DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 13 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 13 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 13 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 196, li saret fit-12 ta' Frar 2019, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrispondenza li s-Sedja rċeviet mingħand l-Ombudsman, datata 12 ta' Frar 2019, dwar il-każ ta' sitt uffiċjali fil-Forzi Armati ta' Malta b'referenza għall-proċess ta' għażla għar-rank ta' Lieutenant Colonel.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MAĦFRIET PRESIDENZJALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il maħfra presidenzjali ngħatat matul il-perjodu ta' bejn l-1 ta' Mejju 2017 u t-3 ta' Ġunju 2017?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kif inbidlet is-sentenza jew kundanna li dwarha ngħatat il-maħfra?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Fil-perijodu indikat mill-Onor.

Interpellant ma ngħatat l-ebda maħfra.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, nixtieq nagħmel mistoqsija lill-Ministru dwar l-inizjattiva li ttieħdet mill-Qrati tal-Ġustizzja li jkun hemm it-tieni kompożizzjoni tal-Qorti tal-Appell.

Prattikament, din hija t-tielet kompożizzjoni, għax it-tieni kompożizzjoni hija meta l-Prim Imħallef jirrikuża ruħu, u ngħidu li din hi t-tieni kompożizzjoni minħabba li ovvjament hija kompożizzjoni differenti.

L-għan kien li jitħaffu l-proċeduri anke quddiem il-Qorti tal-Appell billi prattikament l-appelli jinstemgħu bi tliet imħallfin.

Issa d-domanda tiegħi hija x'wassal li jkun hemm kompożizzjoni oħra tal-Qorti tal-Appell sabiex il-proċeduri jimxu b'mod aktar spedit, u jekk fil-qrati tagħna hijiex qed tiġi kondotta sitwazzjoni fejn fl-appell jintgħażlu ċertu tip ta' kawżi – u dawn jintgħażlu mhux skont min ikun involut fihom imma skont it-tip ta' kawżi li jkunu u t-tip ta' azzjoni li tkun saret – biex dawk il-kawżi li aħna l-avukati nsejħulhom di facile spedizione jkunu jistgħu jinqatgħu f'qasir żmien, bil-għan li nnaqqsu d-dewmien minħabba li aħna nemmnu li justice delayed is justice denied.

OWEN BONNICI: Sinjura President, l-ewwel nett, nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din id-domanda għax jien u l-Onor.

Edward Zammit Lewis, li hu avukat ta' esperjenza kbira, spiss tkellimna fuq il-bżonn li d-deċiżjonijiet li jkun hemm quddiem il-Qorti tal-Appell Superjuri jittieħdu b'mod aktar spedit.

Fil-kamp ċivili jien jidhirli li qegħdin f'sitwazzjoni pożittiva ħafna, kemm fil-Qorti tal-Maġistrati, kemm fit-Tribunal għal Talbiet Żgħar, kemm fil-Prim'Awla, eċċ. Jiġifieri nistgħu ngħidu li hemmhekk kien hemm titjib across the board.

Tgħidli: Biżżejjed?

Naturalment qatt m'hu biżżejjed u meta kawża ddum aktar minn sena jew sena u nofs, iħossuha anke l-partijiet għax f'daqqa waħda jibdew jistaqsu kemm se ddum ma tinqata' l-kawża.

Issa ħalliha li fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem hemm kju ta' tliet snin, imma wieħed ikun jista' jifhem liċ-ċittadin meta jgħidlek: Kif jista' jkun li wara sena u nofs għadni tiela u nieżel il-qorti?!

Dan huwa sentiment li jien nifhmu, però jidher li t-titjib li sar fil-kamp ċivili mhuwiex żgħir.

Madanakollu, issa rridu naħdmu aktar fir-rigward tal-Qorti tal-Appell Superjuri, li għandha tliet imħallfin, liema mħallfin prattikament jisimgħu l-kawżi kollha ħlief dawk tal-Qorti tal-Maġistrati u dawk tat-Tribunal għal Talbiet Żgħar.

L-appelli inferjuri, jiġifieri l-appelli ż-żgħar, mexjin tajjeb ħafna, imma sfortunatament fir-rigward tal-Qorti tal-Appell Superjuri ilna għal dawn l-aħħar snin insibu diffikultà dwar kif jinqatgħu aktar appelli milli jidħlu, u s'issa din għadha ma rnexxietx.

Ir-raġuni hija li issa qed jinqatgħu ħafna aktar kawżi, u allura, jekk normalment fil-Qorti tal-Appell Superjuri jiġu deċiżi tant kawżi filwaqt li isfel qed jidħlu ħafna aktar, awtomatikament se jinħoloq backlog.

Aħna ħadna żewġ miżuri biex nipprovaw nirranġaw din is-sitwazzjoni.

L-ewwel miżura li ħadna kienet li, jekk il-partijiet jaqblu, dawn jistgħu jistrieħu fuq in-noti ta' sottomissjonijiet, fuq ir-rikorsi u fuq ir-risposti.

Fi ftit kliem, jekk jien appellajt, għamilt ir-rikors u tan-naħa l-oħra wieġeb, f'ċirkostanzi normali jkun hemm seduta fejn kull avukat joqgħod jispjega għaliex il-klijent tiegħu għandu raġun, dik li nsejħulha "trattazzjoni".

Issa, aħna qed ngħidu li biex jiġi eliminat il-kju, it-trattazzjoni tista' ma ssirx u l-kawża tgħaddi mill-ewwel għas-sentenza.

Fil-fatt, kien hemm numru ta' avukati li segwew din il-proċedura ġdida u ngħataw is-sentenza f'ħin aktar spedit għax kieku llum għadhom fil-kju jistennew lill-Qorti tibgħat għalihom għat-trattazzjoni.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u nappella lill-avukati biex jaraw huma jekk fiċ-ċirkostanzi jagħmilx sens li jużaw din il-proċedura.

Ejjew ngħiduha kif inhi: normalment, meta inti jkollok kawżi tekniċi, ftit huma dawk l-affarijiet extra li se żżid bil-fomm, u normalment f'dawn il-każijiet inti tistrieħ fuq ir-riċerka u l-kitba li tkun għamilt, jiġifieri f'dan il-każ inti jaqbillek tmur mal-ewwel għas-sentenza.

It-tieni miżura li ħadna biex intaffu din is-sitwazzjoni kienet dik li semma l-Onor.

Edward Zammit Lewis, jiġifieri li noħolqu sede oħra tal-Qorti tal-Appell.

Aħna fil-Parlament kellna din is-sitwazzjoni wkoll għax tant kienu għaddejjin liġijiet li l-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi ma bediex ilaħħaq magħhom, u allura l-Whip kienet ġietu l-idea – li kienet idea tajba ħafna – li noħolqu kumitat aġġunt.

Fil-fatt illum għal kumitat wieħed għandna tnejn.

L-istess għamilna fil-każ tal-Qorti tal-Appell.

Li hemm differenti bejn il-Parlament u l-Qorti huwa li mhuwiex il-gvern li jiddeċiedi liema kawżi għandha tisma' s-sede l-oħra – u allaħares ikun hekk!

Hawnhekk huwa l-Whip li jiddeċiedi liema abbozzi ta' liġi għandhom imorru quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u liema għandhom imorru quddiem il-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt: imma fil-Qorti allaħares nimxu hekk!

Għalhekk, fl-emendi li għamilna, aħna konna qbilna li għandu jkun il-Prim Imħallef li jagħżel min se jippresiedi f'din il-qorti aġġunta u liema kawżi għandhom jinstemgħu quddiemha.

Ta' min jgħid li normalment u fl-istorja legali ta' pajjiżna jkun dejjem il-Prim Imħallef li jippresiedi l-Qorti tal-Appell.

L-eċċezzjoni tkun jekk, pereżempju, min qed jappella jkun jiġi mill-Prim Imħallef.

Mela, ejjew ngħidu li l-Prim Imħallef ikun qed jippresiedi kawża u jinduna li dak li jkun appella jkun ħuh jew oħtu.

F'dak il-każ, huwa jirrikuża ruħu.

Però, ħlief għal dawn il-każijiet eċċezzjonali, qatt ma kienet fl-istorja legali ta' pajjiżna li l-Qorti tal-Appell ma kinitx ippreseduta mill-Prim Imħallef, u din ħolqot backlog għax hemm limitu ta' kemm il-Prim Imħallef jista' jisma' appelli.

Għalhekk, aħna ddeċidejna u għamilna emendi biex ikun hemm qorti oħra tal-appell li ma tiġix ippreseduta mill-Prim Imħallef imma minn min ikun the next in line, jew minn xi mħallef ieħor anzjan.

Il-Prim Imħallef jagħżel hu lil min ipoġġi f'din li jien qed insejħilha bħala "l-Qorti tal-Appell aġġunta" u liema kawżi jisma'.

Fil-fatt, il-Prim Imħallef ħatar imħallfin u anke indika liema kawżi jinstemgħu, li jekk m'iniex sejjer żball huma s-separazzjonijiet u l-kawżi ta' manteniment.

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok, ikkonkludi, Ministru.

Niskuża ruħi għar-risposta twila li tajt, imma jien qed nispjega dan anke għall-benefiċċju tan-nies.

Min forsi għandu xi kawża u qed jistenna li din tiġi appuntata, issa jaf li hemm dawn il-kawżi li qed jinstemgħu mill-Qorti tal-Appell aġġunta, li jekk m'iniex sejjer żball hija ppreseduta mill-Imħallef Giannino Caruana Demajo.

Jien nappella sabiex isir aktar sforz biex il-Qorti tal-Appell Superjuri tkompli tiġġenera aktar output, għax huwa kruċjali li l-ġustizzja mhux biss issir imma wkoll tkun tidher li qed issir.

Nitkellmu ħafna fuq ir-rule of law, u fl-aħħar mill-aħħar l-aqwa rule of law hija li l-ġustizzja ssir fil-ħin, għax is-sistema tagħna b'hekk biss tista' tirrendi ruħha effikaċi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, naf li l-Ministru kien mistieden sabiex jidher quddiem it-TAX3 Committee fi Strasburgu.

Jista' jgħidilna x'kienet ir-raġuni għal din l-istedina, xi staqsewh u x'kien l-eżitu ta' din l-istess laqgħa?

OWEN BONNICI: Fil-fatt, Sinjura President, nikkonferma li numru ta' ġimgħat ilu rċevejt stedina biex nidher quddiem il-Kumitat Parlamentari Ewropew TAX3, li huwa kumitat ad hoc, liema kumitat ġie mwaqqaf wara r-rivelazzjonijiet tal-Panama Papers.

Proprjament, ġejna mistednin għal dan il-Kumitat jew jien jew il-Prim Ministru, u jien deherli li ġaladarba s-suġġett ta' dan il-Kumitat kienet it-taxxa u r-rule of law, peress li jien nista' nitkellem aktar fuq dak il-qasam, id-dover tiegħi kien li nattendi jien għal dan il-Kumitat, u siegħa jew sagħtejn wara li rċevejna din l-istedina bgħatna risposta li jien kont se nattendi.

Fil-fatt, jien dhert quddiem it-TAX3 Committee fejn spjegajt – u naħseb li hemmhekk kont qed nitkellem għan-nom tal-maġġoranza assoluta tal-poplu Malti u Għawdxi – li pajjiżna huwa pajjiż serju li jiġġieled il-ħasil tal-flus, li jiġġieled ir-reati fiskali, li jaġixxi, li għandu istituzzjonijiet li jaħdmu u li bħal kull pajjiż ieħor irid ikompli jtejjeb l-istituzzjonijiet tiegħu.

Jien għedt li għandi fiduċja sħiħa fl-istituzzjonijiet kollha tagħna u li rridu nkomplu ntejbu s-sistemi tagħna.

Jien jidhirli li pajjiżna, fil-mod kif iġib ruħu f'kull qasam … U tista' ssir kritika li pajjiżna huwa xi paradiso fiscale għax din il-kritika hija inġusta għalkollox!

Mhux veru li pajjiżna huwa paradiso fiscale!

Din hija gidba, u jien kont hemmhekk biex, f'isem il-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi kollu, ngħid il-fatti kif inhuma, ċjoè li pajjiżna huwa pajjiż serju b'istituzzjonijiet li jaħdmu.

Issa hawnhekk irrid nesprimi dispjaċir għall-fatt li kien hemm Membri Parlamentari Ewropej eletti f'isem il-Partit Nazzjonalista li ġabu ruħhom b'mod li taw l-impressjoni li Malta qisha l-Wild West fejn ma teżisti ebda serjetà!

Sakemm din il-kritika kienet issir bejnietna – pereżempju fuq il-programm Xarabank – jien kont ngħid li b'daqshekk ma ġara xejn, imbagħad wara li jgħaddu l-ħames snin, jiġġudika l-poplu.

Imma dan it-tip ta' diskors jinżel għasel meta jingħad quddiem dawk il-barranin li ilhom imdejqin is-snin bil-fatt li Malta qed jirnexxilha tattira investiment barrani, u dan bis-saħħa ta' politika fiskali li qablu fuqha ż-żewġ naħat tal-Kamra.

Hawnhekk irrid nagħti mertu lill-eks Ministru John Dalli – li kien ippilota pakkett finanzjarju li attira l-kunsens ta' kulħadd – u lill-mibki Lino Spiteri li, bl-għajnuna ta' Dr Karmenu Mifsud Bonnici – li nixtieq insellimlu minn hawnhekk – kienu ħadmu flimkien biex għamlu pakkett legali finanzjarju u fiskali li bis-saħħa tiegħu twieldu s-servizzi finanzjarji u ġie attirat lejn pajjiżna investiment barrani ġdid.

Wara dan is-suċċess, aħna bdejna naraw pajjiżi barranin li beda jdejjaqhom u jweġġagħhom il-fatt li aħna għandna rata li bis-saħħa tagħha qed nattiraw l-investiment.

Id-diskors li għamlu l-Membri Parlamentari Ewropej tal-Partit Nazzjonalista serva ta' balzmu għal min ilu ħafna snin jipprova jattakka s-sistemi tat-taxxa tagħna.

Dak id-diskors kien mużika għal widnejn min ilu ħafna jipprova jara ma' xiex jista' jiggranfa – u min jifhem fis-settur jaf x'qed ngħid – biex itellef ir-rankatura u s-sistema fiskali tagħna!

Għalhekk, il-fatt li jien tkellimt mal-istituzzjonijiet Ewropej dwar dan il-qasam kienet esperjenza pożittiva u kostruttiva, imma żgur illi li jkollok Membri Parlamentari Ewropej ifajru a destra e a sinistra kontra l-istituzzjonijiet kollha, inkluż kontra l-qrati … Pereżempju, il-fatt li jkollok Membru Parlamentari Ewropew Malti bħali u bħalek li jgħid quddiem il-barranin li f'pajjiżna lanqas il-qrati ma jiffunzjonaw hija verament marka sewda li ma tagħmilx ġieħ lil min ġie elett biex jirrappreżenta lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien hawnhekk irrid nirriafferma li pajjiżna huwa pajjiż serju u li aħna għandna istituzzjonijiet li jaħdmu, li aħna qed nagħmlu dak kollu mistenni minna biex niġġieldu l-ħasil tal-flus, biex niġġieldu r-reati finanzjarji kriminali u biex inkomplu nsaħħu s-saltna tad-dritt.

Li jkun hemm dibattiti f'Malta u f'dan il-Parlament hija xi ħaġa tajba f'demokrazija, imma li naqbdu kull ma jiġina f'idejna u nwaddbuh għal Malta u nsawtu lil pajjiżna quddiem il-barranin meta nafu li dak li qed ngħidu jista' jwassal għal konsegwenzi, huwa inaċċettabbli!

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, jien naf li t-TAX3 Committee ma staqsiex lill-Ministru biss fuq l-istruttura istituzzjonali, jiġifieri fuq il-qrati tagħna.

Nixtieq li l-Ministru jelabora wkoll dwar żewġ punti oħra partikolari li ġie mistoqsi fuqhom: dwar l-istrutturi istituzzjonali fir-rigward tal-ħasil tal-flus, kemm f'pajjiżna kif ukoll fuq livell Ewropew – għax ħafna drabi dawn it-transactions ikunu transborder, jiġifieri jużurpaw il-konfini nazzjonali ta' pajjiż – kif ukoll dwar iċ-checks and balances fuq l-Eżekuttiv tagħna.

OWEN BONNICI: Sinjura President, nikkonferma li ġejt mistoqsi dwar dawn iż-żewġ setturi, li huma kruċjali u importanti ħafna.

L-ewwel nett, tajjeb nispjegaw lil min qed jismagħna li l-Unjoni Ewropea għandha l-liġijiet tagħha biex tiġġieled il-ħasil tal-flus; dawk li ngħidulhom anti-money laundering directives.

Fil-fatt s'issa diġà hemm erba' direttivi li kull membru huwa mistenni li jimplimenta.

Jiġifieri sal-lum kull pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea diġà kellu jimplimenta l-anti-money laundering directives li għaddew.

Issa ġiet approvata wkoll il-ħames direttiva li l-pajjiżi kollha membri tal-Unjoni Ewropea jridu jibdew jimplimentaw.

Hawnhekk ta' min jispjega li pajjiż mhuwiex obbligat jimplimenta dawn id-direttivi mill-ewwel, imma hemm data sa meta pajjiż jista' jimplimenta dawn id-direttivi, u inċidentalment jien indikajt lill-Membri Parlamentari Ewropej li kienu quddiemi li l-Gvern qed jikkommetti ruħu li jimplimenta din il-ħames direttiva kontra l-ħasil tal-flus sa Jannar 2020.

Spjegajt ukoll ix-xogħol kollu li qed nagħmlu biex inwettqu l-obbligi tagħna bħala pajjiż.

Għedt li aħna għaddejna r-raba' direttiva numru ta' xhur ilu, wara dibattitu li kien hawn f'dan il-Parlament, liema dibattitu dam għaddej xi ġimagħtejn.

Billi naf li l-Kummissjoni Ewropea kellha xi riżervi dwar kif qed nimplimentawha, jien spjegajt li mal-Kummissjoni Ewropea mxejna tajjeb ħafna, hemm sens kollaborattiv immens u spiċċa biex intlaħaq ukoll qbil favur il-mod kif qed nimplimentawha.

Issa li jonqos huwa punt wieħed, dak relatat mal-estate agencies, li t-tekniċi qed jiddiskutuh flimkien.

Fejn tidħol ir-rule of law dan il-Gvern wettaq ħafna.

Il-punt tat-tluq huwa li l-liġijiet tagħna – li tikkritikahom saħansitra l-Oppożizzjoni – huma legacy laws li kienu hemmhekk u li ntirtu minn ġenerazzjoni għal oħra.

Mela mhuwiex il-każ li aħna għamilna liġi u l-Unjoni Ewropea qaltilna li dik il-liġi hija ħażina.

Ir-realtà hi li gvern wara l-ieħor wiret il-liġijiet li għandna u, wara talba tagħna stess, il-Kummissjoni Venezja, li l-membri tagħha huma esperti f'dan il-qasam, tatna parir fejn nistgħu nkomplu ntejbu.

Ta' min jgħid ukoll li fejn aħna konna diġà lħaqna bdejna nbiddlu, qalulna li għamilna pass fid-direzzjoni t-tajba.

Ħalli nagħti eżempju b'qasam li naf li jattira ċerta kritika, u nieqaf hawnhekk: dak tal-ħatra tal-ġudikanti.

Sal-lum taħt kwalunkwe gvern kien il-Prim Ministru li jagħti parir lill-President u jaħtar bħala maġistrat jew imħallef lil min irid hu, għalkemm naturalment dan irid ikun soġġett anke għar-rekwiżiti tal-esperjenza li tesiġi l-Kostituzzjoni.

Aħna, bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, għamilna sistema fejn l-ewwel l-ismijiet ikunu jridu jiġu approvati minn kumitat indipendenti – u naħseb li llum ħadd ma għandu dubju dwar l-indipendenza ta' dan il-kumitat – u mbagħad huwa biss wara li l-ismijiet jiġu approvati minn dan il-kumitat li l-gvern ikun jista' jagħżel minn dawk l-ismijiet tal-kandidati biex jinħatru bħala maġistrati jew imħallfin.

Issa l-Kummissjoni Venezja qed tgħidilna: Imxu pass ieħor billi teliminaw kompletament ir-rwol tal-Eżekuttiv minn din il-ħaġa u aħna nirrikonoxxu li dan kien pass pożittiv.

Allura gvern li qed jieħu dawn il-passi pożittivi huwa gvern li qed jikkalpesta r-rule of law?!

Hawn se jkolli nerġa' niġi għal dak li għedt fil-bidu.

Intenni li għalija huwa ta' dispjaċir kbir li f'kamra mimlija barranin ikun hemm Maltin bħali u bħalek li quddiem il-barranin ipinġu realtà li jafu li mhijiex vera, u jgħidu li f'Malta xejn ma qed jaħdem, li Malta qisha l-Wild West, li f'Malta m'hawnx liġijiet, m'hawnx pulizija u m'hawnx qrati u li f'Malta kkollassa kollox!

Nerġa' ngħid li dan it-tip ta' diskors niżel għasel u balzmu għal min ilu ħafna jipprova jattakka dawk l-aspetti fis-sistema tagħna li jirrenduna kompetittivi u jattiraw ix-xogħol.

Għalhekk, għal darb'oħra ntenni li, filwaqt li internament huwa aċċettabbli li jkun hemm il-kritika – anzi f'demokrazija hija xi ħaġa pożittiva li wieħed jiddibatti, jikkritika u jitmasħan – fl-istess ħin irridu nirrispettaw il-prinċipju li Malta tiġi l-ewwel u qabel kollox.

MAĦFRIET PRESIDENZJALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il maħfra Presidenzjali ngħatat mill-4 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kif inbidlet is-sentenza jew kundanna li dwarha ngħatat il-maħfra?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, il-Ministru semma l-Kummissjoni Venezja, li fuq talba tal-Gvern ħadet speċi ta' x-ray lill-istat istituzzjonali u s-saltna tad-dritt tagħna.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'rimarki kien hemm għall-inizjattivi li ħa l-Gvern mill-2013 'il quddiem biex nallinjaw mal-istandards bażiċi li tistenna minna mhux biss il-Kummissjoni Venezja, imma anke l-Kummissjoni GRECO (Group of States Against Corruption), li qabel l-2013 kienet tibgħat rapporti fejn kienet tiddeskrivi lilna u lill-istat tal-ġudikatura tagħna bħala country jamboree, eċċ.?

Għax, wara kollox, dan mhux l-ewwel rapport li kellna.

Għalhekk, jista' l-Ministru jgħidilna x'qalet il-Kummissjoni Venezja għal dawk li huma avvanzi li għamilna f'dan ir-rigward mill-2013 'il quddiem?

OWEN BONNICI: Sinjura President, fil-fatt jien se nibda billi ngħid x'ma fihx ir-rapport tal- Kummissjoni Venezja.

Ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja ma fihx li f'pajjiżna għandna sistema fejn xejn mhu qed jaħdem!

Kien hemm min qal, anke f'dan il-Parlament, li f'pajjiżna r-rule of law ma jaħdimx u li għandna sistema ta' kriżi ta' repeated failures.

Il-Kummissjoni Venezja lanqas kelma waħda ma qalet biex tagħti lil wieħed x'jifhem li f'pajjiżna għandna xi stat fejn ir-rule of law ma jaħdimx.

Li qalet il-Kummissjoni Venezja hu li hemm punti fejn nistgħu nkomplu ntejbu, u jien kont l-ewwel wieħed li għedt li hemm punti li rridu nkomplu ntejbuhom.

Fil-fatt, jekk wieħed iħares lejn il-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista fejn tidħol il-ġustizzja, kemm dak tal-2013, kif ukoll dak tal-2017 – ara l-Partit Nazzjonalista fl-2017 lanqas sentenza waħda ma kiteb fuq il-ġustizzja fil-Manifest Elettorali tiegħu! – aħna konna pproponejna li nkomplu ntejbu u mmexxu l-qasam tal-ġustizzja 'l quddiem għax nifhmu li rridu nkomplu ntejbuh.

Il-Kummissjoni Venezja elenkat numru ta' punti li qalet li għandu jkun hemm titjib dwarhom, imma nerġa' nenfasizza li bl-ebda mod ma kien hemm xi diskors fis-sens li aħna għandna xi kollass fis-sistema tar-rule of law.

Anzi hi qed tgħidilna li s-sistema tagħna taħdem u li għandna nkomplu ntejbuha b'dan il-mod.

Jien l-ewwel wieħed favur li nkomplu ntejbu s-sistema tagħna.

Interpellant staqsieni dwar il-Kummissjoni Venezja, nixtieq nerġa' nagħmilha ċara minn fejn twieldet l-idea li aħna stess nitolbu lill-Kummissjoni Venenzja tiġi u tagħmel x-ray tas-sitwazzjoni legali ta' pajjiżna.

Fil-fatt din twieldet wara laqgħa li kellna mal-LIBE Committee (European Parliament Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs), ippresedut minn Sophie in 't Veld, li hija Membru tal-Parlament Ewropew.

Ta' min jgħid li preżenti għal din il-laqgħa kien hemm diversi Membri ta' din il-Kamra, u matul din il-laqgħa l-Onor.

Sophie in 't Veld stess staqsietna: 'Intom tiddejqu jekk il-Kummissjoni Venezja jkollha tagħmel x-ray tas-sitwazzjoni legali ta' pajjiżkom u tagħmel rapport dwaru?'

U aħna, min-naħa tagħna, għednielha: 'Niddejqu?!

Aħna xi rridu niddejqu?!

Aħna għandna fiduċja fis-sistema tagħna, nafu li taħdem, u rridu nkomplu ntejbuha!'

U ma kellniex problema li nitolbu aħna stess l-opinjoni tal-Kummissjoni Venezja dwar dawn l-aspetti!

Din qed nispjegaha b'mod partikolari minħabba li f'xi ġurnali erġajt rajt il-falsità li aħna bgħatna l-ittra għax bagħatha ħaddieħor.

X'għamel ħaddieħor jara hu, u aħna nirrispettaw dak li għamel, imma fattwalment l-offerta min-naħa tal-Onor. in 't Veld saret qabel ma bagħat l-ittra ħaddieħor, kif wara kollox kellu kull dritt li jibgħat.

Hawn qed nirreferi għall-Onor.

Membru Olandiż li jpoġġi fil-Kunsill tal-Ewropa.

Fil-fatt, fir-rapport tagħha l-Kummissjoni Venenzja kkonkludiet dak li aħna ilna nafu, ċjoè, li s-sistema tagħna taħdem, li s-sistema legali tagħna tiffunzjona u li hemm oqsma li għandna nkomplu ntejbuhom.

Aħna disposti li l-aġenda riformista tagħna, li bdiet mis-sena 2013, tkompli għaddejja billi nkomplu nbiddlu u nkomplu ntejbu ħalli nkomplu nsaħħu r-rule of law f'pajjiżna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar qabdiet ta' droga reġistrati mit-Taqsima kontra d-Droga fi ħdan il-Korp tal-Pulizija, kif ukoll każi ta' qabdiet li ġew riferuti lilha mid-Dipartiment tad-Dwana, bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8757; u

Tagħrif dwar każijiet fejn il-pulizija arrestat passiġġiera fuq trasport bil-baħar bejn Malta u Sqallija li kellhom id-droga fil-pussess tagħhom, bejn l-2013 u Novembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8758.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali.

Il-Prim Ministru.

STQARRIJIET MINISTERJALI

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, nixtieq nagħmel stqarrija qasira dwar cyber attack li seħħ fissistemi talBank of Valletta.

Nagħmilha ċara li qed nagħmel din listqarrija bħala Prim Ministru in vista li lBank huwa wieħed maġġuri għallekonomija ta' pajjiżna.

Illum wara nofsinhar, kelli laqgħa maċChairman, Chief Executive u t-tmexxija talBank of Valletta, filpreżenza talBank Ċentrali, lMFSA (Malta Financial Services Authority), ilMinistru talFinanzi u sSegretarju Parlamentari għasServizzi Finanzjarji.

Din illaqgħa saret minħabba limpatt li scyber attack għandu fuq ilBank of Valletta u għalhekk fuq lekonomija Maltija.

S'issa ġew stabbiliti dawn ilfatti.

Dalgħodu, ftit wara lftuħ tannegozju, ilBank of Valletta nduna li kien hemm problema firreconciliation ta' transazzjonijiet internazzjonali, liema eżerċizzju jsir ta' kull filgħodu.

Ftit wara, lawtoritajiet tassigurtà Maltin informaw lill-Bank li huma kienu ġew informati minn networks internazzjonali tassigurtà li lBank kien ġie targeted f'cyber attack.

Jidher li lattakk, li kien pjuttost elaborat, oriġina minn barra lpajjiż.

Fi żmien madwar 30 minuta, ilBank waqqaf ilpagamenti internazzjonali li kienu ġew maħluqa u li kienu saru lejn banek f'erba' pajjiżi differenti, jiġifieri rRenju Unit, lIstati Uniti, irRepubblika Ċeka u Hong Kong.

IlBank talab lillcorrespondent banks tiegħu biex iwaqqfu dawn ilpagamenti u saru wkoll kuntatti malbanek involuti biex jiġu reversed pagamenti li setgħu laħqu saru.

Sadattant, biex tiġi minimizzata lpossibilità li jkun hemm aktar attakki, ilBank iddeċieda li jwaqqaf loperat tiegħu temporanjament.

Matul dawn issigħat qed isiru eżamijiet tassistemi bilgħan li wieħed jiċċekkjahom sewwa.

Kif jintemm dan lezerċizzju, u kif ikun żgurat li jkun sigur li jsir hekk, issistemi u loperat talBank se jitpoġġew millġdid online.

Ġejt assigurat mittmexxija talBank of Valletta li ddepożiti u lfaċilitajiet miżmuma filBank huma siguri.

Tajjeb inserraħ moħħ kulħadd dwar hekk.

Irregolatur informani wkoll li banek oħra ma rrapportaw lebda tip t'attakk.

Ninsab informat li lPulizija qiegħda tinvestiga, u għaddejja inkjesta maġisterjali.

IlGvern informa linNational Cyber Security Committee u skatta mekkaniżmu li permezz tiegħu esperti mqabbda millistess sistema daħlu biex jgħinu lillesperti talBank of Valletta.

Bħala Gvern nixtieq nassigura li qed nagħtu lappoġġ tagħna kollu lillBank of Valletta, kif nagħtu lil kull istituzzjoni oħra filpajjiż.

Lgħan ta' din listqarrija mhuwiex li tieħu post stqarrijiet talBank of Valletta, iżda biex inserraħ moħħ ilfamilji u n-negozjanti li flushom jinsabu siguri, u li linkonvenjenza li qed tiġi sofferta millklijenti hija intenzjonata biex jiġu protetti listess klijenti.

Għamiltha ċara malBank li huwa importanti li, filwaqt li lBank jgħaġġel kemm jista' jkun biex jirranġa ssitwazzjoni u jerġa' jibda jopera, ilprijorità hi ssigurtà u lintegrità talistess istituzzjoni, u li flus innies jibqgħu siguri, kif inhuma.

Sadattant, qed isiru arranġamenti malBank Ċentrali u entitajiet oħra biex isiru arranġamenti alternattivi, fosthom dwar pagamenti tasservizzi soċjali u pagamenti ta' persuni li jinsabu msifrin.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): L-ewwel nett, Sinjura President, nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru ta' din l-Istqarrija Ministerjali.

Nifhem li din hija xi ħaġa ta' materja sensittiva ħafna u li, sakemm ma jkollokx l-informazzjoni kollha – jiġifieri, sħiħa u kompluta – ikun imprudenti li wieħed jikkummenta b'mod ġeneriku.

Jekk huwa possibbli, f'dan l-istadju nixtieq inkun naf ukoll – però jekk mhuwiex possibbli, jien nifhimha, u l-għaġla fuq din il-ħaġa mhijiex prijorità – jekk f'dan l-attakk hemmx l-estremitajiet ta' disclosure obligations fil-konfront ta' Kapitlu 5 tal-listing rules, in vista tal-fatt li l-Bank of Valletta huwa listed fuq l-iStock Exchange.

Kieku jkun tajjeb jekk il-Prim Ministru jidhirlu li jista' jwieġeb din il-mistoqsija, imma jekk le, kif għedt diġà, f'dan l-istadju l-prijorità mhiijiex l-għaġla imma huwa l-konfort li din it-tip ta' tweġiba ġġib magħha.

Minbarra li jien nitlob lill-Gvern biex jiggarantixxi serħan tal-moħħ rigward dan l-attakk, nixtieq li jiggarantixxi wkoll li jittieħdu l-passi kollha biex jiġi eżaminat hemmx xi structural weaknesses fis-sistema li l-Bank jadopera, u dan sabiex nassiguraw ukoll li dan l-attakk ma jiġi ripetut bl-ebda mod.

Mill-Istqarrija Ministerjali li għadu kif għamel il-Prim Ministru, qed nifhem li hawn qed nitħaddtu dwar issue monetarja, u allura dwar ammonti ta' flejjes.

Il-Gvern diġà għandu xi informazzjoni f'dan ir-rigward?

Għal darb'oħra, nerġa' niġbed l-attenzjoni li l-għaġla mhijiex l-aktar ħaġa importanti hawnhekk.

Nixtieq nistaqsi wkoll insterqitx, itteħditx jew ġietx mittiefsa informazzjoni kunfidenzjali, jiġifieri data, u mhux flus biss.

Qed ngħid dan ukoll għax il-Bank of Valletta, taħt l-istrutturi tal-OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development), jaqa' taħt id-definizzjoni ta' dak li huwa a systemically important bank, u ċjoè, bank f'pajjiżna li tant hu kbir li m'għandniex inħarsu biss lejn il-bank fih innifsu, imma wkoll lejn il-konsegwenzi tal-bank fis-sistema finanzjarja bankarja ekonomika Maltija.

Nafu li l-Bank of Valletta għandu 'l fuq minn 20,600 shareholder, u allura l-interess tagħna bħala Oppożizzjoni mhuwiex biss lejn il-klijenti tal-bank, imma wkoll lejn l-azzjonisti tal-bank għax dan l-investiment huwa tagħhom ukoll.

Nixtieq nistaqsi wkoll lill-Prim Ministru jekk għandux informazzjoni – u għal darb'oħra, jekk m'għandux din l-informazzjoni jew għadha ma ġietx stabbilita fil-mument ma jimpurtax; lanqas hawnhekk l-għaġla mhi prijorità – dwar jekk ġietx mittiefsa l-correspondent accounting structure tal-Bank, jew inkella jekk dan il-hacking sarx fuq accounts differenti.

Finalment, partikolarment jekk jiġi kkonfermat li dan l-attakk sar minn entità barranija, aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni nifhmu li dan huwa attakk fuq pajjiżna u mhux sempliċement fuq bank, għax dan huwa attakk fuq bank Malti li huwa tal-Maltin.

Għalhekk, il-pożizzjoni tagħna se tkun waħda ta' kawtela fejn l-ewwel naraw l-informazzjoni, imma fuq kollox nagħmlu minn kollox biex nikkoperaw ħalli nassiguraw li l-investiment tal-Maltin, tax-shareholders, tal-azzjonisti, tas-sistema finanzjarja u tal-klijenti tal-Bank of Valletta jiġi protett.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Mela la m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Prim Ministru biex jikkonkludi r-rimarki tiegħu.

JOSEPH MUSCAT: Sinjura President, nibda billi nirringrazzja lill-Kap tal-Oppożizzjoni tal-ispirtu li bih għamel ir-rimarki tiegħu, li naħseb huwa spirtu koperattiv, u dan huwa importanti.

Se nibda mill-aħħar punt li huwa għamel, ċjoè li dak kollu li qegħdin nagħmlu u li rridu nagħmlu aħna f'din il-Kamra għandna nagħmluh biex nipproteġu l-interessi tal-pajjiż u tal-Maltin u l-Għawdxin.

Issa se nipprova nwieġeb il-mistoqsijiet li saruli mill-aħjar li nista'.

L-ewwel nett, irrid nagħmel premessa.

Kif għedt, fil-bidu tal-istqarrija ministerjali, jien m'iniex qed nagħmel din l-istqarrija bħala Gvern li huwa shareholder tal-Bank, u lanqas mhu qed nagħmel din l-istqarrija għax billi l-Gvern huwa shareholder tal-Bank, b'xi mod jew ieħor iħoss li jrid jirrispondi f'isem il-Bank.

Jien, bħala Prim Ministru, qed nagħmel din l-iStqarrija Ministerjali minħabba l-punt li qajjem il-Kap tal-Oppożizzjoni, ċjoè, li l-Bank huwa kklassifikat li għandu effett sistemiku fuq l-ekonomija Maltija.

Għalhekk jien ħassejt – u naħseb li din hija deċiżjoni tajba – li, filwaqt li teknikament stajt ngħid li dan huwa Bank privat li hu public listed, nirreferi s-sitwazzjoni lejn it-tmexxija tal-bank u full stop fresh line, anke minħabba l-mod kif il-Bank of Valletta hu kklassifikat, jiġifieri li għandu effett sistemiku fuq is-sistema Maltija, kelli niġi hawnhekk u nagħti update tas-sitwazzjoni li nafu biha mhux bħala shareholders imma bħala Gvern ta' pajjiż li hu responsabbli mill-ekonomija tal-pajjiż.

Qabel ma niġi biex nagħmel il-punti l-oħra xtaqt nagħmel dan il-proviso ċar ħafna minħabba kwalunkwe riperkussjonijiet oħra li jista' jkun hemm fir-rigward ta' kif qed tingħata din l-informazzjoni.

Dan iwassalni għall-ewwel mistoqsija li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni, jiġifieri jekk il-Bank huwiex se jagħmel xi tip ta' stqarrija fuq l-iStock Exchange.

Huwa totalment f'idejn il-Bord tal-Bank li jieħu dawk id-deċiżjonijiet.

Il-Gvern ma jistax jagħmel dik l-evalwazzjoni, m'għandux l-informazzjoni neċessarja biex ikun jista' jagħmel dik l-evalwazzjoni u, fil-verità, lanqas għandu jkollna dik l-informazzjoni li twassalna biex nagħmlu dik l-evalwazzjoni.

It-tielet punt li għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni kien jekk hemmx structural weaknesses fis-sistema tal-Bank of Valletta.

Hawnhekk se naqsam it-tweġiba f'żewġ partijiet.

L-ewwel nett, fil-fehma tiegħi l-fatt li l-Bank induna bl-attakk qabel ma ġie informat internazzjonalment, li s-sistemi ġew shut down f'anqas minn 30 minuta u ttieħdet deċiżjoni li ma kienet faċli xejn – għax mhijiex ċajta li you shut down the operations of the Bank anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' sistemi internazzjonali fi żmien 30 minuta – juri li hemm struttura soda sew.

Din hija rimarka li bilfors kelli nagħmilha għax din ma kinitx xi deċiżjoni minuri, anzi kienet maġġuri ħafna, jekk ma kinitx ukoll waħda mill-aktar deċiżjonijiet maġġuri li tista' tieħu fl-operazzjoni ta' kwalunkwe entità.

Raġuni oħra li turi li l-istruttura ta' dan il-Bank hija waħda soda kienet li dan induna bid-diskrepanzi qabel ma ġie alerted internazzjonalment.

Naħseb li din kienet waħda mit-tipping points għax, li kieku s-sitwazzjoni kienet differenti u li kieku l-Bank ġie informat minn barra li qed jiġri xi ħaġa u qabbduh jiċċekkja l-affarijiet tiegħu, f'dak il-każ jien l-ewwel wieħed kont inkun inkwetat ħafna.

Bħalissa x'inhi s-sitwazzjoni, Sinjura President?

Hawnhekk se nitkellem mill-ġdid fir-rigward tal-Gvern.

Għandna bank, l-akbar bank li hawn f'Malta - bejn wieħed u ieħor dan imexxi nofs l-ekonomija Maltija fis-sens tat-tranżazzjonijiet li jaffettwawh - u dan il-Bank ilu ġurnata magħluq.

Dan ifisser li bħalissa nofs l-ekonomija Maltija ma ċaqilqitx il-flus, fatt li minnu nnifsu jħalli effett enormi.

Dan ħalla wkoll effetti b'mod individwali għax min bħalissa qiegħed barra bil-credit card tal-Bank of Valletta seta' sab diffikultajiet biex jiġbed il-flus.

Naf – u safejn naf jien il-Bank se jagħmel xi stqarrija minn hawn u ftit tal-ħin ieħor – li ntlaħqu ftehimiet mal-credit card companies – mal-Visa u mal-Master Card – biex jagħtu aktar leeway fis-sens illi, jekk dak li jkun inqabad f'sitwazzjoni li jrid iħallas il-lukanda, sakemm l-operazzjonijiet jerġgħu jiġu għan-normal, l-allowances ta' dawk il-persuni jiġu miftuħa bil-window neċessarja.

Mill-ġdid, jien m'iniex qiegħed f'pożizzjoni li nagħti d-dettalji għax m'iniex au courant tad-dettalji tekniċi kollha, imma naf li bħalissa l-Bank kien qed jaħdem fuq dik it-tip ta' soluzzjoni.

Għandna wkoll sitwazzjoni fejn, għada, madwar 12,000 persuna jridu jieħdu pagamenti tas-servizzi soċjali, u ħafna minnhom dawn jgħaddu through direct credit mill-Bank of Valletta.

Jien naħseb li jekk ikun hemm delay ta' xi ftit sigħat biex dawn il-flus jiddaħħlu fil-kontijiet tal-bank ta' persuna mhijiex se tagħmel xi differenza enormi, imma jrid ikollna l-contingency planning kollu f'postu, u fil-fatt hemmhekk daħal il-Bank Ċentrali biex jekk ikun hemm bżonn jinħarġu anke ċekkijiet tal-Bank Ċentrali f'dan ir-rigward.

Min-naħa tal-Bank qed tiġi eżaminata wkoll il-possibbiltà li wieħed jiftaħ l-operazzjonijiet ftit ftit, u hawnhekk se nerġa' niġi għall-punt li bħalissa huwa l-aktar importanti.

Il-flus tan-nies m'humiex qegħdin fil-periklu, jiġifieri m'hemmx sitwazzjoni bħal dik li naraw fil-films fejn il-Bank tilef il-flus tan-nies, jew inkella li filli wieħed kellu €1,000 u filli mar jiċċekkja kemm għandu flus il-Bank bil-card u ma sab xejn.

Il-flus tan-nies qegħdin hemmhekk u se jibqgħu hemmhekk.

Dak li jrid jiġi assigurat bħalissa huwa li kif tinxtegħel is-sistema, is-sistema se tkun imnaddfa u mhux se terġa' tinħoloq l-istess problema minn hawn u 12-il siegħa oħra, ġurnata oħra jew ġimgħa oħra.

Għalhekk il-bilanċ li jrid jintlaħaq huwa bejn li l-Bank ikun operattiv kemm jista' jkun malajr … U mill-ġdid hawn m'iniex qed nitkellem bħala shareholder, imma qed nitkellem għax huwa fl-interess tagħna li Bank li jikkontrolla nofs l-ekonomija jkun back in line malajr kemm jista' jkun.

Imma l-ewwel irridu nkunu ċerti li s-sistema tal-Bank hija tajba u li l-attakk, li nqabad fil-bidu tiegħu, ma jkunx qiegħed b'xi mod jew ieħor – u hawn forsi se nuża terminoloġija żbaljata – dormant fis-sistema.

Biex din l-analiżi ssir b'reqqa tieħu l-ħin u għalhekk trid issib bilanċ bejn li tgħaġġel kemm jista' jkun u bejn li meta s-sistema titpoġġa f'postha ma tagħtix aktar problemi.

Jien ġejt informat ukoll li l-Bank qed jagħmel review interna u se jsiru l-inkjesti interni kollha biex jaraw minn fejn daħal dan il-virus, minn fejn daħal dan l-attakk u minn fejn daħal dan il-malware – jekk huwa malware – għax minn xi mkien dan ikun daħal.

Iridu jaraw jekk dan daħalx minħabba li xi ħadd kiser xi protokoll xi mkien, jiġifieri, ikun iddawnlowdja fis-sistema xi email li mhux suppost ikun iddawnlowdja; jekk din kinitx kwestjoni ta' phishing; jew inkella jekk, minkejja li kulħadd segwa kollox bl-eżatt, l-attakk li sar tant kien sofistikat li seħħ xorta waħda.

Ma naħsibx li għandna ngħaġġlu imma għandna nħallu lill-Bank jagħmel l-affarijiet tiegħu u jirrapporta lix-shareholders skont kif jaħseb li hu l-aħjar u skont ir-regoli stabbiliti.

Jien għandi indikazzjoni taċ-ċifra, u din iċ-ċifra se nkun qed naqsamha mal-Kamra; imma qabel irrid ngħid l-informazzjoni li għandi s'issa dwar kif saru t-tranżazzjonijiet.

Ħafna nies – jien wieħed minnhom – jibdew jaħsbu: Imma tista' tidħol f'sistema ta' bank u toħloq tranżazzjoni li biha l-flus imorru xi mkien ieħor?

L-ewwel nett, tajjeb nispjega li dak li ġara f'dan il-każ kien li nħolqu tranżazzjonijiet li ma kinux veri, dawn intefgħu f'kontijiet f'banek oħra … Jiġifieri dawn jafu fejn marru l-kontijiet, jafu f'liema sistema marru, jafu f'liema pajjiżi marru u jafu wkoll f'liema banek marru.

Issa s-sistema tista' tkun elaborata biżżejjed biex dawn il-kontijiet reġgħu ċaqalquhom f'kontijiet oħra, eċċ. Imma, b'sistema bħal din qatt ma tista' titlef il-fil għax din dejjem tkun taf kull ċenteżmu fejn iċċaqlaq u kif iċċaqlaq.

Il-problema kienet li nħolqu tranżazzjonijiet li huma fittizji u li fis-sistema daħlet xi ħaġa li ħolqot dawn it-tranżazzjonijiet.

Huwa importanti ħafna li nagħmilha ċara li dan ma jfissirx li ċ-ċifra li se nsemmi tneħħiet jew intilfet minn ġol-kontijiet tan-nies.

L-ammont li ġie identifikat huwa dak ta' €13-il miljun, li ġew ittrasferiti f'erba' pajjiżi differenti u f'banek differenti permezz ta' dawn it-tranżazzjonijiet.

Nerġa' ngħid li l-flus tan-nies jinsabu siguri, u jien ingħatajt update li ammont minn dawn il-flus diġà ġew imblokkati fis-sistema u ammont ieħor bdew jiġu meħuda lura fis-sistema wkoll.

Madanakollu, kif għedt diġà, iċ-ċifra hija ta' madwar €13-il miljun, li parti minnhom kienu ewro, parti minnhom kienu dollari Amerikani u parti oħra minnhom kienu liri sterlini.

Sinjura President, fl-aħħar mill-aħħar, il-punt prinċipali tiegħi huwa li nħallu lill-bank jopera u jwieġeb skont ir-regoli u l-liġijiet tagħna, u hawnhekk aħna qed nitkellmu biss biex inserrħu moħħ in-nies.

Nittama li f'din il-Kamra kulħadd jingħaqad miegħi biex inserrħu moħħ in-nies li flushom qegħdin safe, u jien l-ewwel wieħed li nenfasizza li anke jekk hemm cost ekonomiku, … Fil-fatt, kull siegħa li l-Bank jagħmel magħluq hemm spiża li huwa diffiċli li tikkwantifikaha mill-ewwel, u dawn huma flus mitlufa għall-ekonomija Maltija.

Imma jien kont l-ewwel wieħed li appellajt lit-tmexxija tal-Bank li aħjar nistennew ftit u kulħadd igerger ftit minħabba li ma jkunx jista' jagħmel tranżazzjonijiet, iħallas il-kontijiet, eċċ, milli s-sistemi jerġgħu jitpoġġew online qabel ma jkun aċċertat li l-affarijiet qegħdin f'posthom.

Fl-aħħar mill-aħħar, dan huwa l-messaġġ li jien nixtieq inwassal, u dan kollu qed isir għall-integrità tal-istituzzjoni u għall-ġid ta' kulħadd.

Nixtieq nirringrazzja mill-ġdid lill-Kap tal-Oppożizzjoni għall-pożizzjoni li ħa.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Joe Mizzi.

PERMESS TAL-KAMRA

JOE MIZZI: Sinjura President, nitlob il-permess sabiex jitressqu żewġ mozzjonijiet mingħajr avviż.

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

FIL-KOMPOŻIZZJONI

TAL-PARLAMENT MALTI

GĦALL-ASSEMBLEA PARLAMENTARI

TAL-ORGANIZZAZZJONI

GĦAS-SIGURTÀ U KOOPERAZZJONI FL-EWROPA

Illi, b'referenza għallMozzjoni 30 mgħoddija millKamra tadDeputati fil11 ta' Lulju 2017, li taħtar iddelegazzjoni talParlament Malti għallAssemblea Parlamentari talOrganizzazzjoni għasSigurtà u Kooperazzjoni flEwropa, ilKamra tirriżolvi li, għalLaqgħa taxXitwa ta' din lAssemblea li se tinżamm ġewwa Vjenna, lAwstrija, bejn il21 u t22 ta' Frar 2019, lOnor.

Byron Camilleri jissostitwixxi lillOnor.

Rosianne Cutajar, Kap tadDelegazzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ANTHONY AGIUS DECELIS (Segretarju Parlamentari għall-Persuni b'Diżabilità u Anzjanità Attiva): Nissekonda.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni, kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

MOZZJONI BIEX IL-GVERN IŻID

IS-SOMMA LI JISTA' JISSELLEF PERMEZZ TA' ĦRUĠ TA' STRUMENT TA' DEJN

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Għandi messaġġ mingħand il-President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President:

AĠENT PRESIDENT

L-Aġent President, wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Mozzjoni Numru 203, hawn mehmuża, skont is-subartikolu (4) tal-artikolu 13 tal-Att dwar Self tal-Gvern u l-Amministrazzjoni tad-Dejn Pubbliku (Kap. 575 tal-Liġijiet ta' Malta), tirrakkomanda l-imsemmija mozzjoni għall-konsiderazzjoni tal-Kamra.

12 ta' Frar 2019

Il-Ministru Edward Scicluna.

Billi huwa pprovdut, fl-artikolu 13 tat-Att dwar Self tal-Gvern u l-Amministrazzjoni tad-Dejn Pubbliku, u speċifikament bis-subartikolu (4) tal-artikolu 13, li l-ammont massimu ta' dejn tal-Gvern Ċentrali pendenti miżmum separatament fil-forma ta' ħruġ ta' strument ta' dejn huwa soġġett għal strument statutorju li jrid jiġi intavolat fil-Parlament u jiġi approvat b'riżoluzzjoni parlamentari;

U billi fit-28 ta' Mejju tas-sena elfejn u tmintax (2018) kien ġie riżolut li ammont massimu ta' dejn tal-Gvern Ċentrali pendenti fil-forma ta' strument ta' dejn tal-Gvern mhux negozjabbli ma jkunx aktar minn €200,000,000 (mitejn miljun ewro);

U billi sal-lum l-ammont ta' dejn pendenti tal-Gvern ċentrali miżmum fil-forma ta' strument ta' dejn tal-Gvern mhux negozjabbli, inkluż ir-Retail Savings Bonds tal-Gvern ta' Malta, laħħaq is-somma ta' madwar €192.25 miljun;

U billi f'dan iż-żmien settur partikolari tal-popolazzjoni jintlaqat aktar ħażin mir-rati baxxi tal-imgħax, din is-sena l-Gvern se jerġa' joħroġ ammont ieħor ta' savings bonds li joffri rata ta' imgħax aħjar minn dik li bħalissa qegħdin joffru l-banek kummerċjali;

Issa għalhekk qed jiġi b'dan riżolut li l-ammont massimu ta' dejn tal-Gvern ċentrali pendenti fil-forma ta' strument ta' dejn tal-Gvern mhux negozjabbli, inkluż ir-Retail Savings Bonds tal-Gvern ta' Malta, jkompli jiżdied għas-somma ta' mhux akar minn €300,000,000 (tliet mitt miljun ewro).

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Frar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sinjura President, l-ewwel nett, naħseb ikun tajjeb jekk nibda billi nagħmilha ċara li hawnhekk qed nitkellmu fuq l-Abbozz ta' Liġi li se jimplimenta l-miżuri tal-Estimi għal din is-sena, u qed nagħmilha ċara dwar x'inhi l-materja tas-suġġett għax waqt id-diskussjoni li kienet għaddejja f'dan il-Parlament kien hemm min żvija ħafna minn dan is-suġġett.

Ovvjament, id-Deputati kollha huma liberi li jiġu hawnhekk u jitkellmu fuq is-suġġett li jidhrilhom; imma, biex inkunu ġusti ma' dak li fil-verità qegħdin nitkellmu hawnhekk, ta' min jagħmilha ċara li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-Baġit li ppreżenta l-Ministru Edward Scicluna s-sena li għaddiet u li jrid jiġi implimentat matul din is-sena.

Nixtieq nirreferi b'mod partikolari għal żewġ diskorsi li saru waqt dan id-dibattitu u li għandhom x'jaqsmu mas-sitwazzjoni ta' pajjiżna.

Fil-fatt, din il-ġimgħa stess kellna Deputat li qal illi għand kull familja li qed jidħol waqt li jkun qed jagħmel il-home visits qed isib sitwazzjoni diffiċli, u dan qalilna li hu qed joqgħod jibki mar-residenti.

Min sema' lil dan id-Deputat jitkellem żgur li ħa l-impressjoni li dan qisu xi Santa Marija Goretti biex, Alla jbierek, f'kull home visit li għamel sab l-agħar sitwazzjoni li rat Malta matul dawn l-aħħar snin, sitwazzjoni tal-biki u tat-theżżiż tas-snien!

Imbagħad kellna Deputat ieħor li, skont hu, pajjiżna sar il-pajjiż tal-vouchers u tal-food banks, jiġifieri, ta' min m'għandux x'jiekol.

Kif qed naraw, l-istampa li qed tiġi mpinġija hi li pajjiżna waqa' f'kataklissi totali, bħallikieku pajjiżna hu xi pajjiż tat-tielet dinja fejn il-maġġoranza tal-Maltin lanqas għandhom saqaf fuq rashom!

Matul l-intervent tiegħu, dan id-Deputat partikolari kompla jgħidilna li l-unika option hija li nerġgħu nniżżlu lin-nies fit-toroq sabiex jiddimostraw u jiġġieldu kontra din is-sitwazzjoni ekonomika li qed jgħixu fiha.

Din hija l-istampa li xi wħud mid-Deputati Nazzjonalisti – għax hawn irrid inkun ġust ukoll u ma ngħidx li d-Deputati tal-Oppożizzjoni kollha għamlu hekk, imma kienu biss xi wħud – ipprovaw ipinġu meta bdew jiddeskrivu s-sitwazzjoni ta' kataklissi li, skont huma, pajjiżna jinsab fiha bħalissa.

Sinjura President, jekk irridu nkunu ġusti mal-poplu hemm barra, meta niġu hawnhekk u npinġu sitwazzjoni fejn prattikament kulħadd jinsab għaddej minn perijodu ħażin immens, irridu nammettu li qed inkunu żleali u qed inpinġu stampa qarrieqa biex mingħalina nirbħu xi punti politikament.

Jien konvint li l-poplu kollu hemm barra ma jemminx li Malta għaddejja mill-agħar żmien ekonomiku li qatt għaddejna minnu, u li, kif qalu Deputati Nazzjonalisti stess, pajjiżna sar il-pajjiż tal-food banks!

Ikollok kważi titbissem meta tisma' lil min jgħid li llum il-poplu Malti m'għandux x'jiekol u li allura rridu ninżlu fit-toroq biex inwasslu l-messaġġ tagħna!

Ħalli nitkellem ftit fuq is-sitwazzjoni ekonomika li għandna f'pajjiżna llum.

L-ewwel nett, ta' min jgħid li l-progress ekonomiku li għaddej minnu pajjiżna llum ma nitkellmux fuqu aħna biss, jiġifieri m'huwiex biss il-Gvern li qed jikkonferma l-fatt li matul dawn l-aħħar snin għamilna progress ekonomiku kbir, għax anke l-credit rating agencies u istituzzjonijiet internazzjonali oħra qed jitkellmu fuq dan il-fatt.

Il-progress ekonomiku u finanzjarju ta' pajjiżna huwa wkoll prodott tal-budgets li saru, għax finalment l-ekonomija Maltija tavvanza 'l quddiem permezz tal-miżuri li jkunu mfassla u ppjanati f'baġit wara l-ieħor.

L-ekonomija Maltija mxiet passi ta' ġgant 'il quddiem.

Mhu veru xejn li pajjiżna huwa xi pajjiż tat-tielet dinja, kif ġie allegat hawn ġew, u dan se nurih fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi.

Sinjura President, ftit tas-snin ilu kellna ekonomija li fil-verità kienet f'riċessjoni.

Qabel l-2013, l-indikaturi ekonomiċi kienu qed juru li Malta kienet għaddejja minn riċessjoni u li l-ekonomija Maltija kienet qabdet it-triq tan-niżla.

Skont il-World Economic Forum – u rrid nenfasizza li hawnhekk m'iniex qed nikkwota lid-Deputat Laburista, Onor. Alex Muscat, jew inkella lill-Ministru għall-Finanzi, l-Onor.

Edward Scicluna, iżda lill-World Economic Forum, fejn nistgħu nassiguraw lil kulħadd li aħna m'għandniex il-poter jew l-influwenza li b'xi mod inpoġġu l-kliem f'ħalq din l-istituzzjoni dwar x'tgħid u x'ma tgħidx – l-ambjent ekonomiku ta' pajjiżna tela' mill-71 post għall-ewwel post fid-dinja!

Imbagħad, għal dak li huwa tkabbir ekonomiku, kellna sitwazzjoni fejn fis-snin ta' qabel l-2013 l-ekonomija ta' pajjiżna ma kibritx, anzi f'valuri reali kellna rigress ekonomiku u, kuntrarjament għal dan, illum l-ekonomija tagħna qed tikber b'medja ta' madwar 6%.

L-investiment barrani dirett ukoll żdied b'rata mgħaġġla ħafna matul dawn l-aħħar snin.

Fil-fatt, nista' ngħid li skont figuri uffiċjali, l-investiment barrani dirett f'pajjiżna kiber b'aktar minn €1 biljun – b'aktar minn €1 biljun, u mhux b'aktar minn €1 miljun! – u dan l-investiment ma marx f'settur wieħed.

Min sema' d-diskorsi li għamlu d-Deputati tal-Oppożizzjoni f'din il-Kamra nduna li dawn qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni li t-tkabbir ekonomiku ġej kollu minn sors wieħed.

Fil-fatt, din il-ġimgħa stess kellna Deputati li argumentaw illi l-fatt li fl-aħħar tas-sena l-Gvern qed jagħmel surplus u mhux deficit, jiġifieri, qed idaħħal aktar flus milli qed jonfoq, huwa ġej minħabba settur wieħed, minħabba l-iskema taċ-ċittadinanza permezz ta' investiment, jew inkella kif isejħulu l-kamp tal-Oppożizzjoni "il-bejgħ tal-passaporti", jiġifieri, dawn qed jipprovaw ibellgħuha lin-nies li bħalissa Malta sejra tajjeb minħabba din l-iskema biss!

Issa dan mhu veru xejn, u din hija gidba!

Madanakollu, huma qed jiġu f'din il-Kamra u mhux biss qed jipprovaw jiżgwidaw lid-Deputati, imma lil dawk kollha li jsegwu d-diskorsi tagħna.

Fil-fatt, jekk wieħed ikollu jeskludi għalkollox id-dħul li qed isir mill-iskema ta' ċittadinanza permezz ta' investiment, isib li l-finanzi tal-pajjiż xorta waħda sejrin tajjeb, jiġifieri, b'din l-iskema u mingħajrha xorta nibqgħu nagħmlu surplus.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk nispjegaw ukoll x'qed nagħmlu bil-flus li qed indaħħlu minn din l-iskema ta' ċittadinanza permezz ta' investiment.

Qed tingħata l-impressjoni li l-Gvern qed jinkludi l-flus li ġejjin minn din l-iskema fil-Baġit daqslikieku dan kien dħul normali, jiġifieri, li aħna qed nitfgħu dawn il-flus fil-Baġit u nużawhom għall-ispejjeż tagħna ta' kuljum: però dan mhuwiex il-każ.

Fil-fatt, aħna b'dawn il-flus qed nagħmlu xi ħaġa li l-gvernijiet tal-passat ma kinux jagħmlu għax il-maġġoranza assoluta ta' dawk il-fondi qed infaddluhom.

Illum dan il-pajjiż għandu Gvern li qed ifaddal f'fond għall-iżvilupp soċjali u nazzjonali – u aħna diġà rajna l-iskopijiet li għalihom qiegħed hemm dan il-fond nazzjonali – xi ħaġa li fil-passat ma kinitx issir.

Fil-fatt, proprju l-ġimgħa li għaddiet ġie ffirmat ftehim sabiex l-Awtorità tad-Djar, b'finanzjament ta' €50 miljun, li parti minnhom ġejjin minn dawn il-fondi, tibni mhux anqas minn 500 appartament għas-social housing, jiġifieri, għal dawk il-persuni li huma l-aktar fil-bżonn.

Is-setturi ekonomiċi kollha li mxew 'il quddiem … Issa, anke hawnhekk, f'din is-sitwazzjoni ma nkunx naf jekk għandix nidħak jew nibki għax, bid-dovut rispett lejn il-kollegi tiegħi tal-Oppożizzjoni, għalkemm m'għandix problema nirrikonoxxi li wħud minnhom jistgħu jkunu champions fil-liġi, minn kif tkellmu f'din il-Kamra jidhru li ma tantx għandhom idea tajba ta' kif taħdem l-ekonomija Maltija!

Pereżempju, skont uħud mid-Deputati tal-Oppożizzjoni l-ekonomija kibret minħabba l-iskema ta' ċittadinanza permezz ta' investiment, imma mbagħad kien hemm Deputati oħra tal-Oppożizzjoni li qalulna: Le, l-ekonomija Maltija kibret għax ġew il-barranin!

Bħallikieku, jekk iġġib lill-barranin, inti tista' tkabbar l-ekonomija mil-lum għal għada!

Sinjura President, dawn huma argumenti li ma jreġu xejn u li ma joħorġu minn imkien, jiġifieri, nerġa' ngħid bid-dovut rispett lejn il-kollegi tiegħi min-naħa tal-Oppożizzjoni li min jagħmel dawn l-argumenti m'għandux idea ta' kif taħdem ekonomija.

Din hi l-verità!

Biss biss, jekk wieħed iħares lejn l-investiment barrani dirett li ġie f'pajjiżna matul dawn l-aħħar snin isib li ammont kbir minnu mar fis-settur tal-manifattura.

Fil-fatt, mill-2013 sal-lum terz tal-investiment barrani dirett, jiġifieri terz ta' aktar minn €1 biljun, mar proprju fil-qasam tal-manifattura.

Issa, Sinjura President, Malta kollha taf li fil-passat kien hawn Ministri li kienu jilagħbu l-imħatri li dan is-settur għad jispiċċa minn pajiżna, għax kienu jgħidu li m'għadx hawn lok għall-manifattura f'pajjiżna.

Kienu jilagħbu l-imħatri dwar meta se tagħlaq il-manifattura f'pajjiżna.

Imma jirraġuna b'dan il-mod biss min m'għandux viżjoni ekonomika għal dan il-pajjiż.

Dażgur li hawn futur għall-manifattura f'pajjiżna!

Bla dubju li hawn futur!

Jekk fil-passat is-settur tal-manifattura kien qabad nieżel 'l isfel, mill-2013 sal-lum dan reġa' beda jgħolli rasu, u dan mhux biss grazzi għall-investiment barrani, imma wkoll għax il-Maltin stess kellhom fiduċja biżżejjed biex jieħdu s-sogru li jinvestu, u llum qed jaraw ir-returns f'dak l-investiment li għamlu.

Mela, minn naħa kellek lil min kien lest jilgħab l-imħatri u jipprova jbeżża' lil eluf ta' ħaddiema li jiddependu mis-settur tal-manifattura fid-diversi forom tiegħu, … Issa din l-instabilità kienet ġejja mill-Gvern stess.

Mela l-Gvern, li suppost qiegħed hemm biex jipprovdi viżjoni u stabilità, kien kważi jirredikola u jarmi lil dan is-settur billi jgħid li nistgħu nilagħbu l-imħatri li l-manifattura se tispiċċa minn pajjiżna!

Sinjura President, l-enfasi kbira li għamilna matul dawn l-aħħar snin sabiex innaqqsu l-piżijiet minn fuq il-familji, minn fuq in-negozji, minn fuq l-intrapriża u anke minn fuq il-manifattura għenu lis-setturi tal-manifattura u tat-turiżmu b'mod ġenerali sabiex jagħmlu kuraġġ u jinvestu.

Min jiġi f'din il-Kamra u jipprova jbellagħha lilna u lill-poplu Malti li l-ekonomija Maltija qed tikber minħabba settur wieħed biss qed jigdeb.

Anzi ħafna ekonomisti jgħidulek li parti mis-suċċess ekonomiku ta' pajjiżna huwa li Malta ma tiddependix minn settur wieħed biss.

Aħna m'aħniex bħal dak il-pajjiż li għandu settur wieħed biss sejjer tajjeb u allura kollox huwa marbut miegħu.

Malta ma tiddependix minn settur wieħed biss, u dak huwa t-tajjeb li fiha l-ekonomija Maltija, li tiddependi minn numru ta' setturi, fosthom mit-turiżmu, mill-farmaċewtika, mill-manifattura, mill-gaming, mis-servizzi finanzjarji u minn diversi setturi ġodda oħra li qed ninvestu fihom, fosthom il-Blockchain, il-kannabis mediku, l-edukazzjoni għall-istudenti barranin, kif ukoll l-universitajiet barranin, bħall-Università ta' Barts, li qed tgħallem il-mediċina lill-Maltin u anke lill-barranin.

Għandna ħafna niċeċ illi qed jikkontribwixxu biex l-ekonomija ta' Malta tikber u toħloq il-klima neċessarja.

Sinjura President, il-Gvern irid jagħti viżjoni u direzzjoni.

Imma, jien nistaqsi: X'viżjoni konna qed nagħtu bħala politiċi meta l-Prim Ministru ta' pajjiżna kien qed jgħidilna li qed jara l-maltemp riesaq lejn pajjiżna?

B'hekk ma tkun qed tagħmel xejn għajr taqta' qalb in-nies!

Jien x'irrid nisma' mingħand il-Prim Ministru u l-Ministri ta' pajjiżi, kliem ta' taqtigħ il-qalb jew inkella kliem li jinċentivani u jagħmilli kuraġġ?

U l-kuraġġ li jagħti l-Gvern preżenti mhuwiex ibbażat fl-ajru, imma huwa bbażat fuq il-fatt li huwa Gvern determinat li jindirizza l-problemi li hemm fil-qasam tal-ekonomija ħalli wieħed jagħmel il-kuraġġ li jinvesti f'dan il-pajjiż għax, fl-aħħar mill-aħħar, huwa jaf li jekk kemm-il darba jagħmel dak l-investiment, huwa se jara r-returns.

L-ebda investitur Malti jew barrani ma jinvesti fejn jaħseb li se jmur ħażin; imma, kull negozjant u kull missier ta' familja jara li jpoġġi flusu fejn iġib returns tajbin, u aħna dak hu li konna kapaċi nagħmlu.

Matul dawn l-aħħar snin, aħna konna kapaċi li bil-għaqal u bil-prudenza nibnu dik il-klima ekonomika neċessarja biex in-nies ikollha l-fiduċja, li huwa element kruċjali fil-qasam tal-ekonomija.

Jekk m'hemmx fiduċja, in-nies ma jinvestux, u min-naħa tagħhom l-investituri barranin ma jmorrux jagħmlu investiment fejn m'hemmx fiduċja.

Illum hemm il-fiduċja u n-nies, kemm il-Maltin kif ukoll l-investituri barranin, jemmnu li pajjiżna mhux biss sejjer tajjeb imma se jibqa' sejjer tajjeb.

Il-ġimgħa l-oħra rajna li l-Kummissjoni Ewropea mhux biss qed tara li l-ekonomija Maltija hija l-aktar waħda li sejra tajjeb mill-Ewropa kollha, iżda qed tipprevedi li din ix-xejra se tibqa' tipprevali anke matul is-snin li ġejjin.

Hawn min jgħidilna li aħna fortunati għax il-klima ekonomika li għandna llum hija differenti minn dik li kien hemm qabel.

Imma r-realtà hi li m'hemm l-ebda pajjiż fl-Ewropa li qed jikber bir-rata li qed nikbru biha aħna.

Qed ngħid dan għax argument ieħor li qed isir illum huwa li issa kollox hu faċli għax ir-rota ekonomika daret.

Madanakollu, irridu nifhmu li aħna llum m'aħniex qed nikbru daqskemm qed jikber ħaddieħor, imma qed nikbru tliet darbiet aktar mill-medja Ewropea!

Li kieku aħna qed nikbru daqs ħaddieħor, b'1% jew bi 2%, hemmhekk forsi kont nasal biex nibda nifhem lil min jagħmel dik it-tip ta' argumentazzjoni.

Imma, il-fatti qed juru bil-kontra.

Aħna m'aħniex qed nimxu mal-massa imma qed niġru 'l quddiem, u qed niġru 'l quddiem ħafna.

Meta għandek ekonomija li qed tikber medja ta' tliet darbiet aktar mill-bqija tal-Ewropa, xi ħaġa differenti dak il-pajjiż ikun qed jagħmel: imma dan l-Oppożizzjoni ma taċċettahx u ma tikkonċedihx għax tibqa' tinsisti li dan kollu qed jiġri b'kumbinazzjoni!

Issa, Sinjura President, finalment aħna x'qed nagħmlu b'dawk il-flus?

Għax fl-aħħar mill-aħħar l-aktar ħaġa importanti mhijiex li toħloq l-ekonomija, li tkabbar l-ekonomija jew inkella li toħloq aktar ġid, iżda kif tuża l-flus li qed jagħmel pajjiżna.

Fil-fatt, jien naħseb li din hi l-aktar ħaġa li taffettwa lin-nies hemm barra.

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn il-Baġit li ġie ppreżentat mill-Ministru Scicluna għal din is-sena, li baqa' jibni fuq il-budgets preċedenti, biex jifhem x'qiegħed ngħid.

Issa x-xogħol tagħna bħala politiċi huwa li nwasslu l-ġid li qed jiġi ġġenerat mill-ekonomija għand in-nies.

Niġi issa biex nitkellem fuq is-settur ta' housing affordabbli, u hawnhekk se nibda biex nagħmel distinzjoni fuq dan is-suġġett għax il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jipprovaw iħawdu l-imħuħ f'dan ir-rigward.

Tajjeb nispjegaw li l-housing soċjali jiġu bżonnu dawk il-persuni li jkollhom bżonn lill-Istat jgħinhom billi jipprovdilhom saqaf fuq rashom minħabba li jkunu nqabdu f'sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja partikolari.

Fil-fatt, bħalissa l-Gvern qed jibni aktar minn 1,000 unit bħala housing soċjali, u din hija waħda mill-miżuri ewlenin li ħabbar il-Ministru Scicluna fil-Baġit għal din is-sena.

Kif għedt diġà, parti minn dan il-proġett qed jiġi ffinanzjat mill-Fond Nazzjonali għall-Iżvilupp tramite l-iskema ta' ċittadinanza permezz ta' investiment.

Apparti minn hekk, miżuri oħrajn li nsibu fil-Baġit huma indirizzati sabiex il-units ta' housing soċjali eżistenti jinżammu fi stat tajjeb.

Fil-fatt, proprju ftit tal-ġranet ilu s-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Roderick Galdes ħabbar miżuri ġodda sabiex numru ta' housing estates mifruxa ma' Malta u Għawdex kollu jiġu embellished u, fejn ikun hemm bżonn, isir ukoll investiment strutturali ħalli l-istock li għandna nżommuh fi stat tajjeb.

Imbagħad, hemm għajnuna oħra li l-Gvern qed jagħti – is-sussidju fuq il-kera.

Dan huwa l-uniku Gvern li mhux talli żied is-sussidju tal-kera, imma talli l-Ministru Scicluna ġie fil-Baġit għal darba, darbtejn u rdoppja dak is-sussidju.

Biżżejjed ngħid li minn €80 dan is-sussidju rdoppja għal €160, filwaqt li llum f'ċerti każi dawk il-€160 aktar milli rdoppjaw.

M'hemmx għalfejn ngħidu li tali miżura tiswa ħafna flus, imma qed isservi ta' għajnuna kbira għall-familji tagħna li għandhom bżonn dan it-tip ta' sussidju.

Ta' min jgħid li hemm każijiet fejn f'sena waħda s-sussidju tal-kera għal persuna waħidha jista' jitla' sa massimu ta' €3,600, filwaqt li s-sussidju tal-kera għal familja jista' jitla' minn €2,000 sa €5,000.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq ammonti enormi, Sinjura President, jiġifieri l-Gvern altru milli qed jabdika mir-responsabilità soċjali tiegħu!

Il-verità hi li lanqas qatt ma kien hawn gvern li investa u nefaq dawn il-flus kollha fuq l-għajnuna soċjali, u dan juri l-għaqal li qed jimxi bih dan il-Gvern.

Huwa faċli li niġu hawn u noqogħdu nikkritikaw minn fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni mingħajr ma noffru alternattiva.

Imbagħad, se jitħabbru miżuri oħrajn, bħalma hu, pereżempju, l-equity sharing, li hemm stennija kbira għalih, fejn persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena se jibdew jingħataw għajnuna sabiex huma wkoll isiru sidien ta' djarhom.

Fil-fatt, din il-ġimgħa stess kien hemm persuna li kkuntattjatni għax wara li semgħet din il-miżura titħabbar fil-Baġit, xtaqet li tingħata aktar informazzjoni dwar kif se tkun qed taħdem.

Aħna qed nipprovaw noħolqu wkoll bidla kbira fil-mentalità.

Kien hemm min ħadu kważi bħala xokk id-diskors li li għamel il-Prim Ministru l-ġimgħa l-oħra, u li reġa' tennih il-Ħadd li għadda, meta qal li m'għandux ikun inkoraġġit li s-social housing ikun is-soluzzjoni għal għomor dak li jkun.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni kważi tkaża fuq is-sitwazzjoni tas-social housing f'pajjiżna, u jien ngħid li kien verament assurd fil-proposta tiegħu!

Jekk se nagħtu l-impressjoni hemm barra li Gvern Nazzjonalista ġdid se jaqbad jibni u jqassam is-social housing bl-addoċċ lis-suq se jagħtih impressjoni żbaljata, u din hija irresponsabilità enormi.

L-approach ta' dan il-Gvern huwa kompletament l-oppost għax aħna qed ninċentivaw lin-nies hemm barra biex isiru sidien ta' djarhom.

Sal-lum 80% tal-poplu Malti u Għawdxi huma sidien ta' djarhom, u jekk m'iniex sejjer żball jidhirli li nofs dawk it-80% lanqas għad fadlilhom mortgage fuq id-dar tagħhom.

Il-banek kollha jgħidulek li n-numru ta' familji li ma jaslux biex iħallsu l-loan dovuta minnhom hija minima immens.

Anzi, il-Malti tant hu ħabrieki li jara kif jagħmel biex ifittex jaqta' l-home loan li jkollu qabel iż-żmien.

Fil-fatt, waħda mir-raġunijiet li għaliha l-banek jagħżlu li jagħtu loans fuq il-proprjetà hija li it is safe.

Forsi wieħed jista' jgħidli: Imma qed jisilfu biżżejjed il-banek għall-prezzijiet tal-lum?

Dan huwa argument li wieħed jista' jaqbad, però issa x'qed jagħmel il-Gvern biex jgħin?

Fil-Baġit li għadda – u forsi din hija xi ħaġa li llum in-nies lanqas għadhom isemmuha – il-Ministru reġa' kkonferma tnaqqis tat-taxxa għal dawk kollha li se jixtru proprjetà għall-ewwel darba, jiġifieri, għallinqas dawn il-persuni qed jibbenefikaw minn €5,000 f'dota li qed jagħtihom dan il-Gvern sabiex jixtru proprjetà għall-ewwel darba.

Ta' min jgħid ukoll li lil min jagħżel li jixtri d-dar tiegħu fil-parti l-antika tar-raħal naqqasnielu t-taxxa minn 5% għal 2.5%, filwaqt li lill-Maltin u l-Għawdxin li jixtru proprjetà f'Għawdex naqqasnielhom it-taxxa minn 5% għal 2%.

Ħabbarna wkoll numru ta' inċentivi għal kull min għandu proprjetà antika f'urban conservation area u jiddeċiedi li jinvesti fil-proprjetà tiegħu billi jirranġaha.

Fil-fatt, f'dan il-każ sid id-dar ma ngħatax xi inċentiv żgħir imma ngħata sa massimu ta' €100,000.

Dawn huma wħud mill-miżuri li l-Gvern qed jimplimenta sabiex jgħin lill-poplu Malti jsir sid ta' daru, Sinjura President.

Il-viżjoni tagħna hija li l-poplu m'għandux ikun dipendenti fuq il-gvern għall-housing; anzi, il-miżuri li qed inħabbru fil-Baġit huma mmirati proprjament biex ngħinu lil dak li jkun jixtri l-proprjetà tiegħu u jsir sid ta' daru għax, li biex ikollok il-proprjetà inti trid tkun dipendenti fuq il-gvern, mhuwiex il-mod kif wieħed jista' jimxi 'l quddiem ekonomikament f'ħajtu.

Biex wieħed jimxi 'l quddiem ekonomikament f'ħajtu jrid jagħmel bħall-maġġoranza tal-poplu Malti u jixtri l-proprjetà tiegħu.

Issa, jien nifhem li koppja żagħżugħa … Fil-fatt nista' nuża lili nnifsi stess bħala eżempju.

L-ewwel proprjetà li xtrajt ma kenitx l-akbar proprjetà li teżisti f'Malta, imma jien bdejt b'post żgħir li stajt naffordja nixtri dak iż-żmien.

Il-proprjetà hija bħal sellum: tibda bi proprjetà li tkun kbira biżżejjed għalik u mbagħad man mano, jekk tħoss il-bżonn, tkabbar dik il-proprjetà.

Biss biss illum il-Bank Ċentrali jgħidilna li on average il-familja Maltija qed tibdel tliet proprjetajiet tul il-lifetime tagħha; il-proprjetà li xtrat l-ewwel darba, il-proprjetà li bniet familja fiha u l-proprjetà li tirtira fiha, għax ħafna llum qed jirrealizzaw li meta jirtiraw m'għadx għandhom bżonn kobor żejjed.

Imbagħad, hemm xi ħaġa oħra li tagħmillek kuraġġ u li turi li saret bidla minn seba' snin jew sitt snin ilu 'l hawn.

Żagħżugħ li llum jixtieq jixtri proprjetà għandu paga ħafna aħjar mill-paga li kellu ħames snin jew sitt snin ilu.

Biżżejjed ngħid li l-paga medja Maltija telgħet b'madwar 30%.

Issa jien nifhem li hawn min għandu anqas u hawn min għandu aktar, imma l-fatt hu li llum il-paga medja Maltija telgħet għal ftit aktar minn €19,000 fis-sena, żieda ta' 20% fuq l-2012.

Nifhem ukoll li hemm min mhux qed jirnexxilu jlaħħaq biżżejjed – mela ma nifhimx! – imma li wieħed jiġi f'din il-Kamra u jpinġi sitwazzjoni li ħadd mhu qed ilaħħaq mal-ekonomija ta' pajjiżna jkun qed jiżgwida lin-nies għax il-verità hi li l-maġġoranza assoluta tal-Maltin u l-Għawdxin qed ilaħħqu mal-ħajja kif inhi, anke bil-miżuri li daħħal dan il-Gvern, fosthom bit-tnaqqis tal-ispejjeż b'mod ġenerali, bit-tnaqqis tal-fuel, bit-tnaqqis tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, u bit-tnaqqis tal-gass.

Madanakollu, aħna nirrikonoxxu li hemm min għadu fil-bżonn illi l-Gvern ifassal infrastruttura soċjali li tilħqu, u allura ejjew inkunu realistiċi ma' kull min isegwi d-dibattitu f'dan il-Parlament.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi. aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela, la m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Ministru Edward Scicluna biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

EDWARD SCICLUNA: Sinjura President, jien ftaħt dan id-dibattitu dwar l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi billi spjegajt il-miżuri u l-pjan li fuqhom qed jimxi kemm dan il-baġit kif ukoll il-budgets ta' qablu, li kienu mmirati b'ċerta saħħa biex jikkreaw ix-xogħol.

Ix-xogħol ikkreawh u l-esperjenza u l-istatistika qed juruna li dak li mmirajna għalih b'ċerta serjetà u b'numru ta' miżuri mirquma qegħdin jilħqu r-riżultati meħtieġa.

Kif qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Alex Muscat, m'hemm l-ebda dubju wkoll li l-għan tal-miżuri tal-Baġit li ttieħdu sena wara l-oħra biex jonqos il-faqar qed jintlaħaq.

Wieħed jista' jiġġudika lill-Gvern fuq din il-bażi u mhux fuq jekk hemmx faqar fil-pajjiż.

Irrnexxielna nwaqqfu l-faqar milli jkompli jikber bħalma kien qed jikber għal ħafna snin qabel l-2013?

Le, imma mill-2014 sal-2018 kull indikatur ewlieni tal-faqar beda nieżel, u din hija xi ħaġa li għamlitilna kuraġġ u tatna ċertu sodisfazzjon.

Fil-fatt, fid-Dipartiment tal-Ekonomija għandna ekonomisti li se jippubblikaw dokument fejn bi strumenti tekniċi juru kemm il-miżuri li ttieħdu fil-Baġit matul dawn l-aħħar snin ikkontribwixxew biex inaqqsu l-faqar.

Dawn l-ekonomisti qed jaraw li wara li l-Gvern ikkrea l-ġid, il-faqar naqas, u din hija xi ħaġa li tista' tifhimha anke billi tuża s-sens komun.

Dan huwa Gvern li verament iħoss għall-ħaddiem, għall-batut u għaż-żgħir, u huwa Gvern li jattwa dak li jwiegħed.

Infatti, wasalna biex nerġgħu nqassmu ċekk ieħor, kif konna wegħdna.

Dan huwa Gvern li bil-miżuri li jieħu qed jagħti l-aktar lin-naħa t'isfel u l-inqas lin-naħa ta' fuq.

Kellna delegazzjoni mill-Bank Dinji li baqgħu verament impressjonati kif il-Gvern irnexxilu jsammar miżura wara l-oħra biex jilħaq l-għan tiegħu li jgħin lil min hu l-aktar batut.

Hemm ħafna aġenziji internazzjonali li jippriedkaw biex naħsbu fiż-żgħir, imma xi kultant anke meta nħarsu lejn il-miżuri li jieħdu pajjiżi kbar, saħansitra pajjiżi li huma ġirien tagħna, nibda ngħid: Imma possibbli li dik il-miżura għażlu?

Din il-miżura kemm se tikkrea xogħol u kemm se telimina l-faqar?

Dan it-tip ta' mistoqsijiet iridu jsiru biex fl-aħħar mill-aħħar tagħżel dik il-miżura li hija denja li tiġi inkluża f'baġit ta' gvern serju.

Għalhekk, Sinjura President, m'għandniex għalfejn nistagħġbu li minn żmien għal żmien il-Kummissjoni Ewropea toħroġ rapporti.

Anke r-rating agencies u l-IMF (International Monetary Fund) joħorġu r-rapporti tagħhom, u dawn kollha qed jgħidu li l-Gvern jinsab miexi fit-triq it-tajba.

M'għandniex għalfejn immorru 'l bogħod għax l-aħħar tbassir tal-Kummissjoni Ewropea – dak li jsejħulu "it-tbassir tax-xitwa" – qed jagħti lil pajjiżna kumplimenti kbar.

Li minn fost it-28 pajjiż tal-Unjoni Ewropea, li huma l-aktar pajjiżi importanti fid-dinja, tiġi fuq quddiem nett … Meta fil-passat il-Prim Ministru kien isemmiha din, ħadd ma kien jemmnu u kulħadd kien jaħseb li l-Prim Ministru qed jara kbir u qed jesaġera; imma fil-fatt illum hemm qegħdin, fuq quddiem nett.

M'iniex qed ngħid li dan huwa l-aktar pajjiż sinjur, biex inkun ċar, imma huwa l-aktar pajjiż li qed jagħmel qabżiet sena wara l-oħra.

Il-fatt li din is-sena l-ekonomija ta' pajjiżna kibret b'5.2% u kibret b'4.6% għas-sena d-dieħla jurina li l-ekonomija tagħna kibret tliet darbiet aktar mill-medja, kif qal l-Onor.

Naturalment, din hija xi ħaġa li tagħmlek kburi għax turi li qed tagħmel biċċa xogħol tajba.

Dan ġie rrapportat fil-Kunsill Ewropew li għadni kemm attendejt għalih fi Brussell ilbieraħ, fejn dan it-tbassir ġie ppreżentat fl-ECOFIN (Economic and Financial Affairs Council) lill-ministri tal-finanzi kollha tat-28 pajjiż.

Tieħu gost tara lil pajjiżek fuq quddiem, filwaqt li kulħadd jibda jistaqsik x'miżuri użajna, x'investiment ġibna u kif irnexxielna nispiċċaw fuq quddiem nett.

Xi ħaġa interessanti hi li tħares fejn tħares issib li l-ambjent ekonomiku sejjer għall-agħar.

Bħalma għedt lill-Bloomberg ilbiraħtlula, għalina l-Brexit hija bomba atomika kbira li qed tagħmel ħsara lill-Ingilterra, qed tagħmel ħsara lill-Ewropa u ħolqot kaos kbir.

Ħadd ma jaf x'se jagħmel minn ġurnata għall-oħra.

Pereżempju, sajjieda Ingliżi u Ewropej ma jafux jistgħux jistadu, ma jafux liema rati ta' tariffi se jibdew jużaw … Dak huwa l-Hard Brexit.

Skont kull tbassir li hemm, anke numru ta' ditti fl-Ingilterra jisparixxu għax jiġu assolutament bla xogħol, jiġifieri, din hija xi ħaġa kerha li qed tikkrea inċertezza u qiegħda taffettwa t-tkabbir ekonomiku lil kull membru fl-Unjoni Ewropea mil-lum.

Pereżempju, il-Ġermanja diġà ġiet affettwata.

Imbagħad għandek ġlieda kbira bejn l-Amerka u d-dinja.

Forsi l-akbar waħda hija bejn l-Amerka u ċ-Ċina, imma għandek ġlieda kbira wkoll bejn l-Amerka u l-Kanada u bejn il-Messiku u l-Ewropa.

Kulħadd qalagħha b'xi mod jew ieħor, u din daħħlet lil kulħadd f'qoxortu u qed taffettwa t-tkabbir ekonomiku, kif ukoll il-kummerċ.

Hija xi ħaġa sinifikanti li pajjiż bħall-Ġermanja, li huwa mutur tal-esportazzjoni f'dawk li huma karozzi, makkinarji eċċ., f'daqqa waħda jaħbat ma' ħajt tal-konkrit bil-konsegwenza li jkollok waqgħa – mhux żieda baxxa imma waqgħa – fil-Prodott Gross Domestiku ta' dan il-pajjiż.

Dan biex ma nsemmix ukoll l-inkwiet li hemm fl-Unjoni Ewropea, fosthom fl-Italja u fi Franza, li qed jaffettwa t-tkabbir ekonomiku.

Minħabba dan l-inkwiet kollu, il-Kummissjoni Ewropea kellha tirrevedi t-tbassir li kellha fil-ħarifa 'l isfel.

Però, xi ħaġa sinifikattiva ħafna hi li, għall-kuntrarju, it-tbassir ta' Malta wkoll ġie rivedut, imma ġie rivedut 'il fuq.

Għalhekk, meta tara li t-tkabbir ekonomiku tal-pajjiżi kollha Ewropej ġie rivedut 'l isfel ħlief għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżek, li ġie rivedut 'il fuq, naħseb li jrid ikollok daqsxejn umiltà u tgħid li xi ħaġa tajba l-Gvern qed jagħmel, għax wara kollox riżultati bħal dawn ma jiġux mix-xejn.

Imbagħad, għandek ukoll il-kredibilità, u huwa importanti li anke l-Oppożizzjoni jkollha l-kredibilità.

Issa jien nifhem li l-Oppożizzjoni tikkritika, għax wara kollox xogħol kull oppożizzjoni huwa li tikkritika b'mod kostruttiv: imma, li xi kelliema jiġu jgħidulek li l-Gvern tilef il-kontroll tal-infiq …?!

Kif jista' jkun li l-Gvern tilef il-kontroll tal-infiq meta dan ikkrea surplus?!

U s-surplus ma ġiex mill-programm ta' ċittadinanza b'investiment għax il-Gvern wera bil-fatti li meta tneħħi d-dħul kollu tal-programm ta' ċittadinanza b'investiment mis-surplus – jiġiifieri mhux 70% jew 30%, imma kollu – is-surplus qed jibqa' hemm.

Mela allura hawn il-Gvern qed juri li għandu kontroll sħiħ tal-infiq pubbliku.

Għalhekk, meta l-Oppożizzjoni qed tiġi tgħid li l-Gvern tilef il-kontroll tal-infiq, in-nies mhumiex qed jagħtu kasha, u b'hekk qiegħda assolutament titlef il-kredibilità.

Li l-Oppożizzjoni tgħidilna, pereżempju, li fit-tali każ kien hemm abbuż jew li fit-tali każ qed naħsbu li l-flus setgħu ntnefqu aħjar, hekk iva, u huwa fid-dmir tal-Oppożizzjoni li tirrimarka dwar dawn l-affarijiet; però, li tgħid li l-Gvern tilef il-kontroll tal-infiq żgur li mhu se jemminha ħadd.

Sinjura President, is-surplus tas-sena 2017 kien ta' 3.6%, u l-indikaturi li għandna aħna huwa li Malta se jirnexxilha tkompli b'dan ir-rekord sabiħ fejn se tikkrea surplus li se jkompli jwaqqa' d-dejn 'l isfel.

Fil-fatt, dan wassal sabiex id-dejn ikompli jinżel mhux biss f'persentaġġ tal-Prodott Gross Domestiku, imma wkoll f'termini assoluti, u allura kellu effett fuq id-dejn li jaċċellera, tant li dan nieżel f'livelli ta' 45.9%, tnaqqis ta' 3.1%.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan ikompli jagħti nifs kbir lil pajjiżna.

Forsi hawn familji li jargumentaw li dan id-dejn mhuwiex tagħhom imma huwa tal-pajjiż; però, madanakollu qed jagħti nifs lil dan il-Gvern u lil kull gvern li jiġi warajh illi jekk jinqala' xi saram, huwa għandu l-ispazju fejn jimmanuvra biex jikkontrolla l-ekonomija.

Din hija xi ħaġa li qabel il-gvern ma kellux, għax meta inti taqbeż is-70% tibda taqbeż ir-red line minħabba li mbagħad ma tkunx tista' żżomm id-dejn, kif ġralhom pajjiżi bħall-Greċja, l-Italja u oħrajn.

L-ewwel tibda tara li għandek ammont żgħir ta' dejn u mbagħad, meta dan jibda tiela' għal 50%, 60% u 70%, l-imgħax jibda jieklok, u dan huwa l-vizzju li daħħluna fih l-amministrazzjonijiet ta' qabilna, li tebbgħu r-reputazzjoni ta' Malta.

Fil-passat, Malta kienet tagħmel is-surplus u kienet dejjem kburija li żammet id-dejn baxx; imma dak tlifnieh u kien sta għal dan il-Gvern li jkompli f'din it-triq b'determinazzjoni qawwija.

Kieku kulħadd jieħu gost jonfoq, imma jrid ikollok l-għaqal li ġġemma', u s-surplus huwa proprju l-flus li jirnexxielek iġġemma'.

L-għaqal jgħidlek biex iġġemma' ħalli tkun tista' taqta' d-dejn, u hawnhekk ta' min jgħid li aħna qed inġemmgħu f'fond li qegħdin nikkreaw għal għanijiet soċjali u ta' investiment fit-tul biex ikollna x'inħallu għat-tfal u għat-tfal tat-tfal tagħna.

Sinjura President, ma jistax ikun li noqgħod inwieġeb għal kull ħaġa li ntqalet, imma ma nistax ma nirreferix għall-istatement li qed jirrepeti l-Kap tal-Oppożizzjoni u kelliema oħrajn, ċjoè, li hija ż-żieda tal-popolazzjoni li qed twassal għat-tkabbir ekonomiku.

Biex tgħid xi ħaġa bħal din bis-serjetà u tistenna li n-nies ma jidħkux biha hija daqsxejn diffiċli.

Għaliex?

Għax jekk tirreferi għall-istatisitka globali ssib li l-aktar pajjiżi li qed jiżdiedu f'dik li hija popolazzjoni huma l-aktar pajjiżi fqar fid-dinja.

Fil-fatt, l-aktar pajjiż li qed jiżdied f'dik li hija popolazzjoni huwa n-Niġer, warajh is-Somalja, u mbagħad għandek il-Kongo, Mali, Chad, Angola, Burundi, l-Uganda, in-Nigerja, Timor-Leste u Gambja.

Tistgħu tgħiduli kemm huma sinjuri dawn il-pajjiżi għax kellhom żieda rekord fil-popolazzjoni tagħhom?

Nistgħu nibqgħu sejrin … Imbagħad, wara Gambja, hemm Burkina Faso, li qegħdin fit-12-il post, il-Mozambique, it-Tanzanija, iż-Żambja, Benin, il-Kosta tal-Avorju, is-Central African Republic, Guinea, South Sudan, Senegal, il-Kamerun eċċ. Jekk imbagħad tibqa' tara sa fuq it-80 post issib lil Gabon, Samoa, il-Ghana, il-Jemen … Jien nistaqsi: Dawn il-pajjiżi li qed ikollhom żieda rekord fil-popolazzjoni tagħhom huma pajjiżi sinjuri?

Madanakollu, dan huwa biss wieħed mill-modi ta' kif inti tista' twieġeb għal dan l-istatement li qed isir b'mod ripetut min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Mod ieħor ta' kif inti tista' twieġeb għal dan l-istatement huwa billi tistaqsi: X'qed iġibu magħhom il-barranin li qed jiġu f'pajjiżna?

Qed iġibu magħhom l-investiment jew qed jiġu hawnhekk proprju għax jafu li se jsibu l-investiment jilqagħhom u jimpjegahom?

Prinċipju kardinali fil-qasam tal-ekonomija huwa li meta jkun hemm korrelazzjoni, jiġifieri meta żewġ affarijiet jiġru f'daqqa flimkien, ma tridx tiddistingwi bejn il-kawża u r-riżultat, dak li bl-ingliż insejħulu bħala "cause and effect".

Il-fatt li qed tiżdied l-ekonomija u li fl-istess ħin qed tiżdied il-popolazzjoni ma jfissirx li waħda qed tikkawża lill-oħra.

Iż-żieda fil-popolazzjoni hija riżultat u mhux kawża tat-tkabbir.

Kieku f'Malta m'hawnx tkabbir ekonomiku, dawn kienu jibqgħu d-dar u ma kienx ikollhom għalfejn jitilqu minn djarhom, jitilqu lil ħbiebhom u lill-familji tagħhom biex jemigraw!

Ta' min jgħid ukoll li dawn ħafna minnhom jiġu hawnhekk temporanjament, u għalkemm huma għandhom kull dritt li jdumu hawnhekk jekk huma ġejjin mill-istati membri tal-Unjoni Ewropea, huma jiġu hawnhekk biex isibu x-xogħol.

Jekk dawn ma jsibux ix-xogħol, jerġgħu jitilqu lura għax biex ikunu bla mpjieg xorta waħda, u għalhekk jippreferu joqogħdu d-dar milli joqogħdu f'pajjiż ieħor fejn iridu jikru, jieklu u jħallsu spejjeż oħra.

Mela, Onorevoli Membri tal-Oppożizzjoni, morru għall-prinċipju fundamentali tal-ekonomija u ddistingwu bejn il-kawża u r-riżultat.

Iva, iż-żieda fil-popolazzjoni u ż-żieda fit-tkabbir ekonomiku huma korrelatati, imma ż-żieda fil-popolazzjoni hija r-riżultat u mhux il-kawża.

F'kull teorija u f'kull mudell ekonomiku tal-kotba kollha li ssib fil-librerija fuq l-ekonomija tara li l-investiment huwa l-fattur ewlieni li jikkontribwixxi għat-tkabbir ekonomiku, u ż-żieda fl-impjiegi hija riżultat ta' dan.

Suġġett ieħor li m'iniex se nidħol ħafna fih peress li diġà tkellem fuqu l-kelliem ta' qabli huwa dak dwar il-benefiċċju li se nagħtu għal min qed jgħix f'post bil-kera, li tul is-sena se jiżdied għal aktar minn 25% tad-dħul globali ta' dik il-familja.

Għall-ewwel darba, hawn qegħdin immissu livelli tad-dħul aktar għoljin, jiġifieri, f'dan il-każ m'aħniex nitkellmu biss fuq familji bi bżonnijiet soċjali, imma anke fuq familji li jaħdmu, iħallsu t-taxxa, imma li l-kera qiegħda taffettwahom sostanzjalment.

Għal dan il-għan, il-Gvern fassal skema li hija mirquma u mmudellata bis-sens li tagħti l-aktar lil dawk il-persuni li jinsabu fil-faxxa t'isfel u tagħti l-anqas lil dawk li jinsabu fil-faxxa ta' fuq.

Il-benefiċċji li se jingħataw taħt din l-iskema, li ġiet imħabbra minni u mill-Ministru li huwa responsabbli mill-politika soċjali dan l-aħħar, huma aktar mid-doppju tal-benefiċċji li jingħataw illum.

Dan ma jfissirx li m'aħniex se naħdmu biex noffru aktar housing soċjali.

Fil-fatt, għadni niftakar li lanqas kienu għaddew ġimagħtejn minn mindu tlajna fil-gvern illi l-eks-Ministru ta' dak iż-żmien, l-E.T. Marie Louise Coleiro Preca, ma avviċinatnix biex tgħarrafni bix-xewqa tagħha li tibni aktar social housing.

Dak iż-żmien jien kont ikkuntattjajt lil Malita Investments u anke lill-EIB (European Investment Bank) biex jibdew id-diskussjonijiet ħalli jaraw kif jgħaddu loan, li fil-fatt għaddiet mingħand l-EIB.

Bħalma spjega l-Prim Ministru, fiż-żmien tal-lum, minħabba l-mod mill-aktar ikkomplikat dwar min se jieħu r-responsabbiltà tar-riskju, dwar kif il-Gvern irid iżomm id-distanza tiegħu – dak li ngħidulu "arm's lengthiness" – eċċ., dan il-proċess jieħu ż-żmien.

Biżżejjed ngħid li jitqabbdu avukati fuq avukati u jerġgħu jiġu revised il-kuntratti u l-agreements eżistenti.

Qabel, jekk kont tkun trid tonfoq €50 miljun, kont tista' taqbad u tonfoqhom, imma fiż-żminijiet tal-lum mhuwiex faċli li tagħmel dan għax trid tgħaddi minn ħafna proċeduri biex tkun tista' tonfoq u tinvesti dawk il-flus.

Però, fl-aħħar se tinħareġ kemm l-ewwel skema, kemm it-tieni skema, kif ukoll it-tielet skema, u b'hekk il-pajjiż ikun qed iħalli warajh assets li l-familji fil-bżonn ikunu jistgħu jużaw.

Kritika oħra li qed issir hija dwar in-numru ta' mpjegati li l-Gvern qiegħed jimpjega miegħu.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jipprovaw ipinġu sitwazzjoni li l-impjiegi qed jinħolqu kollha mis-settur pubbliku, u dan meta, għall-kuntrarju, is-settur pubbliku bħala persentaġġ tal-labour force kull ma jmur qiegħed dejjem nieżel, filwaqt li x-share tas-settur privat qiegħed dejjem jikber.

Fil-fatt, jekk immorru lura għal Lulju tas-sena 2012 insibu li 73% tal-impjiegi kienu jmorru fis-settur privat, mentri llum il-persentaġġ ta' mpjiegi li qed imorru fis-settur privat tela' għal 77%, li tfisser żieda ta' 4%.

Ta' min jgħid ukoll li għall-kuntrarju s-settur pubbliku waqa' b'4% għax minn 27% niżel għal 23%.

Dan ma jfissirx li s-settur pubbliku ma mpjegax iżjed nies, anke għax biss biss sikwit ikun hemm nies li jirtiraw u allura jridu jieħdu posthom nies oħrajn.

Minħabba li kull ma jmur l-ekonomija qiegħda dejjem tikber, id-domanda għas-servizzi tas-saħħa, għas-servizzi tal-edukazzjoni u għas-sigurtá tal-pajjiż qiegħda tikber ukoll u, bħalma qal il-Prim Ministru fl-iStqarrija Ministerjali li għamel aktar kmieni matul din is-seduta, aktar ma jgħaddi ż-żmien l-attakki aktar qed isiru sofistikati.

Għalhekk, inti għandek timpjega l-aħjar nies, nies b'esperjenza u bi kwalifiki b'saħħithom biex ilaħħqu ma' dan it-tip t'attakki sofistikati, u huwa fl-interess tal-pajjiż li żżid l-impjegati fis-settur pubbliku pari passu mal-bżonnijiet li hawn fil-pajjiż.

Rigward dak li għandu x'jaqsam ma' money laundering, kull ma rrid nirrapporta hu li aktar mhu qed jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin nimplimentaw l-Action Plan, u l-budget tal-FIAU u ta' entitajiet oħrajn qiegħed dejjem jiżdied.

Aħna qegħdin insaħħu dawn l-istituzzjonijiet, filwaqt li qegħdin nassiguraw ukoll li kemm il-Kummissjoni Ewropea, kif ukoll l-EBA (European Banking Authority) qed ikunu sodisfatti ħafna bil-progress li qiegħed isir fil-pajjiż biex insaħħu lil dawn l-istituzzjonijiet u ndaħħlu aktar nies kapaċi biex ikunu jistgħu jlaħħqu mat-transazzjonijiet tas-settur finanzjarju li għandna f'pajjiżna.

Aktar ma s-settur jikber, aktar irridu nassiguraw li l-istituzzjonijiet regolatorji jikbru u jissaħħu biex ilaħħqu ma' dawn it-transazzjonijiet.

Irridu niddeċiedu.

Jekk ma jiġri xejn, dan ikun ifisser li m'għandniex oversight b'saħħitha; però mbagħad, min-naħa l-oħra, jekk għandna oversight b'saħħitha u naqbdu bank, nieħdu azzjoni, imbagħad wara ftit naqbdu bank ieħor u nieħdu azzjoni oħra eċċ., ma nistgħux noqogħdu nargumentaw dwar kemm qed nieħdu azzjonijiet issa.

Mela, jew ħaġa jew oħra!

Jien naħseb li s-silenzju u l-kwiet mhumiex l-ambjenti ideali.

Jien m'għandi l-ebda dubju li r-regolaturi tagħna għandhom edukazzjoni ta' livell sodisfaċenti u meta jmorru barra minn Malta huma kapaċi jlaħħqu ma' sħabhom minn pajjiżi oħra, u l-istess nistgħu ngħidu meta jiġi l-IMF jew il-World Bank.

Aħna kburin bin-nies tagħna u m'għandna l-ebda dubju li dawn mhumiex kapaċi jlaħħqu mas-settur finanzjarju llum biss imma wkoll fil-futur.

Sinjura President, filwaqt li qiegħed nieħu gost nara ekonomija b'saħħitha f'pajjiżna u li l-finanzi qegħdin nimmaniġġjawhom b'mod sostenibbli, jiddispjaċini nara … Hija xi ħaġa li tweġġgħek mhux ħażin meta tara – kif rajt jien u raw oħrajn – żewġ kumitati tal-Parlament Ewropew li ġew streamed online u li matulhom sħabi tal-kumitat tal-ECON (Committee on Economic and Monetary Affairs) ġew żgwidati minn Membri Parlamentari Ewropej li huma Maltin bħalna u li qegħdin jagħmlu ħafna ħsara lil pajjiżna.

Dawn mhumiex qed ikunu prudenti fid-diskorsi li qed jagħmlu, tant li qalu saħansitra affarijiet li mhumiex veritieri.

Jien, ngħid għalija, jiddispjaċini meta nara xeni bħal dawk u nara lil pajjiżna jiġi mżeblaħ b'mod li ma jistħoqqlux.

Nies bħal Gunnar Hökmark, Wolf Klinz u oħrajn huma kollha nies li jirraġunaw, u I look forward li niltaqa' magħhom biex ngħidilhom kemm qegħdin jiġu żgwidati, kif ukoll li pajjiżna żgur li ma jirrappreżentax dik l-istampa li qegħdin ipoġġulhom f'dak il-kontest.

Nisperaw li dan il-perijodu jgħaddi ħalli pajjiżna jkun jista' jieħu nifs u jerġa' jibda jgawdi mir-reputazzjoni li dejjem kellu.

Jien persważ li l-istituzzjonijiet regolatorji tagħna se jkomplu jagħmlu x-xogħol tagħhom għall-ġid tal-familji Maltin u Għawdxin.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzjarji għall-2019 u miżuri amministrattivi oħra" jkun moqri t-Tieni Darba.

Din id-division se tittieħed fis-seduta tal-Erbgħa, 20 ta' Frar 2019, skont il-ftehim milħuq.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ŻONI ĦIELSA F'MALTA

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sinjura President, għandi messaġġ mingħand il-President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

Il-President, wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għar-regolamentazzjoni u l-amministrazzjoni tal-affarijiet li jirrigwardaw Żoni Ħielsa f'Malta bil-għan li jinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku u jiġġenera impjiegi f'Malta, u sabiex jiddetermina u jirregola l-impriżi li huma awtorizzati jwettqu attivitajiet f'xi Żona Ħielsa, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet applikabbli tal-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni u l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni", tirrakommandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

21 ta' Novembru 2018

CHRIS CARDONA: Sinjura President, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-regolamentazzjoni u l-amministrazzjoni tal-affarijiet li jirrigwardaw Żoni Ħielsa f'Malta bil-għan li jinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku u jiġġenera impjiegi f'Malta, u sabiex jiddetermina u jirregola l-impriżi li huma awtorizzati jwettqu attivitajiet f'xi Żona Ħielsa, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet applikabbli tal-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni u l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni" jkun moqri t-Tieni Darba.

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS CARDONA: Sinjura President, kif ħabbarna xi żmien ilu bħala Gvern, illum qegħdin irressqu quddiem din il-Kamra l-Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta.

Forsi jkun hemm min jistaqsi: X'ifisser dan l-Abbozz ta' Liġi li se nibdew niddiskutu fil-Parlament illum?

Għalhekk tajjeb ngħidu li hawnhekk se nibdew niddiskutu Abbozz ta' Liġi ġdid li, jekk jiġi approvat – kif m'għandix dubju li se jiġri – se jkun qed joħloq niċċa ekonomika ġdida għal pajjiżna, kemm issa u anke fil-futur.

Ġaladarba dan l-Abbozz ta' Liġi jsir liġi huwa mistenni li jattira investiment lokali u barrani ġdid fis-servizzi tal-loġistika internazzjonali, u mistenni joħloq ukoll numru ta' mpjiegi ġodda.

Għaldaqstant, la din il-liġi tidħol fis-seħħ, dawk il-kumpaniji tan-negozju li diġà joperaw minn pajjiżna se jibbenefikaw minn titjib fis-servizz bl-ajru u bil-baħar, għax it-traffiku kummerċjali lejn u minn Malta se jiżdied b'mod deċiżiv.

Iżda, fl-isfond ta' dan kollu, ovvjament il-mistoqsija tiġi waħedha, u hemm min jistaqsihielna, anke l-ġurnalisti: Hemm lok għal aktar investiment fil-pajjiż?

U t-tweġiba tagħna bħala Gvern hija: Iva, bla dubju, għax dan il-Gvern mhux qed imur għal kwalunkwe investiment, imma qed imur għal investiment ta' kwalità li jtejjeb u jsaħħaħ l-opportunitajiet għalina.

Hemm lok għal aktar investiment fil-pajjiż, ukoll għax illum għandna Gvern li għandu pjan ċar ta' kif irid imexxi l-pajjiż 'il quddiem.

Aħna qegħdin noħolqu ekonomija li minnha nnifisha tħeġġek toħroġ taħdem, u kif jgħidu "work pays".

F'ħames snin kabbarna l-ekonomija bi kważi 60%, u s-settur privat kien dejjem fiċ-ċentru ta' dan it-tkabbir ekonomiku u ta' dan is-suċċess għax, fl-aħħar mill-aħħar, beda jinvesti aktar minn qatt qabel, u minkejja l-fatt li nitkellmu dwar kif l-akbar sfida tagħna hija dik li nsibu l-ħaddiema u anke l-art, bħala politiku jien nemmen li l-akbar sfida tagħna hija biex dawk ix-xogħlijiet ta' kwalità li qegħdin inġibu lejn pajjiżna jmorru għaż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Dan ma jfissirx li aħna se nagħlqu l-bibien għal min mhuwiex Malti jew Għawdxi, iżda għandna nassiguraw li ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ikollhom impjieg ta' kwalità li jixirqilhom, u l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum se jkun qiegħed proprju jagħti għodda strateġika biex nimplimentaw dan il-pjan.

Il-Membri tan-naħa l-oħra spiss jgħidulna li m'għandniex pjan strateġiku ekonomiku, li m'għandniex viżjoni ekonomika, u li dan huwa Gvern bla pjan u bla viżjoni.

Jgħidu wkoll li matul dawn l-aħħar snin aħna ma ħloqniex niċeċ ekonomiċi ġodda.

Din hija xi ħaġa inkredibbli, imma jgħiduha!

Jekk wieħed jagħti ħarsa lejn id-deċiżjonijiet li ttieħdu mill-2013 'l hawn, mill-ewwel jara l-bidla radikali fil-mod ta' kif saret l-ekonomija tagħna llum għax, kif taf inti, Sinjura President, illum għandna l-anqas rata ta' qgħad fl-istorja ta' pajjiżna, u, kif għadu kemm qal il-Ministru għall-Finanzi, għandna l-akbar surplus fl-istorja ta' pajjiżna, għandna l-akbar tkabbir ekonomiku mhux biss fir-reġjun tagħna, imma fl-Unjoni Ewropea, u dan mhux kollox, għax illum l-ekonomija tagħna kibret b'aktar minn tliet darbiet mill-medja tal-Unjoni Ewropea.

Ovvjament, aħna ma nistgħux nieħdu dawn ir-riżultati ekonomiċi waħedhom daqslikieku kienu ġo vacuum, u ma nistgħux neħduhom for granted lanqas.

Għalhekk huwa importanti li nkomplu naħdmu b'moħħna, b'focus u b'direzzjoni li hija ċara u inekwivoka.

Sinjura President, ta' min jgħid li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum jikkomplementa liġijiet oħrajn li tkellimna dwarhom f'dan il-Parlament matul is-snin li għaddew.

Pereżempju, hawn wieħed jista' jsemmi l-Att dwar in-Negozji tal-Familja, li wassal biex għall-ewwel darba n-negozji tal-familja, li huma s-sinsla tal-ekonomija Maltija, jiġu rikonoxxuti b'mod formali u saħansitra jingħataw assistenza, inċentivi u skemi li huma attrezzati għall-bżonnijiet tagħhom.

Ftit tax-xhur ilu, daħħalna liġi oħra fil-pajjiż, dik li tirregola l-produzzjoni tal-kannabis għall-użu mediku, sfera ekonomika ġdida oħra li fiha pajjiżna kien minn ta' quddiem biex joħloq regolamentazzjoni f'dan is-settur.

B'hekk naqqaxna anke l-irwol tagħna fis-suq Ewropew, u dan huwa pass li ċertament se jkompli jsaħħaħ is-settur tal-manifattura u tal-industrija tal-farmaċewtika f'Malta.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll tliet liġijiet oħra li daħħalna: l-Att dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali, l-Att dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva, u l-Att dwar l-Assi Finanzjarji Virtwali.

Pereżempju, jien għadni niftakar li, madwar tliet snin u nofs ilu, l-ewwel darba li ltqajt ma' persuni li bdew ikellmuna dwar dawk li huma magħrufa bħala disruptive technologies, bħall-blockchain u l-blockchain technology, kienu qalulna li l-futur ta' din in-niċċa mhu se jistenna lil ħadd.

Dak iż-żmien lanqas biss konna nafu xi tfisser il-kelma "blockchain", u għalhekk konna għamilna studju tekniku dwar dan is-settur u ressaqna pjan strateġiku nazzjonali għat-teknoloġija tal-blockchain, sakemm illum il-ġurnata wasalna biex inwaqqfu l-ewwel qafas regolatorju li jitkellem dwar teknoloġija DLT (Distributed Ledger Technology) fid-dinja, fosthom il-blockchain.

Għalhekk nistgħu ngħidu li Malta kienet pijuniera f'dik li hi innovazzjoni f'dan is-settur, u ċertament li, bil-ħolqien ta' dawn in-niċeċ ekonomiċi ġodda li pajjiżi oħra ferm akbar minna għadhom qed iħarsu lejhom, hija se tkompli ssaħħaħ l-ekonomija Maltija.

Sinjura President, kif wieħed jistenna, dawn l-investimenti wasslu għal aktar ġid u għal aktar xogħol f'pajjiżna, u aħna rridu nkomplu nieħdu deċiżjonijiet bħal dawn biex inkomplu nkabbru l-ekonomija.

Dan huwa r-ritmu li bih irridu nżommu dan il-momentum.

Bħala pajjiż irridu nkomplu ntejbu wkoll il-kwalità tal-ħajja tal-Maltin, u allura ma nistgħux nieqfu.

Fil-fatt, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum huwa proprju wieħed minn dawn il-passi li rridu nagħmlu fil-futur.

Nixtieq nibda billi nispjega xi tfisser il-frażi "żoni ħielsa", li bl-Ingliż hija magħrufa bħala "customs free zones".

Fil-fatt, dawn huma żoni magħluqin fit-territorju tad-Dwana fejn il-merkanzija li tiġi minn barra l-Unjoni Ewropea tista' tinħażen fihom u tiġi pproċessata mingħajr ma jkun hemm ħlas ta' dazju jew spejjeż oħra relatati mal-importazzjoni.

Il-liġi li titkellem dwar l-Unjoni Ewropea, u li allura hija parti mill-preambolu tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum, tagħti s-setgħa lill-Istati Membri li jagħżlu partijiet mit-territorju nazzjonali li huma jaħsbu li għandhom ikunu żoni ħielsa.

Din id-deċiżjoni hija purament waħda li taqa' fir-remit tad-deċiżjonijiet domestiċi u hija deċiżjoni ta' kompetenza nazzjonali, aktar u aktar għax lanqas hemm il-ħtieġa li jkollna permess mill-Kummissjoni Ewropea sabiex niddeterminaw liema huma dawn iż-żoni.

Min-naħa l-oħra, hemm ukoll ċerti obbligi.

Pereżempju, aħna bħala Gvern irridu nikkomunikaw lill-Kummissjoni Ewropea ċerta informazzjoni li tinġabar dwar dawn il-customs free zones għax kull sena l-Unjoni Ewropea tippubblika lista taż-żoni li huma meqjusa bħala żoni ħielsa fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri, illum il-ġurnata l-customs free zones li huma fit-territorju tal-Unjoni Ewropea huma ppubblikati kull sena.

Ta' min jgħid, Sinjura President, li bħalissa fl-Unjoni Ewropea hemm madwar 83 żona ħielsa, u l-akbar ammont ta' żoni ħielsa li hemm jinsabu fil-Kroazja, fejn, jekk m'iniex sejjer żball, hemm madwar 11.

Imbagħad, hemm pajjiżi oħrajn, bħal, pereżempju, fid-Danimarka, Ċipru, il-Finlandja, il-Greċja, il-Portugall, ir-Renju Unit, Spanja, Franza, il-Ġermanja u l-Italja, li għandhom l-akbar ammont ta' żoni ħielsa fil-periferija tal-fruntiera tagħhom.

Dan juri li ħafna mill-kompetituri tagħna fl-Unjoni Ewropea diġà għandhom spazju allokat bit-titolu ta' żona ħielsa, u b'hekk b'dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna aħna mhu qegħdin nivvintaw l-ebda rota ġdida.

Ladarba dan l-Abbozz ta' Liġi jgħaddi mill-Parlament, Malta se tkun tista' tidħol f'dan is-suq kompetittiv u nkunu nistgħu nistabbilixxu lil pajjiżna bħala ċentru ta' loġistika fil-Mediterran.

Aħna bħala pajjiż għandna vantaġġ ġeografikament.

F'Malta diġà għandna żona ħielsa, li huwa l-Port Ħieles; iżda, tant hemm domanda għal dan is-suq li ħafna drabi l-ispazju li joffri l-Port Ħieles ma jkunx biżżejjed biex jissodisfa d-domanda kummerċjali.

Sinjura President, hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jikkjarifika wkoll illi meta qegħdin nitkellmu dwar żoni ħielsa, qegħdin nirreferu għal żoni li mhumiex ħielsa mit-taxxa, jiġifieri, aħna hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar żoni bħalma hemm fl-Emirati Għarab Magħquda, bħalma hemm fid-Dubaj jew inkella f'Jebel Ali, fejn hemmhekk inti għandek tax free zones.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jispjega bl-aktar mod ċar li aħna bħala Gvern qegħdin nipproponu li dawn il-customs free zones ikunu ħielsa mid-dazji u minn taxxi oħra relatati mal-importazzjoni.

Hawnhekk aħna qegħdin nitkellmu dwar dawk it-tariffi li jitħallsu fuq il-merkanzija li tidħol fl-Unjoni Ewropea minn pajjiżi terzi, fejn qed nipproponu li sakemm dawn jibqgħu hawnhekk u jitilqu għal pajjiżi li mhumiex fl-Unjoni Ewropea, dik it-tariffa ma titħallasx.

It-taxxa tad-dħul li normalment titħallas fuq il-profitt li jsir mill-prodotti li jiġu importati jew esportati f'pajjiżi oħrajn xorta se tibqa' tapplika, u għaldaqstant l-operaturi li se jkunu qegħdin jagħmlu użu minn żoni ħielsa se jkunu eżenti biss – u din hija importanti li nagħmluha ċara – minn dawk li huma import-related taxes.

Sinjura President, nixtieq nagħmilha ċara wkoll li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna mhuwiex se jibdel l-irwol tal-Freeport, u lanqas mhu se jnaqqas mir-responsabbiltà li għandu l-Freeport jew inkella mill-kompetenzi eżistenti li għandu d-Dipartiment tad-Dwana.

Anzi, dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun katalist biex jiżdied il-kummerċ fil-Freeport Terminal, filwaqt li jkun hemm domanda akbar għas-servizzi offruti mid-Dipartiment tad-Dwana, hekk kif dawk li jkunu jokkupaw il-customs free zones ċertament li se jiġu bżonn is-servizzi tad-Dwana.

M'hemmx dubju wkoll li d-Dwana ta' Malta, partikolarment dan l-aħħar, ħadet reputazzjoni li hi fost l-aqwa fid-dinja.

Fil-fatt, illum ir-reputazzjoni tad-Dwana ta' Malta żdiedet ħafna għax, kif nafu, illum hija armata sa snienha b'nies li huma kompetenti immens u li allura jaslu biex iserrħulna moħħna li l-attività ta' loġistika li se nintroduċu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi tista' taħdem b'mod effiċjenti ħafna.

Ċertament, iċ-ċertifikati tal-kontroll tad-Dwana għenu wkoll sabiex din irnexxielha tkisser iċ-ċrieki tal-attività illegali u kriminali li kienet għaddejja.

Diversi rapporti żvelaw li s-sena 2018 kienet waħda ta' suċċess kbir ħafna għad-Dwana Maltija, u dan wara l-investiment li għamilna, partikolarment permezz ta' apparat ta' scanners, kif ukoll bit-teħid ta' supplementary measures oħrajn, fosthom investiment fir-riżors uman.

Jien naħseb li s-sena 2018 għandha tiġi meqjusa bħala sena rekord u sena impressjonanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' qbid ta' traffikar ta' droga f'pajjiżna, u dan jimliena b'kuraġġ għaliex nemmnu li, grazzi għall-esperjenza tagħha, illum id-Dwana Maltija tista' toffri servizz eċċellenti għal operaturi fiż-żoni ħielsa, speċjalment fejn ikun hemm qlib ta' merkanzija mill-baħar għall-ajru jew inkella mill-ajru għall-baħar.

Fil-fatt, hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lid-Dipartiment tad-Dwana u lill-impjegati kollha fi ħdan dan id-dipartiment għax-xogħol siewi u impekkabbli tagħhom, fejn nemmen li bil-kooperazzjoni sħiħa tagħhom dan il-proġett se jkun wieħed eċċellenti.

Għalfejn qed irressaq dan l-Abbozz ta' Liġi, Sinjura President?

Dan qed nagħmlu għal diversi raġunijiet.

L-ewwel nett, qed nagħmlu għax nemmen li aħna, bħala l-Ministeru responsabbli mill-Malta Industrial Parks (MIP) li hija l-entità li tamministra l-artijiet industrijali tal-gvern, nistgħu nimmassimizzaw il-potenzjal li għandhom dawn l-artijiet.

Fil-fatt, qegħdin nimmiraw li dawn iż-żoni ħielsa jiġu stabbiliti f'art tal-gvern, partikolarment fiż-żona industrijali ta' Ħal Far.

Dik hi l-ewwel raġuni.

It-tieni raġuni hi li fin-negozjati kummerċjali li jistgħu jsiru ma' xi investituri, dawn iż-żoni ħielsa jistgħu jintużaw bħala benefiċċju, u saħansitra bħala added value, għall-operazzjonijiet kummerċjali fl-ekonomija tal-pajjiż.

F'Malta għandna vantaġġ uniku li ċertament jagħmilna attraenti ħafna għal dan it-tip ta' investiment, vantaġġ li mhux se ssib bħalu faċilment madwar id-dinja kollha.

Id-daqs tagħna u l-post ġeografiku tagħna, li huwa f'nofs il-baħar Mediterran, ipoġġina fil-post ideali sabiex insiru ċentru ta' eċċellenza għas-settur tal-loġistika.

Ninsabu eżatt f'dik li jgħidulha l-EU-Asia Line, jiġifieri, fin-nofs bejn it-toroq kummerċjali tal-Ewropa, tal-Asja u tal-Afrika ta' Fuq.

Fil-fatt, jekk tara l-bastimenti li jkunu mgħobbijin bil-merkanzija li jgħaddu mill-istraits ta' Ġibiltà u jibqgħu neżlin 'l isfel, dawn bilfors iridu jgħaddu minn ħdejn Malta, jiġifieri d-diversion li jista' jieħu vapur biex iħott jew jgħabbi, xi kultant anke għall-bunkering, hija żgħira ħafna.

Dan il-fattur jista' jwassal għal potenzjal kbir, u għaldaqstant investitur li ġej minn barra l-Unjoni Ewropea u li jixtieq jesporta l-prodotti tiegħu lejn pajjiż li huwa barra mill-Unjoni Ewropea u li forsi qiegħed fl-Afrika ta' Fuq, fl-Afrika ċentrali u anke fl-Afrika t'Isfel, ukoll jista' jagħmel użu minn dawn iż-żoni ħielsa f'pajjiżna.

Jien nistaqsi: Fejn se ssib pajjiż ieħor li jista' jagħtik il-vantaġġ li huwa daqshekk viċin żewġ kontinenti differenti b'potenzjal ta' suq enormi, li huwa membru attiv tal-Unjoni Ewropea u li fl-istess ħin huwa viċin l-Afrika ta' Fuq, saħansitra aktar minn ċerti pajjiżi li jifformaw parti mill-Afrika?

Barra minn hekk, fejn se ssib pajjiż ieħor li joffri żona ħielsa li tmiss mal-ajruport li għandna fil-Gudja, li tmiss mal-Freeport u li tmiss mal-Port il-Kbir, li jinsab wara l-peniżola ta' Kalafrana?

Operatur fis-settur tal-loġistika li jkun qed ifittex li jittrasporta l-prodotti tiegħu minn post għall-ieħor ikun jista' jagħmel dan b'iżjed faċilità, bi prezz ħafna orħos – minħabba li m'hemmx distanzi twal – u bl-għażla li juża l-mezz ta' trasport li jaqbillu, jiġifieri, jew bil-baħar jew inkella bl-ajru.

Sinjura President, il-prossimità bejn il-Freeport u l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta tippermetti wkoll li t-trasferiment ikun monitored, ikun aktar effiċjenti u li ma jkunx hemm xkiel għall-merkanzija li tkun qed tiġi ttrasportata.

Eventwalment, hemm il-ħsieb li ngħaqqdu dawn iż-żoni ħielsa mal-operazzjoni tal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta billi, pereżempju, fl-Ajruport ikun hemm partijiet li jintużaw flimkien mal-Air Malta bħala speċi ta' logistics hub interna, partikolarment għal dawk li huma valuables, affarijiet prezzjużi u materjal ta' valur.

Il-Gvern qiegħed jara wkoll li jinbnew toroq apposta li permezz tagħhom ngħaqqdu ż-żona ħielsa ta' Ħal Far mal-Freeport, u forsi anke mal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta.

Dan għaliex aħna rridu li t-trakkijiet il-kbar li jġorru l-merkanzija jgħaddu minn dawn it-toroq minflok ma jużaw it-toroq normali li nużaw aħna matul il-ġurnata, bil-għan li b'hekk tiżdied l-effiċjenza tal-operaturi, u konsegwentement tiżdied ukoll ir-rata ta' produttività li jkollhom.

Madanakollu, il-Gvern jixtieq jibni toroq speċifiċi għal raġunijiet li jmorru oltre mir-raġuni li għadni kif semmejt, u hawn qed nirreferi għall-fattur tal-produttività ekonomika.

Fil-fatt, aħna se nkunu qegħdin nidħlu f'diskussjonijiet mal-Ministru Ian Borg sabiex naraw kif dan il-pjan jista' jitwettaq f'forma ta' masterplan, bħalma qed nagħmlu bħalissa f'Safi Aviation Park, fejn qegħdin niffinalizzaw masterplan għall-aviation cluster.

Issa nixtieq nispjega ftit għaliex il-Gvern għandu l-ħsieb li jdaħħal liġi ġdida.

Bħalma rajna s-suċċess tal-Malta Freeport Terminal, aħna bħala Gvern rajna li hemm ukoll l-opportunità li nippromwovu lil Malta bħala ċentru għal-loġistika internazzjonali, partikolarment għal dak li għandu x'jaqsam mal-kummerċ fir-reġjun tagħna.

Kif spjegajt ftit tal-ħin ilu, il-pożizzjoni ġeografika tagħna bħala pajjiż tpoġġina f'vantaġġ uniku għal dan il-għan.

Il-konnettività tagħna mal-kontinent Ewropew, kif ukoll ma' dak Afrikan, tagħtina anke l-potenzjal li noħolqu ċentru ta' eċċellenza li jħabbatha ma' dawk ta' pajjiżi oħrajn li huma ġirien tagħna, jew kif għandhom fit-Turkija u fil-Greċja, li huma kompetituri kbar f'dan il-qasam.

Fil-fatt, minkejja li dan l-Abbozz ta' Liġi għadu m'għaddiex minn dan il-Parlament, il-Malta Enterprise diġà bdiet numru ta' proġetti ta' dan it-tip.

Sinjura President, l-iskop ewlieni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi hu li nkabbru l-attività ekonomika tagħna li hija mmirata lejn il-kummerċ internazzjonali, speċjalment fil-każ ta' dawk il-prodotti li jkunu ġejjin minn barra l-Unjoni Ewropea, bħall-Amerka, l-Istati Uniti, l-Awstralja u l-Asja, u li eventwalment ikunu jridu jaslu jew fl-Afrika jew inkella fil-Lvant Nofsani.

Dawk il-kumpaniji li se jkunu qegħdin joperaw minn dawn iż-żoni ħielsa jridu jkunu qed joffru servizzi li huma speċifikament immirati għall-kummerċ internazzjonali.

Dan mhuwiex xi konċett ġdid, la għal Malta u wisq anqas għall-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, hawn Malta diġà għandna kumpaniji li jaħdmu bħal speċi ta' logistics hubs, u dan għal diversi prodotti, fosthom għal sportswear, għal makkinarju marittimu u anke għal prodotti tal-farmaċewtika.

Dawn l-operazzjonijiet jinsabu għaddejjin il-ħin kollu fil-Freeport.

Għalhekk, il-viżjoni tal-Gvern hi li f'Malta jkollna dan il-logistics hub għall-kummerċ bejn iż-żoni viċin tagħna.

L-Abbozz ta' Liġi li qed nippreżenta huwa maħsub ukoll biex jiffaċilita l-istabbiliment ta' customs free zone biex b'hekk nindirizzaw din il-lakuna li teżisti fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Dan jagħmilha aktar faċli lill-Gvern illi jħajjar investiment ġdid f'dan il-qasam.

Sinjura President, dan l-Abbozz ta' Liġi se jagħti wkoll lill-Gvern is-setgħa li jaħtar awtorità li tmexxi assi tal-istat, jiġifieri art industrijali li se tkun allokata għal din il-funzjoni.

Fil-fatt, din l-awtorità se tamministra ż-żoni ħielsa f'isem il-Gvern u anke tpoġġihom għad-dispożizzjoni tal-operaturi fin-negozju.

Barra minn hekk, din l-awtorità se tkun qiegħda toffri wkoll l-assistenza tagħha lil dawk l-intrapriżi li jaħdmu f'dan is-settur.

Iżda hawnhekk irrid ngħid li r-regoli normali tat-tassazzjoni japplikaw għan-negozji kollha li joperaw mill-customs free zones.

Nerġa' nfakkar li hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar taxxa tad-dħul, qligħ jew profitt, imma qed nitkellmu dwar taxxi jew tariffi relatati mal-importazzjoni tal-merkanzija minn barra l-Unjoni Ewropea, bħalma hi, pereżempju, dik imsejħa bħala "common external tariff".

Bla dubju ta' xejn, ix-xogħol kollu ta' din l-awtorità se jsir fl-interess tat-tkabbir u tal-iżvilupp ekonomiku sostenibbli ta' pajjiżna u ta' din in-niċċa ġdida ta' ekonomija.

Irrid nagħmilha ċara li l-irwol tal-Malta Freeport huwa kompletament 'il barra mill-kompetenza ta' dan l-Abbozz ta' Liġi għax l-operazzjoni tal-Freeport hija regolata, imħarsa u stipulata minn an ad hoc legislation, li hija leġiżlazzjoni speċjali li tirregola lil din l-entità.

Hawnhekk, Sinjura President, naħseb ikun tajjeb jekk nispjega kif se jaħdem dan il-proġett, jew aħjar, kif se nkunu qegħdin nattiraw interessi lokali u anke minn barra minn Malta biex isir użu minn dawn il-customs free zones.

Bħalma jsir għal kull tip ta' investiment ieħor, kumpaniji jew potenzjalment dawk li għandhom interess li jidħlu f'dan is-settur iridu japplikaw mal-Malta Enterprise.

Ilkoll nafu l-istandards għoljin li għandha llum il-Malta Enterprise.

Il-Malta Enterprise kienet kruċjali kemm għat-tkabbir ekonomiku li qegħdin naraw iseħħ f'dan il-pajjiż u kemm għall-mod effiċjenti li bih qed nagħmlu analiżi tal-business model li jkollna quddiemna mill-investituri lokali u barranin.

Biżżejjed ngħid li fi ftit ġimgħat qed jirnexxielna nagħmlu assessment oġġettiv dwar jekk attività hijiex se tiġi msarrfa f'opportunity cost, jiġifieri jekk hijiex se twassal biex ikollna żvilupp ekonomikament ġustifikabbli u sostenibbli fit-tul.

Illum il-ġurnata, il-Malta Enterprise għandha reputazzjoni impekkabbli kemm mal-investitur barrani, kif ukoll mal-intraprenditur lokali, għax hija ta' sostenn kontinwu għall-bżonnijiet li jkollhom in-negozji Maltin u Għawdxin u anke dawk barranin li joperaw minn Malta.

Għaldaqstant, il-progress li sar fil-Malta Enteprise mhux biss huwa notevoli mill-aspett ta' investiment, imma anke mill-aspett ta' inċentivi li noffru lill-investituri u lin-negozji.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll li aħna ma nħallux l-inċentivi li jiġu ppubblikati fil-guidelines tal-Malta Enterprise fuq l-ixkaffa imma naddattawhom skont il-bżonn biex inħallu s-suq ekonomiku tagħna kompetittiv fil-konfront tal-kompetizzjoni aggressiva li għandna ma' pajjiżi oħrajn, għalkemm il-kompetizzjoni hija xi ħaġa tajba wkoll.

Imma ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

Wara li l-Malta Enterprise tirċievi l-applikazzjoni, jiskatta l-perijodu ta' proċess ta' evalwazzjoni, liema evalwazzjoni tkun dettaljata ħafna u intiża biex il-proposta tiġi determinata skont il-valur ekonomiku tal-proġett.

Il-Malta Enterprise tistudja wkoll kif il-proġett se jkun ta' benefiċċju għall-ekonomija ta' Malta, u jsiru numru ta' due diligence reports u analyses fuq l-operazzjoni finanzjarja u l-operazzjoni operazzjonali ta' dik l-applikazzjoni.

Irrid ngħid li, bħala policy, il-linja gwida li l-Gvern qed jagħti lill-Malta Enteprise hi li ovvjament se tingħata prijorità lil dawk l-operazzjonijiet li se jħallu l-akbar valur miżjud fl-ekonomija Maltija, jiġifieri, aħna qegħdin naraw li nikkomplementaw lill-industriji ewlenin, fosthom lill-industriji tal-manifattura u tal-manutenzjoni – bħal, pereżempju, dawk li jeżistu fis-settur tal-avjazzjoni – ħalli b'hekk inkunu nistgħu nsostnu l-influss ta' prodotti ta' merkanzija li jgħaddu miż-żoni ħielsa.

Meta mbagħad il-proġett ikun approvat, tidħol fl-istorja l-MIP, għax meta l-Malta Enterprise toħroġ letter of intent, hija l-MIP li talloka l-art industrijali.

Barra minn hekk, l-MIP se tkun qed taħdem ukoll mas-settur privat biex flimkien nipprovaw nidentifikaw artijiet oħrajn għal dan l-użu speċifiku.

Pereżempju, meta konna qed niddiskutu l-Baġit għal din is-sena kont ħabbart il-proposta li għamilna, dik li jkun hemm public private partnerships jew inkella public financial initiatives fejn nesploraw artijiet privati li huma industrijali bil-għan li nibnuhom għal dan l-iskop.

Hija realtà li l-ispazju f'Malta huwa limitat, u għalhekk huwa importanti li nutilizzaw l-ispazju li għandna bl-aħjar mod possibbli.

Għalkemm konna għatxana għal żoni industrijali: kien hemm okkażjonijiet li bħala Gvern qgħadna pass lura.

Hawnhekk qed nirreferi għaż-Żona Industrijali ta' Bulebel fejn, malli ħabbart li din iż-żona se tiġi estiża, kien hemm ammont sostanzjali ta' oġġezzjonijiet għal din id-deċiżjoni u meta aħna, bħala Gvern, iltqajna magħhom u smajniehom anke fil-kumitati tal-Kamra, rajna li l-oġġezzjoni tagħhom hija ġustifikata.

Għalhekk, bħala Gvern umli u modest aħna hemmhekk qgħadna pass lura u ddikjarajna li dik l-estensjoni mhijiex se ssir.

Dan allura jitfa' iktar responsabilità fuq spallejna sabiex noqogħdu attenti li kull millimetru kwadru ta' art industrijali li għandna nużawha bl-aħjar mod possibbli.

Ovvjament, Sinjura President, il-kumpaniji li joperaw f'dan is-settur se jkunu obbligati jħarsu l-istess liġijiet bħal kwalunkwe kumpanija oħra li topera f'Malta fl-aspetti kollha, jiġifieri, anke fl-aspetti relatati ma' tassazzjoni u state aid implications.

Irridu noqogħdu attenti li ma jkun hemm l-ebda xamma – jiġifieri mhux biss l-ebda indikazzjoni, imma l-ebda xamma – li dawn qegħdin immorru kontra l-għajnuna mill-Istat jew kontra l-leġiżlazzjonijiet tal-impjiegi, speċjalment għal dak li għandu x'jaqsam ma' employment conditions and regulations.

Huwa pertinenti li ngħid ukoll illi l-operaturi fi ħdan iż-żoni ħielsa għandhom iġibu l-permessi kollha meħtieġa mill-awtoritajiet relevanti u relattivi, inkluż dawk li jridu jinġabu mid-Dipartiment tad-Dwana.

L-ekonomija Maltija x'benefiċċju se tkun qed tieħu minn dan is-settur?

Huwa stmat li ż-żoni ħielsa jammontaw għal kważi 25% tal-kummerċ internazzjonali dinji.

Il-fatt li d-dazji tad-dwana u ħlasijiet oħrajn fuq l-importazzjoni jkunu sospiżi għal tul ta' żmien, sakemm il-merkanzija tkun għadha fiż-żona ħielsa, jippermetti lill-operatur ibaxxi l-ispejjeż tal-operazzjonijiet internazzjonali b'mod sinifikanti, partikolarment għax b'hekk ikun qed itaffi l-pressjoni fuq dik li għandha x'taqsam ma' likwidità.

Pereżempju, bl-użu ta' żona ħielsa manifattur Indjan li jkollu bżonn bażi fl-Unjoni Ewropea fejn iservi lill-klijenti jkun jista' jipposponi l-ħlas ta' kwalunkwe dazju tad-dwana, tariffi jew taxxi relatati mal-importazzjoni sal-mument li l-merkanzija tintbagħat fiżikament lill-klijent tiegħu.

Għalhekk, inti għandek dan il-perijodu, li huwa perijodu tranżitorju, li fih il-likwidità ta' dan in-negozjant Indjan – issa naturalment m'hemmx għalfejn li n-negozjant ikun Indjan, imma jista' jkun Ċiniż, Tork jew ikun ġej minn kwalunkwe pajjiż 'il barra mill-Unjoni Ewropea – qiegħda hemm għaliex dan għadu ma ħallasx it-tariffi.

Iż-żoni ħielsa huma utli wkoll bħala bażi li minnha jservu lill-klijenti ta' pajjiżi terzi, fosthom mill-Afrika ta' Fuq, mil-Lvant Nofsani, eċċ., u dan billi huma ma jħallsu l-ebda taxxa tal-Unjoni Ewropea fuq l-oġġetti waqt li jkunu f'żona ħielsa, u jsiru soġġetti biss għal dazji fuq l-importazzjoni ta' pajjiżi li huma barra mill-Unjoni Ewropea meta jaslu fid-destinazzjoni tagħhom.

Għalhekk, il-vantaġġ li għandhom dawn il-customs free zones fuq il-kummerċ internazzjonali huwa inkredibbli.

Il-Gvern qed jara wkoll li din it-tip ta' niċċa tiftaħ il-possibiltajiet għal xogħlijiet li huma interessanti ħafna, u mhux neċessarjament għal xogħlijiet li tradizzjonalment nassoċjawhom mal-burdnara.

Għal dan il-għan, il-Malta Enterprise se tkun qed taħdem mal-istituzzjonijiet edukattivi biex tara li dawk il-Maltin u barranin li jitħajru jinvestu f'dan is-settur jiġu mgħallmin dak kollu li għandu x'jaqsam ma' loġistika u ma' dik li hija msejħa bħala "supply-chain management".

Dan għaliex dan is-settur joffri bosta opportunitajiet li jistgħu anke jwasslu sabiex iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin jibnu karriera f'dan is-settur.

Huwa veru li llum hemm il-job mobility; però, billi dan is-settur huwa cluster magħluq, minnu nnifsu is-settur jista' joffri karriera.

Issa, jekk wieħed ibiddilx operatur minn ieħor, dik imbagħad affari ta' min ikun qed jaħdem f'dan is-settur.

Però, dan is-settur joffri karriera bħalma għandhom karriera l-għalliema, l-avukati, it-tobba u l-periti.

Barra minn hekk, l-istabbiliment ta' żoni ħielsa f'Malta se jkunu ta' benefiċċju għax, minbarra li b'hekk se noħolqu niċċa ġdida, din in-niċċa ġdida se tħalli impatt, kultant dirett u kultant indirett, fuq setturi oħrajn.

Pereżempju, il-fatt li se jkun hemm żieda fl-influss tal-merkanzija jfisser li se jkun hemm żieda fl-insurances u fl-aġenziji tal-assigurazzjoni, ifisser li se jkun hemm domanda akbar għal dak li għandu x'jaqsam ma' storage u ma' warehousing, u jfisser ukoll li se jiżdied it-traffiku fl-Ajruport Internazzjonali ta' Malta, fil-Port il-Kbir – u fil-Port il-Kbir nafu li diġà hemm għaddejja attività kummerċjali – u anke fil-Freeport.

Dan is-settur se joħloq anke aktar opportunitajiet ta' investiment, fejn min forsi laħaq ċertu livell ta' investiment bil-mod il-mod se jara li jista' jespandi l-investiment tiegħu f'setturi oħrajn.

Naturalment, dan is-settur ġdid se jżid ukoll l-impjiegi, filwaqt li se jgħolli l-kompetittività tal-ekonomija tagħna u jżid il-konnettività ta' pajjiżna.

Dawn huma kollha elementi li fuq il-bażi tagħhom biss ukoll dan l-Abbozz ta' Liġi għandu jkun approvat minn dan il-Parlament illum qabel għada.

Sinjura President, nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li din hija tabilħaqq l-isfera ekonomika ġdida li pajjiżna għandu jidħol fiha għax minnha se nibbenefikaw ilkoll.

Nappella lill-Membri tal-Oppożizzjoni biex jingħaqdu magħna f'din id-diskussjoni biex, bħalma għamilna f'liġijiet importanti oħrajn li għaddejna fil-passat, noħolqu kunsens politiku dwar dan is-settur.

Jien inħares 'il quddiem biex tinħoloq diskussjoni interessanti u kostruttiva bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra ħalli flimkien infasslu liġi matura u sensibbli li tkun mibnija fuq l-ideat tal-Membri ta' din il-Kamra, għax b'hekk inkunu qed inkomplu noħolqu aktar ġid għall-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ġejt informata li hawn qbil li d-diskussjoni dwar dan l-Abbozz ta' Liġi tkompli nhar it-Tnejn li ġej.

Nitlob li tikkonfermawli dan li qed ngħid.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Iva, Sinjura President, hawn qbil li nkomplu bid-diskussjoni dwar dan l-Abbozz ta' Liġi nhar it-Tnejn li ġej.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nikkonferma dan min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Fis-6.47 pm, id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra qablet li l-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol ikun dak il-ħin u li jitressaq l-aġġornament.

ID-DEPUTY SPEAKER: Ġaladarba hawn dan il-ftehim nitlob lill-Ministru Chris Cardona biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS CARDONA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Frar 2019 fl-4.00 pm, b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi dwar il-Liġijiet tal-Pulizija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Votazzjoni;

jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà): Sinjura President, waqt li kont qed naħseb fuq xiex se nagħmel dan l-Aġġornament, il-ħsieb tiegħi mar lura għall-1996 meta jien, flimkien ma' numru ta' kollegi tiegħi – fosthom il-ħabib tiegħi, il-Ministru Chris Cardona – konna ġejna eletti għall-ewwel darba.

Niftakar li dak iż-żmien kulħadd kien kważi jiġġieled biex jitkellem waqt il-ħin tal-Aġġornament.

Għaliex konna nagħmlu dan?

Konna nagħmlu dan għaliex konna ġodda u allura kulħadd kien ifittex il-possibbilità li jinstema' – għax dak iż-żmien ninstemgħu biss konna! – però, konna nagħmlu dan ukoll għax dak iż-żmien kien jiġi rrapportat x'ingħad waqt il-ħin tal-Aġġornament.

Fil-fatt, niftakar sew li dak iż-żmien, fl-1996, il-ġurnali kollha kienu jirrapportaw dak li jingħad waqt il-ħin tal-Aġġornament.

Ftit tal-ġranet ilu, ġew f'idejja cuttings tal-ġurnali li fihom kienu ġew irrapportati l-ewwel diskorsi tiegħi fil-Parlament, fosthom dawk li għamilt waqt il-ħin tal-Aġġornament, u naħseb li bħali ħafna mid-deputati ġodda meta jissemmew fuq il-ġurnali għal xi diskors li jkunu għamlu jieħdu pjaċir jerfgħuhom.

Xi drabi d-diskorsi tal-Aġġornament kienu saħansitra jiġu rrapportati fuq l-aħbarijiet lokali.

Madanakollu, illum l-affarijiet inbidlu.

Illum, il-ħin tal-Aġġornament sar aktar okkażjoni sabiex dak li jkun jitkellem fuq il-lokalitajiet li jkun qed jirrappreżenta.

Pereżempju, għalina l-membri tal-Eżekuttiv il-ħin tal-Aġġornament huwa wieħed mill-ftit okkażjonijiet li għandna sabiex nitkellmu fuq dawk il-lokalitajiet li r-residenti tagħhom ikunu wrew il-fiduċja tagħhom fina.

Għalhekk, ġaladarba ġietni din l-okkażjoni, illum nixtieq li fil-ftit ħin li għandi allokat għalija nitkellem fuq dik il-parti ta' Malta li jien nirrappreżenta.

Sinjura President, ma nistax ma nsemmix il-fatt li sa ftit snin ilu dik il-parti ta' Malta li nirrappreżenta jien kienet meqjusa bħala tat-tieni klassi, u l-istess nistgħu ngħidu għar-residenti li joqogħdu f'dawn il-lokalitajiet, għax huma wkoll kienu meqjusa bħala ċittadini tat-tieni klassi.

Fil-fatt, kull meta xi persuna minn dawk in-naħat tiżbalja jew tonqos mir-responsabbiltajiet tagħha kienet tiġi mperrċa fuq il-faċċati tal-ġurnali kollha, u dan meta dawn l-iżbalji jsiru f'kull lokalità ta' Malta u Għawdex.

Għal xi raġuni jew oħra, sfortunatament dawn il-lokalitajiet kienu meqjusa b'dan il-mod.

Hawnhekk qed nirreferi għal-lokalitajiet tal-Kottonera u tal-madwar.

Illum, għall-grazzja t'Alla, dawn in-naħat ħadu xejra ġdida.

Ma rridx niftiehem li qed ngħid illi x-xemx għal dawn in-naħat telgħet malli tela' l-Partit Laburista fil-gvern, għax kien hemm diversi tentattivi mill-gvernijiet ta' qabel sabiex dawn in-naħat jingħataw dak li jistħoqqilhom.

Però, ikolli ngħid li matul dawn l-aħħar ħames snin l-impenn ta' dan il-Gvern lejn dawn in-naħat kien b'saħħtu ħafna, tant li llum dawn il-lokalitajiet m'għandhom xejn anqas minn lokalitajiet l-oħra u mxew maż-żminijiet bħal kwalunkwe lokalità oħra.

Anke r-residenti ta' dawn il-lokalitajiet m'għadhomx iħossuhom inferjuri għal dawk li joqogħdu f'lokalitajiet oħra.

Naturalment, dan ma setax isir mingħajr il-viżjoni ta' dan il-Gvern li għandu strateġija għall-Kottonera sabiex din tkompli miexja aktar 'il quddiem.

Kif għedt diġà, matul dawn l-aħħar ħames snin il-Kottonera mxiet 'il quddiem ħafna; però, l-istrateġija u l-viżjoni ta' dan il-Gvern hija sabiex dawn in-naħat ikomplu jimxu aktar 'il quddiem.

Fil-fatt, it-tibdil li sar fil-Kottonera qed jattira aktar nies, mhux biss lil dawk il-Maltin li qatt ma ħolmu li jersqu lejn dawk in-naħat, iżda wkoll lil ħafna barranin li jħossu li ma jistgħux iżuru Malta mingħajr ma jżuru lit-Tlett Ibliet, The Three Cities.

Jien naħseb li dan seħħ anke grazzi għall-investiment li sar kemm mill-Gvern, kif ukoll mill-privat, f'dawn in-naħat.

Illum, Bormla, il-Birgu, l-Isla u l-Kalkara għandhom numru ta' boutique hotels.

Sa ftit ilu, turist li xtaq li matul il-vaganza tiegħu joqgħod f'dawk in-naħat lanqas biss kien joħlom li jsib akkomodazzjoni hemmhekk.

Hawn ta' min isemmi wkoll l-investiment li għamel il-Gvern fil-linja twila ta' swar li tgħaqqad il-Kottonera, l-investiment li għamel il-Gvern fil-knejjes parrokkjali tat-Tlett Ibliet, l-investiment li għamel il-Gvern f'Baċir Nru 1, kif ukoll fid-dawra tiegħu, xogħol li kien beda taħt l-aħħar amministrazzjoni Nazzjonalista u li mbagħad kellu jkun dan il-Gvern illi jispiċċah.

Hemm aktar x'nagħmlu sabiex nindokraw dan ix-xogħol li sar u li tant sebbaħ lil dawn in-naħat, u qed ngħid dan għax naħseb hemm bżonn nisħqu li meta l-Gvern jinvesti fi proġett, għandna nibqgħu nindokrawh u nieħdu ħsiebu.

Anke l-pjazez ta' dawn il-lokalitajiet ġew imsebbħa, u hawn ma nistax ma nsemmix il-proġett ta' housing soċjali li se jsir f'Bormla, fejn se jinbnew numru ta' appartamenti sabiex inkunu nistgħu niġġieldu l-problema tal-akkomodazzjoni soċjali li għandu pajjiżna.

Imbagħad, marbut ma' dan, Sur President, insemmi wkoll lill-American University of Malta, proġett li f'din il-Kamra jkollna ħafna kritika fuqu.

Jien li ngħix dawk in-naħat nista' ngħid li l-miġja tal-American University of Malta fil-Kottonera tat spinta ġdida sabiex mhux biss ikollna aktar investiment f'dawn il-lokalitajiet, iżda wkoll sabiex permezz tal-istudenti ta' din l-Università – li rrid ngħid illi komplew jiżdiedu xahar wara l-ieħor – ikollna taħlita ta' kulturi.

Minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni sabiex nirringrazzja lill-American University of Malta li, f'kull okkażjoni li tintalab sabiex tgħin lill-għaqdiet soċjali, sportivi, u filantropiċi tal-lokalità, din dejjem tkun minn ta' quddiem biex toffri l-għajnuna tagħha.

Huwa permezz ta' dan ix-xogħol u l-investiment kollu li semmejt li mbottajna lill-ibliet tal-Kottonera sabiex ikomplu jimxu 'l quddiem, u rrid ngħid li l-isforzi li saru kienu suċċess għax illum dawn il-lokalitajiet huma fost l-aktar lokalitajiet imfittxija ġewwa pajjiżna.

Sinjura President, sa ftit ilu l-lokalitajiet kollha – u hawn m'iniex qed nirreferi biss għal-lokalitajiet tal-Kottonera – kienu jitħabtu u jiġġieldu sabiex jaraw minn fejn se jġibu l-fondi ħalli jkunu jistgħu jirranġaw l-infrastruttura tal-lokal tagħhom.

Sew jekk kienu jkunu jridu jagħmlu bankina, u sew jekk kienu jkunu jridu jagħmlu triq, kienu jkunu jridu jaraw minn fejn se jsibu l-fondi.

Il-maġġoranza assoluta tal-kunsilli lokali kienu jduru għall-fond tal-Awtorità tal-Ippjanar hekk imsejjaħ "Development Planning Fund" sabiex ikunu jistgħu jirranġaw xi bankina jew xi triq ġewwa l-lokal tagħhom.

Illum, grazzi għall-investiment li qed jagħmel dan il-Gvern fit-toroq, dan il-fond se jkun riżervat sabiex il-kunsilli lokali jagħmlu investimenti differenti, bħal ġonna, dwal ġodda fit-toroq, dwal bi stil li jkun addattat għall-post fejn ikun se jiġi installat, eċċ. Pereżempju, dan l-aħħar il-Kunsill Lokali tal-Fgura bbenefika minn €600,000 li ttieħdu minn dan il-fond sabiex illum dan il-lokal għandu ċentru amministrattiv li mhux biss qed jaqdi l-bżonnijiet tal-lokalità f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol tal-kunsilli lokali, iżda qed jilqa' fih ukoll entitajiet oħra tal-gvern sabiex dawn ikunu jistgħu jagħtu s-servizzi tagħhom lir-residenti.

Nerġa' ngħid li sa ftit tax-xhur ilu l-kunsilli lokali kienu jaraw minn fejn se jsibu l-fondi sabiex ikunu jistgħu jirranġaw it-toroq u l-bankini tal-lokalità tagħhom.

Jien ġbart xi ftit statistika mill-mistoqsijiet parlamentari li jsiru f'din il-Kamra dwar l-infiq li sar mill-kunsilli lokali tat-Tlett Ibliet għal dawk li huma toroq u bankini matul dawn l-aħħar snin.

Jekk inħarsu lejn is-sena 2015, nsibu li l-Kunsill Lokali ta' Bormla nefaq €828 f'toroq u bankini, il-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar nefaq €21,994, il-Kunsill Lokali tal-Kalkara nefaq €6,147 u, mid-dehra, il-Kunsill Lokali tal-Birgu ma nefaq xejn għal dan il-għan.

Imbagħad, fis-sena 2016, il-Kunsill Lokali ta' Bormla nefaq €166, il-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar nefaq €114,125, u l-Kunsill Lokali tal-Kalkara nefaq €2,397.

Għal darb'oħra, fil-Birgu ma saru l-ebda toroq!

Is-sena l-oħra, jiġifieri, fis-sena 2017, il-Kunsill Lokali ta' Bormla għamel investiment ta' €166, il-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar għamel investiment ta' €12,400, filwaqt li l-Kunsill Lokali tal-Kalkara għamel investiment ta' €3,100.

Naħseb li wieħed jista' jimmaġina kemm setgħu jsiru kilometri ta' toroq b'dan l-investiment li sar!

Kif għedt diġà, fl-aħħar il-Gvern iddeċieda li huwa inutli li noqogħdu ngħabbu lill-kunsilli lokali b'responsabbiltajiet ġodda jekk dawn m'għandhomx il-fondi, u għalhekk ħa l-inizjattiva li fuq medda ta' seba' snin jagħmel investiment ta' €700 miljun f'toroq ġodda.

Fl-aħħar mill-aħħar, huma r-residenti li se jgawdu minn dan l-investiment, mhux biss għaliex se jkollhom toroq ġodda, iżda wkoll għaliex din id-darba se jagħmlu użu mill-fond riżervat għalihom, li llum jammonta għal €25 miljun, mhux biex jagħmlu t-toroq, iżda sabiex isebbħu l-lokal tagħhom.

Illum, Sinjura President, il-lokalitajiet tal-Kottonera diġà bdew jaraw il-frott mill-investiment li qed isir fit-toroq, għax il-Ministru Ian Borg, flimkien ma' Infrastructure Malta, diġà bdew iwettqu xogħol fuq it-toroq ta' dawk in-naħat.

Pereżempju, jekk inħarsu lejn il-lokalità ta' Ħaż-Żabbar, insibu li hemmhekk qed isiru toroq li ilhom jistennew li jsiru għexieren ta' snin, fosthom Triq Ħadd in-Nies, Triq in-Newl u Triq Bormla, li nafuha bħala Triq taċ-Ċawsli, jiġifieri, dik it-triq li tgħaqqad lill-Kottonera man-naħa taż-Żejtun u ta' Marsaskala.

Xogħol li nbeda f'Bormla u li jinsab miexi tajjeb ħafna huwa dak li qed isir fi Triq Alessandra, triq li hi użata ħafna għax twassal għal żewġ skejjel prinċipali.

Wara snin sħaħ jittallbu sabiex isir xogħol fuq Triq il-Palazz l-Antik tal-Gvernatur u Triq iċ-Ċentinarju tal-Parroċċa fil-Birgu, fl-aħħar ix-xogħol inbeda, u dan għadu biss il-bidu għax, fiż-żmien li ġej, fl-istess lokalità se jkomplu jsiru aktar xogħlijiet fi Triq il-Miratur, kif ukoll fi Triq San Dwardu, triq li mhux biss tiġi użata minn numru ta' residenti tal-Birgu, iżda wkoll mill-istudenti tal-akbar żewġ kulleġġi li hemm fin-naħa t'isfel ta' Malta, li huma l-Kulleġġ De La Salle u l-Kulleġġ St. Edward's. Fiż-żmien li ġej, se jinbeda x-xogħol ukoll fi Triq iż-Żewġ Mini ġewwa l-Isla, triq li kull meta ngħaddi minnha kulħadd jibda jistaqsini meta xi darba se jkun hemm xi ħadd li se jieħu ħsieb jirranġa din it-triq.

Iva, dan il-Gvern se jibda anke x-xogħol fuq din it-triq!

Se ssir ukoll Triq San Ġorġ f'Bormla, triq li jien nafha sewwa għax trabbejt fiha.

Jien ngħid li mhux għaxar snin ilna nistennew li ssir xi ħaġa f'din it-triq, imma għexieren ta' snin, u dan meta din hija triq li minnha jgħaddu l-purċissjonijiet kollha li jsiru f'Bormla!

Imma llum, iva, grazzi għal dan l-investiment li qed iwettaq il-Gvern, anke din it-triq se tara ħajja ġdida.

Ta' min jgħid li Triq ix-Xgħajra, li tgħaqqad lil Ħaż-Żabbar u x-Xgħajra flimkien, se terġa' ssir mill-ġdid.

Kif għedt diġà, dan huwa biss il-bidu, Sinjura President, għax dan il-Gvern se jkompli għaddej bil-proġett ta' toroq li għandu fil-Kottonera bil-għan li jkompli jtejjeb il-livell tal-għajxien tar-residenti ta' dawn in-naħat.

Ftit tal-ġranet ilu, il-kollega tiegħi, il-Ministru Ian Borg, ħabbar ukoll investiment kbir fuq erba' mini prinċipali.

Fil-fatt, se jsir investiment sostanzjali sabiex dawn il-mini mhux biss jiġu msewwija u mnaddfa min-nugrufun u mit-trabijiet li qalgħu matul is-snin, iżda sabiex fihom jiġi installat dawl ġdid, CCTV cameras, kif ukoll sistemi oħra li jipprevjenu dak kollu li jista' jiġri, fosthom fire alarms.

Spiss jiġri li meta l-Gvern iħabbar li se jagħmel xi ħaġa f'post partikolari bħal, pereżempju, jekk ikun se jibni skola f'xi parti ta' Malta, iqumu r-residenti ta' areas oħra u jilmentaw li mela huma biss minsijin!

Ftit tal-ġimgħat ilu ħabbarna li se jsir ground tal-football f'Marsaskala, u dlonk qamu r-residenti ta' lokalitajiet oħra u staqsew: Imma aħna għaliex le?!

Fil-fatt, l-istess ġara fuq dawn il-mini, u waqt li kien qed jiġi rrapportat dak li se jsir fuq is-social media, kien hemm residenti mill-Kottonera li rrimarkaw: Allura kif l-unika daħla li għandna fil-Kottonera, il-Mina ta' Għajn Dwieli, ħadd ma jieħu ftit ħsiebha minkejja li din ilha hekk minn żmien il-gwerra?!

Jien ninsab ċert u konvint li hekk kif dan il-Gvern ta spinta 'l quddiem lill-Kottonera, tant li llum it-Tlett Ibliet huma mfittxija ħafna, fiż-żmien li ġej mhux se jinsa jagħti lil din il-mina l-attenzjoni li jistħoqqilha.

Sinjura President, kif għedt diġà, illum ir-residenti tal-Kottonera qed jesperjenzaw qawmien ġdid, u dan mhux biss għaliex in-nies li joqogħdu f'dawn in-naħat u li jinsabu mingħajr impjieg tgħoddhom fuq id waħda, iżda wkoll għaliex il-livell ta' għajxien tan-nies li joqogħdu f'dawn in-naħat sploda 'l fuq.

Dan jistgħu jgħiduh dawk in-nies li bħali jgħixu f'dawn il-lokalitajiet.

Issa ħalli niġi biex nitkellem fuq il-valur tal-proprjetà.

Illum, biex tixtri residenza f'Bormla, fil-Birgu jew fl-Isla trid tonfoq eluf kbar ta' ewro, u dan meta sa ftit xhur ilu hemmhekk kont tikri post bi ftit mijiet fis-sena.

Kif għedt diġà, illum dawn in-naħat saru fost l-aktar imfittxija.

Ftit tal-ġranet ilu, ġiet f'idejja informazzjoni riċenti ħafna li ġiet posted fuq is-social media minn REMAX Malta Real Estate Agency, fejn hemmhekk kien hemm il-prezzijiet tal-proprjetà per square metre.

Jien kont naf kemm għoliet il-proprjetà anke fin-naħa t'isfel ta' Malta, imma qatt ma bsart li l-valur tal-proprjetà fin-naħa t'isfel ta' Malta, b'mod partikolari fil-Birgu, kien jiżboq il-proprjetajiet li huma sitwati f'postijiet oħra ħafna aktar popolari.

X'ħareġ minn din l-istatistika?

Ħareġ li bħalissa l-ogħla proprjetà f'Malta hija dik tal-Birgu għax tiswa €4,541 per square metre, filwaqt li l-proprjetà ta' Tas-Sliema tiswa €4,400 per square metre u l-proprjetà ta' San Ġiljan tiswa €4,300.

Hawnhekk wieħed jista' jistaqsini: Inti tieħu pjaċir b'dan?

Din hija sikkina li taqta' minn żewġ naħat.

Il-valur tal-proprjetà qed jagħmilha diffiċli li wliedna jibqgħu jgħixu f'dawn il-lokalitajiet.

Meta jien inkun qed nitkellem mar-residenti ta' dawn in-naħat ngħidilhom li ġiet sfida fuqna sabiex inkomplu nimbottaw lil uliedna biex ikollhom edukazzjoni aħjar ħalli jkunu ppreparati għall-isfidi li toffri l-ħajja bl-aħjar mod possibbli.

Fl-aħħar mill-aħħar, iċ-ċavetta għal għajxien aħjar hija l-edukazzjoni għax bl-edukazzjoni jkollok impjieg aħjar u livell ta' għajxien aħjar.

Għalhekk naħseb li wara li l-Gvern u l-privat investew tant fil-Kottonera, issa l-isfida li jmiss hija għan-nies tal-Kottonera biex dawk il-ġenituri kollha li jgħixu fil-lokalitajiet tal-Kottonera jkomplu jimbottaw lil uliedhom bil-għan li jkomplu javvanzaw fil-qasam edukattiv.

Fl-aħħar mill-aħħar, naħseb li b'hekk biss inkunu nistgħu ngħidu li n-naħat tal-Kottonera laħqu lil lokalitajiet oħra.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, se nitkellem fuq l-istess suġġett li kumbinazzjoni kkonkluda bih il-kollega tiegħi, l-edukazzjoni: però, qabel ma niġi biex nitkellem fuq dan is-suġġett nixtieq naqsam ma' min qed isegwina dak li seħħ matul il-Family Affairs Committee fejn kellna laqgħa ta' kontinwazzjoni fuq suġġett li huwa verament interessanti, il-vjolenza u l-imġieba aggressiva mill-minuri fuq l-adulti.

Għalkemm jien m'għandix dubju li dan huwa fenomenu li ilu jeżisti, dan l-aħħar qed jikseb ċerta popolarità, anke jekk ovvjament mhux f'sens tajjeb, u qed jimmanifesta ruħu saħansitra fl-iskejjel tagħna.

Meta nitkellmu fuq vjolenza domestika, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss fuq aggressjoni min-naħa tar-raġel fuq il-mara tiegħu jew min-naħa tal-mara fuq ir-raġel tagħha, għax anke meta l-ulied – li jistgħu jkunu minuri u adoloxxenti – isawtu lill-ġenituri tagħhom, dik ukoll tissejjaħ vjolenza domestika.

Ir-riċerka turina li meta dawn il-minuri jew l-adoloxxenti jkollhom din it-tip ta' mġieba fid-dar tagħhom, il-probabbilità hi li dawn se jerġgħu jimmanifestaw din it-tip ta' mġieba f'postijiet oħrajn, bħal, pereżempju, fl-iskejjel u fis-soċjetà inġenerali.

Sinjura President, għal din il-laqgħa tal-Family Affairs Committee li saret proprju llum, kellna tliet mistiedna: kellna lis-Sinjura Pauline Miceli, li hija l-Kummissarju għat-Tfal, lis-Sinjura Simone Azzopardi, li hija l-Kummissarju kontra l-Vjolenza Domestika u l-Vjolenza Abbażi tal-Ġeneru, u lis-Sur Marco Bonnici, il-President tal-MUT (Malta Union of Teachers).

L-interventi ta' dawn il-mistiedna laqtuni ħafna, b'mod partikolari l-intervent tas-Sur Bonnici mill-MUT, għax l-edukazzjoni hija suġġett li huwa għal qalbi ħafna, anke peress li qabel dħalt fil-politika dik kienet il-professjoni tiegħi, professjoni li jiena studjajt u pprattikajt għal bosta snin.

Is-Sur Bonnici qasam magħna t-tħassib tiegħu dwar il-fatt li n-numru ta' rapporti ta' vjolenza li qed ikun hemm fl-iskejjel qiegħed bħal donnu jiżdied.

Issa dan nistgħu nallaċċjawh anke mal-fatt li meta jkun hemm ċertu awareness, in-nies jagħmlu aktar kuraġġ li jersqu 'l quddiem u jirrapportaw dan it-tip ta' każijiet.

Tajjeb ngħid ukoll li hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss fuq vjolenza fiżika, imma anke dik verbali, li ħafna drabi tkun ta' ċerta konnotazzjoni sesswali fil-konfront tal-għalliema nfushom.

L-aktar punt li laqatni meta konna qed niddiskutu mas-Sur Bonnici kien li fost l-għalliema qed jinħass sens ta' biża', biża' fis-sens illi ma jkunux jixtiequ jipproċedu bir-rapporti minħabba li jibżgħu li fl-aħħar mill-aħħar idur kollox fuqhom.

Mela, qed inħoss li llum l-għalliema diġà qishom huma vittmi ta' tip ta' vjolenza u fl-istess ħin qed ikunu vittmi għat-tieni darba għaliex qegħdin jibżgħu.

Minn xiex qegħdin jibżgħu?

Kif għedt diġà, qegħdin jibżgħu li l-kwestjoni ddur fuqhom u li b'xi mod ir-reputazzjoni tagħhom bħala għalliema tiġi mtappna.

Qegħdin jibżgħu li f'għajnejn in-nies dawn ma jibqgħux jiġu rikonoxxuti bħala professjonisti u li forsi jkun hemm min jgħid: Mela sinjal li ma kienx għalliem kapaċi biex spiċċa f'din is-sitwazzjoni!

Qegħdin jibżgħu anke mill-preġudizzju tan-nies hemm barra, u din għalija hija xi ftit xokkanti.

Punt ieħor li ħareġ kien proprju li f'ħafna mill-każijiet fejn qiegħda tiġi rrapportata vjolenza jew ċerta aggressività qed tkun fil-konfront tal-LSEs (learning support educators) li ħafna drabi jkunu mal-istudenti tagħhom one-to-one.

Jiena bħala eks-għalliema nappella biex ma jkunx hemm dan is-sens ta' aċċettazzjoni u biex ma ninnormalizzawx din it-tip ta' mġieba.

Ejjew ma nwasslux il-messaġġ lill-għalliema illi li huma jkunu soġġetti għal xi tip ta' vjolenza hija part and parcel mill-professjoni tagħhom ta' għalliema.

Jiena ma naf l-ebda professjonist hawn Malta li jibża' jmur ix-xogħol għax għandu xi ċans li jaqla' xi daqqa jew li jiġi mgħajjar.

It is not on, u għalhekk nappella lill-għalliema biex jitkellmu u jipproċedu bir-rapporti.

Ejjew ma naċċettawx dawn is-sitwazzjonijiet għax, fil-mument li aħna bħal donnu ningħalqu fina nfusna u naċċettaw li dan huwa parti mix-xogħol tagħna bħala għalliema, inkunu qegħdin nagħtu disservizz kbir lill-professjoni tagħna stess.

Sinjura President, mal-President tal-MUT tkellimna wkoll fuq punt ieħor important, dik li ċerti studenti qegħdin jimmanifestaw aggressjoni sa minn età bikrija, jiġifieri, mhumiex biss l-istudenti tal-iskejjel sekondarja, li jkun fihom m'ogħla hawn, li xi drabi jimmanifestaw xi forma ta' aggressjoni.

Jiena kont ngħallem lill-istudenti fil-livell sekondarju, u niftakar li studenti tal-Form 1 kienu jkunu diġà itwal minni.

Issa, biex inkun għedt kollox, jien m'iniex xi waħda mit-twal, imma hemm perċezzjoni li huma l-istudenti li jkunu jattendu l-iskejjel sekondarja biss, minħabba li jkunu tfarfru mhux ħażin u jkunu ġabu ruħhom, li jimmanifestaw xi tip ta' vjolenza fiżika jew verbali.

Imma dan mhuwiex il-każ.

Jiena niftakar li meta kont għalliema kien ikollna studenti li konna nkunu diġà aware tagħhom sa minn mindu dawn kienu jkunu għadhom fl-iskejjel primarja, u bejnietna fl-istaff room konna ngħidu: Marelli, kif se nagħmlu biex minn hawn u ftit tas-snin oħra lil dan se nkunu qegħdin ngħallmuh aħna?!

Kif se nsibu tarf ta' dan l-istudent?

Jiġifieri, diġà konna nesprimu dan is-sentiment ta' twerwir għax konna nkunu nafu li dan l-istudent għandu mġieba diffiċli u allura konna niddiskutu bejnietna l-għalliema, anke fl-istaff room, fuq kif se nġibu ruħna ma' dan l-istudent u fuq kif se jirnexxielna nwaqqfuh milli jħarbtilna klassi.

Matul din il-laqgħa ħareġ punt importanti ieħor: ħafna drabi din ir-rabja u l-frustrazzjoni li qed ikollhom ċerti studenti mhijiex qed tkun marbuta mal-ambjent tal-iskola nnifisha, jiġifieri, dawn l-istudenti mhumiex qed iġibu ruħhom b'dan il-mod minħabba li hemm xi ħaġa fl-iskola li qed iddejjaqhom jew forsi minħabba sħabhom, imma minħabba l-ambjent tagħhom fid-dar.

Li qed ngħid hu li jkun hemm ċerta korrelazzjoni bejn l-aggressività ta' ċerti studenti mal-għalliema u l-edukaturi tagħhom fuq livell verbali u fiżiku u bejn dak li jkunu għaddejjin minnu d-dar.

Għalhekk, hawn issa se ndur fuq il-ġenituri għaliex aħna lit-tfal nedukawhom fl-iskejjel u, kif ngħidu bl-Ingliż, we form individuals; imma, dak li t-tfal jitgħallmu mid-dar huwa importanti ħafna aktar minn dak li jitgħallmu fl-iskola.

Aħna ħafna drabi ngħidu li m'hemmx xi manwal jew xi gwida ta' kif tkun ġenitur perfett.

Huwa veru li ħadd ma jsir ġenitur u jkollu l-istruzzjonijiet ta' dak li għandu jagħmel f'kull ċirkostanza biex ikun ġenitur perfett.

Ħafna drabi, meta wieħed isir ġenitur jimxi ma' wliedu bl-istess mod li l-ġenituri tiegħu kienu jimxu miegħu meta kien żgħir, jew inkella by trial and error.

Naturalment, hemm ukoll il-fatt li dak li jaħdem ma' wild partikolari ma jfissirx neċessarjament li se jaħdem mal-wild l-ieħor, u għalhekk hawn jiena nistaqsi: Allura jista' jkun li wasal iż-żmien illi aħna nippreparaw lil dawk il-ġenituri li jkunu se jibdew irabbu lit-tfal?

Jista' jkun li wasal iż-żmien li ma nibqgħux ngħidu li ħadd ma jgħallmek kif tkun ġenitur u li ħadd ma jista' jkun ġenitur perfett?

Jista' jkun li f'pajjiżna wasal iż-żmien fejn nippreparaw kemm lill-omm kif ukoll lill-missier fuq kif għandhom irabbu lil uliedhom?

Naturalment, m'iniex qed ngħid li aħna jew is-social workers nafu kollox, imma nemmen li jekk naqsmu l-good skills flimkien, ix-sharing of experience tgħin sabiex aħna ma' wliedna nagħmlu verament dak li huwa l-aqwa u l-aħjar.

Mid-diskussjoni li kellna mal-President tal-MUT ħareġ ukoll il-fatt li ħafna drabi qed ikun hemm problemi assoċjati ma' mard mentali kif ukoll mad-droga, u qegħdin isibu li jista' jkun ukoll li f'ċerti każijiet dawn qed ikunu r-raġunijiet li għalihom it-tfal u l-addoloxxenti qegħdin iġibu ruħhom b'dan il-mod.

Issemma anke l-Young People's Unit, li naf li kien jagħti servizz tajjeb ħafna, imma li, minħabba anke raġunijiet ta' labelling, dan inqala' mill-iskejjel u issa jidher li qiegħed fl-Isptar Mater Dei.

Madanakollu, fl-opinjoni tiegħi huwa tajjeb li dan il-unit ikun fl-iskejjel għax l-għalliema għandhom bżonn ikollhom ir-riżorsi u s-servizzi li għandhom bżonn biex ikunu jistgħu jittekiljaw dan it-tip ta' sitwazzjonijiet.

Jiena bħala għalliema nixtieq nara li jkun hemm postijiet terapewtiċi fejn inkunu nistgħu nilqgħu fihom lil dawk it-tfal u l-adoloxxenti li jkunu qegħdin juru mġieba diffiċli, għax inkella, ġaladarba dawn joħorġu mill-iskola, jafu jkunu problema għas-soċjetà inġenerali.

Segwejna każijiet ta' dan it-tip anke fuq livell nazzjonali, jiġifieri, min qed jismagħni qed jifhem għal xiex qed nirreferi.

Dik il-persuna partikolari li llum qed tkun ta' problema għas-soċjetà sa ftit tas-snin qabel kienet fuq il-bank tal-iskola u stajna ngħinuha, u allura ejjew naħdmu flimkien biex ikun hemm xibka li fiha nilqgħu lil dawn it-tfal sa minn età bikrija.

Tkellimna wkoll fuq il-bżonn ta' aktar servizzi u ta' aktar sigurtà, u s-sigurtà mhijiex importanti biss għall-għalliema u għall-edukaturi, imma għal kulħadd, anke għall-istudenti stess.

Jiena naf li l-Ministru diġà ddedika budget ta' €280,000 sabiex insaħħu s-sigurtà fl-iskejjel tagħna; però, hemm bżonn aktar flus biex nassiguraw li kull skola mill-madwar 130 skola li għandna f'pajjiżna jkollha l-miżuri ta' sigurtà li għandha bżonn.

Sfortunatament, b'€280,000 għaxar skejjel biss se jkun jista' jkollhom il-miżuri ta' sigurtà li għandhom bżonn.

Ġaladarba qed insemmi lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellimlu minn hawnhekk.

Naf li huwa għandu tolleranza żero fil-konfront ta' sitwazzjonijiet bħal dawn, u naf ukoll li l-pjan li jmiss huwa li jkun hemm pieni aktar ħorox fil-konfront ta' min jipprattika mġieba jew attitudni aggressiva fil-konfront tal-adulti, b'mod speċjali tal-għalliema.

L-għalliema huma nies professjonisti u jixirqilhom kull rispett.

Ejjew napprezzaw il-ħidma tagħhom li tmur lil hinn mit-tagħlim tas-suġġett, għax ħafna drabi meta tkun għalliem trid tagħmilha ta' nurse, trid tagħmilha ta' social worker, trid tkun ħabib u, għal ħafna tfal, trid tagħmilha wkoll ta' ġenitur tagħhom.

Sinjura President, nixtieq nikkonkludi l-intervent tiegħi billi nsemmi punt li nixtieq nagħmlu bħala mara.

Il-maġġoranza tal-għalliema huma nisa, speċjalment fl-iskejjel primarji, u allura nistgħu ngħidu li n-nisa huma aktar prone għal din it-tip ta' aggressjoni.

Għalhekk, ejjew nittrattaw din il-problema lil hinn mill-partiġġjaniżmu, nagħtuha l-importanza li għandha bżonn u, flimkien bħala Gvern u Oppożizzjoni, naraw kif nistgħu nindirizzawha.

L-importanti hu li ma ninqdewx b'din il-problema biex nipprovaw niskorjaw xi punti politiċi, u qed ngħid dan għax jiena nħoss li ġieli anke f'sitwazzjonijiet bħal dawn ikun hemm min jipprova jippolitiċizza dik is-sitwazzjoni.

Kif għedt diġà, l-għalliema jixirqilhom ir-rispett ta' kulħadd, jiġifieri, kemm tal-Gvern, kemm tal-Oppożizzjoni, kif ukoll tas-soċjetà hemm barra.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 18 ta' Frar 2019 fl-4.00 pm, bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru Chris Cardona.

Fis-7.21 pm, il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MAĦFRA PRESIDENZJALI – TALBIET PENDENTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet pendenti għal maħfra Presidenzjali?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li sal-31 ta' Jannar 2019 kien hemm 53 talba pendenti għal maħfra Presidenzjali.

PRIĠUNIERA MEĦLUSA MILL-ĦABS FUQ RAKKOMANDAZZJONI TAL-QORTI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il rakkomandazzjoni saret mill-Qorti lill-Prim Ministru dwar l-inqas żmien li fil-fehma tal-istess Qorti għandu jgħaddi qabel priġunier jiġi meħlus mill-ħabs skont l-artikolu 493 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Jista' jgħid dwar liema każijiet kienu dawn ir-rakkomandazzjonijiet u jindika jekk ġewx aċċettati jew le?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li mis-sena 2013 sal-lum ma kien hemm l-ebda rakkomandazzjoni mill-Qorti ta' Malta u Għawdex lill-Prim Ministru dwar l-inqas żmien li fil-fehma tal-istess Qorti għandu jgħaddi qabel priġunier jiġi meħlus mill-ħabs skont l-artikolu 493 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta).

RAKKOMANDAZZJONI MINN IMĦALLEF LILL-PRESIDENT GĦAL MAĦFRA JEW TNAQQIS TA' PIENA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il rakkomandazzjoni saret minn Imħallef lill-President ta' Malta sabiex persuna kkundannata tingħata l-maħfra jew tnaqqis tal-piena skont l-Artikolu 494 tal-Kodiċi Kriminali (Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta)?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 8186.

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – LABORATORJI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6817 u jelenka liema laboratorju jew laboratorji fil-preżent qed jiġu ngaġġati biex janalizzaw ir-residwi ta' pestiċidi f'kampjuni ta' oriġini veġetali, u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' analiżi ta' residwi li qed isiru minn kull laboratorju rispettiv?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 8207.

RESIDWI TA' PESTIĊIDI – KAMPJUNI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6818 u jikkonferma li l-laboratorji li fil-preżent qed jintużaw biex janalizzaw ir-residwi ta' pestiċidi f'kampjuni ta' oriġini veġetali huma akkreditati skont il-liġijiet eżistenti?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-iScope of Accreditation ta' dawn il-laboratorji?

OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 8208.

TOUR DE CAPITALES – UŻU TA' PRIVATE JET – SPIŻA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża tal-użu tal-private jet fit-Tour des Capitales li huwa għamel fix-xhur tal-Presidenza Maltija tal-Unjoni Ewropea?

Interpellant li fix-xhur tal-Presidenza Maltija tal-Kunsill tal-UE kien hemm tour de capitales wieħed, bejn it-28 ta' Frar 2017 u t-2 ta' Marzu 2017.

Dan it-tour de capitales serva biex il-Gvern Malti, kif jagħmlu l-gvernijiet li jkollhom il-Presidenza tal-Kunsill tal-UE, ddiskuta l-prioritajiet tal-Presidenza Maltija u l-isfidi quddiem l-UE ma' numru ta' gvernijiet oħra Ewropej.

Matul dan it-tour de capitales, f'isem il-Gvern Malti kelli laqgħat mal-Prim Ministri tal-Iżvezja u tar-Repubblika Ċeka fit-28 ta' Frar, mal-Prim Ministri tal-Ungerija u tal-Greċja fl-1 ta' Marzu, u mal-President ta' Ċipru u l-Prim Ministru tal-Italja fit-2 ta' Marzu.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li b'kollox saru 8 vjaġġi bl-ajru, minn Malta għal Stokkolma, minn Stokkolma għal Praga, minn Praga għal Budapest, minn Budapest għal Ateni, minn Ateni għal Malta, minn Malta għal Nikosija, minn Nikosija għal Ruma u minn Ruma ghal Malta.

Mingħajr l-użu tal-private jet ma kienx ikun possibbli li jsiru dawn il-vjaġġi kollha fi żmien jumejn.

Fl-istess ħin, b'dan il-mod tnaqqsu b'mod sostanzjali l-ispejjeż fuq lukandi għall-membri tad-delegazzjoni.

Jakkumpanjawni matul dan it-tour de capitales kien hemm 14–il persuna, fost oħrajn, is-sur Louis Grech u Dr George Vella li, fil-leġiżlatura li għaddiet, kienu jokkupaw il-karigi ta' Deputat Prim Minisru u Ministru tal-Affarijiet Barranin, u l-Onor.

Ian Borg li, fil-leġiżlatura li għaddiet, kien jokkupa l-kariga ta' Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Presidenza ta' Malta, is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru tal-Affarijiet Barranin, ir-Rappreżentant Permanenti ta' Malta ghall-Unjoni Ewropea, flimkien ma' membri mis-segretarjati privati rispettivi.

Kien hemm ukoll membri tal-media lokali.

L-ispiża kienet ta' €79,600.

Interpellant, l-użu tal-private jet għal impenji uffiċjali min-naħa tal-Prim Ministru f'pajjiżna hija prassi li tmur lura għal qabel l-2003.

Bejn l-2008 u l-2012, b'differenza mil-lum, kien hemm anki membri oħra tal-Kabinett, mhux il-Prim Ministru biss, li ħassew il-ħtieġa li jagħmlu użu mill-private jet għal impenji uffiċjali li kellhom u li, b'differenza mit-Tour de Capitales, kien jinvolvu destinazzjoni waħda biss.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

F'każ affermattiv, kemm kienet l-ispiża u fejn kienet id-destinazzjoni?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li għamilt użu mill-private jet fuq xogħol uffiċjali f'19-il okkażjoni fl-2017, f'14-il okkażjoni fl-2018 u f'okkażjoni waħda fl-2019.

L-ispiża medja għal kull darba li sar użu mill-private jet kienet ta' €14,396.

Il-maġġoranza assoluta tad-drabi li għalihom sar użu mill-private jet kienu relatati ma' laqgħat tal-Unjoni Ewropea, fejn il-Gvern Malti ngħata lura parti sostanzjali mill-ispiża.

Impenji oħra fejn intuża l-private jet kienu marbuta mal-Presidenza ta' Malta tal-Kunsill tal-UE, laqgħat tal-Prim Ministri tal-pajjiżi tal-Mediterran membri tal-UE, u l-kommemorazzjoni tat-tmiem tal-Ewwel Gwerra Dinjija, fost oħrajn.

Id-destinazzjonijiet tal-impenji li għalihom intuża l-private jet fl-2017, 2018 u 2019 kienu l-Belġju, l-Italja, Spanja, Franza, l-Estonja, il-Greċja, l-Iżvezja, il-Kosta tal-Avorju, il-Portugall, l-Awstrija, l-Islovakkja, Ċipru, l-Ungerija u r-Repubblika Ċeka.

Interpellant, l-użu tal-private jet għal impenji uffiċjali min-naħa tal-Prim Ministru f'pajjiżna hija prassi li tmur lura għal qabel l-2003, meta kien hemm mal-10 okkażjonijiet fejn il-Prim Ministru għamel użu mill-private jet biex mar il-Greċja, it-Turkija, il-Libja, is-Slovakkja, il-Polonja, Franza u anki l-Germanja.

Wara l-2003, il-Prim Ministru għamel użu mill-private jet għal 70 darba biex mar l-Ungerija, il-Belgju, l-Italja, il-Lussemburgu, Spanja, il-Finlandja, l-Ingilterra, Franza, il-Portugall, l-Iżvizzera, ir-Rumanija, il-Portugall, iċ-Ċina, ir-Repubblika Ċeka, l-Islovakkja, il-Ġermanja, il-Greċja, il-Libja u r-Rumanija.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn l-2008 u l-2012, b'differenza mil-lum, kien hemm anki membri oħra tal-Kabinett, mhux il-Prim Ministru biss, li ħassew il-ħtieġa li jagħmlu użu mill-private jet għal impenji uffiċjali li kellhom.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li qatt m'għamilt użu personali minn private jet, għajr li fl-2017 akkumpanjajt lill-Prim Ministru fit-titjira lejn Brussell għat-Tripartite Social Summit, waqt il-Presidenza Maltija tal-Kunsill tal-Ministri.

Dwar l-ispiża nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – UŻU TA' PRIVATE JET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba għamel użu minn private jet fl-2017, 2018 u 2019 sad-data li tkun imwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin 2017, 2018 u 2019 m'għamilt l-ebda użu minn private jet.

KUNSILL TAL-EWROPA – EUROPEAN CONVENTION ON SPECTATOR VIOLENCE AND MISBEHAVIOUR AT SPORTS EVENTS AND IN PARTICULAR FOOTBALL MATCHES – TRATTATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ulterjuri ttieħdu wara t-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7328 rigward l-implimentazzjoni tal-European Convention on Spectator Violence and Misbehaviour at Sports Events and in particular Football Matches?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara diskussjonijiet bejn il-Ministeri li taħthom taqa' l-Konvenzjoni bl-isem ta' 'European Convention on Spectator Violence and Misbehaviour at Sports Events and in particular at Football Matches' tal-1985, ġie deċiż li Malta se tkun qed tħares lejn Konvenzjoni oħra bl-isem 'Council of Europe Convention on an Integrated Safety, Security and Service Approach at Football Matches and Other Sports Events' li tibni fuq il-Konvenzjoni li semma l-Onor.

Interpellant, filwaqt li tolqot objettivi ġodda.

PROĠETT TAL-PJAZZA TAX-XEWKIJA – PERIT INKARIGAT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min hu l-perit/kumpanija ta' periti inkarigati mid-disinn u mill-proġett tal-Pjazza tax-Xewkija?

Kif intgħażel dan il-perit/kumpanija u min ta l-awtorizzazzjoni biex jintgħażel/tintgħażel dan il-perit/kumpanija, u kemm-il siegħa xogħol għamel/għamlet s'issa u x'tip ta' xogħol fuq dan il-proġett u kemm tħallas/tħallset s'issa?

Min ta l-awtorizzazzjoni biex jitħallas/titħallas?

Kemm hu ppjanat li jitħallas/titħallas dan l-individwu/kumpanija fuq il-Progett tal-Pjazza tax-Xewkija matul is-sena 2019?

Interpellant li, minn żmien għal żmien, il-Ministeru għal Għawdex jagħmel użu minn numru ta' konsulenti fuq id-diversi proġetti tiegħu.

Dawn il-konsulenti huma kollha inqabbda skont proċeduri stabbiliti, u mħallsa skont rati fissi, l-istess bħalma kien isir taħt amministrazzjonijiet preċedenti.

TRANSPORT MALTA – ORDNIJIET MAĦRUĠA SKONT KAP.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Fid-dawl tat-tweġibiet mogħtija għal mistoqsijiet parlamentari 8486 u 8487, jista' l-Ministru jispjega a bażi ta' liema dritt fil-liġi, entitajiet li jipprovdu servizzi ta' utilitajiet bħat-telefonija fissa jew servizz ta' dawl, fl-2017 u fl-2018 għaddew cables, wires, trinek eċċ tagħhom minn proprjetà privata ġaladarba Transport Malta ma ħarġet l-ebda ordni a tenur tal-artikolu 4 tal-Att dwar ir-Regolament ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi, Kap. 81, f'dan ir-rigward matul 2017 s'issa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont l-informazzjoni miġbura mill-Awtorità tat-Trasport Malta, id-Direttorat tal-Enforcement ma ħariġx permessi u ma kellu l-ebda notifika jew ilment li sar xi xogħol mingħajr ma ġie mogħti permess.

Dan nista' ngħidu bejn Marzu 2018 sa Diċembru 2018.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI FUQ TRAFFIKAR U PUSSESS TA' DROGA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-qorti fuq traffikar u pussess ta' droga, mill-2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

MICHAEL FARRUGIA:Ninsab infurmat li l-ammont ta' persuni li tressqu l-Qorti fuq traffikar jew pussess ta' droga, inkluż dawk li dehru quddiem it-Tribunal tal-Ġustizzja, mis-sena 2013 sal-aħħar ta' Jannar 2109, kien hekk

Persuni mressqa l-Qorti jew dehru quddiem it-Tribunal fuq pussess ta' Drogi jew dehru quddiem it-Tribunal fuq pussess ta' Drogi

Persuni mressqa l-Qorti fuq Traffikar ta' Drogi

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdet droga mill-2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, sena b'sena b'mod separat?

X'tip ta' droga kienet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

It-tabella tinkludi qabdiet ta' droga reġistrati mit-Taqsima Kontra Droga fi ħdan il-Korp tal-Pulizija, u tinkludi wkoll każi ta' qabdiet li ġew irreferuti lilha mid-Dipartiment tad-Dwana għas-snin 2013 u sal-aħħar ta' Jannar 2019.

TRASPORT FUQ IL-BAĦAR BEJN MALTA U SQALLIJA – ARRESTI TA' NIES FUQ PUSSESS TA' DROGA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ kien hemm mill-2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, maqsuma xahar b'xahar, fejn il-pulizija għamlet arresti ta' nies li kienu passiġġiera fuq it-trasport bil-baħar bejn Malta u Sqallija u li kellhom id-droga fil-pussess tagħhom?

Jista' jgħid x'tip ta' droga kienet u kemm kienu l-ammonti f'kull każ?

Jista' jgħid x'nazzjonalità kellhom il-persuni arrestati?

Jista' jgħid kemm kienu l-persuni li tressqu l-Qorti b'rabta ma' dawn il-każijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

PERSUNI MRESSQA L-QORTI FUQ ATTAKKI FUQ MEMBRI TAL-KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-Qorti mill-2013 sad-data li fiha tkun imwieġba din il-mistoqsija, akkużati li ħebbew u attakkaw membri tal-Korp tal-Pulizija waqt il-qadi ta' dmirijiethom, sena b'sena b'mod separat?

Kemm minn dawn instabu ħatja mill-Qorti?

X'pieni ngħataw dawn il-persuni li nstabu ħatja?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn is-sena 2013 u sa Jannar 2019, l-ammont ta' persuni sena b'sena li ġew akkużati li ħebbew u attakkaw membri tal-Korp tal-Pulizija waqt il-qadi ta' dmirijiethom, kien kif jidher fit-tabella t'hawn taħt.

Waqt li hemm diversi każi li għadhom sub judice, fil-każijiet li ġew deċiżi u ngħatat sentenza xi wħud mill-pieni li ngħataw kienu jinkludu priġunerija, multi, probation, twiddib u ċanfira u sentenzi sospiżi:

Persuni li tressqu l-Qorti wara li attakkaw u ħebbew għal Membri tal-Pulizija:

Persuni li nstabu ħatja

STUDENTI LI RREPETEW SENA U GĦANDHOM STIPENDJU

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru totali ta' studenti li fl-aħħar snin irrepetew sena fil-kors tagħhom u ngħataw l-istipendju xorta?

X'kienet l-ispiża totali fuq din il-miżura?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub hu kif muri fit-tabella t'hawn taħt:

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROPETTI KAPITALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8563, u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-GĦAWDEX – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 8564, u ċjoè: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tagħha u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtha li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

Interpellant li t-tagħrif għal din il-mistoqsija parlamentari għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8565, u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8566, jista' l-Ministru jagħti rendikont tas-safar għall-perijodu mill-2013 sal-2017, kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

ŻEBBUĠ GĦAWDEX – SHOOTING RANGE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm membri attivi fix-Shooting Range ġewwa ż-Żebbuġ, Għawdex, sena b'sena, xahar b'xahar, mis-sena 2013 sal-lum?

Tista' tgħid ukoll x'inhuma l-miżati li jitħallsu biex wieħed juża x-Shooting Range u x'kien l-introjtu ta' flus sena b'sena mill-2013 sal-lum, kif ukoll għalxiex intuża l-introjtu li kien hemm mill-użu tax-Shooting Range?

Interpellant li fil-perijodu 2013 sa' 2019 l-Għajn Melel Shooting Range kienet amministrata mill-kumitat Gozo Clay Target Association.

Għalhekk, l-informazzjoni rikjesta mhijiex aċċessibbli.

NADUR GĦAWDEX – TRIQ TAL-ĦANAQ – XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx pjan li jitlesta x-xogħol tat-tieni kisja tarmak fi Triq tal-Ħanaq fin-Nadur, Għawdex, qabel is-sajf 2019 peress li din it-triq għadha b'kisja waħda ta' tarmac, fejn diġà ġratilha ħsara kbira peress li ma kienx tkompla x-xogħol?

Jekk mhux se ssir qabel is-sajf 2019, tista' tgħid meta hu ppjanat li jsir dan ix-xogħol?

Interpellant li in vista tal-kontenut ta' din il-mistoqsija parlamentari, se ssir spezzjoni biex jsir rapport dwar il-ħsara f'din it-triq msemmija fl-istess mistoqsija.

XOGĦOL MINN STEWARD HEALTH CARE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra u jagħti iktar dettalji dwar x'tibdil kien hemm, kemm fil-pjanti kif ukoll fit-targets u fit-timeframe il-ġodda, ta' meta għandu jibda u jitlesta x-xogħol ta' Steward Healthcare għall-proġetti infrastrutturali li hija obbligata tagħmel ġewwa Għawdex u Malta?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Diċembru li għadda ġie inawgurat ic-Ċentru tal-Anatomija Barts fuq il-kampus tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, u li x-xogħol fuq l-iskola medika ta' Barts miexi b'ritmu mgħaġġel.

Ladarba ikun lest ix-xogħol fuq din l-iskola medika, jibda x-xogħol fuq l-isptar il-ġdid ta' Għawdex.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX – MASTER PLAN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-master plan għall-area tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Jista' jgħid ukoll f'liema xahar tas-sena 2019 hu ppjanat li jiġi approvat?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-applikazzjoni għall-masterplan (PA 7491/16) tinsab fl-istadju ta' screening fejn l-Awtorità tal-Ippjanar qegħda tistenna aktar informazzjoni mingħand il-perit.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8306 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, liemu kienu l-Grievances Boards li twaqqfu fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord, u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

JOSEPH MUSCAT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li tagħrif għadu qed jinġabar.