DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 3 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 3 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 3 ta' Ottubru 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 139, li saret fit-2 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

INFORMAZZJONI MILL-ISPEAKER

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tas-sentenza tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla (Sede Kostituzzjonali), Rikors Kostituzzjonali Nru 52/2016/LSO, fl-ismijiet Marie Therese Cuschieri vs l-Avukat Ġenerali deċiża fit-28 ta' Marzu 2017 u dik sussegwenti tal-Appell Kostituzzjonali 52/16/1, deċiża fis-26 ta' Jannar 2018; u

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tad-delegazzjoni parlamentari magħmula mill-Onor.

Godfrey Farrugia fis-27 Sessjoni Annwali tal-Assemblea Parlamentari tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u Koperazzjoni fl-Ewropa (OSCE) li nżammet f'Berlin, il-Ġermanja, bejn is-7 u l-11 ta' Lulju 2018.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U L-UGWALJANZA - CAR LEASING

L-ONOR.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza: Tista' l-Ministru telenka kemm intnefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtha, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar, 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

F'kull każ tista' tgħid liema kienu b'direct order?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, matul dawn l-aħħar ġimgħat smajna ħafna fuq il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea biex il-ħin ikun l-istess tul is-sena kollha u mhux noqogħdu nibdlu għall-ħin tas-sajf jew għall-ħin tax-xitwa.

Jidher li dwar dan kien hawn interess partikolari anke fil-gżejjer Maltin għax saru ħafna kummenti dwar dan u kulħadd ta l-opinjoni tiegħu, kemm fuq il-midja soċjali kif ukoll fuq l-aħbarijiet.

Il-Ministeru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza għamel saħansitra konsultazzjoni pubblika fuq il-website tiegħu, u fil-fatt anke jien dħalt biex nivvota f'dik il-konsultazzjoni pubblika għax għandi opinjoni pjuttost b'saħħitha dwarha.

Tista' l-Ministru tgħid jekk issa din il-konsultazzjoni għalqitx?

Jekk fl-affermattiv, tista' tinforma lill-Kamra x'kienet l-opinjoni tal-Maltin u x'miżuri oħra ttieħdu biex ikun magħruf kif il-Maltin jaħsbuha dwar dan ħalli meta nagħmlu l-pożizzjoni tagħna, kemm jista' jkun din tkun ibbażata fuq l-opinjoni tal-maġġoranza tal-Maltin?

Milli nista' nifhem, il-maġġoranza se tkun qed tiddeċiedi anke għall-minoranza fl-eventwalità li aħna ma nkunux qed naqblu mal-maġġoranza tal-membri li se jivvotaw fuq din il-kwestjoni.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Kif qed jgħid il-kollega tiegħi, din kienet issue li qajmet ħafna interess, mhux biss fost il-poplu Malti imma anke fost il-Membri Stati l-oħra tal-Unjoni Ewropea.

Dan rajnieh ukoll mill-online consultation li għamilna għax minn kemm ilna nagħmlu online consultations, din kienet l-aktar kwestjoni fejn in-nies taw l-input tagħhom.

Madankollu meta inti tkun qed tagħmel an online survey ma tkunx qed tagħmel xi survey xjentifiku għax dan bħal meta tikteb kumment online wara li tkun qrajt xi artiklu fuq gazzetta online.

In-nies li se jivvotaw huma biss dawk li għandhom aċċess għall-computer jew dawk li jafu x'iridu jagħmlu biex jivvotaw, jiġifieri meta jsir survey online ikunu qed jiġu esklużi ħafna nies.

Għalhekk aħna ħassejna l-bżonn li nagħmlu survey xjentifiku, liema survey sar b'kampjun min-nies inġenerali, b'kampjun minn nies li jħaddmu, jiġifieri min-negozjanti, u b'kampjun ieħor min-naħa tal-bdiewa minħabba li dan is-settur żgur li se jintlaqat ħafna mid-deċiżjoni li tittieħed.

Ilbieraħ ħareġ ukoll is-survey taċ-Chamber of Commerce fejn ir-riżultat tiegħu jaqbel mas-survey li għamilna aħna, jiġifieri li l-maġġoranza tan-nies jippreferu l-ħin tas-sajf.

Edward Zammit Lewis biex iressaq dak li sibna aħna u dak li jrid isir fil-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet Barranin u Ewropej ħalli f'din id-deċiżjoni jkun hemm ukoll l-involviment tal-Parlament.

S'issa qed jidher li se jkunu qegħdin jimxu fuq dak li tgħid il-maġġoranza.

Ta' min jgħid li fil-każ ta' Malta, kemm mis-survey taċ-Chamber of Commerce, kemm min-naħa tan-nies inġenerali, kemm min-naħa tan-nies li jħaddmu kif ukoll min-naħa tal-bdiewa jirriżulta li l-maġġoranza hija favur il-ħin tas-sajf.

Onor. Camilleri, jien ma nafx kif ivvotajt inti, imma nispera li r-riżultat qed jogħġbok!

Issa għad iridu jinġabru l-pożizzjonijiet ta' kull Stat Membru biex imbagħad il-Kummissjoni Ewropea tkun tista' tiddeċiedi jekk il-ħin huwiex se jibqa' kif inhu, jekk aħniex se nibqgħu dejjem bil-ħin tas-sajf jew inkella aħniex se nibqgħu dejjem bil-ħin tax-xitwa.

Qed tissemma anke l-possibbiltà li kull pajjiż jagħżel il-ħin tiegħu, għalkemm jien ma narax kif din tista' sseħħ għax ma tridx tkun intelliġenti ħafna biex tirrealizza li din se toħloq straġi, kemm f'dawk li huma airlines, kemm fil-qasam marittimu, eċċetra.

Lanqas il-fatt li għandna currency waħda u mbagħad il-ħin ikun differenti ma jagħmel sens!

L-ISPEAKER: Jekk jogħġbok ikkonkludi.

HELENA DALLI: Issa l-pass li jmiss huwa li jiġi diskuss dak kollu li ħareġ s'issa minn dawn is-surveys fil-Kumitat Parlamentari għall-Affarijiet Barranin u Ewropej.

Irrid ngħid ukoll li nhar it-Tnejn li għadda għamilna konsultazzjoni pubblika fejn attendew in-nies u s-social partners.

Hemmhekk kulħadd qal tiegħu, u naħseb li l-proċess kien tajjeb biżżejjed tant li stajna naraw x'jippreferi l-poplu Malti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

DAVID STELLINI: L-ewwel nett, Sur President, nixtieq nirringrazzja lill-Ministru għall-konsultazzjoni li qed twettaq fuq din it-tema tal-proposta li qed tagħmel il-Kummissjoni Ewropea dwar il-ħinijiet.

Issa l-punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda Brexit.

Mingħajr ma nallarma lil ħadd irrid ngħid li hemm il-possibbiltà li r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr qbil, dak li bl-Ingliż jissejjaħ "no deal scenario".

F'Ġunju li għadda l-Kummissjoni Ewropea ħarġet linji gwida li fihom tat informazzjoni prattika lill-gvernijiet tal-Unjoni Ewropea kollha dwar kif għandhom jimmaniġġjaw din is-sitwazzjoni.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru biex tgħidilna jekk il-Gvern Malti huwiex jimxi ma' dawn il-linji gwida filwaqt li tagħti rendikont dwar il-miżuri li qed jieħu l-Gvern f'din l-eventwalità.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Fil-fatt xi ħmistax ilu ressaqt memo quddiem il-Kabinett fejn iddiskutejna din is-sitwazzjoni ta' "no deal" u kif aħna ppreparati għal din l-eventwalità, jiġifieri x-xogħol li qed isir huwa ongoing.

Eventwalment irridu naraw ukoll li anke dan ix-xogħol jiġi diskuss fil-Kumitat parlamentari.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, matul dawn l-aħħar jiem smajna ħafna, anke min-naħa tal-President Macron, dwar il-fatt li xi kultant il-ħidma tal-Unjoni Ewropea tkun ikkritikata anke mil-lat li mhijiex qrib iċ-ċittadin biżżejjed, u fil-fatt anke f'Malta ssib ċittadini li jagħmlu l-istess tip ta' kritika.

Għalhekk tista' l-Ministru tgħid x'qed tagħmel biex aktar ċittadini Maltin iħossu li qed jiġu informati b'din il-ħidma?

Il-ħidma tal-Unjoni Ewropea dwar il-kwestjoni tal-ħin kienet eċċezzjoni għax peress li saret konsultazzjoni pubblika f'dan ir-rigward, kien hemm ħafna nies li pparteċipaw, però kif qalet il-Ministru stess, fuq issues oħrajn ma jkunx hemm l-istess interess bħalma ġie muri f'dan il-każ partikolari.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Hekk hu!

Rigward il-kwestjoni tal-ħin kien hemm aktar nies li wrew interess, però rrid ngħid li aħna qegħdin nagħmlu diversi konsultazzjonijiet man-nies ukoll, kif qegħdin jagħmlu l-pajjiżi k ollha Ewropej.

Meta l-President Macron ħareġ b'din l-idea tal-ħin, il-Prim Ministru tagħna appellalna biex nipprovaw nagħmlu mezz illi mhux noqogħdu nistennew lin-nies jiġu għandna jew norganizzaw laqgħat ta' djalogu u jiġu dejjem l-istess nies, imma għandna mmorru aħna għand in-nies, u aħna hekk qegħdin nagħmlu.

Fil-fatt diġà għamilna serje ta' konsultazzjonijiet f'dan ir-rigward.

Pereżempju, fost l-oħrajn morna għand il-bdiewa, morna għand l-industrija, morna Għawdex u jekk kollox jibqa' sejjer kif ippjanat, possibbilment se tiġi Malta l-Ministru għall-affarijiet Ewropej Franċiża wkoll biex tattendi għal-laqgħa li se jkollna fuq il-migrazzjoni.

B'kollox għad baqa' xi żewġ jew tliet sessjonijiet oħrajn ta' dan it-tip ta' djalogu qabel ma nagħlqu dan il-kapitlu u jsir rapport.

Ta' min jgħid ukoll li dak kollu li qed jingħad f'dawn il-laqgħat ta' konsultazzjoni qed jitniżżel, u l-Malta-European Union Steering and Action Committee (MEUSAC), li qiegħed jieħu ħsieb l-organizzazzjoni ta' dawn il-laqgħat, qiegħed iħejji rapport li qed jagħmel kull pajjiż biex imbagħad ir-rapporti tal-pajjiżi kollha jiġu diskussi fil-Kunsill tal-Ewropa sakemm finalment jgħaddu kollox lill-Kummissjoni Ewropea.

Huwa interessanti ħafna kif illum qed nindirizzaw din id-disconnection li teżisti bejn in-nies u l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea.

Dan qegħdin nagħmluh billi qed immorru aħna għand in-nies biex naraw x'qed idejjaqhom u x'jaħsbu li jista' jsir aħjar.

Min-naħa tagħna, aħna se nservu bħala messaġġiera billi se nieħdu dak li qegħdin jgħidu n-nies minn oqsma partikolari, speċjalment pereżempju, kif semmejt diġà, mill-qasam tal-biedja.

Normalment il-bdiewa ma tantx jattendu meta jsir xi seminar jew konferenza dwar l-Unjoni Ewropea, u għalhekk qed immorru għandhom aħna.

Fil-fatt, fejn hu possibbli, dan qed isir f'kull pajjiż tal-Unjoni Ewropea, u fl-opinjoni tiegħi dan huwa eżerċizzju tajjeb u importanti, speċjalment meta qegħdin naraw dan in-nuqqas ta' fiduċja fl-Unjoni Ewropea.

Pereżempju, ftit ilu għadha kif issemmiet Brexit, u infatti kien proprju minħabba din id-disconnection tan-nies minn mal-Unjoni Ewropea li l-poplu tar-Renju Unit ivvota biex pajjiżu joħroġ minn din l-Unjoni.

Għalhekk mhuwiex biżżejjed li jsiru d-diskorsi u jinkitbu d-dokumenti imma jridu jittieħdu azzjonijiet konkreti biex nirranġaw din is-sitwazzjoni, fosthom billi inti tmur tisma' lin-nies b'widnejk u tmisshom b'idejk ħalli tkun taf x'qed iħossu dawn in-nies bħala ċittadini ta' pajjiżi li huma membri fl-Unjoni Ewropea.

Issa meta finalment ikollna l-kummenti ta' nies li ġejjin minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u li normalment ma jikkummentawx u li din id-darba kkummentaw għax morna għandhom, ikollna studju tajjeb biex inkunu nafu x'inhuma dawk l-affarijiet li qed idejqu lin-nies u kif nistgħu nirranġawhom.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, għalkemm dan il-Parlament ħarrax il-pieni kontra kull min iwettaq xi forma ta' vjolenza domestika, jidher ċar li nħarrxu kemm inħarrxu l-liġijiet, il-vjolenza domestika tibqa' realtà.

Infatti dan l-aħħar fuq il-midja ġie rrapportat każ ieħor ta' vjolenza domestika u rajna numru ta' persuni li għamlu marċ fil-Belt Valletta biex iwasslu l-messaġġ - liema messaġġ kien b'saħħtu ħafna - li dawn l-affarijiet mhumiex aċċettabbli u jeħtieġ li jieqfu.

Għalhekk nixtieq li l-Ministru tinformana x'qed jagħmel il-Ministeru tagħha kif ukoll il-Gvern sabiex kemm jista' jkun inkomplu nħarrxu din il-ġlieda kontra l-vjolenza domestika.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Fil-fatt ta' min jgħid li l-liġi l-ġdida rdoppjat il-pieni fil-każ ta' stupru u tat il-poter lill-Pulizija biex jiżgrumbraw lil min ikun qed iwettaq il-vjolenza.

Dan għaliex sfortunatament il-vittma ta' vjolenza domestika, li normalment tkun mara, kienet tispiċċa vittma għal żewġ raġunijiet, għax minbarra li kienet tkun vittma ta' swat, kienet tisfa vittma wkoll għax ikollha toħroġ minn darha biex tmur f'shelter.

Għalhekk, fost affarijiet oħra, il-liġi l-ġdida tgħid li f'każ ta' vjolenza, il-Pulizija għandha l-poter li tiżgombra lil min ikun qed iwettaq il-vjolenza u mhux ħafna drabi tispiċċa toħroġ il-mara, xi kultant bi tfal żgħar magħha!

Pajjiżna kien wieħed mill-ewwel pajjiżi li rratifika l-Konvenzjoni ta' Istanbul u din is-sena ġibna l-Att dwar il-Vjolenza Abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika konformi ma' din il-Konvenzjoni wkoll.

Però ovvjament dan mhuwiex biżżejjed.

L-Onor.

Camilleri għadu kif irrifera għall-allegat każ li seħħ dan l-aħħar fejn vittma ta' vjolenza domestika spiċċat ġiet maqtula, u proprju dawn it-traġedji juruna li lanqas jekk tħarrax il-pieni u tagħmel il-liġijiet kollha tad-dinja mhu biżżejjed.

Għalhekk issa għandna strateġija dwar kif se titħaddem din il-liġi, liema strateġija jridu jimxu magħha l-istakeholders kollha, jiġifieri kemm il-Pulizija, kemm dawk li jaħdmu fil-qasam tas-saħħa, kemm dawk li jaħdmu fil-qasam soċjali, kif ukoll dawk kollha li b'xi mod jew ieħor huma involuti ma' dan il-qasam.

Din l-istrateġija trid tiġi mainstreamed fl-entitajiet kollha biex kif ikun hemm xi każ bħal dan li semmejt, mill-ewwel jiskatta l-proċess li tagħti l-liġi.

Dan apparti l-affarijiet li nistgħu nagħmlu fuq il-prevenzjoni, għax ovvjament il-prevenzjoni hi l-aħjar ħaġa.

Fil-fatt aħna naħdmu wkoll mill-viċin ħafna mal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fejn ngħallmu lit-tfal li l-vjolenza qatt mhi soluzzjoni.

Tista' targumenta, tista' titkellem, tista' tiddjaloga, però li tuża l-vjolenza biex tipprova tirbaħ xi argumenti li jista' jkollok mhijiex soluzzjoni.

Jiġifieri l-qasam tal-edukazzjoni huwa parti minn din l-istrateġija wkoll, però fl-istess ħin irridu nassiguraw li l-forzi kollha ta' dan il-pajjiż ikunu qed jaħdmu biex l-Att dwar il-Vjolenza Abbażi ta' Ġeneru u Vjolenza Domestika, li huwa wieħed mill-aħjar atti minħabba li huwa in line eżattament mal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa u mal-Konvenzjoni ta' Istanbul, ikun jista' jitħaddem.

Il-liġi mhijiex qiegħda hemmhekk biex nagħmluha ġo frame u noqogħdu nifirħu li għandna l-aqwa liġi li jista' jkollna jekk imbagħad jibqa' jkollna dawn il-każijiet.

Anzi dan ikun ifisser li rridu naħdmu iżjed biex kull stakeholder u kull min għandu sehem fir-rimedju ta' din il-problema jrid jagħti sehmu jew sehemha.

Naturalment huwa importanti li naħdmu wkoll fuq il-kultura, fuq l-attitudnijiet u fuq kif nittrattaw persuna li tmur l-Għassa tirrapporta li qalgħet xebgħa.

Issa li għandna l-liġi hemm bżonn li nużawha ħalli meta din il-mara terġa' tmur lura d-dar wara li tkun sabet il-kuraġġ li tmur tirrapporta ma terġax tissawwat minħabba li naturalment min ikun qed iwettaq il-vjolenza jinduna li marret tirrapportah.

Dawn huma affarijiet li rridu nbiddluhom jekk irridu nimxu mal-liġi u mal-Konvenzjoni.

Xi ħaġa oħra li rrid insemmi hija li dalwaqt se jkun hawn Malta t-tim tal-Council of Europe's Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence (GREVIO), li jmur f'dawk il-pajjiżi li jkunu rratifikaw il-Konvenzjoni proprjament biex jassiguraw li l-istituzzjonijiet ta' dak il-pajjiż ikunu qed jimxu ma' dik il-Konvenzjoni li tkun ġiet ratifikata u li jkunu qed iħaddmu l-għodda li tagħtihom tali konvenzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa pożittiva għax illum konvenzjonijiet u liġijiet hawn kemm trid.

Imma dawn kemm qegħdin inħaddmuhom verament fl-interess taċ-ċittadini tagħna biex ma jkollniex aktar vittmi, f'dan il-każ vittmi ta' vjolenza abbażi ta' ġeneru?!

L-ISPEAKER: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ħalli nieħu spunt minn dak li għadha kif qalet il-Ministru.

Konvenzjonijiet u liġijiet hawn kemm trid, imma issa l-punt hu kemm se nħaddmuhom, kif qalet tajjeb ħafna l-Ministru.

Biex norbot ukoll mal-argument li kienet qed tagħmel dwar l-edukazzjoni, il-kultura u l-attitudnijiet, il-mistoqsija tiegħi hija: X'qed jagħmel il-Ministeru tagħha fil-midja tradizzjonali u fil-midja soċjali biex dak li qed tgħidilna llum fil-fatt jasal?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax ma nħossx li bħalissa hemm xi messaġġ daqshekk b'saħħtu f'dan is-sens, ħlief forsi minn xi individwi jew minn xi NGOs sporadiċi, biex ngħid hekk.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Bla dubju ta' xejn daqqa negattiva li ħa pajjiżna f'dan il-qasam kienet meta l-Partit Nazzjonalista vvota kontra li tiddaħħal din il-Konvenzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dak kien ta' swied il-qalb għalija għax jiena xtaqt li naqblu fuq issue bħal din u li konna se noħorġu hemm barra b'saħħitna ngħidu li pajjiżna rratifika din il-Konvenzjoni unanimament, jiġifieri jkolli ngħid li hemmhekk intfajna ftit lura milli nagħtu dak il-messaġġ b'saħħtu li suppost tajna.

Ix-xogħol li qed tagħmel riferenza għalih l-Onor.

Buttigieg isir mal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, mal-Ministeru għas-Saħħa u mal-Pulizija.

Buttigieg, is-sena l-oħra l-Kummissjoni żdidilha wkoll il-baġit.

Dalwaqt se jkun hawn ukoll is-16 Days of Activism Against Gender-Based Violence, li huwa mod kif permezz ta' numru t'attivitajiet nuru b'liema mod għandha tintuża l-midja soċjali.

Aħna tant inqisu dak li għandu jsir f'dan il-qasam importanti li għamilnieha bħala prijorità fuq l-aġenda tagħna li nirratifikaw, li nagħmlu l-liġi tagħna in line ma' dik ir-ratifikazzjoni, li noħorġu bl-istrateġija li għamilna u li naraw li kull min hu involut f'din l-istrateġija jagħmel ix-xogħol li għandu bżonn jagħmel.

Din hija xi ħaġa li diġà għamilnieha s-sena l-oħra u li se nibdew nagħmluha kull sena.

Il-Kummissjoni għandha ppjanati wkoll kampanji oħrajn biex il-poplu jkompli jiġi edukat f'dan is-sens matul is-sena kollha u mhux biss matul is-16 Days of Activism Against Gender-Based Violence, li jwasslu għall-Jum Internazzjonali kontra l-Vjolenza fuq in-Nisa f'Novembru li ġej.

B'hekk il-kampanja ta' edukazzjoni permezz tal-midja tradizzjonali u l-midja soċjali tibqa' ongoing.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Minn xi ħaġa negattiva se ngħaddi għal xi ħaġa pożittiva.

Fejn tidħol il-klassifika dinjija tad-drittijiet ta' persuni lesbian, gay, bisexual, transgender, intersex, and questioning (LGBTIQ), jekk m'iniex sejjer żball Malta ilha fil-quċċata għal madwar dawn l-aħħar erba' snin.

Mill-2013 'l hawn ma waqafniex nieħdu miżuri u ngħaddu liġijiet li jagħtu aktar drittijiet lil persuni LGBTIQ.

Għalhekk nixtieq li l-Ministru tgħidilna x'inhu issa l-pass li jmiss - għax meta tkun l-ewwel, trid taħdem biex tibqa' l-ewwel! - biex pajjiżna jkompli juri li verament jilqa' fi ħdanu lil kulħadd.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Helena Dalli.

HELENA DALLI: Fil-fatt l-ewwel darba li ġejna l-ewwel fil-klassifika dinjija tad-drittijiet ta' persuni LGBTIQ, il-Prim Ministru qalli li issa rrid nara kif se nibqa' hemmhekk għax filwaqt li biex titla' fl-ewwel post huwa diffiċli, biex tibqa' hemmhekk hija iebsa wkoll.

Irrid ngħid li apparti l-liġijiet li għamilna, liema liġijiet qed jintużaw anke minn pajjiżi oħrajn bħala mudell għal pajjiżhom, imxejna bl-istess mod kif imxejna fil-qasam tal-vjolenza abbażi ta' ġeneru, u ċjoè ħriġna bi strateġija, liema strateġija qiegħda titħaddem mis-soċjetà ċivili, mill-NGOs u mill-istakeholders kollha.

Dan għamilnieh sabiex nassiguraw li l-ugwaljanza li daħħalna fis-soċjetà tagħna tkun qiegħda tiġi implimentata.

Pereżempju, irridu nassiguraw li Identity Malta qiegħda tbiddel id-dokumenti pubbliċi ta' persuni trans u li l-burokrazija fiċ-Ċivil ma tkunx qiegħda tfixkel dan il-proċess għax ikun inutli li jkollok il-liġi qiegħda hemm jekk is-sistema ma tkunx qed taħdem, bil-konsegwenza li dak li jkun jibqa' jsib diffikultajiet biex jibdel id-dokumenti pubbliċi tiegħu jew tagħha.

Fl-aħħar mill-aħħar il-liġijiet isiru bil-għan li titjieb il-ħajja tan-nies, imma jekk bil-liġijiet li jsiru n-nies xorta jibqgħu ma jsibux is-soluzzjonijiet, nistgħu ngħidu li dawn ikunu saru għalxejn.

Huwa għalhekk li l-istrateġija hija importanti, biex jiġi assigurat li l-istakeholders kollha qegħdin jaħdmu fil-konfini tal-liġi u li l-liġi qed tiġi mħaddma għal kulħadd ħalli b'hekk ma jibqax ikollna first-class citizens u second-class citizens.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Edward Scicluna.

TQEGĦID TA' KARTI

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar car leasing fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Finanzi bejn l-2014 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3937.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar car leasing fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali bejn l-2014 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3940.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar car leasing fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima bejn l-2014 u l-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3941.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' applikazzjonijiet pendenti għall-akkomodazzjoni soċjali maqsuma skont il-lokalità tal-applikanti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6700;

u f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar transport allowance lil uffiċjali għolja fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6456; u

Tabella li turi l-għadd ta' pakketti ta' velenu tal-ġrieden li tqassmu lill-pubbliku minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6601.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-ARMI

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Armi, Kap. 480".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Rimarki?

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, se nagħmel l-intervent tiegħi billi l-ewwel nagħmel xi kummenti ġenerali dwar l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna u mbagħad insemmi xi punti ewlenin.

Tajjeb nibda billi ngħid li dan l-Abbozz ta' Liġi qiegħed iġibna konformi mad-Direttiva 2017/853 tal-Unjoni Ewropea u qiegħed jipproponi wkoll numru ta' proposti li tressqu wara li saret konsultazzjoni pubblika mal-persuni li huma interessati f'dan is-settur, bħal dawk li jħarsu lejn dan is-settur bħala sors għall-isports jew għall-kollezzjonijiet.

Smajna saħansitra x'kellhom xi jgħidu l-Pulizija fuq uħud minn dawn il-proposti kif ukoll fuq ċerti drawwiet li kienu meħudin bħala xi ħaġa normali.

Ovvjament qabel ma ġie drafted dan l-Abbozz ta' Liġi ttieħdu deċiżjonijiet li jmorru lil hinn minn dak li tgħid id-Direttiva, u dan sar wara li poġġejna bilqiegħda u għamilna evalwazzjoni ta' dak li kien qed jiġi propost.

Pereżempju, kien hemm proposta li l-black powder jiġi limitat b'tant ammont, imma mbagħad sibna li kieku kellna nillimitawh daqskemm kien qed jiġi propost kienu se jinħolqu xi problemi lill-persuni li jmorru jipprattikaw ċertu sparar.

Xi ħaġa oħra li rrid insemmi hija li sal-lum jistgħu jinxtraw dawk l-automatic machine guns li kienu jeżistu sal-1946, jiġifieri eżattament dawk li ntużaw matul l-aħħar Gwerra Dinjija, imma kellna proposta biex jibdew jinxtraw anke automatic machine guns moderni mill-kollezzjonisti.

Proposta oħra li saret kienet biex wieħed ikun jista' jagħmel speċi ta' silencers fuq ir-rifles u fuq ir-revolvers, imma ġie deċiż li għalissa m'għandux ikun hemm din il-possibbiltà, aktar u aktar fil-każ ta' rifles li jintużaw għal-long range, u dan għar-raġuni li b'dan il-mod id-direzzjoni tal-bullet li tkun qiegħda tintuża tista' tvarja xi ftit.

Semmejt dawn il-punti kollha biex wieħed jifhem li kien hemm diversi rakkmandazzjonijiet.

Uħud minn dawn ir-rakkmandazzjonijiet ma setgħux jintlaqgħu għax imorru kontra d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea li semmejt, però minn hawn nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor ipparteċipaw f'din il-konsultazzjoni pubblika.

Nemmen li waqt li se nkunu qed niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi, se nkunu nistgħu nħarsu lejn numru ta' emendi li jista' jkun hemm bżonn isiru, imbasta dan l-Abbozz ta' Liġi jibqa' jirrispekkja d-Direttiva tal-Unjoni Ewropea u li għal kull bidla li ssir qabelxejn tittieħed inkonsiderazzjoni s-sigurtà ta' pajjiżna.

Fil-fatt kemm l-emendi li għandna għal dan l-Att kif ukoll l-emendi li għandna għall-iskedi ta' dan l-Att u għal-leġiżlazzjoni sussidjarja li għad trid tiġi ippubblikata huma intiżi primarjament sabiex jittrasponu fil-liġi Maltija l-provvedimenti tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea.

Issa ħalli ngħaddi biex nagħmel xi punti ewlenin, Sur President.

L-Abbozz ta' Liġi jemenda numru ta' definizzjonijiet li hemm fil-liġi filwaqt li jintroduċi wkoll xi wħud li huma ġodda.

Primarjament dawn l-emendi qed jirriproduċu t-test tad-Direttiva li semmejt, u b'mod ġenerali fihom infushom mhumiex qed iħallu impatt fuq is-settur lokali.

Fejn kien ikkonsidrat li huwa possibbli li jiġu addottati proposti minn stakeholders fis-settur, dawn ġew inkorporati.

Eżempju ta' dan hija l-kjarifika li saret għad-definizzjoni ta' "arma tan-nar" u d-definizzjoni ġdida għall-kelma "mużew".

L-emendi li qed isiru għal artiklu 23 tal-liġi jirregolaw l-importazzjoni f'Malta ta' armi akkwistati legalment fi stat membru ieħor minn persuna residenti f'Malta.

Dawn l-armi jistgħu jinġiebu f'Malta biss sakemm huma permessi f'Malta u jinżammu taħt il-liċenzja ta' kollettur B sakemm id-detentur tagħhom ma jikkwalifikax għal liċenzja oħra taħt din l-istess liġi.

Imbagħad l-emendi li hawn għal artiklu 24 tal-liġi jistipulaw li persuna li tkun ikkundannata għal mill-anqas tliet snin priġunerija effettiva sa ħames snin qabel ma tkun applikat għal-liċenzja ma tkunx intitolata għal-liċenzja.

Dan il-provvediment, flimkien ma' provvedimenti l-oħra taħt artiklu 24, jgħoddu wkoll għal-liċenzji tal-kaċċa.

Artiklu 31A ġdid jirrikjedi li l-Kummissarju jkollu fis-seħħ sistema ta' moniteraġġ ta' liċenzji.

Dan ifisser li l-liċenzji kollha jkunu riveduti darba kull ħames snin billi jintalab ċertifikat mediku ġdid kif ukoll billi ssir evalwazzjoni dwar il-parteċipazzjoni mid-detentur tal-liċenzja fi klabb hekk kif rikjest mil-liġi.

Min-naħa l-oħra, artiklu 32 kif emendat jirrikjedi li liċenzja tkun revokata jew sospiża f'każ li d-detentur ikun wettaq xi reat milli jissemma f'artiklu 24 bħal, pereżempju, reat li jinvolvi vjolenza, offiża kontra l-Att dwar l-Armi, serq, traffikar ta' droga u traffikar ta' persuni.

Ta' min jgħid li l-liċenzja tad-detentur tista' tkun revokata jew sospiża wkoll jekk id-detentur tal-liċenzja ma jibqax jissodisfa l-kondizzjonijiet tal-liġi jew inkella l-għoti tal-liċenzji.

Dawn il-provvedimenti huma simili għal dawk li hemm fis-seħħ bħalissa, però ġew emendati biex jirriflettu d-Direttiva l-ġdida.

Pereżempju, anke llum il-ġurnata l-Kummissarju għandu l-fakultà li jirrevoka liċenzja f'każ ta' reat.

Artiklu 32A ġdid jipprovdi li jista' jkun hemm ukoll revoka jew sospensjoni ta' liċenzja għal raġunijiet ta' sigurtà pubblika jew individwali li għandhom ikunu reġistrati u rrapportati lill-ministru responsabbli.

Artiklu 35 hekk kif emendat jistabbilixxi li jekk jitwaqqfu mużewijiet ġodda li jesebixxu armi tan-nar hekk kif imsemmija fi Skeda I, dawn għandhom jissodisfaw il-kondizzjonijiet ta' liċenzja speċjali ta' kollettur A kif ukoll kondizzjonijiet oħra imposti mill-Kummissarju, inkluż sistemi ta' allarm.

Bħala nota naħseb ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li l-kondizzjonijiet ta' liċenzja speċjali ta' kollettur A se jkunu stabbiliti b'avviż legali li għad irid jiġi ppubblikat.

Ta' min jgħid li din il-liċenzja se tippermetti lill-kolletturi li jżommu ċerta kategorija ta' armi li huma pprojbiti skont ir-regoli tad-direttivi l-ġodda.

Fil-prattika dan ifisser li l-kolletturi se jkunu jistgħu jibqgħu jikkollezzjonaw l-istess armi li jikkollezzjonaw illum.

L-emenda għall-artiklu 36 tistabbilixxi li mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-provvedimenti ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi, armi jkunu reġistrati bħala diżattivati biss jekk ikunu konformi mal-istandards Ewropej hekk kif inhuma msemmija fl-istess artiklu.

Min-naħa l-oħra, l-emenda għal artiklu 39 tikkjarifika li l-Armata, il-Pulizija u s-Servizzi tal-Ħabs jistgħu jakkwistaw kwalunkwe arma tan-nar għall-użu tas-servizzi rispettivi.

Hawnhekk naħseb li jkun tajjeb ukoll jekk wieħed isemmi l-avviżi legali li għad iridu jiġu ppubblikati, li fost l-oħrajn jistabbilixxu li jitwaqqfu liċenzji ġodda hekk kif se ngħid; liċenzja speċjali għal kolletturi A u liċenzja speċjali ta' sparatur fuq targets A.

Dawn il-liċenzji se jippermettu lill-kolletturi u lit-target shooters li jżommu u/jew jużaw l-istess armi li jużaw illum skont ir-regoli imposti mid-Direttiva l-ġdida.

Dawn l-armi huma kklassifikati taħt l-ewwel kategorija, jiġifieri huma pprojbiti, iżda skont l-istess Direttiva jistgħu jinżammu minn tiraturi jew kolletturi liċenzjati jekk l-istat membru jistabbilixxi sistema sabiex dawn l-armi jkunu jistgħu jinżammu.

Ta' min jgħid ukoll li f'Malta l-armi awtomatiċi se jibqgħu permessi biss jekk ġew immanifatturati qabel l-1946.

Il-provvedimenti relatati mal-fire alarms pass, li jittrattaw armi li jistgħu jinġarru fi stati membri oħra, se jinbidlu skont id-Direttiva l-ġdida hekk kif stabbilit mill-istess Direttiva.

Minkejja l-emendi li se jsiru, ta' min wieħed jgħid li la l-kolletturi u lanqas it-tiraturi mhuma se jitnaqqsulhom it-tip ta' armi li jistgħu jżommu, anke jekk il-kondizzjonijiet biex iżommu ċertu armi, jiġifieri dawk awtomatiċi u semi-awtomatiċi, u magazines ta' ċertu daqs, se jkunu aktar strinġenti.

Dan japplika speċjalment għall-applikanti ġodda li ma jkunux jistgħu japplikaw għal-liċenzja speċjali mal-ewwel iżda jkunu jistgħu japplikaw biss għal waħda ordinarja segwita minn waħda speċjali wara sentejn fil-każ ta' kolletturi, u wara sena fil-każ ta' sparaturi.

Il-perjodu ta' sena fil-każ ta' sparaturi joħroġ direttament mid-Direttiva filwaqt li l-perjodu ta' sentejn qed jiġi stabbilit lokalment minħabba li d-Direttiva tgħid li l-kolletturi għandhom ikollhom aċċess għal armi awtomatiċi biss f'każijiet ġustifikabbli u eċċezzjonali.

Sur President, il-Ministeru se jkompli jippromwovi l-isport tal-isparar kif ukoll il-kollezzjoni tal-armi sakemm dawn ikunu konformi mal-liġi, liema liġi se tkompli żżomm kontroll permezz ta' liċenzjar u reġistrazzjoni.

Dan huwa fost affarijiet oħra konsegwenti għall-inizjattivi tal-Gvern f'dan is-settur, inkluż b'mod partikolari l-bini tax-shooting range il-ġdida.

Ġaladarba qed insemmi x-shooting range il-ġdida rrid ngħid li saret l-ewwel fażi tagħha filwaqt li mbagħad aħna se nkunu qed nieħdu inkonsiderazzjoni fażijiet oħrajn.

Eventwalment din ix-shooting range se tagħti wkoll l-opportunità lill-korpi dixxiplinati li jkollhom dritt illi jużaw il-faċilitajiet kollha biex jagħmlu ċertu taħriġ, inkluż taħriġ fuq distanzi twal.

Fl-aħħar nett nixtieq nerġa' nenfasizza li dawn l-emendi qed isiru wara perjodu ta' konsultazzjoni mal-istakeholders konċernati li taw il-feedback tagħhom.

Naħseb li jkun tajjeb jekk ngħid ukoll li aħna nsegwu x'ikun qed jiġri anke barra minn pajjiżna, inkluż inċidenti li jistgħu jinqalgħu jew atti kriminali li jkunu saru barra mill-pajjiż, naraw x'kienu ċ-ċirkostanzi, u mhux l-ewwel darba li ħadna azzjoni rimedjali fejn konna anke mfaħħrin barra minn pajjiżna tal-inizjattiva li ħadna mill-ewwel.

Dan għamilnieh, pereżempju, wara l-inċident ta' sparatura ġewwa l-Amerka f'arena ta' divertiment, li wasslet biex inqatlu għexieren ta' persuni.

Fil-fatt f'dan l-inċident kienet intużat is-sistema ta' bump stock fejn arma li kienet semi-awtomatika setgħet tintuża bħala waħda awtomatika.

Ta' min jgħid li l-bump stock ma jistax jinxtara minn pajjiżna imma jista' jiġi importat, u għalhekk aħna konna ħriġna avviż legali mill-ewwel biex ikun ipprojbit li l-bump stock jintuża fuq armi semi-awtomatiċi, u dan għar-raġuni li kif għadni kemm spjegajt, b'din is-sistema arma semi-awtomatika tista' tintuża bħala arma awtomatika.

Issa nixtieq nikkummenta ftit fuq it-toys.

Jeżistu forom differenti ta' armi tal-logħob li jintużaw mit-tfal, u naħseb ikun tajjeb jekk naraw ukoll x'logħob jeżisti relatat mal-armi fuq l-internet, fuq il-mobile phones u fuq tant u tant gadgets elettroniċi li jeżistu.

Dan għaliex filwaqt li forsi hija xi ħaġa aċċettabbli li meta wieħed ikollu ċerta età jilgħab ċertu logħob, ikun messaġġ għaqli li nappella lill-ġenituri biex joqogħdu attenti x'tip ta' logħob jixtru lit-tfal tagħhom.

Ta' min isemmi li llum bdew jidħlu fis-swieq armi li huwa diffiċli li jiġu spotted bis-sistemi ta' prekawzjoni preżenti li wieħed isib fl-ajruporti u f'postijiet oħrajn.

Dawn huma affarijiet li għandna niħduhom bis-serjetà, u għalhekk huwa tajjeb li wieħed jevalwa ftit il-plastik li qed jintuża biex jiġu manifatturati dawn l-armi.

Anzi, aktar u aktar minn hekk, naraw kif qed tiżviluppa t-teknoloġija barra minn Malta biex tilqa' kontra l-pussess ta' dawn l-armi f'postijiet fejn huwa pprojbit li wieħed iġorrhom.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, illum il-Parlament għandu quddiemu Abbozz ta' Liġi li bażikament huwa traspożizzjoni tar-reviżjoni tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar l-Armi fil-liġi tagħna.

Din ir-reviżjoni nbdiet għall-ħabta tal-2015 u l-2016 meta l-Unjoni Ewropea kienet għaddejja minn mumenti ta' tensjoni kbira, imnissla primarjament mit-theddida tat-terroriżmu internazzjonali, minn attakki terroristiċi u mill-kriminalità organizzata.

Għalhekk ħafna drabi d-diskussjoni kienet ikkaratterizzata minn tensjoni b'bejn li wieħed jissalvagwadja d-dritt tad-dilettanti li jkollhom arma tan-nar, jiġifieri li nies onesti jkollhom dritt li jagħmlu użu minn armi tan-nar, u min-naħa l-oħra mill-bżonn urġenti li jiħraxu l-liġijiet sabiex jiġi assigurat bl-aħjar mod illi l-armi tan-nar ma jispiċċawx f'idejn kriminali u terroristi.

Matul id-diskussjoni li saret dak iż-żmien kulħadd qabel li kien hemm bżonn ta' reviżjoni, però li kien u li għadu ħażin huwa li fid-diskussjoni dwar din id-Direttiva ħafna drabi saret konnessjoni kemm mill-Kummissjoni Ewropea kif ukoll mill-Kunsill tal-Ministri bejn l-atti terroristiċi li seħħew fl-Ewropa u l-bżonn li t-terroriżmu u t-traffikar tal-armi illegali jiġi miġġieled u min-naħa l-oħra l-bżonn li l-użu ta' armi legali jiġi regolat strettament sabiex jiġu ċċarati d-drittijiet u, fuq kollox, ir-responsabbiltajiet ta' min jippossjedi arma b'liċenzja.

Jekk wieħed jara kif żvolġiet id-diskussjoni fuq din il-materja fil-Parlament Ewropew jinnota li l-enfasi li saret kienet li għandu jibqa' jkun hemm distinzjoni ċara bejn dawk li għandhom l-armi b'mod legali u b'liċenzja u bejn dawk li għandhom armi li ħafna drabi jkunu akkwistawhom b'mod illegali u li jagħmlu użu minn dawn l-armi sabiex iwettqu reati, krimini u saħansitra attentati terroristiċi.

Din id-diskussjoni kienet saret f'kontest.

Irrid infakkar li s-snin 2015, 2016 u 2017 kienu kkaratterizzati minn attakki terroristiċi.

Infakkar, pereżempju, fl-attakki terroristiċi li saru fi Franza fuq il-magażin Charlie Hebdo u l-ġurnalisti li kienu nqatlu mit-terroristi f'dawk l-attakki.

Kien sar attentat fuq it-Teatru Bataclan fejn dakinhar kienu nqatlu n-nies.

Infakkar li saru wkoll attentati terroristiċi fi Brussell għal darba darbtejn.

Kulħadd jiftakar dik il-karozza li bdiet tinstaq f'Nizza minn terrorist u li hi u miexja bdiet litteralment toqtol lin-nies, bħalma naħseb li kulħadd għadu jiftakar ukoll l-attentat terroristiku li sar f'Manchester fejn persuni armati b'armi tan-nar daħlu waqt kunċert u qatlu 22 ruħ.

Ma' dawn wieħed ma jistax ma jfakkarx anke l-attentati terroristiċi li saru f'Londra u f'Barċellona.

Għalhekk fl-Ewropa tfaċċaw lobbies kbar għal aktar kontroll fuq ix-xiri u l-liċenzji tal-armi.

Ta' min jgħid li hekk kif fl-Ewropa kien hemm din id-diskussjoni matul dawn l-aħħar tliet snin, hekk ukoll saret diskussjoni taħraq fl-Amerka f'dan ir-rigward.

Kif nafu, l-Amerka jiftaħru li għandhom il-famuż "Second Amendment", li huwa d-dritt "to keep and bear arms", jiġifieri li jkollok id-dritt li żżomm u ġġorr arma tan-nar, però nafu wkoll li llum uħud mill-akbar traġedji fl-Amerka huma l-massakri ripetuti li sfortunatament jiġru minn żmien għal żmien.

Biżżejjed insemmi l-isparaturi li saru fuq il-Virginia Polytechnic Institute and State University fejn inqatlu 33 ruħ, f'Sandy Hook Elementary School fejn inqatlu 28 ruħ, fil-Columbine High School fejn inqatlu 15-il ruħ, f'Santa Fe High School fejn inqatlu għaxar persuni u f'Red Lake Nation College fejn inqatlu għaxra min-nies.

Kif semma tajjeb il-Ministru, l-inċident li proprju seħħ bħall-bieraħ jew ilbiraħtlula sena ilu f'Las Vegas fejn persuna kriet kamra jew tnejn fi prime hotel f'Las Vegas, u b'kumdità liema bħalha kellha l-faċilità li ddaħħal arsenal sħiħ ta' armi fuq numru ta' ġranet mingħajr ħadd qatt ma waqqafha, ma staqsa jew ma ġieh suspett li din il-persuna kienet qed taħżen tant armi f'din il-kamra, bil-konsegwenza li lbiraħtlula kien l-ewwel anniversarju minn dan l-inċident fejn fih inqatlu 58 persuna, korrew 851 persuna u ġew sparati 1,100 tir.

Id-differenza bejn l-Amerka u pajjiżna hi li filwaqt li lbiraħtlula fl-Amerka l-President Trump kien qed jiġi kkritikat li sa sena wara dak l-inċident kienet għadha ma saret l-ebda riforma fil-liġi bħala reazzjoni għal dak l-inċident, kif qal tant tajjeb il-Ministru qabli, f'pajjiżna aħna rreaġixxejna mal-ewwel biex nassiguraw li inċidenti bħal dawn f'pajjiżna ma jseħħux.

Kif kont qed ngħid, l-Amerka huwa pajjiż fejn id-dibattitu dwar id-dritt li ġġorr l-armi huwa kbir u huwa argument diviżiv ħafna, tant li saħansitra jgħidu li skont il-pożizzjoni li tieħu tista' tirbaħ jew titlef mhux elezzjoni ġenerali imma l-Presidenza.

Però hemmhekk id-dibattitu huwa kbir minħabba li sfortunatament f'dan il-qasam għad hemm laxkezza kbira.

IIlum f'pajjiż kbir bħal dak hemm żewġ fronti, li kważi kważi tista' tiddiskrivihom bħala estremi, li mhumiex kapaċi jsibu t-triq tan-nofs - u aktar 'il quddiem se nispjega t-triq li sibna aħna bħala pajjiż - biex jinstab kompromess bil-għan li traġedji bħal dawk li għadni kif semmejt ma jibqgħux iseħħu.

Sfortunatament sal-lum għad hawn numru ta' pajjiżi fejn bilkemm isir background checking, anzi tista' tgħid li ma jsir checking ta' xejn, tant li prattikament persuna tista' tidħol f'ħanut u tixtri arma tan-nar bla ebda diffikultà jew kważi bla diffikultajiet ta' xejn.

Ara aħna ma nistgħux ngħidu l-istess għax aħna bħala pajjiż għamilna l-affarijiet mod differenti.

F'pajjiżna hawn numru kbir ħafna ta' nies li huma dilettanti tal-armi tant li għalija din kienet xi ħaġa sorprendenti.

Biżżejjed ngħid li skont statistika pubblika li rajt, f'Malta hawn aktar minn 100,000 arma liċenzjata, jiġifieri jekk illum pajjiżna riesaq lejn popolazzjoni ta' 450,000, nistgħu ngħidu li kważi għandna arma tan-nar għal kull persuna.

Il-figuri li joħorġu minn din l-istatistika huma interessanti wkoll.

Pereżempju, minn din l-istatistika joħroġ li f'pajjiżna hawn liċenzjati aktar minn 56,000 senter tal-kaċċa, aktar minn 7,800 rifle, aktar minn 10,500 pistola, aktar minn 5,300 revolver, 500 machine gun, 477 submachine guns u 633 combat shotguns.

Però, minkejja dan l-ammont kbir ta' armi li għandna f'pajjiżna, aħna għamilna l-affarijiet b'mod differenti.

B'differenza minn pajjiżi oħra, aħna għamilna liġi tajba li fil-fehma tiegħi tagħmlilna unur.

Sur President, qed ngħid li għandna liġi tajba għax hija liġi li toħloq bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligazzjonijiet u bejn id-drittijiet u r-responsabbiltajiet.

Din hija liġi li filwaqt li sserraħ moħħ lil dawk li josservaw il-liġi u li sserraħ moħħ in-nies fuq is-sigurtà, min-naħa l-oħra kemm jista' jkun ma xxekkilx lil dawk li huma dilettanti u li bl-ebda mod mhuma kriminali.

Għalhekk, filwaqt li huwa minnu li għad hemm lok għal titjib, il-liġi tagħna verament hija "the most sensible arms law in Europe", kif ġiet deskritta mill-Association of Maltese Arms Collectors and Shooters (AMACS).

Aħna niftaħru li l-liġi tal-armi li qegħdin nemendaw illum hija l-aktar liġi raġunata u li hija magħmula bis-sens mill-Ewropa kollha.

Ġaladarba semmejt l-AMACS, Sur President, ta' min jgħid li din hija assoċjazzjoni li għandha affiljati magħha diversi klabbs li b'xi mod jew ieħor jagħmlu użu mill-armi, fosthom il-Historical Arms and Military Society, il-Malta Muzzleloaders Shooting Club, il-Malta Air Rifle and Pistol Shooting Club, il-Malta Rifle & Pistol Shooting Club, il-Malta Crossbow Club u l-Malta Tactical Airsoft Club.

L-AMACS ilha mwaqqfa mill-1985, u fil-fehma tiegħi u ta' ħafna, din biddlet il-mod ta' kif il-poplu jħares lejn il-pussess tal-armi, jiġifieri minn xi ħaġa li hija taboo fejn qabel, jekk ikollok arma, kont titqies bħala kriminal, għall-kultura ta' aċċettazzjoni li wieħed ikollu arma bħala delizzju għall-finijiet ta' kollezzjoni jew inkella għall-finijiet ta' sports, passatemp, re-enactments, u oħrajn.

Fil-fatt, kemm l-Att dwar l-Armi kif ukoll l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum u li qed jemenda dak l-Att qed jirrikonoxxu dan kollu.

L-Att dwar l-Armi li qed nemendaw illum inizjalment ġie approvat minn dan il-Parlament fl-2005, jiġifieri 13-il sena ilu, u dan l-Att kien issostitwixxa l-Ordinanza tal-1931.

Dan ifisser li prattikament sal-2005 l-armi kif ukoll il-ġarr, l-użu u l-liċenzjar tal-armi kien regolat b'Ordinanza tal-1931.

Għalhekk dan il-Parlament, 74 sena wara, b'għaqal u b'approvazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra, kien għadda l-liġi li qegħdin nemendaw illum.

Sussegwentement din il-liġi kienet segwita minn diversi regolamenti, partikolarment minn dawk li saru fl-2006.

Kif qal il-Ministru, din il-liġi hija mfassla u hija konformi mal-Firearms Directive oriġinali, liema Direttiva ġiet emendata b'emendi li xi wħud minnhom se ndaħħluhom fil-liġi tagħna llum.

Din hija liġi li tagħti lid-dilettanti tal-isparar u lill-kollezzjonisti tal-armi ħafna opportunitajiet u drittijiet, però dan dejjem qed isir f'xenarju ta' kontroll sensibbli.

Hija liġi li tiddefinixxi d-diversi kategoriji ta' armi, l-attivitajiet li fihom jistgħu jintużaw u kif għandhom jiġu miżmuma.

F'din il-liġi l-enfasi ssir fuq min hi l-persuna li applikat u li trid arma, u mhux fuq x'inhi t-tip ta' arma li applikat għaliha.

Qed jitħaddem dan il-prinċipju għax fil-verità l-armi huma ta' periklu biss jekk kemm-il darba jispiċċaw f'idejn ħżiena.

Jekk l-armi jintużaw minn persuni idonei li għaddew minn skrutinju rigoruż, allura l-periklu huwa minimu ħafna.

Ta' min jgħid li din il-liġi timponi obbligazzjonijiet kbar, fosthom it-twaqqif tal-Weapons Board, li fuqu hemm rappreżentanti tal-Pulizija u tal-Forzi Armati ta' Malta (AFM) u li jagħtu r-rakkmandazzjonijiet tagħhom lill-Kummissarju tal-Pulizija fuq ħruġ ta' permessi.

Din il-liġi tiddefinixxi x'inhi "arma", u bl-Abbozz ta' Liġi li qed nipproponu llum qegħdin nagħtu diversi definizzjonijiet oħra ta' x'jikkostitiwixxi "arma" jew le.

Din il-liġi tistabbilixxi l-proċess ta' skrutinju rigoruż ta' applikant meta dan japplika għal-liċenzja.

Hija liġi li tirrikonoxxi l-konċett ta' kollettur ta' armi, u fuq kollox hija liġi li tirregola l-għoti, il-validità u r-revoka tal-liċenzji.

Għalhekk, din il-liġi tipprojbixxi li, pereżempju, persuna jkollha arma meta din tkun instabet ħatja ta' reat ta' vjolenza, serq, prostituzzjoni jew traffikar ta' droga.

Ta' min jgħid ukoll li din il-liġi tipprojbixxi l-ħruġ ta' liċenzja lil min hu dipendenti fuq mediċinali jew inkella lil min jinsab għaddej minn xi mard jew problemi mentali li jistgħu jwasslu għall-użu ħażin tal-armi.

Din il-liġi tipprovdi anke għar-reġistrazzjoni tal-armi u għal-liċenzjar tagħhom.

Wieħed irid ifakkar, Sur President, li din il-liġi hija frott ta' djalogu sinċier bejn il-Gvern Nazzjonalista - dak iż-żmien kien responsabbli minn dan is-settur l-eks Ministru Tonio Borg - u l-istakeholders kollha.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' avviż legali fl-2013, fiż-żmien li kien responsabbli l-eks Ministru Chris Said, kienu ġew emendati l-Licensing Regulations.

L-emendi li qed nagħmlu llum se jkomplu jtejbu din il-liġi għax permezz tagħhom qed jiddaħħlu l-partijiet mandatorji tad-Direttiva Ewropea hekk kif emendata biex b'hekk ikollna liġi li tassigura bl-aktar mod rigoruż li filwaqt li d-delizzju u l-isport tal-armi jkompli jitgawda, ikompli jingħalaq iċ-ċirku u l-possibbiltà ta' abbuż.

Għalhekk l-Oppożizzjoni hija favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

Din il-liġi tagħmel riferenza għar-realtà tal-problema tat-traffikar tal-armi.

It-traffikar tal-armi huwa realtà u huwa problema fid-dinja tal-lum, b'mod partikolari fil-Mediterran.

It-traffikar tad-droga, it-traffikar tan-nies, it-traffikar taż-żejt u t-traffikar tal-armi jimxu id f'id anzi nażżarda ngħid li jimxu labranzetta.

Kulħadd jaf li anke llum, Malta hija maqbuda f'ċentru kbir ta' traffikar ta' immigranti fejn ċrieki ta' kriminali bla skrupli jittraffikaw persuni innoċenti li ħafna drabi jispiċċaw mgħarrqa fil-baħar Mediterran, baħar li sfortunatament, anke sal-lum, għadu l-akbar ċimiterju ta' nies innoċenti.

Madankollu gvernijiet differenti, wieħed wara l-ieħor, dawru wiċċu 'l hemm biex ma jarawx din il-problema.

Sinjura President, huwa ċar li llum Malta saret ċentru ta' traffikar ta' droga.

Donnha Malta saret maħżen fejn tinħażen id-droga.

Mijiet ta' kilogrammi ta' droga jinqabdu kull ftit jiem, u għal dan f'isem l-Oppożizzjoni rrid nifraħ lill-Korp tal-Pulizija, lid-Dipartiment tad-Dwana u lil tant u tant nies oħra għall-mod kif sal-biraħtlula stess inqabdu mijiet ta' kilogrammi ta' droga.

Madankollu jkolli ngħid li dawn il-qabdiet jikxfu realtà oħra li donnha ma rridux nitkellmu fuqha, dik li llum Malta hija parti importanti għall-kriminali fit-traffikar tad-droga.

Din hi r-realtà.

Aktar ma tinqabad droga, aktar joħroġ biċ-ċar kif artna hija mifqugħa bid-droga, liema droga qed tispiċċa toqtol lil uliedna.

Huwa fatt ukoll li Malta hija ċentru tat-traffikar taż-żejt.

Sena ilu f'dan il-pajjiż inqatlet ġurnalista, Daphne Caruana Galizia, li ma beżgħetx titkellem - jien ngħid li kienet qed titkellem waħedha - fuq it-traffikar u l-kuntrabandu taż-żejt fl-ibħra Maltin.

Ilbieraħ, Sinjura President, smajna kif tkisser ċirku ta' traffikar u kuntrabandu taż-żejt fl-ibħra Maltin, ċirku ta' kriminali li jinnegozja fil-miljuni.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum jitkellem fuq traffikar ieħor u jagħti d-definizzjoni ta' "traffikar illegali".

Huwa fatt li llum wieħed mill-akbar negozji huwa proprju dak tat-traffikar tal-armi.

Malta qiegħda f'salib it-toroq tal-Mediterran, u għalhekk bħala pajjiż irridu nkunu viġilanti.

Hekk kif bħala pajjiż aħna viġilanti fuq setturi oħra, hekk ukoll irridu nkunu attenti, attrezzati u mħarrġa biex nittraċċjaw u naqbdu lil min potenzjalment qed juża lil Malta fit-trasport u fit-traffikar tal-armi.

L-esperjenza ta' dawn l-aħħar snin hi xhieda ta' kemm it-traffikar tal-armi huwa kbir.

Pereżempju, matul is-snin li għaddew rajna kif l-ISIS kibret f'armata mgħammra b'armi u munizzjon tali li werwru lid-dinja u li kkapparaw partijiet sħaħ minn pajjiżi bħas-Sirja, l-Iraq u l-Libja.

Għalhekk huwa ferm importanti li nkunu viġilanti anke f'dak li għandu x'jaqsam mat-traffikar tal-armi.

Fil-ħin li fadalli għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem ukoll fuq l-użu tal-armi bħala sport.

Kemm huwa tajjeb li l-gvern jgħin lill-isport!

U kemm huwa tajjeb illi l-gvern jinvesti fl-isport!

Hawn ta' min ifakkar li l-Partit Nazzjonalista huwa sinonimu mal-isport għax meta kien fil-gvern investa l-miljuni f'dan il-qasam.

Biżżejjed wieħed isemmi n-numru ta' proġetti li saru taħt gvernijiet Nazzjonalisti - li jien insejħilhom "monumenti" - fosthom il-kumpless tal-pixxina nazzjonali, il-kumplessi sportivi li saru f'Bormla, f'Għawdex u f'Ħal Kirkop kif ukoll is-60 proġett sportiv li kienu saru fi żmien 60 xahar.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-grawnds tal-futbol li saru minn gvern Nazzjonalista b'kollaborazzjoni mal-Malta Football Association (MFA) tul l-aħħar Leġiżlatura.

U xi ngħidu għall-iskejjel state of the art li bena l-Gvern Nazzjonalista fl-aħħar ħames snin u nqabbluhom max-"xejn" li bena l-Gvern Laburista fil-ħames snin li ilu fil-gvern?!

Konna aħna wkoll li waqqafna SkolaSport, li organizzajna is-Small Nations Games għal darba darbtejn, li daħħalna l-PE bħala suġġett tal-MATSEC, li tajna għajnuniet lill-atleti, li fdajna artijiet lil għaqdiet sportivi u li tajna inċentivi lill-kumpaniji privati biex jappoġġjaw lill-għaqdiet sportivi.

Però anke fl-isport, Sinjura President, it-tberbiq ta' flus il-poplu mhuwiex ġustifikat.

Karatteristika ta' dan il-"Gvern tas-surplus" hija li la hemm il-flus, mela onfoq bl-addoċċ!

Sfortunatament hekk ġara ftit tal-ġimgħat ilu fil-bajja ta' San Ġiljan.

Kellna lill-Ministru Konrad Mizzi jiftaħar li għamlilna bajja sabiħa u ġdida bir-ramel biex imbagħad, wara biss ftit ġimgħat, din il-bajja sparixxiet, kif magħha sparixxew ukoll il-mijiet ta' eluf ta' ewro li ntnefqu fuq din il-bajja!

Hekk ġara ftit tal-ġranet ilu bil-kiri oxxen ta' ajruplan privat biex b'ordni minn fuq jinġieb xi ħadd minn vaganza ħalli jkun jista' jmur jivvota l-Awtorità tal-Ippjanar!

Hekk ġara wkoll fil-bini tal-kumpless tal-isparar f'Ta' Kandja li semma l-Ministru fid-diskors tiegħu.

F'dan il-proġett il-Gvern għamel orġja ta' direct orders!

Biżżejjed ngħid li f'dan il-proġett il-Gvern ta 25 direct order bl-iskuża li x-xogħlijiet kienu mgħaġġla!

Madankollu din mhi skuża xejn għax il-Gvern kien ilu mis-sena 2015 jaf li l-World Cup tal-isparar kienet se tiġi organizzata f'Malta, imma kaxkar saqajh intenzjonalment biex imbagħad fl-aħħar ftit xhur ta 25 direct order!

Jien ngħid li tħalla kollox għall-aħħar by design, biex imbagħad ikollhom l-iskuża li jagħtu numru ta' direct orders u biex proġett ta' €7 miljuni jiġi jiswa €14-il miljun, jiġifieri biex għal kull lira li kellha tintnefaq jintnefqu tnejn!

Imma, għal dan kollu, Alla jbierek, f'dan il-pajjiż jibqa' ma jwieġeb ħadd!

Sirna għandna Gvern li donnu għandu l-immunità mill-kontabbiltà.

Sirna għandna Gvern li ma jweġibx għat-tberbiq tal-flus.

Intnefqu €7 miljuni żejda fuq kumpless li kellu jqum €7 miljuni, u qisu ma ġara xejn!

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel riflessjoni żgħira.

B'dawk is-€7 miljuni żejda li ntnefqu fejn ma kellhomx jintnefqu stajna nibnu skola ġdida, probabbilment saħansitra b'kumpless sportiv magħha.

B'dawk is-€7 miljuni konna nistgħu nibnu djar għall-housing.

Dawk is-€7 miljuni stajna qassamniehom lill-anzjani tagħna li mhumiex qed ilaħħqu mal-ħajja.

Dawk is-€7 miljuni stajna tajniehom lil min huwa marid bil-kanċer jew b'mard ieħor u li ma jistax ilaħħaq mal-ispejjeż li għandu.

Dawk is-€7 miljuni stajna nfaqniehom biex ikollna ambjent aħjar.

B'dawk is-€7 miljun stajna għamilna kumpless sportiv ieħor!

Però, Sinjura President, għal dan il-Gvern tal-ftit, għal dan il-Gvern tas-sinjuri u għal dan il-Gvern li rema r-ruħ soċjali tiegħu, dan mhuwiex importanti, u minħabba l-ineffiċjenza tal-Gvern u t-tnikkir by design, sfortunatament ikollu jħallas il-poplu.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, l-ewwel nett nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-kollega tiegħi l-Onor.

L-Onor.

Fenech Adami daħal mhux ħażin fil-kontest Ewropew.

Jien, min-naħa tiegħi, ma xtaqtx nidħol biss fuq l-għanijiet tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna imma xtaqt nidħol fil-kuntest legali tas-sigurtà fil-livell tal-Unjoni Ewropea kif ukoll fil-kuntest tal-livell tal-poplu Ewropew.

Pereżempju, l-Att dwar l-Armi għalfejn qed jiġi emendat?

U għalfejn minn mindu l-Kummissjoni Ewropea ta' Juncker bdiet xogħolha, ħarġet b'27 miżura ta' sigurtà għall-Unjoni Ewropea, li minnhom s'issa għadhom daħlu fis-seħħ sitta biss?

Għalfejn dan kollu?

F'Marzu tal-2016 Malta qamet xi ftit jew wisq imnikkta għax kellna żewġ ċittadini Maltin li sfaw vittmi ta' attakki terroristiċi fi Brussell.

Qed nirriferi għall-ħabib tiegħi Lorenzo Vella, li kien jaħdem fl-Ambaxxata ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - fil-fatt ma nafx jekk illum għadux jaħdem hemmhekk - u li waqt l-attakk li sar fl-ajruport ta' Zaventem fi Brussels safa vittma meta ntlaqat minn biċċa ħadida fix-xewka ta' dahru.

Dak il-ħin hu u l-mara tiegħu, li kienet tqila, kellhom jaħarbu u minn hemm ovvjament spiċċaw l-isptar.

Dak iż-żmien jien kont ngħix Brussell, u l-komunità Maltija ta' Brussell kienet ixxokkjata u mnikkta ħafna b'dak li ġara.

Niftakar li meta smajt l-aħbar minn fuq il-BBC li saru xi attakki terroristiċi fi Brussell kont dieħel għax-xogħol fil-parking tal-Parlament Ewropew f'xi s-7.30 a.m., u dak il-ħin bgħatt messaġġ lill-kollegi tiegħi, inkluż lil-Ewro-Deputati tagħna, biex nistaqsihom fejn qegħdin, jekk humiex tajbin u jekk humiex qegħdin l-airport.

Dak kien xokk kbir għalina li konna noqogħdu fi Brussell, anke minħabba li mbagħad kellna nagħmlu ġurnata sħiħa ma nistgħux noħorġu mill-bini tal-Parlament Ewropew.

Li ma toħroġx mill-bini tal-Parlament Ewropew ma fiha xejn, imma li inti tkun taf li t-tfal tiegħek qegħdin l-iskola jew fin-nursery tal-bini tal-Parlament Ewropew u li n-nursery tal-bini tal-Parlament Ewropew mhijiex protetta, jiġifieri li t-terroristi jistgħu jmorru jattakkaw din in-nursery meta jridu għax ma kien hemm protezzjoni ta' xejn, mhijiex ċajta.

Fil-fatt niftakar li ftit tal-minuti wara li seħħ dak l-attakk fi Brussell, it-terroristi - issa ma nafx jekk dawn kenux l-istess terroristi - għamlu wkoll attakk fil-metro, fl-istazzjon Maelbeek, li huwa sitwat viċin l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea.

Qed insemmi dan kollu biex nifhmu għalfejn l-Unjoni Ewropea qed tagħti ħafna importanza lis-sigurtà.

Jien naf li f'pajjiżna jkun hemm drabi fejn in-nies jiddiskutu l-immigrazzjoni fuq il-mejda tal-ikel, imma fi Brussell, fid-Danimarka, fi Franza u fi Spanja, fejn ġraw dawn l-attakki, in-nies jiddiskutu t-terroriżmu fuq il-mejda tal-ikel!

Għaliex?

Għax it-terroristi jattakkaw dawk li jissejħu soft targets.

Id-definizzjoni tal-kelma "terroriżmu" fiha nnifisha tfisser li wieħed jattakka b'mod vjolenti jew jintimida lin-nies ċivili u mhux lill-militar għal raġunijiet politiċi.

Fil-fatt it-terroristi għamlu attakk saħansitra f'shopping arcade fejn bdew jisparaw b'semi-automatic guns fuq in-nies.

Għalhekk, minn Novembru tal-2015 sa mill-anqas sentejn wara, aħna, li konna ngħixu Brussels, konna dejjem nibżgħu li minn ħin għall-ieħor it-terroristi kienu se jagħmlu xi attakk ieħor.

Tant hu hekk li kull darba li jien u l-mara konna mmorru f'shopping arcade kont ngħidilha biex jekk jiġri xi ħaġa jien naqbad lit-tifel, li kellu erba' snin, hi taqbad lit-tifla, li kellha sentejn u naħarbu niġru bihom.

Peress li t-tifla kienet għadha fil-pushchair niftakar li kont ngħidilha wkoll biex ma torbothiex ħalli jekk jiġri xi ħaġa tkun tista' taqbadha minn ġol-pushchair mal-ewwel.

In-nies fi Brussell f'dik it-tip ta' tensjoni kienu qed jgħixu, u hemmhekk biex toħroġ tirrilassa xi ftit bilfors f'shopping arcade trid tmur għax ix-xemx ma toħroġ qatt u dejjem bix-xita, imma fl-istess ħin moħħok il-ħin kollu jberren li inti taf tkun is-soft target tat-terroristi.

Għalhekk l-Unjoni Ewropea, li kienet konxja ta' din il-preokkupazzjoni kbira tan-nies, ħasbet biex toħroġ numru ta' miżuri, fosthom din id-Direttiva li tirristrenġi l-aċċess għall-armi tan-nar, liema Direttiva ħarġet xi tlett ijiem biss wara l-attakki li kienu seħħew fit-teatru Bataclan ġewwa Pariġi fejn kienu nqatlu 31 persuna u ndarbu madwar 413.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll li f'dawn l-attakki rajna numru ta' affarijiet li kienu xxokkjaw lill-Ewropa.

Pereżempju, uħud minn dawn it-terroristi, li kienu fuq ir-radar tas-servizzi tal-intelliġenza Franċiża, kienu ċittadini ta' Franza u l-Belġju u dawn diġà kienu siefru qabel f'pajjiżi bħas-Saudi Arabja biex jitħarrġu bħala terroristi.

Fil-fatt dawn kienu saħansitra ivvjaġġaw mit-Turkija għas-Sirja biex jiġġieldu mal-Istat Islamiku.

Meta wieħed jisma' dan kollu jirrealizza kemm kienet dgħajfa ż-żona Schengen - u fl-opinjoni tiegħi għadha dgħajfa - fejn nies jidħlu u joħorġu minn pajjiż għall-ieħor b'mod liberu għall-aħħar.

Issa, jekk Alla jrid, il-miżuri li ħarġet l-Unjoni Ewropea għandhom mhux biss isaħħu ż-żona Schengen imma anke jtejbu s-sigurtà fl-Unjoni Ewropea.

Sinjura President, aħna fl-Ewropa nitkellmu ħafna dwar id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, però tajjeb ngħidu li anke li tgħix f'pajjiż fejn tħossok sigur, dak ukoll huwa dritt fundamentali.

Fil-fatt, artiklu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem jgħid ċar u tond li l-libertà u s-sigurtà huma dritt fundamentali tal-bniedem, u għalhekk huwa dmir tagħna bħala politiċi, bħala awtoritajiet u bħala gvernijiet li niżguraw kemm il-libertà kif ukoll is-sigurtà.

Jien naħseb li fi Brussell dejjem hemm dak il-bilanċ li jrid jintlaħaq bejn id-dritt tal-privatezza tad-data u d-dritt tas-sigurtà, però jien nemmen li qatt ma jista' jkollna libertà f'ħajjitna jekk kemm-il darba ma jkollniex sigurtà, jiġifieri biex niksbu l-libertà f'ħajjitna u f'ħajjet it-tfal tagħna, huwa vitali li s-sigurtà tkun b'saħħitha.

Kif għedt diġà, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet b'25 miżura fuq livell Ewropew li s'issa ġew addottati sitta biss minnhom.

Jien nikklassifika dawn il-miżuri f'xi ħames kategoriji, għax hemm il-miżura li tgħaqqad is-sistemi tal-informatika li jeżistu fuq livell tal-Unjoni Ewropea, hemm il-miżura li tikkonċerna x-Schengen Information System, hemm miżura oħra dwar il-Visa System, hemm il-miżura dwar il-European Criminal Information System u issa għadha kemm daħlet fis-seħħ l-Entry and Exit System, il-EURODAC, fejn jittieħdu l-fingerprints tal-immigranti.

Biex tissaħħaħ is-sigurtà fl-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea tixtieq u qed tagħmel l-almu tagħha ħalli dawk kollha li b'xi mod huma involuti fit-tħaddim ta' dawn is-sistemi differenti jikkomunikaw bejniethom.

Jiġifieri jekk jien pulizija jew inkella uffiċjal tal-intelligence unit għandu jkolli aċċess għal search engine unika li tkun tiġbor fiha dawn is-sistemi kollha.

B'hekk, pereżempju, il-pulizija jkun jista' jkollu aċċess, jew almenu jibda jkun aktar faċli għalih li jaċċessa l-EURODAC, li normalment tintuża għall-immigranti, u allura jkun jaf jekk daħlux terroristi ma' xi mewġa enormi ta' immigranti bħalma kellna fl-2015.

Hawnhekk ta' min ifakkar li xi tliet snin ilu kienu jidħlu xi 5,000 ruħ mit-Turkija għall-Greċja, u dan juri li l-external border tal-Unjoni Ewropea bejn il-Greċja u t-Turkija ma baqgħetx teżisti imma tkissret bil-konsegwenza li hemmhekk kien hemm ir-riskju li jidħlu wkoll numru ta' terroristi.

Għalhekk issa permezz ta' dawn il-miżuri, fosthom permezz tal-miżura tal-EURODAC, fejn l-immigranti qed jiġu reġistrati biex l-Unjoni Ewropea tkun tista' tidentifikahom, qed insaħħu l-fruntiera esterna tal-Unjoni Ewropea.

Apparti minn hekk, issa bdiet diskussjoni qawwija dwar il-baġit għall-ħames snin ta' wara l-2020 fejn il-Kummissjoni Ewropea qed tipproponi żieda qawwija ħafna fi flus li jmorru għal dik li qabel kienet tissejjaħ Frontex u li llum qed tissejjaħ bħala European Border Coast Guard Agency bil-għan li jkollhom aktar riżorsi biex jikkontrollaw l-influss ta' nies li jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Jekk m'iniex sejjer żball, anqas minn ġimgħa ilu, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet bi proposta li tissejjaħ il-"one hour rule" fejn platforms soċjali bħal, pereżempju, Facebook u Twitter, fi żmien siegħa jridu bilfors, b'mod legali u b'mod obbligatorju, ineħħu dawk il-Facebook posts li jkunu propoganda għal gruppi terroristiċi bħal Daesh, pereżempju, li normalment ikunu tip ta' posts li jħajru lil nies mill-Ewropa jew mid-dinja kollha biex jingħaqdu f'din il-ġlieda tagħhom, li huma jsejħulha bħala "qaddisa".

Sa ftit tax-xhur ilu dawn is-social media kienu ffirmaw code of ethics jew code of conduct biex ineħħu dawn il-Facebook posts b'mod volontarju, imma issa l-Kummissjoni Ewropea qed tinduna li din is-sistema ma ħadmitx u allura se tipprova tagħmilha b'mod obbligatorju.

Dawn il-posts ikunu jridu jitneħħew wara siegħa biss għar-raġuni li meta dawn joħorġu Facebook post, dak il-Facebook post jiġi mxerred fi żmien qasir ħafna mar-recipients tagħhom, jiġifieri ma' dawk in-nies li normalment isegwuhom.

Sinjura President, liġi oħra li tagħmel ħafna sens u li ħarġet biha l-Unjoni Ewropea hija dik li tikkriminalizza … Għax il-mistoqsija li kienet tqum spiss kienet din: Lil dawk il-Franċiżi jew il-Belġjani li jmorru s-Sirja biex jiġġieldu mad-Daesh u jerġgħu jmorru lura fi Brussell - għax ħafna minnhom huma minn Brussell - għandna nqisuhom bħala terroristi, jiġifieri għandna nibagħtuhom mal-ewwel il-ħabs bil-konsegwenza li jiġu radikalizzati aktar milli kienu qabel, jew inkella nħalluhom jgħixu magħna u nipprovaw nintegrawhom fis-soċjetà tagħna bla ebda problemi ta' xejn?

Wara li sar dibattitu fuq livell tal-Unjoni Ewropea f'dan ir-rigward, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet li min imur jiġġieled fi gwerra f'isem organizzazzjoni terroristika bħalma hi, pereżempju, id-Daesh, dak minnu nnifsu huwa meqjus bħala att kriminali u allura jekk dan jerġa' jiġi lura Brussels għandu jiġi arrestat u mitfugħ il-ħabs.

Fil-fatt il-liġi tgħid - issa hawn tajjeb nirrimarka li din il-liġi li qed nirriferi għaliha mhijiex l-istess waħda li qed niddiskutu llum - li huwa att kriminali wkoll li inti ssiefer f'pajjiż, ikun fejn ikun fid-dinja, bl-intenzjoni li tittrejnja biex issir terrorist.

Nistgħu ngħidu wkoll li din il-liġi qed tipprova telimina jew tnaqqas il-metodi ta' kif dawn il-gruppi terroristiċi jiġu ffinanzjati.

L-Unjoni Ewropea qed taġixxi b'mod serju ħafna anke biex lit-terroristi taqtgħalhom il-finanzjamenti kif ukoll l-aċċess għal armi llegali, dak li aħna qed nitkellmu dwaru proprju llum fil-Parlament Malti fejn qed nipproponu liġi li tillimita jew tnaqqas ħafna l-aċċess għall-armi tan-nar, speċjalment dawk illegali, u tagħmilha ħafna aktar diffiċli biex dak li jkun jixtri materjal perikoluż.

Illum il-ġurnata anke jekk tmur fi kwalunkwe supermarket fl-Ewropa ssib tixtri materjal perikoluż flimkien ma' informazzjoni dwar kif tista' tagħmel bomba b'materjal perikoluż.

Jekk trid anke fuq Youtube issibhom dawn, biex ngħidha kif inhi!

Għalhekk l-Unjoni Ewropea qed taħdem fuq diversi proposti biex tagħmilha aktar diffiċli li dak li jkun isib jixtri dan il-materjal perikoluż saħansitra minn supermarket li bih ikun jista' jagħmel bomba.

Dawn huma l-miżuri prinċipali li qed tieħu l-Unjoni Ewropea, però issa se niġi lura għall-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum u se nelenka l-għanijiet tiegħu.

Fil-fatt l-għanijiet ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huma li jiddaħħlu regoli stretti li jipprojbixxu ċerti armi tan-nar semi-awtomatiċi, li jiddaħħlu regoli aktar stretti dwar l-akkwist online ta' dawn l-armi tan-nar, li jiddaħħlu regoli komuni għal dawk tal-Unjoni Ewropea dwar l-immarkar ta' armi tan-nar biex titjieb it-traċċabbiltà tal-armi minħabba li ovvjament b'hekk, il-Pulizija ta' Malta tkun tista' tikkordina u tikkomunika aħjar mal-pulizija ta' pajjiżi oħra li huma membri tal-Unjoni Ewropea, li jiddaħħlu kondizzjonijiet aktar stretti għaċ-ċirkolazzjoni tal-armi tan-nar diżattivati u li jiddaħħlu kondizzjonijiet aktar stretti għall-kollezzjonisti - din hija xi ħaġa li aċċenna għaliha wkoll il-kollega tiegħi l-Onor.

Beppe Fenech Adami - biex b'hekk jiġi limitat ir-riskju li armi tan-nar jiġu mibjugħa lill-kriminali.

Qabel ma nikkonkludi, Sinjura President, nixtieq ngħid ukoll li wara l-attakki li saru fi New York nhar il-11 ta' Settembru 2001, l-aktar ħaġa evidenti kienet li s-Central Intelligence Agency (CIA) tal-Amerka ma kenitx qed tikkomunika mal-Federal Bureau of Investigation (FBI), u wara l-attakki li saru f'Pariġi u fi Brussell ġiet innotata l-istess ħaġa.

B'hekk fl-Ewropa mhux biss kellna problema - u qed ngħid "kellna" għax issa s-sitwazzjoni tjiebet - minħabba li ma kienx hemm komunikazzjoni tajba bejn l-awtoritajiet tal-Pulizija Franċiża ma' dawk tal-Intelligence Unit Franċiż, imma talli lanqas ma kien hemm komunikazzjoni tajba bejn l-awtoritajiet tal-Pulizija ta' Franza u l-awtoritajiet tal-Pulizija fil-Belġju.

Pereżempju, ta' min jgħid li l-Belġju bħala pajjiż huwa maqsum fi tliet komunitajiet, il-komunità Ġermaniża, il-komunità Fjamminga u l-komunità Franċiża, u l-awtoritajiet ta' dawn il-komunitajiet differenti lanqas biss kienu jikkomunikaw bejniethom.

Hemm problema serja ħafna ta' komunikazzjoni wkoll kemm bejn l-awtoritajiet tal-Pulizija ta' pajjiż ma' ieħor kif ukoll bejn il-Pulizija u l-intelligence units ta' pajjiż ma' ieħor.

Allura x'għamlet l-Unjoni Ewropea?

Għal din ir-raġuni niftakar li fil-bidu tad-dibattitu l-Unjoni Ewropea kienet qalet fil-Parlament Ewropew - jiġifieri din ma kinitx xi proposta tal-Kummissjoni Ewropea - li għandu jkun hemm skambju awtomatiku ta' intelligence and information bejn l-awtoritajiet tal-pulizija tal-Ewropa kollha.

Issa s-Servizzi Sigrieti ma ħadux pjaċir biha din il-proposta għax qalu li b'dan l-iskambju awtomatiku, ħajjithom tkun qed tiġi pperikolata.

Però l-Unjoni Ewropea xorta waħda ħolqot tip ta' working group fuq livelli ta' spettur, ta' ministri, ta' nies li jmexxu s-Servizzi Sigrieti, ta' nies li jmexxu l-Pulizija u oħrajn, biex dawn jiltaqgħu fi Brussels regolarment bil-għan li jkun hemm kordinazzjoni bejniethom.

Fil-fatt jien informat b'mod informali li l-Korp tal-Pulizija u anke s-Servizzi Sigrieti ta' Malta, li nixtieq insellmilhom minn hawnhekk, jikkoperaw ħafna mal-Unjoni Ewropea.

L-impressjoni tiegħi hi li f'Malta m'għandniex theddida serja ta' terroriżmu, imma xorta waħda nistgħu nagħtu kontribut lil dan il-proġett Ewropew, u dak huwa s-sabiħ tal-Unjoni Ewropea.

Illum il-ġurnata fl-Unjoni Ewropea mhux biss għandek lill-Pulizija kollha Ewropej jikkoperaw aktar ma' xulxin imma anke s-Servizzi Sigrieti Ewropej illum il-ġurnata kollha qed jitkellmu b'mod aktar effettiv mal-awtoritajiet tal-Pulizija.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, illum qed ngħixu f'dinja globalizzata fejn il-ħażen żdied, fejn il-kriminalità organizzata transnazzjonali hija waħda li tinħass, fejn magħha kiber ħafna t-terroriżmu u fejn it-traffikar żdied, u ma żdiedx biss it-traffikar uman jew inkella t-traffikar tad-droga imma anke t-traffikar tal-armi.

Dak li ġara fis-snin l-imgħoddija laqat lill-Ewropa wkoll, u t-theddida xorta baqgħet hemm, aktar u aktar illum meta fl-Ewropa għandna suq wieħed u, barra minn hekk, għandna l-operat tax-Schengen, jiġifieri Ewropa bla fruntieri.

M'għandniex xi ngħidu li dawn il-konċetti huma tajbin, imma huwa fatt ukoll li bihom huwa faċli li xi ħadd isib id-duda dwar kif jista' jittraffika anke l-armi.

Sinjura President, illum qegħdin nitkellmu dwar Direttiva li għandha sserraħ aktar il-moħħ għar-raġuni li din tassigura aktar sigurtà, u dan mhux biss f'dawk il-pajjiżi li se jdaħħlu din id-Direttiva imma fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea għax din id-Direttiva qed toħloq standards minimi li għandhom jiġu addottati mill-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea biex ix-xiri, l-akkwist u l-pussess tal-armi tan-nar ikun konformi mad-Direttiva fil-pajjiżi membri kollha, imma aktar minn hekk biex ikun anke skont il-protokolli li kienet iddettat il-Ġnus Magħquda.

Ta' min jgħid li din id-Direttiva, li ddaħħlet f'Mejju tal-2017, qed temenda direttiva oħra li saret fl-2015, u dan sabiex tassigura aktar li fil-kontinent Ewropew isaltan is-sliem.

Malta diġà għandha liġi li hija mirquma b'mod tajjeb f'dan ir-rigward, u hawn qed nirriferi għall-Arms Act.

Fil-fatt anke meta tiġi mqabbla ma' liġijiet oħra li għandhom il-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea, wieħed isib li tagħna hija aħjar minn tagħhom.

Imbagħad ovvjament hemm liġijiet bħal dik tar-Renju Unit, li hija ferm aħjar minn tagħna u li tiżboq l-istandards minimi tal-Unjoni Ewropea, imma żgur li nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem illi l-mod ta' kif issir ir-reġistrazzjoni u s-sorveljanza tal-armi tan-nar f'pajjiżna hija xi ħaġa li għandha tagħmilna kburin.

Nafu wkoll li f'pajjiżna għandna numru kbir ta' armi tan-nar.

Biżżejjed ngħid li minn kull erba' persuni li jgħixu f'pajjiżna, waħda minnhom tippossjedi arma tan-nar, imma nafu wkoll li m'għandniex regoli laxki li jippermettu l-illegalità jew il-manifattura illegali ta' dawn l-istess armi.

Madankollu, il-qofol tal-liġi mhijiex l-arma tan-nar imma hija l-persuna, ċjoè l-obbligi u d-drittijiet li jrid ikollha persuna biex tuża dik l-arma tan-nar għar-raġunijiet li għalihom tkun ġabet il-liċenzja bl-akbar responsabbiltà.

Aħna nafu li jeżistu erba' kategoriji ta' modi kif l-armi tan-nar għandhom jiġu segwiti.

Pereżempju, hemm dawk li huma projbiti, hemm dawk li għandhom bżonn awtorizzazzjoni, hemm dawk li għandhom bżonn dikjarazzjoni u hemm ukoll oħrajn - u għaldaqstant dak li qed jagħmel l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna - li bl-introduzzjoni ta' ħafna definizzjonijiet ġodda li huma aktar ċari u speċifiċi, qed iqiegħed l-armi tan-nar f'waħda minn dawn l-erba' kategoriji, li huma parti mill-istandards minimi tal-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid ukoll li d-definizzjonijiet ta' "kollettur", ta' "mużew" u ta' "negozjant" ġew aġġornati għall-prattika u għar-realtà tal-lum.

Apparti li l-armi tan-nar jintużaw għall-finijiet ta' kollezzjoni, l-armi tan-nar partikolarment f'Malta jintużaw ukoll għall-kaċċa u għat-target shooting, u bis-saħħa ta' dak li hemm miktub f'din id-Direttiva dawn qed jiġu definiti aħjar f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sinjura President, jiena dejjem ngħid li f'Malta m'aħniex neqsin mil-liġijiet, imma mbagħad hemm bżonn ikun hemm aktar skrutinju u inforzar, u fil-fatt mhux l-ewwel darba li smajna, anke fl-aħbarijiet lokali, li l-inforzar huwa laxk.

Għall-grazzja t'Alla m'għandniex l-istess traġedji ta' pajjiżi oħrajn Ewropej jew inkella ta' pajjiżi li jinsabu fil-kontinent Amerikan fejn l-użu ta' arma tan-nar jintuża b'mod laxk fuq il-bniedem, imma jkolli ngħid li ġieli jintuża b'mod laxk mill-aspett sportiv.

Hawnhekk ta' min jgħid li min ikun qed juża arma tan-nar f'ħin li ma jkunx f'waqtu jkun qed joħloq disprezz lil sieħbu li juża l-arma tan-nar b'mod adegwat, u hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għall-kaċċa.

Ħafna huma dawk il-kaċċaturi li qegħdin imorru barra minn Malta biex igawdu l-isport tagħhom għax Malta hi dik li hi.

Qed ngħid li Malta hi dik li hi mhux biss minħabba ċ-ċokon tagħha imma wkoll minħabba li peress li kulma jmur l-ambjent naturali qiegħed dejjem jonqos, allura anke l-kaċċa qed tonqos, u dan qegħdin narawh aktar meta jsir żvilupp bla ippjanar.

Għal din ir-raġuni llum qed jintuża l-European Firearms Pass (EFP), u din hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt jien nieħu pjaċir meta jiġi xi pazjent il-clinic tiegħi u jgħidli li mar fit-tali pajjiż u ħa pjaċir jipprattika l-kaċċa skont ir-regoli ta' dak il-pajjiż.

Ħaġa bħal din, minbarra li turi ċerta responsabbiltà, turi wkoll il-mod kif id-dixxiplina tal-kaċċa qed tevolvi f'Malta u lil hinn minn pajjiżna.

Sintendi, meta nitkellmu fuq l-armi aħna dejjem nassumu li l-affarijiet kollha qegħdin isiru b'mod legali, imma hemm ukoll l-illegalità tagħhom, u fl-illegalità tagħhom dejjem jidħol l-aspett tal-att kriminali.

Għalhekk l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed jipprojbixxi l-ħruġ ta' ċerti liċenzji fil-każ ta' pazjenti li, pereżempju, ibatu minn diżordni mentali jew fil-każ ta' persuni li jkunu wettqu xi reat kriminali, u hekk għandu jkun.

Sinjura President, waħda mill-affarijiet li jien segwejt qabel is-sajf, u li segwejtha b'dieqa kbira, kienet il-ġirja li saret biex jinfetaħ il-kumpless tal-isparar f'Ta' Kandja, liema kumpless sar b'direct orders.

Għalkemm konna nafu għal numru ta' snin li kien se jkollna l-kampjonat mondjali tat-target shooting, il-proġett kien qisu tħalla fuq l-ixkaffa.

Għall-ewwel kien hemm diżgwid dwar fejn għandu jsir dan il-kumpless, imbagħad qisu ntesa u f'daqqa waħda kellna nagħmlu dan il-proġett fi ftit xhur.

Il-kumpless fih innifsu huwa ta' livell għoli, imma meta ġie għad-direct orders il-Gvern żgur li ma wettaqx dak li jiftaħar bih għax żgur li hemmhekk ma mexiex b'għaqal u bi bżulija.

Tant hu hekk li filwaqt li kien maħsub illi l-figura li se tintnefaq għal dan il-proġett kienet ta' €7 miljuni, din il-figura rdoppjat.

Għaldaqstant, minkejja li llum għandna dan il-kumpless u ħadt pjaċir li dan se jintuża wkoll sabiex is-servizzi tas-sigurtà f'Malta jieħdu t-taħriġ tagħhom, ma nistax ma niddeplorax dan il-fatt għax wara kollox hawn qed nitkellmu fuq l-assi tal-poplu, u l-kontabbiltà u t-trasparenza jitolbu li anke fi proġett bħal dan, l-affarijiet għandhom isiru kif suppost.

L-aħħar punt tiegħi se jerġa' jkun jirrigwarda t-traffikar tal-armi.

Huwa faċli li t-traffikar tal-armi jkun parti mix-xenarju tal-istampa u tax-xandir tagħna, però huwa importanti li nkunu aktar kawti f'dan ir-rigward.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-oqsma kollha tas-sigurtà għall-mod kif jaħdmu biex jassiguraw li t-traffikar tal-armi ma jidħolx f'pajjiżna, però rridu noqogħdu ferm attenti biex naraw li dan ma jseħħx, b'mod partikolari fis-soċjetà tagħna, li hija waħda multikulturali.

Nixtieq nikkonkludi billi ngħid li l-Abbozz ta' Liġi li qed jitressaq quddiemna llum se jkompli jsaħħaħ l-Att dwar l-Armi li, kif għedt diġà, huwa Att idoneu, u għaldaqstant dan l-Abbozz ta' Liġi qed ikabbar l-oġġettiv ta' din il-liġi billi qed jiddefinixxi b'mod aktar ċar u speċifiku kemm u kif għandhom isiru l-affarijiet kif ukoll ir-responsabbiltà u l-obbligi li joħorġu mil-liġi ta' persuna li jkollha fil-pussess tagħha arma tan-nar.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

L-Onor.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sinjura President, l-ewwel rimarka li nixtieq nagħmel hija kemm hi ħaġa sabiħa u pożittiva li aħna nagħmlu parti mill-Unjoni Ewropea għax illum permezz tagħha qed ngħollu l-livell tas-sigurtà fil-pajjiż għall-benefiċċju tal-Maltin u l-Għawdxin, li fl-aħħar mill-aħħar huma wkoll ċittadini Ewropej.

Il-kwestjoni tal-armi tan-nar kemm-il darba ġiet dibattuta u se tibqa' tiġi dibattuta.

Fortunatament aħna fl-Unjoni Ewropea nagħmlu parti minn sistema legali li fiha l-istati membri kollha huma magħqudin flimkien biex b'hekk ikollhom regolamentazzjoni soda u b'saħħitha li tippermetti l-użu intelliġenti tal-armi fil-konfront ta' dawk id-diversi nies li huma kollezzjonisti tal-armi tan-nar, kemm f'pajjiżna, kemm fl-Ewropa kif ukoll fid-dinja.

Hekk kif issemmi l-armi tan-nar, l-ewwel ma jiġuhom f'moħħhom in-nies hemm barra huma l-kaċċaturi, però r-realtà hi li l-maġġoranza kbira tal-armi tan-nar jinsabu f'idejn il-kollezzjonisti.

Illum il-kollezzjonisti għandhom serħan il-moħħ li qegħdin jaħdmu f'sistema legali demokratika li tagħtihom konfort f'dak li huma jixtiequ jħaddnu.

Qed ngħid dan għaliex fi żminijiet oħra dawk li kellhom din in-namra li jġemmgħu l-armi tan-nar u kienu fil-pussess ta' ċerti armi tan-nar kienu jkunu l-ħin kollu beżgħana li l-fatt li kienu jixtru armi antiki kien se jġibhom f'pożizzjoni li mhumiex jimxu skont il-liġi.

Għalhekk, kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, kemm hija xi ħaġa tajba li aħna nifformaw parti mill-Unjoni Ewropea.

Wieħed irid japprezza wkoll kemm hija dinamika l-Unjoni Ewropea, għax għalkemm żgur li wieħed ma jistax jgħid li l-liġi li għandna preżentement mhijiex adegwata jew inkella li ma tħarisx lejn dak li hemm bżonn fis-soċjetà, min-naħa l-oħra mbagħad wieħed jammira l-istituzzjonijiet Ewropej għall-fatt - u jien inħossni fid-dmir li nfaħħarhom fuq dan il-punt - li ħassew li għandhom ikomplu jtejbu s-sistema legali li għandna.

Kif nafu, l-esperjenza tgħallem u jkun żball jekk abbażi ta' dik l-esperjenza wieħed ma jaġixxix biex jagħmel liġijiet ġodda.

Ta' min jgħid li dak li qed indaħħlu fis-seħħ fil-liġi tagħna llum huwa parti minn proċess li fih id-diversi membri stati bagħtu lin-nies u lill-avukati tagħhom li jifhmu fis-suġġett, għamlu l-konsultazzjonijiet nazzjonali rispettivi fuq is-suġġett, għamlu wkoll konsultazzjonijiet ma' diversi organizzazzjonijiet Ewropej - inkluż ma' dawk Maltin - u dawn kollha taw il-parti tagħhom biex jassiguraw li ssir liġi aħjar minn dik li għandna llum.

Dan kien importanti li jsir għax is-sigurtà tal-pajjiż hija importanti ħafna, u daqstant huwa importanti li jkun hemm is-serħan tal-moħħ, kemm min-naħa ta' dak iċ-ċittadin li m'għandux imħabba għall-armi tan-nar jew li għalkemm iħobb l-armi tan-nar, kemm jista' jkun ma jixtiqhomx f'daru, kif ukoll min-naħa ta' dak iċ-ċittadin li tant għandu mħabba kbira għall-armi tan-nar li jkun irid iġemmagħhom.

Meta titkellem ma' dawn tal-aħħar tirrealizza li dawn tant ikunu jħobbu l-armi tan-nar u jaqraw informazzjoni fuq dan is-suġġett li hekk kif issemmilhom arma jgħidulek eżatt meta din l-arma tkun ġiet prodotta, fejn tkun ġiet prodotta, kif ukoll is-saħħa tagħha.

Jien ikolli nammetti li m'għandix xi mħabba partikolari lejn l-armi, imma meta kont tifel kont qrajt diversi trattati tal-gwerra, inkluż fuq l-armamenti Amerikani, Ingliżi, Ġermaniżi, Ġappuniżi u oħrajn, u hemmhekk stajt napprezza l-intelliġenza tal-bniedem, allavolja dak iż-żmien l-intelliġenza tal-bniedem kienet iffokata fuq kif arma tan-nar tista' tkun dejjem aktar qawwija jew devastanti tant li tasal biex toqtol bniedem.

Illum għandek kwantità kbira ta' nies li qed jieħdu ħsieb jippriżervaw dawn l-armi fiż-żmien.

Fortunatament illum in-nies għadhom jistgħu jaraw arma li tissemma fir-rakkonti tal-gwerra, liema rakkonti jsemmu bil-preċiż, pereżempju, x'tip ta' arma ġiet użata għat-tali tip ta' azzjoni militari.

Għalhekk l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum qed jgħolli 'l fuq il-livell ta' sigurtà li għandna f'pajjiżna f'dan ir-rigward u jżidu mal-pass importanti li kien ħa l-eks Ministru Tonio Borg, għax fil-fatt l-Att dwar l-Armi kien kollu xogħol l-eks Ministru Tonio Borg.

Għadni niftakar li meta sirt Segretarju Parlamentari fil-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Intern fl-2003, waħda mill-ewwel affarijiet li ddiskutejt jew inkella li smajt diskussjonijiet dwarha kienet proprju l-liġi dwar l-armi.

Dak iż-żmien kienet saret qabża kbira f'dan il-qasam u għalhekk kien hemm ċertu xettiċiżmu u ċerti diffikultajiet fuq kif wieħed għandu jipproċedi sabiex minn sistema antika u arkajka ndaħħlu sistema aktar moderna permezz tal-Att dwar l-Armi.

L-Onor.

Beppe Fenech Adami, li tkellem aktar kmieni matul din is-seduta, ġustament faħħar dan l-Att għax huwa Att li jħares 'il quddiem, jiġifieri għalkemm il-Gvern jikkritikana diversi drabi li f'25 sena m'għamilna xejn, almenu għandna l-konfort li l-liġi dwar l-armi għamilnieha tajba għax hija liġi avvanzata, u almenu s'issa għadni ma smajtx lill-Ministru jikkritikaha!

Madankollu hija ħaġa tajba li wieħed jimxi aktar 'il quddiem.

Infatti wieħed mill-punti fundamentali li niftakarni niddiskuti mal-eks Ministru Louis Deguara kien proprju dak illi l-arma li tiġi reġistrata tkun tassigura aktar li din mhijiex se tiġi wżata għal xi delitt, u l-argument tiegħu, li llum nabbraċċjah totalment, huwa li hu importanti ħafna li l-armamenti jiġu reġistrati.

Issa jien nifhem li teżisti diffikultà fuq l-illegalità tal-provenjenza tal-arma, liema diffikultà mhux faċli li wieħed jaffrontaha, però xorta nibqa' nemmen li l-ideal ta' stat dejjem għandu jkun li ġaladarba tinstab arma, din għandha tiġi reġistrata ħalli b'hekk almenu nkunu nafu li teżisti din l-arma.

Anzi ċerti drabi l-Istat għandu jagħmel random checks li fihom jitlob lis-sid ta' dik l-arma biex jispara biha ħalli jkollu wkoll profiling tat-tanbur tal-isparatura, tal-groove tagħha, eċċetra, għax kif nafu aħna bħala avukati, fil-każ li ssir xi investigazzjoni, dan jgħin ħafna biex jiġi stabbilit jekk intużatx dik l-arma verament.

Naturalment din mhijiex xi ħaġa faċli li ssir, però l-għan prinċipali tagħna għandu jkun dak li nassiguraw li jiġu reġistrati aktar armi ħalli b'hekk niskoraġġixxu dejjem aktar l-użu tal-armi fid-delitti.

Aħna nafu li sfortunatament meta fil-pajjiż iseħħ delitt li fih tiġi wżata arma, it triggers delitti oħrajn li fihom jiġu wżati l-armi.

Għaldaqstant jien inħoss li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna għandu jassigura li dan isir.

Dan qed ngħidu b'mod partikolari meta niġu għall-wirt.

Fil-fatt jien iltqajt ma' diversi sitwazzjonijiet fejn wara li jiġi nieqes xi ħadd, ta' madwaru jsibu lilhom infushom f'żewġ ċirkostanzi differenti.

Pereżempju, imut iz-ziju, in-nannu jew il-bużnannu, u waqt li l-familjari tiegħu jkunu qed ikaxkru kollox 'il barra mid-dar, kif saret l-abitudni tal-lum, tinstab arma li kienet moħbija f'xi kexxun jew f'xi kaxxa, u f'daqqa waħda tinbet id-dilemma dwar minn fejn ġiet din l-arma, hijiex reġistrata, x'inhi l-provenjenza tagħha u l-komplikazzjonijiet kollha li wieħed jista' jimmaġina f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Wieħed għandu jqis dawn iċ-ċirkostanzi partikolari, speċjalment meta tinstab arma f'dar abbandunata jew f'dar li fiha kien jgħix xi ħadd għal ħafna żmien, u allura jkun impossibbli li wieħed jagħmel retracing tagħha.

It-tieni sitwazzjoni, li hija aktar interessanti, hi ta' meta jmut xi ħadd li jkollu arma reġistrata fuqu u l-werrieta ma jkunux jistgħu jsibu fejn hi din l-arma.

Din hija sitwazzjoni komplikata oħra li ħafna drabi tiġi solvuta billi xi ħadd jieħu dikjarazzjoni ta' affidavit fejn jgħid li dik l-arma ma sabhiex, però wieħed għandu jaħseb ftit aktar fuq kif l-Istat jista' jsolvi dawn iż-żewġ sitwazzjonijiet partikolari li qed insemmi.

Kif inhu magħruf, ġieli jkollok każijiet fejn, pereżempju, raġel ikollu arma u l-mara taqbadha u tixħethielu ġol-bir bil-konsegwenza li din l-arma ma tkunx tista' tinstab!

Iċ-ċittadin jiltaqa' ma' dawn is-sitwazzjonijiet fil-ħajja ta' kuljum, speċjalment meta jkollu x'jaqsam ma' wirt.

Ara fil-każ tal-kolletturi, li jkunu nies speċjalizzati, ma tiltaqax ma' dawn is-sitwazzjonijiet għax dawn ikunu diġà ħasbu għalihom.

Fil-fatt, Sinjura President, l-Abbozz ta' Liġi jibda billi jirriferi għall-kollezzjonisti professjonali u qed jitlaq mill-premessa li dak li qed isir, qed isir preċiżament biex jiġi regolat aħjar is-suq jew il-mod ta' kif isiru l-affarijiet.

Żgur u mhux forsi li l-fatt illi issa wieħed jista' jesponi l-armi li għandu fil-kollezzjoni bħala mużew huwa pass 'il quddiem, u dan għal żewġ raġunijiet.

L-ewwel raġuni hi li l-maġġoranza tal-kollezzjonisti jħobbu juru l-armi li jkollhom, kemm lil xulxin kif ukoll meta, pereżempju, jistiednu lil xi ħbieb id-dar, għax jew qabel l-ikel jew inkella wara l-ikel dawn żgur se jieħdu l-okkażjoni li juruhom il-kollezzjoni li għandhom!

Dan għaliex naturalment dik tkun waħda mill-aktar affarijiet li jkollhom għal qalbhom.

Fil-fatt jien naf diversi nies li jordnaw għamara apposta biex iqiegħdu l-armi fiha.

Żgur mhux forsi wkoll - u qed nara lil ċerti Ministri hawnhekk illi qegħdin jaqblu miegħi - li waqt li l-Membri ta' din il-Kamra jkunu għaddejjin bil-house visits, mhux l-ewwel darba li l-kostitwenti tagħhom urewhom l-armi li għandhom u spiċċaw jingħataw spjegazzjoni sħiħa dwarhom!

Il-fatt li issa wieħed jista' jesponi l-armi li għandu fil-kollezzjoni bħala mużew hija tajba wkoll għax din tista' tħajjar lil Heritage Malta tagħmel użu minn ċerti kollezzjonijiet ta' armi li jkollhom in-nies.

Meta wieħed jara x'armi jkunu nxtraw mill-kollezzjonisti jġib għajnejh wara widnejh u ġieli ċerti armi mhux biss ikunu speċjali għal pajjiżna imma saħansitra għad-dinja.

Fil-fatt il-kollezzjonisti stess jgħidulek li, pereżempju, bħat-tali arma saru ħamsa fid-dinja, li waħda minnhom tkun qiegħda Malta u jgħidulek ukoll fejn qegħdin l-erbgħa l-oħra.

Għalhekk ikun pass kbir 'il quddiem jekk wieħed jagħti lill-kollezzjonisti din il-possibbiltà.

Diġà nafu li hawn min għandu pitturi li ftit nies jafu bihom għax is-sidien tagħhom jibżgħu juruhom, u allura tkun ħaġa tajba jekk dawk l-opri li għandhom ċertu valur storiku u xjentifiku jkunu għad-dispożizzjoni tal-poplu Malti wkoll.

Rajt ukoll li issa daħħalna l-kwestjoni tal-moniteraġġ, li hija kwestjoni interessanti ħafna.

Ovvjament wieħed ma jistax jippretendi li l-Kummissarju tal-Pulizija jagħmel il-moniteraġġ hu, u allura hemmhekk il-ministru għandu jkollu l-enabling powers biex possibbilment iwaqqaf kumitat li jkun jista' jagħmel dan il-moniteraġġ li jrid isir bl-assistenza tad-diversi organizzazzjonijiet li għandna f'pajjiżna.

Sa fejn naf jew sa fejn niftakar jien, ħafna minn dawn l-organizzazzjonijiet joħorġu ċertifikati lill-membri tagħhom li jippermettulhom jixtru armi speċjalizzati, jiġifieri dawn l-organizzazzjonijiet mhux biss jieħdu r-responsabbiltà li jdaħħlu lill-kollezzjonisti bħala membri, li min-naħa tagħhom ikunu qed iħallsu l-menswalità, imma jiċċertifikawhom bħala persuni li għandhom il-kwalitajiet kollha neċessarji biex ikunu kollezzjonisti tal-armamenti, u dak huwa importanti ħafna.

Għal dak li huwa moniteraġġ, għalkemm żgur li dan sar b'intenzjoni tajba, bil-kwantitajiet kbar ta' nies li għandna ma naħsibx li neċessarjament nistgħu ngħidu li għandu jsirilhom xi forma ta' skrutinju darba kull ħames snin, imma minflok wieħed għandu jibni mekkaniżmi interni, speċjalment fl-organizzazzjonijiet, biex isir magħruf jekk wieħed ikunx baqa' fl-istess sitwazzjoni li kien qabel.

Pereżempju, illum il-Membri tal-Kamra żgur jgħallmuni li waħda mill-preokkupazzjonijiet kbar tas-soċjetà hija d-dimenzja fejn il-fakultajiet mentali ta' persuna, jew minħabba l-età tagħha jew anke minħabba ċirkostanzi oħra, ma jibqgħux jiffunzjonaw bħalma kienu qabel.

F'dak il-każ wieħed ikun irid jagħmel evalwazzjoni intelliġenti ta' kif jagħmel il-moniteraġġ.

Ħafna minnu dan oriġina mill-inċident ikrah li kien hemm fin-Norveġja fejn ġuvnott qatel numru kbir ta' nies b'armamenti kbar.

F'waħda mid-dispożizzjonijiet tal-liġi li kont għamilt jien rigward aġir anti-demokratiku, liema dispożizzjoni fortunatament ġiet fis-seħħ, jien m'għedtx li hemm bżonn li jkun hemm organizzazzjoni partikolari għax persuna waħda hija biżżejjed.

Issa ħafna drabi d-detection ta' dawn in-nies ma ssirx minn xi organizzazzjoni li tkun maqtugħa imma minn min ikun qiegħed fuq ġewwa.

Din hija xi ħaġa delikata għax f'dan il-każ wieħed irid jara kif se jaħdem, speċjalment meta diversi organizzazzjonijiet ikunu qegħdin jidentifikaw persuni li huma membri tagħhom u li għandhom id-diffikultajiet partikolari tagħhom.

Huwa diffiċli ħafna li tkun tista' taqbad din il-kwantità kbira ta' nies u tgħidilhom biex iġibulek ċertifikat mediku.

Għax dawn x'ċertifikat mediku se jġibulek?

Li għajnejhom għadhom tajbin u li allura huma kapaċi jisparaw!

Inkella hawn se noħolqu kju kbir ta' nies li jiġu kostretti jmorru għand il-psikjatri jew għand il-psikologi biex iġibu ċertifikat mingħandhom.

Ċertament dan mhuwiex il-ħsieb tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, u jekk isir hekk inkunu kontroproduttivi għal dak li jrid jagħmel dan l-Abbozz ta' Liġi.

Minn hawn jien se nimxi pass ieħor, forsi nħajjar lill-Ministru fuq linja anċillari li però tista' tkun determinanti.

Kif jaf il-Ministru, f'pajjiżna għandna reġistru għall-protezzjoni tal-minuri, liema reġistru huwa differenti minn dak ta' pajjiżi oħrajn għax mhuwiex limitat għad-delitti li jsiru u li jkunu relatati ma' każijiet ta' natura sesswali imma jmur lil hinn aktar minn hekk.

Pereżempju, jekk xi ħadd inqabad jittraffika d-droga ħdejn skola, ħdejn id-duttrina jew inkella ħdejn xi post ieħor li jiġi ffrenkwentat mit-tfal, il-liġi tagħna tgħid li dik il-persuna għandha titniżżel fir-reġistru biex ma tkunx tista' tkun involuta mat-tfal.

Għalhekk hawn xtaqt inħajjar lill-Ministru biex jikkonsidra jekk min jagħmel użu mill-armi b'mod u manjiera li jesponi lit-tfal għall-armamenti billi jispara quddiemhom jew iġib ruħu b'mod żbaljat għandux jidħol fir-reġistru għall-protezzjoni tal-minuri hu wkoll.

Nixtieq infakkar li meta ġejna biex nilleġiżlaw fuq kwestjonijiet familjari fejn konna introduċejna wkoll il-medjazzjoni, konna daħħalna avviż legali li jgħid illi meta jkun hemm ċerti kwestjonijiet familjari, kemm ta' vjolenza kif ukoll meta l-Pulizija tħoss li l-aġir tal-persuni fid-dar ikun tali li jimmerita li dik l-arma tkun tista' tiġi wżata f'mument ħażin ta' passjoni, hija tkun tista' tiġbor dik l-arma.

Sur President, m'hemmx dubju li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi pajjiżna qed jimxi pass ieħor 'il quddiem fil-qasam tas-sigurtà, u dan il-Ministru jafu, għax jekk hawn Ministeru li jaħdem ħafna għas-soċjetà Maltija, dan huwa l-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

Filwaqt li sħab il-Ministru jkunu jistgħu jistrieħu matul is-sajf, il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali jkun qiegħed jinkwieta fuq xi ħaġa jew oħra!

Ħafna drabi huwa l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali li jsib lilu nnifsu fil-gazzetti matul Awwissu u Settembru waqt li sħabu ma jkunux qegħdin hemm għax il-qasam tas-sigurtà huwa importanti ħafna.

Għalhekk hemm bżonn li mhux biss l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jiġi fis-seħħ imma wkoll li d-dispożizzjonijiet li hemm fl-Att oriġinali, senjatament fejn hemm kwestjonijiet ta' avviżi legali li jistgħu jiġu fis-seħħ, fil-fatt joħorġu biex fil-pajjiż tkompli tiżdied is-sigurtà.

Fl-aħħar nett nixtieq ngħid illi m'hemmx dubju li dan huwa Abbozz ta' Liġi li jimmerita li wieħed jivvota favur tiegħu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: Le) Mela la m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Ministru Michael Farrugia biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

MICHAEL FARRUGIA: L-ewwel nett, Sur President, nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Naħseb li d-dibattitu mar oltre mil-liġi li tirrigwarda l-armi, u għalhekk jien se nkun qed nitkellem ukoll mil-lat wiesa', fl-ispirtu li tkellmu diversi kelliema.

Naħseb li l-Onor.

Mifsud Bonnici wera l-esperjenza li ħa meta kien responsabbli mill-intern, u forsi bil-libertà kollha nista' ngħid li l-esperjenza għenitu biex jitkellem b'mod pożittiv.

Huwa wera wkoll li jifhem il-problemi li jeżistu fis-settur tas-sigurtà f'pajjiżna u li jifhem ħafna aktar minn persuni oħrajn li jitkellmu fuq il-kriminalità min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Waqt l-intervent tiegħu l-Onor.

Mifsud Bonnici għamel diversi proposti pożittivi li internament, bħala Ministeru, diġà bdejna diskussjonijiet dwarhom, u għalhekk nista' ngħid li nistgħu nħarsu 'l quddiem b'mod pożittiv jekk l-Oppożizzjoni taqbel mal-proposti li għamel l-Onor.

Pereżempju, proposta minnhom hija dik tal-profiling tal-armi li għandna f'pajjiżna.

Huwa veru li persuna xorta waħda tista' tilgħab mal-grif li jkun hemm fuq il-bullet meta toħroġ, imma tipprova tilgħab kemm tipprova tilgħab man-nozzle tal-arma li tintuża, ċerti marki li jkun hemm fuq il-bullet xorta waħda jibqgħu jippersistu, u għalhekk nittama li jekk tittieħed deċiżjoni li għandu jsir profiling tal-armi kollha li jeżistu f'pajjiżna, l-Oppożizzjoni taqbel mal-Onor.

Kif semmejt diġà meta kont qed nintroduċi dan l-Abbozz ta' Liġi, il-fatt li llum insibu tfal jilagħbu logħob diġitali bl-armi tan-nar u bl-isparar lili jinkwetani.

Ma niddejjaqx li jilagħbu dan il-logħob il-kbar, imma niddejjaq ħafna meta nara li dan il-logħob qed jintlagħab ukoll mit-tfal, aktar u aktar fiż-żmien li qed ngħixu llum meta f'diversi pajjiżi qed ikun hemm aktar fundamentaliżmu u l-lemin estrem qed jerfa' aktar rasu.

Biżżejjed insemmu l-atti terroristiċi li twettqu min-naħa tal-lemin estrem fuq persuni li ma jaqblux mal-opinjoni tagħhom u l-fundamentaliżmu esaġerat ta' organizzazzjonijiet bħall-ISIS u l-Al-Qaeda li għandhom ċertu twemmin partikolari u jridu jimponu dak it-twemmin bl-użu tal-armi u tat-terroriżmu.

Naħseb hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li għalkemm nisimgħu ħafna bil-kelma "terroriżmu", sfortunatament ma tantx insemmu x'inhu jsir f'pajjiżna jew fl-Unjoni Ewropea fil-ġlieda kontra t-terroriżmu.

Qed ngħid dan għax matul dawn l-aħħar sentejn jew tlieta, kemm ili responsabbli minn dan il-Ministeru, u anke wara ċerti żjarat li għamilt barra minn pajjiżna, stajt nifhem aħjar x'inhi tagħmel l-Unjoni Ewropea kif ukoll x'inhu jagħmel pajjiżna biex iżomm taħt osservazzjoni persuni, individwi jew gruppi li jistgħu jkunu viċin, assoċjati jew inkella jagħtu s-sapport tagħhom lis-settur tat-terroriżmu.

Tajjeb wieħed isemmi wkoll it-taħriġ li sar lill-korpi dixxiplinati li qed jagħmlu xogħol ma' area vasta ta' impjegati fis-settur pubbliku u anke barra mis-settur pubbliku biex wieħed ikun jista' jagħraf persuna li tkun qed tiġi radikalizzata jew inkella persuna li tkun qed turi tendenzi ta' radikaliżmu, li eventwalment jistgħu jwasslu biex dik il-persuna tassoċja ruħha mas-settur terroristiku.

Ma nistgħux nagħmlu dibattitu bħal dan u ma nsemmux anke l-ġlieda kontra l-finanzjament tat-terroriżmu għax wieħed irid jifhem eżattament x'inhu jiġri fil-Mediterran.

Kien hemm min semma dan il-punt, imma forsi ma daħalx biżżejjed fuq it-traffikar tal-persuni, anzi l-kelma eżatta hija bl-Ingliż għax aktar milli għal trafficking hawnhekk qed nirriferi għall-ismuggling ta' persuni, li talli jqabbdu lil xi ħadd iwassalhom minn pajjiż għall-ieħor biex jipprovaw isibu ħajja aħjar, jisolħulhom ġidhom kollu.

Fil-fatt nista' ngħid li pajjiżna qed jaħdem ħafna u huwa parteċipi ma' entitajiet internazzjonali fil-ġlieda kontra kull tip ta' traffikar li għaddej fil-Mediterran, fosthom kontra t-traffikar tal-armi, tad-droga u tal-fuel b'mod illegali.

Imbagħad min-naħa tagħna, aħna rridu nagħmlu minn kollox biex nittekiljaw is-sors.

M'iniex qed ngħid li għandna niffaċilitaw is-sors għax jekk niffaċilitaw is-sors, anke jekk dan inkunu qed nagħmluh indirettament, kulma nkunu qegħdin nagħmlu huwa li nipprovdu funds biex dawn ikunu jistgħu jixtru l-armi ħalli jiġġieldu bejniethom u niffaċilitaw it-terroriżmu li qed isir f'ċerti pajjiżi bħal, pereżempju, il-pajjiż ġar tagħna, il-Libja, fejn hemmhekk it-terroriżmu qed jiġi ffinanzjat b'riżultat tat-traffikar li jkun għaddej 'il barra mil-Libja u lejn il-Libja.

Għalhekk naħseb li hemmhekk irridu niġġieldu l-ġlieda li hemm bżonn, kif għandna nagħmlu wkoll fir-rigward tat-traffikar tal-persuni.

Huwa faċli li jkun hemm min jersaq lejn il-Libja u hu stess ikun is-sors li jiffaċilita t-traffikar tal-persuni, aktar u aktar jekk dan jersaq lejn dawn il-postijiet meta lanqas biss ikun liċenzjat biex jagħmel xogħol ta' search and rescue.

Ikun aħjar jekk minflok ma noqogħdu nitfgħu t-tajn lejn xulxin, naċċertaw ruħna li l-NGOs lokali ma jkunux qed jiffaċilitaw it-traffikar tal-persuni u li n-nazzjonijiet kollha flimkien, speċjalment il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, joħolqu channels legali biex persuni jkunu jistgħu jivvjaġġaw minn post għall-ieħor filwaqt li nagħtu s-sapport tagħna lil dawk il-persuni li qed jaħarbu minn areas ta' konflitt u ta' gwerer biex jipproteġu lilhom infushom u lill-familjari tagħhom.

Sadanittant hemm bżonn li jsiru l-bidliet neċessarji fi ħdan l-Unjoni Ewropea wkoll għax sfortunatament hemm differenzi kbar bejn il-pajjiżi u bejn il-ministeri li huma responsabbli mill-home affairs, u jekk m'aħniex se naslu għal xi forma ta' soluzzjoni, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mad-Dublin Regulation u mar-rilokazzjoni ta' persuni li jsibu ruħhom fl-Ewropa minħabba li jkunu qegħdin jaħarbu minn żoni ta' konflitt u allura jkollhom id-dritt li jingħataw protezzjoni, din is-sitwazzjoni ma tiġi solvuta qatt bil-konsegwenza li jibqa' jkollna aktar imwiet fil-Mediterran.

Ġaladarba qed insemmi l-imwiet fil-Mediterran hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi billi ngħid li kellna l-imwiet fil-Mediterran kemm meta kien hemm ċerti vapuri kif ukoll meta ma kienx hemm.

Sur President, xi ħaġa li weġġgħetni matul dan id-dibattitu kienet li matul l-intervent li għamel, l-Onor.

Beppe Fench Adami tkellem b'mod li ta l-impressjoni li Malta saret ċentru tal-kriminalità tal-Mediterran.

Din hija xi ħaġa li hi sempliċement tajba biex tgħidha għall-gallarija, imma ejjew naraw x'inhi l-verità għax fir-realtà din hija ħrafa jew fissazzjoni.

Huwa veru li kien hemm transhipment ta' droga mis-Sirja għal-Libja - u hawnhekk nixtieq insellem filwaqt li nirringrazzja lis-settur tad-Dwana li ħadem fuq dan il-każ - però li nista' ngħid hu li jekk ġejja lejn pajjiżna xi forma ta' traffikar tad-droga, bażikament din ġejja minn Sqallija biex tinbiegħ f'pajjiżna.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellem ukoll lill-Korp tal-Pulizija u lill-AFM, li mhux l-ewwel darba li ħadmu mas-Servizzi tas-Sigurtà ta' pajjiżna.

Biżżejjed ngħid li ġieli l-informazzjoni li jirnexxilha tiġbor il-Pulizija tkun tiswa mitqlu deheb għax twassal biex jiġi identifikat x'ikun qed jiġri f'pajjiżna, u allura nkunu nistgħu naġixxu.

Minn hawn nixtieq nerġa' nirringrazzja lil dawn is-setturi kollha għall-koperazzjoni tagħhom biex irnexxielna nibnu fiduċja f'xulxin.

Ittieħdu diversi inizjattivi u twettqu diversi operazzjonijiet biex mhux il-Pulizija timxi għaliha, is-Servizzi tas-Sigurtà jimxu għalihom u l-AFM jimxu għalihom, imma dawn it-tliet entitajiet flimkien jibdew jaħdmu bħala tim, kif fil-fatt irnexxielhom jagħmlu.

Nixtieq insellem ukoll lill-Kummissarju tal-Pulizija, lill-Kap tas-Servizzi tas-Sigurtà ta' Malta u lill-Kmandant tal-Forzi Armati għas-servizz kbir li qed jagħtu lill-poplu Malti u Għawdxi kif ukoll lil pajjiżna fil-ġlieda tagħna kontra l-kriminalità minkejja li kemm-il darba jkun hemm min jipprova jitfa' ħmieġ lejhom.

Niġi issa biex nitkellem fuq il-qasam sportiv f'pajjiżna.

Nibda biex ngħid li aktar milli nattakkaw lil xulxin fuq dan il-qasam, ikun aħjar jekk ngħidu kemm il-qasam sportiv ta' pajjiżna ġie mfaħħar minn entitajiet internazzjonali.

Pereżempju, jien nistaqsi: Pajjiżi oħrajn kif qed iħarsu lejn ix-shooting range il-ġdida?

Hawnhekk irrid infaħħar u nirringrazzja lill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol kif ukoll lis-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport u Għaqdiet tal-Volontarjat li rnexxielhom jibnu shooting range ta' livell internazzjonali li jħabbatha ma' fost l-aħjar shooting ranges fid-dinja.

Kif wieħed jista' jobsor, saru ħafna kummenti pożittivi fuq din ix-shooting range mill-barranin.

Sur President, nixtieq nirringrazzja wkoll lil wieħed mill-Membri tal-Oppożizzjoni li rrikonoxxa li aħna "l-Gvern tas-surplus"!

Iva, aħna "l-Gvern tas-surplus", u jekk kien hawn min ftaħar li b'€7 miljuni bena l-iskejjel, allura dan il-Gvern x'imissu jagħmel?!

Għax dan il-Gvern diġà vvota u għandu baġit ta' €108 miljun biex jibni aktar minn 1,000 appartament ġewwa pajjiżna.

Mhux €7 miljuni l-Gvern għandu għall-housing soċjali imma €108 miljun!

Dan il-Gvern ivvota wkoll €700 miljun biex jirrinova l-infrastruttura kollha ta' pajjiżna f'seba' snin.

Infaqna wkoll miljuni ta' ewro, f'baġit wara ieħor, biex naqqasna l-faqar ġewwa pajjiżna.

Tfajna wkoll €80 miljun kull sena fil-bwiet tal-poplu Malti u Għawdxi għax aħna lill-poplu Malti u Għawdxi ma għidnilux biex jidra jħallas kontijiet tad-dawl u l-ilma għoljin imma raħħasnihomlu, u dan billi l-Gvern joħroġ €80 miljun kull sena.

Għamilna wkoll riforma fil-pensjonijiet, għax aħna ma ridniex li nkunu fil-gvern għal xi 25 sena sħaħ mingħajr ma nagħmlu l-ebda żieda fil-pensjonijiet.

Dan kien ukoll l-ewwel Gvern li ra kif għamel biex jibda jżid il-paga minima, u biex jagħmel dan altru milli jrid jonfoq €7 miljuni!

Dan il-Gvern ta wkoll diversi inċentivi lin-nies biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol u biex jiġu mpjegati persuni b'diżabbiltà.

Dan il-Gvern ta anke inwork benefit għal kull tifel u tifla ta' koppja li jkunu jaħdmu u jaqilgħu paga relattivament baxxa sabiex minbarra li b'hekk ikollhom aktar flus għalihom u għal uliedhom, ikomplu jiġu megħjuna biex joħorġu mir-riskju tal-faqar.

Ta' min ifakkar ukoll, Sur President, li filwaqt li ħaddieħor beda jgħid li aħna se nneħħu l-istipendji, għall-kuntrarju aħna żidniehom, u din hija xi ħaġa li qatt ma ġrat għax l-istipendji qatt ma kienu żdiedu.

Għamilna skejjel ġodda, immodernizzajna oħrajn, u daħħalna t-tablets għal uħud mill-istudenti, li aktar 'il quddiem se jkomplu jiġu estiżi għal numru ta' studenti oħrajn.

Ftaħna wkoll diversi faċilitajiet sportivi.

Issemmiet il-Planning Authority (PA).

Il-PA toħroġ miljuni ta' ewro kull sena sabiex jiġu rinnovati postijiet antiki bil-għan li dawn jew jerġgħu jidħlu fis-suq jew inkella biex b'hekk inħajru aktar persuni jinvestu fi djarhom u allura nkunu qed noħolqu aktar impjiegi.

Il-PA raħħset ukoll it-tariffa ta' meta wieħed jissottometti applikazzjoni, jiġifieri għamilnieha aktar faċli kemm għall-familji biex japplikaw għal permess kif ukoll għas-settur industrijali u dak tan-negozjanti biex jagħmlu l-investimenti kollha ta' proġetti li kienu maqfulin fil-kexxun tagħhom u li baqgħu ma twettqux.

Altru mis-€7 miljuni li wieħed ried juża biex jibni xi skola jew inkella biex jagħmel xi ftit appartamenti!

Dawn il-ftit affarijiet li semmejt juru l-qabża kbira li teżisti bejn gvern u ieħor!

Sur President, skużani li kelli noħroġ mis-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi li kellna quddiemna llum, imma ma stajtx ma nirrispondix għal kummenti li jiftgħu dell ikrah fuq pajjiżna.

Dan għaliex l-ewwel nett jien lil pajjiżi niddefendih irrid u mhux inħammġu u t-tieni nett għax lanqas irrid li jkun hawn min ixejjen l-investiment li qed jagħmel dan il-Gvern f'pajjiżna, li qed jibdel lil pajjiżna mil-lejl għan-nhar għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kif ukoll għal dawk kollha li jiġu Malta biex igawdu lil dan il-pajjiż sabiħ li aħna tant niftaħru bih.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Armi, Kap. 480".

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skont il-Mozzjoni Nru 21 tat-3 ta' Lulju 2017.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

IS-SERVIZZI TA' IMPJIEG U TAĦRIĠ

L-ISPEAKER: Il-Ministru Evarist Bartolo.

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sur President, għandi Messaġġ mingħand il-President.

L-ISPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President:

Il-President, wara li kienet informata dwar is-suġġett tal-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Jobsplus u biex jirregola s-servizzi tal-impjieg u t-taħriġ, u għal materji marbutin ma' dan jew anċillari għalih, u għal Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol", tirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

28 ta' Settembru 2018

EVARIST BARTOLO: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Jobsplus u biex jirregola s-servizzi tal-impjieg u t-taħriġ, u għal materji marbutin ma' dan jew anċillari għalih, u għal Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol".

L-ISPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

L-ISPEAKER: Rimarki?

EVARIST BARTOLO: Sur President, huwa ta' pjaċir kbir għalija li nressaq dan l-Abbozz ta' Liġi li jipprovdi għat-twaqqif ta' Jobsplus, li jirregola s-servizzi tal-impjieg u t-taħriġ, u jagħmel anke affarijiet oħra li huma relatati kemm ma' Jobsplus kif ukoll mal-Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol.

Nibda biex infakkar li l-liġi li tirrigwarda l-Employment and Training Corporation (ETC) kienet daħlet fis-seħħ fl-1990, jiġifieri 28 sena ilu.

Għalkemm matul dawn it-28 sena sar xi tibdil żgħir fil-liġi, ħafna mill-partijiet ewlenin tagħha baqgħu ma nbidlux minn mindu ġiet ippubblikata.

Issa bil-viżjoni l-ġdida ta' Jobsplus u bil-missjoni li għandha aħna ħsibna li jkun għaqli li nfasslu abbozz ta' liġi ġdid li jirrifletti l-isfidi, ix-xogħol il-ġdid ta' Jobsplus u anke r-realtà l-ġdida tas-suq tax-xogħol li għandna llum f'pajjiżna.

Kemm matul il-Leġiżlatura li għaddiet kif ukoll matul din il-Leġiżlatura l-Gvern qiegħed jenfasizza ħafna l-impenn tagħna li nsaħħu s-suq tax-xogħol billi naraw xi sfidi għandna.

Fl-fatt l-akbar sfidi tal-lum huma l-iskarsezza tal-ħaddiema f'diversi oqsma kif ukoll biex inkomplu niksbu opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Dan ifisser li fost il-bidliet li ridna nagħmlu, ridna nbiddlu l-mod kif topera Jobsplus u ridna wkoll infasslu strateġija għall-iżviluppi tagħha biex inkomplu nindirizzaw il-bżonnijiet li se jkollna fil-futur.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jekk se nitkellmu fuq is-suq tax-xogħol … Ngħid il-verità l-kelma "suq" jien ma tantx inħobb nużaha għax is-suq qisu huwa xi ħaġa ta' bejgħ u xiri, mentri fil-verità x-xogħol huwa ħafna iżjed minn realtà ekonomika.

Dan għaliex meta tmur ix-xogħol, inti mhux biss titħallas għalih imma x-xogħol, bil-kondizzjonijiet tajba ta' xogħol li jista' jkollok, jagħtik dinjità bħala persuna.

Ma ninsewx li x-xogħol huwa l-aqwa miżura ta' ġustizzja soċjali kemm biex intejbu l-kwalità tal-ħajja f'pajjiżna kif ukoll biex niġġieldu l-faqar.

Jekk wieħed iħares lejn sitwazzjonijiet ta' faqar, ħafna drabi jsib nuqqas ta' xogħol, u n-nuqqas ta' xogħol mhux biss inaqqas id-dinjità tal-persuna imma jħalli effett kbir anke fuq it-tfal ta' dawk li jkunu bla xogħol għax inaqqsilhom l-ambizzjoni u l-aspettativa fil-ħajja, jiddemoralizzahom minn kmieni u ħafna drabi mbagħad it-tfal ma jagħrfux il-fatt li biex inti taqta' l-frott l-ewwel trid tagħmel l-isforz tiegħek billi tħawwel is-siġar u tieħu ħsiebhom.

Għalhekk nerġa' ngħid li x-xogħol mhux biss huwa realtà ekonomika imma huwa wkoll realtà personali u soċjali.

Issa, Sur President, se nispjega ftit x'inhuma l-bidliet li aħna qed nipproponu permezz tal-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum.

L-ewwel nett l-isem tal-liġi se jinbidel u minn "Employment and Training Services Act" se jiġi jisimha "Jobsplus Act" għax l-Employment and Training Corporation (ETC) issa qed tissejjaħ Jobsplus.

Madankollu hawn aħna m'aħniex qegħdin sempliċement inbiddlu isem għax minbarra x-xogħol importanti ħafna tal-Jobsplus li tgħin individwi jfittxu u jsibu mpjieg, issa l-Jobsplus qed tagħmel anke xogħol biex tiffaċilita l-mod kif in-nies isibu dak l-impjieg li jkunu qed ifittxu wara li ovvjament juru x'inhuma l-ħiliet tagħhom kif ukoll li huma kapaċi jagħmlu x-xogħol li qed japplikaw għalih.

Barra minn hekk, sabiex inħeġġu dejjem aktar lil dawk in-nies li qegħdin fuq il-benefiċċji soċjali biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol, il-Jobsplus għandha skema li permezz tagħha dawk li jgħixu minn fuq il-benefiċċji soċjali jsibu mpjieg mingħajr ma jitilfu d-dritt tagħhom għal dawn il-benefiċċji sakemm wara numru ta' snin ikunu kapaċi jinqalgħu minn fuq il-benefiċċji soċjali għal kollox.

Miżura bħal din mhux biss tagħtihom dinjità ġdida imma ttejbilhom ukoll ħajjithom.

Il-Jobsplus tgħin ukoll lill-istudenti u liż-żgħażagħ biex qabel ma jibdew jaħdmu jsiru jafu d-dinja tax-xogħol.

Bis-saħħa t'hekk jiksbu ħiliet li jistgħu jiksbuhom biss minn fuq il-post tax-xogħol, meta jitħalltu ma' nies oħra fuq il-post tax-xogħol u jiltaqgħu mal-isfidi reali li kull post tax-xogħol iġib miegħu.

Jobsplus għamlet ukoll ħafna xogħol biex tara kif tista' ddaħħal fid-dinja tax-xogħol nies li qabel kienu maqtugħin mix-xogħol, bħal persuni b'diżabilità, nisa ta' ċerta età u u nies oħra ta' etajiet differenti li ma kienx jirnexxilhom isibu mpjieg.

Peress li saħħaħna u kabbarna l-ekonomija tagħna bir-riżultat li llum m'hemmx biżżejjed nies għall-impjiegi kollha li qed jinħolqu, illum qed jieħdu diversi mpjiegi wkoll il-barranin li jiġu fostna kemm mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-pajjiżi tal-bqija tad-dinja.

Ta' min jgħid li Jobsplus qed tieħu saħansitra l-inizjattiva li tifhem ix-xejriet tas-suq tax-xogħol, jiġifieri din mhux biss qed tara x'għandna nagħmlu issa imma wkoll x'inhuma l-isfidi l- li se jġibu magħhom realtajiet ġodda, mhux biss f'pajjiżna, fil-Mediterran jew fl-Ewropa, imma fid-dinja kollha.

Qabel ir-responsabbiltà tal-istudju dwar kif sejjer is-suq tax-xogħol f'pajjiżna kienet tal-Awtorità Nazzjonali tax-Xogħol, imma issa din ir-responsabbiltà għaddiet għand Jobsplus.

Sur President, bidla oħra li qed nipproponu tirrigwarda r-reġistru tax-xogħol.

Sal-lum dawk il-persuni li m'għandhomx impjieg u qed ifittxu mpjieg jistgħu jirreġistraw taħt tliet partijiet differenti tar-reġistru, imma issa se naqsmu dan ir-reġistru f'żewġ partijiet billi dawk li qed ifittxu mpjieg isimhom jibqgħu fl-istess reġistru filwaqt li dawk li għandhom impjieg imma jixtiequ jbiddlu l-impjieg tagħhom isimhom jitpoġġew wkoll fuq il-web portal tal-Jobsplus li ġie mniedi fl-2017.

B'hekk dawn l-individwi jkunu jistgħu juru x'inhu l-profil tagħhom, x'inhuma l-ħiliet tagħhom, x'inhuma l-kompetenzi tagħhom, x'inhuma l-kwalifiki tagħhom kif ukoll x'inhu x-xogħol li qed ifittxu, u Jobsplus, permezz ta' dan il-web portal, tkun tista' tgħinhom ifittxu l-impjieg addattat għalihom.

Funzjoni importanti oħra li se jkollha Jobsplus se tkun dik li tassigura li n-nies qed jaħdmu skont il-liġi.

Fil-fatt, biex innaqqsu x-xogħol illegali f'pajjiżna, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi se nsaħħu l-multi eżistenti għal dawk li jħaddmu u jiksru l-liġijiet tax-xogħol.

Fi ftit kliem, fil-qafas legali l-ġdid se ndaħħlu multi ogħla għall-illegalitajiet fil-qasam tax-xogħol.

Se nkomplu niżguraw li dawk li jħaddmu jħarsu l-obbligi legali tagħhom, u se nkunu qed nieħdu passi kontra kull min jikser il-liġi.

Hawnhekk qed nirriferi, fost l-oħrajn, għal dawk li jħaddmu lin-nies mingħajr ktieb tax-xogħol u għal dawk li jħaddmu adoloxxenti taħt l-età.

Sadanittant Jobsplus se żżomm id-dmir tagħha li torganizza korsijiet ta' taħriġ, li torganizza traineeships u li toħroġ skemi li permezz tagħhom tħajjar liż-żgħażagħ jidħlu fid-dinja tax-xogħol anke waqt li dawn ikunu għadhom qed jistudjaw.

Bidla oħra li se nagħmlu tirrigwarda l-iskema tal-apprendistat għax din mhijiex se tibqa' aktar responsabbiltà ta' Jobsplus.

Issa se nagħti ħarsa lejn ix-xogħol li għamilna matul il-ħames snin li għaddew.

Pereżempju, aħna rnexxielna nniżżlu r-rata tal-qgħad minn 6.8% fis-sena 2013 għal 3.8%.

Fil-fatt, filwaqt li sa Marzu, 2013 kellna 7,500 persuna jirreġistraw, issa dawn niżlu għal 1,800.

Naqqasna anke l-abbuż tant illi filwaqt li fis-sena 2013 kien hemm 6,119-il persuna jieħdu l-benefiċċji tal-qgħad fit-tul, issa minn dawn hemm biss 1,210.

Daħħalna lil ħafna persuni b'diżabilità fid-dinja tax-xogħol, u din hija waħda mill-isbaħ affarijiet li tista' tagħmel, li ma tħallix persuna midfuna ġewwa darha imma tagħtiha d-dinjità li toħroġ u tmur għax-xogħol.

Fil-fatt l-isbaħ akkwist kien li daħlu fid-dinja tax-xogħol żgħażagħ b'diżabbiltà li tant kienu qatgħu qalbhom li xi darba jirnexxilhom isibu mpjieg li lanqas biss kienu jirreġistraw!

Imbagħad, fost dawk li kienu qed jirreġistraw kellna 533 persuna b'diżabbiltà, u issa niżżilna din il-figura għal 244.

Madankollu aħna m'aħniex se nieqfu hawn imma se nkomplu nagħmlu l-isforzi tagħna biex indaħħlu aktar u aktar nies b'diżabbiltà fid-dinja tax-xogħol.

Fattur interessanti ieħor hu kif dawk li għandhom bejn l-20 u l-64 sena u li għandhom impjieg - din hija kategorija ta' nies li huma attivi u li allura jagħtu kontribut kbir fl-ekonomija permezz tax-xogħol - telgħu minn 64% għal 71%.

Żdied ukoll l-ammont ta' nisa fid-dinja tax-xogħol, li minn 49% telgħu għal 58%, però rridu nkomplu naħdmu biex dan il-persentaġġ ikompli jiżdied.

Bi pjaċir kbir ngħid li bħalissa Malta għandha nofs ir-rata ta' qgħad fost iż-żgħażagħ li kellha ħames snin ilu.

Fil-fatt illum dan il-persentaġġ jammonta għal 6.3%.

Ta' min jgħid ukoll li Malta hija t-tieni pajjiż fl-Unjoni Ewropea bl-inqas rata ta' qgħad fost iż-żgħażagħ.

Il-Ġermanja għandha ftit inqas minna għax ir-rata ta' qgħad fost iż-żgħażagħ hija ta' 6.1%.

Nieħu gost ngħid ukoll li matul dawn il-ħames snin in-numru ta' nies b'full-time job żdied b'44,000, u minħabba li ma stajniex inlaħħqu mal-ammont ta' mpjiegi li ħloqna bin-nies tagħna biss, kellna bilfors inġibu nies minn barra.

Wara kollox din wieħed jista' jifhimha għax ir-rata ta' twelid f'pajjiżna qed turi li fid-dinja tax-xogħol jistgħu jidħlu biss sa 4,000 Malti u Għawdxi fis-sena u aħna ħloqna 11,000 impjieg, jiġifieri s-7,000 l-oħra jridu jiġu minn pajjiżi oħrajn.

Għal din ir-raġuni, matul dawn l-aħħar ħames snin in-numru ta' ħaddiema barranin f'pajjiżna żdied minn 17,800 għal 45,000, jiġifieri kien hemm żieda ta' madwar 27,000 ħaddiem barrani.

Kif għedt qabel, Sur President, aħna żidna wkoll il-multi biex il-liġi tkun inforzata aktar.

Pereżempju, jekk qabel multa kienet tammonta għal €116, din issa se titla' għal €500, u jekk qabel wieħed kien jista' jeħel multa sa massimu ta' €1,164, din issa se titla' għal €2,500.

Dan għamilnieh biex niġġieldu l-abbuż ta' min iħaddem mingħajr ktieb tax-xogħol għax f'dan il-każ min qed jabbuża jkun qed iwettaq abbuż doppju, l-ewwel nett għax ikun qed jaħbi lill-gvern li qed iħaddem lil dawn in-nies u t-tieni nett għax lil dawn in-nies ikun qed iħaddimhom mingħajr ma jagħtihom l-ebda drittijiet jew ħarsien.

Fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq nagħti ħarsa fuq x'se jiġri minn issa 'l quddiem.

L-ewwel nett aħna qed noqogħdu attenti biex il-qgħad jibqa' fil-livell baxx li hu bħalissa għax minkejja l-problemi kollha li jkollu jiffaċċja pajjiżna minħabba li hu pajjiż ċkejken u minkejja l-pressjoni kbira li għandna fuq pajjiżna, speċjalment fuq l-ambjent, is-saħħa ekonomika u t-tkabbir ekonomiku jridu jibqgħu hemm għax inkella ma jkollniex biżżejjed ġid xi nqassmu u ma nkunux nistgħu nwettqu ġustizzja soċjali f'oqsma differenti, fosthom fil-bini, fis-servizzi soċjali, fl-edukazzjoni, fis-saħħa, fil-bini tad-djar u fil-bini tal-infrastruttura.

Bilfors irid ikollok saħħa ekonomika kif ukoll tkabbir ekonomiku qawwi biex pajjiż ikun jiflaħ jipprovdi dawn is-servizzi kollha.

Ta' min jgħid ukoll li lanqas ma jista' jkollok ġustizzja soċjali jekk ma jkollokx tkabbir ekonomiku, jiġifieri dawn iridu jmorru flimkien, u aħna rridu nkomplu nkabbru l-ekonomija b'mod li mbagħad il-ġid li jinħoloq jitqassam b'ġustizzja.

Aħna qed nippjanaw li matul il-ħames snin li ġejjin inżidu 44,000 impjieg.

Se naraw ukoll li dan it-tkabbir ikun mifrux f'setturi differenti għax l-għaqal hekk jitlob u mhux f'xi settur wieħed partikolari, għax inkella jkollna żbilanċ fl-ekonomija.

Dan ifisser li se jkollna bżonn aktar ħaddiema barranin biex inkomplu nsostnu r-ritmu ekonomiku tagħna.

Fl-istess ħin - u dan il-punt huwa importanti - irridu naraw li l-ħaddiema Maltin u Għawdxin ikunu mħarrġa biżżejjed biex ikunu f'pożizzjoni li jieħdu l-aħjar opportunitajiet fis-suq tax-xogħol.

Ċertament illi l-fatt li qed jiġu jaħdmu fostna barranin minn pajjiżi differenti qed ipoġġi sfida kbira quddiemna, u aħna qed nagħmluha ċara li rridu nsibu modi kif ngħixu flimkien.

Qed nagħmluha ċara wkoll li kull min jiġi fostna huwa marbut bil-Kostituzzjoni tagħna u jrid iħares il-liġijiet tagħna.

Aħna ma naċċettawx u m'aħniex se naċċettaw li xi ħadd, għal xi raġuni kulturali jew reliġjuża, jgħidilna li huwa ma jħarisx xi waħda mil-liġijiet li għandna f'pajjiżna.

Il-partiti politiċi ta' pajjiżna għamlu sforzi kbar biex ibiddlu lil dan il-pajjiż, biex idaħħlu aktar drittijiet u biex idaħħlu aktar liġijiet, u allura kull min jiġi Malta jrid iħares dawn il-liġijiet bla ebda eċċezzjoni.

Hawn irrid insemmi wkoll ix-xogħol kbir li rridu nagħmlu fil-qasam edukattiv bil-Kunsill Nazzjonali tal-Ħiliet biex inġibu lill-Jobsplus, lill-Università ta' Malta, lill-Malta College of Arts, Science and Technology (MCAST) u lill-Malta Enterprise flimkien ħalli jkollna strateġija edukattiva u żvilupp fil-ħiliet li bihom pajjiżna jkun jista' jibqa' miexi 'l quddiem.

Ġaladarba qed insemmi l-qasam tal-edukazzjoni, nixtieq nirriferi għal dak li qed jingħad bħalissa, jiġifieri li aħna għandna xi pjan li nneħħu l-warrants tal-għalliema.

Għall-kuntrarju, fil-liġi li qegħdin nipproponu u li se niddiskutu hawnhekk aħna qed insaħħu l-professjoni tal-għalliema.

Jien kburi ngħid li matul dawn l-aħħar 40 sena għamilt li stajt u ħdimt kemm flaħt favur l-edukazzjoni u favur l-għalliema għax nemmen li jekk irridu li jkollna edukazzjoni ta' livell tajjeb, l-ewwel irridu nirrispettaw lill-għalliema u nagħmlu minn kollox biex nieħdu ħsieb lill-għalliema.

Jekk ma niħdux ħsieb lill-għalliema ma nistgħux insaħħu l-edukazzjoni.

Fil-fatt, fil-liġi li qed nipproponu qed inħarrxu l-pieni għal min jagħmel vjolenza jew theddid fuq l-edukaturi għax aħna nirrispettaw lill-għalliema, u proprju għax aħna nirrispettaw il-professjoni tal-għalliema, fil-liġi li qed nipproponu qed inneħħu l-poter tal-ministru li jkun hu li jagħti l-warrants lill-għalliema.

Bil-liġi kif inhi llum jien nista' naqbad u nagħti l-warrants lill-għalliema.

Anke jekk persuna ma jkollhiex l-istess kwalifiki bħal persuna kwalifikata, il-liġi tal-lum tagħtini l-poter li nagħmel dan.

Madankollu jien qatt ma wżajt dak il-poter, u biex żgur dan il-poter ma jintużax qed inneħħih mil-liġi li qegħdin nipproponu biex il-warrants tal-għalliema jibdew jinħarġu biss mill-Kunsill tal-Professjoni tal-Għalliema.

Nixtieq inserraħ ukoll ras kulħadd li aħna mhux inneħħu l-għalliema għandna bżonn imma nżidu l-għalliema.

Għandna bżonn inħeġġu aktar żgħażagħ jidħlu fil-professjoni tal-għalliema filwaqt li nħeġġu anke nies bi professjonijiet oħra biex jiġu jgħallmu, u allura żgur li aħna m'għandna assolutament l-ebda ħsieb illi nneħħu l-warrants.

Meta titqabbad ħuġġieġa bħal din fuq l-għalliema għandek għażla; jew li tkebbes il-ħatab jew inkella li titfa' l-ilma, u jien żgur li rrid nitfa' l-ilma għax hekk kif tejjibna l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-għalliema u tal-edukaturi kollha, issa aħna rridu nkomplu nsaħħu din il-professjoni.

Sur President, l-appell tiegħi huwa li llum il-ħajja tal-edukaturi fil-klassi hija diffiċli biżżejjed, u allura ejjew ma nagħmluhielhomx iżjed diffiċli billi ngħidulhom li hawn xi ħadd li għandu ħsieb li jneħħilhom il-warrant bil-konswegwenza li nġennuhom.

Dan għaliex meta inti tgħid lil xi ħadd li se tneħħilu l-warrant tkun qed tbeżżgħu li se toqtlu bil-ġuħ!

Aħna nsaħħuh irridu l-warrant tal-għalliema, u dan nistgħu nagħmluh bl-iżvilupp professjonali kontinwu li ffirmajna flimkien fl-aħħar ftehim settorjali li lħaqna mal-għalliema.

Issa jien m'iniex qed ngħid dan kollu minħabba li llum jaħbat Jum l-Għalliema għax għalija Jum l-Għalliema huwa kuljum!

Għalhekk l-impenn tiegħi se jkun li bil-liġi l-ġdida nkomplu nsaħħu l-edukazzjoni però, kif għedt diġà, biex issaħħaħ l-edukazzjoni trid tieħu ħsieb lill-edukaturi, fosthom billi tassigura li l-edukaturi jkollhom id-drittijiet u l-appoġġ neċessarju biex ikunu jistgħu jwettqu x-xogħol tagħhom.

Fl-aħħar mill-aħħar l-aqwa edukazzjoni hi li lkoll kemm aħna naħdmu biex nagħtu appoġġ lill-għalliema fl-isfidi kbar u fix-xogħol diffiċli li huma għandhom fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell ċar kemm jista' jkun biex jekk hemm xi ħaġa fil-liġi li għandna bżonn nispjegawha u niċċarawha, allura din għandna nispjegawha u niċċarawha.

Pereżempju, jekk hemm xi ħaġa li tista' tinkiteb b'mod aħjar … Jien difetti għandi, però naħseb li la jien bniedem supperv u lanqas għandi rasi iebsa, jiġifieri jekk hemm affarijiet li hemm bżonn niċċarawhom u ntejbuhom aħna m'għandna l-ebda problema biex nagħmlu hekk, għax ix-xewqa tagħna hi li nsaħħu l-edukazzjoni, però biex insaħħuha rridu nieħdu ħsieb lill-edukaturi tagħna għax il-futur ta' pajjiżna u l-ħolqien tal-ġid u tax-xogħol f'pajjiżna jiddependu mill-edukazzjoni.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Evarist Bartolo biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

EVARIST BARTOLO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Ottubru, 2018 fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet (Rilokazzjoni ta' Uffiċċji u Notifika b'Mezzi Elettroniċi).

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi ta' Impjieg u Taħriġ – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar in-Negozji tal-Familja – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjonijiet tat-Tagħlim u l-Professjonijiet Alleati – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Edukazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jirregola l-Edukazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli – Tieni Qari;

jew xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Armi – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, illum li għandi l-opportunità li nitkellem f'dan l-Aġġornament proprju fl-ewwel ġimgħa li l-Parlament beda jiltaqa' wara l-btajjel tas-sajf, waqt l-intervent tiegħi nixtieq nitkellem dwar l-importanza tax-xogħol li jkun qed isir fil-lokalitajiet u l-ħsieb li għandu jiġu mnebbaħ meta jiġu mfassla l-proġetti f'pajjiżna.

Jien nemmen li meta jkun hemm il-ħsieb li jsiru xi proġetti, ix-xogħlijiet għandhom jiġu msejsa fuq erba' għanijiet; li b'dawn il-proġetti se jittejjeb l-ambjent fejn ngħixu, li se togħla l-kwalità tal-ħajja tan-nies, li b'dawn il-proġetti se jkun hemm aktar aċċessibbiltà u li, fuq kollox, bis-saħħa ta' dawn il-proġetti, li jistgħu jkunu kemm proġetti ta' tisbiħ, kemm proġetti ta' manutenzjoni kif ukoll proġetti ta' restawr, l-ambjent se jisbieħ.

Huwa importanti ħafna wkoll li dawn il-proġetti jkunu maħsuba minn qabel u jsiru bi pjan.

Illum li l-Gvern qed jiddedika aktar flus fi proġetti kapitali għandna nassiguraw li l-proġetti li jsiru, isiru skont il-prijorità li jkun hemm, u qed ngħid dan għax hemm diversi ħtiġijiet li ilhom is-snin biex jiġu mwettqa.

Huwa veru li f'pajjiżna għandna l-kunsilli lokali, imma ħafna mid-diffikultajiet li jeżistu, partikolarment dawk infrastrutturali, imorru lil hinn mill-ħiliet, mill-kompetenzi, mill-ġurisdizzjoni u mill-possibbiltà ta' finanzjament min-naħa tal-kunsilli lokali.

Għalhekk huwa importanti ħafna li l-proġetti li jkunu se jsiru mill-gvern ċentrali jsiru b'mod ippjanat u b'mod maħsub bil-għan li jintlaħqu l-erba' għanijiet ewlenin li għadni kif semmejt.

Matul is-sena u ftit aktar li ilni nirrappreżenta lill-ħames distrett f'dan il-Parlament kien hemm diversi kwestjonijiet li kelli l-opportunità nissollevahom jew f'xi aġġornament, bħalma qed nagħmel illum, jew anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, u fil-fatt naħseb li meta nħares lura u nara d-diversi proġetti li saru matul din is-sena jew proġetti oħra li nbdew qabel din is-sena u tlestew proprju f'dawn l-aħħar żminijiet, nikkonkludi li żgur li kien hemm pjan biex twettqu dawn l-affarijiet kollha.

Żgur li wieħed mill-aktar proġetti li ssemma u li tlesta matul dawn l-aħħar żminijiet, anke f'din il-Leġiżlatura, kien dak li jekk m'iniex sejjer żball kien tħabbar fil-Baġit tal-2016.

Qed nirriferi għall-proġett ta' Vjal ix-Xarolla fiż-Żurrieq.

Meta nhar is-Sibt żort dan il-post flimkien mal-Ministru Borg, ir-residenti kollha ta' din it-triq kollha laqgħuna bil-kliem: Għall-erwieħ, fl-aħħar tlesta dan il-proġett!

Dan għaliex dan il-proġett kien ilu maħsub madwar 40 sena!

Ta' min isemmi li dan il-proġett se jkun sewa madwar €1.8 miljun, jiġifieri ma kienx xi proġett żgħir.

Huwa veru li dan il-proġett dam biex jitlesta aktar milli kien maħsub minħabba li kellna niffaċċjaw diversi sfidi u diffikultajiet, fosthom minħabba s-sejbien ta' siti storiċi moħbija taħt l-art, li xi ftit jew wisq komplew jaffettwaw l-andament ta' dan il-proġett, u dan huwa fatt li wieħed ma jistax jiċħdu, imma meta wieħed iħares lejn ir-riżultat aħħari ma jħoss xejn għajr sodisfazzjon għax illum kulħadd qed jgħid li fl-aħħar għandna triq sabiħa li qed iżżid il-konnettività bejn iż-Żurrieq u Ħal Safi.

Eventwalment issa jmiss li jinbeda l-proġett ta' Triq il-Kuċċard f'Ħal Safi, liema proġett ukoll ilu ppjanat diversi snin, imma naħseb li issa li għandna lil Infrastructure Malta, aġenzija ġdida responsabbli mit-toroq, din għandha tħares lejn il-proġett ta' Vjal ix-Xarolla u tifhem x'kienu dawk l-isfidi u d-diffikultajiet li żammew lil dan il-proġett lura mir-rata ta' progress mixtieqa biex titgħallem minnu għaż-żmien li ġej, għax dan il-Gvern mhux qed jgħid li se jagħmel xi triq jew tnejn fiż-żmien li ġej imma għamel wegħda solenni li f'seba' snin irid jagħmel it-toroq kollha!

Fil-fatt illum stess tħabbret lista twila ta' toroq residenzjali li se jkunu qegħdin isiru, għax din mhijiex xi wegħda li ntesiet imma, għall-kuntrarju, hija wegħda oħra li bdiet titwettaq.

Għalhekk nixtieq nappella għal darb'oħra lil Infrastructure Malta biex meta proġett għal xi triq ma jmurx kif ippjanat wieħed mhux biss jieħu pjaċir li fl-aħħar dak il-proġett twettaq u li għadda kollox, imma jkun tajjeb jekk nieħdu l-opportunità li nitgħallmu minn dawn l-affarijiet.

Forsi biex dak il-proġett jitwettaq fiż-żmien ippjanat kien hemm bżonn li jsir ippjanar aħjar, li jiddaħħlu metodoloġiji ġodda jew li tissaħħaħ il-kordinazzjoni ħalli l-affarijiet dejjem jimxu 'l quddiem għall-ġid ta' kulħadd.

Triq oħra li ż-Żrieraq ilhom jixtiequ li ssir u li fil-fatt bħalissa għaddejjin ix-xogħlijiet fuqha hija dik magħrufa bħala t-Triq ta' Ħal Far, li minn Bubaqra twasslek għal Ħal Far u eventwalment għal Birżebbuġa.

Għalkemm nistgħu ngħidu li din it-triq, li qed issir permezz ta' fondi tal-Unjoni Ewropea, hija triq rurali għax hija wżata ħafna minn dawk li għandhom xi raba' jew proprjetà f'dawk l-inħawi, din it-triq hija importanti ħafna wkoll għax iżżid il-konnettività bejn lokal u ieħor.

Permezz ta' din it-triq, il-pressjoni tat-traffiku min-naħa li tagħti lejn il-mini jonqos, u għalhekk naħseb illi kien għaqli ħafna li t-talba li kienet ilha s-snin issir miż-Żrieraq biex issir din it-triq fl-aħħar intlaqgħet u qed ikun hemm input importanti ħafna biex permezz ta' din it-triq inkomplu nsaħħu l-infrastruttura u l-konnettività.

Sur President, jekk hemm suġġett li jien tkellimt dwaru diversi drabi, għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari dwaru u li se nibqa' nitkellem dwaru sakemm nara li jsir dak kollu li hu meħtieġ, dan huwa dak ta' Wied Fulija, għax sfortunatament fl-aħħar tas-snin sebgħin fuq dan il-wied saret ġerħa ambjentali li baqgħet tikber sa kważi l-bidu tas-snin 2000.

Qed ngħid dan għax sfortunatament fl-aħħar tas-snin sebgħin, meta f'pajjiżna kien għad hawn nuqqas ta' sensittività ambjentali, ittieħdet id-deċiżjoni - u fl-opinjoni tiegħi din kienet deċiżjoni żbaljata għal kollox - li dan il-wied, li għal min jiftakru kien wieħed pittoresk, jiġi konvertit f'miżbla.

Bi pjaċir ngħid li llum, f'risposta parlamentari li ta, il-Ministru Herrera qal li matul din is-sena se jinbeda proġett ta' rijabilitazzjoni fuq Wied Fulija.

Ninsab informat ukoll li l-proċessi ta' procurement li huma meħtieġa li jsiru biex jibda dan il-proġett huma mexjin fid-direzzjoni tajba, u għalhekk issa huwa importanti ħafna li dan il-proġett jitwettaq, għax għalkemm ma nistgħux inreġġgħu l-arloġġ lura, almenu l-ħsara kbira li saret lil dan il-wied matul is-snin tissewwa bl-aħjar mod possibbli.

Lokal żgħir li mil-lum 'il quddiem se jkollu importanza akbar f'din iż-żona huwa dak ta' Ħal Kirkop.

F'Ħal Kirkop matul dawn l-aħħar ġimgħat ġiet inawgurata poliklinika li se tkun qed tagħti servizz lil madwar 28,000 resident.

Il-ħtieġa ta' poliklinika f'din iż-żona ilha tinħass għal ħafna snin, u għalhekk issa din il-poliklinika se tkun qed ittejjeb il-kwalità tal-ħajja tan-nies għax se tqarreb is-servizzi tas-saħħa lejn dawn l-inħawi.

Fil-fatt biex in-nies ta' din iż-żona kienu jinqdew minn poliklinika tal-gvern kien ikollhom imorru l-poliklinika tal-Floriana, imma permezz ta' dan il-proġett li issa sar realtà għax diġà beda jservi u jagħti servizz lin-nies, b'mod partikolari lill-anzjani, in-nies ta' dawn l-inħawi m'għandhomx għalfejn imorru aktar il-Floriana biex jinqdew għax issa nfetħet poliklinika qrib id-dar tagħhom.

Sur President, dan il-proġett mhux biss għandu jitqies bħala benefiċċju għar-residenti tal-Ħames Distrett iżda huwa wkoll konferma ta' kemm dan il-Gvern għandu mpenn b'saħħtu favur il-qasam tas-saħħa, u dan mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam mal-kura fl-isptar jew mal-impenn li sar fil-qasam tal-mediċini fejn illum il-frażi "out of stock" qisha saret xi ħaġa tal-passat, iżda wkoll fit-tisħiħ tas-saħħa f'dak li għandu x'jaqsam mal-kura primarja, settur li għalkemm għandu l-importanza tiegħu, l-Amministrazzjoni Nazzjonalista kienet ħallietu jaqa' lura, kuntrarjament għall-Gvern preżenti li se jkompli jagħmel investiment qawwi fih.

Ta' min isemmi wkoll li bħala parti mill-programm ta' fondi tal-Unjoni Ewropea għal toroq rurali se jkun qed isir Sqaq ir-Ramlija, sqaq li jwassal għall-għelieqi imma li għandu ċerta importanza, b'mod partikolari għaż-żewġ soċjetajiet tal-banda ta' Ħal Kirkop.

Apparti minn hekk, fil-lista li ħarġet Infrastructure Malta tat-toroq li se jkunu qed isiru bħala parti minn proġett ieħor importanti li se jkun qed jibdel wiċċ Malta hemm imniżżla Triq il-Kbira u parti minn Triq San Benedittu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell mill-ġdid lill-Ministru Mizzi dwar problema rikorrenti li hemm fi Triq Valletta f'Ħal Kirkop, li diġà ġbidtlu l-attenzjoni dwarha, kemm permezz ta' mistoqsijiet parlamentari kif ukoll permezz ta' komunikazzjoni li kelli miegħu.

Fil-fatt, hemmhekk qed jiġri li kull darba li tagħmel ix-xita jkun hemm overflow ta' drenaġġ u għalhekk jidher li hemm bżonn ta' intervent serju biex din is-sitwazzjoni tiġi indirizzata.

Ninsab konvint li hekk kif qed tittieħed azzjoni f'diversi oqsma oħrajn, dan il-Gvern jaġixxi kull fejn ikun hemm bżonn u jwettaq is-soluzzjonijiet meħtieġa.

Sur President, lokal li żgur tista' tiddeskrivih bħala lokal pittoresk u li għandu storja kbira x'jirrakkonta huwa l-lokal tal-Qrendi, u dan żgur li saru fih interventi importanti matul is-snin.

Fil-fatt wieħed mill-interventi li kien sar matul l-Amministrazzjoni preċedenti - għax dak li hu tajjeb wieħed għandu jgħid li hu tajjeb - kien proprju dak li sar fin-naħa tal-Kappella ta' San Mattew fejn hemmhekk sar it-tisbiħ ta' pjazza.

Dan tant kien konċett pożittiv li jien nemmen li dan il-mudell għandu jissokta u jkun hemm aktar interventi simili.

Ta' min jgħid li permezz tal-programm ta' proġetti li kien hemm għal toroq rurali minn fondi Ewropej saru wkoll Triq San Niklaw u Triq l-Għarix, li jinsabu fil-Qrendi stess.

Dan huwa mezz ta' kif tkompli tiżdied il-konnettività u jintużaw toroq differenti biex jiġu evitati l-problemi tat-traffiku.

Infrastructure Malta ħabbret ukoll li Sqaq tal-Lhudija u Triq it-Tempesta, jiġifieri l-bypass, se jkunu fost dawk it-toroq li se jsiru fl-ewwel parti ta' dan il-programm kbir ta' toroq.

Żona importanti ħafna għax hija attrazzjoni turistika li tiġbed ħafna nies ta' kuljum u li tagħmel parti mil-lokalità tal-Qrendi hija dik ta' Wied iż-Żurrieq.

Matul dawn l-aħħar snin rajna li f'din iż-żona qed isir investiment qawwi bid-diversi ristoranti, bl-embellishment ta' ristoranti u bl-attività kontinwa li qed ikun hemm, li qed tkun ferm akbar milli kien ikun hemm qabel.

Madankollu, il-fatt li qed tiżdied l-attività f'żona bħal din ifisser li hemm bżonn ta' investiment fl-infrastruttura ta' dan il-post, u żgur li l-prijorità ewlenija n-naħa ta' Wied iż-Żurrieq hija l-ħtieġa li jkun hemm struttura ġdida biex tindirizza r-realtà tal-parkeġġ.

Ilu jissemma ħafna li qed jitfasslu pjanti għal car park f'din iż-żona, u jien naħseb li wasal iż-żmien li dan il-proġett jitwettaq.

Wieħed jifhem li hemm sensittivitajiet ambjentali li jridu jiġu rispettati fi kwalunkwe proġett li jkun qed isir, però fl-opinjoni tiegħi l-ħtieġa ta' immaniġġjar ta' parking għaż-żona ta' Wied iż-Żurrieq ma tistax tistenna aktar.

Il-post hu dak li hu, però llum il-volum ta' nies li qed ikun hemm hemmhekk huwa ferm akbar minn qabel, u dan biex ma nsemmix il-coaches li jinżlu l-ħin kollu minn hemmhekk.

Ċertament is-sitwazzjoni ma tistax titħalla kif inhi, u għalhekk jien nixtieq nagħmel appell b'mod partikolari lill-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi, li naf li hija nkarigata mit-tfassil ta' dawn il-pjanti, biex wara li jsiru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, jittieħdu d-deċiżjonijiet li jkun hemm bżonn.

Fl-aħħar mill-aħħar, bħalma qed tittieħed azzjoni f'żoni oħrajn, f'din iż-żona wkoll għandha tinstab l-aħjar soluzzjoni, kemm għal min jiffrekwenta din l-area, kemm għall-operaturi tad-dgħajjes, kemm għar-ristoranti kif ukoll għal dawk kollha li għandhom interess f'din iż-żona, għax din hija attrazzjoni ewlenija mhux biss għal din iż-żona ta' pajjiżna imma għal pajjiżna kollu fuq livell inġenerali.

Realtà oħra li hemm f'din iż-żona hija li għalkemm hemmhekk hemm bini li ilu li ġie mibni ħafna snin, qatt ma ddaħħlet sistema ta' drenaġġ, u jien naħseb li l-fatt li llum hemm daqstant attività f'din iż-żona għandu jiġi kkonsidrat bis-serjetà li din ir-realtà tiġi indirizzata.

Issa se ngħaddi għal nota pożittiva għax nixtieq nifraħ lill-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi u lil entitajiet oħra tal-gvern għall-interventi ta' manutenzjoni u ta' tindif li saru matul dawn l-aħħar xhur.

Dan ix-xogħol huwa importanti ħafna li jsir għax il-bżonn li żoni bħal dawn jinżammu kif suppost huwa parti mit-titjib li qed isir fil-pakkett turistiku.

Sur President, żona oħra li nixtieq nagħmel riferenza għaliha hija l-parti ta' Ħal Farruġ.

Ħal Farruġ huwa raħal żgħir li jifforma parti minn Ħal Luqa u li jifforma parti mill-Ħames Distrett.

Illum nixtieq inġib għall-attenzjoni ċerti realtajiet li r-residenti ta' Ħal Farruġ qed jiġbduli l-attenzjoni għalihom.

Nibda biex ngħid li għalkemm Ħal Farruġ hija żona residenzjali, għandha wkoll żoni industrijali, u għahekk naħseb li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed jinħass il-bżonn ta' aktar sensittività f'dan ir-rigward.

L-ewwel nett irridu naraw jekk il-pressjoni li ġġib magħha l-attività industrijali jew semi-industrijali hijiex qed tħalli effett negattiv fuq ir-residenti, għax aħna rridu li r-residenti ma jiġux affettwati minn dan kollu jew inkella li almenu l-effett ikun wieħed minimu, u jekk jittieħdu aktar deċiżjonijiet f'dan ir-rigward fil-futur, dan il-prinċipju għandu jibqa' jiġi rispettat.

Irrid ngħid ukoll li meta kont qed naqra l-ismijiet tat-toroq li se jsiru minn Infrastructure Malta fl-ewwel parti ta' dan il-proġett, ħadt pjaċir ħafna li Triq in-Noqor se ssir ukoll għax il-ħtieġa li din it-triq issir ilu jinħass.

Sur President, lokalità li żgur li bbenefikat mill-fondi tal-Unjoni Ewropea għal toroq rurali hija dik ta' Ħal Safi għax f'din il-lokalità saru diversi toroq li komplew itejbu l-konnettività kif ukoll l-aċċessibbiltà ta' dawk l-inħawi.

Ħal Safi għandu ħafna x'joffri anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' wirt storiku, u allura nixtieq li l-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta taħdem u titkellem dwar viżjoni għal din iż-żona ta' pajjiżna matul iż-żmien li ġej.

Fil-lista ta' toroq li se jsiru u li nħarġet minn Infrastructure Malta jissemma wkoll li Triq l-Iskola se tkun qiegħda ssir fl-ewwel parti tal-proġett li għadu kif tħabbar.

Lokal ieħor li jien nemmen li hemm bżonn li jibda jara r-riżultati ta' proġett li għadu kif tħabbar ftit taż-żmien ilu huwa dak tal-Imqabba għax f'dan ir-raħal, partikolarment in-naħa tal-ġibjun, hemm diversi problemi relatati mal-għargħar.

Ftit taż-żmien ilu l-Ministru Ian Borg kien ħabbar proġett li jrid isir biex din ir-realtà tiġi indirizzata.

Jien ngħid li dawn il-problemi għandhom jiġi indirizzati mill-aktar fis possibbli għax il-problemi tal-għargħar li jeżistu f'dawn l-inħawi qed iħallu impatt negattiv fuq ir-residenti tal-madwar, u minħabba l-ħsarat li qed jiġu kkaġunati bil-konsegwenza ta' dan l-għargħar, din iż-żona qed taqa' lura.

Imma apparti dan kollu, żgur li r-residenti tal-Imqabba se jieħdu gost jaraw li permezz tal-programm ta' toroq ġodda li se tkun qed tagħmel Infrastructure Malta, Triq il-Konvoj ta' Santa Marija, jiġifieri l-bypass, se tkun qed tingħata wiċċ ġdid.

Xi ħaġa oħra pożittiva li minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol dwarha għall-impenn li sar anke wara mistoqsijiet parlamentari li ressaqt hija li fl-Imqabba beda jaħdem il-Klabb 3-16.

Sur President, naħseb li waħda mil-lokalitajiet fil-Ħames Distrett li matul is-snin kellha tħallas prezz għoli hija l-lokalità ta' Birżebbuġa.

Għal ħafna snin ittieħdu deċiżjonijiet li Birżebbuġa kellha tħallas prezz għalihom, u hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għat-tkabbir tal-Freeport u għall-fatt li kull attività industrijali li jkun hemm bżonn f'pajjiżna ssir f'Birżebbuġa mingħajr ma l-komunità ta' din il-lokalità tieħu xejn lura.

Għalkemm illum għad hemm diversi sfidi x'wieħed jiffaċċja f'Birżebbuġa, żgur li s-sitwazzjoni bdiet tinbidel.

Forsi r-residenti jemmnu li għad fadal ħafna x'isir, u jien naqbel magħhom, però l-fatt li ttieħdu deċiżjonijiet importanti, bħal dik li d-daqs tal-Freeport ma jistax jikber aktar u li numru ta' sitwazzjonijiet industrijali li ntalbu ma jsirux, diġà huwa pass importanti.

Flimkien ma' dawn, wieħed irid isemmi wkoll id-diversi interventi li qegħdin isiru u li saru, bħalma huma t-tlestija tal-football ground u tal-waterpolo pitch.

Issa rajna wkoll li l-ewwel parti ta' Triq Tal-Ġebel ingħatat il-wiċċ u t-tlestija tal-proġett tal-Qajjenza, għalkemm naf li dwar dan saru xi osservazzjonijiet u anke xi kritika min-naħa tar-residenti minħabba xi nuqqasijiet li jien nappella lill-Ministeru kkonċernat biex jindirizzahom.

Nemmen li għad fadal ħafna aktar xogħol importanti xi jsir bħal, pereżempju, il-ħtieġa li jkun hemm pjan ċar dwar kif se tintuża l-art fejn illum għad hemm it-tankijiet tal-fuel Kumpless 31 ta' Marzu, aktar u aktar issa wara li ġie mħabbar fil-Parlament mill-Ministru Joe Mizzi li sal-aħħar tas-sena d-dieħla, jiġifieri sal-aħħar tal-2019, dawn it-tankijiet mhumiex se jibqgħu jiffunzjonaw aktar u b'hekk m'aħniex se nibqgħu aktar bil-fuel f'nofs ir-residenzi ta' Birżebbuġa.

Jien ngħid li l-pass li jmiss hu li l-poplu ta' Birżebbuġa jingħata serħan tal-moħħ dwar kif se tkun qiegħda tintuża dik l-art biex ikollna ippjanar aħjar li dejjem iħares l-interessi tar-residenzi tal-madwar.

Hemm diversi mistoqsijiet li s'issa għadhom ma ġewx imwieġba - għalkemm hemm bżonn ta' dikjarazzjonijiet ċari dwarhom - fuq l-area ta' fejn kien hemm l-impjant tal-gass in-naħa tal-Qajjenza, għax sal-lum dik l-area mhijiex qed tintuża imma għadha magħluqa, u għalhekk ħafna qed jistaqsu x'se jkun qed isir hemmhekk.

Nemmen li l-komunità ta' Birżebbuġa għandha tkun parteċipi fi kwalunkwe tfassil ta' żvilupp li jsir f'dawn in-naħat biex żgur ikun hemm żvilupp sostenibbli u, fuq kollox, ikun x'ikun l-iżvilupp li jsir, għandna nassiguraw li ndaħħlu servizzi pubbliċi li jsaħħu l-komunità ta' Birżebbuġa kif ukoll il-komunità tal-madwar.

Pereżempju, waħda mit-talbiet min-nies ta' Birżebbuġa hija li peress li f'din il-lokalità jgħixu diversi anzjani, fost l-iżvilupp li jsir hemmhekk għandu jiġi kkonsidrat li tinbena dar tal-anzjani.

Minn dak li tħabbar illum jidher ukoll li triq importanti bħal Triq Żaren Dalli fl-aħħar se tkun qiegħda tingħata wiċċ mill-ġdid, se titkompla Triq Tal-Ġebel, li kif għedt aktar kmieni, diġà saret l-ewwel parti tagħha, se ssir Triq tal-Papa kif ukoll Triq il-Brolli, li dawk li ilhom ħafna jgħixu f'Birżebbuġa jafu li din qatt ma ngħatat wiċċ.

Dan huwa frott tax-xogħol kontinwu li qiegħed isir.

Issa naturalment ir-residenti ma jixtiqux li jsiru toroq biss għal-lokal tagħhom, imma l-fatt li llum għandek gvern ċentrali li qed jaħdem bis-sħiħ biex din l-infrastruttura tinbidel, juri li llum qed isir aktar investiment biex il-lokalitajiet tagħna jsiru aħjar.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel matul dan l-Aġġornament huwa li nissuġġerixxi lill-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta biex din iż-żona kollha li tkellimt fuqha llum tiġi promossa aktar fil-pakkett turistiku.

Din iż-żona hija rikka ħafna fl-istorja għax hemmhekk wieħed isib diversi binjiet bi storja, storja li tibda mill-bini tat-tempji neolitiċi u tispiċċa f'kappelli barokki, f'binjiet ta' żmien il-Medju Evu kif ukoll f'binjiet aktar riċenti.

Wieħed irid ifakkar ukoll fil-preżenza tal-militar matul is-snin, iżda nemmen li filwaqt li għandna ħafna opportunitajiet fil-mod kif nippromwovu l-pakkett turistiku tagħna għal dawn iż-żoni, sfortunatament dan s'issa għadna m'aħniex nagħmluh.

Għalhekk jekk issir diskussjoni flimkien mal-kunsilli lokali, flimkien ma' nies li għandhom interess f'dan ir-rigward kif ukoll mal-għaqdiet ta' dawn il-lokalitajiet, inkluż mal-każini tal-baned, dawn ikunu jistgħu jipparteċipaw fir-rakkont tal-istorja ta' din iż-żona ta' pajjiżna u b'hekk fl-aħħar ikun jista' jsir pjan flimkien mal-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta biex insaħħu l-pakkett turistiku tagħna f'dawn l-inħawi.

Jekk nagħrfu ntejbu l-pakkett turistiku għal dawn l-inħawi filwaqt li jkompli jsir l-investiment li qed isir hemmhekk, żgur li dawn il-lokalitajiet li semmejt ikunu jistgħu jkomplu jimxu 'l quddiem fl-aħjar interess tar-residenti li jien għandi l-unur li nirrappreżenta f'dan il-Parlament.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 8 ta' Ottubru, 2018 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-FINANZI - CAR LEASING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtu, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

F'kull każ jista' jgħid liema kienu b'direct order?

EDWARD SCICLUNA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - CAR LEASING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtu, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mis-sena 2014 'l hawn intefqu medja ta' €6,787 fix-xahar f'kiri ta' vetturi minn tmien entitajiet fi ħdan il-Ministeru.

MINISTERU GĦALL-INTERN U SIGURTÀ NAZZJONALI - CAR LEASING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtu, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma ntefqux flus f'car leasing mill-1 ta' Jannar 2014 sal-lum minn kull entità li taqa' taħt dan il-Ministeru.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - CAR LEASING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtu, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - CAR LEASING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jelenka kemm intefqu flus għal car leasing minn kull entità li taqa' taħtu, mingħand min sar il-car leasing, kemm-il vettura u d-dati rispettivi, mill-1 ta' Jannar 2014 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza, sena b'sena?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

IN-NAXXAR – TRIQ LELI FALZON – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6134, jista' l-Ministru jgħid fil-fatt meta ser jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Il-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

L-Aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk ikkonċernati, direttament.

IN-NAXXAR – MISRAĦ IR-REBĦ – XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 6135, jista' l-Ministru jgħid fil-fatt meta ser jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – SENIOR MANAGEMENT – TRANSPORT ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm uffiċjali mis-senior management tal-Ministeru għal Għawdex inkluż id-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha, qegħdin jirċievu Transport Allowance?

Tista' tgħid ukoll il-pożizzjoni ta' kull uffiċjal, kif ukoll id-data li beda jirċievi tali allowance?

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 5967 li fiha saret referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5900, tista' l-Ministru tgħid jekk skont Regolament 111(2) tal-Public Procurement Regulations, l-awtoritajiet kontraenti huma obbligati li jippubblikaw fil-Gazzetta tal-Gvern il-kuntratti li jkunu ngħataw minnhom b'valur li jeċċedi l-€5,000 biss?

Għaldaqstant, peress li d-direct orders li jammontaw għal anqas minn €5,000 ma jiġux ippubblikati, tista' tgħid kemm ingħataw tali direct orders bejn Marzu 2013 sal-lum mill-Ministeru għal Għawdex inkluż id-direttorati u l-entitajiet li jaqgħu taħtha?

Tista' tgħid ukoll lil min ingħataw u kemm kien l-ammont ta' flus għal kull tali direct order?

Tista' tagħti dan it-tagħrif xahar b'xahar u sena b'sena?

Interpllant li l-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari għadu qed jinġabar.

Ta' min japprezza l-fatt li informazzjoni ta' dan it-tip tieħu ammont konsiderevoli ta' żmien biex tiġi miġbura.

PROĊEDURA EWROPEA GĦAL TALBIET ŻGĦAR – KAŻIJIET F'MALTA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru każijiet f'Malta taħt il-Proċedura Ewropea għal Talbiet Żgħar minn mindu beda jiffunzjona sad-data ta' din il-mistoqsija parlamentari maqsuma sena b'sena, u jista' jgħid ukoll kemm ġew deċiżi sena b'sena?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li fil-Qorti ta' Malta ġew ipprezentati 47 każ taħt il-Proċedura Ewropea għal Talbiet Żgħar minn mindu beda jiffunzjona, ċjoè mill-1 ta' Jannar 2009 sat-22 ta' Ġunju 2018 u ġew deċiżi kif qed turi Tabella 1.

Ninforma wkoll li fil-Qorti ta' Ghawdex ġew ipprezentati tliet każijiet taħt il-Proċedura Ewropea għal Talbiet Żgħar minn mindu beda jiffunzjona kif qed turi Tabella 2.

TRIBUNAL GĦAL TALBIET TAL-KONSUMATUR – TALBIET U RISPOSTI B'MOD ELETTRONIKU

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex tiġi kkunsidrata l-possibilità li talbiet (u r-risposti għalihom) li jsiru quddiem it-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumatur isiru b'mod elettroniku?

Jekk iva meta hu maħsub li jiddaħlu tali miżuri?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed isiru xogħlijiet fuq il-websajt tal-Awtorità sabiex fejn hu possibbli, partijiet mill-proċess tat-Tribunal bħall-approvazzjoni tad-Direttur Ġenerali (Affarjiet tal-Konsumatur) sabiex każ jiġi riferut lit-Tribunal, u l-ħlas ta' spejjeż relatati mal-proċess jkunu jistgħu jiġu affetwati b'mod elettroniku.

Il-Partijiet se jkunu jistgħu jiċċekkjaw l-istadju tal-każ u jiġu infurmati bis-seduti b'mod elettroniku.

Madanakollu, ir-rikors u r-risposta se jibqgħu jiġu nnotifikati b'mod manwali.

Dawn ix-xogħlijiet huma maħsuba li jkunu lesti fix-xhur li ġejjin.

IN-NAXXAR - TRIQ IL-QOTON - XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6136, jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet tal-Aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

L-Aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati, direttament.

IN-NAXXAR - TRIQ ĠIBILTÀ - XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6137, jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IN-NAXXAR - TRIQ IT-TELGĦA TAL-GĦAQBA - XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6138, jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IN-NAXXAR - TRIQ L-INGILTERRA - XOGĦOL TA' RESURFACING

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 6139, jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq l-imsemmija triq?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija l-ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, se jiġu ppjanati b'mod gradwali issa li din l-entità ġiet imwaqqfa.

L-aġenzija se tieħu ħsieb li, wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf id-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk konċernati, direttament.

ITS GĦAWDEX – KORS TAD-DIPLOMA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-kors tad-Diploma fl-ITS Għawdex mhux ser isir fis-sena skolastika 2018/2019 u dan minkejja li hemm 9 studenti Għawdxin li applikaw għal dan il-kors li għadhom kemm spiċċaw il-kors tas-Certificate fl-istess ITS f'Għawdex u dan peress li dawn l-istudenti rċevew ittra f'dan is-sens?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Istitut għall-Istudji Turistiċi jemmen li jkun aktar ta' benefiċċju għall-istudenti Għawdxin jekk jieħdu exposure ta' ambjent ikbar u aktar miftuħ u jingħaqdu mal-istudenti Maltin u barranin għal dan il-kors.

Din hija sena kruċjali fejn fiha l-istudenti barra li jakkwistaw taħriġ fit-teorija u l-prattika fil-livell 4, jippreparaw ukoll għas-sena obbligatorja ta' internship internazzjonali li tibda f'Ġunju 2019.

Il-korsijiet fil-Foundation u Certificate in Food Preparation and Service isiru fil-kampus ta' Għawdex.

GĦAWDEX – TQASSIM TA' PAKKETTI TAL-VELENU TAL-ĠRIEDEN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi l-proċedura li biha jitqassmu pakketti tal-velenu tal-firien u tal-ġrieden lill-pubbliku jew f'ħitan f'għelieqi madwar Għawdex?

Tista' tgħid mis-sena 2013 sal-lum kemm-il pakkett ta' velenu tqassam lill-pubbliku?

JUSTYNE CARUANA: Il-pubbliku jista' jieħu sa żewġ pakketti velenu tal-ġrieden mingħajr ħlas mill-Uffiċċju Taqsima tal-Kontroll tal-Firien li jinsab fiċ-Ċentru Amministrattiv, Pjazza San Franġisk, ir-Rabat, Għawdex mit-Tnejn sal-Ġimgħa mis-07.00 a.m. sal-10.00 a.m. Ikun mitlub/a li j/tippreżenta l-karta tal-identità.

Matul is-sena t-Taqsima tal-Kontroll tal-Firien tesegwixxi programm ta' ħidma biex jiġi kkontrollat in-numru ta' ġrieden u firien kif ukoll tattendi għal ilmenti mressqa mill-pubbliku u mill-Kunsilli Lokali dwar infestazzjonijiet ta' ġrieden f'postijiet pubbliċi permezz ta' tqegħid ta' velenu fis-sistema tad-drenaġġ pubbliku, fi spazji miftuħa u f'siti pubbliċi f'diversi lokalitajiet madwar Għawdex u Kemmuna iżda ma jsirx trattament bi tqegħid ta' velenu f'postijiet/proprjetà privata.

In-numru ta' pakketti ta' velenu tal-ġrieden li tqassam lill-pubbliku mis-sena 2013 sas-26 ta' Ġunju 2018 hija kif murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI FIL-KORP LI GĦANDHOM SENTENZA SOSPIŻA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li għandhom sentenza sospiża?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ALLOKAZZJONIJIET TA' POSTIJIET TAL-GVERN - LOKALITAJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru allokazzjonijiet ta' postijiet tal-Gvern matul din is-sena 2018 u f'liema lokalitajiet?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta se tingħata f'seduta oħra.

VALLETTA 18 – SPIŻA TAL-FTUĦ UFFIĊJALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 3520 u jgħid kemm swiet l-ispiża tal-ftuħ uffiċjali tal-Valletta 18?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-ispiża tal-ġimgħa tal-ftuħ uffiċjali tal-Valletta 18 kienet ta' €1,508,542.4, li hija bejn wieħed u ieħor l-istess nefqa relattiva għaċ-ċelebrazzjonijiet għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea 14-il sena ilu.

Ma' dan irid jingħad ukoll li hu stmat li l-okkazjoni attirat madwar 13,000 turist lejn pajjiżna, li wkoll hu stmat li se jkunu ħallew madwar €8.6 miljun fl-ekonomija nazzjonali direttament jew indirettament.

AWTORITÀ TAD-DJAR – TALBIET PENDENTI GĦALL-AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 566 jgħid sal-lum kemm hemm talbiet pendenti għall-akkomodazzjoni soċjali quddiem l-Awtorità tad-Djar u jagħti l-informazzjoni skont il-lokalità li minnhom ġejjin l-applikanti?

Jista' jgħid ukoll kemm minn dawn it-talbiet huma għall-ewwel dar tagħhom u kemm minnhom qed jitolbu li jbiddlu l-post għal post ieħor għal xi raġuni jew oħra?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sal-lum, l-Awtorità tad-Djar għandha 3,291 talba pendenti għall-akkomodazzjoni soċjali.

Hemm ukoll 549 talba oħra sabiex l-inkwilini jbiddlu l-post tagħhom ma' post ieħor.

L-informazzjoni kollha mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

AWTORITÀ TAD-DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 567 u jgħid kemm-il allokazzjoni saret mill-Awtorità tad-Djar bejn l-1 ta' Jannar 2017 u t-3 ta' Ġunju 2017?

Jista' jgħid kemm-il allokazzjoni saret xahar b'xahar fiż-żmien imsemmi?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

BENEFIĊJARJI LI SER JIBBENEFIKAW MIR-ROĦS FIL-ĦLAS TAL-KERA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 568 u jgħid kemm huma l-benefiċjarji li ser jibbenefikaw minn roħs fil-ħlas tal-kera fl-akkomodazzjoni soċjali tagħhom u dan skont kif ġie mħabbar fil-Baġit li għadda?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-benefiċjarji diġà qed igawdu minn dan it-traħħis u kemm minn dawn il-benefiċjarji rċevew diġà l-ħlas żejda li huma ħallsu minn meta l-Gvern iddeċieda li jgħollilhom il-kera?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kienu 1,433 benefiċċjarji li bbenefikaw minn roħs fil-kera kif imħabbar fil-Baġit tal-2017.

Il-benefiċċjarji kollha diġà rċevew il-ħlas żejjed li ħallsu u gawdew minn dan it-traħħis li sar biex titneħħa ż-żieda.

Tajjeb li nfakkar lill-Onor.

Interpellant li, għall-kontra ta' dak li qed itenni, din iż-żieda kienet iddaħħlet mill-Gvern preċedenti, liema Gvern kien immexxi mill-Partit Nazzjonalista.

AWTORITÀ TAL-IPPJANAR – FLOOR AREA RATIO POLICY

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa tal-applikazzjonijiet sottomessi lill-Awtorità tal-Ippjanar taħt il-Floor Area Ratio policy?

Jista' jindika għal kull waħda mill-applikazzjonijiet jekk hiex pendenti, sospiża jew approvata?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba ta' applikazzjonijiet li ġew sottomessi lill-Awtorità tal-Ippjanar li jirrelataw ma' żvilupp li jinvolvi l-floor area ratio qegħdin imniżżla fit-tabella sussegwenti:

*Ara t-tabella fl-aħħar tad-dokument

KUNSILL LOKALI TA' TAS-SLIEMA – TALBA GĦAL SKEMA TAL-IPPARKJAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet it-talba tal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema sabiex tiġi implimentata skema ta' ipparkjar kontrollat favur ir-residenti (Controlled Residents Parking Scheme) fil-lokalità ta' Tas-Sliema?

IAN BORG: Transport Malta għaddejja bi studju intern sabiex jinħolqu miżuri favur aktar parkeġġ madwar Malta.

It-talba tal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema hi ħolqa minn numru ta' talbiet oħra li mexxew 'il quddiem diversi kunsilli madwar Malta u għaldaqstant ikun xieraq li qabel jingħata permess lil xi kunsill partikolari, jiġu analizzati u kkreati diversi skemi u miżuri li jolqtu bżonnijiet u ħtigijiet ta' kull lokalità f'Malta u dan waqt li ntennu li l-parkeġġ jibqa' mingħajr ħlas.

KUNSILL LOKALI TA' TAS-SLIEMA - TALBA GĦAL SKEMA TAL-IPPARKJAR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet it-talba tal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema sabiex tiġi implimentata skema ta' ipparkjar kontrollat favur ir-residenti (Controlled Residents Parking Scheme) fil-lokalità ta' Tas-Sliema?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

KAŻIJIET TA' RAPPORTI TA' PERSUNI REQDIN BARRA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' rapporti ta' persuni reqdin barra, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid għal kull każ f'liema lokalità seħħ, ta' liema sess u nazzjonalità kienet il-persuna involuta u x'passi ttieħdu?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li kien hemm 25 każ fejn hemm rapporti lill-pulizija, dwar 27 persuna li kienu reqdin barra, mis-sena 2013 sal-aħħar t'Awwisu 2018 kif jidher fit-tabella ta' hawn taħt.

Ħames każi kienu jirrigwardaw l-istess persuna li anke tressqet il-qorti.

Ħlief għal żewġ persuni li kienu nisa, l-oħrajn kienu kollha rġiel.

Fost 11-il persuna li dwarhom ittieħdu proċeduri l-Qorti, tnejn kellhom il-proċedimenti eżawriti – tnejn ġew illiberati – tnejn oħra ġew illiberati b'kundizzjoni skont il-Kap.

446 artiklu 22 – persuna waħda ngħatat probation u l-każ ta' erba' persuni għadu sub judice.

F'erba' każi nstabet akkomodazzjoni, persuna ntbagħtet għall-kura fi sptar u kien hemm 11-il persuna li ma tteħdux passi kontrihom.

PERSUNI AKKUŻATI FUQ KSUR TA' ARTIKOLU 338(W) TAL-KODIĊI KRIMINALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkużata fil-Qorti bi ksur tal-Artikolu 338 (w) tal-Kodiċi Kriminali u ċjoè li għexet ħajja ta' għażż u ta' vagabundaġġ, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid f'liema lokalità saret il-kontravvenzjoni, kemm mill-imsemmija persuni nstabu ħatja u x'kienet il-piena imposta mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn is-sena 2013 u s-sena 2018 kien hemm 18-il persuna li ġiet akkużata fil-Qorti bi ksur tal-Artikolu 338(w) tal-Kodiċi Kriminali u ċjoè li għexet ħajja ta' għażż u ta' vagabundaġġ kif jidher fit-tabella t'hawn taħt.

F'erbgħa minn dawn il-każijiet kien hemm l-istess persuna involuta.

Minn dawn kien hemm tliet każi fejn il-proċedimenti ġew eżawriti – żewġ każi fejn il-persuni ma nstabux ħatja – żewġ każi b'sentenza ta' priġunerija – żewġ każi ta' sentenza sospiżi u multa – każ bi priġunerija u multa – erba' każi sub judice – tliet każi fejn ġew liberati taħt kundizzjoni u każ ta' probation.

PERSUNI AKKUŻATI FUQ KSUR TA' ARTIKOLU 338(X) TAL-KODIĊI KRIMINALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkużata fil-Qorti bi ksur tal-Artikolu 338 (x) tal-Kodiċi Kriminali u ċjoè li f'xi post pubbliku immolestat in-nies biex titlob il-karità, sena b'sena, mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn is-sena 2013 u Awwissu 2018 kien hemm14-il persuna li ġiet akkużata fil-Qorti bi ksur tal-Artikolu 338(x) tal-Kodiċi Kriminali u ċjoè li f'xi post pubbliku immolestat in-nies biex titlob il-karità, kif jidher fit-tabella t'hawn taħt:

Minn dawn kien hemm każ fejn il-persuna ġiet imwissija u mċanfra – seba' każi fejn il-persuni ġew liberati b'kundizzjoni – tliet każi fejn il-proċedimenti ġew eżawriti/preskritti – każ sine die – każ fejn tħallset multa u każ għadu sub-judice.

ŻWIĠIJIET BEJN PERSUNI TA' NAZZJONALITÀ MALTIJA U BARRANIN FL-2015

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew ċelebrati jew reġistrati żwiġijiet matul is-sena 2015 fejn xi wieħed jew waħda mill-partijiet kienet ta' nazzjonalità Maltija u l-parti l-oħra le?

Jista' jagħti rendikont skont in-numru ta' persuni u ta' liema nazzjonalità?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ninsab infurmat li fl-2015 kien hemm 324 żwieg ċelebrat bejn persuna ta' nazzjonalità Maltija u persuna ta' nazzjonalità barranija.

IL-FGURA – TRIQ IL-KARMNU – LANDSCAPING TAR-ROUNDABOUT

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 5334, jista' l-Ministru jgħid huwiex se jsir il-landscaping tar-roundabout li saret fi Triq id-Dejma, il-Fgura peress li ilha biex issir mill-inqas mit-23 ta' April 2018?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-disinni proposti ħadu aktar fit-tul peress li ma setax isir intervent bis-soft landscaping minħabba li ma kienx hemm fond biżejjed għall-ħamrija.

Id-disinji ġodda ġew approvati u x-xogħol beda u mistenni jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew scrapped vetturi tul is-sena li għaddiet u mill-bidu ta' din is-sena sal-aħħar ta' Settembru 2018?

Jista' jindika kemm minnhom użaw l-iskema sabiex tinxtara vettura ġdida kif ukoll jindika s-sena tal-manifattura ta' dawn il-vetturi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tinsab hawn taħt u qed tingħata sal-aħħar ta' Awwissu 2018.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid, fir-rigward tal-hekk imsejħa rifużjoni tat-taxxa li saret riċentament, kemm-il ittra ntbagħtet u lil kemm-il persuna?

Jista' jiġi indikat l-ammont preċiż u komplessiv li ġie mħallas kif ukoll kemm ġew jiswew l-imsemmija ittri għad-dipartiment?

Jista' jindika ukoll jekk sarx ħlas bi ħlas bankarju dirett u f'liema każ kemm kien l-ammont preċiż hekk trasferit?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rifużjoni tat-taxxa kienet tlaħħaq l-ammont sħiħ ta' €11,403,066 li tqassmet fost kull individwu li jaħdem.

B'kollox inħarġu total ta' 204,512-il ittra bi spiża ta' inqas minn 50 ċenteżmu l-waħda.

Ngħarraf lill-Interpellant ukoll li l-ebda pagament ma sar permezz ta' ħlas bankarju dirett.

FOROM TA' ŻWIĠIJIET RELIĠJUŻI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma l-forom ta' żwiġijiet reliġjużi li huma rikonoxxuti ai termini tal-Artikolu 17 tal-Att dwar iż-Żwieġ Kap. 255 tal-Liġijiet ta' Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab nfurmat li l-forom ta' żwiġijiet reliġjużi li huma rikonoxxuti ai termini tal-Artikolu 17 tal-Att dwar iż-Żwieġ Kap. 255 tal-Liġijiet ta' Malta huma r-reliġjon Presbiterjana, Luterana, Islamika, Bible Baptist Church, Christian Evangelical Church (Assemblies of God) u l-Evangelical Baptist Church.

Dan filwaqt li artiklu 21 tal-istess Att jirrikonoxxi ż-żwieġ Kattoliku.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa previst li dik li kienet imsejħa smoking shed f'Bighi, tiġi finalment restawrata billi ilha wieqfa numru ta' snin?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li x-xogħol ta' restawr u snajja' oħra fuq Smoking Shed bħalissa wieqaf minħabba prijoritajiet oħra tal-Aġenzijia.

Għal din ir-raġuni għad m'hemmx data definittiva meta dan ix-xogħol se jitkompla u jitlesta.

ĦAL TARXIEN – ZUNTIER TAL-KNISJA PARROKKJALI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jara li l-parti tal-lemin taz-zuntier tal-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien tiġi rranġata u jgħid x'passi ttieħdu għal min ikkaġuna tali ħsara?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien li ġabar id-dettalji kollha flimkien mar-ritratti u għamel rapport lill-Pulizija.

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Peress li fil-bidu ta' Settembru li għadda tħabbar li tnieda servizz ġdid mis-sistema myHealth, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hu n-numru ta' tobba fil-komunità li qegħdin jagħmlu użu minn din il-faċilità?

Kemm huwa n-numru ta' ċittadini li għamlu użu mis-sistema?

X'servizzi oħrajn huma ppjanati li jiddaħħlu fis-sistema myHealth?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sal-aħħar ta' Settembru 2018, kien hemm 275 tabib li mhux biss għamlu użu personali mis-servizz tal-myHealth imma wkoll aċċettaw rikjesti minn pazjenti biex jagħtuhom servizz permezz tal-myHealth.

B'riżultat ta' dan, kien hemm 52,350 pazjent li ħadu servizz permezz tal-myHealth.

Rigward is-servizz ġdid għal tobba privati biex jordnaw testijiet tal-laboratorju online permezz tal-myHealth, mill-1 sal-24 ta' Settembru dan is-servizz diġà ntuża minn 35 tabib li għamlu 681 ordni online.

Għadu kif tlesta x-xogħol fuq faċilità fil-myHealth li biha l-pazjenti jkunu jistgħu jagħtu l-kunsens tagħhom online biex sommarju tat-tagħrif mediku tagħhom jiġi trasferit f'pajjiż Ewropew ieħor f'każ ta' emerġenza medika waqt l-ivvjaġġar, għal-lest għal meta dan is-servizz jibda jopera fl-2019.

Minbarra hekk, fix-xhur li ġejjin fil-myHealth se jiżdied servizz ġdid biex it-tobba privati jkunu jistgħu jordnaw X-rays li jittieħdu fiċ-Ċentri tas-Saħħa.

Is-sena d-dieħla se tinbena faċilità li tagħti aċċess għall-istampi tal-X-rays (mhux biss ir-rapport), kif ukoll se jinbena komponent importanti ta' personal health records, li permezz tiegħu l-pazjenti nfushom ikunu jistgħu jdaħħlu t-tagħrif mediku tagħhom permezz tal-portal tal-myHealth.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI TELQU MILL-KORP QABEL GĦALQU 25 SENA SERVIZZ

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li rriżenjaw u telqu mill-Korp mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Awwissu 2018 u li kienu għadhom ma għalqux 25 sena ta' servizz fil-Korp?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn l-1 ta' Jannar 2018 u l-31 ta' Awissu 2018 spiċċaw 17-il membru tal-Korp li rriżenjaw u telqu u li ma kinux għadhom għalqu l-25 sena servizz.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI TELQU MILL-KORP WARA LI GĦALQU 25 SENA SERVIZZ

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li telqu mill-istess Korp mill-1 ta' Jannar 2018 sal-31 ta' Awwissu 2018 wara li għalqu l-25 sena servizz?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li bejn l-1 ta' Jannar 2018 u l-31 t'Awwissu 2018 spiċċaw 39 membru tal-Korp wara li għalqu l-25 sena servizz.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI TELQU MILL-KORP QABEL GĦALQU 25 SENA SERVIZZ FL-2017

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li rriżenjaw u telqu mill-Korp fl-2017 u li kienu għadhom ma għalqux 25 sena ta' servizz fil-Korp?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fis-sena 2017 kien hemm 24 membru full-time fil-Korp tal-Pulizija, li rriżenjaw u telqu mill-Korp u li kienu għadhom ma għalqux 25 sena ta' servizz.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI TELQU MILL-KORP WARA LI GĦALQU 25 SENA SERVIZZ FL-2017

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li telqu mill-istess Korp fis-sena 2017 wara li għalqu l-25 sena servizz?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li matul is-sena 2017, spiċċaw 74 membri tal-Korp tal-Pulizija, wara li għalqu l-25 sena servizz.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI GĦANDHOM AKTAR MINN 25 SENA SERVIZZ

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija preżentement li għandhom aktar minn 25 sena servizz fil-Korp?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li sat-28 ta' Settembru 2018, fil-Korp tal-Pulizija kien hemm 193 membru li għandhom aktar minn 25 sena servizz fil-Korp.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI GĦANDHOM AKTAR MINN 60 SENA

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija li għandhom età ta' iktar minn 60 sena?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li fl-1 ta' Ottubru 2018, fil-Korp tal-Pulizija hemm 80 membru tal-korp li għandhom iktar minn 60 sena.

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm ilmenti mal-MCCAA fir-rigward tal-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament?

Jista' jgħid x'tip ta' ilmenti kienu dawn u jekk instabitx soluzzjoni?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' lmenti milqugħa fl-Uffiċċju għall-Affarijiet tal-Konsumatur fi ħdan l-MCCAA rigward il-kumpanijia in kwistjoni s'issa telgħu għal 64.

Dawn l-ilmenti jikkonċernaw kuntratti dwar prodotti ta' btala għal perjodu fit-tul.

Dawn l-ilmenti huma maqsuma fi tliet kategoriji fejn:

37 ilment huma relatati ma' kuntratti bejn il-kumpanija u l-konsumaturi liema kuntratti issa ma jidhirx li ħa jkunu onorati;

16-il ilment fejn il-konsumaturi barra li jaqgħu fl-ewwel kategorija kienu wkoll ħallsu għall-akkommodazzjoni skont kif stabbilit fil-kuntratt u meta wasslu fid-destinazzjoni sabu li ma kien sar l-ebda ħlas f'dan ir-rigward, u

11-il ilment ieħor rigward konsumaturi li jaqgħu fl-ewwel kategorija u fejn ħallsu għall-akkommodazzjoni għal btala li għad iridu jmorru jew kellhom imorru u sabu li ma kien sar l-ebda ħlas għall-akkommodazzjoni mill-kumpanija.

Mill-ilmenti milqugħa rriżulta li dawn il-kuntratti għandhom klawsola ta' arbitraġġ li tagħti ġurisdizzjoni esklużiva liċ-Ċentru ta' Arbitraġġ ta' Malta u għalhekk il-konsumaturi jridu jitolbu għal rimedju quddiem dan il-forum.

WIED BLANDUN - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jagħti elenku ta' xogħlijiet li saru f'Wied Blandun fl-aħħar sena?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 6748.

REĠISTRAZZJONI TA' ATTI TA' TWELID

L-ONOR.

BYRON CAMILLERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reġistrati atti ta' twelid bħala foundlings mis-sena 1990 'l hawn, sena b'sena?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab infurmat li mis-sena 1990 'l hawn ġew reġistrati żewġ atti ta' twelid bħala foundlings, tarbija fl-1998 u oħra fl-2012.

*Tabella mehmuża ma' mistoqsija parlamentari 6852