DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

il-Belt Valletta, fis-2.04 p.m.

L-Erbgħa, 31 ta' Ottubru, 2018

Il-Minuti tas-Seduta Nru 151, li saret fil-31 ta' Ottubru 2018, ġew ikkonfermati.

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, din is-seduta hija mingħajr mistoqsijiet.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2019

MINISTERU GĦALL-FINANZI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claudette Buttigieg, President tal-Kumitat, tippresiedi.

IĊ-CHAIRPERSON: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġi diskuss il-Vot tal-Ministeru għall-Finanzi.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Jekk jogħġbu l-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali jressaq ir-riżoluzzjonijiet tal-Ministru għall-Finanzi.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Finanzi nressaq dawn ir-Riżoluzzjonijiet:

VOT 18 – MINISTERU GĦALL-FINANZI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €177,093,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 – Ministeru għall-Finanzi, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,719,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 – Politika Ekonomika, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT 20 - TEŻOR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €25,854,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 – Teżor, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €16,199,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 – Kummissarju tat-Taxxi, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €12,178,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 – Dwana, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,857,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 – Kuntratti, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

VOT IX – MINISTERU GĦALL-FINANZI – KAPITAL

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €43,326,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IX – Ministeru għall-Finanzi, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARIO DE MARCO: Sinjura President, nipproponi din l-emenda:

VOT 18 – MINISTERU GĦALL-FINANZI

Ħassar iċ-ċifra "€50,055" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€50,052".

Sinjura President, għandna Gvern li jħobb ipinġi lilu nnifsu bħala Gvern li jisma' però donnu jħobb jisma' biss dak li jdoqq għal widnejh.

Jekk dak li jkun qiegħed jingħad ma jkunx jirrifletti n-narrattiva li jrid iwassal hu, allura l-Gvern mhux biss jagħlaq widnejh imma jipprova jirredikola lil dak li jkun qiegħed iwassal il-messaġġ.

Ngħid proprju dan għaliex jien nemmen fil-politika tar-rispett u dejjem ipprattikajtha.

Jien dejjem tgħallimt li l-politika għandha tkun dik tal-persważjoni.

Bħal ħafna nies oħrajn, jien smajt ir-reazzjoni tal-Gvern għad-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Smajt x'qal il-Ħadd li għadda l-Prim Ministru.

Huwa qal li aħna stupidi.

Il-Ministru Edward Scicluna, li huwa għajb li mhux qiegħed hawnhekk għad-diskussjoni tal-Ministeru tiegħu, qal li għandna bżonn immorru nagħmlu vista għand il-psikjatra.

Nhar it-Tnejn imbagħad, wara d-diskors tal-Kap tal-Oppożizzjoni, il-Prim Ministru qal li aħna xenofobiċi.

L-attakk fuq l-Oppożizzjoni kompla lbieraħ bid-diskors tal-Prim Ministru li fil-biċċa l-kbira tiegħu kien immirat biex iżeblaħ lill-Oppożizzjoni.

Sur President, din mhijiex koinċidenza.

Din hija tattika tal-Gvern li tintuża minn politiċi estremi li għamel referenza għalihom il-Prim Ministru stess ilbieraħ.

Din hija tattika li biex nogħla jien inbaxxi lilek, ngħajrek, nirredikolak u jekk hemm bżonn li ngħawweġ dak li tgħid inti nagħmel hekk biex jien nidher iżjed kredibbli.

Din it-tattika jseħulha 'ad hominem fallacy', fejn inti mhux tattakka l-argument iżda l-persuna.

Huwa għajb li wasalna f'dawn il-livelli.

Sibt kwotazzjoni tajba fuq din it-tattika f'ġurnal bl-isem "Psychology Today".

Dan jgħid hekk:

Dan ikompli jgħid hekk:

Dan huwa dak li pprova jagħmel il-Prim Ministru lbieraħ, u biex jasal għall-għan tiegħu anke għawweġ il-fatti.

Qal li kien hemm diskrepanza bejn dak li kitbet l-Oppożizzjoni fil-pre-budget document u dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu ta' nhar it-Tnejn.

Il-paġna li wera l-Prim Ministru lbieraħ mill-pre-budget document titkellem dwar work permits.

Biex nikkwota eżatt, it-tabella jisimha 'Chart 1.7, Top 10 Third Country Nationals Working in Malta 2002-2017'.

Ir-referenza għall-11,000 third country permits li għamel referenza għalihom il-Kap tal-Oppożizzjoni ma kenitx għal work permits iżda għal residential permits.

Nittama li l-Prim Ministru jaf id-differenza bejn work permits u residential permits.

Din ukoll hija ċifra uffiċjali maħruġa mill-Eurostat, iżda l-Prim Ministru pprova jqabbel xi ħaġa li ma taqbilx, kif jgħidu l-Ingliżi, apples and pears!

Sinjura President, irrid ngħid li ż-żewġ ċifri huma tajbin u ż-żewġ ċifri huma aggravanti għall-argument li qiegħda tagħmel l-Oppożizzjoni.

L-argument huwa wieħed sempliċi.

L-ekonomija tagħna qiegħda tikber, qegħdin jikbru setturi importanti fl-ekonomija tagħna, liema setturi kienu maħluqin minn amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista, iżda parti mit-tkabbir ġej miż-żieda fil-popolazzjoni.

Din iż-żieda fil-popolazzjoni qed iġġib sfidi għall-poplu Malti għaliex il-Gvern ma kienx ippjana għaliha.

Din hija realtà li qed inħossuha ħafna meta nixtru proprjetà u naraw li l-prezz sploda 'l fuq.

Hija realtà li nħossuha meta mmorru nixtru l-ħalib u nsibu xkafef vojta, realtà li nħossuha meta noħorġu fit-toroq u narawhom iġġammjati bil-karozzi.

Dan mhuwiex argument xenofobiku għaliex mhuwiex argument kontra l-barranin li jiġu f'pajjiżna.

Huwa argument kontra l-Gvern li ma ħasibx fuq l-effetti tal-politika ekonomika tiegħu.

Lanqas mhuwa argument razzist.

Razzist huwa dak li jippermetti lill-ħaddiem jiġi sfruttat u mhux min jitkellem dwar il-problema.

Bl-argumenti li għamel il-Prim Ministru, allura anke Yana Mintoff u l-aditus foundation huma xenofobiċi u razzisti għaliex tkellmu dwar il-problemi li qegħdin jiffaċċjaw il-barranin f'pajjiżna.

F'din il-Kamra u barra minn din il-Kamra għandna nitkellmu b'iżjed rispett għax hekk huwa xieraq.

M'għandniex nattakkaw il-persuna iżda l-argument.

Jekk il-Gvern ma jaqbilx mal-analisi li qegħdin nagħmlu, għandu jgħid kif u għalfejn ma jaqbilx, imma huwa ħażin u deplorabbli li jkun hemm dan it-tip ta' tgħajjir u żebliħ.

Hija tattika antidemokratika li lill-avversarju politiku tipprova tirredikolah minflok twieġeb b'mod raġjonevoli għall-argument li jkun qiegħed jagħmel.

Din it-tattika qegħdin narawha mhux biss minn esponenti ewlenin tal-Gvern, imma anke f'ħafna kummenti fil-common boards.

Jidher ċar li din hija strateġija premeditata b'messaġġi kordinati li l-għan tagħhom mhuwiex li ssir diskussjoni intelliġenti u bi ħsieb dwar suġġetti importanti, bħalma huwa l-baġit jew l-ekonomija tal-pajjiż, imma li wieħed jirredikola billi jgħajjar.

Dan huwa ħażin u kundannabbli.

Din mhijiex il-politika li pajjiżna għandu bżonn.

L-arma tagħna l-politiċi għandha tkun id-diskussjoni u l-persważjoni, imbagħad il-poplu jisma' u jiddeċiedi min għandu raġun.

Ejja nkunu aħna li nagħtu din id-direzzjoni lil pajjiżna fi kliemna, b'għemilna u bl-eżempju.

Ħalli niġi għas-suġġett tal-Baġit: Gvern li huwa bla pjan.

Din in-naħa tal-Kamra ma ġietx hawnhekk u qalet li l-ekonomija mhux qed tikber, jew li l-ekonomija tikber biss għaliex ġejjin il-barranin.

Din in-naħa qiegħda tgħid li l-mutur ewlieni tat-tkabbir ekonomiku ġej minn politika tal-Gvern li jkabbar ukoll il-popolazzjoni ta' Malta.

Qegħdin ngħidu li dan it-tkabbir qiegħed isir bla pjan serju.

Qegħdin ngħidu li dan it-tkabbir qiegħed isir mingħajr ma jsir l-investiment neċessarju fl-infrastruttura tal-pajjiż.

Bl-Ingliż jgħidu we are growing for growth's sake.

Din in-naħa tal-Kamra qed tgħid li t-tkabbir ekonomiku, filwaqt li huwa tajjeb, m'għandux ikun il-mira aħħarija tagħna.

Il-fini ta' kull tkabbir ekonomiku għandu jkun li s-soċjetà kollha timxi 'l quddiem, li ħadd ma jibqa' lura, solidarjetà dejjem u kullimkien.

Dan qegħdin jgħiduh il-unions, qegħdin jgħiduh l-NGOs u qiegħda tgħidu wkoll Yana Mintoff, il-konsulenta tal-Gvern, u nixtieq nikkwota minn rapport tal-ġurnal The Times of Malta li deher din il-ġimgħa.

Dan ir-rapport jgħid hekk:

Il-pagi f'Malta mhumiex qegħdin jirriflettu l-istandards of living f'pajjiżna.

Dan il-kumment ġej minn dawk li jħaddmu, mill-unions u mill-NGOs.

L-ekonomija għaddejja b'ritmu mgħaġġel iżda l-pagi mhumiex.

Il-pagi f'ċerti każi saħansitra qegħdin jistgħaġnaw filwaqt li ċerti prodotti qegħdin jogħlew.

Huwa proprju għalhekk li l-Kap tal-Oppożizzjoni lbiraħtlula tkellem dwar il-morsa tal-pagi.

Min għandu raġun?

L-Oppożizzjoni li qed tgħid li l-popolazzjoni qed tikber b'rata mgħaġġla u forsi esaġerata għal pajjiż taċ-ċokon tagħna, bid-densità tal-popolazzjoni li għandna, jew il-Gvern li donnu jrid jaħbi dawn il-fatti?

Min għandu raġun?

L-Oppożizzjoni li qiegħda tgħid li hawn numru dejjem jikber ta' nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom jew il-Gvern li f'sitt snin ma beniex appartament wieħed li hu wieħed ta' akkomodazzjoni soċjali?

Min għandu raġun, l-Oppożizzjoni li qiegħda tgħid li n-numru ta' pensjonanti fil-faqar jew f'riskju ta' faqar qiegħed jikber jew il-Gvern li għal snin sħaħ qal li l-faqar f'pajjiżna nieżel b'rittmu tajjeb?

Staqsu lill-pensjonanti.

Il-Gvern iħobb ipinġi stampa li kollox sejjer tajjeb f'pajjiżna għaliex qed jikber il-GDP u għaliex għandna budget surplus.

Naħseb li l-Kap tal-Oppożizzjoni diġà spjega tajjeb għaliex m'għandniex inħarsu lejn it-tkabbir ekonomiku bħala l-kejl ta' jekk pajjiż hux sejjer tajjeb jew le.

Rigward l-argument tas-surplus, il-Ministru Edward Scicluna waqt programm li kont miegħu fuqu fuq stazzjon nazzjonali qal li huwa l-Ministru li rnexxielu jagħmel dak li m'għamlux ministri oħrajn, u ċjoè li jonfoq inqas milli qiegħed idaħħal.

Is-surplus fih innifsu huwa tajjeb, imma anke hawnhekk il-Ministru mhux qed jgħid l-istorja sħiħa.

Il-Ministru Edward Scicluna forsi qed ikun ekonomiku mal-verità.

L-ewwel nett pajjiżna kien miexi f'direzzjoni ta' balanced budget qabel l-2013 u li kieku ma kienx għall-fatt li kien hemm il-kriżi ekonomika kbira internazzjonali u l-isplużjoni tal-prezz taż-żejt, kieku pajjiżna kien se jasal għal dan it-tragward.

Veru Ministru, imma fi żmien l-agħar kriżi finanzjarja Gvern Nazzjonalista kien poġġa l-interess tal-ħaddiem qabel is-surplus għaliex aħna nemmnu li l-persuna hija iżjed importanti min-numri.

Il-Prim Ministru lbieraħ ftaħar b'ħafna statistika, b'ħafna ċifri u b'ħafna numri, imma lill-individwu nsieh.

Li kieku l-Gvern dak iż-żmien ta kas is-surplus iżjed milli ta kas in-nies, kieku eluf ta' ħaddiema kienu jitilfu x-xogħol.

Illum il-Ministru Edward Scicluna għandu l-vantaġġ li kemm ilu Ministru, is-sitwazzjoni ekonomika internazzjonali kienet waħda tajba imma jekk hemm ċertezza, hija li l-ekonomija hija rota.

Ħafna drabi l-ekonomiji jaħdmu f'ċiklu u l-kapaċità hija li tmexxi mhux meta għandek ir-riħ in poppa iżda meta għandek il-kurrent kontrik.

Sur President, jalla dan iż-żmien ma jiġix, però rridu nieħdu kont ta' x'qiegħed jiġri madwarna f'din id-dinja.

Illum reġgħet dieħla l-mentalità tal-protezzjoniżmu.

Qegħdin jerġgħu jitilgħu ħitan li qegħdin itellfu l-kummerċ dinji.

Qabel konna mdorrijin li l-ħitan inwaqqgħuhom u mhux nerġgħu nibnuhom.

Dan jista' jwassal għal ripressjoni fuq l-ekonomija mondjali.

Hawn nistaqsi: Pajjiżna kemm hu recession proof?

F'dinja globalizzata, pajjiżna jbati jekk l-ekonomija tad-dinja tieħu daqqa 'l isfel u bil-mod kif mexxa dan il-Gvern, id-daqqa tista' tkun akbar u se nispjega għaliex.

L-ispiża rikorrenti tal-Gvern fl-aħħar sitt snin splodiet 'il fuq.

Bejn l-2013 u l-2018 l-ispiża rikorrenti tal-Gvern żdiedet b'aktar minn €1 biljun, jew b'aktar minn 34%, medja annwali ta' kważi 7%.

Dan joħroġ mit-Tabella Nru 1 li fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Fis-sena 2013 l-ispiża rikorrenti kienet ta' €2.6 biljun mentri fis-sena 2018 l-ispiża rikorrenti kienet ta' €3.8 biljun, jiġifieri żieda ta' aktar minn €1 biljun.

Biex wieħed iqabbel, bejn l-2018 u l-2012 l-ispiża rikorrenti telgħet b'20% li tfisser medja annwali ta' 4%.

Dan il-Gvern qiegħed iżid l-ispiża rikorrenti b'rata li hija kważi d-doppju tal-aħħar Gvern Nazzjonalista.

Issa ironikament din iż-żieda fl-ispiża rikorrenti qed tgħin ukoll biex jikber il-GDP ta' pajjiżna.

Allura wieħed bilfors jistaqsi: X'valur ekonomiku għandha din iż-żieda fl-ispiża tal-Gvern?

Din iż-żieda x'valur miżjud qiegħda tħalli?

Qed nistaqsi dan għaliex wieħed mill-elementi li qiegħed jikkontribwixxi bis-saħħa għal din iż-żieda fin-nefqa tal-Gvern hija ż-żieda fl-ispiża tal-pagi tal-Gvern.

Hawn mhux qed nirreferi għall-pagi ta' ħaddiema li hemm bżonnhom iżda għall-pagi għal impjiegi li ħafna minnhom m'hemmx bżonnhom.

Ħalli nkun ċar, jalla ż-żieda fil-pagi tkun għall-għalliema tagħna, għat-tobba tagħna, għan-nurses tagħna u għall-ħaddiema taċ-Ċivil tagħna.

Però, kif se nuri, ħafna drabi din iż-żieda fil-pagi saret minħabba l-fatt li l-Gvern għoġbu jdaħħal ħafna nies fis-settur pubbliku f'positions of trust.

Biex nagħti eżempju, l-ispiża fuq il-pagi fis-sena 2013 kienet ta' €653 miljun u l-ispiża s-sena li għaddiet kienet ta' 'l fuq minn €900 miljun.

Sinjura President, f'medda ta' ħames snin, in-nefqa fuq il-pagi fis-settur pubbliku żdiedet b'aktar minn €0.25 biljun.

Se nfisser din sew ħalli jifhimha kulħadd.

Is-sena l-oħra l-ispiża fuq il-pagi tal-Gvern kienet ta' €0.25 biljun iżjed milli kienet fl-2013.

Din is-sena dik l-ispiża se terġa' togħla b'aktar minn €110 miljun.

Issa li kieku din iż-żieda seħħet għaliex qed indaħħlu aktar għalliema jew aktar tobba nkun l-ewwel wieħed li ma ngħid xejn, anzi naqbel ma' dik iż-żieda, iżda dan mhuwiex il-każ.

Anke jekk titkellem mal-union tat-tobba jew mal-union tal-għalliema jgħidulek li huma l-inqas setturi li fihom qiegħed isir ingaġġ.

Il-Malta Union of Teachers (MUT) ikkritikat dan il-Baġit għaliex mhux qiegħed jagħmel pjan biex ningaġġaw aktar għalliema fejn għandna bżonn.

Luwa fatt li f-istess għandna bżonn aktar tobba u aktar nurses fl-isptarijiet tagħna, u l-istess għandna bżonn aktar kuntistabbli u aktar uffiċjali tas-sigurtà fi ħdan il-Korp tal-Pulizija tagħna imma sfortunatament, l-ingaġġ qiegħed isir biex il-Gvern jaqdi lil dak u lill-ieħor.

Apparti li qegħdin naraw l-awtoritajiet tal-Gvern idaħħlu nies bla rażan.

Jekk wieħed jara t-Tabella Nru 4 jinduna kemm il-Ministru sejjer żmerċ fil-miri tiegħu stess.

Din is-sena biss se jkun mar żmerċ b'€50 miljun fuq in-nefqa fuq il-pagi!

Biex wieħed ikun jista' jagħmel paragun, il-Gvern is-sena d-dieħla se jdaħħal €350 miljun aktar f'taxxi imma ż-żieda fin-nefqa għall-pensjonijiet u s-servizzi soċjali hi ta' €50 miljun biss daqs kemm ħa żball fil-pagi din is-sena l-Ministru Scicluna.

Rigward dan, jiġifieri n-nefqa soċjali ta' dan il-Baġit, tkellem anke l-Eks Kap tal-Partit Laburista Alfred Sant.

F'artiklu li deher fil-ġurnal The Malta Independent l-Onor.

Sant qal hekk:

Alfred Sant, id-distakk bejn dak li għandu u dak li m'għandux b'dan il-Baġit mhux jonqos qiegħed iżda jiżdied.

Din hi s-serjetà li jiftaħar biha l-Gvern?

Nittama li l-Ministru, jekk jogħġbu jonorana bil-preżenza tiegħu, jew il-Prim Ministru, jagħti spjegazzjoni u jgħid għalfejn lejliet l-elezzjoni li għaddiet ħassew il-ħtieġa li jimpjegaw aktar minn 1,500 ħaddiem ieħor mal-Gvern kontra kull prassi u regola.

Din hi s-serjetà li jiftaħar biha l-Ministru Scicluna?

Din hi t-tmexxija għaqlija li jsemmi?

Din hija l-prudenza, li ddaħħal 1,500 persuna mal-Gvern lejliet elezzjoni?!

F'ħafna każijiet dawn kienu positions of trust li qed jingħataw lin-nies tal-qalba.

Il-fatt li l-Gvern kabbar id-dħul tiegħu ma jiskużax dan it-tberbiq ta' flus li qed isir mit-taxxi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Jekk għada pitgħada jkun hemm slowdown ekonomiku, jew xi riċessjoni ekonomika u jonqos id-dħul tal-Gvern, minn fejn se nġibu l-flus biex inħallsu dawn il-pagi żejda?

Nerġa' ngħid, li kieku dawn il-flus marru biex inżidu t-tobba, jew l-għalliema, jew in-nurses jew l-LSAs, kieku din in-naħa tal-Kamra kienet tbierek kull sold iżda nafu li dan mhuwiex il-każ.

Fis-sena 2012 kellna 40,000 ħaddiem fis-settur pubbliku u sa April tas-sena 2018 dan in-numru diġà tela' għal kważi 47,000.

Sinjura President, mhuwiex qiegħed isir investiment kapitali biżżejjed.

Dan ilna ngħiduh u se nkomplu ngħiduh.

Wieħed tajjeb jara wkoll kif il-Gvern qiegħed ilaħħaq ma' dan is-surplus.

Diġà aċċenajt aktar qabel għall-fatt li l-Gvern ma investiex fil-pajjiż sabiex dan ikun jiflaħ għall-influss tal-barranin jew forsi aħjar, għaż-żieda fil-popolazzjoni tagħna.

Sa ftit tas-snin ilu l-popolazzjoni ta' pajjiżna kienet ta' 400,000.

Illum il-ġurnata din tlaħħaq l-480,000 persuna.

Konsegwenza ta' din iż-żieda qiegħda tbati l-infrastruttura.

Issa biex inkun għedt kollox, kien hemm żmien meta Joseph Muscat kien jgħid li għandu pjan.

Naħseb kulħadd jiftakar il-famuża roadmap.

Illum wieħed jistaqsi: Fejn hi din ir-roadmap għat-tkabbir fil-popolazzjoni tagħna?

X'se nagħmlu bl-isptarijiet?

X'se nagħmlu fl-iskejjel tagħna?

X'se nagħmlu bl-infrastruttura tagħna?

X'se nagħmlu bit-toroq biex naħsbu għal din iż-żieda fil-popolazzjoni tagħna?

Fejn hu l-pjan li kellu jsolvi l-konġestjoni tat-traffiku?

Il-Gvern qiegħed jonfoq €700 miljun fit-toroq, tajjeb, però għedtha qabel u nerġa' nirrepetiha llum u nibqa' ngħidha li dan ix-xogħol, sfortunatament, ma jidhirx li se jsolvi l-problema tat-traffiku f'Malta għax billi twessa' t-toroq ma jfissirx li solvejt il-problema tal-konġestjoni tat-traffiku.

Nista' nieħu Triq il-Kosta, li l-Gvern kien qal li se tkun xempju ta' kif għandhom isiru t-toroq f'Malta.

Kulħadd jaf li kull meta jkollna l-maltemp, din tegħreq.

U tegħreq għaliex min ippjanaha ma ħasibx għall-aktar ħaġa bażika, l-ilma tax-xita.

Dan mhuwiex l-uniku proġett tal-Gvern li ġie ppjanat ħażin.

Rajna r-reklami min-naħa tal-Ministru Konrad Mizzi dwar il-bajja tar-ramel tal-Balluta.

Kienet sabiħa meta tqiegħdet imma damet sabiħa biss sakemm kien hemm l-ewwel maltempata u r-ramel spiċċa kollu fil-baħar.

Jekk wieħed jara kemm hija l-ispiża kapitali meta mqabbla mal-GDP isib li fl-2016 u l-2017, l-aħħar sentejn li għalihom għandna l-istampa kompluta, l-infiq fl-ispiża kapitali meta mqabbel mat-tkabbir ekonomiku kien l-inqas fl-aħħar seba' snin.

Kienet ukoll l-inqas nefqa kapitali meta mqabbla mal-ispiża totali tal-Gvern.

Il-Gvern issa qiegħed jimmira li din is-sena li qegħdin fiha u s-sena d-dieħla l-ispiża kapitali tiżdied hekk kif isir ċertu progress fuq il-proġetti finanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Hemm rabta diretta bejn in-nefqa kapitali u l-użu tal-fondi Ewropej, partikolarment il-fondi reġjonali għall-iżvilupp, però again, il-Gvern għadu ma qal xejn dwar kif se jagħmel tajjeb għan-nuqqas ta' fondi wara s-sena 2020 li qiegħda fuq l-għatba.

Il-Prim Ministru jrid iserraħ ras il-poplu li bil-politika tiegħu l-futur huwa aktar fis-sod.

Il-Prim Ministru ma semma xejn dwar x'se jiġri jew ma jiġrix mill-fondi fl-2020.

Forsi l-Ministru Edward Scicluna, meta jogħġbu jiġi f'din il-Kamra u jagħmel id-diskors tiegħu, jista' jagħmel aċċenn għal dan hekk kif din id-data issa qiegħda toqrob.

Il-Prim Ministru ma qal xejn lanqas fuq id-dipendenza fuq l-Individual Investor Programme (IIP) jew kif inhu magħruf aħjar, fuq il-programm ta' bejgħ taċ-ċittadinanza, u se nispjega billi npoġġi dan f'kuntest.

Skont analisi dettaljata u previżjonijiet fuq l-ekonomija Maltija, il-Bank Ċentrali qed ibassar li l-ekonomija sal-aħħar tas-sena 2018 se tkun kibret f'termini reali ta' 5.4%, fejn 4.6% ta' dan it-tkabbir se jkun ġie minn domanda domestika.

Dan ifisser tkabbir li ġej mill-konsum privat, liema konsum mistenni jikber bi 3.9% fuq is-sena l-oħra.

Fir-rapport tal-Bank Ċentrali nsibu wkoll li l-ispiża tal-Gvern mistennija tikber bi 17% fuq is-sena l-oħra u li se jkollna tkabbir modest ta' 1% fl-investiment.

Min-naħa l-oħra, il-bilanċ tal-esportazzjoni netta huwa stmat li se jikkontribwixxi għal 0.8% tat-tkabbir.

Qed jingħad ukoll li 30% tad-dħul kollu mill-IIP qed imorru fil-Fond Konsolidat biex jiffinanzjaw l-operat tal-Gvern.

Fl-istess rapport, preċiżament fir-raba' paragrafu ta' paġna 4, il-Bank Ċentrali jiġbed l-attenzjoni li l-ispiża tal-Gvern qed tiddependi fuq l-introjtu mill-iskema tal-bejgħ taċ-ċittadinanza, tant li dan l-introjtu qed jiġi mnaqqas mill-istess spiża tal-Gvern.

Dan ifisser li l-konsum tal-Gvern huwa ħafna akbar minn dak li uffiċjalment qed jiġi rapportat.

Jekk il-Gvern irid jilgħabha tal-paladin tal-ekonomija għandu jkun jaf li dan il-fatt qed iħallina vulnerabbli u dipendenti minn din l-iskema u f'każ li l-introjtu jonqos b'mod sostanzjali, dan jesponi lill-Gvern għal struttura ta' nfiq li hija ħafna akbar mid-dħul rikorrenti.

Sinjura President, nixtieq ngħid kelmtejn ukoll dwar il-ħemel ta' proġetti li ġew imwiegħda minn dan il-Gvern u ma sarux.

Dan ukoll għandu effett u impatt fuq is-surplus.

Il-Gvern Laburista sar magħruf għal kemm iwiegħed proġetti fil-baġit u ma jwettaqhomx.

Pereżempju dan huwa l-ħames Baġit li fih wiegħed dar tal-anzjani f'Għawdex.

Wegħdiet oħrajn għal Għawdex li ġew ripetuti fil-baġits u baqgħu ma twettqux huma l-SME Village, Pjazza San Franġisk, qorti ġdida, park & ride, tisbiħ ta' Marsalforn, tisbiħ tax-Xlendi, Breakwater f'Marsalforn, pixxina u l-famuża mina jew bridge għal Għawdex.

Aktar minn hekk, f'dak li qed iwiegħed fit-toroq għal Għawdex hemm dedikat 4% biss meta Għawdex hu terz ta' Malta.

Fl-ambjent il-Baġit jirrepeti dak li ilu jgħid is-snin imma nafu kemm fl-ambjent ma sar xejn, anzi l-affarijiet marru lura.

Fejn jidħol l-iskart, dan il-Gvern ammetta li mhux biss m'għamel xejn, talli issa jrid jinvesti biex jagħmel tajjeb għall-ħsara kbira li saret lill-infrastruttura ta' pajjiżna fl-aħħar xhur u snin bil-ħruq tal-impjanti ta' Sant'Antnin u Tal-Magħtab.

Fil-qasam tan-nisa l-fatti jgiddbu dak li qal il-Ministru għall-Finanzi.

Il-gender pay gap żdiedet u mhux naqset.

Dan il-Baġit semma miżura waħda li taffettwa nofs il-popolazzjoni.

Qed nirreferi għall-Green Paper li għandha toħroġ biex ikun hemm rappreżentanza bilanċjata fil-Parlament.

Jalla ssir, iżda din mhux se tkun biżżejjed.

Issoltu fil-Baġit jgħid li se jagħmel skola ġdida, imbagħad matul is-sena jipposponi kollox.

Issa lanqas biss wiegħed skola ġdida s-sena d-dieħla għax qata' qalbu qabel beda jlesti skola waħda ġdida!

Fost wegħdi oħra li l-Gvern jixtieq li kulħadd nesiehom insibu l-proġetti tal-akkomodazzjoni soċjali, il-proġetti ta' reklamazzjoni, kontroversjali kemm huma kontroversjali, is-servizz ta' helicopter affordabbli bejn Malta u Għawdex, green airstrip f'Għawdex u garaxxijiet għall-bands.

Li kieku dawn il-proġetti saru, kieku l-Gvern seta' jgħid li għandu surplus?

Ma naħsibx.

Il-Gvern ipprefera jagħmel surplus milli l-Għawdxin ikollhom vapur ġdid.

Il-Gvern ipprefera li ma tinbeniex skola ġdida fis-sena biex ikollu surplus.

Il-Gvern ipprefera s-surplus milli jibni t-track għall-karozzi tat-tiġrija.

Il-Gvern ipprefera li tikber il-problema tal-iskart milli jnaqqas is-surplus.

Għamel tajjeb il-Gvern?

Il-ġudizzju jagħtih iż-żmien u jagħtih il-poplu.

Nixtieq insemmi tema oħra li spiss isemmiha l-Ministru għall-Finanzi meta jkun f'din il-Kamra; id-dejn.

Il-Gvern, u dan għamlu anke l-Prim Ministru lbieraħ, iħobb jagħti l-impressjoni li d-dejn tal-pajjiż fi żmienu naqas.

Dan għaliex jikkwota l-persentaġġ tad-dejn ikkomparat mal-GDP tal-pajjiż.

M'iniex qed ngħid li dan mhuwiex kejl, huwa kejl ukoll, iżda f'termini assoluti d-dejn tal-pajjiż sena wara sena żdied.

Fl-aħħar tas-sena 2012 id-dejn tal-pajjiż kien taħt il-€5 biljun, biex inkun preċiż kien €4.87 biljun.

Din is-sena d-dejn se jkun tela' għal €5.6 biljun, jiġifieri żieda ta' kważi €800 miljun.

Dan ifisser li meta l-Prim Ministru jiġi jgħidilna li qed juża s-surplus biex iħallas għad-dejn li għamilna aħna, aħjar jgħid li qed juża s-surplus biex iħallas id-dejn ta' 'l fuq minn €800 miljun li għamel f'ħames snin.

Niġi issa għal settur importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna li bdieh Gvern Nazzjonalista.

Qed nirreferi għas-settur tas-servizzi finanzjarji.

M'hemmx dubju li s-settur tas-servizzi finanzjarji kompla jikber fl-aħħar snin grazzi fuq kollox għall-qafas leġiżlattiv u regolatorju adattat li sar fi żmien l-Amministrazzjoni Nazzjonalista bil-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Diversi kumpaniji fetħu jew espandew f'pajjiżna f'oqsma varjati tas-servizzi finanzjarji, fosthom l-assigurazzjoni, is-servizzi ta' investiment, ta' fondi, ta' pensjonijiet u oħrajn.

Dan kollu huwa pożittiv u ta kontribut importanti għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna, kemm fi żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista kif ukoll fi żmien din l-Amministrazzjoni.

Dan ħoloq ukoll mijiet ta' postijiet tax-xogħol ta' kwalità.

M'hemmx dubju li jekk nevalwaw is-settur finanzjarju f'termini ta' numri biss, kif jgħidu l-Ingliżi crude numbers, dan is-settur jibqa' kontributur ewlieni importanti fit-tkabbir ekonomiku u anke sors importanti ta' revenue għat-Teżor, kemm mil-liċenzji li tħallsu minn dawn il-kumpaniji u wisq aktar mit-taxxa li jħallsu f'pajjiżna, iżda minkejja dan is-suċċess, mhux kollox huwa tajjeb u l-immaġini mhijiex spotless kif qed igħid dan il-Gvern.

Ma rridx ngħid li s-sena 2018 kienet sena negattiva, imma ngħid li kienet sena ta' tħassib għas-settur finanzjarju b'numru ta' banek jissemmew għal raġunijiet negattivi, kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment.

Il-qofol ta' din l-istampa negattiva kienet id-deċiżjoni tal-credit rating agency Standard & Poor's li n-naħa l-oħra tal-Kamra tħobb tikkwota spiss meta jgħidu xi ħaġa tajba dwar pajjiżna.

Din l-aġenzija ddikjarat li qed tara żieda fir-riskji ta' reputazzjoni u riskji fl-operat tas-settur bankarju hawn Malta.

Is-sena li għaddiet din l-aġenzija lis-settur bankarju f'Malta tagħtu rating ta' erba' minn għaxra u issa dan ir-rating tellgħatu għal sitta minn għaxra, jiġifieri r-riskju huwa ferm akbar.

Dwar dan il-Ministru Edward Scicluna ma jgħidilna xejn, u dan ma kienx kollox, għaliex Standard & Poor's wettqet ukoll downgrade fil-pożizzjoni ta' bank ewlieni ta' pajjiżna, il-BOV.

Kellna wkoll rapport ċar tal-Awtorità Bankarja Ewropea li kkonkluda li l-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) kisret id-direttiva dwar il-prevenzjoni tal-ħasil tal-flus.

L-FIAU qiegħda hemmhekk biex tissalvagwardja u tara li jiġu rispettati l-liġijiet kontra l-ħasil tal-flus imma minflok kienet hi li kisret id-direttiva kontra l-ħasil tal-flus.

Fil-każ tal-Malta Financial Services Authority (MFSA), il-European Banking Authority (EBA) ma kkonkludietx li kien hemm ksur tal-liġi Ewropea iżda xorta sabet raġunijiet għal tħassib notevoli dwar il-prattiċi tal-MFSA fil-qadi ta' dmirijietha, jiġifieri ta' awtorizzazzjoni u superviżjoni min-naħa tagħha.

Tefgħet dubju wkoll fuq il-mod kif l-MFSA twettaq id-due diligence u s-superviżjoni fil-qasam tal-anti-money laundering.

Kellna wkoll il-World Competitiveness Report li indika b'mod ċar kemm waqajna lura fis-settur bankarju għax jgħid li waqajna lura b'sitt punti.

Wieħed mill-fatturi li jitkejjel f'dan l-index huwa l-'Favouritism in decisions of Government officials'.

Hawnhekk jitkejjel jekk uffiċjali tal-Gvern jippreferux persuna minn oħra, jew jekk uffiċjali tal-awtoritajiet jimxux ma' kulħadd l-istess jew inkella jiddeċidux skont il-wiċċ ta' dak li jkun.

Sfortunatament, hawnhekk pajjiżna sejjer lura bħall-granċ għaliex fl-2013 konna fis-60 post u din is-sena waqajna għad-89 post.

Indiċi ieħor huwa l-public trust in politicians, jiġifieri kemm in-nies jafdaw lill-politiċi.

Fl-2013 konna fl-44 post u issa waqajna għall-74 post. Jekk wieħed jara mbagħad l-indiċi tar-reliability of police isib li fl-istess perjodu nżilna mit-33 post għall-74 post. Dan ir-rapport iħares ukoll lejn l-infrastruttura ta' pajjiżna u hawn f'temp ta' ħames snin inżilna mis-36 post għat-52 post. Dawn huma affarijiet li dan il-Gvern tal-PR ma jħobbx isemmi.

Aktar kmieni din is-sena ħareġ rapport ieħor li jismu Global Financial Centre Index 24 maħruġ miż-Z/Yen Group.

Skont dan ir-rapport pajjiżna mar lura 11-il post fil-klassifika ta' ċentri finanzjarji.

Sinjura President, qed nagħmel dan il-paragun b'dieqa.

Jien irrid nara lill-pajjiżi jikber, jissaħħaħ u jgawdi dejjem aktar frott mis-siġar li ħawwlu Gvernijiet Nazzjonalisti.

Jalla dan il-Gvern ukoll iħawwel siġar ġodda.

Jien irrid ukoll nara isem pajjiżi assoċjat mas-sewwa, mas-serjetà u mar-rule of law.

Irrid inkun kburi li jien Malti u nidħol f'taxi barra minn Malta u s-sewwieq ikellimni dwar l-istorja ta' pajjiżi, fuq il-baħar, fuq il-kultura u fuq is-sbuħija ta' pajjiżna u mhux kif ġralu l-Ministru Edward Scicluna, ikellimni fuq il-korruzzjoni.

Ma nafx il-Ministru kienx sorpriż b'dawn ir-riżultati iżda l-Gvern, għax huwa l-Gvern tal-PR, joqgħod iħares biss lejn il-punti tajbin ta' dawn ir-rapporti u ma jħares xejn lejn il-punti ħżiena.

Hemm aspetti fejn imxejna 'l quddiem imma jekk irridu tassew nimxu 'l quddiem f'dan il-pajjiż, irridu nindirizzaw l-isfidi kbar li għandna.

Dan il-Gvern, fil-ġirja biex ikabbar l-ekonomija biegħ isem pajjiżna, biegħ iċ-ċittadinanza u biegħ isem Malta u fil-frattemp qiegħed ikisser ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

M'għandix għalfejn insemmi l-każ tas-Satabank li ġab għarrkobbtejhom familji u negozji li litteralment kellhom jiffriżaw in-negozji tagħhom.

Dawn l-affarijiet kollha xellfu r-reputazzjoni ta' pajjiżna fil-qasam tas-servizzi finanzjarji.

Għalhekk, huwa kruċjali li naħdmu biex nissalvagwardjaw din l-industrija.

L-appell tiegħi huwa favur tisħiħ b'saħħtu tal-mekkaniżmi u r-riżorsi tal-awtoritajiet konċernati, kemm umani kif ukoll teknoloġiċi, biex ikunu jistgħu jevalwaw bis-serjetà u bl-ifjen reqqa dawk li japplikaw għal-liċenzja tas-servizzi finazjarji f'pajjiżna, inkluż il-kumpaniji nfushom kif ukoll in-nies li hemm warajhom.

Wara li tingħata liċenzja l-affari m'għandhiex tieqaf hemm imma għandha ssir superviżjoni b'saħħitha li tassigura l-integrità tas-suq u l-protezzjoni tal-konsumatur.

Dan filwaqt li bħala pajjiż ma nitilfux dik l-edge innovattiva u kompetittiva li tippermettilna negħlbu l-isfida ta' pajjiżi li huma aktar b'saħħithom u akbar minna.

Dan li għadni kemm għidt hu aktar importanti hekk kif il-pajjiż qed jilqa' realtajiet ġodda ta' teknoloġiji finanzjarji bħall-fintech.

Kif tafu, din in-naħa tal-Kamra appoġġjat lill-Gvern fil-liġijiet kollha marbutin mal-iżvilupp tal-qasam tal-blockchain u tal-virtual financial assets.

It-tisħiħ tar-regolatur huwa kruċjali.

Dan huwa settur importanti u innovattiv, iżda daqstant ieħor jista' jkun riskjuż.

Aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li ma nagħmluhx minħabba dan ir-riskju, imma ejjew noqogħdu attenti, ejjew insaħħu r-regolatur tagħna jekk verament irridu nilqgħu għal din l-isfida ġdida quddiemna.

Dan mhux qed ngħidu jien biss imma qed jgħiduh ukoll organizzazzjonijiet ta' reputazzjoni internazzjonali bħal Bloomberg li fi studji riċenti staqsew kemm Malta, li falliet milli twettaq due diligence xierqa fuq il-Pilatus Bank, tista' tkun fdata biex tirregola l-cryptocurrencies meta lkoll nafu kemm dan it-tip ta' negozju huwa aktar innovattiv, riskjuż u juża l-aħħar għodod teknoloġiċi.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dan l-artikolu tal-Bloomberg.

Sinjura President, huwa tajjeb li jsiru l-bidliet regolatorji u amministrattivi biex tiżdied l-effiċjenza, titnaqqas il-burokrazija, insiru aktar innovattivi u naġġornaw l-entitajiet tagħna għar-realtajiet tal-lum.

Aħna mhux se noġġezzjonaw għal dawn il-proposti leġiżlattivi, anzi appoġġjajniehom, iżda fl-aħħar mill-aħħar irid ikun hemm ir-rieda li tassew nipproteġu isem pajjiżna.

Ebda telefonata minn xi ministru jew minn Kastilja m'għandha ġġegħelna ngħaġġlu applikazzjoni jew nagħlqu għajnejna għal dak u għall-ieħor.

Għandu jkollna r-rieda li nkunu nafu ngħidu le u nixħtu 'l barra lil dik il-kumpanija, tkunx bank, tkunx aġenzija tal-assigurazzjoni, jew tkunx xi fond jew trust, li tiddeċiedi li ma tikkonformax mar-regolamenti ta' pajjiżna.

Hekk biss nistgħu nibdew nirranġaw il-ħsara kbira li saret.

Qabel nikkonkludi d-diskors tiegħi ngħid li l-ekonomija tagħna qiegħda tikber u jalla tkompli tikber.

Kontra l-impressjoni li pprova jagħti l-Gvern, l-ekonomija ma bdietx tikber mis-sena 2013.

It-turiżmu ma bediex jiżdied għaliex Joseph Muscat sar Prim Ministru.

Is-servizzi finanzjarji ma bdewx ġejjin meta Edward Scicluna sar Ministru għall-Finanzi u s-settur tal-iGaming ma nfetaħx wara Marzu tal-2013.

Dan il-Gvern wiret ekonomija b'saħħitha.

Huwa veru wkoll li l-ekonomija kompliet tikber fl-aħħar snin u l-mistoqsijiet tagħna huma proprju dwar il-mod ta' kif qed tikber din l-ekonomija.

Qegħdin nagħmlu dawn il-mistoqsijiet għaliex irridu nserrħu rasna li t-tkabbir huwa wieħed sostenibbli għal pajjiżna u sostenibbli għall-poplu tagħna.

Sfortunatament, il-Gvern evita l-mistoqsijiet tagħna billi pprova jirredikola l-argumenti tagħna.

Minflok weġibna, il-Gvern għajjarna.

Minflok wera bil-fatti li forsi aħna żbaljati fl-argumenti tagħna, gideb u għawweġ dak li għedna aħna.

Din mhijiex serjetà.

Is-serjetà titlob li f'pajjiżna jkun hawn diskussjoni kontinwa u serja fuq l-isfidi u l-opportunitajiet ta' pajjiżna.

Min-naħa tagħna qegħdin nagħmlu l-almu tagħna, inkluż li kull sena noħorġu l-pre-budget document, dokument li l-Gvern ukoll kien ipprova jirredikola l-ewwel darba li ħriġnieh.

Issa qiegħed jagħżel li jipprova jinjorah għaliex kif għedt fil-bidu, dan il-Gvern iħobb jisma' biss dak li jdoqq għal widnejh.

L-ekonomija tagħna qiegħda tikber imma rridu naraw dan it-tkabbir xi prezz qegħdin inħallsu għalih.

Parti mit-tkabbir ġej miż-żieda fil-popolazzjoni.

Din l-istrateġija fiha nnifisha mhijiex sostenibbli.

Dan jien inxebbhu ma' atleta li jieħu l-isteroids biex isaħħaħ il-prestazzjoni tiegħu.

Fuq short-term ikollu riżultati tajbin ħafna imma l-isteroids, kif jgħidulna l-atleti, għandhom żewġ problemi, l-ewwel nett li kif tieqaf teħodhom il-prestazzjoni tiegħek se tieħu daqqa 'l isfel sew u t-tieni, dawn ikunu ta' ħsara long-term għas-saħħa tiegħek.

Dan huwa dak li qed tgħid l-Oppożizzjoni dwar l-ekonomija tagħna llum.

Mela ejja noqogħdu attenti.

Ejjew naraw verament x'inhu sostenibbli.

Ejjew naraw verament x'qed iwassal għat-tkabbir ekonomiku.

Ejjew naraw li f'din is-soċjetà tagħna ħadd ma jibqa' lura.

Ma jfissirx li kollox ħażin.

Ma jfissirx li m'hawnx tkabbir li ġej minn attività sostenibbli, żgur li hawn, imma ma nistgħux ninjoraw ir-realtajiet, kif qiegħed jagħmel il-Gvern.

Il-prezz li qegħdin iħallsu wħud għal dan it-tkabbir, jekk ninjorawh aħna llum, se jkun ħafna akbar għal dawk li ġejjin warajna għada u pitgħada.

Sinjura President, finalment nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MARIO DE MARCO: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ispiża rikorrenti fis-snin bejn l-2011 u l-2019 skont l-estimi finanzjarji tal-Ministeru tal-Finanzi;

Tabella li turi n-nefqa fuq il-pagi fis-settur pubbliku fis-snin bejn l-2013 u l-2019;

Tabella li turi l-average number of public sector employees: 2011-2018 skont il-Gainfully Occupied Population tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika;

Tabella li turi l-ispiża kapitali tal-Gvern fis-snin bejn l-2011 u l-2019;

Artiklu ta' Jeremy E. Sherman Ph.D. li deher fuq is-sit elettroniku www.psychologytoday.com fit-8 ta' Ottubru 2018, intitolat "The Right and Wrong of Ridicule";

Artiklu ta' Keith Micallef li deher fuq is-sit elettroniku www.timesofmalta.com fit-30 ta' Ottubru 2018, intitolat "Rising rent, racist colleagues, low salaries hindering refugee employment";

Artiklu ta' Alfred Sant li deher fuq is-sit elettroniku www.independent.com.mt fid-29 ta' Ottubru 2018 intitolat "The Poor"; u

Artiklu ta' Viren Vaghela u Andrea Tan li deher fuq is-sit elettroniku www.bloomberg.com fit-23 ta' April 2018 intitolat "How Malta became a Hub of Cyrptocurrency World".

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KRISTY DEBONO: Sinjura President, nixtieq nibda dan id-diskors billi ngħid li l-Baġit 2019 huwa opportunità għall-Oppożizzjoni Nazzjonalista li mhux biss tikkritika fejn meħtieġ lill-Gvern Laburista tal-ġurnata, iżda turi lill-poplu Malti u Għawdxi li hemm triq alternattiva għal dan il-pajjiż u li l-Partit Nazzjonalista jemmen fi strateġija ekonomika differenti għal pajjiżna.

Il-Partit Nazzjonalista, kif diġà wera sa mill-pre-budget document, se jkun qed jaħdem fuq ekonomija min-nies għan-nies, fejn l-ekonomija tkun għan-nies, fejn il-gwadann finali ekonomiku jgawdu minnu n-nies u l-ekonomija titkejjel bis-suċċess individwali tal-Maltin u l-Għawdxin u mhux billi noqogħdu l-ħin kollu nikkwotaw l-istatistika u ma nikkalkulawx l-għafsa reali fuq il-ħajja tan-nies.

Irrid ngħid li kien diskors assolutament irresponsabbli d-diskors li għamel il-Prim Ministru lbieraħ fejn qal lill-Kap tal-Oppożizzjoni li mhux billi jiltaqa' man-nies li jgħidulek li għandhom il-problemi; l-istatistika hija l-aktar importanti.

Veru li għandna ekonomija li skont iċ-ċifri qed tkompli tikber.

Veru wkoll li t-tbassir għas-sena d-dieħla u ta' wara huwa li se jkollna tkabbir aktar kajman però xorta waħda mistenni li jkollna tkabbir ekonomiku stabbli.

Barra minn hekk, il-kondizzjonijiet makroekonomiċi li ma kinux esposti għal shocks negattivi komplew iħallu impatt pożittiv fuq il-finanzi tal-Gvern u meta tgħodd magħhom id-dħul mill-bejgħ tal-passaporti jirriżulta f'surplus fiskali.

Skont ir-rapport tal-Bank Ċentrali, it-tbassir għas-snin 2018-2020 juri li minkejja li anke s-surplus se jibqa' jiġi reġistrat, minn 3.9% li ġie rreġistrat fl-2017 huwa mbassar li fl-2020 dan ikun ta' 1%, l-aktar minħabba "an assumed decline in IIP inflow".

Jien nemmen li l-Gvern kien imissu uża din l-opportunità tal-baġit biex inaqqas id-dipendenza tiegħu fuq l-IIP, fost l-oħrajn, u jieħu azzjonijiet deċiżivi f'ċerti areas tal-ekonomija li huma prijorità.

Sfortunatament però, dan il-Baġit falla milli jindirizza jew jagħraf il-prijoritajiet għal pajjiżna.

Il-miżuri pożittivi huma tajbin, però ma nemminx li hemm xi problem solvers, jew hemm xi game changers li verament jagħmlu dik id-differenza tant meħtieġa fil-ħajja tan-nies.

Għalhekk, minkejja li bosta miżuri huma tajbin, żgur li mhumiex biżżejjed.

Ħafna mill-miżuri fil-fatt huma kontinwazzjoni ta' dak li diġà ġie mħabbar f'baġits preċedenti.

Ma jfissirx li dawn huma miżuri ħżiena, anzi xejn affattu, però mhux se jagħmlu xi differenza konkreta fl-istandard of living tan-nies, l-aktar ta' dawk li verament għandhom dħul baxx, jew ta' dawk li jaħdmu xogħol prekarju, jew inkella tal-pensjonanti.

Dawn it-tip ta' miżuri huma tokens li kienu konsistenti fil-baġits kollha tal-Gvern Laburista u jinstigaw a begging mentality, fejn il-poplu Malti u Għawdxi jħossu dipendenti fuq il-Gvern u jkun jistenniehom b'ħerqa dawn it-tokens tal-Gvern.

Ir-realtà hi li bihom dak li jkun ma jkunx qiegħed jagħmel dik il-qabża fil-kwalità tal-ħajja tiegħu u wisq anqas ma jkun qed jagħmel dik il-quantum leap mill-faxxa l-baxxa għal dik medja tas-soċjetà.

Din hi l-mentalità fejn il-Gvern jagħtik il-ħuta però ma jagħtikx il-qasba.

Il-Gvern kellu opportunità li jutilizza d-dħul mit-taxxi b'mod aktar effettiv biex verament jagħmel dik id-differenza fil-ħajja ta' kull wieħed u waħda minnha imma dan ma sarx.

Sinjura President, jien semmejt id-dipendenza tal-finanzi pubbliċi ta' pajjiżna fuq id-dħul mill-IIP però huwa fatt ukoll li anke kif spjega l-Prim Ministru, se nkomplu niddependu fuq l-espansjoni fil-popolazzjoni tagħna, jiġifieri se nibqgħu nkunu driven mill-importazzjoni ta' ħaddiema barranin.

Żgur li dan il-baġit falla milli jniedi pjan ta' kif se ssir l-allokazzjoni tar-riżorsi finanzjarji neċessarji biex tkopri u tagħmel tajjeb għat-tkabbir fil-popolazzjoni, u nispjega għalfejn.

Illum għandna nies li jaħdmu bi dħul ta' €5 jew €6 fis-siegħa f'setturi ta' xogħol manwali, f'setturi ta' tindif, f'setturi tat-turiżmu u f'setturi tal-catering.

Meta tiltaqa' magħhom dawn jgħidulek li jekk imorru jitolbu żieda għax jemmnu li ħaqqhom u anke għaliex il-kumpanija qed jiżdidilha x-xogħol, min iħaddimhom jgħidilhom: Jew tibqa' kif inti jew inkella nsib lil ħaddieħor.

Allura mhuwiex biżżejjed li l-Prim Ministru jipprova jserrħilna rasna billi jgħid li jrid jara 'l-impjegati kollha fil-unions tal-għażla tagħhom għaliex jien m'għandix dubju li bħali l-Prim Ministru jiltaqa' man-nies u jgħidulu li meta f'ċerti setturi ssemmi l-unions idabbrulek rasek.

Dan kollu qed iwassal għal pressjoni fuq settur ta' ħaddiema bi dħul baxx.

Din mhijiex kwestjoni li l-Maltin ma jridux jaħdmu ċertu tip ta' xogħol, però - u rightly so - il-Maltin ma jridux iċ-cheap labour.

Il-Maltin ma jridux jaħdmu għal dawk il-pagi redikoli sempliċiment għax jekk m'hemmx int insib lil ħaddieħor.

Din hi l-mentalità, li għal kull għadma hawn mitt kelb.

Sinjura President, il-mistoqsija hawn tiġi waħedha.

Jekk qed ikollna ammonti sostanzjali ta' barranin li jaħdmu fis-setturi tal-kostruzzjoni, tat-turiżmu, tal-indafa u tal-caring, kif indikalna l-Prim Ministru, allura x'pagi qed naraw għal dawn is-setturi?

Il-Prim Ministru qiegħed jiltaqa' ma' nies li jgħidulu, kif jgħidu lilna, li l-paga fis-settur tagħhom mhijiex tiela' għax meta jitolbu għal żidiet jew ċerti kondizzjonijiet jgħidulhom li għandhom kju ta' nies jistennew biex jieħdu posthom?!

Minn ċifri li ppubblikat il-Eurostat ħareġ li Malta qed ikollha l-akbar tkabbir ta' popolazzjoni b'ħaddiema barranin minn fost il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea b'żieda ta' erba' darbiet aktar mill-medja tal-bqija tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

L-effett fuq il-pagi nistgħu narawh anke mill-istatistika li jitkellem fuqha l-istess Gvern, fejn il-valur tal-prodott gross domestiku sa ħames snin ilu kien jinqasam 50% mill-pagi u 50% profitti u llum dan qed jinqasam f'45% mill-pagi u 55% profitti.

Minflok qrobna aktar lejn il-medja Ewropea, tbegħedna minnha għaliex il-medja Ewropea hija dik ta' 70% mill-pagi u 30% profitti.

Dan qiegħed iwassal għal pressjoni fuq il-prezzijiet tal-prodotti tal-ikel u tal-prodotti essenzjali f'xirja bażika li kull familja tagħmel.

Ċertament li ħadd ma jemminna jekk ngħidu li xirja ta' €100 is-sena li għaddiet illum żdiedet biss b'€2.30c!

Għolew il-prezzijiet tal-aktar affarijiet essenzjali fosthom tal-ħobż u tad-dijsil u l-petrol u allura rridu nammettu li ż-żieda ta' €2.33c fil-ġimgħa m'hijiex realistika u ma tirriflettix il-konsum u x-xejriet tax-xiri tal-Maltin u Għawdxin.

Jeħtieġ li l-pajjiż li qiegħed jaspira li jkun pajjiż kożmopolitan jaġġusta l-basket tal-konsum għal dak ta' poplu kożmopolitan u mhux iħallih b'basket ta' snin ilu li ma jirriflettix ix-xejriet tan-nefqiet tal-familji llum il-ġurnata.

Nafu li l-prezzijiet qed ikunu mbuttati 'l fuq minħabba ż-żieda qawwija fid-domanda li ġejja wkoll minn popolazzjoni dejjem tikber u allura dejjem tikkonsma aktar.

Il-pressjoni 'l fuq fil-prezzijiet qed tinħass b'mod qawwi wkoll fil-prezzijiet tal-kirijiet madwar pajjiżna.

Appartament li sa ftit ta' snin ilu kien jinkera għal €200 u €300 issa qed jinkera għal €500 u €600 fix-xahar filwaqt li l-kirijiet li kienu fil-livelli tas-€600 u €700 illum qegħdin jilħqu jew jaqbżu l-€1,000 fix-xahar.

Mhux ta' b'xejn qed ikun hemm pressjoni qawwija fuq dawk li jinsabu fil-kera u mhux ta' b'xejn li l-barranin qegħdin jispiċċaw jaqsmu l-kirja u l-appartament ma' ħaddieħor.

Fil-fatt, qegħdin nisimgħu b'realtajiet ta' nies li mhux appartament jikru imma kamra f'appartament jew saħansitra sodda f'appartament!

Issa wasalna wkoll sal-punt li tisma' b'sodod li jinkrew bix-shifts u allura wieħed jistaqsi: Huwa dan il-progress li rridu għall-Maltin u l-barranin li qegħdin jiġu jgħixu f'pajjiżna?

Hija dik it-tifsira tal-aqwa żmien għal pajjiżna taħt il-Gvern Laburista?

M'għandniex raġun nistaqsu jekk il-White Paper li ħareġ biha l-Gvern hijiex biżżejjed u jekk hijiex tindirizza din it-tip ta' realtà li hawn min qiegħed jesperjenza f'pajjiżna?

Huwa ovvju li t-triq li miexi fiha l-Gvern qed twassal għal pressjonijiet mingħajr preċedent fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna.

Qegħin naraw li minkejja d-diversi interventi li qegħdin isiru, il-problema tat-traffiku qed tkompli tippersisti u s-sistemi tat-trasport pubbliku tagħna mhumiex qegħdin joffru servizz adegwat għad-domanda li għandna.

Irrid inżid li s-sistemi tas-servizzi tagħna, aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar mhumiex ilaħħqu mad-domanda li għandna f'pajjiżna.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar jidher li qed ikollna fawrien tad-drenaġġ, anke fi ġranet meta ma tkunx għamlet xi xita bi kwantitajiet kbar, kif ukoll f'żoni fejn ikun għadu kif sar intervent pjuttost riċenti, bħal ngħidu aħna t-Telgħa tal-Kappara u t-triq tal-Marsa li minn ħdejn il-korsa tal-golf tieħdok għal Ħal Luqa.

Neħtieġu pjan dwar sistemi ta' trasport alternattiv u studji biex naraw x'sistemi alternattivi fattibbli jistgħu jkunu ta' sostitut għall-karozzi dejjem jiżdiedu ġewwa pajjiżna.

Jekk tassew irridu l-bidla fil-kultura li tkellem fuqha l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu, irridu naraw bidla fil-kultura tat-trasport ta' pajjiżna għaliex inkella neħlu fit-traffiku konna u neħlu fit-traffiku nibqgħu.

Hawnhekk irridu noħolmu ekonomija għal pajjiżna għall-għaxar snin u l-20 sena li ġejjin u flimkien mal-imsieħba soċjali u l-poplu Malti u Għawdxi, infasslu pjan ekonomiku għall-ġejjieni li jkun igawdi l-fiduċja ta' kulħadd u kulħadd jagħmlu tiegħu għax jemmen li jkun jista' jaqsam is-suċċess u l-ġid li jkun qiegħed jitkattar permezz tiegħu.

Ma jistax ikollna mudell ekonomiku li jinbena mil-lum għal għada għax xi ħadd għandu f'moħħu li fis-snin li ġejjin, il-popolazzjoni ta' pajjiżna tikber minn 420,000 għal 475,000 u issa anke qed nisimgħu li se jkollna popolazzjoni ta' 600,000 u 700,000 ġewwa pajjiżna.

Dan mhuwiex ippjanar serju fit-tul.

Kulħadd jeħtieġ li jaqsam u jemmen fil-viżjoni ekonomika ta' pajjiżna biex kulħadd verament jagħmilha tiegħu, jemmen fiha, jaħdem għaliha u jara li tkun suċċess għax ikun konvint li mill-ġid li jitkattar ikun se jgawdi b'mod ġust kulħadd.

Sinjura President, aħna verament jimpurtana mill-kwalità tal-ħajja ta' kulħadd u rridu naraw lil kulħadd tassew igawdi mill-ġid u l-frott li jkun qiegħed jitkattar.

Aħna ma nistriħux biss fuq iċ-ċifri u l-istatistika, aħna rridu li l-kwalità tal-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin titjieb b'mod reali għal kulħadd.

Din hija d-differenza netta li lilna tiddistingwina minn sħabna tal-Gvern u aħna kburin b'dan għaliex aħna dejjem poġġejna lill-bniedem fiċ-ċentru tal-ħidma politika tagħna.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, qegħdin niddiskutu l-baġit tal-Ministeru għall-Finanzi u l-Ministru għall-Finanzi mhuwiex qiegħed hawnhekk.

Ma nafx jekk ingħatajniex spjegazzjoni għaliex mhux normali li nkunu qegħdin niddiskutu baġit ta' Ministeru u l-Ministru responsabbli ma jkunx preżenti.

Għall-inqas fil-ħames snin li ilni f'dan il-Parlament din qatt ma rajtha tiġri.

Jekk qed niddiskutu baġit ta' Ministeru wieħed jistenna, anke bħala rispett, li l-Ministru responsabbli jkun preżenti.

Jien diġà staqsejt u ma ngħatajtx spjegazzjoni għaliex m'hawnx il-Ministru, imma ma jimpurtax.

Fin-nuqqas tiegħu se nibgħatlu l-messaġġ forsi, ma tafx kif, qed isegwi permezz tat-televixin.

Dan l-aħħar il-Ministru għall-Finanzi, l-Onor.

Edward Scicluna, qal li skanta kif meta kien qiegħed fuq taxi fl-Amerika ta' Isfel id-driver qallu: "Minn Malta inti ġej?

Malta hemm il-korruzzjoni!" u bejni u bejn ruħi għedt kif qed jiskanta l-Ministru!

Kellu bżonn jirkeb taxi fl-Amerika ta' Isfel biex ikun jaf li f'pajjiżna hawn il-korruzzjoni?!

Il-korruzzjoni qiegħda taħt imnieħru u proprju fuq hekk nixtieq nitkellem illum.

Taħt ir-responsabilità tal-Ministru Edward Scicluna hemm aġenzija li jisimha FIAU.

Din l-aġenzija Maltija hija responsabbli mill-investigazzjoni dwar il-ħasil tal-flus.

Din l-aġenzija tagħna li hija responsabbli biex tinvestiga u tieħu passi fuq ħasil ta' flus taħt ir-responsabilità politika tal-Ministeru ta' Edward Scicluna ħarġet numru ta' rapporti li jikkonkludu li hemm suspett raġjonevoli ta' attività ta' ħasil ta' flus minn nies li qegħdin imexxu dan il-pajjiż, fosthom iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi li sa ftit ilu kien qiegħed bilqiegħda hawnhekk fostna imma li naħseb li kif ra lili se nqum nitkellem ħarab 'il barra.

Sinjura President, il-Ministru Edward Scicluna fuq dawn ir-rapporti li saru mill-FIAU li taqa' taħt ir-responsabilità tiegħu m'għamel assolutament xejn.

Mhux talli hekk, talli taf x'kienet ir-reazzjoni tiegħu fuq ir-rapporti?

Tkaża li dawn ir-rapporti ġew leaked!

Jien ngħid li mnalla ġew leaked għax kieku ma konniex inkunu nafu bil-ħmieġ li sabet l-FIAU fuq Konrad Mizzi u Keith Schembri!

Imma issa dan il-famuż Gvern champion tal-whistleblowers irid li jittieħdu passi kontra nies bħali u bħal David Casa, li ħarġu rapporti bħal dawn.

Mela dik kienet l-ewwel reazzjoni tal-Ministru Edward Scicluna.

Reazzjoni oħra tal-Ministru Edward Scicluna hi li hu ma jindaħalx fl-FIAU għaliex din hija aġenzija awtonoma.

Jien ngħid li allaħares il-Ministru jindaħal fl-investigazzjonijiet u fil-konklużjonjiet tal-FIAU!

Ministru għandu jkun responsabbli milli jara li l-aġenzija qed tiffunzjona u mhux tagħmel rapporti, issib li hemm attivitajiet ta' money laundering mill-ogħla uffiċjali ta' pajjiżna u r-rapport jibqa' fuq l-ixkaffa u ma jsir xejn.

Kif jagħtih id-demm il-Ministru Scicluna li jħalli aġenzija taħtu tagħmel dawn ir-rapporti u ma jsir xejn fuqhom?

Qal li għaliex ma jindaħalx fl-FIAU!

Le, m'għandux jindaħal fl-investigazzjoni imma jekk jaf li saret investigazzjoni u ma ttiħdux passi fuqha, għandu l-obbligu jagħmel xi ħaġa għax dan juri li hemm xi ħaġa ħażina fl-FIAU u li mhux qed tiffunzjona.

Qal ukoll li dawn ir-rapporti nkitbu biex jiġu leaked.

Rapporti nkitbu biex jiġu leaked!

Ma naħsibx, Sinjura President, u ngħidlek minn hawn u ftit ieħor xi nkiteb fihom.

Qal imbagħad li l-Oppożizzjoni qiegħda titkellem hekk għaliex trid tagħmel ħsara lil pajjiżna.

Dawn huma r-reazzjonijiet tal-Ministru għall-Finanzi li għandu din l-aġenzija taħtu!

Għamlet rapporti li jkexkxuk u joħroġ b'dawn ir-reazzjonijiet!

Kont nistenna reazzjonijiet ħafna aktar responsabbli minn xi ħadd bħal Edward Scicluna.

Imma ħalli nfakkar malajr malajr x'sabu dawn ir-rapporti.

Dawn ir-rapporti, ħlief għal wieħed, diġà ppreżentajthom fuq il-Mejda tal-Kamra, għal darba, darbtejn u anke tlieta u ma sar xejn.

Hemm wieħed però li qatt ma ġie ppreżentat fuq il-Mejda tal-Kamra u allura se nippreżentah illum għall-ewwel darba, biex forsi jekk il-Ministru Scicluna għadu ma rahx, jaqrah grazzi għall-fatt li jien inkun ippreżentajtu f'din il-Kamra.

Dan huwa rapport tal-FIAU li ilu li sar mill-inqas sentejn u jikkonkludi li hemm suspett raġjonevoli li ċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru kien involut f'attività ta' ħasil ta' flus u rċieva żewġ pagamenti ta' €50,000 kull wieħed minn kumpanija offshore fil-British Virgin Islands meta kien diġà Chief of Staff tal-Prim Ministru.

Jaqbdek il-bard tismagħha!

Dan mhux Simon Busuttil qed jgħidu.

Ir-rapport tal-FIAU sab żewġ tranżazzjonijiet bankarji ta' €50,000 kull wieħed minn kumpanija offshore għal għand iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru!

Fil-fatt, f'dan ir-rapport l-FIAU kkonkludiet hekk:

Dan fil-konfront ta' ċertu Keith Alan Schembri jew kif nafuh aħjar, iċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru.

Dan ir-rapport sar minn agenzija li huwa politikament responsabbli minnha l-Ministru Edward Scicluna.

U x'għamel l-istess Ministru fuqu?

X'għamel il-Prim Ministru?

X'għamel il-Kummissarju tal-Pulizija?

X'għamel l-Avukat Ġenerali?

Kelli mmur jien quddiem il-maġistrat u ngħidlu: Tistgħu tagħmlu inkjesta fuq din?

Mhux għandna liċ-Chief of Staff tal-Prim Ministru qed imexxi pajjiż b'dan ir-rapport fuqu!

L-inkjesta issa ilha sena u nofs għaddejja u ma nafx fiex waslet iżda nfakkar li din jien tlabtha.

Din mhux bħal tal-Egrant tal-Prim Ministru, talabha l-Prim Ministru kif ried hu.

Mort għand il-maġistrat u għedtilha: Sib jekk hemmx xi ħaġa.

Il-Ministru Scicluna m'għamel xejn.

Taħt il-Ministru Scicluna sar rapport ieħor mill-FIAU li din id-darba sab li Keith Schembri għadda €650,000 lil ex Managing Director tal-ġurnal The Times of Malta.

Dawn l-FIAU mhux jien!

Ħadd ma jgħid li aħna qegħdin nivvintawhom dawn l-affarijiet.

Ħalli nikkwota eżattament x'qalu:

X'għamel il-Ministru Scicluna?

X'għamel il-Prim Ministru?

X'għamel il-Kummissarju tal-Pulizija?

X'għamel l-Avukat Ġenerali?

Kelli mmur jien mill-ġdid għand maġistrat u tlabt inkjesta oħra.

Għaliex hawn Malta hekk isiru l-affarijiet.

Il-Gvern ma jiħux passi fejn irid hu biex jara kif joħroġ minn ċerti affarijiet.

Ma jsir xejn mill-Ministru Scicluna wara rapport minn aġenzija li taqa' taħt ir-responsabbiltà tiegħu.

Kieku tiġri taħt ministeru li mmexxi jien, kieku kont ngħidilhom biex jieħdu passi mill-ewwel.

Għaliex ma sar xejn?

Dik irid iwieġeb għaliha l-Ministru Scicluna.

Sar rapport ieħor mill-FIAU, din id-darba fuq il-bank Pilatus.

Illum nafu li dan il-bank irtirawlu l-liċenzja tiegħu, imma mhux mill-ewwel tafux!

Ma rtirawhielux meta ħareġ ir-rapport tal-FIAU fuqu!

Irtirawhielu wara li qalgħulna fwiedna u wara li dan tressaq il-qorti l-Amerika akkużat b'tant reati kriminali li meta tgħoddhom flimkien, jekk jeħel il-ħabs jispiċċa b'sentenza ta' 125 sena ħabs.

Irrid ikun qattusa b'disa' ħajjiet biex jagħmilhom kollha dawn.

Fil-każ tal-Pilatus Bank il-Ministru Scicluna wkoll m'għamel xejn.

Ara minn jagħmilha l-ħsara, Sinjura President.

Il-Ministru Scicluna ra dan taħt imnieħru, injorah u kellha tintervjeni l-EBA.

U taf x'qalet l-EBA, Sinjura President?

Għall-ewwel darba din l-awtorità bankarja Ewropea ħadet deċiżjoni dwar nuqqas ta' serjetà minn aġenzija nazzjonali li suppost taħdem kontra l-ħasil tal-flus u qalet li l-FIAU kisret il-liġi Ewropea.

Dak li qalet.

L-FIAU kisret il-liġi Ewropea!

Dan qalitu l-EBA, il-European Banking Authority!

Tal-mistħija għall-FIAU.

Il-kap tagħha kif ra din kien imissu telaq.

Imma aktar minn hekk, kien imissu telaq il-Ministru responsabbli għaliex jien wara kollox lanqas biss nafu lill-kap tal-FIAU.

Jien li jinteressani hu l-Ministru li huwa responsabbli politikament.

Dan ma għamel xejn!

Kellha tispiċċa tintervjeni l-Unjoni Ewropea permezz tal-EBA u tgħid hekk:

Qed tavveluna mad-dinja kollha!

X'ma titlax fit-taxi l-Amerika Latina u jgħidlek li Malta korrotta!

U dan mhux qed ngħiduh aħna imma l-awtoritajiet tal-Unjoni Ewropea.

Il-Ministru Edward Scicluna jerġa' ma jagħmel xejn.

Ħalli niġi issa għar-rapport li s'issa għadu qatt ma ġie ppreżentat f'din il-Kamra.

Dan huwa rapport ieħor tal-FIAU li din id-darba mhuwiex fuq Keith Schembri imma jikkonkludi li fuq il-Ministru Konrad Mizzi hemm suspett raġjonevoli li kien involut f'attivitajiet ta' ħasil ta' flus.

Fil-fatt, jingħad hekk:

Dan fil-konfront tal-Ministru Konrad Mizzi!

Jew huwa involut f'ħasil ta' flus jew inkella ġab flus illeċiti, flus maħmuġin, u qed jipprova jaħsilhom.

Kull wieħed minn dawn ir-rapporti tal-FIAU suppost mar għand il-Pulizija għall-investigazzjoni, imma qatt ma sar xejn.

Peress li dan ir-rapport fih aktar minn mitt paġna xtaqt nelenka l-aktar 20 fatt xokkanti li joħorġu minn dan ir-rapport għax ovvjament in-nies li qegħdin isegwuna ma nippretendix li jaqraw rapport ta' aktar minn mitt paġna.

Se nelenka 20 fatt mir-rapport tal-FIAU dwar Konrad Mizzi li anke fatt wieħed minnhom biss kellu jwassal biex jittieħdu azzjonijiet fil-konfront tiegħu, aħseb u ara kollha.

Ħalli ngħidhomlok wieħed wieħed dawn l-20 fatt minn dan ir-rapport ta' 120 faċċata.

L-ewwel fatt jikkonkludi li Konrad Mizzi għandu jiġi investigat mill-Pulizija fuq ħasil ta' flus.

Edward Scicluna ħares in-naħa l-oħra fuqu dan.

It-tieni fatt huwa li l-kumpanija 17 Black minn Dubaj, li minnha Konrad Mizzi u Keith Schembri kienu qed jistennew USD150,000 fix-xahar, daħħlet il-flus mill-kumpanija li għandna hawn Malta tat-tanker tal-gass.

Ma jitwemmnux!

Dan rapport tal-FIAU!

It-tielet fatt huwa li din il-kumpanija minn Dubaj daħħlet mill-inqas USD1.5 miljun mill-Ażerbajġan u kulħadd jaf x'inhi l-link mal-Ażerbajġan.

Ir-raba' fatt huwa li Konrad Mizzi kien is-sid tal-kumpanija sigrieta tiegħu fil-Panama bl-isem Hearnville minn mindu fetħet fl-2013 u mhux kif qalilna hu mill-2015.

Dan qalilna li xtraha meta għamel trust fl-2015.

Tgħidx kemm iħawwad u jigdeb!

L-FIAU però qaltlu li mhux veru dak li qal għax din il-kumpanija ilha għandu mill-2013.

Sinjura President, il-ħames fatt hu li Konrad Mizzi ffirma l-kuntratt tal-LNG f'ismu personalment.

Normalment uffiċjali tal-Gvern jiffirmaw.

Rari naraw kuntratti daqshekk tekniċi u dettaljati li jiġu ffirmati minn Ministru direttament.

Imma le, dan hu ffirmah għax tant ried jara l-kuntratt tal-LNG jiġi ffirmat li ffirmah b'ismu!

Issa għadu kif daħal il-Ministru Edward Scicluna imma ara ma taħsbux li wieġeb għal xi wieħed minn dawn l-20 fatt li joħorġu mir-rapport tal-FIAU li qiegħed taħt imnieħru.

Għal sena u nofs sħaħ huwa m'għamel xejn fuqu.

Qiegħed nagħti lista ta' 20 fatt li joħorġu minnu.

Is-sitt fatt li joħroġ minn dan ir-rapport hu li l-attentati li saru minn Kornad Mizzi u Keith Schembri biex jiftħu kont bankarju barra minn Malta saru fl-istess żmien li kien hemm id-deals tal-Enemalta.

Mela kienu qegħdin jinnegozjaw il-power station il-ġdida u biex ibigħu l-Enemalta u u fl-istess ħin jipprovaw jiftħu kont bankarju barra minn Malta!

Imbagħad għandna s-seba' fatt, li baqgħu jipprovaw jiftħu kont bankarju barra sa ftit jiem biss qabel kixfithom Daphne Caruana Galizia fuq il-kumpanija sigrieta tagħhom fil-Panama fi Frar tal-2016.

Sa Frar 2016 kienu għadhom qegħdin jipprovaw jiftħu kont bankarju barra minn Malta.

It-tmien fatt hu li Mizzi u Schembri assolutament ma ridux li l-banek Maltin isiru jafu li jridu jiftħu kont bankarju barra minn Malta.

Id-disa' fatt hu li Konrad Mizzi mar Dubaj personalment biex jiftaħ kont bankarju hemm.

Anke jien u naqrahom bdejt ngħid: Imma kif jista' jkun li dawn l-affarijiet huma veri?!

Dawn qegħdin fir-rapport tal-FIAU; biex ma jiġix issa l-Ministru u jipprova jdur mal-lewża.

Qegħdin f'rapport ta' aġenzija li taqa' taħtek, Ministru, u int dan ir-rapport ħallejtu fuq l-ixkaffa.

L-għaxar fatt hu li Konrad Mizzi u Keith Schembri huma sħab fin-negozju.

Kif jistgħu jkunu sħab fin-negozju, wieħed Ministru u l-ieħor Chief of Staff tal-Prim Ministru?

Lanqas tistgħu taħdmu, kif intom sħab f'negozju?

Qegħdin sħab fl-istess negozju!

Il-11-il fatt hu li Mizzi mar iċ-Ċina fuq xogħol 17-il darba f'inqas minn sentejn.

It-12 il-fatt hu li Mizzi u Schembri kienu lesti jħallsu kważi USD5,000 f'miżati bankarji sempliċement biex jiftħu kont bankarju barra minn Malta.

Mela aħna jekk immorru niftħu kont bankarju hawn Malta niftħuh b'xejn, jew forsi l-fees ikunu żgħar, u dawn kienu lesti jħallsu USD4,500 biex jiftħu kont bankarju barra minn Malta!

Issa kieku fetħu kont bankarju f'Malta kienu jiftħuhulhom b'xejn.

It-13-il fatt hu li l-ispiża biex iżommu kumpanija fil-Panama ma tista' qatt tiġi ġustifikata b'salarju sempliċi ta' Ministru jew b'salarju ta' Chief of Staff tal-Prim Ministru għax is-salarju huwa limitat wisq biex wieħed jaffordja li jiftaħ kumpanija.

Mela l-flus qed iġibuhom minn xi mkien ieħor.

Dawn huma kollha fatti li joħorġu minn rapport tal-FIAU.

Li kien għall-Ministru Scicluna dan ir-rapport qatt ma ra d-dawl tax-xemx.

Ried iżommu moħbi, imbasta responsabbli mill-FIAU!

Imbagħad jiġi jgħid li isem pajjiżna qiegħed jitkisser mhux fl-Amerika Latina biss imma mad-dinja kollha tort tagħna!

It-tort tiegħek, Ministru, għax int m'għamilt xejn b'rapport bħal dan!

L-14-il fatt hu li fid-dikjarazzjoni tal-assi fil-Parlament Konrad Mizzi beda jiddikjara aktar dħul milli effettivament kien qiegħed idaħħal biex jibda jħejji għad-dikjarazzjonijiet tal-futur peress li qed jistenna li jibdew deħlin dawk il-flus kull xahar.

Il-15-il fatt hu li Mizzi gideb repetutament lill-Membri tal-Parlament Ewropew li ġew hawn Malta u ltaqa' magħhom u staqsewh biżibilju mistoqsijiet.

Dan l-FIAU qed tgħidu.

Is-16-il fatt hu li Nexia BT ma kellhom l-ebda struzzjonijiet bil-miktub mingħand Keith Schembri u Konrad Mizzi għall-kumpaniji kollha li fetħu imma kollox kien bil-fomm biex ma jħallu l-ebda traċċa.

Is-17-il fatt hu li ċ-Ċiniż li nnegozja d-deal tal-Enemalta miegħu Brian Tonna wkoll fetaħlu kumpanija u, jekk ma tridx, kien se jirċievi USD1 miljun sal-aħħar tal-2015!

It-18-il fatt hu li l-FIAU għandha wkoll suspetti kbar dwar id-deal li għamel Konrad Mizzi fil-Montenegro għall-power station bl-enerġija tar-riħ.

Id-19-il fatt hu li Karl Cini ta' Nexia BT, li fetaħ il-kumpanija għal Konrad Mizzi u Keith Schembri, ħeba mill-FIAU min kienu s-sidien veri tal-kumpaniji ta' Konrad Mizzi u Keith Schembri.

Fl-aħħar nett u mhux l-anqas, tafu x'sabet l-FIAU?

L-20 fatt hu li Nexia BT ffalsifikaw saħansitra xi dokumenti.

Mela lil dawn li jiġu jgħajru lilna bi frodi u falsifikazzjoni, jien nistedinhom jaqraw dan ir-rapport.

Sinjura President, jien ħdimt mal-Ministru għall-Finanzi fil-Parlament Ewropew għal erba' snin sħaħ u nafu bħala raġel sew u ta' integrità.

Kieku qatt kelli argument miegħu f'dawk l-erba' snin u dejjem ħdimna tajjeb.

Allura ma nistax nifhem kif quddiem rapporti li ma jistax jgħid li ma jafx bihom, u li ma jistax jgħid li huma vvintati jew li xi ħadd qed jipprova jigdeb fuqhom, qed iħalli ismu jiċċappas b'dan il-mod u miegħu isem pajjiżna.

Skont il-Ministru, min bħali qiegħed jiġġieled kontra l-korruzzjoni, qiegħed jagħmel ħsara lill-Malta.

Allura min jagħlaq għajnejh għall-korruzzjoni x'qed jagħmel?!

Ministru, qed jagħmel ħsara lil Malta mhux min qed jiġġieled għall-verità u għall-ġustizzja imma min qiegħed jagħlaq għajnejh għall-korruzzjoni, jiknes l-affarijiet taħt it-tapit u ma jħallix li jittieħdu passi!

Ministru, m'hemmx għalfejn taqbad taxi fl-Amerka ta' Isfel biex tkun taf li f'Malta hawn il-korruzzjoni.

Din qiegħda taħt imnieħrek u responsabbli għaliha int politikament.

Kulma trid huwa li jkollok par għajnejn biex tara u kuraġġ biex tagħmel dak li huwa sewwa.

Nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nappella lill-Ministru biex jagħmel dak li huwa tassew fl-interess ta' pajjiżna għax sakemm ir-rapporti tal-FIAU se jħallihom fil-kexxun, isem pajjiżna se jibqa' jogħdos.

Isem pajjiżna ma jistax jitnaddaf billi jinkinsu dawn l-affarijiet taħt it-tapit, jew billi nipprovaw innessu lin-nies jew nixtru lin-nies.

Biex isem pajjiżna jitnaddaf irridu nkunu kapaċi nieħdu passi kontra l-korruzzjoni fl-ogħla livell tal-Gvern f'Kastilja.

Sur Ministru, jekk trid tassew li isem pajjiżna jitnaddaf, kun int stess li tnaddfu billi tieħu passi.

Sinjura President, nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' analisi li saret mill-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) dwar ir-relazzjoni ta' Dr Konrad Mizzi ma' offshore trust u kumpanija waqt li kellu ħatra politika mal-Gvern Malti.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Infakkar li fadal ħames minuti għad-dispożizzjoni tal-Oppożizzjoni.

L-Onor.

MARLENE FARRUGIA: Sinjura President, nipprova nfiehem mill-aħjar li nista' f'dan il-ħin qasir però qabelxejn nixtieq niftħilkom daqsxejn għajnejkom.

Meta xi ħadd ikun irid jikkonvinċikom biex tixtru xi ħaġa, dan ix-xi ħadd x'jagħmel?

Jagħmel ħafna reklami u jipprova jikkonvinċikom li dak li qed jgħid hu huwa minnu.

Jekk taqbdu l-mowbajl u tidħlu fuq l-internet bħalissa jibdew telgħin ħafna reklami, naturalment imħallsin minn fluskom, biex jgħidulkom li intom sejrin tajjeb u li l-Gvern fil-Baġit takom mingħajr ma ħadilkom xejn.

Dan qalu wkoll il-Prim Ministru.

Allura tajjeb li nfakkarkom li dan huwa l-istess Prim Ministru li lbieraħ ġie quddiemkom hawnhekk u qalilkom li l-ħajja m'għolietx għax l-iskimmed milk tiegħu m'għoliex.

Lill-Prim Ministru nfakkruh li l-borma nħobbuha!

Aħna nħobbu nixtru mhux biss l-iskimmed milk!

Aħna nsajru ħalli t-tfal tagħna jieklu tajjeb.

Jiġifieri mhux billi l-Prim Ministru joqgħod jirreklama u jgħidilkom li takom biss, ma ħadilkom xejn u kemm sejrin tajjeb!

Kieku sejrin daqshekk tajjeb, kieku għalfejn irid joqgħod ifakkarkom il-Prim Ministru?!

Imma l-Prim Ministru jaf li sejrin tajjeb l-erbgħa tal-qalba għaliex il-familji jitħabtu, jisħqu u jilagħqu biex ilaħħqu mal-ħajja.

Dik hija l-osservazzjoni tiegħi tal-bidu biex fil-forma mentis tagħkom, intom mill-ewwel tipprovaw tifhmu għaliex dan qed jipprova jikkonvinċikom fuq xi ħaġa li suppost intom qegħdin tgħixuha.

Ejja mmorru lura għall-2013, meta għamilna dak kollu li stajna biex inpoġġu l-partit ta' Joseph Muscat fil-gvern biex jibda jaħdem.

Dak iż-żmien konna ħriġna minn żewġ kriżijiet finanzjarji u pajjiżna mhux biss baqa' fil-wiċċ, imma ma kellux għalfejn jagħmel bejgħ enormi tal-assi tiegħu kif għamel dan il-Gvern kif tela'.

Aktar minn hekk, dak iż-żmien id-dejn nazzjonali kien inqas minn dak li huwa llum.

Wara ħames snin ta' Joseph Muscat u sħabu mhux biss kibret l-ekonomija, imma l-Gvern ta' Muscat begħilkom saħansitra l-isptarijiet, l-artijiet u l-Enemalta!

L-Air Malta ma nafux x'sar minnha.

Biegħ kollox qisu żmien is-sale jew l-irkant tal-ġimgħa.

Imma minkejja dan, id-dejn nazzjonali, jiġifieri d-dejn fuq kull ras ta' uliedkom, huwa għoli anke jekk il-Gvern qed jgħidilkom li għandna surplus.

Ħalli nfehemkom fuq fuq.

Sinjura President, int għandek il-paga, it-tifla kellha bżonn żarbun imma minflok xtrajthulha għedt: Dan ix-xahar lit-tifla jien mhux se nixtrihulha ż-żarbun biex jibqagħli €25 jew €30 fil-but.

Dak huwa t-tip ta' surplus li qed jiftaħar bih Joseph Muscat!

Joseph Muscat jista' jiġi hawn u jiftaħar b'surplus meta ma nkunux għadna nistennew għall-operazzjonijiet, jew meta ma nkunux għadna naħdmu bil-prekarjat, jew meta nixtru u s-saħħa tal-paga tagħna tkun twassal.

Meta l-infrastruttura ta' pajjiżna tkun tali li tagħmlilna ġieħ u tilqa' għall-isfidi, inkluż l-espansjoni fil-popolazzjoni tagħna li pajjiżna riesaq lejha, hemmhekk Joseph Muscat ikun ġustifikat li jiġi hawnhekk jipprova jikkonvinċina li għandu surplus.

Meta l-ġid tal-pajjiż jilħaq lil kulħadd u ma jkun hawn l-ebda persuna li tista' tiġi mgħajra fqira, jew li tista' tiġi deskritta bħala fqira, hemmhekk Joseph Muscat jista' jgħid li għandu surplus.

Meta kulħadd ikollu saqaf fuq rasu u l-opportunità li jkollu saqaf fuq rasu, hemmhekk Joseph Muscat jista' jgħid li għandu surplus.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-ħin tal-Oppożizzjoni skada.

Il-ħin li baqa' issa huwa għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Silvio Schembri.

SILVIO SCHEMBRI (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni): Sinjura President, hija fin-natura tal-bniedem li dejjem jipprova jara kif javvanza fil-ħajja tiegħu u dan jagħmlu billi, fost l-oħrajn, jipprova jtejjeb id-dħul tiegħu biex ikun jista' ifaddal iktar u jkun jista' jikkonsma aktar.

Jista' jagħżel li jagħmel hekk billi jara kif jikkonsma aktar, u aktar ma jikkonsma, aktar ikun qiegħed iħoss li qed jgħix aħjar.

Meta nsemmu konsum naħseb tajjeb niċċaraw li hawnhekk mhux qegħdin nirreferu għall-konsum tal-ikel biss imma qegħdin nirreferu għal kull tip ta' konsum, kemm jekk hu servizz – ngħidu aħna tmur tagħmel xagħrek - kemm jekk tixtri ħwejjeġ, kemm biex tmur xi vaganza, kemm biex tixtri xi għamara kif ukoll biex tkompli tistudja u ttejjeb il-kapaċitajiet tiegħek.

Il-konsum huwa kull ħaġa immaġinabbli.

Kollox jaqa' taħt konsum.

Aktar ma l-bniedem jiżdiedlu d-dħul tiegħu, aktar tikber l-għażla bejn dak li jikkonsma llum u t-tfaddil biex jikkonsma għada, jew inkella dan jagħmlu hu stess jew iħallih lil uliedu.

Aktar ma wieħed jaqla' u jikkonsma, aktar tikber l-attività ekonomika tal-pajjiż.

Matul is-snin ġew maħluqa diversi metodi ta' kif wieħed ikejjel din l-attività ekonomika.

Wieħed minn dawn il-metodi ta' kejl huwa proprju l-GDP.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu – u llum għamel referenza għall-istess metodu l-Onor.

Mario De Marco – ta x'jifhem li dan il-kejl il-Gvern jista' jbagħbsu kif irid.

Ipprova jagħtina x'nifhmu li l-Gvern jista' jilgħab bin-numri u li dan il-kejl ma jirriflettix ir-realtà.

Għalhekk, xtaqt nieħu din l-opportunità biex ngħid għaliex il-Kap tal-Oppożizzjoni u l-Onor. de Marco f'dan l-argument huma fattwalment u politikament skorretti.

F'wieħed mil-lectures li jien nagħmel lill-istudenti fl-Università nittratta proprju x'inhu GDP u jekk dan huwiex kejl ġust tal-ekonomija u l-prosperità ekonomika.

Fi kliem sempliċi, il-GDP jitkejjel bi tliet metodi.

L-ewwel wieħed huwa dak li ngħidulu production method, fejn wieħed jaqbad il-produzzjoni kollha tal-pajjiż, dak li ngħidulu valur miżjud, u jgħodd kollox flimkien.

Allura kull ħaġa li tiġi prodotta f'dan il-pajjiż tgħoddha flimkien u dik il-figura tammonta għall-GDP.

Metodu ieħor huwa l-income method.

B'dan il-metodu aħna naqbdu d-dħul kollu, jiġifieri tal-fabbriki, id-dħul tan-nies, id-dħul tal-kumpaniji, id-dħul tal-Gvern eċċ. u ngħodduh flimkien.

Dik il-figura wkoll tkun tammonta għall-GDP.

It-tielet metodu biex tikkalkula l-GDP huwa dak li nsejħulu l-expenditure method, fejn taqbad l-ispiża kollha tal-pajjiż u tgħoddha flimkien.

Jiġifieri tgħodd il-konsum, tgħodd l-investiment, tgħodd ukoll l-ispiża tal-Gvern f'kull settur kif ukoll in-net exports.

Il-figura totali mbagħad tkun tammonta għall-GDP tal-pajjiż.

Mela bażikament wieħed għandu tliet kalkoli x'jagħmel u r-riżultati tagħhom jridu jammontaw għall-istess figura biex toħroġ il-figura tal-GDP.

Meta kont żgħir jien kont nistaqsi kif nistgħu nkunu nafu l-black economy jekk hijiex reġistrata u huwa proprju minn hemm li toħroġ il-black economy għax meta tqabbel metodu mal-ieħor, ikun hemm differenza fir-riżultat u dik id-differenza tkun il-black economy.

Fil-fatt, l-aktar metodu li nużaw u li norbtu fuqu huwa l-expenditure method.

Allura meta l-Kap tal-Oppożizzjoni jagħmel l-argument li din il-figura tista' tbagħbasha kif trid, dan huwa argument fażull għall-aħħar għaliex huwa diffiċli ferm, jekk mhux impossibbli, li tbagħbas il-figura tad-dħul, il-figura tal-ħruġ u l-figura tal-produzzjoni fl-istess ħin u bl-istess ammonti.

Jekk tipprova tbagħbas xi waħda jew oħra, xi mkien se tinqabad żgur.

Jekk taqbad il-GDP u tiddividih bin-numru ta' nies, tasal għal dak li ngħidulu GDP per capita u allura tkun taf ras għal ras kemm il-pajjiż qed jipproduċi bħala ġid.

Il-GDP huwa kalkolu tajjeb ħafna ta' kif l-ekonomija tal-pajjiż tkun sejra però mhux kalkolu perfett.

Fil-fatt hemm diversi affarijiet li l-GDP ma jgħoddhomx, u hawn se nagħti ftit eżempji prattiċi.

Pereżempju f'pajjiżna bil-liġi suppost naħdmu 40 siegħa fil-ġimgħa.

Issa jekk il-Gvern jiddeċiedi li minflok 40 siegħa nibdew naħdmu 80 siegħa, il-GDP se jkun qed jirdoppja għax kulħadd ikun qed jaħdem aktar.

Madanakollu għax qed jirdoppja l-GDP ma jfissirx li qegħdin ngħixu aħjar.

Ejja ngħidu li l-pajjiż jiddeċiedi li jibda jixtri t-toxic waste ta' pajjiżi oħrajn u jibda jagħmel dumping tiegħu f'pajjiżna.

Dak se jżid id-dħul tal-pajjiż u l-GDP se jiżdied.

Però dan ifisser li qegħdin ngħixu aħjar?

Dażgur li le!

Imma ejja ngħiduha kif inhi, meta tieħu inkonsiderazzjoni kollox, s'issa ħadd għadu ma sab metodu aħjar mill-GDP biex tkejjel l-attività ekonomika.

Għal din ir-raġuni jibqa' l-kejl prinċipali ta' kull ekonomista fid-dinja meta jiġi biex ikejjel l-andament ekonomiku.

Sinjura President, forsi xi ħadd mill-Oppożizzjoni jista' joffri xi metodu aħjar fil-jiem li ġejjin.

S'issa diġà tawna metodu ġdid ta' kif tikkalkula kemm ikollok sapport bil-bejgħ tal-burgers fuq il-Fosos u allura forsi joħorġu b'xi teorija simili dwar kif tkejjel l-ekonomija wkoll!

Jidher li l-Oppożizzjoni għajjiet tara figuri tal-GDP li jkunu d-doppju jew tliet darbiet aktar mill-GDP medju Ewropew.

Waqt il-kriżi finanzjarja tal-2007 il-GDP ta' Malta kien ferm inqas minn dak ta' pajjiżi oħrajn u dakinhar ħafna esponenti tal-Partit Nazzjonalista kienu jgħidulna li pajjiżna kien sejjer relattivament tajjeb.

Issa jidher li m'għadux tajjeb l-kejl tal-GDP!

Il-fatt hu li l-ekonomija ta' pajjiżna matul dawn l-aħħar ħames snin kibret b'rati impressjonanti u dan huwa fatt magħruf.

Dan it-tkabbir ekonomiku joħroġ minn diversi ċifri b'mod konsistenti u b'mod li m'għandu jħalli l-ebda dubju f'moħħ min irid janalizza s-sitwazzjoni soċjoekonomika ta' Malta mill-2013 'l quddiem.

Dan ma joħroġx biss mill-GDP għax kif diġà semmejt, il-GDP huwa kejl tajjeb ħafna għall-ekonomija però mhuwiex perfett.

Allura biex tkun korrett ma tridx tħares lejn il-GDP biss iżda trid tħares lejn mudelli oħrajn ukoll u għandna ħafna mudelli lejn xiex inħarsu.

Għandna, pereżempju, l-istituzzjonijiet internazzjonali, fosthom l-International Monetary Fund (IMF), il-World Bank u l-Kummissjoni Ewropea li kollha jkollhom ir-ratings tagħhom flimkien ma' aġenziji internazzjonali oħrajn bħalma huma l-credit rating agencies.

Sena wara l-oħra dawn kollha jagħtu l-veduti tagħhom u s'issa kollha taw veduti pożittivi fejn saħqu li l-ekonomija ta' Malta hija b'saħħitha, marret 'il quddiem f'dawn l-aħħar ħames snin u hekk beħsiebha tagħmel aktar 'il quddiem b'mod stabbli.

Aktar minn hekk, iċ-ċifri juru li dan it-tkabbir mhux biss ġej minn fatturi temporanji imma huwa wieħed sostenibbli bid-diversi investimenti, bid-diversi setturi u bit-tkabbir fil-kapaċità produttiva tal-pajjiż.

Rigward dan, ta spjegazzjoni tajba ħafna lbieraħ il-Prim Ministru u mhux se noqgħod nerġa' nirrepeti, għaliex naħseb kien ċar biżżejjed dwar il-kwestjoni tal-produttività meta mqabbla mal-produzzjoni tal-pajjiż.

Ilbieraħ il-Prim Ministru ġab fix-xejn it-teorija ġdida tal-Kap tal-Oppożizzjoni dwar kif qiegħda tikber l-ekonomija Maltija.

Biex infakkar, il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li l-ekonomija qed tikber biss għax qed tikber il-popolazzjoni.

Illum se nagħti raġuni ekonomika oħra għalfejn din it-teorija hija teorija bażwija u ma tagħmilx sens.

Qed nimmaġina li meta jgħid "popolazzjoni" jrid ifisser in-numru ta' nies li jaħdmu bi qligħ u mhux jinkludi dawk li jiġu Malta biex jirtiraw.

Dan l-argument jaqa' mill-ewwel meta wieħed iqabbel kemm kibret l-ekonomija matul dawn l-aħħar ħames snin u kemm kibret il-popolazzjoni ta' Malta.

Fil-fatt, waqt li l-popolazzjoni kibret b'medja ta' 2.2%, ir-rata medja ta' żieda fil-persuni li jaħdmu bi qligħ kienet ta' 4.4%, u allura d-doppju ta' kemm kibret il-popolazzjoni.

L-ekonomija kibret b'rata reali ta' aktar minn 7%, jiġifieri altru milli kibret bit-tkabbir ta' 2% tal-popolazzjoni!

Qalilna wkoll li l-ħolqien tal-ġid mhux qiegħed jasal għand iċ-ċittadini komuni u pprova jagħti x'jifhem li l-average li bih qed tikber l-ekonomija għal kull ras huwa indikatur fażull għax il-ftit li qegħdin jaqilgħu ħafna qed ipatti, f'termini ta' statistika, għal min mhu qed jaqbad xejn.

Fil-fatt, ġab l-eżempju ta' Bill Gates.

Jekk aħna qegħdin nitkellmu hawnhekk kemm naqilgħu bejnietna u jidħol Bill Gates, il-GDP per capita jisplodi!

Dik hija l-problema tal-average.

Ejja ngħidu li għandu raġun dwar il-kwestjoni tal-average però bir-rispett kollu, min qed jagħtih il-pariri ekonomiċi jmissu qallu li teżisti statistika oħra li biha inti telimina din il-problema u jekk forsi ma qallux biha, se nispjegahielu llum.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni nesa jgħid li l-GDP per capita huwa biss wieħed mill-indikaturi li tista' tuża biex ikollok stampa ċara ta' x'qiegħed jiġri on the ground, jiġifieri kemm il-ġid qiegħed jinħass min-nies.

Wieħed minn dawn l-indikaturi huwa dak li ngħidulu median equivalised income.

Dan l-indikatur ma jbatix mill-problema tal-average.

Filwaqt li l-GDP per capita jista' jkollu kwestjoni ta' average, jiġifieri jekk ikollok wieħed jaqla' ħafna jista' jgħolli l-medja, dan il-kejl isolvi dik il-problema għaliex dan huwa indikatur tad-dħul li jaqilgħu n-nies wara li titnaqqas it-taxxa u tnaqqis ieħor, u allura jieħu biss inkonsiderazzjoni dak li ngħidulu disposable income, jiġifieri kemm fadallek flus fil-but biex tkun tista' tonfoq.

Dan il-kalkolu jieħu inkonsiderazzjoni kemm għandek membri fil-familja li jiddependu minn fuq id-dħul ta' dak li jaqla' d-dħul prinċipali, jiġifieri l-breadwinner.

Allura jekk għandek persuna li taqla' X amount u għandek tlieta min-nies – hu, il-mara u t-tifel - jiddependu minnha, dan il-kalkolu jieħu inkonsiderazzjoni u jaqsam dak id-dħul fuq dawn in-nies.

Persuna li tgħix waħedha u taqla' €1,000 u persuna li taqla' €1,000 u għandha tlieta min-nies dipendenti fuqha f'din l-istatisitka ma jidhrux l-istess imma jidhru li dik li għandha familja għandha inqas flus fil-but u allura għandha inqas disposable income biex tkun tista' tonfoq minn persuna li taqla' l-istess ammont imma tgħix waħedha.

Hemmhekk tieħu stampa aktar ċara ta' kemm il-familji qed jgħixu aħjar.

Dan huwa l-istess kejl li tuża l-Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).

L-Oppożizzjoni sikwit tikkwotaha lill-OECD; nispera li issa ma jridux jitfgħu dubju fuqha wkoll.

Aħna wkoll għandna fiduċja fl-OECD bħalma għandha l-Oppożizzjoni u allura se nikkwota l-istess statistika li tuża l-OECD.

Aktar minn hekk, dan il-kejl ikejjel id-dħul tal-persuni li jinsabu fin-nofs tad-distribution, jiġifieri mhux l-average imma l-aktar dħul komuni li jaqilgħu n-nies.

Pereżempju jekk għandek ħamsa minn nies, wieħed jaqla' €10,000, wieħed €11,000, wieħed €12,000, wieħed €13,000 u wieħed €100,000, il-Kap tal-Oppożizzjoni qal li la hemm wieħed ta' €100,000 jekk nieħdu l-average jiġi li kull persuna qed taqla' €29,000 iżda r-realtà hija differenti għax ħafna minnhom qed jaqilgħu madwar €12,000.

Għalhekk aħna nħarsu lejn il-median.

F'dan il-każ il-median income ta' dawn il-ħamsa min-nies mhuwiex l-average iżda huwa €12,000 għax huwa l-punt l-aktar komuni u huwa l-punt aktar reali ta' kif inhu mqassam id-dħul.

Dan il-kejl jagħtik stampa aktar reali ta' kemm it-tkabbir fl-ekonomija qed jasal għand in-nies u ċ-ċifri maħruġa mill-Eurostat – nispera li ma nitfgħux dubju fuq il-Eurostat ukoll – juru li fl-2012, meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern - u meta skont huma kien kollox perfett grazzi għall-Partit Nazzjonalista fil-gvern, partit li jgħid li l-ġid li qed ikollna llum ġie bis-saħħa tagħhom ukoll - il-median equivalised income kien ta' €11,442.

Illum, meta skont l-istess partit kulħadd huwa mejjet bil-ġuħ, dan il-median equivalised income tela' għal €14,500!

Mela f'ħames snin kellna żieda ta' iżjed minn €3,000 fis-sena fid-dħul għall-familji Maltin u Għawdxin.

Ma niqfux hawn però, għax dan jeskludi d-dħul li ġej mill-benefiċċji soċjali.

Jiġifieri mhux qegħdin ninkludu affarijiet bħall-In-work Benefit li nagħtu lil dik il-faxxa ta' nies li hija l-aktar batuta.

Lanqas ma qed ninkludu ċ-childcare centres jew affarijiet oħra li ta dan il-Baġit biex jgħin lil dik il-faxxa l-aktar batuta.

Fil-fatt, meta l-Eurostat tagħmel eżerċizzju ieħor fejn taqbad il-median equivalised income u tgħodd miegħu l-benefiċċji soċjali li qed jagħti dan il-Gvern, iż-żieda fl-income titla' għal madwar €6,000 oħra fis-sena.

Daqshekk qed imur is-surplus għand in-nies!

Dak huwa l-ġid li qed jagħmel dan il-Gvern! €6,000 żieda f'temp ta' ħames snin.

Altru li l-ġid mhux qed jitqassam!

Dan il-Gvern għandu ruħ soċjali b'saħħitha ħafna.

Wieħed jista' jsemmi indikaturi oħra bħal, pereżempju, in-numru ta' persuni li huma severely materially deprived.

Hemmhekk nieħdu stampa tal-persuni li qegħdin fil-faqar jew forsi qrib il-faqar.

Issa tajjeb ngħidu li f'Malta dejjem kellna l-inqas rati ta' faqar fl-Unjoni Ewropea.

Però huwa fatt ukoll li fl-2012, taħt Gvern Nazzjonalista, din ir-rata kienet ta' 9.2%.

Fl-2017, meta suppost kulħadd mejjet bil-ġuħ, taħt dan il-Gvern li m'għandux ruħ soċjali, in-nies li ma jaffordjawx l-affarijiet bażiċi naqsu minn 9.2% għal 3.3%!

Dawk huma r-riżultati tas-surplus ta' dan il-Gvern, għeżież ħbieb tal-Oppożizzjoni!

Qabel l-2013, esponenti tal-Partit Nazzjonalista kienu jgħidu li Labour won't work għax skont huma, il-Partit Laburista m'għandux in-nies kapaċi biex imexxu l-ekonomija u allura meta jitla' l-Partit Laburista fil-gvern, il-kumpaniji kienu se jaħarbu minn Malta.

Altru milli ġara hekk!

U għax jafu li ma jistgħux jgħidu aktar affarijiet bħal dawk, ivvintaw it-teorija ekonomika ġdida li l-ekonomija qed tikber għax qed inżidu n-nies!

Sinjura President, lil hinn mill-indikaturi u ċ-ċifri soċjoekonomiċi, in-nies jafu li dan mhux minnu u li llum il-ġurnata għandhom iżjed qligħ, iżjed flus f'idejhom u iżjed opportunitajiet.

Il-ġid qed jasal għand kulħadd.

Dan aħna nistgħu ngħiduh mhux għax noqogħdu fuq iċ-ċifri u fuq l-istatistika imma għax aħna nagħmluha man-nies, għax aħna nħossu l-polz tal-poplu u għax dan il-Gvern huwa gvern li jisma', gvern li joħloq il-ġid biex ikun jista' jqassmu.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAYTON BARTOLO: Sinjura President, bħalissa qegħdin niddiskutu s-sezzjoni tal-finanzi fejn jidħol il-Baġit, sezzjoni li forsi mhijiex daqshekk attraenti daqs sezzjonijiet oħra però ħaġa tal-iskantament, ikun hemm ħafna nies li jqumu hawnhekk u jitkellmu.

Hemm min qabel ma jkun jqum jitkellem tkun diġà taf x'se jgħid.

Pereżempju l-Onor.

Simon Busuttil, bl-akbar rispett lejh, kif qam biex jitkellem aħna ta' din in-naħa konna diġà nafu x'se jgħid!

Huwa politiku li jitkellem fuq kwestjoni waħda biss, liema kwestjoni n-nies tawh ċertifikat fuqha fl-elezzjoni li għaddiet għaliex tawh l-akbar ċertifikat fl-istorja politika li qatt setgħu jagħtu.

B'maġġoranza ta' €40,000 vot in-nies qalulu li jridu li l-Prim Ministru Joseph Muscat u l-Kabinett tiegħu imexxu l-pajjiż.

Jien ngħid li mnalla għamlu din l-għażla n-nies għax kieku llum m'għandniex dan il-Baġit bl-akbar pakkett ekonomiku fl-istorja ta' pajjiżna.

Ma nafx jekk fhimtx sewwa d-diskors tal-Eks Kap tal-Oppożizzjoni, però se nagħmel ftit mistoqsijiet.

Jien fhimt sewwa li dan illum hawnhekk fuq il-Mejda tal-Kamra poġġa rapporti li huma leaked mill-FIAU?

Jaf l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni li rapport li jkun leaked mill-FIAU huwa xi ħaġa kriminali?

ROSIANNE CUTAJAR: Għandek biex tiftaħar!

ONOR CLAYTON BARTOLO: Mela jaf li hija xi ħaġa kriminali u xorta poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra rapporti li huma leaked b'mod illegali!

Għalija hija xi ħaġa tal-mistħija li jkollna Membru Parlamentari li jiġi hawnhekk u jiddandan b'xi ħaġa li hija leaked b'mod illegali.

SIMON BUSUTTIL: Qed taħbuh!

CLAYTON BARTOLO: Onor. Simon Busuttil, inti kellek iċ-ċans li titkellem.

Issa, jekk jogħġbok, isma' lili u isma' lil din in-naħa tal-Kamra.

Se nagħmillek il-mistoqsijiet u mbagħad jekk trid wieġeb f'aġġornament.

Naf li ġieli ħadt aġġornamenti fuq dan il-punt.

Illum in-nies qegħdin jaħarbu minn din it-tip ta' politika.

Aktar minn hekk, in-nies mhumiex se jinsew lill-Onor.

Simon Busuttil sejjer il-qorti b'dawk il-ħafna kaxxi vojta.

Kemm morna bil-kaxxi u kemm imxejna hawn barra fi Triq ir-Repubblika!

Imma issa l-inkjesta tal-Egrant ħarġet u ħarġu l-konklużjonijiet ukoll.

Issa, anke kif qal il-Prim Ministru, jalla jkun ippubblikat ir-rapport kollu kemm hu sabiex b'hekk toħroġ il-verità kollha.

Però billi toħroġ il-verità kollha ma jfissirx li se jinbidlu l-konklużjonijiet, jiġifieri minn dawk il-konklużjonijiet li hemm diġà nafu li l-Prim Ministru kellu raġun f'dak li kien qed jgħid.

Nerġa' ngħid, imnalla n-nies għażlu kif għażlu fit-3 ta' Ġunju tas-sena li għaddiet għax kieku m'għażlux b'dak il-mod, kieku llum jaf qegħdin f'pajjiż li għandu kriżi kostituzzjonali għax kien ikollna prim ministru elett fuq gidba.

Tal-inqas illum ħaġa waħda aħna ċerti minnha: l-Onor.

Simon Busuttil qatt mhu se jkun qed jitla' t-taraġ ta' Kastilja bħala Prim Ministru ta' dan il-pajjiż!

Sinjura President, sa ftit tas-snin ilu konna pajjiż tad-defiċit, konna pajjiż tad-dejn, u n-nies matul is-sena kienu jisimgħu ħafna l-kliem "defiċit" u "dejn".

Il-kelma "surplus" kienu jisimgħuha forsi fil-ġimgħa tal-Baġit imma mill-ġimgħa ta' wara kien jerġa' jmur kollox għal li kien qabel.

Qed ngħid hekk għax in-nies dejjem kienu jkunu mwiegħda surplus, dejjem kienu jkunu mwiegħda balanced budget, dejjem kienu jkunu mwiegħda ħafna affarijiet imma malli jgħaddi ftit taż-żmien, minn dak li kienu jkunu mwiegħda ma kien isir xejn.

Għaldaqstant huwa importanti li r-riżultati li qegħdin niksbu llum bħala pajjiż ma jitteħdux for granted.

Illum nafu li għandna tim kompetenti ħafna jmexxi l-ekonomija u l-finanzi tal-pajjiż u tajjeb ngħid li għalkemm l-ekonomija u l-finanzi forsi jimxu qrib ħafna ta' xulxin, huma totalment differenti minn xulxin.

L-ekonomija ta' pajjiżna se tkompli tikber b'rati akbar milli kienet qed tikber bihom qabel u ta' min jgħid li r-rati ta' tkabbir, dan il-Gvern irnexxielu jġibhom sostenibbli.

Fil-fatt meta l-Prim Ministru kien mar Brussell flimkien mal-Ministru għall-Finanzi kienu qalulu li kienu ilhom żmien jisimgħu li l-ekonomija tagħna se tikber b'rati bħal dawn.

Illum il-ġurnata dawn qegħdin jaraw kif qegħdin nikbru b'rati ħafna akbar minn ta' pajjiżi oħrajn fl-Ewropa.

Huwa veru li l-ekonomiji ta' pajjiżi oħra fl-Ewropa qegħdin jikbru, imma r-rata ta' tkabbir hija fuq medja ta' 2% li għalihom hija tajba ħafna, mentri f'pajjiżna qegħdin naraw tkabbir ta' 5% u 6%.

Dan tafu xi jfisser?

Dan ifisser li filwaqt li pajjiżi oħra jistgħu jagħmlu żewġ passi f'sena, pajjiżna jista' jagħmel ħames jew sitt passi f'dik l-istess sena, u din hi xi ħaġa importanti biex pajjiżna jkun jista' jiżviluppa u biex iġib lura ż-żmien li tilef.

Il-flus jiġu u jmorru imma ż-żmien li tlifna bħala pajjiż f'diversi affarijiet taħt Gvernijiet Nazzjonalisti ma nistgħux nerġgħu nġibuh lura.

Għalhekk, għandna bżonn li l-ekonomija tikber b'rata mgħaġġla iżjed minn tas-snin ta' qabel biex inkunu nistgħu nagħmlu affarijiet li missna ilna li għamilniehom.

Wieħed ma jistax jinsa minn fejn tlaqna fl-2013, meta dan il-Gvern ħa over it-tmexxija tal-pajjiż.

Dak iż-żmien pajjiżna kien taħt excessive deficit pProcedure, jiġifieri pajjiżna litteralment kien taħt għajnejn l-Unjoni Ewropea biex tara kif se jkun qed jagħmel il-baġit tiegħu.

F'dawn l-aħħar jiem smajna minn xiex inhi għaddejja l-Italja.

L-Italja llum hija mmexxija minn nies li huma tal-lemin estrem u li jitkellmu b'toni popolisti, xi ħaġa li sfortunatament rajna lill-Kap tal-Oppożizzjoni jagħmilha hawnhekk fir-replika tiegħu għall-Baġit.

Dan il-popoliżmu ma jwassal għal xejn.

Il-popoliżmu huwa tajjeb għar-retorika imma tagħsar kemm tagħsar, ma jirnexxilekx toħroġ dak is-sugu li wieħed jistenna li għandu jkun hemm fit-tmexxija ta' pajjiż u t-tmexxija ta' ekonomija.

Illum l-Onor.

Mario De Marco staqsa kemm qegħdin nippreparaw bħala pajjiż f'każ li tinqala' riċessjoni.

Dik hija mistoqsija tajba u naqbel li wieħed jistaqsi u jaħseb x'se nagħmlu bħala pajjiż jekk tinqala' riċessjoni.

Wara kollox l-ekonomija dinjija timxi f'ċikli.

Madanakollu għandna Gvern li diġà beda jaħseb għal dawn l-affarijiet.

Dan billi l-ewwel nett qed inaqqas id-dejn, kemm bħala persentaġġ tal-prodott gross domestiku kif ukoll f'termini nominali u reali.

Ħalli nibda bl-ewwel waħda, ċjoè bħala persentaġġ.

Bħala persentaġġ ifisser li d-dejn trid dejjem tikkalkolah kontra xi ħaġa akbar.

Jekk inti tiddejjen biex tgħix mod u jekk tiddejjen biex tagħmel investiment li minnu se taqla' l-flus mod ieħor.

Hemmhekk joħorġu persentaġġi differenti.

Ma tistax taqbad u tgħid li pajjiżna għandu X amount ta' dejn; dak id-dejn trid tikkalkolah kontra xi ħaġa.

Bħala Gvern, qegħdin innaqqsu d-dejn u minn 71% tal-prodott gross domestiku kif kien fl-2012, illum u għas-sena d-dieħla huwa proġettat li jinżel għal 43% tal-prodott gross domestiku.

Din lill-Gvern tagħtih dik li hija magħrufa bħala fiscal manoeuvrability, jiġifieri l-possibbiltà li l-Gvern ikollu fejn jiċċaqlaq, li ma jkollux idejh marbutin imma jkun aktar komdu fil-mod kif iqassam il-finanzi tiegħu.

B'hekk jekk tiġi riċessjoni, gvern b'dejn ta' 71% tal-GDP jista' jiċċaqlaq ftit mentri Gvern b'dejn ħafna inqas f'persentaġġ tal-GDP ikun jista' jiċċaqlaq ħafna aktar.

Dik hija l-ewwel miżura li turi biċ-ċar li l-Gvern qiegħed jaħseb x'jista' jagħmel f'każ li jkollna riċessjoni.

Aktar minn hekk, għandna l-fondi li qegħdin indaħħlu mill-IIP.

Dan il-programm xi membri tal-Oppożizzjoni ħarġu qatta bla ħabel kontrih imma mbagħad għandhom ħbieb tagħhom li qegħdin jaqilgħu l-eluf minnu!

M'hemm assolutament xejn ħażin li dawn in-nies jidħlu f'dan is-settur għax la huma professjonisti u la ħassew il-bżonn li jinvestu biex ikunu jistgħu jsiru service providers f'dan il-qasam, m'hemm xejn ħażin li jipprattikaw fih.

Ħa nkun ċar; biex service provider jidħol għall-qasam tal-IIP irid jagħmel investiment mhux żgħir.

Irid jinvesti f'taħriġ u jrid jinvesti f'software li huwa rikonoxxut anke internazzjonalment biex ikun jista' jagħmel ċerti due diligence checks.

Irid ukoll jinvesti fin-nies tiegħu sabiex ikollu nies tajbin li jkunu jistgħu jmexxu 'l quddiem l-applikazzjonijiet.

Il-punt li rrid nasal għalih huwa li l-Gvern qiegħed iwarrab 70% tal-fondi li qiegħed idaħħal mill-IIP u dawn qed ipoġġihom f'fond li għandu jintuża biss meta jkun hemm bżonn.

Sal-lum dan il-fond għadna ma ħarisniex lejh.

Naħseb li hawnhekk ikun tajjeb jekk l-Oppożizzjoni tagħmel rethinking tal-pożizzjoni tagħha għax b'dawn iż-żewġ miżuri biss il-Gvern diġà qed jaħseb għal meta se jkollna bżonn.

This is not a question of if, but of when, jiġifieri xi darba jekk ma nkunux bil-għaqal bħala pajjiż xi ħaġa se tolqotna, u huwa importanti li nkunu dejjem bil-għaqal u nibqgħu dejjem naħsbu għall-quddiem.

Jien għandi fiduċja sħiħa fil-Ministru għall-Finanzi li dan se jagħmlu u mhux biex nagħmillu kumpliment għax qiegħed hawnhekk ħdejna, imma lkoll kemm aħna nafu bl-integrità tiegħu.

Għaldaqstant ma nista' qatt naċċetta li jintgħadu ċerti aġġettivi fil-konfront tiegħu min-naħa tal-Oppożizzjoni, bħal pereżempju li huwa Ministru ċċassat u ħafna aġġettivi bħal dawn.

Dawn huma aġġettivi popolisti li żgur u mhux forsi mhumiex se jressqu lin-nies lejn l-Oppożizzjoni, anzi jekk xejn in-nies qegħdin ikomplu jitbiegħdu mill-partit fl-Oppożizzjoni għax jafu li l-Gvern preżenti huwa d-dar naturali tagħhom għax huwa Gvern li verament qiegħed jieħu bis-serjetà l-ekonomija u l-finanzi tal-pajjiż.

Illum il-finanzi tal-pajjiż verament qegħdin fis-sod u mhux bħalma konna nisimgħu qabel, għax għas-slogans u għall-buzzwords ma tantx tirbħilhom lill-Partit Nazzjonalista!

Kienu jgħidulna finanzi fis-sod imma mbagħad xħin tfittex tispiċċa ma ssib xejn.

Illum għandna finanzi fis-sod mingħajr ma żidna t-taxxa, mingħajr ma żidna l-VAT u mingħajr ma żidna l-bolla.

Minkejja dan kollu, kellna żieda fid-dħul għax għarafna noħolqu ambjent ekonomiku pożittiv fejn lin-nies ngħidulhom: Agħmlu l-aħjar tagħkom biex b'hekk tkunu qed tgħinu lill-pajjiż u l-pajjiż jagħtikom lura l-fiduċja u jħallilkom aktar flus fil-but għax se nnaqqsu t-taxxa.

Minkejja li naqqasna t-taxxa daħħalna ħafna aktar flus.

L-istess il-VAT; il-VAT ma żdiditx f'dan l-aħħar żmien però minn dħul ta' madwar €530 miljun fl-2012, illum għandna dħul li jaqbeż il-€1 biljun.

Il-bolla wkoll ma żdiditx.

Ħaddieħor kien qiegħed jikkonsidra bis-serjetà li jżied il-bolla iżda dan huwa Gvern li mhux talli ma żiedx il-bolla, talli qiegħed idaħħal 'il fuq minn €1 biljun f'bolla għax hawn iżjed ħaddiema jaħdmu f'Malta għax qed jinħolqu iżjed impjiegi.

Għandna ħaddiema barranin li qed jiġu hawn Malta u qed iħallsu l-bolla hawn Malta u ħafna minnhom jaf lanqas jieħdu pensjoni f'pajjiżna.

Imma l-Kap tal-Oppożizzjoni jrid ikeċċihom kollha dawn għax qed jgħid li dawn huma żejda!

Qed jgħid li minħabba fihom għola l-ħalib meta l-ħalib m'għoliex.

Qed jinkwieta għax ogħla x-shampoo, Alla jbierek, imma n-nies jaraw the bigger picture u jgħidulek li huma xorta aħjar milli kienu sitt snin ilu.

Ladara semmejt il-VAT u t-taxxa, inħeġġeġ lill-Ministru għall-Finanzi sabiex ikompli jinvesti fihom, u jinvesti fihom mhux biss fis-sens ta' bini imma billi jinvesti fin-nies.

Jekk hemm bżonn li nimpjegaw iżjed nies, ejja nimpjegaw iżjed nies għax dawn qegħdin jagħtu servizz lis-settur privat u allura għandu jsir investiment fil-pagi.

Ejja naraw li nattiraw l-aħjar imħuħ lejn dawn id-dipartimenti u f'dan is-settur għax sfortunatament, hemm min jiġi offrut paga aħjar fis-settur privat u ovvjament jagħżel li jmur għal dik il-paga.

Ma nagħtihx tort għax illum wieħed jista' jagħżel fejn imur jaħdem.

Wara li bniedem ikun għamel diversi snin jistudja u anke jispeċjalizza ma tagħtihx tort li jipprova jfittex xogħol aħjar.

Għalhekk naħseb li wieħed għandu jikkonsidra li f'dak li għandu x'jaqsam ma' VAT, Dwana u d-Dipartiment tat-Taxxa naraw kif nagħmlu biex in-nies li hemm intejbulhom il-kondizzjonijiet tagħhom però nagħmlu wkoll mezz biex nattiraw l-aħjar imħuħ lejn dawn id-dipartimenti.

Sinjura President, ippermettili nagħmel referenza għar-rapport tal-Awditur Ġenerali għas-sena 2016 li l-ġimgħa li għaddiet kien ippreżentat quddiem il-Public Accounts Committee (PAC) u allura anke quddiem din il-Kamra.

Ninnota li hemm diversi miljuni f'arretrati x'jinġabru.

Ħafna minnhom dawn ma akkumulawx matul din l-aħħar sena jew sentejn imma hemm minnhom li ilhom għexieren ta' snin u qatt ma nġbaru.

Hemm minnhom li sfortunatament qatt mhuma se jinġabru.

Allura l-ewwel mistoqsija li wieħed għandu jistaqsi hija għaliex Gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti ħallew dawn l-ammonti jitilgħu daqshekk u qatt ma ttieħdet azzjoni dwarhom?

It-tieni, inħeġġeġ lill-Gvern sabiex jara liema huma dawk l-ammonti li mhux se jinġabru u jneħħihom minn fuq il-kotba għax inutli nuru stampa li għandna niġbru X amount meta fil-verità l-ammont li se niġbru se jkun ħafna inqas.

Naf ukoll li l-Gvern qed jagħmel l-almu tiegħu biex ikun jista' jiġbor dawk l-ammonti li huma determinati bħala li se jinġabru.

Illum il-ġurnata m'għadniex ngħixu aktar f'pajjiż immexxi minn gvern tal-elezzjonijiet imma ninsabu mmexxijin minn gvern tal-ġenerazzjonijiet.

Dan huwa Gvern li qed jagħmel affarijiet li f'ġenerazzjonijiet sħaħ dejjem kienu injorati u ħadd qatt ma wasal għalihom.

Gvernijiet Nazzjonalisti għal ġenerazzjoni sħiħa qatt ma waslu biex jagħmlu surplus u llum il-ġurnata għandna surplus.

Huwa importanti li nifhmu li surplus ifisser li l-Gvern qed idaħħal aktar milli joħroġ u ladarba qed jibqagħlu aktar flus fil-but jista' jibda jaqta' mid-dejn li għandna, speċjalment ċertu dejn antik li qed iġib rati ta' interessi għoljin.

Ladarba l-Gvern jibda jaqta' mid-dejn tiegħu, jekk ikollu bżonn imur jiddejjen se jkollu rati ta' imgħax aħjar.

Illum ħriġna wkoll miċ-ċiklu fejn il-finanzi jitmexxew skont l-elezzjoni.

Konna drajna li l-finanzi tal-pajjiż jibdew imorru tajjeb u mbagħad kif tasal l-elezzjoni daqshekk, jisfaxxa kollox, basta nagħmlu dak kollu possibbli biex nerġgħu niksbu l-poter.

Illum qegħdin naraw bis-serjetà kif minkejja li l-2017 kienet is-sena tal-elezzjoni, il-Gvern ma faqax il-kaxxa ta' Malta imma kompla miexi sabiex laħaq it-tragwardi tiegħu.

Dan huwa Gvern li ma jemminx li d-dejn għandhom iħallsuh uliedna u wlied uliedna imma huwa Gvern li lil uliedna jrid iħallilhom il-ġid biex ilkoll kemm huma jgawdu mis-suċċess.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sinjura President, nibda billi nitlob skuża lil sħabi f'din il-Kamra li ma rnexxilix inkun preżenti mill-bidu ta' din is-seduta.

Ma stajtx nagħmel mod ieħor però nassigurahom li l-punti saljenti tad-diskors tagħhom kollha smajthom u għandi n-notamenti quddiemi u allura se nkun nista' nindirizzahom.

Fil-bidu tal-leġiżlatura l-oħra, proprju f'Marzu tal-2013, fil-Kamra kont nara nuqqas ta' fiduċja mill-Oppożizzjoni kull darba li l-Gvern kien jgħid li għandu roadmap.

Anzi, immur aktar lura u ngħid li anke l-punti fil-programm elettorali tagħna kienu jarawhom bħalma kienu jaraw il-miżuri elettorali tagħhom, ċjoè bħala wegħdiet esaġerati jew wegħdiet fiergħa li l-poplu kien dara jisma'.

Fil-fatt il-miżuri ta' qabel l-elezzjoni l-poplu kien dara jemmen nofshom għax jaf li mhux se jiġu delivered u li accountability ma kien hemm xejn.

Dak iż-żmien Gvern Nazzjonalista kien jgħidlu: Sa hawn stajt nasal!

L-Oppożizzjoni kienu qed iħarsu lejn il-miżuri ta' dan il-Gvern fil-programm elettorali bħall-wegħdiet li kienu jagħmlu huma qabel l-elezzjoni.

Mhux ta' b'xejn li kienu għamlu billboards li juru kju twil ma jispiċa qatt li jirrappreżenta l-kju ta' nies bla xogħol li kellu jkun hemm jekk jitla' Gvern Laburista!

Kienu jgħidu wkoll li dan il-Gvern se jdaħħal lill-poplu fil-ħajt.

Kellna lill-Onor.

Busuttil li wasal biex qal li jekk jitla' Gvern Laburista, Malta se jiġrilha bħall-Greċja.

Ir-risposta issa ħaduha!

Illum, wara ħames snin u nofs, kellna suċċess wieħed wara l-ieħor f'dak li hu tkabbir ekonomiku.

Hawnhekk m'għandix għalfejn noqgħod nirrepeti l-figuri għax il-poplu mhux biss jarahom imma jħosshom.

Illum hawn xogħol għal kulħadd, il-qgħad qiegħed f'rata baxxa rekord u l-finanzi mhux biss huma fis-sod imma sar dak li qatt ma sar f'dawn l-aħħar 35 sena għax id-defiċit tpoġġa fil-ktieb tal-istorja u pajjiżna beda jara Gvern iddixxiplinat li qed ikollu surplus.

Bħalma naħseb jafu tan-naħa l-oħra, dan is-surplus il-Gvern ilu li ddikjarah mar-rating agencies u ma' kulħadd.

U rrid ngħid li anke jekk minnu tneħħi d-dħul kollu mill-IIP, xorta jibqa' surplus.

Li kull darba nagħmlu surplus hija mira li l-Gvern qed iżomm u se jibqa' jżomm u dan qed ngħidu biex inneħħi kull dubju li wieħed jista' jkollu dwar id-dipendenza fuq l-IIP, qisu din xi droga jew sigaretti, jew dwar is-sostenibbiltà tal-finanzi jekk jispiċċa dan il-programm.

Dan kollu huwa fittizju għax meta b'mod matematiku tneħħi min-nofs id-dħul kollu minn din l-iskema xorta waħda jibqa' jkun hemm surplus.

Dan ifisser li l-Gvern, IIP u mhux IIP, se jkompli miexi bil-finanzi sodi.

Mela għandna Gvern li l-ispiża tiegħu hija dixxiplinata u xorta tipproduċi surplus.

Fost suċċessi oħra hemm is-suċċess tal-livell ta' għajxien aħjar.

Bħalma jħobb jgħid il-Prim Ministru, staqsu lill-familji.

Hemm min joqgħod iħares lejn l-indiċi u lejn ħaġa u lejn oħra.

Jien ngħid: Tħarsu lejn xejn u staqsu biss jekk hux qed tgħixu aħjar illum minn qabel Marzu tal-2013.

Mistoqsija sempliċi li ma tridx tkun ta' skola.

Trid tistaqsi: Il-familja qiegħda aħjar, l-istess, jew agħar?

Nafu li fil-maġġoranza tiegħu l-poplu kollu jħoss li huwa aħjar u m'hemmx għalfejn we prompt them.

Jekk imbagħad nistaqsu din l-istess mistoqsija lin-negozjanti, fejn qabel kienu b'idejhom fuq żaqqhom jistennew ix-xogħol, illum jgħidulek li ma jistgħux ilaħħqu mal-ordnijiet!

Fil-fatt il-problema li qed jiffaċċjaw hija biex isibu l-impjegati għax is-suċċess ma jistgħux ilaħħqu miegħu.

Sinjura President, meta għandna Gvern li kellu tant suċċessi, kif jistgħu jgħidu li dan hu Gvern li m'għandux viżjoni?

Possibbli li dan kollu sar b'kumbinazzjoni?

Possibbli ma jkollokx ftit umiltà u tistaqsi: Eżattament x'għamel il-Gvern biex wasal għal dan it-tkabbir?

Din kulħadd għandu jistaqsiha, u tistaqsiha anke meta tkun fl-oppożizzjoni.

U mhux għax nisimgħu lill-Gvern jitkellem fuq ir-roadmap imma għax fissirha r-roadmap; fissirha fl-ewwel programm elettorali u fit-tieni wieħed, stima l-valuri ta' kull wegħda u kull miżura, bassar bejn wieħed u ieħor xi xtaq li jkun it-tkabbir ekonomiku u he delivered.

Allura possibbli li mill-bankijiet tal-Oppożizzjoni ma tistaqsix din il-mistoqsija?

Għadni niftakar lil Dr Alfred Sant jgħidli li l-ewwel ħames snin ta' Fenech Adami kienu ta' suċċess.

Kulħadd jaf li kienu ta' suċċess.

Dak iż-żmien konna sirna aktar kompetittivi f'dawk li huma prezzijiet minħabba l-wage freeze u l-price freeze.

Dawn daħak ħafna bihom il-Partit Nazzjonalista meta kienu fl-Oppożizzjoni, imma għenu.

Min-naħa l-oħra hemm il-fatt li Gvern ġdid irnexxielu jkun aktar outward looking u dak kellu impatt pożittiv.

Il-punt tiegħi huwa li wieħed għandu jinnota u jieħu ftit ideat minflok jivvinta t-teoriji ġodda bħal dawk li ħareġ bihom il-Kap tal-Oppożizzjoni u qegħdin jirrepetuhom membri oħra tal-istess Oppożizzjoni.

Trid tħares u tisma' għax kif jgħid il-Malti, l-akbar trux huwa min ma jridx jisma' u l-akbar għami min ma jridx jara.

Ma tridux taraw u tibqgħu tmeru!

Ma jimpurtax li tikkritika, imma ma tħossux li hemm xi fatturi li ġew ippjanati u jagħtuna tagħlim għall-quddiem?

Għal min irid jisma', jien se nsemmi l-passi li mxejna f'din ir-roadmap b'viżjoni li nkunu l-aħjar fl-Ewropa.

Sitt snin ilu din kienet on paper u forsi kien hemm min kellu xi dubji imma llum qegħdin nuru bil-fatti li din ir-roadmap qed titwettaq.

L-ewwel nett din ir-roadmap ipprovat tindirizza d-dgħufija tal-ekonomija Maltija dak iż-żmien.

Il-Kummissjoni Ewropea kienet ilha tgħid fir-rapporti tagħha dwar Malta x'kienu l-basic weaknesses tal-ekonomija fil-country specific recommendations.

Aħna dawk għamilniehom tagħna għax emminna li dawn huma minnhom.

Hemmhekk il-Kummissjoni Ewropea ma kenitx qed tiżbalja u kienet qed turi li fil-verità kellha jdejha fuq il-polz bħalma l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kellha jdejha fuq il-polz tal-Maltin.

It-tieni, the elephant in the room ovvjament kien il-fatt li Malta kienet tiddependi mija fil-mija fuq iż-żejt għall-enerġija li tuża.

Mhux hekk biss, kellha parti mill-impjanti qodma li jaħlu ħafna.

Dan bħal meta wieħed ikollu karozza antika li qed tqattarlu l-fuel u allura jrid dejjem jagħtiha aktar fuel biex tkompli miexja.

Kien hemm ukoll il-fatt li l-gass riedu jinjorawh.

Niftakar li fi żmien il-Prof.

Josef Bonnici l-kumpanija Taljana Enel offritilna li nikkonnettjaw mal-pipeline tal-gass imma l-lobby li kien hemm dak iż-żmien kien jaqbillu li nkomplu niddependu fuq iż-żejt.

Kien jgħid li dan il-proċess jiġi għoli wisq u allura injorawh.

L-offerti kienu hemm imma tlifna l-okkażjoni li nikkonnettjaw mal-pipeline.

Huwa proprju issa li qegħdin fi stadju avvanzat biex nikkonnettjaw ma' Sqallija.

M'hemmx għalfejn wieħed jgħid li għall-ekonomija, kemm jekk hi esportazzjoni, kemm jekk huwa turiżmu kif ukoll jekk huwa s-settur marittimu, l-enerġija hija bħall-ossiġnu għall-bniedem.

Meta l-Gvern ma riedx joħroġ minn din id-dipendenza fuq iż-żejt, spiċċa vulnerabbli għall-prezzijiet li kienu telgħin fis-swieq internazzjonali u kien helpless quddiemhom għax il-lobby group li kellu ma ridux li jiċċaqlaq minn dik is-sitwazzjoni.

Kien injora l-enerġija tal-gass li hija aktar nadifa u bi prezz aktar stabbli.

Agħar minn hekk, meta dan il-Gvern ippjana l-proġett tal-Electrogas qabel l-elezzjoni, tan-naħa l-oħra tal-Kamra bdew jaraw aħmar!

Tilfu l-boxxla u bdew jikkritikawh minn kwalunkwe naħa!

Qalu li dan it-tank tal-gass se jisplodi u huwa akbar mill-koppla tal-knisja tal-Mosta u li kien se jiġi għoli biex tiffinanzjah.

Kienu kompletament kontra din il-bidla meta fil-fatt din il-bidla hija l-unika raġuni għalfejn it-tariffi niżlu.

Xi ħaġa oħra li ma setgħux jifhmu kienet minn fejn se nġibu l-flus.

Illum nistgħu ngħidulhom li mis-savings li se jsiru fuq l-enerġija se jitħallsu bil-quddiem.

Hemm snin biżżejjed biex il-Gvern irendi dan u jkun jista' jħallashom għax il-familji ma setgħux jistennew iżjed.

Jien niftakar li meta kont immur indur id-djar f'Diċembru tal-2012 u fil-bidu tal-2013 kont nidħol f'ħafna djar li kienu jkunu fid-dlam u kulma kien ikollhom xi bozza tnemnem għax kienu konxji mill-kontijiet jekk jixegħlu s-switch.

Il-Gvern preżenti mexa fuq ir-roadmap tiegħu b'ħafna diffikultajiet.

Forsi kienu miri ambizzjużi imma wasalna u rnexxielna nniżżlu t-tariffi tad-dawl b'25% u rnexxielna wkoll naslu għal arja aktar nadifa.

Fatturi ieħor importanti kien il-partnership maċ-Ċiniżi.

Kien hawn min ma riedx li jdejhom imissu mas-switch ta' Malta imma l-verità hi li riżultat ta' din il-partnership spiċċajna b'Enemalta b'saħħitha.

Fl-ewwel tliet snin tiegħi bħala Ministru għall-Finanzi konna dejjem qalbna ttaqtaq jekk din il-famuża excise fuq il-fuel titħallasx mill-Enemalta, imma mhux talli tħallset, talli issa nsejnieha fil-Ministeru tagħna għax hija ħaġa tal-passat.

Hija parti mill-istorja tagħna jekk l-Enemalta tgħaddix is-sisa għax din qed tgħaddiha l-Enemed b'mod normali u mingħajr problemi.

Mhux hekk biss, ir-rating agencies għollew ir-rating tal-Enemalta u allura llum il-Maltin għandhom l-assigurazzjoni li l-affarijiet innormalizzaw ruħhom.

X'differenza minn Diċembru tal-2012, meta kien ġie xi ħadd bil-mutur billejl biex jagħtini envelopp mingħand l-Eks Ministru Tonio Fenech sabiex jinformani li kellha titwaqqaf il-kumpanija Vault Finance malajr malajr għax l-Enemalta kienet se tfalli!

Fir-realtà l-Enemalta kienet diġà falluta!

Li tfalli tfisser li jkollok id-dejn u ma tkunx kapaċi tħallsu iżda l-Enemalta kienet waslet biex tħallas id-dejn fuq il-power station tal-Marsa, issellfet il-bullet loan u ma kenitx kapaċi tħallasha allura kienet falliment.

Allaħares il-Gvern ta' dak iż-żmien m'għamilx repackaging fl-aħħar minuta bil-koperazzjoni tal-Oppożizzjoni!

Aħna rajna li dak kien fl-interess ta' pajjiżna u allura stajna ma ngħinuhx?

Avolja kien fi kriżi l-Gvern, avolja kien ċaqlembuta se jaqa' u mhux se jaqa', ivvotajna favur u tajna l-approvazzjoni tagħna biex l-Enemalta toħroġ mill-kriżi ta' falliment bejn Novembru u Diċembru tal-2012.

It-tieni weakness tal-ekonomija ta' pajjiżna u li kienet pilastru tar-roadmap ta' dan il-Gvern kienet id-dgħufija u l-ineffiċjenza fir-riżorsi umani tagħna.

L-ewwel nett kien hemm il-parteċipazzjoni tal-mara li kienet baxxa.

Din kienet qed tiżdied biss għax il-ġenerazzjonijiet l-antiki kienu qegħdin imutu u l-ġenerazzjonijiet il-ġodda kellhom parteċipazzjoni għolja.

B'hekk biss kienet qed togħla l-parteċipazzjoni tan-nisa u mhux għax saret xi miżura apposta.

Mill-bankijiet tal-Oppożizzjoni aħna konna bdejna ninkoraġġixxu lill-Gvern biex jestendi l-maternity leave b'ġimagħtejn.

Niftakar li l-Prim Ministru kien qabbadni nagħmel studju fuq dan u permezz tiegħu konna kkonvinċejnieh.

Dik kienet l-ewwel miżura favur il-parteċipazzjoni tal-mara fid-dinja tax-xogħol però rrid ngħid li l-Gvern ta' dak iż-żmien kien wettaqha reluctantly għax fil-Parlament Ewropew kien kontriha.

Sinjura President, aħna morna oltre bil-miżura taċ-childcare b'xejn.

Illum ikolli laqgħat ma' ambaxxaturi li jistaqsuni dwar dan l-esperiment li rnexxa.

Nista' nitkellem anke fuq miżuri bħal dik tal-In-Work Benefit.

Dawn il-miżuri jistaqsuni ministri oħrajn dwarhom għax il-kelma mxiet li kienu suċċes, u s-suċċess ma kienx b'kumbinazzjoni imma kien minħabba dawn ir-riformi strutturali.

U fil-verità lanqas konna ngħidulhom riformi strutturali imma konna ngħidulhom sempliċement miżuri ta' sens komun.

Qabel kellna wkoll eluf ta' żgħażagħ mitlufin id-dar għax la kienu jmorru skola, la kienu f'xi istituzzjoni ta' taħriġ u lanqas ma kienu jaħdmu.

Dik kienet pjaga oħra fil-pajjiż.

Minħabba l-ħafna early retirement schemes li kienu jsiru f'ħafna kumpaniji parastatali mbagħad, naqset il-parteċipazzjoni ta' dawk li kellhom 'il fuq minn 55 sena.

Kellna ħafna nies fuq benefiċċji li potenzjalment setgħu jaħdmu.

Mhux kull min qiegħed fuq benefiċċju soċjali għandu l-potenzjal li jaħdem, imma kien hemm parti kbira bil-potenzjal li jaħdmu imma ma kellhomx inċentiv għax għalihom work did not pay.

Breadwinner ta' familja ma jistax imur id-dar u jgħid lill-familja tiegħu: Good news, sibt xogħol, imma għandi aħbar oħra li hija bad news, u din hi li se nġib inqas flus id-dar għax se nitlaq il-benefiċċji kollha biex nieħu din il-paga!

Naħseb li f'dak il-każ il-familja tiċċassa lejh u tgħid: Dan x'inhu jgħid?

Mela ġġennen?

Għalhekk dak li jkun ma kienx qed ifittex ix-xogħol, għax ma kienx jaqbillu.

Imbagħad kellna piż qawwi fuq il-middle class minħabba l-income tax.

Il-familji kienu qegħdin jitolbu bil-ħniena lill-Gvern Nazzjonalista biex inaqqas dik it-taxxa għax qed tweġġagħhom.

Dawn ma kellhomx inċentivi biex jaħdmu jew biex jieħdu l-inizjattiva, speċjalment f'pajjiż fejn għandna taxxa fuq il-kumpaniji li parti mill-income tax hi bil-full imputation system.

Imbagħad kellna s-settur tal-unemployed li niftakar ċar konna ngħidulhom unemployable.

Il-Gvern kien qata' qalbu li dawk it-8,000 persuna qiegħda xi darba se jsibu xogħol!

Fil-fatt, il-kelma mxiet li dawk mhux veru jridu jfittxu xogħol u tgħidx kemm konna nisimgħu stejjer u li dawn kienu jmorru għall-interviews bil-misluta biex jipprovaw iwaqqgħu din is-sitwazzjoni verament ħażina għaċ-ċajt.

Aħna middejna għonqna għax-xogħol u dan wieħed jista' jarah f'kull miżura li wettaqna sa mill-ewwel baġit.

Nistidinkom tmorru fuq l-ewwel baġit tagħna u taraw xi nbena ġebla fuq ġebla.

L-ewwel sar il-pedament ta' din l-ekonomija l-ġdida, imbagħad inbnew il-ħitan, imbagħad is-soqfa u mbagħad bdejna nżidu l-istruttura.

Nieħu gost nirrepeti li aħna użajna l-baġit bħala strument ekonomiku.

Kemm konna ngħidu li mhuwiex an accounting exercise u nsemmu biss kemm se jonfoq kull ministeru eċċ. Niftakar li l-istruttura tal-baġit kienet imqassma bill-Ministeri u mhux bl-oġġettivi bħal to make work pay, jew biex tqassam il-ġid, jew biex tinċentiva l-investiment.

Le, kienu jimxu bil-ministeri.

Għall-kuntrarju, il-baġit aħna għamilnieh strument ekonomiku.

Ma niddejqux ngħidu li t-talba biex it-taxxa tonqos minn 35% għal 25% saret lill-Gvern Nazzjonalista.

Fil-fatt Gvern Nazzjonalista kien wegħedha però ma setax iwettaqha.

Imbagħad tlajna aħna u l-ewwel ħaġa li għamilna kienet li bdejna nwettquha.

Din il-miżura għamilnieha fuq medda ta' tliet snin.

Switilna l-flus imma konna persważi li se tkun l-ewwel ġebla fundamentali biex ninkoraġġixxu l-middle class joħorġu minn qoxorthom.

Lil dawn aħna għednielhom: Aħna se ngħinukom, nemmnu fil-bżulija tagħkom u se ninkoraġġukom billi naqtgħu t-taxxa minn 35% għal 25% fuq medda ta' tliet snin.

Wegħda oħra u miżura importanti kienet li wara li nnaqqsu l-income tax, innaqqsu t-taxxa overall tal-pajjiż.

Dan billi nżommu s-settur pubbliku in check u billi nċekknu t-taxxa b'mod relattiv għaliex ovvjament il-piż huwa relattiv ukoll.

Inti jekk se twaqqa' l-piż tat-taxxa fil-pajjiż u s-settur pubbliku tħallih jitla' bħala perċentwal, tispiċċa b'defiċit enormi.

Għaldaqstant ħadna ħsieb li nnaqqsu t-taxxa b'mod relattiv.

Fil-fatt, id-defiċit mhux talli niżel talli sparixxa u dar għal surplus.

Imbagħad kellna l-figuri.

Dawn għandna ngħiduhom għax dawn importanti.

Tridu tifhmu li kull miżura tal-baġit saret bi ħsieb.

Dan anke tkellimna fuqu fl-Ewropa u wrejniehom kemm kellu effett.

Kieku aħna konna tal-lemin, lil dawk li kienu fuq il-benefiċċji konna naqtgħuhomlhom u malajr imorru jaħdmu imma le, għamilna patt magħhom u għednielhom li meta jsibu x-xogħol, iżommu parti mill-benefiċċji billi jżommu 'l fuq minn 60% fl-ewwel sena, 40% fit-tieni sena, 25% fit-tielet sena, imbagħad jaqgħu fuq l-In-Work Benefit.

Ir-rispons kien li bejn 4,000 u 6,000 ruħ li kienu long-term unemployed jew fuq is-single parent benefits u benefiċċji oħrajn daħlu għal dan it-tapering programme.

Dan kien importanti taħt il-programm making work pay.

Ta' min jgħid li l-In-Work Benefit kien innovattiv ukoll.

Bħalissa fl-Ingilterra hemm kontroversja fuq il-prinċipju wara dan il-benefiċċju, ċjoè fuq il-prinċipju li l-gvern m'għandux jindaħal fis-suq tax-xogħol ħlief fejn ikun hemm kwestjonijiet ta' kondizzjonijiet, bħal pereżempju li l-paga minima titla' kif miftiehma.

Lil hinn minn dan, il-gvern m'għandux jipprova jiddeffes imma għandu jħalli s-suq jaħdem skont kemm jiflaħ in-negozju.

Wara kollox hemm il-unions biex jiġġieldu għall-ftehim kollettiv.

Madanakollu l-gvern imbagħad jista' jpatti bl-In-work benefit.

Fil-fatt, l-In-Work Benefit primarjament kien 'il fuq miċ-Children's Allowance, fis-sens li filwaqt li ċ-Children's Allowance qiegħda kważi għal kulħadd, l-In-Work Benefit qiegħed biex ninkoraġġixxu t-tieni ġenitur joħroġ jaħdem u allura nwiżnuh billi nagħtuh kumpens ta' €1,200 fis-sena.

Iċ-childcare b'xejn ukoll jagħmel kuraġġ kbir lill-ġenituri biex joħorġu jaħdmu minħabba l-ispiża kbira li jinvolvi.

Fil-fatt l-ispiża tammonta għal bejn €3,500 u €6,000 però l-medja f'pajjiżna qiegħda li l-Gvern joħroġ €5,000 għal kull wild taħt it-tliet snin to make work pay.

Dawn huma l-pedamenti tal-making work pay!

Wara dan kollu qed inkomplu nibnu t-tieni tappa, fejn il-piż tat-taxxa fuq il-GDP qed jinżel u l-istess fir-rigward tas-settur pubbliku.

L-istess għamilna fil-qasam taż-żgħażagħ.

Ma naħsibx li l-fatt li għandna t-tieni l-inqas rata ta' qgħad fost iż-żgħażagħ wara l-Ġermanja ġie mix-xejn!

Dan ġie għax nidejna programmi serji ta' taħriġ u li jgħinu lil dak li jkun isib xogħol.

Nidejna programmi li jgħinu biex iż-żgħażagħ ma jkunux mormija u jispiċċaw id-dar mingħajr ebda ħiliet.

Nammetti li għad baqa' ħafna xi jsir, speċjalment fuq l-early school leaving, però anke hawn il-figuri qed juru biċ-ċar li hemm titjib.

Biss biss jekk nieħdu l-illitteriżmu, minn 28% dan niżel għal 13%, jiġifieri hemm progress.

Issa l-mira Ewropea hija 10% u allura baqa' ħafna x'nagħmlu biex naslu għaliha imma tal-inqas dan il-Gvern għamel progress.

It-tielet kolonna huma l-finanzi pubbliċi.

Lit-taxpayer wieħed irid iserraħlu moħħu li flusu qed jintużaw sew.

Għaldaqstant aħna qed nagħtu rendikont.

Kien proprju għalhekk li stedinna lill-IMF biex iżuru pajjiżna u jeżaminaw it-trasparenza fiskali.

Dawn ġabu erba' esperti, wieħed minnhom mill-Ġappun u he was very thorough għax ra l-kotba, ra r-rapporti tal-istituzzjonijiet parastatali u ra wkoll il-consolidation.

F'dan ir-review morna tajjeb; ġejna eżaminati fuq 35 test u ġibna marka li tikkompara sew ma' tal-Ingilterra, tal-Irlanda u ta' pajjiżi oħra Ewropej.

Dan huwa dokument pubbliku u jinsab fuq il-websajt tagħna.

Aħna kburin li għaddejna minn dak ir-review li tlabna aħna stess.

Dan juri li f'dik li hija trasparenza fiskali u f'dak li huwa rapportaġġ, il-Ministeru għall-Finanzi miexi bl-aħjar standards Ewropej u globali.

Il-prova tal-finanzi sodi qiegħda fil-fatt li llum qed isir dak li qatt ma sar f'35 sena.

U xi viżjoni kien hemm!

Meta tissellef u s-self iżid b'mod assolut u b'mod relattiv id-dejn ma jkunx hemm viżjoni!

Hemm ukoll il-fatt li d-deficits huma xi ħaġa tal-passat.

Dawn mhux waqgħu sena u erġajna żlaqna bħalma kien jagħmel il-Gvern ta' qabel li issa qiegħed fl-Oppożizzjoni.

Il-Prim Ministru qal sew; jekk trid tkun taf meta saret elezzjoni f'Malta għandek tara meta sar defiċit eċċessiv!

Fil-fatt, meta dħalna fi proċedura ta' defiċit eċċessiv kienet saret elezzjoni qabel.

Dakinhar ma kienx hemm kontroll, anzi kien hemm paniku sħiħ u r-raġunament tagħhom kien: Onfoq, imbagħad ara wara.

Meta tidħol fil-proċedura ta' defiċit eċċessiv jiżdiedu t-taxxi u jissikka ċ-ċinturin.

Mhux ta' b'xejn li l-poplu kien jibża' mill-baġits u kien jgħid: Ġejja tagħna!

Dan kontra dak li qed isir dan l-aħħar.

Dawn l-islippages huma sintomi ta' paniku li kien jaqbdu l-Gvern ta' qabel kull darba li jrid jiffaċċja elezzjoni.

Ir-raba' kolonna fir-roadmap tagħna hija l-istabilità ekonomika.

Ħafna nies forsi ma tantx jifhmuha.

Ngħid biss li meta tlajna fil-gvern l-Unjoni Ewropea kellha lil pajjiżna f'żewġ proċeduri ta' penalties, waħda tad-defiċit eċċessiv u l-oħra tal-istabilità makroekonomika jew in-nuqqas tagħha.

L-Unjoni Ewropea għandha alert mechanism u meta l-bozoz minn ħodor isiru ħomor ikun ifisser li qed jikber id-dejn, mhux biss tal-Gvern imma anke tal-privat, inkluż dejn mal-banek, dejn fuq il-proprjetà eċċ. u qabel ma tlajna fil-gvern tant xegħlu bozoz li daħħluna f'din il-proċedura ta' nuqqas ta' stabilità makroekonomika.

Illum però din mhux talli ħriġna minnha f'perjodu ta' sena u nofs, talli l-World Economic Forum poġġa lil pajjiżna fl-ewwel post f'dik li hija stabilità makroekonomika!

Din hija importanti, għax hija waħda minn dawk il-bnadar li tattira l-investiment barrani.

Għalhekk huwa importanti r-rwol tal-Kummissjoni Ewropea, tal-IMF u tar-rating agencies bħal Standard & Poor's, Fitch Ratings, Moody's u DBRS.

Issa nispera li l-Oppożizzjoni ħadet it-tagħlima li lil dawn ma tistax tinjorahom meta jiġu f'pajjiżna.

Anzi, dawn għandek tiltaqa' magħhom anke barra mill-pajjiż u trid tkun trasparenti u turihom x'inhuma n-nuqqasijiet tal-ekonomija Maltija.

Fi kliem ieħor, trid tkun open magħhom u tammetti x'nuqqasijiet għandek filwaqt li turihom kif se tasal.

Sitt xhur jew sena wara mbagħad terġa' tmur u turihom fejn irnexxielek u fejn għadek ma wasaltx.

L-accountability baġitarja hija parti mill-viżjoni ta' dan il-Gvern u huwa importanti ħafna li l-miżuri jkunu enumerati u mhux kollox wishy-washy.

Morru arawhom il-baġits ta' qabel l-2013 u araw kif m'hemm xejn enumerat.

Accountability ta' xejn ma kien ikun hemm, mentri aħna qed isir eżerċizzju on its own right mill-Uffiċċju tal-PPS u on a monthly basis qed iżomm kont tad-delivery tal-miżuri baġitarji.

L-accountability aħna tant neħduha bis-serjetà li kull Ministru u kull Segretarju Parlamentari jrid jagħti rendikont kull xahar ta' fejn waslu l-miżuri li ġew imwiegħda fil-Baġit għal dik is-sena, kemm twettqu, kemm ma twettqux, kemm twettqu b'mod parzjali jew inkella jekk hux qegħdin f'kontinwità għas-sena ta' wara.

Niġi għall-kwestjoni tal-ġid li skont xi wħud mhux qed jitqassam sew.

Il-mod kif jitqassam jgħidulna l-poplu però min-naħa tiegħi nista' ngħid li meta naslu biex nagħrblu l-miżuri tat-tqassim tal-ġid, il-prijoritjaiet nagħmluhom skont l-impatt pożittiv fuq iż-żgħir, bħal pereżempju l-pensjonanti.

Morru aqraw ir-rapport tal-kumitat dwar ir-riforma tal-pensjonijiet.

Dan jipproponi ħafna miżuri imma aħna ma ridniex li nagħtu lil ċerta kategorija u mbagħad is-sena ta' wara nagħtu li dawk sa 75 sena u s-sena ta' wara nagħtu lil dawk sa 80 sena.

Aħna għedna li l-ewwel ma jibbeneifka huwa dak li qiegħed l-aktar 'l isfel u għalhekk tellajna l-minimum pension value u rajna li kull min f'pajjiżna kkontribwixxa billi ħallas il-bolla, tal-inqas ikollu moħħu mistrieħ li qed jaqla' l-pensjoni minima.

Dan il-minimu tellajnieh b'mod sostanzjali u kull sena qegħdin ngħolluh.

Din id-darba għollejnieh b'€2.70 u mal-COLA niġu li għollejnieh b'€4.50.

Is-sena l-oħra għollejnieh bl-istess ammont u allura qegħdin inkomplu ntejbu s-sitwazzjoni tal-pensjonant, imma bdejna miż-żgħir u għalhekk ma niskantax li l-istatistika turi li l-faqar f'Malta nieżel.

Dan nieżel għax il-miżuri huma tuned għal dak il-għan.

Issa kif jekk tippjana biex tgħin liż-żgħir se tispiċċa tgħin lill-kbir ukoll?

Jekk taqta' t-taxxa minn fuq tibda tgħin lill-kbir imma lanqas it-tax refund m'għamilna hekk.

It-tax refund għamilnieha b'mod li ta' fuq jieħu l-inqas jew xejn mentri ta' isfel, inkluż min ma jħallasx it-taxxa, jieħu l-iżjed.

Dak huwa l-prinċipju tan-negative income tax u hemm artiklu dwar dan fl-aħħar ħarġa tar-rivista The Economist.

Din hija xi ħaġa li aħna emminna fiha mill-bidu, semmejnieha fil-programm elettorali u issa qegħdin nattwawha.

L-istess is-sussidju fuq il-kera.

Dan huwa intiż għaż-żgħir.

Issa se nitilgħu aktar 'il fuq sabiex anke l-middle income class tibda tgawdi minn dan il-benefiċċju fuq il-kera mingħajr ebda stigma ta' ġuramenti u dikjarazzjonijiet ħlief ta' dak li huwa dħul.

Lit-tfal ilqatniehom sew bl-In-Work Benefit u din is-sena biċ-Children's Allowance.

Ħsibna wkoll fil-persuni b'diżabilità li kienu minsijin.

Mhux se nidħol fil-miżuri kollha imma li rrid ngħid huwa li l-aċċenn kien dejjem fuq in-nies vulnerabbli fis-soċjetà Maltija.

L-istess rigward l-anzjani fi djarhom.

Tellajna b'mod sostanzjali l-għajnuna lill-famiji u anke lil nies minn barra l-familja li lesti li jgħinu lill-anzjani.

Dik kienet miżura importanti u kellha impatt pożittiv.

Barra li tnaqqas il-pressjoni fuq l-istituzzjonijiet tal-anzjani, din il-miżura tgħin biex l-anzjani jgħixu fid-dar li dejjem għexu fiha u kuntenti li jibqgħu jgħixu fiha sakemm saħħithom tippermettilhom.

Imbagħad naraw il-prijoritajiet fuq il-familja.

Naħseb li m'hemmx miżura li bbenefikaw minnha l-familji aktar minn dik tal-ġurnata leave.

Il-familja, li issa qed tgawdi aktar dħul, tista' tgawdi dak id-dħul billi toħroġ flimkien u ttirrikrea ruħha.

Din hija t-tieni sena li qegħdin nagħtuha l-ġurnata leave li tant nemmnu fiha.

Sinjura President, fl-aħħar nett irrid nitkellem fuq l-investiment.

Il-magna tat-tkabbir huwa l-investiment kapitali, speċjalment dak privat.

Dan huwa l-investiment dirett u mhux il-popolazzjoni.

Il-Gvern qabel kien jibbaża biss fuq l-uffiċċji tal-Malta Enterprise.

Dawn huma tajbin u qegħdin ninvestu fihom, imma ara x'differenza meta jkollok il-finanzi fis-sod, meta jkollok ekonomija progressiva, meta jkollok suċċess li jasal mad-dinja kollha.

Ir-ratings kulħadd jaqrahom.

L-upgrades li tingħata Malta kulħadd jinnotahom u dawn iwasslu biex l-investiment jiġri warajna u mhux aħna niġru wara l-investiment.

L-aħħar ħaġa li forsi ma ssibhiex bħala xi kolonna għaliha imma qiegħda hemm, bħall-arja li nieħdu, hija l-kapaċità tal-Gvern li jieħu d-deċiżjonijiet.

Irridu niftakru li l-aħħar Gvern Nazzjonalista ma rnexxiex għax ma setax jieħu deċiżjoni.

Dan dejjem kien jipposponi.

Kien jitfa' kollox taħt it-tapit biex la jieħu xi żball u lanqas ma jiġi kkritikat.

Dan il-Gvern jeħodhom id-deċiżjonijiet u l-isfidi jidħol għalihom.

Iva jiżbalja, ovvja, min ma jiżbaljax huwa min ma jeiħux id-deċiżjonijiet.

Pereżempju issa qed niffaċċjw sfidi ġodda, fosthom it-toroq, il-proġetti kbar, il-waste management u l-enerġija rinnovabbli.

Hija verament ħasra li l-Kap tal-Oppożizzjoni qed jinjora dan kollu.

Għandu eżempju ta' suċċess quddiemu li l-barranin jixtiequ jkunu jafu iżjed dwaru.

Dan l-eżempju qiegħed quddiemu u ma jridx jarah, ma jridx jisma' bih.

Minflok qed jagħżel li jivvinta u jsemmi dak li jara li jimxu bih f'pajjiżi oħra.

Lanqas ideat kreattivi għat-titolu tal-pre-budget document ma baqgħalna.

Fl-24 ta' Settembru ħareġ ktieb u fl-10 ta' Ottubru ħareġ il-pre-budget document u t-tnejn jisimhom l-istess: An Economy for the People by the People.

U kieku ħareġ bih il-Partit Nazzjonalista forsi nifhimha imma jien rajt xi ħaġa simili l-Ingilterra!

Ħareġ dokument fl-24 ta' Settembru, għoġobhom u qalu: Mela dan ikun it-titlu tad-dokument tagħna, Economy for the People by the People.

Dan se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Lanqas kreattività għal titolu ma fadlilhom!

Kellu bżonn li l-ideat ekonomiċi li huma tajbin jiġu kkopjati wkoll, inkluż dawk li rnexxew f'pajjiżna, u mhux nivvintaw fissazzjoni fuq l-immigrazzjoni!

L-ebda pajjiż ma jista' jibqa' jikber bħalma jikber fil-bidu.

Lanqas l-Awstralja u l-Kanada ta' wara l-gwerra bl-immigrazzjoni li kellhom.

Illum se tipparaguna ma' dak iż-żmien?

Illum huwa l-pajjiż li qed jagħmel id-domanda fuqhom u huma l-employers li qed jitolbuhom.

Issa jkunux mill-Unjoni Ewropea jew minn barra xorta huma nies.

Id-differenza hija li dawk li huma mill-Unjoni Ewroepa m'għadniex kontroll fuqhom u ma nistgħux ngħidulhom biex ma jiġux.

Aħna mmorru fl-Ewropa kemm irridu u meta rridu, u hekk għandu jkun għax din hija l-Unjoni Ewropea.

Allura x'jiġifieri huma ma jistgħux jiġu hawn?!

Mela veru kellna kontradizzjoni meta kellna l-kwestjoni tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea!

Fil-fatt, niftakarni ngħid with tongue in cheek li veru qegħdin tajjeb f'pajjiżna!

Mela min suppost kellu jara l-ħaddiem, il-benefiċċji soċjali u l-vantaġġ li nkunu fl-Ewropea kien kontra u min kien fin-negozju u jaf li se jkollu jikkompeti ma' barra u ma' min jiġi f'pajjiżna kien favur!

Il-Partit Laburista rrealizza u aċċetta d-deċiżjoni tal-poplu u qed jieħu l-benefiċċji tagħha.

Min-naħa l-oħra n-negozju għadu urtat bil-kompetizzjoni li tiġi.

Huwa veru li mhux qed ikun hemm a level playing field.

Dik hija xi ħaġa li wieħed irid jaraha, imma ma jistgħux iżommu l-kompetizzjoni li tiġi mill-Ewropa, tiġi kif tiġi.

Tiġix bil-baħar jew bl-ajruplan jew fuq l-internet, il-kompetittività qiegħda hemm u issa ma tistax toqgħod tgerger.

Għalxejn noqogħdu ngħidu fuq l-immigrazzjoni.

Ikkonċentraw fuq l-Ewoprej.

Pajjiżna għandu bżonn in-nies biex tikber il-mano d'opera u l-employers qed jitolbu li jkollhom aktar ħaddiema u billi pajjiżna huwa parti mill-Unjoni Ewropea, l-Ewropej jiġu għax jaraw li għandhom opportunità.

Meta ma jibqax ikun hawn opportunità jerġgħu jmorru lura.

Ħadd ma jrid joqgħod hawn u jkun unemployed.

Anke l-Maltin, meta l-Kanada kien hemm l-unemployment ftit minhom ġew lura lejn pajjiżna, aħseb u ara fl-Unjoni Ewropea li hi pass 'il bogħod, speċjalment fil-każ tat-Taljani li qed isibu xogħol f'Malta u huma partners magħna.

Dan is-sensazzjonaliżmu fuq l-immigrazzjoni huwa verament vojt għax inti trid timxi skont kif tkun sejra l-ekonomija.

Jekk l-ekonomija għandha bżonn li jiġu, dawn jiġu, imma jekk m'għandhiex bżonnhom, ma jiġux jew jerġgħu jmorru lura.

Huwa inġust u misleading li wieħed jgħid li n-nies mhux qed jibbenefikaw mill-ekonomija.

Veru li l-barranin ikollhom bżonn l-isptarijiet għax iweġġgħu bħal kulħadd, dawn mhumiex robots, imma fil-maġġoranza tagħhom huma żgħażagħ li m'għandhomx il-problemi tal-anzjani f'pajjiżna.

Aktar minn hekk, dawn iħallsu l-bolla avolja l-probabbiltà hija li lanqas jistgħu jibbenefikaw minnha, u dan apparti li jħallsu t-taxxi.

L-aħħar figura kienet ta' madwar €100 miljun.

Ma nistgħux nimmaġinaw kif jistgħu l-anzjani ma jkollhomx l-għajnuna tal-barranin li huma dedikati u jieħdu ħsiebhom u, sfortunatament, ma jsibux Maltin biex jieħdu posthom.

Sinjura President, qed taraw quddiemkom pajjiż li rnexxielu jagħmel bidla kbira.

Dan għamlu bi pjan.

Hemm fatturi tajbin u hemm oħrajn li nistgħu ngħidu jekk wieħed irid jevitahom, jevitahom imma ma tistax tgħid li dan huwa Gvern li m'għadnux viżjoni, jew li qiegħed fid-dlam, jew bla roadmap u dawn l-affarijiet kollha.

Fil-bidu fissirna pass pass fejn wasalna u fejn baqgħalna naslu.

Nafu li baqgħalna fejn naslu.

Il-Prim Ministru jgħidha bil-miftuħ li hawn kemm hawn suċċess, baqgħalna biex naslu.

Ġejna l-ewwel fl-Ewropa f'dak li hu tkabbir u f'dak li huwa livell ta' employment growth imma m'aħniex fil-livell ekonomiku tal-Ġermanja.

Aħna nixtiequ li naslu biex nikkonverġu mal-pajjiżi sinjuri tal-Ewropa.

Il-kelma teknika hija "konverġenza" li tfisser fejn tiltaqa'.

Issa f'dan il-każ pajjiż qed jikber bil-mod u l-ieħor qed jaċċellera, qishom missier u iben fejn l-iben għalkemm huwa żgħir, qed jaċċellera u fl-aħħar jilħaq it-tul ta' missieru.

Aħna hekk nixtiequ, li nikkonverġu mal-pajjiżi sinjuri tal-Ewropa.

Aktar ma r-rata tkun għolja, aktar nikkonverġu malajr, u aktar ma tkun baxxa bħalma kienet bejn l-2000 u l-2012 meta l-medja tagħha kienet baxxa, inqas se nikkonverġu.

Ejja ma nesaġerawhiex, mhux se noqgħod nidħol fejn waqgħet, imma l-medja tagħha kienet xejn aktar differenti minn dik fl-Unjoni Ewropea u allura ma konna se nikkonverġu qatt għax konna paralleli.

Il-Ġermanja tikber bi 2% u Malta tikber bi 2% u allura ma konna se naslu qatt, imma meta żżid, għandek iċ-ċans li tasal.

Sinjura President, għalxejn joqogħdu jgħidu li Malta ggwadanjat għax id-dinja kienet sejra tajjeb.

Mela mhux kulħadd għajnejh f'wiċċu?

Għexna l-għaxar snin ta' wara l-kriżi globali finanzjarja tal-2008 u għadna nbatu l-konsegwenzi sal-lum.

Il-Greċja għadha bil-problemi.

Rajna wkoll x'ġara fi Spanja u fl-Irlanda.

Dak kien l-aħjar żmien għall-Ewropa?

Mela ejja nammettu li dan il-Gvern ġab dan is-suċċess lejn pajjiżna għax għamel l-affarijiet bil-ħsieb u bil-għaqal.

Finalment inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-faċċata u tal-paġna ta' wara tal-pubblikazzjoni "An Economy for the People, by the People" maħruġ minn New Economics Foundation.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Finanzi hija konkluża u l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa huma posposti għal data li għandha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

Fil-5.06 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapportat li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-Voti tal-Ministeru għall-Finanzi kienet ġiet konkluża, u li l-mistoqsija fuq l-emenda u l-voti mressqa, kienu posposti għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ il-Ministru Edward Scicluna biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

EDWARD SCICLUNA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista – Estimi Ġenerali 2019

It-Tielet Jum Stabbilit - Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar

Vot 11 – Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar

Vot 12 – Kummerċ

Vot V – Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar – Kapital.

Abbozz Nru 58 - Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji – Tielet Qari – Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Ninforma lill-Kamra li skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018, id-diskussjoni fuq il-voti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji Żgħar m'għandhiex tieħu aktar minn tliet sigħat bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li f'din is-seduta, mistoqsijiet parlamentari jistgħu jsiru bejn is-6.00 p.m. u s-6.30 p.m. u l-ħin tal-aġġornament ma jitteħidx.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 31 ta' Ottubru 2018, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fil-5.08 p.m. il-Kamra aġġornat skont il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 181 tas-17 ta' Ottubru 2018.