DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 15 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 15 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 15 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 182, li saret fl-14 ta' Jannar 2019, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

It-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24 li saret lis-Sedja mill-Onor.

Karol Aquilina dwar talbiet għal investigazzjoni pendenti quddiem l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika; u

Ir-rapport tad-delegazzjoni magħmula mill-Onor.

Toni Bezzina u l-Onor.

Aaron Farrugia li ħadu sehem f'konferenza f'Moska fl-10 ta' Diċembru 2018 dwar ir-Rwol tal-Parlamenti fid-Dinja tal-lum fl-okkażjoni tal-25 Anniversarju mit-twaqqif tal-Kunsill tal-Parlament Federali tal-Federazzjoni Russa.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid b'liema dritt hu jawtorizza lil Transport Malta tagħmel, kif għamlet reċentement f'tal-Balal, esproprji de facto, jew l-esproprji ta' art privata li saru qabel ma ġie ppubblikat l-avviż fil-Gazzetta tal-Gvern kif tgħid il-liġi?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, l-Infrastuttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6873 f'Seduta 182.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, bil-permess tal-Ministru, li wieġeb f'isem il-Ministru msiefer, nixtieq nagħmel mistoqsija lis-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Awtorità tal-Artijiet.

Il-Ministru għat-Trasport hawnhekk irreferieni għal tweġiba li ngħatat fis-seduta tal-bieraħ, liema tweġiba fil-fatt ma twieġeb xejn mid-domanda dwar għaliex u b'liema dritt Infrastructure Malta qabditha donnha drawwa, kif anke ġie rappurtat f'diversi ġurnali lokali, inkluż fil-ġurnal Times of Malta tat-3 ta' Ottubru 2018 b'rapport fuq xogħlijiet f'Tal-Balal, li tagħmel xogħol mingħajr permess.

Apparti li huwa ħażin, b'dan l-aġir qed tibgħat messaġġ li ċ-ċittadin jista' ma josservax il-liġi għaliex might is right.

Is-Segretarju Parlamentari huwa konxju ta' dawn ir-rapporti li kien hemm fil-gazzetti?

Huwa konxju ta' dawn l-ordnijiet?

Jekk iva, għaliex ingħatat din l-ordni jew direttiva li ejja nagħmlu li għandna nagħmlu mbagħad wara napplikaw għall-permess?!

CARMELO ABELA: Sur President, l-ewwel nett ma naħsibx li dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant huwa l-każ.

Barra minn hekk, jekk qed jirreferi għall-esproprjazzjoni tal-art, hemm mistoqsija tiegħu stess li se tiġi mwieġba fis-seduta tal-lum.

Fil-fatt, l-ewwel sitt mistoqsijiet huma fuq l-istess suġġett.

It-tweġiba li ngħatat ilbieraħ mill-Ministru tagħmel referenza għal xogħol li qed isir fi Triq il-Balal u naħseb ilkoll kemm aħna naqblu li x-xogħol li qed isir minn Infrastructure Malta u mill-Ministeru responsabbli mit-trasport qed isir bl-iskop li ntejbu s-sistema tat-traffiku f'pajjiżna.

Dan it-tip ta' xogħol li qed isir f'diversi toroq, fosthom fi Triq tal-Balal, ta' min ifaħħru.

Għandna ammont ta' karozzi fit-toroq tagħna u allura hija xi ħaġa ta' min ifaħħarha li qed jitwessgħu t-toroq li fihom karreġġjata waħda biss fuq naħa u waħda fuq oħra, speċjalment f'żoni fejn nafu li t-trasport huwa pjuttost massiċċ, inkluż f'din iż-żona tat-Triq tal-Balal.

Dan huwa proġett b'investiment ta' €4 miljun li ma jinvolvix biss it-twessigħ tat-triq biex tiġi b'karreġġjata doppja fuq kull naħa, iżda jinvolvi wkoll l-istallazzjoni ta' servizzi li huma adattati għaż-żmien tal-lum.

Pereżempju l-lampi tat-toroq qed isiru b'bozoz LED għax ċertament huwa importanti li wieħed jimxi lejn din is-sistema f'dak li għandu x'jaqsam mal-elettriku fit-toroq tagħna.

Naħseb li qabel ma jkun hemm xi kritika jew oħra, tajjeb li naraw x'inhuwa l-iskop ta' dan it-tip ta' xogħol.

F'Malta diġà rajna t-traffiku jimxi aħjar f'diversi toroq li saru.

Issolviet kompletament il-problema?

L-impenn tal-Gvern huwa li l-ewwel nett nirranġaw it-toroq kollha f'pajjiżna.

Naħseb li qatt ma kien hemm dan l-impenn minn xi amministrazzjoni, kienet min kienet, li tagħmel dan l-investiment massiċċ fl-infrastruttura tat-toroq tagħna.

Naħseb li x-xogħol li Infrastructure Malta qed twettaq flimkien mal-Ministeru kkonċernat huwa xi ħaġa li din il-Kamra għandha tapprezza.

Allura huwa importanti li nsemmu l-iskop ta' dan il-proġett.

Mill-bqija, rigward il-mistoqsija supplimentari tal-Onor.

Interpellant ngħid li anke llum stess hemm sensiela ta' mistoqsijiet li ġew imwieġba, inkuż fuq il-qbiela.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Nirringrazzja lill-Ministru Carmelo Abela però nistqarr li fid-dlam kont u fid-dlam bqajt għax it-tweġiba tiegħu ma twieġeb xejn mill-punti li għamilt!

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq l-utilità jew le.

Il-mistoqsija tiegħi ma kenitx fuq jekk ix-xogħol kienx bżonjuż jew le, imma fuq jekk il-Gvern huwiex ġustifikat li jieħu l-liġi f'idejh.

Iċ-ċittadin meta jieħu l-liġi f'idejh jitressaq il-qorti!

Allura l-Gvern għandu jibgħat messaġġ li might is not right!

Fl-ebda tweġiba li ngħatatli ma għandi t-tweġiba li ridt.

B'liema dritt l-Awtorità tal-Artijiet tidħol fi proprjetà privata mingħajr ma l-qbiela jkunu terminati skont il-liġi u mingħajr ma jintbagħtu ittri uffiċjali skont il-liġi?

Il-Gvern suppost qed imexxi bl-eżempju.

Dak huwa l-punt tal-mistoqsija tiegħi.

Jien hawnhekk għandi artiklu tat-Times of Malta tat-3 ta' Ottubru u nikkwota:

Aktar 'il quddiem dan l-artiklu jgħid hekk:

Jekk dan l-artiklu qed jigdeb, għidli mod ieħor, però jekk inhu minnu, b'dan kollu erġajna lura għas-snin tmenin, meta l-Gvern kien jaqbad u jidħol bil-gaffa u jibda x-xogħlijiet mingħajr permess, kif ġara fil-ġnien ta' Wied Blandun, Raħal Ġdid.

B'liema dritt il-Gvern beda x-xogħol mingħajr ma applika minn qabel bħalma jagħmlu ċ-ċittadini normali?!

CARMELO ABELA: Sur President, it-tweġiba għall-mistoqsija oriġinali rreferiet lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6873 u tajjeb li nikkwotaha sabiex kulħadd ikun jaf xi tgħid dik it-tweġiba li ngħatat fis-seduta tal-bieraħ.

Se nikkwota l-aħħar parti li tgħid hekk:

"Infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet u Infrastructure Malta li r-regolamenti u liġijiet li japplikaw fil-każ ta' esproprji qed ikunu rispettati fl-intier tagħhom.

Dan jinvolvi l-approvazzjoni tal-istimi tal-periti fir-rigward tal-kumpens dovut lis-sidien tal-artijiet privati, terminazzjoni ta' qbiela fejn applikabbli u l-pubblikazzjoni tal-Gazzetta tal-Gvern.

Infurmat li dan huwa proċess li jinsab għaddej."

Naħseb li l-Onor.

Interpellant hawnhekk għandu tweġiba.

Ir-risposta li tajt illum qed tagħmel referenza għaliha wara li kellna aktar mistoqsijiet fuq dan is-suġġett.

L-ISPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, bil-permess tal-Ministru, fil-vesti tiegħi bħala rappreżentant tal-Oppożizzjoni fi ħdan l-Awtorità tal-Artijiet ngħid li meta Transport Malta mxiet kif imxiet, effettivament għamlet espropju de facto qabel ma l-Awtorità tal-Artijiet tat il-kunsens tagħha.

U ġaladarba hawn is-Segretarju Parlamentari Chris Agius nitolbu jgħid jekk iħossx li meta sar l-esproprju de facto kienx effettivament qed jorbot idejn l-Awtorità tal-Artijiet jew le peress li x-xogħol kien diġà sar.

L-Onor.

Chris Agius, fil-kapaċità tiegħu ta' Segretarju Parlamentari, kellu xi lmenti kif kelli jien minn nies li l-proprjetà hija tagħhom, franka, u l-Gvern qabad u daħal mingħajr ma dawn qatt kienu jafu?

Is-Segretarju Parlamentari Chris Agius iħoss li jdejn l-Awtorità kienu marbuta peress li Transport Malta qabdet u daħlet?

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sur President, nixtieq nirrispondi lill-Onor.

Interpellant li qal li huwa r-rappreżentant tal-Oppożizzjoni fuq l-Awtorità tal-Artijiet u allura naħseb li konxju aktar minn ħafna minna xi jkun qed jiġri waqt il-laqgħat tal-Bord tal-istess Awtorità.

Naħseb li jaf li dan l-aħħar kien hemm talbiet, kemm minn Infrastructure Malta kif ukoll minn Transport Malta, sabiex jittieħdu artijiet sabiex isir dan l-iżvilupp li qed isemmi.

Bħalu, jew forsi aktar minnu, jien nirċievi numru ta' emails kif ukoll ilmenti, però fuq il-każijiet li semma, sal-lum għadni ma rċevejt l-ebda lment.

Jekk l-Onor.

Interpellant irċieva dawn l-ilmenti, jista' jgħaddihom lili biex nivverifikahom, jekk mhux diġà vverifikahom dhuwa stess ladarba għandu aċċess bħala membru tal-bord tal-Awtorità tal-Artijiet.

Jekk irid nista' nivverifikahom jien ukoll u ngħaddilu l-informazzjoni mitluba.

TAL-BALAL - TWESSIGĦ TAT-TRIQ – ESPROPRJAZZJONI TA' ART PRIVATA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa kien hemm bejn l-Awtorità tal-Artijiet u s-sidien tal-artijiet privati li tteħditilhom l-art f'Tal-Balal biex isir it-twessigħ tat-triq?

Jista' wkoll jagħti d-data ta' dawn il-laqgħat?

CARMELO ABELA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6873 f'Seduta 182.

TAL-BALAL - KUMPENS GĦALL-ART ESPROPRJATA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' kumpens dovut lis-sidien tal-artijiet privati li ġew esproprjati bil-proġett tat-twessigħ tat-triq f'Tal-Balal, u jistax jagħti d-data ta' meta saret din l-istima mill-periti mqabbda mill-Awtorità tal-Artijiet?

CARMELO ABELA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma l-Onor.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, it-tweġiba hija identika għal dik taż-żewġ mistoqsijiet ta' qabel!

Il-Ministru qed jevita l-mistoqsija!

Jien hawnhekk staqsejt kemm-il laqgħa kien hemm bejn l-Awtorità u s-sidien tal-artijiet.

It-tweġiba ma tgħid xejn.

Jien staqsejt kemm huwa l-ammont ta' kumpens dovut lis-sidien tal-artijiet li ġew espropjati lilhom f'Tal-Balal u l-istess, it-tweġiba ma tgħid xejn!

Tlabt ukoll biex il-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittri uffiċjali li suppost ikunu preżentati fil-qorti qabel ma jibdew ix-xogħlijiet biex tintemm il-qbiela u fil-fatt dan ma ġarax!

It-tweġiba ma tgħid xejn!

X'inhi r-raġuni li l-Ministru għat-Trasport evita għal darba, dartejn, tlieta li jagħti din l-informazzjoni li hija jew iswed jew abjad?

CARMELO ABELA: Sur President, l-ewwel nett ninnota li t-tweġiba li ngħatat ilbieraħ qed tagħmilha ċara li dan il-Gvern, b'rispett sħiħ lejn il-liġijiet tal-pajjiż u diversi oqsma rispettivi, għandu fil-programm tiegħu li jtejjeb l-infrastuttura ta' pajjiżna fir-rigward ta' toroq.

U din hija xi ħaġa tajba li qed issir u li għandha ssib l-appoġġ ta' din il-Kamra.

It-tieni, tajjeb ninnotaw li dak li qed isir, qed isir b'rispett sħiħ lejn il-liġijiet tal-pajjiż.

Tajjeb ninnotaw ukoll li dan il-proċess għadu għaddej.

Dan qalitu t-tweġiba tal-bieraħ, li l-proċess għadu għaddej.

Allura jfisser li għad hemm ħwejjeġ marbuta ma' dan l-iżvilupp f'Tal-Balal fejn il-proċess tagħhom mhuwiex konkluż mija fil-mija u allura d-diskussjonijiet u t-taħdidiet għadhom għaddejjin f'dan ir-rigward.

L-ISPEAKER: L-Onor.

JASON AZZOPARDI: Sur President, ġaladarba l-Ministru qed jgħid li x-xogħlijiet qed isiru b'rispett sħiħ tal-liġijiet, jaf li l-liġi tal-artijiet ġiet emendata fl-2005 u tgħid li huwa obbligu tad-Dipartiment tal-Artijiet li qabel ma jesproprja u qabel ma jibdew ix-xogħlijiet, irid jagħmel stima u jiddepożita fil-kont tal-bank is-somma li għaliha jkun qiegħed jistma dik l-art li tkun se tiġi espropjata?

Fil-każ tat-Triq Tal-Balal għandna sitwazzjoni fejn wara diversi xhur din l-informazzjoni ma tridx tingħata mill-Gvern, irrelevanti minn jekk hux Infrastructure Malta jew il-Ministeru.

Mhux veru qed jiġu segwiti l-liġijiet għax kieku veru li qed jiġu segwiti l-liġijiet, kieku kien jiġi ppubblikat l-ammont ta' kumpens li ġie offrut.

F'dan il-każ, il-Ministeru li għalih mhuwiex responsabbli l-Ministru li qed iwieġeb, biex inkun ġust miegħu, qabad u ħa l-liġi b'idejn u ma mexiex skont il-liġi.

Hawnhekk qed nidħku bin-nies.

L-ISPEAKER: Din hija repetizzjoni ta' mistoqsija li diġà saret għal darba darbtejn.

Għandek xi żżid mar-risposta Ministru?

CARMELO ABELA: Sur President, nirreferih għat-tweġiba tal-bieraħ li qed tagħmilha ċara li dak li qed jgħid mhuwiex minnu.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hu awtorizzax il-prassi jew proċedura ġdida li l-entitajiet li jaqgħu taħtu jibdew jesproprjaw de facto l-art tal-privat mingħajr ma tiġi obduta l-liġi li tirregola tali teħid?

CARMELO ABELA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant kif f'pajjiż li jħaddem u jirrispetta s-saltna tad-dritt, jien dejjem nesiġi li kulħadd, inkluż entitajiet u awtoritajiet Governattivi, isegwi l-liġijiet u r-regolamenti li japplikaw – xejn inqas f'każ ta' espropji kif jien infurmat li dejjem sar.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Sur President, għandi nifhem li meta l-Ministru qed jgħid li l-Gvern jirrispetta s-saltna tad-dritt qed jirreferi għar-rule of law u mhux għar-rule by law, li hemm differenza magna bejniethom!

Jekk inhu hekk, allura l-Gvern suppost m'għandux diffikultà jippubblika l-ittri uffiċjali li suppost ġew preżentati fil-qorti qabel ma beda x-xogħol f'Tal-Balal.

Ħa nkun ċar: L-ittri uffiċjali li jkunu ppreżentati fil-qorti huma dokumenti pubbliċi u anke jkunu onlajn, jiġifieri mhux qed nistaqsi għal informazzjoni privata.

Biex inkun ċar.

Mhux qed nitlob għal affarijiet sigrieti jew kunfidenzjali.

Madanakollu dawn ma ġewx preżentati.

Il-Ministru infurmat għaliex dan ma sarx?

CARMELO ABELA: M'għandix din l-informazzjoni.

TAL-BALAL - TWESSIGĦ TAT-TRIQ – TERMINAZZJONI TAL-QBIELA FUQ ART ESPROPRJATA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta ġew terminati l-qbiela tal-artijiet f'Tal-Balal da parti tal-Awtorità tal-Artijiet, bid-dati preċiżi għal kull terminazzjoni?

CARMELO ABELA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6873 f'Seduta 182.

L-ISPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Jista' l-Ministru jagħtina garanzija li dawk il-bdiewa li tilfu l-qbiela tagħhom minħabba t-twessigħ ta' dawn it-toroq se jingħataw artijiet argikoli oħrajn?

S'issa din id-diskussjoni ma saret imkien, la fl-Awtorità u lanqas fil-pubbliku.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-bdiewa ġenwini li tilfu l-qbiela tagħhom minħabba dan it-twessigħ ta' toroq humiex se jingħataw artijiet oħra?

CHRIS AGIUS: Il-prassi dejjem kienet li l-Awtorità tal-Artijiet tikkonsulta ma' min ikunu itteħdulu l-artijiet u jekk hemm il-possibbiltà li jingħata post alternattiv, jingħata post alternattiv.

L-ISPEAKER: L-Onor.

RYAN CALLUS: Is-Segretarju Parlamentari Chris Agius huwa konxju li dawn id-diskussjonijiet ma sarux mill-Awtorità?

Jekk jikkonferma li ma sarux, jew jaħseb li ma sarux, jista' jagħti istruzzjonijiet lill-Awtorità biex tara li dawn il-bdiewa jkun jista' jkollhom għelieqi oħra?

CHRIS AGIUS: Le, m'iniex konxju jekk sarux diskussjonijiet jew le.

Interpellant huwa f'pożizzjoni li jgħidilna hu jekk dawn sarux jew le bħala membru tal-bord tal-Awtorità tal-Artijiet.

Madanakollu jien se nitkellem maċ-Chairperson kif ukoll mat-tmexxija tal-istess Awtorità u se nistaqsi jekk tali diskussjonijiet sarux.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Ġaladarba wieġeb is-Segretarju Parlamentari Chris Agius fir-rigward tal-Awtorità tal-Artijiet, jista' jgħid fiex waslet l-investigazzjoni biex wieħed jistabbilixxi l-kaġun tad-data leak li kien hemm f'din l-Awtorità ftit tal-ġimgħat ilu, fejn ġew affettwati eluf ta' nies?

CHRIS AGIUS: Sur President, naħseb li l-Onor.

Interpellant, li għal numru ta' snin kien fil-pożizzjoni li ninsab fiha jien, japprezza l-fatt li matul dawn l-aħħar snin u xhur sar żvilupp fl-Awtorità tal-Artijiet sabiex ikun hemm aktar trasparenza u kontabilità f'dak li jsir ħalli sitwazzjonijiet li seħħew fil-passat possibbilment ma jerġgħux jiġru.

Fost l-affarijiet li saru nsemmi li qabel ċerti każijiet riedu jgħaddu minn manglu sabiex jiġu deċiżi mentri llum jgħaddu quddiem bord u fost il-membri ta' dan il-bord hemm rappreżentant tal-Oppożizzjoni.

Għamilna wkoll sit elettroniku u f'dan is-sit elettroniku setgħu jsiru kull tip ta' applikazzjonijiet mal-Awtorità.

Għal numru ta' ġimgħat dan kien qed jaħdem imma sfortunatament, seħħ dak l-inċident li qed isemmi l-Onor.

Ovvjament saru l-investigazzjonijiet.

Qed isiru wkoll ix-xogħlijiet neċessarji biex dan is-sit jerġa' jitla' onlajn sabiex kif kien qed isir fl-aħħar xhur, kull min irid jagħmel xi talba quddiem l-Awtorità tal-Artijiet, ikun jista' jagħmel dan mill-kumdità ta' daru.

Dan huwa proċess mill-aktar trasparenti li qed iseħħ grazzi għall-bidliet neċessarji li għamilna fil-liġi.

Sfortunatament, tul is-snin kellna ħafna każijiet li ħolqu ħafna suspetti imma llum nistgħu niftaħru li għandna liġi li mhux biss hija aktar trasparenti, imma hija aktar ġusta ma' kull min jagħmel applikazzjoni.

Huwa veru li kellna dan l-inċident sfortunat, u qed issir l-investigazzjoni neċessarja, imma naħseb li tajjeb napprezzaw li dak li seħħ matul dan l-aħħar xahar kien sabiex il-poplu jinqeda aħjar.

Quddiem l-Awtorità għandna każijiet li jmorru lura għal għexieren ta' snin.

B'din is-sistema l-ġdida li l-Awtorità varat, kull talba li ssir lill-Awtorità tingħata risposta fi żmien aktar aċċettabbli.

Fiż-żmien li ġej l-istess sit elettroniku se jibda jaħdem b'aktar preċiżjoni sabiex it-talbiet li jersqu quddiem l-Awtorità jkunu jistgħu jingħataw risposti fi żmien aċċettabbli.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, f'dawn l-aħħar ftit snin kien hemm l-iskema ta' regolarizzazzjoni biex residenzi li nbnew ammont ta' snin ilu, wieħed ikun jista' jirregolarizzahom fil-każ li jkun sar xi tibdil.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk din l-iskema hux se tkun estiża għall-2019?

X'qed isir mill-fondi li qed jinġabru meta wieħed jirregolarizza parti mir-residenza tiegħu?

Interpellant qed jirreferi għal skema tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Kemm ilna fil-gvern, solvejna numru ta' diffikultajiet li kienu qed jgħaddu minnhom ħafna familji meta jiġu biex jissellfu fuq il-proprjetà tagħhom jew saħasitra biex ibigħuha minħabba xi bidliet li ma jkunux jidhru fil-pjanti oriġinali approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar.

Permezz tal-Awtorità tal-Ippjanar ħriġna skema sabiex kull min ikollu xi difett żgħir skont il-pjanti, ikun jista' jirregolarizza din il-problema.

Ovvjament ta' kull ħaġa mhux tajba jkun hemm miżata li trid titħallas u bil-flus li nġabru l-Awtorità tal-Ippjanar ħolqot numru ta' skemi differenti, fosthom l-iskema Irrestawra Darek, skema popolari ħafna li din is-sena reġgħet ħarġet għat-tieni sena.

L-ewwel sena kien hemm iddedikati €8 miljun u din is-sena ddedikajna €10 miljuni għal din l-iskema.

Aktar minn hekk, fl-ewwel sena kienet biss għall-faċċati ta' residenzi.

Din is-sena, minbarra faċċati ta' residenzi din l-iskema ġiet estiża wkoll għall-NGOs kif ukoll għal dawk li għandhom aktar minn 65 sena, kif ukoll għal dawk il-persuni bi bżonnijiet speċjali fid-djar tagħhom.

Din l-iskema tant kienet popolari li nbelgħet fi ftit ġimgħat.

Issa nħarsu 'l quddiem biex ir-residenti fil-lokalitajiet differenti tagħna jkomplu jgawdu minn dawn l-iskemi.

Parti oħra mis-somma qiegħda tintuża sabiex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jsebbħu l-lokal tagħhom.

Qed nirreferi għall-iskema Sebbaħ il-Lokal Tiegħek, fejn dawk il-kunsilli lokali li m'għandhomx aktar minn €100,000 fil-fond għall-ippjanar ikunu jistgħu jibbenefikaw mis-somma ta' €50,000 sabiex isebbħu l-lokal tagħhom.

Dawn huma skemi interessanti ħafna u qed jintgħoġbu kemm mir-residenti kif ukoll mill-kunsilli lokali.

Hemm ukoll skema b'għexieren ta' miljuni ta' ewro riżervata għall-kunsilli lokali, li hija l-iskema tad-Development Planning Fund.

Minn hawn inħeġġeġ lill-kunsilli lokali sabiex jagħmlu użu minn dawn il-flus.

Hemmhekk hemm aktar minn €20 miljun riżervati għall-kunsilli lokali.

Huma ftit il-kunsilli lokali li qed jersqu 'l quddiem sabiex jibbenefikaw minnhom.

Matul dawn l-aħħar ġimgħat kellna numru ta' proġetti interessanti mill-kunsilli lokali.

L-aktar wieħed reċenti huwa dak tar-restawr tal-Ġnien Sir Paul Boffa mill-Kunsill Lokali tal-Floriana.

L-iskop huwa li jagħmluh aktar attraenti għar-residenti tagħhom.

Il-fondi li jinġabru minn dak li jidħol f'lokalità jkun riżervat għall-kunsill lokali li qed jirrappreżenta dik il-lokalità.

Għalhekk, aħna nappellaw sabiex il-kunsilli lokali jagħmlu użu minn dawn il-fondi.

Dawn l-iskemi qegħdin hemm sabiex itejbu l-lokalitajiet tagħna, sabiex il-lokalitajiet tagħna nagħmluhom aktar aċċessibbli, sabiex ir-residenti tagħna jkunu jistgħu jgawdu aktar il-lokal tagħhom.

Nerġa' ngħid, hemm fond sostanzjali ta' aktar minn €20 miljun li qiegħed hemm jistenna sabiex il-kunsilli lokali tagħna jagħmlu użu minnu.

Hawn huwa l-għaqal tal-Awtorità tal-Ippjanar!

Qed nitkellmu fuq Awtorità li sa ftit snin ilu kienet tiddependi mill-flus li jgħaddilha l-Gvern.

Illum, bil-għaqal tagħha, saret waħda mill-aktar awtoritajiet effiċjenti u kontabbli.

Il-flus li qed tiġbor qed tgħaddihom lura lir-residenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 4 tal2019 – Ordni tal-2019 li jwaqqaf l-Aġenzija għar-Reġistrazzjoni tal-Artijiet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministu għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-miżuri li twettqu jew kienu se jitwettqu sabiex jintlaħqu l-miri tas-sitt dimensjonijiet indirizzati mill-Politika Strateġika Nazzjonali għal Tnaqqis fil-Faqar u għal Inklużjoni Soċjali 2014-2024, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8337.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ORDINANZA DWAR

IL-PROFESSJONI MEDIKA U

L-PROFESSJONIJIET LI GĦANDHOM X'JAQSMU MAGĦHA U L-ORDINANZA DWAR

IL-MEDIĊINI PERIKOLUŻI

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Jannar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Insejjaħ lill-Onor.

Silvio Grixti li kien baqa' in possession.

SILVIO GRIXTI: Sur President, fis-seduta tal-bieraħ bdejt l-intervent tiegħi dwar l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed jittrasponi Direttiva tal-Unjoni Ewropea sabiex fid-definizzjoni "droga" jiġu inklużi s-sustanzi psikoattivi li jistgħu joħolqu riskji għas-saħħa jew fil-livell soċjali simili u li mhumiex koperti bil-Konvenzjoni Unika tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drogi Narkotiċi tal-1961, kif emendata bil-Protokoll tal-1972, jew bil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar Sustanzi Psikotropiċi tal-1971.

Dan ifisser li l-użu, il-bejgħ u t-traffikar ta' dawn is-sustanzi psikoattivi jibda jammonta għal att kriminali.

Irrid ngħid ukoll li din id-Direttiva tobbliga lill-istati membri jgħaddu informazzjoni dwar dawn is-sustanzi lill-awtoritajiet Ewropej.

Fl-istess ħin il-Kummissjoni Ewropea ntrabtet li kull meta hi tirċievi rapporti dwar xi sustanza ġdida li tkun daħlet fis-suq u li tkun qed tikkaġuna ħsara lis-soċjetà, hi trid tagħmel dak kollu meħtieġ biex is-sustanza tkun dikjarata illegali minnufih.

F'kull każ partikolari, il-Kummissjon Ewropea tqis jekk il-ħsara fil-livell soċjali kkawżata minn sustanza psikoattiva ġdida lill-individwi u lis-soċjetà hijiex gravi.

B'mod partikolari tqis ukoll l-impatt li jista' jkollha sustanza fuq l-ordni pubblika, jiġifieri tkunx tali li tfixkel l-istess ordni fis-soċjetà.

Tara wkoll jekk tkunx qed iġġib imġiba vjolenti jew anti-soċjali, attivitajiet kriminali, inklużi kriminalità organizzata, jew jekk it-tixrid ta' din is-sustanza psikoattiva ġdida jkunx qed iġib xi profitti illegali sinifikanti.

Din id-Direttiva fl-aħħar nett tagħti l-possibbiltà lill-pajjiżi membri kollha biex idaħħlu fis-seħħ kwalunkwe miżura ta' kontroll fuq livell nazzjonali li jqisu xierqa sabiex jitrażżan kemm jista' jkun l-użu u t-tixrid ta' dawn id-drogi sintetiċi jew psikoattivi ġodda.

Sur President, tajt spjegazzjoni ftit teknika ta' dan l-Abbozz ta' Liġi imma bażikament l-importanza ta' dan l-Abbozz ta' Liġi toħroġ mill-fatt li bih nistgħu ngħidu li qed inwessgħu sew id-definizzjoni ta' 'drogi illegali' sabiex ninkludu d-drogi psikoattivi ġodda.

Qegħdin nenfasizzaw ukoll il-ħtieġa ta' kollaborazzjoni sħiħa fuq livell Ewropew biex il-ġlieda kontra l-vizzju misħut tad-droga fis-soċjetà tagħna kontinwament tkompli tissaħħaħ.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, għandna quddiemna Abbozz ta' Liġi bl-iskop li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha, Kap. 31, u l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi, Kap. 101, sabiex tiġi implimentata d-Direttiva 2017/2103 (UE).

Din hija Direttiva intiża sabiex id-definizzjoni 'droga' tkun tinkludi wkoll sostanzi psikoattivi ġodda.

Din id-Direttiva tħassar ukoll id-deċiżjonijiet tal-Kunsill tal-2005.

M'għandix dubju li l-bosta individwi u organizzazzjonijiet impenjati u dedikati li jaħdmu f'dan il-qasam se jaqblu ma' dawn il-miżuri hekk kif preżentati f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Filwaqt li m'għandu jkun hemm ebda oġġezzjoni għal dan l-Abbozz ta' Liġi, mill-banda l-oħra nħoss li din id-diskussjoni għandha tixprunana biex nagħmlu diskussjoni ġenerali dwar il-politika nazzjonali dwar id-droga.

Nibda billi ngħid li l-liġi ewlenija li tittratta l-pussess tad-droga hawn f'Malta hija l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi, Kap. 101, tal-1 ta' Settembru 1939.

Naturalment minn dak iż-żmien ġiet emendata diversi drabi, però l-għan tagħha jibqa' li temenda u tikkonsolida l-liġijiet dwar l-importazzjoni, l-esportazzjoni, il-manifattura, il-bejgħ u l-użu ta' loppju u ta' mediċini oħra perikolużi.

Din il-liġi tkopri diversi suġġetti li jinkludu t-tipi differenti ta' sustanzi narkotiċi li jaqgħu taħtha, il-pieni minimi u massimi għall-pussess sempliċi, jiġifieri pussess għall-użu personali, u l-pieni minimi u massimi għall-pussess kwalifikat, jiġifieri mhux għall-użu personali.

Il-liġi tkopri wkoll il-kultivazzjoni u l-produzzjoni ta' dawn is-sustanzi.

Sur President, huwa importanti li t-tema tad-droga tkun fuq quddiem nett tal-aġenda nazzjonali.

Il-kwestjoni tal-abbuż tad-droga għandha tiġi indirizzata b'mod komprensiv permezz ta' approċċ li juża metodi differenti.

Pereżempju għandha tingħata aktar importanza lir-riċerka f'dan il-qasam u għandha ssir riċerka fejn jingħata aktar widen lil esperjenzi reali tan-nies li huma dipendenti fuq id-droga għax minn dawn l-esperjenzi nistgħu nitgħallmu ħafna.

Meta dawn l-esperjenzi joħorġu aktar fil-beraħ ġeneralment jirriżulta li s-sustanzi tal-alkoħol u d-droga mhumiex il-problema iżda huma biss sintomi li jikxfu l-problemi tal-individwu.

Għaldaqstant ma nistgħux ninjoraw il-fatt li huwa l-bniedem li jabbuża li għandu l-problema.

Huwa fatt ukoll li l-abbuż tad-droga u l-alkoħol jaħdem b'mod awtodistruttiv u anti-soċjali, speċjalment fejn hemm pedamenti ta' trobbija difettuża fit-tfulija.

Pedamenti foloz fit-trobbija maż-żmien iġibu l-problemi għax l-individwu ma jimmaturax f'persuna adulta trankwilla.

Barra minn hekk, ma rridux ninjoraw il-fatt li qegħdin f'perjodu ta' transizzjoni fejn qed issir bidla fil-kultura u l-mentalità.

Hawn mentalità li ċertu tip ta' nies biss jistgħu jmissu mad-droga.

L-esperjenza għallmitna li l-vizzju tad-droga m'għandux limitu ta' età.

Kulħadd jista' jispiċċa fil-vizzju tad-droga.

Għandna żgħażagħ ta' bejn it-13-il sena u l-15-il sena li diġà qegħdin jagħmlu użu mill-ħaxixa regolarment apparti mix-xorb alkoħoliku.

Dan l-aħħar qed nassistu għal problema oħra li hija relatata mal-użu tad-droga.

Qed nirreferi għall-mentalità li d-drogi ma jagħmlux ħsara u li dawn jistgħu jiġu użati b'mod rikreattiv.

Din saret bħal epidemija li bil-mod qed tisraq il-pjaċir sempliċi tal-ħajja.

Hemm ukoll il-problema tad-drogi sintetiċi li qed jidħlu f'Malta u li l-effetti tagħhom għadhom mhumiex magħrufa.

Fil-fatt, fl-aħħar snin kważi kull ġimgħa nstabet droga sintetika ġdida fis-suq.

Tant hu hekk li ħafna nies ikun mingħalihom qed jixtru xi droga pura imma fir-realtà jkunu qed jixtru drogi sintetiċi li kapaċi jkunu ħafna aktar perikolużi.

Dan għandu jwassal biex l-isforzi kollha tagħna jkunu diretti lejn għan wieħed, dak li noffru l-protezzjoni kollha u ngħinu lil dawk li jkunu sofrew mill-ħsara kbira li jġib miegħu l-abbuż tad-droga fis-soċjetà tagħna.

L-abbuż tad-droga huwa kwestjoni komplessa u teħtieġ input strateġiku u integrat mis-setturi varji involuti bħalma huma l-awtoritajiet tas-saħħa, il-ġudikatura, il-leġiżlaturi, l-awtoritajiet tal-infurzar u s-settur volontarju.

F'Malta diġà għandna struttura ta' kordinazzjoni u kollaborazzjoni fir-rigward tal-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta' strateġija dwar id-droga, madanakollu mal-medda taż-żmien din l-istruttura saret teħtieġ l-element addizzjonali ta' unità ġdida li tikkordina u timplimenta l-politika dwar id-droga f'ċerti aspetti filwaqt li f'każijiet oħra, ir-rwol u l-pożizzjonijiet tal-organizzazzjonijiet eżistenti jridu jiġu kjarifikati jew imsaħħa.

L-istess meta niġu għall-qafas legali u ġudizzjarju ta' pajjiżna.

Wara kollox dan huwa l-ħsieb wara dan l-Abbozz ta' Liġi.

Kif diġà semmejt, il-qafas ewlieni tal-liġi Maltija marbuta mal-użu u l-abbuż tas-sustanzi huwa kostitwit mill-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha kif ukoll mill-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Dawn iż-żewġ Atti u liġijiet sussidjarji oħra maħruġa taħthom jindirizzaw diversi aspetti marbuta mad-droga, inkluż il-bejgħ, il-kisba, il-pussess u l-użu tad-droga speċifikata.

Jistabbilixxi wkoll il-penali li jistgħu jiġu imposti kontra persuni misjuba ħatja ta' reat.

Il-fatti juruna li ħafna persuni, għalkemm mhux qed jagħmlu użu mill-eroina, qegħdin jużaw drogi oħra.

Fil-fatt, daħlet sew l-ideoloġija li m'hemm l-ebda problema jew diffikultà li wieħed juża d-droga sakemm wieħed ma jagħmilx użu mill-eroina.

Din l-ideoloġija qed tikkawża ħerba sħiħa fis-soċjetà tagħna.

Aktar ma jgħaddi żmien, aktar qed ikun hemm każijiet ta' dipendenza fuq sustanzi oħra u mhux fuq l-eroina.

Donnu li l-pubbliku b'mod ġenerali jibża' mill-eroina u mill-konsegwenzi tagħha imma ma nistgħux ngħidu l-istess għal drogi oħra bħall-kannabis, il-kokaina, id-drogi sintetiċi u l-alkoħol.

Dawn ir-riflessjonijiet li aċċennajt għalihom nemmen li għandhom jixprunawna biex naħdmu aktar ħalli kemm jista' jkun intaffu l-vizzju tad-droga u l-problemi qerrieda li ġġib magħha, problemi li jekk ma nikkontrollawhomx, pajjiżna se jbati minn konsegwenzi koroh fil-futur.

Waqt li kont qed nipprepara għal dan l-intervent innotajt li f'dan il-qasam hemm ċertu nuqqasijiet li hemm bżonn jiġu indirizzati.

Pereżempju nemmen li hemm bżonn ta' aktar tixrid ta' informazzjoni dwar id-drogi, speċjalment id-drogi ġodda li ħerġin fis-suq.

L-informazzjoni li għandna għandha tkun indirizzata lill-ġenituri, lill-iskejjel kif ukoll fuq livell nazzjonali.

Il-ġenituri u kull min jieħu ħsieb it-tfal għandhom bżonn li jkollhom il-faċilità u qafas legali fejn huma jistgħu jittestjaw sustanzi suspettużi li t-tfal li qed jieħdu ħsieb jista' jkollhom fil-pussess tagħhom.

Il-ġenituri għandu jkollhom aktar servizzi ta' sapport u inkoraġġiment.

F'pajjiżna għandna bżonn ta' aktar servizzi għal perusni taħt it-18-il sena, inkluż programmi ta' riabilitazzjoni.

Persuni li jinqabdu bil-pussess tad-droga għandhom jintbagħtu f'wieħed miċ-ċentri tad-droga biex jingħataw servizz ta' għarfien qasir dwar l-abbuż tad-droga u l-effett immedjat u fit-tul tal-użu tad-droga.

Billi f'pajjiżna t-tfal ta' taħt l-14-il sena mhumiex legalment responsabbli, xi wħud minnhom qed jispiċċaw vittmi ta' persuni kriminali li jabbużaw minn dawn it-tfal billi jħajruhom u jisfruttawhom biex jittraffikaw id-droga.

Għandu jkun hemm pieni ħorox għal min jabbuża minn minuri b'dan il-mod.

L-adolexxenti tagħna għandhom bżonn aktar spazji sani, kemm f'temrini fiżiċi kif ukoll f'termini ta' opportunitajiet ta' divertiment u kreattività.

Dawn l-ispazji għandhom ikunu kontrollati biex jipproteġu lill-minuri.

Is-suġġett ta' dan l-Abbozz ta' Liġi u t-traffikar tad-droga għandu jkollhom post aktar prominenti fl-aġenda nazzjonali.

Biex ikomplu jiżdiedu l-konoxxenza u l-kordinazzjoni fuq bażi nazzjonali hemm bżonn ta' laqgħat kontinwi bejn il-partijiet kollha interessati fil-prevenzjoni, fil-kura u fiż-żamma tal-liġi kontra d-droga.

Hemm bżonn ukoll li l-pajjiż jistaqsi għaliex hawn din l-imbottatura favur id-droga fil-livelli kollha tas-soċjetà.

Il-pajjiż għandu bżonn ikun jaf il-veri motivi wara dan il-moviment.

Hemm bżonn ukoll ta' taħriġ għall-professjonisti kollha, speċjalment dawk li jiltaqgħu ma' każijiet ta' vizzji akuta ta' droga u/jew alkoħol.

Bl-istess mod hemm bżonn ta' taħriġ għal ċerti individwi, inkluż dawk li jinforzaw il-liġi, dawk li jaħdmu fil-qasam tas-saħħa u dawk li jaħdmu fil-qasam tad-divertiment.

Sur President, nemmen li inizjattivi bħal dan l-Abbozz ta' Liġi u inizjattivi oħra jistgħu jħallu effett pożittiv u jistgħu jwassluna fid-direzzjoni t-tajba biex neliminaw kemm jista' jkun l-isfidi tal-ġejjieni.

L-iskop aħħari wara dawn l-inizjattivi għandu jkun li jkollna għarfien aħjar tas-sitwazzjoni sabiex finalment inkunu f'pożizzjoni li nassiguraw li filwaqt li t-traffikanti tad-droga jħallsu l-aktar prezz għoli ta' għemilhom, il-vittmi jingħataw kull opportunità sabiex jirriabilitaw ruħhom u jerġgħu jintegraw ruħhom fis-soċjetà.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi li jitlaq mill-punt li jimplimenta direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Din id-direttiva qiegħda tpoġġi fil-kuntest legali Ewropew il-ħtieġa li jkun hemm definizzjonijiet ċari u li jkunu jorbtu lill-istati membri kollha fuq fenomenu li huwa importanti ħafna li wieħed iħares lejh mhux biss bħala l-problema imma bħala realtà li minn żmien għal żmien tieħu żvolta differenti.

Kif jindikaw id-dokumenti tad-direttiva, l-abbuż tad-droga huwa realtà li minn żmien għal żmien tieħu żvolta differenti, b'mod partikolari llum li qegħdin ikunu disponibbli għall-abbuż drogi sintetiċi li li jagħmlu ferm aktar ħsara mid-drogi li wieħed kien jara qabel.

Għalhekk nemmen li nkunu daqsxejn limitati jekk inħarsu lejn din ir-realtà mil-lat ta' prosekuzzjoni biss, ċjoè mil-lat ta' liġi kriminali.

Ir-realtà tad-droga nemmen li wieħed irid iħares lejha minn tliet aspetti.

L-ewwel nett irridu nħarsu lejha mill-aspett ta' saħħa pubblika.

Fil-fatt din id-direttiva tagħmel enfasi fuq il-kwestjonijiet ta' saħħa pubblika li dawn ir-realtajiet ipoġġu quddiemna.

It-tieni, irridu nħarsu lejha mill-aspett soċjali u t-tielet, irridu nħarsu lejha mill-aspett legali u ta' prosekuzzjoni biex insaħħu l-ġlieda kontra t-traffikanti tad-droga, jiġifieri kontra dawk li ma jiddejqux ibigħu l-mewt.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin niġġieldu wkoll lil dawk li qegħdin joħolqu s-sustanzi li bihom ikunu qegħdin ibigħu l-mewt.

Qed ngħid "joħolqu" għax ir-realtà tad-droga sintetika hi li min joħloqha qiegħed f'kompetizzjoni mal-liġi, fis-sens li l-liġi tagħmel elenku ta' sustanzi psikotropiċi li huma illeċiti u fil-laboratorju dan jara kif ibiddel dawk is-sustanzi b'tali mod li ladarba sustanza ma tkunx imsemmiija fil-liġi, allura ma tkunx illeċita.

Din hija r-realtà u meta jiġri hekk il-konsegwenza tkun li min mhux qed jiddejjaq li jbigħ dik is-sustanza, il-mewt, min mhux qed jiddejjaq li jbigħ il-ħsara liż-żgħażagħ u lis-soċjetà, ikun jista' jeħlisha ħafif.

B'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin naraw li nbiddlu din ir-realtà għax fl-aħħar mill-aħħar il-leġiżlatur għandu l-obbligu li joħloq il-protezzjoni u jħares dawk it-tliet aspetti li semmejt fir-realtà tad-droga, jiġifieri l-aspett tas-saħħa pubblika, l-aspett soċjali kif ukoll l-aspett tad-dritt kriminali.

Huwa importanti li l-ewwel u qabel kollox nagħtu l-protezzjoni biex ma jkollniex sustanzi li jikkawżaw diffikultajiet fis-saħħa pubblika.

Meta wieħed jitkellem ma' nies li jaħdmu fil-qasam tal-psikjatrija jirrealizza li waħda mill-kawżi l-kbar li jwasslu biex żgħażagħ u nies oħrajn ikollhom bżonn l-għajnuna medika hija l-abbuż minn sustanzi.

Sfortunatament, l-abbuż insibuh l-aktar f'żgħażagħ ta' età żgħira li jkunu missew ma' dawn it-tip ta' sustanzi sintetiċi li għandhom effett verament ikrah u devastanti u allura hemm bżonn li nieħdu kull pass possibbli biex insaħħu l-liġi ħalli nkomplu fil-ġlieda tagħna biex nipproteġu lil min jista' jaqa' u jabbuża minn dawn is-sustanzi.

Wara kollox hawnhekk qegħdin nittrattaw ma' persuni li jifformaw parti minn familji li ħafna drabi diġà jkunu għaddejjin minn diffikultajiet u jispiċċaw jidħlu f'aktar diffikultajiet minħabba l-abbuż tad-droga.

Meta nitkellmu dwar l-abbuż tad-droga ma nistgħux inħarsu biss lejn l-aspett li wieħed uża sustanza u allura kiser il-liġi u allura l-importanti huwa li ntellgħuh il-qorti u nwaħħluh il-ħabs.

Ma nistgħux inħarsu lejn din il-problema b'dak il-mod.

U hawn tajjeb li nfakkru li fl-2015 dan il-Gvern għamel bidla importanti ħafna permezz tal-Att Nru I tal-2015 għax permezz tiegħu bdejna nimxu lejn il-konċett ta' trattament minflok priġunerija.

Il-ħsieb huwa li nagħtu sostenn lil min jaqa' vittma tad-droga u jkun għaddej minn diffikultajiet.

Niġi għall-aspett soċjali.

Jeħtieġ li jsir aktar xogħol ta' prevenzjoni u aktar xogħol biex lil min jaqa' fil-vizzju tad-droga nagħtuh possibbiltà akbar ta' rijabilitazzjoni bl-aktar mod wiesa' billi nagħtuh sostenn ħalli jinqala' minn dik il-problema.

Għandna nagħtu l-għajnuna u s-sapport kollu bħala soċjetà biex dak li jkun ifiq minn dik ir-realtà li jkun għaddejja minnha.

Imbagħad ovvjament wieħed ma jistax ma jsemmix l-aspett ta' prosekuzzjoni għaliex jekk aħna rridu nkomplu nsaħħu l-ġlieda tagħna kontra d-droga, bilfors irridu mmorru għal mezzi differenti.

F'dan il-każ diġa għandna liġi li hija b'saħħitha fil-konfront ta' drogi li wieħed kien isib qabel ma bdew joħorġu fis-suq id-drogi sintetiċi u allura issa rridu naraw li jkollna aktar għodod legali biex niġġieldu r-realtà ta' dawn id-drogi sintetiċi wkoll.

B'sodisfazzjon ngħid li permezz tad-direttiva tal-Unjoni Ewropea li se tiġi trasposta permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed indaħħlu definizzjonijiet ġodda li bihom mhux biss qegħdin insaħħu l-ġlieda kontra d-droga f'pajjiżna għax se jkollna aktar saħħa li niġġieldu u nipproteġu lis-soċjetà, imma din il-ġlieda issa qiegħda tiegħu żvolta fi ħdan l-istati membri kollha tal-Unjoni Ewropea.

Madanakollu nemmen li wasal żmien li nagħmlu pass oltre meta nħarsu lejn il-liġijiet li jirregolaw il-kwestjonijiet tal-abbuż tad-droga.

Huwa importanti li ngħaddu din il-liġi minn dan il-Parlament biex inżidu l-għodod ħalli niġġieldu l-abbuż u t-traffikar tad-drogi sintetiċi imma aktar minn hekk, naħseb li wasal iż-żmien li nħarsu lejn il-liġijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' dan is-settur u nikkonsolidawhom f'liġi waħda.

Bħalissa għandna diversi liġijiet li jirregolaw id-droga, fosthom l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi, l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Att tal-2015 dwar Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija).

Jien nemmen li wasal iż-żmien li naraw kif dawn il-liġijiet kollha jiġu kodifikati f'Att wieħed li jirregola din ir-realtà tad-droga.

Importanti li naħdmu f'din id-direzzjoni mill-aktar fis possibbli u qiegħed ngħid dan biex ikollna l-aħjar għodda biex niġġieldu din ir-realtà tad-droga u nkomplu nħarsu b'mod kompassjonali lejn min jaqa' għaliha.

Sur President, dawn il-liġijiet hemm bżonn li nġedduhom u naġġornawhom skont ir-realtajiet kollha li qiegħda toffri s-soċjetà tagħna.

Filwaqt li nkomplu ninvestu f'dawk l-istrutturi kollha li huma relatati kemm ma' prevenzjoni kif ukoll ma' rijabilitazzjoni għal min jaqa' fil-vizzju tad-droga, jien ngħid li wasal iż-żmien li naraw kif nikkodifikaw dawn il-liġijiet, avolja mhix xi ħaġa faċli minħabba d-diversi sfumaturi fil-qasam legali.

Nemmen li għandu jkollna liġijiet li jilħqu t-tliet għanijiet li semmejt, jiġifieri liġijiet li jindirizzaw ir-realtà tad-droga mil-lat ta' saħħa pubblika, li jindirizzaw ir-realtà tad-droga mil-lat soċjali u li jagħtuna l-aħjar għodod biex niġġieldu lil dawk kollha li ma jiddejqux jittraffikaw il-mewt.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, napprezza ħafna u nagħmel tiegħi ħafna mid-diskors tal-kollega l-Onor.

Kien diskors li, fl-opinjoni tiegħi, jirrifletti dak li verament hemm bżonn f'dan is-settur u jirrifletti wkoll sentiment f'din il-Kamra li ħafna drabi forsi jintilef hemm barra.

Qed nirreferi għas-sentiment li jgħaqqadna meta niġu għall-affarijiet li verament huma importanti u li għandhom relevanza kbira għall-futur tas-soċjetà ta' pajjiżna.

Għalhekk l-Oppożizzjoni mhux biss hija favur din il-liġi però hija favur b'saħħa dawn l-emendi.

Dawn huma emendi żgħar però se jġibu titjib sostanzjali f'dak li għandna llum fil-kuntest tar-realtajiet ġodda li qed niffaċċjaw.

Dan huwa suġġett li huwa viċin ħafna kemm is-settur li nsegwi jien, jiġifieri s-settur soċjali, kif ukoll kull settur li għamilt interventi dwaru.

F'dawn l-aħħar sentejn għamilt diversi mistoqsijiet u anke tkellimt ma' Ministri tal-Gvern dwar din il-materja għaliex kont nara l-bżonn li nersqu lejn dan il-mudell biex jiġu trattati aħjar l-aspetti varji tad-droga sintetika.

Fl-2013, ftit wara li kont elett għall-ewwel darba bħala Membru ta' din il-Kamra, kont ktibt artiklu fuq it-Times of Malta dwar il-fenomenu li kien qiegħed jaħkem id-dinja tad-droga sintetika.

Dan huwa fenomenu li fl-aħħar snin sploda u sfortunatament, l-imwiet fuq skala internazzjonali komplew jiżdiedu b'rata xokkanti.

Hemm pajjiżi fid-dinja, uħud mhux 'il bogħod minna, li llum iqisu t-tixrid tad-droga sintetika bħala epidemija.

Kif semma tajjeb ħafna l-Onor.

Zrinzo Azzopardi, din it-tip ta' droga għandha impatt enormi fuq is-saħħa pubblika.

Ħames snin u nofs ilu kont ktibt artiklu fejn kont tkellimt dwar droga li kienet qed titfaċċa fis-suq, droga relattivament ġdida, droga li ssir f'laboratorju.

Fl-Amerika din kienet tissejjaħ bl-istreet name 'Molly' u kienet qed tintuża fil-parties.

Din kienet qed tinbiegħ bi prezz verament baxx u verament aċċessibbli u kienet qed tieħu ħajja wara oħra ta' żgħażagħ li kienu joħorġu mid-djar tal-ġenituri tagħhom biex jiddevertu fl-iprem taż-żgħożija tagħhom u jispiċċaw ma kienu jirritornaw qatt lura.

Kif spjegaw tajjeb il-Ministru u l-Onor.

Zrinzo Azzopardi, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa traspożizzjoni ta' direttiva tal-Unjoni Ewropea li għaddiet f'Novembru tal-2017 u li d-deadline tagħha kien it-23 ta' Novembru 2018.

Għaldaqstant permezz ta' dan l-istess Abbozz ta' Liġi se nkunu qegħdin nemendaw żewġ liġijiet li jirregolaw is-settur tad-drogi għaliex kif qal tajjeb l-Onor.

Zrinzo Azzopardi, wasal iż-żmien li nħarsu lejn is-sustanzi psikoattivi ġodda wkoll, ċjoè d-drogi sintetiċi.

Dawn it-tip ta' drogi hawn min isejħilhom 'legal highs' u fil-bidu li ħarġu kien hawn min sejħilhom 'designer drugs'.

Designer drugs mhux għax għandhom xi ħaġa ta' designer imma għaliex isiru b'mod artifiċjali f'laboratorji u jkunu magħmulin minn kimiċi differenti.

Din id-direttiva daħlet għaliex fl-2005 fl-istati membri tal-Unjoni Ewropea kien iddaħħal mekkaniżmu biex meta titfaċċa xi droga ġdida fis-suq, din tiġi kodifikata u tidħol fil-liġijiet tal-pajjiżi differenti.

Madanakollu l-pass mgħaġġel li bih kienu qegħdin ifeġġu fis-swieq dawn it-tip ta' drogi, aktar u aktar minħabba l-mod ta' kif permezz tal-internet u permezz ta' dak li jissejjaħ 'darknet' beda jsir it-tixrid ta' dawn is-sustanzi, l-Unjoni Ewropea rrealizzat li dan il-mekkaniżmu kien slow wisq.

Kien mekkaniżmu burokratiku, komplikat u kien qed jesponi lis-soċjetajiet diversi fl-istati membri tal-Unjoni Ewropea għal sitwazzjoni fejn it-tiġrija ma' min qiegħed jipproduċi din id-droga bi spejjeż verament żgħar u bi ftit logħob fil-kompożizzjoni kimika kienet tiġrija li ma setgħet tintrebaħ qatt.

Il-pass li bih joħorġu dawn it-tip ta' sustanzi kien pass mgħaġġel ħafna u kellek sustanzi li l-impatt psikoattiv tagħhom kien kostantement qed jikber.

Dan apparti l-pass mgħaġġel li bih bdew jidħlu fis-suq u allura kien hemm bżonn ta' rispons li fuq skala Ewropea sar permezz ta' direttiva u fil-liġi tagħna permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddibattu.

Sur President, se nirreferi għall-esperjenza tar-Renju Unit.

Fl-2016, ir-Renju Unit kien daħħal liġi simili u reġa' emenda dik il-liġi s-sena l-oħra.

Jiġifieri dak li qed nipprovaw nagħmlu hawnhekk diġà jinsab fil-liġi tar-Renju Unit.

Issa huma għandhom mekkaniżmu daqsxejn differenti minn tagħna għaliex is-sustanzi jitpoġġew fi klassifiki differenti però l-iskop huwa l-istess, ċjoè dak li jekk ikun hemm sustanza li għadha mhijiex kodifikata u għandha xi forma ta' effett psikoattiv, jiġifieri effett fuq il-moħħ jew fuq is-sistema nervuża tal-individwu, dik awtomatikament tiġi meqjusa bħala sustanza illegali.

Aħna naqblu ma' dan il-mekkaniżmu u nemmnu li huwa pass fid-direzzjoni t-tajba però dan ma jfissirx li se nkunu solvejna l-problema reali.

Nemmen li l-problema ewlenija hija problema ta' komunikazzjoni u ta' edukazzjoni.

Fil-fatt wara li lbieraħ il-Ministru ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi u l-Oppożizzjoni rrispondiet b'appoġġ, kont nistenna aktar coverage għaliex dan jittratta materja sensittiva ħafna u li qed tolqot il-futur tal-ġenerazzjonijiet tagħna.

M'aħniex qed inbiddlu xi ħaġa żgħira.

Veru li dan huwa Abbozz ta' Liġi qasir però l-impatt ta' dak li qed inbiddlu bih mhuwiex żgħir, aktar u aktar meta tqis għal xiex qegħdin iwasslu dawn it-tip ta' drogi.

Hawnhekk xtaqt nagħmel parentesi żgħira u ngħid x'inhuma dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda, jiġifieri d-drogi sintetiċi, għaliex kultant wieħed ftit japprezza ladarba ma tkunx il-familja tiegħu li għaddiet jew tkun għaddejja minn din il-ġerħa.

Apparti dawn, ftit hawn min japprezza dawn is-sustanzi x'inhuma u għaliex l-istati membri tal-Unjoni Ewropea qegħdin nieħdu dan il-pass.

Jekk ma tkunx rajt b'għajnejk, jew jekk ma tkunx esperjenzajt il-weġgħa ta' familja li jkollha xi ħadd mill-membri tagħha li jabbuża mid-droga jew agħar u agħar jabbuża minn droga sintetika, huwa diffiċli li tifhem.

Tista' tidħol fuq l-internet u tara, imma ftit huma dawk li jifhmu l-weġgħa li tara persuna u ma tagħrafhiex aktar, jew li tara żagħżugħ li jkun l-Università, ikollu ċ-ċirku tal-ħbieb tiegħu, forsi jkun sportiv u dan f'daqqa waħda ma tagħrfux.

L-Ingliżi jgħidulek he's a shadow of himself, u ftit huma dawk li jistgħu verament jifhmu l-uġigħ li jgħaddu minnu dawn il-familji.

Dawn id-drogi sintetiċi huma magħmulin biex jikkopjaw l-effetti fuq il-moħħ u fuq il-ġisem tad-drogi tradizzjonali bid-differenza li dawn l-effetti jiġu multiplikati, jiġifieri l-effett kemm immedjat kif ukoll fit-tul huwa ħafna akbar.

Fl-istess ħin il-cost jitniżżel bix-xejn.

Mela immaġina ftit l-impatt soċjali ta' dak li qed nitkellmu dwaru.

Aċċessibbiltà ta' prezz akbar u ħsara akbar fuq il-persuna!

Immaġinaw ftit!

Il-persuni li jagħmlu dawn id-drogi sintetiċi jqisu lilhom infushom bħala persuni intelliġenti u allura jbigħuhom bħala inċens, plant food jew bath salts u ġeneralment it-tabella ewlenija tkun tgħid 'Not for human consumption'.

Ovvjament meta xi ħaġa ma tkunx for human consumption diġà qed tindika n-natura ta' dak il-prodott.

Kif spjega tajjeb il-Ministru, matul is-sena joħroġ avviż legali biex jikkodifika dawn is-sustanzi u jiddaħħlu fil-liġi.

Li qed jiġri, però, huwa li kif stat jikkodifika sustanza, min ikun qiegħed jipproduċiha jbiddlilha ftit il-kompożizzjoni tagħha fil-laboratorju u joħroġ oħra u dik il-kompożizzjoni ġdida teknikament tiġi legali.

Allura b'dan l-Abbozz ta' Liġi nittama li din il-loophole se nibdew nagħlquha.

Meta tfittex fuq dawn it-tip ta' sustanzi ssib li t-targets ewlenin huma ż-żgħażagħ.

Dan għandu jkun dak li jgħaqqadna.

Jekk tara kif jinbigħu dawn it-tip ta' sustanzi, inkluż l-ismijiet tagħhom, huwa evidenti li dawn jimmiraw liż-żgħażagħ u lil min ikun fi problemi soċjali u allura jkollu disposable income relattivament żgħir u allura jkun qed ifittex li jkollu aċċess għal dawn is-sustanzi bi prezz relattivament mormi.

Dawn jimmiraw għall-persuni vulnerabbli, inkluż l-immigranti irregolari li jkunu għaddejjin minn diffikultajiet.

Dawn jiġu sfruttati billi jinbigħulhom dawn is-sustanzi.

Mir-riċerka jirriżulta li hemm tliet tipi ta' dawn is-sustanzi.

Jien mhux se noqgħod nidħol fit-teknikalità għax ma naħsibx li dan hu l-lok, però rrid ngħid li lkoll jagħmlu livelli ta' ħsara għolja differenti u jiggarantulek ħaġa waħda, jiggarantulek mija fil-mija addictiveness.

Jiġifieri jekk droga oħra xi darba jkollok ċans li tirkupra minnha, din it-tip ta' droga tiggarantilek li se twaħħlek hemm għal dejjem.

Fil-fatt, meta taqra fuq l-esperjenzi tan-nies ssib li d-dipendenza hija prattikament garantita għaliex l-individwu jiġi essenzjalment brainwashed.

Meta titkellem ma' familji jgħidulek jien kelli żagħżugħ kien sejjer tajjeb l-Università u f'daqqa waħda dan sar qisu zombie.

Araw naqra fiex jista' jasal il-bniedem!

Bħalissa fil-Kamra hawn żewġ tobba li jistgħu jgħidu ħafna aħjar minni x'inhuma l-konsegwenzi għax ikunu raw il-każijiet mil-lat mediku.

Il-paranoja, l-alluċinazzjonijiet, l-aġitazzjoni, id-dipressjoni u l-psikożi li joħolqu dawn it-tip ta' sustanzi ma tispiċċa qatt.

Dawn apparti l-imġiba stramba u anti-soċjali u l-fissazzjonijiet li joħolqu, fejn persuna tħossha l-ħin kollu taħt theddida jew f'riskju.

Ovvjament din taf tkun ta' riskju għal ħaddieħor ukoll, b'mod partikolari fejn ikollok is-sewqan taħt l-effetti ta' dawn is-sustanzi li kif ilkoll nafu, huwa diffiċli ħafna biex dawn jiġu maqbuda mill-istrumenti li għandna llum.

Hemmhekk tibda tara l-importanza ta' dan li qegħdin niddiskutu biex nilleġiżlaw dwaru.

F'parti partikolari tal-Ingilterra matul dawn l-aħħar ftit ġimgħat l-awtoritajiet soċjali u dawk tas-saħħa qalu ċar u tond li għandhom epidemija ta' dawn is-sustanzi, b'mod partikolari ta' żewġ sustanzi li waħda minnhom tissejjaħ 'spice'.

Minħabba li huma finanzjarjament aċċessibbli għax jiswew madwar £3, dawn qegħdin joħolqu kaos soċjali sħiħ f'din il-parti tal-Ingilterra.

Issa ejja ma ninsewx li l-Ingilterra għaddiet din il-leġiżlazzjoni fl-2016.

Qed ngħid dan għaliex irridu nkunu viġilanti aħna stess qabel ħaddieħor u aktar minn ħaddieħor f'din il-Kamra li nirrealizzaw li l-liġi waħedha mhijiex is-soluzzjoni aħħarija.

Irridu nagħmlu aktar u naħdmu aktar u nirrealizzaw u nifhmu li l-problema tmur lil hinn mil-leġiżlazzjoni.

Nemmen li dan huwa element importanti ħafna.

Irrid ngħid li jien ħadt pjaċir ħafna nisma' d-diskorsi kollha li kien hawn s'issa għax ilkoll naqblu dwar kemm id-droga hija ħażina għas-soċjetà.

Xi ħaġa li teqred jew tagħmel persuni skjavi tagħha ma tistax tkun tajba.

Jien nemmen li, iebsa kemm hi iebsa, xi ħaġa li hi ħażina m'għandek qatt tipprova tagħmel kompromess magħha.

Ma tista' qatt taqta' qalbek għax jekk naqtgħu qalbna aħna hawn ġew ma nafx min aktar jista' jkun hemm li se jipprova jerfa' s-salib ta' din il-ġlieda.

Jien għalhekk tajt dak il-background kollu fuq dak li qegħdin nitkellmu dwaru għaliex nemmen li din il-Kamra għandha obbligu enormi lejn is-soċjetà f'din iċ-ċirkostanza partikolari.

Iż-żewġ naħat ngħidu li aħna favur il-ħajja mingħajr ebda kompromess però dan irridu nuruh ukoll fl-aġir tagħna u fil-leġiżlazzjoni li nressqu f'din il-Kamra.

Għalhekk qed nieħu pjaċir li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin naqblu fuq leġiżlazzjoni ta' dan it-tip għaliex id-droga fl-ebda ċirkostanza ma tista' tkun tajba u m'għandna qatt nibagħtu l-messaġġ hemm barra li d-droga tista' b'xi mod tkun xi ħaġa aċċessibbli.

Pajjiżna, bħal pajjiżi oħra, però pajjiżna pajjiż żgħir u issa għandna wkoll ħafna influwenzi internazzjonali, għandu l-problemi tiegħu f'dan il-qasam.

L-istatistika kulħadd jaraha.

Nimmaġina li l-Gvern għandu ħafna aktar minn dik li hija disponibbli għalina, però meta titkellem mal-professjonisti u b'mod partikolari meta tmur fid-djar tan-nies tara li m'hemmx sinjuri jew foqra, jew min joqgħod naħa jew min joqgħod oħra, imma across society hemm problema kbira tad-droga, problema li ma tfaċċatx illum imma problema li ilha tevolvi matul is-snin.

Is-sena li għaddiet kellna laqgħa konġunta bejn il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa u l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u dakinhar kien ġie jkellimna l-Kummissarju għas-Saħħa Mentali, Dr Cachia, li nsellimlu minn hawnhekk.

Huwa kien kien qalilna li 80% tal-acute psychiatric admissions ta' dawk bejn it-18-il sena u l-44 sena kienu marbutin direttament jew indirettament ma' abbuż ta' sustanzi.

Din l-istatistika mhix bandiera ħamra però hija allarm ta' fejn riesqa s-soċjetà tagħna.

Kif nafu, fl-aħħar xhur il-Pulizija rnexxielha tagħmel qabdiet kbar ta' droga li kienet destinata għal pajjiżna.

Hawn insellem lil kull min kien involut għaliex dawn in-nies jirriskjaw ħajjithom mill-bidu sal-aħħar.

Dawn il-kwantitajiet enormi ta' drogi li nqabdu kienu destinati għas-suq lokali u dan jurik minnu nnifsu d-daqs tas-suq li hawn għal dawn is-sustanzi.

Minnu nnifsu dan il-qbid jurik id-domanda enormi li hawn għal dawn is-sustanzi.

Hawnhekk fejn naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Zrinzo Azzopardi li ma nistgħux inħarsu sempliċement lejn biċċa waħda biss tal-liġi.

Għandna bżonn li kollettivament naraw it-trends fejn sejrin f'dan il-qasam biex ikollna l-aħjar leġiżlazzjoni u biex ikollna l-aħjar strutturi sabiex inkunu nistgħu nindirizzaw, għall-inqas mill-qafas legali, dawn it-trends bl-aktar mod effettiv.

Dan iwassalni għal punt ieħor.

Qed jinħolqu drogi ġodda biex jissodisfaw il-bidliet fit-trends soċjoekonomiċi.

Meta toħloq droga ta' dan it-tip u toħloq kondizzjonijiet marbutin magħha, tkun qiegħed tiġbed domanda ġdida, jiġifieri tkun qiegħed tolqot aspett ġdid biex ikollok klijentela ġdida mqabbda aktar fuq droga ħafna aktar b'saħħitha.

Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-ewwel risposta trid tkun risposta politika, risposta li turi l-politiċi x'għandhom f'qalbhom u kif dak li nressqu huwa fl-aqwa interess tal-ġid komuni.

Jien għalhekk kont u għadni kritiku għall-aħħar ta' dak li kien qiegħed jiġi propost rigward il-kannabis.

Illum rajt artikli oħrajn li inkwetawni immens dwar dik li qed tissejjaħ il-legalizzazzjoni tal-kannabis għall-użu rikreattiv.

Lili xi ħadd għad irid jispjegali x'jista' jkun fiha rikreazzjonali d-droga, però fid-dibattiti u l-laqgħat li kont preżenti għalihom, inkluż dawk li saru taħt il-patroċinju tal-Eċċellenza Tagħha l-President ta' Malta, nista' ngħid li l-għaqdiet kollha konna vuċi waħda li ma taqbilx ma' dan it-tip ta' użu, għajr dawk il-gruppi li ovvjament qegħdin jadvokaw biex din issir legali, li nifhem ukoll dak li qegħdin jipprovaw jgħidu.

Għall-bidu l-użu tal-kannabis sejjaħnielu "recreational", imbagħad għedna li dan huwa "harm reduction".

Illum kien hemm artiklu li jgħid li meta wieħed jixtriha mit-triq il-kannabis ikun qisu qed jilgħab ir-russian roulette u allura s-soluzzjoni hi li tiġi legalizzata biex wieħed żgur ikollu aċċess għaliha din id-droga.

Jien ma naqbel assolutament xejn ma' dan l-approċċ.

Għalija dan huwa approċċ li, sfortunatament, jekk jersaq hawnhekk se jibgħat messaġġ li d-droga hija xi ħaġa aċċettabbli.

Jien nemmen li aħna għandna dmir li nagħżlu bejn is-sinjali li rridu nibagħtu.

Illum b'din il-leġiżlazzjoni qegħdin nibagħtu sinjal li ma rridux nikkompromettu, ma rridux inħallu exit roots biex xi ħadd jagħmel il-flus minn fuq il-miżerja ta' ħaddieħor.

Għalhekk nappella lil sħabi kollha ta' din il-Kamra, lil hinn mill-kulur politiku tagħna għaliex din żgur li mhijiex kwestjoni ta' kulur politiku, biex naraw x'sinjali qegħdin nibagħtu lejn is-soċjetà tagħna.

Nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nappella biex din id-diskussjoni ma tiqafx hawnhekk.

F'dan il-Parlament għandna diversi kumitati u nemmen li wasal iż-żmien li, b'mod partikolari fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, ikollna dibattitu mal-istakeholders kollha fuq is-sitwazzjoni tal-abbuż tad-droga f'pajjiżna.

F'dan il-Parlament ftit tax-xhur ilu kellna sessjoni interessantissima; l-Ispeaker flimkien mal-Ministru responsabbli għall-politika soċjali rnexxielhom jġibu f'din il-Kamra fiżikament l-istakeholders ewlenin marbutin mal-problema tad-droga u f'dik is-sessjoni smajna esperjenzi reali ta' min qiegħed fil-frontline u jiffaċċja ta' kuljum il-problemi soċjali li qegħdin jinħolqu.

Nemmen però li wasalna fil-punt li jkollna diskussjoni li tidħol aktar fid-dettall f'dan il-Parlament.

Aktar minn hekk, irridu nħarsu lejn x'inhi r-root cause ta' din il-problema.

Ilkoll naqblu li din mhijiex xi ħaġa li wieħed jiskartaha.

Ilkoll kemm aħna politiċi favur il-ħajja u għalhekk nemmen li dan il-qbil irridu nittraduċuh f'politika li qatt ma tasal biex tagħmel kompromess ma' dak li hu ħażin.

Sinjura President, finalment nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-permess ingħata.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku www.timesofmalta.com intitolat 'Time to kick Molly in teeth' fit-13 ta' Settembru 2013.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u Valletta 2018): Sinjura President, l-għan prinċipali ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha kif ukoll l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi biex id-definizzjoni tal-kelma "droga" tkun tinkludi wkoll is-sustanzi psikoattivi ġodda, jiġifieri dawk il-mediċini jew kimiċi li b'xi mod jistgħu jaffettwaw il-moħħ b'mod negattiv.

Dawn it-tip ta' mediċini mhux jagħmluk aktar bravu iżda jneħħulek mill-kapaċitajiet mentali tiegħek.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħda wkoll tiġi implimentata d-Direttiva (UE) 2017/2103 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta' Novembru 2017.

Dan għaliex dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda, ċjoè s-sustanzi li l-aktar li jaffettwaw il-moħħ, mhumiex elenkati fil-Konvenzjoni Unika tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drogi Narkotiċi tal-1961, kif emendata bil-Protokoll tal-1972, jew bil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar Sustanzi Psikotropiċi tal-1971

X'kien l-iskop prinċipali li jsir dan it-tibdil fid-definizzjoni ta' "droga" fil-liġi mill-Parlament Ewropew?

L-iskop prinċipali kien li l-Ewropa tkun tista' tirrispondi malajr għat-theddid kif ukoll għas-saħħa pubblika u s-sigurtà mis-sustanzi psikoattivi ġodda li llum tant huma komuni li l-maġġoranza tagħhom qegħdin jiġu abbużati fit-toroq tagħna, partikolarment f'dawn l-imberkin parties.

Dawn mhumiex il-parties kif nafuhom tradizzjonalment imma fihom ikun hemm ġemgħa kbira ta' żgħażagħ li waqt li jkunu qegħdin jiddevertu, sfortunatament, jintroduċulhom dawn is-sustanzi biex ikompli jkollhom buzz.

Għall-inqas dak huwa l-messaġġ għax fil-verità, dawn jieħdu aktar pjaċir skont il-peer pressure aktar milli dak li fil-fatt li jiġri.

Xi jkunu dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda jew kif inhuma magħrufin internazzjonalment, in-New Psychoactive Substances (NPS)?

Dawn is-sustanzi ħafna drabi jkunu sintetiċi, jiġifieri magħmulin f'laboratorju, u mhux estratt ta' xi ħaġa naturali.

Dawn jiġu manifatturati bil-għan li jimitaw l-effetti tad-drogi illeċiti diġà eżistenti, bħall-kannabis, il-kokaina u l-ecstasy, imma bl-iskop ukoll li min jinqabad bihom ma jkunx qiegħed jikser il-liġi għax dawn is-sustanzi ma jkunux elenkati fil-liġijiet tagħna.

Dan għaliex fil-liġijiet tagħna għandna elenku ta' x'inhu illegali u allura meta dawn joħolqu prodotti li ma jkunux elenkati, ikunu qed iduru mal-liġi.

Dawn id-drogi sintetiċi ġodda huma magħrufa b'numru ta' ismijiet oħrajn, fosthom imluħa tal-banju, trab tax-xadini u inċens erbali u kif anke qal il-kollega l-Onor.

Claudio Grech, ħafna drabi dawn ikunu mmarkati bil-kliem 'Mhux għall-konsum tal-bniedem'.

Però, minkejja din in-nota dawn xorta qegħdin jiġu kkonsmati aktar miż-żgħażagħ tagħna f'dawn il-famużi parties.

Sfortunatament jista' jkun ukoll li qegħdin jiġu kkonsmati anke fil-ħabsijiet tagħna biex permezz ta' dawn is-sustanzi, il-ħabsin iħossu l-istess effett jew effett akbar milli kienu jħossu mid-drogi li huma kkontrollati bil-liġi.

Ħafna drabi nirreferu għal dawn is-sustanzi psikoattivi bħala ġodda imma l-kelma "ġodda" ma tkunx neċessarjament qed tirreferi għal meta dawn is-sustanzi jkunu ġew ivvintati.

Qed ngħid hekk għaliex xi wħud minnhom ġew sintetizzati saħansitra 50 sena ilu imma bdew jiġu abbużati reċentement u allura jiġu meqjusin bħala ġodda.

Jiġifieri hemm minnhom li ilhom jeżistu tul ta' żmien imma issa donnu għamilna din l-iskoperta ġdida li dawn għandhom effett psikotropiku u psikoattiv.

Dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda saru fenomenu globali għax aktar minn 110 pajjiż mir-reġjuni kollha tad-dinja rrapportaw xi wieħed jew aktar minn dawn is-sustanzi.

Biss biss ġiet irrapportata lill-United Nations Office for Drugs and Crime aktar minn 800 sustanza minn gvernijiet, laboratorji u organizzazzjonijiet internazzjonali permezz tal-early warning system dwar dawn is-sustanzi.

Ħafna mis-sustanzi psikoattivi ġodda li hawn fis-suq għandhom effetti simili għal sustanzi li huma taħt kontroll internazzjonali bħall-kannabis, il-kokaina, l-eroina, l-LSD, l-MDMA, l-ecstasy jew il-methamphetamine.

B'differenza mill-manifattura tal-eroina u tal-kokaina, il-manifattura tad-drogi sintetiċi mhijiex ġeografikament ristretta minħabba li l-proċess ta' dawn ma jinvolvix estrazzjoni tas-sustanzi psikoattivi mill-pjanti li jridu jiġu kultivati f'ċerti kondizzjonijiet biex jikbru għax dawn jiġu prodotti fil-laboratorju.

Is-suq tad-drogi sintetiċi huwa suq kumplikat mill-fatt li l-informazzjoni dwar il-manifattura ta' dawn id-drogi hija limitata u għalhekk, huwa diffiċli li jkun stmat kemm minn dawn id-drogi psikoattivi ġodda jkunu qegħdin jiġu manifatturati madwar id-dinja.

In-numru eżatt m'għandniex idea x'inhu u naħseb lanqas għandna idea tal-problema kemm hi kbira.

Madanakollu l-informazzjoni li għandna mill-qbid u l-użu ta' dawn is-sustanzi tindika li l-provvista ta' dawn is-sustanzi, sfortunatament, qiegħda dejjem tiżdied.

Jekk wieħed iħares lejn is-sustanzi psikoattivi ġodda li ġew irrapportati jinnota li l-maġġoranza ta' dawn kienu stimulanti li jġiegħlu l-moħħ jgħaġġel jew addirittura jġiegħlu l-ġisem jgħaġġel.

Dawn kienu segwiti mill-cannabinoids, ċjoè sustanzi li l-effett tagħhom jixbah dak tal-kannabis però jkun ħafna akbar.

Dawn huma l-istess bħall-mediċini hallucinogenic li b'riżultat tagħhom tibda tara jew tisma' affarijiet li jkunu ineżistenti.

Dawn is-sustanzi ġodda jistgħu jsiru sintetiċi u jiġu b'qawwa akbar minn dik tas-sustanzi magħrufin fil-preżent.

Jiġifieri jkollok il-materja prima li tkun id-droga oriġinali, imbagħad jiġu ssintetizzati minnhom dawn id-drogi l-ġodda.

Il-metodu ta' sintetizzar huwa komunement użat meta wieħed ikun irid iżid il-qawwa tal-prodott bħalma jsir, pereżempju, fil-mediċina bl-isteroids.

Fil-mediċina biex inżidu l-qawwa tal-isteroids inżidulhom xi ħaġa ħalli dawn ikunu jew longer acting jew inkella jeħlu at the side fejn iridu jagħmlu l-aktar effett.

Allura meta wieħed ikun irid steroids b'effetti akbar iwaħħal, pereżempju, l-fluorine mal-molekula waqt is-sinteżi u b'hekk jiġi steroid ħafna aktar fluorinated.

F'dawn il-każi l-fluroine jankra l-molekula aħjar ma' dak li fil-farmakoloġija nsejħulu 'receptor', allura awtomatikament meta żżid dan il-fluorine, dawn it-tip ta' drogi jkollhom effett ħafna aktar b'saħħtu għax idumu at the side fejn jagħmlu l-effett.

Barra minn hekk, iddum aktar biex teħles minnhom u l-istess qiegħed isir fis-sintetizzar ta' dawn is-sustanzi ġodda.

Eżempju ieħor huwa dak tal-amphetamine.

Meta fil-molekula tagħha jiġi miżjud il-fluorine, l-amphetamine issir ħafna aktar b'saħħitha bir-riżultat li l-effetti tagħha jimmultiplikaw.

Barra minn hekk, peress li tkun inbidlet il-molekula u għalhekk ma tibqax l-istess molekula kif elenkata sal-lum fil-liġi, din is-sustanza, għalkemm aktar qawwija, ma tkunx illegali.

Hawn hi l-ironija kollha!

Mela tiġi prodotta sustanza ħafna aktar qawwija u li tista' tagħmel ħafna aktar ħsara iżda sfortunatament, kif inhi l-liġi s'issa mingħajr din l-emenda, din ma tkunx illegali.

Fil-fatt, kellna każi fejn min inqabad b'dawn is-sustanzi ma setax jiġi kundannat fil-qorti.

Sur President, il-liġi l-ġdida se tindirizza din is-sitwazzjoni.

Din il-loophole, li permezz tagħha wieħed seta' jipproduċi droga qawwija ħafna u ma tkunx illegali, se nagħlquha.

Dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda ilhom li dehru fl-Ewropa u kien għalhekk li l-European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA) u l-Interpol, bl-appoġġ tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea, tal-aġenziji Ewropej tal-mediċini kif ukoll tal-Kummissjoni Ewropea, ilhom jaħdmu flimkien mill-1997 biex jimmonitorjaw dawn id-drogi psikoattivi ġodda u d-diffużjoni tagħhom fix-xena tad-droga Ewropea.

L-ewwel qafas leġiżlattiv Ewropew kien sar bejn l-1997 u l-2005 u kien ippermetta lill-membri msieħba jiżviluppaw sistema magħrufa bħala Early Warning System.

Dan kien sar bl-iskop li jiġu monitored s-sustanzi psikoattivi ġodda li minn żmien għal żmien kienu jiġu abbużati kif ukoll biex ikun hemm struttura f'kull stat membru li twettaq valutazzjoni xjentifika tar-riskjii ta' dawn is-sustanzi li lkoll jista' jkollhom il-kawżi tagħhom.

Malta wkoll qiegħda tagħti s-sehem tagħha f'din l-istruttura Ewropea.

Fil-fatt, fl-2005 f'Malta u fl-Ewropa kienet ġiet identifikata għall-ewwel darba sustanza psikoattiva ġdida li kienet ġiet irrapportata lill-EMCDDA.

Din kienet instabet f'pilloli li kienu qegħdin jinbiegħu b'abbuż bħala ecstasy hawn Malta biex jintużaw waqt dawn il-famużi parties.

Sustanza psikoattiva oħra li kienet daħlet f'Malta kienet magħrufa bħala Benzylpiperazine (BZP) u din kienet iddaħħlet fl-2006 u warajha fl-2008 kienet daħlet is-sustanza psikoattiva metachlorophenylpiperazine (MCPP).

Dawn iż-żewġ sustanzi psikoattivi kienu ddaħħlu f'Malta f'forma ta' pilloli tal-ecstasy bl-iskop li jintużaw fil-parties minflok il-pilloli tal-ecstasy u li sa dak iż-żmien kien ikollhom fihom is-sustanza MDMA jew kif inhi magħrufa kimikament 3,4-methylenedioxyamphetamine.

Biss bejn il-pilloli tal-ecstasy li kien fihom is-sustanzi tal-BZP jew l-MCPP u l-MDMA kien hemm differenza kbira, mhux tant fl-effett tagħhom imma f'dik li hija legalità għax jekk dak iż-żmien kont tinqabad bil-pilloli tal-ecstasy li jkun fihom l-MDMA kont tkun qiegħed tikser il-liġijiet tad-droga tagħna u jekk kont tinqabad bil-pilloli tal-ecstasy li kien ikun fihom is-sustanzi BZP jew MCPP ma kont teħel xejn.

Wara dawn iż-żewġ sustanzi psikoattivi ġodda, jiġifieri l-BZP u l-MCPP li t-tnejn huma stimulanti bħall-MDMA, fl-2010 kienet daħlet is-sustanza psikoattiva Meow Meow jew kif inhi magħrufa kimikament, 4-methyl methcathinone.

Il-Meow Meow ukoll hija stimulanti u tintuża l-aktar waqt il-parties.

Il-ħsieb wara l-bejgħ tas-sustanzi tal-BZP, l-MCPP u l-Meow Meow kien dak li waqt li jiġi bypassed il-kontroll leġiżlattiv, jiġi wkoll sfruttat il-marketing globali li kien qiegħed u għadu jsir permezz ta' web networks u b'hekk jiżdied il-bejgħ ta' dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda.

Illum dawn is-sustanzi BZP u MCPP kif ukoll il-Meow Meow huma kkontrollati bil-liġijiet tad-drogi tagħna.

Bil-bejgħ ta' dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda ma naqsux il-problemi ta' saħħa li s-side effects ta' dawn is-sustanzi kienu qegħdin jikkawżaw.

Ta' spiss l-użu ta' dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda jkun marbut ma' problemi ta' saħħa lil hinn minn dawk mentali.

Is-side effects li jiġu kkawżati minn dawn is-sustanzi b'mod ġenerali jvarjaw minn aċċessjonijiet għal aġitazzjonijiet sa aggressjonijiet u psikożi akuta.

Ħafna drabi saħansitra kienet tiżviluppa dipendenza għal dawn is-sustanzi.

Xi drabi l-persuni li jkunu ħadu dawn is-sustanzi jispiċċaw l-isptar b'intossikazzjonijiet severi.

Aktar minn hekk, it-tagħrif fuq it-toxicity u l-potenzjal karċenoġeniku li jista' jkun hemm għal dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda mhuwiex magħruf jew huwa hu magħruf b'mod limitat.

L-istess jista' jingħad dwar l-effett jew ir-riskji avversi fit-tul ta' dawn is-sustanzi.

Mela minbarra l-effett li għandhom, ħafna minnhom lanqas nafu eżattament x'long term effects iħallu.

Barra dan, anke l-purità u l-kompożizzjoni ta' ħafna minn dawn il-prodotti li jkun fihom dawn is-sustanzi ma tkunx magħrufa u għalhekk ipoġġu 'l-persuna f'riskju għoli ħafna.

Dan jixhdu d-dħul ta' dawn il-persuni fid-Dipartiment tal-Emerġenza fl-Isptar Mater Dei u l-imwiet li seħħew f'ċerti pajjiżi li ħafna drabi jkun assoċjat mal-użu ta' sustanzi differenti li jkunu ġew meħuda waqt parties jew inkella f'xi ċirkostanzi differenti.

Min jaħdem fil-qasam tas-saħħa jista' jifhem kemm hu diffiċli li tittratta kwalunkwe każ li jkun jinvolvi t-tossiċità ta' mediċini magħrufa u studjati, aħseb u ara meta tiġi biex tittratta t-toxic effects ikkawżati minn dawn is-sustanzi sintetiċi mhux magħrufa.

Il-fatt li dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda jistgħu jinxtraw minn fuq l-internet, fejn qegħdin jinbiegħu bl-isem kimiku tagħhom jew b'isem falz bħala drogi legali u ħafna drabi bi prezz baxx, jagħmilhom sustanzi popolari u perikolużi ħafna għas-saħħa pubblika.

Kien għalhekk li fl-istrateġija dwar id-drogi għall-2013-2020 l-Unjoni Ewropea identifikat bħala prijorità li tindirizza t-tixrid rapidu ta' sustanzi psikoattivi ġodda, inkluż it-tisħiħ tal-leġiżlazzjoni eżistenti tal-Unjoni Ewropea.

U kien għalhekk li saret din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea, bil-ħsieb li l-mekkaniżmu ġdid ikun jista' jippermetti reazzjoni aktar effettiva u effiċjenti għal dawn is-sustanzi psikoattivi ġodda li qegħdin jidhru fis-suq Ewropew bla preċedent u qegħdin joħolqu riskju għas-saħħa u s-sikurezza pubblika.

L-EMCDDA qiegħed jimmonitorja aktar minn 670 new psychoactive substances (NPS) li dehru fis-suq tad-droga fl-Ewropa fl-aħħar 20 sena u li kważi 90% tagħhom, sfortunatament, dehru fl-aħħar għaxar snin.

Dan jinkludi l-monitoraġġ ta' numru dejjem jikber ta' sustanzi psikoattivi b'effetti qawwija ħafna li jinkludu 179 direvattivi tal-cannabinoids u 28 direvattivi ta' fentanyl li jistgħu joħolqu riskju għoli ta' avvelenament għall-persuni li jieħdu dawn is-sustanzi.

Sur President, bis-saħħa tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea li se tiġi implimentata permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi s-sustanzi psikoattivi ġodda se jkunu jistgħu jiġu projbiti aktar malajr fil-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea u għalhekk, il-produzzjoni u l-bejgħ tagħhom ikunu jistgħu jiġu kkastigati b'pieni simili għal drogi illeċiti oħra.

Għaldaqstant bis-saħħa ta' dan l-Abbozz ta' Liġi Malta, flimkien mal-Ewropa, se tkun tista' tirrispondi malajr għat-theddid li sustanzi psikoattivi ġodda jistgħu jikkawżaw għas-saħħa tal-pubbliku f'Malta.

Permezz ta' dawn l-emendi se nkunu qegħdin dejjem innaqqsu r-riskju li dawn jiġu abbużati u, kif jgħidu bl-Ingliż, jiġu traffikati scot-free.

B'hekk, nagħlqu aktar biex kemm iż-żgħażagħ tagħna kif ukoll min b'xi mod jista' jiġi f'kuntatt ma' dawn it-tip ta' drogi jkun aktar protett.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra biex nirrapporta dwar xogħol tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

Id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet interrotta għal ftit mumenti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Abbozz Nru 57 – għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emenda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ORDINANZA DWAR

IL-PROFESSJONI MEDIKA U

L-PROFESSJONIJIET LI GĦANDHOM X'JAQSMU MAGĦHA U L-ORDINANZA DWAR MEDIĊINI PERIKOLUŻI – KONTINWAZZJONI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nkunu qegħdin nittrasponu fil-liġijiet nazzjonali direttiva tal-Unjoni Ewropea li se twessa' d-definizzjoni ta' "droga psikotropika".

Naħseb l-għan tagħna f'din il-Kamra huwa li ntejbu l-kwalità tal-ħajja u permezz ta' definizzjoni hekk wiesgħa se nkunu qegħdin inħarsu aktar is-saħħa tal-bniedem.

Għalhekk tajjeb li nibda billi nispjega x'inhuma d-drogi psikotropiċi.

Il-mediċina psikotropika hija mediċina li taffettwa 'l-moħħ tal-bniedem u għalhekk taffettwa kif wieħed jaħseb, kif iħossu, l-emozzjonijiet tiegħu, għemilu u anke l-perċezzjoni tiegħu ta' dak li huwa reali u dak li mhuwiex.

Hija sustanza li meta tintuża tajjeb fl-aspett mediku, tgħin lil bosta pazjenti li jbatu minn diżordni mentali, imma jekk tiġi abbużata u użata mhux skont il-liġi u b'mod li ma tħarisx is-saħħa tal-bniedem, din ikollha effetti detrimentali fuq is-saħħa u fuq il-kuntentizza ta' dak li jkun.

Mill-aspett mediku m'għandniex problema bil-mod kif tintuża din it-tip ta' mediċina fil-kamp psikjatriku għax hemm responsabbiltà min-naħa tal-professjonist, il-psikjatra, it-tabib tal-familja u r-relazzjoni li dan ikollu mal-pazjent.

Jiġifieri mill-aspett ta' użu għal skop mediku m'hemm biża' ta' xejn.

Mill-banda l-oħra, illum ngħixu f'soċjetà fejn xejn mhu xejn u fejn id-droga hija brand u minħabba l-attitudni kif ngħixu f'dinja aktar progressiva u aktar żviluppata, li tkun parti mill-brand tal-mument titqies bħala xi ħaġa tajba.

L-isfortuna hi li hawn Malta, minbarra li qiegħda tintuża waqt partying, għax jien aktar insejjaħlu "partying" milli "parties", qiegħda tintuża wkoll fis-solitudni tad-dar minn persuni li jsibu żvog billi jużaw droga psikotropika b'mod mhux kif suppost għax mhux taħt gwida professjonali.

Mill-esperjenza naf li għalkemm id-droga l-aktar taffettwa liż-żgħażagħ għax ikunu għaddejjin minn fażi ta' peer pressures u ta' esperimentazzjoni u avventuri, din taffettwa wkoll persentaġġ mhux żgħir ta' nies li qabżu saħansitra t-30 sena.

Naf ukoll li waqt it-trobbija taż-żgħażagħ, u hawn qed nirreferi b'mod partikolari għal dawk taħt is-16-il sena u bejn is-16-il sena u s-17-il sena, hemm erba' sfidi li qed jolqtu lis-soċjetà Maltija.

Waħda minnhom hija l-abbuż tad-droga u hawnhekk ninkludi x-xorb għax għalkemm huwa xi ħaġa legali, għalija x-xorb huwa droga wkoll.

Dan biex ma nsemmix is-sigaretti.

Fil-fatt, fl-opinjoni tiegħi l-aktar ħsara li ssir fuq il-bniedem ġejja mis-sigaretti u x-xorb.

Imma ħalli nkompli nitkellem fuq id-droga psikotropika.

It-tieni sfida hija li ħafna żgħażagħ qegħdin jitilqu mill-iskola qabel ma jkollhom iċ-ċertifikati neċessarji u għalhekk qed ikollna l-ischool non-achievers.

It-tielet sfida hija l-problema tas-sesswalità u s-sess.

Ir-raba' sfida mbagħad hija l-problema tal-gender roles.

Dawn huma l-akbar erba' sfidi li qiegħda tesperjenza s-soċjetà Maltija bħalissa fejn tidħol it-trobbija taż-żgħażagħ.

F'dan id-dibattitu kien hawn min qal li għandna liġi li mill-aspett ta' droga hija frammentata u mifruxa mal-erbat irjieħ tal-liġijiet kollha u għaldaqstant hemm il-ħtieġa li jkollna Att wieħed.

Jien naqbel ma' dan imma aktar mil-liġi, ejjew nitfgħu ħarsitna fuq l-istrutturi li jimplimentaw dawn il-liġijiet biex is-saħħa tal-bniedem u s-saħħa pubblika jkunu mħarsa.

Meta jiġu użati mhux kif suppost, dawn id-drogi psikotropiċi jaffettwaw is-saħħa u l-aspett soċjali mill-aspett komunitarju u anke mill-aspett ta' familja.

Fil-fatt, naf familji sħaħ li tfarrku minħabba l-użu ħażin ta' din id-droga psikotropika.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li l-Eżekuttiv jibda jħares lejn l-istrutturi fil-qasam tad-droga mhux from an all-in government approach imma hemm bżonn li l-istrutturi kollha jingħaqdu taħt ministeru wieħed.

Ma jistax jibqa' jkollna dan it-tifrik tas-servizzi.

Hemm servizzi li jingħataw minn strutturi fil-qasam tas-saħħa u oħrajn fil-qasam tal-politika soċjali u jien naħseb li minflok għandu jkollna struttura waħda li tagħti servizz.

Hemm bżonn ikollna wkoll aktar public social partnerships f'dan ir-rigward u mhux public private partnerships biss fis-saħħa pubblika.

Hawnhekk nixtieq insellem lill-NGOs kif ukoll lil dawk li mhumiex NGOs bħal xi strutturi li għandha l-Knisja.

Bħalissa qiegħed niftakar fil-Caritas.

Apparti milli nagħmlu qafas legali wieħed hemm bżonn li nagħmlu wkoll qafas wieħed ta' kif il-pazjent u l-familja tiegħu jirċievu l-kura u s-servizzi meħtieġa biex jerġgħu jorjentaw ruħhom fis-soċjetà tagħna u biex jerġgħu jibdew jgħixu ħajja nobbli u dinjituża.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li nieħdu responsabbiltà politika fuq din.

Responsabbiltajiet politiċi hemm ħafna x'nistgħu nieħdu, b'mod partikolari meta niġu biex inħarsu s-saħħa u d-dinjità tal-bniedem.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq nies vulnerabbli u hemm bżonn li jkollna l-qafas neċessarju biex dawn in-nies li jużaw mediċina psikotropika mhux kif suppost għax mhiijiex indikata b'mod professjonali għalihom, ma jispiċċaw qatt jitħalltu ma' pazjenti li għandhom diżordni mentali.

Dawn m'għandhomx jingħataw il-kura fl-istess swali ta' dawk il-pazjenti għax huma totalment differenti u jirrikjedu kura totalment differenti u jirrikjedu wkoll stima u b'hekk, jerġgħu jiġu integrati fis-soċjetà bi clinical pathway li hija totalment differenti minn dik ta' pazjenti b'diżordni mentali.

Rigward ir-responsabbiltà politka rrid ngħid li apparti mill-aspett ta' trattament u kura, dan il-Gvern jidher li għandu l-ħsieb li jagħmel legali l-użu tal-kannabis b'mod rikreattiv.

Ejja nkunu iżjed kawteli!

Ejja naraw ix-xenarju kif inhu.

Ejja nanalizzaw is-sitwazzjoni.

Jekk veru hemm l-għajta biex jiddaħħal l-użu rikreattiv tal-kannabis, dan iż-żmien huwa ż-żmien opportun li dan jidħol?

Ejja nkunu responsabbli!

Jekk huwa veru li l-Gvern għandu l-ħsieb li jillegalizza t-teħid tal-kannabis b'mod rikreattiv, ejja nagħmlu dan b'mod li l-qafas innifsu jissaħħaħ.

Ejja nagħmluh aktar robust għax is-servizz li qegħdin nagħtu lil ħutna l-pazjenti li jbatu minħabba dan l-abbuż mhuwiex tajjeb u mhux qiegħed iqarribhom għal dak li aħna lkoll f'din il-Kamra nixtiequ.

Irrid insemmi wkoll l-edukazzjoni li naħseb hija l-qofol f'dan kollu u allura rridu naħsbu dwarha.

L-edukazzjoni m'għandhiex tkun biss fi ċkunitna waqt il-lezzjonijiet tal-Personal, Social and Career Development (PSCD), li suppost issa ġie strutturat ħafna aħjar fl-iskejjel sekondarji, imma aktar minn hekk, l-edukazzjoni trid tkun kontinwa u għandha wkoll tilħaq l-iskejjel post-sekondarji u l-Università biex iż-żgħażagħ ikunu infurmati sew b'dak li jkun qiegħed iseħħ.

Sur President, għalkemm din il-liġi hija tajba, nappella biex inħarsu lejn l-istrutturi li jeżistu.

Ejja nħabbtu l-bieb tal-Ministeru tas-Solidarjetà Soċjali u tal-Ministeru tas-Saħħa biex flimkien jaraw kif se jżewġu s-servizzi pubbliċi li jeżistu f'servizz wieħed integrat.

Dan is-servizz għal dan il-grupp ta' pazjenti li huma tant vulnerabbli għandu jiġi integrat taħt ministeru wieħed ħalli jkollu kaptan wieħed u mhux żewġ kaptani.

B'żewġ kaptani m'aħniex qegħdin immexxu dik is-sistema b'mod li dawn il-pazjenti jkollhom dak is-suċċess li aħna f'din il-Kamra nixtiequ, jiġifieri li jkun hemm kwalità tal-ħajja aħjar għal kull ċittadin Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Sur President, aħna qed naqblu ma' din il-liġi li qed issir b'direttiva tal-Unjoni Ewropea.

M'iniex se nirrepeti u nerġa' ngħid x'inhu l-għan tagħha għax diġà spjegawh b'mod tajjeb il-kelliema ta' qabli.

Li rrid ngħid huwa li dawn is-synthetic drugs, li jissejħu wkoll party drugs, leisure drugs jew designer drugs, huma komposti minn taħlita ta' kimiċi li huma prodotti mill-bniedem u mhux minn ingredjenti naturali.

Huwa importanti li dan il-messaġġ jasal hemm barra.

L-ingredjenti li jkun fihom dan it-tip ta' drogi jiġu mibdula kontinwament.

Dan isir biex min jagħmilhom dejjem jipprova jkun kemm jista' jkun pass qabel il-liġi u b'hekk jevita li jiġu klassifikati fil-lista tad-drogi illeċiti u perikolużi, u allura illegali.

Għalhekk min jagħmilhom jipprova dejjem ibiddel l-ingredjenti.

Saħansitra kien hawn synthetic drugs, jew leisure drugs jew party drugs, li fihom sabu anke traċċi ta' velenu tal-ġrieden.

Imbagħad dawn jinbiegħu lin-nies u jiġu kkonsmati.

Malli l-leġiżlatur jinduna xi jkun fihom dawn id-designer drugs, ix-xjentisti bla ruħ li jagħmluhom ikunu pronti jbiddlu l-ingredjenti tagħhom biex skont il-liġijiet tal-pajjiżi ma jkunux klassifikati bħala illegali jew bħala drogi li jagħmlu ħsara lis-saħħa tal-bniedem.

Dan joffri sfidi legali għaliex kif tista' tressaq persuna l-qorti fuq pussess jew traffikar ta' droga meta dik id-droga ma tkunx reġistrata bħala illeċita f'pajjiżek?

Dawn it-tip ta' drogi joffru wkoll sfidi lit-tim mediku meta dak li jkun ikkonsmahom jispiċċa l-Emerġenza għax ikollu bżonn il-kura, xi ħaġa li tiġri ta' spiss.

Qed ngħid li joffru sfidi għaliex it-tim mediku lanqas ikun jaf ma' liema ingredjenti qiegħed iħabbat wiċċu.

Kif qal l-Onor.

Deo Debattista, diġà huwa diffiċli li inti tindirizza t-toxic effect tad-drogi li taf x'inhuma, aħseb u ara meta t-toxic effect ikun ġej minn drogi li lanqas taf x'inhuma l-ingredjenti tagħhom għax, kif għedt, l-ingredjenti f'dawn id-drogi jinbidlu kontinwament.

Issa b'din il-liġi se nkunu qed nagħtu daqqa ta' ħarta kbira lit-traffikanti tad-drogi.

Dawn id-drogi sintetiċi jinxtraw minn fuq l-internet u oħrajn jiddaħħlu f'pajjiżna mit-traffikanti tad-droga, kif jiddaħħlu wara kollox f'kull pajjiż ieħor.

L-abbuż tad-droga hija problema kbira u qerrieda li llum ħakmet lid-dinja kollha u din il-liġi li qed ngħaddu hija mmirata li tagħti daqqa kbira lit-traffikanti tad-droga li jġibu din il-qerda f'pajjiżna.

Dawn is-synthetic drugs jew designer drugs jistgħu jidħlu wkoll f'forma ta' plant food jew bath salts u saħansitra bħala kimika reklamata biex tnaddaf il-ġojjelli.

Dawn ikollhom fuqhom 'Not for human consumption' u jsir hekk biex jevitaw ir-regoli tas-saħħa.

Tajjeb nenfasizza hawnhekk li min qiegħed jabbuża minn din id-droga qiegħed jieħu droga li m'għaddietx mill-proċess rigoruż u metikoluż tar-regolamentazzjoni kif is-soltu jsir f'każ ta' mediċina biex tiġi ċċertifikata bħala sigura u legali.

Dawn huma drogi qerrieda li ma ġewx ittestjati fuq il-bniedem, jiġifieri min qiegħed jabbuża minnhom, li sfortunatament mhumiex ftit, qed jabbuża minn droga li hu stess ma jafx x'effetti se tħalli fuq is-saħħa mentali u fiżika tiegħu.

Ħalli nagħti eżempju; fl-Amerika biss, bejn l-2009 u l-2014, ġew identifikati madwar 300 designer drug ġdida, ħafna minnhom manifatturati fiċ-Ċina.

Però din hija riċerka tal-2014 u allura llum, erba' snin wara, dan in-numru huwa akbar.

L-Onor.

Debattista mbagħad semma l-figura ta' 800 u jien inżid ngħid li mill-istess riċerka li għadni kif ikkwotajt irriżulta li fis-swieq Ewropej, f'dawn l-aħħar għaxar snin kien hawn aktar minn 650 synthetic drug ġdida u l-kelma proprja li użaw kienet "flooded"!

Din hija statistika tal-2014.

Illum mhux qed nitkellmu fuq 650 designer drugs imma min jaf kemm il-mijiet aktar daħlu fl-Ewropa, inkluż f'Malta.

Numru mhux żgħir minn dawn it-tip ta' drogi qerrieda għadna s'issa ma nafux x'kimika fihom u allura għadna ma nafux eżatt x'effetti qerrieda jħallu fuq il-bniedem.

Pereżempju, waħda mill-problemi hija s-synthetic marijuana li hija intiża biex tkun party drug jew leisure drug.

Ħafna drabi din tintuża waqt il-parties jew waqt il-marċi tal-festi.

Din mhi marijuana xejn imma hija taħlita ta' herbs u spices li jiġu sprayed b'kimika tossika li tistimula t-tetrahydrocannabinol (THC) li huwa l-ingredjent prinċipali fil-marijuana.

Dan jixbah ħafna lill-cannabinoid, kimika naturali li tinstab f'ġisimna.

Mela dawn is-synthetic drugs jipprovaw iqarrqu bil-moħħ tagħna billi jagħtuh kimika li tixbah lil din il-kimika naturali li tinstab f'ġisimna imma fir-realtà din tkun kimika tossika u differenti għalkollox.

Din it-tip ta' marijuana sintetika mhija marijuana xejn, kif diġà għedt, u hija ferm aktar tossika u perikoluża għall-bniedem.

Ta' min jgħid ukoll li d-drogi sintetiċi li qed jiġu prodotti bħall-iSpice, il-K2 u hemm lista sħiħa, uħud minnhom semmihom l-Onor.

Debattista, huma b'mod falz immarkati bħala siguri, naturali u legali imma fil-verità la huma siguri, la huma naturali u wisq anqas legali!

Fil-verità min qiegħed jabbuża minn dawn id-drogi sintetiċi qed jikkonsma droga perikoluża li la jaf x'fiha u wisq anqas x'effetti qerrieda tista' tħalli fuq is-saħħa tiegħu, kemm short-term kif ukoll long-term.

Ma ninsewx li x-xjentisti li jipproduċu dawn id-designer drugs huma kriminali għax ma jimpurtahom xejn mill-qerda li qed jikkawżaw lil miljuni ta' persuni madwar id-dinja li jikkonsmawhom, ħafna minnhom żgħażagħ.

Dawn jimpurtahom biss mill-bagatella flus li jkunu qed jagħmlu.

Ta' min jgħid li din il-marijuana sintetika, li mhi marijuana xejn, għandha l-apparenza ta' ħaxix niexef u tinbiegħ fil-forma ta' inċens, jew bħala pot pourri, imbagħad tinbaram f'sigarett u tkun tista' tpejpu.

Din tiġi fil-forma likwida wkoll li jista' jiġi evaporat u inhaled.

Biex anke n-nies li jabbużaw minnhom ikunu jafu x'ihuma l-effetti ta' dawn id-drogi, importanti li jasal il-messaġġ permezz tal-midja dwar kemm huma tal-waħx u devastanti l-effetti ta' dawn id-drogi, kemm fuq il-moħħ kif ukoll fuq il-ġisem.

Jien se nsemmi biss uħud mill-effetti short-term għax dawn id-drogi tant huma ġodda li għadna lanqas nafu biżżejjed dwar il-long-term effects fuq is-saħħa tal-bniedem.

Fost l-oħrajn hemm l-effett tal-unresponsiveness, tal-loss of consciousness u tal-konfużjoni mentali fejn wieħed jitlef is-sens tal-ħin u la jkun jaf jekk hux billejl jew binhar, u lanqas ikun jaf fejn qiegħed u x'ħin hu.

Effetti oħra huma ansjetà qawwija, attakki qawwija ta' paniku u paranoja severa fejn dak li jkun jibda jaħseb li kulħadd kontrih, jew li se joqtluh, jew li hemm xi nies qed jiġru warajh meta fil-fatt dan ikun biss side effect ta' dawn id-drogi.

L-effetti jinkludu wkoll dipressjoni u alluċinazzjonijiet, jiġifieri li tisma', tara jew timmaġina affarijiet li fir-realtà ma jeżistux.

Inti tibda tisma' lħna jew tara affarijiet li inti tkun qed tarahom u tismagħhom ta' vera imma fir-realtà dawn ma jkunux jeżistu.

Il-psikożi huwa mard mentali sever li jaqtgħek totalment mir-realtà ta' madwarek, ipoġġik f'riskju għoli ta' suwiċidju u jagħmlek aggressiv.

Saħansitra kien hawn nies mhux kriminali, nies li jkollhom kondotta nadifa imma għax abbużaw minn dawn id-drogi, tant inbidlilhom il-karattru tagħhom li spiċċaw qatlu lil xi ħadd.

Ovvjament l-omiċidju jkun irriżulta minn side effect tad-droga li jkunu ħadu.

Immaġina persuna b'kondotta tajba tispiċċa tagħmel suwiċidju jew omiċidju għax tkun qed tabbuża minn dawn id-drogi.

L-effetti fuq is-saħħa fiżika min-naħa l-oħra jinkludu vomiting u nausea li jistgħu jwasslu għal dehydration, excessive sweating, li wkoll iwassal għal dehydration, spasms li huma movimenti spażmatiċi tal-ġisem li ma jkollokx kontroll fuqhom, ħsara fil-kliewi u saħansitra kidney failure, pressjoni għolja, hypertension, nuqqas ta' demm lejn il-qalb, coronary ischemia, attakki tal-qalb, convulsion, aċċessjonijiet u anke puplesija.

Min jieħu din id-droga ħafna drabi jeħodha għax jaħseb li se jħossu aħjar jew biex jaħrab minn problemi li jista' jkollu però, sfortunatament, din id-droga tispiċċa hija l-problema u dak li jkun, ikun qiegħed litteralment jilgħab russian roulette b'ħajtu; jagħmel revolver b'bullet waħda, jagħfas it-trigger u jittama li l-bullet ma tkunx fil-parti tal-barrel li jkun imiss.

Ir-realtà hi li għand xi wħud tasal il-bullet.

Qabel ma nagħlaq irrid nagħmel appell.

Ara ma nagħtux l-impressjoni żbaljata li għalkemm qed nagħtu daqqa ta' ħarta lit-traffikanti tad-droga b'din il-liġi, se nsolvu l-problema tat-traffikar tad-droga.

Din mhijiex se tissolva minkejja kull sforz u intenzjonijiet tajba mill-Gvern, mill-Oppożizzjoni u mill-Pulizija għaliex tant hemm flus involuti li se tibqa' ssib nies li jirriskjaw biex iġibu d-droga.

Madanakollu nemmen li b'din id-direttiva tal-Unjoni Ewropea li qed indaħħlu fis-seħħ bis-serjetà se nagħtu daqqa' ta' ħarta lit-traffikanti ta' dawn id-drogi sintetiċi.

Sur President, nagħlaq b'testimonjanza ta' żagħżugħ Amerikan li abbuża bid-droga sintetika waqt party.

Din ħadtha mill-fuljett onlajn pubblikat mill-Foundation for a Drug-Free World (FDFW) f'Los Angeles.

Se nikkwota eżattament x'qal, però tradott għall-Malti:

"Meta ġejt f'sensija sibt ruħi l-isptar marbut bil-manetti mas-sodda tal-isptar.

Kelli d-drip u ħafna apparat mediku ieħor imqabbad miegħi.

Kien hemm numru ta' pulizija miegħi.

Qaluli li kont f'qagħda kritika u kont fit-taqsima tal-kura intensiva.

Meta staqsejt lill-pulizija għaliex kont manettjat mas-sodda l-pulizija li kien hemm miegħi ħallewli l-manetti u qaluli li tant kont aggressiv li meta nurse ġie biex jagħtini injezzjoni kont pront tajtu daqqa ta' ponn u middejtu mal-art.

Kellhom jissejħu huma, il-pulizija, biex irażżnuni.

Għedtilhom li minn dan kollu jien ma niftakar xejn.

Wara ftit ġie mgħajjat il-Professur li kien qed jikkurani.

Staqsieni jekk jien nemminx b'Alla.

Jien weġibtu li kont ateu imma għedtlu wkoll li wara li s-synthetic drug li kont ħadt f'party bdiet taħdem fuqi bdejt inħoss nifsi maqtugħ u bdejt inbati ħafna biex nieħu n-nifs.

Kont għarqan xraba u kelli uġigħ kbir insapportabbli f'sidri.

Ħassejtni mwerwer għax ħassejtni se mmut u ma nafx kif dak il-ħin bdejt nitlob lil Alla li jien qatt ma emmint fih u tlabt lil Alla biex ikollu ħniena minni u jżommni ħaj.

Il-Professur kien pront ħares lejja u weġibni u qalli: Ġuvnott jien mil-lat mediku m'għandix spjegazzjoni kif irnexxielek tibqa' ħaj.

Aħjar tibda temmen f'Alla għax Alla sema' talbek u huwa b'miraklu li għadek ħaj.

Alla żammek ħaj mhux jien."

Naħseb quddiem din it-testimonjanza qawwija nħoss li kull kumment ieħor min-naħa tiegħi huwa żejjed.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Sur President, jien m'għandi l-ebda dubju li l-Gvern Laburista mhux se joqgħod lura milli jemenda liġijiet bl-iskop ewlieni li dawn ikunu konformi ma' dawk ta' pajjiżi oħra fl-Ewropa.

Fil-fatt dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżempju minnhom għaliex qiegħed jittrasponi Direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Ovvjament sħabi li tkellmu qabli diġà ddeskrivew fid-dettall ir-raġunijiet għaliex dan għandu jsir.

Il-Partit Laburista kien minn ta' quddiem mhux biss biex iressaq liġijiet li jagħtu aktar drittijiet liċ-ċittadin fil-qasam tas-saħħa imma anke biex iċ-ċittadini u l-familji Maltin u Għawdxin jipprovdilhom l-aħjar servizz possibbli mingħajr ma jħallsu għalih.

Il-qasam tas-saħħa huwa prova ċara ta' kemm dan il-Gvern jaħseb f'kulħadd, mill-kbir saż-żgħir.

Hawnhekk ta' min ifakkar li kien Gvern Laburista li fis-snin sebgħin għamel l-iskema tas-saħħa b'xejn għal kulħadd meta l-mediċina ta' dak iż-żmien kienet ferm differenti minn dik tal-lum.

Ilbieraħ kont qed nisma' lill-Ministru għas-Saħħa mhux biss isemmi l-kwestjoni tal-konkos ħażin li sar l-Isptar Mater Dei bih, imma anke ż-żieda fin-numru ta' MRIs li qed isiru.

Fil-fatt, jekk ħames snin ilu kienu jsiru għaxra kuljum, illum isiru mija!

U jekk bypasses għax snin ilu kien isir ċertu ammont, illum isiru aktar.

L-istess l-angioplast, il-molol u dawn l-affarijiet.

Illum il-mediċina hija waħda teknoloġika ħafna.

Illum il-mediċina hija xi ħaġa li fiha ħafna speċjalitajiet differenti u fiha wkoll teamwork qawwi bejn il-kura primarja, il-kura sekondarja u dik terzjarja.

Ma nistax ma nsemmix ukoll il-liġi tal-IVF li ġiet approvata xi xhur ilu.

Dawn l-emendi wasslu biex din is-sena tkun waħda speċjali għal numru ta' koppji għax se jkollhom ħolma li se ssir realtà billi issa se jkollhom dak li ma setgħux iġibu u li kienu jixtiequ jġibu imma ma kienx jirnexxielhom minħabba problemi fin-natura.

Din kienet xi ħaġa sabiħa u xi ħaġa li għandha tkun apprezzata u mfaħħra minn kulħadd.

Se tkun sena speċjali għalihom għaliex dawn min jaf kemm kienu ilhom jixtiequ t-tfal u ma jkollhomx.

Fil-fatt, fil-ġranet li għaddew iltqajt ma' koppja li qaluli ċar u tond li l-Milied tagħhom kien wieħed speċjali għax issa qegħdin jistennew tarbija ġdida.

Nisa li ma setgħux joħorġu tqal issa qed joħorġu tqal.

Sur President, f'dawn l-aħħar ħames snin inħolqu wkoll diversi kliniċi speċjalizzati, fosthom it-Transgender Clinic, il-Fertility Clinic u l-Fibromyalgia Clinic.

It-tabib tal-familja llum jista' jirreferi lil dak li jkun għal dawn il-kliniċi biex ikun jista' jieħu kura aktar speċjalizzata u ovvjament b'xejn.

Il-qasam tas-saħħa huwa prijorità mhux biss bil-kliem kif kien għal ħaddieħor imma anke bil-fatti.

Għal ħaddieħor ftit li xejn kien jimporta.

Ftit kien jimporta jekk dawk intitolati għall-mediċini b'xejn ma kinux isibu dawk il-mediċini.

Ftit kien jimpurtahom li dawn imorru fl-ispiżeriji jew fiċ-ċentri tas-saħħa u jgħidulhom li t-tali mediċina hija out of stock.

Għal ħaddieħor la l-piżelli xi darba jew oħra jkunu out of stock, ma kien jimporta xejn li l-mediċini jkunu out of stock ukoll!

Illum qajla tisma' b'mediċini out of stock.

Forsi tisma' lment darba f'mitt qamar, u dan mhux għax il-mediċini jkunu out of stock imma għaliex ikun hemm xi problema ta' trasport bejn is-CPSU f'San Ġwann u l-ispiżeriji tal-għażla tiegħek.

Il-Gvern Laburista jaħsibha mod ieħor u sa mill-ewwel ġurnata li ngħata r-responsabbiltà tat-tmexxija ta' dan il-pajjiż beda jaħseb biex il-problema ta' mediċini out of stock tiġi solvuta.

Irnexxielu bħalma rnexxa f'ħafna affarijiet oħra, tant li llum il-mediċini out of stock huma xi ħaġa tal-imgħoddi!

Illum aktar nitkellmu fuq affarijiet ġodda bħar-robotic surgery u n-nurse robot li tqassam il-mediċini biex neliminaw l-iżball uman u għaldaqstant ikun hemm aktar effiċjenza fil-qasam tal-mediċina u fil-kura medika, grazzi għal din l-intelliġenza artifiċjali.

L-istess nista' ngħid għall-istennija għall-operazzjonijiet tal-kataretti.

Fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kont trid tistenna mal-erba' snin jekk mhux aktar.

Naf b'każ ta' raġel anzjan li meta bagħtu għalih biex issirlu l-operazzjoni kien diġà ħalla din id-dinja, u dan ma kienx każ uniku.

Dan il-każ seħħ xi tmienja jew disa' snin ilu.

Illum mod ieħor.

Illum tistenna madwar erba' xhur jew sitt xhur u anke inqas biex tagħmel l-operazzjoni tal-kataretti.

Dan jgħodd ukoll għal operazzjonijiet oħra.

Illum il-waiting time tal-operazzjonijiet naqas għalkemm xorta għadhom javviċinawna nies biex nissollevawlhom aktar din l-istennija.

Fil-fatt, ġiet għandi persuna li għandha operazzjoni tliet ġimgħat oħra u staqsietni nistax ngħinha biex issirilha qabel għax tinsab muġugħa.

Mela qabel wieħed kien jistenna sitt snin u issa tliet ġimgħat imma xorta hawn min qed jistaqsi biex nipprovaw nagħmlulhom l-operazzjonijiet aktar kmieni minn tliet ġimgħat.

Kważi kważi sirna li fl-isptar tal-Gvern operazzjoni ssirlek qabel ma kieku tmur fi sptar privat.

Prova oħra ta' kemm dan il-Gvern Laburista jaħseb f'kulħadd hija l-ftuħ ta' klinika speċjalizzata għal persuni transgender fl-Imtarfa f'Novembru li għadda.

Fil-ftit ġimgħat li ilha miftuħa din il-klinika diġà għamlu użu mis-servizzi tagħha 30 persuna.

Ma tridx tkun għaref wisq biex tkun taf li dawn il-persuni jeħtieġu kura speċjalizzata.

Il-persuni transgender ikollhom bżonn ċerti trattament ormonali biex jirregolaw il-hormones tagħhom però biex tagħmlilhom b'xejn trattament ormonali l-ewwel trid tagħraf il-problema.

Issa aħna diġà għamilna pass ta' ġgant billi ftaħna din il-klinika minn fejn qed jingħataw servizzi u terapija bla ħlas minn tim multidixxiplinarju, inkluż konsultazzjoni, pilloli tal-ormoni kif ukoll pariri minn psikologi.

Issa l-pass li jmiss huwa li nkomplu naħdmu biex ċerti mediċini li jkollhom bżonn jiddaħħlu fl-iskeda tal-Kartuna s-Safra u jibdew jingħataw b'xejn.

Huwa fatt magħruf li meta persuni transgender jieħdu l-kura medika ta' spiss jiltaqgħu ma' diskriminazzjoni jew injoranza.

Għalhekk huwa importanti li dawn in-nies isibu lil min jagħtihom l-appoġġ u s-solidarjetà li jeħtieġu, anke billi jiżdied it-taħriġ għall-ħaddiema fis-settur tas-saħħa u dawk li jistgħu jagħtuhom l-għajnuna li jkollhom bżonn.

Jien konvint li l-ftuħ ta' din il-klinika huwa biss il-bidu f'dan il-qasam.

Konvint li l-Gvern Laburista se jkompli jsaħħaħ dan il-qasam b'aktar investiment u b'aktar servizzi.

Fil-qasam tas-saħħa inġenerali l-Gvern jaħseb mhux biss fil-pazjenti imma anke fil-qraba tagħhom.

Pass għaqli, u bla dubju apprezzat, kienu l-faċilitajiet li qed jiġu offruti lill-qraba tal-pazjenti li jkunu qegħdin jingħataw il-kura fl-ITU.

Ħafna drabi dawn iqattgħu sigħat sħaħ viċin il-pazjenti u kienu jispiċċaw jongħosu fuq xi siġġu għax lanqas kellhom imkien fejn jistgħu jserrħu ftit rashom.

Grazzi għall-faċilitajiet ipprovduti però, illum dawn il-qraba għandhom fejn jistrieħu waqt li jkunu qed ifittxu li jqattgħu kemm jista' jkun ħin ħdejn il-pazjent.

Forsi dan huwa pass żgħir, imma żgur li huwa pass ġgantesk għal dawn in-nies.

Sur President, m'hemmx dubju li l-għan tal-Gvern Laburista huwa li pajjiżna joffri servizzi tas-saħħa eċċellenti li jkunu aċċessibbli għal kulħadd.

Ovvjament irridu nimxu pass wara pass, imma l-passi li mexjin bihom huma passi ġganteski u passi mgħaġġlin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, m'iniex se nkun tekniku bħalma kienu t-tobba li tkellmu qabli iżda se nkun politiku.

Qabelxejn, però, irrid nirringrazzja lill-Unjoni Ewropea li waslet għal din id-Direttiva li turi li fil-pajjiżi kollha membri tal-Unjoni Ewropea, bħal f'Malta, hemm problema ta' drogi u hemm supply ta' sustanzi differenti li jintużaw għal finijiet ta' rikreazzjoni, liema sustanzi jħallu effetti koroh u anke jwasslu għal imwiet.

Il-kriminalità organizzata kontinwament tara kif tkun innovattiva ħalli tpoġġi fis-suq sustanzi li ma jkunux meqjusa bħala illegali u allura min jinqabad bihom ma jkunux jistgħu jittieħdu passi kontrih.

Dan għaliex, kif qal tajjeb ilbieraħ il-Ministru Michael Farrugia, li huwa responsabbli mill-Pulizija, biex il-Pulizija ttella' n-nies il-qorti, kemm jekk kienu qegħdin jinnegozjaw kif ukoll jekk kienu qegħdin jissupplixxu, is-sustanza trid tkun inkluża fil-lista li hemm fil-liġi ta' sustanzi li huma meqjusa bħala perikolużi għall-ħajja u allura huma illegali.

Permezz ta' din id-Direttiva se jkun hawn armonizzazzjoni tal-liġijiet tal-pajjiżi kollha membri tal-Unjoni Ewropea sabiex il-korpi tal-pulizija tal-istati kollha jkollhom leġiżlazzjoni komuni u uniformi.

L-Unjoni Ewropea ma baqgħetx indifferenti għall-problema tad-droga u waslet għal din id-Direttiva li kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni qed jaqblu magħha u żgur li lkoll naqblu li nkunu qegħdin niddefendu l-ħajja meta nivvutaw favur tagħha.

Fil-fatt kulħadd qal kemm hija importanti din il-leġiżlazzjoni, però ħalli npoġġi idi mill-ewwel fuq il-ferita u ma noqgħodx indur mal-lewża.

Il-Membri kollha, inkluż il-Membri tal-Gvern, stqarrew li d-droga hija perikoluża u li d-droga toqtol.

Kollha kemm huma għamlu argumenti b'saħħithom u wrew kemm għandhom għarfien wiesa' ta' kemm is-suq huwa b'saħħtu.

Fil-fatt ilbieraħ il-Ministru Michael Farrugia qal li s-suq tad-droga, skont hu, jitla' għal għexieren ta' miljuni ta' ewro.

Qal ukoll kemm id-Drug Squad issibha diffiċli biex taqbad lil min ikun qiegħed jittraffika.

Għaldaqstant nixtieq nirringrazzja lill-Pulizija, lid-Dwana, lid-Drug Squad u lil numru ta' NGOs, fosthom il-Caritas, li jaħdmu kontra l-kultura tad-droga.

Madanakollu huwa inutli li jkollna dan l-għarfien b'saħħtu fil-Parlament u mbagħad fuq is-sit tal-Lovin Malta niskopru li l-Gvern qiegħed iħejji biex iressaq liġi ħalli jillegalizza l-kannabis għall-użu rikreattiv!

L-argumenti li ntqalu llum min-naħa tal-Membri Parlamentari tal-Gvern kważi kważi huma self-defeating.

Ma tistax minn naħa tgħidli kemm hija perikoluża d-droga jew kemm toqtol, jew tkun Segretarju Parlamentari min-naħa tal-Gvern li tagħmel lecture fuq is-sustanzi perikolużi u turi kemm għandek għarfien importanti ta' kemm hija perikoluża d-droga, jew tkun il-Ministru responsabbli mill-Pulizija li turi kemm inti sensittiv għall-ġlieda kontra d-droga, u mbagħad il-poplu Malti jaqra fuq il-Lovin Malta li għandna min qiegħed jinsisti mal-Gvern biex jillegalizza l-kannabis għall-użu rikreattiv u l-Gvern din jeħodha inkonsiderazzjoni fir-regħba għall-voti u għal popoliżmu mill-aktar fqir għax jaf li hawn żgħażagħ li togħġobhom id-droga!

Mela f'dan id-dibattitu qisna l-missier responsabbli li jieħu ħsieb uliedu u jgħid li d-droga hija ħażina, imbagħad meta niġu għad-dibattitu biex nilleġiżlaw id-droga għall-użu rikreattiv ma nibqgħux dan il-missier li qiegħed jinstema' jitkellem illum!

Imbagħad inbiddlu l-maskra minħabba r-regħba għall-voti taż-żgħażagħ li jmorru parties fejn ikun hemm id-droga għall-bejgħ!

X'kontradizzjoni, Sur President!

Jien naqbel mad-diskors li qiegħed jingħad illum u nifraħ lil kull Deputat min-naħa tal-Gvern għal kif tkellem fuq kemm id-droga hija ħażina u x'impenn għandu l-Gvern fil-ġlieda kontra d-droga.

Imma hija kontradizzjoni li bħalissa l-Gvern qiegħed jipprepara biex jillegalizza droga rikreazzjonali.

Se jilleġiżla biex jogħġob lin-nies!

Mela min-naħa ngħidu li aħna Gvern responsabbli u qegħdin nilleġiżlaw biex ikollna leġiżlazzjoni b'saħħitha kontra l-kriminalità organizzata li qed tmexxi d-droga u biex ninżlu b'forza qawwija fuq min qiegħed jissupplixxi d-droga liż-żgħażagħ tagħna però fl-istess ħin fl-istrutturi tal-Gvern qed tinħema leġiżlazzjoni li tillegalizza d-droga għall-użu rikreattiv!

Sur President, fil-festi l-bejjiegħa tal-qubbajt jagħtuk sample żgħir biex inti dduqu ħalli mbagħad minn biċċa żgħira tixtri l-biċċa l-kbira.

U meta tmur xi mkien u jkun hemm xi ħadd idewqek ftit inbid f'tazza żgħira, dan jagħmel hekk biex inti mbagħad tixtri l-flixkun.

Ladarba ż-żagħżugħ jibda jduq id-droga u togħġbu, dan jidħol fil-mentalità tal-użu tad-droga għall-użu rikreattiv u eventwalment jispiċċa maqbud fis-sisema.

Xħin tiġi addicted għall-qubbajt imbagħad ma tkunx trid aktar il-biċċa ż-żgħira tal-qubbajt imma tkun trid il-biċċa l-kbira.

U dak li se nkunu qegħdin nagħmlu jekk nillegalizzaw id-droga għall-użu rikreattiv.

Id-diskors kollu ta' dan id-dibattitu, fejn urejna kemm aħna konxji li d-droga toqtol, se narmuh u nġibuh fix-xejn.

Skont il-Ministru Michael Farrugia li huwa responsabbli mill-Pulizija, is-suq tad-droga f'Malta jlaħħaq l-għexieren tal-miljuni ta' ewro u bil-legalizzazzjoni tad-droga għall-użu rikreattiv se nkunu qegħdin inpaxxu lil dan is-suq tal-kriminalità organizzata.

Bl-iskużi kollha qaddisa mis-sema 'l isfel liż-żgħażagħ tagħna se noffrulhom l-opportunità li jieħdu d-droga b'mod rikreattiv, u dan meta aħna l-politiċi responsabbli mill-ħajja!

X'responsabbli mill-ħajja!

Aħna jimpuratana biss li nkunu fil-gvern!

Aħna jimpurtana biss li nirbħu l-voti u mela responsabbli mill-ħajja!

Aħna politiċi tad-doppia faccia llum nitkellmu kemm aħna responsabbli mill-ħajja u għada ngħaddu liġi biex iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jibdew iduqu d-droga għall-użu rikreattiv.

Bħallikieku s-sustanza li qed nirreferu għaliha f'din il-liġi llum mhux ukoll għall-użu rikreattiv!

Araw il-politiku kemm jista jaqa' fil-baxx u kemm ma jistax jaqa' f'aktar ħmieġ minħabba r-regħba għall-poter akkost ta' kollox.

Tant jaqa' fil-baxx li l-ħajja tal-bniedem iġibha tapit li jgħaddi minn fuqu, l-importanti li jitla' fuq dak is-siġġu biex wieħed jissejjaħ prim ministru, l-ieħor jissejjaħ ministru u l-ieħor jissejjaħ segretarju parlamentari!

L-importanti li nkunu fil-gvern għax fil-gvern hemm il-pappa.

Din it-tentazzjoni tista' tkun fuq in-naħa tal-membri tal-Oppożizzjoni wkoll, biex ma neskludix li jkun hawn nies min-naħa tal-Oppożizzjoni li biex jirbħu l-gvern ukoll jaqgħu fin-nassa ta' din ir-regħba.

Din ir-regħba tal-politiċi hija droga wkoll għax tant wieħed ikun irid jasal fejn jixtieq jasal, li jipprova joffri liż-żgħażagħ tiegħu anke l-mewt!

Din hija r-realtà.

Qegħdin fis-sitwazzjoni li kif qrajna llum fl-artiklu tal-Lovin Malta, għandna min qed jipprova jasal ħalli jdewwaq is-sabiħ ta' dak li mbagħad il-Gvern jipprova jgħaddi b'liġi.

Dan huwa Gvern intelliġenti.

Din bħal tal-abort; il-Gvern jgħidlek li ma jridx joqtol liż-żgħażagħ tagħna bid-droga u mbagħad iġib l-argument li jidher li hawn il-ħtieġa tagħha għax hawn sustanzi mhux nodfa u jekk liż-żgħażagħ tagħna nagħtuhom sustanzi nodfa, inkunu qegħdin nieħdu ħsiebhom!

Ir-realtà hi li liż-żgħażagħ inkunu qegħdin noqtluhom xorta waħda.

Sur President, jien se nivvota favur il-liġi tal-lum għax hija fit-triq il-ġusta u rridu nneħħu mit-toroq tagħna kull sustanza li toqtol.

Ejjew ikollna miktub x'inhuma dawn is-sustanzi illegali sabiex iż-żgħażagħ tagħna ma jiġux offruti dawk is-sustanzi u jekk jiġu offruti aħna nkunu nistgħu nipproċedu bil-qorti.

Hawnhekk irrid niġbed l-attenzjoni għal artiklu li deher fil-ġurnal Times of Malta nhar l-Erbgħa, 2 ta' Jannar 2019, miktub mill-ġurnalist Ivan Martin bit-titolu 'Boom in cocaine use in Malta'.

Jien qed nitlob lil xi ħadd f'dan il-pajjiż jinkwieta.

Aħna nafu fejn ikunu ż-żgħażagħ tagħna u nafu fejn ikun hemm il-bejgħ tad-droga.

Ejjew ma nkunux kuntenti bil-ftit li qegħdin nagħmlu.

Ejjew il-ftit ma narawhx ħafna.

Il-Ministru lbieraħ qal li s-suq tad-droga jlaħħaq l-għexieren tal-miljuni ta' ewro.

Sur President, mas-suq tad-droga jmur is-suq tal-prostituzzjoni, is-suq tal-użura, is-suq tal-ħasil tal-flus u s-suq tat-traffikar tan-nies.

Mela ejja jkollna kultura f'dan il-Parlament li aħna jimpurtana mill-valur tal-ħajja.

Ejjew ma nibqgħux niddisprezzaw il-valur tal-ħajja tal-bniedem.

Ejjew ngħollu l-valur tal-ħajja u mhux inħarbtuh quddiem ir-regħba tal-politika tagħna bħalma ħarbatna l-ambjent.

Ejjew mhux illum nitkellmu mod u għada nkunu lesti biex nitkellmu mod ieħor.

Fil-ġurnal Times of Malta tat-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2018, deher artiklu ieħor, din id-darba miktub minn Jacob Borg, fejn intqal hekk:

Dan ifisser li n-negozju illeċitu f'pajjiżna jammonta għal 1.4% tal-GDP filwaqt li bil-mafja kollha li għandhom pajjiżi oħra hemmhekk in-negozju illeċitu jammonta għal 0.9% tal-GDP.

Aħna qegħdin ngħaddu lil kull pajjiż ieħor fil-ħażen, fil-kriminalità organizzata.

Jien ngħid le għal-laissez-faire ta' dan il-Gvern quddiem il-mafja li għandna f'pajjiżna.

Dan il-Gvern m'għandux jiġi hawnhekk jirreċta u jgħid li qiegħed jiġġieled id-droga meta għada pitgħada jrid iqassam iċ-ċejċa liż-żgħażagħ tagħna biex jirbaħ il-vot billi jilleġiżla favur il-mewt.

Nirringrazzjak, Sur President.

Fis-7.03 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Clifton Grima biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

CLIFTON GRIMA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport u Għaqdiet tal-Volontarjat): Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLIFTON GRIMA: Sur President, dan huwa l-ewwel Aġġornament li qed nieħu minn mindu bdejna r-rutina li l-Parlament jibda dejjem fl-4.00 p.m. Forsi dan huwa dettall żgħir però jindika l-fatt li pajjiżna b'mod gradwali qiegħed dejjem jevolvi u jinbidel.

Jien inħossni obbligat li nitkellem dwar il-ħidma importanti li qed issir f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur edukattiv ta' pajjiżna u ġaladarba qiegħed nitkellem b'mod pubbliku, kif diġà kelli l-okkażjoni nagħmel għal darba, tnejn, tlieta u kif ma niddejjaq qatt nagħmel, nixtieq insellem lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor jagħtu kontribut, żgħir kemm hu żgħir.

L-edukaturi jaqdu rwol u funzjoni importanti ħafna f'pajjiżna u tista' tgħid jibnu l-pedamenti tas-soċjetà tagħna.

Dan għaliex l-edukaturi jqattgħu sigħat twal ma' uliedna u allura għandhom rwol importanti u ċentrali fl-iżvilupp tagħhom u jkun inutili li noqogħdu nagħmlu ħafna dokumenti jekk wieħed ma jagħrafx kemm huwa importanti r-rwol tal-edukatur fl-edukazzjoni ta' uliedna.

Irrid ngħid li f'pajjiżna tassew ixxurtjati li għandna Ministru li mhux biss jaħdem għall-ġid tal-edukazzjoni, iżda jħossha bħala vokazzjoni tiegħu li jrawwem sens li l-edukazzjoni tiġi dejjem l-ewwel u qabel kollox.

Ilbieraħ kelli x-xorti nkun mal-Ministru Evarist Bartolo u anke mal-Ministru Ian Borg biex inniedu l-iskema Bus 20+, skema li forsi ma ngħatatx l-attenzjoni mistħoqqa.

Forsi mal-ewwel daqqa t'għajn jaf tidher li din hija xi ħaġa żgħira però jien ċert li din se tkun inizjattiva li tista' tgħid se tolqot lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Qed ngħid hekk minħabba l-fatt li issa ż-żgħażagħ li għandhom bejn 14-il sena u 20 sena se jkunu jistgħu jużaw it-trasport pubbliku bla ħlas.

Dan ifisser li dawn iż-żgħażagħ se jkollhom opportunità akbar biex jużaw it-trasport pubbliku u eventwalment dan għandu jissarraf f'inqas karozzi fit-toroq tagħna kif ukoll inqas problemi marbutin mal-istess karozzi fit-toroq, fosthom it-tniġġis, il-problemi ta' parkeġġ u t-traffiku li jkun hemm fil-peak hours.

Mhux hekk biss, ilbieraħ ħabbarna li anke l-istudenti li jistudjaw fuq bażi full-time se jikkwalifikaw biex jużaw it-trasport pubbliku bla ħlas.

Naħseb li din hija xi ħaġa ta' min ifaħħarha.

Għaldaqstant nirringrazzja minn qalbi lil dawk kollha involuti.

Bil-mod il-mod, b'pass gradwali iżda li ma jieqaf qatt u dejjem isir fil-mument opportun, qed nibdlu l-mentalità f'pajjiżna li kulħadd irid juża l-karozza privata u jekk jista' jkun jipparkja wara l-bieb eżatti fejn irid imur!

B'din l-iskema qed inħajru lil dak li jkun juża t-trasport pubbliku bil-benefiċċji kollha li dan iġib miegħu.

Semmejt iż-żgħażagħ li għandhom bejn l-14-il sena u l-20 sena kif ukoll l-istudenti full-time.

Tajjeb ngħid li numru kbir minn dawn il-persuni li se jibbenefikaw għadhom studenti u allura b'mod fattwali qegħdin nagħmlu differenza fil-ħajja tagħhom għax qegħdin jiffrankaw l-ispejjeż marbutin mat-trasport f'età fejn minħabba l-istudju, id-dħul tagħhom ikun limitat.

B'dan il-mod qed nevitaw ukoll li jkunu ta' piż fuq il-familjari tagħhom.

Sur President, bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti u naħseb li dan l-eżerċizzju jkompli jikkonferma kemm aħna Gvern tal-fatti u tal-kliem biss.

Aħna Gvern li bil-fatti naraw li nagħmlu differenza fil-ħajja tal-familji Maltin u Għawdxin.

Ġaladarba qiegħed nitkellem dwar din l-iskema marbuta mat-trasport li jużaw iż-żgħażagħ u l-istudenti tagħna, ma nistax ma nsemmix il-fatt li f'Settembru li għadda f'pajjiżna introduċejna t-trasport b'xejn għall-istudenti kollha li skont il-liġijiet ta' pajjiżna jridu jattendu istituzzjoni edukattiva jew oħra.

Nixtieq inwassal messaġġ anke billi ngħaddi figuri li juru l-importanza ta' din l-inizjattiva.

Meta wieħed jitkellem dwar din is-sistema tat-trasport, wieħed irid iħares lejn l-istudenti tal-iskejjel tal-istat, lejn l-istudenti tal-iskejjel indipendenti u lejn l-istudenti li jattendu l-iskejjel tal-Knisja; in-numri mhumiex żgħar.

Biżżejjed ngħid li l-ammont ta' studenti li jattendu l-iskejjel tal-istat u li qegħdin jibbenefikaw mit-trasport provdut huwa ta' 14,500 student.

Fil-każ tal-istudenti li jattendu skejjel tal-Knisja u indipendenti, dawn jammontaw għal total ta' 13,500 student.

Mela b'kollox għandna 28,000 student li qegħdin jibbenefikaw minn din l-iskema.

Dan ifisser li għandna eluf ta' familji li qegħdin jiffrankaw mijiet ta' ewro f'miżati marbutin mat-trasport.

Ifisser ukoll li b'mod dirett il-Gvern qed jara li dawn il-familji jibqgħalhom aktar flus fil-but u allura b'mod naturali jkunu jistgħu jużaw dawn il-flus biex itejbu l-livell tal-għajxien tagħhom.

Din hija operazzjoni massiva.

In-numri qegħdin hemmhekk, iswed fuq l-abjad, u kif jgħid il-Malti, in-numri ma jmerihom ħadd.

Allura biex insemmi ftit numri nista' ngħid li l-operaturi tat-trasport li għandhom kuntratt biex jieħdu ħsieb it-trasport tal-iskejjel tal-istat huma tmienja, sitta bbażati f'Malta u tnejn ibbażati f'Għawdex, filwaqt li l-operaturi li għandhom kuntratti biex jieħdu ħsieb l-iskejjel li mhumiex tal-istat jammontaw għal 169 f'Malta u disa' oħra f'Għawdex.

Mela wieħed jista' jimmaġina x-xogħol kbir ta' kordinament li jsir biex nassiguraw li dan is-servizz ikun wieħed ta' suċċess.

Dawn l-operaturi kollha jwasslu lil dawn it-28,000 student lejn l-iskejjel tagħna permezz ta' aktar minn 1,100 vettura u dan kollu huwa ta' benefiċċju għall-istudenti u għall-familji tagħna għax aħna verament jimpurtana mill-familji tagħna.

Sur President, aħna perfetti?

Le, m'aħniex perfetti.

Għandna nuqqasijiet?

Iva, mela m'għandniex nuqqasijiet!

Fil-fatt, f'dan l-istadju għandna madwar 275 student li jattendu skejjel mhux tal-istat li għadhom mingħajr dan is-servizz.

Għalkemm huwa ħafna iżgħar minn dak li kien fix-xhur li għaddew, dan in-numru jibqa' hemmhekk u sakemm ikun hemm student wieħed li m'għandux dan l-arranġament tat-trasport, aħna rridu nkomplu naħdmu biex nassiguraw li naslu fejn għandna naslu.

Irrid ukoll nagħmel referenza għat-twaqqif tal-one-stop shop fil-Ministeru għall-Edukazzjoni.

Din il-ġimgħa kelli x-xorti li flimkien mal-Ministru u mas-Segretarju Permanenti Ewlieni, is-Sur Mario Cutajar, inniedu dan il-one-stop shop li jinkorpora fih aktar minn 50 servizz differenti.

Hawnhekk għal darb'oħra l-Gvern qiegħed ikun sensittiv billi jassigura li nevitaw skariġġ liċ-ċittadini tagħna meta jiġu biex jagħmlu mistoqsija jew jagħmlu użu minn servizzi pubbliċi.

Illum il-ġurnata kulħadd jaf li s-servizzi fis-settur pubbliku żdiedu b'rata enormi u dan huwa sintomu tas-suċċess u tal-espansjoni li qed jikseb pajjiżna.

Għaldaqstant dan il-one-stop shop jinkorpora fih numru ta' servizzi marbutin mal-Ministeru għall-Edukazzjoni, liema servizzi huma mmirati lejn is-settur tat-tagħlim bħal, pereżempju, l-Iskolasajf u l-Erasmus.

F'dan il-post jiġu megħjuna individwi b'mod dirett biex jibbenefikaw minn xi servizz jew inkella biex jiksbu informazzjoni.

Sur President, dawn huma biss ftit mill-inizjattivi li jittieħdu fil-Ministeru li permezz tagħhom nassiguraw li s-servizz liċ-ċittadin ikun l-aqwa servizz possibbli.

Kieku kelli nagħmel lista tal-inizjattivi marbutin mal-Ministeru għall-Edukazzjoni nassigurak li dan l-aġġornament ma jservinix u nkun irrid numru ta' seduti biex inkopri s-servizzi kollha!

Dan qed ngħidu mhux biex niftaħar iżda biex wieħed jagħraf in-numru kbir ta' servizzi li qegħdin jingħataw u b'mod għaqli u konsistenti jkompli jibni fuq it-tajjeb li diġà hemm.

Fil-ġimgħat li għaddew kien hemm ukoll iż-żieda ta' €100 lill-istudenti li jieħdu l-istipendju.

Dan ifisser li dan il-Gvern li kien jiġi attakkat li b'xi mod jew ieħor se jneħħi l-istipendji, mhux talli żamm l-istipendji, u mhux talli sena wara l-oħra żidhom l-istipendji, talli issa qegħdin nagħtu injezzjoni diretta fil-kontijiet tal-istudenti tagħna, u dan għal darb'oħra għall-benefiċċju tal-istess studenti.

Sur President, huwa importanti li min jaħdem f'dan is-settur iżomm f'moħħu li dan huwa settur essenzjali għall-pajjiż.

Dan huwa settur li taħdem fih għax għandek il-vokazzjoni li tara li t-tfal tagħna jiżviluppaw b'mod sħiħ biex flimkien inħejju lil pajjiżna għall-futur, futur li persważ li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar se nkomplu nikkonfermaw li se jkun wieħed pożittiv.

Dan għax it-tfal tagħna llum huma l-aqwa tama għall-futur mill-aqwa għal pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Sur President, kieku xi ħadd jgħidli biex niddeskrivi lil dan il-Gvern f'kelma waħda t-tweġiba tiegħi tkun: Kuraġġjuż.

Dan huwa Gvern kuraġġjuż għaliex jiddeċiedi u ma joqgħodx ikaxkar saqajh bħalma għamlu l-Gvernijiet Nazzjonalisti għal 25 sena sħaħ.

Fi żmien il-Gvernijiet Nazzjonalisti kien hawn ħafna tkaxkir tas-saqajn li wassal biex l-ekonomija ġġammjat.

Bid-deċiżjonijiet għaqlin li għamel dan il-Gvern però l-ekonomija ffjorixxiet u minħabba li ffjorixxiet, ovvjament ibbenefikaw setturi oħra, inkluż is-setturi tal-edukazzjoni, tal-infrastruttura, tas-servizzi soċjali u ħafna setturi oħra li jgawdi minnhom il-poplu Malti.

F'dan il-Parlament approvajna wkoll diversi liġijiet li sa ftit tas-snin ilu lanqas biss konna noħolmu li għad jiddaħħlu f'pajjiżna, fosthom il-liġijiet li jolqtu lill-persuni LGBTI u l-liġi tal-IVF.

Dan apparti mix-xogħol li għamilna mil-lat ta' Eżekuttiv, Ministri u Segretarju Parlamentari kif ukoll ix-xogħol siewi li għamilna fil-Parlament sabiex daħħalna liġijiet ġodda li bihom biddilna x-xenarju li kellna f'Malta u Għawdex għal ħafna nies.

Dan speċjalment fid-drittijiet tal-minoranzi.

Huwa Gvern kuraġġjuż ukoll għax jidħol għal proġetti kbar.

Huwa kuraġġjuż mhux biss mil-lat ta' xogħlijiet li jkun irid jagħmel imma anke għaliex dawn jiswew miljuni kbar ta' ewro.

Ovvjament il-Gvern għandu minn fejn jiffinanzjahom għaliex għandu surplus - għax aħna rnexxielna nneħħu d-dejn li kien jagħmel kull sena l-pajjiż.

Dan id-dejn qabel kien qed ixekkel l-ekonomija għax il-gvern ma kienx qed ikollu flus biex jonfoq kuntrarju għal-lum.

Fil-leġiżlatura preċedenti dan il-Gvern kellu l-kuraġġ jidħol għall-proġett tal-Kappara, bdieh u lestih, u bħalissa jinsab għaddej ġmielu wieħed mill-akbar proġetti infrastrutturali li qatt saru f'pajjiżna, liema proġett jinkludi seba' flyovers.

Din mhux ċajta, Sur President.

Qed nirreferi għall-proġett tal-Marsa u l-inħawi tal-madwar.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nifraħ lill-aġenzija Infrastruttura Malta li waqqaf dan il-Gvern għall-mod organizzat li bih qiegħda tmexxi x-xogħol sabiex toħloq l-inqas inkonvenjent lin-nies.

Jien ġejt hawnhekk minn dawk in-naħat u ma weħiltx fit-traffiku.

Biex inkun preċiż, weħilt darba, minħabba li qalbu t-traffic lights, imma kienet darba biss.

Il-kumplament ma sibtx problemi biex naqsam min-naħa ta' Isfel ta' Malta għall-Belt Valletta.

Aħna konna qegħdin nibżgħu li għal ħafna xhur, jekk mhux għal snin, konna se ndumu ħinijiet twal imwaħħlin fit-traffiku imma dan ma kienx il-każ.

Ovvjament mhux qed ngħid li jekk wieħed se jbiddel xi ħaġa kbira ta' infrastruttura mhux se jkun hemm inkonvenjent, imma paragun mal-kobor ta' dan il-proġett l-inkonvenjent jidher li huwa aċċettabbli, speċjalment meta wieħed iqis li permezz ta' dan il-proġett se jkollna l-benefiċċju importanti li tissolva l-problema tat-traffiku fin-naħa ta' Isfel ta' Malta.

Qegħdin isiru wkoll proġetti ta' twessigħ ta' toroq.

In-Nazzjonalisti jgħidu li billi twessa' t-toroq mhux se ssolvi l-problema tat-traffiku.

Dan mhu minnu xejn għaliex jekk twessa' triq tkun tista tagħmel it-tidal lanes li huma famużi madwar id-dinja kollha u li jiġu aġġustati skont minn fejn ikun ġej l-aktar it-traffiku.

Din hija prova ċara li aktar ma tagħmel it-toroq b'saħħithom u ta' kwalità tajba, u aktar ma jkunu wesgħin, aktar issolvi l-problema tat-traffiku.

Irrid infakkar ukoll li wegħda ewlenija fil-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista tal-aħħar elezzjoni ġenerali kienet li fi żmien seba' snin it-toroq kollha ta' pajjiżna se jinbidlu u jingħataw surface aċċettabbli.

Minħabba l-professjoni tiegħi kif ukoll minħabba l-impenn politiku, jien inżur diversi lokalitajiet, fosthom iż-Żejtun u l-Fgura.

Meta kont ngħaddi mit-Triq taċ-Ċawsli kont irrid noqgħod inserrep 'l hemm u 'l hawn biex nevita l-ħofor kbar li kien hemm.

Illum din it-triq qiegħda terġa' tinbena mill-ġdid u nofsha lesta.

Jien diġà għaddejt minnha u nista' ngħid li ġiet verament lixxa u sabiħa.

Din kienet triq li bażikament kienet mibnija fuq il-ħamrija.

Wieħed irid jara li meta jibni triq jagħmilha sew.

Huwa veru li ddum aktar u tonfoq aktar imma trid tneħħi l-ħamrija kollha, tagħmel is-servizzi fil-ġnub, tagħmel il-bicycle lanes u trid taħseb f'kulħadd fejn jidħlu proġetti ta' infrastruttura.

L-infrastruttura mhijiex biss it-toroq u wieħed ma jistax ma jsemmix, pereżempju, l-investiment kbir li qed isir fil-qasam tal-housing soċjali.

Il-Gvern bħalissa qiegħed jaħdem fuq żewġ proġetti kbar ta' bini ta' units ġodda għall-familji fil-bżonn.

B'kollox se jinbnew madwar 1,000 unit tal-Gvern.

L-ewwel proġett huwa l-bini ta' aktar minn 600 appartament bl-għajnuna tal-Bank tal-Investiment Ewropew u l-Bank tal-Iżvilupp fil-Kunsill Ewropew.

Dan il-proġett huwa mqassam fuq 16-il sit madwar Malta.

Informat li f'numru sostanzjali ta' siti diġà tlesta x-xogħol ta' skavar u bħalissa għaddej ix-xogħol ta' tendering għall-bini ta' dawn l-appartamenti biex ovvjament tissolva l-problema tal-housing.

Il-White Paper li qed issir bi preparazzjoni għal-liġi tal-kera hija pass ieħor importanti.

Proġett ieħor b'investiment ta' €50 miljun, liema finanzjament ġej mill-Fond Konsolidat tal-Programm ta' Ċittadinanza b'Investiment, jikkonsisti fil-bini ta' 500 appartament ieħor.

Dawn l-appartamenti se jkunu mibnija skont il-bżonn tas-suq u se jkunu mgħammra b'sistemi energy saving biex jikkumplimentaw il-politika ambjentali tal-Gvern.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li l-Baġit ta' din is-sena huwa konferma oħra ta' kemm is-settur tal-housing soċjali huwa prijorità għal dan il-Gvern hekk kif il-Gvern alloka €13.5 miljun għalih.

Dan ifisser żieda ta' €4.4 miljun fuq il-baġit tas-sena ta' qabel.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.29 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – ESPROPRJAZZJONI TAL-ARTIJIET PRIVATA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-avviżi li l-Awtorità tal-Artijiet ippubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern biex tavża li kienet qed tesproprja l-artijiet privati f'Tal-Balal qabel il-bidu tal-proġett reċenti tat-twessigħ tat-triq?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 6873 f'Seduta 182.

REPUBBLIKA TAL-PANAMA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet ippreżentata lill-Qrati jew awtoritajiet tar-Repubblika tal-Panama mill-Qrati jew awtoritajiet ta' pajjiżna, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid kemm minn dawn l-ittri rogatorji ġew esegwiti, kemm ġew rifjutati u kemm għadhom pendenti?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nattira l-attenzjoni għall-fatt li l-mistoqsija mhijiex ċara għal jekk l-Onor.

Interpellant hux qed jirreferi għar-rikjesti mibgħuta lir-Repubblika tal-Panama mill-awtoritajiet ta' Malta jew viċi versa.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara d-domanda.

RENJU TAL-BELĠJU – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet ippreżentata lill-Qrati jew awtoritajiet tar-Renju tal-Belġju mill-Qrati jew awtoritajiet ta' pajjiżna, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

OWEN BONNICI: Nattira l-attenzjoni għall-fatt li l-mistoqsija mhijiex ċara għal jekk l-Onor.

Interpellant hux qed jirreferi għar-rikjesti mibgħuta lir-Renju tal-Belġju mill-Awtoritajiet ta' Malta jew viċi versa.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara d-domanda.

REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet ippreżentata lill-Qrati jew awtoritajiet tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja mill-Qrati jew awtoritajiet ta' pajjiżna, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Interpellant hux qed jirreferi għar-rikjesti mibgħuta lir-Repubblika Federali tal-Ġermanja mill-awtoritajiet ta' Malta jew viċi versa.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara d-domanda.

L-ISTATI UNITI TAL-AMERIKA – ITTRI ROGATORJI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm-il ittra rogatorja ġiet ippreżentata lill-Qrati jew awtoritajiet tal-Istati Uniti tal-Amerika mill-Qrati jew awtoritajiet ta' pajjiżna, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Interpellant hux qed jirreferi għar-rikjesti mibgħuta lill-Istati Uniti tal-Amerika mill-awtoritajiet ta' Malta jew viċi versa.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara d-domanda.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' studenti li minkejja li l-ġenituri tagħhom applikaw għat-trasport tal-iskola b'xejn għadhom mingħajr servizz ta' trasport minn u/jew lejn l-iskola tagħhom fid-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ukoll minn liema lokalità huma l-istudenti, l-età tagħhom u f'liema skejjel jattendu?

Jista' jagħti data definittiva meta dawn l-istudenti se jingħataw trasport tal-iskola b'xejn?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif spjegat fi tweġibiet preċedenti, in-numru ta' studenti li għadhom mingħajr is-servizz ta' trasport b'xejn jiġi aġġornat kontinwament.

Infurmat li sal-bieraħ kien hemm 258 student li għad għandhom it-talba għal servizz ta' trasport b'xejn pendenti.

L-istudenti li jattendu skejjel tal-Knisja u Indipendenti u li għadhom fuq il-pending list huma minn lokalitajiet varji.

Il-Ministeru jibqa' impenjat sabiex dawn l-istudenti jsibu trasport.

KONVENJI DWAR BEJGĦ JEW TRASFERIMENT TA' PROPRJETÀ IMMOBBLI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati konvenji dwar bejgħ jew trasferiment ta' proprjetà immobbli jew ta' xi dritt reali fuq proprjetà immobbli u għal kull sena jindika l-ammont li tħallas bħala taxxa proviżorja u l-valur totali tal-proprjetà, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 6346.

It-taxxa provviżorja tammonta għal 1% tal-valur dikjarat.

PROJECTS MALTA LTD – PROĠETTI GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid xi proġetti saru minn Projects Malta Ltd ġewwa Għawdex sena b'sena minn kemm ilha kostitwita Projects Malta sal-lum?

Jista' jgħid xi proġetti hemm ippjanati li jsiru minn Projects Malta matul is-sena 2019 f'Għawdex?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5051.

Projects Malta Ltd qed tevalwa wkoll il-possibbiltà li twettaq proġett għall-komunità Għawdxija.

Fil-frattemp il-Fondazzjoni għaż-Żoni Turistiċi qiegħda tikkollabora mal-Ministeru għal Għawdex fuq ir-riġenerazzjoni tax-Xlendi u titjib fuq il-bajjiet.

IX-XAGĦRA GĦAWDEX – MASTERPLAN GĦALL-PJAZZA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm żviluppi dwar il-master plan għall-Pjazza tax-Xagħra li kellu jsir mill-Kunsill Lokali tax-Xagħra?

Meta hu ppjanat li jitlesta u jibda jitħaddem dan il-master plan għall-Pjazza tax-Xagħra?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Kunsill Lokali tax-Xagħra qiegħed fil-fażi preparatorja biex jagħmel din il-konsultazzjoni pubblika dwar il-master plan tal-pjazza tax-Xagħra Għawdex.

PROĠETT TAL-WHITE ROCKS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jagħti l-aħħar żviluppi dwar il-proġett tal-White Rocks li diversi xhur ilu ġie deskritt minnu bħala proġett ambizzjuż?

Jista' jgħid fiex wasal il-proċess biex isir dan il-proġett?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett tal-White Rocks Malta wasal fi stadju avvanzat ta' negozjati.

Wieħed għandu jifhem li dan il-proġett huwa ta' natura kumplessa u jeħtieġ li n-negozjati jsiru bir-reqqa u b'mod komprensiv qabel ma jkun jista' jkun hemm ftehim.

XEWKIJA GĦAWDEX – TRIQ SANNAT – XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal il-proċess biex issir it-tieni parti ta' Triq Sannat, Xewkija?

Inħarġu t-tenders u ġew awarded?

Min hu l-perit inkarigat minn din it-triq, kif intgħażel u kemm tħallas sa issa?

Tista' tgħid min ipprepara l-Bill of Quantities għal din it-triq?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender ġiet evalwata u eventwalment ġiet sottomessa oġġezzjoni għar-riżultat u bħalissa għaddej il-proċess relattiv.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – RAPPORT TA' RISTRUTTURAR – GĦAŻLA TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kif intgħażel l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament biex jagħmel rapport ta' ristrutturar fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex?

Kemm-il siegħa xogħol ħadem sa issa fuq dan ir-ristrutturar u kemm qed jitħallas għal kull siegħa xogħol li jagħmel u kemm tħallas sa issa?

Tista' tgħid x'ġie implimentat sa issa minn dak li ppropona dan l-individwu fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex?

Interpellant li dan l-individwu ħadem bħala Policy Consultant fl-iStrategic and Priorities Unit tal-Ministeru għal Għawdex mit-3 ta' Lulju 2017 sal-31 ta' Mejju 2018.

Skont il-kuntratt hu kien jaħdem fuq bażi part-time, ġimgħa ta' 20 siegħa.

F'dan il-perjodu tħallas total ta' €22,853.20.

Dan il-konsulent għamel rakkomandazzjonijiet dwar l-istrutturar tal-Ministeru li qed jiġu evalwati biex jittwetqu flimkien ma' xogħol ieħor marbut mal-irwol ta' Policy Consultant.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' Malta fir-rigward tal-proposti tal-Unjoni Ewropea għal Direttiva dwar Representative Actions for Collective Redress fid-dawl tal-liġi Maltija dwar l-istess suġġett kif provdut fl-Att Dwar Proċedimenti Kollettivi, Kap. 520?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proposta li għadha qiegħda tiġi diskussa għandha l-għan li tipproponi mekkaniżmu għal proċedimenti kollettivi effettivi li jistgħu jittieħdu f'setturi ekonomiċi diversi u li tkopri kemm il-ksur domestiku kif ukoll il-ksur transfruntier.

Mill-bidu nett tan-negozjati, Malta laqgħet l-għanijiet tan-New Deal for Consumers – pakkett ta' proposti leġiżlattivi li jinkludi l-proposta għal direttiva dwar l-azzjonijiet rappreżentattivi għall-protezzjoni tal-interessi kollettivi tal-konsumaturi, waqt li dejjem saħqet li għandu jiġi żgurat il-bilanċ proprju u ġust bejn il-protezzjoni tal-konsumatur u l-interessi tan-negozji.

Dan fid-dawl tal-Att dwar Proċedimenti Kollettivi (Kap. 520 tal-Liġijiet ta' Malta), li permezz tiegħu l-individwi li jkunu batew jew qegħdin ibatu ħsara u li t-talbiet tagħhom joriġinaw minn kwistjoni komuni jistgħu jfittxu rimedju kollettivament, permezz ta' azzjoni waħda li tiġi istitwita b'rikors ġuramentat u mressqa mir-rappreżentant tal-klassi.

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti ta' misleading advertisements riċevuti mill-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur (MCCAA) matul is-sena 2018?

Kemm minn dawn ittieħdet azzjoni dwarhom?

Jista' jagħti elenku ta' tipi ta' misleading advertisement li ttieħdet deċiżjoni dwarhom?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul l-2018 kien hemm sitt rapporti li kienu direttament relatati ma' misleading advertisements fejn ittieħdet jew qed tittieħed azzjoni fuqhom kollha.

Dawn kienu relatati ma' reklamar ta' offerti fejn hemm żmien limitat minn meta jew sakemm konsumatur seta' jutilizzahom, liema żmien ma kienx ċar fir-reklam, reklamar fuq prodotti li ma jkollhomx l-ispeċifikazzjonijiet kollha rreklamati u offerti jew servizzi reklamati mhux onorati.

IL-FGURA – TRIQ VALPERGA – DAĦLA GĦAL WIED BLANDUN

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7795, jista' l-Ministru jgħid meta se jsir dan ix-xogħol?

JOSÈ HERRERA (Minstru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellenat li x-xogħlijiet ġewwa Triq Valpegra, fid-daħla ta' Wied Blandun, huma lesti u l-pubbliku jista' juża l-passaġġ mill-ġdid.

KIRI TA' PROPRJETÀ RESIDENZJALI - GĦAJNUNA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' għajnuna hija provduta lil min jikri proprjetà residenzjali?

Jista' jagħti informazzjoni dettaljata għal kull tip ta' għajnuna?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

ISMIJIET POPOLARI TA' SUBIEN FL-2018

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema kienu l-aktar tliet ismijiet popolari ta' subien matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Infurmat li l-aktar tliet ismijiet popolari ta' subien matul is-sena 2018 kienu Noah, Luca u Liam.

ISMIJIET POPOLARI TA' BNIET FL-2018

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema kienu l-aktar tliet ismijiet popolari ta' bniet matul is-sena 2018?

JOSEPH MUSCAT: Infurmat li l-aktar tliet ismijiet popolari tal-bniet matul is-sena 2018 kienu Emma, Mia u Valentina.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid xi programmi jeżistu fil-qasam edukattiv sabiex jintlaħqu dawk l-istudenti li jinsabu f'riskju tal-faqar?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul is-sena skolastika 2016/2017 inħoloq fond immirat sabiex itejjeb il-kwalità tal-ħajja ta' studenti f'diffikultà, f'riskju ta' faqar jew ta' esklużjoni soċjali.

L-għan ta' dan il-fond mhuwiex biss biex jassisti lill-istudenti hawn fuq imsemmija fejn jidħol l-għajxien materjali iżda wkoll f'oqsma bħal kultura u sport.

Għaldaqstant il-benefiċjarji ta' dan il-fond huma l-istudenti fl-iskejjel primarji u sekondarji statali kollha u li għandhom età bejn it-tliet snin u s-16-il sena.

Permezz tad-diversi inizjattivi meħuda matul dawn l-aħħar tliet snin ittejbet l-esperjenza edukattiva ta' diversi studenti li ġejjin minn sitwazzjonijiet soċjoekonomiċi diffiċli.

L-istudenti f'din l-iskema qed jibbenefikaw minn:

· Għotja ta' lunch bnin kuljum b'xejn;

· Għotja sabiex jinxtraw l-uniformijiet;

· Għoti ta' stationery neċessarju;

· Fotokopji b'xejn;

· Ħlas ta' ħruġ edukattiv organizzat mill-iskejjel;

· Ħlas tal-miżati għall-attivitajiet ekstrakurrikulari organizzati mill-FES jew SportMalta; u

· Għoti ta' kotba għall-qari lill-istudenti f'età bikrija sabiex tissaħħaħ il-ħajra għall-qari.

Mis-sena skolastika 2016/2017 sal-lum tqassmu madwar 1,200 ktieb lil 580 tifel u tifla f'familji vulnerabbli.

Matul is-sena 2019 din l-iskema se tkompli titħaddem fl-aħjar interess tat-tfal eliġibbli.

Is-Servizz ta' Ħidma Soċjali fi ħdan is-Servizzi Nazzjonali ta' Sapport għall-Iskejjel jaħdem ma' studenti li jfallu l-iskola.

Fost dawn ikun hemm studenti li huma f'riskju ta' faqar.

Il-ħaddiema soċjali jassistu lil dawn l-istudenti u 'l-familji tagħhom b'kollaborazzjoni ma' servizzi oħra fi ħdan u barra d-direttorati edukattivi.

ĠBIR TA' ARRETRATI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellu l-Gvern jieħu flus is-sena l-oħra mill-arretrati?

Minn min għandu jiġbor dawn l-arretrati?

Kemm ġabar is-settur pubbliku f'arretrati s-sena l-oħra?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara għal liema tip ta' arretrati qed jirreferi.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – INFORMAZZJONI MAĦRUĠA BIL-MALTI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6592 bid-data tas-26 ta' Ġunju, 2018, tista' l-Ministru tgħid jekk ġewx tradotti għall-Malti d-dokumenti 'Society's Concern' u 'Who is Who'?

Jekk iva, tista' tpoġġi kopja ta' dawn id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Infurmata li d-dokument 'Society's Concern' ġie tradott għall-Malti u preżentement qed jiġi rivedut qabel jiġi stampat fil-ġimgħat li ġejjin.

Id-dokument 'Who is Who' qiegħed preżentament fil-proċess li jiġi tradott għall-Malti.

DJAR TAL-ANZJANI U PERSUNI B'DIŻABILITÀ – KUMITAT KONSULTATTIV

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 8081, jista' l-Ministru jgħid jekk hux qegħdin isiru l-monitoraġġi/laqgħat regolari kull ġimgħa mill-ħaddiema soċjali flimkien mal-familjari ta' kull persuna b'diżabilità li qed tirċievi xi servizz tal-Aġenzija Sapport?

Jekk le, għaliex?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-laqgħat u l-monitoraġġi jsiru b'mod regolari mill-ħaddiema soċjali kif ukoll mill-professjonisti skont il-bżonn.

Il-provvediment u l-frekwenza tal-laqgħat ivarjaw skont il-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilità.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – OPEN DAYS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid kemm-il Open Day saru matul dawn l-aħħar tliet snin fiċ-Ċentri ta' Matul il-Jum u fejn ġew organizzati dawn l-Open Days u meta saru sabiex, b'mod speċjali, iħajru aktar persuni b'nuqqas ta' saħħa mentali jattendu dawn iċ-Ċentri?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minħabba raġunijiet ta' protezzjoni tad-data u sabiex tiġi mħarsa l-privatezza tal-klijenti ma jsirux Open Days fiċ-Ċentri għall-kura tas-saħħa mentali.

Madanakollu persuna li jkollha bżonn tattendi għal programmi ta' rijabilitazzjoni speċjalizzati fiċ-Ċentri ta' Matul il-Jum tista' tiġi riferuta mill-psikjatra tagħha.

POLITIKA STRATEĠIKA NAZZJONALI GĦAT-TNAQQIS FIL-FAQAR

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jindika l-inizjattivi jew proġetti ġodda kollha li jindirizzaw il-91 azzjoni ta' policy li huma rakkomandati fil-Politika Strateġika Nazzjonali għat-Tnaqqis fil-Faqar għas-snin bejn 2014 u l-2024?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni kollha mitluba minnu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

It-tabella turi n-numru kbir ta' miżuri li ġew jew għadhom qed jiġu mwettqa, sabiex jintlaħqu l-miri tas-sitt dimensjonijiet li tindirizza l-Politika Strateġika Nazzjonali għal Tnaqqis fil-Faqar u għal Inklużjoni Soċjali (2014-2024).

Il-lista li tispeċifika dawn il-miżuri tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

B'wiċċi minn quddiem ngħid li dan il-Gvern, li jien kburi li nifforma parti minnu, bil-fatti qed juri r-ruħ soċjali tiegħu u l-impenn li għandu sabiex ikun eradikat il-faqar minn pajjiżna.