DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 26 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 26 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 26 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 210, li saret fil-25 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dokument Konsultattiv intitolat "Gender Balance in Parliament Reform - Towards Equal Representation" maħruġ mis-Segretarjat Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi fis-26 ta' Marzu 2019;

Rapport Annwali tal-Verifika għas-sena 2018 maħruġ mill-Awtorità tal-Artijiet skont l-artikolu 24 tal-Att dwar l-Awtorità tal-Artijiet, Kap. 563;

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici fil-Konferenza Interparlamentari għall-Politika Estera u ta' Sigurtà Komuni u Politika ta' Sigurtà u ta' Difiża Komuni (CFSP/CSDP) li nżammet ġewwa Bucharest, ir-Rumanija fis-7 u t-8 ta' Marzu 2019; u

Byron Camilleri u l-Onor.

Frederick Azzopardi fit-18-il laqgħa tax-Xitwa tal-Assemblea Parlamentari tal-OSCE li nżammet fi Vjenna fil-21 u t-22 ta' Frar 2019.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI – PETIZZJONIJIET IPPREŻENTATI GĦALL-BDIL TA' STEMMA TAL-LOKALITÀ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 1993 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il petizzjoni ġiet ippreżentata lilu mill-Kunsilli Lokali ta' Malta u Għawdex għal tibdil fid-disinn tal-istemma tal-lokalità tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema kunsilli lokali ġew ippreżentati l-imsemmija petizzjonijiet u liema minnhom ġew aċċettati, liema ġew miċħuda u liema għadhom pendenti?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab informat li mir-records li għandha d-Diviżjoni għall-Gvern Lokali jirriżulta li mis-sena 1993 sat-12 ta' Marzu 2019 saru 27 petizzjoni minn 26 kunsill lokali għal tibdil fid-disinn tal-istemma tal-lokalità tagħhom.

Minn dawn is-27 petizzjoni, 18 ġew aċċettati, tlieta ma ġewx aċċettati u sitta għadhom pendenti.

Hawn taħt hawn tabella b'aktar informazzjoni.

Lista tal-Kunsilli Lokali li ppreżentaw il-petizzjonijiet għal tibdil fid-disinn tal-istemma tal-lokalità tagħhom u f'liema stadju waslet.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nixtieq nidħol f'suġġett importanti għaliex naf li pubblikament ħarġet vakanza għall-European Public Prosecutor for Malta u li sar xi ftehim mill-Gvern fl-ambitu tal-Unjoni Ewropea.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid x'se jsarraf dan il-ftehim għal pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' terroriżmu, korruzzjoni u ħasil ta' flus?

Kif se jgħin dan l-uffiċċju f'dan kollu anke meta tqis li l-akbar kriminalitajiet li qegħdin isiru fuq livell Ewropew huma dawk imsejħa transborder jiġifieri jiżbqu t-territorju nazzjonali ta' pajjiż partikolari u jmorru minn stat membru għall-ieħor?

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għal din id-domanda għax naħseb li hija domanda pertinenti ħafna.

L-ewwel nett, irrid ngħid li l-idea li fl-Ewropa jkollna prosekutur pubbliku Ewropew ilha fuq il-mejda tal-Kunsill tal-Ministri tal-Ġustizzja mill-inqas minn żmien Viviane Reding, jiġifieri minn qabel il-Kummissarju tal-Ġustizzja li għandna llum li hija Vera Jourova.

Fil-fatt illum jien ngħodd mal-aktar anzjani fil-Kunsill tal-Ministri tal-Ġustizzja.

Niftakar li fl-2013 kienet għadha hemm Viviane Reding, konna għadna qegħdin niddiskutu l-European Public Prosecutor's Office u kien hemm nuqqas ta' qbil bejn numru ta' pajjiżi li riedu li l-European Public Prosecutor's Office ikun sopranazzjonali, jiġifieri jkun istituzzjoni Ewropea iċċentrata fi Brussell jew aktar preċiż fil-Lussemburgu.

Kien hemm numru ta' pajjiżi oħrajn, fosthom pajjiżna, li kienu qegħdin jgħidu li l-prosekuzzjonijiet huma poter nazzjonali.

Aħna ma rridux nitilqu l-poter li jkollna prosekuzzjoni għax dik hija parti mis-sovranità nazzjonali però konna kuntenti li naqsmu dan il-poter ma' ħaddieħor.

Dik kienet id-distinzjoni bejn il-grupp ta' pajjiżi bħalna, li kien hemm madwar 15 minnhom fosthom l-Isvezja u l-Olanda, u grupp ieħor ta' pajjiżi li kienu qegħdin jgħidu dak li għedt fil-bidu.

Eventwalment spiċċat Viviane Reding, ġiet Vera Jourova, mill-Presidenza Irlandiża kien hemm ħames presidenzi, u aħna, bħala Presidenza Maltija konna dik il-presidenza li rnexxielha tagħlaq il-kapitlu dwar il-European Public Prosecutor's Office.

Dan qed ngħidu għaliex x'imkien fil-ġurnali ġieli kont nara li Malta għandha xi problema bil-European Public Prosecutor.

Malta tant ma kellhiex problema li konna aħna, waqt il-presidenza tagħna, li għalaqna l-file dwar il-European Public Prosecutor.

Li kellna diffikultà kienet waħda ta' prinċipju, ċjoè l-idea li jkollok a supranational organization meta l-prosekuzzjonijiet jagħtuha ambitu nazzjonali.

Aħna niftaħru li aħna pajjiż sovran bħal pajjiżi sovrani l-oħrajn tal-Ewropa.

Li ġara mbagħad kien li ntlaħaq kompromess fil-Presidenza Maltija u l-qbil kien li jkun hemm European Public Prosecutor però minn kull pajjiż membru jkun hemm a national prosecutor fis-sens li jkun hemm xi ħadd minn kull pajjiż membru li jaġixxi b'koordinament mal-istati nazzjonali.

Sussegwentement Malta ddikjarat li taqbel u dawn id-diffikultajiet ġew riżolti.

Ftit ilu kien hemm sejħa għall-European Public Prosecutor li ġiet mimlija minn ċittadin Franċiż.

Jien informat li kien hemm Maltin li applikaw għall-European Public Prosecutor però din ġiet mimlija minn persuna Franċiża wara li kien hemm shortlist ta' tliet persuni.

Issa jmiss il-pass li jiġu mimlijin il-vakanzi għal kull pajjiż membru.

Fil-fatt ġibna avviżi fil-ġurnali u anke fuq il-Gazzetta tal-Gvern fejn stedinna lill-prosekuturi lokali u membri tal-ġudikatura.

Din hija miftuħa biss għal min hu fil-ġudikatura u min hu fl-AG, biex jekk irid japplika għall-post ta' European Prosecutor.

L-aħħar kelma li rrid ngħid hija - u niskuża ruħi jekk ħadt ħafna ħin imma jkun tajjeb li nispjegaha din – li l-European Public Prosecutor m'għandux l-għan li jiġġieled ir-reati li f'pajjiżna jiġġelidhom l-Avukat Ġenerali jew il-Kummissarju tal-Pulizija.

L-għan tal-European Public Prosecutor huwa li jiġġieled dawk li jissejħu l-PIF crimes, il-protection of the EU's financial interests, li huma reati kontra l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea.

Il-funzjoni ta' dan il-European Public Prosecutor, bil-European Prosecutors ta' kull pajjiż membru li daħal fil-club tal-European Public Prosecutor's Office, (EPPO) inkluż Malta, se tkun li jiġġieled il-crimes kontra dawn l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea.

M'għandix dubju li l-qbil dwar il-libsa l-ġdida tal-EPPO, li nerġa' ngħid saret waqt il-Presidenza Maltija - u niftaħar b'din il-kisba għall-ġid tal-Ewropa kollha – se jkun pass ieħor importanti fil-ġlieda kontra r-reati fl-Unjoni Ewropea.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtieq nirreferi għar-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja fejn kemm l-ewwel reazzjoni kif ukoll issa li għadda ftit taż- żmien intqal mill-Ministru responsabbli mill-Ġustizzja li l-Gvern jaqbel mal-maġġoranza assoluta ta' dawn il-proposti u se jkun qed jieħu l-ewwel miżuri biex jindirizzahom.

Jista', jekk jogħġbu, jagħti aktar informazzjoni lill-Kamra dwar dan u dwar x'se jkunu l-ewwel miżuri li se jpoġġi għad-diskussjoni f'din il-Kamra?

OWEN BONNICI: Sur President, se nibda billi nagħmel żewġ punti introduttorji.

L-ewwel punt hu li aħna ilna għaddejjin bir-riformi fil-qasam tal-ġustizzja u fis-saltna tad-dritt sa mill-2013.

Jien niftaħar li dan kien il-Gvern li daħħal fis-seħħ numru ta' liġijiet li konna ilna nitkellmu dwarhom però kienu baqgħu fuq il-karta.

Jien dejjem ngħid li huwa faċli ħafna li tpaċpaċ dwar ir-rule of law u dwar kemm din hija importanti imma l-importanza, il-kejl u l-crux hija li twettaq u li tbiddel l-affarijiet biex issaħħaħ is-saltna tad-dritt.

Jekk irrid nista' nsemmi lista ta' liġijiet li għamilna.

Biżżejjed insemmi poter ġdid li tajna lil dan il-Parlament biex qabel ikun hemm appointment ta' chairperson ta' awtorità regolatorja jkun hemm grilling parlamentari.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lil sieħbi l-Onor.

Edward Zammit Lewis li qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna f'dan il-kumitat li għalkemm għadu żagħżugħ, nistgħu ngħidu li diġà huwa storja ta' suċċess.

Naħseb li dan kien esperiment li rnexxa u jien kburi li din kienet riforma li saret fi żmien dan il-Gvern li qed ibiddel l-affarijiet u jrid ikompli jbiddel.

It-tieni punt li rrid nagħmel hu li meta kellna dan is-suġġeriment mill-MEP Sophia in 't Veld biex naraw x'għandha xi tgħid il-Kummissjoni ta' Venezja li hija kummissjoni rispettata ħafna dwar is-saltna tad-dritt f'pajjiżna, ma kellna ebda diffikultà għax dan huwa Gvern riformista.

Jien kien ikolli diffikultà kieku nifforma parti minn gvern li ma jrid ibiddel xejn.

Aħna Gvern li rridu nbiddlu l-affarijiet u inċidentalment irrid ngħid li jkun tajjeb li jsir daqsxejn eżami komparattiv ukoll tal-liġijiet li għaddejna aħna fl-aħħar sitt snin biex insaħħu r-rule of law mal-liġijiet li għaddew fil-kwart tas-seklu ta' qabel biex tissaħħaħ ir-rule of law.

Nassigura lil kulħadd f'din il-Kamra li jekk ikollok tagħmel dan l-eżerċizzju komparattiv joħorġu ċerti konklużjonijiet interessanti ħafna.

Biex niġi lura għall-punt li għamel l-Onor.

Camilleri rrid ngħid li lbieraħ, fl-ewwel opportunità li kelli wara li ħabbarna x'konna se nagħmlu fi press conference, ressaqna għall-Ewwel Qari Abbozz ta' Liġi li għandu l-għan li jissepara l-funzjonijiet tal-Avukat Ġenerali.

L-Avukat Ġenerali għandu żewġ funzjonijiet ewlenin fosthom li jilbes il-kappell ta' dik il-persuna li għandha numru ta' poteri fil-kamp kriminali.

Hawn irrid infakkar li aħna diġà naqqasna l-poter li kellu l-Avukat Ġenerali li jiddeċiedi jekk jibgħatx akkużat b'reati ta' droga l-qorti ta' fuq jew il-qorti ta' isfel.

Dan huwa Gvern li diġà beda jindirizza l-kritika li kien hemm, fil-fehma tiegħi ġustifikata, li l-Avukat Ġenerali kellu numru ta' poteri.

Dawn huma poteri li ma ngħatawlux issa imma ilhom hemmhekk sa minn qabel l-Indipendenza.

L-Avukat Ġenerali għandu poteri penali fil-kamp kriminali u għandu wkoll funzjonijiet ta' natura ċivili.

Anke dwar din nixtieq nagħmel statement.

Meta ngħidu li l-Avukat Ġenerali għandu poteri ċivili, hawn min jissimplifikaha din u jgħid li l-Avukat Ġenerali għandu l-funzjoni ta' avukat tal-Gvern.

Dan huwa veru jiġifieri l-Avukat Ġenerali llum għandu l-funzjoni ta' avukat tal-Gvern, huwa konsulent legali tal-Gvern u jgħin fid-drafting tal-liġijiet u affarijiet oħrajn però m'għandux dan biss.

Fil-funzjonijiet ċivili – u tajjeb li nispjegawha din – l-Avukat Ġenerali għandu l-obbligu li jiddefendi l-legalità tal-atti tal-istat legali li jkun hawn f'dak il-pajjiż.

Pereżempju fl-aħħar leġiżlatura kellna sitwazzjonijiet fil-Qorti fejn il-Partit Laburista, li kif nafu għandu l-maġġoranza tas-siġġijiet f'dan il-Parlament u allura għandu dritt li jiggverna, u l-Avukat Ġenerali, kienu fuq naħat differenti tal-kwestjonijiet fil-Qorti.

Kieku l-Avukat Ġenerali huwa sempliċement l-avukat tal-Gvern, kieku dan li qed ngħid ma setax jiġri, imma għaliex l-Avukat Ġenerali mhuwiex biss avukat tal-Gvern imma aktar, għandu l-funzjoni li jiddefendi l-legalità tal-affarijiet f'pajjiżna u għandu wkoll din il-funzjoni li jaġixxi fl-interess tal-Istat.

Din qed ngħidha għaliex li tgħid li l-Avukat Ġenerali huwa biss l-avukat tal-Gvern, fil-vesti ċivili tiegħu, mhuwiex korrett.

Imma x'inhi din is-sitwazzjoni taż-żewġt ikpiepel, jekk irridu ngħidulha hekk, li ilha hemmhekk mill-1936 u li dan il-Gvern beda proċess, permezz tal-Ewwel Qari ta' abbozz ta' liġi biex dawn iż-żewġ funzjonijiet jiġu separati sas-sajf li ġej, għax dak huwa l-commitment tagħna?

Għaddejna wkoll l-Ewwel Qari fuq numru ta' abbozzi ta' liġi oħrajn li jolqtu l-Ombudsman, il-Pulizija, il-positions of trust u s-Servizz Pubbliku fejn qed nitkellmu dwar xejn inqas minn terz tas-suġġetti li tkellmet dwarhom il-Kummissjoni Venezja.

Mela hawnhekk x'qegħdin ngħidu?

Qegħdin ngħidu li f'inqas minn 100 jum minn mindu ġie ppubblikat ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja, għax dan il-Gvern huwa riformista diġà mexxa 'l quddiem ħames abbozzi ta' liġi fi stadju tal-Ewwel Qari li b'kollox jolqtu terz tal-kwestjonijiet, tal-bidliet u tas-suġġetti li tkellmet dwarhom il-Kummissjoni Venezja.

Inserraħ ras l-Onor.

Byron Camilleri li aħna Gvern riformista konna, Gvern riformista għadna u Gvern riformista se nibqgħu.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Qegħdin nitkellmu dwar il-kwestjoni tal-Kummissjoni Venezja li kif qal tajjeb il-Ministru, il-Gvern ma ddejjaq xejn li jieħu l-parir u jmexxi bir-riformi.

Riforma importanti li kienet saret b'mod partikolari fid-dritt amministrattiv kien it-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva.

F'Jannar li għadda tħabbru żewġ panels speċjalizzati tiegħu.

Wieħed minn dawn il-panels jirrigwarda l-gaming, li huwa t-tielet settur l-aktar importanti f'pajjiżna mill-aspett ta' dħul, u l-panel l-ieħor jirrigwarda l-innovazzjoni diġitali, xi ħaġa li għadha fil-bidu tagħha però ċertament hija xi ħaġa li l-Gvern qed jagħfas ħafna biex fiha jkun minn ta' quddiem fl-Ewropa u fid-dinja.

Il-mistoqsija tiegħi hija dwar dak li jaraw in-nies minn barra fis-sistema ġudizzjarja.

It-Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva jaqdi funzjoni, fl-opinjoni tiegħi, importanti ħafna għax tingħata l-opportunità liċ-ċittadin li jissindika dak li tagħmel awtorità partikolari.

Allura din l-ispeċjalizzazzjoni tgħin biex jiġu deċiżi l-kawżi aktar malajr?

It-tieni punt huwa mill-aspett ta' statistika.

Naf li forsi l-Ministru m'għandux l-istatistika għad-dispożizzjoni tiegħu bħalissa, però x-xejriet jindikaw li aktar nies qegħdin jirrikorru lejn dan it-Tribunal u qegħdin jidrawh.

Kif qed jopera dan it-Tribunal mill-aspett ta' qtugħ ta' deċiżjonijiet?

X'inhuma t-time frames?

X'sodisfazzjon qegħdin jingħataw in-nies kemm meta jingħataw raġun kif ukoll meta ma jingħatawx ir-raġun, in linea ma' prinċipju ta' judicial review li jitkellem dwar li persuna għandha dritt li tingħata raġunijiet anke f'każ ta' rifjut?

OWEN BONNICI: Sur President, f'din il-leġiżlatura fil-qasam tal-ġustizzja komplejna nibnu fuq ix-xogħol li sar fil-leġiżlatura preċedenti.

Fil-leġiżlatura preċedenti fil-qasam tal-ġustizzja, minkejja l-isforzi li saru minn Gvern preċedenti – u m'għandix dubju mill-intenzjonijiet ġenwini ta' kull min okkupa l-kariga li qed nokkupa jien illum – kellna sitwazzjoni fejn id-dewmien fil-Qorti kien sar xi ħaġa kronika.

Illum, għalkemm għad hemm sfidi, naraw li skont l-aħħar justice scoreboard pajjiżna huwa l-aqwa pajjiż fl-Ewropa fl-ammont ta' kemm jinqatgħu kawżi aktar milli jidħlu fil-kamp ċivili.

Jiġifieri bħala fatt xjentifiku ċar, pajjiżna huwa l-aqwa fl-Ewropa fl-ammont ta' kawżi ċivili li jinqatgħu komparat ma' kemm jidħlu.

Ladarba rnexxielna naqilbu s-sitwazzjoni li kien hemm, f'din il-leġiżlatura stajna nibdew nispeċjalizzaw.

Issa l-ispeċjalizzazzjoni tiswa l-flus u jekk se taraha mil-lat purament ta' effiċjenza, hija inqas effiċjenti għax għandek ġudikanti li qegħdin jisimgħu ammont ta' kawżi u trid tara kemm hu l-ammont ta' kawżi li jidħlu, però hija bżonjuża.

Immaġinaw ftit, għandna Gvern li qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna fejn tidħol l-innovazzjoni u fejn tidħol l-artificial intelligence.

Hawnhekk irrid inneħħi l-kappell lil sieħbi l-Onor.

Silvio Schembri li kull ġimgħa jipproponi liġijiet, emendi, innovazzjonijiet u proġetti biex ikompli jmexxi 'l quddiem dan is-settur.

Però aħna ma rridux inkunu f'sitwazzjoni fejn xi ħadd li jiġi hawnhekk biex jinvesti, ikollu bżonn jidħol il-Qorti u jsib sitwazzjoni fejn il-ġudikanti għadhom iridu jifhmu x'inhu dan is-settur li aħna qegħdin naħdmu tant biex nippromwovu 'l quddiem.

Għalhekk aħna ħadna deċiżjoni li fil-mument li jkollna l-liġijiet li jirrigwardaw ċerti setturi fosthom il-blockchain, l-artificial intelligence u l-innovazzjoni, paripassu magħhom nagħmlu speċjalizzazzjonijiet fit-Tribunal Amministrattiv biex fil-mument li xi ħadd ikollu kwestjoni u jispiċċa l-Qorti dwar xi ħaġa relatata mal-artificial intelligence, pereżempju, ikollu quddiemu tribunali speċjalizzati.

Jien niftaħar li din il-ħaġa saret, imma nifhem id-diffikultà biex tispjegaha lin-nies għax dak li jkun jgħidlek: Jien ma nafx x'inti tgħid.

Hawn min jgħidlek: Jien il-Qorti anke naraha nibża' aħseb u ara noqgħod nisma' dwarha!

Imma bħala stat ta' fatt illum għandna sitwazzjoni fejn fil-Qorti hemm tribunal speċjalizzat li jisma' kwestjonijiet li jistgħu jqumu minn dawn is-setturi li għalina huma setturi tal-avangwardja, setturi li jagħmlu lil dan il-pajjiż ippreparat għaż-żmien li ġej u jkun fuq quddiem fl-innovazzjoni.

Għalhekk naqbel mal-Onor.

Interpellant dwar kemm hija ħaġa tajba t-triq tal-ispeċjalizzazzjoni.

Infakkar li sa sentejn ilu, jekk mhux inqas, Malta lanqas kellna qorti tal-kummerċ.

Kien hemm żmien fejn kellna qorti tal-kummerċ u gvernijiet preċedenti kienu waqqfuha għaliex sabu li jekk inti tiġġeneralizza minflok tispeċjalizza se żżid l-effiċjenza.

Kien dan il-Gvern li reġa' daħħal qorti tal-kummerċ speċjalizzata u li tagħmel sens għaż-żmenijiet tal-lum.

Jiġifieri lanqas f'dak il-livell ma konna.

Kellna noħolqu qorti tal-kummerċ li ma kellniex.

Irrid nispjega dan il-fatt billi ngħid li qisek trid issuq karozza meta tkun għadek qed titgħallem issuq rota.

Aħna mhux biss irnexxielna nsaħħu l-ispeċjalizzazzjoni b'qorti tal-kummerċ imma introduċejna wkoll dawn it-tribunali amministrattivi li mhux biss jitkellmu dwar oqsma li konna nistudjaw jien u l-Onor.

Zammit Lewis meta konna studenti, imma jitkellmu wkoll dwar dawn l-oqsma li meta konna studenti aħna – issa aħna m'aħniex mill-aktar anzjani f'din il-Kamra – lanqas biss konna noħolmu bihom.

Dan huwa s-sabiħ tal-ħidma li qegħdin nagħmlu fil-Gvern; li qegħdin nilqgħu minn issa għall-bżonnijiet tal-futur.

L-aħħar kelma li nixtieq nagħmel hija dwar it-Tribunal Amministrattiv.

Tajjeb infiehmu li f'pajjiżna, fejn suppost m'hawnx rule of law u l-ebda sistema ma taħdem – għax dik hija l-kritika inġusta ta' xi wħud min-naħa tal-Oppożizzjoni – għandna tribunal li għandu l-poter li jaqleb kwalunkwe deċiżjoni li jieħu l-Gvern, xi ħadd mill-Ministri jew l-awtoritajiet tagħhom.

Jiġifieri jekk awtorità tieħu deċiżjoni, kwalunkwe ċittadin f'Malta għandu dritt imur quddiem it-Tribunal Amministrattiv u jattakka dik id-deċiżjoni.

Jekk trid tieħu t-triq ta' judicial review għandek ukoll il-Prim'Awla imma dan it-Tribunal – biex in-nies jifhmu fuqiex qegħdin nitkellmu – għandu l-poter li kwalunkwe deċiżjoni li nieħdu aħna fuq din in-naħa tal-Kamra tmur quddiem it-Tribunal Amministrattiv u jekk dan iħoss li mhijiex tajba, jaqlibha.

Il-konċett ta' judicial review mhux aħna wellidnih, lanqas welldu l-Partit Nazzjonalista, imma ilu magħna numru ta' snin.

Pereżempju jekk tmur lura ssib li fl-Istati Uniti hemm deċiżjonijiet tas-seklu 19 li jitkellmu dwar judicial review.

Qed ngħid dawn l-affarijiet għax jien kburi bis-sistema legali ta' pajjiżna u niftaħar li għandna sistema legali tajba, robusta u b'saħħitha.

Naturalment hemm fejn tittejjeb imma mhu se nasal qatt biex narmi barra mit-tieqa t-tagħlim u l-ġurisprudenza ta' ġenerazzjonijiet u ta' sekli ta' awturi u ta' ħidma favur demokrazija b'saħħitha.

Il-messaġġ tiegħi huwa li fejn jidħlu t-Tribunali Amministrattivi, il-judicial review u d-drittijiet li jagħti l-Gvern liċ-ċittadin se nkomplu nirriformaw, se nkomplu ntejbu u se nkomplu nsaħħu s-sistema legali li fil-fehma tagħna hija bżonjuża għal soċjetà demokratika.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nirreferi lill-Ministru għad-dekasteru l-ieħor li huwa responsabbli għalih ċjoè d-dekasteru tal-kultura u li naf li jħobbu ħafna.

Nixtieq nirreferi proprju għall-qasam tan-nar f'pajjiżna, qasam li min iħobb il-festi żgur li jħobbu ħafna.

F'dawn il-jiem tħabbar li bħalma kien ġara għall-ewwel darba s-sena l-oħra, kien hemm fondi anke għall-kmamar tan-nar.

Għalhekk jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jinforma lill-Kamra liema kmamar tan-nar jistgħu jgawdu minn dawn il-fondi?

X'attivitajiet jistgħu jiġu organizzati biex igawdu minn dawn il-fondi?

OWEN BONNICI: Sur President, jien naqbel mal-Onor.

Camilleri li l-piroteknika hija arti kruċjali ħafna f'pajjiżna.

Jien dejjem ngħid li l-pirotekniċi Maltin huma fost l-aqwa mhux fl-Ewropa imma fid-dinja.

Meta naraw il-premjijiet li jieħdu l-pirotekniċi Maltin insibu li huma premjijiet għal innovazzjoni u għal sistemi ġodda li jiġu maħluqin f'pajjiżna.

Għandek a critical mass b'saħħitha ħafna fid-diversi komunitajiet ta' nies li b'mod volontarju jaħdmu fis-settur tal-piroteknika.

Jien dejjem ngħid li bħalma artist ipinġi fuq tila, il-pirotekniku jpinġi fis-smewwiet.

Għalhekk huwa importanti ħafna li filwaqt li napprezzaw is-sbuħija tal-arti tal-pirotekniċi, nagħmlu xi ħaġa b'mod konkret biex inżidu s-sigurtà fil-kmamar tan-nar.

Kien għalhekk li għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna - u mhux għall-ewwel darba fl-aħħar ħames snin - is-sena l-oħra nidejna fond biex ninċentivaw il-kmamar tan-nar li jirreġistraw ruħhom bħala organizzazzjoni volontarja.

B'dan il-mod l-ewwel nett inżidu s-serjetà u t-tieni nagħtuhom fondi sa massimu ta' €5,000 biex jagħmlu proġetti biex isaħħu s-sigurtà fil-kmamar tan-nar.

Jien nieħu gost immur inżur kmamar tan-nar bħalma jagħmlu wħud minn sħabi f'din il-Kamra li jaraw b'għajnejhom proġetti li saru bis-saħħa ta' dawn il-fondi.

Pereżempju jgħidulek li qabel kienu jnixxfu x-xogħol barra u jekk allaħares qatt ikun hemm xi xita jew xi nida, il-Bambin jaf il-konsegwenzi fuq dak il-materjal.

Illum għamilna shed tal-aqwa livell kif suppost biex l-affarijiet jinxfu fih u b'hekk insaħħu s-sigurtà.

Qed nagħti eżempju wieħed ta' ħafna ġid li joħroġ minn dawn it-tip ta' fondi.

Barra minn hekk din is-sena għadna kemm varajna t-tieni programm.

Dan ġie varat bid-differenza li din id-darba għamilna partnership mar-Red Cross fejn qegħdin nagħtu lill-membru ta' kull kamra tan-nar f'pajjiżna kors speċjalizzat tal-aqwa livell u anke tagħmir mediku li jista' jkun hemm bżonn fl-operat ta' dawn il-kmamar.

Nirringrazzja lill-Għaqda tal-Pirotekniċi Maltin għas-sapport enormi li tawna u kuntent ħafna li bis-saħħa ta' dawn l-inizjattivi qegħdin insaħħu s-sigurtà f'dan is-settur u nżidu dan il-qasam b'iktar innovazzjoni, b'mod sigur u favur il-kultura.

L-ISPEAKER: Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali tal-Istitut għall-Edukazzjoni għas-sena 2018; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali nqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar lukandi fil-Mellieħa li għandhom il-permess mill-Awtorità tal-Ippjanar għal estensjoni jew bini mill-ġdid li ġew ippubblikati/validati bejn Ġunju 2013 u Marzu 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9678.

TAL-FRANKOFONIJA

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skont il-ftehim milħuq, il-Kamra issa se tgħaddi biex għall-ewwel darba tikkommemora l-Jum Internazzjonali tal-Frankofonija jew aħjar il-jum ta' dawk il-pajjiżi li ċ-ċittadini tagħhom jitkellmu l-lingwa Franċiża b'mod estensiv jew inkella għandhom, b'xi mod, rabtiet mill-qrib mal-kultura Franċiża.

Irrid ngħid li madwar id-dinja dan il-jum jiġi ċċelebrat fil-21 ta' Marzu u l-Parlament se jieħu din l-okkażjoni biex jiċċelebrah illum.

Qegħdin nagħmlu hekk għaliex Malta, proprju fil-bidu ta' Ottubru tas-sena l-oħra, ġiet aċċettata wkoll bħala membru osservatur f'din l-organizzazzjoni internazzjonali.

Għalhekk il-Parlament qiegħed jirrikonoxxi din il-kisba importanti li permezz tagħha Malta se tkun qed tipparteċipa f'organizzazzjoni reġjonali ta' madwar 900 miljun ruħ, organizzazzjoni li fi ħdanha tfisser u tfittex li twessa' b'mod sħiħ il-koperazzjoni politika, ekonomika u anke kulturali f'reġjuni ġodda kif ukoll tkompli tikkontribwixxi lejn id-diversità tagħha.

Permezz ta' dan il-pass inħoss li bħala Parlament Malti għandna wkoll din l-opportunità li nissieħbu fl-Assemblea Parlamentari tal-Frankofonija li għandha l-għan li tirrappreżenta l-interessi ta' komunitajiet li jitkellmu bil-lingwa Franċiża, tippromwovi d-demokrazija, ir-rispett tas-saltna tad-dritt kif ukoll ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiżi membri.

Barra minn hekk, din l-Assemblea tgħin ukoll fl-implimentazzjoni ta' pjanijiet ta' azzjoni maqbula fl-istess Assemblea fil-pajjiżi rispettivi u tippromwovi t-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn il-komunitajiet frankofoni.

Preżentement l-Assemblea Parlamentari tal-Frankofonija tiġbor fiha 77 parlament, inkluż il-Parlament Malti bħala osservatur f'din l-Assemblea.

Nittama li fil-jiem li ġejjin il-Parlament Malti jkun f'pożizzjoni li jikkomunika wkoll l-ismijiet ta' dawk il-Membri Parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra li se jkollhom l-opportunità li jirrappreżentaw lill-Parlament Malti f'din l-Assemblea, biex ikompli dejjem isaħħaħ il-kontribut tiegħu f'dik li hija diplomazija parlamentari.

Għalhekk għall-introduzzjoni dwar dan il-jum importanti nsejjaħ lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sur President, nirringrazzjak tal-introduzzjoni tiegħek u tal-informazzjoni li tajt dwar id-dimensjoni parlamentari wara li pajjiżna għadda minn dan l-iżvilupp li, kif għedt inti, huwa wieħed importanti.

Din hija l-ewwel darba li f'dan il-Parlament Malti qegħdin nitkellmu dwar dan l-iżvilupp li seħħ li ra lil Malta toqrob lejn din l-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Frankofonija billi ssir membru osservatur.

Kif għedt tajjeb inti, Sur President, il-Jum Internazzjonali tal-Frankofonija jaħbat fl-20 ta' Marzu ta' kull sena.

Ħafna jqabblu din l-organizzazzjoni mal-Commonwealth fejn hemm ġabra ta' pajjiżi li tradizzjonalment, b'xi mod jew ieħor, għandhom rabta mar-Renju Unit.

Din hija organizzazzjoni li bejn wieħed u ieħor hija l-istess però din id-darba r-rabta hija ma' Franza, mal-lingwa Franċiża u mal-kultura u l-valuri umanisti li tirrappreżenta din l-għaqda.

Fil-fatt din l-għaqda internazzjonali hija għaqda dinjija li tiġbor fiha lil dawk il-pajjiżi, u anke reġjuni, fejn il-Franċiż huwa l-lingwa li jużaw b'mod regolari jiġifieri din hija l-lingwa abitwali tagħhom, fejn hemm parti sostanzjali mill-popolazzjoni li titkellem bil-Franċiż jew fejn hemm xi tip ta' affiljazzjoni mal-kultura Franċiża u mal-valuri umanisti li din tirrappreżenta.

Din l-organizzazzjoni hija magħmula minn 88 stat u l-miri prinċipali tagħha huma li jiġu promossi l-lingwa, id-diversità kulturali u l-lingwistika Franċiża kif ukoll il-paċi, id-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem.

Id-deċiżjoni ta' Malta li titlob għall-istat ta' osservatur f'din l-organizzazzjoni kienet proprju motivata minn numru ta' fatturi li jvarjaw minn dawk storiċi, kulturali u anke lingwistiċi.

Fattur ieħor huma r-rabtiet li ġew konsolidati mal-milja tas-snin bejn Malta u pajjiżi li diġà huma membri ta' din l-organizzazzjoni u li magħhom s'issa ma kellna l-ebda pjattaforma komuni li tipprovdi l-opportunità għal djalogu b'mod konsistenti.

Għalhekk, permezz ta' din l-organizzazzjoni, qegħdin naraw li għandna pjattaforma fejn nistgħu nsaħħu d-djalogu b'mod aktar konsistenti ma' dawn il-pajjiżi.

Sur President, id-deċiżjoni tagħna li nidħlu għal relazzjoni eqreb mad-dinja frankofonika tixhed mod ġdid ta' ħsieb.

M'hemmx għalfejn ngħidu li tradizzjonalment pajjiżna kien jinklina, u sa ċertu punt għadu jinklina, prinċiparjament lejn rabtiet anglosassoni, jiġifieri rabtiet ma' tradizzjonijiet Brittaniċi tanġibbli.

Madanakollu, Malta tirrikonoxxi bis-sħiħ ukoll il-valuri umanisti promossi mil-lingwa Franċiża u tappoġġja l-objettivi tal-frankofonija li huma d-demokrazija, is-saltna tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem, il-prevenzjoni tal-konflitti, id-djalogu kulturali, is-solidarjetà, l-edukazzjoni u l-koperazzjoni multilaterali.

Dawn huma wkoll raġunijiet li jqarrbu lil pajjiżna lejn din l-organizzazzjoni.

Sur President, kien proprju f'April tas-sena l-oħra li nbeda l-proċess biex Malta tissieħeb bħala osservatur, u ġejna aċċettati f'Ottubru li għadda waqt il-laqgħa għolja tal-istess organizzazzjoni li saret fil-kapitali Armena Yerevan.

Flimkien magħna kien hemm l-Irlanda, il-Gambja u l-istat Amerikan ta' Louisiana li kisbu l-istat ta' osservatur.

Huwa ta' sodisfazzjon li naraw li l-ħidma u l-kollaborazzjoni diġà bdiet u b'riżultat ta' dan, ix-xandir nazzjonali Malti l-PBS flimkien ma' TV5MONDE, in-network televiżiv Franċiż, diġà beda jxandar numru ta' programmi bil-lingwa Franċiża fuq skambju ta' programmi televiżivi bejn dawn iż-żewġ stazzjonijiet.

Fil-fatt ġiet ukoll skedata żjara minn uffiċjali eżekuttivi ta' TV5MONDE li mistennija ssir fil-futur qarib biex tiġi aktar konkretizzata din il-kollaborazzjoni bejn iż-żewġ entitajiet fil-qasam tax-xandir.

Naturalment il-pjan tagħna hu li nkunu parteċipanti attivi u proattivi biex nimmassimizzaw l-użu tal-għodda kollha disponibbli għalina u nwasslu lil Malta għall-attenzjoni anke tal-pajjiżi membri fl-istess organizzazzjoni.

Fil-fatt tajjeb li jingħad li diġà għamilna ħidma ma' numru ta' ambaxxaturi residenti f'pajjiżna f'laqgħa organizzata mill-istess Ambaxxatur Irlandiż għal Malta, li minn hawnhekk irrid nirringrazzjah kif nirringrazzja wkoll lill-Ambaxxaturi akkreditati għal Malta tal-Eġittu, ta' Franza, tal-Ghana, tal-Qatar u tat-Tuneżija li lkoll huma membri f'din l-organizzazzjoni.

Irrid ngħid li ddiskutejna temi komuni u kif nistgħu naħdmu flimkien.

Għall-ewwel darba din il-kollaborazzjoni ssarrfet billi ċċelebrajna l-Jum Internazzjonali tal-Frankofonija li, kif għedt fil-bidu, jaħbat fl-20 ta' Marzu ta' kull sena.

Saru diversi attivitajiet mifruxin fuq medda ta' ġimgħa u dan bis-saħħa ta' din il-koperazzjoni.

Barra minn hekk, kif diġà għedt, din l-organizzazzjoni se tgħin lil pajjiżna biex isaħħaħ il-koperazzjoni u d-djalogu ma' stati membri oħrajn anke fuq bażi multilaterali, anke fid-dawl tal-kandidatura ta' Malta għal siġġu mhux permanenti fil-Kunsill tan-Nazzjonijiet Magħquda fil-perjodu bejn l-2023 u l-2024.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li huwa importanti li napprezzaw u nkomplu nenfasizzaw, anke bħala pajjiż , l-importanza tat-tagħlim tal-lingwi u ċertament anke t-tagħlim tal-lingwa Franċiża li hija waħda ewlenija.

Għal pajjiżna huwa importanti li mhux biss ikollna l-ewwel u t-tieni lingwa, imma jekk jista' jkun ikollna anke t-tielet u aktar lingwi, għax fl-aħħar mill-aħħar dawn isarrfu f'opportunitajiet għaż-żgħażagħ tagħna.

Din is-sħubija li għamilna tgħin biex nippromwovu t-tagħlim ta' lingwi oħrajn, f'dan il-każ il-lingwa Franċiża.

Minn hawnhekk irrid nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lil dawk l-istudenti u anke adulti li ħadu sehem biex ġew organizzati dawn l-attivitajiet.

Ninsab ġenwinament konvint li dan il-pass, jiġifieri l-kisba tal-istat ta' osservatur f'din l-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Frankofonija, se jkompli jesponi lil Malta f'postijiet oħrajn għax aktar minn qatt qabel jeħtieġ li nkunu preżenti biex pajjiżna jibqa' jkattar il-ġid, filwaqt li jsaħħaħ l-influwenza tiegħu anke fuq livell globali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, l-ewwel nett irrid ningħaqad mas-sentimenti sbieħ tiegħek u tal-Ministru.

Naqbel li għandna d-dmir li niddefendu l-wirt kulturali tagħna bl-għeruq u x-xniexel.

Il-lingwi huma għodda essenzjali tagħna u pajjiżna għandu bżonn jassigura dejjem aktar li ċ-ċittadini tagħna u wliedna jitgħallmu aktar minn lingwa waħda.

Għalina li m'għandniex riżorsi materjali, imma għandna dawk umani fuqiex naħdmu, huwa essenzjali li dawn nissodawhom.

Kien għalhekk pass tajjeb li pajjiżna ngħaqad, bi qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra, biex ikun osservatur ma' din l-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Frankofonija.

Kif diġà ntqal, din hija organizzazzjoni li għandha 61 membru u 27 osservatur, organizzazzjoni li tagħti kontribut importanti fil-progress u l-iżvilupp uman u wieħed m'għandu jsib ebda oġġezzjoni għall-għanijiet prinċipali tagħha anzi wieħed għandu jsostnihom.

Fost dawn l-għanijiet hemm l-ewwel nett it-tixrid tal-lingwa Franċiża.

Għalina din mhijiex xi theddida jew xi tibdil fl-identità nazzjonali tagħna imma hija parti essenzjali mill-kultura sħiħa tagħna.

Hawn irrid infakkar kemm għad għandna dokumenti f'idejna li ħallewlna l-Kavallieri ta' San Ġwann li huma miktubin bil-Franċiż li jridu jinqraw u jiġu analizzati.

Dan huwa punt li l-Professur Alain Blondy f'diversi kitbiet tiegħu wera, ippubblika u espona.

Barra minn hekk hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq lingwa li 60% tagħha tiġi wżata minn żgħażagħ taħt it-30 sena u minn 55% li jgħixu fil-kontinent Afrikan, u għalina dan għandu jkun mira għat-tisħiħ ekonomiku fis-snin li ġejjin.

Dan apparti li rridu naraw x'effett lingwistiku se jkun hemm fl-Unjoni Ewropea dejjem jekk ir-Renju Unit joħroġ u għalhekk jonqos l-użu tal-Ingliż fid-dokumenti uffiċjali.

Huwa proprju għalhekk li hemm bżonn nassiguraw li aktar studenti jiġu mgħallmin din il-lingwa.

Hemm bżonn ħidma akbar għax bejn is-sena 2015 u s-sena 2017 rajna tnaqqis ta' madwar 1,000 student, minn 7,620 għal 6,060 student, li qegħdin jitgħallmu l-Franċiż fl-iskejjel sekondarji tagħna.

Hemm bżonn ukoll li jinxtraw aktar kotba u ebooks f'din il-lingwa biex ikunu jistgħu jiġu mislufin mil-libreriji pubbliċi tagħna u b'hekk ikun hemm aktar it-tixrid kemm tal-lingwa Franċiża kif ukoll tal-kultura Franċiża.

Infakkar ukoll il-fatt li din l-organizzazzjoni mhux biss tassigura aktar it-tixrid tal-Franċiż imma tħares u xxerred il-valuri umanisti, il-paċi u d-demokrazija.

Dan huwa frott ta' ħidmet diversi kittieba u movimenti politiċi.

Hawn nieħu l-okkażjoni li nfakkar dak li qal Antoine de Saint-Exupéry fil-ktieb tiegħu "Pilote de Guerre".

Dan qal hekk:

Infakkar ukoll f'dak li qal is-Centre des Démocrates Sociaux (CDS), il-Partit Demokristjan Franċiż ta' Robert Schumann, fundatur tal-Ewropa magħquda.

Dan qal hekk:

Qed jgħid għal dawk li bħalna jħarsu lejn id-demokrazija mhux bħala parti minn règle du jeu imma bħala valur determinanti.

Pajjiżna għandu ħafna x'jitgħallem mingħand dawn il-bnedmin u wieħed irid jgħid li tul dawn l-aħħar snin żidna sew fir-rabtiet tagħna speċjalment wara li dħalna membri fl-Unjoni Ewropea.

Inħoss li nkun qed nonqos jekk ma nsemmix żewġ persuni li għalija għenu f'din il-linja.

L-ewwel li rrid insemmi hu l-mibki ħabib tagħna Jacques Barrot, Kummissarju Franċiż fl-Unjoni Ewropea, li aħna ġustament onorajna b'Ġieħ ir-Repubblika, u lil Daniel Rondeau, wieħed mid-diversi ambaxxaturi li konna fortunati li ġew f'pajjiżna.

Komuni bejnietna hemm il-vokazzjoni Ewropea u l-vokazzjoni Mediterranja.

Fil-ktieb tiegħu Carthage, Daniel Rondeau, kiteb hekk dwarna:

Iva, aħna wkoll parti minn dan il-wirt ta' valuri, ta' ideat u ta' kultura li sawruna u li jiddistingwuna.

M'għandniex nintilfu f'dinja li trid tkisser il-valuri etiċi nsara tagħna li għandna dmir li nissodaw u nxerrdu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Fil-fatt diġà qegħdin nieħdu l-qagħda tal-lingwa fil-Frankofonija.

Nirringrazzjakom.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IĊ-ĊITTADINANZA MALTIJA

CARMELO ABELA: Sur President, f'isem is-Segretarju Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi nipproponi l-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att tal-2019 li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija, Kap. 188".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija jkun moqri l-Ewwel Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

L-ISPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA (EMENDA NRU 2)

CARMELO ABELA: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija (Emenda Nru 2) ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-25 ta' Marzu, 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, mill-Franċiż ngħaddu għall-Malti pur - jista' jkun għall-Għawdxi wkoll - għax meta rajt dan l-Abbozz ta' Liġi ġieni f'moħħi l-qawl Malti: Ħoblot il-muntanja biex welldet ġurdien.

Wara li ilna sentejn nisimgħu li se ssir riforma kbira fil-kunsilli lokali, wara l-konsultazzjoni li kienet għaddejja u wara li rajna press release waħda wara l-oħra, wieħed kien jistenna li l-Gvern jiġi hawnhekk fil-Parlament b'abbozz ta' liġi li verament juri kif se nsaħħu l-kunsilli lokali f'pajjiżna, kif se nagħtuhom aktar poteri u kif se nagħtuhom aktar finanzi u aktar riżorsi umani biex ikunu jistgħu jidħlu għal responsabilitajiet ġodda.

Meta wieħed jagħsar dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jsib li minbarra xi tibdiliet kożmetiċi, minflok pass 'il quddiem pjuttost qed nagħmlu pass lura għax minflok qed inżidu, hawnhekk qed innaqqsu r-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali.

L-esperiment tal-kunsilli lokali f'pajjiżna issa ilu 25 sena, sar realtà u sar storja ta' suċċess.

Issa li kulħadd jaqbel li dan kien esperiment li rnexxa, wieħed ma kienx jippretendi li niġu hawnhekk u nsibu abbozz ta' liġi li ma jagħti l-ebda responsabilità ġdida lill-kunsilli lokali anzi jeħdilhom, kif se nispjega fid-diskors tiegħi.

Hawnhekk għandna biss abbozz ta' liġi li jagħmel tibdiliet - uħud minnhom tajbin - kożmetiċi li fis-sustanza ma jbiddlu xejn.

Il-kunsilli lokali f'pajjiżna issa ilhom 25 sena.

Meta fl-1992 dan il-Parlament kien qed jiddiskuti d-dħul tal-konċett tal-kunsilli lokali f'pajjiżna kellna Gvern li ma beżax li jitlaq parti mill-poter minn idejh u jpoġġi l-prinċipju tas-sussidjarjetà fil-prattika.

Iva, kien Gvern kuraġġuż li jiġi hawnhekk fil-Parlament u jgħaddi liġi biex jitwaqqfu 67 kunsill lokali li eventwalment saru 68 kunsill lokali meta żdiedet l-Imtarfa diversi snin wara.

Dawn il-kunsilli lokali kellhom jieħdu f'idejhom poteri li sa dak iż-żmien kienu f'idejn il-Gvern ċentrali f'pajjiżna.

Dakinhar il-liġi li ġiet proposta f'dan il-Parlament kellha lista ta' responsabilitajiet li kellhom jgħaddu għand il-kunsilli lokali fuq perjodu qasir ta' snin u hekk ġara.

Għaxar snin ilu, meta konna qegħdin infakkru l-15-il sena mid-dħul tal-kunsilli lokali f'Malta, ridna nieqfu, naraw dak li ħadem u nsaħħuh, u nżidu r-responsabilitajiet.

Għal dan il-għan għaxar snin ilu saru emendi sostanzjali għall-Kapitlu 336 tal-Liġijiet ta' Malta, li huwa l-Att li waqqaf il-kunsilli lokali f'pajjiżna, biex żidna r-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali.

Mela minbarra li erġajna poġġejna aktar fil-prattika l-prinċipju tas-sussidjarjetà għax daħħalna l-konċett tal-kumitat reġjonali u daħħalna 16-il kumitat amministrattiv biex frixna aktar it-tħaddim tal-poter, żidna wkoll b'mod sostanzjali r-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali mogħtija taħt l-artiklu 33 tal-Att.

Fl-opinjoni tiegħi, l-aktar artiklu importanti fl-Att dwar il-Kunsilli Lokali huwa artiklu 33 li jispeċifika x'inhuma r-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali.

Mela għaxar snin ilu saru emendi sostanzjali f'dan l-artiklu biex daħlu responsabilitajiet ġodda.

Illum, meta qed infakkru l-25 sena tal-kunsilli lokali, fl-artiklu 33 ma qed tiddaħħal l-ebda responsabilità ġdida.

Anzi, meta nħarsu lejn l-aħħar snin naraw li r-responsabilitajiet li hemm taħt l-artiklu 33, jiġifieri t-toroq, il-latrini pubbliċi u issa anke l-immaniġġjar tal-iskart, ittieħdu minn taħt idejn il-kunsilli lokali u tpoġġew taħt entitajiet oħra.

Mela allura minflok jara kif iżid ir-responsabilitajiet, minflok jara kif isaħħaħ il-kunsilli lokali biex verament ikunu gvern lokali, għandna Gvern li qed inaqqsilhom ir-responsabilitajiet.

Waħda mill-bidliet kożmetiċi li qed isiru hija li qed ngħidu li minflok il-kliem "kunsill lokali" jidħol il-kliem "gvern lokali".

Mhux li ddaħħal il-kliem "gvern lokali" jgħodd imma li verament ikunu gvern lokali, u biex il-kunsilli lokali jkunu verament gvern lokali jrid ikollhom il-poter f'idejhom f'ċerti oqsma.

Biex il-kunsilli lokali jkunu verament gvern lokali jridu jkunu awtonomi mill-Gvern ċentrali, irid ikollhom il-poteri definiti u jrid ikollhom biex jaħdmu.

Din il-liġi u dawn l-emendi, mhux hekk qed jagħmlu, anzi qed jagħmlu bil-maqlub, u minflok gvern lokali, minflok kunsilli lokali, ftit ftit qegħdin nirriduċuhom għal kumitati ċiviċi jew kumitati lokali.

Sur President, kif diġà għedt, artiklu 33 huwa l-aktar artiklu importanti fil-liġi tal-kunsilli lokali.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi dan l-artiklu jissemma biss fi klawsola 24 u ma qed tiddaħħal l-ebda responsabilità ġdida.

Anzi meta nħarsu lejn klawsola 31 tal-Abbozz ta' Liġi nsibu li din tgħid li issa anke l-immaniġġjar tal-iskart, l-unika responsabilità importanti li fadlilhom il-kunsilli lokali, se jittieħed minn taħt ir-responsabilità tagħhom.

Sena ilu tteħdulhom it-toroq biex għaddew għand Infrastructure Malta.

Dakinhar wegħduna l-ilma jiżfen u qalulna li Infrastructure Malta se tikkonsulta mal-kunsilli lokali u li se jkunu l-kunsilli lokali li jiddeċiedu liema toroq isiru, però assolutament mhux qed isir hekk.

Imma dik hija xi ħaġa oħra.

Il-punt hu li wara li sena ilu r-responsabilità tat-toroq, anke toroq lokali, minn taħt idejn il-kunsilli lokali għaddiet għand Infrastructure Malta, aġenzija tal-Gvern ċentrali biex jikkontrolla kollox il-Ministru u l-Gvern ċentrali, issa f'dan l-Abbozz ta' Liġi, għandna sitwazzjoni fejn l-immaniġġar tal-iskart li, kif spjegajt, hija waħda mill-aħħar responsabiltiajiet, jekk mhux l-unika responsabilità importanti li fadlilhom il-kunsilli lokali f'idejhom, se tittieħed u se tmur f'idejn il-Kunsilli Reġjonali.

Allura x'responsabilitajiet diretti se jibqgħalhom il-kunsilli lokali?

Ftit ilu, f'dan il-Parlament, kellna ministru li qal li se jara li l-latrini pubbliċi jittieħdu minn taħt il-kunsilli lokali biex jgħaddu għand aġenzija ċentrali għax b'hekk jiġu mmaniġġjati aħjar u wieħed ikun jista' jħaddimhom aħjar.

S'issa ma jidhirx li din għadha saret, imma forsi jkun tajjeb li jgħidulna jekk għadhomx bl-intenzjoni li l-latrini pubbliċi jittieħdu minn taħt idejn il-kunsilli lokali wkoll.

Dan huwa l-aktar punt kruċjali meta nkunu qed nitkellmu fuq riforma.

Issa ħalliha li llum inbidlet id-diska u l-kelma "riforma" ma tantx għadhom jużawha.

Illum dan l-Abbozz ta' Liġi m'għadux jissejjaħ "riforma tal-kunsilli lokali" għax fil-verità mhu riforma xejn, anzi huwa rigress fil-qasam tal-kunsilli lokali u huwa pass lura fejn jidħlu responsabilitajiet.

Sur President, fl-aħħar sentejn smajna ħafna dwar sindki full-time.

Fil-fatt kellna wkoll diskussjoni għaddejja dwar jekk is-sindki għandhomx jingħataw l-opportunità li jkunu full-time.

Però din il-proposta sparixxiet u ma tidhirx f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Tkellimna dwar żieda għas-sindki u żieda fl-allowances tal-kunsilliera.

Huwa tajjeb li nirrikonoxxu x-xogħol li qed isir minn dawn in-nies però din il-possibilità sparixxiet.

Wieħed irid jirrimarka dwar il-bżonn li aktar milli allowance dawn in-nies għandhom jingħataw l-opportunità minn fuq il-post tax-xogħol tagħhom li jkollhom ċertu ammont ta' sigħat jew ġranet ta' leave fis-sena biex ikunu jistgħu jaqdu aħjar il-lokalità li jkunu qegħdin jirrappreżentaw.

Jekk huma impjegati mal-Gvern din tista' tiġi implimentata bla problema ta' xejn u jekk jaħdmu mal-privat jistgħu jidħlu xi forma ta' tax credits lill-kumpaniji fejn jaħdmu.

Imbagħad għandna wkoll it-taħwida li tirrigwarda liż-żgħażagħ ta' 16-il sena li issa jistgħu jikkontestaw għall-kunsill lokali.

Dawn jistgħu jiġu eletti kunsilliera imma ma jistgħux ikunu sindku u jien din ma nistax nifhimha.

Qisu qed niġu hawnhekk b'emenda fejn ngħidu li xi ħadd jista' jiġi elett f'dan il-Parlament imma l-Prim Ministru jkun prekluż milli jagħżlu bħala ministru.

Kif jista' jkollna emenda li tgħid li persuna ta' 16-il sena issa tista' tikkontesta l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, tista' tiġi eletta, imma jekk iġġib l-akbar ammont ta' voti minn dak il-partit li jkollu l-maġġoranza f'dak il-kunsill, ma tistax tkun sindku?

Il-liġi tipprekludiha milli din tkun sindku, u din hija xi ħaġa li ma nistax nifhimha.

Ladarba qed nagħtu d-dritt liż-żgħażagħ li jikkontestaw u ladarba qed nagħtu d-dritt lir-residenti biex jagħżlu lil dik il-persuna biex tirrappreżentahom, jekk ir-residenti jagħtu lil dik il-persuna l-akbar fiduċja u din tkun fil-partit li jġib il-maġġoranza, dik il-persuna għandha tkun sindku.

Se mai kellna nbiddlu l-liġijiet l-oħrajn li jżommuna jew ixekkluna milli nagħtu l-possibilita li dik il-persuna tkun sindku.

Irrid ngħid ukoll li anke t-tneħħija tal-kumitati amministrattivi kienet rigress għax dawn huma espressjoni tal-konċett tas-sussidjarjetà.

Għaxar snin ilu daħħalna l-kumitati amministrattivi ridna li 16-il komunità żgħira f'pajjiżna, fosthom Burmarrad, Santa Luċija f'Għawdex, il-Madliena, il-Kappara u s-Swatar, ikollhom il-kumitat amministrattiv tagħhom.

Issa din il-liġi qed tneħħihom.

Mela minflok insaħħu l-konċett ta' sussidjarjetà f'pajjiżna, qegħdin innaqqsuh.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi li qed jikkanċella xi ħaġa li daħlet għaxar snin ilu u l-iskuża hija li kien hemm minnhom li ma ħadmux kif kellhom jaħdmu.

Hemm oħrajn li ħadmu u ħallew il-frott, u hawn jiġini f'moħħi l-kumitat amministrattiv ta' Santa Luċija f'Kerċem, Għawdex li kien kumitat amministrattiv li ħadem u li kien xempju ta' kif għandhom jaħdmu l-kumitati amministrattivi.

Jiġini f'moħħi wkoll il-kumitat amministrattiv tal-Madliena li waħdu, bħala kumitat amministrattiv, irnexxielu jagħmel il-bankini u t-toroq kollha tal-Madliena.

Issa qed niġu hawn u nipproponu li dawn, b'daqqa ta' pinna, jiġu kkanċellati u ma jibqgħux jeżistu.

Qisna ġejna hawn u għedna li 16-il kunsill lokali ma jibqgħux jeżistu.

Hekk qed nagħmlu.

Allura qed immorru 'l quddiem jew lura?

Jekk kien hemm kumitati amministrattivi li ma kenux qegħdin jaħdmu, il-Gvern kellu obbligu li jagħmel l-emendi li hemm bżonn biex jassigura li l-kumitati amministrattivi kollha, jew fil-maġġornaza tagħhom, jagħtu l-frott.

Il-Gvern kellu jara fejn dan l-esperiment li daħal għaxar snin ilu kellu bżonn jiġi tweaked u rranġat biex dawn il-kumitati amministrattivi jħallu l-effett pożittiv tagħhom bħalma ħallew kumitati amministrattivi oħra fuq ir-residenti ta' dawn is-16-il lokalità żgħira madwar Malta u Għawdex matul dawn l-aħħar għaxar snin.

Issa lin-nies ta' dawn il-lokalitajiet, li bejn wieħed u ieħor jgħoddu mal-25,000 jew 27,000 persuna, qed ngħidulhom li għaxar snin ilu dan il-Parlament tahom rappreżentanza u issa qed jeħodhielhom għax kien hemm minnhom li ma ħadmux, jew agħar minn hekk kien hemm sindki jew kunsilliera fil-kunsill lokali li taħthom jaqgħu dawn il-kumitati amministrattivi li rawhom bħala xkiel.

Din, fil-verità, tiġri kull darba li xi ħadd jitlaq il-poter minn idejh u jgħaddih aktar qrib ir-residenti li jkunu milqutin.

Hekk ġara fil-kumitati amministrattivi.

Sur President, kif diġà spjegajt, hemm ħafna emendi kożmetiċi, uħud huma bżonjużi għax iż-żmien jurik il-bżonn li tagħmel ċerti emendi fil-liġi biex ċerti loopholes jiġu magħluqa u ċerti affarijiet jiġu ċċarati, imma hemm oħrajn li mhuma bżonjużi xejn u wisq nibża' li qed isiru għall-konvenjenza politika, biex forsi jkun hemm xi persuna li nsibulha post xi mkien.

Bħalissa qed tiġini f'moħħi l-kwestjoni tal-Presidenti tar-Reġjuni.

Pereżempju sal-lum il-President ta' Reġjun dejjem ried ikun kunsillier elett biex il-persuna li tokkupa dik il-kariga tkun persuna li verament tirrappreżenta lin-nies u tkun ġiet magħżula min-nies.

Issa qed ngħidu li jekk ikun kunsillier dan ikun irid jirriżenja mill-kariga tiegħu fil-kunsill lokali.

Laqtitni wkoll klawsola 26 tal-Abbozz ta' Liġi li titkellem dwar il-bye-laws tal-kunsilli lokali.

Din il-klawsola dejjem kienet hemm u kienet tgħid li l-kunsill lokali jista' jagħmel, jemenda jew jirrevoka bye-laws sabiex jaqdi l-funzjonijiet tiegħu u sabiex iħares u jnaqqas ċerti inkonvenjenzi fil-lokalità tiegħu.

Dak kien l-iskop tal-bye-laws, imma issa qed inżidu:

"… sabiex idaħħal aktar fondi minn dawk allokati lilu taħt l-artikolu 55."

Jidher ċar li l-Gvern irid li l-bye-laws jibdew jintużaw biex jiddaħħlu taxxi lokali.

Issa dan qed isir minn Gvern li tgħidx xi storbju kien jagħmel f'dan ir-rigward, anzi kienet fil-programm elettorali tiegħu, għal darba wara oħra, li ma jridx li l-kunsilli lokali jagħmlu taxxi lokali.

Issa, iswed fuq l-abjad, qed tiżdied fi klawsola 26 li l-bye-laws qegħdin hemm biex il-kunsilli lokali jdaħħlu aktar fondi minn dawk allokati lilhom taħt l-artiklu 55.

Huwa importanti li wieħed jgħid ukoll li issa r-reġjuni minn ħamsa se jitilgħu għal sitta.

Dan forsi se jsir ukoll għall-konvenjenza politika però, kif diġà għedt, l-aktar ħaġa li laqtitni hija li l-President ta' Reġjun ma jistax ikun kunsillier.

M'għandix dubju li din l-emenda qiegħda ssir biex jinħolqu ċerti postijiet, għax hemm nies li forsi ma jriduhomx jibqgħu jservu bħala sindku f'xi lokalità u b'hekk isibulhom post. M'għandix dubju minnha din għax m'hemm l-ebda raġuni għalfejn il-President ta' Reġjun, li sal-lum dejjem ried ikun elett min-nies, issa ma jistax ikun kunsillier.

Paragrafu (4) ta' klawsola 30 jgħid li kull entità tal-Gvern trid tirrikonoxxi distribuzzjoni ġeografika skont dawn ir-reġjuni.

Forsi s-Segretarju Parlamentari jispjegalna kif l-entitajiet governattivi se jkunu mġegħlin jirrikonoxxu din id-distribuzzjoni ġeografika.

Xi ħaġa oħra hija dwar l-assistenza ta' fondi tal-Unjoni Ewropea.

Waħda mill-ftit responsabilitajiet li għaddew għand il-kunsilli reġjonali hi li dawn iridu jgħinu lill-kunsilli lokali biex jakkwistaw fondi tal-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li dawn il-kunsilli reġjonali jrid ikollhom struttura ta' nies esperti biex jgħinu lill-kunsilli lokali.

Sal-lum, din l-istruttura kienet fi ħdan il-MEUSAC li ħadmet tajjeb ħafna meta ġiet użata tajjeb u ħalliet riżultati pożittivi immens.

Issa donnu li minn struttura waħda fi ħdan il-MEUSAC se jkollna sitt strutturi fi ħdan il-kumitati reġjonali.

Jien ma nafx kemm se nsibu nies esperti biżżejjed fil-qasam tal-fondi tal-Unjoni Ewropea biex iservu kull reġjun.

Jekk tirnexxi hija ħaġa tajba, imma tibqa' l-problema tan-nies u tal-finanzi li wieħed irid biex iħaddimha.

L-aħħar punt li rrid insemmi qabel nagħlaq huwa li meta tara dan l-Abbozz ta' Liġi tistagħġeb kemm fih paġni imma mbagħad tibda tiżnu u tara li l-bulk tiegħu huwa l-kodiċi tal-etika u l-kodiċi tal-protokoll. ll-Gvern, b'għażla tiegħu, dawn qed idaħħalhom fi skeda tal-liġi u allura wieħed jinduna li din hija emenda kożmetika għax dawn kienu jeżistu diġà u issa qed jidħlu bħala skeda fil-liġi.

Sur President, jien se nagħlaq billi ngħid li jekk ridna nagħmlu xi ħaġa tajba - u għadna fil-ħin li nagħmlu xi ħaġa tajba - kellna niġu hawn u naraw x'responsabilitajiet jistgħu jgħaddu taħt il-kunsilli lokali.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Robert Cutajar, fid-diskors tiegħu semma diversi responsabilitajiet li b'rieda tajba min-naħa tal-Gvern jistgħu jgħaddu għand il-kunsilli lokali.

Biex dan isir il-Ministri tal-Gvern iridu jkunu lesti li jitilqu ċerti poteri minn idejhom.

Bħalissa qed jiġuni f'moħħi t-tmexxija diretta tal-bereġ fil-lokalitajiet, il-qasam tal-anzjani, fejn wieħed jista' jgħaddi responsabilitajiet diretti bħall-Home Help u diversi servizzi oħrajn lill-anzjani.

Wieħed jista' jgħaddi responsabilitajiet ukoll fil-qasam tat-tfal, fil-qasam tal-familja, fil-qasam tal-ambjent u fil-qasam infrastrutturali.

Għalkemm ftit tard, dan nistgħu nagħmluh b'rieda tajba minn kulħadd u b'hekk inkunu qed insaħħu l-konċett tal-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Jekk ma nagħmlux hekk, dan ikun biss eżerċizzju li qed jaħli ħafna mill-ħin tal-Parlament għax huwa biss eżerċizzju kożmetiku.

Qegħdin fi żmien idoneu li jsiru emendi importanti għax bħal-lum xahrejn se jkunu qed jiġu ppubblikati r-riżultati tal-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-Parlament Ewropew.

Għalhekk ejja minn din l-okkażjoni ma jkollniex opportunità mitlufa imma jkollna opportunità mirbuħa.

Ejja verament inħarsu lejn il-konċett tal-kunsilli lokali f'pajjiżna u dawn l-emendi jservu biex nieħdu l-kunsilli lokali fid-direzzjoni t-tajba għall-għaxar snin, 15-il sena li ġejjin.

Dan nistgħu nagħmluh billi fil-liġi ndaħħlu responsabilitajiet ċari li rridu ngħaddu għand il-kunsilli lokali.

Anke jekk ma jgħaddux minn għada, imma l-liġi għandha tispeċifika li l-Gvern irid jibda proċess biex dawk ir-responsabilitajiet li jkunu diġà qegħdin fil-liġi, ftit ftit matul is-snin li ġejjin jgħaddu direttament għand il-kunsilli lokali.

Għalhekk nappella biex fl-istadju ta' Kumitat dan l-eżerċizzju jsir b'mod tajjeb miż-żewġ naħat ħalli l-kunsilli lokali jkunu gvern lokali mhux fuq il-karta biss imma wkoll fil-prattika, bir-responsabilitajiet li jkollhom u bir-riżorsi finanzjarji u umani.

Jekk verament nemmnu fil-prinċipju tas-sussidjarjetà rridu npoġġu dan il-prinċipju fil-prattika bl-emendi li nkunu qed nagħmlu għall-Kapitlu 363 tal-Liġijiet ta' Malta.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, dan huwa suġġett interessantissmu, suġġett li beda minn eżempju ta' sussidjarjetà fil-prattika fl-1993.

Irridu ngħidu li d-deċiżjoni tal-Gvern ta' dak iż-żmien li jidħlu l-kunsilli lokali kienet waħda tajba.

Dak iż-żmien kien hemm dibattiti sħaħ dwar il-kompożizzjoni tal-kunsilli lokali u dwar jekk għandhomx jidħlu l-partiti jew le.

It-tnejn għandhom l-argumenti u l-kontro-argumenti tagħhom però li hu żgur huwa li l-esperjenza wrietna li ċerti kunsilli lokali, bħal kull ħaġa fil-ħajja, imxew 'il quddiem u taw servizz lill-komunità u ċerti kunsilli lokali oħrajn weħlu, iddejnu, baqgħu b'dejn strutturali għal żmien twil u ma tantx kienu, jew ma kenux biżżejjed, ta' servizz għall-komunità tagħhom.

B'dan ma rrid innaqqas xejn mill-mertu li dik id-deċiżjoni li ttieħdet fl-1993 kienet deċiżjoni tajba.

Hawnhekk irrid insemmi esperjenza personali.

Jien bdejt fil-politika b'żewġ affarijiet.

Fl-1997 jien kont President tal-Forum Żgħażagħ Laburisti u kont ġejt imħeġġeġ biex noħroġ għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Dr Alfred Sant - insellimlu minn hawnhekk u nawguralu għax-xogħol li qed jagħmel - u minn persuna oħra li kienet taħdem ħafna għall-Partit Laburista f'Ħ'Attard li llum m'għadhiex magħna u minn hawnhekk insellem il-memorja tagħha u tal-familja tagħha, is-Sur Franco Azzopardi.

Dik kienet l-ewwel esperjenza tiegħi fil-politika.

Il-politika tista' titgħallimha billi tmur korsijiet ta' public speaking u ta' kif tittratta man-nies permezz ta' workshops 'l hawn u 'l hem.

Però m'hemmx mod isbaħ kif titgħallem il-politika milli billi tibda minn taħt.

Jien ngħid li l-aħjar politiċi huma dawk li bdew minn taħt.

Niftakar li dak iż-żmien kont fir-raba' sena tal-kors tal-liġi, jiġifieri kont għadni student – hawnhekk qed nara lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, li qasam miegħi is-snin tal-Università u nsellimlu wkoll – u spiċċajt ħriġt għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali fuq Ħ'Attard.

Issa hemmhekk ma kont naf kważi lil ħadd għax jien minn Birkirkara, però missieri kien iddeċieda li jmur joqgħod Ħ'Attard u allura ħriġt fuq dik il-lokalità.

L-ewwel ħaġa li qaluli biex nagħmel - ironikament din għadha tapplika sal-lum - hija li nitlaq għal għonq it-triq, inħabbat bieb wara bieb u niltaqa' man-nies.

Naħseb li dik hija l-aħjar skola tal-politika; kienet effikaċi dak iż-żmien u għadha effikaċi llum.

Fil-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard għamilt sitta jew seba' snin, eżattament sal-2004.

Ma' dan il-kunsill lokali partikolari għandna storja, għax għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali kien ħareġ ukoll missieri u sal-lum għamel ir-raba' term tiegħu.

Insellimlu minn hawnhekk.

Kultant ix-xogħol li tagħmel fil-kunsilli lokali mhuwiex daqshekk gratifikanti.

Ikollok pressjonijiet fl-istess lokalità li toqgħod fiha u allura minn hawnhekk irrid insellem lin-nies kollha li servew fil-kunsilli lokali, lil dawk li qed iservu u lill-kandidati kollha li ħerġin għall-elezzjonijiet li se jkollna f'Mejju.

Minn hawnhekk nawguralhom u nawgura b'mod speċjali liż-żgħażagħ.

Dawn jistgħu jieħdu korsijiet però fil-politika l-aħjar ħaġa hija li tmur tħabbat il-bibien u tiltaqa' man-nies.

Dik kienet l-esperjenza tiegħi tal-kunsilli lokali u dak kien il-bank tal-iskola tal-politika tiegħi.

Niġi issa għal dak li sar dwar din il-liġi partikolari u nibda billi ngħid li ma naqbel xejn ma' dak li qal l-Onor.

Minn hawn nifraħ lill-Onor.

Silvio Parnis li għamel proċess sħiħ u rrid nibda nitkellem fuq kif wasalna s'hawnhekk.

Kif jista' l-Onor.

Said jgħidilna li din hija liġi kożmetika!

L-ewwel nett, hawnhekk nagħrblu l-liġijiet però l-Gvern ma jeħux ħsieb il-kunsilli lokali bil-liġijiet biss.

Chris Said nifhmu għax forsi dak iż-żmien kienu jagħmlu l-liġijiet biss u jħalluhom fuq il-karta, imma dak mhuwiex l-istil ta' din in-naħa u tal-Gvern.

Kien hemm emendi li kienu importanti u l-Onor.

Parnis ma ċaqlaqx il-liġi aktar milli kien hemm bżonn.

Għamel l-emendi li kien hemm bżonn imma ma jfissrix li dawn huma kożmetiċi.

Sinjura President, nistgħu nitkellmu ħafna fuq sussidjarjetà, fuq konsultazzjoni u fuq li nagħtu aktar poteri, imma l-ewwel nett, bir-rispett kollu, il-fatt li titfa' aktar responsabilitajiet fuq il-kunsilli lokali ma jfissirx li tkun qed tagħtihom aktar awtonomija.

Din hija konfużjoni fil-moħħ tal-politiċi li qaluha.

Lill-kunsilli lokali trid tagħtihom responsabilitajiet li jifilħuhom.

Trid tagħtihom ir-riżorsi finanzjarji u riżorsi oħrajn biex jaħdmu.

Eżempju ċar huwa l-public order.

Ittieħdet id-deċiżjoni minn dan il-Gvern, immexxija u ggwidata tant tajjeb mill-Onor.

Silvio Parnis, li l-kunsilli lokali ma jibqgħux kunsilli taċ-ċitazzjonijiet.

Sal-2012 konna spiċċajna bil-kunsilli lokali magħrufin għall-patching u ċ-ċitazzjonijiet.

Aħna ma ridniex li l-ordni pubblika fil-lokalitajiet u fil-komunitajiet tispiċċa eżerċizzju ta' twaħħil ta' multi, bil-public order nagħtuh lis-settur privat.

Jidhirli li din semmieha l-Ministru Ian Borg ilbieraħ.

Deċiżjoni importanti li għandna nsemmu hija li dan il-Gvern qal li l-ordni pubblika tal-komunitajiet m'għandhiex tkun immotivata mill-profitt.

Saret ukoll riforma fejn tajna aktar dinjità b'kondizzjonijiet aħjar lill-uffiċjali fil-komunità.

Din mhijiex xi ħaġa kożmetika!

Imbagħad isir ukoll l-argument ta' konfużjoni u banali li għax il-Gvern qed jagħmel it-toroq residenzjali hu, qed inaqqar mill-awtonomija tal-kunsilli lokali.

Mela l-Gvern qed jagħmel it-toroq bi pjan nazzjonali u b'baġit ta' €100 miljun fis-sena għal seba' snin, qed jagħmel it-toroq residenzjali bi prijorità u studjati, qed ineħħi uġigħ ta' ras minn fuq il-kunsilli lokali, qed iħallilhom il-baġit li kellhom qabel, u jiġu jgħidu li qed innaqqru mill-awtonomija!

Din x'konfużjoni ta' ħsieb politiku hi?

Hemm ukoll il-kwestjoni tar-reġjonalità.

Jien naqbel mal-awtonomija u mal-idjosinkrasija tal-kunsilli lokali, jiġifieri li komunità jkollha l-karatteristiċi tagħha, imma ma tistax tgħid li r-reġjonalità mhijiex importanti biex ikollok scaleability meta tiġi biex toħroġ tenders u biex tippjana t-toroq aħjar speċjalment fir-rigward ta' komunitajiet li jmissu ma' xulxin!

Hawnhekk mhux qegħdin fir-reġjuni Ġermaniżi bil-boskijiet bejn lokalità u oħra.

Il-maġġoranza tal-lokalitajiet tagħna jmissu ma' xulxin u l-Gvern qed joħroġ pjan nazzjonali biex jagħmel it-toroq.

Ovvjament il-kunsill lokali jrid aktar konsultazzjoni mal-Gvern biex isiru t-toroq tiegħu.

Huwa l-obbligu ta' kull membru fil-kunsilli lokali li jirsisti biex isiru t-toroq tiegħu, imma ma jfissirx li qed innaqqru mill-awtonomija tal-kunsill lokali għax għall-ewwel darba qed naraw pjan effikaċi ta' kif isiru t-toroq!

Wara kollox it-toroq qed isiru f'timeframes tajbin u minnhom qed igawdu r-residenti.

Inkunu qed innaqqru mill-awtonomija tal-kunsilli lokali kieku neħdulhom il-flus, kieku ma nagħtuhomx fond ta' żvilupp, kieku l-Onor.

Ian Borg ma ħax dawn l-inizjattivi, jew kieku l-ħabib tiegħi l-Ministru Chris Fearne m'għamilx l-inizjattivi ta' kura primarja fil-bereġ fil-komunità.

Mela għax il-bereġ qed jirranġahom il-Ministeru għas-Saħħa mhumiex ta' għajnuna lill-komunità?

Mela l-kunsilli lokali u l-Gvern ċentrali huma Ateni u Sparta?!

Dawn għandhom jaħdmu flimkien u għandu jkun hemm kordinament.

Aħna għandna 54 berġa li minnhom jinqdew viċin il-kwart ta' miljun persuna, jiġifieri dawn huma importanti ħafna.

Hemm ivvotati €1 miljun għar-rinovar tal-bereġ fil-komunità.

Jista' jkun li dan ir-rinovar m'għamlux il-kunsill lokali, imma mhux xorta għall-ġid tal-komunità qed isir!

Mela għandu jkollna kunsill lokali versu Gvern ċentrali!

Sinjura President, jien ma rridx nara kunsilli lokali tal-patching u taċ-ċitazzjonijiet.

Aħna fil-Parlament ngħaddu l-liġijiet però hawnhekk aħna m'aħniex avukati biss; aħna politiċi wkoll, u rridu ngħidu li kien hemm kunsilli lokali li kienu organizzati u lil hinn mill-partiti politiċi, imxew 'il quddiem, ma qagħdux jimxu eżatt mad-dettami tal-liġi, ikkordinaw mad-dipartimenti u mal-Gvern ċentrali u ħarġu bi proġetti.

Imbagħad kien hemm kunsilli lokali oħrajn li m'għamlux dan ix-xogħol.

Dan ma jfissirx li m'għandhomx awtonomija, imma jfisser li ma ħadmux biżżejjed jew ma ħadmux bil-għaqal biżżejjed, però għal dan la nistgħu nagħtu tort lil-liġi kif kienet qabel u lanqas kif inhi issa.

Jekk kien hemm kunsill lokali li mexa ħażin, ma jfissirx li l-liġi kienet ħażina.

Ejja ma nagħmlux dak l-argument.

Irridu naraw fejn kienet il-problema u nimxu.

Xi ħaġa li ma tantx issemmiet hi li dan l-Abbozz ta' Liġi qed idaħħal aktar dixxiplina finanzjarja.

Dan huwa importanti għax ma nistgħux nispiċċaw f'sitwazzjoni li jkollna kunsilli lokali li jagħmlu overruns fuq overruns.

Jien dik naraha li timpinġi b'mod mill-aktar lampanti fuq l-awtonomija tal-kunsill lokali għax jekk sena wara oħra dejjem topera b'deficit strutturali, inti tkun irbatt lill-kunsill lokali ta' warajk li ma jista' jagħmel xejn.

Għalija dik hija problema fl-awtonomija.

Iva, bir-reġjonalità qed indaħħlu aktar dixxiplina finanzjarja, però r-reġjonalità ma timpinġix fuq l-awtonomija.

Ir-reġjonalità tagħmel sens filwaqt li tissalvagwarda l-karatteristika ta' kull kunsill lokali, għax il-liġi ma missitx il-kunsilli lokali jew il-konfini.

Il-kunsilli lokali baqgħu li huma u allura jien ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq tliet pilastri li wieħed minnhom huwa l-awtonomija fil-kunsilli lokali.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jagħti tisħiħ reġjonali li huwa importanti.

Qed nindunaw li meta l-affarijiet isiru f'kontest ta' reġjonalità, ovvjament mhux bl-esklużjoni tal-kunsilli lokali, isiru aħjar għax hemm ċerti vantaġġi loġistiċi u ċerti vantaġġi finanzjarji ta' scaleability li rridu neħduhom.

Imma l-aktar importanti hu li b'dan l-Abbozz ta' Liġi u b'dak li qed jagħmel il-Gvern, iċ-ċittadin jibqa' fil-qalba tad-deċiżjonijiet.

Din la hija liġi tal-kunsilli lokali, la hija liġi tad-deputati, la hija liġi tas-sindki u lanqas hija liġi tal-kunsilliera.

Hawnhekk aħna qed nilleġiżlaw għaċ-ċittadini.

L-aħjar kejl biex wieħed jara jekk liġi hijiex tajba jew le huwa billi jagħmel il-mistoqsija: Din se ssarraf f'value for money aħjar għaċ-ċittadini?

Hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar jekk sindku għandux jibqa' hemm jew le.

Jien nawgura li kulħadd jagħmel il-parti tiegħu però din qajla tinteressani.

Jien jinteressani li dak li nagħmlu u dak li jiġi ppreżentat hawnhekk jibbenefika minnu ċ-ċittadin.

Sur President, b'kuxjenza ngħid li dan huwa Abbozz ta' Liġi fid-direzzjoni t-tajba għax qiegħed fil-kontest ta' dak li qed jagħmel il-Gvern b'mod aktar ħolistiku.

Jien nappella biex il-kunsill lokali jikkoopera mal-Gvern.

Il-kunsill lokali m'għandux għalfejn ikun u qatt m'għandu jkun - u din il-liġi mhux qed tagħmel hekk –xi lunga manus tal-Gvern.

Ilbieraħ smajt lill-Onor.

Godfrey Farrugia jitkellem u jgħid li l-kunsilli lokali saru qishom kumitati tal-Laburisti jew tan-Nazzjonalisti.

Għandek kunsilli lokali li jaħdmu, għandek kunsilli lokali li huma kkuluriti b'Laburisti u b'Nazzjonalisti u ħadmu tajjeb.

Il-kunsill lokali mhuwiex Gvern u Oppożizzjoni, mhuwiex parlament.

Min jitla' jkollu l-qasam tiegħu u jrid jikkopera ma' dik il-persuna l-oħra li tkun telgħet.

Suġġeriment tiegħi hu li forsi wasal il-mument li fil-liġi tagħna u fil-komputazzjonijiet tagħna, anke f'allokazzjonijiet annwali u ta' fondi, nieħdu konjizzjoni ta' ċirkostanzi speċjali li għandhom il-kunsilli lokali.

Hemm kunsilli lokali li qed iħossu strain għax għandhom ħafna territorju.

Hemm kunsilli lokali li qed iħossu strain għax minnhom jgħaddi ħafna traffiku li mhux neċessarjament ikun destinat għal dik il-lokalità però dik il-lokalità sservi biex it-traffiku jgħaddi għal postijiet oħra.

Hemm kunsilli lokali li għandhom pressjonijiet ambjentali kbar u pressjonijiet fejn tidħol kostruzzjoni u ċ-ċittadini qed ibatu minn dawn l-affarijiet.

Dawk huma affarijiet li għandna nieħdu ħsieb ukoll.

Hemm kunsilli lokali li jbatu minn aspetti ta' divertiment għax għal jumejn jew tlieta fil-ġimgħa jkun hemm influss ta' nies li jmorru f'postijiet ta' divertiment.

Ovvjament dan ukoll joħloq pressjoni fuq ir-residenti.

Dawn huma affarijiet li 'l quddiem irridu nibdew nieħdu ħsiebhom aktar.

Pilastru ieħor huwa l-aspett soċjali.

Il-kunsilli lokali huma l-aktar entitajiet qrib is-soċjetà u għalhekk nemmen fir-rwol soċjali tagħhom lil hinn minn dak li hu legali.

Kif għedt, jien l-argument li għax ħadtilhom it-toroq residenzjali allura ma baqgħux awtonomi ma nistax nifhmu.

Għalija dan huwa argument li la jagħmel sens loġiku u lanqas politiku, imma rridu nidħlu aktar fil-eproblemi soċjali li qed jinbtu fil-komunitajiet anke sforz is-suċċess ekonomiku li qegħdin nagħmlu.

Bħala eżempju nista' nsemmi s-solitudni fost l-anzjani u problemi soċjali ta' familji.

Irridu li l-kunsill lokali jieħu aktar dak ir-rwol.

Nerġa' ngħid, aħna rridu kunsilli lokali b'impenn soċjali u mhux kunsilli lokali tal-patching, tal-bozoz u tal-bankini.

Għalkemm dawn huma importanti wkoll għall-persuni involuti, il-missjoni tal-eżistenza tal-kunsill lokali m'għandhomx ikunu l-bozoz u l-patching.

Hemm ħafna x'jista' jagħmel il-kunsill lokali.

Hemm ukoll l-aspett ambjentali li sar importanti ħafna.

Nitkellmu ħafna fuq waste management li huwa pjan nazzjonali imma fl-aħħar mill-aħħar dan jinżel fil-komunitajiet tagħna.

Huwa importanti wkoll li l-kunsilli lokali jieħdu inizjattivi ambjentali li jistgħu jkunu żgħar biex jibda jkollna lokalitajiet li ngħixu aħjar fihom.

Imbagħad hemm it-tielet pilastru li huwa dak edukattiv.

Aħna bdejna billi ma ħallejniex l-ordni pubblika fil-komunitajiet tkun motivata biss mill-profitt u dik kienet xi ħaġa importanti ħafna.

Tajna impetu lill-edukazzjoni, biex in-nies isegwu l-ordni pubblika għax jiġu edukati mhux għax jibżgħu li jekk jieqfu biex jixtru xi ħaġa, pereżempju, isibu xi multa mill-ewwel.

Aħna biddilna dik il-mentalità però m'hemmx dubju li l-kunsilli lokali jistgħu jidħlu f'aspetti oħra ta' edukazzjoni li huma importanti.

Aħna għamilna proċess tajjeb ħafna ta' konsultazzjoni.

Dan huwa Gvern li jisma'.

Jgħidulna li dan huwa biss slogan imma dan mhuwiex minnu.

Dan huwa verament Gvern li jisma'.

L-Onor.

Parnis beda konsultazzjoni f'Ottubru tal-2018 fuq il-White Paper u sema' lil kulħadd.

Min ma tax kontribut u jiġi issa fil-Parlament jgħidilna li ċerti affarijiet m'għamilniehomx ngħidlu li kellu ż-żmien tiegħu, però rridu nimxu 'l quddiem u ma nistgħux nibqgħu nisimgħu dejjem.

Fil-passat kellna gvernijiet li kienu jisimgħu dejjem u l-liġijiet kienu jibqgħu żmien twil fuq l-ixkaffa tant li jqabbduk il-ħakk kif taqlagħhom.

Dawn il-gvernijiet kienu ilhom 20 sena dejjem jisimgħu!

Dan huwa Gvern li jisma' imma li jaġixxi wkoll.

Din il-liġi qed naġixxu dwarha wara proċess impekkabbli.

Il-proċessi huma importanti u jien nemmen fihom ħafna għax biex l-affarijiet isiru sew u biex tagħti sodisfazzjon lin-nies trid timxi bil-proċessi.

Dan kien proċess per eċċellenza li mexa tajjeb sabiex laħaq lil kulmin ried jgħid tiegħu qabel ġejna niddiskutu hawnhekk.

L-Onor.

Said semma l-Vot 16 u qal li dan huwa problema.

L-ewwel nett dan mhu problema xejn.

L-emenda hija ċara u hemm regoli ċari dwar il-Vot 16.

Wieħed jista' jkun eliġibbli meta jagħlaq l-età.

Fil-liġi din ngħidulha ius superveniens għax sakemm il-post ta' sindku jiġi vakanti, wieħed jilħaq jagħlaq l-età u jaqbeż it-18-il sena, jiġifieri kif qiegħda hija ġusta.

L-Onor.

Said qalilna li jew tafdah jew le.

Bir-rispett kollu, sakemm tagħtini l-memorja l-Vot 16 sar taħt din l-Amministrazzjoni.

Jekk l-Onor.

Said għandu daqshekk riżervi jkolli ngħidlu li din imissu għamilha hu meta kien segretarju parlamentari u ministru.

Mela jiġi jikkritika għax tajna ċans lil persuna ta' 16-il sena tidħol fil-kunsill lokali!

Missu għamilha hu forsi kienet tkun aħjar!

L-Onor.

Hawnhekk irridu nserrħu ftit ras in-nies għax l-Onor.

Said qalilna li klawsola 26 temenda subartiklu (1) ta' artiklu 34 tal-liġi sabiex il-kunsilli lokali jdaħħlu aktar fondi minn dawk allokati.

Qal li l-Gvern se jibda juża l-kunsilli lokali biex jiġbor it-taxxi.

Imma dan kif irid jitwemmen!

Lil dawk li qed jarawna u jisimgħuna ngħidilhom: Lanqas il-Gvern ma daħħal taxxi ġodda mill-2013 'il hawn, se jdaħħluhom il-kunsilli lokali?

Dan huwa Gvern li fl-ewwel Baġit tiegħu naqqas it-taxxa fuq id-dħul meta implimenta wegħda li kienet issemmiet f'Baġit tal-Partit Nazzjonalista li kien fil-gvern li mbagħad ma kienx tela' fl-2013.

Għalhekk ċertament li dan mhuwiex il-każ.

Din kienet emenda li l-ewwel nett mhijiex issemmi l-kelma "taxxi" imma tgħid:

"… sabiex idaħħal aktar fondi minn dawk allokati lilu.".

Sur President, biex ikun hemm sorsi oħra ta' dħul ma jfissirx li inti bilfors trid timponi t-taxxi.

Kieku kienet tkun aktar ċara milli hi.

Għalhekk jien, minn hawn, inserraħ ras in-nies dwar dan.

Jien irrid nagħlaq id-diskors tiegħi billi l-ewwel nett nirringrazzja lilek, Sur President, ta' din l-opportunità li ngħatajt.

Dan huwa suġġett li biex ippreparajt għalih mort daqsxejn lura fil-memorja, għal meta kont fil-kunsill lokali li kienet l-ewwel esperjenza politika tiegħi.

Jien nappella liż-żgħażagħ tagħna biex jieħdu l-kunsilli lokali bis-serjetà.

Hija esperjenza importanti li dawn jibdew jipparteċipaw f'dawk il-livelli għaliex aktar 'il quddiem jifhmu l-politika, jifhmu l-istrutturi tal-Gvern u jifhmu aktar kif jimxu l-affarijiet.

Għalhekk nappellalhom biex jagħtu l-kontribut tagħhom.

Nerġa' nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis għal dan il-proċess impekkabbli.

Il-messaġġ qiegħed hemm u huwa ċar.

Id-dinja qed tinbidel, l-Ewropa qed tinbidel, is-soċjetà tagħna qed tinbidel, aħna qed ninbidlu, u allura dan il-Gvern qed ibiddel ukoll il-kunsilli lokali biex fl-aħħar mill-aħħar ikunu ta' servizz għaċ-ċittadin Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, irrid nibda dan l-intervent tiegħi billi ngħid li aħna bħala Oppożizzjoni dejjem emminna li n-nies jixirqilhom kunsilli lokali li jservuhom bl-aħjar mod fl-ibliet u fl-irħula madwar Malta u Għawdex.

Ħadd ma jista' jmeri l-fatt li fil-bidu t-twaqqif tal-kunsilli lokali seta' kien esperiment imma llum ilkoll naqblu li din saret esperjenza sabiħa.

Ilkoll nirrikonoxxu l-fatt li kunsilli lokali kienu żvilupp pożittiv.

Il-kunsilli lokali rnexxew għax in-nies kienu kapaċi jipparteċipaw fi proċess demokratiku sabiex jeleġġu r-rappreżentanti li jridu fil-kunsilli lokali.

Din hija esperjenza sabiħa li minnha qed igawdu r-residenti tal-irħula u l-bliet tagħna.

Kien il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li 25 sena ilu welled il-kunsilli lokali biex ikun hemm deċentralizzazzjoni tal-poter u biex dawn ikunu ta' servizz u aktar qrib in-nies.

Il-kunsilli lokali rnexxielhom ikollhom aktar poteri u fondi sabiex verament ikunu jistgħu jwettqu aktar proġetti għan-nies però b'dispjaċir ngħid li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna ftit li xejn qed jirrikonoxxi dan.

Dan huwa Abbozz ta' Liġi li minflok jgħid kif il-kunsilli lokali se jkomplu jingħataw aktar poter, aktar jitkellem dwar doveri amministrattivi.

Għandna Abbozz ta' Liġi li mhu qed iżid l-ebda poteri lill-kunsilli lokali, anzi, nżid ngħid li qed ikompli jnaqqas il-ftit poteri li baqgħalhom.

Sur President, illum xtaqt nitkellem b'mod pożittiv dwar ir-riforma tal-kunsilli lokali però meta wieħed jiżen il-proposti li ressaq il-Gvern, wieħed jara kif bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti.

Il-Gvern, mill-bidu nett li bdiet tissemma din ir-riforma, wera li warajha kellu intenzjonijiet ulterjuri.

Il-fatt li l-Gvern fetaħ il-konsultazzjoni dwar din ir-riforma man-nies fi żmien meta kien qed jiġi diskuss il-Baġit, mhu xejn ħlief ingann lill-poplu.

Il-Gvern saħansitra wasal biex ressaq proposti li diġà qegħdin fil-liġi u allura dawn huma proposti mingħajr sustanza ta' xejn.

Għalhekk proposti bħal dawn mhuma xejn ħlief insult u ingann għall-intelliġenza tal-poplu Malti u Għawdxi.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi ma ssemmewx suġġetti bħas-sigurtà, il-finanzjament tal-kunsilli lokali u l-istaff amministrattiv fil-kunsilli lokali stess.

Din hija riforma li qed tinsa u twarrab il-bżonnijiet taż-żgħażagħ.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi nsibu provvediment li fl-opinjoni tiegħi ma jagħmel xejn ħlief li jinsulenta l-intelliġenza tal-poplu.

Hawn qed nirreferi għall-bidla fl-isem fejn minn "kunsilli lokali" issa l-Gvern se jibda jsejħilhom "gvernijiet lokali".

Mela niftaħru li l-kunsilli lokali issa se nibdew ngħidulhom gvernijiet lokali u fl-istess waqt, b'dan l-Abbozz ta' Liġi, il-Gvern qed jabolixxi l-kumitati amministrattivi.

Il-Gvern qed jgħid li jrid isaħħaħ il-kunsilli lokali u b'daqqa ta' pinna jrid ineħħi dawn il-kumitati.

Dan huwa teħid ċar ta' poter.

Nhar it-2 ta' Marzu, jiġifieri għaxart ijiem ilu, ħareġ Avviż Legali Nru 44 tal-2019 li għandu l-iskop li jemenda r-regolamenti dwar il-kumitati amministrattivi għall-komunitajiet.

Din l-emenda tgħid li l-elezzjonijiet għall-membri tal-kumitati amministrattivi li kellhom isiru f'Mejju 2019 għandhom jiġu posposti u jsiru f'xi data oħra kif pubblikati b'regolamenti maħruġa mill-Ministru.

Il-Ministru qed jinħeba wara dan l-Avviż Legali u jgħid biss li l-elezzjonijiet ta' dawn il-kumitati se jiġu posposti.

Donnu qed isib diffikultà jgħid li dawn se jiġu aboliti.

Dawn il-kumitati amministrattivi ġew imwaqqfa minn Gvern Nazzjonalista għaliex inħass li ċerti żoni għandhom bżonn iktar attenzjoni.

Huwa kkalkolat li madwar 25,000 li jgħixu f'dawn il-komunitajiet se jiġu mċaħħda mid-dritt tagħhom li jeleġġu persuni mill-komunità biex jieħdu ħsieb il-bżonnijiet tagħhom.

Irrid nirreferi wkoll għat-tibdil dwar il-kunsilli reġjonali li qed jiġi propost f'din ir-riforma.

Klawsola 30 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi tgħid li l-kunsilli reġjonali, il-president u l-membri tagħhom, li għandhom il-mandat sal-25 ta' Mejju 2019, l-elezzjonijiet għalihom isiru fit-tieni Sibt ta' Ottubru tal-2019.

Sal-lum l-elezzjonijiet għal dawn il-karigi kienu jsiru kull erba' snin.

L-aħħar elezzjoni kienet saret f'Ottubru tal-2017, jiġifieri dawk eletti għandhom mandat sas-sena 2021.

Għalhekk wieħed jistenna li ladarba l-aħħar elezzjoni saret f'Ottubru tas-sena 2017, il-mandat preżenti għandu jiġi rispettat u l-elezzjonijiet isiru fl-2021.

Sur President, bħala Oppożizzjoni nemmen li huwa importanti li ssir differenza fil-ħajja tar-residenti bil-ħidma tal-kunsilli lokali.

Nemmnu li huwa inutli li nitkellmu dwar riforma jekk ma jkunx hemm rieda li naħdmu flimkien għax b'hekk biss verament naraw li din ir-riforma ttejjeb il-kunsilli lokali.

Irridu naraw li din ma tkunx riforma kożmetika imma riforma li verament tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies.

Proprju għal dan l-iskop l-Oppożizzjoni ppreżentat 80 proposta b'enfasi partikolari fuq is-sigurtà u l-aspett soċjali, fost l-oħrajn.

Ħafna drabi, ngħid inġustament, niġu kkritikati li aħna negattivi.

Proprju dawn it-80 proposta li ressaqna juru biċ-ċar li anke wara 25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali f'pajjiżna, aħna bħala Oppożizzjoni rridu nkomplu nkunu parteċipi fit-tisħiħ tagħhom.

Aktar minn hekk, permezz ta' dawn it-80 proposta, il-Partit Nazzjonalista, bħala Oppożizzjoni pożittiva, qed juri li jrid isaħħaħ il-konċett li l-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk biex jaraw x'inhuma l-bżonnijiet tan-nies, biex iwieġbu għat-tħassib tan-nies u fuq kollox biex iservu lin-nies.

Dawn it-80 proposta juru bl-aktar mod ċar li l-Oppożizzjoni mhux ħsiebha biex tikkritika biss, anzi trid tkun parteċipi fit-twettiq ta' riformi għall-aħjar.

Tant trid tkun parteċipi li dawn it-80 proposta b'risq ir-riforma tal-kunsilli lokali ġew ippubblikati saħansitra qabel il-pubblikazzjoni tal-White Paper li ħareġ il-Gvern.

Sur President, il-proposti tal-Partit Nazzjonalista għandhom aspetti importanti ħafna, saħansitra anke dwar dak li għandu x'jaqsam mal-qasam soċjali għaliex bħala Oppożizzjoni nemmnu li għandu jkollna kunsill lokali b'kuxjenza soċjali.

Il-kunsilli lokali mhumiex hemm għat-toroq u għall-bankini biss.

Dawk ukoll huma importanti imma rridu narawhom ukoll attivi biex jittrattaw u jsolvu l-problemi soċjali li qegħdin jiżdiedu fil-lokalitajiet tagħna.

B'dan il-mod jiżdied iċ-ċans li nsolvuhom qabel ma jkun tard wisq.

Huwa importanti li l-kunsilli lokali jkollhom informazzjoni dwar l-aspett soċjali tal-komunitajiet u allura hemm bżonn li jkun hemm support worker u care worker f'kull kunsill lokali.

Hemm bżonn li jiżdiedu wkoll id-day centres u n-night centres waqt li jkunu involuti aktar l-għaqdiet volontarji.

Permezz ta' din il-proposta, filwaqt li l-kunsill lokali għandu jaħdem fil-qasam soċjali fis-sens wiesa' tal-kelma u mingħajr fruntieri, irid jibbaża u jiffoka l-ħidma tiegħu primarjament fuq ċerti oqsma, fosthom dak ta' persuni li jgħixu waħedhom u persuni emarġinati, persuni bi problemi ta' housing jew saħansitra li huma mċaħħdin mid-dritt bażiku ta' saqaf fuq rashom, anzjani u l-carers tagħhom, persuni u familji li jinsabu f'riskju ta' faqar jew jgħixu fil-faqar, persuni b'diżabilità u l-familjari tagħhom, persuni li jesperjenzaw vizzji inkluż il-logħob tal-ażżard u realtajiet ġodda f'dan il-qasam u fl-aħħar u mhux l-inqas oqsma tas-saħħa u mard partikolari.

Sur President, ninnota li xi proposti minn dawn ġew inklużi fl-Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu llum.

Fid-dokument tal-Partit Nazzjonalista hemm proposti oħrajn ferm importanti dwar is-sigurtà u aktar ordni fil-lokalitajiet tagħna.

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu spalla ma' spalla mal-forzi tal-ordni biex il-ġlieda kontra l-kriminalità titwettaq ukoll fuq bażi lokali u dan jista' jsir permezz ta' inizjattivi varji bi preżenza aktar qawwija tal-pulizija f'kull lokal.

Anke strateġija ta' prevenzjoni tal-kriminalità u delinkwenza fuq livell lokali jista' jkollha riżultati pożittivi.

Għal dan il-għan il-Partit Nazzjonalista ressaq ħafna proposti u ssuġġerixxa li għandu jiddaħħal il-konċett tal-community policing.

Dan ifisser li kull lokalità jkollha pulizija on duty 24 siegħa kuljum, liema grupp ta' pulizija jkunu dejjem l-istess u jkunu familjari mal-lokalità u mar-residenti.

Il-kunsill lokali jkollu dritt jitlob direttament lil dawn il-pulizija tal-komunità biex jinvestigaw ilmenti li jkollhom in konnessjoni ma' ordni pubblika, traffiku u trasport, ambjent u infurzar ġenerali tal-liġi.

F'kull lokalità mhux biss għandu jkun hemm għassa tal-Pulizija attrezzata għaż-żmenijiet tal-lum iżda l-għassa għandha tkun miftuħa 24 siegħa kuljum.

Fi ftit kliem dawn il-prinċipji tal-Partit Nazzjonalista jikkonċernaw fuq aktar koperazzjoni bejn il-kunsilli lokali f'reġjuni u kif il-kunsilli lokali jistgħu jgħinu fil-problemi soċjali li jkun hemm fil-lokalitajiet però dan ma jistax jintlaħaq jekk ma jiġux investiti aktar finanzi pubbliċi fil-lokalitajiet.

Għal dan il-għan il-Partit Nazzjonalista ppropona li parti mid-dħul li jiġi ġġenerat mil-lokalità fuq l-użu tal-art u l-permessi tmur għand il-kunsilli lokali biex dawn ikunu jistgħu jaħdmu aħjar u jassiguraw li jkollhom fondi biżżejjed biex ħidmiethom tissaħħaħ.

Hawn irrid ngħid li filwaqt li għall-Partit Nazzjonalista l-kunsilli lokali nħolqu biex iservu lin-nies, il-Partit Laburista jaħseb li dawn qegħdin hemm biex iservu lill-Gvern.

Il-proposti li kienet ressqet l-Oppożizzjoni kellhom il-ħsieb li l-kunsilli lokali jkollhom iktar awtorità biex iservu aħjar lin-nies u jsolvu l-problemi tal-lokalitajiet.

Sur President, m'hemmx dubju li dawn huma 80 proposta li jindirizzaw direttament il-ħteġijiet taċ-ċittadin Malti fl-irħula u jagħmlu differenza għall-aħjar f'ħajjithom.

Dawn huma proposti li saru wara sensiela ta' konsultazzjonijiet mill-Partit Nazzjonalista ma' sindki u kunsilliera miż-żewġ kampi politiċi flimkien ma' esperti fuq is-suġġett.

Dawn il-konsultazzjonijiet għenu lill-Partit Nazzjonalista jfassal il-fehma tiegħu permezz ta' dokument li jolqot l-aspetti kollha fil-lokalitajiet tagħna.

Irrid ngħid li xi wħud mill-proposti li fih dan id-dokument ġew riflessi fl-abbozz dwar ir-riforma li qegħdin niddiskutu però b'dispjaċir ninnota li l-Gvern intenzjonalment għażel li jiskarta bosta proposti importanti oħrajn tal-Partit Nazzjonalista.

Din id-deċiżjoni ħażina tal-Gvern se tfisser li r-riforma, fost oħrajn, mhux se tagħti aktar poteri lill-kunsilli lokali.

Il-Gvern preżenti, bid-diversi miżuri li ħa kemm ilu jiggverna lill-pajjiż, qed irendi lill-kunsilli lokali f'customer care tal-Gvern minflok ma jagħmel mezz biex dawn ikunu ta' servizz għan-nies u jagħmlu d-differenza fil-lokalitajiet.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern qed ineħħilhom il-poteri minflok iżidhom imma fejn jaqbillu xorta jixħet it-tort fuq il-kunsilli lokali.

L-Oppożizzjoni dejjem kienet kontra li jitnaqqsu l-poteri tal-kunsilli lokali, anzi dejjem saħqet li għandhom jingħataw aktar responsabilitajiet.

Fuq kollox il-Partit Nazzjonalista dejjem ħaddan il-prinċipju li l-kunsilli lokali għandhom ikunu motivati u mhux jitnaqqsulhom ir-responsabilitajiet.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern dan kollu wettqu għax dejjem żied il-poteri tal-kunsilli lokali imma Gvern Laburista qed jagħmel bil-kontra.

Sur President, wasalna fi stat li qegħdin immorru 25 sena lura fil-kunsilli lokali għax ir-responsabilitajiet, kif diġà spjegajt aktar qabel, qegħdin jitnaqqsu kuljum u hawn nista' nsemmi diversi deċiżjonijiet li ħa l-Gvern li wasslu għat-tnaqqir ta' poteri tal-kunsilli lokali.

Fost dawn hemm il-poteri li kellhom il-kunsilli lokali fuq it-toroq u li issa għaddew għand Infrastructure Malta, awtorità maħluqa mill-Gvern biex tiddetta hi x'toroq isiru.

Dan sar mingħajr konsultazzjoni kif jixraq mal-kunsilli lokali, in-negozji u r-residenti ta' dawn it-toroq bil-konsegwenza li qed jikber l-inkonvenjent għalihom.

Ma smajt l-ebda sindku li tkellem b'mod pożittiv dwar din id-deċiżjoni.

Waqt li bħalissa jinsab għaddej il-pjan tal-Gvern ta' bini ta' toroq, proġett li se jiswa €700 miljun minn flus il-poplu, ħafna kunsilli lokali qegħdin jilmentaw għall-fatt li mhumiex qegħdin jiġu kkonsultati dwar it-toroq magħżulin u x-xogħol li qed isir.

L-istess ġara dwar id-deċiżjoni dwar l-iskema tal-ġbir tal-iskart u fil-każ tal-LESA.

Id-deċiżjonijiet li ttieħdu dwar il-LESA ma ġabu xejn ħlief falliment.

Dawn id-deċiżjonijiet mhux biss taw daqqa ta' ħarta lill-kunsilli lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' infurzar tal-lokalitajiet, iżda ġabu sitwazzjoni fejn il-problemi li jikkonċernaw lil-lokalitajiet m'għadhomx jiġu indirizzati.

Is-sindki jammettu li qabel is-sitwazzjoni kienet ferm aħjar għax huma l-kunsilliera li jafu meta u fejn għandu jkun hemm il-gwardjani lokali.

Però l-Gvern kien injora għalkollox il-proposta li kienet ressqet l-Oppożizzjoni meta tressqet ir-riforma tal-LESA.

Ma nistax ma nsemmix ukoll id-diżappunt kbir meta s-swieq miftuħin tneħħew minn taħt ir-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali.

Hija tal-mistħija kif ministru wara l-ieħor qegħdin qishom f'kompetizzjoni bejniethom min minnhom huwa l-iżjed kapaċi li jieħu l-aktar responsabilitajiet mingħand il-kunsilli lokali u jgħaddihom lura għal għand il-Gvern.

Il-kunsilli lokali mhux qed jiġu kkonsultati u qed jiġu injorati għalkollox anke f'dan il-każ.

Hija ironija li wara 25 sena mit-twaqqif tagħhom qegħdin nassistu biss għal xenarju ta' tnaqqis ta' poter wara l-ieħor.

Sur President, x'sens jagħmel dan l-Abbozz ta' Liġi meta f'nifs il-Gvern jitkellem dwar ir-riforma, imbagħad permezz tad-diversi ministri qegħdin jinsterqu r-responsabilitajiet minn idejn il-kunsilli lokali?

Biex il-Gvern ikun kredibbli m'għandux ikompli jirredikola lill-kunsilli lokali u l-awtorità tagħhom.

Id-deċiżjonijiet li qed jieħu l-Gvern huma prova ċara li dan mhuwiex Gvern li jemmen fil-kunsilli lokali anzi huwa Gvern li ma jirrispettahomx għax ma jikkonsultax magħhom.

Din is-sitwazzjoni qed twassal biex għandna sindki u kunsilliera li huma demotivati għaliex mhuma qegħdin jiġu kkonsultati f'xejn u hemm dipartimenti tal-Gvern li qegħdin jgħadduhom biż-żmien.

Sur President, qabel nikkonkludi nixtieq ngħid, li jekk xejn, l-esperjenza tal-kunsilli lokali wrietna li l-poplu Malti u Għawdxi kapaċi jiddibatti l-għażliet differenti fil-proċess politiku fl-aqwa sens tiegħu.

Din kienet esperjenza li għallmitna niddeċiedu flimkien u naħdmu dwar il-futur tal-lokalitajiet tagħna.

Dan hemm bżonn inseddquh b'aktar poteri lill-kunsilli lokali.

Il-poter huwa servizz u aktar ma jkun qrib in-nies aktar ikun ta' servizz għan-nies.

Bħala Oppożizzjoni nemmnu li jekk verament irridu li r-riforma ppjanata għal dan is-settur tħalli l-frott mixtieq, il-Gvern u l-entitajiet kollha għandhom jaħdmu spalla ma' spalla mal-kunsilli lokali.

Fuq kollox, l-Oppożizzjoni taħt it-tmexxija tal-Kap tagħna Adrian Delia temmen li jekk il-kunsilli lokali ma jkunux relevanti għan-nies, ir-riforma tkun falliment.

Il-kunsilli lokali u l-kunsilliera, huma ta' liema partit huma, għandhom l-appoġġ tal-Partit Nazzjonalista li se jsibuh bħala tarka għal kull aġir sistematiku tal-Gvern kontra l-eżistenza tal-kunsilli lokali.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jittratta l-kunsilli lokali.

Jien għamilt ħafna snin naħdem fil-kunsilli lokali u nista' ngħid li l-isbaħ żmien, mhux biss fil-ħajja politika imma anke ta' żgħożiti, qattajtu fil-kunsilli lokali.

Għaldaqstant nifhem kemm huma importanti l-kunsilli lokali fil-komunitajiet tagħna u fil-lokalitajiet tagħna.

Mill-ħidma tal-kunsilli lokali ħafna drabi jiddependi jekk wieħed ikunx qed jgħix komdu jew le f'lokalità.

Irrid ngħid li l-iskop ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kif ukoll tad-deċiżjonijiet kollha li nieħdu f'din il-Kamra rigward il-kunsilli lokali huwa li l-komunitajiet u l-lokalitajiet ikunu aħjar u allura nixtieq nagħmel referenza għal xi affarijiet li ntqalu llum li jien inqishom ereżijiet speċjalment meta wieħed iqabbel ma' x'kien isir qabel.

Sur President, l-għan aħħari għandu dejjem ikun li n-nies li jgħixu f'dik il-lokalità jkunu aħjar, il-lokalità nnifisha tkun aħjar, ikollha infrastruttura aħjar, ikollha immaniġġjar aħjar u jkollha nies b'viżjoni.

Irridu naraw li dan mhux biss ikun jgħodd għal-lum imma anke fil-futur.

Għaldaqstant nixtieq nagħti ftit ħarsa mhux biss lejn dawn l-emendi imma anke fejn nixtieq nara l-kunsilli lokali tagħna jaħdmu biex imexxu l-lokalitajiet tagħhom 'il quddiem.

Qabelxejn nixtieq nikkummenta ftit dwar punt li semma l-kollega tiegħi l-Onor.

Chris Said dwar iż-żgħażagħ.

Dawn huma elezzjonijiet storiċi għaliex għall-ewwel darba żgħażagħ ta' 16-il sena se jkunu jistgħu jivvotaw mhux biss fl-elezzjoniijiet tal-kunsilli lokali imma wkoll fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Dan huwa pass importanti ħafna 'l quddiem għax qed niftħu d-demokrazija tagħna u għaldaqstant dawn iż-żgħażagħ ta' 16-il sena u 17-il sena, għall-ewwel darba, se jkunu jistgħu jsemmgħu leħenhom.

Wara kollox anke huma għandhom leħen xi jsemmgħu u kapaċi jagħmlu għażla.

Għall-ewwel darba wkoll dawn iż-żgħażagħ se jkunu jistgħu jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali imma mhux se jkollhom iċ-ċans isiru sindki.

Jien informat li kien hemm ukoll consensus dwar il-fatt li dawn iż-żgħażagħ ta' 16-il sena u 17-il sena jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Forsi meta għada pitgħada l-parteċipazzjoni ta' dawn iż-żgħażagħ fil-kunsilli lokali tkun meqjusa storja ta' suċċess, imbagħad inkunu nistgħu nieħdu deċiżjonijiet ulterjuri rigward dan il-Parlament.

Jien wieħed minn dawk li kont żagħżugħ ħafna fil-kunsilli lokali.

Kont membru ta' kunsill lokali meta kelli madwar 21 sena u kont għadni l-Università, imbagħad kont sindku ta' 22 sena, u nista' nassigurakom li mhuwiex faċli li tkun sindku ta' età żgħira ta' lokalità kbira bħalma kont jien, jiġifieri l-lokalità tal-Fgura.

Kultant ma tkunx faċli mhux għax ma tkunx kapaċi iżda forsi minħabba l-impressjoni ta' ċerti nies li jarawk żgħir ħafna u jgħidu: Dan mhux se jkun kapaċi.

Niftakar li wieħed mill-kummenti online li kien hemm għal artiklu fil-ġurnal The Times of Malta, kien: Dan aktar jaf fejn hu Paceville milli jaf fejn hu l-kunsill lokali jew il-lokalità tiegħu!

Dak iż-żmien kelli 22 sena u allaħares ma kontx naf fejn hu Paceville.

Imma bl-impenn li kelli jien u li kellhom u għad għandhom żgħażagħ oħrajn fil-kunsilli lokali għandna ħafna stejjer ta' suċċess u tajna risposta lil kulħadd.

Jien tajt risposta għaliex kont erġajt ġejt elett bl-aqwa ammont ta' voti storikament mhux biss fil-lokalità tiegħi iżda anke f'Malta u Għawdex.

Kien hemm stejjer oħrajn ta' suċċess ta' diversi żgħażagħ.

Pereżempju fuq il-bankijiet tan-naħa tal-Gvern hawn diversi żgħażagħ li kienu sindki, fosthom jien, Ian Borg, Rosianne Cutajar, Clint Camilleri u Clifton Grima.

Aħna lkoll konna żgħażagħ fl-istess żmien għaliex kważi kollha tal-istess età u mhux biss għamilna suċċess fil-lokalitajiet tagħna, iżda komplejna l-mixja tagħna fil-politika u llum qegħdin nirrappreżentaw mhux biss lil dik il-lokalità imma lil lokalitajiet oħrajn f'dan il-Parlament.

Għaldaqstant huwa pass kbir 'il quddiem li se naraw żgħażagħ ta' 16 u 17-il sena li se jipparteċipaw fil-kunsilli lokali tagħna u mhux kif qal ħaddieħor li qisu din hija xi deċiżjoni żbaljata.

Diversi kelliema tal-Oppożizzjoni għamlu referenza għat-toroq.

Forsi għall-Onor.

Chris Said is-soluzzjoni hi li jġiegħel lill-kunsilli lokali jiddejnu biex jagħmlu t-toroq.

Il-Partit Nazzjonalista ilu li spiċċa mill-gvern sitt snin u l-kunsilli lokali għadhom qegħdin iħallsu d-dejn li ġegħlithom jagħmlu l-amministrazzjoni tal-Partit Nazzjonalista.

Dan il-Gvern mhux biss neħħa dak il-piż minn fuq il-kunsilli lokali iżda qed jinvesti ħafna iktar miljuni minn kemm kienu jiġu investiti qabel f'toroq fil-lokalitajiet tagħna.

Mhuwiex ġust li nipprovaw ngħidu li dak li għamel Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien fejn jidħlu t-toroq fil-lokalitajiet kien il-pass it-tajjeb u dak li qed isir illum huwa ħażin.

Naħseb li n-nies ilkoll kapaċi jiddeċiedu jekk kenitx deċiżjoni tajba dak iż-żmien li jibagħtu lill-kunsilli lokali jiddejnu.

Hawn kunsilli lokali li għadhom sal-lum idejhom marbutin ma jistgħux jagħmlu xogħol ieħor għaliex ma jibqgħalhomx flus meta jaqtgħu l-fixed costs u l-pagamenti li għandhom jagħtu fuq dawk it-toroq.

Għalhekk illum ittieħdet id-deċiżjoni biex jitneħħa dan il-piż minn fuq il-kunsilli lokali u fl-istess ħin qed isir investiment bla preċedent fuq it-toroq li huwa ħafna akbar milli qatt setgħu jinvestu l-kunsilli lokali.

Huwa faċli tgħid li l-kunsilli lokali għandu jkollhom ir-responsabilità tat-toroq, imbagħad ma tagħtihomx finanzjament għaliex b'dan il-mod tkun qed tidħak bin-nies f'wiċċhom minbarra li tkun qed titfa' l-problema f'riġlejn ħaddieħor.

Dak hu li ġara dak iż-żmien.

Illum differenti, illum hemm Infrastructure Malta li tikkonsulta mal-kunsilli lokali rispettivi.

L-Onor.

Frederick Azzopardi qal li ma semax sindku wieħed ifaħħar din id-deċiżjoni.

L-esperjenza li għandi jien u l-ħbieb tiegħi kollha li għandi sindki jitkellmu b'mod totalment differenti.

Forsi kienet il-konsultazzjoni tal-Partit Nazzjonalista li ma saritx ma' kulħadd għaliex ir-realtà hi li n-nies qegħdin jgħixu aħjar.

In-nies qed ikollhom toroq aħjar u mhux qed isiru biss dawk it-toroq li qatt ma saru fil-lokalitajiet tagħna.

Jien niftakar triq partikolari fil-Fgura li r-residenti tagħha damu madwar 12-il sena jgħixu fit-tajn.

Ma' kull ħalba xita kien ikollhom iħallu l-boots wara l-bieb biex ikunu jistgħu joħorġu lit-tfal għall-iskola u fl-aħħar kienet saret.

Illum hemm toroq li ġew ifformati dan l-aħħar, wara sena, sentejn, u wkoll ikollna t-tgergir għax idumu daqshekk għax għal min ikun residenti fihom jekk jista' jkun dawn isiru fi ftit ġimgħat.

X'differenza llum li għandna Infrastructure Malta u qed ikun hemm baġit ta' €100 miljun fis-sena li qegħdin jiġu investiti f'dawn it-toroq!

In-nies jafu jekk is-sitwazzjoni hijiex aħjar illum jew kenitx aħjar meta kien hemm il-kunsilli lokali bla flus responsabbli biex jagħmlu dawk it-toroq.

Ħaddieħor bagħat lill-kunsilli lokali jiddejnu imma llum aħna ħloqna Infrastructure Malta u tajnieha l-finanzjament u l-expertise li hemm bżonn biex taħdem.

Hawn tajjeb li nifhmu li l-kunsilli lokali ma kellhomx l-expertise biex jagħmlu dawk it-toroq.

Niftakar każ fil-kunsill lokali li kont immexxi jien fejn qabbadna perit b'tender – dan ikollok tagħżlu għaliex ikun l-orħos offerta - imma meta bdejna nagħmlu x-xogħlijiet infrastrutturali rriżulta li dan il-perit ma kien jifhem xejn fuq toroq!

Imbagħad kellna problema kbira biex nagħmlu dawn it-toroq għaliex dan kien kapaċi jagħmel xogħlijiet oħra imma ma kienx kapaċi jagħmel toroq!

Għaldaqstant ridna niltaqgħu ma' kuntratturi li riedu jagħmlu x-xogħol u ħriġna t-tenders li kien hemm bżonn.

Sur President, illum hemm Infrastruttura Malta li mhux biss għandha l-finanzjament iżda għandha wkoll l-expertise.

Kif semma l-Ministru matul din il-ġimgħa f'din il-Kamra, illum qegħdin joħorġu tenders mhux biex isiru triq triq imma tenders b'ammont ta' toroq f'daqqa u b'mod li jiġi assigurat li x-xogħlijiet isiru b'mod tajjeb.

Issa jeħtieġ naraw li l-kuntratturi jagħmlu dawn it-toroq, jinvestu aktar u jagħtuna riżultati aħjar.

Nixtieq nitkellem dwar l-amministrazzjoni tal-kunsilli lokali.

Kunsill lokali jkun effiċjenti jew le skont kemm tkun effiċjenti l-amministrazzjoni tal-kunsill.

Jista' jkollok l-aqwa sindku possibbli, jista' ikollok l-aqwa kunsilliera possibbli, imma jekk l-amministrazzjoni tal-kunsill, immexxija mis-segretarju eżekuttiv u mill-istaff tal-kunsill, ma tkunx effiċjenti, dik il-lokalità tieqaf.

Ikun inutli li l-kunsilliera u s-sindku jieħdu l-aħjar deċiżjonijiet fil-laqgħa tal-kunsill jekk imbagħad l-affarijiet jeħlu fil-parti amministrattiva.

Pereżempju meta kont sindku jien kont dejjem nenfasizza li hemm differenza kbira bejn ir-rwol politiku tas-sindku u l-kunsilliera, li jeħtieġ li jieħdu deċiżjonijiet politiċi u skont il-viżjoni li jkollhom għal dik il-lokalità, u r-rwol amministrattiv tas-segretarju eżekuttiv u l-istaff tal-kunsill li xogħolhom hu li jimplimentaw dawk id-deċiżjoniiet.

Jekk ma jkollokx amministrazzjoni tajba, b'saħħitha u effiċjenti li timplimenta kif suppost dawk id-deċiżjonijiet, ikun inutili li jittieħdu l-aqwa deċiżjonijiet fil-laqgħat tal-kunsill lokali.

Għaldaqstant nixtieq nara amministrazzjoni tal-kunsilli lokali aktar b'saħħitha.

Peress li jien għamilt snin twal fil-kunsilli lokali, naf ħafna minn dawn is-segretarji eżekuttivi u naf li xi wħud huma verament persuni effiċjenti u kapaċi jmexxu l-affarijiet 'il quddiem.

Fejn ikun hemm amministrazzjoni tajba r-riżultati f'lokalità jkunu jidhru.

L-effiċjenza tal-amministrazzjoni ta' kunsill lokali tkun riflessa wkoll fir-rapport tal-awdituri u sfortunatament xi kultant, meta jkun hemm xi ħaġa ħażina, jeħlu s-sindku u l-kunsilliera meta l-persuna responsabbli li tara li l-affarijiet isiru kif suppost fil-kunsill lokali hija s-segretarju eżekuttiv.

Naf ukoll li hemm segretarji eżekuttivi li mhumiex daqstant kif nixtequhom u jkun tajjeb jekk is-Segretarjat Parlamentari jaħdem fuq dan il-qasam sabiex ikollna segretarji eżekuttivi aktar effiċjenti u li fl-aħħar mill-aħħar jaħdmu sabiex id-deċiżjonijiet korretti li jieħu l-kunsill lokali jkunu jistgħu jiġu msarrfa f'riżultati konkreti fil-lokalitajiet tagħna.

Issemmiet ukoll il-LESA, li hija l-aġenzija li tmexxi s-sistema tal-gwardjani lokali.

Huwa veru li qabel din kienu jmexxuha l-kunsilli lokali permezz ta' kumitati bejniethom b'mod li l-kunsilli kellhom kontroll dirett, però mbagħad fil-leġiżlatura ta' bejn l-2008 u l-2013 inħolqu l-kumitati reġjonali, ma tawhomx flus u qalulhom: Jekk tridu toperaw, biex tħallsu l-pagi, morru agħtu ċ-ċitazzjonijiet.

Minħabba f'hekk spiċċajna b'sitwazzjoni ta' ċitazzjonijiet mingħajr daqsxejn sens loġiku, fejn jekk pereżempju tmiss daqsxejn il-bankina bit-tyre jagħtuk ċitazzjoni u mbagħad ikollok xi entità kummerċjali kbira li tkun qed tabbuża kontinwament u l-gwardjani lokali ma kenux jersqu 'l hemm!

Din kienet ir-realtà ta' kuljum.

Illum is-sitwazzjoni hija differenti.

Bil-LESA s-sitwazzjoni ma baqgħetx hekk, m'għadhiex entità li bilfors trid tagħti ċ-ċitazzjonijiet sabiex tamministra lilha nnifiha.

Illum anke l-kumitati reġjonali qegħdin jissaħħu u qed jingħataw funding li huwa bla preċedent.

Sur President, dwar il-finanzi rrid ngħid li s-sitwazzjoni finanzjarja kemm tal-kumitati reġjonali kif ukoll tal-kunsilli lokali tjiebet ħafna għaliex l-allokazzjoni finanzjarja tal-kunsilli żdiedet sena wara sena.

Dan joħroġ minn diversi mistoqsijiet parlamentari li għamilt f'dan il-Parlament.

Kultant nagħmel ukoll mistoqsijiet parlamentari meta xi kunsill jilmenta li mhux qed jirċievi għajnuna mill-Gvern – pereżempju dan l-aħħar għamilt waħda fuq il-Kunsill Lokali ta' San Ġwann – imbagħad jirriżulta li l-allokazzjoni finanzjarja ta' dak il-kunsill tkun żdiedet ħafna mill-2013 'l hawn.

F'każ bħal dan jirriżulta li dak ikun biss kumment politiku bla ebda bażi.

Peress li l-allokazzjoni finanzjarja tal-kunsilli lokali żdiedet u r-responsabilità tat-toroq ittieħdet minn taħt il-kunsilli lokali għal għand Infrastructure Malta, il-kunsilli lokali qed jibqgħalhom ħafna aktar flus f'idejhom.

Wieħed irid jgħid li l-kunsilli lokali għadhom involuti fid-deċiżjonijiet għax qed ikunu kkonsultati minn Infrastructure Malta liema toroq isiru fil-lokalità.

Sur President, dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba għaliex effettivament dak li jinteressahom il-kunsilli lokali - dak li kien jinteressa lili meta kont sindku – hu li l-lokalità li jgħixu fiha timxi 'l quddiem, irrelevanti minn min jagħmel l-affarijiet.

In-nies jinteressahom biss li t-triq tagħhom issir u ssir b'mod tajjeb u minn nies esperti ħalli mhux wara sentejn nibdew naraw il-ħofor.

Ħaddieħor qed jiġi hawn b'ħafna buzzwords.

Ħafna qed jgħidulna li qed nieħdu ċerti responsabbiltajiet mill-kunsilli lokali imma effettivament in-nies qed jgħixu aħjar.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur President, l-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-kollegi tiegħi li kkontribwew f'dan id-dibattitu fuq suġġett importanti ħafna fil-governanza ta' pajjiżna.

Jien ukoll, għal numru ta' snin kont ħdimt f'dan il-livell ta' politika u allura dan huwa suġġett li xi ftit jew wisq huwa għal qalbi.

Dan il-qasam rajtu jevolvi fis-snin bejn l-1999 u l-2003 b'mod li minn idea, minn konċett, bdejna nersqu lejn verament dak li huwa gvern lokali.

F'din il-parentesi inizjali nixtieq insellem lil numru ta' nies li ħadmu f'dan is-settur fil-bidu.

Huwa faċli li llum, 25 sena wara li twaqqfu, niġu hawn u nitkellmu fuq il-kunsilli lokali iżda jkun tajjeb li niftakru ftit ukoll f'min kien ħadem fuq il-kunsilli lokali.

Minbarra l-politiċi direttament nixtieq infakkar ukoll f'numru ta' nies li jien kelli l-pjaċir li naħdem magħhom dak iż-żmien fosthom l-Eks Sindku taż-Zurrieq is-Sur Joe Cassar li llum ħalliena.

Għalkemm dan il-bniedem kien ġej mill-kamp politiku oppost jibqa' mnaqqax fil-memorja tiegħi bħala persuna li kellha għal qalbha ħafna s-sens ta' komunità.

Il-kunsill lokali ma kienx jarah bħala xi ħaġa amministrattiva imma kien jarah bħala xi ħaġa li tagħti sens ta' komunità.

Irrid insellem ukoll lill-Eks President tal-Assoċjazzjoni, is-Sindku tal-Gżira, Ian Micallef; lill-Eks Sindku tal-Kalkara Michael Cohen; lis-Sindku tal-Mellieħa Joe Borg; lil Adrian Mifsud li kien jikkoordina l-ħidma tas-segretarji u lil diversi nies oħrajn inkluż ukoll in-nies li kienu jaħdmu fid-Dipartiment dak iż-żmien fosthom Maurice Caruana u Victor Rizzo li ħadmu ħafna biex taw il-ħajja lil dak li qegħdin niddibattu llum.

Dawn kienu wkoll nies li ħajru ammont kbir ta' nies biex jipparteċipaw b'mod attiv fil-politika fuq livell lokali.

Il-karatteristiċi ewlenin ta' dawn in-nies li kienu jersqu lejn dan il-qasam kien dejjem l-impenn lokali, l-imħabba lejn il-komunità u l-aktar id-dedikazzjoni tal-ħin personali tagħhom.

F'din il-Kamra hawn ħafna Membri li kibru politikament fl-ambitu tal-kunsilli lokali.

Dan minnu nnifsu juri kemm il-konċett tal-kunsilli lokali huwa skaluna importanti li bniedem jitla' minnha biex jidħol għal politika fuq livell nazzjonali.

Dan juri wkoll kemm dan kien eżerċizzju li ħalla frott kbir f'dan il-pajjiż.

Is-sempliċi fatt li f'din il-Kamra għandek numru ta' deputati li raw l-oriġini politika tagħhom fil-kunsilli lokali juri l-validitià tal-konċett u juri wkoll kemm din il-ħidma wasslet biex illum aħna għandna preparazzjoni aktar attiva fil-politika minn dik li kellna qabel.

Minn meta twaqqfu l-kunsilli lokali taħt Gvern Nazzjonalista, tista' tgħid mill-1994 'il quddiem, kien hemm programm sistematiku ta' devoluzzjoni.

Il-kelma operattiva f'dan il-qasam dejjem kienet "id-devoluzzjoni", li tfisser id-delegazzjoni tal-poter.

Għaliex?

Għaliex wieħed mill-għanijiet ewlenin għalfejn twaqqfu l-kunsilli lokali kien proprju s-sussidjarjetà; li deċiżjoni tista' tittieħed aktar viċin iċ-ċittadin, aktar viċin ir-resident u aktar viċin il-komunità u mhux tittieħed ċentralment, fejn biex titwaħħal bozza fit-triq jew biex inti jkollok telefon, trid tmur għand il-Ministru.

Il-prinċipju tas-sussidarjetà huwa pilastru ewlieni li daħħal il-Gvern Nazzjonalista f'dan il-pajjjiż u dik kienet dejjem hallmark tat-twaqqif tal-kunsilli lokali.

Kienet deċiżjoni politikament kuraġġuża li Gvern Nazzjonalista jitlaq minn idejh il-poter ċentrali, aktar u aktar meta kien jaf li kien hemm ammont kbir ta' gvernijiet lokali li kienu se jiġu amministrati minn rappreżentanti tal-partit politiku oppost.

Dan seħħ għax il-konċett ta' power sharing, il-konċett li miċ-ċentru l-poter imur għall-komunità, kien xi ħaġa li kienet fid-DNA politika tal-Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Illum, 25 sena wara, qegħdin naraw il-frott ta' din id-deċiżjoni.

Sur President, illum huwa faċli li kulħadd jiġi hawn u jitkellem fuq il-pożittività tal-kunsilli lokali.

Jien nieħu pjaċir nisma' lill-Membri tal-Gvern jitkellmu fuq kemm huma importanti l-kunsilli lokali u fuq kemm kienu pass kruċjali, għaliex wieħed irid ifakkar li l-partit li llum qiegħed fil-gvern u li qiegħed jipproponi din il-leġiżlazzjoni inizjalment kien kontra l-kunsilli lokali.

Kieku ma kienx għall-viżjoni ta' Gvernijiet Nazzjonalisti u għall-fatt li s-sussidjarjetà kien prinċipju ewlieni tal-politika tagħna, illum mhux talli mhux qed niddiskutu liġi biex tirriformahom, talli lanqas għandna kunsilli lokali.

L-istess japplika fil-każ tal-Unjoni Ewropea.

Li kieku ma kienx għall-viżjoni ta' Gvernijiet Nazzjonalisti kieku lanqas biss qegħdin membri tal-Unjoni Ewropea.

Illum, wara ħafna riformi u wara ħafna sforz ta' mijiet ta' kunsilliera u sindki mill-1994 'l hawn, qed naraw li dak li beda bħala esperiment politiku llum huwa riżultat b'saħħtu tad-demokrazija.

Kien hemm kunsilli lokali li ħadmu tajjeb u li ħadmu inqas tajjeb però finalment il-kunsilli lokali huma rappreżentazzjoni ħajja tad-demokrazija f'pajjiżna.

Minbarra s-sussidjarjetà l-kunsilli lokali kellhom ukoll l-għan li jtejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies.

Aħna naspiraw, u dejjem għandna naspiraw, li l-kwalità tal-ħajja dejjem tkun aħjar u mhux tmur għall-agħar.

Aħna lill-ġenerazzjonijiet futuri ma rridux inħallulhom kwalità tal-ħajja agħar minn dik li għandna llum.

Dak kien l-għan tagħna, għax meta d-deċiżjonijiet f'dak li għandu x'jaqsam mal-komunità u mal-lokalità jittieħdu aktar viċin ir-residenti ta' dik il-komunità, allura l-parteċipazzjoni attiva twassal biex ikun hemm aktar titjib fil-kwalità tal-ħajja b'mod partikolari fil-komunità.

Irrid ngħid li għalkemm hemm diversi elementi, li kif spjegaw diġà l-kollegi tiegħi hemm qbil dwarhom, wieħed kien jistenna li l-liġi altru milli tkun tħares internament fuq l-amministrazzjoni u l-mekkanika tal-kunsilli lokali.

Dak huwa tajjeb però huwa purament element pjuttost amministrattiv.

Irridu nħarsu wkoll lejn l-element aktar fundamentali tal-kunsilli lokali u xi rwol dawn għandhom fl-amministrazzjoni pubblika u fil-ħajja fil-komunità b'mod partikolari jekk aħna verament nemmnu, bħala żewġ partiti politiċi, fil-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Dak li kien hemm preċedentement f'dak li għandu x'jaqsam mad-devoluzzjoni, fejn il-poter jiċċaqlaq miċ-ċentru u jmur aktar lejn in-nies, qed jittiekel u llum għandna, tista' tgħid, devoluzzjoni li hija inversa.

Ftit ftit, bil-pulit u bl-iskuża finanzjarja, id-devoluzzjoni llum qed tittiekel u qed jerġa' jinbeda l-proċess taċ-ċentralizzazzjoni.

Iċ-ċentralizzazzjoni hija l-antiteżi tas-sussidjarjetà għaliex il-poter ftit ftit tieħdu mill-komunitajiet lokali u terġa' tressqu lejn l-awtoritajiet u l-entitajiet ċentrali fil-pajjiż.

Sur President, mingħajr ma nnaqqas xejn mill-mertu ta' dawk il-bidliet amministrattivi li anke l-Oppożizzjoni taqbel magħhom, nerġa' ngħid li din hija opportunità mitlufa għaliex tlifna ċ-ċans li nħarsu lejn il-passi li jmiss f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika tal-kunsilli lokali.

Tlifna l-opportunità li naraw kif nistgħu nespandu d-delegazzjoni tar-responsabilitajiet u d-devoluzzjoni tal-poter biex verament nersqu lejn it-terminu ta' gvern lokali.

Gvern lokali ma jkunx gvern lokali sempliċement għax hekk huwa msemmi però jkun gvern lokali meta jkollu r-responsabilitajiet u l-poteri li jappartjenu lil gvern lokali.

Jien nixtieq insemmi ftit punti li naħseb li jekk ma niddiskutuhomx f'din il-liġi, fix-xhur li ġejjin, f'din il-leġiżlatura, ikollna l-opportunità li nibdew nesplorawhom biex verament indaħħlu aktar iggvernar fuq bażi lokali bbażat fuq programm aktar wiesa' ta' devoluzzjoni tal-poter u ta' delegazzjoni ta' responsabbiltajiet li jinkludu wkoll servizzi pubbliċi.

B'mod partikolari f'dak li għandu x'jaqsam mal-aspett amministrattiv, illum bl-infrastruttura u bil-qafas ta' gvern elettroniku, hemm il-fakultà li prattikament kull servizz amministrattiv li jagħti l-Gvern mill-entitajiet ċentrali, jista' jingħata lir-residenti fil-komunità b'mod elettroniku mill-uffiċċju tal-kunsilli lokali.

Id-devoluzzjoni tal-poter u d-delegazzjoni tar-responsabilitajiet iwasslu biex ikun hemm rwol aktar sinifikanti għall-kunsill lokali.

Is-sinifikat tal-kunsill lokali m'għandux jieqaf sempliċement fl-aspetti amministrattivi però jidħol anke fi proċessi tal-ippjanar.

Jien nemmen li kunsill lokali għandu kapaċità ħafna akbar biex jagħmel dan ġaladarba jmiss il-ħajja tal-komunità.

Illum il-kunsilli lokali għandhom vot wieħed f'dak li għandu x'jaqsam mal-applikazzjonijiet li jitilgħu fuq ċerti proġetti quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar però nemmen li l-piż tal-vot tal-kunsilli lokali għandu jmur oltre sempliċement vuċi waħda fost numru kbir ta' vuċijiet.

Dan għaliex il-kunsill lokali qiegħed hemm biex jirrappreżenta lir-resident fil-proġetti li jsiru fil-lokalità.

Huwa inutli li tagħti vot wieħed min-numru kbir ta' voti lill-kunsill lokali jekk dak il-vot bażikament se jkun a voice in the wilderness.

Jien nemmen li jekk lill-kunsilli lokali rridu verament nagħtuhom sinifikat, dawn għandu jkollhom rwol akbar anke fil-parti tal-bidu tal-proċess tal-ippjanar.

B'hekk l-impact assessment ma jsirx sempliċement mill-konsulenti però jsir ukoll fuq bażi ta' dak li jħoss li għandu jwassal il-kunsill lokali, u dak jingħata l-piż neċessarju.

Finalment id-development capacity ta' lokalità trid tiġi rispettata.

Id-development capacity hi kemm lokalità tiflaħ aktar attività kummerċjali u attività ta' żvilupp.

Din ukoll trid tittieħed inkonsiderazzjoni għaliex il-kunsill lokali qiegħed hemm biex finalment iwassal għat-titjib u għall-preservazzjoni tal-kwalità tal-ħajja tar-residenti tiegħu.

Nemmen ukoll li fuq livell ta' ggvernar lokali rridu nħarsu wkoll lejn ir-rwol tas-soċjetà ċivili u kif din tista' tibda tipparteċipa ħafna aktar b'mod partikolari f'dik li hi l-intrapriża soċjali fuq livell lokali.

Hawn qed nirreferi għall-mod kif l-intrapriża soċjali tista' tibda tallinja ruħha u tissieħeb mal-kunsilli lokali biex tkun tista' twassal u tesegwixxi servizzi pubbliċi fl-interess tal-komunità.

Dan is-settur, li hu magħruf bħala t-tielet s-settur, huwa kruċjali fl-amministrazzjoni pubblika moderna, u qed isir sforz enormi f'kull pajjiż biex id-devoluzzjoni ta' responsabilitajiet mhux sempliċement tgħaddi għand il-gvern lokali però jkun hemm ukoll it-tielet settur li jipparteċipa b'mod aktar attiv u b'mod aktar parteċipattiv biex iwassal is-servizzi soċjali u s-servizzi pubbliċi b'mod aktar effiċjenti u b'mod aktar effettiv direttament fil-komunità.

Inħoss ukoll li hawnhekk tlifna l-opportunità li niddibattu, u forsi niflu aktar, il-mudell kif jiġu ffinanzjati l-kunsilli lokali.

Jien inħoss li għandna opportunità kbira biex nibdew inħarsu lejn kif l-introjtu tal-kunsilli lokali jista' jiġi kkumplimentat billi jkun hemm partijiet mid-dħul fiskali li jiġi ġġenerat f'dik il-lokalità li jibda jiġi ringfenced fil-lokalità nnifisha.

Meta lokalità sservi bħala post li fiha tkun qed issir attività ekonomika jew industrijali, din tkun qed terfa' piż.

Din ma tkunx sempliċement qed toffri l-post u l-qafas però tkun qed terfa' piż u dak il-piż, ħafna drabi, jikkorrispondi f'attività finanzjarja li tkun qed trendi fiskalment lill-Gvern f'termini ta' VAT, ta' taxxa fuq id-dħul u ta' taxxi li jħallsu l-kumpaniji li jkunu qed joperaw hemmhekk.

Inħoss li wara 25 sena wasal iż-żmien li jekk tkun qed issir attività ekonomika f'lokalità partikolari, jekk dik l-attività tħalli impatt ambjentali fuq dik il-lokalità, l-impatt ambjentali jkun jista' jitpatta bl-element finanzjarju fil-komunità nnifisha.

Minbarra l-aspett inward-looking tal-kunsilli lokali li qed nagħmlu permezz ta' din il-liġi u li fih l-Oppożizzjoni pparteċipat mill-ewwel ġurnata b'sensiela twila ta' proposti, jien inħoss li għandna nidħlu wkoll fl-aspett ta' fejn aħna rridu nieħdu lill-kunsilli lokali.

Irridu naraw x'inhuma l-isfidi l-kbar li għandna quddiemna fuq livell lokali mill-ambitu micro soċjoekonomiku fuq il-livell ta' lokalitajiet.

Irridu naraw x'rispons jistgħu joffru l-kunsilli lokali biex huma wkoll ikunu jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom lejn dawn l-isfidi.

Sur President, nemmen li t-tliet elementi fuq livell lokali li rridu verament naħdmu fuqhom huma l-ewwel nett il-kwalità tal-ħajja, dik li bl-Ingliż jgħidulha "liveability" jiġifieri kemm tkun tista' tgħix b'mod seren fir-raħal jew belt li tgħix fiha, kemm mill-aspett ambjentali kif ukoll minn aspett ta' infrastruttura, konġestjoni u faċilitajiet biex il-lokalità tkun tista' titgawda u jkun hemm spazji miftuħin.

Irridu naraw kemm aħna kapaċi nkunu aktar innovattivi fuq livell lokali biex inwessgħu dawn il-faċilitajiet.

Aħna pajjiż żgħir, pajjiż li sfortunatament għandna restrizzjonijiet kbar ta' spazju però xorta rridu nibdew nagħtu prijorità lejn il-kwalità tal-ħajja.

Fit-tieni lok hemm il-ġlieda kontra l-medjokrità li tara f'ħafna postijiet.

Ħafna drabi f'ħafna lokalitajiet issib element ta' telqa mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' responsabiltajiet tal-Gvern però f'ċertu istanzi anke responsabilitajiet tal-privat li jkun qiegħed juża spazji pubbliċi mingħajr rispett lejn is-sens ċiviku f'dik il-lokalità.

It-tielet element huwa s-sens ta' komunità.

Għandna bżonn naħdmu aktar biex fl-irħula u fl-ibliet tagħna jkun hemm sens akbar ta' identità u ma nitilfux dawk l-elementi li jiddistingwu lokalità minn oħra.

Minkejja ċ-ċokon ta' numru ta' lokalitajiet - u ngħiduha kif inhi, anke l-akbar lokalitajiet meta tikkonsidrahom fuq skala internazzjonali jibqgħu lokalitajiet żgħar - kull lokalità, it-68 li għandna, għandha l-identità tagħha.

Hawn irridu noqogħdu attenti ħafna meta niġu għall-politika marbuta mar-reġjonalità.

Filwaqt li rridu nsaħħu u nippreżervaw is-sens ekonomiku tar-reġjun, għax hemm wieħed jista' jagħmel l-economies of scale, dak m'għandux iwassal biex ftit ftit tibda tintilef l-identità lokali.

Pereżempju ma jagħmel l-ebda sens li titneħħa l-funzjoni ewlenija tal-kumitati amministrattivi.

Żgħar kemm huma żgħar, il-kumitati amministrattivi magħrufa bħala l-hamlets, huma magħmula minn komunità żgħira li għandha sens ta' identità.

Għaldaqstant jien nappella lill-Gvern biex dan l-element jerġa' jikkonsidrah għaliex wara kollox huwa element li mhux se jimpatta fuq dak li jrid jagħmel fil-liġi.

Forsi in the whole scheme of things dawn il-hamlets ma jħallux impatt daqshekk kbir però fl-aħħar mill-aħħar huma karatteristika li tagħti identità lil dik il-parti tal-komunità lokali.

Finalment meta inti tneħħi l-hamlets tkun qiegħed tneħħi parti mill-katina li torbot lil dawk il-familji f'dik il-komunità ma' dik il-belt jew raħal.

Nikkonkludi l-ħsebijiet tiegħi fuq din il-liġi billi nappella li minbarra l-aspetti interni ta' kif joperaw il-kunsilli lokali u ta' kif jamministraw l-attività interna tagħhom, hemm bżonn inħarsu verament lejn il-politika tal-gvern lokali.

Irridu nħarsu lejn il-viżjoni fejn aħna rridu nieħdu l-gvernijiet lokali.

Lill-gvernijiet lokali m'għandniex inħarsu lejhom bħala estensjoni ta' dipartimenti jew entitajiet pubbliċi però għandna nħarsu lejhom aktar bħala l-flag-bearers tal-komunità, bħala t-tarka tad-drittijiet tar-residenti.

Fuq kollox irridu nibqgħu naraw li l-prinċipju tas-sussidjarjetà jibqa' dejjem salvagwardat u dejjem nibqgħu mmexxuh 'il quddiem.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Hawn qbil li ngħaddu immedjatament għall-Aġġornament?

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament.

Fis-6.52 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 27 ta' Marzu, 2018 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali – it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet Oħra – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar iż-Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri, Ħarsien alternattiv – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda diversi Liġijiet, Riforma dwar il-Pensjonijiet – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sur President, illum il-Gvern ħabbar il-proposta tiegħu dwar l-azzjoni pożittiva biex jgħolli b'mod sinifikanti r-rappreżentanza tan-nisa fil-Parlament.

Jien kuntenta ħafna li l-proposta tiegħi li kont ili nisħaq dwarha u li għaliha għamilt technical working group li qed jaħdem fuqha, kienet adottata mill-kumitat u inkluża fil-proposta finali.

Il-proposta kienet li minflok iż-żieda tan-nisa fil-Parlament tnaqqar min-numru ta' rġiel eletti demokratikament, in-nisa co-opted ikunu miżjuda sabiex jintlaħqu n-numri mixtieqa.

Jien naħseb li dan huwa l-aktar mod ġust biex nimxu 'l quddiem għax biex inżidu l-parteċipazzjoni tan-nisa ma nistgħux innaqqsu l-parteċipazzjoni tal-irġiel.

Din il-proposta tara li n-nisa li se jkun hemm iżjed, ikunu over and above in-numru tan-nies li jitilgħu fil-Parlament.

Irridu ngħidu wkoll li dawn in-nisa jridu jkunu ħarġu għall-elezzjoni u għaddew mill-proċess kollu ta' kampanja u ta' xogħol li trid tagħmel sabiex inti tiġi eletta fil-Parlament.

Qed ngħidu li jrid ikollok sistema ta' runners-up li se jidħlu fil-Parlament.

Jien kburija wkoll li kont jien li pproponejt li din l-azzjoni pożittiva tidħol fil-programm elettorali tal-Partit Laburista u issa qed nara li l-gvern, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għar-Riformi, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi, qiegħed iwettaqha.

Ovvjament tieħu pjaċir tara tinbet żerriegħa li tkun żrajt.

Permezz ta' inizjattiva oħra se nkunu qegħdin nintroduċu wkoll azzjoni pożittiva fir-rigward tal-bordijiet tal-Gvern fejn mill-inqas 40% tal-postijiet għandhom ikunu mimlijin mis-sess l-inqas rappreżentat.

Qed ngħidu "l-inqas rappreżentat" għaliex hemm ukoll ċerti oqsma fejn hemm nuqqas ta' rġiel.

Din se tkun qed tagħti spinta 'l quddiem lir-rappreżentazzjoni tan-nisa f'qasam ieħor importanti ta' poter u ta' postijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Irrid ngħid li hija x-xewqa tiegħi li jkun hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra dwar kif għandna mmexxu sabiex niżguraw l-ogħla standards għan-nisa u għall-irġiel f'pajjiżna.

Jien ma nemminx li dan għandu jkun qasam li jkun hawn kontroversja dwaru però rrid ngħid li dan ma kellux ikun.

Qed ngħid hekk għax meta l-Onor.

Claudette Buttigieg tkellmet fl-Aġġornament fl-okkażjoni ta' Jum il-Mara sabiex tindirizza s-sitwazzjoni tan-nisa f'pajjiżna – u s'hawnhekk kollox sew - minflok smajna x'qed jipproponi l-Partit Nazzjonalista sabiex l-affarijiet imorru 'l quddiem għan-nisa f'pajjiżna, kellna litanija ta' tmaqdir fieragħ mingħajr proposta waħda.

Jien ngħid li għandna nibdew mil-lum u nħeġġeġ lill-Onor.

Buttigieg biex taħdem ħalli nsibu s-sapport tal-Partit Nazzjonalista fil-proposti għaż-żieda tan-nisa fil-Parlament.

Biex din iż-żerriegħa tinbet u tagħti l-frott hemm bżonn li jkun hemm ftehim bejn iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra.

Għalhekk ejjew inħarsu lejn din il-proposta leġiżlattiva b'mod pożittiv u naħdmu flimkien fuqha għax inkella dak tal-Onor.

Buttigieg ikun biss ħafna kliem fieragħ.

Issa huwa l-mument tal-prova.

L-Onor Buttigieg ikkwotat ukoll minn xi rapport.

Hawn irrid ngħid li waħda mir-raġunijiet li nibqgħu lura f'dawn ir-rapporti internazzjonali fejn tidħol demokrazija hija proprju minħabba dan in-nuqqas ta' nisa fil-Parlament.

Qabel ma nindirizzaw b'mod konkret din ir-realtà, nistgħu nikkwotaw kemm irridu mir-rapporti għaliex se nibqgħu niġu lura.

Il-Partit Nazzjonalista qalilna le għall-biċċa l-kbira tal-affarijiet li kienu importanti kemm għan-nisa, kemm għall-irġiel kif ukoll għall-familji tagħna.

Qalilna le, pereżempju, meta għaddejna l-liġi sabiex nipproteġu lil kulħadd kontra l-vjolenza domestika abbażi tal-ġeneru u niftakar li dakinhar kienu nġiebu ħafna skużi.

Kien hemm min qalilna li se jispiċċaw Jum l-Omm u Jum il-Missier u kien hemm min qalilna li se ndaħħlu l-abort u għalhekk kien qed jivvota kontra.

L-Onor.

Buttigieg għandha tkellem lill-partit tagħha u tgħidlu fuq dawn l-affarijiet u mhux tiġi hawnhekk tkellem lilna li qegħdin naħdmu fuq dan is-settur u lill-partit tagħha ma tgħidlu xejn meta jgħidu dawn l-affarijiet li assolutament, kif jaf kulħadd, mhumiex minnhom.

Fil-fatt, bħalma spjegajt diversi drabi fl-interventi tiegħi, l-abort għadu illegali imma li kieku l-Parlament dak iż-żmien irriġetta dik il-liġi bħalma riedet il-maġġoranza assoluta tal-Partit Nazzjonalista, kieku l-protezzjoni kontra l-vjolenza kienet tibqa' ma tidħolx fis-seħħ.

Sur President, Gvern Laburista ma waqafx mar-ratifika tal-Konvenzjoni ta' Istanbul u l-implimentazzjoni tagħha.

Waqt li kont għall-Kummissjoni dwar l-Istatus tan-Nisa tan-Nazzjonijiet Uniti (CSW) aktar kmieni dan ix-xahar, ħadt ħsieb li nwettaq wegħda oħra tal-Gvern, jiġifieri r-ratifika ta' protokoll tal-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa.

Illum jekk in-nisa jħossuhom diskriminati għandhom livell ieħor fejn jistgħu jirrikorru fi ħdan dan l-istrument tan-Nazzjonijiet Uniti.

Daqshekk aħna nieħdu d-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet tan-nisa bis-serjetà.

Aħna ma noqogħdux lura milli nħarsu lejn min huwa aħjar minna u nitgħallmu mingħandu.

Fil-fatt, fost l-oħrajn, qed inħarsu wkoll lejn mudelli mill-Iżlanda, l-Awstralja u r-Renju Unit sabiex niżguraw li d-differenza fil-pagi, dik li nitkellmu fuqha spiss, il-gender pay gap bejn l-irġiel u n-nisa tkun ikkontrollata u mreġġgħa lura.

Minkejja li f'pajjiżna d-diskrepanza hija ħafna inqas mill-medja Ewropea, il-Gvern jemmen li kull mara għandu jkollha f'idejha l-ammont sħiħ ta' paga li ħaqqha.

Għalina anke l-iċken diskrepanza hija żejda f'għajnejna.

Kuntrarju għall-mod kif il-Partit Nazzjonalista mexxa, jew aħjar ma mexxiex, il-kwestjoni tal-ugwaljanza tan-nisa meta kien fil-gvern, il-Gvern Laburista introduċa diversi miżuri li permezz tagħhom għolla r-rata tan-nisa fil-postijiet tax-xogħol li llum tlaħħaq il-61.5%.

Sitt snin ilu meta tlajna fil-gvern ir-rata kienet biss ta' 46%.

Qed naraw ukoll li f'pożizzjonijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ikun hemm aktar nisa.

Fil-Ġudikatura għandna aktar nisa u fil-Ministeru tiegħi, biex nieħu eżempju, u fid-dipartimenti u dak kollu li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi, hemm maġġoranza ta' nisa fil-livelli ta' management.

Però rridu nagħmlu ħafna iżjed biex ikollna dak il-bilanċ bejn in-nisa u l-irġiel fil-postijiet ta' management u fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Il-Gvern Laburista introduċa wkoll diversi inizjattivi bħal pereżempju l-Kunsill Konsultattiv għad-Drittijiet tan-Nisa u waqqaf taqsima apposta għall-integrazzjoni tal-ġeneru, il-gender mainstreaming fl-oqsma kollha tal-ħajja.

B'riżultat ta' dan u tax-xogħol li wettqu dawn iż-żewġ entitajiet, nhar it-8 ta' Marzu, jien ħabbart konsultazzjoni pubblika sabiex il-pubbliku jaqsam magħna dak li jemmen li għandu jsir biex il-Gvern imbagħad jindirizza dan il-qasam permezz ta' strateġija u pjan ta' azzjoni kif ukoll permezz ta' liġi speċifika għal dan il-qasam.

Nispera li l-Partit Nazzjonalista jissapportja dawn l-inizjattivi għaliex dan huwa qasam li jekk nirnexxu fih tkun qed tiggwadanja s-soċjetà kollha; in-nisa, l-irġiel, it-tfal u kulħadd.

Din se tkun strateġija li verament tindirizza l-bżonnijiet tan-nisa u iva, Malta tkun ukoll wieħed mill-pajjiżi li l-aktar li jirrispetta d-drittijiet ta' kulħadd.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sur President, ħadt pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi l-Ministru Helena Dalli titkellem fuq il-ħidma sfiqa tagħha.

Mhux biss fiż-żmien riċenti imma fis-snin kollha li ilni involuta fil-politika, dejjem niftakar lill-Ministru Dalli taħdem mhux biss għad-drittijiet tagħna n-nisa u biex aħna n-nisa nimxu 'l quddiem u jkollna ħlas indaqs bħall-kumplament tal-irġiel l-oħrajn, imma b'mod speċjali wkoll biex aħna n-nisa nimirħu aktar 'il quddiem fil-professjonijiet u l-karrieri tagħna u anke nidħlu fid-dinja politika.

Nixtieq nibda proprju b'episodju li kelli jien ftit tal-jiem ilu.

Ħbieb tiegħi li jgħixu l-Kuwajt ikkuntattjawni fuq Instagram u qaluli kif fuq fomm sħabhom kien hemm isem Malta.

Din mhijiex xi ħaġa tas-soltu għax ħafna drabi n-nies li jgħixu f'dawn it-tip ta' pajjiżi lanqas biss ikunu semgħu b'pajjiżna.

Dan il-ħabib tiegħi partikolari huwa gay u beda jirrakkontali kif sħabu bdew jitkellmu proprju fuq kif dan il-pajjiż tant ċkejken bl-isem ta' Malta qiegħed imniżżel bħala l-aqwa fid-dinja f'dik li hija ġlieda kontra l-omofobija u l-protezzjoni abbażi tal-orjentazzjoni sesswali.

Dan huwa mument fejn jien, bħall-kumplament ta' sħabi fuq din in-naħa tal-Kamra, inħossuna kburin għaliex pajjiżna verament qed isir l-aqwa fid-dinja.

Fi ftit tal-jiem oħra se nkunu qegħdin niċċelebraw Jum il-Ħelsien u l-ħelsien mhuwiex biss avveniment ta' darba li jinkiseb u nfakkruh ta' kull sena.

Il-ħelsien huwa wkoll li kull bniedem iħossu ugwali daqs ħaddieħor għax tingħatalu d-dinjità li tixraqlu.

Sur President, Malta mhijiex biss l-aqwa fl-Ewropa imma hija wkoll l-aqwa fid-dinja.

Dan issa ħareġ uffiċjalment u ġie kkonfermat mill-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Persuni Lesbjani, Gay, Bisesswali, Trans u Intersex permezz ta' rapport li kien ippubblikat ftit tal-jiem ilu fi New Zealand.

L-Assoċjazzjoni msemmija kienet qed tiċċelebra l-40 anniversarju mit-twaqqif tagħha flimkien ma' attivisti minn madwar id-dinja u minn dan ir-rapport joħroġ ċar li Malta hija l-uniku pajjiż li ssodisfat il-kriterji kollha stabbiliti li jinkludu l-protezzjoni kostituzzjonali, il-protezzjoni anke fil-liġi tax-xogħol, il-protezzjoni kontra kull forma ta' diskriminazzjoni u mibegħda, iż-żwieġ ugwali, l-unjoni ċivili, l-adozzjoni konġunta jew adozzjoni mit-tieni ġenituri u l-projbizzjoni ta' prattiċi ta' konverżjoni jew reklamar tagħhom.

Kif tista' ma tkunx kburi meta tara rapport bħal dan li jġiegħlek tirrealizza kemm aħna verament konna fuq in-naħa tajba tal-istorja!

Din is-sentenza ma jistax jgħidha kulħadd, Sur President, għaliex kien hawn min irreżista dan it-tibdil.

Kien hawn min irreżista l-fatt li aħna xtaqna nagħtu dawn id-drittijiet lil persuni LGBTIQ.

Jien nixtieq insemmi li filwaqt li aħna f'Malta qegħdin nifirħu u niċċelebraw il-kisbiet tagħna li jħarsu d-dinjità ta' kull individwu, għad hawn pajjiżi madwar id-dinja fejn li inti tkun gay huwa att kriminali.

Saħansitra hawn 72 pajjiż li fihom inti ma tistax tħobb lil min tixtieq.

Hawn saħansitra pajjiżi fejn li inti tkun gay, li inti jkollok orjentazzjoni sesswali partikolari, tista' twasslek saħansitra għall-piena kapitali.

Allura kif tista' ma tkunx kburi li Malta, pajjiż daqstant żgħir, qed ikun fuq quddiem nett f'dik li hija ġlieda kontra l-omofobija!

Dan huwa riżultat pożittiv li ma ġiex b'kumbinazzjoni, imma ġie, kif kont qed ngħid, minkejja reżistenza sħiħa li kien hemm fil-konfront ta' din ir-riforma li mexxiet il-Ministru Helena Dalli.

Illum nistgħu ngħidu lil dawk li kienu jgħidu li s-slogan "l-aqwa fid-dinja" huwa fieragħ, li dan illum huwa fatt. Pajjiżna mhuwiex biss l-aqwa fl-Ewropa imma saħansitra huwa l-aqwa fid-dinja.

Forsi hemm min qed isegwi li qiegħed jgħid li għad ma wasalniex.

Huwa veru, jonqos ħafna xi jsir, għad baqa' ħafna x'nagħmlu fuq livell soċjokulturali, naf li hemm anke diversi sfidi u ċerti mentalitajiet li aħna lkoll niltaqgħu magħhom, imma nemmen li fiż-żmien li ġej se nkomplu nersqu lejn soċjetà aktar inklużiva li ma tħalli lil ħadd jaqa' lura.

Kif aċċennat il-Ministru Dalli, ftit tal-ġimgħat ilu kien hemm anke l-varar ta' strateġija nazzjonali għal ugwaljanza sħiħa fil-ħajja ta' kuljum u fl-isferi kollha tas-soċjetà.

Jien nieħu gost nara li jiġu varati dawn it-tip ta' strateġiji.

Dan ix-xahar stess ukoll, il-Gvern permezz tal-Ministru Helena Dalli, irratifika l-protokoll fakultattiv tal-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni kontra n-Nisa.

Kif qegħdin naraw, il-ħidma tinsab għaddejja b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Jien ninsab kuntenta bix-xogħol li qiegħed isir u m'għandix dubju li se jkompli jkollna riżultati ferm u ferm pożittivi.

Dan jawgura tajjeb mhux biss għal dan il-Gvern imma wara kollox għal pajjiżna, pajjiż fejn kulħadd jista' jimxi 'l quddiem f'soċjetà ugwali, f'soċjetà li ma tħarisx lejn l-uċuħ, lejn l-orjentazzjoni sesswali, lejn il-ġeneru jew lejn il-kulur tal-ġilda.

Din hija Malta li nixtiequ u li aħna qegħdin naħdmu għaliha.

Din il-ħidma qed issir b'ħafna u ħafna determinazzjoni u mill-qalb anke b'lealtà lejn il-mandat li tana l-poplu mhux biss fl-2013 imma wkoll fl-2017.

Sur President, jien kont qed nitkellem fuq kif kien grazzi għall-Gvern kuraġġjuż li għamilna dawn il-liġijiet u ksibna dawn il-kisbiet flimkien.

Issa se nitkellem fuq liġi li jekk il-Bambin irid, fil-jiem li ġejjin, se nkunu qegħdin niddiskutu proprju hawnhekk fil-Parlament.

Nixtieq nieħu l-opportunità biex infakkar li fil-jiem li ġejjin se tagħlaq il-konsultazzjoni pubblika dwar l-Att li jillegalizza u jirregola s-Servizzi tal-Kremazzjoni f'pajjiżna.

Mill-esperjenza tiegħi, għall-inqas fuq din il-liġi tal-kremazzjoni, nista' ngħid li l-poplu bħal donnu għad m'għandux il-kultura li jipparteċipa fil-konsultazzjonijiet pubbliċi.

Għalhekk nixtieq nappella biex in-nies jaħtfu din l-opportunità.

Ejja ma neħdux for granted il-fatt li qabel ma jiddiskuti liġi fil-Parlament, il-Gvern joħroġha għall-konsultazzjoni.

Meta għamilt il-preżentazzjoni tiegħi ta' dan l-Abbozz ta' Liġi quddiem sħabi tal-Kabinett, kienet esperjenza mill-isbaħ għalija u kienet proprju l-Ministru Dalli li ssuġġerixxiet li nwessgħu u noħorġu dan id-dokument anke għall-konsultazzjoni pubblika.

Aħna jinteressana li nisimgħu l-opinjoni tan-nies u tal-pubbliku inġenerali, u poġġejna anke diversi mistoqsijiet li wħud minnhom jistgħu jqajmu ftit diskussjoni.

Fost dawn il-mistoqsijiet staqsejna x'jaħsbu n-nies fuq x'għandu jkun ir-rwol tal-Gvern fil-bini tal-krematorju.

Kien mistoqsi wkoll jekk dan il-proġett għandux isir mill-Gvern, mill-privat jew flimkien mill-Gvern u l-privat.

Staqsejna jekk għandux ikun hemm xi forma ta' reġistru simili ħafna għar-reġistru nazzjonali għal min jixtieq jagħti d-donazzjoni tal-organi tiegħu.

Mistoqsija oħra li qajmet anke diskussjoni hija jekk in-nies jaħsbux li l-krematorju għandu joffri faċilitajiet fejn tiġi preżervata d-DNA tal-persuna li tiġi kremata.

Jekk persuna tiġi nieqsa u tindifen tista' tiġi eżumata biex jittieħdu kampjuni tad-DNA imma f'każ li l-persuna tiġi kremata dan ma jistax isir.

Sur President, aħna qegħdin ngħidu lin-nies li minbarra li jwieġbu dawn il-mistoqsijiet jistgħu jagħmlu l-input tagħhom fuq diversi affarijiet oħrajn, basta dawn ikunu relatati mas-suġġett.

Din il-konsultazzjoni pubblika se tagħlaq nhar id-29 ta' Marzu, imbagħad wara dik id-data nerġgħu niltaqgħu mill-ġdid u naraw x'qegħdin jgħidu n-nies.

Jekk hemm bżonn, nemendaw l-Abbozz ta' Liġi li għandna ppreparat s'issa ħalli mbagħad niġu bih il-Parlament u niddiskutu mal-Oppożizzjoni.

Jien nittama li anke l-Oppożizzjoni tkun magħna fuq din il-liġi.

Naf li ma tantx kien hemm drabi fejn l-Oppożizzjoni kienet magħna imma nixtieq verament li f'dan is-suġġett tkun magħna.

Il-mewt hija suġġett skomdu għal ħafna imma hija realtà li kulħadd irid jesperjenza u huwa suġġett li jinteressa lil ħafna nies.

In-nies għandhom għal qalbhom dak li jiġri kemm minn ġisimhom wara mewthom kif ukoll minn ġisem l-għeżież tagħhom wara mewthom u allura nemmen li l-kremazzjoni għandha tkun aċċessibbli f'pajjiżna bħala alternattiva għad-dfin normali li attwalment għandna.

Nagħlaq billi nħeġġeġ lil kulħadd idaħħal formalment l-opinjonijiet tiegħu.

Jien irċevejt ħafna messaġġi fuq Facebook, Whatsapp u Instagram imma sabiex idaħħlu formalment l-opinjonijiet tagħhom inħeġġiġhom jibagħtu email fuq .

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa 27 ta' Marzu, 2019 fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ġiet ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.17 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI – APPLIKAZZJONIJIET GĦALL-APPROVAZZJONI GĦAL MOTTO

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 1993 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il applikazzjoni saret lilu mill-kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex sabiex jingħataw approvazzjoni li jużaw motto?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema kunsilli lokali ġew ippreżentati l-imsemmija applikazzjonijiet u liema minnhom ġew aċċettati, liema ġew miċħuda u liema għadhom pendenti?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mir-records misjuba fid-Diviżjoni għall-Gvern Lokali jirriżulta li mill-1993 sal-lum kien hemm tliet talbiet għall-bdil fil-motto, skont kif muri fit-tabella t'hawn taħt:

KUNSILLI LOKALI – REFERENDUM GĦAL APPROVAZZJONI TA' PROĠETT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il kunsill lokali organizza referendum sabiex ir-residenti japprovaw proġett li l-kunsill lokali jkun ippropona li jiġi ffinanzjat b'self?

Jista' jgħid dwar liema proġetti saru r-referenda, meta saru r-referenda u x'kien ir-riżultat?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-informazzjoni miġbura mill-kunsilli lokali sal-aħħar ta' Frar 2019, ma jirriżultax li kien hemm min minnhom li organizza referendum sabiex ir-residenti japprovaw proġett li jkun ippropona li jiġi ffinanzjat b'self.

TAS-SLIEMA - AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PERMESSI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm approvat permessi l-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp fil-lokalità ta' Tas-Sliema u li kienu jirrikjedu l-ħlas tal-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS)?

Jista' jagħti rendikont tal-ammont totali li tħallas lill-Awtorità tal-Ippjanar u n-numru ta' spazji għal parkeġġ li abbażi tagħhom ġie kkalkolat l-ammont dovut lill-Awtorità tal-Ippjanar?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, mill-1 ta' Jannar 2013 sat-28 ta' Frar 2019 l-Awtorità tal-Ippjanar approvat 499 applikazzjoni għal żvilupp f'Tas-Sliema li kienu jirrikjedu ħlas ta' kontribut lejn il-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS).

Mis-somma dovuta tħallsu €445,239.26 u l-ammont dovut ġie kkalkolat fuq il-213-il spazju ta' parkeġġ li ma ġiex provdut fis-siti koperti bil-permessi relevanti.

L-informazzjoni mitluba qiegħda tiġi annessa hawn taħt.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet deċiżi bejn l-1 ta' Jannar 2013 u t-28 ta' Frar 2019 li kienu jinkludu l-kondizzjoni standard relatata mas-CPPS.

SAN ĠILJAN – AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PERMESSI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm approvat permessi l-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp fil-lokalità ta' San Ġiljan u li kienu jirrikjedu l-ħlas tal-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS)?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont tal-ammont totali li tħallas lill-Awtorità tal-Ippjanar u n-numru ta' spazji għal parkeġġ li abbażi tagħhom ġie kkalkolat l-ammont dovut lill-Awtorità tal-Ippjanar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, mill-1 ta' Jannar 2013 sat-28 ta' Frar 2019 l-Awtorità tal-Ippjanar approvat 356 applikazzjoni għal żvilupp f'San Ġiljan li kienu jirrikjedu ħlas ta' kontribut lejn il-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS).

Mis-somma dovuta tħallsu €3,126,866.66 u l-ammont dovut ġie kkalkolat fuq l-1728 spazju ta' parkeġġ li ma ġiex ipprovdut fis-siti koperti bil-permessi relevanti.

GŻIRA – AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – PERMESSI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm approvat permessi l-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp fil-lokalità tal-Gżira u li kienu jirrikjedu l-ħlas tal-Commuted Parking Payment Scheme (CPPS)?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma teżstix Commuted Parking Payment Scheme (CPPS) fil-lokalità tal-Gżira.

ARBITRU TAS-SIGURTÀ SOĊJALI – KAŻIJIET PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm każijiet pendenti quddiem l-Arbitru tas-Sigurtà Soċjali fl-aħħar tas-sena 2018?

Jista' jinforma wkoll kemm każijiet ġew deċiżi tul l-istess żmien?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-aħħar tas-sena 2018 kien hemm 739 każ ta' appell pendenti quddiem l-Arbitru.

B'kollox matul is-sena 2018 ġew deċiżi 373 każ ta' appell.

TA' QALI - SUQ TAL-PITKALIJA - TALBIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba, meta u minn liema MEPs Maltin kien hemm/saru talbiet biex iżuru uffiċjalment is-Suq tal-Pitkalija f'Ta' Qali mill-2014 'l hawn?

Liema ġew approvati jew saru, liema huma pendenti u liema rifjutati, u għala?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li saru żewġ talbiet minn MEPs u l-ebda minnhom ma ġiet rifjutata.

MEDIĊINA GĦAL PAZJENTI LI JBATU MILL-EPILESSIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jara li dawk li jbatu mill-epilessija jerġgħu jibdew jingħataw il-mediċina Kepra minflok Levetiracetam Crescent?

Jaf il-Ministru li hemm diversi pazjenti li mindu bdew jingħataw il-Levetiracetam Crescent, li tqum inqas mill-Kepra, qed ikollhom uġigħ kbir ta' ras il-jum kollu u spiċċaw b'ħajjithom imqallba?

Jaf il-Ministru li l-konsulenti mediċi fl-Isptar Mater Dei qalu lill-pazjenti tagħhom li l-awtoritajiet tal-Ministeru ġabuhom li bilfors ikollhom jippreskrivu l-Levetiracetam Crescent għax hija orħos mill-Kepra u mhumiex aktar awtorizzati jippreskrivu l-Kepra?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-mediċina leviteracetam li tinsab fil-formularju tal-Gvern tingħata lil pazjenti li jbatu mill-epilessija.

Ma jirriżultax li kien hemm ilmenti bil-miktub fuq dawn l-effetti msemmija minnu mill-konsulenti jew mill-pazjenti.

Il-mediċina leviteracetam mhijiex mediċina li skont gwidi internazzjonali hija rakkommandata li hemm bżonn tkun tad-ditta oriġinali u għalhekk tinkiteb fuq bażi ġenerika.

IR-RABAT – WIED L-ISQOF – TWESSIGĦ TA' PASSAĠĠI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk jafx u jaqbilx li l-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, permezz ta' Infrastructure Malta, qed tagħmel sfreġju gravi f'Wied l-Isqof, limiti tar-Rabat fejn qed tinqered il-bijodiversità mħallsa minn flus pubbliċi u dawk tal-Unjoni Ewropea billi tant kemm qed isir twessigħ ta' passaġġi miksija bil-konkos li jistgħu anke jgħaddu tlieta u erba' vetturi ħdejn xulxin (three u four lane) u billi tant kemm niżlu 'l isfel li nkixfet il-ħamrija li fuqha qed iżomm il-ħajt tas-sejjieħ li spiċċa waqa' f'partjiet minnu u fejn is-sodda tal-wied saret gandott?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dwar dan il-każ jien informat li r-regolatur ħa l-passi neċessarji.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid b'liema dritt Infrastructure Malta qed tagħmel sfreġju gravi f'Wied l-Isqof, limiti tar-Rabat, fejn qed tinqered il-bijodiversità mħallsa minn flus pubbliċi u dawk tal-UE billi tant kemm qed isir twessigħ ta' passaġġi miksija bil-konkos li jistgħu anke jgħaddu tliet u erba' vetturi ħdejn xulxin (three u four lane) u billi tant kemm niżlu 'l isfel li nkixfet il-ħamrija li fuqha qed iżomm il-ħajt tas-sejjieħ li spiċċa waqa' f'partjiet minnu u fejn is-sodda tal-wied saret gandott?

Dan hu l-mod kif qed iħares l-ambjent?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastructure Malta għaddejja b'ħidma sabiex ittejjeb il-kwalità tat-toroq tal-pajjiż, fosthom toroq arterjali, toroq residenzjali u anke toroq rurali li jintużaw mill-bdiewa sabiex jaslu għall-għelieqi tagħhom.

L-aġenzija qed twettaq għadd ta' proġetti sabiex tibni mill-ġdid mal-40 kilometru toroq fil-kampanja li sfortunatament kienu tħallew mitluqa bla ebda manutenzjoni għal snin twal.

Ħafna bdiewa f'diversi partijiet ta' Malta kienu ilhom snin twal jitolbu lill-awtoritajiet jgħinuhom fil-ħidma tagħhom billi jipprovdulhom aċċess aktar sikur għall-għelieqi li jaħdmu.

Fl-istess waqt dawn it-toroq fil-kampanja jintużaw ħafna wkoll minn dawk li jħobbu jmorru xi passiġġata, ġirja jew dawra bir-rota fl-inħawi.

Ix-xogħlijiet li qed issir referenza għalihom jifformaw parti minn dan l-investiment bla preċedent tal-Gvern fit-toroq rurali.

Il-wiċċ eżistenti tat-toroq li qed jinbnew mill-ġdid, li jkun tal-konkos, asfalt jew materjal ieħor ħafna drabi jkun fi stat ħażin ħafna minħabba nuqqas ta' manutenzjoni jew għax ma jkunx sar fuq sisien sodi fil-passat.

Minflok l-uċuħ tat-toroq eżistenti qed isiru pedamenti aktar b'saħħithom u saffi ta' wiċċ it-triq ġodda.

F'postijiet fejn mal-ġnub tat-triq maż-żmien inġemgħet ħamrija li taqa' mill-għelieqi, skart u materjal ieħor, kien meħtieġ li jsir tindif sabiex ix-xogħol ikun jista' jsir b'mod tajjeb u li jservi aktar.

Ħaxix li jikber mill-uċuħ imkissra tat-triq ikollu jitneħħa wkoll meta jinqalgħu l-istess uċuħ.

Ix-xogħol tal-bini mill-ġdid ta' dawn it-toroq isir fl-istess spazju meħud mill-wisa' tat-triq eżistenti.

L-allegazzjonijiet li xi passaġġi twessgħu b'mod li "jistgħu jgħaddu tlieta jew erba' vetturi ħdejn xulxin" jew li waqgħu xi ħitan tas-sejjieħ minħabba x-xogħlijiet huma foloz.

Madanakollu Infrastructure Malta ħadet nota tat-tħassib li ntwera dwar ix-xogħol li sar u ddiskutiethom bir-reqqa mal-awtoritajiet tal-ambjent.

Fost oħrajn, ġew identifikati miżuri addizzjonali li jistgħu jittieħdu sabiex jiġi żgurat il-ħarsien tal-ambjent naturali mal-ġnub tal-istess triq.

Infrastructure Malta se tkompli għaddejja bil-ħidma kontinwa sabiex twettaq il-pjan fit-tul biex ikollna infrastruttura ta' kwalità, effiċjenti u sostenibbli, hekk kif jixraq lill-familji u n-negozji f'Malta u Għawdex.

REVOKI TA' ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' revoka ta' ċittadinanza Maltija fl-aħħar għaxar snin?

Kemm minnhom kienu minħabba l-artiklu 38 tal-Att dwar iż-Żwieġ u ċjoè minħabba li l-Qorti lokali tkun iddikjarat iż-żwieġ null minħabba li tkun iddikjaratu żwieġ ta' konvenjenza?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sub-artikolu 14(1) tal-Kap 188 jipprovdi li l-Ministru jista' jippriva miċ-ċittadinanza Maltija lill-individwu li jkun akkwista din permezz ta' reġistrazzjoni jew naturalizzazzjoni ġaladarba dan ikun sar b'qerq, rappreżentanza falza jew ħabi ta' xi fatt sostanzjali.

F'dan ir-rigward, żwieġ ta' konvenjenza jaqa' taħt din id-dispożizzjoni.

Subartikolu 14(2) tal-Kap 188 isemmi ċirkostanzi oħra fejn jagħti l-każ li l-persuna tiġi pprivata miċ-ċittadinanza tagħha.

Ninsab informat li f'dawn l-aħħar għaxar snin kien hemm tliet każijiet ta' pprivazzjoni taċ-ċittadinanza Maltija.

Minn dawn it-tliet każijiet jirriżulta, fuq il-bazi ta' deċiżjoni tal-Qorti, li kien hemm tnejn li kienu każijiet ta' żwieġ ta' konvenjenza.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li aktar kmieni din is-sena ntbagħtu 17-il ittra li permezz tagħhom il-persuni kkonċernati ġew informati li fil-konfront tagħhom se jiskatta l-proċess sabiex jiġu pprivati miċ-ċittadinanza Maltija.

Fost dawn kien hemm każijiet li s-sentenza tal-Qorti dwarhom tmur lura snin sħaħ.

Fil-fatt fl-2006 kien hemm diġà lista ta' persuni li kellu jiskatta l-proċess ta' pprivazzjoni taċ-ċittadinanza tagħhom.

Madankollu l-mekkaniżmu neċessarju baqa' qatt ma skatta.

REVOKI TA' ĊITTADINANZA MALTIJA – APPELLI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il appell minn deċiżjoni ta' revoka ta' ċittadinanza sar quddiem il-Kumitat ta' Inkjesta mwaqqaf permezz tal-Leġiżlazzjoni Sussidjarja 188.02 fl-aħħar għaxar snin?

F'kemm minnhom ġiet ikkonfermata din id-deċiżjoni u f'kemm revokata?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li t-tliet każijiet ta' pprivazzjoni taċ-ċittadinanza Maltija fl-aħħar għaxar snin ġew riferuti lill-Kumitat tal-Inkjesta dwar il-Privazzjoni taċ-Ċittadinanza Maltija fuq it-talba tal-individwi involuti.

Il-Kumitat, imwaqqaf skont ir-Regoli dwar Kumitat ta' Inkjesta dwar il-Privazzjoni ta' Ċittadinanza Maltija (Leġiżlazzjoni Sussidjarja 188.02), jagħmel rapport u jagħti r-rakkomandazzjonijiet tiegħu lill-Ministru responsabbli mill-materji ta' ċittadinanza dwar l-eżitu tal-inkjesta.

Dawn ir-rakkomandazzjonijiet mhumiex pubbliċi għar-raġuni li l-funzjoni tal-Kumitat mhijiex dik ta' Qorti iżda hija intiża sabiex tiġbor il-provi u tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tagħha lill-Ministru responsabbli mill-materja ta' ċittadinanza.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9290 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra;

b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u

ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Jista' jgħid ukoll kemm hu l-persentaġġ ta':

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

CARMELO ABELA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9458.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9280 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9458.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9281 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9458.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9282 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

JOE MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9283 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija oriġinali u tgħid:

a) jekk dawn il-miri hux se jintlaħqu sa ftit xhur oħra;

b) kemm aħna 'l bogħod minn dawn il-miri; u

ċ) x'qed isir mill-Ministeru tagħha sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Tista' tgħid ukoll kemm hu l-persentaġġ ta':

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

HELENA DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9458 li ngħatat mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru fis-seduta 210 f'din il-leġiżlatura.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - MIRI TAL-HORIZON 2020

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9284 u b'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9279, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija oriġinali u jgħid:

ċ) x'qed isir mill-Ministeru tiegħu sabiex jintlaħqu l-miri t'hawn fuq?

Jista' jgħid ukoll kemm hu l-persentaġġ ta':

a) nisa f'pożizzjoni ta' deċiżjoni; u

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9458.

MARSALFORN GĦAWDEX – TOROQ SANTA MARIJA U QBAJJAR - PJANIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid xi pjan hemm għat-toroq Santa Marija u Qbajjar f'Marsalforn, Għawdex peress li dawn jinsabu fi stat ħażin ħafna?

Meta hu maħsub li se jsir ix-xogħol meħtieġ fuq dawn it-toroq li huma toroq li minnhom jgħaddi ħafna mit-traffiku li jkun sejjer għal Marsalforn?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-toroq imsemmija huma inklużi fit-tieni programm ta' Toroq taħt Proġett Għawdex u bħalissa qed jitħejjew it-tenders.

AWTORITÀ TAX-XANDIR – ILMENTI INVESTIGATI U DEĊIŻI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il ilment ġie investigat u deċiż mill-Awtorità tax-Xandir fil-konfront ta' One TV mill-bidu tal-2016 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

F'kull każ, jista' l-Ministru jgħid kif individwalment ivvotaw il-membri tal-Bord tal-Awtorità tax-Xandir?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li matul il-perjodu indikat l-Awtorità ttrattat ilment wieħed kontra One TV u dan kien ilment mill-UHM (Voice of the Workers) kontra One News – datat 11 Marzu 2016.

L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru Parlamentari dwar kif individwalment ivvotaw il-membri tal-Bord hija materja interna tal-Awtorità u sabiex din tkun tista' tkompli taqdi l-funzjoni tagħha din ma tistax tiġi ppubblikata.

AWTORITAJIET – ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fir-rigward ta' awtoritajiet pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, kemm irriżenjaw impjegati fir-rigward ta' kull awtorità, mill-bidu tal-2015 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

F'kull każ, jista' jgħid x'kienet il-kariga tagħhom?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

AWTORITAJIET – ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fil-konfront ta' awtoritajiet pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, kemm irriżenjaw impjegati fir-rigward ta' kull awtorità mill-bidu tal-2015 sal-lum maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI: Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

RABAT GĦAWDEX - BINI TA' SKOLA PRIMARJA ĠDIDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-permess 01717/18 għall-bini ta' skola primarja ġdida ġewwa r-Rabat Għawdex ġie withdrawn?

U x'inhi r-raġuni li f'dawn l-aħħar ġranet saret applikazzjoni ġdida quddiem il-P.A. bin-numru PA 01898/19?

X'inhi r-raġuni li saret applikazzjoni ġdida li tikkonsisti f'"Extension to existing school of 130 Classrooms for 500 students, Multipurpose halls, Playgrounds and roofing over of part of private road" u x'tibdil hemm mill-ewwel applikazzjoni għat-tieni applikazzjoni?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li t-Traffic Impact Assessment involva aktar ħin milli kien maħsub, il-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada kellha tirtira l-applikazzjoni numru 01717/18 u tagħmel applikazzjoni ġdida (numru 01898/19).

Il-proġett għadu l-istess wieħed kif oriġinarjament maqbul.

IX-XEWKIJA – BIĊĊERIJA – PROĊESS TA' TNEĦĦIJA GĦAL BINI TA' QORTI ĠDIDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9148 tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra n-numru tal-applikazzjoni (P.A. Number) għall-bini ta' biċċerija ġdida ġewwa Għawdex?

Interpellant li għandu jirreferi għall-mistqosija parlamentari 9148.

IL-MARSA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità tal-Marsa fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 mistoqsija mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan, jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

IL-MARSA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità tal-Marsa li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn 31 mistoqsija mressqa f'daqqa jitlobu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

IL-ĦAMRUN - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità tal-Ħamrun fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 mistoqsija mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

IL-ĦAMRUN - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità tal-Ħamrun li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IL-FURJANA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp li ġew approvati fil-lokalità tal-Furjana fl-2017, fl-2018 u fl-2019 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

IL-FURJANA - LISTA TA' APPLIKAZZJONIJIET GĦAL ŻVILUPP PENDENTI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bid-dettalji sħaħ ta' applikazzjonijiet għal żvilupp fil-lokalità tal-Furjana li hemm pendenti bħalissa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

PAZJENTI LI KIENU JGĦIXU FIL-KOMUNITÀ U WETTQU SUWIĊIDJU

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid kemm kien hemm pazjenti li kienu jgħixu fil-komunità u li kienu outpatients fis-servizz tas-saħħa mentali, li f'dawn l-aħħar ħames snin għamlu suwiċidju?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ir-Reġistru Nazzjonali tal-imwiet, kien hemm 137 imwiet kawża ta' suwiċidju f'residenzi ta' Malta bejn l-2013 u l-2017.

Minn dawn 30 attendew il-Psychiatric Outpatients fl-Isptar Mater Dei għall-inqas darba fil-perjodu bejn l-2011 u l-2017.

SKEMA TA' INSTALLAZZJONI TA' LIFTS

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar l-Iskema ta' Installazzjoni ta' Lifts?

Kemm ġew installati lifts mill-Gvern f'dawn l-aħħar tliet snin?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar toffri Skema ta' Installazzjoni ta' Lifts fi blokok li huma proprjetà tal-Gvern.

Id-dettalji kollha dwar din l-iskema jinsabu fuq is-sit uffiċjali tal-Awtorità tad-Djar.

Fl-2016 u l-2017 l-Awtorità tad-Djar installat 22 lift filwaqt illi sa tmiem is-sena 2018 kien għaddej ix-xogħol fuq 12-il lift ieħor.

PENSJONIJIET LI M'GĦANDHOMX CAPPING

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-pensjonijiet li ma għandhomx capping?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pensjonijiet imħallsa bis-saħħa tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali (Kap. 318) kollha għandhom capping.

ŻGUMBRAMENT TA' GARAXXIJIET LI KIENU QED ISERVU TA' RESIDENZI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9245 fejn ingħata tagħrif li xi familji setgħu ġew żgumbrati minn garaxxijiet li kienu nqalbu f'residenzi, jista' l-Ministru jgħid x'koordinament seħħ bejn l-Awtorità tal-Ippjanar u l-Awtorità tad-Djar?

X'sar minnhom dawn il-familji li ġew żgumbrati?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar, bħal f'kull każ ieħor, tagħti l-attenzjoni meħtieġa lill-applikazzjonijiet ta' familji li jkunu ġew żgumbrati.

Għalhekk jekk dawn l-individwi japplikaw għal akkomodazzjoni soċjali jew għall-iskemi tal-Awtorità huma jingħataw l-attenzjoni neċessarja.

PRODUZZJONI INDUSTRIJALI - RIŻULTATI

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-riżultati fil-qasam tal-produzzjoni industrijali fl-aħħar tliet snin u x'inhuma l-prospetti għaż-żmien li ġej?

CHRIS CARDONA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jikkonferma li fi Triq Lewis Wettinger (Mellieħa Bypass) matul il-lejl qed jintfew numru ta' lampi li hemm fuq l-arbli fl-istess triq wara lmenti minn numru ta' residenti?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat

MELLIEĦA – TRIQ IL-MARFA – KONSULTAZZJONI MAS-SIDIEN TAN-NEGOZJI RIGWARD XOGĦLIJIET FIT-TRIQ

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk saritx konsultazzjoni u allura s-sidien tan-negozji li jinsabu fi Triq il-Marfa fil-Mellieħa kenux informati qabel ma nbeda x-xogħol fit-triq imsemmija?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor Interpellant li Triq il-Marfa bejn is-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa u l-Bajja tal-Għadira, hija waħda mit-toroq li Infrastructure Malta se tibda tibni mill-ġdid bħala parti mill-investiment bla preċedent ta' €700 miljun li qed jitwettaq sabiex intejbu l-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

F'din it-triq ta' madwar kilometru u nofs se jsiru diversi servizzi ġodda taħt l-art, se tiġi estiża s-sistema tal-ġbir tal-ilma tax-xita u se jinbnew madwar 400 metru f'bankini ġodda.

Il-wiċċ tat-triq se jitħaffer u fejn hemm pedamenti antiki bit-tafal jew materjal ieħor mhux b'saħħtu, se jinbidlu ma' oħrajn sodi, biex it-triq ma tibqax iċċedi.

Infrastructure Malta għaddejja b'konsultazzjoni kontinwa mal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, u ma' entitajiet u persuni oħrajn konċernati, sabiex jiġi żgurat li dan ix-xogħol li tant ilu biex isir, ikun jista' jitwettaq bl-inqas diffikultajiet possibbli għar-residenti, negozji u dawk kollha li jużaw l-istess triq.

Fil-fatt, wara diskussjonijiet mal-kunsill lokali, se jsiru arranġamenti ta' aċċess temporanju kemm għall-karozzi u anke għal dawk li jivvjaġġaw bil-mixi jew b'tal-linja sakemm partijiet mit-triq ikunu magħluqin minħabba x-xogħlijiet.

L-uffiċjali ta' Infrastructure Malta se jkunu wkoll qed isegwu mill-qrib ix-xogħol kollu li se jkunu qed jagħmlu l-kuntratturi tal-bini ta' din it-triq, sabiex fejn ikun hemm xi diffikultajiet, tittieħed azzjoni minnufih.

Persuni li jkollhom diffikultajiet jew suġġerimenti dwar xi infrastruttura relatata mat-toroq li tagħhom hija responsabbli Infrastructure Malta jew xi xogħlijiet li jkunu għaddejjin f'dawn l-istess toroq, jistgħu jitkellmu mal-istess aġenzija b'mod dirett billi jċemplu fuq 2334 1000, jibagħtu email fuq info.im@infrastructuremalta.com jew jagħmlu kuntatt permezz ta' Facebook fuq il-paġna "Infrastructure Malta".

MELLIEĦA – LUKANDI LI KELLHOM PERMESSI GĦALESTENSJONI JEW BINJIET ĠODDA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-lukandi (ta' kull tip) li kellhom il-permessi approvati jew pendenti quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar f'estensjonijiet jew binjiet ġodda fil-lokalità tal-Mellieħa bejn l-1 ta' Ġunju 2013 u t-18 ta' Marzu 2019?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtoritaà tal-Ippjanar, hemm erba' applikazzjonijiet għal żidiet jew bini mill-ġdid ta' lukandi li qed jiġu pproċessati mill-Awtorità tal-Ippjanar fil-Mellieħa li ġew ippubblikati / validati bejn l-1 ta' Ġunju 2013 u t-18 ta' Marzu 2019.

Fl-istess perjodu, l-Awtorità approvat disa' applikazzjonijiet għall-istess tip ta' żvilupp.

Il-lista tal-applikazzjonijiet relevanti tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Din l-informazzjoni nġabret mis-sistema tal-informatika tal-Awtorità tal-Ippjanar fuq applikazzjonijiet għal permess ta' żvilupp (PA applications) li fid-deskrizzjoni tal-proposta tagħhom għandhom xi waħda mill-kelmiet segwenti:

Minn dawk l-applikazzjonijiet li jaqgħu fi klassi 3A (tal-Use Classes Order) ġew eskluzi hostels, guest houses u akkommodazzjoni għat-turisti li ma jaqax taħt id-deskrizzjoni ta' lukanda.

NAXXAR – ĊENTRU TAL-FIERI – APPLIKAZZJONI GĦAL PROĠETT TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorità tal-Ippjanar hijiex qed tikkonsidra favorevolment l-applikazzjoni (2284/16) għal proġett li jikkonsisti f'mijiet ta' appartamenti fiż-żona fejn qabel kien hemm iċ-Ċentru tal-Fieri fin-Naxxar?

Jista' jindika wkoll fiex waslet din l-istess applikazzjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien informat mill-Awtorità tal-Ippjanar, l-applikazzjoni PA2284/16 tinsab fuq art li skont il-pjan lokali hija indikata għall-iżvilupp u għalhekk japplikaw policies li jirregolaw it-tali żoni.

L-ipproċessar tal-applikazzjoni preżentement jinsab sospiż jistenna informazzjoni meħtieġa biex b'hekk ikun jista' jipproċedi għall-ipproċessar komplut tal-proposta.

BAJJA TAL-GĦADIRA – STUDJI DWAR PROĠETT GĦAL ESTENSJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-istudji kollha relatati mal-hekk imsejjaħ proġett dwar l-estensjoni tal-Bajja tal-Għadira?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċessi għadhom għaddejjin.

BAJJA TAL-GĦADIRA – XOGĦOL FUQ IL-PROĠETT GĦAL ESTENSJONI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jindika meta mistenni jibda u jintemm ix-xogħol fuq l-hekk imsejjaħ proġett dwar l-estensjoni tal-Bajja tal-Għadira?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ewwel iridu jsiru l-istudji meħtieġa.

SIĠAR MEQRUDA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentri 6177 u 6563 u ċjoe: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il siġra nqalgħet jew tqaċċtet jew inqerdet, bil-permess u mhux, matul l-2016, l-2017 u l-2018 sa Mejju?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li tinkludi s-sena, l-ispeċi tas-siġra u jimmarka b'distinzjoni jekk kienx hemm permess jew le?

Fil-każ li ma kienx hemm permess, x'passi ttieħdu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar

REGOLAMENT GĦALL-ĦARSIEN TAS-SIĠAR U L-IMSAĠAR - PUBBLIKAZZJONI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadux beħsiebu jippubblika r-regolamenti għall-ħarsien tas-siġar u l-imsaġar li l-konsultazzjoni pubblika dwarhom għalqet fl-1 ta' Marzu 2018?

Jekk iva, meta se jiġi ppubblikat?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-Regolamenti dwar il-Ħarsien tas-Siġar u l-Imsaġar ġew ippubblikati fil-31 ta' Lulju, 2018.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU – ŻJARAT F'DUBAI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9513 u ċjoè:B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9237 li fiha l-Ministru għat-Turiżmu ammetta li żar Dubai fil-leġiżlatura li għaddiet, jista' l-Ministru jgħid meta żar Dubai, bid-dati preċiżi taż-żjarat, għal liema raġuni mar, kemm dam, jekk kienx akkumpanjat minn uffiċjali u f'dak il-każ minn min kien akkumpanjat jew jekk kienx hu li akkumpanja lil ħaddieħor, u f'dak il-każ lil min akkumpanja?

Jista' jgħid ukoll kemm ġiet tiswa ż-żjara tiegħu, maqsuma fi spejjeż li jirriflettu l-ispejjeż tal-vjaġġ, tal-lukanda, tal-ikel u spejjeż oħra?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif qed jinġabar.

KORP TAL-PULIZIJA – INDEPENDENT POLICE COMPLAINTS BOARD

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9407 jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-Independent Police Complaints Board, meta ġew appuntati u kemm huwa twil il-mandat tal-ħatra tagħhom?

MICHAEL FARRUGIA: Il-membri tal-Independent Police Complaints Board kienu maħtura permezz ta' notifika fil-Gazzetta tal-Gvern numru 19787 paġna 5873 tas-26 ta' Mejju 2017, skont l-artikolu 35 tal-Att dwar il-Pulizija (Kap 164) għal perjodu ta' tliet snin b'seħħ mit-12 ta' Mejju 2017.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9407 jista' l-Ministru jgħid kemm huwa mistenni li jieħu żmien biex dan il-każ jiġi investigat u deċiż mill-Independent Police Complaints Board?

MICHAEL FARRUGIA: Il-Kummissarju tal-Pulizija talab lill-Independent Police Complaints Board biex jinvestiga dan il-każ u l-Bord beda jeżamina d-dokumenti relattivi.

Huwa ttamat li l-investigazzjoni msemmija mill-Onor.

Interpellant tiġi magħluqa fi żmien relattivament qasir.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – ĦATRA TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9408, jista' l-Prim Minsitru jgħid jekk l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, għandux kuntratt ta' servizzi ta' konsulenza mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru jew entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 4301.

IR-RABAT/IMTARFA – TWESSIGĦ TA' TRIQ BUQANA – ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fil-proġett tat-twessigħ ta' Triq Buqana (Rotta 16) li mir-Rabat/Imtarfa tagħti għall-Mosta/Imġarr, il-ħitan tas-sejjieħ li qed jinbnew qed jiġu mibnija tant għolja li qed jgħattu l-veduta tal-għelieqi, tal-Imdina u tal-ambjent sabiħ tal-madwar?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastructure Malta qed tagħmel dan il-proġett b'investiment ta' madwar €3.6 miljun biex twessa' u tibni mill-ġdid Triq Buqana, il-konnessjoni ewlenija bejn l-Imtarfa, il-Mosta u l-Imġarr.

Permezz ta' dan il-proġett se tiżdied korsija għall-vetturi mill-Imtarfa lejn il-Mosta u l-Imġarr u korsija għar-roti ġdida b'tul ta' 1.8 kilometri fl-istess direzzjoni.

B'hekk Infrastructure Malta se tkun qed tkompli żżid aktar infrastruttura sigura li tħajjar aktar persuni jużaw mezzi ta' vvjaġġar alternattivi.

Fl-istess waqt, qed tkompli tnaqqas id-diffikultajiet li jwasslu għal dewmien fl-ivvjaġġar għal madwar 18,000 persuna li ta' kuljum jużaw din ir-rotta fi triqithom minn u lejn it-tramuntana tal-gżira u Għawdex.

Bħala parti minn dan il-proġett se jinbena mill-ġdid ukoll il-pont ta' Wied il-Qlejgħa (Chadwick Lakes) li minn fuqu tgħaddi din it-triq.

Bi tħejjija għall-bini tal-korsiji ġodda tal-karozzi u r-roti, kellu jsir skavar wara l-ħitan tal-ġnub tat-triq, u qegħdin isiru wkoll 1.8 kilometri ta' ħitan bil-ġebel tas-sejjieħ ġodda.

Il-ħitan indikati huma meħtieġa biex iżommu l-ħamrija milli tinġarr mir-riħ u bix-xita bil-konsegwenza li tintilef mill-għelieqi billi tisipiċċa fit-triq.

SERVIZZ TAL-IT FL-ISPTAR MATER DEI (CPAS) – TENDER KOMPETITTIV

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk għandux il-ħsieb li joħroġ sejħa għal tender kompetittiv, b'konformità mal-liġi tal-Unjoni Ewropea, hekk kif il-kuntratt tas-servizz ta' IT fl-Isptar Mater Dei (CPAS) jagħlaq, u jekk le, għaliex?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ħsieb hu li toħroġ sejħa pubblika għal interess kompetittiv, b'konformità mal-liġi tal-Unjoni Ewropeja, hekk kif il-kuntratt tas-servizz tal-IT fl-Isptar Mater Dei (CPAS) jiskadi.

Dan se jsir skont il-prassi legali biex jiġi evalwat jekk hemmx il-kompetizzjoni neċessarja biex il-kuntratturi jkomplu jiżviluppaw is-sistema.