DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 10 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 10 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 10 ta' Ottubru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 142, li saret fid-9 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

DEĊIŻJONI TAS-SEDJA

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Se nagħti ruling.

Waqt is-Seduta Parlamentari 142 tat-Tlieta, 9 ta' Ottubru 2018, minnufih wara l-ħin tal-mistoqsijiet u fil-ħin tal-mozzjonijiet, l-Onor Simon Busuttil talab lis-Sedja sabiex tagħti ruling.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, biex inkunu ċari, jien qed nitlob ruling mingħandek sabiex titlob lill-Prim Minsitru jiġi lura fil-Kamra ħalli jissostanzja l-kliem li qal fil-konfront tiegħi, li jien niċħad kategorikament.

Jew jissostanzjah jew jirtirah minnufih.

Nixtieq nitlob ruling f'dan is-sens mingħandek."

Hawnhekk is-Sedja informat lill-Kamra li:

"ID-DEPUTY SPEAKER: Din it-talba s-Sedja qed tieħu nota tagħha u se tagħti r-ruling in due course.".

Fil-konsiderazzjoni tagħha s-Sedja għamlet referenza għall-Ordni Permanenti 60 u 61, li jgħidu hekk:

Ebda membru ma għandu juża kliem offensiv jew mhux xieraq kontra l-karattru jew il-proċeduri tal-Kamra jew b'riferenza għal xi membru tagħha.

Ebda intenzjoni ħażina ma għandha tiġi attribwita lil xi membru.

Kull membru li jkun uża kliem oġġezzjonabbli u li ma jirtirax l-istess, jew ma joffrix apoloġija għall-użu tagħhom, għas-sodisfazzjon tal-Kamra, għandu jiġi ċċensurat jew trattat xort'oħra, kif il-Kamra jidhrilha xieraq, u kull membru msejjaħ għall-ordni għandu joqgħod bilqiegħda kemm-il darba ma jitħalliex jispjega ruħu.

Is-Sedja tinnota li filwaqt li parti mit-talba tal-Onor Busuttil ġiet eżawrita meta l-Prim Ministru reġa' lura fil-Kamra biex jissostanzja l-argumenti tiegħu, tinnota wkoll li fl-interventi tiegħu il-Prim Ministru rtira kliem li l-Onor.

Busuttil seta' ħass li huwa offensiv u oġġezzjonabbli fil-konfront tiegħu.

Fid-dawl ta' dan, is-Sedja qiegħda tikkonsidra li l-każ huwa magħluq u li dan ir-ruling li qiegħda tagħti s-Sedja għandu jkun suffiċjenti bħala rimedju fih innifsu.

Is-Sedja tinnota wkoll li waqt il-battibekk li kien għaddej ilbieraħ ingħad kliem miż-żewġ naħat tal-Kamra li jista' jitqies li mhux xieraq u li ma jirrispettax id-dinjità ta' membri tal-Kamra.

Is-Sedja qiegħda għalhekk terġa' tagħmel appell sinċier sabiex il-membri juru rispett lejn xulxin, għaliex, wara kollox, nuqqas ta' rispett lejn membru tal-Kamra jikkwalifika bħala nuqqas ta' rispett lejn l-Istituzzjoni tal-Parlament u wkoll lejn il-pubbliku Malti li llum isegwi bi ħġaru d-dibattiti parlamentari u jara l-mod kif ir-rappreżentanti tiegħu jkunu qed jippreżentaw l-argument tagħhom fil-Kamra.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, bil-permess tal-Kamra nixtieq nagħmel kjarfika.

Jien innotajt it-traskrizzjonijiet tal-bieraħ u naf li ovvjament ma nistgħux nemendaw it-traskrizzjonijiet għax huma fidili għal dak li jkun intqal.

Però, għall-korrettezza, anke biex toħroġ mit-traskrizzjonijiet tal-lum u tidher fil-Minuti, irrid ngħid li jien ilbieraħ għedt li xi ħadd iffalsifika l-firma ta' marti.

Dak il-ħin, li ridt ngħid, u hawnhekk irrid nivverbalizzah, huwa li saret falsifikazzjoni ta' firem fil-konfront tal-każ fejn kienet involuta allegatament marti.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja qed tieħu nota.

Ngħaddu għall-mistoqsijiet parlamentari.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TOTAL TA' SKART MIĠBUR MINN GĦAWDEX

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu t-total tal-iskart li jinġabar minn Għawdex fis-sena u li jiġi trasportat għal Malta?

Kif qed jiġi trasportat bħalissa?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-total ta' skart li jinġabar f'Tal-Kus Għawdex fis-sena u li jiġi trasportat lejn jew mibjugħ Malta huwa dak ta' madwar 16,000 tunnellata fis-sena, jiġifieri madwar 10% tat-total.

Fil-preżent l-borża sewda (MSW), l-iskart organiku (borża bajda), u materjal ieħor simili qiegħed jiġi trasportat lejn Malta permezz ta' containers speċjali "hermetically sealed", li jkunu siġillati, filwaqt li materjal bħal injam, tyres u oħrajn simili qed jiġu trasportati b'open top containers, jiġfieri containers li jkunu miftuħin min-naħa ta' fuq.

Il-borża tal-iskart riċiklabbli tiġi proċessata fil-faċilità tal-Kus, fejn jigi separat il-materjal, li jiġi mballat u preparat biex jinbiegħ.

Il-parti l-kbira ta' dan il-materjal mballat jinġabar dirett mill-facilità f'Tal-Kus u ġieli jkun hemm materjal imballat li jitwassal Malta fil-faċilità tal-Wasteserv minn fejn jiġi miġbur mill-klijent.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, fl-aħħar xhur f'Malta kien għaddej proġett pilota dwar l-iskart organiku, fejn dan l-iskart kien jinġabar minn diversi lokalitajiet biss, filwaqt li f'oħrajn ma kienx qed jinġabar.

Il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima ħabbar li mill-31 ta' Ottubru dan il-proġett ma jibqax proġett pilota, imma xi ħaġa li ssir f'kull lokalità f'Malta u Għawdex.

Tħabbar ukoll li se jitqassmu xi kontenituri għal dan l-iskart organiku.

Jista' l-Ministru jgħidilna fiex wasal dan il-proġett?

Fiex se jkun qed jikkonsisti?

Jista' jispjega x'jista' jintefa' bħala skart organiku biex b'hekk l-iskart ikun separat kif jixraq?

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, nibda billi nispjega u nfakkar li bħalissa l-Ministeru tiegħi qiegħed jittratta bi prijorità assoluta l-kwestjoni lejn il-mixja ta' ekonomija ċirkolari biex inkunu nistgħu nilħqu l-miri imposti fuqna mill-Unjoni Ewropea.

Naturalment, biex isir dan irridu nitgħallmu iktar nisseparaw l-iskart.

Jekk ma nisseparawx l-iskart, il-miri li għandna previsti u l-viżjoni tagħna li ndawru pajjiżna bħala pajjiż li jħaddem l-ekonomija ċirkolari ma jkunx jista' jsir realtà.

L-iktar skart li hemm bżonn li jiġi riċiklat u li jista' faċilment u li fil-passat ma konniex nirriċiklaw kien appuntu l-iskart organiku.

Kien għalhekk li xi snin ilu bdejna proġett pilota biex nibdew nisseparaw l-iskart organiku.

Fis-sena ta' wara l-Ministeru ġew ivvotati għalih iktar flus, u allura wessajna l-proġett pilota b'tali mod li llum għandek numru ta' kunsilli lokali li qegħdin fl-iskema li jisseparaw l-iskart ograniku, u għandna Għawdex kollu li jissepara l-iskart organiku.

Però dan mhuwiex biżżejjed, għax hemm 45 lokalità oħra li mhumiex involuti f'din l-iskema.

Se ngħid għaliex huwa importanti li wieħed jissepara l-iskart organiku.

Meta inti tissepara l-iskart organiku, l-ewwel nett minnu stess tista' tipproduċi l-gass li fil-fatt, diġà qed jiġi proċessat.

Però jekk tħallat l-iskart organiku, inti tista' tipproduċi gass li jibqa' jkun refuse derived fuel (RDF), u allura jew jintefa' fil-miżbla jew inkella meta jkollna inċineratur, jinħaraq f'inċineratur.

Iżda jekk inti tisseparah u jkun nadif, inti tista' tieħu l-gass minnu, u anke tibdel dan l-iskart organiku f'kompost u tużah biex tagħmel ceiling fuq il-miżbliet, u allura bil-mod il-mod tibda tirriabilita wkoll żoni bħall-Magħtab.

Dik hija l-viżjoni tagħna.

Il-preparamenti bdew u għaddejjin b'ritmu mgħaġġel.

L-idea hija li kull dar ikollha l-mezzi neċessarji sabiex tkun tista' tissepara l-iskart organiku.

Fil-fatt, id-distributur diġà dar ir-residenti f'iktar minn nofs il-45 lokalità, li mill-31 ta' Ottubru se jkunu msejħa jipparteċipaw fil-ġbir tal-iskart organiku mal-kumplament ta' Malta u Għawdex.

Id-deadline tagħna huwa t-31 ta' Ottubru, u sa dakinhar jekk ikun hemm bżonn inżidu xi ħaġa fl-iskeda se nżiduha.

Ma għamilnihiex s'issa għax bħalissa s-sistema għadha ma daħlitx fis-seħħ, però qabel ma tidħol fis-sistema se jkollna dik l-emenda żgħira fl-iskeda.

Qed induru dar dar, imma min ma jkunx hemm ikun jista' jiritra dan il-kontenitur mill-kunsill lokali u anke mill-Ministeru nnifsu.

Kull residenza qed tirċievi kontenitur ta' seba' litri li għandu jitpoġġa fuq il-bank tal-kċina flimkien ma' boroż kompostibbli.

Il-boroż ma jkunux tal-plastik, imma jkunu degredabbli u kompostibbli.

Imbagħad se jkollhom ukoll fuljett informattiv ta' kif wieħed għandu jissepara l-iskart, bin-numri tat-telefon fejn wieħed jista' jċempel għal iktar informazzjoni jekk ikollu xi diffikultajiet.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Sinjura President, issa għaddew ftit ġimgħat minn mindu sar il-ħruq fil-Magħtab.

Huwa tajjeb li nitkellmu fuq il-pjanijiet tal-futur tal-iskart, però naħseb li l-poplu jixtieq ikun jaf eżattament x'ġara.

X'jirriżulta lill-Ministru mill-istudju li sar dwar x'seta' kkawża dan il-ħruq?

Naħseb li huwa tajjeb li tingħata tweġiba f'dan is-sens għas-sodisfazzjon ta' kulħadd.

U x'inhuma l-pjanijiet biex dak li ġara ma jerġax isir, għax din kienet it-tieni darba?

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, peress li huwa fatt magħruf li parti mill-materjal li jinżamm ġewwa dik iż-żona tal-Magħtab huwa inflammable u fin-natura tiegħu jista' jieħu n-nar, id-diriġenti tal-Wasteserv ħadu nota ta' din il-problema u ħadu l-miżuri li kien hemm bżonn isiru.

Fosthom, tħaffret riserva kbira ta' ilma biex jekk ikun hemm ħruq, ikollok l-ilma.

Apparti dan, fejn sar il-ħruq hija żona appartata mill-miżbla proprja, għax jekk tagħmilha ħdejn il-miżbla proprja u taqbad, jaqbadlek kull ma hemm.

Lil hinn mill-makkinarju, li qamilna ħafna flus biex nagħmluh, għandna depot fejn naħżnu ċertu materjal, bħall-RDF, li jkun hemmhekk biex jiġi esportat.

Bħalissa parti minnu tmur ġol-miżbla u parti minnu tiġi esportata.

Ftit minn dak esportat jiġi riċiklat, u allura jġib xi flus, u ftit minnu jiġi esportat bħala RDF.

Fil-futur dan id-depot ta' fejn jinħażen dan il-materjal, li qiegħed hemm biex jiġi esportat, jibda jiġi inċinerat u jipproduċi l-elettriku, però bħalissa qed naħżnuh hemmhekk.

Fih innifsu dan huwa inflammable, u għaldaqstant mhux qed neskludi li 'l hawn u 'l hemm ma jkollokx xi inċident ieħor, għax qabel ma jkollok metodu kif tiddisponi minn dan il-materjal b'mod spedit, inti dejjem għandek dan l-element ta' riskju.

Fir-rigward tal-aħħar ħruq, dan ġie kontenut fi ftit sigħat, għaliex hemm in-nies esperti li jaħdmu fl-aspett ta' sigurtà fi ħdan il-Wasteserv.

Kellna koperazzjoni sħiħa mill-aġenziji governattivi li jieħdu ħsieb it-tifi tan-nar u fi ftit sigħat inrexxielna nikkontjenu dan il-ħruq b'tali mod li ħsara fuq l-apparat tal-Wasteserv ma kellniex.

Kif ħassejt li għandi nagħmel, jien tlabt li ssir inkjesta bil-maġistrat, però meta l-Maġistrat ħadet konjizzjoni tal-inċident kif inhuwa u tkellmet b'mod prima facie mal-esperti, deherilha li ma kienx hemm negliġenza kolpuża, u lanqas ma kien hemm neġliġenza doluża.

Allura, la ma kienx hemm la ħaġa u lanqas l-oħra, ħasset li ma kellhiex għalfejn tikkonduċi inkjesta.

Jien xorta waħda nħoss li kien ikun ideali anke jekk sempliċement isir verbal u jiġi rimarkat u nnotat f'dan il-proċess li rriżulta hekk sal-livell tal-prima facie u adixxejt ukoll l-Avukat Ġenerali, għax jien ma nistax nikkomunika direttament mal-Maġistrat.

Xorta waħda l-Qorti, preseduta mill-Maġistrat Marcelline Farugia, deherilha li ma kellhiex għalfejn tikkonduċi inkjesta.

Jien ma waqaftx hemm u allura iddeċidejt li nikkonduċi inkjesta ministerjali bil-poteri li tagħtini l-liġi.

Għaldaqstant ħtart inkjesta ministerjali, li bħalissa hija għaddejja, biex żgur inkun naf li ma kien hemm xejn irregolari.

Meta aħna nimxu 'l quddiem u nirrealizzaw il-viżjoni li għandna, fejn eventwalment ikollna inċineratur, ovvjament dan id-depot u dan il-materjal kollu ma jibqax hekk.

Il-materjal jiżdied għaliex mhux daqshekk faċli tesporta.

Fil-passat kien iktar faċli li tesporta, imma llum għandek bżonn il-permessi, mhux biss fuq livell Ewropew, imma anke fuq livell internazzjonali, u allura teħel.

Qabel kien ikun faċli għalina li nesportaw il-plastik, anke maħmuġ, u konna nesportawh lejn iċ-Ċina, imma llum għandek problemi kbar biex tesporta lejn iċ-Ċina.

Dan l-aħħar esportajna lejn il-Portugall u minflok ma l-permessi ħarġu fi ftit ġimgħat, domna x-xhur nistennew biex ikollna l-permessi biex nesportaw.

Ovvjament jekk inti ddum ix-xhur biex tesporta, mhux minħabba traskuraġni imma minħabba l-permessi, il-munzell se jiżdied dejjem iktar, u iktar ma jiżdied iktar se jkollok il-periklu li jkollok ħruq.

Jekk ikollok inċineratur, dan huwa l-feed għal inċineratur, jiġifieri mhux se jkollok dik il-ħażna, u għalhekk il-periklu li jkollok ħruq dejjem jiġi minimizzat.

Aħna umani u mgħallmin li dejjem nistgħu nimminimizzaw il-periklu u dejjem insaħħu l-aspett ta' sigurtà, però qatt ma tista' teskludi xi inċident doluż, imma dejjem tista' timminimizza.

Aħna mexjin lejn dik id-direzzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, iktar tard dan ix-xahar, jekk qed nifhem sew, il-pajjiż kollu se jibda jissepara f'borża ġdida għall-iskart organiku.

Fil-ħames snin li għamilt fil-Kunsill Lokali tal-Mosta ħafna nies kien ikollhom problema anke biex sempliċement jisseparaw bejn il-borża s-sewda u l-griża, jew għax ma jiftakrux jew għax ma jaddattawx ruħhom.

Il-Ministru jaħseb li l-poplu huwa preparat biżżejjed biex nibdew din it-tip ta' separazzjoni?

X'kampanja edukattiva qed tippjanaw biex il-poplu jkun lest għaliha?

JOSÈ HERRERA: Jekk il-poplu hux mija fil-mija preparat jien nistqarr li mija fil-mija mhux se jkun preparat, u se jkollna wkoll ftit teething trouble fil-bidu.

Irrid inkun ċar li hija mossa kuraġġuża u awdaċi li qed nagħmlu, però kellha ssir u rrid ngħid ukoll li l-Avviż Legali li ppubblikajna jgħid li s-separazzjoni tal-iskart issa mhux se ssir biss b'mod volontarju jew hija biss xewqa, politika u stqarrija tal-Gvern, imma se tkun tassattiva li dak li jkun jissepara l-iskart.

Għaldaqstant inti se jkollok il-korrispettiv ta' penali jekk ma taderixxix mal-liġi.

Aħna m'aħniex qegħdin hemm bil-frosta biex insawtu lin-nies biex jaderixxu mal-liġi.

Il-pieni huma moderati, ħlief jekk tippersisti u tkun riċediv, u qabel ma wieħed jibda jinforza bil-goff irid jagħti l-ispazju u l-ħin sakemm dak li jkun jitgħallem u jidra s-sistema.

Paripassu mal-qafas leġiżlattiv li għandna, ovvjament bdejna numru ta' kampanji.

F'dan ix-xahar ta' Ottubru, pereżempju, għaddejja kampanja intensiva komunikattiva sabiex tinforma lill-pubbliku inġenerali meta se jibda jsir dan il-ġbir ta' skart organiku separat u x'għandu jintrema fil-kontenitur u boroż provduti apposta.

Ħafna nies mhux għax ma jkunux iridu jobdu l-liġi, imma għax jitfixklu u ma jkunux jafu eżatt x'inhuwa skart organiku u le.

Allura matul dan ix-xahar għaddejja din il-kampanja komunikattiva.

Dawn il-messaġġi qed jgħaddu permezz ta' kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali kollha kkonċernati, u hawn irringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, il-Ministeru tiegħu u s-sindki b'mod partikolari, li kollha qed juru ċertu entjużjażmu biex jikkoperaw mal-Ministeru tiegħi f'dan ir-rigward.

Qed isir reklamar fuq in-naħa ta' wara ta' 30 karozza tal-linja fuq rotot f'Malta u qed isir reklamar ukoll fuq billboards, radju, televiżjoni, midja soċjali, ġurnali u rivisti.

Qed issir ukoll komunikazzjoni tal-iskeda ġdida tal-ġbir lir-residenti f'kull lokalità u qed tingħata informazzjoni edukattiva minn ħaddiema mħarrġa tal-Wasteserv.

Dawn qed iwasslu l-messaġġ tagħhom fuq ir-radju, fejn qed jiġu mistiedna, jew qed inħallsu għal reklami, u qed jidhru wkoll fuq diversi programmi televiżivi biex jispjegaw.

Qed jiġu organizzati wkoll diversi avvenimenti f'lokalitajiet biex nipprovaw inwasslu messaġġ, kif ukoll fil-kampanja Don't Waste Waste, li hija kampanja separata u ilha għaddejja s-snin.

Meta mmorru fl-iskejjel ukoll qed ngħallmu lill-istudenti x'għandu bżonn isir biex aħna jkollna din l-iskema taħdem b'mod effiċjenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Waħda mill-wegħdiet elettorali tal-Partit Laburista fl-aħħar elezzjoni ġenerali kienet li jkun hemm it-tħawwil ta' siġra għal kull wild ġdid.

Niftakar ukoll li kienet ukoll titħawwel siġra tal-maħbubin meta jkun hawn żwieġ, iżda m'iniex ċert jekk hux koppji barranin biss li jiżżewġu f'Malta, imma kienet issir ġewwa Delimara.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex wasal dan il-proċess?

X'inhuma l-pjanijiet 'il quddiem?

JOSÈ HERRERA: Attwalment irriżultali li Maltin twieldu ftit iktar minn 3,500 din is-sena, però hemm ukoll persentaġġ qawwi ieħor, li qed joqrob l-ammont ta' Maltin li qed jitwieldu, li huma barranin.

Però, anke jekk neħduhom kollha f'daqqa, ħawwilna iktar siġar minn hekk.

U se ngħid x'għandi f'moħħi li nagħmel iktar 'il quddiem.

Din is-siġra, minkejja l-kritika li ġiet indirizzata lejja personalment, ġustament, għax jien responsabbli għall-ambjent, u għalhekk inkun minn tal-ewwel fil-mira ta' kritika f'dan is-sens, naturalment wieħed irid jihem li peress li dħalna għal proġetti massiċċi ta' toroq infrastratturali, li kienu assolutament neċessarji għax kien se jkollna bottleneck u t-traffiku f'Malta kien se jieqaf, kellek ftit żoni fejn is-siġar u l-arbuxelli kellhom jitneħħew.

Ovvjament, meta jitneħħew l-arbuxelli u s-siġar issir kritika, u jien nieħu gost li ssir din il-kritika għax turi li n-nies f'Malta huma emanċipati f'aspetti tal-ambjent u li n-nies f'Malta qed jagħtu prijorità lill-ambjent, kif jagħtu f'pajjiżi oħrajn, u allura din it-tip ta' kritika jien nilqagħha b'mod pożittiv, anke jekk issir fil-konfront tiegħi.

Però, naturalment, it-toroq kellhom jitwessgħu.

Ma tistax tilmenta u tgorr li t-traffiku jispiċċa ġġammajt f'bottleneck fejn fi ftit snin oħra ma nkunux nistgħu niċċaqilqu, imbagħad jekk aħna nwessgħu t-toroq issir il-kritika għax twessgħu t-toroq!

Dik għalija hija kritika kontradittorja!

Però, jekk inti tara l-ammont ta' siġar li nqalgħu u l-ammont li tħawlu, lanqas hemm paragun.

Jiġifieri ħawwilna siġar bil-wisq iżjed milli tneħħew u bil-wisq iżjed tħawlu arbuxelli milli tneħħew!

Fil-fatt, qed nieħu gost bil-mistoqsijiet li qed isiru mill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, fejn qed jistaqsini żona żona, villaġġ villaġġ, belt belt, kemm tneħħew siġar u kemm ġew imħawla, kemm tneħħew arbuxelli u kemm tħawlu arbuxelli.

Grazzi għal dawn il-mistoqsijiet, li fil-fehma tiegħi hija mistoqsija pertinenti, għax dak huwa parti mir-rwol tal-Oppożizzjoni, li takkwista tagħrif għall-poplu inġenerali, jien qed ikolli l-opportunità li nindika u nispjega fejn qed isir ix-xogħol u f'liema villaġġi.

Nistieden lill-istampa tara t-tweġibiet li qed nagħti, fejn jirriżulta li attwalment qed inżidu u mhux innaqqsu.

Sinjura President, twaqqaf kumitat interministerjali żgħir bejn l-ERA, Ambjent Malta u l-Awtorità tal-Ippjanar dwar it-Toroq, li permezz tiegħu issa kull darba li tkun se titwessa' triq u allura jkun hemm xi ċaqliq ta' siġar, aħna qed inkunu informati.

B'hekk inkunu f'pożizzjoni li naraw iż-żmien meta għandu jsir ix-xogħol tat-tneħħija tas-siġar sabiex inkunu nistgħu nerġgħu nħawlu oħrajn.

Dan għax jekk is-siġar jitneħħew f'ċertu perjodu tas-sena, inti ma tkunx tista' tħawwel mill-ewwel, u allura n-nies jgħidu li qlajna s-siġar u m'erġajniex ħawwilna.

Jekk is-siġar jitneħħew fi staġun fejn inti ma tistax tħawwel, ma tistax tħawwel.

Ma jfissirx li mhux se jiġu mħawla, imma huwa inutli li inti tħawwel siġar jew arbuxelli meta mhux suppost tħawwilhom, għax inkella jinxfulek u jmutulek!

Apparti li qed inżidu s-siġar fil-parks tagħna, fiż-żoni li huma kapital naturali ta' pajjiżna, fis-siti Natura 2000, fiż-żoni dikjarati bħala nature parks, din is-sena bdejna wkoll fil-widien tagħna.

Apparti hekk, din is-sena se nagħti prijorità għal dan, u lbieraħ stess laqqajt id-Direttur Ġenerali ta' Ambjent Malta, iċ-Chairman il-ġdid, is-Sur Conrad Borg Manchè, u s-Segretarju Permanenti, u tajt direzzjoni politika, għax naf li hija anke x-xewqa tal-Kabinett u tal-Prim Ministru, li nkunu iktar preżenti fiż-żoni urbani.

Huwa importanti li nkomplu għaddejjin bir-ritmu li għaddej f'dak li huwa kapital naturali, jiġifieri, li nneħħu l-ispeċi aljeni, nerġgħu nħawlu s-siġar tagħna, nirranġaw il-ħitan tas-sejjieħ – għandna programmi fuqhom – nerġgħu nħaddmu l-waterways li kienu blokkati, u nibqgħu mexjin, però, nifhem li b'mod iktar viżwali l-Ministeru tiegħi għandu jkun iktar preżenti fiż-żoni urbani.

Rigward is-siġra għal kull wild ġdid irrid ngħid li din ħadmet b'mod indirett.

Però, nixtieq li fis-sena d-dieħla nagħmilha b'mod iktar kordinat.

Għandna żoni ġodda fejn se jibda jsir it-tħawwil ta' siġar, u mhux nikkalkolaw biss u ngħidu li twieldu 200 u allura nħawlu 200 siġra, imma b'mod kordinat, u forsi anke jkun hemm xi tip ta' ċerimonja u indikazzjonijiet, li dik tkun żona appożitament li fiha jitħawlu siġar, pereżempju, kull xahar, skont kemm jitwieldu nies.

B'hekk tkun iktar kordinata u tirrifletti iktar il-wegħda elettorali, u mhux naqbdu nikkalkolaw bejn wieħed u ieħor u ngħidu li, pereżempju, dan ix-xahar twieldu 500, ħalli nħawlu 500, 300 hemm u 200 hemm!

Le, l-idea tiegħi hija li nagħmluha b'mod iktar kordinat, fejn nibqgħu għaddejjin bil-ħidma ta' afforestazzjoni b'mod ġenerali, però jkollna żoni partikolari li jkunu dedikati għal dan.

L-idea tiegħi hi – u hekk se jiġri, għax din hija d-direzzjoni li tajt jien – li l-ewwel żona li se nibdew nużaw għal dan se tkun in-naħa ta' Kennedy Grove.

Hemmhekk għandna biċċa ta' kważi 20 tommna, li kienet degraded, għandna l-applikazzjonijiet pendenti mal-ERA, u fix-xhur li ġejjin dawn l-20 tomna nixtieq li jikkomplementaw il-family park u anke r-Riserva Naturali tas-Salini, u dan billi jsir masġar dedikat għal dik il-wegħda elettorali.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet skada.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSÈ HERRERA: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-ammont, f'tunnellati, ta' skart perikoluż ġenerat bejn l-2004 u l-2016, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 4014; u

Tagħrif dwar siġar indiġeni u arkeofati li huma protetti skont il-Leġiżlazzjoni Sussidjarja 549.123 - Regolamenti dwar il-Ħarsien tas-Siġar u l-Imsaġar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6907; u

f'isem il-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali, l-Onor.

Michael Falzon, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' talbiet pendenti għal akkomodazzjoni soċjali, maqsuma skont ir-raġuni għal tali talba, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6753;

Tagħrif dwar applikazzjonijiet mal-Awtorità tad-Djar għal bdil ta' post ma' post ieħor, maqsuma skont il-lokalità tal-applikant, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6754; u

Tabella li turi l-għadd ta' applikanti mal-Awtorità tad-Djar għal post alternattiv, maqsuma skont il-lokalità, u tabella li turi r-raġuni wara tali talbiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6757.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IN-NEGOZJI TAL-FAMILJA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' Ottubru 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, din hija liġi li qed temenda liġi li ddiskutejna ftit tax-xhur ilu meta kien daħal għall-ewwel darba f'pajjiżna l-Att dwar in-Negozji tal-Familja.

Meta kien tressaq jien kont il-kelliem ewlieni għall-qasam tal-ekonomija u kien ġej fi sfond ta' fokus prinċipali li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni, meta b'ħidma li konna għamilna mal-istakeholders kollha kien irnexxielna ntellgħu s-sustanza u l-importanza tas-suġġett marbut mal-SMEs, b'mod partikolari fil-qasam tar-retail.

Konna ħriġna u ppubblikajna l-politika għan-nies tal-ħwienet u kien hemm appoġġ kbir mill-qasam tan-negozji.

Konna ressaqna inizjattivi u ideat li dehru matul ix-xhur kemm fit-twettiq tal-politika tal-Gvern, u sussegwentement ukoll fil-programmi elettorali kemm tal-Partit Nazzjonalista kif ukoll tal-partit fil-Gvern, li ressaq l-ideat u bena fuq l-ideat li ressaqna aħna.

U huwa f'dan l-isfond li aħna, bħala partit li dejjem kien partit li jappoġġja n-nies li jkunu qed jinvestu, in-nies li qed jieħdu r-riskju, in-nies li qed jaħdmu, però qed jaħdmu fil-komunità tagħhom biex ikattru l-ġid mingħajr ma jikkalpestaw il-ġid komuni.

Aħna wkoll f'dan id-dibattitu qed nipparteċipaw bil-għan li nressqu l-perspettiva tal-Oppożizzjoni fuq suġġett li forsi wieħed jista' jaħseb li m'għandux relevanza daqshekk kbira, forsi suġġett li differentement minn suġġetti oħrajn, ma joħloqx tant kontroversja.

Però meta wieħed jieqaf, jaħseb u jara x'inhi r-relevanza tiegħu fid-dinja ekonomika tal-lum, imma aktar u aktar fis-soċjetà ta' pajjiżna, jara kemm dan huwa suġġett li huwa relevanti.

Nittama li jkun hawn dibattitu wiesa' u aktar parteċipattiv fuq dan is-suġġett miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Qed nitkellmu fuq in-negozji tal-familja u fuq il-liġi li qed temenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja wara ftit tax-xhur li din il-liġi daħlet, liġi li l-għan għaliex daħlet ma kien hemm l-ebda dubju li kien wieħed pożittiv.

Kien għan tajjeb li kellu jdaħħal ċerti fakultajiet, ta' liġi li permezz tagħha negozji li jirreġistraw u jiġu designated bħala negozji tal-familja jkunu jistgħu jibbenefikaw minn ċerti faċilitajiet, inċentivi u aspetti governattivi li huma intiżi direttament u speċifikament għal din in-natura ta' attività ekonomika.

Matul dawn l-aħħar xhur kellna wkoll element ieħor li, nerġa' ngħid, kien bena fuq proposta li kien ressaq il-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni ġenerali, li kienet proposta marbuta mat-taxxa li titħallas minn ġenerazzjoni għal oħra, meta tgħaddi proprjetà li hija intiża li tintuża fl-operat kummerċjali u jgħaddi wkoll l-equity, ix-shareholding li ġenerazzjoni tgħaddi lil ġenerazzjoni oħra.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, qabel l-aħħar kampanja elettorali konna sħaqna fuq dan il-punt, u se nerġa' nagħmel enfasi fuqu aktar tard, li għandna niffaċilitaw u mhux nintaxxaw is-suċċessjoni ta' negozju minn ġenerazzjoni għal oħra.

Nemmen ukoll li dan tant kien ingħata relevanza li s-suċċess li kien hemm fit-tħaddim tal-Avviż Legali, li jekk m'iniex sejjer żball, ġie estiż ilbieraħ ukoll, ġie estiż sal-aħħar tas-sena, marbut mal-konċessjoni ta' persentaġġi inqas fuq id-dazju dovut fuq it-trasferiment ta' proprjetà u ta' ishma f'negozju tal-familja, li wieħed irid jasal biex jirrealizza kemm dawn l-argumenti, għalkemm ikunu qegħdin isiru min-naħa tal-Oppożizjoni, ikunu argumenti li jagħmlu sens.

L-appell tiegħi huwa li fid-dibattitu tagħna niffokaw aktar fuq dawn l-elementi għax dak li tkun qed tressaq l-Oppożizzjoni jkunu punti li ma nkunux qed naqilgħuhom sempliċement minn żniedna, imma nkunu qed inressquhom għax hemm l-assoċjazzjoni diretta ma' dak li l-komunità kummerċjali tkun qed tħoss u taspira għalih u dak li aħna f'obbligu li nipproponu hawnhekk.

Sinjura President, kif taf, jien illum il-kelliem ewlieni tal-qasam tal-politika soċjali, suġġett li huwa kompletament differenti mill-aspett direttament kummerċjali u ekonomiku, imma meta wieħed iħares lejn dan is-settur u l-politika soċjali jara li anke fuq livell akkademiku u fuq livell ta' riċerka, hemm assoċjazzjoni intrinsika bejn il-politika dwar in-negozji tal-familja u l-politika tal-familja.

Mhuwiex xi sigriet li n-negozji tal-familji f'pajjiżna jirrappreżentaw l-aktar firxa wiesgħa ta' negozji fil-pajjiż, imma ħafna drabi jsir l-iżball li wieħed jaħseb li negozju tal-familja huwa bilfors negozju żgħir.

Id-diskussjoni tagħna llejla mhijiex diskussjoni limitata għall-SMEs jew għall-ħwienet iż-żgħar, imma hija diskussjoni fuq in-negozji tal-familja.

Kif m'għandix dubju li kull membru ta' din il-Kamra jaf, l-istorja kummerċjali ta' dan il-pajjiż illum hija mibnija, tista' tgħid tistrieħ, fuq il-qafas li bnew in-negozji tal-familja f'pajjiżna.

Huwa importanti li meta nbiddlu din it-tip ta' liġi rridu nibdew inħarsu wkoll lejn l-element u l-impatt soċjali li għandhom in-negozji tal-familja.

Għax għandek min jargumenta, anke fuq livell Ewropew - hemm argumentazzjoni sħiħa dwar dan - jekk wieħed għandux jiddiskrimina favur negozju tal-familja sempliċiment għax huwa negozju li twieled u trabba taħt it-tmexxija tal-persuni ġo familja, u negozju ieħor li huwa ta' persuna waħda jew ta' numru ta' persuni li ngħaqdu biex jinvestu flimkien.

Ħafna drabi l-argument ikun: Għandek tagħmel din it-tip ta' distinzjoni?

Għandek tiddiskrimina favur negozju tal-familja?

X'valur aktar jista' jżid negozju tal-familja?

B'dak il-mod, jekk qed tiddiskrimina favur negozju tal-familja, ifisser li tiddiskrimina kontra negozju bejn tnejn min-nies li mhumiex parti minn familja?

Hemm ħafna riċerka li tikkonferma, mhux biss fuq livell lokali, imma anke fuq livell internazzjonali, li negozji tal-familja jħallu valur miżjud ħafna akbar, mhux biss fl-ekonomija, imma anke fis-soċjetà.

Dan għax, l-ewwel nett, ħafna drabi meta negozju tal-familja jgħaddi minn ġenerazzjoni għall-oħra ma jgħaddix biss il-wirt ekonomiku, imma jgħaddi wkoll il-wirt tal-valuri ta' dik il-familja.

Mela kellek ġenerazzjoni li ħolqot negozju, ġenerazzjoni li bdiet negozju, dik il-ġenerazzjoni għaddietu lill-ġenerazzjoni ta' warajha, imma mal-assi, mal-kummerċ, mal-attività ekonomika, tkun għaddiet ukoll il-valuri li fuqu nbniet dik l-intrapriża.

Jiena nemmen ukoll li, aktar minn hekk, negozji tal-familja, b'mod partikolari fil-każ ta' pajjiżna, huma wkoll elementi importanti li jiddefinixxu l-identità kummerċjali ta' pajjiżna, u jekk tħares lejn l-aħħar 50 sena jew 70 sena tara kif dawn in-negozji tal-familja rnexxielhom jevolvu minn idea ta' persuna jew tnejn għall-intrapriżi li llum jimpjegaw mijiet, jekk mhux eluf, ta' persuni.

Dan biex ma nsemmux is-servizzi li jduru madwar dawn in-negozji.

Barra minn hekk, ħafna min-negozji tal-familja joperaw f'kuntest ta' komunità u allura tara li jekk, pereżempju, qed jopera f'lokal partikolari, ikollu rabta u sens ta' parteċipazzjoni akbar f'dik il-komunità.

Anke mill-aspett ta' kontribut lejn is-soċjetà, mill-aspett filantropiku, ma jkunx sempliċement marbut li qed jagħti donazzjoni lil xi entità, però jkun marbut li jkun qed jipparteċipa fil-ħajja tal-komunità fil-lokal jew lokalitajiet li jkunu qed joperaw fihom.

Għalhekk jiena nemmen li huwa tajjeb li nagħmlu liġi dwar in-negozji tal-familja u, on balance, huwa tajjeb ukoll li nagħtu l-inċentiv, mingħajr ma niddiskriminaw kontra min in-negozju tiegħu mhuwiex negozju tal-familja.

Imma huwa tajjeb li nirrikonoxxu li hemm il-valur tan-negozju tal-familja u, għaldaqstant, meta qed nagħmlu din it-tip ta' liġi qegħdin direttament nasserixxu li dan il-Parlament, dan il-pajjiż, qed jirrikonoxxi l-importanza u qed jinkoraġġixxi aktar attività f'dak li għandu x'jaqsam man-negozji tal-familja.

F'dan l-isfond wieħed irid iħares lejn l-isfidi li għandhom negozji tal-familja, għax jekk nieqfu u f'dibatittu bħal dan nitkellmu biss fuq xi inċentiv 'l hemm u 'l hawn li jistgħu jgawdu minnu nkunu qed niżbaljaw, għax illum negozji tal-familja, bħalma kellhom matul iż-żmenijiet kollha, ikollhom ukoll l-isfidi tagħhom li jridu jiffaċċjaw.

Negozji tal-familja żgħar għandom l-isfidi ta' kull operatur żgħir, li prinċipalment hija l-isfida tal-massa, l-isfida tal-iskala, l-isfida ta' kemm inti tista' tikkompeti fuq ċerti binarji ma' kumpaniji lokali u internazzjonali li jkunu qegħdin joperaw fuq skala akbar, imma mbagħad għandek kwestjonijiet li huma speċifiċi għan-negozji tal-familja.

Pereżempju, jdħlu l-kwestjonijiet direttament familjari.

Huwa pprovat minn riċerka, kemm lokali kif ukoll internazzjonali, li meta tiġi għall-finijiet ta' suċċessjoni, meta ġenerazzjoni tgħaddi n-negozju lill-ġenerazzjoni ta' warajha, hemmhekk il-kwestjonijiet familjari li wieħed jiffaċċja jkunu kwestjonijiet li ħafna drabi jkunu tant kbar li jressqu n-negozju fix-xifer tal-operat tiegħu.

Ħafna drabi l-konflitti u t-tilwim familjari jkunu qegħdin jostru kompletament is-saħħa kummerċjali li jkollha intrapriża, fejn pika bejn persuna u oħra tal-istess familja ħafna drabi twassal għall-instabbiltà kummerċjali.

Imbagħad għandek ukoll l-aspett tal-informalità.

F'kumpanija li tkun strutturata, akbar, magħmula minn persuni li forsi ma jiġux minn xulxin, il-livell u t-tip ta' governanza li jkun hemm f'dak l-operat ġeneralment ikun aktar strutturat.

Ma jfissirx li jkun aħjar, imma jkun aktar strutturat u aktar dokumentat.

Fil-kuntest ta' familja jkollok management aktar informali, ikollok aktar operat fejn ikollok ħafna assumed decisions, fejn kulħadd ikun qed japproprja ruħu minn ċerti deċiżjonijiet li mhux neċessarjament ikunu fil-mansjonijiet ta' dak l-individwu, u allura dik l-informalità kultant tibda twassal għal nuqqas ta' kontroll u għal problemi li jqumu bejn il-partijiet rispettivi.

Sfida oħra hija l-isfida li tkun ġejja mir-razzjonalità ta' kemm in-negozju li tkun qiegħed fih ikun jagħmel sens.

Waħda mill-aktar deċiżjonijiet ebsin li tagħmel persuna fin-negozju hija d-deċiżjoni li tasal biex tgħid li n-negozju tagħha m'għadux ireġi.

Tiltaqa' ma' ħafna nies li l-operat finanzjarju tagħhom, anke mil-lat ta' profitti u mil-lat ta' marġini li jkunu qed jagħmlu fin-negozju tagħhom, ikun baxx ħafna, però minħabba li jkunu wirtu n-negozju minn ġenerazzjoni għal oħra huma jħossuha diffiċli immens li jitilqu dik il-linja ta' kummerċ.

Kultant dan mhux neċessarjament ikun tal-kumpanija kollha jew tal-attività sħiħa, però anke ta' prodott, ta' ditta, ta' parti ekonomika ta' dik il-kumpanija.

U meta d-deċiżjoni ta' dak li wieħed ikun qed jagħmel issir deċiżjoni li tkun prinċipalment ibbażata fuq l-emozzjoni u mhux fuq dak li huwa razzjonali, ħafna drabi dak iwassal għal sensiela ta' problemi fin-negozji tal-familja, għax dik il-kburija u dak is-sens ta' appartenza man-negozju tal-familja jkun qed jittrasforma ruħu fi problemi ekonomiċi għall-kumpanija.

Indubjament, l-ikbar sfida li llum għandhom l-intrapriżi ta' dan it-tip, in-negozji tal-familja, tibqa' t-tkabbir, li jrid ikun sostenibbli, li jħalli marġini ta' qligħ raġonevoli u li jwassal biex ekonomikament dik l-intrapriża ma tkunx sempliċement intrapriża li qed tiġġenera l-bejgħ, imma tkun intrapriża li qed tiġġenera l-qligħ u qed tħalli l-valur miżjud.

Allura f'dan kollu, aħna bħala politiċi, għandna obbligu li meta qed nagħmlu liġi bħal din, minbarra li nħarsu lejn dak in-numru żgħir ta' elementi li qegħdin niddibattu biex jiġu irfinati l-lingwaġġ u d-definizzjonijiet li hemm fl-Att eżistenti llum, irridu nħarsu wkoll lejn kif nistgħu nsaħħuh.

L-ewwel nett, il-proposta li għamlet l-Oppożizzjoni fl-aħħar elezzjoni ġenerali, li t-trasferiment ta' azzjonijiet f'kumpaniji li jkunu qed jgħaddu minn ġenerazzjoni għal oħra, jgħaddu meta jgħaddu, jekk dawn qed jgħaddu biex il-ġenerazzjoni li jmiss tkun se tikkommetti ruħha li tkompli ssostni u tkabbar in-negozju, aħna nibqgħu nemmnu li dawk m'għandhomx jiġu u jeħlu kwalunkwe spiża għall-finijiet ta' dazju.

Meta għandek negozju li għaddej minn ġenerazzjoni għal oħra diġà għandu sfidi kbar biex jimxi 'l quddiem.

Illum l-għażliet li għandhom il-ġenerazzjonijiet il-ġodda jmorru 'l barra min-negozju tal-familja.

Filwaqt li forsi snin ilu kienet naturali li negozju jgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra, imma llum dik is-suċċessjoni naturali mhi naturali xejn u allura rridu ninċentivaw.

Jekk hawnhekk qegħdin naqblu, u tant qegħdin naqblu li qegħdin nilleġiżlaw aktar tisħiħ fil-liġi dwar in-negozji tal-familja, irridu li fil-prattika, aktar milli jkollna avviż legali li jiftaħ u jagħlaq u joħloq ġenn sħiħ biex dak li jkun jagħmel id-dokumentazzjoni li għandu jagħmel, tkun xi ħaġa li aħna naqblu li wasal iż-żmien li din tkun xi ħaġa normali u mhux trid toqgħod tistenna avviż legali jgħaddix jew le.

Din tagħti stabbiltà u tħalli lin-negozji tal-familja joperaw, u meta jaslu għal dik id-deċiżjoni ma jaslux għal dik id-deċiżjoni għax għandhom giljottina ma' għonqhom b'data meta tagħlaq konċessjoni partikolari, però tkun xi ħaġa li hija parti mil-liġi, li hija intiża biex ninċentivaw din it-tip ta' attività.

It-tieni, nemmen ukoll li rridu naraw, anke bl-istrumenti li għandna f'dan il-Parlament, kif nistgħu nsaħħu l-aċċess għall-finanzjament adegwat għal dawn l-intrapriżi.

Ilbieraħ, fil-ftuħ ta' din id-diskussjoni smajt lill-Ministru jirreferi għall-Malta Development Bank li niftakar konna ddibattejna dak iż-żmien u li konna ressaqna aħna f'Abbozz ta' Liġi li kien qed jippilota l-eks Membru ta' din il-Kamra, is-Sur Louis Grech, li minn hawn insellimlu.

Il-Ministru lbieraħ qal li se ssir xi skema, xi forma ta' involviment, li bih il-Malta Development Bank ikollu aktar parteċipazzjoni fil-finanzjament tal-SMEs u tan-negozji tal-familja.

Aħna nemmnu li din hija xi ħaġa li għandna naħdmu aktar fuqha, però għandna naraw kif, aktar milli jkollna biss caps baxxi ta' dak li nkunu qed ngħinu, jekk ikun hemm proġetti u inizjattivi validi għandna naraw kif istituzzjoni bħall-Malta Development Bank tkun tista' tgħin negozji tal-familja li jridu jkattru n-negozju tagħhom, forsi jkunu anke qed iħarsu lejn linji 'l barra minn xtutna, għax nafu li llum, b'saħħitha kemm hi b'saħħitha l-ekonomija, li kieku ma kienx hemm bank wieħed partikolari f'dan il-pajjiż, kieku l-ekonomija, b'mod partikolari għal dawk l-intrapriżi lokali, se tkun qed issib ħafna bibien magħluqa.

Din hija realtà li ħafna negozji tal-familja jiffaċċjaw u nħoss li aħna, bħala Parlament, irridu naraw kif nistgħu nużaw l-istrument tal-Malta Development Bank biex insaħħu u nagħtu l-fakultà lil dawn il-proġetti u ideat, li forsi jidhru li ma jkunux proġetti daqshekk sempliċi u neqsin mir-riskju, però jkun hemm iċ-ċertezza li dak il-proġett, jirnexxi jew ma jirnexxix, se jħalli valur ekonomiku.

Xtaqt nagħmel referenza għal punt ieħor li tkellimt kemm-il darba fuqu, il-punt marbut mat-tassazzjoni.

Fil-bidu tal-intervent tiegħi għamilt referenza għall-politika għan-nies tal-ħwienet li aħna konna ppilotajna u ppubblikajna, li l-SMEs ikollhom massimu ta' 10% taxxa fuq l-ewwel €50,000 li jkunu qed jaqilgħu.

Din kienet waħda mill-iktar policies li kellna l-akbar kunsens popolari għaliha.

Naħseb li wasal iż-żmien f'din il-Kamra li jkollna diskussjoni sensibbli u razzjonali, diskussjoni li tħares lejn 'il fejn sejra l-ekonomija ta' pajjiżna, fuq il-mod ta' kif inħaddmu s-sistema tat-taxxa tagħna.

Aħna nafu li pajjiżna kien in the spotlight - biex ma ngħidx għadu in the spotlight - għal diversi raġunijiet, u dawk ir-raġunijiet qed iwasslu wkoll għal skrutinju ħafna aktar intensiv fuq is-sistema fiskali ta' pajjiżna.

Nafu li hemm numru ta' pajjiżi li kostantement jipprovaw jaraw kif aħna naslu biex inbiddlu s-sistema ta' tassazzjoni tagħna.

Jiena nemmen li m'għandniex niffaċċjaw din is-sitwazzjoni ġaladarba tiġri u, kif nafu li hemm sinjali … Diġà llum, jekk tieħu dak li ġara u l-passi li ħa l-Gvern Svediż, li konna ddiskutejniehom ftit tax-xhur ilu hawnhekk, wieħed malajr jifhem x'inhuma l-konklużjonijiet, imma mhux se nitkellem fuq dak illum, imma wasal iż-żmien li jkollna din id-diskussjoni.

Fl-isfond tan-negozji ta-familja nemmen li rridu nħarsu lejn kif illum irridu nevolvu s-sistema ta' tassazzjoni tagħna biex ikollok a level playing field bejn operaturi azzjonisti barranin u azzjonisti lokali.

Dak li daħal fl-1994, fl-1995 u fl-1998 kien essenzjali u kruċjali biex wassalna l-ekonomija fejn wassalnieha llum, però, indubjament, ma tistax tieqaf f'dawk iż-żmenijiet.

Iż-żmenijiet evolvew, għall-grazzja t'Alla n-negozji Maltin kibru, hawn negozji Maltin li jikkompetu u jħabbtuha mal-aqwa negozji barranin u illum - din mhijiex xi ħaġa ta' gvern jew ieħor - irridu ngħidu li għandek negozji Maltin li qed isofru diskriminazzjoni għax huma negozji ta' suċċess.

Jekk ikollok negozjant ta' suċċess Malti, f'dan il-pajjiż se jkollok sfida fiskali x'tiffaċċja, għax il-kompetitur tiegħek … Illum mhux qed jikkompetu għas-suq.

IIlum, ma' kull min titkellem jgħidlek li mhux qed tikkompeti għas-suq, qed tikkompeti għan-nies, qed tikkompeti għat-talent, u biex tikkompeti għat-talent trid tħallas il-pagi, u biex tħallas il-pagi jrid ikollok marġini ta' qligħ aħjar.

Allura meta wieħed qed jikkompeti għat-talent u l-livell ta' pagi li wieħed jista' jħallas qed jiġi impattat mil-livell fiskali li wieħed ikollu fl-aħħar tas-sena.

Hemmhekk inħoss li għandna obbligu bħala Parlament li nidħlu f'dan is-suġġett, forsi mingħajr ma nidħlu fid-dettall fil-fora kompletament miftuħin, imma żgur li l-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu hija li nitfgħu din il-problema taħt it-tapit.

Għax inkella lin-negozjant Malti ta' suċċess inkunu qed ngħidulu li dawn f'pajjiżna qed jiġu diskriminati, jew biex ma nużax dik il-kelma ngħid li hemm ħaddieħor li qed jiġi preferut aktar minnhom.

Żgur li din mhijiex l-intenzjoni ta' dan il-Parlament, żgur li dan mhux il-messaġġ, u anke s-sempliċi fatt li qegħdin nilleġiżlaw biex insaħħu n-negozji tal-familja jixhed kemm dan mhuwiex l-għan li għalih qegħdin nagħmlu din il-liġi.

Kien għalhekk li meta b'responsabbiltà ressaqna l-proposta tal-10% kien l-ewwel pass, kienet proposta li ħolqot l-ewwel diskussjoni, kienet proposta li kienet kompletament konformi mal-liġi lokali u internazzjonali u kienet l-opportunità li tipprovdi qafas ta' kif nistgħu nibdew inħarsu lejn it-tassazzjoni b'mod aktar ekwu u ġust bejn kulħadd.

Jiena nemmen u nibqa' nemmen li l-politika ta' tassazzjoni se tkun element importanti kif niġbdu l-foreign direct investment f'dan il-pajjiż.

M'hemmx dubju dwar dak.

Però ma nixtieqx nara li aħna naslu f'sitwazzjoni fejn ikollna nbiddlu s-sistema fiskali għax xi ħaddieħor jimponielna li dik is-sistema fiskali, by hook or by crook, ikollna nibdluha.

Nippreferi li aħna, bħala Parlament, bħala pajjiż sovran, ikollna dik id-diskussjoni, insibu sistema li tkun aċċettabbli u li lesti li nappoġġjaw iż-żewġ naħat tal-Kamra biex immorru 'l quddiem u f'dan il-pajjiż ma nużawx sistema ta' taxxa ta' 20 sena ilu u nipprovaw inġeddu 20 sena oħra, però nerġgħu noħolqu s-sistema ta' tassazzjoni tagħna biex inkunu nistgħu nsaħħu n-negozji Maltin u fl-istess waqt inkunu nistgħu nżommu l-bilanċ man-negozji barranin.

Sinjura President, se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni hija favur dawn l-emendi, però nixtieq li fl-istadju ta' Kumitat ikollna l-opportunità, forsi anke qabel, li jkun hemm diskussjonijiet dwar xi punti li aħna ressaqna, anke dawk marbutin mal-aspett fiskali, u nkunu nistgħu nibdew nagħmlu l-ewwel passi biex verament, aktar milli jkollna an enabling law li qed tipprovdi sensiela ta' inċentivi relattivament introduttorji, nibdew immorru għall-aspetti aktar materjali li verament jirriflettu l-importanza u l-prijorità li dan il-Parlament irid jagħti lin-negozji tal-familja.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, dan huwa suġġett li huwa għal qalbi għal diversi raġunijiet, imma mhux inqas għall-fatt li jien kbirt f'element ta' negozju tal-familja - kien hemm ċerti ġurnali li għoġobhom iżeffnu fin-nofs lill-membri tal-familja tiegħi, u nixtieq nagħmel parenteżi żgħira dwar din - imma wkoll għall-fatt li x-xogħol professjonali tiegħi ta' accountant ilaqqagħni ta' kuljum ma' persuni li ħafna minnhom tarahom li matul is-snin bdew in-negozju tagħhom, rawh jikber minn xi ħaġa żgħira, kabbruha u llum il-ġurnata waslu f'sitwazzjoni fejn iridu jieħdu deċiżjonijiet fuq x'se jkunu qegħdin jagħmlu għall-futur tagħhom.

Dan għax qegħdin jikbru fl-età u allura ma jkunux jistgħu jkomplu jmexxu n-negozju tagħhom bl-istess grinta u suċċess li jkunu kisbu maż-żmien.

Dan ifakkarni f'xi ħaġa li kienet qalet il-persuna li tmexxi Alibaba Group.

Din il-persuna kienet qalet li jekk għalaqt il-50 sena ħalli lil min imexxi lil min għandu 30 sena jew 40 sena, għax dik il-persuna jkollha l-ideat tal-lum, l-enerġija u tkun avvanzat aktar teknoloġikament għaż-żmenijiet tal-lum.

Dan idaħħalna għall-konċett tal-Att dwar in-Negozju tal-Familja li, fl-opinjoni tiegħi, kien att tajjeb ħafna li għadda dan il-Gvern u li llum qegħdin naraw kif dan jista' jitjieb.

Però, qabel ma ngħaddi biex nitkellem ftit fuq is-settur tan-negozji tal-familja xtaqt nagħmel parenteżi żgħira u nindirizza diversi kummenti li ntqalu anke fil-midja matul dawn il-jiem li għaddew vis-à-vis in-negozju tal-familja.

Jien kburi li ġej minn settur ta' negozju tal-familja, però jien ħadt l-għażla li ma jkolli xejn x'naqsam ma' dan in-negozju tal-familja, għażla li għamiltha b'mod konxjenzjuż, mhux għax nistħi min-negozju tal-familja, imma għax ħassejt li għandi nagħżel professjoni totalment differenti, xi ħaġa li nzerta għamilha wkoll ħija.

Mhijiex l-intenzjoni tiegħi li noqgħod insemmi l-arblu tar-razza hawnhekk, imma tajjeb li wieħed jispjega li f'Malta għandna diversi negozji tal-familja li t-tfal tagħhom, għal xi raġuni jew oħra, jagħżlu li ma jidħlux f'dak in-negozju, u din kienet waħda mid-diversi affarijiet li ħassejna li għandu jindirizza l-Att dwar in-Negozji tal-Familja.

Fil-fatt wieħed mill-inċentivi li ddaħħal kien li meta jkollok ġenituri li qegħdin jgħaddu l-ishma tagħhom lit-tfal tagħhom, hemmhekk il-boll jitnaqqas minn 5% għal 1.5%.

Ilbieraħ xħin kont hawnhekk fil-Parlament smajt lill-Onor.

Edwin Vassallo jagħmel referenza għall-Avviż Legali li kien jirregola dan is-settur u qal li dan l-Avviż Legali huwa skadut u ħeġġeġ lill-Gvern biex jerġa' jġeddu.

Fil-fatt, il-Gvern kien diġà ħaseb għal dan għax dalgħodu stess ħareġ avviż legali, li deher fil-Gazzetta tal-Gvern, li permezz tiegħu din l-iskema ġiet estiża sal-aħħar tas-sena.

Dan ifisser li ġenituri li jridu jgħaddu l-ishma tagħhom fin-negozji lit-tfal tagħhom għandhom sal-aħħar ta' din is-sena ċans biex minflok iħallsu 5% boll, ikunu qegħdin iħallsu 1.5%.

Xi ħaġa oħra li l-Onor.

Edwin Vassallo qal ilbieraħ b'tant fervur kienet għaliex dan il-Gvern ħa daqshekk żmien biex jibda jagħmel l-affarijiet, għaliex dan il-Gvern ħa sitt snin biex jibda jwessa' t-toroq, u għaliex dan il-Gvern ħa sitt snin biex joffri trasport b'xejn lil kulħadd.

Huwa tajjeb li ngħid lill-Onor.

Vassallo li dan huwa gvern li kellu roadmap, kien jaf x'se jsib fl-2013 meta tela' fil-gvern, ma kienx jaf sa liema punt waslet il-problema li kien hemm.

Ejjew ma ninsewx li dan huwa gvern li ħa f'idejh ekonomija li kienet qiegħda taħt l-excessive deficit procedure, u allura meta jkollok ekonomija li minħabba fiha l-Unjoni Ewropea litteralment qiegħda għajnejha fuqek biex tara kif inti se tonfoq il-flus, ma tistax tibda troxx mill-ewwel, għax l-ewwel ma trid tagħmel huwa li toħloq il-ġid.

L-ewwel ma trid tagħmel huwa li tkabbar il-kejk nazzjonali b'rata li jkun jisboq rati tas-snin ta' qabel, iġġib dik ir-rata għolja sostenibbli b'tali mod li l-pajjiż jibda jikseb dik ir-rata għal sena wara l-oħra sabiex b'hekk tpatti għan-nuqqas ta' ġid li jkun inħoloq fis-snin ta' qabel.

Dan rajnieh għax illum il-ġurnata għandna finanzi verament fis-sod.

Kemm smajnieh dan is-slogan li kellna finanzi fis-sod!

Kemm kienu jgħidulna li għandna par idejn sodi fuq it-tmun tal-pajjiż!

Illum verament għandna l-par idejn sodi fuq it-tmun tal-pajjiż għax għandna gvern li qed jagħmel surplus mingħajr ma jnaqqar mill-benefiċċji li qegħdin jieħdu n-nies l-oħrajn kollha.

Għandna gvern li qed jaqta' d-dejn tal-pajjiż sabiex b'hekk jiġi konformi mal-persentaġġi li jiġu imposti fuqna mid-diversi trattati tal-Unjoni Ewropea.

Illum il-pajjiż jinsab f'pożizzjoni li jista' jibda jwettaq dawn il-proġetti kbar, proġetti li tant hemm bżonnhom bħal, pereżempju, twessigħ tat-toroq.

Aħna qegħdin nagħmlu proġetti li forsi qatt qabel ma kien hawn min ħolom li jistgħu jsiru hawn Malta.

Pereżempju, għandna l-proġett tal-Marsa, l-ikbar proġett infrastrutturali li se nkunu qegħdin naraw fiż-żmien li ġej u għandna l-wegħda elettorali prinċipali, dik li nonfqu xejn inqas minn €700 miljun fuq is-seba' snin li ġejjin sabiex isiru t-toroq kollha ta' pajjiżna.

Sinjura President, min-naħa tal-Oppożizzjoni kemm kemm ma ngħidlekx li pprovaw jirredikolawha din il-wegħda, imma llum qegħdin naraw li għandna l-Ministru Ian Borg li qed iwettaq dak li twiegħed fil-manifest elettorali.

Għalkemm għadna fil-bidu tal-Leġiżlatura, mhux kif ħafna drabi konna mdorrijin li l-Gvern iwettaq ċerti wegħdiet lejn l-aħħar tal-leġiżlatura, issa qegħdin naraw gvern li sa mill-ewwel sena tiegħu telaq jaħdem, qed iwettaq dak li wiegħed.

L-Onor.

Claudio Grech għadu kemm għamel aċċenn għat-tnaqqis fit-taxxa, meta qal li l-Partit Nazzjonalista kien qed jipproponi li s-self-employed iż-żgħar iħallsu 10% taxxa fuq l-ewwel €50,000.

Ġieli kont smajt kif ċerti studji ma kenux ġew ippubblikati biex naraw xi tfisser verament għall-kaxxa ta' Malta, kif se jintlaqat id-dħul tal-Gvern jekk ikollu jiġri hekk.

Huwa tajjeb li nsemmu li kien proprju dan il-Gvern li żamm il-wegħda tal-Gvern preċedenti Nazzjonalista, li saħansitra raħħas it-taxxa għall-persuni li jaħdmu.

Huwa tajjeb li ma ninsewx li fl-2013 kien il-Gvern immexxi mill-Onor.

Joseph Muscat li kien wettaq il-wegħdiet ta' Gvern immexxi minn Dr Lawrence Gonzi qabel l-2013.

Ta'min ifakkar ukoll li jekk kien hemm gvern li wettaq il-wegħdiet tiegħu u spiċċa jwettaq il-wegħdiet anke ta' ħaddieħor kien proprju il-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat.

Sinjura President, miżura oħra li wieħed jista' jgawdi minnha skont l-Att dwar in-Negozju tal-Familja hija proprju dik tal-iskema Micro-Invest, li permezz tagħha persuni self-employed jew inkella partnerships ikunu jistgħu jgawdu minn kreditu ta' taxxa kemm-il darba huma jkunu għamlu ċertu amont ta' investment jew inkella impjegaw persuni oħrajn magħhom matul is-sena ta' qabel.

Ir-rata normali kulħadd kien jafha bħala dik ta' €30,000 imqassma fuq tliet snin, però fil-Baġit tas-sena li għaddiet din żdiedet proprju għal €50,000 fuq tliet snin.

Hawnhekk €50,000 ta' taxxa qegħdin ngħidu!

Jiġifieri, jekk bniedem investa u jieħu kreditu ta' taxxa permezz ta' Micro-Invest sa massimu ta' €50,000 ikun qed jiffranka xejn inqas minn €50,000 f'taxxa fuq dawk it-tliet snin.

Però mbagħad fejn jidħlu negozji tal-familja, fejn jidħlu negozji li l-maġġoranza tas-sidien tagħhom ikunu nisa, jew inkella fejn jidħlu negozji li huma mwaqqfa f'Għawdex, dan l-ammont jitla' għal €70,000 fuq tliet snin.

Hawnhekk qegħdin naraw kif dan il-Gvern għal darba oħra qiegħed iħalli iżjed flus fil-but u fl-istess waqt iħeġġeġ lil dawn l-intrapriżi sabiex iżidu fl-investiment tagħhom, investiment li jkollhom bżonn bħal, pereżempju, makkinarju biex wieħed ikun jista' jiftaħ setturi ġodda jew inkella jkun qiegħed jimpjega iktar nies miegħu.

Illum il-ġurnata nafu li l-ikbar sfida li għandu n-negozjant hija proprju dik li jsib il-ħaddiema, u ta' kuljum tiltaqa' ma' nies li jgħidulek li ma jistgħux isibu biżżejjed ħaddiema, għaliex ix-xogħol huwa kbir, imma l-ħaddiema huma ftit.

Allura hawnhekk jiġuni f'moħħi anke ċerti dikjarazzjonijiet li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia li bihom ħadha qatta bla ħabel kontra ħaddiema barranin.

Kien hemm żmien meta kienu jgħidu li l-ħaddiem barrani qiegħed jieħu x-xogħol tal-ħaddiem Malti għaliex il-ħaddiem barrani qiegħed, skont it-terminoloġija fit-triq, jaħdem bla ktieb, li jfisser li ma jħallasx la bolla u lanqas taxxa, però llum l-ġurnata nafu li dan mhux il-każ.

Illum il-ġurnata qiegħda tiżdied ħafna iktar il-prattika li dawn il-ħaddiema jkunu reġistrati ma' Jobsplus, kif inhu suppost, u dawn iħallsu l-bolla u anke t-taxxa hawn Malta.

Din hija xi ħaġa li qiegħda tgħin sabiex poġġejna fuq sisien sodi anke l-pensjonijiet tagħna.

Illum il-pensjonijiet qegħdin fuq sisien sodi u fejn qabel aħna ż-żgħażagħ konna nistaqsu jekk għadx nieħdu pensjoni għada pitgħada, illum il-ġurnata, grazzi għall-politika ta' dan il-Gvern u l-mod kif attira dawn il-ħaddiema barranin li qegħdin iħallsu l-bolla hawn Malta, imma nafu li ħafna minnhom mhumiex ser ikunu qegħdin jieħdu pensjoni hawn Malta, allura dik il-bolla li tħallset qiegħda tgħin biex ikollna l-pensjonijiet fuq sisien sodi.

Hawnhekk qegħdin naraw kemm hu essenzjali li wieħed ikollu l-ekonomija soda għaliex l-ekonomija hija dik il-pjattaforma li fuqha wieħed ikun jista' jibni l-programm elettorali tiegħu u jkun jista' effettivament iwettqu.

Però biex niġi lura għan-negozji tal-familja rrid ngħid li, iva, dawn għandhom diversi sfidi li wieħed mhuwiex faċli jegħlibhom, però grazzi għal din il-leġiżlazzjoni wieħed jara li wħud minnhom anke jkunu bdew jingħelbu.

Pereżempju, jekk nikkwota mill-Family Business Survey "Bridging the Strategy Gap in Maltese Family Businesses" li sar minn PricewaterhouseCoopers fl-2016, u bil-permess tal-Kamra inpoġġih anke fuq il-Mejda tal-Kamra, wieħed jara kif ir-rata ta' persuni li jkunu lesti li jkomplu fin-negozju tal-familja f'Malta kien madwar 83%.

Imbagħad dan is-survey jinqasam f'diversi oqsma oħrajn, bħas-senior executives, junior and middle management, dawk li ma jkunux jaħdmu mal-kumpaniji, imma jkollhom ishma fil-kumpanija u oħrajn li ma jkollhom x'jaqsmu xejn imma jieħdu xi tip ta' kumpens.

Hawnhekk wieħed jara li madwar 49% tal-persuni li ħadu sehem f'dan is-survey kienu lesti li jgħaddu t-tmexxija tan-negozju tagħhom lill-ġenerazzjoni li jmiss.

Aħna nafu li l-iktar li twassal huwa sat-tielet ġenerazzjoni, għaliex ħafna drabi jkollok il-missier li beda n-negozju tal-familja, għaddieh lit-tfal u mbagħad it-tfal jerġgħu jgħadduh lit-tfal tat-tfal.

In-nies jgħidulek li dan jiġri għax imbagħad jibdew deħlin ħafna nies u ħafna jdejn u mbagħad ikun diffiċli biex jitlaħaq ftehim bejn kulħadd.

Dawn huma affarijiet li huma realtà tal-ħajja, però huwa importanti li wieħed jaħseb għalihom għaliex is-suċċessjoni tan-negozju tiegħek hija relatata direttament mas-suċċess li jkun qiegħed jikseb in-negozju tal-familja.

Hawnhekk insemmi diversi inċentivi oħrajn li wieħed jista' jieħu kemm-il darba jkun jifforma parti mir-Reġistru għal Negozji tal-Familja.

Pereżempju, dawn jistgħu jieħdu servizzi konsultattivi għall-valur ta' €2,500 fuq perjodu ta' ħames snin, taħriġ u edukazzjoni, li kollha jgħinu biex in-negozju jkun jista' jimxi dejjem iżjed 'il quddiem.

Interessanti hija l-iskema Micro Guarantee, li permezz tagħha ssir garanzija ta' madwar €500,000 kull negozju sabiex b'hekk ikun jista' jinxtara n-negozju kollu kemm hu jew inkella parti minnu.

Din hija leġiżlazzjoni mill-iktar essenzjali biex tgħin lin-negozji tal-familja jkomplu mexjin 'il quddiem u li l-Kummissjoni Ewropea stess qiegħda tħeġġeġ sabiex pajjiżi oħrajn jintroduċu liġi simili.

Hawnhekk jidher ċar kemm pajjiżna għal darb'oħra kien minn ta' quddiem nett biex idaħħal leġiżlazzjoni tant importanti biex tinħoloq klima ekonomika pożittiva u tajba biex imbagħad ikollok is-settur privat li minnu nnifsu jkun jista' jkompli jaħdem u jisfrutta bl-aħjar mod possibbli dik il-klima ekonomika.

Sinjura President, jien inħeġġeġ iżjed sidien ta' negozji tal-familja sabiex jinkitbu fir-Reġistru għal Negozji tal-Familja.

B'dawn l-emendi qegħdin nissimplifikaw il-proċeduri amministrattivi għall-benefiċċju tan-negozji filwaqt li t-twaqqif tal-one stop shop tar-Reġistru għan-Negozji tal-Familja qiegħed jagħmilha iktar faċli biex in-negozjanti jinqdew f'dak li jkollhom bżonn.

Hawnhekk irrid nifraħ lil Dr Nadine Lia, li kienet il-persuna li mexxiet din il-leġiżlazzjoni li naf li għandha għal qalbha ħafna dan is-settur.

Għaldaqstant inħeġġeġ iżjed sidien tan-negozji sabiex jidħlu f'din l-iskema sabiex b'hekk inkomplu nassiguraw li s-sidien tan-negozji li llum il-ġurnata jifformaw il-fibra tal-ekonomija ta' pajjiżna jkunu jistgħu jkomplu jiffjorixxu u jimxu 'l quddiem.

Fl-aħħar nett nitlob il-permess biex inpoġġi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pubblikazzjoni maħruġa mill-kumpanija PwC Malta "Family Business Survey 2016 – Bridging the strategy gap in Maltese Family Businesses".

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

AARON FARRUGIA (Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali): Sinjura President, dan huwa suġġett importanti u għal qalbi ħafna.

Kif qal l-Onor.

Bartolo, huwa suġġett li huwa importanti għal pajjiż għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-familji u n-negozji tal-familji huma l-sinsla tal-ekonomija Maltija.

Nhar it-Tnejn li għadda f'dan il-Parlament għedt li l-Moviment tagħna huwa moviment tal-edukazzjoni, tax-xogħol, kif ukoll tal-Unjoni Ewropea, u llum nista' ngħid li huwa l-moviment tal-familji fin-negozju u n-negozji żgħar u medji fil-pajjiż.

Dik li qegħdin nitkellmu dwarha llum hija leġiżlazzjoni li daħlet sentejn ilu u llum, grazzi wkoll għall-kollega tiegħi l-Ministru Chris Cardona, qed inkomplu nsaħħuha u ngħinu lil dawn in-negozji biex nagħmlu l-ħajja tagħhom iktar faċli permezz ta' flessibbiltà u liġijiet iktar effiċjenti.

Dawn in-negozji mhux biss huma s-sinsla tal-ekonomija Maltija, imma qed ikomplu jikbru u jiffjorixxu, u fil-ħin li ġej se jkolli ċans ukoll nitkellem dwar kif dan qed jiġri.

Dħalna wkoll fl-era diġitali u allura dak li kienu jagħmlu qabel, illum qed jagħmluh b'mod differenti.

Pereżempju, illum il-klijenti tagħhom mhumiex biss il-Maltin u l-Għawdxin, imma l-klijenti tagħhom huma f'numru ikbar għax għandhom il-possibbiltà li jagħmlu negozju u jbigħu fis-suq uniku tas-27 stat membru tal-Unjoni Ewropea mingħajr ostakoli ta' tariffi.

Dan huwa pożittiv ħafna għax illum fl-era diġitali t-tranżazzjonijiet jistgħu jsiru online fejn jistgħu jbigħu s-servizzi jew il-prodotti tagħhom fl-erbat irjieħ tad-dinja.

Dalgħodu stess tkellimt ma' nisa intraprendituri li pparteċipaw fil-proġett Smart Women li sar permezz ta' fondi Ewropej mill-programm Erasmus+.

Lil dawn l-intraprendituri għeniehom permezz ta' programm ta' taħriġ biex jiksbu l-ħiliet sabiex ikunu jistgħu jbigħu s-servizzi jew il-prodotti tagħhom online ukoll.

Min huma dawn il-familji li għandhom negozju?

L-Onor.

Bartolo qal li ġej minn familja ta' intraprendituri, negozji żgħar u medji, li jimxu minn ġenerazzjoni għall-oħra, u llum qegħdin hawnhekk biex inkomplu niffaċilitaw dan il-proċess.

Dawn huma familji li jqumu filgħodu u jiddedikaw mhux biss ħinhom imma jissograw ġidhom u flushom kuljum fl-ekonomija, għax dawn mhux bħalna hawn ġew li nqumu filgħodu u ngħidu li l-paga tagħna dieħla.

Ħafna drabi dawn in-nies ukoll jitfixklu meta xi ħadd minnhom ikun ma jiflaħx għaliex il-ħanut jew in-negozju jagħmel pass jew tnejn lura.

Ta' dan aħna rridu nirringrazzjawhom u nfaħħru l-bżulija tagħhom.

U rridu nagħmlu dan billi nkomplu niffaċilitaw il-proċeduri billi ntejbu dan l-Att dwar in-Negozji tal-Familja, li b'mod tajjeb ħafna dan il-Gvern daħħal xi sentejn ilu.

Fil-fatt, dan l-Abbozz jipproponi bidliet, simplifikar u kjarifiki ta' proċeduri sabiex in-negozjanti jkunu jistgħu japplikaw għal inċentivi b'mod faċli u effiċjenti.

Jiena nitkellem ma' intraprendituri li għandhom negozju tal-familja u jgħiduli li għandhom żewġ sfidi prinċipali.

Forsi l-kollegi tiegħi li għandhom negozju jgħallmuni dwar dan.

Fosthom ilbieraħ tkellem l-Onor.

Edwin Vassallo, li wkoll elenka xi sfidi li dawn il-familji jsibu.

Imma fuq quddiem nett hemm l-aċċess għall-finanzi, imma ukoll il-fatt li r-rata ta' sopravivenza tagħhom hija dik li hi, allura rridu nkomplu ngħinuhom biex jibqgħu s-sinsla tal-ekonomija Maltija.

Fuq kollox dawn in-negozjanti għandhom ukoll l-isfida ta' kif iżommu l-ħaddiema milli jitilqulhom.

Bħala negozji tal-familja nafu li ħafna drabi llum timpjega persuna, però biex iżommha miegħek għal diversi xhur, mhux snin, qed tkun problematika.

Allura hemmhekk ukoll rridu nidħlu, forsi mhux f'fondi ta' infrastruttura, imma soft funds, biex inkomplu nagħtu ċ-ċans li persuna jew negozju jingaġġa l-ħaddiema u mbagħad iżommhom.

Sinjura President, nixtieq insemmi wkoll il-ħidma li għaddejja mill-Ministeru tal-Onor.

Chris Cardona, mhux biss fis-simplifikazzjoni ta' proċeduri permezz ta' din il-liġi, imma għaddej ukoll b'xogħol infrastrutturali.

Pereżempju, insemmi x-xogħol li għaddej fil-Villaġġ tas-Snajja' f'Ta' Qali, li huwa proġett li ilni nisma' dwaru minn mindu kont żagħżugħ.

Dejjem kont nisma' li dan il-proġett se jitlesta u qatt ma rajnieh!

Ħafna min-negozji fil-Villaġġ tas-Snajja' ta' Ta' Qali huma negozji tal-familja.

Il-proġett issa miexi ġmielu u jikkomplementa wkoll il-proġett tal-Qasam Industrijali fix-Xewkija Għawdex, fejn għandna madwar 20 tomna ta' art fiż-żona magħrufa bħala tal-Ħofra u tal-Barmil.

Għal dawk l-Għawdxin li forsi qegħdin isegwuna minn djarhom, irrid ngħid li hemmhekk se jkollna l-ikbar qasam industrijali ġewwa Għawdex biex Għawdex ikun il-mutur ekonomiku li wegħedna żewġ leġiżlasturi ilu.

Ovvjament, dawn huma fondi Ewropej, u Segretarjat tiegħi qed jassisti lill-Ministru konċernat biex hemmhekk ikollna €17-il miljun ta' fondi Ewropej li qed ninvestuhom kemm fl-infrastruttura ta' Malta u Għawdex, imma wkoll għotjiet diretti li jmorru għall-familji li għandhom negozju tagħhom.

Sinjura President, issa se ngħid kif qed ngħinu bil-fondi Ewropej.

Kif diġà spjegajt, għandek fondi li jmorru għall-infrastruttura bħal, pereżempju, il-Villaġġ tas-Snajja' ta' Ta' Qali u l-Qasam Industrijali tax-Xewkija.

Semmejt ukoll il-proġett Smart Women li qed nagħmluh b'fondi Ewropej tal-Erasmus +, imma wkoll bil-fondi tal-ESS, li huma soft funds biex inkomplu nħarrġu l-workforce tagħna u biex l-industrija ssib il-workforce li għandha bżonn, mhux għall-industriji tal-lum biss, imma anke ta' għada u pitgħada.

Din il-ġimgħa tkellimna dwar il-blockchain, il-cryptocurrencies u proġetti fil-loġistika u għaldaqstant irridu nħarrġu anke b'mod vokazzjonali l-ħaddiema ħalli negozji tal-familja jsibu l-ħaddiema li għandhom bżonn.

Imma mhux biss.

Illum komdu ngħid u nixtieq infaħħar il-mod ta' kif il-fondi Ewropej qed jgħinu lil dawn in-negozji żgħar u medji u lil dawn l-istart-ups li ġejjin ukoll min-negozji ta' familja.

Hawnhekk m'aħniex nitkellmu dwar self biss, imma qed nitkellmu dwar grants, mela flus li jmorru direttament fil-but tal-familji li għandhom negozji, ta' SMEs u ta' start-ups.

Pereżempju, huwa tajjeb li ngħid li mill-2014 s'issa bbenefikaw madwar 150 SMEs.

M'għandix dubju li ħafna minnhom dawn huma negozji tal-familja.

U jekk wieħed jistaqsi lil dawn il-150 SME x'fondi ħadu - qed nitkellmu dwar grants issa, mhux dwar self – jgħidulek li ħadu fondi biex jibdew start-up.

Mela għandek persuna żagħżugħa li għandha kunċett f'moħħha, ħarġet mill-Università, imma minflok marret għall-impjieg, għażlet it-triq id-diffiċli, li tiftaħ negozju, kumpanija għaliha, u allura tajnieha l-fondi.

Għal dak l-istart-up aħna nagħtu se massimu ta' €300,000.

We match their money, jiġifieri, jekk il-persuna jirnexxilha ġġib €100,000 jew €200,000 self mill-bank, aħna nagħtuha €200,000 fi grants.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna li tagħti ċ-ċans li l-aspirazzjonijiet taż-żgħażagħ tagħna jkomplu jiġu milqugħa.

Nistgħu ukoll nagħtu fondi lil dawk l-SMEs li llum iħaddmu tlieta jew erba' min-nies, imma jixtiequ jinvestu fl-intrastruttura, fil-makkinarju u forsi għada pitgħada jħaddmu madwar 8 jew 9 persuni.

Lil dawn qed nagħtuhom sa massimu ta' €500,000 fi grants minn fondi Ewropej li, anke hawn, we match their money.

Imbagħad għandek id-diversifikazzjoni u l-innovazzjoni tal-SMEs; l-innovazzjoni meta kumpaniji jkunu se jagħmlu xi ħaġa innovattiva iktar milli kien jagħmlu, u diversifikazzjoni meta għandek negozju tal-familja li forsi n-nannu kien jipproduċi xi ħaġa, illum nafu li din ix-xi ħaġa nistgħu nimportawha miċ-Ċina jew minn pajjiżi oħrajn, u allura ma jagħmilx sens li llum timmanifatturaha inti, imma dan jixtieq iżomm in-negozju, u għalhekk qed ngħinuhom biex jiddeversifikaw in-negozju tagħhom permezz ta' massimu ta' grant ta' €200,000.

Hemm ukoll internationalization grant li jingħata meta jkun hemm negozju tal-familja li sidha jkun jixtieq jibda jesporta l-prodott tiegħu u, pereżempju, ikun hemm fiera importanti fl-Ewropa jew barra mill-Ewropa li jixtieq jattendi għaliex hemmhekk se jiltaqa' ma' intraprendituri oħrajn li jafu jibdew jikkonsidraw li jimportaw il-prodott Malti.

Lil dawn in-negozji qed nagħtuhom sa massimu ta' €10,000 fi grants ukoll, flus fil-but biex jattendu għal fieri barra minn Malta.

Fl-aħħar imbagħad qed nagħtu grant ta' €5,000, għall-e-commerce.

Aħna qed inħeġġu lill-intraprendituri u lin-negozji tal-familja biex jimxu għad-dinja diġitali u qed nagħtuhom il-fondi biex il-prodott jew is-servizz li qed joffru ikunu jistgħu joffruh online.

Hawnhekk mbagħad jidħlu ħlasijiet bankarji u mezzi oħra, pjattaforma diġitali li qed ninvestu fiha anke permezz ta' fondi Ewropej.

Biex tagħmel dan kollu, persuna trid tissottometti l-pjan tan-negozju tagħha li jkun b'saħħtu.

Qed nagħmlu dan billi nagħtu €5,000 minn fondi Ewropej biex persuna tagħmel pjan ta' negozju tajjeb.

Dawn huma l-fondi Ewropej li qed nagħtu lil mijiet ta' SMEs li bejn l-2014 u llum diġà bbenefikaw minnhom madwar 150 SMEs.

Din il-ġimgħa f'pajjiżna kellna wkoll diskussjoni dwar x'tip ta' self qed nagħtu lill-SMEs.

Kif diġà għedt, u kien hawn anke kollegi mill-Oppożizzjoni li rrimarkaw dwar dan, l-ikbar sfida ta' kull negozju hija l-aċċess għall-finanzi.

Il-fondi Ewropej mhumiex biżżejjed biex persuna timxi 'l quddiem, imma għandha bżonn self mill-bank.

Għaldaqstant, filwaqt li nfaħħar l-banek lokali, li anke fi żmien ta' diffikultà taw u għenu kemm felħu lil dawn l-SMEs, huwa tajjeb li ngħidu li użajna l-fondi Ewropej.

Irrid ngħid li kien gvern ieħor li beda b'din il-miżura li ngħinu lil dawn l-SMEs, dawn in-negozji tal-familja, anke biex isir tapping ta' fondi u jieħdu self.

Meta qed ngħid jieħdu self ifisser li inti tagħti loans, garanziji, li huma vantaġġjużi meta mqabbla ma' banek oħrajn.

Jiġifieri, huwa pass aħjar mis-self li tieħu mingħand banek kummerċjali lokali.

Hawnhekk irrid insemmi l-SMEs Intiative Programme li permezz tiegħu qegħdin noffru €28 miljun ta' fondi Ewropej li, when leveraged - għaliex il-European Investment Bank u l-European Investment Fund jagħtu l-fondi tagħhom ukoll hemmhekk ma' tagħna - jitilgħu għal massimu ta' €90 miljun ta' loans li qegħdin nagħtu lill-SMEs Maltin u Għawdxin, dawn in-negozji tal-familja.

Dan huwa pożittiv ħafna.

Hawnhekk nixtieq infaħħar liż-żewġ banek li daħlu għal dan l-impenn, jiġifieri l-BOV u l-BNF Bank, li aċċettaw li jmexxu 'l quddiem dan il-programm.

Nixtieq ngħid ukoll li dalwaqt se jkollna l-Malta Development Bank li se jkun qiegħed jgħin u jagħmel ix-xogħol tiegħu biex jiffaċilita l-aċċess għall-finanzi, mhux biss għal negozji żgħar u medji u start-ups, imma wkoll għal proġetti kbar li għandhom bżonn kapital qawwi ħafna.

Għalhekk huwa tajjeb li nfaħħar il-ħidmiet li qed isiru, bl-għajnuna wkoll ta' fondi Ewropej, biex inkomplu nappoġġjaw dawn il-familji li jinvestu għax jemmnu f'din l-ekonomija vibranti ta' pajjiżna.

Sinjura President, nixtieq intenni l-impenn tiegħi u ta' sħabi biex inkomplu nappoġġjaw dawn in-negozji, li mhux biss huma is-sinsla imma huma wkoll il-futur tal-ekonomija Maltija.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, qegħdin nitkellmu fuq is-sinsla tal-ekonomija.

Qegħdin nitkellmu fuq ħafna nies li jaħdmu f'dan is-settur, ħafna nies li ma jiddependux fuq min jimpjegahom, anzi jużaw l-inizjattiva tagħhom biex jiġġeneraw ix-xogħol, il-kummerċ, u għaldaqstant qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li minn żmien għal żmien dejjem insostnu.

Hija xi ħaġa sabiħa li nsejħulhom "negozji tal-familja" aktar milli "SME's", għax dawn huma proprju hekk, negozji fejn ġeneralment issib kemm ir-raġel, kemm il-mara u ġieli anke t-tfal jaħdmu f'dan it-tip ta' negozji.

Imma jien illum mhux se nitkellem fuq ħwienet u fuq kummerċ, imma se nitkellem fuq settur li f'din il-Kamra ta' spiss ninsew.

Se nitkellem fuq il-qasam tas-saħħa, se nitkellem fuq settur ta' negozju tal-familja, fejn il-professjonisti huma parti minn a profession that cares, fejn il-professjonisti mhux bilfors huma t-tobba, imma jistgħu jkunu wkoll anke professjonisti oħrajn paramediċi, dawk li nsejħulhom healthcare professionals, fejn is-servizz fil-komunità jew fis-saħħa primarja huwa wieħed li għandna bżonn li jkun ferm iktar robust fis-sitwazzjoni u fix-xenarju li jeżisti f'Malta.

U għalhekk se ngħid għaliex dawn in-negozji tal-familja għandhom ukoll jiġu mħarsa.

Nafu li t-tariffa ta' kwalunkwe tabib tal-familja hija waħda raġonevoli, hija waħda li l-poplu Malti u Għawdxi jlaħħaq magħha.

Nafu wkoll li 90% tal-poplu Malti u Għawdxi kollu juża s-sistema tas-saħħa primarja privata u mhux dik pubblika.

Nafu li din hija s-sinsla tal-public private health mix mill-aspett komunitarju.

Għaldaqstant, jien nistaqsi: Tul dawn is-snin kollha x'miżuri ttieħdu biex is-sistema ta' tabib tal-familja fil-privat tissaħħaħ?

Nafu li l-gvern għandu ħafna x'jiggwadanja minnha, imma x'inhuma l-inċentivi biex it-tobba jingħaqdu flimkien u jitħaddem group practice biex b'hekk is-saħħa tal-pazjent titħares bl-iktar mod adegwat u dan is-servizz ikun iktar aċċessibbli għall-pazjent.

X'inhuma s-soft loans li jingħataw lil dawn it-tip ta' tobba biex iwaqqfu n-negozju tagħhom?

Mhux qed nitkellem fuq fondi tal-Unjoni Ewropa, imma qed nitkellem fuq soft loans.

Jien naf tobba li huma ta' età matura u għadhom għaddejjin iħallsu s-self li jkunu ħadu mill-banek b'mod kompetittiv meta waqqfu negozju li jagħti servizz lill-kura primarja fil-komunità ta' dak ir-raħal jew dak ir-reġjun.

X'inhuma l-miżuri li qegħdin jingħataw mill-Gvern biex l-group practice tat-tobba privati jidħol fid-dinja tat-teknoloġija?

Nitkellmu fuq l-innovazzjoni!

Li jkollna aċċess għall-investigazzjoni jew li nistgħu narawha fuq il-kompjuter?

Dak biss għandu jkun?!

Hemm ħafna iktar affarijiet li suppost mexjin b'rata iktar mgħaġġla biex b'hekk is-saħħa tal-kura primarja tissaħħaħ f'Malta.

U hawnhekk qed nirreferi wkoll, pereżempju, li jkollna l-istejjer tal-pazjenti miġburin kif suppost, xi ħaġa li għadna 'l bogħod minna, imma għandha tasal.

Allura jien nemmen li din hija liġi tajba, u huwa tajjeb li qegħdin norqmuha mill-ġdid, imma hemm ċerti setturi… U qed nitkellem fuq settur partikolari, għax ġej minnu, għamilt iktar minn 30 sena bħala tabib fi group practice fil-privat bħala self-employed u konna nħaddmu wkoll in-nies magħna, allura naf id-diffikultajiet li tobba bħali jiffaċċjaw.

U d-diffikultajiet jiffaċċjawhom huma personalment fl-isfond tas-servizz li huma jagħtu lill-pazjenti Maltin u Għawdxin.

Għaldaqstant, f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nagħmel appell biex il-profession that cares - u hemm ħafna setturi 'l hemm mit-tobba - tingħata wkoll ċerti inċentivi għax din il-professjoni tmur lil hinn minn sempliċi negozju, għax hija s-sies tal-mod kif inżommu l-familji tagħna b'saħħithom.

Għaldaqstant, dan huwa l-appell tiegħi, għax id-dispożizzjonijiet proposti f'dan l-Abbozz ta' Liġi jipprekludu lit-tobba tal-familja u l-healthcare professionals milli jieħdu l-benefiċċji kif stipulati f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu fuq Abbozz ta' Liġi importanti ħafna għaliex proprju jittratta n-negozji tal-familja.

Jien, għall-kuntrarju tal-Onor.

Clayton Bartolo, m'iniex ġejja minn familja b'xi tip ta' negozju, imma nagħraf l-importanza li għandhom in-negozji tal-familja.

Dawn in-negozji jien inħobb niddeskrivihom bħala x-xewka tad-dahar ta' kull ekonomija, b'mod speċjali dik Maltija, li primarjament hija magħmula min-negozji ta' daqs żgħir jew medju u li l-maġġoranza tagħhom, madwar 80%, huma negozji tal-familja, negozji li, biex ngħid hekk, raw il-bidu u anke t-tkomplija tagħhom għaliex kien hemm iben, bint jew ulied li għażlu li jkomplu fuq il-passi ta' ommijiethom u missierijiethom.

Dan il-punt iwassalni għall-punt tas-suċċessjoni, punt li semma anke l-Ministru Chris Cardona fl-intervent tiegħu tal-bieraħ, fejn qalilna li s-suċċessjoni tan-negozju hija problematika, sa ċertu punt, aktar mis-suċċess innifsu tan-negozju.

Fil-fatt, hemm statistika li turi li ta' kuljum fl-Unjoni Ewropea jkun hemm madwar 600 negozju ta' familja li jagħlqu minħabba problemi ta' trasferibbiltà ta' negozju.

Allura dan iġegħelna nifhmu li mhijiex biss problema lokali, ta' pajjiż żgħir bħal Malta, imma hija ukoll problema Ewropea.

Ladarba qed insemmi l-Unjoni Ewropea rrid ngħid li Malta hija l-ewwel membru stat tal-Unjoni Ewropea li sentejn ilu ħoloq proprju dan il-qafas leġiżlattiv għan-negozji tal-familja.

Din hija xi ħaġa li lilna tagħmilna kburin mhux biss li konna minn tal-ewwel li għamilna dan il-qasam leġiżlattiv, iżda għaliex huwa ipprovat li f'mumenti ekonomiċi diffiċli, bħar-riċessjoni jew staġnar, huma n-negozji tal-familja l-iktar li jirreżistu għal dawn it-tip ta' sfidi.

Jiġifieri, waħda mir-raġunijiet ewlenin għal ħajja twila tagħhom hija anke s-sens ta' responsabbiltà personali għall-immaġini tan-negozju.

Kont qed nieħu pjaċir nisma' lill-kollega l-Onor.

Aaron Farrugia jitkellem dwar kif l-Unjoni Ewropea min-naħa tagħha qiegħda taħdem f'dan ir-rigward u tara kif permezz ta' ċerti għotjiet tkun tista' tgħin mhux biss negozji li diġà huma eżistenti, iżda wkoll tagħti grants li jagħtu l-opportunità lill- individwu li jkun irid jibda l-ewwel negozju tiegħu.

Minn statistika tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika li kont qiegħda nara anke bi preparazzjoni għal dan id-diskors jidher li, sfortunatament, huma biss inqas minn 10% n-negozji familjari li jirnexxilhom jaslu sat-tielet ġenerazzjoni.

Din hija inkwetanti ferm u hija xi ħaġa li tagħtik dispjaċir mhux biss bħala politiku, imma anke bħala uman, bħala persuna li tiddependi fuq ix-xogħol biex taqla' l-għejxien tagħha.

U tagħtik dispjaċir għaliex in-negozji tal-familja mhumiex biss sors ta' tkabbir ekonomiku li anke joħolqu x-xogħol, iżda għaliex in-negozji tal-familja huma eżempju ċar ta' tranżazzjoni ta' bżulija, dedikazzjoni u sagrifiċċji, valuri li lkoll huma importanti għas-soċjetà u li huma ferm apprezzati minn diversi pajjiżi Ewropej.

B'wiċċi minn quddiem jiena ngħid li dan is-sens ta' bżulija lilna l-Maltin dejjem iddistingwiena minn popli oħrajn.

Ftit tal-ġimgħat ilu kont qed nitkellem ma' persuna li kienet pijuniera fl-introduzzjoni tal-ftuħ tal-fabbrika tal-Playmobil f'pajjiżna.

Din il-persuna qaltli li dak iż-żmien kienu jħarsu lejn Malta u kienu jaħsbuna qisna għadna qed ngħixu fl-era tal-Flinstones, imbagħad xħin il-Ġermaniżi bdew jaraw li l-Maltin huma bieżla, qegħdin jaħdmu u qegħdin itellgħu produzzjoni liema bħalha, daħal l-element ta' għira u ma kienx faċli anke għal din il-fabbrika tibqa' f'pajjiżna topera u tibqa' tkun suċċess għal daqstant snin.

Bħala Gvern, matul is-snin għenna b'diversi modi lill-familji li għandhom negozji u llum, minkejja li sentejn ilu prorpju ressaqna dan l-Att, qegħdin hawn nitkellmu fuq emendi ġodda għal dan l-istess Att li mela l-vojt leġiżlattiv li kien hemm.

Jiena naħseb li din hija liġi tajba li wasslet sabiex anke jinfetaħ dan l-uffiċċju speċjalizzat, li jservi anke ta' one stop shop għall-familji tagħna, punt ta' riferiment għal kull min għandu negozju tal-familja, li jagħtihom l-appoġġ u d-direzzjoni li ħafna drabi jkunu meħtieġa.

Din hija liġi li għall-ewwel darba rrikonoxxiet anke b'mod formali, biex ngħid hekk, il-preżenza tan-negozji tal-familja.

Dan huwa Gvern li, jagħmel kemm jagħmel, iħoss il-bżonn li dejjem jagħmel aktar, li jibqa' impenjat li jtejjeb dak li jkun għamel huwa stess, anke fi żmien relattivament riċenti.

Jien ġejja minn lokalità li nħobb insejħilha 'l-belt tan-negozjanti'; Ħal Qormi hija belt ħajja, vibranti u dinamika, li dejjem kienet mogħnija b'ħafna attività kummerċjali u negozji li huma il-frott ta' sforz kollettiv ta' familja li mxew 'il quddiem u iffaċċjaw l-isfidi tagħhom bl-għaraq ta' ġbinhom.

U proprju għaliex jien minn Ħal Qormi u ngħix f'din l-lokalità nista' nifhem aħjar il-bżonnijiet u l-preokkupazzjonijiet ta' dawn il-familji bin-negozju, iżda wkoll l-aspirazzjonijiet tagħhom.

Dan għax il-ħolma tagħhom mhijiex biss li dan in-negozju jitkompla minn uliedhom, imma li eventwalment jitkompla b'suċċess u jkompli jikber u jiffjorixxi.

Ħafna negozji familjari rnexxew, kibru u anke espandew l-operat tagħhom matul iż-żmien u dan wassal biex fl-antik kien hemm il-kunċett ta' casa bottega.

Dawn in-nies joħorġu minn dawn il-garaxxijiet ġewwa żoni residenzjali u jespandu n-negozju tagħhom anke f'zoni industrijali.

Insemmi, pereżempju, lil Nenu Debono, li mhuwiex biss magħruf mal-Qriema, li huwa l-moħħ wara Maypole, storja ta' suċċess li għandha anke tkun ta' ispirazzjoni għal ħafna familji li għandhom in-negozju tagħhom.

Dan il-missier beda minn forn żgħir ġewwa Tas-Sliema u rawwem lil uliedu b'ħafna bżulija u, effettivament, anke permezz tar-riskji li huwa stess ħa u bl-għajnuna u l-appoġġ anke tal-gvern, illum għandhom fabbrika industrijali u jħaddmu mhux biss lill-familja tagħhom, imma jħaddmu numru kbir ta' nies, kemm ġewwa l-fabbrika kif ukoll ġewwa l-ħwienet tagħhom.

Qed tiġini f'moħħi wkoll storja oħra Qormija ta' suċċess.

Qed nirreferi għall-kumpanija Lamb Brand li niftakarha topera – għall-inqas meta kont sindku - minn madwar 7 garaxxijiet ġewwa Ħal Qormi, ilkoll f'żoni residenzjali.

Tistgħu timmaġinaw kemm ikun diffiċli li bħala sindku tasal għal xi tip ta' bilanċ meta hemm min qiegħed jaħdem u allura qed jagħti l-opportunità tax-xogħol iżda ovvjament qed joħloq ċertu inkonvenjent għar-residenti.

Ma kienx ikun faċli għalija bħala sindku li nżomm dak il-bilanċ.

Iżda hija wkoll storja ta' suċċess għax issa dawn ingħataw art ġewwa ż-żona industrijali tal-Imrieħel u jinsabu kuntenti għax fl-aħħar mill-aħħar mhux se jibqgħu ikunu ta' skumdità għar-residenti tat-toroq li kienu joperaw minnhom u finalment se jkunu jistgħu jkabbru anke l-operat tagħhom, se jkollhom iktar spazju, jistgħu jaħdmu b'iktar kumdità u anke se jżidu n-numru ta' nies li jaħdmu magħhom.

Dawn huma biss żewġ eżempji, li bħalhom hemm iktar, u aħna, bħala Gvern, kommessi li nibqgħu nagħtuhom l-għodda sabiex ikollna iktar stejjer ta' suċċess bħalhom.

Sinjura President, l-għanijiet u r-raġunijiet tal-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu llum huma, fost l-oħrajn, li jiġu kjarifikati u simplifikati l-kwestjonijiet u proċessi amministrattivi biex anke jiġi żgurat li l-inċentivi jingħataw lil dawk in-negozji tal-familja li huma reġistrati bħala tali.

Il-kelma "simplifikar" hija forsi iktar faċli mill-kliem "tnaqqis ta' burokrazija' biex tgħidha, imma hija ferm iktar diffiċli meta tipprova twettaqha.

Se nuża l-kliem li uża l-Onor.

Edwin Vassallo lbieraħ: "Kultant qisek tħossok se tidħol ġo ħajt u tipprova ssib il-fil biex tidħol minn xi mkien".

Għaliex mhux faċli meta jkollok ċerti liġijiet li inti tibdilhom biex tkompli tissimplifika.

U allura wieħed għandu japprezza anke l-isforz li sar f'dan ir-rigward u jien bħala Kummissarju tas-Simplifikazzjoni, kull fejn nista', se nibqa' nara b'liema modi dawn il-proċeduri jistgħu jiġu simplifikati, anke fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Illum qegħdin hawn niddiskutu għaliex irridu nagħmlu liġi aħjar minn dik li għamilna sentejn ilu biex, pereżempju, dawk il-familji li għandhom negozju jkunu jistgħu japplikaw għal dawn l-inċentivi bl-aktar mod faċli u anke effiċjenti.

Bħalma ngħidu, time is money u allura ma nistgħux nissograw li minħabba dewmien eċċessiv inkunu qegħdin inċaħħdu u nwaqqfu lil xi familja jew oħra milli jkomplu jirnexxu fin-negozju tagħhom.

Nemmen li meta qegħdin nissimplifikaw il-proċess ta' kif in-negozji għandhom japplikaw għal dawn l-inċentivi nkunu qegħdin inħeġġu anke aktar negozji ta' dan it-tip ħalli jagħmlu użu minn dawn l-inċentivi fiskali.

Huwa inutli li nagħtu l-inċentivi jekk imbagħad dawn l-istess inċentivi jispiċċaw ma jintużawx għaliex il-proċedura tkun daqstant diffiċli li wieħed jaqta' qalbu.

Huwa tajjeb li nagħtu ħarsa lejn ix-xogħol li qiegħed isir.

Pereżempju, matul dawn l-aħħar xhur din il-leġiżlazzjoni ġiet milqugħa tajjeb ħafna, u l-feedback kien wieħed pożittiv immens.

Kellna aktar minn 250 negozju tal-familja li bbenefikaw minn dawn l-inċentivi fiskali provduti mill-Uffiċċju għan-Negozji tal-Familja.

Din is-sena wkoll kien hemm l-implimentazzjoni ta' 5 strumenti leġiżlattivi li flimkien jipprovdu dawn l-inċentivi u, barra minn hekk, fil-baġit tas-sena l-oħra, bħalma semma l-Ministru Cardona, kien hemm l-iskema Micro Invest li żdiedet għal €70,000 għan-negozji tal-familja.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq negozji tal-familja ma nistax ma nsemmix anke l-iżviluppi li saru riċentement f'dan ir-rigward.

Il-Ministru Cardona ħabbar kif għall-ewwel darba se jkollna bank lokali li se jkun qiegħed jagħmel din l-iskema speċjalizzata għan-negozji tal-familji u bl-għajnuna tal-Uffiċċju għan-Negozji tal-Familja u l-BOV dawn in-negozji se jkunu jistgħu jibbenefikaw minn aktar għajnuniet.

Din l-iskema se tkun waħda ta' serħan il-moħħ u li verament toffri għajnuna lil dawn it-tip ta' negozji.

Fil-fatt, il-kollega aċċenna wkoll li l-Bank Malti għall-Iżvilupp huwa wkoll parti minn dan il-ftehim li ntlaħaq u se jkun proprju hu li qiegħed jagħmel tajjeb għal dan.

Barra minn hekk, ma nistax ma nsemmix l-isforzi u l-ħidma konsistenti tal-Uffiċċju għan-Negozji tal-Familja, u minn hawnhekk insellem lil Dr Nadine Lia għax-xogħol kbir li qed tagħmel, mhux biss għax-xogħol tagħha fir-rwol li ġiet fdata fih, imma wkoll li kienet tant ġentili li spjegatli x-xogħol li sar anke matul dawn l-aħħar sentejn.

Irrid ngħid ukoll li dan il-Kumitat se jkun qiegħed jopera mill-Kamra tal-Kummerċ u se jiffunzjona bħala one stop shop għan-negozjanti Maltin, fejn in-negozjanti jistgħu jmorru bil-problemi tagħhom u jingħataw id-direzzjoni li jkunu tant jeħtieġu.

L-importanti huwa li l-familji li għandhom negozju jħossuna viċin tagħhom fid-diffikultajiet li jkollhom ta' kuljum.

Sinjura President, dan mhuwiex biss il-gvern tal-familji jew tan-negozji, imma huwa l-gvern tat-tnejn li huma.

Dan huwa gvern li se jkompli jaħdem biex joħloq ambjent li fih n-negozjanti tagħna jkomplu jimxu 'l quddiem u jespandu l-operat tagħhom u wkoll jiġu premjati għall-ħidma tagħhom.

Bħalma għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, l-isfidi qegħdin hemmhekk, diġà għamilna ħafna, imma bħal dejjem jonqos iżjed x'isir.

Wara kollox, is-suċċess ta' dawn il-familji mhuwiex biss is-suċċess tagħna bħala gvern u bħala pajjiż, u allura huwa proprju għalhekk li aħna bħala gvern se nkomplu naħdmu lejn il-kisbiet ta' aktar suċċessi għall-familji u għan-negozji tagħhom li tant jaħdmu għalihom.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Irrid nibda dan id-diskors tiegħi billi nsellem lill-Ministru Chris Cardona tax-xogħol li qiegħed jagħmel fis-settur tal-ekonomija li huwa responsabbli minnu, minkejja l-attakki kollha li għaddejjin fuqu ta' kuljum u li ma jiqfux.

Jien ma nissorprendix ruħi li n-naħa tal-Oppożizzjoni tipprova tattakka personalment lill-Ministru għall-Ekonomija għaliex l-ekonomija llum qiegħda fl-aqwa żmien tagħha u biex tipprova tweġġa' lil dan il-Gvern trid tipprova tweġġgħu fl-ekonomija, li mhux biss illum hija fost l-aqwa ekonomiji li għandna fl-Ewropa, iżda wkoll bil-fatti hija fost l-aqwa ekonomiji li għandna fid-dinja.

Is-suċċess ekonomiku ta' pajjiżna llum huwa bla preċedent, għandna rata ta' tkabbir ekonomiku li qatt ma rajna bħalha.

Ta' qabilna kienu jkejlu s-suċċess bl-ammont ta' impjiegi, u kampanja elettorali waħda wara l-oħra u diskorsi wieħed wara l-ieħor kienu jħobbu jiftaħru li kien irnexxielhom joħolqu 12,000 impjieg.

Fl-ewwel ħames ta' dan il-Gvern, taħt l-istrateġija ekonomika mmexxija tajjeb ferm mill-Ministru Chris Cardona, pajjiżna rnexxielu joħloq 47,000 impjieg ġdid, jiġifieri, kważi 50,000 impjieg ġdid fl-ewwel leġiżlatura ta' dan il-Gvern.

U l-qgħad huwa fl-anqas livell li qatt kien.

U l-maġġoranza tal-impjiegi jinħolqu mas-settur privat, ħafna minnhom ma' negozji tal-familji, li proprju qegħdin nitkellmu dwarhom illum, u anke ma' kumpaniji żgħar.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jolqot kważi kważi lil kull familja għaliex f'kull familja hemm xi ħadd li għandu negozju, ħafna minnhom negozji żgħar li taħt dan il-Gvern komplew jikbru.

Titkellem meta titkellem mal-familji involuti fin-negozju jgħidulek li llum hawn ix-xogħol.

U kif qalu kważi l-kelliema kollha ta' qabli, in-negozjanti huma s-sinsla tal-ekonomija f'Malta.

Jien ngħid li mhux biss, għax nistgħu ngħidu li jifformaw is-sinsla ta' ħafna mill-ekonomiji madwar id-dinja u qegħdin jikbru anke b'rata impressjonanti.

In-negozji huma sors ta' tkabbir ekonomiku u impjiegi u jagħtu attenzjoni konsiderevoli lil diversi fatturi bħal, pereżempju, il-lokal jew ir-reġjun li jkunu qegħdin joperaw fih, u hemm raġunijiet differenti għala t-twaqqif ta' negozju tal-familja jibqa' għaddej.

Iżda l-iżjed komuni minnhom hija s-sistema ta' valuri li sseħħ b'mod naturali, ir-rieda li tintwera u d-dedikazzjoni, is-sagrifiċċju u s-sens ta' responsabbiltà lejn dawk li jkunu waqqfu n-negozju tal-familja, liema negozju jibqa' jintiret.

In-negozji tal-familja huma kapaċi jifilħu aħjar perjodi diffiċli ta' riċessjoni u staġnar, u waħda mir-raġunijiet ewlenin għal-lonġevità tagħhom hija s-sens ta' responsabbiltà personali għall-immaġini tan-negozju li jkollhom.

Dan il-Gvern qed jaħdem biex ikompli joħloq ambjent li fih intraprendituri u negozji tal-familji jistgħu jirnexxu fl-intraprenditorija tagħhom ħalli finalment ikunu ppremjati.

Bl-introduzzjoni ta' dan l-Att dwar in-Negozji tal-Familja sentejn ilu, il-Gvern beda jirrikonoxxi aktar il-valur uniku tan-negozji tal-familji li għal snin twal kienu mwarrba - ħalli ma nużax il-kelma "abbandunati" – għax minkejja li kellhom anke segretarjat parlamentari li kien dedikat u ffokat biss għan-negozji ż-żgħar, ħafna minnhom kienu jħossuhom imwarrba.

L-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huma li jiġu kjarifikati u simplifikati kwestjonijiet bħal, pereżempju, proċessi amministrattivi biex ikun żgurat li l-inċentivi jingħataw lil dawk in-negozji tal-familja li huma reġistrati bħala tali.

Irridu nagħmlu liġi aħjar milli hi, u għalhekk qegħdin nemendawha, biex in-negozji jkunu jistgħu japplikaw għal inċentivi bl-aktar mod faċli u effiċjenti.

L-emendi li għandna quddiemna huma parti mill-isfida li għandu dan il-Gvern biex inaqqas il-burokrazija ħalli nissimplifikaw il-proċess ta' kif in-negozji għandhom japplikaw għal dawn l-inċentivi.

B'hekk inkunu qegħdin inħeġġu aktar negozju ta' dan it-tip biex jagħmlu użu minn dawn l-inċentivi fiskali għax aħna rridu ninċentivaw lin-negozji.

Mill-esperjenza personali li kelli fin-negozju fil-ftit żmien li waqaft mill-politika, nista' ngħid li filwaqt li kienet esperjenza sabiħa, sakemm tibda – jien kont involut fil-qasam tar-ristoranti – kont tgħaddi minn martirju.

Pereżempju, sa tliet snin wara l-ftuħ tar-ristorant kont għadni bla dawl għaliex biex jingħata d-dawl fejn kelli r-ristorant jiena, taħt Sant'Anġlu, riedet titħaffer trinka, u biex titħaffer din it-trinka l-permess dam tliet snin biex ħareġ.

Dam għax l-ewwel trid tmur għand l-Awtorità tal-Ippjanar, imbagħad hemm is-Sovrintendenza ta' Heritage Malta, imbagħad hemm l-Enemalta u entitajiet u awtoritajiet oħrajn, fosthom Transport Malta.

Dawn huma kollha affarijiet tajbin li għandhom isiru, imma min qed jinvesti flusu m'għandux jeħel f'dan iċ-ċirku burokratiku żejjed li kien itellef il-flus lin-nies.

Biex ma nsemmux li mbagħad ikollok awtorità li tgħidlek mod u awtorità oħra li tgħidlek mod ieħor!

Allaħares nibda nsemmi u nispjega għaliex kulħadd jispiċċa jidħak.

Bħal meta, pereżempju, ikollok awtorità li tgħidlek li trid tagħmel lift u trid twaħħlu mal-ħajt, imbagħad tiġi awtorità oħra u tgħidlek li jekk twaħħal il-lift mal-ħajt twaħħlek multa!

Huma affarijiet ta' barra minn hawn, imma dik kienet l-esperjenza personali tiegħi.

Din hija l-ewwel darba li qed nindirizza l-Parlament minn mindu nedejna l-istrateġija għall-Cottonera, li permezz tagħha nistgħu ninċentivaw aktar negozji, li ħafna minnhom huma negozji familjari li għandna fil-Cottonera, fosthom numru ta' stabbilimenti fil-qasam tal-catering.

U hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira biex ngħid li diġà kellna feedback tajjeb ħafna minn diversi bnadi, anke min-nies li joperaw fil-qasam tan-negozju.

Pereżempju, in-naħa tal-Cottonera hemm familji jew nies oħrajn li xtraw proprjetajiet u llum qegħdin jinvestu biex jagħmlu boutique hotels jew jikru l-appartamenti lit-turisti.

Hawnhekk irrid ngħid kelma dwar l-Oppożizzjoni, li trid soċjetà li jimpurtaha imma fl-istess ħin ma tagħtix kas in-nies tal-Cottonera għax lanqas biss semmew fuq il-midja li l-Gvern nieda l-istrateġija tal-Cottonera.

Il-ġurnal The Times of Malta, li l-ħin kollu jibgħat il-mistoqsijiet dwar x'nagħmel jiena - kważi kważi għalihom dawn lanqas għandi dritt naħdem – semmew u rrapportaw li tnediet din l-istrateġija, iżda ma semmewx li kien il-Kumitat ta' Riabilitazzjoni tal-Cottonera li għamel dan ix-xogħol.

Ma jimpurtax għax aħna mhux qegħdin hawnhekk għall-isem, qegħdin hawnhekk biex naħdmu, imma tal-inqas għarrfuhom lill-qarrejja tagħhom li l-Gvern nieda dan il-proċess ta' konsultazzjoni pubblika dwar l-istrateġija tal-Cottonera.

In-naħa tal-Oppożizzjoni, li l-midja tagħha bħalissa hija ffokata u ffissata dwar affarijiet oħrajn, minkejja li tgħid li trid soċjetà li jimpurtaha, ġiet taqa' u tqum min-nies tal-Cottonera, u min jara biss il-midja tal-Partit Nazzjonalista llum ma jafx li l-Gvern nieda dan il-proċess ta' konsultazzjoni pubblika.

Nistieden lir-rappreżentanti tal-Partit Nazzjonalista fil-Cottonera biex jiġu ħalli niddiskutu għax il-Cottonera hija ta' kulħadd, hija tan-Nazzjonalisti daqskemm hija tal-Laburisti.

Il-Cottonera hija ġawhra li għandna f'pajjiżna u rriduha tkompli tikber u tisbieħ, irridu ambjent aħjar u rridu aktar attività ta' negozju lejn il-Cottonera.

Għandna siti ewlenin matul il-kosta tal-baħar tal-Cottonera li jistgħu jiġu żviluppati, hemm ħafna min għandu ideat u jiena nixtieq li jersqu ħafna iktar nies 'il quddiem.

Għamilna sensiela ta' proposti u, fost l-oħrajn, tkellimna wkoll dwar dawn is-siti ewlenin matul il-kosta tal-baħar, kif identifikati fil-Cottonera Waterfront Development Brief, li għadhom mhumiex żviluppati.

Dawn huma siti kbar f'postijiet ewlenin li f'xi każijiet jinsabu fi stat serju ta' nuqqas ta' manutenzjoni jew abbandun, li ħafna minnhom qegħdin f'idejn il-privat u qed jipprevjenu l-potenzjal sħiħ tal-waterfront minkejja li uħud minnhom għandhom valur storiku.

Qed ikun propost li l-ostakli għar-riabilitazzjoni tittieħed azzjoni dwarhom mill-aktar fis possibbli biex titkompla l-mewġa ta' riġenerazzjoni taż-żona.

Meta fix-xhur li għaddew kont qed nitkellem waqt l-estimi ta' Heritage Malta stedint u appellajt lill-Gvern biex jieħu azzjoni ħalli jintervjeni, - u għandu mezz kif jista' jintervjeni, kif kien sar qabel ukoll u dan il-Gvern għamilha fil-każ ta' Sant'Anġlu, pereżempju – sabiex dawk il-postijiet li huma f'idejn il-privat u li għadhom mhumiex żviluppati jirranġahom il-Gvern a spejjeż ta' min għandu l-kirja f'idejh.

L-opportunitajiet ta' negozju li jirriżultaw mill-assi ta' patrimonju kulturali fiż-żoni ta' konservazzjoni għandhom ikunu identifikati bħala rikonoxximent tal-valur intrinsiku nkorporat fi proprjetajiet bħal dawn.

F'dan ir-rigward il-prodott turistiku taż-żona jista' jimmira lejn swieq domestiċi u barranin, bħal pereżempju, ħafna stabbilimenti tal-ikel, ta' akkomodazzjoni u attrazzjonijiet turistiċi oħrajn, għax jekk jiġu t-turisti jkollhom bżonn fejn jieklu, eċċ. U allura għandek bżonn ħafna stabbilimenti tal-catering.

Hemm ħafna familji li diġà ħadu diġà din l-inizjattiva u aħna rridu nagħmluha iktar faċli biex aktar nies jidħlu fl-intraprenditorija, jieħdu l-inizjattiva, jinvestu l-flus ħalli jimirħu u b'hekk jinħolqu opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Biex nagħmlu hekk, jekk se niffokaw fuq il-Cottonera, li għadha mhijiex meqjusa bħala żona turistika, qegħdin ngħidu li għandu jkun hemm branding li jirreklama lill-Cottonera bħala destinazzjoni b'wirt kulturali mżewwaq bi tradizzjonijiet lokali, festi u avvenimenti oħrajn.

Fi tmiem il-ġimgħa li ġej se jkun hemm l-ikbar attività li ssir fil-Cottonera u li ħafna familji jattendu għaliha; qed nirreferi għall-BirguFest.

Però hemm ħafna familji oħrajn li għandhom in-negozju tal-familja tagħhom li, jew li diġà qiegħed fil-Birgu, jew inkella jmorru hemm biex jipprestaw is-servizz li joffru permezz tan-negozju tagħhom.

Għalhekk attivitajiet bħal dawn li jsiru f'ħafna bliet aħna ninkoraġġuhom.

Jiena nitkellem dwar il-qasam li qed jikkonċerna lili bħalissa.

Dawn huma attivitajiet li jistgħu jżidu l-attività tan-negozju f'ħafna mill-weekends għax hawn min għandu n-negozju li huwa full-time tiegħu, imbagħad hawn min ukoll li, apparti x-xogħol full-time tiegħu, ikollu l-attività tal-familja tiegħu li tkun part-time, u minn dawk ikollna ħafna.

Dawn l-attivitajiet li jsiru madwar Malta u Għawdex, inkluż il-festi, ifissru aktar dħul għall-familji Maltin u Għawdxin.

Fil-preżent jeżistu assi pubbliċi li mhumiex utilizzati bħal, pereżempju, swar fil-Cottonera lines li, fl-opinjoni tiegħi, għandhom jintużaw aħjar.

Faċilitajiet li għandhom ikunu provduti jista' jsir użu aħjar minnhom, u spazji storiċi restawrati jistgħu jintużaw biex jinħolqu opportunitajiet ta' impjiegi fil-Cottonera, mhux bilfors mal-Gvern, imma anke billi ninċentivaw aktar nies jidħlu biex jinvestu ħalli jkollhom ukoll in-niċċa tagħhom ta' kif jistgħu jtejbu l-livell tal-għejxien tagħhom.

Pereżempju, jistgħu jkunu attivitajiet kompatibbli li jinkludu snajja' tradizzjonali direttament marbuta mal-qasam marittimu, jew inkella li huma marbutin mal-qasam tal-industrija tal-films.

Nafu li fil-Cottonera hemm ħafna nies jaħdmu fl-industrija tal-films bħala self-employed u ħafna minnhom ukoll issib li huma kumpaniji żgħar tal-familja li jipprestaw servizzi fix-xogħol tal-ħadid, tal-injam jew fil-bini tas-settijiet, u dawk ukoll huma għalina negozji jew kumpaniji li rridu ngħinu.

Għaliex meta qegħdin insemmu l-Att dwar in-Negozji tal-Familja mhux qegħdin nirreferu biss għal dak li għandu ħanut, imma qegħdin nirreferu wkoll għal dawk kollha li b'xi mod jew ieħor għandhom id-dħul tagħhom jiddependi mill-attività kummerċjali li jkollhom, u ħafna minnhom ukoll ikunu qegħdin jintirtu.

Sinjura President, aħna nixtiequ li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi nkomplu nissimplifikaw il-proċeduri ħalli min ikun irid jibda attività ma jgħaddix mill-martirju li ħafna nies kienu jgħaddu minnu.

Nista' nitkellem mill-esperjenza personali.

Għandna ħafna servizzi li diġà qed noffru.

Fil-bidu ta' dan id-diskors jiena semmejt ix-xogħol tajjeb li qiegħed imexxi l-kollega tiegħi l-Ministru Chris Cardona, li bla dubju se jibqa' jkun attakkat għall-mottivi li diġà semmejt.

Però dan l-Abbozz ta' Liġi m'għandux jiddividi l-opinjonijiet f'din il-Kamra għaliex naħseb – u hekk għandu jkun – li ż-żewġ naħat tal-Kamra jridu jaraw li n-negozjanti tagħna jkomplu jimirħu, jiżviluppaw u jinvestu ħalli 'l quddiem ikunu qegħdin f'pożizzjoni aħjar milli qegħdin illum.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru Chris Cardona biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sinjura President, jiena smajt b'attenzjoni lill-kelliema taż-żewġ naħat tal-Kamra u essenzjalment jidher li hemm qbil dwar dawn l-emendi għall-Abbozz ta' Liġi, li jfisser li b'mod kollettiv qegħdin naqblu li dak li sar minn dan il-Gvern għan-negozji tal-familja kien wieħed fid-direzzjoni t-tajba, kien wieħed li jfisser li għandna gvern li jieħu ħsieb in-negozji tal-familja.

Kif nafu u erġajna smajna, in-negozji tal-familja jifformaw is-sinsla ta' ħafna ekonomiji madwar id-dinja u għandhom element li jiddistingwihom minn negozji oħrajn minħabba l-fatt li jikbru b'rata impressjonanti, rata li forsi intrapriżi oħrajn li ma jkunux tal-familja, forsi għax ma jkunx hemm dak l-element emottiv ukoll u fraternali, jieħdu iżjed żmien biex jilħquha.

Għaliex hawn qed titkellem dwar in-negozju, qed titkellem dwar fiduċja, dwar investiment li se tagħmel għalik u għall-ġenerazzjonijiet ta' warajk, għal uliedek, li mhux neċessarjament ikunu preżenti f'kumpaniji li mhumiex tradizzjonalment tal-familja.

Bla dubju ta' xejn – u dwar dan qbilna ż-żewġ naħat tal-Kamra – li dawn in-negozji tal-familja huma sors kbir ta' tkabbir ekonomiku u sors kbir ta' tkabbir ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' impjiegi u li jagħtu wkoll attenzjoni partikolari għall-ħteġijiet li jkollhom fatturi reġjonali u fatturi lokali.

Hemm raġunijiet differenti għat-twaqqif ta' negozju tal-familja, iżda l-iżjed komuni minnhom hija s-sistema ta' valuri li sseħħ b'mod naturali, għaliex qegħdin nitkellmu dwar relazzjonijiet tad-demm, blood relations, ir-rieda li jintwerew dedikazzjoni u sagrifiċċju, għaliex jekk ikollok negozju tal-familja, meta tmur id-dar trid tagħti rendikont.

Pereżempju, jekk inti mara fl-intrapriża se titkellem mar-raġel u mat-tfal jew mas-sieħeb tiegħek, jekk inti raġel se tmur id-dar u se ssib il-mara jew is-sieħba u t-tfal.

Jiġifieri meta tmur lura d-dar, u anke fil-ħin liberu tiegħek, hemm propensità ikbar li se tibqa' titkellem dwar ix-xogħol.

Dan bħal meta jiltaqgħu kollegi tax-xogħol.

Aħna hawnhekk m'aħniex biss politiċi, ikollna l-ħajja soċjali tagħna.

Ġieli meta nkunu msefrin jew inkunu fuq xi xogħol nitkellmu dwar l-attivitajiet politiċi tagħna, u l-istess jagħmlu n-negozji tal-familja, meta jmorru lura d-dar jirrakkontaw minn xiex għaddew u l-isfidi li jkollhom.

Imbagħad hemm ir-rieda li tintwera b'dedikazzjoni, sagrifiċċju kbir u sens ta' responsabbiltà lejn dawk, jew dak jew dik, li jkunu waqqfu n-negozju u wkoll dawk li jkun għad għandhom il-kontroll tiegħu.

Niftakar li meta konna l-Università nistudjaw id-dritt Ruman, il-liġi li kważi kważi hija l-pjattaforma tal-liġi ċivili li evolviet matul dawn l-elfejn sena u aktar, il-karattru prinċipali kien il-persuna li kienet imsejħa bonus pater familias, li kienet il-persuna li tiddistingwi ruħha fl-għaqal fit-tmexxija u fid-direzzjoni li tagħti.

U l-bonus pater familias - li dak iż-żmien, ovvjament, kellu rwol ferm differenti milli għandu llum – iwassal biex jagħti dan is-sens ta' direzzjoni lin-negozji tal-familja, anke f'mumenti ta' kriżi finanzjarja, ta' kriżi ekonomika u ta' kriżi soċjali.

B'hekk il-familji jkunu kapaċi jifilħu aktar f'perjodi diffiċli, fosthom perjodi ta' riċessjoni, staġnar u metodi ġodda ta' teknoloġija.

Illum qegħdin naraw, pereżempju, kif l-industrija li qiegħda tinħoloq f'dak li għandu x'jaqsam ma' emerging industries li huma relatati ħafna man-knowledge based industries, jiġifieri mal-għarfien, huma pjuttost disruptive, huma pjuttost industriji li ma jħallux il-ħajja tagħna - mhux il-ħajja ta' kuljum jew il-kwalità tal-ħajja, imma l-ħajja ekonomika tagħna - għaddejja b'mod normali.

Dan għax huma industriji disruptive li jagħmlu ħafna ġid, però fl-istess ħin ikollhom impatt ukoll fuq dak li huwa msejjaħ bħala indiġenu, bħal industriji indiġeni, eċċetra.

Dawn l-elementi kollha jinħtieġu leadership, karattru ewlieni, jew tnejn, jew tlieta.

Dawn narawhom fl-istorja tan-negozju f'Malta; il-familji l-aktar li għamlu suċċess kienu dawk li kellhom sens ta' tmexxija, ta' għaqal u ta' maturità.

Jekk tibda ssemmi fl-istorja kontemporanja, jiġifieri anke bil-kunjomiet, naslu biex nidentifikaw liema huma dawk il-familji li kellhom din it-tmexxija, dan is-sens ta' għaqal fit-tmexxija.

Naħseb waħda mir-raġunijiet ewlenin għal-lonġevità, il-fatt li inti ttawwal il-ħajja tan-negozju tal-familja, hija s-sens ta' responsabbiltà personali u l-immaġini li jkollu n-negozju partikolari.

Sinjura President, wieħed mill-iktar mumenti li nieħu pjaċir fil-kapaċità tiegħi bħala persuna li nieħu ħsieb dan id-dekasteru, li jinvolvi l-ekonomija, kif taf inti, l-investiment minn barra minn Malta u n-negozji, hu meta niltaqa' ma' dawn il-familji li jagħtuk ispirazzjoni.

Tieħu pjaċir mhux għaliex tkun taf dwar is-suċċess li jkunu għamlu, imma għax ħafna minnhom dan is-suċċess ikunu bnewh huma, ikunu bdew mill-ftit, ikollhom viżjoni, ikollhom strateġija, ikollhom responsabbiltà, ikollhom l-għaqal, mhux biss tal-flus, tal-investiment, imma l-għaqal li jibqgħu jantiċipaw x'hemm bżonn fl-ekonomija tal-pajjiż li jkunu qegħdin jaħdmu fiha.

Imbagħad għandek in-naħa l-oħra tal-munita, għandek dawk in-nies li jitilqu mix-xejn, li ma jkollhomx background ta' kummerċ jew ta' negozju, però malli titkellem magħhom u jiġuk bl-idea tagħhom, bil-proġett tagħhom, tgħid li dawn se jaslu, dawn se jimxu, dawn se jaħdmu.

Allura b'dan l-Att dwar in-Negozji tal-Familja li sentejn ilu introduċejna bħala parti mil-leġiżlazzjoni ta' pajjiżna, ifisser li għandna gvern li qed jaħdem biex ikompli joħloq ambjent, eko-sistema, li fiha l-intraprendituri u n-negozji tal-familji jistgħu jirnexxu u x-xogħol tagħhom jiġi premjat.

Aħna mhux għajjurin għas-suċċess tagħhom, aħna għajjurin li nagħtuhom aktar biex huma jiksbu aħjar u aktar ukoll.

Ix-xewqa tagħna bħala gvern hi li nkomplu nintroduċu inċentivi kontinwi, wieħed wara l-ieħor, biex nassiguraw li dak li nkiseb mill-bonus pater familias, jew inkella mill-bonus mater familias illum, u minn dik l-istituzzjoni li aħna nsejħulha negozju tal-familja, ma jintilifx, anzi jitkattar u jitkabbar.

Bl-introduzzjoni tal-Att dwar in-Negozji tal-Familja sentejn ilu l-Gvern beda wkoll jirrikonoxxi l-valur uniku tan-negozji tal-familja, li għal żmien twil – ħalli ngħidu l-affarijiet kif inhuma – kien abbandunat kompletament minn amministrazzjonijiet preċedenti.

Jiena smajt lill-Onor.

Edwin Vassallo u lill-Onor.

Claudio Grech min-naħa tal-Oppożizzjoni, li rrid ngħid li kellhom diskorsi tajbin u hemm partijiet mid-diskors tagħhom li kienu propożittivi, però dawn żgur ma jistgħux jitkellmu dwar kemm il-Gvern preċedenti ta' qabel l-2013 għen lin-negozji tal-familja.

U l-ikbar riżultat biex tiċċertifika dak li qed ngħid jien hawn ġew huwa li tistaqsi lin-negozjanti stess individwalment jekk mill-2013 'l hawn sabux għajnuna mill-Gvern?

Kellhom għajnuna mill-Gvern?

Semagħhom il-Gvern?

Iltaqa' maħhom il-Gvern?

Il-Gvern għenhom biex ikabbru n-negozju tagħhom?

Il-Gvern ħa ħsieb li jintroduċi miżuri li ssuġġerew huma biex jgħinhom bħala gvern?

Kellhom reazzjoni min-naħa tal-Gvern forsi għall-ilmenti li kellhom?

Jien niftakar – u mhijiex storja sabiħa, hija storja inkwetanti ħafna u llum qegħdin niċċelebraw il-Jum Dinji għas-Saħħa Mentali u jkolli ngħid hija ġurnata serja ħafna f'dan il-kuntest – li kien hemm diversi negozjanti li sfaw vittma anke ta' mard mentali minħabba li kienu jintbagħtu l-ħabs għax ma jħallsux il-VAT.

Kollha niftakruhom dawn!

Jien kont neżerċita l-professjoni ta' avukat dak iż-żmien.

Pereżempju, kien jiġi negozjant, jgħidli li falla, m'għandux flus, biegħ id-dar, telqitu l-mara, it-tfal abbandunawh, u l-Gvern kien se jitfgħu il-ħabs għax ma ħallasx il-VAT.

Jew inkella jgħidlek li għadda minn mument fejn in-negozju tiegħu falla u flok sab l-għajnuna tal-istituzzjonijiet u tal-entitajiet tal-gvern tawh majnata, u mhux talli ma jistax jirkupra, talli ġie klassifikat bħala fallut, bħala negozjant li falla.

Dan meta lkoll nafu li fin-negozju jiġu mumenti tajbin u jiġu mumenti ħżiena, ikun hemm il-fluctuations fil-klima ekonomika tal-pajjiż, u anke dik internazzjonali, però żgur li lil min imurlu ħażin proġett ma tistax titfgħu f'bir tas-skieken u tgħidlu li huwa spiċċa!

Sinjura President, aħna għandna obbligu li nagħtu dinjità lill-anzjani, lit-tfal, liż-żgħażagħ, lill-familji tagħna, imma għandna obbligu wkoll bħala politiċi li nagħtu dinjità anke lin-negozjanti, għaliex huma qegħdin jirriskjaw il-flus u l-ħajja tal-familja tagħhom, huma n-nies li jieħdu r-riskju li jinvestu flushom fi proġett, ikunx tajjeb jew ħażin huwa irrelevanti.

Fil-ħajja titgħallem, fil-ħajja tgħaddi minn ċerti mumenti li tagħmel l-iżbalji tiegħek, fosthom fil-kalkoli tiegħek, però fl-aħħar mill-aħħar irridu ndaħħlu l-edukazzjoni li fin-negozju mhux suċċess jew falliment biss jeżistu, għax f'negozju hemm ukoll id-dinjità tan-negozjant u tal-familja tiegħu.

Għalhekk bl-introduzzjoni ta' dan l-Att dwar in-Negozji tal-Familja l-Gvern ta dan il-valur, ippremja dan il-valur uniku lin-negozji tal-familja li għal snin twal kienu abbandunati minn amministrazzjonijiet preċedenti.

Ma rridx nikkritika dak li qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Edwin Vassallo, però ma naqbilx miegħu, għaliex l-interess tagħna bħala Gvern kien proprju indirizzat għaż-żgħir, għal dak li huwa msejjaħ micro, għal dak li, terġa', huwa iżgħar fuq livell Ewropew minn intrapriżi żgħar u medji, għal dak li jimpjega lilu nnifsu mal-kumpanija, ikollu t-tfal tiegħu, il-mara, forsi jdaħħal impjegati oħrajn u jkollu erba' minn nies jaħdmu miegħu, imbagħad idaħħal żewġ part-timers, imbagħad jibqa' jikber u jiftaħ post ieħor u jkabbar u jespandi u jiddeċiedi li jiddiversifika n-negozju tiegħu u jibda jaħdem biex jimporta ċerti affarijiet li ma kenux fil-linja tan-negozju tiegħu.

Forsi jkun hemm żmien ukoll li jgħid li tant kiber li issa jixtieq imur ukoll fuq il-pjan internazzjonali u jibda jimmanifattura u jesporta.

Dan huwa l-preġju tal-value chain tal-industrija u tal-ekonomija.

Sinjura President, l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huma li nkomplu nikkonsolidaw dak li għamilna flimkien bħala deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra, il-Gvern u l-Oppożizzjoni, li nkomplu nsaħħu u ngħaqqdu l-mod ta' kif jaħdem l-Att dwar in-Negozji tal-Familja. llum għandna l-Uffiċċju għan-Negozji tal-Familja, għandna regolatur u dan l-aħħar, permezz ta' Dr Nadine Lia, kellna opportunità niffirmaw memorandum of understanding mal-Kamra tal-Kummerċ biex nassiguraw li jkun hemm ukoll uffiċċju fil-Kamra tal-Kummerċ li jagħti aktar lok għal djalogu u aktar feedback dwar dak li jkun qed jiġri fin-negozji tal-familji.

Però nħossu wkoll illi l-liġi li konna daħħalna sentejn ilu llum il-ġurnata teħtieġ ċertu raffinar, dak li bl-Ingliż jissejjaħ tweaking.

Iltqajna ma' sitwazzjonijiet fejn ġew fuqna negozjanti u -intraprendituri li qalulna li huma kuntenti ħafna b'dak li għamilna aħna fil-Liġi dwar in-Negozji tal-Familja, però min-naħa l-oħra jixtiequ jaraw li jkun hemm aktar simplifikazzjoni, kjarifikazzjoni u faċilità għal min ikun se japplika għall-inċentivi li jagħti dan l-Att.

Irid ikun hemm aktar proċessi amministrattivi faċli sabiex jiġi żgurat ukoll li l-inċentivi li jingħataw lil dawk in-negozji tal-familja li huma rreġistrati bħala tali fil-fatt jingħataw u mhux nittitubaw u noqogħdu nistennew.

Jekk negozju tal-familja huwa intitolat li jkollu dawn l-inċentivi, għandu jingħata dawn l-inċentivi.

Irridu nagħmlu liġi aħjar milli hi biex in-negozji jkunu jistgħu japplikaw għall-inċentivi bl-iktar mod faċli u effiċjenti.

Min-naħa tagħna tkellmu diversi kelliema, fosthom l-Onor.

Rosianne Cutajar li hija l-persuna li l-Gvern ikkummissjonaha biex tara li nissimplifikaw il-burokrazija biex, kif jgħidu l-Ingliżi, we cut on red tape and we put a red carpet.

Irridu naraw li dawn id-dispożizzjonijiet, din il-liġi fit-totalità tagħha ma tkunx biss waħda li tapplika għal dak li huwa negozjant Malti, imma jkollha wkoll id-dimensjoni li permezz tagħha jkun hemm attrazzjoni, inċentiv, biex anke n-nies barranin li għandhom in-negozju tagħhom barra minn Malta jkunu interessati jirregolaw ruħhom bl-Att dwar in-Negozju tal-Familja.

Irridu wkoll inkomplu niġġieldu l-burokrazija.

Dan il-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' kummerċ u ma' negozju naħseb li qata' ħafna burokrazija.

Fil-fatt, neħħejna mhux inqas minn 30,000 liċenzja tal-kummerċ.

Jekk wieħed jara li qabel biex takkwista din il-liċenzja ridt tmur tapplika u tistenna fil-kju, tmur il-bank tħallas u ġġib il-kont; ejjew ngħidu li kull wieħed minn dawn kien jaħli tliet sigħat, allura 30,000 liċenzja jfissru aktar minn 100,000 siegħa ta' produttività.

Il-fatt li inti qed tneħħi l-burokrazija, li huwa x-xogħol li qed tagħmel l-Onor.

Cutajar, huwa mertu għall-produttività tal-pajjiż għax in-negozjanti ma jinħlewx fuq il-karti, fuq il-filing, fuq il-problemi li jista' jkollhom ma' xi dipartiment jew xi entità oħra u jkunu ffokati fuq l-istrateġija tagħhom.

Dan għaliex il-Gvern qed jgħidilhom li jafdahom u jixtieqhom jaħdmu aħjar aktar milli joqogħdu jiffokaw fuq il-burokrazija.

L-aħħar messaġġ tiegħi huwa li jekk nissimplifikaw il-proċessi se nassiguraw ukoll li n-negozji japplikaw aktar, li jkun hemm iżjed entitlement, iżjed interess, iżjed inċentivi u aktar inizjattivi.

Allura m'għandix dubju li, kif qalu l-kollegi tiegħi miż-żewġ naħat tal-Kamra, inkunu qegħdin inħeġġu aktar negozji tal-familja biex jassiguraw illi jgħaddu l-wirt kummerċjali tagħhom minn ġenerazzjoni għall-oħra.

Se nagħlaq id-dikors tiegħi billi nappella biex ma jistennewx il-mewt, ma jibqgħux jistennew sal-aħħar, imma l-mod ta' kif ikun hemm trażmissjoni tan-negozju minn ġenerazzjoni ta' familja għall-oħra għandu jkun trankwill matul il-ħajja ta' kulħadd billi jkun hemm pjanifikazzjoni u ippjanar.

Illum il-ġurnata jekk ma jkunx hemm dan it-tip ta' ippjanar ma nistgħux inkunu kompetittivi.

Illum, Sinjura President, daħlu mudelli ġodda ta' negozju fejn qegħdin naraw li negozji li jkunu kibru, li jkunu xorta negozji tal-familja u jżommu l-familja involuta, però mbagħad idaħħlu bord tad-diretturi li jkun indipendenti, ma jkunx parti mill-familja.

Pereżempju, idaħħlu CEOs, CFOs, CSOs u COOs li jkunu jistgħu jagħtu pariri lil dan in-negozju li jkun irnexxa.

Dan il-bord ikun indipendenti, estrapolat mill-emozzjonijiet tal-familja.

Huwa tajjeb li ma jkollokx lil dawn biss fil-building block tal-pjattaforma ta' ekosistema tan-negozju, imma jkollok ukoll is-sistema leġiżlattiva li tgħinek biex tagħmel dan kollu b'faċilità, bi kredibbiltà u bi trasparenza.

Dawk huma r-raġunijiet ta' dawn l-emendi li qegħdin nippreżentaw għall-Att dwar in-Negozji tal-Familja.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja, Kap. 565", ikun moqri t-Tieni Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

CHRIS CARDONA: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inkun nista' nressaq il-mozzjoni ħalli dan l-Abbozz jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President.

Il-permess ingħata.

CHRIS CARDONA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nixtieq ninformak li hawn qbil li l-Kamra taġġorna f'dan il-ħin.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sinjura President, nikkonferma li hemm qbil dwar dan.

ID-DEPUTY SPEAKER: Hawn ftehim biex issir l-interruzzjoni tax-xogħol u jitressaq l-Aġġornament issa?

Fis-6.43 p.m. il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-Aġġornament.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Cardona, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn 15 ta' Ottubru, 2018 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, dwar ir-Rapport Egrant jien għedt mill-bidu li se nistenna li jiġi ppubblikat ir-rapport sħiħ u nagħti r-reazzjoni tiegħi hekk kif jiġi ppubblikat sħiħ.

Però, wara dak li ġara lbieraħ inħoss li ma nistax nistenna sakemm jiġi pubblikat ir-rapport, imma rrid nagħti reazzjoni għaliex dak li ġara lbieraħ kien bla preċedent.

Jien ili ħames snin - mhux ħafna - f'dan il-Parlament u qatt ma esperjenzajt dak li ġara lbieraħ, fejn ġejt mgħajjar u mhedded direttament mill-Prim Ministru bi kliem goff u aggressiv.

Inti taf għax rajt ftit minnu, imma wara li ssospendejt il-Kamra m'għandekx idea kemm kompliet dik l-aggressjoni, bil-Prim Ministru jakkuża lili bħala frodist, jakkużani li ffalsifikajt il-firem jien għalih u theddid bħal, pereżempju, "fuqek se nitfagħha" jew "lanqas tersaq lejn Malta ma tkun tista'".

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Busuttil.

L-Onor.

CHRIS CARDONA: Nitlob lill-Onor.

Busuttil biex ikun korrett f'dak li jgħid dwar dak li ġara lbieraħ.

Fl-ebda ħin il-Prim Ministru ma qal li kien hu personalment li ffalsifika l-firem.

Li qal il-Prim Ministru kien li l-gidba, il-kalunja li saret fil-konfront tiegħu l-Onor.

Busuttil ħadha hu personalment, għamilha tiegħu, u allura, iva, huwa kompliċi fil-falsifikazzjoni.

Għalhekk dak id-diskors kien indirizzat fil-konfront tal-Onor.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, nispera li l-ħin għal din l-interruzzjoni ma jitteħidx mill-ħin tiegħi.

Għandu żball il-Ministru.

Kien bilqiegħda ħdejn il-Prim Ministru u lanqas biss sema' x'qal il-Prim Ministru!

Il-Prim Ministru qal "frodist "għal darba, tnejn, tlieta, erba', ħames darbiet, u hu bilqiegħda ħdejh kien qiegħed.

Il-Prim Ministru qal ukoll "iffalsifikajt il-firem int".

Imma qal iktar, qal "fuqek se nitfagħha" u qal "lanqas tersaq lejn Malta ma tkun tista'".

Serraħ rasek li jien weġibtu lill-Prim Ministru, ma ħallejtux b'xejn, għedtlu f'wiċċu eżattament x'naħseb fuqu u fuq il-korruzzjoni li biha tebba' lilu nnifsu, lil pajjiżna u lill-Gvern tiegħu.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Busuttil, jekk jogħġbok, nitolbok tkun kawt fi kliemek ukoll ħalli nkomplu għaddejjin b'dan l-Aġġornament.

Norbot dak li qed ngħid issa mar-ruling li tajt iktar kmieni.

Naħseb li għandna nkunu iktar prudenti miż-żewġ naħat tal-Kamra.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, nassigurak li qed nitkellem bl-ikbar serjetà u, qabel tkellimt, qist u qed inqis kull kelma li qed ngħid.

Ħalli nwieġeb dawn l-akkużi.

Niċħad kategorikament u lanqas biss nista' nimmaġina li l-Maġistrat Aaron Buġeja seta' kkonkluda li jien għandi niġi investigat jew li jien ħati ta' frodi.

Lanqas biss nista' nimmaġina.

Imma nitlobhom joħorġu r-rapport ħalli naraw jekk qalx hekk il-Maġistrat!

"Iffalsifikajt il-firem int", qalli l-Prim Ministru.

Qal ukoll li anke l-firma tal-mara tiegħu, imma llum qam jirtiraha.

Mhux hekk!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Busuttil.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, il-Prim Ministru qal li huwa frodist tal-verità.

Jien kont hawnhekk, smajtu b'widnejja, jekk trid nerġgħu nisimgħu r-recordings.

Jekk jibża' li nisimgħu r-recordings mhux problema.

Aquilina ngħidlu li dan huwa point of order, mhux se jgħallem lilna x'inhu point of order!

Jien għandi dritt nagħmel point of order fuq il-gideb li qed jigdeb l-Onor.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru, ħu paċenzja.

Jekk jogħġobkom, itfu l-mikrofonu tal-Ministru Chris Cardona.

Se nimxi fuq dak li kien qal l-Ispeaker, li meta jsir point of order tridu tikkwotaw liema … (Interruzzjonijiet)

Onor. Simon Busuttil, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

SIMON BUSUTTIL: Ir-reazzjoni tagħhom tindika li għandhom xi ħaġa li qiegħda tniggiżhom u jien se nkompli niġġieled għall-verità, anke jekk il-verità tniggiżhom.

Skont huma, jiena frodist Alla jbierek, mhux Mossack Fonseca!

Infakkarkom li ċertu wieħed Ramon Fonseca, dak li rreġistralhom il-kumpaniji, spiċċa l-ħabs dwar korruzzjoni u ħasil ta' flus u ħareġ bi pledge għal nofs miljun dollaru Amerikan.

L-ieħor, Jurgen Mossack ukoll weħel il-ħabs fuq korruzzjoni u ħasil ta' flus.

U jien frodist!

Dan ħareġ bi pledge ta' nofs miljun dollaru wkoll.

U Alla jbierek jiena frodist, mhux dawn frodisti!

Jacqueline Alexander, il-persuna li ġabruha mit-triq biex jużaw isimha u jħallsuha talli jużaw isimha, għandha madwar 8,000 kumpanija u spiċċat il-ħabs fuq frodi.

Mela jiġu jgħidu lili frodist!

Jiġu jgħidu li jiena frodist!

Dawn huma l-frodisti!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Busuttil.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: L-Onor.

Busuttil qed jgħid li qed jgħidulu li hu frodist.

Min qed jgħidlu frodist?

Aħna li qegħdin quddiemek qegħdin ngħidulu frodist?

Jgħidilna, għaliex aħna qegħdin hawn quddiemu u kontinwament qed jagħmel referenza għalina.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Camilleri, dak mhuwiex point order.

Meta tagħmlu point of order tridu tgħidu liema standing order qegħdin tagħmlu referenza għaliha.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, jekk iridu jwieġbu jistgħu jieħdu Aġġornament u jwieġbu, imma ma jeħdux mill-ħin tal-Aġġornament tiegħi.

Dawn huma dawk li fetħulhom il-kumpaniji, fosthom il-kumpanija ta' Keith Schembri, il-kumpanija ta' Konrad Mizzi u wkoll il-kumpanija Egrant, fuq struzzjonijiet ta' Karl Cini u Brian Tonna ta' Nexia BT, li nkixfu f'Panama Papers bit-taħwid kbir li għamlu biex fetħu dawn il-kumpaniji.

Inħalli lin-nies jiġġudikaw min jaħsbu li ffalsifika l-firem.

Imma l-Prim Ministru qal ukoll "fuqek se nitfagħha".

Kixef idu l-Prim Ministru għaliex meta taqbiżlu, kif qabżitlu lbieraħ, għax tilef il-kontroll … Trid tara l-aggressjoni, it-ton u l-wiċċ aħmar tiegħu!

"Fuqek se nitfagħha", jiġifieri qed jgħid ….

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

SIMON BUSUTTIL: Jiġifieri l-Prim Ministru qed jammetti li ġej frame-up!

"Fuqek se nitfagħha" hekk tfisser!

Xi tridha tfisser?

"Fuqek se nitfagħha din".

Qal ukoll … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Busuttil.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nagħmel referenza għal artiklu 62 tal-Ordnijiet Permanenti.

Dak li qed jgħid l-Onor.

Busuttil qed jirreferi għal dak li diġà ntqal minnu nnifsu fit-talba għar-ruling.

Artiklu 62 jgħid ċar u tond li meta jkun hemm ruling m'għandux jiġi mistoqsi, ma tistax tagħmel referenza għalih.

B'dak li qed jgħid l-Onor.

Nitolbok tieħu deċiżjoni fuq l-Ordni Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Sakemm mhux qed jiġi kkontestat ir-ruling ma nistax naċċetta dik l-oġġezzjoni.

Ħa nitolbok għat-tieni darba, Onor. Busuttil, jekk jogħġbok qis aktar kliemek.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, kliemi qed inqisu, anzi qed inwieġeb għall-kliem li qal il-Prim Ministru, inkluż - isma' din – "lanqas tersaq lejn Malta ma tkun tista'"!

Din theddida serja li mhijiex aċċettabbli, ġejja mingħand Prim Ministru pubblikament fil-Parlament, speċjalment f'pajjiż li fih inqatlet ġurnalista sena ilu!

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Busuttil qed jerġa' jagħmel referenza għall-istess kliem li qal fit-talba għar-ruling tiegħu.

Għaldaqstant, nerġa' nagħmel referenza għal artiklu 62 għaliex, minkejja li ġie mwissi mis-Sedja, qed jibqa' għaddej jagħmel referenza għall-istess affarijiet li fuqhom ingħata ruling f'din is-seduta stess.

Għal darb'oħra qed juri kemm verament ma jemminx fir-rule of law u ma jemminx la fis-Sedja u lanqas fl-awtoritajiet u fil-qrati tagħna!

ID-DEPUTY SPEAKER: Ħudu paċenzja, ħalli naqra Ordni Permanenti 62 ħalli kulħadd ikun sema' dak li qed jiġi kkontestat hawnhekk:

"Fuq kwestjoni ta' ordni li tiġi mqanqla fil-Kamra, il-membru msejjaħ għall-ordni għandu jerġa' jieħu postu u wara li tingħad il-kwestjoni ta' ordni lill-Ispeaker mill-membru li jqum fuq il-kwestjoni ta' ordni, l-Ispeaker għandu jagħti d-deċiżjoni tiegħu dwarha u dik id-deċiżjoni m'għandhiex tiġi diskussa matul dik is-seduta; iżda kull membru jkun jista' b'mozzjoni magħmula wara avviż u fi żmien jumejn mill-għoti ta' dik id-deċiżjoni jagħmel mozzjoni li dik id-deċiżjoni tal-Ispeaker tiġi riveduta u li jsir rapport fuqha mill-Kamra; dak ir-rapport għandu jitniżżel fil-Minuti tal-proċeduri tal-Kamra.".

Għalkemm inħoss li mhux qed jiġi kkontestat ir-ruling tiegħi, xorta se nerġa' niġbed l-attenzjoni biex nimxu b'kawtela.

Ministru Chris Cardona, napprezza jekk tikkontrolla inti wkoll.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, x'sitwazzjoni surreali ninsabu fiha!

Min jiġġieled il-korruzzjoni sar l-akkużat, sar il-kriminal, inkissruh, u min għalaq għajnejh għall-korruzzjoni jew kien involut f'korruzzjoni jilgħabha tal-vittma!

X'sitwazzjoni surreali ninsabu fiha f'pajjiżna!

Sadanittant, il-Prim Ministru juża r-rapport … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Busuttil.

Ħa nfakkarkom ukoll f'deċiżjoni tal-Ispeaker, li kien wissa lil din il-Kamra li jekk ikun hemm interruzzjonijiet bla waqfien, jibgħat membri 'l barra minn din il-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Ħudu paċenzja!

Il-paċenzja tiegħi wkoll qed tiġi …

GLENN BEDINGFIELD: Qal "anke min kien involut fil-korruzzjoni" … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk se jibqgħu għaddejjin il-kummenti bla waqfien, se jkolli nibgħat Membri 'l barra għal ftit minuti.

Hekk kien iddeċieda l-Ispeaker u se nimxi fuq id-deċiżjoni tiegħu jien ukoll.

(Interruzzjonijiet) Jieqfu l-interruzzjonijiet, jekk jogħġobkom.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, il-verità tweġġa', hux?

Sadanitant, il-Prim Ministru juża rapport li għadu mhuwiex pubbliku, jippubblika biss il-parti li jrid, jimmanipulah, jispinnjah u jagħmel li jrid bih u l-poplu għad m'għandux ir-rapport kollu.

Ippubblikaw 50 faċċata minn rapport ta' 1,500 paġna, però anke minn dawn il-50 faċċata li ppubblikaw, l-istampa li toħroġ altru li mhijiex l-istampa li ħareġ biha l-Prim Ministru fil-famuż teatrin ta' konferenza stampa li għamel!

Pereżempju, fil-50 faċċata, fil-konklużjoni, ir-rapport ma jgħidx li Egrant mhijiex tal-Prim Ministru.

Taf għalfejn?

(Interruzzjonijiet)

MICHAEL FARRUGIA: Qed jerġa' jigdeb!

ID-DEPUTY SPEAKER: L-ewwel kont qed nipprova niġbed l-attenzjoni ta' min hemm fil-gallarija.

Jekk jogħġobkom, ibqgħu bilqiegħda u ma rridx nara użu ta' mobiles lejn in-naħa t'isfel tal-Kamra.

Grazzi.

CHRIS CARDONA: Sinjura President, qed jerġa' jagħmel l-istess żball li għamel qabel.

Dan ir-raġel ma jitgħallem qatt!

Is-Sedja avżatu biex ma jagħmilx referenzi għat-talba li għamel fuq ir-ruling tal-bieraħ għax mhux kontestazzjoni, imma dan wara żewġ sekondi jinsa!

Ħu paċenzja, Onor. Busuttil, ikteb naqra noti fuq l-Ordnijiet Permanenti!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, qed jimpressjonani ħafna l-Ministru Cardona llejla!

Vera qed jimpressjonani!

Kont qed ngħid li minn dak li ħareġ mill-50 faċċata, jekk tara l-konklużjoni ma ssibx li l-Egrant mhijiex tal-Prim Ministru, imma ssib li ma nstabx li hija tiegħu.

Taf x'differenza hemm bejn li jien ngħidlek li Egrant mhijiex tiegħek u li jien ngħidlek li ma nstabx li Egrant hija tiegħek!

Taf x'differenza hemm!

Ħalli ngħidlek għaliex il-Maġistrat ma setax jgħid hekk, għaliex il-Maġistrat ma sabx ta' min hi Egrant u allura sal-lum, wara inkjesta li damet aktar minn sena, għadna ma nafux ta' min hi Egrant.

Kieku nstab … (Interruzzjonijiet) Il-Ministru Farrugia qalli "jekk mhux tiegħek!".

Kieku nstab li hija ta' Simon Busuttil, tiegħi, kieku kienet tkun ovvja li l-konklużjoni tkun li żgur mhijiex tal-Prim Ministru jew martu żgur, imma ma nstabx ta' min hi, ma qalux ta' min hi, qalu biss li ma nstabx li hi tal-Prim Ministru.

Għalhekk ix-xenati tal-Prim Ministru u d-dmugħ tal-kukkudrilli qatt ma kienu jimpressjonawni, u mhux se jibdew jimpressjonawni llum!

Ħalli niġi għall-akkużi prinċipali li qed isiru fuqi dwar Egrant, li jien qbiżt fuq gidba, li jien emmint, li rrepetejt gidba, dawk l-akkużi.

Ħa niġi għalihom.

Iva, emmint u għadni nemmen li Egrant hija tal-Prim Ministru jew tal-mara tiegħu, kif emmnu u għadhom jemmnu eluf kbar ta' Maltin, u m'għandix għalfejn nagħmel apoloġiji.

(Interruzzjonijiet) U se ngħid għaliex emmint.

(Interruzzjonijiet)

CHRIS CARDONA: Skużani.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-15-il minuta li kien hemm allokati għalik, Onor. Busuttil, għaddew.

Naf li xtaqtu taqsmu l-ħin.

(Interruzzjonijiet) Meta jkun hemm interruzzjonijiet fl-Aġġornament ma jiżdiedx il-ħin.

Dejjem hekk nimxu maż-żewġ naħat.

Nitolbok tikkonkludi.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, il-kollega tiegħi, l-Onor.

Jason Azzopardi, qed jinformani li qed jagħtini l-permess inkompli fil-ħin li għandu allokat għalih minħabba l-interruzzjonijiet.

Nirringrazzja lill-kollega tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ħudu paċenzja, jekk mhux se jieqaf dan l-għajjat … (Interruzzjonijiet) Onorevoli Farrugia, ma nixtieqx nibda minnek għax se jkolli nimxi fuq id-deċiżjoni li kien ħa l-Ispeaker.

Min ma jistax jikkontrolla lilu nnifsu joħroġ barra u jikkalma hemmhekk!

Grazzi ħafna.

Fis-7.13 p.m. trid tieqaf għaliex in-nofs siegħa tkun skadiet.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, huwa messaġġ fih innifsu li lanqas iħalluk titkellem!

Hija xi ħaġa li tibgħat messaġġ weħidha!

Ħalli ngħidlek għaliex emmint.

Emmint għaliex kien hemm rapport kredibbli minn Daphne Caruana Galizia, illum maqtula, dwar iż-żewġ kumpaniji l-oħra.

Fuq il-kumpanija ta' Keith Schembri kellha raġun Daphne!

Dwar il-kumpanija ta' Konrad Mizzi kellha raġun Daphne!

Għalhekk emmint jien!

Emmint għax il-Prim Ministru mar għand il-Maġistrat biex jiftaħ inkjesta, li talabha hu, wara li serraħ rasu li l-provi sparixxew!

(Interruzzjonijiet) Telaq l-ajruplan, il-Kummissarju mar għall-fenkata, imbagħad sejjaħ inkjesta!

(Interruzzjonijiet)

CHRIS CARDONA: Li qed jgħid l-eks Kap tal-Oppożizzjoni Simon Busuttil huwa allegazzjoni ta' tampering with evidence!

CHRIS CARDONA: Se tgħallimni int x'inhuwa point of order!

Int mur oqgħod ixrob il-Ferdinand's!

Busuttil jgħid dan il-kliem barra u mhux jiżvesti ruħu mill-privileġġ parlamentari, għax dik ma jistax jagħmilha.

Jirrepeti l-kliem tiegħu barra fil-konfront tal-Prim Ministru.

Qiegħed jallega li l-Prim Ministru għamel azzjoni kriminali!

Nistiednu jgħidha barra!

Nistiednu jgħidha barra!

U nistiednu jgħid jekk hux se jgħidha barra, u mhux ikompli hawnhekk bil-privileġġ parlamentari.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Infakkar lill-Ministru Cardona li hawnhekk la qegħdin bachelor's party u lanqas burdell!

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura għandu jżomm ftit l-imġiba f'livell ta' diċenza!

Sinjura President, emmint għax minn tliet kumpaniji reġistrati, Alla jbierek … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru, għall-aħħar darba se nwissik!

Se jkollok toħroġ 'il barra jekk se tibqa' għaddej bl-interruzzjonijiet.

(Interruzzjonijiet)

CHRIS CARDONA: Lili qed tgħid?

ID-DEPUTY SPEAKER: Iva, lilek qed ngħid!

(Interruzzjonijiet) Ħu paċenzja, anke l-kummenti li qed tgħaddi, għalkemm mhumiex jinstemgħu fuq il-mikrofonu, ma naħsibx li huma dekorużi!

Sinjura President, emmint għax minn tliet kumpaniji, waħda rriżulta li kienet ta' Konrad Mizzi u l-oħra rriżulta li kienet taċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru stess!

Emmint għax il-Prim Ministru ma ħa l-ebda passi, u sal-lum għadu ma ħa l-ebda passi kontra dawn it-tnejn!

Dawn saħansitra nqabdu li se jdaħħlu $150,000 fix-xahar f'dawn il-kumpaniji!

Jekk hija daqshekk ħażina li Egrant tkun tal-Prim Ministru, mhijiex ħażina wkoll li ċ-Chief of Staff tiegħek għandu waħda u l-Ministru Konrad Mizzi għandu waħda wkoll?!

Dik mhijiex ħażina għall-Prim Ministru?

Hemmhekk ma bekiex il-Prim Ministru għall-kumpaniji li għandhom huma?

Le, ħalliehom hemm!

Għalhekk in-nies jissuspettaw fil-Prim Ministru!

Emmint għax il-Prim Ministru – din l-ikbar waħda, Sinjura President – jaf ta' min hi l-kumpanija Egrant!

Għaddiena minn inkjesta, biex l-inkjesta ma qaltilna xejn fuq min hi, imma hu jaf, għax kulma kellu jagħmel kien li jistaqsi lil Brian Tonna u lil Karl Cini, u jgħidilhom: Għiduli issa ta' min hija Egrant.

Kien imissu qalilna fil-mument meta ħarġet l-istorja ta' Egrant f'April tal-2016!

Impossibbli li ma jafx!

Impossibbli li ma jafx il-Prim Ministru!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Busuttil qed jinċita jew qed jipprova jagħti x'jifhem li l-Prim Ministru b'xi mod għamel attività kriminali.

Din hija serja ħafna, u nikkwotalek Ordni Permanenti 60 li jimpedih milli jgħid dan fuq membru ta' din il-Kamra.

Nitolbok tieħu azzjoni għaliex b'dak li qed jgħid l-Onor.

Busuttil qed jinsinwa li kien hemm xi azzjoni kriminali.

Għax kieku l-Prim Ministru mar għand il-Maġistrat Bugeja, kien jaf ta' min hija Egrant, kif qed jallega hu, u ma qallux, dik tiġi azzjoni kriminali!

Għaldaqstant qed nikkwota artiklu 60 … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Qed naċċetta l-point of order għax l-Onor.

Byron Camilleri kkwota eżattament liema Ordni Permanenti qed jirreferi għaliha.

BYRON CAMILLERI: Qed nikkwota artiklu 60 u qed inħalli f'idejn is-Sedja sabiex tiddeċiedi.

Grazzi ħafna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Se nitlob lill-Onor.

Busuttil biex jikkjarifika dak li għadu kif qal.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Mela le, jekk l-Onor.

Camilleri ma fehemnix, nerġa' nispjegalu.

Inti temmen li l-Prim Ministru ma jafx ta' min hija Egrant, Sinjura President?

(Interruzzjonijiet)

CHRIS CARDONA: Reġa'!

SIMON BUSUTTIL: Temmen li ma jafx?!

Il-Prim Ministru taħseb li ma setax jistaqsi lil Karl Cini u l-konsulent tiegħu Brian Tonna ta' min hi Egrant?

(Interruzzjonijiet) U żgur li …

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, nitolbok tieħu azzjoni għax artiklu 60 tal-Ordnijiet Permanenti jitkellem ċar.

Hawnhekk japplika ftit ukoll artiklu 57, però nemmen li aktar japplika artiklu 60 f'dan il-każ.

Jeħtieġ tieħu azzjoni għax billi tgħidlu biex jiċċara kliemu ma naħsibx li huwa biżżejjed għax jidher biċ-ċar li mhux qed josserva dak li s-Sedja qed tordnalu!

Għaldaqstant nitlob ruling min-naħa tiegħek sabiex tiddeċiedi dwar il-kliem li għandu jingħad hawn ġewwa, anke fir-rigward ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Artiklu 60 tal-Ordnijiet Permanenti jgħid hekk:

"Ebda membru ma għandu juża kliem offensiv jew mhux xieraq kontra l-karattru jew il-proċeduri tal-Kamra jew b'riferenza għal xi membru tagħha.

Ebda intenzjoni ħażina ma għandha tiġi attribwita lil xi membru.".

Jien qed nieħu li dik hija l-intenzjoni.

Għalhekk, nitolbok li tiċċara l-intenzjoni tiegħek Onor. Busuttil.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, għat-tielet darba se ngħidlek.

Jien emmint l-allegazzjoni fuq Egrant għax huwa ovvju li l-Prim Ministru jaf ta' min hi Egrant!

(Interruzzjonijiet) Għax fetaħha Brian Tonna u faċilment seta' jistaqsih!

Trid tkun stupidu biex ma temminx li l-Prim Ministru jaf!

Din tiġi waħedha!

U ilu jaf mill-ewwel!

(Għajjat)

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

TALBA GĦAL RULING

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, uffiċjalment qed nitlob ruling mis-Sedja dwar dak li qed jgħid l-Onor.

Busuttil, speċjalment, imma mhux biss, vis-à-vis artiklu 60 tal-Ordnijiet Permanenti!

Ħadd ma jista' jgħidilna li l-Onor.

Busuttil mhux qed jattribwixxi intenzjoni ħażina lill-Prim Ministru!

Bil-kliem tiegħu qed jattribwixxi intenzjoni ħażina lill-Prim Ministru!

Anke jekk dan ir-ruling ma jingħatax issa, jien nitlob li inti tieħu deċiżjoni f'din il-Kamra.

Nitolbok tieħu azzjoni f'dan ir-rigward.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, li qed jattribwixxi l-Onor.

Busuttil hija xi ħaġa serja ħafna!

Kien hemm inkjesta maġisterjali, fejn il-Prim Ministru xehed u ta depożizzjoni quddiem Maġistrat inkwerenti.

L-Onor.

Busuttil qed jinsinwa li meta l-Prim Ministru mar jixhed, xehed falz!

Qed jgħid li xehed quddiem il-Maġistrat inkwerenti meta kien jaf ta' min hi!

Jekk dan li qed jgħid l-Onor.

Busuttil mhuwiex intenzjoni ħażina fuq membru ta' din il-Kamra, ma nafx x'jista' jkun!

Kien hemm inkjesta, xehdu n-nies, sar aċċertament kważi xjentifiku ta' dak li ntqal, u hemm il-konklużjonijiet.

Jekk ma jirrispettax il-konklużjonijiet, hija biċċa tiegħu!

Jekk ma jirrispettax ir-ruling tas-Sedja, hemm proċedura ta' kif seta' appella.

Mhux jiġi hawn – bir-rispett kollu – u biex ma jimbarazzax lis-Sedja hekk kif preseduta, jagħmel appell mod ieħor, travestit.

Għall-appell hemm proċedura.

Seta' appella u l-Kamra kienet tiddiskutih!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

Għall-aħħar darba se nagħmillek appell, Onor. Busuttil, biex skont Ordni Permanent 60 inti ma tattribwixxix intenzjoni ħażina lil xi membru ta' din il-Kamra.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, hemm xi ħaġa ikbar mill-Ordnijiet Permanenti, hemm il-libertà tal-espressjoni tiegħi, li jien nitkellem pubblikament, kemm hawn u kemm barra, u nagħmel l-argument li għalija huwa impossibbli … (Għajjat)

Għandi l-libertà ngħidlek li inti giddieb!

(Għajjat)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ħu paċenzja, Onor. Bedingfield, iritira mill-Kamra issa!

(Interruzzjonijiet)

Glenn Bedingfield irtira mill-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Naħseb li dik tal-aħħar kienet daqsxejn iktar milli żejda!

Id-dagħa huwa ikrah kullimkien, imma ġewwa din il-Kamra huwa inaċċettabbli!

Jien smajtu minn hawnhekk!

Nitolbu jidħol, jiskuża ruħu, u jerġa' jitlaq 'il barra!

Din hija attitudni inaċċettabbli f'din il-Kamra!

Jekk m'aħniex se nitgħallmu nġibu ruħna sewwa, qed nagħtu eżempju oxxen lin-nies li qed isegwuna!

Naf li t-tempra ta' kulħadd hija għolja, però, jekk jogħġobkom …

L-Onor.

Glenn Bedingfield daħal lura fil-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Jien smajtek tidgħi, Onor. Bedingfield, u nitolbok tiskuża ruħek!

GLENN BEDINGFIELD: Jekk għedt xi ħaġa, niskuża ruħi, imma ma nafx, tilifni!

Tilifni, bħalma tilef … Jitilfek dan!

Mela dan jista' jibqa' jigdeb?!

(Għajjat) … Hemm il-libertà tal-espressjoni, imma dan qed jigdeb!

ID-DEPUTY SPEAKER: Jien tlabtek tiskuża ruħek u mhux tidħol tagħmel diskors!

Naċċetta l-apoloġija, imma ma tlabtekx tidħol tagħmel diskors!

Issa nitolbok toħroġ mill-Kamra!

L-Onor.

Glenn Bedingfield reġa' rtira mill-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Busuttil, nitolbok tibda tikkonkludi d-diskors tiegħek għax sar il-ħin.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, huwa impossibbli li wieħed jimmaġina li din il-kumpanija nfetħet mill-konsulent tal-Prim Ministru, Brian Tonna, kif ilkoll nafu li nfetħet - u din hija verità - u l-Prim Ministru ma jistaqsix lil Brian Tonna ta' min hi!

Jekk iridu jemmnuha, jagħmlu huma!

Il-Prim Ministru jrid jilgħabha tal-vittma!

(Interruzzjonijiet)

Sar il-ħin.

L-aħħar point of order mill-Onor.

BYRON CAMILLERI: L-Onor.

Busuttil qed jippersisti li jikser artiklu 60 tal-Ordnijiet Permanenti!

Hija ċara u tonda!

Jien nifhem u kważi naqbel miegħek li tlabt lill-Onor.

Glenn Bedingfield joħroġ mill-Kamra, iżda l-Onor.

Busuttil, għal darba, darbtejn, tlieta, mhux qed jisma' mis-Sedja u qed ikompli jitkellem daqslikieku xejn, daqslikieku dan ir-raġel, jagħmel x'jagħmel, għalxejn!

Qed jibqa' jgħid l-istess affarijiet!

Dan minkejja li inti stess tlabtu li jara li jsegwi artiklu 60 tal-Ordnijiet Permanenti.

Dan mhux aċċettabbli u allura nerġa' ninsisti li jingħata ruling imqar f'seduta oħra.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Naħseb li hemm linja fina bejn dak li huwa political bickering u dak li qed jiġri hawnhekk illum ukoll.

Nitolbok tikkonkludi, Onor. Busuttil.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, evidentement l-intenzjoni kienet li ma jħallunix nagħmel id-diskors tiegħi.

Se nikkonkludi.

Dak li qed jiġri f'pajjiżna mhux biss huwa surreali, imma huwa attakk kbir kontra d-demokrazija tagħna!

Mhux ta' b'xejn li lili talbuni nirriżenja mill-Parlament!

Minflok talbu jirriżenja lil min għandu kumpanija fil-Panama!

(Interruzzjonijiet) Mhux ta' b'xejn li lili jridu jeħilsu minni akkost ta' kollox!

Imma jien kburi li niġġieled kontra l-korruzzjoni, għax jien naf li qed niġġieled għas-sewwa u għaliex jien nemmen li, iva, sa fl-aħħar iż-żejt jitla' f'wiċċ l-ilma u s-sewwa jirbaħ żgur!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

Il-ħin skada.

(Interruzzjonijiet)

SIMON BUSUTTIL: 30 sekonda biex nikkonkludi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ma nistax nagħtik il-kelma.

Ma jien se nagħti l-kelma lil ħadd.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 15 ta' Ottubru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.10 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux xi pjanijiet biex in-nature reserves ikollhom rangers b'poteri eżekuttivi kif għandhom f'diversi pajjiżi barranin qrib tagħna?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux eskluż li l-Ministeru jadotta sistema simili ta' rangers.

Dan in vista ta' żieda tat-territorju ta' kapital naturali ta' pajjiżna, taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru, li qiegħed dejjem jiżdied.

Bħalissa d-Direttorat tal-Infurzar ġewwa l-ERA flimkien mal-Pulizija u entitajiet oħra diġà jieħdu ħsieb it-tliet riżervi naturali ta' Malta, li huma Filfla, Ħaġret il-Ġeneral u Selmunett.

Fil-każ ta' siti protetti oħrajn, il-Ministeru, permezz tal-ERA u Ambjent Malta, għandu diversi ftehimiet dwar it-tmexxija ma' entitatijet biex jamministraw dawn is-siti protetti, u jaħdem ma' dawn l-entitajiet biex jimplementa u jinforza l-liġi permezz tad-Direttorat tal-Infurzar fl-ERA, il-Pulizija u entitajiet relevanti oħra.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' hazardous waste li kellna sena b'sena mis-sena 2004 sal-lum?

Fejn qed jiġi maħżun?

Dan qed isir f'xi landfill?

Għandna hazardous waste landfills kif jitolbu d-direttivi tal-EU?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-ammont ta' skart perikoluż bejn l-2004 u l-2016 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-iskart perikoluż huwa maħżun ġewwa faċilitajiet għall-immaniġġjar tal-iskart awtorizzati mill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi biex jaċċettaw tali skart u mhux ġewwa landfills.

F'Malta m'għandna l-ebda landfill awtorizzata għal skart perikolu.

TĦAWWIL TA' SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew imħawla siġar mill-Ministeru tiegħu, u jgħid x'persentaġġ minnhom ġew importati minn barra minn Malta u x'persentaġġ tnisslu minn siġar lokali?

Jista' jgħid ukoll xi spiża saret biex ġew impurtati dawn is-siġar?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul din is-sena, il-Ministeru għall-Ambjent, Żvillup Sostennibili u Tibdil fil-Klima ħawwel 'il fuq minn 7,500 siġra u arbuxell.

Huwa proġettat li sal-aħħar tas-sena bħala total ikunu tħawlu 'l fuq minn 12,000 siġra u arbuxell.

60% ta' dawn l-speċi ġew impurtati minn barra, b'40% kienu mkabbra fil-mixtla ġewwa Ta' Qali.

Huwa stmat li l-spiża sal-aħħar tas-sena se tlaħħaq €35,000.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed tinżamm database kif suppost u reġistru tas-sorsi ta' hazardous waste kif ukoll dwar x'tip hu, minn fejn qed joriġina u fejn qed jispiċċa?

Jinżammu records dwar kemm minnu qed jiġi esportat u, jekk iva, primarjament lejn fejn?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi żżomm database ta' hazardous waste.

F'din id-database hemm informazzjoni dwar l-ammonti ġenerati, minn fejn u kemm qed joriġina u anke x'qed isir minn dan l-iskart.

Din tal-aħħar tinkludi informazzjoni dwar min qed jesporta u f'liema entità u pajjiż qed imur primarjament lejn Spanja, l-Italja, Franza u l-Ġermanja.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid fejn qed jinżamm il-hazardous waste llum?

X'persentaġġ minnu jaħseb li qed jiġi stored fl-istess azjendi li jipproduċuh?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskart perikoluż (hazardous waste) jista' jinżamm fil-faċilità fejn jiġi ġġenerat jew f'faċilitajiet awtorizzati mill-ERA sabiex jaċċettaw dan it-tip ta' skart għall-immaniġġjar tiegħu (jiġifieri għar-rimi jew irkupru jew għall-ħażna temporanja sakemm jintbagħat f'siti oħra).

Il-provvedimenti tal-liġi (SL 549.63) jistipulaw li dan l-iskart jista' jinżamm fis-siti ta' ġenerazzjoni jew immaniġġjar għal 12-il xahar jekk dan ikun destinat għar-rimi; jew għal tliet snin jekk ikun destinat għall-irkupru.

It-trasferiment ta' skart perikoluż huwa ukoll suġġett għal permess ta' kunsinna (Consignment Notification) li jinkorpora sistema ta' notifikazzjoni għal kull trasferiment minn sit għal ieħor skont Regolament 14 tal-L.S. 549.63.

Għall-esportazzjoni ta' dan it-tip ta' skart barra minn Malta huwa meħtieġ permess tat-Trans-Frontier Shipment (TFS) mill-ERA skont ir-Regolament (KE) Nru 1013/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.

Fir-rigward tal-perċentwali li minnu huwa maħsub li qed jiġi maħżun fl-istess azjendi li jipproduċuh, l-ERA m'għandiex din l-informazzjoni speċifika, però żżomm informazzjoni rigward:

• Ammonti ta' skart aċċettati minn faċilitajiet li jipproduċu l-iskart u l-ammonti ta' skart li joħorġu minn faċilitajiet li jimmaniġġjaw l-iskart;

• Ammonti ta' skart iġġenerat mingħand xi azjendi li huma koperti b'permess ambjentali mill-ERA;

• Informazzjoni ta' trasferiment ta' skart perikoluż bħala parti mill-permessi ta' kunsinna jew permessi tat-TFS.

IN-NAXXAR: TRIQ BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6260 u 6110 u peress li l-Ministru għadu ma qalx meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq fl-ebda risposta, jista' l-Ministru jgħid meta fil-fatt se jibda x-xogħol?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Il-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

L-Aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati, direttament.

IN-NAXXAR: TRIQ SAN ĠWANN L-EVANĠELISTA (PARTI) - XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6261 u 6111 peress li l-Ministru għadu ma qalx meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq fl-ebda risposta, jista' l-Ministru jgħid meta fil-fatt se jibda x-xogħol?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

PROĠETT TAL-PORT TAL-IMĠARR GĦAS-SAJJIEDA GĦAWDXIN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal il-proġett imħabbar minnha f'Jannar li għadda u li kien ukoll imħabbar fl-aħħar baġit li kellu jiswa madwar €4 miljuni ġewwa l-Port tal-Mġarr għas-sajjieda Għawdxin?

Tista' tgħid jekk it-tenders għal dan il-proġett ħarġux u ġewx awarded?

Jekk le x'inhi r-raġuni li għadhom ma ħarġux u meta hu ppjanat li joħorġu t-tenders u jibda x-xogħol infrastrutturali?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): L-evalwazzjoni tat-tender relatat mal-pontoon qed jiġi konkluż.

L-ewwel abbozz tat-tender relatat mas-civil works ġie ppreparat u bħalissa qed jiġi evalwat mid-Dipartiment tal-Kuntratti.

DIRETTUR GĦAS-SIGURTÀ SOĊJALI – APPELLI TA' PERSUNI RESIDENTI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex appelli mid-deċiżjonijiet tad-Direttur għas-Sigurtà Soċjali li jsiru minn persuni residenti f'Għawdex, ma jinstemgħux f'Għawdex?

Jista' jikkunsidra li dawn l-appelli jibdew jinstemgħu f'Għawdex aktar u aktar meta ħafna minn dawk li jappellaw huma persuni li jkunu qed jiffaċċjaw ċertu problemi u b'hekk jiġi evitat skariġġ u tbatija bla bżonn għal dawn il-persuni?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-talba tiegħu qed tiġi kkunsidrata għalkemm hemm xi diffikultajiet x'jingħelbu biex tkun tista' titwettaq.

IR-RABAT GĦAWDEX: TRIQ GĦAJN QATET - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk max-xogħol li qed issir bħalissa fit-tieni parti ta' Triq Għajn Qatet ġewwa r-Rabat Għawdex humiex se jsiru l-affarijiet kollha bl-ammonti kollha mniżżla fil-Bill of Quantities bħal:

d. bini tal-bankini?

Jekk le, x'inhi r-raġuni u min ħa d-deċiżjoni u assuma r-responsabbiltà ta' dan kollu biex ma jsirux?

Interpellant li kull fejn kien meħtieġ, l-items imsemmija, ċjoè mill- "A" sa "D" ġew attwati, u llum ix-xogħol kollu fuq Triq Għajn Qatet huwa konkluż.

IR-RABAT GĦAWDEX: POLIKLINIKA – KONSULTAZZJONI GĦAR-RILOKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'tip ta' konsultazzjoni saret, ma' min saret u meta saret dwar ir-rilokazzjoni għall-post ieħor tal-poliklinika tar-Rabat, Għawdex?

Jista' jgħid jekk saritx applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar biex issir din ir-rilokazzjoni u jekk iva meta saret u meta ħarġu l-permessi meħtieġa?

Jista' jagħti n-numru ta' din l-applikazzjoni?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li flimkien mal-Ministeru għal Għawdex qed isir xogħol sabiex il-poplu Għawdxi jkollu Ċentru tas-Saħħa ġdid u modern fir-Rabat.

Dan wara li ċ-ċentru eżistenti sar żgħir wisq għal ħtiġijiet tal-pazjenti Għawdxin.

Fil-fatt hu ppjanat li jiżdiedu sew is-servizzi li se jingħataw miċ-ċentru l-ġdid.

GĦAWDEX: HOT ASPHALT - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fejn sar xogħol ta' major patching bil-hot asphalt ġewwa Għawdex mit-3 ta' Ġunju 2017 sal-lum?

Tista' tgħid kemm kienet l-ispiża fuq kull waħda minn dawn ix-xogħlijiet?

Tista' tgħid fejn hemm ippjanati li jsiru interventi ta' major patching ġewwa Għawdex fil-ġimgħat li ġejjin (sal-aħħar tas-sena)?

Interpellant li xogħol bil-hot asphalt isir madwar Għawdex kollu, skont fejn ikun meħtieġ.

Mill-aħħar tender tal-hot asphalt li ħarġet, sar xogħol maġġuri fi Triq Għajn Ħosna, Xagħra.

MARSALFORN U R-RABAT GĦAWDEX – FREKWENZA TAL-KAROZZA TAL-LINJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibbli li tiżdied il-frekwenza tal-bus bejn Marsalforn u r-Rabat Għawdex kemm fix-xitwa kif ukoll fis-sajf u dan peress li l-popolazzjoni ta' Marsalforn qed kulma jmur tiżdied u ħafna drabi qed tħalli n-nies l-art?

Jista' jgħid hux possibbli li f'ċerti ħinijiet l-istess bus fuq ir-rotta ta' Marsalforn tibqa' dieħla sax-Xwejni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li rigward iż-żieda fil-frekwenza fuq ir-rotta 310, li sservi bejn ir-Rabat Għawdex u Marsalforn, ittieħdet nota ta' dan is-suġġeriment għal aktar kunsiderazzjoni.

Madankollu, ninsab infurmat li mhux possibbli li din ir-rotta tiġi estiża għax-Xwejni minħabba diffikultà ta' manuvrabilità tal-karozzi tal-linja fl-akkwata.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikanti jistennew akkomodazzjoni alternattiva sal-lum?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar għandha 3,291 talba pendenti għall-akkomodazzjoni soċjali.

L-Awtorità tad-Djar għandha wkoll 549 talba pendenti biex persuni li diġà qed jgħixu f'appartament ta' akkomodazzjoni soċjali jpartu l-post ma' post alternattiv ieħor.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid mil-liema kategoriji ġejjin l-applikanti li qegħdin quddiem l-Awtorità tad-Djar?

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni kollha dwar dawn l-applikanti li qed jirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAD-DJAR: POSTIJIET ALTERNATTIVI - APPLIKANTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikanti jistennew post alternattiv mil-lokalitajiet ta' Bormla, l-Isla, Birgu, Kalkara, Xgħajra, Ħaż-Żabbar, il-Fgura, il-Mosta, Ħ'Attard, Burmarrad u l-Imdina?

Mil-liema kategorija ġejjin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpelllant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Ministeru fejn jidħlu djar battala?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

POST ALTERNATTIV GĦALL-PERSUNI LI JGĦIXU F'POSTIJIET SUB- STANDARD

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'politika qed juża għal dik il-kategorija ta' familji li jgħixu f'postijiet delipidati (sub-standard) biex jieħdu post alternattiv?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li applikanti għall-akkomodazzjoni alternattiva u jgħixu fi proprjetà li l-Awtorità tad-Djar tivverifika li hija sub-standard, jiġu meqjusa bħala każijiet ta' prijorità, flimkien ma' każijiet oħra li wara proċess rigoruż jiġu ukoll meqjusa bħala prijorità.

Wara mbagħad ikun stabbilit x'għajnuna tista' tingħata skont il-mertu ta' kull każ.

HOUSING SOĊJALI - TQASSIM TA' POSTIJIET ALTERNATTIVI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid minn meta ġie elett dan il-Gvern f'din il-Leġiżlatura, kemm tqassmu postijiet alternattivi?

Mil-liema kategorija ġew u mil-liema lokalitajiet?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni kollha mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAL-AMBJENT – SIĠAR INDIĠENI U ARKEOFATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid liema siġar indiġeni u arkeofati qed jiġu protetti mill-Ministeru u l-Awtorità tal-Ambjent, u jista' jindika x'passi effettivi ttieħdu għal dan il-għan?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ERA ħarġet regolament ġdid fuq il-protezzjoni tas-siġar u msaġar, SL 549.123, li fih hemm ukoll inkluża lista ta' siġar indiġeni u arkeofiti li huma protetti jew f'kull sit jew inkella f'ċertu siti skond l-ispeċi.

Wieħed jista' jirreferi għall-lista ta' siġar protetti kif muri fit-Tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Dan il-regolament għandu multi ogħla mir-regolament li kien fis-seħħ qablu bħala miżura biex ikunu protetti dawn is-siġar.

L-istess regolament jagħti għodda lill-ERA biex tipproteġi ċerti siġar bħala żoni għal ħarsien ta' siġar.

L-ERA diġà rduppjat iż-żoni ta' ħarsien ta' siġar kemm ilha mwaqqfa minn 30 sit għal 60 sit.

L-ERA u Ambjent Malta qegħdin ukoll jaħdmu flimkien fuq it-tkattir ta' dawn is-siġar, partikolarment dawk mhedda u rari ħafna, u saħansitra daħħlu lura fis-selvaġġ siġar li kienu nqerdu (bħall-imbrijagla) jew li minnhom kien għad fadal biss ftit fis-selvaġġ (bħall-olivastru u l-ġummar) permezz ta' numru ta' proġetti ta' afforestazzjoni u restawr f'numru ta' nħawi fil-Gżejjer Maltin.

SANTA LUĊIJA - ARBUXELLI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew maqlugħa kif ukoll imħawla arbuxelli ġodda tul dawn l-aħħar erba' snin f'Santa Luċija?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li ġiet mitluba hija bbażata biss fuq statistika li għandu dan il-Ministeru, b'mod partikulari ta' Ambjent Malta (li qabel kien id-Direttorat tal-PARKS u s-sezzjoni tal-Monitoring Environment Landscape Project – MELP, li jieħdu ħsieb il-kuntratt li għandu l-Gvern Ċentrali mal-ELC).

Dan qed jigi kjarifikat minħabba l-fatt li hemm entitajiet oħra li jistgħu jikkontribwixxu għal tħawwil ta' siġar u arbuxxelli fil-lokalitajiet kollha ta' Malta.

Eżempju ta' dan huwa li kull kunsill lokali għandu kuntratt li jieħu ħsieb ix-xogħlijiet relatati ma' soft landscaping fil-lokalità rispettiva u l-interventi li jsiru jkunu direzzjonati min-naħa tiegħu.

Hemm wkoll interventi li jsiru minn entitajiet mhux governattivi fejn jitħawlu numru ta speċi f'diversi żoni skont programm jew proġett li jkunu qed jagħmlu dawn l-istess għaqdiet.

Mill-Ministeru tiegħi, fil-lokalità ta' Santa Luċija f'dawn l-aħħar erba' snin ġew maqlugħa 20 Lantana Montevidensis u ġew imħawla 20 Lantana Montevidensis.

LIBRERIJI PUBBLIĊI – KOTBA BIL-LINGWA SPANJOLA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm kotba bil-lingwa Spanjola fil-katalogu tal-libreriji pubbliċi tagħna?

Jista' jgħid ukoll kemm kotba ġodda bl-istess lingwa nxtraw tul dawn l-aħħar erba' snin u kemm ġew mogħtija b'donazzjoni?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninsab infurmat li s-sistema preżenti ta' Malta Libraries bħalissa ma tipprovdix l-informazzjoni li turi kemm hemm kotba bil-lingwa Spanjola fil-katalgu tal-libreriji pubbliċi.

Rigward kotba ġodda mixtrija, infurmat li matul dawn l-aħħar erba' snin inxtraw 43 ktieb bil-lingwa Spanjola, filwaqt li ebda ktieb ma ngħata b'donazzjoni.

RAĦAL ĠDID - ARBUXELLI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew maqlugħa kif ukoll imħawla arbuxelli ġodda tul dawn l-aħħar erba' snin f'Raħal Ġdid?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li ġiet mitluba hija bbażata biss fuq statistika li għandu dan il-Ministeru, b' mod partikulari ta'Ambjent Malta (li qabel kien id-Direttorat tal-PARKS u s-sezzjoni tal-Monitoring Environment Landscape Project – MELP, li jieħdu ħsieb il-kuntratt li għandu l-Gvern Ċentrali mal-ELC).

Eżempju ta' dan huwa li kull kunsill lokali għandu kuntratt li jieħu ħsieb ix-xogħlijiet relatati ma' soft landscaping fil-lokalità rispettiva u l-interventi li jsiru jkunu direzzjonati minn naħa tiegħu.

Hemm wkoll interventi li jsiru min entitajiet mhux governattivi fejn jitħawlu numru ta speċi f'diversi żoni skont programm jew proġett li jkunu qed jagħmlu dawn l-istess għaqdiet.

Mill-Ministeru tiegħi, fil-lokalità ta' Raħal Ġdid f'dawn l-aħħar erba' snin ġew maqlugħa 266 Nerium Oleander u ġew imħawla 334 Nerium Oleander.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew maqlugħa kif ukoll imħawla arbuxelli ġodda tul dawn l-aħħar erba' snin?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li ġiet mitluba hija bbażata biss fuq statistika li għandu dan il-Ministeru, b'mod partikulari ta'Ambjent Malta (li qabel kien id-Direttorat tal-PARKS u s-sezzjoni tal-Monitoring Environment Landscape Project – MELP, li jieħdu ħsieb il-kuntratt li għandu l-Gvern Ċentrali mal-ELC).

Dan qed jiġi kjarifikat minħabba l-fatt li hemm entitajiet oħra li jistgħu jikkontribwixxu għal tħawwil ta' siġar u arbuxxelli fil-lokalitajiet kollha ta' Malta.

Eżempju ta' dan huwa li kull kunsill lokali għandu kuntratt li jieħu ħsieb ix-xogħlijiet relatati ma' soft landscaping fil-lokalità rispettiva u l-interventi li jsiru jkunu direzzjonati direttament minn naħa tiegħu.

Mill-Ministeru tiegħi f'dawn l-aħħar erba' snin ġew maqlugħa 3,090 arbuxelli u tħawlu 61,667 arbuxelli.

LIBRERIJI PUBBLIĊI - KOTBA BIL-LINGWA SPANJOLA MISLUFA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew mislufa kotba bil-lingwa Spanjola li jinsabu fil-katalogu tal-libreriji pubbliċi tagħna, tul dawn l-aħħar erba' snin?

EVARIST BARTOLO: Ninsab infurmat minn Malta Libraries li s-sistema preżenti għalissa ma tipprovdix it-tip ta' informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għas-snin bejn l-2014 u l-2017.

Infurmat ukoll li n-numru ta' ebooks bil-lingwa Spanjola li ġew mislufa minn Jannar sal-aħħar ta' Settembru 2018 kien ta' erbgħa.

QORTI - PERSUNI MRESSQA L-QORTI AKKUŻATI BI TRAFFIKAR TA' DROGA

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-Qorti akkużati bi traffikar ta' droga mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Awwissu 2018?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ninsab infurmat li mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Awwissu 2018 tressqu 87 persuna l-Qorti akkużati bi traffikar ta' droga.

AVUKAT ĠENERALI – KAŻIJIET TA' PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ ġie rrapportat lill-Avukat Ġenerali mill-Kummissarju tal-Pulizija li tkun qed tiġi inkuraġġita u megħjuna l-prostituzzjoni ta' minuri f'burdell jew f'lokal ieħor użat għal skop ta' prostituzzjoni skont dak li jipprovdi l-artikolu 6 (2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'azzjoni ħa l-Avukat Ġenerali dwar kull wieħed mill-imsemmija każijiet li ġew irrappurtati lilu mill-Kummissarju tal-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fl-aħħar għaxar snin ma kien hemm ebda każ li ġie rrapportat lill-Avukat Ġenerali mill-Kummissarju tal-Pulizija dwar inkuraġġiment u għajnuna għall-prostituzzjoni ta' minuri f'burdell jew f'lokal ieħor użat għal skop ta' prostituzzjoni skont dak li jipprovdi l-artikolu 6 (2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta).

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il każ ġie rrappurtat lill-Avukat Ġenerali mill-Kummissarju tal-Pulizija li tkun qed tiġi inkuraġġita u megħjuna l-prostituzzjoni ta' minuri f'burdell jew f'lokal ieħor użat għal skop ta' prostituzzjoni skont dak li jipprovdi l-artikolu 6 (2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid x'azzjoni ħa l-Avukat Ġenerali dwar kull wieħed mill-imsemmija każijiet li ġew irrapurtati lilu mill-Kummissarju tal-Pulizija?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat li matul il-perjodu indikat fid-domanda ma jirriżulta li saret ebda referenza lill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali fit-termini tal-artikolu 6(2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni.

ORDINANZA DWAR IL-QIRDA TAL-KUMMERĊ FIL-PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, f'kemm-il każ il-Qrati ta' pajjiżna ordnaw li minuri jiġi kkunsinnat lill-ġenituri jew axxendenti oħra tiegħu jew lit-tutur tiegħu b'ordni biex jieħdu ħsieb l-edukazzjoni tiegħu u joqogħdu attenti għall-kondotta tiegħu skont dak li jipprovdi l-artikolu 6 (3) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jindika s-sess u l-età tal-minuri li dwaru saret l-ordni mill-Qrati ta' pajjiżna?

Jista' jgħid f'kemm il-każ ġew imposti l-penali msemmija fl-artikolu 35 (3) tal-Kodiċi Kriminali?

Jista' jgħid f'kemm-il każ il-Qorti ordnat li l-minuri għandu jiġi miżmum f'istitut ta' edukazzjoni jew post ieħor minħabba li l-istess minuri ma kellux ġenituri, axxendenti jew tutur?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta u Għawdex ma tinżammx statistika dwar reati skont l-Artikolu 6 (3) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta), u lanqas ma tinżamm statistika dwar penali imposti skont l-artikolu 35 (3) tal-Kodiċi Kriminali.

Lanqas ma tinżamm statistika dwar minuri li jiġi miżmun f'istitut ta' edukazzjoni jew post ieħor minħabba li l-istess minuri ma kellux ġenituri, axxendenti jew tutur.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI AKKUŻATI LI JGĦIXU MINN FUQ IL-QLIGĦ MILL-PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna tressqet il-Qorti akkużata li għexet minn fuq il-qligħ tal-prostituzzjoni ta' persuni oħra bi ksur tal-artikolu 7 tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid kemm-il persuna nstabet ħatja, kemm kienu nisa u kemm kienu rġiel, ta' liema nazzjonalità kienet il-persuna u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Settembru 2018, kien hemm 37 każ ta' persuni li tressqu l-Qorti akkużati li għexu minn fuq il-qligħ tal-prostituzzjoni ta' persuni oħra, bi ksur tal-artikolu 7 tal-Kap.

63 tal-Liġijiet ta' Malta.

Minn dawn, 10 kienu nisa u 27 kienu rġiel.

Minn dawn, 22 persuna kienu Maltin u 15 kienu barranin.

Infurmat li filwaqt li numru minn dawn il-każi għadhom sub judice, każijiet fejn ingħataw sentenzi kienu jinkludu sentenzi ta' priġunerija jew priġunerija u multa – priġunerija sospiża – priġunerija sospiża u tneħħija ta' liċenzja ta' parlours tal-massaġġi - priġunerija sospiża u ordni ta' protezzjoni favur il-vittmi u probation taħt l-artiklu 22.

F'każ minnhom kien hemm liberazzjoni u ieħor fejn il-proċess ġie eżawrit minħabba mewt tal-imputat.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI AKKUŻATI B'SEHEM FL-EŻERĊIZZJU TA' BRIEDEL, EĊĊ.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna tressqet il-Qorti akkużata li żammet jew eżerċitat jew kellha sehem ma' oħrajn fl-eżerċizzju ta' burdell jew ta' dar, ħanut jew lok ieħor għal skop ta' prostituzzjoni jew skopijiet oħra immorali bi ksur tal-artikolu 8 (1) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid kemm-il persuna nstabet ħatja, kemm kienu nisa u kemm kienu rġiel, ta' liema nazzjonalità kienu l-persuni u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

Jista' jgħid f'liema lokalità kienu jinsabu d-djar, ħwienet jew lok ieħor?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fil-perjodu indikat mill-Onor.

Interpellant kien hemm tliet okkażjonijiet fejn kull darba persuna tressqet il-Qorti akkużata bi ksur tal-artikolu 8 (1) tal-Kap.

63 tal-Liġijiet ta' Malta.

Dan kien kif jidher fit-tabella t'hawn taħt.

Persuna minn dawn hi l-istess li tressqet ukoll fuq akkuża kif hemm fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet 7041 u 7042 rispettivament:

PERSUNI MRESSQA L-QORTI AKKUŻATI BI QLIGĦ MINN VETTURI UŻATI GĦAL SKOP TA' PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna tressqet il-Qorti akkużata li tat b'kiri jew ippermettiet l-użu jew ħadet sehem mill-qligħ ta' vettura wżata għal skop ta' prostituzzjoni jew skopijiet oħra immorali bi ksur tal-artikolu 8 (2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta)?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fl-aħħar 12-il sena jiġifieri mill-2007 sas-sena 2018 ma kien hemm ebda każ fejn xi persuna tressqet il-Qorti akkużata li tat b'kiri jew ippermettiet l-użu jew ħadet sehem mill-qligħ ta' vettura użata għal skop ta' prostituzzjoni jew skopijiet oħra immorali bi ksur tal-artikolu 8 (2) tal-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil-Prostituzzjoni (Kap. 63 tal-Liġijiet ta' Malta).

KIRURĠIJA U MEDIĊINA – WAITING LIST

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jinforma lill-Kamra kemm preżentement hi l-waiting list għal appuntament ġdid għal kull speċjalità fil-Kirurġija u fil-Mediċina?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li għandhom appuntamenti ġodda bbukkjati fl-outpatients fid-Dipartimenti tal-Mediċina fl-Isptar Mater Dei sal-aħħar ta' Settembru tal-2018 huwa ta' 10,061 u għal dak tal-Kirurġija huwa ta' 8,773.

PAZJENTI MALTIN LI GĦAŻLU LI JIEĦDU KURA BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

MARIA DEGUARA staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jinforma lill-Kamra jekk kienx kemm pazjenti Maltin u residenti f'Malta li għażlu minn rajhom li jieħdu kura jew jagħmlu operazzjoni ġewwa pajjiż Ewropew ieħor minħabba li l-waiting lists lokali kienu itwal milli tippermetti l-Unjoni Ewropea?

Jekk fl-affermattiv, jista jinforma għal liema intervent marru u kemm kienet l-ispiża għall-Gvern?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Unjoni Ewropea ma tispeċifikax politika retta fuq waiting times.

Madankollu, iċ-Charter tal-Pazjenti ta' Malta jitlob li jinbeda t-trattament/intervent immexxi minn speċjalista f'perjodu ta' żmien kif stipulat sakemm wieħed ma jagħżilx li jistenna aktar jew jiġi deċiż klinikament li għandu jistenna aktar:

F'każ urġenti – il-kura/intervent iridu jinbdew f'perjodu massimu ta' 12-il ġimgħa.

F'każ mhux urġenti – il-kura/intervent iridu jinbdew fi żmien 18-il xahar għal kundizzjoni li x'aktarx ma tiddeterjorax malajr u li m'għandiex il-potenzjal immedjat li ssir emerġenza.

Fuq dawn il-kriterji kien hemm pazjenta waħda li marret għal kura barra minn Malta minħabba dewmien fil-kura ta' radjuterapija kkaġunat minn rilokazzjoni tad-Dipartiment tal-Onkoloġija għall-Isptar tal-Onkoloġija Sir Anthony Mamo.

L-ispiża kienet €18,037.82.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI: AVUKATI U DITTI LEGALI – ĦLAS

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni kollha li għandu disponibbli fuq kemm tħallsu (fejn għandha tiġi indikata r-rata li jitħallsu fis-siegħa fejn din hija miftiehma u applikabbli) l-avukati li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, fil-kapaċità individwali tagħhom u / jew id-ditta legali rispettiva tagħhom, kull sena bejn is-sena 2004 u s-sena 2013?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX: AVUKATI U DITTI LEGALI – ĦLAS

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tagħti l-informazzjoni kollha li għandha disponibbli fuq kemm tħallsu (fejn għandha tiġi indikata r-rata li jitħallsu fis-siegħa fejn din hija miftiehma u applikabbli) l-avukati li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, fil-kapaċità individwali tagħhom u / jew id-ditta legali rispettiva tagħhom, kull sena bejn is-sena 2004 u s-sena 2013?

Interpellant li matul il-perjodu msemmi, il-Ministeru għal Għawdex għamel użu mid-ditta legali mniżżla n-numru 5 fil-lista mogħtija mill-Onor.

Fl-2010 id-ditta legali inkwestjoni tħallset l-ammont ta' €755.20 għal servizz legali u attendenza inkonnessjoni ma' appell għall-offerta 10/09 Supply, Delivery and Installation of Solar PV Collection System at ITS, Qala, Gozo.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI: AVUKATI U DITTI LEGALI – ĦLAS

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni kollha li għandu disponibbli fuq kemm tħallsu (fejn għandha tiġi indikata r-rata li jitħallsu fis-siegħa fejn din hija miftiehma u applikabbli) l-avukati li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, fil-kapaċità individwali tagħhom u / jew id-ditta legali rispettiva tagħhom, kull sena bejn is-sena 2004 u s-sena 2013?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL - TELEPHONES

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li l-Ħadd, 9 ta' Settembru 2018, bejn is-sitta u t-tmienja u nofs ta' filgħaxija, is-sistema tat-telefon fir-Residenza San Vinċenz de Paul kienet totalment mhux qed tiffunzjona, bil-konsegwenza li ma setgħux jidħlu telefonati għand it-telephone operators u dan wassal biex, fost oħrajn, ma kienx possibbli li jissejjaħ it-tabib fil-każi fejn pazjenti kellhom bżonnu u għalhekk l-istaff tas-swali kellhom imorru jfittxu huma lit-tabib?

Jekk dan huwa l-każ, x'kien li wassal għal dan it-tul kollu ta' ħin mingħajr servizz daqstant essenzjali f'post bħar-Residenza San Vinċenz de Paul li barra li jservi ta' sptar iservi wkoll ta' residenza?

Kien hemm xi ħadd responsabbli on duty matul dak il-ħin biex jieħu ħsieb dan l-inċident ta' din ix-xorta ġewwa r-Residenza?

X'kienet ir-raġuni għal dan in-nuqqas totali ta' ffunzjonar tas-sistema tat-telefon?

Barra minn hekk, kien tul ta' ħin raġonevoli dak ta' sagħtejn u nofs biex is-sistema terġa' tiġi lura għan-normal?

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

SERVIZZ TA' TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti li minn din is-sena bdew jużaw is-servizz ta' trasport b'xejn għall-iskejjel tal-Knisja u Indipendenti?

EVARIST BARTOLO: Jien infurmat li hemm 11,625 student tal-iskejjel tal-Knisja u Indipendenti li bdew jużaw is-servizz ta' trasport b'xejn minn din is-sena.

SERVIZZ TA' TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISKEJJEL – SPEJJEŻ ADDIZZJONALI GĦAS-SERVIZZ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-ispiża addizzjonali biex ġie pprovdut is-servizz ta' trasport b'xejn għall-istudenti tal-iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-istima tal-ispiża biex jiġi pprovdut is-servizz ta' trasport b'xejn għall-istudenti tal-iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti hi ta' madwar €8.5 miljun għal sena.

Interpellant li dan huwa eżerċizzju ongoing li jiddependi minn kemm studenti jagħmlu użu minnu.

SERVIZZ TA' TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISKEJJEL – VETTURI ADDIZZJONALI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru tal-Edukazzjoni jgħid kemm hemm vannijiet u/jew vetturi addizzjonali li qed jintużaw biex jingħata s-servizz ta' trasport b'xejn lill-istudenti tal-Iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li sal-lum vetturi rreġistrati ma' MEDE li qed joffru servizz ta' trasport b'xejn lill-istudenti li jattendu skejjel tal-Knisja u/jew Indipendenti hemm 972.

SERVIZZ TA' TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISKEJJEL – ILMENTI DWAR DEWMIEN FIS-SERVIZZ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux rapporti li tfal li jattendu fl-iSkejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti mhux qed jinqdew mis-sistema l-ġdida ta' trasport b'xejn għall-istudenti, fis-sens li t-trasport qed regolarment jiġborhom tard mid-dar u jwassalhom regolarment tard l-iskola?

Jista' jgħid x'azzjoni ħa dwar dawn l-ilmenti?

EVARIST BARTOLO: Infurmat li qed jidħlu lmenti mill-ġenituri/legal guardians fuq is-servizz ipprovdut mill-operaturi li qed jipprovdu s-servizz lil studenti li jattendu skejjel tal-Knisja u Indipendenti.

Għalkemm ir-rwol tal-Gvern mhux li jidħol fl-operat ta' dan is-settur, id-Dipartiment fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol qiegħed jindirizza dawn l-ilmenti mal-operaturi konċernati sabiex kemm jista' jkun itejjeb is-servizz provdut.

SERVIZZ TA' TRASPORT B'XEJN GĦALL-ISKEJJEL – SERVIZZ TA' SUPERVIŻJONI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru tal-Edukazzjoni jgħid jekk hux qed jiġi pprovdut servizz ta' superviżjoni fuq is-servizz ta' trasport b'xejn għall-istudenti tal-iskejjel tal-Knisja u Indipendenti u, jekk le, għaliex?

EVARIST BARTOLO: L-inizjattiva ta' servizz ta' trasport b'xejn lill-istudenti kollha qed tiġi introdotta gradwalment.

Għal din is-sena skolastika, fuq it-trasport provdut għall-iskejjel tal-Knisja u Indipendenti, il-Gvern ħalla s-servizz tas-superviżjoni jopera kif kien jopera fis-snin li għaddew.

Jiġifieri, jekk is-sena l-oħra kien hemm provdut superviżjoni, il-Gvern ħalla f'idejn il-ġenituri/legal guardians jekk jagħżlux li jkollhom dan is-servizz li bħalissa għadu qed jiġi mħallas mill-ġenituri jekk jagħżlu li jeħduh.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li l-Prim Ministru ħabbar li fi żmien 15-il sena, it-trasport pubbliku madwar Malta u Għawdex se jkun b'xejn, jista' l-Ministru jgħid xi studji saru biex Trasport Malta waslet għas-sena 2033?

X'inhuma r-raġunijiet li ntgħażlet din is-sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fid-diskors li għamel l-Onor.

Prim Ministru fit-30 ta' Settembru 2018 huwa speċifika li hija l-viżjoni ta' dan il-Gvern li s-servizz tat-trasport pubbliku jingħata b'xejn lil kulħadd fis-snin li ġejjin.

Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li diġà bdejna inwettqu din il-viżjoni meta s-sena li għaddiet tajna dan is-servizz b'xejn lil kull min għalaq 18-il sena u din is-sena komplejna nespandu din l-iskema għal dawk il-persuni kollha li għandhom bejn is-16 u l-20 sena.

Nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li Transport Malta se tkun qed tkompli taħdem fuq pjan fit-tul sabiex din il-viżjoni tiġi mwettqa.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Peress li l-evalwazzjoni tat-tender tal-Paola Health Hub li hu smat li se jiswa €26 miljun twaqqfu minħabba interessi pekunarji minn membri fil-bord tal-evalwazzjoni u għażla tal-offerti u twaqqaf bord ġdid, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhu l-eżitu ta' dan il-bord?

Min intgħażel?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-premessa li qed jagħmel fil-mistoqsija tiegħu hija żbaljata.

PAOLA HEALTH HUB - PROĠETT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Peress li l-proġett ta' Paola Health Hub ilu deċiż li jitwettaq mill-2013, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta għandu jitlesta dan il-proġett?

Jista' jgħid min-nefqa ta' €26miljun kemm se jinħarġu mill-fondi tal-Unjoni Ewropea?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett ta` Paola Hub hu maħsub li jitlesta fi żmien tliet snin u nofs minn mindu jibda x-xogħol.

Il-proġett huwa stmat li jiswa madwar €33miljun (VAT eskluża), li minnhom 80% se jinħarġu mill-fondi tal-Unjoni Ewropea.

GĦARB GĦAWDEX – APPLIKAZZJONI GĦAL PROĠETT FUQ ART PUBBLIKA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-PA/02557/17 fl-Għarb Għawdex, jista' l-Ministru jgħid jekk saritx applikazzjoni mal-Awtorità tal-Artijiet biex din l-art pubblika tingħata lill-kunsill lokali jew xi terzi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li b'referenza għall-PA/02557/17, iva, saret talba mal-Awtorità tal-Artijiet mill-Kunsill Lokali tal-Għarb Għawdex fejn l-applikant ingħata parir li japplika għal clearance in principle għall-iżvilupp propost.

GĦARB GĦAWDEX – APPLIKAZZJONI GĦAL PROĠETT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għall-PA/02557/17 fl-Għarb Għawdex, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma t-termini tal-PPP li qed jitħejja mill-Kunsill ma' terzi biex dan il-proġett iseħħ?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali tal-Għarb li għadu fil-proċess ta' applikazzjoni għal dan il-proġett u li għad ma hemm l-ebda arranġamenti għat-termini ta' PPP.

ORGANIZZAZZJONIJIET VOLONTARJI – GĦAJNUNA GĦAL TKABBIR TAL-KAPAĊITAJIET OPERATTIVI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6618 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid x'tip ta' għajnuna ġiet mogħtija lill-organizzazzjonijiet volontarji sabiex ikabbru l-kapaċitajiet operattivi tagħhom f'dawn l-aħħar ħames snin u sal-aħħar ta' Mejju 2018?

Liema huma dawk l-organizzazzjonijiet volontarji li mhumiex qed jagħtu rendikont fil-ħin kif obbligati bil-liġi li jagħmlu?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi din il-mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat.