DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fid-9.31 a.m.

It-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 117, li saret fl-24 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġobha tagħti l-kunsens tagħha għal:

Att Nru XVIII tal-2018 - Att tal-2018 dwar is-Sikurezza Nukleari u lProtezzjoni mir-Radjazzjoni; u

Att Nru XIX tal-2018 - Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali.

MISTOQSIJIET -

TWEĠIBIET ORALI

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim milħuq, fis-seduta tal-lum m'hawnx mistoqsijiet parlamentari.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

TAL-AWTORITÀ TAL-IPPJANAR GĦAS-SENA 2018

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura, Proġetti Kapitali): Sur President, nipproponi illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Ippjanar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Diċembru 2018 skont l-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp, Kap. 552.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Infakkar li d-diskussjoni fuq din il-Mozzjoni għandha tieħu seduta waħda bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppozizzjoni, bl-introduzzjoni u l-għeluq min-naħa tal-Gvern.

IAN BORG: Bonġu lil kulħadd.

L-ewwel nett irrid ngħid grazzi għall-opportunità li llum qed nerġgħu nitkellmu fuq awtorità importanti f'pajjiżna, awtorità li r-rwol prinċipali tagħha huwa dak li ssegwi, tirregola u tidderieġi l-mod li bih isir l-ippjanar tal-pajjiż.

Matul din in-nofs siegħa jien nixtieq nelenka l-kisbiet li għamlet din l-Awtorità, il-mod kif qiegħda taħdem u anke l-ħsebijiet li hija għandha għas-snin li ġejjin.

Ikun tajjeb li nibdew insemmu l-fatt li bħalissa pajjiżna għaddej minn suċċessi ekonomiċi mingħajr preċedent u allura din l-Awtorità għandha aktar relevanza fil-ħidma tagħha għaliex kif jaf kulħadd, mill-qasam tal-kostruzzjoni jgawdu diversi niċeċ tal-ekonomija li wħud huma setturi li b'xi mod jew ieħor jirregolaw irwieħhom minn din l-istess Awtorità.

Dan is-settur mhux qed jikber minn jeddu imma għaliex qed tiżdied id-domanda għall-attivitajiet kummerċjali u għall-akkomodazzjoni u allura l-impatt tad-deċiżjonijiet li tieħu din l-Awtorità huma kruċjali.

Hekk kif l-ekonomija qiegħda tikber din qiegħda wkoll iżżid u tiġbed aktar investiment li joħloq aktar impjiegi.

Illum wieħed jista' jgħid li pajjiżna huwa wieħed mill-ftit stati membri tal-Unjoni Ewropea li għandu full employment u allura qegħdin naraw influss ta' nies li qegħdin jagħżlu li jiġu jaħdmu hawnhekk li allura jkunu jinħtieġu l-akkomodazzjoni.

Dawn joħolqu pressjoni mhux biss fuq l-infrastruttura tal-pajjiż imma anke fuq is-suq tal-proprjetà u fuq l-akkomodazzjoni soċjali imma dawn huma sfidi li hemm entitajiet u ministeri oħra li qegħdin jaħdmu fuqhom.

Qed tiżdied ukoll id-domanda għall-units kummerċjali għaliex il-poplu għandu aktar spending power u allura, iva, hemm min jagħżel li jinvesti f'xi servizz bankarju jew finanzjarju u hemm min jagħżel li jinvesti fit-tieni jew fit-tielet proprjetà tiegħu.

Tajjeb ukoll li nelenka l-mod kif l-Awtorità nnifisha għarfet taġġorna l-operat tagħha biex timxi ma' dawn iż-żmenijiet ta' sfida.

Fl-2017 kellna riżultati tajbin ta' pproċessar ta' applikazzjonijiet, tejjibna l-customer care u s-servizzi li tagħti l-istess Awtorità kif ukoll il-finanzjament ta' proġetti u tfaddil.

Illum m'għadniex nitkellmu fuq dejn li kienet magħrufa għalih fis-snin l-imgħoddija l-Awtorità imma qegħdin nitkellmu fuq tfaddil.

Però ħalli nibdew bir-riżultati tal-ipproċessar ta' applikazzjonijiet.

Kif wieħed jistenna, awtorità bħal din tiġbed numru ta' mistoqsijiet parlamentari u għalkemm il-figuri jista' jkun li diġà ngħataw fit-tweġibiet għad-diversi mistoqsijiet parlamentari li jkolli, ikun tajjeb li nerġa' nelenkahom.

L-Awtorità vvalidat 10,785 applikazzjoni, iddeċidiet 'il fuq minn 10,139 applikazzjoni u spiċċat is-sena 2017 b'4,000 każ pendenti.

Qabel, il-MEPA, kif kienet magħrufa qabel id-demerger, kienet qed tilqa' 3,601 applikazzjoni waqt li kellha 1,463 każ pendenti, jiġifieri medja ta' 98% tal-applikazzjonijiet kienu proċessati fi żmien stipulat u dejjem ngħidu li dan huwa żmien ambizzjuż ħafna.

Id-Direttorat tal-Ippjanar irċieva 1,322 applikazzjoni tad-DNO u pproċessa 97% minnhom fiż-żmien stipulat fil-liġi.

Min-naħa l-oħra d-Direttorat tal-Infurzar, li ftit li xejn nisimgħu dwaru, irċieva 3,000 ilment li minnhom investiga 2,900.

Kien hemm ukoll 135 notifika ta' infurzar li ġew magħluqa b'azzjoni diretta.

Hawnhekk x'qed ngħidu?

Hawnhekk kien hawn proċess li eżawrixxa ruħu u l-Awtorità tkun ħadet azzjoni diretta.

Ftit minnhom jispiċċaw jiksbu l-front page jew l-aħbar filgħaxija fuq xi mezzi tax-xandir, oħrajn jgħaddu mhux osservati però tajjeb li wieħed jirrimarka li n-numri hawnhekk jitkellmu waħedhom.

Kellna wkoll titjib f'dak li għandu x'jaqsam ma' customer care u s-servizzi li tagħti l-istess Awtorità.

Dan ir-riżultat kien ukoll frott tas-sistema eApps 2 li ġiet programmata mill-ġdid biex tippermetti lill-periti jagħmlu użu mill-għodod li tagħti l-istess Awtorità kif ukoll biex anke l-pubbliku jkollu aċċess għall-istess applikazzjonijiet.

Is-sistema tejbet il-ħin li bihom jiġu pproċessati l-applikazzjonijiet u tejbet ukoll il-funzjonalità ta' din is-sistema fejn issa l-applikant isibha aktar faċli biex jifhem xi jrid jagħmel.

Ġew imnedija wkoll aktar applikazzjonijiet online għal servizzi oħra bħal compliance request kif ukoll id-development notification orders, id-DNOs.

Din is-sistema mhux biss għamlet il-proċess aktar konvenjenti imma wkoll aktar trasparenti.

Il-fatt hu li s-sistema issa hija waħda online u kull perit u kull ċittadin jista' jkollu aċċess għaliha.

B'hekk issa wieħed jista' jiskrutinja l-ħidma tal-Awtorità, u dan jagħmel il-proċess aktar trasparenti.

Kif qed naraw, l-Awtorità tal-Ippjanar ħadmet qatigħ ukoll sabiex issostni l-ambizzjoni tagħha li jkollha rwol ewlieni u pożittiv fis-settur pubbliku billi nagħtu aktar servizzi b'mod effiċjenti.

Is-servizzi tal-Awtorità saru wkoll aktar aċċessibbli permezz tat-titjib tal-konnessjoni bejn l-Awtorità u l-pubbliku hekk kif ġie mniedi wkoll is-sit elettroniku ġdid.

L-aspett diġitali tal-Awtorità ħa spinta ferm akbar hekk kif sar ukoll titjib permezz ta' innovvazzjoni fil-mapping u dan minbarra titjib fis-servizzi diġitali kollha kif diġà semmejt.

Jien inzertajt responsabbli wkoll minn entitajiet oħra, Sur President, u nista' nikkompara l-livell tat-teknoloġija u tal-aċċessibilità li toffri din l-Awtorità ma' awtoritajiet oħrajn.

Nista' ngħid li f'dan ir-rigward din l-Awtorità hija l-għira ta' awtoritajiet oħrajn, u rridu niżguraw kif aktar awtoritajiet ikunu daqstant aċċessibbli online b'mod partikolari d-dettalji tal-applikazzjonijiet li jkunu qegħdin jiġu proċessati sabiex niżguraw l-istess effiċjenza.

Il-web interface tal-Awtorità sar aktar aċċessibbli kemm permezz tal-geographic information system ġdida (GIS) kif ukoll permezz ta' integrazzjoni aħjar tal-mapep u d-data ġeografika.

Għaddejja wkoll ħidma biex nimxu lejn sistema paperless biex ma jibqgħux ikunu kkonsmati eluf ta' karti f'dipartimenti u f'awtoritajiet tal-amministrazzjoni pubblika.

Imbagħad din l-Awtorità tat eżempju tajjeb anke f'oqsma oħra bħal pereżempju t-trasport sostenibbli għall-impjegati tagħha, u forsi aktar 'il quddiem ikolli ċans li nidħol fuq dan is-suġġett ukoll.

Kellna wkoll l-introduzzjoni ta' għodda biex il-periti jkun jista' jkollhom aktar aċċess faċli għall-informazzjoni.

L-ewwel applikazzjoni hija online old plotting sheet viewer li tippermetti li l-periti jaċċedu għal permessi antiki anke tal-PAPB mingħajr ma jkollhom għalfejn imorru l-Awtorità fiżikament.

Dan qiegħed jiffaċilità l-ħidma tagħhom li jistgħu jaħdmu fil-kumdità tal-uffiċċji tagħhom u jnaqqsu anke l-iskariġġ.

Dan kollu li għadni kif semmejt juri li l-customer care tal-Awtorità tjieb b'mod konsiderevoli.

Miżuri oħrajn kienu jinkludu wkoll il-formazzjoni tal-policies tal-ippjanar li jindirizzaw bżonnijiet preżenti kif ukoll modi aħjar ta' ipproċessar ta' applikazzjonjiet għall-permessi tal-iżvilupp.

Fil-fatt l-Awtorità ġiet fil-45 post fil-World Banking Doing Business Report meta fl-2013 kienet fil-176 post. Dawn huma suċċessi li frankament ma niddejjaqx wisq jekk ma jispiċċawx rapportati bħala stejjer pożittivi fil-mezzi tax-xandir.

Jien li jinteressani hu li ċ-ċittadin u l-konsumatur li jersaq lejn l-Awtorità għal xi servizz jieħu servizz ħafna aħjar milli kien jieħu fis-snin l-imgħoddija.

Però la għandi l-opportunità jien dawn is-suċċessi semmejthom u elenkajthom għall-benefiċċju ta' dawk li qegħdin isegwuna minn djarhom.

Xtaqt nitkellem ukoll dwar il-finanzjament ta' proġetti.

L-Awtorità ffinanzjat 16-il proġett li qed jitmexxew mill-kunsilli lokali b'valur ta' aktar minn €1.9 miljun.

Fl-aħħar tas-sena l-bilanċ fil-fond allokat għall-kunsilli lokali – u naħseb li jkun tajjeb din wieħed jifhimha sewwa – kien jaqbeż is-€27.8 miljun.

Għalhekk hawnhekk irrid inħeġġeġ lill-kunsilli lokali.

Il-kunsilli lokali għandhom €27.8 miljun li bħalissa jinsabu reqdin f'dan il-fond u l-Awtorità qed tagħmel minn kollox b'diversi inizjattivi sabiex tgħinhom iħaddmu dawn il-fondi li aħna qegħdin nallokaw għal-lokalità tagħhom.

Ikun tajjeb li meta niġu hawnhekk nitkellmu fuq liġijiet oħrajn, bħal-liġijiet tal-infrastruttura, u meta jkun hawn xi pampalun min-naħa tal-Oppożizzjoni jqum jgħid li lill-kunsilli lokali m'aħniex nagħtuhom l-għodda, jew li lill-kunsilli lokali rridu noħonqu l-vuċi tagħhom, infakkar li dawk it-68 sindku u kunsill lokali għandhom €27.8 miljun li jinstabu għad-dispożizzjoni tagħhom f'lokalitajiet bħal Tas-Sliema, San Ġiljan, San Pawl il-Baħar u l-Belt Valletta li għandhom l-akbar porzjon.

Dawn għandhom jersqu 'l quddiem, jissottomettu l-proġetti tagħhom u jmiddu jdejhom għax-xogħol għaliex in-nies fil-komunità tagħhom huma konxji anke minn dawn il-miljuni li hemm reqdin għad-dispożizzjoni tagħhom.

Irrid ngħid ukoll li llum m'għadniex nitkellmu fuq awtoritajiet, f'dan il-każ l-Awtorità tal-Ippjanar, u d-dejn li jġorru magħhom.

Illum qed nitkellmu fuq tfaddil.

L-ispejjeż relatati mal-printing tal-applikazzjonijiet deċiżi ġew imnaqqsa b'madwar €950,000, kważi €1 miljun għaliex illum l-Awtorità m'għadhiex tipprintja d-deċiżjonijiet tagħha għax marret għal modi u mezzi aktar teknoloġiċi u informattivi.

Mill-2012 sal-2017 is-savings issa saru jammontaw għal aktar minn €2.2 miljun.

Kien hemm aktar savings fuq aspetti oħrajn fosthom il-kiri tal-karozzi li tnaqqsu b'aktar minn €140,000 mill-2015; €11,000 fi spejjeż relatati mal-fuel għaliex iddaħħlu ċerti kwoti.

L-Awtorità sostniet il-pass li kienet qabdet sabiex tirkupra d-djun li kienu għadhom lura mhux ħażin billi bdiet tingħata attenzjoni partikolari għal multi relatati ma' żvilupp illegali li jkun qed jiġri ta' kuljum.

L-Awtorità qiegħda tagħmel ukoll l-almu tagħha sabiex tibbenefika minn fondi Ewropej bħalma ġara fil-każ tal-proġett SIntegraM u oħrajn.

Qed tieħu wkoll numru ta' inizjattivi li qegħdin jinżlu tajjeb mal-poplu Malti u Għawdxi.

L-Awtorità appoġġjat ukoll inizjattivi favur it-titjib ta' inħawi urbani matul dan iż-żmien.

Il-ħidma kienet iffokat fuq inċentivi għar-riġenerazzjoni u t-titjib ambjentali għall-qalba urbana u hawnhekk qed nirreferi għall-iskema "Irrestawra Darek".

L-iskema ġiet imnedija għat-tieni darba ftit tal-ġimgħat ilu b'allokazzjoni ta' €10 miljun wara li s-sena l-oħra din l-iskema kienet waħda ta' suċċess kbir.

Nafu kif dawn l-€10 miljun inħatfu f'temp ta' 12-il ġurnata fejn tajna l-istabilità u ċ-ċertezza legali lil eluf ta' familji li resqu 'l quddiem taħt dik l-iskema.

Il-finanzjament ma marx għall-Awtorità, ma marx għall-amministrazzjoni tal-Awtorità, ma marx biex l-Awtorità tkun aktar komda fil-mod kif tiffunzjona imma reġgħet tatu lura lill-istess komunitajiet permezz ta' din l-iskema ta' €10 miljuni.

Il-parti tal-iskema li taħtha setgħu japplikaw is-sidien tar-residenti f'UCA u proprjetajiet skedati grad 1 u 2 rajna kif nikkumplimentawha b'kategorija oħra tal-pensjonanti li dawn il-kategoriji li semmejt ġew assorbiti fi 12-il ġurnata.

Issa għandek il-kumitat tal-evalwazzjoni li qiegħed jara l-applikazzjonijiet waħda waħda sabiex mijiet ta' familji jkunu jistgħu jirriġeneraw id-djar tagħhom fil-qalba tal-lokalitajiet.

Tajjeb li wieħed isemmi wkoll li l-iskema ħarġet minn dik ta' regolarisation u f'temp ta' 19-il xahar irċevejna 8,000 applikazzjoni minn sidien li xtaqu jirregolaw ruħhom.

Irridu ngħidu li din hija regolarizzazzjoni ta' irregolaritajiet minuri fiż-żona tal-iżvilupp u ħafna drabi irregolaritajiet li qatt ma tista' tieħu azzjonijiet dirett fil-konfront tagħhom.

S'issa minn dawk it-8,000 applikazzjoni ġew validati 7,000 u dan wassal għal dħul ta' €16 miljun li 70% tagħhom qegħdin jiġu wżati għal din l-iskema "Irrestawra darek" waqt li l-20% l-oħra ġew allokati lid-Development Planning Fund sabiex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jagħmlu dawk il-proġetti li rreferejt għalihom.

L-iskema tkompli tappoġġja wkoll il-proċess ta' mmaniġġar ta' żvilupp ta' skedar ta' bini li għandu valur kulturali.

Fil-fatt numru sinifikanti ta' town houses f'Tas-Sliema u fl-Imsida fl-aħħar tas-sena li għaddiet ibbenefikaw minn din il-protezzjoni.

Ftit tal-ġimgħat ilu ħabbarna wkoll l-inizjattiva "Sebbaħ il-Lokal" b'fond ta' €2.5 miljun.

Din hija inizjattiva oħra li tħares lejn il-bżonnijiet tal-kunsilli lokali li jkollhom il-fond fid-Development Planning Fund limitat u allura ħloqna inizjattiva parallela sabiex ikunu jistgħu jipproponu proġetti li jħaddru l-lokalità tagħhom, joħolqu ċerti spazji pubbliċi u jtejbu l-kwalità tal-ħajja fil-lokalità.

Saret ħidma oħra bħall-formazzjoni u għajnuna lill-ħaddiema fis-settur kif ukoll rikonoxximent lill-professjonisti.

Fl-2017 l-Awtorità ġiet magħżula biex tipparteċipa fi proġett ta' mobilità tal-Erasmus li qiegħed jagħti l-opportunità lill-impjegati jagħmlu job shadowing barra l-pajjiż.

Kellna numru ta' esperjenzi għax dawn marru Spanja, l-Olanda, ir-Renju Unit u l-Irlanda għall-perjodi qosra.

Kien hemm ukoll numru ta' konferenzi li ġew organizzati bħal Planning for Tomorrow liema konferenzi kienu miftuħin għall-parteċipazzjoni tal-pubbliku.

It-taqsima tal-infurzar ukoll gawdiet minn investiment f'tagħmir teknoloġiku ġdid biex jgħin lill-uffiċjali li jkunu barra kif ukoll tagħmir ta' komunikazzjoni li jinkludi apparat informattiv li jista' jintuża minn fuq is-sit.

Dan kollu qiegħed jgħin sabiex ikun hemm azzjoni aktar diretta u immedjata.

Kien hemm ukoll l-introduzzjoni tas-softphones li jippermettu li wieħed ikollu linja tat-telephone tax-xogħol fid-dar tiegħu sabiex niżguraw li mhux biss ikollna l-faċilitajiet tat-teleworking imma anke biex l-attività ta' żvilupp tkun tista' ssir 24 siegħa matul il-ġimgħa kollha u allura l-Awtorità tkun tista' tkun spedita fil-mod kif tirreaġixxi.

Erġajna appoġġjajna wkoll b'mod finanzjarju l-Malta Architect Awards fejn komplejna naraw żieda wkoll fis-sottomissjonijiet.

Sur President, inti kellek il-fakultà li tospitana u nirringrazzjawk ta' dan għaliex huwa tajjeb li l-periti u l-professjonisti li fl-aħħar mill-aħħar qegħdin iressqu 'l quddiem l-applikazzjonijiet tal-applikanti tagħhom, ikunu jistgħu jaqsmu bejniethom l-istejjer pożittivi li jkollhom anke b'mod li jkun rikonoxxut.

L-Awtorità ħadmet qatigħ sabiex taqsam il-ħiliet tagħha filwaqt li tappoġġja lil ħaddieħor u allura wettqet ukoll attivitajiet filantropiċi u għall-komunità.

Ġiet mogħtija assistenza lil organizzazzjonijiet filantropiċi permezz ta' donazzjonijiet li jingħataw waqt attivitajiet li jsiru anke fost il-ħaddiema tal-Awtorità.

Jiġu organizzati wkoll heritage tours kull xahar li qed jintlaqgħu tajjeb mill-pubbliku kif ukoll numru ta' lectures pubbliċi dwar aspetti varji tal-ippjanar.

Nerġa' ngħid, dawn huma ħafna drabi l-istejjer pożittivi li esperjenzaw dawk li resqu 'l quddiem u jipparteċipaw.

Nifhem li ħafna drabi l-mezzi tax-xandir ikollhom stejjer oħrajn x'jipproponu però tajjeb li f'din il-Kamra nkunu qed ngħidu l-affarijiet kollha kif inhuma.

Kien hemm ukoll policies ġodda u oħrajn riveduti min-naħa tal-istess Awtorità.

Tnediet is-solar farm policy li hija l-politika ġdida li tipprovdi d-definizzjoni ta' solar farm fuq il-lokalità, disinn u miżuri ta' mitigazzjoni.

Dan id-dokument jiffaċilita l-impenn ta' Malta biex tilħaq it-targets Ewropej sas-sena 2020 ta' 10% renewable energy.

Kien hemm ukoll ir-reviżjoni tal-local plans f'ċerti lokalitajiet u sar qafas ġdid ta' politika biex jiġu indirizzati nuqqasijiet li kellna u għad għandna fil-pjanijiet lokali b'mod partikolari fil-parti ċentrali ta' Malta, dik tal-Magħtab.

Saret ukoll ir-reviżjoni tal-qafas tal-politika għal Tal-Bajjad f'Ħal Qormi u l-parametri ġodda proposti għall-pjan lokali tan-Nofsinhar ta' Malta kif ukoll anke ż-zona ta' Ħal Mula f'Ħaż-Żebbuġ.

Fuqiex se tkun qiegħda taħdem l-Awtorità għaż-żmien li ġej?

Irreferejt diġà għall-proġett SintegraM li huwa ffinanzjat mill-Kummissjoni Ewropea.

Dan huwa pass ieħor importanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' data ġeografika li huwa asset importanti ħafna għal pajjiżna.

Il-ħidma se tkun tinkludi l-implimentazzjoni tal-infrastruttura ta' data ġeografika fuq livell nazzjonali, eżerċizzju li għandu jpoġġi lil Malta fuq quddiem nett fejn tidħol teknoloġija ġeo-spazjali.

Hawn qed nitkellem fuq investiment ta' €7 miljun li huwa maħsub sabiex jieħu post il-base-map preżenti billi jipproduċi oħra li tirrifletti l-kontest u l-bżonnijiet li ninsabu fihom fil-preżent.

Grazzi għal din it-teknoloġija se tingħata aktar għodda importanti għall-ħaddiema u l-planners tal-Awtorità u eventwalment għad-decision-making bodies fl-Awtorità sew jekk huma l-commissions u sew jekk huwa l-Bord tal-Awtorità.

Se jitnieda wkoll il-Geoserver 2 li se jkun jinkludi informazzjoni teknoloġika geospatial.

Dan ukoll, bħal SintegraM, se jinkludi għodda għall-klijenti tal-Awtorità.

Dan se jkun qiegħed joħloq ukoll interface mibni apposta għall-users, utenti li jinkludi l-pubbliku inġenerali, il-komunità tan-negozji u entitajiet anke tal-Gvern f'ħin reali.

Dawn huma żewġ inizjattivi li mistennija joħolqu aktar karrieri speċjalizzati.

L-Awtorità qiegħda tħares li tinkludi wkoll aktar funzjonalità u aktar informazzjoni tal-applikazzjoni bħal dawk tad-DNOs kif ukoll ir-regularisation application u tintroduċi aktar faċilitajiet biex wieħed ikun jista' jfittex bħal dawk li wieħed jista' jsib fuq is-sit elettroniku.

L-Awtorità se tkompli taħdem ukoll biex tinkludi miżuri li jtejbu l-esperjenza tax-xogħol tal-impjegati.

L-Awtorità qiegħda tinvolvi ruħha wkoll u tmexxi sistema ta' one stop solutions billi jkun hemm sistemi ta' integrazzjoni ma' entitajiet oħra bħal Arms Ltd, l-Enemalta u Water Services Corporation, fejn għandu x'jaqsam pereżempju l-compliance certificates u anke l-introduzzjoni ta' database ċentralizzata tal-Gvern mal-Electoral Office, Maltapost, MITA u l-iStreet Naming Committee.

L-Awtorità se tniedi wkoll proċess ta' reviżjoni fuq ir-Rural Policy and Design Guidance u hawn nixtieq ngħid kelma dwar dan.

Qegħdin nitkellmu fuq policy li ġiet introdotta fl-2014, policy li jgħid x'jgħid kulħadd sabiex jipprova jimmiżinforma lill-pubbliku inġenerali, kienet policy kruċjali u importanti speċjalment għall-qasam tal-agrikoltura.

Kienet policy li għenet numru ta' bdiewa u raħħala li għal snin sħaħ kienu ilhom jitolbu li jkun hemm policy immirata għalihom.

Jien naf anke membri tal-Oppożizzjoni li saħansitra talbuni nirrevediha sabiex tkun aktar ġeneruża.

Fuq kollox hawn qed nitkellmu fuq żoni barra ż-żona tal-iżvilupp, ODZ areas, u allura għall-ewwel darba tlabt li waqt li l-Awtorità tkun qed tirrevedi din il-policy jkunu mistiedna l-Membru tal-Gvern u l-Membru tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Dawn ġew mistiedna u l-ewwel laqgħa se ssir bħal-lum ġimgħa.

Inħares 'il quddiem għal deċiżjoni matura però rridu nfittxu l-kunsens għaliex qed nitkellmu fuq żoni sensittivi, qed nitkellmu sabiex intejbu policy li ħadmet tajjeb.

Issa nħares 'il quddiem biex dak il-kumitat jagħtini l-istampa u l-veduti tiegħu.

Imbagħad ma niddejjaqx nieħu d-deċiżjonijiet kemm-il darba jkun hemm deċiżjonijiet x'nieħu u x'nerfa'.

L-Awtorità qed taħdem ukoll fuq ir-reviżjoni tat-tariffi fuq id-Development Planning Fund, introduzzjoni ta' skemi ta' riġenerazzjoni ġodda, it-tisħiħ tad-direttorat tal-infurzar billi jiġu allokati aktar riżorsi, l-iżvilupp tal-ewwel carbon neutral building f'Għawdex u l-Awtorità se tkun qed taħdem biex tikseb l-ISO14001 għall-operat ambjentali tagħha.

Din il-ħidma li rreferejt għaliha tal-2017 u l-ħidma ta' dawn l-ewwel xhur ta' din is-sena ma setgħetx tkun possibbli mingħajr il-kontribut tal-kollega tiegħi s-Segretarju Parlamentari Chris Agius li huwa politikament responsabbli minn din l-Awtorità.

Aħna naħdmu ta' kuljum qatigħ fuq din u fuq entitajiet oħrajn li huma kruċjali għall-andament ekonomiku u ambjentali tal-pajjiż.

Nagħlaq billi nsellem minn hawnhekk lill-kap eżekuttiv, liċ-chairperson, lill-membri tal-bordijiet rispettivi, lill-kummissjonijiet, lid-direttorati, lid-diretturi kif ukoll lill-impjegati kollha.

Din l-Awtorità fadlilha ħafna aktar suċċess x'tikseb għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Hawn nixtieq niċħad ir-rapporti li kien hemm fuq il-mezzi tax-xandir li l-kap eżekuttiv se jkun qed jiċċaqlaq f'xi entità oħra però ġurnalist jistaqsik darba, jistaqsik darbtejn, tagħtih l-istess risposta u jogħġbu jirrapporta dak li jixtieq.

Is-Sur Buttigieg flimkien mal-kumplament tat-tmexxija tiegħu għamlu biċċa xogħol tajba u konvint li fadlilhom ħafna x'jagħtu lill-istess Awtorità.

L-investiment fl-Awtorità tal-Ippjanar huwa investiment f'titjib sostanzjali, fi proġetti importanti għall-futur ta' pajjiżna kif ukoll fil-kwalità ta' ħajja li ngħixu.

Inħares 'il quddiem għal diskussjoni matura dwar dawn l-estimi fejn fl-aħħar tagħha jkun hemm tweġibiet mill-kollega tiegħi l-Onor.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Awtorità tal-Ippjanar li għandha rwol kruċjali għall-mod kif isir l-iżvilupp f'pajjiżna u għaldaqstant għandha responsabilità kbira fit-tfassil tal-futur tagħna u fit-tfassil ta' Malta ta' għada.

Din l-Awtorità se tkun qed tiddeċiedi jekk pajjiżna jibqax pajjiż sabiħ u pajjiż abitabbli u għalhekk għedt li din l-Awtorità għandha responsabilità kbira għax se tiddetermina jekk ikollniex pajjiż sabiħ u abitabbli jew inkella jkollniex pajjiż fejn kulħadd jgħix fuq xulxin u mingħajr estetika ta' xejn.

Għalhekk waqt dan id-dibattitu dwar l-Awtorità tal-Ippjanar ħassejt li għal darb'oħra għandi niffoka d-diskors tiegħi fuq l-obbligu li kemm din l-Awtorità tal-Ippjanar kif ukoll il-Gvern għandhom lejn il-pajjiż.

Il-Ministru Ian Borg, fil-kummenti tal-ftuħ tiegħu, qal li l-Awtorità għandha l-obbligu u d-dover, u nikkwotah:

"… li tirregola u tidderieġi kif isir l-iżvilupp."

L-Awtorità għandha l-obbligu li tirregola u tidderieġi kif isir l-iżvilupp.

Għalhekk minkejja l-liġijiet kollha li għandna, hija Awtorità li dejjem jibqgħalha l-obbligu u r-responsabilità ewlenija u primarja li bid-deċiżjonijiet u l-aġir tagħha dejjem tissalvagwarda l-ġid komuni.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru, kif kellu kull dritt, elenka x'għamel kif ukoll x'se jkun qed jagħmel fil-futur imma bħalssa hemm affarijiet għaddejjin fl-Awtorità tal-Ippjanar u fil-pajjiż li naħseb li jkun tajjeb li niddiskutuhom illum f'dawn l-estimi.

Hawnhekk qed nitkellem dwar is-sit tal-ITS f'Pembroke.

Se nkun qed nitkellem fuqu għax huwa punt li kemm il-Gvern kif ukoll l-Awtorità tal-Ippjanar għandhom responsabilità kbira fuqhom għax, fi kliem il-Ministru stess, l-Awtorità tal-Ippjanar għandha l-obbligu li mhux biss tirregola imma wkoll li tirregola u tidderieġi.

Għalhekk meta jkun hemm xi ħaġa li tkun manifestament żbaljata mill-bidu tagħha, l-Awtorità tal-Ippjanar ma tista' qatt tkompli bl-ipproċessar għax inkella tkun f'konfoffa hija wkoll f'dak li jkun sar ħażin mill-bidu nett.

Sur President, jien se nerġa' ngħid, għax dan huwa punt importanti ħafna, li l-Gvern għandu responsabilità u dover li jissalvagwarda l-art pubblika u mhux ikun hu l-katalist li jippermetti li jsir l-abbuż fuqha.

L-art pubblika mhijiex tal-Prim Ministru jew ta' xi ministru imma ġiet fdata f'idejhom biex jamministrawha b'mod tajjeb u għalhekk il-Gvern huwa responsabbli għal kwalunkwe deċiżjoni li tittieħed fuqha.

Ippermettuli ngħid li fuq dan il-punt tal-art tal-ITS, biex inkun semmejt element wieħed biss, għad hemm l-inkjesta għaddejja quddiem l-Uffiċċju tal-Awditur.

Din ma kenitx inkjesta li qajmet punt wieħed imma kienet inkjesta ta' paġni sħaħ li kien ressaq il-Kap tal-Oppożizzjoni preċedenti, l-Onor.

Simon Busuttil u li sal-lum għadha pendenti.

Allura anke b'rispett lejn l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna l-Gvern kellu l-obbligu li jara x'għandu jagħmel biex il-proċess għall-inqas jibqa' sospiż.

Però minbarra dan hemm ħafna elmenti oħrajn.

Bħal dejjem, jien nippretendi li jkun hemm trasparenza assoluta matul il-proċess kollu u governanza tajba fl-istadji kollha.

Dawn iż-żewġ fatturi kienu neqsin u ma kienu jidhru mkien matul il-proċess ta' trasferiment kollu; mill-mument li fih ħarġet it-taparsi RFP, il-mument li fih ġie ffirmat il-kuntratt sal-mument tal-lum fejn qegħdin naraw l-applikazzjoni titressaq quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar.

Hawn jien se nispjega ftit lil min qed jismagħna biex ikun jista' jinkwadra l-affarijiet għaliex illum ħassejt li għandi nitkellem dwar dan waqt dan id-dibattitu dwar l-estimi tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Huwa tajjeb li nitkellmu fuq kemm ipproċessajna u x'għamilna u kemm qed niddjalogaw mal-poplu Malti u Għawdxi kif qal il-Ministru stess għax din l-Awtorità titkellem mal-poplu Malti u Għawdxi però donnu li man-nies ta' Pembroke ma tantx tkellmet.

Jidher li man-nies ta' Pembroke widnejn torox kellha din l-Awtorità!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jidher li l-Gvern ma tantx qed jisma' lin-nies ta' Pembroke imma nippretendi u nistenna li kwalunkwe awtorità u kwalunkwe Gvern jimxi l-istess ma' kulħadd.

Kien hemm każi fejn il-Gvern sema', u sewwa għamel, imma mhux ma' wieħed tisma' u mal-ieħor le!

Jekk verament trid tkun Gvern kredibbli trid tisma' dejjem lil kulħadd u f'kull stadju.

Imma issa ħalli nerġa' lura biex nispjega ftit x'kien hemm u x'għad hemm li mhuwiex korrett u mhuwiex tajjeb.

Se nibda bil-proċess ta' matul il-pre-tender u t-tendering stage.

Se nitkellem dwar fatti però se nitkellem ukoll dwar punti legali, jiġifieri dak li se nkun qed ngħid mhijiex biss opinjoni ta' Marthese Portelli imma hija x'tirrikjedi l-liġi.

L-artiklu 39 tal-liġi sussidjarja 174.04 – qed insemmih biex wieħed ikun jista' jivverifika - jgħid li meta jkollok akkwist pubbliku bħalma huwa l-każ ta' din l-art, dan:

"… m'għandux isir bl-intenzjoni li jeskludi mill-kamp tiegħu xi nies."

"… u/jew li b'mod artifiċjali jnaqqas il-kompetizzjoni."

Din is-sezzjoni partikolari tal-liġi tkompli tgħid:

"Id-diżinn tal-akkwist pubbliku m'għandux isir b'intenzjoni li jiffavorixxi b'xi mod inġustifikat jew ikun żvantaġġ għal ċerti operaturi ekonomiċi".

Mela l-ewwel nett qed jgħidilna li ma jridx ikun hemm intenzjoni li jiġu esklużi xi nies.

It-tieni qed jgħidilna li ma jistax ikun hemm mod artifiċjali kif tnaqqas il-kompetizzjoni.

It-tielet qed jgħidilna li ma tistax tiffavorixxi operatur ekonomiku fuq l-ieħor billi tikkrea żvantaġġ għall-ieħor u jien se ngħid fejn kienu dawn.

L-ewwel nett, din it-tender ħarġet matul il-vaganzi tal-Milied.

Għidli int min fil-Milied se jkun qiegħed għassa mal-Gazzetta tal-Gvern u mal-website tal-Gvern biex jara x'tenders ħerġin!

Issa isbaħ, għax issa qegħdin nisimgħu li l-applikazzjoni tiela' quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar, għal darb'oħra, fi żmien meta l-poplu Malti u Għawdxi jkun qed jistrieħ ċjoè fil-vaganzi tas-sajf, f'Lulju, f'Awwissu u f'Settembru u jidher li l-aktar data reali se tkun dik ta' Awwissu.

Dan mhuwiex sew u ġust!

Apparti minn hekk kellha titlu li, fl-opinjoni tiegħi, huwa qarrieq ħafna għax kien jgħid li din hija tender:

Min huwa fis-settur jaf li upmarket mixed tourism and leisure development fil-maġġoranza tiegħu tfisser lukandi u ħwienet.

Imkien m'hemm miktub fit-titlu li din l-art pubblika se tkun qed tippermetti li jsiru wkoll units għall-iżvilupp residenzjali.

Hawnhekk, għal darb'oħra, kellna diskriminazzjoni għax min jaqra t-titlu jgħid: Għalija huwa vijabbli li nidħol għal dan is-settur?

Dan aktar u aktar meta wieħed iqis li biex tiġbor dan id-dokument tat-tender mhux tmur u titlob li tiġbru, jew tmur titlob li tarah u jekk tara li jista' jkun li huwa applikabbli għalik, tħallas il-miżata.

Qabel biss tarah, kull min ried jitfa' l-applikazzjoni tiegħu ried iħallas €10,000.

Ħaġa bħal din ħarġet fil-vaganzi tal-Milied!

Dan huwa titlu qarrieq għax qed jintalbu €10,000 biex jinġabar dan l-imbierek dokument!

Għidli inti, poplu Malti u Għawdxi, jekk taħsibx jekk ħaġa bħal din kenitx qiegħda ssir bl-aktar mod apert u bl-aktar mod konvenjenti għal kull min xtaq li jitfa' l-offerta tiegħu.

Hemm sezzjoni oħra fil-liġi li tgħid li fejn l-offerti jkunu baxxi b'mod mhux naturali mill-Awtorità kontraenti, dawn ikunu offerti li ma jkunux konformi.

Dan xi jfisser?

Dan ifisser li meta xi ħadd jitfa' offerta u l-prezz li jitfa' jkun prezz baxx ħafna, dik l-offerta taqa' u tispiċċa.

Imma x'ġara f'dan il-każ?

F'dan il-każ partikolari l-prezz ġie negozjat saħansitra wara li l-offerent kien tefa' l-prezz tiegħu.

Allura hawnhekk nistaqsi lill-Gvern: Sur Gvern, fejn hi l-ġustizzja li qed tagħmel mal-poplu Malti u Għawdxi?

Fejn hi l-ġustizzja li qed tagħmel mal-iżviluppaturi l-oħrajn?

Għaliex żviluppatur "A" jrid jitfa' l-prezz u jekk ikun prezz baxx twaqqagħlu t-tender, u f'dan il-każ partikolari għax intefa' prezz baxx, poġġejt miegħu u nnegozjajt sakemm sibt prezz li kien tajjeb għalik?

U għalik kien tajjeb, għax għall-poplu Malti u Għawdxi mhuwiex prezz tajjeb.

Tant hu hekk li dan il-prezz dam jiġi negozjat 12-il xahar mhux jumejn, ġimgħa jew tliet ġimgħat.

X'differenza minn proġetti oħrajn!

Dan il-Gvern kellu bejgħ ieħor ta' art pubblika però ma tax dawn il-kondizzjonijiet lil ħaddieħor.

Ma ġara xejn, imma anke l-format innifsu tar-Request for Proposal (RFP).

Is-soltu f'każijiet ta' akkwist pubbliku, it-tender tkun waħda sempliċi ħafna.

Ikollok project description dettaljat u kull min jiġbor id-dokument ikun jaf sal-aħħar dettall x'jista' jibni u fejn u jkollu kaxxa fejn idaħħal il-prezz.

F'dan il-każ ma kien hemm xejn minn dan u allura jien inħalli f'idejn il-poplu Malti u Għawdxi biex jiġġudika hu jekk din saritx b'mod tajjeb.

Imma issa ħalli nitkellem ftit fuq il-valur tal-art.

Sur President, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-art tal-ITS u l-art anċillari ta' madwarha li hija fost l-iprem siti li għandu l-Gvern fl-aktar parti mfittxija f'Malta.

Tant hu hekk li din l-art qiegħda fil-golden mile ta' Malta.

X'għamel dan il-Gvern?

Għalija huwa manifestament ċar li l-payment terms stabbiliti mill-Gvern huma ferm 'il bogħod mill-prezz reali tas-sit.

Dan għal kulħadd huwa reali ħlief għall-Gvern.

Hawnhekk il-Gvern qed jitlob prezz redikolu; upfront payment ta' €5 miljun imbagħad irid iħallas €10 miljun fuq medda ta' seba' snin, jiġifieri madwar €1 miljun fis-sena, però mingħajr imgħax.

Għiduli jekk hawnx xi ħadd li jmur il-bank jieħu loan biex jixtri d-dar tiegħu jew inkella biex jixtri biċċa art ħalli jibni d-dar tiegħu u l-bank jgħidlu: Tinkwieta xejn, insellfek €300,000, ħallashom bil-mod u nagħtihomlok mingħajr imgħax!

Però għaliex il-Gvern huwa galantom, art tal-poplu biegħha bi prezz redikolu!

Mhux hekk biss, imma lanqas biss indenja ruħu jżomm għall-inqas ftit imgħax.

Ħalli nispjega għaliex dan il-prezz huwa baxx b'mod redikolu, u se nibda bil-premium.

Il-premium huwa dak li jitħallas mal-iffirmar tal-kuntratt.

Mela s-sit tal-ITS fih 24,000 metru kwadru u ta' dan il-Gvern iddeċieda li huwa biżżejjed jekk min jirbaħ l-offerta jħallas €5 miljun.

Dan huwa l-istess Gvern li ftit qabel biegħ biċċa art oħra, li mhijiex kbira 24,000 metru kwadru.

Sinjura President, naħseb li dak li qed ngħid jien mhux qed idoqq tajjeb għall-Membri tal-Gvern għax il-ftit Membri li kien hawn telqu kollha kemm huma 'l barra.

M'hawn ħadd ħlief is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis li daħal din is-sekonda.

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sinjura President, point of order.

MARTHESE PORTELLI: Naħseb li għandhom xi laqgħa tal-Grupp Parlamentari biex jiddiskutu s-sit tal-ITS!

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

SILVIO PARNIS: Sinjura President, fil-fatt f'din il-Kamra bħalissa m'hawn ħadd però fl-uffiċini tagħna hemm in-nies u bħalissa għaddej Kabinett ukoll.

Jiġifieri l-Membri jkunu għaddejjin jagħmlu x-xogħol fil-kamra tagħhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sinjura President, il-prassi dejjem kienet li meta l-Oppożizzjoni tkun qed titkellem fuq l-Estimi, għall-inqas il-Ministru responsabbli jkun hawnhekk biex jisma' l-kritika tal-Oppożizzjoni.

Jekk ma jkunx hawn allura nkunu qed nitkellmu għalxejn.

L-Onor.

SILVIO PARNIS: Kif naf jien u kif jafu l-Membri, mill-kmamar tagħna nkunu nafu xi jkun għaddej fis-seduta.

Il-Ministru qiegħed hawnhekk u qiegħed jisma' u se jkun qed iwieġeb.

ID-DEPUTY SPEAKER: Naħseb li l-punt sar.

Nistgħu nkomplu bid-dibattitu.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Grazzi.

Mela jien se neħodha bħala ben fatt li l-Membri tan-naħa tal-Gvern huma konvintissimi minn dak li qed ngħid jien għaliex m'hawn ħadd hawnhekk biex iqum u jgħidli: Marthese Portelli li qed tgħid int mhuwiex korrett!

(Interruzzjonijiet) Iva, għaliex bin-nuqqas ta' preżenza tagħkom qed tikkonfermaw li kull kelma li għedt jien hija veritiera.

Mela ħalli nkompli nagħmel il-paraguni.

Jien għedt li għas-sit tal-ITS ta' 24,000 metru kwadru, bħala premium upfront payment il-Gvern għażel li jiċċarġja biss €5 miljun.

Issa ftit żmien qabel, dan l-istess Gvern biegħ ukoll biċċa art ġewwa l-istess akwata, imma fl-aktar parti kerha, liema art kien fiha biss 650 metru kwadru – jiġifieri l-art tal-ITS hija 40 darba akbar minnha – u min rebaħ din it-tender kellu jħallas €3.2 miljun!

Mela għal din il-biċċa art il-Gvern ta' Joseph Muscat ġiegħel lill-offerent iħallas €3.2 miljun u għal biċċa art 40 darba ikbar, il-Gvern qallu: Tajjeb, agħtini €5 miljun u barra bid-daqq u nimxu!

Nista' nsemmi wkoll każijiet preċedenti, bħal pereżempju Fort Cambridge, li xorta huwa iżgħar mill-art tal-ITS.

Fort Cambridge fih bejn wieħed u ieħor 8,700 metru kwadru, jiġifieri art minnhom fiha 24,000 metru kwadru u art oħra fiha kważi 9,000 metru kwadru.

Ta' dik id-9,000 metru kwadru, li hija terz tas-sit tal-art tal-ITS, meta pajjiżna kien prattikament f'riċessjoni, taf kemm ħallas min rebaħ il-kuntratt dakinhar?

Mhux €5 miljun imma €54 miljun!

Allura kif jista' qatt jiġi xi ħadd ġewwa dan il-Parlament u jipprova jsib xi skuża biex jgħidilna li din l-art pubblika nbiegħet għal valur tajjeb, valur li verament jixraqlu l-poplu Malti u Għawdxi?

Minbarra l-valur u l-issues li hemm bit-tender, imbagħad hemm ukoll l-applikazzjoni fiha nnifisha.

Diġà nafu li d-Design Advisory Committee tal-Awtorità qalu lill-Gvern li d-disinn huwa inaċċettabbli, huwa disinn ikrah u allura r-residenti kontinwament qed jingħataw raġun.

Mhux hekk biss imma hemm ukoll issues bil-policy tal-FAR u issues fuq il-local plan eżistenti.

Meta tara dan l-imbierek proġett, jekk tista' ssejjaħlu proġett, u tevalwah mil-liema angolu tevalwah, kemm f'dik li hija tender, kemm waqt l-RFP, kemm fuq il-valur tal-art kif ukoll fuq il-planning policies infushom, dejjem issib iż-żbiba, dejjem issib xi ħaġa mhux konformi, imma Alla jbierek dan il-proġett jibqa' għaddej, jibqa' sailing and sailing through.

Rigward issues li hemm mill-aspett ta' ippjanar, hemm punti li jmorru kontra l-policy tal-FAR, punti li jmorru kontra l-local plan u issues ta' infrastruttura però dwarhom dawn nitkellem darb'oħra għax illum m'għandix ċans.

Qegħdin jgħidu wkoll li se jagħmlu tunnel.

Meta jistaqsu lil min rebaħ il-proġett ma jgħidx li se jagħmilha hu t-tunnel, u meta jistaqsu lill-Gvern, lanqas hu ma jgħid li se jagħmilha anzi jeħles mill-ġurnalisti u jgħidilhom: Araw il-masterplan.

Alla jbierek il-Prim Ministru lanqas jiftakar li l-masterplan tiegħu stess kellu jiġi skartat għaliex kien masterplan fażull!

Iva, qabel isir dan l-iżvilupp għandu jkun hemm masterplan suret in-nies.

Infakkar li fil-Kumitat Permanenti għall-Ambjent u l-Ippjanar aħna konna ġejna mwegħdin li se jsir masterplan sew u mhux bħal dak li kienu għamlu b'Mott MacDonald li ġie jiswa lill-poplu Malti u Għawdxi €300,000 u kellu jintrema għaliex il-Gvern irrealizza li kien masterplan fażull u intiż biss biex jaġevola lil xi tnejn min-nies.

Dan kien masterplan intiż li jelimina lir-residenti u lil uħud mill-kuntratturi u negozjanti.

Dak huwa inġust u kif jien iġġelidt il-battalja fil-leġiżlatura li għaddiet nerġa' niġġelidha issa.

Li għedt dakinhar għadu jgħodd illum għaliex ma nbidel xejn.

Għandek ukoll l-issues tax-shadows, l-issues tal-public domain u l-issues tax-xtajta u allaħares ikolli nispjega kull punt li hemm għaliex seduta sħiħa jkolli bżonn.

Jien se nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nitkellem fuq żewġ punti li għalija huma kruċjali ħafna.

Il-kuntratt tal-art tal-ITS ġie ffirmat fi Frar tal-2017, jiġifieri kważi sena ilu.

Sa dakinhar li ġie ffirmat il-kuntratt, min ħa l-art kien diġà għalaq numru ta' booking agreements jiġifieri kien diġà avviċina lin-nies li xtaqu li jixtru l-proprjetà f'dan il-proġett li jmur kontra kull policy ta' planning.

Mela hawnhekk qegħdin ngħidu li meta ġie biex jiffirma l-kuntratt, dan l-istess offerent diġà kellu booking agreements ma' numru sostanzjali ta' nies.

Allura mhux bilfors li wieħed jibda jistaqsi jekk dan kienx proġett li kien diġà ngħata bil-barka!

Naħseb li trid tkun veru prużuntuz biex inti tmur tbigħ proprjetà li la tkun għadha għaddiet mill-Planning Authority u lanqas għad ikollha investigazzjoni fuqha mill-Uffiċċju tal-Awditur!

Trid tkun verament prużuntuz biex tmur u tbigħ art il-poplu li, kif għedt, tkun għadha taħt l-investigazzjoni tal-Awditur u tkun għadha ma ġietx approvata mill-Planning Authority u tbigħha daqslikieku għandek il-permessi kollha u l-Uffiċċju tal-Awditur investiga u ma sablek xejn ħażin!

Din it-taparsi RFP ġiet aġġudikata minn Projects Malta.

Issa naħseb li kulħadd jiftakar li l-Ministru responsabbli minn Projects Malta kien il-ministru tat-tanker, il-ministru tal-Vitals, il-ministru tal-hedging agreement u l-ministru ta' ħafna affarijiet oħrajn.

Kien il-Ministru Konrad Mizzi.

Meta wieħed jidħol fid-dettall isib li Projects Malta ma kellhiex l-istanding neċessarju bil-liġi biex toħroġ tevalwa u taġġudika din it-tender.

Skont il-liġi din setgħet issir biss jekk ikun hemm l-involviment tad-Dipartiment tal-Kuntratti.

Mela għandna issues kbar bil-proċess tat-tendering, għandna issues kbar bil-valur ta' din il-proprjetà li nbiegħet for peanuts - għax anke karawetta tiswa iktar milli ġiet stmata din l-art - għandna issues ta' planning, għandna issues ta' planning policy, issues ta' infrastruttura u biżibilju issues oħrajn u dan il-Gvern jiddeċiedi li jibqa' għaddej.

Jien nikkumpatixxi lil dawk il-Membri tal-Gvern, u naf li hemm minnhom, li mhuma komdi xejn b'din is-sitwazzjoni imma għaliex hemm ministru jew tnejn li jixtiequ jibqgħu għaddejjin bħal gaffa b'dan il-proġett, dawk il-ministri ġenwini qegħdin jispiċċaw ibatu magħhom.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa wieħed: Hemm barra l-poplu Malti u Għawdxi jistħoqqlu verament ir-rispett.

Dak huwa l-appell tiegħi lejn dawk il-Membri tal-Gvern, uħud minnhom ministri, li jafu li dan il-proġett ma messu qatt ġie propost u qed isir kif qed isir.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

L-Onor.

SILVIO PARNIS: Grazzi ħafna, Sinjura President, u grazzi wkoll lill-Oppożizzjoni li wkoll għandha rwol importanti f'dan il-Parlament.

Jien nieħu pjaċir nisma' dak li jkunu qegħdin jgħidu l-kollegi tiegħi imma meta qegħdin nitkellmu dwar l-art tal-ITS naħseb li jkun tajjeb li ma nħallux barra dak li seħħ fuq l-art tal-Fekruna u dak li seħħ fuq l-art tal-L.

Donnu li f'dan il-Parlament naħa tgħid mod u naħa oħra tgħid mod ieħor.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Kemm nikkoreġi xi ħaġa u nagħmel punt.

L-ewwel nett kien hemm diversi offerenti, mhux bħalma ġara f'dan il-każ biss.

Xejn ma nħareġ fi żmien il-Milied u fil-każ tal-Fekruna l-Onor.

Parnis jaf daqsi u aktar minni li l-Uffiċċju tal-Awditur ma sab xejn ħażin.

Allura nitolbu jikkoreġi lilu nnifsu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi ħafna.

SILVIO PARNIS: Dak li hu ħażin jibqa' ħażin u jekk trid l-Onor.

Portelli nagħtiha ċ-ċans ukoll li tweġibni fuq l-art tal-L li kien hemm diskussjoni u ma nafx x'ma kienx hemm min-naħa tal-Awditur.

Però llum qegħdin nitkellmu fuq l-Awtorità tal-Ippjanar.

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Minħabba li staqsejt għal tweġiba se nagħti l-opportunità lill-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Jien naħseb li fil-każ tal-L jkun tajjeb li wieħed jistaqsi lill-konsulent li għandu l-Prim Ministru.

Grazzi.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Issa min jieħu aktar mill-ħin tiegħi …

ID-DEPUTY SPEAKER: Tajtha l-kelma għaliex offrejthielha int. Tista' tkompli, Onor. Parnis.

SILVIO PARNIS: Mhux se nagħtiha aktar ħin ħalli nkun nista' ngħid dak li għandi xi ngħid.

Jekk trid titkellem, jagħtuha ċans sħabha, però llum qegħdin niddiskutu suġġett interessanti ħafna.

Fl-aħħar żmien tal-Gvern Nazzjonalista konna qegħdin naraw staġnar fil-Planning Authority, waqfien fix-xogħol u fil-ħidma li kienet qiegħda ssir.

Illum mhux fil-Planning Authority biss imma f'dan il-pajjiż qegħdin niffaċċjaw sfida kbira għaliex tant ħloqna ġid u xogħol li qed ikollna problema ta' nuqqas ta' ħaddiema.

L-Oppożizzjoni tiġi hawnhekk tikkritika għaliex ma tiflaħx tara dan il-ġid f'dan il-pajjiż.

Qabel il-kuntratturi u kull min kien involut fil-business kien jispiċċa jagħmel erba' snin jiġri għax-xogħol u forsi jieħu xi ħaġa fl-aħħar sena għaliex tkun ġejja l-elezzjoni u għaliex forsi nġibu l-fondi mill-Unjoni Ewropea imma llum l-akbar problema hija dwar ix-xogħol li qegħdin noħolqu, dwar il-ġid li qed jinħoloq u dwar kif se nsibu nies biex jaħdmu f'dan ix-xogħol.

Bħalissa għaddejjin ukoll bid-diskussjoni dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta li wkoll taqa' taħt l-istess Ministru Ian Borg u l-kritika tan-naħa l-oħra hi li se nieħdu mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali.

Din għamilnieha mal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali li tirrappreżenta l-kunsilli lokali f'pajjiżna u mxejna 'l quddiem.

L-akbar sfida li se jkollna hi biex insibu r-riżors uman ħalli nwettqu l-programm ta' dan il-Gvern li f'seba' snin jagħmel b'€700 miljun f'toroq f'pajjiżna.

Sinjura President, in-nies hemm barra li jinteressahom hu kemm jinħoloq ġid.

In-nies hemm barra jgħidu li fis-sena 2016 kien hemm 9,100 applikazzjoni quddiem il-MEPA.

Fis-sena 2017 li qegħdin niddiskutu s-sena tal-għeluq tagħha hawnhekk, kellna 11,300 applikazzjoni.

Dan seħħ għax l-Awtorità għamlitha aktar faċli biex bniedem jagħmel l-applikazzjonijiet tiegħu u dan wassal biex in-nies ikollhom aktar fiduċja fil-Planning Authority.

Hawn ta' min jgħid li fid-dokumenti tat-telfa tal-Partit Nazzjonalista, waħda mir-raġunijiet li ngħatat għaliex il-Partit Nazzjonalista tilef l-elezzjoni kienet l-istaġnar li kien hemm fil-planning.

Allura għaliex għamilna dan kollu nibdew indaħħlu s-suspetti f'kollox?

Sinjura President, jien għedt li n-nies hemm barra jinteressahom li jinħoloq il-ġid, imma quddiem dan il-ġid kollu, quddiem dawn l-applikazzjonijiet kollha, għandek settur ieħor li rridu noqogħdu attenti għalih.

Jien bħala Membru tal-Gvern għandi għal qalbi l-ambjent u rridu noqogħdu attenti li f'dan kollu jkun hemm bilanċ.

Qiegħed isir ħafna ġid, kulħadd irid jinvesti, imma mbagħad irridu nsibu l-bilanċ f'kollox.

L-ambjent tagħna wkoll irridu nagħtuh prijorità, u dan hu li qed jagħmel dan il-Gvern.

Dan jidher ċar anke fil-mod kif imxiet l-Awtorità ma' kull min bena bla permess, fejn waqqgħet numru ta' postijiet illegali.

Kien hemm 192 postijiet jew abbuż f'development zones u 123 fl-ODZ li dan il-Gvern ħa ħsieb.

Barra minn dan, il-Planning Authority ħasbet biex min kellu irregolarità u rranġaha kellu jħallas għall-iżball li għamel.

Dawk il-flus il-Gvern ma tefagħhomx għall-Planning Authority biss imma reġa' tahom lill-poplu.

Dan hu l-ġid li hawn f'dan il-pajjiż.

Dawn huma miljuni li nġabru mingħand in-nies għaliex kellhom illegalità fil-post tagħhom u rranġawha.

Min ikollu illegalità ma jkunx jista' jbigħ id-dar tiegħu, u issa jista' jbigħ id-dar tiegħu bla inkwiet ta' xejn.

Imma dawk il-flus għaddejniehom fi skema - u nittama li l-Ministru jiftaħha – u b'hekk qed inkomplu noħolqu x-xogħol u l-ġid f'dan il-pajjiż.

Sinjura President, jien nifraħ lill-Planning Authority anke għall-ħidma li tagħmel mal-kunsilli lokali.

Hawn ikun tajjeb li ngħid li hemm skemi li bihom il-Planning Authority tgħin lill-kunsilli lokali.

Hawnhekk nisma' diskors bħal li aħna rridu nnaqqsu l-poteri mill-kunsilli lokali.

Aħna noħolqu l-iskemi biex ngħinu lill-kunsilli lokali jinvestu aktar miljuni ta' Ewro fil-lokalitajiet tagħhom u mhux biex innaqqsulhom il-poteri!

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li pereżempju fis-sena 2017 kellna 1,322 applikazzjoni tad-DNO, li huma applikazzjonijiet li jħaffu l-proċess.

Forsi dak li jkun jista' jikkritikana għaliex ma nagħmlux kollox tajjeb.

Aħna nagħmlu l-iżbalji tagħna, però d-differenza hi li aħna nammettu li nagħmlu l-iżbalji tagħna u nistgħu nagħmlu ħafna żbalji għaliex qegħdin nagħmlu ħafna affarijiet.

Li ngħid biss hu li jekk wieħed iħares lejn l-annual report tal-Planning Authority tal-2017, wieħed jara kemm dan il-Gvern, minflok ħalla din l-Awtorità staġnata, ħa l-pariri mingħand nies li emmnu fina, u dawn is-suġġerimenti ressaqniehom biex nagħmlu l-bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Fil-lokalitajiet in-nies hemm barra jħossu li l-Planning Authority toħloq ix-xogħol, imma mbagħad ma nistgħux inħallu lil min jaħseb li f'dan il-pajjiż jista' jagħmel li jrid.

Lejn l-aħħar tas-sena l-oħra saret bidla fejn in-nies kellhom aktar ċans li jipparteċipaw fl-iżvilupp li se jkun qiegħed isir fil-lokalitajiet tagħhom jew maġenbhom.

Illum mhux lakemm taqbad twaħħal il-karta u taqbad tibni imma llum jintbagħtu notamenti lir-residenti ta' dik l-akkwata u inti jkollok ċans li tappella dwar dan.

Dan huwa suġġett jaħraq u faċli li wieħed jipponta subgħajh però llum il-ġurnata qegħdin naraw li l-Awtorità hija strument importanti biex noħolqu l-ġid f'dan il-pajjiż.

Hawn nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-istaff kollu, lis-CEO, is-Sur Johann Buttigieg għax-xogħol li għamel u għall-bidla li rnexxielu joħloq.

Jien naqbel li għandu jkollna ekonomija li toħloq ix-xogħol u l-ġid.

Illum qed ikollna problema li ma nsibux ħaddiema imma din hija l-istorja ta' meta jinħoloq il-progress.

L-isfidi rridu nibdluhom f'opportunitajiet biex jinħoloq ix-xogħol.

Aħna rridu nibqgħu għaddejjin bl-iżvilupp imma rridu – u dan nenfasizzah – naraw li dan isir bi pjan.

Qed ngħid dan għaliex huwa faċli li fil-progress tax-xogħol li jkun qiegħed isir forsi naħsbu li l-ambjent mhuwiex daqshekk importanti.

Jien naf li l-Awtorità tal-Ippjanar tenfasizza dwar dan, u allura nixtieq nagħmel appell lill-iżviluppaturi, li allaħares ma kenux huma u huma importanti għall-ekonomija ta' dan il-pajjiż, biex ma jħarsux biss lejn x'ikunu qegħdin idaħħlu fil-but.

Huwa veru li min jinvesti u jissogra l-flus ikun irid jara l-qligħ li jdaħħal imma rridu niftakru wkoll f'ta' warajna.

Lil uliedna rridu nħallulhom ambjent li jixraq biex għada pitgħada ma jgħidux x'għamilna.

Irridu naraw li kemm jista' jkun fejn jidħol ambjent ma nagħmlux żbalji.

Jien nirringrazzja lil kull min jaħdem u lil min ħadem fil-Planning Authority għax minn Planning Authority staġnata ġibnieha Planning Authority li kompliet tara li l-mutur tal-ekonomija jaħdem fil-pajjiż tagħna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, l-Awtorità tal-Ippjanar qatt ma kienet politiċizzata daqs illum.

Ngħidu "iva" lil kulħadd għaliex l-aktar ħaġa sagra u importanti għal dan il-Gvern hija l-voti.

Il-wegħdiet elettorali jiġu l-ewwel u l-ambjent jiġi l-aħħar fil-lista ta' prijoritajiet tal-Gvern.

Jien naħseb li m'hawn ħadd f'dan il-pajjiż li jemmen li l-Awtorità tal-Ippjanar hija awtonoma mill-Gvern anzi din taħdem b'indħil politiku kontinwu.

L-ewwel ħaġa li għamel il-Gvern Laburista huwa li qabad lis-Sur Johann Buttigieg u b'high jump għamlu executive chairman, b'pakkett finanzjarju ta' €100,000 fis-sena kif ġie żvelat fil-ġurnal The Times ftit tal-jiem ilu.

Safejn naf jien ma kien hemm l-ebda ċaħda mill-Gvern.

Smajna lill-Ministru jgħid li mhux se jiċċaqlaq mill-Awtorità tal-Ippjanar imma ma ċaħadx li dan għandu pakkett finanzjarju ta' €100,000 fis-sena.

Ovvjament nifhmu li ma jiċċaqlaqx b'pakkett finanzjarju bħal dan!

Naħseb li darba sewwa qal il-Prim Ministru li nitimgħu lil ta' fuq biex il-frak forsi jaqa' għand dawk ta' taħt!

Din hi l-politika ta' Gvern Laburista u għalhekk il-faqar qed jiżdied.

Hawn min iġebbed biex jipprova jgħix b'€900 jew b'€1,000 fix-xahar għal tnejn min-nies u tal-qalba jieħdu pakkett ta' €100,000 fis-sena.

Irrid nagħmel kritika wkoll dwar l-approvazzjoni ta' numru ta' permessi għal fuel stations ġodda meta suppost għaddejja konsultazzjoni quddiem il-Kumitat biex joħorġu linji gwidi ġodda.

Għandna l-istramberija, li naħseb li qatt ma saret, li għal dawk li diġà applikaw tgħodd il-policy l-antika.

Naħseb li din hija xi ħaġa skandaluża u probabbilment qed issir biex nagħtuhom dak li wegħedniehom u nilħqu naqduhom.

B'min iridu jidħku l-Awtorità tal-Ippjanar u l-Gvern?

L-istrateġija fit-tul tal-Gvern - u aħna naqblu magħha - hija li naqilbu għall-electric cars.

Allura għandna bżonn dawn il-fuel stations ġodda?

Naħseb li aktar għandna bżonn charging stations milli fuel stations.

Ma jagħmilx sens dak li tgħid l-Awtorità tal-Ippjanar li ladarba jkollna l-electric cars il-fuel stations se jiġu konvertiti f'charging stations.

M'għandekx bżonn dak il-kobor biex tagħmel charging station imma biex tagħmel pompa tal-petrol jew tal-fuel għandek bżonn żewġt itmiem jew tlieta art.

L-art ODZ u l-mostru ta' fuel stations li għandna in the middle of nowhere ikunu laħqu ġew mibnija għal dejjem u l-ħsara lill-ambjent li tkun saret se tkun waħda irreparabbli.

Għalhekk billi taqlibhom f'charging stations m'inti se ssolvi xejn, il-qerda tkun saret, il-mostri se jibqgħu hemmhekk u l-ambjent ikun inqered darba għal dejjem.

Naħseb li jeħtieġ ukoll li l-Awtorità tal-Ippjanar tipproteġi bis-serjetà l-village core uniku f'pajjiżna.

Ma jistax ikun li l-Awtorità tal-Ippjanar tibqa' tapprova twaqqigħ ta' djar antiki b'karatteristiċi uniċi fil-village core.

Qed neqirdu s-sbuħija ta' dan il-pajjiż li writna mingħand ix-xjuħ tagħna u dan kapriċċożament għall-voti.

Għandna Gvern bla ebda valuri, bil-kbarat tal-Awtorità tal-Ippjanar kultant kompliċi miegħu.

L-Awtorità tal-Ippjanar għall-inqas trid tesiġi li l-faċċata tibqa' tale quale dejjem u kullimkien f'dak li għandu x'jaqsam mal-village core u mhux kif qed jiġri ħafna drabi, inħarsu lejn wiċċ l-applikant, naraw jekk ikunx tal-qalba - għax jista' jkun Laburist imma ma jkunx tal-qalba, u dak ma jinqediex - imbagħad niddeċiedu fuq il-permess.

Il-Gvern kien tkellem ħafna dwar policy fuq solar farms.

X'sar minnhom dawn?

Meta d-dinja kollha qed titkellem fuq clean energy, il-Gvern donnu tilef leħnu.

Mhu qed jgħid xejn f'dak li għandu x'jaqsam ma' solar farms u dan meta f'pajjiżna qed tiġi rapportata rata allarmanti ta' tniġġis fl-arja.

Hawnhekk nerġa' nagħmel il-mistoqsija li għamlet sezzjoni tal-midja ftit ilu: Ġie ċċekkjat x'tip ta' gass qed jinġieb għall-power station?

Din il-mistoqsija staqsietha wkoll il-midja ftit ilu u safejn naf jien ma ngħatatx risposta.

Għaliex għandna dan it-tniġġis għoli fl-arja?

Fejn hi r-retorika tal-Partit Laburista dwar il-fabbrika tal-kanċer?

Għall-Gvern is-solar farms għadhom prijorità?

Jekk iva, nistieden lill-Ministru jgħidilna x'għandu f'moħħu, x'sar s'issa, x'se jagħmel u x'inhuma t-time frames.

Fi storja bl-isem "EU Commission details Malta's environmental challenges and opportunities" tal-Ħadd, 12 ta' Frar tal-2017, The Malta Independent ikkwotat mir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea u skont dan ir-rapport Malta hija fost l-aktar pajjiżi mibnija u densely populated.

Dak mhu xejn ġdid, nafuh, u allura għandna sfidi partikolari li l-Awtorità tal-Ippjanar jidher li qed tiġi taqa' u tqum minnhom għax, kif għedt diġà, l-aqwa li it follows her master's voice u nkomplu nibnu bla ebda pjan ta' xejn.

Dan l-istudju mill-Kummissjoni Ewropea jsemmi diversi sfidi li għandha Malta fosthom l-iskarsezza tal-ilma u allura rridu nipproteġu din ir-riżorsa limitata li għandna.

L-Awtorità u l-Gvern x'inhuma jagħmlu biex jipproteġu l-water table u biex, safejn hu possibbli, niġbru aktar ilma tax-xita?

Imbagħad l-istudju tal-Kummissjoni Ewropea dwar Malta jitkellem fuq l-ambjent u nikkwota:

Naħseb li din hija importanti ħafna.

Hawn l-artiklu qed jirreferi għall-kwalità ta' ambjent li qed nagħtu lit-turist apparti l-obbligu li għandna lejn uliedna u wlied uliedna li nipproteġu l-ambjent u ngħaddulhom Malta b'kemm jista' jkun spazji miftuħa.

L-artiklu jkompli jsemmi l-ħtieġa li ntejbu l-arja tagħna u nnaqqsu t-tniġġis speċjalment f'postijiet urbani u nittama li fl-għeluq tiegħu l-Gvern isemmi xi ħaġa fuq it-tniġġis ukoll.

Il-Gvern u l-Awtorità tal-Ippjanar dan mhux qed jagħmluh.

Biżżejjed insemmi editorjal ieħor tal-ġurnal The Malta Independent tal-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018 "Construction industry - No money to control illegalities" li jgħid li l-Gvern jiftaħar kontinwament bis-surplus imma m'għandux biżżejjed flus biex iħallas overtime lill-istaff tal-Building Regulations Office tant li fil-weekend u l-festi pubbliċi, skont The Malta Independent, dan l-uffiċċju, li huwa nkarigat li jispezzjona u jara li l-bini jsir skont il-permessi maħruġa u l-kondizzjonijiet imposti, m'għandux staff biex jagħmel dawn l-ispezzjonijiet fil-weekends u fil-festi pubbliċi.

Għandna free for all, kulħadd jagħmel li jrid għax min suppost jaħdem biex jikkontrolla jkun id-dar għax m'għandniex flus biex inħallsuh.

L-editorjal jgħid li dan għandu konsegwenzi anke fuq l-istess ħaddiema tal-kostruzzjoni li jistgħu jkunu qed jaħdmu f'riskju għal saħħithom.

Dan minbarra li ma jkun hawn ebda kontrolli fuq it-trab li jtir mat-triq kollha u l-ħsejjes.

Jien noqgħod f'post fejn kultant il-ħsejjes minn filgħodu sa filgħaxija jistordu mhux biss lill-ġirien imma lit-turisti fil-viċinanzi.

L-editorjal ikompli jgħid li jkun hemm nuqqas ta' kontroll anke meta l-Building Regulations Office ikun miftuħ u minkejja li jsiru rapporti, kultant ma jsir xejn.

Aħseb u ara xi jsir jekk l-uffiċċju jkun magħluq!

Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ġenwinament nistaqsi: Dan il-Gvern, bl-Awtorità tal-Ippjanar kompliċi miegħu, xi jrid iħalli lil uliedna minn dan il-pajjiż?

Irid iħalli pajjiż ċappa concrete bil-bini kullimkien?

Din hija l-viżjoni li għandhom l-Awtorità tal-Ippjanar u l-Gvern għal dan il-pajjiż u dan kollu b'kapriċċ għall-voti?

Hawnhekk irrid infakkar lil xi wħud li jaħdmu fl-Awtorità tal-Ippjanar - għax mhux kollha jaġixxu hekk - li għandhom responsabilità kbira fuqhom, meta jkollhom xi laqgħa taħraq fl-Awtorità tal-Ippjanar jaraw li jiġu l-pulizija.

Imma l-pulizija m'għandhomx jiġu għall-ambjentalisti, għandhom jiġu għal min qed jeqred l-ambjent.

Dan qed ngħidu għax uħud min-nies fl-Awtorità tal-Ippjanar għandhom ħafna xi jwieġbu għall-isfreġju ambjentali li qed isir f'dan il-pajjiż.

Dawn huma mħallsin minn flus il-poplu biex jipproteġu nies bla saħħa u bla vuċi u l-ambjent tagħna u mhux biex jidħlu f'kompliċità, jien ngħid kważi kriminali, mal-Gvern biex jeqirdu s-sbuħija ta' Malta u Għawdex.

Ftakru, Sinjuri tal-Awtorità tal-Ippjanar, li dawn il-gżejjer mhumiex tagħkom jew tal-Gvern imma Malta u Għawdex huma tagħna wkoll.

Nifhem li l-Gvern mhuwiex interessat li jisma' l-kritika tal-Oppożizzjoni.

Dan huwa Gvern li jattakka l-ġurnalisti li ma jaqblux miegħu, jattakka lill-NGOs li ma jaqblux miegħu, jattakka lill-Oppożizzjoni li tagħmel xogħolha u tikkritika.

Huwa veru li hawn surplus imma s-surplus qiegħed fl-arroganza ta' dan il-Gvern.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, id-deċiżjonijiet politiċi li jittieħdu mal-milja taż-żmien dejjem iħallu l-effetti tagħhom fuq il-poplu Malti u Għawdxi u dan qed isir ukoll fis-settur tal-ippjanar u l-ħruġ tal-permessi tal-bini.

Naħseb li kulħadd jaqbel li llum il-ġurnata dan huwa wieħed mill-pilastri prinċipali tal-ekonomija ta' pajjiżna però huwa settur imdawwar bil-kontroversji għas-sempliċi raġuni li kulħadd jara l-qasam tal-ippjanar mill-perspettiva tiegħu.

Anke f'din il-Kamra dejjem nitkellmu fuq proġetti infrastrutturali u dejjem għaddejjin bil-battibekki bejnietna dwar liema Gvern għamel l-ikbar u l-isbaħ proġett f'pajjiżna.

Sfortunatament dejjem ninsew lill-periti ta' dawn il-proġetti li ħadd ma jsemmihom u għalhekk, qabelxejn, nixtieq minn qalbi nirringrazzja lill-periti u l-inġiniera ċivili kollha kif ukoll lil dawk li jagħtu servizzi relatati ma' din il-professjoni, għall-kontribut kbir li taw f'dawn l-aħħar 20 sena biex rajna lil Malta tinbidel.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil diversi ħaddiema fosthom dawk tal-Awtorità tal-Ippjanar, tal-Awtorità tal-Ambjent, il-Building Regulations Office, is-Sovrintendenza kif ukoll lil dawk kollha li fil-parti l-kbira tagħhom jagħmlu l-almu tagħhom bl-akbar dedikazzjoni u professjonalità fix-xogħol li jagħtu.

Ladarba qed insemmi l-kollegi periti ma nistax ma nsemmix lir-rappreżentanti ta' din il-professjoni jiġifieri l-Kamra tal-Periti li jaħdmu bla heda biex jiżguraw li jkun hemm kuntatt u konsultazzjoni kontinwa bejn dawk kollha li jipprattikaw din il-professjoni kif ukoll bejn diversi awtoritajiet tal-Gvern b'mod speċjali l-Awtorità tal-Ippjanar.

Minn dan il-lat ikolli nistqarr li l-Awtorità tal-Ippjanar mhux dejjem għamlet il-konsultazzjoni neċessarja mal-Kamra tal-Periti bil-konsegwenza li minbarra l-periti, anke ċ-ċittadini ta' pajjiżna qed ibatu l-konsegwenzi ta' dan in-nuqqas ta' konsultazzjoni.

Hija sfortuna li dan il-Gvern neħħa l-kelma "konsultazzjoni" mill-vokabularju tiegħu.

Naħseb li wasal iż-żmien ukoll li din l-Awtorità tibda trabbi ftit ruħ soċjali ma' min l-inqas jista' jħallas.

Inutli l-Gvern joħroġ skemi biex min għandu irregolarità minima fil-proprjetà tiegħu jkun jista' jirregolarizzaha jekk l-ispejjeż relatati mas-sottomissjoni ta' dawn l-applikazzjonaijiet ikunu eżorbitanti.

Qed nikkwalifika l-irregolaritajiet minimi fil-proprjetà għax dan il-Gvern mhuwiex kapaċi jagħmel distinzjoni bejn min bena post totalment bla permess u min forsi bena bitħa pulzier iżgħar milli tgħidlek il-liġi sanitarja.

Sa ftit snin ilu jekk tapplika għal CTB tkun tista' tinħariġlek il-konċessjoni neċessarja bi spiża minima ta' €250.

Illum le.

Illum, biex tirregolarizza, f'każ ta' terraced house ikollok tħallas madwar €4,000 jew inkella iżjed u dan f'multi biss.

Dan hu serq ta' flus minn ħalq il-familji tagħna.

Nixtieq nispjega ftit id-differenza bejn x'inhu sanzjonar, x'inhi konċessjoni u x'inhi l-iskema ta' regolarizzazzjoni.

L-ewwel nett, ta' min ifiehem ftit x'inhi irregolarità.

Irregolarità hija meta żvilupp ma jkunx inbena skont il-permessi maħruġa mill-Awtorità tal-Ippjanar jew kif kienet tissejjaħ qabel il-MEPA jew addirittura qabel l-1992, il-PAPB.

Bini li kien mibni qabel l-1967, bil-liġijiet li għandna llum, ikun ikkonsidrat daqslikieku għandu l-permessi neċessarji.

Mela x'inhu sanzjonar?

Sanzjonar huwa meta persuna li jkollha irregolarità fil-proprjetà tagħha tkun tista' tapplika mal-Awtorità tal-Ippjanar biex iġġib il-permessi neċessarji għal dik l-irregolarità dment li l-irregolarità tkun koperta bil-policies u liġijiet viġenti.

F'dan il-każ, meta persuna tapplika għal sanzjonar, jekk joħroġ il-permess neċessarju tkun soġġetta għal multa minima.

Imbagħad x'inhi CTB?

Is-CTB tirrigwarda proprjetà li kien ikollha irregolarità minima bħal devjazzjoni minima fil-qisien tal-btieħi interni jew il-btieħi ta' wara jew inkella l-għoli minn ġewwa ta' kull sular.

Qabel proprjetajiet tali kien ikollhom problema biex jinbiegħu jew jingħataw is-servizz tad-dawl u l-ilma.

Għalhekk fl-2012 fi żmien Gvern Nazzjonalista ġew introdotti l-applikazzjonijiet tas-CTBs li l-iskop aħħari warajhom kien li kull min kellu irregolarità minima seta' jissottometti applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ambjent u l-Ippjanar ta' dak iż-żmien, iħallas rata fissa ta' €250 u kienet tinħariġlu l-konċessjoni neċessarja.

Però fl-2016 ħarġet il-famuża skema ta' regolarizzazzjoni.

Din daħlet fis-seħħ mas-separazzjoni tal-Awtorità tal-Ambjent minn mal-Awtorità tal-Ippjanar u b'din l-iskema kull tip ta' irregolarità setgħet tiġi regolarizzata dment li ma tagħmilx ħsara lil terzi kif ukoll li titħallas multa sostanzjali bbażata fuq rata ta' kull metru kwadru tal-binja kollha u mhux fejn hemm l-irregolarità biss.

Il-problema hija li din l-iskema kkanċellat għalkollox kull konċessjoni li ħarġet permezz tas-CTB u għalhekk min kien ħallas €250 biex jottjeni konċessjoni issa qed ikollu japplika mill-ġdid għall-iskema tar-regolarizzar u qed jeħel eluf kbar ta' ewro f'multi pagabbli lill-Awtorità tal-Ippjanar biex ikun jista' jirregolarizza ruħu.

Dan qed isir b'detriment b'mod speċjali lejn min hu ta' ċerta età li għandu problema fil-proprjetà u ma jixtieqx iħalli inkwiet wara mewtu.

Mela filwaqt li qabel b'€250 kont tagħmel festa, issa l-ispiża taf titlagħlek għal €4,000 u tul din l-aħħar sena u nofs kemm jien kif ukoll il-Kamra tal-Periti ilna nappellaw lill-Gvern biex jieħu ċerti miżuri ħalli l-piż fuq ċerti familji jonqos.

Miżura minnhom hi li mingħajr spejjeż żejda, il-konċessjoni tas-CTB kellha tinqaleb għar-regolarizzazzjoni mingħajr ma ssir applikazzjoni mill-ġdid.

Anke min għandu irregolaritajiet minimi li qabel kienu jaqgħu fil-kategorija tas-CTB għandu jħallas biss €250 biex jirregolarizza dak li għandu irregolari kif kien isir qabel fi żmien Gvern Nazzjonalista.

Għandha ssir ukoll distinzjoni rigward multi pagabbli bejn min għandu illegalità minima u min bena bla permess.

Dan kollu appellajna dwaru però sfortunatament kollox waqa' fuq widnejn torox u biex tgħaxxaqha, jiġi l-Ministru llum f'dan l-istess Parlament jgħid li minn din l-iskema daħħal €16-il miljun.

Fil-parti l-kbira tagħhom dawn ħadhom minn ħalq il-familji tagħna.

Sur President, minkejja li l-Gvern jgħid li l-parti l-kbira ta' dawn il-flus qed jintużaw għall-iskema Irrestawra Darek, kieku mexa bil-għaqal, pereżempju fix-xiri tal-gass għall-power station ta' Delimara, kien jagħmel tajjeb għal din l-iskema bil-flus li kien jiffranka u ma kienx ikollu għalfejn jisloħ skoss familji li riedu jirregolarizzaw darhom.

Però mhux talli mhux se jagħmel dan talli minn Settembru li ġej dawn ir-rati minflok se jorħsu se jkomplu jiżdiedu b'25% bil-konsegwenza li min illum iħallas €4,000, tliet xhur oħra se jibda jkollu jħallas madwar €5,000.

Dalgħodu f'dan il-Parlament il-Ministru semma wkoll li se ssir reviżjoni tar-Rural Policy and Design Guidelines tal-2014.

Qal li għalkemm dawn il-policies suppost kienu intenzjonati għall-bdiewa u r-raħħala, kif jagħti l-impressjoni t-titlu ta' din il-policy u kif qal il-Ministru dalgħodu, dawn in-nies baqgħu kif kienu u cjoè lampa stampa.

Jien nissuġġerixxi lill-Ministru konċernat biex jikkonsidra bis-serjetà li l-emendi li se jsiru għal dawn il-policies ikunu verament jirriflettu l-bżonnijiet tal-bdiewa u r-raħħala tagħna.

Il-bdiewa u r-raħħala tagħna għandhom jiġu kkonsultati b'mod effettiv anke billi fil-bord li fih se jkunu diskussi dawn il-policies ikun hemm ir-rappreżentanti tagħhom għax din il-policy se tolqothom b'mod dirett.

Għandu jiġi kkonsidrat ukoll li kemm il-bdiewa kif ukoll ir-raħħala jkunu rappreżentati fl-Agriculture Advisory Committee li huwa bord konsultattiv dwar l-applikazzjonijiet imressqa quddiem l-Awtorità mill-bdiewa.

L-Awtorità tal-Ippjanar għandha wkoll tikkonsidra li ma żżommx flus għal applikazzjonjiet għal strutturi agrikoli li jkunu magħmula minn bdiewa u raħħala ġenwini.

Sur President, jien hawnhekk dejjem qed nitkellem fuq bdiewa u raħħala ġenwini għax ikun tajjeb li wieħed jagħmel distinzjoni.

Kulħadd jaqbel li l-bdiewa u r-raħħala tagħna huma l-gwardjani naturali tal-ambjent ta' madwarna imma sfortunatament l-ammont ta' bdiewa u raħħala naqas drastikament bil-konsegwenza li x-xogħol tal-bidwi u l-ħin li fih jinħadem ir-raba' żdied.

Għandhom jiġu kkonsidrati wkoll applikazzjonijiet għal stores akbar għall-makkinarju agrikolu.

Ilbieraħ waqt żjarat li għamilt waqt il-Wirja tal-Patata li saret fil-Qrendi ltqajt ma' bidwi żagħżugħ li sfortunatament m'għandux spazju fejn iżomm il-makkinarju tiegħu u sar att vandalu fuq il-makkinarju u t-tractor li għandu minħabba s-sempliċi raġuni li m'għandux fejn ipoġġih.

Għandhom jibdew jiġu kkonsidrati wkoll applikazzjonijiet, dejjem għall-bdiewa ġenwini, għall-grading facilities, handling facilities u cold storage biex tiġi inkoraġġita l-esportazzjoni ta' prodotti agrikoli kemm lejn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea kif ukoll lejn pajjiżi barra mill-Unjoni Ewropea.

Wieħed għandu jikkonsidra wkoll l-introduzzjoni ta' photovoltaic farming facilities li jkunu parti integrali minn serer biex b'hekk jiġu introdotti f'pajjiżna metodi ġodda ta' agrikoltura bħal LED hydroponics.

Ta' min jgħid li llum il-ġurnata bir-regoli li għandna fuq il-post tax-xogħol għandu jkun hemm faċilitajiet sanitarji.

Għaliex m'għandux jingħata ċans ukoll lill-bdiewa tagħna li jqattgħu aktar minn 12 u 14-il siegħa fl-għelieqi tagħhom li jkollhom dawn il-faċlitajiet fl-għelieqi tagħom?

Ma rridx ninsa ngħid ukoll li waħda mill-kondizzjonijiet f'kull applikazzjoni li ssir għandha tkun li jiġu miżrugħa siġar indiġeni fir-raba' tagħna.

Qabel nagħlaq nixtieq nagħmel rimarka dwar kumment li għamel il-Ministru fejn ipprova jagħti l-impressjoni li diversi kunsilli lokali - u semma wħud b'isimhom - għandhom miljuni ta' fondi għad-dispożizzjoni tagħhom u dawn mhuma qed jagħmlu xejn biex jonfquhom.

L-isfortuna hija li fil-każ tal-kunsilli lokali hemm proċess twil u pjuttost burokratiku biex jieħdu dawn il-fondi.

Pereżempju jridu jsiru applikazzjonijiet lill-Planning Authority, iridu jikkonsultaw mal-Kummissjoni Persuni b'Diżabilità u ħafna proċessi oħra.

Forsi huwa għalhekk li ċerti kunsilli lokali għadhom ma ħadux dawn il-fondi.

Dan mhux b'nuqqas min-naħa tagħhom però sfortunatament hemm sistema pjuttost burokratika li qed teħdilhom ħafna ħin biex jibdew jieħdu dawn il-fondi.

Nixtieq nagħlaq billi nagħmel ftit appelli ġenwini kemm lill-Ministru kif ukoll lis-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Awtorità tal-Ippjanar.

Jien nemmen li din l-Awtorità m'għandhiex tkompli tistagħna minn fuq dahar il-poplu Malti u Għawdxi.

Anke din l-Awtorità għandha tkun xaqq ta' dawl għal min l-aktar jeħtieġha bħall-bdiewa u r-raħħala.

Barra minn hekk, din l-Awtorità m'għandhiex taħdem għall-ġid tal-ftit imma għandha taħdem għall-ġid komuni tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, illum għandna quddiemna l-Estimi dwar l-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena li ġejja, jiġifieri din is-sena, u allura huwa żmien li nagħmlu rendikont ta' dak li tkun għamlet l-Awtorità matul is-sena li għaddiet u x'qed tippjana li tagħmel matul is-sena d-dieħla.

Fil-fehma tiegħi, l-Awtorità tal-Ippjanar aktarx hija l-aktar awtorità f'Malta li għandha influwenza u bid-deċiżjonijiet tagħha tħalli ċertu impatt fuq il-ħajja ta' kuljum tal-poplu Malti u Għawdxi u dan bir-raġun.

Naturalment aħna pajjiż żgħir, id-daqs ġeografiku huwa limitat, għandna art li hija limitata però għandna wkoll ħafna affarijiet pożittivi.

Pereżempju għandna pajsaġġ sabiħ li huwa protett bil-Kostituzzjoni u għandna bliet u rħula li fil-parti l-kbira tagħhom, almenu s'issa, ċ-ċentri tagħhom għadhom protetti.

F'dan is-settur hemm sfidi kbar.

Għandna wkoll interess ġenwin mill-poplu Malti u Għawdxi li jipproteġi l-identità tiegħu anke fejn jidħol il-pajsaġġ, il-bini, l-arkitettura u ħafna affarijiet oħra.

Sfortunatament għandna wkoll nies f'pajjiżna li l-Awtorità sservihom biex jabbużaw miċ-ċirkostanzi li jiżviluppaw fil-pajjiż.

Huwa minnu li matul l-aħħar snin l-Awtorità qdiet aktar nies.

Fil-verità qegħdin jinħarġu ħafna iktar permessi u qed ikun hemm ħafna inqas ċaħdiet għall-permessi milli kien ikun hemm qabel imma dan ma jfissirx bilfors li qed nagħmlu xi ħaġa li hija tajba u korretta.

Illum, Sur President, f'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn il-maġġoranza tal-Maltin u l-Għawdxin iħossu li qegħdin jgħixu f'ambjent iddominat mill-bini u mill-iżvilupp, iddominat biex ngħid hekk mill-industrija tal-kostruzzjoni.

Jien mhux qed ngħid li din l-industrija mhjiex meħtieġa anzi hija industrija meħtieġa ħafna għal pajjiżna.

Għal snin u sekli twal l-industrija tal-kostruzzjoni kienet importanti ħafna f'pajjiżna imma llum għandna wħud li qed imorru għall-esaġerazzjonijiet.

Naturalment l-esaġerazzjonijiet mhuma tajbin fl-ebda settur u iktar u iktar mhumiex tajbin fis-settur tal-bini u fis-settur ambjentali f'pajjiżna.

Hawnhekk irrid nirreferi għal xi ħaġa biex wieħed malajr jinduna għalfejn qed nitkellem dwar esaġerazzjonjiet.

Jekk wieħed ikollu jħares lejn it-tliet lokalitajiet li se nsemmi malajr jinduna li hemm esaġerazzjoni kbira għaddejja.

Dawn it-tliet lokalitajiet huma l-Gżira, Tas-Sliema u San Ġiljan.

Jekk tmur f'dawn il-lokalitajiet tħoss li kull fejn tmur hija building site jiġifieri kullimkien qed ikun hemm żvilupp kontinwu.

In-numru ta' tower cranes li hemm ix-xatt ta' Tas-Sliema huwa impressjonanti.

Kważi kważi l-lokalitajiet tal-Gżira, Tas-Sliema u San Ġiljan jistgħu jbiddlu l-arma tal-lokalità u jagħmluha forma ta' tower crane daqskemm hemm tower cranes armati!

Is-sentiment li qed jinħoloq hu li l-iżvilupp u l-bini qiegħed jieħu over il-lokalitajiet tagħna.

Huwa proprju għalhekk ukoll li pereżempju matul il-jiem u l-ġimgħat li għaddew kien hemm moviment sħiħ fost in-nies ta' Pembroke li pprotestaw bil-qawwa kollha kontra l-proġett fuq l-art tal-ITS.

Jien nikkondividi totalment dak li qalet aktar kmieni f'din is-seduta l-Onor.

Marthese Portelli dwar dan il-proġett li hemm mistoqsijiet kbar dwaru.

Hemm ħafna raġunijiet validi u aċċettabbli għalfejn wieħed għandu jipprotesta u joġġezzjona għal dan il-proġett u issa ovvjament hemm il-proċess tal-ippjanar li l-Awtorità trid li ttemm.

Nisperaw li ma ttemmux fi żmien meta kulħadd ikun medhi b'affarijiet oħra matul is-sajf imma f'perjodu li jkun aċċettabbli biex in-nies jipparteċipaw u jagħmlu r-rappreżentazzjoni tagħhom kif diġà għamlu.

Dan kollu juri kemm illum għandna Awtorità tal-Ippjanar li qegħda timbotta biex ikun hemm iktar żvilupp ta' bini fl-ambjent.

Din mhijiex xi ħaġa pożittiva imma hija sitwazzjoni li se jkun hemm konsegwenzi gravi minħabba fiha.

Sur President, biex nipprepara għal dan l-intervent tiegħi jien qrajt ir-rapport annwali tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Kien hemm xi ħaġa li jien bdejt infittex biex nara jekk l-Awtorità tal-Ippjanar għamlitx xi ħaġa dwarha bil-konkret matul is-sena li għaddiet u x'qiegħda tippjana li tagħmel din is-sena.

Qed nirreferi għall-pjani lokali.

Għal min forsi mhuwiex intiż ħafna mal-Awtorità tal-Ippjanar u l-ħidma tagħha, il-pjani lokali huma dawk id-dokumenti li fihom ikun hemm imniżżel fejn wieħed jista' jibni fil-lokalitajiet tagħna, x'jista' jibni u kif għandu jibni.

Ikun hemm żoni fejn ikun hemm ċertu sulari li tista' tibni, ikun hemm żoni li pereżempju fihom tista' tibni residenzi, ikun hemm żoni li fihom tista' tibni faċilitajiet għall-komunità, ikun hemm żoni li fihom tista' tibni bini għall-industrija tat-turiżmu u numru ta' deskrizzjonijiet dwar x'għandu jsir fil-lokalitajiet tagħna.

Dawn il-pjani huma, biex ngħid hekk, il-bibbja tal-ippjanar.

Dawn ilhom isiru numru ta' snin però l-aħħar li ġew imfassla u aġġornati kien fl-2006.

Kien hemm proċess sħiħ fl-2006 u kienu ġew ippubblikati f'Awwissu tal-2006 wara proċess pubbliku ta' konsultazzjoni li kien ħa numru ta' snin.

Anke dak iż-żmien kien hemm kontroversja dwar x'għandhom jinkludu dawn il-pjani lokali.

Li hu żgur hu li dwarhom kien hemm proċess sħiħ u kull min kellu interess, jiġifieri mhux biss iċ-ċittadini individwali imma anke organizzazzonijiet volontarji, kunsilli lokali, ministeri u awtoritajiet, kellu l-opportunità li jagħti l-input tieg]u dwar x'għandu jkun hemm f'dawn il-pjani lokali jew x'għandu jinbidel fihom.

Sur President, mill-2006 sal-lum għaddew 12-il sena.

Issa kulħadd jaf, jew almenu ħafna jafu, li l-pjani lokali suppost jiġu aġġornati kull għaxar snin u dan wieħed jifhmu għaliex perjodu ta' għaxar snin huwa perjodu pjuttost twil.

F'għaxar snin l-ekonomija ta' pajjiżna tinbidel.

F'perjodu ta' għaxar snin il-bżonnijiet u l-iżvilupp tal-lokalitajiet tagħna jkun wieħed sinifikanti u allura wieħed irid jikkonsidra wkoll li f'dan il-perjodu ta' żmien hemm ħafna affarijiet li jkollhom bżonn li jiġu kkonsidrati mill-ġdid.

Fir-rapport tagħha tal-2017 l-Awtorità tgħid li qed tħoss il-bżonn li taġġorna l-pjani tagħna imma tgħid li kulma għamlet matul din is-sena kienu bidliet żgħar f'uħud mill-pjani lokali.

Dawn se nsemmihom biex in-nies ikunu jafu x'inhuma u kemm huma kważi kważi insinifikanti meta tikkonsidra li għandna ħafna iktar affarijiet importanti x'jinbidlu.

Sur President, il-pjani li nbidlu kienu dawk fiż-żona tal-Magħtab, iż-żona Tal-Bajjada f'Ħal Qormi, f'Tal-Ħandaq f'Ħal-Qormi, ta' Ħal-Mula f'Ħaż-Żebbuġ u ż-żona magħrufa bħala Ta' Ċnus fix-Xewkija, Għawdex.

Dawn kienu l-uniċi bidliet li saru fil-pjani lokali.

Issa jien m'għandix għalfejn nispjega lin-nies għax kulħadd kapaċi jifhem li dawn il-bidliet ma sarux għaliex kien hemm xi kriżi kbira f'dawn il-postijiet imma għaliex kien hemm imbuttatura, ħafna drabi mill-privat, biex ikun hemm bidliet fir-regoli dwar x'jista' jsir f'dawn il-lokalitajiet.

Hawn l-Onor.

Farrugia kapaċi jitkellem ħafna iktar minni dwar pereżempju għalfejn kien hemm l-imbuttatura biex ikun hemm it-tibdil fil-pjan lokali f'Ħal Mula.

M'għandix dubju li l-Onor.

Ryan Callus li qiegħed preżenti quddiemi kapaċi jitkellem ħafna dwar Tal-Ħandaq u Tal-Bajjada f'Ħal Qormi.

Il-bqija l-Awtorità m'għamlet assolutament l-ebda ħidma biex jiġu riveduti u pubblikati l-pjani lokali.

Sur President, f'Diċembru tal-2017 kont staqsejt lill-Ministru Ian Borg biex jgħid f'liema stadju wasal il-proċess biex jiġu riveduti l-pjani lokali ta' 12-il sena ilu u t-tweġiba tiegħu kienet li l-Awtorità qiegħda tanalizza, qiegħda tistudja u qiegħda tara s-sottomissjonijiet kollha li saru biex xi darba eventwalment dawn il-pjani lokali jiġu aġġornati.

Il-Ministru kien qal ukoll, ġustament għax hekk hu, li bejn Lulju u Settembru tal-2013 kienet saret konsultazzjoni pubblika wiesgħa biex kull min kellu interess ikun jista' jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu, il-kummenti u s-suġġerimenti tiegħu.

Irrid ngħid li dak iż-żmien jien kont sindku u kont ħadt gost li hemm dan il-proċess.

Tant hu hekk li mort infittex fid-djarju biex nara meta kont iltqajt ma' rappreżentant tal-Awtorità u fil-fatt dak is-sajf kont iltqajt ma' rappreżentanti tal-Awtorità tal-Ippjanar u tajthom is-suġġerimenti tal-kunsill lokali dwar kif għandu jiġi rivedut il-pjan lokali tas-Siġġiewi.

Dak iż-żmien il-Ministru kien qal li saru madwar 5,700 sottomissjoni lill-Awtorità biex jiġu konsidrati bidliet fil-pjani lokali.

Madankollu ftit xhur qabel, iċ-Chairperson Eżekuttiv kien qal li fil-fatt kienu saru madwar 7,500 sottomissjoni.

Għalhekk forsi fil-winding up dwar dawn l-Estimi l-Ministru jista' jikkoreġi wkoll jekk kienx hemm 5,700 sottomissjoni jew 7,500 sottomissjoni imma lil hinn min-numri, jien kont staqsejt ukoll mistoqsija supplimentari lill-Ministru jekk hux se jiġu ppubblikati jew jekk jistax jippubblika dawn is-sottomissjonijiet u l-Ministru kien wieġeb li le, ma jarax il-ħtieġa li jiġu ppubblikati dawn is-sottomissjonijiet.

Jien ngħid li dan huwa żball.

Jien ngħid li wasal iż-żmien li dawn is-7,500 sottomissjoni li saru jiġu ppubblikati biex il-poplu Malti u Għawdxi jkun jaf eżattament xi proposti jew suġġerimenti qed isiru biex jinbidlu l-pjani lokali tagħna.

Issa ħalliha li mill-2013 se jkunu għaddew ħames snin.

Din mhijiex kwestjoni ta' xi sigriet statali, din mhijiex kwestjoni ta' xi ħaġa li jekk tingħad issir xi ħsara.

Hemm bżonn li tingħata l-informazzjoni biex il-persuni individwali, iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, il-kunsilli lokali u l-organizazzjonijiet volontarji jkunu jistgħu jagħmlu wkoll analisi ta' dawn is-sottomissjonijiet u naraw in-nies x'qegħdin jippretendu li jinbidel fil-pjani lokali u xi proposti qegħdin isiru biex intejbu l-ħajja tar-residenti.

In-nies iridu jaraw xi proposti qegħdin isiru biex kemm jista' jkun jaraw li kwalunkwe żvilupp li jsir ikun sostenibbli u raġunevoli.

Naturalment jien nifhem li hemm imbuttatura biex ċerti artijiet jidħlu fiż-żona tal-iżvilupp.

M'għandix dubju li f'dawn is-sottomissjonijiet hemm imbuttatura wkoll biex jitħalla jsir ċertu żvilupp mhux bilfors fiż-żoni tal-iżvilupp imma anke barra minnhom.

Nifhem li dik toħloq problema għax il-Gvern se jħares lejn din il-ħaġa bħala kwestjoni ta' voti, u biex ngħid hekk naħseb li nifhem ukoll ir-raġuni għalfejn dawn il-pjani lokali ma nbidlux.

Il-Gvern għandu quddiemu 7,500 sottomissjoni u dan ifisser li jekk tgħid "le" lil xi ħadd, jirrita u jdejjaq lil ċerti nies però dan huwa proċess li huwa meħtieġ, proċess li m'għandniex naħarbu minnu u ma nistgħux nibqgħu aktar kwieti dwaru.

Dan huwa proċess li suppost diġà sar imma għal raġunijiet li jafhom il-Gvern biss, għadu ma sarx.

Illum qamet id-diffikultà li l-Awtorità baqgħet miexja bil-pubblikazzjoni u bl-implimentazzjoni ta' numru ta' policies u minkejja li l-pjani lokali jgħidu ċerti affarijiet dawn il-policies qegħdin effettivament jirkbu fuq il-pjani lokali.

Biżżejjed wieħed jara l-policy dwar il-bini għoli, il-high rise, u biżżejjed wieħed jara x'kien se jagħmel il-Gvern bil-masterplan ta' Paceville.

Hemmhekk tinduna kemm il-Gvern qisu għandu interess li l-pjani lokali jħallihom fil-ġenb, qisu jipprova jnessi lil kulħadd li jeżistu l-pjani lokali, imbagħad jekk ikun hemm settur li jkun irid xi permess jew ieħor jagħmel policy addattat u mirqum kompletament għalih u jgħid: Issa għandi din il-policy u tapplika hi, niġi naqa' u nqum x'jgħid il-pjan lokali.

Illum spiċċajna nagħmlu l-policy skont it-tip ta' applikazzjonijiet li jsiru biex żgur tkun tivvantaġġa lil dak li jkun.

Sur President, irrid nappella lill-Ministru - u dan huwa appell ġenwin - biex jagħmel żewġ affarijiet.

L-ewwel nett jippubblika immedjatament is-sottomissjonijiet kollha li saru dwar il-pjani lokali biex in-nies, il-kunsilli lokali u l-għaqdiet ambjentali jkunu jistgħu jagħmlu analisi tagħhom u t-tieni li jċaqlaq l-Awtorità biex tagħmel ir-reviżjoni u l-pubblikazzjoni tal-pjani lokali kemm jista' jkun malajr.

Mhuwiex aċċettabbli li jkollna pjan lokali skadut.

Hemm bżonn dawn il-pjani lokali biex naraw effettivament x'hemm bżonn isir f'pajjiżna f'termini ta' ippjanar u ta' żvilupp.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Kulma fadal huma żewġ minuti għall-Oppożizzjoni.

Nifhem li hawn xi ftehim dwar il-ħin tad-diskussjoni.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, l-Oppożizzjoni talbet żieda ta' ħames minuti fil-ħin allokat lilha u aħna aċċettajna.

Mhux se jkun qiegħed jitnaqqas ħin min-naħa tal-Gvern jiġifieri se nestendu s-seduta b'ħames minuti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nikkonferma u m'għandi l-ebda problema.

Aħna fadlilna lill-Onor.

Godfrey Farrugia u kelliem ieħor minn din in-naħa li se jieħdu seba' minuti kollox.

L-ISPEAKER: Ladarba hawn qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, il-ħin allokat lill-Oppożizzjoni se jiżdied b'ħames minuti u għalhekk se jkun hemm żieda ta' ħames minuti fil-ħin tad-diskussjoni.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, sforz l-esperjenza li għandi llum ta' kif seħħew l-affarijiet, kieku qegħdin fl-2016 u jien għadni fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra u għandna quddiemna l-kwestjoni tas-separazzjoni tal-MEPA, kont nivvota kontra.

Il-bilanċ bejn is-sostenibilità ta' dak li tagħmel il-Planning Authority u dak li tagħmel l-Environment and Resources Authority ma jeżistix.

Huwa fatt li l-Planning Authority hija l-bully.

L-esperjenza wrietna li għandna Planning Authority li timxi mingħajr pjan nazzjonali għal Malta u Għawdex u hemm mozzjoni li ilha hemmhekk mill-2016.

Nafu li bħalissa għandna 23 applikazzjoni għall-high rise u m'għandna l-ebda pjan nazzjonali minn dan l-aspett.

Nafu li l-Awtorità timxi mhux b'mod irregolari imma b'mod anti-legali skont kif jiddetta l-Ministru u l-Ministru għandu dritt li jiddetta lill-Awtorità tal-Ippjanar.

Dan narawh ben fatt fl-eżerċizzju li jsir waqt elezzjoni.

Din l-Awtorità ma timxix skont best practices – u dan qed narawh fil-proġett kbir immens tal-ITS mingħajr development brief – u tiġi taqa' u tqum minn dak li jgħidu awtoritajiet oħrajn.

Hawn mhux qiegħed nirreferi għall-ERA imma qiegħed nirreferi wkoll għal awtoritajiet oħrajn bħall-Ombudsman jew l-Awditur Ġenerali.

Minkejja li jkun hemm każijiet ta' proġetti li jkunu taħt l-investigazzjoni ta' dawn l-awtoritajiet, il-Planning Authority tibqa' għaddejja qisha romblu fuq il-proċessi nfushom.

Sur President, huwa veru li l-Planning Authority taffettwa l-ekonomija ta' pajjiżna imma l-għan aħħari tal-ekonomija ta' pajjiżna m'għandux ikun l-iżvilupp u l-ippjanar tal-iżvilupp b'mod li ma jkunx sostenibbli għal pajjiżna għax dan jaffettwa l-ħajja tagħna ta' kuljum u jaffettwa wkoll il-ġejjieni ta' pajjiżna u l-ġejjieni tal-ġenerazzjoni li ġejja.

Is-sostenn ta' pajjiżna, b'mod partikolari meta nħarsu lejn il-kapital naturali, dak li nsejħulu l-ODZ u anke dik li hija żona urbana - għax illum il-karattru tipiku ta' dak li huwa Malti nbidel - għandu jitħares.

Huwa d-dover tal-Planning Authority li tħares dan kollu f'isem il-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, jien mhux se nieħu ħafna ħin imma rrid nitkellem biex nagħmel punt ċar.

Peress li hawn uffiċjali tal-MEPA preżenti f'din il-Kamra rrid nieħu din l-okkażjoni biex inwassal il-messaġġ b'mod ċar daqs il-kristall.

Huwa importanti li min imexxi l-Planning Authority - il-bordijiet fi ħdan din l-Awtorità - iżomm dejjem f'moħħu l-karatteristiċi ta' kull belt u raħal.

Ftit tal-ħin ilu kont qed nisma' lill-Onor.

Silvio Parnis li qal li rridu nirringrazzjaw lill-uffiċjali tal-Planning Authority għaliex għamlu bidla kbira u ma nafx x'aġġettivi uża biex proprju jfaħħar il-ħidma fi ħdan din l-istess Awtorità.

Jekk kien qiegħed jirringrazzja lill-Planning Authority żgur li ma kienx qiegħed jagħmel dan f'isem ir-residenti tal-Mellieħa jew f'isem ir-residenti tan-Naxxar.

Sur President, il-Planning Authority – jew it-tmexxija tagħha - għoġobha toħloq preċedent ikrah fil-lokalità tal-Mellieħa meta bidlet dak li kien iswed fuq l-abjad; regolament ċar li ma kien jagħti l-ebda possibbiltà lil min jitħanzer f'din iż-żona partikolari.

Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti preċedenti qatt ma taw il-kenn lil dawn in-nies però l-Planning Authority tal-lum u l-MEPA tal-2014 fetħet preċedent ikrah fil-lokalità tal-Mellieħa u fiż-żona magħrufa Ta' Masrija billi tat permessi biex il-bini jispara 'l fuq sa tmien sulari.

Mhux hekk biss imma quddiem il-MEPA kien hemm applikazzjoni mod però mbagħad indunajna li kien hemm tliet talbiet – u dan safejn nafu aħna – għal bidliet f'din l-applikazzjoni partikolari.

Dak li rajna jsir f'Ta' Masrija kien maħdum part and parcel b'mod sfaċċat biex ovvjament nisirqu parti mill-bypass ħalli nkunu nistgħu nakkomodaw lill-ftit kontra l-interessi tal-ħafna.

Iva, il-Planning Authority hija kompliċi u għada pitgħada trid tħallas prezz għal dawn l-azzjonijiet li qed tieħu.

Jien m'iniex se ntawwal però ċert li l-messaġġ qiegħed jasal.

Dan li qed ngħid huwa kollu kemm hu verità u nittama li fil-futur mhux 'il bogħod toħroġ ukoll il-verità u min kien dak li kellu mano in pasta f'dak kollu li seħħ f'din iż-żona f'Ta' Masrija fil-Mellieħa, bil-bypass però wkoll bil-binja li tiela' hemmhekk.

Jien nappella lill-awtoritajiet - u naf li hawn rappreżentant għoli tal-Planning Authority - biex jaraw li dik il-pastażata li tħalliet isseħħ fiż-żona Ta' Masrija ma sseħħx ftit metri bogħod fejn tielgħa lukanda possibbilment ta' tmien sulari b'120 appartament bl-iskuża tal-policy.

Kissirtuha biżżejjed il-lokalità tal-Mellieħa!

Tkomplux, sinjuri tal-Planning Authority, b'kompliċità mal-Gvern għax il-Gvern qiegħed jitfa' lilkom fuq quddiem!

Qed ipoġġikom quddiem biex tidhru intom!

Tkomplux tagħmlu sfreġju lill-ambjent ta' madwarna!

Jien semmejt ukoll in-Naxxar u hawn se nagħmel dan l-appell u nieqaf hawn.

Fin-Naxxar hemm applikazzjoni ta' madwar 500 appartament b'possibilità ta' vilel ukoll, applikazzjoni li tista' tibdel il-karatteristiċi ta' din il-lokalità.

Nappella lill-Planning Authority biex tkun konxja u responsabbli għal kull pass li se tkun qed tagħmel.

Iż-żmien jagħtina parir u nittama li l-verità toħroġ biex inkunu nafu min kien il-kompliċi li ħoloq dan il-preċedent li nittama li ma jiġrix fin-Naxxar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Is-Segretarju Parlamentari Chris Agius, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sur President, imiss lili biex nagħlaq din l-ewwel seduta riżervata għall-estimi tal-entitajiet.

Illum fid-diskussjoni dwar l-Estimi ta' Dħul u Nfiq kif ukoll ir-Rapport Annwali tal-Awtorità tal-Ippjanar ipparteċipaw numru ta' kelliema u nixtieq nieħu l-opportunità li nirringrazzjahom kollha għall-parteċipazzjoni tagħhom.

Sena ilu meta ġie diskuss ir-rapport kien mad-dħul ta' Gvern Laburista ġdid għax il-Parlament kien ġie xolt fl-1 ta' Mejju u konna qegħdin nitkellmu fuq Awtorità tal-Ippjanar li kienet għadha kif inħolqot wara s-separazzjoni tal-MEPA u l-ħolqien tal-Awtorità għar-Riżorsi u l-Ambjent.

Kienet sena oħra ta' ħidma kbira mill-Awtorità tal-Ippjanar u allura nixtieq nibda billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha għax-xogħol kbir u importanti li reġa' sar matul din is-sena f'qasam tant importanti, delikat u sensittiv.

Nixtieq nirringrazzja lill-Kap Eżekuttiv, lill-Onor.

Marthese Portelli u lill-Onor.

Nixtieq nagħmel kumment żgħir fuq dak li qal wieħed mill-kelliema tal-Oppożizzjoni li semma s-salarju tal-Kap Eżekuttiv.

Naħseb li tajjeb infakkar li għaxar snin ilu, fl-2008, il-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kien ħatar bħala Kap Eżekuttiv lil Austin Walker b'salarju ħafna ogħla minn dak li għandu l-Kap Eżekuttiv illum.

Mhux hekk biss iżda maġenbu biex jassistih kien ħatar persuna oħra b'salarju konsiderevoli.

Dak iż-żmien meta kienu staqsew lis-Sur Walker x'jaħseb fuq il-ħatra tiegħu kien qal hekk:

Naħseb li fil-ħajja, if you pay for peanuts you get monkeys, u allura biex ikollok l-aħjar nies trid tħallas għas-servizz tagħhom.

Nixtieq nirringrazzja lill-ħaddiema kollha.

Bil-ħidma tal-impjegati u d-direzzjoni ta' min imexxiha l-Awtorità saret eżempju ta' kif wieħed għandu jkun effiċjenti mingħajr burokrazija.

Jekk irridu nagħmlu d-differenza, it-triq 'il quddiem għal kull awtorità hija li tikkopja kif qed timxi din l-Awtorità.

Għalhekk, għal darb'oħra, ngħid grazzi lil dawk kollha li qed jagħtu dan is-servizz mill-Awtorità tal-Ippjanar.

Is-sena l-oħra tkellimna fuq il-fatt li l-Awtorità kienet spiċċat is-sena 2016 b'bilanċ favorevoli ta' kważi €3 miljun.

Id-dħul kien jaqbeż €15-il miljun u l-ħruġ kien ta' €12.3 miljun.

Dakinhar, sena ilu, konna faħħarna dan ir-riżultat għax din l-entità spiċċat ma tiddependix fuq dak li tista' tingħata mill-Gvern.

Fis-sena li qed nitkellmu dwarha, l-2017, l-Awtorità żiedet sewwa d-dħul tagħha u dan kien jammonta għal €26 miljun.

Dan żgur li jfisser li kien hemm ħafna aktar xogħol u fuq dan nitkellem aktar 'il quddiem, bħalma se nitkellem ukoll fuq l-effiċjenza li kienet kapaċi żżid l-Awtorità.

Illum għandna Awtorità li hija għalkollox sostenibbli u tiddependi biss fuq l-operat tagħha.

Il-ħruġ żdied ukoll għax la jiżdied ix-xogħol jiżdied il-ħruġ.

Fil-fatt dan kien jammonta għal €17.6 miljun.

Meta tnaqqas il-ħruġ mid-dħul jifdal bilanċ favorevoli ta' €8.7 miljun.

Jekk is-sena l-oħra faħħarna l-bilanċ li kellha l-Awtorità allura ngħid li din is-sena għandna għalxiex inkomplu nifirħulhom aktar għall-ħidma, l-effiċjenza u l-kontabilità tagħhom.

Aħna nħarsu 'l quddiem biex l-Awtorità tkompli twettaq ħidmietha b'dan l-istess ritmu u suċċess li wettqet matul din l-aħħar sena.

Dan ir-riżultat huwa frott l-effiċjenza u frott it-tkabbir ekonomiku li għaddej minnu pajjiżna.

Matul is-sena li għaddiet kien hemm rekord ta' applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar li kienu jammontaw għal 11,305, żieda ta' 24% fuq dak li kien hemm is-sena ta' qabel meta kien hemm 9,100 applikazzjoni.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li 98% tal-applikazzjonijiet ġew deċiżi kollha skont id-deadlines stabbiliti u dan ifisser aktar xogħol għas-sezzjonijiet kollha li jifformaw l-Awtorità.

Kif għedt, pajjiżna għaddej minn tkabbir ekonomiku, fost l-akbar fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea.

Problema li konna niffaċċjaw sa ftit żmien ilu kienet li l-qgħad kien jiżdied xahar wara l-ieħor.

Illum ninsabu f'sitwazzjoni fejn il-qgħad qed jonqos xahar wara l-ieħor.

Kull meta toħroġ l-istatistika ta' Jobsplus naraw xahar aħjar mill-ieħor.

Qabel il-poplu għażel lil dan il-Gvern biex imexxih, jiġifieri fil-bidu tal-2013, il-qgħad kien iqarreb is-7,000 ruħ.

Illum għandna inqas minn 2,000 ruħ jirreġistraw għax-xogħol u xahar wara l-ieħor l-għadd ta' nies jirreġistraw għax-xogħol qed ikompli jonqos.

II-karba li qed nisimgħu llum mhijiex biex in-nies isibu x-xogħol imma li m'hawnx nies biżżejjed għax-xogħol li qed jinħoloq.

Il-barranin qed ifittxu lil pajjiżna għax-xogħol għax mhux qed jinstabu Maltin biżżejjed għal ċerti xogħlijiet.

Fil-fatt bħalissa f'pajjiżna għandna 42,300 barrani li qed jaħdmu f'oqsma differenti bħall-gaming, is-servizzi finanzjarji u oqsma oħra.

Dawn qed jimlew in-nuqqas ta' fejn m'għandniex Maltin.

Imbagħad għandna numru ta' barranin li qegħdin jaħdmu f'oqsma oħra li m'għadhomx jappellaw għall-Maltin.

Minn dawn insibu li 29,500 ġejjin minn pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li dawn il-barranin qed iħallsu dak li hu dovut minnhom, qed iħallsu t-taxxa u qed iħallsu l-bolla tas-sigurtà soċjali.

Fl-2011 id-dħul mit-taxxa minn barranin li kienu jaħdmu f'pajjiżna kien jammonta għal €51 miljun li sas-sena li għaddiet irdoppja u sar €100 miljun.

Jien informat li t-talba minn barranin għall-proprjetà residenzjali żdiedet ukoll minn 4,000 fl-2002 għal 34,000 fl-2016.

Kif għedt, għandna numru ta' barranin li qed jiġu jgħixu f'pajjiżna u dan iżid it-talba għal aktar proprjetajiet.

Però tajjeb infakkru wkoll fi skemi li għal numru ta' ġimgħat kienu kkritikati mill-Oppożizzjoni, skemi bħall-IIP u l-MRVP kif ukoll il-Global Residence Programme li għenu biex persuni li jkunu jikkwalifikaw għalihom jixtru jew jikru proprjetà f'pajjiżna.

Fil-fatt fil-perjodu bejn Lulju 2016 u Ġunju 2017, perjodu ta' sena, il-persuni li ġew aċċettati taħt dawn l-iskemi xtraw 46 proprjetà u krew 339 proprjetà.

Tajjeb li wieħed jgħid li meta dawn jixtru ma jistgħux jonfqu inqas minn €300,000 għal proprjetà u meta jikru ma jistgħux iħallsu inqas minn €16,000 fis-sena.

Dan ifisser li l-barranin qed jixtru proprjetà ta' ċertu valur.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-MRVP ma jistgħux jonfqu inqas minn €320,000 u ma jistgħux jikru inqas minn €12,000.

Ikun tajjeb li ngħidu wkoll li fuq perjodu ta' sena kien hemm 98 persuna li għoġobhom jidħlu f'din l-iskema u allura xtraw jew krew proprjetà ta' dan il-valur.

Naħseb li ma' dawn ikun tajjeb li wieħed isemmi wkoll in-numru ta' investimenti li ta' kuljum ġejjin f'pajjiżna.

Ma tgħaddix ġurnata li ma jissemmiex investiment ġdid riesaq lejn pajjiżna u allura ngħid: X'ma jiżdedux l-applikazzjonijiet mal-Awtorità tal-Ippjanar meta llum għandna kważi full employment, meta llum kważi kulħadd jaqla' aktar, meta llum kulħadd għandu aktar flus disponibbli, meta llum kulħadd jista' jibbenefika mill-għajnuniet li qed ikompli jagħti l-Gvern, meta llum għandna pajjiż li ra żidiet fil-pagi, surplus sena wara l-oħra, żidiet fil-pensjonijiet għat-tielet sena konsekuttiva, u ħafna aktar miżuri li ħallew aktar flus fil-but tan-nies!

Hawnhekk nixtieq naqsam ftit informazzjoni dwar applikazzjonijiet approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar paragunati mas-snin ta' qabel.

Is-sena l-oħra kien hemm 7,782 applikazzjoni u approvazzjoni għall-appartamenti u paragunat mal-2,489 fl-2012, dan huwa tliet darbiet aktar.

Fl-2012 permessi approvati għal maisonettes kien hemm 298 waqt li s-sena l-oħra kien hemm 852, tliet darbiet aktar ukoll.

Permessi għal terraced houses fl-2012 kien hemm 202 waqt li s-sena l-oħra kien hemm 301.

Imbagħad jekk nieħdu permessi għall-bungalows, farmhouses u vilel insibu li filwaqt li fl-2012 kien hemm 75 is-sena l-oħra kien hemm 91.

Meta dawn kollha tgħoddhom flimkien issib li fl-2012 kellna 3,064 permess u s-sena l-oħra kellna 9,006.

Hemmhekk ukoll l-ammont totali kien tliet darbiet aktar.

Issa nixtieq nikkwota ftit minn studju li għamlet il-Malta Developers Association li hija entità responsabbli direttament f'dak li għandu x'jaqsam mal-kostruzzjoni.

Din ikkummissjonat rapport li għamlu l-KPMG u fih ħafna informazzjoni interessanti.

Insibu li fl-2015 l-industrija ġġenerat kontribuzzjoni diretta ta' €908.7 miljun li jfissru 11% tal-ekonomija f'pajjiżna.

Meta dawn iżżidhom ma' kemm iġġenerat l-industrija b'mod dirett u indirett insibu li ġġenerat €2.55 biljun.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq industrija li timpjega 16,490 impjieg full-time direttament u ħafna aktar impjegati fuq bażi part-time li flimkien ma' industrija relatata bħal tile layers, kaħħala u electricians itellgħu t-total tal-part-time għal 37,000 impjieg li għandu x'jaqsam ma' din l-industrja.

Sur President, biex inkompli ma' dak li għedt dwar iż-żieda fit-talba għal aktar proprjetà, insibu l-iskemi li għoġbu jvara l-Gvern matul dawn iż-żewġ leġiżlaturi fosthom l-iskema tal-first time buyers li min jixtri proprjetà għall-ewwel darba jiffranka sa €5,000 mill-ħlas tal-boll.

Fl-2014, 1,039 koppja bbenefikaw minn dan it-tnaqqis tal-boll u naħseb li dawn l-ammonti komplew jżidu t-talba għal aktar proprjetà.

Mill-2016 sal-lum kellna 11,300 proprjetà li nbiegħu taħt din l-iskema.

Issa nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq l-Awtorità nnifisha.

Matul is-sena li għaddiet l-Awtorità kompliet issir aktar environment friendly fejn saret kważi totalment paperless.

Kellna l-użu tal-karozzi li jaħdmu b'enerġija alternattiva, il-proġett ta' The Green Way għall-impjegati tagħha kif ukoll bidliet fil-binja ewlenija tal-Awtorità.

Matul din is-sena l-Awtorità kompliet issaħħaħ inċentivi sabiex il-ħaddiema tagħha jużaw inqas it-trasport privat tagħhom u jagħmlu użu mis-servizz li toffri l-Awtorità.

Kien hemm ukoll l-għotja ta' Tallinja Cards sabiex ikunu jistgħu jagħmlu użu kemm mill-karozzi tal-linja kif ukoll mis-servizz tal-ferry li mill-Kottonera u minn Tas-Sliema jwassalhom lejn il-Belt.

Komplew ukoll il-flexible hours għall-ħaddiema u anke l-ħin xħin jidħlu għax-xogħol u naħseb li dan kompla għen sabiex ikollna tnaqqis ta' traffiku waqt il-peak hours.

Fil-bidu ta' din il-leġiżlatura kelli l-okkażjoni nżur il-ħaddiema tal-Awtorità u binja partikolari li laqtitni b'mod negattiv hija l-binja tal-Enforcement li naħseb ma kenitx tixraq lill-ħaddiema fiż-żmenijiet tal-lum.

It-tmexxija tal-Awtorità kienet konxja minn dan u llum qed issir ħidma sabiex din il-binja tkun tista' tiġi rinnovata u tinbena mill-ġdid sabiex il-ħaddiema jkunu jistgħu jaħdmu f'ambjent aktar nadif, aktar modern u li jixraq għaż-żmenijiet tal-lum.

L-uffiċini tal-Awtorità ta' Għawdex se jinbidlu ta' taħt fuq sabiex il-pubbliku u l-impjegati jkunu jistgħu joperaw minn post aktar modern.

Tajjeb ngħidu li mill-bidu ta' Marzu l-pubbliku qed jinqeda minn binja fir-Rabat, Għawdex ħalli issa jibda x-xogħol fuq il-binja tal-Awtorità.

B'hekk ikollna binja ġdida li tkun l-ewwel binja carbon neutral.

Skema li ħarġet l-Awtorità li jien ngħid li solviet ħafna problemi u għamlitha possibbli li jkunu regolarizzati ċerti binjiet, kienet l-iskema li ħarġet lejn nofs l-2017.

Hawnhekk issemma s-CTB.

Tajjeb ngħidu li s-CTB kulma kien konċessjoni u mhux permess, u naħseb li jkun tajjeb li ngħidu li minn 8,000 applikazzjoni li kien hemm għar-regolarizzazzjoni, 500 biss kellhom is-CTB.

Allura naħseb li jkun tajjeb li wieħed japprezza kemm għamilnieha possibbli għal min forsi kien maqbud bi proprjetà li ma tistax tinbiegħ.

Forsi kellu jħallas għal dawn in-nuqqasijiet li kien hemm, però llum sar possibbli għal min kellu xi nuqqasijiet li ma jsibx diffikultajiet jekk ikun irid ibigħ il-proprjetà tiegħu.

Tajjeb ngħidu li kien hemm 8,000 applikazzjoni u din l-iskema ġġenerat €16-il miljun.

Aħna nħarsu 'l quddiem sabiex din l-iskema ta' regolarizzazzjoni terġa' tiġi mġedda s-sena li ġejja għax it-talbiet għadhom hemm u għadhom jiżdiedu.

Għax aħna Gvern li jisma', se naraw li fejn hemm id-diffikultajiet dawn jiġu solvuti.

X'għamilna bil-flus?

L-Awtorità ma tefgħetx il-flus hemm sabiex tgħid kemm għandha dħul imma għamlet użu tajjeb minnhom.

Fil-fatt 70% minn dawn il-flus marru sabiex ħloqna l-iskema Irrestawra Darek, 20% minnhom marru għal fond ieħor li bbenefikaw minnu l-kunsilli lokali u 10% marru sabiex jiġu managed dawn l-iskemi għax la nħolqu żewġ skemi ovvjament trid il-flus biex timmaniġġjahom.

Is-sena l-oħra meta l-iskema nbdiet għall-ewwel darba tpoġġew għad-dispożizzjoni €8 miljun li ttieħdu f'għaxar ġimgħat.

Din is-sena din l-iskema reġgħet ħarġet din id-darba għall-valur ta' €10 miljun. €7.5 miljun kienu għar-residenzi pubbliċi u f'żoni ta' konservazzjoni, €1 miljun għal persuni li għandhom 65 sena jew aktar, €1 miljun għal persuni bi bżonnijiet speċjali u €0.5 miljun għall-NGOs.

Din id-darba l-iskema għall-pubbliku inġenerali ttieħdet fi 15-il ġurnata u allura ngħid li dawn l-iskemi huma popolari.

L-Awtorità tal-Ippjanar se tkompli toħloq skemi sabiex fejn hemm diffikultajiet jiġu solvuti u dawn l-iskemi jkomplu jitqassmu sabiex minnhom jibbenefikaw in-nies.

Imbagħad hemm il-fond l-ieħor li twaqqaf mid-dħul tar-regolarizzazzjoni tal-ippjanar li huwa riżervat għall-kunsilli lokali u minn dawn il-fondi hemm ħafna kunsilli lokali li bbenefikaw.

Is-sena l-oħra kien hemm spiża ta' €1.2 miljun li minnha bbenefikaw 14-il lokalità b'ħafna xogħlijiet li naħseb illi kieku ma kenux għal dawn l-iskemi ma kenux isiru.

Fosthom insemmi l-istazzjon ta' Birkirkara.

Dan il-kunsill kien ilu ħafna snin jistenna li jkollu l-fondi biex jagħmluh.

Grazzi għall-iskema ta' regolarizzazzjoni dan ix-xogħol seta' jsir u naħseb li jkun tajjeb li l-kunsilli lokali jibbenefikaw minn dawn il-fondi.

Inħeġġeġ lill-kunsilli lokali sabiex jibbenefikaw mill-fond li hemm.

Tajjeb ngħidu li issa ġie deċiż li dawk il-kunsilli lokali li għandhom aktar minn €5 miljun f'dan il-fond, il-fond jieqaf hemm u l-flus jiġu trasferiti għal fuq il-fond ġenerali.

Skema oħra li varajna ftit tal-ġimgħat ilu kienet Sebbaħ il-Lokal.

Hawnhekk qed ngħidu li l-Awtorità qed tpoġġi l-valur ta' €32.5 miljun għall-kunsilli lokali li għandhom inqas minn ammont ta' €100,000 fil-fond tal-ippjanar tal-iżvilupp.

Din l-iskema qiegħda sabiex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jtejbu u jħaddru aktar il-lokalitajiet tagħhom.

Tajjeb ngħidu li l-lokalitajiet li jistgħu jibbenefikaw minn dan il-fond huma Ħal Balzan, Bormla, Ħad-Dingli, il-Għargħur, il-Gudja, il-Kalkara, Ħal Kirkop, Ħal-Lija, l-Imdina, l-Imġarr, l-Imqabba, l-Imtarfa, Pembroke, il-Qrendi, Ħal Safi, Santa Luċija, l-Isla, is-Siġġiewi, Ħal Tarxien, il-Birgu, ix-Xgħajra kif ukoll seba' lokalitajiet f'Għawdex.

Hawnhekk nerġa' nappella lill-kunsilli lokali biex jibbenefikaw minn dan il-fond ħalli jkunu jistgħu jtejbu l-ambjent tar-residenti tagħhom.

Matul is-sena li għaddiet l-Awtorità kompliet toffri aktar servizzi online fosthom id-DNOs.

Fil-fatt is-sena l-oħra kien hemm 1,322 applikazzjoni u 97% minnhom ġew aġġudikati fil-perjodu stabbilit.

Għal compliance certificates kien hemm 9,250 applikazzjoni.

Skema interessanti oħra li qed tibbenefika minnha l-Awtorità tal-Ippjanar hija l-proġett ta' SintegraM li huwa proġett ta' €7 miljun finanzjati minn fondi Ewropej kif ukoll minn fondi lokali.

Imbagħad kien hemm żewġ proġetti interessanti oħra biex l-impjegati jkomplu t-taħriġ tagħhom.

Dawn huma SpatialTRAIN Scholarship Scheme u l-PA+.

Nixtieq nagħmel ukoll kumment fuq l-infurzar li huwa direttorat importanti ħafna tal-Awtorità.

Is-sena li għaddiet kien hemm 3,000 rapport fuq infurzar u 2,900 minnhom kienu investigati.

Kien hemm numru ta' direct actions, uħud minhom ta' ċertu kobor.

Tajjeb ngħid li bħalissa l-Awtorità qiegħda fl-istadju li żżid in-numru ta' enforcement officers sabiex jiżdied l-infurzar b'mod partikolari fiż-żoni li semma l-Onor.

Aquilina, żoni fejn hemm ħafna żvilupp fosthom Tas-Sliema u San Ġiljan.

Hemmhekk se jkun hemm numru li jkunu jafu bih il-kunsilli lokali sabiex jirrapportaw fejn jaħsbu li jkun hemm abbuż minn xogħlijiet li jkunu qed isiru f'ħinijiet mhux suppost, jew b'mod mhux kif suppost.

Mela se jkun hemm l-enforcement officers tal-Awtorità li jkunu jistgħu jaraw li x-xogħol qed isir kif suppost.

Kien hawn kumment fuq il-mod kif topera l-Awtorità.

Jekk qed nitkellmu fuq sfreġji li jsiru, naħseb li jkun tajjeb li wieħed jiftakar li taħt Gvern Nazzjonalista madwar 1.2 miljun metru kwadru li qabel kienu ODZ daħlu fiż-żona tal-iżvilupp.

Għalhekk naħseb li huwa tajjeb li l-paraguni nagħmluhom mhux kif jaqbel lilna biss.

Nagħlaq billi ngħid li din is-sena sar ħafna xogħol mill-Awtorità, u l-figuri huma xhieda ta' dan.

Naħseb li r-rapport annwali jitkellem waħdu dwar kemm sar xogħol u allura nerġa' ngħid grazzi lil dawn in-nies li qed jagħmlu xogħol importanti ħafna, f'ambjent kultant antipatiku, sabiex l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli tikber.

Hemm ħafna aktar affarijiet li saru matul is-sena.

Issemmew is-solar farms fejn kien hawn min qal li ma sar xejn.

Tajjeb infakkar li s-sena l-oħra l-Gvern, flimkien mal-Water Services Corporation, għamlu l-ewwel solar farm li bbenefikaw minnu l-familji fil-Fiddien.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq żvilupp ta' €1.46 miljun li minnu bbenefikaw 370 familja li m'għandhomx bjut u li issa għandhom il-possibilità li jibbenefikaw minn dan is-solar farm li bena l-Gvern.

Issemmiet ir-rural policy.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja pubblikament lill-membri talli għoġobhom jaċċettaw li jifformaw parti minn dan il-Kumitat li se jidħol f'qasam sensittiv.

Nirringrazzja wkoll lill-kollega min-naħa tal-Gvern kif ukoll il-kollega min-naħa tal-Oppożizzjoni li se jifformaw parti minn dan il-Kumitat li se jkun qed jagħmel il-bidliet neċessarji għar-rural policy.

Nikkonkludi billi ngħid li hemm ħafna aktar xogħol xi jsir u l-Awtorità se tkompli tagħmel il-bidliet neċessarji sabiex tkompli toffri l-aqwa servizz lill-poplu.

Sar ħafna xogħol però naħseb li m'aħna kuntenti qatt.

Dan il-Gvern mhu kuntent qatt b'li jagħmel u l-istess l-entitajiet li jaqgħu taħtu.

Jien inħares 'il quddiem biex l-Awtorità tal-Ippjanar tkompli taġġorna ruħha maż-żmenijiet u nkomplu ntejbu l-operat tagħha sabiex tkompli tkun ta' servizz aħjar u aktar effiċjenti.

Konvint li bit-tmexxija għaqlija li għandha l-Awtorità din l-entità se tibqa' toffri l-aqwa servizz possibbli u se tibqa' tkun dik l-entità li entitajiet oħra governattivi jħarsu lejha bħala eżempju ta' effiċjenza, trasparenza u kontabilità.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018.

Din il-votazzjoni se ssir nhar il-Erbgħa, 13 ta' Ġunju, 2018 skont il-ftehim milħuq mill-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS AGIUS: Sur Presidnet, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, 28 ta' Mejju, 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni biex il-Gvern iżid is-somma li jista' jissellef permezz ta' ħruġ ta' strumenti ta' dejn.

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2018.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari; u

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità tal-Ippjanar għas-sena 2018 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, il-ħin tal-Aġġornament ta' din is-seduta mhux se jittieħed.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tnejn, 28 ta' Mejju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

F'12.09 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.