DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-Ħamis, 6 ta' Diċembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Il-Ħamis, 6 ta' Diċembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

Il-Ħamis, 6 ta' Diċembru 2018

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Hawn xi korrezzjonijiet għall-Minuti?

L-Onor.

Julia Farrugia Portelli u l-Onor.

Robert Abela jidhru assenti mill-Minuti imma lbieraħ kienu fil-Kumitat Permanenti għall-Kontijiet Pubbliċi u għalhekk ma'għandhomx jidhru bħala assenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Għadni kemm ġejt informata li l-Kumitat Permanenti għall-Kontijiet Pubbliċi spiċċa fit-3.00 p.m. u għalhekk, filwaqt li ma jeħlux multa, kienu assenti mis-seduta parlamentari.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 177, li saret fil-5 ta' Diċembru 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

QORTI TAL-APPELL - AVVIŻ LEGALI DWAR IT-TWAQQIF TAT-TIELET SEZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn għadu ma ġiex ippubblikat (fil-jum li fih qed issir din l-interpellanza) l-Avviż Legali li jipprovdi għat-twaqqif tat-Tielet Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

Jaf il-Ministru li l-amministrazzjoni tal-Qrati għandha struzzjonijiet biex ma jkunux appuntati appelli quddiem din it-Tielet Sezzjoni tal-Qorti tal-Appell?

Jekk il-backlog ta' kawżi fil-Qorti tal-Appell kulħadd jaf li huwa problema, għaliex dan id-dewmien biex jiġi ppubblikat dan l-Avviż Legali li l-amministrazzjoni tal-Qorti qed tinsisti għalih?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi r-Regoli tal-2018 li jemendaw ir-Regoli dwar id-Distribuzzjoni ta' Kawżi fil-Qorti tal-Appell li jipprovdu għad-distribuzzjoni ta' kawżi quddiem l-Ewwel, it-Tieni u t-Tielet Sezzjonijiet tal-Qorti tal-Appell ġew ippubblikati fil-25 ta' Settembru 2018 permezz tal-Avviż Legali 301 tal-2018.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Illum fil-ġurnal Times of Malta kien hemm artiklu dwar xi kuntratt li ħa s-Sur Brian Tonna li jmexxi n-Nexia BT mill-Ministeru għall-Ġustizzja u tpinġiet stampa pjuttost allarmanti.

Jista' l-Ministru jispjega b'mod ċar lil din il-Kamra kif ingħata dan il-kuntratt?

OWEN BONNICI: Kull Ministru jkollu bżonn il-konsulenzi tekniċi biex imexxi 'l quddiem il-proġetti tiegħu.

Biex jifhimni kulħadd, hemm sistema fejn kull Ministru jista' jaħtar numru żgħir ta' konsulenti, jidhirli erbgħa full-time, sabiex jagħtuh pariri dwar materji ta' natura teknika.

Ovvjament mhuwiex il-Ministru li jiddeċiedi kemm tqum il-konsulenza bħala ħlas imma hemm sistema li kull Ministru jrid jimxi magħha.

Din hija sistema li ntużat fi żmien Gvern Nazzjonalista jiġifieri dawk id-Deputati li kienu Ministri fi żmien l-amministrazzjoni ta' Dr Lawrence Gonzi jafu x'qed ngħid u għadha hekk sal-lum.

Bħala Ministru, jien kont ħadt deċiżjoni li nagħti waħda minn dawn il-konsulenzi lis-Sur Brian Tonna kif intqal korrettement mit-Times of Malta.

L-għan tal-konsulenza kien sabiex is-Sur Brian Tonna, bħala espert finanzjarju u accountant, jgħinna fir-rigward tal-ERDF (European Regional Development Fund).

Bħala Ministeru ridna napplikaw għal numru kbir ta' fondi Ewropej biex nimlew l-infrastruttura kulturali.

Fil-fatt irnexxielna nagħmlu dan wara ħafna xogħol u ftit tal-ġranet ilu għadna kemm ftaħna l-MUŻA, b'fondi Ewropej ta' €10 miljun, liema proġett ma kienx ikun possibbli mingħajr dawn il-fondi.

Bħall-MUŻA hemm sensiela ta' proġetti oħrajn.

Ix-xogħol tas-Sur Tonna kien proprju din l-għanjuna teknika biex inġibu dawn il-fondi Ewropej.

Issa jien ma nistax nifhem għaliex it-Times of Malta jew min ried imexxi 'l quddiem din l-istorja ħass il-bżonn li jippubblika dan l-artiklu meta jien kont weġibt mistoqsija parlamentari li għamel l-Onor.

Jason Azzopardi fis-26 ta' April, 2016, fejn kien staqsieni - kif inhu d-dover tiegħu - hekk:

"Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 24,874 u jagħti lista sħiħa tax-xogħlijiet, konsulenti, rapporti li tqabbad jagħmel l-individwu li d-dettalji tiegħu qed jingħataw separatament mill-2013 sal-lum?

- qed jirreferi għas-Sur Brian Tonna –

"Għal kull każ ta' xogħol, konsulenza, rapport imqabbad, jista' jgħid fiex kien jikkonsisti, kemm sewa, meta ngħata, jekk ingħatax permess ta' tender jew direct order u min kien l-uffiċjal li talab ix-xogħol, konsulenza, rapport rispettiv?"

Fit-2 ta' Mejju 2016 jien kont weġibt hekk:

"Ninsab informat li l-individwu, li d-dettalji dwaru ngħataw separatament, ġie maħtur bħala advisor …"

- mela mhux position of trust imma wieħed minn dawk l-erba' advisors li kull Ministru għandu jaħtar -

"… tal-Ministeru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali fit-19 ta' Awwissu, 2014, b'pakkett ta' remunerazzjoni kif jidher hawn taħt:

Salarju - Skala 3"

- kulħadd jaf kemm hu s-salarju fi skala 3, jiġifieri ma ħbejt xejn –

Kif kont diġà spjegajt f'mistoqsija parlamentari 17751 …"

- f'dik il-mistoqsija parlamentari hemm isem is-Sur Tonna, jiġifieri kulħadd kien jaf għal min qiegħed nirreferi -

"… ir-rwol tal-individwu msemmi mill-Onor.

Interpellant hu li jagħti pariri professjonali fuq affarijiet finanzjarji u assistenza teknika fuq proġetti ERDF.

Dan huwa rwol importanti ħafna in vista tal-fatt li l-fondi tal-UE huwa sors finanzjarju kruċjali għat-twettiq ta' proġetti kapitali f'pajjiżna."

Ladarba jien il-Ministru responsabbli mill-kultura huwa ovvju li …"

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru, nitolbok tikkonkludi.

OWEN BONNICI: L-aħħar punt li rrid nagħmel huwa li fit-Times of Malta kien hemm twist li ma kenitx fir-Reuters għax dawn iżommu mal-fatti.

Essenzjalment it-Times of Malta rrepetiet storja li kienet ħarġet f'mistoqsija parlamentari tliet snin ilu però dak iż-żmien ħadd ma rrapportaha.

It-Times of Malta pprovat torbot din il-konsulenza mal-fatt li kien hemm inkjesta maġisterjali li għadha pendenti, liema inkjesta tikkonċerna lis-Sur Brian Tonna.

Issa jien ipprovajt inġib ftit id-dati biex kulħadd jifhem fuqiex qiegħed nitkellem.

Jien ħtart lis-Sur Brian Tonna bħala konsulent full-time fl-2014 li mbagħad qaleb part-time.

Fis-26 ta' April 2017 l-Onor.

Simon Busuttil kien ressaq quddiem il-Maġistrat Aaron Bugeja allegazzjonijiet dwar kickbacks relatati mal-IIP, fejn issemma s-Sur Brian Tonna.

Fit-2 ta' Mejju 2017 kien ġie xolt il-Parlament u l-inkjesta quddiem il-Maġistrat Natasha Galea Sciberras bdiet fl-10 ta' Mejju 2017 meta kien fadal biss ftit jiem biex immorru għal elezzjoni ġenerali fit-3 ta' Ġunju 2017.

It-Times of Malta pprovaw jagħtu twist li l-Ministru tal-Ġustizzja, għarukaża, żamm konsulent li kien involut f'allegazzjonijiet li kienu qed jiġu indagati mill-Maġistrat inkwerenti.

Qed nagħti dawn il-fatti għaliex xi kultant in-nies, fil-ħajja tagħhom ta' kuljum, jinsew dawn id-dettalji.

Però l-fatti huma li meta bdiet l-inkjesta diġà kien xolja l-Parlament u kien fadal biss ftit jiem għall-elezzjoni ġenerali.

Wara l-elezzjoni ġenerali jien irritornajt fil-Parlament, erġajt ġejt assenjat l-istess portafoll u mbagħad ħadt id-deċiżjoni li naħtar konsulenti differenti milli kelli qabel.

Naħseb li b'hekk qed nagħti spjegazzjoni ċara għall-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Biex nirrepeti fil-qosor; l-ewwel nett jien imxejt skont il-pakkett finanzjarju li huwa allokat lill-Ministri.

M'għamilt xejn ġdid imma utilizzajt sistema li kien hemm diġà fi żmien amministrazzjonijiet preċedenti.

It-tieni nett, l-istorja li ħarġet illum it-Times of Malta kien hemm diġà risposta għaliha f'mistoqsija parlamentari li saret tliet snin ilu u għalhekk m'hemm xejn ġdid.

It-tielet, m'hemmx konnessjoni bejn id-deċiżjoni tiegħi … (Interruzzjonijiet) L-istejjer online jagħmlu ġranet jidhru, mhux ftit minuti!

Kulħadd għandu d-dritt jissalvagwarda r-reputazzjoni tiegħu.

M'hemm ebda konnessjoni bejn l-inkjesta maġisterjali li tinvolvi allegatament lis-Sur Tonna u l-konsulenza li semmejt qabel dwar affarijiet tekniċi.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Jista' l-Ministru jispjega jekk jagħmilx sens li jagħti direct order lis-Sur Brian Tonna għas-somma ta' bejn wieħed u ieħor €55,000 fis-sena u s-Sur Brian Tonna jiddelega lil ħaddieħor però l-Ministru xorta waħda jagħtih expertise allowance li jżommha hu?

Jekk il-Ministru ta lis-Sur Brian Tonna expertise allowance ta' madwar €20,000 fis-sena, kif ippermetta li dan jgħaddi l-konsulenza li qiegħed jitħallas għaliha b'direct order ta' madwar €55,000 lil terzi persuni?

OWEN BONNICI: L-Onor.

Interpellant qiegħed jinsisti li juża l-frażi "direct order".

Se nirrepeti għax milli jidher l-Onor.

Bħala Eks Ministru l-Onor.

Interpellant jaf li kull Ministru jista' jaħtar erba' konsulenti.

Fl-2014, jien kont iddeċidejt li naħtar lis-Sur Tonna biex jassistini fuq fondi Ewropej, magħrufa bħala ERDF funds u l-applikazzjonijiet relatati għal proġetti kulturali.

Is-Sur Tonna kien naturalment responsabbli minn din il-konsulenza.

Ir-relazzjoni kuntrattwali tiegħi mas-Sur Tonna kienet tirrigwarda ħidma fuq livell tekniku li kienet issir minn tim ta' nies li jaħdmu mas-Sur Tonna.

Jien għandi lista ta' ismijiet li lest li ngħaddi privatament lill-Onor.

Interpellant imma ma nħossx li għandi nsemmi l-ismijiet pubblikament.

Dawn huma nies tekniċi li jaħdmu mas-Sur Tonna fuq livell tekniku jiġifieri l-laqgħat ma kenux isiru miegħi.

Li naf hu li bis-saħħa ta' din il-ħidma u ħafna xogħol ta' nies oħrajn, bħala Gvern irnexxielna nirbħu d-dritt ta' għajnuna mill-fondi Ewropej għal numru ta' proġetti kapitali li pajjiżna kien ilu jixxennaq għalihom, fosthom il-MICAS, il-MUŻA, ir-restawr tal-Palazz tal-President u l-villaġġ tal-Karnival.

Dawn huma kollha proġetti li aħna rnexxielna nagħmlu għax konna bil-għaqal u ħdimna b'mod tajjeb ħafna.

Irrid ngħid ukoll li l-Onor.

Interpellant semma kemm-il darba ċ-ċifra ta' €55,000.

Miegħi għandi mistoqsija parlamentari li kien wieġeb l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi għall-mistoqsija li saritlu mill-Onor.

Anthony Agius Decelis li fiha kien talbu lista tal-konsulenti maħturin minn kull ministeru.

Essenzjalment, jekk l-Onor.

Interpellant għandu problema għaliex fl-2014 jien ħtart lis-Sur Brian Tonna l-ewwel konsulent full-time u mbagħad konsulent part-time għall-ammonti li semma hu, għandu jsib problema wkoll bil-konsulenzi li kienu jingħataw minn Gvern Nazzjonalista.

Insemmi pereżempju legal advisor fil-Ministeru tal-Finanzi li kien jieħu €34,000 u allowance ta' €4,000 fis-sena.

Insemmi advisor fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru li kien ingħata konsulenza għal €42,782, mhux għal sena, imma għal għaxar snin.

Interpellant jista' jara din il-mistoqsija parlamentari ħalli jifhem aħjar dak li qed ngħid dwar il-konsulenzi.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Bil-permess ġentili tal-Ministru, peress li qed jgħinni nifhem, għax nammetti li jien indum ftit biex nifhem, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn il-konsulenti li għadu kif semma ħadux €800,000 f'konsulenzi fi żmien Gvern Nazzjonalista?

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

OWEN BONNICI: Peress li l-Onor.

Interpellant għandu din id-diffikultà li jdum ma jifhem, biex ngħinu jifhem aħjar, nirreferih għal kif kien imexxi hu l-Ministeru responsabbli mill-Artijiet, fejn skont rapporti fil-gazzetti dwar l-operat tal-Onor.

Interpellant meta kien Ministru, kellna nies li allegatament marru minn fuq ħafna aktar minn €800,000!

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, il-kunsilli lokali għandhom għal qalbhom il-libreriji pubbliċi.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx xi ħsieb li l-kunsilli lokali jingħataw iżjed għajnuna biex il-libreriji pubbliċi jkunu ta' kwalità aħjar għall-komunitajiet tagħna?

OWEN BONNICI: Naħseb li l-libreriji pubbliċi għandhom potenzjal qawwi fil-lokalitajiet tagħna li sfortunatament m'aħniex qegħdin nutilizzawh biżżejjed.

L-idea hi li fl-irħula tagħna jkun hemm libreriji fejn il-familji jkunu jistgħu jqattgħu żmien mal-għeżież tagħhom flimkien.

Naħseb li din hija opportunità li forsi għadna m'aħniex nużawha biżżejjed.

Fil-fatt, fuq idea tal-Onor.

Silvio Parnis, ħloqna fond fejn stedinna lill-kunsilli lokali kollha li jixtiequ jipparteċipaw sabiex iressqu 'l quddiem l-interess tagħhom u flimkien mad-Dipartiment tal-Kunsill Lokali u l-kunsilli lokali nfushom, se nżidu l-għajnuna finanzjarja għal dawn il-libreriji pubbliċi.

Irrid ngħid li kien hemm turnout qawwi, jidhirli ta' 42 kunsill lokali, li aċċettaw li jipparteċipaw f'dan il-fond.

Minn hawn nistieden lill-kunsilli lokali biex jagħmlu użu minn din l-opportunità.

Forsi huwa minnu li lill-kunsilli lokali n-nies iressqulhom ilmenti li huma aktar relatati mal-infrastruttura, bħat-toroq, u ftit li xejn nisimgħu dwar il-libreriji pubbliċi.

Però, meta toqgħod tirrifletti, tagħraf li l-librerija hija opportunità sabiħa biex il-familji jikkreaw memorji sbieħ flimkien.

Naħseb li l-kunsilli lokali għandhom obbligu li jgħinu sabiex il-familji jikkreaw dawn il-memorji sbieħ.

Nemmen li meta t-tfal jikbru, mhux se jiftakru fit-triq ġdida li tkun saret, imma se jiftakru f'dik il-kwarta jew nofs siegħa li fiha jkunu qraw ktieb mal-ġenituri jew man-nanniet tagħhom.

Din hija xi ħaġa sabiħa fuq livell kulturali.

Għalhekk nixtieq ħafna li l-kunsilli lokali jinvestu aktar biex il-familji jkollhom fejn iqattgħu mumenti sbieħ flimkien għall-ġid ta' uliedna u ulied uliedna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, infakkar lill-Ministru li two wrongs don't make a right!

Jekk ħaddieħor żbalja, aħna suppost tlajna fil-gvern biex dawk l-iżbalji ma nirrepetuhomx.

Fl-2013/2014 ħareġ l-iskandlu tal-Panama Papers fejn kien involut Mossack Fonseca li l-prinċipal tiegħu f'Malta huwa s-Sur Brian Tonna.

Jista' l-Ministru jgħid jekk bħala l-Ministru għall-Ġustizzja ħassux skomdu li minn tant nies li jistgħu joffru dak is-servizz li hu kien qed ifittex, hu ħatar proprju lis-Sur Tonna?

Anke jekk is-Sur Tonna kien għadu legalment korrett, nafu kif ġie kklassifikat Mossack Fonseca fuq livell internazzjonali u kif kien hemm diversi nies fl-ogħla karigi li rriżenjaw.

Naħseb li pajjiżna jixraqlu aħjar.

Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra għaliex xorta waħda żamm lis-Sur Tonna u m'għażilx lil ħaddieħor?

OWEN BONNICI: Dan huwa dibattitu li jittratta r-rwol tal-accountants fil-ħidma tagħhom.

Nifhem li meta jkun hemm accountancy firms li jipprovdu servizzi finanzjarji, ikun hemm minnhom li ġieli jidħlu fi kwestjonijiet li jispiċċaw fl-analisi kurrenti u jkun hemm dibattiti dwarhom.

Hawnhekk il-kwestjoni tittratta accountant li fl-2014, fl-2015 u fl-2016 offra servizz lill-Ministeru tagħna.

Is-servizz li ngħata kien tajjeb u legalment is-Sur Tonna kellu l-kwalifiki kollha biex iservi ta' accountant.

Safejn naf jien, anke meta tfaċċaw stejjer dwar is-Sur Brian Tonna, qatt ma ttieħdu xi passi dixxiplinarji fil-konfront tiegħu jew tal-accountancy firm tiegħu.

Li naf huwa li bil-ħidma li saret bejn it-tekniċi tiegħu u t-tekniċi tagħna stajna niffaċilitaw ħidma li biha l-Ministeru responsabbli mill-Kultura se jkun qiegħed f'pożizzjoni biex għall-ewwel darba jwettaq tant proġetti.

Issa nifhem li forsi dan li qed ngħid mhuwiex attraenti daqskemm huma attraenti ċerti stejjer.

Però bħala l-Ministru responsabbli mill-Kultura, ir-responsabbiltà tiegħi hija li nara li jimtela dan il-vojt fl-infrastruttura kulturali li ilna ħafna snin nixxennqu għaliha.

Nerġa' ngħid li bis-saħħa tal-applikazzjonijiet li għamilna wara ħafna xogħol diffiċli u tajjeb li sar, irnexxielna nakkwistaw l-għoti ta' fondi Ewropej mill-ERDF fuq disa' proġetti, li se naraw li jitwettqu matul din il-leġiżlatura.

Onestament naħseb li ngħatajna valur għall-flus li ħallasna f'konsulenzi.

Issa huwa veru li meta taħtar accountant bħala konsulent, dawn jitħallsu sew bħall-professjonisti kollha, però fl-aħħar mill-aħħar, bis-saħħa ta' dan ix-xogħol u ta' ħidma ta' ħafna nies oħrajn, inkluż ħaddiema tal-Gvern li rrid nirringrazzjahom minn hawn, irnexxielna niksbu dawn il-fondi mill-ERDF biex isiru dawn il-proġetti kulturali.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Dan l-aħħar rajna t-tnedija ta' Kor Malta li kienet wegħda elettorali u li l-Ministru tant ħadem sabiex titwettaq.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'inhu r-rwol eżatt ta' dan il-kor u kif se jkun jaħdem fiż-żmien li ġej?

OWEN BONNICI: Kor Malta hija ħolqa oħra f'din il-kullana ta' affarijiet li s-settur kulturali kien ilu nieqes minnhom.

Mingħajr ma nweġġa' lil ħadd għax nifhem li l-amministrazzjonijiet tal-Eks Prim Ministri Dom Mintoff, Gorg Borg Olivier, Eddie Fenech Adami, Karmenu Mifsud Bonnici u Alfred Sant kellhom prijoritajiet oħrajn li joħolqu x-xogħol, iqajmu lill-pajjiż fuq saqajh u jiftħu l-ekonomija, sfortunatament, waqt li pajjiżi oħrajn fl-Ewropa kellhom infrastruttura kulturali sa minn snin ilu, pajjiżna kien nieqes minn infrastruttura kulturali, li minn ċerti aspetti għad trid timtela.

Hemm infrastruttura fiżika, bħal pereżempju l-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUŻA) u hemm infrastruttura li mhijiex fiżika, bħal pereżempju kor nazzjonali.

Biex ninftiehem aħjar, bħalma llum ħadd ma jimmaġina li ma jkollniex orkestra nazzjonali, li inċidentalment bħalissa qed tiċċelebra l-anniversarju tagħha u qed tagħmel xogħol tajjeb ħafna barra minn Malta, illum ma nimmaġinawx li ma jkollniex dance company nazzjonali, kor nazzjonali u kumpanija tat-teatru nazzjonali, anke jekk għal ħafna snin dawn kienu nieqsa.

Issa forsi hawn min jgħidlek li dawn huma affarijiet żejda.

Però fid-dinja tal-lum ma tistax tippreżenta ruħek bħala pajjiż avvanzat jekk ma jkollokx affarijiet nazzjonali, bħal kor nazzjonali, li bihom tkun tista' tesporta dak li huwa Malti barra mill-pajjiż u tħajjar aktar nies kulturali, ekonomiċi u oħrajn jiġu f'pajjiżna.

L-iskop tagħna kien li nimlew dan il-vojt permezz ta' Kor Malta li rrid ngħid li kellu debutt tajjeb ħafna fil-Katidral Anglikan fil-Belt u b'kunċert ieħor fis-Siġġiewi.

Aħna rridu li Kor Malta jkun preżenti wkoll fil-komunitajiet tagħna.

Jien kuntent ħafna li nifforma parti minn Gvern li meta nressqu 'l quddiem dawn il-proposti, ningħataw l-għajnuna finanzjarja meħtieġa.

Li kieku ma kienx għall-viżjoni kemm tal-Prim Ministru kif ukoll tal-Ministru għall-Finanzi, żgur li dawn l-inizjattivi ma jsirux.

Dan il-Gvern jemmen fil-kultura b'mod sħiħ orizzontali, għaliex b'hekk, nistgħu nimlew dan il-vojt li kellna għal ħafna snin fis-settur kulturali.

Nemmen li għaxar snin, 20 sena, 25 sena u 30 sena oħra, ta' warajna, se jħarsu lura lejn dan ix-xogħol li qed nagħmlu u jgħidu li kien hemm grupp ta' nies b'viżjoni biex iwettqu dak li kien hemm bżonn fis-settur kulturali.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sinjura President, f'isem il-Ministru għat-Turiżmu nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-kuntratt standard li fuqu jiġu formulati kuntratti ta' persons of trust ingaġġati fuq bażi part-time, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7830.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-iStrategic Plan and Income and Expenditure Statement għas-sena 2019 tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-riżultati għas-snin bejn l-2013 u l-2018 dwar residwi ta' pestiċidi li nstabu f'oriġini veġitali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6815.

ID-DEPUTY SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

Joe Mizzi.

MOZZJONIJIET

JOE MIZZI: Sinjura President, nitlob il-permess biex inressaq mozzjoni mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

SOSTITUZZJONI TAL-PRESIDENT FUQ IL-KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-ĦATRIET PUBBLIĊI

JOE MIZZI: Sinjura President, f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nipproponi:

"Illi l-Kamra tirriżolvi li għall-konsiderazzjoni tal-ħatra ta' Ambaxxatur ta' Malta mhux residenti għall-Montenegro mill-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi, l-Onor.

Robert Abela se jissostitwixxi lill-Onor.

Din is-sostituzzjoni tapplika fil-proċess kollu ta' skrutinju ta' din in-nomina."

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JINĦATAR BORD TA' INKJESTA DWAR L-ASSASSINJU TAL-ĠURNALISTA DAPHNE CARUANA GALIZIA

KAROL AQUILINA: Sinjura President, f'isem il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia u l-Onor.

Robert Cutajar, nipproponi illi:

Peress li nhar it-Tnejn, 16 ta' Ottubru 2017, ġiet assassinata bl-aktar mod brutali l-ġurnalista Daphne Caruana Galizia u dan huwa minnu nnifsu theddida mill-aktar gravi għad-dritt ta' kull ċittadin għal-libertà ta' espressjoni, għal-libertà tal-istampa, għall-protezzjoni tal-ġurnalisti u għat-tħaddim tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna;

Peress li rapport f'ġurnali lokali u internazzjonali taw informazzjoni dwar il-qrubija ta' membri tal-Kabinett tal-Ministri sew mal-akkużati bl-assassinju kif ukoll ma' dawk li qed jinvestigawh u l-ġustizzja mhux biss trid issir iżda trid tidher li qed issir;

Peress li l-Qorti Kostituzzjonali kkundannat lill-Gvern għall-mod kif tmexxiet l-investigazzjoni dwar l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia bl-involviment tad-Deputat Kummissarju li jiġi r-raġel tal-Ministru għal Għawdex, l-Onor.

Justyne Caruana, liema involviment wassal għall-ksur tal-indipendenza u imparzjalità meħtieġa f'investigazzjoni dwar telf ta' ħajja, u saħansitra ordnat it-tneħħija tad-Deputat Kummissarju mit-tkomplija tal-investigazzjoni; u

Peress li saru numru ta' talbiet għal inkjesta pubblika prinċipalment mill-familja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia u mill-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia, dwar l-aġir jew nuqqasijiet tal-awtoritajiet ta' pajjiżna dwar dan l-assassinju;

Għalhekk din il-Kamra taqbel u tirriżolvi li:

Ittenni l-kundanna tagħha għall-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Għandu jkun hemm minnufih talba għar-riżenja tal-Avukat Ġenerali u tal-Kummissarju tal-Pulizija u minflokhom jinħatru persuni oħrajn li jkollhom id-dmir li minnufih jinvestigaw b'imparzjalità sabiex il-mandanti ta' dan l-omiċidju politiku jinqabdu.

Il-Prim Ministru għandu jaħtar Bord ta' Inkjesta dwar l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, skont l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta) u li jkun għalkollox indipendenti mill-Korp tal-Pulizija u mill-Gvern, sabiex jeżamina:

Jekk l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux jafu, jew kellhomx ikunu konxji ta' riskju reali u immedjat għall-ħajja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia;

Jekk il-miżuri li ħadu l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux adegwati biex jipproteġu l-ħajja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia minn dak ir-riskju; u

X'miżuri għandu jieħu pajjiżna biex l-awtoritajiet jimpedixxu milli jiġu assassinati ġurnalisti oħrajn u attivisti kontra l-korruzzjoni u dan billi jiġu identifikati dawk ir-riżorsi, policies, liġijiet u regolamenti li l-Parlament u l-Gvern għandhom idaħħlu fis-seħħ biex jiżguraw li f'pajjiżna l-ġurnalisti jkollhom protezzjoni effettiva fil-qadi ta' dmirijithom fit-tfittxija għall-verità u biex jassiguraw ukoll libertà tal-istampa u d-dritt għal-libertà ta' espressjoni effettiv għal kull ċittadin.

Il-Bord ta' Inkjesta għandu jkun kompost minn dak in-numru ta' persuni magħrufa għall-integrità u l-onestà tagħhom, b'wieħed minnhom iservi bħala Chairman, maħtura mill-Prim Ministru wara riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li jkollha favur tagħha l-voti ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-Membri kollha tal-Kamra.

Il-Bord ta' Inkjesta għandu jkollu dawk il-mezzi, ir-riżorsi u s-sostenn loġistiku li fil-fehma tal-istess Bord ta' Inkjesta jkunu meħtieġa sabiex iwettaq l-inkarigu mogħti lilu.

Il-Bord ta' Inkjesta għandu jippreżenta r-rapport tiegħu lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati fl-istess ħin u mhux aktar tard minn sitt xhur mid-data tal-lum u r-rapport għandu jiġi ppubblikat minnufih u b'mod sħiħ mill-Iskrivan tal-Kamra.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Nissekonda.

ID-DEPUTY SPEAKER: Id-diskussjoni fuq din il-Mozzjoni għandha tieħu sas-7.00 p.m., bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni bil-ftuħ u l-għeluq għall-Oppożizzjoni.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sinjura President, se nagħmel point of explanation peress li jien qed nissemma espliċitament f'din il-Mozzjoni, mhux biss b'ismi imma wkoll fil-kapaċità tiegħi bħala Ministru għal Għawdex.

Qed nitlob li nassenta ruħi minn din il-Kamra waqt id-dibattitu u dan għaż-żewġ raġunijiet segwenti.

L-ewwel nett, irrid inħalli l-proċess demokratiku għaddej bla xkiel ta' xejn fejn kulħadd ikun jista' jesprimi ruħu kif jixtieq fil-parametri u r-regoli ta' din il-Kamra.

It-tieni, biex inkun nista' mmur id-dar nikkonforta lil uliedi.

Dan għaliex, għal din l-aħħar sena, uliedi kienu taħt il-protezzjoni tal-pulizija minħabba l-attenzjoni li ntefgħet fuq il-familja tiegħi inkonnessjoni ma' dan il-każ, liema każ, minbarra x-xogħol ta' żewġi, aħna totalment estranji għalih.

Minkejja dan, xorta waħda, bħala familja qed inħallsu prezz, speċjalment uliedi li ma jistgħux jifhmu għaliex bħala familja, qed niġu ttrattati b'dan il-mod negattiv, minkejja li jien u żewġi naħdmu bla heda għall-ġid tal-pajjiż u tal-poplu tagħna fir-rwoli rispettivi u distinti tagħna.

Nerġa' nenfasizza li naħdmu fir-rwoli rispettivi u distinti tagħna.

Għalhekk jien irrid nikkonforta u nassigura lil uliedi li missierhom wettaq dmiru b'ħila kbira u b'lealtà assoluta lejn il-ġurament marbut ma' xogħlu u li ħidmietu wasslet għar-riżultat li l-ebda investigazzjoni kriminali f'pajjiżna qatt ma rat.

Irrid nassigura lil uliedi li, kemm jien kif ukoll missierhom, aħna assolutament leali lejn il-ġuramenti rispettivi li ħadna.

Aħna dejjem konna korretti u retti fit-twettiq ta' dmirijietna u li minkejja li ismi u isem żewġi llum se jiġu ripetutament imsemmi f'dan id-dibattitu, la jien u lanqas żewġi m'għamilna xejn li jista' jħammrilna wiċċna u li b'xi mod jimpinġi fuq l-integrità tagħna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sinjura President, hija ħasra li l-Qorti Kostituzzjonali qalet mod ieħor imma ħalli ma nibdiex minn dak il-punt.

Il-Mozzjoni li għandna quddiemna llum f'din il-Kamra hija mozzjoni li f'pajjiż tassew demokratiku u fejn l-istituzzjonijiet tiegħu jaħdmu ma jkunx hemm bżonn li titressaq.

F'pajjiż fejn tirrenja d-demokrazija ma jkunx hemm bżonn li deputat jew Oppożizzjoni sħiħa jressqu mozzjoni biex issir inkjesta pubblika għax ikunu l-istituzzjonijiet infushom li jistabilixxu inkjesta pubblika bħalma qed titlob il-familja Caruana Galizia wara l-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Għalhekk bir-raġun li issa, li għaddiet aktar minn sena, il-familja Caruana Galizia u l-Oppożizzjoni qed ninsistu li l-Gvern, il-Prim Ministru, jaħtar inkjesta pubblika kif għandu l-poter li jagħmel, kif se nispjega aktar 'il quddiem, biex naraw jekk dan l-omiċidju setax jiġi evitat.

Irrid infakkar li l-familja Caruana Galizia ħadet din il-kwestjoni b'serjetà kbira tant li inkarigat avukati Ingliżi li huma speċjalizzati fil-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem biex jidħlu aktar fil-mertu ta' din il-kwestjoni.

Fil-fatt dawn l-avukati, għal tliet darbiet wara xulxin, poġġew iswed fuq l-abjad ir-raġunijiet għalfejn il-Gvern għandu l-obbligu li jistitwixxi inkjesta pubblika biex jiġi determinat jekk setax jiġi evitat l-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia.

Ovvjament, dan mhux b'kapriċċ, imma biex ikun hemm ħarsien tad-dritt tal-ħajja kif protett bl-artiklu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea.

Il-Gvern wieġeb għall-ewwel żewġ talbiet billi qagħad idur mal-lewża u rrifjuta li jistabbilixxi inkjesta pubblika.

Fit-30 ta' Novembru 2017, il-familja Caruana Galizia ppubblikat it-tielet parir legali tal-avukati Ingliżi li fih jerġgħu jtennu s-sejħa tal-familja biex ikun hemm inkjesta pubblika dwar jekk l-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia setax jiġi evitat.

Miegħi għandi kopja ta' dan il-parir legali li se nkun qed nitlob il-permess biex inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

F'dan il-parir legali hemm l-ispjegazzjonijiet kollha ta' x'inhu l-obbligu tal-Istat biex jipproteġi l-ħajja, x'inhu l-obbligu tal-Istat li jinvestiga u x'kien l-obbligu tal-Istat biex jiżgura li ma jkunx hemm lok li ġurnalista oħra tiġi maqtula b'mod mill-aktar brutali kif sar fuq Daphne Caruana Galizia.

Fid-dawl tat-tieni opinjoni legali li ngħatat, l-Oppożizzjoni ħasset li għandha tagħmel tagħha s-sejħa tal-familja Caruana Galizia u tippreżenta din it-talba fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Fil-fatt irrid nenfasizza li din il-Mozzjoni hija ffokata esklużivament fuq l-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia.

Bħala Oppożizzjoni ħassejna li ladarba l-Prim Ministru ma jridx jagħmel dak li suppost huwa obbligat li jagħmel bil-liġi minħabba l-kariga tiegħu, għandha tkun din il-Kamra li tordnalu jagħmel dak li hu fid-dmir li jagħmel.

Sinjura President, se nuża dan l-intervent tiegħi biex nispjega fil-qosor il-punti ta' din il-Mozzjoni.

L-ewwel nett, qed intennu l-kundanna għall-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Naħseb li dwar dan il-punt f'din il-Kamra għandu jkun hawn qbil unanimu.

Ma jidhirlix li dan mhuwiex il-każ u għalhekk mhux se nelabora ħafna dwar dan il-punt.

Ngħid biss li mhuwiex biżżejjed li ntennu l-kundanna bil-fomm imma rridu naġixxu.

Qed ngħid dan għax jirriżulta li f'din il-Kamra hawn qasma totali, fejn in-naħa tal-Oppożizzjoni rridu nagħmlu xi ħaġa b'rabta ma' dik il-kundanna għall-mewt ta' Daphne Caruana Galizia u n-naħa tal-Gvern ma trid tagħmel xejn, kif qed jirriżulta anke minn dak li kiteb l-Avukat Ġenerali, fir-rigward ta' inkjesta pubblika.

It-tieni punt, li m'iniex se nelabora ħafna dwaru għax se jkun hemm kelliema oħra li se jitkellmu dwar dan, jirrigwarda r-riżenja tal-Avukat Ġenerali u tal-Kummissarju tal-Pulizija għal raġunijiet li huma magħrufa diġà pubblikament.

F'dan il-pajjiż ħadd ma qed iġorr ir-responsabbiltà għal dak li ġara u jidher li l-Gvern huwa komdu li din is-sitwazzjoni tibqa' kif inhi.

It-tielet u l-aktar punt importanti huwa l-ordni li din il-Kamra trid tagħti lill-Prim Ministru biex jaħtar bord ta' inkjesta.

F'pajjiżna għandna liġi li tirregola kif isiru l-inkjesti.

Hawn qed nirreferi għall-Att dwar l-Inkjesti, Kap. 273, li ilu fil-liġi tagħna għal dawn l-aħħar 41 sena u probabbilment, jekk wieħed ifittex ftit, isib li kien hemm xi liġi oħra simili għal dan l-Att.

Suppost m'hemmx bżonn li dan il-Parlament jiddeċiedi li ssir inkjesta.

Dan għaliex suppost Prim Ministru, jew Ministru serju, jiddeċiedu huma stess li jagħmlu inkjesta meta jaraw sitwazzjonijiet li jimmeritaw inkjesta.

Fil-fatt, ftit tal-ġimgħat ilu, jien għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari lil kull Ministru b'mod separat dwar x'inkjesti ġew maħtura minnu.

Fil-fatt il-Ministri kollha wieġbu għal din il-mistoqsija; kien hemm xi wieħed jew tnejn li qalu li ma ħatru l-ebda inkjesta, però l-kumplament kollha qalu li taħt ir-responsabbiltà tagħhom, ħatru numru ta' inkjesti, anke dwar affarijiet ħafna inqas sensittivi mill-assassinju ta' ġurnalista.

Kien hemm min ħatar inkjesti fuq ħruq, serq, allegazzjoni li Ministru uża xi ħaddiem wara l-ħin tax-xogħol jew qabbdu jagħmel xi tinda xi mkien, imġiba skorretta ta' xi ħadd jew konflitti ta' interess.

Però l-Prim Ministru baqa' ma jridx jagħmel inkjesta dwar l-assassinju ta' din il-ġurnalista.

(Interruzzjonijiet) Jidher li l-Ministru għall-Ġustizzja għandu diffikultà biex jifhem xi tfisser li ssir inkjesta.

Dan il-pajjiż għandu għalfejn jinkwieta li għandu Ministru għall-Ġustizzja li ma jifhimx jew ma jridx jifhem il-fatt li artiklu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea jagħmilha ċara li l-Istat għandu obbligu li jinvestiga l-qtil ta' persuna u jinvestiga wkoll in-nuqqasijiet tal-Istat li jwasslu għall-qtil ta' dik il-persuna.

Allaħares ikollna Ministru għall-Ġustizzja li jabdika minn dak ir-rwol!

Suppost għandna Ministru għall-Ġustizzja li jdur fuq il-Prim Ministru u jgħidlu li l-familja Caruana Galizia għandha raġun!

Minflok, il-Ministru għall-Ġustizzja qiegħed jipprova jiżżufjetta bis-sitwazzjoni.

Ta' dan iġorr ir-responsabbiltà fuq il-kuxjenza tiegħu u mbagħad naraw il-konsegwenza ta' dan aktar 'il quddiem.

OWEN BONNICI: Sinjura President, jien ma qed niżżufjetta b'xejn u b'ħadd!

Jekk tellift lill-Onor.

Aquilina nirtira dak li għamilt.

Però jien għedtlu biss biex ma jgħidx li m'hemmx inkjesta għax fil-verità hemm inkjesta maġisterjali għaddejja.

Però lili ma jistax jgħidli li żżufjettajt b'xi ħadd għax mhuwiex il-każ.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Onor. Karol Aquilina tista' tkompli bid-diskors.

KAROL AQUILINA: Ladarba l-Ministru Bonnici mhux qiegħed jiżżufjetta għandu jaċċetta din il-Mozzjoni u jivvota favur u mhux itellef id-diskorsi ta' ħaddieħor!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-poplu Malti huwa għatxan li jkun jaf x'inhuma ċ-ċirkostanzi li l-Istat ippermetta li jiżviluppaw biex tinqatel ġurnalista f'pajjiżna.

Hawn mhux qed nitkellmu dwar ċirkostanzi li ġie komess xi reat trivjali jew żgħir li ma jaffettwa lil ħadd.

Ejja niftakru li dan kien l-aktar reat gravi, sensazzjonali u oxxen li kellna probabbilment f'dawn l-aħħar 30 sena f'pajjiżna.

Għalhekk nistenna li lil hinn mill-investigazzjoni kriminali, li kienet meħtieġa u hemm proċess li huwa indipendenti totalment mill-Gvern, il-Gvern għandu responsabbiltà oltre minn hekk.

Il-Gvern għandu responsabbiltà li jaħtar investigazzjoni biex jiġi stabbilit dak li ma tistax tasal għalih b'investigazzjoni kriminali, kif inhu l-obbligu tiegħu.

Il-Gvern għandu l-għodda legali, fosthom l-Att dwar l-Inkjesti, li jagħti l-poter lill-Prim Ministru li jaħtar inkjesta.

Fil-fatt lanqas hemm għalfejn jiltaqa' l-Parlament.

Aħna qed niltaqgħu llum għaliex il-Prim Ministru qed iwebbes rasu u jirrifjuta li jaħtar tali inkjesta.

Sinjura President, se nispjega x'inhuma l-punti li rridu li din l-inkjesta tistabbilixxi.

L-ewwel nett, l-inkjesta għandha tistabbilixxi jekk l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux jafu jew kellhomx ikunu konxji tar-riskju reali u immedjat għall-ħajja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

It-tieni punt, l-inkjesta għandha tistabbilixxi jekk il-miżuri li ħadu l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux adegwati.

Jista' jkun li għandna sitwazzjoni f'pajjiżna, fejn kriminali magħrufa, li f'ħin minnhom skoprejna li kienu saħansitra qed jiġu interċetatti mis-Servizzi tas-Sigurtà, jiġru wara ġurnalista u ħadd ma jinduna li kienu se jagħmlu attentat fuqha?

Possibbli se naċċettaw sitwazzjoni fejn is-Servizzi tas-Sigurtà tagħna suppost qegħdin jiġru wara kriminal magħruf, li qed jippjana biex jesegwixxi assassinju u ma jinduna ħadd?

Possibbli din hija sitwazzjoni aċċettabbli għall-Gvern?

Għalhekk hemm bżonn ta' din l-inkjesta; biex il-ħabi dwar x'kien qiegħed isir fil-jiem, ġimgħat u xhur qabel l-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia jkun magħruf pubblikament u ma jerġax jirrepeti ruħu!

It-tielet punt li għandha tistabbilixxi l-inkjesta huwa dwar x'għandu jagħmel pajjiżna quddiem din is-sitwazzjoni.

X'liġijiet hemm bżonn inbiddlu jew x'policies hemm bżonn naddottaw biex ma jkunx aktar possibbli li jsir qtil bħal dan, mhux biss tal-ġurnalisti, imma ta' kull min jitkellem u jaġixxi kontra l-abbużi, il-korruzzjoni, affarijiet mhux xierqa u governanza ħażina, fost l-oħrajn?

X'hemm li rridu nbiddlu fis-sistema tagħna biex naraw li jkun hemm protezzjoni sħiħa?

Ir-raba' punt tal-mozzjoni jitkellem dwar kif għandha tinħatar din l-inkjesta.

Bħala Oppożizzjoni qegħdin ninsistu li biex din l-inkjesta tkun tassew tajba, għandha tkun magħmula minn nies magħrufin għall-integrità u l-onestà tagħhom.

Aħna qed inħallu f'idejn il-Prim Ministru biex jirrakkommanda l-persuni fuq din l-inkjesta hu - fosthom iċ-chairman - minn fost nies li huma kompetenti għal dan il-mestier.

Aħna ma rridux nagħżlu n-nies aħna, bħala Oppożizzjoni, imma qegħdin ngħidu li l-Prim Ministru jipproponi l-persuni hu, kif għandu d-dritt li jagħmel bl-Att dwar l-Inkjesti.

Qed ngħidu wkoll li biex ikun hemm salvagwardja li l-persuni maħtura biex jagħmlu din l-inkjesta jkunu tassew ta' integrità, onestà u li jagħmlu xogħolhom tajjeb, għandu jkun hawn l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Parlament bħalma jsir għall-karigi Kostituzzjonali importanti f'pajjiżna.

F'dak il-każ, jekk tgħaddi din il-Mozzjoni, il-Prim Ministru jrid jipproponi mozzjoni oħra f'din il-Kamra li fiha jitlob l-approvazzjoni tal-Kamra biex dawn il-persuni, wieħed bħala chairman u l-membri, ikunu maħturin mill-Kamra b'vot ta' mhux inqas minn żewġ terzi.

Il-ħames punt hu li dan il-Bord ta' Inkjesta ma jkollux idejh marbuta b'xi mod jew ieħor imma jkollu aċċess għal kollox, inkluż ir-riżorsi meħtieġa.

Aħna qegħdin ngħidu li din il-Kamra għandha tiddeċiedi f'dan il-każ u mhux ikollha jdejha marbuta għax il-Gvern ma jridx jagħti aċċess għal ċerti affarijiet jew appoġġ loġistiku għall-inkjesta.

Is-sitt punt, li fl-opinjoni tiegħi huwa importanti ħafna, huwa dwar x'se jsir ladarba tiġi konkluża din l-inkjesta.

L-ewwel nett, qegħdin ngħidu li din l-inkjesta m'għandhiex tibda u ma nkunux nafu meta se tispiċċa.

Aħna qegħdin nipproponu li din l-inkjesta għandha tibda u tispiċċa fi żmien sitt xhur, li fl-opinjoni tagħna, huwa żmien raġunevoli li għandu jiġi stabbilit bl-approvazzjoni ta' din il-Kamra.

B'hekk ma jkollniex inkjesta li ddum is-snin u ma nkunux nafu meta se jkollha l-konklużjoni tagħha.

It-tieni, li r-rapport m'għandux jingħata lill-Gvern imma għandu jingħata lil min qed jaħtar din l-inkjesta, jiġifieri lil din il-Kamra.

Qegħdin nagħmluha ċara li r-rapport għandu jiġi ppreżentat lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati u għandu jiġi ppubblikat minnufih mill-Iskrivan tal-Kamra.

Qegħdin ngħidu dan għaliex għandna esperjenza riċenti ħafna ta' inkjesta magħmula mill-Maġistrat u ta' inkjesti oħrajn, li l-Gvern żamm imsakkrin.

Hawn mhux qed nirreferi biss għall-konklużjoniiet tal-inkjesti imma għall-inkjesti sħaħ.

Bħala Oppożizzjoni jidhrilna li f'din is-sitwazzjoni għandu jkun il-poplu Malti u Għawdxi kollu, mhux l-Oppożizzjoni jew il-Gvern waħdu, li jaqra din l-inkjesta, jifhem x'qed tgħid u mbagħad wara jkun hemm id-dibattitu pubbliku u l-pressjoni pubblika biex isiru l-bidliet neċessarji.

Aħna ma rridux li din l-inkjesta tissakkar f'xi kexxun imma rriduha li tkun ippubblikata mill-ewwel.

Sinjura President, din il-mozzjoni, fl-opinjoni tiegħi, għandha ssib l-appoġġ unanimu ta' din il-Kamra.

Dan għaliex ma jistax ikun li f'din il-Kamra jkollna Membri li ma jridux li ssir magħrufa l-verità.

Huwa ċar għal min isegwi l-andament politiku, li fost in-naħa tal-Gvern hemm biża' kbir li toħroġ il-verità.

Għalhekk nappella lin-naħa tal-Gvern li jappoġġjaw din il-mozzjoni u jagħmluha tagħhom biex b'hekk nistabbilixxu l-verità kollha.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nitlob il-permess biex inpoġġi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

KAROL AQUILINA: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Opinjoni datata t-30 ta' Novembru 2018 magħmula minn Bhatt Murphy Solicitors, avukati tal-familja Caruana Galizia, dwar inkjesta pubblika fuq il-każ tal-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, l-Oppożizzjoni għandha ħafna difetti, inkluż nuqqas ta' kredibilità, wisq aktar fuq din it-tip ta' Mozzjoni li ppreżentat illum lil din il-Kamra.

Il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia kien wieħed makabru li xxokkja lill-pajjiż u li jien nikkundanna bil-qawwa kollha.

Però f'dan il-pajjiż għandna s-saltna tad-dritt u diversi organi tal-Istat li jiffunzjonaw b'mod tajjeb li jistħoqqilhom il-fiduċja tagħna.

Insemmi, pereżempju, lill-Maġistrat li qed jinvestiga, lill-Pulizija u lill-investigaturi lokali u barranin li grazzi għal xogħolhom kellna r-riżultati għaliex, kif nafu, hemm tliet persuni li jinsabu taħt att ta' akkuża.

Permezz ta' din il-Mozzjoni l-Oppożizzjoni qed titlob inkjesta oħra dwar il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Qed ngħid inkjesta oħra għaliex diġà hemm inkjesta maġisterjali f'dan ir-rigward li għadha għaddejja minkejja li hemm tliet persuni li tpoġġew taħt att ta' akkuża.

Il-Qorti ħasset li l-inkjesta għandha tibqa' għaddejja bix-xogħol tagħha ta' investigazzjoni.

Dan minbarra l-investigazzjonijiet tal-Pulizija, anke megħjuna mill-Europol, li għenu biex ingħataw dawn ir-riżultati, liema investigazzjonijiet għadhom għaddejjin ukoll.

Hawn se nkun ċar ħafna.

L-inkjesta jeħtieġ li ssir.

Din mhijiex kwestjoni ta' jekk imma ta' meta, kif qal diversi drabi l-Prim Ministru meta mistoqsi mill-midja.

Però hemm differenza kbira bejn kif din in-naħa tal-Gvern u n-naħa tal-Oppożizzjoni nħarsu lejn l-investigazzjonijiet u s-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

L-Oppożizzjoni trid li jkun il-politiku li jindaħal fl-investigazzjonijiet imma bħala Gvern aħna rridu li jkunu l-istituzzjonijiet li jagħmlu l-investigazzjonijiet.

L-Oppożizzjoni trid li nkunu aħna l-Membri Parlamentari li nagħżlu l-investigaturi daqslikieku hawnhekk qegħdin f'xi ħanut tal-ħelu tal-kwart fejn nagħżlu dak li jogħġobna mis-saltna tad-dritt!

L-Onor.

Karol Aquilina għadu kif qalilna li f'din il-Kamra għandna nivvotaw biex nagħżlu, pereżempju, min se jpoġġi fuq dan il-bord li jkun qed jinvestiga.

Għal din in-naħa din mhijiex sitwazzjoni aċċettabbli!

Bħalissa hemm maġistrat li huwa indipendenti u imparzjali li qed jinvestiga.

Żgur li aħna l-politiċi m'aħniex indipendenti u imparzjali.

Għaldaqstant jidher biċ-ċar li l-Oppożizzjoni lanqas biss għandha fiduċja fis-sistema ġudizzjarja tagħna ladarba għoġobha tressaq din il-Mozzjoni quddiem din il-Kamra.

Sinjura President, irrid nistaqsi: Għaliex din l-insistenza kollha min-naħa tal-Oppożizzjoni biex ikun involut il-politiku f'din l-investigazzjoni?

Ejja nħallu 'l-istituzzjonijiet jaħdmu!

Ejja nassistu, nagħtu fiduċja u nkomplu ngħinu biex l-istituzzjonijiet ikomplu jagħtu riżultati konkreti bħalma diġà taw, imbagħad wara li jkollna r-riżultati, immorru għal inkjesta simili għal dik li qed tintalab illejla.

Din il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni hija każ ċar ta' xi ħadd li jrid ipoġġi l-karru qabel iż-żiemel!

Fl-aħħar jiem ħareġ rapport tal-MEPs li tkellmu ma' diversi uffiċjali involuti f'dan il-każ, inkluż mal-Prim Imħallef u mal-Europol.

Meta wieħed jaqra r-rapport - m'hemmx it-traskrizzjoni eżatta però jista' jittieħed il-ġist - isib li l-Prim Imħallef qal li kellu r-riżervi dwar inkjesta pubblika dwar dan il-qtil speċjalment meta hawn inkjesta maġisterjali għaddejja.

Kif għedt, il-Qorti ħasset li din l-inkjesta għandha tibqa' għaddejja minkejja li hemm tliet persuni li tqiegħdu taħt att ta' akkuża.

L-istess il-Europol li qed tassisti f'dawn l-investigazzjonijiet.

Din kienet skjetta ħafna meta tkellmet dwar dawn l-investigazzjonijiet u għamlitha ċara li f'Malta sabet l-assistenza li talbet u l-kooperazzjoni hija waħda tajba.

Din hija sitwazzjoni totalment differenti minn dik li qed tipprova tpinġi l-Oppożizzjoni.

Din il-mozzjoni hija sinonima mal-attitudni tal-Oppożizzjoni u mal-aġir tal-Kap tal-Oppożizzjoni nnifsu għaliex sa mill-bidu nett l-Oppożizzjoni pprovat tfixkel u timmina dawn l-investigazzjonijiet.

Sa mill-bidu nett u llum stess permezz ta' din il-Mozzjoni, l-Oppożizzjoni pprovat tagħti xejra politika lil dawn l-investigazzjonijiet, biex mingħaliha, tirbaħ xi ftit punti politiċi.

Biss kollox jindika li punti politiċi mhu qed tirbaħ xejn!

Kien hemm Membri tal-Oppożizzjoni li ġew akkużati sfaċċattament li bl-aġir tagħhom u b'dak li jgħidu, speċjalment f'din il-Kamra, qegħdin jimminaw l-investigazzjonijiet.

Ikun tajjeb li nfakkru ftit x'kien qal il-Kap tal-Oppożizzjoni, li huwa wieħed mill-firmatarji ta' din il-Mozzjoni, fit-3 ta' Diċembru tas-sena l-oħra, proprju bħal dan iż-żmien sena, meta kien fil-każin Nazzjonalista tal-Gudja.

Dakinhar, ġurnata biss qabel il-Pulizija għamlu l-arresti, tgħidx kemm ftaħar fil-każin Nazzjonalista li l-Pulizija lanqas biss kienet riesqa viċin biex issolvi dan il-każ.

Fil-fatt il-Malta Today tat-3 ta' Diċembru 2017 kienet irrapportat hekk:

Issa jien ipprovajt insib kif NET News irrapportat dan id-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni imma meta għamilt Google search skantajt kif dan ir-rapportaġġ ma sibtux.

Ma nafx jekk neħħewhx jew le imma żgur li għamluha diffiċli ħafna biex issibu!

Il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-istess bħall-Kap tal-Oppożizzjoni ta' qablu, għandu għan ewlieni li jimmina l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Iżda l-istituzzjonijiet qed iwieġbu għal dan l-aġir bix-xogħol tagħhom għaliex diġà rajna r-riżultati ta' dawn l-investigazzjonijiet.

Irrid ngħid li kien hemm ukoll l-Onor.

Jason Azzopardi li fil-Parlament għamel ċerti allegazzjonijiet fil-konfront ta' investigatur ewlieni li huwa rispettat minn kulħadd.

Hawn qed nirreferi għall-Ispettur Keith Arnaud li ħass il-bżonn li joħroġ iwieġeb fuq il-midja soċjali għal dawn l-allegazzjonijiet.

Huwa importanti ħafna li nifhmu l-gravità tal-allegazzonijiet li ġejjin minn Deputat tal-Oppożizzjoni.

Inkredibbli kif ċerti statements isiru xorta meta min jgħidhom jaf li l-fatti mhumiex dawk.

Ħasra li l-aġenda mhijiex ta' kulħadd l-istess!

Għalhekk nasal nemmen li l-Oppożizzjoni qajla jimpurtaha xi ħsara tista' toħloq bi kliem żejjed li jingħad.

Kif jista' xi ħadd jgħaddilu mill-garigori ta' moħħu li jgħid li xi ħadd jażżarda jippermetti li tisplodi bomba u toqtol persuna!

Dan il-kliem mhux qed ngħiduh aħna l-Membri tal-Gvern imma qed jgħidu investigatur ewlieni li ħass il-bżonn li joħroġ fuq il-midja soċjali u jirrispondi għad-dikjarazzjonijiet li ntqalu bil-privileġġ parlamentari f'din il-Kamra.

X'għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni quddiem dan kollu?

M'għamel proprju xejn!

L-Ispettur Arnaud jiddikjara hekk fuq il-midja soċjali:

L-Ispettur Arnaud qed jappella biex ma ndaħħlux il-politika f'investigazzjonijiet daqshekk sensittivi.

Dan huwa dak li qed titlob l-Oppożizzjoni llum meta trid iddaħħal deċiżjonijiet tal-politiċi f'investigazzjonijiet daqshekk sensittivi.

Għaldaqstant jidher biċ-ċar li l-intenzjoni tal-Oppożizzjoni hija waħda; dik li l-investigazzjonijiet ma jkunux konklużi, kif jixtieq kulħadd.

Permezz ta' dawn id-dikjarazzjonijiet l-Oppożizzjoni qed turi li trid ittellef dawn l-investigazzjonijiet.

X'ironija li l-istess Kap tal-Oppożizzjoni ilu għal din l-aħħar sena jinjora talbiet biex ikun hemm inkjesta dwaru, kif għamel il-Prim Ministru, fejn imbagħad ħareġ ċar li kien hemm dokumenti li ġew iffalsifikati.

Dwar il-Kap tal-Oppożizzjoni saru u għad hemm allegazzjonijiet koroh.

Issa għax il-ġurnal Times of Malta ta' nhar il-Ħadd li għadda ppubblika storja li hemm investigazzjoni mill-Pulizija dwar il-Kap tal-Oppożizzjoni, il-Kap tal-Oppożizzjoni beda jattakka lill-ġurnal u lill-Pulizija.

Sinjura President, l-aġenda tagħna l-Membri Parlamentari ta' din il-Kamra għandha tkun l-istess; dik li toħroġ il-verità u li jkun hemm aktar riżultati konkreti dwar dan il-każ.

Il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni hija waħda minn diversi azzjonijiet biex jimminaw lil din l-investigazzjoni li sa mill-bidu nett ma wrewx fiduċja fiha u pprovaw jagħtuha xejra politika.

Ejja nagħtu appoġġ sħiħ u bla riżervi lill-awtoritajiet ġudizzjarji tagħna, fosthom dawk legali, il-Forzi tal-Ordni u s-servizzi tas-sigurtà għax-xogħol li wettqu u għadhom qegħdin iwettqu.

Din in-naħa tal-Kamra mhijiex teskludi li jkun hemm investigazzjoni simili għal dik proposta llum però kollox irid isir f'ħinu u f'waqtu.

Ir-rwol tal-politiku mhuwiex li jinvestiga.

L-investigazzjonijiet jagħmluhom l-istituzzjonijiet u mbagħad, wara li l-istituzzjonijiet jikkonkludu xogħolhom, jittieħdu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ġejt informata li se titressaq mozzjoni mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

Fil-5.08 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta sabiex titressaq mozzjoni mingħajr avviż.

MOZZJONI SABIEX L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD, VIĊI PRESIDENT TAL-KUMITATI, IKUN JISTA' JIPPRESIEDI PARTI MIS-SEDUTA TA' DAKINHAR

ID-DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sinjura President, f'isem id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa nipproponi illi:

skont l-Ordni Permanenti 151, l-Onor.

Glenn Bedingfield jippresiedi l-Kamra fil-perjodu li matulu d-Deputy Speaker, l-Onor.

Claudette Buttigieg, tagħmel id-diskors tagħha fis-seduta tal-lum, il-Ħamis 6 ta' Diċembru 2018, fuq il-Mozzjoni Nru 179, u dan ukoll billi l-Ispeaker huwa msiefer fuq xogħol parlamentari.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JINĦATAR BORD TA' INKJESTA DWAR L-ASSASSINJU TAL-ĠURNALISTA DAPHNE CARUANA GALIZIA – KONTINWAZZJONI

zmozzjoni li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ACTING DEPUTY SPEAKER (Onor. Glenn Bedingfield): Aktar rimarki?

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, meta sħabi ta' din in-naħa tal-Kamra talbuni biex nieħu ftit minuti u nitkellem dwar din il-mozzjoni ħassejt li għandi nagħmel dan, għaliex b'mod regolari, jien tkellimt f'din il-Kamra dwar l-assassinju makabru ta' Daphne Caruana Galizia.

Illum ma ġejtx hawnhekk biex nipponta s-swaba' lejn xi ħadd imma biex nagħmel appell qasir u ġenwin lill-Membri kollha ta' din il-Kamra.

Naħseb li dak li qiegħda titlob il-familja Caruana Galizia u dak li qiegħda tressaq illum l-Oppożizzjoni huwa appell ġenwin biex verament nagħtu lura l-fiduċja lin-nies u mhux lilna nfusna.

Naħseb li llum il-ġurnata n-nies hemm barra qegħdin jaqtgħu qalbhom kompletament minna r-rappreżentanti f'din il-Kamra.

Naħseb li n-nies xebgħu jarawna nitgħajru, nippontaw is-swaba' lejn xulxin u naġixxu b'mod li fil-fehma tiegħi, kultant huwa pwerili.

Hawn mhu qed nipponta subgħajja lejn ħadd għaliex meta tipponta saba' lejn ħaddieħor ikollok erba' swaba' jippontaw lejk.

Però naħseb li f'din il-Kamra qegħdin niżbaljaw ħafna bl-aġir tagħna u għalhekk din tista' tkun l-ewwel okkażjoni biex nibdew nuru lill-poplu li aħna verament Membri Parlamentari denji u maturi.

Sur President, miż-żewġ diskorsi ta' qabli diġà bdejt nieħu idea skomda ta' fejn sejra din id-diskussjoni.

Irrid ngħid li naqbel mal-Onor.

Karol Aquilina meta qal li f'demokrazija normali, mozzjoni bħal din tal-lum ma kienx ikollha għalfejn titressaq.

Dan għaliex hija xi ħaġa minn ewl id-dinja li f'demokrazija, wara assassinju makabru u brutali ta' ġurnalista – hawn mhux qed nirreferi speċifikament għall-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia imma seta' kien l-assassinju ta' kwalunkwe ġurnalist ieħor li jappoġġja lil "X", "Y" jew "Z" under our watch għaliex bħala Parlament għandna responsabbiltà kbira – jintalbu l-inkjesti.

Illum għandna din l-opportunità li nagħtu messaġġ ċar li aħna jimpurtana.

Huwa proprju għalhekk li ridt nieħu dawn il-ftit minuti biex nagħmel dan l-appell.

Kif kont qed ngħid, f'demokrazija normali l-Parlament ma jressaqx mozzjoni bħal din.

Dan għaliex ikun hemm proċess naturali fejn min ikollu r-rwol tat-tmexxija tal-pajjiż jieħu pass kbir lura – f'ċerti pajjiżi rajna anke riżenji - mhux għax ikun ħati, mhux għax ikun hu l-mandant u lanqas għax ikun ċappas idejh bid-demm ta' dik il-persuna imma għax f'demokrazija normali hekk huwa mitlub minnu.

Il-poplu jtellgħek għal ċerti raġunijiet fosthom biex tiggarantixxi s-sigurtà fil-pajjiż u jekk jinħoloq dubju jekk tistax tiggarantixxi l-ħajja u l-vuċi tad-demokrazija, li hija l-pilastru ewlieni rrappreżentat mill-ġurnalisti, mela allura jintalbu r-riżenji.

Kif nafu, f'pajjiżna, dan ma sarx!

Jidher li f'dan id-dibattitu se jqum il-battibekk tekniku dwar jekk din hijiex inkjesta maġisterjali jew hijiex inkjesta pubblika.

L-Onor.

Karol Aquilina għadu kif qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dokument bit-talba tal-avukati li qabbdet il-familja Caruana Galizia dwar it-talba għall-inkjesta pubblika.

F'dan id-dokument li kelli l-opportunità li narah, hemm affarijiet interessanti ferm.

Fost affarijiet oħra, f'paġna 13, artiklu 3(15) jgħid hekk:

Jekk verament irridu nipproteġu d-demokrazija f'pajjiżna u jekk verament għandna r-rieda, għandna nuru lin-nies hemm barra li qed isir minn kollox biex dan il-każ jissolva.

Min qiegħed fil-pożizzjoni li jrid juri li verament qed jagħmel minn kollox, għandu jkun hu minn tal-ewwel li jqum f'din il-Kamra u jgħid li huwa favur din il-Mozzjoni.

L-assurdità tal-argument li għadu kemm għamel l-Onor.

Byron Camilleri huwa inkwetanti, meta qal li l-Oppożizzjoni, b'din il-mozzjoni, qiegħda turi kemm trid tfixkel.

L-Onor.

Byron Camilleri qal ukoll li bħala Oppożizzjoni rridu npoġġu l-karru qabel iż-żiemel però li jgħid li b'din il-mozzjoni l-Oppożizzjoni qed tfixkel hija assurdità kbira!

Mingħajr ma ntawwal nixtieq nagħmel appell sinċier.

Ejja ngħaddu messaġġ ċar lin-nies hemm barra.

Ejja niftakru li lin-nies qegħdin inxebbgħuhom bl-attitudni pwerili tagħna.

In-nies qegħdin jarawna bħala membri bla sinsla, li nfettqu fuq il-ħmerijiet u ma nindirizzawx dak li hu ta' sustanza.

Għandna opportunità to prove them wrong.

Ejja verament ningħaqdu u ngħidu li din l-inkjesta pubblika għandha ssir kif talbet il-familja Caruana Galizia u mhux għalhekk biss, imma għax hekk huwa sew li jsir.

Nirringrazzjak.

L-ACTING DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sinjura President, għadni kif smajt id-diskors tiegħek fejn appellajt għall-maturità u għedt li l-Oppożizzjoni m'għandha l-ebda intenzjoni li tfixkel.

Jiena wkoll nappella għall-maturità u biex ma jsirux statements bl-addoċċ li jistgħu jfixklu l-kors tal-ġustizzja.

Kieku l-Oppożizzjoni ma tridx tfixkel ma tagħmilx ħafna mid-diskorsi u mill-allegazzjonijiet li jsiru kontinwament, saħansitra f'dan il-Parlament.

Illum kien hawn min qal li dan il-Gvern qisu mhux qed jinvestiga l-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, meta fil-fatt, hemm investigazzjoni għaddejja u kif nafu, tressqu tliet persuni quddiem il-Qorti.

Aktar minn hekk, dan il-Gvern, bħall-poplu Malti u Għawdxi kollu, jixtieq jara li ssir ġustizzja billi jinqabdu anke l-mandanti ta' dan id-delitt.

Naħseb li kien ikun aħjar li minflok niddiskutu din il-mozzjoni llejla nħallu lill-investigaturi u lill-maġistrat inkwerenti jagħmlu xogħolhom bis-serenità kollha mingħajr indħil u d-diskorsi politiċi li qed nagħmlu f'din il-Kamra.

Il-Membri ta' din in-naħa tal-Kamra għandna fiduċja fl-istituzzjonijiet u għalhekk inħalluhom jaħdmu.

L-implikazzjoni ta' din il-mozzjoni hi li l-Oppożizzjoni m'għandhiex fiduċja fil-maġistrat inkwerenti li qed imexxi l-inkjesta.

Dan huwa l-messaġġ li nieħu meta nkun iffaċċjat b'mozzjoni tal-Oppożizzjoni li titlob li ssir inkjesta oħra paripassu mal-inkjesta li diġà hemm għaddejja bħalissa.

Fil-fehma tiegħi, din il-mozzjoni hija opportuniżmu politiku minn min, għall-iskopijiet tiegħu, ma jafdax lill-istituzzjonijiet jew inkella jrid jagħżel.

Ilkoll rajna lill-Oppożizzjoni trid tagħżel lill-pulizija li jinvestigaw għax jekk ikun hemm xi ħadd li jiġi minn xi ħadd mill-Partit Laburista huwa ħażin imma jekk ikun hemm xi ħadd li jiġi minn xi ħadd mill-Partit Nazzjonalista huwa tajjeb!

L-istess fejn tidħol il-Ġudikatura; jekk ġudikant ikun jiġi minn xi ħadd midħla tal-Partit Nazzjonalisti jew ikunu ħatruh in-Nazzjonalisti jkun tajjeb u jekk ġudikant jinħatar mill-Partit Laburista jew inkella madwar 30 sena ilu, kien ikkontesta mal-Partit Laburista, dak il-ġudikant ma jkunx tajjeb!

Huwa proprju hemmhekk fejn inkunu pwerili, meta nagħmlu argumenti li jagħmlu l-ħsara.

Min jagħmel dawn l-argumenti mhux qed ikun onest mal-poplu Malti.

Onestament ma nafx jekk aħniex legalment korretti meta qed tintalab li ssir inkjesta waqt li hemm għaddejja inkjesta oħra.

Forsi sħabi l-avukati jistgħu jitkellmu aktar dwar dan.

Fil-fehma tiegħi, jekk f'dan il-Parlament nivvotaw biex issir inkjesta oħra ma' dak li diġà hemm se nkunu qegħdin infixklu l-inkjesta li għaddejja bħalissa.

Jew forsi hawn min għandu interess li jfixkel l-investigazzjonijiet u l-inkjesta li għaddejjin bħalissa?

Jew forsi hawn min ma jixtieqx jara dan il-każ solvut għall-iskopijiet politiċi tiegħu?

Kultant hekk jgħaddili minn rasi meta jsiru ħafna statements u jkun hemm indħil lill-ġudikatura fl-investigazzjoni.

Jista' jkun li hawn min għandu interess politiku biex dan il-każ ma jissolviex ħalli jibqa' jikkritika lill-Gvern.

Forsi għalhekk hawn min qed jipprova jfixkel il-ġustizzja?

Din in-naħa tal-Kamra trid li dan il-każ, bħal kull każ ieħor, ikun solvut.

Għalhekk mhu se nħallu lil ħadd jindaħal biex ifixkel il-proċess ġudizzjarju.

Huwa għalhekk ukoll li ma naqblux ma' din il-Mozzjoni ppreżentata mill-Oppożizzjoni.

Sinjura President, din il-Mozzjoni qed titlob biex issir inkjesta dwar jekk kienx hemm protezzjoni adegwata.

Kif nafu, huma ħafna li jkollhom theddid, inkluż jien li sal-ġurnata tal-lum, ikolli theddid b'mod regolari.

Issa hawn wieħed jistaqsi: Jekk xi ħadd jirrifjuta li jingħata l-protezzjoni tal-Pulizija xorta għandna nibagħtu lill-pulizija jsusu wara daru u wara l-passi tiegħu?

Għandna nagħtuh protezzjoni biex imbagħad niġu f'dan il-Parlament u ngħidu li ġejna fi stat polizjesk għax il-Gvern ikun qed jibgħat il-pulizija wara bieb in-nies li ma jridux il-protezzjoni, biex ikun jaf x'inhuma jagħmlu?

Ħafna drabi, jekk tagħmel xi ħaġa, tiġi kkritikat li tkun għamiltha u jekk ma tagħmel xejn tiġi kkritikat li ma tkun għamilt xejn!

Hawnhekk toħroġ l-ipokrezija li qed nara jien min-naħa tal-Oppożizzjoni li jużaw kejl differenti f'kollox, inkluż fl-għażla ta' min għandu jiġġudika jew jinvestiga każ.

L-Oppożizzjoni qed tuża kejl differenti fejn jidħlu l-politiċi u qed titlob ukoll li xi ħadd jerfa' r-responsabbiltà politika dwar dan il-qtil.

Għalhekk nistaqsi: Meta jkollok Kap tal-Oppożizzjoni li qed jiġi investigat, m'għandux jerfa' r-responsabbiltà politika?

L-Oppożizzjoni qed tgħidilna li kull min ikun investigat għandu jerfa' r-responsabbiltà politika minbarra l-Kap tal-Oppożizzjoni jew il-kollegi tiegħu.

Qed tgħidilna wkoll li fir-rigward ta' kull min hu investigat għandha tittieħed azzjoni kontra tiegħu, minbarra l-Kap tal-Oppożizzjoni u l-kollegi tiegħu.

Issa, fil-verità, l-investigazzjoni li għaddejja fil-konfront tal-Kap tal-Oppożizzjoni hija aktar serja u gravi għaliex skont il-ġurnal Times of Malta huwa nnifsu huwa s-suġġett tal-investigazzjoni.

Il-kont bankarju li qed ikun investigat mhuwiex ta' xi kumpanija imma huwa l-kont personali tal-Kap tal-Oppożizzjoni li bil-wiċċ tost kollu jitkellem u jattakka investigazzjonijiet li hemm fir-rigward ta' esponenti tal-Gvern, anke jekk dawn mhumiex investigati direttament.

Minn dak li qrajt jidher li jekk hawn xi ħadd li huwa investigat direttament huwa l-Kap tal-Oppożizzjoni nnifsu.

Dawn huma raġunamenti ta' min m'għandux nitfa kredibilità!

Inutli niġu f'din il-Kamra nagħmlu appelli biex ma nkunux pwerili fl-argumentazzjoni tagħna meta fil-fatt ċerti Membri tal-Oppożizzjoni mhumiex qegħdin inkunu onesti man-nies hemm barra.

Għandna Membri tal-Oppożizzjoni li saħansitra qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia lanqas biss qed ikun investigat meta kulħadd jaf li hemm investigazzjoni għaddejja.

Ma kien hemm l-ebda każ ieħor fejn il-Gvern Malti offra reward ta' €1 miljun biex min għandu l-informazzjoni jersaq 'il quddiem.

L-Oppożizzjoni qed tipprova tagħti l-impressjoni li dan il-Gvern ma jridx isolvi dan il-każ meta l-Gvern diġà għamilha ċara kemm-il darba li lest li jkompli jinvestiga.

Il-Gvern qatt ma qal li ma jridx jagħmel inkjesta oħra.

Din hija invenzjoni tal-Oppożizzjoni!

Il-Gvern qal li jekk ikun hemm ħtieġa li ssir inkjesta oħra, din għandha ssir, però qabel, għandha tintemm l-inkjesta li għaddejja bħalissa.

Smajna lill-Membri tal-Oppożizzjoni jgħidu li l-investigazzjoni ilha għaddejja sitt xhur.

Jiġifieri issa se nindaħlu lill-Maġistratura kemm trid iddum tinvestiga?

Jaqaw dan huwa xi prinċipju ġdid?

Infakkar li kien hemm każijiet fejn esponenti ewlenin tal-Amministrazzjoni preċedenti riedu saħansitra jbiddlu s-sistema tal-ġurija għax kien hemm ġuri fil-Qorti, fejn id-deċiżjoni tal-ġurati m'għoġbitx lill-Gvern tal-ġurnata.

Dan il-każ niftakru ċar u fih kien hemm l-Onor.

Emanuel Mallia bħala avukat difensur.

Il-Gvern ta' dakinhar ried ibiddel is-sistema tal-ġurija għax il-verdett finali li waslu għalih id-disà ġurati m'għoġbux!

Sinjura President, illum għandna Membri tal-Oppożizzjoni li ma jridux iħallu lill-Maġistratura tinvestiga u jridu jipprovaw jillimitaw l-investigazzjoni għal sitt xhur.

Issa jien wieħed minn dawk li ngerger u nilmenta għall-fatt li, pereżempju, l-iskandlu taż-żejt qed jieħu ħafna fit-tul biex isir il-proċess fil-Qorti imma nirrispetta l-proċess ġudizzjarju.

Fil-każ tal-iskandlu taż-żejt nemmen li għandha ssir ġustizzja mal-poplu Malti li nsteraq miljuni fuq miljuni ta' ewro.

Però, bl-ebda mod, jien jew xi ħadd minn din in-naħa tal-Kamra ma jgħaddilu minn rasu li għandna mmorru fuq il-ġudikanti u ngħidulhom li għandhom numru ta' xhur biex jaqtgħu dan il-każ.

Sinjura President, aħna ma nistgħux naqblu ma' mozzjoni bħal din.

Bħala Gvern għandna fiduċja fl-istituzzjonijiet u nemmnu li għandna nħallu l-investigazzjonijiet meħtieġa jsiru, imbagħad naraw jekk hemmx lok li ssir inkjesta oħra b'rispett lejn il-ġustizzja u għall-ebda interess politiku ieħor.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sinjura President, meta nisma' kelliema min-naħa tal-Gvern jattakkaw lid-Deputati tan-naħa tal-Oppożizzjoni biex jiddefendu l-irresponsabbiltà u n-nuqqas tal-kredibilità tagħhom, ngħid li verament in-naħa tal-Gvern hija daharha mal-ħajt.

Kieku ma kienx hekk, kieku jkomplu jitkellmu dwar argumenti biex jissostanzjaw il-pożizzjoni tagħhom u mhux jgħajru ħalliel lil min qed jgħidlhom li huma ħallelin.

Dik hija logħba tat-tfal iż-żgħar li ma twassalna mkien meta nagħmu l-kontijiet mal-poplu tagħna!

Jien ninsab persważ illi kieku f'dan il-Parlament minfok il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia hawn persuna oħra, hi min hi, kieku l-Gvern jara kif se jressaq akkużi bħalma qed iressaq illum dwar l-Onor.

Jekk ma tkunx ħaġa, se tkun oħra, għax aħna lkoll kemm aħna għandna l-bagalja tagħna li fiha xi kantuniera bi ftit ħwejjeġ maħmuġin.

Għalhekk nemmen li l-poplu tagħna jistenna dibattitu serju meta qegħdin nittrattaw każ serju ta' din il-kwalità.

Fil-fatt ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Karol Aquilina jiftaħ dan id-dibattitu billi jispjega għalfejn l-Oppożizzjoni qed tressaq din il-Mozzjoni.

Min-naħa l-oħra, għall-mistoqsija li għamel l-Onor.

Glenn Bedingfield li fiha staqsa jekk hawnx min għandu interess biex jara li l-każ ma jkunx solvut, jien bl-umiltà kollha nissellef l-istess mistoqsija u npoġġiha fuq in-naħa tal-Gvern, speċjalment meta nara kif in-naħa tal-Gvern qed iġġib ruħha.

Il-Mozzjoni tgħid li l-ġurnalista Daphne Caruana Galizia ġiet assassinata bl-aktar mod brutali.

Dan il-qtil ma kienx sempliċement qtil għalkemm lill-Gvern dan il-qtil jimbarazzah u jpoġġih f'pożizzjoni skomda u allura ħareġ jgħid mill-ewwel li kollox kien business as usual.

Il-Gvern qed jgħid li hemm l-investigazzjonijiet normali għaddejjin.

Dan ir-raġunament jagħtina x'nifhmu li għal dan il-Gvern il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia huwa bħal kull qtil ieħor.

Però, għan-naħa tal-Oppożizzjoni, dan il-qtil mhuwiex bħal kwalunkwe qtil ieħor.

Il-Gvern qed jirraġuna b'dan il-mod biex jiddefendi lilu nnifsu u mhux lir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Ejja ma ninsewx min kienet din l-omm ġurnalista.

Din kienet mara li bl-għajnuna ta' aġenzija oħra tal-aħbarijiet, kixfet min f'dan il-pajjiż kellu l-kontijiet bankarji fil-Panama.

Din il-mara kixfet l-akbar skandlu politiku li qatt kellna fl-istorja politika ta' pajjiżna u li s'issa ħadd ma ħa r-responsabbiltà politika tiegħu.

Din il-mara kixfet tliet kontijiet sigrieti, li tnejn nafu ta' min huma u ma ntrefgħet l-ebda responsabbiltà politika tagħhom, u t-tielet kont il-Prim Ministru jaf ta' min hu għax fil-Qorti qal li mhuwiex tiegħu imma mhux qed jgħidilna ta' min hu lanqas.

Din il-mara kixfet kontijiet sigrieti li fihom kienu se jidħlu €5,000 kuljum!

Dan mhuwiex każ fejn - kif qed isostnu l-Membri tal-Gvern - tħalli sempliċement l-istituzzjonijiet jaħdmu.

F'din il-Mozzjoni l-Oppożizzjoni qed tgħid li l-ġustizzja trid issir u trid tidher li qed issir.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Karol Aquilina, li kieku għandna l-istituzzjonijiet jaħdmu kif suppost, m'għandniex għalfejn inressqu din il-Mozzjoni.

Qegħdin inressqu din il-Mozzjoni għax xi ħadd mhux qed iwettaq dmiru!

Permezz ta' din il-Mozzjoni qegħdin nitolbu li ssir inkjesta indipendenti biex dak li mhux qed isir min-naħa tal-Gvern, isir.

Din hija d-differenza kollha!

Illum, aktar minn qatt qabel, qegħdin nindunaw li dan il-qtil ta' Daphne Caruna Galizia ħalla impatt u riperkussjonijiet kbar.

Għal dan il-pajjiż mhuwiex business as usual!

Daphne Caruana Galizia, kontroversjali kemm kienet kontroversjali, ħadd ma kellu d-dritt li jieħu d-deċiżjoni li joqtolha.

Ejja niftakru li għalkemm għandna tliet persuni akkużati, min verament qatel lil Daphne għadu mhuwiex akkużat quddiem il-Qorti.

It-tieni punt li rrid nagħmel hu li bħalissa fil-pajjiż, l-akbar problema li għandna hi li min hu fl-attività kummerċjali, fil-gaming u fil-qasam finanzjarju qed jgħid lill-Gvern biex inaddaf ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

It-tielet punt huwa li r-reputazzjoni ta' pajjiżna bdiet titħammeġ minn meta l-istejjer tal-ħasil ta' flus, speċjalment bil-ftuħ ta' dawk il-kontijiet sigrieti, bdew iduru u jitfgħu l-attenzjoni fuq Malta.

Is-CNN tirrapporta fuq il-Prim Ministru u Malta kif ġej:

Dan il-każ jeħtieġ li jiġi solvut għal diversi raġunijiet.

L-ewwel biex issir ġustizzja ma' din l-omm ġurnalista u mal-familja tagħha.

It-tieni biex nuru li f'dan il-pajjiż għandna s-serjetà.

It-tielet biex tintrefa' r-responsabbiltà politika li l-aktar li qed tiġi miċħuda bħalissa u r-raba' biex innaddfu r-reputazzjoni tal-pajjiż u npoġġu lil pajjiżna fid-direzzjoni tas-serjetà.

Kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa, dan il-pajjiż beda t-triq biex jintilef.

Ejja naraw li nerġgħu nsibu t-triq kif jixraqlu pajjiż demokratikament serju.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi ngħid li jien, bħal sħabi fuq in-naħa tal-Gvern, għandi fiduċja sħiħa fl-istituzzjonijiet u fl-awtoritajiet kollha ta' pajjiżna, inkluż il-Qrati.

Huwa proprju għalhekk li nemmnu li għandna nħallu lill-awtoritajiet tagħna jaħdmu b'serenità u bil-libertà kollha, mingħajr l-ebda pressjoni politika jew pressjoni oħra esterna.

Bħala Gvern, minn dejjem għedna, li ma neskludux li jkun hemm inkjesta pubblika.

Għalhekk ma nistax nifhem għaliex l-Oppożizzjoni qiegħda tgħid li dan il-Gvern qiegħed jipprova joħloq xi xkiel.

Dan huwa Gvern li joqgħod fuq il-pariri legali li jingħata u l-parir legali li qiegħed jingħatalna huwa li m'għandux ikun hemm inkjesta pubblika, bħalma tixtieq l-Oppożizzjoni, in parallel mal-investigazzjoni kriminali li hemm għaddejja dwar il-qtil makabru ta' Daphne Caruana Galizia.

Kif qal l-Onor.

Sinjura President, bħala Membri Parlamentari kont nistenna li sa mill-ewwel ġurnata minn meta seħħ dan id-delitt, ningħaqdu bħala katina u ponn wieħed, għall-inqas fuq dan il-każ, biex tassew nassiguraw li ssir ġustizzja u ma nxekklux il-proċess tal-ġustizzja.

Sfortunatament, b'dispjaċir ikolli ngħid li l-Oppożizzjoni ma kenitx ponn wieħed mal-Gvern u, agħar minn hekk, qed tuża dan id-delitt biex tattakka u tgħajjar lill-Gvern.

Smajna akkużi assurdi li lanqas biss irrid nirrepetihom f'din il-Kamra.

Il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia huwa delitt li xxokkja lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Irrispettivament mit-twemmin politiku tal-persuna, ħadd ma jixraqlu jmut bħalma mietet Daphne Caruana Galizia.

Naħseb li lkoll qegħdin naqblu dwar dan.

Irrispettivament minn liema lenti n-nies kienu jħarsu lejha, jekk hux mil-lenti ta' dawk li kienu jarawha bħala gossiper li tidħol fl-affarijiet personali, li tattakka u tgħajjar tfal u nies li mhumiex fil-politika, inkluż nies li huma mejtin, jew inkella hux mil-lenti ta' dawk li kienu jarawha bħala l-aqwa ġurnalista investigattiva li kellna f'pajjiżna, bħala Gvern, b'mod ċar u ferm, nikkundannaw bis-saħħa kollha lil min wettaq dan id-delitt makabru.

Però, onestament, meta nara din il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni, ma nistax nifhem jekk hux kulħadd irid li ssir ġustizzja.

Qed ngħid dan b'responsabbiltà kbira.

Hawn min bħal donnu li f'din il-kwestjoni kollha jinteressah biss li jiskorja punti poitiċi b'detriment għall-investigazzjoni kriminali li għaddejja bħalissa u li qiegħda tħalli l-frott.

Sinjura President, jien għadni relattivament żagħżugħa fl-età però rrid ngħid li qatt daqs din id-darba ma niftakar li kellna investigazzjoni li ħalliet ir-riżultati.

F'pajjiżna kellna diversi każijiet, inkluż każijiet fejn nies tilfu ħajjithom b'bomba, imma sfortunatament, ma kellniex ir-riżultati pożittivi li kellna s'issa mill-investigazzjoni tal-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Rajna Gvern determinat li jsolvi dan il-każ tant li rajna l-involviment tal-istituzzjonijiet barranin, fosthom l-FBI, espertii forensiċi Olandiżi u l-Europol, li huma lkoll istituzzjonijiet u awtoritajiet li jgawdu reputazzjoni tajba fuq livell globali u l-Pulizija Maltija li flimkien, fi żmien spedit, ressqu tliet persuni quddiem il-Qrati tagħna.

Aktar minn hekk, minn dak li qrajt fil-midja jidher li ninsabu viċin biex il-moħħ jew l-imħuħ li kienu wara dan id-delitt, jinqabdu.

Għalhekk ikolli nistaqsi: Ġaladarba huwa evidenti li l-ħidma ta' dawn in-nies kollha qiegħda tħalli l-frott, għaliex irridu nkunu aħna l-politiċi li nindaħlu u nipprovaw inxekklu jew saħansitra, nippreġudikaw ix-xogħol tajjeb li qiegħed isir mill-istituzzjonijiet tagħna?

Bħala Deputat min-naħa tal-Gvern nappella biex inħallu l-investigazzjonijiet jaħdmu.

Ejja ningħaqdu u nagħtu fiduċja lill-istituzzjonijiet tagħna għaliex dawn għandhom bżonn is-sapport tagħna l-politiċi.

Jien u sħabi rridu naraw li ssir ġustizzja.

Però dan ma jfissirx li noqogħdu nindaħlu u niddeffsu bħala politiċi imma għandna nħallu l-istituzzjonijiet tagħna jaħdmu.

Bħala Gvern qegħdin nipprovdu r-riżorsi u l-għodda neċessarja biex verament issir ġustizzja.

Kif diġà għedt, ma neskludux li eventwalment ikun hemm inkjesta pubblika, iżda għaliex proprju nemmnu li l-investigazzjoni kriminali li għaddejja se tħalli aktar frott, se nħalluha għaddejja mingħajr ma noħolqu l-ebda xkiel.

Sinjura President, aħna rridu naraw li ssir ġustizzja.

Hawn irrid ningħaqad mal-interventi li għamilt inti aktar kmieni llum biex aħna stess li qegħdin fil-politika nirrispettaw lil xulxin fil-kliem li nużaw biex nitkellmu ma' xulxin u biex fid-dibattiti tagħna ma naqgħux f'livelli assurdi fejn saħansitra ngħajru b'mod personali.

M'għandniex nippermettu akkużi insensati bħalma rajna wara li seħħ dan id-delitt.

Niftakar ċar li fil-bidu ta' din il-leġiżlatura kont inkun ixxokkjata nisma' l-attakki tal-Oppożizzjoni, donnhom kienu qegħdin jimplikaw li kien il-Gvern li qatel lil Daphne Caruana Galizia!

Ejja nżommu dibattitu denju u ma naqgħux f'dawn it-tip ta' attakki u akkużi serji.

Bejnietna għandu jkun hawn kritika, anke jekk ma tkunx kostruttiva, iżda m'għandux ikun hawn mibegħda, ħdura jew tgħajjir li, kif għedt inti, Sinjura President, ma jagħmilniex denji ta' Membri Parlamentari.

Jiddispjaċini ngħid li sforz din iċ-ċerta mibegħda u ħdura, kien hawn min saħansitra wasal biex jikkawża ħsara irreparabbli lil pajjiżna.

Hawnhekk ma naqbilx mal-Onor.

Edwin Vassallo meta qal li dan il-Gvern tappan ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Ir-reputazzjoni ta' pajjiżna ġiet imtappna mill-Oppożizzjoni bl-alleati tagħhom, il-Membri Parlamentari Ewropej, inkluż Ewro Parlamentari oħrajn, li kienu jieħdu pjaċir jintużaw biex joqogħdu jgħajru lil pajjiżna u jgħidu li l-awtoritajiet f'pajjiżna ma jaħdmux.

Imbagħad kien hawn min ħa għalih għaliex jien għamilt paragun bejn il-kompetenza tal-awtoritajiet tagħna u tal-awtoritajiet tagħhom f'pajjiżhom.

Sinjura President, se nagħlaq fuq nota pożittiva.

Pajjiżna, minkejja l-ħmieġ u t-tajn kollu li jintefa', baqa' miexi 'l quddiem b'aktar progress.

Din il-ġimgħa stess rajna tkabbir ekonomiku ta' 7.5%.

F'liema pajjiż fejn m'hemmx is-saltna tad-dritt l-ekonomija tikber b'dan il-mod?

F'liema pajjiż fejn m'hemmx fiduċja fl-istituzzjonijiet, jinkiseb surplus?

F'liema pajjiż demokratiku jinkiseb dak li kiseb pajjiżna fuq livell soċjali u ekonomiku kieku għandna poplu li ma jgħixx fil-libertà u fis-serenità?

Dan mhux qed ngħidu jien bħala Deputat tal-Gvern imma qed jingħad mill-Unjoni Ewropea li qed tikkonferma l-progress li pajjiżna qiegħed jagħmel kuljum.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, il-ġurnalista Daphne Caruana Galizia nqatlet wara li żvelat l-involviment ta' uffiċjali għolja tal-Gvern fil-Panama Papers u waqt li kienet qiegħda tinvestiga allegazzjonijiet serji ħafna ta' involviment ta' uffiċjali fil-ħasil tal-flus.

Bħala Oppożizzjoni, għandna fiduċja fl-istituzzjonijiet, imma m'għandniex fiduċja fl-indħil tal-Gvern fl-istituzzjonijiet.

Ma nafx għalfejn in-naħa tal-Gvern qiegħda tħallat il-ħass mal-gass meta tgħid li jekk ikun hemm investigazzjoni pubblika, din se xxekkel l-investigazzjoni kriminali.

Kif jista' jgħaddilhom minn rashom dan ir-raġunament?

Investigazzjoni pubblika hija dritt mhux biss tal-qraba ta' Daphne Caruana Galizia, imma tal-poplu Malti u Għawdxi kollu li għandu dritt li jara li l-ġustizzja qed issir u trid tidher li qed issir.

Daphne Caruana Galizia nqatlet meta f'pajjiżna, sfortunatament, inħolqot klima politika taħt Gvern imsejjaħ Laburista imma mhuwiex laburista, fejn jidher li qed tirrenja l-impunità.

Pajjiżna għad għandu ġrieħi kbar tal-qtil ta' Karin Grech u Raymond Caruana li kienu traġedji kompletament differenti mill-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Dawn kienu traġedji li seħħew fi klima politika differenti.

Naħseb li wasal iż-żmien li nitolbu lill-Istat jerfa' r-responsabbiltà.

L-Istat għandu jassessja lilu nnifsu għall-kompetenza tiegħu permezz tal-liġi u l-istituzzjonijiet mhux mittiefsa biex noħolqu ambjent fejn reati bħal dawn ma jerġgħux iseħħu, u jekk allaħares qatt iseħħu, ikollna l-għodda biex nittrattawhom b'mod li l-poplu Malti u Għawdxi jkun jista' jserraħ rasu.

Għaldaqstant il-Partit Demokratiku qed jagħżel li jressaq emenda ppreżentata minni għall-mozzjoni Nru 179.

"A" Din il-Kamra tirriżolvi li l-Mozzjoni 179 tiġi emendata b'dan il-mod:

Illi l-kliem kollu minn "Peress" fl-ewwel linja sa "Kamra" fl-aħħar linja (inkluż) għandu jiġi ingassat u minflok jiddaħħal:

"Peress li nhar it-28 ta' Diċembru 1977 inqatlet Karin Grech b'ittra bomba li kienet indirizzata lil missierha Prof. Edwin Grech, liema ittra bomba ntbagħtet matul l-istrajk tat-tobba u liema delitt ġie deskritt mill-Arċisqof ta' dak iż-żmien, Mikiel Gonzi, bħala l-ewwel attakk terroristiku f'Malta;

Peress li fil-5 ta' Diċembru 1986 inqatel Raymond Caruana wara drive by shooting fuq il-Każin tal-Partit Nazzjonalista fil-Gudja u li dan id-delitt seħħ matul il-perjodu ta' taqlib politiku kbir f'Malta;

Peress li nhar it-Tnejn, 16 ta' Ottubru 2017 ġiet assassinata bl-aktar mod brutali l-ġurnalista Daphne Caruana Galizia u dan huwa minnu nnifsu theddida mill-aktar gravi għad-dritt ta' kull ċittadin għal-libertà tal-espressjoni, għal-libertà tal-istampa, għall-protezzjoni tal-ġurnalisti u għat-tħaddim tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna,

Peress li f'kull wieħed minn dawn it-tliet każijiet jidher ċar li l-awtoritajiet kienu fid-dmir li jipproteġu ħajjet kull vittma, dan skont Artikolu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet Umani, liema konvenzjoni Malta hija firmatarja tagħha;

Illi għandha tinħatar kummissjoni verament indipendenti mill-politika, il-Gvern lokali, l-Oppożizzjoni u l-pulizija Maltija, liema kummissjoni għandha ġġib l-isem ta' Kummissjoni Verità u Ġustizzja u titwaqqaf;

Illi l-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandha:

tinvestiga ċ-ċirkostanzi tal-assassinju ta' Kariun Grech, Raymond Caruana u Daphne Caruana Galizia; "

- qed ngħidu dan mingħajr preġudizzju ; nifhmu li r-riżorsi ta' kull inkjesta u investigazzjoni għandhom jintużaw fejn hu l-aktar effettiv, imma xorta għandna nistabbilixxu l-bżonn illi dan isir -

"2. tidditermina jekk l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux jafu, jew kellhomx ikunu konxji ta' riskju reali u immedjat għal ħajjet Prof. Edwin Grech u familtu, Raymond Caruana u l-ġurnalista Daphne Caruana Galizia u jekk il-miżuri li ħadu l-awtoritajiet f'kull wieħed minn dawn il-każijiet kenux adegwati biex jipproteġu ħajjet il-vittmi u qrabathom;

teżamina jekk kienx hemm responsabbiltà tal-Istat (kemm jekk intenzjonata kif ukoll jekk b'negliġenza) li jevita dawn id-delitti u jipproteġi ħajjet il-vittmi;

tikkonsidra jekk id-drittijiet umani tal-vittmi ta' dawn id-delitti u qrabathom ġewx miċħuda; u

tagħmel rakkomandazzjonijiet għal miżuri sabiex issaħħaħ l-ambjent politiku Malti u l-libertà tal-espressjoni, inkluż il-protezzjoni ġurnalistika, fosthom, policies, liġijiet u regolamenti u b'hekk jiġi impedit li jinqatlu aktar ċittadini.

Illi l-Kumissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandha tkun preseduta minn president permanenti, liema president għandha tkun l-istess persuna li tokkupa l-kariga ta' Kummissarju tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Kunsill tal-Ewropa.

Illi l-president tal-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandu jkollu s-setgħa jwaqqaf bord jew bordijiet ta' inkjesta li jaħdmu sabiex jilħqu l-għanijiet tal-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja, liema bordijiet għandhom ikunu komposti minn individwi li huma ta' esperjenza pprovata fil-qasam tad-drittijiet umani u li ma jkollhom ebda konnessjoni mal-Gvern kurrenti jew dawk preċedenti, il-politika Maltija u l-pulizija Maltija.

Illi l-president tal-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandu jfassal terms of reference għall-operat tal-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja, liema terms of reference għandhom jitfasslu wara konsultazzjoni mal-kumitat li jirrappreżenta l-interessi tal-vittmi, kompost minn rappreżentanti tal-qraba ta' kull vittma (tliet rappreżentanti b'kollox) u kumitat legali kompost minn tliet membri li jkunu l-Prim Imħallef u ż-żewġ l-aktar imħallfin anzjani.

Illi l-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandu jkollha dawk il-mezzi, ir-riżorsi u s-sostenn loġistiku li fil-fehma tal-istess Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja jkunu meħtieġa sabiex twettaq l-inkarigu mogħti lilha.

Illi l-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandu jkollha s-setgħa li tordna li xhieda jixhdu quddiem il-bordijiet imwaqqfa minnha.

Illi l-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja għandha tipprepara rapport differenti fuq kull vittma dwar is-sejbien tagħha dwar il-vittma rilevanti.

Għalhekk din il-Kamra taqbel u tirriżolvi li:

Ittenni l-kundanna tagħha għall-qtil ta' Karen Grech, Raymond Caruana u Daphne Caruana Galizia;

Tibda l-preparamenti neċessarji sabiex titwaqqaf il-Kummissjoni għall-Verità u Ġustizzja;

Tagħti l-permess li jitressaq abbozz ta' liġi sabiex isiru l-emendi hawn annessi fl-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta) skont kif anness ma' din il-mozzjoni;

Tqis li tali abbozz ta' liġi għandu jiġi kkonsidrat bħala ta' natura urġenti u speċjali, għalhekk għandu jitqies f'seduta waħda.".

Sinjura President, issa nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Draft ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Inkjesti, Kap. 273.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, l-ewwel nett, irrid nirringrazzja lill-kelliema kollha ta' qabli għall-kontribut f'dan id-dibattitu.

Dan huwa suġġett importanti mhux biss minn ottika legali u lokali però anke għaliex pajjiżi oħrajn qed iħarsu lejna u jaraw li pajjiżna jirrispetta s-saltna tad-dritt.

Sinjura President, irrid nibda billi ngħid li lili jweġġgħuni kummenti mill-Membri ta' din il-Kamra li jgħidu li m'hawnx interess li l-affarijiet jimxu u li l-istituzzjonijiet imexxu l-investigazzjonijiet tagħhom.

Kif jista' jingħad dan meta kien hemm il-konservazzjoni tal-evidenza, hemm għaddejja inkjesta maġisterjali u hemm kumpilazzjoni ta' tlieta min-nies?

Ovvjament il-proċess irid jieħu l-kors tiegħu.

Issa hawn irrid ngħid li s-saltna tad-dritt trid tapplika dejjem.

Id-drittijiet proċedurali u ta' difiża ta' dawn it-tliet persuni jridu jiġi mħarsa wkoll.

Wieħed ma jistax jagħmel inkjesta pubblika għax hemm is-saltna tad-dritt.

Dawk huma opinjonijiet.

Is-saltna tad-dritt tfisser li l-istituzzjonijiet jirrispondu għal dak li ġara.

M'hemmx dubju li l-qtil ta' Daphne Caruana Galizia weġġa' u kien xokkanti għal kulħadd u għaż-żewġ naħat tal-Kamra.

Indipendentement mill-fatt jekk din il-ġurnalista tkellmitx, ikkritikatx jew saħansitra weġġgħetx lil xi persuni, dak li seħħ huwa inaċċettabbli fis-soċjetà tagħna.

Però aħna rridu nitilqu mill-punt li ngħidu li f'Malta l-istituzzjonijiet ma jaħdmux meta hemm inkjesta maġisterjali għaddejja?

L-Onor.

Marlene Farrugia qaltilna li qed titlob inkjesta lil hinn mill-politiċi u l-politika.

Mela l-inkjesta maġisterjali x'inhi?

Jiġifieri qed ngħidu li l-maġistrat inkwerenti għandu xi pressjoni politika?

Qed ngħidu li l-maġistratura u l-ġudikatura tagħna mhux qed jagħmlu xogħolhom tajjeb?

Issa lil hinn mill-politika u mill-fatt li kulħadd għandu dritt għall-opinjoni rridu napprezzaw li fi żmien rekord tressqu tlieta min-nies il-Qorti.

Dan huwa punt li ħadd ma semmieh!

Forsi qed ninsew malajr!

Ħafna qed jinsew ukoll li l-inkjesta għadha teknikament miftuħa u l-Maġistrat Neville Camilleri għadu għaddej bl-investigazzjonijiet.

Għalkemm hemm proċediment penali u kawża kriminali għaddejjin, il-maġistrat żamm l-inkjesta miftuħa.

F'soċjetà demokratika hekk jimxu l-affarijiet!

Ma naħsibx li rridu nibagħtu sinjal hemm barra jew anke barra l-pajjiż li l-istituzzjonijiet f'pajjiżna ma jaħdmux u li qisu mhux qed issir inkjesta!

Ejja nibagħtu messaġġ li aħna jimpurtana li dan id-delitt, bħal kull delitt, jiġi solvut.

Ejja nibagħtu messaġġ li bħala pajjiż, nipproteġu d-dritt tal-ħajja u lil kull persuna f'Malta u f'Għawdex.

Ħadd ma semma l-ittra bil-parir li bagħat l-Avukat Ġenerali fil-5 ta' Ottubru 2018.

Din l-ittra qiegħda fid-dominju pubbliku u fil-fatt jien niżżiltha minn fuq l-internet ma' artiklu f'gazzetta bl-Ingliż.

L-Onor.

Karol Aquilina qal li l-Avukat Ġenerali qed idur mal-lewża.

Dan huwa parir ta' madwar seba' faċċati fejn l-Avukat Ġenerali jgħid li f'dan l-istadju m'għandhiex issir inkjesta pubblika għal raġunijiet legali.

Jien naqbel ma' din il-pożizzjoni.

Kif ħadd mill-Oppożizzjoni ma semma dan il-parir tal-Avukat Ġenerali, li jikkwota t-textbook Beer fuq inkjesti pubbliċi li jġib l-eżempju tas-sentenza Mousa v Secretary of State for Defence fl-English Divisional Court (2010)?

Issa jekk il-Membri tal-Oppożizzjoni jifhmu aktar minn dan il-ġurista eminenti li tkellem, ma nafx!

Qed ngħid dan għax meta jitkellmu l-Membri tal-Oppożizzjoni taħseb li huma biss jifhmu fil-liġi!

Dan il-parir qed jgħid li qabel ma ssir inkjesta pubblika hemm bżonn li nħallu l-inkjesta maġisterjali għaddejja u wara naraw jekk l-inkjesta li qed issir u li qed tiġbor l-evidenza tiddeterminax li għandha ssir inkjesta pubblika bil-mansjonijiet u l-parametri tagħha.

Dan il-parir qed jgħid li għandek tikkonserva l-provi għal kull inkjesta sussegwenti.

Dan huwa dak li qed jagħmel l-Istat illum!

Hemm inkjesta għaddejja u tressqu n-nies il-Qorti.

Dan huwa l-mod kif taħdem id-demokrazija.

La l-Prim Ministru u ħadd min-naħa tal-Gvern qatt ma qal li m'għandhiex issir inkjesta pubblika.

Aħna qed ngħidu li għandna nħallu l-istituzzjonijiet jaħdmu u jekk f'xi mument jiġi ddeterminat li għandha ssir inkjesta pubblika, din issir ukoll.

L-Onor.

Edwin Vassallo staqsa x'inhu t-test tal-poplu tagħna.

Sar delitt, mar il-Maġistrat inkwerenti li investiga, tressqu n-nies il-Qorti u l-inkjesta baqgħet miftuħa.

Dak hu t-test li jara l-poplu.

Issa ovvjament, minbarra din l-inkjesta, il-poplu jibqa' għaddej b'ħajtu wkoll.

L-Oppożizzjoni, bir-rispett kollu, urew konfużjoni totali fil-ħsieb.

L-Onor.

Karol Aquilina semmielna l-artiklu 2 tal-Konvenzjoni Ewropea qisu hu biss jaf b'din il-Konvenzjoni!

Kemm hu bravu!

Dan l-artiklu 2 isemmi l-positive obligations tal-Istat fosthom li l-Istat irid jissalvagwarda d-dritt tal-ħajja.

U jien nistaqsi: Qed ngħidu li f'pajjiżna m'hawnx salvagwardji?

Qed ngħidu li f'pajjiżna m'għandniex Kodiċi Kriminali?

Qed ngħidu li m'għandniex pulizija u maġistrati inkwerenti?

Qed ngħidu li m'għandniex Kostituzzjoni li tissalvagwarda d-drittijiet fundamentali?

Qed ngħidu li f'pajjiżna ma jkollniex sentenzi li jinqatgħu kontra l-Gvern u l-Gvern jimplimentahom?

Dan hu dak li qed jipprova jgħid l-Onor.

Biex nagħtih eżempju wieħed se nsemmi l-famuż każ fejn fil-leġiżlatura li għaddiet il-Qorti Kostituzzjonali tat żewġ siġġijiet lill-Oppożizzjoni.

F'dan il-każ is-sentenza nqatgħet kontra l-Gvern imma l-Gvern implimentaha.

Dak hu pajjiż fejn l-istituzzjonijiet jaħdmu.

Issemma wkoll li l-Istat seta' kien jaf b'dan id-delitt u b'xi mod seta' jipprevenih.

Ara veru flimkien kollox possibbli!

S'issa jien ma rajtx prova fid-dominju pubbliku li turi li xi ħadd seta' kien jaf li b'xi mod kien se jitwettaq dan id-delitt u ma pprevenihx.

Minn fejn toħroġ din?

Kif għedt, artiklu 2 isemmi l-positive obligation ta' kull pajjiż li huwa firmatarju tal-Konvenzjoni Ewropea inkluż li fil-pajjiż ikollok proċeduri li jiggarantixxu li jsiru l-inkjesti.

Ejja niftakru li l-aktar li sofrew huma l-familjari tal-vittma.

Irridu ngħidu wkoll li l-familjari kellhom aċċess għall-Qrati u saru rikorsi li ġew milqugħa għax f'pajjiżna għandna istituzzjonijiet li jaħdmu.

Sinjura President, jien irrid nagħlaq billi nagħmel appell biex inkunu prudenti f'dak li ngħidu.

Ejja niftakru li l-inkjesti jaffettwaw is-saltna tad-dritt, l-investor confidence f'pajjiżna u l-finanzi pubbliċi.

L-Onor.

Vassallo qalilna li t-theddida tal-ħasil tal-flus bdiet meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern fl-2013.

Ejja nkunu realistiċi.

Ċerti industriji f'pajjiżna għandhom exposure ta' riskju ta' ħasil tal-flus.

X'nagħmlu?

Żgur li ma nistgħux immorru għall-għażla li nneħħuhom.

Pereżempju hawnhekk nista' nsemmi s-servizzi finanzjarji u r-remote gaming li nbdew b'mod tant tajjeb minn Gvern Nazzjonalista.

Aħna qed ngħidu li rridu nissalvagwardaw aktar l-interessi ta' pajjiżna, irridu li jkollna aktar strutturi u an EU approach għaliex ħafna mill-kriminalità u mill-ħasil tal-flus huwa transborder.

Ejja ma nibagħtux xi tip ta' sinjal li f'pajjiżna ma tirrenjax is-saltna tad-dritt!

Minn hawnhekk irrid nappella speċjalment lill-Membri Parlamentari Ewropej li forsi bħalissa moħħhom fil-kampanja elettorali u wieħed irid jidher aktar mill-ieħor, biex niġbdu ħabel wieħed.

Il-ħabel wieħed huwa li Malta għandha tiġi l-ewwel u qabel kollox.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sinjura President, kull delitt ta' omiċidju huwa gravi u miegħu jġib nixxiegħa ta' emozzjonijiet fuq kull min ikun involut.

Kull delitt ta' omiċidju premeditat iġib aktar emozzjonijiet ta' kull forma fuq dawk li jkunu involuti.

Delitt ta' omiċidju premeditat ta' ġurnalista investigattiva jġib mhux biss ħafna emozzjonjiet u ma jaffettwax biss lill-familja immedjata ta' dik il-ġurnalista, iżda jferi u jixxokkja soċjetà sħiħa li tkun ġiet imċaħħda minn persuna li tkun qed taħdem biex tiskopri l-verità fuq affarijiet ta' interess pubbliku.

Xbajt, għajjejt u ninsab verament iddiżgustat bl-ispin, bil-qerq u bit-tagħwiġ tal-fatti min-naħa tal-Gvern.

Bir-rispett kollu, dawn kemm ħasbu li l-Oppożizzjoni jew in-nies hemm barra huma mzazen!

Kif jistgħu jġibu l-argument li hemm inkjesta maġisterjali għaddejja u allura l-mozzjoni tal-Oppożizzjoni għal inkjesta pubblika m'għandhiex tintlaqa'!

Għal darba, darbtejn, tlieta, nirrepeti li inkjesta maġisterjali hija inkjesta li ssir fis-sigriet u fis-skiet.

Ħadd ma jkun jaf x'qiegħed isir, lanqas meta tingħalaq, ħlief l-Avukat Ġenerali.

Min-naħa l-oħra, inkjesta pubblika kif qed titlob l-Oppożizzjoni, min-natura tagħha hija pubblika.

Il-familja ta' Daphne Caruana Galizia u tant organizzazzjonijiet ġurnalistiċi madwar l-Ewropa qed jitolbu għal inkjesta pubblika li ma tkunx sigrieta bħal inkjesta maġisterjali.

Inkjesta pubblika tmur lil hinn mir-remit ta' inkjesta maġisterjali.

In-naħa tal-Gvern ma jistgħux jibqgħu jigdbu fuq dan il-fatt!

Pereżempju, inkjesta maġisterjali ma tidħolx fil-mottiv u ma tidħolx fil-fatt jekk il-pulizija kellhomx biżżejjed riżorsi.

Inkjesta maġisterjali, hu min hu l-maġistrat li jkun qed jagħmilha, ma tidħolx fil-mertu jekk l-awtoritajiet tal-pajjiż kenux jafu li kien hemm omiċidju qiegħed jinħema, partikolarment f'ċerti bnadi.

Inkjesta maġisterjali tmur lil hinn minn dan ir-remit.

Hija inkjesta pubblika mwaqqfa skont il-liġi kif qed titlob l-Oppożizzjoni u kif ilha titlob mill-ewwel ġurnata l-familja ta' Daphne Caruana Galizia li tidħol f'ċertu dettall.

Però huwa evidentement ċar li l-Gvern ma jridx li toħroġ il-verità.

Sal-lejla stess, Membri tal-Gvern qed jixħtu d-dubju jekk l-Oppożizzjoni u l-qraba tal-familja jridux li ssir ġustizzja.

Għandhom il-wiċċ jgħidu li għandna nkunu ponn magħqud meta uffiċjali għolja f'Kastilja jkollhom l-ardir u t-tqalligħ - allaħares kienet ommi - li jiktbu fuq Facebook, bil-beneplaċitu tal-Prim Ministru, u jinsinwaw li t-tifel ta' Daphne Caruana Galizia kien involut fl-omiċidju ta' ommu!

Dawn huma fatti strambi imma veri!

Fit-13 ta' April 2018, communication aide tal-Prim Ministru jikteb u jgħid li l-karozza tħalliet barra f'nofs id-drive-in minkejja l-krib li l-protezzjoni ma ngħatatx.

Smajtu xi ċensura għal dan il-kliem mill-Prim Ministru?

Fil-blog ta' wieħed mid-Deputati tal-faċċata kemm-il darba qrajna insinwazzjonijiet li aħjar nistaqsu lill-editur tal-ġurnal The Guardian dwar min kienet il-persuna li ħalliet il-karozza pparkjata barra lejlet li nqatlet Daphne Caruana Galizia.

Ilbieraħ imbagħad, jixhed iben Daphne Caruana Galizia b'mod mill-aktar ammirevoli u b'dinjità li wħud minnha hawn ġew lanqas biss noħolmu li nersqu nitfa lejha.

Sinjura President, il-Membri tan-naħa tal-Gvern jgħidu li ħadu dan il-każ bis-serjetà.

Irrid ngħid li l-memorial ta' din il-ġurnalista fil-Belt ġie żbarazzat 190 darba.

Dan huwa l-Gvern li għandu din il-ħerqa li jiġġieled il-verità!

Miegħi għandi artiklu miktub mill-ġurnalista Naomi Klein xahar ilu li jgħid hekk:

Sinjura President, bil-wiċċ tost kollu jgħidu li huma vuċi waħda magħna!

Xahar ilu Kastilja kienet il-moħħ wara spin biex toħroġ storja malizzjuża intitolata "Daphne murder mastermind suspects identified".

Huwa evidentement ċar li din l-istorja ħarġet minn Kastilja.

Fil-fatt din l-istorja qatt ma ġiet miċħuda minn Kastilja bid-differenza għal stejjer oħrajn li ġew miċħuda mill-ewwel.

Biex tkompli tagħqad, il-Ministru għall-Intern Malti mar fuq il-midja, għal ġieħna barranija, u qal li l-arresti ta' dawk illi kienu l-moħħ wara l-omiċidju kienu fil-viċin ħafna.

Trid tkun kretin, imbeċilli, injorant u inkompetenti biex bħala Ministru għall-Intern tmur tagħti intervista lill-ġurnalisti, partikolarment dawk barranin, u tikxef idejk x'qegħdin jagħmlu l-forzi tal-ordni taħt ir-responsabbiltà tiegħek!

Jekk dan mhuwiex każ ta' inkompetenza, huwa każ ta' ħażen malizzjuż biex ikunu qegħdin jiġu avżati u informati terzi.

Kif jgħid il-Malti, bniedem avżat huwa nofsu armat!

Fl-interess ta' min kien il-fatt illi l-imħuħ wara dan l-omiċidju – qed ngħid imħuħ għax ma kienx hemm moħħ wieħed imma kien hemm diversi saffi ta' mħuħ - ikunu informati u avzati fejn waslu l-investigazzjonijiet tal-pulizija?

Dan huwa għajb!

Dan ma jurix buona volontà imma juri malafede mill-aktar lampanti.

Mhux ta' b'xejn li n-naħa tal-Gvern ma jridux jaqblu ma' din il-mozzjoni għax kieku din il-mozzjoni tiġi approvata, issir inkjesta kif suppost skont l-Inquiries Act.

Il-Gvern waqqaf inkjesta biex jara għalfejn kien hemm il-ħosba fi sptar lokali imma ma jridx jagħmel inkjesta pubblika dwar dan il-qtil, inkjesta li tasal għall-verità !

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ABELA: Sinjura President, għal darb'oħra qed naraw mozzjoni negattiva minn sensiela ta' mozzjonijiet negattivi min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Jiddispjaċini ngħid dan imma f'sena u nofs f'din il-leġiżlatura l-Oppożizzjoni ma ressqet l-ebda mozzjoni bi skop pożittiv u li toħloq dibattitu kostruttiv f'din il-Kamra.

Mhux qed ngħid li l-Oppożizzjoni għandha tressaq mozzjoni li bilfors kulħadd irid jaqbel magħha però mozzjoni li toħloq dibattitu san.

Bil-maqlub, f'din l-aħħar sena u nofs, ħlief djalettika dwar korruzzjoni, negattiviżmu, inkjesti u riżenji ma smajniex.

Qed ngħid dan mhux għax bħala Gvern qed niddejqu niddibattu din il-mozzjoni però naħseb li n-nies hemm barra jridu jisimgħu affarijiet differenti.

In-nies iridu jisimgħu dwar il-pjanijiet tal-Oppożizzjoni għall-futur ta' dan il-pajjiż, tal-poplu tagħna u ta' wliedna.

Iridu jisimgħu dak li l-Oppożizzjoni qed taspira għall-futur biex bħala pajjiż inwettqu l-ħolm ta' kull wieħed u waħda minna.

Nerġa' ngħid li bħala Gvern ma niddejqux niddibattu dawn it-temi però ma jistax ikun li jkollok Oppożizzjoni li darba wara l-oħra, tressaq dawn it-tip ta' mozzjonijiet.

Sinjura President, għadna kif smajna lill-Onor.

Jason Azzopardi juża diversi titoli, fosthom ta' imbeċilli.

Jien ma nħobbx nuża dak l-istil partikolarment meta qed nitkellem fuq kollegi tiegħi fil-Parlament.

Lanqas ma se noqgħod nikkompara d-dinjità ta' wħud mill-Membri f'din il-Kamra ma' tat-tifel ta' Daphne Caruana Galizia, kif għadu kif għamel l-Onor.

Ma naħsibx li dawn il-paraguni għandhom isiru f'din Kamra.

Però se nidħol fil-kontenut tal-mozzjoni.

L-Oppożizzjoni tgħid li temmen - fil-verità ma temminx - fil-konċett tas-saltna tad-dritt.

Għalhekk ikun tajjeb li nispjegaw x'inhi s-saltna tad-dritt.

Dan l-aħħar smajna lil ħafna nies jitkellmu dwar dan il-konċett forsi mingħajr ma jafu verament xi jfisser.

Is-saltna tad-dritt tfisser li jkollok qafas ta' regoli u liġijiet li jgħoddu bl-istess mod għal kulħadd.

Element fundamentali tas-saltna tad-dritt huwa r-rispett lejn il-liġi.

Kif jista' jkollok rispett lejn il-liġi meta l-Oppożizzjoni, fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, qed tressaq mozzjoni illegali?

Din il-mozzjoni hija kontra l-liġi u se nispjega għaliex.

Kif jista' jkollok Oppożizzjoni li tikteb mozzjoni bħal din, meta l-bażi tagħha hija l-illegalità u l-ksur tal-liġi?

L-Onor.

Azzopardi għadu kemm ikkonfermali kemm din il-mozzjoni hija kontra l-liġi u konfuża meta fid-diskors tiegħu qal x'inhi inkjesta pubblika.

Din il-mozzjoni per se mhijiex qed titlob inkjesta pubblika.

Possibbli anke b'dan il-mod iridu jiżvijaw lin-nies hemm barra?

L-Onor.

Azzopardi għadu kif tenna l-fehma tiegħu li din il-Kamra għandha tivvota favur il-mozzjoni biex issir inkjesta pubblika.

Però fil-mozzjoni li tressqet, l-Oppożizzjoni mhux qed titlob dan!

Taf l-Oppożizzjoni li fil-mozzjoni qed titlob li ssir inkjesta parlamentari?

Dak huwa l-kontenut tal-mozzjoni.

Din hija inkjesta ppastardjata għax qed titlob taħlita bejn inkjesta taħt l-Inquiries Act u inkjesta pubblika li f'25 sena fil-poter, Gvern Nazzjonalista qatt ma ħoloq qafas legali biex jirregolaha.

L-Oppożizzjoni qed titlob inkjesta pubblika li fis-saltna tad-dritt u fil-qafas tal-liġijiet tagħna, f'25 sena fil-gvern, qatt ma ħasbet għaliha.

Però jidher li issa l-Oppożizzjoni hija anzjuża u ħerqana ħafna għal din l-inkjesta pubblika!

Kif qed ngħid, l-Oppożizzjoni qed titlob taħlita bejn inkjesta taħt l-Inquiries Act li hija regolata fil-liġi tagħna, imbagħad qed iżżid biċċa biex ikun hemm inkjesta pubblika u qed iżżid ukoll it-tielet element importanti li ma spjegajtux, anzi qed toqgħod 'il bogħod ħafna minnu.

Fil-mozzjoni l-Oppożizzjoni qed tgħid b'mod fin ħafna li qed titlob inkjesta parlamentari u qed tgħid li għandu jinħatar bord ta' inkjesta taħt l-Inquiries Act b'żewġ terzi tal-Parlament.

Jidher li ma jaqblilhomx jaqraw sew x'qed tgħid il-mozzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Abela.

L-Onor.

Abela ma jafx jaqra imma l-mozzjoni tgħid ċar u tond li qed titlob inkjesta pubblika skont l-Att dwar l-Inkjesti.

Onor. Abela, tista' tkompli.

ROBERT ABELA: Huwa proprju għalhekk li din hija inkjesta ppastardjata għaliex tgħid li trid inkjesta skont l-Att dwar l-Inkjesti u mbagħad taqleb ta' taħt fuq dak li jgħid l-Att dwar l-Inkjesti fil-liġi tagħna.

L-Oppożizzjoni qed tgħid li trid li naħtru inkjesta taħt l-Att dwar l-Inkjesti imma naqilbu ta' taħt fuq min jaħar il-bord għal din l-inkjesta.

Fil-fatt qed tgħid li l-bord għandu jinħatar mill-Parlament u jirrapporta lill-Parlament.

Mela sewwa, l-Oppożizzjoni trid inkjesta parlamentari u trid taqleb ta' taħt fuq il-prinċipju bażiku li jirregola lil dan il-Parlament biex iġġib lil dan il-Parlament investigatur.

Din hija l-oxxenità f'din il-mozzjoni li hija irregolari għall-aħħar!

Sinjura President, jgħid x'jgħid kulħadd, jien nibqa' nsostni, kif għedt diġà, li l-Oppożizzjoni għandna skop wieħed biss; dak li timmina l-proċess kontra t-tliet akkużati.

Dik hija l-vera raġuni għalfejn l-Oppożizzjoni qed terġa' tressaq mozzjoni simili.

L-Oppożizzjoni trid investigazzjoni li fiha jinstemgħu x-xhieda fil-miftuħ, anke jekk taf sew li l-konsegwenza ta' dak li qed titlob se jwassal għal tfixkil fil-proċess li għaddej kontra t-tliet akkużati.

Fil-mument li se jkollok żewġ proċeduri għaddejjin flimkien, bi proċedura għaddejja quddiem il-Qorti u mbagħad inkjesta parlamentari, huwa ovvju li l-ewwel proċess se jkun imminat.

Kieku jsir hekk, l-ewwel kawża kostituzzjonali jagħmluha t-tliet akkużati għaliex jgħidu li l-każ tagħhom qed jiġi ppreġudikat u imminat.

Għalhekk nibqa' nsostni li l-Oppożizzjoni trid twassal għal-liberatorja tat-tliet akkużati.

Ir-raġuni wara dan ma nafx x'inhi u ma nifhimhiex però għedt dan f'dibattitu preċedenti u nibqa' nsostnih.

(Interruzzjonijiet)

Onor. Azzopardi, hija tal-mistħija kif inti qed iġġib informazzjoni mingħand l-uffiċjal prosekutur fil-kappell tiegħek ta' avukat difensur tal-vittma u tużaha fil-Parlament!

Sinjura President, mhuwiex aċċettabbli li Membru jilbes il-kappell ta' avukat difensur f'kawża, iġib informazzjoni li tkun magħrufa biss lill-prosekuzzjoni u lill-avukati tad-difiża u tal-vittma u jużaha ġewwa dan il-Parlament.

Dawn huma affarijiet li fis-saltna tad-dritt ma jagħmlux sens, ma jeżistux u huma inaċċettabbli!

Però, sfortunatament, dawn huma affarijiet li qed isiru kemm-il darba minn Membri tal-Oppożizzjoni f'din il-Kamra!

L-appell tiegħi huwa li għandna nħallu l-istituzzjonijiet li qegħdin jiffunzjonaw u jagħtu r-riżultati jaħdmu.

F'dan il-każ kellna l-Korp tal-Pulizija li għamel xogħol tajjeb ħafna li wassal għall-arrest ta' tliet persuni li tressqu quddiem il-Qorti.

Hemm ukoll l-istituzzjoni tal-Qorti li qed tagħmel xogħolha b'inkjesta maġisterjali li għadha għaddejja u waslet fl-istadju tal-Qorti li nsejħulha l-istruttorja jiġifieri fejn qed jinstemgħu l-provi rigward dawn it-tliet akkużati.

Mela għaliex hawn din l-insistenza li nkissru u nfarrku l-ħidma ta' dawn l-istituzzjonijiet?

Għaliex l-Oppożizzjoni qed titlob li naqilgħu l-każ minn quddiem l-istituzzjonijiet li skont is-saltna tad-dritt, għandhom jisimgħu l-każ, u nġibu investigazzjoni fil-Parlament?

Dawn huma affarijiet bla loġika u li meta tiddiskutihom ma jagħmlu l-ebda sens.

Il-konklużjoni wara dan kollu ma tħallili l-ebda dubju dwar l-għan veru li trid tasal għalih l-Oppożizzjoni.

Kieku l-Oppożizzjoni verament temmen fis-saltna tad-dritt, ma timminax il-ħidma tal-istituzzjonijiet tagħna, imma tħallihom jaqdu l-funzjoni tagħhom, kif qed jagħmlu tant tajjeb.

Sinjura President, jien nappella biex bħala Parlament inħallu 'l-istituzzjonijiet tagħna jwettqu l-ħidma tagħhom u biex ma nagħmlu xejn li bih nistgħu nippreġudikaw każ delikat bħal dan li jinsab pendenti quddiem il-Qorti.

Jekk verament nemmnu li għandha toħroġ il-verità u min kien responsabbli għal dan id-delitt iħallas ta' għemilu, ejja nħallu 'l-istituzzjonijiet tagħna jagħmlu xogħolhom bis-serenità u ma nidħlux fil-ħidma tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sinjura President, l-ewwel nett irrid ningħaqad ma' dawk kollha li diġà tkellmu f'din il-Kamra u qalu kemm hija xi ħaġa ta' dispjaċir u diffiċli li titkellem dwar persuna li nqatlet.

Kull omiċidju, speċjalment omiċidju barbaru bħal dan, huwa affront lejn is-sistema tagħna tal-ġustizzja u lejn is-soċjetà kollha.

Għalhekk ningħaqad ma' dawk kollha li esprimew sentimenti ta' rabja għall-fatt li ċittadina Maltija, bħali u bħalek, omm ta' familja nqatlet b'mod brutali.

Persważ li qed nitkellem għan-nom ta' kulħadd f'din il-Kamra meta ngħid li dan it-tip ta' aġir huwa kompletament inaċċettabbli!

Aħna għandna soċjetà li tirrispetta s-saltna tad-dritt u atti barbari bħal dawn assolutament mhumiex ittollerati.

It-tieni messaġġ li rrid ngħaddi huwa messaġġ ta' ringrazzjament lejn il-forzi kollha tal-ordni, inkluż il-pulizija u l-ġudikatura ta' pajjiżna li qed jaqdu d-doveri tagħhom bl-aħjar mod.

Insemmi b'mod partikolari dawk il-persuni li huma fuq quddiem biex dan il-każ jiġi solvut.

Jien kburi bl-investigaturi li ressqu lil dawn it-tliet persuni akkużati bl-omiċidju ta' Daphne Caruana Galizia, mingħajr ma ddejqu jagħmlu x-xogħol tagħhom, anke jekk probabbilment jafu li qed jipperikolaw il-ħajja tagħhom stess.

Is-soċjetà hija grata lejn il-pulizija, il-prosekuturi u l-ġudikatura ta' pajjiżna.

Għalhekk ningħaqad miegħek, Sinjura President, meta tkellimt aktar kmieni dwar il-bżonn li nkunu level-headed fid-diskors tagħna f'din il-Kamra.

Nixtieq nagħmel appell minn qalbi li f'dak kollu li ngħidu u nagħmlu, niftakru li l-persuni li jinvestigaw, jagħmlu l-prosekuzzjonijiet u jiġġudikaw dan il-każ huma nies li kollha għandhom familja u kollha qegħdin jirriskjaw il-ħajja tagħhom.

Wara kollox, qegħdin imexxu 'l quddiem każ jaħraq ħafna fejn fin-nofs hemm persuni li huma akkużati b'affarijiet serji ħafna.

Fil-pożizzjoni tiegħi ta' Ministru għall-Ġustizzja tifhmuni li rrid noqgħod attent ħafna f'dak kollu li ngħid dwar każijiet li huma għaddejjin.

Għalhekk se nieqaf hawnhekk fuq dan il-punt.

Persważ li din il-Kamra tapprezza l-bżonn li nirrispettaw lill-investigaturi, 'il-prosekuturi u 'l-ġudikanti ta' pajjiżna.

Illum f'din il-Kamra ltqajna biex niddiskutu mozzjoni tal-Oppożizzjoni.

Hawn irrid nagħmel l-ewwel punt tiegħi.

Kien hemm min qal li f'pajjiż fejn hemm is-saltna tad-dritt ma jkunx hemm bżonn li jsiru dawn it-tip ta' diskussjonijiet.

Però waqt li napprezza dawn it-tip ta' diskussjonijiet, anke dwar suġġetti delikati, irrid infakkar li din id-diskussjoni qed issir għaliex il-Gvern, fil-bidu nett tal-leġiżlatura, ressaq mozzjoni ta' proċedura biex ikun hawn ġranet mogħtija lill-Oppożizzjoni biex niddiskutu materji mressqa mill-Oppożizzjoni.

Meta jien kont fl-Oppożizzjoni ma kellix din il-possibbiltà.

Dak iż-żmien, meta konna fl-Oppożizzjoni … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ħallu lill-Ministru jkompli bid-diskors tiegħu.

OWEN BONNICI: Meta aħna konna fl-Oppożizzjoni kien hemm mozzjonijiet imressqa minna li matul leġiżlatura sħiħa ma kenux jiġu diskussi.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli, jien qgħadt nisma' lil kulħadd u b'eċċezzjoni ta' wieħed, ma interrompejt lil ħadd.

Qed ngħid dan biex nuri d-differenza bejn il-mozzjoni ta' proċedura li kienet issir qabel u dik li għamilna aħna.

Dan juri li dan il-Parlament qed jevolvi.

Huwa tajjeb li ngħatat aktar possibbiltà lill-Oppożizzjoni b'seduta fejn jistgħu jiddiskutu dak li jixtiequ huma.

Dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba.

Niġu issa għall-mozzjoni li qed niddiskutu llum.

Jien m'iniex se nagħmel diskors politiku imma se nibbaża d-diskors tiegħi fuq il-fatti.

Kien hemm min qal f'dan il-Parlament li saru inkjesti amministrattivi – mhux pubbliċi - fuq affarijiet ħafna inqas importanti u fuq dan il-każ tant importanti mhux qed tintlaqa' t-talba għal inkjesta pubblika b'mod immedjat.

Irrid inwieġeb għal dan il-punt għaliex naħseb li kien l-aktar punt mid-diskussjoni li smajt li għandu jkollu tweġiba.

L-ewwel nett, jien stess ġieli tlabt għal inkjesta amministrattiva.

Pereżempju, darba kelli każ fejn persuna bdiet tagħti x'tifhem li qed titkellem f'isem il-Gvern fuq xi ħaġa purament kulturali.

Insejt il-fatti kollha kif kienu però f'mistoqsija parlamentari kont spjegajt ir-raġuni għalfejn intalbet inkjesta amministrattiva.

Għal inkjesta bil-maġistrat irid ikollok fatti li jwasslu għal reat ta' tliet snin priġunerija jew aktar.

Mela jekk għandek quddiemek kwestjoni fejn dak li sar ma jattirax piena ta' priġunerija ta' aktar minn tliet snin, il-każ ma jinkwadrax taħt inkjesta tal-maġistrat.

Normalment, Ministru jew persuna li jkollha kariga pubblika ta' tmexxija u tkun trid tinvestiga każ, jekk tara li l-każ ma jaqax taħt inkjesta maġisterjali, taħtar inkjesta amministrattiva.

Jekk naraw il-każijiet kollha li semmiet l-Oppożizzjoni nsibu li ħafna minnhom huma każijiet simili.

Pereżempju hawnhekk nixtieq insemmi l-każ ta' meta kellna l-inċident ta' dawk iż-żgħażagħ li weġġgħu f'Paceville meta waqa' t-taraġ tal-istabbiliment li kienu fih.

L-ewwel ħaġa li konna għamilna fil-Parlament kienet stqarrija ministerjali u wara kellna dibattitu san ħafna dwar dan l-inċident sfortunat.

Dakinhar kien hemm min staqsieni jekk konniex se nagħmlu inkjesta amministrattiva.

Jien kont weġibt li l-parir legali li kellna bħala Gvern kien li ladarba kien hemm inkjesta kriminali għaddejja bil-maġistrat u r-reat kien wieħed li jattira aktar minn tliet snin priġunerija, inkjesta amministrattiva in parallel ma tkunx ta' ġid imma tkun ta' ħsara għall-proċess ġudizzjarju.

Din il-linja tal-ħsieb bqajna nużawha f'kull każ li kellna.

Insemmi wkoll il-każ ta' Paqpaqli fejn weġġgħu ħafna nies.

Dakinhar m'għamilniex inkjesta pubblika imma għamilna inkjesta maġisterjali b'effett immedjat.

Din mhijiex xi ħaġa li vvintajt jien imma hija proċedura kostanti li dejjem imxejna biha.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit.

Nifhem li jekk nagħmlu riċerka jista' jkun li nsibu każi li tmexxew mod ieħor però l-linja ċara li adoperaw iż-żewġ Gvernijiet kienet li fejn ikun hemm inkjesta tal-maġistrat ma ssirx inkjesta amministrattiva.

Fuq dan il-każ, minbarra l-omiċidju barbaru ta' Daphne Caruana Galizia, l-Oppożizzjoni qed titlob li għandu jiġi investigat jekk il-forzi tal-ordni kenux jafu li kienet se tinqatel il-ġurnalista u m'għamlu xejn biex jipprevjenu milli jseħħ dan l-omiċidju.

Għalija din hija akkuża serjissima!

Abbażi ta' dan il-punt, il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jitolbu li ssir inkjesta amministrattiva għax l-inkjesta maġisterjali ma tistax tidħol f'dan il-punt.

Jien ma naqbilx ma' dan għax l-inkjesta maġisterjali tista' tidħol f'dan il-punt ukoll.

Sinjura President, biex nagħlaq, nerġa' ngħid li bħala Gvern qed ngħidu li din l-inkjesta pubblika m'għandhiex issir in parallel ma' inkjesta maġisterjali imma jekk dan ikun meħtieġ, issir wara li tintemm l-inkjesta maġisterjali.

Issa se nipproponi emenda għall-Mozzjoni li għandna quddiemna.

"Illi Mozzjoni numru 179 ippreżentata mill-Kap tal-Oppożizzjoni, mill-Onor.

Karol Aquilina u mill-Onor.

Robert Cutajar għandha tiġi emenda kif ġej:

It-tieni u t-tielet paragrafi tal-mozzjoni kif preżentata għandhom jitħassru u jiġu sostitwiti b'dan li ġej:

"Peress li l-Gvern u l-istituzzjonijiet investigattivi, tas-sigurtà, tal-prosekuzzjoni u Ġudizzjarji ta' pajjiżna għamlu u għadhom qed jagħmlu dak kollu li jistgħu biex il-każ jiġi solvut u prosegwit b'suċċess skont il-liġi u skont il-prinċipji tas-saltna tad-dritt;

Peress illi l-Gvern ma baqax lura milli jinvolvi wkoll lill-forzi tal-pulizija internazzjonali u barranin fl-investigazzjoni u ddedika r-riżorsi kollha li hemm bżonn għall-investigazzjoni;

Peress li bħala riżultat tal-investigazzjonijiet estensivi u metikolużi li saru, sa xahrejn wara l-qtil kienu diġà tressqu tliet persuni quddiem il-qorti akkużati bit-twettiq tar-reat u l-Qorti ddeċidiet li hemm provi biżżejjed biex jitqiegħdu taħt Att ta' Akkuża;

Peress li l-investigazzjoni tal-każ qiegħda tkompli, huwa importanti li din titħalla tipproteġi skont il-liġi u ma tiġix żvijata."

Fir-raba' paragrafu tal-mozzjoni kif ippreżentata l-kliem "Peress li" għandu jiġi sostitwit bil-kliem "Peress li minkejja dan";

Minnufih wara r-raba' paragrafu tal-mozzjoni kif ippreżentata għandu jiżdied dan li ġej:

"Peress li din il-Kamra tinnota r-rieda espressa mill-Prim Ministru li anke jsejjaħ inkjesta ulterjuri dwar jekk il-qtil setax jiġi evitat hekk kif mitlub mill-familja tal-vittma, liema aspett però wieħed ma jistax jeskludi li qigħed ukoll mistħarreġ bħala parti mill-investigazzjoni Maġisterjali kurrenti; u

Peress li din il-Kamra taqbel li m'għandhiex tiġi eskluża l-possibbiltà ta' investigazzjonijiet oħra bħal dawk proposti, iżda l-Gvern xorta jibqa' jġorr l-obbligu li jiżen sew kull suġġeriment li jsir mill-perspettiva tal-valur miżjud tiegħu u jqis sew jekk l-implimentazzjoni ta' dak is-suġġeriment f'xi żmien partikolari tkunx tgħin jew tfixkel l-investigazzjoni ewlenija tar-reat illi hija dik kondotta mill-Maġistrat Inkwerenti;";

Illi fil-parti riżoluttiva u konklussiva tal-mozzjoni, il-parti mill-paragrafu 2 sal-aħħar tal-paragrafu tal-mozzjoni (it-tnejn inklużi) għandha tiġi mħassra u sostitwita b'dan li ġej:

Tafferma l-importanza tal-irwol tal- midja f'soċjetà demokratika fir-rispett ukoll tal-obbligi u tar-responsabbiltajiet illi l-eżerċizzju tad-dritt tal-libertà tal-espressjoni jġib miegħu u tinnota b'approvazzjoni diversi passi leġiżlattivi pożittivi meħuda minn din il-Kamra f'dawn l-aħħar snin biex jisaħħaħ l-eżerċizzju tad-dritt tal-libertà tal-espressjoni fil-forom kollha tiegħu, inklużi fost l-oħrajn dik politika, ġurnalistika, letterarja u artistika;

Tagħti l-appoġġ sħiħ u bla riservi tagħha lill-awtoritajiet ġudizzjarji, legali, tal-forzi tal-ordni u tas-sigurtà għax-xogħol li wettqu u li għadhom qed iwettqu in relazzjoni mal-imsemmi delitt;

Ittenni l-appoġġ sħiħ tagħha għad-deċiżjoni għaqlija tal-Gvern li tqis bis-sħiħ kull proposta li tista' tiswa s-suċċess tal-investigazzjoni u għat-tisħiħ tal-Istat tad-dritt b'mod iżda li ma joħloqx intralċ fil-prosegwiment tal-investigazzjoni, u tal-prosekuzzjoni ta' rati skont is-sistemi legali diġà stabbiliti f'Malta."

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia.

Infakkrek li għandek 27 minuta.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, se nibda b'kumment żgħir fuq dak li għadu kif qal il-Ministru għall-Ġustizzja.

Dan għamel kull tentattiv possibbli biex isikket l-espressjoni ħielsa ta' dawk li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili f'pajjiżna.

Ipprova jagħmel dan billi jrażżan b'kull pretest u skuża possibbli li seta' jsib.

Dan huwa verament każ li m'aħniex qed ngħixu f'pajjiż normali.

Nixtieq nagħmel kumment ukoll fuq il-mozzjoni fejn jidher li l-Ministru għall-Ġustizzja, li normalment għandu r-rispett kollu tiegħi għall-mod elokwenti kif jesponi l-argumenti tiegħu, sofra in extremis biex jaqra din il-mozzjoni.

B'xi mod il-Ministru għall-Ġustizzja pprova jċekken u jdgħajjef dak li huwa ċar kristall fil-mozzjoni ppreżentata mill-Oppożizzjoni.

X'inhu l-kontest ta' din il-mozzjoni?

Jien se naqra l-ewwel paragrafu ħalli ma nagħmlux bħal dak li qiegħed jagħmel il-Gvern li qed jintilef fuq kollox ħlief f'dak li l-Kamra pproponiet li tiddiskuti.

L-ewwel paragrafu jgħid li:

"Nhar it-Tnejn, 16 ta' Ottubru, 2017 ġiet assassinata bl-aktar mod burtali l-ġurnalista Daphne Caruana Galizia u dan huwa minnu nnifsu theddida mill-aktar gravi għad-dritt ta' kull ċittadin għal-libertà ta' espressjoni, għal-libertà tal-istampa, għall-protezzjoni tal-ġurnalisti u għat-tħaddim tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna."

Il-ħajja ta' kull persuna hija prezzjuża.

L-Oppożizzjoni temmen li l-ħajja tibda mill-konċepiment u tibqa' għaddejja sat-tmiem naturali tagħha u għandha tiġi sostnuta tul il-medda kollha tal-età tal-persuna.

L-Oppożizzjoni temmen fid-dritt sagrosant tal-ħajja.

Hawn irrid nerġa' nirriafferma li hawn qed nitkellmu fuq persuna umana, omm, mart u fuq kollox, waħda minn fostna l-Maltin u l-Għawdxin.

Fuq hekk biss irridu nagħtu rendikont għal dak li huwa l-preġju u l-valur tal-ħajja nnifisha.

Għalhekk, fl-ebda ċirkostanza u taħt l-ebda tip ta' motivazzjoni mhu aċċettabbli jew skużabbli, bl-akbar tiġbid tal-immaġinazzjoni, li persuna, tgħid x'tgħid jew tagħmel x'tagħmel, b'xi mod, tista' tiġi mrażżna jew maqtula.

F'dan il-każ, il-personaġġ ta' Daphne Caruana Galizia jirrappreżenta mhux biss lill-persuna nnifisha imma wkoll il-libertà tal-espressjoni ħielsa li f'pajjiż demokratiku u normali, inti tista' titkellem u tesprimi l-opinjoni tiegħek.

F'pajjiż demokratiku normali tista' titkellem fl-isfera pubblika, politika jew le, bil-libertà kollha u bil-protezzjoni tal-Gvern, tal-Istat u tal-istituzzjonijiet, inkluż il-pulizija li jaqblu jew ma jaqblux ma' dak li tkun qed tgħid, iridu jipproteġuk b'kull mod.

Dan huwa prinċipju li forsi xi minn daqqiet ninsewh!

Ħafna drabi min jaqbel magħna - aħna min aħna, hux Gvern, Oppożizzjoni jew persuni fil-ħajja pubblika - għandu dritt li jitkellem u jingħata l-pubbliċità imma min ma jaqbilx magħna rridu nsibu mod kif inrażżnuh u nsikktuh.

F'soċjetà demokratika dan mhuwiex aċċettabbli.

Issa se nagħmel referenza qasira ħafna għal dak li n-naħa tal-Gvern bdiet bih fil-bidu ta' dan id-dibattitu.

Qed nirreferi għal dak li qalet l-Onor.

Justyne Caruana li għandi kull rispett lejha u kull simpatija lejn il-familja tagħha.

Meta tkun fil-politika, l-attakki personali fuq il-familja u fuq it-tfal iġibu sofferenza kbira u jien ma nsib l-ebda skuża għal tali aġir.

L-Onor.

Justyne Caruana bħal donnha qalet li dan huwa xi attakk fuq il-familja tagħha.

Il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni ma tattakkax il-persuna jew il-familja imma tikkwota kelma b'kelma dak li l-Qorti Kostituzzjonali tagħna ppreseduta mill-Prim Imħallef Joseph Azzopardi, qalet fil-5 ta' Ottubru 2018, f'kawża li l-eredi tal-familja Daphne Caruana Galizia għamlu kontra l-Kummissarju tal-Pulizija, l-Avukat Ġenerali u d-Deputat Kummissarju tal-Pulizija.

Se nikkwota verbatim x'qalet il-Qorti:

"Fid-dawl tal-premess …"

– jiġifieri ta' dak li l-Qorti semgħet –

"… din il-Qorti tosserva li bil-preżenza tad-Deputat Kummissarju fl-investigazzjoni sabiex jiġi identifikat il-mandant jew mandanti tal-assassinju, il-fatturi fuq indikati jistgħu raġunevolment, f'moħħ iċ-ċittadin, jagħtu lok għal dubju serju dwar jekk l-investigazzjoni saritx b'mod imparzjali u b'mod sħiħ.

Din il-konsiderazzjoni tassumi aktar qawwa jekk l-investigazzjoni fir-rigward ikollha eżitu negattiv fis-sens li l-mandant jibqa' ma jiġix identifikat.

Dan iġib miegħu konsegwenzi u kritika negattiva kemm fir-rigward tal-eredi tal-vittma li jħossuhom li ġew ittraduti mill-istituzzjonijiet kompetenti, kemm fir-rigward tar-reputazzjoni ta' pajjiżna tenut kont tal-fatt notorju li dan il-qtil ta' ġurnalista jqajjem furur negattiv fil-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea fil-konfront ta' Malta, kemm fir-rigward taċ-ċittadin ordinarju li eżitu negattiv jista' jiġġenera fih element ta' rabja u ta' sfiduċja fl-istituzzjonijiet kif ukoll fl-istess Deputat Kummissarju u martu li tenut kont l-investigazzjonijiet kellha eżitu negattiv jibqgħu jġorru magħhom f'għajnejn iċ-ċittadin id-dubju li l-investigazzjoni ma saritx bil-għaqal u b'mod imparzjali, integru u sħiħ.

U dan minkejja li in effetti, l-investigazzjoni tkun saret b'dak il-mod."

L-argumenti kollha li ġabet in-naħa tal-Gvern illejla jispiċċaw fix-xejn b'din is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Whip tal-Gvern ipprova jpinġi l-mozzjoni tal-Oppożizzjoni b'tali mod li aħna qed ngħidu li jrid ikun il-politiku u l-Gvern li jiddeċiedu minflok il-Qrati.

Din hija s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali li hija l-ogħla Qorti ta' pajjiżna, li ftit tal-ġimgħat ilu tkellment b'mod ċar u inekwivoku.

Liema liġi qed nikkwotaw f'din il-mozzjoni?

L-Oppożizzjoni m'għandha l-ebda intenzjoni li turi xi disprezz lejn l-istituzzjonijiet billi ddgħajjifhom jew tkasbarhom imma li tużahom b'mod tajjeb.

Fit-tieni parti tal-Mozzjoni tagħna qed nikkwotaw Kapitlu 273 tal-liġijiet ta' pajjiżna.

Dan mhuwiex xi kapitlu li vvintajnieh aħna għal din il-mozzjoni imma jeżisti fl-istruttura tal-ġustizzja tal-Qrati tagħna.

Aħna mhux qed nipprovaw ninterpretaw jew nivvintaw xi liġi skont il-każ jew il-bżonn.

L-Att dwar l-Inkjesti jgħid li:

"Dan l-Att japplika għal kull Bord maħtur jew awtorizzat b'xi liġi, jew taħtha, magħdud dan l-Att, biex imexxi inkjesta jew inkjesti dwar xi ħaġa minn dan li ġej:"

- il-liġi titkellem b'mod strutturat. –

"l-imġiba ta' uffiċjali pubblici, jew ta' uffiċjali jew impjegati ta' korp imwaqqaf b'liġi, …"

- pereżempju l-Korp tal-Pulizija -

"…. jew ta' kull wieħed jew iżjed minn dawk l-uffiċjali pubbliċi jew uffiċjali jew impjegati;

- u allura xi membri ta' dak il-Korp -

"l-imġiba u t-tmexxija ta' kull dipartiment tal-Gvern jew ta' kull korp imwaqqaf b'liġi;

kull ħaġa li taqa' taħt il-funzjonijiet jew ir-responsabbiltà ta' xi dipartiment jew korp bħal dawk, jew xort'oħra li għandha x'taqsam jew tolqot servizz tal-gvern."

Dan juri li kuntrarjament għal dak li qed jipprova jgħid il-Gvern, din il-parti tal-liġi biss turi li l-Mozzjoni li qed nipproponu bħala Oppożizzjoni tikkwota l-liġi b'mod preċiż biex nagħtu l-ġustizzja, is-sens ta' verità u ta' dak li huwa sewwa lin-nies.

(Onor. Membri: Hear, hear) Fl-aħħar mill-aħħar in-nies għandha d-dritt li tkun taf.

Il-liġi tkompli tgħid li:

"… u b'mod partikolari …"

- jiġifieri din il-liġi hija maħsuba b'mod partikolari għal dan li ġej:-

"iżda bla ħsara għall-ġeneralità ta' dak li ntqal qabel,"

- jiġifieri mhux qed teskludihom -

"… dan l-Att għandu japplika għal kull Bord jew awtorità oħra, li teżerċita s-setgħat ta' dixxiplina dwar uffiċjali pubbliċi skont l-artikolu 110 u l-artikolu 121 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u kull regolamenti magħmula bis-saħħa tagħhom.".

Meta naqraw il-mozzjoni tagħna naraw li din qiegħda tuża struttura eżistenti u għalhekk l-argumenti kollha li smajna llejla min-naħa tal-Gvern m'għandhom l-ebda sustanza, saħħa jew raġuni, ħlief li joskuraw u jostru l-verità.

(Onor. Membri: Hear, hear) In-naħa tal-Gvern qed tgħid li ladarba hemm inkjesta, ejja nuru l-fiduċja fil-proċeduri.

Bħala Oppożizzjoni, f'dan l-istadju, bl-ebda mod m'aħna qed nitolbu li ssir inkjesta oħra dwar is-sejbien tal-mandanti.

Mela meta l-esponenti tal-Gvern jgħidulna li dak li qed nitolbu bħala Oppożizzjoni f'din il-mozzjoni diġà qiegħed isir, mhumiex qed jgħidu l-verità.

Meta jgħidu dan ikunu qed jidħku bin-nies!

Dan qed isir għax, kif għedt diversi drabi, inkluż fil-bidu ta' dan id-diskors, m'aħniex qed ngħixu f'pajjiż normali.

F'pajjiż normali ma jinqatilx min jesprimi l-opinjoni tiegħu.

F'pajjiż normali l-ġurnalisti ma jiġux imsikkta billi jinqatlu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aktar minn hekk, jekk jiġri hekk, f'pajjiż normali fl-Unjoni Ewropea, bħas-Slovakkja, jirriżenja l-Prim Ministru, is-Segretarju tas-Sigurtà tal-Istat tas-Slovakkja, iċ-chief advisor tal-Prim Ministru, il-Ministru għall-Intern u l-Ministru għall-Kultura li b'kumbinazzjoni, f'pajjiżna huwa l-istess wieħed.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan huwa dak li jiġri f'pajjiż normali fejn issaltan id-demokrazija imma pajjiżna mhuwiex normali.

Għalhekk għandha tkun l-Oppożizzjoni li titkellem għas-sewwa, għall-verità u għat-tiftix ta' dak li hu tajjeb.

L-Oppożizzjoni qed tressaq din il-mozzjoni fil-Parlament għax in-nies għandhom dritt ikunu jafu x'ġara, kif se nispjega.

Il-Gvern, minflok jopponi jew jemenda din il-Mozzjoni, għandu obbligu aktar mill-Oppożizzjoni li jħares dak li qed titlob din l-istess mozzjoni.

Issa se nidħol fid-dettall tal-mozzjoni li tgħid hekk:

"Ittenni l-kundanna tagħha għall-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia."

Qisu qed jinbet il-ħsieb u l-argument li min ma kienx jaqbel ma' din il-ġurnalista jew lil min ikkritikat, b'xi mod, għandu xi jedd jew xi interess li jiskuża jew jaħfer il-qtil tagħha.

Dan mhuwiex aċċettabbli!

Hemm prinċipju bażilari: li għandi l-obbligu li niġġieled sal-aħħar nifs għad-dritt ta' kulħadd, anke ta'min ma jaqbilx miegħi, li jgħid li jrid!

It-tieni parti tal-mozzjoni tgħid li:

"Għandu jkun hemm minnufih talba għar-rizenja tal-Avukat Ġenerali u tal-Kummissarju tal-Pulizija u minflokhom jinħatru persuni oħrajn li jkollhom id-dmir li minnufih jinvestigaw b'imparzjalità sabiex il-mandanti ta' dan l-omiċidju politiku jinqabdu."

In-naħa tal-Gvern, għal darb'oħra, ipprovat tagħmel referenza anke għad-diskors tiegħi, u qalet li l-pulizija għadha 'l bogħod u mbagħad inqabad min allegatament kien involut fl-assassinju.

Hawnhekk qed nitħaddtu fuq il-mandanti u l-moħħ wara d-delitt.

Hawnhekk qed nitħaddtu mhux fuq l-idejn li wettqu dan il-qtil imma fuq min ried li jwettaq dan l-assassinju.

Bħala Oppożizzjoni tlabna r-riżenja tal-Kummissarju tal-Pulizija u tal-Avukat Ġenerali minnufih u fiż-żmien li għadda - kull ġurnata, kull ġimgħa, kull xahar – kellna ċ-ċertezza u l-konfort li kemm il-Kummissarju kif ukoll l-Avukat Ġenerali mhuma xejn għajr għodda fqira u fjakka f'idejn l-Gvern biex jużahom kif u meta jrid hu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Gvern qed juża dawn l-istituzzjonijiet billi jrażżanhom milli jabdikaw mill-obbligu tagħhom li jħarsu lil dawk li huma fis-sew u jressqu lil dawk li huma fil-ħażin.

Sinjura President, ftit ġranet ilu, fl-anniversarju tal-qtil ta' Raymond Caruana, kelli okkażjoni nitħaddet dwar il-fatt li sal-lum għadna ma nafux min effettivament wettaq dak id-delitt makabru u faħxi.

Bl-istess mod huwa delitt makabru wkoll dak ta' Karin Grech.

Però għedt ukoll li taħt Gvern Soċjalista kien hemm ċertu ambjent u atmosfera ta' impunità.

Meta inti tgħix taħt Gvern li jippermetti li l-ħażin ma jkollux konsegwenza anzi li l-ħażin jgħidlu tajjeb u jiskużah u meta l-kultura ta' xejn mhu xejn tiġi promulgata, jistgħu jseħħu ċerti affarijiet.

Dan għaliex kull min ikun fil-ħażin jaħseb li dak li jagħmel mhu se jkollu l-ebda konsegwenza.

Dan hu dak li qiegħed jagħmel dan il-Gvern!

Dan hu dak li huwa ħati tiegħu dan il-Gvern li ħoloq ambjent ta' impunità li min jagħmel il-ħażin jaf, jemmen u għandu l-konfort li mhux se jħallas għalih!

Min jagħmel atti kriminali, anke jekk huwa parti mill-Gvern, jaf li mhu se jħallas l-ebda konsegwenza anke meta l-fatti jkunu ċari u magħrufa.

It-tielet parti tal-Mozzjoni titlob li:

"ll-Prim Ministru għandu jaħtar Bord ta' Inkjesta dwar l-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia, skont l-Att dwar l-Inkjesti (Kap. 273 tal-Liġijiet ta' Malta) u li jkun għalkollox indipendenti mill-Korp tal-Pulizija u mill-Gvern."

Għalfejn qed ngħidu li l-Bord għandu jkun indipendenti mill-Korp tal-Pulizija u mill-Gvern?

Għax bħala Oppożizzjoni m'għadx għandna fiduċja fil-Kummissarju tal-Pulizija!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għax il-Maltin u l-Għawdxin m'għadx għandhom fiduċja fil-Kummissarju tal-Pulizija meta jaraw sitwazzjoni fejn quddiem fatti u rapporti ċari, filwaqt li kull persuna raġunevoli tipproċedi u tmexxi b'investigazzjoni, il-Kummissarju tagħna jibqa' lura u jabdika mir-responsabilità tiegħu.

Barra minn hekk l-Avukat Ġenerali mhux biss qed jabdika minn dmiru imma qed jiddikjara bil-ġurament li minflok jipproteġi l-Kostituzzjoni jrid irażżan l-Oppożizzjoni ħalli din ma titkellimx!

(Onor. Membri: Hear, hear) L-Avukat Ġenerali għandu rapporti li jgħaddihom lill-Gvern imma lill-Oppożizzjoni ma jridx jagħtihomlha.

Aktar minn hekk qed jgħid li ma jridx jagħti dawn ir-rapporti lill-Oppożizzjoni għax inkella l-Kap tal-Oppożizzjoni jitkellem u ma jħallihx fil-kexxun!

Dak hu l-aġir tal-Avukat Ġenerali!

Huwa propjru għalhekk li qed nitolbu li jkun hemm xi ħadd indipendenti u awtonomu.

Permezz ta' din il-Mozzjoni qed nitolbu li jiġi investigat jekk l-awtoritajiet ta' pajjiżna kenux jafu jew kellhomx ikunu konxji ta' riskju reali u immedjat għall-ħajja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia.

Aħna m'aħniex qed nistaqsu li għandha terġa' ssir inkjesta bħal dik li tinsab għaddejja bħalissa.

Jgħid x'jgħid il-Gvern, il-kliem bil-Malti kulħadd jaf jaqrah!

Qed nistaqsu wkoll x'miżuri ħadu l-awtoritajiet biex jevitaw dan id-delitt.

Sal-lum l-iskuża kienet li Daphne Caruana Galizia nnifisha ma xtaqitx din il-protezzjoni.

Mela jekk xi ħadd ma jridx protezzjoni, l-awtoritajiet ma jipproteġuhx!

L-Istat għandu d-dmir li jipproteġi lil kull ċittadin Malti.

Hemm istanzi fejn anke jekk trid tieħu ħajtek b'idejk, l-awtorijitajiet iridu jiġu biex iwaqqfuk milli tagħmel dan.

Il-Kummissarju tal-Pulizija qed jgħidilna li min qiegħed f'periklu, ma jsalvahx għax ma jridx hu.

Ejja ma ndaħħkux lin-nies!

Ejja nkunu serji!

Il-Kummissarju tal-Pulizija u l-Gvern kellhom l-obbligu li jipproteġu l-ħajja ta' xi ħadd li kien ċar li kien qiegħed f'periklu ta' ħajja u mewt.

Aħna qed nitkellmu dwar x'miżuri għandu jieħu pajjiżna biex l-awtoritajiet jimpedixxu milli jiġu assassinati ġurnalisti oħrajn u attivisti kontra l-korruzzjoni.

Ejja nidentifikaw riżorsi, policies u liġijiet ħalli każijiet bħal dawn ma jerġgħux jirrepetu ruħhom!

L-unika ġustizzja li nistgħu nagħmlu ma' Daphne Caruana Galizia u l-familja tagħha hi li nipprovaw insibu l-mandanti, li l-proċess ġudizzjarju jimxi b'mod tajjeb, li nfittxu l-verità u li nipproteġu minn issa lil nies oħrajn.

Possibbli lanqas ma' dan ma jaqbel il-Gvern?

Il-Gvern qiegħed jgħidilna li wara li ma rax li tintrefa' r-responsabilità politika, irid li każijiet bħal dawn jerġgħu jseħħu?

F'pajjiż normali tintrefa' r-responsabilità u jiġi assigurat li reati bħal dawn me jerġgħux isiru.

L-aħħar parti hija dwar il-metodoloġija li għandha tintuża għal din l-investigazzjoni u ċjoè li dan il-bord ta' inkjesta jkun kompost minn numru ta' persuni magħrufa għall-integrità tagħhom, b'wieħed minnhom ikun iċ-chairman maħtur mill-Prim Ministru u bil-kunsens ta' żewġ terzi tal-Membri tal-Kamra, u li dawn ikollhom ir-riżorsi kollha possibbli u li jkun hemm żmien limitat sakemm din l-inkjesta għandha tkun lesta.

Ma' liema minn dawn il-punti mhux qiegħed jaqbel il-Gvern?

Forsi l-Gvern irid jiddeċiedi kollox waħdu?

Forsi jrid li l-membri tal-Bord ikunu nies maħturin minnu biss?

Forsi jrid li ma jkunux persuni ta' integrità?

Forsi jrid li jibqa' jostor il-verità mill-poplu?

Sur President, l-Oppożizzjoni għamlet minn kollox biex tressaq din il-mozzjoni quddiem din il-Kamra.

Kif qalu Membri oħrajn ta' din in-naħa, din il-mozzjoni ma tittrattax biss persuna Maltija li ġiet maqtula imma hija wkoll leħen għat-tiftix ta' dak li wieħed jista' jagħmel f'pajjiż demokratiku.

L-Oppożizzjoni trid tkun taf jekk dak il-leħen setax jibqa' jitkellem, jgħajjat u jidwi.

Huwa ċar li l-Gvern dejjem ried isikket il-verità u jwaqqaf l-espressjoni ħielsa.

Però indipendentement minn jekk il-Gvern jivvotax favur jew kontra din il-mozzjoni, l-Oppożizzjoni se tibqa' titkellem għas-sewwa, se tibqa' tgħid dak li hu minnu, se tibqa' tkun il-leħen tan-nies u se tibqa' tkun il-leħen li dejjem ifittex u jrendi l-ġustizzja f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Se nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-ewwel emenda, emenda "A" mressqa mill-Onor.

L-emenda m'għaddietx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Qed tintalab votazzjoni.

Skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, din il-votazzjoni se tittieħed fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 12 ta' Diċembru 2018, meta se jittieħdu voti konsegwenzjali oħra li jista' jkun hemm.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018, fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Logħob – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'mezzi Elettroniċi) - Tielet Qari;

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jinħatar Bord ta' Inkjesta dwar l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia - votazzjonijiet;

Estimi Ġenerali 2019 - Kumitat ta' Provvista:

Votazzjonijiet fuq l-emendi u l-voti mressqa taħt kull Ministeru;

Approprjazzjoni għas-sena 2019 u Tieni Approprjazzjoni għas-sena 2018;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda Liġijiet Kriminali dwar it-Terroriżmu - Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

RODERICK GALDES: Sinjura President, f'dan l-Aġġornament irrid naqsam ma' din il-Kamra dak kollu li għaddej fil-ħidma tas-segretarjat tiegħi.

Matul ix-xhur li għaddew is-Segretarjat għall-Akkomodazzjoni Soċjali nieda White Paper dwar is-suq tal-kera.

Nista' ngħid li din il-White Paper kienet studju intensiv u riċerkat fuq diversi xhur u dan sar għall-ewwel darba fil-qasam tad-djar f'pajjiżna.

L-għan kien li naraw kif dan is-suq sensittiv jista' jiffunzjona taħt regolamenti u liġijiet ġodda li għandu bżonn pajjiżna biex jindirizza l-problemi u l-issues ta' soċjetà emerġenti u li qed tinbidel.

F'dawn il-ġimgħat li għaddew urejna biċ-ċar li bħala Gvern konna sensittivi għall-isfidi li qed jiffaċċjaw in-nies u ninsabu determinati li nindirizzaw dawn l-isfidi b'mod effettiv.

Bħala Gvern qed nuru li qed niġġestixxu s-suċċess ta' dan il-pajjiż bil-għaqal.

Fil-fatt ħassejna li din il-White Paper kienet kruċjali u għalhekk morna għall-konsultazzjoni wiesgħa, fejn smajna, tkellimna u issa qed naġixxu fuq ir-rispons li jagħtuna n-nies.

M'hemmx dubju li meta tara r-rispons li ħadna għal din il-White Paper tinduna kemm dan kien studju bbażat fuq ir-riċerka.

Fil-fatt ma qgħadniex fuq il-perċezzjonijiet tan-nies jew fuq diskors mingħajr ebda kalkolu u informazzjoni riċerkata imma assigurajna li nġibu informazzjoni preċiża billi għamilna surveys, għamilna focus groups neċessarji u kkonsultajna l-istatistika.

Ridna li għall-ewwel darba jkollna studju serju fuq is-suq tal-kera waqt li rajna kif qed jinbidlu l-elementi soċjali f'pajjiżna.

Sa mill-ewwel ġurnata għażilna li mmorru għal studju li jkun research based.

Fil-fatt ħadna aktar żmien għax ma ridniex li jkollna studju nofs leħja.

Ridna li jkollna studju li jintlaqa' tajjeb, li jkun riċerkat u li jixpruna diskussjoni.

Dan għaliex, fuq kollox, qed nitkellmu fuq l-investiment u fuq il-ħajja soċjali ta' ħafna Maltin u Għawdxin.

Però konna nkunu irresponsabbli kieku aġixxejna mingħajr ma konna nkunu informati sew.

Għalhekk, bħala Segretarju Parlamentari, insistejt li għall-ewwel darba, ikollna l-informazzjoni kollha u li l-informazzjoni miġbura ma tibqax biss għand il-Gvern imma naqsmuha man-nies.

Nemmnu li n-nies għandhom ikunu informati dwar il-qasam tad-djar li hu qasam daqshekk importanti għalina l-Maltin.

Kif nafu, f'Malta, madwar 80% tan-nies huma sidien ta' darhom.

Għalhekk, meta qegħdin nitkellmu fuq studju estensiv bħal dan, qed nitkellmu fuq studju li qed jaffettwa l-investiment ta' ħafna familji Maltin u Għawdxin.

Matul dan l-istudju ma nsejna qatt li m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq djar u bini iżda fuq nies li investew flushom f'dan is-suq u nies oħrajn li jiddependu minn dan is-suq biex ikollhom saqaf fuq rashom.

Qabel ma ħriġna dan l-istudju konna ltqajna ma' madwar 400 persuna minn 35 entità u kumpaniji.

Għamilna dan biex inkunu f'pożizzjoni li noffru soluzzjonijiet realistiċi għas-suq tal-kera billi nagħmlu policy informata u mhux ġo vakum ta' informazzjoni.

Kien hemm min staqsiena kif se mmissu l-qasam tal-kera li huwa daqshekk sensittiv.

Kien hemm min beżżagħna b'din l-issue anke politikament.

Mhuwiex sigriet li bosta gvernijiet żammew 'il bogħod minn din l-issue delikata.

L-effetti ta' interventi minn gvernijiet passati għadhom jinħassu sal-lum.

Fil-passat ittieħdu deċiżjonijiet li ma kenux feliċi u li għadna nħossu l-effett tagħhom sal-lum.

Però min aħna llum biex nikkritikaw id-deċiżjonijiet li ħadu l-partiti politiċi u l-gvernijiet ta' dak iż-żmien għaċ-ċirkostanzi ta' dakinhar?

Illum qed ngħixu f'ċirkostanzi differenti u għalhekk ma nistgħux inqabblu lil Malta ta' wara l-gwerra li kienet nofsha distrutta, mimlija faqar u soċjetà pjuttost magħluqa mal-lum.

Illum qegħdin nitkellmu f'kontest totalment differenti.

Għalhekk il-miżuri ta' kontroll assolut li forsi kienu jagħmlu sens dak iż-żmien, ċertament li m'għadhomx jagħmlu sens fis-soċjetà libera li qegħdin ngħixu fiha llum u meta, kif għedt, 80% tal-poplu Malti huwa sid ta' daru.

Però jibqa' l-fatt li għad hemm bżonn l-intervent tal-Istat.

Bħala Gvern għadna qed nilqgħu l-feedback mingħand in-nies kif għamilna matul il-ġranet ta' konsultazzjoni pubblika.

Nista' ngħid li bqajt impressjonat bl-ammont ta' rispons pożittiv u proposti mingħand in-nies u l-istakeholders prinċipali li tkellimna magħhom matul il-konsultazzjoni pubblika.

Bil-White Paper urejna li nistgħu noffru mudell li jaħdem illum u jibqa' relevanti għaż-żmien li ġej.

Fil-viżjoni tagħna għandna għanijiet ċari.

Matul ix-xhur li għaddew, kienu bosta, anke Membri f'din il-Kamra, li qaluli li forsi qed inkun ottimist iżżejjed f'suq daqshekk sensittiv.

Però, mal-pubblikazzjoni tal-White Paper, l-istess nies bdew jagħrfu l-viżjoni ta' dan il-Gvern għal dan is-settur.

Għalhekk, f'dan l-Aġġornament, se nispjega għalfejn jien ottimist bil-miżuri li pproponejna u b'dak li qed jiġi diskuss f'din il-White Paper.

Grazzi għar-rispons li ħadna sa mill-ewwel ġurnata u grazzi għar-riċerka u l-konsultazzjoni bla preċedent li saret f'dan is-settur, illum nafu eżattament fejn irridu mmorru.

Is-suq tal-kera m'għandux bżonn bakketta maġika iżda għandu bżonn l-istabilità, il-fiduċja, il-prevedibilità u l-professjonaliżmu tas-suq.

L-ewwel prijorità hija li jkun hemm suq stabbli u li joffri serħan il-moħħ mhux biss lill-inkwilini imma wkoll lis-sidien li jridu jkattru l-investiment tagħhom.

Is-suq tal-lum mhuwiex ideali.

Illum, minkejja li hawn suq liberalizzat kompletament, hemm liġi tal-ġungla!

Bosta familji li jikru qed jgħixu fil-biża' li jkollhom iġorru minn raħal għal ieħor kull ftit xhur.

Hemm żidiet li mhumiex stipulati, nuqqas ta' kuntratti reġistrati u nuqqas ta' trasparenza.

Għalhekk l-ewwel pass li għandna nagħmlu huwa li nistabilizzaw is-suq biex b'hekk inkunu nistgħu nħarsu fil-futur.

Hemm bżonn ta' stabilità għal min il-kera toffrilu l-unika alternattiva ta' dar għall-familja.

Hemm bżonn ta' stabilità għal min investa flusu.

Għalhekk irridu nippjanaw fit-tul permezz ta' policy adegwata biex l-Istat ikun jista' jgħin u jkattar l-inċentivi eżistenti.

B'hekk inkunu fost l-aqwa fl-Ewropa anke fis-settur tal-qasam tad-djar.

Meta wieħed jara dak li qed jiġri f'pajjiżna, anke l-inċentivi li l-Gvern diġà ta minkejja li sal-lum, is-suq mhuwiex regolarizzat, wieħed jinduna li Malta hija l-aktar pajjiż attraenti għal investiment fil-qasam tal-proprjetà.

Għal min għandu proprjetà, dan huwa l-mument li jikriha, għax is-suq huwa ideali.

Huwa importanti wkoll li dan is-suq ikun professjonalizzat, fejn kulħadd ikun jaf id-drittijiet u d-dmirijiet tiegħu, b'unit speċjalizzat fl-Awtorità tad-Djar li jkun mgħammar b'riżorsi meħtieġa.

Hemm bżonn li jkollna inventarju u protezzjoni tad-depożitu relevanti marbut mal-kera.

Hemm bżonn ta' soluzzjoni biex titħaffef il-proċedura fejn hemm tilwim żgħir.

Hemm bżonn li nnaqqsu l-kawżi ta' tilwim li hemm fil-Qorti bejn is-sidien u l-inkwilini.

Hemm bżonn li jkollna żgumbramenti aktar effiċjenti b'inqas burokrazija mill-Qorti għall-każijiet li huma straightforward u li m'għandhomx għalfejn itawlu ħafna.

Hemm bżonn ukoll li bħala pajjiż ikollna l-prevedibilità biex inkunu nafu x'kirjiet hemm ta' durata minima u li jkun hemm perjodu ta' avviż għall-inkwilini u għas-sidien infushom qabel ma l-proprjetjekk il-proprjetà tkun vakata jew le.

Irridu naraw li jkun hemm żidiet li jkunu miftiehma minn qabel bejn iż-żewġ naħat.

Mhijiex l-intenzjoni tal-Gvern li jindaħal fil-prezzijiet li jkunu maħduma u maqbula bejn l-inkwilini u s-sidien fil-każijiet partikolari.

Però kulħadd igawdi minn ippjanar aħjar, kemm tal-infiq kif ukoll tad-dħul.

B'hekk biss, bħala Gvern, nistgħu nkomplu mmexxu 'l quddiem il-fiduċja fis-settur tal-proprjetà.

L-importanti hu li jkun hemm fiduċja anke fir-relazzjoni bejn l-inkwilin u s-sid, aktar trasparenza u inqas lok ta' abbuż.

L-inkwilini għandu jkollhom aċċessibilità għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma u jingħataw l-informazzjoni tal-konsum li jkunu qegħdin jaħlu fid-djar tagħhom.

Ir-rispons li rċevejna juri li kulħadd japprezza aktar trasparenza biex is-suq jaħdem fl-interessi ta' kulħadd.

Nerġa' ngħid li m'aħniex se nindaħlu fuq il-prezz li jiġi maqbul bejn is-sid u l-inkwilin f'dak li għandu x'jaqsam mal-kirjiet.

Gvernijiet preċedenti pprovaw isolvu l-problema billi ffissaw prezzijiet artifiċjali tal-kera.

Ir-riżultat fuq medda ta' snin kien li tnaffar l-interess tas-sidien u s-suq baqa' paralizzat għal snin twal, tant li prattikament konna qtilna s-suq tal-kera.

Bħala Gvern nemmnu f'suq ħieles li jista' jirregolarizza ruħu taħt parametri u regolamenti ċari u b'hekk ikun hawn aktar kompetizzjoni ġusta u xierqa bejn il-partijiet kollha involuti.

Nemmnu li biex nistabilizzaw is-settur, mhuwiex bżonjuż li nordnaw lil sid il-proprjetà kemm għandu jkun il-prezz.

Minflok, issa, min jikri se jkun eliġibbli għal sussidju ħafna aktar b'saħħtu li se jingħata f'forma ta' benefiċċju għall-kera.

Dan għandu jagħmel id-differenza lill-familji li jikru.

Però biex il-Gvern jippjana kemm irid ikun il-benefiċċju li jinkoraġġixxi l-kera u biex l-inkwilini jidħlu fil-kera mingħajr il-problemi li għandhom bħalissa, imma b'aktar serħan il-moħħ, għandu jkollna ippjanar neċessarju min-naħa tal-Istat biex inkunu nafu l-bżonnijiet finanzjarji li għandu pajjiżna.

Ir-reazzjoni pożittiva li rċevejna minn dawk kollha involuti fis-settur ma kenitx b'kumbinazzjoni imma kienet frott ta' din il-viżjoni ċara u l-konsultazzjoni wiesgħa li għamilna, inkluż mal-Oppożizzjoni.

Huwa importanti li ngħid dan għax aħna ridna li jkollna l-parteċipazzjoni ta' kulħadd.

Anke issa, wara li ntemmet il-konsultazzjoni pubblika, beħsiebna niltaqgħu mal-Oppożizzjoni ħalli nkomplu niddiskutu.

Dan għaliex nemmnu li din ir-riforma għandha tinvolvi lil kulħadd, inkluż il-Membri tal-Partit Demokratiku.

Iltqajna wkoll ma' sensiela ta' entitajiet li nista' nsemmi wħud minnhom, bħall-Assoċjazzjoni ta' Min Iħaddem, il-President ta' Malta, it-trade unions fosthom il-General Workers' Union, l-Assoċjazzjoni tal-Iżviluppaturi, il-Caritas, kumpaniji li jħaddmu ammont kbir ta' ħaddiema bħall-Medavia, Lufthansa u kumpaniji oħrajn, l-akbar 15-il operatur tal-gaming f'Malta li għandhom ukoll parti sostanzjali minn dan is-suq tal-kera, l-Alleanza kontra l-Faqar, Graffitti, 18-il NGO l-aġenti tal-proprjetà fosthom aġenti kbar f'dan is-suq, il-Guardian of Future Generations u l-Malta Tenant Support Group.

Il-lista ta' kumpaniji, entitjaiet u NGOs li tkellmu magħna f'dan ir-rigward hija pjuttost twila.

Bħala Gvern qegħdin nipproponu mudell flessibbli li mhuwiex framework aljen.

L-għan tagħna huwa li l-best practice issir l-ordni tal-ġurnata biex inkunu pajjiż li jkompli jimmodernizza ruħu f'dan il-qasam.

Bħal kull pajjiż fl-Ewropa li għandu regolamenti sodi f'dan is-settur, aħna wkoll irridu li jkollna regolamenti ċari fil-qasam tal-kera li hemm marbut miegħu eluf ta' proprjetajiet.

Sinjura President, konvint li qegħdin nagħmlu pass kbir 'il quddiem permezz ta' din ir-riforma.

Ejja niftakru li qegħdin nitkellmu fuq djar li huma investiment tal-familji, imma fl-istess ħin, qegħdin nitkellmu fuq nies li jgħixu f'dawn id-djar.

L-appell tiegħi huwa biex inkomplu niddiskutu.

Ejja niġbdu ħabel wieħed biex f'qasir żmien, nibdew naraw il-frott ta' din ir-riforma fejn nagħtu serħan il-moħħ lin-nies, speċjalment lil dawk li qegħdin jikru bħalissa.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 10 ta' Diċembru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.26 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI

L-ONOR.

It will also manage natural heritage and implement environmental initiatives…", u peress li sal-jum li fih qed issir din l-interpellanza ma jidhirx li ġie ppubblikat l-Avviż Legali li jwaqqaf Ambjent Malta, kif tgħid il-Liġi għal kull Awtorità/Aġenzija, jista' l-Ministru:

a. jispjega kif u b'liema jedd titwaqqaf Awtorità/Aġenzija mingħajr is-saħħa tal-Liġi li twaqqafha, bżonjuża u siewja kemm trid;

b. jagħti spjegazzjoni peress li sakemm ma jiġix ippubblikat dan l-Avviż Legali, Ambjent Malta m'għandha ebda mandat legali u kull azzjoni li qed tagħmel huwa ultra vires;

c. jekk kienx informat fit-3 ta' Awwissu 2018 meta hu tkellem dwar Ambjent Malta, li f'għajnejn il-Liġi din kienet fatat u non entity għax ma kenitx imwaqqfa b'Liġi;

d. jagħti l-ismijiet tal-persuni li huma inkarigati biex iwaqqfu Ambjent Malta u meta tahom dan l-inkarigu;

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Ambjent Malta ġiet imwaqqfa fit-3 ta' Awwissu 2018 minn dak li qabel kien id-Direttorat tal-PARKS fi ħdan il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima.

Din twaqqfet bħala direttorat ġenerali fis-servizz pubbliku u mhux bħala aġenzija jew awtorità.

Għaldaqstant m'hemmx bżonn ta' Avviż Legali għat-twaqqif tagħha għaliex hija ggvernata mill-Kostituzzjoni u l-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

Għalhekk kull azzjoni li ħadet Ambjent Malta hija skont il-liġi u ma ħadet l-ebda azzjoni ultra vires.

Is-Sur Herman Galea ġie appuntat Direttur Ġenerali ta' Ambjent Malta fit-13 ta' Ġunju 2018 bl-inkarigu amministrattiv li jwaqqaf dan id-Dipartiment.

Is-Sur Galea huwa assistit mis-Sur Francis Farrugia li ġie appuntat Direttur (Operations) fl-20 ta' Lulju 2018 flimkien ma' Direttur (Embellishment) li s'issa għadu mhuwiex maħtur.

Ġie maħtur Board of Governors biex jgħin u jassisti lill-Ministru biex jipprovdi d-direzzjoni li għandu jieħu l-istess Dipartiment fl-immaniġġar tal-wirt u kapital naturali Malti.

AMBJENT MALTA - DIRETTORAT GĦALL-AMBJENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn fit-twaqqif ta' Ambjent Malta, id-Direttorat għall-Ambjent fi ħdan l-Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti qatt ma ġie kkonsultat jew involut?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kemm id-Direttorat għall-Ambjent fi ħdan l-Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti kif ukoll is-Segretarju Permanenti kienu involuti bis-sħiħ fit-twaqqif ta' Ambjent Malta.

KAMPJUNI TA' ORIĠINI VEĠETALI – ITTESTJAR TA' RESIDWI TA' PESTIĊIDI U KONTAMINANTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka kemm inġabru kampjuni ta' oriġini veġetali biex jiġu ttestjati għar-residwi ta' pestiċidi u kontaminanti oħra matul il-perjodu li jkopri mis-sena 2013 sal-ġurnata tal-lum maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI: Hawn taħt tinsab tabella bl-informazzjoni mitluba.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka liema kienu r-residwi ta' pestiċidi li nstabu f'kampjuni ta' oriġini veġetali li nġabru, kemm li jeċċedu kif ukoll dawk li ġew kwantifikati, li fihom residwi taħt il-Maximum Residue Level, il-ħaxix jew frott li nstabu fih dawn ir-residwi u l-pajjiż tal-oriġini tal-kampjuni matul il-perjodu li jkopri mis-sena 2013 sal-ġurnata tal-lum maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI: Ir-riżultati tas-snin 2018, 2017, 2016, 2015, 2014 u 2013 li juru liema residwi ta' pestiċidi nstabu f'oriġini veġetali, x'kien il-livell tagħhom, f'liema tip ta' ħxejjex, frott, ċereali jew prodotti oħra nstabu, x'kien il-Maximum Residue Level għal kull residwu partikolari, x'kien il-Limit of Detection ta' kull metodu utilizzat għal kull residwu u x'kien il-Level of Uncertainty ta' kull riżultat pożittiv għall-kampjuni tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

RESIDWI TA' PESTIĊIDI F'ORIĠINI VEĠETALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka liema residwi ta' pestiċidi nstabu f'oriġini veġetali, x'kien il-livell tagħhom, f'liema tip ta' ħxejjex, frott, ċereali jew prodotti oħra nstabu, x'kien il-Maximum Residue Level għal kull residwu partikolari, x'kien il-Limit of Detection ta' kull metodu utilizzat għal kull residwu u x'kien il-Level of Uncertainty ta' kull riżultat pożittiv għall-kampjuni matul il-perjodu li jkopri mis-sena 2013 sal-ġurnata tal-lum maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 6815.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7383 waqt is-seduta ta' nhar it-2 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tal-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament?

Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm tħallas l-istess individwu għas-servizzi tiegħu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Kopja ta' kuntratt standard li fuqu jiġu fformulati kuntratti ta' persuni ingaġġati fuq bażi part-time tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

ĦAL-LIJA – VILLA FRANCIA - ATTIVITAJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont tal-attivitajiet, laqgħat, ikliet, riċevimenti u okkażjonijiet oħra kollha li saru f'Villa Francia f'Ħal-Lija mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jagħti d-data u r-rendikont dwar in-nefqa b'rabta ma' kull waħda mill-imsemmija attivitajiet, laqgħat, ikliet, riċevimenti u okkażjonijiet oħra?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Għall-perjodu Marzu 2013 sa Lulju 2016, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 7100, 15056, 22882 u 26757 tat-12-il Legiżlatura.

Minn Lulju 2016 sal-lum, kif kien jiġri qabel l-2013, kien hemm 29 okkażjoni bi spiża medja ta' €939 għal kull okkazjoni, fejn jien u l-mara tiegħi kellna impenji uffiċjali f'Villa Francia li kienu jinkludu fost oħrajn attivitajiet b'rabta ma' żjarat f'pajjiżna minn delegazzjonijiet għolja barranin, riċevimenti għas-soċjetà ċivili u għaqdiet mhux governattivi u attivitajiet fl-okkażjoni tal-festa ta' Ħal-Lija u fl-okkażjoni tal-Milied.

Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant li meta qabel l-2013, Deputati tal-Oppożizzjoni talbu informazzjoni dwar Villa Francia, il-Prim Ministru ta' dakinhar kien wieġeb li l-informazzjoni mitluba kienet tirrikjedi ħafna xogħol u ma ngħatatx (mistoqsija parlamentari 26428 - Seduta 373 – 11-il Leġiżlatura).

Minn informazzjoni li nstabet jirriżulta li bejn l-2009 u l-2012 kien hemm 38 attivitajiet, laqgħat, ikliet, riċevimenti u okkażjonijiet oħra li saru f'Villa Francia bi spiża medja ta' €998 għal kull okka\joni.

ĦAL-LIJA – VILLA FRANCIA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni jaħdmu full-time u/jew part-time f'Villa Francia f'Ħal-Lija?

JOSEPH MUSCAT: F'Villa Francia hemm jaħdmu tliet persuni, wieħed full-time u tnejn part-time, mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Dawn huma l-istess persuni li jaħdmu fil-Palazz tal-Girgenti.

SIĠĠIEWI - PALAZZ TAL-GIRGENTI - ATTIVITAJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont tal-attivitajiet, laqgħat, ikliet, riċevimenti u okkażjonijiet oħra kollha li saru fil-Palazz tal-Girgenti fis-Siġġiewi mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant li kif kien jiġri qabel l-2013, wara l-2013 ukoll, jien u l-mara tiegħi kellna impenji uffiċjali fil-Palazz tal-Girgenti li kienu jinkludu fost oħrajn attivitajiet b'rabta ma' żjarat f'pajjiżna minn delegazzjonijiet għolja barranin, riċevimenti għas-soċjetà ċivili u għaqdiet mhux governattivi, attivitajiet fl-okkażjoni tal-fieri li jsiru fis-sajf u l-kunċert Classics Under the Stars.

L-aħħar żewġ impenji bdew ikunu organizzati qabel l-2013.

Minn Marzu 2013 sal-lum kien hemm 43 attività li jaqgħu fil-kategoriji msemmija mill-Onor.

Interpellant fil-Palazz tal-Girgenti bi spiża medja ta' €1,712 għal kull attività.

Minn informazzjoni li nstabet jirriżulta li bejn Marzu 2008 u tmiem l-2012 kien hemm 63 attività fil-Palazz tal-Girgenti bi spiża medja ta' €1,732 għal kull attività.

SIĠĠIEWI – PALAZZ TAL-GIRGENTI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni jaħdmu full-time u/jew part-time fil-Palazz tal-Girgenti fis-Siġġiewi?

JOSEPH MUSCAT: Fil-Palazz tal-Girgenti hemm jaħdmu tliet persuni, wieħed full-time u tnejn part-time, mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Dawn huma l-istess persuni li jaħdmu f'Villa Francia.

UFFIĊĊJU TAL-AVUKAT ĠENERALI - FTEHIM

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim li l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali bħala Aġenzija tal-Gvern hu obbligat li jagħmel skont dak li jipprovdi l-artikolu 3 (5) (d) tal-Ordinanza dwar l-Avukat Ġenerali (Kap. 90 tal-Liġijiet ta' Malta) biex jiġu stabbiliti l-finanzjament tal-aġenzija kif ukoll il-ħidmiet li għandhom jiġu indirizzati u miksubin minnha?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

KONTIJIET TAL-ENERĠIJA – MIŻURI TA' VERIFIKA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid f'dawn l-aħħar 12-il xahar, kemm-il miżura ta' verifika ttieħdu fuq kontijiet tal-enerġija, partikolarment tal-ilma, li jkunu qed jirreġistraw "zero" għal-ammont ta' ġranet?

JOE MIZZI: Ninsab informat li f'dawn l-aħħar 12-il xahar il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għamlet 8,940 intervent fuq meters li kellhom xi forma ta' problema bil-konsum.

BDIL TAL-MAINS TAL-ILMA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm inbidlu mains tal-ilma f'dawn l-aħħar 12-il xahar u kemm kienet l-ispiża?

JOE MIZZI: Tlabt biex tinġabar l-informazzjoni.

MCAST – STUDENTI LI QED ISEGWU TAĦRIĠ FIL-PLUMBING

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti l-MCAST bħalissa li qed isegwu taħriġ fil-plumbing u li huma marbuta mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma (WSC)?

Jista' jgħid jekk in-numru ta' studenti indikati humiex biżżejjed jew le għall-ħteġijiet futuri fis-settur tal-ilma?

Kemm qed jingħata taħriġ lill-plumbers preżenti fil-WSC?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jinġabu plumbers minn barra l-pajjiż biex jikkumplimentaw dawk eżistenti?

JOE MIZZI: Ninsab informat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma m'għandhiex studenti tal-MCAST li qed isegwu taħriġ fil-plumbing marbuta magħha.

Il-plumbers impjegati mal-Korporazzjoni kollha jingħataw taħriġ skont ir-rekwiżiti ta' fejn ikunu qed joperaw.

Għall-futur qarib il-Korporazzjoni m'għandhiex ħsieb li jinġiebu plumbers minn barra l-pajjiż biex jikkumplimentaw dawk eżistenti.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista dettaljata tal-konfiski kollha li nħadmu mill-Asset Management Unit tal-Qorti u/jew mill-Asset Recovery Bureau mill-1 ta' Jannar 2017 'il hawn maqsuma xahar b'xahar u jgħid x'użu qed isir minn kull konfiska u/jew kienx hemm xi bejgħ tagħhom?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

LISTA TA' DEĊIŻJONIJIET TAL-QORTI - IFFRIŻAR TA' FLUS U OĠĠETTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7965, jista' l-Ministru jgħid kemm mill-każijiet ta' konfiska li semma fit-tweġiba u li m'għadhomx fis-seħħ (39 fl-2017) irriżultaw f'konfiska ta' assi u fiex kienu jikkonsistu dawn il-konfiski?

PROĊEDURI U/JEW LINJI GWIDA LI PERMEZZ TAGĦHOM SE JIDDETERMINAW KIF JINTUŻAW L-ASSI LI JIĠU KKONFISKATI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7964, jista' l-Ministru jgħid jekk hux lest li jikkommetti li l-assi kollha kkonfiskati mill-Istat b'rabta ma' reati konnessi mat-traffikar tad-droga jgħaddihom lill-NGOs li jaħdmu fil-qasam tar-riabilitazzjoni mid-droga?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

AWTORITÀ TAL-MEDIĊINI - RESPONSABILITÀ

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7957, tista' l-Ministru tikkonferma li hi responsabbli mill-Awtorità tal-Mediċini?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tal-Mediċini taqa' taħt ir-responsabilità tal-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex l-Isvezja ddeċidiet li tneħħi lil Malta kompletament bħala ġurisdizzjoni li hija parti mill-whitelist għall-finijiet tas-Swedish Income Tax Act b'effett mill-1 ta' Jannar 2019?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern Svediż, bħal pajjiżna, qiegħed jallinja r-regoli Svediżi mad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar l-Evitar tat-Taxxa jew kif ġeneralment tissejjaħ l-ATAD (Direttiva tal-Kunsill (UE) 2016/1164).

Dawn il-bidliet huma proposti sabiex jidħlu fis-seħħ fl-1 ta' Jannar, 2019.

Skont ir-regoli CFC (Controlled Foreign Corporation) li ġew proposti mill-Gvern Svediż, il-Gvern Svediż se jkabbar in-numru ta' pajjiżi fejn il-kumpaniji tagħhom jistgħu jkunu suġġetti għat-tassazzjoni Svediża f'livell ta' azzjonist.

Huwa importanti li jiġi rrilevat li Malta ma tpoġġietx fuq xi blacklist u għalhekk li tkun barra mill-whitelist ifisser li l-kumpaniji Maltin se jkunu aktar suxxettibbli għal skrutinju mill-awtoritajiet tat-taxxa Svediża.

Ngħarraf ukoll li l-Gvern Svediż ma kkonsultax ma' pajjiżna qabel ma ppubblika dawn il-proposti speċjalment fl-isfond meta wieħed jikkonsidra l-fundamental freedoms stabbiliti u li r-reġim tat-taxxa tagħna huwa wieħed approvat mill-Unjoni Ewropea.

Ngħarraf ukoll li billi bħalissa l-Gvern Svediż huwa caretaker government, il-laqgħa proposta mal-Ministru tal-Finanzi Svediż qed tiġi posposta temporanjament.

Minħabba n-natura tal-proposta fejn l-awtoritajiet tat-taxxa għandhom diskrezzjoni wiesgħa fl-iskrutinju tagħhom fuq il-kumpaniji Maltin b'shareholding Svediż, l-impatt ta' tali miżura mhux possibbli li jiġi kkalkulat.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'għamel il-Gvern biex jindirizza d-deċiżjoni tal-Isvezja li tneħħi lil Malta kompletament bħala ġurisdizzjoni li hija parti mill-whitelist għall-finijiet tas-Swedish Income Tax Act b'effett mill-1 ta' Jannar, 2019?

EDWARD SCICLUNA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 8071.

NGOs – SODOD/POSTIJIET GĦALL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' sodod/postijiet li l-Gvern ingħataw lilu minn Għaqdiet Mhux Governattivi (bħal Dar il-Wens u d-Dar tal-Providenza) sabiex jintużaw mill-anzjani u persuni b'diżabilità?

Fejn huma allokati dawn il-postijiet?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li 112–il persuna b'diżabilità qegħdin joqogħdu fi djar immexxija minn għaqdiet non-governattivi imħallsa mill-Gvern, kif ġej:

Dar il-Wens, Kalkara (Fondazzjoni Wens)

Dar l-Abilità, Kalkara (Fondazzjoni Wens)

Dar Merħba, Fgura (Fondazzjoni Wens)

Dar Nazareth, Żejtun (Fondazzjoni Nazareth)

Dar Jean Varnier, Żejtun (Fondazzjoni Nazareth)

Dar l-Arċipriet De Gabriele, Żejtun (Fondazzjoni Nazareth)

Dar Arka, Għajnsielem, Għawdex (Fondazzjoni Arka)

Dar il-Ġublew tal-Ħniena, Għajnsielem, Għawdex (Fondazzjoni Arka)

Dar Shalom, Żurrieq (Dar tal-Providenza)

Dar Pirotta, B'Kara (Dar tal-Providenza)

Dar l-Akwarell, Qawra (Dar tal-Providenza)

SERVIZZ TAL-ISPETTORAT/REGOLATUR – INVESTIGAZZJONI FUQ DJAR TAL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx is-Servizz tal-Ispettorat/Regolatur sabiex minn żmien għal żmien jinvestiga jekk it-tmexxija tad-Djar tal-Anzjani u tal-Persuni b'Diżabilità humiex jitmexxew skont l-Istandards Nazzjonali?

Jekk iva, kemm-il żjara għamel ir-Regolatur f'dawn l-aħħar tliet snin u fejn saru dawn iż-żjarat?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Mejju 2018 ġiet imwaqqfa l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Socjali, skont l-Att Numru XV tal- 2018.

Bit-twaqqif ta' din l-Awtorità l-Gvern se jfittex li jmexxi 'l quddiem u jistabbilixxi r-regolamentazzjoni tas-servizzi ta' wens soċjali, mogħtija minn aġenziji jew entitajiet pubbliċi u dawk privati jew minn kull entità jew persuna oħra.

Permezz tal-Awtorità l-Gvern se jaħdem sabiex, fost oħrajn:

- jistabbilixxi standards regolatorji għal servizzi ta' wens soċjali;

- jgħin lill-provdituri ta' servizzi sabiex jipprovdu servizzi ta' kwalità għolja;

- jinforza l-istandards u l-kondizzjonijiet stipulati fil-liċenzji mogħtija mill-Awtorità lill-provdituri ta' servizz.

B'mod ekwu u ugwali l-Awtorità se tkun qed issegwi, teżamina u tinforza l-operat kollu li jinvolvi l-għoti ta' servizzi ta' wens soċjali mill-imsemmija provdituri ta' servizz ta' wens soċjali.

Dan kollu se jsir permezz ta' djalogu u konsultazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati sabiex il-proċess tar-regolamentazzjoni jkun wieħed kostruttiv.

Barra minn hekk l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Socjali bħalissa għaddejja wkoll minn żmien ta' transizzjoni bejn l-istess Awtorità u l-Health Care Standards Directorate, sabiex l-Awtorità tkun ir-regolatur fil-qasam tal-anzjani.

Din it-transizzjoni hija mbassra li tiġi konkluża sal-aħħar ta' din is-sena.

Għaldaqstant bħalissa s-settur tal-anzjani għadu jiġi regolat mill-Health Care Standards Directorate.

Miż-żmien li ġiet imwaqqfa l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Socjali (minn Mejju) sal-4 ta' Diċembru tal-2018 saru 44 żjara ta' spezzjoni f'residenzi għal persuni b'diżabilità, kif qed ikun spjegat fit-tabella, kif ġej:

Qabel ma ġiet imwaqqfa l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Socjali f'Mejju, iż-żjarat ta' spezzjonijiet kienu jsiru mid-Dipartiment tal-Istandards għal Ħarsien Soċjali kif spjegat fiż-żewġ tabelli t'hawn taħt:

DJAR TAL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ – KUMITAT KONSULTATTIV

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Djar kollha tal-Anzjani u Persuni b'Diżabilità għandhomx kumitat konsultattiv fejn primarjament jiġu diskussi l-fehmiet u l-opinjonijiet tar-residenti ta' dawn id-djar?

Jekk iva, x'inhu rwol ta' dan il-kumitat konsultattiv u kemm-il darba ltaqa' matul dawn l-aħħar tliet snin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-djar kollha tal-Gvern li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tad-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità kollha għandhom kumitat konsultattiv għall-anzjani.

Dan il-kumitat konsultattiv huwa wkoll wieħed mill-obbligi kuntrattwali f'kuntratti ta' xiri ta' sodod mill-privat.

Dan il-kumitat huwa mmexxi mill-anzjani stess, bl-assistenza tal-istaff tad-djar rispettivi jew ħaddiema soċjali u ġeneralment jiltaqa' darba fix-xahar.

L-irwol tal-kumitat konsultattiv huwa li jservi ta' fora biex l-anzjani jiddiskutu affarijiet kurrenti li jikkonċernaw id-djar u jressqu rakkmandazzjonijiet lill-management tad-djar u lid-Dipartiment.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li persuni b'diżabilità li jiġu riferuti lejn is-servizzi tal-Aġenzija Sapport, inkluż servizzi residenzjali, isirilhom assessjar minn ħaddiema soċjali, fejn jiġu analizzati u diskussi x-xewqat u l-bżonnijiet tal-persuna, sabiex jiġi żgurat li jingħata l-aħjar servizz possibbli.

Dan minbarra li ladarba persuna b'diżabilità tibda tibbenefika mis-servizz, din tibqa' tiġi segwita b'mod regolari minn diversi professjonisti u l-familjari, fejn dawn ikunu involuti, sabiex ikun assigurat li l-bżonnijiet tal-persuna jkunu qed jiġu milħuqa.

Dan il-moniteraġġ isir b'mod regolari u mhux permezz ta' struttura ta' laqgħat kollettivi ma' klijenti oħra imma laqgħat individwali, hekk kif kull individwu għandu bżonnijiet differenti.

Dawn il-laqgħat isiru darba fil-ġimgħa.

Kull servizz huwa mmexxi minn tim ta' professjonisti li jkunu disponibbli li jitkellmu mal-klijenti skont u meta tinqala' l-ħtieġa.

DJAR TAL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ – RESIDENTI LI GĦANDHOM SERVIZZ TA' KUSTODJU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm residenti fid-Djar kollha tal-Anzjani u Persuni b'Diżabilità li għandhom is-servizz ta' kustodju sabiex jitkellem f'isimhom fejn ikun meħtieġ?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità m'għandux servizz ta' kustodju.

Ġentilment ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent hemm 11-il persuna b'diżabilità li bħalissa huma residenti f'xi waħda mid-djar għal persuni b'diżabilità, mmexxija mill-Aġenzija Sapport, li għandhom kustodju legali.

Tajjeb li wieħed jirrimarka li mhux kull persuna b'diżabilità residenti fid-djar immexxija mill-Aġenzija Sapport għandha bżonn kustodju legali.

DJAR TAL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ – DOKUMENTI TAT-TRATTAMENT

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid min qiegħed jamministra d-dokument importanti tat-trattament ta' kull resident fid-Djar kollha tal-Anzjani u Persuni b'Diżabilità?

Xi jkun hemm inkluż f'dan id-dokument ta' trattament?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jikkjarifika u jispeċifika għal liema dokumenti qiegħed jirreferi.

HOUSING SOĊJALI – KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jsir kuntatt mal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament fuq każ ta' housing u sfidi oħra soċjali fosthom iċ-cheque tar-relief?

Jista' jara li jsir rapport mis-social worker dwar dan il-każ?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ imsemmi qiegħed jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa bħal kull każ ieħor.

SAĦĦA MENTALI - CRISIS INTERVENTION TEAM – KONSULENT PSIKJATRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid għaliex is-sejħa li kienet ħarġet biex jimtela l-post ta' konsulent psikjatriku fil-Mental Health Crisis Intervention Team ġiet irtirata jew inkella ma ġietx ipproċessata?

Jaħseb li meta r-rata ta' emerġenzi psikjatriċi, fosthom każijiet ta' suwiċidju qed jiżdiedu, din il-kariga hija importanti?

Hemm il-ħsieb li jerġa' jiġi mwaqqaf il-Mental Health Crisis Intervention Team li ġie żarmat meta kien qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna?

Jista' ġentilment iwieġeb dawn il-mistoqsijiet waħda waħda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fiż-żmien li kienet ħarġet is-sejħa fl-2014 kien ġie deċiż li s-sejħa għal konsulent psikjatriku ma jkunx għal xogħol komunitarju esklużivament imma jkun jinkludi wkoll xi xogħol ibbażat fl-isptar.

Infakkru li waqt konferenza nazzjonali fl-5 ta' Diċembru tnediet il-konsultazzjoni pubblika dwar Strateġija Nazzjonali tas-Saħħa 2020-2030 u hija din l-istrateġija li se tkun qed tippjana l-iżvilupp għall-kura u prevenzjoni tas-saħħa mentali f'Malta u Għawdex inkluż ukoll fil-komunità.

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid jekk jew meta l-Port Ħieles se jinstalla x-shore to vessel supply tal-enerġija għal vapuri sabiex tibda tiġi mmitigata l-problema ta' ħsejjes enormi li qed ikunu ġġenerati minħabba l-ġeneraturi u li minħabba fihom ir-residenti ta' Birżebbuġa qed ibatu ħafna?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

ĦAL FAR – ART OKKUPATA MINN FABBRIKI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra kemm hemm art okkupata minn fabbriki f'Ħal Far?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm art li hija meqjusa bħala industrial area f'Ħal Far?

Jista' jindika, permezz ta' pjanti, liema art hija meqjusa industrijali, liema art hija vakanti u liema art hija okkupata b'fabbriki?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

DIRETTORAT PROĠETTI U ŻVILUPP - RESTAWR

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kif ġie ristrutturat dak li kien id-Direttorat Proġetti u Żvilupp fil-Ministeru għal Għawdex?

Liema taqsimiet u dipartiment kienu jaqgħu taħt dan id-Direttorat u issa taħt liema direttorat ġew?

Min huma d-diretturi li ġew appuntati wara r-ristrutturar?

Interpellant li l-Ministeru kkummissjona lis-Sur David Spiteri Gingell biex isir rapport għar-ristrutturar tal-Ministeru.

Kull tibdil huwa marbut ma' dan l-eżerċizzju.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – BDIL TA' SERRATURI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'kienet ir-raġuni li ġew mibdula s-serraturi ta' bibien li jagħtu għal ċerti dipartimenti ewlenin fil-bini tal-Ministeru għal Għawdex?

Interpellant li in vista tal-proċess u proġett tar-retrofitting tal-Ministeru għal Għawdex se jinbidel kollox.

B'hekk se jkollna uffiċini ġodda, moderni u energy efficient.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta ġie ppubblikat ir-rapport dwar ir-rispons li l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) irċeviet kif imsemmi fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7092?

Jekk ir-rapport ġie ppubblikat, jista' jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

U jekk ir-rapport għadu ma ġiex ippubblikat, jista' jgħid meta se jiġi ppubblikat?

Jista' jpoġġi kopji tad-diversi risposti li saru fir-rigward tal-konsultazzjoni inkwistjoni?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ŻVILUPPI ĠURISDIZZJONALI - RISPONS GĦALL-KONSULTAZZJONI PUBBLIKA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7092 fejn il-Ministru għamel referenza għal "żviluppi ġurisdizzjonali riċenti ħafna", jista' l-Ministru jgħid x'inhuma dawn l-iżviluppi u x'inhu l-impatt tagħhom fir-rigward tat-tibdil li qed jiġi kkontemplat fil-liġi?

ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI – PUBBLIKAZZJONI TAL-ABBOZZ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġi ppubblikat l-abbozz ta' liġi li dwaru saret konsultazzjoni pubblika f'Awwissu 2018 fir-rigward tal-emendi proposti għal Att dwar il-Kompetizzjoni u diversi liġijiet oħra, tenut kont ukoll tal-fatt li għaddew iżjed minn sentejn u nofs mid-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali fil-każ tal-Federation of Estate Agents, u li fl-intervall, tul dan iż-żmien kollu, id-Direttur Ġenerali (Kompetizzjoni) fi ħdan l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) effettivament ma jistax jimponi sanzjonijiet qabel ma tinbidel il-liġi?

INFRASTRUTTURA MALTA – TOROQ GĦALL-MANUTENZJONI F'RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq li għalihom Infrastruttura Malta hija responsabbli għall-manutenzjoni ġewwa l-lokalità ta' Raħal Ġdid?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-toroq indikati huma:

Vjal Santa Luċija

Triq Il-Perit Dom Mintoff

Triq Għajn Dwieli

Triq Ħal Luqa

Triq li tagħti għal Ras Ħanżir

QORTI EWROPEA TAL-ĠUSTIZZJA – PRELIMINARY RULING

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 22577 tat-12-il Leġiżlatura, jista' l-Ministru jgħid kemm saru talbiet għal referenza preliminary (preliminary references) mill-Qrati Maltin għall-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea mill-1 ta' Mejju 2004 sad-data ta' din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li fil-Qorti ta' Malta mill-1 ta' Mejju 2004 sat-3 ta' Diċembru 2018 saru tliet Referenzi Preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea mill-Qrati Maltin.

Dawn huma s-segwenti:

Referenza Preliminari magħmula mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża AJD Tuna Ltd vs Direttur tal-Agrikoltura u s-Sajd et rigward il-validità u l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru. 530/2008 tat-12 ta' Ġunju 2008 u l-validita` tal-Artikolu 7(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) No 2371/2002 tal-20 ta' Diċembru 2002.

Din ir-Referenza waslet quddiem il-Qorti Ewropea fis-17 ta' Ġunju 2009.

Referenza Preliminari magħmula mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża Vodafone Malta Ltd et vs L-Avukat Ġenerali et rigward Artikolu 12 u 13 tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta' Marzu 2002 dwar l-awtorizzazzjoni ta' networks u servizzi ta' komunikazzjonijiet elettroniċi.

Din ir-referenza waslet quddiem il-Qorti Ewropea fl-10 ta' Frar 2012.

Referenza Preliminari magħmula mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża Malta Dental Technologists Association et vs Superintendent tas-Saħħa Pubblika et rigward id-Direttiva 2005/36/KE, rikonoxximent ta' kwalifiki professjonali, tekniki dentali, kondizzjonijiet ta' eżerċizzju tal-professjoni fl-Istat Membru ospitanti, rekwiżit li tabib dentist ikun obbligatorjament intermedjarju, applikazzjoni ta' dan ir-rekwiżit fir-rigward tat-tekniki dentali kliniċi li jeżerċitaw il-professjoni tagħhom fl-Istat Membru ta' oriġini u l-artikolu 49 TFUE.

Din ir-referenza waslet quddiem il-Qorti Ewropea fid-29 ta' Frar 2016.

Sadanittant jien informat li fil-Qorti ta' Għawdex ma saret ebda talba għal referenza preliminary (preliminary references) mill-Qrati f'Għawdex għall-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea mill-1 ta' Mejju 2004 sal-lum.

INFRASTRUTTURA MALTA - L-IMQABBA - TOROQ

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq se jkunu qegħdin isiru mill-Aġenzija Insfrastruttura Malta matul is-sena 2019 fil-lokalità tal-Imqabba?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija Infrastruttura Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

Fil-fatt aktar kmieni din is-sena din l-Aġenzija li twaqqfet fis-sajf diġà ħabbret l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid is-sena d-dieħla.

F'din l-ewwel lista hemm Triq il-Konvoj ta' Santa Marija u Triq Ġdida fi Triq Innoċenzju, fl-Imqabba.

Sejħiet għal offerti oħra għall-bini ta' aktar toroq fl-2019 se jitħabbru fiż-żmien li ġej.