DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 26 ta' Frar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 26 ta' Frar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 26 ta' Frar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 201 li saret fil-25 ta' Frar, 2019 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠJAR TAL-ILMA – NEFQA TA' TV ADVERTISING

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija skont it-tabella segwenti:

Fir-rigward tal-Enemalta plc, l-informazzjoni mitluba għandha valur kummerċjali għall-kumpanija.

Minħabba f'hekk, l-iżvelar tat-tagħrif mitlub jista' jippreġudika n-negozju tal-istess kumpanija.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Wara l-ħafna riħ u maltemp li kellna fi tmiem il-ġimgħa li għaddiet, minn dak li qrajt jidher li fir-rigward tad-dekasteru tal-Ministru Joe Mizzi, l-aktar li sofra ħsara kien il-pipe li jissupplixxi l-ilma li għaddej minn Malta għal Għawdex.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jagħti aktar informazzjoni lill-Kamra dwar dan?

Jista' jgħid ukoll jekk kienx hemm xi ħsarat oħrajn fir-rigward tas-servizzi tal-ilma, tal-enerġija u tal-fuels li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Kawża tal-qilla tal-baħar, il-main li jwassal l-ilma miċ-Ċirkewwa għal Għawdex sofra ħsarat sostanzjali.

Fil-fatt, diġà għandna konferma li hemm ħsarat f'parti mill-pipe ta' bejn Kemmuna u Għawdex u fil-ħruġ taċ-Ċirkewwa.

Fl-aħħar ftit ħin ġejt informat ukoll li fflowtjat parti minn dan il-pipe u allura bħalissa għaddejjin il-preparamenti biex joħorġu navigational warnings għall-baħħara biex joqogħdu attenti għax din tista' tkun ta' periklu għall-opri tal-baħar li jgħaddu minn hemmhekk.

Illum l-għaddasa pprovaw jinżlu biex jispezzjonaw aħjar il-ħsara li saret ħalli mbagħad ikun jista' jsir survey speċjalizzat però dan ma kienx possibbli.

Jidher li nhar il-Ħamis li ġej se jkun possibbli li nevalwaw il-ħsara li hemm.

Wara li jsir dan l-eżerċizzju, se jitfassal pjan biex tiġi stabbilita l-ispiża u x-xogħol li jrid isir.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma diġà qalet li l-provvista tal-ilma baqgħet għaddejja minkejja l-kawża tal-maltemp u l-ħsarat li saru fil-main tal-ilma li jgħaqqad lil Malta ma' Għawdex.

Bħalissa, kif tafu, l-ilma kien qed jitwassal għal Għawdex permezz tal-main tal-ilma li jgħaddi minn taħt il-baħar u minn ammont ta' ilma tal-pjan li jinġieb minn taħt l-art.

Nista' nserraħ moħħ in-nies li hemm biżżejjed ilma li biex ilaħħaq mad-domanda sakemm isiru t-tiswijiet.

Tajjeb ngħid li din hija sistema antika li żgur ma tagħtix is-sigurtà meħtieġa għax la hija effiċjenti u lanqas sostenibbli.

Kif għedt, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma se tevalwa l-ħsarat kif jikkalma l-baħar.

Inċidenti bħal dawn ikomplu juru l-viżjoni tal-Korporazzjoni li Għawdex ikun kompletament indipendenti minn Malta.

Sur President, bħalissa għaddej il-proġett tar-reverse osmosis f'Ħondoq ir-Rummien fejn diġà tħaffru erba' mill-bjar li minnhom se jkun qed jinġibed l-ilma.

Barra minn hekk, tajjeb ngħid li dan l-investiment mhux biss se jpoġġi lil Għawdex fuq il-mappa tad-dinja fejn tidħol it-teknoloġija nadifa u effiċjenti imma se jkun qed jiggarantixxi provvista sigura u li l-ilma tal-pjan fil-gżira Għawdxija jiġi mmaniġġjat bl-aħjar mod possibbli.

Fil-fatt, f'Novembru li għadda ġie ffirmat il-kuntratt għax-xogħlijiet fuq ir-reverse osmosis f'Għawdex biex b'hekk, Għawdex ikun kompletament awtosuffiċjenti fejn tidħol il-produzzjoni tal-ilma.

Dan l-impjant se jibda jipproduċi madwar 9,000 metru kubu ilma kuljum.

Dan b'investiment li se jiswa €11 miljun.

Hawn irrid nirringrazzja l-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għax-xogħol kbir li sar matul dawn l-aħħar xhur.

B'hekk, Għawdex se jkollu provvista tal-ilma ta' kwalità għolja ħafna u dan għandu jkompli jtejjeb il-kwalità tal-ħajja fuq il-gżira Għawdxija.

Kif għedt, hemm provvista biżżejjed għad-domanda tal-ilma li hemm f'Għawdex u jekk ikun hemm bżonn, jiġi ppumpjat l-ilma wkoll lejn Malta.

Tajjeb ngħid li dan il-proġett se jirrispetta l-ambjent tal-madwar u se joffri futur aħjar lill-gżira Għawdxija.

Permezz ta' dan il-proġett, Għawdex se jilħaq il-kriterji Ewropej fejn tidħol il-kwalità, is-sigurtà, l-effiċjenza u s-sostenibilità tal-provvista tal-ilma.

Dan l-impjant se jkollu l-aħħar teknoloġija fejn l-impjanti se jipproduċu d-doppju tal-ilma, mentri l-użu tal-enerġija se jonqos bin-nofs.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: L-ewwel nett irrid nirringrazzja lill-Ministru Mizzi għall-fatt li l-ġimgħa li għaddiet għoġbu jaqsam miegħi rapport dwar il-ħruġ taż-żejt f'Birżebbuġa.

Fil-fatt, sa nhar is-Sibt li għadda kien għad hemm il-ħaddiema jiġbru ż-żejt u llum nassumi li mhumiex hemm minħabba l-maltemp.

Jista' allura l-Ministru jkompli jaġġorna lill-Kamra dwar din is-sitwazzjoni?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Tajjeb ngħid li kull min talab informazzjoni u kull min bagħat ittri lill-kunsill lokali ngħata informazzjoni eżatta dwar is-sitwazzjoni.

Irrid nagħmilha ċara li dan il-ħruġ ta' żejt fil-baħar m'għandu x'jaqsam xejn mal-attività tal-Enemed għax mhux it-tip ta' żejt li jiġi maħżun fl-impjant ta' Birżebbuġa.

Is-sitwazzjoni hi li kull tant żmien ikun hemm dan il-ħruġ ta' żejt minħabba li l-impjant għandu 'l fuq minn mitt sena.

Dan kien anke jintuża mill-Ingliżi u darba kien seħħ inċident, jew sabotaġġ, fejn il-manka taż-żejt tefgħet kollox taħt l-art.

Konsegwentement matul is-snin kien hemm ċerti problemi u kien hemm perjodu meta kien joħroġ ammont kbir ta' żejt.

Meta jkun hemm dan il-ħruġ taż-żejt minn taħt l-art u mhux mit-tankijiet, jaffettwa wkoll jekk il-baħar ikunx għoli jew baxx.

Kienu saru xi interventi biex inaqqsu l-ħruġ ta' dan iż-żejt però kull tant żmien jerġa' joħroġ ftit.

Irrid ngħid li ma toħroġx kwantità kbira, imma meta l-baħar, b'xi mod, jippressa l-ilma 'l ġewwa, toħroġ arja li tħalli riħa tinten ta' żejt.

L-Enemed, għalkemm m'għandha x'taqsam xejn ma' dan il-ħruġ ta' żejt, ħadet u qed tibqa' tieħu l-prekawzjonijiet anke permezz ta' booms biex il-ftit żejt li joħroġ ma jinfirixx u regolarment tiċċekkja u timmoniterja ż-żona u meta jkun hemm bżonn, tmur tiġbor dak iż-żejt.

Ovvjament qed isir minn kollox biex jitnaqqas l-inkonvenjent.

Kif diġà ntqal kemm-il darba, din il-problema ilha hemm għal diversi snin u mhux faċli li ssolviha, imma qegħdin nieħdu l-passi meħtieġa permezz tal-Enemed.

L-Environment and Resources Authority (ERA) hija informata dwar is-sitwazzjoni u l-passi li qegħdin nieħdu.

Nerġa' ngħid, tajna l-informazzjoni kollha lil min staqsa dwar din is-sitwazzjoni.

Ġieli kien hemm każijiet fejn kien hemm xi ftit diesel fil-wiċċ u għalhekk il-baħar jitħammeġ.

Però dan id-diesel ma jkunx ħareġ minn taħt l-art imma jkun ġej min-naħa tal-Freeport.

F'kull każ, ittieħdu l-passi meħtieġa biex isir il-ġbir ta' dan il-fuel.

Nassigura lir-residenti ta' Birżebbuġa li bħala Gvern qed nagħmlu dak kollu possibbli.

Illum wieħed jara kemm kellu raġun il-Prim Ministru li kif tlajna fil-gvern, ħabbar l-għeluq ta' dan l-impjant.

Meta mbagħad jingħalaq dan l-impjant, ovvjament ikunu jridu jsiru ċerti xogħlijiet biex isir tindif minn kull kontaminazzjoni.

Bħala Gvern mhux qed ngħidu li xi darba se nagħlqu dan l-impjant, imma diġà tajna timeframe.

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru, jekk jogħġbok.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Bil-permess tal-Ministru, nixtieq nagħmel punt ta' kjarifika.

Il-Ministru qed jgħid li l-Enemed qiegħda tagħmel il-booms fejn qed joħroġ iż-żejt.

Jikkonsidra l-Ministru li dawn il-booms isiru b'mod permanenti minħabba l-fatt li wieħed ma jkunx jaf eżattament meta se joħroġ iż-żejt?

L-ISPEAKER: Din hija mistoqsija addizzjonali.

Tista' tkompli bir-risposta Ministru.

JOE MIZZI: Il-booms qegħdin jitħallew bħala prekawzjonijiet f'każ li jkun hemm xi ħruġ ta' żejt minn taħt l-art jew minn xi mkien ieħor.

B'hekk, wieħed ikun jista' jindirizza s-sitwazzjoni mill-ewwel.

Nerġa' ngħid li dan il-ħruġ ta' żejt mhuwiex ġej mill-attività tal-Enemed.

Bħalissa qed jinbena impjant ieħor f'Ħas-Saptan li mistenni jitlesta sal-aħħar ta' din is-sena, però l-attività f'Birżebbuġa mistennija tieqaf sa nofs is-sena d-dieħla, fejn imbagħad jibda l-proċess biex jinħattu t-tankijiet.

Dan il-proċess irid isir b'kawtela biex isir ix-xogħol kollu meħtieġ.

Ovvjament ma nistax nagħti garanzija li din il-problema se tkun solvuta għax għadu mhuwiex ċar minn fejn ġej dan il-ħruġ ta' żejt.

Forsi jista' jagħti l-każ li jinstab xi mkien ieħor f'dik l-akwata fejn kien sar dak l-inċident li minnu ħiereġ dan iż-żejt.

Dik hija r-realtà tas-sitwazzjoni.

Bħala Gvern però qegħdin nieħdu l-prekawzjonijiet kollha biex meta jkun hemm xi ħruġ ta' żejt, nirrapportaw mill-ewwel lill-Awtorità responsabbli biex tieħu l-passi neċessarji.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ladarba l-Ministru qed isemmi l-Enemed jista', jekk jogħġbu, jgħid fiex wasal ix-xogħol fuq il-faċilitajiet il-ġodda f'Ħas-Saptan, għalxiex se jkunu qegħdin jintużaw u jekk hemmx faċilitajiet oħra li se jkunu qegħdin jingħalqu, jibqgħu jintużaw jew jiġu riabilitati b'riżultat ta' dan l-investiment il-ġdid?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Kif għedt, meta l-impjant ta' Ħas-Saptan se jkun lest, l-impjant ta' Birżebbuġa se jiġi trasferit għal Ħas-Saptan.

Mill-aspett ambjentali, dan l-impjant se jassigura li ma joħorġu l-ebda fumes għaliex kollox se jkun għaddej minn taħt l-art u fil-magħluq.

Mill-aspett ta' inċidenti, se jkun hemm sistemi moderni biex nassiguraw aktar sigurtà.

Hawnhekk nirringrazzja lill-ħaddiema kollha, f'kull livell, għaliex kienu strumentali biex ikun hemm din it-tip ta' teknoloġija u effiċjenza fl-użu tal-enerġija biex jitnaqqas it-tniġġis.

Min-naħa l-oħra, il-kumpanija se jkollha inqas spejjeż għax se tkun aktar effiċjenti.

L-istess jista' jingħad għall-proċess biex il-fuel jitqassam bil-bowsers fil-pompi, fejn se tintuża teknoloġija moderna għal aktar effiċjenza.

L-Enemed qed tagħmel investiment kbir anke fejn tidħol il-ħażna tal-aviation fuel fl-ajruport.

Importanti li f'din il-ħidma kollha qed jitħares l-effett ambjentali bis-serjetà.

Jalla fl-aħħar tas-sena dan l-impjant ikun lest ħalli mbagħad nibdew il-proċess biex nikkummissjonaw dan l-istess impjant.

B'hekk inkunu nistgħu nagħlqu darba għal dejjem l-impjant f'Birżebbuġa.

Hemm żoni oħrajn fejn bħalissa qed issir ħażna ta' fuels fihom u li mhux bilfors qegħdin jintużaw mill-Enemed.

Wieħed irid jara l-aħjar triq 'il quddiem biex inkomplu naraw aktar titjib.

Issemma, pereżempju, l-impjant ta' San Luċjan u hawn irrid nagħmel punt żgħir.

Ma nistax nifhem kif kien hemm midja lokali li għamlet plejtu kbir għaliex il-heavy fuel oil qed jiġi maħżun f'Birżebbuġa biex jipprovaw jallarmaw lin-nies.

Tajjeb ngħid li din il-ħażna ta' żejt ilha hemm mis-snin sebgħin u tmenin.

Imma Alla jbierek l-Oppożizzjoni issa qed titkellem dwar din il-ħażna meta nafu li ilha hemm is-snin!

Kif għedt kemm-il darba, ħażna hija totalment differenti minn ħruq ta' żejt.

Il-ħruq ta' dak it-tip ta' żejt jikkontamina l-arja u jġib il-kanċer però li taħżen u tittrasferixxi dan iż-żejt biex jinħaraq barra minn Malta hija xi ħaġa totalment differenti u għalhekk wieħed m'għandux għalfejn jallarma ruħu.

L-użu tal-heavy fuel mill-power stations tagħna spiċċa darba għal dejjem.

L-ISPEAKER: L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Ma kontx se nerġa' nagħmel mistoqsija lill-Ministru peress li l-aħħar darba kien qalli li ma tantx jista' jieħu tbaqbiq, però ladarba l-Onor.

Camilleri semma l-kwestjoni tal-Qajjenza, se jkolli nerġa' nistaqsi.

Nistgħu ndumu nirrepetu l-istess kliem però l-verità hi, kif jaf sew il-Ministru, li meta l-heavy fuel oil jiġi trasferit minn naħa għal oħra, irid bilfors jiġi msaħħan għaliex ma jistax jiġi ttrasferit fil-forma solida li jkun.

B'riżultat ta' dan, in-nies tal-Qajjenza qegħdin ixommu rwejjaħ li qabel ma kenux ixommuhom.

Jista' allura l-Ministru, jekk jogħġbu, jispjega xi nbidel biex illum hemm din il-problema?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien nitbaqbaq meta nibda nara li l-Oppożizzjoni minflok tikkritika biex jiġu rranġati l-affarijiet tipprova titfa' d-dubji u tallarma lin-nies meta m'hemmx għalfejn!

Nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Interpellant kemm għandu żmien, għax donnu issa stenbaħ li hemm ħażna ta' żejt meta din ilha hemm mis-snin sebgħin!

L-ISPEAKER: Ministru, nitolbok tindirizza lis-Sedja u ma tagħmilx mistoqsijiet lill-Membru.

JOE MIZZI: Tifel ta' sitt snin ukoll jifhem li meta tbattal xi ħaġa minn tank magħluq permezz ta' pipe huwa differenti minn meta taqbad dak it-tip ta' żejt, taħarqu, joħroġ id-duħħan, iniġġes l-arja u joqtol in-nies biż-żmien.

Hemm differenza kbira!

Mela fi żmien Gvern Nazzjonalista l-użu tal-heavy fuel oil ma inkwetakomx imma issa qed iqajjem dawn id-dubji kollha!

L-ISPEAKER: Ministru, jekk jogħġbok, kompli indirizza lis-Sedja.

JOE MIZZI: Sur President, mhux talli l-użu tal-heavy fuel oil fil-power station ma nkwetahomx, talli pprovaw jaraw kif jagħmlu biex ikomplu jużaw dan it-tip ta' żejt biex forsi xi ħadd imur tajjeb.

Illum meta qed jiġi maħżun dan iż-żejt u jissaħħan madwaru biex jirqaq u jkun jista' jiġi ttrasferit, kollox isir fil-magħluq biex ma joħorġu l-ebda fumes.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nispiċċa!

L-ISPEAKER: Onor. Schiavone, il-Ministru qed iwieġeb il-mistoqsija tiegħek.

Kompli Ministru.

JOE MIZZI: Kull sena jsir audit tal-impjant fejn jiġi ċċertifikat li qed jaħdem b'mod tajjeb.

Jekk ikun hemm xi ħsara, tiġi rranġata mill-ewwel minn kumpanija privata.

S'issa, għalkemm din il-ħidma mhijiex taħt ir-responsabbiltà tad-dipartimenti li jaqgħu taħti, jidher li ma hemmx difetti.

Tajjeb ngħid li hawn qed nitkellmu dwar ħidma mill-privat.

Nerġa' ntenni li din il-ħażna ilha hemm mis-snin tmenin.

Però, wara dawn is-snin kollha li l-Oppożizzjoni ma messitha qatt il-kuxjenza għal dawk li laqtithom il-marda tal-kanċer minħabba l-ħruq tal-heavy fuel oil mill-power station, f'daqqa waħda qed jitkellmu b'dan il-mod.

Sinċerament ma nistax nifhem kif qed isir ċertu diskors.

Jien naċċetta kull kritika ġusta li ssir biex intejbu l-affarijiet, però jidher li l-għan tal-Oppożizzjoni hu li jallarmaw lin-nies u jagħmlu ħsara lil pajjiżna barra minn Malta.

Għall-Oppożizzjoni dak kollu li jagħmel il-Gvern hu ħażin.

Mhux qed ngħid li kollox hu tajjeb, imma ma jistax ikun li kollox hu ħażin!

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Ftit tal-ġimgħat ilu f'din il-Kamra ssemma l-proġett tan-new water u xi raħħala u bdiewa diġà qegħdin jagħmlu użu minnu.

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħid fiex wasal il-proġett f'Malta u jekk hemmx aktar bdiewa li se jibdew jirċievu dan l-ilma?

Jista' l-Ministru jgħid jekk dan il-proġett hux se jkun estiż għall-bdiewa u r-raħħala Għawdxin biex huma wkoll jibdew igawdu minn dan l-ilma?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Dan il-proġett ta' new water intlaqa' tajjeb mill-biewa għax il-kwalità tal-ilma hija tajba ħafna għall-agrikoltura, tant li ħalliet riżultati pożittivi u d-domanda splodiet.

In-new water jiġi mill-impjanti tal-purifikazzjoni tad-drenaġġ fejn id-drenaġġ jiġi ppurifikat u polished biex imbagħad jitqassam permezz ta' network ta' impjanti madwar Malta.

Għandna ċerti żoni, bħal pereżempju n-naħa tal-Mellieħa, fejn l-ammont ta' new water mhux qed ilaħħaq mad-domanda li hemm.

Għalhekk qed naraw li nestendu n-network u l-ħinijiet.

Fir-rigward ta' Għawdex, id-domanda hija kbira, għax kulħadd irid in-new water.

Fil-fatt permezz tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma diġà tlabt fondi lis-Segretarju Parlamentari biex inwessgħu n-network ħalli nilħqu aktar żoni.

Jidher li t-talba ġiet milqugħa, għalkemm fadal xi xogħol ieħor li jrid isir biex tiġi milqugħa kompletament.

Il-ħsieb hu li nkomplu nestendu dan is-servizz f'Għawdex u fin-naħa ta' isfel ta' Malta li tieħu 'l fuq minn 70% tad-drenaġġ ta' Malta kollu.

Is-sistema tad-ductings li hemm bħalissa hija sistema antika, tant li ġieli toħloq problemi u diżgwid bejn ir-raħħala, għaliex hemm min jagħlaq il-parti ta' fuq biex jieħu aktar ilma.

Dawn huma affarijiet tat-tfal imma li, sfortunatament, qed isiru.

Irrid ngħid li t-tender għal dan in-network intrebaħ u l-kuntratt ingħata.

Fil-fatt diġà beda xi xogħol fl-akwati taż-Żejtun, li se jibqa' sejjer għan-naħa ta' isfel ta' Malta kollha.

Tajjeb ngħid li kien sar studju biex naraw liema huma dawk iż-żoni li l-aktar li għandhom bżonn dan l-ilma, speċjalment fejn hemm għelieqi li jkabbru l-ħxejjex.

L-għan tagħna hu li nkomplu nespandu aktar dan is-servizz biex nilħqu aktar żoni ħalli pajjiżna jkompli jħaddar.

Tajjeb ngħid ukoll li ttieħdet konsiderazzjoni tal-ammont li wieħed jista' jikkonsma u anke ngħata ammont ta' ilma b'xejn lill-bdiewa u r-raħħala.

Jekk imbagħad ikun hemm min irid jieħu aktar ilma, il-prezz ikun veru minimu.

Il-bdiewa għandhom ammont biżżejjed biex jilħqu l-uċuħ li għandhom, liema ammont qed jingħata bla ħlas.

Tajjeb ngħid ukoll li minbarra l-użu tan-new water għall-agrikoltura, ammont minn dan l-ilma issa qiegħed jintuża wkoll mill-industrija minflok l-ilma tal-pjan.

Tajjeb niftakru li l-ilma tad-drenaġġ, kieku mhux qed jissaffa f'dan in-new water, qed jintrema fil-baħar.

Però llum dan qed jintuża għall-agrikoltura u parti minnu għall-industrija wkoll.

B'hekk indirettament qegħdin nipproteġu l-ilma tal-pjan.

In-new water li qed jintuża qed jissostitwixxi ammont ta' ilma li sa ftit ilu kien qed jittieħed mill-ilma tal-pjan.

Dan hu aspett pożittiv ħafna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lid-Deputat Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar infiq fuq safar mid-dekasteru li għalih hu responsabbli d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa matul l-2018 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9129.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar supply teachers fl-iskejjel tal-Gvern f'Malta u Għawdex, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9138;

Kopja tal-ittra ta' riżenja li l-Kap Eżekuttiv tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada bagħat lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fil-15 ta' Frar 2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9139; u

Lista li turi l-ismijiet tal-persuni li okkupaw il-kariga ta' Kap Eżekuttiv tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada mill-2006 sal-2019, flimkien ma' tagħrif dwar salarji u benefiċċji li kienu jirċievu matul il-kariga tagħhom, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9140.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq it-televiżjoni mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Finanzi, matul l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8681;

Tagħrif dwar il-laqgħat li attenda l-Ministru għall-Finanzi barra minn Malta, matul l-2019, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9047; u

Lista li turi l-għadd u l-grad ta' nisa li jaħdmu fil-grad ta' Prinċipal 'il fuq, fil-Bank Ċentrali ta' Malta, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9102.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Informazzjoni addizzjonali għall-mistoqsija parlamentari numru 9077 li ngħatat fis-Seduta 201 tal-25 ta' Frar 2019, dwar rapporti ta' serq fil-lokalitajiet tal-Mellieħa, Naxxar u San Pawl il-Baħar, bejn Ottubru 2018 u Frar 2019; u

Tagħrif dwar infiq fuq safar mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali matul l-2018 u l-2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9128.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq it-televiżjoni mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, matul l-2018, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8684;

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-grad ta' ħaddiema li jagħmlu xogħol ta' tindif fil-latrini pubbliċi f'Għawdex u f'Kemmuna, flimkien mal-post fejn qegħdin il-latrini pubbliċi, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 8948.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

L-Onor.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JIĠI EMENDAT L-AVVIŻ LEGALI 438 TAL-2018 – REGOLAMENTI TAL-2018 DWAR ART AGRIKOLA PROPRJETÀ TAL-GVERN

Peress illi l-Avviż Legali 438 tal-2018 li daħħal fis-seħħ ir-Regolamenti tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern jillimita t-trasferiment ta' art agrikola proprjetà tal-Gvern mill-ġenituri għall-ulied jew mill-ulied għall-ġenituri, minkejja li ż-żewġ partiti rappreżentati fil-Parlament wegħdu fil-manifesti elettorali rispettivi tagħhom li jkun iffaċilitat it-trasferiment ta' art agrikola proprjetà tal-Gvern bejn bdiewa u membri tal-familja b'mod partikolari bejn l-aħwa tal-kerrej;

Peress illi l-imsemmi Avviż Legali jillimita l-possibbiltà ta' trasferiment tat-titlu tal-qbiela sa sena mill-mewt tal-kerrej u dan minkejja li l-Awtorità tal-Artijiet għandha pendenti quddiemha għadd kbir ta' talbiet għal trasferiment ta' art agrikola proprjetà tal-Gvern u li dawn it-talbiet m'għandhomx ikunu esklużi mill-possibbiltà li jkunu aċċettati;

Peress illi l-biedja għandha bżonn spazju għall-ħażna kemm tal-għodda u l-makkinarju kif ukoll tal-prodotti, il-Gvern m'għandux jieħu lura l-pussess ta' bini li jinsab f'art agrikola u li huwa fil-pussess tal-bdiewa, biex imbagħad dan il-bini jkun jista' jingħata lil terzi għal użu ieħor;

Peress illi l-Avviż Legali 438 tal-2018 jipprovdi illi l-Awtorità tal-Artijiet m'għandhiex tikkunsidra applikazzjonijiet għat-trasferiment u assenjazzjoni tat-titolu fejn fuq l-art agrikola jkun hemm bini u li l-art agrikola jew il-bini jkunu jinsabu, anke in parti, fl-iskema tal-iżvilupp jew inkella jkunu tajba għall-iżvilupp;

Peress li l-bdiewa jeħtieġu l-għajnuna kollha mill-Istat sabiex jibqgħu kompetittivi, l-iskema għal studenti li jkunu temmew l-istudji tagħhom għandha tkun estiża għal dawk li jkunu temmew studju fil-biedja f'dawn l-aħħar għaxar snin, b'rati preferenzjali ta' kera għal għaxar snin ukoll;

Peress li l-Awtorità tal-Artijiet għandha l-poter tirrifjuta applikazzjoni għal trasferiment ta' qbiela, daqstant ieħor l-applikant għandu jkollu d-dritt li jappella minn tali deċiżjoni skont dak li diġà jipprovdi l-Att dwar Artijiet tal-Gvern;

Peress li l-Kumitat ta' Konsulenza dwar l-Agrikoltura għandu l-funzjoni li jagħti parir lill-Bord tal-Gvernaturi tal-Awtorità tal-Artijiet, kull regolament magħmul mill-imsemmi Kumitat għandu jkun approvat mill-Bord tal-Gvernaturi tal-Awtorità tal-Artijiet;

U peress illi l-artikolu 11 tal-Att dwar l-Intrepretazzjoni (Kap. 249 tal-Liġijiet ta' Malta) jipprovdi li regolamenti bħalma huma r-Regolamenti tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern – Avviż Legali 438 tal-2018 – jistgħu jiġu emendati mill-Kamra fuq mozzjoni mqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra fi żmien tmienja u għoxrin jum wara li r-regolamenti jkunu hekk tqiegħdu;

Għaldaqstant, din il-Kamra taqbel u tirriżolvi li r-Regolamenti tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern – Avviż Legali 438 tal-2018 – għandhom jiġu emendati kif ġej:

Fir-regolament 2 minflok il-kliem:

"membru tal-familja" tfisser ir-raġel jew il-mara tal-kerrej, dixxendent lineari, axxendent lineari, ir-raġel, sieħeb jew koabitant tat-tifla jew il-mara, is-sieħeb jew koabitant tat-tifel, l-armla jew l-armel tal-ulied sakemm ma jerġgħux jiżżewġu.

għandhom jidħlu l-kliem:

"membru tal-familja" tfisser ir-raġel jew il-mara tal-kerrej, dixxendent lineari, axxendent lineari, il-koabitant tal-kerrej, ir-raġel, sieħeb jew koabitant tat-tifla jew il-mara, is-sieħeb jew koabitant tat-tifel, l-armla jew l-armel tal-ulied sakemm ma jerġgħux jiżżewġu, ħut il-kerrej, in-neputijiet tal-kerrej.

Ir-regolament 3 għandu jitħassar.

Ir-regolament 4 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 3.

Ir-regolament 5 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 4.

Ir-regolament 6 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 5.

Ir-regolament 7 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 6 u minflok il-kliem:

Salv id-dispożizzjoni tar-regolament 3, kull persuna li għandha art agrikola proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha tista' tapplika mal-Awtorità sabiex tittrasferixxi u tassenja d-drittijiet tagħha, jew parti minnhom fuq l-imsemmija art lil terz b'dan illi dak it-terz għandu jkun bidwi bona fedè full-time jew part-time rreġistrat mad-Direttur tal-Agrikoltura.

għandhom jidħlu l-kliem:

Kull persuna li għandha art agrikola proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha tista' tapplika mal-Awtorità sabiex tittrasferixxi u tassenja d-drittijiet tagħha, jew parti minnhom fuq l-imsemmija art lil terz b'dan illi dak it-terz għandu jkun bidwi bona fede rreġistrat mad-Direttur tal-Agrikoltura.

Ir-regolament 8 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 7 u minflok il-kliem:

Salv id-dispożizzjoni tar-regolament 3, kull persuna li għandha art agrikola proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha, u fuq liema art agrikola jkun hemm bini, ġiebja jew bir, tista' tapplika mal-Awtorità sabiex tittrasferixxi u tassenja d-drittijiet tagħha, jew parti minnhom fuq l-imsemmija art jew bini lil terz b'dan illi dak it-terz għandu jkun bidwi bona fedè full-time jew part-time rreġistrat mad-Direttur tal-Agrikoltura.

għandhom jidħlu l-kliem:

Kull persuna li għandha art agrikola proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha, u fuq liema art agrikola jkun hemm bini, ġiebja jew bir, tista' tapplika mal-Awtorità sabiex tittrasferixxi u tassenja d-drittijiet tagħha, jew parti minnhom fuq l-imsemmija art jew bini lil terz b'dan illi dak it-terz għandu jkun bidwi bona fede rreġistrat mad-Direttur tal-Agrikoltura.

Ir-regolament 9 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 8 u minflok il-kliem:

Iżda, fejn il-kerrej ma jiddeterminax lil min fost il-membri tal-familja għandha tgħaddi l-art, l-art għandha tgħaddi għand dak il-membru tal-familja f'din l-ordni ta' preferenza wara li ssir applikazzjoni mingħand dak il-membru tal-familja fi żmien sena mill-mewt tal-kerrej flimkien ma' dikjarazzjoni ffirmata minn avukat jew nutar li l-persuna li fuqha sejra tiġi trasferita l-kirja hija hekk intitolata:

ir-raġel jew il-mara tal-kerrej;

(ċ) ir-raġel, sieħeb jew koabitant tat-tifla jew il-mara, is-sieħeb jew koabitant tat-tifel;

(d) l-armla jew l-armel tal-ulied sakemm ma jerġgħux jiżżewġu:

għandhom jidħlu l-kliem:

Iżda, fejn il-kerrej ma jiddeterminax lil min fost il-membri tal-familja għandha tgħaddi l-art, l-art għandha tgħaddi għand dak il-membru tal-familja f'din l-ordni ta' preferenza wara li ssir applikazzjoni mingħand dak il-membru tal-familja flimkien ma' dikjarazzjoni ffirmata minn avukat jew nutar li l-persuna li fuqha sejra tiġi trasferita l-kirja hija hekk intitolata:

ir-raġel jew il-mara tal-kerrej;

(d) l-armla jew l-armel tal-ulied sakemm ma jerġgħux jiżżewġu;

(e) ħut il-kerrej;

(f) in-neputijiet tal-kerrej:

Ir-regolament 10 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 9 u minflok il-kliem:

(1) Salv id-dispożizzjoni tar-regolament 3, persuna li jkollu art agrikola u, jew bini fuq art agrikola, proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha, miżmuma ma' diversi persuni oħra in solidum bejniethom, jista' jittrasferixxi s-sehem tiegħu fl-intier, jew in parti lil terz sakemm li huwa jġib il-kunsens tal-inkwilini l-oħra kollha, liema kunsens jista' jiġi miżmum biss għal raġuni valida:

għandhom jidħlu l-kliem:

(1) Salv id-dispożizzjoni tar-regolament 7, persuna li jkollha art agrikola u, jew bini fuq art agrikola, proprjetà tal-Gvern ta' Malta b'titolu validu fuq isimha, miżmuma ma' diversi persuni oħra in solidum bejniethom, jista' jittrasferixxi s-sehem tiegħu fl-intier, jew in parti lil terz sakemm li huwa jġib il-kunsens tal-inkwilini l-oħra kollha, liema kunsens jista' jiġi miżmum biss għal raġuni valida:

Ir-regolament 11 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 10.

Ir-regolament 12 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 11 u minflok il-kliem:

Kull persuna li temmet b'suċċess kors akkademiku fi studji agrikoli fil-ħames snin preċedenti mid-dħul fis-seħħ ta' dawn ir-regolamenti tista' tingħata mill-Awtorità b'titolu ta' kiri art agrikola proprjetà tal-Gvern bil-għan li tistabbilixxi attività agrikola kif imsemmi hawn fuq.

Kull għotja ta' art għandha tkun soġġetta għall-approvazzjoni tal-Bord tal-Gvernaturi tal-Awtorità u skont dawk il-kondizzjonijiet imposti mill-imsemmi Bord liema kondizzjonijiet għandhom jiġu ppublikati.

Kull persuna li għaliha japplika dan ir-regolament għandha tibbenefika minn rata preferenzjali ta' kera għall-perijodu massimu ta' ħames snin.

għandhom jidħlu l-kliem:

Kull persuna li temmet b'suċċess kors akkademiku fi studji agrikoli fl-għaxar snin preċedenti mid-dħul fis-seħħ ta' dawn ir-regolamenti tista' tingħata mill-Awtorità b'titolu ta' kiri art agrikola proprjetà tal-Gvern bil-għan li tistabbilixxi attività agrikola kif imsemmi hawn fuq.

Kull għotja ta' art għandha tkun soġġetta għall-approvazzjoni tal-Bord tal-Gvernaturi tal-Awtorità u skont dawk il-kondizzjonijiet imposti mill-imsemmi Bord liema kondizzjonijiet għandhom jiġu ppubblikati.

Kull persuna li għaliha japplika dan ir-regolament għandha tibbenefika minn rata preferenzjali ta' kera għall-perjodu massimu ta' għaxar snin.

Ir-regolament 13 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 12 u minflok il-kliem:

L-Awtorità għandha d-dritt li tirrifjuta u tiċħad kull applikazzjoni li ssir taħt dawn ir-regolamenti fid-diskrezzjoni assoluta tagħha biss.

Dik iċ-ċaħda jew rifjut għandha tkun bil-miktub u fiha għandu jkun hemm ir-raġunijiet dettaljati għad-deċiżjoni tagħha.

għandhom jidħlu l-kliem:

Applikant aggravat bid-deċiżjoni tal-Awtorità jista' jikkontesta d-deċiżjoni meħuda mill-Awtorità kif previst fl-artikolu 57 tal-Att dwar Artijiet tal-Gvern.

Ir-regolament 14 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 13.

Ir-regolament 15 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 14 u minflok il-kliem:

(4) Apparti l-funzjonijiet diġà mogħtija permezz ta' dawn ir-regolamenti, tkun ukoll il-funzjoni tal-Kumitat ta' Konsulenza dwar l-Agrikoltura li joħroġ linji gwida li għandhom ikunu disponibbli għall-pubbliku u jagħti pariri professjonali u esperti lill-Bord tal-Awtorità fuq talbiet relatati ma' dan l-Avviż.

għandhom jidħlu l-kliem:

(4) Apparti l-funzjonijiet diġà mogħtija permezz ta' dawn ir-regolamenti, tkun ukoll il-funzjoni tal-Kumitat ta' Konsulenza dwar l-Agrikoltura li bl-approvazzjoni tal-Bord tal-Awtorità joħroġ linji gwida li għandhom ikunu disponibbli għall-pubbliku u jagħti pariri professjonali u esperti lill-Bord tal-Awtorità fuq talbiet relatati ma' dan l-Avviż.

Ir-regolament 16 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 15.

Ir-regolament 17 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala r-regolament 16.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

ONOR EDWIN VASSALLO: Sur President, nipproponi din l-emenda:

"A" Illi fil-paragrafu numru 8 minflok il-kliem:

"Iżda b'dan illi jekk aktar minn persuna waħda jaqgħu fl-istess kategorija f'din l-ordni msemmija, l-art tista' tiġi trasferita in solidum lil dawk il-persuni wara li ssir applikazzjoni waħda mingħand dawk il-membri tal-familja fi żmien sena mill-mewt tal-kerrej flimkien ma' dikjarazzjoni ffirmata minn avukat jew nutar li l-persuni li lilhom sejra tiġi trasferita l-kirja huma hekk intitolati."

għandhom jidħlu l-kliem:

"Iżda b'dan illi jekk aktar minn persuna waħda jaqgħu fl-istess kategorija f'din l-ordni msemmija, l-art tista' tiġi trasferita in solidum lil dawk il-persuni wara li ssir applikazzjoni waħda mingħand dawk il-membri tal-familja flimkien ma' dikjarazzjoni ffirmata minn avukat jew nutar li l-persuni li lilhom sejra tiġi trasferita l-kirja huma hekk intitolati.".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-Mozzjoni u l-Emenda A għandha tieħu sas-7.00 p.m. bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bil-ftuħ u l-għeluq għall-Oppożizzjoni.

Infakkar li l-emenda hija parti mill-ħin li jrid jitnaqqas mill-ħin tal-Oppożizzjoni, u din ħadet minuta.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, l-Oppożizzjoni qed tressaq emendi għall-Avviż Legali 438 tal-2018 u fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se nipprova nispjegahom b'mod sempliċi għall-benefiċċju ta' min qed isegwina.

Dan l-Avviż Legali daħħal fis-seħħ ir-Regolamenti tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern, jiġifieri qed nitkellmu fuq art li hija tal-Gvern.

Aħna nemmnu li dawn ir-regolamenti minflok ma qed jiffaċilitaw it-trasferiment ta' din il-qbiela tal-art tal-Gvern, qed joħolqu ostakli li kważi jżommu milli jsir it-trasferiment tal-qbiela tar-raba' minn ġenerazzjoni għal oħra u minn bdiewa għal bdiewa.

Il-Gvern qed iressaq regolamenti li aktar ifixklu milli jiffaċilitaw dan it-trasferiment.

Dan mhux qed tgħidu biss l-Oppożizzjoni, imma qed jgħiduh l-istess bdiewa li tkellmu magħna.

Il-Partit Nazzjonalista verament jemmen li għandu jgħin lis-settur tal-bdiewa u r-raħħala li bħalissa qed ibatu, anke minħabba l-maltemp li kellna.

Nappella biex kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni nuru bis-serjetà li jimpurtana minn dan is-settur.

Il-bdiewa u r-raħħala li għandhom art tal-Gvern ilhom jistennew li jkollhom regolamenti li jagħmluhielhom eħfef meta jiġu biex jittrasferixxu l-art u l-qbiela tagħhom.

Għalhekk, tajjeb li nikkoperaw flimkien biex ngħinu lil dan is-settur.

Ejja naraw li jkollna regolamenti li jgħinu u mhux ifixklu t-trasferiment tal-qbiela.

It-tieni punt, meta rajna li dan il-Gvern qed joħloq dan it-tfixkil mill-ewwel ġiena f'moħħna li l-Gvern qed joħloq raġunijiet bl-aktar mod ċar biex f'ċerti ċirkostanzi jkun jista' jieħu r-raba'.

Il-Gvern donnu kważi iżjed qed joħloq regolamenti biex jieħu r-raba' mingħand il-bdiewa milli biex iħaffef it-trasferiment tar-raba'.

Bħala Oppożizzjoni qed naraw li l-Gvern kważi aktar moħħu kif se jieħu din ir-raba' biex jagħtiha lill-ispekulaturi għall-ispekulazzjoni milli biex jgħaddi r-raba' lill-bdiewa ħalli tkompli tinħadem minnhom.

Ovvjamen nifhem li din l-akkuża m'għoġbitx lill-Gvern u għalhekk, ipprova jwaddabha fuq l-Oppożizzjoni, però nfakkar lill-Gvern li l-Oppożizzjoni mhijiex fil-poter u allura ma tistax tieħu r-raba' biex tgħaddiha lill-ispekulaturi.

Bħala Oppożizzjoni qed naraw li nressqu l-emendi kollha meħtieġa biex fejn il-Gvern qed joħloq dan it-tfixkil, nipprovaw nissimplifikawh jew saħansitra nneħħuh minn dawn ir-regolamenti.

Tajjeb li nuru tassew dak li nemmnu fih man-nies hemm barra.

L-Oppożizzjoni trid tneħħi t-tfixkil mil-liġi li qed jippreżenta dan il-Gvern.

Issa jekk il-Gvern verament għandu għal qalbu dan is-settur u jrid ineħħi t-tfixkil biex verament ikollna leġiżlazzjoni li tgħin fit-trasferiment tar-raba' minn ġenerazzjoni għal oħra jew minn bdiewa għal bdiewa, ejja nitkellmu flimkien ħalli naslu għal dan il-għan.

Jekk il-Gvern joħroġ b'emendi aħjar minn tagħna, bħala Oppożizzjoni lesti li naqblu ma' kull emendi li jiggarantixxu aktar titjib.

Jekk il-Gvern iressaq emendi li jkomplu jiffaċilitaw it-trasferiment tal-art biex il-bdiewa jibqgħu jgawdu dak li għandhom, bħala Oppożizzjoni lesti li nivvotaw favurihom iżda jekk jonqos milli jagħmel dan, ikollna nibqgħu nargumentaw fuq dak li nemmnu fih.

Sur President, fil-qosor se nispjega fejn l-Oppożizzjoni mhijiex taqbel mar-regolamenti li ressaq il-Gvern u għaliex.

Nibda bil-membri tal-familja.

Il-Gvern jelenka min huma l-membri tal-familja u bħala Oppożizzjoni qegħdin inżidu lil "ħut il-kerrej u n-neputijiet tal-kerrej".

Dan għaliex jekk il-bidwi huwa ġuvni jew miżżewweġ mingħajr tfal, il-Gvern mhux qed jagħtih l-opportunità li jgħaddi l-qbiela tar-raba' li jaħdem lill-ħuh jew lin-neputijiet tiegħu.

It-tieni emenda li qed inressqu tirrigwarda ir-regolament 3 tal-Avviż Legali u qegħdin ngħidu li dan għandu jitneħħa.

Dan għaliex skont il-leġiżlazzjoni li ressaq il-Gvern, jekk bidwi għandu binja fl-għalqa tiegħu li tokkupa floor space ta' aktar minn 40 metru kwadru, il-Gvern qed jgħidlu li ma jistax jgħaddi dik il-qbiela lil niesu jew lil bdiewa oħrajn.

Membru tal-Gvern qed jgħid li allaħares isir hekk però rrid infakkar fil-punt 98 tal-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista n-naħa tal-Gvern kienu qalu hekk:

"Inkomplu b'pass aktar mgħaġġel li l-proċess li għandu jwassal biex il-bdiewa u r-raħħala li qed jaħdmu art jew għandhom irziezet tal-Gvern u/jew dik amministrata mill-Joint Office jingħataw titolu legali aktar b'saħħtu."

L-allaħares fejn hi?!

Il-Gvern wiegħed mod fil-kampanja elettorali u issa qed jagħmel il-kuntrarju.

Min ivvota lil dan il-Gvern għal dak li wiegħed, dan il-Gvern illum qed jagħtih il-kontra!

Illum minflok ma l-Gvern qed jagħti titolu aktar b'saħħtu, qed jieħu dan it-titolu u aktar minn hekk, il-Ministru responsabbli mill-ambjent qed jgħid li allaħares ngħaddulu dan it-titolu!

Mela qabel l-elezzjoni qalu mod u issa li qegħdin fil-gvern qed jgħidu mod ieħor!

"Dan il-proċess, li beda matul dawn l-aħħar erba' snin, …"

– qed jgħidu dan għax kienu diġà fil-gvern fl-erba' snin ta' qabel –

"… ikollu l-ħsieb li bdiewa u raħħala jserrħu rashom mill-kontinwità tax-xogħol tagħhom u jagħtihom l-opportunità li jinvestu aktar u b'aktar serħan il-moħħ.

Trasferimenti bejn membri tal-istess familja jingħataw prijorità."

Fil-punt 99 imbagħad jgħidu hekk:

"Nintroduċu wkoll il-possibilità li bdiewa jittrasferixxu art tal-Gvern li huma jkunu jaħdmu lill-gradwati li jkunu lestew il-kors tal-MCAST … u jridu jibdew karriera fil-biedja."

F'punt nru 100 jkomplu jgħidu hekk:

"Nagħtu opportunità wkoll lill-bdiewa bona fede jittrasferixxu t-titlu legali tal-art, raba' jew irziezet li huma jkunu jgawdu lill-ulied, aħwa u/jew neputijiet."

Dan juri li l-Gvern kien wiegħed li biedwi jista' jittrasferrixxi r-raba' lin-neputijiet iżda fir-regolamenti li ħareġ il-Gvern, in-neputijiet mhuma qegħdin jidhru mkien.

Huwa għalhekk li l-Oppożizzjoni qed tgħid li r-regolament 3 għandu jitneħħa, għax mhuwiex ġust.

Nistaqsi: Jekk biedwi bena binja legalment, għalfejn ma jistax jittrasferixxi l-art li fuqha hemm il-binja?

Il-Gvern, bħala sid il-kera, għandu liġijiet oħrajn li bihom jista' jwaqqa' dik il-binja, imma jekk il-Gvern ma ħax il-passi neċessarji biex dik il-binja ma tinbeniex, ifisser li l-binja nbniet legalment.

Dan ir-regolament japplika wkoll jekk fuq l-art ikun hemm ġiebja.

Fil-fatt, il-Gvern f'dan l-Avviż Legali jgħid illi l-Awtorità tal-Artijiet m'għandhiex tikkunsidra applikazzjonijiet għat-trasferiment u assenjazzjoni tat-titolu fejn fuq l-art agrikola jkun hemm bini u li l-art agrikola jew il-bini jkunu jinsabu, anke in parti, fl-iskema tal-iżvilupp jew inkella jkunu tajba għall-iżvilupp.

Bħala Oppożizzjoni qegħdin ngħidu li l-Gvern għandu jittrasferixxi r-raba' ladarba tkun fil-linja tal-iżvilupp, imbagħad jekk il-Gvern jiġi biex jibni fuq dik l-art, jeħodha kif jagħmel il-privat.

Però jekk waqt it-trasferiment il-Gvern ma jkollux il-ħsieb li jibni fuq dik ir-raba' li hija tiegħu, għandu jħalli dak it-trasferiment isir u meta jiġi biex jibni l-housing estate, jieħu r-raba' dakinhar.

Niġi għal punt ieħor.

Il-Gvern qed jagħmel referenza għal "bidwi bona fede full-time jew part-time".

Bħala Oppożizzjoni qed nipproponu li jitneħħew il-kliem "full-time jew part-time" u nħallu l-kliem "bona fede" biss.

Dan għaliex legalment għad m'hemmx definizzjoni ċara dwar il-kliem "bona fede full time jew part-time".

Għalhekk, tajjeb li nibdew diskussjoni mal-Ministeru responsabbli mill-qasam tal-bdiewa dwar definizzjoni aktar preċiża għax sal-lum, il-kliem part-time jew full-time ma jfissru xejn.

Jien nista' mmur il-Jobsplus, napplika għal status ta' bidwi full-time u jagħtuhuli mingħajr l-ebda mistoqsija.

Għalhekk, ma jagħmilx sens li f'dawn ir-regolamenti qegħdin insemmu xi ħaġa li kważi hija frivola u m'għandhiex it-tifsira legali mixtieqa.

Bħala Oppożizzjoni qed inressqu wkoll emenda għall-kliem "fi żmien sena għandu jsir it-trasferiment" biex il-kliem "fi żmien sena" jitneħħa.

Fil-fatt, il-bdiewa kellmuna dwar din il-klawsola għax jixtiequ li jingħataw ftit aktar ċans.

Kif nafu, huwa diffiċli li fi żmien sena minn meta jmutlek xi ħadd ikollok l-affarijiet kollha lesti biex tersaq quddiem il-Gvern.

Fis-subregolament (2) tar-regolament 5 imbagħad il-Gvern qed jgħid hekk:

"(2) Meta l-Awtorità tkun sejra tittrasferixxi lil terzi, art agrikola u, jew bini li jkun jinsab fuq dik l-art agrikola…"

Il-Gvern qed iserraħ moħħu billi fir-regolament 4 qed jgħid li l-bidwi jista' jagħmel applikazzjoni quddiem l-Awtorità u jħalli r-raba' tiegħu lil min irrid, però dik it-talba hija soġġetta għad-deċiżjoni tal-Awtorità.

Dan huwa punt li bħala Oppożizzjoni jbeżżagħna.

Kien għalhekk li pproponejna li ssir emenda biex ngħidu li t-trasferiment jista' jsir lill-ħut il-kerrej jew lin-neputijiet.

Huwa tajjeb li l-Gvern daħħal l-emenda li bidwi jista' jittrasferixxi r-raba' lil min irid, imma hemm il-biża' li l-Awtorità qed tingħata s-saħħa tremenda li finalment tkun hi li tiddeċiedi min jista' jittrasferixxi lil min.

Dan il-Gvern jitkellem fuq il-ġustizzja soċjali imma donnu li minn meta għamel il-proposti fil-programm elettorali għal-lum, insieha l-ġustizzja soċjali!

Dan il-Gvern qed inaqqas id-drittijiet tal-bdiewa u qed jgħid li l-Awtorità tal-Artijiet li se tkun qed tieħu d-deċiżjoni, għandha l-aħħar kelma.

L-Oppożizzjoni mhux qed taqbel ma' dan il-punt.

Kull applikant li se jiġi mċaħħad milli jagħmel it-trasferiment li qed jitlob, għandu jingħata d-dritt li jappella mid-deċiżjoni tal-Awtorità, bħalma għandha d-dritt tagħmel kull persuna oħra quddiem kull awtorità oħra.

Ma jagħmilx sens li l-Gvern qed jinżel daqshekk b'saħħtu mal-bdiewa tagħna, tant li lanqas qed jippermettilhom jappellaw mid-deċiżjoni tal-Awtorità!

Il-Gvern qed jgħid li d-deċiżjoni tal-Awtorità tkun aħħarija, imma dan mhux ġust u għalhekk, l-Oppożizzjoni qed tgħid li l-bidwi għandu jkollu d-dritt tal-appell.

Sur President, bħala Oppożizzjoni rridu naraw li jkollna proċess fejn il-bidwi jingħata l-istima li tixraqlu.

Għalhekk, l-Oppożizzjoni ġiet bl-intenzjonijiet kollha tajba li nikkollaboraw u naħdmu mal-Gvern biex inressqu proposti li jnaqqsu mit-tfixkil li qed joħloq l-istess Gvern permezz ta' dan l-Avviż Legali.

Fl-aħħar mill-aħħar, lill-Gvern nistiednu jwettaq dak li wiegħed fil-programm elettorali tiegħu!

(Onor. Membri: Hear, hear) B'dawn ir-regolamenti l-Gvern qed jinżel b'id tal-ħadid fuq il-bidwi u mhux qed jagħtih dak li jistħoqqlu, mhux biss bħala bidwi imma anke bħala bniedem li jaħdem u jistinka u li f'dan il-mument f'pajjiżna, għandu verament bżonn ta' aktar għajnuna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CHRIS AGIUS (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sur President, l-Onor.

Edwin Vassallo fost ħafna kummenti qal li l-bdiewa ilhom jistennew.

Naħseb li dan l-Avviż Legali qed isir proprju minħabba f'hekk, għax il-bdiewa ilhom jistennew u ħadd qabilna qatt ma għamel xi ħaġa favur il-bdiewa!

(Onor. Membri: Hear, hear) Minkejja l-ħafna ftaħir li għandhom imħabba lejn il-bdiewa u l-biedja f'pajjiżna, fil-passat kien hemm paroli biss u ma ttieħdet l-ebda azzjoni sabiex bis-serjetà nibdew nindirizzaw u nsolvu l-problemi.

Jien ġej minn żona fejn ftit li xejn hemm bdiewa u għalhekk, ftit li xejn niltaqa' ma' persuni fid-distrett tiegħi li jħabbtu wiċċhom ma' dawn id-diffikultajiet.

Madanakollu matul dawn l-aħħar ġimgħat minn mindu ppreżentajna dan l-avviż legali, in-numru ta' persuni li kkuntattjawni u qaluli li fl-aħħar se nsolvulhom il-problemi kienu ħafna.

Veru li dan l-Avviż Legali mhux se jsolvi l-problemi kollha li jeżistu fil-qasam tal-bdiewa, però bħala Gvern, kif dejjem għamilna matul dawn l-aħħar snin, se nisimgħu u nkomplu niddiskutu bil-għan li ntejbu dan l-Avviż Legali.

Kemm-il darba malli tibda titħaddem din il-liġi jirriżulta li hemm bżonn li ntejbuha, hekk se nkunu qed nagħmlu.

Dan għaliex bħala Gvern m'aħniex suppervi, anzi aħna Gvern li jisma'.

L-Onor.

Edwin Vassallo qal x'jgħid il-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista.

Jien ħadt nota wkoll ta' x'jgħid il-manifest elettorali tagħna u nixtieq nikkwotaha:

"Inkomplu niffaċilitaw it-trasferiment tal-art bejn bdiewa u raħħala speċjalment dawk il-membri tal-istess familja jekk l-art tibqa' tintuża għall-skop ta' biedja jew trobbija ta' bhejjem.

F'dan il-kontest applikazzjonijiet u talbiet validi li saru snin ilu …"

– għax nafu kemm saru talbiet snin ilu –

"… li iżda fuqhom baqa' ma sar xejn, jiġu identifikati u indirizzati fl-iqsar żmien possibbli.

Talbiet bħal dawn jingħataw konsiderazzjoni speċjali speċjalment jekk it-trasferiment isir favur young farmers."

Din il-wegħda qed tiġi mwettqa permezz ta' dan l-Avviż Legali.

In-numru ta' talbiet pendenti huma kbar u permezz ta' dan l-Avviż Legali se nkunu qegħdin insolvu ħafna mill-uġigħ ta' ras li għandhom numru ta' bdiewa.

Niftakar li fil-bidu tal-2017, l-Onor.

Roderick Galdes u Dr Deborah Schembri kienu ħarġu avviż legali biex jindirizzaw dawn id-diffikultjaiet iżda, kif jaf kulħadd, dakinhar konna morna għall-elezzjoni u l-avviż legali ma bediex jaħdem.

Għalhekk, dan l-Avviż Legali qed jieħu post l-Avviż Legali Nru 159 tal-2017 li kien ġie ppreżentat dakinhar u kien daħal fis-seħħ ftit ġranet biss qabel l-elezzjoni.

Kif ingħatajt ir-responsabbiltà ta' dan il-qasam, flimkien mat-tmexxija tal-Awtorità tal-Artijiet staqsejt x'inhuma l-aktar affarijiet li n-nies igergru fuqhom mal-Awtorità tal-Artijiet, fejn hemm l-aktar dewmien u fejn huma l-akbar diffikultajiet li qed isibu n-nies sabiex jinqdew minn din l-Awtorità.

Irriżultali li fuq quddiem nett kien hemm it-trasferiment u r-rikonoxximent tal-qbiela.

Għalhekk, mill-ewwel tlaqna sabiex naħdmu fuq liġi li tippermetti li jsir trasferiemnt ġust, però li tagħlaq il-bibien għal kull possibilità ta' spekulazzjoni.

Għamilna xhur ta' diskussjonijiet u laqgħat ma' nies differenti mis-settur sabiex wasalna biex ippubblikajna dan l-Avviż Legali fl-14 ta' Ġunju 2018 però mbagħad l-Oppożizzjoni ressqet l-emendi tagħha fl-4 ta' Frar 2019.

Mhux hekk biss, illum l-Onor.

Edwin Vassallo ppreżenta emendi oħra.

Allura nistaqsi: Kif tista' l-Oppożizzjoni tittieħed bis-serjetà meta tippreżenta numru ta' emendi u mbagħad tliet ġimgħat wara, kif ġejna biex nagħmlu d-diskussjoni, tippreżenta numru ta' emendi ġodda?!

Nistaqsi wkoll jekk qattx fl-istorja ta' dawn l-aħħar snin fil-Parlament kellna istanza fejn l-Oppożizzjoni tippreżenta numru ta' emendi u mbagħad waqt id-diskussjoni tkun hi stess li tippreżenta emendi għall-emendi li tkun għamlet hi stess.

Din hija deċiżjoni li ħadet l-Oppożizzjoni, kif għandha kull dritt li tieħu, però naħseb li meta l-Oppożizzjoni studjat dan l-avviż legali m'għamlitx dan bis-serjetà.

Qed ngħid dan għax il-proposti li l-Oppożizzjoni ressqet illum jiftħu l-bibien beraħ għall-ispekulazzjoni.

Għalhekk, jien u xi membri oħra minn din in-naħan tal-Kamra se nkunu qed nispjegaw kif dak propost minna se jkun qed isolvi l-maġġoranza assoluta tad-diffikultajiet u għal xiex ma nistgħu qatt naċċettaw dak li ġie propost mill-Oppożizzjoni.

Kien hemm min staqsieni għaliex għamilna avviż legali minflok ma ħriġna bi skemi, kif kien isir fil-passat.

Qed nagħmlu dan għax il-liġi prinċipali tal-Awtorità tal-Artijiet tipprovdi li l-Ministru jew is-Segretarju Parlametnari li jkun responsabbli jista' joħroġ avviżi legali, liema avviżi legali jirregolaw kif tista' tiġi trasferita art pubblika, inkluż dik tal-qbiela.

B'hekk, min irid idawwar qbiela jista' jagħmel dan meta jrid u mhux għall-perjodu ta' żmien biss meta toħroġ skema.

Tajjeb li wieħed jirrimarka li l-avviżi legali huma soġġetti għall-iskrutinju tal-Kamra u llum, b'kull dritt li tagħtihom il-liġi, l-Oppożizzjoni qed tressaq emendi għal dan l-Avviż Legali partikolari biex jinbidel totalment minn dak li pproponejna bħala Gvern.

Kieku għamilna skema kif kien isir qabel, l-Oppożizzjoni ma kienx ikollha l-possibbiltà li tressaq l-emendi u aktar minn hekk, ma kienx ikun hawn lok għal diskussjoni u skrutinju tal-Avviż Legali mill-Kamra.

Matul dan l-aħħar żmien, sabiex intejbu u jkollna l-aqwa avviż legali possibbli ltqajna ma' bdiewa attivi li minn hawnhekk, nixtieq ngħidilhom grazzi u prosit tal-impenn u tal-imħabba li għandhom lejn dan is-settur.

Dawn huma nies li bil-mod ġenwin tagħhom, ipoġġu 'l quddiem l-argumenti tagħhom u juruk kemm huma verament ġenwini u għandhom imħabba lejn dan is-settur li jirrappreżentaw.

Aħna ddiskutejna magħhom u f'ħafna mill-proposti qbilna.

Żgur li l-interess tagħhom huwa li dan is-settur ikompli jikber.

Nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq dak li jgħid l-Avviż Legali mressaq mill-Gvern.

Nibda bit-tifsira "membru tal-familja".

Aħna qed ngħidu:

" "membru tal-familja" tfisser ir-raġel jew il-mara tal-kerrej, dixxendent lineari, axxendent lineari, ir-raġel, sieħeb jew koabitant tat-tifla jew il-mara, is-sieħeb jew koabitant tat-tifel, l-armla jew l-armel tal-ulied sakemm ma jerġgħux jiżżewġu."

Il-bażi tat-tifsira hija meħuda mill-Att dwar it-Tiġdid ta' Kiri tar-Raba', Kap. 199, u magħha kellna bilfors nagħmlu xi żidiet minħabba l-bidliet li seħħew dan l-aħħar fid-drittijiet ċivili.

Tajjeb ngħid però li jista' jsir trasferiment ieħor lill-aħwa jew neputijiet.

Issa bil-Malti "neputijiet" jistgħu jkunu nieces u grandchildren.

Tajjeb ngħid ukoll li trasferiment ieħor kemm lill-aħwa kif ukoll lin-neputijiet jista' jsir xorta wħada bħala terz, imma dejjem jekk dak li jkun, ikun bidwi full-time jew part-time rreġistrat mad-Dipartiment tal-Agrikoltura u waqt li dak li fuqu qiegħda l-qbiela jkun għadu ħaj.

Ftit tal-ġranet ilu jien u l-Ministru Ian Borg, il-Ministru José Herrera u s-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri żorna xi bdiewa fil-limiti tal-Manikata u hemmhekk qalulna kemm sabuha impossibbli li jdawru art għammiela li m'għadhiex tinħadem fuqhom.

Il-bidwi li kien jaħdimha kiber u jixtiequ li kieku jistgħu jdawru l-art fuqhom imma s'issa, m'hemmx liġi li tippermetti dan it-trasferiment.

Illum, permezz ta' dan l-Avviż Legali, bi qbil bejniethom il-bdiewa jistgħu jagħmlu dan it-trasferiment u jkomplu jkabbru l-art minn fejn jipproduċu l-prodotti tagħhom.

Aħna rridu li l-art verament tgħaddi għand min hu bidwi ġenwin u mhux niftħu bibien għall-ispekulazzjoni.

Naħseb kollha kemm aħna nafu b'każijiet ta' għelieqi li forsi jidhru li qed jinħadmu iżda l-użu prinċipali huwa li jiltaqgħu xi ħbieb u familjari għal xi picnic jew barbeque.

Dan hija sitwazzjoni li bħala Gvern ma rriduhiex.

L-art tajba għall-agikoltura għandha tibqa' tintuża bħala art agrikola minn min verament jaħdimha u hu bidwi ġenwin.

Ma rridux naraw raba' li jiġi spezzettat biex jaqdi bżonnijiet li jmorru lil hinn minn dawk tal-bdiewa ġenwini.

Biex naraw li ma jkollniex art spezzettata skont kif ifettillu dak li jkun, ir-regolament 11 jitkellem dwar meta art tista' jew ma tistax tinqasam.

Bħala Gvern irridu li, possibbilment, ikollna aktar konsolidament tal-art u għalhekk, biex tinqasam biċċa art hemm numru ta' kondizzjonijiet u hemm ukoll il-kumitat ta' konsulenza, li se nitkellem fuqu aktar 'il quddiem.

Dan għandu jara li l-art tkun ekonomikament vijabbli li tinqasam.

Ma rridux naraw art spezzettata imma rridu konsolidament tal-art agrikola.

Fil-mozzjoni tal-Oppożizzjoni qed jiġi propost li jitneħħa r-regolament 3.

Bħala Gvern nemmnu li dan ir-regolament huwa kruċjali biex niġġieldu l-ispekulazzjoni.

Naħseb li l-Oppożizzjoni ma ndunatx li dan ir-regolament ma jgħoddx għall-membri tal-familja.

Jidher li l-Oppożizzjoni ma ndunatx li razzett, hu ta' liema daqs hu, jista' jgħaddi għand il-membri tal-familja.

Ma ndunatx li jekk art, anke jekk parti minnha, hi fl-iskema tal-iżvilupp jew tajba għall-iżvilupp, tista' ddur fuq membri tal-familja.

Tajjeb li kulħadd ikun informat li meta jmut il-kerrej, il-kirja tal-art agrikola tista' tgħaddi fuq membru tal-familja u għalhekk ma tistax titħalla b'legat lil terzi li ma jidħlux fid-definizzjoni ta' "membri tal-familja".

Forsi l-Oppożizzjoni trid li jinfetħu l-bibien sabiex min jiflaħ iħallas u jispekula l-art tal-Gvern, ikollu l-possibbiltà li jmur fuq bidwi, joffrilu ammont ta' flus li l-bidwi jrid jagħmel għexieren ta' snin jew forsi qatt ma jara tul ħajtu u dan l-ispekulatur jixtrih lill-bidwi?

Forsi l-Oppożizzjoni trid li art verġni, fejn għandna ċerti binjiet, tispiċċa għand min jiflaħ iħallas biex imbagħad ikun jista' jibdlilha l-użu u jaqlibha f'residenza?

Nafu li dawn huma każijiet li ġraw fil-passat.

Hemm ħafna stejjer bħal dawn.

(Interruzzjonijiet) Sar ħafna fi żmienkom!

Però llum, permezz ta' dan l-Avviż Legali, qed nagħlqu dan il-bieb.

L-Oppożizzjoni għandha l-ħin għad-dispożizzjoni tagħha biex jekk jafu b'każijiet li saru kontra kull regola tal-artijiet, jitkellmu dwarhom f'din il-Kamra.

Għandhom kull privileġġ li jagħmlu dan f'din il-Kamra.

Sur President, aħna ma rridux li jkollna din is-sitwazzjoni.

Bħala Gvern se nipproteġu lill-bidwi onest li jixtieq li l-membri tal-familja tiegħu jkomplu bix-xogħol li jkun għamel hu.

Dawn il-bdiewa huma protetti.

Konvint li l-bdiewa ġenwini, li jixtiequ li dak li bdew missirijiethom jitkompla minn uliedhom, japprezzaw dan ir-regolament li se jkun qed jara li l-qasam agrikolu f'pajjiżna jibqa' protett.

Artikolu interessanti ieħor huwa dwar l-istudenti fil-qasam tal-agrikoltura.

Dawn ilhom jistennew leġiżlazzjoni bħal dan u permezz ta' dan l-Avviż Legali, mhux biss qed nagħmluha possibbli li studenti jingħataw art agrikola, iżda qed naraw ukoll li dawn l-istudenti jibbenefikaw minn rata preferenzjali ta' kera għall-perjodu ta' massimu ta' ħames snin.

Tajjeb ngħid li llum, kemm fl-MCAST kif ukoll fl-Università ta' Malta, għandna numru ta' korsijiet li huma relatati mal-agrikoltura kif ukoll ma' animal management u dawn iwasslu kemm għal-livell ta' Diploma kif ukoll għal-livell ta' Masters f'dan il-qasam.

Permezz ta' dan l-Avviż Legali se jkun qiegħed jitwaqqaf għall-ewwel darba kumitat ta' konsulenza dwar l-agrikoltura.

Meta konna qegħdin infasslu dan l-Avviż Legali, rajna li nsibu l-aħjar mod li jittieħdu d-deċiżjonijiet dwar trasferiment ta' qbiela.

Fil-fatt, ħarisna lejn l-Agricultural Advisory Committee fl-Awtorità tal-Ippjanar.

Dan il-kumitat iwettaq funzjoni importanti fl-Awtorità u żgur ħadd ma jiddubita l-mod kif jaħdem.

Għalhekk ħadna d-deċiżjoni li dan il-kumitat ġdid jitwaqqaf fuq l-istess bażi.

Fil-fatt, dan il-kumitat se jkun magħmul minn ħames persuni, li tnejn minnhom ikunu ġejjin mill-Awtorità tal-Artijiet u t-tlieta l-oħra jkunu rakkomandati mill-Ministru responsabbli għall-agrikoltura.

Dan il-kumitat se jkollu funzjoni importanti ħafna u qed ngħidu li ebda applikazzjoni, ħlief fejn jidħlu membri tal-familja kif hemm fid-definizzjoni, m'għandha tkun ikkonsidrata mill-Awtorità tal-Artijiet jekk dan il-kumitat ma jkunx ra l-applikazzjoni u ta l-pariri jew is-suġġerimenti tiegħu.

Fl-aħħar mill-aħħar se jkun il-Bord ta' Gvernaturi tal-Awtorità li japprova kull applikazzjoni.

Parallel ma' dawn ir-responsabbiltajiet, il-kumitat se jkollu l-funzjoni li jħejji linji gwida dwar kif se jkunu qed jiġu milqugħa jew le t-talbiet.

F'ġieħ it-trasparenza li dejjem sħaqna fuqha meta waqqafna l-liġi l-ġdida dwar l-Awtorità tal-Artijiet, dawn il-linji gwida jridu jkunu pubbliċi biex kulħadd ikun jaf kif dan il-kumitat qed jaħdem u x'qed jipproponi.

Bidla oħra li qed tipproponi l-Oppożizzjoni hija li jkun rinumerat ir-regolament 12 u li applikant aggravat bid-deċiżjoni tal-Awtorità jkun jista' jikkontesta d-deċiżjoni meħuda kif previst fl-artikolu 47 tal-Att dwar l-Artijiet tal-Gvern.

Kemm il-Kap.

536 kif ukoll il-Kap.

573 jitkellmu ċar dwar id-dritt li kull min iħossu aggravat jista' jappella mid-deċizjoni meħuda mill-Awtorità.

Dan id-dritt huwa ċar daqs il-kristall u għalhekk, ma nafx x'inhi r-raġuni li l-Oppożizzjoni qed tipproponi li jerġa' jidħol dan il-provvediment f'dan l-Avviż Legali.

Sur President, nemmen li dak li qed nipproponu f'dan l-Avviż Legali se jiggarantixxi aktar trasparenza.

B'hekk l-affarijiet ma jsirux kif ifettlilna jew forsi għax xi ħadd jaf lil xi ħadd.

Għall-kuntrarju, qed naraw li r-raba' tant skarsa ddur fuq min verament huwa reġistrat biex jaħdmiha.

L-għan hu li ngħinu lil min jixtieq ikollu karriera f'dan il-qasam wara li jkun studja f'dan is-settur u sabiex dan l-istess settur jibqa' jeżisti u possibbilment ikompli jikber biex ikompli jaqdi l-bżonnijiet ta' dan il-pajjiż.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, qabel niġi għall-kummenti tiegħi dwar l-Avviż Legali li jemenda l-Att dwar Artijiet tal-Gvern, nixtieq nuri s-solidarjetà tiegħi ma' diversi bdiewa u raħħala li, sfortunatament, fi tmiem il-ġimgħa li għadda sofrew diversi ħsarat fl-għelieqi tagħhom, fl-uċuħ tar-raba' u b'mod speċjali, fl-istrutturi agrikoli tagħhom minħabba l-maltemp.

Hemm bdiewa li, sfortunatament, investew flushom tul is-snin biex bnew serer u tined ta' rziezet li spiċċaw tkissru bil-maltemp.

Ovvjament dan mhu tort ta' ħadd għax il-maltemp Alla biss jaf meta jiġi, imma tajjeb ngħid li l-Oppożizzjoni pproponiet għajnuna għal dawn il-bdiewa u r-raħħala, liema proposta lbieraħ ġiet ikkonfemra mill-Prim Ministru.

Il-pajjiż għandu jgħin lil dawn il-bdiewa u r-raħħala tagħna u jagħmel tajjeb għad-danni li sofrew.

Nixtieq ngħid li, sfortunatament, dan huwa settur li l-ebda kumpanija tal-insurance ma tinxurjah.

Fil-fatt, naħseb li wasal iż-żmien li l-Gvern jagħmel sforz akbar milli forsi qatt sar s'issa biex b'diskussjoni wiesgħa ma' diversi nies involuti fil-qasam tal-insurance, tinstab soluzzjoni, jekk hemm bżonn anke b'għajnuna min-naħa tal-Gvern, biex tinħareġ insurance għall-bdiewa ħalli jkunu jistgħu jinxurjaw l-istrutturi agrikoli u l-uċuħ tar-raba' tagħhom f'każijiet estremi ta' maltemp bħalma esperjenzajna f'dawn il-jiem li għaddew.

Niġi issa biex nagħmel referenza diretta għas-suġġett li qed nitkellmu dwaru llejla, li huwa l-Avviż Legali Nru 438 tal-2018 li jemenda l-Att dwar Artijiet tal-Gvern.

Hawnhekk nixtieq nenfasizza li dan l-Att ma jirrigwardax art agrikola li hija tal-privat imma jirrigwarda art li l-bidwi jaħdem fiha u li hija proprjetà tal-Gvern u tkun ingħatatlu bħala qbiela.

Fil-leġiżlatura preċedenti u anke fil-bidu ta' din il-leġiżlatura jien kont il-kelliem tal-Oppożizzjoni għall-agrikoltura u s-sajd.

Għaldaqstant għamilt madwar erba' snin nitkellem f'dan il-Palament u barra mad-diversi Membri tal-Gvern li kienu responsabbli minn dan is-settur, fosthom l-Onor.

Clint Camilleri, biex ikollna liġi li permezz tagħha jkun jista' jsir it-trasferiment ta' art bejn bidwi u ieħor.

Fil-fatt din il-proposta kienet fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista u ħadt pjaċir li l-Partit Laburista tħajjar minna u daħħal din il-proposta fil-programm elettorali tiegħu wkoll.

Però issa l-Gvern ħareġ b'avviż legali li, fl-opinjoni tal-Oppożizzjoni, ma jilqax għall-bżonnijiet u ċ-ċirkostanzi kollha tal-bdiewa tagħna, kif se nkun qed nispjega fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi.

L-Avviż Legali mressaq mill-Gvern qed jgħid li fil-każ ta' familjari, l-art tista' tiġi trasferita mill-ġenituri għall-ulied jew mill-ulied għall-ġenituri.

B'dawn l-emendi li qed inressqu bħala Oppożizzjoni qed nipproponu li l-familjari jkunu jinkludu wkoll l-aħwa jew in-neputijiet.

Biex nagħti eżempju li ltqajt miegħu, jaf ikollok bidwi li huwa ġuvni, wasal għall-età tal-irtirar u għandu neputi jgħinu.

Sfortunatament, dan l-avviż legali ma jippermettix lil dan il-bidwi li jittrasferixxi l-art minn fuqu għal fuq in-neputi tiegħu.

Bħala Oppożizzjoni qegħdin ninsistu fuq din l-emenda għal diversi raġunijiet.

Pereżempju jekk għandek bidwi ġuvni li wasal għall-età tal-irtirar u jaf li ma jistax jittrasferixxi r-raba' li jkun investa fiha tul is-snin lil min qed jgħinu, dan ma jkunx immotivat biex jonfoq il-flus biex jirranġa s-serer, pereżempju.

Dawn huma każijiet fattwali li tiltaqa' magħhom b'mod regolari.

Din l-emenda tagħmel ukoll kuraġġ lil żgħażagħ li huma wlied ta' bdiewa li jkomplu fuq il-passi tal-familjari tagħhom.

Jista' jagħti l-każ li żagħżugħ missieru ma jkunx bidwi imma zijuh ikun u għalhekk, bl-emendi li qegħdin nipproponu dan se jagħmel il-kuraġġ li jidħol f'dan is-settur.

Infakkar li llum għandna żgħażagħ li qed jiggradwaw fl-agrikoltura mill-MCAST.

Ovvjament hemm regolamenti oħrajn fil-liġi li jgħinu lill-bdiewa żgħażagħ.

L-għan hu li nagħtu serħan il-moħħ lill-bdiewa żgħażagħ biex ma jitilqux dan is-settur.

Sfortunatament, ħafna jgħidulek li dan is-settur qiegħed f'tarf ta' estinzjoni minn pajjiżna.

Però allaħares niġu f'sitwazzjoni fejn dak kollu li nieklu rridu nimportawh minn barra l-pajjiż.

Sur President, jien ninkwieta meta nisma' lill-membri tal-Gvern jgħidu li l-emendi tal-Oppożizzjoni qegħdin hemm għall-ispekulazzjoni.

Il-bdiewa jafu li dan mhux minnu.

L-emendi li qegħdin nipproponu se jgħinu lill-bidwi jkompli jinvesti f'dan is-settur.

Għaldaqstant nappella lill-Gvern biex ma nagħmlux ballun politiku minn dan is-settur.

Jien kelli l-okkażjoni li nitkellem ma' diversi Membri tal-Gvern dwar l-importanza ta' dan is-settur għal pajjiżna.

Allura nappella biex inpoġġu bilqiegħda u, kif qal l-Onor.

Vassallo, jekk il-Gvern għandu emendi li huma aħjar minn tagħna, niddiskutuhom ħalli noħorġu avviż legali li verament ikun jolqot b'mod tajjeb lis-settur tal-bdiewa u r-raħħala f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Fil-5.37 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta sabiex il-President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi jirrapporta dwar ix-xogħol tal-istess kumitat.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nirrapporta dwar ix-xogħol tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Abbozz Nru 65 – għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Inkomplu bid-diskussjoni fuq il-Mozzjoni tal-Oppożizzjoni u nsejjaħ lill-Ministru Josè Herrera.

MOZZJONI TAL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JIĠI EMENDAT L-AVVIŻ LEGALI 438 TAL-2018 – REGOLAMENTI TAL-2018 DWAR ART AGRIKOLA PROPRJETÀ TAL-GVERN – KONTINWAZZJONI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni li kienet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

JOSÈ HERRERA: Sur President, nibda billi l-ewwel nett intenni li kien pjaċir u unur għalija u għall-Onor.

Clint Camilleri li nikkollaboraw mal-Ministru Ian Borg u mas-Segretarju Parlamentari Chris Agius fl-abbozzar ta' dan l-Avviż Legali.

Naħseb li dan huwa fost l-aqwa liġijiet li jolqtu lis-settur agrikolu li qatt kellna f'dan il-pajjiż.

Fl-istess ħin, inħossni diżappuntat bil-mozzjoni li tressqet mill-Oppożizzjoni għax naħseb li l-Oppożizzjoni ma fehmitx l-iskop ta' dan l-Avviż Legali.

Is-settur agrikolu kien abbandunat għal snin twal għax ħadd ma ħa d-deċiżjonijiet li kellhom jittieħdu.

Kien biss dan il-Gvern li ddeċieda li jxammar il-kmiem u jieħu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn.

Huwa faċli li toqgħod bilqiegħda tikkritika kollox però l-verità hija li mhux tajjeb li tagħmel kritika li mhijiex ġustifikata.

L-iskop ewlieni ta' dan l-Avviż Legali huwa ċar; dak li nsaħħu s-settur agrikolu f'pajjiżna.

Minn studju li għamel l-Onor.

Clint Camilleri joħorġu x'inhuma l-problemi li hemm f'dan is-settur u l-akbar problema hija l-ispettettazzjoni tal-art.

Matul is-snin, l-art tant ġiet spezzettata li l-holdings li għandhom il-bdiewa huma żgħar u għalhekk, ma jrendux biżżejjed.

Minn dan l-istudju rriżultalna li hemm ħafna għelieqi li suppost qed jintużaw mis-settur agrikolu imma jinsabu abbandunati jew użati għal raġunijiet alternattivi tant saru żgħar.

Jirriżulta wkoll li l-maġġoranza assoluta tar-raba' hija proprjetà tal-Gvern jew b'mod dirett jew għax il-Gvern xtara mingħand il-Knisja u bħala regola, il-bdiewa mhumiex il-proprjetarji imma huma gabalotti, jiġifieri nies li għandhom titolu lokatizju fuq l-art, imma mhumiex il-landed gentry għax l-art mhijiex tagħhom u allura ma jistgħux jiddisponu minnha kif iridu, jiġifieri ma jistgħux jikkonsolidaw ir-raba'.

Infakkar li 26% tal-art f'Malta hija art agrikola.

Issa biex nippromwovu l-biedja, l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija li nagħtu l-faċilità li nikkonsolidaw din ir-raba'.

Jekk ma nagħtux dan id-dritt, il-biedja se tibqa' sejra lura.

Għalhekk dan l-Avviż Legali huwa intiż li jindirizza din is-sitwazzjoni.

Sur President, tajjeb naraw is-sustanza ta' dak li qed tipproponi l-Oppożizzjoni.

Fil-Mozzjoni tagħhom qed joġġezzjonaw għall-fatt li art li għandha bini ta' aktar minn 40 metru kwadru tista' tiġi trasferita.

Naqbel li jekk ikollok għalqa b'kamra għall-għodda tista' tittrasferixxiha, imma allaħares nippermettu li art li fiha għandek xi farmhouse b'xi mħażen u li qed tħallas kera agrikola fuqha ta' €20 jew €30 fis-sena, tista' tispekulaha għal raġunijiet li mhumiex intiżi għall-biedja.

Min għandu tomna u nofs art b'razzett li jinkludi maħżen u garaxx u qed jgħix fih u jħallas €30 kera fis-sena, m'għandux jingħata d-dritt li jittrasferixxi proprjetà li tiswa mijiet ta' eluf ta' ewro!

L-iskop li l-Gvern jippermetti inter vivos trasfeiment tal-art huwa biex nikkonsolidaw il-qbiela u mhux biex xi ħadd jagħmel il-qligħ minn fuq proprjetà tal-poplu.

Din l-emenda tal-Oppożizzjoni ma nistax nifhimha!

(Interruzzjonijiet) Il-punt tal-Oppożizzjoni huwa intiż biss għall-ispekulazzjoni u xejn iżjed!

It-tieni punt li ma nistax nifhem huwa kif l-Oppożizzjoni qed tippretendi li għandna nġeddu din il-liġi li qed nagħmlu għal finijiet ta' agrikoltura għall-proprjetà li tinsab fi skema tal-iżvilupp.

Kif nistgħu nagħmlu dan jekk qed nittrasferixxu art għal finijiet ta' biedja?

Allaħares kellna neċċettaw li art fl-ODZ tista' tiġi trasferita b'dan il-mod!

Wara kollox, din hija proprjetà tal-poplu kollu!

Jidher li l-Oppożizzjoni ma fehmitx l-iskop tal-Avviż Legali.

Niġi għall-kwestjoni tat-trasferiment bejn l-aħwa.

Fejn hemm miktub li dan it-trasferiment ma jistax isir?

Jekk jien għandi tomna art u mhux aktar vijabbli għalija li naħdmiha imma għandi ħija li huwa bidwi u għandu tlett itmien u jixtieq ikabbar u jikkonsolida, l-art tista' tiġi trasferita inter vivos.

Imma jekk ħija mhux bidwi, dan it-trasferiment ma jistax isir.

Mela xi ħadd għandu xi dritt jikkapparra proprjetà jew art tal-Gvern biex jagħmel spekulazzjoni minnha?!

Isir it-trasferiment jekk wieħed verament irid jippromwovi l-agrikoltura, imma mhux għal skop ta' spekulazzjoni.

Rigward il-kwestjoni ta' kif isir it-trasferiment, bħala Gvern qed inwaqqfu bord agrikolu fejn il-Ministeru responsabbli mill-agrikoltura se jkun preżenti wkoll, biex jassigura li t-trasferimenti jsiru skont il-liġi.

Dan il-bord se jagħti wkoll parir lill-Awtorità tal-Artijiet biex jassigura li dan it-trasferiment ta' proprjetà tal-Gvern ikun qed isir verament għal skop agrikolu.

Rigward il-kwestjoni tal-irziezet, ħadd ma qal li l-problema ma tistax tiġi indirizzata, imma ma nistgħux inħalltu ħaġa ma' oħra.

F'din il-liġi qed nitkellmu fuq konsolidament ta' art agrikola.

Wieħed jista' jiddiskuti internament dwar l-irziezet biex nindirizzaw ukoll din il-problema, però din il-kwestjoni ma tistax tiddaħħal f'din liġi.

Bħala Ministru, bħalissa qed nikkonsulta mal-Ministru Owen Bonnici biex nipproponu tibdil fil-mod ta' kif isir il-wirt tas-sidien.

L-idea mhijiex li jkun hemm indħil imma li meta jsir wirt u jkun hemm kontestazzjoni u l-imħallef jiġi biex jiġġudika fuq il-qsim tal-art, dan jara jekk hijiex ekonomikament vijabbli bħala art agrikola.

B'hekk, dejjem nipprovaw nikkonsolidaw il-qbiela u l-art li qed tinħadem.

Id-dnub huwa li matul is-snin ġara dak li ġara u l-art li wieħed seta' jutilizza tnaqqset minħabba dan il-mod.

B'din il-proċedura, wieħed jista' jmexxi 'l quddiem.

Fuq il-kwestjoni tal-wirt, wieħed irid jiftakar li hawnhekk qed nitkellmu fuq wirt ta' dritt personali u mhux fuq dritt reali.

Meta għandek dritt reali tista' tħalli l-proprjetà lil min trid però meta qed nitkellmu fuq dritt personali, qed nitkellmu dwar eċċezzjoni għal dak li huwa normali.

Is-soltu huma biss id-drittijiet reali li jistgħu jintirtu.

Madanakollu bħala Gvern qed nagħtu dan id-dritt personali għaliex nemmnu li rridu ngħinu lill-biedja f'pajjiżna.

Għalhekk, qed nippermettu li jsir trasferiment mill-missier għall-iben u minn raġel għall-ispouse jew il-partner tiegħu, kif kienet diġà l-liġi.

Però jekk bidwi jrid iħalli l-art lil ħaddieħor, il-persuna l-oħra trid tkun verament taħdem fil-biedja.

Bl-ebda mod ma jista' jħalli din l-art lil min irid hu għax din mhijiex proprjetà tiegħu.

F'dan il-każ ma jistax iżomm it-titolu agrikolu biex jagħmel il-flus minnu imma jekk irid jittrasferixi l-art, irridu nkunu ċerti li qed jittrasferixxiha lil persuna li verament qed taħdem fil-biedja.

Jekk le, dan it-trasferiment ma jistax isir.

Sur President, hawn qed nitkellmu fuq art pubblika.

Għalhekk niskanta kif l-Oppożizzjoni qed titkellem daqslikieku qed nitkellmu fuq art kwalunkwe, b'xi dritt sagrosant ta' dak li għandu t-titolu biex jinnegozjah.

L-Oppożizzjoni ma fehmitx l-iskop tal-Avviż Legali u onestament ngħidilhom: Go back to your books!

Qed ngħid dan għax ma fehmux li b'dan l-Avviż Legali mhux qed nippermettu li jkun hemm lukru, qligħ jew spekulazzjoni fuq titolu jew biex isir qligħ fuq xi liċenzja, imma qed nagħtu dritt ta' trasferiment ta' qbiela b'eċċezzjoni tar-regoli normali li jeżistu kif jintirtu, pereżempju, djar jew kirjiet tan-negozju, sabiex nikkonsolidaw il-biedja f'pajjiżna.

Imkien ma hemm fid-dritt personali d-dritt li wieħed jittrasferixxi titolu personali tiegħu.

Dan il-Gvern qed jieħu deċiżjoni kuraġġuża li qed iħalli lill-individwu, li mhuwiex il-proprjetarju imma li għandu titolu tal-Gvern, jittrasferixxi dak it-titolu.

Aktar minn hekk ma naħsibx li stajna nagħmlu!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sur President, din in-naħa tal-Kamra qed tressaq dawn l-emendi għal żewġ raġunijiet.

L-ewwel nett għax il-Gvern ma żammx kelmtu dwar dak li wiegħed lill-poplu fil-Manifest Elettorali tiegħu u t-tieni, għaliex bħala Oppożizzjoni aħna kostruttivi u qed nipprovaw inressqu proposti biex intejbu dan l-Avviż Legali.

Jien mhux nieħu pjaċir bl-atteġjament tan-naħa tal-Gvern għaliex l-għan tagħna huwa li ntejbu dan l-Avviż Legali biex nagħmluh aħjar, però jidher li l-Gvern għamel complete shut down!

Alla jbierek il-proposti tagħna huma kollha ħżiena u m'hemm l-ebda waħda minnhom li hi tajba għall-Gvern!

Jiddispjaċini li min-naħa tal-Gvern lanqas hawn ir-rieda li tal-inqas japprezzaw li wħud mill-proposti tal-Oppożizzjoni huma tajbin.

Jista' jkun li hemm uħud minnhom li l-Gvern ma jaqbilx magħhom, però possibbli l-proposti kollha huma ħżiena?!

Fl-opinjoni tiegħi, dan l-atteġjament juri nuqqas ta' responsabbiltà min-naħa tal-Gvern u li mhux veru għandu għal qalbu lill-bdiewa u r-raħħala, imma li għandu għal qalbu li taparsi joħroġ ta' hero biex jgħid lill-bdiewa li l-Gvern għamel kollox sew, mentri fil-verità nafu li dan mhux il-każ.

L-Onor.

Jien se nikkwota l-Manifest Elettorali tal-Partit Laburista tal-2013, fejn il-Partit Laburista kien wiegħed li se jiffaċilita t-trasferiment tal-art bejn il-membri tal-istess familja.

Però nistaqsi: Ħu jew oħt mhumiex ukoll membri tal-familja?

(Interruzzjoni) Sur President, hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn il-Gvern qed jistrieħ fuq klawsola fl-Avviż Legali li tgħid li jista' jsir trasferiment fuq terzi persuni.

Għalhekk, il-Gvern irid ipoġġi lill-aħwa paripassu ma' terzi persuni.

Bħala Oppożizzjoni aħna qed ngħidu li fil-liġi l-aħwa għandhom jidħlu fil-preferenza tal-familja!

(Interruzzjonijiet) Ismagħni ftit Ministru!

Uri rispett lejn din in-naħa tal-Kamra!

Tini ċans!

(Interruzzjonijiet) Ministru, naħseb li inti ma tgħallimt xejn!

Jien u inti ġejjin minn żewġ distretti fejn hemm ħafna bdiewa u għalhekk, niskandalizza ruħi kif tiġi hawn u lill-bdiewa li hemm fid-distrett tiegħek m'intix se tagħtihom iċ-ċans biex l-għalqa tagħhom tkun preferuta li tiġi ttrasferita lil oħthom jew lil ħuhom!

Dik għandek tgħid, Ministru!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Onor. Callus, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja!

RYAN CALLUS: Sur President, jiddispjaċini nara li n-naħa l-oħra ma jridux jidħlu f'dibattitu mal-Oppożizzjoni biex naraw x'inhu l-aħjar għall-bdiewa tagħna.

L-ISPEAKER: Onor. Callus, kompli bid-diskors tiegħek.

(Interruzzjonijiet)

RYAN CALLUS: Jekk jagħtuni ċans!

L-ISPEAKER: Onor. Callus, għandek il-kelma.

RYAN CALLUS: Dan huwa Gvern li jisma'!

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Se jkollok il-protezzjoni tas-Sedja.

Kompli bid-diskors tiegħek.

RYAN CALLUS: Jien qed nagħmel appell ġenwin lill-Gvern.

Id-differenza bejn kif qed tara din l-emenda l-Oppożizzjoni u kif qed jaraha l-Gvern hija kruċjali.

Huwa faċli biex infiehem din l-emenda.

Il-Gvern qed jistrieħ fuq klawsola li hemm fl-Avviż Legali li jgħid li ħu u oħt jistgħu jitqiesu bħala terzi persuni jekk huma bdiewa.

Bħala Oppożizzjoni, qed ngħidu li m'hemmx għalfejn inpoġġu … (Interruzzjonijiet) Qed tkun arroganti, Ministru!

Ma tridx tagħtini ċans nispjega!

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid li m'għandniex inpoġġu lil ħu u oħt paripassu ma' terza persuna.

Qed ngħidu wkoll li l-Awtorità tal-Artijiet m'għandhiex tiddeċiedi fuq din il-ħaġa.

Minflok għandha tiddaħħal fil-preferenza … (Interruzzjonijiet) Sur President, suppost qed tipproteġini!

L-ISPEAKER: Onor. Callus, se jkollok il-protezzjoni tas-Sedja.

Jekk se jkun hawn aktar interruzzjonijiet, se jkolli napplika l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, li hija xi ħaġa li nipprova nevita.

Onor. Callus, min-naħa l-oħra toqgħodx tagħmel mistoqsijiet 'l hemm u 'l hawn.

Indirizza lis-Sedja.

Tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

RYAN CALLUS: Sur President, se nindirizza lis-Sedja, però qed inqajjem mistoqsijiet indirizzati għan-naħa tal-Gvern.

Sur President, l-Oppożizzjoni qed tgħid li dan l-Avviż Legali mhux qed jagħti preferenza lill-aħwa tal-kerrej imma qed ipoġġihom paripassu ma' terzi persuni.

Din hija xi ħaġa li bħala Oppożizzjoni ma naqblux magħha għaliex tkellimna ma' numru ta' bdiewa li jixtiequ li din ir-raba' tgħaddi għand l-aħwa tagħhom stess, li huma bdiewa, u mhux jitpoġġew paripassu ma' terzi persuni.

Wieħed mir-regolamenti f'dan l-avviż legali jara li jkun aktar faċli biex qbiela tgħaddi għand bdiewa żgħażagħ, liema punt l-Oppożizzjoni qed taqbel miegħu.

Però l-Gvern qed jipproponi li dan ikun applikabbli għal dawk l-istudenti bdiewa li gradwaw fl-aħħar ħames snin, fejn ikollhom rati preferenzjali għal ħames snin.

Għaldaqstant bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li għandna niftħu dan il-perjodu minn ħames snin għal għaxar snin.

Dan għaliex ilkoll nafu kemm hawn sfidi fil-biedja.

Possibbli din l-emenda hija ħażina wkoll għall-Gvern?

Jekk inti żagħżugħ li studjajt l-agrikultura u gradwajt bejn sitt snin u għaxar snin ilu, xorta għandu jkollok id-dritt li tikkwalifika biex tingħata art agrikola tal-Gvern b'rati preferenzjali.

Il-Gvern mhux jaqbel ma' din l-emenda, sakemm ma jqumx il-Ministru u jgħid li jaqbel mal-Oppożizzjoni tal-inqas fuq din.

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Nikkonsidraha!

RYAN CALLUS: Ejja, tal-inqas ġibna waħda tajba!

Qed nitkellem b'dan it-ton għax onestament nixtieq li f'dan is-suġġett naslu biex verament ngħinu lill-biedja f'pajjiżna!

Sur President, hemm ukoll diffikultà f'numru ta' punti oħrajn li tressqu f'dan l-Avviż Legali.

Ir-reazzjoni tal-Gvern mill-ewwel kienet waħda stretta ħafna.

Din hija ħasra għaliex meta flimkien mal-Onor.

Edwin Vassallo ltqajna mal-bdiewa, talbuna biex intejbu dan l-Avviż Legali.

Dan l-Avviż Legali qed jipproponi wkoll li persuna tkun tista' tiret proprjetà mingħand il-kerrej preżenti, sakemm dan ikun miet sa sena ilu.

Ministru, nitolbok tagħti kasi fuq din ukoll għax nixtieq li tasal taqbel miegħi.

Bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li għandna nneħħu dan il-perjodu ta' sena għax hemm nies li mietu aktar minn sena ilu u li qabel mietu, ftiehmu jew kienu qed jaħdmu l-għalqa mal-kerrej li llum huwa rikonoxxut.

Hemm każijiet li jmorru lil hinn aktar minn sena.

Il-Ministru jaf b'dawn il-każijiet għax huwa l-Ministru responsabbli mill-artijiet.

Jien nirċievi ilmenti mingħand bdiewa li ilhom jaħdmu art għal snin twal, il-persuna rikonoxxuta mill-Awtorità tal-Artijiet mietet forsi bejn sentejn u għaxar snin ilu u allura b'dan l-Avviż Legali mhux qed jingħataw iċ-ċans għal dan it-trasferiment.

(Interruzzjonijiet) Jekk huma squatters għal ħames snin, bl-istess argument tagħkom huma squatters għal sena wkoll!

Dawn mhumiex squatters imma huma nies li kienu qed jaħdmu l-art bil-bona volontà tal-kerrej!

Sur President, nittama li ż-żewġ punti li għamilt jiġu aċċettati min-naħa tal-Gvern.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI (Segretarju Parlamentari għall-Agrikoltura, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Sur President, is-sitwazzjoni sal-lum il-ġurnata kienet li qbiela setgħet tgħaddi biss mingħand il-missier għall-iben.

Bħala Gvern ħejjejna rapport u studju intensiv għall-għaxar snin li ġejjin dwar it-triq 'il quddiem li se nagħtu lill-biedja ġewwa pajjiżna u waħda mill-problemi li ġew identifikati f'dan l-istudju, u li rridu nilħqu b'dan l-Avviż Legali sabiex nagħtu futur lill-biedja f'pajjiżna, hija l-problema tal-art.

Kif jaf kulħadd, għandna pajjiż żgħir b'art li hija limitata u għaldaqstant l-ispezzettar tal-art kien qed toħloq problemi, anke għall-economies of scale lill-bdiewa tagħna.

Kif qalu tajjeb il-membri tal-Oppożizzjoni, waħda mill-wegħdi elettorali tagħna hija li noffru soluzzjoni lill-bdiewa li jixtiequ jittrasferixxu l-art tagħhom lil bdiewa oħrajn.

Però rridu naraw il-kuntest kollu.

Nafu li hemm ħafna mill-bdiewa li t-tfal tagħhom lanqas biss huma interessati fil-biedja għaliex ikunu qabdu jaħdmu f'setturi oħrajn.

Għaldaqstant irridu naraw li l-art agrikola limitata li għandna f'pajjiżna tmur għand il-bidwi.

Għalhekk ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni tgħid li trid li l-art tiġi trasferita għand l-aħwa u n-neputijiet, anke meta dawn ma jkunux bdiewa.

Jekk nagħmlu dan, inkomplu nispezzettaw l-art!

Aħna qed ngħidu li t-trasferiment isir lill-aħwa, lin-neputijiet u lil terzi, però l-importanti huwa li dawn ikunu bdiewa ġenwini.

Hekk irridu nagħmlu sabiex naraw li l-biedja tikkonsolida ruħha u l-art li tiġi maħduma mill-bdiewa tagħna tkun art sostenibbli u konsolidata.

B'hekk nevitaw dan l-ispezzettar tal-art li għandna ġewwa pajjiżna.

Għaldaqstant ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni trid li nkomplu naqsmu u nispezzettaw l-art, sakemm nispiċċaw b'art li ma tinħadimx!

Assolutament ma jagħmilx sens li nħallu trasferimenti ta' qbiela li jsiru lil persuni oħrajn li mhumiex bdiewa.

Jekk nagħmlu dan, nispiċċaw li l-art agrikola ġewwa pajjiżna tingħata lill-persuni biex isiru barbecues jew attivitajiet oħrajn ġewwa fiha.

Aħna rridu li r-raba' tal-bdiewa tagħna tibqa' għand il-bdiewa.

Irridu wkoll li nikkonsolidaw l-art sabiex il-bdiewa jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem.

L-istess ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni qiegħda tgħid li raba' li jkollu strutturi fih ta' aktar minn 40 metru kwadru għandu jiġi trasferit.

Bħala Gvern, qed nillimitaw li jsir trasferiment ta' art b'bini sa 40 metru kwadru sabiex nassiguraw li ma jkunx hemm spekulazzjoni tal-istrutturi li jkun hemm fuq raba' bħal dan.

Aħna qed inħallu li l-missier ikun jista' jittrasferixxi l-art għall-iben u mhux ikollna rziezet kbar li jkunu fuq art bi qbiela, jiġu trasferiti lil terzi, imur fuqhom xi sinjur jew kuntrattur biex jixtri dak ir-raba', jittrasferixxih fuq ismu u mbagħad jispekula minnu!

Jien ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni qed tipproponi emendi spekulattivi fuq art ODZ!

Bħala Gvern qegħdin ukoll nifformaw kumitat li se jkun magħmul minn diversi membri, speċjalment dawk midħla tal-agrikoltura, sabiex meta jsir trasferiment bejn bidwi u ieħor, nassiguraw li l-bidwi li se jsir it-trasferiment għal għandu jkun bidwi ġenwin li verament qiegħed jaħdem ir-raba' u li verament ikun attiv f'dan il-qasam.

Dan qed nagħmluh biex nassiguraw li ma jkunx hemm spekulazzjoni u nħallu l-qbiela għand il-bdiewa.

Irridu ngħidu wkoll li din kienet ix-xewqa ta' diversi bdiewa għal snin sħaħ iżda ħadd qatt ma ħa azzjoni fuqha.

Illum, permezz ta' dan l-Avviż Legali, għall-ewwel darba se nagħtu l-possibbiltà li bidwi jittrasferixxi r-raba' tiegħu lil bidwi ieħor li jkun bidwi bona fede.

Ninsab konvint li b'hekk se nkunu qed nikkonsolidaw l-art u nkabbru l-art tal-bidwi għaliex se nagħtu diversi opportunitajiet.

Nafu b'diversi bdiewa li jkollhom biċċa raba' ġenb u biċċa raba' f'ġenb ieħor.

Permezz ta' dawn ir-regolamenti se nagħtu l-opportunità li bdiewa jkunu jistgħu jittrasferixxu r-raba' lil xulxin, kważi kważi jpartu r-raba', sabiex kemm jista' jkun dawn il-biċċiet ta' raba' jingħaqdu flimkien u l-bdiewa jkollhom holding f'żona waħda, li tkun akbar u li tagħti aktar opportunità lill-bidwi sabiex jaħdem ir-raba' tiegħu b'inqas spejjeż u skariġġ.

Għaldaqstant jien nemmen li dan huwa pass importanti ferm għall-agrikoltura f'pajjiżna.

Dan il-pass kien wieħed mill-miri tal-Gvern għall-politika agrikola Maltija, liema mira se nkunu qed nilħquha.

Ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni tippretendi li hija l-paladina tal-biedja meta kienu l-membri tagħha stess li tefgħu l-biedja f'pajjiżna mitt sena lura!

Biżżejjed insemmi l-każijiet ta' meta Gvern Nazzjonalista kien għamel kuntratti mar-raħħala tal-baqar sabiex jagħmlu l-investimenti, imbagħad qalulhom li l-flus marru banda oħra u li ma kienx fadal flus biex iħallsuhom.

Din hija problema li qed niffaċċjaw aħna bħala Gvern, liema problema qed naraw kif insolvuha biex nimxu 'l quddiem.

Din kienet wegħda ta' Gvern Nazzjonalista li ma ġietx onorata.

Sur President, illum nixtieq nitkellem ukoll dwar il-maltempata li kellna fil-jiem li għaddew.

Din għamlet ħsarat kbar lill-bdiewa fir-rigward tal-uċuħ tar-raba' u tal-istrutturi tagħhom.

Din il-maltempata laqtet ukoll numru ta' bastimenti tas-sajjieda tagħna.

Għaldaqstant illum nidejna freephone sabiex il-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala li sofrew ħsarat ikunu jistgħu jċemplu għal aktar informazzjoni.

Fil-fatt, ninsab informat li deħlin numru ta' telefonati.

Bħala Dipartiment tal-Agrikultura qed nirreġistraw din il-ħsara li saret biex imbagħad inżuru għalqa għalqa u nivverifikaw il-ħsarat.

Il-Gvern huwa kommess li jidħol sabiex jgħin lill-bdiewa u r-raħħala tagħna wara din il-maltempata, li żgur ħadd ma kellu kontroll fuqha.

Għaldaqstant qed naraw diversi metodi ta' kif wieħed jista' jgħin lill-bdiewa u r-raħħala.

Irridu ngħid li l-biedja u l-għajnuna li tingħata lill-biedja hija kkontrollata minn sfera Ewropea, anke permezz tal-common agricultural policy u għaldaqstant qed nevalwaw kemm il-possibbiltà ta' fondi permezz tal-EU Solidarity Fund, kif ukoll il-possibbiltà li nneħħu l-istate aid regulation sabiex inkunu nistgħu ngħinu lill-bdiewa u r-raħħala tagħna.

Qed nikkwantifikaw il-ħsara li saret fuq żewġ binarji.

Hemm il-ħsara li saret lill-uċuħ tar-raba' li ġew meqruda bir-riħ u x-xita, fejn wieħed irid jevalwa l-prodotti li kien hemm fir-raba' sabiex inkunu nistgħu naraw kif għandu joħroġ kumpens adegwat għal din il-ħsara, u hemm l-ispiża maġġuri fejn numru ta' strutturi, bħal serer, ġarrbu ħsarat kbar bil-maltempata.

Għalhekk, kif għedt, illum stess, nedejna dan il-programm sabiex niġbru l-informazzjoni mingħand il-bdiewa u nikkwantifikaw din il-ħsara.

Aktar minn hekk, permezz ta' tim li ħloqna fid-dipartimenti tagħna se nkunu qed nassistu lill-bdiewa u se nkunu qed nagħmlu l-kontrolli sabiex nivverifikaw li dak li qed jgħidu l-bdiewa huwa minnu, sabiex ovvjament nassiguraw li ma jkunx hemm abbuż.

Għalhekk, permezz ta' dan il-freephone se nkunu qed nagħmlu kuntatt dirett mal-bdiewa tagħna sabiex kemm jista' jkun, intaffu mill-problemi li għandhom.

Ngħid ukoll li nafu li hemm ċerti bdiewa li għamlu użu minn fondi Ewropej sabiex bnew il-ħitan tas-sejjieħ tagħhom, fost l-oħrajn.

Nafu wkoll li waħda mill-kondizzjonijiet marbuta mal-istess fondi hija li l-bdiewa jridu jżommu dan l-investiment fi stat tajjeb.

Għaldaqstant bħala Dipartiment tal-Agrikoltura u anke min-naħa tal-ARPA, se nkunu qed nagħmlu kuntatt mal-bdiewa sabiex jekk saru xi ħsarat f'dawn l-investimenti, ninformawhom li jridu jdaħħlu d-dokumentazzjoni sabiex ma jkollhomx problemi aktar 'il quddiem.

Sur President, nemmen li dan huwa Avviż Legali importanti ħafna, Avviż Legali li ħaddieħor ma kienx kapaċi jagħmlu.

Gvern Nazzjonalista kaxkar saqajh għal 25 sena u issa, wara li dan il-Gvern ressaq dan l-Avviż Legali li jipproteġi l-bdiewa, l-Oppożizzjoni mingħaliha se tgħallimna kif għandna nagħmluh!

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, qabel ma nibda nitkellem dwar ir-regolamenti li għandna quddiemna nixtieq nesprimi ċerti affarijiet li għal xi ħadd bħali, li ġej mir-raħal tas-Siġġiewi, huma ovvja.

Ir-realtà llum hi li fejn hemm raba' tal-Gvern, din l-art ilha tgħaddi minn ġenerazzjoni għall-oħra għal snin sħaħ.

Din mhijiex kwestjoni li bdiet għaxar snin jew 20 sena ilu.

Qed nitkellmu dwar raba' li ilha għaddejja mingħand ġenerazzjoni għall-oħra għal mitt sena jew aktar.

Meta mbagħad ir-raba' tkun proprjetà tal-Knisja, din nafu li għaddiet għand l-Uffiċċju Konġunt, fejn kien hemm rikonoxximenti matul is-snin.

Nafu wkoll li kien hemm komplikazzjonijiet kbar biex ċerti bdiewa jiġu rikonoxxuti li qegħdin iħallsu l-qbiela.

Tant hu hekk li f'ħafna mir-raba' tal-Gvern, l-art aktar milli hija magħrufa bl-isem tagħha hija magħrufa bl-identità tal-familja tant kemm ilha għaddejja għand l-istess familja matul is-snin.

Pereżempju fis-Siġġiewi nirreferu għan-naħa ta' fejn hemm l-art ta' Żammitijiet, in-naħa ta' fejn hemm l-art tal-Vassallijiet u n-naħa ta' fejn hemm l-art tal-Mifsudijiet.

Tant hija kbira r-rabta bejn il-familja u l-art li nħolqot din is-sitwazzjoni.

Illum hawn kilba kbira għall-art agrikola.

Pereżempju s-Siġġiewi ma ssibx familja waħda li m'għandhiex ir-raba'.

Kulħadd għandu r-raba' li hi maqsuma bejn diversi nies, bħal aħwa, kuġini u zijiet, u b'xi mod jew ieħor dejjem kien hemm ftehim fuq kif se tinħadem din ir-raba'.

Ġara li matul is-snin, anke minħabba kwestjoni ta' edukazzjoni u forsi anke ta' interess, uħud ġew rikonoxxuti li għandhom il-qbiela fuq dik l-art filwaqt li oħrajn le.

Pereżempju ġieli kellna każijiet ta' sitt aħwa fejn l-irċevuta toħroġ fuq wieħed minnhom, anke jekk hu jiġbor il-flus mingħand il-ħamsa l-oħra, bir-riżultat li l-ħamsa l-oħra baqgħu mingħajr rikonoxximent.

Għaddew is-snin, qatt ma sar xejn u għalhekk, din l-art qed tidher fuq wieħed biss.

Dik hija sitwazzjoni li trid titranġa.

Matul is-snin kien hemm tentattivi biex dawn l-affarijiet jitranġaw imma r-realtà hi li dejjem jibqgħu joħorġu fil-beraħ każijiet ġodda.

Sur President, irrid nirreferi għall-kwestjoni tas-sena.

Il-Gvern qed jgħid li jekk kerrej imut, jekk min għandu d-dritt għall-qbiela ma jagħmilx talba bid-dikjarazzjoni u bid-dokumenti fi żmien sena, ma jiġix rikonoxxut u l-Gvern jieħu l-art lura.

Fuq kwestjoni ta' prinċipju, meta persuna tiġi nieqsa, mal-aħħar nifs tagħha persuna oħra, ħafna drabi l-qraba, issir il-werriet, jiġfieri tidħol fiż-żarbun ta' dak li jkun.

Issa aħna ngħidu li tidħol fiż-żarbun kemm jekk ikun ifuħ u anke jekk jinten, jiġifieri kemm bl-affarijiet pożittivi, bħall-assi u d-dritt tal-qbiela, u kemm bl-affarijiet negattivi bħad-djun.

M'hemm bżonn ta' ebda formalità biex dak li jkun jiret.

Malli l-persuna tmut, il-werriet jidħol fiż-żarbun tagħha.

Għalhekk, li noħolqu din ir-regola li l-Gvern jirrikonoxxi l-inkwilin il-ġdid fi żmien sena ma tagħmilx sens għax l-inkwilin il-ġdid qiegħed hemm għax il-liġi trid li dik il-persuna tiret!

Persuna tiret kemm jekk ikun hemm testment kif ukoll jekk le għax il-werriet jidħol fil-wirt bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tal-liġi.

Mela meta l-Gvern qed joħloq dan l-ostaklu u jgħid li jekk fi żmien sena li persuna tiret l-art ma tagħmilx talba, din titlef id-dritt tal-qbiela u jkollha titlaq 'il barra, il-Gvern qed joħloq regola ġdida li tmur kontra l-ordinament legali tagħna, li persuna ssir werriet malli persuna oħra tmut.

Tant huwa hekk li fejn hemm kwestjoni ta' proprjetà privata, lanqas ma hemm għalfejn tagħmel id-denunzja.

Il-propjetà ssir tiegħek meta tiritha.

Id-denunzja tagħmilha għax hemm l-obbligu li tiddikjara dak li diġà writt u hemm l-obbligu li tħallas it-taxxa fuqha!

Infatti, fil-każ tad-denunzja dan l-obbligu jibqa' għaddej anke wara li tgħaddi s-sena.

Hemm anke l-interessi fuq l-ammont ta' taxxa li titħallas.

Għalhekk, li l-Gvern qed jagħmel din il-formalità ta' sena, bir-rispett kollu, imur kontra l-prinċipji li dejjem imxejna fuqhom f'każ ta' trasferiment bil-wirt.

Hawn irrid nagħmel appell sinċier lill-Ministru.

Nifhem li għandu l-maġġoranza fil-Parlament u jista' jieħu r-rebħa tal-vot illum, però nappellalu biex wara llum, inpoġġu bilqiegħda madwar mejda u naraw kif se nsibu soluzzjonijiet prattiċi għal din is-sitwazzjoni li għandna quddiemna.

Naħseb li din ir-regola tas-sena hija inutli.

Hemm sitwazzjonijiet fejn anke bejn l-aħwa jkun hemm diffikultà biex jaqblu fuq il-valur tal-proprjetajiet li jiddikjaraw fid-denunzja, aħseb u ara kemm se jaslu biex jagħmlu dikjarazzjonijiet flimkien, fejn uħud minnhom jiddikjaraw li qed iċedu l-qbiela favur xi ħadd mill-aħwa u jiddikjaraw li huma mhumiex interessati.

Nafu x'inhuma s-sitwazzjonijiet reali hemm barra u għalhekk, nappella li wara li jgħaddi l-vot tal-lum, nerġgħu nikkonsidraw din ir-regola mill-ġdid.

Naf li l-Ministru jrid li l-affarijiet jissolvew u għalhekk nappellalu biex flimkien mal-Oppożizzjoni u ma' persuni oħrajn, nagħmlu din il-bidla fir-regolamenti.

Ir-regolament 13 jitkellem fuq id-deċiżjonijiet li tieħu l-Awtorità u dan huwa importanti ħafna.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Chris Agius, l-Att li taħtu qed isiru dawn ir-regolamenti jipprovdi għal mod ta' kif inti tappella minn dawk id-deċiżjonijiet.

Dan l-Att jipprovdi li persuna trid tagħmel rikors fi żmien 20 ġurnata minn meta tirċievi d-deċiżjoni, liema rikors imur quddiem it-tribunal biex jitlob li dik id-deċiżjoni tiġi mħassra.

Però mbagħad jekk persuna titlef dak ir-rikors, għandha d-dritt li tmur quddiem il-Qorti tal-Appell.

L-emenda li qed iddaħħal l-Oppożizzjoni hija sempliċi ħafna; aħna qed ngħidu li dak id-dritt għadnu jitniżżel f'dawn ir-regolamenti.

Dan għaliex meta wieħed iħares lejn dawn ir-regolamenti ħafna minnhom ma jinftehmux!

Bħala Parlament irridu nagħmlu liġijiet li jinftiehmu min-nies u jkunu ċari għal kulħadd.

Dan l-Avviż Legali hemm bżonn li jkun sempliċi imma ċar biex ma jħallix dubji dwar xi dritt li persuna għandha meta tapplika biex tiġi rikonoxxuta, jew inkella meta tagħmel xi talba taħt dawn ir-regolamenti.

Għalhekk, bħala Oppożizzjoni, daħħalna l-kliem sempliċi ħafna: "Applikant aggravat bid-deċiżjoni tal-Awtorità jista' jikkontesta d-deċiżjoni meħuda mill-Awtorità kif previst fl-Artikolu 57 tal-Att dwar l-artijiet tal-Gvern."

Naħseb li din hija emenda sempliċi ħafna li lill-Gvern ma tiswielu xejn.

Bl-ebda mod ma qed ngħidu li l-Gvern se jagħti raġun lill-Oppożizzjoni jew inkella jidher li għamel xi gabrijola, imma tajjeb li niffaċilitaw ftit kif wieħed jifhem dawn ir-regolamenti sabiex l-affarijiet ikunu ċari għal kulħadd.

Din l-emenda hija importanti ħafna għax anke meta l-Awtorità tieħu deċiżjoni, kemm favur jew le, tkun tista' tinforma lill-persuna li għandha d-dritt li tappella minn dik id-deċiżjoni.

B'hekk, id-deċiżjoni tkun tista' tinbidel quddiem il-Qorti jekk jitressqu l-provi li hemm bżonn.

Jien nappella lill-Ministru li jikkonsidra din il-proposta tal-Oppożizzjoni.

Nagħlaq billi nġedded l-appell tiegħi.

Illum qegħdin qed nagħmlu dan id-dibattitu u se jittieħed il-vot minn hawn u ftit jiem oħra, però l-istorja ma tispiċċax hawn.

Għalhekk nappella lill-Ministru biex b'rieda tajba, fil-kwiet u anke b'mod informali, jiltaqa' mal-Oppożizzjoni u ma' persuni oħrajn biex naraw kif se nintegraw il-proposti li ressaqna f'dawn ir-regolamenti.

Konvint li n-naħa tal-Gvern qed taqbel mal-proposti tal-Oppożizzjoni għax dawn huma proposti li ġejjin mingħand in-nies!

Jien ilni 14-il sena nipprattika ta' avukat f'lokalità fejn ħafna huma bdiewa u għalhekk in-nies jagħmluli diversi mistoqsijiet.

Pereżempju: Kif ma nistax niġi rikonoxxut?

Għalfejn għandi bżonn nagħmel dan il-proċess?

Għalfejn irrid niffirma dawn id-dikjarazzjonijiet?

Għalfejn ħija jrid iċedili l-qbiela u jrid jagħmel dikjarazzjoni biex iċedihieli?

Għalfejn ikolli ngħaddi l-qbiela lura għand ommi biex mingħand ommi tmur għand xi ħadd minn ħuti?

Dawn huma kollha diffikultajiet li n-nies hemm barra ma jkunux konxji tagħhom, imma qed jgħixuhom.

Għalhekk, in-nies jippretendu li meta ssir emenda bħal din, dawn ir-regolamenti jagħtu kas u jipprovdu soluzzjonijiet għas-sitwazzjoni li qed jgħixu u mhux noħolqu sitwazzjoni fejn l-Awtorità tingħata d-diskrezzjoni assoluta.

Lin-nies iridu nagħtuhom regolamenti li jkunu ċari u mhux regolamenti li jpoġġuhom ġo straitjacket.

In-nies għandhom bżonn ta' regolamenti li jipprovdu soluzzjonijiet għas-sitwazzjonijiet li żviluppaw matul is-snin, anke biex titħares l-art agrikola f'pajjiżna

Sur President, il-verità hi li kieku m'għandniex dawn l-eluf ta' persuni li għandhom l-art imqabbla lilhom, ma jkollniex prodotti agrikoli lokali.

Dawn il-bdiewa li jaħdmu l-art, kemm jekk irreġistrati bħala bdiewa full-time jew part-time, huma l-għassiesa tal-ambjent rurali ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, se nibdel id-diskors li ppreparajt u nitkellem dwar xi punti oħrjan.

Naħseb li kulħadd jaqbel li hemm bżonn li nieħdu ħsieb l-agrikoltura llum qabel għada.

Hemm bżonn riforma urġenti tal-policies u l-liġijiet tal-artijiet, b'mod partikolari biex nindirizzaw ċerti sitwazzjonijiet tal-bdiewa li jaqgħilu l-għajxien tagħhom mill-prodotti li jkabbru fir-raba' tagħhom.

Il-Kamra taqbel fuq dan il-prinċipju u jidher li hawn kunsens.

Li m'aħniex qed naqblu huwa fuq id-dettalji ta' kif inhuwa miktub l-Avviż Legali.

Fil-fehma tiegħi, qegħdin f'sitwazzjoni f'pajjiżna fejn diġà qbiżna r-red line għax l-ammont ta' bdiewa li huma full-time huma ftit u jingħaddu.

Aktar minn hekk, pajjiżna spiċċa net importer tal-ikel tiegħu, bħall-frott, ħaxix u anke laħam, minkejja l-inċentivi li qed jingħataw.

Xħin qgħadt nisma' d-dibattitu f'din il-Kamra, li bħal donnu għandu ħerqa aktar mis-soltu, stajt nara li qegħdin naqblu u fl-istess ħin ma naqblux dwar dawn ir-regolamenti.

Ilkoll nafu li l-poplu Malti għandu dik il-mentalità tal-kilba għall-art u l-iżvog li joħroġ hemm barra fil-kampanja.

Bħala membru tal-Partit Demokratiku, nemmen li l-għan ta' dan l-Avviż Legali għandu jkun li nikkonsolidaw il-biedja, u għalhekk it-trasferiment għandu dejjem isir għal dak il-bidwi li jaqla' l-għajxien tiegħu minn dik ir-raba'.

Hemm bżonn li nħarsu t-tradizzjoni agrikola li qegħdin nitilfu għax din tagħtina identità u fuq kollox, tagħtina wkoll dik ir-rieda li mill-ftit art agrikola li fadlilna, inkomplu nkabbru l-prodotti li tant għandna bżonn.

Sur President, jien m'iniex favur li jkun hemm spekulazzjoni ta' art agrikola min-negozjanti imma meta jkun hemm it-trasferiment ta' qbiela, nemmen li għandu jkun hemm preferenza biex din l-art tingħata lil tal-familja.

Il-ħarsien għandu jkun hemmhekk.

Madanakollu mid-dibattitu stajt ninnota li fl-Avviż legali hemm nuqqas ta' kjarezza u ta' termini speċifiċi li jorbtu ma' dawn iż-żewġ prinċipji li għadni kif semmejt.

Fir-rigward tal-limitu taż-żmien ta' sena, naħseb li wieħed jista' jpoġġi bilqegħda madwar mejda biex jintlaħaq kompromess.

Waħda mill-affarijiet li ma fhimtx hija dwar id-defenizzjoni ta' x'inhu razzett.

Qed ngħid dan, għax razzett għal bidwi jfisser mod imma għal raħħal ifisser mod ieħor.

Naħseb li din għandha tkun waħda mill-affarijiet li għandna nistabbilixxu wara s-seduta tal-lum.

Ħaġa oħra li rrid insemmi hija dwar il-kondizzjoni tal-40 metru kwadru ta' bini.

Naf li min-naħa tal-Awtorità tal-Ippjanar huwa definit li bini ta' aktar minn 50 metru kwadru jagħti lok għal tkabbir tal-propjetà li hija mibnija.

Għalhekk, id-definizzjoni ta' razzett hija importanti.

Però rridu noqogħdu wkoll attenti li dawn l-irziezet qatt ma ngħadduhom lill-ispekulatur.

Sur President, bħall-Onor.

Karol Aquilina nappella biex inpoġġu madwar mejda għal aktar diskussjoni.

Qegħdin naqblu fuq il-prinċipji imma jidher li l-mod kif inhu miktub l-Avviż Legali mhuwiex ċar biżżejjed u speċifiku.

L-għan tal-Gvern, tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista u tal-Partit Demokratiku huwa ġenwin għax ilkoll kemm aħna għandna l-istess oġġettiv.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Sur President, qabelxejn irrid nirringrazzja lill-Oppożizzjoni talli għoġobha ġġib għall-attenzjoni ta' din il-Kamra li sa fl-aħħar għandna Gvern li qiegħed jippermetti għall-ewwel darba li jsiru dawn it-trasferimenti ta' qbiela bejn bdiewa ġenwini li għandhom art tal-Gvern.

Ħadt pjaċir nisma' wkoll lill-Onor.

Farrugia jgħid li kellu jbiddel id-diskors tiegħu kollu.

L-Onor.

Farrugia għamel dan għaliex induna li dalgħodu l-Partit Demokratiku għaġġel meta ħareġ stqarrija biex jgħid li jaqbel mal-Partit Nazzjonalista u mal-kumplament tal-Oppożizzjoni.

Xħin sema' dan id-dibattitu induna li l-Oppożizzjoni għaffġitha bil-kbir!

Sur President, se nkompli ma' dak li qalu l-Onor.

Chris Agius, il-Ministru Josè Herrera u s-Segretarju Parlamentari Clint Camilleri u nispjega għaliex għall-ewwel darba qed nagħmlu dak li gvernijiet oħrajn dejjem ħallew fuq l-ixkaffa.

Illum kulħadd qed taħarqu qalbu għall-bdiewa però f'25 sena sħaħ, Gvernijiet Nazzjonalista ma sabux il-ħin joħorġu xi skema jew jgħaddu xi avviż legali fil-Parlament sabiex jippermettu t-trasferimenti tal-art bejn il-bdiewa ġenwini!

Sabu ħin għall-art tal-Löwenbrau u għall-art tal-Fekruna però għall-art tal-bdiewa ma sabux ħin!

Huwa tajjeb li nfiehmu minn fejn tlaqna, x'qed nipproponu u x'se nagħmlu permezz ta' dan l-Avviż Legali.

Nerġa' ngħid, aħna se nagħmlu dak li ħaddieħor m'għamilx.

Dan hu Gvern li jiddeċiedi u mhux jipposponi.

Kellna proċess twil biex wasalna s'hawn.

Kull ġimgħa kont nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari Chris Agius dwar fiex wasalna u ta' spiss kien jgħidli li sibna problema 'l hawn u sibna sfida 'l hemm.

Imbagħad konna niltaqgħu mal-Ministru Herrera u mas-Segrertarju Parlamentari Camilleri u nerġgħu nitkellmu u niddiskutu biex ikollna l-aħjar Avviż Legali possibbli.

Ara ħadd ma jaħseb li dan l-Avviż Legali kien wieħed sempliċi.

Se nkun ċar, għax kulħadd f'din il-Kamra qed idur magħha u ħadd ma jgħidha; aħna rridu naqtgħu l-abbużi.

Fil-fatt, ma nafx x'ried jgħid biha l-Onor.

Edwin Vassallo meta qalilna biex ma nimxux b'idejn iebsa mal-bdiewa.

Forsi ried ifisser li għandna niftħu lok għall-abbużi?

Aħna ma rridux li jkun hawn min jabbuża u nemmen li lanqas l-Onor.

Però kulħadd jaf li virgola ħażina f'dan l-Avviż Legali tista' tfisser li jkollna rziezet li jiġu trasferiti minn bdiewa ġenwini għal fuq nies li jixtiequ jakkwistaw razzett bl-irħis minn fuq dahar il-Gvern.

Aquilina qal li fis-Siġġiewi għandek l-art taż-Żammitijiet u l-art tal-Vassallijiet.

Skużi, hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq art privata imma fuq art tal-poplu.

Dik l-art la hija tal- Vassallijiet u lanqas taż-Zammitijiet!

Dik hija art tal-Gvern!

Kif qal l-Onor.

Vassallo fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħu, huwa tajjeb li nispeċifikaw li hawnhekk qed nitkellmu biss fuq l-art imqabbla mill-Gvern.

Qed ngħid dan għax hemm ħafna bdiewa li jaħdmu l-art imqabbla mingħand il-privat.

In-naħa ta' fejn noqgħod jien jirreferu għaliha bħala l-art imqabbla mingħand il-Baruni jew mingħand is-sinjur u f'Santa Marija kienu jeħdulu wiżna patata jew ftit ġbejniet u s-sinjur kien ikun tħallas.

Però hawnhekk qed nitkellmu fuq l-art tal-Gvern.

Mela ma nistax naċċetta dikjarazzjoni mingħand avukat, li hu deputat ta' din il-Kamra, li art nafuha bil-laqmijiet tal-familja!

Mela aħna se nibqgħu sejrin b'dan il-mod li għax xi darba xi ħadd kien jaħdem ir-raba', dik l-art għandha tibqa' tintiret bl-addoċċ?

Għalxejn l-Oppożizzjoni tipprova tbeżża' li qed inċekknu 'l-familja għax kif jaf kulħadd, il-familja hija definita bil-liġi u din id-definizzjoni ilha hemm minn żmien ta' qabilna u ħadd ma bidilha.

Il-liġi tispeċifika kif il-qbiela tista' tintiret u dik il-parti tal-liġi mhijiex se tintmiss però fir-rigward tal-qbiela li jmorru lil hinn mill-familja kif deskritta fil-liġi prinċipali, irridu nassiguraw li l-art tintiret minn bdiewa ġenwini.

Għalxiex għandek tiret ir-raba' taz-ziju jekk inti ma taħdmux?

Huwa irrelevanti li inti n-neputi tiegħu ladarba m'intix bidwi.

Aħna qed ngħidu li jekk inti bidwi ġenwin, ir-raba' taz-ziju tirtu imma jekk m'intix bidwi, dan il-wirt ma jsirx.

Hawn mhux qegħdin nitkellmu dwar il-Kummissarju tal-Artijiet li jgħaddi memo lill-Ministru jew lis-Segretarju Parlamentari għall-firma biex l-art tiġi mqabbla.

Illum hemm il-Bord tal-Gvernaturi li xi kultant, ġustament, inkunu kkritikati li huwa l-aktar bord tal-Gvern riġidu u li jfettaq, imma jien ngħid li hekk għandu jkun!

Insemmi wkoll li fuq dan il-Bord hemm rappreżentant attiv ħafna tal-Oppożizzjoni.

Din ir-riforma ma saritx minn ta' qabilna, li sena wara l-oħra sabu l-ħin għad-diversi skandli li hemm imniżżlin f'rapporti tal-Awditur Ġenerali, imma għamilnieha aħna fl-2017.

Ovvjament din mhijiex perfetta u għalhekk qed nagħmlu dawn l-emendi.

Però, bħala Gvern, rajna li nwaqqfu Awtorità u Bord ta' Gvernaturi b'rappreżentanza mill-Oppożizzjoni biex niddeċiedu flimkien.

Allura li l-Oppożizzjoni tiġi titkellem b'dan il-mod u tipprova timmina l-argument tal-40 metru kwadru ma jagħmilx sens.

Huwa ovvju li nagħmlu dawk is-salvagwardji!

Aħna nafu li wieħed jista' jġib prova li xi ħadd kien jgħix hemmhekk minn reġistru elettorali li ma jispeċifikax id-dettalji.

Qabel ma kienx hemm il-coordinates jew Google Earth u kulħadd jaf x'kien isir.

Kulħadd għandu reġistru elettorali tas-snin erbgħin, ħamsin jew sittin, fejn insibu, pereżempju, razzett contrada Sant'Ursola.

Liema razzett f'dik it-triq se tgħid li hemm referenza għalih?

Tista' tgħid li dan ir-razzett kien residenza ta' xwejħa u jekk ikun fadal qassis ħaj, inġibu affidavit mingħand il-qassis li jgħid li kien imur iberkilha u jqarbinha, bir-riżultat li r-razzett jgħaddi għand in-neputi li ma jridx jixtri r-razzett €70,000 imma jridu mingħand il-Gvern bil-qbiela.

L-Onor.

Edwin Vassallo qed jgħidilna li għandna ngħaddu mozzjoni biex ngħadduhulu!

Mhux hekk, tgħid!

Nerġa' ngħid li aħna qegħdin nagħmlu dak li m'għamel ħadd qabel.

Sibna s-soluzzjoni, li mhijiex perfetta, però tal-inqas qed nindirizzawha din is-sitwazzjoni, anke b'risq l-istudenti li qed jistudjaw l-agrikoltura.

L-Onor.

(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili, Ministru.

Onor. Vassallo, jekk jogħġbok, tagħmilx mistoqsijiet.

IAN BORG: Din hija mistoqsija għarfa ħafna!

L-Onor.

Vassallo qed jistaqsi: Jekk il-Gven għandu razzett li ma jintiritx għax ħadd mhu qed jaħdem dik ir-raba', il-Gvern x'se jagħmel bih?

Dan ifisser li qed jgħidli biex nagħtih?

Vassallo li fl-2017 aħna ġejna f'dan il-Parlament u ddeċidejna li fir-rigward ta' kull proprjetà li tiswa 'l fuq minn €400,000, l-Awtorità tal-Ippjanar trid il-firma ta' tliet periti indipendenti, bl-istima tagħhom, u trid ukoll toħroġ sejħa pubblika mingħajr ma jkun hemm right of first refusal?

Dan hu dak li jsir f'dak il-każ.

Il-Gvern jiġbor l-aħjar offerta u mhux nagħtuh lin-neputi, kif qed jgħid l-Onor.

Dik hija l-ispekulazzjoni!

L-Onor.

Vassallo jrid li l-Gvern qatt ma tmur għandu lura proprjetà li hija tal-poplu!

Kif qal tajjeb l-Onor.

Aquilina però, l-art tal-poplu għandha tmur lura għand il-poplu bħalma ġara, pereżempju, f'każijiet fejn għandek numru ta' NGOs li qegħdin … (Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili, Ministru.

Jekk jogħġobkom m'hemmx cross debate.

L-Oppożizzjoni se jkollha l-ħin għall-winding up.

IAN BORG: Sur President, jekk l-Oppożizzjoni ma tirtirax din il-Mozzjoni se tkun ikkonfermat li fil-partit tal-avukati għandhom ċirkostanza fejn lanqas irnexxielhom jifhmu Avviż Legali!

L-Oppożizzjoni għandha rappreżentant fuq il-Bord tal-Awtorità tal-Artijiet li hu kelliem ewlieni tagħha fuq l-isport u mhux il-kelliem għall-Awtorità tal-Artijiet u forsi dan ikompli jikkonferma li l-Oppożizzjoni ftit li xejn fehmu fuq xiex qegħdin nitkellmu.

L-Onor.

Vassallo jixtieq li l-art taqbad u tgħaddi mingħajr restrizzjoni.

Smajna lill-Oppożizzjoni ġġib l-argument tal-aħwa li ma jiffirmawx u fuq il-perjodu ta' sena imma aħna nafu x'jixtiequ l-Oppożizzjoni fil-verità!

L-Oppożizzjoni kienet issibha komda li minn żmien għal ieħor ifaqqa' skandlu fl-Awtorità tal-Artijiet biex ikollha ċans tagħmel press conference fil-ġimgħa!

Però mill-2017 'l hawn din l-Awtorità miexja b'pass kajman.

Jien l-ewwel wieħed li nikkritika l-pass kajman li bih kultant jimxu l-affarijiet fl-Awtorità tal-Artijiet, imma issa mhuwiex il-Ministru li jiddeċiedi imma hemm 11-il persuna fuq il-Bord tal-Gvernaturi, b'żewġ pari għajnejn ta' żewġ deputati minn fuq kull naħa tal-Kamra, l-Onor.

Muscat u l-Onor.

Callus, li kuljum jieħdu kull deċiżjoni.

Spiċċa ż-żmien li l-Ministru jiffirma u mbagħad xi darba jibagħtu għalih quddiem il-PAC minħabba xi skandlu li jinqabad meta jkun hemm għaxra li ma jinqabdux!

Mhux se nagħtukom dan il-pjaċir!

M'intomx se tagħmlu press conferences fuq skandli, inkluż skandli ta' rziezet!

Mhux se nippermettulkom dan, Onor. Vassallo.

Sur President, il-bdiewa huma l-veri gwardjani tal-ambjent.

Jien ġej minn familja ta' bdiewa minn Ħad-Dingli u kburi ngħid li ġej minn dan is-settur.

Għalhekk ħadd ma jista' jgħidli li ma nafx x'inhuma l-weġgħat tal-bdiewa.

U ejja ma ninsewx li kien hemm ħafna politiċi li spiċċaw b'pagi tajbin fi Brussell u daħku bil-bdiewa!

Dawn huma l-politiċi li wegħdu lill-bdiewa li se jgħaddu dan l-Avviż Legali. li jippermetti l-fakultà li l-art tiġi trasferita, imma qatt ma żammew il-wegħda tagħhom.

Kif qalu l-Ministru Herrera u l-Onor.

Camilleri, fost affarijiet oħra b'dan l-Avviż Legali se niffaċilitaw li jkun hemm konsolidament tal-art.

B'hekk, bidwi jkun jaf għand min qiegħda mqabbla l-art ta' maġenbu.

Pereżempju jista' jkollok art maġenbek li tkun qiegħda għand xi ġuvni li għandu madwar 90 sena u m'għadux jaħdimha u inti taf li hu jista' jittrasferixxihielek jekk inti bidwi ġenwin.

Pereżempju aħna morna l-Manikata u hemmhekk rajna l-uċuħ tar-raba' u stajna nindunaw liema art hi maħduma u liema le għax stajna naraw wiċċ bil-ħass u wiċċ bil-ferli u l-bebbux abjad għax l-art ma tinħadimx.

Fil-fatt, kien hemm min qalilna li l-art hi mqabbla għand bidwi mill-Mellieħa li għandu 80 sena, m'għadux jiflaħ jaħdimha u m'għandu lil ħadd li jiġi minnu li jista' jittrasferixxiha fuqu.

F'sitwazzjonijiet bħal dawn, dan l-Avviż Legali se jgħin biex ikun hemm konsolidament tal-art.

Sur President, jien nilqa' l-proposta tal-Onor.

Aquilina li npoġġu bilqiegħda u nitkellmu però rrid ngħid li stajna nagħmlu dan mill-ewwel għax l-Oppożizzjoni ilha sena u nofs taf li qegħdin naħdmu fuq avviż legali.

M'għandix għalfejn noqgħod ngħid kif l-Oppożizzjoni taf, però ngħid biss li għandna konsulenti viċin l-Oppożizzjoni li ħallejniehom jagħmlu xogħolhom!

Tisfidawnix biex noqgħod insemmi ismijiet, imma rrid ngħid li dawn il-konsulenti kitbu dan l-avviż legali u għenuna nirranġawh.

Għalhekk meta l-Oppożizzjoni qed tippreżenta din il-Mozzjoni, fil-fehma tiegħi, qed tipprova ddaħħak.

Nilqa' l-appell li nitkellmu bil-kwiet imma għalissa ma naħsbux li l-maġġor parti assoluta ta' dawn il-provvedimenti li l-Oppożizzjoni qed tmexxi 'l quddiem huma aċċettabbli.

Se nkunu qed inħarsu 'l quddiem biex niddiskutu dwar kif nistgħu ntejbu l-kwestjoni tal-iffaċilitar għall-istudenti għaliex għandna bżonn iżjed żgħażagħ li jidħlu f'dan is-settur.

Jien qed inħares lejn dan l-Avviż Legali minn żewġ aspetti; l-ewwel nett biex ikun hemm sigurtà ta' provvista u t-tieni, għax nemmnu li l-bdiewa li jaħdmu r-raba' u dawk li għandhom delizzju huma l-veru ambjentalisti.

Dawn huma n-nies li ta' kuljum, jiċċekjaw ir-raba' biex jaraw jekk il-maltemp ikunx qaċċtilhom is-siġar jew għamlilhomx ħsara fl-uċuħ tar-raba'.

L-ambjentalist mhux dak li joqgħod fuq keyboard u jikteb kontra l-Gvern!

Lanqas mhu dak li jara x'kantaliena qed idoqq żviluppatur, l-aqwa li jikteb kontra l-iżviluppatur l-ieħor!

Dawn jistgħu jsejħu lilhom infushom ambjentalisti imma żgur li mhumiex.

Dawn huma nies li jiktbu kontra l-Gvern minn filgħodu sa filgħaxija u jipprovaw jirredikolaw kull inizjattiva.

Bħala Gvern se nkomplu naħdmu b'risq is-settur agrikolu f'pajjiżna.

Illum stess iddiskutejna fuq livell ta' Kabinett dwar dan is-settur.

Camileri, bħala Gvern se naraw kif nistgħu ngħinu lil min saritlu ħsara fl-aħħar ġranet, kemm jekk kienet ħsara tal-prodotti kif ukoll tal-istrutturi.

Ovvjament irridu nikkwantifikaw il-ħsara li saret u hemm proċessi legali li rridu nsegwu jew inneħħu, bil-kunsens tal-Kummissjoni Ewropea, biex inkomplu nassistu lill-bdiewa u lir-raħħala tagħna.

Irrid ngħid ukoll li meta tiddeċiedi li wara 60 sena taqla' dokument minn fuq l-ixkaffa, huwa ovvju li se ċċaqlaq ħafna trab.

Pereżempju jien ċempluli nies mill-Buskett - u bħalhom hawn oħrajn - li għandhom problema għaliex jixtiequ jittrasferixxu razzett tal-majjali minn fuq persuna għal oħra imma f'dak il-każ, mhux qed nitkellmu dwar kirja bi qbiela ta' art agrikola imma dwar kirja b'ċens.

Għalhekk, f'każijiet bħal dawn dan l-Avviż Legali ma jgħoddx.

Ma nistgħux nippretendu li dan il-vejikolu legali huwa s-soluzzjoni tal-problemi kollha li jeżistu.

Għandna ċirkostanzi oħrajn li dan l-Avviż Legali mhux qed jindirizzahom u għalhekk irridu nkomplu naħdmu fuqhom.

Pereżempju nsemmi s-sitwazzjoni tar-rikonoxximenti li aċċenna għaliha l-Onor.

Il-kelma bl-Ingliż hija 'squatter'.

Jekk inti taħdem raba' li la huwa tiegħek u lanqas taf ta' min hu u allura ma tħallas qbiela lil ħadd, fil-każ li niskopru li dan huwa tal-Gvern, jiġfieri tal-poplu, u int tkun ilek taħdmu, ma nistgħux nittrasferixxuh fuqek.

Nafu sew x'jiġri; wieħed iġib affidavit li ilu jaħdem l-art, imbagħad jekk jinqala' skandlu jkollu jirriżenja l-Ministru!

Mhux hekk nibqgħu!

Kellna membru wieħed biss ta' din il-Kamra li refa' r-responsabbiltà anke jekk mhux ta' għemil tiegħu, u lil dan il-membru nirrispettawh; fil-fatt, il-poplu reġa' tah il-fiduċja u qiegħed magħna fil-Kabinett ta' dan il-Gvern.

Madanakollu aħna mhux se nħallu li jerġa' jkollna każijiet bħal dawn.

Bħala Gvern irridu naraw li l-kuraġġ li kellna biex jitressaq dan l-Avviż Legali jkun parti minn mixja biex inkomlu nindirizzaw setturi oħrajn, bħal pereżempju ċ-ċnus.

Kemm għandna ċnus tal-Gvern li skadew u l-ebda Gvern ma kellu l-kuraġġ joħroġ lin-nies 'il barra jew jerġa' jġeddilhom iċ-ċens, jew jirrevedi kemm iħallsu!

Nafu li hemm ċnus residenzjali u ċnus kummerċjali li għalqu.

Nafu li hawn nies jistennew li jerġa' jiġġeddilhom iċ-ċens mingħajr ma tinħareġ sejħa.

Dawn huma d-diskussjonijiet li rridu nagħmlu bħala Parlament.

Però jien ninkwieta meta nara din l-attitudni tal-Oppożizzjoni biex nipprovaw insibu kompromess fuq tomna raba' li hi tajba għal kaxxa patata.

Ninkwieta għax nibda niddubita kemm se nsib sieħeb ġenwin miegħi mill-Oppożizzjoni fil-Parlament meta niġu biex niddiskutu fuq temi li jaħarqu ħafna aktar.

Irrid ngħid li dawn huma problemi ta' ġid għax hawn qed nitkellmu dwar il-fatt li l-Gvern għandu l-proprjetà, li hija asset tal-poplu.

Naqblu li dan l-asset mhux qed jintuża tajjeb?

Naħseb li naqblu!

Għandna ħafna nies li għadhom qed jużaw proprjetà tal-Gvern minkejja li skadielhom iċ-ċens, pereżempju, jew kienet ingħatatilhom b'encroachment.

Fejn hi l-Awtorità tal-Artijiet?

Għalhekk importanti li nirregolaw u nilleġiżlaw, però ma nistgħux nistennew dawn il-kummiedji mill-Oppożizzjoni jekk irridu nitkellmu ta' rġiel u nisa u verament irridu nilleġiżlaw għall-ġid tal-poplu kollu!

Ejja niftakru li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar it-tieni l-akbar riżorsa importanti li għandu l-pajjiż wara r-riżors uman.

Ejja niftakru li qed nitkellmu dwar l-assets immobbli tal-pajjiż.

Aħna nħarsu 'l quddiem biex inkomplu nitkellmu, anke mal-Oppożizzjoni, biex inkomplu ntejbu dan l-Avviż Legali.

Dan anke meta l-Oppożizzjoni bħal donnha l-ewwel ġiet għall-ġlieda però mbagħad indunat li għandha xi żbalji u issa trid li noqogħdu bilqiegħda u nitkellmu.

Dan l-Avviż Legali se jgħaddi minn din il-Kamra, nibdew nimplimentawh billi nwaqqfu l-kumitati, il-bdiewa jibdew jirċievu l-applikazzjonijiet u b'hekk, inkunu qed nagħtu soluzzjoni lil min ilu għexieren ta' snin jistenna dan it-trasferiment tar-raba'.

Xi ħadd għamel aċċenn ukoll għall-Uffiċċju Konġunt li, kif nafu, għandu ħafna minn din il-proprjetà.

Naħseb li l-Uffiċċju Konġunt huwa pjaga li pperpettwat matul is-snin u li ħadd ma tkellem dwarha.

Għal ħafna snin, diversi Gvernijiet ħallew dan l-uffiċċju pparkjat fil-ġenb mingħajr riżorsi.

Illum għandna sitwazzjoni fejn hemm liġi li riesqa lejn it-tmiem tagħha u l-istat għadu lura fil-ħidma tiegħu fil-konfront tal-awtoritajiet ekkleżjastiċi.

Għalhekk irridu naraw kif se nipprovaw nirkupraw ftit mill-ħafna ħin li nħela.

Għaddew 23 sena minn meta sar il-ftehim bejn l-Istat u l-Knisja u madwar kwart tal-artijiet biss ġew irreġistrati.

Dan ifisser li anke b'avviż legali bħal dan, se jkollna sfida biex eventwalment jinħadmu l-applikazzjonijiet u jsiru t-trasferimenti għaliex jista' jagħti l-każ li l-art lanqas biss għadha ġiet irreġistrata.

Irrid insemmi wkoll l-isfida li għandna fil-Land Registry.

Tajjeb li l-midja titkellem fuq id-diffikultajiet li hemm fil-Land Registry, imma ejja nirrikonoxxu li hawn qed nitkellmu fuq diffikultajiet li nħolqu fuq medda ta' 50 sena.

Irridu naraw kif il-Land Registry tlaħħaq maż-żieda ta' reġistrazzjoni tal-Uffiċċju Konġunt jekk irridu li nibdew noqorbu lejn mija fil-mija tar-reġistrazzjonijiet sal-2023.

Kif għedt, mill-1993, meta kien hemm dan il-ftehim bejn il-Gvern u l-Knisja, l-Uffiċċju Konġunt għadu rreġistra biss 25% tal-proprjetajiet li fuqhom kien hemm dan il-qbil.

Ħafna minn dawn il-każijiet jirrigwardaw nies li se jibbenefikaw minn dan l-Avviż Legali u li se ngħidulhom li l-art qatt ma ġiet irreġistrata.

Għalhekk l-ewwel irid ikun hemm ir-reġistrazzjoni, nirrikonoxxuhom u mbagħad isir it-trasferiment.

Dawn huma diffikultajiet li tajjeb li nitkellmu dwarhom biex wieħed jieħu l-istampa kollha.

Sur President, hemm ħafna kumplessitajiet però mhux se naqtgħu qalbna.

Kellna l-kuraġġ li ngħaddu dan l-Avviż Legali, ġie kkritikat mill-Oppożizzjoni, qed ngħmlu din id-diskussjoni u se nkomplu niddiskutu.

Madanakollu hemm bżonn li dan l-Avviż Legali jgħaddi biex nibdew nimplimentawh b'risq il-bdiewa ġenwini, b'risq aktar studenti li jridu jidħlu f'dan is-settur u b'risq dawk kollha ta' rieda tajba.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Onor.

Marthese Portelli biex, jekk jogħġobha, tagħmel il-winding up.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, diġà kelli l-opportunità nitkellem dwar dan l-Avviż Legali u llum beħsiebni nżomm l-istess stil li addottajt fl-aħħar diskussjoni li kellna dwar dan is-suġġett.

Wara dak kollu li ntqal f'dan id-dibattitu se nipprova nagħmel resumè ta' kollox biex verament naraw li jkollna avviż legali li huwa fl-aħjar interess ta' kulħadd u li jilħaq l-għan u l-intenzjoni għaliex qiegħed jiġi propost.

Meta jkolli liġi quddiemi dejjem nibda billi nanalizzaha mhux minn dak li nixtieq jien imma mill-iskop tagħha.

Illum kellna dibattitu b'ħafna battibekki bejn naħa u oħra, però meta wieħed janalizza u jidħol fil-fond ta' dak kollu li ntqal isib li hemm common ground.

Għalhekk naħseb li jekk inżommu dan il-common ground quddiemna, verament nistgħu ndaħħlu dawk il-kambjamenti u l-emendi li hemm bżonn biex dan l-Avviż Legali jilħaq l-iskop tiegħu.

Naħseb li lkoll naqblu li l-iskop ta' dan l-Avviż Legali hu li jgħin lill-bidwi ġenwin u biex inkun aktar speċifika, li jgħin lil min qed jaħdem ir-raba' bona fede.

Qed ngħid dan għaliex hawn nies li jiddeskrivu ruħhom bħala bdiewa u fil-verità mhumiex.

Ilkoll kemm aħna qed naqblu li b'dan l-Avviż Legali rridu nipproteġu lill-bidwi ġenwin u ta' bona fede u li verament qed jaħdem l-art.

L-istatistika turina li għandna 1,000 ruħ irreġistrati mal-Pitkalija, jiġifieri qed iddaħħlu l-prodotti tal-uċuħ tagħhom fil-Pitkalija; għandna kważi 10,000 li huma reġistrati bħala bdiewa part-time, u għandna madwar 20,000 oħra li huma reġistrati mal-Integrated Administration and Control System (IACS).

Jien naqbel kemm mal-membri tal-Oppożizzjoni kif ukoll tal-Gvern li jemmnu li hemm bżonn ta' analiżi ta' dawn in-numri biex naraw jekk dawn l-20,000 hux veru huma kollha bdiewa ġenwini u li qegħdin jaħdmu r-raba' bona fede.

Mela jekk nitilqu minn dan il-punt insibu li qegħdin naqblu li l-għan ta' dan l-Avviż Legali huwa biex ngħinu lill-bidwi bona fede biex finalment ikompli jitkattar il-prodott agrikolu tiegħu u jgħinna nżommu l-pajsaġġ u l-kampanja tagħna.

Il-bdiewa ġenwini li jaħdmu l-art bona fede huma l-paladini tal-kampanja tagħna.

Naqbel li dawn huma l-ambjentalisti ġenwini u li jgħinu biex is-settur agrikolu f'pajjiżna ma jmutx.

Għalhekk nemmen li flimkien, Gvern u Oppożizzjoni, nistgħu naslu biex intejbu dak li qiegħed jiġi propost fl-Avviż Legali biex finalment ikollna l-aħjar Avviż Legali possibbli.

Għall-benefiċċju ta' min qiegħed jismagħna nixtieq ukoll nikkjarifika li dan l-Avviż Legali jitkellem u jirregola biss l-art pubblika, jiġfieri l-art tal-Gvern, li hija mqabbla.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar qbiela fuq art tal-privat imma fuq art li hija tal-Gvern u li hija mqabbla għand terzi.

Tajjeb li nistaqsu: Min huwa l-bidwi ġenwin?

Min huwa dak il-bniedem li verament qiegħed jaħdem ir-raba' bona fede?

Naħseb li biex dan l-Avviż Legali verament ikun suċċess u jilħaq l-iskop tiegħu, irridu naqblu fuq x'qed infissru meta ngħidu li bidwi ġenwin huwa persuna li taħdem l-art bona fede.

Jekk nitilqu minn dan il-prinċipju, naqblu li huwa irrelevanti jekk bidwi hux part-time jew full-time.

Illum nafu li fuq il-karta għandna min huwa rreġistrat bħala part-time jew full-time farmer u fil-verità mhuwiex għaliex il-wiċċ tar-raba' li għandu qed jintuża għal kollox ħlief għall-agrikoltura.

Naħseb li fuq dan l-ewwel punt qegħdin naqblu.

Qed naqblu wkoll li d-Direttorat tal-Agrikoltura għandu jkompli jiġi msaħħaħ biex verament ikun jista' jagħmel l-ispezzjonijiet neċessarji u mhux joqgħod biss fuq id-dikjarazzjoni tal-persuna li tmur quddiemu.

Qed ngħid dan għaliex il-bidwi ġenwin u l-persuna bona fede se jgħidu l-verità lid-Direttorat tal-Agrikultura dwar x'uċuħ ta' raba' jkabbru u x'qed idaħħlu fil-pitkalija, mentri dak li mhuwiex ġenwin, se jivvinta u jgħid dak li jaqbillu.

Irrid ngħid ukoll li llum it-teknoloġija tista' tgħinna ħafna, anke f'dan is-settur.

Illum il-ġurnata hawn sistemi teknoloġiċi li permezz tagħhom mill-kumdità tal-uffiċċji stess, id-Direttorat tal-Agrikotura jista' jkun jaf jekk l-art hijiex qiegħda tinħadem, x'inhuma l-prodotti li hemm fiha jew kemm ilha ma tinħadem.

Min huwa espert f'dan is-suġġett u min jifhem fit-teknoloġija, jaf li jeżistu dawn is-sistemi.

Għalhekk nemmen li l-Gvern jista' jsib flus biex jinvesti f'dan it-tip ta' sistemi biex verament ngħinu lill-bidwi ġenwin li qiegħed jaħdem ir-raba' bona fede.

Sur President, irrid nagħmel punt żgħir fuq il-wirt, jiġifieri meta qbiela tgħaddi minn persuna għal oħra.

Smajt liż-żewġ partijiet u rajt ukoll x'hemm fil-liġi.

Wieħed mill-kelliema min-naħa tal-Gvern qal li d-definizzjoni kif qed tiġi proposta min-naħa tal-Gvern tinkludi wkoll lin-neputijiet.

(Interruzzjonijiet) Onor. Ian Borg, kien hawn kelliem min-naħa tal-Gvern li qal ċar u tond li l-liġi li qed tkun proposta min-naħa tal-Gvern tinkludi wkoll in-neputijiet għax qal li l-liġi ssemmi axxendenti u dixxendenti.

Jien qed ngħid li jekk inhuwa minnu li n-naħa tal-Gvern taqbel li jidħlu n-neputijiet diment li jkunu bdiewa u jkunu qed jaħdmu r-raba' bona fede, ejja nirranġaw id-definizzjoni li hemm f'dan l-Avviż Legali.

Fil-fehma tiegħi, hemm lok għal aktar diskussjoni.

Qed ngħid dan għaliex filwaqt li qed nagħmel dan id-diskors, il-Ministru, għalkemm mhux jinstema' fuq il-mikrofonu, qed jagħtini wkoll l-opinjoni tiegħu.

Għalhekk jidher biċ-ċar li anke f'moħħ il-membri tal-Gvern għadu mhux ċar x'qed ikopri eżattament dan l-Avviż Legali.

Jidher li fost il-membri tal-Gvern li tkellmu llum m'hemmx qbil dwar dak li hemm miktub f'dan l-avviż legali!

Għalhekk, ejja niddiskutu aktar biex verament naraw x'inhuwa l-aħjar.

Kellna kelliem tal-Gvern stess li qalilna li bħala Oppożizzjoni ma qrajniehx sew l-Avviż Legali għax in-neputijiet huma inklużi!

Jekk il-Gvern verament qed jaħseb hekk, ejja nirrinġaw il-kliem biex ma jkollna l-ebda avukat fil-Qorti li joqgħod ifettaq fuq kelma jew oħra imma jkollna Avviż Legali li jkun ċar daqs il-kristall.

Sur President, rigward l-istudji fl-agrikoltura nixtieq niġbed l-attenzjoni li l-Avviż Legali kif propost qiegħed jagħti perjodu ta' ħames snin għal min ikun studja xi suġġetti fl-agrikoltura u matul dawk il-ħames snin, jingħata prezz li jkun aktar preferenzjali.

Dan huwa punt tajjeb però s-suġġeriment tagħna huwa li għandna ntawlu dan il-perjodu.

Wara dan is-suġġeriment, hemm ħsieb li ta' min jixtarru u jaħseb aktar dwaru.

Kulħadd jaf li s-settur agrikolu ma jħallix qligħ kbir.

Kulħadd jaf li min irid verament jinvesti fis-settur agrikolu, l-ispejjeż fil-bidu jkunu kbar, speċjalment minħabba l-fatt li l-bidwi jdum xhur sħaħ biex jara r-return tiegħu fuq il-wiċċ tar-raba'!

Fil-bidu l-bidwi jrid jixtri l-materjal bħal, pereżempju, il-mediċini, il-fertilizzant u ċerta żerriegħa li taf tkun għolja ħafna.

Hawn ċerti uċuħ tar-raba' li ż-żerriegħa tagħhom tinbiegħ bil-waħda!

Għalhekk, il-bidwi jixtri, pereżmpju, 20 waħda, tant kemm hija għolja.

Il-ħsieb tal-Oppożizzjoni hu li min studja fis-settur tal-agrikoltura għandu jingħata perjodu itwal, fejn forsi matul dawk l-ewwel snin, jidħol jaħdem ma' ħaddieħor u jibda jġemma' biex wara numru ta' snin, ikollu biżżejjed flus taħt rasu biex ikun verament jista' jibda n-negozju tiegħu fis-settur agrikolu mingħajr ma jissallab u mingħajr ma jaqta' qalbu qabel jibda!

Dak kien il-ħsieb tagħna wara l-proposta biex minn ħames snin intawlu l-perjodu għal għaxar snin.

Il-bidwi għandu spejjeż kbar u jdum biex jirkuprahom.

Jekk jagħmel il-maltemp, jew jekk ma tagħmilx xita, jew jekk jagħmel ir-riħ żejjed, jew jekk ikun hawn l-umdità żejda, il-wiċċ tar-raba' jinqeridlu.

F'sitwazzjoni bħal dik, mhux talli l-bidwi ma jagħmilx profitt, talli lanqas jirnexxilu jkopri l-ispiża inizjali li jkun għamel.

Dak huwa l-ħsieb wara l-fatt li bħala Oppożizzjoni qed ngħidu li nagħtu perjodu ta' għaxar snin.

Sur President, rigward l-art li magħha hemm bini jew art li qiegħda f'żoni ta' żvilupp u rridu naraw jekk għandhiex tiġi trasferita tramite l-qbiela jew le, mid-diskors taż-żewġ naħat tal-Kamra ħareġ li kemm il-proposta tan-naħa tal-Gvern, kif ukoll il-proposta tan-naħa tal-Oppożizzjoni, saru bl-istess skop li ma jkunx hawn aktar spekulazzjoni fuq l-art.

Għalhekk, ġaladarba Gvern u Oppożizzjoni qed jaqblu dwar dan, l-appell tiegħi huwa li minflok noqogħdu niġġieldu u nilletikaw bejnietna dwar min għandu raġun, għandna nirrikonoxxu li t-tnejn li aħna rridu nipproteġu l-istess ħaġa, jiġifieri li naqtgħu l-ispekulazzjoni fil-vojt.

Għalhekk, ejja npoġġu bilqiegħda biex naraw x'inhija l-aħjar terminoloġija li għandu jkollu dan l-Avviż Legali ħalli l-ispekulazzjoni tieqaf.

Sur President, l-aħħar punt li rrid nagħmel huwa dwar l-appelli mid-deċiżjonijiet tal-Awtorità tal-Artijiet.

Jien waħda minn dawk li jemmnu li dejjem għandu jkun hemm id-dritt ta' appell minn kwalunkwe deċiżjoni li tkun ittieħdet minn kwalunkwe awtorità.

Għalhekk l-appell finali tiegħi huwa biex Gvern u Oppożizzjoni, li t-tnejn għandna l-istess skop għal dan l-Avviż Legali, ċjoè li nipproteġu lill-bidwi ġenwin u lil min jaħdem ir-raba' in bona fede u li ma rridux aktar spekulazzjoni tal-art, għandna nitilqu bil-ħsieb li nimplimentaw dak li hemm tajjeb fl-Avviż Legali u npoġġu bilqiegħda biex nirranġaw fejn meħtieġ.

Nemmen li bil-kelma t-tajba u bil-bona volontà nistgħu nimxu 'l quddiem b'risq is-settur agrikolu f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Mozzjoni kif moqrija u ppreżentata mill-Onor.

L-ISPEAKER: Qed tissejjaħ division.

Skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, din il-votazzjoni se tittieħed fis-seduta tal-20 ta' Marzu 2019.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Ian Borg biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

IAN BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 27 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni sabiex jiġi ratifikat il-Protokoll Fakultattiv għall-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Votazzjoni fuq it-Tieni Qari; u

Mozzjoni mressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali 438 tal-2018 dwar art agrikola proprjetà tal-Gvern – Votazzjoni fuq emenda għall-mozzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, naħseb li lkoll naqblu li l-edukazzjoni effettiva – hawn irrid nagħmel enfasi fuq il-kelma 'effettiva' – jiġifieri l-formazzjoni u l-informazzjoni tal-individwu, hija ċ-ċavetta tat-tfal, taż-żgħażagħ u anke tagħna l-kbar biex nagħmlu pass 'il quddiem f'ħajjitna.

L-edukazzjoni effettiva hija l-aktar importanti għal dak is-saff tal-familji Maltin u Għawdxin li ma jifilħux iħallsu għall-bżonnijiet tagħhom - biex ma nsejħilhomx foqra – għaliex din tagħtihom l-opportunità li t-tfal tagħhom ikun jista' jagħmlu qabża ta' kwalità fil-ħajja tagħhom.

L-edukazzjoni hija s-suċċess tal-mobilità soċjali.

It-terminu 'mobilità soċjali' huwa terminu li sar jintuża sew u jfisser li persuna titla' minn saff tas-soċjetà għal ieħor.

Madanakollu ninnota l-fatt reali li qegħdin ngħixu f'soċjetà li nbidlet, soċjetà fejn sirna tallaba!

Illum sirna naraw ftit tallaba fit-triq li jitolbuk tagħtihom xi ħaġa tal-flus biex jixtru xi ħaġa.

Sirna wkoll tallaba bħala kotra biex ningħataw dak li huwa tagħna bi dritt!

Fil-fehma tiegħi, il-valuri tas-soċjetà tagħna qegħdin jiddiġeneraw b'mod goff.

Illum spiċċajna nitkellmu fuq in-nepotiżmu, il-favoritiżmu u l-egoiżmu; l-ewwel jien, imbagħad jien u li jifdal kollox jien!

Il-ġustizzja u l-meritokrazija saru buzzwords għax ma jeżistux!

Iżżarma d-dritt uman li bil-ħila tiegħek tista' tasal.

Għalhekk, ladarba bil-ħila tiegħek mhux biżżejjed li tasal, ikollok tmur tittallab wara l-bibien.

Fl-aħħar snin, dan il-fenomenu żdied u mhux naqas.

Tant żdied li sar il-kankru tas-soċjetà bil-mentalità li ġabu fuqna l-irjus il-kbar, b'mod partikolari l-politiċi f'din il-Kamra.

Kieku biex issib impjieg li għandek il-ħiliet għalih trid tħabbat il-bibien biex, skont wiċċek, tieħu dak li ħaqqek u nieqfu hemm, forsi nasal nifhimha.

Però fil-verità benġilnieha ħafna aktar minn hekk!

Illum tkun fuq il-post tax-xogħol u jkollok tieħu ċerti deċiżjonijiet fit-tmexxija tiegħek stess li ma jkunux deċiżjonijiet sewwa għax jekk ma tagħmilx kif jgħidlek ta' fuqek, tlaqqatha!

Dan huwa l-mod kif pajjiżna qiegħed jiżżarma.

Sirna nitkellmu fuq l-ekonomija tal-volum u mhux tal-valur tal-bniedem li huwa l-pern tal-politika.

Sirna nitkellmu fuq kif pajjiżna qiegħed jinbena u jiżviluppa b'tali mod u manjiera li hawn ħafna ġid, meta r-realtà hija differenti.

Sirna nitkellmu fuq kemm qed nużaw siment, ġebel u konkrit biex nibnu lil pajjiżna meta l-bini proprju ta' pajjiżna għandu jkun fuq il-valuri tal-ġustizzja, tar-rispett u tal-fairness!

Dawn huma l-valuri li jħarsu s-soċjetà tagħna.

Il-partiti l-kbar għandhom jagħmlu eżami tal-kuxjenza billi jħarsu lejhom infushom u jaraw jekk iridux il-vera bidla li tagħti ġieħ lis-soċjetà Maltija!

Id-distakk bejn dak li għandu u dak li m'għandux żdied u mhux naqas.

Illum qed nitkellmu fuq min huwa fqir u fuq is-saff ta' isfel tal-klassi medja, li qed ikollhom diffikultà biex ilaħħqu mal-ħajja.

Illum qed nitkellmu fuq l-għani, li qiegħed isir aktar sinjur.

Illum stess qrajna fil-gazzetti dwar l-appell mill-Prim Ministru biex il-partiti xellugin iħarsu aktar lejn il-kapitaliżmu.

Nafu x'kapitaliżmu jrid il-Prim Ministru!

Kapitaliżmu bla rażan, fejn m'hemmx checks and balances!

Dan it-tip ta' kapitaliżmu jwassal biex min huwa sinjur jistagħna aktar, u biex id-distakk li jeżisti bejn min huwa fis-saff il-baxx u dak li huwa sinjur ħafna jkompli jikber aktar!

Dan huwa dak li ġab il-pro-business bla rażan li sar għandna f'dan il-pajjiż minn dan il-Gvern, fejn ir-ruħ soċjali tiegħu li suppost tħares lill-ħaddiem u ż-żgħir, intesiet.

U din hija waħda mir-raġuni għalfejn m'għadnix fuq dik in-naħa tal-Kamra.

Is-sens ta' fairness, li wara kollox jimliek bit-tama u bil-kuraġġ biex tkompli ħajtek, intesa.

X'qed jiġrilhom iż-żgħażagħ illum?

Dawk li huma ta' ħila qegħdin imorru barra minn pajjiżna u qegħdin nitilfuhom.

Mhux talli qegħdin jintilfu ż-żgħażagħ Għawdxin li jiġu jaħdmu Malta, talli għandna żgħażagħ Maltin u Għawdxin li qed imorru barra minn Malta u jsibu l-post fejn b'ħilithom jaslu u fejn ikollhom il-career progression li jistħoqqilhom.

Għalhekk bdejt dan id-diskors billi tkellimt dwar l-edukazzjoni effettiva u komplejt nitkellem fuq il-ħiliet.

Biex naslu, irridu wkoll inħarsu lejn l-oqsma tal-housing, tas-saħħa u tal-edukazzjoni, li huma tliet oqsma importanti ferm biex inħarsu s-saff ta' dawk li qegħdin taħt.

Sur President, se nagħlaq bi ħsieb żgħir fuq il-qasam tas-saħħa.

Ilbieraħ smajna li s-sistema tas-saħħa f'pajjiżna marret lura fil-placings internazzjonali.

Għalija din hija weġgħa tal-qalb.

Jien għaddejt ħajti naħdem f'dak il-qasam u kont involut ukoll fil-policy framework ta' dan il-qasam.

Fil-fehma tiegħi, hemm żewġ raġunijiet għalfejn pajjiżna nieżel fir-ranking fir-rigward tal-qasam tas-saħħa.

L-ewwel nett minħabba l-fatt li dħalna f'public private partnerships li l-mod kif ingħataw u kif inhuma indirizzati ma jagħmilx sens, u t-tieni, tant għandna influx ta' barranin li s-sistema tas-saħħa, b'mod partikolari dik sekondarja, jiġifieri tal-Isptar Mater Dei, mhux qiegħda tlaħħaq mad-domanda.

Aktar minn hekk, billi daħlu ħafna healthcare professionals barranin, is-servizz, minkejja l-ħiliet tagħhom, naqas għax il-komunikazzjoni hija aktar diffiċli.

Din hija sitwazzjoni li diġà rajnieha fil-passat però did-darba qegħdin narawha fi żmien fejn m'hemmx strikes imma hemm diffikultajiet oħrajn.

Nikkonkludi billi ngħid li biex kull ċittadin ikollu l-opportunità li għandha tkun offruta lil kulħadd biex ikun jista' jitla' s-sellum soċjali u jasal f'ħajtu, huwa importanti li jkun hemm il-prinċipji sempliċi ta' ġustizzja, fairness u rispett.

Dawn huma tliet ingredjenti li, fil-fehma tiegħi, huma neqsin għax dan huwa Gvern li tefa' l-meritokrazija fil-landa taż-żibel.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nixtieq ngħaddi messaġġ qasir.

Il-Malti jgħid li wara l-maltemp jiġi l-bnazzi.

Ejja ma nħallux li l-bnazzi jnessina dak li ġab miegħu l-maltemp.

Qed ngħid dan għaliex irrid nitlob lill-Gvern biex ikollu l-kuraġġ u l-kuxjenza li verament jgħin lill-bdiewa u r-raħħala f'Malta u Għawdex, fejn hemm bżonn.

Ilbieraħ smajna lill-Prim Ministru jitkellem u nafu xi ntqal illum waqt id-dibattitu li kellna ftit ilu.

Ejja ma noqogħdux induru mal-lewża u minħabba r-regolamenti tal-Unjoni Ewropea jew ħaġa oħra ndumu naħsbuha dwar x'għajnuna se tingħata biex tagħmel tajjeb għall-ħsara li sofrew il-bdiewa.

F'oqsma oħrajn tal-kultura l-Gvern għamel sewwa li ħabbar li se jgħin billi jdaħħal idejh fil-but u joħroġ il-flus.

Ejja ma nippermettux li xħin niġu għall-għajnuna mal-bdiewa, kif inħobb ngħid, il-Gvern ikun qed jimxi b'id tal-ħadid.

Waqt il-prova kollox!

Sur President, qed nagħmel din it-talba bl-intenzjonijiet kollha tajbin għaliex jekk inħallu sa pitgħada jew sal-ġimgħa d-dieħla biex nivverifikaw il-ħsara li saret fl-uċuħ tar-raba' se jkun diffiċli biex nikkwantifikawha.

Din bħal xena ta' delitt; it-temp malajr jista' jħassar ix-xhieda tal-ħsara li tkun saret.

Il-ħsara strutturali tibqa' tidher, bħal pereżempju l-ħsara li saret fis-serer.

Kien hemm min qalli li għandu madwar €70,000 ħsara fis-serer, liema ħsara trid titranġa.

F'dan il-każ wieħed iżomm l-irċevuti tal-ispiża.

Però, fejn hemm l-uċuħ tar-raba' li ġew meqruda u miknusa minħabba l-irjieħ, liema wċuħ kienu lesti biex jittieħdu l-Pitkalija fl-aħħar ta' din il-ġimgħa jew il-ġimgħa d-dieħla, il-ħsara hija diffiċli biex tikkwantifikaha.

Għalhekk ma nistgħux indumu naħsbuha jew inħallu l-burokrazija tagħmel tagħha.

Qed ngħid dan għax dejjem kien hawn min waqa' f'din it-tentazzjoni, fejn l-għajnuna tal-Gvern tkun il-karrotta li ħadd ma jista' jilħaq!

Sur President, qabel nikkonkludi se nirrepeti kliem li qaluli l-bdiewa: Inkredibbli l-ħsara li kelli!

Ir-riħ ħaraqli kollox!

Għandi serer imkissrin!

Il-frawli nqered!

F'postijiet oħra n-naħa ta' Ħaż-Żabbar l-uċuħ tal-patata nqerdu wkoll.

Kien hemm min għandu tmien ta' raba' b'uċuħ li nqerdu.

Ejja nifhmu xi jfisser dan għall-bdiewa.

Ħafna jitkellmu dwar il-bdiewa però ħafna drabi m'aħniex kapaċi nħossu x'jiġifieri l-weġgħa ta' min jitlef.

Jekk dan il-Gvern se jagħti l-għajnuna, ejja naraw li tkun pronta u reali.

Qed nagħmel dan l-appell f'dan l-Aġġornament biex l-għajnuna tingħata.

Meta nitkellmu dwar fondi tal-Unjoni Ewropea tajjeb li naraw li n-nies ikunu jistgħu jħossu l-effett tagħhom.

Jekk dan il-Gvern qed jgħid li għandu surplus, tajjeb li jsarrfu f'realtà li tinħass min-nies.

Ejja naraw li jkun hemm din l-għajnuna tant meħtieġa.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, ningħaqad mal-Onor.

Edwin Vassallo fl-appell lejn il-Gvern Malti biex jekk ma jirnexxilux iġib fondi tal-Unjoni Ewropea joħroġ il-flus mill-kaxxa ta' Malta.

Tajjeb niftakru li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar l-għajxien tal-familji tal-bdiewa u r-raħħala tagħna.

Nixtieq inkompli nitkellem fuq il-fondi tal-Unjoni Ewropea billi naqsam ftit ideat ma' din il-Kamra.

Se nagħmel dan mhux għax jien espert, għax il-Gvern Malti għandu ħafna esperti, iżda għax nixtieq inwassal dawn l-ideat li s'issa għad ma kellix iċ-ċans li naqsam ma' din il-Kamra.

Nibda billi nitkellem dwar in-negozjati għall-fondi li għaddejjin bħalissa bejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea għas-seba' snin ta' wara l-2020.

Dawn il-fondi jissejħu l-multi-annual financial framework.

Infakkar li l-eks Prim Ministru Lawrence Gonzi, ftit qabel l-elezzjoni tal-2013, kien irnexxielu jġib €1 biljun f'fondi mill-Unjoni Ewropea għal seba' snin, liema flus qegħdin igawdu minnhom illum il-ġurnata numru kbir ta' Maltin u Għawdxin.

Insemmi, fost l-oħrajn, diversi każini tal-banda li qed jibnu partijiet mill-każini tagħhom biex l-istudenti jitgħallmu l-mużika, NGOs u ħafna assoċjazzjonijiet oħrajn li qed jagħmlu xogħol infrastrutturali permezz ta' dawn il-fondi.

Biex naslu għal dik il-figura ta' €1 biljun, il-Gvern Malti għandu jidħol għan-negozjati b'mod għaqli.

Naħseb li għalkemm Malta qed tirreġistra tkabbir ekonomiku kbir meta mqabbel mal-medja Ewropea, xorta waħda ma naħsibx li Malta waslet għal-livell ta' pajjiż sinjur bħal ħafna mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan sabiex il-Gvern Malti juża l-argument li Malta għadha ma waslitx għal-livelli għoljin ta' pajjiżi sinjuri fl-Unjoni Ewropea sabiex iġib aktar fondi.

Apparti minn hekk, Malta qiegħda b'mod permanenti fil-periferija tal-Unjoni Ewropea minħabba l-lokazzjoni ġeografika tagħha bħala gżira.

Malta fiżikament lanqas biss tagħmel parti mill-kontinent Ewropew.

Biex niftiehmu, jekk pereżempju taqbad pajjiż bħalma hu l-Lussemburgu, li għandu bejn wieħed u ieħor l-istess popolazzjoni jew ftit aktar minn ta' Malta, u l-istess area ġeografika, tinduna li l-Lussemburgu jgawdi ħafna aktar minn Malta f'dak li għandu x'jaqsam ma' suq intern.

Dan għaliex il-Lussemburgu, li qiegħed fis-suq intern, mgħandux fruntieri bejnu u bejn Franza, pereżempju, jew bejnu u bejn il-Ġermanja, jew bejnu u bejn il-Belġju u allura minn fuq it-territorju tiegħu kontinwament jgħaddu numru ta' trakkijiet mill-highways.

Hemm ħafna kummerċ għaddej mill-Ġermanja għal Franza u minn Franza għall-Belġju u l-Lussemburgu qiegħed proprju fil-qalba tas-suq intern, għalhekk hemm l-element ta' kompetizzjoni.

L-istess jekk, pereżempju, wieħed ikun joqgħod fi Franza imma viċin il-Lussemburgu.

Fil-fatt, ħafna drabi l-Franċiżi jmorru lejn il-Lussemburgu għax hemmhekk is-sigaretti, pereżempju, jew il-petrol huma irħas.

Hemm ħafna kummerċ fil-Lussemburgu li ġej proprju għax il-pajjiż qiegħed fil-qalba tas-suq intern.

Mhux l-istess fil-każ ta' Malta, li mhux biss qiegħda fil-parti ta' barra tas-suq intern, imma hemm baħar jaqsam bejn Malta u l-Italja.

Għawdex jerġa' huwa agħar minn Malta għax għandu insularità doppja ladarba lanqas biss jagħmel parti minn Malta għax hemm baħar jaqsam liż-żewġ gżejjer.

Dawn huma argumenti li l-Gvern Malti għandu juża – m'għandix dubju li qed jagħmel dan – biex jekk jista' jkun iġib aktar fondi Ewropej milli ġab l-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi bl-għajnuna tal-ambaxxatur ta' dak iż-żmien, Richard Cachia Caruana.

Dan l-argument li Malta qiegħda fil-periferija huwa permanenti u għalhekk għandu jintuża dejjem.

Malta, ġeografikament, hija barra mill-kontinent Ewropew.

Fil-fatt fl-2013 l-Unjoni Ewropea kienet irrikonoxxiet dan l-iżvantaġġ permanenti ta' Malta.

Bħala fondi Ewropej, naħseb tajjeb li kieku l-Gvern Malti jibda jippjana b'mod serju għal wara l-2020, jiġifieri l-perjodu li jibda mill-2021.

Jidher li se jkun hemm ħafna fondi Ewropej għal riċerka u żvilupp, immigrazzjoni u taħriġ, bħal pereżempju l-program edukattiv Erasmus.

Naħseb li tajjeb li l-ekonomija ta' Malta titlaq lejn dik id-direzzjoni, anke permezz ta' fondi Ewropej.

Pereżempju Malta tista' ssir hub ta' taħriġ mhux biss għall-istudenti li jiġu minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, imma anke għall-istudenti li jiġu mill-Unjoni tal-Mediterran, jiġifieri min-naħa ta' fuq tal-Afrika.

F'Malta nistgħu noħolqu ċerti istituti ta' taħriġ u edukazzjoni b'fondi Ewropej għal studenti li jiġu mill-Afrika ta' Fuq biex jistudjaw, imbagħad jerġgħu jmorru lura lejn pajjiżhom.

Jekk imbagħad il-Gvern Malti jagħtihom permess ta' residenza u permess ta' xogħol, ikunu jistgħu jibqgħu f'pajjiżna.

Malta tista' tinvesti fis-settur tar-riċerka u l-innovazzjoni, fis-settur tal-edukazzjoni u fis-settur tal-taħriġ.

Malta jista' jkollha wkoll opportunità li tisfrutta s-sitwazzjoni partikolari tagħha wara l-Brexit, dejjem jekk ir-Renju Unit ikun ħareġ mill-Unjoni Ewropea għax kif nafu, id-deċiżjoni għadha ma tteħditx.

Jekk il-Brexit iseħħ, Malta tispiċċa l-unika pajjiż li qiegħed fil-Commonwealth u fl-Unjoni Ewropea u li għandu l-lingwa Ingliża bħala waħda mil-lingwi uffiċjali tiegħu.

Naħseb li dan huwa punt li wieħed għandu jirrifletti aktar fuqu.

Malta tista' tgħin lir-Renju Unit biex ikompli jagħmel in-negozju u l-links tiegħu mad-dinja Għarbija.

Kif nafu, għandna numru ta' negozjanti Maltin li għamlu ħafna negozju fid-dinja Għarbija u għalhekk, għandna ħafna kuntatti anke fil-qasam tad-diplomazija.

Għandna wkoll ħafna esperti f'dak ir-reġjun tad-dinja u tajjeb ukoll li nisfruttaw dan l-aspett.

Iddeċidejt li nagħmel dan l-Aġġornament u nitkellem ukoll dwar Brexit għax kelli numru ta' telefonati mingħand nies li joqogħdu f'kull rokna tar-Renju Unit, jiġifieri fl-Iskozja, fl-Ingilterra u fl-Irlanda ta' Fuq, li għandhom diffikultà biex iċemplu u jġibu l-informazzjoni mill-Kummissjoni Għolja ta' Londra.

Dan għaliex ħafna drabi il-hotline tal-Ambaxxata Maltija f'Londra mhux qed jirrispondu għax ikun hemm numru kbir ta' telefonati.

Wara li jipprovaw aktar minn darba normalment jaqbdu, però mhux daqshekk faċli u għalhekk qed inqajjem da il-punt.

Mhux qed ngħid li s-sitwazzjoni hi kritika, hemm kriżi u hija urġenti, però s-sitwazzjoni tista' tiġi kritika u urġenti.

Dan għaliex jekk ir-Renju Unit fid-29 ta' Marzu 2019 joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim, se jinħoloq paniku.

Naħseb li l-Gvern Malti mhuwiex qed jipprepara ruħu għall-eventwalità li r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim.

Bħalissa hemm inċertezza kbira li mhijiex dovuta għal nuqqas ta' azzjoni mill-Gvern Malti imma hija dovuta għall-fatt li l-Gvern tar-Renju Unit għadu ma ddeċidiex x'se jagħmel u l-Parlament tar-Renju Unit għadu ma ddeċidiex xi jrid.

Naħseb li wara l-14 ta' Marzu 2019, l-affarijiet se jkunu ħafna aktar ċari għax illum stess, il-Prim Ministru tar-Renju Unit Theresa May ħabbret li se jkun hemm vot fit-12 ta' Marzu 2019 dwar il-ftehim li se tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tal-Parlament Ingliż, liema ftehim bħalissa għadha qed tinnegozjah mal-Unjoni Ewropea.

Jekk il-Parlament Ingliż jivvota kontra dak il-ftehim, Theresa May qed tgħid li l-għada se tqiegħed vot biex tara jekk il-Parlamentari Ingliżi jridux joħorġu mill-Unjoni Ewropea fid-29 ta' Marzu 2019 mingħajr ftehim.

Jekk jiddeċiedu dan, ir-Renju Unit joħroġ mingħajr ftehim fid-29 ta' Marzu 2019.

Però jekk il-Parlament Ingliż jiddeċiedi li jrid jevita sitwazzjoni fejn ir-Renju Unit joħroġ mingħajr ftehim, f'dak il-każ l-għada, 14 ta' Marzu 2019, Theresa May se tqiegħed għall-vot fuq l-estensjoni ta' artikolu 50.

Dan ikun ifisser li r-Renju Unit ma joħroġx mill-Unjoni Ewropea fid-29 ta' Marzu 2019 imma joħroġ minn hawn u sena oħra jew sitt xhur oħra, pereżempju.

Theresa May se tpoġġi dawn it-tliet possibbiltajiet għall-vot fil-Parlament Ingliż: l-ewwel, jekk iridux jaċċettaw il-ftehim li għandha mal-Unjoni Ewropea; it-tieni, jekk iridux joħorġu mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim, jiġifieri no deal; u t-tielet, jekk iridux li r-Renju Unit ma joħroġx mill-Unjoni Ewropea fid-29 ta' Marzu 2019 imma joħroġ sena wara, pereżempju.

Naħseb li dawn it-tlett ijiem huma l-aktar importanti fl-istorja tar-Renju Unit minn wara t-Tieni Gwerra Dinjija jew minn wara d-deċiżjoni li ħadu biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea fl-1973.

Sur President, nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nappella lill-Gvern Malti biex jagħti kas aktar tal-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit, speċjalment fl-Iskozja, għax dawn għadhom ma rċevew l-ebda għajnuna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 27 ta' Frar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtha fuq TV advertising fis-sena 2018?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Infurmata li ntefqu €9,000 (VAT eskluż) u €3,450 (VAT eskluż) rispettivament mid-Diviżjoni tal-Fondi u l-Programmi (FPD) u mill-Aġenżija tal-Programmi tal-Unjoni Ewropea (EUPA) f'dak li jikkonċerna TV advertising fil-perjodu konċernat.

Ir-reklamar tal-FPD kien jikkonċerna reklamar muri fuq l-istazzjon PBS relatat ma' informazzjoni fuq il-programm ta' fondi mill-EEA u n-Norveġja 2009-2014 filwaqt li l-reklamar li jikkonċerna l-EUPA kien relatat ma' informazzjoni fuq il-programm Europass.

Dan ir-reklamar intwera fuq l-istazzjon PBS.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qed tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Peress li din ir risposta ma tinkludix lill-Bank Ċentrali nitlob lill-Onor.

Interpellant li jekk jixtieq tali informazzjoni jagħmel mistoqsija speċifika.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-nefqa medja fix-xahar fuq TV advertising għas-sena 2018 kienet ta' €8,800.

Fir-rigward tal-Air Malta, l-informazzjoni mitluba għandha valur kummerċjali għall-kumpanija u l-iżvelar ta' tali informazzjoni jista' jippreġudika n-negozju tal-istess kumpanija.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): It-tabella ta' hawn taħt tindika l-entitajiet u dipartimenti li nefqu flus fuq TV advertising fis-sena 2018.

L-entitajiet u dipartimenti mhux elenkati fl-imsemmija tabella ma kellhomx infiq fuq TV advertising fis-sena 2018.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – INFIQ FUQ REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqa' taħtu fuq TV advertising fis-sena 2018?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8313 u jgħid, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għat-Turiżmu u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

KONRAD MIZZI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8314 u jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8315 u jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8316 u jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8317 u jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 8317.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETT KAPITALI – GRIEVANCES BOARDS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8318 u jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari liema kienu l-grievances boards li twaqqfu fi ħdan il-Ministeru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali u fi ħdan l-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid min kienu l-membri ta' kull wieħed mill-imsemmija bordijiet u x'remunerazzjoni rċevew l-imsemmija membri?

Jista' jgħid kemm tressqu każijiet quddiem kull bord u x'kienet id-deċiżjoni li ngħatat dwar kull każ li kellu quddiemu l-istess bord u dan mingħajr ma jindika l-isem u d-dettalji tal-persuni involuti?

Jista' jgħid x'kien l-ammont li tħallas bħala kumpens dwar kull każ li tressaq quddiem l-imsemmija bordijiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIPARTIMENTI U ENTITAJIET – KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 5643, 6009 u 6993, tista' l-Ministru tgħid jekk fil-perjodu minn Marzu 2013 sal-lum kienx hemm impjegati li ngħataw kastig minimu bħalma hija twiddiba bil-miktub eċċ. għal nuqqasijiet imwettqa minnhom fid-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tagħha?

Jekk fl-affermattiv, tista' tgħid x'kien il-grad ta' kull impjegat li ngħata dan il-kastig minuri u x'tip ta' kastig minuri kien?

Interpellant biex jagħmel referenza għall-informazzjoni li ngħatat fil-mistoqsijiet parlamentrari 5643 u 6009.

GĦAWDEX U KEMMUNA – ĦADDIEMA LI JAGĦMLU XOGĦOL TA' TINDIF FIL-LATRINI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 7307 u tgħid kemm hemm ħaddiema li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex li qed jagħmlu xogħol ta' tindif f'kull latrina pubblika madwar Għawdex u Kemmuna?

X'inhu l-grad ta' dawn il-ħaddiema u x'inhuma l-ħinijiet tax-xogħol tagħhom?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU –PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

L-informazzjoni għandha tkopri l-pożizzjonijiet eżekuttivi u dawk mhux eżekuttivi sal-livell ekwivalenti ma' Assistent Direttur fis-servizz pubbliku.

KONRAD MIZZI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – POŻIZZJONIJIET TAL-MANAGEMENT – PAKKETT FINANZJARJU

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – PAKKETT FINANZJARJU TAL-MANAGEMENT

L-ONOR.

MARIO DE MARCO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti l-pakkett finanzjarju, inkluż benefiċċji, marbut ma' kull pożizzjoni tal-management fl-awtoritajiet u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħu?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

DIPARTIMENT TAL-KUNTRATTI – TENDER GĦAL XOGĦLIJIET FUQ PJAZZA SAN FRANĠISK, IR-RABAT GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-tender li ħareġ mid-Dipartiment tal-Kuntratti 'CT2263/2018 Tender for the pavement and embellishment works at St. Francis Square Victoria Gozo' ġiet irrakkomandata għall-award mat-tieni Evaluation Round?

Jista' jgħid ukoll x'inhi r-raġuni li r-Recommended Bidder ġie rrakkomandat bi prezz ta' €150,000 aktar mill-prezz li oriġinarjament kien tefa' t-tender?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Għal din it-tender kien hemm tliet offerti.

Fir-rapport tiegħu l-Board tal-Evalwazzjoni rrakommanda li t-tender jiġi mogħti lill-irħas offerent, li kien ukoll amministrattivament u teknikment jilħaq il-kriterji ppubblikati fit-tender.

Wara l-ewwel preżentazzjoni tar-rapport ta' evalwazzjoni lill-General Contracts Committee (GCC), l-istess GCC talab xi kjarifiki dwar l-aspett amministrattiv tal-proċess ta' evalwazzjoni u għalhekk, ir-rapport intbagħat lura biex jiġi ċċarat.

Dawn il-kjarifiki ma kellhom ebda effett fuq ir-rakkomandazzjoni.

Fil-konkluzjoni tiegħu, il-Board tal-Kuntratti kiteb ammont differenti minn dak imniżżel fl-offerta finanzjarja u din is-somma ġiet ripetuta fl-ittra li ntbgħatet lill-istess offerent.

Għalhekk id-Dipartiment ħa miżuri sabiex dan l-iżball amministrattiv jiġi rettifikat billi l-award ġie rtirat permezz ta' ittra lill-offerenti kollha, fejn dawn ġew infurmati li se jkun hemm rakkomandazzjoni ġdida u se jkollhom iċ-ċans li jappellaw.

Billi d-Dipartiment tal-Kuntratti ma jistax jikkoreġi l-valur żbaljat, irid jistenna r-rakkomandazzjoni korretta mill-Kumitat ta' Evalwazzjoni biex ikun jista' jerġa' jippubblikka l-award bl-ammont korrett.

QRATI SEDE KOSTITUZZJONALI – PENALITAJIET AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 8456, 8094 u 8095, ma jqisx il-Ministru li hemm urġenza pressanti li jsir il-bdil leġiżlattiv meħtieġ fl-iqsar żmien possibbli, dan ukoll peress li hu evidenti, anke mill-istess tagħrif mogħti mill-Ministru, li hemm diversi sentenzi tal-Qrati sede kostituzzjonali li qiesu li l-poter ta' diversi awtoritajiet pubbliċi li jimponu penalitajiet amministrattivi huma kontra l-artikolu 39(1) tal-Kostituzzjonali, u li dawn is-sentenzi jistgħu jiġu riflessi f'każjiet simili fil-konfront ta' awtoritajiet pubbliċi oħra li għandhom il-poter li jimponu penalitajiet ta' din ix-xorta, b'konsegwenzi serji jekk din is-sitwazzjoni ma tiġix indirizzata b'mod komprensiv?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PAGA MEDJA F'MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-paga medja f'Malta u kemm kienet il-paga medja għal dawk li jaħdmu f'Għawdex f'għeluq is-sena 2018?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-aħħar valur disponibbli mill-NSO tal-paga medja hu dak ta' l-ewwel tliet xhur tas-sena 2018.

Il-paga medja f'Malta kienet ta' €19,083, filwaqt li dik f'Għawdex kienet ta' €16,977.

Dawn l-ammonti jkopru l-paga bażika ta' impjegat u ma jinkludux dħul minn overtime, bonuses jew allowances.

Is-sors ta' din l-informazzjoni huwa l-Istħarriġ dwar il-Ħaddiema u s-Suq tax-Xogħol (Labour Force Survey) ippubblikat mill-NSO.

GOZO CHANNEL - POLICY GĦAL FREE PASS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-policy li kienet saret fi żmien il-Gvern Nazzjonalista u li kienet ippubblikata fuq il-website tal-Gozo Channel dwar min għandu dritt għal free pass biex juża l-vapur tal-Gozo Channel ġietx mibdula?

Jekk ġiet mibdula, meta ġiet mibdula u fejn ġiet ippubblikata?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-policy dwar min għandu dritt għal dan il-pass kif kienet fi żmien Gvern Nazzjonalista u kopja tal-policy kif inhi llum?

Tista' tara li din il-policy terġa' titpoġġa fuq il-website tal-Gozo Channel minn fejn kienet tneħħiet fil-leġiżlatura l-oħra?

Interpellant li l-Gozo Channel ma bidlet xejn mill-prassi li kienet tuża minn żmien l-aħħar amministrazzjoni ta' Gvern Nazzjonalista.

Il-persuni li għandhom il-free pass għall-użu tal-vapur tal-Gozo Channel ivarjaw minn żmien għal żmien, fosthom membri parlamentari, korp diplomatiku u uffiċjali pubbliċi.

LAQGĦAT BARRA MILL-PAJJIŻ – ATTENDENZA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid f'liema laqgħat barra minn pajjiżna attenda u huwa previst li jattendi tul din is-sena?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni rigward il-laqgħat li diġà saru s'issa matul is-sena 2019 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

Għall-bqija tas-sena, il-Ministru se jattendi kull laqgħa li titqies ta' importanza għal pajjiżna u l-finanzi tiegħu, inkluż dawk tal-Unjoni Ewropea, u ta' banek internazzjonali għall-iżvilupp.

BORMLA – TRIQ IL-PELLEGRINAĠĠ – BALAVOSTRI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li l-balavostri fi Triq il-Pellegrinaġġ, Bormla, jitlestew?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Bormla li f'laqgħa li saret ftit tal-ġranet ilu tħabbar li x-xogħol fuq il-balavostri miexi u kif jitlestew se jitkompla x-xogħol.

Il-Kunsill Lokali għamel pressjoni sabiex dan ix-xogħol jitlesta fl-iqsar żmien possibbli.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex previst li l-Knisja ta' San Pawl Bormla tiġi restawrata u mnaddfa?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Knisja ta' San Pawl f'Bormla, proprjetà tal-Knisja, kienet ġiet irrestawrata fl-2002 u inawgurata fil-bidu tal-2003.

Ix-xogħol kien ikkummissjonat mill-Uffiċċju tar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera, taħt id-direzzjoni teknika tat-Taqsima tar-Restawr.

MINISTERU GĦALL-EDUKAZZJONI U X-XOGĦOL – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8841, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-ENERĠIJA U L-IMMANIĠĠAR TAL-ILMA – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8842, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

JOE MIZZI: Tlabt biex tinġabar l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8843, tista' l-Ministru tgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Tista' l-Ministru tgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

Tista' tgħid jekk il-persentaġġ indikat minnha huwiex parti mill-miri tal-Horizon 2020 u jekk dawn il-persentaġġi humiex il-miri tal-Gvern kollu?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8844, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – BANK ĊENTRALI – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8844, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjoni fil-Bank Ċentrali?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU – NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8839, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-servizz pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk humiex se jintlaħqu?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-nisa f'pożizzjonijiet minn skala 1 sa skala 5 fis-servizz pubbliku kollu fl-2012 kien ta' 244.

In-numru ta' nisa f'pożizzjonijiet fi skala 1 sa 5 fis-servizz pubbliku kollu llum huwa ta' 426, żieda ta' 182 fuq l-2012.

Il-miri tal-Horizon 2020 u tal-Gvern huma identiċi f'dan ir-rigward u se tkompli l-ħidma sabiex jintlaħqu l-miri medja li jissemmew fil-Horizon 2020.

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI – SAFAR

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'safar bejn Jannar 2018 u Jannar 2019?

Kemm-il safra għamel?

X'kienet l-okkażjoni?

Minn min kien akkumpanjat għal kull safra?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – SAFAR

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm kienet in-nefqa f'safar bejn Jannar 2018 u Jannar 2019?

Kemm-il safra għamel?

X'kienet l-okkażjoni?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba minnu.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA – SAFAR

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa f'safar bejn Jannar 2018 u Jannar 2019?

Kemm-il safra għamlet?

X'kienet l-okkażjoni?

Minn min kienet akkumpanjata għal kull safra?

HELENA DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IŻ-ŻEJTUN – TRIQ IL-PRESIDENT ANTON BUTTIGIEG – TISWIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata Triq il-President Anton Buttigieg fiż-Żejtun?

Hemm il-ħsieb li ssir private road man-naħa tad-djar residenzjali minħabba l-periklu kontinwu li toffri din it-triq għar-residenti?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

GĦALLIEMA LI SE JIRTIRAW

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux studju/kalkolu ta' kemm huwa stmat li se jirtiraw għalliema bl-età fil-ħames snin li ġejjin?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skont l-informazzjoni li għandu d-Dipartiment Strateġija u Sapport, l-għadd ta' persuni preżentement fil-grad ta' għalliem li fil-ħames snin li ġejjin jilħqu l-età li jistgħu jirtiraw huwa ta' 122.

In-numru ta' kemm għalliema effettivament se jirtiraw fil-ħames snin li ġejjin jista' jvarja għal diversi raġunijiet, fosthom għalliema li jieħdu promozzjoni, irtirar kmieni għal raġunijiet mediċi u oħrajn.

Barra minn hekk, persuna tista' tibqa' fl-impjieg sal-età ta' 65 sena jew tagħżel li tirtira qabel jekk ikollha l-ammont rikjest ta' bolol imħallsa.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn supply teachers fl-iskejjel Maltin u Għawdxin?

F'liema skejjel qegħdin?

X'qed jgħallmu?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA – RIŻENJA TAL-KAP EŻEKUTTIV

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid għaliex tkeċċa jew ġie mġiegħel jirriżenja l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament minn Kap Eżekuttiv tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-individwu li d-dettalji dwaru ngħataw separatament qatt ma kien jokkupa l-kariga ta' Kap Eżekuttiv tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada.

Madankollu, il-Kap Eżekuttiv li x'aktarx qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant la tkeċċa u lanqas ġie mġiegħel jirriżenja.

Kopja tar-riżenja ta' dan l-individwu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA – PERSUNI LI KIENU FIL-KARIGA TA' KAP EŻEKUTTIV

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il Kap Eżekuttiv kien hemm fil-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada mill-2013 sal-lum?

Jista' jgħid min kienu, kemm damu fil-kariga u r-raġuni għalfejn spiċċaw mill-kariga?

X'salarju kellhom?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA – TASK FORCE

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li twaqqfet task force biex tagħmel awditjar tal-operat tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada?

Għaliex inħass il-bżonn ta' awditjar?

Min qed jagħmel l-awditjar?

Sa meta se jkun lest ir-rapport?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-task force li twaqqfet hija biss biex issaħħaħ l-istruttura tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada biex tassigura l-effiċjenza tal-FTS biex inkunu nistgħu nkomplu nibnu aktar skejjel ġodda minn dawk is-sitta (6) li diġà bnejna, u sabiex inkomplu nagħmlu aktar estensjonijiet u refurbishment ma' dawk li diġà għamilna.

Ir-rapport ta' din it-task force, immexxija miċ-chairman preżenti tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada, għandu jitlesta sal-aħħar ta' dan ix-xahar.

SKEJJEL TAL-KNISJA – FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-eżitu tad-diskussjonijiet dwar żvilupp ta' aktar faċiltajiet sportivi fl-iskejjel tal-Knisja?

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jikkjarifika din il-mistoqsija u jiċċara għal liema diskussjonijiet fuq faċilitajiet sportivi fl-iskejjel tal-Knisja qed jirreferi.