DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 6 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 6 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 6 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 193, li saret fil-15 ta' Frar 2019, ġew ikkonfermati.

DEĊIŻJONI TAS-SEDJA

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Is-Sedja tagħmel referenza għat-talba għal ruling li saret mill-Onor.

Jason Azzopardi fis-Seduta 193 tal-5 ta' Frar 2019 fir-rigward ta' numru ta' mistoqsijiet parlamentari li huwa għamel, u nikkwota:

JASON AZZOPARDI: Sur President, xtaqt ruling mis-Sedja minħabba tweġibiet mogħtija lili mill-Prim Ministru, mill-Ministru għall-Ekonomija u mill-Ministru għall-Edukazzjoni għall-mistoqsijiet parlamentari numri 8339 sa 8344.

F'kull waħda minn dawn il-mistoqsijiet jien staqsejt lill-Ministri, u lbieraħ lill-Prim Ministru – però ma stajtx nagħmel dan il-point of order għax kont qiegħed fil-Kumitat tal-Ambjent – dwar jekk il-Ministru kkonċernat attendiex jew kienx mistieden għall-festini jew riċevimenti fi kwalsijasi residenza privata ta' xi Membru tal-Ġudikatura, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi, fix-xahar ta' Diċembru li għadda.

Kull tweġiba kienet f'dan is-sens: Il-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi, Standing Order 27, u jiġi ċċitat Standing Order 27.

Mingħajr ma nitlob – u m'iniex qiegħed nitlob – lis-Sedja tgħid x'għandu jew x'kellu jwieġeb il-Ministru għax dik, kif nafu, hija diskrezzjoni tal-Ministru u ma nidħolx fiha, jien mgħallem – u dan hu r-ruling li xtaqt nitlob – li ladarba din il-mistoqsija parlamentari ġiet aċċettata mill-Iskrivan tal-Kamra jew mis-Sinjorija tiegħek, hija in order, għax kieku ma kenitx, inti kont iżżommni.

Ir-ruling li xtaqt nistaqsi hu jekk din it-tweġiba li deputat – f'dan il-każ il-Ministru – qed jgħid li din il-mistoqsija parlamentari tmur kontra standing order partikolari huwiex jarroga f'idejh mansjoni, diskrezzjoni, li hija tas-Sedja u mhux ta' Membru Parlamentari.

Grazzi."

Hawnhekk is-Sedja wieġbet:

"L-ISPEAKER: Se nikkonsidra u nagħti ruling f'dak is-sens."

Il-mistoqsijiet li kienu indirizzati lill-Prim Ministru, lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar, lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol, u lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma kollha kellhom l-istess kontenut kif ukoll l-istess tweġiba, ħlief għal mistoqsija parlamentari 8338 li, kif indikat mill-Onor Azzopardi, ġiet imwieġba fis-Seduta preċedenti tal-4 ta' Frar 2019, u li kienet tgħid hekk:

"L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Onorevoli JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. f'kwalsijasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

Jista' jgħid jekk dan japplikax ukoll għal kwalsijasi Kap ta' Dipartiment jew Chief Executive jew Chairman ta' kull entità li taqa' taħtu?"

Għal din il-mistoqsija l-Prim Ministru wieġeb hekk:

"PRIM MINISTRU: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress illi l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura'), u wkoll peress li tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

Inżid li, min-naħa tiegħi bħala Prim Ministru, m'attendejt għall-ebda festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. li jirreferi għalihom l-Onor.

Għad-domandi l-oħra, it-tweġiba dejjem kienet:

"TWEĠIBA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura'), u wkoll peress li tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha."

Is-Sedja ttenni dak li ġie ddikjarat diversi drabi kemm minnha kif ukoll minn predeċessuri tagħha, u li rrefera għalih ukoll l-Onor.

Membru, li s-Sedja m'għandha l-ebda jedd li b'xi mod tissindika l-kontenut tat-tweġibiet li jingħataw għall-mistoqsijiet parlamentari.

Tixtieq tikkonstata wkoll li tweġibiet ta' dan it-tip ilhom jingħataw matul diversi leġiżlaturi, tant li minn riċerka li għamlet sabet li dan it-tip ta' tweġibiet ilhom jingħataw sa mill-inqas mill-1998.

Insemmi, fost oħrajn, it-tweġiba għall-PQ 1031 magħmula mill-Onor.

Guido de Marco fis-Seduta 19 tat-2 ta' Diċembru 1998, it-tweġiba għall-PQ 22670 magħmula mill-Onor.

Michael Asciak fis-Seduta 476 tal-11 ta' Diċembru 2006, it-tweġiba mogħtija għall-PQ 18354 magħmula mill-Onor.

Joe Mizzi lill-Prim Ministru Lawrence Gonzi fis-Seduta 240 tal-21 ta' Ġunju 2010, it-tweġiba mogħtija għall-PQ 475 magħmula mill-Onor.

Jason Azzopardi lill-Ministru Chris Cardona fis-Seduta 27 tal-5 ta' Ġunju 2013.

Is-Sedja tixtieq tirrileva li, fir-rigward ta' mistoqsijiet ta' dan it-tip, kien hemm numru ta' okkażjonijiet fejn l-interpellanza ma tkunx tindika b'mod ċar jekk l-attivitajiet li tkun qed issir referenza għalihom ikunux ta' natura purament privata, u għalhekk, f'dawn il-każijiet, is-Sedja tgħaddi dawn id-domandi lill-Ministru peress li huwa l-Ministru li jkun qiegħed f'pożizzjoni li jikkjarifika l-materja.

Is-Sedja anke hawnhekk ma tistax tissindika t-tweġiba li jagħżel li jagħti l-Ministru kkonċernat, taqbel jew ma taqbilx mal-kontenut tagħha, peress li r-regolamenti tal-Kamra huma kompletament silenzjużi f'dak li għandu x'jaqsam mal-kontenut tat-tweġiba li jagħti l-Ministru.

Din il-pożizzjoni s-Sedja għamlitha f'diversi rulings li tat, anke reċentement, bħal pereżempju, fis-Seduta 94 tal-14 ta' Marzu 2018, fejn anke kkwotat minn paġna 356 tal-Erskine May 'Parliamentary Practice (24 Edition)' taħt it-titolu "Speaker's control of questions":

Dan ifisser li kemm ir-regolamenti tal-Kamra, kif ukoll dawk tar-Renju Unit, li jiġu invokati bis-saħħa tal-Ordni Permanenti 197, jipprekludu lis-Sedja milli b'xi mod teżerċita xi kontroll fuq il-kontenut tar-risposta.

L-istess pożizzjoni hija indikata fir-ruling li ngħata fis-Seduta 351 tal-1 ta' Frar tal-2016, fejn:

23, No. 2), li jiddiskuti hemmx bżonn jew le ta' riforma dwar kif għandha tkun ir-risposta."

F'dan l-istess ruling insibu l-istess pożizzjoni fi New Zealand, fejn jingħad li:

L-istess ruling jirreferi wkoll għall-pożizzjoni Kanadiża, li għandha l-istess pożizzjoni ta' Malta, fejn jingħad li:

Dan ifisser li l-pożizzjoni tal-Parlament tagħna hija ċara u hija in linea ma' dak li huwa deċiż u segwit fil-House of Commons Ingliż u l-parlamenti ta' pajjiżi oħra tal-Commonwealth, fosthom New Zealand u l-Kanada.

Dan ifisser li, irrispettivament minn jekk is-Sedja tħossx li l-kontenut tar-risposti indikati mill-Onor.

Jason Azzopardi huwiex infeliċi, is-Sedja ma tista' bl-ebda mod tirregola tali kontenut.

Fl-aħħar nett, is-Sedja tixtieq tirrimarka li fid-dawl tad-diversi kontestazzjonijiet imqajma matul is-snin dwar l-ammissibilità o meno ta' interpellanzi magħmula minn Membri miż-żewġ naħat tal-Kamra, wieħed jista' jikkonsidra jekk wasalx iż-żmien li jibda jew japplika dak li jgħidu l-Ordnijiet Permanenti 26 u 27 b'mod aktar rigoruż, jew jara jekk hemmx bżonn ta' li ssir reviżjoni tagħhom.

Dan sabiex tiġi indirizzata d-diffikultà li kultant issib is-Sedja biex tiddeċiedi dwar jekk taċċettax interpellanza, bħal, pereżempju, f'każijiet li jirrikjedu l-interpretazzjoni tal-kliem "kondotta ta' xi persuna fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha" jew ta' x'jikkostitwixxi ħwejjeġ pubbliċi li Ministru jkun responsabbli għalihom".

Hawnhekk wieħed irid jara li jinstab bilanċ peress li osservanza stretta tar-regolament taf ikollha effett fuq kemm l-istess Membri jkunu jistgħu jużaw din l-għodda parlamentari biex jagħmlu skrutinju tal-operat tal-Gvern, kif ukoll biex iressqu ilmenti ta' dawk il-kostitwenti individwali li jirrikorru għall-għajnuna tagħhom.

Ir-ruling huwa deċiż.

Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni Parlamentari għall-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa fl-Ewwel Sessjoni tal-2019, li nżammet fi Strasburgu bejn il-21 u l-25 ta' Jannar 2019, magħmula mill-Onor.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

REKLAMAR DWAR IL-BAĠIT – NEFQA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti rendikont tan-nefqa li saret għal reklamar dwar il-Baġit għas-sena 2019, inkluż nefqa għal reklami f'gazzetti, f'siti soċjali bħal Facebook, Twitter u permezz ta' Google, kif ukoll fuq l-istazzjonijiet lokali tat-televiżjoni u tar-radju?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba għal din il-mistoqsija hi l-istess bħal dawk ta' mistoqsijiet parlamentari 7553 u 20405 tal-Leġislazzjoni XII.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi lill-Ministru għall-aħbar li għadha kif ħarġet aktar kmieni llum dwar qabda kbira ta' droga, liema aħbar tikkonferma s-suċċess li d-Dwana kellha dan l-aħħar fil-ġlieda tagħha kontra d-droga.

Jidher li ammont kbir ta' droga li nqabad ġewwa container ma kienx destinat għal Malta, imma kien qiegħed jgħaddi mill-Freeport tagħna.

Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għal dawn is-suċċessi kollha fi żmien qasir, u hemmx ippjanat aktar investiment sabiex ikollna aktar suċċessi fil-ġlieda ta' kontra d-droga?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Ir-reputazzjoni ta' Malta ma titkejjilx biss fuq is-suċċessi tal-banek u l-istituzzjonijiet finanzjarji, imma anke fuq il-qbid tal-kuntrabandu li jew ikun immirat lejn pajjiżna jew jgħaddi minn pajjiżna.

Il-kapaċità tal-pajjiż u tal-Gvern tiegħu permezz tal-awtoritajiet hija billi ninvestu bis-serjetà biex nilħqu r-riżultati mixtieqa.

F'dawn l-aħħar tliet snin, nista' ngħid li l-Gvern, permezz tad-Dwana, investa €1 miljun fi scanner mobbli, ftit inqas minn €2 miljuni fi scanner għall-Freeport, €0.5 miljun fil-Faċilità tad-Dwana fil-Freeport, u kważi terz ta' €1 miljun fil-canine unit li qed tikseb riżultati wkoll.

Però, hawn irrid inwieġeb lill-Onor.

Mario De Marco dwar l-ingaġġ ta' 100 uffiċjal ġdid tad-Dwana.

Id-Dwana ma tistax tilħaq riżultati tajbin mingħajr ma tingaġġa n-nies.

Fil-fatt permezz ta' dan l-ingaġġ, l-operat tad-Dipartiment mar ħafna 'l quddiem, tant li f'dawn l-aħħar tliet snin inqabdet 16,700 kilo ta' droga, eskluż id-droga li nqabad illum u li rrefera għaliha l-Onor.

Insemmi wkoll il-qabda ta' 97 miljun sigarett tal-kuntrabandu li hija qabda rekord.

Kellna qabda ta' 120 miljun pillola li normalment hija assoċjata mat-terroriżmu, u qabda ta' aktar min-nofs miljun oġġetti ta' fake brands.

Dan juri li d-Dipartiment tad-Dwana u l-awtoritajiet qatt ma joqogħdu lura milli jagħmlu x-xogħol tagħhom.

Il-fatt li l-pajjiż qiegħed jikseb rekord wara l-ieħor f'din il-ġlieda qed iwassal biex jiġi mfaħħar minn ċerti pajjiżi, speċjalment dawk kbar, li jafu l-lokazzjoni kruċjali tagħna u li, permezz ta' transhipment, pajjiżna qiegħed f'qagħda kritika.

Għalhekk, huwa ta' unur kbir għal pajjiżna li qiegħed jagħmel xogħlu sew u qiegħed ikun minn ta' quddiem fil-ġlieda kontra l-kuntrabandu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

BYRON CAMILLERI: Nirreferi għar-rapporti li kien hemm fil-midja dan l-aħħar fejn issemma li Malta tħallas lir-rating agencies xi ammonti fis-sena.

Jidhirli li saret anke xi mistoqsija parlamentari f'din il-Kamra f'dan ir-rigward.

Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi tibdil fejn jidħlu dawn il-ħlasijiet, speċjalment mill-2013 'l hawn?

Kellna mistoqsija parlamentari fuq il-bribing tal-credit rating agencies!

Dan meta fl-aħħar 5 snin rajna lill-pajjiż jaċċellera b'mod pożittiv.

Il-credit rating agencies huma fuq kollox mera tas-suċċess li Malta qed tottjeni.

Dawn qegħdin jikkonfermaw dak li ngħidu aħna bħala Gvern u dak li qed jgħidu l-familji Maltin, però b'mod xjentifiku, tekniku u rett, fejn jikkomparaw pajjiż ma' ieħor.

Hawn mhux qed nirreferi għal xi rating agency partikolari, forsi bħal fil-futbol, fejn, pereżempju, issib player partikolari li jikseb suċċess, imma qed nirreferi għall-credit rating agencies kollha kemm huma.

Bħalissa, f'dak li jaffettwa lil Malta, għandna sitt credit rating agencies; bdejna bi tlieta fl-2014/2015 u mbagħad daħlet fix-xena credit rating agency Kanadiża.

Kif nafu, it-tlieta l-oħra – Fitch, Moody's u Standard & Poor's – huma effettivament Amerikani, għalkemm illum huma meqjusa globali.

Huwa minnu li kien hemm kritika fi żmien il-kriżi finanzjarja, u għalhekk l-Unjoni Ewropea inkoraġġiet li kemm jista' jkun ikun hemm credit rating agencies oħrajn.

Fil-fatt, daħlu fix-xena żewġ credit ratings agencies Ġermaniżi, li huma Credit Reform u Scope Ratings.

Dawn il-credit ratings agencies kollha qed ifaħħru lil pajjiżna, ovvjament fejn hu mistħoqq.

Dawn ma joqogħdux jgħidu kemm f'Malta hawn nies bravi jew kemm għandna Prim Ministru gustuż.

Dawn jitkellmu dwar affarijiet fattwali, skont l-istatistika.

F'dan kollu ma nistax nifhem kif issir mistoqsija supplimentari lill-Ministru għall-Finanzi dwar x'sar mill-2013 'il quddiem u jekk Malta hux qed tħallas lir-rating agency meta din hija xi ħaġa li kull pajjiż fid-dinja jagħmel.

Sintendi, ir-risposta kienet ċara u skjetta: imma mbagħad, Alla jbierek, rajna kif ċerta midja interpretat din ir-risposta, fejn Malta qed tkun imfaħħra, għax il-Ministru għall-Finanzi qed iħallas lil dawn il-credit ratings agencies!

L-ewwel nett, dawn jitħallsu mis-Central Bank jew il-MIMCOL, u ilu jsir dan minn mindu bdejna nużaw is-servizzi tagħhom meta dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Kif nafu, anke kumpaniji ewlenin jagħmlu skrutinju tal-operat tagħhom, aħseb u ara pajjiż sovran li għandu d-dejn u li jkun irid jagħti r-rating tiegħu.

Fuq kollox, l-għan tar-credit rating agencies huwa li juru x'inhi l-probabilità li l-pajjiż jasal biex iħallas id-dejn li jagħmel.

Aktar ma l-pajjiż ikun sejjer ħażin u b'management ħażin tal-ekonomija, il-politika u l-qasam soċjali, aktar se jikber id-dejn u inqas għandu ċans li jħallsu lura.

Għalhekk, dawn il-credit rating agencies iridu jagħtu grad lill-pajjiż skont kif ikun sejjer.

Meta jagħtu grad A jew A+, ikunu qegħdin jagħtu outlook lill-investituri u lil dawk li jixtru l-bonds, speċjalment tal-Gvern, dwar x'ċans għandhom li jitħallsu lura.

Rigward il-figuri li tħallsu lil dawn il-credit rating agencies, dawn imorru lura għall-amministrazzjoni Nazzjonalista li l-Oppożizzjoni llum kienet tappartjeni għaliha.

Għalhekk suppost jafu li huma dejjem ħallsu lil dawn il-credit rating agencies, u aħna komplejna nħallsuhom bl-istess mod, la inqas u lanqas iżjed!

Magħhom żdiedet id-DBRS, u għalhekk illum hemm sitt credit rating agencies.

Is-Central Bank Ewropew jikkontribwixxi biex dawn ir-rating agencies jitħallsu, billi l-Eurosystem Procurement Coordination Office (EPCO) jikkordina l-procurement bejn is-Central Banks biex ikun hemm dan il-ħlas.

Għalhekk, hija pwerili, tad-daħk u tal-mistħija li inti tiġi tgħid li r-ratings ta' Malta huma li huma għaliex il-Gvern jew il-Ministru qiegħed iħallashom.

Meta r-ratings kienu ħżiena, ġejna down graded u l-outlook kien negattiv, xorta ħallasniehom.

Jiġifieri l-fatt li issa r-ratings huma tajbin, ifisser biss li pajjiżna sejjer tajjeb, no more, no less!

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSEANNE CUTAJAR: Għadhom kif ħarġu l-veduti tal-Fond Monetarju Internazzjonali (IMF).

Jista' l-Ministru jagħti l-veduti tiegħu dwar dan ir-rapport minn organizzazzjoni internazzjonali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: L-IMF jistgħu jiġu f'pajjiżna għal ħafna raġunijiet.

Però, xi ħaġa li ssir ta' kull sena fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea hija dik li ngħidulha l-Article IV mission.

Meta ma konniex membri tal-Unjoni Ewropeja, l-IMF kienu jiġu kull sentejn, u issa li aħna membri tal-Unjoni Ewropeja, qegħdin jiġu kull sena.

Ir-rapport tagħhom m'għadux aktar sigriet bħalma kien fil-passat, imma huwa rapport trasparenti li jiġi ppubblikat mill-ewwel u jitpoġġa online dakinhar li huma jitilqu minn pajjiżna.

Irrid inwieġeb kemm il-mistoqsija dwar il-ħlas tar-rating agencies kif ukoll dwar ir-rapport tal-IMF.

Niftakar li darba minnhom, l-Eks Ministru Tonio Fenech kien fi grupp online u kien staqsa fuq il-Google Mail: X'qed x'jagħmlilhom il-Ministru biex kollha jkantaw mill-iscript tal-Gvern?

Bħallikieku, aħna għandna xi ftehim!

Dan il-kliem intqal qabel ma skoprew dwar il-ħlas tal-credit rating agencies.

Ir-raġuni hija sempliċi: inti trid titkellem mal-IMF b'mod miftuħ u trasparenti.

Fil-fatt, meta konna fl-Oppożizzjoni, flimkien mal-Prim Ministru konna ltqajna magħhom u għednielhom bil-pjan tagħna.

Meta mbagħad tlajna fil-gvern u bdejna nattwaw dan il-pjan, bdew jarawh jiġi mwettaq sena wara l-oħa.

Konna għednielu wkoll bid-diffikultajiet kollha li kellna bħala pajjiż.

Gvern Nazzjonalista kien jemmen bid-demand, jiġifieri li l-uniku mezz li l-ekonomija tirkupra kien billi nistennew lill-Unjoni Ewropea tirkupra u żżid id-domanda fl-esportazzjoni ta' pajjiżna.

Aħna ma konniex nemmnu f'dan il-mudell.

Aħna konna ngħidu li pajjiżna għandu ċerti affarijiet li huma difettużi u dgħajfa, bħal, pereżempju, is-settur tal-enerġija li jkun jiddependi mija fil-mija fuq iż-żejt, u mbagħad, meta l-prezz taż-żejt jogħla, il-prezz tal-enerġija jitla' wkoll.

Dan kollu għaliex ir-raġuni kienet li kien hemm lobby u konna dipendenti mija fil-mija fuq iż-żejt.

Aħna rajna li nindirizzaw dik is-sitwazzjoni.

Kellna, pereżempju, l-aktar rata baxxa fl-Ewropa tal-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol, u konna għedna wkoll li se nindirizzawha.

L-istess sar fuq il-burokrazija u l-early school leavers, fost l-oħrajn.

Bħala Gvern, kellna pjan u l-IMF raw li kull ħaġa li konna qed inwiegħdu, konna qed inwettquha u kienet qed tħalli riżultati tajbin, bħalma jara fuq kollox l-elettorat.

Illum l-Economic Policy Department għadhom kemm urewni studju li għamlu dwar l-effetti tal-policies li għamilna s-sena li għaddiet, u issa qed jaħdmu fuq il-policies ta' din is-sena biex naraw l-effett pożittiv li qed iħallu biex nindirizzaw lil dawk li huma fir-riskju tal-faqar.

B'mod xjentifiku qed nuru li kull policy tiġi studjata sew.

Insemmi, pereżempju, il-miżura fiż-żieda tal-pensjonijiet u ċ-cheque li nibagħtu d-dar – fil-fatt wasalna biex nergġħu nibagħtu cheque ieħor.

Kollox huwa ppjanat b'mod li ta' isfel jirċievu iżjed minn ta' fuq.

Dan huwa s-sigriet kollu!

Bħala Gvern, qed nikkreaw il-ġid u naraw li dan il-ġid jitqassam b'mod tajjeb.

Meta toħroġ l-istatistika, is-SILC (Statistics on Income and Living Conditions), u jgħidulna li l-faqar f'pajjiżna naqas, ma nkunx sorpriż għax il-politika tagħna hi ppjanata biex twaqqa' l-faqar f'pajjiżna.

Huwa għalxejn li l-Oppożizzjoni tipprova tbiddel il-figuri u tgħawweġ il-fatti billi tgħid li l-faqar baqa' fl-istess livell f'pajjiżna.

Kull pajjiż fid-dinja jammetti l-problema ta' faqar, u żgur li ħadd ma jista' jgħid li m'għandux faqar f'pajjiżu, Malta inkluż.

Però, id-differenza hi li l-Gvern jiġi ġġudikat fuq il-politika tiegħu.

Tajjeb li wieħed jara x'għamilna bħala Gvern fl-2013, fl-2014 u fl-2015, u jekk ir-riskju ta' faqar waqax jew le, u mhux jekk baqax faqar fil-pajjiż.

Bħala Gvern, inti dejjem qed trid tipprova ċċekken il-proporzjon, sena wara l-oħra.

Aktar ma tinżel 'l isfel, aktar se jkun diffiċli, għaliex l-ewwel tip ta' faqar kien ġej min-nuqqas ta' xogħol, u aħna rajna li nindirizzawh.

It-tieni tip ta' faqar huwa l-faqar tal-working poor, jiġifieri ta' dawk li qed jaħdmu imma dak li qed jaqilgħu mhux biżżejjed għall-familja li jista' jkollhom.

Aħna indirizzajna dan it-tip ta' faqar b'miżuri bħall-in-work benefit, it-tapering of benefits u ċ-children's allowances.

Imbagħad għandek ir-riskju tal-faqar li huwa ogħla u li jolqot lill-pensjonanti.

Għalhekk, bħala Gvern, għamilna dak li ma sarx qabel; ma qgħadniex nistennew l-istudju tal-COLA biex inżidu l-pensjonijiet, imma tajna żieda over and above.

L-ewwel għollejna l-minimum tal-pensjoni biex għall-inqas ikollna rasna mistrieħa li kull pensjonant li kkontribwixxa għandu dak il-minimum ta' pensjoni.

L-istess, ma qgħadniex nistennew ir-rapport jew għedna li se nżidu l-pensjoni ta' dawk li għandhom 'il fuq minn 75 sena, imma tajna żieda across the board.

Niftakar li meta qabel il-Baġit iltqajna mal-Prim Ministru, kien qalilna biex nindirizzaw lil kulħadd at one go.

Kif nafu, żidna l-pensjoni b'€2 fl-2018 u fl-2019.

Imbagħad għandek il-faqar soċjali fejn hemm problemi ta' saħħa u persuni b'diżabilità.

Hemmhekk ukoll hemm numru ta' miżuri li qegħdin jindirizzaw dan it-tip ta' faqar soċjali.

Dawn huma l-affarijiet li jaraw l-IMF, il-Kummissjoni u l-credit rating agencies.

Jaraw li l-pajjiż miexi bi pjan, li qed jiġi kkreat il-ġid u jiżdied l-investiment.

M'iniex se noqgħod insemmi kemm pajjiżna ġie mfaħħar fuq il-pjan li qed inwettqu.

Is-sigriet huwa li tkun miftuħ magħhom, tgħidilhom x'se tagħmel, twettaq dak li tgħid u, fl-aħħar tal-ġurnata, turi r-riżultati sbieħ li tkun ilħaqt bħala pajjiż.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Niġu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): F'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali tal-Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol għas-sena 2018; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar Assistenti Parlamentari fil-Ministeru għal Għawdex matul il-Leġiżlatura ta' bejn l-2008 u l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8584.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar Assistenti Parlamentari fil-Ministeru għall-Infrastruttura matul il-Leġiżlatura ta' bejn l-2008 u l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8583.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li, skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-lum, l-Erbgħa 6 ta' Frar 2019, tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

Ikompli mill-5 ta' Frar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

MARIA DEGUARA: Sur President, għaddew kważi xahrejn mill-aħħar Baġit, u llum nixtieq naqsam ma' din il-Kamra ftit ħsibijiet waqt li qed niddiskutu l-Estimi f'dak li għandu x'jaqsam mad-dekasteru li jien nagħmel shadowing tiegħu.

Illum nitkellmu fuq kemm l-ekonomija ta' pajjiżna għaddejja b'ritmu mgħaġġel.

Dan wassal biex kulħadd jitkellem dwar kemm sar hawn flus fl-idejn.

Naqraw ukoll kemm hu diffiċli li ssib ħaddiema biex ilaħħqu mar-ritmu mgħaġġel li għaddejjin bih is-setturi tal-kostruzzjoni u tal-gaming.

Smajt li fil-futur qarib jeħtieġ li ningaġġaw eluf ta' ħaddiema barranin u li issa għandna numru rekord ta' ħaddiema jaħdmu full-time.

Dan wassal biex għolew il-pagi ta' kull min iwassal servizz.

Tant hu hekk li kellna twissija li teżisti problema reali meta imprendituri jkunu jridu jimpjegaw ħaddiema biex ikabbru l-operat tagħhom u ma jsibux ħaddiema minħabba li jintalbu jħallsu pagi għolja.

Li forsi ħafna ma jirrealizzawx hu li, hawn kemm hawn flus fl-idejn, dawk l-anzjani fostna li l-uniku introjtu tagħhom huwa l-pensjoni kontributorja qegħdin dejjem aktar jiffaċċjaw diffikultà biex ilaħħqu mal-ħajja ta' kuljum.

Tkellimt numru ta' drabi dwar il-fatt li l-pensjonijiet ġewwa pajjiżna huma baxxi u, irrespettivament miż-żidiet li jingħataw kull sena, dawk il-pensjonanti bil-pensjoni kontributorja baxxa jew medja qegħdin dejjem ikollhom jagħmlu s-sagrifiċċji biex ilaħħqu mal-għoli tal-ħajja u qegħdin iħossuhom resqin il-ħin kollu qrib li jgħixu fil-faqar.

Għal dawk li jirċievu pensjoni mhux kontributorja jew oħrajn li jiddependu biss fuq il-pensjoni ta' diżabilità, is-sitwazzjoni hija aktar prekarja.

Irrid ngħid li ta' min ifaħħar kull sforz li qiegħed isir biex il-pensjonijiet, sena wara l-oħra, ikomplu jiżdiedu; però l-problema kif jarawha l-maġġoranza tal-pensjonanti hi li r-rata li biha qed togħla l-ħajja xxejjen din iż-żieda kemxejn żgħira.

Agħar minn hekk, illum, kull min hu konxju x'inhu jiġri madwaru jirrealizza li s-sistema preżenti li taħseb għall-finanzjament tal-pensjoni tal-irtirar ta' għada hemm bżonn tinbidel.

Jekk se tibqa' tiġi ffinanzjata kif inhi llum, ikun ifisser li l-pensjonijiet fil-futur mhumiex se jibqgħu aktar sostenibbli.

Aktar ma jikber l-għarfien fil-kamp mediku, aktar se ngħixu fit-tul.

Aktar ma jikber il-persentaġġ tal-popolazzjoni anzjana, l-għadd ta' persuni li jirċievu l-pensjoni se jibqa' jiżdied fuq l-għadd ta' dawk li jaħdmu.

Hemm ukoll fattur ieħor.

Peress li hu mistenni li nibqgħu ngħixu aktar fit-tul se jkompli jikber in-numru ta' pensjonanti li jirċievu u jiddependu fuq il-pensjoni tal-irtirar għall-għajxien tagħhom.

Dan meta konxji li r-rata tat-twelid tinsab dejjem nieżla bħalma qiegħed jiġri fil-pajjiżi kollha ta' madwarna.

Għalhekk in-numru ta' dawk li jikkontribwixxu biex isostnu l-pensjonijiet tal-futur qiegħed dejjem ikompli jonqos.

Dan se jkun ifisser li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar se jkollna niddependu fuq l-importazzjoni ta' ħaddiema barranin, li magħhom iġibu kulturi, drawwiet u twemmin differenti.

Ir-riperkussjonijiet ta' dawn il-bidliet fuq it-tessut tal-komunità Maltija għad iridu jiġu analizzati b'mod oġġettiv.

Barra minn hekk, aktar ma tikber l-ekonomija, aktar nisa se jkunu qed jipparteċipaw fid-dinja tax-xogħol, u b'hekk se jkollhom anqas ħin biex jiddedikaw għall-familja tagħhom.

Hemm fatturi oħrajn li ta' min iżomm quddiem għajnejh.

Aktar ma nikbru fl-età, aktar se jkollna bżonn kura speċjalizzata u għal perjodu itwal ta' żmien, bir-riżultat li l-ispiża fis-saħħa se tkompli tiżdied.

Minkejja kull sforz, il-maġġor parti tal-ġenerazzjoni preżenti se tispiċċa l-ħajja tagħha rikoverata ġewwa istituzzjonijiet.

Dawn il-fatti se jissarrfu f'infiq aktar qawwi u piż ogħla fuq il-finanzi tal-pajjiż.

Fi ftit żmien ieħor, il-popolazzjoni anzjana se tkun ħafna aktar numeruża, sew bħala numru kif ukoll bħala persentaġġ tal-popolazzjoni li tkun għadha taħdem.

Huma l-ħaddiema li huma preżentement fid-dinja tax-xogħol li jridu jagħmlu tajjeb għal dan l-infiq fil-futur.

Kien hemm pajjiżi li għamlu ring fencing tas-sistema tas-saħħa, jiġifieri li, kontra dak li nipprattikaw ġewwa pajjiżna, iddeċidew li jallokaw persentaġġ fiss mill-kontribuzzjoni tal-bolla biex ikopri l-infiq fuq is-saħħa.

Din id-deċiżjoni fissret li l-infiq fuq is-saħħa beda jiġi limitat bil-konsegwenza li numru ta' servizzi tnaqqru, għax meta s-somma miġbura tinqabeż, is-servizzi jieqfu.

L-Ingilterra kienet wieħed minn dawk il-pajjiżi li ħadu din id-deċiżjoni, bir-riżultat li s-servizzi tas-saħħa, li sa ftit snin ilu kienu l-għira ta' pajjiżi oħrajn, marru u għadhom sejrin lura.

Għall-grazzja t'Alla, bħala poplu, għadna nħaddnu valuri differenti u għadna kommessi li l-livell tas-saħħa tajjeb u ta' kwalità għolja jiġi pprovdut bi dritt, il-ħin kollu u lil kulħadd.

Hekk nemmen li għandu jkun!

Però rridu nammettu li, sena wara l-oħra, dan qiegħed ikompli jiekol parti dejjem tikber mill-Baġit nazzjonali.

Din iż-żieda fin-nefqa fis-saħħa se tkompli tikkompeti direttament man-nefqa li dejjem tiżdied tal-pensjoni tal-irtirar minħabba r-raġunijiet li semmejt qabel.

Fi ftit kliem, jekk ma neħdux passi korrettivi minn issa, il-kontribuzzjonijiet ta' dawk li qegħdin jaħdmu fil-preżent ma jkunux biżżejjed biex jagħmlu tajjeb għall-pensjonijiet tal-irtirar, saħansitra meta huma stess jilħqu l-età tal-irtirar.

Għalhekk ninsab ċerta li wasal iż-żmien – biex ma ngħidx li diġà qegħdin tard – biex, kif intqal dan l-aħħar f'artiklu f'waħda mill-gazzetti lokali, nerġgħu nħarsu minn ottika ġdida u naraw jekk ikunx opportun li nżidu l-inizjattivi biex inħajru lill-popolazzjoni li qed taħdem tinvesti f'pensjoni oħra li tissupplixxi l-pensjoni preżenti.

Dan bil-għan li niżguraw li l-kontribuzzjoni ta' min qiegħed fid-dinja tax-xogħol illum, barra li tkun tista' ssosstni l-pensjoni tal-irtirar fil-preżent u fil-futur, tiggarantixxi livell ta' għajxien u kwalità ta' ħajja deċenti meta jaslu biex jirtiraw.

B'pensjoni xierqa nifhem pensjoni li tiggarantixxi u tippermetti li kull persuna li tilħaq l-età tal-irtirar tkun f'pożizzjoni li tgħix ħajja dinjituża, indipendenti u li tippermettilha jkollha għażla aktar ħielsa u wiesgħa fejn jidħlu deċiżjonijiet li jolqtuha direttament.

Ta' spiss niltaqa' ma' nuqqas kbir fejn tidħol l-għażla li jiffaċċjaw numru kbir ta' pensjonanti f'dak li għandu x'jaqsam mal-kura.

Minħabba restrizzjonijiet finanzjarji, ftit huma dawk l-anzjani li jistgħu jfittxu u jirrikorru għall-kura fil-privat.

Jien waħda minn dawk li jemmnu li, bħala pajjiż, għandna servizzi ta' saħħa pprovduti mill-Gvern li huma tajbin, ġenerużi u tal-ogħla kwalità.

Għaldaqstant għandna nħossuna kburin bil-kwalità tal-professjonisti u paramediċi li jwasslulna dan is-servizz.

Però jibqa' l-fatt li dawk il-pensjonanti li għal raġuni jew oħra jixtiequ jirrikorru għal servizzi mediċi fil-privat qed isibuha ferm diffiċli.

L-istess jekk jixtiequ li minflok jidħlu f'residenza tal-Gvern jew f'xi forma ta' rikoveru ieħor, jippreferu jmorru ġewwa djar fil-privat jew tal-Knisja, malajr jindunaw li bil-pensjoni li jirċievu lanqas biss joħolmu li jieħdu dan il-pass.

Hawn taħsbux li qed nirreferi biss għal dawk ir-residenzi fejn is-servizzi pprovduti huma viċin ta' dawk li persuna tistenna li ssib ġewwa lukanda.

Veru li l-Gvern f'dawn il-każi jħallas xahar kull sena mill-ħlas, però tifhmu li jekk ma jkunx hemm kontribuzzjoni sostanzjali minn membri oħrajn tal-familja, dan xorta waħda ma jkunx possibbli.

Dieħla wkoll drawwa fost l-anzjani Maltin li jippreferu jingaġġaw persuna li ddur bihom ġewwa darhom stess, għaliex huma jafu li jekk jitilqu darhom jew il-post fejn trabbew u għexu, din se tkun esperjenza trawmatika.

L-istess, dan il-pass ħafna drabi jkun possibbli biss jekk qrabathom idaħħlu jdejhom fil-but.

Ġeneralment issib li dawn il-carers li jieħdu ħsieb anzjani f'darhom ikunu barranin, l-aktar Filippini, li qegħdin jimlew dan il-vojt.

Nemmen li għandna naħsbu bis-serjetà kif nistgħu ngħinu lil dawn l-anzjani aktar milli diġà qiegħed jagħmel il-Gvern, għar-raġuni li meta jibqgħu ġewwa darhom, dawn ikunu ferm iżjed kuntenti u jkunu qed jiffrankaw spejjeż kbar lill-istat.

L-iskemi u l-inizjattivi biex iħajru u jagħmluha aktar faċli biex membri tal-familja jidħlu għal dan l-inkarigu huwa pass fid-direzzjoni t-tajba u għandhom jiġu estiżi gradwalment.

Però, kif sejra d-dinja tax-xogħol u kif qed tinbidel il-fiżjonomija tal-familja Maltija, ma nistgħux nibqgħu nippretendu li dan is-servizz se jibqa' jingħata biss minn membri tal-familja jew qrabathom.

Konxja li l-Gvern, żmien ilu, kien diġà nieda xi inizjattivi biex iħajjar lill-popolazzjoni li taħdem tinvesti f'pensjoni alternattiva.

Però jidher li r-rispons kien inqas milli mistenni.

Għalhekk nixtieq nagħmel appell lill-Gvern biex iżid aktar inizjattivi ħalli nħajru lill-popolazzjoni, spejalment dik żgħira fl-età, biex malli tidħol fid-dinja tax-xogħol, taħseb biex tinvesti f'pensjoni privata, għax iż-żmien jgħaddi bħal ħolma.

Inkella se jsibu ruħhom f'sitwazzjoni li meta jilħqu l-età tal-irtirar ikunu jridu jgħaddu biss b'dak li tipprovdilhom il-pensjoni, dejjem jekk ma jkunux għadhom b'saħħithom u jibqgħu jaħdmu.

Vera li meta tkun żgħir, l-età ta' 61 jew 63 sena timmaġinaha 'l bogħod wisq, però jaslu wkoll!

Meta ma kienx hawn servizzi soċjali u kulħadd kellu jaħseb għal rasu għal meta ma jibqax b'saħħtu biżżejjed biex jaqla' l-ħobża ta' kuljum, il-Maltin dejjem qagħdu lura biex faddlu għal li ġej.

Però l-attitudni konsumerista u r-raġunament taż-żgħażagħ illum wassalhom biex qed jirraġunaw li għada ħadd ma rah.

Hija din l-attitudni li ġġiegħel liż-żgħar biex ma jaħsbux għall-futur għax jekk jinqalgħalhom il-bżonn, hemm is-servizzi tal-Istat ipprovduti mingħajr ħlas!

Għalhekk sta għall-Gvern li jinvesti f'kampanji u programmi biex iġib lill-ġenerazzjoni preżenti konxja li jridu jibdew jinvestu minn kmieni, anke jekk jeħtieġ jiċċaħħdu minn xi affarijiet oħrajn, jekk verament iridu jiżguraw kwalità ta' ħajja komda u ta' serħan il-moħħ għalihom u għall-familja tagħhom meta jilħqu l-età tal-irtirar.

Nixtieq nagħmel referenza għal suġġett ieħor li jolqot lill-anzjani tagħna.

F'din il-Kamra għaddejna numru ta' liġijiet biex nistabbilixxu standards f'dak li għandu x'jaqsam ma' ikel, kompetenza tal-caring professions u liġijiet fuq id-drittijiet tal-pazjenti u anzjani rikoverati ġewwa d-djar tal-Gvern, tal-Knisja jew fil-privat permezz tal-public private partnership.

Jien qbilt ma' dawn il-liġijiet kollha, għax dawn jissalvagwardjaw lill-anzjani tagħna u huma mmirati biex ikomplu jgħollu l-kwalità tas-servizzi li nipprovdu.

Kulħadd jaqbel li huwa dmir tagħna lkoll li nistinkaw biex intejbu l-livell u l-kwalità ta' ħajja tal-anzjani u nagħtuhom id-dinjità li jistħoqqilhom.

Li ngħaddu liġijiet bħal dawn hija ħaġa tajba ħafna, għax hekk għandu jkun.

Però meta dawn il-liġjiet ma jiġux implimentati kif suppost huwa nuqqas kbir.

Hawn niftakru li dejjem qed nitkellmu fuq faxxa ta' nies vulnerabbli, b'ħafna minnhom rikoverati fis-sodod għal tul ta' żmien, persuni li jbatu mid-dimensja u oħrajn li jiddependu kompletament fuq min idur bihom.

Bħala pajjiż, stabbilixxejna l-kwalifiki li jeħtieġ ikollhom il-carers, kemm jekk huma Maltin kif ukoll barranin.

Però bl-iskuża li għandna nuqqas ta' carers qegħdin naċċettaw barranin li lanqas biss jistgħu jikkomunikaw mal-morda jew l-anzjani, la bl-Ingliż u lanqas bil-Malti.

Ħafna minnhom jiġu mgħallma jgħidu biss: 'Kif inti?'

Però meta l-anzjan imur ikellimhom, jinduna li mhux qed jifhmuh jew ma jifhimhom xejn.

Nista' nimmaġina kif iħossuhom l-anzjani meta fl-età tagħhom, l-aktar ħaġa importanti għalihom hija li jħossuhom imdawrin u protetti minn ta' madwarhom.

Jeħtieġ ukoll li niżguraw li dawn il-carers ikunu jafu jmorru mal-anzjani, speċjalment meta jkunu qed ibiddlulhom jew inaddfuhom.

Hawn mhux qed nagħti tort lill-carers.

Jekk hemm anzjan jew pazjent li jbati minn xi kondizzjoni, il-persuna responsabbli mis-sala għandha d-dmir li tinforma lill-carer b'dan, ħalli meta jkunu qed jindukraw lill-anzjani jieħdu ċerti prekawzjonijiet.

Pereżempju, ftit ġimgħat ilu, anzjana li għandha spallitha diżlokata, ġiet avviċinata mill-carers biex ipoġġuha bilqiegħda u refgħuha minn dirgħajha, bir-riżultat li kkawżawlha aktar ħsara milli diġà kellha.

Dan meta suppost il-carers jafu li hemm sistemi oħrajn ta' kif tgħolli pazjenta mingħajr ma tagħmlilha l-ebda ħsara.

Każ ieħor li naf bih hu ta' anzjana pupletika li, minħabba l-artrite qawwija li kellha, ma setgħetx tiftaħ dirgħajja; però, meta marru jeħdulha d-demm, il-carers ġibdulha jdejha u spiċċat imbenġla kullimkien.

Dawn huma ftit mill-każi li setgħu jiġu evitati b'daqsxejn ta' aktar attenzjoni u kieku l-carers kienu informati bil-kondizzjonijiet tal-pazjent.

Nerġa' nisħaq li r-responsabbiltà aħħarija tibqa' dejjem ta' min jimpjegahom li jara li jkunu jissodisfaw ir-rekwiżiti u l-kriterji kollha mitluba skont il-liġi.

Kien pożittiv il-ftehim li tħabbar mill-GWU li permezz tiegħu carers m'għandhomx jibqgħu jiġu mġiegħla jagħmlu xogħol ta' infermiera.

Dan jerġa' għal darba oħra jikxef il-bżonn urġenti li jsiru sforzi akbar biex ikollna numru adegwat u akbar ta' infermiera kwalifikati Maltin biex ma nsirux niddependu aktar fuq importazzjoni ta' ħaddiema barranin, kif ġara f'setturi oħrajn.

Dan l-aħħar, irċevejt ħafna ilmenti minn qraba ta' anzjani rikoverati fid-djar tal-Gvern, tal-privat u tal-public private partnership li l-ikel mogħti lill-anzjani qed jiddeterjora ta' kuljum.

L-għan oriġinali li jkun hemm taħlita ta' anzjani ġejjin mis-settur pubbliku kif ukoll mis-settur privat kollha taħt saqaf wieħed, kellu jixpruna titjib fis-servizz.

Ir-riżultat fil-prattika kien bil-maqlub u wassal biex dawk li daħlu fid-djar u jħallsu minn buthom raw is-servizz tal-catering bil-mod il-mod imur lura.

Biex nagħti eżempju, pazjenti dijabetiċi u oħrajn li jbatu b'cholesterol għoli għandhom jingħataw ikel differenti, u dejjem għandu jkun ikel bnin kompatibbli mal-kondizzjoni medika li għandhom.

Skont it-telefonati li ħadt, anzjani li jbatu bid-dijabete qegħdin jingħataw ikel għoli fil-kaloriji, u dawk li jbatu bil-cholesterol qed jingħataw ikel jgħum fiż-żejt.

L-istess jiġri meta jiġu organizzati ħruġ għall-anzjani, fejn l-ikel dakinhar ikun pastizzi, pasti u sandwiches, jiġifieri tip ta' ikel li lanqas hu tajjeb għaż-żgħar, aħseb u ara għall-anzjani li l-maġġoranza tagħhom isofru minn mard kroniku.

Fl-iskejjel bir-raġun ninsistu li l-kolazzjon u l-ikel li t-tfal iġibu magħhom għandu jkun tajjeb għal saħħithom.

Għalhekk ma narax għalfejn dan m'għandux jgħodd għall-anzjani wkoll.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, bil-permess tal-Kamra, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ritratti ta' ikel li jitqassam meta l-anzjani mid-djar tal-Gvern jinħarġu mawra, u ieħor ta' platt b'biċċa ħuta tgħum fiż-żejt, u nħalli għalikom tiddeċiedu jekk dan hux ikel li suppost jikluh l-anzjani.

Ma rridx inpoġġi lil kulħadd fl-istess keffa, però nixtieq nara li meta jitqassam l-ikel lill-anzjani rikoverati fid-djar tal-anzjani, il-carers li jqassmu l-ikel jiżguraw li dawk il-persuni li ma jkunux jistgħu jieklu waħedhom għandhom jiġu mitmugħa.

Dan għaliex ħafna drabi, jekk dan ma jsirx, l-anzjan jibqa' bil-ġuħ.

L-esperjenza tal-ħajja turi li ħafna minn dawn l-ilmenti ma jaslux mill-qraba għand min hu finalment responsabbli, sempliċement għax jibżgħu li l-anzjan jiġi vittimizzat.

Dan l-aħħar, kont qed nitkellem ma' xi ħaddiema barranin li kienu qegħdin jgħiduli kemm hi inġusta li huma jaħdmu ma' kuntrattur Malti li jirbaħ tenders biex jipprovdi ħaddiema fl-isptarijiet u fl-iskejjel tal-Gvern, però jħallas b'€4.50 fis-siegħa, waqt li l-ħaddiema Maltin li jħaddimhom il-Gvern jitħallsu €7.50 fis-siegħa.

Bħala Oppożizzjoni, dejjem insostnu li persuni li jaħdmu l-istess xogħol, huma min huma, għandhom jaqilgħu l-istess paga.

Din hija inġustizzja kbira u tibda tifhem ir-raġuni għalfejn ħaddiema barranin iħossuhom sfruttati.

Wasal iż-żmien li d-dinjità ta' kull persuna li tgħix u taqla' l-għajxien ta' kuljum f'pajjiżna, hi ta' liema nazzjonalità hi, tiġi rrispettata mhux bil-kliem, iżda bil-fatti.

Nisimgħu ta' kuljum li l-waiting lists għall-operazzjonijiet u għall-appuntamenti għall-outpatients naqsu drastikament.

Minkejja dan, appuntamenti għall-ortopedija, għall-klinika tad-diabete, għan-newroloġija u oħrajn, għadhom twal ħafna.

Forsi jkun xieraq li kieku l-Ministru għas-Saħħa jispjega r-raġuni għalfejn hu qed jaċċertana li l-waiting lists qegħdin jonqsu sena wara l-oħra, imma l-Kummissjoni Ewropea qed tgħid li l-waiting lists f'pajjiżna qegħdin kull ma jmur dejjem jitwalu.

Il-Kummissjoni osservat ukoll li appuntament għall-outpatients jingħata 'l fuq minn disa' xhur wara, perjodu li hu ferm itwal mill-medja aċċettata fl-Ewropa.

Huwa minnu li hemm id-Dipartiment tal-Emerġenza għall-każijiet urġenti; però l-ewwel nett żgur naqblu li ħadd m'għandu jmur l-Emerġenza jekk ma jkunx vera każ ta' emerġenza.

B'hekk biss innaqqsu l-istennija mingħajr bżonn f'dan id-dipartiment.

Soluzzjoni waħda hi li nsaħħu bis-serjetà s-servizzi fil-komunità biex nevitaw li pazjenti jirrikorru l-isptar mingħajr bżonn.

Bħala eżempju, persuna li kellha wġigħ qawwi kkawżat minn tiċrita fil-meniscus tal-irkoppa ngħatat appuntament għall-outpatients sena wara.

Peress li kienet muġugħa ħafna, marret fid-Dipartiment tal-Emerġenza, fejn ingħatat titqiba kontra l-uġigħ, par krozzi, bagħtuha d-dar u għamlulha appuntament, suppost urġenti, għall-outpatients għal tliet xhur wara.

Għall-pazjent dan ifisser ħafna telf ta' xogħol, pilloli tal-uġigħ għal żmien twil u bil-periklu li meta l-uġigħ jikkarga, il-pazjent jerġa' jmur id-Dipartiment tal-Emerġenza għal titqiba oħra.

Għal wieħed anzjan li jispiċċa ma jistax jimxi dan ikun ifisser telf ta' mobilità bil-problemi kollha li jistgħu jinqalgħu.

Ħafna drabi, numru ta' pazjenti jkollhom jirrikorru għal trattament fil-privat, u ta' spiss nisimgħu li meta jċemplulhom biex imorru għal intervent fl-isptar, isibu li jkunu diġà għamluh fil-privat xhur qabel.

Niftakru li mhux kulħadd jista' jħallas għall-kura fil-privat.

Jeżistu każi fejn persuni, l-aktar il-pensjonanti, jirrikorru lejn il-privat b'sagrifiċċju kbir.

Il-Ministru għas-Saħħa, f'risposta ta' mistoqsija parlamentari 5792 f'Mejju 2018, kien informani li kien se jkun hemm tliet postijiet mifruxin ma' Malta minn fejn persuna setgħet iġġib jew tbiddel iċ-ċilindri tal-ossiġnu.

Sal-lum, l-uniku post fejn dan jista' jsir huwa Ħal Far.

Fil-preżent, id-Dipartiment tas-Saħħa jagħmel deliveries fl-ibliet u fl-irħula darba biss fil-ġimgħa.

Dan ifisser li l-qraba ta' pazjenti li għandhom bżonn provvista ta' ossiġnu kontinwa, minħabba li għandhom oxygen concentrator, iridu jmorru jġibu ċ-ċilindri tal-gass bejn tlieta u erba' darbiet fil-ġimgħa.

Wieħed jista' jifhem l-inkonvenjent li dan jikkawża lill-familjari li jridu jmorru jġibu ċ-ċilindri, speċjalment dawk li joqogħdu fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Hawn, f'isem il-familjari ta' dawn il-pazjenti, nerġa' nappella biex almenu sakemm jiġi ffinalizzat it-tender, id-Dipartiment iżid il-frekwenza tat-tqassim ta' ċilindri tal-ossiġnu fl-ibliet u fl-irħula.

Punt ieħor li nixtieq insemmi hu dak dwar is-servizzi li jingħataw lil tfal awtistiċi.

Waqt li faħħart l-inizjattiva biex it-tfal li jbatu bl-awtiżmu jiġu individwati minn kmieni, għedt ukoll li s-servizzi huma limitati u ma jikkonformawx mal-linji gwida ta' NICE.

Naħseb li huwa xieraq kieku l-Ministru jaġġornana u jinformana dwar x'passi ttieħdu biex jiġi rranġat dan in-nuqqas.

Wasal iż-żmien li ladarba nafu li s-servizzi mogħtija mill-Gvern mhumiex ilaħħqu mad-domanda, il-Gvern jikkonsidra li jagħti lura parti mill-ispejjeż lil dawk il-ġenituri li jfittxu servizzi alternattivi fil-privat.

Tajjeb ukoll inkunu nafu jekk hux minnu li l-klinika biex tevalwa l-progress tal-persuni bid-Down Syndrome fil-Poliklinika ta' Birkirkara kellha tingħalaq minħabba li ma ġġeddidx il-kuntratt tat-tabib li kien imexxiha.

Nixtieq issa nagħmel xi osservazzjonijiet dwar il-ġbir tal-iskart f'pajjiżna.

Huwa minnu li s-sistema f'dak li għandu x'jaqsam il-ġbir ta' skart organiku ġiet imdaħħla bl-għaġla, però ma nistgħux ma naqblux li kellna bżonnha f'pajjiżna.

Tajjeb nisimgħu li fil-ftit ġimgħat li din is-sistema ilha fis-seħħ, il-kwantità ta' skart imħallat naqas drastikament.

Però għad baqa' problemi mhux żgħar li rridu nindirizzaw, l-aktar fir-rigward tal-ġbir tal-iskart organiku.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li l-iskart organiku jrejjaħ u allura huwa attrazzjoni għall-annimali u l-insetti.

Għalhekk hu neċessarju li dan l-iskart jinġabar malajr kemm jista' jkun.

Fil-lokalità tan-Naxxar, il-kuntrattur li jiġbor l-iskart imħallat hu l-istess wieħed li jiġbor dak organiku.

Apparentement, dan jiġbor l-ewwel l-iskart imħallat, għax fejn imur ibattlu huwa iżjed fil-viċin mill-post fejn ibattal l-iskart organiku.

Fil-klima sħuna tas-sajf Malti, li se jiġri hu li l-iskart organiku se jibda jiffermenta u jrejjaħ ħafna u se jkun ta' inkonvenjent u periklu għas-saħħa.

Jekk iċ-ċittadin hu mistenni jagħmel il-parti tiegħu, ikun xieraq li min hu responsabbli għandu jara li dan l-iskart jinġabar l-ewwel.

Soluzzjoni tista' tkun li jew ikun hemm aktar minn kuntrattur wieħed jew li l-kuntrattur preżenti jżid il-vetturi u l-manpower tiegħu.

Dwar il-ġbir tal-iskart isseparat, qed jiġi nnotat li l-iskart mitfugħ fil-borża l-ħadra jew il-griża jittieħed, waqt li jekk ikollok xi kaxxi żgħar tal-kartun, dawn ma jinġabrux għax ma tpoġġewx fil-borża.

Naħseb ikun jagħmel aktar sens li kaxxi bħal dawn jitpoġġew f'xulxin u jittieħdu mal-borża, milli trid toqgħod tqattagħhom u tpoġġihom f'borża oħra.

Ladarba qed nitkellem dwar kif innaqqsu l-iskart, ma nistax ma nsemmix l-inkwinament tal-arja, li hi problema li qiegħda tiżdied f'pajjiżna, l-aktar minħabba n-numru kbir ta' vetturi u konġestjoni tat-traffiku li ta' kuljum qed jikber.

L-iskema introdotta dan l-aħħar biex tħajjar aktar nies jixtru vetturi li jaħdmu bl-elettriku hija waħda tajba ħafna u f'waqtha għax, b'inqas inkwinament fl-arja, il-mard respiratorju u mard kroniku ieħor jonqos u nibdew ingawdu kwalità ta' arja aħjar minn dik preżenti, minbarra li bħala pajjiż nilħqu l-miri mitluba mill-Unjoni Ewropea.

Sur President, dawn kienu ftit osservazzjonijiet li xtaqt nagħmel b'intenzjoni tajba u b'sens kostruttiv, dejjem bit-tama li nqajjem kuxjenza ikbar dwar ċerti miżuri li nistgħu nieħdu biex pajjiżna jkompli jimxi 'l quddiem.

Sur President, fl-aħħar nett, nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MARIA DEGUARA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' żewġ ritratti li juru ikel li jingħata lill-anzjani fir-Residenza San Vinċenz de Paul.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, qabel nibda d-diskors tiegħi, nixtieq insellem il-memorja tas-Sur Joe Attard, li kien vittma ta' inċident fil-kamra tan-nar tal-Banda De Rohan, San Ġużepp ta' Ħaż-Żebbuġ.

Jien niġi minn distrett fejn il-piroteknika hija arti u għandna ħafna persuni li jaħdmu n-nar.

Żgur li l-mewt tas-Sur Joe Attard, għalkemm mhuwiex mid-distrett tiegħi, hija telfa għall-piroteknika Maltija.

Nixtieq nagħti l-kondoljanzi kemm lill-familjari tiegħu, kif ukoll lis-Soċjetà Mużikali San Ġużepp ta' Ħaż-Żebbuġ.

L-ISPEAKER: Is-Sedja tingħaqad miegħek fil-ħsebijiet u tagħti l-kondoljanzi lill-familjari kollha tal-mibki s-Sur Joe Attard.

Onor. Schiavone, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l-implimentazzjoni tal-miżuri tal-Baġit, li huwa eżerċizzju finanzjarju li l-Gvern jagħmel kull sena.

Meta nagħmlu din id-diskussjoni, nitkellmu ħafna dwar surplus, deficit, id-dejn tal-pajjiż u fejn sejjer pajjiżna ekonomikament.

Ovvjament, nagħmlu l-kalkoli fejn konna s-sena l-oħra, fejn qegħdin din is-sena u fejn irridu mmorru.

Fuq livell nazzjonali, f'dak li jissejjaħ on a macro level, pajjiżna jidher li ekonomikament sejjer tajjeb.

Jekk il-ġid li jinħoloq huwiex qed jitqassam sewwa huwa argument ieħor.

Bħala Oppożizzjoni, jidhrilna li l-ġid mhux qed jitqassam sewwa, imma dak huwa suġġett li membri tal-Oppożizzjoni diġà tkellmu dwaru qabli, u għalhekk se naqbżu u niddiskutih darb'oħra.

Sur President, il-Baġit għandu jkun ukoll eżerċizzju biex intejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies.

X'jiswa li l-pajjiż ikollu ħafna flus?

X'jiswa jekk l-individwu jkollu ħafna flus fil-but u m'għandux is-saħħa?

Huwa proprju għalhekk li fil-Baġit jitħabbru numru ta' inizjattivi li forsi finanzjarjament ikunu jagħmlu ftit sens, imma jkunu miżuri li permezz tagħhom, persuni, pereżempju, b'diżabilità jew kategoriji oħrajn tal-poplu Malti jgawdu minnhom.

Ħafna drabi nitkellmu dwar miżuri nazzjonali, però llum se nuża dan id-diskors tiegħi biex nitkellem dwar it-tbatijiet li n-nies ta' Birżebbuġa qegħdin isofru ta' kuljum.

Din it-tbatija mhijiex riżultat ta' xi ħaġa reġjonali jew lokali, imma hija riżultat ta' proġetti nazzjonali li matul il-medda tas-snin tpoġġew fin-naħa t'isfel ta' Malta u qegħdin iħallu impatt negattiv fuq ir-residenti ta' Birżebbuġa.

Ftit xhur ilu – jidhirli f'Novembru – meta konna qegħdin niddiskutu l-Liġi tal-Ambjent f'dan il-Parlament, diġà kont tkellimt dwar numru ta' tbatijiet li għaddejjin minnhom ir-residenti ta' Birżebbuġa, anke għaliex jien l-uniku Membru Parlamentari residenti f'Birżebbuġa.

Però minn dakinhar 'l hawn, għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari lil diversi ministri dwar materji li jolqtu lin-nies ta' din in-naħa ta' Malta.

Ngħid ukoll li minn dakinhar sal-lum ġbart ħafna aktar informazzjoni mhux tant mit-tweġibiet parlamentari li jagħtuna l-ministri, imma l-aktar minn laqgħat u żjarat li għamilt fir-raħal ta' Birżebbuġa fejn żort numru ta' żoni li għaddejjin minn problemi serji.

Sur President, matul dawn it-tliet xhur, għamilt diversi mistoqsijiet lill-Ministru Ian Borg dwar il-kwalitajiet tat-toroq ta' Birżebbuġa, lill-Ministru Joe Mizzi dwar affarijiet relatati mal-enerġija, lill-Ministru José Herrera dwar l-ambjent u l-kwalità tal-arja ta' Birżebbuġa, lill-Ministru Konrad Mizzi dwar l-operat tal-Freeport, u għamilt ukoll numru ta' mistoqsijiet supplimentari lill-Ministru Owen Bonnici, li ġej mid-distrett tiegħi, li weġibni dwarhom.

Irrid ninnota b'sodisfazzjon li kemm il-Ministru Owen Bonnici, kif ukoll il-Ministru Ian Borg, li staqsejtu numru ta' mistoqsijiet dwar it-toroq, kienu eżatti fit-tweġibiet tagħhom; tawni informazzjoni eżatta, anke jekk ma kinitx dik li nixtieq nisma'.

Però mbagħad ikollok il-Ministru Joe Mizzi li nistaqsih mistoqsija parlamentari 8522 speċifikament dwar impjant ta' kumpanija privata viċin il-Qajjenza u dwar x'ħażna ta' fuels qegħda tinħażen u tiġi mqassma minn din il-faċilità, u l-Ministru jgħidli li dawn huma Class 3 fuels li għandhom flashpoint ta' 55 grad Celsius u aktar.

Jien kont sorpriż li l-Ministru huwa evażiv fit-tweġibiet tiegħu u ma weġibnix jekk il-fuels humiex petrol, diesel jew xi ħaġa oħra.

Għalhekk erġajt staqsejt lill-Ministru speċifikament jekk f'din il-faċilità hux jinħażen heavy fuel oil.

Ejjew niftakru li meta l-Partit Laburista kien fl-Oppożizzjoni u l-BWSC kienet taħdem bil-heavy fuel oil, kienu jgħidulha li hija fabbrika tal-kanċer.

Forsi kellhom raġun għaliex jekk tibla' dan id-duħħan huwa ħażin għas-saħħa tiegħek.

Però rridu niftakru wkoll li dakinhar iċ-ċumnija kienet għolja ħafna.

Illum il-Ministru Joe Mizzi jistħi jgħidli li fl-impjant tal-Qajjenza qiegħed jinħażen il-heavy fuel oil.

Però lir-residenti tal-Qajjenza ngħidilhom li, iva, fil-Qajjenza qiegħed jinħażen u jinħadem il-heavy fuel oil!

Id-differenza hi li issa m'għandniex ċmieni twal daqskemm kienet dik tal-BWSC.

Għalhekk meta l-poplu ta' Birżebbuġa, speċjalment tal-Qajjenza, ma jkunx jista' jieħu nifs bl-irwejjaħ, dawn ikunu ġejjin mill-heavy fuel oil tal-impjant li għandna fil-Qajjenza.

Għamilt numru ta' mistoqsijiet lill-Ministru Konrad Mizzi dwar l-operat tal-Freeport, u fost l-oħrajn staqsejtu jekk hux beħsiebu jinstalla shore to vessel supply biex nagħtu l-power lill-vapuri minn fuq l-art ħalli ma jkunx hemm għalfejn jintużaw il-ġeneraturi li huma sors kbir ta' ħsejjes kontinwi f'Birżebbuġa.

Fit-tweġiba tiegħu, il-Ministru qal li se jsir ġnien f'Wied il-Buni.

In-nies ta' Birżebbuġa jafu għal liema żona qed nirreferi.

Din x'serjetà hi?

Dan huwa insult li nistaqsi mistoqsija diretta f'isem il-poplu u l-Ministru jagħtini dan it-tip ta' tweġibiet!

Il-poplu ta' Birżebbuġa huwa mdejjaq għax ma jistax jorqod bl-istorbju bil-lejl u għax għandu baħar imniġġes.

Irrid insemmi wkoll mistoqsija parlamentari li għamilt tliet xhur ilu lill-Ministru José Herrera dwar fenomenu li hemm f'Birżebbuġa fejn qed jinstab ammont kbir ta' ħut mejjet.

Il-Ministru weġibni li se jagħmel investigazzjoni, imma ma smajna xejn aktar dwar dan.

Għalhekk erġajt staqsejt lill-Ministru jistax jgħidilna x'sar minn din l-investigazzjoni, u t-tweġiba tiegħu kienet li l-uffiċjali tad-Direttorat investigaw dan l-ilment, iżda ma setgħux isibu evidenza ta' ħut mejjet.

Allura forsi qed jgħidu li n-nies ta' Birżebbuġa li qegħdin isibu l-ħut mejjet qegħdin joħolmu?!

Din mhux serjetà!

Jidhirli li l-poplu Malti jixraqlu aħjar.

Meta nitolbu investigazzjoni, din għandha ssir bis-serjetà u mhux nipprovaw nieħdu short cuts.

Il-poplu ta' Birżebbuġa huwa mdejjaq, għax għandu arja mniġġsa u rwejjaħ ta' fuel.

Aktar 'il quddiem, se nqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra biex nikkonferma dan li qed ngħid.

Il-poplu ta' Birżebbuġa huwa mdejjaq, għaliex il-Ministru Konrad Mizzi qed jgħaddih biż-żmien il-ħin kollu.

Il-proġetti nazzjonali f'Birżebbuġa u l-madwar jinkludu l-power station, il-Freeport, l-oil tanking, l-impjant tal-gass, l-ajruport, u ħafna fabbriki.

Iillum se nitkellem biss dwar il-Port Ħieles u l-kwestjoni tal-fuels.

Jien mhux qed ngħid li l-problemi ta' din l-industrija ġew matul dawn l-aħħar snin, biex ħadd ma jifhimni ħażin.

Inkun qed nidħak bija nnifsi u bin-nies jekk ngħid dan!

Huwa ovvju li ma nkunx qed nagħti servizz tajjeb jekk ma nirrikonoxxix ukoll li kienu gvernijiet diversi li għabbew in-naħa t'isfel ta' Malta b'diversi industriji.

Però, kif għedt, illum il-problema tal-fuels u l-kwalità tal-arja hija xi ħaġa li qed tinkwieta bis-serjetà lir-residenti.

Diġà għedt li l-Gvern għamel pass tajjeb meta qaleb il-power station biex taħdem bil-gass minflok bil-heavy fuel oil, però nkunu qegħdin nidħku bin-nies jekk illum ma nirrikonoxxux id-diffukultajiet li hemm.

Kif għedt, kellna addirittura lill-Ministru Joe Mizzi li pprova jqarraq bil-poplu.

Għaliex il-Gvern mhux jgħid lill-poplu li qiegħed jibla' l-heavy fuel oil li jinħażen fil-Qajjenza ta' kuljum?

Il-heavy fuel oil qiegħed jissaħħan, u t-tankijiet li hemm fil-Qajjenza għandhom valve biex, meta jissaħħan, il-vapour joħroġ minnu u jispiċċa fl-arja.

Dan huwa ovvjament ta' periklu għan-nies.

Jekk il-power station tal-BWSC li kienet taħdem bil-heavy fuel oil kienet fabbrika tal-kanċer, illum għandna fabbrika tal-kanċer eqreb tan-nies!

L-industrija tal-Freeport hija importanti ħafna għal pajjiżna, u ħadd m'għandu jaħseb li l-Oppożizzjoni trid b'xi mod twaqqaf il-progress ekonomiku u n-negozju.

Però jien kont nistenna li meta nagħmel mistoqsija diretta lill-Ministru Joe Mizzi dwar jekk hemmx heavy fuel oil maħżun u mqassam minn Birżebbuġa, kien jgħidli li hu minnu li l-heavy fuel oil qiegħed jissaħħan u meta jissaħħan joħorġu l-irwejjaħ, imma hemm il-filters adegwati biex in-nies ma jbatux.

Bħala rappreżentant tal-poplu f'din il-Kamra, dan hu li nistenna mill-Ministru u mhux li nwaqqfu l-operat.

Irridu nassiguraw li hemm is-safeguards kollha biex in-nies ma jbatux.

Illum stess kelli laqgħa ma' xi ħadd dwar l-istorage tal-fuels fil-Qajjenza, u sirt naf li hemm operat ta' kumpanija Ġermaniża bl-isem Oiltanking, li qiegħda biswit il-Freeport, liema operat jikkawża rwejjaħ kbar.

Meta r-riħ ikun qed jonfoħ mil-Lbiċ, min-Nofsinhar jew mil-Lvant, ikun hemm din ir-riħa insapportabbli, tant li l-Freeport jagħlaq l-operat tiegħu.

Mela sewwa, il-Freeport jista' jagħlaq l-operat tiegħu imma n-nies ikollhom ikomplu jibilgħu d-dħaħen!

Din hija insensittività kbira min-naħa tal-Freeport.

L-istess bħal meta nitkellmu dwar l-istorbju.

In-nies ta' Birżebbuġa ma jistgħux jorqdu minħabba l-istorbju kkawżat mill-Freeport.

Huwa proprju għalhekk li tiġini rabja għall-Ministru Konrad Mizzi li mhux qed jindirizza din is-sitwazzjoni.

Għamilt mistoqsija wkoll lill-Ministru José Herrera dwar id-duħħan u l-irwejjaħ li qegħdin joħorġu mill-impjant tal-Qajjenza.

Il-Ministru kien onest u qalli li hemm ċumnija li joħroġ minnha d-duħħan tal-boiler u li huwa possibbli li jinxtammu xi rwejjaħ wara dan it-tip ta' operat.

Ta' min jgħid li l-heavy fuel oil ma tistax tittrasferih għal fuq il-barges biex imbagħad imur għall-vapuri fil-forma li jkun, imma jkollu bżonn jissaħħan biex jirqaq u, meta jkun qiegħed jirqaq, joħorġu dawn il-fumes fl-arja.

Għal mistoqsija parlamentari oħra li għamiltlu, il-Ministru Joe Mizzi kkonferma, mingħajr ma semma l-heavy fuel oil, li l-kategorija ta' fuels, fosthom il-heavy fuel oil, kollha jissaħħnu biex jinħażnu u jiġu trasferiti.

Meta jissaħħnu, bilfors li fl-arja se joħorġu l-vapours tossiċi u l-irwejjaħ, imma l-Minisru dan ma jsemmihx.

Hawn nappella lill-awtoritajiet u lill-Gvern biex jipproteġu lir-residenti ta' Birżebbuġa minn din l-arja ħażina li qed toħroġ.

L-irwejjaħ qegħdin jinxtammu!

Jien javviċinawni nies minn Birżebbuġa li jgħiduli li f'ċerti ġranet ma jkunux jistgħu jieħdu nifs għaliex griżmejhom jinħanqu minħabba l-arja li jkollhom.

Dan huwa ħażin!

Illum it-teknoloġija tippermetti li jkun hemm filters suret in-nies u l-Gvern għandu jassigura din il-protezzjoni.

Staqsejt ukoll lill-Ministru Konrad Mizzi dwar x'tip ta' fuel jintuża meta l-vapuri jkunu fil-Freeport.

Il-Ministru wieġeb li jintuża l-marine gas oil li ma jagħmilx ħsara u huwa nadif għall-ambjent.

Però rrid nistaqsi lill-Ministru jekk jistax iserrħilna rasna li meta jidher duħħan ħiereġ minn vapur f'Terminal I tal-Freeport, dak id-duħħan mhuwiex ta' ħsara għar-residenti ta' Birżebbuġa?

Jien irrid nemmen li jintuża l-gas oil, però l-Ministru jista' jagħti garanzija lill-poplu Malti li qed isir monitoraġġ tajjeb biex ma jkollniex xi vapur li jabbuża u juża addirittura l-heavy fuel oil waqt li qiegħed fil-Freeport?

Irrid nitkellem ukoll dwar l-operat tal-Freeport u l-problema li dan jopera 24 siegħa, jiġifieri l-generators tal-vapuri jibqgħu għaddejjin 24 siegħa biex il-vapur ikompli jaħdem.

Dan huwa sors ta' tbatija kbira, speċjalment fix-xhur tas-sajf, għar-residenti ta' Birżebbuġa għax il-humming noise ma jħallihomx jorqdu.

Staqsejt lill-Ministru kemm-il darba dwar jekk għandux il-ħsieb li jsolvi din il-problema bix-ship to shore supply, imma l-Ministru qatt ma qal li din il-problema se tissolva.

Dan l-aħħar, f'konferenza stampa l-Ministru ħabbar investiment ta' €31 miljun fil-Freeport immirat biex jitnaqqsu l-ħsejjes tal-operat.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari numru 8531 li fiha tlabt lill-Ministru jgħidilna kemm minn dawn il-€31 miljun se jkunu investiti biex jitnaqqas l-istorbju.

Allajbierek, it-tweġiba tal-Ministru kienet li se jiżdiedu 15-il RTG crane li ma jagħmlux storbju u madwar 67 tractor u trailer.

Issa jekk dawn verament ma jagħmlux storbju, imma l-oħrajn jagħmlu l-istorbju, kif il-Ministru jista' jgħid li se jitnaqqas l-istorbju fil-Freeport?!

Però l-aqwa li l-Ministru jibqa' jgħid li r-residenti ta' Birżebbuġa jistgħu jserrħu rashom għax il-Gvern se jagħmel ġnien f'Wied il-Buni!

Bħallikieku r-residenti jridu jibqgħu kwieti għax se jkollhom dan il-ġnien!

Erġajt staqsejt ukoll lill-Ministru dwar timeline, imma l-Ministru rrisponda li qed issir konsultazzjoni u hemm sistema ta' alarms u sistema ta' slow down feature biex il-container ma jaħbatx bis-saħħa.

Nistieden lill-Ministru jistaqsi lir-residenti ta' Birżebbuġa dwar jekk naqsux il-livelli ta' ħsejjes.

Kwestjoni oħra tirrigwarda l-bunkering, li hija operazzjoni biex jingħata l-fuel lill-vapuri waqt li jkunu fil-Freeport.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tliet ritratti ta' bunkering li qed isir f'Terminal I fejn mhux suppost isir bunkering.

Nistaqsi: Jista' l-Ministru għat-Trasport jgħidilna għaliex qiegħed jippermetti li jsir dan il-bunkering?

Se nqiegħed ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra ritratt fejn jidher li l-bagi li kien hemm biex jipproteġu lill-għawwiema tressqu 'l ġewwa biex ikunu jistgħu jidħlu t-tugboats ħalli l-bunkering ikun jista' isir.

Jidhirli li għandna nittrattaw lir-residenti ta' Birżebbuġa aħjar!

Sal-2025 il-Freeport bilfors irid jaqleb għax-shore-to-ship supply, jiġifieri li jagħti s-supply tal-enerġija għall-vapuri mill-art, minħabba d-direttivi tal-Unjoni Ewropea.

Il-mistoqsija tiegħi hi: Għaliex il-poplu għandu jistenna sitt snin oħra, meta din it-teknoloġija diġà teżisti?

L-appell tiegħi hu li d-deputati kollha ta' din il-Kamra, inkluż tan-naħa tal-Gvern li żgur in-nies ikellmuhom dwar dan, jaġixxu llum biex nevitaw aktar tbatija li qed isofru n-nies.

Ladarba għandna ekonomija sejra tajjeb u l-flus mhumiex problema, għaliex ma nattwawx dan il-miżura minn issa?

Sur President, se nqiegħed ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra dokument dwar il-benefiċċji tax-shore-to-ship supply.

Hemm kumpanija Ewropea T&D, rinomata li taħdem dwar dawn il-kuntratti.

Jidher li hemm ħafna benefiċċji li jista' jgawdi minnhom il-poplu ta' Birżebbuġa permezz ta' din l-installazzjoni.

Qabel nikkonkludi, nixtieq ngħid li r-residenti ta' Birżebbuġa jixirqilhom aħjar.

Irrid insellem lil grupp ta' residenti minn Birżebbuġa miż-żewġ naħat, li jagħmlu ħafna xogħol b'mod volontarju u li għandhom Facebook page għall-ġid ta' Birżebbuġa.

Bil-permess, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ rapporti li għamlu dawn in-nies, wieħed fuq survey li sar dwar in-noise pollution, fejn ħadu sample ta' 'l fuq minn 300 ruħ, u rapport ieħor dwar l-emissjonijiet mill-vapuri.

Ir-rapporti juru kemm in-nies ta' Birżebbuġa qegħdin jgħidu li l-Freeport huwa sors ta' dan l-istorbju.

Nistieden lill-Gvern jagħti kas ta' dawn ir-rapporti biex jindirizza dawn id-diffikultajiet.

Sur President, aħna lkoll inħobbu lil pajjiżna.

Nixtieq nagħmel appell biex iż-żewġ naħat naħdmu flimkien għall-ġid tal-poplu tagħna.

Bħala Partit Nazzjonalista, ħriġna bis-slogan li nemmnu f'soċjetà li jimpurtaha.

Ejja ma jkunx jimpurtana biss mill-flus fil-but u mill-ġid finanzjarju – li hu tajjeb ukoll – imma naraw li nipproteġu s-saħħa tan-nies, biex il-poplu jgħix aħjar.

Wara kollox, x'jiswa li jkollok ħafna flus u titlef saħħtek!

Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra biex npoġġi xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport maħruġ minn grupp imsejjaħ "Għall-Ġid ta' Birżebbuġa" fid-19 ta' Novembru 2018, intitolat "Ship Emissions and the Impact these are having on Birżebbuġa";

Kopja ta' rapport ippubblikat minn grupp imsejjaħ "Għall-Ġid ta' Birżebbuġa" intitolat "Noise Pollution Survey in Birżebbuġa", datat Ottubru 2018;

Kopja ta' dokument intitolat "Shore Side Electricity", maħruġ minn T&D Europe, datat 24 ta' Awwissu 2015; u

Żewġ ritratti, wieħed li juri bagi li jimmarkaw l-area li fiha jistgħu jgħumu l-għawwiema f'Wied il-Buni, u ieħor li juri attivitajiet ta' bunkering f'Terminal 1 fil-Malta Freeport.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGUIS: Sur President, naħseb li huwa importanti ħafna li llum li qegħdin nitkellmu dwar l-estimi tal-Baġit, nitkellmu wkoll dwar ir-realtà tan-nies fit-triq, li hija differenti għalkollox minn dak li qed tippreżenta u tpoġġi quddiemna l-propaganda ta' Gvern Laburista.

Għandna Gvern li jgħidilna li kollox miexi fuq ir-rubini u li kollox ward u żahar!

Ir-realtà tinħass sew fiż-zjarat li nagħmlu fid-djar tan-nies u meta nitkellmu magħhom fl-attivitajiet li norganizzaw, fejn huma jaqsmu magħna t-tħassib u d-diffikultajiet tagħhom.

Aħna nitkellmu ma' nies li ġejjin minn kull saff tas-soċjetà f'Malta u f'Għawdex.

Kif qal il-Kap tal-Oppożizzjoni fir-risposta tiegħu għall-Baġit 2019, dan il-Baġit hu nieqes mill-viżjoni fit-tul u ma jindirizzax bis-serjetà l-ħteġijiet tal-Maltin u tal-Għawdxin.

Sur President, jaħti għal dan kollu hemm il-mudell ekonomiku li qiegħed iħaddem dan il-Gvern.

Il-Gvern jidher li qiegħed joħloq il-ġid billi jkabbar l-popolazzjoni billi jġib aktar nies f'pajjiżna.

Ovvjament, il-poplu Malti u Għawdxi huwa mħasseb għaliex iż-żieda fil-popolazzjoni qed tikkawża konġestjonijiet kbar ta' traffiku, domanda aktar għas-servizzi tas-saħħa, tad-dawl, tal-ilma u d-drenaġġ, aktar tniġġis fl-arja, inqas spazju rikreattiv, u qed tikkaġuna wkoll sproporzjonalità fil-prezzijiet tal-kera.

Apparti minn hekk, illum għandna lill-istess Prim Ministru jgħidilna li jekk ma jġibx il-barranin f'pajjiżna, il-pensjoni tagħna tista' tkun f'riskju.

Tiltaqa' ma' nies li jistaqsuk fejn qed imorru l-kontribuzzjonijiet li ħallsu u li għadhom qed iħallsu.

Proprju riċentement kont qed nitkellem ma' żagħżugħ mill-Mosta li qalli li missieru telaq mid-dar minħabba xi inkwiet familjari u mar jgħix f'garaxx ta' ħuh, għax ma jaffordjax jikri appartament għal rasu.

Qalli wkoll li issa missieru qiegħed jinkwieta wkoll dwar il-pensjoni tiegħu.

Irrid ngħid li dan mhux każ uniku.

L-għadd ta' nies li qed jispiċċaw jgħixu ġo garaxx qed jiżdied u dan huwa inkwetanti ħafna, speċjalment meta wieħed jiftakar li skont il-propaganda tal-Gvern, qegħdin ngħixu fl-aqwa żmien u ma jonqosna xejn.

Filwaqt li l-Baġit jagħti prominenza lill-miżuri fiskali u monetarji, ftit li xejn isemmi kif se jegħleb il-problemi tal-faqar, tad-djar, tal-pensjonijiet, tat-traffiku, tal-ambjent, tal-edukazzjoni u tas-saħħa, fost l-oħrajn.

Nistaqsi: X'inhi l-viżjoni li għandu dan il-Gvern għal pajjiżna?

Liema hi d-direzzjoni li se jieħu dan il-Gvern?

Dan hu Gvern bla pjan li jaħdem fuq minn issa għal issa.

Forsi r-raġuni hi li dan huwa Gvern li l-Kap tiegħu, jiġifieri l-Prim Ministru ta' dan il-pajjiż, qed jaħseb biex iħalli t-tmun tal-Partit tiegħu u ta' pajjiżna.

Dan il-baġit ma jgħid xejn dwar x'inhu l-pjan tal-Gvern għal pajjiżna għall-2030 u l-2050.

Bħala Oppożizzjoni serja nemmnu li dak li tiżra' llum taħsad għada.

Dak li żera' l-Partit Nazzjonalista meta konna fil-gvern, qegħdin ingawduh illum f'ħafna oqsma, fosthom fis-servizzi finanzjarji u fl-ekonomija, għaliex ħsibna għalihom ilbieraħ u lbiraħtlula.

Dan il-baġit ftit li xejn isemmi kif se jgħin lil min tassew jeħtieġ.

Dan hu baġit xott fejn jidħlu bosta setturi importanti, fosthom il-biedja u s-sajd ta' pajjiżna.

Dan hu baġit li hu nieqes minn inizjattivi mmirati għall-qasam tal-manifattura f'pajjiżna.

Fil-propaganda tiegħu, dan il-Gvern isemmi ħafna s-surplus, imma jinsa li fil-bwiet tal-ħaddiema hemm deficit qawwi, għax is-salarji tagħhom baqgħu l-istess u żdied il-faqar.

Il-Gvern jitkellem bil-bosta fuq id-dħul u fuq l-infiq tiegħu, imma jinsa jsemmi dak li qed jonfqu u jaqilgħu l-familji Maltin u Għawdxin.

Proprju lbieraħ kont qed nitkellem ma' familja f'Ħ'Attard fejn l-omm qaltli li kellha toħroġ taħdem hi ukoll, mhux minħabba l-family friendly measures, ċ-childcare jew minħabba xi inizjattiva jew miżura tal-Gvern, imma għax bħala familja proprju ma jifilħux jieklu iżjed minn ġewwa.

Dan huwa proprju l-kliem li qaluli: "jieklu iżjed minn ġewwa".

Bħala familja xebgħu jnaqqru mill-flus li għandhom imfaddlin il-bank, u għalhekk l-omm ma kelliex alternattiva oħra ħlief dik li toħroġ taħdem.

Qaluli wkoll li dawk viċin il-Gvern jiffangaw u l-familji jridu joqogħdu bil-loqom.

Dan il-kliem ma smajtux biss mingħand din il-familja, imma nisimgħu ta' spiss meta nitkellem mal-familji dwar ir-realtà tal-lum.

Forsi din il-familja qed titkellem b'dan il-mod għax ma nzertatx li hi xi waħda minn tal-qalba tal-Gvern!

Illum qegħdin nerġgħu nisimgħu diskors ta' backbenchers Laburisti, anke dawk li forsi qed jimmiraw biex jieħdu post il-Kap tagħhom, li jridu jieħdu ħsieb aktar lil-Laburisti ġo dan il-pajjiż.

Insejna li Malta hija tagħna lkoll!

Insejna l-kliem sabiħ li kien jgħidilna l-Partit Laburista dwar il-meritokrazija!

Din hija r-realtà li qegħdin ngħixu fiha llum, fejn il-familji Maltin mhux qed iħossuhom aktar komdi jgħixu taħt Gvern Laburista u jistħu jgħidu li qed imissu mal-faqar.

Però min bħali jżur il-familji fid-djar tagħhom jaf sew is-sitwazzjoni reali f'Malta u x'qed iħossu l-familji Maltin.

Ovvjament, hawn mhux qed nirreferi għal dawk li huma komdi u qegħdin jaqilgħuha tajjeb, għax forsi jafu lil dak u lill-ieħor, imma qed nitkellem dwar min jgħix bil-paga jew bil-pensjoni u jrid ilaħħaq mal-ħajja ta' kuljum.

F'dan il-pajjiż, għandna permessi tal-bini mill-MEPA ħerġin bħall-pastizzi mingħajr pjan, fl-aktar inħawi popolati ta' pajjiżna.

Dan hu tajjeb għal min irid jibni; imma, ironikament, fl-istess waqt qed jiżdied l-għadd ta' familji li m'għandhomx saqaf fuq rashom jew jgħixu f'kondizzjonijiet diffiċli.

Meta tagħmel ix-xita, hawn familji li jidħlilhom l-ilma fid-dar, imorru għand l-Awtorità tad-Djar, imma ma jsibux għajnuna.

Qegħdin fis-sena 2019, ejja niffokaw fuq dawn il-familji li qegħdin ibatu fid-djar tagħhom, anke jekk id-djar tagħhom huma mikrija mill-privat u l-familji m'għandhomx biżżejjed mezzi biex jirranġaw id-djar li jgħixu fihom.

X'jistgħu jagħmlu?

Jitilqu mid-dar fejn jgħixu u jmorru għand l-Awtorità tad-Djar li ma toffrilhomx għajnuna?

Kif nafu, dan hu ċirku vizzjuż.

Il-prinċipju li għandna nħaddnu hu li niffokaw fuq min verament għandu bżonn l-għajnuna f'soċjetà li jimpurtaha.

Sur President, il-Gvern tal-PR qed jgħidilna li dan il-Baġit jixhed li f'Malta qed ngħixu s-suċċess.

Però jien nistaqsi: Min tassew qed jgħix dan is-suċċess?

Is-suċċess żgur mhux qed jgħixuh il-familji li dan il-Gvern qiegħed jisraqhom bil-mod kif qiegħed jikkalkula l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dan hu serq ta' kuljum!

Jasal il-mument fejn nerġgħu niġu f'din il-Kamra u nitkellmu dwar il-fatt li l-Gvern kellu jirrevedi l-mod kif qed jaħdem u joħroġ il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Żgur li dan is-suċċess mhux qed jgħixuh il-familji Maltin u Għawdxin, inkluż l-anzjani, li jkollhom iħallsu €4.40 iżjed fuq kull €100 ikel li jixtru.

L-anzjani tagħna mhux qed ilaħħqu mal-ħajja bil-pensjoni tagħhom.

Żgur li dan is-suċċess mhux qed jgħixuh l-għalliema li dan il-Gvern ried jeħdilhom il-warrant f'radda ta' salib bid-diffikultajiet kbar li llum jeżistu fil-kamp edukattiv.

Kif nafu, illum għandna studenti li bħalissa mhumiex qegħdin jagħmlu l-eżamijiet tal-Maths u tal-Malti minħabba li l-Gvern mhux kapaċi jaħseb fil-futur u jara x'inhuma l-bżonnijiet fil-qasam tal-edukazzjoni.

Żgur li dan is-suċċess mhux qegħdin jgħixuh il-ħaddiema barranin li qed jiġu sfruttati u qed ikollhom jgħixu għaxra ġo dar waħda.

Però mbagħad, is-suċċess qiegħed jgħixu min qiegħed jiffanga u jieħu dak li mhux tiegħu.

Is-suċċess qed jgħixu min qiegħed jieħu l-konsulenza bla ma tistħoqqlu.

Is-suċċess qed jgħixu min qiegħed jixtri l-passaport Malti, jiġfieri passaport Ewropew, u lanqas biss nafu min hu.

Is-suċċess qed jgħixu min qiegħed jisraq lill-poplu Malti, kif qalilna l-Awditur Ġenerali fil-każ tal-Electrogas, tal-visas Alġerini, tal-visas Libjani u fis-sitwazzjoni tax-xiri taż-żejt.

Is-suċċess qed jgħixu min qiegħed jisraq l-art tal-poplu Malti u jfarrak l-ambjent ta' pajjiżna.

Però l-aqwa li dan il-Gvern tal-PR jgħidilna li f'dan il-Baġit ma ħadilna xejn!

Dan il-Gvern imbagħad idaħħal it-taxxi waħda waħda matul is-sena, fosthom iż-żieda li daħlet f'dawn il-ġranet fil-prezzijiet għar-rimi tat-terrapien.

Din hija miżura li se taffettwa ħażin il-prezzijiet tal-proprjetà, jiġifieri se taffettwa lill-familji li qegħdin ifittxu post fejn irabbu l-familji tagħhom.

Il-familji qed jintlaqtu ħażin ukoll mill-għoli tal-ħajja.

Skont l-aħħar rapport dwar l-indiċi tal-għoli tal-ħajja li għadu kemm ħareġ l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika, tul l-2018 ir-rata tal-għoli tal-ħajja f'Malta żdiedet b'1.5%.

Issa nħalli f'idejn min qiegħed jismagħna biex jiddeċiedi jekk jemminx din ir-rata jew le.

Lanqas il-Partit Laburista stess ma jemminha, għax meta kien fl-Oppożizzjoni hu stess kien jikkritika l-mod kif jitkejjel l-għoli tal-ħajja.

Però issa l-Partit Laburista fil-gvern għadu jkejjel bl-istess mod li kien jintuża qabel u li hu kien tant jikkritika.

M'hemmx dubju li l-konsumaturi hemm barra jafu li l-ħajja għoliet ferm iżjed minn din iċ-ċifra.

Nistaqsi: Bl-għoli tal-ħajja, min qiegħed ibati l-iżjed?

Qed tbati żgur dik il-faxxa ta' nies u familji li jinsabu f'qagħda finanzjarja batuta.

Qed ibatu dawk li jaqilgħuha u jikluha, dawk li qegħdin fix-xifer tal-faqar jew saħansitra fil-faqar.

Qed ibatu l-istudenti li qed iħallu l-edukazzjoni kmieni jew dawk li qed itemmu l-edukazzjoni mingħajr kwalifiki.

Qed ibatu dawk li ilhom snin sħaħ jistennew xi inizjattiva favur il-housing soċjali minn dan il-Gvern suppost tal-ħaddiem u Soċjalista.

Qed ibatu l-pensjonanti, speċjalment dawk li, minbarra l-mediċini, iridu jħallsu wkoll il-kera tal-post fejn jgħixu.

Qed ibatu dawk l-ħaddiema li tilfu l-impjieg tagħhom, bħal dawk li kienu jaħdmu mal-kumpanija Astracast f'Bulebel u li għadha kemm għalqet ftit tal-ġranet ilu.

Sur President, għall-Partit Nazzjonalista, dawn mhumiex sempliċement numri, imma huma nies li spiċċaw mingħajr introjtu u qed jitħabtu biex ilaħħqu mal-ħajja.

Filwaqt li dan il-Gvern hu medhi jsemmi ċ-ċifri ta' 13,000 ħaddiem li jrid iġib kull sena lejn pajjiżna, bħala Partit Nazzjonalista qed nisħqu bla heda li ma rridux ekonomija bbażata fuq iċ-cheap labour u l-prekarjat.

Aħna rridu politika tal-equal pay for equal work, fejn ikun hemm l-istess ħlas għall-istess xogħol.

Aħna rridu ninvestu fil-ħiliet tal-Maltin u nindirizzaw l-iskarsezzi fil-ħiliet b'mod sostenibbli.

Irridu forza tax-xogħol tas-sengħa u bl-aqwa ħiliet u kwalifiki ħalli, qabel nimportaw aktar ħaddiema barranin u nħallsuhom bil-boqxiex, inħaddmu l-ħaddiema li hawn f'pajjiżna bi pjan għal ġejjieni.

Għalhekk għandna bżonn ta' pjan fit-tul, b'viżjoni għall-2030 u lil hinn.

Għalhekk irridu li tassew jiżdied l-għadd ta' nisa fid-dinja tax-xogħol, inkluż fl-ogħla karigi f'pajjiżna bil-fatti u mhux bid-diskors biss.

Sur President, skont l-aħħar statistika mill-Kummissjoni Ewropea jidher li d-distakk bejn l-introjtu tan-nisa u tal-irġiel, imsejjaħ bħala gender pay gap, żdied minn 7.7% għal 11%.

Jekk se nitkellmu fuq ċifri, hija inkwetanti wkoll ir-rappreżentanza baxxa tan-nisa fuq il-bordijiet, fejn skont rapport ieħor tal-Kummissjoni Ewropea, Malta tinstab it-tieni mill-aħħar fl-Ewropa.

Naħseb li bħala pajjiż, irridu niffokaw aktar fuq din is-sitwazzjoni.

Sur President, kif taf, jien il-kelliem ewlieni għall-qasam tal-enerġija f'pajjiżna.

Ftit tal-ġimgħat ilu, l-Ufiċċju tal-Awditur Ġenerali (NAO) ippubblika rapport estensiv u voluminuż li jistħarreġ u jgħarbel bir-reqqa l-proċess kollu minn meta ħarġet is-sejħa tat-tender għall-power station il-ġdida ta' Delimara sakemm saret l-għażla, minn meta beda jitħejja l-proġett, ġie implimentat, ittestjat u beda jitħaddem.

M'iniex se nidħol fid-dettall tar-rapport, iżda hemm punti saljenti li ma nistax ma nsemmihomx fil-qosor.

Dan ir-rapport ħareġ fiċ-ċar dak li l-Partit Nazzjonalista ilu snin jisħaq fuqu, jiġifieri li kollox kien maħdum bizzilla minn uħud mill-esponenti tal-Gvern li riedu jistagħnew bil-kbir minn dan id-deal.

Illum iż-żejt tela' f'wiċċ l-ilma!

Aktarx li huwa għalhekk li l-Kummissarju tal-Liġijiet Franco Debono, nhar is-Sibt li għadda, stqarr li l-Prim Ministru Joseph Muscat hu l-aktar Prim Ministru korrott li ra pajjiżna.

Issa jekk il-persuna maħtura mill-istess Prim Ministru bħala l-Kummissarju tal-Liġijiet qed jgħid dan il-kliem, inħalli lil min qed jismagħna hemm barra biex jasal għall-konklużjonijiet tiegħu.

Sur President, jekk immorru ftit lura fis-snin, insibu li l-manifest elettorali kkulurit tal-Partit Laburista għall-elezzjoni ġenerali kien qalilna ċar u tond x'inhuma l-wegħdi għas-settur tal-enerġija.

Fost l-oħrajn, kienu qalulna li Gvern Laburista ġdid jinvesti f'teknoloġija ġdida li taħdem bil-gass permezz ta' sħubija pubblika privata, iżda li dan bl-ebda mod ma jkun ifisser li l-Enemalta se tiġi pprivatizzata.

Kienu qalulna wkoll li se jraħħsu l-kontijiet għall-familji u n-negozji.

Kif jaf kulħadd, din l-għajta konna smajnieha diversi drabi.

Kienu qalulna li dan l-investiment se jwassal biex ikollna roħs fil-kontijiet.

Dan l-investiment qawwi fil-gass permezz ta' tanker fix-xatt ta' Marsaxlokk u l-power station kellha tkun il-viżjoni ta' Gvern Laburista.

Illum sirna nafu sew x'ġara ftit sigħat wara li l-Partit Laburista rebaħ dik l-elezzjoni.

Apparti l-mijiet ta' mistoqsijiet li jasal għalihom l-Awditur Ġenerali, ir-rapport isemmi li fil-maġġoranza kbira tal-ġimgħat analizzati minnu kien hemm dik li sejjaħ "korrelazzjoni pożittiva" fejn l-Enemalta xtrat l-inqas mill-interconnector meta l-prezz kien l-orħos u xtrat l-iżjed meta l-prezz kien l-ogħla.

Sur President, din hija xi ħaġa li ma titwemminx!

L-Awditur Ġenerali qed jgħid li l-Enemalta xtrat l-anqas flok l-aktar meta l-prezz kien l-orħos, filwaqt li xtrat l-iżjed flok l-inqas meta l-prezz kien l-ogħla!

Wieħed jista' faċilment jaċċessa din il-grafika mir-rapport tal-Awditur f'paragrafi 13.4.17 u 13.4.22.

Dan ir-rapport isemmi wkoll li kieku l-Enemalta xtrat aktar bil-għaqal mill-interconnector minflok minn Delimara 4 matul l-istess perjodu, kienet tiffranka eluf kbar ta' ewro.

Għal din l-informazzjoni, wieħed jista' jara r-rapport tal-Awditur Ġenerali, paragrafi 13.4.23 u 13.4.24.

Dan kollu juri li l-proġett tal-interconnector, li kien il-viżjoni tal-Partit Nazzjonalista, hu l-orħos wieħed u l-inqas wieħed li jniġġes.

Għalhekk dan il-Parlament għandu jkompli jikkonsidra li jiddiskuti x-xiri tal-gass mill-interconnector.

Kif qed nitkellmu fuq l-estimi tal-Baġit, ma nistax ma nitkellimx ukoll fuq iż-żieda esaġerata fl-ispiża rikorrenti tal-Gvern.

Ovvjament, din hija xi ħaġa li bħala Oppożizzjoni ilna nisħqu fuqha.

Meta nitkellmu fuq l-ispiża tal-Gvern jeħtieġ nagħmlu distinzjoni bejn dik li hija rikorrenti, li trid issir kull sena, u dik l-ispiża kapitali għall-investimenti li jsiru darba biex iservu għal ħafna snin wara.

Mill-estimi tal-Baġit qed joħroġ fid-deher li dan il-Gvern, minflok ma qiegħed iżid l-ispiża kapitali biex jinvesti fil-proġetti ta' fejda għall-poplu għall-futur, qed jagħżel li jżid l-ispiża rikorrenti biex dawk li jridu jiffangaw, ikollhom minn fejn jagħmlu dan.

Bejn l-2013, li kienet l-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista, u l-2017, l-ispiża rikorrenti ta' Gvern Laburista żdiedet b'aktar minn €1 biljun.

Huwa stmat li din is-sena l-ispiża rikorrenti se tkun żdiedet b'€1.5 biljun meta mqabbla mal-ispiża fi żmenijiet gvernijiet Nazzjonalisti.

Dawn iċ-ċifri huma allarmanti għax in-nefqa kważi rduppjat!

Fl-2013 l-ispiża rikorrenti kienet ta' €2,600 miljun; issa se titla' għal €4,119 miljun.

Mill-analiżi tagħna tal-estimi tal-Baġit, joħroġ fid-deher li fattur ewlieni li qiegħed jikkawża din iż-żieda fl-ispiża tal-Gvern huwa l-ħlas tal-pagi għas-settur pubbliku.

Hawn importanti li wieħed jinnota li r-referenza hija għall-impjiegi li m'hemmx bżonnhom.

Ovvjament, aħna m'għandna l-ebda diffikultà li jiżdiedu l-għalliema li tant hemm bżonnhom, l-infermiera u t-tobba.

Aħna qed nitkellmu dwar impjegati f'positions of trust fil-ministeri tal-akbar numru ta' Ministri li qatt kellu Kabinett f'pajjiżna.

Meta nħarsu lejn l-ispiża fuq il-pagi fis-settur pubbliku naraw li bejn l-2013 u l-2019 din żdiedet b'aktar minn €300 miljun, jiġifieri minn €640 miljun telgħet għal €960 miljun.

Dan ifisser li din is-sena l-Gvern se jonfoq €320 miljun aktar fuq pagi tas-settur pubbliku milli nefaq sitt snin ilu, li jfisser żieda ta' kważi 50%.

F'dan il-kontest, bħala Oppożizzjoni Nazzjonalista se nibqgħu nisħqu fuq l-importanza għal għajxien diċenti għal kulħadd u ekonomija ta' kwalità li tbiegħed lil kulħadd mill-faqar u mill-illiteriżmu.

Se nibqgħu nisħqu fuq edukazzjoni mingħajr ħlas u xogħol aħjar.

Irridu naraw li fejn ir-rota qiegħda ddur, inħalluha ddur u nagħtuha aktar żejt biex taħdem aħjar, imma fejn hemm bżonn bidla mill-qiegħ, irridu nkunu kuraġġużi biżżejjed u nipproponu triq 'il quddiem li treġġa' lura lil dawn is-setturi fuq saqajhom.

Bħala Oppożizzjoni jimpurtana mid-dinjità ta' kull individwu.

Aħna nemmnu li dak li hu tajjeb għandna ngħidu li hu tajjeb u naraw kif nistgħu nagħmluh aħjar, waqt li dak li hu ħażin irridu ngħidulu ħażin u nikkritikawh.

Bħala Oppożizzjoni Nazzjonalista, jimpurtana mill-ħajja tan-nies u mill-ġid komuni.

Fl-aħħar mill-aħħar, dan huwa dak li nkunu qegħdin infissru meta ngħidu li rridu soċjetà li jimpurtaha!

Fit-tfassil tal-politika rridu nikkonċentraw fuq il-ġid komuni u l-ġid għal kulħadd, u mhux fuq l-interess tal-ftit.

Din il-viżjoni tissarraf f'politika li tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies u mhux sempliċement f'mezz irħis għall-gwadann personali minn fuq dahar il-poplu.

Sur President, bħala Oppożizzjoni, qegħdin insostnu mal-Gvern li hemm żewġ għażliet importanti li jridu jittieħdu matul dawn il-ġimgħat li ġejjin u dawn għandna neħduhom bil-għaqal, b'kunsens, b'intelliġenza u bi ftehim.

L-ewwel nett, ejja naslu għall-għażla ta' President ta' pajjiżna li jgħaqqad lil dan il-pajjiż.

Hemm bżonn li bħala Gvern u Oppożizzjoni inpoġġu bilqiegħda flimkien, nikkonsultaw u nagħżlu l-aħjar persuna li fiċ-ċirkostanzi tal-lum għandha l-kapaċità li tgħaqqad lil dan il-pajjiż.

Għandna biżżejjed firda f'dan il-pajjiż, għalhekk ejja nsibu l-persuna li tgħaqqad lil dan in-nazzjon fil-kariga tal-President ta' pajjiżna.

Bħala Oppożizzjoni, għadna nemmnu li hemm bżonn li jkollna President li din id-darba jkun ġej minn kamp differenti mill-Gvern, kif kien għamel l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi meta kien ħatar persuna ġejja mill-kamp tal-Partit Laburista.

Hawn qed nirreferi għall-ħatra ta' George Abela bħala President ta' pajjiżna, li kien għamel biċċa xogħol tajba ħafna.

Wasal il-mument biex f'dan il-pajjiż nerġgħu nagħżlu persuna li tkun ġejja minn kamp differenti minn tal-Gvern, jiġifieri mill-kamp tal-Partit Nazzjonalista, li tista' tgħaqqad lill-pajjiż bħalma kien għamel George Abela.

Ejja naħdmu flimkien biex insibu l-aħjar persuna li taqdi r-rwol tagħha fl-ogħla kariga tal-pajjiż.

It-tieni nett, fil-ġimgħat li ġejjin għandna naħdmu biex pajjiżna jagħmel emendi fil-Kostituzzjoni li verament jixirqu lil dan il-pajjiż.

Ejja nagħmlu l-għażliet meħtieġa għall-ġid tal-poplu tagħna.

Iż-żewġ naħat f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż għandhom jilħqu kompromess biex jaraw kif se jtejbu l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Dan għaliex fis-soċjetà tagħna rridu nieħdu ħsieb lil kulħadd u mhux il-Laburisti biss, kif qalilna xi ħadd min-naħa tal-Gvern.

Dan imur kontra dak li kien jgħid il-Partit Laburista meta kellu l-għajta ta' "Malta tagħna lkoll".

Ejja nerġgħu lura lejn ir-rikonċiljazzjoni nazzjonali u naraw li nieħdu ħsieb xulxin.

Jekk ma nagħtux widen għall-ħteġijiet ta' xulxin inkunu qegħdin nitilfu l-boxxla soċjali.

Fl-aħħar mill-aħħar, ikun qiegħed ibati kull wieħed u waħda minna.

Sur President, b'għaqal, b'intelliġenza u bi ħsieb, l-Oppożizzjoni llum qed tkun ċara li fejn naqblu, m'għandna l-ebda diffikultà ngħidu li qed naqblu, waqt li fejn ma naqblux, qed ngħidu għalfejn biex inġibu lill-Gvern konxju li dak li qed ngħidu aħna huwa dak li qed tgħid in-nies fit-triq.

In-nies iridu li nagħmlu l-affarijiet aħjar minn kif saru fil-passat.

Ejja nibdew nagħmlu politika ġdida, inpoġġu madwar l-imwejjed ta' fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet biex nieħdu l-aqwa deċiżjonijiet fl-interess ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, illum, fil-kapaċità tiegħi ta' kelliem tal-Oppożizzjoni għall-affarijiet tal-Unjoni Ewropea, nixtieq nitkellem dwar Brexit.

B'mod partikolari, nixtieq nitkellem fuq kif Malta, iċ-ċittadini Maltin li jgħixu fir-Renju Unit u n-negozjanti Maltin u Għawdxin għandhom jippreparaw għal dan il-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, nixtieq inwassal ilment lill-Gvern Malti dwar il-komunità Maltija li tgħix fl-Iskozja.

Nhar is-Sibt li għadda, iddeċidejt li nibqa' d-dar u nara film ta' Indiana Jones ma' wliedi.

Kont qed nara x-xena fejn dan Indiana Jones imur fit-tempju ta' Petra fil-Ġordan għall-Kalċi Mqaddes, magħruf bħala l-Holy Grail.

Ħin minnhom, kien hemm xena li fakkritni proprju fi Brexit.

Indiana Jones kien qed jiġġieled ma' kurunell tan-Nazi fuq tank tal-gwerra li kien miexi bil-mod dritt għal xifer l-irdum.

Ovvjament, din kienet xena ta' suspense, fejn għandek żewġ persuni jagħtu bil-ponn fuq il-karru li jaqa' minn fuq l-irdum b'Indiana Jones u l-kurunell Nazist, però Indiana Jones jiggranfa ma' fergħa ta' siġra u jsalva.

Qed nirrakkonta din l-istorja biex nuri d-drama li għaddejja bħalissa bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit.

Hemmhekk verament hemm sitwazzjoni fejn mexjin lejn xifer l-irdum!

Fil-fatt iċ-ċittadini Maltin li jgħixu fir-Renju Unit, inkluż fl-Iskozja, Wales, l-Irlanda ta' Fuq u Londra, għandhom raġun jinkwetaw.

L-istess jista' jingħad għan-negozjanti Maltin u Għawdxin li jimportaw jew jesportaw lejn ir-Renju Unit.

Qed nitkellem dwar dan is-suġġett biex nibgħat messaġġ, speċjalment lill-Maltin li għandhom il-qraba tagħhom fir-Renju Unit, biex iċemplu fuq il-linja tat-telefon 153 li ħoloq il-Gvern għal aktar informazzjoni.

Din hija inizjattiva tajba min-naħa tal-Gvern, biex il-Maltin ikunu jafu aktar x'inhuma d-drittijiet tal-qraba tagħhom fir-Renju Unit.

L-istess qraba jistgħu jċemplu wkoll lill-Kummissjoni Għolja f'Londra għal aktar tagħrif.

Ħafna qed jistaqsu jekk jistgħux ikomplu jgħixu, jistudjaw u jaħdmu fir-Renju Unit.

Ovvjament, dawn huma mistoqsijiet pertinenti u relevanti ħafna għalihom.

Nifhem li wisq probabbli l-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit se jkollhom bżonn ta' xi forma ta' dokumentazzjoni mill-Kummissjoni Għolja Maltija f'Londra.

Ejja niftakru li r-Renju Unit se jitlaq mill-Unjoni Ewropea fid-29 ta' Marzu 2019, jiġifieri tmien ġimgħat oħra.

Huwa għalhekk li qed ngħid li mexjin lejn xifer l-irdum!

Kif mexjin l-affarijiet, jidher li r-Renju Unit se joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr qbil.

Dan għaliex il-House of Commons irrifjutat il-ftehim li sar bejn il-Gvern tal-Prim Ministru Theresa May u l-Unjoni Ewropea.

Bħala Oppożizzjoni, qed naqblu mal-approċċ li ħa l-Gvern Malti u li ħadet l-Unjoni Ewropea.

Fil-fehma tagħna, l-Unjoni Ewropea qed tmexxi n-negozjati b'mod tajjeb ħafna.

Huwa tajjeb li l-Unjoni Ewropea qed iżżomm il-kolp u mhux qed tipperikola l-integrità tas-suq intern.

Min-naħa l-oħra, bħala Oppożizzjoni, appoġġjajna lill-Gvern Ingliż ta' Theresa May li aċċetta l-withdrawal agreement, jiġifieri dak il-ftehim li sar bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit.

L-Oppożizzjoni approvat dan il-ftehim, kif għamlu wkoll il-Gvern u l-Unjoni Ewropea.

Però l-membri parlamentari tar-Renju Unit irrifjutaw dan il-ftehim.

Għalhekk illum għandna sitwazzjoni fejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit mhumiex qed jiġġieldu fuq tank tal-gwerra li se jaqa' minn xifer l-irdum, għax mhux qed jaqblu.

Però, għad hemm differenzi kbar dwar x'għandu jsir minn issa sad-29 ta' Marzu 2019.

Naħseb li għalkemm il-House of Commons ma jixtiqux li jkun hemm ħruġ mingħajr ftehim, il-fatt li rrifjutaw il-ftehim li sar mill-Gvern ta' Theresa May u l-Unjoni Ewropea se jwassal għal Brexit mingħajr ftehim, kif qed jaħsbu ħafna nies.

Għalhekk huwa importanti ħafna li ċ-ċittadini Maltin, inkluż in-negozjanti, kif ukoll iċ-ċittadini Brittaniċi li joqogħdu f'Malta, ikunu ppreparati għal Brexit.

Il-Gvern Malti tana kemm-il darba stqarrijiet ministerjali dwar Brexit.

Bħala Oppożizzjoni, tlabna wkoll laqgħat fil-Kumitat għall-Affarijiet Barranin, fejn irrid nirringrazzja lill-President tal-Kumitat, l-Onor.

Edward Zammit Lewis, u lill-Ministru Helena Dalli talli ġew kemm-il darba fil-Kumitat u taw spjega dwar x'qed isir mill-Gvern Malti.

Naħsbu li l-approċċ fir-rigward ta' negozji huwa tajjeb, però nixtieq inwassal dan l-ilment li ġej mill-Maltin li joqogħdu f'Edinburgh u l-kumplament tal-Iskozja.

Fil-fatt fl-Iskozja għandna assoċjazzjoni tal-Maltin li joqogħdu f'dan il-pajjiż, immexxija minn Dr Rennie Schreiner, li huwa Malti mwieled f'Malta, però joqgħod viċin Edinburgh.

Dr Schreiner jgħid li hemm tal-inqas 900 Malti li joqogħdu fl-Iskozja b'passaport Malti.

Però, minkejja l-isforzi kollha tiegħu biex jagħmel kuntatt mal-Ministru għall-Affarijiet Barranin Carmelo Abela, kif ukoll mal-Kummissarju Għoli Joseph Cole f'Londra, qalli li ma rċieva l-ebda risposta.

Fost l-oħrajn, qalli li talab żewġ affarijiet.

L-ewwel nett, talab li l-assoċjazzjoni tal-Maltin li joqogħdu fl-Iskozja tkun irreġistrata fil-Kunsill tal-Maltin li Jgħixu Barra minn Malta.

Normalment, dan il-Kunsill jirreġistra l-assoċjazzjonijiet madwar id-dinja kollha.

Jidher li Dr Schreiner bagħat aktar minn email waħda, bl-ewwel waħda tkun f'Ġunju 2018 u, sa dan ix-xahar, jiġifieri Frar 2019, għadu ma rċeviex risposta.

Dan ifisser li, għalkemm ninsabu fuq l-għatba ta' Brexit, din l-assoċjazzjoni għadha lanqas biss hija inkorporata u rreġistrata fil-Kunsill tal-Maltin li Jgħixu Barra.

Agħar minn hekk, Dr Schreiner talab kemm-il darba lill-Kummissarju Għoli Joseph Cole biex jagħmlu laqgħat f'Edinburgh jew fi Glasgow, kif diġà sar b'suċċess f'Londra, però għadu bla risposta.

Naħseb li la jien u lanqas il-Gvern ma jippretendu li n-nies li jgħixu fl-Iskozja jmorru għal laqgħa f'Londra, li tinsab madwar 650 kilometru 'l bogħod minn Edinburgh.

Ġustament li l-Maltin li joqogħdu fi Scotland jixtiequ li uffiċjali tal-Gvern Malti, flimkien ma' uffiċjali tal-Gvern tar-Renju Unit, iserrħulhom moħħhom billi jgħidulhom eżatt x'iridu jagħmlu minn issa 'l quddiem.

Kif għedt, qed jiġu mqajma mistoqsijiet importanti, fosthom jekk wara d-29 ta' Marzu 2019 il-Maltin li jgħixu fl-Iskozja hux se jkollhom dritt ikomplu jistudjaw u jekk il-miżata tal-istudji tagħhom hux se tibqa' tiġi mħallsa mill-Gvern.

Fil-fatt Dr Schreiner informani li l-Gvern Skoċċiż iggarantixxa l-miżata tal-istudji għaċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea għall-2019 u l-2020, imma ħafna qed jistaqsu x'se jiġri wara l-2020.

L-istess, min huwa pensjonant li joqgħod fl-Iskozja se jibqa' jirċievi l-pensjoni tiegħu?

Dawn huma kollha mistoqsijiet importanti ħafna għall-futur ta' dawn in-nies li għadhom mingħajr risposti.

Nerġa' ngħid li jien ma nippretendix li xi ħadd li joqgħod fi Glasgow, Edinburgh, Belfast, Cardiff jew Manchester, għandu jmur Londra għal laqgħat ta' informazzjoni.

Hawn qed nitkellmu dwar eluf ta' Maltin.

Il-OneTV irrapporta li hemm madwar 30,000 Malti u Għawdxi li jgħixu fir-Renju Unit.

Jien smajt ħafna figuri u, għalkemm il-Prim Ministru qal li ma jafx il-figura eżatta, huwa żgur li qed nitkellmu fuq eluf kbar ta' Maltin, li ħafna minnhom ma jafux li teżisti din il-linja 153.

Għalhekk, huwa importanti u neċessarju li fix-xenarju li qed nitkellmu dwaru, jiġifieri li x'aktarx se jkollna Brexit mingħajr ftehim jew Brexit mhux ordnat, il-Kummissarju Għoli Joseph Cole jmur f'dawn l-ibliet, fejn, bħalma għamel f'Londra, jistieden lill-uffiċjali tal-Gvern tar-Renju Unit biex ikellmu liċ-ċittadini Maltin.

Fl-aħħar mill-aħħar, dawn huma Maltin bħalna!

Irrid inqajjem il-punt li dawn in-nies qed iħossuhom diskriminati.

Dr Schreiner qalli li qed iħossuhom abbandunati għax, minkejja l-isforzi tiegħu biex jiltaqgħu mal-Gvern Malti, baqgħu mingħajr risposta min-naħa tal-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

Inħoss li dan huwa każ ta' diskriminazzjoni u għalhekk, flimkien mal-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, qajjimt dan il-punt kemm-il darba fil-Kumitat.

Tajjeb li l-Ministru jieħu dawn l-ilmenti bis-serjetà, għax ma nistgħux naslu għal Brexit tmien ġimgħat oħra u dawn il-Maltin jibqgħu mingħajr informazzjoni.

Minkejja dan kollu, naħseb li l-approċċ tal-Gvern fuq Brexit b'mod ġenerali huwa tajjeb.

Bħala Oppożizzjoni, qed insusu fuq il-Gvern fil-Plenarja, kif ukoll fil-Kumitat, biex inkunu ċerti li l-affarijiet jimxu b'mod tajjeb.

Ngħid ukoll li personalment ċempilt lil numru ta' nies li qegħdin fil-komunità u l-assoċjazzjoni tan-negozju, u jidher li x-xogħol miexi b'mod tajjeb.

Kien hemm ukoll miżura tajba min-naħa tal-Gvern bl-isem Get Ready, fejn il-Gvern qed jagħti €4,000 lil kull negozju li b'xi mod se jkun affettwat mill-Brexit biex joħroġ b'business plans.

Wisq probabbli li dawn l-€4,000 se jmorru għall-konsulenza biex dawn in-negozji jippreparaw ruħhom għal Brexit.

Nerġa' nħeġġeġ ukoll lil dawk kollha li qed isegwuna biex jinformaw lill-qraba tagħhom li jgħixu fir-Renju Unit dwar il-linja 153 jekk jeħtieġu aktar informazzjoni.

Naħseb li minn dak il-lat, il-Gvern miexi b'mod tajjeb.

Bħala Oppożizzjoni, qajjimna diversi mistoqsijiet dwar Brexit fi stadju ta' Kumitat, inkluż dwar jekk id-Dwana ta' Malta hijiex ippreparata għal Brexit mingħajr ftehim.

Il-Gvern qed iserraħ moħħna li d-Dwana qed tipprepara ruħha għal kull xenarju.

Minn kuntatti informali, ninsab informat ukoll li d-Dwana qiegħda f'kuntatt b'mod dirett ma' negozji, importaturi u esportaturi lejn ir-Renju Unit.

Tajjeb li jkun hemm dak il-kuntatt, għax inkella jista' jkollna ċerti problemi.

Ma ninsewx li jekk ikun hemm Brexit mhux ordnat, dan jista' jaffettwa wkoll il-qasam tat-turiżmu.

Smajna numru ta' figuri dwar l-ammont ta' turisti mir-Renju Unit li jżuru pajjiżna.

L-Onor.

Robert Arrigo semma li 40% tat-turisti li jżuruna jiġu mir-Renju Unit.

Għalhekk, bħala Oppożizzjoni, ma nixtiqux li niġu fi stadju fejn jitwaqqfu titjiriet tal-ajru bejn Malta u r-Renju Unit f'każ li jkollna Brexit mhux ordnat.

Dawn huma kollha mistoqsijiet li tqajmu mill-Oppożizzjoni u li l-Gvern qiegħed jaħdem dwarhom.

Huwa importanti wkoll li jkollna idea ċara dwar jekk hemmx bżonn ta' sigurtà ikbar fl-arjuport u fil-fruntieri ta' Malta f'każ ta' Brexit mhux ordnat.

Però naħseb li, minkejja dawn il-mistoqsijiet kollha, l-aktar inkwetanti hu l-fatt li għaċ-ċittadini Maltin u Ewropej li jgħixu fir-Renju Unit, kif ukoll għaċ-ċittadini Brittaniċi li jgħixu f'Malta hemm inċertezza kbira fuq żewġ affarijiet.

L-ewwel nett, il-kwestjoni dwar il-just in time deliveries.

Pereżempju, ikollok fabbrika tal-karozzi fir-Renju Unit li normalment tirċievi l-parts biex tibni karozza sagħtejn qabel minn pajjiżi oħrajn, bħal Franza.

Dan huwa proċess normali meta jkollok supply chain.

Il-mistoqsija issa hija jekk dawn il-parts hux se jdumu biex jidħlu fir-Renju Unit għax, jekk jiġri dan, se titħarbat il-produzzjoni tal-karozzi.

U bħal dan il-każ, hemm ħafna oħrajn.

Però aktar relevanti għal Malta u għaċ-ċittadini Maltin u Ewropej li jgħixu fir-Renju Unit huwa r-rikonoxximent tal-kwalifiki.

Pereżempju, s'issa kien faċli li inġinier Malti li jistudja u jiggradwa mill-Università jmur jaħdem jew ikompli l-istudji tiegħu fir-Renju Unit.

Illum il-ġurnata għadna ma nafux jekk din ir-reċiproċità tal-kwalifiki tad-degrees hux se tibqa' jew le.

Nafu biss li hemm commitment li sal-2020, inġinier jew tabib Malti jista' jmur jaħdem jew jistudja fir-Renju Unit mingħajr diffikultà, però wara l-2020 ma nafux x'se jiġri.

Għalhekk hemm bżonn li l-Gvern Malti jagħmel ftehim bilaterali mal-Gvern tar-Renju Unit, speċjalment jekk ir-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim.

Bħala Oppożizzjoni għal Gvern alternattiv, ninsabu kuntenti li hemm commitment mill-Gvern tar-Renju Unit u mill-Gvern Malti li jinżamm il-ftehim li kien sar bejn Malta u r-Renju Unit fl-1975 fil-qasam tal-mediċina, imsejjaħ il-Konvenzjoni tas-Saħħa.

Permezz ta' dan il-ftehim, pazjenti minn Malta jistgħu jmorru għall-kura fl-isptarijiet tar-Renju Unit.

Fil-Parlament, bħala Oppożizzjoni qajjimna wkoll il-kwestjoni dwar il-mediċini.

Bħala pajjiż, inġibu l-mediċina mir-Renju Unit għax l-istruzzjonijiet fuq il-mediċina jkunu miktuba bl-Ingliż, li hija waħda mil-lingwi uffiċjali ta' Malta.

Pereżempju, jekk inġibu l-mediċina mir-Rumanija, l-istruzzjonijiet se jkunu miktubin bir-Rumen, li hija lingwa li aħna l-Maltin ma nafuhiex.

Għalhekk, huwa importanti li Malta tibqa' ġġib il-mediċina bl-istruzzjonijiet miktuba bl-Ingliż.

F'dan il-każ, il-Gvern qed jgħidilna li qed jipprova jsib alternattivi.

Dan għaliex jekk il-mediċina se tibqa' tiġi mir-Renju Unit u r-Renju Unit ikun ħareġ mill-Unjoni Ewropea, bħala pajjiż se jkollna nħallsu d-dazju fuqha, se jkun hemm aktar burokrazija, u l-prezzijiet se jogħlew.

Il-Gvern Malti jrid, pereżempju, jaħżen il-mediċina f'każ ta' Brexit mingħajr ftehim u jrid isib alternattivi minn fejn se jixtri l-mediċina minn pajjiżi oħrajn li jitkellmu bl-Ingliż, bħall-Irlanda.

Fir-rigward tal-Irlanda ta' Fuq, xħin wieħed jidħol fid-dettall tal-withdrawal agreement jinduna li l-Irlanda ta' Fuq se tkun stmata bħala parti mill-cusotms union tal-Unjoni Ewropea.

Dan huwa żvilupp li qed insegwuh mill-qrib.

Irrid ngħid li għalkemm il-Gvern qed jgħidilna li l-mediċina li se tiġi Malta se tibqa' tinbiegħ bl-istess prezz, insibha daqsxejn diffiċli li nemminha, għax jekk wieħed, pereżempju jixtri l-mediċna mill-Irlanda minflok mir-Renju Unit, mill-ewwel se jinduna li l-prezz huwa ogħla, għax fir-Renju Unit il-kompetizzjoni hija ikbar milli fl-Irlanda.

Bħala Oppożizzjoni, naqblu mal-miżura li ħareġ il-Gvern li f'każ ta' Brexit mingħajr ftehim jagħti permess ta' residenza għal għaxar snin lill-Brittaniċi li joqogħdu f'Malta, liema permess jista' jkun estiż.

F'dokument li ħareġ ir-Renju Unit ftit ilu, jidher li se jkun qed jagħmel xi ħaġa simili, fis-sens li ta commitment għall-Maltin li joqogħdu fir-Renju Unit.

Però jibqa' l-fatt li s-sitwazzjoni fir-Renju Unit hija fluwida, u għalhekk jista' jkun hemm sitwazzjoni fejn jaqa' l-Gvern jew ikun hemm Prim Ministru jew Gvern minn partit ġdid u x-xenarju jinbidel.

Għalhekk, bħala pajjiż, huwa importanti li nżommu l-pressjoni fuq il-Gvern Ingliż biex ikun hemm ftehim għall-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit.

Huwa tajjeb li f'Malta nkunu ġenerużi maċ-ċittadini tar-Renju Unit, għax l-istorja tagħna hekk titlob, però tajjeb li naraw li jkun hemm reċiproċità mill-Gvern Ingliż.

Pereżempju, il-Prim Ministru Joseph Muscat qal li fl-ajruport se jkun hemm korsija għaċ-ċittadini li ġejjin mill-European Economic Area, inkluż mir-Renju Unit, biex ma joqogħdux jistennew.

Qed nimmaġina li din il-korsija se tkun simili għal dik ta' Schengen.

Però, fl-istess ħin, ma nistax nifhem kif il-Gvern poġġa liċ-ċittadini tal-European Economic Area fl-istess kategorija taċ-ċittadini tar-Renju Unit.

Iċ-ċittadini tal-pajjiżi li qegħdin fil-European Economic Area, bħal, pereżempju, in-Norveġja u l-Iżvizzera, diġà qegħdin f'Schengen u għalhekk ma hemmx bżonn li jgħaddu minn din il-korsija.

Hemm bżonn korsija għaċ-ċittadini tal-pajjiżi li qegħdin fl-Unjoni Ewropea u mhumiex f'Schengen; però dak huwa dettall li nistgħu nittrattawh mingħajr diffikultà.

Aktar importanti minn hekk huwa li l-Gvern Malti għandu jitlob li l-Gvern tar-Renju Unit jagħti l-istess opportunitajiet liċ-ċittadini Maltin, f'sens ta' korsija ta' fast lane, fl-ajruporti tar-Renju Unit għall-Maltin u ċ-ċittadini kollha li ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern Malti qalilna wkoll li l-Kabinett identifika 82 liġi li se jkollhom jiġu emendati minħabba l-Brexit.

Tajjeb li, bħala Oppożizzjoni, nitolbu lill-Gvern jagħtina dik il-lista biex inkunu nafu eżattament fuqiex qed nitkellmu.

Nixtieq nagħti ħarsa qasira lejn il-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam man-negozjati bejn il-Prim Ministru Theresa May u l-Unjoni Ewropea.

Kif għedt fil-bidu, l-Oppożizzjoni, bħal ħafna nies, qed tqis id-29 ta' Marzu 2019 bħala xifer l-irdum.

Nemmnu li fis-sitwazzjoni preżenti tajjeb li l-Gvern Malti jibqa' mija fil-mija wara l-pożizzjoni tal-Unjoni Ewropea.

Bħala Oppożizzjoni, naħsbu li l-ewwel nett id-data tad-29 ta' Marzu 2019 għandha tibqa' u ma tiġix posposta biex in-nies jiffokaw aktar fuq id-deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu kemm mill-Unjoni Ewropea, kif ukoll mill-Gvern Ingliż.

It-tieni nett, jekk l-Unjoni Ewropea tixtieq tikkonsidra xi tibdiliet f'dak li għandu x'jaqsam ma' backstop, jiġifieri ma' time limit – ngħidu aħna jekk il-fruntiera bejn l-Irlanda u l-Irlanda ta' Fuq għandhiex tkun immaniġġjata b'teknoloġija ġdida, imsejħa Max Fac, jew jekk hemmx bżonn ta' xi tibdiliet żgħar fil-Withdrawal Agreement – dawn id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu minnufih biex tinġieb aktar ċertezza għaċ-ċittadini Ewropej u tar-Renju Unit f'każ ta' Brexit mingħajr ftehim.

Naħseb li l-Gvern Malti għandu jibqa' mija fil-mija wara n-negozjatur uffiċjali tagħna, Michel Barnier, kif ukoll l-istruzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea biex inkunu kollha magħqudin b'għan wieħed.

Naħseb li l-integrità tas-suq intern għandha tiġi mħarsa.

Sinjura President, qabel nikkonkludi, nixtieq nagħmel żewġ appelli.

L-ewwel appell imur għaċ-ċittadini Maltin biex iċemplu fuq il-linja 153 u jġibu l-informazzjoni li għandhom bżonn dwar id-drittijiet tagħhom fir-Renju Unit.

L-istess, min joqgħod fir-Renju Unit jista' jċempel lill-Kummissjoni Għolja f'Londra għal aktar informazzjoni.

Nagħmel ukoll appell lill-Gvern Malti biex jagħmel numru ta' laqgħat fi bliet kbar, bħal Cardiff, Belfast, Edinburgh u Glasgow, kif għamel b'suċċess f'Londra.

Infakkar li dawn il-laqgħat xorta qegħdin isiru f'Edinburgh b'mod volontarju minn Dr. Rennie Schreiner fejn qed ilaqqa' lill-Maltin ma' uffiċjali tal-Gvern Skoċċiż.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, illum għandna diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta l-Miżuri tal-Baġit għal din is-sena.

Kif inhi l-proċedura tal-Parlament, wara li jkun sar id-dibattitu dwar id-diskors tal-Baġit, ikun fadal pass ieħor importanti.

Din il-Kamra tkun trid temenda provvedimenti tal-liġi jew iddaħħal oħrajn ġodda biex ikunu jistgħu jiġu implimentati diversi miżuri li jkunu tħabbru fil-Baġit.

Kull meta nitkellem dwar il-Baġit, inħobb nirringrazzja lill-Membri Parlamentari Għawdxin kollha tan-naħa tal-Gvern u tal-Oppożizzjoni għax-xogħol ta' fejda li dejjem iwettqu favur il-gżira Għawdxija.

Dan nagħmlu għax konvint li bħala Għawdxin, ilkoll kemm aħna għandna skop wieħed, dak li Għawdex tagħna jimxi 'l quddiem.

Però, fl-istess waqt li qed nesprimi dan, ma nistax ma nurix id-diżappunt tiegħi għal ċerti deċiżjonijiet politiċi ħżiena li qegħdin jittieħdu, liema deċiżjonijiet qed ikollhom impatt negattiv fuq pajjiżna.

Sur President, dan li qed ngħid iwassalni biex nibda dan l-intervent tiegħi billi nesprimi ħsieb dwar ir-regoli elementari tal-politika.

Qed nagħmel dan peress li llum qegħdin nassistu għal politika fejn dawn ir-regoli bażiċi ftit li xejn qed jimpurtana minnhom.

Kull politika trid tkun mibnija fuq tliet sisien.

Politika tfisser għażla bejn valuri bażiċi u trid tkun ukoll espressjoni ta' twemmin.

Jekk ma tkunx hekk, ikollok politika ta' konvenjenza li tfisser li mhijiex dejjiema, anzi li tinbidel spiss skont ma jaqbel lil min jagħmilha.

Politika mnibbta minn ħsieb ta' mument rari tirnexxi, anzi hija tipikament politika ta' konvenjenza.

Fil-fehma tiegħi, ħsieb politiku jfisser li tiżen il-konsegwenzi, li toħroġ skemi ta' ħidma, li tevita l-ħażin u ssaħħaħ it-tajjeb u li tkun realistiku fil-pjan tiegħek.

Il-ħsieb politiku waħdu mhux biżżejjed, iżda jeħtieġ li jiġi implimentat b'azzjoni konkreta.

Dawn il-ftit ħsebijiet iwassluni għall-ewwel suġġett li nixtieq nitkellem dwaru li bħalissa hu fuq fomm kulħadd f'Għawdex tagħna.

Qed nirreferi għall-qasam tas-saħħa f'Għawdex li, fis-sitt snin li għaddew, ir-regoli elementari tal-politika ġew kważi skartati għalkollox.

Minflok, rajna azzjoni konkreta fejn ġiet magħżula politika tal-konvenjenza.

Kien żmien fejn assistejna għal politika mingħajr ħsieb u li ma wiżnitx il-konsegwenzi.

Politika li, minflok saħħet it-tajjeb, wasslitna għal sitwazzjoni fejn spiċċajna agħar minn qabel.

Hemm ħames fatti li jikkonċernaw il-qasam tas-saħħa f'Għawdex u li l-Għawdxin kollha kemm huma, indipendement mit-twemmin politiku tagħhom, qed jaqblu dwarhom.

L-ewwel fatt hu li l-uniku sptar ta' Għawdex qatt ma kellu jiġi pprivatizzat.

Is-sistema tas-saħħa hi ta' interess nazzjonali u m'għandhiex tkun ridotta għal sempliċement tranżazzjoni kummerċjali.

Il-ħsieb wara dan id-deal kien biss biex xi ħadd sar miljunarju mill-bejgħ tal-uniku sptar li kellna f'Għawdex.

Eżempju mill-iktar ċar ta' dan kien meta, f'Diċembru li għadda, sirna nafu li l-operat tal-isptarijiet ta' Għawdex, tal-Isptar Karin Grech u ta' St Luke's għaddew għand il-kumpanija Steward mingħand il-Vital Group.

Dan ġara f'inqas minn sentejn minn meta ngħata kuntratt ta' aktar minn 30 sena.

Tant dan id-deal tal-isptarijiet kien kontroversjali li anke l-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali ħass il-bżonn li jinvestiga t-trasferiment ta' dawn l-isptarijiet, kemm it-trasferiment oriġinali mill-Gvern għal għand Vital Group, kif ukoll it-trasferiment li sar lejn l-aħħar tas-sena li għaddiet minn Vital Group għal għand Steward Healthcare.

Aktar kmieni semmejt li l-ħsieb politiku jfisser li tiżen il-konsegwenzi, li tevita l-ħażin u li ssaħħaħ it-tajjeb.

Jekk ikolli napplika dan il-ħsieb politiku għas-servizz bil-helicopter li kien jingħata lill-pazjenti biex jiġu ttrasportati minn Għawdex għal Malta, jirriżulta li f'dan il-każ żgur ma ġie kkonsidat l-ebda wieħed minn dawn il-prinċipji.

Il-Gvern qed jagħti lil Steward Healthcare €1,200,000 fis-sena talli suppost qed joffru dan is-servizz.

Minn dan il-każ toħroġ anomalija kbira.

Huwa fatt li ma jista' jmerih ħadd li qabel il-privatizzazzjoni tal-Isptar ta' Għawdex, il-Gvern kien iħallas lill-Armata ta' Malta €800 għal kull vjaġġ bil-helicopter, li minnhom isiru medja ta' 35 fis-sena.

Dan ifisser li qabel il-Gvern kien jagħti l-flus lill-Armata ta' Malta u kien iħallas biss €28,000 fis-sena.

Illum Steward Healthcare qed titħallas €1,200,000 fis-sena.

Hawn qed nitkellmu fuq differenza ta' €1,170,000 aktar fis-sena u dan meta s-servizz mar għall-agħar u mhux għall-aħjar.

Din id-deċiżjoni ssarrfet biss f'demotion għal Għawdex u għall-Għawdxin kollha.

It-tieni fatt li l-Għawdxin kollha jaqblu miegħu hu li l-Isptar ingħata lill-privat bla ebda konsultazzjoni jew talba lill-Għawdxin, u mingħajr l-ebda ħjiel fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista li dak iż-żmien kien fl-oppożizzjoni.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista kien intqal li kien se jsir investiment u li kienu se jiżdiedu s-servizzi għall-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

Bl-ebda mod ma tista' tinterpreta li meta kien qed jingħad li se jkun hawn aktar servizzi dan kien ifisser li se jinbiegħ l-isptar.

Fatt ieħor li jaqblu miegħu l-Għawdxin hu li t-tmexxija tal-isptar kienet ferm aħjar meta kienet taħt ir-responsabbiltà tal-Gvern.

It-tnaqqis drastiku fil-kwalità tas-servizz tas-saħħa issa qed iħalli impatt negattiv fuq is-saħħa u l-ħajja tal-Għawdxin.

Ta' kuljum qed nisimgħu bi stejjer ġodda, li jiddispjaċini ngħid jinkludu wkoll imwiet li setgħu jiġu evitati.

Dawn l-istejjer li ħerġin mill-Isptar Ġenerali ta' Għawdex huma xokkanti għall-aħħar.

Dan mhux qed ngħidu jien biss, imma qed jesprimuh l-Għawdxin kollha.

Inżid ngħid li l-maġġoranza tal-midja lokali qed tesprimi l-istess ħsebijiet.

L-aħħar fatt li jaqblu miegħu l-Għawdxin kollha hu li x-xogħlijiet fuq dan l-isptar għadhom lura ħafna, minkejja li issa huma taħt ir-responsabbiltà ta' Steward Healthcare u mhux aktar taħt Vital Group.

Dawn tal-aħħar telqu minn Malta b'€50 miljun meta m'għamlu assolutament xejn!

Huwa fatt magħruf li ġie anke kkonfermat minn kelliem tal-Ministeru tas-Saħħa li, wara aktar minn tliet snin li t-tmexxija tal-isptar għaddiet għand il-privat, fil-preżent l-Isptar ta' Għawdex qed ibati biex ilaħħaq mad-domanda.

Xi ħaġa oħra li f'Għawdex qatt ma konna nesperjenzawha qabel hija li fl-Isptar hemm numru sostanzjali ta' postijiet ta' konsulenti vakanti.

Meta jaraw dawn in-nuqqasijiet għandhom raġun l-Għawdxin ikunu inkwetati bil-mod kif qegħdin jiġu ttrattati f'qasam daqstant essenzjali bħalma hu dak tas-saħħa.

Dan kollu jikkonferma kemm kienet deċiżjoni għaqlija meta l-Kap tal-Oppożizzjoni, Adrian Delia, fi Frar li għadda, fetaħ kawża biex it-tliet sptarijiet li għaddew għand Vital Group, fosthom l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, jingħataw lura lill-poplu Malti u Għawdxi.

L-Oppożizzjoni qed titlob lill-Qorti tiddikjara null il-kuntratt li l-Gvern iffirma mas-sidien anonimi ta' Vital Group wara li dawn tal-aħħar ma onorawx l-obbligi kuntrattwali tagħhom.

Sur President, ngħaddi issa għad-Diskors tal-Baġit għal din is-sena, fejn nikkwota:

"Dan il-Gvern jemmen bis-sħiħ fil-potenzjal ta' Għawdex.

Jemmen li Għawdex għandu jkun imnebbaħ minn strateġija li tħares fit-tul.

Dan kien l-għan ewlieni wara t-twaqqif tal-Awtorità Reġjonali għal Għawdex, awtorità li se jkollha r-responsabbiltà timplimenta l-istrateġija reġjonali ta' Għawdex.".

Sur President, dan hu kollu kliem ħlejju, imma wieħed jistaqsi kemm qed jitwettaq minnu fir-realtà.

Jekk ikolli nagħti definizzjoni qasira tal-Baġit għas-sena 2019, ma nistax ma niddiskrivihx bħala baġit li qed jipprova jnessina l-ħames snin li għaddew fejn il-pagi tal-ħaddiema laħqu l-aktar livell baxx, il-livell tal-ħajja stagħġna u l-inugwaljanza sfrenata baqgħet prassi li qed tiżdied b'ritmu mgħaġġel.

Dawn kienu ħames snin fejn ix-xogħol bil-prekarjat u l-persuni f'riskju ta' faqar komplew jiżdiedu.

Għandna Baġit għall-2019 li qed jipposponi għall-futur dak li l-Gvern messu wettaq fis-sitt budgets li għaddew.

Dan il-Baġit qed jittardja għal għada dak li messu għamel ilbieraħ.

Nafu li l-politiċi jużaw modi differenti biex jippromwovu l-politika tagħhom.

Politiċi onesti u tal-affari tagħhom jagħmlu minn kollox biex kemm jista' jkun jimxu fuq il-passi u l-miri li kienu wegħdu.

Però f'Malta, għandna Gvern li donnu qiegħed jagħmel il-maqlub ta' dak li wiegħed.

Dan hu eżattament dak li jgħid George Orwell "Opposite is the truth".

Għandna Gvern li juża l-politika biex jippromwovi slogans u buzzwords bil-mod tipiku ta' salesman.

L-istess, il-Ministru għall-Finanzi għandu ħabta juża ħafna kliem bħal dan.

Sur President, kif diġà għedt, dan hu Baġit fejn il-Gvern qed jipprova jnessi l-ħames snin li għaddew, li matulhom f'Għawdex ma sar kważi xejn.

Il-Gvern irid jikkonvinċina li dan hu xi baġit li se jlestina għall-futur.

Kif jista' jitwemmen dan is-slogan meta kważi l-proġetti kollha li jissemmew fl-aħħar ħames snin baqgħu ma sarux!

Eżempju l-aktar ċar ta' dan hu l-proġett tal-yacht marina f'Għawdex, liema proġett ilu jissemma mill-ewwel baġit tal-leġiżlatura preċedenti, jiġifieri għal sitt snin, imma baqa' ma sarx.

Issa, fil-Baġit għas-sena 2019, naqraw u nikkwota:

"Fost il-proġetti ġodda għas-sena d-dieħla, wieħed irid isemmi r-riorganizzazzjoni tal-yacht marina biex inżidu l-faċilitajiet."

Wara li dan il-proġett ilu jissemma f'baġit wara l-ieħor, fejn ġieli saħansitra ntqal li minflok yacht marina waħda se jsiru tnejn, issa fil-Baġit għas-sena 2019 kulma ntqal hu li se jiżdiedu l-faċilitajiet.

Issemma ukoll li qiegħed isir xogħol fuq it-tfassil tal-masterplan għat-tisbiħ ħolistiku ta' Xlendi u Marsalforn.

Dan il-proġett kien issemma wkoll fil-Baġit għas-sena 2015, fejn f'paġna 137 kien intqal, u nikkwota:

"Se nkomplu nistinkaw ukoll sabiex inniedu l-masterplan ta' Marsalforn u x-Xlendi."

Issa smajna l-Baġit tas-sena d-dieħla u qed nerġgħu nisimgħu li l-proġett li kien imwiegħed u li kellu jsir fis-sena 2015 se jitwettaq matul din is-sena.

Il-Baġit li għandna quddiemna jsemmi wkoll li se jingħata bidu għal tqegħid tat-tieni fibre optic cable bejn Malta u Għawdex.

Dan il-proġett kien inkluż fil-Baġit għas-sena 2015 u wara wkoll għas-sena 2017.

Però, għaddew erba' snin u issa l-Ministru qed jgħidilna li dan il-proġett mhux se jsir, imma se jingħata bidu għat-twettiq ta' din il-wegħda.

Hawn irrid insemmi wkoll l-iskola ġdida tal-Primarja fir-Rabat, Għawdex.

Fil-Baġit għas-sena 2018 kien intqal, u nikkwota:

"Dan il-Gvern mhux se jibda l-bini ta' skola waħda s-sena d-dieħla kif kienu jgħidu li se jagħmlu ta' qabilna, imma fil-fatt se jibda tlieta kif għamel fl-aħħar sentejn.

Se nibnu skejjel ġodda f'San Pawl il-Baħar, Marsaskala u r-Rabat Għawdex."

L-iskola tar-Rabat Għawdex kienet imwegħda wkoll fil-Baġit tas-sena 2015.

Fir-rigward ta' din l-iskola, hemm storja twila ta' disgwid u nuqqas ta' informazzjoni, tant li jirriżulta li lanqas biss għadha ttieħdet id-deċiżjoni dwar fejn se tinbena din l-iskola.

Minn meta ttieħdet id-deċiżjoni li tinbena din l-iskola ssemmew għall-inqas tliet siti differenti.

Fil-fatt, kont għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru tal-Edukazzjoni fejn staqsejt għall-bini ta' din l-iskola u fejn se jkun s-sit li fuqu se tinbena.

It-tweġiba li ħadt għal din il-mistoqsija kienet tgħid hekk:

"Bħalissa qed isir xogħol preparatorju fuq il-proġett tal-iskola.

Qed jiġu evalwati diversi siti għal din l-iskola primarja, possibbilment fil-kumpless tal-iskejjel fir-Rabat stess."

Interessanti jingħad li fl-2015 kienet ittieħdet deċiżjoni li din l-iskola tinbena fl-istess post li qed jirreferi għalih il-Ministru, jiġifieri fil-kumpless tal-iskejjel fir-Rabat stess.

Kienet saret applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar fuq dan is-sit, liema applikazzjoni kienet ġiet approvata.

Kienu ħarġu t-tenders kollha dwar ix-xogħol ta' kostruzzjoni u ġew awarded.

Però wara ttieħdet deċiżjoni li l-iskola ma tinbeniex fuq dan is-sit.

Hemm diżgwid kbir dwar x'kienet ir-raġuni wara din id-deċiżjoni.

Jien għamilt diversi mistoqsijiet dwar dan u qatt ma ngħatajt tweġiba.

Għaddew erba' snin u issa qed jingħad li għadu qed isir ix-xogħol preparatorju għal dan il-proġett.

Sur President, ngħaddi issa għall-Baġit tas-sena 2014 fejn insibu li kien intqal li l-Malta Enterprise qiegħda taħdem biex iġġib lejn Għawdex proġetti validi li m'humiex imfixkla mil-limitazzjonijiet ta' Għawdex.

Kien intqal ukoll li kien qed jiġi ppjanat li sa nofs is-sena 2015, il-Malta Enterprise tkun bdiet timplimenta programm ta' promozzjonijiet ta' investiment dirett barrani f'Għawdex.

Dwar l-istess suġġett, fil-Baġit għas-sena 2017, kien intqal li, fost il-proġetti li se jagħtu dimensjoni ġdida u fl-istess ħin ikomplu jiddiversifikaw l-ekonomija Għawdxija, hemm l-investiment li diġà kien intlaħaq ftehim dwaru fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex fuq l-iskola medika ta' Barts, kif ukoll iċ-ċentru diġitali li kellu jinbena fiż-żona industrijali tax-Xewkija.

Minn dawn il-proposti ma twettaq kważi xejn!

Tant hu hekk li jirriżulta li f'Għawdex mis-sena 2014 sas-sena 2018 se jkun inħoloq biss proġett wieħed b'investiment dirett barrani, jekk tista' ssejjaħlu hekk!

Din il-kumpanija kienet bdiet topera minn Malta snin ilu taħt Gvern Nazzjonalista, u wara kienet iddeċidiet li tiftaħ fergħa f'Għawdex.

S'issa din il-kumpanija qed timpjega madwar 20 persuna minn Għawdex, li ħafna minnhom diġà kienu impjegati mal-istess kumpanija f'Malta.

Ladarba qed nitkellem dwar ix-xogħol f'Għawdex, ma nistax ma nagħmilx riferenza għall-istatistika li ħarġet mill-Uffiċċju tal-Istatistika li turi li fil-preżent hawn madwar 3,000 Għawdxi li jaħdmu f'Malta.

Dan ifisser li wieħed minn kull ħames ħaddiema Għawdxin ikollu jaqsam ta' kuljum lejn Malta u lura minħabba x-xogħol.

L-għajta tal-Partit Laburista ta' xogħol għall-Għawdxin f'Għawdex stess taret mar-riħ!

Sur President, niġi issa għal settur li dwaru ftit li xejn kien hemm referenza fil-Baġit għas-sena d-dieħla.

Sa ftit żmien ilu, konna ngħidu li l-agrikoltura hija waħda mill-pilastri tal-iżvilupp sostenibbli f'Għawdex.

Illum m'għadniex nistgħu ngħidu dan.

Għawdex tal-lum hu taħt pressjoni mill-iżvilupp modern li qed ikollu impatt sew fuq l-art kif ukoll fuq ir-riżorsi umani.

M'hemmx dubju li l-biedja hija meħtieġa għall-iżvilupp sostenibbli u bilanċjat tal-gżira Għawdxija.

Illum il-biedja hija importanti ħafna mhux biss għat-turiżmu, imma wkoll għall-iżvilupp industrijali u kummerċjali.

Mil-lat turistiku, il-biedja hija ta' attrazzjoni għaliex tista' tgħin għaż-żamma tal-aspett rurali tal-gżira Għawdxija, iżda hija wkoll mezz ta' esportazzjoni invisibbli billi l-prodotti agrikoli jinbiegħu lokalment lill-barranin.

Mil-lat industrijali u kummerċjali, insibu li llum l-investituri qed jitilqu miċ-ċentri kbar ta' attività ekonomika u qed ifittxu żoni fejn hemm ambjent ta' għajxien sabiħ, trankwill u konduċenti għal produttività akbar.

Għalhekk, hemm il-bżonn li s-servizzi ekonomiċi kulturali ta' konservazzjoni u ambjent ikunu integrati fil-politika għall-iżvilupp rurali.

Wieħed irid iħares lejn il-ġejjieni tal-qasam tal-agrikoltura f'Għawdex mhux biss f'termini ta' żvilupp ta' agrikoltura, iżda wkoll f'termini tat-tessut soċjali u ekonomiku.

Ħassejt id-dmir li nitkellem dwar dan il-qasam għaliex qed nara li mhux jingħata l-attenzjoni xierqa mill-Gvern.

Dan il-ħsieb iwassalni biex nikkonkludi dan l-intervent.

Sur President, il-Ministru għall-Finanzi sejjaħ dan il-Baġit bħala wieħed ta' suċċess.

Jien nemmen li Għawdex jista' jilħaq il-miri li qed ikun imwiegħed u li kienu mwiegħda mill-Gvern kemm-il darba li l-Ministeru għal Għawdex jerġa' jingħata s-saħħa u l-poteri li kellu biex b'hekk ikun jista' jerġa' jilħaq l-aspirazzjonijiet tal-Għawdxin u Għawdex ikun suċċess.

Għal Għawdex irridu l-aħjar u l-aħjar ma jiġix billi nagħtu lil Għawdex demotion u nneħħulu ħafna mir-responsabbiltajiet tal-Ministeru għal Għawdex.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Edward Scicluna biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Il-Ministru Edward Scicluna.

Fis-6.58 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

EDWARD SCICLUNA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 11 ta' Frar 2019, fl-4:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, nixtieq nibda dan l-Aġġornament billi nwassal ftit sentenzi minn dak li kien qal l-Onor.

Prim Ministru – dak iż-żmien kien Kap tal-Oppożizzjoni – fil-Konferenza Ġenerali tal-Partit Laburista tal-21 ta' Jannar 2012.

Se nikkwota xi siltiet minn dak li qal il-Prim Ministru dakinhar proprju biex fl-aħħar ta' dan id-diskors inwassal messaġġ importanti ħafna, b'mod speċjali għal dawk li jħossuhom inutli fil-ħajja, imwarrba fis-soċjetà u li bihom u mingħajrhom, il-ħajja tibqa' għaddeja.

Il-Prim Ministru, li dakinhar kien Kap tal-Oppożizzjoni, kien qal li daħal fil-politika biex ibiddel l-affarijiet.

Dakinhar, il-Prim Ministru kien qal ukoll li jixtieq jara pajjiż aħjar.

Fuq kollox, kien qal li lest li jgħaqqad.

Dan kien ftit wara li l-Onor.

Joseph Muscat kien inħatar Kap, Mexxej, tal-Partit Laburista.

Però naħseb li l-unika verità li qal dakinhar il-Prim Ministru Joseph Muscat fid-diskors tiegħu kienet li l-ewwel sfida li kellu kienet li hemm bżonn li jingħaqdu bħala partit.

Kien qal li hemm bżonn nammettu li konna mfarrkin bejnietna.

Dakinhar il-mexxej tal-Partit Laburista kien qed jammetti li bħala partit kienu mfarrkin u maqsumin, u għalhekk kien appella biex jingħaqdu.

Però llum il-ġurnata nisimgħu l-midja Laburista tas-Super One ħafna drabi għaddejja b'politika partiġjana, li trid twassal messaġġ li aħna t-tajbin u ħaddieħor hu l-ħażin; aħna magħqudin u ħaddieħor hu mifrud u mfarrak.

Jien inħobb ngħid li jridu jagħtu l-impressjoni li huma magħqudin daqs il-kolla tal-mastrudaxxa!

Bħala Oppożizzjoni, għandna ħbieb kullimkien u nafu li ħafna drabi jkunu qegħdin jagħtu stampa żbaljata billi jipproġettaw l-għaqda ta' bejniethom, meta dan mhux il-każ.

Però aħna rġiel u dak li jingħad behind closed doors inżommuh għalina.

Ngħid għalija, dak li nisma' lanqas imur bih għand il-partit tiegħi, imma jindifen miegħi.

Nerġa' ngħid li ħbieb għandna kullimkien u nafu x'hemm verament fi ħdan il-Partit Laburista!

Però ħalli nitkellem dwar l-għaqda fil-pajjiż, għaliex din hija iktar importanti minn dak li hemm fil-partiti.

Infakkar li fl-2012, il-Prim Ministru Joseph Muscat, dakinhar Kap tal-Oppożizzjoni, kien tkellem ħafna dwar l-għaqda.

Ilkoll niftakru l-għajta ta' "Malta Tagħna Lkoll" li tant smajna u bqajna nisimgħu dwarha, b'mod speċjali fl-ewwel ħames snin ta' Gvern Laburista.

L-Onor.

Joseph Muscat kien qalilna, u nikkwota:

"Żmien wisq twil fejn il-poplu Malti sab lil min jifirdu, żmien fejn il-poplu kien jeħtieġ li joħlom u jwettaq l-għaqda.".

S'hawn xejn ħażin!

L-Onor.

Joseph Muscat jaf iwassal il-messaġġ tiegħu sew, anke bil-marketing li juża.

L-Onor.

Joseph Muscat għamel appuntament mal-elettorat biex il-qalb tal-Maltin tħabbat flimkien, u r-riżultat tah raġun.

Joseph Muscat kien qalilna li bħala kap huwa mħejji u ppreparat biex iġib l-għaqda nazzjonali.

Fost oħrajn, kien qalilna li issa hu l-waqt li ngħinu u mhux li nagħfsu liċ-ċittadini tagħna.

Kien jippriedka wkoll li għandna nittrattaw lil xulxin b'dinjità u b'rispett, ikun xi jkun it-twemmin, is-sess jew il-kulur tal-persuna.

Kien iħeġġeġ biex nimxu flimkien, ħalli kull wieħed iħossu parti minn din is-soċjetà.

Din kienet wegħda solenni li l-Onor.

Joseph Muscat għamel qabel l-elezzjoni tal-2013.

Ovvjament, dawn huma kollha statements sbieħ li jien stess, minn żmien għal żmien, nieħu ġost naqrahom, għal żewġ fatturi.

L-ewwel nett, għaliex huma statements tajbin li jirriflettu soċjetà fejn wieħed jieħu gost jgħix fiha.

Però t-tieni nett, għaliex meta tanalizza dawn l-istatements, issib li minn dan il-kliem sabiħ kollu ma seħħ xejn!

L-Onor.

Joseph Muscat kien jgħidilna wkoll li Malta ħielsa trid tagħti sehemha.

Però llum jien ngħid li dan kien diskors miktub sabiħ fuq biċċa karta li, sfortunatament, baqa' fuq il-karta, kif se nuri f'dan l-Aġġornament.

Wara ġurnata twila, b'ħafna laqgħat fil-kumitati u man-nies, jien inqis dan l-Aġġornament bħala ħin fejn wieħed jaħseb, jidħol fih innifsu u jwieġeb għal dak li jkun qed jisma'.

Għalhekk nistieden lill-Gvern biex jidħol fih innifsu u jerġa' jiskopri dik id-direzzjoni u l-kumpass li kien wegħdna qabel l-2013, biex ikun ta' eżempju morali, etiku u l-pedament ta' Malta tagħna lkoll.

Sfortunatament, dan il-Gvern għandu qxur li jgħattu l-qofol tal-veru valuri tiegħu, l-aktar fejn jidħol il-valur li jkun Gvern ta' kulħadd.

Qed ngħid dan għax ħafna jafu li dan mhuwiex minnu.

Jekk huwa minn kollox, żgur li mhux Gvern bennej ta' għaqda.

Jekk hu Gvern li jemmen f'kollox, żgur li ma jemminx fid-dinjità ta' kull bniedem, għaliex il-qasma u l-firda huma l-assedju tas-soċjetà tagħna llum.

Din hija kultura li dan il-Gvern irnexxielu jibni matul dawn l-aħħar snin.

Fil-fatt, naraw kif dan il-Gvern ta l-arja lill-partitarji tiegħu li jgħajru u jinsulentaw lil min ma jaqbilx magħhom, inkluż lill-Oppożizzjoni.

Illum bis-social media din hija sitwazzjoni aktar perikoluża.

Issa, irrid nagħmilha ċara li jien ma naqbilx li wieħed għandu jgħajjar lill-Prim Ministru, lill-membri tal-Gvern jew lil xi awtorità; però, illum għandna sitwazzjoni fejn, jekk inti trid twassal messaġġ li ma taqbilx mal-ħsieb tal-Gvern, ħoll xagħrek u ġib iż-żejt!

Illum, jekk tgħid kelma ħażina dwar l-Assolut, jiġifieri dwar Alla l-Imbierek, qisu ma ġara xejn, kif naraw ħafna drabi bid-dagħa f'pajjiżna, waqt li jekk tispiċċa tgħid xi ħaġa kontra l-ħsieb tas-sultan, ħoll xagħrek u ġib iż-żejt!

Illum, hemm barra hemm ħutna Maltin li huma kapaċi f'xogħolhom, iżda jinsabu pparkjati f'ġenb minħabba li jħaddnu twemmin differenti minn dak tal-Partit Laburista, bl-iskuża li l-Gvern ma jistax jafdahom.

Jidher ċar li pajjiżna llum qed iħallas il-prezz għall-wegħdiet li l-Partit Laburista għamel mal-elettorat fir-raba' sular fil-Kwartieri Ġenerali tiegħu.

Bħala Oppożizzjoni, irridu li Malta tkun sabiħa u fil-veru sens tkun Malta tagħna lkoll, bid-deċiżjonijiet li nieħdu u billi kulħadd ikun inklussiv u mhux esklussiv fis-soċjetà tagħna.

Ħafna drabi, inħobbu nitkellmu fuq esklużjoni soċjali.

Imma min hu eżattament eskluż mis-soċjeta' tagħna?

L-imwarrbin?

Dawk li jħossuhom fis-solitudni?

Jien ngħid, mhux dawn biss!

Jien niltaqa' ma' ħafna nies, anke fuq il-post tax-xogħol tagħhom, li jgħidulek li tefgħuhom f'kamra ma jagħmlu xejn u qed iħossuhom li se jiġġennu jew se jispiċċaw fi sptar.

Bħala Prim Ministru, ma tistax tgħid "Malta Tagħna Lkoll", però mbagħad b'idek twila minn Kastilja tgħolli leħnek mal-Ministri tiegħek, jekk dawn ikunu ħaddmu magħhom xi isem li lilek ma jdoqqlokx!

Għalhekk irrid nistaqsi: Din hi Malta tagħna lkoll?

Dmir il-Prim Ministru hu mhux li jwaqqaf lil min ma jaqax fil-lista tal-ktieb tiegħu, imma li jwaqqaf kull ħsara li tista' ssir lil xi ħadd minn ħutna l-Maltin.

Dan huwa dmirek, Prim Ministru!

Dmirek hu li tkun ta' sapport lejn kull Malti u Maltija, u li tkun ta' eżempju ta' għaqda fis-soċjetà tagħna.

Minn dan, nibdew nemmnu kemm kienet vera l-għajta ta' Malta tagħna lkoll.

Dmirek hu li tkun ħajt ta' kenn!

Dmirek hu li tkun tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, u mhux titfa' dik il-ħarsa indifferenti lejn kull min ma jaqbilx miegħek!

Id-dinjità tiegħek tisfaxxa fix-xejn jekk twieġeb lil min jaqbillek, tidħak ma' min jaqbillek, u saħansitra ssellem biss lil min tiggustah.

Il-"Malta tagħna lkoll" ma tistax issir realtà jekk nibqgħu bil-kliem biss.

Il-preferenzi li jsiru bejn l-aħwa huma l-qerda tal-familja.

Bl-istess mod, il-preferenzi minn missier il-Maltin lejn il-Maltin u lejn jekk intix aħmar jew blu huma l-qerda tal-pajjiż.

Missier il-Maltin ma jistax ikun missier tal-Laburisti biss jew tan-Nazzjonalisti biss.

Hawn qed nitkellem anke jekk fil-passat xi ħadd għaddielu minn moħħu li jagħmel dan.

Dan huwa aġir żbaljat u ħażin għaliex il-governanza li tifred u li hija mibnija fuq il-privileġġ tal-ftit, jew li tippromwovi bla skruplu lealtà lejn il-partit politiku iktar milli lejn l-Istat, hija tradiment, att dijaboliku u velenu għall-ġid tal-komunità u s-soċjetà.

Dan hu nuqqas ta' għerf tal-qalb.

Meta, f'xi okkażjoni, f'din il-Kamra jew barra, tkun qed titlob jew tkanta l-Innu Malti u tasal fil-kelmiet: "Agħti kbir Alla d-dehen lil min jaħkimha" trid tfisser dak li qed tgħid b'għemilek.

Għalhekk jekk jien inkun qed nimxi b'mod inġust jew f'moħħi nara l-kuluri, ma nistax ngħid l-Innu Malti.

Jekk, fil-każ tiegħi, naqdi lin-Nazzjonalisti biss, ma nistax inpoġġi idi fuq qalbi waqt li nkun qed inkanta l-innu nazzjonali tiegħi.

L-istess japplika għall-membri tal-Gvern.

Jekk irridu nġibu l-avvanz ta' kull Malti u Maltija, irridu naħdmu b'risq kulħadd.

Dan huwa l-valur li jagħmel lill-Maltin u l-Għawdxin poplu kburi bil-Gvern tiegħu.

Però s'issa, taħt il-Prim Ministru Joseph Muscat, ma nistgħux ngħidu li seħħet din l-għaqda, għaliex inkunu ipokriti.

Dan il-Gvern ma kienx kapaċi jrażżan ir-regħba tal-ftit li ħasbu biss biex iħaxxnu buthom b'detriment tal-ħafna.

Għalhekk ma nistgħux ngħidu li dan il-Gvern ħadem għal Malta tagħna lkoll.

Li tkun politiku ma jfissirx li se jċapċpulek dejjem.

Bħalissa forsi hemm nies fid-djar tagħhom li qed isegwuna u qed iċapċpuli, imma hemm min qed jgħaddili xi erba' aġġettivi għax mhux qed jaqbel miegħi.

Għalija din mhijiex problema, anzi nifhem li hemm min ma jaqbilx ma' dan li qed ngħid.

Meta tkun fil-politika, trid turi snienek l-aktar meta xi ħadd mill-membri tiegħek ma jimxix mal-linja li tkun ipprietkajt.

Jekk il-Prim Ministru pprietka l-għajta ta' Malta tagħna lkoll, u wiegħed li se jkun mexxej ta' Malta kollha u ta tama li jista' jaħdem ma' kulħadd, ma jistax ikollok membri fi ħdanek li jipprietkaw mod ieħor.

Hawn qed nirreferi għal nhar il-Ħadd li għadda, fejn f'każin politiku f'Birkirkara, deputat tal-Gvern li hu ħabib tiegħi u li nsellimlu minn hawn, qal kliem totalment differenti.

M'iniex qed nikkritika lilu personalmet u rrid insellem lil ommu u lil missieru, għaliex għandi rispett enormi lejn din il-familja.

"Ejja nibżgħu għan-nies tagħna.

Ejja nibżgħu għal-Laburisti u għal dawk li dejjem emmnu fl-idea Laburista tul is-snin."

Dan mhuwiex kliem li jgħaqqad!

Ma tistax tgħid li dan hu kliem ta' Malta tagħna lkoll.

Ara l-Partit Nazzjonalista, meta kien fil-gvern, ma mexiex bl-istess kejl ma' missier dan id-deputat tal-Gvern, għaliex l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi kien ħatar lil missieru bħala President, jiġifieri fl-ogħla awtorità ta' pajjiżna.

Nerġa' ngħid li għandi rispett kbir lejn l-Eċċellenza Tiegħu George Abela u l-familja tiegħu.

Però dan huwa diskors li jifred u kieku xi ħadd mill-membri tal-Oppożizzjoni jgħid kliem bħal dan, ma nħossnix komdu li nkun ħdejh, anzi niddiżassoċja ruħi minnu.

Sur President, illum il-midja soċjali tikxef dak li George Orwell isejjaħlu l-'Big Brother is watching you'.

Illum jibagħtulek photo shoot ta' dak li jkun għaddej.

Hawn tajjeb ngħid lill-ġurnalisti tas-Super One li l-leaks jinsabu kullimkien.

Naf b'esponenti fil-Partit Laburista li jkollhom vaganzi ta' xogħol f'idejhom u jgħidulek li basta min japplika jkun ta' għeruq Laburisti.

Dan l-aġir mhuwiex fil-linja ta' dak li wegħedna l-Prim Ministru fl-2013.

Jekk il-Partit Laburista jridna nemmnuh, irid jikkontrolla nies bħal dawn fi ħdanu li qed jagħmlu ħafna ħsara.

Illejla sinċerament nitlob lill-membri tal-Gvern biex jistaqsu lilhom infushom jekk il-ġid li qed jinħoloq fis-soċjetà hux qed joħloq disparità ekonomika.

Tajjeb li jistaqsu jekk hux qegħdin jippreżentaw futur fqir għal Malta.

Jekk se jwasslu l-messaġġ li ngħadda nhar il-Ħadd fil-każin Laburista ta' Birkirkara, żgur li mhux se naraw Malta tagħna lkoll.

Il-paroli jiġi u jmur, għalkemm jibqa' stampat fil-kitba, imma l-azzjoni li tagħmel ma jħassarha ħadd!

Tinsewx li l-poplu takom mandat biex tkunu Gvern tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Ir-ras tal-ġisem, jiġifieri l-Kap, għandu jagħti l-eżempju bħalma taw l-Eks Prim Ministri Eddie Fenech Adami u Lawrence Gonzi, li qatt ma żammew f'qalbhom l-insulti, it-tgħajjir u l-vjolenza, saħansitra fid-dar tagħhom.

L-istejjer jafhom kulħadd u għalhekk m'għandix għalfejn nidħol fid-dettalji.

Illejla rrid inwassal messaġġ ċar.

Hija fir-responsabbiltà tal-Prim Ministru li jkun ta' kulħadd u mhux jimpurtah biss minn sezzjoni waħda tal-popolazzjoni, għax, jekk ma jagħmilx dan, ikun qed jagħmel ħsara lilu nnifsu.

L-istorja ta' dan il-Gvern, b'ħatra wara l-oħra ta' persuni qrib tiegħu, hija l-agħar eżempju ta' nepotiżmu.

Dan huwa Gvern li wiegħed bidla, meritokrazija u trasparenza, imma jidher li ilu li tilef triqtu.

Dan qed iwassal biex il-poplu jitlef il-fiduċja fl-istituzzjonijiet tal-pajjiż.

Jekk jiġri dan, kull tama tmut!

Jekk jiġri dan, il-meritokrazija tkun falliet, għax hemm min ħsiebu fih innifsu u jirraġuna b'mod fejn tajjeb hu, tajjeb kulħadd!

S'intendi, din hi l-liġi tal-ġungla fejn min huwa l-aqwa jħawwel, għax altru tkun iljun u altru tkun ferħ ta' ċerva!

Madankollu, kif nafu, anke l-iljuni kultant jaqblilhom li jkun hemm ċerti regolarizzazzjoni, jiġifieri, fil-ġungla hemm ir-regoli wkoll, anke jekk forsi ma nindunawx mill-ewwel bihom.

Pereżempju, in-natura tara li l-iljuni ma jiklux iċ-ċriev kollha, għax inkella l-iljuni xi darba jispiċċaw imutu bil-ġuħ.

Bħala poplu, suppost li ilna li bdejna t-triq taċ-ċivilizzazzjoni minn meta nbnew it-tempji ta' Ħaqar Qim u l-Imnajdra, jekk mhux qabel, imma filwaqt li żdiedu sew in-nies li jafu jiktbu u jaqraw, donnha nibtet l-idea li għandna Gvern sagrosant.

Kif għidt fil-bidu, ara ma jfettillekx tgħid xi ħaġa fuq is-sultan, il-partit jew il-Gvern!

Anke jekk, bħal fil-każ tiegħi, huwa d-dmir li nitkellem f'isem il-konstitwenti li tellgħuni f'din il-Kamra.

Bħala deputat, nista' nagħżel li ma ngħid xejn, imma mbagħad min jaf kemm ikun hawn minn jgħid li qed insaħħan is-suġġu!

Fil-bidu li tlajt f'din il-Kamra, bdiet tinkwetani xi ftit il-fatt li jkollok ballun baraxx ta' tgħajjir u insulti fuq il-Facebook, imma mbagħad ovvjament trabbi qoxra u tkompli taqdi dmirek f'isem il-poplu.

Sur President, ħares ftit lejn il-midja soċjali u l-kummenti fil-gazzetti elettroniċi biex tieħu idea ċara ta' liema sitwazzjoni pajjiżna qiegħed fiha!

In-numru ta' dawk li jridu l-liġi tal-ġungla qed jiżdied!

Għalhekk, addio l-espressjoni ħielsa, id-demokrazija, l-istituzzjonijiet, dak li għandha xi tgħid is-soċjetà ċivili, l-għaqda nazzjonali u saħansitra din il-Kamra, fejn mhux dejjem tista' tesprimi lilek innifsek mingħajr ma tiġi mgħajjar mill-istess tużżana nies li jużaw fake profiles taħt Aaron, John jew Ċikku, imma ma ddumx ma tinduna li jkunu l-istess nies.

Hawn min jgħid li dawn it-talin huma mħallsin minn xi ħadd, liema ħaġa ma nistax ngħidha għax m'għandix provi.

Aktar milli retorika u diskors partiġġjan, għandna bżonn nimmaturaw u nitkellmu fuq il-fatti!

Fuq kollox, irridu naraw kif se naslu biex insibu lil min huwa ħati tal-qtil tas-sewwa.

Sfortunatament, hawn min jaqbillu li joqtol il-verità biex ma toħroġx.

Darba, raġel kbir fl-istorja tad-dinja qalilna li l-verità teħilsek!

Sur President, l-iskop ta' dan l-Aġġornament kien biex nibdew nitkellmu fuq kif se jintlaħaq il-ġid komuni.

Il-Gvern irid jifhem li huwa fid-dmir tiegħu li jnissel u jrawwem relazzjonijiet fis-soċjetà skont kriterju ġust u ekwu.

Il-Gvern irid jifhem li dmiru huwa li jippromovi l-ġid komuni, bħalma sar taħt Gvernijiet Nazzjonalisti.

Qabel nagħlaq, nixtieq nikkwota paragrafu 35 mill-Enċiklika Pacem In Terris li ħarġet fl-1963, u li tgħid hekk:

"Is-soċjetà tal-bnedmin titlob li kull bniedem għandu jkun immexxi mill-ġustizzja, mir-rispett tad-drittijiet tal-oħrajn u mit-twettiq ta' dmiru.

Titlob ukoll li l-bnedmin ikunu mqanqla minn imħabba li ġġegħelhom iħossu l-ħtiġijiet tal-oħrajn daqslikieku kienu tagħhom stess, u twassalhom biex jaqsmu ġidhom mal-oħrajn u jħabirku biex il-bnedmin kollha jkunu lkoll werrieta tal-valuri intellettwali u spiritwali l-aktar nobbli.

U lanqas dan mhu biżżejjed, għax is-soċjetà tal-bnedmin tgħix bil-libertà, jiġifieri bl-użu ta' mezzi li huma konsistenti mad-dinjità individwali ta' kull membru tagħha, li minħabba li huma mżejna bir-raġuni, jassumu r-responsabilità ta' għemilhom."

Dan huwa kliem li jolqot żewġ għasafar b'ġebla waħda!

Kliem bħal soċjetà ġusta, Gvern li jisma', Gvern li jrid jgħaqqad u Gvern li jservi huwa kollu kliem sabiħ, tant illi ta lill-Prim Ministru Joseph Muscat rebħa assoluta, għal darba darbtejn.

Però għal dan il-Gvern kollox hu mibni fuq slogans sentimentali.

Meta lill-elettorat Malti tgħidlu li se tippreżenta politika li ftit li xejn qatt smajna dwarha, il-poplu se jivvotalek.

Imma jidher li għal dan il-Gvern, bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti!

Tkun verament ħasra jekk qalbna tmut, narmu l-ideal jew qalbna tħabbat biss bħala muskolu, imma ma tibqax qalb tal-laħam li tħoss dak li verament tgħid li temmen fih!

Ma tistax issejjaħ lilek innifsek għalliem jekk ma tafx taqra u tikteb!

Il-gideb veru jipproteġik, imma jżommok 'il bogħod mill-verità!

Sur President, nemmen li xejn ma jibqa' fid-dlam u l-manuvrar, ikun ta' min ikun, xi darba se jisfronda kull qiegħ!

Hawn mhu qed nippunta subgħajja lejn ħadd, għax jekk nipponta subgħajja, hemm l-erbgħa l-oħra jħarsu lejja.

Il-meritokrazija mhijiex materja li titkellem dwarha biex tikseb il-voti, imma hija materja li trid tipprattikaha.

Biex nemmnu lill-Gvern, irridu naraw li l-meritkorazija qed tiġi mħaddma fil-verità!

Hawn nerġa' nsellem lil dawk li qegħdin fid-dipartimenti tal-Gvern, f'xi kantuniera, f'xi sular minus 1 jew f'xi uffiċċju abbandunat.

Wieħed mill-irwoli tiegħi fil-Partit Nazzjonalista hu li mmur inżur lil dawn il-ħaddiema, fejn ħafna drabi jgħidulek li skartawhom u mhu qed jagħmlu xejn, tant li qed iħossuhom inutli.

Però jekk il-Gvern jgħolli lil dawn il-ħaddiema minn minus 1 u jagħtihom xi ħaġa x'jagħmlu fis-soċjetà, hemmhekk nibdew nemmnu lill-Prim Ministru meta jitkellem dwar il-meritokrazija!

Però rrid ngħid li jekk il-Gvern ma rnexxilux fil-meritokrazija, irnexxielu żgur jaqleb id-dinja ta' taħt fuq!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 11 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m., il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KONFERENZA TAL-AĦBARIJIET DWAR IL-BAĠIT – NEFQA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont tan-nefqa li saret b'rabta mal-konferenza tal-aħbarijiet dwar il-Budget għas-sena 2019 u li hu, flimkien mad-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa u l-Ministru tal-Finanzi, indirizzaw quddiem il-Berġa ta' Kastilja nhar it-Tnejn, 22 ta' Ottubru 2018?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija konferenza tal-aħbarijiet?

Interpellant li l-ispiża kienet ta' €13,037.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord, u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għas-Saħħa u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l- Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI/ IKLIET / PARTIES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid jekk kinitx mistiedna, u jekk iva, jekk attendietx u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ.fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

Tista' tgħid jekk dan japplikax ukoll għal kwalsiasi Kap ta' Dipartiment jew Chief Executive jew Chairman ta' kull entità li taqa' taħtha?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-Interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura') u wkoll peress li tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA – SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦALL-FONDI EWROPEJ U DJALGOU SOĊJALI – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI U IKLIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru, permezz tas-Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropej u Djalogu Soċjali tgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

HELENA DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI U IKLIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/

parties eċċ. fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

Jista' jgħid jekk dan japplikax ukoll għal kwalsiasi Kap ta' Dipartiment jew Chief Executive jew Chairman ta' kull entità li taqa' taħtu?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27, peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni, (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu, ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura'), u wkoll peress illi tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

Inżid li min-naħa tiegħi bħala Ministru għall-Finanzi m'attendejt għall-ebda festini/riċevimenti/ikliet/ parties, eċċ. li jirreferi għalihom l-Onor.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI U IKLIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura') u wkoll peress illi tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI U IKLIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-gudikatura') u wkoll peress li tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – ATTENDENZA GĦAL FESTINI / RIĊEVIMENTI U IKLIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx mistieden, u jekk iva, jekk attendiex u f'liema data, għal festini/riċevimenti/ikliet/parties eċċ. fi kwalsiasi residenza privata jew proprjetà privata, inkluż fil-limiti tas-Siġġiewi u/jew Ħaż-Żebbuġ, iżda mhux biss, ta' xi membru tal-Ġudikatura matul ix-xahar ta' Diċembru 2018?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-kontenut ta' din l-interpellanza jmur kontra r-regoli stabbiliti dwar l-interpellanzi mill-Ordni Permanenti 27 peress li l-interpellanza fiha imputazzjoni (u ċjoè li s-sottoskritt jew persuni li jmexxu dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu ġew ospitati privatament minn 'xi membru tal-ġudikatura') u wkoll peress li tirrelata għall-kondotta ta' persuna mhux fil-kariga uffiċjali jew pubblika tagħha.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROPETTI KAPITALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

IAN BORG: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-GĦAWDEX – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tagħha u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtha li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 5463 u 4904, u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 11014 tat-12-il Leġiżlatura, minħabba li l-ispejjeż għas-safar jittieħdu minn fondi pubbliċi mħallsa mill-poplu u minħabba li l-Prim Ministru wiegħed Gvern trasparenti, jista' l-Ministru jwieġeb u jgħid, minn Marzu 2013 sal-lum, kemm-il darba siefer, għal liema konferenza, għal kemm ġranet u kemm kienet in-nefqa ta' kull vjaġġ u n-nefqa totali fuq l-ivvjaġġar?

Minn min kien akkumpanjat u x'kienet il-kariga tal-persuni li siefru miegħu?

Jista' jgħid ukoll jekk il-booking tat-titjiriet u lukandi sarux permezz ta' aġenziji tal-ivvjaġġar?

Jekk iva, liema huma dawn l-aġenziji?

Kien hemm sejħa għall-kwotazzjonijiet jew saru b'direct order?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-safar dejjem sar in konformi mal-proċeduri stabbiliti miċ-Ċivil u bl-approvazzjoni tal-Kabinett.

Kemm ilni Ministru tat-Turiżmu għamilt 8 żjarat uffiċjali fl-2017 u 30 żjara uffiċjali fl-2018.

L-ispiża medja għal kull żjara kienet tammonta għal €2,600.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTURTTURA U PROĠETTI KAPITALI – ASSISTENTI PARLAMENTARI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministeru tiegħu kellux Assistenti Parlamentari fil-leġiżlatura ta' bejn is-sena 2008 u s-sena 2013?

Jista' jgħid x'kienu l-kundizzjonijiet marbuta ma' tali rwol, kemm dawk finanzjarji kif ukoll perkaċċi oħra?

IAN BORG: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li,fil-leġiżlatura ta' bejn is-sena 2008 u s-sena 2013 fil-Ministeru għall-Infrastruttura kien hemm Assistent Parlamentari, li kien Charlò Bonnici.

Għall-kundizzjonijiet, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7378 tal-11-il Leġiżlatura, li ngħatat mill-Ispeaker fl-10 ta' Ġunju 2011.

Fit-tweġiba, li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti, hemm indikat li l-Assistenti Parlamentari bejn l-2008 u l-2013 kienu jitħallsu 65% ta' Skala 1 tas-Servizz Pubbliku (ekwivalenti għal €29,577.60, skont il-grad tal-lum), flimkien ma' servizzi ta' linja fissa tat-telefon u mowbajl.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ASSISTENTI PARLAMENTARI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-Ministeru tagħha kellux Assistenti Parlamentari fil-leġiżlatura ta' bejn is-sena 2008 u s-sena 2013?

Tista' tgħid x'kienu l-kundizzjonijiet marbuta ma' tali rwol, kemm dawk finanzjarji kif ukoll perkaċċi oħra?

JUSTYNE CARUANA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-leġiżlatura ta' bejn is-sena 2008 u s-sena 2013 fil-Ministeru għal Għawdex kien hemm Assistent Parlamentari, li kien Frederick Azzopardi.

Interpellant jirreferi għall-Papers Laid 7378 tal-11-il Leġiżlatura li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra mill-Ispeaker fl-10 ta' Ġunju 2011.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – ASSISTENTI PARLAMENTARI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministeru tiegħu kellux Assistenti Parlamentari fil-leġiżlatura ta' bejn is-sena 2008 u s-sena 2013?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm l-ebda Assistent Parlamentari taħt dan il-Ministeru bejn l-2008 u l-2013.

KIRI TA' PROPRJETÀ RESIDENZJALI – BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti elenku tal-benefiċċji l-ġodda għal min jikri proprjetà residenzjali?

Min huwa ntitolat għal tali benefiċċju?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-amministrazzjoni tan-National Sport School f'St Andrew's tistax tieħu deċizjoni li tagħlaq l-imsemmi skola għal numru ta' ġranet meta ma jkunx hemm studenti u, fl-istess żmien li fih l-iskola tkun magħluqa, l-istess amministrazzjoni tobbliga lill-ħaddiema kollha ta' din l-iskola jieħdu l-leave u dan għaliex l-istess skola tkun magħluqa?

Jista' l-Ministru jgħid jekk amministrazzjoni ta' skola tistax tobbliga biex il-ħaddiema jieħdu l-leave u b'hekk il-ħaddiema qed jiġu sforzati jitilfu madwar 13-il ġurnata leave?

EVARIST BARTOLO: Ġejt infurmat li meta jinħass il-bżonn l-amministrazzjoni tal-iskola titlob lill-ħaddiema (li mhumiex edukaturi) biex jieħdu leave meta ma jkunx hemm skola (vakanzi ta' Novembru, Milied, Karnival u l-Għid).

Dan isir bi qbil magħhom ħalli l-iskola tibqa' tagħti l-aħjar servizz lill-istudenti u ma tinqabadx mingħajr servizzi neċessarji.

Dan ma japplikax għall-vakanzi tas-sajf.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu informazzjoni addizzjonali dwar xi każ partikolari, nitolbu jgħaddili l-informazzjoni privatament.

ĊENTRI TAL-VOLONTARJAT

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid jekk hux se jkunu mwaqqfa aktar Ċentri tal-Volontarjat f'pajjiżna?

Jekk iva, fejn sejrin ikunu mwaqqfa?

HELENA DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministeru kkonċernat.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7204, jista' l-Ministru jgħid fejn huma allokati l-254 social worker li qed jaħdmu fil-Fondazzjoni għall-Ħarsien Soċjali?

Jista' jgħid x'inhu r-rwol tas-social workers li jaħdmu fir-Residenza San Vinċenz?

MIŻURI GĦALL-KONFORMITÀ MA' REGOLAMENT UE 2016/1191 TAL-PARLAMENT EWROPEW

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri se jittieħdu biex Malta tiġi konformi ma' Regolament (UE) 2016/1191 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta' Lulju 2016 dwar il-promozzjoni tal-moviment liberu taċ-ċittadini permezz tas-simplifikazzjoni tar-rekwiżiti għall-preżentazzjoni ta' ċerti dokumenti pubbliċi fl-UE u li jibda japplika fl-intier tiegħu fis-16 ta' Frar 2019?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

KUMMISSJONI ELETTORALI – ĠURAMENT GĦAL VOTAZZJONI KMIENI – PERSUNI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kummissjoni Elettorali hux se taħtar persuni barra minn Malta li quddiemhom jista' jittieħed ġurament skont l-Art.

77(3A)(a) tal-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali (Kap. 354) biex elettur jivvota kmieni fl-elezzjonijiet Ewropej u lokali f'Mejju li ġej bħalma kien ġara fl-aħħar Elezzjoni Ġenerali?

OWEN BONNICI: It-twegiba tingħata f'seduta oħra.

ĊENTRI MIFTUĦA – PERSUNI U IMMIGRANTI RREGOLARI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7710 u jgħid kemm hemm persuni u immigranti rregolari fiċ-Ċentri Miftuħa?

Jista' jindika fejn huma mqassma u ta' liema nazzjonalità huma?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar, u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 7737 u jgħid kemm persuni bbenefikaw mill-hekk imsejħa in-work benefit tul is-sena 2017 u s-sena 2018, u jindika kemm kienu nisa u kemm kienu rġiel?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li kienu benefiċċjarji tal-In-Work Benefit fis-snin imsemmija huwa kif ġej:

Grazzi għal dan il-benefiċċju ġdid, matul is-sena 2017 kien hemm total ta' 3,350 persuna li bbenefikaw.

Matul is-sena 2018 kien hemm total ta' 4,304 persuna li bbenefikaw, żieda ta' 954 persuna fuq is-sena 2017.

MINA TA' BEJN MALTA U GĦAWDEX – GĦELUQ TA' MINA MINĦABBA MANUTENZJONI

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba hu antiċipat li l-mina ta' bejn Malta u Għawdex se tkun magħluqa matul is-sena minħabba manutenzjoni?

IAN BORG: Nirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7606 tas-Seduta 166.

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – TRASPORT TA' MATERJAL PERIKOLUŻ

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kif se jkun immaniġġjat it-trasport tal-materjal perikoluż li se jgħaddi mill-mina ta' bejn Malta u Għawdex?

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – SECURITY CHECKS

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jsiru security checks fuq vetturi li jgħaddu mill-mina ta' bejn Malta u Għawdex bħala miżuri ta' sigurtà?

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – MIŻURI TA' EMERĠENZA

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jelenka l-miżuri ta' emerġenza li se jkun hemm fil-mina ta' bejn Malta u Għawdex?

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – ĦADDIEMA TAL-GOZO CHANNEL

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Fid-dawl taċ-ċertezza li l-mina bejn Malta u Għawdex se ssir, jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema tal-Gozo Channel humiex se jżommu xogħolhom fi ħdan il-Gozo Channel?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtiega lill-Ministeru kkonċernat, ċjoè dak responsabbli għal Għawdex.

L-ONOR.

DAVID STELLINI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li fil-mistoqsija parlamentari 5488, fejn kont staqsejt dwar il-bini ta' tined fl-Imġarr, Għawdex, u fiċ-Ċirkewwa f'Malta, dan peress li d-duty officers u l-coordinators tal-Gozo Channel kemm fl-Imġarr Għawdex, kif ukoll fiċ-Ċirkewwa f'Malta, jaħdmu l-ġurnata kollha esposti għall-elementi kollha tat-temp Malti, inkluż għax-xemx kiefra tas-sajf, tista' l-Ministru tinforma l-Kamra meta taħseb li ser jitlestew dawn it-tined?

Interpellant li ċ-Change Management Review Board għadu kemm lesta pjan dwar loġistika relatata mal-għoti tas-servizz.