DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Il-Ħamis, 1 ta' Novembru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 154, li saret fl-1 ta' Novembru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrispondenza li s-Sedja rċeviet mingħand l-Ombudsman datata 1 ta' Novembru 2018 dwar il-każ tas-Sinjura Maria Zammit b'referenza għall-proċess ta' selezzjoni għall-kariga ta' Senior Principal fis-Servizz Pubbliku; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni parlamentari magħmula mill-Onor.

TWEĠIBIET ORALI

PJAZZA TA' RAĦAL ĠDID – STUDJI DWAR IL-KWALITÀ TAL-ARJA

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar sentejn u nofs sarux studji dwar il-kwalità tal-arja madwar il-pjazza ta' Raħal Ġdid kemm ilu għaddej ix-xogħol fil-pjazza msemmija?

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Suq tal-Proprjetà) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jistaqsi għall-informazzjoni meħtieġa lill-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima.

MIP – DIRECT ORDER MOGĦTIJA LIL MIN ĠIE SKWALIFIKAT MIT-TENDER PUBBLIKU MID-DIPARTIMENT TAL-KUNTRATTI

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabilx li l-Malta Industrial Parks (MIP) (kif ġie rrapportat fit-Times of Malta tas-Sibt 24 ta' Frar 2018) tagħti direct order lil min ġie skwalifikat mit-tender pubbliku mid-Dipartiment tal-Kuntratti?

Jaqbel li b'dawn id-deċiżjonijiet arbitrarji nġieb fix-xejn il-proċess ta' tender pubbliku?

Jista' jgħid jekk hu kienx informat mill-MIP qabel ma taw dan id-direct order imsemmi fl-artikolu msemmi?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Ninforma lill-Onor Interpellant li wara l-konklużjoni tal-evalwazzjoni tal-offerta CT2226/2016, il-Kumitat Ġenerali tal-Kuntratti aċċetta r-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tal-Evalwazzjoni ta' Malta Industrial Parks Ltd biex jikkanċella l-offerta fuq il-bażi li ma kienx hemm offerti siewja kwalitattivament jew finanzjarjament riċevuti.

Id-deċiżjoni ġejja mill-fatt li l-Bid Bond sottomess minn Med Design Associates Ltd kien indirizzat lil Malta Industrial Parks Ltd minflok lid-Direttur Ġenerali u b'hekk wettaq l-offerta amministrattivament mhux konformi.

Fid-dawl tal-iskadenzi stretti ħafna tal-proġett u minħabba li l-offerta ta' Med Design Associates Ltd kienet issodisfat l-aspetti l-oħra kollha tal-ħteġijiet tekniċi tal-offerta msemmija, Malta Industrial Parks Ltd ipproċediet biex titlob approvazzjoni biex tagħti l-offerta lil Med Design Associates Ltd billi taddotta proċedura negozjata skont ir-Regolament 154 (1) (a) ta' LN352/2016 peress li l-ammont involut qabeż il-limitu stabbilit għall-ordnijiet diretti.

It-talba ġiet approvata mis-Segretarju Permanenti u aktar tard ġiet approvata mill-Kumitat Ġenerali tal-Kuntratti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra x'miżuri qed jittieħdu mill-Gvern biex titnaqqas il-burokrazija fejn jidħlu n-negozji?

CHRIS CARDONA: L-ewwel irrid ngħid li mill-bidu nett tal-leġiżlatura preċedenti aħna introduċejna lill-Kummissarju għas-Simplifikazzjoni u Tnaqqis tal-Burokrazija li kellu l-commitment li jnaqqas il-burokrazija b'25%.

Apparti minn hekk, waqt li kienet għaddejja din il-ħidma, li qabel kienet qed tiġi chaired mis-Segretarju Parlamentari Anthony Agius Decelis u llum qed tiġi chaired mill-Onor.

Rosianne Cutajar, aħna ħadna diversi miżuri sabiex nassiguraw li s-small and medium-sized enterprises (SMEs) ma jkollhomx il-problemi li kien ikollhom qabel, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-kompożizzjoni tagħhom waqt l-operat fin-negozju kif ukoll fl-andament tagħhom.

Fost il-miżuri li ħadna, aħna ħadna miżuri diretti li għandhom x'jaqsmu mal-ħruġ tal-public procurement u mal-bidliet li kien hemm fir-regoli ta' kif jinħarġu t-tenders.

Pereżempju, biddilna ċerti regoli li kien hemm qabel biex ma jingħatawx tenders li jkunu kbar ħafna u li allura għalihom ma jkunx hemm l-eleġibilità tal-SMEs imma minflok it-tenders jibdew jinqasmu ħalli jkun hemm iżjed opportunità li diversi kumpaniji jikkonkorru għalihom.

Daħħalna anke regoli sabiex ċerti bid bonds tal-banek ma jibqgħux bżonn għax meta inti jkollok negozju żgħir u tintalab tagħmel garanzija kbira, awtomatikament inti ma tibqax eliġibbli biex tikkonkorri għal dak it-tender.

Bdejna naraw ukoll li f'ċerti ċirkostanzi ma jagħmilx sens li inti jkollok esperjenza ta' ħames snin fis-settur li tkun qed tagħmel bidding għalih.

Jekk inti tikkonkorri għal tender li jitlob l-expertise nifhimha li jrid ikollok esperjenza ta' ħames snin, imma pereżempju, biex inti timporta minn barra l-lapsijiet u l-gomom għad-Dipartiment tal-Edukazzjoni, m'hemmx għalfejn ikollok l-istess esperjenza li għandek bżonn biex inti titfa' tender għal xi tip ta' settur li huwa knowledge-based.

Għalhekk aħna bdejna nneħħu l-esiġenza li jrid ikollok dik l-esperjenza biex b'hekk nagħtu possibilità lil kulħadd.

Barra minn hekk Business First ġie ristrutturat totalment.

Fil-fatt ilbieraħ kelli l-possibilità li nippreżenta l-istatistika tal-Business First fejn ġie magħruf li mhux biss kien hemm 10,000 persuna li marru fil-Business First fiżikament imma ntbagħtu eluf ta' emails, saru eluf ta' telefonati u ngħata taħriġ lil diversi intraprendituri għax meta inti għandek negozju jew fabbrika li qed topera u jkollha focal point, hi se tirrikorri għal dak il-focal point għax tkun taf li b'dak il-mod se tinqeda għal dawk is-servizzi governattivi kollha li tkun teħtieġ.

Madanakollu, Sur President, aħna m'aħniex se nieqfu hawnhekk għax baqgħalna triq twila biex inkomplu nissimplifikaw l-amministrazzjoni f'dan il-pajjiż.

Huwa fatt li l-burokrazija tmur kontra l-interess tan-negozju u għalhekk aħna bħala Gvern għandna nikkommettu ruħna li nibqgħu naraw li nissimplifikaw l-amministrazzjoni biex b'hekk inkomplu naġevolaw lin-negozju.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, waħda mill-aktar skemi li kienet popolari man-negozjanti matul dawn l-aħħar snin kienet dik tal-Micro Invest, skema li ġiet aġġornata.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħidilna x'tibdil sar f'din l-iskema u x'inhuma l-pjani tal-Gvern għas-sena li ġejja f'dan ir-rigward?

CHRIS CARDONA: Kif qal tajjeb l-Onor.

Clayton Bartolo, matul it-12-il xahar li għaddew l-iskema tal-Micro Invest ġiet imsaħħa billi ġiet emendata fis-sens li issa l-valur tal-assistenza massima li qegħdin nagħtu lin-negozju stabbilit f'Malta żdied minn €30,000 għal €50,000.

Inżid ngħid ukoll li issa permezz tal-istess skema, l-għajnuna massima li jistgħu jingħataw in-negozji f'Għawdex żdiedet għal €70,000 u mhux bħal fil-każ tan-negozji f'Malta, jiġifieri għal €50,000.

Nixtieq nirrimarka wkoll li filwaqt li qabel din l-iskema kienet tapplika għal dawk in-negozji li jimpjegaw 30 ħaddiem full-time equivalent, illum din l-iskema ġiet estiża wkoll biex għal dawk in-negozji li jkollhom mhux aktar minn 50 ħaddiem full-time equivalent.

Għaldaqstant mill-bidu tas-sena 2018 sa nofs Settembru rajna li l-Malta Enterprise diġà ħarġet aktar minn €17-il miljun bħala kreditu ta' taxxa taħt l-iskema Micro Invest, li €3 miljun minnhom kienu approvati għal talbiet li jew saru minn Għawdxin jew inkella minn intrapriżi f'Għawdex.

Grazzi għat-tibdil li sar f'din l-iskema mhux biss żdied l-ammont ta' assistenza li tista' tingħata imma anke l-faxex ta' negozji li huma eliġibbli għal tali skema li llum jammontaw għal madwar 1,700 negozju.

Sur President, ikun tajjeb li wieħed jgħid ukoll li matul l-aħħar xahrejn tal-2018 qegħdin nipproċessaw through l-Malta Enterprise u bl-għajnuna li qed tagħti l-Business First is-somma ta' €12-il miljun oħra taħt l-iskema Micro Invest u aktar minn 700 negozju qegħdin jistennew li matul ix-xahrejn li ġejjin tiġi approvata l-eleġibiltà tagħhom f'din l-iskema.

Hawn irrid infakkar li filwaqt li matul is-sena 2017 kien hemm madwar 1,600 applikant għall-iskema Micro Invest, matul l-2018 kien hemm aktar minn 2,500 applikant għall-istess skema, li hija żieda sostanzjali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk il-Gvern għandux f'moħħu xi pjan biex is-sostenibilità tan-negozji fis-settur privat tkompli tiżdied?

CHRIS CARDONA: Naħseb li s-sostenibilità tan-negozji fis-settur privat hija sfida kbira, u sfida bħal din teħtieġ l-għajnuna ta' kulħadd.

Kif żgur li tafu, illum il-konċett tas-sostenibilità jmur lil hinn mill-ħarsien tal-ambjent għax jinkorpora wkoll l-aspetti soċjali u ekonomiċi.

Ħafna drabi dak li jkun ikollu l-perċezzjoni li sabiex aħna nkunu aktar konxji tal-ambjent li ngħixu fih irridu nonfqu ħafna flus iżda dan mhux neċessarjament huwa l-każ.

Pereżempju, din il-bidla radikali fl-operat tal-intrapriżi kapaċi tiftaħ ukoll opportunitajiet ġodda għal aktar investiment.

Ta' spiss nitkellmu u niltaqgħu ma' kumpaniji differenti, b'mod partikolari fl-industrija tat-turiżmu - naħseb li llum il-kollega tiegħi l-Ministru Konrad Mizzi se jitkellem dwar dan l-aspett ukoll - u dawn ġieli jgħidulna li permezz tal-investiment li jkunu għamlu f'makkinarju żgħir u effiċjenti jirnexxielhom jiffrankaw persentaġġi għolja ħafna mir-recurrent expenditure tagħhom, liema spejjeż ilaħħqu l-20%, il-25% u t-30%.

Dan flimkien mal-fatt li llum dawn il-kumpaniji qed jiffrankaw aktar flus fuq l-utilitajiet, jiġifieri fuq il-ħlas tad-dawl u l-ilma, u allura ħafna minnhom qed jerġgħu jinvestu l-flus li jkunu ffrankaw jew fl-espansjoni tal-kumpanija tagħhom jew inkella fi proġetti ġodda ta' riċerka, innovazzjoni u żvilupp.

Aħna, bħala Gvern, se nkomplu naħdmu biex noħolqu ekosistema li fiha l-intrapriżi jibqgħu jkunu sostenibbli, jibqgħu jikbru u jibqgħu jimirħu.

Ftit xhur ilu jien u l-Ministru Joe Mizzi, li bħalissa jinsab preżenti hawnhekk, ħabbarna skema li permezz tagħha l-Gvern se jgħin lin-negozji jaddottaw mudelli sostennibbli f'dak li għandu x'jaqsam mal-kontribut soċjali biex b'hekk jinħoloq bilanċ bejn is-sostenibbiltà li taqa' taħt il-Ministeru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma u l-kontribut soċjali li dawn in-negozji jistgħu jagħtu.

Ta' min jgħid ukoll li b'kollaborazzjoni bejn il-Malta Enterprise u l-Aġenzija tal-Enerġija u l-Ilma se nkunu qegħdin noffru għajnuna finanzjarja permezz ta' tax credits lil dawk in-negozji li jħaddnu l-prinċipji tal-enerġija sostenibbli.

Din l-iskema hija mmirata b'mod partikolari għal dawk l-industriji li jużaw l-enerġija fuq skala kbira, jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq dawk il-kumpaniji li jaħlu ħafna dawl u ilma, li ħafna minnhom ikunu kumpaniji tal-manifattura li jew jagħmlu moulding, jew engineering jew inkella jkollhom xi tip ta' makkinarju li jinvolvi ħafna dawl u ilma.

B'hekk issa dawn l-industriji, flimkien ma' industriji ġodda bħal dawk li għandhom x'jaqsmu ma' data storage, telekomunikazzjoni jew lukandi, se jkunu f'pożizzjoni li jagħrfu li jkun jaqblilhom jekk jibdlu l-prattiċi tradizzjonali tagħhom.

Huwa b'hekk li tista' tiżdied is-sostenibilità ekonomika, soċjali u ambjentali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, dan l-aħħar f'rapport li deher fuq ġurnal lokali ntqal li matul l-ewwel nofs ta' din is-sena l-ekonomija kibret tliet darbiet aktar milli milli kibret fl-ewwel nofs tal-2012, li kienet l-aħħar sena sħiħa ta' Gvern Nazzjonalista preċedenti.

Jista' l-Ministru jgħid jekk dan huwiex rifless mill-infiq tal-konsumatur, u jekk iva, jekk din it-trend hijiex se tkompli matul iż-żmien li ġej?

CHRIS CARDONA: Il-forecast li għandu l-Gvern huwa ċar u huwa sostnut minn rapporti li jinħarġu b'mod regolari mill-aġenziji tal-kreditu internazzjonali, mill-Kummissjoni Ewropea u anke minn istituzzjonijiet internazzjonali bħalma huwa l-IMF (International Monetary Fund).

Il-forecast huwa wieħed pożittiv għax juri li l-ekonomija se tibqa' tikber b'rata sostenibbli li tagħmel sens għall-investiment li qed isir fil-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam mal-investiment barrani dirett.

Iż-żewġ atturi prinċipali li qed jikkontribwixxu għal dan it-tkabbir ekonomiku huma l-bilanċ bejn l-investiment li jkun ġej minn barra u l-investiment ġdid li jkunu qed jagħmlu l-intrapriżi lokali biex ikabbru l-operat tagħhom b'investiment ġdid, kif ukoll il-konsum lokali jiġifieri l-konsum domestiku.

Fil-fatt jien nissorprendi ruħi meta nisma' lill-kelliema tal-Oppożizzjoni jgħidu li l-ekonomija qiegħda tikber għax qiegħda tikber il-popolazzjoni tal-pajjiż.

Din hija teorija ekonomika fażulla u bla sens tant li jmeruha pajjiżi li għalkemm kibru ħafna f'dik li hija popolazzjoni, ma kibrux f'termini ekonomiċi.

Sur President, il-labour market ta' pajjiżna huwa wieħed b'saħħtu għax għandna workforce li jitgħallem u jaddatta ruħu filwaqt li għandna negozjanti li jaħdmu u li huma lesti biex jidħlu għar-riskju, però mbagħad min-naħa l-oħra għandna Gvern li jismagħhom, li jara x'inhuma l-ħtiġijiet tan-negozjanti u tal-SMEs, li huwa flessibbli f'dak li għandu x'jaqsam mal-leġiżlazzjoni u li jantiċipa l-kompetizzjoni li tkun ġejja minn barra.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-bejjiegħa tal-Monti li kienu jarmaw fil-Pjazza tat-Tokk tar-Rabat, Għawdex, humiex se jingħatalhom kumpens biex jirtiraw il-permess?

Nafu li fil-passat ingħata kumpens lill-bejjiegħa tal-Monti tal-Belt.

Jekk il-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija tiegħi fl-affermattiv, jista' jgħid ukoll kemm hu dan il-kumpens u meta se jingħata?

CHRIS CARDONA: Sur President, jien inwieġeb għall-mistoqsija tal-Onor.

David Stellini billi ngħid li l-Gvern ma jeskludix li jagħti kumpens raġunevoli lill-bejjiegħa tal-Monti li kienu jarmaw fil-Pjazza tat-Tokk tar-Rabat jekk huma jkunu jridu jroddu lura l-liċenzja tagħhom.

Fil-fatt id-diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa mal-Ministru Justyne Caruana jindikaw li hemm diversi possibilitajiet ta' kompromess f'dan is-sens.

Stellini, il-possibilità li dan il-Monti jiġi rilokat f'post ieħor li ġie identifikat u li skont parir li ngħatajna, huwa post ċentrali daqs dak tal-Pjazza tat-Tokk ma tantx intlaqgħet tajjeb mill-bejjiegħa tal-Monti u jidher li dawn mhumiex kuntenti.

Hemm ukoll il-possibilità li ninnegozjaw kumpens kif għamilna mal-bejjiegħa tal-Monti tal-Belt, però dan il-kumpens irid jinħadem fuq ċerti kriterji ġustifikati.

Fl-aħħar nett teżisti anke l-possibilità li nibqgħu ninnegozjaw biex forsi nċekknu dan il-Monti b'tali mod u manjiera li l-operaturi li jkunu jridu jibqgħu joperaw jikkonsidraw post ieħor.

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux inkjesti ta' qualsiasi xorta wara nirien li ħakmu lill-Impjant ta' Sant'Antnin f'aktar minn okkażjoni waħda wara l-2013?

Jekk iva, min għamel tali inkjesta u x'kien ir-riżultat?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta tal-mistoqsijiet parlamentari numri 988 u 3415.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, wara li lbieraħ inbdiet l-iskema l-ġdida tal-ġbir tal-iskart madwar il-pajjiż kollu, is-CEO tal-Wasteserv ġie kkwotat jgħid li nġabru 'l fuq minn 90 tunnellata ta' skart organiku.

Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk huwiex kuntent bl-andament ta' din l-iskema fl-ewwel ġurnata tagħha u x'qed jistenna li jsir aktar matul iż-żmien li ġej?

JOSÈ HERRERA: Fil-fatt iva, ninnota b'sodisfazzjon li matul l-ewwel ġurnata li aħna bdejna nwettqu r-riforma l-ġdida fil-ġbir tal-iskart organiku ġbarna 'l fuq minn 100 tunnellata skart organiku minn Malta u Għawdex kollu.

Għalija dan kien suċċess għax qabel biż-żewġ proġetti piloti li saru; wieħed għal Għawdex kollu u l-ieħor għal ċerti partijiet minn Malta, l-ammont ta' skart organiku li kien jinġabar kien ta' 22 tunnellata.

Għalhekk meta nqis li din ir-riforma għadha fil-bidu nett tagħha, jien inħossni kuntent u sodisfatt.

Jien m'iniex xi bniedem prużuntuż u għedt mill-bidu nett li din ir-riforma se jkollha t-teething trouble tagħha, kif għedt ukoll li b'din ir-riforma trid issir anke bidla fil-mentalità tan-nies, xi ħaġa li ma sseħħx b'mod awtomatiku imma tieħu ż-żmien tagħha.

Il-Maltin mhumiex robots imma għandhom id-drawwiet u l-konswetudnijiet tagħhom u allura din hija xi ħaġa li trid tindara.

Jien inkarigajt lill-Wasteserv biex jintbagħtu ħafna impjegati tal-Wasteserv iduru fl-ibliet u l-irħula tagħna biex jagħmlu monitoring ta' dak li qed jiġri.

Bħalissa li qed jagħmlu dawn l-impjegati huwa li meta jaraw xi borża sewda fil-ġurnata li l-borża s-sewda ma tinġabarx, iwaħħlu sticker biex jiġbdu l-attenzjoni lil min ikun ħareġ il-borża s-sewda li dakinhar il-borża s-sewda ma tinġabarx, jew inkella, jekk jaraw lil xi ħadd joħroġ il-borża s-sewda fil-ġranet li l-borża s-sewda ma tinġabarx jieqfu jispjegawlu f'liema ġranet din għandha tinħareġ.

Kif ġieli għedt, għalissa m'iniex se ninforza l-liġi, fis-sens li m'iniex se nagħti penalitajiet, għax irrid nagħti żmien biżżejjed sakemm is-sistema tindara, imma naturalment meta din is-sistema tkun ilha li nbdiet diversi ġimgħat u forsi anke xhur, imbagħad jibdew jingħataw il-multi għall-abbużi li jsiru.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-kollega tiegħi l-Onor.

Jason Azzopardi u lill-Oppożizzjoni għax bis-saħħa tal-għagħa li għamlu fuq din ir-riforma, aktar nies segwew dan is-suġġett, jiġifieri kull ħaġa fiha t-tajjeb u l-ħażin tagħha!

Kif qed naraw, anke l-kritika hija tajba għax f'dan il-każ il-kritika tal-Oppożizzjoni serviet ta' ġid għax attirat l-attenzjoni tal-poplu inġenerali li forsi qabel ma kienx jagħti kas kif se jiddisponi l-iskart tiegħu filwaqt li issa qed jagħti kas.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Napprezza ħafna l-aħħar kumment li għamel il-Ministru, u għalhekk aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni kburin li tajna dan il-kontribut u se nkomplu nikkontribwixxu f'dan il-qasam għax l-ambjent huwa verament għal qalbna filwaqt li nisperaw li din l-iskema jkollha s-suċċess li jistħoqqilha.

Ftit aktar qabel il-Ministru semma li filwaqt li meta kien qed isir il-proġett pilota tal-ġbir tal-iskart organiku nġabru 22 tunnellata, minn meta din ir-riforma ġiet estiża għall-pajjiż kollu nġabru 100 tunnellata ta' skart organiku.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhu t-target li jrid jintlaħaq biex fl-aħħar inkunu nistgħu ngħidu li qed jinġabar kemm suppost skart organiku?

JOSÈ HERRERA: L-ewwel nett irrid ngħid li din hija mistoqsija pertinenti ħafna, tagħmel sens u hija loġika għax biex inti tgħid li tkun kuntent b'ammont, trid tikkompara dan mal-aspirazzjonijiet tiegħek.

Kif nafu għad hemm ammont sostanzjali ta' skart li għadu mhuwiex qed jiġi separat u naturalment wieħed jiltaqa' ma' diffikultajiet kbar biex jikkonverti skart li ma jkunx separat f'fertilizzant ħalli jkun jista' jagħmel użu minnu.

Ma nafx il-persentaġġ u l-ammont eżatt tat-target tagħna x'inhu però żgur li jrid ikun xi 50% jew 60% aktar minn dak li qed niġbru bħalissa.

Jekk l-Onor.

Interpellant tagħmilli din il-mistoqsija bil-miktub, jien ma nsibx diffikultà li nagħti d-dettalji kollha.

Nixtieq li dan it-target jintlaħaq sa sena, u dan billi kull xahar nirreġistra titjib sakemm inkun nista' mmexxi l-makkinarju kompletament mingħajr ma nżid materjal li jkun imħallat u allura s-sistema tibda taħdem 100%.

L-idea tagħna hi li at the end of the day il-borża s-sewda ma timteliex għax issa jekk inti se tneħħi minnha l-iskart organiku, il-plastik, il-ħadid u l-ħġieġ, allura l-ammont ta' skart li jispiċċa jintrema fil-borża s-sewda se jiċkien.

Nittamaw li l-iskart li jintrema fil-borża s-sewda jibqa' jiċkien sakemm jibda jammonta għal 35% biss tal-iskart kollu biex imbagħad meta jkollna l-inċineratur, li jesa biss sa massimu ta' 120,000 tunnellata, jiġifieri sa 35% tal-ammont ta' iskart li jiġġenera pajjiżna, ma jkollniex bżonn aktar landfill space.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, nixtieq nirreferi lill-Ministru għar-risposta ta' Mistoqsija Parlamentari Nru 3415 fejn huwa qal li l-inċident għadu soġġett għal inkjesta maġisterjali.

Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li din ir-risposta ngħatat fit-12 ta' Jannar.

Jiġifieri jekk saret din l-inkjesta, sal-lum għad m'hemm l-ebda riżultati?

JOSÈ HERRERA: Sfortunatament - u din hija esperjenza qarsa ta' wħud mill-avukati - xi kultant filwaqt li l-inkjesti li jiġu quddiem ċerti ġudikanti jiġu konklużi fi żmien spedit, inkjesti oħra jibqgħu jkarkru għal żmien twil.

Pereżempju, sfortunatament quddiem maġistrat partikolari - u hawnhekk m'iniex se nsemmi ismijiet għax m'għandix aptit noħloq polemiċi! - hemm inkjesti li ilhom għaddejjin 'il fuq minn 15-il sena.

Fi ftit kliem, sfortunatament hemm inkjesti li jaqgħu fil-bir tas-skieken, allavolja suppost li meta maġistrat ma jagħlaqx inkjesta fit-terminu stabbilit ikun irid jagħti ġustifikazzjoni għad-dewmien tiegħu lill-Avukat Ġenerali.

Il-liġi hekk tgħid, però fil-prassi dik il-proċedura ma tiġi aderita qatt.

Jien ġieli pprovajt nattira l-attenzjoni tal-maġistrat jien stess li jeżisti dak l-artiklu u li allura jista' jkollok ċerti diffikultajiet, bħal meta pereżempju insurance company, ġustament, tgħidlek li qabel ma tħallas trid tara l-konklużjonijiet tal-inkjesta partikolari.

Klijent li jdum jistenna sena, sentejn jew tliet snin se jiġi għandek irrabbjat.

Kif għedt diġà, jien ġieli anke għamilt rikors biex nattira l-attenzjoni tal-ġudikant għal dak l-artiklu partikolari, imma sfortunatament il-prassi hi li dak l-artiklu jiġi njorat, u għalhekk ma tkunx idea ħażina jekk kemm-il darba l-kollega tiegħi, il-Ministru Owen Bonnici, jasserixxi dik il-klawsola partikolari.

Aħna, bħala Ministri, m'għandniex kontroll fuq il-ġudikatura, u allaħares ikollna għax kif tapprezza inti, Sur President, il-ġudikatura hija waħda mit-tliet organi tal-Istat li hija waħda awtonoma filwaqt li l-imħallfin u l-maġistrati mhumiex kapijiet ta' xi dipartiment.

Sur President, nixtieq nieħu l-okkażjoni li ngħid ukoll li ġaladarba hemm għaddejja inkjesta bil-maġistrat fuq il-każ li semma l-Onor.

Interpellant, jien deherli li ma kellhiex għalfejn issir inkjesta ministerjali wkoll.

Ara fil-każ l-ieħor ta' ħruq l-istorja kienet the other way round għax jien xtaqt li ssir inkjesta bil-maġistrat.

Fil-fatt tlabt lill-Avukat Ġenerali biex jintervjeni ħalli l-maġistrat tagħmel inkjesta.

Però l-maġistrat min-naħa tagħha ma riditx tagħmel inkjesta u allura f'dan il-każ għamilt inkjesta ministerjali.

L-ISPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Chris Cardona.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS CARDONA: Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi r-remunerazzjoni u benefiċċji ta' konsulent mal-Energy and Projects fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7376;

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet għal restawr li saru mill-kunsilli lokali matul l-2017, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7552; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar baned u każini f'Għawdex li bbenefikaw minn għajnuna finanzjarja mogħtija mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6989.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

IL-ĦAMES JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jkun ta' tliet sigħat li jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru għat-Turiżmu jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi:

VOT 25 – MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €110,164,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 – Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT X – MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €28,160,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot X – Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ARRIGO: Sur President, kif inhi l-konswetudni se nipproponi din l-emenda:

VOT 25 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Ħassar iċ-ċifra "€50,055" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€50,052".

Sinjura President, hawnhekk qed nipproponi li ċ-ċifra tonqos bi €3, li kważi hija ż-żieda li ħadna għall-għoli tal-ħajja, anzi ż-żieda li ħadna għall-għoli tal-ħajja kienet preċiżament ta' €2.33.

Forsi wasal iż-żmien li din inbiddluha u almenu t-tnaqqis ikun ekwivalenti għal dik ta' xi persons of trust għax iċ-ċifra ta' €2.33 għall-għoli tal-ħajja hija redikola!

L-ewwel nett nibda biex ngħid li s-settur tat-turiżmu qiegħed jikber, u aħna l-Membri tal-Oppożizzjoni nieħdu gost b'dan.

Madanakollu hawn nixtieq nagħmel punt tekniku u niġbed l-attenzjoni li mhux kull min jiġi f'pajjiżna jmur f'lukanda tant li r-ratio ta' min joqgħod f'lukanda u ta' min ma joqgħodx f'lukanda waqt li jkun f'pajjiżna fl-2016 kien ta' 70:30, fl-2017 kien ta' 60:40 u din is-sena huwa ta' 50:50.

Għalhekk huwa tajjeb li nagħmlu din id-distinzjoni meta nkunu qed nitkellmu fuq it-turisti li jiġu f'pajjiżna.

Hija xi ħaġa sabiħa li 50% ta' dawk li jiġu f'pajjiżna jmorru f'akkomodazzjonijiet li nsibuhom imxerrda ma' pajjiżna kollu għax b'hekk ikun qed isir investiment f'kull lokal, imma sfortunatament dawn l-akkomodazzjonijiet mhumiex graded u ħafna minnhom lanqas biss għandhom liċenzja.

Issa jien naf li din is-sitwazzjoni ma nsibuhiex biss f'Malta, biex niftehmu, għax dan huwa fenomenu li qed jikber, speċjalment fl-airbnb, imma jien jidhirli li sentejn ilu konna għedna li l-akkomodazzjonijiet li jservu għal dan il-għan f'pajjiżna se jibdew jiġu graded, u għalhekk ikun tajjeb jekk niġu informati jekk sarx xi ħaġa f'dan ir-rigward.

Żgur li ma nistgħux ngħidu li llum hemm shortage of staff f'xi ministeru, u allura persważ li nistgħu naraw fejn qed imorru l-500,000 arrival li qed jaslu f'pajjiżna, anke għal raġunijiet ta' ppjanar.

Pereżempju, l-ajruplani għandhom ċerti rotot li qed jiġu sostnuti b'nies li jiġu f'pajjiżna biex jaħdmu f'setturi differenti u hemm flights li qed ikunu kważi kollha mimlijin b'ħaddiema li jaħdmu f'Malta.

Fil-fatt huwa stmat li nies reġistrati għax-xogħol u oħrajn li mhumiex reġistrati għax-xogħol, bil-familji tagħhom, għandna madwar 40,000.

Imbagħad in-numru ta' turisti li jmorru fil-lukandi huwa ta' madwar 1.33 miljun.

Fl-aħħar mill-aħħar kollox jgħodd imma huwa importanti li nimxu ma' kulħadd l-istess għax bħalma l-lukandi u proprjetajiet oħra jeħtieġu li jġibu l-liċenzji, li jkollhom ċerti standards, li jingħataw grading u li jissodisfaw ċerti requirements, l-istess ħaġa għandha ssir għal kull proprjetà li qed topera f'dan is-settur.

Allaħares isir xi inċident f'xi post li m'għandux liċenzja għax nibdew naqgħu bħal mazz karti, hekk kif ġralna bl-open-top double-decker, li ma smajna xejn iżjed dwaru.

Għalhekk ikun tajjeb jekk il-Ministru jispjegalna jekk sarx xi ħaġa f'dan ir-rigward, bħal pereżempju jekk hemmx xi dipartiment tal-gvern li forsi qed jikkontempla li joħroġ xi kumpensi hu.

Ilbieraħ falliet ukoll kumpanija kbira.

M'hemmx għalfejn ngħidu li din ħalliet effett fuq ċerti aġenti u lukandi, u għalhekk nemmen li wasal iż-żmien li nibdew naħsbu fuq protection fund.

Aħna f'din il-Kamra konna diġà bdejna niddiskutu l-protection fund għall-outgoing, imma iżjed ma dan is-settur ikompli jikber aktar se jkollok nies li japprofittaw ruħhom.

Aħna dejjem ngħidu li x-xhur t'Ottubru u Novembru huma kritiċi għax dak li jkun irid jaħrab bil-cash register xi mkien, dak hu l-aħjar żmien meta jmur għax b'hekk ma jħallasx il-kontijiet ta' Lulju u t'Awwissu.

Kien hemm ukoll proposta dwar tourist police.

Fil-fatt dawn it-tourist police kienu diġà bdew joperaw, imma f'daqqa waħda twaqqfu għax kien hemm xi problemi fil-ħlas tal-overtime.

Biżżejjed ngħid li damu sitt xhur biex jitħallsu tal-overtime.

Sfortunatament aħna dejjem nitkellmu fuq il-miżuri li jkunu tħabbru fl-aħħar baġit li jkun sar, imma ma nsemmux il-miżuri li tħabbru f'baġits oħrajn u li ma baqgħux jiġu attwati.

Nixtieq nagħmel punt ukoll dwar dawk l-għases li għandhom l-aktar pressure, bħal ngħidu aħna l-għassa tal-Pulizija tal-Qawra, fejn għalkemm ikun hemm tliet pulizija ġo għassa, dawn xorta mhumiex biżżejjed meta tikkonsidra l-inċidenti li jseħħu f'dik il-lokalità.

Barra minn hekk ir-rondi u l-patrols ma jsirux għax il-pulizija li hemm jaħdmu f'dik l-għassa m'għandhomx aktar ħin x'jiddedikaw lin-nies.

Nittama li l-Ministru juża l-influwenza li għandu biex dawn l-affarijiet jiġu rranġati.

Sinjura President, kif persważ li smajna lkoll kemm aħna, issa l-ITS se tmur SmartCity.

Sfortunatament kien hemm nies li avviċinawni u qaluli li f'dan l-istitut la hemm għalliema biżżejjed, la hemm klassijiet biżżejjed u lanqas hemm kċejjen biżżejjed.

Saħansitra ċerti ommijiet qaluli li meta staqsew lit-tfal tagħhom li jattendu dan l-istitut kif kienet il-ġurnata tagħhom, qalulhom li marru tajjeb għax qagħdu l-ħin kollu l-airport jilagħbu u jieklu sakemm wasal il-ħin li jerġgħu jmorru lura lejn id-dar!

Ma nafx jekk dan huwiex minnu jew le, imma jekk huwa minnu nixtiequ li l-ITS ikun aktar ippreparat fil-mod kif jilqa' lill-istudenti.

Jidher ukoll li l-ammont ta' stipendji li kienu jingħataw lill-istudenti tal-ITS naqas, u allura jien nistaqsi jekk naqasx in-numru tal-istudenti li jattendu dan il-kulleġġ jew inkella l-istipendji ta' kull student.

Jien ngħid li ma jistax ikun li l-istipendji naqsu proprju fl-aqwa żmien!

Punt ieħor li nixtieq nagħmel dwar l-ITS huwa li dan il-kulleġġ ma jistax jagħmel korsijiet twal ħafna imma l-korsijiet għandhom ikunu eħfef u jispiċċaw aktar malajr milli qed jispiċċaw illum.

Illum l-industrija trid persuni Maltin jaħdmu magħha imma sfortunatament il-lukandi u r-ristoranti qed ikollhom jagħmlu x-xogħol tal-ITS għax dawn qed jispiċċaw ikollhom jiddedikaw il-ħin tagħhom biex jagħtu huma t-taħriġ kif ukoll il-first-hand experience lil dawk il-persuni li jixtiequ jaħdmu f'dan is-settur.

Qabel dawk il-persuni li kellhom an ITS certificate kienu jiġu ppreferuti, imma llum le, u r-raġuni hi d-dewmien.

Għalhekk nixtieq li l-Ministru jidħol f'din il-ħaġa wkoll biex forsi jirranġa s-sitwazzjoni.

Sinjura President, dawk il-ħaddiema li qegħdin fit-trade u li jafu jitkellmu b'ċerti lingwi huma importanti because they add value.

Fl-aħħar mill-aħħar aktar ma nżidu rotot ġodda lejn Malta, il-lingwi aktar isiru importanti.

Hawnhekk m'iniex qed nirreferi għal dawk il-ħaddiema li ġejjin mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea għax hemmhekk ma nsibux problemi minħabba li dawn m'għandhomx bżonn work permit biex jaħdmu, imma qed insibu problema kbira bid-dewmien biex joħorġu l-permessi għal dawk il-ħaddiema li mhumiex ġejjin mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, liema ħaddiema huma tant bżonjużi għal raġunijiet ta' lingwa minħabba t-tkabbir li kellna fit-turiżmu minn swieq differenti.

Għalhekk nirrepeti għal darba, darbtejn, tlieta li aħna qed nirrakkomandaw li dawk il-ħaddiema li ma jkunux ġejjin mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea jingħataw a temporary permit u mbagħad jekk jinstab li dawn ma jkunux in line mar-requirements stabbiliti, jitkeċċew.

Problema kbira oħra li qed isibu l-barranin li qed jiġu jaħdmu f'pajjiżna hija l-kera għax dawn jekk ma jorqdux erbgħa, sitta jew għaxra ġo appartament wieħed, ma jaffordjawx jikru xi appartament b'xi €800 fix-xahar.

Jekk għandek inflated rates, dawn qed iħallu konsegwenza fuq il-pagi, li mhux neċessarjament ikunu accounted for, u allura l-prezzijiet bilfors jitilgħu.

Illum il-prezzijiet f'Malta saru aktar għoljin, u sfortunatament ma tantx żidna l-valur tal-prodott, anzi naħseb li pjuttost naqqasnieh.

Sinjura President, smajt ħafna Membri Parlamentari min-naħa tal-Gvern jitkellmu dwar l-ambjent, l-indafa, it-traffiku u t-toroq, but we are still labelled as the dirtiest in Europe!

Naturalment dan mhuwiex xi achievement li aħna nieħdu gost bih, u allura nixtieq li l-Ministru jidħol ftit anke f'din il-kwestjoni.

Filwaqt li nafu li x-xogħol ta' kostruzzjoni jrid isir, fl-istess ħin huwa fatt li t-trakkijiet, it-trabijiet, l-istorbju u x-xogħlijiet li dan il-qasam jirrikjedi qed jagħmel ħsara lill-industriji tagħna.

Paġna 59 tal-Baġit tgħid li ntnefqet is-somma ta' €100,000 fuq il-bajja tal-Balluta.

Aħna naqblu li jsiru bajjiet ġodda u l-għan tagħna huwa li nikbru flimkien, imma naħseb li qabel ma sar dan il-proġett la sar studju fuq il-waterflows u lanqas fuq is-sea waves li jkun hemm f'dik iż-żona.

Ninsab persważ li l-Ministru jista' jagħmel affarijiet aħjar hemmhekk.

Ma nistax ma nirrimarkax anke fuq l-istat ħażin li jinsabu fih il-bankini, il-ħofor li hemm fit-toroq u l-ħaxix ħażin li tara meta tkun qed iddur l-areas turistiċi.

Almenu jekk il-prodott Malti m'għoliex ħlief għal-lukandi, ejjew innaddfu Malta, u anke hawn, żgur li l-Ministru jista' jagħmel aħjar.

Niġi issa għall-eco tax funding.

Fil-Baġit ta' xi sentejn jew tliet snin ilu kien ġie proġettat baġit ta' €6 miljun fi dħul mill-eco tax, imma naħseb li fir-realtà l-Gvern lanqas biss ġabar nofs dak li kien ipproġetta għax kulma ġabar kienu €2 miljun jew €2.5 miljun.

Issa tliet snin ilu ma kellniex in-numru ta' nies li għandna llum, jiġifieri suppost li llum il-Gvern qed jiġbor iżjed minn €6 miljun mill-eco tax.

Għalhekk jien nistaqsi: Fejn marru dawn il-flus?

Għax dawn huma flejjes kbar.

Hemm ħafna leakages?

U dawk il-flus li nġabru x'sar minnhom?

Minn fejn inġabru; mil-lukandi biss?

Inġabru jew ma nġabrux?

Nafu li kienu l-iskejjel stess li ħallsu għall-host families, u għalhekk suppost li ġbarna iżjed minn €6 miljun, imma fil-fatt ġbarna ħafna anqas.

Lill-Ministru preċedenti kont ngħidlu affarijiet li ma kienx jieħu gost bihom tant li kien jgħidli li qed ngħid iċ-"ċuċati", imma sfortunatament illum huwa stat ta' fatt li dak iż-żmien ma kontx qed ngħid iċ-ċuċati.

Jekk ma jkollniex prodott tajjeb, pajjiżi bħat-Turkija u l-Afrika ta' Fuq jistgħu jibdew jilħquna u jeħdulna x-xogħol, jiġifieri huwa importanti li l-prodott ikun tajjeb.

Dawn il-pajjiżi daħlu bi prezzijiet aggressivi ħafna fis-suq, u fil-fatt imn'Alla li l-Gvern żamm il-formula li kien fassal il-Ministru tal-Gvern Nazzjonalista preċedenti, l-Onor.

Din il-formula kienet damet ftit snin sakemm ġiet perfetta, imma llum ġiet perfetta u għalhekk nixtieq li l-Gvern ma jbiddel xejn minn dak li sar.

Sinjura President, it-toroq u t-traffiku qed iservu ta' aktar problemi għal dan il-qasam.

Xi kultant vjaġġ hawn Malta jieħu iżjed ħin minn flight u f'pajjiżna qatt ma kellna din is-sitwazzjoni!

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan iġib ħafna iżjed garr speċjalment meta ġieli jkollok tqajjem lill-klijenti fit-3.00 a.m. biex jilħqu flight li tkun se titlaq fis-7 a.m.!

Irrid ngħid ukoll li minn mindu t-trasport tal-iskejjel ġie b'xejn għall-iskejjel kollha, ma nafx kemm-il ilment qed ikollna mill-klijenti li jibbukkjaw full day excursions ta' tmien sigħat għax naturalment jekk dawn ikunu ħallsu għall-excursions ma jippretendu xejn inqas!

Jien ma nafx jekk il-Ministru għat-Turiżmu kienx preżenti għad-diskussjonijiet li saru qabel ma ġiet introdotta l-miżura ta' trasport b'xejn għall-iskejjel kollha.

Aħna qbilna ma' din il-miżura li ħa l-Gvern rigward it-trasport tal-iskejjel, imma sfortunatament irranġajna qasam u għarraqna ieħor!

Kif għedt diġà, qed isiru numru kbir ta' ilmenti min-naħa tal-qasam tat-turiżmu għax qegħdin nisirqu lill-klijenti u għalhekk nappella lill-Ministru biex jara kif jista' jirranġa din is-sitwazzjoni.

Kif jgħidu l-Ingliżi, plan for a rainy day!

Qed ngħid dan, Sur President, għax filwaqt li aħna lkoll nixtiequ li nibqgħu mexjin 'il quddiem, ma nafx kemm se ndumu sejrin hekk għax xi rainy day se jkun hemm żgur u għalhekk meta tasal din il-ġurnata, se jkollna bżonn l-umbrella biex tipproteġina.

Allaħares il-lukandi ma jkollhomx x'jinvestu fil-prodott tagħhom għax meta tiġi r-rainy day, dawk li jkunu investew il-flus se jkunu l-protagonisti, imma fil-Baġit m'hemm l-ebda għajnuna min-naħa tal-Gvern għal dan.

Jien kont nistenna li se tinħareġ xi miżura f'dan is-sens, imqar xi tax credit jew inkella xi miżura favorevoli għal dik li hija VAT meta xi ħadd jinvesti.

Jidher li dan il-Baġit nesa lill-industrija tat-turiżmu u għalhekk nitlob lill-Ministru biex jara li affarijiet bħal dawn jiġu rranġati.

Sinjura President, kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, filwaqt li l-prodott Malti waqa' lura, il-prodott tal-lukandi, tal-boutique hotels u tal-airbnb huwa eċċellenti, u allura nistgħu nirranġawha din is-sitwazzjoni.

Li nista' ngħid fuq il-buses huwa li hemm 40 bus illi qegħdin jorqdu ġewwa għax m'hemmx biżżejjed drivers.

Il-fatt li l-liċenzji jdumu ma jinħarġu, li trid toqgħod tistenna l-ewwel għal tliet xhur u mbagħad għal sitt xhur oħra, li trid toqgħod tistenna li tingħatalek il-liċenzja tal-bus u l-€1000 li trid toħroġ meta tapplika, ma tantx huma kondizzjonijiet attraenti għall-aqwa żmien!

Għalhekk ejjew nirranġawha din biex inħaffu l-proċedura, Onor. Konrad Mizzi!

Illum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn driver li jkun ma' grupp għal half-day tour jew full-day tour ikollu jitlaq minn fejn ikun biex imur għat-tfal tal-iskola, bir-responsabilità kollha li dan ikollu jekk xi turist iħalli xi ħaġa fil-bus u mbagħad ma jsibhiex.

M'iniex qed ngħid li t-tfal tal-iskola jagħmlu dan b'malizzja, imma dawn tfal huma u jsiru diversi ilmenti f'dan ir-rigward.

Biex tkompli tgħaxxaqha, il-postijiet storiċi u l-knejjes jagħlqu kmieni, jiġifieri din is-sitwazzjoni ma tistax tiġi rranġata billi minflok waranofsinhar it-turisti jittieħdu jżuru dawn il-postijiet aktar tard.

Għalhekk naħseb li llum wasal iż-żmien li s-sigħat li fihom wieħed jista' jżur dawn il-postijiet jiġu estiżi.

Jien persważ li permezz ta' diskussjonijiet bejn il-Ministru u Transport Malta din is-sitwazzjoni tista' tiġi rranġata.

Wara kollox wieħed irid jaġġusta l-affarijiet biex ikollna suċċess fil-qasam tat-turiżmu.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar il-gwidi.

L-ewwel nett m'hemmx dubju li hemm bżonn li l-lista tal-gwidi tkun aġġornata iżjed biex jiġi ċċarat x'jagħmlu eżatt dawn il-gwidi, għax mhux kulħadd jagħmel kwalunkwe tour.

Dan minbarra l-fatt li hemm pensjonanti li ma jaħdmux u li għad għandhom il-liċenzja.

Problema oħra hija dik li m'għandniex biżżejjed gwidi tant li llum qegħdin f'sitwazzjoni li n-numru ta' gwidi li qed jirtiraw huwa akbar minn dawk li qed jilħqu.

Hemm bżonn ukoll li niddedikaw a special designated location diploma għall-gwidi, bħal ngħidu aħna għall-Belt Valletta jew għall-Imdina, li tista' tikkontribwixxi għall-exemption of the higher diploma guide course.

Din il-proposta tista' tkun plus l-HDGC li wieħed jista' jsegwih online ukoll u anke kandidat prospettiv minn barra jista' jagħmel il-kors.

Illum kulħadd għandu s-servizz tal-internet, u għalhekk naħseb li dan li qed nissuġġerixxi jien jista' jsir.

Illum qed ikollna bżonn persuni li jitkellmu iżjed lingwi.

Pereżempju, illum qed jikber is-suq ta' turisti li ġejjin mill-Varsavja u mill-Polonja fost l-oħrajn.

Però sfortunatament minkejja li jsiru anke crash courses, ċerti gwidi qed idumu snin biex jingħataw iċ-ċertifikat.

Sinjura President, kien hemm host families li bagħtuli rendikont tal-income u l-expenditure li għandhom.

Jien naħseb li wasal iż-żmien, għaliex huwa l-aqwa żmien, li nkabbru r-residence sharing deduction, li llum hija ta' bejn it-€3,500 u €5,000, għax b'hekk il-Baġit ikun qed jilħaq lil kulħadd, u barra min hekk b'dan il-mod tkun qed tħajjar aktar familji jsiru host families, aktar u aktar meta nafu li llum il-ġurnata għandna sitwazzjoni fejn dawn qed jonqsu.

Fil-fatt studji ta' Deloitte & Touche u FELTOM, li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra, juru li matul Lulju u Awwissu, jiġifieri fl-eqqel tal-high season, anke n-numru ta' studenti li jiġu Malta biex jistudjaw naqas.

Jien naħseb li nies bħal anzjani jew inkella koppji li għadhom jiżżewġu jmisshom jitħajru jkunu host families għax b'hekk jiżdidilhom l-income li għandhom, u għalhekk anke hawn, nitlob lill-Ministru biex jirranġa s-sitwazzjoni.

Ġaladarba bejn Lulju u Awwissu li għadda l-host families naqsu b'10%, dan juri li allura għandna available bed stock that we are not availing ourselves of.

Illum tista' żżid il-klijenti mingħajr ma żżid is-sodod għax illum is-sodod diġà huma lesti fl-aktar żoni mfittxija.

Jekk illum hemm nuqqas ta' sodod f'Tas-Sliema u f'San Ġiljan minħabba li l-Plevna Hotel, il-Milano Due Hotel, il-Fortina Hotel, l-Imperial Hotel u oħrajn ħarġu mis-suq, allura hemm l-English language schools li jistgħu jipprovdu dawn is-sodod huma.

Jekk hemm bżonn, nibdew anke nimlew l-ajruplani iżjed, u dan mingħajr ma nagħmlu aktar żvilupp għax dawn is-sodod diġà jeżistu.

Ta' min jgħid li aħna l-uniku pajjiż fid-dinja li l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż iħallsu l-eco tax huma, u dan biex ma nsemmix ukoll li aħna qegħdin fi żvantaġġ mal-Ingilterra għax l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż fl-Ingilterra lanqas biss iħallsu VAT għar-raġuni li this is deemed to be part of the education process.

Għalhekk hawnhekk nitlob lill-Ministru Mizzi, li jitkellem bl-Ingliż ma' tal-familja, biex ġaladarba qegħdin fl-aqwa żmien jirranġa dawn l-affarijiet.

Aġenti ta' ħaddiema barranin saħansitra jgħidulek li ma tistax iddaħħal iżjed nies għax dawn ikollhom il-kwoti.

Jien persważ li jekk il-Ministru jimla aktar is-sodod tal-English Language Schools, iżid l-income tax threshold filwaqt li jalloka baġit akbar għall-host families biex jimla dawk is-sodod, il-pensjonanti jmorru aħjar.

Sinjura President, kuntrarjament għall-perċezzjoni tal-Ministru Scicluna li qed jarawna ftit nies minn barra, sfortunatament illum anke meta tkun f'taxi jkellmuk fuq il-korruzzjoni li hawn Malta.

Jien għadni ġej minn fiera ġewwa Franza, u dawn jistaqsuk: "Are your banks safe?

Jekk nibgħatlek il-flus orrajt?"

Il-fatt li niġi mistoqsi dawn l-affarijiet jagħtini fastidju u jien nemmen li għandna naħdmu flimkien biex ma jibqgħux isiru mistoqsijiet bħal dawn.

Dawn il-mistoqsijiet staqsewhomli x-xahar li għadda, jiġifieri ma qed nivvinta xejn!

Irrid ngħid ukoll li minkejja li l-Air Malta hija l-linja nazzjonali tagħna, f'paġni 57 u 58 tal-Baġit din ma tantx tissemma.

Il-viżjoni tal-Ministru preċedenti li kien responsabbli minn dan il-qasam kienet waħda mċajpra, u aħna, bħala Partit Nazzjonalista, ilna xi erba' snin jew ħamsa nħambqu fuq fl-istess ħaġa; biex minflok ma nnaqqsu r-rotot tal-Air Malta, inżiduhom.

Issa jidher li dwar dan qed naqblu, jiġifieri s'hemmhekk m'għandniex problemi.

Is-Sur Chetcuti, li huwa s-CEO, għandu esperjenza kbira, anke għax ġej minn kumpanija kbira.

Jien kelli l-okkażjoni li nitkellem ftit miegħu u jidher li huwa bniedem dedikat fuq xogħlu imma huwa fatt li l-Air Malta għadha kif ħarġet minn bumpy season.

Naħseb li kellna rekord ta' delayed jew cancelled flights, ta' ħsarat u ta' każijiet fejn l-Air Malta kellha tagħti ċerti kumpensi.

Fil-fatt nixtieq inkun naf, għall-kurżità, kemm l-Air Malta ħallset flus f'kumpensi lil dawn il-mijiet ta' nies, jekk mhux eluf, li tħarbtulhom il-flights, inkluż il-connection flights.

Ta' min jinforma lill-Kamra wkoll x'kien il-cost tal-leasing li kellna nagħmlu mil-lum għal għada.

Naħseb ilkoll niftakru meta konna nfittxu ajruplan fuq is-social media 24 siegħa qabel, u għalhekk ikun tajjeb jekk xi ħadd jgħidilna wkoll x'tip ta' ajruplani sibna.

Dan biex ma nsemmix ukoll problemi oħra, bħal pereżempju, il-problema ta' komunikazzjoni li kien hemm min-naħa tal-crew ta' dawn l-ajruplani minħabba li dawn ma kenux jafu jikkomunikaw b'lingwi differenti jew il-problema li ħafna drabi dawn l-ajruplani kienu jkunu ftit antiki u allura qajla kienu jgħaddu mit-tests li jsiru f'ajruporti Ewropej, speċjalment minn ajruporti Franċiżi.

Forsi l-load factors qatt ma kienu xi ħaġa fenomenali hawn Malta, imma nemmen li r-rotot li ġew introdotti ma kenux segwiti bil-marketing kif suppost.

Kien hemm ukoll problemi mal-ħaddiema u mal-unions tant li dawn kellhom saħansitra jmorru l-qorti.

Sinjura President, f'paġna 57 tal-Baġit il-Ministru għat-Turiżmu qalilna li se jissetilja l-konklużjonjiet ta' ftehimiet kollettivi, u allura jien inħeġġeġ lill-Ministru biex jagħmel dan mill-aktar fis possibbli.

Madanakollu f'paġna 67 qed naraw li se jsir "hiving off" lis-servizzi tal-ground handling meta nafu lkoll li b'hekk tkun qed titlef il-flus, u għalhekk jien naħseb li hawnhekk hija l-catch.

L-Air Malta spiċċat titlef il-flus mill-ground handling tant li jien naħseb li tilfet - u jekk għandi żball nitlob lill-Ministru jikkoreġini - bejn €8 u €10 miljun.

Għalhekk jien nistaqsi: Min qed iħallashom dawn?

Għax aħna nafu li bħala pagi, l-Air Malta tħallas biss lill-cabin crew.

Jgħidu li hemm xi kumpanija oħra li tagħmel dan, li jekk m'iniex sejjer żball jisimha "RSSL".

Allura ngħid jien, għaliex l-Air Malta tħallas biss ċerti impjegati filwaqt li impjegati oħra qed jitħallsu minn xi kumpanija barranija oħra?

Ma nafx jekk dan huwiex tajjeb u jekk il-ħaddiema humiex qed jingħataw equal pay, equal job.

U nkompli nistaqsi: Min qiegħed jagħtiha l-flus lil din il-kumpanija?

Jien ma naħsibx li din il-kumpanija għandha xi sponsor jiġifieri naħseb li l-Gvern qed jagħtiha l-flus.

Jinkwetani l-fatt li l-Ministru qed jgħidilna li l-Air Malta is going to break even għax allura dan ifisser li xi ħaddieħor qed iħallas għat-telf, u jista' jkun li dan ix-"xi ħaddieħor" huwa l-Gvern.

Allura jekk inhu hekk, dan huwa każ moħbi ta' state aid?

Snin ilu kellna każi fejn l-MTA ħarġet il-flus għall-pagi tal-ħaddiema tal-Air Malta minħabba li l-Air Malta kellha cashflow problem, imma jekk dan huwa l-każ, se nkunu qed nirriskjaw xi ħaġa?

Dan apparti, Sinjura President, id-diskriminazzjoni kbira li qed issir bejn il-ħaddiema, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi għad-diskriminazzjoni bejn il-ħaddiema Nazzjonalisti u l-ħaddiema Laburisti għax dawk li ġew ikellmuni huma kollha Laburisti, imma wħud jappoġġjaw Ministru u oħrajn jappoġġjaw Ministru ieħor.

Huwa diġà ħażin li tagħmel diskriminazzjoni bejn ħaddiema Nazzjonalisti u bejn ħaddiema Laburisti, għax biex il-kumpanija tmur tajjeb, inti trid tħaddem l-aħjar ħaddiema, u għalhekk nixtieq li l-Ministru jirranġa din is-sitwazzjoni wkoll.

Jien informat li xi kultant saru jidħlu nies għal sena mal-Air Malta, imbagħad wara sena jmorru jaħdmu mal-gvern u dawn jirċievu l-paga bl-overtime b'kollox daqslikieku għadhom jaħdmu mal-Air Malta.

Ma nafx jekk dan huwiex minnu, imma jekk inhu minnu nitlob lill-Ministru biex jidħol anke f'dan il-każ.

Ejjew ma nkomplux nagħmlu diskriminazzjoni meta niġu biex ningaġġaw ħaddiema ġodda mal-linja nazzjonali tagħna imma ejjew nagħżlu l-aħjar nies.

Sinjura President, hemm bżonn li nsostnu dejjem aktar rotot ġodda għax hemm ċerti occupancies fil-lukandi li qed jonqsu.

Huwa veru li qed jonqsu bi ftit, imma l-fatt jibqa' li qed jonqsu.

F'Malta hemm ħafna sodod li għandhom bżonn dawn ir-rotot partikolari, u allura nħeġġeġ lill-Ministru biex ikompli jipprova jattira aktar rotot ġodda, anke għall-workforce tagħna u għal min qed jinvesti, għax inkella mingħajr rotot ġodda u sostenibbli l-famuża ħolqa li dejjem insemmu ma tkunx sħiħa.

Wieħed irid isostni lill-ieħor, u għalhekk nitlob lill-Ministru biex ma jwaqqafx din il-katina b'xi idea that Air Malta is going south.

Is-suq tas-south jagħtina connecting flights u mhux klijenti li joqogħdu hawn Malta, u forsi dan għandu x'jaqsam ukoll mal-agreement li l-Ministru għamel ma' xi kumpanniji barranin li huma low cost.

Jien nistaqsi lill-Ministru: Għandek il-ħsieb li tbiddel l-ajruplani permezz ta' leasing jew xiri?

Jekk fl-affermattiv, dawn huma kuntratti li żgur iqumu l-miljuni.

Għaddejjin taħditiet ma' kumpaniji f'dan ir-rigward?

Dan li qed ngħid qed ifakkarni fid-Diskors tal-Baġit tal-Prim Ministru meta kkompara lil Malta mas-South Sudan.

Is-South Sudan huwa l-aktar nazzjon riċenti fid-dinja wara l-qasma tal-pajjiż.

Nispera li l-ewwel flight lejn is-South Sudan mhijiex se tkun qed issir mill-Air Malta!

Għax il-ħsieb tal-Air Malta minn dejjem kien li nġibu l-klijenti lejn Malta u li dawn iħallu l-flus hawnhekk.

Sinjura President, naf li lill-Ministru tajtu ħafna homework x'jagħmel, imma nixtieq li fl-aħħar xi ħadd jismagħni wara ħames snin inħambaq fuq il-bżonnijiet li għandha l-industrija tat-turiżmu, għax jekk se nibqgħu ma nindirizzawx dawn il-bżonnijiet, se nsofru.

Pereżempju, kif għedt diġà, illum mhumiex qed jilħqu biżżejjed gwidi ġodda.

Fil-fatt din is-sena jew is-sena li għaddiet kellna żewġ gwidi biss li ggradwaw, u dan meta s-suq żdied.

Jiġifieri m'aħniex qed nipprovdu biżżejjed għall-growth li qed ikollna u allura m'għandniex sustainability, aħseb u ara jekk se jirtiraw aktar gwidi!

Ta' min isemmi wkoll li xi tour operators qed isibu problema biex iġibu l-buses u l-gwidi tagħhom minħabba xi restrizzjonijiet li hemm.

S'Ottubru diġà kellna mijiet ta' ilmenti fuq il-buses, fuq il-ħinijiet u fuq il-gwidi, u allura jien nemmen li rridu naslu fi żmien illi nitkellmu fuq id-dritt tal-operatur li jaħdem bla tfixkil billi jġib il-buses tiegħu u l-gwidi tiegħu, kif jagħmel fl-Ewropa kollha.

Jekk illum għandna l-free movement, allura għandu jkun hemm il-free movement f'dan il-qasam ukoll.

Mhux is-soltu li pajjiż idum xi disa' jew għaxar snin on top għax hemm is-cycles, u allura hemm bżonn li naġġornaw irwieħna mal-operaturi, bħalma huma aġġornati l-pajjiżi Ewropej kollha, biex jekk tiġi a downturn cycle almenu nkunu ppreparati.

Bħalma jaf tajjeb il-Ministru, l-industrija tat-turiżmu tistrieħ ħafna fuq il-viżjoni, fuq l-ippjanar u fuq ix-xogħol tajjeb min-naħa tal-Gvern permezz ta' koordinament mal-Ministri l-oħra.

Il-Ministru Mizzi huwa a senior minister u allura hemm bżonn li jiddiskuti mal-Ministri dwar kif din l-industrija qed tiġi affettwata bil-miżuri li jkunu qed jittieħdu.

Fil-Baġit għall-2019 mhux żgur għandna erba' paġni ddedikati għall-industrija tat-turiżmu, u allura let's get things going in order għall-benefiċċju ta' kulħadd, speċjalment għall-benefiċċju ta' min jaħdem u jinvesti f'din l-industrija.

Fl-aħħar nett, Sinjura President, nixtieq nitlob il-permess tal-Kumitat biex inqiegħed id-dokumenti li għamilt riferenza għalihom matul id-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ROBERT ARRIGO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Żewġ dokumenti li juru l-performance tal-industrija tat-tagħlim tal-Ingliż f'Malta f'Lulju u Awwissu 2018, skont FELTOM ELT Barometer.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, il-ħin allokat lili huwa dak ta' erba' minuti, u allura f'dawn l-erba' minuti nixtieq nagħmel appell u punt wieħed lill-Ministru.

Nieħu pjaċir ninnota li Malta qed tagħmel suċċess fil-qasam tat-turiżmu.

In-numri huma sbieħ u pożittivi imma għandna nindukraw lil dan is-settur mhux biss għaliex huwa l-mutur ekonomiku ta' pajjiżna imma wkoll għaliex fuqu jiddependu ħafna familji.

Irridu niftakru li Malta m'għandhiex il-lussu ta' pajjiżi ġirien oħra tagħna li qegħdin fl-istess swieq.

Filwaqt li pajjiżi oħra għandhom diversi bliet kożmopolitani, Malta hija belt kożmopolitana waħda.

Ninnota li xi wħud minn dawn l-istess pajjiżi qegħdin jikkontrollaw it-tkabbir turistiku tagħhom u qegħdin jagħlqu l-bieb għal ċertu turiżmu billi ma jirreklamawx iżżejjed.

Bħal kulħadd f'din il-Kamra, jien insiefer.

Forsi ma nsifirx minn fuq dahar il-Gvern jew minn fuq dahar il-Parlament, imma ta' spiss nieħu xi btala, u meta nkun hemmhekk niltaqa' ma' bosta barranin.

Ħafna drabi jien u nitkellem magħhom mingħajr ma rrid insemmi lil Malta, u nsemmi lil Malta b'ċertu orgolju, b'ċertu ftaħir u b'wiċċi minn quddiem.

S'issa għadni ma ltqajt mal-ebda turist li kellu opinjoni ħażina dwar Malta, u dak għalija huwa riklam tajjeb.

Ġaladarba qed insemmi r-riklamar, nixtieq naqsam ma' din il-Kamra riklam partikolari fuq Malta li għadni kemm iltqajt miegħu f'lukanda li kont fiha riċentement ġewwa Lisbona.

M'għandniex xi ngħidu li ħadt pjaċir naqrah u nara l-istampa tar-reklam innifsu, li kienet full page.

Madanakollu meta rajt dik l-istampa, għalkemm ħassejt dak l-orgolju li jien Malti, staqsejt lili nnifsi: Imma qed inqarrqu b'xi ħadd meta qed nuru dik l-istampa?

U jekk qegħdin inqarrqu, min se jmur minn taħt?

It-turist qiegħed isib proprju dak li hemm fir-ritratt?

Sinjura President, Malta għandha ġrajja għanja, klima moderata, arkitettura rikka, knejjes, palazzi, swar, kultura ħajja, ġens ħabrieki u wirt naturali l-ġmiel tiegħu, bħalma kien qed juri dak ir-ritratt.

Imma meta jiġi f'pajjiżna t-turist x'qed isib?

U dan iwassalni għall-appell li nixtieq nagħmel lill-Ministru matul dan l-intervent.

It-turist qed isib il-ħmieġ, it-traffiku, l-istorbju, is-siti ta' kostruzzjoni, eċċ., u mhuwiex qed isib dak il-wirt naturali li wieħed jistenna.

Għandna ħafna x'nindokraw, u rridu noqogħdu attenti li ma ndardrux l-għajn li nixorbu minnha għax inkella 'l quddiem ikollna l-problemi.

Dan huwa l-appell li nixtieq nagħmel lill-Ministru.

Hemm bżonn ta' strateġija wiesgħa u fit-tul li tħares proprju lejn dan li qed ngħid, u jien nemmen li l-Ministru, li għandu anke ċerta saħħa fl-Eżekuttiv - dan jien nafu għax saħansitra għextu miegħu - jista' jappella lill-Eżekuttiv biex indawru r-rutina li dħalna fiha għax inkella aktar 'il quddiem il-mutur ekonomiku tagħna se jmur minn taħt.

Ejjew innaqqsu n-numru ta' turisti li jiġu f'pajjiżna u ninsistu fuq il-kwalità għax jiddispjaċini ngħid li issa wasalna f'saturation point.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, Malta hija belt kożmopolitana waħda biss, u allura ejjew noffru prodott turistiku aħjar!

Kemm niddejjaq meta mmur niekol ġo xi ristorant f'Malta, u minbarra li bħala ikel ma jkunx hemm prodotti Maltin, iservini barrani li lanqas biss ikun jaf xejn fuq Malta!

L-ITS huwa verament istitut tajjeb imma mbagħad il-gradwati tiegħu ma ssibhom kważi mkien!

X'qed jiġri?!

X'inhi l-problema?!

U fl-aħħar mill-aħħar, Sinjura President, ejjew nieqfu nagħtu art pubblika b'tariffi favorevoli biex jinbnew aktar lukandi.

Nerġa' ngħid li we have reached a saturation point!

Aħna nafu x'inhuma l-qisien ta' pajjiżna, kif nafu wkoll il-kapaċitajiet tagħna.

Għandna x'ngħożżu u x'nindokraw, u għalhekk ejjew inħarsu 'l quddiem.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, is-settur tat-turiżmu huwa pilastru ekonomiku importanti tant li jikkontribwixxi għal aktar minn 18% fil-valur miżjud tal-ekonomija tagħna.

Huwa settur li sena wara l-oħra jirreġistra tkabbir, u fil-fatt skont l-aħħar ċifri tal-NSO fl-ewwel kwart ta' din is-sena dan is-settur kompla jikber b'rata annwali ta' 6.2%.

Din is-sena t-turiżmu kien importanti wkoll għax ikkontribwixxa għal 15.4% miż-żieda aggregata ta' 7% fis-salarji ta' pajjiżna.

Għalhekk nistgħu ngħidu li dan is-settur huwa importanti ħafna għall-ispillover effect tal-ekonomija tagħna u għat-tkabbir ekonomiku sostenibbli.

Madanakollu ċ-ċifri tal-NSO juru wkoll li ż-żieda globali fin-nefqa tat-turist ġewwa pajjiżna hija xprunata ferm aktar mill-volum milli mill-konsum, jiġifieri hija xprunata ferm aktar miż-żieda fin-numru ta' turisti li jiġu f'pajjiżna milli miż-żieda fin-nefqa tat-turisti per capita per night.

Fil-fatt iċ-ċifri tal-NSO juru li filwaqt li ż-żieda globali tan-nefqa tat-turisti ġewwa pajjiżna telgħet b'35% meta mqabbla mas-sena ta' qabel, iż-żieda medja fin-nefqa tat-turist per night kienet biss ta' 5.5%.

Dan ifisser li filwaqt li bejn l-2013 u l-2017 kien hemm żieda konsistenti kull sena fin-nefqa globali tat-turisti kollha li jiġu Malta, in-nefqa tat-turist per night matul l-istess perjodu ma kinitx konsistenti daqs iż-żieda fil-volum.

Fil-fatt fl-2016 ġie reġistrat saħansitra tnaqqis fin-nefqa medja tat-turist per night.

Dan juri li fis-settur tat-turiżmu l-bilanċ bejn il-kwantità, jiġifieri kemm jiġu turisti f'pajjiżna, u l-kwalità, li tkun ibbażata fuq l-average spending per night, ixaqleb bl-aktar mod ċar fuq in-naħa tal-kwantità u mhux tal-kwalità.

It-trend hija ċara; dik li t-tkabbir ekonomiku huwa ferm aktar quantity driven milli quality driven.

Għalhekk jidher ċar li s-suċċess ta' dan is-settur qiegħed jiddependi ferm aktar uq l-influss ta' turisti li jirnexxielna nġibu f'pajjiżna.

Madanakollu l-progress iġib ir-rigress, Sinjura President, u qed ngħid dan għaliex is-suċċess li s-settur tat-turiżmu qiegħed jirreġistra fin-numri bir-riżultat li qed igawdi minnhom b'mod dirett qed iħalli miegħu numru ta' spillovers, li huma d-downsides ta' dan is-suċċess.

Biżżejjed insemmi l-konsegwenzi infrastrutturali, ambjentali, u residenzjali fil-każ ta' żoni turistiċi, kif ukoll konsegwenzi oħra, bħal nuqqas ta' sigurtà, inkonvenjenza ta' ffollar fil-bajjiet pubbliċi u f'postijiet oħra kif ukoll inkonvenjenza għar-residenti li jgħixu f'żoni turistiċi, b'mod partikolari fir-rigward ta' waste management, eċċ.

Sinjura President, dan iġibni għall-ewwel punt li nixtieq inwassal, ċjoè l-bżonn li nieħdu aktar ħsieb il-bżonnijiet tar-residenti li joqogħdu f'żoni turistiċi.

Illum qegħdin naraw bliet u reġjuni f'pajjiżi barranin, fosthom fi Spanja u fl-Italja, li filwaqt li qabel kienu magħrufa għal snin sħaħ bħala żoni tat-turiżmu tal-massa, illum qegħdin jirribellaw kontra t-turiżmu.

Sfortunatament illum f'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn ir-residenti ta' lokalitajiet bħal San Ġiljan, Paceville, Tas-Sliema, is-Swieqi, San Pawl il-Baħar u l-Mellieħa qed iħossuhom bħala ċittadini tat-tieni klassi minħabba t-turiżmu.

Minkejja li t-turiżmu għandu introjtu tajjeb għal pajjiżna, għal dawn ir-residenti t-turiżmu jfisser ħmieġ fit-toroq fejn jgħixu, nuqqas ta' sigurtà, iljieli mingħajr mistrieħ minħabba l-istorbju esaġerat li jkun hemm f'ċerti żoni, u vandaliżmu.

Dawn l-inkonvenjenti qed ikomplu jikbru daqskemm qed jikber it-turiżmu, l-aktar meta llum qed naraw forom ġodda ta' akkomodazzjoni li huma non-collective, bħall-airbnb.

Ovvjament, Sinjura President, aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li t-turiżmu m'għandux jissaħħaħ, però żgur li għal dan is-settur għandna nfasslu strateġija effettiva li biha l-inkonvenjenzi jiġu minimizzati kemm jista' jkun għax mhuwiex sew li biex dan is-settur ikun suċċess, ikun hemm konsegwenzi diretti fuq ir-residenti.

Fl-opinjoni tiegħi, il-bżonn ta' pjan ħolistiku f'żoni turistiċi huwa imperattiv.

M'hemmx dubju li bħalissa pajjiżna għaddej minn perjodu li fih qed isir ammont kbir ta' kostruzzjoni, u allura hemm bżonn ukoll li jkun hemm iżjed kontroll u ppjanar fuq kif għandu jsir dan ix-xogħol, partikolarment fiż-żoni turistiċi ta' Paceville, ta' Pembroke u ta' San Ġiljan, fejn qegħdin isiru proġetti kbar.

Pereżempju wara li l-masterplan li l-Awtorità tal-Ippjanar kienet ħejjiet għal Paceville ġie mwarrab minħabba li ġie żvelat li fih kien hemm każ ċar ta' konflitt ta' interess, s'issa l-Gvern għadu ma ħariġx masterplan ieħor bil-konsegwenza li x-xogħlijiet qegħdin isiru mingħajr masterplan.

M'hemmx dubju li quddiem sitwazzjoni bħal din jeħtieġ li jkun hemm aktar ippjanar effettiv u inqas lip service għax meta ma jkunx hemm pjan ħolistiku tinqala' konfużjoni.

Pereżempju, x'se jiġri - u fil-fatt hekk se jiġri - jekk dan il-proġett partikolari jitlesta qabel proġetti oħrajn?

Se nibagħtu lit-turisti f'lukanda li qiegħda biswit il-construction sites?!

B'hekk qed nippretendu li nattiraw lit-turisti ta' kwalità lejn pajjiżna?!

It-tielet punt tiegħi huwa l-bżonn li jitħares l-ambjent.

Sfortunatament aktar ma jgħaddi żmien il-karattru ta' villaġġi u ta' bliet tipikament Maltin aktar qiegħed jispiċċa, qisna għaddejjin minn xi proċess ta' phasing out.

Hekk ukoll qiegħda tispiċċa l-kampanja minħabba żvilupp mhux sostenibbli u l-permessi għal żvilupp li ħerġin galore mingħajr l-ebda konsiderazzjoni lejn il-patrimonju storiku u ambjentali, tant li sussegwentement anke dan qed jintilef.

Waħda mill-konsegwenzi ta' dan kollu hija li l-attractiveness ta' pajjiżna qiegħda tonqos u li minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna kif ukoll l-iżvilupp rampanti li qed isir fih, qegħdin verament nipperikolaw il-karatteristiċi li jagħmlu lil pajjiżna Malta li konna nafu u li nittama li għadna nafu.

Li donnu li m'aħniex nifhmu huwa li meta nitilfu s-sbuħija, il-karatteristika, l-eleganza ta' pajjiżna u dak kollu li jagħmilna uniċi bħala Maltin inkunu qegħdin nitilfu wkoll lit-turist ta' kwalità, jiġifieri lil dak it-turist li jagħżel li jiġi Malta għax japprezza l-ġmiel ta' pajjiżna u l-valur storiku u ambjentali tiegħu, liema turist jonfoq u jħalli introjtu ferm akbar minn dak l-hekk imsejjaħ run-of-the-mill tourist, li jidher li llum qegħdin nattiraw ferm aktar minnu.

Dan iġibni għar-raba' punt, Sinjura President, jiġifieri għall-bżonn ta' aktar investiment fil-kalendarju Malti.

It-turist ta' kwalità, liema turist fl-aħħar mill-aħħar iħalli aktar introjtu f'pajjiżna, ikun jixtieq li l-btala tiegħu f'pajjiżna tkun mimlija daqs bajda b'attivitajiet kulturali, mużikali, artistiċi u oħrajn.

Ovvjament aktar ma dan it-tip ta' turist jattendi attivitajiet, postijiet ta' interess u jżur mużewijiet, aktar se jonfoq u jħalli introjtu lejn pajjiżna.

Apparti minn hekk, dan it-tip ta' turist juri aktar apprezzament lejn il-pajjiż.

Kien hemm żmien meta rajna l-kalendarju Malti jarrikkixxi ruħu b'attivitajiet annwali.

Dan il-Gvern kompla jorganizza l-istess attivitajiet li kienu bdew jiġu organizzati fi żmien Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti imma tista' tgħid li ma żiedx attivitajiet oħra.

Issa kif wieħed jista' jobsor, maż-żmien ċerti attivitajiet jitilfu l-attrazzjoni tagħhom.

A case in point, pereżempju, huwa l-Isle of MTV fejn din is-sena kien hemm tnaqqis sostanzjali f'dik li hija attendenza.

Jien m'għandix aċċess għall-istatistika imma jista' jagħti l-każ li aktar ma jgħaddi ż-żmien, anke din l-attività qed titlef l-effett tagħha bħala attrazzjoni turistika għax minħabba li ovvjament illum hemm aktar kompetittività, l-interessi ta' dak li jkun jinbidlu.

Fil-fatt nixtieq li l-Ministru Konrad Mizzi jinformana kemm kienet l-attendenza tal-Isle of MTV din is-sena u kemm minnhom kienu turisti verament.

Il-ħames punt li nixtieq nitkellem dwaru jirrigwarda l-bżonn li r-regoli jiġu inforzati aħjar biex jitħarsu l-interessi tal-operaturi, tar-residenti u tat-turisti nfushom.

Fil-pajjiż dieħla l-mentalità - li fil-verità qed tiġri kullimkien - li kulħadd jista' jieħu l-liġi b'idejh u mbagħad, jekk jinqabad jikser il-liġi, jew jirranġa jew inkella jħallas il-multa.

Din il-mentalità mhux biss hija ħażina fiha nnifisha minħabba li ovvjament kull ċittadin huwa obbligat jirrispetta l-liġijiet ta' pajjiżu imma hija ħażina wkoll għax qed iġġib konsegwenzi koroh.

Pereżempju, dan l-aħħar qegħdin naraw l-imwejjed u s-siġġijiet tar-ristoranti jitpoġġew anke f'postijiet perikolużi, u dan jista' jfisser żewġ affarijiet; jew li l-awtoritajiet qegħdin joħorġu l-permessi mingħajr mhuma qed iqisu l-element ta' safety jew inkella jista' jfisser li s-sidien qegħdin jiksru l-liġi mingħajr biża' ta' xejn.

B'dan il-mod qegħdin nibagħtu l-messaġġ li f'pajjiżna kollox jgħaddi però agħar minn hekk jekk allaħares qatt iseħħ inċident, dan ikun riklam ħażin u perikoluż ħafna għal pajjiżna.

Is-sitt punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda l-użu ta' proprjetajiet tal-Knisja għal skopijiet turistiċi.

Nemmen li wasal iż-żmien illi l-Gvern jikkonsidra li jagħmel skema sabiex jgħin lill-kunventi jittrasformaw ruħhom f'akkomodazzjoni turistika.

B'dan il-mod nevitaw li l-kunventi jitmermru u jingħataw għall-iżvilupp hekk kif ħafna minnhom qed jispiċċaw vojta.

Pajjiżi oħrajn, bħal Spanja, l-Italja u Sqallija, qed jirnexxielhom jikkonvertu dawn it-tip ta' proprjetajiet f'akkomodazzjoni ta' klassi li tattira turisti ta' kwalità kif ukoll niċċa ta' turiżmu reliġjuż.

Finalment, Sinjura President, nixtieq nirrimarka dwar il-ħtieġa li ninvestu aktar fir-riżors uman.

Jekk verament irridu li t-turist f'pajjiżna jkollu esperjenza pożittiva, allura bħal katina jeħtieġ li kemm jista' jkun nilħqu l-eċċellenza f'kull ċirku li jifforma f'din l-istess katina.

L-infrastruttura, is-sitwazzjoni tat-toroq u t-traffiku huma kollha fatturi importanti li bħalissa mhumiex qegħdin jawguraw esperjenza pożittiva lit-turist però llum m'iniex se nidħol fid-dettall dwar dan għax konvinta li sħabi se jindirizzaw dawn il-problemi massiċċi tal-infrastruttura.

Kif għedt diġà, huwa importanti ħafna li ninvestu aktar fir-riżors uman.

Investiment għaqli fir-riżors uman joffri lit-turist l-aqwa u l-aħjar servizz, imma dan għandu jibda mill-bankijiet tal-iskola.

Żgur li kull investiment li jsir fl-istudenti tagħna mhuwiex kapriċċ, u allura jien inħoss li għandi nerġa' nirrepeti l-mistoqsija li għamel l-Onor.

Arrigo lill-Ministru għax anke jien innotajt li l-allokazzjoni li s-sena d-dieħla se tmur fuq l-istipendji tal-ITS mistennija tinżel bi kważi €200,0000.

Hawnhekk bilfors li jkolli nistaqsi: Dan ġara għax hemm numru inqas ta' studenti li rreġistraw mal-ITS u allura din iċ-ċifra globali qed tirrifletti dan it-tnaqqis fl-istipendji per capita?

Jien nemmen li jekk dan huwa l-każ, nimmeritaw spjegazzjoni dwar dan għax jekk it-tnaqqis fin-numru tal-istudenti tal-ITS jirrifletti kważi €200,000 fi stipendji, allura rridu nanalizzaw x'wassal għal dan in-nuqqas ta' interess tal-istudenti tagħna fit-turiżmu.

Jista' jkun li t-tip ta' xogħol li jirrikjedi settur bħal dan wassal għal dan jew forsi l-lokalità tal-ITS?

Jekk dan huwa l-każ allura żgur li jeħtieġ li jkun hemm pjan u kampanji edukattivi biex inħeġġu aktar studenti jidħlu fis-settur tat-turiżmu wara li ssir analiżi dettaljata, però jekk mill-banda l-oħra naqsu l-istipendji, allura jeħtieġ li jkollna spjegazzjoni dwar dan.

M'għandix dubju li l-Ministru Konrad Mizzi se jindirizza din il-mistoqsija pertinenti.

Sfortunatament il-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi għaddieli, però qabel ma nikkonkludi dan l-intervent nixtieq nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-MTA kif ukoll lill-istakeholders ta' dan is-settur li huma involuti b'mod dirett u indirett għax jien konvinta li huma l-aktar protagonisti li kienu u għadhom jikkontribwixxu għas-suċċess ta' dan is-settur.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARIO DE MARCO: Sinjura President, huwa ta' pjaċir partikolari għalija li nagħmel l-intervent tiegħi waqt din is-seduta billi jien kelli l-unur li nservi fid-dekasteru tat-turiżmu għal ħames snin.

Fil-fatt nixtieq nibda billi nirringrazzja bil-quddiem lill-ħaddiema tad-Dipartiment tat-Turiżmu, lill-ħaddiema tal-MTA, lill-ħaddiema tal-ITS kif ukoll lill-ħaddiema tal-Air Malta.

Dawn il-ħaddiema, flimkien ma' eluf kbar ta' ħaddiema oħra li jaħdmu f'dan is-settur ewlieni għall-ekonomija Maltija, huma ċ-ċavetta tas-suċċess f'dan is-settur.

Forsi xi kultant aħna l-politiċi nagħmlu l-iżball li nipprovaw nieħdu wisq kredtu jew mertu ta' meta settur imur tajjeb.

Huwa veru li d-direzzjoni tal-politiku hija importanti, iżda biex verament niksbu suċċess, dan irridu niġġieldu għalih ta' kuljum, u fuq quddiem nett jiġġieldu din il-ġlieda jkun hemm il-ħaddiema li jservu fil-lukandi, il-ħaddiema li jservu fir-ristoranti, il-bejjiegħa fil-ħwienet, ix-xufiera tal-karozzi tal-linja, l-impjegati tal-ajruport, l-impjegati tal-mużewijiet u tant u tant ħaddiema ta' attrazzjonijiet oħrajn.

Lil dawn in-nies kollha, li nerġa' ngħid huma ċ-ċavetta tas-suċċess fil-qasam turistiku, irrid ngħidilhom "grazzi" minn qalbi.

Qabel ma ngħaddi biex niffoka fuq l-aspett tal-prodott turistiku nixtieq nagħti analiżi daqsxejn żgħira u forsi superfiċjali fuq ir-riżultati turistiċi li għandna quddiemna din is-sena.

Nibda biex ngħid li r-riżultati ppubblikati mill-NSO għall-perjodu ta' bejn Jannar u Awwissu huma pożittivi għax irnexxielna nġibu 'l fuq minn 1,700,000 turist, li hija żieda fuq ir-riżultati tas-sena preċedenti fejn matul l-istess perjodu konna lħaqna l-miljun u nofs turist.

Fil-fatt m'għandix dubju li din is-sena se nagħlquha billi neċċedu għal darb'oħra ż-żewġ miljun turist fi xtutna.

Illum qed naraw ukoll xi trends differenti.

Pereżempju, qegħdin naraw li l-average length of stay qiegħda dejjem tiqsar.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li matul l-2006 l-average length of stay kienet ta' 7.8 iljieli, fl-2017 din niżlet għal 7.3 iljieli u din is-sena, jiġifieri fl-2018, reġgħet niżlet għal 7.2 iljieli li jfisser illi l-average length of stay qiegħda dejjem tiqsar.

Jekk wieħed jieħu t-total tal-iljieli li t-turisti qattgħu Malta fil-perjodu ta' bejn Jannar u Awwissu jsib li filwaqt li fl-2017 dawn qattgħu 9.4 miljun lejl, din is-sena dawn qattgħu 10.7 miljun lejl, però mbagħad wieħed jinnota tnaqqis ta' €817 fl-ispiża per capita ta' turisti, liema tnaqqis huwa ta' kważi 5%.

Issa dan it-tnaqqis jista' jkun dovut għal żewġ raġunijiet.

Jista' jkun dovut għall-fatt li l-average length of stay naqset u allura ovvjament wieħed jonfoq inqas, però jista' jkun dovut ukoll għall-fatt li t-turist qed jonfoq inqas fi xtutna.

Jekk imbagħad wieħed jara r-riżultat li kellna fil-qasam tal-cruiseliners, li huwa qasam ieħor relatat mat-turiżmu f'pajjiżna, isib li almenu s'issa, jiġifieri bejn Jannar u Settembru, ir-riżultat ma kienx tajjeb daqs dak tas-sena preċedenti.

Fil-fatt jekk wieħed jara r-riżultati li ġew imħabbra għal bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena jsib li kellna madwar 441,000 passiġġier li ġew fi xtutna, jiġifieri jekk din iċ-ċifra tiġi mqabbla mal-482,000 passiġġier li ġew is-sena li għaddiet isib li kien hemm tnaqqis ta' 41,000 passiġġier jew ta' 12%.

Ir-riżultat ta' din is-sena għal dan il-perjodu mhux biss huwa inqas minn dak tas-sena li għaddiet iżda huwa wkoll inqas minn dak tas-sena 2016, fejn matul dak il-perjodu kienu ġew fi xtutna madwar 448,000 passiġġier.

Jekk imbagħad wieħed iħares lejn il-calls għall-cruiseliners li ġew fi xtutna bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena jsib li kien hemm 215-il call, mentri fl-2017 matul l-istess perjodu kien hemm 248 call filwaqt li fl-2016 kien hemm 231 call.

Għalhekk nistgħu ngħidu li din is-sena t-trend hi li hemm inqas passiġġieri u hemm ukoll inqas calls għall-vapuri.

L-unika area fejn morna tajjeb kien Għawdex għax hemmhekk din is-sena rreġistrajna aktar calls milli rreġistrajna s-sena li għaddiet u fis-sena 2016.

Madanakollu jekk wieħed jieħu s-settur sħiħ jinnota li rridu noqogħdu attenti għal dan il-qasam tant importanti għal pajjiżna billi niffokaw aktar fuqu ħalli nassiguraw li jkollna tkabbir.

Matul dan l-intervent nixtieq nagħfas ukoll fuq il-prodott turistiku.

Kif nafu, tradizzjonalment fis-settur tat-turiżmu dejjem nitkellmu dwar tliet pilastri ewlenin; l-ewwel pilastru huwa l-aċċessibbiltà, it-tieni pilastru huwa l-marketing u t-tielet pilastru huwa l-prodott tagħna.

Ħalli nibda biex ngħid xi ħaġa dwar l-aċċessibilità.

Jidher li dan il-Gvern baqa' għaddej bl-istrateġija ta' amministrazzjonijiet passati li nżidu r-rotot biex tikber ix-xibka li tgħaqqad lil pajjiżna ma' ajruporti maġġuri, sekondarji u anke terzjarji madwar l-Ewropa, u din ovvjament hija xi ħaġa pożittiva għax tat il-frott u għadha qed tagħti l-frott.

Konna bdejna nħarsu wkoll lil hinn mill-Ewropa, partikolarment lejn Iżrael u lejn destinazzjonijiet oħra li jistgħu jagħtuna turiżmu f'dawk ix-xhur li jkunu aktar kalmi u b'hekk innaqqsu l-istaġjonalità.

Però jien naħseb li wasal ukoll iż-żmien li fl-MTA ikun hemm sezzjoni li tiffoka biss fuq l-aċċessibbiltà, jiġifieri fuq ir-rotot, filwaqt li tiskrutinja anke flimkien ma' rappreżentanti tal-MIA u ma' operaturi oħrajn il-performance u r-riżultati ta' rotot u żviluppi fis-swieq eżistenti u oħrajn emerġenti biex b'hekk tkun tista' tagħmel strateġija medium to long-term dwar l-aċċessibbiltà lejn pajjiżna.

Qed nerġa' nagħmel dan il-punt mhux biex inkun kritiku għal dak li għaddej bħalissa - u minn hawnhekk nixtieq nerġa' nsellem lill-ħaddiema tal-MTA - iżda għaliex naħseb li wasalna f'punt fejn nistgħu nkunu aktar selettivi dwar ir-rotot li għandna lejn pajjiżna fis-sens li nistgħu niftħu u, jekk hemm bżonn, xi drabi nagħlqu ċerti rotot.

Rigward il-promozzjoni ma nistax ma nibdiex billi ngħid li din is-sena kellna opportunità unika minħabba dak li għandu x'jaqsam mal-Valletta Capital of Culture 2018 imma sfortunatament naħseb li minflok ma wżajna din l-opportunità biex nuru dak kollu li għandna fil-Belt Valletta, naħseb li ġiet sfruttata wisq b'mod partiġġjan.

Pajjiżna ilu snin twal iħaddem strateġija ta' diversifikazzjoni biex mhux biss niġbdu turisti minn firxa wiesgħa ta' pajjiżi iżda wkoll biex inħajru lit-turisti jiġu jżuruna għal skopijiet differenti; min għall-konferenzi, min għall-baħar u x-xemx, min għall-kultura, min għad-divertiment, eċċ. Dawn huma kollha niċeċ differenti li pajjiżna, fiċ-ċokon tiegħu, kapaċi joffri.

Meta bdiet l-industrija tat-turiżmu f'pajjiżna, l-attrazzjoni prinċipali tagħna kienet dik tax-xemx u l-baħar, u minn hawnhekk nixtieq insellem il-memorja tal-Eks Ministru Michael Refalo, li kien minn ta' quddiem biex irrealizza li pajjiżna għandu ħafna aktar x'joffri minn hekk.

Niġi issa għall-prodott turistiku.

Jekk irridu nibqgħu rilevanti mhux biss għat-turist tal-lum iżda anke għal dak ta' għada rridu naraw li noffru l-prodott li jistenna t-turist futur.

Fil-fatt ċerti trends diġà daħlu sew u qegħdin jibdlu lil din l-industrija b'mod drastiku.

Tajjeb li wieħed ifakkar li din l-industrija kienet l-ewwel waħda li aċċettat l-online payment bħala metodu ta' kif isir il-ħlas.

Din l-industrija hija verament innovattiva tant li ħafna tibdiliet teknoloġiċi narawhom iseħħu proprju f'din l-industrija.

Pereżempju, illum qed nitkellmu dwar il-fenomenu tal-airbnb, liema fenomenu qiegħed jibdel il-mudell tat-turiżmu radikalment.

Anke jekk wieħed jara r-riżultati ppubblikati mill-NSO għal dak li għandu x'jaqsam mal-akkomodazzjoni magħżula mit-turisti tagħna, isib li filwaqt li għandek it-trend tal-collective accommodation, l-"other rented accommodation" u n-"non-rented accommodation" dejjem qiegħda tiżdied b'mod drastiku.

Fil-fatt jekk wieħed jieħu ċ-ċifri ppubblikati mill-NSO għall-perjodu ta' bejn Jannar u Awwissu jsib żieda ta' 26% f'dawk li qagħdu f'rented accommodation però mhux f'collective accommodation u żieda ta' 21% f'dawk li qagħdu f'non-rented accommodation, jiġifieri din hija xejra li rridu nagħrfuha, nanalizzawha u nindirizzawha.

Filwaqt li dan il-mudell ta' turiżmu joffri ħafna vantaġġi, dan l-iżvilupp iġib miegħu wkoll ċerti sfidi, partikolarment fis-settur tal-akkomodazzjoni kollettiva, jiġifieri fis-settur tal-lukandi tradizzjonali tagħna.

Il-lukandi li qed jaraw lilhom infushom jikkompetu ma' dan il-mudell ta' turiżmu qed iħarsu lejh bħala mudell ta' turiżmu li mhuwiex regolat u li ċertament m'għandux l-ispejjeż u l-cost base li għandhom huma.

Jien nittama li l-Gvern qiegħed iħares lejn dawn l-isfidi għax din mhijiex xi sfida li se tolqotna għada tant li l-lukandiera diġà qed iħossuha llum.

Irridu naċċettaw ir-realtà - u mhux inwarrbuha - li dan il-mudell ta' turiżmu se jikber fil-futur u se joffri wkoll prodott divers għal pajjiżna.

Jien ngħid li dan il-mudell ġdid ta' turiżmu mhuwiex problema imma huwa sfida u anke opportunità, imbasta l-Gvern u l-operaturi jagħrfu jimxu bil-għaqal.

Studji li qrajt jgħidu li dan il-fenomenu jista' jaffettwa sal-10% tad-dħul u l-occupancy tal-lukandi, anzi jien ngħid li anke aktar, u għalhekk l-isfida hija x'għandu jsir biex f'pajjiżna l-impatt ma jkunx daqshekk b'saħħtu.

L-opportunità hija li l-airbnb jiftaħ tip ta' akkomodazzjoni differenti li tappella għal dak it-turist li forsi jkun jixtieq esperjenza aktar personalizzata.

Nixtieq nisma' kif il-Gvern qiegħed iħares lejn dawn l-iżviluppi.

Il-vantaġġ tal-airbnb huwa li dan qed joffri u qed jiftaħ it-turiżmu anke fl-irħula u fl-ibliet tagħna.

Fejn ma naqbilx mal-Onor.

Farrugia hu li Malta qisha hija belt waħda għax dan mhuwiex il-każ, u fil-fatt wieħed mill-vantaġġi li għandna aħna huwa kif filwaqt li pajjiżna huwa daqstant ċkejken, għandna daqstant diversità.

Pereżempju, l-Imqabba mhijiex Tas-Sliema u s-Siġġiewi mhuwiex Ħaż-Żebbuġ.

Kull belt u raħal Malti u Għawdxi għandu x'joffri, u sfortunatament s'issa ma sfruttajniex il-potenzjal li għandha kull belt u kull raħal fil-gżejjer tagħna daqskemm nistgħu nisfruttawh minkejja li dawn għandhom potenzjal uniku biex aħna nkunu nistgħu nkomplu noffru diversifikazzjoni fil-prodott tagħna.

Issa se ngħaddi għall-konċett tradizzjonali tal-akkomodazzjoni, li huma l-lukandi.

Nibda biex ninnota b'dispjaċir li l-iżvilupp li qed isir fiż-żona hekk imsejħa "The Golden Mile Business Centre" qed isir bla masterplan.

Jekk aħna verament nagħrfu l-importanza ta' din iż-żona, ilkoll għandna naqblu li huwa kruċjali li l-iżvilupp li qed isir hemmhekk ma jsirx haphazard jew b'mod uniku iżda bi pjan konkret dwar fejn irridu naslu f'din iż-żona, li hija destinazzjoni turistika in its own right.

Ħalli nkompli nitkellem fuq il-prodott turistiku, Sur President.

Ilni nistaqsi għal diversi xhur u anke snin dwar il-proġetti li għandha ppjanati l-MTA għat-tisħiħ tal-prodott turistiku.

Matul is-snin li għaddew l-MTA kienet katalista biex inbidlu ċerti żoni.

Pereżempju, kienet l-MTA li ħolqot il-bajja ta' San Ġorġ, u hawnhekk bilfors ikolli ngħid b'dispjaċir: X'differenza l-proġett tal-bajja ta' San Ġorġ mill-proġett tal-bajja tal-Balluta!

Hawnhekk nixtieq nagħmel ukoll osservazzjoni.

L-MTA donnha tat mixed messages fuq dan il-proġett; minn banda kellek lill-Ministru li għamel ħafna reklami fuq Facebook dwar din il-bajja u dwar dak li sar - u rrid ngħid li din bħala idea kienet tajba - u mill-banda l-oħra kellek lill-MTA tgħidilna li dan kien esperiment.

Fil-fatt anke sempliċi esperiment jurik li jekk ma jsirux l-istudji neċessarji, ħafna drabi dak l-esperiment ifalli, u allura filwaqt li kif għedt diġà, hija idea tajba li nkomplu nżidu l-bajjiet bir-ramel tagħna, irridu nassiguraw li nagħmluhom suret in-nies u mhux wara li nagħmlu bajja bir-ramel, mal-ewwel xita din tisparixxilek!

Għall-kuntrarju, il-bajja ta' San Ġorġ li konna għamilna aħna diversi snin ilu, sal-lum għadha hemmhekk titgawda min-nies.

Hawnhekk wieħed jistaqsi wkoll: X'sar mill-proġetti ta' tisbiħ li kienu jsiru f'żoni bħal Buġibba, il-Qawra, San Pawl il-Baħar, San Ġiljan, Ħad-Dingli, iż-Żurrieq u żoni oħrajn?

Nafu li twaqqfet fondazzjoni għal dan il-għan, però issa nixtieq nara l-frott ta' din il-fondazzjoni, bħal ngħidu aħna xi proġetti qed tagħmel u fejn qed isir it-tisbiħ.

Qed ngħid dan għax fiż-żoni li huma tradizzjonalment meqjusa bħala turistiċi s'issa ħadd mhu qed jara l-frott ta' din il-fondazzjoni.

Sinjura President, illum wieħed jista' jargumenta li nistgħu nqisu lil pajjiżna kollu bħala żona turistika, però jien inħeġġeġ għal darb'oħra biex nibdew nagħrfu d-distinzjonijiet u l-karatteristiċi differenti ta' kull raħal u belt tagħna, u għalhekk nitlob lill-Ministru wkoll biex jagħtina aġġornament dwar il-proġetti li se jsiru, kemm dawk li se jsiru mill-fondi Ewropej kif ukoll dawk li se jsiru mill-fondi nazzjonali.

Fil-passat bil-fondi Ewropej irrestawrajna Forti Sant'Anġlu, Forti Sant'Iermu u tant affarijiet oħrajn, fosthom il-Belt Valletta, fejn dak li qed isir hemmhekk qed ikompli jgħaqqad il-proġett ta' Renzo Piano bir-riżultat li aktar ma jgħaddi żmien din il-belt unika qed issir dejjem aktar unika, però issa nixtieq nisma' fejn se mmorru mil-lum 'l quddiem.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar il-carrying capacity ta' pajjiżna.

Il-bżonn li pajjiżna jagħmel studju biex jara kemm jiflaħ residenti u turisti kulma jmur qed isir iżjed urġenti, u naħseb li rridu ngħidu x'inhi l-figura li fl-aħħar mill-aħħar irridu nilħqu.

Niftakar li fi żmien l-Eks Ministru Michael Refalo wieħed kien jitkellem dwar il-figura ta' miljun turist u mbagħad sussegwentement bdejna nitkellmu dwar it-target ta' żewġ miljun turist.

M'hemmx għalfejn ngħidu li wieħed jitpaxxa meta jara tant turisti waqt li jkun miexi f'pajjiżna, però rridu nirrealizzaw li pajjiżna, li huwa wieħed mill-iċken pajjiżi fl-Ewropa bl-ogħla densità ta' popolazzjoni, bħal kull ħaġa oħra għandu maximum carrying capacity, u f'ċerti żmenijiet tas-sena naħseb li dak il-maximum carrying capacity ilħaqnieh.

Madanakollu mhux sta għalija biex ngħid dan, imma nistrieħ fuq l-esperti, li forsi jistgħu jgħidulna iżjed dwar kif inhu l-aħjar mod li bih nistgħu nifirxu n-numri ta' turisti li jiġu f'pajjiżna u x'għandna bżonn nagħmlu biex intejbu l-infrastruttura b'tali mod li tkun tlaħħaq għall-ħteġijiet tat-turisti.

Ma nixtieqx nara f'pajjiżna l-istess reazzjoni li wieħed isib f'Barċellona jew f'Venezja fejn ir-residenti kważi kważi jħossuhom antagonistiċi għat-turisti.

Aħna dejjem ilqajna lit-turisti, dejjem konna konxji li dawn jifformaw parti kruċjali mis-suċċess ekonomiku ta' pajjiżna u nixtieq li r-reazzjoni tagħna rigward it-turiżmu tibqa' tkun dejjem hekk.

Sinjura President, se jkolli nikkonkludi dan l-intervent b'togħma daqsxejn ħażina.

Huwa fatt li fil-qasam tat-turiżmu r-reputazzjoni hija ċ-ċavetta ta' kollox, però ma nistax ninjora l-fatt li lbieraħ ġie mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra rapport tal-FIAU li jitkellem dwar il-Ministru għat-Turiżmu attwali.

Issa hawn ta' min jispjega li dan il-unit tal-Istat huwa responsabbli biex jassigura li ma jsirux reati ta' ħasil ta' flus f'pajjiżna, u fil-konklużjoni tiegħu dan ir-rapport, li huwa ffokat fuq il-Ministru Konrad Mizzi, jgħid hekk:

jiġifieri dawn waslu għall-konklużjoni li hemm suspett raġunevoli ta' ħasil ta' flus.

Imbagħad dan ir-rapport ikompli jgħid li:

Dan ifisser li r-rapport ġie mgħoddi lill-Pulizija għal kull azzjoni li hi jidhrilha li hija opportuna.

Jien naħseb li din l-industrija tant importanti għal pajjiżna jixirqilha ħafna aħjar minn hekk.

Din l-industrija tant importanti għal pajjiżna jixirqilha ministru li jkun 'il fuq minn kull suspett u mhux jissemma f'rapport li għandu x'jaqsam mal-ħasil ta' flus u l-istess rapport jikkonkludi li hemm biżżejjed suspetti fil-konfront tiegħu li għandha tittieħed azzjoni kif il-Pulizija jidhrilha li hija opportuna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sinjura President, il-Ministeru għat-Turiżmu, li llum qegħdin niddiskutu l-Estimi tiegħu, huwa Ministeru importanti għax huwa wieħed mill-pilastri prinċipali tal-ekonomija ta' pajjiżna però f'dawn il-kelmtejn li se nagħmel illejla nixtieq nagħmel enfasi li l-qasam tat-turiżmu m'aħniex nisfruttawlu l-forte tiegħu.

Pereżempju, jien bħall-kollegi Deputati li ġew eletti mill-Ħames Distrett, konxju tal-fatt li f'dawk l-inħawi hemm ċerti postijiet ta' interess kulturali li jifilħu jiġbdu turiżmu ta' ċerta kwalità li fl-opinjoni tiegħi m'aħniex nisfruttawhom, u għalhekk nemmen li hemm bżonn isir investiment aktar b'saħħtu għan-naħa t'isfel ta' Malta.

Biżżejjed ngħid li sfortunatament uħud minn dawn il-postijiet, fosthom Ħal Millieri, lanqas biss huma daqstant aċċessibbli għat-turisti.

L-istess nistgħu ngħidu għal Ħal Kirkop, għal Triq l-Imtali fiż-Żurrieq fejn hemm ħajt ta' żmien l-era Għarbija u għad-diversi katakombi li għandna f'dawk l-inħawi.

Dawn huma kollha postijiet illi li kieku l-Gvern u l-kunsilli lokali rispettivi jaħdmu aktar id f'id f'dan ir-rigward, jirnexxielna nattiraw aktar turisti lejn in-naħa ta' isfel ta' pajjiżna.

B'hekk filwaqt li nkunu qed noffru esperjenza differenti għat-turisti li jżuru pajjiżna, fl-istess ħin dawn il-lokalitajiet ikunu qegħdin igawdu anke minn investiment turistiku.

Għalhekk minn hawn nixtieq inħeġġeġ lill-Gvern biex isiru l-investimenti neċessarji ħalli anke dawn in-naħat ta' Malta jkunu jistgħu jisfruttaw dan il-gwadann li jista' jġib it-turiżmu.

Nemmen ukoll li hemm bżonn li wħud minn dawn il-postijiet jiġu upgraded biex l-attrazzjoni turistika tagħhom tkun ta' kwalità aħjar.

Pereżempju, sfortunatament sal-lum Wied iż-Żurrieq għadu bla infrastruttura tad-drenaġġ, u jien naħseb li llum li dalwaqt deħlin fis-sena 2020 wasal iż-żmien li jiġi pprovdut dan is-servizz bażiku anke f'Wied iż-Żurrieq.

Huwa veru li llum diġà jżuru postijiet bħal Wied iż-Żurrieq, Ħaġar Qim u l-Imnajdra ammont sostanzjali ta' turisti, però b'aktar investiment żgur li nkunu nistgħu nżidu l-ammont ta' turisti li jżuru dawn il-lokalitajiet u b'hekk inkunu qegħdin nagħtu imbottatura 'l quddiem anke lil min jaqla' l-ħobża ta' kuljum tiegħu mit-turiżmu ta' dawn l-akwati.

Sinjura President, f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nenfasizza wkoll punt ieħor; is-sitwazzjoni tat-traffiku f'pajjiżna.

Hawnhekk se nerġa' nirreferi għan-naħa t'isfel ta' Malta, kemm għaliex jien ġej minn dik in-naħa kif ukoll għaliex l-ajruport qiegħed dik in-naħa.

Għalkemm naf li saru xi xogħlijiet fit-triq li mir-roundabout tal-ajruport toħorġok għan-naħa ta' fuq ta' Malta, sfortunatament dan xorta għadu mhuwiex biżżejjed għax filwaqt li jkun hemm ġranet meta turist li jgħaddi minn hemmhekk biex imur l-ajruport - ovvjament it-titjiriet ikunu skedati - jasal f'20 minuta, sfortunatament ikun hemm ġranet oħrajn meta t-traġitt sal-ajruport jaf jeħodlu siegħa, siegħa u kwart u saħansitra siegħa u nofs.

Dan huwa inkonvenjent li żgur iħalli togħma morra lit-turist li jżur pajjiżna, u għalhekk nemmen li l-Gvern għandu jistudja aktar fil-fond biex jidentifika l-fatturi li qegħdin iwasslu għal tant konġestjonijiet tat-traffiku f'postijiet strateġiċi, b'mod partikolari f'dawk il-postijiet li t-turisti li jżuru pajjiżna jgħaddu minnhom b'mod regolari.

Servizz ieħor li għalkemm qed jiġi wżat, nemmen li mhuwiex qed ilaħħaq mal-bżonnijiet ta' pajjiżna huwa s-servizz tat-trasport pubbliku, u hawnhekk nixtieq li anke jekk hemm bżonn jintervjeni l-Ministeru għat-Turiżmu.

Għalkemm ammont kbir ta' turisti jużaw dan is-servizz b'mod regolari, sfortunatament mhumiex jinqdew kif għandhom jinqdew.

Ma naħsibx li huwa sew li meta t-turisti jipprovaw jivvjaġġaw minn post għall-ieħor permezz tas-servizz tat-trasport pubbliku, ikollhom jesperjenzaw sitwazzjonijiet fejn jew il-karozza tal-linja ma tgħaddix jew inkella tgħaddi xi nofs siegħa jew tliet kwarti tard.

Ovvjament dan jaffettwa lil kull min iżur pajjiżna b'mod negattiv u għalhekk għandna nassiguraw li t-turisti li jżuru pajjiżna jingħatalhom servizz tal-aqwa kwalità li jilħaq l-aspettattivi tagħhom.

Sinjura President, nikkonkludi dan l-intervent billi għal darb'oħra nappella lill-Ministru biex jara li jsir investiment f'kull lokalità li għandna f'Malta u Għawdex bil-għan li nisfruttaw l-attrazzjonijiet turistiċi u dawk il-postijiet li għandhom valur arkitettoniku bl-aħjar mod; jekk hemm bżonn jitwaqqaf working group mal-kunsilli lokali għal dan l-iskop.

B'dan il-mod inkunu qegħdin insebbħu l-lokalitajiet tagħna u nagħtuhom valur miżjud.

Nirringrazzjak, Sur President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni u l-ħin li baqa' huwa kollu għan-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, sal-aħħar ta' din is-sena se nkunu ospitajna f'pajjiżna madwar 2,600,000 turist, ċifra inkoraġġanti li turi li s-settur tat-turiżmu, li kien wieħed mill-aktar setturi importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna għal tant u tant snin, qed ikompli jikber sena wara l-oħra.

Naturalment dan is-suċċess - li jista' jingħaqad ma' suċċessi oħrajn li qed tesperjenza l-ekonomija ta' pajjiżna - ma jiġix b'kumbinazzjoni u ġie frott tal-ħidma ta' dawk kollha li jaħdmu fis-settur pubbliku u fis-settur privat u li b'xi mod huma involuti fil-qasam tat-turiżmu.

Dan huwa frott tal-ħidma li ssir mil-lukandiera, minn dawk li jaħdmu fil-qasam tad-divertiment, minn dawk li jaħdmu biex jippromwovu lil Malta, minn dawk li jaħdmu biex iġibu t-turisti lejn pajjiżna kif ukoll minn dawk kollha li joffru servizzi relatati mat-trasport, mar-ristoranti u mal-bars.

Ma rridux ninsew ukoll l-importanza tal-linja nazzjonali tagħna; l-Air Malta, kif ukoll linji tal-ajru oħra li jġibu lit-turisti lejn pajjiżna, u flimkien magħhom ta' min isemmi lil dawk kollha li b'xi mod jaħdmu fil-qasam tal-cruiseliners.

Naf li diġà semmejt lis-settur pubbliku, però hawn nixtieq insemmi b'mod partikolari lill-MTA, li flimkien ma' diversi entitajiet oħrajn qegħdin ikomplu jippromwovu u jmexxu d-destinazzjoni ta' Malta 'l quddiem, liema destinazzjoni, kif għedt diġà, qiegħda tilqa' aktar u aktar turisti sena wara l-oħra.

Wieħed jista' jgħid li s-settur tat-turiżmu huwa opportunità ta' kollaborazzjoni mill-aqwa bejn is-settur privat u s-settur pubbliku.

Illum is-settur privat qed isib ambjent ekonomiku li qed iħeġġu biex jinvesti.

Fil-fatt qegħdin naraw diversi investimenti ġodda minn żmien għal żmien f'dan il-qasam, u min hu involut f'dan il-qasam jew inkella qed jitħajjar jidħol f'dan il-qasam qed jara li dan huwa żmien tajjeb biex wieħed jinvesti fil-qasam tat-turiżmu għax jagħtik a good return u allura huwa investiment għaqli.

Niftakru li kien hemm żmenijiet meta fix-xitwa l-lukandi kienu jingħalqu.

Kien hemm żmenijiet meta l-lukandiera kienu jħossu li żmien il-lukandi għadda u allura kienu bdew jagħlquhom biex minflokhom jitilgħu blokki ta' appartamenti.

Pereżempju, illejla smajna Membri tal-Oppożizzjoni stess jgħidu li l-interess fl-akkomodazzjoni qiegħed jikber u li allura llum m'għadniex inħarsu biss lejn l-akkomodazzjoni bħala qasam li huwa tal-lukandi biss, anzi t-tipi differenti ta' akkomodazzjoni għat-turist qegħdin dejjem jiżdiedu.

Dan ifisser li llum is-settur tat-turiżmu qiegħed joffri aħjar u qiegħed joffri aktar.

Però fil-fehma tiegħi ġaladarba dan is-settur qiegħed joffri suċċess lil min jinvesti fih u allura huwa settur li jagħti a good return, irridu naraw titjib anke fil-kondizzjonijiet tal-ħaddiema.

Jien nemmen li l-ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur għandhom dritt igawdu huma wkoll minn dan is-suċċess li qed jikseb il-qasam turistiku.

Jekk sa ftit tas-snin ilu l-qasam tat-turiżmu kien qasam staġjonali u allura dak li jkun seta' jġib l-argument li f'ċerti żminijiet tas-sena jkollu jagħlaq in-negozju tiegħu u għalhekk ma jistax joffri dawk il-kondizzjonijiet li joffru industriji oħrajn, illum it-turiżmu kiber, qed jagħti aktar u qed irendi aktar u allura l-ħaddiema wkoll għandhom igawdu minn dan is-suċċess.

Sinjura President, il-qasam tat-turiżmu minn dejjem kien joffri mpjieg lil ħafna nies, kemm qabel kif ukoll illum, imma llum wieħed qed josserva li hemm ħafna barranin jaħdmu f'dan is-settur.

Għalhekk jien nistaqsi: X'inhi r-raġuni ta' preżenza tant u tant kbira ta' ħaddiema barranin fil-qasam turistiku?

Li m'għandniex ħaddiema biżżejjed?

Li m'għandniex nies biżżejjed biex jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu?

Jew inkella li m'għandniex il-kondizzjonijiet adegwati biex il-ħaddiema Maltin iħossu li hemm karriera fil-qasam tat-turiżmu?

Fl-opinjoni tiegħi, filwaqt li huwa tajjeb li nifirħu bis-suċċess li qed jikseb dan is-settur, huwa importanti li nagħmlu dawn id-domandi wkoll għax nemmen li la min qed jinvesti f'dan il-qasam qed jagħmel suċċess, il-ħaddiema involuti wkoll għandhom igawdu u jiksbu l-aħjar kondizzjonijiet f'dan is-suċċess.

L-istess nistgħu ngħidu għall-akkomodazzjoni fil-qasam tat-turiżmu.

Kif intqal diġà matul dan id-dibattitu, sa ftit tas-snin ilu l-akkomodazzjoni għat-turisti kienet tikkonsisti biss f'dawk il-lukandi l-kbar li ħafna minnhom kienu jinbnew f'żoni turistiċi partikolari, l-aktar f'Buġibba, f'Tas-Sliema u f'San Ġiljan.

Fil-fatt illum għad hemm ħafna lukandi f'dawn il-lokalitajiet.

Madanakollu llum qed nosservaw li t-tip ta' akkomodazzjoni li qed ifittxu t-turisti qiegħda tinbidel bir-riżultat li llum qed ikollna forom differenti ta' akkomodazzjoni.

Fil-fatt ħafna huma dawk li mhumiex qed ifittxu akkomodazzjoni kollettiva, bħalma huma l-lukandi, imma qed ifittxu aktar postijiet għall-kiri fejn dak li jkun ikollu post għalih.

Dan huwa faċli aktar u aktar illum meta wieħed jista' jikri minn fuq l-internet permezz tal-websites differenti li jkun hemm għal min jixtieq iżur Malta jew xi pajjiż ieħor.

Għalhekk jien naħseb li filwaqt li huwa importanti li l-MTA tkompli ssaħħaħ il-monitoring tagħha għal dik li akkomodazzjoni tradizzjonali jew kollettiva, huwa tajjeb li nistaqsu: Illum bl-akkomodazzjoni diversa li għandna, fosthom bl-airbnb, bid-diversi boutique hotels li għandna - speċjalment fil-Belt Valletta - u b'numru ta' residenzi ċkejknin fl-irħula mxerrda madwar Malta u Għawdex, qed naċċertaw li l-istandards ta' dawn l-akkomodazzjonijiet huma tajbin?

U qed ikun hemm superviżjoni adegwata biex kull min jiġi jżur pajjiżna jingħata l-aħjar prodott u jkollu l-aħjar esperjenza li jista' jkollu f'pajjiżna, inkluż modi differenti ta' akkomodazzjoni?

Il-fatt li s-settur privat qed jinvesti f'dawn it-tip ta' akkomodazzjonijiet ifisser li hemm domanda għalihom, u hemm bżonn li jkollna dawn l-akkomodazzjonijiet, anke fid-dawl tan-numru dejjem jikber ta' turisti li qed jiġu f'pajjiżna.

Sinjura President, kif għadni kemm għedt, is-settur privat qed jinvesti ħafna fil-prodott Malta, imma hawn ma nistgħux ma nsemmux l-investiment dejjem joktor li qed jagħmel ukoll il-Gvern biex itejjeb, isaħħaħ u jsebbaħ l-istess prodott.

Il-prodott Malta jfisser li kull min jiġi f'pajjiżna jsib pajjiż attraenti, pajjiż li jirrakkonta l-istorja tiegħu, pajjiż li huwa aċċessibbli għal kulħadd u pajjiż li għandu l-faċilitajiet kollha meħtieġa biex jagħmel l-esperjenza tad-destinazzjoni Malta waħda mill-aqwa.

Kif jgħidu, l-aqwa reklam li jista' jkollna għal pajjiżna mhuwiex ir-reklamar li tagħmel l-MTA jew kull entità oħra, iżda l-fatt li jkollna reviews tajbin minn dawk li jiġu jżuruna.

Jien nażżarda ngħid li dak huwa l-aħjar reklam kemm biex nattiraw aktar turisti li jiġu jżuruna għall-ewwel darba kif ukoll biex dawk it-turisti li jkunu diġà ġew iżuruna jerġgħu jiġu jżuruna.

Sinjura President, matul is-snin il-Gvern wettaq diversi proġetti, imma jien nixtieq nitkellem dwar numru ta' proġetti li tlestew matul din l-aħħar sena kalendarja u li fil-fehma tiegħi kienu importanti ħafna mhux biss biex intejbu l-prodott Malta, imma wkoll biex insebbħu lil pajjiżna għall-poplu tagħna.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix kif inbidlet Pjazza Tritoni, li għal ħafna snin kienet mitluqa u kienet isservi biss bħala venda kbira mimlija bil-karozzi tal-linja.

Fil-fatt filwaqt li qabel kull min jgħaddi minn din il-pjazza kien iħoss ċerta konfużjoni, illum wara l-proġett li sar għal din il-pjazza, liema proġett nemmen li sar b'suċċess, għandna pjazza miftuħa li qiegħda sservi bħala meeting point importanti għal ħafna nies.

Biżżejjed insemmi l-Funtana tat-Tritoni li hemm f'din il-pjazza u li ġiet restawrata.

Illum Pjazza Tritoni saret waħda mill-isbaħ wesgħat ta' pajjiżna u biddlet id-dehra tad-dħul fil-belt kapitali tagħna.

Xi ħaġa pożittiva hija li prattikament illum biex tidħol fil-Belt Valletta tista' timxi minn ġnien għall-ieħor li kollha kemm huma sarilhom tisbiħ bla preċedent.

Hawn wieħed ma jistax ma jsemmix, pereżempju, ix-xogħol ta' restawr li sar fil-ġonna tal-Argotti, kif ukoll ix-xogħol li se jkun qed isir matul is-sena d-dieħla fi Ġnien il-Mall, li mhux biss huwa wieħed mill-ġonna sbieħ tal-Furjana iżda huwa wkoll ġnien li jagħti ġieħ u rispett lil numru ta' personaġġi importanti ta' pajjiżna, u għalhekk huwa importanti li Ġnien il-Mall, li jirrakkonta storja tant sabiħa, jiġi restawrat kif jixraqlu.

Imbagħad bħala parti mill-proġett ta' Pjazza Tritoni hemm ukoll il-Ġnien tal-Biskuttin, li mingħajr ma nidħol f'polemiċi dwar fejn huma l-konfini tal-Floriana u fejn huma l-konfini tal-Belt ngħid li prattikament iż-żona tal-Biskuttin hija dik il-parti li tgħaqqad il-Floriana mal-Belt Valletta.

Dan huwa tibdil li kien ilu mistenni u kien hemm diversi sfidi biex isir, imma fl-aħħar mill-aħħar rajna li dan it-tisbiħ seħħ ukoll u minn hawn u ftit taż-żmien ieħor se naraw lil din il-parti tkompli tisbieħ bit-tlestija tal-ġonna tal-Foss aħna u deħlin il-Belt Valletta.

Ma nistax ma nsemmix proġett ieħor li sar ftit taż-żmien ilu u li wkoll hija daħla mill-isbaħ għall-belt kapitali tagħna u hawn qed nirreferi għal Pjazza Kastilja.

Illum dawk it-turisti li jiġu bil-cruiseliners u li jużaw il-lift - li kien vertical connection importanti ħafna għall-Belt Valletta wkoll - l-ewwel żona tal-Belt Valletta li jsibu ruħhom fiha hija Pjazza Kastilja, li sa ftit tas-snin ilu kienet tikkonsisti biss minn roundabout kbira b'diversi karozzi u parkeġġi mdawrin magħha, jiġifieri fiha ma kienx hemm l-ispazju miftuħ li għandna llum.

Qiegħed insemmi dawn iż-żewġ proġetti għar-raġuni li dawn biddlu lill-belt kapitali tagħna, il-belt li qegħdin ninvestu tant fiha.

Fil-fatt illum kważi kważi l-Belt Valletta saret destinazzjoni fiha nnifisha, jiġifieri saret attrazzjoni biex biha nattiraw lit-turisti jagħżlu lil Malta bħala d-destinazzjoni tagħhom.

Sinjura President, ġaladarba qed nitkellem fuq il-proġetti, ma nistax ma nsemmix numru ta' proġetti li nbdew fl-aħħar ġimgħat u li flimkien se jkunu qegħdin jirriġeneraw lil Marsamxett, liema proġetti huma ko-finanzjati minn fondi tal-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid li l-għan ta' dawn il-proġetti huwa dak li tissebbaħ din il-parti tal-Belt Valletta bħala parti minn kullana ta' diversi proġetti oħra li qed isiru anke minn entitajiet oħra, bħalma hi l-MUŻA (Mużew Nazzjonali tal-Arti), li se tkun qed tiġi inawgurata minn hawn u ftit taż-żmien ieħor mill-Ministru tal-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali.

Kritika kbira li kienet issir minn ħafna Beltin kienet li meta jsiru xi proġetti fil-Belt Valletta, dawn dejjem isiru fil-parti ta' fuq tal-Belt.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar snin, apparti l-proġett li jinkorpora wkoll din il-binja li ninsabu fiha, Pjazza Kastilja u proġetti oħrajn li saru n-naħa ta' fuq tal-Belt, qajla saru proġetti fil-partijiet t'isfel tal-Belt Valletta.

Wieħed mill-proġetti li, fil-fehma tiegħi, kien importanti li jsir kien proprju r-restawr u r-riġenerazzjoni tal-parti ta' fuq ta' Forti Sant'Iermu li llum qiegħed joffri wkoll attrazzjoni turistika għax apparti r-restawr li sar fil-Forti nnifsu, dan qiegħed iservi wkoll bħala mużew tal-istorja militari ta' pajjiżna.

Kien wasal anke ż-żmien li ssir riġenerazzjoni liż-żona ta' Marsamxett biex b'hekk filwaqt li nsebbħu l-Belt u nirrestawraw il-binjiet storiċi ta' ġo fiha, inkunu qed insebbħu wkoll waħda mill-aktar żoni residenzjali tal-belt kapitali tagħna.

Għalhekk apparti li dan il-proġett se jkompli jtejjeb il-prodott turistiku ta' pajjiżna, fuq kollox se jkun qiegħed jagħti post isbaħ u aħjar lill-Beltin li jgħixu f'din iż-żona.

Fil-fatt uħud mix-xogħlijiet li qed isiru fiż-żona ta' Marsamxett huma x-xogħol ta' restawr li qed isir fuq is-swar ta' dik il-parti tal-Belt Valletta, ix-xogħol ta' upgrading li qed isir fuq il-waterfront ta' dik in-naħa, ir-restawr tal-Berġa tal-Baviera, ir-restawr tal-Berġa ta' Aragona li se jkun qed jibda minn hawn u ftit taż-żmien ieħor u diversi inizjattivi oħra biex jissaħħaħ l-iskyline tal-Belt Valletta.

Bħalissa għaddej saħansitra xi xogħol fuq il-koppla tal-Knisja tal-Madonna tal-Karmnu u eventwalment se jsir investiment b'fondi tal-Unjoni Ewropea biex jinbdew xogħlijiet fuq il-Katidral tal-Ingliżi, liema xogħlijiet se tieħu ħsiebhom fondazzjoni li se tkun qed titwaqqaf għal dan il-għan.

Se jsiru wkoll xi xogħlijiet fuq il-Knisja tal-Pilar.

Imbagħad flimkien ma' dawn il-proġetti se jittieħdu inizjattivi importanti oħra li jtejbu l-aċċessibbiltà biex b'hekk titjieb il-kwalità tal-ħajja tan-nies li jgħixu f'dawk l-inħawi.

Inżid ngħid li se jkun qed isir ukoll investiment importanti li minnu se jibbenefikaw il-binjiet tal-housing li hemm f'dik iż-żona tal-Belt Valletta u se jinbnew anke numru ta' housing units bħala parti minn dan il-proġett ta' riġenerazzjoni.

Li hemm sabiħ f'dawn l-inizjattivi li qed nieħdu huwa li mhux biss qed naraw li nagħmlu proġett turistiku u l-istorja tieqaf hemm imma qegħdin naraw kif nagħmlu tisbiħ li jgawdih kulħadd; kemm it-turisti, kemm ir-residenti kif ukoll il-bqija taċ-ċittadini Maltin.

Sinjura President, issa se mmur lil hinn mill-Belt Valletta u se nagħmel referenza għal proġetti oħra li se jkunu qegħdin jiġu mfassla matul is-sena d-dieħla.

Żgur li hemm bżonn ta' aktar investiment biex inkomplu mal-kullana ta' proġetti li saru fin-naħa tal-Kottonera, u allura s-sena d-dieħla se tibda tiġi attwata inizjattiva li biha se jkun hemm upgrade f'partijiet mill-Kalkara.

Hemmhekk diġà rajna investiment privat, iżda issa wasal ukoll iż-żmien li jsir investiment min-naħa tal-Gvern ħalli nkomplu nsebbħu din l-area li tifforma parti miż-żona tal-Port il-Kbir.

Għalkemm diġà bdew jittieħdu xi inizjattivi f'dan ir-rigward, nemmen u hemm bżonn li nagħtu rankatura akbar biex ikun hemm masterplan ħalli naraw kif insalvaw Forti Rikażoli.

Forti Rikasoli huwa ġojjell arkitettoniku li sfortunatament illum jinsab fi stat ħażin ħafna, u meta ġieli żort dan il-post rajt li huwa evidenti li hemmhekk hemm bżonn isir investiment qawwi u massiċċ biex insalvaw lil dan il-forti.

Hemm bżonn li jkollna idea ċara u masterplan iffokat biex Forti Rikasoli mhux biss jiġi rrestawrat iżda jingħata ħajja ġdida għax minnu nnifsu dan il-forti jista' joffri attività ġdida lin-naħa tal-Kottonera li tkompli tikkumplimenta l-attività dejjem tiżdied tal-Belt Valletta u tal-madwar.

Sinjura President, waqt dan l-intervent li qed nagħmel ma nistax ma nsemmix il-ħtiġijiet li hemm f'Wied iż-Żurrieq.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Toni Bezzina u jien, li ġejna eletti mill-istess distrett, nitkellmu f'diversi okkażjonijiet dwar il-ħtiġijiet ta' Wied iż-Żurrieq.

Wied iż-Żurrieq huwa wieħed mill-attrazzjonijiet li aktar ma jgħaddi żmien, aktar qed jattira nies.

Numru ta' snin ilu meta kont titkellem mas-sidien tal-ħwienet ta' dawk in-naħat kienu jgħidulek li huma jiftħu ftit matul il-ġurnata għax ma kienx ikun hemm xogħol biżżejjed biex tibqa' għaddej matul il-ġurnata kollha, u kien ikun hemm ukoll ġranet fejn lanqas biss kienu jiftħu tant kemm ma kellhomx xogħol.

Illum ir-realtà hija waħda differenti għax is-sidien tal-ħwienet ta' dawk l-inħawi qegħdin jiftħu filgħodu u filgħaxija, u dan minkejja li sfortunatament għadu ma sarx l-investiment infrastrutturali meħtieġ biex Wied iż-Żurrieq jiġi upgraded.

Jien ngħid li l-ewwel investiment li għandu jsir hemmhekk għandu jsir biex il-parking ikun organizzat aħjar.

Naf li saru numru ta' studji dwar kif dan jista' jsir skont it-topografija tal-post u li hemm sfidi ambjentali li jridu jiġu megħluba però nemmen li ngħataw pariri adegwati dwar kif il-parkeġġ jista' jiżdied u jiġi organizzat aħjar.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet prinċipali li operaturi f'din iż-żona qegħdin jilmentaw dwarha hi n-nuqqas ta' parkeġġ, li mhijiex qed tħalli lil din iż-żona t'attrazzjoni turistika tkompli timxi 'l quddiem kif inhu meħtieġ.

Jien konvint li kemm permezz ta' ħidma flimkien mal-Ministeru kif ukoll permezz ta' xogħlijiet minn entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għat-Turiżmu, din l-isfida tkun tista' tiġi megħluba fiż-żmien li ġej.

Ġaladarba qed insemmi lil Wied iż-Żurrieq nixtieq insellem minn hawnhekk il-memorja ta' Rokku Bonnici, li sfortunatament safa vittma ta' traġedja li seħħet f'dan il-post fejn għex il-parti kbira ta' ħajtu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien niftakar kemm lilu kif ukoll lill-familjari tiegħu.

Hija xi ħaġa ironika li Rokku Bonnici miet bl-istess kawża li ħaddieħor kien se jitlef ħajtu biha u li kien dan l-istess Rokku Bonnici li salvah.

Qasam ieħor li issa ġew ivvotati l-flus għalih u li kien hemm anke impenn fil-Baġit biex nibdewh huwa r-riġenerazzjoni ta' Birżebbuġa.

Birżebbuġa hija lokalità li għal ħafna snin tgħabbiet bil-piżijiet ta' xogħlijiet industrijali.

Għal ħafna snin l-investiment f'Birżebbuġa kien ifisser it-tkabbir tal-Freeport u aktar piż u pressjoni fuq il-komunità ta' din il-lokalità.

Dan il-Gvern irid ibiddel dak il-legat li tħalla mill-Amministrazzjoni preċedenti.

Fil-fatt diġà saru numru ta' inizjattivi, fosthom il-waterpolo club u l-pitch tal-futbol imma apparti minn hekk għad fadal ħafna aktar x'isir.

Għalhekk hemm bżonn li l-flus li ġew ivvotati jiġu wżati billi l-pjan ta' riġenerazzjoni għal Birżebbuġa jibda jiġi attwat kemm jista' jkun malajr.

Waħda mill-affarijiet li hemm bżonnm li tiġi indirizzata f'Birżebbuġa hija r-realtà tal-parking, u għalhekk inħeġġeġ biex jinbeda proġett bil-għan li l-parking f'Birżebbuġa jiżdied mill-aktar fis possibbli.

Birżebbuġa hija attrazzjoni turistika, u diġà hemm ċerta attività turistika fiha, imma jien persważ li jekk inkomplu nsebbħu lil din il-lokalità, din tibda ssir ferm aktar popolari fuq il-mappa turistika.

Marbut ma' dan nixtieq nagħmel l-appell tiegħi mill-ġdid li bħalma l-proġett tal-waterpolo club u tal-pitch tal-futbol saru b'fondi tal-Gvern, hekk ukoll għandu jsir fil-każ tal-klabb tar-Regatta, li sal-lum għad għandu post ċkejken.

Jien nemmen li l-klabb tar-Regatta għandu jkollu l-binja tiegħu biex din l-organizzazzjoni sportiva tkun tista' tingħata spinta 'l quddiem.

Dan huwa wkoll mod ta' kif nagħmlu riġenerazzjoni favur in-nies.

Sinjura President, illejla ssemma l-punt li jeħtieġ ninvestu aktar f'heritage trails madwar iż-żoni taż-Żurrieq, Ħal Safi, l-Imqabba, eċċ., għax Wied iż-Żurrieq mhuwiex l-unika attrazzjoni li għandna f'din iż-żona.

Huwa importanti li kemm fil-każ ta' dawn l-irħula kif ukoll fil-bqija tal-irħula kollha ta' Malta u Għawdex ikun hemm promozzjoni u koordinament aħjar dwar kif nistgħu nimbottaw ċerti attrazzjonijiet 'il quddiem għax wisqt nibża' li filwaqt li f'ċerti żoni bħalma huma l-Belt Valletta, Tas-Sliema u San Ġiljan hemm attività qawwija, imbagħad għandna ħafna wirt nazzjonali u ħafna storja x'nirrakkontaw imma s'issa l-potenzjal tagħhom ħallejnieh moħbi.

Għalhekk jien naħseb li biex inkomplu nagħtu dik ix-xi ħaġa differenti u aħjar hemm bżonn li nidentifikaw liema huma dawn il-postijiet, ninvestu fihom, nagħmlu t-tisbiħ li hemm bżonn, u jien persważ li hekk kif għamilna proġetti ta' tisbiħ ta' pjazez kbar fil-Belt Valletta u fil-madwar, hekk ukoll nistgħu nintervjenu biex insebbħu l-pjazez ċkejkna li għandna, l-isqaqien tipiċi Maltin u ċerti żoni oħra li jistgħu jirrakkontaw anke l-preżenza ta' personaġġi importanti tal-istorja tagħna.

Jien nerġa' nħeġġeġ biex nagħmlu dan l-investiment għax b'hekk inkunu nistgħu nkomplu ntejbu l-prodott Malti, nattiraw aktar turisti lejna, inkomplu nsebbħu lil Malta filwaqt li nagħtu rispett sħiħ lill-istorja li jirrakkonta pajjiżna.

Fl-aħħar nett nixtieq naqsam ftit ħsibijiet.

Aħna nagħmlu ħafna enfasi dwar il-proġetti kapitali li nagħmlu minn żmien għal żmien biex insebbħu lil pajjiżna u għandna ħafna entitajiet li b'xi mod jew ieħor għandhom xi responsabbiltà dwar dik li hija indafa u manutenzjoni, ċjoè upkeep and maintenance.

Li kieku kelli nelenka l-entitajiet kollha involuti jkolli naqra lista twila mhux ħażin, u għalhekk se nsemmi wħud biex nagħti idea żgħira dwar fuq xiex qed nitkellmu.

Pereżempju, fil-qasam tat-turiżmu għandna lill-Fondazzjoni għall-Iżvilupp ta' Żoni Turistiċi, għandna lill-MTA, li għandha numru ta' ħaddiema responsabbli mill-manutenzjoni, għandna lid-Diviżjoni tat-Tindif u l-Manutenzjoni, għandna lill-kunsilli lokali li għandhom kuntratturi responsabbli mill-upkeep and maintenance u għandna entitajiet oħra bħall-Enemalta, li għandha responsabbiltà f'dak li għandu x'jaqsam mad-dwal tat-toroq, li llum uħud minnhom jaqgħu taħt l-Enemalta u oħrajn taħt Transport Malta.

Jien ngħid li filwaqt li kull entità qed tagħmel ħafna xogħol fuq livell individwali, naħseb li għandna bżonn pjan aktar strateġiku dwar kif dawn l-entitajiet kollha jaħdmu iżjed flimkien.

Pereżempju, naħseb li għandna bżonn strateġija ġdida dwar kif nagħmlu l-upkeep and maintenance f'pajjiżna.

Ikolli ngħid li anke llum, li nsegwi numru t'attivitajiet f'dan il-qasam, naħseb li għadna wisq bil-mentalità reattiva li nsewwu xi ħaġa biss wara li xi ħadd ikun irrapporta li tkissret jew inkella li mmorru nnaddfu x'imkien mhux għax għandna strateġija ċara imma għax ikun hemm ilment u nintervjenu.

M'iniex qed ngħid li m'hemmx strateġiji u li m'hemmx timetables dwar kull meta għandhom jitnaddfu postijiet differenti, però nemmen li għandna bżonn strateġija ferm aktar iffokata u koordinata fuq il-maintenance, il-cleansing u l-upkeep ta' pajjiżna.

M'hemmx dubju li rridu ndaħħlu aktar il-konċett hekk imsejjaħ "facilities' management" għax nemmen li l-prodott "Malta" jista' jitjieb mhux biss billi nimplimentaw dawk il-proġetti li għadni kemm semmejt imma wkoll billi jkollna strateġija tajba ta' manutenzjoni u upkeep għax dan huwa mezz ta' kif inkomplu nżommu lil pajjiżna aktar nadif, aktar adegwat, aktar attraenti u isbaħ kemm għal min jiġi jżurna kif ukoll għall-Maltin u l-Għawdxin.

Jien qiegħed nagħmel dan l-appell għax nemmen bis-sħiħ li din hija the missing link fix-xogħol il-kbir li qegħdin nagħmlu.

Sinjura President, pajjiżna qiegħed jieħu d-deċiżjonijiet it-tajba.

Pajjiżna wettaq xogħol kbir għax illum għandna riżorsi biex inkunu nistgħu nsaħħu u ninvestu fuq dak li kien isir qabel.

Pajjiżna miexi 'l quddiem għax qegħdin jittieħdu deċiżjonijiet dwar kif inġeddu u nbiddlu dak li hemm bżonn li jinbidel u jsir aħjar.

L-għażliet li ħadna matul dawn l-aħħar snin wasslu għas-suċċess u jien ninsab konvint li b'aktar għażliet għaqlin nistgħu nibnu fuq is-suċċessi li diġà ksibna biex pajjiżna jkun verament pajjiż ta' suċċess.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Sinjura President, illum qegħdin f'din il-Kamra niċċelebraw ir-riżultati ta' sena oħra ta' ħidma fis-settur tat-turiżmu, u ninsab kuntent ħafna li ż-żewġ naħat tal-Kamra qed jaqblu dwar is-suċċessi u qegħdin niddiskutu kif nistgħu ntejbu l-prodott "Malta".

Irrid nibda billi ngħid li din is-sena, minn Jannar sa Awwissu, it-turisti żdiedu b'16% filwaqt li huwa mistenni li sa Diċembru ta' din is-sena nilħqu madwar 2.6 miljun turist.

Minbarra dawn it-turisti, fil-Malta International Airport se jkollna madwar seven million passenger movements li mhux kollha huma turisti.

Dawn ir-riżultati jirriflettu l-viżjoni li għandna bħala pajjiż li nsiru l-aqwa destinazzjoni turistika fil-Mediterran.

Din hija viżjoni li aħna naqsmuha mal-ħaddiema kollha tas-settur turistiku, mal-imprendituri u mal-operaturi kollha, mal-MHRA, mal-Mediterranean Toursim Foundation, mal-FELTOM (Malta's Federation of English Language Teaching Organisations) u mal-korpi kostitwiti kollha.

Il-viżjoni tagħna hija li matul il-ħames u s-seba' snin li ġejjin il-prodott tagħna tant jitjieb li kemm il-livell ta' turisti li jiġu Malta kif ukoll l-infiq ta' flus f'pajjiżna jkunu ta' kwalità aħjar imma biex dan iseħħ hemm bżonn li jkun hemm tranżizzjoni, u din it-tranżizzjoni tfisser li jkollna prodott ta' infrastruttura aħjar, ġonna isbaħ, landscaping u beaches aħjar, events ta' fama mondjali mill-aqwa, - mhux biss events ta' mużika imma wkoll events ta' teatru - events li fihom ikunu involuti t-tfal u events oħrajn li joffru prodott li bih dak li jkun ikun irid jerġa' jiġi lejn pajjiżna għalih.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li bejn Jannar u Mejju ta' din is-sena, jiġifieri f'ħames xhur biss, f'Malta ġew turisti daqskemm ġew matul is-sena kollha tal-2012, u dan juri t-trasformazzjoni kbira li għaddejja minnha l-ekonomija tagħna.

Fl-ewwel tmien xhur ta' din is-sena l-bed nights telgħu għal kważi 13-il miljun, u dan meta matul is-sena ta' qabel l-ammont ta' bed nights kien ta' 11-il miljun, filwaqt li l-infiq ta' flus fl-ewwel tmien xhur żdied b'€133 miljun, li huwa ammont qawwi.

Fil-fatt fl-ewwel tmien xhur it-turiżmu ħalla f'pajjiżna €1.5 biljun u għalhekk tistgħu timmaġinaw kemm is-settur tat-turiżmu huwa importanti, kemm dan is-settur iħalli benefiċċji lill-ekonomija kollha u kemm dawn il-benefiċċji jinfirxu mal-pajjiż kollu.

Dan huwa riżultat sabiħ ħafna u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-operaturi kollha minn qalbi.

Sinjura President, żidna u saħħaħna wkoll is-swieq tagħna u l-akbar żidiet kienu mill-Ingilterra - notwithstanding Brexit - mill-Ġermanja, minn Franza, mill-Italja, minn Spanja, mill-Amerka, mill-Polonja, mill-Awstrija u anke mill-Awstralja.

Dan jirrifletti anke x-xogħol li qed isir biex insaħħu r-rotot tagħna, li huma tant importanti.

Ikun interessanti jekk wieħed jgħid li pajjiżna għandu 110 rotta diretta fis-sajf mill-Malta International Airport.

Kif qalli ċ-chief commercial officer tar-Ryanair - u kellu raġun - mill-Malta International Airport għandna aktar rotot diretti lejn l-Ewropa milli hemm f'London Heathrow lejn l-Ewropa.

Fl-istess ħin saħħaħna r-rotot f'diversi areas.

Biżżejjed ngħid li llum il-ġurnata qegħdin connected ma' Aberdeen, ma' Belfast, ma' Bilbao, ma' Bratislava, ma' Charleroi, ma' Cagliari, ma' Casablanca, ma' Comiso, ma' Gothenburg, ma' Kiev, ma' Lisbona, ma' Nizza, ma' Pariġi, ma' Beauvais, ma' Pescara, ma' Porto, ma' Southend, ma' Talinn, ma' Venezja eċċ., eċċ., għax il-lista ma tispiċċa qatt.

Però aħna ma waqafniex hemm għax huwa importanti li nħarsu dejjem 'il quddiem u nipprospettaw li nifirxu n-net kemm jista' jkun.

Pereżempju, it-Turkija kif ukoll in-North African markets qed jerġgħu jiftħu, u għaldaqstant aħna rridu nassiguraw li we are well diversified biex nikkompetu magħhom.

Fil-fatt il-prospetti tagħna huma li over time niftħu aktar swieq lejn l-Iskandinavja, insaħħu l-Ġermanja - għadna kemm ftaħna tliet rotot din il-ġimgħa stess - insaħħu n-North Africa, il-Middle East - fejn x'aktarx li se jkun hemm xi aħbarijiet f'dan is-sens later on next week - il-World Travel Market, is-Sub-Sahara Africa u diversi areas oħrajn.

Il-connectivity hija importanti, u jien ninsab kuntent ħafna bil-fatt li l-Air Malta is once again leading the growth fis-settur, kif ninsab kuntent ħafna wkoll li din is-sena r-Ryanair investew madwar €100 miljun ieħor billi żiedu l-bażi tagħhom f'pajjiżna u li airlines legacy bħal Qatar Airways se jibdew joperaw minn pajjiżna wkoll.

Dawn huma kollha issues pożittivi.

Issa rridu nħarsu wkoll beyond the European shores u permezz ta' connectivity naraw kif jista' jkollna better prospects lejn l-Asja, lejn l-Amerka u lejn l-Amerka ta' Isfel.

Bħalissa dawn qed nagħmluhom through connecting links.

Qatar Airways is one of them, però mbagħad hemm oħrajn, bħal pereżempju via Lisbon.

Illum il-ġurnata qed jiġu numru ta' South Americans kif ukoll ammont konsiderevoli ta' studenti tal-Ingliż mill-Brażil, u dan huwa suq ġdid li rridu niftħu.

Dawn huma kollha punti importanti.

Ġaladarba qed nitkellem fuq ir-rotot nixtieq nitkellem ftit dwar l-Air Malta; l-airline nazzjonali tagħna, li hija għal qalb tant Maltin u Għawdxin u li rridu nagħmluha l-airline tal-Mediterran.

Tajjeb ngħid li l-leadership li għandha l-Air Malta qed tagħti kontribut qawwi lill-ekonomija tagħna tant li qed tikkumplimenta l-leadership li hemm fl-MTA.

L-Air Malta għandha oġġettiv prinċipali; dak illi pajjiżna jkun connected mal-Ewropa, man-North Africa and beyond, però biex dan iseħħ irridu nkunu sostenibbli b'mod finanzjarju.

Għaldaqstant kellna bilfors inħarsu lejn strateġiji oħrajn, fosthom lejn l-islands' strategy, billi nipprovaw nikkonnettjaw ma' gżejjer oħrajn fil-Mediterran biex noħolqu l-hub concept, li jagħti benefiċċju ekonomiku qawwi, - li forsi mhuwiex rilevanti direttament għat-turiżmu, għalkemm ħafna minn dawk li jużaw il-hub concept jiġu Malta għal ġurnata jew tnejn - isaħħaħ l-operat tal-airport, isaħħaħ l-operat tal-Air Malta, joħloq a better spend u jsaħħaħ ukoll l-airline partikolari.

Pereżempju, bħalissa għandna a lot of hub traffic li ġej minn Casablanca u jmur lejn Tel Aviv, jiġifieri din hija a connecting flight li qed taħdem.

Jekk tibda tiċkien ikun ifisser li l-airline tagħna tibda nieżla, u għaldaqstant m'għandniex alternattiva oħra ħlief li nibqgħu nikbru u nsaħħu r-revenues tagħna.

Dan it-tkabbir kien rifless min-numri ta' passiġġieri, li żdiedu b'mod konsiderevoli.

Pereżempju, f'Settembru kellna żieda fil-passiġġieri ta' madwar 27% u l-load factor tal-Air Malta kienet tajba ħafna.

Qed naħdmu fuq il-yields - fil-fatt issa daħħalna anke eżerċizzju ġdid biex intejbu l-yield management tagħna - u t-tkabbir kien riżultat ta' numru ta' inizjattivi.

Hawn ta' min isemmi wkoll l-introduzzjoni ta' rotot ġodda u ż-żieda fil-frekwenza kemm lejn l-Ewropa kif ukoll lejn l-Afrika ta' Fuq, l-introduzzjoni ta' prodotti ġodda bħal Go Light, Go Flex u Go Smart, li bħalissa qegħdin nirreveduhom u se jkun hemm ukoll realignment tagħhom biex nassiguraw that they reflect the market, u ovvjament tkabbir fil-flotta tal-ajruplani.

Fil-fatt bdejna b'ajruplani ġodda tat-tip Airbus A320neo, li qed jipprovdulna an interesting option ukoll għax il-fuel spend tagħhom hija ferm anqas.

Fil-fatt bihom mill-fuel biss niffrankaw minn 18% sa 27%, skont ir-rotta partikolari.

Bħalissa għaddejjin bi fleet replacement plan u l-Air Malta qed tevalwa liema hi l-aħjar strateġija biex tbiddel il-flotta tagħha.

Hemm options differenti u aħna bħalissa qed neżaminaw is-suq.

Pereżempju, tista' jew tixtri l-ajruplani jew inkella takkwistahom permezz ta' leasing.

Tajjeb ngħidu li bħalissa l-prezz tal-fuel qed jiżdied u kif tistgħu taraw kemm madwar l-Ewropa kif ukoll madwar id-dinja, a number of airlines are in decline tant li għandna wkoll airlines that they are going out of business.

Dan ifisser li l-leasing prices tal-ajruplani jafu jonqsu.

Għaldaqstant matul ix-xhur li ġejjin, b'mod partikolari matul ix-xitwa, se nkunu qed nagħmlu monitoring lill-prezzijiet tal-leases, nikkomparawhom mal-option li l-Air Malta jew xi entità oħra f'Malta tixtri l-ajruplani u naraw kif inhu l-aħjar metodu biex niffinanzjawhom bil-għan li nnaqqsu l-ispiża tal-Air Malta.

Jien kuntent ħafna bid-double digit growth, u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil-leadership team tal-Air Malt a, jiġifieri liċ-chairperson, lis-CEO il-ġdid kif ukoll lis-CEO li kellna.

Ninsab kuntent ukoll bil-fatt li l-Air Malta qed tkun protagonista fil-growth tal-pajjiż.

Qasam ieħor li huwa importanti ħafna għall-Air Malta huwa t-titjib fil-prodott, u fil-fatt bħalissa qegħdin niddisinjaw servizz ġdid f'dan ir-rigward.

Bdejna bil-catering service fl-economic class, li qed jitjieb tant li llum għandna a buy on board service, il-club class qed jinbidel ukoll, matul ix-xhur li ġejjin se nintroduċu servizz ġdid fil-business class, l-Air Malta qed taħdem on a new product programme biex il-business class cabins u l-economic class cabins tal-ajruplani l-ġodda jkunu ddisinjati b'mod differenti fejn ikun hemm anke USB charging u potentially Wi-Fi biex b'hekk ikun hemm aktar connectivity u se nżidu anke x-shopping experience.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li l-ground handling operation qed tibda tiġi carved out as we speak, jiġifieri fir-riżultati finanzjarji li se jitħabbru minn hawn u ftit tal-ġimgħat oħra kien għad m'hemmx il-carve-out tal-ground handling u l-ground handling kienet għadha parti mill-Air Malta.

Huwa importanti ħafna li l-operat tal-Air Malta jkun stabbli.

Għad jonqos ħafna u ħafna xogħol x'isir.

Huwa importanti li jkollna industrial stability u li ntejbu l-longtime performance.

Issa hawnhekk nixtieq inkun ċar.

Il-collective agreements huma tajbin imma meta bdejna nimplimentaw il-work practices sibna li l-bidla hija diffiċli.

Jien nifhem li l-impjegati jridu jbiddlu l-lifestyle tagħhom, u naf li meta tkun imdorri b'ċertu roster jew shift pattern huwa diffiċli li f'daqqa waħda dan jinbidillek.

Hija iebsa li forsi fejn qabel wieħed kien itir għal ċertu ammont ta' sigħat, illum in-numru ta' sigħat qed jiżdiedlek b'mod konsiderevoli, però r-realtà hi li l-bidla hija neċessarja, kemm għall-pajjiż kif ukoll għall-impjegati.

Fil-fatt bħalissa għadna għaddejjin b'ċerti issues mal-piloti, għandna numru ta' pending issues mal-ALPA (Air Line Pilots Association), we had to stand our ground, we did go to court, – naħseb li din kienet xi ħaġa ċivili ħafna, u nixtieq nirringrazzja anke lill-partners tagħna, jiġifieri lill-ALPA għal dan - solvejna numru ta' issues u l-pass li jmiss huwa li għall-pending issues se mmorru għall-arbitraġġ.

Naħseb li din hija xi ħaġa matura ħafna u nistgħu nevitaw milli jkollna azzjoni industrijali diretta.

M'iniex kuntent li għad hemm ċerti rakkmandazzjonijiet in place mill-union lejn l-impjegati tagħha li qed jaffettwaw l-operat, però fix-xitwa, peress li l-operat ikun daqsxejn differenti, we can cope better.

Madanakollu huwa importanti li sas-sajf inkunu qed nindirizzaw dawn il-problemi wkoll.

L-Air Malta qed taħdem bis-sħiħ biex ittejjeb il-proċessi tagħha u ttejjeb anke l-Operations Control Centre tagħha li se jiġi ristrutturat kompletament biex meta jkollna xi delays we'll be in a position to handle that.

Il-longtime performance m'aħniex kuntenti bih u jrid jiġi indirizzat.

Ta' min jgħid li s-sena li ġejja se tkun waħda ta' konsolidazzjoni u titjib.

Qed inħarsu lejn il-fuel policy biex niffrankaw il-flus mill-fuel, qed naraw ukoll how can we optimise our maintenance operation u ovvjament qed ninnegozjaw il-kuntratti tagħna.

Qed naraw kif nistgħu noħolqu anke akkademja ġdida tal-Air Malta għal dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ tal-piloti Maltin.

Hawn ħafna Maltin u barranin li jixtiequ jitħarrġu biex isiru piloti.

Min-naħa tagħna, aħna bdejna bil-kuntratt tal-Qatar Airways, però hemm oħrajn ukoll.

Jekk inkunu stabbli nistgħu mmorru għall-pass li jmiss.

Nistgħu nħarsu lejn il-Mediterranean strategy, nistgħu nħarsu lejn il-hub concept u nistgħu nħarsu anke lil hinn mill-Ewropa, però biex dan iseħħ irridu nkunu stabbli.

Ma nistgħux nirriskjaw li jkollna a hub strategy, li jkollna connecting flights u fl-istess ħin ikollna ċerti delays.

Għalhekk is-sitt xhur jew id-disa' xhur li ġejjin se jkunu ffokati biex nassiguraw li l-operations are on time.

Ovvjament hawn jien nitlob responsabbiltà mill-ħaddiema tal-Air Malta kollha biex jagħmlu l-parti tagħhom u jiżguraw dan.

Jien konvint li s-sens komun jipprevali.

Dan huwa neċessarju għall-kumpanija u konvint li l-amor propju tal-ħaddiema lejn l-Air Malta jirrenja.

Kuntent ħafna li we achieved break-even for year ending April 2018.

The accounts will be published and duly audited, u kuntenti li the main driving-force għall-break-even kienet iż-żieda fil-bejgħ jiġifieri ż-żieda fid-dħul.

Ovvjament nistgħu nagħmlu ferm aktar però issa huwa importanti li kulħadd jiġbed ħabel wieħed ħalli nwasslu lil Air Malta biex tkun suċċess kbir.

Matul is-sena li ġejja se mmorru għal bidla oħra għax xtaqna li għalissa we slow down a bit on the change biex nistabilizzaw ftit.

Jien nifhem li l-bidla hija iebsa u għaldaqstant irid ikollha a break in between għax mhuwiex faċli li tkampa mal-bidla.

Però l-bidla hija neċessarja għall-poplu Malti u Għawdxi.

Ġaladarba qed nitkellem fuq l-Air Malta nixtieq nitkellem ukoll fuq is-settur tal-avjazzjoni għax dan ukoll huwa importanti ħafna.

Matul is-sena d-dieħla se nkunu qegħdin naġġornaw l-istrateġija tal-Gvern u l-policy tagħna dwar dan il-qasam.

Fil-fatt qed naħdmu fuq masterplan flimkien mal-ajruport, mal-Malta Industrial Parks u mal-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar għall-area tal-ajruport kollu biex b'hekk we will be future-proof.

Jien ċert li minn hawn u għaxar snin jew 15-il sena oħra fl-Air Malta se nara a free zone of cargo and other activities which will be even linked to the Freeport through intermodal communication, jiġifieri se jkollna prodotti li jiġu lejn il-Freeport, se jkollna a logistics hub, dawn jinħadmu u mbagħad ċerti prodotti jintużaw through the hub u ċjoè through MIA.

Jien nemmen f'dan ix-xogħol.

Din hija l-viżjoni tagħna u nistgħu nagħmluha.

Bis-saħħa tal-avjazzjoni, tat-turiżmu u tal- business services pajjiżna jista' jsir sinjur.

Din hija l-viżjoni tagħna u aħna nemmnu fiha.

Huwa veru li biex din il-viżjoni ssir realtà hemm bżonn ħaddiema barranin imma hija wkoll viżjoni li l-Maltin jistgħu jsiru aktar affluwenti.

Ta' min iżid jgħid li qed inħarsu wkoll lejn is-settur tal-leasing.

Fil-fatt jien qed naħdem ma' Dr Louis Grech f'din l-area biex nistrutturaw settur ġdid għal Malta f'dak li għandu x'jaqsam mal-aircraft leasing bil-għan li l-lessors jiġu jirreġistraw l-ajruplani tagħhom f'Malta.

Aħna qed naħdmu billi nagħtuhom ukoll numru ta' inċentivi biex jagħmlu dan.

Il-maintenance, repair and overhaul sector qed jikber filwaqt li kemm il-Lufthansa, li għandhom il-linja l-ġdida tal-A350 kif ukoll l-SR qed jespandu t-tnejn li huma.

Ikkommettejna ruħna anke li nonfqu €18-il miljun mill-Malta Air Traffic Services għal air traffic control tower ġdid.

M'hemmx dubju li dan huwa investiment kbir imma huwa essenzjali minħabba l-volum dejjem jikber ta' ajruplani li jaslu Malta u oħrajn li jtiru mill-ispazju tagħna.

Qed inħarsu wkoll lejn a drones facility biex ikollna remotely piloted aircraft system training, u biex dan ikun jista' jseħħ qed inħarsu lejn il-helipad t'Għawdex.

Qed niddiskutu wkoll mal-kollega tagħna l-Ministru għal Għawdex Justyne Caruana biex naraw nistgħux nużaw il-heliport ta' Għawdex aħjar u forsi jkun hemm a way of resuming services to and from Gozo.

Dawn huma kollha inizjattivi importanti ħafna.

Issa se nerġa' nitkellem ftit fuq it-turiżmu.

Matul dan id-dibattitu ssemmew ħafna l-proġetti u l-prodott.

Jien naqbel mal-kelliema tal-lum li jrid isir ferm aktar xogħol fuq il-prodott.

Jekk irridu nagħmlu upgrade irid ikollna faċilitajiet li huma world class.

Dan jorbot ukoll mal-ħteġijiet tal-Maltin għax anke l-Maltin iridu ambjent isbaħ, iridu aktar spazji miftuħa, iridu aktar green spaces, iridu mużewijiet isbaħ u jridu aktar attractions u events.

Ħidma konġunta li qed nagħmlu flimkien mal-Mediterran Tourism Foundation - u hawnhekk nixtieq insemmi b'mod partikolari lis-Sur Tony Zahra u lis-Sur Andrew Agius Muscat, li qed jaħdmu flimkien miegħi mill-viċin ħafna – tirrigwarda r-regeneration plan li qed nagħmlu għal Paceville.

Qabbadna lid-WSP, li hija kumpanija Ingliża u lill-periti internazzjonali Grimshaw u flimkien mal-istakeholders ta' Paceville se nerġgħu niddisinjaw din il-lokalità kollha.

Dan se nagħmluh minn diversi aspetti; minn dak li għandu x'jaqsam ma' pjazez għal toroq, għal teknoloġija, għal aċċess, għal open spaces, għal safety u għal security.

Aħna ninsabu lesti wkoll li nikkommettu €10 miljun għal dan il-proġett importanti biex ikun jista' jiġi implimentat matul is-snin li ġejjin.

Jien u l-Ministru Ian Borg qed naħdmu ħafna biex intejbu t-toroq ta' Paceville, u fil-fatt diġà kellna l-ewwel titjib.

Issa bdejna nitkellmu wkoll dwar konċett ġdid; dak ta' safe city, però l-ewwel nett ikun tajjeb li niċċaraw u nispjegaw xi tfisser il-frażi "safe city".

It-town management concept introduċejnieh f'Paceville u qed jaħdem tajjeb ħafna.

Matul l-aħħar xhur l-istakeholders u ċ-chairperson tal-bord qed jaħdem mill-qrib ħafna mal-Foundation for Tourism Zone Development u mas-CEO tagħha biex b'hekk nassiguraw li qegħdin nindirizzaw il-ħtiġijiet ta' Paceville.

Permezz ta' "safe city" se jkollna koordinazzjoni aħjar mal-Pulizija għax permezz ta' sistema ta' cameras u monitoring se nkunu nistgħu nindirizzaw il-crime issues kif ukoll l-anti-social behaviour cases li jkollna f'din iż-żona.

L-intenzjoni tagħna hija li din nespanduha f'partijiet oħra tal-gżira.

Bħalissa diġà investejna f'centralised data centre u qed nagħmlu ċerti trials.

Tajjeb li ngħid ukoll li qed naħdmu mal-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali kif ukoll mal-Pulizija biex nassiguraw li d-data protection tiġi rispettata.

Huwa importanti li l-prinċipju tal-proporzjonalità jiġi rispettat ukoll, jiġifieri ma rridux immorru overboard għax aħna m'aħniex il-big brother.

Aħna nużaw biss il-monitoring li huwa meħtieġ, id-data li hija meħtieġa u rridu li jkollna an appropriate legal framework li se nitkellmu dwaru mad-Data Protection Commissioner matul ix-xhur li ġejjin.

Dan huwa l-commitment li għandna li huwa importanti biex nassiguraw is-sigurtà liċ-ċittadini tagħna.

Kuntenti wkoll li anke l-GRTU laqgħu din il-proposta.

Nistgħu nitkellmu wkoll dwar diversi proġetti oħrajn fosthom dwar il-proġett tal-Għadira.

L-Għadira hija bajja mill-isbaħ u għandha potenzjal kbir li tikber biex fiha jkollha attrazzjonijiet differenti.

Fil-fatt aħna nixtiequ li din issir attrazzjoni għas-sena kollha u mhux għas-sajf biss.

Se nibdew billi matul ix-xhur li ġejjin nagħmlu xi xogħlijiet fil-car park, però għandna a long-term vision li nixtiequ nitkellmuha mal-Oppożizzjoni u nimxu dwarha.

F'Marsaxlokk bħalissa għaddejja trasformazzjoni sħiħa.

Bdejna bil-car park, qed nagħmlu t-toroq u issa se nagħmlu x-xogħlijiet neċessarji fin-naħa Tal-Magħluq, li tinsab wara Xatt is-Sajjieda, biex Marsaxlokk isir il-hub tat-turiżmu għan-nofsinhar ta' Malta.

F'Marsaxlokk qed ikollna wkoll investimenti ta' lukandi li huma importanti ħafna.

L-istess qed isir f'Birżebbuġa minħabba l-proċess ta' riġenerazzjoni li għaddej bħalissa.

L-ewwel se nibdew mill-area tal-Freeport u mbagħad se noħolqu a natural green buffer bejn il-Freeport u l-komunità li huwa tant importanti.

Dwar il-Belt Valletta m'iniex se nitkellem ħafna għax diġà tkellem l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, però nixtieq nirringrazzja lill-GHRC (Grand Harbour Regeneration Corporation ) li għandna fil-Ministeru, b'mod partikolari lis-CEO u lil-leadership team tiegħu, li tant qed jaħdem biex fil-Belt issir riġenerazzjoni sħiħa.

Ir-riġenerazzjoni tal-Belt hija importanti mhux biss għall-aspett turistiku imma anke għar-residenti tal-Belt.

Qed nipprovaw nikkumplimentaw l-element turistiku u estetiku tal-Belt mal-aspett residenzjali u matul ix-xhur li ġejjin se nkunu qed inħabbru numru ta' proġetti f'dan ir-rigward.

Projects Malta, Projects Plus Ltd u l-MTA ukoll qed jaħdmu fuq diversi inizjattivi u proġetti differenti.

Pereżempju, fosthom għandna l-proġett sabiħ li se nagħmlu ma' Wirt Artna u ma' Din l-Art Ħelwa biex nirrestawraw it-torrijiet li hemm madwar il-kosta tal-pajjiż.

Ta' min isemmi wkoll il-Foundation for Tourism Zone Development, li qed taħdem permezz tal-eko-kontribuzzjoni, u hawnhekk nixtieq nistieden lill-Membri tal-Oppożizzjoni biex jekk jixtiequ, nagħtihom preżentazzjoni tax-xogħol li qed tagħmel din il-fondazzjoni.

Il-Foundation for Tourism Zones Development issa ilha topera għal numru ta' xhur u matul ix-xhur li ġejjin se tkun qed tagħmel a ramp-up in the operation.

Se nkunu qed naħdmu fuq promenades ġodda, fosthom f'The Strand, Tas-Sliema, għax il-promenade tinsab fi stat ħażin ħafna u hemm bżonn li tiġi indirizzata.

Se nkunu qed naħdmu wkoll fuq bajjiet.

Issemmiet il-Bajja ta' San Ġorġ, li saret fi żmien ieħor, li qed tiġi replenished kull sena u kien sar investiment ta' €2 miljun fiha.

Il-proġett tal-Balluta huwa proġett differenti ħafna wkoll.

Dan huwa proġett ta' €80,000 ta' annual sand replenishment li se jibqa' jsir sena wara l-oħra, però aħna se nħarsu lejn bajjiet oħra wkoll, fosthom lejn il-bajja tar-Rinella, lejn il-bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa kif ukoll lejn żoni oħrajn.

Se jkun hemm ukoll investiment fil-prodott però mhux biss.

It-turist jiġi hawnhekk għall-avvenimenti wkoll, u jekk irridu l-istaġjonalità, huwa importanti li l-avvenimenti jkunu mifruxa matul is-sena kollha.

L-avvenimenti jvarjaw.

Għandna l-avvenimenti għaż-żgħażagħ, li naħseb żidniehom ħafna matul l-aħħar sena.

Biżżejjed insemmi l-Lost and Found, it-Tomorrowland, il-Glitch Festival, l-Isle of MTV u din is-sena kellna wkoll lir-Radio One tal-BBC.

Dawn huma kollha avvenimenti importanti li jgħinuna niżviluppaw is-suq però mhuwiex biżżejjed li jkollna dawk biss.

Huwa importanti li jkollna l-avvenimenti kulturali - qed naħdmu ma' Valletta18 dwar dan - u huwa importanti wkoll li jkollna shows ġodda.

Fil-fatt hopefully matul ix-xhur li ġejjin se nkunu qed inħabbru a new show for Malta, li se tkun attrazzjoni turistika fiha nnifisha.

Qed naħdmu anke flimkien mal-MTA fuq avvenimenti għat-tfal.

Matul il-ġimgħa tal-Għid se jkollna n-Nickelodeon Week fejn se jkollna characters, shows and a parade for kids.

Qed naħdmu wkoll biex ikollna numru ta' avvenimenti relatati mal-isport.

Kellna l-Major League tat-Triathlon fi tmiem il-ġimgħa li kien ippubbliċizzat ukoll fuq il-Eurosport u fuq diversi stazzjonijiet oħrajn.

Kellna l-International Radio Festival, li wkoll joħloq vibe u buzz tajjeb dwar Malta, u dan huwa interessanti ħafna.

Huwa għalhekk li ġejjin ħafna nies f'Malta; għax qed isiru jafu aktar dwar Malta u dawn l-avvenimenti jgħinu biex jirreklamaw il-gżejjer tagħna.

Sinjura President, settur ieħor tant importanti għall-ekonomija tagħna huwa dak tal-films.

Ta' min isemmi mill-ewwel il-Film Commission, li tant taħdem u tistinka biex dan iseħħ.

Tajjeb li ngħid li minbarra fuq il-films ta' Hollywood, tul din l-aħħar sena ħdimna flimkien mal-Kummissarju biex ikollna films minn Bollywood, miċ-Ċina, mill-Irlanda, mill-Kanada, mill-Polonja u anke mill-Ungerija.

Dawn huma affarijiet sbieħ ħafna.

Tajjeb li nħabbru wkoll li l-inċentiv li nagħtu cash rebate lill-produzzjonijiet tal-films ġie rivedut.

Aħna għamilna benchmark tal-offerti tagħna ma' swieq oħrajn madwar l-Ewropa u d-dinja, u r-riżultat hu li minn Jannar it-27% cash rebate se jitla' għal 40%.

Din l-inizjattiva importanti li ħa l-Kabinett flimkien mal-Film Commission li se tiġi implimentata se tkun waħda mill-aqwa cash rebate systems fid-dinja biex nattiraw aktar produzzjonijiet tal-films lejn pajjiżna.

Bħalissa qed isir ukoll xogħol fil-film studios biex dawn jiġu revamped u jsiru l-upgrades neċessarji.

Għamilna anke masterplan għal Forti Ricasoli u bdejna ninvestu fih biex l-ewwel prijorità tkun li nagħmluh aktar sigur.

Qed inħarsu wkoll lejn il-ħolqien ta' a Malta academy for electronic entertainment arts biex meta jiġi film f'pajjiżna, they set up the production company in Malta wkoll u b'hekk ikunu jistgħu jibbenefikaw anke mit-tax advantages tagħna.

Fatt interessanti huwa li din is-sena kellna żewġ films minn Bollywood; Thugs of Hindostan u Bharat, li se jiġu launched fix-xhur li ġejjin għax dawn se joħolqu u jiftħu suq ġdid għal pajjiżna ċjoè s-suq Indjan li huwa tant viċin tagħna.

Kieku jkollna titjira diretta bejn Malta u l-Indja f'sitt sigħat u nofs naslu, jiġifieri hawn wieħed jista' jimmaġina kemm aħna viċin u x'suq kbir hemm f'dan il-pajjiż.

Permezz ta' Bollywood irnexxielna nikkreaw produzzjoni, li hija Bharat, u hija dwar Malta.

Fil-fatt dan il-film huwa dwar koppja Maltija u Indjana li kienu joħorġu flimkien, u hemm anke diska ta' Bollywood dwar Malta.

Dan huwa blockbuster li huwa kbir daqs il-Hollywood Movies u se jgħin biex tiġi kkreata industrija ġdida għalina.

Ta' min jgħid li aħna se nikkumplimentaw dan kollu permezz tal-Malta-India Film Awards.

Issa nixtieq niġi biex nitkellem dwar l-MCC fejn l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lil-leadership team t'hemmhekk, fosthom liċ-chairperson u lis-CEO.

Tajjeb ngħid li fl-MCC għandna wirt storiku kbir, u hemmhekk qed nagħmlu a number of improvements.

Qed noħolqu a show and an investment li huwa "Reliving The Sacra Infermeria", fejn il-viżitaturi tal-MCC, permezz tal-mobile phones, ikunu jistgħu jaraw an augmented reality, li hija esperjenza mill-isbaħ.

Qed nintroduċu wkoll climate control u air-conditioning.

Ta' min isemmi li fix-xhur li ġejjin fl-MCC se jkollna terrace ġdida li se tkun the leading venue in Malta u se jkun hemm aktar focus on the arts.

Flimkien mas-Segretarju Permanenti tagħna qed naħdmu anke dwar il-prospettiva li jkollna a proper convention centre in Malta.

Għandna l-MFCC ġewwa Ta' Qali, qed nitkellmu mal-MFCC on how this can potentially be expanded u qed nagħmlu anke studju dwar dan.

Jekk dan iseħħ, imbagħad l-MCC jkun jista' jkun aktar iffokat fuq l-arti.

L-isports tourism huwa wkoll importanti u aħna qed naħdmu mas-Segretarju Parlamentari dwar dan.

Se jkollna a rugby and a football stadium ġdid ġewwa Kordin li qed naħdmu dwaru.

Fir-rigward tat-teknoloġija se jkollna a digital tourism platform; investiment ta' €2 miljun ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea biex ikollna accessibility of IT across tourism areas u b'hekk ikollna information availability for the visitors, li naħseb li hija xi ħaġa importanti wkoll għax se tagħmel differenza lill-poplu Malti u Għawdxi.

Issa jmiss li nitkellem dwar is-settur marittimu li wkoll jifforma parti mill-Ministeru tagħna permezz tal-Aġenzija Malta Marittima, permezz ta' Yachting Malta, permezz tal-cruise liner terminal u anke permezz tal-Malta Freeport.

Tul dawn l-aħħar xhur ħloqna numru ta' maritime clusters.

Jien nemmen li s-settur marittimu huwa settur importanti ħafna għal pajjiżna.

Dan huwa settur li jikkumplimenta lit-turiżmu permezz tal-cruise liners u tal-yachting.

Dan huwa settur li jikkumplimenta wkoll lill-industrija permezz tal-yacht repair, permezz tax-ship registration, permezz tal-insurance services, permezz tat-training tal-baħħara, permezz tar-reġistrazzjoni tal-vapuri li għandna, permezz tal-akwakultura u anke permezz tal-bijoteknoloġija li qed issir f'dan is-settur partikolari.

Bis-saħħa ta' Aġenzija Malta Marittima ħloqna tliet subclusters li jiffokaw fuq il-loġistika, fuq l-akwakultura u fuq il-bijoteknoloġija.

Dawn għandhom ir-representatives tal-industrija kollha u qed joħorġu bi strateġija speċifika għal dan is-settur.

Investejna wkoll u ħloqna a proof of concept fund for maritime projects flimkien mal-Università, li qed jagħti riżultati wkoll għax qed ikollna numru ta' proġetti li qed japplikaw għal dawn it-tip ta' inizjattivi, fosthom renewable energy sources f'dan is-settur.

Din hija xi ħaġa li l-Aġenzija Malta Marittima qed taħdem fuqha bil-għan li tferrex aktar informazzjoni dwar is-settur marittimu u dwar il-bastimenti li jkollna fl-ibħra tagħna biex nassiguraw is-security, li aħna nagħtu valur u li tant huwa importanti għas-settur tagħna.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-Malta Freeport.

Nibda biex nirringrazzja lit-tmexxija tal-Malta Freeport Corporation, tal-Malta Freeport Terminals u lill-operaturi li jaħdmu magħhom, li qegħdin dejjem jiżdiedu.

Biżżejjed ngħid li llum in-numru ta' containers li huma pproċessati ġewwa l-Freeport laħaq livell rekord.

Il-Freeport għamel minn kollox biex jutilizza l-ispazju li għandu mill-aħjar li jista', u fil-fatt illum il-ġurnata l-containers qed jiġu saħansitra stacked fuq xulxin.

L-IT systems li għandhom huma ta' klassi mondjali.

Matul din l-aħħar sena aħna poġġejna bilqiegħda u ħdimna wkoll magħhom biex nindirizzaw ċerti issues li jaffettwaw lill-komunità.

Fil-fatt meta poġġejt mal-CMA CGM Group, mal-Yildirim Group of Companies u maċ-China Merchants Group, l-ewwel talba li kelli għal-leadership u għax-shareholders tal-Freeport kienet biex jagħmlu aktar għall-komunità.

Jien nixtieq li jkun hemm a natural boundary bejn il-Freeport u l-komunità, u huma qablu li jiffinanzjaw ġnien pubbliku mill-isbaħ bejn il-Freeport u l-komunità.

It-tender se joħroġ ġaladarba joħroġ il-permess minn hawn u ftit xhur oħra, u dan il-proġett se jiġi ffinanzjat mill-Malta Freeport Terminals.

Ftehemna magħhom ukoll flimkien mal-Kunsill Lokali ta' Birżebbuġa - li nixtieq insellmilhom minn hawnhekk - biex isir investiment ġdid fil-krejnijiet ħalli l-krejnijiet il-ġodda li jidħlu jkunu jagħmlu inqas storbju.

Din hija xi ħaġa essenzjali għan-nies ta' Birżebbuġa u għalhekk hija xi ħaġa li aħna nsistejna fuqha.

Qed nagħmlu wkoll pilot runs biex is-safety alarms li jdoqqu, idoqqu b'mod differenti ħalli r-residenti ma jkollhomx ibatu minn dan l-inkonvenjent ukoll.

Dawn huma kollha inizjattivi importanti.

Tkellimna magħhom ukoll dwar l-espansjoni u avżajniehom biex ma jespandux aktar lejn ir-residenti imma minflok iħarsu lejn areas oħrajn, anke jekk dan ikun jinvolvi ftit aktar flus, u fil-fatt ilħaqna ftehim biex ikun hemm a land reclamation project f'Terminal Two, li permezz tiegħu nkunu nistgħu nużaw kważi sena sħiħa ta' construction waste ta' pajjiżna.

Dan kollu se jsir 'il barra fejn ma jaffettwax lill-poplu Malti u Għawdxi.

Fil-fatt dawn diġà għandhom il-permess tal-MEPA biex dan ikun jista' jseħħ, u bħalissa għaddejjin bit-tendering process għalih ukoll.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità biex nirringrazzja lill-Malta Freeport Corporation u lis-security section tagħhom tax-xogħol tajjeb li għamlu billi ħadmu flimkien mal-Pulizija u mad-Dwana.

Permezz ta' din il-ħidma kif ukoll tal-investiment qawwi li sar fit-teknoloġija din is-sena nqabdu mal-150 kilogramma droga mill-Malta Freeport Corporation.

Dan minbarra li nqabdu wkoll numru ta' sigaretti u affarijiet oħrajn li kienu illegali.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja minn qalbi lill-Malta Freeport Corporation, lid-Dwana u lill-Pulizija għall-isforz kbir li dawn għamlu f'dan ir-rigward.

Sinjura President, issa nixtieq nitkellem ftit dwar il-cruise liners, li wkoll huwa settur importanti għal pajjiżna.

Dan is-settur ħoloq ukoll ċerti diskussjonijiet, b'mod partikolari dwar l-emissjonijiet tal-cruise liners meta dawn ikunu fil-Port, u din hija xi ħaġa li aħna qed neħduha b'serjetà kbira tant li bħalissa qed nitkellmu anke mal-operaturi dwar dan.

L-ewwel nett tajjeb ngħid li meta cruise liner jidħol fil-Port, dan ma jibqax jopera bil-fuel oil u jaqleb għad-diesel, però dan xorta jħalli ċerti emissjonijiet fil-Port il-Kbir.

Għaldaqstant qed niddiskutu l-possibbiltà li jkun hemm dak li jgħidulu cold ironing tal-vapuri, fejn ikun hemm cable from the shore to the vessel biex il-vapur jixtri l-elettriku minn hemmhekk u b'hekk ma jdawwarx il-magni tiegħu fil-Port.

Madanakollu dan mhuwiex possibbli għall-vapuri kollha.

Fil-fatt ikun li tajjeb ngħid li ħafna bastimenti fil-Mediterran m'għandhomx faċilità bħal din għax il-maġġoranza tagħhom isiru fl-Ewropa ta' Fuq, però aħna bħala pajjiż nixtiequ naspiraw għall-istess standards li għandha l-Ewropa ta' Fuq.

Għaldaqstant aħna se nibdew noffru din il-faċilità filwaqt li qed nesploraw anke l-possibbiltà li nibdew noħolqu bunkering ta' liquified natural gas (LNG) minn pajjiżna.

Bħalissa qed isiru studji, u hemm anke kumitat immexxi mis-Segretarju Parlamentari tagħna, biex permezz ta' barges, infrastrutturi u faċilitajiet oħra nkunu nistgħu nibdew noffru dan is-servizz minn Delimara.

Jekk nindikaw lis-suq li nistgħu noffru dan is-servizz, inkunu l-first movers fl-Ewropa dwar dan u nkunu nistgħu nikkompetu with the Western Mediterranean għax dawn il-cruise liners jagħmlu refuelling madwar darba kull ġimagħtejn, jiġifieri l-fuel iservihom għal ġimagħtejn.

Għalhekk nixtiequ noħolqu suq ġdid anke f'dan is-settur.

Ninsab kuntent ukoll li din is-sena ssaħħew il-fly cruises.

Dan ifisser li passiġġier jiġi Malta bl-arjuplan, ħafna drabi jqatta' lejl f'Malta u mbagħad jaqbad il-cruise minn pajjiżna.

Naturalment dan jagħti lil pajjiżna aktar valur għax jintużaw aktar coaches, jintużaw aktar servizzi ta' loġistika u ovvjament anke ta' turiżmu.

Huwa importanti wkoll li nistudjaw kif dan is-settur jista' jagħti aktar kontribut lejn pajjiżna u kif nistgħu nottimizzawh with an environmentally friendly manner.

Fil-fatt dak hu li qed nagħmlu.

Tajjeb ngħid li qed inħarsu wkoll lejn it-traffic ta' cruise liners li jkollna flimkien mal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali għax hija realtà li meta jkollna l-fly cruises, fix-xatt ikun hemm paniku sħiħ u għalhekk huwa tajjeb li naħdmu biex hemmhekk ikun hemm aktar organizzazzjoni.

Tajjeb ngħid ukoll li aħna u l-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali qed niddiskutu biex inkabbru l-Pinto Wharf 4 u 5 ħalli b'hekk il-larger vessels ikunu jistgħu jittrakkaw mingħajr il-ħtieġa ta' barge.

Fil-fatt dwar dan se jkun hemm investiment li jrid iħallas għalih il-cruise liner terminal, u bħalissa aħna qed niddiskutu magħhom kif dan jiġi ffinanzjat.

Dan is-settur qed jaħdem u qed jiġi kkoordinat permezz ta' Malta Cruise Network, li hija struttura li qed taħdem ukoll.

Issa nixtieq nitkellem fuq il-Foundation for Tourism Zones Development; fondazzjoni relattivament ġdida li qed taħdem biex tassigura li noħolqu żoni turistiċi li jkunu well kept jiġifieri li jkollna l-upkeep well placed.

Din il-fondazzjoni mhijiex se tirreplika s-servizzi li joffru ministeri oħrajn imma se taħdem magħhom mill-qrib.

Se jkollna l-core team tagħna li se jieħu ħsieb l-upkeep and maintenance però mbagħad irridu naħdmu, pereżempju, mad-Dipartiment tat-Tindif.

Fil-fatt nixtieq insellem lill-ħaddiema ta' dan id-Dipartiment minn hawnhekk għax-xogħol tajjeb li qed jagħmlu, u aħna, min-naħa tagħna, qed naħdmu magħhom biex insaħħulhom ir-riżorsi ħalli jkunu jistgħu jaħdmu aktar.

Ilkoll naqblu li l-indafa fil-pajjiż trid titjieb.

Apparti minn hekk irridu nżidu wkoll l-upkeep and maintenance.

L-untidiness li teżisti fil-pajjiż hija xi ħaġa li wieħed irid jindirizzaha, u persważ li as we upscale the destination irid ikollna pajjiż modern b'landscaping mill-isbaħ, pajjiż fejn tħares madwarek u tara boundary walls suret in-nies u pajjiż fejn timxi u tara parks sbieħ fejn it-tfal tagħna jistgħu jilagħbu.

Din hija l-viżjoni tagħna, li hemm ħtieġa kbira għaliha, u l-Foundation for Tourism Zones Development se tidħol għal dawn it-tip ta' proġetti u inizjattivi flimkien ma' Projects Plus u Projects Malta.

Se nagħmlu wkoll ġonna pubbliċi, u dan mhux biss f'żoni turistiċi imma anke f'żoni oħrajn li qed jevolvu fit-turiżmu, bħall-Gudja, pereżempju, fejn se nagħmlu ġnien apposta, u anke areas oħrajn.

Jien kunfidenti li with a proper organisation nistgħu nagħmlu differenza.

Tul dawn l-aħħar ftit xhur il-Foundation for Tourism Zones Development introduċiet ix-showers fil-bajjiet, introduċiet ukoll changing facilities, bdiet tagħmel xogħol ta' manutenzjoni fil-bajjiet u għamlet ukoll xogħol ta' aċċessibiltà għall-baħar min-nies b'diżabilità.

Naturalment dan huwa kollu xogħol importanti ħafna.

Il-Bajja tal-Balluta, li xtaqt nitkellem ftit dwarha wkoll, kienet inizjattiva esperimentali.

Inizjalment meta aħna morna bil-proposta tagħna quddiem l-ERA (Environment Resources Authority) xtaqna nagħmlu a wave breaker biex ir-ramel jibqa' dejjem hemmhekk, però l-ERA m'aċċettatx minħabba raġunijiet ambjentali u talbitna nagħmlu reclaimed sand from within the bay itself biex fuq medda ta' sena naraw kemm minn dak ir-ramel jinżamm.

Jidher li l-bażi nżammet, però parti minnha hija mgħottija bl-ilma, u l-indikazzjonijiet tagħna huma li with a replenishment exercise every April, li forsi jiswa mal-€15,000 sa €20,000, is-sajf li ġej inkunu nistgħu ngawdu din il-bajja wkoll.

Ir-realtà hija li iva, matul ix-xitwa se jitla' l-mewġ u jgħatti wkoll parti mill-bajja.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar l-edukazzjoni, u ma nistax nitkellem dwar l-edukazzjoni mingħajr ma nitkellem dwar l-ITS.

Nibda biex nirringrazzja minn qalbi liċ-chairperson, lir-Rettur u lis-CEO tal-ITS għax-xogħol kbir li qed jagħmlu.

Illum l-ITS jipprovdi servizzi għal kważi 1,000 student, li huwa numru kbir.

Ir-realtà hija li l-ITS qed jinbidel ukoll.

Issa hawnhekk se nkun ċar; 25% mill-intake tal-istudenti din is-sena fl-ITS huma studenti barranin, u din hija xi ħaġa li nbidlet tul dawn l-aħħar snin.

Għalhekk irridu naraw u nistudjaw kif nistgħu nħajru aktar Maltin jidħlu għal dawn il-korsijiet.

Naf li din hija xi ħaġa diffikultuża imma qed nilqgħu għal din l-isfida.

Illum l-ITS toffri ċertifikati, diplomas kif ukoll Bachelor's degree, u nispera li bejn l-2019 u l-2020 nibdew noffru wkoll Master's degree.

Ta' min jgħid li l-ITS qed taħdem flimkien ma' Paul Bakus, mal-Institute of Culinary Arts u ma' Haaga-Helia fil-Fillandja.

L-ITS ħarreġ lil-lecturers kollha li żdiedu b'madwar 20% u llum il-ġurnata dawn kollha qed jistudjaw biex ikollhom a degree level qualification.

Iffirmajna ftehim mal-Fujian University of Technology ġewwa ċ-Ċina biex inħarrġu l-istudenti tagħhom ukoll u nisperaw li fil-ġimgħat li ġejjin inħabbru another major alliance with an international world class institute.

Tul dawn l-aħħar ftit ġimgħat bdejna noperaw minn kampus ġdid ġewwa Ħal Luqa.

Il-kampus tal-ITS l-antik ġewwa San Ġiljan u dak ta' Pembroke issa ġew konsolidati ġo kampus wieħed, liema kampus jista' jakkomoda t-tkabbir li jsir fl-erba' snin jew ħames snin li ġejjin.

Fil-fatt iż-żona kibret u prattikament aktar minn irdoppjat bħala metri kwadri.

Tajjeb ngħid li l-feedback li għandna min-naħa tal-istudenti huwa wieħed pożittiv.

Il-canteens qed joperaw, il-kċejjen żdiedu, ġew introdotti l-laboratorji u għandna wkoll numru ta' ristoranti li qed joperaw u li huma miftuħin ukoll għall-pubbliku.

Tkellimt ftit ukoll mas-CEO, u nixtieq nistieden lill-kelliem tal-Oppożizzjoni biex matul il-ġimgħat li ġejjin iżur l-ITS ħalli jara l-faċilitajiet huwa stess u forsi nkunu nistgħu nagħtuh anke preżentazzjoni dwar dan il-qafas.

Madanakollu l-viżjoni tagħna xorta waħda hija dik li nittrasferixxu għal SmartCity.

Biex dan iseħħ, l-ewwel pass li jrid isir minn dan il-Parlament huwa li l-Gvern jieħu lura dik l-art li ngħatat lil TECOM Investments.

Fil-fatt bħalissa qed naħdmu dwar dan, u nisperaw li matul ix-xhur li ġejjin ngħaddu liġi fil-Parlament biex parti mill-art ta' SmartCity jerġa' jeħodha l-Gvern.

Imbagħad ġaladarba dan iseħħ inkunu nistgħu noħorġu t-tenders biex nibnu l-iskola l-ġdida ġewwa SmartCity.

Tajjeb ngħid li l-iskola l-ġdida ġewwa SmartCity mhijiex se tkun sempliċement skola tradizzjonali imma se tkun a teaching hotel li jkollha anke dormitorju għall-istudenti barranin.

Huwa importanti li nagħmlu x-xogħol tajjeb hawnhekk għax dan se jinvolvi investiment kbir imma se jkun kampus mill-isbaħ.

Bħalissa qed naħdmu flimkien mal-MUT u mal-GWU biex id-disinn ikun signed-off minn kulħadd u b'hekk ikollna xi ħaġa li nkunu kburin biha lkoll.

Ġaladarba qed insemmu l-edukazzjoni ta' min isemmi wkoll it-taħriġ fil-lingwa Ingliża għall-istudenti barranin, li huwa settur importanti għal pajjiżna, għalkemm dan huwa settur li qed jiffaċċja ftit sfidi wkoll.

Jien qed naħdem mill-qrib ħafna mal-FELTOM (Federation of English Language Teaching Organisations), u għalhekk naf li l-akbar sfida li għandna hi li ma nistgħux insibu biżżejjed host families biex iżommu l-istudenti.

Għalhekk irridu nħarsu lejn inċentivi oħrajn.

Qed ikollna wkoll l-issue tal-airbnb għaliex hemm min jippreferi juża l-airbnb u jġib rati ogħla milli jżomm l-istudenti.

Din hija problema ta' capacity għax id-domanda għal dawn l-istudenti qiegħda hemmhekk u għalhekk irridu nindirizzaw l-element ta' akkomodazzjoni.

Fil-fatt aħna qabbadna l-FELTOM u d-Deloitte & Touche flimkien biex jagħmlu studju dwar dan is-settur ħalli nkunu nistgħu ntejbuh kemm jista' jkun.

Huwa interessanti wkoll li ħriġna l-work-study visa, li tidher li qed taħdem.

Fil-fatt għandna numru ta' studenti mill-Brażil, mill-Kolombja u mill-Amerka t'Isfel li qed jiġu Malta għal sitt xhur, ħafna minnhom qed jaħdmu bejn 20 u 30 siegħa ġewwa pajjiżna u fl-istess ħin qed jitgħallmu l-Ingliż.

Dan huwa settur importanti li qed nagħtu kasu.

Innotajt il-kummenti li għamel l-Onor.

Arrigo u nista' ngħid li aħna se nkunu qed nindirizzaw dawk l-issues ukoll.

Issa nixtieq nindirizza xi punti li tqajmu dwar l-airbnb.

L-ewwel nett x'inhi l-airbnb?

Din hija platform fejn dak li jkun minflok ma jmur f'lukanda, imur f'appartament ta' kwalità, f'villa jew f'post ieħor.

Fil-fatt illum hemm ħafna nies li qed jiddeċiedu li minflok imorru f'lukanda, imorru f'din it-tip ta' akkomodazzjoni, jiġifieri din hija realtà li ma nistgħux naħarbu minnha, però hija wkoll realtà li rridu nirregolaw.

Hija realtà li fis-sajf, b'mod partikolari, din tlaħħaq għal madwar 40% of tourism arrivals, u għalhekk huwa meħtieġ li l-MTA issaħħaħ il-licensing u l-enforcement tal-airbnb ukoll.

Tajjeb ngħid li fl-MTA għandna tim ta' madwar ħames persuni li qed jidħlu fil-booking.com u fl-airbnb u qed iċemplu lis-sidien ta' dawn il-proprjetajiet biex jirregolarizzaw ruħhom billi japplikaw għal-liċenzja u jagħmlu wkoll a landlord insurance.

M'aħniex qed nużaw a heavy-handed approach u minflok we're calling them in u nħeġġuhom biex jirregolarizzaw ruħhom.

Illum it-taxxa hija biss ta' 15% u mhux ta' 35%, jiġifieri nifhmu li dak li jkun għandu jkollu r-responsabbiltà kif ukoll id-dmir li jirregolarizza ruħu.

Qed nitkellmu wkoll mal-airbnb dwar dan.

Fil-fatt iltqajna with their management team for Europe dwar dan ukoll u tlabniehom biex matul ix-xhur li ġejjin jintroduċu l-licensing number fuq il-platform tagħhom u bil-mod il-mod mexjin.

Dan mhuwiex xi proċess faċli u aħna qed nimbottaw lil dawn il-landlords kemm nistgħu, però jekk l-airbnb jużaw il-licensing number u jibdew jiġbrulna l-eko-kontribuzzjoni direttament, naħseb li dak ikun żvilupp pożittiv.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar l-eko-kontribuzzjoni.

L-ewwel nett ikun tajjeb li ngħid li din ma tinġabarx minna bħala MTA imma tinġabar mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

Naħseb li wasal iż-żmien li niddiskutu jekk din messhiex tinġabar mil-Licensing and Enforcement tal-MTA.

Bħala positioning, we are closer to the tourism sector u barra minn hekk aħna għandna aktar informazzjoni dwar l-operaturi.

Fir-realtà għandna ċerti leakages fl-eko-kontibuzzjoni, u għalhekk għamilna assessment biex naraw kemm lukandi qed iħallsuha.

Fil-fatt il-maġġoranza tal-lukandi qed iħallsuha jew qed jagħmlu s-submissions tagħhom però hemm lukandi li minkejja li qed jagħmlu s-submission, mhumiex qed jagħmlu l-payments and we're pushing them for payments.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-licensed accomodation tal-airbnb, hemmhekk ukoll huma ftit l-operaturi li qed iħallsu din it-taxxa.

Hemm min qed jiġborha imma mbagħad mhuwiex qed jgħaddiha lill-Gvern, u għalhekk issa huwa importanti li nagħmlu sforz biex niġbruha.

Fil-fatt bħalissa qed niddiskutu mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni biex naraw min huwa fl-aħjar pożizzjoni li jagħmel dan; jekk huwiex id-Dipartiment tat-Taxxi Interni, kif qed isir bħalissa, jew inkella minħabba li huma għandhom bigger priorities forsi aħna bħala MTA inkunu nistgħu niffokaw aktar biex niġbru dawn il-flus aħna.

Nisperaw li sa ftit xhur oħra jkollna resolution dwar dan ukoll.

Saret riferenza wkoll għall-Insolvency Fund.

Fil-fatt l-Insolvency Fund qed jaħdem.

Bħalissa kellna ftit diskussjonijiet mal-industrija, b'mod partikolari mal-operaturi ż-żgħar, għax dawn staqsewna għalfejn qed jagħtu l-istess kontribuzzjoni li jagħtu l-kbar.

Għalhekk aħna ħriġna b'sistema fejn il-pagamenti tagħhom ikunu aktar staggered biex nindirizzawhom.

Ikun tajjeb li ngħidu wkoll li aħna nikkalkolaw li f'temp ta' sentejn l-Insolvency Fund ikun jista' jopera b'mod indipendenti mingħajr ma lanqas biss ikollu bżonn iżomm id-depożiti, u d-depożiti nkunu nistgħu nagħtuhom lura lit-tour operators.

Però dan huwa proċess li qed jevolvi li qed imexxih is-Sur George Micallef, u jien ċert li biż-żmien dan jitjieb ukoll.

Issemma t-tourism police, tkellimna wkoll dwar safe city, u naħseb li din hija area li rridu niffokaw fuqha.

Il-pulizija qed jiffokaw ħafna fuq il-pickpocketing.

Fil-fatt kien hemm racket li l-pulizija rnexxielhom jindirizzaw u b'riżultat ta' dan, l-ilmenti f'dan ir-rigward naqsu wkoll.

Illum qed ikun hemm il-preżenza ta' aktar pulizija però nafu li f'Paceville u f'Buġibba għandna problema ta' drug pushers f'diversi toroq, b'ħafna runners running around offering drugs to people.

Naħseb li din hija issue li rridu nindirizzawha, anke minħabba r-reputazzjoni għall-pajjiż, u fil-fatt qed nitkellmu mal-pulizija biex naraw kif dan jista' jsir.

Il-Foundation for Tourism Zones Development qed taħdem fil-qrib mal-Pulizija dwar dan permezz tat-town manager, u jidher li qed ikollna wkoll l-ewwel riżultati.

Issa tajjeb li nitkellem ftit dwar l-istipendji tal-ITS.

Kien hemm min qalilna li l-istipendji naqsu però dan mhuwiex il-każ.

Fil-fatt din is-sena għandna vot ta' €750,000, li huwa €100,000 aktar milli kellna fl-aħħar erba' snin.

Milli nista' nifhem, qabel kien ikun hemm vot akbar li ma kienx jintuża u allura fir-realtà l-baġit kiber.

Aħna ċċekkjajna ċ-ċifri wkoll u sibna li l-baġit tal-ITS żdied b'€1.4 miljun filwaqt li l-lecturers żdiedu bi 12%, jiġifieri din hija xi ħaġa pożittiva.

Ta' min jinnota wkoll li kif għedt diġà, l-international students qed jiżdiedu, u dawn mhux kollha jkollhom l-istipendju.

Fil-fatt dawk li huma ċittadini tal-Unjoni Ewropea jkollhom stipendju filwaqt li dawk li mhumiex ċittadini tal-Unjoni Ewropea ma jeħdux stipendju.

Qamet ukoll il-kwestjoni tal-istaff accommodation, li hija importanti ħafna.

Iva, hija realtà li l-industrija tat-turiżmu u industriji oħrajn qed iġibu numru ta' ħaddiema minn barra li qed ikollhom jaqsmu l-akkomodazzjoni bejniethom.

Fil-fatt hemm każijiet fejn qed jgħixu tnejn jew tlieta ġo kamra, u naħseb li din hija xi ħaġa li hemm bżonn nindirizzawha.

Biss naħseb li hemm mod kif nistgħu nindirizzawha din mingħajr ma nagħmlu pressjoni fuq is-suq tal-kiri.

Ċertament irid ikollna policy dwar staff accommodation.

Barra minn Malta jeżistu akkomodazzjonijiet għall-istaff li jkunu diċenti, nodfa u komdi, jiġifieri hawnhekk aħna m'aħniex qed ngħidu li se nagħmlu bħall-Middle Eastern states fejn ikollna t-tined fid-deżert!

Madanakollu jista' jkollna accommodation blocks li jkunu liċenzjati kif suppost u f'kull sular ikollok 12-il ensuite rooms li jkollhom il-kamra tal-banju għalihom, shared kitchen and a shared living area.

Naħseb li dan it-tip ta' servizz jista' jiġi offrut f'livelli differenti, kemm għall-istaff turistiku kif ukoll għal dawk li jaħdmu fil-kostruzzjoni, u naħseb li din tkun xi ħaġa li tassigura wkoll li s-suq tal-proprjetà jkun aktar regolat waħdu.

Nixtieq li jkun hemm aktar diskussjoni dwar dan.

Is-settur privat għandu jħares lejn dan as a business model però naħseb li din hija xi ħaġa li għandna bżonn bħalissa.

Ikun tajjeb li nitkellem ukoll dwar il-kwestjoni tal-buses.

L-Onor.

Arrigo semma n-nuqqas ta' coaches li hawn, u din hija realtà wkoll, però l-akbar problema hija n-nuqqas ta' xufiera.

Fil-fatt kif semma l-Onor.

Arrigo għandna 40 coach li huma ggaraxxjati.

Hemmhekk qed niddisputaw il-viżjoni li qed jitkellem dwarha l-Onor.

Adrian Delia meta qed jargumenta li għandna wisq ħaddiema barranin imma r-realtà hi li m'għandniex biex naħdmu.

Bilfors li għandna bżonn xufiera barranin biex joperaw ċerti coaches.

Ovvjament dawn iridu jkunu mħarrġa sew u huwa veru li kultant tirrabja meta tmur f'ristorant u, pereżempju, min ikun qed joffrilek is-servizz ma jkunx jaf dwar l-inbid Malti.

Però jista' jkollna wkoll sitwazzjoni fejn meta tmur ġo ristorant min ikun qed jagħtik is-servizz ikun jaf dwar il-prodotti tagħna, sew jekk ikun Malti kif ukoll jekk ikun barrani.

Fil-fatt bħalissa qed niddiskutu wkoll mal-ITS biex naraw jekk għandux ikollna an industry programme anke għall-barranin għax naħseb li din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Rigward is-servizz tal-karozzi tal-linja rrid ngħid li din hija kwestjoni li hemm bżonn li nindirizzaw.

Imbagħad rigward il-gwidi diġà bdejna nagħmlu ftit xogħol is-sena li għaddiet, u tajjeb li ngħid li dan l-aħħar in-numru ta' persuni li ggradwaw bħala gwidi, anke permezz tal-programmi li għandu l-ITS, żdied minn 35 għal 60 jiġifieri llum qed jiggradwaw madwar 25 gwida iżjed fis-sena.

Madanakollu hawn irrid inkun ċar billi ngħid li dan xorta mhuwiex biżżejjed għax in-numru ta' multilingual guides li għandna bżonn huwa ferm aktar minn hekk.

Kif għadni kemm għedt, aħna żidna n-numru ta' gwidi li jiggradwaw b'25 biex illum qed jiggradwaw madwar 60 gwida kull sena jiġifieri għamilna xi ħaġa f'dan ir-rigward, però dan għadu biss bidu u hemm bżonn li 'l quddiem naħdmu ħafna aktar f'din l-area partikolari.

Matul dan id-dibattitu kien hawn min staqsa kemm jonfqu t-turisti kull lejl.

L-ammont ta' nfiq fit-turiżmu fl-ewwel tmien xhur ta' din is-sena żdied bi kważi €140 miljun, imma huwa importanti li nanalizzaw l-infiq kull lejl ukoll, which was fairly consistent, u tajjeb li ngħidu li n-nefqa għal kull lejl tinkludi wkoll il-biljetti tal-ajru, li matul dawn l-aħħar erba' snin baqgħu dejjem jorħsu, jiġifieri din hija r-realtà li qed niffaċċjaw bħalissa.

Għaldaqstant illum it-turist li jżur Malta qed jonfoq inqas fuq il-biljett tal-ajru u ovvjament dawn il-flus jistgħu jintnefqu fuq affarijiet oħrajn.

Il-length of stay naqset ukoll u tajjeb ngħid li żidna numru ta' ljieli in off-peak accommodation, b'mod partikolari matul ix-xhur tax-xitwa.

Naturalment din hija xi ħaġa pożittiva għax ir-realtà hi li l-infiq tat-turisti matul ix-xhur tax-xitwa jkun daqsxejn inqas minn dik ta' matul ix-xhur tas-sajf.

Għaldaqstant għandek l-average li hu dak li hu.

Kien hemm min staqsa wkoll dwar kemm nies attendew għall-Isle of MTV.

Kif forsi kulħadd jaf, din is-sena għall-Isle of MTV ħdimna with health and safety regulations differenti li ġew imposti minn Viacom.

Din id-darba dan l-event kien bil-biljetti u allura sfortunatament ma stajniex noħorġu aktar biljetti minn dawk li ħarġu.

Forsi qabel kien ikun hemm aktar nies fuq il-Fosos tal-Furjana però kellna direzzjonijiet min-naħa tal-Viacom biex ikollna tant nies kull metru kwadru.

Is-sena d-dieħla se nżommu t-ticketing system ukoll għax peress li llum is-saħħa u s-sigurtà huma kruċjali, huwa importanti li jkollna ticketed events, imma se nanalizzaw kif dawn it-tickets jistgħu jiġu allokati u forsi jkollna ftit aktar biljetti żejda biex aktar nies ikunu jistgħu jiġu għal din l-event.

Hekk kif illum it-turiżmu qed jinfirex ma' Malta u Għawdex kollha, l-issue tar-residenti dejjem qed issir aktar importanti, u għalhekk illum aktar minn qatt qabel irridu nassiguraw li nżewġu l-ħteġijiet tat-turisti mal-ħteġijiet tar-residenti.

Jekk ikollna formula li taħdem verament, m'għandux għalfejn ikollna l-backlash li qed ikollhom pajjiżi oħrajn, fosthom Venezja.

Aħna qed nagħmlu minn kollox biex permezz tal-proġetti li qed isiru fit-turiżmu, il-poplu Malti u Għawdxi jgawdi aktar, u dan billi t-tfal tagħna jkollhom aktar open spaces u green spaces filwaqt li n-nies ikollhom aktar events għal xiex jattendu, jiġifieri jsibu aktar x'jagħmlu.

Jien konfidenti li jekk it-turiżmu jibqa' jagħti aktar impetu ekonomiku u flus fil-but tal-poplu Malti u Għawdxi, in-nies aktar se jirrealizzaw kemm dan is-settur huwa importanti għalina lkoll.

Illum preżenti għal dan id-dibattitu hawn ukoll is-Sur Joe Fava, who is leading a religious tourism task force; settur ġdid u importanti li nixtiequ nkomplu nkabbruh.

Fil-fatt din il-ġimgħa ġejjin diversi viżitaturi apposta biex jiddiskutu r-religious tourism magħna.

Pereżempju, nistgħu norganizzaw events għaż-żgħażagħ f'din l-area filwaqt li nużaw il-monasteri u l-kunventi li għandna bħala akkomodazzjoni turistika, li hija xi ħaġa interessanti wkoll.

Il-faith tourism huwa sabiħ, mhux biss fir-rigward tar-reliġjon Kattolika, imma anke f'dak li għandu x'jaqsam mat-tempji preistoriċi li għandna, li huma mill-isbaħ.

Qed naħdmu wkoll fuq niches oħrajn, partikolarment ġewwa Għawdex.

Pereżempju, ikun interessanti li wieħed ikun jaf li d-diving holidays jammontaw għal 25% tat-turiżmu f'Għawdex u għalhekk tkun ħaġa tajba li nibqgħu ninvestu fid-diving ġewwa Għawdex.

Din hija xi ħaġa sabiħa ħafna.

Fuq Għawdex se nibqgħu naħdmu mal-Ministru Justyne Caruana biex intejbu l-prodott u noffru aktar inċentivi sabiex aktar nies jitħajru jmorru lejn Għawdex.

It's a hard sell, però jien ninsab konvint li nistgħu nagħmluha.

Irridu nassiguraw li jkun hemm diversi avvenimenti u li min imur Għawdex ikollu x'jagħmel matul is-sena kollha.

Il-konnettività hija issue oħra jiġifieri in the long term il-mina se jkollha l-importanza tagħha però naħseb li huwa importanti wkoll li nistudjaw il-helicopter service.

Ma nixtieqx nagħmel commitments f'dan l-istadju għax dan huwa servizz għoli però nixtiequ nagħmlu studju biex nikkonsidraw jekk għandniex nerġgħu nintroduċu servizz bl-ajru bejn il-Malta International Airport u Għawdex.

Huwa skomdu ħafna għall-imprendituri Għawdxin li jekk ikunu jridu jaqbdu flight fis-7.00 a.m. għal Heathrow, iridu jitilqu minn Għawdex f'xi s-1.00 a.m. Ċertament li din mhijiex xi ħaġa raġonevoli.

L-istess nistgħu ngħidu għal dak it-turist li jasal Malta fis-1.00 a.m. u jkun irid jaqsam lejn Għawdex dak il-ħin għax f'dan il-każ żgur li s-servizz tal-vapur mhuwiex konvenjenti.

Għalhekk hemm bżonn li jkun hemm tip ta' servizz ieħor, però għad irridu naraw kif dan jista' jsir in an economic manner.

Kien hemm xi mistoqsijiet ukoll dwar route development fejn fost affarijiet oħra staqsewna jekk għandniex xi sezzjoni dwar dan il-qasam.

Fil-fatt din is-sezzjoni teżisti u s-Sur Leslie Vella, is-Sur Carlo Micallef u Dr Gavin Gulia flimkien mal-kumplament tat-tim li hemm fl-MTA qed jagħmlu xogħol tajjeb ħafna f'dan ir-rigward.

Rigward il-masterplan ta' Paceville tajjeb ngħid li bħala Ministeru għat-Turiżmu, we're leading a regeneration plan for Paceville flimkien mal-MHRA u mal-Mediterranean Tourism Foundation, liema pjan se jindirizza diversi kwestjonijiet fil-framework tal-pjan lokali li jeżisti, jiġifieri din hija xi ħaġa importanti wkoll.

Saru għadd ta' mistoqsijiet oħrajn dwar passenger traffic to and from Malta, li naħseb li indirizzajniehom ukoll.

Fir-realtà din is-sena l-passenger traffic se jkun dak ta' madwar 6.7 miljun minn u lejn Malta.

Ovvjament dawn mhumiex se jkunu kollha turisti, u fil-fatt in-numru ta' turisti se jkun ta' madwar 2.6 miljun.

Nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jaħdmu fis-settur tat-turiżmu; kemm lil dawk li jaħdmu fil-Ministeru, kemm lil dawk li jaħdmu fl-entitajiet tal-Gvern kif ukoll lil dawk li jaħdmu fis-settur privat, fosthom lil dawk li jaħdmu f'lukandi, f'ristoranti, f'kumpaniji tal-assigurazzjoni, f'aġenziji tal-ivvjaġġar, f'incoming agencies, fis-servizz tat-trasport jew f'xi post ta' divertiment.

Dan huwa settur li jiġġenera terz tal-ekonomija tagħna b'mod dirett jew indirett, u ħafna mill-flus li taqla' Malta minn dan is-settur jibqgħu f'pajjiżna għax il-maġġoranza tas-sidien u tal-intraprendituri li joperaw fis-settur turistiku huma Maltin.

Din hija xi ħaġa sabiħa, u għaldaqstant nixtieq nirringrazzja wkoll lill-investituri talli qed jagħmlu l-parti tagħhom billi qed jemmnu fil-prodott Malti u qed jinvestu f'lukandi, f'entertainment attractions ġodda, f'Airbnb residences żgħar, f'lukandi żgħar, eċċ. Dan kollu qed jikkrea a good sense for the country, u għaldaqstant qed iżidilna l-motivazzjoni li naħdmu ferm aktar biex nikkumplimentaw ix-xogħol li qed isir kemm mis-settur privat kif ukoll mis-settur tal-Gvern.

Il-viżjoni tagħna hija li Malta titla' tarġa jew tnejn fis-settur u pajjiżna jista' jservi ta' attrazzjoni mill-isbaħ biex jattira turisti ta' kwalità kif ukoll business travellers.

Jien nemmen ukoll li fi żmien sitt snin nistgħu nattiraw turisti minn setturi oħrajn, fosthom mill-Amerka, mill-Asja, mill-Indja u mill-Amerka t'isfel.

Din hija l-viżjoni tagħna bħala Ministeru għat-Turiżmu, il-viżjoni tal-MHRA, il-viżjoni tal-Mediterranean Tourism Foundation u l-viżjoni tal-istakeholders kollha, u aħna se nagħmlu din il-viżjoni realtà.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għat-Turiżmu hija konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li għandha tiġi komunikata aktar 'il quddiem

Fid-9.30 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għat-Turiżmu rrapporta li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għat-Turiżmu kienet ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, kienu posposti għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-Kamra għaddiet għal xogħol ieħor tal-Gvern li kien jidher fuq l-aġenda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-ARMI

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Konrad Mizzi.

KONRAD MIZZI: Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Armi, Kap. 480".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi jkun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR IN-NEGOZJI

TAL-FAMILJA

KONRAD MIZZI: Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja, Kap. 565".

ID-DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja jkun moqri t-Tielet Darba.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Issa nitlob lill-Ministru Konrad Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

KONRAD MIZZI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2018

Is-Sitt Jum Stabbilit - Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali

Vot 26 – Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali

Vot 27 – Forzi Armati ta' Malta

Vot 29 – Servizzi Korrettivi

Vot 31 – Protezzjoni Ċivili

Vot XI – Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali – Kapital.

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-voti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali m' għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li din is-seduta se tkun mingħajr mistoqsijiet u l-ħin tal-Aġġornament ma jitteħidx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Novembru 2018, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.35 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WASTESERV – IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il impjegat ġdid assumiet il-Wasteserv (anke tramite subcontracting) taħt kwalunkwe titlu, terminu jew grad, full-time u part-time, mill-1 ta' Jannar 2016 sal-1 ta' Jannar 2018, xahar b'xahar?

JOSÈ HERRERA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għall-mistoqsija parlamentari 2617 li tagħti rendikont ta' impjegati ġodda sat-30 ta' Novembru 2017.

Għall-fini ta' korrettezza, il-Wasteserv (anke tramite subcontracting) assumiet żewġ impjegati ġodda mit-30 ta' Novembru 2017 sal-1 ta' Jannar 2018.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid meta kien l-aħħar li l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) ppubblikat State of the Environment Report?

Meta jmiss joħroġ rapport ieħor?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent (CAP 549) dan ir-rapport irid jiġi ppublikat kull erba' snin.

L-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA), li ġiet imwaqqfa fl-2016, se tippubblika l-ewwel State of the Environment Report din is-sena.

KAŻINI TAL-BANED F'GĦAWDEX LI BBENEFIKAW MINN GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm każini tal-baned f'Għawdex li bbenefikaw minn xi għajnuna finanzjarja mogħtija mill-Ministeru jew xi entità li taqa' taħt id-dekasteru tagħha mis-sena 2013 sal-lum, maqsuma sena b'sena?

F'kull każ liema kienu dawn il-każini u x'kien l-ammont finanzjarju li ħadu?

X'kien l-iskop tal-għajnuna li ngħatat?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

SPTAR ĠDID F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid meta se jibda jopera l-isptar il-ġdid f'Għawdex u dan peress li f'konferenza stampa li kienet ġiet irrapportata fuq il-mezzi tax-xandir fit-18 ta' Ġunju 2016 kien tenna li dan l-isptar ġdid kellu jkun fih 450 sodda, 250 acute beds u 200 geriatric beds?

Jista' jgħid jekk ix-xogħol ta' kostruzzjoni ta' dan l-isptar, issa li għaddew aktar minn sentejn, bediex?

Jista' jgħid jekk inħarġux il-permessi tal-Awtorità tal-Ippjanar u jekk iva x'numru fih dan il-permess?

Jekk għadhom ma nħarġux il-permessi, jista' jgħid x'inhi r-raġuni?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' kostruzzjoni fuq il-kampus tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex miexi sew.

Tant hu hekk li fil-ġranet li ġejjin se tiġi inawgurata l-Anatomy School ġdida waqt li x-xogħol fuq il-Medical School ta' Barts issa tela' sat-tielet sular.

MARSALFORN GĦAWDEX – ĠNIEN TAT-TLIET GĦOLJIET - TISWIJA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta huwa maħsub li se ssir it-tiswija li hemm bżonn fid-dwal maħruqin u l-feature tal-ilma li hemm fil-Ġnien tat-Tliet Għoljiet f'Marsalforn, Għawdex?

Tista' tgħid ukoll jekk hemmx il-ħsieb li ssir manutenzjoni lill-apparat tal-logħob li hemm f'dan il-ġnien u li huwa bis-sadid?

Interpellant li minn stħarriġ li għamlu l-inġiniera tal-Ministeru nstab li d-dwal fil-fatt mhumiex maħruqa.

Jidher li numru ta' ġrieden għamlu ħsara fil-wires li jipprovdu l-kurrent lil dawn id-dwal.

Qegħdin isiru preparamenti sabiex dawn il-wires jinbidlu u d-dwal jitranġaw.

Il-feature tal-ilma għandha problemi iktar serji.

Jidher li l-ġibjun li minnu jittella' l-ilma għandu leakage qawwi u ma jżommx ilma.

Din trid aktar ħin sabiex tissewwa.

Rigward l-apparat tal-logħob li jinsab f'dan il-ġnien, bħalissa għaddejjin arranġamenti mal-kuntrattur sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa.

XAGĦRA GĦAWDEX – PARK TAL-FAMILJA FIL-QORTIN – XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5887, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fuq il-Park tal-Familja fil-Qortin fix-Xagħra Għawdex fejn qabel kien hemm il-miżbla u li din ġiet magħluqa u rijabilitata?

Jista' jgħid jekk inħarġux il-permessi mill-Awtorità tal-Ippjanar u jekk inħarġux it-tenders biex isir ix-xogħol fuq dan il-Park tal-Familja?

Jista' jgħid ukoll jekk dan il-park hux se jkun aċċessibbli u lest għall-familji Għawdxin matul is-sena 2018?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender għax-xogħol fuq il-landfill tal-Qortin ġiet ippubblikata filwaqt li l-applikazzjoni għall-permess tax-xogħlijiet għadha fil-proċess tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Madankollu l-ebda offerta ma daħlet għas-sejħa tax-xogħlijiet u b'hekk ma jistax jiġi garantit li l-park se jkun miftuħ għall-pubbliku sal-aħħar tal-2018.

Is-sejħa tax-xogħlijiet se terġa' toħroġ fuq is-suq sakemm ikun hemm kuntrattur disponibbli.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – KASTIG MOGĦTI LILL-IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 5643 u 6009, tista' l-Ministru tgħid jekk fil-perjodu minn Marzu 2013 sal-lum, kienx hemm impjegati li ngħataw kastig minimu bħalma hija twiddiba bil-miktub eċċ. għal nuqqasijiet imwettqa minnhom?

Jekk fl-affermattiv, tista' tgħid x' kien il-grad ta' kull impjegat li ngħata dan il-kastig minuri u x'tip ta' kastig minuri kien?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 6009.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - PERSUNI INGAĠĠATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 5787 u ċjoè: Tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm persuni impjegati ġodda fuq bażi permanenti/kuntratt indefinit jew b'kuntratt definit jew impjegati ingaġġati permezz ta' xi skema tax-xogħol, f'kull dipartiment jew entità li taqa' taħt il-Ministeru tagħha minn Marzu 2013 sal-lum, maqsuma xahar b'xahar u sena b'sena?

Tista' tagħti dan it-tagħrif skont il-grad u l-iskala ta' salarju ta' kull impjegat?

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqisja parlamentrari 5787.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex diversi anzjani ilhom ġimgħat sħaħ mingħajr is-servizz tal-Home Help?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan sar minħabba li ma kenux qegħdin jinstabu ħaddiema biżżejjed sabiex jaħdmu bħala home helpers.

Din il-problema qiegħda tiġi indirizzata billi dan il-Gvern ta żieda lill-persuni li jaħdmu bħala home helpers mal-kuntrattur.

Dawn il-ħaddiema issa ħadu żieda fis-salarju tagħhom ta' €28 fil-ġimgħa.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTÀ SOĊJALI – DETTALJI TA' PERSUNA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament peress li d-dettalji tagħha ma nstabux fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali m'għandux dettalji tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament għax minbarra li hija persuna barranija, qatt ma kienet benefiċjarja tal-istess Dipartiment.

KONT TAL-ILMA - KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament peress li tikkonferma li ma kellhiex leakage iżda li kien hemm biss bużżieqa tal-arja u peress li l-kont ġie €3,000 u tnaqqsulha €1,000 biss?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dettalji tal-individwu ġew mgħoddija lill-entità kkonċernata biex tisħarreġ dan l-ilment.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament biex social worker iżur din il-familja peress li dan l-anzjan għandu tifla ta' 57 sena b'diżabilità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-social worker se żżur il-familja tal-individwu msemmi.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – INVESTIGAZZJONI RIGWARD STRUTTURA TA' COFFEE SHOP

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-investigazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar rigward struttura ta' coffee shop maġenb il-Knisja Parrokkjali tan-Naxxar bid-dettalji AC062/18 Re: Naxxar, liema struttura ma tirrispettax il-permess hekk kif ġie approvat?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħti aktar dettalji peress li r-riferenza tan-numru li forna fil-mistoqsija mhuwiex numru ta' riferenza tal-Awtorità tal-Ippjanar.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament dwar saqaf ta' residenza?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità tad-Djar informat lill-persuna kkonċernata b'risposta bil-miktub għall-mistoqsija li saret f'isimha.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'impjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ukoll kemm dan l-individwu tħallas għas-servizzi tiegħu sena b'sena?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe kuntratt iffirmat bejn l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu u l-individwu msemmi?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid xi mpjieg, x'servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid ukoll, sena b'sena, kemm tħallas dan l-individwu għas-servizzi tiegħu?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe kuntratt iffirmat bejn il-Ministeru tiegħu u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu u l-individwu msemmi?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma ngħata l-ebda impjieg jew servizzi ta' konsulenza lill-individwu li d-dettalji dwaru ngħataw separatament la mill-Ministeru għas-Saħħa u lanqas mill-entitajiet u/jew mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, L-INVESTIMENT U N-NEGOZJI Ż-ŻGĦAR - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid xi mpjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar u l-entitajiet li jaqgħu taħtu ma taw l-ebda mpjieg jew servizzi ta' konsulenza lill-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid xi mpjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-persuna li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninsab informat mid-Direttorat Strateġija u Sapport u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol li l-individwu li d-dettalji tiegħu ngħataw separatament ma kellu ebda impjieg jew servizzi ta' konsulenza u ma sarlu l-ebda pagament mis-sena 2013 sal-lum.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U IMMANIĠĠAR TAL-ILMA - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid xi mpjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-persuna li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament, mal-Ministeru tiegħu u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOE MIZZI: Ninsab informat li l-persuna msemmija m'għandhiex u qatt ma kellha xi mpjieg jew servizzi ta' konsulenza taħt id-dekasteru tiegħi fil-perjodu msemmi.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - SERVIZZI TA' KONSULENZA MINN INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid xi mpjieg, servizzi ta' konsulenza jew xort'oħra kellu jew għad għandu l-individwu li d-dettalji dwaru qegħdin jingħataw separatament, mal-Ministeru tagħha u mal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Tista' tgħid ukoll, sena b'sena, kemm tħallas dan l-individwu għas-servizzi tiegħu?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe kuntratt iffirmat bejn il-Ministeru tagħha u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtha u l-individwu msemmi?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma ntalab l-ebda xogħol jew servizzi ta' konsulenza mingħand l-individwu msemmi fil-perjodu msemmi.

L-ONOR.

CLAYTON BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jagħti dettalji ta' x'jinkludu l-pakketti tal-piloti tal-Air Malta?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pakkett tal-piloti, kif miftiehem fil-ftehim kollettiv, jinkludi:

· Paga bażika;

· konċessjonijiet fuq kull siegħa li pilota jtir;

·konċessjonijiet varji li huma konnessi mal-ħin tal-ġurnata u jiem ta' festi, kif ukoll ħlas ta' meta l-pilota jaħdem il-ġurnata skedata off;

· skema ta' insurances varji li japplikaw meta l-pilota ma jkunx jista' jtir minħabba restrizzjonijiet mediċi; u

· ammont ta' qligħ garantit li jiġi determinat skont l-aħjar ammont f'sena li jkunu qalgħu fl-aħħar erba' snin.

Barra mill-ftehim kollettiv il-piloti għandhom ukoll trasport b'xejn minn u lejn il-post tax-xogħol.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid x'qed jagħmel il-Gvern sabiex f'pajjiżna jintlaħaq Gender Mainstreaming kif identifikat fl-iStrategic Objective 6 tal-Council of Europe Gender Quality Strategy 2018-2023?

HELENA DALLI: Il-Ministeru waqqaf Kunsill Konsultattiv għad-Drittijiet tan-Nisa li flimkien mad-Direttorat għad-Drittijiet tal-Bniedem qed jiżviluppa l-ewwel strateġija nazzjonali għall-integrazzjoni tal-ġeneru b'mod sistematiku fil-politika tal-Gvern.

SKEMI TAS-SIGURTÀ SOĊJALI - DISKRIMINAZZJONI ABBAŻI TA' SESS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Minkejja l-fatt li dan il-Gvern jisħaq li l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni abbażi ta' sess hija prijorità, peress li għad hemm referenzi fi skemi tas-sigurtà soċjali li jiddistingwu bejn il-kontribuzzjonijiet abbażi fuq jekk il-persuna hijiex mara jew raġel - eżempju ta' dan jinsab f'A.L. 6 ta' 2018 Att dwar is-Sigurtà Soċjali (Kap. 218) Ordni tal-2018 li jemenda l-Iskedi dwar Żieda fir-Rati ta' Benefiċċji, fejn f'Taqsima III hemm miktub li r-rata ta' kontribuzzjoni fil-ġimgħa hi ta "€28.99 jew 15% tal-qligħ nett jekk il-persuna hi mara li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time jew student/studenta full-time li għad ma laħqitx l-24 sena u li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time u l-qligħ nett tagħha fis-sena ma jeċċedix €10,051" u b'kuntrast għal dan, is-sit onlajn tal-Kummissarju tat-Taxxi jelenka l-figuri €29.51 u €10,194 rispettivament għas-sena 2018 - u peress li dan qed iwassal għal tfixkil għal dawk l-irġiel li jippreferu jaħdmu part-time self-employed għax iħallsu rati ogħla u dan qed iservi bħala indikazzjoni indiretta li jkun jaqbel aktar jekk tkun il-mara li taħdem part-time, u peress ukoll li din il-liġi qed tikkostrinġi wkoll lill-familji Maltin u Għawdxin fid-deċiżjonijiet tagħhom ta' kif jimmaniġġJaw l-introjtu tagħhom, jista' l-Ministru jgħid xi strateġija għandu l-Gvern biex il-liġijiet il-ġodda ma jkomplux jinkludu diskriminazzjoni bejn in-nisa u l-irġiel u biex liġijiet antiki jiġu aġġornati mill-aktar fis possibBli?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-klawsola ddaħħlet fl-2011 biex tinkoraġġixxi nisa jirregolarizzaw ruħhom fix-xogħol li jkunu qed jaħdmu fih u jħallsu l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali, sabiex meta jaslu għall-età tal-irtirar tagħhom, ikunu jistgħu jikkwalfikaw għal xi forma ta' pensjoni kontributorja f'isimhom.

Din il-klawsola per se ma toħloqx diskriminazzjoni, minħabba li tfittex li tgħin biex tirregolarizza settur li hu predominentament magħmul min-nisa.

Inżid ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali, Kapitlu 318 tal-Liġijiet ta' Malta, mhuwiex kif ikkwotat minnha.

Niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant ukoll li l-Avviż Legali Numru 6 tal-2018 qiegħed jirreferi għar-rati tas-sena 2017.

L-Avviż Legali li jirreferi għar-rati tas-sena 2018 huwa l-Avviż Legali Numru 195 tal-2018.

Huwa għal din ir-raġuni li hemm kuntrast kif qed jingħad mill-Onor.

Interpellant bejn l-Avviż Legali msemmi minnha u l-informazzjoni fuq Is-sit uffiċjali tal-Kummissarju tat-Taxxi.

Ta' min jirrimarka wkoll li kemm l-Avviż Legali (Nru 195/2018) kif ukoll is-sit tal-Kummissarju tat-Taxxi jirreferu għal rata ta' €29.41 u mhux dik ta' €29.51 kif qed telenka l-Onor.

DISKRIMINAZZJONI ABBAŻI TA' SESS FI SKEMI TA' SIGURTÀ SOĊJALI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Minkejja l-fatt li dan il-Gvern jisħaq li l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni abbażi ta' sess hija prijorità u peress li għad hemm referenzi fi skemi tas-sigurtà soċjali li jiddistingwu bejn il-kontribuzzjonijiet abbażi ta' jekk il-persuna hijiex mara jew raġel u eżempju ta' dan jinsab f'A.L. 6 ta' 2018 Att dwar is-Sigurtà Soċjali (Kap.218) Ordni tal-2018 li jemenda l-Iskedi dwar Żieda fir-Rati ta' Benefiċċji, fejn f'Taqsima III hemm miktub li r-rata ta' kontribuzzjoni fil-ġimgħa hi ta "€28.99 jew 15% tal-qligħ nett jekk il-persuna hija mara li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time jew student/studenta full-time li għadha ma laħqitx l-24 sena u li timpjega lilha nnifisha fuq bażi part-time u l-qligħ nett tagħha fis-sena ma jeċċedix €10,051" u b'kuntrast għal dan, is-sit onlajn tal-Kummissarju tat-Taxxi jelenka l-figuri €29.51 u €10,194 rispettivament għas-sena 2018; u peress li dan qed iwassal għal tfixkil għal dawk l-irġiel li jippreferu jaħdmu part-time self-employed għax iħallsu rati ogħla u dan ukoll qed iservi bħala indikazzjoni indiretta li jkun jaqbel aktar jekk tkun il-mara li taħdem part-time, u peress ukoll li din il-liġi qed tikkostrinġi wkoll lill-familji Maltin u Għawdxin fid-deċiżjonijiet tagħhom ta' kif jimmaniġġjaw l-introjtu tagħhom, jista' l-Ministru jgħid xi strateġija għandu l-Gvern biex il-liġijiet il-ġodda ma jkomplux jinkludu diskriminazzjoni bejn in-nisa u l-irġiel u biex liġijiet antiki jiġu aġġornati mill-aktar fis possibbli?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

KAROZZI REĠISTRATI F'MALTA

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm karozzi rreġistrati f'Malta kull sena mill-2013 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tinsab fit-tabella hawn taħt.

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew skrappjati karozzi kull sena mill-2013 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tinsab fit-tabella t'hawn taħt.

** Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti dettalji għal kull sena mill-2013 sal-lum, kemm ġew importati karozzi second-hand u minn fejn kienu importati sena sena?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tinsab fit-tabella ta' hawn taħt.

ĦRUĠ TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu karozzi ġodda kull sena mill-2013 sal-lum?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

JUM INTERNAZZJONALI BIEX TINTEMM L-IMPUNITÀ GĦAL REATI MWETTQA FUQ ĠURNALISTI

L-ONOR.

MARLENE FARRUGIA staqsiet lill-Prim Ministru: Issa li Malta sfat wieħed mill-pajjiżi fid-dinja fejn il-ġurnalista Daphne Caruana Galizia nqatlet minħabba t-twettiq ta' xogħolha, u r-ranking ta' Malta fejn jidħol ħelsien tal-istampa niżel 18-il-post, biex issa ninsabu fil-65 post minflok fis-47 post, skont l-indiċi tal-ħelsien tal-istampa tal-RSF, nistaqsi kif beħsiebu l-Gvern jimmarka l-Jum tat-2 ta' Novembru, li huwa l-Jum Internazzjonali dedikat biex tintemm l-impunità għal reati mwettqa fuq ġurnalisti?

Jista' jgħid x'qed jagħmel il-Gvern biex il-ġurnalisti jkunu aktar protetti u biex ma terġax tintilef il-ħajja ta' ġurnalisti li qegħdin f'riskju?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-Gvern ma joqgħodx jistenna jiem partikolari biex jaħdem favur aktar libertà tal-espressjoni imma jmexxi 'l quddiem il-libertajiet ċivili – inkluż il-libertà tal-espressjoni - bis–saħħa ta' liġijiet ġodda li jgħaddi.

Dan il-Gvern wettaq riformi li kienu ilhom li tħallew fuq l-ixkaffa għal ġenerazzjonijiet sħaħ biex illum għandna qafas legali fost l-iktar progressiv fl-Ewropa u lil hinn fejn tidħol il-libertà l-espressjoni – kemm artistika u kif ukoll ġurnalistika.

Infakkar kif dan il-Gvern wettaq riforma li biha neħħa ċ-ċensura artistika u rriforma mill-qiegħ il-liġijiet kriminali tagħna li kienu qed iservu sarima ma' ħalq l-artist.

Infakkar li bċejjeċ artistiċi li sa ftit ilu kienu jiġu ċċensurati, illum jittellgħu għall-pubbliku bl-iktar libertà.

Infakkar ukoll li waqt li sa ftit snin ilu kittieba kienu tressqu l-Qorti akkużati b'reati kriminali talli kitbu storja, illum wettaqna riformi legali li ġew imfaħħra minn wieħed minn dawn iż-żewġ kittieba/pubblikaturi stess.

Bl-istess mod dan il-Gvern daħħal fis-seħħ pakkett ta' emendi li taw libertajiet ġurnalistiċi ġodda.

Tneħħa l-libell kriminali, iddaħħal il-konċett ta' medjazzjoni f'kawżi ta' libell ċivili, tħassru għadd ta' reati kriminali taħt diversi forom fejn jidħlu stejjer ġurnalistiċi, iddaħħal il-konċett ta' citizen-journalism, tneħħa l-obbligu tar-reġistrazzjoni fejn jidħlu l-ġurnalisti, issaħħet il-protezzjoni għas-sorsi, tneħħiet il-possibbiltà li wieħed jiftaħ diversi libelli fuq l-istess storja, tneħħew il-mandati kontra l-ġurnalisti u tħalla mhux mimsus il-capping fejn jidħlu danni.

Dan kollu sar b'diskussjonijiet twal u importanti mal-istakeholders kollha.

ARABJA SAWDIJA – QTIL TA' ĠURNALISTA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern Malti kkundannax pubblikament il-qtil tal-ġurnalista Jamil Khashoggi fil-Konsulat tal-Arabja Sawdija fit-Turkija?

Jekk iva, meta?

Jista' jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern fuq dan il-qtil brutali u jekk wassalx il-kundanna tiegħu lil Arabja Sawdija?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern Malti qiegħed isegwi mill-qrib l-iżviluppi relatati mal-qtil tal-ġurnalist Sawdi, Jamal Khashoggi, fil-konsulat tal-Arabja Sawdija fit-Turkija.

Ta' min isemmi li r-Rappreżentanta Għolja tal-Unjoni Ewropea, Federica Mogherini, ħarġet stqarrija f'isem l-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea, fl- 20 ta' Ottubru 2018 fejn ġiet enfasizzata l-ħtieġa ta' investigazzjoni bir-reqqa, kredibbli u trasparenti li titfa' dawl fuq iċ-ċirkostanzi li wasslu għall-qtil tal-ġurnalist.

Il-Gvern Malti jkompli jappoġġa din il-pożizzjoni.

Il-Ministeru ġie wkoll mistoqsi minn xi midja lokali fejn għamilna l-pożizzjoni tagħna ċara.

L-ONOR.

RYAN CALLUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal il-proġett għall-Hibernians Rugby & Football Club imħabbar minnu qabel l-aħħar elezzjoni, fis-27 ta' Mejju 2017?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Projects Plus Limited qed tistenna li jinħarġu l-permessi kollha neċessarji sabiex tkun tista' tibda l-proġett fuq il-Corradino Rugby Complex.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-ħsara strutturali li hemm fit-tarf ta' Triq Leli Falzon kantuniera ma' Triq il-Forġa, fin-Naxxar tiġi mistħarrġa mill-awtorità kompetenti biex possibbilment l-inkonvenjent kbir li sofrew numru ta' residenti fir-residenzi tagħhom wara x-xita li għamlet fl-aħħar ġimgħat, ma terġax tiġri?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-awtorità kompetenti responsabbli mit-tiswijiet u l-manutenzjoni ta' din it-triq huwa l-kunsill lokali tal-lokalità konċernata.

Din l-entità ġiet mgħarrfa bid-diffikultà indikata.

Sadanittant, Infrastructure Malta, l-aġenzija nazzjonali inkarigata mill-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq f'Malta, qed taħdem fuq investiment bla preċedent ta' €700 miljun sabiex fis-snin li ġejjin tirranġa u tibni mill-ġdid it-toroq f'kull lokalità.

Fil-fatt diġa tħabbru l-ewwel 120 fost it-toroq li se jkunu qed jinbnew mill-ġdid fl-2019.

Aktar toroq li se jiġu rranġati fl-istess sena jitħabbru fiż-żmien li ġej.

NAXXAR – TRIQ LELI FALZON – RILOKAZZJONI TAL-BUS STOP

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk itteħditx id-deċiżjoni li l-bus stop li hemm fit-tarf ta' Triq Leli Falzon kantuniera ma' Triq il-Forġa fin-Naxxar jiġi rilokat aktar 'l isfel għal Triq il-Kbira biswit l-istess Triq Leli Falzon?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bus stop bl-isem "Stivala" li fil-preżent jinstab fi Triq il-Kbira, kantuniera ma' Triq il-Forġa, se jkun qed jiġi rilokat ftit metri 'l isfel fi Triq il-Kbira.

Informat ukoll li Transport Malta applikat u kisbet permess mingħand l-Awtorità tal-Ippjanar sabiex tistalla bus shelter fuq dan il-bus stop.

SALINI – TRIQ IL-KOSTA – BUS STOPS

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jara li l-periklu li tħalla fuq numru ta' bus stops tul Triq il-Kosta fis-Salini jiġi rimedjat b'mod immedjat?

Dan wara li ammont ta' terrapien, ktajjen, ħofor imħaffra fuq il-bankini u saħansitra inġenji tħallew fuq l-istess bankini għal aktar minn għaxart ijiem b'detriment u b'periklu għal min jagħmel użu minn dawn l-istess bus stops.

Barra minn hekk dan ix-xogħol, ikkummissjonat minn Transport Malta, u li ma kienx imwettaq kif titlob is-sengħa, fisser li kien kważi impossibbli li l-pubbliku seta' jagħmel użu minnhom fl-aħħar għaxart ijiem kif jidher fir-ritratti li qed jingħataw separatament.

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent qed isiru xogħlijiet ta' preparamenti f'diversi partijiet ta' Triq il-Kosta sabiex ikunu jistgħu jitwaħħlu numru ta' bus shelters ġodda matul din it-triq.

Dawn huma works in progress hekk kif jixhdu r-ritratti stess li ppreżenta l-Onor.

Interpellant ma' din il-mistoqsija parlamentari fejn ir-ritratti Salini -Triq il-Kosta, bus stop pic 1 kif ukoll pic 3, jindikaw l-istess sit, fuq bus stop "Għasfur" f'fażijiet differenti tax-xogħol.

Filwaqt li napprezzaw li sabiex isiru x-xogħlijiet meħtieġa jkun qed jinħoloq ċertu inkonvenjent għall-pubbliku li jkun irid juża dawn il-bus stops, ir-ritratti li ppreżenta l-Onor.

Interpellant jixhdu li hemm spazju adegwat biex persuna tkun tista' tagħmel użu minn dawn il-bus stops.

Informat ukoll li nġibdet l-attenzjoni tal-kuntrattur li qed iwettaq dawn ix-xogħlijiet sabiex jiżgura li s-siti ma jkunux ta' periklu għal dawk li jkunu qed jużaw dawn il-bankini.

KUNSILLI LOKALI – SKEMA TA' RESTAWR MAĦRUĠA FL-2017

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema kunsilli lokali applikaw għall-iskema ta' restawr li ħarġet matul l-2017?

Jista' jgħid:

a. liema mit-talbiet li saru fil-fatt ġew approvati;

b. liema mill-proposti approvati fil-fatt saru; u

c. liema kienu dawk li ma sarux u r-raġuni għaliex ma sarux?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Il-lista tal-applikazzjonijiet sottomessi fl-2017 u lista oħra tal-applikazzjonijiet approvati għal dik is-sena tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Intant, fil-preżent għaddej ix-xogħol fuq il-Kappella ddedikata lill-Qtugħ ir-Ras ta' San Ġwann Battista fis-Siġġiewi, il-Kappella ta' San Ġwann Battista fil-Għargħur u l-faċċata taċ-Ċentru Parrokkjali ta' Ħal Safi.

Issa li nħareġ il-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar, fil-ġranet li ġejjin se jinbeda wkoll ix-xogħol ta' restawr fuq in-niċċa tal-Madonna tal-Karmnu f'Raħal Ġdid.

Huwa mistenni wkoll li fil-ġimgħat li ġejjin jinħareġ il-permess tal-istess Awtorità biex ikun jista' jinbeda x-xogħol ta' restawr fuq il-Ħajt tal-Matla fl-Imqabba.

Intant, minkejja li kien magħżul mill-Kumitat tal-Evalwazzjoni, il-proġett ta' restawr fuq il-Knisja ta' San Pawl tal-Ħġejjeġ f'San Pawl il-Baħar mhux se jitwettaq peress li l-Kunsill Lokali ta' din il-lokalità għażel li jirtira l-applikazzjoni tiegħu.

KUNSILLI LOKALI – SKEMI TA' RESTAWR MAĦRUĠA FL-2018

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema kunsilli lokali applikaw għall-iskema ta' restawr li ħarġet matul din is-sena (2018)?

Jista' jgħid liema kienu l-proposti u liema ġew approvati?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-iskema għadha fi stadju ta' evalwazzjoni.

Inkun nista' nagħti l-bqija tad-dettalji hekk kif l-iskema tiġi aġġudikata.

GĦAWDEX – INTRAPRIŻI PRIVATI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm huwa n-numru tal-intrapriżi privati li joperaw f'Għawdex?

Tista' tgħid:

a. kemm minnhom applikaw għall-miżura li ġiet introdotta fl-2018, fejn qed jingħata inċentiv finanzjarju meta jiġi maħluq impjieg ġdid mas-settur privat; u

b. kemm ġew impjegati ħaddiema taħt din il-miżura?

Interpellant li l-ewwel parti tal-mistoqsija (kemm huwa n-numru tal-intrapriżi privati li joperaw f'Għawdex?) għandha ssir lill-Ministeru kkonċernat.

Sat-30 ta' Ottubru 2018, kien hemm 14-il employer fis-settur privat f'Għawdex li ssottometta applikazzjonijiet biex jipparteċipa fl-iskema Gozo Employment Refund Scheme li ġiet introdotta fl-2018.

Dan ifisser li sad-data msemmija kien hemm 26 ħaddiem li ġew impjegati taħt din l-iskema.

GĦAWDEX – PROĠETT TA' FARM SPERIMENTALI – FAĊILITAJIET ĠODDA GĦALL-BDIEWA U SAJJIEDA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid liema kienu l-faċilitajiet ġodda għall-bdiewa u għas-sajjieda li ġew imwettqa fuq il-proġett tal-farm sperimentali ta' Għawdex, liema proġett kien tħabbar fil-Baġit għas-sena 2018?

Interpellant li għandu jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsija parlamentrari 6983.

** Tabella relatata ma' mistoqsija parlamentari 7486