DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 9 ta' April 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 9 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 9 ta' April 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 207 tat-8 ta' April 2019 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Ninforma lill-Kamra li, wara li s-Sedja ħadet inkonsiderazzjoni l-korrespondenza li għaddiet mill-Onor.

Silvio Grixti sabiex jiġi rreġistrat bħala skużat fis-Seduta Nru 211 tas-26 ta' Marzu 2019, is-Sedja laqgħet din it-talba u qed tordna l-korrezzjoni relattiva fil-minuti tas-seduta msemmija.

KUNSENS GĦAL ATTI

L-ISPEAKER: Ninforma lis-Sedja li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XII tal-2019 – Att tal-2019 dwar it-Trademarks.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

EKO-KONTRIBUZZJONI FUQ L-AKKOMODAZZJONI – FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra informazzjoni dwar l-ammont ta' flus li nġabru mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni (skont l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjonijiet, Kap. 473) minn meta ddaħħlet fl-2016 sal-lum, u jagħti l-informazzjoni xahar b'xahar?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Ftit tal-ġranet ilu l-Ministru ħabbar skema marbuta ma' home equity release.

Milli qed nifhem, jistgħu jibbenefikaw minnha ċertu kategoriji ta' nies, anke biex b'xi mod tissuplementalhom il-pensjoni tagħhom.

Jista' l-Ministru jispjega sewwa lil din il-Kamra kif taħdem skema bħal din?

Min jista' jirrikorri u japplika għaliha?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Nirringrazzjak.

Sur President, bħalma jaf kulħadd, f'dik li hija proprjetà, pajjiżna għandu biex jiftaħar li madwar 82% tal-familji Maltin jgħixu fid-dar tagħhom.

Dan huwa ta' vantaġġ kbir għaliex, meta jkollok il-proprjetà tiegħek, għandek ass li dejjem jitla' fil-valur.

Il-proprjetà tista' tpartatha, tkabbar jew iċċekken, iżżid fuqha jew tnaqqas.

Naħseb li l-ikbar vantaġġ huwa li l-familja tiġi ddixxiplinata li ġġemma'.

Jiġu fażijiet fil-ħajja ta' familja fejn ikun diffiċli li ġġemma', is-sagrifiċċji jikbru u jispiċċaw li ma jkomplux iġemmgħu.

Jekk inti under mortgage, xahar wara xahar m'għandekx għażla ħlief li tonora dan il-mortgage tiegħek.

Huwa ta' vantaġġ li tkun sid darek, imma bħal kull ħaġa tajba oħra, din għandha n-naħa l-oħra tal-munita.

Persuna li tasal biex tirtira li ma investietx fi proprjetà imma poġġiet flusha l-bank tkun tista' tmur u tiġbed ftit mill-flus li tkun ġemmgħet għar-raġunijiet tagħha, forsi trid tmur cruise jew għandha bżonn tagħmel operazzjoni.

Imma, dak li għandu proprjetà ma jistax jagħmel hekk għax il-proprjetà mhijiex likwida.

Lanqas ma jista' jieħu partijiet minnha, sakemm ma jbigħhiex kollha kemm hi.

Din hija xi ħaġa li ġġib problemi lill-persuni li huma avvanzati fl-età li ma jkollhomx għażla ħlief li jgħixu biss fuq id-dħul tal-pensjoni.

Kif wegħedna fil-programm elettorali, u kif ħabbarna fil-Baġit, jiena waqqaft task force biex inniedu skema għal dawn in-nies.

Hemm ħafna mudelli barranin, imma aħna għażilna l-iktar wieħed addattat għal pajjiżna.

Din l-iskema hija kompletament volontarja, imma naf li hemm ħafna interessati li jużawha, fejn jieħdu lump sum mingħand bank, jew jirċievu pagamenti kull xahar jew kull tliet xhur fuq id-dar tagħhom li jibqgħu jgħixu fiha.

Dawn jibqgħu sejrin hekk għal kemm jridu.

Il-bank, b'mod prudenti, ma jsellifx iżjed minn 60% tal-proprjetà.

Il-vantaġġ huwa li l-pensjonant jew dak li jirtira jgħix aħjar għaliex għandu l-għażla li kellu sieħbu li kellu l-flus fil-bank.

Irrid ngħid li meta l-werrieta jirtu l-proprjetà li huwa jibqa' jgħix fiha, se jkollhom tliet snin ċans biex ibiegħu dik il-proprjetà għall-prezz li jridu huma u lil min iridu huma.

L-importanti huwa li l-bank ikun notifikat meta fl-aħħar tinbiegħ, u l-bank jieħu lura dawk il-flus li jkun għadda lil dik il-persuna u l-imgħax fuqhom.

Ta' min jgħid ukoll li l-imgħax, kontra l-mortgage li jitla' skont is-suq, ikun kostanti u capped.

Ma jitbiddilx tul il-ħajja ta' din l-iskema.

Se nipprovdu wkoll protezzjoni lill-konsumatur permezz ta' pariri ta' konsulenti.

Jitqabbad konsulent indipendenti li jagħti parir lil din il-persuna li tkun trid tieħu din l-iskema dwar għalxiex għandha toqgħod attenta.

Se tiġi tassattiva li jrid jingħata parir lil dawk kollha li jkunu se jirtiraw f'xi dar u jiġu mistiedna li jbigħu l-proprjetà tagħhom biex imbagħad jidħlu f'din id-dar.

Anke f'dan il-każ, minkejja li mhux marbut mal-iskema tal-equity release, iridu jieħdu dan il-parir.

Żgur li l-werrieta mhux se jiġu mitluba jħallsu iżjed mill-proprjetà.

Dan ifisser li mhux se jkun hemm negative equity.

Jekk il-bank ikun ħa xi żball ikollu jsofrih hu; il-werrieta mhux se jħallsu iktar mill-flejjes li ma wirtux.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Nirringrazzjak, Sur President.

Rigward it-tabella li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li f'ċerti xhur hemm drop sostanzjali fiċ-ċifri?

Donnu li f'Marzu u f'Settembru d-dħul mill-eko-kontribuzzjoni jaqa' b'mod sostanzjali.

Jista' jispjega ftit kif jaħdem il-mekkaniżmu tal-ġbir ta' din it-taxxa?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, fejn jidħol id-dħul, mhux biss għal din l-iskema, imma għat-taxxa inġenerali, fosthom il-VAT u anke l-bolla, il-flus ma jidħlux b'mod kostanti.

Tant huwa hekk li biex jipprova jipproġetta kemm jistenna li jdaħħal f'dak ix-xahar biex jara jekk hemmx xi varjabilità, il-Gvern joħloq indiċi ta' staġjonalità.

Fil-każ tal-VAT nafu li hemm xahar fejn tidħol iżjed minn xhur oħra.

L-istess it-taxxa.

Suppost li, bejn wieħed u ieħor, kull xahar it-taxxa għandha tkun l-istess, u l-istess il-bolla, imma dan mhuwiex il-każ.

Hemm ċerti kumpaniji li għal raġunijiet tagħhom iħallsu l-bolla wara xahrejn minflok wara xahar.

Hemm ukoll l-istaġjonalità tat-turiżmu nnifsu li fuqu qiegħda l-bolla; però, m'aħniex qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-management ta' lukanda mill-ewwel jirreġistra l-flus li jkun ġabar u jgħaddihom lill-Gvern.

Nafu li l-Gvern għaddej f'diskussjonijiet mill-qrib mal-MHRA sabiex ma jkunx hemm free riders li jipprovaw jaħarbu minnha.

Fil-fatt, kien hemm infurzar u kien hemm ħafna oħrajn li ma kellhomx liċenzja, inkluż l-airbnb.

Dan il-proċess għaddej.

Qed nitgħallmu, u naf ukoll li qabel din kienet titmexxa mid-Dipartiment tat-Taxxa u issa mxiet għall-Ministeru għat-Turiżmu, għax huwa fl-interess tiegħu li jimmassimizza d-dħul sabiex ikollu x'jonfoq fiż-żoni turistiċi.

Ta' min ngħidu li r-rata li għandna f'pajjiżna mhijiex qawwija daqskemm hija f'pajjiżi oħra.

S'issa hija ġusta, it-tfal ma jiġux inklużi, u nisperaw li bil-mod il-mod issir stabbli.

Il-Gvern jixtieq li jkun hemm dħul stabbli li bil-mod il-mod jgħin biex it-turist jagħti lura ftit minn dak li jkun ħa.

Il-wear and tear, għalkemm mhuwiex intenzjonat, jiġri.

Jien dejjem nagħti eżempju tal-istatwa tal-bronż ta' San Pietru fil-Vatikan fejn, għax kulħadd ibus saqajh b'intenzjonijet sublimi, din spiċċat ċkienet bin-nofs.

L-ISPEAKER: L-Onor.

MARIA DEGUARA: Il-Ministru għadu kif spjega dwar il-loans li jittieħdu fuq id-djar mill-anzjani u semma li se jkun hemm ċertu ammont ta' interessi li se jkunu capped.

Il-Ministru jista' jgħid jekk ġiex deċiż kemm se jkunu l-interessi?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, min se joffri dan is-servizz ma jistax jgħidlek li skont ir-rati jkollok tħallas.

Inti ma tistax tesponi persuna ta' dik l-età għal riskji li r-rati jkunu għoljin u jispiċċaw jiklulha l-proprjetà.

Il-bank irid jagħmel is-somom hu u jiddeċiedi bil-quddiem kemm jitlob interessi skont stimi li jagħmel il-bank, pereżempju, għal għaxra jew għoxrin sena.

Hemm metodu ta' kif huma jkunu jistgħu jagħmlu stima.

Dan huwa suq: il-banek huma liberi li joffru l-aħjar rata biex jiġbdu l-klijenti, imbagħad sta għal dak li jkun li jara għand liema bank, żgħir jew kbir, imur.

Fl-aħħar nett, nixtieq ngħid li r-regolamenti li jagħmlu din l-iskema magħrufa b'mod uffiċjali lill-banek waslu biex jiġu finalizzati mill-MFSA.

Meta jiġu ppubblikati, dak li jkun jista' jmur għand il-banek u jara humiex se joffruha.

Għalissa, jekk tmur għandhom jgħidulek li ma jafu b'xejn, għax għalkemm ġiet imħabbra u mnehdija, huma r-regolamenti fil-Gazzetta tal-Gvern li jagħmluha reali u tassattiva.

Ir-rata tkun f'idejn il-banek.

Għandna numru ta' banek li lesti li joffruha, u naħseb li f'dik li hija kompetittività bejniethom, ir-rati se jkunu fl-istess skala.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Nirringrazzjak.

Ta' kull sena, fil-baġit nisimgħu għadd ta' miżuri.

B'mod speċjali dan il-Gvern għamel għadd ta' miżuri li jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-faqar u jikkontribwixxu wkoll biex il-livell tal-għajxien tal-familji Maltin u Għawdxin jkompli kull ma jmur dejjem jitjieb.

Jista' l-Ministru jsemmi liema kienu dawk il-miżuri li l-iktar ikkontribwixxew biex ir-rata ta' faqar f'pajjiżna tkompli dejjem tonqos?

EDWARD SCICLUNA: Nirringrazzjak.

Ħafna ikunu anzjużi jistennew ir-riżultati tal-Eurostat dwar is-sitwazzjoni tal-faqar f'pajjiżna; imma jiena dejjem ngħidilhom li jien kalm u ma nistenniex sorpriżi.

Dan għaliex meta inti tkun qed taħmi l-ħaġa, tkun tista' tobsor x'riżultat x'se joħroġ.

Jekk inti għażilt miżuri li l-intenzjoni tagħhom ġiet studjata biex jolqtu n-naħa t'isfel b'mod aħjar min-naħa ta' fuq, dak huwa l-mod kif inti taqta' l-faqar.

Veru li hemm ħafna indikaturi, bħal material deprivation, u Gini coefficient, id-de Sailles eċċ. però l-Eurostat għandha indiċi komprensiv li huwa l-at risk of poverty or social exclusion, magħruf bħala l-Arope, u dak b'mod uffiċjali - u mhux is-sub indicators - jagħti l-istampa kemm jista' jkun komprensiva.

S'issa l-Gvern huwa kburi li jista' juri li mill-2013 'l hawn l-indikatur ewlieni, minbarra l-material deprivation u l-oħrajn tal-Eurostat, juru li n-numru ta' persuni f'riskju ta' faqar jew esklużjoni soċjali niżel sena wara sena.

Niżel minn 102,101 għal 99,000 fl-2015, għal 90,000 fl-2016 u għal 87,000 fl-2017.

L-istatistika tal-2018 għadha ma ħarġitx, però nistennewha li tinżel ukoll.

Bħala persentaġġ ta' persuni fil-populazzjoni Maltija fil-familji Maltin f'riskju ta' faqar u esklużjoni soċjali, minn rata ta' 24.6% waqgħet għal 23.9%, għal 23% fl-2015, għal 20.3% fl-2016, u għal 19.3% fl-2017.

Li tgħid li l-faqar baqa' f'pajjiżna mhuwiex ġust ma' dak li qed jagħmel il-Gvern biex inaqqas ir-rata ta' nies f'riskju ta' faqar.

Ovvjament, l-istatistika ma turix li m'hemmx nies f'riskju ta' faqar, għax għad hemm; però, ir-rata taħt dan il-Gvern niżlet sena wara sena.

Aħna nippjanaw miżuri biex inwaqqgħu dan il-persentaġġ.

Nista' ngħid li dan l-eżerċizzju jsir kull sena, u din id-darba l-ekonomisti fl-Economic Planning Division beħsiebhom jippubblikaw impact study fuq kull miżura li saret għal din is-sena.

Pereżempju, iż-żieda tal-pensjoni għandha l-effett li dik ir-rata li għadni kif qrajt taqa' b'0.16%.

Għal dawk li qed jaħdmu, kif ukoll għall-anzjani, din taqa' b'iżjed, għal 0.8%.

Il-mudell Ewropew li użajna aħna juri li dik il-miżura mistennija li twaqqa' l-persentaġġ ta' riskju ta' faqar.

Rigward it-tax refund, aħna m'għedniex li minħabba li l-piż tat-taxxa huwa għoli allura għandna naqtgħu t-taxxa, għax tispiċċa li min qiegħed fuq jieħu €2,000, min qiegħed fin-nofs jieħu €1,000 u min qiegħed isfel ma jieħu xejn.

Għall-kuntrarju, biċ-ċekk li qed jirċievu l-familji kull sena qed nagħtu ammont iżjed għal min ma jħallasx it-taxxa, ammont ftit iktar baxx għal min iħallas it-taxxa, u min jaqla' iktar minn €60,000 ma jirċievi xejn.

Dan huwa mistenni li jgħin biex titnaqqas ir-rata tal-faqar.

L-istess għaċ-children's allowance, fejn qed nistennew li din ir-rata taqa' b'0.07%.

Għat-tfal, fejn hemm it-tfal, 0.2%, u l-istess qed tagħmel l-iskema tas-sussidju fuq ir-renta li qed tiġi introdotta mill-Ministeru responsabbli mill-politika soċjali.

Qed nistennew li taqa' b'0.6%, u għan-nies anzjani, l-iżjed waħda taqa' b'0.08%.

Dawn huma erba' miżuri mill-Baġit ta' din is-sena.

Jekk immorru lura naraw li kull sena qed togħla d-discretionary expenditure tal-Gvern.

Din hija nefqa li l-Gvern jagħmel għax irid u mhux għax huwa marbut mis-sena ta' qabel, bħal fil-każ tal-pensjonijiet, il-pagi u l-ftehim kollettivi.

Id-discretionary expenditure tinkludi chidcare, breakfast club, l-inwork benefits, l-equity release scheme u mediċini b'xejn fost l-oħrajn, u dawn kollha huma skemi li finalment jindirizzaw lin-nies tan-naħa t'isfel tal-iskala tad-dħul u allura jgħinu biex inaqqsu r-rata ta' riskju ta' faqar f'pajjiżna.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Nirringrazzjak.

Sur President, ħarġu ċifri kontrastanti mill-mexxejja politiċi dwar eżattament jekk għalaqniex is-sena li għaddiet b'surplus jew b'deficit.

Jista' l-Ministru jikkonferma ma' din il-Kamra eżattament x'inhija s-sitwazzjoni tal-finanzi tal-Gvern, u kif ingħalqet is-sena 2018?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Nirringrazzjak.

Sur President, min mhuwiex midħla tal-finanzi tal-Gvern jitħawwad u ma jagħmilx distinzjoni li l-Gvern għandu żewġ sistemi ta' accounting.

Fil-fatt, kull kumpanija għandha dawn iż-żewġ sistemi, li jew tħares lejn il-cash flow, jiġifieri, kemm ħarġu flus dak ix-xahar u kemm daħlu flus dak ix-xahar u, fil-verità, x'daħal u x'ħareġ.

Il-"frazi "fil-verità" tfisser li inti ma tħarisx sal-ponta ta' mnieħrek u tgħid: Tajjeb, għax fil-cash register għandna surplus għax baqgħalna l-flus, jew bil-kontra għax għandna deficit.

Sid ta' ħanut żgħir jaf li jista' jkun li xi ħadd xtara oġġetti mill-ħanut tiegħu u, għal xi raġuni jew oħra, ma ħallasx fil-pront u niżżlu fil-pitazz biex iħallas l-għada jew ix-xahar id-dieħel.

Dan ma jfissirx li ma biegħx dawk il-prodotti.

Meta tagħmel l-accounts bis-sistema tal-accruals, inti tniżżel x'biegħejt, u tniżżel mhux biss lil min ħallsek, imma anke min ma ħallsekx.

Għad hemm probabilità kbira li se jħallsek.

Dawk għandhom jitniżżlu.

L-istess għall-infieq.

Jekk ġie d-distributur, imliek bil-prodotti u inti ma ħallastux ifisser li dawn iffrankjathom?

Jew trid tgħid: Jekk jien xtrajt b'kemm jiswew €1,000 prodotti, u ħallasthom jew ma ħallasthomx iridu jitniżżlu fl-accounts.

Issa, sta għall-Oppożizzjoni li tifhem dawn l-affarijiet.

Ma tistax tieħu kollox at face value.

Huwa minnu li kultant ċerti affarijiet ma jkunux ċari u jkunu jridu jitfissru.

Pereżempju, kien hemm il-mistoqsija dwar kif it-taxxa ma kibritx daqs is-sena ta' qabel.

Dan ġara għax kellek ċertu ċirkostanzi għal dik is-sena.

Pereżempju, il-Bank Ċentrali, f'dawk li huma grants, ta inqas mill-profitti tiegħu għaliex il-profitti tiegħu kienu jiddependu minn imgħax li nafu li fid-dinja kollha huwa baxx.

Allura d-dħul tal-Bank Ċentrali naqas, u allura għadda inqas lill-Gvern.

Jekk il-banek, speċjalment il-bank li l-Gvern għandu shareholding fih – il-Bank of Valletta – jiddeċiedi li jagħti dividends iktar baxxi jew ma joħroġx dividend, se jaffettwa kull shareholder, inkluż il-Gvern.

Dawn huma affarijiet li wieħed irid jarahom.

L-iktar li hija delikata biex wieħed jifhem hija s-sistema ta' fondi mill-Unjoni Ewropea.

Dawn il-fondi suppost jinnewtralizzaw lil xulxin.

Allura, meta inti tara infieq kbir u d-dħul ma jinnewtralizzawhx minn Brussell, jista' jagħti l-każ li dawk il-miljuni jridu jitħallsu u jinnewtralizzaw in-nefqa tal-Gvern fuq il-proġetti tal-Unjoni Ewropea.

Huwa għalhekk li aħna ngħidu l-Kont Konsolidat huwa l-bidu.

Dan jerġa' jiġi trasformat f'sistema ta' accruals, u hija dik biss li tmur għand il-Eurostat.

Wara li l-Eurostat jagħmel l-audit, jagħti r-risposta uffiċjali ta' kemm huwa d-deficit jew surplus f'pajjiżna.

Din il-figura tingħata fit-23 ta' April u tinkludi mhux biss il-Gvern ċentrali, imma wkoll l-periferija fejn hemm xi 50 units parastatali, kif ukoll il-gvern lokali.

II-Gvern qed jistenna li għal din is-sena li għaddiet ikollu surplus pożittiv.

Wieħed irid jistenna biex naraw kemm huwa eżatt.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tal-mistoqsijiet.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Michael Farrugia.

TQEGĦID TA' KARTI

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 63 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar l-Istatus tal-Immigrazzjoni taċ-Ċittadini Brittaniċi Residenti f'Malta fid-Data tat-Tluq tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea; u

Tagħrif dwar il-membri tal-Bord ta' Monitoroġġ tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin bejn l-2013 u l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9843

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 62 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar Standards Soċjali Regolatorji fuq Servizzi ta' Respite għal Persuni b'Diżabilità;

f'isem il-Prim Ministru, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 61 tal-2019 – Ordni tal-2019 li jemenda l-Att dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew (Emenda Nru 3);

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 67 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar Inċentivi Finanzjarji għall-Industrija Awdjoviżiva;

Avviż Legali Nru 68 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jissostitwixxu l-Iskeda li tinsab mal-Att dwar il-Kummissjoni Ċinematografika ta' Malta; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 64 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar il-Konservazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi (Dikjarazzjoni dwar Deroga għal Staġun tal-Kaċċa fir-Rebbiegħa 2019 għas-Summien);

Avviż Legali Nru 65 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Konservazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi (Qafas sabiex tiġi Permessa Deroga għall-kontroll tal-Għasafar fl-Interess tas-Sigurtà tal-Ajru);

Avviż Legali Nru 66 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar il-Konservazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi (Dikjarazzjoni dwar Deroga għall-Kontroll tal-Għasafar fl-Interess tas-Sigurtà tal-Ajru); u

Tagħrif dwar rapporti ta' rqajja' kbar ta' ħmieġ u ragħwa fil-bajjiet, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9786.

FTEHIM TAL-KAMRA

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Nifhem li hawn ftehim biex minflok il-Mozzjoni li tidher fuq l-Aġenda, il-Kamra l-ewwel tgħaddi għall-ewwel item tal-Ordnijiet tal-Ġurnata li huwa t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

Hawn dan il-ftehim?

Mela ngħaddu għall-ewwel item tal-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA

L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITÀ TA' MALTA DWAR

IL-KOMUNIKAZZJONI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, Kap 418, ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa ngħaddu għall-Mozzjonijiet.

L-Onor.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JITĦASSAR L-AVVIŻ LEGALI 44 TAL-2019 LI JEMENDA

R-REGOLAMENTI DWAR KUMITATI AMMINISTRATTIVI GĦAL KOMUNITAJIET

Karol Aquilina u f'isem l-Onor.

Peress illi, bis-saħħa tal-Att tal-2009 li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, ġew imwaqqfa l-Kumitati Amministrattivi għal komunitajiet li permezz tagħhom ir-residenti ta' sittax-il komunità f'Malta u f'Għawdex għall-ewwel darba ngħataw id-dritt li jeleġġu Kumitat Amministrattiv f'elezzjoni li ssir apposta fost ir-residenti f'kull waħda mill-komunitajiet;

Peress illi l-ħolqien u t-twaqqif tal-Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet kien u għadu jifforma parti minn proċess ta' devoluzzjoni tal-poter lill-komunitajiet skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà;

Peress illi l-aħħar elezzjonijiet tal-Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet saru fis-sena 2014;

Peress illi s-subartikolu (6) tal-artikolu 47A tal-Att dwar il-Kunsilli Lokali (Kap. 363 tal-Liġijiet ta' Malta) jipprovdi li l-persuni eletti fil-Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet għandhom iservu għal perijodu ta' ħames snin, u għalhekk l-elezzjonijiet li jmiss kellhom isiru matul is-sena 2019;

Peress illi, permezz tal-Avviż Legali 44 tal-2019, il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali għamel bdil fir-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet sabiex l-elezzjonijiet għall-membri tal-Kumitati Amministrattivi li kellhom isiru f'Mejju tal-2019 jiġu posposti għal data oħra li għadha mhix imħabbra u li skont l-istess regolamenti ser jiddeċidiha l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali;

Peress illi effettivament. permezz tal-imsemmi Avviż Legali 44 tal-2019. il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali ħassar l-elezzjonijiet li kellhom isiru nhar is-Sibt, 25 ta' Mejju 2019, għal Kumitati Amministrattivi ta' dawn il-komunitajiet:

Marsalforn, fil-lokalità taż-Żebbuġ (Għawdex);

Xlendi, fil-lokalità tal-Munxar (Għawdex);

Santa Luċija, fil-lokalità ta' Kerċem (Għawdex);

Paceville, fil-lokalità ta' San Ġiljan;

Kappara, fil-lokalità ta' San Ġwann;

Madliena, fil-lokalità ta' San Ġwann;

Bubaqra, fil-lokalità taż-Żurrieq;

Fleur-de-Lys, fil-lokalità ta' Birkirkara;

Ħal Farruġ, fil-lokalità ta' Ħal Luqa;

St Peter's, fil-lokalità ta' Ħaż-Żabbar;

Is-Swatar, fil-lokalitajiet ta' Birkirkara u l-Imsida;

Burmarrad, fil-lokalità ta' San Pawl il-Baħar;

Il-Baħrija, fil-lokalità tar-Rabat;

Baħar iċ-Ċagħaq, fil-lokalità tan-Naxxar; u

Gwardamanġa, fil-lokalità tal-Pietà,

U peress illi, filwaqt il-Gvern m'għandu l-ebda mandat elettorali biex ineħħi, ixolji jew iwaqqaf il-ħidma tal-Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet, huwa xieraq u meħtieġ li dawn il-Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet jibqgħu jeżistu, jaħdmu u jiġu eletti mir-residenti tal-komunitajiet f'Malta u f'Għawdex bħala parti minn proċess ta' devoluzzjoni tal-poter u skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà;

Għaldaqstant, din il-Kamra taqbel u tirriżolvi li tħassar, tirrevoka u tannulla r-Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet – Avviż Legali 44 tal-2019.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Nirringrazzjak.

Sur President, din il-mozzjoni tikkonferma kemm il-Partit Nazzjonalista baqa' konsistenti; 26 sena ilu, Gvern Nazzjonalista emmen bis-serjetà fid-devoluzzjoni tal-poter meta dakinhar welled il-kunċett tal-kunsilli lokali.

Leġiżlatura wara l-oħra baqa' konsistenti, u anke llum li qegħdin fl-Oppożizzjoni, meta, fl-hekk imsejħa riforma għall-kunsilli lokali, l-Partit Nazzjonalista wera dan permezz ta' 80 proposta li ressaq.

Apparti li permezz ta' dawn il-proposti nersqu iktar viċin in-nies, però l-ħsieb u kunċett ewlieni kien li nkomplu nagħtu iktar devoluzzjoni, iktar poteri lill-kunsilli lokali u lill-kumitati amministrattivi.

Sur President, ftit tas-snin ilu, f'amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista konna ħloqna wkoll saff ieħor ta' devoluzzjoni tal-poter.

Dawn kienu l-kumitati amministrattivi, jew kif inhuma magħrufa aħjar il-hamlets.

Fil-maġġoranza assoluta tagħhom dawn il-kumitati ħadmu u għamlu d-differenza.

Dan il-kunċett ħadem sew f'numru ta' lokalitajiet.

Dan huwa ammess anke fi stqarrijiet li għamel is-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-kunsilli lokali fl-aħħar leġiżlatura immexxija minn Gvern Laburista.

Stefan Buontempo ġie rrappurtat fuq is-sit http://www.inewsmalta.com li kien żar waħda minn dawn il-hamlets, li kienet proprju St Peters, Ħaż-Żabbar.

Dakinhar, il-perit Buontempo ġustament kien fakkar fit-tendenza li żoni fil-periferija jkunu ftit jew wisq minsija peress li dawn ikunu fiżikament maqtugħin mill-qalba tal-belt jew raħal.

Kompla jgħid li l-kumitati amministrattivi għandhom rwol kruċjali li jwasslu leħen ir-residenti li fiżikament huma mbegħdin mill-kumplament tal-belt u raħal tagħhom.

Din kienet stqarrija li Stefan Buontempo għamel fil-21 ta' Ġunju tal-2016.

Sur President, f'dawn is-26 sena ta' kunsilli lokali kellna żewġ esperjenzi.

Fuq naħa kellna l-Partit Nazzjonalista li welled, kabbar u saħħaħ il-kunsilli lokali kien fejn kien, jekk hux fil-Gvern jew fl-Oppożizzjoni, u mill-banda l-oħra kellna l-Partit Soċjalista, li jgħid x'jgħid illum, ma emminx f'dak li għandu x'jaqsam mal-kunsilli lokali.

Aħna dejjem konna konsistenti, dejjem emminna fil-kunsilli lokali, u huwa għalhekk li llum qed irressqu din il-mozzjoni.

Sur President, jiddispjaċik meta nhar il-Ħadd filgħodu fil-Ħamrun tisma' lill-Prim Ministru jgħid li l-kumitati amministrattivi qatt m'għamlu differenza.

Dan huwa statement li ma nistax inħallih għaddej.

Kien għalhekk li l-bieraħ il-Partit Nazzjonalista ħareġ stqarrija.

Hekk qal il-Prim Ministru Joseph Muscat nhar il-Ħadd fil-Ħamrun!

Hawn jiena se nagħti eżempji biex imbagħad jiddeċiedu n-nies jekk id-deċiżjoni meħuda dakinhar mill-Partit Nazzjonalista fil-Gvern għamlitx differenza fil-ħajja tan-nies.

Aħna hawn qed nitolbu lill-Gvern biex jirrevoka dan l-avviż legali.

Għall-Partit Soċjalista mhijiex l-ewwel darba li jiddeċiedi, bla konsultazzjoni, li jħassar xi ħaġa.

Pereżempju, sentejn ilu ħassar elezzjonijiet li suppost ikunu ppjanati li se jsiru.

Hekk għamel sentejn ilu l-Ministru responsabbli!

Ġie f'din il-Kamra u bla konsultazzjoni ddeċieda li jħassar elezzjonijiet tal-kunsilli lokali għal nofs pajjiżna.

Issa, wara din il-mozzjoni, nittama li l-Gvern juri li għadu konsistenti ma' dak li kien qal Stefan Buontempo.

Diġà semmejna li l-Gvern m'għandux mandat li jħassar l-elezzjonijiet.

Imkien fil-programm elettorali tiegħu l-Partit Laburista ma rriżultat l-intenzjoni tiegħu li jħassar dawn l-elezzjonijiet.

Huwa insult dak l-istatement li smajna nhar il-Ħadd mill-Prim Ministru!

Jien hawnhekk għandi elenku sħiħ ta' kumitati amministrattivi li min-naħa tagħhom ħadmu qatigħ u għamlu d-differenza.

Jien nifhem li l-Partit Laburista kien ikollu problema biex isib il-kandidati, u din żgur kienet waħda mir-raġunijiet li wasslu biex jikkanċella l-elezzjonijiet.

Il-Prim Ministru nhar il-Ħadd għoġbu jsemmi l-eżempju ta' Burmarrad.

Aħna ftit tas-snin ilu għidnielu lill-Gvern li kien hemm il-possibilità li, jekk ried, seta' jxolji Burmarrad.

Ma għamilx hekk, però!

Il-Prim Ministru seta' semma wkoll il-Baħrija, li wkoll kien kumitat immexxi minn maġġoranza Laburista.

Matul l-aħħar snin rajna ċ-chairperson tal-istess kumitat amministrattiv li prattikament ma jlaqqa' qatt dan il-kumitat li ovvjament suppost kien qed jiġi elett biex jirrappreżenta l-interessi tan-nies tal-Baħrija.

Mhux l-istess irid jingħad għal, pereżempju, Baħar iċ-Ċagħaq.

Hawnhekk insellem lir-rappreżentanti eletti minn Baħar iċ-Ċagħaq, fejn il-Kumitat Amministrattiv ħadem biex għamel bozoz ġodda, ħadem biex għamel bankini ġodda u ġab mobile post office.

Altru milli għamlu d-differenza f'Baħar iċ-Ċagħaq!

Għamlu wkoll żjarat kulturali li pprovaw joħolqu identità ta' żona li ma kellhiex.

Hemm ukoll il-Kappara li għamlu outside gym, kif ukoll mapep tal-lokalità.

Għamlu wkoll cat shelters, lampi, planters, għamlu tisbieħ f'żewġ postijiet li kienu abbandunati u kienu mitluqa u kkonvertewhom f'soft areas.

Fil-Madliena wkoll ittieħdu patafjun ta' inizjattivi, fosthom taw ukoll it-tarmak.

Hemmhekk ma kienx hemm Infrastructure Malta, però għamluha l-Kumitat Amministrattiv tal-Madliena għax kienu responsabbli.

Hemmhekk ukoll saru numru ta' inizjattivi, fosthom ħitan tas-sejjieħ, u applikaw għal fondi Ewropej.

Bdew ukoll jaħdmu fuq heritage trail madwar il-Forti tal-Madliena.

Nista' nsemmi wkoll il-hamlets fil-gżira Għawdxija.

L-Onor.

Chris Said ukoll ħadem qatigħ meta kien responsabbli mill-kunsilli lokali.

Dak kien żmien differenti.

Illum sa smajna f'din il-Kamra sindki Laburisti li taw ċanfira lill-Ministru responsabbli, lill-Gvern tal-ġurnata.

Dan seħħ proprju ftit tal-ġimgħat ilu, u inti, Sur President, kont hawnhekk preżenti u smajt sindku jqum minn dawn is-siġġijiet, wieħed wara l-ieħor, u jgħid lill-Ministru preżenti: Ġibtuna tallaba, qed tonqsu mir-rispett.

Saħansitra s-sindku ta' Wied il-Għajn ġie hawnhekk u qal li biex tinqeda mid-dipartimenti tal-Gvern trid tkun tal-qalba.

Dan hu li qed jgħidu s-sindku anke Laburisti!

Hija ħasra.

Jiena fuq Għawdex mhux se nidħol fid-dettall għaliex l-Onor.

Said jista' jitkellem ħafna aħjar minni; però, hemmhekk ukoll kien hemm hamlet mhux immexxi mill-Partit Nazzjonalista, li hu dak ta' Santa Luċija f'Kerċem.

Dawn ukoll applikaw u rnexxielhom jirbħu l-unur ta' destinazzjoni ta' eċċellenza fl-Unjoni Ewropea.

Allura għaliex il-Gvern se jibqa' jippersisti biex jelimina dan il-faxx?

F'pajjiżna rajna inizjattivi pożittivi li ttieħdu minn dawn il-kumitati li għamlu differenza fil-ħajja tan-nies, u hija ħasra li niġu hawnhekk illum biex niddiskutu biex il-Gvern jerġa' jikkonsidra.

Sur President, aħna komdi nitkellmu fuq dawn il-hamlets u fuq il-kunsilli lokali.

Preżentament, qed nitkellmu fuq ir-riforma tal-kunsilli lokali li l-Oppożizzjoni ddikjarajna li se nivvutaw favur; però dan ma jfissirx li għax se nivvutaw favur, dak li hemm fir-riforma jirrifletti dak li ressqet l-Oppożizzjoni fit-80 proposta tagħha.

Aħna se nkunu qed irressqu numru ta' emendi għax aħna responsabbli u konsistenti f'dak li nemmnu fir-rigward tad-devoluzzjoni tal-poter.

Irrid ngħid li fejn għandha x'taqsam is-sigurtà, li dwarha ma hemm xejn fir-riforma tal-kunsilli lokali, kellna l-hamlet tal-Madliena li ħadet inizjattiva u għamlet in-neighbourhood watch, u llum qed naraw anke riżultati pożittivi f'dik li hija kriminalità.

Għalhekk ġew maħluqa l-hamlets f'pajjiżna, u fil-fatt hekk kien qal Stefan Buontempo meta kien segretarju parlamentari fil-leġiżlatura preċedenti.

Dakinhar huwa qal li jemmen li r-rwol tal-kumitati amministrattivi huwa kruċjali.

Iktar minn hekk, l-istess Segretarju Parlamentari kien ukoll ħolom biex jagħti taħriġ bl-iskop li jkun hemm iktar kordinament.

Fil-fatt tajjeb li jingħad li dakinhar il-Partit Soċjalista fil-Gvern kien daħħal il-hamlets biex ikunu parti mill-istrateġija nazzjonali ta' taħriġ.

Kemm konna korretti meta lbieraħ fl-istqarrija tagħna għedna li l-istorja tibqa' tirrepeti ruħha għal 26 sena.

Il-Partit Laburista mill-Gvern u mill-Oppożizzjoni qatt m'emmen fil-kunsilli lokali.

Hawnhekk insellem lill-Onor.

Silvio Parnis, illum Segretarju Parlamentari, li kien ukoll sindku, kif wara kollox kienu wkoll numru ta' ministri.

Huma li kienu sindki jafu d-differenza bejn dak li kienu jesperjenzaw taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti u dak li qed jesperjenzaw illum.

Sfortunatament, illum għandna ministri li bdew il-karriera politika tagħhom fil-kamp tal-kunsilli lokali u minflok ikunu pampaluni, fuq quddiem nett, biex jiddefendu l-interessi tal-kunsilli lokali u jżidulhom ir-responsabilitajiet, qegħdin joħonqu lill-kunsilli lokali.

Illum għandna ministri li minflok iżidu, qed inaqqsu l-poteri li kellhom il-kunsill lokali li huma kienu jagħmlu parti minnhom.

Fir-riforma li l-Gvern ilu ġej biha sena u nofs m'hemm l-ebda responsabilità waħda ġdida li qed tingħata lill-kunsilli lokali.

Anzi f'din is-sena u nofs, qabel ma ġejna biex niddiskutu din ir-riforma hawnhekk, minflok ingħataw, ir-responsabilitajiet ittieħdu.

Fost oħrajn ittieħdu r-responsabilitajiet tal-infurzar.

B'responsabilità ngħid li dan il-pass kien falliment.

Il-LESA suppost qed topera bil-fondi tagħha stess.

Għaliex il-LESA ilha 'l fuq minn sentejn ma tippreżenta l-audited accounts tagħha?

Għal min inħolqot il-LESA?

Biex inpoġġu n-nies li jidhrilna li forsi wasal il-mument li niġu paċi magħhom fuq xi wegħdiet?

Hekk biss qed jiġri, u rridu naraw x'tip ta' kuntratti qed jingħataw fil-LESA, għax it-trasparenza u l-good governance iridu jkunu across the board.

Ma nistgħux nitkellmu mod, imbagħad għax għandna saħħa xi mkien nipprovaw inħallu kollox għaddej.

Lil dawn il-ħaddiema li din il-ġimgħa tkellmu miegħi konna nsejħulhom wardens u llum qed insejħulhom uffiċjali tal-komunità, biddilnilhom l-uniformi u l-karozza, infaqna ma nafx kemm biex għamilna binja ġdida, però dawn huma ħaddiema li huma demotivati.

Dawn huma ħaddiema li mhumiex qegħdin imorru għal qalbhom fuq il-post tax-xogħol.

Dawn huma ħaddiema li qed jiġu murija nuqqas ta' rispett.

Biżżejjed wieħed jitkellem f'dak li għandu x'jaqsam il-paga.

Però, lil hinn minn dan kollu, illum għandna kunsilli lokali li jaqilgħu kritika mingħand in-nies għax mhux qed isir infurzar.

Id-dokument tal-Partit Nazzjonalista li fih dawn it-80 proposta jitkellem ukoll dwar l-infurzar.

Nistennew li dawn il-proposti jiġu kkunsidrati meta mmorru għall-istadju ta' Kumitat.

Meta tħares lejn il-bankijiet tal-Gvern tara numru ta' deputati li kienu fit-tmexxija jew kienu jifformaw parti minn kunsilli lokali.

Għaliex ma ningħaqdux flimkien biex f'dak li għandu x'jaqsam mad-devoluzzjoni nagħtu aktar poteri lill-kunsilli lokali?

Ma rridx intawwal għax hawn tliet kelliema oħra min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Però hija ħasra li f'għeluq il-25 sena tagħhom, minflok tajniehom responsabilitajiet ġodda, dawn naqqasnihomlhom.

Din is-sena se tibqa' mfakkra bħala l-aktar sena f'25 sena li l-kunsilli lokali kienu ttrattati ħażin li tnaqqsulhom ir-responsabilitajiet.

Mhux qed ngħid hekk b'mod negattiv għax, wara kollox, dawn qaluh ukoll sindki Laburisti f'din il-Kamra, fosthom John Boxall, is-sindku tal-Birgu, is-sindku tal-Qrendi, dak ta' Marsaskala, kif ukoll is-sindku tar-Rabat, li nsellimlu minn hawnhekk għax għadu kif kien rikoverat l-isptar.

Nagħlaq billi ngħid li jidher li hemm strateġija biex ikomplu jagħtu d-daqqiet fuq San Pawl il-Baħar.

Il-Gvern qatt ma rrimedja jew ħa l-passi kontra min kien qed ifixkel.

Il-popolazzjoni ta' San Pawl il-Baħar illum żdiedet b'mod drastiku.

Illum San Pawl il-Baħar għandu 26,000 resident u għandu bżonn li l-Gvern bis-serjetà jagħtih l-għajnuna.

Hemm bżonn li l-Gvern jgħin u mhux iħalli lil min qed ifixkel fi ħdan il-kunsill lokali jibqa' jfixkel.

Il-kunsill lokali tar-Rabat li għandu sindku Laburista kien ikollu problemi regolarment għax ma kienx ikollu l-maġġoranza ta' sħabu r-rappreżentanti f'isem il-Partit Soċjalista.

Però, għax kien hemm kunsilliera responsabbli f'isem il-Partit Nazzjonalista, dan il-kunsill kompla jaħdem u tħalla jwettaq il-proġetti tiegħu.

F'San Pawl il-Baħar mhux hekk.

F'San Pawl il-Baħar niġu biex tittieħed deċiżjoni biex tingħata tender u jitilquv 'l barra l-kunsilliera, inklużi dawk f'isem il-Partit Soċjalista.

Tiġi biex tittieħed deċiżjoni biex jiġu impjegati erba' ħaddiema għax kien hemm ammont ta' ħaddiema nieqsa, u tara lill-kunsilliera jitilqu 'l barra biex id-deċiżjoni ma titteħidx.

Dan b'detriment għar-residenti ta' San Pawl il-Baħar, Buġibba u l-Qawra.

Nagħlaq billi ngħid li nittama li l-Gvern juri kemm għandu għal qalbu l-kunsilli lokali, u dan mhux bil-kliem biss.

Mhuwiex biżżejjed li ngħidu li l-kunsilli lokali se nagħmluhom gvern lokali, għax what's in a name?

B'daqshekk x'se jiġri billi nibdlu l-kelma "kunsilli" għall-kelma "gvern"?

Aħna mhux kliem irridu, imma azzjoni.

Irridu li jkollna Gvern kif kellna fis-snin passati li bis-serjetà jemmen fid-devoluzzjoni tal-poter u jagħti aktar responsabilitajiet lill-kunsilli lokali.

B'hekk biss nistgħu naraw li l-kunsilli lokali jkomplu jagħmlu d-differenza fil-ħajja tan-nies.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, meta tisma' lill-kollega jitkellem fuq din il-mozzjoni tinduna li jew l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ma fehmitx eżattament l-avviż legali li ġie ppreżentat, jew inkella b'mod konvenjenti qed tinterpreta kif jidhrilha hi l-liġi l-ġdida li tressqet marbuta mar-riforma tal- kunsilli lokali.

Naħseb bħala punt ta' premessa rridu ngħidu li llum bħala Gvern ġejna f'sitwazzjoni fejn ma nafux eżattament ma' min irridu nitkellmu mill-Oppożizzjoni fuq is-suġġett partikolari.

Spiċċajna fis-sitwazzjoni redikola li titkellem ma' parti mill-Oppożizzjoni u tiftiehem, però l-parti l-oħra tal-Oppożizzjoni toħroġ b'argumenti differenti.

Għas-saħħa tal-argument, inkunu ftehemna jien u inti, Sur President, u f'daqqa waħda inti tiġi hawnhekk u tgħidli li milli għedna m'hemm xejn, dawwarna l-pożizzjoni tagħna.

Din ma ġratx biss fuq ir-riforma li għaddejja fuq il-kunsilli lokali.

Il-kollega tiegħi bħala parti mill-konsultazzjoni pubblika kkonsulta wkoll mal-Oppożizzjoni Nazzjonalista, u kien hemm punti li dwarhom kien hemm ftehim u konverġenza.

Imma, ovvjament, kien hemm punti li ma kienx hemm qbil dwarhom, imma l-fatt li niġu hawnhekk illum b'din il-mozzjoni juri kemm illum, sfortunatament, il-Gvern, minkejja li jkun tkellem u ftiehem mal-Oppożizzjoni, ma jistax tieħu lill-Oppożizzjoni bis-serjetà.

Aħna ma nafux fejn qegħdin mal-Oppożizzjoni, aħseb u ara l-poplu hemm barra meta jiġi biex jagħmel l-għażliet demokratiċi teigħu.

F'din il-mozzjoni l-Oppożizzjoni qed tgħidilna li jridu jwaqqfu din ir-riforma li aħna bħala Gvern qegħdin nagħmlu għax b'xi mod se nneħħu l-hamlets.

Mela ħa nibdew biex nispjegaw lil kull min qed jismagħna.

Il-hamlets kienu riżultat ta' inizjattiva tal-Partit Nazzjonalista meta, permezz ta' avviż legali madwar disa' snin ilu, fl-2010 kienu waqqfu numru ta' hamlets.

Dawn kienu żoni żgħar li mhumiex raħal per se, imma tista' tgħid li huma parti minn raħal partikolari, u li minnhom kien hemm madwar 16.

Nista' nsemmi, pereżempju, Burmarrad, li huwa parti minn San Pawl il-Baħar, li ġie meqjus li huwa hamlet għalih.

Tajjeb ngħid li wieħed irid jara kif intgħażlu dawn il-hamlets, u nażżarda ngħid li hemm lokalitajiet oħra li ġew imħollija barra milli jkollhom rappreżentanza b'mod aktar diretta … Imma dak argument ieħor.

Dawn b'xi mod jew ieħor bdew jiffunzjonaw.

Kien ikollok elezzjoni li kienet issir biss f'dawn il-hamlets biex ir-residenti jagħżlu lil min jirrappreżentahom b'mod speċifiku f'dawn il-hamlets mingħajr ma dawn ma kellhom xi influwenza fuq it-tmexxija tal-kunsill lokali.

Dawn il-hamlets ma kenux jieħdu sehem attiv u jiddeċiedu fid-deċiżjoijiet ta' kunsill lokali.

Dawn il-hamlets finalment huma parti minn kunsilli lokali, jiġifieri, il-Kunsill Lokali ta' San Pawl jibqa' l-kunsill lokali responsabbli minn Burmarrad, imma Burmarrad kellu kumitat li suppost kien qed jaħdem fl-interess ta' dan il-hamlet b'mod speċifiku.

Il-hamlet per se ma kellux mod kif jikkondizzjona d-deċiżjonijiet li jieħu l-kunsill lokali.

Tant hu hekk li lanqas ma kellhom xi vot, la l-president ta' dan il-hamlet u lanqas il-membri l-oħra.

Illum, permezz ta' din il-mozzjoni, l-Oppożizzjoni qed titlob li dawn il-hamlets ma nneħħuhomx u nżommu dan is-set-up, li bla tlaqliq ngħid ma ħadimx.

M'għandix dubji li meta l-Partit Nazzjonalista fl-2010 waqqaf dawn il-hamlets, kien hemm intenzjonijiet tajbin biex possibbilment dawn iż-żoni partikolari jkunu kkurati b'mod aħjar, jiġifieri, jkun hemm min hu aktar responsabbli minn dawn iż-żoni.

Illum – u ngħidha b'responsabilità – nistgħu nammettu li dan l-esperiment falla.

Morru tkellmu ma' kull min kien fil-hamlets, u tkellmu mas-sindki ta' Malta u Għawdex kollha, inkluż dawk l-irħula li għandhom hamlets, kif għamel il-kollega tiegħi l-Onor.

Dawn kollha jgħidulek li fil-maġġoranza assoluta tal-każi dan l-esperiment falla.

Illum qegħdin ngħidu li għandna nsaħħu l-kunsilli lokali u nirriformaw dak li ma ħadimx sabiex inġibuh jaħdem.

Inutli noqgħod ngħid għax dik għamilha l-Partit Nazzjonalista kienet tajba.

Ejja nirrikonoxxu flimkien, ta' nies maturi f'din il-Kamra, li dan l-esperiment fil-maġġoranza tiegħu falla, u li hemm bżonn nindirizzaw din l-isfida b'mod differenti.

Hekk qed nagħmlu llum, u dan l-avviż legali li ppreżenta s-Segretarju Parlamentari ma tridx tarah waħdu, imma trid tieħdu f'kontest.

Il-kontest huwa li l-liġi li qed iressaq is-Segretarju Parlamentari tipproponi li dawk il-lokalitajiet kollha fejn hemm dawk il-hamlets illum ikollhom b'mod speċifiku kunsillier responsabbli minn dak il-hamlet partikolari.

Mela, biex nerġa' nieħu l-istess eżempju, meta tgħaddi din il-liġi mill-Parlament, is-sindku ta' San Pawl il-Baħar ikun marbut bil-liġi li jappunta kunsillier responsabbli minn Burmarrad li jkun ugwali daqs kull kunsillier ieħor li jkun elett.

Dan għandu ferm aktar saħħa f'kunsill lokali milli seta' kellu l-president ta' kumitat amministrattiv, għas-sempliċi raġuni li għandu vot.

Jekk għandi kunsillier b'vot li jista' jinfluwenza d-deċiżjonijiet li jittieħdu minn kunsill, allura saħħaħt ir-rappreżentanza ta' dik iż-żona u mhux naqqastilha s-saħħa.

Tajjeb nispjega wkoll li l-flus allokati għal dawn il-hamlets baqgħu hemmhekk.

Aħna fl-ebda mument mhu qed ngħidu li se jittieħdu jew se jitnaqqsu xi flus mill-kunsilli lokali.

Fil-verità, hawnhekk tara l-ipokrezija tal-Oppożizzjoni u n-nuqqas ta' lealtà lejn il-fatti meta jgħidulna li dan il-Gvern ma jemminx fil-kunsilli lokali.

Dan il-Gvern, bil-fatti, żied għal numru ta' snin il-budgets allokati għall-kunsilli lokali.

Illum il-kunsilli lokali għandhom ferm aktar flus biex jaħdmu.

Meta nagħti aktar flus lill-kunsilli, finalment huma r-residenti fl-irħula u fl-ibliet tagħna li se javvanzaw.

Il-kunsilli lokali se jkollhom iżjed flus biex iżommu l-irħula tagħhom maintained kif suppost, biex iżommu l-ġonna fl-irħula aktar ikkurati, u biex iżommu l-irħula aktar nodfa.

Allura, finalment, dawn il-flus qed imorru biex ikollna kwalità ta' ħajja aħjar.

X'irridu nagħmlu jekk kien hemm xi ħaġa li mhux qed taħdem?

Mhux niġu hawn u b'responsabilità naraw kif se nirriformaw dak li ma kienx qed jaħdem?

Aħna hekk għamilna.

Is-Segretarju Parlamentari kellu l-kuraġġ li, wara proċess ta' konsultazzjoni, wasal sabiex qed jagħmel il-proposti tiegħu ħalli ntejbu s-sitwazzjoni.

Però, importanti li nenfasizzaw li m'huwa veru xejn li qed inneħħu l-kumitati amministrattivi.

Il-kumitati amministrattivi se jibqgħu hemm, se jkunu parti mill-operat tal-kunsilli lokali, u se jkollok kunsillier apposta ffokat fuq dak il-lokal li taħtu jkollu kumitat amministrattiv sabiex jaraw l-esiġenzi ta' dak is-sit partikolari.

Hawnhekk se nsemmi eżempju.

Fil-Mosta, il-lokalità li nirrappreżenta f'dan il-Parlament u li inti, Sur President, familjari magħha, hemm il-Bidnija li tista' tgħid li hija hamlet għaliha.

Sal-lum, qatt ma kellha kumitat amministrattiv tagħha.

Ma timmeritax li kunsill lokali ġdid fil-Mosta jappunta kunsillier li jkun responsabbli mill-Bidnija?

M'għandux ikollu dritt dak il-kunsillier li jappunta kumitat amministrattiv li jkun fid-dekasteru tiegħu sabiex jara x'inhuma l-bżonnijiet tal-Bidnija?

Dik hija l-għodda ġdida li qed nagħtu lill-kunsilli lokali.

Mela tiġi hawn u tipprova tagħti l-impressjoni li b'xi mod qed nieħdu xi ħaġa mill-poteri tal-kunsill!

Titkellem mas-sindki kollha li għandhom il-kumitati amministrattivi taħthom jgħidulek li aktar ma ħadmux mal-kumitati amministrattivi milli ħadmu, inqas kien hemm sinerġija milli kien hemm sinerġija.

Illum, iva, b'responsabilità qegħdin hawnhekk intejbu dak li seta' ħadem aħjar.

Sur President, l-impressjoni li tipprova tingħata mill-Oppożizzjoni hija li dawn il-hamlets bħal donnu kienu jaħdmu kollox ward u żahar.

Bħala stat ta' fatt, dawn il-hamlets ġew ifformati fl-2010, disa' snin ilu, fejn twaqqfu 16-il kumitat.

Meta, fl-2010 kien hemm l-elezzjonijiet ta' dawn il-kumitati, kien hemm eliġibbli biex jivvotaw madwar 16,800, u ħarġu jivvotaw ftit aktar minn 5,500, li huwa 33% tal-elettorat eliġibbli.

Għal elezzjoni ta' kunsill lokali joħorġu 70%, 80%, 90%, waqt li fil-hamlets l-interess kien ta' ftit aktar minn 30%!

Qed jurik li anke r-residenti stess ma rawx li hemm xi benefiċċju maġġuri jew addizzjonali għall-fatt li jkollok dawn il-hamlets; se mai għandek burokrazija żejda.

Ġejna f'sitwazzjoni kważi redikola fejn il-kunsill spiċċa jwaħħal fil-hamlet, il-hamlet beda jwaħħal fil-kunsill, u ċ-ċittadin spiċċajna nibagħtuh mingħand Kajfa għal għand Pilatu.

Staqsu kunsill partikolari ta' Għawdex dwar dan!

Ma tagħmilx sens.

Hawnhekk qed tiġi proposta riforma li se twassal biex l-affarijiet ikunu ferm aktar ċari.

Bniedem li joqgħod il-Baħrija jaf li dan il-post huwa parti mill-Kunsill Lokali tar-Rabat u ma jridx joqgħod imur jiġri għand il-kunsill amministrattiv li se jibagħtu għand il-kunsill jew viċiversa.

Dan jaf li hemm kunsillier responsabbli minn dik iż-żona partikolari, u dan jagħti aktar serħan tal-moħħ u aktar accountability.

Kieku fil-ħames snin li servejt fil-Kunsill Lokali tal-Mosta jiena ġejt appuntat bħala l-kunsillier responsabbli mill-Bidnija, ir-residenti kollha kienu jkunu jafu li. jkun hemm x'ikun hemm, trid tkellem lil Alex Muscat, għax hu l-persuna responsabbli.

Dan hu li se nkunu qegħdin nagħmlu llum.

Aħna qed nirresponsabilizzaw lill-kunsilli lokali sabiex jappuntaw kunsillier li jkun responsabbli minn ċerti żoni partikolari u, bis-saħħa ta' din ir-riforma, iċ-ċittadini se jkunu aħjar u lill-kunsilli se nkunu tajnihom aktar saħħa milli ħadnilhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Sur President, quddiemna għandna avviż legali li ħareġ il-Gvern li fih qed jgħid li qed jipposponi l-elezzjonijiet tal-kumitati amministattivi.

Fil-verità, qed jagħmel l-ewwel pass biex iħejji s-sodda biex ineħħi l-kumitati amministrattivi, u nibqa' mmeraviljat kif jiġi l-Onor.

Muscat hawnhekk u jgħid li l-kumitati amministrattivi se jibqgħu meta fid-dokumenti tal-konsultazzjoni stess u meta l-istess abbozz ta' Liġi li għandna quddiem dan il-Parlament jaħseb għat-tneħħija tal-kumitati amministrattivi!

Illum, fl-Att dwar il-Kunsillli Lokali hemm ċar li għandu jkun hemm kumitati amministrattivi f'dawk il-lokalitajiet żgħar li minn żmien għal żmien jiġu identifikati, lokalitajiet li m'għandhomx kunsill lokali.

L-ewwel 16-il lokalità ġew identifikati b'avviż legali li kien ħareġ fl-2009.

Dan qed jiġi mneħħi permezz ta' klawsola fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Il-konċett ta' kumitati amministrattivi se jiġi mneħħi, imma ħsibna minn issa b'avviż legali biex inneħħu l-elezzjonijiet tagħhom.

Din mhux l-ewwel darba li l-Gvern f'dawn l-aħħar sitt snin qed jiġi hawnhekk biex jipposponi elezzjonijiet.

Din agħar minn tal-aħħar darba, għax l-aħħar darba ġie biex sempliċement jipposponi l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, imma din id-darba qed jipposponi l-elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi bil-ħsieb li jneħħihom.

Għandna 18,000 persuna li jgħixu f'dawn is-16-il lokalità li sal-lum kellhom id-dritt li jeleġġu ħames persuni mil-lokalità tagħhom biex jirrappreżentawhom: imma llum dan id-dritt qed jitneħħielhom b'dan l-avviż legali.

Issa, dan l-avviż legali kulma qed jagħmel hu li qed jipposponi.

Imma l-ħsieb minn issa hu li dak il-posponiment isir permanenti, għal dejjem, u jitneħħa bl-Abbozz ta' Liġi li qed jitressaq dwar is-suppost riforma kbira li qed issir fil-kunsilli lokali.

Dan kollu lejliet elezzjoni li suppost issir f'dawn is-16-il lokalità fil-25 ta' Mejju li ġej biex jeleġġu l-kumitati amministrattivi.

Dan, nerġa' ngħid, bil-ħsieb ċar li dawk l-elezzjonijiet mhux jiġu posposti, imma jiġu kkanċellati għal dejjem.

Is-suppost riforma li qed issir f'għeluq il-25 sena minn meta twaqqfu qed titfa' lill-kunsilli lokali lura.

Il-kunsilli lokali huma mibnija fuq il-konċett ta' sussidjarjetà, u dan il-konċett tas-sussidjarjetà minflok jissaħħaħ, b'din il-famuża riforma qed jiddgħajjef.

Meta tieħu d-dritt lill-18,000 ruħ li jeleġġu lil min jirrappreżentahom, m'hemmx kelma oħra ħlief li qed iddgħajjef il-konċett tas-sussidjarjetà f'dawn il-lokalitajiet.

Dan huwa partit li mhux l-ewwel darba li għamel xi ħaġa simili meta jkun fil-gvern.

Jekk imur jara d-dibattiti ta' 25 sena ilu meta ġew introdotti dawn il-kunsilli lokali wieħed jibqa' mbellah u mmeraviljat b'ċerti argumenti li kienu nġiebu.

L-Onor.

Muscat ipprova jġebbed billi qal li dawn xorta se jibqgħu hemm, imma lir-rappreżentanti ma jagħżluhomx in-nies tal-lokalità imma jagħżlu s-sindku, u forsi s-sindku jiddeċiedi li jkun hu stess li jkun il-kunsillier responsabbli minn dak il-hamlet biex żgur il-poter jibqa' kollu f'idejn l-istess persuna!

Mhuwiex dan li jemmen fih il-Partit Nazzjonalista.

Il-Partit Nazzjonalista minn dejjem emmen li d-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu l-eqreb lejn in-nies li jolqtuhom, anke jekk huwa raħal ta' 500 ruħ.

Sur President, aħna ma ddejjaqniex nagħtu kunsill lokali lill-Imdina, lix-Xgħajra u lill-Għasri, Għawdex.

L-Għasri f'Għawdex hemm 300 ruħ.

F'San Lawrenz f'Għawdex hemm 400 ruħ.

Għamel differenza l-Kunsill Lokali ta' San Lawrenz f'dawn l-aħħar 25 sena?

Għamel differenza l-Kunsill Lokali tax-Xgħajra fix-Xgħajra f'dawn l-aħħar 25 sena?

Dażgur li għamel!

Minflok rajna kif insaħħu, insostnu u nagħtu l-għodda biex il-kumitati amministrattivi jaħdmu aktar, rajna li biex insolvu l-problemi nieħdu the easy way out u nneħħuhom, nikkanċellawhom.

Lil dawk it-18,000 votant u 30,000 ruħ li jgħixu f'dawn il-lokalitajiet b'daqqa ta' pinna qed ineħħulhom dan id-dritt.

Jien għandi l-unur ngħid li kont is-Segretarju Parlamentari li daħħalthom, u s-Segretarju Parlamentari Silvio Paris se jkollu l-unur jgħid li hu neħħihom.

Dritt li tajna aħna qed ineħħih is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis u l-Gvern tiegħu.

Għaxar snin ilu, meta ġejna biex niddiskutu riforma fil-kunsilli lokali, rajna kif ħadmu f'dawk il-15-il sena li kienu għaddew u rajna fejn nistgħu nsaħħu.

Smajna wkoll il-karba ta' nies li jgħixu f'numru ta' lokalitajiet żgħar li kienu qed jgħidu li huma qegħdin iħossu li m'għandhomx rappreżentanza u qed iħossuhom minsijin mill-kunsilli lokali.

Hawn qed nirreferi għan-nies ta' Burmarrad, ta' Marsalforn, tax-Xlendi, tal-Baħrija, Tal-Virtù u nista' nibqa' nsemmi.

Dakinhar wellidna l-konċett tal-kumitati amministrattivi.

Dan ħadem fuq ir-rubini?

Dażgur li ma ħadimx fuq ir-rubini!

Dażgur li hemm fejn tirranġa.

Dan bħal fil-każ tal-kunsilli lokali li kultant snin inpoġġu bilqiegħda u naraw kif nistgħu nsaħħuhom, kif nistgħu nagħtuhom iżjed poteri, kif nistgħu nagħtuhom iżjed riżorsi biex jaħdmu.

Illum m'aħna qed nagħtu l-ebda poter ġdid lill-kunsilli lokali jew l-ebda responsabilità ġdida.

Sur President, għaxar snin ilu aħna daħħalna l-konċett tal-kumitati amministrattivi mhux b'avviż legali, kif qal l-Onor.

Muscat, imma fil-liġi dwar il-kunsilli lokali.

L-avviżi legali li saru sussegwentement kienu dawk li daħħlu fis-seħħ il-metodi ta' kif għandhom jaħdmu dawn il-kumitati amministrattivi.

In-nies ta' dawn il-lokalitajiet eleġġew il-kunsilli lokali għal darbtejn, marru jivvotaw fl-2009 u fl-2014.

L-Onor.

Muscat, fl-intervent tiegħu, qal li dawn tant ma riduhomx in-nies li marru jivvotaw 33% biss.

L-ewwel nett, ma qalx li kien hemm numru ta' kumitati amministrattivi fejn ma saritx elezzjoni għax in-numru ta' kandidati li ħarġu kien daqs in-numru li jridu jiġu eletti.

Dan hu riżultat ta' nuqqas min-naħa tal-Partit Laburista li ma sabx kandidati biżżejjed jew ma tax importanza mill-bidu nett lil dawn il-kumitati amministrattivi.

Il-Partit Laburista lanqas indenja ruħu jimbotta 'l quddiem kandidati biex jagħtu s-sehem tagħhom f'dawn il-kumitati amministrattivi.

Allaħares jirraġunaw b'dan il-mod pajjiżi oħra Ewropej.

Fl-Ewropa kollha, it-turnout fl-elezzjonijiet lokali jkun ta' 33%, 40%.

Veru li f'pajjiżna jivvotaw iżjed fil-kunsilli lokali; imma, bl-istess mod, meta kellna elezzjonijiet fejn ivvotaw 60% fil-kunsilli lokali, għax ma jivvotawx 90% jew 95% daqs l-elezzjoni ġenerali ngħidu li n-nies ma jinteressahomx?

Hemm l-għodda li inti tagħtiha lin-nies biex jeleġġu, imbagħad sta għalihom.

Hemm min ma jinteressahx, u forsi meta kien għadu konċett ġdid.

Ħafna nies kienu għadhom lanqas jafu kemm jistgħu jkunu effettivi fejn jaħdmu tajjeb.

Iva, kellna żewġ elezzjonijiet; imma, sfortunatament, b'dan l-avviż legali l-Gvern qed jgħid it-tielet elezzjoni mhux tiġi posposta, imma tiġi kkanċellata għal dejjem.

Il-kollega tiegħi, l-Onor.

Robert Cutajar, semma numru ta' lokalitajiet.

Dan l-aħħar inqtajt ftit mix-xogħol tagħhom; però, minn dak li nara nista' ngħid li l-Kumitat ta' Baħar iċ-Ċagħaq, li issa mhux se jibqa' jeżisti, ħa ħsieb playing field, il-pjazza tal-lokal, il-bankini u toroq.

Il-Kumitat Amministrattiv tal-Madliena għamel it-toroq kollha tal-Madliena bil-bankini.

Ma ħadimx dan il-kumitat amministrattiv tal-Madliena?

Issa, b'daqqa ta' pinna l-Kumitat Amministrattiv tal-Madliena se jispiċċa.

Il-lokalità ta' Santa Luċija f'Kerċem, Għawdex, rebħet il-European Destination of Excellence, premju prestiġjuż tal-Unjoni Ewropea mirbuħ minn lokalità żgħira ta' ftit mijiet għall-inizjattivi li ħa l-kumitat amministrattiv.

M'għandix dubju li s-Segretarju Parlamenari fid-diskors tiegħu mhux se jsemmi kemm-il darba l-kumitat amministrattiv ta' Santa Luċija talbu bil-ħniena biex ma jneħħihomx għax kienu qed jaħdmu tajjeb u kienu qed iħallu effett tajjeb ħafna.

(Interruzzjonijiet) Dawk l-affarijiet għidhom, tinkwetax.

Għid x'qalulek!

Il-kumitati amministrattivi li semmejt u oħrajn ħadmu u ħallew l-effett tagħhom.

Kien hemm oħrajn li, iva, fl-ewwel snin tagħhom sabu diffikultà u d-diffikultajiet kienu ġejjin forsi wkoll għax mhux kulħadd jieħu pjaċir jitlaq il-poter minn idejh.

Hawn ġew għandna membri parlamentari u ministri li ma jeħdux pjaċir jitilqu l-poter minn idejhom, u sfortunatament għandna wkoll sindki li ma jeħdux pjaċir jitilqu l-poter minn idejhom.

Meta parti mill-poter tagħhom kienet qed tingħata lill-kumitati amministrattivi, kien hemm min għamel minn kollox biex itellef u għamel il-bsaten fir-roti biex dawk il-kumitati amministrattivi ma jiffunzjonawx.

Issa qed inċedu għal dawn in-nies li għamlu dawk il-bsaten fir-roti.

Minflok ġejna hawn u rajna kif nagħtu l-għajnuna lill-kumitati amministrattivi fir-riforma li qed nagħmlu, minflok rajna kif nagħtu aktar fondi diretti lill-kumitati amministrattivi, kif nagħtuhom l-għajnuna biex jieħdu aktar fondi tal-Unjoni Ewropea biex jagħmlu iżjed proġetti fil-lokalitajiet tagħhom, ġejna hawn u, għax kien hemm xi problemi, qed inneħħuhom.

L-Onor.

Muscat qal li kien hemm lokalitajiet żgħar li tħallew barra.

Kieku ried, il-Gvern seta' faċilment idaħħalhom mal-lista tas-16 li diġà jeżistu permezz ta' avviż legali.

Dak messu sar, u mhux niġu hawn u nneħħuhom!

Irrid ngħid ukoll li lili jweġġagħni kliem bħal dak li qal il-Prim Ministru dan il-weekend meta qal li l-kumitati amministrattivi qatt m'għamlu d-differenza.

Dan huwa diżrispett lejn dawk l-għexieren ta' volontiera li ħadmu fil-kumitati amministrattivi li matul dawn l-aħħar għaxar snin taw mill-ħin tagħhom biex iġibu 'l quddiem il-lokalità tagħhom.

Kien hemm fejn irnexxielhom, u kien hemm fejn forsi ma rnexxilhomx daqshekk; però, mur għid dan il-kliem lill-Kumitat Amministrattiv tal-Madliena li m'għamlux id-diferenza!

Mur għidu lill-Kumitat Amministrattiv ta' Santa Luċija, Għawdex, li m'għamlux id-differenza!

Mur għidu lill-Kumitat Amministrattiv ta' Baħar iċ-Ċagħaq!

Il-Prim Ministru tefa' lil kulħadd fl-istess keffa sempliċiment għax iridu jneħħuhom, għax ma jemmnux fid-devoluzzjoni tal-poter, għax ma jemmnux fil-prinċipju tas-sussidjarjetà, kif temmen din in-naħa.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiena minn hawnhekk insellem u nirringrazzja lil dawk l-għexieren ta' persuni li f'dawn l-aħħar għaxar snin taw is-sehem tagħhom fil-kumitati amministrattivi.

L-Onor.

Muscat qal li dawn kienu kumitati amministrattivi bla poter.

Mhu minnu xejn.

Il-liġi tgħid li dawn il-kumitati amministrattivi jkollhom il-baġit tagħhom li hu maħdum bl-istess formola tal-baġit tal-kunsilli lokali.

Mhux hekk biss, imma l-kunsill lokali ma jista' jieħu l-ebda deċiżjoni li tkun tirrigwarda ż-żona tal-kumitat amministrattiv.

Kull deċiżjoni fuq dik il-hamlet irid jeħodha bilfors il-kumitat amministrattiv, u l-kunsill lokali ma jistax jibdel dik id-deċiżjoni ħlief fejn dik id-deċiżjoni tmur kontra l-liġi jew m'hemmx flus biex titwettaq fil-baġit tal-kumitat amministrattiv.

Dan kollu qiegħed fil-liġi, imma dak ovvjament se jitneħħa.

Il-poter tal-kumitat amministrattiv kien totali f'dak li jirrigwarda l-hamlet li jirrappreżenta.

Issa dan kollu qed jiġi mneħħi b'daqqa ta' pinna f'dan l-avviż legali u sussegwentement fil-liġi li qed issir.

Sur President, irrid ngħid li huwa minnu li kien hemm okkażjonijiet fejn il-liġi ma tħaddmitx tajjeb.

Imma kien sta għall-Gvern li jsib il-metodi biex jara li l-liġi titħaddem tajjeb.

L-ebda liġi ma tkun perfetta meta ssir l-ewwel darba, u jekk kien hemm it-toqob kien sta għall-Gvern li jirranġaha billi jagħmel l-emendi li hemm bżonn biex dawk it-toqob jingħalqu u l-kumitati amministrattivi jkunu effettivi.

Anke fuq l-issue tal-kuntatt bejn il-kunsill lokali u l-kumitat amministrattiv, fil-liġi kien hemm li ċ-chairperson tal-kumitat amministrattiv ipoġġi fuq il-kunsill lokali, jieħu sehem fid-dskussjonijiet, imma ma jkollux vot.

Is-sindku kien ipoġġi fuq il-kumitat amministrattiv, jieħu sehem fid-diskussjonijiet, imma ma jkollux vot, filwaqt li kull deċiżjoni meħuda b'vot fil-kumitat amministrattiv kienet torbot lill-kunsill lokali u, nerġa' ngħid, il-kunsill lokali seta' jibdilha biss f'żewġ istanzi li kienu ċari u miktuba fil-liġi: ċjoè jew meta dik id-deċiżjoni tkun illegali jew għax ma jkunx hemm flus fil-baġit tal-kumitat amministrattiv biex titwettaq dik id-deċiżjoni.

Biex ma neħux aktar ħin milli kelli allokat għalija, fl-opinjoni tiegħi, nikkonkludi billi ngħid li din il-mozzjoni li qed titressaq mill-kollegi tiegħi għandha tiġi approvata biex ma nneħħux dritt li għandhom dawn l-eluf ta' ċittadini Maltin u Għawdxin li jeleġġu lil min jirrappreżentahom.

B'dak li se jsir b'dan l-avviż legali qed immorru lura minflok 'il quddiem.

Nerġa' ngħid, dan l-avviż legali qed isir bil-ħsieb li meta tgħaddi l-liġi jiġu kkanċellati l-kumitati amministrattivi.

Minflok qed nagħtu iżjed, minflok qed inpoġġu fil-prattika u nsaħħu l-konċett tas-sussidjarjetà, qed indgħajfuh.

Minflok id-deċiżjonijiet jittieħdu l-eqreb possibbli lejn in-nies, qegħdin nerġgħu niċċentralizzaw.

Dan ifakkarni f'dak li kien ġara fl-1971.

Fis-sittinijiet, f'Għawdex kien hemm kunsill reġjonali mwaqqaf b'Ordinanza tal-1962.

Kien magħruf bħala l-Kunsill Ċiviku ta' Għawdex, li kien effettiv u għamel ħafna xogħlijiet.

Inbidel il-gvern u ġab elf skuża biex iwaqqfu għax ried ineħħieh bħalma qed jinġiebu llum fuq il-kumitati amministrattivi.

Minflok dak il-kunsill ċiviku tah iżjed poter u riżorsi biex jaħdem, Gvern Soċjalista kien qatlu ftit ftit, biex imbagħad ġie fil-Parlament u qal dan il-kunsill għandu dak id-difett u dak id-difett, sakemm ġie b'liġi f'dan il-Parlament biex neħħieħ.

Dakinhar ukoll, il-prinċipju tas-sussidjarjetà kien daħal fl-1962 u kien tneħħa fl-1972, għaxar snin wara mill-Gvern Laburista.

Hekk qed jerġa' jsir illum fil-kumitati amministrattivi permezz ta' dan l-avviż legali, u anke permezz tal-emendi proposti fl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, għandna quddiemna din il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni, li hija ftit sorprendenti għax il-ġimgħa l-oħra dawn ivvotaw favur l-Abbozz ta' Liġi fit-Tieni Qari.

F'din il-mozzjoni qed nagħtu l-impressjoni li l-Gvern irid ineħħi l-kumitati amministrattivi.

Dan mhux veru; minn imkien ma jirriżulta li dan il-Gvern irid ineħħi l-kumitati amministrattivi għall-hamlets.

Li qed jagħmel il-Gvern huwa li qed isaħħaħ ir-rappreżentanza amministrattiva tal-hamlets. u qed ineħħi, qed jipposponi l-elezzjonijiet; imma mkien mhu qed jgħid li l-kumitati amministrattivi għandhom jitneħħew.

Għalhekk hija sorprendenti din il-mozzjoni, u sorprendenti aktar u aktar meta l-ġimgħa d-dieħla se niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi fl-istadju ta' Kumitat u jkollhom kull ċans li jagħmlu emendi f'dak l-istadju.

Kien hemm għalfejn niġu b'mozzjoni f'din il-Kamra?

Jew m'hemmx qbil bejn il-Membri tal-Oppożizzjoni kollha dwar kif għandha titmexxa din il-liġi?

Dawn donnhom fuq xejn m'huma qed jaqblu llum.

Forsi llum ikolli ċans ngħid fuq xiex aktar mhux qegħdin jaqblu, imma mkien fil-liġi m'hawn li l-kumitati amministrattivi se jitneħħew.

Is-saħħa tagħhom se tiżdied għax issa se jkollhom vot fil-kunsill lokali meta sal-lum il-president tal-kumitat amministrattiv ma kellux vot fil-kunsill lokali.

Illum se jkun hemm kunsillier li se jkun responsabbli mill-hamlet fil-kunsill lokali rispettiv u dak il-kunsillier se jkollu vot.

Il-kumitat amministrattiv se jkollu l-istess ammont ta' flus biex jagħmel ix-xogħlijiet li hemm bżonn isiru; però qed ngħidu li minflok ikun hemm elezzjoni, il-kunsill lokali għandu jaħtar kunsillier li jkun responsabbli għal dik iż-żona.

Għalhekk mhux veru dak li pprova jgħid il-kollega, l-Onor.

Chris Said, li dan il-Gvern qed iċaħħad lil eluf ta' nies li jgħixu f'dawn il-hamlets mid-dritt tal-vot.

Dawn in-nies xorta għandhom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

In-naħa tal-Oppożizzjoni qed tipprova tqarraq b'dawn in-nies meta qed tbellgħalhom li rridu neħdulhom id-dritt tal-vot.

Jiena nsellem – bħalma għamel il-kollega, l-Onor.

Chris Said – lil dawk kollha li wrew is-sens ċiviku u kkontestaw l-elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi.

Issa, mingħajr ma jikkontestaw elezzjoni, xorta se jkollhom l-opportunità li jagħtu s-sehem tagħhom fil-kumitat amministrattiv.

Dan huwa żvilupp li se nkunu qegħdin indaħħlu f'din il-liġi li rrid ngħid li għaddiet mill-istadju tat-Tieni Qari bi qbil, u għalhekk hija sorprendenti din il-mozzjoni tal-Oppożizzjoni llum.

L-Onor.

Robert Cutajar qal li n-naħa l-oħra trid tkun konsistenti.

Veru konsistenti, imma konsistenti fit-tidwir tal-fatti u fil-qerq għax aħna mkien ma għedna li rridu nneħħu l-vot lil xi ħadd!

Nistgħu nduru l-liġi kelma kelma u naraw fejn għedna li lil dawn in-nies qed inneħħulhom id-dritt tal-vot.

Sibuhieli fejn għandhom id-dritt tal-vot imneħħi!

(Interruzzjonijiet) Għidli inti, Onor. Aquilina, inti abbli biżżejjed biex xi ħaġa bħal din issibha!

L-ISPEAKER: Indirizza lis-Sedja.

GLENN BEDINGFIELD: Però trid tkun ġenwin!

Nispera li mhux se jislet xi parti mil-liġi u jdawwarha kif irid hu.

Nistiednu jgħidilna jekk nies li jgħixu fil-hamlets li hawn imniżżla f'din il-mozzjoni hux se jkollhom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjoni tal-kunsilli lokali jew le.

Jekk hawn xi ħaġa li l-Oppożizzjoni hija konsistenti fiha hija t-tidwir tal-fatti.

Imbagħad l-Onor.

Robert Cutajar beda jirreferi għalina bħala l-Gvern Soċjalista.

Dawn erbat ijiem ilu kienu qed jgħidulna li aħna m'aħniex soċjalisti.

Allura issa sirna soċjalisti?

Jien nieħu pjaċir li jirreferu għalija bħala soċjalist għax jien kburi li jien soċjalist, però kulħadd jaf għaliex qed jgħidulna soċjalisti.

Qed jgħidulna hekk għax il-partiti soċjalisti Ewropej mhux sejrin daqshekk tajjeb fl-Ewropa!

Imma llum il-ġurnata s-soċjalisti f'Malta sejrin tajjeb u mas-soċjalisti f'Malta sejrin tajjeb in-nies ukoll.

Is-soċjaliżmu x'inhu?

Is-soċjaliżmu huwa li toħloq il-ġid u l-ġid tqassmu b'ġustizzja bejn kulħadd.

Dak li qed jagħmel dan il-Gvern.

Jekk wieħed joqgħod jara l-budgets soċjalisti wieħed wara l-ieħor li ressaqna aħna jinduna b'dan li qed ngħid.

(Interruzzjonijiet) Iva, ibqgħu għiduli li jien soċjalist!

Dawn mingħalihom li qed tiddegradawna meta jsejħulna soċjalisti, imma fil-verità lilna jkunu qed jonorawna.

Aħna nafu li aħna soċjalisti; imma intom x'intom?

Aħna t-twemmin tagħna huwa soċjalista, nafu x'inhu, imma intom x'inhu t-twemmin tagħkom?

Hemm minnkom li jmorru jiltaqgħu mal-businessmen imbagħad teħduha kontrihom.

Hemm xi boycott?

Se tagħmlu boycott fuqhom?

Lanqas naf, ma tistax tgħid.

Ma nistgħux ngħidu x'inhu t-twemmin tagħkom.

(Interruzzjonijiet) Intom demokristjani qed tgħidu?

X'inhi d-demokristjanità tagħkom?

(Interruzzjonijiet) Titfixklu.

Aħjar il-Viċi Kap tal-Oppożizzjoni jgħidilna x'inhi, għax lanqas aħna ma nafu x'inhi, għax filli jgħidu mod u filli jgħidu mod ieħor.

Dawk li qed jakkużawna li aħna champagne socialists imorru jiltaqgħu magħhom, imbagħad ikollok ieħor li joħroġ għalihom.

(Interruzzjonijiet) Hawn jew m'hawnx boycott kontra ċerti kumpaniji?

Għidilna!

Hawn il-Viċi Kap, jekk irid nagħtih mill-ħin tiegħi u jgħidilna jekk hawnx boycott kontra xi kumpaniji jew kontra xi nies jew le.

Lanqas tista' tgħid fiex jemmnu.

Din l-istess bħalma kien hemm fil-liġi fuq l-elezzjonijiet ġenerali.

Mela fil-Kummissjoni Elettorali d-delegati tal-Oppożizzjoni jaqblu, imbagħad imorru quddiem il-partit, il-partit ma jaqbilx u jkollna nerġgħu niġu hawn biex kellna nerġgħu nemendaw il-liġi.

Għandek naħa taqbel u naħa ma taqbilx.

Jekk nibqgħu sejrin hekk insibu biżibilju każi oħrajn ta' fejn mhumiex qegħdin jaqblu ma' xulxin.

Fil-fatt, għandi dubji dwar x'se tkun il-pożizzjoni tagħhom dwar il-proġett li jgħaqqad lil Malta u Għawdex, għax ilbieraħ qalu li jridu referendum, u referendum ma jriduhx dwar jekk għandhiex issir il-mina jew le, imma dwar kif għandha ssir u jivvotaw l-Għawdxin biss.

Għal li jista' jkun se jbiddlu l-pożizzjoni tagħhom?

Għax m'hawnx suġġett wieħed, m'hawnx issue waħda li jaqblu bejniethom dwarha: min jgħid mod u min jgħid mod ieħor.

Ma tistax teħdilhom kopja u n-nies qed tifhem.

Sur President, jiena nixtieq li jgħidulna x'inhuma l-proposti tagħhom dwar x'se jagħmlu dwar il-kunsilli lokali u x'se jagħmlu għall-hamlets.

Qegħdin nitkellmu dwar il-kunsilli lokali, imma hemm ħafna affarijiet oħrajn, u minn hemm imbagħad joħroġ x'inhu l-veru twemmin politiku tagħhom.

Mhux billi jgħidu li huma demokristjani.

Issa, jekk nibqgħu sejrin bil-kantaliena ta' fejn jaqblu u fejn ma jaqblux, anke fejn jidħlu l-kunsilli lokali nistgħu noqogħdu nsemmu fejn, kif u x'fatta.

Jiddispjaċini m'hawnx il-kollega, l-Onor.

Hu qal li nqata' mix-xogħol, imma jiena naħseb li anke minn nies inqata', kemm hu u ħafna minn sħabu.

Qed ngħid hekk għaliex ħafna minn dawk involuti fil-kunsill lokali lkoll jgħidulek li, kif inhuma, il-kunsilli amministrattivi m'għandhomx leħen fil-kunsill lokali.

Irridu ngħidu li apparti li issa se jkollhom leħen u se jkollhom vot fil-kunsilli lokali, mhux se jkollhom flus imnaqqsin.

Jiġifieri jekk kien hemm vot li kien allokat għall-kunsilli amministrattivi, permezz ta' din il-liġi dan se jibqa' hemm.

Ma rridux inneħħu d-dritt tal-vot, jekk hemm il-flus ivvotati se jibqgħu hemmhekk, u jekk ma kellhomx vot fil-kunsill lokali, illum se nagħtuhom vot fil-kunsill lokali.

Sur President, aħna hawn ġew qbilna dwar din ir-riforma fil-kunsilli lokali fl-istadji kollha li s'issa għaddiet mill-Parlament, u allura nixtieq li min se jitkellem warajja jgħidli għalfejn qegħdin irressqu din il-mozzjoni.

Jista' xi ħadd jispjegalna x'inhi r-raġuni warajha?

L-Oppożizzjoni tgħid li Malta mhux pajjiż normali, imma jekk hawn xi ħaġa mhux normali f'dan il-pajjiż hija l-Oppożizzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, għadni kif smajt lill-Onor.

Glenn Bedingfield jagħmel kwarta jinbaħ qisu kelb tal-but ma jafx fejn se jaqbad jagħti rasu.

L-ISPEAKER: Onor. Aquilina, jekk jogħġbok, nitolbok tuża lingwaġġ aħjar.

KAROL AQUILINA: Qed ngħid kelb tal-but fis-sens pożittiv.

Bedingfield indenja ruħu jfittex, fuq il-Mejda tal-Kamra hemm dokument li ilu hemmhekk ġimgħat li kien aċċessibbli għal kulħadd li huwa d-dokument li bih is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis u l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali ħabbru l-famuża riforma tal-kunsill lokali.

Dan id-dokument qiegħed kemm bil-Malti, kif ukoll bl-Ingliż.

Bedingfield ma jifhimx bl-Ingliż, u allura ngħidhielu bil-Malti.

Dan id-dokument jgħid ċar u tond … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma ngħaddux rimarki!

Bedingfield indenja ruħu jaqra x'qed jipproponu l-Ministru u s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis kien jifhem għal liema raġuni qed issir din il-mozzjoni.

Id-dokument jgħid ċar u tond li l-kumitati amministrattivi għandhom jiġu xolti.

Qiegħda ċara.

Ħalliha li forsi t-translation mhijiex korretta, imma din hija ċara fid-dokument tal-Gvern tiegħu, li minnu mbagħad għaddejna biex irressqu l-liġi.

Issa, dan huwa t-tieni deputat li qed jgħid li mhux veru li l-Gvern irid ixolji l-kumitati amministrattivi għax apparti l-Onor.

Bedingfield qalha wkoll l-Onor.

Tistgħu tgħidulna x'intom tagħmlu?

Tafu tiktbu biċċa avviż legali suret in-nies?

Kif jista' ikun tgħid li inti tipposponi l-elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi, imbagħad tgħid li m'intix qed iċċaħħad lin-nies mill-vot tagħhom?

Għandkom idea kif taħdem id-demokrazija?

Kif tista' tgħid lil xi ħadd li se jibqagħlu d-dritt tal-vot jekk imbagħad tgħidlu li mhux se ssir elezzjoni?

X'jiswa li tgħidlu li qiegħed fil-lista tal-eletturi, imbagħad tgħidlu li din l-elezzjoni ma ssir qatt?

Mela hawnhekk dawn bħall-elezzjonijiet li jsiru f'ċerti pajjiżi Afrikani fejn issir elezzjoni darba kull meta jfettillu min għandu l-kontroll tat-tribujiet?

Suppost li din hija demokrazija sħiħa, u allura meta hemm elezzjonijiet skedati dawn iridu jsiru.

Il-liġi kif inhi fil-preżent tagħmilha ċara; m'hemm l-ebda dubju li jridu jsiru l-elezzjonijiet għall-kumitati amministrattivi.

Din darbtejn tissemma fil-liġi: tissemma fl-Att prinċipali, Kap. 363, u tissemma wkoll f'dan l-avviż legali li qegħdin nitkellmu dwaru, u tagħmilha ċara li n-nies li jitilgħu fil-kumitati amministrattivi għandhom perijodu ċar meta jservu, imbagħad isiru elezzjonijiet oħrajn.

Saħansitra l-liġi tagħmilha ċara kif saru l-ewwel elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi, u kif imbagħad kienu f'żewġ gruppi differenti, u kif imbagħad jibqgħu jsiru wara numru ta' snin.

Allura li tiġu f'din il-Kamra u tipprovaw tbellgħuha lil kulħadd li l-liġi tgħid xi ħaġa oħra minn dak li qegħdin ngħidu aħna, jew li l-liġi kif se tinbidel mhux se tkun kif qegħdin ngħidu aħna, skużawni ngħidilkom, qegħdin tipprovaw titmejlu bin-nies, u dan mhuwiex aċċettabbli.

Irrid infakkar li l-kunċett tal-hamlets ma bediex jeżisti għaxar snin ilu.

Il-kunċett tal-hamlets fl-Att dwar il-Kunsill Lokali beda jeżisti 26 sena ilu.

Meta twaqqfu l-kunsilli lokali, l-Att diġà kien jirrikonoxxi li għandna partijiet mil-lokalitajiet tagħna li huma komunitajiet separati.

Tradizzjonalment, kienu meqjusa kważi bħala rħula separati u, meta twaqqfu l-kunsilli lokali, il-Gvern kien ħa ħsieb li fil-liġi li ppreżenta jirrikonoxxi l-bżonnijiet ta' dawn il-hamlets, dawn il-komunitajiet differenti, u allura pprovda wkoll li l-kunsilli lokali għandhom responsabbiltà diretta ta' dawn il-hamlets.

Imma x'ġara matul dawn is-26 sena?

Sur President, 26 sena ilu l-kunsilli lokali ma kenux fdati b'ħafna affarijiet.

Konna bdejna b'numru limitat ta' funzjonijiet, li mbagħad biż-żmien żviluppaw għaliex il-kunsilliera li eleġġejna bdew jidraw u l-Gvern deherlu li għandu jżid il-funzjonijiet, u sewwa għamel!

Jiena nawgura li gvernijiet ġodda Nazzjonalisti jkomplu jżidu l-funzjonijiet mhux kif qed jagħmel il-Gvern preżenti li jnaqqas il-funzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Huwa b'hekk li kibret il-fiduċja fil-kunsill lokali.

Ħafna mill-membri ta' din il-Kamra, inkluż jien, kienu membri tal-kunsilli lokali, u aħna għaddejna minn esperjenza pożittiva ħafna meta servejna fil-lokalitajiet tagħna.

Nafu x'jiġifieri li tkun tmexxi lokalità u li trid taqdi l-bżonnijiet ta' dik il-lokalità.

Għaxar snin ilu mbagħad sar l-iżvilupp importanti ħafna fejn lil dawn il-hamlets għall-ewwel darba m'għednilhomx: 'Għandkom id-dritt li tivvotaw fil-kunsill lokali', imma għednilhom: 'Intom għandkom id-dritt li jkun hemm kumitat amministrattiv elett minnkom, liema kumitat ikun responsabbli mill-komunità tagħkom, żgħira kemm hi żgħira dik il-komunità.'

Dak kien żvilupp 'il quddiem fil-proċess biex jissaħħu l-kunsilli lokali fid-devoluzzjoni tal-poter.

Dan kien pass kuraġġjuż immens, u meta sar ma kienx kwestjoni ta' jekk il-partit li qed jagħmilha ried li jikseb xi kontroll ikbar, anzi ried li kemm jista' jkun il-kunsilli jibdew jiffokaw iktar fuq komunitajiet li forsi sa dak iż-żmien ma konniex qed nilħquhom.

Hemm komunitajiet li kienu jintlaħqu diġà, imma hemm komunitajiet li kienu jħossuhom maqtugħin.

L-esperjenza komuni fost dawn il-komunitajiet kienet tkun li forsi hemm sfidi akbar fiċ-ċentru tal-lokalità, imbagħad fil-periferija wieħed kien joqgħod kważi lura milli jagħmel xi ħaġa.

Dak li sar fl-2010 kien żvilupp pożittiv ħafna u ġie aċċettat.

Ma ġiex aċċettat mill-Partit Laburista għaliex mal-ewwel opportunità meta ġejna għall-elezzjonijiet qagħad lura ħafna milli jikkontesta, u saħansitra kellu diffikultajiet kbar biex isib kandidati.

Allaħares ma kienx għall-Partit Nazzjonalista li f'ċerti sitwazzjonijiet imbotta hu lin-nies.

Nista' nsemmi l-każ klassiku ta' Bubaqra, fiż-Żurrieq.

Iż-Żurrieq huwa lokalità b'maġġoranza kbira tal-Partit Laburista: però, jirriżulta li l-membri ta' dan il-kumitat amministrattiv huma fil-maġġoranza tagħhom nazzjonalisti.

Għaliex?

Għax il-Partit Laburista kellu diffikultajiet kbar biex isib nies li jkunu lesti jagħtu sehemhom f'dawn il-komunitajiet, żgħar kemm huma żgħar, u din hija problema.

Is-sistema tagħna tiddependi ħafna wkoll fuq ir-rieda tal-partiti li jesiġu li jkollhom kandidati ta' kwalità, li għandhom rabta mal-lokalitajiet, li huma committed, u li ladarba jitilgħu, iwarrbu l-partiti fil-ġenb u jagħmlu li hemm bżonn għall-komunitajiet tagħhom.

Għalhekk hija importanti din il-mozzjoni.

Jiena stagħġibt meta rajt l-avviż legali.

Lanqas il-kuraġġ jaqbad u jħassar l-avviż legali ma kellu.

Il-Gvern sempliċement għamel emenda żgħira biex jiġu posposti l-elezzjonijiet.

Skużi, posposti għal meta?

Hawn xi ħadd minnkom jgħidli għal meta se jiġu posposti?

Mela hawn xi elezzjoni tiġi posposta b'mod indefinit?

Hawn xi elezzjoni tiġi posposta għal data li ma nafux x'inhi?

Meta l-liġi tagħti l-poter lill-ministru jipposponi elezzjoni, hemm sitwazzjonijiet ċari: pereżempju, meta jkollok każ li l-elezzjoni tal-kunsill lokali tkun se ssir f'Marzu, imma jinzerta li f'dik is-sena jkun hemm l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew jew inkella jkun hemm referendum ġej.

F'dak il-każ, iva, il-liġi tagħti l-poter lill-ministru jipposponi dik l-elezzjoni għal data speċifika.

Però, mhux jiġi l-ministru jagħmel avviż legali u jipposponi elezzjoni għal data mhux imħabbra.

Jekk vera tridu li l-kumitati amministrattivi jibqgħu, tridu tgħidu lin-nies meta se jivvotaw għalihom.

Qegħdin titmejlu b'dawn in-nies meta tgħidulhom li m'intomx se tneħħulhom il-vot meta nafu li l-elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi kellhom isiru issa ma' tal-Parlament Ewropew.

Jiena stagħġibt ukoll nhar il-Ħadd nisma' lill-Prim Ministru jitkellem qisu jgħix f'dinja oħra meta qal li dawn il-hamlets kważi m'għamlu xejn, li dawn huma irrelevanti u li dawn ma jirrappreżentaw lil ħadd.

Jien ngħid li biex tkellem hekk qatt ma tkellem ma' ħadd dwar il-hamlets għaliex, filwaqt li f'ċerti lokalitajiet veru kien hemm diffikultajiet, hemm imbagħadhamlets li ħadmu verament tajjeb, li ħallew impatt pożittiv fuq il-komunità tagħhom u hemm apprezzament kbir għal dak li jagħmlu.

Hemm kunsilli lokali li mnalla kienu l-hamlets biex il-funzjonijiet tal-kunsilli lokali laħqu l-erba' rjiħat tal-lokalità tagħhom, u mhux sempliċement il-qalba tal-lokalità.

Jiena stagħġibt, però kkonfermajt xi ħaġa b'dak li qal il-Prim Ministru.

Ikkonfermajt li hu mhux vera jemmen fil-kunsilli lokali.

Għall-Gvern immexxi mill-Prim Ministru, il-kunsilli lokali huma tfixkil, huma ostaklu għall-kontroll li jeżerċita l-Gvern.

Hawnhekk fuq hekk qegħdin nitkellmu, fuq id-devoluzzjoni tal-poter.

Mhux qegħdin nitkellmu dwar xi ħaġa miktuba fuq il-karta li ma tfisser xejn.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar id-dritt tar-residenti li jivvotaw u jiddeċiedu huma min għandu jmexxi l-lokalità tagħhom, bil-prioritajiet li jidentifikaw huma.

Għax meta mmorru nivvotaw ma nivvotawx biss għall-persuna, imma nivvotaw ukoll għall-programm li jkun qed jippreżenta dak il-partit jew dik il-persuna.

Id-deċiżjoni tal-Gvern li joħroġ dan l-avviż legali tfisser li madwar 18,500 persuna se jiġu mċaħħda mid-dritt tal-vot tagħhom.

Wieħed jistaqsi: Imma dawn kollha lokalitajiet żgħar?

Le, hemm ukoll komunitajiet kbar u għamilt lista li se nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli kulħadd ikun jaf fuqiex qegħdin nitkellmu.

Pereżempju, fis-Swatar, komunità li taqa' f'żewġ lokalitajiet li huma Birkirkara u l-Imsida, hemm madwar 3,000 ruħ.

Kieku dawn se jmorru jivvotaw biex jeleġġu kumitat għall-komunità tagħhom, imma se jiġu mċaħħdin minn dan id-dritt.

Għandek il-Baħrija b'2,200 ruħ, mhux ammont żgħir; il-Kappara b'2,000 ruħ, u għandi lista sħiħa li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra biex kulħadd ikun jista' jsegwi.

Dan huwa pass negattiv ħafna fil-konfront tal-kunsilli lokali.

Jien ngħid li għandna bżonn ħafna iktar elezzjonijiet u ħafna iktar okkażjonijiet fejn ikun hemm parteċipazzjoni tar-residenti fit-teħid tad-deċiżjoni.

Pereżempju, dan l-aħħar għamilt mistoqsija parlamentari li tirrigwarda dik il-parti tal-liġi li tgħid li fejn il-kunsill ikun se jagħmel nefqa li l-ħlas tagħha jrid isir fuq sitt snin, il-kunsill huwa obbligat jagħmel referendum.

Dan il-pass l-ebda kunsill qatt m'għamlu.

Jiena nistaqsi: Wasal iż-żmien li f'ċerti deċiżjonijiet li jieħu l-kunsill jibda jkun hemm referenda dwar dawk id-deċiżjonijiet?

Dan l-aħħar kellna esperjenzi tal-kunsilli lokali li jorganizzaw referenda, imma hemm ħafna iktar suġġetti li l-kunsill għandu jikkonsulta mar-residenti b'mod dirett.

Sur President, aħna pajjiż li għamilna għexieren ta' snin nivvotaw biss fl-elezzjoni ġenerali.

Jekk wieħed jara l-istorja politika ta' pajjiżna jsib li mill-1973 sas-sena 2003, jiġifieri, qegħdin ngħidu żmien pjuttost twil, ma sar l-ebda referendum f'Malta.

L-ewwel referendum li sar kien meta ġejna għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Imbagħad, minn hemm saru żewġ referenda oħrajn.

Aħna konna drajna mmorru nivvotaw darba kull ħames snin u nieqfu hemm.

Qisu d-demokrazija tiġi sospiża matul dawk il-ħames snin, imbagħad bħala pajjiż għamilna l-pass kuraġġuż li daħħalna l-kunċett tal-kunsill lokali u bdejna mmorru nivvotaw kull tliet snin.

Imbagħad kellna l-iżvilupp tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea b'referendum, li mbagħad introduċa l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew li jiġu kważi bejn elezzjoni u oħra, u fiha jivvota l-pajjiż kollu.

Illum għandna d-deċiżjoni tal-Gvern li jagħmel elezzjonijiet darba kull ħames snin, u jiena personalment ma naqbilx magħha.

Naħseb li wieħed seta' jkun daqsxejn iktar flessibbli.

Nixtieq nikkonkludi dan l-intervent tiegħi billi nagħmel appell sinċier li nirrevedu din id-deċiżjoni tal-Gvern.

Qatt mhu tajjeb li jitħassru elezzjonijiet, anzi rridu nagħmlu l-kontra.

Irridu ninsistu li f'pajjiżna l-elettorat jingħata iktar u mhux inqas okkażjonijiet fejn jivvota.

Għandna nimxu lejn sitwazzjoni fejn l-elettorat ikollu dritt ikbar u mhux inqas li jeleġġi lir-rappreżentanti tiegħu u li jsemma' leħnu dwar kwalunkwe ħaġa li tkun qed isseħħ.

Id-dritt tal-vot huwa xi ħaġa bażika.

Mhux qegħdin nitkellmu dwar xi ħaġa eċċezzjonali, u huwa l-inqas mod li wieħed jesprimi ruħu.

Imbagħad hemm ħafna affarijiet oħrajn li wieħed jista' jsemma' leħnu bihom, fosthom il-konsultazzjoni pubblika u billi jkun hemm iktar trasparenza fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Nappella kemm lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, kif ukoll lill-Ministru Owen Bonnici biex jirrevedu din id-deċiżjoni.

Għadna biċ-ċans li fil-25 ta' Mejju jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli amministrattivi.

Qabel nagħlaq nitlob il-permess biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rreferejt għalihom.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

KAROL AQUILINA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd approssimattiv ta' votanti reġistrati fid-diversi hamlets f'Malta u Għawdex fl-2018

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, illejla qegħdin niddiskutu mozzjoni li tressqet min-naħa tal-Oppożizzjoni, mozzjoni li fil-verità l-Oppożizzjoni diġà b'xi mod jew ieħor ivvotat kontriha hija stess għaliex, kif nafu, meta ttieħed il-vot fit-Tieni Qari tal-abbozz ta' liġi li tressaq mis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, dawn ivvotaw favur.

Hawn wieħed jistaqsi: Imma l-Oppożizzjoni mexjin ilkoll kemm huma flimkien jew inkella titkellem ma' persuna taħseb li wasalt, u mbagħad meta din il-persuna tmur titkellem ma' persuni oħrajn fi ħdan il-partit tagħha stess tibda tirrealizza li ma tkunx wasalt?

Dan huwa l-mod kif qegħdin jaħdmu tan-naħa tal-Oppożizzjoni.

Illum qegħdin naraw mozzjoni li fiha qed jingħad li l-kumitati amministrattivi se jispiċċaw u li dawn in-nies se jitilfu l-vuċi tagħhom.

Qegħdin jgħidu ħafna affarijiet, u allura jkun tajjeb jekk naraw x'sarrfu dawn il-kumitati amministrattivi.

Fl-2010 kien hemm żewġ kumitati amministrattivi li lanqas biss saru l-elezzjonijiet għalihom, u dakinhar il-voting turnout kienet ta' 33%.

Meta tqabblu mat-turnout li jkollok fil-kunsilli lokali, tinduna kemm fil-verità wisq probabbli lanqas in-nies ma riedu dawn il-kumitati amministrattivi.

Imma għal xi raġuni dak iż-żmien il-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kien iddeċieda li jwaqqaf dawn il-kumitati amministrattivi.

Sur President, il-kunsilli lokali jafu taħt liema amministrazzjoni kienu l-aħjar.

Illum il-ġurnata għandhom Gvern li jaħseb biex jieħu miżuri kif iħallilhom iżjed flus biex ikunu jistgħu jagħmlu iżjed proġetti fil-lokalità tagħhom.

F'amministrazzjonijiet preċedenti kien hemm gvernijiet li lill-kunsilli lokali bagħtuhom jiddejnu bl-iskema tal-public-private partnership biex ikunu jistgħu jagħmlu t-toroq.

Għandek kunsilli lokali li sal-lum għadhom qegħdin jaqtgħu dak id-dejn.

Mela, kien ikollok sindku li jaqta' ż-żigarella u s-sindku ta' warajh li kien irid iħallas għal dak li jkun ħa l-preġju tiegħu s-sindku ta' qablu.

Hekk sewwa!

Dan kien il-mod kif l-amministrazzjoni preċedenti riedet li l-kunsilli lokali jimxu.

Illum għandna Gvern li rrealizza li hemm ċerti responsabilitajiet li l-kunsilli lokali forsi ma jifilħux għalihom jew li m'għandhomx ċertu knowhow dwarhom.

Għandna Gvern li għaraf kif, filwaqt li jżomm lill-istess kunsilli lokali in the loop biex jibqgħu dejjem jagħtu s-sehem tagħhom, ċertu xogħol maġġuri jsir minn awtoritajiet u entitajiet tal-Gvern.

Fosthom, pereżempju, insemmi l-Aġenzija Infrastruttura Malta li qiegħda twettaq xogħlijiet kbar ta' toroq madwar il-pajjiż.

Li kieku ma kienx għal dan il-vot li ngħatat din l-istess aġenzija, kieku dan ix-xogħol ma jistax isir għaliex il-kunsilli lokali ma kienx ikollhom dawk il-fondi disponibbli biex jagħmluh.

Insemmi, pereżempju, triq waħda li jinsab għaddej ix-xogħol fuqha bħalissa, Triq il-Marfa fil-Mellieħa, li kienet responsabilità tal-Kunsill Lokali.

Issa qegħdin naraw lil Infrastruttura Malta tagħmel din it-triq; twessa' l-bankini fejn hemm bżonn.

Kien hemm anke talbiet minn sidien tal-ħwienet biex jitwessgħu l-bankini biex in-nies ikunu jistgħu jgħaddu b'mod aktar komdu.

Ovvjament, dan dejjem fejn possibbli, għaliex ikun hemm ċerti istanzi fejn dan ma jkunx possibbli.

F'dan kollu kien hemm min ipprova jagħti l-impressjoni min-naħa l-oħra li la kien hemm ippjanar u lanqas konsultazzjoni, meta fil-verità l-konsultazzjonijiet kienu għaddejjin, l-ippjanar kien qed isir u llum ix-xogħol qiegħed jitwettaq.

Forsi dan joħloq ftit inkonvenjent; sakemm isir ix-xogħol bilfors ikollok ftit inkonvenjent, imma grazzi għall-koperazzjoni u l-ippjanar li kien hemm bejn il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa u l-Aġenzija Infrastruttura Malta, l-inkonvenjent huwa wieħed mill-inqas possibbli u saħansitra l-Kunsill Lokali qed joħroġ il-flus biex joffri shuttle service fil-lokalità stess li qed jissostitwixxi s-servizz tat-trasport pubbliku.

Hawnhekk qegħdin naraw kif, b'kollaborazzjoni sħiħa u b'ippjanar serju, qegħdin jitwettqu iżjed proġetti u qed ikun hemm iżjed investiment fuq l-infrastruttura fil-lokalità.

Għamilna aċċenn għal diversi hamlets li kellhom il-kumitati amministrattivi.

Hawnhekk nixtieq inqabbel żewġ lokalitajiet li t-tnejn li huma għandhom hamlet, imma li għal xi raġuni jew oħra mhux it-tnejn kellhom kumitat amministrattiv.

Dak iż-żmien ftit kienu jafu għalfejn intgħażlet hamlet "A" u ma ntgħażlitx hamlet "B" biex jingħataw kumitat amministrattiv.

Insemmi, pereżempju, San Pawl il-Baħar li għandu lil Burmarrad b' kumitat amministrattiv, u fuq in-naħa l-oħra nsemmi l-Mellieħa li għandha l-Manikata li m'għandhiex kumitat amministrattiv.

Kien hemm differenza kbira fil-mod kif ħadmu l-affarijiet.

Ħalli nieħdu San Pawl il-Baħar; l-ewwel nett jiddispjaċini għall-istat li jinsab fih il-Kunsill Lokali ta' din il-lokalità u anke għas-sofferenzi li qegħdin jgħaddu minnhom ir-residenti, kif ukoll in-negozji ta' San Pawl il-Baħar, Buġibba u l-Qawra.

Smajna mingħand il-kelliem tal-Oppożizzjoni li qal jekk jitilqu 'l barra l-kunsilliera tal-Partit Laburista – u hu qal tal-Partit Soċjalista – il-Kunsill Lokali ma jkunx jista' jieħu deċiżjonijiet.

Mela l-maġġoranza tal-Partit Nazzjonalista għandha bżonn lill-kunsilliera tal-Partit Laburista biex tmexxi!

Skużi, jekk għandek il-maġġoranza, għandu jkollok il-kunsilliera tiegħek hemmhekk li lkoll kemm huma magħqudin biex imexxu huma!

Jiġifieri t-tmexxija minnha nnifisha diġà hija zoppa.

Imbagħad kellna l-Kumitat Amministrattiv ta' Burmarrad li matul dawn l-aħħar snin m'għamel xejn.

Titkellem ma' residenti ta' Burmarrad u jgħidulek: Il-Kumitat Amministrattiv għalxiex qiegħed hawnhekk?

Ikollok residenti minn San Pawl il-Baħar stess li jagħmlu l-istess mistoqsija dwar il-Kunsill Lokali tagħhom.

Dawn huma kummenti li tismagħhom ta' kuljum, u sfortunatament meta tidħol fil-mod ta' kif jaħdem il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar tinduna kemm hemm anke ndħil politiku mill-Partit Nazzjonalista stess.

Jiddispjaċini nisma' kummenti mingħand kunsilliera fi ħdan il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar jgħidulek li jkollhom indħil politiku mill-Partit Nazzjonalista dwar ċerti issues.

Ejja nħallu lill-kunsilli lokali jaħdmu jekk verament nemmnu fihom!

Ejja nagħtuhom iċ-ċans jaħdmu.

Hemm nies li huma validi fil-kunsilli lokali, u allura ejja ma noqogħdux nindaħlu b'dawn il-battuti politiċi biex imbagħad nispiċċaw niġu f'sitwazzjoni fejn kunsill lokali lanqas bil-kunsilliera tal-partit li jkollu maġġoranza ma jkun kapaċi jieħu deċiżjoni.

Mill-banda l-oħra, insemmi wkoll il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa li sa sentejn ilu kont nifforma parti minnu.

Dan huwa kunsill lokali li għandu l-Manikata taħt il-kappa tiegħu.

Il-Manikata ma ngħatatx kumitat amministrattiv, però s-sindku preżenti, John Buttigieg – u minn hawnhekk insellimlu u nsellem ukoll lill-kunsilliera u lis-sindki ta' Malta u Għawdex – appunta persuna, li nzertajt kont jiena, li kont responsabbli mill-Manikata.

Jiena kont inżomm laqgħat mar-residenti mill-Manikata, kont waqqaft sotto-kumitat u bdew ħerġin ir-riżultati.

Investejna xejn inqas minn €55,000 f'dawl ġdid għall-Knisja tal-Manikata li hija binja storika u għandha ċerta rikkezza fl-arkitettura tagħha.

Mela, grazzi għall-komunikazzjoni li kien hemm bejn il-Kunsill Lokali u r-residenti ta' din il-lokalità stajna naslu biex sar dan l-investiment.

Illum il-ġurnata qed isir xogħol ieħor fil-Manikata.

Din hija xi ħaġa li diġà rajnieha taħdem fil-Mellieħa, u hija simili għas-sistema li qiegħda tiġi proposta mis-Segretarju Parlamentari.

Dan għax huwa ċar li meta fil-kunsill ikollok persuna li żżomm il-kuntatt mar-residenti, is-sistema se taħdem.

Aħna ma rridux li jkun hemm kumitati amministrattivi tal-isem.

Aħna rridu li jkun hemm persuni li verament għandhom għal qalbhom dawn il-komunitajiet li jaħdmu biex imexxu 'l quddiem l-interessi ta' dawn l-istess komunitajiet żgħar fi ħdan lokalitajiet ħafna ikbar.

Sur President, la qed insemmi l-Kunsill Lokali tal-Mellieħa ma nistax ma nagħmilx referenza għas-servizz tal-ġbir ta' skart b'mod separat li huwa regolat mill-memo maħruġ mid-Dipartiment tal-Gvern Lokali.

Il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, bħalma jagħmlu l-kunsilli lokali l-oħrajn kollha, irid joħroġ sejħa rigward żewġ skemi li hawn f'pajjiżna.

Hawn qed nitkellem dwar il-GreenMT Ltd. jew inkella l-GreenPak Coop.

Il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa f'dan il-każ mexa skont il-memo maħruġa mid-Dipartiment tal-Gvern Lokali; però, li nsib interessanti huwa li l-kelliem ewlieni tal-Partit Nazzjonalista għall-kunsilli lokali għamel ittra ta' referenza biex tkun waħda mis-submissions tal-GreenMT.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' din l-ittra li kienet daħlet bħala waħda mis-sottomissjonijiet li għamlet il-GreenMT.

Huwa inaċċettabbli li jkollok membru parlamentari, iktar minn hekk il-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni dwar il-kunsilli lokali, li jipprova b'xi mod jiffavorixxi koperattiva u mhux oħra.

Jiena naħseb jekk qatt xi darba kellna mossa ċara ta' kemm il-Partit Nazzjonalista verament ma jemminx fil-kunsilli lokali u jrid b'xi mod jew ieħor jindaħal hija din, meta għandek lill-Onor.

Robert Cutajar li għamel reference letter biex b'xi mod jaġevola lil GreenMT.

Il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa m'għażilx din l-iskema tal-GreenMT.

Għal xi raġuni jew oħra, il-kunsilliera kollha qablu b'mod unanimu li jmorru għall-iskema l-oħra, u allura jiena nistaqsi: Tgħid għalhekk li l-Onor.

Cutajar infexx jattakka lill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa diversi drabi, anke fuq il-media soċjali, għax m'għażlux lill-kuntrattur preferut tiegħu?

Nispera li dan mhuwiex il-każ, u nispera li affarijiet bħal dawn ma jibqgħux jiġru.

Aħna waqqafna l-Kummissarju għall-Istandards, imma xi standards huma meta fuq in-naħa l-oħra għandna nies li jitkellmu fuq il-governanza u fuq ir-rule of law, u mbagħad ikollok il-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni jiġi jdaħħal reference letter bħal din biex lill-kunsill lokali jipprova jgħidlu jagħżel skema u mhux l-oħra?

Bl-ikbar rispett lejn kulħadd, jiena naħseb li għandna ngħollu l-istandards tagħna ħafna aktar minn hekk.

Jekk verament irridu li l-kunsilli lokali tagħna jittieħdu bis-serjetà ejja nkunu aħna l-ewwel nies li neħduhom bis-serjetà!

Ejja nħallu dan it-tip ta' deċiżjonijiet f'idejn is-sindki u l-kunsilliera li jkunu qegħdin jagħmlu l-aġġudikazzjoni ta' din it-tender li tkun inħarġet.

Inħeġġeġ biex il-Kamra kollha kemm hi tivvota kontra din il-mozzjoni.

Ovvjament, in-naħa tal-Oppożizzjoni se tkun qiegħda tivvota favur il-mozzjoni mressqa minnha stess, imma aħna għandna nkomplu għaddejjin bir-riforma hekk kif proposta mis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

Qabel nagħlaq nitlob il-permess biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rreferejt għalihom.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

CLAYTON BARTOLO: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' reference letter datata l-1 ta' Frar 2019 mill-Onor.

Robert Cutajar dwar servizzi relatati mal-indafa fil-Mellieħa.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, qegħdin nitkellmu dwar avviż legali dwar l-irħajla.

It-traduzzjoni ta' hamlet bil-Malti hija rħajjel, u nieħu pjaċir nuża din il-kelma u nerġa' nrawwem il-qawmien tagħha għax qegħdin niddiskutu dwar il-qawmien ta' komunità ġo komunità.

Jiena qed nisma' dan id-dibattitu u qrajt ukoll l-avviż legali u l-mozzjoni tal-Oppożizzjoni, u jidher li hawn nuqqas ta' ċarezza.

Irridu niftakru li din is-sena għalaqna 25 sena minn meta twaqqfu dawn l-awtoritajiet ta' gvern lokali.

Minn dak iż-żmien 'il hawn saret evoluzzjoni tagħhom u mxew 'il quddiem.

Huwa veru li kien hemm ukoll ċerti skossi, imma dan in-nuqqas ta' qbil fil-Kamra dwar l-għeruq tal-komunità tagħna ma jawgurax tajjeb.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu dwar xi kumitat ta' kunsill ċiviku, imma qegħdin nitkellmu dwar awtoritajiet.

Waħda mill-pjagi li għandna f'dawn il-gvernijiet lokali llum hija l-marda politika li taħkimhom, u hemm bżonn li dawn insaffuhom minnha.

Importanti nfiehem li dan ma jfissirx li l-partiti politiċi m'għandhomx jieħdu sehem fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, anzi dan huwa parti mid-devoluzzjoni tal-poter – u hekk għandu jkun – imma din hija għodda ta' demokrazija, u l-ikbar stakeholders tal-kunsilli lokali għandhom ikunu n-nies li jgħixu f'dik il-komunità.

Aħna lejn dawn irridu nħarsu.

Jiena jiddispjaċini ninnota l-id twila tal-politiċi, b'mod partikolari dawk li għandhom kariga eżekuttiva, li tinfluwenza lill-kunsilli lokali b'mod ħażin.

B'riżultat ta' dan, fl-għeruq tas-soċjetà tagħna għandna tribaliżmu sfrenat u nħarsu lejn l-uċuħ qabel ma nħarsu lejn dak li wieħed għandu jieħu bi dritt.

Aħna tal-Partit Demokratiku se nieħdu sehem f'dawn il-kunsilli lokali għall-ewwel darba.

Aħna naħsbu li għandna nibnu l-komunitajiet mill-ġdid bi tmexxija għaqlija, fejn inħarsu wkoll lejn il-kontabilità tal-kunsilli lokali.

Qed ngħid hekk għax il-kontabilità hija nieqsa f'uħud minnhom.

Imma għandna nħarsu wkoll lejn ir-responsabbiltà soċjali u r-responsabbiltà ambjentali ta' dawn il-gvernijiet lokali għax huma dawn l-affarijiet li jissarrfu fi kwalità ta' ħajja aħjar.

S'intendi, irridu nibnu l-komunitajiet bil-parteċipazzjoni tar-residenti.

Irridu nassiguraw ruħna li l-Gvern ċentrali jagħtihom ir-riżorsi biex dawn jaslu u jwettqu.

Sur President, illum qed niddiskutu dan l-avviż legali dwar l-irħajla; imma wieħed mingħajr ma jrid iħares lejn Malta bħala nazzjon ċkejken.

Minkejja li għandna diversi kunsilli lokali u kunsilli reġjonali, hawn ħafna li lil Malta jqisuha bħala belt waħda kważi integrata.

Dak huwa veru, imma l-ġid li qed jagħmlu l-kunsilli lokali hu li dawn qed iħarsu u jkattru l-kulturi uniċi tal-komunitajiet tagħna.

Huma dawn il-kulturi li jagħtu identità lil kull komunità, u dawn qegħdin jitkattru u jitħarsu.

Huwa dan li aħna għandna nsaħħu bis-saħħa tal-liġijiet li ngħaddu minn din il-Kamra.

Mhuwiex tajjeb li jkollna liġijiet sbieħ imma meta jiġu biex jitħaddmu jkun hemm l-influwenza tal-kankru politiku.

Dak mhux se jrawwem il-ġid li nixtiequ, dak is-sens ċiviku, dik il-kburija li tagħmilna lkoll Maltin u Għawdxin.

Il-kunsilli lokali ma jistħoqqilhomx ostakli.

Il-kunsilli lokali jistħoqqilhom jingħataw il-mertu li bis-saħħa tagħhom qed jintlaħqu l-aspirazzjonijiet tal-komunitajiet.

Din hija ħaġa li għandha tawgura biex, jekk Alla jrid, fil-25 sena li jmiss inkunu kburin li, bir-riformi li qegħdin nagħmlu fil-kunsilli lokali, bnejna komunitajiet li huma denji għal isimhom u komunitajiet li jagħtu identità u għarfien lil Malta u lil Għawdex.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: (Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet): Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi se nipprova nfiehem dak li qegħdin nipprovaw nagħmlu fil-gvern lokali.

Sena u nofs ilu komplejna vjaġġ fejn ridna naraw li l-kunsilli lokali jkunu gvern lokali.

Meta bdejna dan il-vjaġġ, ridna naraw in-nies hemm barra kif jaħsbuha dwar il-kunsilli lokali.

Ħafna nies kienu tal-idea li l-kunsilli lokali kienu qegħdin hemmhekk għalxejn.

B'sodisfazzjon ngħid li f'sena u nofs ta' ħidma flimkien bdejna nerġgħu nagħtu nifs lill-kunsilli lokali.

Minkejja l-kritika li naqilgħu mill-Oppożizzjoni, aħna smajna ħafna u nipprovaw naraw li f'din ir-riforma jidħlu l-ideat ta' kull wieħed u waħda minna.

Illum smajna lill-Oppożizzjoni tikkritika dak li qegħdin nipprovaw nagħmlu aħna.

Jiena ma nieħu xejn bi kbir.

Ili f'dan il-Parlament wieħed u għoxrin sena, ilħaqt gvernijiet Nazzjonalisti u lħaqt l-Oppożizzjoni Nazzjonalista għal dawn l-aħħar sitt snin u nofs, u ħlief negattività ma smajtx.

Ma smajna xejn ħlief negattività, waħda wara l-oħra.

Però tajjeb li nsemmi żewġ punti kruċjali dwar dak li qegħdin niddiskutu llum f'din il-Kamra.

Sur President, fil-liġi hemm ipprovdut li jkollok il-hamlets.

Kelliem tal-Oppożizzjoni fuq it-televiżjoni qal li l-proposti tagħna huma proposti b'ħafna kuluri.

Issa nerġgħu mmorru lura u nagħmlu kollox black and white biex ma jkunx b'ħafna kuluri!

Ta' min ngħid li dawk kienu għadhom proposti u ma kien hemm xejn deċiż.

Minn hemmhekk bdiet il-konsultazzjoni, imma ħafna għorrief mill-ewwel għamlu dawn il-proposti xi ħaġa diġà fatta.

Fost dawn il-proposti aħna għedna li kien hemm numru ta' problemi fil-kumitati amministrattivi.

Hemm ħafna affarijiet li ma naqblux dwarhom, u naħseb li din hija waħda minnhom.

B'daqshekk ma ġara xejn.

Intom twasslu l-ideat tagħkom, aħna nwasslu tagħna, u jekk aħna nħossu li dak li qegħdin ngħidu huwa tajjeb, naslu għall-vot.

Mhu se jkun hemm l-ebda tfixkil biex l-affarijiet jiġu diskussi fil-Kumitat tal-Abbozzi, imma hawn tajjeb li nagħti xi numri rigward dawn il-kumitati amministrattivi.

Tajjeb ngħid li l-ewwel elezzjoni għalihom saret fl-2010 u f'dik l-elezzjoni vvotaw biss 33%.

Kien hemm żewġ elezzjonijiet li ma sarux, u reġgħet saret elezzjoni fl-2014 fejn fi 11 minn 16-il kumitat amministrattiv lanqas saret elezzjoni għaliex kien hemm ħames kandidati biss li jitilgħu kollha.

Din tfakkarni meta l-għorrief tad-demokrazija ma kenux ħallew li jsiru l-elezzjonijiet fiż-Żejtun u fil-Marsa għax kienu jafu li se jieħdu daqqa elettorali.

Imma dan apparti; aħna għedna li ladarba l-kunsill lokali huwa elett demokratikament permezz ta' elezzjonijiet: jekk hemm hamlet, il-kunsill lokali jagħżel kunsillier elett li jkun responsabbli ta' dak il-hamlet.

Din qiegħda fil-liġi u ma nistax nifhem kif dawn jiġu hawnhekk u jgħidu li aħna se nneħħu l-kumitati amministrattivi.

Ma nistax nifhimhom lil dawn in-nies!

Dan meta se jibqa' ikun hemm il-flus għal dawn il-hamlets.

Il-baġit se jkun hemm.

Mela se jkollna kunsillier responsabbli u se nħallu l-flus għalihom.

Qabel il-kumitat amministrattiv ma kellux vot fil-kunsill lokali, imma issa l-hamlets se jkollhom vot permezz ta' dan il-kunsillier rappreżentant tagħhom.

Dik hija l-istorja kollha.

Chris Said qalli li jien u l-partit tiegħi se nibqgħu mfakkrin li neħħejna l-kumitati amministrattivi.

Chris Said ngħidlu li jekk jien se nibqa' mfakkar li neħħejt il-kumitati amministrattivi, hu se jibqa' u baqa' mfakkar li qasam u farrak il-kunsilli lokali f'Għawdex.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex kull fejn ra li s-sindku ma kienx wieħed minn tiegħu, ra kif għamel biex jaqsam.

Dan nista' nissostanzjah illum bl-eks Sindku Nazzjonalista fiż-Żebbuġ, Għawdex, li kien sindku f'isem il-Partit Nazzjonalista u l-Onor.

Said għamillu minn kollox biex ifarrku fil-kunsill lokali biex ikun jista' jeħodlu postu l-viċi sindku Nazzjonalista.

Dan l-eks Sindku llum il-ġurnata se joħroġ għall-elezzjonijiet fiż-Żebbuġ, Għawdex, imma se joħroġ indipendenti għax dawn li għandhom għal qalbhom il-kunsilli lokali ma ħallewhx jaħdem!

Semma l-Kumitat Amministrattiv ta' Kerċem.

Staqsi lill-eks Sindku Stellini f'Sta Luċija għalxiex ma ħariġx għall-elezzjoni tal-kunsill lokali!

L-Onor.

Chris Said se jibqa' mfakkar ukoll li fl-2012 ħalla 25 kunsill lokali bid-dejn, waqt li aħna fl-2018 niżżilna dan in-numru bi 12.

Forsi wieħed jistaqsi għaliex qed insemmi lill-Onor.

Qed insemmih għaliex kien hu li bagħat lill-kunsilli lokali jiddejnu biex jagħmlu t-toroq.

Aħna lill-kunsilli lokali tagħna mhux nibagħtuhom jiddejnu biex jagħmlu t-toroq; aħna lill-kunsilli lokali tagħna nippumpjawlhom €100 miljun fis-sena biex jirranġaw it-toroq fil-lokalitajiet tagħna.

U mhux hekk biss.

Illum kelli l-opportunità li nmur fil-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar u nagħtu għotja mill-Planning Fund ta' €4 miljun lil 12-il kunsill lokali bi 22 proġett fil-lokalitajiet.

Dan huwa l-Gvern li huma jgħidu li ma jemminx fil-kunsilli lokali!

Aħna tajna l-vot ta' 16 liż-żgħażagħ biex jivvutaw għall-kunsilli lokali, u se nkunu qegħdin nagħtuhom issa ukoll fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, u se nkunu qegħdin nagħtuhom il-vot għall-elezzjoni ġenerali!

Ta' 16-il sena inti tkun tista' tikkontesta l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali għaliex tajna €3.1 miljun lir-reġjuni tagħna?!

Tajniehom ir-responsabbiltajiet lir-reġjuni tagħna.

Se nkunu qegħdin nagħtuhom EU officer lir-reġjuni tagħna.

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali għaliex qegħdin indaħħlu skemi tar-reġjuni, tas-saħħa u tal-wellbeing?!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali u fir-reġjuni tagħna meta din is-sena żidna l-baġit b'€7 miljuni?!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali li bdejna proċess ta' mobile app fil-lokalitajiet tagħna?!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali li xahar wara xahar nagħtu l-iskemi lill-kunsilli lokali?!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali meta għandna 19-il sindku aktar mill-Partit Nazzjonalista u 55 kunsillier aktar mill-Partit Nazzjonalista?!

Aħna ma nemmnux fil-kunsilli lokali?!

Sur President, aħna qegħdin naħdmu biex, minkejja t-tfixkil kollu tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista, mill-kunsilli lokali verament nagħmlu Gvern lokali.

Fil-25 ta' Mejju 2019 se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Allura aħna fid-diskussjonijiet għedna li ladarba l-elezzjonijiet ta' Mejju li ġej se jagħtu ċ-ċans lill-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi tagħżel sindki u kunsilliera, jiġifieri bil-vot tiegħu l-poplu se jkollu ċ-ċans li jwassal leħnu fl-elezzjonijiet, imbagħad ma jagħmilx sens li ssir elezzjoni għas-sitt reġjuni fl-2022.

Ma tagħmilx sens.

Għandha ssir ftit wara li l-poplu jkun għażel il-kunsilli lokali kollha, issir elezzjoni bejn il-kunsilliera u s-sindki biex jintgħażlu l-presidenti tar-reġjuni.

U fil-laqgħat li kellna huma wkoll kienu jgħidu li hekk jagħmel sens.

Cutajar, flimkien mas-Sur Bonello, rappreżentant tal-Partit Nazzjonalista, u xi minn daqqiet kien jiġi s-Sur Samuel Azzopardi li huwa l-President tar-reġjun ta' Għawdex.

F'daqqa waħda, ma nafx x'ġara.

Jekk tistaqsini x'ġara, ngħidlek li ma nafx.

Meta se nressqu l-proposta tagħna f'dan il-Parlament, jekk l-Oppożizzjoni mhux se tkun magħna għax xorta waħda jridu li mmorru għall-elezzjonijiet fis-sena 2022 … Aħna konna se mmorru għall-elezzjonijiet ta' 2022 flimkien mal-Presidenti tar-reġjuni u flimkien mal-President tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

Issa din hija xi ħaġa li hija f'idejn l-Oppożizzjoni biex tara jekk jagħmilx sens li l-elezzjonijiet isiru kollha f'daqqa, in-nies jinħatru kollha f'daqqa u tkun ir-rieda tal-maġġoranza li tiddeċiedi x'għandu jsir.

Għax jekk fl-elezzjoni li ġejja l-poplu juri li jrid reġjun Labour, il-kunsilliera u s-sindki se jivvotaw u jagħżlu reġjun Labour; jekk il-poplu jkun irid reġjun PN, skont kif tkun ivvotat il-maġġoranza fl-elezzjoni li se ssir fil-25 ta' Mejju, allura ssir dik l-għażla.

Imma l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ddeċidiet li ma tridx dan.

Però, Sur President, nerġa' ngħid li kienet għaddejja diskussjoni u konsultazzjoni mal-Oppożizzjoni.

Hawnhekk għandi l-minuti ta' laqgħa tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli lokali li saret fil-Marsa; dawn il-minuti qegħdin online u se npoġġihom ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra.

Issa f'dawn il-laqgħat ikollok il-ħames presidenti tar-reġjuni u jien se nikkwota x'qal il-President tar-reġjun ta' Għawdex, is-Sur Samuel Azzopardi, li minn hawn insellimlu għax-xogħol li jagħmel.

Minn dawn il-minuti tistgħu taraw x'qal fuq l-Oppożizzjoni jew min kien qiegħed imexxi l-laqgħat ta' konsultazzjoni ġewwa u flimkien fis-Segretarjat, is-Sur Samuel Azzopardi f'isem il-Partit Nazzjonalista ġewwa Għawdex:

"Fir-rigward tal-laqgħat li s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, flimkien mal-kumitat tar-riforma, kellhom ma' Robert Cutajar u n-nies magħżula minnu, illum ġie żvelat li l-istess Robert Cutajar qatt ma kkonsulta mal-Oppożizzjoni, li hu stess kien qiegħed jirrappreżenta f'dawn il-laqgħat.

F'minuti li ttieħdu l-Ħamis, 28 ta' Frar, mill-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, liema Minuti jinstabu disponibbli pubblikament fuq is-sit elettroniku tal-Assoċjazzjoni, Dr Samuel Azzopardi, li huwa l-minority leader fl-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, semma b'diżappunt li mill-aħħar laqgħa tal-Eżekuttiv, u anke mil-laqgħat ta' konsultazzjoni li saru mis-Segretarjat għall-Gvern Lokali, kemm-il darba kien hemm referenza mill-Onor.

Parnis li l-Oppożizzjoni kienet qed tiġi kkonsultata.

Dr Azzopardi xtaq jikkjarifika li fl-ebda mument l-organi tal-Partit Nazzjonalista ma kienu qegħdin jiġu kkonsultati.

Saħaq li dan ikkonfermawh ukoll mal-Kap tal-Partit Nazzjonalista, Dr Adrian Delia."

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili.

(Interruzzjonijiet) Dak bil-permess.

Hawn permess għal point of clarification?

ROBERT CUTAJAR: Għall-korretezza rrid nagħmilha ċara li l-Grupp Parlamentari u l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista kienu infurmati b'dak li aħna konna se niddeċiedu.

Darbtejn il-Grupp Parlamentari u darba l-Kumitat Eżekuttiv.

Jiena fl-ebda ħin ma kont preżenti biex stajt niċħad jew nikkonferma.

Però qed nikkonferma għat-tieni darba li l-Kumitat Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista għal darba darbtejn ġie kkonsultat bil-proposti li konna se rressqu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Kompli bid-diskors tiegħek, Onor. Silvio Parnis.

SILVIO PARNIS: Sur President, jien se npoġġi dawn il-minuti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Rigward il-qasma li hemm fuq in-naħa l-oħra dik ma nidħolx fiha jiena.

(Interruzzjonjijiet) Tajtek iċ-ċans li titkellem … (Interruzzjonijiet) Lanqas jien ma kont hemmhekk.

Mela jien nista' nkun fl-Assoċjazzjoni Kunsilli Lokali?!

Mela jien membru tal-AKL?!

Jien qed ngħidlek li Dr Samuel Azzopardi … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Onor. Silvio Parnis, indirizza lili, jekk jogħġbok.

SILVIO PARNIS: Dr Samuel Azzopardi huwa President tar-Reġjun ta' Għawdex f'isem il-Partit Nazzjonalista, u jien ikkwotajt x'qal.

Jiena ma ħadtilhomx il-karti; kulma għamilt niżżilthom online!

Dawn jista' jarahom il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien għaliex ġejt għal dan?

Jiena m'iniex it-tip li nitkellem b'dan il-mod.

Aħna qed nippruvaw nagħmlu riforma għax hija x-xewqa tiegħi, ta' sħabi u ta' nies oħra, anke min-naħa tal-Oppożizzjoni, li nippruvaw flimkien naraw kif in-nies hemm barra jieħdu xi ħaġa mill-kunsilli lokali.

Aħna rridu li mill-kunsilli lokali nagħmlu t-tieni dar taċ-ċittadin.

Aħna rridu nagħmlu bidla fil-lokalitajiet tagħna permezz tal-kunsilli lokali.

Jien għalhekk kburi li nagħmel parti minn partit li diġà għandu 'l fuq minn 400 kandidat biex joħorġu għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Kburi għaliex f'sena u nofs, flimkien ma' sħabi, irnexxielna nerġgħu nqajmu l-kunsilli lokali biex verament iċ-ċittadin hemm barra jħoss li qed issir bidla, iċ-ċittadin hemm barra jkun kburi bl-identità tiegħu.

Iċ-ċittadin għandu jkun kburi b'dak li qegħdin nagħmlu.

Sur President, jiena niskanta kif l-Oppożizzjoni titkellem b'mod negattiv dwar dak li qed nippruvaw nagħmlu.

Qed nippruvaw nagħmlu bidliet għall-aħjar fil-LESA, l-uffiċjali tal-komunità.

X'ma semmiex il-kollega ħabib tiegħi, l-Onor.

Qal li jmorru għandu nies igergru għax huma mdejqin fil-LESA.

Kien hemm mumenti fejn kien hemm min xtaq bidla, imma aħna llum kburin li mexjin b'collective agreement mal-union li tirrappreżentahom biex intejbulhom il-kondizzjonijiet tagħhom.

Jiena kburi wkoll li llum l-uffiċjali tal-komunità għandhom personalità, bdilnilhom l-uniformi.

Issa mhux għax bdilnilhom l-uniformi, imma għall-inqas nistmawhom ta' persuni, ta' ċittadini, u dan għax għandi għal qalbi lill-ħaddiem.

Jien kburi li bniedem jidħol uffiċjal fil-komunità mhux għax ma sabx jaħdem.

Illum, grazzi wkoll għall-Ministru Michael Farrugia, ingħaqadna mal-Akkademja biex dawk li daħlu u dawk li se jidħlu bħala uffiċjali tal-komunità jingħataw it-taħriġ.

Ikkritikaw anke l-fatt li dawn marru f'post ġdid.

Mhux bilfors trid tmur f'post ġdid jekk issa dawn m'għadhomx mal-privat?!

Tmur fil-pjazza?

Dawn kif iridu jippoppaw sidirhom li se jkunu gvern alternattiv?

Tan-naħa l-oħra qalu wkoll li aħna lill-kunsilli lokali ħadnielhom il-poteri.

Kien Gvern Nazzjonalista li neħħa lill-gwardjani lokali, l-uffiċjali tal-komunità minn mal-kunsilli lokali u tefagħhom fir-reġjuni.

Il-bidla qiegħda ssir.

Sur President, ejjew ħa nħarsu 'l quddiem.

Ejjew ħa nkomplu naħdmu flimkien.

Ejja ma nħallux li jidħol xi feles biex jagħmel il-ħsara.

Aħna din is-sena kellna record ta' żieda fl-allokazzjoni għall-kunsilli lokali b' €7.1 miljun.

Dawn ġew allokati biex inkunu nistgħu nagħmlu l-bidla fil-lokalitajiet tagħna, u se nkunu qegħdin nagħmluha din il-bidla.

Ma nistgħux nibqgħu marbutin ma' dak li konna 25 sena ilu.

Għad għandna tenders li għadhom marbutin ma' dak li kienu jagħmlu 25 sena ilu.

Jekk irridu li f'pajjiżna ndaħħlu l-indafa, ma nistgħux nibqgħu bis-sitwazzjoni fejn it-toroq tagħna jitnaddfu b'mod manwali.

Irridu nibdew naħdmu, u qegħdin noħorġu skemi fejn se nibdew nagħtu skemi lill-kunsilli lokali fejn ngħinuhom biex jagħmlu l-irrigation fil-lokalitajiet tagħhom ħalli l-lokalitajiet tagħna jkunu dejjem iħaddru.

Din se toħroġ fi ftit tal-ġranet oħra.

Għal dan il-għan hemm disponibbli għalihom €29 miljun mill-Planning Fund tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Hemm €100 miljun ieħor fis-sena biex nibdlu t-toroq fil-lokalitajiet tagħna.

Għamilna u nedejna skema biex insebbħu l-faċċati u b'hekk il-lokalitajiet.

Daħħalna l-aspett sportiv u fiżiku fil-kunsilli lokali u fir-reġjuni tagħna u se nibqgħu naħdmu.

Fil-25 ta' Mejju 2019 hemm l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, u minn hawn irrid nagħmel appell lill-kandidati kollha li se joħorġu f'isem il-Partit Laburista, f'isem il-Partit Nazzjonalista, f'isem il-Partit Demokratiku u f'isem l-Alternattiva Demokratika.

F'din il-kampanja nistgħu ma naqblux, imma meta wara l-25 ta' Mejju jinħatru l-kunsilli lokali, dawn iridu jkunu hemmhekk biex verament nagħmlu bidla fil-lokalitajiet tagħna.

Qabel nagħlaq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt mill-Minuti tal-laqgħa tal-Eżekuttiv tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali tat-28 ta' Frar 2019 b'referenza għal dak li qal Dr Samuel Azzopardi.

Grazzi ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-aħħar kelliem min-naħa tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

DAVID AGIUS: Grazzi ħafna, Sur President.

Naħseb li negattiv huwa dak li jkun qiegħed ineħħi xi ħaġa milli hemm bħalissa, għaliex inti tkun negattiv dwarha u tneħħiha.

L-Onor.

Membri tal-Gvern qalu li aħna Oppożizzjoni negattiva.

Negattiv hu min joħroġ avviż legali biex ineħħi xi ħaġa li qed tħalli l-frott f'pajjiżna.

In-negattiv huwa l-Partit Soċjalista, il-Partit li għandna fil-gvern illum, is-soċjalisti ta' quddiemna, li joħorġu avviż legali biex ineħħu xi ħaġa li timxi bil-prinċipju tad-demokrazija u tas-sussidjarjetà.

Aħna li nemmnu fis-sussidjarjetà, aħna li nemmnu fid-devoluzzjoni tal-poter, aħna li rridu li d-deċiżjonijiet jittieħdu l-aktar viċin in-nies, aħna ma nagħmlux bħas-soċjalisti ta' faċċata.

Għax nemmnu fid-demokrazija, għax nemmnu li l-vot għandu jinżel viċin min se jintlaqat bid-deċiżjonijiet ta' nies li se jitilgħu bil-vot tagħna, allura nemmnu fil-kumitati amministrattivi.

Konferma ta' dan huwa d-diskors li għadu kif għamel l-Onor.

Bartolo tal-Mellieħa meta ftit tal-ħin ilu qal li meta kien kunsillier lokali huwa kien responsabbli mill-Manikata għax il-Manikata ma kienx hemm kumitat amministrattiv u s-sindku tah lilu.

Qal li hu ħa l-Manikata f'idejh u bdew ħerġin ir-riżultati.

Jekk hemm konferma ta' kemm huma importanti l-kumitati amministrattivi, huwa proprju dak li qal l-Onor.

Meta inti tagħti l-għodda, meta tagħti l-awtorità u l-flus, allura jibdew ġejjin ir-riżultati.

Jekk il-Manikata ma kellux kumitat amministrattiv, minflok allura l-Gvern messu għamel emenda u tah kumitat amministrattiv, u mhux għamel din l-emenda u neħħa l-kumitati amministrattivi!

(Interruzzjonijiet)

Agius qiegħed idawwar il-kliem li għedt jiena.

Kompli d-diskors tiegħek, Onor. Agius.

DAVID AGIUS: Kull min semgħu jitkellem jaf li l-Onor.

Bartolo qal li tant ħadem li bdew ħerġin ir-riżultati fil-lokalità tal-Manikata.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk taħseb li m'għedtx hekk, nistiednek tisma' r-recording.

M'għandi l-ebda diffikultà.

Jekk għandna lokalità bħall-Manikata, li kellha riżultati tajbin għax dik l-area ffukajna fuqha, allura ejja nagħtuha kumitat amministrattiv!

Jien ngħid aktar minn hekk.

Jiena ngħid li llum għandna kumitati amministrattivi li tant qegħdin jaħdmu li jixirqilhom anke jsiru fil-livell ta' kunsill lokali.

L-Onor.

Bartolo qed jidħak.

Mur is-Swatar u ara jekk is-Swatar ħaqqux li jsir lokalità b'kunsill lokali.

Mur Bubaqra u staqsi lis-sindku taż-Żurrieq jekk jaqbilx li fil-lokalità ta' Bubaqra sar ix-xogħol.

Jien meta kont il-kelliem tal-Oppożizzjoni għall-kunsilli lokali, kont inkun mistieden għall-press conferences tal-attivitajiet li jagħmel il-kumitat amministrattiv ta' Bubaqra, u kien ikun hemm waħda wara l-oħra.

Morru araw ix-xogħol li jsir Fleur-de-Lys, St Peter's, Marsalforn, ix-Xlendi, Santa Luċija, is-Swatar, Burmarrad, il-Baħrija, Baħar iċ-Ċagħaq u Gwardamangia!

Sur President, il-problema li għandna quddiemna llum hi li l-Partit Laburista ma jemminx fil-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Għax huwa soċjalist u mhux demokristjan ma jemminx fil-valuri tas-sussidjarjetà. **Flok insaħħu liċ-ċittadini tagħna bil-vot u nagħmlu hamlets aktar b'saħħithom, issa se jkollok persuna waħda li jagħżilha s-sindku li tirrappreżentahom.

Għaliex?

Għaliex hemm 30,000 biss jgħixu fihom?

Dawn m'huma ħadd għax aħna b'saħħitna, għax aħna naraw kbir bħala Gvern Laburista, issa soċjalista!

Aħna issa għandna ħafna voti u ma jinteressaniex minn dawn it-30,000 vot!

L-Onor.

Alex Muscat qalilna li kieku hu anke għall-Bidnija jagħmel kumitat amministrattiv mal-lokalità tal-Mosta.

Għaliex m'għamilthiex?

Kellek u għandek l-awtorità llum.

Qabel kont fil-Kunsill; illum għandek l-awtorità għax qiegħed fil-gvern.

Jekk hemm postijiet li tħallew barra u kellhom bżonn isiru kumitati amministrattivi, mela ejja nagħmluhom kumitati amministrattivi!

Issa se jkollna kunsillier li se jkun responsabbli minn dan il-kumitat.

Jiġifieri wieħed isir flok kumitat.

Din diġà ma tagħmilx sens, li inti b'kunsillier wieħed tagħmel kumitat.

Fil-kumitat irid ikollok in-nies jiddiskutu, imma ħalliha dik.

Allura fejn għandna postijiet li llum m'għandhomx kumitat amministrattiv, jistgħu jagħmlu kumitat amministrattiv jew le?

Fuq din ma qalilna xejn is-Segretarju Parlamentari.

Is-Segretarju Parlamentari ħa pjaċir jitkellem fuq kollox barra fuq kumitati amministrattivi.

Qalilna: Għax ftit ħarġu jivvotaw.

Ftit ħarġu jivvotaw minn 30,000 ruħ f'dawn il-lokalitajiet … Issa li qorbu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex kollha u li magħhom se jkollna l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, irridu nifhmu li Gvern m'għandux jibqa' jżomm l-affarijiet hu.

Għandu jibda jaqta' u jneħħi.

Imma dan il-Gvern ma jagħmilx hekk għax ma jemminx fil-prinċipju u fil-valur tas-sussidjarjetà.

Qalilna li lill-kunsilli lokali qed jagħtuhom €100 miljun għat-toroq.

U inti taħseb li se tmur għand il-kunsilli lokali u ssib li għandhom €100 miljun għat-toroq?

Bil-kontra, dan il-Gvern Laburista ħadilhom ir-responsabbiltà tat-toroq.

Dan il-Gvern Soċjalista ta' faċċċata tagħna, flok ta iktar flus lill-kunsilli lokali biex huma jagħmlu t-toroq, għamlilna Infrastructure Malta biex nieħdu l-poter f'idejna minn idejn il-kunsilli lokali.

Dan il-Gvern Soċjalista huwa għatxan għall-poter.

Nispera li issa ma nibdewx nindaħlu x'qiegħds tagħmel persuna jew oħra fil-kunsilli lokali tagħna.

Is-Segretarju Parlamentari ddeċieda li jsemmi biss persuna waħda – li nsellimlu minn hawnhekk – fil-lokalità taż-Żebbuġ, Għawdex.

Qisu r-Rabat Malta ma jmurx is-Segretarju Parlamentari!

Qisu lis-Sindku Laburista tar-Rabat insieh.

Jew ġegħluh jinsieh minn Kastilja?

Jew qalulu biex ma jitkellimx dwaru biex ma jagħtihx l-importanza lis-Sindku preżenti tar-Rabat?

Kif ma tgħidilniex x'qal is-Sindku Laburista tar-Rabat?

Għaliex ma tgħidilniex għalfejn illum intom bħala Partit Soċjalista ma triduhx u ma ħallejtuhx jikkontesta?

X'għamel ħażin dan ir-raġel?

Lil min ma ssodisfax dan ir-raġel?

Lil min ma qediex dan is-Sindku Laburista tar-Rabat Malta?

Sur President, jekk is-Segretarju Parlamentari verament irid l-għaqda, allura jrid isemmi ż-żewġ naħat tal-munita.

Ma tistax tgħid li tan-Nazzjonalisti huwa kollu ħażin u tas-Soċjalisti kollox tajjeb.

Anke issa ġejt hawnhekk tkisser l-istorja u tgħid li l-Vot 16 tajtuh intom liż-żgħażagħ tagħna.

Ara veru ma tkunx fil-Parlament!

Għedt li ilek 21 sena fil-Parlament u allura missek taf li kien hemm mozzjoni minni u mill-Onor.

Marlene Farrugia biex nagħtu d-dritt tal-vot ta' 16-il sena, u intom ma tellajtuhiex f'dan il-Parlament għax ma ridtuhiex.

Forsi għamiltu hekk għax konna se nieħdu l-glorja aħna, għax konna se nidhru sbieħ maż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li tajniehom il-Vot 16.

Mhumiex is-Soċjalisti li tawh il-Vot 16, imma aħna bħala Partit Nazzjonalista li dejjem emminna fiż-żgħażagħ.

Dan jixhdu anke l-ewwel diskors tiegħi f'dan il-Parlament.

Is-Segretarju Parlamentari jista' jmur u jfittxu.

Issa iva, konvenjentement hekk jgħid.

Fid-diskors tiegħu fil-Ħamrun, il-Prim Ministru qalilna li jekk il-Gvern iħalli f'idejn il-kunsill ma jiġri xejn u li l-kumitati amministrattivi qatt m'għamlu differenza.

Dawk is-16-il kumitat amministrattiv kollha volontarji, kollha jaħdmu għas-soċjetà tagħna, dawn m'għamlux differenza?!

Donnu li Joseph Muscat u l-Partit Soċjalista biss jagħmlu d-differenza f'pajjiżna!

Jekk il-Gvern iħalli f'idejn il-kunsilli ma jiġri xejn.

Mur għidilhom lis-sindki Laburisti li ma jiġri xejn fil-lokalitajiet tagħhom!

Għalfejn tridu tagħmlu riforma jekk tridu taħtfu kollox f'idejkom?

Meta tgħidu dan id-diskors li jekk il-Gvern iħalli f'idejn il-kunsill ma jiġri xejn tkunu qed turu li ma temmnux fil-kunsilli lokali.

Din qalha l-Prim Ministru Soċjalista Joseph Muscat, jiġifieri mhux qed insemmi lil xi ħadd li mhuwiex importanti fil-pajjiż jew fil-Partit Soċjalista.

Aħna, bħala Partit Nazzjonalista u bħala Oppożizzjoni, lill-Gvern illum qed ngħidulu li jekk jaħseb li se jgħaddi minn fuqna b'romblu għaliex qabad u għamel avviż legali biex ineħħi l-kumitati amministrattivi tal-kunsilli lokali f'pajjiżna se jiżbalja għax lilna se ssibna hawnhekk.

Qalulna li aħna vvotajtna favur fit-Tieni Qari.

Allura s-Soċjalisti ta' faċċata tagħna lanqas f'din ma jifhmu?!

Robert Cutajar, tkellimt jien u tkellmu diversi oħrajn li qalu li hemm affarijiet tajbin fir-riforma u, għax aħna mhux negattivi, se nivvotaw favur fit-Tieni Qari u se nagħmlu wkoll emendi fi stadju ta' Kumitat.

Għandna l-emendi u għednielkom li rridu nimxu 'l quddiem.

Iva lanqas fuq din ma tridu tgħidu li aħna qed nimxu skont ir-regoli tal-Parlament?

Kellna kelliem wieħed wara l-ieħor wara l-ieħor jgħid l-istess ħaġa.

Sur President, jien inħeġġeġ lill-Gvern biex ma jibqax għaddej fuq dak li kiteb fir-riforma li l-kumitati amministrattivi jiġu xolti, u lanqas jibqa' għaddej fuq dak li qal fl-avviż legali biex f'Mejju li ġej ma jsirux elezzjonijiet tal-kumitati amministrattivi.

Il-Gvern għandu iżda jagħmel dak li qed ngħidulu aħna fil-mozzjoni.

Aħna qed ngħidulu li dawn huma kumitati importanti, huma viċin in-nies u għaldaqstant għandu jiġi revokat, annullat u mħassar l-avviż legali biex b'hekk jibqa' jkollna l-kumitati amministrattivi f'pajjiżna.

Grazzi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif lmressqa u moqrija mill-Onor.

Skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra fil-laqgħa tal-25 ta' Frar 2019, il-votazzjoni tittitieħed fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 17 ta' April 2019.

Sar il-ħin.

Nistieden lis-Segretarju Parlamentari Parnis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 10 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari; u

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jitħassar l-Avviż Legali 44 tal-2019 li jemenda r-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nitkellmu ta' spiss dwar id-dinjità tal-persuna, dwar il-mod kif kull bniedem għandu d-dritt li jilħaq il-milja tiegħu.

Imma llum rrid inħares lejn faxxa tas-soċjetà Maltija u Għawdxija li qed tikber, li hija importanti ferm u li kultant ninjorawha.

Qiegħed nirreferi għax-xjuħ tagħnap; 25% tal-popolazzjoni f'Malta u Għawdex huma anzjani.

F'din il-Kamra ta' spiss nitkellmu fuq ħwejjeġ li jolqtu din l-età u kemm persuna taħdem tul ħajjitha biex b'hekk ikollha pensjoni adegwata.

Nieħu pjaċir ninnota li għall-ewwel darba n-Nazzjonijiet Magħquda qiegħda tagħraf din l-età.

Tgħidli: Għall-ewwel darba?

Iva, għax bħalissa għaddej it-tfassil ta' konvenzjoni dwar l-etaiżmu!

Naħseb li din hija kelma ġdida.

Illum, waqt id-dibattitu fuq il-mozzjoni jiena semmejt il-kelma "rħajjel", li hija kelma Maltija li pprovajt nerġa' nqajjem.

Din hija kelma oħra li naħseb dieħla fil-vokabolarju Malti biex minflok ngħidu "aged" jew "ageism", ngħidu "etaiżmu".

Il-fatt hu li n-Nazzjonijiet Magħquda qiegħda tirrikonoxxi dan permezz ta' konvenzjoni.

In-Nazzjonijiet Magħquda għandha l-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal, Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tal-Mara, imma dwar l-anzjanità m'għandhiex.

Sur President, jien irrid nitkellem fuq erba' punti li nħoss li huma importanti ferm f'dan il-qasam meta nħarsu lejn id-dinjità tax-xjuħ.

Biex ikollhom livell ta' għajxien ta' kwalità tajba jrid ikollhom pensjonijiet adegwati, liveable pensions.

Nafu l-problemi li jeżistu, nafu kif leġislatura wara l-oħra jagħtu kas din l-isfida; imma nafu wkoll li, minħabba t-traskuraġni b'mod partikolari qabel l-2014, għad fadal ħafna xi jsir.

Jekk nieħdu dak it-terminu li jgħidulu equalising income nindunaw li l-maġġoranza tax-xjuħ tagħna għandhom pensjoni li mhux biss hija inadegwata imma taqa' taħt il-mean average tal-pensjonijiet li jieħdu sħabna l-Ewropej.

Importanti wkoll li l-capping ikun liberat għal kulħadd u mhux ikun biss għal ċerti sezzjonijiet li huma privileġġjati, bħalna l-membri parlamentari li aħna privileġġjati meta niġu għall-pensjonijiet.

Wara kollox, kulħadd huwa ugwali u kulħadd qiegħed fl-istess keffa u allura, iva, kulħadd għandu jkollu l-istess dritt għal pensjoni.

Huwa importanti wkoll li x-xjuħ tagħna jkollhom servizzi li jkunu aċċessibbli, servizzi li jkunu ekwi u li dawn s-servizzi joffru provvista ta' tagħmir jew benefiċċji li huma l-ewwel ħaġa orjentati skont l-età.

Naf li f'dan il-qasam mexjin sew, imma huwa importanti wkoll li s-servizz jingħata f'waqtu.

Mill-aspett ta' saħħa wkoll hemm ħafna nistgħu ntejbu.

Wara kollox aħna xi rridu?

Aħna rridu li x-xjuħ ikunu attivi b'mod sħiħ imma b'saħħithom.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Jiena nemmen li persuna li għalqet 61 jew 62 sena għad għandha sehem sew x'tagħti fis-soċjetà Maltija, sew mill-aspett ta' xogħol, kif ukoll mill-aspett ta' familja.

Hawnhekk ukoll, mingħajr ma rrid, niftakar li iktar ma jgħaddi żmien minn fuqna iktar hemm ċans li jkollna mhux biss mard imma anke kondizzjonijiet li jagħmluna iktar diżabbli minħabba l-età tagħna.

Dawn il-25% tal-popolazzjoni li qed insemmi huma iktar vulnerabbli f'dan is-sens, bħalma huma vulnerabbli fejn jidħlu l-vjolenza domestika u l-abbuż.

Sur President, meta nitkellem dwar l-abbuż fuq l-anzjani mhux qed nirreferi biss mill-aspett fiżiku, imma wkoll mill-aspett psikoloġiku u mill-aspett finanzjarju.

Jien nemmen li jekk dawk li jiġu biex jirtiraw mix-xogħol għad għandhom is-saħħa, dawn għandu jkollhom l-opportunità li, jekk jixtiequ, ikunu jistgħu jkomplu fid-dinja tax-xogħol.

Hawnhekk jiena ninnota ħafna nies ta' ħila, ħafna nies ta' esperjenza li wara li jirtiraw isibu ruħhom mhumiex iktar impjegabbli, jew inkella ċ-Ċivil ma joffrilhomx alternattiva fejn ikunu jistgħu jkomplu b'ħidmiethom biex b'hekk ikunu jistgħu jaqsmu l-esperjenza tagħhom ma ħaddieħor.

Fil-privat insibuha wkoll, anzi aktar, għax minn ħames snin qabel l-irtirar, qisu minn 55 sena, il-privat jibda jipprova jwarrab lil ċerti nies li huma fit-tmexxija b'mod partikolari fil-middle management, u jagħmel sostituzzjoni tagħhom b'nies li huma iżgħar, u għaldaqstant anke jagħmel early retirement schemes.

Għalfejn qed insemmi dan?

Għalfejn qed insemmi d-dinja tax-xogħol u lil dawn in-nies li jkunu għalqu 61 sena u xorta għadhom kapaċi jagħtu l-ħidma tagħhom lis-soċjetà Maltija?

Għax aħna qegħdin f'mument fejn il-popolazzjoni qiegħda tiżdied minħabba li ċerti ħiliet li għandhom x'jaqsmu max-xogħol m'aħniex qegħdin insibuhom.

Jiena nemmen li hemm sezzjoni ta' pensjonanti li l-ħiliet tagħhom m'aħniex nisfruttawhom għall-użu ta' pajjiżna għax ir-regoli taċ-Ċivil jiddettaw hekk, għax ir-regoli fl-isptar jiddettaw li jekk inti kont konsulent u ta' 61 sena rtirajt, ma tibqax tagħmel operazzjonijet imma tintefa' ġo health centre.

Dan x'raġunament hu meta għandna dawn in-nies mhux biss ta' ħila imma tal-esperjenza wkoll?!

Ħaġa oħra li nsibu li qed tiġri llum hi li tfajna ħafna piż fuq persuni li huma pensjonanti u nanniet.

Illum, ħafna mit-tfal tat-tfal qegħdin jiġu mtellgħa b'imħabba u b'għożża minn persuni li mhumiex il-ġenituri tagħhom, imma huma n-nanniet.

Biex ikollok ħajja diċenti fid-dinja tal-lum iridu joħorġu jaħdmu ż-żewġ ġenituri, u għaldaqstant mhux l-ewwel darba li dawn it-tfal jispiċċaw jitrabbew min-nanniet.

Jiġri hekk anke minħabba problemi ta' familji li mhumiex stabbli.

Din hija sfida ġdida fis-soċjetà Maltija fejn in-nanniet ġieli ma jkomplux b'dak li jixtiequ f'ħajjithom minħabba l-piż tal-familja.

Nixtieq insemmi wkoll żewġ sitwazzjonijiet li jġibu lil dak li jkun vulnerabbli mil-lat ta' pensjoni.

Din l-aktar li tolqot lin-nisa, imma jistgħu jkunu rġiel ukoll.

Qed nirreferi b'mod partikolari għan-nisa li qatt ma jkunu ħadmu ħlief mal-familji tagħhom u li jisseparaw jew jiddivorzjaw meta jkollhom ċerta età 'l fuq minn 55 sena.

Dawn jispiċċaw mingħajr benefiċċji adegwati biex ikomplu ħajjithom.

Hawnhekk hawn vacuum enormi mill-aspett soċjali, u jiena nistenna li l-Gvern fil-baġit li jmiss jindirizzah.

Nixtieq li jiġu indirizzati wkoll dawk il-koppji xjuħ li qabel kienu jikru d-dar mhux bil-mod kif jinkrew illum, imma kien ikollhom ċens għal numru ta' snin, ngħidu aħna 17, 18-il sena jew 20 sena.

Meta jagħlaq dan iċ-ċens, ngħidu aħna din is-sena jew is-sena d-dieħla, dawn se jagħtuhom daqqa ta' sieq u jkeċċuhom 'il barra.

Bil-pensjoni li għandhom dawn qatt m'għandhom ċans li jkunu jaffordjaw kera ta' post. Il-problema tas-social housing nafu kif inhi u nafu x'qiegħed jiġrilhom dawn l-anzjani li ġeneralment jistgħu jkomplu jagħtu sehemhom fis-soċjetà.

Dawn se jispiċċaw mingħajr saqaf fuq rashom, u qegħdin jiġu kostretti, mingħajr ma jridu, jidħlu ġo dar residenzjali tax-xjuħ.

Dawn huma r-realtajiet li rridu niffaċċjaw dwar id-dinjità tal-persuna u l-etaiżmu li pajjiżna qiegħed jiffaċċja.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor Robert Cutajar.

ROBERT CUTAJAR: Grazzi, Sur President.

Ma rridx inħalli okkażjoni li ġrat dalgħodu tgħaddi u ma nkunx għamilt referenza għaliha f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Dalgħodu kont preżenti għaċ-ċerimonja tat-tħabbir ta' numru ta' proġetti ġejjin mill-Planning Fund tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Il-flus ta' dan il-fond jiġu minn ħlasijiet li jsiru lil din l-Awtorità biex toħroġ il-permess għal xi żvilupp, u dawn il-flus imbagħad imorru għal proġetti li jiġu identifikati b'involviment dirett mill-kunsill lokali u entitajiet oħra.

Jien hawnhekk se nagħmel referenza għal xi proġetti partikolari, u se nibda b'dak tal-Mosta fejn il-Kunsill Lokali applika u ngħata fondi għal proġett ta' restawr.

Is-Siġġiewi wkoll ingħata fondi biex isir night shelter.

Din kienet waħda mill-proposti li ressaqna bħala Oppożizzjoni.

Għaliex aħna pożittivi u mhux negattivi, kif qed tingħata l-impressjoni, apparti li daħħalna l-konċett tan-night shelter meta konna fil-Gvern, issa ressaqna wkoll proposti biex anke fir-riforma tal-kunsilli lokali naraw li jekk hu possibbli l-Gvern jgħin lill-kunsilli lokali ta' kull lokalità f'Malta u Għawdex biex jinfetħu night shelters.

Jien kelli l-privileġġ li taħt amministrazzjoni Nazzjonalista ftaħna night shelter fil-Mellieħa, b'kollaborazzjoni mal-Onor.

Mario Galea li kien segretarju parlamentari responsabbli mill-anzjani.

Kien it-tieni wieħed f'pajjiżna għaliex l-ewwel wieħed kien infetaħ f'San Vincenz.

Naħseb li llum dak il-pass wieħed ibierku, u nieħu gost li l-Kunsill tas-Siġġiewi se jingħata fondi għal din l-inizjattiva.

Ngħid b'sodisfazzjon li l-Kunsill fis-Siġġiewi mmexxi minn maġġoranza Nazzjonalista fehem dan il-konċett soċjali importanti u se jniedi dan il-proġett.

Prosit għalhekk lil dawn il-kunsilli lokali.

Kien hemm ukoll każ partikolari li minħabba fih, sfortunatament, il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar kull darba jitpoġġa in a bad light.

Donnu li dan il-kunsill lokali ma jagħmel xejn tajjeb.

Nafu li hemm sfidi; nafu li hemm problemi u saħansitra kien hemm – u jien ngħid għad hemm – min għandu intenzjonijiet li b'xi mod irid ifixkel għax jaħseb li l-fatt li jitlaq 'il barra minn laqgħa qabel ma tittieħed deċiżjoni fl-interess tar-residenti jkun qiegħed jagħmel xi ħaġa ta' min japplawdiha.

Jiena nikkundanna dan l-aġir b'mod voċiferu.

Din in-naħa ma naċċettaw qatt li jkun hemm xi kunsillier, jiġi minn fejn jiġi, li b'xi mod ifixkel il-ħidma tal-kunsill lokali.

Qed nitkellem dwar San Pawl il-Baħar għaliex, kif għedt, dejjem jitpoġġa in a bad light.

Fuq Facebook naraw ukoll ritratti li jkollhom x'jaqsmu ma' separazzjoni ta' skart, ta' boroż li jitħallew barra jew ma jinħarġux.

Filwaqt li l-kunsill lokali għandu jara li, iva, il-kuntratturi responsabbli mill-ġbir tal-iskart, kien x'kien it-tip ta' skart, iżommu ħinijiethom, però r-residenti wkoll iridu jkunu responsabbli.

Għad hawn min mhuwiex responsabbli u dawn jistgħu jkunu wkoll nies li jiġu f'pajjiżna f'xi appartamenti għal ftit żmien, u allura jkun tajjeb li s-sidien ta' dawk l-appartamenti jdaħħlu dan is-sens ta' responsabilità u jagħtu direzzjoni lil kull resident li jiġi jgħix Buġibba u l-Qawra.

F'San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra, ix-Xemxija, Burmarrad u l-Wardija hemm xejn inqas minn 26,000 resident, u l-ewwel appell tiegħi, ġenwinament u qabelkollox, hu biex kull membru tal-kunsill lokali jkun responsabbli għal dak is-siġġu li hu privileġġ mogħti lilu fl-elezzjonijiet ta' ħamsa jew sitt snin ilu.

Rajna nuqqasijiet kbar f'San Pawl il-Baħar.

Rajna kunsilliera b'mod irresponsabbli jaħarbu mir-responsabilità li għandhom, u kien hemm numru ta' eżempji li semmejthom iktar qabel fil-Parlament.

Dawn l-affarijiet qed nerġa' ngħidhom b'responsabilità biex ma jibqgħux jiġru mhux f'San Pawl il-Baħar biss, imma fl-ebda kunsill lokali.

Hemm kunsilliera li qed jaħarbu mir-responsabilità fil-mument meta jiġu biex tittieħed deċiżjoni, biex jingħataw tenders jew biex ikun hemm ingaġġ ta' ħaddiema biex l-operat tal-Kunsill Lokali f'San Pawl il-Baħar ikun jista' jaħdem aħjar, anke minħabba d-domanda dejjem tiżdied – hawn insellem ukoll lill-istaff tal-Kunsill– ikollok min b'mod irresponsabbli, minħabba raġuni jew oħra, skuża jew oħra, jitlaq 'il barra biex ma jintlaħaqx il-quorum, u allura d-deċiżjoni ma titteħidx u jibqa' kollox imwaħħal.

Huma dawn is-sitwazzjonijiet li jeżistu fil-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Allura naħseb li kien aġir responsabbli tal-Partit Nazzjonalista li morna l-Qorti biex, min kellu l-intenzjoni li jfixkel ħalli l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar jitwaqqaf u dak li b'xi mod ried jieħu l-maġġoranza li ma kenitx mogħtija lilu fl-aħħar elezzjonijiet skont dak li riedu r-residenti tax-Xemxija, San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra, Burmarrad u l-Wardija, ma jibqax ifixkel.

Irrid ngħid li llum ingħataw fondi lil 13-il lokalità għal 22 proġett.

Semmejt il-Mosta u s-Siġġiewi, u allura tajjeb li nsemmi u nirrikonoxxi l-pass li ħa l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, anke jekk ma kienx hemm kulħadd – u din qed ngħidha b'responsabilità – u din id-deċiżjoni ma tteħditx b'mod unanimu.

L-intenzjoni tal-maġġoranza assoluta fil-Kunsill ta' San Pawl il-Baħar kienet li kellhom jagħtu l-appoġġ tagħhom biex ikun jista' jsir proġett tal-club tal waterpolo tal-lokal, li huwa s-Sirens, anke b'fondi li ssemmew dalgħodu.

Kif qed nitkellem fuq dan nixtieq li minn hawnhekk insellem lill-għaqdiet sportivi kollha ta' pajjiżna, ġejjin minn fejn ġejjin.

Qed nitkellem fuq San Pawl il-Baħar għax huwa parti mid-distrett tiegħi, u allura rrid nirrikonoxxi wkoll il-ħidma.

Illum ħadt gost nisma' li din hija l-iktar nursery tal-waterpolo li għandha atleti fil-waterpolo u fi sports ieħor tal-għawm.

Insellem lill-Kumitat Ċentrali tas-Sirens, mhux tal-lum biss, imma anke dawk kollha li ħadmu fis-snin passati sa mit-twaqqif ta' dan il-klabb.

Naħseb li kien għaqli li l-Kunsill Lokali ta l-approvazzjoni tiegħu biex isir dan il-proġett ta' pixxina tal-ogħla standard għan-naħa ta' fuq ta' Malta.

Din għandna bżonnha għax tajjeb li nirrikonoxxu li l-pixxina Tal-Qroqq qed tagħmel il-mirakli.

Kien il-Gvern Nazzjonalista li fassal il-viżjoni għal dan kollu; però issa wasal iż-żmien f'pajjiżna li jkollna iktar pixxini.

F'Għawdex ukoll kellna Gvern Nazzjonalista, dakinhar taħt il-Ministru Giovanna Debono, li bdiet il-proċess; però mbagħad rajna ħafna tlajjar, u ma rajniex pass li wieħed għandu jimxi bih biex l-Għawdxin ukoll ikollhom dak li jixirqilhom.

Però, irrid nirrikonoxxi dak li għamel il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, illum immexxi mis-Sindku Anne Fenech, u minn hawnhekk nuri l-appoġġ.

Kultant, jew ħafna drabi, l-kunsilliera lokali wkoll, anke f'San Pawl il-Baħar, jaqilgħu kritika.

Ikun hemm kritika li tkun ġusta; però, lir-residenti ngħidilhom li l-infurzar biex warden ikun jista' joħroġ fit-toroq u jara min qed jonqos milli jagħmel l-obbligi tiegħu, illum dik ittieħdet minn idejn il-kunsilli lokali.

Sur President, nirringrazzja wkoll lill-istaff kollu ta' kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex, għaliex jista' jkollok l-aqwa sindki, imma jekk ma jkollokx staff effiċjenti li jagħmel ix-xogħol b'imħabba, ma jistax ikollna suċċess, inizjattivi suċċess mill-kunsilli lokali.

Irrid nirrikonoxxi wkoll li faċli li wieħed jikkritika u jipponta subgħajh lejn il-kunsill lokali; però rridu nifhmu li l-Gvern ċentrali ħa r-responsabilità ta' meta kunsill lokali, segretarju eżekuttiv, sindku, jista' jiddeċiedi x'ħin u fejn għandu jkun hemm l-uffiċjal tal-komunità f'dik il-lokalità partikalari.

F'San Pawl il-Baħar il-popolazzjoni kompliet tikber, u allura nappella anke minn hawnhekk – kif diġà appellajt iktar qabel – biex il-Gvern jifhem li l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar għandu bżonn l-appoġġ b'rispett lejn ir-residenti.

Ma jistax ikun li ma tarax wardens fit-toroq!

Ma jistax ikun li ma tarax pulizija!

Għalhekk aħna bħala Oppożizzjoni pproponenja wkoll il-community policing.

Anke f'San Pawl il-Baħar hemm bżonn isir xi ħaġa biex innaqqsu l-kriminalità, li dejjem qed tiżdied.

Filwaqt li l-Gvern jgħid li l-kriminalità qed tonqos, mhux l-istess jista' jingħad għal San Pawl il-Baħar, Buġibba u l-Qawra.

Sur President, jiena nittama li l-Gvern jifhem il-proposti li qed irressqu bħala Oppożizzjoni, biex il-community policing jibda jitħaddem mhux biss f'San Pawl il-Baħar, imma f'Malta u Għawdex kollha.

In-nies għandhom dritt jgħixu fil-kwiet f'darhom.

Aħna għandna l-obbligu li nserrħu ras in-nies li mill-għatba 'l barra jkunu moħħhom mistrieħ minn ċerti inċidenti li jistgħu jiġu evitati.

Biex nispiċċa b'nota pożittiva fuq il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, irrid ngħid li meta l-Kunsill Lokali kien qed jivvota favur li l-klabb tas-Sirens għandu jingħata l-għajnuna biex jagħmel mhux biss pixxina imma faċilitajiet oħra sportivi state of the art, li se jkunu wkoll lussu għan-naħa ta' fuq ta' Malta, kien hemm punt interessanti. ll-Kunsill Lokali ma vvotax biss favur u waqaf hemm, imma ried li dan il-proġett ikun sostenibbli għal-lokalità biex itejjeb bil-kbir din iż-żona.

Bil-ħsarat li saru minn maltempata waħda wara l-oħra, il-pitch prattikament spiċċa.

Issa l-Kunsill Lokali, filwaqt li ta l-appoġġ tiegħu għal dan il-proġett, għamel żewġ affarijiet importanti li nħoss li huwa obbligu tiegħi li nirrikonoxxi.

Il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar laħaq ftehim mal-awtoritajiet jew mal-kumitat tas-Sirens Aquatic Club biex it-tfal tal-iskola ta' San Pawl il-Baħar ikollhom il-faċilità li jagħmlu użu minn din il-pixxina fil-ħinijiet tal-iskola.

Din hija xi ħaġa innovattiva u importanti ferm.

Din il-pixxina mhix se tkun miftuħa biss għal San Pawl il-Baħar, imma wkoll għaż-żona tat-Tramuntana.

Kif għedt, it-tfal tal-iskola ta' San Pawl il-Baħar se jkunu qed jużaw bi dritt din il-pixxina.

Mhux hekk biss, imma anke l-anzjani u faxex oħra mis-soċjetà, mill-komunità ta' San Pawl il-Baħar, se jgawdu minn dan il-proġett b'arranġament li sar mal-Kunsill Lokali, flimkien mal-uffiċjali għolja u l-kumitat ċentrali tas-Sirens Acquatic Club.

Dan il-proġett se jsir bi flus li ġew minn żviluppi li saru.

Hawn nagħmel parentesi żgħira.

Huwa tajjeb li jkollna dan il-fond, li jissarraf f'benefiċċji għar-residenti tagħna.

Ma ninsewx li l-Awtorità tal-Ippjanar għandha obbligu li tqassam dawn il-flus.

Din hija inizjattiva li ilha għaddejja minn amministrazzjoni Nazzjonalista u li kienet inbdiet fi żmien il-MEPA.

Però rrid ngħid li filwaqt li tajjeb li dawn il-flus li jinġabru minn permessi li jingħataw għal żvilupp, jitqassmu fost il-lokalitajiet, daqstant ieħor huwa importanti li kull min b'xi mod huwa responsabbli biex jivvota fuq proġetti partikolari jara li d-deċiżjonijiet jittieħdu f'ġieħ żviluppi sostenibbli.

Kif kelli l-opportunità ngħid f'din il-Kamra madwar tliet ġimgħat ilu, aħna responsabbli għad-deċiżjonijiet li qed nieħdu llum u, għada pitgħada, se jkunu qed jiġġudikawna l-ġenerazzjonijiet futuri.

Aħna se nkunu ġġudikati mit-tfal u t-tfal tat-tfal tagħna fuq kull deċiżjoni għal kull żvilupp li ma jkunx sostenibbli, mhux biss għal-lum imma għall-għexieren ta' snin li ġejjin.

Se jkun hemm it-tfal u t-tfal tat-tfal tagħna li jiġġudikawna dwar deċiżjonijiet ħżiena li tkun ħadet il-PA.

Sur President, l-appell tiegħi huwa li l-flus ta' dan il-fond jitqassmu b'mod ekwu u fl-aħħar mill-aħħar naraw li dawn igawdu minnhom ir-residenti billi jsiru proġetti li jkunu sostenibbli u li jtejbu l-livell tal-għajxien.

Irrid ngħid prosit lill-kunsilli lokali u lil dawk l-organizzazzjonijiet li ressqu proġetti fl-interess tal-komunitajiet tagħna.

Jalla nibqgħu naraw lill-kunsilli lokali f'pajjiżna jibqgħu jkunu responsabbli.

Kull membru, kull sindku u kull kunsillier li jpoġġi fuq dak is-siġġu għandu jiftakar ħaġa waħda biss, li dak is-siġġu ġie mogħti lilu mir-resident, u l-ewwel prijorità għandha tkun il-lokalità u t-titjib tal-ħajja tar-residenti ta' dik il-lokalità.

Huwa tajjeb li ntellqu bħala partiti f'kampanja elettorali, però ġaladarba tidħol fl-uffiċċju tal-kunsill, inti trid tħares biss il-ġid komuni u l-interess tal-komunità li inti tirrappreżenta.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' April 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EKO-KONTRIBUZZJONI FUQ AKKOMODAZZJONI – FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-ammont ta' flus li nġabru mill-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni (skont l-Att dwar l-Eko-Kontribuzzjonijiet, Kap. 473) minn meta ddaħħlet fl-2016 sal-lum, u jaqsam l-informazzjoni skont il-lokalitajiet li minnhom inġabret l-imsemmija eko-kontribuzzjoni?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mhux possibbli tingħata l-informazzjoni fil-forma mitluba skont il-lokalità, peress li ħlasijiet tal-eko-kontribuzzjoni fuq l-akkomodazzjoni jiġu rreġistrati skont in-numru tar-reġistrazzjoni tal-Eko-Kontribuzzjoni tal-operaturi, li l-indirizzi privati jew tan-negozji tagħhom ikunu differenti minn tal-proprjetajiet mikrija.

TAXPAYERS REĠISTRATI BĦALA KUMPANIJI – AZZJONISTI LI TALBU GĦAL RIFUŻJONI TA' TAXXA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 692, 2097 u 4664, u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn taxpayers reġistrati bħala kumpaniji li fis-sena bażi 2014 xi azzjonist tagħhom talab refund tat-taxxa (6/7ths), u x'kien it-total tar-refunds imħallsa?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 693, 2098 u 4665, u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn taxpayers reġistrati bħala kumpaniji li fis-sena bażi 2015 xi azzjonist tagħhom talab refund tat-taxxa (6/7ths), u x'kien it-total tar-refunds imħallsa?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

ĊERTIFIKAT LIT-TABIB GĦALL-EWWEL TLETT IJIEM SICK LEAVE

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti d-dettalji ta' kif il-miżura li impjegat ma' jkollux bżonn jippreżenta ċertifikat tat-tabib għall-ewwel tlett ijiem sick leave ser tiġi applikata?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont il-miżura msemmija, persuna li tiġi ċċertifikata li, minħabba mard jew kundizzjoni medika, ma tkunx kapaċi tirrapporta għax-xogħol għal perjodu ta' tlett ijiem jew anqas, ma jkunx hemm l-obbligu li tibgħat iċ-ċertifikat mediku lid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, hekk kif id-Dipartiment ma jħallasx il-Benefiċċju tal-Mard għal perjodu ta' anqas minn tlett ijiem.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - UNITS ĠODDA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7020, jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni mitluba u jgħid kemm (bħala numru) tlestew units ġodda ta' akkomodazzjoni soċjali fis-snin 2016, 2017, 2018 u 2019 s'issa?

MICHAEL FALZON: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddej ix-xogħol fuq diversi units ġodda ta' akkomodazzjoni soċjali.

AWTORITÀ GĦALL-AMBJENT U R-RIŻORSI – RAPPORTI DWAR ĦMIEĠ FIL-BAĦAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8952 u jgħid kemm irċeviet rapporti l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi dwar każijiet ta' rqajja' kbar ta' ħmieġ u ragħwa mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-data ta' kull rapport, il-lokalità u/jew indikazzjoni tal-bajja u x'azzjoni ttieħdet dwar kull rapport?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MAĦFRIET PRESIDENZJALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8889 u 8323 u jgħid kemm-il maħfra Presidenzjali ngħatat mill-4 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kif inbidlet is-sentenza jew kundanna li dwarha ngħatat il-maħfra?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

GĦAWDEX – KLINIKA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid- Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Peress li x-xogħol fuq il-Klinika ta' Għawdex ilu wieqaf aktar minn sena, u peress li ċ-ċentru preżenti joffri lok li mhux idoneu, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhu l-ħsieb għal dan?

Meta ser jitwettaq il-proġett?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol fuq il-Klinika ta' Għawdex għaddej b'rata mgħaġġla.

Bħalissa qed isiru l-preparazzjonijiet neċessarji sabiex il-binja l-ġdida li ġiet identifikata biex takkommoda dan iċ-ċentru jsirulha t-tibdiliet meħtieġa biex tkun tista' tiġi transformata f'Ċentru tas-Saħħa tal-aqwa kwalità, b'apparat mediku modern bil-għan li jingħata servizz ta' prevenzjoni u kura tal-ogħla livell.

Diġà tlestew il-pjanti kollha taċ-Ċentru, flimkien mar-room loading, il-mechanical u l-electrical requirements, u tlestew it-tenders tal-għamara u tal-appart mediku.

Fil-ġimgħat li ġejjin se jibda x-xogħol tat-tfassil tal-kmamar.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – PRIĠUNIERI NISA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika kemm hemm priġunieri nisa fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin fil-preżent, u kemm minnhom soffrew vjolenza domestika meta kienu jgħixu fil-komunità?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li preżentament fil-Faċilità Korrettiva ta' Kordin hemm 73 mara, li 2 minnhom qed jagħmlu programm ta' rijabilitazzjoni.

Fil-Faċilità ma tinżammx statistika ta' kemm minnhom sofrew vjolenza domestika meta kienu jgħixu fil-komunità.

ĦABS – KONSULTAZZJONI DWAR TIBDIL

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika jekk f'dawn l-aħħar sentejn sarux konsultazzjonijiet mal-priġunieri sabiex jaraw xi jridu li jinbidel u x'qiegħed isir verament fil-ħabs?

Jekk iva, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-riżultati ta' dawn il-konsultazzjonijiet?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qatt ma kienet il-prassi li jsiru konsultazzjonijiet mal-priġunieri.

L-Amministrazzjoni tikkonsulta mal-Prison Board, il-Psikjatri, il-Psikologi, is-Social Workers u professjonisti oħra biex tfassal dak li hu tajjeb għall-priġunieri.

QRATI - KAŻIJIET LI ĠEW PRESKRITTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7199, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ma tinżammx statistika tant importanti fir-rigward ta' każijiet li jiġu preskritti?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab infurmat li l-kawżi fil-Qorti ta' Malta u Għawdex, kemm dawk tal-Qorti Kriminali u Tribunali Kriminali, u kemm dawk tal-Qrati Ċivili u Tribunali Ċivili, meta jiġu terminati jiddaħħlu fis-sistema bħala deċiżi, u r-Reġistraturi ma jidħlux fil-mertu dwar jekk kawża tkunx ġiet deċiża fuq punt ta' preskrizzjoni jew xi punt ieħor.

DJAR TAL-ANZJANI MMEXXIJA MILL-PRIVAT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi Djar tal-Anzjani mmexxija mill-privat li jixtiequ li l-Gvern jibda' jibgħat anzjani għandhom u l-Gvern mhux qed jilqa' t-talba tagħhom?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xiri ta' sodod mid-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità jsir skont l-eżerċizzji ta' ppjanar u l-fondi allokati.

Id-Dipartiment mhuwiex obbligat li jixtri kull sodda disponibbli fil-privat.

TRASPORT PUBBLIKU – SUSSIDJU MOGĦTI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu s-sussidju li ngħata lis-servizz tat-trasport pubbliku għal kull sena minn dawn: 2016, 2017 u 2018?

Kemm huma l-kilometri ta' vjaġġi għal kull sena: 2016, 2017 u 2018?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, rigward is-sussidju li tħallas għas-servizz tat-trasport pubbliku nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9412 f'Seduta 209.

Ninsab infurmat ukoll li l-ammont ta' kilometri ta' vjaġġi għas-snin 2016, 2017 u 2018 huma skont it-tabella segwenti:

GĦAWDEX – ĠBID TA' PRODUZZJONIJIET/FILMS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid xi produzzjonijiet/films hemm ippjanati li jinġibdu ġewwa Għawdex matul is-sena 2019, u kemm hu l-valur fi flus ta' dawn il-produzzjonijiet/films?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Kummissjoni Maltija għall-Films tinsab f'diskussjonijiet ma' producers indipendenti u studios barranin biex jagħżlu lil Malta u lil Għawdex għall-produzzjonijiet tagħhom matul din is-sena u fis-snin li ġejjin.

L-aħbar riċenti li se jingħata massimu ta' 40% cash rebate lill-produzzjonijiet li jiffilmjaw f'pajjiżna se tkun qed tgħin bil-kbir biex jiġu iżjed produzzjonijiet ta' kwalità lejn pajjiżna.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIRETTURI ĠENERALI, DIRETTURI U ASSISTENTI DIRETTURI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid fil-preżent kemm hemm Diretturi Ġenerali, Diretturi u Assistenti Diretturi fil-Ministeru għal Għawdex?

Tista' tgħid jekk fl-aħħar ġimgħat inħarġux calls biex jiżdiedu d-Diretturi Ġenerali, Diretturi jew Assistenti Diretturi?

Jekk iva, għaliex inħasset il-ħtieġa li jkomplu jiżdiedu?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent fil-Ministeru għal Għawdex hemm Direttur Ġenerali wieħed, ħames Diretturi, u 14-il Assistenti Diretturi.

Fl-aħħar ġimgħat reġgħu ħarġu sejħiet biex jimtlew il-pożizzjonijiet ta' żewġ Diretturi Ġenerali u seba' Diretturi, li wħud minnhom ser jiskadilhom il-kuntratt jew li ilhom vakanti għal xi żmien.

Is-sejħiet il-ġodda huma għal żewġ Diretturi, dak tal-Public Registry li kien qed jimtela minn Aġent Direttur, u dak tal-Cultural Heritage, fejn il-Ministeru ħass il-ħtieġa li l-Wirt Kulturali, fosthom iċ-Ċittadella, jistħoqlu Direttorat għalih ħalli jiġi mħares aħjar.

SPTAR ĠENERALI TA' GĦAWDEX – APPUNTAMENTI GĦAD-DIPARTIMENT TAL-OPHTHALMIC OUT-PATIENTS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid għaliex daż-żmien meta pazjent jiġi riferut minn tabib għad-Dipartiment tal-Ophthalmic Out-Patients fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, il-pazjent jingħata appuntament għal aktar minn erba' xhur wara, meta qabel tali appuntamenti kienu jingħataw biss għal ftit ġimgħat wara li kien isir ir-riferiment?

Jaf il-Ministru li dan qed iwassal għal inkonvenjenza kbira għall-pazjenti?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li kien hemm żieda fid-domanda għad-dipartiment imsemmi minnu, bħalissa fl-Isptar Ġenerali t'Għawdex għaddej il-proċess sabiex jiġi impjegat Konsulent addizzjonali għall-Oftalmoloġija.

XAGĦRA GĦAWDEX – PROĠETT TAL-GĦAR TA' CALYPSO

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru taġġorna lill-Kamra dwar il-proġett tal-Għar ta' Calypso ġewwa x-Xagħra, Għawdex, u tgħid jekk ix-xogħol ta' 3D scanning tas-sit u tal-għar tlestiex?

Tista' tgħid ukoll jekk sarux studji oħra, u x'kienu l-konklużjonijiet tagħhom u f'liema xahar tas-sena 2019 hu ppjanat li jibda x-xogħol infrastrutturali?

Interpellant li t-3D scanning tas-sit minn barra u tal-għar minn ġewwa tlesta.

Dan ta' l-aħħar għandu jerġa' jiġi ripetut minħabba li r-riżultati miksuba ma kinux dawk mistennija.

L-istudji l-oħra li hemm ippjanati mistennija jibdew meta jitlestew it-3D scanning.

Xogħlijiet ta' monitoraġġ fuq is-saff ta' tafal li hemm u kif dan jaffettwa l-moviment tal-blat irid isir fuq perjodu ta' erba' staġuni.

Ix-xogħlijiet ser jiġu ppjanati meta jkollna l-istudji lesti.

RABAT GĦAWDEX – ARKIVJI NAZZJONALI – UŻU TA' TOILET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-toilet li kien jintuża mill-istaff (ħaddiema) ġewwa l-bini tal-Arkivji Nazzjonali fir-Rabat, Għawdex, minn ftit ġranet ilu ma jistax jiġi wżat iktar mill-istaff (ħaddiema) maskili?

Min ħa din id-deċiżjoni u x'inhuma r-raġunijiet għalxiex ttieħdet din l-azzjoni?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol): Ninsab infurmat minn Malta Libraries li b'mod immedjat dan l-imsemmi toilet jintuża mill-istaff kollu ta' Malta Libraries, kif ukoll tal-Arkivji Nazzjonali.

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ – FTEHIM KOLLETTIV

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8499 u jgħid jekk l-uffiċjali tal-komunità għandhomx collective agreement in vigore?

Jekk iva, meta sar u meta jiskadi?

Jekk le, meta skada l-aħħar collective agreement u fiex wasal il-proċess għal collective agreement ġdid?

Jista' jgħid x'benefiċċji bħal allowances, eċċ. li dawn il-persuni kienu jieħdu meta kienu gwardjani lokali u issa ma għadhomx jieħdu meta saru Uffiċjali tal-Komunità, u r-raġuni għaliex ma baqgħux jeħduhom?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-ftehim kollettiv kien sar mal-kumpanija G4S u kien validu sa Marzu 2016, fejn ġie estiż f'Settembru 2016.

Dan il-ftehim għadu in vigore sal-ġurnata tal-lum, anke fid-dawl tat-Transfer of Business li għadu kemm seħħ.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet fuq collective agreement ġdid, u wieħed jawgura li t-trattattivi jintemmu bla dewmien.

Naturalment, f'dan il-perjodu sakemm jintemmu t-trattattivi ma tnaqqas xejn minn dak li l-uffiċjali tal-komunità kellhom fil-collective agreement.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – SPIŻA FUQ SERVIZZ TA' MOBILE PHONE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 7680, 8148, 8797 u 9082 u jgħid xahar b'xahar mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari kemm kienet l-ispiża għas-servizz ta' mobile telephone li jintuża minnu stess bħala Ministru u li jitħallas mill-Gvern?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

INFIQ FUQ IL-PUBBLIKAZZJONI MOVING FORWARD - GOVERNMENT OF MALTA MAGAZINE

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9091, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u

/jew talba għal ħlas dwar in-nefqa għall-pubblikazzjoni bl-isem "Moving forward - Government of Malta Magazine" ippubblikat fi Frar 2019 mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher hawn taħt:

POSTIJIET IDDIKJARATI BĦALA ĦABS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid liema postijiet jew binjiet jew partijiet minnhom ġew iddikjarati minnu bħala ħabs mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-data ta' meta l-ordnijiet mogħtija minnu dwar postijiet jew binjiet dikjarati bħala ħabs ġew ippubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jiena infurmat li l-ebda post jew bini ma ġie ddikjarat bħala ħabs mis-sena 2013 sal-ġurnata tal-lum.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – BORD TA' MONITORAĠĠ

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-membri tal-Bord ta' Monitoraġġ tal-Faċilità Korrettiva ta' Kordin mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jagħti d-data tal-ħatra ta' kull wieħed mill-membri, u jindika wkoll jekk għadhomx iservu bħala membri?

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9497, jista' l-Ministru jindika jekk dawn il-figuri humiex għall-perjodu li fih ġiet imwieġba l-mistoqsija (3/4/2019)?

Jista' jgħid ukoll kemm kien hemm tfal taħt foster care u taħt residential care fl-2018?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta ser tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9497, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal taħt voluntary care?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

GĦASES – RINOVAZZJONI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 9634, jista' l-Ministru jgħid meta, fit-18 ta' Marzu 2019 fil-Parlament, l-istess Minsitru rrefera għal "rinovazzjoni fl-għases" kienx qed jirreferi għall-għases imsemmija fit-tweġiba 9634?

Jista' jgħid x'tip ta' rinovazzjoni qed issir?

Jista' jgħid jekk dan ix-xogħol ta' rinovazzjoni huwiex biex dawn l-ispazji jsiru skont il-Konvenzjoni ta' Istanbul?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li "rinovazzjoni fl-għases" mhix relatata ma' dawk l-għases imsemmija fit-tweġiba 9634.

Ir-rinovazzjoni tal-Għases tikkonsisti f'xogħol meħtieġ minn żmien għal żmien minħabba diversi fatturi, fosthom dawk ta' manutenzjoni u/jew titjib ġenerali fil-binjiet, kif ukoll fl-ambjent tal-lok.

KORP TAL-PULIZIJA - MEMBRI MĦARRĠA FUQ KAŻIJIET TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri tal-Korp tal-Pulizija li tħarrġu fuq il-Vjolenza Domestika, kif speċifikat fil-Konvenzjoni ta' Istanbul?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-ammont ta' membri tal-Korp tal-Pulizija li tħarrġu fuq il-Vjolenza Domestika kif speċifikat fil-Konvenzjoni ta' Istanbul matul taħriġ divers li ngħata lilhom mis-sena 2017, kien kif jidher fit-tabella t'hawn taħt:

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - SAFAR

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 8772, 8895, 9106, 9311 u 9633, u ċjoè: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8566, jista' l-Ministru jagħti rendikont tas-safar għall-perjodu mill-2013 sal-2017, kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

Jista' jgħid ukoll x'inhi r-raġuni li l-istess Ministru ilu fil-fatt kważi ħames snin biex jirrispondi din il-mistoqsija, li fil-fatt saret għall-ewwel darba fit-12-il Leġiżlatura fit-2 ta' Ottubru 2014?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif qed jinġabar.