DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 20 ta' Marzu 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 20 ta' Marzu 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

L-Erbgħa, 20 ta' Marzu 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 208, li saret fit-18 ta' Marzu 2019, ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

NISA AKKUŻATI LI KKAWŻAW ABORT FUQHOM INFUSHOM

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il mara ġiet akkużata fil-Qorti li kkaġunat l-abort fuqha nnifisha jew li tkun qagħdet għall-użu tal-mezzi li bihom l-abort ġie kkaġunat, sena b'sena, mis-sena 2000 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jagħti l-età u n-nazzjonalità tal-persuni li ġew akkużati, kemm-il persuna nstabet ħatja u x'kienet il-piena li ngħatat mill-Qorti?

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Ninsab informat illi fil-perjodu indikat mill-Onor.

Interpellant u ċjoè mis-sena 2000 sal-aħħar ta' Frar 2019, kien hemm tliet każi fejn nisa ġew akkużati fil-Qorti li kkaġunaw l-abort fuqhom infushom jew li qagħdu għall-użu tal-mezzi li bihom l-aborti ġew ikkaġunati.

L-ewwel każ kien fl-2006 li kien jikkonċerna mara Maltija ta' 23 sena, li ngħatat ordni ta' probation għal tliet snin.

It-tieni każ kien fis-sena 2014 u kien jikkonċerna mara barranija ta' 29 sena li ġiet issentenzjata 18-il xahar ħabs sospiżi għal sentejn.

L-aħħar każ kien fis-sena 2014 ukoll u kien jikkonċerna mara barranija ta' 30 sena u li kienet issentenzjata sentejn ħabs sospiżi għal erba' snin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, l-ewwel nett irrid nirreferi lill-Ministru kkonċernat għall-aħbar li qiegħda ddur fuq il-midja kollha dwar il-qabda ta' droga li għamlu b'suċċess il-Pulizija eżekuttiva, liema droga tiżboq il-valur ta' €32 miljun.

Mill-informazzjoni li ħarġet jidher li din id-droga kienet ġejja minn pajjiż li mhuwiex membru tal-Unjoni Ewropea u li kienet destinata għal pajjiż li huwa membru tal-Unjoni Ewropea, bil-proċedura fil-qasam marittimu ta' transhipment f'erba' containers partikolari.

Filwaqt li nifraħ lill-Pulizija eżekuttiva għax-xogħol li għamlet, nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet lill-Ministru.

Jista' l-Ministru jagħti aktar informazzjoni dwar dan il-każ mingħajr ma jippreġudika l-indaġini u l-investigazzjonijiet li għadhom għaddejjin?

Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm abbokkament mal-Europol, tenut kont li qed nitkellmu dwar droga li kienet sejra f'pajjiż li huwa stat membru tal-Unjoni Ewropea fl-Ewropa, u mal-Interpol minħabba l-fatt li d-droga kienet ġejja minn pajjiż tal-Amerika Latina?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Qabelxejn irrid infaħħar il-kollaborazzjoni li għaddejja kontinwament bejn is-Servizzi tas-Sigurtà u l-Uffiċjali tad-Dwana, li issa għandhom l-apparat li qed iwassal biex il-containers li jkun hemm suspett dwarhom ikunu skennjati meta jgħaddu mill-portijiet tagħna.

Dan juri li l-investiment li sar min-naħa tad-Dwana qiegħed jagħti riżultati konkreti fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata.

Kull meta jkun hemm informazzjoni, sejbien u involviment ta' persuni li jkunu qegħdin jiġu indagati, ħafna drabi l-Pulizija tkun f'kuntatti mal-Europol u mal-Interpol.

Irrid ngħid ukoll li mhux l-ewwel darba li min-naħa tal-Uffiċjali tad-Dwana, il-Korp tal-Pulizija u s-Servizzi tas-Sigurtà jaraw li ċerti containers ikunu immarkati u jitħallew jgħaddu minn pajjiżna, wara arranġamenti li jsiru bilateralment.

Waħda mir-raġunijiet hija li jekk il-pajjiż aħħari fejn tkun iddestinata d-droga jkun indikat bħala l-aħjar post biex tinqabad il-kriminalità organizzata, il-container jitħalla jgħaddi.

Din hija ħidma li ssir ma' diversi pajjiżi, inkluż meta jkun hemm persuni li jkunu qegħdin iġorru d-droga lejn pajjiżna.

Ħafna drabi, wara kollaborazzjoni sħiħa, jinstab li jkun għaqli li d-droga titħalla tgħaddi biex jinqabdu l-persuni li fl-aħħar mill-aħħar, id-droga tkun ddestinata għalihom.

Din hija kooperazzjoni li tkun għaddejja bejn pajjiżi differenti.

Bħala pajjiż, mhux l-ewwel darba li pparteċipajna b'dan il-mod biex ngħinu pajjiżi oħrajn jaqbdu ċ-ċirku ta' kriminalità organizzata fl-importazzjoni tad-droga.

F'dawn il-każijiet kollha, l-informazzjoni tgħaddi lil pajjiżi differenti, lill-Europol u lill-Interpol, għax ħafna drabi, il-konsenja ma tkunx sejra għal pajjiż wieħed biss imma tkun sejra lejn dak il-pajjiż biex imbagħad titqassam fost diversi pajjiżi oħrajn.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Il-ġimgħa li għaddiet għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Michael Farrugia dwar ir-rapporti ta' serq li kellna f'Birżebbuġa f'dawn l-aħħar 15-il xahar.

Minn informazzjoni li ta l-Ministru jidher li meta kkomparat mas-sena l-oħra, fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena, is-serq fil-lokalità ta' Birżebbuġa kważi rdoppja.

Informat ukoll mill-Pulizija li mill-aħħar tas-sena 'l hawn inqatgħu r-rondi li kienu jsiru f'Birżebbuġa u f'postijiet oħrajn u li l-pulizija kienu jitħallsu extra tagħhom.

Għalhekk mhuwiex eskluż li din iż-żieda qawwija fir-rapportaġġ ta' serq minn Birżebbuġa u lokalitajiet oħrajn hija riżultat tan-nuqqas ta' dawn ir-rondi.

Għaldaqstant jista' jekk jogħġbu l-Ministru jinforma lil din il-Kamra għaliex inqatgħu dawn ir-rondi u jekk hemmx il-ħsieb li jerġgħu jiġu introdotti?

MICHAEL FARRUGIA: L-ewwel nett, ikun tajjeb li ngħid li minkejja dak kollu li jingħad, il-kriminalità f'pajjiżna matul l-2018 naqset b'7%.

Issa ovvjament jien m'iniex kuntent b'dan għax għad hemm ħafna aktar x'jista' jsir.

Però jkun tajjeb li nirrikonoxxu li fil-maġġor parti tal-lokalitajiet, ir-rata ta' serq naqset drastikament, inkluż il-pickpocketing.

Fir-rigward tal-pickpocketing qegħdin ninnotaw li ħafna drabi dan jimxi minn post għal ieħor.

Pereżempju kien hemm żmien meta Paceville kien il-mira prinċipali għall-pickpocketing u meta mbagħad il-Pulizija kienet qed tiffoka fuq Paceville, dan mexa lejn in-naħa tal-Belt u huwa hawnhekk fejn naħdmu bħala target policing.

Nerġa' ngħid li minkejja dan kollu, il-pickpocketing naqas drastikament b'madwar 60% jew 70% ikkomparat mal-2017.

Forsi wieħed jista' jgħid li ma jarax uffiċjali tal-pulizija bl-uniformi, imma jien nista' ngħid li nhar il-Ħadd li għadda, pereżempju, kien hemm pulizija għaddejjin bir-ronda bil-karozzi ġewwa Marsaxlokk u anke fin-naħa ta' Birżebbuġa għax kont hemmhekk u rajthom jien stess.

Fil-fatt il-pulizija kienu qegħdin jiċċirkondaw iż-żona biex isegwu dak li jkun għaddej.

Min-naħa l-oħra, kif għedt, meta jkun hemm ċertu serq li jkun identifikat f'lokalitajiet partikolari, nibagħtu lill-pulizija tad-distrett, bħalma għamilna fil-Belt Valletta, fejn irnexxielna nindirizzaw il-problema ta' pickpocketing.

Apparti li qed nużaw it-teknoloġija tal-informatika aħjar u l-ħidma tinqasam bejn il-pulizija ta' distretti differenti, qed nibagħtu numru ta' pulizija li minflok jirrapportaw l-għassa tal-Belt bl-uniformi, jirrapportaw l-għassa tal-Belt pajzana.

Ir-rwol tagħhom ikun li jduru fit-toroq tal-Belt u jipprovaw jidentifikaw lil dawk il-persuni li jkunu se jwettqu reat.

Kif għedt, qed naħdmu bħala target policing u għalhekk ix-xogħol li jkun għaddej mhux bilfors ikun viżibbli għas-sempliċi raġuni li l-pulizija jkunu pajżana.

Rigward l-overtime tal-Korp tal-Pulizija rrid ngħid li dan ma nqatax imma għadu għaddej.

Meta jkun hemm target policing, ħafna drabi, inġibu pulizija minn dipartimenti u distretti oħrajn biex attwalment naraw li l-affarijiet ikunu aktar koordinati.

Nista' nassigura wkoll li bħalma tal-RIU jagħmlu rondi b'mod regolari u persistenti ġewwa l-Marsa u l-Ħamrun, dawn jagħmlu rondi wkoll f'Birżebbuġa u Ħal Far b'mod speċjali, għal raġunijiet ta' ordni pubblika u biex wieħed josserva u jiġbor aktar informazzjoni.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Aktar kmieni l-Ministru kien qed jitkellem dwar aktar kollaborazzjoni biex tiġi miġġielda b'mod aktar qawwi l-ġlieda kontra d-droga.

Fid-dawl li dan l-aħħar rajna aktar informazzjoni dwar droga sintetika mogħtija, fost l-oħrajn, mill-midja, jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra jekk hemmx xi miżuri partikolari li qegħdin jittieħdu, anke fid-dawl li riċentement kellna emenda fil-liġi li tirrigwarda proprju dan il-qasam?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Naħseb li l-akbar sfida li kellna kien il-fatt li fir-rigward tad-droga sintetika, ħafna drabi, il-kriminal jipprova dejjem ikun pass quddiem il-liġijiet ta' pajjiżna.

Fil-fatt kif semmejt kemm-il darba, 85% tad-droga li wieħed jipprova jdaħħal f'pajjiżna u li tinqabad ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin hija droga sintetika li ma ssibhiex fl-iskeda li tagħmilha illegali.

Ir-riżultat ta' dan hu li ħafna drabi l-persuni li jkunu residenti hemmhekk jittieħdu passi kontra tagħhom għax ikollhom xi ħaġa illeċita, imma fir-rigward ta' min jinqabad qed jipprova jdaħħal id-droga ma tistax tieħu passi kriminali kontrih għax din id-droga mhijiex illegali.

Għalhekk pass għaqli li sar min-naħa tal-Gvern u min-naħa tal-Deputat Prim Ministru kien li daħħalna emendi, li ddiskutejna f'dan il-Parlament u li diġà għaddew mill-istadju ta' Kumitat, biex kif il-liġi tidħol fis-seħħ, se tbiddel il-konċett kollu.

S'issa l-liġi kienet tgħid li xejn mhu illegali sakemm mhuwiex fl-iskeda li tagħmlu illegali.

Bħala Parlament irriversjajna s-sitwazzjoni u għedna li kollox huwa illegali jekk għandek ċerti komponimenti fih li mhumiex fl-iskeda li tagħmilhom legali jew li m'għandhomx l-awtorizzazzjoni tal-Medicines Authority.

Din il-liġi se tkun qed tgħin ħafna fil-ġlieda kontinwa kontra d-droga.

Sur President, hawn irrid nagħmel il-punt li d-droga sintetika, ħafna drabi, hija aktar perikoluża minn kull droga oħra.

Għalhekk irridu niġġeldulha bis-serjetà u nwasslu l-messaġġ li din tagħmel ħafna ħsara għax hemm l-impressjoni li d-droga sintetika mhi xejn.

Fir-realtà, l-ewwel nett, wieħed ma jkunx imdorri b'din it-tip ta' droga u t-tieni, din hija droga perikoluża ħafna għas-saħħa tal-individwi jekk jikkonsmawha.

Għal din ir-raġuni, jekk irridu nirnexxu fil-ġlieda tagħna kontra d-droga bħala pajjiż, irridu nkomplu niġġieldu din id-droga bis-serjetà f'kull settur.

Issa mhuwiex faċli li l-ġlieda kontra d-droga tirnexxi kompletament u għalhekk irridu nżidu fl-edukazzjoni, fl-impenn, fil-ħidma u fil-kollaborazzjoni bejn is-setturi differenti tas-soċjetà u nkomplu nsaħħu l-għajnuna li nagħtu lill-individwi.

Xi ħaġa oħra li qiegħed ninsisti dwarha hija r-riabilitazzjoni mid-droga ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.

Wieħed m'għandux jasal fl-aħħar sena tiegħu li jiskonta s-sentenza tal-ħabs biex jintbagħat għar-riabilitazzjoni, imma għandu jingħata l-għajnuna minn qabel.

Ma nistgħux nirraġunaw li persuna tieħu d-droga faċilment fil-ħabs u mbagħad fl-aħħar nipprovaw ngħinuha.

Irid ikun hemm pjan għal kull persuna fil-ħabs u min huwa vittma tad-droga għandu jingħata r-riabilitazzjoni meħtieġa sakemm ikun qed jiskonta s-sentenza.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

JASON AZZOPARDI: Fil-Fgura u f'Raħal Ġdid, fl-aħħar jiem, żdied ħafna s-serq, partikolarment mill-ħwienet bil-lejl.

Minn ċerti filmati li rajna fuq il-midja soċjali, jidher li probabbilment qegħdin nitkellmu fuq l-istess żewġ persuni.

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex informat b'dan?

It-tieni, jista' l-Ministru jserraħ ras ir-residenti ta' Raħal Ġdid u l-Fgura li l-ħidma tal-pulizija żdiedet fl-intensità tagħha biex din il-mewġa ta' serq li kellna f'dawn l-aħħar ġranet ma tkomplix għaddejja?

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Apparti r-rondi li jsiru minn diversi setturi tal-Korp tal-Pulizija, kemm pajzana kif ukoll bl-uniformi, il-pulizija tiffoka fuq iż-żoni fejn ikunu qed isiru atti ta' kriminalità.

Kif għedt aktar qabel, ħafna drabi, il-kriminalità ma tibqax ikkonċentrata f'post wieħed imma timxi minn post għall-ieħor.

Għalhekk il-pulizija tagħmel evalwazzjoni kuljum, u xi kultant anke aktar minn darba kuljum, dwar it-trend li jkollha quddiemha biex tikkonċentra aktar il-ħidma ta' target policing.

Target policing huwa meta l-pulizija tara ċertu tip ta' kriminalità li tkun qed tiġri f'ċerta lokalità jew żona partikolari u tiffoka aktar fuq dik iż-żona.

Ikun hemm pulizija bl-uniformi li jagħmlu r-rondi normali kif ukoll pulizija pajżana li jkunu qegħdin iduru f'dawk l-akkwati ħalli jipprovaw jaqbdu lill-persuni red-handed.

Nerġa' ngħid li l-kriminalità qed tonqos u s-serq naqas drastikament però aħna xorta konxji li għad fadal kriminalità u serq għaddej.

Jekk ngħid mod ieħor inkun qiegħed naħrab mir-realtà.

L-aħjar mod kif tindirizza problema li tkun qiegħda titfaċċa huwa billi tiġġieled u tipprova tkisser ċerti ċrieki f'żoni partikolari.

Irrispettivament minn x'inhi t-tip ta' kriminalità, il-pulizija hija dejjem ikkonċentrata biex tiġġildilha.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Riċentement sfortunatament segwejna diversi inċidenti li kienu jinvolvu n-nar.

Naf li min-naħa tal-Ministeru sar investiment fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, b'mod speċjali fir-riżors uman u anke fl-apparat li jintuża min-nies li jaħdmu ma' dan id-dipartiment.

Jista' l-Ministru jaġġorna lil din il-Kamra bit-tibdiliet li saru riċentement fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili?

MICHAEL FARRUGIA: Qabel nitkellem fuq l-apparat li investejna fih, irrid nitkellem fuq l-ewwel konċett.

S'issa għad għandna ħafna persuni li meta tkellimhom fuq il-Protezzjoni Ċivili, kulma jiġihom f'moħħhom huwa li d-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili jiġġieled in-nar.

Bi pjan mifrux fuq seba' snin li tkellimt fuqu nhar it-Tnejn li għadda, aħna rridu bidla fil-mentalità.

Id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili jrid ikun verament Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili u għal din ir-raġuni rridu ninvestu fir-riżorsi umani.

Waħda mill-affarijiet li għamilna enfasi fuqha hija l-ilbies ta' protezzjoni li jilbsu l-membri tal-Protezzjoni Ċivili.

Bħala Ministeru, diġà ħadna l-passi kollha meħtieġa biex ninvestu fl-aħjar ilbies protettiv.

Għalina, din hija l-ewwel prijorità.

It-tieni prijorità hija li tliet snin ilu ddeċidejna li nibdew inbiddlu l-flotta kollha tad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, bħalma huma l-fire engines, it-trakkijiet u anke d-dgħajjes li jintużaw f'ċerta ħidma ta' rescue u ġlidiet kontra t-tifi tan-nar fl-ibħra tagħna.

It-tielet prijorità hija li qed ninvestu bil-kbir f'vetturi li s'issa d-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili ma kellux, bħal bowsers kbar.

Hawn irrid nirringrazzja lill-Malta Industrial Parks għall-għajnuna u l-koperazzjoni li qegħdin insibu mingħandhom, biex jipprovdu dawn il-bowsers kbar ta' 40,000 u 20,000 litru.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-Awtorità tal-Ippjanar li min-naħa tagħha, qed tagħti mill-fondi li tiġbor biex nixtru tower ladders li jwasslu sa ammont ta' sulari.

Bħala Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili qed nixtru wkoll tower ladders oħrajn.

Ikun tajjeb li nsemmi wkoll li l-apparat se jkun state of the art u tal-aħħar teknoloġija.

Huwa importanti wkoll li jkollna infrastruttura tal-ogħla livell u li tlaħħaq għall-bżonnijiet tal-Protezzjoni Ċivili fl-ambjent fejn jopera dan id-Dipartiment.

Irridu postijiet li jipproteġu l-inġenji, l-apparat u lin-nies li jaħdmu fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili biex jekk ikun hemm xi diżastru naturali jkunu jistgħu jirrispondu għal dak li jista' jinqala' mill-ewwel.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Irrid ningħaqad mal-Ministru biex nifraħ lill-Korp tal-Pulizija għall-qabda tad-droga li saret ilbieraħ.

Però rrid ngħid ukoll li jistona daqsxejn li l-Ministru ma kienx preżenti għall-press conference li saret illum wara nofsinhar mill-Ministru Edward Scicluna u l-Ministru Konrad Mizzi li fiha faħħru ħafna lid-Dwana, però eskludew lill-Ministru responsabbli mill-Pulizija milli jieħu daqsxejn mill-mertu tal-ħidma tal-pulizija.

Kif spjega tajjeb il-Ministru, m'għandix dubju li l-pulizija kellhom sehem importanti fil-qabda kbira ta' droga li saret.

Jien segwejt il-press conference u naħseb li hija daqsxejn simplistika li wieħed jgħid li dawn il-qabdiet qegħdin isiru għaliex sar investiment f'makkinarju ġdid fid-Dwana.

M'għandix dubju li dan l-investiment għen, però naħseb li hawn fenomenu ġdid li pajjiżna qed jintuża bħala rotta minn fejn tgħaddi d-droga.

Skont ċifri li ħarġu jidher li din is-sena nqabdet droga b'valur ta' €132 miljun.

Din tixgħel bozza ħamra.

Jista' l-Ministru jgħid jekk jirriżultax lill-Gvern Malti li Malta saret parti minn rotta internazzjonali tad-droga?

Qabda ta' droga b'valur ta' €132 miljun matul din is-sena tindika li għal xi raġuni, pajjiżna jista' jkun li sar parti minn ċirku tat-traffikar tad-droga internazzjonali.

Jista' l-Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex Malta ma tibqax tintuża għal dan it-traffikar ta' droga?

Qed nieħdu l-mertu li naqbdu d-droga però qed nieħdu wkoll il-fama li sirna ċentru tat-traffikar ta' droga!

L-ISPEAKER: Il-Ministru Michael Farrugia.

MICHAEL FARRUGIA: Għall-inqas Malta ma tispiċċax il-pajjiż fejn jinqabdu t-traffikanti, nagħtuhom maħfra Presidenzjali u nibagħtuhom 'l hemm!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata qed tingħata l-attenzjoni u l-prijorità meħtieġa.

Qegħdin nagħmlu dawn il-qabdiet għaliex qed inkunu effiċjenti!

Issa nispera li għax qed naqbdu d-droga, ma niġux akkużati li hawn ħafna droga fil-pajjiż u li hawn id-droga għaddejja mill-portijiet tagħna!

Nixtieq inkun naf jekk l-Oppożizzjoni tixtieqx li ma nkunux effiċjenti, li ma jkollniex l-apparat, li ma jkollniex il-kolloborazzjoni, li tiddeċiedi li s-Servizz tas-Sigurtà … (Interruzzjonijet)

L-ISPEAKER: L-Onor.

Diġà skada l-ħin però se nara x'inhu l-point of order.

(Interruzzjonijiet)

BEPPE FENECH ADAMI: Il-Ministru qiegħed ipoġġi kliem f'ħalqi.

Jien fl-ebda mument m'għedt dan il-kliem!

Jien staqsejt jekk jistax ikun li Malta saret parti minn rotta ta' traffikar tad-droga.

Il-Ministru huwa żleali meta jipprova jattribwixxi lili affarijiet li m'għedtx.

L-ISPEAKER: Ministru, jekk jogħġbok, ikkonkludi.

Jien taf biex nieħu pjaċir?

Li qed inkunu effiċjenti aktar minn qatt qabel, li għandna l-apparat biex niġġieldu din il-kriminalità u li għandna l-koperazzjoni internazzjonali li qed twassal biex qegħdin nirnexxu.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Joe Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġar tal-Ilma): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Statement tal-pożizzjoni finanzjarja fil-31 ta' Diċembru 2018 tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, flimkien mal-Estimi tal-istess Korporazzjoni għall-2019.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHEAL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' tipi ta' reati kriminali li ġew irrapportati lill-pulizija fis-snin 2017 u 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9499.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar uffiċċji ta' aġenziji u dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali miftuħa f'Għawdex , bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9325.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Kumitati Permanenti u nsejjaħ lill-Onor.

GLENN BEDINGFIELD (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta - Abbozz Nru. 49 - u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji, - Abbozz Nru. 50 - wara li xi klawsoli minn dawn l-Abbozzi ta' Liġi kienu ġew ikkonsidrati mill-ġdid fil-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, għaddew mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija (Emenda Nru 2) - Abbozz Nru 75 -għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

L-ISPEAKER: Skont ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, f'din is-seduta se jittieħdu numru ta' votazzjonijiet.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, skont ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra se ngħaddu għal item numru 6 fuq l-aġenda, jiġifieri t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi, u wara għas-seba' item u għat-tmien item fuq l-aġenda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, qed naqblu li għandna mmorru għas-sitt item fuq l-aġenda, però qed nitlob il-permess li nissospendu għal ħames minuti qabel immorru għall-vot.

BYRON CAMILLERI: M'hemmx oġġezzjoni,

L-ISPEAKER: Kollox sew, se mmorru għal item numru 6, imbagħad is-seduta tkun sospiża għal ħames minuti qabel ma jittieħed il-vot.

Il-Ministru għall-Finanzi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzarji għall-2019 u miżuri amministrattivi oħra".

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi jkun moqri t-Tielet Darba.

L-ISPEAKER: Skont ftehim milħuq din id-division tittieħed ħames minuti oħra.

Fl-4.35 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet fl-4.41 p.m.

L-ISPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzjarji għall-2019 u miżuri amministrattivi oħra" ikun moqri t-Tielet Darba.

L-ISPEAKER: Qed tintalab votazzjoni.

Niddikjara minn issa li l-ħin tal-votazzjoni huwa miftuħ.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITÀ GĦALL-IŻVILUPP REĠJONALI TA' GĦAWDEX

L-ISPEAKER: Ngħaddu għas-seba' item fuq l-aġenda li hija l-votazzjoni fuq it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex li ntalbet fis-seduta numru 200 ta' nhar l-Erbgħa, 20 ta' Frar, 2019.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Awtorità li tkun magħrufa bħala l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u għall-eżerċizzju, minn jew f'isem dik l-Awtorità, ta' funzjonijiet regolatorji u konsultattivi li jirrigwardaw l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konnessi ma' dan" ikun moqri t-Tieni Darba.

L-ISPEAKER: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, aħna tal-Partit Demokratiku se nivvotaw favur dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nittamaw li l-Gvern għandu r-rieda li jħalli lil din l-Awtorità Reġjonali taħdem lil hinn mill-influwenza politika.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Qed tintalab votazzjoni.

Skont ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed immedjatament.

Niddikjara minn issa l-ħin tal-votazzjoni miftuħ.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq il-mozzjoni ħalli dan l-Abbozz ta' Liġi, minkejja li kien jirrikjedi l-Messaġġ tal-President, jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif imressqa mill-Ministru għal Għawdex.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MILL-OPPOŻIZZJONI SABIEX JIĠI EMENDAT L-AVVIŻ LEGALI NRU 438 TAL-2018 DWAR ART AGRIKOLA PROPRJETÀ TAL-GVERN – VOTAZZJONI FUQ EMENDA

GĦALL-MOZZJONI

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa mill-Onor.

Edwin Vassallo fis-seduta numru 202 tas-26 ta' Frar, 2019, sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali Nru 438 tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern.

L-ISPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess skont ftehim milħuq.

Niddikjara l-ħin tal-votazzjoni miftuħ minn issa.

L-Onor.

L-Onor.

L-emenda m'għaddietx.

L-ISPEAKER: Ngħaddi issa biex inqiegħed il-mistoqsija fuq il-mozzjoni kif imressqa mill-Oppożizzjoni sabiex jiġi emendat l-Avviż Legali Nru 438 tal-2018 dwar Art Agrikola Proprjetà tal-Gvern.

L-Onor.

L-Onor.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-18 ta' Marzu 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sur President, illum qed inkomplu niddiskutu t-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali.

Għażilt li nitkellem f'dan id-dibattitu bħala persuna li kelli esperjenza fil-kunsilli lokali.

Niftakar li ta' 18-il sena kont ikkontestajt għall-ewwel darba għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali u kont tlajt fil-Kunsill Lokali ta' Ħal Luqa.

Kont għamilt dan għax ħassejt li kelli nagħti s-sehem tiegħi biex intejbu l-lokalità li trabbejt u għext fiha.

Ikolli nistqarr li, bħala kandidat ġdid, ikollok ħafna entużjażmu, ideat u ħeġġa biex tbiddel l-affarijiet, però finalment, kollox jirriduċi ruħu għar-riżorsi u s-saħħa li jkollhom il-kunsilli lokali.

Naħseb li minkejja li l-kunsilli lokali huma eżerċizzju tajjeb u f'ħafna lokalitajiet irnexxew, kien hemm lokalitajiet fejn minħabba sfidi differenti, il-proġett tal-kunsilli lokali ma kienx suċċess.

Għalhekk naħseb li r-riforma li qegħdin niddiskutu bħalissa hija f'waqtha.

Nixtieq nibda billi ngħid prosit lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis għall-ħidma kbira li għamel fuq din ir-riforma, fejn iltaqa' ma' kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex biex ikollna riforma ħolistika li tolqot lil kull lokal.

Nistgħu ngħidu li hawn entużjażmu u rispons pożittiv ħafna għal din ir-riforma.

Għalhekk, f'dan is-sens, qed inħares 'il quddiem sabiex din ir-riforma tiġi implimentata.

Naħseb li huwa importanti li nifhmu wkoll id-diffikutlajiet li jgħaddu minnhom il-kunsilliera u s-sindki tal-kunsilli lokali.

Jekk jogħġobkom, is-Segretarju Parlamentari qed jagħmel id-diskors tiegħu u b'rispett lejh u lejn din il-Kamra, nitlob li min jixtieq jitkellem, joħroġ barra mill-Kamra.

Onor. Schembri, tista' tkompli.

SILVIO SCHEMBRI: Sinjura President, naħseb li ċ-ċentru ta' din ir-riforma huma n-nies li jaħdmu fil-kunsilli lokali, bħall-impjegati, is-segretarji eżekuttivi, is-sindki u l-kunsilliera.

Il-fatt li saret konsultazzjoni estensiva ma' kull kunsill lokali mmexxija mis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis sabiex naraw x'jixtiequ minn din ir-riforma għen biex din ir-riforma tkun tista' tirnexxi fl-intier tagħha.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq riforma żgħira imma qed nitkellmu fuq riforma li se tolqot lil kull lokal f'Malta u f'Għawdex.

Nerġa' ngħid, li meta kont ħriġt għall-ewwel darba għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali kelli ħafna entużjażmu però meta tiġi biex timplimenta ċerti miżuri jew ċerta ħidma, issib li r-riżorsi huma limitati.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li f'din ir-riforma ma rajniex sempliċement il-mod kif se jkunu qed joperaw il-kunsilli lokali però ffokajna wkoll fuq ir-riżorsi.

Il-fatt li issa r-responsabilità tat-toroq għaddiet għand Infrastructure Malta se jgħin lill-kunsilli lokali.

Kif nafu, bħala Gvern, għandna proġett li permezz tiegħu se nagħmlu t-toroq kollha tal-pajjiż fi żmien seba' snin, imma fl-istess ħin, il-fondi tal-kunsilli lokali ma ntmissux.

Dan ifisser li indirettament l-allokazzjoni finanzjarja għall-kunsilli lokali qed tiżdied b'mod sostanzjali.

Jien niftakar żmien fejn kont trid iġġemma' ftit flus biex tagħmel triq fil-lokal u dan b'sagrifiċċji kbar.

Niftakar żmien fejn ridt tkun kreattiv sabiex tara kif se tiffranka ftit eluf minn hemm u minn hawn biex tkun tista' tagħmel minn triq sa tlieta f'sena.

Din kienet xi ħaġa li kienet iġġib anke ċerta rabja lejn il-kunsilli lokali.

Ħafna drabi l-kritika kienet tkun li l-kunsilli lokali qegħdin hemm għalxejn għax it-triq kienet tkun ilha mħaffra u kienet tibqa' mħaffra jew kienet tkun ilha biex issir u tibqa' ma ssirx.

Ir-realtà ħafna drabi kienet tkun li l-kunsilli lokali ma kienx ikollhom fondi biżżejjed għal dawn il-proġetti minkejja li kienu jkunu jixtiequ jagħmlu dan.

Illum, grazzi għall-għajnuna u l-investiment kbir bla preċedent li qed jagħmel dan il-Gvern fuq l-infrastruttura tal-pajjiż, b'mod partikolari fuq it-toroq, il-kunsilli lokali jistgħu jiffokaw il-ħidma tagħhom fuq affarijiet b'effett aktar dirett lejn iċ-ċittadin.

Il-kunsilli lokali ma rridux inħarsu lejhom biss għat-toroq u l-bankini.

Illum il-ġurnata qed naraw li t-toroq jaqgħu taħt ir-responsabilità ta' Infrastructure Malta però b'sehem dirett tal-kunsill lokali.

Fil-fatt diġà rajna b'mod fattwali kif qed taħdem din is-sistema.

Qed naraw li numru ta' toroq mifruxin ma' Malta u Għawdex qegħdin isiru mill-ġdid bir-riżultat li l-kunsilliera jkunu jistgħu jiffokaw fuq aktar ħidma soċjali.

Waqt il-preżentazzjoni dwar din ir-riforma s-Segretarju Parlamentari semma diversi oqsma fejn il-kunsilli lokali jista' jkollhom aktar sehem attiv, bħal pereżempju mill-aspett edukattiv, mill-aspett ta' saħħa u mill-aspett soċjali, fost l-oħrajn.

B'hekk il-ħidma tal-kunsilli lokali se tkun qed tifforma parti essenzjali mill-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadin f'dak il-lokal partikolari.

Sinjura President, naħseb li jkun tajjeb li nuru l-apprezzament tagħna lejn is-sindki u l-kunsilliera li jaħdmu għal-lokalitajiet tagħhom.

Kulħadd jaf li hemm kunsilliera u sindki dedikati u sfortunatament hemm ukoll kunsilliera u sindki li forsi ma jiddedikawx tant ħin għall-kunsill lokali.

Għalhekk wieħed għandu jikkonsidra metodi ta' kif wieħed jeżamina l-ħidma li tkun qed issir, bħalma pereżempju, isir f'din il-Kamra.

Kif nafu, riċentement dan il-Gvern daħħal sistema fejn jekk Membru Parlamentari ma jattendix għas-sessjoni tal-Parlament, titnaqqaslu mir-remunerazzjoni tiegħu.

Tajjeb ngħid li għandna naraw li l-kunsilliera u s-sindki jingħataw rikonoxximent għax-xogħol tagħhom, għax dawn fl-aħħar mill-aħħar, ir-remunerazzjoni tagħhom żgur li ma tirriflettix id-dedikazzjoni u l-ħin li jqattgħu f'din il-ħidma.

Però għandu jkun hemm sens ta' responsabilità wkoll.

Filwaqt li lkoll naqblu li għandna nżidu l-apprezzament lejn il-kunsilliera u s-sindki, irid ikun hemm ukoll ħidma b'saħħitha min-naħa tagħhom.

Ma jistax ikollna sitwazzjoni fejn qabel l-elezzjoni nibdew naraw lill-kunsilliera ma' kullimkien, imma wara l-elezzjoni, il-kontribut tagħhon lejn il-kunsill lokali jkun żero.

Naħseb li rridu niżguraw li jekk persuna toħroġ biex isservi fil-kunsill lokali, għandha tagħmel dan b'dedikazzjoni.

Għalhekk nemmen li għandna nevalwaw il-ħidma li ssir mill-kunsilliera.

Sfortunatament xi kunsilliera litteralment jisparixxu hekk kif tgħaddi l-elezzjoni u dan jagħti isem ħażin lill-politika lokali.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti li wieħed irid jagħti kasha.

Nemmen li din ir-riforma se tidħol fis-seħħ b'mod fattibbli.

Xi ħaġa li wieħed irid jinnota huwa l-aspett tar-reġjuni u tal-hamlets.

Naħseb li lkoll naqblu li l-esperiment tal-hamlets, fil-parti l-kbira tiegħu, ma rnexxiex.

Għalhekk din ir-riforma se tkun qed tabolixxi l-hamlets u nerġgħu nirritornaw għas-sistema li kellna qabel fil-livell ta' kunsill lokali.

Però jagħmel sens li nibdew insaħħu r-reġjuni.

Il-fatt li r-riforma se tipproponi li l-elezzjonijiet tar-reġjuni jsiru wara l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali se jagħti aktar ftuħ u opportunitajiet lil min irid jikkontribwixxi fuq livell lokali iżda anke fuq livell reġjonali.

Se jkollna nies professjonali li xogħolhom ikun proprju dak li naraw li jsir ċertu koordinament ta' ħidma fuq livell reġjonali.

Hemm konċetti ġodda li rridu nitkellmu aktar dwarhom.

Pereżempju, għadu jagħmel sens li kull lokalità jkollha l-kuntrattur tat-tindif jew tal-ġbir tal-iskart tagħha meta għandek lokalità ta' 5,000 ruħ u lokalità ta' 20,000 ruħ?

Jagħmel sens li forsi jkun hemm kuntrattur wieħed għal numru ta' lokalitajiet?

Mil-lat ekonomiku u mil-lat ta' effiċjenza huwa tajjeb li jsiru aktar diskussjonijiet.

Huwa hawn fejn jidħol ir-reġjun li b'kordinament mal-kunsilli lokali rispettivi jaraw li jkun hemm aktar value for money.

Inutli nitkellmu dwar aktar allokazzjoni ta' fondi jekk din l-allokazzjoni ma tkunx qiegħda tiġi utilizzata bl-aħjar mod possibbli.

Il-fatt li r-riforma qed tidħol anke f'dan id-dettall, jagħmilha riforma ħolistika.

Minbarra l-miżuri tajbin kollha li qegħdin insemmu hemm bżonn ukoll li jingħata ċertu taħriġ lill-kunsilliera.

Il-fatt li kunsillier jikkontesta fuq it-ticket ta' partit, ħafna drabi, il-partit jassistih b'ċertu taħriġ sal-elezzjoni, però l-esperjenza dejjem urietna li sfortunatament imbagħad kulħadd jintelaq għal rasu u kulħadd irid jitgħallem mill-iżbalji tiegħu.

Ħafna drabi, ma jkunx hemm it-taħriġ neċessarju.

L-istess wieħed jista' jgħid għal meta wieħed jidħol f'din il-Kamra.

Niftakar li meta tlajt l-ewwel darba bħala Membru Parlamentari, ikun hemm dik id-dawra mal-Parlament fejn jispjegawlek il-proċeduri ta' din il-Kamra, fosthom l-iStanding Orders, però fil-verità, trid tfendi għal rasek.

Din hija r-realtà!

Trid titgħallem mill-iżbalji tiegħek!

Ovvjament, ma ddumx ma titgħallem, għax meta tieħu żball, mill-ewwel jiġbdulek l-attenzjoni.

Barra minn dan, fil-Parlament, li huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, għandek numru ta' ħaddiema li joffrulek assistenza, kemm-il darba tfittixha.

Però fuq livell ta' kunsill lokali, fejn is-segretarjat tal-kunsill lokali huwa limitat ħafna, sfortunatament, l-assistenza b'mod professjonali hija nieqsa ħafna.

Nemmen li persuna għandha tibqa' fil-libertà li tikkontesta u li għandha tingħata l-opportunità li tagħmel dan.

Fil-fatt qegħdin inwessgħu l-età biex wieħed ikun jista' jikkontesta għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Però huwa importanti wkoll dak li jiġri meta wieħed jitla' fil-kunsill lokali.

Huwa tajjeb li jkun hemm dik l-imbottatura mill-partiti biex jiġbdu aktar kandidati li jikkontestaw u jikkontribwixxu għal-lokalitajiet però huwa importanti wkoll li naraw li jkun hemm it-taħriġ neċessarju.

Naħseb li r-riforma għandha tħares anke lejn dan l-aspett.

Qed nifhem li hawn qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar din ir-riforma u għalhekk inħeġġeġ biex inħarsu 'l quddiem ħalli din ir-riforma mhux sempliċement tgħaddi mill-Parlament iżda nagħmluha tagħna.

Bħala partiti politiċi, għandna naraw li din ir-riforma tiġi trażmessa u mqassma lill-kunsilliera u lill-kandidati rispettivi.

Sur President, nagħlaq billi nirringrazzja mill-ġdid lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis, lill-Ministru Owen Bonnici u lill-istakeholders kollha ta' din il-konsultazzjoni wiesgħa għal din ir-riforma.

Kif għedt, mill-esperjenza li kelli fil-kunsill lokali nista' ngħid li wieħed kien imur b'ħafna entużjażmu però r-riżorsi kienu jkunu limitati ħafna.

Illum il-ġurnata nemmen li din ir-riforma se tkun qed tagħmel tibdil u differenza fil-mod kif jaħdmu l-kunsilli lokali.

Minbarra li din ir-riforma qed tagħti aktar riżorsi b'mod finanzjarju lill-kunsilli lokali, se tkun qed tagħtihom direzzjoni ċara ta' fejn iridu jiddedikaw il-ħidma tagħhom, direzzjoni li għandha tkun iffokata aktar fuq il-familji tal-lokalità u s-soċjetà b'mod ġenerali.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nirringrazzja lilek kif ukoll lill-Onor.

Kemm ilni f'dan il-Parlament kienu diversi d-drabi li ġejna hawnhekk biex niddiskutu l-kunsilli lokali u r-riformi li jkun hemm bżonn minn żmien għal ieħor.

Il-konċett ta' sussidjarjetà li fuqu tfasslet il-liġi li tirrigwarda l-gvern lokali snin ilu huwa wieħed fundamentali.

Daqstant ieħor huwa importanti l-proċess ta' devoluzzjoni fejn il-Gvern ċentrali jgħaddi poteri li dejjem kienu tiegħu lill-kunsilli fil-lokalitajiet rispettivi.

Illum, proprju 26 sena wara li twaqqfu l-ewwel kunsilli lokali fl-1993, għal darb'oħra, reġgħet qed tinħass il-ħtieġa ta' riforma u emendi fil-liġi li jirriflettu r-realtà tal-lum.

Dan għaliex, illum, is-soċjetà qed tinbidel u tevolvi.

Barra minn hekk, minħabba t-tibdiliet kbar li qegħdin jitwettqu fuq bażi nazzjonali mill-Gvern preżenti, il-kunsilli lokali jridu jżommu l-pass ma' dan it-tibdil u rridu nipprovdulhom l-għodod biex jimxu 'l quddiem u jgawdu mill-ġid li qed jinħoloq fil-pajjiż.

Permezz tar-riformi li qegħdin inressqu għall-approvazzjoni tal-Kamra, l-ewwel nett qegħdin inħarsu lura biex nikkonstataw l-esperjenzi li kellna tal-kunsilli lokali kemm ilhom joperaw, però fl-istess ħin, qegħdin inħarsu 'l quddiem biex mhux biss ikollna tibdil u aġġornament, imma jkollna wkoll viżjoni fit-tul.

Hawn irrid nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis u lit-tim tiegħu għall-eżerċizzju eżawrjenti li għamlu, fejn kellna proċess ta' konsultazzjoni wiesgħa ħafna.

Jien kelli l-opportunità li nkun parti mill-proċess ta' konsultazzjoni, minħabba r-realtà partikolari ta' Għawdex, fejn ħadt sehem f'diversi laqgħat u stajt nara r-rispons li hemm għall-ħtieġa ta' dawn ir-riformi.

Jien nemmen fil-kunsilli lokali u nemmen ukoll li fil-prinċipju l-kunsilli lokali huma storja ta' suċċess però huwa fatt ukoll li hemm kunsilli lokali li spikkaw aktar minn oħrajn fejn tidħol il-ħidma sfiqa b'risq il-lokalitajiet rispettivi.

Kellna mbagħad kunsilli lokali li ma ħadmux b'mod tajjeb u sfortunatament, ħafna drabi, mal-ħażin jeħel it-tajjeb.

Jekk xejn, il-proċess ta' riforma qed jagħtina opportunità li nagħmlu evalwazzjoni tas-sitwazzjoni preżenti.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa dikjarazzjoni ċara li rridu s-serjetà.

Mhuwiex sew li tiġġeneralizza imma nafu li għandna kunsilliera u sindki li huma ddedikati u għalhekk jistħoqqilhom li nagħtuhom kull appoġġ u fiduċja.

Però hemm oħrajn li l-fiduċja li jingħataw mill-poplu ma jrodduhiex lura.

Onestament, fil-fehma tiegħi, din hija ħasra għaliex minn dan kollu mbagħad ibatu n-nies u l-lokalità.

Filwaqt li għandna ħafna regoli fl-Abbozz ta' Liġi, inkluż fil-Protokoll, fil-fehma tiegħi, huwa importanti ħafna l-kodiċi tal-etika għall-kunsilliera u s-sindki.

Dan il-kodiċi ta' etika qed jitfa' responsabbiltà fuq dawk kollha parteċipi fil-governanza lokali.

Illum, li proprju qegħdin lejliet l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u għaddejjin bin-nominazzjonijiet tal-kandidati, qegħdin ngħaddu messaġġ ċar lil dawk kollha li jridu jidħlu għal din il-ħajja pubblika, li rridu nies responsabbli, dedikati u li jridu jaħdmu.

Parti importanti ta' dan l-Abbozz ta' Liġi jirrifletti riforma kbira oħra li wettaq dan il-Gvern fejn jidħol il-Vot 16.

Minn hawnhekk irrid nifraħ lis-Segretarju Parlamentari Julia Farrugia Portelli għal din il-ħidma.

Aħna Gvern li nemmnu fiż-żgħażagħ u dejjem mexxejna 'l quddiem riformi biex nagħtu aktar vuċi ħalli jkun hemm aktar parteċipazzjoni taż-żgħażagħ.

Bħala Gvern għandna l-kredenzjali kollha f'dan ir-rigward li ġew issiġillati bil-Vot 16.

Matul l-ewwel leġiżlatura tiegħi f'din il-Kamra, fl-2003, kont kelliema għaż-żgħażagħ f'dan il-Parlament u kont responsabbli wkoll mid-dokument dwar il-politika taż-żgħażagħ, fejn dakinhar, mill-Oppożizzjoni, konna qed nimbottaw riforma bħal din, liema riforma kellha tkun imwettqa minn dan il-Gvern.

Illum, għall-ewwel darba, iż-żgħażagħ ta' 16-il sena qegħdin jingħataw iċ-ċavetta biex ikunu parteċipi bis-sħiħ fil-proċess demokratiku fit-teħid tad-deċiżjonijiet ta' pajjiżna.

Dan qed jiġi rifless ukoll fl-emendi li għandna quddiemna llum.

Sinjura President, jien qatt ma kkontestajt l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u għalhekk qatt ma servejt bħala kunsillier jew sindku, però kemm ilni Membru tal-Kabinett, kelli l-opportunità naħdem ma' diversi kunsilli lokali.

Fl-Amministrazzjoni preċedenti, ħdimt mal-kunsilli lokali ta' Malta kollha u issa, bħala Ministru għal Għawdex, qed naħdem aktar mill-qrib mal-kunsilli lokali Għawdxin.

Nemmen li l-ħidma li ssir bejn il-Gvern u l-kunsilli lokali tkompli ttejjeb il-kwalità tal-ħajja tar-residenti ta' kull lokalità.

Naf u konxja mil-limitazzjonijiet li għandhom il-kunsilli lokali u dejjem nagħmel mill-aħjar li nista' biex naħdem magħhom u ngħinhom fix-xogħol li jkunu jridu jwettqu ta' kuljum, inkluż fejn jidħlu proġetti kapitali.

Bil-kollaborazzjoni li nibtet b'mod strutturat dan l-aħħar bejn il-Ministeru għal Għawdex u l-kunsilli lokali Għawdxin, qegħdin naħdmu f'sinerġija sħiħa biex inwettqu proġetti infrastrutturali kbar li fil-passat, il-kunsilli lokali lanqas biss kienu joħolmu bihom.

Ftit tal-ġranet ilu ħabbart proġett għal Għawdex fejn elenkajt 50 triq li se nkunu qegħdin nagħmlu.

Il-kunsilli lokali kienu stakeholders importanti f'dan il-proġett għaliex flimkien magħhom, iddiskutejna, ippjanajna u għamilna lista ta' prijoritajiet skont il-bżonnijiet tal-lokalità partikolari ta' kif se jsiru x-xogħlijiet.

Dan juri li f'dan il-proċess kollu l-kunsilli lokali huma partners sħaħ magħna.

Qed ngħid hekk għaliex minbarra li stabbilixxejna l-prijoritajiet flimkien mal-kunsilli lokali, tkellimna wkoll b'mod apert magħhom.

Illum f'Għawdex ma nagħmlux distinzjoni bejn dawk it-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali u dawk it-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabilità tal-Gvern, imma qegħdin naħdmu bi programm sħiħ id f'id billi bħala Ministeru qegħdin noħorġu l-fondi kollha u l-kunsilli lokali qegħdin jgħinuna fejn jidħlu l-preparamenti u l-ħruġ ta' tenders.

B'hekk qegħdin niffrankaw il-ħin u nużaw ir-riżorsi ta' xulxin.

B'mod kollettiv, il-ħidma tista' ssir aktar malajr u qed nirbħu ħafna żmien.

Għall-benefiċċju tal-kunsilli lokali, is-sena l-oħra, għall-ewwel darba, nidejna skema ta' restawr.

Fil-fatt qegħdin nistiednu lill-kunsilli lokali jersqu 'l quddiem bi proġetti ta' restawr biex inkunu nistgħu ngħinuhom jippreservaw il-wirt u l-patrimonju fil-lokalitajiet rispettivi.

Minn din l-iskema, is-sena l-oħra bbenefikaw ħames kunsilli lokali li wettqu ħames proġetti distinti.

Din is-sena reġgħet ħarġet skema oħra, fejn irċevejna 11-il applikazzjoni li jfisser li 11-il kunsill lokali resqu 'l quddiem biex inkunu nistgħu nagħmlu dawn ix-xogħlijiet.

Rigward l-attivitajiet kulturali rrid ngħid li bħalma jaf kulħadd, dan l-aħħar f'Għawdex qegħdin nagħmlu programm estensiv ta' attivitajiet; prattikament kull tmiem il-ġimgħa qed ikun mimli b'attivitajiet.

Dawn l-attivitajiet qegħdin isiru kollha taħt kappa waħda, jiġifieri qegħdin niġbru flimkien lill-għaqdiet, lill-kunsilli lokali u lill-individwi biex infasslu l-programm u nikkordinaw l-affarijiet flimkien, anke għal skopijiet ta' reklamar, u b'hekk qegħdin inkunu aktar iffokati.

Bħala Ministeru, qegħdin nagħtu għajnuna finanzjarja diretta, għajnuna loġistika u għajnuna għar-reklamar, fejn qegħdin naħdmu id f'id mal-kunsilli lokali.

Irrid insemmi wkoll li f'dawn l-aħħar ġranet ħadna sehem fil-fiera tal-ITB f'Berlin u hemmhekk Għawdex rebaħ il-premju ta' Best of Communities and Culture minn Green Destinations.

Ovvjament dan seta' jsir għaliex ippromwovejna l-attivitajiet fil-komunitajiet tagħna.

Bħala Ministeru nafu li l-kunsilli lokali jkollhom bżonn l-għajnuna kuljum u għalhekk nedejna pjattaforma diġitali.

B'dan il-mod dawn ikunu jistgħu jilloggjaw u jressqu l-ilmenti tar-residenti tagħhom kif ukoll it-talbiet għal diversi xogħlijiet.

Kull kunsill lokali ngħata numru biex ikun jista' jilloggja fuq din il-pjattaforma li jisimha Gozo Local Councils u kull talba li tiġi sottomessa tiġi reġistrata, imbagħad tiġi evalwata, biex wara jiġi deċiż jekk tiġix approvata jew le.

Finalment ikun hemm il-feedback biex naraw l-implimentazzjoni ta' tali talba.

B'hekk qegħdin nassiguraw li mhux biss ikun hemm kontabilità imma jkun hemm ukoll responsabbiltà fuq ix-xogħol li qed isir.

Matul dawn l-aħħar xhur kemm ilha mwaqqfa din is-sistema, diġà kellna total ta' 308 talbiet li jvarjaw fin-natura tagħhom, fosthom talbiet ta' patching u għall-bankini, però anke talbiet pereżempju, għar-rikostruzzjoni ta' ħitan tas-sejjieħ.

Wara l-maltemp li kellna, daħlulna diversi lmenti biex inkunu nistgħu nassistu lill-kunsilli lokali biex jerġgħu jibnu l-ħitan u l-affarijiet li ġġarrfu minħabba l-maltemp.

Ikun hemm talbiet ukoll għal tindif.

Bħala Ministeru, qegħdin ngħinu lill-kunsilli lokali mhux biss finanzjarjament imma qegħdin nallokawlhom ukoll materjal, ħaddiema u anke makkinarju.

Kont qed nisma' lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri jitkellem dwar l-indafa.

Nafu li l-kunsilli lokali jkollhom ċerti diffikultajiet rigward iż-żamma tal-indafa għaliex jiddependu ħafna mill-kuntratturi li nafu kemm huma limitati.

Bħala Ministeru, qed nassistu lill-kunsilli lokali permezz tad-Diviżjoni tat-Tindif u l-Manutenzjoni, fejn qed nużaw in-nies u l-makkinarju tagħna biex inkunu nistgħu ngħinuhom, speċjalment meta jkun hemm xi avveniment li jattira massa ta' nies.

Ovvjament, wara kull avveniment, trid tnaddaf kemm jista' jkun malajr biex terġa' tirriabilita l-post fl-inqas żmien possibbli.

Permezz tad-Direttorat Eko Għawdex qegħdin nikkollaboraw anke fejn jidħlu clean up events.

Uħud mil-lokalitajiet għandhom il-bajjiet tagħhom u għalhekk għandhom bżonn ta' aktar riżorsi.

Huwa ferm importanti li bħala ministeru, nagħtu l-aħjar sostenn possibbli.

Qegħdin ngħinu wkoll fejn jidħlu l-proġetti soċjali.

Qed nara lill-Onor.

Karol Aquilina; niftakar li konna niltaqgħu frekwentement meta kont inżur iċ-ċentru tal-anzjani tal-lokalità fejn hu kien sindku.

Fil-fatt konna għamilna diversi proġetti ma' diversi kunsilli lokali oħrajn b'risq l-anzjani.

Illum, bħala Ministru għal Għawdex, qed nipprova nirreplika dawn l-affarijiet f'Għawdex ukoll.

Pereżempju, qegħdin f'kollaborazzjoni sħiħa mal-kunsilli lokali u l-għaqdiet tar-raħal biex nagħmlu programmi u proġetti għall-adolexxenti, għaż-żgħażagħ u anke għall-anzjani.

Rigward l-anzjanità attiva, matul din l-aħħar sena, ftaħna ċentri fiż-Żebbuġ, fil-Qala u fil-Munxar fejn l-anzjani jiġu offruti programmi ta' anzjanità attiva, b'diversi attivitajiet, kif ukoll sessjonijiet ta' taħriġ u informazzjoni.

Is-sabiħ u l-vantaġġ tal-Ministeru għal Għawdex huwa li għandna ministeru wieħed li jkopri s-setturi kollha.

Fil-fatt il-kunsilli lokali Għawdxin għandhom vantaġġ komparat mal-kunsilli lokali ta' Malta għaliex iħabbtu bieb wieħed u jkunu jistgħu jeċċedu għal ħafna affarijiet f'daqqa.

Jien dejjem emmint fil-koordinazzjoni u meta konna qegħdin niddiskutu l-white paper fi stadju ta' konsultazzjoni, kont għamilt ħafna enfasi dwar il-ħtieġa li jkun hemm ħidma kordinata.

Għal skopijiet ta' din il-liġi, Għawdex huwa reġjun wieħed, għaliex aħna territorju wieħed u għalhekk huwa aktar importanti li nikkordinaw.

Qed ngħid hekk għax kien hemm istanzi fejn pereżempju, fuq bażi ta' reġjun, konna qed nimxu mod u fuq bażi ta' Gvern u amministrazzjoni konna qegħdin nixmu b'mod parallel.

Dan ifisser li jkun hemm duplikazzjoni ta' xogħol u ħela ta' ħin u riżorsi.

Aħna ma rridux intellfu lil xulxin imma rridu naħdmu flimkien.

Irrid ngħid li minkejja li mal-kunsilli lokali individwali għandna armonija sħiħa, f'dak li għandu x'jaqsam mar-reġjun b'mod kollettiv għad hemm ħafna fejn intejbu.

Fil-fatt, biex nassigura din il-koordinazzjoni, fl-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità Reġjonali għall-Iżvilupp ta' Għawdex li għadna kemm ivvotajna dwaru u li issa se jmur quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Abbozzi ta' Liġi, inkludejt membru tal-kunsilli lokali bħala rappreżentant ex officio biex nassigura li nkunu front wieħed u magħqudin.

Fejn tidħol l-istrateġija għall-implimentazzjoni, irridu nkunu vuċi waħda biex tiġi implimentata.

Importanti li r-relazzjonijiet tagħna jkunu kumplimentari għal xulxin biex nassiguraw li dak li qed jiġi propost ikun jista' jiġi mwettaq anke fuq livell ta' gvern lokali.

Qed ninsisti fuq dan il-punt, għaliex jekk nitilfu dawn l-opportunitajiet, ifisser li nkunu qegħdin nitilfu anke l-lokalitajiet li għandna.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk ma naħdmux flimkien, jista' jkollna kwestjonijiet ta' internal dynamics li jkun ifisser li ntellfu mill-possibbiltajiet li nimmassimizzaw l-isforzi li nkunu qegħdin nagħmlu.

Kif nafu, il-kunsill lokali huwa magħmul min-nies għan-nies u l-politika titlob li inti tippreżenta ruħek u titlob il-fiduċja tan-nies, però mbagħad trid issarraf dik il-fiduċja f'ħidma fil-kunsilli lokali għall-ġid tal-lokalità.

Nemmen li dan l-Abbozz ta' Liġi huwa pass għaqli ħafna.

Qed nara wkoll li l-istatus u l-kondizzjoni tas-sindki u tal-kunsilliera se jkunu qegħdin jitjiebu.

Irridu nirrikonoxxu li għandna lokalitajiet li huma mmexxijin min-nies iddedikati ħafna li litteralment abbandunaw affarijiet oħrajn biex jiffokaw totalment fuq il-ħteġijiet tal-lokalità u għalhekk ikun tajjeb li jkollhom rikonoxximent u kondizzjonijiet aħjar.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk irridu nattiraw talent ta' stoffa li jkun iffokat fuq ix-xogħol, irridu nippermettu li l-kunislliera u s-sindki jkollhom kondizzjonijiet tajbin.

B'hekk, inkunu f'pożizzjoni li nattiraw nies li għandhom ċerti ħiliet.

Kif għedt qabel, messaġġ ċar li joħroġ minn dan l-Abbozz ta' Liġi huwa li rridu s-serjetà u l-kontabilità mhux biss morali, imma anke amministrattiva.

Naqbel ħafna li għandu jkun hemm taħriġ u assistenza mid-Dipartiment tal-Gvern Lokali fejn ikun hemm ċerti diffikultajiet.

Ġieli niltaqa' ma' każijiet fejn il-kunsill lokali jkollu diffikultà dwar kif se jmexxi ċerti proċeduri jew kif se jmexxi 'l quddiem xi proġett min-naħa ta' management.

Nemmen li d-Dipartiment għandu jkollu pool ta' riżorsi biex ikun jista' jagħti dak l-input li xi kultant ikun hemm bżonn anke fuq bażi regolari.

Jien se nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nirringrazzja lil dawk kollha li matul is-snin tal-eżistenza tal-kunsilli lokali, ħadmu u għamlu ħafna ġid lin-nies u lill-komunitajiet tagħhom.

Nawgura li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, dawk li jridu jaħdmu u verament għandhom ir-rieda tajba, isibu l-għodod li għandhom bżonn biex ikunu jistgħu jmexxu l-aġenda tagħhom u tal-lokalità 'l quddiem.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLIFTON GRIMA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport u Għaqdiet tal-Volontarjat): Sinjura President, meta niġi biex nitkellem dwar is-suġġett tal-kunsilli lokali, nagħmel dan bi kburija minħabba l-fatt illi nqis li l-kunsilli lokali kienu l-ewwel tarġa fil-ħajja pubblika tiegħi.

Permezz tal-esperjenza li rnexxieli nikseb fi żmien li servejt bħala sindku tal-lokalità tal-Imsida, ksibt ħiliet li sibthom ta' benefiċċju aktar 'il quddiem fil-ħajja pubblika tiegħi u fil-mod kif qed naħdem fil-Parlament biex inservi lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Meta wieħed jitkellem dwar kwalunkwe riforma li tkun qiegħda ssir, l-aktar ħaġa importanti hi li wieħed jistaqsi x'inhu l-għan ta' din ir-riforma.

Dan għaliex ladarba jinħass il-bżonn li ssir riforma, ikun hemm raġuni u ħsieb għalfejn ikun hemm bżonn li ssir bidla u għanijiet li jridu jiġu milħuqin.

Ikun tajjeb li ngħid li din ir-riforma bdiet b'mod immedjat mal-bidu ta' din il-leġiżlatura f'Lulju tas-sena 2017.

Jekk wieħed ikollu juża kelma waħda biex jiġbor fiha dak kollu marbut ma' din ir-riforma, naħseb li l-aħjar kelma tkun "relevanza".

Permezz ta' din ir-riforma, se nkunu qegħdin naraw kif il-kunsilli lokali jkunu aktar relevanti.

Minn hawn irrid insellem lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis għax-xogħol siewi li qed jagħmel, mhux biss f'dan l-Abbozz ta' Liġi iżda ta' kuljum mal-kunsilli lokali.

Din ir-riforma hija relevanti għax tolqot l-affarijiet li ċ-ċittadin imiss magħhom ta' kuljum u tolqot id-diversi oqsma u materji li l-kunsilli lokali jmissu magħhom, inkluż l-għodod neċessarji biex tabilħaqq ikunu jistgħu jaqdu dmirhom u jagħmlu differenza fil-ħajja taċ-ċittadini.

Naħseb li kull meta jkun hemm riforma, wieħed għandu jagħmel eżami tal-kuxjenza u jistaqsi mistoqsijiet kruċjali li jwassluk biex tagħmel il-bidliet neċessarji.

Dawn il-mistoqsijiet għandhom iwasslu għal tweġiba li tissodisfa l-kriterji elementari biex iċ-ċittadin iħoss li l-gvern lokali verament qiegħed hemmhekk biex iservih u jgħinu fil-ħajja tiegħu ta' kuljum.

Meta qegħdin naħdmu fuq din ir-riforma rridu nżommu f'moħħna r-riżorsi li huma tant importanti u meħtieġa biex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu joperaw bl-aħjar mod.

Huwa ferm importanti li ntejbu l-performance tal-kunsilli lokali għax b'hekk ikun hemm kordinazzjoni aħjar f'dawk li huma servizzi offruti mill-istess kunsilli lokali.

Illum qegħdin niddiskutu din il-liġi wara proċess ta' konsultazzjoni mill-aktar wiesgħa li ħarset lejn diversi setturi u oqsma tas-soċjetà tagħna.

Kien hemm konsultazzjoni anke ma' diversi dipartimenti, entitajiet u assoċjazzjonijiet involuti b'mod dirett fil-qasam tal-gvern lokali, il-kumitati reġjonali, il-kumitati amministrattivi, il-Kummissjoni Elettorali u l-partiti politiċi, fost l-oħrajn.

Morna anke fuq il-korpi akkademiċi, fosthom l-Università ta' Malta u l-MCAST li taw l-input tagħhom.

Saret anke konsultazzjoni pubblika mill-aktar wiesgħa fin-Nofsinhar ta' Malta, fit-Tramuntana ta' Malta kif ukoll fil-gżira Għawdxija.

Ma ninsewx ukoll li kien hemm konsultazzjoni online bejn Ottubru u Novembru tal-2018 u ta' dan minn hawnhekk irrid nifraħ lill-Onor.

Ħafna drabi llum il-ġurnata nitkellmu dwar l-importanza tat-teknoloġija u l-fatt li qed ngħixu f'villaġġ globali.

Permezz tat-teknoloġija wieħed jista' jikkomunika ma' nies li qegħdin f'kontinenti 'l bogħod minna u f'time zones differenti minn tagħna b'mod istantanju.

Però mbagħad f'pajjiżna, minkejja d-daqs tiegħu, ħafna drabi ma nużawx it-teknoloġija bl-aħjar mod.

Għalhekk ninża' l-kappell lill-Onor.

Parnis għal din l-inizjattiva.

Kieku wieħed kellu jagħsar il-prinċipji bażiċi li fuqhom hija mibnija din ir-riforma, naħseb li ewlieni fosthom hemm ir-rispett lejn l-awtonomija lokali, fejn il-gvern lokali u l-Gvern ċentrali għandhom ir-rwoli rispettivi tagħhom.

Fl-istess nifs, waqt li din ir-riforma se tkun qed tgħin lill-kunsilli lokali, se tkun qed tirrispetta l-awtonomija fil-mod kif joperaw il-kunsilli lokali mingħajr l-ebda xkiel.

Ir-riforma titkellem dwar l-importanza li l-kunsilli lokali jkollhom l-għodda neċessarja biex joperaw kif ukoll dwar it-tisħiħ fuq livell reġjonali.

Pajjiżna huwa maqsum f'numru ta' reġjuni u bħala Gvern, qegħdin naraw li dawn ir-reġjuni jkollhom l-għodda neċessarja sabiex ikunu jistgħu jagħtu kontribut siewi lejn il-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadini.

Dan kollu se jgħin biex jissaħħu l-istandards tas-servizzi offruti mill-kunsilli lokali.

Sabiex dan isir, hemm bżonn li wieħed isaħħaħ ir-riżorsi tal-gvern lokali.

Nemmen li fil-qalba ta' din il-ħidma mill-kunsilli lokali dejjem għandu jkun hemm iċ-ċittadin.

Dan il-ħsieb imur anke fl-ispettru politiku, fejn iċ-ċittadin dejjem għandu jkun fil-qalba tal-ħidma tagħna.

Meta riforma, b'xi mod jew ieħor, tbiegħed liċ-ċittadin miċ-ċentru, ikun qiegħed isir żball u nkunu qegħdin nagħmlu disservizz lejn is-soċjetà.

Jekk wieħed iħares lejn numru ta' punti prinċipali li ħarġu mill-konsultazzjoni pubblika u li jinteressaw lill-pubbliku, isib li r-reġjuni, minħabba li huma akbar fid-daqs mill-kunsilli lokali, se jibda jkollhom responsabbiltajiet definiti, biex jagħtu anke servizz lill-kunsilli lokali li jinsabu fl-istess reġjun.

Kien hemm enfasi kbira dwar il-bżonn li jkun hemm sistema u kordinazzjoni aħjar f'dak li għandu x'jaqsam ma' permessi li joħorġu mill-kunsilli lokali.

Dawk kollha li b'xi mod jew ieħor ħadmu fil-kunsilli lokali jew kellhom bżonn xi permessi mill-kunsilli lokali jafu li hemm numru ta' punti li wieħed jista' jtejjeb.

Waħda mill-aktar ħaġa importanti u li l-aktar tolqot lid-dekasteru politiku tiegħi hija l-involviment taż-żgħażagħ fil-kunsilli lokali.

Ejja niftakru li ż-żgħażagħ dejjem jingħataw fiduċja mill-elettorat.

Jekk wieħed iħares lejn din il-Kamra, ħafna mir-rappreżentanti tal-poplu minn diversi distretti mxerrdin ma' Malta kollha, bdew proprju mill-kunsilli lokali.

Naħseb li l-poplu, b'mod fattwali, dejjem ta fiduċja liż-żgħażagħ.

Bħala Gvern, qegħdin naraw li ż-żgħażagħ ikollhom rwol ċentrali anke fil-kunsilli lokali.

Dan kollu joħroġ ukoll mill-konsultazzjoni li saret mal-pubbliku inġenerali.

Punti oħrajn li huma sinonimi mal-kunsilli lokali jinkludu s-sistema tal-ġbir tal-iskart, it-tisbiħ ambjentali tal-pajjiż u l-one-stop shop fil-kunsilli lokali.

Kulħadd jaf kemm huwa importanti li ċ-ċittadin ikun jista' jinqeda għal diversi servizzi governattivi minn binja waħda.

Issemmew ukoll l-effiċjenza tas-servizzi online u l-inklużjoni tas-setturi kollha fil-lokalità.

Nemmen li ċentrali f'dan kollu huma l-uffiċjali tal-komunità li xogħolhom mhuwiex biss li jagħtu ċ-ċitazzjonijiet imma li jgħallmu.

Jekk xejn, il-konsultazzjoni pubblika għenet biex wieħed japprezza kemm il-pubbliku inġenerali jħares lejn il-kunsilli lokali b'importanza.

Issa se nħares b'mod fattwali lejn il-bidliet prinċipali li se jkunu qegħdin iseħħu permezz ta' din ir-riforma.

L-ewwel nett, se jkollna żieda fir-reġjuni.

S'issa pajjiżna kien maqsum f'ħames reġjuni u b'din ir-riforma se jkun maqsum f'sitt reġjuni.

Naħseb li mil-lat loġistiku, dan se jgħin biex ikollok reġjuni milħuqin b'mod aħjar min-numru ta' lokalitajiet u fuq kollox, ikollok reġjuni li kapaċi jagħtu servizz lin-nies li jgħixu fihom.

Qegħdin naraw li jkun hemm allokazzjoni finanzjarja lir-reġjuni, liema allokazzjoni għandha tkun waħda idonea u li tkompli tibni fuq dak it-tajjeb li diġà sar, biex il-kunsilli reġjonali jkunu jistgħu jagħtu s-servizzi li tant huma neċessarji.

Qegħdin naraw ukoll li ż-żgħażagħ se jkunu jistgħu jikkontestaw l-elezzjoni tal-kunsilli lokali.

Minn hawnhekk, irrid insellem lil dawk kollha li huma involuti, b'mod fattwali u mhux bin-narrattiva politika biss, fil-ħidma biex ninkludu aktar żgħażagħ fil-kunsilli lokali.

Iż-żgħażagħ huma l-preżent u l-futur ta' pajjiżna.

Għalhekk, għal darb'oħra, inħeġġeġ liż-żgħażagħ biex jersqu lejn il-ħajja pubblika u jservu lil pajjiżhom għax nassigurahom li s-sodisfazzjon li jieħdu huwa immens u huwa diffiċli li tiddeskrivih bil-kliem.

Wieħed mill-punti li l-aktar li għoġobni kien proprju l-obbligu li l-kunsill lokali jiddiskuti l-pjan ta' ħidma tiegħu mar-residenti.

Dan il-pjan għandu jkun fuq bażi ta' ħames snin u għandu jagħti dettalji dwar il-ħidma li jkun qiegħed jagħmel il-kunsill lokali.

Naħseb li dan huwa importanti ħafna għax iċ-ċittadin se jkollu roadmap biex ikun jista' jżomm lill-kunsill lokali accountable u jkun jista' jitkellem mal-kunsilliera biex jara fejn wasal ix-xogħol imwiegħed fil-manifest tal-istess kunsill lokali.

Sur President, fl-aħħar nett, irrid ngħid li l-kunsilli lokali huma parti integrali mill-ħajja tagħna ta' kuljum.

Dawn il-bidliet huma intiżi biex jagħtu aktar relevanza.

Ma ninsewx li l-kunsilli lokali ilhom għexieren ta' snin imwaqqfin f'pajjiżna u l-għan ta' dawn ir-riformi għandu dejjem ikun biex il-kunsilli lokali jkollhom rwol aktar ċentrali, relevanti u li jirrispekkja n-natura tas-soċjetà Maltija, li tevolvi u tinbidel maż-żmien.

Għalhekk irridu nassiguraw li l-kunsilli lokali ma jkunux xi ħaġa statika, iżda jikbru, jevolvu u jaddattaw irwieħhom għaż-żmenijiet tal-lum.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, meta ġew imwaqqfa l-kunsilli lokali 25 sena ilu f'pajjiżna, għal min jiftakar id-dibattitu li kien hawn dakinhar fil-pajjiż dwar dan is-suġġett, kellna żewġ estremitajiet.

Kien hawn min kien jemmen bis-sħiħ fil-konċett tal-kunsilli lokali, anke għaliex kellna diversi lokalitajiet li kellhom diġà xi forma ta' kunsill lokali, li kienu jissejħu kumitati ċiviċi mwaqqfa mir-residenti stess biex jipprovaw javvanzaw l-interess tal-lokalità u li f'ċerti rħula kienu għamlu effett imma min-naħa l-oħra kien hemm min kien xettiku immens u wħud saħansitra kienu kontra li jitwaqqfu l-kunsilli lokali.

Mil-lat politiku, kellek il-Partit Nazzjonalista li ried il-kunsilli lokali b'ruħu u b'ġismu tant li poġġa l-kunsilli lokali bħala waħda mill-wegħdi li kien se jagħmel meta jkun fil-gvern.

Hawn qed nitkellmu dwar dak li ġara qabel l-1987 meta l-Partit Nazzjonalista avvanza din l-idea tal-kunsilli lokali.

Però mbagħad, wara l-1992, beda l-proċess veru u proprju biex jitwaqqfu l-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Għal min jiftakar kellna dibattiti jaħarqu dwar dan is-suġġett.

Il-Partit Laburista kien iddeċieda li jkun kontra l-kunsilli lokali u saħansitra kien argumenta li l-partiti m'għandhomx jidħlu fil-kunsilli lokali billi ma jipparteċipawx fl-elezzjonijiet.

Il-Partit Laburista kien jargumenta li jkun aħjar jekk il-kunsilli lokali ma jsirux, u jekk isiru, ma jsirux bis-sehem tal-partiti politiċi.

Il-Partit Laburista ma kienx jagħti importanza lid-dritt fundamentali li wieħed jassoċja ruħu u għalhekk kien kontra li meta persuna tikkontesta elezzjoni, tagħmel dan f'isem partit, bi programm ċar impoġġi quddiem il-votant li jkun qed jitolbu l-fiduċja tiegħu.

F'dawk iż-żmenijiet kien hawn dawn iż-żewġ estremitajiet ta' pożizzjoni fil-pajjiż, li mbagħad, biż-żmien, bdew jinbidlu.

Fil-fatt min-naħa tal-Partit Laburista, din il-pożizzjoni nbidlet radikalment.

Minn 25 sena ilu 'l hawn, din it-tarbija li welled il-Partit Nazzjonalista bl-isem ta' kunsilli lokali saret żagħżugħ jew żagħżugħa u minn tarbija li bilkemm tiċċaqlaq, saret istituzzjoni li llum il-ġurnata qed tiġri fil-ħidma tagħha.

Dan huwa l-mod kif żviluppaw il-kunsilli lokali.

Għall-bidu, il-kunsilli lokali kienu istituzzjonijiet li jieħdu ħsieb ftit affarijiet fil-lokalità, imma mbagħad, Gvern wara l-ieħor, kważi kollha mmexxija mill-Partit Nazzjonalista, taw aktar poteri u responsabiltajiet lill-kunsilli lokali.

Dan il-vjaġġ tal-kunsilli lokali kien parallel ma' kemm in-nies jafdawhom.

Għall-bidu mhux kulħadd kien jirrikorri għand il-kunsilli lokali għal ħafna mill-affarijiet li jkun hemm bżonn fil-lokalità.

Donnu l-kultura li trid tmur għand il-ministru biex issir xi ħaġa fil-lokalità tiegħek jew quddiem id-dar tiegħek, kienet baqgħet teżisti.

Però mbagħad, wara numru ta' snin, kulħadd beda jifhem li inti għandek tmur għand il-kunsilli lokali mhux għal xi pjaċir imma biex l-affarijiet bżonjużi fil-lokalità tiegħek isiru għax il-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk biex jirrappreżentaw l-interessi tiegħek.

Għalhekk illum il-ġurnata l-kwestjoni dwar jekk il-kunsilli lokali għandhomx jibqgħu jeżistu jew le m'għadhiex teżisti għaliex il-partiti kollha f'Malta jaqblu li l-kunsilli lokali qegħdin hemm biex jibqgħu.

Tant hu hekk li ftit tas-snin ilu saret emenda fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna biex iddaħħal il-konċett tal-kunsilli lokali fiha.

Illum il-ġurnata ż-żewġ partiti mhux qed jaqblu dwar kemm lesti li jafdaw poter lill-kunsilli lokali.

Il-politika tal-Partit Nazzjonalista hi li kemm jista' jkun, il-kunsilli lokali għandhom jiġu fdati bil-poteri kollha marbuta mal-lokalità tagħhom.

Ovvjament mhux qed ngħidu li dawn għandhom jingħataw il-poteri kollha f'daqqa imma għandu jkun hemm devoluzzjoni tal-poter fuq numru ta' snin fejn il-Gvern jerħi minn idejh il-poteri li għandu hu bħala Gvern u jagħtihom lill-gvern lokali.

Ovvjament dan huwa rebħ għar-residenti f'kull lokalità f'Malta u Għawdex.

Illum dan il-prinċipju tant jinftiehem u tant huwa aċċettat minn kulħadd f'Malta, li għandna lokalitajiet li ma kenux lokalitajiet qabel imma saru lokalitajiet għax ir-residenti insistew li l-lokalità tagħhom għandha tkun separata minn oħra.

Pereżempju hawn nista' nsemmi l-każ tal-Imtarfa.

Qabel din ma kenitx lokalità għaliha imma saret lokalità wara insistenza mir-residenti.

Din hija d-differenza bejn iż-żewġ partiti u bejn l-attitudni tan-naħa tal-Gvern u n-naħa tal-Oppożizzjoni.

L-Oppożizzjoni trid li nsaħħu lill-kunsilli lokali billi nagħtuhom aktar poteri u l-Gvern, minflok qed iżid il-poteri, ir-responsabilitajiet u l-funzjonijiet tal-kunsilli lokali, qed jeħdilhom il-poter minn idejhom biex jerġa' jikkonċentra l-poter f'idejh.

Qed ngħid dan bħala introduzzjoni, biex wieħed jifhem kif in-nies iħarsu lejn il-kunsilli lokali, u bħala raġunament storiku, biex wieħed jara kif għandu jimxi 'l quddiem fis-settur tal-kunsilli lokali.

Sur President, f'dan l-intervent, nixtieq nitkellem dwar aspett partikolari tal-kunsilli lokali.

Jien kelli x-xorti li missieri kien fil-kunsill lokali sa mit-twaqqif tiegħu, imbagħad meta ddeċieda li ma jkomplix, ikkontestajt l-elezzjoni jien.

Fil-fatt ġejt elett, u servejt bħala sindku tas-Siġġiewi għal ħames snin u bħala kunsillier għal 15-il sena.

Għalhekk jien għext l-esperjenza tal-kunsilli lokali u għal dawn l-aħħar 25 sena, segwejt mill-qrib ħafna dak li kien għaddej f'dan il-qasam.

Wieħed mill-aktar aspetti importanti tal-Att dwar il-Kunsilli Lokali, li ilu hemm sa mill-ewwel ġurnata li saret il-liġi, huwa l-funzjoni li l-kunsill lokali jkun ikkonsultat dwar dak kollu li jolqot il-lokalità.

Fil-fatt jekk naraw il-lista ta' funzjonijet li hemm fl-Att dwar il-Kunsilli Lokali, f'paragrafu (i) ta' artiklu 33 insibu hekk:

"li jagħti pariri lil u, meta dan ikun japplika, li jkun ikkonsultat minn kull awtorità li jkollha s-setgħa li tieħu xi deċiżjonijiet li direttament jew indirettament jolqtu l-Kunsill u lir-residenti li jkun responsabbli għalihom;"

Din hija funzjoni li l-liġi tagħti lill-kunsilli lokali.

Il-Gvern u l-awtoritajiet għandhom l-obbligu li jikkonsultaw lill-kunsilli lokali kemm fuq affarijiet li huma direttament relatati mal-lokalità kif ukoll fuq affarijiet li jolqtu lil-lokalità b'mod indirett.

Naturalment il-kunsill lokali għandu l-obbligu li jagħti l-pożizzjoni tiegħu.

Il-kunsill lokali ma jistax jgħid li se jiġi kkonsultat dwar xi ħaġa imma se jaħsel idu u ma jgħid xejn għax dan għandu l-obbligu li jfassal il-pożizzjoni tiegħu u jagħmilha magħrufa pubblikament billi jissottomettiha fejn meħtieġ.

Forsi wieħed mill-aktar oqsma li kunsill lokali jiġi kkonsultat dwaru, għax hekk titlob il-liġi, huwa dak tal-ippjanar tal-iżvilupp.

Illum nafu li meta jkun hemm applikazzjonijiet quddiem l-Awtorità tal-Ippjanar, il-kunsilli lokali jiġu kkonsultati b'mod formali u jagħtu s-sehem tagħhom billi joġġezzjonaw, jappoġġaw l-iżvilupp, jgħaddu l-kummenti tagħhom jew jagħmlu suġġerimenti ta' kif isir l-iżvilupp, fost l-oħrajn.

Dak kien aspett li tejjeb is-sitwazzjoni fil-lokalitajiet tagħna u żgura biex ċerti affarijiet li jkunu ta' detriment għall-kunsilli lokali, ma jsirux.

Dan il-konċett ta' obbligu ta' konsultazzjoni mal-kunsilli lokali mhuwiex xi ħaġa ta' Malta biss imma jeżisti kull fejn hemm sistema ta' gvern lokali jew reġjonali.

Għalhekk, jekk nieħdu l-pajjiżi kollha Ewropej, dan il-prinċipju huwa osservat f'livelli differenti.

Però dan tant huwa prinċipju importanti, li saħansitra qiegħed fil-European Charter of Local Self Government tal-Kunsill tal-Ewropa, li ġie ffirmat għall-ewwel darba fi Strasburgu fil-15 ta' Ottubru 1985.

Il-Gvern Malti kien iffirma dan iċ-Charter proprju fil-perjodu meta f'pajjiżna kienu qed jitwaqqfu l-kunsilli lokali, fit-13 ta' Lulju 1993.

Niftakru li dak iż-żmien, kien hemm sensiela ta' elezzjonijiet waħda wara l-oħra, fi spazju ta' sena, li bihom ġew eletti għall-ewwel darba l-kunsilli lokali kollha ta' Malta u Għawdex.

Dan iċ-Charter jgħid hekk:

Dan ifisser li f'Malta mhux biss għandna liġi tal-kunsilli lokali li tgħid li l-kunsilli lokali jridu jiġu kkonsultati imma l-Gvern ta' pajjiżna obbliga ruħu b'Charter tal-Kunsill tal-Ewropa li jiżgura li fejn jidħlu affarijiet li jolqtu l-lokalità, il-Gvern, l-awtoritajiet u l-entitajiet tal-Gvern għandhom l-obbligu li jikkonsultaw lill-kunsilli lokali bħala istituzzjonijiet eletti f'isem ir-residenti.

Mela hawn qed ngħidu li skont dan iċ-Charter, m'hemmx dubju dwar l-obbligu u d-dmir li l-kunsilli lokali jiġu kkonsultati.

Sur President, jien tajt daqqa t'għajn sewwa lejn dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna llum u sfortunatament imkien ma sibt xi forma ta' miżura, imqar l-inqas waħda possibbli, biex dan il-konċett u l-prinċipju fundamentali fil-liġi dwar il-kunsilli lokali jiġi msaħħah, spjegat aħjar, jew imbottat aktar 'il quddiem.

Anzi llum il-ġurnata għandna r-realtà li fir-rigward tal-konsultazzjoni mal-kunsilli lokali, qegħdin immorru lura!

Dan għaliex l-ewwel nett illum għandek numru ta' funzjonijiet li ttieħdu mingħand il-kunsilli lokali.

Illum kunsill lokali lanqas jiddeċiedi liema triq jagħmel!

Illum hija Infrastructure Malta li tiddeċiedi liema toroq isiru.

Illum, fejn jidħol l-infurzar lokali tal-ordni, il-kunsilli lokali ma jiddeċiedu xejn, għax huwa l-Gvern li jiddeċiedi u mhux il-kunsilli lokali!

Kif nafu, ħafna drabi l-kunsilli lokali ma jiġux ikkonsultati, ħlief meta l-kunsill lokali jkollu xi sitwazzjoni partikolari u jkun hu li jitlob li jsir ċertu infurzar.

Però mill-bqija l-kunsilli lokali tagħna ma jkunux jafu fejnhom il-gwardjani lokali, liema ċitazzjonijiet jingħataw u liema kontravenzjonijiet qegħdin isiru fil-lokalità tagħhom, ħlief meta jitolbu għall-informazzjoni.

L-istess qed isir f'numru ta' affarijiet oħra.

Pereżempju fejn jidħol l-immaniġġjar tat-traffiku, illum il-ġurnata l-kunsilli lokali m'għandhomx il-funzjoni li jimmaniġġjaw it-traffiku imma hija Transport Malta li tiddeċiedi.

Jidher li se jkun hemm diversi affarijiet oħrajn li se jittieħdu minn idejn il-kunsilli lokali.

Pereżempju, dalgħodu ngħatatli l-informazzjoni li jidher li s-servizz tal-iskart mhux se jibqa' f'idejn il-kunsill lokali imma se jmur f'idejn ir-reġjuni.

Dan ifisser li għal darb' oħra qed nerġgħu nneħħu funzjoni minn idejn il-kunsill lokali u nagħtuha lil xi ħadd ieħor.

L-istess, pereżempju, fejn jidħlu d-dwal tat-toroq.

Diġà kellna proċess ta' numru ta' kunsilli lokali li tteħditilhom din il-funzjoni u ġiet delegata lir-reġjuni.

Il-kunsilli lokali ma baqgħux jistgħu jiddeċiedu fejn isiru d-dwal.

Naturalment dan iġib konsegwenza f'affarijiet oħrajn.

Sur President, irrid nappella lill-kunsilli lokali biex jinsistu fuq l-obbligu li jiġu kkonsultati.

Ħafna kunsilli lokali donnhom jieħdu l-attitudni – ma nagħtihomx tort sa ċertu punt – li l-konsultazzjoni magħhom tkun qisha xi forma ta' ħniena min-naħa tal-Gvern.

Assolutament dan m'għandux ikun il-każ!

L-obbligu tal-konsultazzjoni mhuwiex kapriċċ imma huwa obbligu bil-liġi favur il-kunsilli lokali u huwa d-dmir tal-Gvern li jara li dan l-obbligu jiġi osservat!

Għalhekk meta tkun se ssir xi ħaġa u l-kunsilli lokali jirrealizzaw li lanqas biss ġew informati jew mitluba jagħtu l-opinjoni tagħhom dwarha, il-kunsilli lokali m'għandhomx jaċċettawha!

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu għajnejhom u widnejhom miftuħin għad-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu mill-Gvern ċentrali, mill-awtoritajiet u minn entitajiet differenti, li jolqtu l-lokalità tagħhom b'mod dirett jew indirett u jaraw x'għandhom xi jgħidu dwar dak is-suġġett.

Huwa importanti li l-kunsill lokali jistaqsi jekk il-lokalità tiegħu hux se tmur tajjeb jew ħażin bid-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu.

Jekk ir-risposta tkun li l-Gvern ma kkonsultahomx, jiskattaw żewġ obbligi.

L-ewwel obbligu huwa li immedjatament, il-kunsill lokali jieħu pożizzjoni u jinforma lill-Gvern dwar x'inhi l-pożizzjoni tiegħu.

Jekk hemm bżonn, ikun hemm diskussjoni fil-kunsill lokali u jittieħed vot.

It-tieni obbligu huwa li għaliex il-kunsill lokali jirrispetta lilu nnifsu u lil kunsilli lokali oħrajn, jieħu azzjoni biex issir il-konsultazzjoni.

Forsi jkun hawn min jistaqsi: Kif jista' l-kunsill lokali jesiġi li jkun hemm il-konsultazzjoni?

Jien għandi l-esperjenza li darba ġrat lili bħala sindku fejn jien m'aċċettajtx deċiżjoni li kienet ittieħdet min-naħa tal-Gvern.

Mhux se nitkellem dwar il-każ partikolari u mhux se nsemmi ismijiet però se nsemmi l-fatti kif inhuma biex wieħed jifhem l-argument li qed nagħmel.

Numru ta' snin ilu, ministru tal-Gvern kien qabad u ffirma u ppubblika tneħħija ta' skedar fuq proprjetà privata li kienet fil-konfini tal-lokalità tas-Siġġiewi, lokalità li kont immexxi jien.

Din kienet kwestjoni li tirrigwarda l-ambjent għax fil-fehma tal-kunsill lokali, din il-parti tal-lokalità kellha tingħata ċerta protezzjoni u tkun skedata, għax jekk jitneħħa l-iskedar kien ifisser li jkun jista' jsir ċertu żvilupp li l-persuna kienet qed tipprova tagħmel.

Jien sirt naf b'din id-deċiżjoni b'kumbinazzjoni mill-Gazzetta tal-Gvern.

Naturalment kont konxju ħafna li hemm dan il-prinċipju u l-obbligu li l-Gvern jikkonsulta mal-kunsilli lokali, għamilt il-verifika interna fil-kunsill lokali u skoprejt li l-Gvern, fl-ebda ħin, qatt ma talab l-opinjoni tal-kunsill lokali.

Immedjatament, laqqajt il-kunsill lokali b'urġenza, spjegajtilhom dan il-prinċipju u l-konċett fil-liġi dwar il-kunsilli lokali, u ħadt lill-Gvern quddiem it-tribunal.

Dan l-appell kien ibbażat fuq in-nuqqas tal-Gvern li jikkonsulta mal-kunsill lokali.

Issa hawn mhux qed ngħid li dak li jgħid il-kunsill lokali bilfors għandu jiġi implimentat però l-obbligu tal-konsultazzjoni huwa sagrosant!

Il-Gvern u l-entitajiet tiegħu ma jistgħux jagħmlu proċessi marbuta mal-lokalitajiet mingħajr ma jikkonsultaw lill-kunsilli lokali.

Sfortunatament, fir-rigward ta' kull ħaġa immaġinabbli li tiġri fil-lokalitajiet tagħna, il-Gvern ma jikkonsultax!

Anzi 99% tad-drabi meta l-Gvern jiddeċiedi xi ħaġa dwar lokalità, ma jikkonsultax!

Huwa biss f'każijiet rari li l-Gvern jagħmel proċess formali ta' konsultazzjoni.

Hemmhekk il-Gvern ikun pożittiv għaliex jirrealizza xi tkun is-sitwazzjoni fil-lokalità u jagħti kas però dan isir meta jkun hemm bżonn u meta jidhirlu li dak li jkun qed jgħid il-kunsill lokali jkun xieraq.

Sfortunatament ir-realtà hi li fejn hemm kunsilli lokali Nazzjonalisti donnu l-Gvern ma jisma' xejn minn dak li jkollhom xi jgħidu, imbagħad fejn hemm kunsilli lokali Laburisti, il-Gvern jagħti kas dak li jkunu qed jgħidu biex donnu jikkalma lin-nies li jappoġġjawh.

Għalhekk irrid nappella lill-kunsilli lokali biex ikunu viġilanti fuq id-deċiżjonijiet li jieħdu l-Gvern u l-entitajiet tiegħu.

Fejn jaraw li ma jaqblux u li ma ġewx ikkonsultati, dawn għandhom jieħdu azzjoni, inkluż li jippreżentaw kawżi quddiem il-Qorti jekk ikun hemm bżonn, biex jiżguraw li dan il-prinċipju jiġi osservat.

Din hija xi ħaġa li nixtieq li jagħmluha mhux biss il-kunsilli lokali individwali imma anke l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali li qiegħda hemm biex tipproteġi l-interessi kollettivi tal-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex.

Dan huwa prinċipju li l-Assoċjazzjoni għandha tisħaq dwaru b'mod kontinwu.

Sur President, nixtieq intemm dan id-diskors billi nirringrazzja lil kull min ħa sehem u pparteċipa fil-kunsilli lokali matul l-aħħar 25 sena u lil dawk li għadhom jaħdmu sal-lum, imma naħseb li hemm persuna waħda li jien nakkreditaha bil-mertu li waqqfet il-kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex.

Huwa minnu li l-kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex twaqqfu meta Eddie Fenech Adami kien Prim Ministru u l-kunsilli loakli kienu parti mill-viżjoni tiegħu imma hemm persuna li kienet ħadmet bis-sħiħ biex il-kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex isiru realtà.

Hawn qed nirreferi għall-Eks Ministru Austin Gatt.

Meta Dr Austin Gatt kien ġie elett fil-Parlament kien ġie fdat bir-responsabilità ta' ministru għall-kunsill lokali.

Għalhekk minn hawnhekk irrid nirringrazzjah pubblikament għaliex meta ma kienx Ministru, kien għen u mbotta ħafna biex jiġu organizzati l-elezzjonijiet, biex ikun hemm il-kandidati u biex ikollna liġi tajba ħafna bis-set-up kollu li hemm bżonn biex il-kunsilli lokali jsiru realtà.

Imbagħad, meta kien ministru, żgura li l-kunsilli lokali jibdew mexjin 'il quddiem fil-ħidma tagħhom.

Irrid ngħid li l-imbottatura li kien ta Austin Gatt meta kien ministru responsabbli mill-kunsilli lokali għadha tinħass sal-ġurnata tal-lum.

Warajh kompla wkoll l-Onor.

Chris Said però Austin Gatt jibqa' l-moħħ u l-magna wara l-ħolqien tal-kunsilli lokali f'pajjiżna, fejn minn ideat u konċett miktub fuq karta, il-kunsilli lokali saru realtà pożittiva għal kull Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, nixtieq inkompli fejn ħalla l-Onor.

Illum qed niddiskutu l-kunsilli lokali.

Ħafna mill-Membri ta' din il-Kamra kellna l-esperjenza li nkunu membri ta' kunsilli lokali, b'uħud anke sindki, u għalhekk napprezzaw ħafna x-xogħol, il-pressjoni, id-dedikazzjoni u l-impenn li għandhom il-kunsilliera tagħna.

Nibda billi nirringrazzja lil dawk li qed iservu bħalissa u lil dawk li servew fil-passat.

Fl-istess ħin irrid inħeġġeġ lil dawk li għadhom qed jaħsbuha sabiex jikkontestaw l-elezzjonijiet għall-kunsilli lokali li ġejjin fl-aħħar ta' Mejju 2019.

Meta tkun membru ta' kunsill lokali jkollok ċerta pressjoni u kultant tibda tgħid: X'fettilli ħriġt għall-kunsill?

Però meta mbagħad taħdem u tagħti l-mija fil-mija tiegħek tibda tgħid li kienet deċiżjoni tajba.

Ngħid għalija personali, naħseb li s-snin li għamilt inservi fil-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan, b'mod partikolari s-sena u ftit li għamilt bħala sindku, kienu fost l-isbaħ snin li kelli fil-politika.

Għalhekk nerġa' nirringrazzja lil kull membru tal-kunsill lokali u nħeġġeġ lil persuni oħrajn, li forsi għadhom qed jaħsbuha, biex jagħmlu dan il-pass u jikkontestaw mal-partit li l-aktar li jħossuhom komdi miegħu.

Il-kunsilli lokali huma għodda b'saħħitha li tista' tagħmel differenza fil-ħajja tan-nies.

Il-fatt li tkun il-ħin kollu man-nies, jagħtik esperjenza inkredibbli.

Sur President, illum qed nitkellmu fuq ir-riformi tal-kunsilli lokali.

Naħseb li wieħed jistenna li nħarsu lejn dak li għamlu l-kunsilli lokali, lejn is-suċċessi li akkwistaw u lejn l-affarijiet li jistgħu jkunu aħjar, biex flimkien inkomplu nsaħħu lill-kunsill lokali tagħna.

Naħseb li kollha kemm aħna naqblu li l-esperjenza tal-kunsilli lokali f'pajjiżna kienet esperjenza tajba għax il-kunsilli tejbu l-lokalitajiet tagħna.

Bħala partiti mhux qed naqblu dwar il-poteri li għandu jkollhom il-kunsilli lokali.

Meta twaqqfu l-kunsilli lokali, il-Gvern ta' dakinhar kellu ċertu kuraġġ biex jgħaddi poteri li għal ħafna snin kienu f'idejn il-ministri u l-politiċi lill-kunsilli lokali.

Però l-Gvern dakinhar kien iddeċieda li n-nies li jiġu eletti minn lokalitajiet differenti għandhom jingħataw il-poter li jieħdu ċerti deċiżjonijiet li jaffettwaw il-lokalità tagħhom.

Din kienet viżjoni li rnexxiet.

Ħafna drabi n-nies li jgħixu fil-lokalità huma l-aktar kapaċi li jieħdu tali deċiżjonijiet.

Ma rridx inkun negattiv però naħseb li f'dawn l-aħħar snin qed naraw proċess fejn il-Gvern, minflok qed jara kif iżid ir-responsabilitajiet tal-kunsilli lokali tagħna, anke permezz ta' żieda fir-riżorsi, qed inaqqas il-poteri li dawn għandhom.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa ħażin!

Jista' forsi jkollok kunsillieri li ma jaqdux il-funzjoni tagħhom bl-aħjar mod, però, b'mod ġenerali, naħseb li l-maġġoranza stragranti tal-kunsilli lokali, immexxijin minn partiti politiċi differenti, urew li kienu kapaċi jmexxu u jagħmlu titjib fil-lokalità tagħhom.

Nasal ngħid illi kieku tajniehom aktar riżorsi kienu jkunu kapaċi jieħdu fuqhom funzjonijiet oħrajn.

L-Onor.

Karol Aquilina għadu kif semma l-konsultazzjoni.

Fil-lokalitajiet li nirrappreżenta jien, b'mod partikolari Tas-Sliema, San Ġiljan, Pembroke, il-Gżira u s-Swieqi, kellna sitwazzjoni fejn jekk xi ħadd ried jagħmel xi forma ta' żvilupp, ħafna drabi f'postijiet pubbliċi, bħal fit-toroq u fuq il-bankini tagħna, dan kellu bilfors imur għand il-kunsilli lokali u entitajiet governattivi biex jitlob in-no objection.

Il-kunsill lokali kien jiddiskuti l-applikazzjoni mar-residenti u jiddeċiedi jekk għandux jagħti l-approvazzjoni tiegħu jew le.

Niftakar li fil-lokalitajiet tagħna dan il-proċess kien jagħti vuċi ftit aktar b'saħħitha lir-residenti, biex meta jkun hemm ċerti żviluppi li jkunu se jaffettwaw lir-residenti b'mod dirett, dawn setgħu jiddeċiedu li joġġezzjonaw permezz tal-kunsilli lokali.

Hawn mhux qed ngħid li l-proġett kien jieqaf imma għall-inqas kellna sitwazzjoni fejn l-iżviluppatur kellu jmur jitkellem mal-kunsill lokali u jara jekk jistax jagħmel tibdiliet biex il-proġett ma jkunx ta' detriment għal-lokalità u r-residenti.

Dan kollu llum spiċċa!

Illum jingħataw permessi, pereżempju, għal tables and chairs fit-toroq u fuq il-bankini tagħna, mingħajr l-ebda approvazzjoni mill-kunsilli lokali.

Anzi kważi ġibna lill-kunsilli lokali f'sitwazzjoni li jridu jokorbu lill-midja sabiex iwasslu l-vuċi tagħhom.

Dan rajnieh iseħħ kemm-il darba!

Meta jkollok xi forma ta' mostrożità għaliex ċerti ristoranti jiddeċiedu li joħorġu fit-triq u fuq il-bankini, u r-residenti u l-kunsill lokali jħossu li dan ma jixraqx lil-lokalità tagħhom, l-uniku mod kif iwasslu l-messaġġ tagħhom huwa billi jużaw il-midja soċjali jew jitolbu lill-midja tagħmel dan f'isimhom.

Kellna esperjenzi fejn ikun hemm proġett li jibda mingħajr ma jkun jaf il-kunsill lokali.

Kellna drabi fejn kunsilli lokali tagħna marru għand il-midja jew użaw il-midja soċjali biex iwasslu t-tħassib tagħhom u dan wassal biex wara ftit ġranet, il-proġett waqaf.

Uħud mill-proġetti jkollhom il-permessi però ġieli jkun hemm proġetti li jkunu bdew anke bla permess.

Dan juri l-importanza tal-konsultazzjoni mal-kunsilli lokali, speċjalment fejn jidħlu proġetti ta' ċertu tip.

Għalhekk għandna naraw li nerġgħu ndaħħlu l-konsultazzjoni biex il-kunsill lokali jkun involut b'mod aktar dirett.

Irrid insemmi d-deċiżjoni tal-Gvern li l-infurzar jitneħħa minn idejn il-kunsilli lokali.

L-infurzar kellu żewġ tipi ta' benefiċċji għall-kunsilli lokali.

L-ewwel nett, ma jistax ikollok kunsill lokali li ma jkunx kapaċi jagħmel infurzar fuq affarijiet li jkun responsabbli għalihom.

Nerġa' ngħid li huma r-residenti li joqogħdu fil-lokalitajiet u dawk li jirrappreżentawhom fil-kunsilli lokali li jafu fejn l-aktar ikun hemm problema ta' ksur ta' liġi.

Għalhekk għandhom ikunu l-kunsilli lokali li jiddeċiedu, pereżempju, fejn għandhom imorru l-gwardjani lokali u fejn għandhom jikkonċentraw l-infurzar.

Naħseb li waħda mill-għodod u s-saħħa li kellhom il-kunsilli lokali tagħna kienet proprju li kienu responsabbli mill-gwardjani lokali għax kienu jkunu jafu eżatt fejn għandu jsir l-infurzar fil-lokalità tagħhom, fi żmenijiet u ġranet differenti.

It-tieni, il-flus li kienu jidħlu mill-infurzar għal ksur ta' liġijiet, bħaċ-ċitazzjonijiet, kienu jmorru għand il-kunsilli lokali biex jużawhom għall-proġetti tagħhom.

Issa huwa veru li kien hemm min igerger li l-formula wżata ma kenitx perfetta u setgħet kienet aħjar però l-kunsill lokali kellu dħul ta' flus għal diversi proġetti għall-ġid tal-lokalità.

Pereżempju niftakar li fil-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan ma konniex nużaw il-flus li jidħlu mill-ksur ta' liġijiet għad-day-to-day administration għax għal dan, konna nużaw il-flus li nirċievu mill-Gvern, imma konna nużawhom biex nagħmlu proġetti fit-tul li minnhom setgħet tibbenefika l-lokalità.

Bħalna kienu jagħmlu ħafna kunsilli lokali oħrajn.

Għalhekk naħseb li kienet deċiżjoni ħażina li neħħejna s-saħħa tal-infurzar mill-kunsilli lokali u poġġejnieha taħt il-Gvern ċentrali għax ġibna sitwazzjoni fejn minflok il-kunsilli lokali jiddeċiedu huma, ikollhom jokorbu mal-LESA sabiex isir l-infurzar meħtieġ.

Sur President, naħseb li huwa żball kbir li kull ftit xhur qed inneħħu biċċa oħra mill-poteri li għandhom il-kunsilli lokali.

Dan l-aħħar il-Gvern iddeċieda li jieħu wkoll ir-responabilità tat-toroq minn taħt idejn il-kunsilli lokali.

Hawn ukoll, ikun hawn min jargumenta li ċerti toroq fil-lokalitajiet ma kenux ta' livell u l-kunsill lokali ma kienx qed jieħu ħsiebhom kif suppost.

Però jien naħseb li fil-maġġoranza straordinarja tal-kunsilli lokali tagħna, ir-raġuni għal dan ma kenitx li huma kienu irresponsabbli imma kienet kwestjoni ta' nuqqas ta' riżorsi.

Jekk verament nemmnu fil-kunsilli lokali ta' pajjiżna ma nistgħux nibqgħu nnaqqsu mir-responsabbiltajiet tagħhom.

Jekk hemm affarijiet li mhumiex sejrin tajjeb, għandna naraw kif inżidu r-riżorsi tal-kunsilli lokali sabiex ikunu jistgħu jtejbu l-operat tagħhom.

Naf li xi kultant din il-kritika tinstema' negattiva però naħseb li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qegħdin irrendu lill-kunsilli lokali tagħna irrelevanti.

Naħseb li dan huwa ħażin ħafna!

Nemmen li ż-żewġ naħat tal-Kamra jemmnu fil-potenzjal tal-kunsilli lokali li issa se jibdew jissejħu gvernijiet lokali.

Però jekk verament nemmnu li l-kunsilli lokali huma essenzjali għal pajjiżna, jekk verament nemmnu li saru parti mit-tessut ta' pajjiżna u li qed jagħmlu ġid kbir fil-lokalitajiet tagħna, ma jistax ikun li nnaqqsu l-poteri tagħhom.

Jien ngħid li rridu naraw kif se nżidu l-poteri u r-riżorsi tal-kunsilli lokali.

Sfortunatament dan il-Gvern qed iġib il-kunsilli lokali qishom uffiċini tal-customer care, fejn wieħed imur u jagħmel l-ilment tiegħu.

Barra minn hekk, biex il-kunsilli lokali jgħinu lin-nies u jagħmlu t-tibdil meħtieġ, il-ħin kollu jridu jokorbu ma' xi dipartiment tal-Gvern jew ma' xi aġenzija.

Naħseb li dan huwa ħażin ħafna!

Il-kunsilli lokali għandu jkollhom is-saħħa li jieħdu ħafna mid-deċiżjonijiet tagħhom u għandu jkollhom ir-riżorsi biex iwettquhom.

Ovvjament għandu jkun hemm l-awditjar biex naraw li ma jkunx hemm abbuż u li l-affarijiet isiru kif suppost, imma ejja nitilqu bil-premessa li nemmnu verament li l-maġġoranza assoluta tal-kunsilli lokali ta' pajjiżna huma tajbin u li l-maġġoranza tal-kunsilliera tagħna jieħdu deċiżjonijiet fl-aħjar interess tal-lokalitajiet tagħhom.

Ftit tas-snin ilu konna bdejna proġett pilota ta' community police.

Jien kont involut direttament għaliex il-lokalità li kont immexxi dak iż-żmien kienet waħda mil-lokalitajiet fejn kien sar dan l-esperiment minn dan il-Gvern, fil-leġiżlatura preċedenti.

Pulizija pajżana kienu qed jaħdmu bħala parti mit-tourism police u xogħolhom kien li jduru mal-lokalità u żoni fejn ikun hemm l-aktar nies biex tinżamm il-bonordni, jitkellmu mar-residenti u jgħinu lit-turisti, fost l-oħrajn.

Fil-fehma tiegħi, dan kien esperiment li ħadem, imma sfortunatament, wara ftit xhur, dan l-esperiment waqaf.

Naħseb li għandna naraw li nerġgħu ndaħħlu l-konċett ta' community police bi ftehim bejn il-kunsilli lokali u l-Korp tal-Pulizija għax dan jagħti aktar serħan il-moħħ lir-residenti u lil kull min ikun qed igawdi l-lokalitajiet ta' pajjiżna, kemm fis-sajf kif ukoll fix-xitwa.

L-appell tiegħi huwa li dan l-esperiment li ħadem u rnexxa għandu jerġa' jidħol fis-seħħ.

Mill-feedback li kellna mir-residenti, naħseb li wasal iż-żmien li nerġgħu nimplimentawh.

Naħseb li kull lokalità ta' pajjiżna, min għal mod u min għal ieħor, għandha bżonn ta' dawn il-community police.

Jista' jkun li jintużaw għal ċerti ġranet meta jkun hemm aktar pressjoni fuq dik il-lokalità imma dan huwa esperiment li ħadem u li għandu jerġa' jiddaħħal.

Xi ħaġa oħra li rrid nitkellem dwarha hija t-tindif.

L-ewwel nett, irrid nirringrazzja lill-kunsilli lokali li bir-riżorsi li għandhom, għalkemm they are stretched to their limits, speċjalment f'lokalitajiet fejn ikun hemm influss ta' nies, qed iżommu lil pajjiżna nadif.

Hawn irrid nirringrazzja lid-Dipartiment tat-Tindif immexxi mis-Sur Ramon Deguara li, bir-riżorsi li għandu, qed jagħmel biċċa xogħol brillanti.

Mill-esperjenza li kelli jien fil-kunsill lokali u li għandhom diversi sindki u kunsilliera oħrajn, dan huwa dipartiment li jemmen fil-kunsilli lokali u jgħinhom bl-aktar mod possibbli.

Dan narawh meta jsiru attivitajiet kbar f'pajjiżna bħalma kellna l-Ħadd li għadda f'San Ġiljan fl-okkażjoni ta' St Patrick's Day u attivitajiet oħrajn li jsiru fuq il-Fosos tal-Florjana, fost l-oħrajn.

Wara kull attività, il-kunsilli lokali u id-Dipartiment tat-Tindif jibagħtu armata nies biex inaddfu l-post.

Għalhekk nixtieq nirringrazzja lil kull ħaddiem li jaħdem f'dan id-Dipartiment għall-ħidma tagħhom.

Naħseb li anke f'dan ir-rigward hemm bżonn li nagħmlu ftit ta' rethinking.

Pereżempju, il-festa ta' St Patrick's Day hija sfida li l-lokalità ta' San Ġiljan ikollha ta' kull sena.

Din l-attività kibret u splodiet f'dawn l-aħħar snin u għalhekk il-kunsill lokali jaħdem kemm jiflaħ biex kemm jista' jkun, inaqqas mid-detriment u l-inkonvenjent li jgħaddu minnu r-residenti.

Sena wara l-oħra, il-kunsill jara li jiżdiedu n-nies tas-sigurtà u l-gwardjani lokali, però ċerti pressjonijiet jibqgħu hemm.

Din is-sena s-Sindku ta' San Ġiljan qal li l-attività tiswa lill-kunsill lokali madwar €20,000, inkluż biex jitnaddaf il-post wara l-attività.

Għalhekk naħseb li tkun idea tajba li qabel ma jkun hemm attivitajiet kbar bħal dawn, naraw li l-kunsill ikollu fondi speċjali biex jitnaqqas l-inkonvenjent għar-residenti, anke billi jsir aktar infurzar ħalli ħadd ma jabbuża.

Il-kunsill lokali għandu jkollu l-poter li joħroġ aktar regoli b'saħħithom dwar x'għandu jsir jew le, biex ir-residenti jbatu mill-inqas meta jsiru attivitajiet kbar bħal dawn.

Naf li r-riforma qed tgħid li se nżidu l-ammont ta' reġjuni minn ħamsa għal sitta, b'ħamsa f'Malta u wieħed f'Għawdex.

L-Oppożizzjoni taqbel ma' dan però l-unika problema li hemm hija meta se jkun hemm l-elezzjonijiet għal dawn ir-reġjuni.

L-Oppożizzjoni qed tgħid li jekk il-ħames reġjuni li hemm bħalissa għandhom mandat biex iservu sal-2021, għandna nħalluhom iservu sal-2021 u meta jiskadi l-mandat tagħhom, noħolqu s-sitt reġjun u jsiru elezzjonijiet ġodda però l-Gvern jidher li jrid jagħmel dan din is-sena stess.

L-argument tal-Oppożizzjoni huwa li jekk għandek persuni li ġew eletti għall-mandat ta' ħames snin, m'għandekx twaqqaf il-mandat tagħhom fin-nofs.

Sur President, biex nikkonkludi, naħseb li din ir-riforma setgħet tkun ħafna aħjar, biex ma ngħidx li kważi ma tiswiex il-karta li hija miktuba fuqha!

Qed ngħid dan għax wieħed stenna li se tkun riforma li ssaħħaħ il-kunsilli lokali u mhux teħdilhom aktar mill-poteri tagħhom.

Fil-verità qed nagħmlu pass lura u mhux 'il quddiem!

F'dan il-pajjiż konna drajna li wara kull tant żmien inħarsu lejn il-kunsilli lokali u nagħmlu riforma, kif sar minn Gvern Nazzjonalista meta l-kunsilli lokali għalqu 20 sena mit-twaqqif tagħhom.

Dakinhar konna ltqajna mal-kunsilli lokali kollha u rajna x'inhuma l-isfidi tagħhom, bil-għan li nkomplu nsaħħuhom billi nagħtuhom aktar riżorsi u aktar responsabilitajiet.

Gvern Nazzjonalista ried li jerħi ċerti responsabilitajiet li kellu l-Gvern ċentrali u jpoġġihom fuq il-kunsilli lokali, għax il-filosofija tagħna hija mibnija fuq il-prinċipju tas-sussidjarjetà, jiġifieri ċerti deċiżjonijiet għandhom jittieħdu minn dawk l-aktar viċin in-nies għax huma jafu l-aħjar.

L-appell tiegħi huwa dan.

Ejja ma nreġġgħux l-arloġġ lura, ejja nkomplu nsaħħu l-kunsilli lokali u ejja nisimgħu aktar lill-kunsilliera u lir-residenti.

Ejja ma jkollniex riforma bħal din li se tnaqqas l-importanza u l-poteri tal-kunsilli lokali.

Bħala Oppożizzjoni, nemmnu li d-dmir tagħna l-politiċi huwa li nagħtu akar riżorsi u saħħa lill-kunsilli lokali, sabiex mhux biss jieħdu d-deċiżjonijiet, imma jkunu jistgħu wkoll jattwaw id-deċiżjonijiet tagħhom.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Karl Gouder spiċċa d-diskors tiegħu b'sentenza verament interessanti fejn qal li l-kunsilli lokali għandhom bżonn ir-riżorsi.

Jien se nibda b'sentenza li forsi tista' tinstema' kontroversjali.

Is-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis qal l-istess ħaġa li se ngħid jien, imma forsi b'mod differenti.

Naħseb li biex tirriforma l-kunsilli lokali, l-ewwel trid tirriforma lill-parteċipanti.

Forsi qed inkun daqsxejn iebes, imma se nispjega għalfejn qed ngħid dan.

Jien naqbel kompletament mas-Segretarju Parlamentari meta qal ċar u tond li jekk m'għandekx vokazzjoni li tiddedika ħajtek għan-nies, postok mhuwiex fil-kunsill lokali.

Smajna lis-Segretarju Parlamentari jitkellem ħafna dwar din ir-riforma.

Bħala Oppożizzjoni Nazzjonalista ppreżentajna 80 proposta dwar il-kunsilli lokali għax nemmnu fir-riforma.

Kif nafu, il-kunsilli lokali twaqqfu 25 sena ilu u ħadmu b'mod tajjeb, però maż-żmien, ħafna drabi trid tirriforma u ġġedded dak it-tajjeb li jkun hemm.

Huwa importanti li nifhmu eżattament x'qed ngħidu bil-kelma "riforma".

Riforma tfisser bidla radikali, bħal pereżempju, meta fl-1947, it-tmexxija tal-Eks Prim Ministru Pawlu Boffa għamlet riforma soċjali fosthom fil-pensjonijiet, jew pereżempju, meta aktar qabel, Gvern Nazzjonalista biddel is-sitwazzjoni u l-qagħda tar-romol u tat-tfal iltiema f'pajjiżna.

Riforma tfisser bidla mill-qiegħ nett.

Dan l-Abbozz ta' Liġi jinteressani ħafna għax nifhem l-importanza tal-kunsilli lokali f'pajjiżna.

Il-kunsilli mhumiex paraventu, kif jiġri ħafna drabi fil-ministeri, fejn biex ngħattu ċerti diffikultajiet, nitfgħu l-isfidi fuqhom.

Kif smajt tajjeb matul dan id-dibattitu, il-kunsilli lokali għandhom ikunu t-tieni dar taċ-ċittadin.

Fil-bidu tas-snin ħamsin rajna bidla radikali fil-mod kif kien jiġi stmat il-ħaddiem.

Bidla radikali oħra f'dawn iż-żmenijiet saret meta Gvern Nazzjonalista kien introduċa għall-ewwel darba l-income tax.

Dawn huma wħud mir-riformi li saru f'pajjiżna matul iż-żmien.

Tajjeb nifhmu li r-riformi mhumiex monopolju ta' xi partit jew ieħor, imma meta jsiru għall-ġid taċ-ċittadin u ta' Malta, għandna nkunu kburin bihom u niedu gost insemmuhom.

Qed insemmi ftit mill-istorja għax inħobb naqra fuq x'ġara fil-passat.

Fil-fatt qrajt dwar x'għamel kemm l-Eks Prim Ministru Pawlu Boffa u anke l-Eks Prim MInistru George Borg Olivier fir-rigward tal-qagħda soċjali u r-riformi li saru f'pajjiżna.

Qed nieħu sehem f'dan id-dibattitu għax verament nixtieq il-ġid lill-kunsilli lokali u li jkun hemm riforma.

Jien servejt fil-kunsill lokali, bħalma serva l-Onor.

Clint Camilleri li kollha kienu sindki u anke s-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis li dak iż-żmien kien sindku indipendenti.

Nemmen li għandna nkomplu nsaħħu lill-kunsilli lokali tagħna biex nagħmluhom aktar utli.

Sur President, nixtieq nitkellem dwar ċerti punti li hemm fl-Abbozz ta' Liġi għax hemm affarijiet li kienu diġà hemm u kienu qed jaħdmu, u hemm affarijiet li bdew jaħdmu, imma mbagħad tnaqqsu jew ma rajniehomx aktar.

Se nibda billi nsemmi l-quorum.

Meta jiltaqa' l-kunsill, wieħed jistenna 30 minuta biex jaslu l-kunsilliera u jekk le, ikun hemm il-famuż quorum.

Ħafna drabi l-kunsill lokali jkollu aġenda u jekk kunsillier ma jkunx preżenti ma jkunx jista' jsegwi dik l-aġenda.

Issa jkun tajjeb li ngħidu li bil-liġi, kull kunsillier jirċievi l-aġenda ġimgħa qabel.

Għalhekk wieħed dejjem jista' jniżżel nota biex jattendi għal-laqgħa tal-kunsill lokali.

Niftakar li kemm domt sindku jien, kont inċempel lill-membri kollha tal-kunsill lokali biex jattendu għal-laqgħa tal-kunsill.

Kont nagħmel dan għax kont ninkwieta li kien ikolli nwaħħal laqgħa tal-kunsill għax it-tali kunsillier irid, pereżempju, jiftaħ il-bar u m'għandux ħin għall-kunsill!

Kont ninkwieta meta kunsillier ma kienx jiġi għal-laqgħa darba, darbtejn, tlieta, imbagħad inċempillu u dejjem bl-iskużi!

Fil-fatt jien għamilt ftit riċerka dwar kunsilliera partikolari.

Mhux se nsemmi ismijiet imma qed ngħid dan biex nagħti eżempju.

F'leġiżlatura ta' tliet snin, kien hemm kunsilliera li minn 45 laqgħa tal-kunsill attendiet għal 21 laqgħa u fi 12 minn dawn il-laqgħat, telqet qabel jew waslet tard.

Issa din mhux ftit minuti telqet qabel imma sigħat sħaħ!

Fil-fatt meta tiġbor is-sigħat ta' din il-kunsilliera partikolari, jiġi qisu attendiet għal disa' laqgħat tal-kunsill lokali mil-bidu sal-aħħar tal-leġiżlatura!

Pereżempju, fl-10 ta' Mejju 2012 din il-kunsilliera telqet 35 minuta qabel; fl-24 ta' Mejju 2012 telqet siegħa u għaxar minuti qabel; fil-5 ta' Lulju 2012 telqet 25 minuta qabel u fit-2 ta' Awwissu 2012 waslet 45 minuta tard u telqet siegħa u tliet kwarti qabel.

Hemmhekk tinduna li, bir-rispett kollu, is-sentiment tal-persuna mhuwiex qiegħed fil-qalba tal-komunità.

Ma rridx noqgħod naqla' dan kollu, imma ġbart din l-informazzjoni biex jekk xi ħadd jagħmilli mistoqsija, ikolli l-provi.

U meta kienu jiġbdulha l-attenzjoni l-iskuża dejjem kienet tkun minħabba t-tqala.

Dan kien ifisser li t-tqala ta' din il-persuna damet sentejn!

Lanqas tqala ta' iljunfant ma ddum daqshekk!

Qed insemmi każ wieħed, imma hemm diversi każijiet li ma rridx ngħid li huma allarmanti, imma juru b'mod ċar li l-persuna ma tkunx interessata.

Din hija xi ħaġa li lili tinkwetanti.

Diġà tkellimt darb'oħra dwar kemm huwa importanti li bħala partiti nagħżlu nies li jħobbu l-komunità.

Bħalissa, bħala partiti, qed infittxu l-kandidati biex joħorġu għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li ġejjin u huwa ferm importanti li nagħżlu persuni ta' stoffa.

Ma jistax ikollok kunsilliera li ma jattendux għal-laqgħat tal-kunsill.

Issa bħala kunsill issir laqgħa waħda kull xahar.

Ovvjament wieħed ma jattendix għal-laqgħa għall-€100 li l-Gvern jagħtik bħala onorarja però jkun tajjeb li ngħid li meta jasal dak l-imbierek ċekk kull sitt xhur, dejjem jeħduh.

Għalhekk qed nagħmel dan l-ewwel punt tiegħi dwar il-quorum.

Ma nafx x'mekkaniżmu jista' jintuża biex il-kunsill lokali jibqa' għaddej bl-aġenda tiegħu u ma jbatix minħabba l-imġiba ta' xi wħud mill-kunsilliera.

Hawn mhux qed nipponta subgħajja lejn naħa jew oħra tal-Kamra imma qed nitkellem b'mod ġenerali għax dawn it-tip ta' kunsilliera jinsabu fuq kull naħa.

Huwa importanti li kull sindku u kunsillier jifhem eżattament ir-responsabilità li għandu lejn dawk in-nies li eleġġewh biex jirrappreżentawh fil-kunsill.

Illum smajt storja ta' lokalità fejn ġie ċċelebrat jum il-lokalità u s-sindku dakinhar kien se jkun imsiefer.

Din hija xi ħaġa inaċċettabbli!

Pereżempju, fil-lokalità tiegħi, meta niċċelebraw il-festa tar-raħal, nagħmlu dan b'mod sabiħ, imma għal din iċ-ċerimonja jattendu biss nofs il-kunsilliera.

Emmnuni, din hija xi ħaġa li ma nifhimhiex u tajjeb li wieħed jaħseb ftit fuqha.

Irrid insemmi wkoll il-kumitati reġjonali, li onestament, fil-fehma tiegħi, qatt ma ħallew dak l-impatt mixtieq.

Fir-realtà, jekk immur nagħmel vox pop xi mkien il-Belt jew f'xi pjazza f'xi raħal tagħna u nagħmel mistoqsija sempliċi, bħal pereżempju jekk in-nies jafux li jeżistu r-reġjuni, kemm għandna reġjuni f'pajjiżna, x'inhu r-reġjun li tifforma parti minnu l-lokalità ta' dak li jkun jew min hu l-president tar-reġjun, ninsab ċert li żgur ħadd ma jaf iweġibni.

Ħafna drabi lanqas l-istess kunsilliera ma jkunu jafu li jeżisti reġjun u li s-sindku jew il-viċi sindku, darba fix-xahar, imur għal-laqgħa tar-reġjun biex jiddiskutu xi temi marbuta mar-reġjun.

L-istess, jekk inċempel persuna at random u nistaqsih x'qegħdin jiggwadanjaw mir-reġjun jew jekk qattx raw l-arma tar-reġjun, żgur li r-risposta se tkun fin-negattiv.

Għalhekk irridu nammettu li għad hawn nuqqas ta' għarfien dwar il-kumitati reġjonali.

Semmejt kunsilliera li ma jafux li jeżistu r-reġjuni imma għandna anke nies li huma involuti fil-komunità, li lanqas jafu bl-eżistenza tagħhom.

Ara l-kunsilli lokali, b'xi mod kulħadd sema' bihom u xi darba jew oħra għamel użu mis-servizz offrut minnhom.

Però jiddispjaċini ħafna meta l-kunsill lokali jintuża bħala paraventu.

Ovvjament, dan la huwa tort tas-sindki u lanqas tal-kunsilliera.

Kif nafu, ħafna drabi s-sindku jeħel għal kull ħaġa li tinqala'.

Pereżempju fi tmiem il-ġimgħa li għadda kellimni xi ħadd b'Whatsapp u b'ton xejn sabiħ u ċivili beda jirrabja għax ma dawwartlux it-triq.

Probabbilment dan ħaseb li jien għadni s-sindku tal-Mosta!

Niftakar sew għal-liema triq kien qed jirreferi dan l-individwu għax meta kont għadni sindku, kont laqqajt lir-residenti u ddiskutejna din il-problema però mbagħad din il-kwestjoni kienet għaddiet f'idejn Transport Malta.

La jien bħala sindku dakinhar u lanqas is-sindku preżenti, ma stajna nagħmlu xejn aktar.

Qed nirreferi għall-Mosta imma din hija sitwazzjoni li tiġri f'kull lokalità, fejn it-tajjeb ma jissemmiex, però l-ħażin jissemma dejjem.

Sur President, huwa importanti ħafna li s-sindki tagħna nibżgħu għalihom.

Tajjeb li nirrealizzaw li qed insibu nuqqas ta' kandidati għall-kunsilli lokali għax meta n-nies jisimgħu b'dawn it-tip ta' stejjer, jirrealizzaw li ma jridux ikunu f'pożizzjoni fejn jiġu mgħajra mir-residenti tal-lokalità.

Nemmen li għad hemm ħafna nuqqas ta' informazzjoni f'dan ir-rigward.

Sur President, qed nieħu gost li fil-Kamra hawn is-Segretarju Parlamentari għax nixtieq li jisma' dak li se ngħid rigward Triq il-Fortizza fil-Mosta.

Jien kont laqqajt ir-residenti, il-kwestjoni li kien hemm ġiet diskussa fil-kunsill lokali, ittieħed il-vot tal-kunsill u għamilna dak kollu possibbli.

Però għidli x'jibqa' fik bħala sindku - jien ċert li kull sindku, f'sitwazzjoni simili, kien jimxi bħali - meta tiġi l-elezzjoni u jumejn qabel, it-triq iddur kontra dak li ġie miftiehem mill-maġġoranza tar-residenti!

Niftakar li għal din il-laqgħa kienu attendew madwar 40 ruħ, kien hemm l-approvazzjoni mill-kunsill lokali, Transport Malta semgħet l-ilment, però jumejn qabel l-elezzjoni, it-triq iddawret kif kienet qabel, kontra r-rieda tar-residenti!

Għalhekk nistaqsi: Din hija s-saħħa li għandu jkollu l-kunsill lokali?

Din hija r-riforma li rridu li jkollna fil-kunsilli lokali?

Dan hu r-rispett li għandu jgawdi s-sindku?

Aktar 'il quddiem, se nitkellem dwar ir-rispett lejn is-sindku, imsemmi f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Issa ħalli nerġa' nitkellem ftit dwar ir-reġjuni.

Jekk wieħed iħares lejn il-liġi kif inhi s'issa jsib li l-funzjonijiet tar-reġjuni huma l-manutenzjoni tad-dwal, tat-toroq u l-organizzazzjoni ta' attivitajiet kulturali.

Ta' min isemmi li fl-2015 ir-reġjuni tteħdulhom ir-responsabilitajiet tal-infurzar lokali, li kien is-sors prinċipali tal-finanzjament tagħhom.

Fil-fatt dak iż-żmien kont tisma' ċertu tfesfis fil-laqgħat tal-kumitati reġjonali f'pajjiżna, fejn xi wħud kienu jistaqsu: X'futur għandhom il-kumitati reġjonali f'pajjiżna?

Il-kumitati reġjonali kienu twaqqfu biex inkunu konformi ma' ċerti obbligazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea u sabiex inkunu eliġibbli li jkollna rappreżentanza tal-kumitati tar-reġjuni tal-istess Unjoni Ewropea.

Però l-kumitati reġjonali baqgħu ma ngħatawx funzjonijiet speċifiċi.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi qegħdin naraw li jeħtieġ li dawn il-kumitati reġjonali jkunu qegħdin joperaw b'mod effettiv.

Però f'dan l-Abbozz ta' Liġi jien qed nara ċerta dgħufija ta' dawn il-kumitati u allura jkolli nistaqsi: X'inhi eżattament il-funzjoni tar-reġjuni f'pajjiżna?

Għad fadlilhom spazju?

Il-bidla fil-konfini tagħmel sens?

Hemm imbagħad rakkomandazzjonijiet li naqbel magħhom, bħal pereżempju li l-libreriji reġjonali jiġu devoluti lir-reġjuni, li jkun hemm one stop shops li jservu ta' informazzjoni f'kull reġjun u li kull reġjun ikollu fi ħdanu struttura soċjali li taħdem fil-qrib, tikkordina ma' entitajiet oħrajn u toffri assistenza lil dawk l-entitajiet, b'mod speċjali volontarji, li huma midħla fil-qasam soċjali tar-reġjun.

Naqbel ukoll li l-kumitati reġjonali jikkordinaw l-attivitajiet kulturali u sportivi flimkien mal-kunsilli lokali, mal-għaqdiet sportivi u mal-għaqdiet kulturali tar-reġjun però biex dan iseħħ jeħtieġ li jiġu mħaddma professjonisti kif hemm imniżżel fl-Abbozz ta' Liġi, bħall-uffiċjal tal-fondi Ewropej, uffiċjal tas-saħħa u sigurtà, works manager u espert ambjentali fost l-oħrajn.

Irridu nsemmu wkoll li fiż-żmien meta jien kont sindku, kien beda jaħdem xi ħadd fir-Reġjun tat-Tramuntana, għamel jumejn u waqaf għax ir-reġjuni pprovaw jimxu b'ċertu mod imma dan mhux dejjem irnexxa.

Sur President, ċerti tenders fil-kunsilli lokali jistgħu jibbenefikaw meta jinħarġu bħala reġjun minħabba economies of scale.

Jekk, pereżempju, kuntratti tal-ġbir tal-iskart, tal-indafa pubblika u tal-landscaping jinħarġu kollettivament mir-reġjun, il-kunsill lokali se jaqbillu.

Però r-responsabilità tal-operat tal-kuntratt u l-kuntratt dirett mal-kuntrattur għandhom jibqgħu fir-responsabilità tal-kunsill lokali.

Ir-riforma għandha tkun mill-qiegħ nett għall-ġid tar-residenti.

Pereżempju, mhuwiex aċċettabbli li kuntrattur jagħmel li jrid, ma jisma' mill-ebda sindku, toħroġlu default notice u qisu ma ġara xejn, għax għandu ħabib Kastilja!

Din hija sitwazzjoni li għaddejt minnha jien!

Dan meta, kif nafu, is-sindku jeħel għal kulma jiġri fil-lokalità.

Irridu ngħidu wkoll li hemm min joħroġ għall-kunsill lokali għax jaħseb li l-impenn huwa differenti, però mbagħad isib ruħu f'bir tas-skieken.

Lokalitajiet bħal Birkirkara, il-Mosta, San Ġiljan, Ħal Qormi u Tas-Sliema għandhom ħafna sfidi u proprju għalhekk li r-riforma trid tkun mill-qiegħ nett.

Pereżempju, il-ġimgħa li għaddiet għamilt mistoqsija parlamentari fejn staqsejt kemm saru rapporti ta' serq fil-Mosta bejn Jannar u Frar tal-2019 u l-Ministru Michael Farrugia weġibni li saru 22 rapport, jiġifieri tlieta fil-ġimgħa.

Issa hawn qed nitkellmu dwar każi li ġew irrapportati, għax jien naf b'dettalji oħrajn.

Kif nafu mhux kull anzjan u anzjana jirrapportaw lill-pulizija u f'ċerti lokalitajiet, dawn imorru għand is-sindku.

Mhux kull lokalità hija l-istess; pereżempju fil-każ tal-Mosta, hemm ċertu link bejn is-sindku u l-għassa u bejn is-sindku u l-iskejjel.

Sur President, jien ġieli għedt li f'ċerti lokalitajiet tlifna kull kontroll bir-riżultat li għandna anzjani mwerwrin.

Pereżempju, bħala deputati mmorru nagħmlu house visits u nista' ngħid li ċerti anzjani jibżgħu jiftħulek.

Fil-fatt meta mmur inħabbtilhom, l-ewwel jittawlu minn wara l-persjana, imbagħad ngħidilhom li jien Ivan Bartolo u meta jagħrfu leħni, idaħħluni.

Dan meta dan il-Gvern wegħedna li tista' toqgħod f'darek bla biża'.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid ukoll li f'San Pawl il-Baħar, pereżempju, ġew irrapportati 60 serqa.

Kull sindku u kunsillier li jħobb il-lokalità jaqla' kollox fuq wiċċu, ir-risq it-tajjeb u l-ħażin, bħaż-żwieġ.

Però r-residenti għandhom ikunu jafu li l-amministrazzjoni tal-kunsill lokali mhijiex f'idejh.

Pereżempju n-nies iċemplulek u jgħidulek li l-livell tal-customer care huwa below zero għax ħadd ma jwieġeb it-telefon.

Però jkun tajjeb li n-nies ikunu jafu li s-sindku ma jistax ikellem lill-istaff hu; dan irid isir mis-segretarju eżekuttiv.

Jekk tara ħaddiem fuq il-Facebook waqt il-ħin tax-xogħol, ma tistax tkellmu bħala sindku!

Dik hi l-liġi!

L-istess fejn jidħlu l-kuntratturi u fejn jingħata l-irħas tender.

Kif nafu, tal-irħas tieħu!

Huwa għalhekk li għandna bżonn ta' riforma mill-qiegħ.

L-iskuża hija li rridu noqogħdu mal-liġi!

Però hemm bżonn ta' aktar edukazzjoni indirizzata lejn iċ-ċittadin.

Hemm sindki li jaħdmu minn filgħodu sa filgħaxija u li huma verament dedikati għal-lokalità.

Però, sfortunatament, kif qiegħda l-liġi bħalissa, iċ-ċittadini ma jarawx dak li verament ikun qed jagħmel is-sindku.

Bħalissa qed tiġini f'moħħi esperjenza fejn saret konferenza stampa min-naħa tal-Gvern u kien informat kulħadd minbarra s-sindku!

Fil-fatt darba kien ġie l-Ministru Josè Herrera fi Ġnien l-Għarusa tal-Mosta u kien hemm il-kunsilliera ta' naħa, imma s-sindku ma kienx jaf b'din iż-żjara tal-Ministru!

Allura nerġa' nistaqsi: Dan huwa r-rispett lejn is-sindku?

Jidher li taħt dan il-Gvern, kollox huwa possibbli!

Mal-Partit Nazzjonalista kont tista' tgħid li flimkien kollox huwa possibbli imma ma' dan il-Gvern kollox huwa possibbli, anke jekk mhux flimkien!

Huwa importanti li ma nħallux il-ħafna kliem jiġri bina biex taparsi nkunu qed nagħmlu riforma fil-kunsilli lokali, però mbagħad insibu li din hija riforma kożmetika.

L-għan tagħna għandu dejjem ikun li dan it-tibdil iwassal sabiex jitjieb l-operat u s-servizzi offruti mill-kunsilli lokali għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Sur President, f'dan l-Abbozz ta' Liġi jissemmew ukoll il-famużi attivitajiet organizzati mill-kunsill lokali, il-postijiet waqt il-laqgħa tal-kunsill, ir-rispett lejn il-kariga tas-sindku u tal-kunsilliera u r-rispett lejn il-kariga tal-president tar-reġjun.

Dan huwa kollu tajjeb.

Kif għedt, huwa ferm importanti li nuru rispett lejn is-sindku u lejn il-president tar-reġjun, però r-rispett irid ikun ta' veru.

Hawnhekk nerġa' nsemmi l-konferenza stampa li għadni kif semmejt biex nuri kemm huwa importanti li s-sindku jkun informat b'kollox.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi naqraw ukoll li huwa rrakkomandat li għal kull attività organizzata mill-kunsill lokali, għandha tiġi nominata persuna li preferibbilment ma tkunx kunsillier jew segretarju eżekuttiv imma li sservi ta' ċeremonjier.

Din hija xi ħaġa li verament iddaħħakni u qed tfakkarni fi ktieb li għadni kemm qrajt bl-isem ta' La Chiesa del Grembiule ta' Don Tonino Bello, fejn naqraw li l-knisja għandha tneħħi l-paguni u ċ-ċerimonji.

Mela tajjeb, il-Knisja se tneħħi dawn iċ-ċerimonji u se nżiduhom fil-kunsill lokali!

Sur President, naħseb li minflok ħafna ċerimonji, pożi u kummiedji, in-nies trid li fil-bidu tal-leġiżlatura, is-sindku mal-insinja jingħata papoċċ, ħalli fl-aħħar tal-leġiżlatura nħarsu lejn dan il-papoċċ biex naraw kemm ikun migruf u mqatta' u naraw kemm ħadem għall-ġid tar-residenti tagħna.

Din hija r-riforma vera tal-kunsill lokali li qed jistenna l-poplu.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Parnis biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

SILVIO PARNIS: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Marzu, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija (Emenda Nru 2) – Tielet Qari;

Jew xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA: Sur President, minn żmien għal żmien, l-Oppożizzjoni tagħmel ċerti attakki fuq il-Gvern, fuq il-ministri u fuq l-istituzzjonijiet regolatorji ta' pajjiżna.

Dawn l-attakki jiġu minn ċerti individwi kemm permezz tal-kitba u anke b'diskorsi fil-Parlament.

Ninnota li dawn l-attakki, b'koinċidenza jew le, jiżdiedu kull darba li toħroġ xi aħbar tajba dwar l-ekonomija ta' pajjiżna, bħal pereżempju, meta joħroġ xi rapport tar-rating agencies jew tal-IMF.

Huwa ovvju li aktar ma l-ekonomija tmur tajjeb, min għandu interess li jara li ċ-ċansijiet tiegħu fl-elezzjoni jmorru 'l quddiem, se jinħasad!

Għalhekk in-knee-jerk reaction tkun attakk fejn jikkopjaw u jissellfu l-kampanja telliefa tal-Onor.

Simon Busuttil biex ikomplu jipprovaw ikerrhu lil dan il-Gvern u lil pajjiżna, speċjalment mal-barranin.

Dawn l-attakki jipprovaw jgħattu u jiġġustifikaw attakki oħrajn li jsiru fil-Parlament Ewropew minn membri parlamentari Ewropej Maltin li jirrappreżentaw lill-Oppożizzjoni.

Dan qed isir anke jekk ħafna drabi qed jirrealizzaw li dawn l-attakki mhu qed jieħu gost bihom ħadd, la min-naħa ta' dawk li jissimpatizzaw mal-Gvern u lanqas ma' min jissimpatizza mal-Oppożizzjoni.

Hemm ċertu pride f'kull Malti u Għawdxi u hemm ukoll ċertu tħassib għax-xogħol tat-tfal tagħna f'ċerti setturi, bħas-setturi finanzjarji u l-iGaming.

L-MEPs Nazzjonalisti qed jipprovaw juru li qed jiġġieldu għal pajjiżna u għall-prinċipji li qatt ma naf li meta kienu fil-gvern kienu xi champions tagħhom, biex inkun diplomatiku!

B'dawn l-attakki qed jipprovaw ukoll jgħattu l-konflitti ta' interessi li għandhom ċerti Membri tal-Oppożizzjoni.

Pereżempju, ġieli semmejt li Membri Parlamentari Ewropej li huma avukati, li f'xogħolhom jiddefendu ċerti kriminali inkluż il-Mafja – din ma fiha xejn għax dan huwa xogħolhom – imorru fil-Parlament Ewropew u jitkellmu fuq ċerti suġġetti b'ċertu ton.

Dan joħloq konflitt ta' interess bħalma hu konflitt ta' interess li tkun involut f'ċerti kuntratti bħala practitioner, imma mbagħad bil-kappell ta' membru parlamentari tattakka kuntratti li jingħataw lil xi kuntratturi li huma assoċjati ma' dan il-Gvern.

Huwa għalhekk li l-Venice Commission tikkritika l-fatt li l-Membri Parlamentari Maltin mhumiex full-time.

Ovvjament, dawk fil-klassi legali ma jeħdux gost jisimgħu din il-kritika għaliex jippreferu jagħmlu x-xogħol legali matul il-ġurnata u mbagħad filgħaxija jiġu hawnhekk lebsin il-kappell ta' membri parlamentari.

Ovvjament, dan hu dritt tagħhom, ladarba huma eletti mill-poplu.

Però din il-kritika ddejjaqhom u għalhekk jispiċċaw jattakkaw iżjed lill-Gvern u lill-isituzzjonijiet f'pajjiżna.

Sur President, jien m'iniex se nidħol fid-dettalji tal-inkwiet li hemm bħalissa fil-Partit Nazzjonalista għaliex kull bnieden fit-triq jaf dwaru, speċjalment l-inkwiet li hemm fil-fazzjoni ta' kampanja telliefa mmexxija mill-Eks Kap tal-Oppożizzjoni li għadna nħossu r-riperkussjonijiet tagħha.

Mhuwiex il-kompitu tiegħi li nidħol f'din is-sitwazzjoni tal-Partit Nazzjonalista però wieħed jifhem għalfejn issir ċerta kritika lejn il-Gvern.

Lil hinn minn dan kollu, naħseb li l-poplu jrid jisma' eżattament kif oriġinaw is-servizzi finanzjarji, il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu u kif Malta daħlet f'dan kollu.

Dawn ma bdewx minn mindu l-Onor.

Simon Busuttil kien jieħu l-hints li jaqra fil-gazzetti u beda kampanja kontra l-Gvern, fejn mingħalih kien il-cavallo di battaglia li se jirbaħ l-elezzjoni.

Nafu kif kienu marru żmerċ bil-kbir huma u l-gazzetti li kienu jappoġġjaw din il-kampanja.

Tajjeb ngħid, kif semmejt kemm-il darba, li fi żmien il-Gvern tal-Eks Prim Ministru Dom Mintoff, is-servizzi finanzjarji kienu assoċjati ma' tax haven.

Dan ifisser li l-gżejjer fil-Paċifiku u l-Karibew jispeċjalizzaw f'servizzi finanzjarji b'mod li ma jħallsux taxxa u hemm is-segretezza li timplika wkoll il-kriminalità.

Huwa għalhekk li l-Eks Prim Ministru Mintoff qatt ma kien jafda f'bankiera jew esperti tat-taxxa li jħawdu f'dawn l-affarijiet u qatt ma riedhom wara biebu!

Sakemm kien hemm Gvern Laburista ma kellna l-ebda tax haven jew offshore centre f'pajjiżna.

Però meta nbidel il-Gvern, kien hemm min ikkonvinċa lill-Partit Nazzjonalista biex jibda attività ekonomika ġdida f'pajjiżna billi jmur għal tax haven u offshore centre li jfisser li jkollok kumpaniji li ma jħallsux taxxa u li tinżamm segretezza kbira dwar l-attività tagħhom.

Dan kien ifisser ukoll li wieħed ma setax jagħmel superviżjoni fuq attività marbuta mal-kriminalità.

Din kienet l-istampa bejn l-1987 u l-1989 sakemm twaqqfet il-MIBA li kienet offshore centre.

Fl-1992, jiġifieri ħames snin wara, Gvern Nazzjonalista kellu aspettattivi għoljin ħafna li se jaċċettawna bħala membri tal-Unjoni Ewropea, però żgarralhom għax ħasbu li ħbieb tagħhom fl-Italja se jaqbżu għalina.

Min-naħa l-oħra, ftit kellhom kuntatti mal-Ġermaniżi, li kif nafu, dejjem kellhom ċerta influwenza.

Dakinhar il-Ġermaniżi ħassew li pajjiżna ma kienx ippreparat u kellu bżonn aktar preparazzjoni biex isir membru tal-Unjoni Ewropea.

Naħseb li fattur importanti kien l-għeluq tal-MIBA li fuq l-għatba tal-Unjoni Ewropea kien ċentru li għadu jitwieled u li pprova jikkopja dak li kien isir minn tax havens fil-Karibew u fil-Paċifiku.

Dan wassal biex tittieħed deċiżjoni sinifikanti fejn ingħatat notice liċ-ċentru tal-offshore MIBA.

Dan kien meħtieġ biex Malta tmexxi 'l quddiem l-applikazzjoni tagħha biex issir membru tal-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, Malta kellha tbiddel il-leġiżlazzjoni kollha kemm hi biex tiġi tixbah lil pajjiżi membri stati tal-Unjoni Ewropea bħal-Londra, il-Lussemburgu u l-Irlanda, li kollha għandhom ċentri finanzjarji ta' suċċess u liġijiet li huma approvati u konsonanti mad-direttivi tal-Unjoni Ewropea.

Dakinhar Malta ħadet din id-deċiżjoni u tat notice ta' għaxar snin lil dawk il-banek kollha offshore li twaqqfu Malta b'riħet il-MIBA.

Ovvjament dawn ma stajtx tgħidilhom biex jitilqu mil-lum għal għada.

Dan iċ-ċentru issa għalaq imma kien hemm proċess fejn min kien qiegħed ġewwa beda jipprepara biex joħroġ u ma beda jiġi aċċettat ħadd ġdid taħt il-MIBA.

Minn hemm imbagħad, fl-1994, kien twaqqaf ċentru finanzjarju ġdid bi stil Ewropew, li ġie msejjaħ il-Malta Financial Services Centre (MFSC).

L-ewwel chairman tal-MFSC kien il-Professur Joe Bannister u madwar tliet snin wara, ġejt appuntat jien bħala chairman, fejn servejt għal ftit iżjed minn sentejn taħt tliet Ministri, il-Ministru Lino Spiteri, il-Ministru Leo Brincat u l-Ministru John Dalli.

Nista' ngħid li kienet saret ħidma kruċjali għax meta kien twaqqaf il-MIBA u anke l-MFSC kien hemm ftehim kbir u importanti bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Peress li dan iċ-ċentru seta' jiġi attakkat minn kompetituri barranin rajna li kien hemm bżonn li jkun hemm l-għaqda bejn iż-żewġ naħat għaliex l-attakki setgħu jkunu kbar.

Ladarba verament xtaqna li din l-industrija tikber u tikkrea l-impjiegi kien hemm bżonn tal-għaqda bejn iż-żewġ partiti.

Dan il-ftehim sar u nistgħu ngħidu illi baqa' għaddej għal 25 sena taħt Gvern Nazzjonalista u sena u nofs taħt Gvern Laburista.

Bħala chairman niftakar li kont nikkonsulta kemm mal-ministru kif ukoll max-shadow minister.

Niftakar li fi żmien John Dalli, kemm meta kien fl-Oppożizzjoni kif ukoll meta kien il-Ministru tiegħi, dan il-ftehim kien inżamm u kien hemm trasparenza bejn iż-żewġ naħat tal-politika sabiex is-settur finanzjarju jikber.

Għalhekk forsi wieħed jistaqsi: Meta twaqqaf dan il-ftehim?

Jien niftakar li meta kien sar attakk fuq il-Professur Bannister, il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Lawrence Gonzi kien kiteb lill-Kap tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien Joseph Muscat dwar dan il-fatt u niftakar li kienu żammew dan il-ftehim bejniethom u raw kif se jimxu 'l quddiem.

Dan il-ftehim inkiser mill-Onor.

Simon Busuttil bl-attakki sfrenati kontra Malta u s-settur finanzjarju tiegħu, fuq hints li kien jieħu minn kitba fil-ġurnali.

Dawn l-attakki għadhom sejrin sal-lum, għalkemm nisperaw li taħt il-Kap tal-Oppożizzjoni l-ġdid, nerġgħu mmorru għall-mudell li dejjem irnexxielna nħaddmu fejn jidħlu s-setturi finanzjarji.

Ovvjament, fejn hemm bżonn wieħed għandu jikkritika b'mod kostruttiv u nirranġaw fejn meħtieġ bil-kunsens taż-żewġ naħat, imma l-attakki fil-beraħ, speċjalment fil-midja internazzjonali, ma' istituzzjonijiet internazzjonali u fil-Parlament Ewropew, għandhom jieqfu!

Kif ngħidu bl-Ingliż, common sense should prevail!

Ninsab ċert li r-riżoluzzjoni li se jkun hemm fil-Parlament Ewropew il-ġimgħa d-dieħla hija preċiżament fuq pajjiżna.

Nafu li l-MEPs David Casa u Roberta Metsola bl-ebda mod ma kkritikaw din ir-Riżoluzzjoni, li qed tipprova ġġib lil Malta fl-aktar preċipizju li tista' ġġibu.

Ejja niftakru li pajjiżna bil-Kostituzzjoni għandu t-tradizzjonijiet tiegħu tal-Indipendenza u r-Repubblika, u dejjem kellna l-ħarsien tas-saltna tad-dritt.

Għalhekk assolutament mhuwiex aċċettabbli li llum Malta qed tiġi kkritikata li l-qafas tagħha huwa dgħajjef.

Il-mod kif jaħdem il-qafas tas-saltna tad-dritt f'pajjiżna dejjem kien aċċettat, imma Alla jbierek, għax illum hemm Gvern Laburista, qed jingħad mod ieħor.

Infakkar li l-attakki li għaddejjin qed jipperikolaw l-għajxien tal-poplu tagħna.

Hawn mhux qed nagħmel statements bl-addoċċ imma qed nitkellem dwar riżoluzzjoni fuq is-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Mhux qed nitkellem fuq il-Polonja jew fuq l-Ungerija fejn hemm il-veru periklu għas-saltna tad-dritt, għax pereżempju, hemm indħil dirett fl-appointments tal-imħallfin, fis-sens li jneħħu lil xi wħud biex ilaħħqu oħrajn.

Hawn qed nitkellem fuq attakk sfaċċat fuq pajjiżna fejn qed jipprovaw jiżolaw lil Malta.

Irrid ngħid li żgur li l-ebda Parlament Ewropew ma kien se jagħmel dan li kieku ma kienx instigat mill-Membri Parlamentari Ewropej tal-Oppożizzjoni.

Ma nafx b'liema mod jistgħu jiġġustifikaw dawn l-attakki fuq pajjiżna.

Però, biex nerġa' niġi għall-istorja f'pajjiżna, irrid ngħid li l-ewwel sfidi ma kenux dwar il-ħasil tal-flus, imma kienu dwar ir-reġim tat-taxxa.

Konna nafu mill-bidu nett li r-reġim tat-taxxa ta' Malta li writna mingħand l-Ingliżi, magħruf bħala full imputation system, kien attraenti għal kumpaniji barranin biex jiġu Malta.

Niftakar li meta kont għadni chairman tal-MFSA, kont irċevejt ittra mingħand l-OECD biex tgħidilna li hemm definizzjoni ġdida li qed tissejjaħ harmful tax competition.

Meta t-taxxa ta' pajjiżek tkun aktar baxxa minn ta' pajjiż ieħor ma timplikax diffikultà, però hemm definizzjoni li jekk ma toqgħodx attent, ir-reġim tiegħek jista' jkun harmful bid-definizzjoni ta' ringfencing, fejn pereżempju, tittratta lill-barranin differenti mill-Maltin.

Hemmhekk, il-pajjiż jiġi blacklisted.

Niftakar li dakinhar konna bdejna naħdmu, nissieltu u nġibu l-pariri mill-aqwa avukati f'Londra, li ġew magħna f'Pariġi, biex Malta ma tiġix blacklisted għax konna nemmnu li r-reġim ta' taxxa ta' pajjiżna mhuwiex harmful, u kien irnexxielna bi ftit tweaking 'l hemm u 'l hawn.

Ir-reġim ta' taxxa tagħna kien baqa' kompetittiv u konvinċenti tant li rbaħna l-argument mhux biss mal-OECD, imma meta fl-2003, Gvern Nazzjonalista kien qed jipprepara biex isir membru tal-Unjoni Ewropea, irnexxielna li r-reġim ta' taxxa jiġi aċċettabbli mid-DG Competition kif ukoll mill-code of conduct li għadu jeżisti sal-lum.

Kif bdiet l-istorja dwar il-ħasil tal-flus?

Kif nafu, inti tiġġieled il-kriminalità mhux direttament billi tarresta l-kriminal u taqbdu fil-fatt, imma billi tagħlaqlu l-ossiġnu, li huma l-finanzi tiegħu.

Il-kriminalità tagħmel il-flus, li jissejħu flus maħmuġin, u dawn ikunu ġejjin minn droga, terroriżmu, armamenti u smuggling, fost l-oħrajn.

Għalhekk, il-G7, li huma l-akbar seba' pajjiżi tad-dinja, iltaqgħu fil-bidu tal-1989 fejn ġiet imwaqqfa l-Financial Action Task Force (FATF) li xogħolha kien li tiġġieled il-ħasil tal-flus.

Sentejn wara, bdiet tiġġieled ukoll il-finanzjament tat-terroriżmu.

L-ewwel żjara f'pajjiżna mill-Moneyval li kien qed jirrappreżenta l-FATF fl-Ewropa saret fl-1998, jiġfieri qabel ma konna membri tal-Unjoni Ewropea u dak iż-żmien ġiet imwaqqfa l-FIAU li llum l-Oppożizzjoni qed tattakkaha wkoll.

Irrid ngħid li għall-kontinwità, fl-2013, jien ħallejt l-istess bord tal-MFSA li ġie appuntat minn Gvern Nazzjonalista sakemm spiċċa t-terminu tiegħu f'Diċembru tal-2014.

Din il-ħrafa u gidba li l-bord li waqqaft jien ta l-liċenzja lill-Pilatus Bank mhi vera xejn.

Iċ-chairman, il-bord kif ukoll in-nies li kienu appuntati fi żmien Gvern Nazzjonalista ħallejniehom hemm u kien proprju taħt it-tmexxija tagħhom li ngħatat il-liċenzja ta' Pilatus.

Hawn ma qed ngħid xejn ġdid ħlief fatti!

L-istess sar fir-rigward tan-Nemea Bank li ngħata l-liċenzja dak iż-żmien.

L-Oppożizzjoni tiġi tgħid li ndħalna fir-reklutaġġ, proposta 7 on a case by case basis.

Staqsu lill-Prof.

Bannister u lil Dr Manfred Galdes kemm-il darba ndaħlilhom il-Ministru Scicluna, biex jimpjegaw imqar persuna waħda f'dawn iż-żewġ istituzzjonijiet!

Ħafna drabi jsemmu lil Jonathan Ferris.

Jien lanqas biss kont naf li jeżisti, aħseb u ara kemm kont naf li ġie reklutat jew tkeċċa mill-FIAU!

Dawn huma affarijiet importanti li ngħidhom.

Tajjeb li l-Oppożizzjoni tgħid eżattament xi trid għax min-naħa jgħidulek ara ma tmurx tindaħal bħala Ministru - jiġifieri qed jimplikaw li ndħalt meta fil-fatt m'għamiltx dan - għax iridu jipproteġu l-indipendenza tal-istituzzjonijiet u min-naħa l-oħra jgħidulek li l-liċenzja tat-tali bank ingħatat under your watch, bħallikieku tort tiegħi!

Skużi, dawn jistgħu jiddeċiedu xi jridu?

Iridu li l-isituzzjonijiet ikunu indipendenti u jiddeċiedu huma lil min jagħtu l-liċenzja u mhux jiddeċiedi l-Ministru jew għax f'daqqa waħda, fl-opinjoni tagħhom, iħossu li dik il-liċenzja ma misshiex ingħatat, iridu jwaħħlu fil-Ministru?

Dan huwa t-taħwid tal-Oppożizzjoni!

Ta' min jgħid ukoll li n-National Risk Assessment (NRA) għamiltu qabel ma bdiet din il-kontroversja, fi żmien il-kriżi ta' Ċipru.

L-istess fir-rigward tat-tisħiħ tal-Economics Crimes Unit; għadni niftakar ċar li fl-uffiċċju tiegħi kont laqqajt lill-Eks Kummissarju tal-Pulizija John Rizzo, lill-Avukat Ġenerali u lis-Segretarju Permanenti, u hemmhekk il-messaġġ kien ċar.

Dakinhar kont tlabthom biex jirreklutaw nies fil-forensika, irrispettivament mill-fatt li dan kien se jiswa l-flus.

Il-messaġġ mill-bidu nett kien li nsaħħu l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Għalhekk inħoss li l-kritika li qed issir illum hija inġusta u sproporzjonata.

Qed ngħid dan għar-raġuni li kif nafu, smajna bi Swiss Leaks, Lux Leaks, Jersey List, Paradise Papers u Panama li huma ġurisdizzjonijiet barranin.

Imbagħad kellna banek li ġew akkużati b'ħasil ta' flus, bħal Danske Bank, fejn bejn l-2007 u l-2015, kien hemm ħasil ta' flus ta' USD230 biljun.

L-istess, fir-rigward tas-Swedbank u n-Nordea Banke fejn qed nitkellmu dwar miljuni.

Mhux qed ngħid li għax dawn il-banek għamlu l-ħażin allura għandna niġġustifikaw il-ħażin tagħna.

Żgur li le!

Il-ħażin huwa dejjem kundannabbli imma l-kritika trid tkun proporzjonata.

Rigward dawn il-banek barranin, il-Parlament Ewropew u l-kumitat li twaqqaf bagħtu għall-Prim Ministri, għall-Ministri u għall-Avukat Ġenerali tagħhom biex jagħtu rendikont fil-Parlament Ewropew għal dan il-ħasil ta' flus li sar fuq skala enormi Ewropea u mhux fuq proċeduri?

Sur President, għandi ħafna aktar xi ngħid imma se jkolli nikkonkludi.

Il-punt tiegħi huwa li l-politika ta' attakki indirizzata lejn il-Gvern meta tkun fl-Oppożizzjoni hija mistmerra u aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed turi kemm m'għandhiex bażi soda.

Ir-re qed jidher li huwa mingħajr ħwejjeġ!

Huwa ċar li l-attakki kienu biss politiċi u għalhekk, l-elettorat, fl-elezzjoni li ġejja, se jagħti l-messaġġ li jistħoqq lil min juża din il-politika mistkerrha.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Marzu 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqisja.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid, kemm-il rapport irċeviet il-Pulizija dwar telefonati qarrieqa sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema pajjiż ġie rrapportat li saru dawn it-telefonati u x'azzjoni ħadet il-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni dwar telefonati qarrieqa kif mitluba mill-Onor.

Interpellant ma tinżammx taħt forma ta' statistika u mhux possibbli li din tinġabar.

Informat li sal-lum il-Pulizija għad ma kellhiex istanzi fejn l-investigazzjonijiet fuq dawn ir-rapporti ntemmu b'suċċess u għalhekk mhux possibbli li wieħed jindika minn fejn oriġinaw dawn it-telefonati, għalkemm jidher li dawn ġejjin minn barra l-Unjoni Ewropea.

Bħalma jsir fil-każi ta' one ring scams imsemmija f'mistoqsija oħra mill-Onor.

Interpellant, il-Pulizija tagħmel dak kollu possibbli biex toħloq għarfien dwar dan ir-reat bħala prevenzjoni u meta jkollha numri ta' telefonati minn dawn, tikkoordina mas-service providers tat-telefonija lokali, biex fejn hu possibbli jieħdu dawk il-passi u jipprevenu li dawn in-numri jibqghu jintużaw, bil-mezzi tagħhom.

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċeviet il-Pulizija dwar one ring scams u ċjoè meta persuna jċemplilha xi ħadd u jaqta', biex imbagħad il-persuna ċċempel lura u tispiċċa tħallas premium rate għat-telefonata, sena b'sena mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' jgħid minn liema pajjiż ġie rrapportat li saru dawn it-telefonati u x'azzjoni ħadet il-Pulizija?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li l-informazzjoni dwar one ring scams kif mitluba mill-Onor.

Informat li sal-lum il-pulizija għad ma kellhiex istanzi fejn l-investigazzjonijiet fuq dawn ir-rapporti ntemmu b'suċċess u għalhekk mhux possibbli li wieħed jindika minn fejn oriġinaw dawn it-telefonati, għalkemm jidher li dawn ġejjin minn barra l-Unjoni Ewropea.

Madankollu, il-Pulizija tagħmel dak kollu possibbli biex toħloq għarfien dwar dan ir-reat bħala prevenzjoni u meta jkollha numri ta' telefonati minn dawn, tikkordina mas-service providers tat-telefonija lokali, biex fejn hu possibbli jieħdu dawk il-passi u jipprevenu li dawn in-numri jibqghu jintużaw, bil-mezzi tagħhom.

IIP: KUMITAT TA' MONITORAĠĠ - LAQGĦAT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret tal-Kumitat ta' Monitoraġġ tal-Programm tal-Investitur Individwali mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jagħti d-dati ta' kull waħda mil-laqgħat u jindika wkoll il-persuni li kienu preżenti għal-laqgħat apparti l-membri tal-Kumitat?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba ġie msejjaħ ir-Regolatur sabiex jidher quddiem il-Kumitat?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif titlob il-liġi saru ħames laqgħat.

Id-dati huma dawn:

Il-mistednin għal dawn il-laqgħat ikunu r-Regolatur u l-Kap tal-Programm ta' Investitur Individwali.

Ir-Regolatur attenda kull laqgħa msemmija hawn fuq.

IIP: FUNZJONIJIET ASSENJATI LIR-REGOLATUR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'funzjonijiet oħra assenja lir-Regolatur tal-Programm tal-Investitur Individwali skont dak li jipprovdi l-artikolu 25 (4) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Kap. 188 tal-Liġijiet ta' Malta) mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li qatt ma ġew assenjati funzjonijiet oħra skont kif hemm ipprovdut fl-artiklu 25(4) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Kap. 188) lir-Regolatur tal-Programm Investitur Individwali.

IIP: KWESTJONIJIET RAPPORTATI LIR-REGOLATUR

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi kwestjonijiet ġew irrapportati lilu mir-Regolatur tal-Programm tal-Investitur Individwali skont dak li jipprovdi l-artikolu 25 (7) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Kap. 188 tal-Liġijiet ta' Malta) mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

JOSEPH MUSCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-Regolatur kull sena jippubblika r-rapport annwali tiegħu u fejn iħoss il-ħtieġa jinkludi r-rakkomondazzjonijiet tiegħu.

Dan ir-rapport tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li dan l-istess rapport ikun diskuss mill-Kumitat ta' Monitoraġġ tal-Programm tal-Investitur Individwali.

FGURA – UFFIĊĊJU TAS-SIGURTÀ SOĊJALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm persuni kien hemm jaħdmu fl-uffiċċju tas-Sigurtà Soċjali ġewwa l-Fgura u jista' jindika kemm persuni użaw is-servizz tal-post tul is-sena 2018?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-Uffiċċju Distrettwali tal-Fgura hemm jaħdmu Acting Manager tliet darbiet fil-ġimgħa u żewġ skrivani.

In-numru ta' persuni li għamlu użu mis-servizzi offruti mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali minn dan l-uffiċċju matul l-2018 kien jammonta għal 8,458.

RAĦAL IL-ĠDID – UFFIĊĊJU TAS-SIGURTÀ SOĊJALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm persuni kien hemm jaħdmu fl-Uffiċċju tas-Sigurtà Soċjali ġewwa Raħal Ġdid u jista' jindika kemm persuni użaw is-servizz tal-post tul is-sena 2018?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-Uffiċċju Distrettwali ta' Raħal Ġdid hemm jaħdmu żewġ skrivani full-time u persuna li tattendi darbtejn fil-ġimgħa, waqt li l-pożizzjoni ta' Manager qed timtela permezz ta' roster minn Managers oħra li qed jintbagħtu minn uffiċċji distrettwali oħra.

In-numru ta' persuni li għamlu użu mis-servizzi offruti mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali minn dan l-uffiċċju kien ta' 14,817.

ĦAL TARXIEN – TEMPJI NEOLITIĊI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm persuni żaru t-Tempji Neolitiċi ta' Ħal Tarxien tul is-sena 2018 u jista' jinforma lill-Kamra kemm studenti tal-primarja ttieħdu fih kif ukoll xi spejjeż saru fil-post u xi dħul kien hemm mill-istess?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĦAL TARXIEN – UŻU TAL-BERĠA TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jinforma lill-Kamra kemm persuni użaw is-servizzi tal-Berġa tas-Saħħa ta' Ħal Tarxien tul is-sena 2018?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi kien hemm madwar 2,819 il-persuna matul is-sena 2018 li użaw is-servizz ta' tabib mill-Berġa tas-Saħħa ta' Ħal Tarxien.

IPOĠEW TA' ĦAL SAFLIENI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm persuni żaru l-Ipoġew ta' Ħal Saflieni tul is-sena 2018?

Jista' jinforma wkoll lill-Kamra kemm studenti tal-primarja ttieħdu fih, kif ukoll xi spejjeż saru fil-post u xi dħul kien hemm mill-istess?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Ninsab informat li l-ammont ta' viżitaturi li żaru l-Ipoġew ta' Ħal Saflieni kien jammonta għal 33,033 viżitatur u d-dħul totali mill-bejgħ ta' biljetti kien jammonta għal €715,906.

Intant informat li l-ispejjeż relatati mal-post kienu jammontaw għal €180,056.

Skejjel primarji ma jżurux dan is-sit.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jinforma lill-Kamra kemm persuni ġew ammessi fl-Isptar Monte Carmeli tul is-sena 2018 u jista' jindika kemm kien hemm persuni rikoverati fl-aħħar tas-sena?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2018 kien hemm 2,154 persuni li ġew ammessi fl-Isptar Monte Carmeli li minnhom 1,366 kienu ammessi għal aktar minn darba.

Fl-aħħar ġurnata tas-sena 2018 kien hemm 367 persuni li kienu qed jiġu rikoverati fl-istess sptar.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET EWROPEJ U UGWALJANZA - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtha?

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u Ugwaljanza): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Green Initiatives huma parti integrali mill-politika tal-Gvern.

Il-miżuri favur l-ambjent ma jistriħux fuq il-persuna iżda fuq l-inizjattivi li jieħu l-Gvern.

Fost il-miżuri favur l-ambjent li ttieħdu f'dawn l-aħħar snin kien hemm:

· tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· introduzzjoni tal-Online Government, li qed twassal biex inqas nies ikollhom għalxiex jinqalgħu minn djarhom u jużaw il-karozzi;

· installazzjoni tal-pannelli; u

· il-flessibilità mogħtija lill-ħaddiema fil-qadi ta' dmirijiethom.

MINISTERU GĦALL-FINANZI - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Il-miżuri favur l-ambjent ma jistriħux fuq il-persuna, iżda fuq l-inizjattivi li jieħu l-Gvern.

· tisħiħ tal-Green Public Procurement;

· introduzzjoni tal-Online Government li qed twassal biex inqas nies ikollhom għalxiex jinqalgħu minn djarhom u jużaw il-karozzi;

· installazzjoni tal-pannelli;

MINISTERU GĦALL-INTERN U S-SIGURTÀ NAZZJONALI - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

MICHAEL FARRUGIA: Ngħarraf lill-Onor.

· tisħiħ tal-Green Public Procurement; · introduzzjoni tal-Online Government, li qed twassal biex inqas nies ikollhom għalxiex jinqalgħu minn djarhom u jużaw il-karozzi; · installazzjoni tal-pannelli;

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

OWEN BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

· tisħiħ tal-Green Public Procurement; · introduzzjoni tal-Online Government, li qed iwassal biex inqas nies ikollhom għalxiex jinqalgħu minn djarhom u jużaw il-karozzi; · installazzjoni tal-pannelli;

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - GREEN LEADERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm, jekk hemm, Green Leaders fid-Dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Green Initiatives huma parti integrali mill-politika tal-Gvern.

Il-miżuri favur l-ambjent ma jistriħux fuq il-persuna iżda fuq l-inizjattivi li jieħu l-Gvern.

Fost il-miżuri favur l-ambjent li ttieħdu f'dawn l-aħħar snin kien hemm:

· il-flessibilità mogħtija lill-ħaddiema fil-qadi ta' dmirijiethom.

AFM - SULDATI GĦAWDXIN LI QATT MA ĦADMU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta kien l-aħħar li suldati Għawdxin li qatt ma kienu ħadmu f'Għawdex ġew trasferiti minn Malta lejn Għawdex?

Jista' jgħid meta hu maħsub li jiġu trasferiti suldati Għawdxin lejn Malta issa meta hu magħruf li l-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu mal-Gvern f'Malta aktar minn ittriplaw f'dawn l-aħħar ħames snin?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li matul l-aħħar sena (2018) ħarġet applikazzjoni u sar proċess sħiħ ta' selezzjoni sabiex 11-il membru ġdid li qatt ma kienu ħadmu f'Għawdex mal-Forzi Armati ta' Malta, jitilgħu jaħdmu Għawdex u jifformaw komponent ta' salvataġġ marittimu u uffiċjali tal-EOD, sabiex tali servizzi jiġu estiżi lejn Għawdex u b'hekk ikun aċċertat rispons aktar malajr f'każ ta' bżonn.

AFM: SULDATI GĦAWDXIN – ELIĠIBBILTÀ GĦAL PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex suldati stazzjonati f'Għawdex mhumiex eliġibbli għal promozzjonijiet sakemm ma jkunx hemm xi ħadd li jirtira minn fost is-suldati li jaħdmu Għawdex?

Ma jaħsibx li din hija diskriminazzjoni kontra suldati Għawdxin?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-liġi li tirregola l-FAM teħtieġ li jingħataw promozzjonijiet sabiex jimtlew postijiet vakanti.

Il-postijiet vakanti jiġu ġġenerati meta suldati jiġu promossi, trasferiti, jinħallu mis-servizz jew l-establishment jitkabbar.

Il-liġi hija applikata b'mod ugwali madwar l-FAM.

Din l-amministrazzjoni kabbret l-establishment f'Għawdex billi żiedet komponenti ta' salvataġġ marittimu u tal-EOD.

B'hekk żiedu l-opportunitajiet għas-suldati Għawdxin.

Barra minn hekk, postijiet vakanti kienu regolarment disponibbli f'Għawdex matul l-aħħar snin.

GĦAWDEX - PORT TAL-IMĠARR – SULDATI ASSENJATI MA' LANEĊ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fuq il-laneċ li hemm fil-Port tal-Imġarr f'kull shift hemm biss tmien suldati assenjati meta dawn il-laneċ ma jistgħux jitħaddmu b'inqas minn seba' suldati u għalhekk kull darba li xi wieħed minnhom ikun kors, training jew fuq xi impenn ieħor, l-ebda wieħed mis-suldati l-oħra ma jista' jieħu leave?

Jaf il-Ministru li dan prattikament qed jagħmilha diffiċli immens li dawn is-suldati jieħdu l-leave tagħhom?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ebda suldat membru fil-FAM, inkluż dawk irreferuti għalihom li jaħdmu ġewwa Għawdex, ma ġie miċħud id-dritt tagħhom tal-leave.

Dan dejjem jingħata lilhom meta jitolbuh ħlief jekk l-esiġenzi tas-servizz ma jkunux jippermettu.

Meta dan ikun il-każ l-individwu jingħata ċ-ċans li jieħu l-leave tiegħu mal-eqreb opportunità.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9111, 8876, 8560 u 8720 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nisa f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-Ministeru tiegħu u fl-entitajiet u dipartimenti li jaqgħu taħtu li jaħdmu bħalissa, mill-grad ta' Prinċipal 'il fuq?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-Servizz Pubbliku kollu fil-preżent hemm 5,445 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew 'il fuq.

Fit-top management tas-Servizz Pubbliku, minn skala 1 sa skala 5, waqt li llum hemm 426 mara, fl-2008 kien hemm 195.

Fir-rigward tal-entitajiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, illum hemm 39 mara f'pożizzjoni ta' teħid ta' deċiżjonijiet fil-grad ta' Prinċipal jew ogħla.

Fir-rigward tal-kumpanija WasteServ (Malta) Ltd. in-numru ta' nisa f'pożizzjonijiet ta' teħid ta' deċiżjonijiet baqa' fl-istess livelli tal-2010, filwaqt li fir-rigward tal-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi ma jistax isir tali paragun għax din l-Awtorità twaqqfet fl-2016.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – UFFIĊĊJI TA' AĠENZIJI U DIPARTIMENT F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il uffiċċju għandhom f'Għawdex aġenziji jew dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu?

Jista' jelenkahom u jgħid fejn qegħdin u x'servizzi joffru?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm impjegati f'kull uffiċċju u xi grad għandhom dawn l-impjegati f'kull uffiċċju?

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni kollha mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9215 u 9097 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8840, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-Servizz Pubbliku kollu fl-2012?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk f'dan is-settur hemmx miri għall-Horizon 2020 u jekk iva, kemm huma dawn il-miri u jekk hux se jintlaħqu?

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9103 tas-seduta 202 f'din il-leġiżlatura.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9214 u 9096 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8871, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-Servizz Pubbliku kollu fl-2012?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9103.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9213 u 9095 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8872, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-Servizz Pubbliku kollu fl-2012?

MICHAEL FALZON: Ġentilment nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex tirreferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9103, tas-seduta 202 f'din il-leġiżlatura.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9212 u 9094 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8873, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-Servizz Pubbliku kollu fl-2012?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9103 tas-seduta 202 f'din il-leġiżlatura.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - NISA F'POŻIZZJONI TA' TEĦID TA' DEĊIŻJONIJIET

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 9211 u 9093 u ċjoè: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8874, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm nisa minn skala 1 sa skala 5 fl-istess Ministeru u fis-Servizz Pubbliku kollu fl-2012?

CHRIS FEARNE: Nitlob lill-Onor.

KODIĊI ĊIVILI – RIKORSI TAĦT ARTIKLU 495A

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rikors sar ai termini tal-artiklu 495A "Meta l-komproprjetarji ma jaqblux fuq il-bejgħ ta' xi ħaġa li tkun miżmuma in komun." tal-Kodiċi Ċivili minn meta daħal fis-seħħ dan l-artiklu sal-lum, sena b'sena?

Jista' jgħid kemm minn dawn kienu f'Għawdex u kemm f'Malta?

Jista' jgħid kemm minnhom kienu deċiżi u kemm minnhom għadhom pendenti?

Jista' jgħid kemm-il appell sar minn dawn ir-rikorsi?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li l-artiklu 495A tal-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) promulgat bl-Att tal-2004 li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Att Nru XVIII tal-2004) daħal fis-seħħ fl-1 ta' Marzu 2005 (Avviż Legali 48 tal-2005).

In-numru ta' rikorsi li saru ai termini ta' dan l-artiklu li jittratta każijiet "Meta l-komproprjetarji ma jaqblux fuq il-bejgħ ta' xi ħaġa li tkun miżmuma in komun", kif ukoll kemm minnhom ġew deċiżi u kemm għadhom pendenti sas-7 ta' Marzu 2019 huwa kif muri fit-tabelli t'hawn taħt.

Qorti ta' Malta

Minn dawk ir-rikorsi li ġew deċiżi kien hemm numru ta' appelli kif indikat fit-tabella t'hawn taħt:

Qorti ta' Għawdex

Minn dawk ir-rikorsi li ġew deċiżi kien hemm numru ta' appelli kif indikat fit-Tabella t'hawn taħt:

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu twil il-perjodu ta' ħatra tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament u li dan l-aħħar ġie żvelat li ġie maħtur bħala rappreżentant tal-Gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ħatra tal-persuna li qed jagħmel riferenza għaliha hija għal perjodu ta' tliet snin.

Il-ħatra ta' din il-persuna fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta ilha żmien twil magħrufa pubblikament.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-persuni maħtura f'isem il-Gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta?

JOSEPH MUSCAT: Ninsab informat li l-persuna maħtura f'isem il-Gvern fuq il-Board of Trustees tal-American University of Malta hija s-Sur Adrian Hillman.

TRASPORT PUBBLIKU - ĦLAS TA' SUSSIDJU MILL-GVERN LILL-KUMPANIJA LI TĦADDEM IS-SERVIZZ

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas sussidju mill-Gvern lill-kumpanija privata li tħaddem is-servizz tat-trasport pubbliku, sena b'sena, mill-bidu tal-2013 sad-data ta' din il-mistoqsija?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant, skont ma jien informat mill-Awtorità tat-Trasport, għandu jirreferi għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari bin-numru 28413 tat-12-il leġiżlatura rigward is-sussidju li tħallas bejn is-snin 2013 u 2015 kif ukoll għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 4197 ta' din il-leġiżlatura rigward is-sussidju li tħallas fl-2017.

Jien informat ukoll minn Transport Malta li s-sussidju li tħallas fl-2016 kien jammonta għal €29,199,996 filwaqt li l-ammont li tħallas fis-sena 2018 kien ta' €29,530,095.

L-ammont li tħallas bejn Jannar u l-aħħar ta' Marzu ta' din is-sena jammonta għal €7,299,999.

WASTESERV – KIRI TA' FAĊILITAJIET TA' ĦAŻNA

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il storage facility għandha l-WasteServ mikrija mingħand il-privat ġewwa Malta u Għawdex u għal xiex qed jintużaw?

Jista' jgħid il-WasteServ mingħand min kriet (persuna/kumpanija) u f'liema raħal u area u jekk hemmx il-permessi meħtieġa tal-awtoritajiet konċernati bħall-Awtorità tal-Ippjanar (PA) u l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA)?

Jekk iva, jista' l-Ministru jpoġġi dawn il-permessi fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jista' jgħid kemm huma kbar l-istorage facilities?

Jista' jgħid ukoll b'liema forma ta' procurement ġew mikrija?

Jista' jgħid għal kemm-il sena hi l-kirja u kemm qed tħallas kera l-WasteServ għal kull metru kwadru, xahar b'xahar u sena b'sena?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-WasteServ għandha mikri mingħand il-privat storage facility wieħed fil-limiti tan-Naxxar Malta u li dan jintuża għall-iskart li ġej minn tagħmir elettriku u elettroniku.

Din il-faċilità hija mikrija mingħand V&C Contractors Ltd. u għandha permess ambjentali EP 013/18 li kopja tiegħu tinsab online fuq is-sit tal-ERA.

Il-faċilità, li ġiet mikrija permezz ta' negotiated procedure approvata mill-MFIN, tinsab fuq medda ta' art li tkopri 4,000 metru kwadru u ġiet mikrija għal tliet snin.

Il-kirja stabbilita għal sena flimkien mas-servizzi anċillari hija ta' €79.50/m2.

Din il-kera titħallas kull tliet xhur f'ammont ta' €79,500 (eskluża l-VAT) u €318,000 għal terminu ta' sena.

BIRKIRKARA, IKLIN, ĦAL LIJA, SWATAR, IMRIEĦEL U ĦAL BALZAN - TOROQ

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'toroq saru s'issa f'Birkirkara, l-Iklin, Ħal Lija, is-Swatar, l-Imrieħel u Ħal Balzan minn Lulju 2017 'il hawn?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

ĦSARAT INFRASTRUTTURALI BIL-MALTEMP - SPIŻA

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm sewa, mill-aspett infrastrutturali bejn wieħed u ieħor, id-dannu li sar fit-toroq ta' pajjiżna fil-maltemp tat-23 u l-24 ta' Frar 2019?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sa minn kmieni s-Sibt filgħodu tat-23 ta' Frar 2019, ċjoè ftit sigħat wara li l-irwiefen bdew jaħkmu l-gżejjer Maltin, Infrastructure Malta kienet diġà qed issegwi l-effett tal-maltemp fuq it-toroq, filwaqt li tappoġġa lill-entitajiet responsabbli mill-għajnuna lill-persuni f'diffikultà u t-tindif tat-toroq mill-materjali li ttajru fihom.

Fost oħrajn, kien hemm kordinazzjoni mal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, ma' Transport Malta, mad-Diviżjoni tat-Tindif u l-Manutenzjoni tas-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tal-Konsumatur, Indafa Pubblika u s-Sostenn tal-Belt Kapitali kif ukoll mad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili u mal-Korp tal-Pulizija.

Minkejja l-qawwa tal-maltempata li pajjiżna kien ilu snin ma jesperjenza bħalha, bħala strutturi t-toroq ma ġarrbux ħsarat estensivi.

Dan ħlief għal tkissir ta' żewġ bus shelters, tabelli li wkoll tkissru jew inqalgħu u ħitan fil-ġnub tat-toroq li waqgħu f'lokatajiet varji, u każ fejn inqalgħu l-crash barriers li kien hemm fil-ġenb tat-triq.

Minnufih Infrastructure Malta ħadet ħsieb li t-triq tingħalaq temporanjament sakemm tneħħew il-crash barriers minn nofs it-triq.

Malli għadda l-maltemp, bdew ix-xogħlijiet biex it-tabelli fit-toroq li tkissru jew ġarrbu ħsarat bdew jinbidlu jew jitranġaw ukoll minnufih.

Bħala valur approssimattiv dawn il-ħsarat fit-toroq flimkien ilaħħqu s-somma ta' €118,500.

ĦSARAT FUQ SIĠAR BIL-MALTEMP

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il siġra ġarrbet ħsara fil-maltemp bejn it-23 u l-24 ta' Frar 2019?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtiega lill-Ministru konċernat.

ĦAL LIJA U ĦAL BALZAN – STUDJI BIEX JITNAQQAS IL-VOLUM TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi entità taħtu li qiegħda taħseb jew twettaq studju sabiex jitnaqqas il-volum tat-traffiku mill-qalba tal-lokalitajiet ta' Ħal Lija u Ħal Balzan?

Jekk le, jaħseb li dan huwa opportun li jsir?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fost il-proġetti li Infrastructure Malta qed tippjana li twettaq aktar tard din is-sena hemm is-Central Link Project, investiment ewlieni biex intejbu l-kwalità, is-sigurtà, is-sostenibilità u l-effiċjenza fir-rotta arterjali li testendi mill-Bypass tal-Imrieħel, tul Triq l-Imdina f'Birkirkara, Ħal Balzan u Ħ'Attard, sar-roundabout li hemm fil-bidu tat-Telgħa tas-Saqqajja, fl-inħawi ta' Ta' Qali.

Il-ħin tal-ivvjaġġar f'dan in-network ta' toroq fiċ-ċentru tal-pajjiż għandu jonqos bin-nofs billi se jinbnew mill-ġdid 13-il junction, jitneħħew erba' sistemi ta' traffic lights u jiżdiedu aktar minn seba' kilometri f'korsiji ġodda tul din ir-rotta ta' 4.3 kilometri.

Central Link Project se jinkludi wkoll diversi kilometri ta' bankini ġodda, l-itwal korsija għar-roti f'żewġ direzzjonijiet u maqtugħa għaliha mit-triq li qatt saret f'Malta u aktar żoni b'siġar u pjanti f'Ħal Balzan u Ħ'Attard.

B'hekk persuni li jivvjaġġaw fil-lokalitaijiet tal-inħawi se jkollhom aktar riżorsi siguri biex jitħajru jużaw mezzi alternattivi għall-karozza.

Bħalissa eluf ta' persuni ta' kuljum jużaw diversi toroq residenzjali f'Ħal Lija, Ħal Balzan, Birkirkara u Ħ'Attard biex jevitaw ir-rotta ta' toroq ewlenin dojoq bejn l-Imrieħel u Ta' Qali.

Peress li dawn it-toroq qatt ma ġew imtejba biex ilaħħqu mad-domanda tat-trasport tal-lum, qed iwasslu għal ħafna dewmien fl-ivvjaġġar u tniġġis tal-arja fl-inħawi.

Dan qed iwassal għal żieda ta' vetturi f'toroq residenzjali bil-konsegwenza li jiżdied it-tniġġis tal-arja u tal-ħoss u jiżdiedu wkoll ir-riskji t'aċċidenti għar-residenti li jkunu mexjin quddiem djarhom.

L-istudji li saru waqt l-ippjanar ta' Central Link Project jikkonfermaw li bit-titjib tat-toroq arterjali b'inqas bottlenecks u aktar kapaċità għad-domanda tal-lum u tal-futur, se jonqos l-ammont ta' persuni li jkollhom jgħaddu minn toroq residenzjali fl-inħawi biex jipprovaw jaslu aktar malajr.

B'hekk se jgawdu mhux biss il-lokalitajiet ta' Ħal Balzan u Ħ'Attard iżda wkoll oħrajn viċin bħal Ħal Lija u Birkirkara.

L-istudji wrew ukoll il-ħtieġa li titranġa l-junction li hemm bejn Vjal De Paul u Triq l-Imdina viċin il-ġonna ta' San Anton.

Din hija waħda mid-daħliet ewlenin għal Ħal Balzan u fost l-aktar ħoloq problematiċi fis-sistema tat-toroq tagħna.

Fil-fatt Central Link Project se jibni din il-junction mill-ġdid sabiex jitneħħew it-traffic lights u jonqos id-dewmien u t-tniġġis tal-arja li jġibu magħhom f'din iż-żona ta' Ħal Balzan.

L-istudju dwar l-impatt ambjentali (EIA) ikkonferma li s-Central Link Project kif qed ikun propost minn Infrastructure Malta huwa l-aktar soluzzjoni effettiva u sostenibbli biex jonqos il-ħin tal-ivvjaġġar f'din ir-rotta ewlenija bejn l-Imrieħel u Ta' Qali u titjieb il-kwalità tal-arja fil-lokalitajiet tal-madwar.

L-EIA juri li kemm-il darba ma jsirx it-titjib propost, sas-sena 2030 il-ħin tal-ivvjaġġar fl-inħawi jiżdied bi 2.8 darbiet aktar fil-ħinijiet ta' filgħodu u 4.4 darbiet aktar waranofsinhar, waqt li sal-2045 dan ikompli jiżdied għal 8.1 u 7.8 darbiet aktar rispettivament.

L-istudju dwar il-kwalità tal-arja, li huwa bbażat fuq monitoraġġ tal-arja li sar is-sena li għaddiet f'diversi nħawi matul ir-rotta, juri l-effetti ħżiena li din il-konġestjoni severa tħalli fl-arja tal-madwar.

Kieku l-proġett ma jsirx, it-trab iswed u l-emissjonijiet tad-dijossidu tan-nitroġenu fl-arja, inkluż f'Ħ'Attard u Ħal Balzan, jiżdiedu b'104% u 35% rispettivament sal-2030 u b'229% u 86% sa 15-il sena wara.

It-trab iswed u d-dijossidu tan-nitroġenu huma l-akbar żewġ sorsi ta' tniġġis ikkaġunat mill-emissjonijiet tal-karozzi.

Bis-Central Link Project tkun eliminata l-konġestjoni ta' bħalissa fit-toroq u l-junctions fl-inħawi u dan iwassal għal tnaqqis medju fit-trab iswed ta' 42% sal-2030 u 60% sal-2045, anke meta tikkonsidra ż-żieda li se jkun hawn fit-trasport.

Bl-istess mod huwa proġettat li l-emissjonijiet tad-dijossidu tan-nitroġenu jonqsu bi 15% fl-2030 u bi 30% fl-2045.

PROĠETTI TURISTIĊI

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kif se jgħinu l-proġetti turistiċi ġodda f'pajjiżna sabiex tiżdied il-kwalità tat-turisti li jiġu Malta?

KONRAD MIZZI: Filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija tiegħu nixtieq insemmi ftit mill-proġetti li l-Ministeru tiegħi qed jaħdem fuqhom sabiex jitjieb il-prodott turistiku Malti u li indirettament huma ntiżi li jtejbu l-kwalità ta' turisti li jiġu Malta u sabiex dejjem itejbu l-istaġjonalità.

Nibda biex insemmi x-xogħol siewi tal-GHRC fil-Belt Valletta, fejn qed inkomplu naraw investiment ta' miljuni ta' euro fin-naħa t'isfel – f'restawr ta' binjiet storiċi u anke residenzjali – u proġett li se jara r-riġenerazzjoni ta' Marsamxett.

Ma nistax ma nsemmix Ġnien Laparelli li għadu kemm ġie inawgurat u li qed ikompli jżid il-valur tal-proġett tad-daħla tal-Belt li ġie inawgurat m'ilux.

Però l-interventi tal-GHRC ma jiqfux fil-Belt u qed ikomplu bi proġetti ta' riġenerazzjoni ta' żoni li ilhom ma jaraw interventi għal snin twal – bħax-Xatt ta' Tas-Sliema u l-Imsida.

Dawn il-proġetti se jkomplu fejn qed jimplimenta l-Ministeru f'Marsaxlokk.

Aġenzija oħra li qed taħdem fuq skala ta' proġetti kbar hija Projects Malta/Projects Plus, li qed taħdem fuq il-link bejn il-Port ta' Marsamxett u l-Port il-Kbir u b'mod l-aktar importanti fuq proġett ieħor ta' riġenerazzjoni ġewwa Birżebbuġa.

Bi pjaċir insemmi wkoll il-Fondazzjoni għall-Iżvilupp taż-Żoni Turistiċi li qed tieħu bixra ġdida u sehem ġdid fil-manutenzjoni taż-żoni turistiċi.

B'danakollu mhux qed nieqfu hawn għax din il-Fondazzjoni qed tieħu sehem ukoll fl-implimentazzjoni ta' proġetti żgħar li qegħdin ukoll itejbu l-prodott u anke proġetti kbar u qed jinkludu proġett estensiv ta' upgrading ta' żoni ġewwa Paceville, San Ġiljan fejn insibu anke l-involviment ta' kumpaniji rinomati internazzjonalment.

Dawn il-proġetti jafu jiswew madwar €10 miljun u qegħdin isiru b'kollaborazzjoni sħiħa mal-industrija taħt id-direzzjoni diretta tal-Ministeru għat-Turiżmu.

Ma nistax ma nsemmix ukoll ix-xogħol tal-MTA li tibqa' involuta fi proġetti relatati mal-baħar, mal-bajjiet tar-ramel, mal-industrija tal-għadds u ma' xogħol relatat ma' restawr ta' siti storiċi b'kollaborazzjoni ma' NGOs lokali.

F'dan il-kontest tal-MTA, insemmi wkoll in-numru record ta' applikazzjonijiet għal akkommodazzjoni li qed nipproċessaw li qed jiddiversifikaw il-lokalitajiet u anke t-tip differenti ta' prodott ta' akkommodazzjoni.

Insemmi x-xogħol li qed isir fil-gżira t'Għawdex li wkoll qed naraw kif intejbu l-aċċessibilità b'metodi ġodda bħal helicopter link sabiex dejjem inkunu nistgħu ntejbu l-kwalità fit-turiżmu.

Din mhijiex lista eżawrjenti tal-proġetti kollha li qed naħdmu fuqhom imma tagħti stampa tax-xogħol kbir li qed isir f'dan il-qasam waħdani tat-turiżmu, mingħajr ma nsemmi dak ix-xogħol kollu li jsir u li jikkumplimenta dawn il-proġetti.

AWTORITÀ MALTIJA GĦAT-TURIŻMU – ARRETRATI DOVUTI MINN LUKANDI

L-ONOR.

EDWARD ZAMMIT LEWIS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-lukandi f'Buġibba, San Pawl il-Baħar, il-Qawra, Tas-Sliema u San Ġiljan li għandhom flus jew arretrati dovuti lill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ġejt informat li hemm ħames lukandi li għandhom flus jew arretrati dovuti lill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu.

Tlieta minn dawn il-lukandi mhumiex joperaw.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn Assistant Child Carers li qed jaħdmu f'Malta u Għawdex?

X'inhuma l-kwalifiki minimi li qed jintalbu qabel jingħataw l-impjieg?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Istandards ma jipprovdux għall-pożizzjoni ta' Assistant Child Carer.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn Assistant Child Carers li qed jaħdmu f'Malta u Għawdex u li m'għandhomx aktar minn School Leaving Certificate?

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9451.

ASSISTANT CHILD CARERS U CHILD CARERS - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid b'liema rata qed jitħallsu ċ-Child Carers u l-Assistant Child Carers?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat mill-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi (FES) li skont il-Ftehim Kollettiv, fl-2018 persuna impjegata bħala Child Care Assistant tista' titħallas minn minimu ta' €13,250 (step 1) sa massimu ta' €18,430 (step 15) fis-sena, jiddependi minn kemm tkun ilha fl-impjieg mal-FES.

Dawn ir-rati huma skont il-Ftehim Kollettiv li skada fl-aħħar ta' Diċembru 2018.

Il-Ftehim Kollettiv għadu ma ġiex iffinalizzat u għalhekk bħalissa r-rati ġodda qegħdin jiġu diskussi.

CHILD CARERS LI MA JITKELLMUX BIL-MALTI JEW BL-INGLIŻ

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn Child Carers li ma jitkellmux bil-Malti jew bl-Ingliż?

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Child Carers li minimament irid ikollhom ċertifikat MQF Level 4 kollha jkunu jitkellmu bil-Malti jew bl-Ingliż biex jakkwistaw dan iċ-ċertifikat.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI EDUKATTIVI – CHILDCARE CENTRES

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn childcare centres li jitmexxew mill-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi?

Jista' jgħid jekk huwiex minnu li se jiġu privatizzati ċ-childcare centres tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi?

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li bħalissa l-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi qed topera 14-il ċentru.

Wieħed minnhom, dak tal-Gżira, se jiġi privatizzat.

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Healthy Eating Policy hijiex qed tiġi attwata anke fiċ-childcare centres?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Istandards Nazzjonali għall-Faċilitajiet tat-Tfal ta' Matul il-Jum tal-2006 (Standard Nru 9) jirrikjedu miċ-ċentri li min qed jipprovdi s-servizz għandu jippromwovi l-benefiċċji ta' dieta sanitarja u jinkoraġġixxi lill-ġenituri jipprovdu ikel bnin u nutrittiv għat-tfal.

Qabel ma ċentru jibda jopera u qabel ma tingħata r-reġistrazzjoni inizjali ta' ċentru huwa rikjest li ċ-ċentru jinkludi fil-manwal tal-politika u l-proċeduri tiegħu l-Healthy Eating Policy.

Meta ssir l-evalwazzjoni esterna fiċ-ċentri, isir monitoraġġ li Standard Nru 9 qed ikun implimentat kif xieraq.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9365 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid x'kienu t-tipi ta' reati kriminali rrapportati lill-pulizija fis-sena 2017 u fis-sena 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTRU GĦAT-TURIŻMU – ŻJARAT F'DUBAI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 9237 li fiha l-Ministru għat-Turiżmu ammetta li żar Dubai fil-leġiżlatura li għaddiet, jista' l-Ministru jgħid meta żar Dubai, bid-dati preċiżi taż-żjarat, għal liema raġuni mar, kemm dam, jekk kienx akkumpanjat minn uffiċjali u f'dak il-każ minn min kien akkumpanjat jew jekk kienx hu li akkumpanja lil ħaddieħor, u f'dak il-każ lil min akkumpanja?

Jista' jgħid ukoll kemm ġiet tiswa ż-żjara tiegħu, maqsuma fi spejjeż li jirriflettu l-ispejjeż tal-vjaġġ, tal-lukanda, tal-ikel u spejjeż oħra?

KONRAD MIZZI: Tlabt biex it-tagħrif jinġabar.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR – KUNTRATT TA' SERVIZZ TA' KONSULENZA TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministeru tiegħu jew kwalunkwe entità li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, għandhiex ftehim jew kuntratt ta' servizz ta' konsulenza mal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi m'hemm l-ebda ftehim jew kuntratt ta' servizz ta' konsulenza mal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament.

MINISTERU GĦALL-FINANZI – KUNTRATT TA' SERVIZZ TA' KONSULENZA TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministeru tiegħu jew kwalunkwe entità li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, għandhiex ftehim jew kuntratt ta' servizz ta' konsulenza mal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għall-Finanzi u l-entitajiet tiegħu m'għandhom ebda ftehim jew kuntratt ta' servizz ta' konsulenza mal-individwu kkonċernat.

LESA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema impjegati mal-Aġenzija LESA sal-14 ta ' Marzu 2019?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-kariga tagħhom, meta ġew impjegati u mil-liema lokalitajiet ġejjin?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

UFFIĊJAL TAL-KOMUNITÀ - PAGI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-paga bażika li kull uffiċjal tal-komunità impjegat mal-Aġenzija LESA għandu kull xahar?

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ċitazzjonijiet mogħtija mill-Uffiċjali tal-Komunità f'kull reġjun bejn Jannar 2016 u Frar 2019 sena b'sena b'mod separat?

LESA – STRUTTURA TA' KARIGI U POŻIZZJONIJIET

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kif inhi mqassma l-istruttura tal-karigi/pożizzjonijiet fl-Aġenzija LESA sad-data li qed titressaq din id-domanda?

TAQSIMA FORENSIKA TA' Ħ'ATTARD – PRIĠUNIERI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9371 li oriġinarjament saret lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid kemm hemm priġunieri fit-Taqsima Forensika ta' Ħ'Attard u x'inhi l-ispiża ta' kull sena relatata ma' dan is-servizz f'dan il-post?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

EMERĠENZA PSIKJATRIKA - TFAL LI UŻAW IS-SERVIZZ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm mit-870 każ ta' tfal li għamlu użu mis-servizz tal-emerġenza psikjatrika minn Ġunju 2016, kien hemm li ġew riferuti mill-iskola?

Kemm minn dawn it-870 każ ta' tfal kellhom jiddaħħlu l-isptar mentali?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm 79 tifel u tifla li ġew ammessi fil-YPU (Young People's Unit) wara li kienu rrikorrew għas-servizz tal-CAPES (Child Adolescent Psychiatric Emergency Services).

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm kien hemm adolexxenti taħt is-16-il sena li għamlu użu mis-servizz tal-Child Guidance Clinic f'dawn l-aħħar tliet snin?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-CYPS (Children and Young People Service) joffru s-servizzi tagħhom lil tfal/adoloxxenti sal-età ta' 18-il sena.

Fis-CYPS fl-2016 saru 6,780 sessjonijiet/appuntamenti, fl-2017 saru 6,275 filwaqt fl-2018 saru 7,031.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm kien hemm adolexxenti 'l fuq minn 16-il sena li f'dawn l-aħħar tliet snin għamlu użu mis-servizz tal-Outpatients Clinic tal-Isptar Mater Dei?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-2016 kien hemm total ta' 436,259-il vista lil adolexxenti 'l fuq minn 16 il-sena fl-Outpatients Clinic tal-Isptar Mater Dei, fl-2017 kien hemm 449,436 filwaqt li fl-2018 kien hemm 466,885.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – FTUĦ TA' AKTAR ĊENTRI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hux sejrin jinfetħu aktar Ċentri ta' Matul il-Jum għall-persuni bi problemi ta' saħħa mentali matul din is-sena?

Jekk iva, fejn sejrin jinfetħu dawn iċ-Ċentri?

Jekk le, meta se jinfetħu aktar ċentri?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa qiegħed jiġi mistħarreġ ir-rispons li kellu d-dipartiment għad-dokument ta' konsultazzjoni dwar il-pjan nazzjonali għall-kura tas-saħħa mentali.