DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 23 ta' Mejju 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 23 ta' Mejju 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 23 ta' Mejju 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 115, li saret it-Tlieta 22 ta' Mejju 2018, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots, eċċetra) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

OWEN BONNICI Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

Wieħed irid japprezza li għandi ħafna entitajiet kulturali li jagħmlu użu minn dawn l-affarijiet.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, fl-aħħar jiem kien hawn għagħa f'pajjiżna minħabba l-inċident li seħħ, fejn Pulizija ġie aggredit fit-toroq tagħna.

Jista' l-Ministru, bħala l-Ministru responsabbli mill-Ġustizzja, jgħidilna kif il-liġijiet tagħna jipproteġu lill-uffiċjali tal-Pulizija u uffiċjali oħrajn tal-ordni, u x'nistgħu nagħmlu iktar bħala Parlament biex naraw li l-uffiċjali tal-ordni f'pajjiżna jkunu aktar protetti?

Qed ngħid dan fid-dawl ta' dan l-inċident, fejn rajna n-nies fit-toroq li aħna konna magħhom ukoll, biex ikun hawn iktar protezzjoni u rispett lejn l-uffiċjali tal-ordni f'pajjiżna.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din id-domanda.

Qabel xejn, f'ismi, f'isem in-naħa tal-Gvern u m'għandix dubju n-naħa tal-Oppożizzjoni, irrid nestendi s-solidarjetà u l-awguri għal irkupru fiżiku malajr kemm jista' jkun lill-kuntistabbli Simon Schembri li għadda minn trawma indeskrivibbli.

It-trawma li għadda minnha dan l-uffiċjal pubbliku xxukkjat lil kulħadd.

Li jkollok uffiċjal pubbliku, ħaddiem, missier, raġel tal-familja li jmur għax-xogħol u jkorri fuq ix-xogħol b'dan il-mod dirett ħalla lil kulħadd bla kliem.

Hija xi ħaġa verament kundannabbli.

Naħseb li fil-mixja li kellna nhar is-Sibt li għadda, fejn kien hemm l-Onor.

Camilleri, rappreżentanti miż-żewġ naħat tal-Kamra, u inti Sur President, bgħatna messaġġ b'saħħtu ta' għaqda li fih qegħdin ngħidu li ma nistgħux nittolleraw dan it-tip ta' aġir kontra kwalunkwe persuna, iktar u iktar meta qegħdin nitkellmu dwar uffiċjali pubbliċi u dwar Pulizija.

Naħseb f'dan il-pajjiż irridu nibagħtu messaġġ ta' sostenn u koperazzjoni mal-Korp tal-Pulizija fi kwalunkwe ċirkostanza.

Huwa importanti li f'dak kollu li ngħidu u f'dak kollu li nagħmlu, nuru rispett lejn l-uffiċjali pubbliċi, speċjalment il-forzi dixxiplinati.

Allaħares ma jkunux il-membri tal-Korp tal-Pulizija, is-suldati u n-nies kollha li xogħolhom hu li jirregolaw f'dan il-pajjiż.

Meta jkun hemm dibattiti jaħarqu u b'saħħithom – u dawn huma importanti f'demokrazija – għandu jkun hemm ir-rispett f'kull każ biex nibagħtu messaġġ b'saħħtu li f'dan il-Parlament aħna grati lejn il-forzi tal-ordni f'pajjiżna, u kull attakk fiżiku li jsir fuq il-forzi tal-ordni ta' pajjiżna huwa attakk fuq l-istituzzjonijiet kollha.

Għalhekk nerġa' nibgħat messaġġ ta' solidarjetà lill-familja Schembri li bħalissa min jaf minn liema dulur għaddejjin u nappella biex il-proċess ġudizzjarju li nbeda diġà kontra min allegatament wettaq dan l-aġir, jintemm kemm jista' jkun malajr.

L-Onor.

Camilleri staqsieni dwar xi tgħid il-liġi dwar uffiċjali pubbliċi u jekk hemmx protezzjoni għall-uffiċjali pubbliċi f'każijiet ta' konsegwenzi aktar serji.

Ir-risposta hija iva.

Fl-aħħar leġiżlatura ppilotajt abbozz ta' liġi li kompla jħarrax il-pieni kontra min jattakka uffiċjali pubbliċi, inkluż il-Pulizija.

Biex inkun preċiż, fl-aħħar leġiżlatura kont parteċipi fi proċess leġiżlattiv wara proposta li saret mill-Oppożizzjoni, li bħala Gvern konna qbilna magħha u mexxejnieha 'l quddiem flimkien, favur iktar pieni ħorox għal min jattakka uffiċjali pubbliċi.

Naħseb li l-pieni huma ħorox u b'saħħithom.

Huwa tajjeb li nitkellmu dwar il-pieni u l-liġi, però naħseb li l-aktar ħaġa importanti hi li nitkellmu dwar ir-rispett li l-Korp tal-Pulizija għandu jiġi muri minn kwalunkwe membru tas-soċjetà, mill-ogħla persuna sal-iżgħar persuna, jekk għadu jeżisti l-kunċett tal-ogħla u l-iżgħar.

Kull persuna f'din is-soċjetà għandha turi rispett kbir lejn il-Korp tal-Pulizija.

Nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-membri kollha tal-Korp tal-Pulizija ta' xogħolhom, tal-periklu li jgħaddu minnu, u talli jqumu għax-xogħol filgħodu meta jafu li jistgħu jkorru biex jipproteġu lil ħaddieħor minn xi għemil doluż li jkun qed jitwettaq.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk għandux ħsieb li jżid il-protezzjoni lill-membri tal-korpi dixxiplinati u jekk il-Gvern hux qed jikkonsidra li jħarrax il-pieni, jew li jkun hemm pieni ta' natura differenti f'każijiet bħal dawn?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Wieħed irid japprezza li jien m'iniex il-Ministru nkarigat mill-Korp tal-Pulizija, però naħseb li nkun qed nitkellem f'isem il-Gvern kollu jekk ngħid li l-Gvern huwa dejjem miftuħ għal kwalunkwe proposta biex possibilment iħarrex il-pieni għal min ma jurix rispett, jew saħansitra jattakka fiżikament jew b'abbuż differenti lil xi uffiċjal tal-forzi tal-ordni f'pajjiżna.

Mid-domanda li għamilli l-Onor.

Interpellant qed nifhem li hu favur din il-ħaġa, allura rrid nerġa' nibgħat il-messaġġ li lil hinn mil-liġijiet, li rridu ntejbuhom kemm hemm bżonn, huwa importanti li nibagħtu messaġġ b'saħħtu li l-membri tal-forzi tal-ordni f'pajjiżna jixirqilhom kull rispett u kull tifħir.

Kull pulizija, kull suldat u kull dixxiplina simili, jixirqilha kull ġieħ kemm f'dak li nagħmlu, kemm f'dak li ngħidu, kif ukoll fil-mod kif nikkomportaw ruħna magħhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Nixtieq nirreferi lill-Ministru għall-mistoqsija li saret li hi relatata mal-Ministeru tal-Ġustizzja.

Il-ġimgħa l-oħra l-Ministru qal on record – hawn nirreferi għar-rapport li deher fil-ġurnal Times of Malta tas-17 ta' Mejju – li kien qed jipprepara Kodiċi ta' Etika ġdid għan-nutara f'pajjiżna, li bħal kull professjoni oħra jeħtieġ tkun regolata għax ikollok każijiet uniċi, li tgħoddhom fuq subgħajk, li jħallu timbru ikrah fuq din il-professjoni.

Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal dan il-Kodiċi ta' Etika u fiex se jkun jikkonsisti?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Camilleri ta' din id-domanda pertinenti.

Il-professjoni tan-nutara hija importanti.

Forsi tgħidli li hija ovvja li l-professjoni nutarili hija importanti, imma forsi the man in the street japprezza iktar minn kulħadd l-importanza tar-rwol tan-nutar fis-soċjetà.

Fil-każ tal-avukati, jista' ikollok avukati jaħdmu fil-qasam tal-kumpaniji jew fil-qasam tal-kummerċ, allura forsi ftit ikollhom interface ma' the man in the street.

Hemm avukati li jkollhom kuntatt kuljum, bħalma konna aħna, u naf li anke l-Onor.

Camilleri jaħdem fil-qrib ħafna ma' the man in the street, però hemm avukati li jaħdmu f'areas differenti, filwaqt li fejn jidħol in-notarjat, normalment fil-maġġoranza assoluta tal-każi, kull nutar f'pajjiżna, ħlief għal xi eċċezzjonijiet, iqatta' ħajtu kuljum man-nies.

Allura n-nies għandhom fiduċja fin-nutara u n-nutar jagħmel differenza f'ħajjithom, anke jekk sempliċement jagħtihom parir dwar testment.

Għall-bniedem, in-nutar huwa kollox, għax x'għandu egħżeż mill-familja u mill-futur ta' uliedu?

Li nutar jiggwidak kif għandek tagħmel testment, għal the man in the street hija d-dinja kollha.

In-nutara għandhom impatt ikbar milli naħsbu f'din il-Kamra, anke fejn jidħlu kwestjonijiet ta' bejgħ ta' proprjetà u aspetti oħra.

F'laqgħa li kelli mal-Kunsill Nutarili qaluli li f'Malta n-nutara ma kellhomx Kodiċi ta' Etika, u rrid nammetti li ma kontx naf.

Sintendi għandhom il-liġi, però sa ftit ilu ma kienx hemm Kodiċi ta' Etika li jorbot lin-nutara.

Allura, flimkien mal-Kunsill Nutarili mexxejna 'l quddiem proċess biex għall-ewwel darba fl-istorja daħal fis-seħħ Kodiċi ta' Etika għan-nutara, ħaġa li qatt ma kellna.

Irrid ngħid li dan il-Kodiċi ta' Etika ma nkitibx mill-Ministru, jew minn xi konsulent tal-Ministru maqful f'xi kamra, imma mill-professjonisti nfushom.

In-nutara stess qaluli kif iridu li jkun il-Kodiċi ta' Etika tagħhom.

Naħseb li dan jibgħat messaġġ ta' serjetà kbira.

Irrid nifraħ lill-President tal-Kunsill Nutarili, is-Sur Daniel Buġeja, li jagħmel xogħol siewi ħafna, u lill-membri kollha tal-Kunsill Nutarili li ħassew il-bżonn li jfasslu dan il-Kodiċi ta' Etika, imbagħad aħna sempliċement daħħalnieh fis-seħħ.

Naħseb li dan huwa l-mod kif għandna nagħmlu l-affarijiet.

Nemmen li dan il-Kodiċi ta' Etika se jgħin biex it-tajjeb li jagħmlu n-nutara nkomplu ntejbuh.

Sfortunatament tisma' b'każijiet ta' nutara li għamlu dak li ma jmisshomx – huma ftit, imma hemm minnhom – u nemmen li l-fatt li issa hemm il-Kodiċi ta' Etika, wieħed jista' jkompli jsaħħaħ biex il-professjoni timxi 'l quddiem.

Jien nawgura li jkompli jkun hemm inizjattivi ta' dan it-tip għan-nutara kollha f'pajiżna.

Bħalma fil-bidu tal-intervent tiegħi rringrazzjajt lill-uffiċjali pubbliċi, lill-Pulizija u uffiċjali oħrajn, nixtieq nirringrazzja lil dawn l-uffiċjali pubbliċi, għax allaħares m'għandniex in-nutara f'pajjiżna, kemm għall-kontribut ekonomiku kbir li jagħmlu għax jiġbru ħafna taxxi għall-Gvern u jikkontribwixxu direttament fit-tkabbir ekonomiku, imma iktar minn hekk, għas-servizz soċjali kbir li jagħtu billi jiggwidaw lin-nies fl-aktar affarijiet għeżież għalihom, il-familja u d-djar tagħhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

KAROL AQUILINA: Fl-aħħar jiem ħarġet l-aħbar li l-Ministru ddeċieda li jagħti l-warrant lil żewġ avukati li kienu nstabu ħatja ta' reati.

Naturalment, kif jaf il-Ministru, kien hemm reazzjoni pubblika mill-Kamra tal-Avukati, li kemm jien u kemm hu membri tagħha, li qaltlu li dan huwa inaċċettabbli u appellat lill-President ta' Malta biex ma tagħtihomx il-warrant.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern hux beħsiebu jilqa' l-appell tal-Kamra tal-Avukati u jekk hemmx il-ħsieb li 'l quddiem il-Gvern jirregola d-definizzjoni ta' x'inhu aċċettabbli biex wieħed jingħata l-warrant?

Dan biex inkunu ċari ma' kulħadd, ħalli ma jkunx hemm legitimate expectation ta' xi ħadd li jkun għamel ċerti reati, imbagħad jidħol fil-kors tal-liġi u jippretendi li jingħata l-warrant.

Jista' l-Ministru jgħid jekk wasalx iż-żmien li din il-Kamra tirregola xi tfisser li tkun ta' kondotta tajba u ta' mġiba xierqa?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Aquilina ta' din id-domanda, għax tani l-isbaħ opportunità biex nispjega l-fatti.

Sfortunatament, kien hemm sezzjoni tal-ġurnali f'Malta li ħadu interess f'din l-aħbar, u the devil is in the detail.

Aħna, speċjalment sħabi tan-naħa tal-Gvern, nafu li d-dettall dejjem jimmilita kontra dak li jkun qed jgħid l-esponent tal-gvern tal-ġurnata.

Li rrid ngħid hu li fis-sistema legali tagħna, biex wieħed jipprattika ta' avukat irid ikun ta' kondotta tajba u ta' morali tajba.

Jiġifieri mhux il-kondotta biss, imma anke l-morali.

Nifhem li l-kelma "morali" tiftaħ baħar kbir u wiesa'.

Il-liġi, fl-għaqal tagħha u ta' min għamilha – mhux aħna għamilnieha, imma ilha hemm għal ħafna ġenerazzjonijiet, u ħadmet tajjeb – meta ġiet biex tiddeċiedi jekk persuna hijiex ta' kondotta tajba u ta' morali tajba biex tilħaq avukat, la tefgħet dan l-obbligu fuqi bħala Ministru u lanqas fuq il-President, imma titfgħu fuq il-ġudikatura, jiġifieri l-imħallfin.

U tagħmel tajjeb, għax kieku dan l-obbligu qiegħed fuqi bħala Ministru kont nerfgħu u nerfa' r-responsabbiltà, imma ma kenitx tkun idea tajba.

Naħseb li naqbel li hija ħaġa tajba li mhux il-Ministru jiġġudika xi ħaġa bħal din, imma l-ġudikatura.

Għax x'hawn ogħla mill-ġudikatura f'pajjiżna?

Allura l-ġudikatura tiġġudika jekk persuna hijiex ta' kondotta tajba u ta' morali tajba.

Issa hemm dan il-każ ta' żewġ studenti żgħażagħ li ġabu Dottorat fil-liġi u jridu jsiru avukati, imma f'punt f'ħajjithom ikkommettew reat.

Jien m'iniex se ngħid li hija xi ħaġa tajba li tikkommetti reat, anzi hija xi ħaġa ħażina, però meta l-Qorti ġiet biex tagħti s-sentenza – għax huma dehru l-Qorti u ngħataw sentenza – tat sentenza li aħna l-avukati ngħidulha conditional discharge, jiġifieri ma tkunx ħati u tiġi liberat bil-kondizzjoni li ma tagħmilx reat ieħor f'ċertu żmien.

L-idea tal-conditional discharge qiegħda biex lil dak li jkun tagħtih it-tieni opportunità, ħalli jekk ikun għamel żball darba f'ħajtu, ma jibqax imwaħħal ma' dak l-iżball u jkun jista' jimxi 'l quddiem.

Issa mhux għal kull reat jista' jkollok conditional discharge, għax hemm ċerti reati serji li l-Qorti lanqas jekk trid ma tkun tista' tagħtik conditional discharge.

Dawn iż-żewġ persuni kienu ngħataw conditional discharge u l-liġi li tirregola l-conditional discharge tgħid ċar u tond li l-fatt li tingħata conditional discharge ma jiskwalifikakx minn liċenzji, permessi jew mid-dritt li tagħmel xi ħaġa.

Qiegħda ċara fil-liġi, tistgħu tarawha.

Il-liġi tgħid li jekk tingħata conditional discharge ma tistax tiġi prekluż milli tingħata awtorità biex tagħmel xi ħaġa.

Inkella nneħħu l-conditional discharge u ngħidu li ma teżistix u ninżlu bil-ponn tal-ħadid fuq kulħadd.

Il-Qorti għażlet li tagħtihom conditional discharge u l-ġudikanti li studjaw il-każ ta' dawn iż-żewġ żgħażagħ taw il-parir lili biex nagħti l-warrant.

Mela mhux il-Ministru ddeċieda, imma l-ġudikanti taw il-parir lili biex nagħti l-warrant u meta l-Kamra tal-Avukati u l-Prim Imħallef ta' dak iż-żmien kitbuli u qaluli biex niċċekkja dwar il-każ, erġajt ktibt lill-ġudikanti u staqsejthom x'kienet il-fehma tagħhom.

Dawn reġgħu bagħtuli – erba' ġudikanti, jiġifieri żewġ imħallfin f'każ wieħed u żewġ imħallfin f'każ ieħor – li b'mod unanimu huma tal-istess fehma, jiġifieri li dawn iż-żewġ żgħażagħ legalment u anke għal raġunijiet mhux purament legali, għandhom jingħataw il-warrant.

Jien, meta ġejna biex nagħtu l-warrants ftit ilu, per prudenza, lil dawn iż-żewġ żgħażagħ ma stedinthomx, u kien hemm min qalli li jmissni stedinthom.

Qaluli li jekk l-imħallfin qaluli biex nagħtihom il-warrant, min jien biex ma nagħtihulhomx?

Jien deherli li per prudenza kellna nieħdu ftit żmien ta' riflessjoni biex nitkellmu mal-Kamra tal-Avukati.

Jien tkellimt mal-Kamra tal-Avukati u din baqgħet bl-istess fehma.

Li kien hemm differenti hu li l-Assoċjazzjoni tal-Ġudikanti – jiġifieri l-imħallfin u l-maġistrati kollha, mhux erbgħa, imma kollha – qalu lili u qalu pubblikament li huma favur li dawn iż-żewġ studenti jingħataw il-warrant.

Allura, ladarba għandi din il-pożizzjoni, u mhux erba' imħallfin, imma l-ġudikanti kollha ħarġuha pubblikament u dehret fil-ġurnali li dawn iż-żewġ gradwati għandhom jingħataw il-warrant, jien tal-fehma li nkun qed nonqos jekk ma nagħtihomx il-warrant.

Allura, jien se nkun qiegħed niffirma biex dawn jieħdu l-warrant, u fis-sessjoni li jmiss biex nagħtu l-warrants – għax ikun hemm sessjoni għal dawk il-gradwati li fl-ewwel sessjoni jkunu ma jifilħux jew imsefrin, allura nagħmlu t-tieni sessjoni – se nkun qed nagħti l-warrant lil dawn iż-żewġ avukati ġodda.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, nixtieq infakkar lill-Ministru li fl-aħħar jiem kien hemm sentenza kontra Malta mill-European Court of Human Rights, li fl-opinjoni tiegħi ħammritilna wiċċna, rigward il-play 'Stitching'.

Fis-sena 2010 kien hemm bord li waqqaf din il-play milli sseħħ f'pajjiżna minħabba li kienu jgħidu li hija kontra l-morali, għax dak iż-żmien kien hawn xi ħadd li kien iħoss il-bżonn li jirregola jien, bħala adult, x'nista' mmur nara f'teatru jew ieħor.

Għandi nifhem li għall-grazzja t'Alla llum dak il-bord m'għadux jeżisti.

Dan kien fi żmien meta kien hemm diversi kwestjonijiet oħrajn relatati ma' dan.

Niftakar l-istorja Li Tkisser Sewwi li saret fl-Università, u niftakar lill-Ministru, dak iż-żmien Membru tal-Oppożizzjoni, jitkellem biex f'pajjiżna nneħħu dawn il-klassifikazzjonijiet.

Jista' Ministru jgħid jekk illum huwiex il-każ li jerġa' jkollna deċiżjoni simili, fejn produzzjoni teatrali terġa' titwaqqaf u jerġa' ikollna xi ħadd bħall-European Court of Human Rights li jħammrilna wiċċna f'dan ir-rigward?

Jista' jgħid ukoll x'għamel u x'se jagħmel biex kemm jista' jkun l-arti f'pajjiżna tkun aktar libera?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Ir-risposta ċara hija li bir-riformi li wettaqna, qatt iktar mhu se jkun possibbli li jerġa' jiġi ripetut il-każ ta' 'Stitching'.

Le, hija ċara din.

Aħna fl-aħħar leġiżlatura rriformajna l-liġijiet b'mod li artist ikollu serħan il-moħħ mhux biss qabel ma jtella' l-play, imma anke wara, li sakemm ma jaqbiżx il-linja ħamra tat-tixrid tal-mibegħda jew tal-vjolenza settorjali, li hija wiesgħa ħafna, jista' jesprimi d-dritt fundamentali tiegħu tal-libertà tal-espressjoni bl-aktar mod wiesa'.

F'din is-sentenza ta' 'Stitching', il-Qorti Ewropea turi d-differenza bejn x'kien jiġri fi żmien Gvern preċedenti u fi żmien din l-amministrazzjoni.

Irrid infakkar li meta aħna ressaqna l-emendi li qed isemmi l-Onor.

Camilleri fl-aħħar leġiżlatura, il-Parlament dak iż-żmien ma kienx favur b'mod unanimu.

Din in-naħa konna kollha ponn wieħed favur il-ftuħ tal-libertà tal-espressjoni artistika, imma min-naħa l-oħra kien hemm esponenti ewlenin tal-Oppożizzjoni li ċerti riformi li għamilna sejħulhom "ksuħat".

Qaluli li bi ksuħat kont qed nagħmilha, u kien hemm Membri tal-Oppożizzjoni li qalu li bl-emendi li konna qegħdin nagħmlu kienu se jiftħu s-sex shops u ma nafx x'ma qalux!

Qalu li tista' tinsulenta lil Alla kemm trid u dan it-tip ta' diskors li ma jagħmel ġieħ lil ħadd u jagħmel karikatura minn diskussjoni importanti u matura immens.

Allura jien, meta nara dan it-tip ta' sentenzi li jirreferu għal dak li kien jiġri fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, ngħid: Kemm inbidel dan il-pajjiż, kemm biddilna din is-soċjetà, kemm għamilnieha iktar miftuħa, liberali u progressiva fejn il-libertà tal-espressjoni hija verament valur li ngħożżuh u nqisuh importanti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, illum il-Kummissjoni Ewropea ħarġet rapport li fih talbet lill-Gvern Malti biex iżid il-ġlieda tiegħu kontra l-korruzzjoni, u b'mod partikolari qalet hekk:

Ma tridx tkun professur biex tifhem għal min qed jgħidu!

Il-Kummissjoni s-soltu tkun diplomatika ħafna.

Nixtieq inkun naf x'inhi r-reazzjoni tal-Ministru responsabbli għall-ġustizzja u għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni, għal dan ir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Owen Bonnici, fil-qosor għax diġà skada l-ħin.

OWEN BONNICI: Sur President, jien kont il-Ministru li ppilotajt liġi li biha neħħejna l-preskrizzjoni minn reati ta' korruzzjoni magħmula mill-politiċi.

Din tfisser li jekk politiku llum jagħmel reat ta' korruzzjoni, se jibqa' liable għomru, jiġifieri mhux biss f'din il-leġiżlatura, imma fl-oħrajn kollha ta' warajha, skont kemm il-Mulej jisilfu għomor.

Dan hu dak li għamel il-Gvern biex jiġġieled il-korruzzjoni.

Fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni huwa importanti li nkomplu niġġieldu dak kollu li hu ħażin, jiġi minn fejn jiġi.

Irrid ngħid li din in-naħa dejjem rat kif għamlet biex il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni topera bla diffikultà.

Fil-perjodu meta inti kont Kap tal-Oppożizzjoni - biex ma twaħħalx fl-Onor.

Adrian Delia - kien hemm mumenti fejn domt ma nnominajt persuna, jew inqast milli tinnomina persuna lill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

Dawn l-affarijiet barra minn Malta jinnotawhom.

Kollox jinnotaw!

Allura bħala risposta ngħidlek li aħna se nkomplu nsaħħu l-qasam tal-ġustizzja biex ikollna aktar ħarsien għal governanza tajba, aktar tisħiħ tas-saltna tad-dritt u aktar separazzjoni b'saħħitha tal-poteri bejn l-organizzazzjonijiet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2370.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għal Finanzi li kellhom il-jedd jimponu penali amministrattivi, kemm kienu jammontaw dawn il-penali u abbażi ta' liema leġiżlazzjoni kienu imposti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5759.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2369.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq materjal promozzjonali, bħal brochures u websites, mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, minn wara Marzu 2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2373.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Petizzjonijiet tal-lum 23 ta' Mejju 2018, l-Onor.

Ivan Bartolo se jkun qed jissostitwixxi lill-Onor.

Ngħaddu għal Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Mejju, 2018.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur President, illum għandna opportunità tad-deheb, għax il-liġi li hawn quddiemna se tkun qed twaqqaf aġenzija biex tieħu ħsieb it-toroq ta' pajjiżna.

Jekk din il-liġi titħaddem sew u tiġi implimentata tajjeb u bil-ħsieb, tista' tkun għodda sabiex nindirizzaw waħda mill-ikbar problemi li għandu l-pajjiż, dik tat-traffiku.

Nibda billi ngħid li kwalunkwe xogħol li jsir tramite din l-aġenzija, għandu jsir fil-kuntest ta' pjan strateġiku fit-tul, għax filwaqt li huwa tajjeb li se jiġu mtejba l-kondizzjonijiet tat-toroq, dan waħdu ma jnaqqasx it-traffiku mit-toroq Maltin u Għawdxin.

Peress li din ir-responsabbiltà issa se tkun qed taqa' taħt aġenzija waħda, għandna opportunità tad-deheb.

Nerġa' ngħid li jekk din il-liġi titħaddem sew u tiġi implimentata tajjeb u bil-ħsieb, nistgħu nindirizzaw uħud mill-problemi li għandu l-pajjiż illum, imma qabel ma niġi għall-punt tat-traffiku, xtaqt nagħmel xi osservazzjonijiet dwar din il-liġi.

Jekk immorru lura għall-ħsieb oriġinali li wassal biex titwaqqaf din l-aġenzija ċentralizzata li tieħu ħsieb it-toroq kollha naraw li huwa ħsieb tajjeb, però hemm ħafna affarijiet li biex dan il-ħsieb jibqa' tajjeb, wieħed irid jindirizzahom mill-ewwel.

Qed ngħid li l-ħsieb tal-liġi huwa tajjeb, għax jekk titħaddem tajjeb, il-prijoritajiet ta' liema toroq se jsiru, jistgħu jibdew jiġu evalwati aħjar fuq livell nazzjonali u mhux abbażi ta' liema kunsill jagħmel l-aktar storbju, jew jekk kunsill għandux maġġoranza Nazzjonalista jew Laburista.

Għalhekk fil-bidu tad-diskors tiegħi għedt li għandna opportunità tad-deheb u li jekk din il-liġi titħaddem tajjeb u tiġi implimentata bil-ħsieb se tħalli l-frott però, jekk le, se jkollna diżastru ikbar minn dak li għandna fil-preżent.

Allura nerġa' ngħid li huwa importanti li l-evalwazzjoni ta' liema toroq isiru, issir fuq bażi nazzjonali u mhux abbażi ta' min jgħajjat l-aktar u jekk f'lokalità partikolari hemmx maġġoranza ta' nies b'tendenzi Laburisti jew Nazzjonalisti.

It-tieni punt tiegħi hu li jekk din l-aġenzija verament titħaddem b'mod tajjeb, se tkun tista' toffri kordinament aħjar tat-toroq.

Illum nafu x'inhu l-istat ta' pajjiżna, speċjalment meta jkollok diversi kunsilli lokali li jkunu qegħdin iwettqu x-xogħlijiet tagħhom.

Illum jista' jkollok sitwazzjoni fejn kunsilli ma jkunux jistgħu jikkordinaw ma' xulxin u joħloqu bottlenecks għat-traffiku.

Issa jekk din l-aġenzija se tiffunzjona sew u taħdem fuq livell ta' interess nazzjonali, jista' jkun hemm kordinament aħjar u l-inkonvenjent li llum jesperjenza l-poplu jonqos, allura jkun hemm inqas inċertezza u aktar kjarezza għaċ-ċittadin.

Ilkoll kemm aħna nafu li mhux l-ewwel darba li kellna ċirkostanzi fejn triq partikolari tispiċċa qisha ma tkun ta' ħadd, għax il-Gvern jgħid li hi responsabbiltà tal-kunsill lokali u l-kunsill lokali jgħid li hi responsabbiltà tal-Gvern!

Kif nafu, meta jiġri hekk, finalment la jbati l-kunsill u lanqas il-Gvern, imma ċ-ċittadin.

Allura, jekk din l-aġenzija verament titħaddem b'mod tajjeb, tista' tindirizza din il-problema.

Problema oħra li ġieli niffaċċjaw hi li jkollok triq li ssir nofsha biss, għax sa ċerta linja tkun tal-Gvern u l-parti l-oħra tkun tal-kunsill.

Jien għalhekk tlaqt mill-punt fejn għedt li għandna opportunità tad-deheb li jekk din il-liġi titħaddem tajjeb u bil-ħsieb tista' tgħinna nissollevaw parti mill-problemi li għandna bħalissa.

Għalhekk, id-diskors tiegħi tal-lum se jkun kostruttiv biex dak li hemm fil-liġi li qed tiġi proposta jista' jsir aħjar, intejbuh mill-ewwel.

Punt ieħor importanti dwar l-aġenzija hu li din tara li tuża r-riżorsi u l-esperti li ilhom snin jaħdmu fi ħdan Transport Malta f'dan il-qasam.

Jien nemmen li f'din l-aġenzija hemm bżonn ikun hemm demm ġdid, imma huwa importanti wkoll li jibqa' jingħata s-sehem tan-nies li ilhom is-snin jaħdmu fi Transport Malta, jekk xejn for the sake of knowledge transfer and for the sake of continuity.

Jekk se jkollna aġenzija magħmula minn nies totalment ġodda li ma ħabbtux wiċċhom mal-problemi li wieħed jiffaċċja meta jiġi biex jagħmel it-toroq tal-pajjiż, l-aġenzija tibda fuq sieq ħażina from day one.

Allura l-appell tiegħi lill-Ministru hu sabiex jara li f'din l-aġenzija jkollu taħlita bejn demm ġdid biex jidħlu ideat ġodda, kif ukoll ħaddiema bi snin sħaħ ta' esperjenza fid-dipartiment rispettiv fi ħdan Transport Malta.

Nemmen li jkun għaqli li l-ħaddiema ta' Transport Malta jingħataw l-opportunità li jekk jixtiequ jmorru jaħdmu mal-aġenzija.

S'issa semmejt l-ewwel punt dwar l-importanza li l-prijoritajiet jiġu evalwati tajjeb biex ikun hemm kordinament aħjar u iktar kjarezza għaċ-ċittadin.

It-tieni punt tiegħi kien li l-aġenzija trid tara li tuża l-esperti u r-riżorsi li hemm fi ħdan Transport Malta.

Issa se ngħaddi għat-tielet punt, li huwa punt kruċjali ħafna u huwa importanti li dan il-Gvern jisma' x'inhu, għax fil-ħames snin li ilu fil-gvern rajna affarijiet li ma mxewx tajjeb preċiżament minħabba dan il-punt.

Nittama li l-aġenzija mhux se timtela bil-blue-eyed boys.

Jekk din l-aġenzija, bħal diversi awtoritajiet oħrajn li twaqqfu, se timtela bil-blue-eyed boys, mhux se tkun qiegħda sservi l-bżonnijiet taċ-ċittadin u tal-poplu Malti u Għawdxi, imma se sservi biss l-interess ta' xi tnejn min-nies ta' xi Ministru jew ieħor.

Ir-raba' punt tiegħi hu li biex din l-aġenzija taħdem b'mod effettiv, nemmen li l-kunsilli lokali għandu jkollhom rwol ċentrali.

Għar-raġunijiet li spjegajt qabel, nifhem u naqbel mal-fatt li l-aġenzija se tkun qed tieħu l-massa tax-xogħol u tar-responsabbiltà hi, però biex l-aġenzija verament tkun qiegħda taħdem fl-aħjar interess tal-poplu Malti u Għawdxi, huwa importanti li l-kunsilli lokali jkollhom rwol ċentrali.

Għalija huwa inaċċettabbli li l-kunsilli lokali jkunu informati biss dwar liema toroq se jsiru.

Lanqas ma hu biżżejjed li l-kunsilli lokali jiġu speċi kkonsultati, u apposta qed ngħidha din, għax matul il-ħames snin ta' Gvern Laburista saru ħafna taparsi konsultazzjonijiet li ma jwasslu għal imkien, ħlief għat-telf ta' ħin ta' kulħadd.

Jien nemmen li l-kunsilli lokali għandu jkollhom rwol attiv u dirett dwar liema toroq isiru u meta jsiru.

Pereżempju, apparti li għandhom isiru diversi laqgħat u working groups magħhom, nemmen li fuq il-bord ta' din l-aġenzija bilfors irid ikun hemm rappreżentanti tal-kunsilli lokali, għax huma se jkunu qegħdin iwasslu l-bżonnijiet tal-poplu Malti u Għawdxi.

Trid tara li jkollok taħlita ta' nies tekniċi u ta' nies li qegħdin hands on the ground.

Jekk jintlaħaq dan il-bilanċ, l-aġenzija tista' taħdem b'mod tajjeb.

Apparti minn hekk – din tirrelata mal-punt li semmejt fil-bidu, li ma nixtieqx nerġa' nara li jsiru t-toroq tal-iktar kunsill li jagħmel storbju jew skont jekk kunsill għandux maġġoranza Nazzjonalista jew Laburista – naħseb li biex ix-xogħol tal-aġenzija verament ikun kredibbli u l-aġenzija tkun rispettata, waħda mill-ewwel affarijiet li għandha tagħmel qabel ma tieħu l-ewwel deċiżjoni dwar liema toroq se tagħmel, għandha tħejji policy ċara u linji gwida abbażi ta' liema toroq se jingħataw prijorità.

Jekk mhux se jsir hekk, se nerġgħu nispiċċaw li min jgħajjat l-aktar jirbaħ, u dan mhuwiex fl-aħjar interess tal-Maltin u l-Għawdxin.

Punt ieħor li xtaqt inqajjem huwa dwar il-kuntratturi Maltin.

F'Malta għandna numru ta' kuntratturi li huma kapaċi jagħmlu xogħlijiet tat-toroq.

Hemm kuntratturi li kapaċi jieħdu volum kbir ta' xogħol għax għandhom ħafna inġenji u jħaddmu magħhom ħafna impjegati, imbagħad hemm kuntratturi oħrajn li jifilħu jieħdu inqas volum ta' xogħol.

Jien nemmen li din l-aġenzija għandha tassigura li toffri l-istess opportunità lill-kuntratturi Maltin kollha.

Nerġa' ngħid li l-kuntratturi Maltin kollha għandhom jingħataw l-istess opportunità biex jipparteċipaw f'dawn il-proġetti u ma rridx nara direct orders ħerġin mill-aġenzija.

Issa għandna aġenzija ġdida li se tibda b'carte blanche u li tista' tippjana fit-tul, allura m'hemmx bżonn direct orders.

Minn din l-aġenzija rrid nara numru ta' framework agreements wara xulxin li joħorġu bil-ħsieb, biex il-kuntratturi kollha ta' Malta u Għawdex ikollhom l-opportunità li jaħdmu fuq dan il-proġett, ovvjament kulħadd skont kemm jiflaħ, kemm bħala inġenji u anke bħala ħaddiema.

Nixtieq ngħid kelmtejn dwar il-kumpaniji barranin, u se nkun ċara daqs il-kristall.

Jien m'għandi l-ebda problema li jiġu kumpaniji barranin jaħdmu hawn Malta, però huwa importanti wkoll li dawn ma jiġux trattati aħjar mill-kumpaniji Maltin.

Jien dejjem ninsisti fuq fair and level playingfield għal kulħadd.

Issa jekk il-Gvern iħoss li għandu jġib l-esperti barranin, mela le, però l-esperti barranin għandhom jaħdmu id f'id ma' dawk Maltin għal żewġ affarijiet.

L-ewwel nett, il-Malti jaf il-bżonnijiet tal-Maltin ħafna iktar mill-barranin.

Apparti minn hekk, il-ħsieb ta' kull gvern għandu dejjem ikun kif se jkompli jtejjeb il-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi.

Mela allura jekk jiġu kuntratturi barranin iridu jinvolvu lill-kuntratturi Maltin.

Dan huwa faċli ħafna li jsir.

Għalhekk eżiġejt li ma rridx nara direct orders u li rrid nara framework agreements.

Qed ngħid hekk għax nemmen li l-Gvern għandu jinsisti li kull min jitfa' l-offerta tiegħu biex jipparteċipa f'dan il-proġett, tal-inqas irid ikollu sieħeb Malti.

Mela jekk għandek joint venture jew konsorzju, uħud mill-membri parteċipi fih iridu jkunu Maltin, għax jekk m'aħniex se nagħmlu hekk tista' tinħoloq an unfair level playing field.

Illum f'diversi gazzetti - jien ġibt miegħi it-Times of Malta - hemm artiklu dwar il-kuntratturi Maltin li huma urtati minħabba li l-flyover tal-Marsa ġiet mogħtija lil kumpanija minn Istanbul.

Nerġa' ngħid li jien m'għandix diffikultà li kumpaniji barranin jiġu joffru servizzi hawn Malta, però jekk inhu minnu dak li hawn miktub f'dan l-artiklu, qed jinħoloq unfair level playing field.

Qed ngħid hekk, għax waħda mill-kondizzjonijiet fil-formoli li timla meta tissottometti tender hi li tgħid x'tip ta' ħaddiema se tkun qed tħaddem u x'inhi l-paga tagħhom.

Aħna nafu li hemm baħar jaqsam bejn il-paga minima tat-Turkija u l-paga minima Maltija, għax il-paga minima tat-Turkija hija ftit inqas minn €400 fix-xahar u dik ta' Malta hija iktar minn €700 fix-xahar.

Allura jekk se nkomplu mexjin bit-tenders ta' min hu l-irħas jirbaħ, f'ċirkostanzi bħal dawn se tinħoloq an unfair level playing field and that is not on, għax filwaqt li qed nissalvagwardaw li ma jiġix abbużat il-ħaddiem Malti, se nkunu qegħdin naċċettaw li jiġi abbużat ħaddiem minn pajjiż ieħor.

Mela għandek l-abbuż u għandek ukoll fejn il-kuntrattur Malti ma jistax jikkompeti mal-barrani, u dan huwa inġust.

Għalhekk nerġa' nisħaq li huwa tajjeb li jiġu l-kumpaniji barranin hawn Malta, speċjalment meta jkunu qegħdin iġibu ħiliet u għarfien li bħala pajjiż għad m'għandniex, però huwa importanti li dawk l-istess kumpaniji jsieħbu magħhom numru ta' kumpaniji Maltin.

Meta kienet twaqqfet l-aġenzija tal-IT taħt Gvern Nazzjonalista preċedenti kienu jaħdmu bil-framework agreements u kienu jesiġu li preferibbilment dejjem irid ikollok l-involviment ta' kuntratturi Maltin.

Naħseb li l-aġenzija f'dan ir-rigward trid tevalwa sew jekk għandhiex tibqa' toħroġ bit-tenders ta' min hu l-irħas jirbaħ, għax kif jgħid il-Malti, meta tħallas bl-irħis, tal-irħis tieħu.

Naħseb li fi proġetti bħal dawn, fejn il-flus huma kbar u fejn il-proġett irid isir għal tul ta' snin, ikun iktar għaqli li jerġa' jiddaħħal il-metodu tal-most economically advantageous tender (MEAT), fejn wieħed ma jevalwax biss min hu l-irħas, għax meta jkollok kompetizzjoni li fiha se tirbaħ abbażi tal-irħas prezz, hija naturali u minn ewl id-dinja li kulħadd se jipprova jara minn fejn se jnaqqas u minn fejn se jqanċeċ biex ikun l-irħas.

Kif nafu, meta tibda traħħas u tqanċeċ, il-prodott ma jibqax tajjeb u nkunu qed nagħmlu investiment li mingħalina nkunu frankajna xi ftit miljuni, imma fil-verità in the long run ikun ġie jiswa ħafna iktar.

Sur President, irrid ngħid kelmtejn dwar it-toroq t'Għawdex.

Jien naqbel mal-kumment li għaddiet ilbieraħ il-Ministru Justyne Caruana meta qalet li Għawdex jistħoqqlu attenzjoni immedjata għall-ammont ta' xogħol li jrid isir fuq it-toroq.

Minn hawnhekk ngħid li jien lesta li nappoġġjaha jekk bħala Ministru se tkun qed tressaq talbiet raġonevoli ta' liema toroq għandhom isiru.

Ejja ngħiduha kif inhi.

Ħafna mit-toroq arterjali f'Għawdex jeħtieġu investiment qawwi, anzi jien nemmen li wasalna f'punt fejn hemm bżonn li naraw jekk neħtiġux toroq ġodda minn fejn jgħaddi l-flow tat-traffiku.

Pereżempju, jekk wieħed jidħol fuq il-Facebook Page dwar it-toroq f'Għawdex isib baraxx ta' toroq li tibda tistaqsi jekk humiex toroq jew hux qegħdin fil-qamar, għax kull raħal f'Għawdex għandu toroq fi stat diżastruż.

Pereżempju, kieku kelli nsemmi żewġ toroq partikolari fir-Rabat, li hi l-Belt kapitali t'Għawdex, insemmi Triq il-Kapuċċini u Triq l-Imgħallem, li xħin tkun nieżel bil-karozza tibda taħseb li se tħalli r-roti tal-karozza warajk!

Għalhekk għidt li naqbel mal-kumment li għamlet il-Ministru, li Għawdex għandu jingħata prijorità f'dan il-proġett.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li dan il-proġett jista' jgħinna biex nindirizzaw waħda mill-ikbar problemi li għandu pajjiżna, dik tat-traffiku.

Sur President, illum se jkollna aġenzija waħda li se tkun qed tikkordina l-ħidma li qed issir fit-toroq kollha.

Mela suppost issa se tispiċċa l-iskuża li ma konniex nafu li t-tali triq se tiġi patched, jew ma konniex nafu li se ssir bankina, jew ma konniex nafu li se tinqala' t-tali triq.

Għalhekk għidt li din hija opportunità tad-deheb biex mhux biss nirranġaw l-uċuħ tat-toroq tagħna, imma jekk l-aġenzija verament taħdem bil-għaqal tista' tindirizza wkoll parti mill-problema tat-traffiku.

Fil-leġiżlatura li għaddiet konna ressaqna 35 proposta u miżuri short-term dwar kif jista' jonqos it-traffiku.

Il-konsulenti tal-Gvern, fid-dokument li ppubblikaw wara li pubblikajna d-dokument tagħna, prattikament ħadu l-proposti tagħna kollha on board.

Allura nittama li din l-aġenzija se tkun qed tħares lejn dawn il-proposti.

Pereżempju, miżura 12 kienet dwar il-kordinament u l-informazzjoni dwar x'xogħlijiet se jkunu qegħdin isiru fit-toroq.

Imma qabel ma nibdew nirranġaw it-toroq, irid ikollna sistema kif il-poplu Malti u Għawdxi jiġi infurmat b'dawn ix-xogħlijiet.

Peress li issa għandna aġenzija ġdida li se tibda b'carte blanche u x-xogħol se jibda mill-bidu nett, m'għandniex għalfejn nibqgħu nużaw is-sistema tal-lum, fejn joħroġ avviż li l-għada se tingħalaq Triq is-Sies, jew inkella li għal ġimgħa sħiħa ma nistgħux ngħaddu minn Triq il-Kbira.

Jekk l-aġenzija trid tkun verament serja, trid toħroġ pjan li tal-inqas ikun fih milestone deliverables ta' sena biex il-poplu Malti u Għawdxi kif ukoll in-negozju jkun jista' jippjana.

Ma jistax ikun li jkollok kumpanija ta' salesmen jew ta' technicians li filgħaxija, xħin kulħadd ikun mar id-dar, toqgħod tfittex biex tara l-għada filgħodu x'toroq se jkun hemm magħluqin biex tavżahom ħalli ma jmorrux fit-tali ħwienet, jew biex ma jgħaddux minn ċerti rotot.

Jekk din l-aġenzija verament trid tirnexxi, huwa importanti li tagħmel pjan fit-tul li mill-inqas ikollu rollout u deliverables ta' sena, u li dan il-pjan ikun pubbliku.

Nispera li m'iniex se nerġa' nisma' risposti bħalma kien jagħtina l-Onor.

Joe Mizzi fil-leġiżlatura li għaddiet, li kull meta konna nistaqsuh biex jgħidilna x'toroq se jkun qed jagħmel mhux sena oħra, imma x-xahar id-dieħel, kien jgħidilna li se jagħmilhom skont l-esiġenzi.

Dik il-kelma trid tinqata'.

Illum għandna aġenzija mhux biex timxi skont l-esiġenzi imma biex tippjana fit-tul.

Konna pproponejna miżura oħra biex isir l-aħjar użu tal-information technology, fejn konna tajna deskrizzjoni pjuttost dettaljata ta' x'għandu jkollha din is-sistema biex il-poplu Malti u Għawdxi, bl-aktar mod faċli, ikun jista' jidħol f'din is-sistema u jkun jaf fejn se jkun magħluq, fejn se jkun miftuħ, liema hi l-aħjar rotta li jieħu u informazzjoni oħra.

Ovvjament, it goes without saying li dment li se jibdew isiru dawn it-toroq, wasal iż-żmien li nibdew naħsbu għas-soft nodes tagħna.

Issa xtaqt nagħmel xi mistoqsijiet lill-Ministru bħala punt ta' kjarifika.

Jista' l-Ministru jgħidilna, bejn wieħed u ieħor, kemm se jkollha nies jaħdmu f'din l-aġenzija u minn meta se tibda topera?

Nixtiequ jikkonferma li s-€700 miljun se jkunu qegħdin jintużaw għat-toroq u mhux jibdew jużawhom biex iħallsu lis-CEO jew biex iħallsu lil xi ħadd li jdaħħluh wara.

Sur President, se nagħlaq kif ftaħt billi ngħid li jekk din il-liġi titħaddem sew u tiġi implimentata tajjeb u bil-ħsieb, il-poplu Malti u Għawdxi jista' jara wħud mill-problemi jiġu indirizzati.

L-aħħar appell tiegħi huwa dan.

Ilbieraħ smajt lill-Onor.

Toni Bezzina jispjega tajjeb ħafna numru ta' emendi li jħoss li għandhom isiru f'din il-liġi biex tkun ċara u tkun tista' titħaddem aħjar.

Jekk il-Gvern verament jixtieq li din l-aġenzija tkun suċċess, nemmen li għandu jisma' lin-naħa tal-Oppożizzjoni biex il-proposti li ressaq l-Onor.

Toni Bezzina jkunu jistgħu jiddaħħlu fil-liġi għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, quddiemna għandna Abbozz ta' Liġi importanti ħafna li jistabbilixxi l-aġenzija Infrastructure Malta.

Għall-ewwel darba f'pajjiżna se jkollna aġenzija totalment iffokata u responsabbli mit-toroq f'pajjiżna, kemm il-bini u kif ukoll il-manteniment.

Segwejt b'attenzjoni kbira d-diskussjoni li kien hawn f'din il-Kamra, kemm mill-Ministru, kemm mill-Membri tal-Gvern, kif ukoll mill-Membri tal-Oppożizzjoni.

Pereżempju, issa ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Marthese Portelli, għax fl-opinjoni tiegħi l-approach tagħha kien differenti ħafna mill-approach li ħa l-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni fuq din l-aġenzija l-Onor.

Toni Bezzina u l-Whip tal-Oppożizzjoni l-Onor.

Robert Cutajar, li lbieraħ kienu negattivi ħafna fil-konfront ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Minkejja li dawn qed jgħidulna li jaqblu ma' din il-liġi, meta tagħsar dak li ntqal speċjalment ilbieraħ f'din il-Kamra, issib li saru kummenti negattivi ħafna fuq dan l-Abbozz ta' Liġi u fuq ir-responsabbiltajiet vis-à-vis il-kunsilli lokali.

Xtaqt nagħti ħarsa lejn kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa, fejn parti mit-toroq ta' pajjiżna huma responsabbiltà tal-kunsilli lokali u parti minnhom huma responsabbiltà ta' Transport Malta.

Xi kultant ikun hemm diverġenzi dwar min hu responsabbli minn ċerti toroq.

Sa ftit tax-xhur ilu kont Sindku tal-Kunsill Lokali tal-Fgura, kariga li kont ili nokkupa għal seba' snin sħaħ u għaldaqstat missejt ħafna ma' dawn ix-xogħlijiet, għax għamilt diversi toroq fil-lokalità li kont immexxi.

Għalhekk, nixtieq nagħti ħarsa lejn is-sitwazzjoni li għandna bħalissa u d-diffikultajiet preżenti vis-à-vis l-kunsilli lokali u t-toroq li sal-lum għad għandhom fir-responsabbiltà tagħhom.

Paragrafu (a) ta' subartiklu (1) ta' artiklu 33 tal-Att li jirregola l-Kunsilli Lokali, Kap. 363, ipoġġi r-responsabbiltà fuq il-kunsilli lokali għall-manutenzjoni u titjib f'kull triq jew mogħdija li ma tkunx proprjetà privata.

Dan jgħid ukoll li:

"… il-manutenzjoni għar-rigward ta' xi triq jew mogħdija tinkludi l-kisi jew l-asfaltar tagħha, iżda ma tinkludix ir-rikostruzzjoni tagħha.".

Mela l-liġi tagħmilha ċara li l-kunsilli lokali huma responsabbli mill-manutenzjoni tat-toroq imma mhux mill-bini mill-ġdid tagħhom, imbagħad it-toroq arterjali jew distributorji jaqgħu taħt ir-responsabbiltà ta' Transport Malta.

Bħalissa għandna idejn diversi li huma responsabbli ta' dawn it-toroq, u issa biex ikun hemm aktar idejn involuti, meta niġu għax-xogħlijiet fit-toroq għandna diversi entitajiet.

L-aktar li qed jiġuni f'moħħi bħalissa huma l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma u l-Enemalta li jagħmlu xogħlijiet fit-toroq u jagħmlu r-reinstatement.

Hemm imbagħad kumpaniji privati li huma aktar marbutin mat-telefonija u mal-internet, bħalma huma l-GO, il-Melita u l-Vodafone, li wkoll jagħmlu xogħlijiet fit-toroq.

Mela bis-sistema preżenti, kull min irid jagħmel xi xogħlijiet fit-toroq, iqabbad il-ħaddiema u l-kuntrattur tiegħu.

Meta xi ħadd irid iqabbad mas-sistema tad-drenaġġ, ikollu jqabbad lill-kuntrattur privat tiegħu biex jagħmel reinstatement tat-tarmak.

Hemm sistema online li tiġi mmexxija minn Transport Malta, fejn wieħed japplika permezz tal-kuntrattur li jkun approvat, imbagħad l-entitajiet kollha, inkluż il-kunsilli lokali, jagħtu l-kummenti tagħhom u jipproċedu biex joħroġ il-permess.

Din hija l-ewwel problema li xtaqt insemmi dwar is-sistema preżenti.

Skont is-sistema preżenti, meta jkun hemm dawn il-kuntratturi kollha li qed iħallsuhom diversi entitajiet, ħafna drabi min ikun qed iħallas lill-kuntrattur ma jagħżilx l-aqwa wieħed, iżda jagħżel lil dak li jiġih l-irħas.

Din tiġri kemm fit-tenders tal-Gvern kif ukoll fil-kumpaniji privati li ma jinteressahomx mill-well-being tal-lokalità, iżda jinteressahom mill-profitti li jagħmlu.

Niftakar li meta kont Sindku kien ikolli l-problemi ma' dawn il-kuntratturi li ħafna minnhom ma jkollhom l-ebda relazzjoni mal-kunsilli lokali.

Fil-fatt, lanqas biss tkun taf min huma u meta tmur on site issir taf li ħareġ permess - xi wħud jaħdmu wkoll bla permess - u ssib kuntrattur ikisser it-triq.

Hemm kuntratturi li ma jimxux mar-regoli tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol, allura jagħmlu x-xogħlijiet b'mod li jdejqu lir-residenti.

Niftakar b'każijiet li fil-5.00 a.m. xi ħadd isib kuntrattur ikisser ħdejn il-bieb tad-dar tiegħu u jqajmu bl-istorbju li jagħmel.

Meta jagħmlu dawk ix-xogħlijiet, preżentement m'hemm l-ebda aġenzija li tmur tiċċekkja li x-xogħlijiet isiru kif suppost u qed jispiċċa jagħmel dan il-kunsill lokali, li għandu riżorsi limitati ħafna.

Huwa tajjeb li meta jsiru dawn ix-xogħlijiet jiġi ttestjat il-konkrit li jintuża fil-bankini u t-tarmak u l-asfaltar li jintuża fit-toroq.

Fl-opinjoni tiegħi, l-ikbar problema preżenti hija l-permessi ta' emerġenza li joħorġu minn Transport Malta fejn jagħmlu xogħlijiet f'toroq li għalihom huma responsabbli l-kunsilli lokali.

B'responsabbiltà ngħid li meta kont Sindku rajt diversi każijiet fejn applikaw għall-permessi ta' emerġenza b'mod abbużiv u nħarġilhom il-permess, imma ma kienx verament każ ta' permess ta' emerġenza, iżda jkun sar biex ix-xogħlijiet isiru malajr, jew inkella jkun każ ta' nuqqas ta' ippjanar.

Għaldaqstant, b'dan l-Abbozz ta' Liġi dan kollu se jiġi solvut, kif se nispjega aktar 'l quddiem.

Bħalissa f'dak li għandu x'jaqsam mat-toroq qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-maġġoranza tat-toroq f'pajjiżna huma responsabbiltà tal-kunsilli lokali, u dawn għandhom baġit limitat biex jagħmlu dan ix-xogħol.

Jekk tara r-Rapport tal-Awditur li joħroġ kull sena dwar il-kunsilli lokali tinduna li għandna kunsilli ta' lokalitajiet żgħar li jkollhom €20,000 jew inqas bħala baġit, imbagħad il-lokalitajiet medji forsi jersqu lejn €0.5 miljun, filwaqt li l-lokalitajiet il-kbar għandhom ammont akbar, għax il-baġit tal-kunsilli lokali jiġi kkalkolat skont kemm hi kbira l-lokalità, kemm hemm residenti u kemm hemm toroq f'dik il-lokalità.

Allura bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni fejn speċjalment meta jkun kunsill lokali ta' lokalità żgħira, meta jaqta' l-ispejjeż amministrattivi mill-baġit li jiġi allokat lilu għal dik is-sena u spejjeż oħra li jrid jagħmilhom ta' bilfors, bħalma huma l-pagi, il-kirjiet, it-tindif tal-lokalità, il-ġbir tal-iskart, il-manutenzjoni fil-lokalità u manutenzjoni tal-ġonna, jirriżulta li ftit jifdallu flus x'jinvesti fit-toroq.

Fil-fatt, hemm kunsilli lokali żgħar li jsibuha verament diffiċli biex jagħmlu xi triq u kultant jispiċċaw jagħmlu triq kull sentejn, filwaqt li kunsilli lokali medji jistgħu jagħmlu triq jew tnejn fis-sena, u kunsilli lokali akbar ikunu jistgħu jagħmlu ammont akbar ta' toroq.

L-amministrazzjoni tal-Gvern Nazzjonalista preċedenti kellha soluzzjoni għal dan, għax bagħtet il-kunsilli jiddejnu.

Dak iż-żmien ħarġu l-iskema tal-public private partnership u dawk il-kunsilli li ma kenux jidħlu fiha bdew jidhru koroh, għax ir-residenti ta' dik il-lokalità jibdew jaraw kunsilli oħrajn jagħmlu ħafna xogħol u l-kunsill tagħhom le.

Fil-verità, jirriżulta li uħud minn dawk il-kunsilli li għamlu ħafna toroq għadhom iħallsu sal-ġurnata tal-lum.

Jiġifieri l-Gvern Nazzjonalista bagħat lil dawn il-kunsilli jiddejnu u għadhom iħallsu s'issa.

Dan wassal sabiex għal ħafna snin wara mhux biss ma setgħux jinvestu fi proġetti infrastrutturali oħrajn fil-lokalità tagħhom, imma ma setgħu jinvestu fl-ebda proġett.

Jien naf b'kunsilli - ninsab konvint li anke l-kollegi tiegħi tal-Oppożizzjoni jafu bihom - li għal ħafna snin spiċċaw bid-Dipartiment tal-Gvern Lokali jwaqqafhom milli joħorġu pagamenti li mhumiex obbligatorji, jiġifieri li mhumiex pagi ta' ħaddiema u li mhumiex marbutin mal-amministrazzjoni ta' dak il-kunsill partikolari, għax il-Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien bagħat il-kunsilli lokali jiddejnu biex jagħmlu x-xogħol ħalli jidher li għandu Segretarju Parlamentari jew Ministru tajjeb li bis-saħħa tiegħu qed isir ħafna xogħol.

Fl-aħħar jiem għamilt mistoqsija parlmentari biex naraw liema huma dawk il-kunsilli li ħames snin wara li m'għadx hemm Gvern Nazzjonalista, u mhux ħames snin wara li għamlu x-xogħlijiet, għadhom qed iħallsu d-dejn li sar mis-Sindku ta' qabilhom u wħud anke mis-Sindku ta' qablu.

Sfortunatament, dik il-mistoqsija parlamentari għadha ma ġietx imwieġba għax l-informazzjoni għadha ma nġabritx mill-kunsilli lokali kollha.

Għalhekk nieħu pjaċir nara li dik l-informazzjoni toħroġ fil-jiem li ġejjin biex inkunu nafu l-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien f'liema sitwazzjoni poġġa lil dawn il-kunsilli lokali li bagħathom jiddejnu, u wħud minnhom għadhom qegħdin iħallsu dak id-dejn sal-lum.

Dan minbarra nuqqasijiet oħrajn, meta qed nitkellmu dwar il-kunsilli lokali.

Qed nitkellem mhux biss b'rispett lejn il-kunsilli lokali, iżda mil-lenti ta' Membru li kont Sindku għal diversi snin u għaldaqstant naf x'inhuma l-problemi li jħabbtu wiċċhom magħhom f'dan ir-rigward, għax ma jkollhomx l-ispeċjalizzazzjoni u l-għarfien ta' kif jibnu dawn it-toroq.

Ħalli nieħu l-każ tiegħi.

Jien, sforutnatament jew fortunament, la jien perit u lanqas avukat, allura m'għandix esperjenza ta' proġetti infrastrutturali u għaldaqstant kelli nitgħallem mill-iżbalji.

Il-kunsill ikollu l-perit tiegħu, imma anke meta l-kunsill joħroġ it-tenders biex jagħżel il-perit tiegħu, ma tkunx taf hux se jkollok perit li jifhem fix-xogħlijiet infrastrutturali.

Jien iltqajt ma' sitwazzjonijiet fejn il-perit magħżul mill-kunsill lokali, li jkollok tagħżlu għax ikun l-irħas, ma jkun jifhem xejn fix-xogħlijiet infrastrutturali.

Sfortunatament iltqajt ma' perit simili meta kont Sindku, li meta jiġi għal ċerti xogħlijiet ma jkunx jaf x'deċiżjonijiet għandu jieħu, allura l-kunsilli lokali jispiċċaw jew jonfqu iżjed jew jagħmlu xogħol li mhuwiex tajjeb.

Jien naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Marthese Portelli li jekk kollox ikun ċentralizzat b'periti speċjalizzati u persuni speċjalizzati u ta' esperjenza li kontinwament jaħdmu f'dan ix-xogħol ikollok kwalità ta' xogħol aħjar, imma l-kunsilli lokali ma jgawdux mill-economies of scale li se tgawdi minnhom din l-aġenzija.

Aħna smajna li skont il-manifest elettorali li bih il-Partit Laburista rebaħ l-aħħar elezzjoni ġenerali, l-intenzjoni ta' dan il-Gvern hi li jonfoq €700 miljun f'seba' snin, medja ta' €100 miljun fis-sena.

Issa meta din l-aġenzija toħroġ din it-tender, ovvjament se tgawdi minn economies of scale għax mhijiex se toħroġ tender għal triq waħda, kif jagħmlu ċerti kunsilli lokali, iżda se toħroġ tender għal batch ta' toroq wara xulxin.

Ovvjament, meta kuntrattur jara ħafna toroq, se jraħħas il-prezz u kull triq tiġi tiswa inqas.

Bħalissa qed niftakar f'sitwazzjoni li jistgħu jgħiduhielek il-kunsilli lokali kollha, fejn speċjalment meta tkun riesqa l-elezzjoni ġenerali, il-gvern tal-ġurnata kien iqabbad il-kuntratturi kollha ta' Malta jaħdmu lejl u nhar, għax qabel ma jkun għamel xejn.

Il-verità hi li kien hemm każijiet meta kienet toħroġ tender ta' triq waħda, żewġ toroq jew tlieta, speċjalment sena jew sentejn qabel l-elezzjoni, u ħadd ma kien jitfa' offerta.

Huwa tajjeb li niftakru f'dan ukoll, għax issa dik il-problema se tiġi solvuta.

Nieħu pjaċir li hawn min qed jgħid li dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, iżda ma naqbilx mal-kelliema tal-Oppożizzjoni li tkellmu lbieraħ li b'xi mod ipprovaw jgħidu li dan huwa xi nuqqas, jew li se nieħdu xi ħaġa mill-kunsilli lokali jew minn xi lokalità.

Il-verità hi li jekk il-kunsilli lokali, sal-lum li għad m'għandniex din il-liġi fis-seħħ għandhom baġit pereżempju ta' €0.5 miljun, ladarba jkun hemm din il-liġi fis-seħħ se jibqa' jkollhom dak il-baġit ta' €0.5 miljun, filwaqt li l-Gvern se jinvesti hu f'dik il-lokalità biex isiru toroq ġodda.

Mela allura se nħallu aktar flus investiti f'dik il-lokalità, u lil min ilbieraħ f'din il-Kamra pprova jgħid li b'xi mod se nnaqqsu xi ħaġa mill-kunsilli lokali jew mil-lokalità, ngħidlu li meta tkun Sindku jew kunsillier, l-interess tiegħek ikun li tara aktar investiment fil-lokalità.

Naraw diversi sindki u kunsilliera jitkellmu mal-Ministeri u jgħidulhom biex jinvestu fil-lokalità tagħhom, għax jieħdu pjaċir jaraw l-investiment.

Ngħid għalija, meta kont Sindku, ma kienx jinteressani jekk ix-xogħol f'dik il-lokalità nagħmlux jien jew xi Ministru.

Li jinteressani kien li x-xogħol f'dik il-lokalità jsir u li l-ħajja tar-residenti f'dik il-lokalità tmur għall-aħjar permezz ta' aktar investiment f'dik il-lokalità.

Għaldaqstant, min ilbieraħ ipprova jgħid li b'xi mod qegħdin innaqqsu l-fondi lill-kunsilli lokali, ovvjament ma jafx x'inhu jgħid, għax jien għandi ħbieb u eks kollegi, anke ġejjin mill-Partit Nazzjonalista, li konna Sindki flimkien u konna membri tal-kunsill flimkien, li lkoll jgħiduli privatament li jaqblu ma' din il-liġi, għax fl-aħħar mill-aħħar se tħalli aktar flus investiti fil-lokalità.

Mela lil min qed jgħidilna li mhux veru se jkun hemm aktar investiment fil-lokalitajiet, ngħidulu jġib calculator.

Nifhem li qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali l-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista kellu żbalji fil-kalkoli u l-verità hi li se jkun hemm aktar flus u aktar investiment fil-lokalitajiet kollha ta' Malta u Għawdex biex isseħħ il-wegħda elettorali li naraw aktar toroq ta' kwalità fil-lokalitajiet.

Waħda mill-prijoritajiet ta' din l-aġenzija hi li jinbnew 160 triq li għadhom qatt ma saru.

Għandna diversi residenzi f'toroq li qatt ma saru u jien naf b'każijiet ta' nies li ilhom jgħixu fi triq partikolari li qatt ma saret, jew li ilhom 15-il sena jgħixu fi triq kollha trab.

Dawn għad għandna minnhom fil-lokalitajiet u jeħtieġ li l-ewwel nindirizzaw lilhom, għax huma l-aktar imwiegħra minħabba li jgħixu fit-trab kuljum u jibilgħu t-trab kull filgħodu hekk kif joħorġu għax-xogħol, imbagħad wara nagħmlu l-manutenzjoni u t-toroq ġodda li qabel kienu responsabbli minnhom il-kunsilli lokali.

L-aħħar ħaġa li xtaqt insemmi hi l-manutenzjoni tat-toroq.

Il-kunsilli lokali, ħafna drabi kien ikollhom jagħżlu bejn li jagħmlu l-manutenzjoni tat-toroq billi jagħmlu patching u fejn ikun hemm bżonn jagħmlu triq ġdida.

Xi wħud kienu jgħidu li biex jidhru li qed jaħdmu jkun aħjar li jagħmlu triq ġdida, imma lkoll nafu li meta ma tagħmilx il-manutenzjoni tat-triq, bħal kull ħaġa oħra minn ewl id-dinja, se tkun qed titlef mil-life span ta' dak il-prodott.

Qabel kulħadd kien iqabbad il-kuntrattur tiegħu biex jagħmel biċċa xogħol, imma dan mhux dejjem kien ikollu l-esperjenza, inkella kien jinzerta kuntrattur żgħir li ma jagħmilx xogħol tajjeb.

Niftakar b'każijiet personalment fejn rajna kuntratturi jaħdmu bla ebda interess għas-saħħa u s-sigurtà, li kienu jagħmlu xi ħofra ta' madwar żewġ metri f'nofs ta' triq, bil-karozzi għaddejjin 20 ċentimetru 'l bogħod minn ħdejha, u ħaddiem f'dik il-ħofra jistenna li jaqla' l-kundanna tal-mewt minħabba n-nuqqas ta' ħarsien ta' saħħa u sigurtà.

Dawn l-affarijiet jeħtieġ li ma jiġrux.

Jien nemmen li b'aġenzija ffokata li tkun totalment responsabbli hi, b'kuntratturi mqabbdin minnha, tkun tista' tara li x-xogħlijiet ta' dawn l-entitajiet isiru kif suppost.

Hekk biss jista' jkollna s-serjetà f'dan il-pajjiż li qabel ma kellniex.

Għaldaqstant, naħseb li dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, għax ilhom isirulna talbiet anke mis-Sindki stess.

Jien wieħed li kont nargumenta li l-kunsilli lokali m'għandhomx biżżejjed flus biex isir l-investiment li hemm bżonn isir.

Mhux biss aħna konna ngħiduha, imma kienu jgħiduha wkoll sindki Nazzjonalisti.

Ilbieraħ l-Onor.

Robert Cutajar, li sfortunatment illum mhux qiegħed hawn, ipprova jgħid li l-kunsilli lokali huma kontra li ssir din il-ħaġa, iżda jien nirreferih għar-rapport tal-Onor.

Edwin Vasallo - ma nafx jekk hux se jitkellem warajja - li fl-2015 meta kien kollega tiegħi Sindku tal-Mosta kien ġie kkwotat li qal fil-ġurnal Times of Malta tas-7 ta' Settembru, 2015 li l-kunsill irid jagħti parti mill-baġit tiegħu biex isiru t-toroq fil-lokalità.

Naħseb li għal dak iż-żmien kienet deċiżjoni tajba, għax jien naqbel li l-kunsilli lokali ma kellhomx kompetenza u ma kenux igawdu minn economies of scale biex jagħmlu t-toroq.

Imma dan il-Gvern mhux se jieħu l-flus mingħand il-kunsilli lokali biex jagħmel it-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħhom u lanqas mhu se jagħmel bħalma għamel il-Gvern Nazzjonalista u jibgħat lill-kunsilli lokali jiddejnu biex ikunu jistgħu jagħmlu t-toroq fil-lokalitajiet, imma dan il-Gvern se jħalli l-baġit tal-kunsilli lokali kif inhu, se jħalli l-baġit li kien allokat lil Transport Malta kif inhu, u se jżid miegħu hu biex naraw li fil-lokalitajiet tagħna jsir aktar investiment ħalli t-toroq residenzjali li ngħaddu minnhom ikunu ta' kwalità aħjar.

Ma jistax ikun li jibqa' jkollna toroq li mhumiex aċċettabbli.

Kulħadd jaf li storikament kellna problema f'dak li għandu x'jaqsam mat-toroq f'pajjiżna, u għaldaqstant dan huwa mod ieħor kif dan il-Gvern qed jaħdem b'mod ferm differenti minn ta' qablu li kien jibgħat lill-kunsilli jiddejnu.

Dan il-Gvern qed jinvesti hu u jħalli lill-kunsilli lokali bl-istess baġit bla ma jieħu xejn minnu, anzi se jkompli jżid l-investiment fil-lokalità.

Dan huwa pass pożittiv ieħor li minnu se jgawdu l-familji Maltin u Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

IVAN BARTOLO: Sur President, bla dubju ta' xejn, meta jkollok responsabbiltà f'kunsill lokali - l-Onor.

Byron Camilleri semma l-kunsilli lokali u s-sindki - ta' raħal bħalma hu l-Mosta, isserraħ rasek jekk ir-responsabbiltà tat-toroq ma tibqax f'idejn il-kunsilli, għall-fatt li tkun taf li hemm xi ħadd li qed jappoġġja lill-kunsill li għandu ċerti limitazzjonijiet u nuqqas ta' riżorsi.

Il-fatt li llum il-ġurnata t-toroq ġew f'idejn il-Gvern ċentrali, kif jaf kulħadd wieħed jieħu ftit tan-nifs, b'mod speċjali s-Sindki u l-kunsilliera li huma responsabbli mit-toroq, għax mhuwiex faċli li tieħu dak l-impenn f'idejk.

Din kienet wegħda elettorali oħra li bla dubju trid titwettaq fi żmien sitt snin, għax sena minnhom kważi għaddiet.

Il-manifest tal-Partit Laburista kien jgħid li t-toroq ta' Malta kollha se jingħataw wiċċ ġdid u issa jonqos sitt snin oħra biex naraw din il-wegħda titwettaq.

Fid-diskors tal-lejla xtaqt inwassal il-karba ta' ħafna nies, li ħafna drabi tmur fejn tmur anke waqt żjarat fid-djar, kulħadd jilmenta fuq it-triq fejn hemm id-dar tiegħu.

Nittama li l-Membri tan-naħa tal-Gvern huma konxji minn din il-karba u li rridu nindirizzaw din il-ħtieġa infrastrutturali.

Jien ġej mill-11-il distrett u se nsemmi żoni fil-Mosta bħal Tarġa Gap, Triq Ta' Vnezja u Triq Wied is-Sir li hija aktar lejn iċ-ċentru tal-lokalità, fejn hemm lista twila ta' toroq li hemm bżonn li llejla qabel għada nindirizzaw din l-isfida biex forsi l-karba tal-poplu hemm barra tieqaf darba għal dejjem.

Jien naqbel li pajjiżna għandu jagħmel din il-qabża fil-kwalità infrastrutturali, kif wara kollox jixraq lil kull familja li qabel ma daħlet f'darha ħallset il-kontribuzzjoni tat-triq.

Il-Maltin u l-Għawdxin, kull meta xi politiku jżurhom fid-dar tagħhom qed jgħidulu li minkejja li għaddew is-snin, it-triq tagħhom qatt ma saret bit-tarmak.

Ġieli ssib min jgħidlek li jkunu għaddew 40 sena jew aktar u t-triq tagħhom baqgħet l-istess jew ġiet agħar, għax l-uniku sors li jkollu l-kunsill lokali jkun li jraqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar billi jimla l-ħofor bil-hot asphalt jew, agħar minn hekk, bil-cold asphalt.

Din hija xi ħaġa oħra li turta lin-nies u jgħidulek li jarawha bħala ħela ta' flus u ta' riżorsi.

Nerġa' ngħid, jien kont Sindku għal ftit żmien, però għalkemm tkun għamilt ftit taż-żmien, tiltaqa' ma' nies li jekk ma timliex il-ħofor bil-cold asphalt jgħidulek li m'inti tagħmel xejn.

Allura, mill-ftit riżors li kellna bħala kunsill lokali, konna nimlew il-ħofor il-kbar bil-hot asphalt u ż-żgħar bil-cold asphalt.

Xtaqt insemmi punt ieħor dwar l-Aġenzija Infrastructure Malta li jien newtrali fuqha, però jinkwetani l-fatt li fil-liġi fl-ebda ħin ma jissemmew u ma jidher li huma involuti l-kunsilli lokali.

Li jagħtu l-prijoritajiet tax-xogħol lill-aġenzija li tkun obbligat li timxi magħhom, lili ma ddoqqlix.

Irridu nagħmlu enfasi dwar kemm huwa importanti li ma nħallux lill-kunsilli lokali barra, u nagħmluha ċara li billi se jkun hemm din l-aġenzija ma jfissirx li kunsill lokali jista' qatt jitwarrab fil-ġenb.

Hemm xi nies hemm barra li għandhom il-perċezzjoni li dan il-Gvern ftit, ftit, qed jeħdilhom kollox lill-kunsilli lokali, jew ikun hemm min jgħidlek li bil-kunsill lokali u mingħajru xorta.

Kultant ma tagħtihomx tort sa barra, għax meta persuna tkun kunsillier jew Sindku u ma tkunx taf ċerti affarijiet li jkun qed jagħmel il-Gvern, din il-ħaġa titfa' dell ikrah kemm fuq il-kunsill kif ukoll fuq il-kunsilliera.

Għalhekk il-kunsilliera għandhom ikunu fiċ-ċentru ta' kull diskussjoni, speċjalment fejn tidħol il-lokalità, għax daqskemm jafu l-lokalità s-Sindku u l-kunsilliera ma jafha ħadd.

Din l-aġenzija għandha tinnota l-punti tiegħi u ta' sħabi, biex meta jgħaddu s-snin inkunu nistgħu ngħidu li din l-aġenzija rnexxiet.

Wara kollox, minkejja li ħafna drabi jgħidulna li aħna partit negattiv, l-għan tagħna hu li nikkritikaw.

L-Onor.

Byron Camilleri għadu kemm qal li minn din in-naħa m'hawnx l-Onor.

Robert Cutajar u jien jiddispjaċini li m'iniex nara lill-Ministru Ian Borg li hu responsabbli minn dan is-suġġett.

Din il-ħaġa tiddiżappuntani, għax xtaqt li l-Ministru kien hawn jisma' l-punti li qegħdin insemmu.

F'ġurnal lokali rajt intervista li saret lill-Ministru Ian Borg, fejn stqarr li fis-snin li għaddew it-toroq taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali tħallew fi stat ta' telqa.

Lill-Ministru ngħidlu li hu kien Sindku ta' lokalità żgħira, għax il-Kunsill Lokali tal-Mosta ma nafx kemm-il żona jkopri, inkluż Ħad-Dingli.

Hu jaf x'fondi għandhom il-kunsilli lokali.

Jekk tagħmel triq waħda fil-Mosta tkun infaqt il-fondi kollha allokati biex tmexxi l-kunsill lokali, allura trid tinsa l-pagi tan-nies u trid tinsa kollox.

Faċċata tiegħi hemm Membru li meta jien kont Sindku kien kunsillier responsabbli mit-toroq.

X'responsabbiltà ta' toroq?

Fil-ftit xhur li għamilt Sindku qatt m'għamilna toroq, u ma tagħtuniex tort, ma kellniex fondi.

Il-Mosta agħar minn hekk, għax kellna nħallsu l-flus tal-proġetti li għamlu ta' qabilna, allura tonfoq dak li jkun tak il-Gvern u jkollok tħalli barra obbligi oħra, għax il-kunsill bir-riżorsi limitati li għandu ma jista' qatt jasal biex jagħmel triq.

Għalhekk, sa ċertu punt, nieħu gost jekk ir-responsabbiltà tat-toroq ma tibqax f'idejn il-kunsilli lokali, għax fil-mument m'għandhomx mezzi.

Issa fadal sitt snin oħra biex il-Gvern ċentrali jibdel it-toroq ta' Malta.

Jien semmejt Ta' Vnezja n-naħa Tad-Dib, Triq Wied is-Sir u Tarġa Gap, li huma kollha tal-biżgħa.

L-Onor.

Marthese Portelli semmiet postijiet f'Għawdex li qalet li qishom il-qamar, imma dawn huma ferm agħar minn hekk!

Fil-Mosta ilna s-snin ma naraw triq issir mill-ġdid.

Qed jgħidli li l-Mosta mhux post importanti!

Il-Ministru Ian Borg permezz ta' din l-aġenzija se jiffoka speċifikament fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna.

Jien inħoss li sa ċertu punt, jekk dan isir b'mod rett u kif jixraq, jista' jkun pass tajjeb 'l quddiem.

Allura ninkoraġġih biex jieħu ħsieb l-implimentazzjoni ta' dan il-pjan ambizzjuż, li jekk Alla jrid se jagħti wiċċ ġdid lil pajjiżna.

Pajjiżna jeħtieġ titjib fl-immaniġġar tat-toroq, speċjalment dawk arterjali.

Hemm bosta residenti li minħabba t-toroq m'għandhomx ħajja komda, partikolarment l-anzjani u l-persuni b'diżabilità.

Għandi nifhem li fl-eżerċizzju li qegħdin nitkellmu dwaru, kemm il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità (KNPD), kif ukoll il-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Persuna b'Diżabilità se jkunu involuti f'kull deċiżjoni li tittieħed, għax huma jaraw dak li aħna ma nistgħux naraw.

Meta kont Sindku bdejna nibnu ġnien fil-Mosta, li jekk Alla jrid għad narawh.

Meta konna mmorru għal-laqgħat, bħala Sindku kont tara ġnien sabiħ li jattira l-għajn, però meta titkellem mal-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità, is-Sur Oliver Scicluna - insellimlu minn hawnhekk - fuq diversi punti, kien ibiddillek l-istrateġija kollha għax dak li ma tifhimx fih inti, ikun qed jarah il-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità, u hekk għandu jkun.

Għalhekk għandu jsir id-djalogu, u nittama li l-kunsilli lokali ma jinqatgħux mill-ħidma u mid-deċiżjonijiet infrastrutturali, b'mod speċjali fejn jidħlu t-toroq.

Jien smajt diskorsi min-naħa tal-Gvern u llejla stess smajt lill-Onor.

Byron Camilleri kważi jaċċertana li l-kunsilli lokali mhux se jitħallew barra minn din l-aġenzija infrastrutturali, għax daqs kemm jafu l-ħteġijiet tar-residenti huma, ma jafhom ħadd.

Kien hemm drabi fejn ittieħdu deċiżjonijiet li kulħadd kien jaf bihom minbarra s-Sindku, u se nsemmi esperjenza minnhom.

Niftakar li fi Triq il-Fortizza għamilna laqgħa pubblika li kienu mistiedna għaliha kważi n-nies taż-żona kollha.

Meta sar il-public hearing kulħadd qal li l-one way hemm bżonn terġa' tiġi two way minħabba diversi raġunijiet u l-kunsill, kif għandu d-dmir li jagħmel, wara ħafna diskussjonijiet, reġa' dawwar it-triq kif riedu l-maġġoranza tar-residenti.

Sinjura President, jumejn qabel l-elezzjoni kont qed nagħmel il-house visits f'H'Attard u bdew iċempluli r-residenti biex jgħiduli li b'mod sfaċċat reġgħu dawru kollox kif kien qabel, bla ma ħadd kien jaf.

Lanqas is-Sindku ma kien jaf!

Din hija xi ħaġa tal-mistħija.

Agħar minn hekk, fit-truf ta' Triq il-Fortizza poġġew poster daqsiex li jindika li din għamilha kandidat partikolari li joħroġ fuq il-11-il Distrett.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija li m'għandhomx isiru!

Min ikun responsabbli ma jistax jgħid li dan huwa l-aqwa żmien, għax huwa mument ta' frustrazzjoni kbira meta tkun ħdimt biex it-triq issir skont l-eżiġenzi tan-nies li jgħixu f'dik tal-lokalità, imbagħad proprju jumejn qabel l-elezzjoni reġgħu dawru kollox biex jakkomodaw lil ftit nies minn Triq il-Fortizza li lanqas biss ġew għall-public hearing.

Dawn ma ġewx għall-public hearing għax għandhom il-Ministru responsabbli jgħinhom biex it-triq issir kif iridu huma.

Allura huwa tajjeb li din nisimgħuha bi tliet widnejn, iż-żewġ widnejn li għandna u l-widna tal-qalb, għax jekk wieħed jinjora d-deċiżjoni tal-komunità, din se tkun frustrata.

In-nies tal-komunità għadhom sal-lum jgħiduli li meta kont sindku lanqas biss kont naf li dawru t-triq.

Fil-fatt, kienet sorpriża għalija, għax nerġa' ngħid li kont Ħ'Attard u r-residenti bdew iċempluli dwar dan.

Il-kunsill lokali għandhom ikunu f'ras il-mejda tad-diskussjoni.

Kultant ikun hemm sfidi li għalkemm ikunu quddiem għajnejkom ma tarawhomx, għax daqskemm jarawhom il-membri tal-kunsilli lokali ma jarahom ħadd u daqskemm jafu l-lokalità huma, ma jafha ħadd.

Il-poplu Malti qed iħabbat wiċċu ma' sfidi kbar fit-toroq.

L-isfidi tal-konġestjonijiet tat-traffiku u inkonvenjenzi oħra li semmejt aktar kmieni jħallu maqfulin ġewwa bosta anzjani, nies vulnerabbli u persuni b'diżabilità.

Hawnhekk ikolli ngħid li nammira s-sinċerità tal-Ministru Ian Borg li waqt intervista li saritlu fil-ġurnal L-Orizzont ma ddejjaqx jammetti li ċerti proġetti tat-toroq setgħu tmexxew b'aktar kordinament u li ċerti inkonvenjenzi setgħu ġew evitati.

Dan huwa kliem il-Ministru Ian Borg u hawnhekk nara ċerta irġulija u rrid ngħidlu prosit.

Il-Ministru semma wkoll in-nuqqasijiet ta' ċerti kuntratturi.

Nerġa' ndur fuq l-aġenzija.

Din għandha tiżgura li tanalizza l-ħteġijiet kollha tat-toroq li jkunu ppjanati, biex triq li diġà saret ma terġax tinqala' wara ftit taż-żmien.

M'iniex ngħid li dawn l-affarijiet ġraw kemm ilu fil-gvern il-Partit Laburista, biex inkun kredibbli ma' min qiegħed jismagħna, imma l-aġenzija trid tara li dan ma jsirx.

Huwa importanti li l-aġenzija tintroduċi sistema fejn tikkonsulta ma' nies tekniċi u jsiru laqgħat mal-kuntrattur responsabbli mit-triq, mas-sindku tal-lokal – hawnhekk nagħmel enfasi – mal-kunsillier responsabbli mit-toroq u mal-membri tal-kunsill li jmexxu lis-sindku, għax is-sindku ma jkunx jifhem f'kollox.

Il-membri ta' kull kunsill, li nsellmilhom minn hawnhekk, jagħmlu xogħol impekkabbli, għax huma jkunu qegħdin imexxu ħafna mill-affarijiet li jsiru fil-lokalitajiet tagħna.

Ħadd daqshom ma jista' jkun ta' servizz u ta' ġid għall-ippjanar fil-manutenzjoni tat-toroq lokali.

Dawn il-laqgħat jistgħu jagħmlu differenza.

Jien semmejt li l-KNPD u s-sindku għandhom ikunu preżenti fil-laqgħat dwar kif għandhom isiru l-affarijiet f'pajjiżna.

Allura, anke f'dak li jirrigwarda l-wiċċ ġdid tat-toroq Maltin għandu jkun hemm din is-sinerġija.

Dan li għadni kif għedt jista' jgħin fit-tiġdid tal-kunsilli, mhux bħalma ġara lili jumejn qabel l-elezzjoni meta kont Sindku tal-Kunsill Lokali tal-Mosta.

B'hekk biss niġġeddu u nattiraw enerġiji ġodda u partiċipazzjoni aktar wiesgħa miż-żgħażagħ f'dak li jitkellem dwaru l-manifest elettorali tal-Partit Laburista.

B'hekk biss il-kunsill jibda jħossu awtonomu fl-operat tiegħu.

B'hekk biss kunsill jista' jħossu relevanti fid-dinja tal-lum.

B'hekk biss tista' qatt xi darba tagħti struttura li tixraq lir-responsabbiltà li għandu jkollu dan l-uffiċċju lokali.

Kif għedt aktar kmieni, jeħtieġ li l-kunsilli jkunu f'ras il-mejda tad-diskussjoni.

B'hekk biss Malta verament tkun tagħna lkoll, għax billi l-ħidma tal-kunsill tirrifletti lill-poplu li jkun eleġġa l-kunsilliera tiegħu, flimkien inkunu qegħdin nagħtu messaġġ wieħed li Malta hi tagħna lkoll.

Huwa tajjeb li tippjana, iżda jeħtieġ li jkollok pjanijiet realistiċi.

Irridu niffaċilitaw il-ħajja tan-nies, b'mod speċjali tal-ħaddiema fi triqthom lejn il-post tax-xogħol.

Irridu naraw li waqt li jsiru dawn il-proġetti, it-traffiku jibqa' għaddej bl-inqas inkonvenjent possibbli għall-eluf ta' sewwieqa li jgħaddu mill-inħawi li fihom ikun qiegħed isir ix-xogħol.

Din mhijiex xi ħaġa ta' darba fil-ġimgħa, imma hija xi ħaġa ta' kuljum.

Ħafna drabi jgħidulek li fi triqthom lejn ix-xogħol il-ħaddiema jdumu ħinijiet twal fit-traffiku u sakemm jaslu jkun diġà għajjew!

Jeħtieġ li npoġġu jdejna fuq il-ferita tar-residenti ta' dawn il-lokalitajiet u nibdew naħdmu fuq toroq rurali li jħallu effett pożittiv fuq l-għejxien tal-komunitajiet tagħna.

Kulħadd jistenna li t-triq tiegħu u t-toroq li juża jkunu komdi u b'inqas sogru.

Għandna toroq li jeħtieġu soluzzjoni fl-immejdat u għandna toroq li jeħtieġu attenzjoni eżiġenti.

Kulħadd jaf bil-karba ta' bosta residenti.

Ladarba nisimgħuhom aħna minn din in-naħa tal-Kamra, m'għandix dubju li l-membri tan-naħa tal-Gvern ikunu qegħdin jisimgħu l-istess krib.

Issa ilna żmien ma nisimgħu b'toroq li qegħdin isiru fejn jgħixu r-residenti.

Almenu fil-lokalità tal-Mosta ilni ma nisma' b'dan.

Għandna residenti li l-wiċċ tat-triq tagħhom għadu lanqas sar.

Huwa faċli li titkellem fuq is-surplus jekk tħalli eluf ta' toroq imfarrkin!

Dan il-pass qed isir biex jgħolli l-livell tal-għajxien u jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tar-residenti Maltin u Għawdxin, ħalli għada pitgħada nkun nistgħu ngħidu li fl-aħħar investejna fil-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

Sinjura President, nagħlaq billi ngħid li rridu nibnu soċjetà li jimpurtaha mill-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Illum qegħdin nitkellmu fuq id-dinjità ta' kif jgħix kull bniedem, kemm jekk qed nitkellmu fuq il-cold asphalt jew il-hot asphalt, jew fuq it-tarmak.

Jien semmejt id-dinjità tal-persuni vulnerabbli, tal-persuni b'diżabilità u tal-anzjani, prattikament ta' kull bniedem, allura l-ħarsien ta' tant ħajjiet ta' bnedmin f'kull stadju tagħhom.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

PERMESS TAL-KAMRA

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nirrapporta żewġ Abbozzi ta' Liġi mgħoddija mill-Kumitat Permanenti.

Il-permess ingħata.

Fil-5.52 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjonisti tal-Psikoterapija u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali, għaddew mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AĠENZIJA GĦAL INFRASTRUTTURA MALTA

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li ġiet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLINT CAMILLERI: Sinjura President, sena ilu l-Partit Laburista wiegħed li jekk kemm-il darba l-poplu jerġa' jagħtih il-fiduċja biex ikompli jiggverna f'din il-leġiżlatura, se jkun qiegħed jagħti prijorità lill-infrastruttura, b'investiment ta' €700 miljun fuq seba' snin.

Dawn il-ħames snin kienu ċertifikat ta' Gvern li wera biċ-ċar li jwettaq dak li jwiegħed, u hekk qegħdin inkomplu nagħmlu.

Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat irnexxielu jsaħħaħ l-ekonomija, ikattar l-impjiegi u jinvesti fin-nies.

Dan seħħ għax dan il-Gvern kellu viżjoni ċara u b'ħidma bla heda u b'ambizzjoni sħiħa emmen li kapaċi naslu, u li l-aqwa żmien għal pajjiżna għadu ġej.

Dan ma kienx biżżejjed għalina, għalhekk ippjanajna biex verament intejbu l-kwalità tal-infrastruttura tat-toroq ta' Malta u Għawdex.

L-għan prinċipali kien u għadu li nħarsu lejn il-futur ta' pajjiżna.

Nafu li biex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem bir-ritmu li qbadna, irridu nagħmlu qabża fil-kwalità, li fl-aħħar mill-aħħar tixraq lill-poplu tagħna.

Il-Gvern wera l-impenn u l-ambizzjoni li jimplimenta l-wegħdiet tiegħu.

Aħna wegħedna pajjiż b'infrastruttura moderna, għalhekk ħloqna l-Aġenzija Infrastructure Malta.

Dan il-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat poġġa l-iżvilupp infrastrutturali l-prijorità ewlenija biex titjieb il-kwalità tal-infrastruttura f'Malta u Għawdex.

Minkejja li pajjiżna wiret defiċit infrastrutturali, ninsabu konvinti li b'investiment għaqli ndawruh fl-ikbar investiment f'pajjiżna, kif wara kollox jixraq lill-gżejjer tagħna.

Dan se jkun possibbli għax irnexxielna nibnu ekonomija b'saħħitha li tippermetti li nagħmlu dan, wara li l-infrastruttura tħalliet tmajna għal għexieren ta' snin, b'mod partikolari t-toroq.

Il-Gvern irid jirranġa t-toroq mhux biex in-nies ikomplu jixtru aktar karozzi, imma għax għal numru sħaħ ta' snin it-toroq tħallew f'abbandun sħiħ.

Għalhekk l-infrastruttura li wiret dan il-Gvern ma bdietx tlaħħaq mal-progress mgħaġġel li dan il-Gvern irnexxielu jdaħħal f'dan il-pajjiż, u minkejja li wettaqna proġetti kbar bħalma huma l-Coast Road, il-proġett tal-Kappara, bnejna mill-ġdid u tajna wiċċ ġdid bl-asfalt lil mijiet ta' toroq, xorta għad fadal ħafna toroq li mhumiex ta' livell li jixraq lil pajjiż modern bħal tagħna.

Bdejna wkoll il-proġett importanti tal-Marsa-Addolorata junction biex nindirizzaw il-bottleneck kritiku fin-Nofsinhar ta' Malta.

Dan il-proġett, partikolarment fejn għandu x'jaqsam l-immaniġġar tat-traffiku, qiegħed jitmexxa b'mod tajjeb ħafna, kif tmexxa dak tal-Kappara.

Ilbieraħ stess smajna bi proġett infrastrutturali li se jtejjeb il-kwalità tal-ħajja ta' dawk li jużaw ir-rotta ċentrali ta' Malta u tar-residenti tal-madwar.

Dan se jsir b'investiment ta' €55 miljun għaż-żona ċentrali ta' Malta bejn l-Imrieħel u l-Mosta li ta' kuljum jgħaddu minnha madwar 30,000 vettura.

Forsi hawn min qed jistaqsi x'inhi l-ħtieġa tal-Aġenzija Infrastructure Malta.

Din l-aġenzija se tkun qiegħda tieħu ħsieb l-ippjanar, id-disinn, il-kordinament u l-implimentazzjoni tal-proġetti tat-toroq kollha ta' pajjiżna.

L-iskop prinċipali għat-twaqqif ta' din l-aġenzija huwa li tiżdied l-effiċjenza, li l-proġetti jsiru aktar fil-ħin u skont il-baġit allokat li jkun ikkordinat bl-akbar investiment strutturali ta' kull żmien.

Aħna wegħedna li se nkunu qegħdin nikkommettu aktar riżorsi lil din l-aġenzija biex twettaq dan il-pjan bl-akbar effiċjenza.

Filwaqt li se nonoraw l-impenn tal-Gvern li nibnu toroq mill-ġdid u nirranġaw dawk eżistenti, l-aġenzija se tkun qiegħda tistabbilixxi u timplimenta pjan ta' miżuri fit-tul biex l-istess toroq jiġu adattati għall-ħteġijiet tal-futur.

Emminna li jeħtieġ mudell ġdid ta' kif isiru u jissewwew it-toroq biex din l-infrastruttura kruċjali tlaħħaq mal-progress ekonomiku li għandna f'pajjiżna.

Jeħtieġ li f'dan is-settur nagħmlu pass ta' gġant mingħajr dewmien, għalhekk qegħdin nagħtu prijorità bla preċedent lill-iżvilupp infrastrutturali biex f'seba' snin isiru t-toroq kollha kif jixraq lil pajjiż modern u lin-nies li jużawhom u jgħixu fihom.

Waħda mill-ewwel prijoritajiet ta' din l-aġenzija hi li nibdew il-160 triq residenzjali li għadhom qatt ma ngħataw tarmak, minkejja li diversi Maltin u Għawdxin ilhom jgħixu fihom għal bosta snin.

Infrastructure Malta se tkun qed tagħti importanza kemm lit-toroq arterjali kif ukoll dawk residenzjali.

Huwa importanti li wieħed jinnota li l-għan ta' din l-aġenzija mhux se jkun biss li tibni u tirranġa t-toroq, imma li żżommhom fi stat tajjeb.

Hawnhekk irrid nenfasizza l-punt li aħna mdorrijin f'pajjiż li meta nagħmlu xi triq, ma ssirilhiex il-manutenzjoni neċessarja minn żmien għal żmien biex nassiguraw li ma titkissirx wara ftit snin.

Aħna nafu li l-kunsilli tagħna għandhom problema ta' finanzi u ta' kompetenza biex ikunu jistgħu jagħmlu t-toroq fil-lokalitajiet tagħhom.

Dan jien nista' nixhdu, għax qattajt ħames snin sindku tal-Kunsill Lokali tal-Qala.

Hawn irrid infakkar li kieku ma kienx għall-Gvern ċentrali li wara t-talbiet tal-istess kunsill ħa l-inizjattiva li jagħmel numru sostanzjali ta' toroq f'dan il-lokal, kien ikun diffiċli jew kważi impossibbli li l-kunsill jagħmel dak l-ammont kbir ta' toroq.

Ta' min isemmi li permezz ta' investiment mill-Gvern ċentrali saru t-toroq kollha minn Ħondoq ir-Rummien fil-Qala sa Ta' Sannat.

Dawn setgħu jsiru biss għax il-Gvern ċentrali kien daħal għal din r-responsabbiltà b'kordinament ma' tliet kunsilli lokali, biex din it-triq arterjali li kienet ilha ma ssir mis-snin sebgħin, setgħet issir b'kordinament mal-kunsill li seta' jiggwida lill-Gvern fejn għandhom isiru numru ta' bankini u infrastrutturi li hemm bżonn f'dawn it-toroq u b'hekk setgħu jgawdu tliet kunsilli lokali jew erbgħa f'Għawdex.

Għalhekk nemmen bis-sħiħ li din l-aġenzija hija indispensabbli għall-kunsilli lokali, b'mod speċjali f'Għawdex, u qed nieħu gost nara li t-toroq f'Għawdex se jkunu taħt ir-responsabbiltà tagħha.

Sinjura President, taħt Gvern Nazzjonalista t-toroq residenzjali fl-irħula Għawdxin tħallew għal riħhom, tant li għandna rħula li l-aħħar li ngħataw it-tarmak kien fis-snin 70.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk!

Xi ħaġa tal-mistħija li se jkolli nsemmiha hi li fin-Nadur Għawdex għandna toroq fi stat diżastruż.

Qed nirreferi b'mod speċjali għal Triq it-Tiġrija u Triq l-Imġarr li minkejja li kien hemm żmien meta kellna żewġ Ministri mhux biss minn Għawdex imma min-Nadur, qatt ma ħadu l-inizjattiva biex jirranġaw dawn it-toroq.

Għalhekk, dawn it-toroq għandhom jingħataw prijorità minn din l-aġenzija biex isiru malajr kemm jista' jkun.

Triq oħra li trid issir illum qabel għada hija Sannat Road, it-triq prinċipali li mir-Rabat Għawdex tagħti għal Ta' Sannat.

Is-Sannatin għandhom jingħataw prijorità biex din it-triq issir mill-aktar fis possibbli.

Smajt lill-kollega tiegħi min-naħa tal-Oppożizzjoni jgħid li hemm bżonn jiġu investiti fondi għal toroq rurali li jwasslu għall-għelieqi li jintużaw mill-pubbliku inġenerali, imma b'mod speċjali mill-bdiewa u r-raħħala.

Dan huwa Gvern proattiv u għaldaqstant irrid infakkar lin-naħa tal-Oppożizzjoni li diġà ħaseb għal dan u alloka madwar €11-il miljun, li hu ammont sostanzjali ta' flus, biex isiru dawn it-toroq f'Malta u Għawdex.

Fil-fatt, diġà ġew allokati €2 miljuni lill-kunsilli lokali Għawdxin biex isiru t-toroq rurali li ilhom fi stat ta' abbandun.

Għenna bis-sħiħ lill-kunsilli lokali Għawdxin b'mod dirett.

Għaldaqstant, permezz ta' dawn il-fondi Ewropej se nkunu qegħdin ninvestu f'16-il triq rurali f'sitt kunsilli lokali f'Għawdex.

Infakkar lill-Oppożizzjoni li ftit tal-ġimgħat ilu allokajna €600,000 lill-Kunsill Lokali tan-Nadur biex isiru Triq Binġemma, Triq ta' Xordin u Triq Inżul il-Franċiżi, €375,000 lill-Kunsill Lokali tax-Xagħra biex isiru Triq ir-Ramla, Triq Għajn Wajdar, Triq Għajn Meddew, Triq Wied l-Għeżin u Triq Tas-Sruġ, €65,000 lill-Kunsill Lokali ta' Sannat biex issir Triq Bardan, €315,000 lill-Kunsill Lokali taż-Żebbuġ biex isiru Triq Wied l-Infern u Triq Wied l-Abjad.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nfakkrek liema hu Wied l-Infern!

Wied l-Infern huwa dak il-wied ġo Ħaż-Żebbuġ li l-kuntratturi ta' kunsilliera tal-Partit Nazzjonalista kienu xeħtu t-terrapien ġo fih.

Allokajna €310,000 lill-Kunsill Lokali ta' Kerċem biex issir Triq l-Għadira, u €80,000 lill-Kunsill Lokali tal-Għarb biex isiru Triq il-Knisja u t-triq ta' bejn Triq it-Trux u Triq San Dimitri.

Sinjura President, din l-aġenzija se titwaqqaf biex nagħtu wiċċ ġdid lill-maġġoranza tat-toroq f'Malta u Għawdex.

Infrastructure Malta ngħatat prijorità bħala wegħda elettorali għax se tkun qed taffettwa direttament lin-nies u lill-ġenerazzjonijiet futuri.

Il-fiduċja tal-poplu f'dan il-Gvern ma reġgħetx ingħatat biss għax iwettaq dak li jwiegħed - mhux kif kien jagħmel il-Partit Nazzjonalista, u tajjeb li ninnutaw li f'leġiżlaturi preċedenti lanqas dan ma kien qiegħed isir - iżda għax jaf li dan l-Gvern jaħseb mhux biss għal Malta iżda wkoll għal Għawdex.

Għaldaqstant, bħala Gvern qed nistennew bil-ħerqa li tiġi mwaqqfa Infrastructure Malta ħalli verament nagħmlu infrastruttura b'toroq ġodda għal pajjiżna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Camilleri għal dan id-diskors sabiħ li għadu kemm għamel.

Fil-fehma tiegħi, kważi b'dak li għadu kemm qal, nistaqsih: Jekk sejrin daqshekk tajjeb mingħajr l-aġenzija, l-aġenzija xi tridha?!

(Interruzzjonijiet) Ma ġara xejn, imma tant kien hawn entużjażmu li bdejt nistaqsi xi jriduha l-aġenzija jekk kollox miexi fuq ir-rubini!

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu ftit ordni.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, kemm hu sabiħ li tisma' lil min jiftaħar bil-fondi tal-Unjoni Ewropea li ġab il-Partit Nazzjonalista u li setgħu jintużaw fit-toroq t'Għawdex.

Qegħdin nitkellmu fuq it-twaqqif ta' aġenzija u llum xtaqt niġi hawnhekk u nagħmel xi suġġerimenti, dejjem jekk iħalluni sħabi tal-faċċata, dwar kif nistgħu ntejbu din is-sitwazzjoni.

Irridu naċċettaw li meta tiddeċiedi li toħloq aġenzija li fiha tiċċentralizza x-xogħol kollu li kien isir qabel mill-kunsilli lokali tkun qed tmur kontra l-prinċipji li huma bbażati fuqhom il-kunsilli lokali, dawk tad-deċentralizzazzjoni u tas-sussidjarjetà, għax qed terġa' tressaq taħt kappell wieħed dak li kien isir mill-kunsilli lokali nfushom.

Għal min forsi mhuwiex familjari ma' din il-kelma, is-sussidjarjetà hi meta l-awtorità ċentrali, li hu l-Gvern jew il-Ministru, tipprova tagħmel dak li hu bażiku biex ma tindaħalx direttament f'dak li jkun qiegħed isir fil-lokalitajiet.

Ovvjament irridu nammettu li bit-twaqqif ta' din l-aġenzija dan se jinteħħa.

Naqbel mal-kelliema li tkellmu qabli li jekk din l-aġenzija ssir sew, se jkun hemm min jibbenefika minnha, u dan għandu jkun fil-pajjiż, però kellna sitwazzjonijiet fejn diġà rajna affarijiet simili jsiru taħt dan il-Gvern fejn jiġik id-dubju jekk dan hux se jsir.

Illum se nagħtih il-benefiċċju tad-dubju, għax meta ġejt biex nipprepara dan id-diskors tkellimt ma' kunsilliera, ma' sindki u ma' eks sindki li ħafna minnhom qaluli li r-realtà hi li fil-kunsilli lokali m'għandhomx nies kompetenti biex jagħmlu dan it-tip ta' xogħol.

Dawn ġibduli l-attenzjoni li mhux biss m'għandhomx nies kwalifikati fil-kunsill inniffsu biex jissorveljaw xogħol fuq toroq, imma anke f'affarijiet metikolużi bħalma huma tenders.

Il-kollegi tiegħi li kienu f'xi kunsill dan jafuh.

Allura, l-ewwel mistoqsija li nistaqsi hi jekk kenitx tkun idea aħjar kieku din l-aġenzija kellha rwol ta' support management system.

Qed nistaqsi dan għax naħseb li l-argument li sar anke mill-kollegi tiegħi, li l-kunsilli lokali jafu eżattament iż-żoni tagħhom, huwa validu ħafna.

L-argument li qiegħed isir hawnhekk mhuwiex jekk l-aġenzija għandhiex titwaqqaf jew le.

Naħseb li hawn qegħdin naqblu li l-punt li jkollok aġenzija bin-nies esperti mhijiex idea ħażina, imma bħalma qalet l-Onor.

Portelli aktar kmieni, trid tara lil min se tpoġġi f'dik l-aġenzija, x'inhuma l-interessi tagħhom, imma l-iktar ħaġa fundamentali li s'issa żgur għadha ma saritx hija l-kunsultazzjoni.

Diversi kunsilliera qaluli li waqt laqgħa tas-Sindki li saret f'Għawdex attenda l-Ministru Ian Borg u l-ewwel ħaġa li qalilhom kienet li se jwaqqaf din l-aġenzija u li kien se jikkonsulta magħhom, imma sal-lum din il-konsultazzjoni ma saritx.

Bartolo li huwa dispjaċir li llum il-Ministru mhuwiex preżenti, għax aħna nkunu qegħdin nindirizzaw il-mistoqsijiet u s-suġġerimenti tagħna direttament lilu.

Naħseb li dan huwa nuqqas u m'għandux ikun.

Meta l-Ministru Ian Borg mar għal-laqgħa tas-Sindki f'Għawdex ma saritx konsultazzjoni, allura minn hemm jiġi d-dubju kemm mill-kunsilliera u anke min-naħa tagħna li qegħdin nisimgħu x'qegħdin jgħidu l-kunsilliera dwar x'qiegħed jiġri verament, għax almenu fil-bidu nett trid tipprova tagħti widen u mhux tattendi għal-laqgħa, tgħidilhom li se ssir il-konsultazzjoni u tibqa' ma ssirx!

L-inkwiet prinċipali tal-kunsilliera u tas-Sindki tal-lokalitajiet differenti ta' pajjiżna, u mhux ta' naħa jew ta' oħra, hu b'liema mod se jkunu involuti.

Se nagħti xi eżempji ta' żoni differenti li kellmuni fuqhom diversi persuni.

Pereżempju, jien nuża Triq il-Fortizza tal-Mosta li tgħaqqad min-Naxxar għall-Mosta, iż-żona li tagħti għal fuq ir-riħ tal-Magħtab u għal fuq Wied il-Għasel, li m'għandix dubju li se jsemmiha l-Onor.

Vassallo minn hawn u ftit ieħor.

Sur President, inti tafha wkoll din iż-żona.

It-triq tinsab fi stat verament ħażin u ninsab informata li din se tkun waħda mit-toroq li se jsiru, però l-Gvern xorta kellu l-obbligu li jagħmilha.

Allura x'qed niggwadanjaw meta ngħidu li se ssir din it-triq?

Ovvjament, kulħadd tiegħu jara, għax ftit 'il fuq minn din it-triq – hawnhekk hawn l-Onor Deguara li hu eks sindku tar-raħal tagħna – hemm Triq San Pawl li bla dubju ta' xejn għandha bżonn mhux resurfacing imma li tinqala' mill-fundamenti tagħha.

Għal min ma jafx, din hija dik it-triq li mir-roundabout tal-Iklin tieħdok għat-telgħa t'Alla u Ommu, jiġifieri s-sewwieqa tat-trakkijiet u kull min irid imur lejn in-naħa ta' fuq ta' Malta, il-biċċa l-kbira jgħaddu minnha jew minn Triq Margaret Murray, però nafu li din it-triq tintuża ħafna.

Filgħodu qed tkun traffikuża immens u m'għandix dubju li kieku llum immorru għand il-Kunsill Lokali tan-Naxxar, din tkun waħda mill-ewwel toroq li jsemmilna.

L-argument li qiegħda nagħmel hu li jekk m'aħniex se ninvolvu lill-kunsilli lokali serjament, nistgħu noqogħdu niftaħru fuq kemm se nonfqu flus fit-toroq, għax it-toroq iqumu ħafna flus.

Jien naqbel li jekk se jsir ix-xogħol fuq it-toroq kif suppost, għandu jsir billi litteralment jinqalgħu mill-qiegħ, għax inkella se jkollna problema.

Huwa inutli li toqgħod tagħti daqsxejn asfalt fil-wiċċ u daqsxejn qatran u ejja ħa mmorru.

Hemm toroq li għandhom bżonn jibnew mill-ġdid, għax dawn it-toroq, li ilhom li saru għexieren kbar ta' snin, ma kenux inbnew għall-volum tat-traffiku li għandna llum.

Miż-żona li qed insemmi jgħaddu ħafna trakkijiet għall-miżbla tal-Magħtab, apparti li f'din iż-żona hemm il-barrieri u hemm kumpaniji kbar tal-kostruzzjoni, tal-produzzjoni tal-konkrit u tal-bricks.

Jiġifieri jgħaddi ħafna traffiku minn hemm.

Issa jien ovvjament qed insemmi ż-żona fejn noqgħod jien u fejn toqgħod l-Onor.

Degura, u m'għandix dubju li kulħadd se jsemmi xi post, għax kulħadd tiegħu jara u kulħadd tiegħu jħoss.

Issa jekk għandek aġenzija ċentrali li m'għandhiex il-polz tal-poplu, tiġix tgħidli li se tkun taf.

L-Onor.

Bartolo semma xi ħaġa li laqtitni, imma ħsibtu se jagħmel argument differenti u issa se nagħmlu jien.

L-Onor.

Bartolo kien qiegħed isemmi l-persuni b'diżabilità.

Jekk ikun se jsir xi xogħol fi triq partikolari fejn hemm persuni b'diżabilità li għandhom ċerta rutina, in-nies tal-post iridu jkunu jafuhom dawn l-affarijiet, ħalli jkunu jistgħu javżaw.

Jien kelli każ ta' individwu, li sfortuntament m'għadux magħna, li b'mod regolari kienet tiġi l-ambulanza għalih u d-diffikultajiet li kien isib kienu muntanja ħdejn il-problemi li jkollna kull wieħed u waħda minnha.

Dan qed ngħidu għax ma tistax toħloq aġenzija li tkun fuq pilastru u tiddeċiedi għaliha, sakemm ma jiddettalhiex il-Ministru imbagħad tieħu d-deċiżjonijiet, għax il-poplu se jibqa' bil-ħsieb li x-xogħol mhuwiex isir, għax in-nies taż-żona tagħhom iħossu.

Ġibduli l-attenzjoni wkoll għal toroq li għadhom qatt ma nbnew u li jridu jinbnew.

Fejn naf jien, se nsemmi Triq ix-Xbiek f'Baħar iċ-Ċagħaq li jidher li se tkun waħda mit-toroq li se jibnew, imma l-mistoqsija hija meta.

L-argument issa mhuwiex jekk, imma meta, għax ovvjament l-aspettattivi huma kbar u jekk tmur toqgħod ġo żona ġdida trid tkun taf meta se ssir it-triq.

La qed insemmi ż-żoni ġodda nixtieq nsemmi żona li verament għandha bżonn kostruzzjoni sew tat-toroq tal-madwar, għax parti minnha għadha mhijiex mibnija, però f'ħafna mit-toroq li se nsemmi l-kostruzzjoni saret u diġà hemm ir-residenti.

Qed nirreferi għaż-żona ta' Triq il-Milizja, ta' Triq in-Nafra, Triq Francis Attard u Triq is-Seneskalk.

Dawn huma kollha żoni fin-Naxxar fejn sar żvilupp sostanzjali ta' bini residenzjali, u għadni kemm kont hemmhekk jumejn ilu u verament timpressjona ruħek f'liema stat diżastruż qegħdin it-toroq.

Irrid insellem minn hawnhekk lil min diġà kien residenti f'din iż-żona u kellu jgħaddi minn diffikultajiet kbar sakemm sar l-iżvilupp, allura issa huwa xieraq li jsirilhom dan ix-xogħol tant meħtieġ.

Żona li kienet fl-aħbarijiet u li saret diskussjoni online fuqha, għax verament kellha bżonn xogħol profond, hija dik ta' Triq Bontadini f'Birkirkara.

Hemm diskussjoni sħiħa fuq kemm kienet se tiġi tiswieh kieku għamilha l-kunsill lokali u kemm qed jgħid li se tiġi tiswieh il-Gvern.

Hemm dibattitu sħiħ!

Irrid nistaqsi jekk dan ix-xogħol huwiex se jkompli fi Triq P. P. Castagna li tkompli magħha, dik li minn Birkirkara tieħdok lejn Ħal Balzan.

Żona oħra li jidher li se jsir żvilupp kbir fiha min-naħa tal-Gvern hija dik Ta' Paris, fejn se jsiru 190 appartament tal-Gvern.

Hawnhekk irrid nistaqsi mistoqsija importanti ħafna.

Meta qegħdin ngħidu li se jsir dan it-tip ta' żvilupp, li bħalu se jsir fiż-żona tat-trade fair in-Naxxar, qegħdin naħsbu għall-infrastruttura tat-toroq, tad-drenaġġ u tas-sistema tal-ilma?

Immaġinaw daqsxejn li meta tiġi żviluppata ż-żona tat-trade fair, minn Triq San Pawl li għadni kif semmejt, li hija traffikuża ferm u ma tistax titwessa' għax hemm id-djar fuq iż-żewġ naħat, se jkun hemm serbut dejjaq li mbagħad se jmur għall-ftuħ, allura nistgħu nantiċipaw li din it-triq mhux se tkun tiflaħ għal dan it-tip ta' żvilupp.

Għalhekk nispera li dak li semmiet l-Onor.

Marthese Portelli aktar kmieni, li l-aġenzija għandu jkollha pjan fit-tul, qegħdin tifhmuh.

Ilbieraħ l-Onor.

Bezzina daħal sew fid-dettall tal-liġi u ġibdilkom l-attenzjoni fuq ħafna affarijiet, imma intom qbiżtu fuqu u għedtulu li mhux qed jifhem il-liġi, però meta tħares sew lejn il-liġi bħalma għamel hu, jiġuk l-istess mistoqsijiet li għamel hu.

Dażgur li jiġuk il-mistoqsijiet, għax meta qed tneħħi r-responsabbiltà minn idejn il-kunsilli lokali biex titfagħha f'idejn aġenzija ma tistax tneħħi l-kuntatt dirett mal-kunsilli lokali.

Ovvjament, dejjem qed tissemma s-somma ta' €700 miljun, però issa li qed isir ċertu xogħol għad mhuwiex ċar x'tinkludi din is-somma, jekk tinkludix il-flyover tal-Marsa, jew it-triq li qed tissemma ta' Ħ'Attard.

Allura meta nwiegħdu lin-nies f'manifest elettorali, bħalma għamel il-Partit Laburista, li se jintefqu l-flus fit-toroq residenzjali, qed inkunu eżatti, jew inkella hemm minn dawk il-flus li diġà ntefqu jew se jintnefqu f'toroq oħrajn?

Ovvjament, m'iniex nikkritika l-fatt li qed isir dan it-tip ta' xogħol fiż-żona tal-Marsa u f'toroq oħra li semmejt, bħal Triq tal-Forti tal-Mosta.

Aktar kmieni saret kritika qawwija fuq l-iskema tal-public-private partnership (PPP).

Naħseb li hemm x'tikkritika dwar dan, imma ejja nkunu korretti.

Is-sistema tal-PPP mal-kunsilli lokali kienet titħallas bil-mod u kienet torbot lill-kuntratturi bir-responsabbiltà.

Huwa minnu li l-ħlas kien ikun mifrux fuq ammont ta' snin, però rridu ngħidu wkoll dak li hu korrett.

Il-kuntratturi li ħadmu t-toroq li kienu jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsilli lokali, permezz ta' din l-iskema baqgħu responsabbli għal dak ix-xogħol.

Huwa hawnhekk fejn tidħol din l-aġenzija.

Meta din l-aġenzija tieħu triq minn idejn il-kunsill lokali – se nsemmi Triq il-Wied ta' Birkirkara, triq li ma kontx naf li hija responsabbiltà tal-kunsill lokali lokali għax hija arterja importanti, allura ejja nieħdu lilha bħala eżempju, u nispera li jasal żmienha wkoll – se jsir ix-xogħol li hemm bżonn, imbagħad se tingħata lura.

Allura hawn se nagħmel il-mistoqsija li għamel ilbieraħ l-Onor.

Toni Bezzina meta staqsa min se jġorr ir-responsabbiltà wara li ssir it-triq, jekk hux l-aġenzija, il-kunsill lokali, jew il-kuntratturi li jkunu għamlu x-xogħol.

Ma naħsibx li t-tweġiba hija ċara f'din il-liġi.

M'iniex ngħid hekk biex naqbeż għall-Onor.

Bezzina, li żgur m'għandux bżonn lili biex naqbeż għalih, però fuq dan il-punt qajjem mistoqsija li naħseb li hija importanti ħafna.

Sur President, biex nibda nikkonkludi se nagħmel suġġeriment.

Nafu li qiegħed jissemma li l-Presidenti tar-Reġjuni tal-Kunsilli Lokali se jsiru full-time.

Jien naħseb li din hija idea tajba ħafna, allura nixtieq nissuġġerixxi li dawn ikunu parti mill-bord ta' din l-aġenzija, ħalli ladarba mhux se jkun hemm il-preżenza diretta tal-kunsill, almenu jkun hemm min jirrappreżentahom ħalli ma jħossuhomx kompletament maqtugħin minn din l-aġenzija.

Meta ma tkunx taf eżattament x'inhu għaddej f'aġenzija bħal din li minbarra x-xogħol innifsu se tkun qed timmaniġġa volumi kbar ta' flus – hawnhekk qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' ewro – it-trasparenza, li ovvjament il-Gvern preżenti huwa nieqes ferm minnha, hija fundamentali.

Għaldaqstant, biex inkun kostruttiva f'dak li qed ngħid, naħseb li l-preżenza tal-Presidenti tar-Reġjuni b'mod dirett tista' tkun mod kif niggarantixxu t-trasparenza u kif ir-residenti tal-lokalitajiet differenti, il-kunsilliera u s-sindki jħossu li almenu għandhom preżenza f'dak li qiegħed jiġri f'din l-aġenzija.

Sur President, għadu kemm daħal il-Ministru Ian Borg, li qed nieħu pjaċir li ngħaqad magħna għal din id-diskussjoni. llum xi ħadd bagħatli artiklu li ħareġ fit-18 ta' Mejju mill-Blockchain Cryptocurrency News li nixtieq inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, forsi fil-winding up il-Ministru jkun jista' jispjegalna eżattament x'qiegħed jgħid.

Napprezza jekk il-Ministru jivverifika jew le din l-aħbar li ħarġet online fl-aħħar ġranet u jispjegalna eżattament fuqiex qiegħed jitkellem u kif wasal għal din id-deċiżjoni.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu intitolat 'Malta Govt.

To Implement Blockchain Technology to Enhance its Public Transportation' miktub minn Sheenam Khuttan u li deher fuq is-sit elettroniku fit-18 ta' Mejju 2018.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, illejla f'din il-Kamra qegħdin niddiskutu l-infrastruttura li għalkemm fil-verità għal ħafna nies tfisser it-toroq u l-bankini, qegħdin niddiskutu l-pedament tas-soċjetà u tal-ekonomija tagħna, għax jekk wieħed ma jkollux infrastruttura soda fil-pajjiż, ma jistax ikompli għaddej bl-avvanz ekonomiku li għaddej bih pajjiżna bħalissa.

Sfortunatament, rajna kif Gvern wara l-ieħor ftit tawha l-importanza li jixirqilha lill-infrastruttura.

Fuq kollox, hawnhekk qegħdin naraw it-twettiq ta' wegħda prinċipali tal-manifest elettorali li fuqu kien elett dan il-Gvern, dik li nagħmlu investiment bla ebda preċedent ta' xejn inqas minn €700 miljun mqassam fuq seba' snin, investiment li fuq kollox jista' jiġi sostnut grazzi għar-riżultati ekonomiċi pożittivi li qiegħed jesperjenza pajjiżna u grazzi għall-bżulija tal-familji kollha Maltin u Għawdxin li qegħdin jisimgħuna llejla.

Fid-dibattitu ssemmew ħafna l-kunsilli lokali, fejn smajna diversi dikjarazzjonijiet min-naħa tal-Oppożizzjoni, allura jien, li servejt għal disa' snin f'kunsill lokali, se nagħti ħarsa mil-lenti tal-kunsilli lokali.

Kien hemm min qalilna li din il-liġi se toħnoq il-kunsilli u se tagħtihom il-ġenb, imma fil-verità l-uniku Gvern li mhux biss ħonoq il-kunsilli lokali imma għaddashom taħt l-ilma u ħalliehom jegħrqu fid-dejn, kien Gvern Nazzjonalista ta' bejn l-2008 u l-2013, meta l-unika soluzzjoni li kellu għall-problemi infrastrutturali ta' pajjiżna kienet li jibgħathom jiddejnu.

Illum il-ġurnata għandna Gvern li qed jgħidilhom li jifhem li m'għandhomx biżżejjed flus biex iwettqu dawn il-proġetti infrastrutturali, għalhekk se jkun qed jgħinhom billi jagħel l-investiment hu tramite din l-aġenzija, mingħajr ma jitnaqqsulhom il-fondi.

Kif għidt, il-Gvern preċedenti kien bagħat lill-kunsilli lokali jiddejnu.

Fil-fatt saret investigazzjoni mill-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali, li ġiet imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra f'Lulju tal-2016, fejn l-Awditur Ġenerali għadda diversi rimarki dwar l-iskema tal-PPP li se nkun qed nikkwota partijiet minnha.

Huwa tajjeb li nifhmu x'kienet din l-iskema tal-PPP li kienet ħarġet permezz tal-memo 45/2010, meta l-Gvern ta' dak iż-żmien lill-kunsilli lokali kien qalilhom li hu se jagħtihom €300 biex huma jonfqu €1,000, jiġifieri s-€700 differenza riedu jagħmlu tajjeb għaliha mill-fondi tagħhom.

L-ewwel nett, din kienet skema li l-Gvern ta' dak iż-żmien ma kienx jaf kemm se jonfoq fuqha għax lanqas kien hemm fondi għaliha.

Dan ifakkarni f'dak li kien għamel il-Kap tal-Oppożizzjoni qabel il-kampanja elettorali – hawn qed nirreferi għall-Onor.

Simon Busuttil, biex ma jkunx hemm min jitfixkel – li kien qalilna li se jagħti €10,000 lil dawk li jmorru joqogħdu Għawdex, imbagħad meta staqsejnieh kemm se tiġi tiswa, qalilna li kien se jgħidilna fl-ewwel 100 jum ta' wara li jkun fil-gvern.

Sur President, aħna l-€10,000 qegħdin nagħtuhom lil dawk il-familji li jaddottaw it-tfal minn barra biex inkomplu nħeġġu lill-familji Maltin u Għawdxin ikattru l-imħabba.

Dik hi s-serjetà!

Ħdejja hawn il-Ministru Michael Falzon u rrid ngħidlu prosit talli din il-ġimgħa nieda din l-iskema, li kienet wegħda prinċipali oħra ta' dan il-Gvern.

L-Awditur Ġenerali kien qal hekk:

Hawnhekk l-Awditur Ġenerali qiegħed jgħid li kien hemm indħil żejjed f'diversi skemi mis-Segretarju Parlamentari ta' dak iż-żmien.

Dan mhuwiex l-ewwel każ li kellna ndħil żejjed minn segretarji parlamentari fejn jidħlu skemi u inizjattivi meħuda mill-Gvern Nazzjonalista, imma ejja nifhmu ftit x'kien qal il-Gvern ta' dak iż-żmien lill-kunsilli lokali biex jagħmlu.

Kien qalilhom li jridu joħorġu tenders ġodda u jimxu mal-memo li kien ħareġ hu, biex l-ewwel ikollok sindku li jaqta' ż-żigarella u joqgħod jagħmel il-photo ops - għax speċjalment il-membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra jinqalgħu għar-ritratti - imbagħad is-Sindki li jiġu warajh iridu jħallsu d-dejn li jkun sar.

Dak iż-żmien, permezz ta' din l-iskema l-Gvern kien qassam €6 miljuni, bejn wieħed u ieħor, li kienu jirrappreżentaw 30% tal-ispiża kollha.

Jiġifieri kien inħoloq b'€20 miljun xogħol.

Dan ifisser li l-Gvern ta' dak iż-żmien kien tefa' piż fuq il-kunsilli lokali ta' xejn inqas minn €14-il miljun.

Dan meta l-kunsilli lokali li qatt ma kellhom żieda fl-allokazzjoni finanzjarja u qatt ma sabu l-għajnuna tal-Gvern biex jagħmlu proġetti infrastrutturali, imbagħad il-Gvern qalilhom li hu kien se jagħtihom €6 miljuni biex huma jidħlu f'dejn ta' €14-il miljun u d-differenza riedu jħallsuha huma fuq tmien snin.

Dan ifisser li is-sindki tal-kunsilli li daħlu għal dik l-iskema qatgħu ż-żigarella u ġabu r-ritratt fuq il-website tal-kunsill u fil-magazine tal-kunsill, imbagħad is-sindki li ġew warajhom kellhom iħallsu d-dejn huma.

Dak iż-żmien jien kont inservi fil-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, u nixtieq inġib eżempju kif is-sindku ta' qabel l-2013, illum l-Onor.

Robert Cutajar, kien ħalla dejn minn din l-iskema li jammonta għal madwar €250,000.

Immaġinaw, wara l-elezzjoni daħal Sindklu ġdid u sab dak id-dejn kollu li ried jitħallas.

Mhux talli hekk, talli sal-lum, ħames snin wara dik l-elezzjoni, fil-Kunsill Lokali tal-Mellieħa biss għad baqa' madwar €89,000 x'jitħallsu fuq l-istess triq.

Jiġifieri llum għadu qed jitħallas ix-xogħol li sar biex infetħet triq ħames snin ilu.

Allura, fil-verità, min kien il-Gvern li ħonoq lill-kunsilli, il-Gvern tal-lum li qed jgħidilhom li se jgħinhom jimxu 'l quddiem, jew il-Gvern ta' dak iż-żmien li lis-sindki ma tahomx alternattiva oħra ħlief li jagħmlu d-dejn biex forsi jibdew isiru xi toroq?!

Min illum qed jgħidilna f'din il-Kamra li hemm bżonn żieda fil-fondi, dak iż-żmien ma kienx jitlob għal żidiet fil-fondi.

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Kont qiegħed fl-uffiċċju nsegwi lill-Onor.

Bartolo u naħseb li mhuwiex ġust li jiġi hawnhekk u jiżgwida lill-Kamra.

Hu qal li fl-2013 jien ħallejt xi dejn fil-Kunsill Lokali tal-Mellieħa.

Naħseb li n-nies joqogħdu fuq ir-rapport li joħroġ kull sena l-NAO u dakinhar kien hemm il-green light li l-kunsill lokali mmexxi minni f'isem maġġoranza Nazzjonalista ma kellux dejn u bqajna mexjin bil-mod kif konna mexjin b'ċertifikat li ma kellna l-ebda dejn.

Onor. Bartolo, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, qed nifhem li l-Onor.

Cutajar ma jifhimx ħafna fl-accounts, allura ħalli nfiehmu xi ħaġa sempliċi.

Se nkun onest miegħek, Onor. Cutajar.

Għadek lanqas taf kemm se nkun onest!

L-ISPEAKER: Onor. Bartolo, jekk jogħġbok indirizza lili.

Biex tinżamm fil-kriterji finanzjarji tajbin tal-kunsilli lokali, għad-dejn li jkollok trid tħalli ammont ta' assi marbutin.

Jiġifieri l-Gvern tal-Partit Nazzjonalista mhux talli daħħal lill-kunsilli fid-dejn, talli biex jibqa' fil-parametri tal-liġi ġegħilhom jorbtu flus li ma setgħux jintefqu biex jagħmlu tajjeb għal dak id-dejn.

Mela d-dejn hemm kien qiegħed u l-PPP huwa dejn.

Hekk għamiltu intom, daħħaltu lill-kunsilli fid-dejn u aħna qegħdin ngħidulkom: Le, mhux se ndaħħlu lill-kunsilli fid-dejn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad kien hemm kunsilli oħrajn ….

L-ISPEAKER: Ippermettili ftit.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: L-Onor.

Bartolo qed jerġa' jqarraq.

Il-Liġi tal-Kunsilli Lokali tagħti l-possibbiltà li tħalli 10% mill-budget li jkollok.

Nixtieq nistaqsi jekk il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa qabiżx dak l-ammont li kien bil-liġi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Onor. Bartolo, m'għandekx għalfejn tirrispondi d-domanda.

Nitolbok tkompli bid-diskors tiegħek.

CLAYTON BARTOLO: Li kont qed nispjega hu li kien hemm kunsilli lokali oħrajn li daħlu għal din l-iskema li ma kellhomx is-sorsi finanzjarji u skont ir-Rapport tal-Awditur Ġenerali kellhom negative ratio fil-kunsill lokali tagħhom.

Nista' nsemmi l-Kunsill Lokali tan-Nadur u tal-Mosta li minħabba dawn l-iskemi u mismanagement ieħor li seta' kien hemm spiċċaw b'negative ratios fuq il-balance sheet tagħhom.

Din mhijiex kwestjoni tal-10%, għax l-10% qiegħda fil-budget annwali.

Din hija kwestjoni tar-ratio li jrid ikollok.

Sa ċertu punt, ħadt gost li l-Onor.

Cutajar għamel dak il-point of order.

Huwa ovvju li ma kellux għalfejn jitlob għal żieda fil-fondi, għax meta daħal fl-amministrazzjoni tal-kunsill fl-2013 sab sitwazzjoni finanzjarja tajba, bi proġetti ppjanati mill-kunsill lokali b'maġġoranza Laburista ta' qabel, fejn kellu proġett mibdi u saħansitra kellu l-flus ivvotati għalih u matul dik il-leġiżlatura ħa anke xi fondi.

Irrid nagħmel rimarka oħra fuq dak li qal l-Awditur Ġenerali, għax mill-iskema tal-PPP ma tqassmux biss fondi biex isiru t-toroq.

Alla jbierek il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa fit-23 ta' Ottubru 2012 ħa €31,849 biex jagħmel embellishment works f'Misraħ iż-Żjara tal-Papa Ġwanni Pawlu II.

Se naqra sentenza li tgħid hekk:

Jiġifieri hawnhekk għandna każ ieħor fejn id-dokumentazzjoni hija nieqsa.

Ilbieraħ l-Awditur Ġenerali poġġa r-rapport tal-Isptar Mater Dei li juri li hemm dokumentazzjoni nieqsa.

Saħħa kellna l-każ ta' Spinola fejn kellna dokumentazzjoni nieqsa, allura anke fejn tidħol l-iskema tal-kunsilli lokali għandna dokumentazzjoni nieqsa?

B'konsegwenza ta' dan, l-Awditur Ġenerali ma jistax jasal għar-raġunijiet u l-konklużjonijiet tiegħu.

Huwa tajjeb li ngħidu li b'din l-iskema mhux talli l-kunsilli lokali daħlu fid-dejn, talli kien hemm mismanagement qawwi fl-iskema nnifisha.

Kif tqassam fondi biex it-toroq isiru bit-tarmac, imbagħad tiġi tagħti €32,000 biex issir pjazza li lanqas biss saret bit-tarmac u saret bil-pavimentar?

Ġiet sabiħa, m'iniex ngħid li l-pjazza mhijiex sabiħa, biex ma jkunx hemm xi ħadd li jifhimni ħażin, imma Alla jbierek minn dawk il-kunsilli lokali kollha, kunsill wieħed ħa l-flus biex issir pjazza u s-sindku tiegħu kien jaħdem Kastilja bħala parti mis-segretarjat tal-Prim Ministru Lawrence Gonzi!

Issa nħalli n-nies hemm barra jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Onor. Cutajar, se nitkellem fuq affarijiet li inti ma kontx kapaċi tagħmel f'25 sena!

Sur President, ħalli ngħidlek x'għamel dan il-Gvern fi Triq il-Qortin fil-Mellieħa, wara li huma għamlu 25 sena sħaħ iwegħduhom u ma kenux kapaċi jagħmluha.

Aħna din it-triq wegħedna li se nagħmluha f'Mejju 2017 u sa Settembru tal-istess sena kienet lesta.

Dik hi s-serjetà, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear) Għall-bypass tal-Mellieħa - l-Onor.

Glenn Bedingfield dalwaqt jgħidli xi ħaġa - għandna investiment ta' €2 miljuni u dan grazzi għall-Ministru Ian Borg u l-Prim Ministru talli aċċettaw mill-ewwel it-talbiet tiegħi u tas-Sindku tal-Mellieħa.

Aħna tkellimna magħhom u bi pjaċir ngħid li din il-bypass se tibqa' b'erba' karreġġjati.

Ħaddieħor ma kellux id-diċenza jinforma lill-kunsill li l-Ministru tiegħu stess dak iż-żmien għamel pjanti bi tliet karreġġjati.

Fejn kien dak iż-żmien l-Onor.

Jew il-Ministru qallu biex joqgħod kwiet u ma jitkellimx ħalli jagħmel pjanti bi tliet karreġġjati?

Araw x'differenza!

Dan il-Gvern verament jisma' lill-kunsilli lokali u mhux joħnoqhom jew jgħaddashom taħt l-ilma!

Insemmi wkoll il-bridge tal-Mistra li kien ilu minsi għal 25 sena sħaħ u issa qegħdin naraw kif jista' jittieħed bis-serjetà biex verament nimxu 'l quddiem.

Dak hu x-xogħol li qed jagħmel dan il-Gvern fin-naħa ta' fuq ta' Malta, imma m'iniex se nibqa' mwaħħal ma' din iż-żona biss.

Għandna l-junction tal-Marsa, li huwa l-ikbar proġett infrastrutturali li qegħdin nagħmlu.

Għandna t-tunnel bejn Malta u Għawdex, li hija challenge oħra li l-Għawdxin kien ilhom is-snin jibku għaliha, u issa dan il-Gvern qiegħed iwettaqha.

Hemm il-junction tal-Kappara u l-Coast Road.

Il-Membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra fuq il-Coast Road qagħdu jbeżżgħu li se jintilfu l-flus, imma din in-naħa tal-Kamra xammret il-kmiem biex verament taħdem u wettqet dan il-proġett.

L-aħħar proġett li tħabbar huwa s-Central Link Project, b'investiment ta' xejn inqas minn €55 miljun oħra biex din iż-żona tgawdi minn dan l-investiment.

Minn dan kollu, hemm diversi sfidi li l-Aġenzija l-ġdida trid tippjana għalihom.

L-ewwel nett, għandek id-disinn u l-ippjanar tat-toroq, fejn naqbel li nies ta' ċerta esperjenza fi ħdan Transport Malta għandhom jgħaddu ma' din l-aġenzija.

Il-procurement process għandu jkun effiċjenti biex jassigura li l-aġenzija tgawdi minn economies of scale li huma tant importanti.

Sur President, sfida kbira li se ssib din l-aġenzija, żgur u mhux forsi, huma l-kuntratturi u l-ħaddiema biex iwettqu x-xogħol li se jsir.

Dan għax taħt gvernijiet Nazzjonalisti passati tant kienu qatgħu qalbhom dawn il-kuntratturi mill-investiment infrastrutturali, li żarmaw mit-toroq u ntefgħu fuq xogħol ieħor.

Issa li dan il-Gvern irid jimbotta 'l quddiem ix-xogħol, qed isib problema bil-kuntratturi u l-ħaddiema li jkollhom.

Allura huwa importanti – u dan iġibni għall-punt li jmiss – li jkollna project management effettiv u effikaċi biex ix-xogħol isir on time and on budget, għax dan il-pajjiż għejja jisma' bi proġetti li ma jitwettqux on time and on budget.

Ilbieraħ fir-Rapport tal-Awditur Ġenerali smajna bl-Isptar Mater Dei.

Kellna wkoll it-terminal taċ-Ċirkewwa, li wasal xi 13-il sena tard u sewa ma nafx kemm-il elf ewro iktar milli suppost!

Issa l-Ministru Ian Borg għandu sfida fuq spallejh biex jibdel il-perċezzjoni tan-nies li daħħlu l-Gvernijiet Nazzjonalisti fil-passat.

L-aħħar punt tiegħi hu dwar l-importanza tal-maintenance, li sfortunatament Malta nbatu minnha għax meta jsir proġett, wara ma jsirx maintenance.

Din l-aġenzija se tkun qed tieħu ħsieb il-maintenance biex b'hekk il-proġetti li jsiru jibqgħu jitgawdew minn kulħadd.

Sur President, biex nikkonkludi d-diskors tiegħi ngħid li għandna Gvern li bis-serjetà u bil-fatti qiegħed jagħti priorità lill-infrastruttura li se tifforma pedament sod biex inkomplu nibnu fuq is-suċċessi ekonomiċi li qegħdin nagħmlu bħala pajjiż.

Infrastruttura li bla ebda dubju, meta wieħed jara the wider picture u ma jħarisx biss lejn it-toroq u l-bankini, hemm affarijiet oħrajn li rridu naraw iktar 'il quddiem bħal, pereżempju, kif se jirnexxilna ma nibqgħux bil-mentalità li t-triq qisha zip.

L-ewwel issir, imbagħad tinfetaħ minn entità u tingħalaq, tinfetaħ minn entità oħra u terġa' tingħalaq.

Allura huwa importanti li din l-aġenzija ġġib flimkien lil diversi entitajiet biex ikun hemm kordinament aħjar tax-xogħol li jkun qed isir.

Forsi n-nies illum il-ġurnata jbatu meta jkun qed isir xogħol infrastrutturali fit-toroq, għax ikollok kuntratturi … Irrid nammetti li saru punti tajbin min-naħa tal-Oppożizzjoni, imma ħafna minnhom dejjem negattivi, qishom il-profeti tad-doom and gloom, u kull ma jkun se jagħmel dan il-Gvern huwa kollu ħażin għalihom, imbagħad dak li jiġri tajjeb, jiġu jgħidulna li sar grazzi għalihom.

Din issa drajnieha!

Jekk nitkellmu fuq il-fondi tal-Unjoni Ewropea jgħidulna li ġabuhom huma, jekk insemmu l-proġett tal-Coast Road jgħidulna li huma għamlu l-pjanta, imma l-proġett ma jagħmlux min jagħmel il-pjanta, jagħmlu min ikun għaddej bix-xogħlijiet.

Ilbieraħ smajt lill-Onor.

Clint Camilleri u lill-Ministru għal Għawdex jitkellmu dwar ix-xogħlijiet f'Għawdex fejn se jkunu qegħdin isiru ammont ta' toroq.

Għalhekk, huwa importanti li din l-aġenzija tkun qed tagħti l-importanza li tixraq lil Għawdex.

La qed insemmi lil Għawdex nixtieq nerġa' nagħmel referenza għall-mina li se ssir bejn Malta u Għawdex, għax illum il-ġurnata għandna Gvern li sema' l-karba tal-Għawdxin u ħadem bis-serjetà biex qajjem l-ekonomija Għawdxija fuq saqajha.

Titkellem ma' min titkellem f'Għawdex jgħidlek li qatt ma kellhom dan l-ammont ta' xogħol f'din il-gżira, għax il-gżira Għawdxija tbati minn dik li hi magħrufa bħala insularità doppja, li tfisser li turist l-ewwel irid jiġi Malta, imbagħad irid jaqbad il-vapur biex imur Għawdex.

Għal xi wħud hija ħaġa sabiħa li jaqbdu l-vapur, imma lil dawk l-istudenti u l-ħaddiema li ta' kuljum iridu jaqsmu bejn dawn iż-żewġ gżejjer biex jiġu għax-xogħol jew għall-Università, jew għas-seduti tal-Parlament, nistgħu ngħinuhom billi nagħmlu dan l-investiment massiċċ u bla preċedent.

Ilbieraħ qalulna li din hija buzzword, bħalma qalu wkoll għas-€700 miljun li se ninvestu fuq seba' snin.

Li kien għalihom jgħidulna li anke t-tkabbir fl-ekonomija ta' 6% kull sena huwa buzzword, imma llum nafu li dik hija r-realtà ġdida li qegħdin ngħixu f'dan il-pajjiż li żgur se jkun kapaċi jsostni l-investiment li se nkunu qegħdin nagħmlu.

Dan l-investiment m'aħniex se nsostnuh billi niddejnu, għax huwa tajjeb li nispjega li filwaqt li għaddej dan l-investiment kollu, qegħdin nagħmlu surplus u bħala Gvern konna kapaċi nħallsu d-dejn li għamlu gvernijiet Nazzjonalisti fi 15-il sena.

Dak li kienu jgħidulna, li d-dejn iħallsuh uliedna u wlied uliedna, għalina ma jgħoddx għax lit-tfal tagħna, lit-tfal tal-Membri tal-Oppożizzjoni u lit-tfal tal-familji kollha Maltin u Għawdxin irridu nħallulhom il-ġid.

Aħna rridu naraw li l-ġenerazzjoni li jmiss tkun l-aktar ġenerazzjoni sinjura ta' pajjiżna, u biex dan iseħħ irid ikollha infrastruttura soda fuqiex tibni l-futur tagħha.

Ma tistax tibni l-futur ta' pajjiż fuq toroq li wara ftit taż-żmien jinqalgħu.

Ma jistax jkollok inkonvenjenzi kbar għan-negozji, meta b'id waħda tkun qed tipprova tiġbed ix-xogħol u l-investituri minn barra …

L-ISPEAKER: Jekk jogħġobkom, daqsxejn ordni fil-Kamra.

Onor. Clayton Bartolo, kompli bid-diskors tiegħek.

CLAYTON BARTOLO: Sur President, aħna ma niġbdux investituri mill-Brażil li qatt ma ġew Malta.

Aħna niġbdu investituri ta' veru li qegħdin jinvestu f'pajjiżna u qegħdin joħolqu x-xogħol!

(Onor. Membri: Hear, hear) Ix-xogħol mhux qegħdin noħolquh f'Malta biss, għax lil Għawdex ma nsejniehx.

(Interruzzjonijiet) Le, Onor. Debattista, mhux mill-Brażil ġibniehom, qegħdin jiġu minn ħafna pajjiżi, imma meta għednielhom li se nġibu l-investiment mhux biss mill-Ewropa imma minn pajjiżi oħra madwar id-dinja, daħku bina.

Issa qegħdin naraw kif illum il-ġurnata għandna kumpaniji minn madwar id-dinja kollha li jridu jiġu hawn Malta.

Għandna kumpaniji miċ-Ċina u minn diversi pajjiżi li investew f'pajjiżna, inkluż mill-Kanada.

Din il-ġimgħa smajna li l-Bet 365 se tibqa' hawn Malta.

Din hija gaming company li suppost kellhom jitilqu jekk jitla' l-Partit Laburista, għax dak iż-żmien hekk kien qalilna l-Onor.

Issa qegħdin naraw kif nagħmlu biex nattiraw iżjed kumpaniji lejn pajjiżna u kif se nattiraw l-aqwa opportunitajiet wara l-Brexit.

Is-sigriet u l-pedament għal dan kollu hija din l-aġenzija li se tagħraf kif tagħmel biex tiggwida l-investiment infrastrutturali u x-xogħlijiet kollha li hemm bżonn fiż-żmien li ġej, inkluż konsolidazzjoni tax-xogħlijiet tat-toroq.

Nerġa' nirreferi għall-procurement process, li hija xi ħaġa importanti ħafna li ssir, biex b'hekk inkunu nistgħu nibnu Malta t'għada.

Qabel ma nagħlaq, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed ir-rapport li kont qed nikkwota minnu fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

CLAYTON BARTOLO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-EMBRIJUNI

L-ISPEAKER: Skont il-ftehim tal-Kamra, issa se ngħaddu għall-ħdax-il item tal-aġenda, il-votazzjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni - Abbozz Nru 37 – liema votazzjoni kienet intalbet fis-Seduta 109 tat-8 ta' Mejju 2018.

L-Onor.

GODFREY FARRUGUIA: Sur President, aħna tal-Partit Demokratiku favur l-IVF u favur kull għajnuna li tindirizza l-infertilità, iżda li toħloq u ġġib rispett lill-ħajja.

Kieku dan l-Abbozz kellu jsir liġi, tkun liġi li żżeblaħ il-ħajja, għax biex bniedem igawdi d-drittijiet ċivili kollha, l-ewwel irid jitħalla jgħix u mhux jitpoġġa f'periklu fejn ħajtu tintilef ħesrem.

Meta embrijun jiġi ffriżat ħajtu titpoġġa f'periklu reali.

L-ISPEAKER: Onor. Godfrey Farrugia, id-diskussjoni hija magħluqa.

Jekk trid tagħmel dikjarazzjoni dwar il-vot, agħmilha u daqshekk.

GODFREY FARRUGIA: Biex tiġi indirizzata l-ġerħa tal-infertilità hemm bżonn li nżommu l-ogħla rispett u ħarsien lejn il-ħajja tal-bniedem, għalhekk aħna se nivvotaw kontra.

L-ISPEAKER: Kollox sew.

Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, kemm niddikjara li l-vot tal-Onor.

Jason Azzopardi, li qed jindirizza konferenza barra minn Malta, se jkun kontra din il-liġi.

L-ISPEAKER: La mhux qiegħed hawn m'hemmx bżonn dikjarazzjoni.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, Kap. 524", ikun moqri t-Tieni Darba.

Skont il-ftehim milħuq din se tittieħed issa stess.

Jingħalqu l-bibien.

Minn issa niddikjara l-ħin tal-votazzjoni miftuħ.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Id-Deputat Prim Ministru.

CHRIS FEARNE: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni, Kap. 524" jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lid-Deputat Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

CHRIS FEARNE: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018, fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Aġenzija għal Infrastruttura Malta – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali u l-Att dwar id-Dipendenza fuq id-Droga (Trattament mhux Priġunerija) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arranġamenti u Servizzi ta' Teknoloġija Innovattiva – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Attiv Finanzjarju Virtwali -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità tal-Innovazzjoni Diġitali ta' Malta -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigrieti Kummerċjali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Poteri li jsiru Regolamenti fl-Interess Nazzjonali – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoterapija – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Prevenzjoni tal-Korruzzjoni fl-Isport – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Embrijuni – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, kif jaf kulħadd, it-toroq tagħna għal diversi raġunijiet qegħdin ibatu minn konġestjoni kbira ta' traffiku, b'mod speċjali fil-ħinijiet ta' filgħodu.

Soluzzjonijiet hemm kemm trid, però jien għadni nemmen li biex tittaffa l-problema tat-traffiku huwa ta' importanza kbira li jkollna trasport pubbliku vijabbli, effiċjenti u, fuq kollox, affidabbli.

Naħseb li kulħadd jiftakar meta fl-2012 ġiet introdotta r-riforma fit-trasport pubbliku.

Dak iż-żmien, il-partit li llum qiegħed fil-gvern kien voċiferu kontra din ir-riforma, allura mingħajr ma trid tistenna li appena li dak il-partit jieħu l-Gvern f'idejh, se jirranġa t-trasport pubbliku.

Nixtieq infakkar li wegħda prinċipali fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista ta' dak iż-żmien kienet li jkun hemm trasport pubbliku għall-bżonnijiet tan-nies.

Għaddew ħames snin minn meta l-Partit Laburista ħa t-tmexxija tal-pajjiż u kellu ċ-ċans li jirranġa dan is-servizz li jolqot lil diversi nies – kif diġà għedt, nemmen li b'servizz tat-trasport pubbliku tajjeb, pajjiżna jsolvi b'mod sostanzjali l-problemi li niltaqgħu magħhom, speċjalment filgħodu – però spiċċajna morna minn ġot-taġen għal ġon-nar.

Kulħadd jiftakar il-mod kif kien jirreaġixxi għal dan is-servizz il-Ministru għat-Trasport ta' dak iż-żmien, kemm qabel l-elezzjoni u anke wara, u ra kif għamel biex lill-kumpanija li kienet topera qabel dabbrilha rasha.

Allura l-inqas li konna nistennew hu li s-service provider il-ġdid ikun bil-bosta aħjar minn dak li kellna qabel, imma bis-service provider il-ġdid li żdied żgur kien is-sussidju, li minn €9 miljuni fl-2012 tela' għal €30 miljun.

II-loġika tgħidlek, u dak iż-żmien kien jgħidha anke l-Ministru, li biex ikollok servizz tajjeb trid tħallas tajjeb.

Allura l-pubbliku, li qed iħallas għal dan is-sussidju minn butu, kien u għadu jistenna servizz tat-trasport pubbliku ta' kwalità aħjar milli kien jiġi pprovdut qabel.

Però sfortunatament, kif igħid il-Malti, kulħadd baqa' bix-xamma, għax it-trasport pubbliku jekk ma marx għall-agħar żgur li ma laħaqx il-livell mistenni, minkejja li żdied is-sussidju u żdiedu n-nollijiet li minnhom żgur li ma gawdewx ix-xufiera li jaħdmu f'dan is-servizz.

Xhieda ta' dan huwa l-ammont ta' xufiera li sfortunatament jitilqu minn żmiein għall-ieħor u ma jibqgħux jipprovdu dan is-servizz.

Illum hemm madwar 38 nazzjonalità differenti ta' ħaddiema li jaħdmu ma' din il-kumpanija.

Jien tkellimt ma' ħaddiema u ma' rappreżentanti tal-ħaddiema, u dawn jgħidulek li meta jgħaddi ċertu żmien ma jkunux jifilħu jibqgħu jaħdmu f'dan is-settur għax il-paga mhijiex biżżejjed għall-ammont ta' stress li għandhom.

Ċertu stress jiġi maħluq minħabba t-traffiku li jiltaqgħu miegħu huma u għaddejjin bis-servizz tagħhom, imbagħad hemm ukoll l-istress ta' meta jkunu għaddejjin fuq xi rotta u jsibu karozza pparkjata fil-bus stop.

Dan ifisser li rridu nedukaw lill-poplu.

Forsi tgħidli li mhuwiex tort tal-Gvern li xi ħadd jipparkja ħażin.

Dażgur li le, però naħseb li għandna nedukaw aktar lill-poplu u nżidu l-inforzar, għax il-bus stop qiegħda hemm biex tieqaf fuqha l-karozza tal-linja, tgħabbi l-passiġġieri u tibqa' għaddejja, mhux issib karozza pparkajta fuqha u jkollha tagħlaq it-triq sakemm tgħabbi l-passiġġieri.

Sfortunatament, hemm ukoll l-attitudni ta' ċerti passiġġieri fil-konfront tax-xuffiera.

Jien għamilt interpellanza fil-Parlament u ħareġ ċar li kien hemm ammont sostanzjali ta' istanzi fejn l-attitudni ta' ċerti passiġġieri lejn ix-xuffiera ma kienet xejn sabiħa.

Apparti minn hekk, hemm problemi oħra f'dan is-servizz li kulħadd jixtieq li jkun servizz li tista tafdah u tużah.

Kieku għandna servizz tat-trasport pubbliku effiċjenti kif għandu jkun, min jaħdem il-Belt isibha aktar faċli li juża l-karozza tal-linja milli juża l-karozza privata tiegħu, però kellmuni ħafna nies u qaluli li ġieli jkun hemm vjaġġi li jinqabżu, u jekk il-karozza suppost tiġi fis-6.30 a.m. tiġi fis-7.00 a.m. u ssibha mimlija, allura jkollok titlef nofs siegħa oħra tistenna, imbagħad kultant jgħaddulek tlieta wara xulxin tal-istess numru.

Jien naħseb li wieħed irid jaddatta l-kordinament ta' kif qed isiru ċerti rotot.

Pereżempju, jekk f'ħinijiet partikolari tal-ġurnata d-domanda hija ħafna aktar minn f'ħinijiet oħra, f'dawk il-ħinijiet trid iżżid il-frekwenza tal-karozzi.

Problema oħra hija li ċerti rotot, speċjalment tal-aħħar ħinijiet, mhux qegħdin isiru, bil-konsegwenza li min ikun qed jistenna l-karozza tal-linja biex imur lura d-dar, jispiċċa stranded fejn ikun.

Għalhekk nemmen li għandu jkun hemm aktar infurzar min-naħa tal-Gvern.

Is-sussidju huwa marbut man-numru tar-rotot li jsiru, però mill-ammont ta' lmenti li jidħluli jidher li mhux qed isir infurzar min-naħa tal-Gvern, u dan huwa inkwetanti meta tqis il-flus li qed inħallsu kull wieħed u waħda minna biex ningħataw dan is-servizz.

Sur President, nagħlaq billi nagħmel appell lill-Gvern li fejn jidħol dan is-servizz hemm bżonn ixammar il-kmiem u jaħdem aktar biex lin-nies nagħtuhom dak li jixirqilhom, servizz effiċjenti u ta' valur għall-flus li pajjiżna qed iħallas għalih.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sur President, illum xtaqt niddedika ftit minuti għat-tluq tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.

Dalgħodu laqatni survey li ħareġ mill-Unjoni Eworpea, li ġie rrapportat fil-gazzetti lokali, fejn kien hemm miktub li 93% tal-Maltin jemmnu li l-Unjoni Ewropea kienet ta' ġid għal Malta.

Mela skont dan l-istħarriġ il-Maltin huma l-aktar poplu li għandhom impressjoni tajba tal-Unjoni Ewropea u l-benefiċċji li toffri.

Fil-fatt, il-medja Ewropea hija dik ta' 66%.

Dan ifisser li filwaqt li 66% tal-Ewropej jaħsbu li pajjiżhom gawda mill-Unjoni Ewropea, 93% tal-Maltin jaħsbu li Malta gawdiet mill-Unjoni Ewropea.

Jidher ċar daqs il-kristall li l-Maltin jagħrfu l-benefiċċji tal-Unjoni Ewropea.

Sur President, ma nistax ma nirringrazzjax lil dawk kollha li ġew qabilna u ħadmu qatigħ biex Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, fosthom il-President Emeritu Eddie Fenech Adami, l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni Simon Busuttil, il-Membru Parlamentari Ewropew David Casa, u l-Eks Ambaxxatur Richard Cachia Caruana.

Dawn huma nies li napprezzahom ħafna għax ħadmu flimkien ma' oħrajn bħal, pereżempju, l-eks Ministru għall-Affarijiet Barranin Joe borg, biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Ma rridx ninsa nsemmi lill-Eks Prim Ministru Lawrence Gonzi, li grazzi għalih dħalna fiż-żona ewro u bdejna nużaw il-munita tal-ewro f'Malta.

Parti mis-suċċess ekonomiku li qed naraw f'Malta huwa grazzi għall-fatt li f'Malta għandna l-munita ewro, però mhux kulħadd jaħsibha bħalna.

Pereżempju, skont l-istħarriġ li deher fil-gazzetti dalgodu, it-Taljani u l-Brittaniċi mhumiex daqshekk pożittivi dwar l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, 53% biss tal-Brittaniċi jemmnu li l-Unjoni Ewropea għamlet il-ġid lil pajjiżhom.

Dawn kienu ta' qabel tal-aħħar u warajhom hemm l-Italja, fejn insibu li 44% tat-Taljani ma jemmnux li l-Unjoni Ewropea għenet lill-Italja.

Dawn huma żewġ pajjżi viċin ħafna ta' Malta, għax l-Italja hija viċin ġeografikament u r-Renju Unit għandna storja twila ta' kummerċ magħhom u ta' mumenti diffiċli li għaddejna flimkien, l-aktar waħda riċenti hija t-Tieni Gwerra Dinjija, allura hemm ċerti rabtiet emozzjonali bejnietna.

Illum xtaqt niffoka fuq ir-Renju Unit, però huwa tajjeb li ngħid li bħalissa fi Brussell il-mexxejja Ewropej qegħdin isegwu mill-qrib ħafna l-aħħar żvilupi politiċi li għaddejjin fl-Italja, peress li Matteo Salvini, li hu l-Kap tal-Lega u Luigi Di Maio, li hu l-Kap tal-Moviment 5 Stelle, għadhom kemm ħabbru Gvern ġdid fejn innominaw lil Prof. Giuseppe Conte bħala Prim Ministru, imma l-programm tagħhom xejn mhu favorevoli mal-politika tal-Unjoni Ewropea.

Matteo Salvini ilu snin twal jikkritika bl-aħrax lill-Unjoni Ewropea u dan jidher ċar għax kemm dam Membru tal-Parlament Ewropew niftakruh dejjem jeqred dwar l-Unjoni Ewopea.

Dan ma jawgurax tajjeb għall-Unjoni Ewropea u lanqas għas-suq intern tal-Unjoni Ewopea.

Fil-fatt, naħseb li mhux biss il-mexxejja Ewropej qegħdin isegwu mill-qrib l-andament tal-politika fl-Italja, imma wkoll swieq internazzjonali.

Naħseb li fir-rigward ta' Malta, wieħed għandu jistenna u jara x'se jiġri, u m'għandniex nesprimu ruħna għalissa.

Huwa tajjeb li ngħid li Malta hija aktar marbuta mas-suq intern tal-Unjoni Ewropea, inkluż dak Taljan, milli mar-Renju Unit.

Dan qed ngħidu fil-kuntest li r-Renju Unit issa ddeċieda li jitlaq mil-Unjoni Ewropea.

Rigward l-Italja nitkellem darb'oħra, għax illum nixtieq niffoka fuq ir-Renju Unit.

Jien naħseb li l-Unjoni Ewropea aċċettat b'mod profond li m'hemmx ħsieb li r-Renju Unit għad xi darba jibdel il-fehma tiegħu u jerġa' jidħol jew jibqa' fl-Unjoni Ewropea.

Naħseb li l-mexxejja Ewropej aċċettaw l-eżitu tar-referendum li sar fir-Renju Unit fis-23 ta' Ġunju, 2016 dwar jekk għandux jibqa' fl-Unjoni Ewropea, imbagħad ftit inqas minn sena wara, fid-29 ta' Marzu 2107, ir-Renju Unit innotifika lill-Unjoni Ewropea b'mod uffiċjali li jixtieq li ma jibqax membru.

It-trattat jagħti sentejn biss lir-Renju Unit u lill-Unjoni Ewropea biex jinnegozjaw bejniethom dwar diversi affarijiet, fosthom il-kummerċ futur bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Bħalissa r-Renju Unit qed jipprova jaqbel mal-Unjoni Ewropea dwar jekk għandux ikun hemm kummerċ ħieles u jekk għandux ikun hemm unjoni doganali bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit u fuq jekk għandux ikun hemm aċċess għas-suq waħdieni bħalma għandha n-Norveġja.

Dan ifisser li tkun qisek parti mis-suq waħdieni, però ma tkunx parti mill-politika komuni tal-agrikoltura tal-Unjoni Ewropea u ma tkunx parti mill-politika komuni tas-sajd tal-Unjoni Ewropea.

Dak il-ftehim jaqa' taħt il-kappa tal-European Economic Area (EEA) u jekk il-Gvern tal-Prim Ministru Ingliż Theresa May jidħol għal dak it-tip ta' ftehim, ikollhom jaċċettaw il-moviment ħieles tal-persuni bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju Unit.

Minħabba dan il-prinċipju tal-moviment ħieles, ir-Renju Unit ma jridx jdħol f'dak it-tip ta' arranġament ta' aċċess għas-single market bħan-Norveġja.

Ir-Renju Unit donnu jixtieq jidħol għall-kummerċ ħieles, li jista' jkun ta' ħafna affarijiet, però normalment bħala standard ikun ta' prodotti u ta' beni.

Ir-Renju Unit jixtieq ikollu kummerċ ħieles tal-beni u tas-servizzi, allura qed jipprova jġiegħel lill-Unjoni Ewropea taċċetta li jkun hemm il-kummerċ ħieles ta' servizzi, imma jidher li l-Unjoni Ewropea ma tantx hija konvinta minn dan.

L-affarijiet għadhom fluwidi, għadna ma nafux l-eżitu ta' dawn in-negozjati, u wieħed għad irid jara.

Nixtieq ninforma lil din il-Kamra li minn laqgħat li kelli ma' stakeholders Maltin, speċjalment fid-dinja tan-negozju, jidher li jafu x'inhu jiġri.

Iltqajt ma' diversi assoċjazzjonijiet u korpi kostitwiti, u beħsiebni nkompli niltaqa' magħhom.

Jidher li dawn jafu x'inhu jiġri u qed isegwu mill-qrib biex jistennew l-aħħar riżultati, ħalli mbagħad jaġixxu skont il-ftehim li jkun intlaħaq bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.

Jien naħseb li jkun tajjeb li l-Gvern Malti jagħmel ftit pressjoni fuq l-Unjoni Ewropea biex jiżdied il-perjodu ta' transizzjoni.

Jekk ir-Renju Unit huwa deċiż li jitlaq fid-29 ta' Marzu, 2019 il-perjodu ta' transizzjoni bħalissa huwa minn Marzu 2019 sa Diċembru 2020, allura jkun tajjeb li jikkonsidraw li jżidu dak il-perjodu ta' transizzjoni biex in-negozji Maltin, Finlandiżi, tar-Renju Unit u tal-Unjoni Ewropea – tas-suq waħdieni – ikollhom aktar ċans jaddattaw għalihom.

Jien ma nħobbx nispekula u ma rridx nispekula, imma naħseb li jista' jkun hemm effett negattiv jekk wara li r-Renju Unit jitlaq mill-Unjoni Ewropea, il-valur tal-isterlina jonqos fil-konfront tal-ewro.

Bħalissa, bejn wieħed u ieħor, 30% tat-turisti li jiġu Malta huma mir-Renju Unit, imma t-turisti Brittaniċi se jħossuha diffiċli ħafna li jiġu hawn Malta jekk il-valur tal-isterlina jonqos.

Qabel ma nagħlaq, nixtieq nappella lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin biex jieħu ħsieb iċ-ċittadini Maltin li joqogħdu fir-Renju Unit, li issa huma obbligati li japplikaw għas-settle status mill-Gvern Ingliż.

Dan huwa permess biex tibqa' tgħix fir-Renju Unit, għax ladarba r-Renju Unit se joħroġ mill-Unjoni Ewropea, dawn mhux se jibqgħalhom id-dritt li jgħixu hemm.

S'issa, bħala ċittadini tal-Unjoni Ewropea kellhom il-permess li jgħixu fir-Renju Unit, imma issa se jkollhom bżonn jirreġistraw ruħhom mal-Gvern Ingliż.

Aħna qed nikkalkolaw li hemm madwar 33,000 persuna li ilhom ħafna snin jgħixu fir-Renju Unit u dawn għandhom ikunu informati mill-Gvern Malti biex imorru jirreġistraw mal-Gvern Ingliż.

Nagħlaq billi ngħid li se nkompli nsegwi mill-qrib ħafna dan il-proċess, għax jista' jolqot lill-importaturi jew l-esportaturi Maltin u jista' jolqot liċ-ċittadini Maltin li joqogħdu fir-Renju Unit.

Nitlob lill-pubbliku inġenerali li jekk ikollu xi diffikultà jew xi mistoqsija jgħidli u jien nagħmel mill-aħjar biex nirrispondiha bil-qalb kollha.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada l-Ħamis, 24 ta' Mejju 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mid-Deputat Prim Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ.) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

JOSÈ HERRERA: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DEPUTAT PRIM MINISTRU U MINISTRU GĦAS-SAĦĦA – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ.) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U PROMOZZJONI TAL-KUMMERĊ – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella hawn taħt:

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI – PROMOTIONAL MATERIAL - NEFQA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid u jelenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtu, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ.) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub jinsab fit-tabella t'hawn taħt:

(*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument.)

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – PROMOTIONAL MATERIAL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid u telenka kemm intefqu flus minn kull entità u dipartiment li jaqgħu taħtha, fuq promotional material (brochures, websites, flyers, mailshots eċċ.) minn Marzu 2013 sal-jum li fih din l-interpellanza tkun imwieġba, maqsuma sena b'sena?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX – DIGRIETI TA' ADOZZJONI FIR-REĠISTRU TAL-PERSUNI ADOTTATI REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il digriet ta' adozzjoni ġie rreġistrat fir-Reġistru tal-Persuni Adottati fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub huwa fil-lista ta' hawn taħt:

REĠISTRU PUBBLIKU TA' MALTA – ATTI TAŻ-ŻWIEĠ REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti taż-żwieġ fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX – ATTI TAŻ-ŻWIEĠ REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti taż-żwieġ fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2008 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

REĠISTRU PUBBLIKU TA' MALTA – ATTI TA' UNJONI ĊIVILI REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti ta' Unjoni Ċivili fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta mis-sena 2014 sas-sena 2017, sena b'sena?

REĠISTRU PUBBLIKU TA' GĦAWDEX – ATTI TA' UNJONI ĊIVILI REĠISTRATI

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti ta' Unjoni Ċivili fir-Reġistru Pubbliku ta' Għawdex mis-sena 2014 sas-sena 2017, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

ĠNIEN TAL-FOSS TA' ĦAŻ-ŻABBAR - PJANIJIET

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi pjanijiet mill-Ministeru tiegħu għall-ġnien magħruf bħala l-Ġnien tal-Foss ta' Ħaż-Żabbar?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru tiegħi issottometta applikazzjoni mal-Awtorità tal-Ippjanar biex ġewwa l-Foss ta' Ħaż-Żabbar isir ġnien pubbliku, armat b'faċilitajiet sanitarji, logħob għat-tfal u jitwaħħlu numru ta' għamra għall-ġonna (bankijiet, gażebo, dwal eċċetra).

Il-permessi nħarrgu u beda l-proċess għal sejħiet biex tinbena l-binja li se tkun qed toffri faċilitajiet sanitarji u kafeterija għal dan is-sit.

Preżentament għaddejjin bl-evalwazzjoni tal-offerta li daħlet għal dan ix-xogħol.

Huwa mistenni li x-xogħol fuq din il-binja jibda fix-xhur li ġejjin.

Diġà saru xi xogħlijiet neċessarji biex jinġieb is-servizz tad-dawl għal ġewwa l-ġnien.

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX – MASTER PLAN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-master plan għall-area tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Peress li fil-preżent hemm problema kbira ta' nuqqas ta' parkeġġ kemm għall-ħaddiema tal-Isptar kif ukoll għall-pazjenti u qraba li jużaw l-Isptar ta' Għawdex, jista' jgħid jekk hux qed jiġi kkunsidrat li jsir car park ieħor jew jitkabbar dak eżistenti?

L-applikazzjoni sarilha l-proċess tal-iscreening u bħalissa l-Awtorità qiegħda tistenna li jiġu sottomessi l-informazzjoni u d-dokumenti mitluba fl-iscreening letter.

Il-pjanti sottomessi fl-applikazzjoni tal-master plan juru li se jkun hemm numru ta' parking areas madwar il-konfini tal-isptar li bejniethom jipprovdu 521 "parking spaces.

Tlesta wkoll Traffic Impact Assessment komprensiv għall-iżvilupp propost fil-master plan, u dak ix-xogħol approvat fl-applikazzjoni għall-iskola medika ta' Barts (PA 5493/16).

Meta dan il-Traffic Impact Assessment ġie studjat minn Tranport Malta, ġie konkluż li l-iskola medika se tiġġenera impatti minimi fuq l-infrastuttura tat-toroq tal-madwar, kif ukoll li l-impatti tat-transport iġġenerat mill-master plan għad iridu jiġu studjati minn Transport Malta.

IN-NADUR GĦAWDEX: TRIQ IL-ĦANAQ – XOGĦLIJIET TA' TARMAK

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hemmx pjan li jitlesta x-xogħol ta' tarmak fi Triq il-Ħanaq fin-Nadur, Għawdex qabel is-sajf 2018 peress li din it-triq għadha b'kisja waħda ta' tarmak fejn diġà ġratilha ħsara kbira peress li ma tkompliex ix-xogħol?

Jekk mhux se ssir qabel is-sajf 2018 tista' tgħid meta hu ppjanat li jsir dan ix-xogħol?

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari se tingħata f'xi seduta oħra.

ENTITAJIET PUBBLIĊI – PENALI AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħtu li għandhom il-jedd li jimponu xi forma ta' penali amministrattiva (administrative fine)?

Jista' jgħid kemm hu l-massimu tal-ammont li jista' jiġi impost, inkluż anke penalitajiet li jistgħu jiġu imposti għal kull jum ta' nuqqas ta' konformità mal-obbligi fil-liġi?

Jista' jgħid a tenur ta' liema liġi dik l-awtorità jew entità għandha dawk it-tali poteri?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħtu li għandhom il-jedd li jimponu xi forma ta' penali amministrattiva (administrative fine)?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

LOANS U DEPOŻITI MINN BANEK LI JOPERAW GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-ammonti ta' loans mogħtija mill-branches ta' kull bank li jopera f'Għawdex fl-aħħar tas-sena 2017?

Jista' jgħid ukoll kemm kienu l-ammonti ta' depożiti mal-branches tal-banek li joperaw f'Għawdex fl-aħħar tas-sena 2017?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

STUDJU DWAR LOW INCOME HOUSEHOLDS F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk hux qed isir jew hemmx il-ħsieb li jsir studju speċifiku dwar low income households f'Għawdex biex jiġi stabbilit jekk hemmx problema, x'inhi din il-problema u kif tista' tiġi indirizzata din il-problema fil-gżira ta' Għawdex?

Jekk mhux qed isir tali studju, il-Ministru tikkunsidra li jsir studju ta' dan it-tip, speċifikament għall-persuni li jgħixu f'Għawdex?

Interpellant li l-Ministeru għal Għawdex qed jikkollabora ma' Prof. Saviour Formosa mill-Università ta' Malta dwar studju dwar il-bixriet soċjali t'Għawdex.

AWTORITÀ TAD-DJAR – XIRI TA' RESIDENZI TAL-AWTORITÀ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jindika kemm inxtraw residenzi tal-Awtorità tad-Djar fis-snin 2016 u 2017 u minnhom kemm inxtraw minn persuni bi bżonnijiet speċjali u minn single mothers?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn l-2016 u l-2017 inxtraw 176 residenza tal-Awtorità tad-Djar jew tal-Gvern mill-inkwilini, b'erbgħa minn dawn il-176 jinxtraw minn single mothers.

L-Awtorità tad-Djar m'għandhiex records fir-rigward ta' persuni bi bżonnijet speċjali li bbenefikaw minn din l-iskema, hekk kif din l-informazzjoni hija rrelevanti għax-xiri tal-proprjetà taħt din l-istess skema.

PERSUNI LI QED JABBUŻAW MINN AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 3795, jista' l-Ministru jgħid kemm instabu persuni li ġew identifikati li qed jabbużaw minn akkomodazzjoni soċjali mis-sena 2014 sad-data tal-lum?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2015 sal-21 ta' Mejju 2018 l-Awtorità tad-Djar sabet 26 persuna li ġew identifikati li qed jabbużaw minn akkomodazzjoni soċjali.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li statistika qabel is-sena 2015 ma kenitx tinżamm.

GAZZETTA FRANĊIŻA LE MONDE - RAPPORTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5419, jista' l-Prim Ministru jikkonsidra l-pożizzjoni tal-Gvern u minflok jiddeċiedi li jwieġeb għall-kontenut li kien hemm fil-ħarġa tal-20 ta' April 2018 fil-gazzetta Franċiża 'Le Monde'?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5419.

RAĦAL ĠDID: TRIQ ŻABBAR - TISWIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-bidu ta' Triq Żabbar, f'Raħal Ġdid li marret lura sew, hiex se ssir mill-ġdid tul din is-sena?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid li rigward il-bidu ta' Triq Żabbar, f'Raħal Ġdid qed isiru negozjati biex isir ix-xogħol din is-sena.

KUNSILL LOKALI TA' RAĦAL ĠDID – TOROQ IMSEWWIJA JEW IRRANĠATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ġew imsewwija jew irranġati b'xi mod mill-Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid matul is-sena li għaddiet u f'din is-sena sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid li matul il-perjodu msemmi ġiet irranġata Triq il-Melita.

ŻJARA MINISTERJALI FL-AWSTRALJA - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 5422 u ċjoè: B'riferenza għar-rapport li deher fis-sitt paġna tal-ħarġa tal-gazzetta The Malta Independent on Sunday tal-22 ta'April 2018, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min ħallas għall-vjaġġ, akkomodazzjoni u l-spejjeż relattivi ġewwa l-Awstralja kif ukoll minn min kienet komposta d-delegazzjoni u min ħallas għall-istess vjaġġ, akkomodazzjoni u l-ispejjeż relattivi għall-istess delegazzjoni?

Jista' jinforma kemm kienet l-ispiża komplessiva?

CARMELO ABELA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari 5422.

*Tabella relatata ma' mistoqsija parlamentari 2372