tiegħi hu li ġaladarba l-Korp tal-Pulizija qiegħed jingaġġa dejjem aktar nies miegħu, fis-sena 2019 mhuwiex aċċettabbli li n-nies iċemplu f'għassa partikolari u ma jweġibhom ħadd jew inkella n-nies imorru f'għassa partikolari u jsibu dik l-għassa magħluqa.

Irridu naraw li r-riżorsi li għandu l-Korp tal-Pulizija ikunu qegħdin jintużaw kif suppost u li qegħdin verament jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.

Daqstant ieħor mhuwiex aċċettabbli li bħalma ilu jiġri s-snin, hekk kif pulizija jkun ilu xi ftit ġimgħat jaħdem f'għassa partikolari u jibda jidra l-lokalità, jintbagħat x'imkien ieħor bl-iskuża tal-esiġenza tas-servizz.

Il-Korp tal-Pulizija kellu rapport għad-dispożizzjoni tiegħu fejn kien hemm miktub li din is-sitwazzjoni għandha tiġi indirizzata, anke għaliex tikkuntrasta mal-community policing.

Filwaqt li jien nifhem li meta jkun hemm ċerti okkażjonijiet popolari tal-massa wieħed ikollu bżonn numru akbar ta' pulizija f'dik il-lokalità u allura pulizija jista' jintbagħat biex jagħti s-servizzi tiegħu f'xi lokalità oħra, din għandha tkun l-eċċezzjoni u mhux ir-regola, u qed nagħmel enfasi fuq dan il-punt għax dan l-aħħar rajna ċaqliq b'mod regolari f'dan ir-rigward.

Issa li jien informat li se ssir laqgħa fuq dan is-suġġett bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni, nittama li naslu biex in-nies hemm barra jkunu jistgħu verament jaraw bidla u l-community policing jiġi attwat bis-serjetà.

Hawnhekk nixtieq infakkar ukoll li numru ta' snin ilu kien sar proġett pilota bħala esperiment ta' tourism police.

Dan il-proġett pilota kien sar f'lokalità li hija sinonima mat-turiżmu; San Ġiljan, imma sfortunatament f'daqqa waħda sparixxa.

Dan kien esperiment li sar darba fis-sajf, u wara dak is-sajf minflok ma rajna l-idea tat-tourism police tinfirex f'lokalitajiet oħrajn, bħal San Pawl il-Baħar, Tas-Sliema jew il-Mellieħa, din l-idea sfumat fix-xejn.

Kumbinazzjoni dak iż-żmien li sar dan il-proġett pilota f'San Ġiljan, il-kollega tiegħi l-Onor.

Karl Gouder kien sindku ta' dik il-lokalità, jiġifieri hu jista' jgħid kemm it-tourism police kien ħalla effett pożittiv.

Allura jekk din l-inizjattiva li saret mill-Amministrazzjoni preċedenti ħalliet riżultati pożittivi, għaliex qtilnieha u ma frixnihiex f'lokalitajiet turistiċi oħra, imqar matul ix-xhur tas-sajf?

Jien nittama li fil-laqgħat li se jkollha l-Oppożizzjoni b'rabta mar-riforma tal-kunsilli lokali fejn tidħol is-sigurtà, il-Gvern jagħti widen għall-proposti li qed tagħmel għax wara kollox l-Oppożizzjoni ressqet dawn il-proposti b'sens ta' rieda tajba, b'sens pożittiv u bil-għan li titjieb il-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jitkellem ukoll fuq iċ-ċimiterji.

Issa hawnhekk irrid ngħid li ċ-ċimiterji jfissru ħafna għal kull wieħed u waħda minna għax hemmhekk hemm midfuna l-għeżież tagħna.

Għalhekk huwa importanti li ċ-ċimiterji li għandna mifruxa madwar Malta u Għawdex jinżammu fl-aqwa stat possibbli.

Jien mhux darba jew tnejn kelli nagħmel mistoqsijiet parlamentari fuq iċ-ċimiterju tal-lokalità tiegħi minħabba li kont nirċievi l-ilmenti dwaru, u meta kont immur nara jien stess jekk dak li kienu qed jgħiduli kienx minnu, kont nispiċċa nsewwed ftit qalbi għax, pereżempju, mhuwiex aċċettabbli li tara fili ta' oqbra miftuħin jew li tara ħaxix ħażin tiela' minn mal-kaptelli fejn hemm l-oqbra.

Fi żmien l-Amministrazzjoni tal-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi kien hemm il-ħsieb li b'xi mod anke l-kunsilli lokali jibda jkollhom sehem f'dawn iċ-ċimiterji, ovvjament bil-għajnuna tal-gvern, u għalhekk naħseb li llum wasal iż-żmien li l-manutenzjoni taċ-ċimiterji f'pajjiżna tingħata prijorità għax wara kollox dawn il-postijiet huma għeżież għal kull wieħed u waħda minna.

Nixtieq ngħid xi ħaġa anke dwar il-ħinijiet tal-ftuħ taċ-ċimiterji.

Pereżempju, mhux l-ewwel darba li kien hemm min mar iżur l-għeżież tiegħu ċ-ċimiterju matul il-ġimgħa, forsi f'għeluq l-anniversarju tal-mewt ta' xi ħadd mill-għeżież tiegħu jew f'għeluq sninu, u jsibu magħluq.

Issa jien naf li din ma taqax direttament taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali imma taqa' taħt il-Ministeru għas-Saħħa, però ġaladarba l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qiegħed jitkellem dwar iċ-ċimiterji, ħassejt li kien l-obbligu tiegħi li nwassal il-vuċi ta' ħafna nies hemm barra u forsi fl-aħħar f'pajjiżna anke matul il-ġimgħa, iċ-ċimiterji jkunu miftuħin f'ħinijiet stipulati għall-kumdità ta' min jixtieq imur iżur l-għeżież tiegħu.

Ftit tal-ġranet ilu fuq il-mezzi tal-midja smajna li saret konferenza stampa fil-lokalità tal-Mellieħa, il-lokalità li ġej minnha anke l-Ministru, fejn hemmhekk ingħatat l-aħbar li kienu se jinxtraw 80 qabar miċ-ċimiterju li jinsab il-Mellieħa, int u nieżel lejn l-Għadira.

F'din il-konferenza stampa kien hemm min donnu ried jagħti l-impressjoni li dan kien ilu s-snin biex isir, saħansitra minn żmien Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, u għalhekk ikun tajjeb jekk ninforma lil din il-Kamra u lil kull min qed isegwi dan id-dibattitu li kuntrarjament għall-impressjoni li ngħatat, il-permess għal dawn it-80 qabar inħareġ fl-10 ta' Jannar tal-2012, u bejn Jannar tal-2012 saż-żmien li fih issejħet l-elezzjoni ġenerali f'Marzu tal-2013 kien diġà nbeda l-proċess tat-tenders.

Għalhekk ejjew inkunu korretti f'dak li ngħidu u ma nipprovawx niskorjaw punti politiċi f'settur daqstant sensittiv.

Ġimgħa ilu rajna fuq il-midja lill-Ministru kkonċernat flimkien mal-kunsilliera tal-Partit Laburista ta' din il-lokalità.

Issa anke hawnhekk, nixtieq nagħmel parentesi u ngħid li mhuwiex aċċettabbli li l-Ministru jmur iżur ċimiterju u jkunu jafu b'dan biss il-kunsilliera tal-Partit Laburista minħabba li l-press call toħroġ biss għall-kunsilliera tal-Partit Laburista.

M'għandna qatt naqgħu fil-livell li mmorru nieħdu ritratti f'ċimiterju u nagħżlu min ikun mistieden u min le.

Din hija xi ħaġa li mhijiex aċċettabbli, u hawnhekk irrid nerġa' niġbed l-attenzjoni ta' min kien qed isegwina, peress li din kienet xi ħaġa li ġiet irrapportata fil-midja, li l-permess mill-Awtorità tal-Ippjanar biex jinxtraw dawn l-oqbra ilu li nħareġ mill-10 ta' Jannar 2012.

Għalhekk naħseb li jekk irridu nkunu kritiċi jkun tajjeb li ngħidu li għal sitt snin sħaħ ma sar xejn f'dan ir-rigward bil-konsegwenza li ħallejna lil min irid jixtri l-qabar tiegħu jistenna għal sitt snin sħaħ minn mindu nħareġ il-permess.

Sinjura President, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi għal darb'oħra ntenni li l-Oppożizzjoni se tkun qed tivvota favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nittama li issa matul il-ġranet li ġejjin ikolli l-possibbiltà li niltaqa' mal-Ministru b'rabta mas-sigurtà u li l-proposti ġenwini li ressqet l-Oppożizzjoni fir-rigward tar-riforma tal-kunsilli lokali jiġu milqugħa.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Mela la m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Ministru Michael Farrugia biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, nixtieq nibda billi qabelxejn nirringrazzja liż-żewġ kelliema min-naħa tal-Oppożizzjoni, jiġifieri lill-Onor.

Robert Cutajar, għad-diskorsi tagħhom.

Matul l-intervent tiegħi nixtieq nespandi dwar xi punti li ssemmew.

L-isfortuna hi li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nofs siegħa biss għax hemm ħafna x'wieħed jirrispondi, imma se nipprova nkun konċiż kemm jista' jkun.

Se nibda billi nirrispondi għall-punti li qajjem l-Onor.

Robert Cutajar illum.

L-ewwel nett irrid ngħid li kif spjegajt ilbieraħ, se ssir review fuq id-distretti fejn issa se jkun hemm diversi hubs.

Ta' min jgħid li Malta se tinqasam f'erba' distretti differenti b'mini headquarters f'kull distrett.

B'hekk il-problema li aċċenna għaliha l-Onor.

Robert Cutajar se tiġi indirizzata.

Nafu li l-mod kif inhuma maqsumin id-distretti preżentement qed jikkaġunaw ċerti problemi.

Pereżempju, jien nista' nsemmi l-Marsa fejn hemm parti li taqa' taħt Raħal Ġdid, hemm parti li taqa' taħt il-Marsa, imbagħad hemm parti oħra li taqa' taħt Ħal Luqa.

Insomma, hemmhekk hemm geġwiġija sħiħa, u għalhekk kif għedt diġà, issa d-distretti se jiġu riveduti biex nindirizzaw din il-problema.

Naħseb li jkun tajjeb li wieħed jgħid li llum għamilna l-launching ta' 15-il mutur ġdid għall-Korp tal-Pulizija.

Matul il-ġimgħat li ġejjin se jiżdiedu wkoll 50 karozza oħra għal units differenti tal-Korp tal-Pulizija filwaqt li se jinxtraw segways għal dawk iż-żoni li huma pedestrianised u għal żoni turistiċi.

Tajjeb li ngħid ukoll li kelli diskussjoni mal-Ministeru għall-Finanzi dwar punt li, rightly so, semma l-Onor.

Għaliex karozza tal-pulizija għandha ddum tliet ġimgħat biex tissewwa meta jinqalagħlha l-ħsara?

Ir-raġuni hi li għal kull parti li taqla' mill-karozza trid titlob tliet quotations, u jekk wara li tagħmel dan, il-mechanic jerġa' jkollu jaqla' xi parti oħra, tkun trid terġa' titlob tliet quotations oħra!

Għalhekk il-problema mhijiex li karozza tkun bil-ħsara imma li filwaqt li meta l-karozza tiegħek tkun bil-ħsara, teħodha għand mechanic u dan isewwihielek f'inqas minn ġurnata, meta l-karozza tkun tal-gvern inti obbligat li ssegwi r-regoli taċ-Ċivil u ladarba ma teħodhiex għand mechanic - u jien nifhem għaliex dawn il-karozzi ma jitteħdux għand mechanic - għal kull parti tal-karozza li taqla' trid tagħmel tliet quotations kull darba.

Għal din ir-raġuni kellna diskussjoni biex naraw kif nistgħu nneħħu din il-burokrazija żejda għax ma jagħmilx sens li meta karozza tal-pulizija tkun bil-ħsara, il-Korp tal-Pulizija jkollu jagħmel tliet ġimgħat mingħajrha.

Fil-fatt bi pjaċir ngħid li l-Ministeru għall-Finanzi ħareġ b'soluzzjoni għal dawn il-każijiet u issa l-Korp tal-Pulizija se jkun qed jimxi fuq id-direzzjoni li jingħata.

Niġi issa għall-punt li qajjem l-Onor.

Robert Cutajar rigward għases li qed ikunu magħluqin.

Kieku jkolli nagħżel, nippreferi li l-għases kollha li għandna mferrxin madwar Malta u Għawdex ikunu miftuħin u li kull għassa jkollha numru ta' pulizija fiha, imma llum il-ġurnata lanqas il-banek m'għadhom jiftħu uffiċċju f'kull raħal għax illum ħafna mill-banek għamlu ATM minflok fetħu fergħa oħra f'ċerti lokalitajiet biex wieħed ikun jista' jinqeda xorta waħda.

Irridu nħarsu b'mentalità daqsxejn differenti lejn dawk l-għases li jinfetħu b'mod regolari 24 siegħa kuljum sebat ijiem fil-ġimgħa.

Fil-fatt illum stess, waqt il-launching tal-muturi li semmejt, kont qed nispjega lil diversi uffiċjali tal-Pulizija l-proċedura li se nkunu qed insegwu f'dan ir-rigward.

Kull għassa tal-pulizija, kemm dawk li jinfetħu 24 siegħa kuljum sebat ijiem fil-ġimgħa kif ukoll dawk li ma jinfetħux daqshekk b'regolarità, kollha jrid ikollhom hotline kif ukoll CCTV cameras, l-ewwel nett biex wieħed ikun jaf min qed iċempel u t-tieni nett biex ma ssirx vendikazzjoni fuqhom.

L-għan tagħna hu li kull min ikollu bżonn is-servizz tal-pulizija jinqeda.

Fil-fatt jekk telefonata ma tiġix imwieġba, eventwalment din 'il quddiem se tgħaddi għal għand il-mini headquarters imma għalissa se tgħaddi għal għand il-headquarters uffiċjali li għandna llum.

Jien nemmen li llum, li aħna mdawrin bit-teknoloġija, għandna nagħmlu użu minnha u mhux inħalluha fuq il-kotba.

Wara kollox it-teknoloġija mhijiex qiegħda hemmhekk biex naraw kemm ħaddieħor huwa għaref.

Pereżempju xi familjari tiegħi kienu qegħdin vaganza l-Iżvizzera u serqulhom il-flus; meta marru l-għassa tal-pulizija sabu tabella li tgħid illi dik l-għassa tiftaħ mit-Tnejn sal-Ġimgħa mid-9.00 a.m. sal-5.00 p.m., jiġifieri din l-għassa la tiftaħ is-Sibt u lanqas il-Ħadd filwaqt li mill-5.00 p.m. sad-9.00 a.m. tkun dejjem magħluqa, imma hemmhekk jużaw sistemi teknoloġiċi biex jinqdew.

Mela tajjeb; meta nkunu qegħdin barra minn Malta u naraw li dawn iħaddmu sistema differenti nibdew naraw dawk is-sistemi tajbin, imma mbagħad ma nkunux irridu li dawn is-sistemi jiddaħħlu f'pajjiżna wkoll!

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li l-għases tal-pulizija se jkunu qed jinfetħu mid-9.00 a.m. sal-5.00 p.m., biex ma ninftihemx ħażin, imma rridu nutilizzaw it-teknoloġija li għandna.

Pereżempju, it-tmien distrett tal-Pulizija - fejn noqogħdu jien u l-Onor.

Claudette Buttigieg, li bħalissa qed tippresiedi l-Kamra - li taħtu jaqgħu lokalitajiet bħal Birkirkara, in-Naxxar, il-Għargħur u Baħar iċ-Ċagħaq, huwa l-aktar distrett li għandu fixed points.

Dan għaliex sa sena ilu l-pulizija kienu jidħlu għax-xogħol filgħaxija, ikun hemm il-maġġur u dawn il-pulizija kollha jintbagħtu f'fixed point.

Fit-tmien distrett biss hemm madwar 25 fixed point, jiġifieri sa ftit taż-żmien ilu 25 pulizija li suppost kienu qegħdin iservu fl-għases kienu qegħdin wara l-bibien ta' persuni distinti u anke ta' persuni inqas distinti imma li kellhom bżonn ta' ċerta sigurtà.

Ta' min jgħid li filgħaxija f'pajjiżna għandna madwar 45 jew 50 fixed point.

Ifisser li għandna 45 jew 50 pulizija li hekk kif jidħlu għax-xogħol iridu jinqalgħu mill-għassa tal-pulizija biex joqogħdu għassa ma' bieb!

Issa dan is-servizz huwa bżonjuż ukoll, biex ma ninftehimx ħażin, imma hemm għalfejn taqla' lil dawn il-pulizija mill-għassa biex tibgħathom għassa wara bieb, wara dipartiment jew wara ambaxxata?!

Għalhekk aħna ħadna pass partikolari f'dan ir-rigward li l-pulizija ħadu pjaċir bih.

Għaliex?

Għax issa min imur fuq fixed point se jkun qed jagħmel dan bħala overtime.

Jien ma rridx li l-forza li għandi filgħaxija titnaqqar u titnaqqas b'50 ruħ bil-konsegwenza li jekk jinqala' xi ħaġa, dawn ma jkunux jistgħu jitilqu minn fejn qegħdin biex jingħaqdu mal-forza kollha tal-pulizija!

Xemx u xita Alla biss jaf meta, u għalhekk aħna ma nafux meta tista' tinqala' xi eventwalità fejn ikollna bżonn is-sapport tal-forza tal-Korp tal-Pulizija.

Dan huwa wieħed mill-modi kif aħna żidna l-membri tal-Korp tal-Pulizija fl-għases matul il-lejl u anke matul il-ġurnata.

B'hekk irnexxielna niftħu aktar għases tal-pulizija, ikollna aktar forza fid-distretti u, jinqala' x'jinqala', il-forzi tal-Korp tal-Pulizija jkunu hemmhekk.

Jien ħaġa waħda nista' ngħid hawnhekk; illi billi jkollna l-pulizija biss fl-għases la se nsolvu l-kriminalità u lanqas se nżommu l-kriminalità milli tiżdied.

Huwa importanti li l-pulizija jkunu preżenti fit-toroq tagħna.

Pereżempju, fil-Marsa l-problema mhux fl-għassa tal-pulizija qiegħda imma fit-toroq.

Fil-fatt filwaqt li qabel jien kont nirċievi emails kuljum dwar il-problemi li kellna fil-Marsa, minn meta hemmhekk żidna l-pulizija fit-toroq, f'daqqa waħda rari bqajt nirċievi emails f'dan ir-rigward.

Għaliex?

Għax il-passi li ħadna kienu effettivi.

L-Għassa tal-Pulizija tal-Marsa saħħaħnieha billi rajna li almenu jkun hemm spettur fiha, imma saħħaħna wkoll il-preżenza tal-pulizija fit-toroq tal-Marsa, u minn mindu ħadna dawn il-passi l-problemi fil-Marsa naqsu.

Tgħidli: Solvejniehom għalkollox il-problemi tal-Marsa?

Fil-ħajja m'hemm xejn li tista' ssolvi għalkollox, imma żgur li l-problemi li kien hemm sa ftit ilu f'din il-lokalità tnaqqsu drastikament.

Niġi issa għal dak li qal ilbieraħ l-Onor.

Dawn il-ħsebijiet li għaddejja xi ħidma jew xi conspiracy theory fuq l-Egrant biex imbagħad isiru l-investigazzjonijiet u jinstab li din kienet qlajja, din li nitolbu li jiġu investigati ċerti affarijiet u mbagħad meta jiġu investigati jinstab li dawn kienu qlajjiet jew inkella li jkun hemm rapporti ta' xamma fuq xi ħaġa u mbagħad meta din il-ħaġa tiġi investigata ma jinstab xejn, … Jekk nirreferi biss għar-rapporti tal-FIAU li saru qabel l-2013 insib li fil-maġġor parti tal-każijiet fejn kien hemm xamma ta' xi ħaġa ma nstab xejn u fejn kien intqal li hemm bżonn jiġu investigati ċerti affarijiet lanqas biss investigazzjonijiet ma saru, jiġifieri ejjew naraw l-affarijiet kif inhuma.

Rigward il-kwestjoni li ssemmiet mill-Onor.

Beppe Fenech Adami u li ġiet ripetuta ad nauseam, qisha litanija, mill-Membri tal-Oppożizzjoni dwar l-isptarijiet, irrid ngħid li, per eżempju, għall-ewwel darba f'Għawdex se jkollna sptar ħafna akbar minn dak li għandna llum li se jkun ta' livell internazzjonali daqs l-Isptar Mater Dei, jekk mhux aħjar ukoll.

Se jkollna wkoll skola medika li l-biċċa l-kbira minnha diġà nbniet.

Dan wara li attirajna lil Barts Medical School biex din tiftaħ l-ewwel sister university tagħha barra mill-Ingilterra, proprjament f'Għawdex.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll il-proċess tal-edukazzjoni li jinsab għaddej f'Għawdex, u allura nistgħu ngħidu li hemmhekk qed naraw espansjoni kemm fis-settur edukattiv kif ukoll fis-settur tal-isptarijiet.

Eventwalment anke l-Isptar San Luqa, li bħalissa tista' tgħid li huwa magħluq fit-totalità tiegħu, se jieħu ħajja mill-ġdid u se jkun ta' livell għoli bħalma se jkun ukoll l-Isptar Karen Grech.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li dan l-investiment kollu se jsir grazzi għall-fiduċja li rnexxielna nattiraw f'dan il-Gvern.

Irnexxielna nattiraw lill-privat jiġi jinvesti f'pajjiżna, u permezz ta' dan l-investiment, issa l-Gvern li jixtri s-servizzi tiegħu mingħand is-settur privat se jibda jonfoq inqas minn kemm qed jonfoq illum għas-servizzi li jingħataw fl-isptarijiet governattivi.

Terġa' ċerti servizzi li l-Gvern joffri lill-poplu Malti u Għawdxi b'xejn mhux talli se jiġuh orħos talli ċerti persuni li jiġu jżuruna se jagħtu dawn is-servizzi b'xejn.

Għalhekk huwa importanti li jkun hemm spazju biżżejjed biex nattiraw l-investiment u nħallu lill-privat jimraħ biex ikompli jiżviluppa l-medical tourism f'pajjiżna.

Dan tal-aħħar ukoll huwa investiment għalina imma sfortunatament għad ma kienx hemm investiment wieħed f'pajjiżna li sar minn dan il-Gvern illi ma kienx hemm xi conspiracy theory fuqu min-naħa tal-Oppożizzjoni, biex imbagħad wara l-qlajjiet kollha li jinqalgħu, immorru l-qorti - bħall-każ tal-Kap tal-Oppożizzjoni preċedenti, li mar il-qorti bil-kaxxi f'idu! - u jinstab li m'hemmx bażi biżżejjed biex jitkomplew l-investigazzjonjiet.

Ir-responsabbiltà tal-Gvern hija li jkompli jsaħħaħ l-ekonomija, li l-ekonomija tkompli miexja 'l quddiem filwaqt li jsir l-investiment u l-iżvilupp kollu neċessarju għax fl-aħħar mill-aħħar minn dan se jkun qed igawdi l-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Fil-fatt f'dawn l-aħħar sitt snin, f'baġit wara l-ieħor rajna li permezz tal-investiment li sar, il-pajjiż għadda minn sitwazzjoni ta' deficit għal sitwazzjoni ta' surplus.

Anke d-dejn tal-pajjiż qed jonqos għax qed inħallsuh lura, u minkejja dan irnexxielna nnaqqsu l-faqar fil-pajjiż, irnexxielna nagħmlu riformi fil-pensjonijiet, irnexxielna nassiguraw li l-persuni b'diżabbiltà jingħataw id-dinjità tagħhom, irnexxielna naraw lil pajjiżna jinbidel għall-aħjar sena wara l-oħra u rnexxielna naraw ukoll li l-poplu Malti u Għawdxi jkollu aktar dħul għalih u għall-familja tiegħu.

Issa ħalli niġi biex nitkellem fuq iċ-ċimiterji għax ilbieraħ ma nafx x'ma smajniex fuq iċ-ċimiterju tal-Addolorata!

Meta tisma' d-diskussjonijiet fuq dawn iċ-ċimiterji ma tistax titbissem għax hawnhekk qed nitkellmu fuq postijiet sagri, allavolja fiċ-ċimiterju tal-Addolorata kien hemm parti li ma kenitx sagra u li fiha kienu jindifnu l-Laburisti, imbagħad il-Gvernijiet Laburisti ġabu l-parti tal-"miżbla" ħaġa waħda maċ-ċimiterju tal-Addolorata.

Ikun tajjeb li npoġġi on record ukoll li l-Gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 kien diġà għadda proposta mill-Kabinett – dwar din il-proposta kienet ħarġet ukoll stqarrija pubblika - biex jiżdiedu l-oqbra fiċ-ċimiterju tal-Addolorata u biex jiġi deċiż b'kemm għandhom jinbiegħu.

Ta' min jgħid li parti mill-qligħ ta' dawn l-oqbra kienet se tmur għar-restawr tal-istess arkitettura taċ-ċimiterju tal-Addolorata, liema arkitettura hija eċċezzjonali.

Madanakollu bażikament wara l-1998 dan kollu tar mar-riħ għax għalkemm smajna ħafna paroli, ftit li xejn saru affarijiet.

Kienu bagħtu wkoll għal dawk il-persuni li wrew ix-xewqa li jixtru qabar u wara li kienu qalulhom anke biex iħallsu dak li hu dovut minnhom, bażikament baqa' ma sar xejn.

Fil-fatt kellna nkunu aħna li nbiddlu l-istrutturi kollha ta' kif għandha ssir l-espansjoni taċ-ċimiterju tal-Addolorata.

Anke jekk nieħdu ċ-ċimiterju tal-Mellieħa, hemmhekk kellna l-istess storja.

Bejn l-1996 u l-1998 aħna konna diġà identifikajna t-tibdil li kellu jsir fiċ-ċimiterju tal-Mellieħa, u fost affarijiet oħra kien hemm il-ħsieb li parti minn dan iċ-ċimiterju, li ftit li xejn kienet tintuża, tiġi estiża.

Għalhekk jien niskanta li kif qalilna l-Onor.

Robert Cutajar stess, imbagħad il-permessi ħarġu fl-2012.

Mela x'raqda sabiħa kien hemm matul iż-żmien!

Issemmiet ukoll il-kwestjoni tal-kremazzjoni u ntqal li llum il-Knisja qed taċċetta dawn l-affarijiet.

Bir-rispett kollu, il-Knisja ilha li kkonfermat li m'għandha l-ebda problema fuq il-kremazzjoni mill-1996 jew mill-1998.

Fil-fatt dak iż-żmien jien kelli diskussjonijiet mal-Arċisqof u mar-rappreżentanti tal-Vatikan dwar jekk għandhiex tiddaħħal is-sistema tal-kremazzjoni fl-estensjoni taċ-ċimiterju tal-Addolorata li konna qed nippjanaw li nagħmlu.

Madanakollu għal darb'oħra ma sar xejn u ma smajna xejn aktar f'dan ir-rigward.

Imbagħad meta jien kont responsabbli mill-ippjanar u għamilna l-policy taċ-ċimiterji - għax sa dak iż-żmien ma kienet teżisti l-ebda policy f'dan ir-rigward - għal darb'oħra erġajt iltqajt mal-Arċisqof u dakinhar, wara xi 15 jew 16-il sena, huwa reġa' kkonfermali li l-Knisja Kattolika ma ssibx problema li jsir il-bini għall-krematorji u li persuna Kattolika tiġi kkremata.

Imma huwa biss issa li jidher li se nagħmlu pass ieħor 'il quddiem f'dan ir-rigward għax se titressaq mozzjoni bil-għan li tiddaħħal il-kremazzjoni f'pajjiżna.

Jien nemmen li dan huwa tajjeb li jsir, aktar u aktar illum li l-ispazju li għandna huwa limitat u huwa diffiċli li n-numru ta' oqbra li jista' jkollna jsolvi l-problema darba għal dejjem.

Sinjura President, jien se nikkonkludi l-intervent tiegħi billi nirreferi għall-punt li għamel l-Onor.

Beppe Fenech Adami dwar l-immigrazzjoni għax sfortunatament matul dan id-dibattitu smajna ħafna fuq oqsma differenti u ftit li xejn smajna fuq il-Korp tal-Pulizija per se.

L-ewwel nett irrid ngħid li aħna jiddispjaċina għal kull għarqa li jkun hemm għax għalina kull għarqa hija falliment.

Aħna rridu nsalvaw lin-nies mhux biss għax pajjiżna huwa obbligat li jagħmel hekk … Hawnhekk irrid nagħmel dikjarazzjoni ċara.

Għal kull każ li kien hemm fiż-żona tas-search and rescue ta' pajjiżna, Malta u l-Forzi Armati dejjem għamlu dak li kien mistenni minnhom, però min-naħa l-oħra meta każ ma jkunx jaqa' taħt ir-responsabbiltà ta' pajjiżna u ma nkunux qed nikkordinaw it-tfittix aħna imma jkun qed jikkordinah ħaddieħor, dik ir-responsabbiltà hija tal-pajjiż l-ieħor.

Il-ġlieda tagħna hi - u hawnhekk irridu naraw x'azzjonijiet ikunu qed jittieħdu f'dan ir-rigward - li nkissru n-negozju li qed isir minn numru ta' persuni li qed jaqbdu numru ta' persuni barranin li jkunu qegħdin il-Libja u xi ftit Libjani, jitfgħuhom fuq dinghy li jkun ta' kwalità ħażina ħafna tant li ħafna drabi wara ftit mili jibda joħroġ l-arja minnu u mhux l-ewwel darba li l-persuni li jkunu fuqu jispiċċaw jegħrqu, bħalma ġara ħamest ijiem ilu.

Kuntrarjament għall-impressjoni li forsi ngħatat, dawk in-nies li sfortunatament mietu ħamest ijiem ilu - u hawn irrid ngħid li ħadd ma nduna li d-dinghy nqaleb, anzi lanqas ħadd ma nduna li kien hemm dak id-dinghy fil-baħar - ma mitux kollha fiċ-ċentru tal-Mediterran għax parti sostanzjali minnhom kienu bejn il-Marokk u Spanja.

Fir-realtà l-post fejn dawn il-persuni għerqu huwa irrelevanti.

Il-punt li rrid inwassal hawnhekk jien huwa li Malta qed tkun voċifera ħafna biex ikun hemm ftehim Ewropew fejn tintwera s-solidarjetà Ewropea.

Is-solidarjetà ma tfissirx li wieħed jagħti l-flus għall-problema tiegħek imma li wieħed jaqsam il-problema miegħek.

Hemm bżonn li npoġġu bilqiegħda u nsibu mod prattiku kif l-ewwel nett ikun hemm aktar kurituri li fihom tkun tista' ssir l-immigrazzjoni u t-tieni nett kif ma jkunx hemm immigrazzjoni illegali ta' persuni bir-riskju li dawn jispiċċaw jegħrqu fil-baħar.

Nixtieq nirringrazzja għal darb'oħra lill-Forzi Armati ta' Malta għax-xogħol kontinwu li jagħmlu kif ukoll lill-coast guards Libjani, li llum qed jieħdu r-responsabbiltà aktar minn qatt qabel li jsalvaw eluf ta' ħajjiet li jsibu ruħhom fil-periklu billi joħorġu 'l barra u jagħtuhom l-assistenza li jkun hemm bżonn.

Però hemm bżonn li l-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea jiftiehmu biex kollha jiġbdu ħabel wieħed u jkunu solidali mal-pajjiżi li qegħdin fil-periferija tal-Ewropa, speċjalment dawk li qegħdin fil-baħar Mediterran, partikolarment pajjiżi bħal Spanja, l-Italja, Malta, Ċipru u l-Greċja, għax aktar ma din il-problema tinqasam bejn pajjiżi differenti aktar aħjar.

Ilbieraħ hawnhekk kellna conspiracy theory oħra dwar arranġamenti bejn persuni u ħaġa u oħra.

Le, ma kien hemm l-ebda ftehim bejn prim ministri jew mexxejja ta' partiti biex persuni jmorru l-Italja u ma jiġux Malta, u din hija biss fantasija tal-moħħ!

Attwalment x'kien ġara?

L-ewwel nett l-Italja, wara li kien seħħ inċident fejn kienu mietu mijiet ta' nies, kienet iddeċidiet li tapplika dak il-proġett magħruf bħala "Mare Nostrum", imma mbagħad irrealizzat li dan kien ta' piż finanzjarju kbir għaliha u għalhekk talbet lill-Unjoni Ewropea biex din taqsam il-problema magħha, u huwa hawnhekk fejn kienet daħlet il-Frontex.

Min-naħa tagħha l-Frontex kienet ħarġet bi proġett jismu Operation Triton fejn parti mill-operation plan li kien sar dak iż-żmien kien li d-diżembarkazzjoni ssir l-Italja bħala l-host country, u dan bi ftehim bejn l-Italja u l-Unjoni Ewropea.

F'Jannar tas-sena li għaddiet il-perjodu tal-Operation Triton skada u wara li kienet reġgħet saret diskussjoni f'dan ir-rigward, l-Operation Triton spiċċat u minflok bdiet l-Operation Themis, li bdiet tkopri żona inqas minn qabel, liema żona tinsab aktar 'il fuq minn Malta.

Għalhekk Malta, rightly so, argumentat li l-border t'isfel tal-Ewropa hija miftuħa u l-Unjoni Ewropea trid tara x'se tagħmel biex tipproteġi lil din il-parti tal-Ewropa.

Sadanittant kien hemm ukoll Operation Sophia, li kienet taqa' taħt il-kunsill tad-difiża, u dan il-kunsill iddeċieda li Operation Sophia għandha taħdem fuq iż-żona tal-Mediterran kollu biex tiġġieled il-kriminalità organizzata, inkluż l-ismuggling tan-nies.

Min-naħa tagħha l-Italja, matul dawn l-aħħar sitt xhur, qalet li riedet tibdel l-operation plan ta' Operation Sophia, u minkejja li hija l-host country riedet li l-immigranti ma jibqgħux jitniżżlu l-Italja.

Fil-fatt bħalissa għaddejja diskussjoni fuq dan il-binarju.

Min-naħa tal-Kunsill tal-Ministri nstabet soluzzjoni li biha nistgħu nimxu 'l quddiem imma l-isfortuna hija li hemm pajjiżi li l-prim ministri tagħhom qed jgħidu mod u l-ministri tal-intern qed jgħidu kompletament il-kontra, bil-konsegwenza li d-direzzjoni li qed jagħtu l-prim ministri mhijiex qed tiġi segwita.

Sinjura President, jien nittama li d-diskussjonijiet ikomplu għaddejjin, u jkomplu b'moħħ miftuħ mill-pajjiżi kollha ħalli b'xi mod jew ieħor inkunu nistgħu naslu għal soluzzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mal-immigrazzjoni, u dan mhux biss biex insalvaw lin-nies imma anke biex verament niġġieldu lil dawk li fl-aħħar mill-aħħar qed jitfgħu lin-nies fil-baħar biex ikomplu jiffinanzjaw it-terroriżmu fil-Libja u l-militias differenti li jeżistu fil-Libja bil-għan li jkomplu jiġġieldu ma' xulxin.

Fuq kollox għandna nassiguraw li ma jkunx hemm strutturi viċin il-Libja, bħal vapuri, li jattiraw lill-ismugglers biex jibagħtu d-dinghies fraġli tagħhom fid-direzzjoni tagħhom.

Jista' jkun li dawn l-istrutturi ma jkunux qegħdin hemmhekk b'intenzjoni, imma dawn qed jispiċċaw jattiraw lill-ismugglers biex jagħmlu l-flus minn nies innoċenti billi jitfgħuhom il-baħar bir-riskji kollha li tista' tikkawża mossa bħal din.

Xhieda ta' dan huwa l-konsegwenzi li kellna matul is-sena li għaddiet u li diġà kellna matul din is-sena.

Is-soluzzjoni mhijiex waħda li tista' tipprovdiha permezz ta' xi bakketta maġika imma hija soluzzjoni ħolistika, u jien għandi tama li permezz ta' rieda tajba xi darba nistgħu naslu.

L-appell tiegħi hu li dawk in-nies li jħabbtu fuq sidirhom, li jiftaħru kemm iħobbu lill-proxxmu, li jiftaħru kemm jemmnu fil-ġid ta' ħaddieħor u li jiftaħru li huma aktar Kattoliċi mill-Papa verament jipprattikaw dak jemmnu għax b'hekk biss nistgħu nassiguraw li nsalvaw il-ħajjiet.

Fl-aħħar nett nixtieq nirringrazzja lil kull min ipparteċipa f'dan id-dibattitu u napprezza l-qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10" ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MICHAEL FARRUGIA: Sinjura President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IMPJIEGI U

R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sinjura President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap. 452".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

HELENA DALLI: Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi li qed nipproponi fih emenda waħda biss, u l-emenda hija waħda sempliċi, però s-sinifikat tagħha huwa importanti ħafna għall-ħaddiema li jaħdmu fuq il-baħar, jiġifieri għall-baħħara.

Fil-passat dawn il-ħaddiema ma kenux koperti bil-liġi tax-xogħol, anzi kienu esklużi minn din il-liġi, imma permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed tkun implimentata t-traspożizzjoni sħiħa tad-Direttiva UE 2015/1794 fejn qed jiġi emendat sett ta' direttivi dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol u sett ieħor biex jestendi l-applikabilità tagħhom għall-baħħara.

B'hekk il-protezzjoni li qed tingħata permezz ta' din id-Direttiva lill-ħaddiema f'ħames oqsma speċifiċi tal-liġi tax-xogħol bdiet tingħata wkoll lill-baħħara, u dawn l-oqsma jinkludu l-protezzjoni tal-ħaddiema fl-eventwalità li l-kumpanija li timpjega lill-baħħara tfalli, it-twaqqif ta' kunsill Ewropew tax-xogħol bl-iskop li l-ħaddiema, fosthom il-baħħara, ikunu informati u kkonsultati, it-twaqqif ta' qafas ġenerali li jinforma u jikkonsulta ma' impjegati fl-Unjoni Ewropea, il-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta' sensji kollettivi u l-protezzjoni tal-ħaddiema fl-eventwalità ta' trasferiment sħiħ jew ta' trasferiment ta' parti min-negozju.

F'każijiet ta' trasferiment ta' negozju fejn il-ħaddiema bil-liġi għandhom protezzjoni massima biex kemm l-impjieg kif ukoll il-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom ma jiġux imminati minħabba t-trasferiment, il-protezzjoni se tkun estiża għall-baħħara.

Eżempju ieħor huwa fil-każ ta' sensji kollettivi fejn issa l-baħħara li jkunu affettwati b'dawn is-sensji kollettivi se jkollhom l-istess drittijiet bħall-ħaddiema l-oħra.

Fl-aħħar tal-2017 il-Ministeru ppubblika sett ta' avviżi legali fl-oqsma li semmejt biex pajjiżna jkun konformi mad-Direttiva li rreferejt għaliha, liema avviżi legali kienu jittrattaw il-Guarantee Fund Regulations, il-European Works Council (Further Provisions) Regulations, l-Employee Information and Consultation Regulations, il-Collective Redundancies (Protection of Employment) Regulations kif ukoll it-Transfer of Business (Protection of Employment) Regulations.

B'riżultat tal-pubblikazzjoni ta' dawn l-avviżi legali d-Direttiva ġiet implimentata parzjalment, però permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin inressqu issa qed tiġi proposta emenda fl-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, speċifikatament f'artiklu 39 tal-Att imsemmi, fejn permezz ta' din l-emenda l-Att prinċipali jkun applikabbli għall-baħħara fir-rigward ta' sensji kollettivi kif ukoll fir-rigward ta' trasferiment ta' negozji.

Ta' min jgħid li l-Awtorità għat-Trasport f'Malta qed tgħin lid-dipartiment fit-twettiq ta' dawn il-bidliet fir-rigward tal-baħħara.

Sinjura President, jien għalissa se nikkonkludi hawnhekk filwaqt li nistenna l-kummenti min-naħa tal-Oppożizzjoni biex jekk ikun hemm bżonn xi kjarifiki nkun nista' nindirizzahom waqt il-winding up.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, fid-dawl li fadal biss ftit minuti għall-ħin tal-Aġġornament u ladarba jmiss lilek biex titkellem, naħseb li din id-diskussjoni għandha tkompli nhar it-Tnejn.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Jien naqbel mas-suġġeriment tal-Onor.

ID-DEPUTY SPEAKER: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva) Grazzi.

Għaldaqstant il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol se jkun issa.

Nitlob lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-6.49 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FARRUGIA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li hawn qbil li l-Aġġornament ma jitteħidx?

Il-Kamra għaldaqstant hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Jannar, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-6.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

POWER STATION TA' DELIMARA – INKJESTA DWAR IL-KWALITÀ TAL-FUEL MIXTRI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 4400, jista' l-Ministru issa jgħid jekk l-inkjesta li l-Imħallef li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament intalab jagħmel fl-aħħar leġiżlatura dwar il-kwalità tal-fuel mixtri għall-power station ta' Delimara, hijiex lesta?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li diġà kont tajt għall-mistoqsija parlamentari 4400.

DELEGAZZJONI MILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW F'MALTA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 4472 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Finanzi u li issa ġiet riferuta lilu u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-Bank Ċentrali Ewropew ġiet Malta fl-aħħar sentejn, liema banek lokali spezzjonat u d-data ta' kull żjara?

JOSEPH MUSCAT: Il-Bank Ċentrali Ewropew (ECB), taħt is-Single Supervisory Mechanism (SSM), huwa s-superviżur dirett tat-tliet istituzzjonijiet tal-kreditu sinifikanti (Significant Institutions), li huma l-Bank of Valletta, HSBC u MeDirect.

Fl-istess waqt, f'każijiet ta' istituzzjonijiet tal-kreditu inqas sinifikanti (Less Significant Institutions), il-Bank Ċentrali Ewropew jeżerċita superviżjoni ġenerali u b'mod indirett.

Is-superviżjoni diretta tibqa' fir-responsabbiltà tal-MFSA.

Din is-sistema hija implimentata fil-pajjiżi kollha li jinsabu fiż-Żona Ewro.

Id-delegazzjonijiet u l-laqgħat li saru f'Malta bejn l-2017 u l-ewwel disa' xhur tal-2018 huma s-segwenti:

• Kien hemm laqgħat li saru Malta mill-JSTs rigward is-superviżjoni tat-tliet istituzzjonijiet sinifikanti li ammontaw għal 44 ġurnata;

• Erba' żjarat ta' ġurnata kull waħda mal-amministrazzjoni għolja tal-DG MS-III (li huma responsabbli għas-superviżjoni b'mod ġenerali u indirett tal-istituzzjonijiet inqas sinifikanti);

• seba' żjarat relatati ma' żewġ spezzjonijiet ta' Nemea Bank u HSBC Bank Malta li ammontaw għal 44 ġurnata.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 161, 1026 u 4527 u ċjoè: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tad-direct orders mogħtija minn kull entità, Ministeru, dipartiment, Korporazzjoni u/jew Awtorità li huma fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, matul l-2015, l-2016 u l-2017 (sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija)?

Jista' jagħti d-data meta ngħatat kull direct order, fuq ordni ta' min, lil min, l-ammont involut u għalfejn ma kienx hemm sejħa pubblika f'kull każ?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Rigward Identity Malta nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4111.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-ammont mogħti f'direct orders matul l-aħħar leġiżlatura ta' Gvern Nazzjonalista, mill-entitajiet li llum jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru, jammonta għal €36 miljun.

AVUKAT ĠENERALI – KAŻIJIET LI MA NGĦATAWX KUNSENS BIEX JINBDEW PROĊEDURI KRIMINALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ kien hemm li dwaru l-Avukat Ġenerali ma tax il-kunsens tiegħu biex jinbdew proċeduri kriminali għal xi reat taħt ir-Regolamenti dwar il-Kontroll ta' Flus (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 233.07)?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li ma teżistix statistika tal-inċidenza ta' rifjut ta' talbiet għat-tip ta' kunsensi msemmija mill-Onor.

Interpellant liema talbiet lanqas huma tant spissi.

Madankollu jien informat li minn Settembru 2010 sal-lum kien hemm biss każ wieħed fejn l-Avukat Ġenerali ma kienx ta l-kunsens tiegħu għall-bidu ta' proċeduri taħt l-imsemmija regolamenti u dan minħabba li ma qabilx li l-ammont involut kien materjalment jeċċedi l-limitu permess mil-liġi.

QORTI TAL-APPELL – L-EWWEL SEZZJONI – APPELLI ASSENJATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, fid-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm hemm appelli assenjati lill-Ewwel Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont dwar minn liema sentenzi u digrieti huma l-imsemmija appelli assenjati lill-Ewwel Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

OWEN BONNICI: Fil-Qorti ta' Malta sad-9 ta' Jannar hemm 1,342 kawża assenjati l-Ewwel Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell.

L-Ewwel Sezzjoni tisma' u tiddetermina l-appelli kollha li ma jiġux assenjati liż-żewġ sezzjonijiet l-oħra tal-Qorti tal-Appell.

Imma għandha dejjem tisma' u tiddeċiedi l-appelli minn deċizjonijiet u appelli tal-Qorti t'Għawdex u appelli li prima facie jidhru li huma ta' natura kumplessa jew kumplikata jew li jkunu jeħtieġu trattazzjoni li teħtieġ aktar minn seduta waħda.

L-Ewwel Sezzjoni tiddetermina wkoll ir-rikorsi ai termini tal-artikolu 24 tal-Att dwar iż-Żwieġ (Kapitolu 255) li minn dan it-tip hemm 47 rikors pendenti.

Tajjeb li jingħad li l-appelli kollha jiġu assenjati lill-Ewwel Sezzjoni u jitqassmu lis-sezzjonijiet l-oħra tal-appell meta jaslu biex jiġu appuntati.

QORTI TAL-APPELL – IT-TIENI SEZZJONI - APPELLI ASSENJATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, fid-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm hemm appelli assenjati lit-Tieni Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont dwar minn liema sentenzi u digrieti huma l-imsemmija appelli assenjati lit-Tieni Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

OWEN BONNICI: Fil-Qorti ta' Malta sad-9 ta Jannar 2019, hemm 103 kawżi assenjati lit-Tieni Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell.

It-Tieni Sezzjoni tisma' u tiddetermina dawk l-appelli li l-Prim Imħallef jidhirlu li għandu jassenjalha skont kif tipprovdi l-Leġiżlazzjoni Sussidjarja 12.11.

QORTI TAL-APPELL – IT-TIELET SEZZJONI – APPELLI ASSENJATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, fid-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm hemm appelli assenjati lit-Tielet Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont dwar minn liema sentenzi u digrieti huma l-imsemmija appelli assenjati lit-Tielet Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

OWEN BONNICI: Fil-Qorti ta' Malta sad-9 ta' Jannar 2019, hemm 59 kawża assenjati lit-Tielet Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell.

In forza tal-Leġiżlazzjoni Sussidjarja 12.11, it-Tielet Sezzjoni tisma' u tiddetermina l-appelli mis-sentenzi u digrieti tal-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-Familja), minn sentenzi u digrieti f'kawżi għal żgumbrament minn proprjetà immobbli u minn deċiżjonijiet tal-Bord tal-Arbitraġġ dwar l-Artijiet.

BORD INDIPENDENTI GĦALL-ILMENTI DWAR IL-PULIZIJA – UŻU TA' FORZA EĊĊESSIVA - KAŻ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-każ li jinsab pendenti quddiem il-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija dwar l-użu ta' forza eċċessiva li ġiet deskritta wkoll mill-Prim Ministru bħala "heavy-handed", ma' attivisti tal-Moviment Graffitti u tal-Kamp Emerġenza Ambjent waqt protesta li kienet qed issir fil-bini tal-Awtorità tal-Ippjanar fil-Furjana nhar il-Ħamis, 13 ta' Settembru 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Il-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija żamm diversi seduti u nstemgħu bosta xhieda dwar il-każ li jinstab fi stadju avvanzat.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 2405 u 7521 waqt is-seduti ta' nhar l-4 ta' Ġunju 2018 u ta' nhar is-26 ta' Novembru 2018, rispettivament, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm xejn aktar x'jiżdied mat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 2405 u 7521.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 8120 u tgħid kemm intużaw soft stones (knaten) mill-Construction and Maintenance Unit u mid-Direttorat għall-Proġetti u Żvilupp minn Jannar 2018 sal-lum?

Fuq liema proġetti ntużaw u kemm intużaw soft stones fuq kull proġett?

Tista' tgħid fuq kull proġett min kienet il-persuna li ordnat is-soft stones u min kienet il-persuna li ċċertifikat li ntuża dan l-ammont?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 8120.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8093 u jgħid meta ġie ppubblikat ir-rapport dwar ir-rispons li l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) irċeviet kif imsemmi fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7092?

Jekk ir-rapport ġie ppubblikat, jista' jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

U jekk ir-rapport għadu ma ġiex ippubblikat, jista' jgħid meta se jiġi ppubblikat?

Jista' jpoġġi kopja tad-diversi risposti li saru fir-rigward tal-konsultazzjoni in kwestjoni?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rapport imsemmi ġie ppubblikat fl-4 ta' Diċembru 2018 u kopja tiegħu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Ir-risposti fir-rigward tal-konsultazzjoni jinsabu fir-rapport.

TRANSPORT MALTA - ORDNIJIET MAĦRUĠA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, xahar b'xahar mill-bidu tal-2017 sad-data meta tiġi mwieġba din il-mistoqsija, kemm-il ordni ħarġet Transport Malta bħala r-regolatur kompetenti tal-infrastruttura għall-finijiet tal-artikolu 4 tal-Kap.

Jista' jgħid kemm minn dawn l-ordnijiet ġew kontestati?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta, bħala regolatur tal-infrastruttura, tħaddem is-sistema ta' koordinament bejn l-entitajiet u l-privat mis-sistema elettronika magħrufa bħala RWP (Road Works Permit).

Permezz ta' din is-sistema kull min ikun se jagħmel xogħlijiet ta' cables, trinek, pits, u oħrajn u li għalhekk dawn ix-xogħlijiet ikunu jinvolvu x-xogħol fit-triq jew mit-triq japplika sabiex issir il-kordinazzjoni neċessarja ma' min ikun involut.

Transport Malta tikkordina lill-entitajiet oħra involuti u eventwalment toħrog il-kondizzjonijiet li jridu jiġu segwiti meta titqiegħed l-infrastruttura proposta.

Ninforma wkoll li Transport Malta ma kellha l-ebda talba speċifikatament relatata ma' Kap. 81 art.

4 minn "competent utility regulator" u lanqas kien hemm kontestazzjonijiet taħt dan il-kapitlu.

RISPONS GĦALL-KONSULTAZZJONI PUBBLIKA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8094 u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7092 fejn il-Ministru għamel referenza għal "żviluppi ġurisdizzjonali riċenti ħafna", jista' l-Ministru jgħid x'inhuma dawn l-iżviluppi u x'inhu l-impatt tagħhom fir-rigward tat-tibdil li qed jiġi kkontemplat fil-liġi?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'sentenza kostituzzjonali riċenti ġie stabbilit li filwaqt li entità pubblika li taqdi rwol regolatorju jista' jkollha poter investigattiv, din ma jistax ikollha poter li tiġġudika u timponi piena, peress li mhijiex qorti skont l-Artikolu 39[1] tal-Kostituzzjoni.

Apparti minn hekk, il-Qorti Kostituzzjonali stabbilixxiet ukoll li l-fatt li d-deċiżjoni ta' entità pubblika setgħet tiġi kkontestata quddiem il-qrati ordinarji ċivili u eventwalment quddiem il-Qorti tal-Appell, ma kienx biżżejjed biex tali proċess ikun ikkonsidrat konformi mal-Kostituzzjoni.

Fid-dawl ta' dan, l-emendi proposti qed jiġu riveduti sabiex jirrifletti dan kollu.

ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI – PUBBLIKAZZJONI TAL-ABBOZZ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8095 u jgħid meta se jiġi ppubblikat l-abbozz ta' liġi li dwaru saret konsultazzjoni pubblika f'Awwissu 2018 fir-rigward tal-emendi proposti għall-Att dwar il-Kompetizzjoni u diversi liġijiet oħra, tenut kont ukoll tal-fatt li għaddew iżjed minn sentejn u nofs mid-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali fil-każ tal-Federation of Estate Agents, u li fl-intervall tul dan iż-żmien kollu d-Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) fi ħdan l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) effettivament ma jistax jimponi sanzjonijiet qabel ma tinbidel il-liġi?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-abbozz ta' liġi hu mistenni li jiġi ppreżentat din is-sena.

IX-XAGĦRA GĦAWDEX - MIŻBLA TAL-QORTIN - TENDER

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid fiex kienet tikkonsisti t-tender eCT3017/2014, għal kemm kienet ġiet awarded, lil min ġiet awarded din it-tender u jekk kienx hemm variations, u jekk iva, x'kienu (ġewwa l-eks Miżbla tal-Qortin fix-Xagħra Għawdex)?

Jista' jagħti breakdown dettaljat tal-Bill of Items ta' din it-tender partikolari u jekk sarx ix-xogħol kollu rikjest minn din it-tender u mill-Bill of Items?

Jekk ma sarx ix-xogħol kollu, x'kienet ir-raġuni u min ħa d-deċiżjoni biex ma jsirx ix-xogħol kollu li kien hemm fil-Bill of Items?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender kien jikkonsisti fil-kostruzzjoni ta' ġibjun biex iżomm l-ilma bl-iskop li jintuża għat-tisqija ta' siġar u arbuxelli li jinsabu mħawlin fis-sit fejn kien hemm il-Miżbla tal-Qortin fix-Xagħra Għawdex.

It-tender kien ġie awarded għal €379,535.14 (VAT inkluż) lil Vella Brothers Ready-Mix Ltd.

Waqt ix-xogħlijiet ma kienx hemm varjazzjonijiet mill-kuntratt.

Kien hemm biss żewġ rikjesti approvati għal estensjoni taż-żmien sa ma jitlesta x-xogħol mingħajr ma ġie affettwat il-valur tal-proġett.

Il-Bill of Items kien jinkludi dawn ix-xogħlijiet:

- tħaffir fil-blat;

- kostruzzjoni ta' pedament bil-konkos;

- ħitan tal-hollow concrete blocks mimli bil-konkos mad-dawra tal-ġibjun;

- ħitan diviżorji fl-intern tal-ġibjun;

- silt trap li jilqa' l-ilma ġo fih biex inaddfu qabel ma jintefa' ġol-ġibjun;

- saqaf bil-planki;

- kisi tal-ħitan kollha;

- waterproofing mal-intern kollu tal-ġibjun;

- kostruzzjoni ta' kamra bl-iskop li tintuża bħala pump room;

- installazzjoni ta' numru ta' slielem tal-fibreglass li jipprovdu aċċess ġol-ġibjun f'każ li jkun hemm bżonn ta' manutenzjoni, u

- kisja ta' asfalt fuq is-saqaf tal-ġibjun.

Dan kien ix-xogħol kollu rikjest u dawn ix-xogħlijiet saru kollha kemm huma.

PENSJONI TAL-INVALIDITÀ

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta jibda jgħodd il-perjodu li persuna tirċievi l-pensjoni tal-invalidità fl-eventwalità li din il-persuna tkun aċċettata għall-pensjoni tal-invalidità?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-eventwalità li l-bord jaċċetta li persuna tkun tikkwalifika għall-Pensjoni tal-Invalidità, il-perjodu tal-ħlas jibda jgħodd mill-ewwel Sibt, wara li jkun itterminat l-impjieg tal-persuna.