DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 29 ta' Jannar 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 29 ta' Jannar 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 29 ta' Jannar 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 188 li saret fit-28 ta' Jannar, 2019 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RIFORMA FIS-SISTEMA TAL-GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

Alex Muscat) staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi fir-riforma tas-sistema tal-gwardjani lokali u x'bidliet mistennija ġġib magħha?

Jista' jgħid kif se jkunu effettwati ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin bir-riforma?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Fl-1 ta' Mejju tas-sena 2018, sar it-trasferiment tal-uffiċjali tal-komunità (gwardjani lokali) minn mas-settur privat għal mal-LESA (closed dept) u kif diġà ħabbarna, minn hemmhekk ma jkunux jistgħu jmorru f'postijiet oħrajn mal-Gvern.

Issa li ftaħna l-uffiċini l-ġodda fil-Fgura u għamilna uniformijiet ġodda għall-uffiċjali, dawn se jkomplu jingħataw aktar taħriġ intensiv speċifiku fuq l-operat tal-infurzar lokali biex dan il-mistier jittieħed aktar bis-serjetà billi tinbena fuqu karriera.

B'hekk, mil-lenti taċ-ċittadin, l-uffiċjal tal-komunità jiġi aktar milqugħ u apprezzat bħala dak l-uffiċjal dejjem qrib tagħhom li hu lest biex jiggwidahom u jgħinhom.

Qed isiru wkoll bidliet ta' infurzar aktar ekwu, ġust u edukattiv f'setturi oħra bħat-turiżmu, l-edukazzjoni, l-ambjent eċċ. Iċ-ċittadini b'din ir-riforma se jiġu aktar edukati u l-mira hi li ċ-ċittadin japprezza l-ħtieġa ta' dixxiplina ġusta.

Permezz ta' din ir-riforma se tingħata attenzjoni speċjali lis-settur tal-ambjent għal aktar indafa fil-pajjiż u se jiġi regolat aktar is-settur tal-kostruzzjoni bħala ppjanar u infurzar fuq saħħa u siġurtà fis-siti tal-bini.

Barra minn hekk, nixtieq insostni wkoll li se nkunu qed ningaġġaw tim ġdid addizzjonali ta' uffiċjali tal-komunità.

Fil-ġimgħat li ġejjin, dawn l-uffiċjali se jingħataw vetturi ġodda u tagħmir ġdid biex ikunu jistgħu jaqdu l-funzjonijiet tagħhom b'mod aktar effiċjenti.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, se nagħmel żewġ mistoqsijiet f'waħda.

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm uffiċjali tal-komunità s'issa u kemm swiet il-LESA mill-ġurnata tat-twaqqif tagħha sal-lum?

OWEN BONNICI: Se nibda mit-tieni mistoqsija billi nwieġeb li l-LESA ma swiet xejn.

Il-LESA mhux talli ma teħux flus mill-Kaxxa ta' Malta talli naturalment tikkontribwixxi ħidma li twassal biex jiġu impjegati n-nies, tħallas il-bolla u l-income tax u tagħti multi li jidħlu fil-Kaxxa ta' Malta.

Għalhekk il-LESA ma tiswa xejn lill-pajjiż u rrid niftaħar li din bdiet bis-saħħa tal-għaqal tan-nies li ħadmu dak iż-żmien.

Minn hawnhekk nixtieq insellem lil sieħbi l-Perit Stefan Buontempo li meta twieldet il-LESA, jien flimkien miegħu għamilnieha din il-mansjoni, u nħossni kburi ħafna li bdiet mingħajr ma kellna ċenteżmu vvotat.

Fil-fatt lanqas ridna li jkollna flus ivvotati għax konna nafu li l-LESA waħedha se ssostni lilha nnifisha, u hekk irid ikun.

U ssostni lilha nnifisha mhux billi jkun hemm multi inġusti imma billi jkun hemm dixxiplina ġusta.

Dik hija d-differenza li rridu ndaħħlu fis-sistema tal-infurzar lokali.

Jien ma naqbel xejn li l-gwardjani lokali jaqbdu u jagħtu ċitazzjonijiet left, right and centre, għax dak mhuwiex infurzar lokali, imma hija xi ħaġa li m'għandhiex mill-ġustizzja.

B'infurzar lokali nifhem dixxiplina ġusta, bħal meta xi ħadd jagħmel żball u jkun jista' jikkaġuna l-periklu lilu nnifsu jew lil ħaddieħor u meta jiġi dixxiplinat, jgħid li kien ħaqqu jiġi dixxiplinat.

Jien nemmen li ħafna nies f'pajjiżna jifhmu li hemm bżonn id-dixxiplina fil-lokalità.

L-importanti hu li tkun dixxiplina ġusta.

Sur President, nista' ngħid li hawn ftit għexieren ta' impjegati bħala gwardjani lokali.

In-nies jaħsbu li f'pajjiżna hawn xi 2,000 gwardjan lokali mentri fil-verità hawn ftit għexieren.

M'għandix iċ-ċifra eżatta imma bejn wieħed u ieħor hawn madwar 60 gwardjan lokali.

Kien hemm 11-il gwardjan lokali li ma baqgħux għax sabu xogħol differenti.

Bħalissa għaddej proċess ta' ingaġġ ta' uffiċjali tal-komunità ġodda, li jinsab fi stadju finali biex naturalment ikun hemm numru adattat li jaqdi s-servizzi tal-pubbliku.

Inċidentalment bħalissa hemm daqsxejn dwejjaq minn min juża l-gafef, għax biex tarma gaffa jrid ikollok il-permess tal-kunsill lokali u gwardjan lokali li jidderieġi t-traffiku, u naf li bħalissa hemm nuqqas tagħhom.

Fil-fatt ċemplulna xi nies li huma midħla fis-settur u staqsewna x'se nagħmlu biex insolvu dan in-nuqqas ta' gwardjani lokali.

Fil-fatt irrid ngħid li l-proċess tal-ingaġġ tal-gwardjani lokali li jmiss wasal fi tmiemu, u jekk Alla jrid fi żmien ftit jiem, jew l-aktar ġimgħat, dawn se jkunu jistgħu jibdew jaħdmu u jagħtu servizz liċ-ċittadin.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem ġie ppubblikat il-programm għas-sena 2019 ta' Teatru Malta, u jidher li għal sena wara l-oħra qed ikun hemm avvanz konsiderevoli fuq is-sena ta' qabel.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex jikkonsisti dan il-programm u matul is-sena d-dieħla x'inhu mistenni li naraw li ma konniex naraw qabel, speċjalment fejn tidħol il-kultura f'pajjiżna, speċifikament f'Teatru Malta?

OWEN BONNICI: Jien nemmen li bħalissa l-kamp artistiku tal-kultura wasal għall-pass li jmiss, u se ngħid x'inhu.

Wara li saħħaħna l-kwalità, żidna l-udjenzi u ħloqna karrieri fis-settur kulturali.

Għalhekk issa l-pass li jmiss hu li nxerrdu kemm jista' jkun il-kultura u l-prodotti kulturali li qegħdin noffru f'aktar bliet u rħula.

L-idea hi li jkollna l-Valletta Cultural Agency li tieħu ħsieb li jkun hemm attivitajiet kulturali ta' kwalità fil-Belt Valletta u tagħti opportunità lill-Arts Council u lill-entitajiet li jaqgħu taħtu biex jagħmlu attivitajiet kulturali ta' kwalità fl-irħula u l-ibliet ta' pajjiżna.

Pereżempju, ftit tal-jiem ilu kellna l-Baroque Festival, li mijiet ta' turisti jiġu apposta f'Jannar biex isegwuh.

Jien attendejt diversi kunċerti tal-Baroque Festival – naf li kien hemm uħud minn sħabi li attendew ukoll – u wieħed seta' jara l-mijiet ta' turisti li ġew Malta proprju biex isegwuh.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lil Kenneth Zammit Tabona għax-xogħol eċċezzjonali li jagħmel f'dan is-settur.

Wara li ħsibna u tkellimna ftit, ħriġna l-Baroque Festival mill-Belt Valletta u ċerti kunċerti bdew isiru fl-irħula.

Pereżempju, jien u l-Onor.

Bartolo ħadna gost ħafna meta attendejna flimkien għall-kunċert ta' mużika barokka fil-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Għaxaq, fejn rajna prodott kulturali tal-aqwa livell fil-qalba tal-irħula tagħna, u dik hija l-missjoni tagħna.

Rigward dak li għandu x'jaqsam ma' teatru ma nista' qatt nieqaf nenfasizza kemm huwa importanti li f'demokrazija b'saħħitha jkollna teatru li jaħdem.

Meta qed ngħid "teatru", m'iniex nirreferi għall-binja imma għal xogħlijiet teatrali ta' kwalità li jagħmlu ġieħ f'demokrazija b'saħħitha.

Tista' tkejjel kemm hi b'saħħitha Malta minn kemm għandna flus fil-kontijiet tagħna bħala GDP jew minn kemm għandna economic growth imma wieħed mill-modi biex tkejjel dan huwa billi tara kemm għandna espressjoni artistika b'saħħitha.

It-twaqqif ta' Teatru Malta kellu proprju l-għan li jkollna kumpanija teatrali nazzjonali biex b'hekk inkunu nistgħu mmexxu 'l quddiem xogħlijiet teatrali ta' kwalità bil-Malti u traduzzjonijiet ta' kwalità ta' xogħlijiet tajbin ħafna.

Sur President, din hija t-tieni sena ta' Teatru Malta, u sar programm biex din is-sena jmur f'diversi rħula Maltin u Għawdxin ħalli dak li jkun, inkluż il-familji, il-ħarġa tagħhom tkun li jmorru jaraw ftit teatru bil-Malti.

Rigward produzzjonijiet jien għandi moħħi mistrieħ li Sean Buhagiar – li huwa direttur artistiku ta' eċċellenza u minn hawnhekk insellimlu – u t-tim tiegħu qegħdin jagħmlu xogħol tajjeb ħafna.

Ir-rwol li għandna aħna bħala Ministeru hu li naraw li dkemm jista' jkun it-teatri fl-irħula jerġgħu jingħataw il-ħajja.

Fil-fatt diġà nidejna u se nkomplu nniedu skemi li permezz tagħhom nirrestawraw teatri antiki fl-irħula tagħna.

Ma nistax nieqaf nenfasizza l-bżonn li nkunu qegħdin insalvaw it-teatri antiki fl-irħula tagħna billi ninċentivawhom, għax jekk ma nagħmlu xejn iċ-ċans hu li dawn jitħallew magħluqin u mal-ewwel skuża jiġu trasformati f'xi ħaġa oħra.

Għalhekk, fil-fehma tiegħi, aħna għandna l-obbligu li t-teatri fl-irħula nsalvawhom u mmexxuhom 'il quddiem.

Diġà nidejna skema biex ngħinu t-teatri, u se nkomplu nniedu aktar u aktar skemi biex aktar teatri jiġu salvati.

Jekk insalvaw it-teatri tagħna jkun hemm aktar postijiet fejn il-produzzjonijiet ta' kwalità li qegħdin itellgħu Teatru Malta jkunu jistgħu jittellgħu fid-diversi rħula.

Nikkonkludi billi ngħid li fejn jidħol Teatru Malta qed nara rinaxximent.

Meta bdejna f'dan ix-xogħol niftakar li kien hemm il-premju Francis Ebejer u l-headlines kienu jkunu kemm m'applikawx kittieba, jew kemm il-ġurija ma sabitx kwalità biżżejjed biex tagħti l-premju.

Illum għadu kemm ħareġ il-premju għall-arti u fost il-finalisti tara ħafna rappreżentazzjonijiet teatrali li qegħdin jagħmluha mal-aqwa produzzjonijiet Maltin.

Naturalment hawn il-vantaġġ li fit-tmun ta' din il-ħidma hemm is-Sur Albert Marshall, li waqgħetlu żokortu fit-teatru.

Insellimlu u nirringrazzjah minn qalbi għall-ġid enormi li qed jagħmel lis-settur kulturali.

Nemmen li bis-sinerġija tas-Sur Marshall u s-Sur Buhagiar flimkien – wieħed aktar anzjan u l-ieħor aktar żagħżugħ – qed ikollna prodott li meta jgħaddu s-snin u meta nħarsu lura ngħidu li bit-twelid ta' Teatru Malta twieldet paġna oħra fis-settur teatrali Malti.

KUNSILLI LOKALI – EFFETT TAL-MIŻURA LI T-TOROQ ISIRU MILL-GVERN

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jispjega kif il-miżura mħabbra mill-Gvern ċentrali li jagħmel it-toroq kollha tal-pajjiż se tolqot lill-kunsilli lokali?

Qed jiġi assigurat li l-fondi għat-toroq lill-kunsilli lokali jibqgħu jingħataw xorta waħda?

OWEN BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li hu mistenni li t-toroq li se jibda jagħmel il-Gvern ċentrali, permezz ta' awtorità mwaqqfa għal hekk, se tkun qed taħdem mal-kunsilli lokali biex ikollna toroq ta' livell ogħla minn dak tal-lum.

Dan ifisser ukoll li l-kunsilli lokali jkollhom aktar fondi f'idejhom sabiex jiġu utilizzati aħjar fil-komunità, billi kif ġie ddikjarat, il-Gvern mhux se jnaqqas fondi lill-kunsilli lokali.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Fid-dawl ta' ċertu rapportaġġ li ħareġ illum dwar ir-relazzjoni li jkollhom il-kunsilli lokali ma' numru ta' awtoritajiet ta' kuljum li minnhom jiddependu ċerti xogħlijiet li jsiru fil-lokalità tagħhom, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-Ministeru tiegħu jiffaċilita b'xi mod id-djalogu u r-relazzjoni li teżisti bejn numru ta' entitajiet, awtoritajiet u kunsilli lokali?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Muscat għal din il-mistoqsija.

Jien nikkonferma li l-Ministeru qiegħed jagħmel sforz b'saħħtu sabiex nindirizzaw l-ilment li ġieli nisimgħu, li ġieli jkun ġustifikat u ġieli jkun inqas ġustifikat, minn sindki u kunsilliera fid-diversi kunsilli lokali.

Se nibda billi ngħid li l-Onor.

Silvio Parnis qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna u qed jixpruna din il-ħidma li qed isemmi l-Onor.

Muscat fuq żewġ livelli.

Waħda mid-deċiżjonijiet li ttieħdu kienet li jkollna Parlament tas-Sindki.

Din saret għall-ewwel darba u nixtieq nirringrazzjak pubblikament, Sur President, talli aċċettajt li tilqa' lis-sindki f'din il-binja tal-Parlament.

Fil-Parlament tas-Sindki kien hawn is-sindki ta' Malta u Għawdex kollha, jew min seta' jattendi minnhom, li qagħdu bilqiegħda not across party lines, imma flimkien, kull wieħed daqs l-ieħor.

Mmeta segwejna dak li qalu, stajna nħossu li kienu qegħdin jaraw li hemm distakk bejn l-awtoritajiet governattivi u l-kunsilli lokali.

Kien hemm ilmenti li kienu ġustifikati u kien hemm oħrajn li naħseb li ma kenux.

Jien kont f'kunsill lokali, kif kienu ħafna mill-Membri ta' din il-Kamra, u kif konna qegħdin ngħidu ftit qabel, ġieli jiġuk mumenti fejn tkun qisek qed titkellem mal-ħajt, però nafu wkoll li it takes two to tango.

Jien inħeġġeġ lill-kunsilli lokali li jkunu proattivi u kemm jista' jkun jaħdmu mal-awtoritajiet ċentrali.

Wara li kien hemm dan is-sentiment fuq livell ta' din il-Kamra, ftit ilu sar seminar fil-Forti Sant'Anġlu fejn stedinna lis-sindki kollha, lill-uffiċjali nkarigati fid-diversi kunsilli lokali u stedinna wkoll diversi rappreżentanti tal-entitajiet ewlenin, fosthom l-Enemalta, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma, eċċ. Fil-panel kien hemm ukoll is-Segretarju Permanenti Ewlieni, is-Sur Mario Cutajar, li qagħad mill-bidu sal-aħħar f'dan is-seminar li fih l-entitajiet u l-kunsilli lokali tkellmu dwar kif jistgħu jsaħħu r-relazzjoni ta' bejniethom.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti u min għandu esperjenza ta' gvern jista' japprezza kemm hija xi ħaġa pożittiva.

Aħna rridu nkomplu nagħmlu aktar minn dawn l-affarijiet u għalhekk nappella lill-entitajiet governattivi biex japprezzaw il-kunsilli lokali għax huma l-aktar livell ta' poter viċin in-nies.

Bl-istess mod il-kunsilli lokali għandhom japprezzaw aktar l-entitajiet.

Fil-verità kultant niltaqa' ma' nies li servew ta' ministri u ta' sindki u li issa spiċċaw mill-politika li jgħiduli li mid-diversi rwoli li kellhom, l-aktar li jimmissjaw huwa dak tal-kunsill lokali għax ir-realtà hi li it's all about making the most out of what you have għall-benefiċċju taċ-ċittadini.

Fil-verità, mhux liema kariga tokkupa tiswa, imma l-ġid li tagħmel lin-nies.

Għalhekk inħeġġeġ lill-kunsilli lokali biex jutilizzaw il-possibilità li għandhom biex jgħinu lin-nies kemm jista' jkun bl-għajnuna tal-entitajiet u tal-awtoritajiet rispettivi.

L-ISPEAKER: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Filwaqt li nikkonferma li jien kont preżenti għal dik il-laqgħa f'isem l-Oppożiżzjoni, li kienet laqgħa tajba, bħalma għamel il-Ministru nappella lill-kunsilli lokali biex jipparteċipaw aktar f'laqgħat li d-dipartimenti tal-Gvern jew il-Gvern innifsu jorganizza għall-kunsilli lokali.

Jista' l-Ministru jgħid jekk jinkwetahx il-fatt li fil-Parlament tas-Sindki li sar fuq dawn is-siġġijiet fejn qegħdin aħna f'din il-Kamra, meta tkellem is-Sindku tal-Birgu, is-Sur John Boxall, qal li llum wasal f'estrimità li jiddubita jekk għadux jeżisti l-Kunsill Lokali tal-Birgu?

Is-Sur Boxall qal ukoll li kellu tnaqqis drastiku fl-allokazzjoni tal-flus għal attivitajiet kulturali u spiċċaw qishom tallaba.

L-ISPEAKER: Onor. Cutajar, jekk jogħġbok, ejja għad-domanda.

Lis-Sur Boxall semgħu kulħadd.

ROBERT CUTAJAR: Kien hemm sindki oħrajn, fosthom ta' Birżebbuġa, ta' Marsaskala, tal-Qrendi, tas-Swieqi, u ta' Ta' Xbiex, li tkellmu dwar il-burokrazija żejda, in-nuqqas ta' konsultazzjoni u li biex tirċievi acknowledgement fuq bozza ddum ħames ġimgħat.

Il-Ministru jinkwieta li s-Sindku tal-Qrendi f'din il-Kamra ġie jgħid li biex tinqeda mid-dipartimenti tal-Gvern irid ikollok il-ħbieb?

Naħseb li f'għeluq il-25 sena mit-twaqqif tal-kunsilli lokali morna lura u mhux 'il quddiem meta jkollok sindki li jiddikjaraw dawn l-affarijiet f'din il-Kamra!

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Fil-ħajja, bejn il-maltemp, ix-xita u l-bnazzi li ma jispiċċa qatt, hemm it-triq tan-nofs.

Naħseb li dik hija r-realtà, u ħafna drabi dan jiddependi minn kemm il-persuni individwali jkollhom approach min-naħa tal-kunsilli u min-naħa tal-entitajiet, u fejn ikun hemm diffikultà jpoġġu bilqiegħda biex isolvuha.

Jien ma nistax naqbel li l-allokazzjonijiet finanzjarji naqsu, għax l-allokazzjonijiet finanzjarji żdiedu.

Li kien qed jgħid is-Sur Boxall hu li għandu jkun hemm fondi biex isiru attivitajiet kulturali - hawn nista' nsemmi Casal Fornaro ta' Ħal Qormi li hija waħda mill-isbaħ attivitajiet li jsiru bis-saħħa ta' finanzjament li japplika għalih il-kunsill lokali - u li għandu jkun hemm borża ċentrali li tieħu minnha.

Naturalment, jekk wieħed jipprova jqassam ftit iktar, ikun hemm min jieħu daqsxejn fastidju għax ikun missu ftit inqas.

Dik hija xi ħaġa naturali.

Irrid nirringrazzja ħafna – bħalma għamilt dakinhar se nerġa' nagħmel illum – lis-Sindku tal-Birgu, is-Sur John Boxall, li huwa sindku tajjeb ħafna u li għen biex il-Birgu jiġi trasformat mill-qiegħ.

Jien kelli x-xorti naħdem flimkien mas-Sur Boxall meta bħala persuna responsabbli mid-Direttorat tar-Restawr komplejna fuq it-tajjeb li kien sar fil-Birgu mill-Gvern preċedenti u għamilna ħafna iktar, fosthom id-Ditch tal-Birgu u t-tkomplija tar-riabilitazzjoni tas-swar u tal-Forti Sant'Anġlu.

Ma nafx x'ma għamilniex fil-Birgu.

Matul din il-ħidma kollha fis-Sur Boxall sibna partner b'saħħtu li għandu għal qalbu l-Birgu, u nixtieq nirringrazzjah minn qalbi.

Rigward il-kummenti tas-sindki l-oħrajn, nifhem li f'opportunitajiet bħal dawn, dak li jkun juża kliem daqsxejn iebes biex il-messaġġ jasal.

Din nifhimha u naħseb li jien għamiltha meta kont viċi sindku.

Jien hekk nieħu pjaċir għax ma rridx li niġu hawn biex niltaqgħu mas-sindki u wieħed joqgħod jgħid lill-ieħor kemm hu sabiħ it-temp.

Dik hija xi ħaġa sabiħa imma ma joħroġ xejn minnha.

Naħseb li l-aqwa mod huwa li wieħed jitkellem b'mod ċar bejn il-ħbieb.

Kif qal l-Onor.

Cutajar, wara dik il-laqgħa tas-sindki, aħna ħdimna – hawn nerġa' nsellem lill-Onor.

Silvio Parnis li kien l-ixprun ta' din il-ħaġa – biex ġibna flimkien l-entitajiet, il-kunsilli lokali u s-Segretarju Permanenti Ewlieni u m'għandix dubju li dawn it-tip ta' laqgħat se jagħmlu l-ġid u se jkomplu jmexxu l-ħidma 'l quddiem.

Jien dejjem nappella, mhux lill-entitajiet biss imma anke lill-kunsilli lokali, li it takes two to tango.

Aħdmu flimkien bħalma naħdmu aħna.

Huwa veru li jien Ministru imma trid taħdem biex tikkollabora mal-entitajiet u trid tkun moħħok hemm biex tmexxi l-affarijiet 'il quddiem.

M'għandix dubju li l-ħbieb tagħna membri tal-kunsilli lokali għandhom il-ħiliet neċessarji biex imexxu dan ix-xogħol 'il quddiem.

L-ISPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: B'referenza għall-mistoqsija oriġinali u għall-mistoqsija tal-Onor.

Cutajar, irrid ngħid li ftit inqas minn sentejn ilu jien kont għadni sindku u nista' nikkonferma li l-allokazzjoni tal-kunsilli lokali żdiedet.

Fid-dawl li naqsu r-responsabilitajiet tat-toroq minn fuq il-kunsilli lokali u l-allokazzjoni mhux talli ma tnaqqsitx talli żdiedet – kif ġie kkonfermat meta ġiet imwieġba l-mistoqsija parlamentari tal-Onor.

Alex Muscat – jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jara li l-kunsilli lokali jingħataw responsabbiltajiet ġodda fejn jidħol ix-xogħol tagħhom?

Jista' jgħid kif il-kunsilli lokali se jiġu kkonsultati dwar il-bini ta' toroq fil-lokalitajiet tagħhom li qabel kienu jsiru mill-allokazzjoni finanzjarja tagħhom u ma kellhomx l-expertise meħtieġa filwaqt li issa qegħdin jużaw l-expertise ta' Infrastruttura Malta?

L-ISPEAKER: Il-Ministru.

OWEN BONNICI: Dan huwa dibattitu sabiħ ħafna li jeħodna fix-xifer tar-riforma li se nwelldu, jekk Alla jrid, minn issa u ftit ġimgħat, jew l-aktar ftit xhur, oħra.

Kif nafu, għamilna White Paper li qiegħda għall-konsultazzjoni u qegħdin nanalizzaw il-kummenti li kien fiha.

Dak li qed jgħid l-Onor.

Camilleri huwa proprju d-dibattitu li qed ikollna internament, jien flimkien mal-Onor.

Parnis u t-tekniċi, biex nassiguraw li r-riforma tkun waħda li ttejjeb il-qasam tal-kunsilli lokali u tmexxihom 'il quddiem.

Jien favur ir-reġjuni u nemmen li bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali għandu jkun hemm saff, li jagħmel sens, ta' reġjonalità.

Forsi jkun hawn min jgħidli: Malta, fiċ-ċokon tagħha, jagħmel sens li jkollha r-reġjuni?

Jien nemmen li hemm ċirkostanzi fejn jagħmel sens li jkollna politika reġjonali.

L-ewwel nett, trid tiċkien id-distanza li hemm bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali għax ma jistax ikollok ftit aktar minn 60 kunsill lokali u gvern ċentrali wieħed li jaħdmu b'effiċjenza daqs grupp ta' madwar sitt reġjuni u l-gvern ċentrali.

Nemmen ukoll li ċerti proġetti jistgħu jsiru aħjar bejn żewġ kunsilli lokali jew aktar, speċjalment proġetti kulturali, edukattivi u soċjali.

Pereżempju, fil-qasam tas-saħħa issa għandna l-Berġa li ftaħna f'Ħal Kirkop, li jgawdi minnha mhux biss Ħal Kirkop imma l-irħula kollha ta' wara l-mina.

Bl-istess mod, jekk ikollok triq arterjali li tgħaddi minn post partikolari u se tolqot postijiet oħrajn, id-diskussjoni dwarha bilfors tolqot lil diversi kunsilli lokali.

Fil-bidu, meta kienu jkellmuni dwar ir-reġjuni, kont nistaqsi lili nnifsi jekk f'Malta hawnx lok għar-reġjuni, imma jekk irridu nagħmlu l-affarijiet sew u rridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem, nemmen li hemm lok għar-reġjuni.

Hemm lok li nsaħħuhom ħalli jgħinu biex il-ħidma tal-kunsilli lokali tkun iktar effiċjenti u fl-istess waqt we bridge the gap li ġieli jkun hemm bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali.

Naturalment, the sky is the limit meta naħsbu f'kemm nistgħu noħolqu affarijiet flimkien għall-ġid taċ-ċittadin.

Nerġa' ngħid li ċ-ċentru għandu dejjem ikun iċ-ċittadin.

Din hija xi ħaġa sabiħa għax tagħtik l-opportunità li tagħmel id-differenza.

Sur President, lill-Onor.

Camilleri ngħidlu li naħseb li dan kollu se jiġi diskuss fid-dibattitu li se jkollna meta nibdew niddiskutu r-riforma.

Jien nistenna li meta jkollna l-Abbozz ta' Liġi, hu bħala wieħed mill-aħjar sindki li kellna fin-Nofsinhar ta' Malta - jaf kemm nirrispetta x-xogħol li għamel - ikun jista' jikkontribwixxi fejn jidħol dan is-settur.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Chris Cardona.

TQEGĦID TA' KARTI

CHRIS CARDONA (Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 17 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2018 li jemenda l-Att dwar in-negozji tal-familja (Att Nru XXXVII tal-2018); u

Tagħrif dwar pagamenti li d-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u n-Negozji Żgħar għamel lil avukati jew lid-ditti legali tagħhom bejn l-2004 u l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7095.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edward Scicluna.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 16 tal2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ tad-disposizzjonijiet tat-Taqsima IV tal-Att tal-2018 li jemenda diversi liġijiet dwar is-Servizzi Finanzjarji (Att Nru XXVI tal-2018); u

Tagħrif dwar in-nefqa tal-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) fis-sena 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8494.

L-ISPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq reklamar fuq sit soċjali Facebook mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali bejn Marzu 2018 u Diċembru 2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8260; u

Tagħrif dwar entitajiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali li fil-konfront tagħhom saret kontestazzjoni abbażi tal-Kostituzzjoni fir-rigward tal-poter mogħti bil-liġi biex tiġi imposta penali amministrattiva u x'kien l-eżitu tal-proċeduri fil-Qorti Kostituzzjonali minn wara l-2013, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8456.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar pagamenti li saru mir-Residenza San Vinċenz de Paul lil ditta partikolari minn wara April 2015, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7765.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

L-Onor.

PUNT IMQAJJEM MILL-ONOR.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, dalgħodu min-naħa tal-Oppożizzjoni Demokratika ħriġna stqarrija fejn tlabna lin-naħa tal-Gvern biex isserraħ ras il-poplu dwar is-sigurtà f'pajjiżna.

Hemm intenzjoni li din issir?

L-ISPEAKER: Kif taf, Onor. Farrugia, jekk ikunu se jsiru xi Stqarrijiet Ministerjali, normalment is-Sedja tkun taf immedjatament.

Nifhem li m'hawnx Stqarrijiet Ministerjali u allura nkomplu bix-xogħol tal-Kamra.

Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sur President, f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, nipproponi t-Tielet Qari tal-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

L-ISPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, Kap. 521" ikun moqri t-Tielet Darba.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-28 ta' Jannar 2019.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

L-ISPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

MARIO DE MARCO: Sur President, kif inhi l-prassi fis-sistema parlamentari tagħna, il-Kamra qiegħda tiġi mitluba biex tapprova l-Miżuri tal-Estimi Finanzjarji li kienet approvat ftit tal-ġimgħat ilu.

Jien se nieħu din l-okkażjoni biex nitkellem dwar il-mod li bih il-Gvern qiegħed imexxi l-finanzi ta' pajjiżna u se nagħmel dan billi nqis tliet aspetti.

Biex pajjiżna jkollu finanzi fis-sod, qabelxejn irid ikollu dħul tajjeb, irid jagħmel investimenti bil-għaqal u jrid jonfoq b'għaqal u b'rażan.

Jien se nibda billi l-ewwel nett nitkellem fuq id-dħul tal-Gvern.

Kif wieħed jista' jistenna, meta l-ekonomija tkun sejra tajjeb id-dħul tal-Gvern - kif ġara f'dawn l-aħħar snin - jiżdied.

Fil-fatt id-dħul żdied mit-taxxi diretti u indiretti, żdied għax il-Gvern qiegħed idaħħal il-flus mill-iskema tal-bejgħ taċ-ċittadinanza, l-IIP – hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li lbieraħ smajna lill-President tgħidilna li kien hemm dħul ta' €700 miljun – u żdied ukoll għax il-Gvern gawda min-negozjati li kien għamel il-Gvern preċedenti meta rnexxielu jġib €1 biljun fondi mill-Unjoni Ewropea.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi d-dħul mit-taxxi mis-sena 2013 sas-sena 2018.

Minn din it-tabella joħorġu numru ta' konsiderazzjonijiet, u l-ewwel waħda hi li d-dħul mit-taxxi għall-Gvern bejn is-sena 2013 u l-2018 żdied minn €2.6 biljun għal ftit inqas minn €4 biljun.

M'iniex se nagħmel l-argument pwerili li kienet tagħmel in-naħa l-oħra meta kienet fuq il-bank tal-Oppożizzjoni u ngħid li din iż-żieda fid-dħul tat-taxxi tfisser piż akbar fuq it-taxpayer.

Hekk konna nisimgħu numru ta' snin ilu.

Le, jien ngħid li din iż-żieda jew parti sostanzjali minnha ġejja għax hawn iżjed kumpaniji li jagħmlu l-qligħ u hawn iżjed ħaddiema jaħdmu.

Ħafna minn dawn il-kumpaniji jaħdmu f'setturi li twieldu u kibru grazzi għax-xogħol li sar minn amministrazzjonijiet preċedenti diversi.

Din in-naħa tal-Kamra dejjem ħadmet biex f'pajjiżna jkun hawn ix-xogħol, biex f'pajjiżna jkun hawn setturi tan-negozju ġodda, biex f'pajjiżna jkun hawn xogħol produttiv u pagi u kondizzjonijiet dejjem aħjar għall-ħaddiema iżda llum hemm ċerti affarijiet li aħna ma naqblux magħhom.

Sur President, hija sfortuna li dan il-Gvern donnu jemmen li l-ekonomija tikber għax qegħdin inkabbru n-numru ta' nies li jiġu jgħixu f'pajjiżna.

Hawn nixtieq nagħmel referenza għal intervista li għamel il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali li dehret fil-ġurnal Malta Today ta' nhar il-Ħadd li għadda.

Se nikkwota silta minn din l-intervista bl-Ingliż, fejn hu qal hekk:

Hawnhekk il-Gvernatur qed jgħid li ma nistgħux inkomplu nikbru ekonomikament jekk m'għandniex provvista suffiċjenti ta' ħaddiema.

Il-punt li qed nagħmel hawnhekk mhuwiex tant kontra li jkollna dawn il-ħaddiema barranin, għax se jkollna bżonnhom, iżda ovvjament dan l-influss ta' ħaddiema jġib ir-riskji miegħu.

Fil-fatt l-istess titlu tal-intervista jgħid hekk:

Bil-Malti dan ifisser li t-tkabbir għandu r-riskji tiegħu.

Issa din in-naħa tal-Kamra ilha x-xhur u s-snin titkellem dwar dawn ir-riskji u dawn l-isfidi u fuq kif il-Gvern ma tax kas u ma ppjanax għal dawn ir-riskji li issa m'għadhomx riskji iżda saru problemi reali u serji.

Għalhekk se nitkellem ftit dwar dawn il-problemi.

L-ewwel problema hija l-morsa tal-pagi fuq uħud mill-ħaddiema Maltin u Għawdxin għar-raġuni li ħafna drabi l-aqwa postijiet tax-xogħol f'pajjiżna qegħdin imorru għand il-ħaddiema barranin.

Dan mhux qed ngħidu jien iżda qalu kemm-il darba l-Ministru għall-Edukazzjoni Evarist Bartolo.

Skont l-istess Ministru l-barranin qegħdin jiġu u jieħdu l-postijiet tax-xogħol b'pagi tajbin f'setturi bħall-iGaming u tas-servizzi finanzjarji.

Mill-banda l-oħra, fuq l-estrem l-ieħor tal-ispettru, qegħdin jiġu ħaddiema barranin oħrajn li qed jieħdu postijiet tax-xogħol b'paga relattivament baxxa fis-settur tat-turiżmu, tal-manifattura u ta' servizzi bħalma huwa l-healthcare.

Dan ammettieh saħansitra l-Prim Ministru nhar il-Ħadd li għadda.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella oħra li turi li l-qligħ medju tal-ħaddiema f'Malta qiegħed jonqos u mhux jiżdied.

Ir-raġuni prinċipali għal dan hi li qegħdin inġibu ħaddiema barranin, ħafna drabi biex inżommu l-pagi baxxi.

Il-Ministru kien qal li s-suq imexxi f'din il-ħaġa iżda f'dan il-każ is-suq qiegħed imexxi u jirrombla fuq il-ħaddiema Maltin.

Mela din hija l-morsa.

Skont l-istess Ministru Evarist Bartolo, postijiet b'pagi għoljin qegħdin imorru għand il-barranin u f'ħafna mill-postijiet tax-xogħol l-oħrajn il-paga kważi staġnat.

Allura għall-ħaddiem Malti x'jibqa'?

Sfortunatament, donnu għal ħafna, qishom qed jibqgħu biss il-postijiet tax-xogħol mal-Gvern.

Din hija r-raġuni għalfejn fi żmien meta l-ekonomija sejra tajjeb, il-Ministri tal-Gvern għadhom qegħdin jimpjegaw nies ma' diversi entitajiet tal-Gvern, bħala pjaċir politiku.

Fil-fatt ninsab informat li fl-aħħar għaxart ijiem, l-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta impjegat tmien persuni oħra.

Sintendi, ħaġa naturali għall-Ministru, dawn ġejjin mid-distrett tiegħu.

Xi ħadd qalli li jekk tidħol fis-Segretarjat tal-Ministru, taħsbek qiegħed is-suq, bis-Segretarjat tiegħu jċemplu lin-nies u jistaqsuhom fejn jixtiequ jaħdmu.

Fi żmien meta l-ekonomija sejra tajjeb u meta suppost qegħdin jinħolqu postijiet tax-xogħol bir-rimi, dan ma jagħmilx sens, għajr għall-fatti li għadni kif spjegajt.

It-tieni problema li rriżultat mill-politika ekonomika tal-Gvern hija l-isplużjoni fil-prezzijiet ta' ċerti prodotti essenzjali u tal-proprjetà.

Sinjura President, din tal-aħħar hija problema kbira għal ħafna Maltin u Għawdxin.

Illum ħafna Maltin qegħdin isibu ruħhom imkeċċija mis-suq tal-proprjetà.

Bl-Ingliż ngħidu li qegħdin isibu ruħhom priced out of the property market għax ħafna Maltin la jaffordjaw jixtru u lanqas jikru proprjetà għalihom u għall-familja tagħhom, u min qed jirnexxilu jikseb self biex jixtri proprjetà, qiegħed jidħol għal piż enormi li se jġorru għal snin twal, forsi anke sa wara li jirtira mix-xogħol.

Il-Gvern mhux talli m'għamel xejn biex itaffi din il-problema, talli lanqas investa fi skemi u proġetti ta' housing soċjali.

Dan minkejja l-wegħdiet li saru, li parti mid-dħul tal-Individual Investor Programme (IIP) sejjer għal skopijiet soċjali.

Għad irridu nisimgħu x'inhuma dawn il-proġetti soċjali li qegħdin isiru bis-saħħa tal-flus tal-IIP, għax fl-aħħar ħames snin, minkejja l-ftaħir li għandna ekonomija b'saħħitha, il-Gvern ma beniex appartament wieħed li huwa wieħed għall-housing soċjali.

Nerġa' lura għall-ewwel tabella dwar iż-żieda fid-dħul mit-taxxi.

Għedt li dan id-dħul ġej minn żieda fit-taxxi diretti u indiretti però fost dawn hemm iż-żieda fit-taxxi tas-sisa.

Dan il-Gvern fl-aħħar snin żied id-dħul tiegħu bil-qawwa minn din it-taxxa, li jien inqisha bħal taxxa inġusta għax għandha piż akbar fuq dawk li jaqilgħu dħul baxx.

Dan il-Gvern żied is-sisa fuq l-aktar affarijiet essenzjali, bħalma huma l-fuel u d-detergents, u jekk il-Gvern ftaħar li għal din is-sena ma daħħalx taxxi ġodda, infakkru li l-poplu għadu qiegħed iħallas din is-sisa.

Kull darba li l-poplu jmur jimla l-karozza tiegħu bil-fuel qed iħallas iżjed flus lill-Gvern.

Kull meta jibgħat messaġġ bil-mobile qiegħed iħallas din is-sisa u kull meta jixtri xi detergent qiegħed iħallas din is-sisa.

Id-dħul mit-taxxa tas-sisa fl-2013 kien ta' €224 miljun mentri din is-sena l-Gvern qed jistma li se jdaħħal €336 miljun, li f'termini ta' persentaġġ tiġi żieda ta' 67%.

F'termini assoluti, din iż-żieda tammonta għal €112 miljun jew medja ta' madwar €1,000 għal kull familja Maltija.

F'dan il-każ japplika l-argument tat-tax burden u nistgħu ngħidu li ħafna minn din iż-żieda fit-taxxa qegħdin iġorruha l-familji Maltin.

Sinjura President, ippermettili nkompli fuq l-argument tad-dħul tal-Gvern.

Mill-2013 sal-lum l-ekonomija dinjija kienet għaddejja minn żmien feliċi u b'saħħtu, fejn rajna tkabbir wara snin ebsin.

Aħna għexna l-kriżi internazzjonali tas-sena 2009 imma skont ċerti pronostiċi ekonomiċi internazzjonali jidher li jista' jerġa' jiġi żmien diffiċli.

Il-politika ta' protezzjoniżmu jidher li bdiet tħalli l-effetti tagħha, u jekk l-ekonomija internazzjonali tieħu daqqa, din se tinħass ukoll fl-ekonomija tagħna.

Hawn m'iniex qiegħed nipprova nkun allarmist imma dan li qed ngħid inkompli nsaħħaħ ir-relevanza tiegħu fil-kontest ekonomiku li għaddej bħalissa, fejn is-sinjali qegħdin juru li ċ-ċiklu ekonomiku donnu qiegħed imajna.

Ġeneralment jien inħares lejn l-ekonomija b'ottimiżmu iżda sfortunatament is-sitwazzjoni fid-dinja bħalissa qiegħda tiżra' d-dubji, tħares fejn tħares.

Hawn nista' nsemmi l-Brexit u t-tilwim kummerċjali bejn l-Istati Uniti u bosta pajjiżi, fosthom iċ-Ċina.

L-estremiżmu lemini qed jgħolli rasu fl-Ewropa kollha u dan kollu jista' jħalli effetti negattivi.

Jekk wieħed jitkellem mal-operaturi fit-turiżmu lokali kollha jgħidulek li l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kienu relattivament kwieti pparagunati mal-ewwel tliet xhur tas-sena li għaddiet.

Skont stħarriġ ippubblikat mill-IHS market, l-ekonomija taż-Żona Ewro fl-2019 bdiet bl-iċken attività u l-indikatur għax-xahar ta' Jannar niżel għal 50.7% li huwa l-aktar livell baxx fl-aħħar ħames snin.

Biex wieħed jifhem il-kontest ta' dan l-indikatur ngħid li riżultat ta' inqas minn 50% jindika li l-ekonomija dieħla f'riċessjoni.

Issa din is-sena l-indikatur huwa ta' 50.7%.

L-ekonomija Ewropea xejn ma kienet b'saħħitha fit-tieni nofs tas-sena li għaddiet iżda l-ekonomisti fil-maġġoranza tagħhom kienu qed jittamaw li din kienet xi ħaġa temporanja.

Għalhekk il-fatt li anke l-2019 bdiet fuq din in-nota kajmana, xejn ma jwassal għal prospetti sbieħ.

Skont il-kumpanija li wettqet dan l-istħarriġ, fost l-aktar problemi li qed jagħfsu l-ekonomija Ewropea hemm il-fatt li s-setturi tal-manifattura u tas-servizzi qegħdin jistaġnaw, hemm il-problema fis-settur tal-karozzi, hemm tħassib dwar Brexit u kwestjonijiet kummerċjali, b'mod partikolari dawk marbuta mal-Istati Uniti, li diġà għamilt aċċenn għalihom.

Biex tkompli tagħqad, qed ikompli jiddiżappunta s-settur tal-manifattura fil-Ġermanja li fuqu jiddependu ħafna pajjiżi oħrajn.

Dan jista' jħalli impatt ekonomiku internazzjonali, li eventwalment jista' jħalli impatt ekonomiku f'pajjiżna.

Dan ifisser li rridu nkunu kawti u viġilanti għal dak li qed jiġri u dak li jista' jiġri.

Dan wassal biex l-International Monetary Fund (IMF) aktar kmieni dan ix-xahar emenda t-tbassir tiegħu għall-ekonomija dinjija u bassar li t-tkabbir se jkun l-iċken wieħed fl-aħħar tliet snin.

Din kienet it-tieni darba fi tliet xhur li l-IMF wettaq id-downgrade tal-previżjonijiet tiegħu dwar il-prestazzjoni ekonomika dinjija.

Il-Gvern donnu huwa konxju ta' dan għax kif jidher fl-ewwel tabella, għal din is-sena l-Gvern qed jistma li se jżid id-dħul tiegħu mit-taxxi bl-inqas ammont fl-aħħar sitt snin.

Issa jekk l-ekonomija dinjija tmajna, se jonqos in-negozju u allura ovvjament se jonqos id-dħul tal-Gvern.

Issa fl-istess ħin li r-rata tad-dħul tal-Gvern qed tonqos, il-Gvern kompla jżid in-nefqa rikorrenti b'mod qawwi.

Dan ifisser li llum il-Gvern qiegħed f'qagħda inqas b'saħħitha, jew inqas flessibbli, biex jiffaċċja kriżi finanzjarja jew ekonomika.

Ħalli nkompli fuq il-punt tad-dħul.

Huwa tajjeb li nfakkru li l-probabilità hi li l-Gvern mhux se jirnexxilu jġib l-istess ammont ta' fondi mill-Unjoni Ewropea daqskemm kien kiseb pajjiżna fi żmien l-amministrazzjoni ta' Dr Gonzi fl-2012 meta kienu nġiebu €1 biljun - jiġifieri €1,000 miljun - sabiex tissaħħaħ il-manifattura, l-infrastruttura u l-kompetittività f'pajjiżna.

Pajjiżna ma jistax iwaqqaf l-investiment tiegħu għall-futur u allura d-differenza bejn dak li kien ġie nnegozjat fl-2012 u dak li qed jiġi nnegozjat bħalissa, trid tiġi minn fondi lokali.

Issa dan il-Gvern, minkejja li jaf b'din is-sitwazzjoni, qed ikompli jikkommetti d-dħul għall-ispżia rikorrenti, kif se nuri aktar 'il quddiem.

Punt ieħor relevanti marbut mad-dħul tal-Gvern huwa d-dħul mill-iskema tal-IIP.

Din l-iskema, li suppost kellha tkun mhux waħda infinita iżda waħda finite, jiġifieri għal numru limitat, qed tiġi kkritikata wkoll bil-kbir għax ħafna qegħdin iqisuha bħala mezz ta' ħasil ta' flus jew riskju ta' ħasil ta' flus.

Il-ġurnal Times of Malta, ħames snin ilu rrapporta dan l-artiklu, li aktar tard se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dan ifisser li hemm abbozz ta' rapport tal-Kummissjoni Ewropea li jgħid li skema ta' ċittadinanza bħal dik operata f'Malta, tqiegħed riskji ta' sigurtà, ta' ħasil ta' flus u ta' korruzzjoni.

Huwa ċar li l-Gvern ma jistax jibqa' jibbaża fuq id-dħul minn din l-iskema daqslikieku din l-iskema se tkun hemmhekk għal dejjem.

Dan mhux qed ngħidu jien imma qalu l-Ministru u qalu l-IMF, li f'rapport li ppubblika dan l-aħħar qal hekk:

Ta' min jinnota li l-istess rapport jgħid ukoll:

It-tkabbir jibqa' b'saħħtu iżda jidher li l-ekonomija qiegħda tasal għall-quċċata ċiklika tagħha.

Kif nafu, l-ekonomija, bħal xi drabi l-politika, taħdem f'ċikli, u ċ-ċiklu ekonomiku qisu wasal għall-quċċata tiegħu.

Dan ir-rapport jirrakkomanda hekk lill-Gvern:

Mela hawnhekk dan ir-rapport qed jappella lill-Gvern biex jagħmel miżuri ta' housing aktar affordabbli għall-familji li għandhom dħul baxx u biex jipprovdi aktar housing soċjali.

Din in-naħa tal-Kamra ilha tagħmel dan l-appell mhux għal diversi xhur imma issa għal diversi snin.

Dawn l-istess punti tkellimna fuqhom għal żmien twil u qed insemmihom biex ħadd ma jaħseb li qegħdin nivvintaw jew li qed nipprovaw nallarmaw lin-nies.

Il-ħsieb tagħna huwa l-istess ħsieb ta' organizzazzjonijiet oħra u filwaqt li forsi l-Gvern ikun pront ħafna biex jikkwota xi rapport ta' credit agency, kif għamel il-Ministru għall-Finanzi lbieraħ filgħaxija, dawn it-tip ta' kummenti forsi jħossu skomdu biex jikkwotahom.

Jien għedt li d-dħul tal-Gvern jonqos jekk l-ekonomija internazzjonali tmajna.

Teżisti wkoll il-possibilità, biex ma ngħidx il-probabilità, li n-negozju f'pajjiżna jieħu daqqa minħabba l-mod ħażin li mexa bih il-Gvern fl-aħħar snin fis-settur tas-servizzi finanzjarji.

Irrid ngħid li f'dan il-każ, irid iġorr ħafna mir-responsabilità l-istess Ministru għall-Finanzi.

Hawnhekk nixtieq nikkwota sentenza mir-rapport li deher f'The Economist, li kif jaf kulħadd huwa l-ġurnal internazzjonali ewlieni fil-qasam ekonomiku u finanzjarju:

Sinjura President, tweġġa' meta ġurnal internazzjonali bħal The Economist jgħid li pajjiżna, flimkien ma' Ċipru, akkwista reputazzjoni ta' financial sleaze.

Tweġġa' għax tkun tħobb lil pajjiżek.

Tweġġa' għax tkun taf kemm nies ħadmu biex pajjiżna wasal fil-quċċata tal-ħidma tas-servizzi finanzjarji, minkejja all odds li kienu kontra tagħna.

Tweġġa' għax tkun taf li rapporti bħal dawn jinqraw mid-diriġenti li jkunu qegħdin jiddeċiedu fejn se jinvestu u ħadd ma jkun irid jinvesti f'pajjiż li għandu reputazzjoni ta' financial sleaze.

L-aħbar li rajna dalgħodu fil-ġurnal Times of Malta tkompli tweġġagħna.

Ma' kull sena li tgħaddi qed naraw it-tebgħa tal-korruzzjoni tiswied.

Pajjiżna niżel fil-klassifika tal-corruption index u issa jinsab fil-51 post. Din hija l-agħar pożizzjoni li qatt ġiet miksuba u dan jorbot ma' rapport ieħor li deher ftit tal-ġranet ilu fil-ġurnal Times of Malta dwar il-kwalità tal-ħajja f'pajjiżina.

Ippermettuli naqra silta minn dan l-artiklu.

Din tgħid hekk:

Dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

Dan ifisser li l-Ministru għall-Finanzi m'għandux bżonn imur sas-Sud Amerika ġo taxi biex jisma' dwar ir-reputazzjoni ta' korruzzjoni f'pajjiżna.

Il-Ministru għall-Finanzi jista' joħroġ barra mid-dar tiegħu, barra mill-Ministeru tiegħu, jitkellem ma' dawn il-barranin li jgħixu hawn Malta u jistaqsihom x'inhi l-impressjoni ta' korruzzjoni li għandu pajjiżna.

Dan kollu jħalli impatt u effett fuq in-negozju f'pajjiżna.

Illum hawn kumpaniji li kienu interessati li jiftħu negozju f'pajjiżna u ma setgħux għax mhux qed isibu banek lesti li jiftħulhom kont bankarju.

Dan qed iseħħ għax il-banek issa qegħdin taħt skrutinju qawwi fuq l-operat tagħhom, speċjalment mill-correspondent banks tagħhom.

Lill-Ministru ngħidlu li n-nuqqas ta' serjetà li mxew biha għandha prezz u l-prezz beda jitħallas issa.

Jiddispjaċini ngħidlu li dan huwa legat tiegħu wkoll u nittama li ma jixtieqx li jibqa' msemmi b'dan il-legat.

Jiddispjaċini ngħid li fiż-żmien meta hu kien responsabbli minn dan is-settur, ir-reputazzjoni ta' pajjiżna marret il-baħar.

Morna minn ċentru ta' eċċellenza għal pajjiż indikat minn The Economist bħala pajjiż b'reputazzjoni ta' financial sleaze.

Dan mhux qed ngħidu jien, dan mhux qed tgħidu l-Oppożizzjoni, imma qed jgħidu The Economist fir-rapport li ħareġ dan l-aħħar.

Wasalna s'hawn minħabba, fost affarijiet oħra, l-iskandlu tal-Pilatus Bank, bank li qatt ma jmissu ngħata liċenzja fi żmienu, bank li sidu qed jiffaċċja akkużi serji ta' ħasil ta' flus fl-Istati Uniti.

Wasalna s'hawn għax il-Gvern kisser l-indipendenza tal-istituzzjonijiet tal-Istat.

Wieħed għandu jara l-appell li għamillu l-IMF ftit tal-ġimgħat ilu biex tiġi salvagwardata l-awtonomija tal-istituzzjonijiet u tar-regolaturi tagħna.

Wasalna s'hawn għax il-Gvern minflok ma ħa passi fuq ir-rapporti tal-FIAU, keċċa lil min għamel l-istess rapporti.

Hawn nerġa' nistaqsi lill-Ministru għall-Finanzi jgħidilna x'parti kellu fit-tkeċċija ta' Jonathan Ferris.

Wasalna s'hawn għax fi żmien il-Ministru Scicluna, is-Satabank tħalla jopera bla kontroll.

Min qara r-rapport li deher fil-faċċata tal-ġurnal The Sunday Times of Malta tal-Ħadd li għadda, li aktar tard se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, żgur li twaħħax.

Dan jgħid hekk:

Għalhekk lill-Ministru ngħidlu li parti mit-tkabbir ekonomiku li tant kien jiftaħar bih, parti mis-suċċess li kien jiftaħar bih u parti mid-dħul tal-Gvern tiegħu, sfortunatament ġej minn dan il-ħmieġ!

Issa dan inqabad u rridu li jittieħdu l-passi.

Hija vera sfortuna li mal-ħażin qed jeħel it-tajjeb.

Hawn qed nirreferi kemm għall-klijenti tajbin tas-Satabank kif ukoll għall-ħaddiema kollha tas-settur finanzjarju f'pajjiżna li qed jiġu ttimbrati b'dawn l-iskandli.

Bħalissa qegħdin ngħixu l-perjodu politiku xejn feliċi u ta' inċertezza b'riżultat tal-Brexit.

F'dan il-perjodu pajjiżna seta' għamel ħafna iżjed iżda madwar il-mejda tad-diskussjoni forsi ma stajniex, għax il-vuċi ta' pajjiżna kienet maħnuqa, kienet stunata u forsi mhux dejjem kienet kredibbli.

Ma stajniex nagħmlu iżjed minkejja li kellna l-Presidenza tal-Unjoni Ewropea, u ma stajniex nagħmlu iżjed għax issa l-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea qegħdin iħarsu lejna b'suspett.

Il-Ministru Scicluna jħobb ipinġi lilu nnifsu bħala l-Ministru tas-surplus iżda huwa wkoll il-Ministru ta' deficit kbir fir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

S'issa tkellimt fuq id-dħul tal-Gvern u issa nixtieq niffoka ftit fuq l-infiq tal-Gvern.

Kif diġà għidt, dan huwa Gvern li żied in-nefqa rikorrenti b'mod mgħaġġel ħafna.

Se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella Nru 3 li turi n-nefqa tal-Gvern mill-2011 sal-2018.

Mill-2012 sal-aħħar tal-2017, l-ispiża rikorrenti tal-Gvern telgħet minn €2.5 biljun għal €3.5 biljun – jiġifieri żieda ta' €1 biljun jew żieda ta' 42% – li parti kbira minnha hija riżultat ta' żieda fin-numru ta' persuni li ddaħħlu jaħdmu fis-settur pubbliku.

Infakkar li hekk kif qorbot l-elezzjoni tal-2017 iddaħħlu madwar 1,500 persuna oħra jiġifieri għandna 1,500 paga li issa l-poplu jrid iħallas għalihom mit-taxxi tiegħu.

Kieku l-Gvern qed idaħħal għalliema, LSEs, infermiera u tobba, kieku din in-naħa tal-Kamra mhux talli ma tilmentax talli tkun minn tal-ewwel li tgħidlu prosit iżda l-Gvern qed jimpjega nies biex jagħmel pjaċir politiku u mhux biex iżid it-tobba, l-infermiera, l-għalliema u l-LSEs.

Sfortunatament din hija parti oħra mis-sleaze ta' dan il-Gvern għax l-ispiża fuq il-pagi tal-Gvern żdiedet minn €612-il miljun fl-2012 għal €828 miljun fl-2017, żieda ta' 35%.

Tant hija kbira din iż-żieda li l-Bank Ċentrali fir-rapport dwar it-tielet kwart tal-Quarterly Review tiegħu tal-2018, qal hekk:

Hawnhekk ukoll il-Bank Ċentrali stess qed jgħid li parti mill-ispiża prinċipali tal-Gvern hija l-kumpens lill-ħaddiema.

Huwa tajjeb li nikkumpensaw lill-ħaddiema, huwa tajjeb li jkollna ħaddiema tal-Gvern, imma huwa kruċjali li jkollna l-ħaddiema tal-Gvern fis-setturi fejn verament għandna bżonn.

Nixtieq li l-Ministru jagħti lil din il-Kamra informazzjoni dwar l-aħħar ċifri fuq il-finanzi pubbliċi ppubblikati mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika.

Qed nirreferi għall-Public Finance Statistics li jkopru l-perjodu minn Jannar sa Novembru 2018.

Skont dawn iċ-ċifri, id-dħul rikorrenti tal-Gvern sa Novembru 2018 laħaq €3.9 biljun iżda skont l-istimi tal-Ministru fl-estimi tal-istess sena, id-dħul rikorrenti kellu jkun ta' €4.6 biljun, jiġifieri ferm aktar mit-€3.9 biljun li daħħalna sa Novembru.

Hemm diskrepanza ta' 15%.

Allura nistaqsi: Kemm huwa fiduċjuż il-Ministru li din id-diskrepanza tintlaħaq fix-xahar ta' Diċembru?

Skont l-istess estimi, il-Ministru qed ibassar li se nagħlqu s-sena 2018 b'surplus ta' €16.6 miljun fil-Fond Konsolidat.

Skont iċ-ċifri tal-NSO, sal-aħħar ta' Novembru l-Fond Konsolidat kien qed juri deficit ta' €35 miljun.

Allura kemm huwa fiduċjuż il-Ministru li fl-aħħar xahar tas-sena jdawwar din is-sitwazzjoni u jqarreb is-sitwazzjoni attwali mal-istimi li kien għamel huwa stess?

Fil-bidu semmejt li biex il-pajjiż ikollu l-finanzi fis-sod irid ikollu dħul tajjeb u jonfoq bil-għaqal u wrejt bil-fatti li l-Gvern ma mexiex fuq dawn iż-żewġ punti u mhux qed jimxi b'mod sensat.

Semmejt ukoll punt ieħor u għidt li l-finanzi fis-sod jiġu minn investiment bil-għaqal u fl-aħħar parti tad-diskors tiegħi nixtieq nagħfas fuq dan il-punt.

Investiment fl-ekonomija tal-pajjiż isir mill-privat kif ukoll mill-Gvern.

Xi kultant isir ukoll billi l-Gvern jaħdem u jinvesti mas-settur privat b'mod li jkun hemm qligħ tajjeb għall-privat, imma b'deal tajba għal min iħallas it-taxxi.

Dan il-Gvern, għal darba, darbtejn, tlieta, għamel deals li serqu lit-taxpayer.

Nista' nagħti elenku ta' każijiet minn dawn, fosthom il-każ tal-Café Premier, il-każ ta' Strada Żekka, il-każ tal-power station, il-każ tal-Vitals Global Health Care, il-każ tal-Università Amerikana, u nista' nkompli nsemmi.

Jekk wieħed jgħodd kemm tilef flus f'assi t-taxpayer Malti minħabba l-mod kif il-Gvern qed jagħti bir-ribass art għall-iżvilupp, isib li mhux b'miljuni ta' ewro morna minn taħt imma b'biljuni ta' ewro.

Dawn il-biljuni ta' ewro setgħu jintużaw biex intejbu l-infrastruttura ta' pajjiżna, biex jinbnew aktar proġetti t'akkomodazzjoni soċjali, biex tissaħħaħ is-sistema tas-saħħa primarja jew biex tissaħħaħ is-sistema tal-pensjonijiet f'pajjiżna.

Ilna nisimgħu dwar il-bżonn li jkollna pensjonijiet adegwati għall-anzjani tagħna imma minflok dejjem tisma' li r-rata ta' pensjonanti li qegħdin jgħixu fi stat ta' faqar jew f'riskju ta' faqar qiegħda tikber.

Mela dawn setgħu jintużaw biex nindirizzaw il-faqar f'pajjiżna b'mod reali imma sfortunatament il-prijoritajiet tal-Gvern mhumiex dawn.

Il-prijoritajiet tal-Gvern kienu, u donnhom għadhom, li jsiru quick gains biex l-Amministrazzjoni preżenti turi li sar ħafna f'perjodu qasir, anke jekk l-effetti fit-tul se jkunu ta' piż fuq il-pajjiż.

Kif urejt, dan il-piż diġà beda jinħass fuq ħafna livelli.

Qegħdin inħossu l-morsa fuq il-pagi tal-ħaddiema Maltin, qegħdin naraw żieda fil-prezz ta' ċerti prodotti, tal-proprjetà u tal-kirjiet u qegħdin naraw il-qerda ambjentali.

Qegħdin naraw u nħossu wkoll l-effetti tal-qerda tar-reputazzjoni tajba li kellu pajjiżna u qegħdin naraw kif spiċċat fix-xejn ir-reputazzjoni tal-awtonomija u l-indipendenza tal-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Sur President, dan il-wirt ma smajna xejn dwaru fid-diskors li għamel il-Ministru għall-Finanzi lbieraħ filgħaxija, iżda dan huwa wirt, dan huwa legat, dan huwa piż li se jkollna nġorruh aħna u l-ġenerazzjonijiet li telgħin bħalissa.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi rrid nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MARIO DE MARCO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa tal-Gvern għall-perjodu bejn l-2011 u l-2018;

Artiklu li deher fuq is-sit elettroniku fl-24 ta' Jannar 2019 intitolat "Malta and Cyprus face growing pressure over money-laundering";

Artiklu li deher fuq is-sit elettroniku fit-22 ta' Jannar 2019 intitolat "Citizenship schemes pose 'money laundering, corruption risks'";

Tabella li turi d-dħul mit-Taxxi għall-perjodu bejn l-2013 u l-2018; u

Tabella li turi l-Employment Income Per Gainfully Occupied (Individual) għall-perjodu bejn l-2011 u l-2017.

L-ISPEAKER: Grazzi.

CARMELO ABELA: Sur President, jien smajt b'attenzjoni lill-Onor.

Mario De Marco u nistqarr li ħriġt diżappuntat għax ma sab xejn pożittiv f'dak li qed jagħmel dan il-Gvern u f'dak li qed jakkwista dan il-pajjiż bis-saħħa tal-poplu.

Nista' nifhem li forsi mill-aspett politiku, il-kelliema tal-Oppożizzjoni – s'issa smajna wieħed biss, għax għadna fil-bidu ta' dan id-dibattitu fuq l-implimentazzjoni tal-miżuri tal-estimi li ppreżenta l-Ministru għall-Finanzi s-sena li għaddiet għal din is-sena li ninsabu fiha – biex inessu d-diffikultajiet u l-problemi interni, qed ikomplu jkunu negattivi vis-à-vis l-pajjiż.

Jien mhux se noqgħod nidħol fuq x'legat se jħalli dan il-Gvern u fuq x'legat se jħalli l-Ministru għall-Finanzi, l-Onor.

Edward Scicluna, għax nitkellmu fuq il-legat meta l-Gvern jispiċċa u mhux meta l-Gvern ikun għadu għaddej bil-ħidma tiegħu.

Dan il-Gvern għad fadallu l-mandat li jrid iwettaq f'din il-leġiżlatura, imbagħad immorru quddiem il-poplu b'wiċċna minn quddiem, kif għamilna f'Ġunju tal-2017 meta wrejnieh il-kisbiet tagħna u x'nixtiequ nwettqu għal dan il-pajjiż, u nħalluh jiġġudika.

Ikolli ngħid li l-poplu ġġudika bi kbir b'mod pożittiv lill-Gvern immexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat u b'mod negattiv għall-aħħar lill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien immexxija mill-Onor.

Madanakollu, min-naħa tal-Oppożizzjoni baqgħu għaddejjin bl-istess kantaliena, bl-istess negattività u, agħar minn hekk, bl-istess ħsara li qed tkompli ssir b'mod jew ieħor lil pajjiżna.

Sur President, smajna ħafna fuq ir-reputazzjoni imma l-Onor.

Mario De Marco ma jistax jinjora li, jekk mhux hu, sħabu, ġejjin u sejrin barra minn Malta jtambru l-ħin kollu fuq l-istess ħaġa, imbagħad jiġu hawn Malta u jitkażaw fuq ir-reputazzjoni!

Jien ngħid li minkejja l-ħsara kollha li qed jagħmlu wħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni u l-alleati tagħhom f'Malta u barra, dan il-pajjiż miexi 'l quddiem bil-kbir.

Aħseb u ara x'konna nagħmlu aktar kieku ma kellniex din il-ħsara kontinwa barra u f'Malta minn uħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni.

Ftit ilu kont qed naqra ktieb u kien hemm frażi li sinċerament meta qrajtha ftakart fi sħabi tal-Oppożizzjoni.

Din il-frażi tgħid hekk: Irrepeti gidba mitt darba u titwemmen, għid il-verità darba u ma titwemminx.

U hekk qed jiġri minn uħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni, sfortunatament anke barra minn Malta.

Qed jirrepetu l-istess gideb u jagħtu l-istess miżinformazzjoni, imbagħad niġu hawn Malta u niskantaw li r-reputazzjoni marret lura!

Skużi, jekk ir-reputazzjoni marret lura, xi ħadd qed jaħdem ħafna biex din ir-reputazzjoni tmur lura, u sfortunatament sħabna tal-Oppożizzjoni jew għall-inqas uħud minnhom, qed jagħmlu ħilithom kollha flimkien ma' alleati barranin biex issir ħsara lil pajjiżna.

Naħseb li wieħed mill-akbar difetti tal-bniedem fin-natura umana hija l-għira u din ma teżistix biss mal-ġar tiegħi, ma teżistix biss ma' membru tal-familja tiegħi, imma teżisti wkoll bejn pajjiż u ieħor, teżisti wkoll bejn gvern u ieħor, teżisti wkoll bejn Membru Parlamentari Ewropew ta' pajjiż u Membru Parlamentari Ewropew ta' pajjiż ieħor.

Din hija xi ħaġa umana però mbagħad ma rridux naslu f'sitwazzjoni li ma nagħmlux analiżi tajba ta' min verament jixtieq il-ġid lil pajjiżna.

Jien qatt ma rajt lil xi ħadd barrani li jixtieq il-ġid lil pajjiż ieħor.

Lil pajjiżu nifhimha.

L-isfortuna hija li f'pajjiżna għandna Maltin li minflok jaħdmu biex jiddefendu lil pajjiżhom f'Malta u barra minn Malta, jaħdmu kontra l-interessi ta' pajjiżhom.

Naħseb li sħabna l-Membri tal-Oppożizzjoni jridu jirrealizzaw li ma jistgħux jibqgħu sejrin hekk.

Din mhijiex kwestjoni ta' jekk intix Laburist, Nazzjonalist, ta' xi partit ieħor, jew m'għandekx partiti, imma hija kwestjoni tagħna bħala Maltin.

Irridu nifhmu li l-poplu ddejjaq b'min jagħmel ħsara lil pajjiżu.

Issa jekk uħud mill-Oppożizzjoni jridu jibqgħu għaddejjin b'din il-kantaliena, affari tagħhom, imma l-poplu jagħmel il-ġudizzji tiegħu meta jiġi l-waqt.

Jien ninterpreta elementi mid-diskors tal-Onor.

Mario De Marco li tkellem f'isem l-Oppożizzjoni qabli, bħala li donnu qed jiddubita jekk dan il-pajjiż huwiex sejjer tajjeb jew le.

Jien ilni f'din il-Kamra mill-1996, għamilt ħafna snin fl-Oppożizzjoni u f'dawn l-aħħar snin qiegħed fil-gvern.

Niftakar li ta' kull sena meta konna niddibattu abbozz ta' liġi bħal dan li fih nitkellmu fuq il-miżuri tal-estimi, waħda mill-affarijiet li tispikka kienet tkun it-talba mill-gvern tal-ġurnata, ħafna drabi Gvern Nazzjonalista, biex il-Parlament jawtorizzah li jissellef aktar u jiddejjen, u ħafna drabi dik il-figura kienet tikber minn sena għal oħra.

Però llum il-Gvern mhux qed jissellef u jiddejjen, anzi qed inaqqas il-piż tad-dejn.

Issa jekk din mhijiex importanti għall-Oppożizzjoni, għall-poplu żgur li hija importanti, għax dan il-Gvern mhux qed iżid il-piż tat-taxxi.

Dan il-Gvern qed jagħmel hekk għax qed ikollu introjtu li ġej mit-tkabbir ekonomiku.

Hawnhekk ukoll, il-Membri tal-Oppożizzjoni jagħtuni x'nifhem li kultant jammettu li hemm tkabbir ekonomiku għax ma jistgħux jagħmlu mod ieħor imma mbagħad joqogħdu jitfgħu d-dubju fuqu.

It-tkabbir ekonomiku jeżisti u kulħadd qed jammettih.

Dan qed tammettih kull statistika, mhux minn Malta biss imma anke minn barra.

Ħafna drabi, meta niltaqa' mal-kollegi tiegħi, ma jiġux jgħiduli li hemm id-dubju fuq it-tkabbir ekonomiku anzi jistaqsuna x'aħna nagħmlu biex għandna dan it-tkabbir ekonomiku f'xenarju internazzjonali, kemm politiku kif ukoll mhux politiku.

Issa ħalli nispjega x'qed nifhem biha din ta' politiku u mhux politiku.

L-Onor.

Mario De Marco qabli semma x-xenarju internazzjonali, u qisu ried jgħid li l-Gvern irid joqgħod attent għax ma tafx x'jista' jinqala' għada.

Aħna nsegwu x'jiġri internazzjonalment.

Insegwu wkoll il-kwestjoni ta' gwerer kummerċjali bejn l-akbar pajjiżi u l-akbar ekonomiji fid-dinja, minkejja li ma naqblux magħhom, u ma naħsbux li għandna mmorru lejn dik id-direzzjoni.

Id-dinja kollha, u mhux Malta biss, ma taqbilx li għandu jkun hemm gwerer kummerċjali bejn l-akbar ekonomiji tad-dinja u bejn l-akbar pajjiżi tad-dinja.

Ftit ilu kellna l-forum f'Davos u wieħed mis-suġġetti li ġew diskussi kien jekk huwiex lok li f'ċirkostanzi bħal dawn l-akbar ekonomiji tad-dinja joqogħdu jiġġieldu u jimponu t-tariffi fuq xulxin.

Hemm bżonn naraw jekk huwiex lok - kif nemmen li huwa l-lok u kif dejjem għandna nibqgħu nemmnu - li naħdmu u nikkoperaw flimkien fuq livell politiku biex insolvu l-problemi politiċi u n-nuqqas ta' sigurtà li teżisti madwar id-dinja.

Ngħidu x'ngħidu b'mod jew ieħor jaffettwana.

Jekk hemm gwerra xi mkien, indirettament jew direttament, se jkollha impatt fuqna.

Għalhekk bħala Malta dejjem irridu nenfasizzaw il-paċi u nipprovaw nikkontribwixxu biex fid-dinja, fil-Mediterran u fir-reġjun tagħna, ikun hemm il-paċi, għax bil-paċi biss ikun hemm il-progress, hu x'inhu l-pajjiż, huma x'inhuma l-ċirkostanzi.

L-istess f'dak li għandu x'jaqsam mal-kummerċ.

Kulħadd jikkompeti, kulħadd jixtieq li jġib l-investiment lejn pajjiżu l-ewwel u qabel kollox imma jkun aktar għaqli li nikkompetu b'mod b'saħħtu milli niġġieldu u nargumentaw fuq dawn il-gwerer kummerċjali.

Dak hu li għandna nagħmlu.

Sur President, f'dan id-dibattitu l-Oppożizzjoni ma setgħetx issemmi d-dejn, grazzi għal dan il-Gvern u grazzi għall-Ministru Scicluna.

Mela le, il-Ministru Scicluna se jħalli legat b'saħħtu.

Jien m'għandi l-ebda dubju mil-legat pożittiv li se jħalli l-Ministru Scicluna meta jispiċċa hu u dan il-Gvern.

(Onor. Membri: Hear, hear) M'għandi l-ebda dubju minnu imma l-legat niġu għalih meta jispiċċa dan il-Gvern.

Però huwa żgur li dan il-Gvern qed inaqqas il-piż tad-dejn u d-dħul ġej mhux miż-żieda fit-taxxi imma mit-tkabbir ekonomiku.

Sur President, hawnhekk nistgħu nitkellmu fuq il-kwestjoni ta' liema tiġi l-ewwel; jekk hux il-bajda jew it-tiġieġa.

L-ekonomija qed tikber għax qed inġibu n-nies minn barra jew in-nies minn barra qed jiġu għax qed noħolqu aktar opportunitajiet tax-xogħol?

Din hija r-realtà li qed tiġri bħalissa.

Hawn min għandu fiduċja fil-pajjiż għax dan il-Gvern huwa pro-business.

Aħna ma niddejqu qatt ngħidu li aħna Gvern pro-business u kull gvern li huwa tal-affari tiegħu jgħid li huwa gvern pro-business.

Jien naf x'jien ngħid għax meta nitkellem ma' kollegi tiegħi, waħda mill-affarijiet li jgħidulek hi li mhumiex bħall-gvern ta' qabilhom għax qed jipprovaw inaqqsu l-burokrazija, qed jipprovaw jaraw kif jgħinu u jinċentivaw lill-business community f'pajjiżhom u lill-investituri internazzjonali biex imorru f'pajjiżhom.

Issa aħna dak li qed nagħmlu; qed innaqqsu l-piżijiet għall-familji u għall-investituri u nkunu Gvern pro-business biex kemm jista' jkun nattiraw investiment ġdid ta' kwalità f'pajjiżna u ngħinu bl-aħjar mod possibbli.

Din il-ħaġa ma tħammrilniex wiċċna imma tagħtina ċertifikat għalfejn qed jinħoloq ix-xogħol f'pajjiżna!

Għalhekk hawn it-tkabbir ekonomiku; għax hawn min għandu fiduċja f'dan il-pajjiż u hawn min għandu fiduċja li dan il-Gvern mhux ifixklek imma jgħinek biex tinvesti.

Allura jekk tkabbar in-negozju tiegħek u ġġib investiment ġdid f'pajjiżek, min se jagħmlu x-xogħol?

Ix-xogħol mhux se jsir waħdu imma jrid ikun hemm il-ħaddiema.

Sur President, titkellem ma' min titkellem - jista' jkun investitur Laburist, Nazzjonalist jew wieħed li m'għandu l-ebda opinjoni - waħda mill-kwestjonijiet li jsemmulek hi li hemm bżonn aktar ħaddiema.

Issa l-ħaddiema ma ssibhomx fis-siġar!

Jekk ma jkollokx ħaddiema lokali, dawn trid iġġibhom minn barra.

U nerġa' ngħid: L-ekonomija qed tikber għax qed inġibu n-nies minn barra jew in-nies minn barra qed jiġu għax qed noħolqu aktar opportunitajiet tax-xogħol?

Nispera li l-Oppożizzjoni tifhem dan l-argument sempliċi.

Jien ħadt gost li ġie kkwotat dak li qal il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali għax jekk wieħed janalizza dan x'qal eżattament isib li dan ma qalx li ma nistgħux inkomplu nġibu nies minn barra imma qal li jekk irridu nkomplu nikbru u għandna bżonn il-ħaddiema u m'għandniex biżżejjed ħaddiema f'Malta, dawn iridu jiġu minn barra.

Din hija xi ħaġa sempliċi ħafna!

L-Onor.

Mario De Marco semma li jista' jkun li nilħqu l-peak ekonomiku.

Hawnhekk ukoll, il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali għamel analiżi meta semma l-kwestjoni tal-karozza antika.

Jekk f'dan il-pajjiż mhux se nieħdu deċiżjonijiet importanti biex inkomplu nikbru u nimmodernizzaw, il-peak ekonomiku mhux se jintlaħaq.

U jekk irridu ngħidu li għandna aktar potenzjal biex dan il-pajjiż ikompli jikber, irridu nieħdu d-deċiżjonijiet u mhux noqogħdu ngħajru lil xulxin fuq l-art.

Issa aħna, bir-rispett kollu, se nieħdu l-lezzjonijiet mingħand il-ħbieb tagħna tal-Oppożizzjoni li matul il-25 sena li kienu fil-gvern, l-art pubblika mhux tawha b'xejn imma stuprawha?!

Aħna nistgħu nieħdu l-lezzjonijiet mingħand min għamel il-ħneżrijiet fuq l-art pubblika?

Wieħed jista' jgħid li stajna għamilna aħjar imma trid tara l-aspett sħiħ.

Nistgħu nagħmlu dibattitu sħiħ dwar dan imma żgur li l-lezzjonijiet u t-tagħlimiet fuq kif tintuża l-art pubblika mhux se jiġu min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Sur President, id-dħul tal-Gvern ġej mit-tkabbir ekonomiku robust li qed ikollu dan il-pajjiż u hemm bżonn naħdmu biex dan ikompli jikber.

Il-kwestjoni tan-nies m'għandhiex tbeżżagħna.

Jekk qed jinħolqu l-postijiet tax-xogħol u m'hawnx biżżejjed Maltin biex jagħmlu dak ix-xogħol, iridu jiġu l-barranin.

Jekk sħabna tal-Oppożizzjoni qed jgħidulna biex inwaqqfu t-tkabbir ekonomiku u l-investiment biex ma jiġux nies minn barra, jekk jogħġobhom jgħiduha b'mod ċar jew inkella jbiddlu d-diska.

Jew huma favur it-tkabbir ekonomiku, li jfisser aktar postijiet tax-xogħol għall-ħaddiema Maltin u jekk m'għandniex ħaddiema Maltin iridu jiġu l-barranin, jew inkella jgħidulna biex nieqfu u l-peak li semma l-Onor.

Marco De Marco malajr nilħquh għax jitwaqqaf kull tip ta' investiment!

Għalhekk huwa importanti li l-Membri tal-Oppożizzjoni jgħidulna xi jridu.

Ma jistgħux jikkritikaw u jkunu negattivi mingħajr ma jgħidulna x'inhi l-alternattiva u xi jridu.

Semmewlna wkoll in-nefqa.

Għall-inqas m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq id-dejn u għall-grazzja t'Alla sirna nafu xi jfisser surplus fil-finanzi.

Fi żmien Gvern Nazzjonalista dejjem kienu jgħidulna li l-finanzi huma fis-sod, imbagħad id-dejn u d-deficit dejjem telgħin!

Mela llum xi ngħidu li huma l-finanzi, meta l-piż tad-dejn dejjem qed jonqos u dan l-aħħar dejjem qed ikollna surplus!

Dan biex nsemmix ukoll l-IIP.

Għax fissazzjoni oħra li għandhom hija l-IIP.

Jekk ikolli l-ħin ngħid xi ħaġa fuq dan is-suġġett imma issa se nitkellem ftit fuq il-kwestjoni tan-nefqa.

Sur President, it-tkabbir ekonomiku qed iħalli aktar flus lill-pajjiż għax qed jiġġenera aktar dħul.

Imbagħad niġu għan-nefqa.

F'dan il-każ l-Oppożizzjoni wkoll trid tiddeċiedi jekk hijiex favur li nkomplu ndaħħlu nies bħal għalliema, tobba u infermiera, biex jagħtu servizz liċ-ċittadini ta' dan il-pajjiż.

Pereżempju jien bħala Ministru għall-Affarijiet Barranin nista' ngħid li għandi bżonn aktar ħaddiema u aktar diplomatiċi biex jaħdmu kemm fil-Ministeru kif ukoll fil-missjonijiet tagħna barra minn Malta.

Jien nista' nitkellem bil-figuri u bil-fatti.

Fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin issa għandna wkoll il-promozzjoni tal-kummerċ biex inkomplu naħdmu għall-pajjiż.

Dan il-Gvern wiret sitwazzjoni mill-Gvern Nazzjonalista fejn fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u fil-missjonijiet tagħna qed niżvojtaw min-nies għal raġunijiet differenti.

Sħabna tal-Oppożizzjoni qed jgħidulna biex ma ndaħħlux nies fil-korpi diplomatiċi, imbagħad mill-banda l-oħra jiġu jikkritikawna li l-ambaxxaturi qed insibuhom politiċi jew ħbieb ta' xi ħadd.

Dawn iridu jiddeċiedu!

Jew se ndaħħlu n-nies mal-Gvern fil-korpi diplomatiċi jew inkella se jkollna nduru xi mkien ieħor.

Jekk m'għandekx nies x'tagħmel?

Tibgħat lin-nies kollha li hemm fil-Ministeru barra mill-pajjiż?!

Imbagħad biex se naħdmu fil-Ministeru?

Il-kritika ma ddejjaqni qatt u ma ngħidx li jien infallibbli, anzi għandi elf difett, imma għall-inqas tan-naħa l-oħra għandhom jgħidulna x'inhi l-alternattiva!

Il-Gvern għandu bżonn in-nies biex jaħdem u qed insemmi l-eżempju prattiku tal-Ministeru li naf jien bħala Ministru għall-Affarijiet Barranin.

Dan il-Ministeru relattivament iħaddem ftit mijiet u mhux eluf, mhux bħall-Ministeru li kelli qabel, imma d-diffikultajiet biex nimpjega lin-nies qegħdin hemm.

Għalhekk dan il-Gvern irid ikompli jħaddem in-nies miegħu biex jagħtu servizz lin-nies hawn Malta, hu x'inhu s-servizz; jista' jkun servizz ta' sigurtà, ta' saħħa, jew ta' edukazzjoni.

Anke fid-direzzjoni li qbadna biex nippromwovu lill-pajjiż u biex nirrappreżentaw bl-aħjar mod lil pajjiżna, għandna bżonn aktar nies, anke fi ħdan il-Ministeru.

Jista' xi ħadd jgħidli kif ambaxxatur waħdu f'ambaxxata jrid jagħmel ix-xogħol kollu tal-ambaxxata u jippromwovi l-pajjiż, il-kummerċ u affarijiet oħrajn?

Kif nistgħu nagħmlu dan?!

Sur President, bħalissa għandna l-isfida tal-offerta biex Malta, wara 40 sena, isservi fil-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti.

Din hija xi ħaġa li tagħmel unur u ġieħ lil Malta kollha, kif għamlet il-Presidenza, però fiha nnifisha din hija sfida anke biex insibu lin-nies.

Għalhekk għandna bżonn indaħħlu aktar nies u mhux biex naqdu lill-ħbieb tagħna!

U n-nefqa għalhekk żdiedet; għax dawn huma bżonnijiet.

Irrid infakkar ukoll li n-nefqa żdiedet mhux għax ħaddimna aktar nies mal-Gvern.

L-ewwel nett, dawk li jispiċċaw bl-età trid iddaħħal oħrajn minflokhom.

Jiġifieri ħafna nies li jidħlu mal-Gvern qed jidħlu b'dan il-mod, però rrid infakkar li dan il-Gvern, kuntrarju għal dak li ġara fl-Amministrazzjoni Nazzjonalista, ta kas in-nies b'diversi ftehimiet kollettivi li għamel, u taħsbux li l-flus tal-ftehimiet kollettivi jiġu minn imkien, għax dawn jiġu mill-flus li l-Gvern idaħħal u jonfoq.

Mela huwa importanti ħafna li nsemmu li n-nefqa tal-Gvern marret għand il-ħaddiema fi ftehimiet kollettivi.

Kemm semmejniehom l-għalliema, li nsellmilhom għar-rwol tagħhom!

Kien dan il-Gvern li tahom iż-żidiet li ilhom jitolbu.

Anke fil-qasam tat-tobba u l-infermiera, kien dan il-Gvern li nnegozja l-ftehimiet kollettivi.

Bħalissa fil-Ministeru għaddej xogħol biex naħdmu flimkien mar-rappreżentanti tad-diplomatiċi ħalli nirranġaw il-kondizzjonijiet tax-xogħol li hemm fil-ftehim kollettiv tal-1994 - u mhux tal-2000! - li ilu tant ma jintmess.

Sur President, dan il-Gvern għaddej bi proċess biex niftħu ambaxxati ġodda.

Is-sena li għaddiet ħabbarna l-ambaxxata fil-Ghana u issa ħabbarna l-ftuħ ta' ambaxxata f'Tokyo.

Dawn l-ambaxxati trid in-nies biex tmexxihom.

Issa jekk l-Oppożizzjoni qed tgħidilna biex ninsew il-mod kif nixtiequ nieħdu r-relazzjonijiet tagħna, ngħidilhom li dan hu sinjal b'saħħtu li aħna rridu naħdmu fil-qalba tal-kontinent Afrikan.

Forsi jkun hawn min jistaqsi jekk ambaxxata waħda hijiex biżżejjed.

Dażgur li le imma għall-inqas bdejna b'ambaxxata fil-West Subsahara tal-Afrika, biex minn hemmhekk nilħqu numru ta' pajjiżi oħrajn.

Issa jkun hawn min jgħidli: Se naqilbu d-dinja b'daqshekk?

Le, imma dan huwa l-bidu.

Aħna m'aħniex komdi li nilħqu l-peak u nieqfu hemm.

Aħna rridu nwessgħu aktar għax għandna ambizzjonijiet kbar għal pajjiżna, u hekk għandu jkun.

Bħala Gvern iddeċidejna li niftħu ambaxxata f'Tokyo, il-Ġappun, li hija G7 country, għax jekk tara l-lista ta' pajjiżi li m'għandhomx ambaxxata hemmhekk issib li hemm aħna u Ċipru biss mill-Unjoni Ewropea.

Issa ftit taż-żmien ilu ċ-Ċiprijotti ddeċidew li jiftħu ambaxxata hemmhekk huma wkoll.

Allura jista' jkun li naffordjaw li ma nkunux preżenti f'pajjiż li r-relazzjonijiet politiċi bilaterali miegħu qed jitjiebu minn xahar għall-ieħor u li m'għandniex deficit magħhom vis-à-vis l-esportazzjoni u l-importazzjoni?

Naħseb li dawn huma konsiderazzjonijiet li l-Gvern qed jagħmel bil-għaqal.

Jekk illum il-Ministru għall-Finanzi jgħidli li għandi fejn niftaħ ħames ambaxxati oħra ngħidlu li għandna fejn niftħuhom imma ma nistgħux għax m'għandniex nies!

Dik hija r-responsabilità mhux billi ngħidu li se niftħu l-ambaxxati hemm u hawn.

Fl-Amerika t'Isfel m'għandniex ambaxxata imma kif nistgħu nibqgħu ma jkollniex ambaxxata hemmhekk jekk irridu naħdmu aktar ma' dik iż-żona tad-dinja?

L-Asja hija enormi u billi ngħidu li għandna ambaxxata f'Beijing u ambaxxata fi New Delhi, meta qed nitkellmu fuq żewġ pajjiżi ta' madwar 1.3 biljun persuna kull wieħed, ambaxxata waħda mhijiex biżżejjed.

Jekk ma jistax ikollok iżjed ambaxxati għandu jkollok aktar rappreżentanti f'dak il-pajjiż, imma hemm ekonomiji emerġenti f'pajjiżi oħrajn fejn jekk tkun minn ta' quddiem, probabbli tiekol aktar mill-kejk ta' dak il-pajjiż.

Għalhekk huwa importanti li nkunu responsabbli għal dawn l-affarijiet.

Sur President, is-settur privat jibqa' kruċjali f'pajjiżna għax 90% taż-żidiet fil-qasam tax-xogħol ġejjin minn hemm.

Dan huwa sinjal b'saħħtu li l-ekonomija miexja 'l quddiem u li hawn il-fiduċja, minkejja l-qtigħ ta' qalb u n-negattività, u minkejja li anke l-barranin jgħidu kontrina għax għandhom l-aġenda tagħhom!

Għalhekk naħseb li huwa importanti li npoġġu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Semmejna wkoll il-kwestjoni tal-fondi Ewropej, il-Brexit, eċċ., li huma realtajiet politiċi.

Il-Membri tal-Oppożizzjoni qed jgħidu li fi żmien Dr Gonzi ġabu dawn il-flus kollha u li jridu jaraw kemm se nkunu kapaċi nġibu l-fondi li ġab hu!

Bir-rispett kollu, ix-xenarju huwa totalment differenti.

Għandek żewġ affarijiet.

Naħseb li Brexit semgħu biha u jekk jaħsbu li din mhux se jkollha impatt fuq il-fondi Ewropej tas-seba' snin li se jiġu wara dawn is-seba' snin, allura l-Oppożizzjoni verament spiċċat!

Jekk mill-Unjoni Ewropea jitlaq pajjiż bħalma huwa l-Ingilterra, wieħed mill-pajjiżi ewlenin tal-Unjoni Ewropea u li jagħti fondi kbar lill-Unjoni Ewropea, il-fondi se jonqsu għal kulħadd probabbilment.

Barra minn hekk, il-fatt li hemm ċertu xenarju politiku fl-Unjoni Ewropea, fejn hemm gvernijiet b'ċerti ħsebijiet, ukoll iħalli impatt fuq fejn imorru l-fondi.

Nafu li x-xenarju politiku tal-lum huwa differenti ħafna minn meta ġie negozjat il-Multiannual Financial Framework (MFF) għas-seba' snin li ninsabu fihom.

Jekk wieħed iħares lejn il-partiti li hemm fil-gvern madwar l-Ewropa jkun jaf bid-diffikultajiet u l-estremitajiet li joħorġu bihom.

Ovvjament jien mhux se nidħol fuq il-kwestjoni tal-immigrazzjoni imma dan jirrifletti dan kollu.

Għaldaqstant jien nappella lill-Membri tal-Oppożizzjoni biex ikunu iktar responsabbli, inkluż fuq is-servizzi finanzjarji.

Jekk kien hemm qasam li bnejnieh flimkien bħala pajjiż meta tan-naħa l-oħra kienu fil-gvern – għax dak iż-żmien Gvern u Oppożizzjoni ħadmu flimkien – dan huwa s-settur tas-servizzi finanzjarji, bl-appoġġ tal-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Dan huwa kredtu għaż-żewġ partiti, kien min kien fil-gvern u kien min kien fl-Oppożizzjoni, għax kull meta kien hemm tibdil fil-liġijiet tas-servizzi finanzjarji dejjem sar b'kunsens.

Meta fl-2013 il-Partit Laburista rebaħ il-gvern u l-Oppożizzjoni m'aċċettatx ir-riżultat elettorali għal darba, darbtejn, bdew jattakkaw is-servizzi finanzjarji mingħajr konsiderazzjoni għall-familji tagħna, għax jekk xi kumpanija titlaq u tkeċċi lin-nies ibatu l-ħaddiema li jaħdmu f'dak is-settur.

Dan ifisser li l-konsiderazzjoni ta' x'jista' jiġri mhux qiegħda hemmhekk, imma rrid ngħid li fuq is-servizzi finanzjarji – bħalma għidt fil-bidu se jkolli ngħid issa – sar attakk wara l-ieħor minn uħud mill-Partit Nazzjonalista, bl-għajnuna ta' xi barranin, biex jgħidu li dan il-Gvern qered kollox.

Mela fi żmien Gvern Nazzjonalista kollox kien miexi perfett u f'daqqa waħda dan il-Gvern qered kollox u bidel il-liġijiet!

Fil-verità ma nbidel xejn f'dan il-qasam.

Is-serjetà jekk kienet hemm baqgħet hemm.

Inbidel biss il-Gvern.

Hija irresponsabilità li jkollok Oppożizzjoni li forsi għal ftit rebħ politiku partiġjan, tirraġuna b'dan il-mod.

Però mbagħad ma semmewlniex li ma' kull credit rating agency ma morniex għall-agħar imma morna għall-aħjar!

Mela dawn ma jgħoddux?

Imbagħad ikkwotaw artiklu minn The Economist.

Mela le, trid tara kollox, imma l-credit rating agencies żiedu l-kredtu ta' Malta.

Illum għandna aktar kredtu mal-credit rating agencies u allura min se jinvesti jara li kien hemm titjib.

Mhux morna lura jew qbajna fejn konna, imma kien hemm titjib.

Ejja nkunu bilanċjati fil-kritika tagħna.

Hemm aktar x'nagħmlu u xi nbiddlu f'dan il-pajjiż?

Dażgur li hemm!

Hemm affarijiet li rridu nbiddlu li kien il-legat tagħhom bħala Oppożizzjoni li jbiddluh.

Il-legat li ħalla l-Partit Nazzjonalista ma kienx kollu tajjeb, assolutament, u dak il-legat irridu nbiddluh!

Jien persważ li l-legat li se nħallu aħna, meta l-poplu jiddeċiedi li ma nibqgħux fil-gvern, żgur li se jkun ħafna aħjar u ta' benefiċċju għall-poplu.

Għalhekk naħseb li għandna nkunu responsabbli, u nagħlaq fuq dan il-punt.

Sur President, aħna l-politiċi għandna responsabilità lejn min eleġġiena però għandna responsabilità lejn il-pajjiż ukoll.

Għalhekk naħseb li huwa importanti ħafna li meta nagħmlu l-kritika, u naqbel li għandha ssir kritika – aħna qegħdin f'demokrazija u l-kritika hija parti mid-demokrazija – għandna noqogħdu attenti li ma ssirx ħsara lill-pajjiż!

Jien inħossni kburi u b'wiċċi minn quddiem ngħid li kemm ili nirrappreżenta lill-kostitwenti tiegħi f'dan il-Parlament, huwa ta' unur għalija personali u għalina lkoll, li qatt u fl-ebda ċirkostanza ma mort barra minn Malta u tkellimt kontra pajjiżi, anke meta f'dan il-pajjiż kien hemm gvern li kien qed jagħmel ħneżrijiet u oxxenitajiet!

L-obbligu tagħna lejn il-pajjiż jibqa' hemm, biex inkomplu b'dan il-ġid li qed noħolqu, u l-ġid li qed jinħoloq, qed jinħoloq għall-poplu kollu.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, illum dan il-Parlament qed jiddiskuti l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta Miżuri tal-Estimi Finanzjarji" li permezz tiegħu l-Gvern jemenda diversi liġijiet biex jimplimenta dak li pprovda għalih il-Ministru Edward Scicluna fil-Baġit li sar ftit tal-ġimgħat ilu.

Sur President, dan huwa l-Baġit tal-aqwa żmien fejn l-ekonomija sejra tajjeb, fejn m'hawnx problemi f'dan il-pajjiż, fejn money no problem u fejn il-Prim Ministru l-ġimgħa l-oħra għamel diskors u elenka l-għaxar kisbiet li, fil-fehma tiegħu, biddlu wiċċ pajjiżna!

Il-Ministru Carmelo Abela, fid-diskors li għadu kemm għamel, ukoll tkellem fuq iċ-ċifri u fuq kemm sejrin tajjeb.

Qed jgħidulna kemm għandna miljuni u kemm sejra tajjeb l-ekonomija.

Dan huwa Gvern li filwaqt li jitkellem fuq ekonomija b'saħħitha, nesa li hawn faxex kbar tal-poplu Malti li ma jduqu xejn minn dak li tant jiftaħru bih.

Dan huwa Gvern li mhux irnexxa imma falla f'diversi oqsma.

Għalhekk, f'dan id-diskors qasir li għandi, se nelenka l-għaxar fallimenti ta' dan il-Gvern.

L-ewwel falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-qasam tal-edukazzjoni għax għadu ma fehemx li l-futur ta' dan il-pajjiż jiddependi mill-edukazzjoni ta' uliedna.

Dan huwa Gvern li nesa b'mod totali l-aktar ħolqa importanti fl-edukazzjoni ċjoè l-għalliema.

Illum f'dan il-pajjiż għandna eluf ta' għalliema li ta' kuljum imorru jagħmlu xogħolhom fl-iskejjel u jgħallmu lit-tfal tagħna biex 'il quddiem isiru l-irġiel u n-nisa tagħna.

Illum dawn in-nies imorru jaħdmu, però l-istatistika li toħroġ minn stħarriġ li sar turi li fil-qasam tal-edukazzjoni għandna problema għax aktar minn nofs l-għalliema qed jippreferu jitilqu l-professjoni tagħhom u jmorru jaħdmu f'oqsma differenti.

Fil-fehma tiegħi, gvern ma jistax ikollu ċertifikat ta' falliment fil-qasam tal-edukazzjoni akbar minn dan, li aktar min-nofs l-għalliema li ta' kuljum imorru jgħallmu lil uliedna, kieku jingħataw l-opportunità, jippreferu li ma jibqgħux imorru jagħmlu dan ix-xogħol!

X'falliment aktar minn dan jista' jkollok fil-qasam tal-edukazzjoni?

Dan huwa Gvern li falla fil-qasam tal-edukazzjoni għax ma kompliex fejn ħalla l-Gvern Nazzjonalista.

Dan huwa Gvern li minkejja li wiegħed li se jkompli bit-track record li ftaħar bih Gvern Nazzjonalista, li jkompli jinvesti fl-iskejjel u li jibni skola ġdida kull sena, falla totalment.

Dan huwa Gvern li ma ħax ħsieb l-għalliema ta' dan il-pajjiż.

Sur President, it-tieni falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-qasam tas-saħħa.

Kif kelli l-opportunità li nispjega fil-ġranet li għaddew f'dan il-Parlament, dan huwa l-Gvern li kellu l-ardir li jbigħ tliet sptarijiet f'dan il-pajjiż u l-uniku sptar pubbliku li kellna f'Għawdex, lil kumpanija privata li ma kellha esperjenza ta' xejn.

Fil-qasam tas-saħħa r-rekord ta' dan il-Gvern hu li berbaq aktar minn €50 miljun fi ftit aktar minn sena, biex ma ħadna xejn lura!

Dan huwa Gvern li wiegħed ħafna fil-qasam tas-saħħa.

Wiegħed li se jispiċċaw il-listi ta' stennija u proprju din il-ġimgħa, ir-rapport tal-European Social Policy Network kiteb iswed fuq l-abjad li f'dan il-pajjiż erġajna għandna sitwazzjoni fejn "the outpatients' waiting list is on the rise".

Il-lista tan-nies jistennew għall-appuntamenti fl-isptarijiet tagħna qiegħda dejjem tiżdied!

Fis-sena 2019 għandna rapport iswed fuq l-abjad – dan mhuwiex tal-Partit Nazzjonalista, mhux tiegħi, mhuwiex tal-kelliem tal-Oppożizzjoni għall-qasam tas-saħħa imma tal-Unjoni Ewropea - li jgħid li wara l-analiżi li għamlu jirriżulta li f'dan il-pajjiż għad għandna sitwazzjoni fejn trid tistenna medja ta' 40 ġimgħa biex tingħata appuntament l-isptar.

Immaġina jkollok bżonn appuntament l-isptar – kif nafu lkoll, ħadd ma jmur l-isptar għall-gost u l-pjaċir – biex tiltaqa' mat-tabib u tiġi eżaminat ħalli tieħu parir mediku, u bħala medja għandek 40 ġimgħa ta' stennija!

X'għarukaża!

Tal-mistħija!

X'falliment ta' dan il-Gvern li falla wkoll fil-qasam tas-saħħa!

Sur President, issa se ngħaddi għat-tielet falliment ta' dan il-Gvern.

Suppost dan huwa Gvern tal-ħaddiema.

Dan huwa Gvern Soċjalista.

Dan huwa Gvern li jaqbeż għall-batut.

Però dan huwa Gvern li wara sitt snin fil-poter, għandu ċertifikat li falla fil-ġlieda kontra l-faqar.

Dan huwa fatt li ma jista' jiċħdu ħadd, huwa fatt li ngħixuh aħna l-Membri Parlamentari għax f'dan il-pajjiż għandna madwar 20% jiġifieri viċin it-80,000 ruħ, li qegħdin f'riskju ta' faqar!

X'ċertifikat huwa dan?

Għandhom biex jiftaħru!

Il-Partit Laburista, il-Partit tal-ħaddiema, il-Partit tas-suppost l-aqwa żmien, għandu ċertifikat li f'dan il-pajjiż għandna 80,000 ruħ f'riskju ta' faqar.

U dan meta l-ekonomija sejra tajjeb u meta ngħidu li m'għandniex deficit imma għandna surplus.

Sur President, ir-raba' ċertifikat ta' falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Ilum, f'dan il-pajjiż, għandna Gvern li qiegħed jinnegozja b'mod skandaluż, b'mod oxxen, b'mod li jqajjem ħafna domandi, 100,000 metru kwadru ta' art b'valur ta' €700 miljun biċ-ċiċri!

Illum għandna Prim Ministru li nhar il-Ħadd li għadda, bl-aktar mod insensittiv, għamel diskors biex jipprova jqarraq u jgħid lin-nies li qed jiġi propost li fl-art li se tingħata lil kumpanija privata se tinbena lukanda ta' sitt stilel.

Dan meta kulħadd jaf li l-laħma li hemm f'dan il-kuntratt li qiegħed hemmhekk biex jarah kulħadd u li tkellimna fuqu aħna mill-Oppożizzjoni fil-ġranet li għaddew, hija ta' 100,000 metru kwadru ta' żvilupp u mhux lukanda ta' sitt stilel li qed jingħad li għal kull lejl fiha wieħed irid iħallas €3,000!

Jien fittixt daqsxejn u nista' ngħid li f'Londra, f'Pariġi, fi New York, fl-Ewropa kollha u fid-dinja kollha bilkemm issib lukanda bħal din.

Imma aħna se nivvintaw ir-rota!

Se noħolqu konċett ta' sitt stilel, li ma jeżistix, imma vvintajna kelma, u wieħed irid iħallas €3,000 għal kull lejl!

(Interruzzjonijiet) Tidħkux bin-nies iżjed!

Dan il-paroli sabiħ qiegħed isir biss biex tgħattu xturkom!

Qed jgħidilkom kulħadd, inkluż l-istakeholders kollha f'dan il-qasam, li huwa oxxen, huwa skandaluż, huwa ġenn, huwa serq u huwa ħażin li taqbdu 100,000 metru kwadru ta' art, probabbilment fl-isbaħ żona li għandna f'pajjiżna, u tagħtuha biċ-ċiċri!

Dan jien norbtu mal-falliment tagħhom fil-qasam tal-edukazzjoni.

U dan suppost li huwa l-Partit tal-ħaddiema!

Min imur Pembroke jista' jara l-monumenti soċjali li għamel il-Gvern Nazzjonalista.

Hemmhekk hemm l-appartamenti soċjali li bena l-Gvern Nazzjonalista u qassamhom lil kull min kien ħaqqu!

Dak hu l-kejl differenti bejn il-Gvern Nazzjonalista u l-Gvern Laburista.

Il-Gvern Laburista jrid jagħti art bix-xejn f'Pembroke u l-Gvern Nazzjonalista bena appartamenti għall-ħaddiema u għal min għandu l-aktar bżonn.

Għalhekk ir-raba' ċertifikat ta' falliment huwa l-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

Oxxenità kbira!

Kif irid ikollok il-wiċċ tagħmel dawn l-affarijiet?

Wara li ilhom ma nafx kemm-il sena jgħidulna li se jonqfu €50 miljun biex jibnu ma nafx kemm-il mitt appartament għall-ħaddiema, għal min għandu bżonn u għat-tfal ta' min għandu bżonn, issa qalulna li dawn se jibnuhom bil-flus tal-passaporti!

X'insult dak lill-Gvernijiet Laburisti tal-passat!

Mur għidlu lill-Perit Mintoff, mur għidilhom lill-mexxejja tal-Partit Laburista tal-passat, li f'dan il-pajjiż biex nibnu postijiet bħala akkomodazzjoni soċjali rridu nbigħu ċ-ċittadinanza!

Mur għidlu lill-Perit Mintoff!

Immaġina lil dak il-Laburist ġenwin li għamel il-ġlieda biex jeħles mill-barrani u jġib il-ħelsien għal Malta, li segwa lill-Perit Mintoff li kien jgħidilhom li rridu neħilsu mill-barrani u nibnu l-qafas soċjali Malti, jara lill-Prim Ministru Joseph Muscat ftit snin wara, jarmi dan kollu u jgħidilna li l-uniku mod biex nibnu d-djar għal min qiegħed fil-bżonn huwa billi nbigħu ċ-ċittadinanza Maltija!

Ara kemm huma kreattivi!

Għalhekk falliment ieħor ta' dan il-Gvern huwa l-qasam soċjali!

Sur President, il-ħames falliment ta' dan il-Gvern hija l-ġlieda kontra d-droga.

Jien ili ngħid li dak li kien qed iseħħ fl-aħħar ġimgħat u fl-aħħar ġranet bis-saħħa tan-nies tad-Dwana u b'investiment, għandu jimlina bil-ferħ.

Huwa tajjeb li ninvestu fil-makkinarju tad-Dwana.

Dan l-aħħar kont sejjer l-ajruport u meta wasalt ħadt pjaċir nara l-pulizija bil-klieb, u għedt: Huwa tajjeb li ninvestu biex min ikun qed idaħħal id-droga jew affarijiet oħra, il-klieb ixommuh u jaqbduh.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Membru qed jgħid li qbadna ħafna imma dan huwa li jinkwetak.

Mhux il-fatt li qbadna ħafna jinkwetak imma li l-kwantità li qed tinqabad tindika xi ħaġa.

Irid ikollok għajnejk mhux f'wiċċek biex ma tindunax li llum Malta, għal raġunijiet varji, saret ċentru tat-trasbord, ta' ħażna u ta' traffikar tad-droga b'mod massiċċ!

Meta nitkellmu fuq qabdiet ta' 100 kilo eroina u kokaina, meta nitkellmu fuq 500 kilo cannabis, meta nitkellmu fuq 50 kilo u 100 kilo kokaina 'l hawn u 'l hinn kull erbat ijiem, dan ma jfisser xejn ħlief li dan il-pajjiż huwa mifqugħ bid-droga!

Għalhekk filwaqt li huwa tajjeb li naqbdu lil min qed jittraffika d-droga, huwa tajjeb li nifhmu u nirrikonoxxu li dan huwa falliment kbir ta' dan il-Gvern għax Malta ttrasformat ruħha f'ċentru tat-traffikar tad-droga b'mod massiċċ!

U t-traffikar tad-droga b'mod massiċċ jaffettwa wkoll lill-familji Maltin!

Hija traġedja li jkollna din is-sitwazzjoni f'pajjiżna, fejn id-droga donnha laħqet lil kulħadd.

Familji sħaħ qed jitkissru bil-problema tad-droga u minflok ma nindirizzaw il-problema, nintilfu fi ftaħir u f'tgħajjir kif qed jagħmel bħalissa l-Onor.

Din tad-droga hija problema kbira u, iva, Sur President, il-ħames punt ta' falliment tal-Gvern huwa fil-ġlieda kontra d-droga!

Niġi issa għas-sitt falliment.

Dan huwa Gvern li falla wkoll fil-qasam tal-immigrazzjoni!

Sur President, hija tal-mistħija, hija oxxena, hija traġedja li l-ġimgħa l-oħra fil-Baħar Mediterran għerqu 170 ruħ!

Għandna Prim Ministru li meta jirranġa biex jibgħat 50 immigrant f'pajjiżi oħrajn, jiġi jagħmlilna stqarrija ministerjali, u meta jegħrqu 170 ruħ taħt imneħirna, kulħadd jaħsel idejh, kulħadd ifarfar u ħadd ma jkollu d-diċenza jiġi quddiem il-poplu Malti u jispjega kif dan il-pajjiż jista' jaċċetta sitwazzjoni bħal din!

Ħbieb tiegħi, lil min qed jismagħni ngħidlu li l-ġimgħa l-oħra għerqu 170 ruħ imma hawn skiet perfett!

Se nerġa' nagħmel l-argument li għamilt f'dan il-Parlament.

L-impass li hemm preżentement fil-qasam tal-immigrazzjoni huwa konsegwenza wkoll tad-deċiżjonijiet ħżiena li għamel il-Prim Ministru partikolarment fil-leġiżlatura l-oħra.

Hija deċiżjoni ħażina li l-Prim Ministru, minn wara dahar il-poplu, b'mod sigriet, għamel ftehim mhux bejn stat u stat, imma bejn prim ministru u prim ministru ieħor – qed nirreferi għall-Eks Prim Ministru Renzi - biex għal ċertu ammont ta' żmien ma neħdux immigranti.

Fil-fatt dawn kienu qegħdin imorru kollha l-Italja.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Abela qed jgħidli li għamlu stqarrija.

Għamlu ħafna stqarrijiet però meta l-ġimgħa l-oħra għerqu 170 ruħ kellna skiet perfett dwar dan il-falliment ta' Gvern li qata' qalbu li jipperswadi lill-Unjoni Ewropea li l-problema tal-immigrazzjoni hija tal-Unjoni Ewropea kollha!

Issa wasalna fl-istat assurd li kull darba li jkollna problema, irridu naraw kif se nraqqgħuha billi nagħmlu ftehim ma' dak il-pajjiż, mal-pajjiż l-ieħor u mal-pajjiż l-ieħor, u tajna carte blanche biex il-parti l-kbira tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea jħossuhom liberi u ma jibqgħux iħossu l-piż u d-dover li jaqsmu parti mill-problema.

Is-seba' falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-qasam tal-libertà tal-espressjoni.

Dan huwa Gvern li falla fil-qasam tas-saltna tad-dritt u fir-rule of law.

Il-wirt ta' dan il-Gvern hu li waqt it-tmexxija tiegħu nqatlet ġurnalista li kienet tikteb kontinwament fuq il-korruzzjoni li tikkaratterizza lil dan il-Gvern, u f'dan il-pajjiż, minflok ma użajna l-enerġija biex naqbdu lill-qattiela, użajna l-enerġija biex nagħmlu gwerra ħalli jitkaxkru l-bukketti tal-fjuri, il-pjanti tal-ħajja u x-xemgħat tat-tama li xi darba ssir ġustizzja!

Dan huwa s-seba' falliment ta' dan il-Gvern!

It-tmien falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

Dan il-pajjiż suppost kellu jkun l-aqwa fl-Ewropa imma llum jekk tiftaħ il-gazzetta u taqra r-rapport tat-Transparency International issib li għandna rekord ġdid.

Sirna l-aqwa fl-Ewropa.

Kważi kważi, sirna l-aqwa f'dak li għandu x'jaqsam mal-korruzzjoni għax ninsabu f'sitwazzjoni fejn meta beda jsir ir-ranking konna niġu ranked fil-25 post u llum qegħdin fil-51 post!

Mhuwiex b'kumbinazzjoni li titlef l-iskaluni u tirdoppja l-perċezzjoni dwar il-korruzzjoni b'mod drammatiku.

Min jaqra l-ġurnal Times of Malta llum jibda jistaqsi fiex wasal dan il-pajjiż.

Hija ħaġa ċara li dan huwa Gvern li sfortunatament, kemm ilu fil-poter, kellu t-timbru tal-korruzzjoni.

Hawnhekk nista' nsemmi pereżempju l-korruzzjoni iswed fuq l-abjad fil-każ tal-power station.

Fil-fatt hemm rapporti ppreparati mill-FIAU – mhux mill-Partit Nazzjonalista, mhux minni jew mill-gazzetti – li jindikaw bl-aktar mod ċar kif inħadmet skema biex żewġ persuni fil-gvern, il-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri, kienu se jirċievu €150,000 fix-xahar f'kummissjonijiet mill-power station il-ġdida.

Hija ħaġa ovvja li n-nies iħarsu lejna bħala wieħed mill-aktar gvernijiet korrotti fl-Ewropa meta issa għandna l-istejjer ħerġin fuq l-Isptar ta' Għawdex, fuq l-Isptar Karin Grech u fuq l-Isptar San Luqa li tajnieh lil kumpanija li ma tifhem xejn fil-qasam tas-saħħa.

Lil din il-kumpanija tajnieha €50 miljun u m'hemm xejn x'nuru, imbagħad din biegħet it-tliet sptarijiet.

Nerġa' nirrepeti, għax lanqas jitwemmnu dawn l-affarijiet!

L-istorja li ħarġet minn theshiftnews.com ġimagħtejn ilu hi li t-tliet sptarijiet ġew trasferiti lil kumpanija ġdida għall-prezz ta' €1 kull wieħed!

Immaġinaw kif jista' jkun li tliet sptarijiet jinbiegħu għall-prezz ta' €3!

Għalhekk jien ngħid li t-tmien falliment ta' dan il-Gvern huwa fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

Id-disa' falliment ta' dan il-Gvern hu li falla fil-wegħda tiegħu ta' "Malta Tagħna Lkoll".

Kemm kienet sabiħa l-għajta "Malta Tagħna Lkoll", li kulħadd se jkun ittrattat l-istess, indipendentement minn min hu, indipendentement minn fejn ikun ġej u indipendentement minn jekk huwiex Nazzjonalist jew Laburist!

Sur President, illum nitkellmu fuq Malta li hija tal-ftit, tal-klikka.

Jew tkun ħabib tal-Prim Ministru jew inkella ma tilħaqx!

Jew tmur vaganza mal-Prim Ministru jew inkella ma ssirx ambaxxatur!

Jien m'għandi xejn fil-konfront ta' dawn il-persuni personalment però wasalna fl-assurd!

Meta tisma' li xi ħadd sar ambaxxatur tal-Montenegro meta dan la għandu background ta' diplomazija, la għandu background politiku u ma kellu l-ebda exposure fil-qasam internazzjonali u fil-qasam tad-diplomazija, tibda tgħid: Kif ġietu f'moħħu din il-persuna?

Jekk iddum taħseb mitt sena lanqas tiġik f'moħħok din il-persuna, imbagħad meta tfittex issib li dan huwa ħabib personali tal-Prim Ministru.

M'hemm xejn ħażin li jkollok il-ħbieb.

Kulħadd għandu dritt għall-ħbieb tiegħu però għandu jkun hemm daqsxejn diċenza jew rispett lejn dawk li huma speċjalisti fid-diplomazija u lejn dawk li huma ggradwati, li studjaw u li għandhom l-esperjenza!

Sur President, illum għandna sitwazzjoni f'dan il-pajjiż li jekk tikteb artiklu u tfaħħar lill-Prim Ministru jew lill-Gvern tingħata promozzjoni.

Jekk tmur fuq One News u toqgħod tgħajjar u taqla' lill-Partit Nazzjonalista, lill-Onor.

Adrian Delia, lill-Onor.

Beppe Fenech Adami u ma nafx lil min, jagħtuk programm.

Dawn jaqbdu ġurnalist u jixtruh.

U peress li dan ikun fallut litteralment, ikollu nofs Malta tiġri warajh u jkun midjun ma' kulħadd, isib refuġju fil-Partit Laburista.

Imbagħad jagħtuh impjieg ta' konsulent biex forsi jaqta' daqsxejn mid-djun li jkollu u min-nies li jkollu jiġru warajh – naf x'qed ngħid – u min-nies li seraq u li ffroda – din ngħidha b'responsabilità, nies li ffroda – u jagħtuh programm prime time fuq l-istazzjon One.

Jagħtuh €35,000 paga biex joqgħod jgħajjar lin-Nazzjonalisti, forsi jħallas lin-nies li seraq, li mbrolja, li ffroda u li gidem!

Dan hu l-Gvern tal-lum.

Illum Malta mhijiex tagħna lkoll imma hija tan-nies li jinxtraw!

Ikun hemm xi ħadd mgħaffeġ, jagħtuh tender bil-patt u l-kondizzjoni li jieħu ritratt mal-Prim Ministru u jitfgħuh fuq il-midja soċjali biex joqogħdu jinbxu lil din in-naħa u jgħidulna: Dak issa m'għadux magħkom!

U ma jkunx miegħek mhux fuq il-prinċipju, imma għax ikun mgħaffeġ u jingħata tender biex jirkupra ftit!

Dan hu l-mod kif dan il-Gvern jittratta lil Malta tal-mixtrija u tal-korrotti.

Illum jew tinċensa u tilgħaq inkella ma tikolx!

Issa se ngħaddi għall-għaxar falliment u niġi biex nagħlaq.

Dan il-Gvern falla għax tilef ruħu.

Dan huwa Gvern li għamel il-flus l-alla ta' kollox!

Kollox sar għandu prezz u xejn m'għandu valur.

Għall-flus ikissru l-identità ta' dan il-pajjiż.

Għall-flus ikissru l-integrità tal-pajjiż u tan-nies.

Għall-flus jarmu d-diċenza.

Għall-flus jarmu l-integrità.

Għall-flus jarmu isem pajjiżna.

Sur President, huwa inutli li nitkellmu fuq l-aqwa żmien, fuq is-surplus u fuq il-miljuni, għax illum ħloqna pajjiż bla ruħ, ħloqna soċjetà bla valuri, u ta' dan pajjiżna u uliedna għad iridu jħallsu prezz għoli ħafna!

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Naħseb li minbarra li hemm differenza bejn Mars u Venus, tibda tistaqsi jekk l-Oppożizzjoni hux qed tgħix fl-istess pjaneta tagħna jew saħansitra tinsabx f'galassja differenti!

Smajt lill-Onor.

Fenech Adami jitkellem fuq il-faqar u issa qed immeru anke n-numri.

Meta spiċċa Gvern Nazzjonalista fl-2013, l-ammont ta' persuni f'riskju ta' faqar kien ta' 99,000 u kellna politiċi li kellhom l-ardir li jinsultaw lin-nies u jgħidulhom li mhux minnu li kien hawn il-faqar imma li din kienet perċezzjoni.

Illum hemm figura li turi li għandna nies fil-faqar, mela le, imma fuq perjodu ta' tliet snin din il-figura naqset b'madwar 19,000!

Fil-fatt l-aħħar statistika li ġiet ippubblikata hija bbażata fuq l-2016 u dan l-aħħar kellna wkoll statistika bbażata fuq l-2017.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa oħra.

Mela l-fatti u l-istatistika mmeruhom, imbagħad min-naħa l-oħra kulħadd joqgħod jgħid xi ntqal f'dak l-artiklu u xi ntqal fl-artiklu l-ieħor.

Imma l-fatti ma jgħiduhomx, bħalma jagħmlu fil-mistoqsijiet parlamentari!

Pereżempju ġieli tinduna bil-konġura li jkun hemm bejn nies li qegħdin hawn ġew u l-ġurnalisti.

Dak li jiktbu l-artikolisti li jogħġbu lill-Oppożizzjoni huwa l-Evanġelju ta' San Ġwann, imbagħad il-fatti u l-istatistika li toħroġ ripetutament lokalment, kif ukoll mill-Eurostat, imeruhom!

F'dak li hu n-numru ta' nies f'riskju ta' faqar, dan il-Gvern, f'perjodu ta' tliet snin, naqqas in-numru b'madwar 19,000!

Nixtieq nagħmel punt ieħor dwar il-faqar.

Hemm nies li mhux qegħdin f'riskju ta' faqar jew ta' esklużjoni soċjali imma huma mċaħħda severament materjalment.

Fil-fatt dan jissejjaħ severe material deprivation.

Hawnhekk ukoll, nitbellah meta nisma' lil xi Membri tan-naħa l-oħra jgħidu li l-Partit Laburista sploda l-faqar, għax meta niżel il-Partit Nazzjonalista mill-gvern kellna 39,000 nies fil-faqar u skont l-aħħar statistika li ħarġet il-Eurostat, dak in-numru niżel għal 14,000, kważi t-terz.

Issa jew hemm min ma jafx jagħmel is-somom u qed jara li 14 huwa akbar minn 39 - jekk iżżid 1,000 ma' dan in-numru tiġi d-differenza li kien hemm bejn il-partiti fl-aħħar elezzjoni! - jew inkella qed niġġennu.

Nerġa' ngħid li l-verità hi li fejn jidħol il-faqar, is-severe material deprivation kważi ġibnieh terz ta' dak li kien.

Issa ovvjament dan mhuwiex biżżejjed.

Irridu naħdmu aktar biex nindirizzaw lil dawn l-14,000 ruħ u nilħquhom aktar, imma bir-rispett kollu, meta minn 39,000 ruħ tinżel għal 14,000 ruħ ma tistax tgħid li l-Amministrazzjoni Laburista ġabet il-faqar f'dan il-pajjiż, għax allura veru mhux fuq pjaneti differenti qed ngħixu, imma f'galassji differenti!

Wieħed ma jistax jifhmu dan ir-raġunament.

Sur President, rigward id-droga rrid ngħid li jien ma naħsibx li f'pajjiżna qed tidħol aktar droga imma naħseb li llum, permezz tat-teknoloġija, qed ikollna aktar qabdiet.

Mela jekk naqbduhom, niġu kkritikati u jekk inħalluhom għaddejjin ma jgħidu xejn għax inkunu ħallejniehom għaddejjin!

Dak huwa r-raġunament!

Mela ma naqbduhomx u nħalluhom għaddejjin!

Mhux taqbadhom trid?

U jekk investejt f'apparat u għandek id-Dwana, mhux taqbad lit-traffikant trid!

Jien mhux se ngħid li din il-problema se neradikawha imma rridu ngħidu li qbadna ammont rekord!

U hija rich li l-Membri tan-naħa l-oħra joqogħdu jagħmlu dawn il-kummenti.

Mela nsew meta lil Queiroz tawh il-maħfra u bagħtuh il-Brażil u qisu ma ġara xejn?!

Inkella jiġu jgħidulna fuq is-saltna tad-dritt.

Mela nsew meta fi żmienhom sar qtil f'Tas-Sliema li kellu marbut miegħu każijiet ta' ħtif ta' persuni?

Jista' jkun li huma nsew imma l-memorja tiegħi għadha tajba.

Dakinhar bħala pajjiż ġejna kkritikati mill-Istati Uniti tal-Amerika għax dan il-kidnapper instab ħati – jekk niftakar tajjeb dan kien Ali Rezaq - ġie kkundannat għal għomru l-ħabs u one fine day sparixxa!

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid fuq id-droga hija li jien ma rridx li l-abbuż mid-droga nagħmluh ballun politiku għax ma jagħmilx sens.

Nieħu pjaċir ngħid li ż-żewġ naħat tal-Kamra flimkien, taħt il-patroċinju tas-Sedja, għamilna konferenza nazzjonali li għaliha rnexxielna nġibu flimkien lil kull għaqda li hawn f'dan il-pajjiż li hija marbuta ma' dan il-qasam.

Din għamilnieha f'din il-Kamra bi ftehim man-naħa l-oħra biex nibagħtu sinjal ċar li l-leġiżlaturi kollha kemm aħna naqblu li rridu naraw kif intejbu l-affarijiet f'dan il-qasam.

L-affarijiet ma tagħmilhomx bil-paroli, imma bil-fatti.

Naħseb li ħafna nies jafu li din l-Amministrazzjoni qed tinvesti ammont ta' flus konsiderevoli biex ikollna faċilità li tittratta vizzji minn minuri li għad m'għandhomx 18-il sena.

B'hekk tkun pożittiv.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar l-immigrazzjoni.

Jien ma naħsibx li wieħed għandu jgħid li għax għerqu l-immigranti huwa tort tal-Gvern jew tal-Prim Ministru għax bl-istess kejl, ta' min ifakkar meta lejlet il-Milied allegatament għereq vapur li qalu li kien fih 280 ruħ fuqu.

Min beda jgħid li sabu biċċa mill-vapur, min qal li sabu biċċa oħra u min qal li ma sabu xejn.

Allura dakinhar dan kien tort tal-Prim Ministru Nazzjonalista?

Dażgur li le!

Jien ma rridx li noqogħdu nagħmlu dan il-kejl.

Fuq l-immigrazzjoni l-qofol tal-messaġġ tiegħi hu li jien personalment kont Shadow Minister ta' dak il-qasam meta l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kellu maġġoranza ta' wieħed - jew biċċa wieħed, għax daqqa kien ikun 'l hawn u daqqa kien ikun 'l hemm - u dak iż-żmien konna mmorru barra minn pajjiżna wkoll.

Dawn jistgħu jistaqsu lill-kollegi tagħhom u jekk iridu m'għandix problema li nsemmi l-ismijiet, fosthom ministru ta' dak iż-żmien li issa huwa wieħed mill-MEPs li għandhom.

Jien mort kemm-il darba u konna mmorru hemm f'isem il-Partit – jien ma jien xejn fl-aħħar mill-aħħar imma nirrappreżenta lin-nies – u nista' ngħid li dejjem konna solidali mal-Gvern.

Imma llum bil-maqlub.

Illum nivvintaw kull skuża biex jekk għada jkun imsaħħab, ngħidu li hu tort tal-Partit Laburista, għax dawn anke t-temp se jgħidu li qed nikkontrollaw!

Xtaqt li ma noqgħodx nikkummenta imma bilfors ikolli nirreaġixxi għal dak li qalu l-kelliema ta' qabli.

Sur President, kien hemm min qal li l-pensjonanti mhumiex qed jintlaqtu minn ċerti żidiet.

Naħseb insew li l-Amministrazzjonijiet Nazzjonalisti li kien hemm qabel lill-pensjonanti ma żiduhomx ċenteżmu f'25 sena sħaħ!

Lanqas ċenteżmu tal-ewro - li għalihom jiġu erba' soldi – ma żdiedu filwaqt li dan il-Gvern żiedhom erba' darbiet!

Dan il-Gvern mhux talli żiedhom fil-pensjoni, talli raħħsilhom id-dawl u l-ilma meta ħaddieħor kien jgħid li din hija Alice in Wonderland!

Taħt dan il-Gvern, spiċċaw il-mediċini out of stock, ħlief għal xi waħdiet, meta jkun hemm.

Però kien hawn min kien ġie jgħidilna biex ma noqogħdux nitkellmu fuq il-mediċini out of stock għax kien hawn żmien meta kont tmur għand tal-grocer u ma kienx ikollu bott piżelli!

Dan huwa r-rispett min-naħa l-oħra mhux biss lejn l-anzjani imma lejn dawk li għandhom dritt għall-mediċini, kif għandu jkun.

Iqabblu l-mediċina ma' bott piżelli!

Waħda mill-affarijiet li għamilna bħala amministrazzjoni hi li ħallasna somma konsiderevoli ta' dejn li tħalliet biex tinġabar mingħand l-importaturi tal-mediċini, għax kien hawn żmien li biex tibbilanċja l-kotba, kont titfa' l-kontijiet fil-kexxun!

Hekk kienu jagħmlu f'ċerti affarijiet.

Litteralment jitfgħu l-kontijiet fil-kexxun, għax la ma tkunx ħallast kont, dan ma jeżistix!

Tajjeb!

Dik hija n-new way tal-Oppożizzjoni?!

Issa din qed ngħidha b'ton ta ċajta, biex ngħid hekk.

Imma din hija serjetà?!

La ma ħallasniex il-kontijiet tal-mediċini lill-importaturi għax ħallejniehom fil-kexxun m'għandniex problema!

B'daqshekk qisu solvejna l-problema!

Sur President, jien nixtieq ngħid li huwa sodisfazzjon kbir għalija li għandi twemmin xellugi, li għandi twemmin soċjalista, għax li tgħin lin-nies hija l-aktar ħaġa importanti li tista' tagħmel.

Ma niddejjaqx ngħid x'jien.

Allaħares!

Illum f'dan il-pajjiż, f'din is-sena kurrenti, għandna nefqa rekord ta' €1.8 biljun li se tgħaddi mill-Ministeru li jien responsabbli tiegħu flimkien mas-Segretarji Parlamentari Anthony Agius Decelis u Roderick Galdes.

Biex inkun iktar preċiż, in-nefqa fuq il-qasam soċjali f'dan il-pajjiż għas-sena kurrenti tammonta għal €1.758 biljun!

Ejja ma nħarsux lejn il-figura biss, imma nħarsu ftit lejn xi proporzjon hi n-nefqa ta' kważi €1.8 biljun min-nefqa tal-pajjiż.

Taħt Amministrazzjoni Laburista, terz tal-infiq kollu li jagħmel il-pajjiż imur fil-qasam soċjali.

Hawn qed nitkellmu fuq madwar 33% tan-nefqa totali.

Xi tliet ġimgħat ilu kont qed nitkellem f'konferenza barra minn Malta fuq id-drittijiet tat-tfal u li għandna nipproteġuhom eċċ., u meta semmejt din il-figura, li hija terz tan-nefqa totali, qamu tnejn jew tlieta u staqsewni jekk ridtx ngħid one third jew one tenth.

U jien għedtilhom: No, one third!

Imbagħad niġu ngħidu li dan il-Gvern m'għandux ruħ soċjali meta qiegħed jonfoq terz min-nefqa kollha tal-pajjiż għall-qasam soċjali!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq €1.8 biljun!

Sur President, jien mhux qed ngħid li aħna vvintajna x-xemx għax ix-xemx kienet hemm qabel ma ġejna hawnhekk ilkoll kemm aħna, imma rridu nirrikonoxxu l-impenn li hemm fil-qasam soċjali.

Irridu nirrikonoxxu li din l-Amministrazzjoni mhux biss irnexxielha toħloq il-ġid u tkabbar l-ekonomija b'figuri rekord imma rnexxielha wkoll ma tinsiex lil dawk li għandhom bżonn il-wens.

Issa jekk ikun hawn min jistaqsini jekk hux qed nilħqu lil kulħadd ngħid li le imma qed nilħqu ħafna u ħafna aktar.

Jgħid x'jgħid kulħadd, illum nistaqsu jekk permezz tad-diversi inizjattivi li ħadna l-kwalità tal-ħajja tjebitx jew le u jirriżulta li l-poplu Malti huwa l-aktar poplu ottimist mhux miż-Żona Ewro biss imma fl-Unjoni Ewropea kollha.

Skont stħarriġ tal-Eurostat, meta sar studju dwar jekk wieħed jistenniex li l-pajjiż imur 'il quddiem jew lura, aktar minn madwar 70% qalu li jemmnu li se jkompli jitjieb u din hija xi ħaġa li tagħtik sodisfazzjon.

Irridu nibqgħu naħdmu u ninvestu b'mod konsistenti imma wieħed ma jistax imeri l-fatt li ħdimna ħafna fuq il-faqar.

Issa jien ma ngħidx li dan huwa biss mertu tal-partit fil-gvern imma huwa mertu ta' kulħadd.

Fl-aħħar mill-aħħar, kull wieħed minna jifforma parti mis-soċjetà Maltija imma bla dubju din hija xi ħaġa li ma tistax tmeriha.

Rigward il-qasam tax-xogħol, tal-qgħad u tal-impjiegi għadni niftakar il-kitba fuq il-billboards bl-abjad u l-iswed biex iwasslu l-messaġġ negattiv li "Labour won't work", u kju ta' nies wara xulxin taparsi sejrin jirreġistraw.

Illum mhux talli mhux Labour won't work imma m'hawnx biżżejjed nies biex jaħdmu!

Illum jekk tmur għand kuntrattur biex tixtri l-planki għas-saqaf jgħidlek li trid tistenna sitt xhur jew seba' xhur oħra għax tant għandu xogħol li mhux qed ilaħħaq.

Din hija l-verità.

Jekk tmur titkellem ma' dawk li jagħmlu t-tarmak – qed insemmi żewġ oqsma biss – ukoll jgħidulek li mhux qed ilaħħqu!

Jien nifhem li trid issir kritika min-naħa tal-Oppożizzjoni, u naċċettaha, u meta tkun pożittiva nieħu pjaċir biha u din qed ngħidha bis-serjetà.

Nieħu pjaċir ukoll li nitkellmu mal-Oppożizzjoni, però mbagħad ma tistax tgħid li Labour won't work, għax illum ir-ritmu ekonomiku tant hu mgħaġġel, li tajjeb jew ħażin, ikollok is-side effects.

Dan bħal meta jkollok xi ħaġa u tkun trid tieħu l-pilloli; jirranġawlek parti u jħallu effett fuq parti oħra.

Fl-aħħar mill-aħħar, huwa importanti li l-individwu jieħu l-mediċina, għax mingħajr mediċina, mingħajr investiment ekonomiku, mingħajr tkabbir, mhux se jkollna x'naqsmu bejnietna bħala pajjiż!

Għalhekk jien inħobb ngħid li qegħdin nemmnu u nipprattikaw verament prosperity with a purpose.

Sur President, rigward il-qasam tax-xogħol irrid ngħid li mhux biss naqqasna n-nies mir-reġistru tal-qgħad imma llum qed nitkellmu fuq l-inqas numru ta' nies qiegħda li qatt kellu dan il-pajjiż.

Pajjiżna qatt ma kellu rata ta' qgħad baxxa daqskemm għandu llum!

Ma rridx ninstema' bombastiku imma llum meta jkollok ċertu ammont, titqies li għandek full employment għax għal xi raġuni jew oħra hemm faxxa ta' nies li ma tidħolx fid-dinja tax-xogħol; min għax forsi għandu xi nuqqasijiet intellettwali jew fiżiċi u min għal raġunijiet oħrajn.

Illum qed nitkellmu fuq l-inqas numru ta' nies li qatt kellna jirreġistraw bħala pajjiż.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li fl-2013, li hija l-aħħar sena ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista, kellna 4,200 ruħ jiddependu fuq l-għajnuna soċjali minħabba diżimpjieg, jiġifieri li kienu jieħdu l-benefiċċju tal-qgħad.

F'Settembru tal-2018 dawn niżlu għal 765 persuna.

Dan ifisser li n-nies li jiddependu fuq il-benefiċċju tal-qgħad f'dan il-pajjiż naqsu bi 80%.

Jekk wieħed iħares lejn l-għajnuna soċjali jsib li mill-2013 sal-aħħar statistika li għandna, minn 14,000 persuna jiddependu fuq dan il-benefiċċju, illum qed naraw tnaqqis ta' kważi 50% filwaqt li l-qgħad huwa l-aktar wieħed baxx.

Allura fid-dawl ta' dan kollu, kif tista' l-Oppożizzjoni tgħid li dan il-Gvern m'għandux ruħ soċjali jew li dan il-Gvern mhux qed jagħti kas u ma jinteressahx mill-poplu?

Ma jinteressakx mill-poplu meta għall-qasam soċjali tonfoq terz tan-nefqa kollha, meta l-qgħad jinsab fl-inqas numru li qatt kien, meta għandna l-inqas numru ta' nies li qatt kellna li jiddependu fuq il-benefiċċju tad-diżimpjieg jew meta għandna l-inqas numru ta' nies li jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali?!

Sur President, jien se nsemmi xi ftit inizjattivi li ħadna, bħal pereżempju, il-ħajra għax-xogħol li rnexxielha ġġib din l-Amminstrazzjoni.

Jekk wieħed iħares lejn iċ-childcare b'xejn jara x'effett din kellha.

Jista' jkun li din l-inizjattiva ħadmet aktar fost in-nisa.

Pereżempju żdied ukoll in-numru ta' impjegati li jaħdmu fl-ekonomija.

Kien hemm ukoll miżuri oħra, fosthom tat-tapering of benefits.

Filwaqt li qabel jekk tkun bla xogħol u tibda taħdem kienu jaqtgħulek il-benefiċċji kollha, aħna daħħalna miżura biex dawn jibdew jinqatgħulek biċċa biċċa, bil-persentaġġ dejjem nieżel, minn 75% għal 50% għal 25%, imbagħad wara tliet snin, il-benefiċċju tal-qgħad jinqatagħlek totalment.

Dan ifisser li l-benefiċċju tal-qgħad, minflok jinqatagħlek mill-ewwel, jibda jinqatagħlek fuq perjodu ta' tliet snin.

Ikun tajjeb li ngħid li kemm ilha teżisti din il-miżura, bejn wieħed u ieħor, kien hemm madwar 3,000 ruħ li applikaw għaliha u bbenefikaw minnha.

Tieħu pjaċir tinnota wkoll li wara li skada l-perjodu ta' tliet snin, aktar minn 90% minn dawk it-3,000 li gawdew minn din il-miżura, baqgħu fid-dinja tax-xogħol.

Fuq il-faqar diġà tkellimt u m'iniex se nerġa' nitkellem imma nixtieq ngħid li għad fadlilna xi nwettqu mill-programm elettorali li wegħedna lill-elettorat.

Jekk insemmi biss il-pensjonijiet, il-wegħda elettorali tagħna kienet li mill-inqas dawn jiżdiedu €8 fil-ġimgħa u llum nistgħu ngħidu li dawn diġà żdiedu €6.

Din hija miżura soċjali li daħħalna u qed inkomplu nsaħħuha u qed jirnexxielna, għax meta bdejna dawn il-miżuri, kien hemm ċerti faxex li kont tolqothom inqas minn oħrajn.

Illum wieħed jieħu pjaċir jara li anke skont l-aħħar statistika tal-Eurostat qed jirnexxilna nolqtu l-faxex kollha tas-soċjetà.

Kien hemm tnaqqis ukoll ta' minuri u anzjani mill-figura ta' dawk li jgħixu fil-faqar.

Ovvjament il-faxxa li tkun taħdem u li tkun parti mill-ħidma ekonomika tal-pajjiż se jkollha l-aktar benefiċċju u tkun qed tikkontribwixxi għalih.

Pereżempju rigward pensjonijiet biss hemm ivvotati fuq €1.03 biljun.

Fil-fatt mill-aħħar sena ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista fl-2013 sal-lum, fuq il-pensjonijiet kien hemm żieda ta' 31%.

U mhux biss kien hemm din iż-żieda, imma ta' min jirrimarka li b'din l-għajnuna gawdew mhux biss dawk li għandhom pensjoni kontributorja imma anke dawk li għandhom pensjoni mhux kontributorja.

Jekk wieħed jagħmel l-istess kalkolu jsib li l-pensjonanti kellhom żieda perċentwali ta' 38% fil-pensjoni tagħhom.

Issa hawnhekk qed nitkellmu dwar xejn inqas minn madwar 93,000 persuna.

Dan ifisser li mill-2013 sal-2017 dawk li għandhom pensjoni kontributorja raw żieda fil-pensjoni tagħhom ta' 31% u fil-każ ta' dawk li għandhom pensjoni mhux kontributorja ż-żieda kienet ta' 38%.

Nixtieq insemmi wkoll il-pensjonijiet tal-irtirar u tar-romol, fejn għamilna eżerċizzju u qegħdin ngħinu lil aktar nies.

Ta' min isemmi wkoll ir-reviżjoni tal-pensjonijiet.

Fl-aħħar tal-Amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm 'il fuq minn 50,000 pensjoni għar-reviżjoni mentri llum dak in-numru naqas kważi bin-nofs.

Wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll li minkejja ħafna diskors fuq ir-ruħ soċjali, f'perjodu ta' 22 sena l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ma ħa l-ebda miżura u l-ebda pass biex isewwi ċerti anomaliji li seħħew, fosthom mal-ħaddiema tal-eks korpi, tal-Malta Electricity Board, tax-xatt u l-pulizija, li fl-1993 għamlulhom ftehim kollettiv, imbagħad mill-għada bdew jgħidulhom li minn dak li ntqal ma kien se jsir xejn u sal-aħħar tal-1995 ma ħallsuhomx tal-overtime.

Ovvjament fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi ma nistax nitkellem fuq kull benefiċċju soċjali imma huwa fatt li r-ruħ soċjali għadha qawwija f'dan il-Partit, bħalma għadu l-prinċipju li jiggwidana, u allaħares xi darba nitilfuh.

Imma it's rich li jkollok Oppożizzjoni li f'25 sena ma żidux ċenteżmu lill-pensjonanti u li fi 11-il sena - u għal uħud f'29 sena - ma tawx ċenteżmu żieda fl-allowance tat-tfal.

Dawn huma l-istess nies li qalulna li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma ma setgħux jorħsu u li din kienet Alice in Wonderland imma mhux talli ma kenitx Alice in Wonderland, talli wettaqnieha.

Qed indaħħlu wkoll benefiċċji oħra bħalma huma ċ-childcare b'xejn u t-trasport għall-iskola b'xejn.

Apparti minn hekk, illum m'għadx hawn pilloli out of stock u ċerti anomaliji li kien hemm f'dak li għandu x'jaqsam mas-servizzi għal ħarsien soċjali aħjar, qed jiġu indirizzati.

Hawnhekk nieħu pjaċir insemmi lill-Onor.

Robert Cutajar li qiegħed preżenti għax dan il-qasam huwa għal qalbu.

Naħseb li dan irid ikun l-ispirtu tagħna, li l-qasam soċjali m'għandna qatt nagħmluh ballun politiku.

Ejja ma ninsewx li meta nitkellmu fuq il-qasam soċjali ma nkunux qed nitkellmu fuq kemm hija r-rata tat-taxxa jew jekk għolietx jew naqsitx il-bolla.

Huwa veru li l-but huwa importanti imma meta nitkellmu fuq il-qasam soċjali, u pereżempju fejn jidħlu l-fostering u l-adozzjonijiet, inkunu qed nitkellmu fuq in-nies u l-ewwel kuntatt li għandna huwa man-nies.

Sur President, bla dubju aħna qed naħdmu biex nilħqu l-faxex kollha tas-soċjetà u din ngħidha b'wiċċi minn quddiem.

Għad fadlilna x'nagħmlu u għad fadal fejn irridu nilħqu, imma naħseb li kulħadd, jew tal-inqas kull min jgħix fil-galassja li ngħixu fiha aħna - għax donnu li l-Oppożizzjoni qed tgħix ġo galassja għaliha - ma jistax jinnega l-fatt li kemm ilha din l-Amministrazzjoni fil-gvern, rajna titjib soċjali qawwi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex ikun hemm interruzzjoni tax-xogħol għal ftit mumenti sakemm nirrapporta dwar ix-xogħol fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

L-ISPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata u fis-6.46 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta għal ftit mumenti.

L-ISPEAKER: L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – Abbozz Nru 63 – għadda mill-istadju ta' Kumitat b'emendi.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Issa tirriżumi d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri tal-Estimi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TAL-ESTIMI

Il-Kamra rriżumiet id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi li ġiet interrotta ftit tal-mumenti qabel.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Sur President, se nitkellem rigward il-qasam tas-saħħa u naħseb li huwa xieraq li nibda billi, f'isem l-Oppożizzjoni, nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jaħdmu f'dan il-qasam, fosthom it-tobba, l-infermiera, il-professjonisti, dawk li jaħdmu fil-laboratorji, u dawk li huma involuti fl-amministrazzjoni tal-isptarijiet u tal-kliniċi għas-sehem li qed jagħtu għall-ġid tal-pazjent speċjalment meta għaddejjin minn stress kbir minħabba l-mard li normalment jolqotna f'dan iż-żmien tas-sena.

Dalgħodu, bħala kelliem għall-Oppożizzjoni, ħriġt stqarrija li fiha qegħdin nassiguraw li se nkunu qed naħdmu id f'id mal-Gvern ħalli jsir dak kollu meħtieġ biex f'pajjiżna jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha fir-rigward tal-każijiet kollha ta' influwenza u s-swine flu li qed tolqot lil pajjiżna u li hija preżenti fl-Isptar Mater Dei u fl-Isptar Monte Carmeli.

B'hekk il-Gvern ikun jista' jassigura li dawn il-każijiet ikunu ttrattati bl-aħjar mod, biex kemm jista' jkun innaqqsu ċ-ċans li dan il-mard jinfirex.

Hawnhekk nixtieq nuri solidarjetà ma' dawk il-familji li għaddew minn diffikultajiet, anke fil-każijiet ta' meninġite li kien hemm fl-isptarijiet.

Kif stqarr il-Gvern u l-professjonisti, dawn il-każijiet ma kenux relatati ma' xulxin u għalhekk ma rridux nallarmaw lill-poplu li hawn xi forma ta' epidemija jew xi żieda sostanzjali ta' dawn il-każijiet.

Minkejja dan xorta rridu nħeġġu sabiex inżidu l-prekawzjonijiet u nedukaw lill-poplu, speċjalment lill-ġenituri, biex it-tilqim li jeżisti kontra dan il-mard jiġi użat bl-aħjar mod u jsir parti mir-rutina biex kemm jista' jkun nevitaw il-mortalità u l-kumplikazzjonijiet relatati ma' dan il-mard.

Sur President, f'dawn il-ftit minuti se nkompli niffoka fuq il-qasam tas-saħħa li f'pajjiżna, kif jaf kulħadd, jingħata mill-gvern tal-ġurnata bla ħlas u jġorr miegħu piż finanzjarju qawwi.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq miljuni kbar li jintnefqu kuljum biex l-isptarijiet u l-kliniċi jkunu jistgħu jaħdmu b'mod effettiv, sabiex jilħqu lis-setturi kollha tas-soċjetà għax inħoss li s-sistema fil-qasam tas-saħħa f'pajjiżna trid tkun b'tali mod li tgħin lil dawk li huma l-aktar fil-bżonn, lil min hu l-aktar batut, lil min jeħtieġ il-kura u lil min għandu bżonn li jsirlu xi intervent jew investigazzjonijiet.

L-ekonomija b'saħħitha li qiegħed jgħaddi minnha pajjiżna bħalissa għandha tirrifletti aktar f'dan il-qasam biex tkun tista' tilħaq lil kull saff tas-soċjetà, l-aktar dawk vulnerabbli.

Irridu niggarantixxu li pajjiżna jgawdi mill-progress li qed isir f'dan il-qasam b'teknoloġiji ġodda, b'testijiet avvanzati, b'kura ġdida u b'mediċini ġodda.

Fir-riċerka li qed issir kontra l-kanċer, fejn qed tiġi żviluppata kura li qed tagħmel suċċess għal dawk li jbatu minn din il-marda, pajjiżna għandu jkun minn ta' quddiem biex jibbenefika minn din il-kura.

Qed ngħid dan għax kultant meta wieħed iħares lejn kif jiġu offruti s-servizzi u lil min qed jilħqu l-aktar, naraw ċertu diskrepanza f'min tassew qiegħed jinqeda l-aħjar.

Irrid nibda billi nsemmi punt importanti fejn naħseb li l-Gvern għandu jinvesti aktar biex isib is-soluzzjonijiet rigward l-appuntamenti fl-Outpatients.

Hawnhekk qed nirreferi għal meta l-pazjent ikun se jiltaqa' mal-ispeċjalista għall-ewwel darba, wara li jkun ġie riferut mit-tabib tal-familja tiegħu li jaħdem fil-privat jew fil-polikliniċi.

Fl-opinjoni tiegħi, wieħed għandu jiġi investigat aħjar biex isibu x'ikun qed jikkaġunalu l-kondizzjoni li jkollu u xi trattament l-aħjar li jieħu.

Kultant il-ħin ta' stennija ma jkunx aċċettabbli għax ma nistgħux inħallu pazjent jistenna x-xhur biex jingħata l-ewwel konsulenza, biex issir l-ewwel investigazzjoni jew l-ewwel rapport dirett bejn l-ispeċjalista u l-pazjent.

Dan jista' ma jawgurax tajjeb għal dawk il-pazjenti li l-kondizzjoni tagħhom tkun għadha ma ġietx dijanjostikata u għalhekk jaqgħu lura biex jingħataw il-kura.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn li ninvestu aħjar biex nipprovaw negħlbu din l-isfida.

Irrid inżid li minħabba ż-żieda fil-popolazzjoni li qed naraw f'pajjiżna, minħabba l-aging population fejn għandna aktar anzjani fil-komunità, minħabba l-mard il-ġdid li qed niskopru u bit-trattamenti ġodda li qed jiġu żviluppati, qed tinħoloq aktar pressjoni fuq id-Dipartiment tal-Outpatients għax aktar nies qed isiru konxji ta' saħħithom u jridu li jsirulhom iktar investigazzjonijiet u testijiet meta xi ħaġa ma tkunx sejra tajjeb.

In-nies iridu jipprevjenu aktar il-mard f'ħajjithom u jridu jilqgħu mill-ewwel.

Għalhekk minbarra li nirranġaw l-infrastruttura naħseb li hemm bżonn inżidu r-riżors uman f'dawn id-dipartimenti.

Sur President, il-Gvern qed iwiegħed li jsir blokk ġdid fl-Outpatients biex ikun jista' jilqa' għal workload aktar qawwija però huwa importanti ħafna li naraw il-loġistika ta' kif jaħdmu l-appuntamenti li qegħdin joħolqu aktar piż fuq din is-sistema, bħal meta jkun hemm pazjenti li ma jkunx hemm bżonn jingħataw appuntament fl-Outpatients jew meta għandek 'il fuq minn 20% tal-pazjenti li ma jmorrux għall-appuntament u jkunu qed jieħdu post ħaddieħor.

Pereżempju diversi konsulti jistgħu jsiru fil-polikliniċi li għandna fid-diversi żoni madwar pajjiżna biex innaqqsu l-workload.

Għalhekk qed nappella li hemm dan il-bżonn biex il-pazjent jinqeda aħjar u biex iċ-ċittadin, speċjalment dak li ma jiflaħx iħallas biex jara speċjalista fil-privat, jingħata prijorità biex jinqeda fl-isptarijiet tal-Gvern.

B'hekk dan ikollu dritt ugwali daqs dawk li għandhom il-mezzi u jekk ikollu bżonn radjoloġija, CT Scan, MRI jew testijiet tad-demm u m'għandux assigurazzjoni li tkoprih, ikun jista' jinqeda xorta mill-isptarijiet tagħna mingħajr dewmien u bl-istess sistema li tittratta lil nies oħrajn li kapaċi jmorru fil-privat.

Hawnhekk irrid inwassal il-messaġġ li dawk li jaħdmu fil-kura primarja u dawk l-ispeċjalisti li ħafna minnhom jaħdmu fil-kura sekondarja fl-isptarijiet tagħna għandhom jiġbdu ħabel wieħed u bejniethom għandu jkun hemm komunikat għall-ġid tal-pazjenti tagħna.

Naħseb li dan is-suġġett ta' min jagħti kasu u nemmen li għandna ninvestu fih ħalli eventwalment ikollna riżultati aħjar.

Pereżempju rridu naraw li fl-Outpatients ikun hemm l-infermiera adegwati li jistgħu jaħdmu f'dawn id-dipartimenti.

Meta wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni tal-infermiera f'pajjiżna jsib li fil-qasam tas-saħħa hawn load qawwija ta' xogħol u għalhekk huwa importanti li minbarra l-ftuħ tal-kliniċi – hawnhekk nista' nsemmi l-klinika li nfetħet f'Ħal Kirkop u l-healthcare hub li se jinfetaħ f'Raħal Ġdid jiġifieri l-infrastruttura se tikber - irridu r-riżors uman, speċjalment tobba, infermiera u professjonisti, biex ma ngħaddux mill-istess sitwazzjoni li jinsab għaddej minnha l-Isptar Monte Carmeli, fejn hemm load kbira ta' pazjenti minħabba ż-żieda ta' mard ta' dipressjoni u mard mentali assoċjat ma' kondizzjonijiet oħrajn, u m'hemmx min jieħu ħsieb.

Għalhekk il-Gvern irid jagħti kas dawn is-sitwazzjonijiet.

Għalkemm hemm sezzjonijiet fejn rajna żvilupp qawwi fl-effiċjenza u fir-riżors uman, hemm sezzjonijiet oħrajn li ma jistgħux jiġu trattati bħala second class, għax nemmen li l-qasam tas-saħħa huwa across the board, kemm fil-kura, kemm fit-trattament kif ukoll f'dawk li huma pazjenti.

Kull persuna marida hija għatxana biex tieħu l-aħjar kura u trattament.

Għalhekk ejja nkomplu ninvestu ħalli, kif semmejt, nindirizzaw il-listi ta' stennija fl-Outpatients u n-nuqqasijiet l-oħra li hemm fil-qasam tas-saħħa.

Wara kollox il-Gvern għandu d-dmir li jinvesti aktar ħalli l-qasam tas-saħħa f'pajjiżna jkun aktar effiċjenti u ta' suċċess.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Michael Falzon biex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament.

Fis-7.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

MICHAEL FALZON: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa 30 ta' Jannar, 2019 fl-4.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri tal-Estimi – it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għal Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi tal-2019 li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri, Ħarsien Alternattiv – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta, Emenda Nru. 2 – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Swieq Finanzjarji – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks -it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanzja dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Ħarsien Soċjali – Kumitat Permanenti;

Abbozz tal-Liġi tal-2018 li jemenda l-Kodiċi dwar il-Ġid tal-Pulizija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, f'dan l-Aġġornament nixtieq nitkellem fuq xi ħaġa li, biex inkun onest, ilha ftit togħkorni għajni minnha u għalhekk mort nagħmel daqsxejn riċerka biex inkun nista' nitkellem fuq dan is-suġġett.

Qed nirreferi għall-immunità parlamentari.

Irrid ngħid bla tlaqliq li sar abbuż sfaċċat minn din il-liġi speċjali li teżisti għalina l-Membri Parlamentari biss, min-naħa tal-Oppożizzjoni, u aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi se nagħti l-eżempji.

Qabel ma nasal għall-konklużjonijiet tiegħi rrid ngħid li jien tal-opinjoni li f'demokrazija moderna wasal iż-żmien li nirrevedu din il-liġi.

Jien ili nemmen li wasal iż-żmien li m'għandux ikun hemm liġijiet għall-allat – hawnhekk qed nirreferi għalina l-Membri Parlamentari – u liġijiet differenti għan-nies hemm barra.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn il-liġijiet huma antikwati u l-fatt li jkollok komunità parlamentari vasta u wiesgħa kif inhi llum, dawn il-liġijiet spiċċa żmienhom.

Sur President, jien għamilt daqsxejn riċerka biex nara minn fejn nibtet din l-imbierka immunità parlamentari.

Immunità parlamentari tfisser li jien nista' niġi hawn u nagħżel kwalunkwe persuna jew kumpanija hemm barra u ngħid dak li rrid fuqhom, inkissirhom politikament u lili ma jistgħu jagħmluli xejn għax dak id-diskors inkun għedtu hawn ġew.

Mela jien niġi hawn, insemmi kumpanija partikolari u ngħid li hija l-aktar kumpanija korrotta li hawn fid-dinja, li ħlief tisraq lin-nies ma tagħmilx eċċ. u lili ma tkun tista' tagħmilli xejn.

La tista' tieħu azzjoni legali u lanqas ċivili fil-konfront tiegħi.

Dan kollu għax jien, bħala deputat elett mill-poplu, għandi dan il-privileġġ speċjali li niġi hawn, ngħid li rrid fuq dak li jkun u nkisser ħajjet dik il-persuna jew dik il-kumpanija, għax hekk jidhirli.

Jista' jkolli r-raġunijiet tiegħi – u jista' jkun hemm raġunijiet li huma validi u oħrajn li huma inqas validi - però sal-lum il-ġurnata nista' niġi hawn ngħid li rrid fuq dak li jkun għax ma jista' jieħu l-ebda azzjoni fil-konfront tiegħi.

Jeżisti proviso li jekk ngħid li rrid fuq kollega tiegħi f'din il-Kamra, hemm metodu kif dan jista' jfittex li jien b'xi mod ksirt il-privileġġ tiegħu.

Mela jekk ngħidu xi ħaġa fuq xulxin, hawn mekkaniżmu kif bniedem jista' jieħu xi forma ta' redress però dwar dak li ngħid fuq nies jew kumpaniji ħadd ma jista' jagħmilli xejn.

Sur President, wara li għamilt riċerka biex nara l-kontest minn fejn nibet dan kollu kważi bdejt nidħak.

Mela kien hemm Membru Parlamentari fil-House of Commons, Thomas Haxey, lura fl-1397, li qal fil-Parlament li deherlu li kien hemm misuse skandaluż min-naħa tar-Re Richard II imbagħad ir-Re fetaħlu kawża u qatgħuhielu għall-mewt.

Imbagħad fil-House of Commons kienet qamet kommossjoni talli bniedem kien qal dak li deherlu li għandu jgħid fil-Parlament u kien ingħata sentenza għall-mewt, li dak iż-żmien, jekk m'iniex sejjer żball, kienet il-giljottina.

Wara kienet saret pressjoni politika fuq ir-Re ta' dak iż-żmien biex lil dan il-Membru Parlamentari Ingliż ma jaqtgħulux rasu barra, u fil-fatt ma kenux qatluh.

Sur President, kważi tidħak meta tismagħha storja bħal din.

Minkejja li kienu qagħtuhielu għall-mewt, tawh il-maħfra Rjali.

Minn hemmhekk nibtet il-pressjoni biex il-Membri Parlamentari jipproteġu lilhom infushom.

L-ewwel liġi f'dan is-sens, biex il-Membri Parlamentari jkunu protetti meta jitkellmu fil-Parlament għaddiet kważi fl-1700, jiġifieri numru ta' snin wara li ġara dan il-każ.

Sur President, din il-liġi kompliet tevolvi wara r-Rivoluzzjoni Franċiża.

Il-Franċiżi kienu ftit aktar fini fil-mod kif daħħlu din il-liġi kważi fl-1800 – hawn qed nitkellmu fuq 100 sena wara li l-Ingliżi kienu daħħlu din it-tip ta' liġi – biex huma wkoll jipproteġu lilhom infushom meta jitkellmu fil-Parlament.

Jien naqbel ma' dik it-tip ta' liġi fil-kontest ta' mijiet ta' snin ilu għax ma rridx li kieku ngħid xi ħaġa hawnhekk u jkun hemm xi ħadd li jiftaħli kawża u ningħata piena bħal din.

Sintendi, din qed ngħidha bi tbissima, Sur President, għax nerġa' ngħid li hawn qed nitkellmu fuq liġi ta' bejn 500 u 600 sena ilu.

Però dik il-liġi baqgħet tiġi perpetwata minn żmien għal żmien fil-liġijiet li jirregolaw il-House of Commons u aħna nibbażaw strettament il-proċedura parlamentari u l-liġijiet marbutin magħha fuq il-proċedura parlamentari tal-Parlament Ingliż, il-House of Commons.

Ħafna parlamenti evolvew minn dak iż-żmien u matul is-snin emendaw dan il-privileġġ.

Fil-fatt fil-liġi Maltija dan jissejjaħ ċar u tond bħala privileġġ li minnu ngawdu biss aħna l-65 Deputat ta' din il-Kamra; il-bqija tan-nies li jgħixu f'Malta m'għandhomx dan il-privileġġ.

Ħalli nispjega fejn tiġi preokkupanti s-sitwazzjoni, Sur President.

Mir-riċerka li għamilt sibt li hemm rapport sħiħ tal-Kummissjoni ta' Venezja b'rakkomandazzjonijiet li l-immunità parlamentari titneħħa gradwalment.

Il-Kummissjoni ta' Venezja, li naħseb li sa ftit tas-snin ilu ħafna nies f'pajjiżna lanqas kienu jafu li teżisti, hija magħmula minn tim ta' esperti kostituzzjonali Ewropej, li jagħmlu l-analiżi tagħhom fuq il-liġijiet li jkollhom id-diversi pajjiżi, u jagħtu r-rakkmandazzjonijiet tagħhom.

Fil-fatt ftit tal-ġimgħat ilu kien proprju dan il-Gvern li stieden lill-Kummissjoni ta' Venezja tagħmel investigazzjoni dwar kif tiġi pprattikata s-saltna tad-dritt f'pajjiżna u jekk hemmx lok għal titjib.

Illum il-ġurnata meta nsemmu l-Kummissjoni ta' Venezja, hemm ħafna nies li jafu x'inhu r-rwol tagħha.

Ftit taż-żmien ilu l-Kummissjoni ta' Venezja rat x'sistemi jeżistu fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea u oħrajn lil hinn minnha - fil-fatt rat sistemi anke fit-Turkija - u x'tip ta' liġijiet hemm f'kull pajjiż f'dan ir-rigward, u waħda mill-konklużjonijiet li waslet għalihom hi li t-tip ta' immunità parlamentari li għandna aħna, li nerġa' ngħid ingawdu aħna l-65 Membru ta' dan il-Parlament, hija waħda mill-aktar għoljin li hemm fil-bqija tal-Ewropa.

L-inkwiet tal-Kummissjoni ta' Venezja mhuwiex li jkollok dik il-liġi per se; fil-fatt fir-rapport partikolari li għamlet tgħid li jekk il-liġi ma tiġix abbużata, kollox sew.

Jekk id-deputati ta' dak il-parlament partikolari ma jabbużawx minn dik il-liġi, ma jqumx inkwiet.

L-inkwiet iqum meta jkollok deputati parlamentari – f'dan il-każ ngħid bla tlaqliq u b'kull responsabbiltà li hekk qed jiġri f'dan il-Parlament min-naħa tal-Oppożizzjoni - li jabbużaw minn dak il-privileġġ u dritt speċjali li, nerġa' ngħid, ingawdu aħna biss, biex mingħalihom jiskorjaw punti politiċi.

Tiġi hawnhekk u tinqeda b'dan il-privileġġ speċjali biex timmalafama individwi u kumpaniji hemm barra, biex mingħalik tirbaħ xi punt politiku!

Il-Kummissjoni ta' Venezja tgħid li hemm demokraziji moderni li jaħdmu mingħajr il-bżonn ta' din it-tip ta' liġi.

Tgħid ukoll li probabbilment huwa aħjar li ngħaddu mingħajr dawn it-tip ta' privileġġi.

Fi kliem ieħor qed tgħid li probabbilment ikun aħjar li f'demokrazija moderna ma jkollniex dan it-tip ta' privileġġi.

Nerġa ngħid li jista' jkun hemm lok fejn dan il-privileġġ jintuża tajjeb.

Jekk bniedem jiġi hawn u juża dan il-privileġġ biex jiżvela affarijiet importanti u reali biex jittieħdu l-passi, hemmhekk l-Oppożizzjoni – jew għas-saħħa tal-argument nista' nkun jien – tkun qed tuża dik l-għodda b'mod tajjeb.

Illum m'għadniex fl-1300 jew fl-1400.

Id-dinja mxiet 'il quddiem u Malta mxiet 'il quddiem.

Illum daħħalna liġijiet li għal xi raġunijiet li tafhom l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, qatt ma daħħluhom, fosthom l-Att dwar il-Protezzjoni ta' Informatur.

Konna ilna ngħidu, u d-Deputati li ġew qabli kienu ilhom jgħidu, li f'pajjiżna ma jistax ikollok demokrazija moderna mingħajr l-Att dwar il-Protezzjoni ta' Informatur, biex bniedem li jmur jikxef il-korruzzjoni jkollu xi forma ta' protezzjoni.

Illum dik il-liġi għaddiet.

Mela strettament hemm metodi oħra mingħajr dan il-privileġġ.

Illum, bil-liġi li għandna f'pajjiżna, bniedem jista' jressaq każijiet ta' allegati korruzzjoni u sintendi tittieħed azzjoni, għax illum hemm dan il-qafas, hemm din il-liġi.

Il-Kummissjoni ta' Venezja tmur pass oltre u tgħid li jista' jkollok sitwazzjoni - u jien ngħid li, sfortunatament, pajjiżna wasal s'hemmhekk – li minħabba l-użu ħażin ta' dan il-privileġġ, fil-verità tista' tkun qed tagħmel disservizz lejn is-saltna tad-dritt.

Dan tiktbu iswed fuq l-abjad il-Kummissjoni ta' Venezja u tgħid li bl-użu ħażin ta' dan id-dritt tista' timmina d-demokrazija, timpinġi b'mod ħażin fuq is-saltna tad-dritt u tispiċċa tostakola l-kors tal-ġustizzja.

Sur President, l-argument huwa wieħed pjuttost ċar u tond.

F'dan il-Parlament kellna Deputati tal-Oppożizzjoni li ġew hawnhekk u abbużaw minn dan il-privileġġ minħabba li huma stess jinsabu f'pożizzjoni partikolari.

Nafu li l-avukati li jkunu qed jiddefendu każ il-qorti jista' jkollhom aċċess għal ċerta informazzjoni li jien – għax jien m'iniex avukat – u nies oħrajn, ma jistax ikollna.

Mela wieħed jista' juża ċerta informazzjoni li jkollu aċċess għaliha minn xi mkien, imbagħad jiġi hawn u jaqbad jispara fuq Ċikku u fuq Peppi.

Fil-fatt kellna każ fejn Deputat ġie hawnhekk isemmi uffiċjal tal-Pulizija b'ismu u kunjomu meta dak il-pulizija ma jistax jieħu rimedju minn din l-istituzzjoni għax il-liġi ma tagħtihx dak iċ-ċans.

Mela jien niġi hawn u ngħid li rrid u Ċikku l-poplu li hemm hemm barra ma jista' jagħmilli xejn!

La Maltija jbusli għajni – biex ma ngħidx kelma oħra – la ma jista' jagħmilli xejn għax il-liġi hekk qiegħda sal-lum il-ġurnata!

Mela jien niġi hawn u nista' nsemmi kumpanija, kif diġà ssemmew kumpaniji hawn ġew; pereżempju, bħalissa għaddejja diskussjoni fuq il-lukanda Corinthia.

Qed insemmi kumpanija b'responsabbiltà, għax jekk għandna kumpanija li għamlet ġieħ lil pajjiżna fuq livell internazzjonali – naħseb li fuq dan naqblu lkoll kemm aħna, mhux aħna d-Deputati biss imma l-Maltin kollha – u jekk hawn kumpanija Maltija li kienet ta' suċċess lil hinn minn xtutna, din żgur li hija l-Corinthia.

Jekk mhijiex l-aktar waħda, hija waħda mill-aktar kumpaniji Maltin li għamlu suċċess fuq livell internazzjonali.

Sur President, hawn ġew kellna numru ta' okkażjonijiet fil-Plenarja, jidhirli anke waqt xi Aġġornament, li fihom lil tal-Corinthia, bħala kumpanija, ipprovaw jgħadduhom minn martirju għax il-Gvern qiegħed jiddiskuti magħhom biex jibdlilhom waħda mill-kondizzjonijiet li għandhom fil-kuntratt.

Nista' nsemmi persuni oħrajn li ssemmew b'isimhom u b'kunjomhom, bħal Brian Tonna, u kumpaniji bħan-Nexia BT.

Dawn qed insemmihom b'responsabbiltà, Sur President.

Illum il-qorti toħroġ tgħid li mhijiex se tibqa' tinvestiga dawn il-konġetturi u dawn l-allegazzjonijiet li għamel l-Eks Kap tal-Oppożizzjoni – li kultant iktar ikun il-qorti milli jkun f'dan il-Parlament – biex jitfa' t-tajn.

Dan tefa' allegazzjonijiet li wara li ġew investigati, il-konklużjoni hi li dawn mhuma xejn ħlief konġetturi.

Issa dan mhuwiex il-kliem tiegħi imma l-kliem tal-qorti.

Sur President, naħseb li m'hawnx Malti jew Għawdxi li ma jafx bl-istorja tal-Egrant illi li kieku qgħadna fuq l-Oppożizzjoni suppost li hija tal-Prim Ministru.

Din il-familja għaddiet minn martirju sakemm ħarġet il-verità kollha u sibna li din mhux biss kienet invenzjoni ffabbrikata imma saħansitra kien hemm min għamel dokumenti foloz biex jipprova jkisser lill-Prim Ministru u l-familja tiegħu.

Mela niġu f'dan il-Parlament u ninqdew b'dan id-dritt li għandna aħna l-Membri Parlamentari biss, biex nattakkaw u nkissru lil min jidhrilna aħna, għax mingħalina li jekk nagħmlu hekk se nirbħu xi punti politiċi.

Spiċċa dak iż-żmien, Sur President.

Inti kont wieħed minn tal-ewwel li ppronunzjajt ruħek f'dan is-sens, Sur President, f'wieħed mid-diskorsi li għamilt fl-okkażjoni tas-Sette Giugno.

Iva, illum wasalna f'sitwazzjoni fejn ma nistgħux nibqgħu nabbużaw minn dan il-privileġġ.

Għandu jkun hemm protezzjoni biex bniedem jiġi hawn u jagħmel xogħlu mingħajr biżgħa u jkollu l-libertà tal-espressjoni, mela le, u hekk għandu jkun, imma mhux tispiċċa timmina s-saltna tad-dritt.

Inħambqu tant fuq is-saltna tad-dritt!

Meta tisma' lin-naħa tal-Oppożizzjoni titkellem donnok tieħu l-impressjoni li huma l-paladini inkontestati tas-saltna tad-dritt.

Bħal dak li qallu huma vvintawha s-saltna tad-dritt u huma daħħlu l-liġijiet kollha li għandna f'pajjiżna, imbagħad huma stess jiġu hawn – uħud minnhom, ħalli nkun ġust mal-Oppożizzjoni – jinqdew b'dawn il-liġijiet arkajki u antikwati, biex jimminaw l-istess saltna tad-dritt.

Għalhekk nemmen li wasal iż-żmien li pajjiżna javvanza f'dan is-sens u nibdlu l-liġijiet antikwati li għandna.

Pereżempju, din il-liġi nkitbet – din hija l-liġi attwali jiġifieri kemm tagħmel search u ssib Kapitlu 113 – fil-15 ta' Ottubru tal-1942.

Daqshekk ilha f'pajjiżna din il-liġi, minn qabel it-Tieni Gwerra Dinjija.

Iva, min hemm barra jħossu mweġġa', imżeblaħ u inġurjat b'dak li ngħidu aħna hawn ġew, irid ikollu mezz, irid ikollu mekkaniżmu, irid ikun hemm liġi li tipproteġih.

Jekk hemm protezzjoni speċjali għalina, għandu jkun hemm protezzjoni ulterjuri għan-nies u l-kumpaniji li jħossuhom inġurjati b'dak li ngħidu aħna.

X'jiġifieri kumpanija partikolari m'għandhiex dritt tfittixni lili, għax jien Deputat tal-poplu?

Mela niġi hawn ngħid li rrid fuq dik il-kumpanija, u din ma tistax tfittixni!

Irid jispiċċa dak iż-żmien.

Irridu navvanzaw.

Nerġa' ngħid li llum il-Kummissjoni ta' Venezja tgħid li ċerti drittijiet li għandna f'pajjiżna huma differenti minn ta' kull pajjiż ieħor, għax kważi kull pajjiż fl-Unjoni Ewropea u anke dawk li mhumiex fl-Unjoni Ewropea, inkluż it-Turkija, għandhom sistemi kif dawk il-privileġġi jitneħħew.

Jien m'għandix problema li jkun hemm diskussjoni fuq kif se naslu għaliha din però rridu naqblu fuq il-prinċipju.

Irridu naqblu li spiċċa ż-żmien li jkun hemm liġijiet għall-allat u liġijiet għall-annimali.

Spiċċa dak iż-żmien.

Ma jistax ikun li niġi hawn, ngħid li rrid fuq bniedem hemm barra biex inkissru, jew fuq kumpanija, għax naħseb li jekk nagħmel hekk se nidher tajjeb u se nirbaħ xi punti politiċi, imbagħad dak il-bniedem jew dik il-kumpanija ma jistgħux jieħdu xi forma ta' azzjoni fil-konfront tiegħi.

Irridu naqblu fuq dan il-prinċipju.

Kif se naslu hemm, inħallu lill-Parlament jiddiskutih, però nemmen li it's high time li nirrevedu dawn il-liġijiet, għax f'demokrazija moderna spiċċa żmien dawn il-liġijiet antiki li jagħtu ċerti privileġġi.

Sur President, nerġa' ngħid li għandu jkun hemm protezzjoni biex bniedem jiġi hawn u jagħmel xogħlu bis-serenità kollha, m'għandix problema biha, però meta tabbuża b'mod sfaċċat, kif qed jagħmlu wħud mid-Deputati Nazzjonalisti f'din il-Kamra, tkun qed timmina s-saltna tad-dritt, tkun qed taħdem kontra d-demokrazija f'pajjiżna, u dak iż-żmien irid jispiċċa.

Nirringrazzjak, Sur President.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 30 ta' Jannar 2019, fl-4.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fis-7.26 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI – ŻIEDA FL-ALLOKAZZJONI FINANZJARJA

L-ONOR.

ALEX MUSCAT staqsa lill-jMinistru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jispjega xi tfisser iż-żieda fl-allokazzjoni diretta lill-kunsilli lokali ta' €1.5 miljun?

OWEN BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ż-żieda li ngħatat lill-kunsilli lokali ta' €1.5 miljun se tiġi mqassma skont il-formula li tirriżulta mil-liġi maqsuma f'erba' kategoriji ewlenin:

Tisbiħ u manutenzjoni tal-parks u ġonna;

Manutenzjoni tat-toroq u infrastruttura;

Immaniġġar tal-iskart; u

Amministrazzjoni.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA, INVESTIMENT U NEGOZJI ŻGĦAR - AVUKATI U DITTI LEGALI – ĦLAS

L-ONOR.

GLENN BEDINGFIELD staqsa lill-Ministru għall-Ekonomija, Investiment u Negozji Żgħar: Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni kollha li għandu disponibbli, fuq kemm tħallsu (fejn għandha tiġi indikata r-rata li jitħallsu fis-siegħa fejn din hija miftiehma u applikabbli) l-avukati li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament, fil-kapaċità individwali tagħhom u /jew id-ditti legali rispettiva tagħhom, kull sena bejn is-sena 2004 u s-sena 2013?

CHRIS CARDONA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

IL-MOSTA - ŻONA TAŻ-ŻOKRIJA - TRIQ IL-BIEDJA U TRIQ MONS.

EDGAR SALAMONE - BINI TA' ĦITAN

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 8016, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-awtorità kompetenti għall-bini ta' ħitan fi Triq il-Biedja u fi Triq Mons. Edgar Salamone, hija l-kunsill lokali tal-lokal, meta dawn il-ħitan kellhom jinbnew meta nfetħu t-toroq rispettivi u meta fil-fatt kien qed jinbena l-qasam tal-bini li hemm fiż-Żokrija?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Filwaqt li nikkonferma li r-responsabilità tal-manutenzjoni tat-triq imsemmija hija tal-kunsill lokali kkonċernat, Infrastructure Malta qed tiddiskuti u tevalwa l-ħtiġijiet ta' din it-triq mal-entitajiet konċernati sabiex tassisti fit-tiswijiet tal-ħitan indikati fiż-żmien li ġej.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – XOGĦOL TA' TINDIF – GĦAŻLA TA' KUMPANIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif u fuq liema kriterji ntgħażlet il-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament biex tagħmel xogħol ta' tindif fir-Residenza San Vinċenz de Paul?

Jista' jgħid jekk intgħażlitx wara sejħa għall-offerti u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-Residenza San Vinċenz de Paul kienet ħarġet sejħa għall-offerti fis-sena 2015, fejn irċeviet tliet kwotazzjonjiet minn tliet kumpaniji differenti.

X-Clean kienet il-kumpanija bl-iżjed offerta finanzjarjament vantaġġjuża f'dik is-sejħa.

Dan il-kuntratt huwa ta' natura kummerċjali u sensittiva.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – DIRECT ORDERS LIL KUMPANIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ngħatat direct order lill-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament fuq xogħlijiet konnessi mar-Residenza San Vinċenz de Paul, ipoġġi lista ta' dati meta ngħataw dawn id-direct orders u jgħid għal liema perjodu u n-natura tax-xogħol?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn ix-xogħlijiet ingħataw b'negotiated procedure u mhux b'direct order.

RESIDENZA SAN VINĊENZ DE PAUL – KUMPANIJA TAT-TINDIF - ĦLASIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallset xahar b'xahar il-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament mir-Residenza San Vinċenz de Paul mill-1 ta' April 2015 sad-data li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni kollha mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – KUMPANIJI TAT-TINDIF – XOGĦLIJIET MOGĦTIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' xogħlijiet li ngħataw lill-kumpaniji li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament mill-Ministeru u l-entitajiet kollha li jifformaw parti mid-dekasteru tiegħu minn Marza 2013 sad-data li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija u li tinkludi n-natura tax-xogħlijiet, liema entità tat ix-xogħol, b'liema mod (sejħa għall-offerti, quotations, direct orders) u l-ħlasijiet li ngħataw s'issa għal kull xogħol u servizz li ngħata?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma saru l-ebda xogħlijiet mill-kumpanija Crystal Clean Limited minn Marzu 2013 s'issa.

Fir-rigward tal-kumpanija X-Clean nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7765.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA U WASTESERV – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-: Jista' l-Ministru jagħti dettaljatament x'kienu u lil min, meta u kemm swew id-direct orders li l-Wasteserv u l-Ministeru tiegħu (separatament) taw mill-1 ta' Ottubru 2018 sal-jum li fih tkun imwieġba din l-interpellanza?

JOSÈ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

KUNTRATTUR TAL-CONTAINER BINS – PENALI IMPOSTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid jekk u kemm ġew imposti penali fuq il-kuntrattur magħżul fl-2018 biex iqassam bieb bieb il-container bins, inkluż l-istackable bins, tas-Sort it Out peress li ma onorax l-obbligi tiegħu skont il-kuntratt li hu ffirma?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-każ tat-tqassim tal-kontenituri tal-iskart organiku, bħalissa qed isiru l-verifiki meħtieġa u wara għandu jiġi deċiż x'passi għandhom jittieħdu jekk dejjem ikun hemm għalfejn.

It-tqassim tal-istackable bins għar-riċiklaġġ qed isir taħt kuntratt ieħor minn kuntrattur differenti li għandu sa nofs Frar 2019 biex iqassam dawn il-kontenituri.

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7528 waqt is-seduta ta' nhar is-27 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 7528.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT, ŻVILUPP SOSTENIBBLI U TIBDIL FIL-KLIMA - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7531 waqt is-seduta ta' nhar it-28 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

JOSÈ HERRERA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 7531.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT, INFRASTRUTTURA U PROĠETTI KAPITALI -NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7533 waqt is-seduta ta' nhar it-28 ta' Novembru 2018, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandu jirreferi għat-twegiba diġà mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7533 tas-seduta 174.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 7534 waqt is-seduta ta' nhar it-28 ta' Novembru 2018, tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemmx aktar xi nżid mar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 7534.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - NEFQA FUQ REKLAMAR FUQ FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari 2419 u 7535 waqt is-seduti ta' nhar is-6 ta' Ġunju 2018 u ta' nhar it-28 ta' Novembru 2018 rispettivament, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-reklami kollha li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe fattura, rendikont u/jew talba għal ħlas dwar l-imsemmija reklami li saru fuq is-sit soċjali Facebook?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn aktar xi nżid mat-tweġibiet li ngħataw għall-mistoqsijiet parlamentari 2419 u 7535.

MINISTERU GĦALL-ĠUSTIZZJA, KULTURA U GVERN LOKALI – REKLAMAR FUQ SIT SOĊJALI FACEBOOK

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, xahar b'xahar, minn nhar it-3 ta' Ġunju 2017 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm kienet in-nefqa mill-Ministeru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali u mill-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu, f'reklamar fuq is-sit soċjali Facebook?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-imsemmija reklami?

OWEN BONNICI: Għall-informazzjoni bejn Ġunju 2017 u Frar 2018 nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari 5329.

Għall-informazzjoni bejn Marzu 2018 sal-aħħar ta' Diċembru 2018 tpoġġiet tabella fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

IL-MELLIEĦA, SAN PAWL IL-BAĦAR U N-NAXXAR - SERVIZZ TA' HOME HELP U TELECARE

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' anzjani fil-Mellieħa, San Pawl il-Baħar u n-Naxxar (lokalità b'lokalità) li qed jistennew li jingħataw is-servizzi tal-Home Help u Telecare (b'mod separat)?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' anzjani li qed jistennew is-servizz tal-Home Help fil-lokalitajiet tal-Mellieħa, San Pawl il-Baħar (inklużi wkoll il-Qawra u Buġibba) u n-Naxxar huwa kif ġej :

Mellieħa 15-il anzjan/a

San Pawl il-Baħar 9 anzjani

Qawra 8 anzjani

Buġibba 2 anzjani

Naxxar 6 anzjani

In-numru ta' anzjani li qed jistennew l-installazzjoni tas-servizz tat-Telecare Plus fil-lokalitajiet imsemmija huwa kif ġej:

Mellieħa 4 anzjani

San Pawl il-Baħar 2 anzjani

IL-MELLIEĦA, SAN PAWL IL-BAĦAR U N-NAXXAR - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI GĦAL SPIŻERIJI

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk hemmx applikazzjonijiet (u jekk hemm kemm hu l-ammont lokalità b'lokalità) pendenti sabiex jinfetħu aktar spiżeriji fil-lokalitajiet tal-Mellieħa, San Pawl il-Baħar u n-Naxxar u jekk kienx hemm applikazzjonijiet li ġew rifjutati fl-aħħar għaxar snin fl-istess lokalitajiet (b'mod separat, lokalità b'lokalità)?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'San Pawl il-Baħar hemm 33 applikazzjoni pendenti għal spiżeriji, fil-Mellieħa 10 u fin-Naxxar 13.

ĊIMITERJU TAL-MOSTA - APPLIKAZZJONI GĦAL PERMESS TA' RAMPA

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputar Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid, fir-rigward tal-applikazzjoni għall-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar, jekk sarx ix-xogħol ta' alterazzjoni fir-rampa li hemm fin-naħa t'isfel taċ-Ċimiterju tal-Mosta?

Jekk le, meta se jsir ix-xogħol li huwa tant meħtieġ sabiex in-naħa t'isfel taċ-Ċimiterju tal-Mosta jkun ukoll aċċessibbli għal persuni b'diżabilità?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din il-kwestjoni qiegħda tiġi diskussa mad-Dipartment tal-Artijiet kif ukoll mal-Awtorità tal-Ippjanar, sabiex jiġu regolarizzati proċeduri li kienu saru xi 20 sena ilu.

PENALI AMMINISTRATTIVI - ENTITAJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mill-2013 s'issa fir-rigward ta' liema entitajiet pubbliċi saret kontestazzjoni abbażi tal-Kostituzzjoni rigward poter mogħti bil-liġi li tiġi imposta penali amministrattiva?

F'kull każ fil-proċeduri quddiem il-Qrati kostituzzjonali x'kien l-eżitu?

OWEN BONNICI: It-tabella bl-informazzjoni mitluba li hija disponibbli online ukoll tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

ENTITAJIET PUBBLIĊI - POTER LI JIMPONU PENALITAJIET AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jelenka dawk l-entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li skont il-liġi għandhom il-poter li jimponu penalitajiet amministrattivi (administrative fines)?

Kemm f'kull każ hu l-massimu tal-penali li tista' tiġi imposta għal kull jum ta' nuqqas ta' konformità mal-liġi?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-entitajiet li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u li skont il-liġi għandhom il-poter li jimponu penalitajiet amministrativi huma l-Malta Gaming Authority, il-Malta Digital Innovation Authority, il-Malta Communications Authority, il-Malta Financial Services Authority u l-Malta Residency and Visa Agency.

Id-dettalji ta' dawn il-penali jinsabu kif indikat:

Malta Gaming Authority – Taqsima XVI tal-Att Nru XVI tal-2018

Malta Digital Innovation Authority – Taqsima XVIII u Taqsima IX tal-Att Nru XXXI tal-2018

418 tal-Att VII tal-2004 u sussegwentement mibdul tramite s-segwenti liġijiet: l-Att XIII tal-2005, l-Att XXX tal-2007, l-Att IX tal-2011 u l-Att VIII tal-2014.

Malta Financial Services Authority – Att XVI tal-2011, Att XX tal-2013, Avviz Legali 239 tal-2018

Registrar of Companies – Skeda 11 tal-Att dwar il-Kumpaniji

KUNSILLI LOKALI - SEGRETARJI EŻEKUTTIVI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm-il kunsill lokali jew reġjun kienu qegħdin joperaw b'segretarju eżekuttiv li qed jaqdi dan l-irwol f'kunsill jew reġjun ta' kunsill lokali ieħor sal-aħħar ta' Diċembru 2018?

F'kull każ, liema huma l-kunsilli/reġjuni involuti?

Fejn hemm segretarju eżekuttiv li kien qed jaqdi dan l-irwol u f'liema kunsilli jew reġjuni f'kull każ kien qed jaqdi dan id-dmir?

OWEN BONNICI: Ninsab informat li sal-aħħar ta' Diċembru 2018 kien hawn żewġ reġjuni u tmien kunsilli lokali li kienu qed joperaw b'segretarju eżekuttiv li qed jaqdi dan l-irwol f'kunsill jew reġjun ieħor.

Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

SPTAR MATER DEI - EMBRIJUNI FFRIŻATI

L-ONOR.

ETIENNE GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru jgħid attwalment kemm hawn embrijuni ffriżati bħalissa fl-Isptar Mater Dei?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa hemm 11-il koppja li għandha l-embrijuni ffriżati fl-Isptar Mater Dei.

Fil-każijiet kollha l-intenzjoni hi li l-embrijuni jintużaw fiċ-ċikli li jmiss.

ĦAL QORMI - WIED IL-KBIR - PROĠETT

L-ONOR.

ROSIANNE CUTAJAR staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Peress li l-ispazji miftuħa f'pajjiżna huma limitati, jista' l-Ministru jesplora l-possibilità li f'Wied il-Kbir f'Ħal Qormi jsir proġett kapitali li jinkludi t-tindif estensiv tal-wied, il-ħolqien ta' picnic area, passaġġi u pontijiet aċċessibbli għan-nies kif ukoll faċilitajiet għad-dilettanti tal-isports tar-rock climbing biex b'hekk ikollna attrazzjoni ġdida f'pajjiżna kif ukoll post ta' rikreazzjoni għall-familji Maltin u Għawdxin?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Projects Malta Limited dejjem lesta tilqa' ideat dwar proġetti ġodda.

Dawn l-ideat imbagħad jiġu kkonsidrati, analizzati u evalwati sabiex ikun stabbilit jekk ikunux vijabbli jew le biex jitwettqu.

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-parir legali li l-Gvern ingħata mingħand ditta legali barranija dwar it-trasferiment ta' art pubblika lill-grupp ta' kumpaniji li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament?

JOSEPH MUSCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

INTERESS MILL-PRIM MINISTRU F'NEGOZJI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hu u/jew xi familjari tiegħu għandux interess dirett jew indirett f'xi negozju jew huwiex assoċjat mal-persuni li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament?

IL-BAJJA TA' SAN ĠORĠ - MEMORANDUM OF UNDERSTANDING BEJN IL-GVERN U KUMPANIJA DWAR RIĠENERAZZJONI

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-memorandum of understanding li ġie miftiehem bejn il-Gvern u l-kumpanija li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament fit-Tnax-il Leġiżlatura (2013 – 2017) peress li dan kien sar minn Ministru ieħor imma ma kienx ġie mressaq fil-Parlament?

KONRAD MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess dwar ir-riġenerazzjoni tal-peninsula tal-Bajja ta' San Ġorġ għadu mhuwiex konkluż.

Id-dokumentazzjoni relevanti tiġi ppubblikata aktar tard.

TRANSPORT MALTA - ORDNIJIET MAĦRUĠA SKONT KAP.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8302 u t-tweġiba li ngħatat, jista' l-Ministru jikkonferma li kull ordni li Transport Malta toħroġ skont l-artikolu 4 tal-Kap.

81 (Att dwar ir-Regolamenti ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi) qabel ma jiġu mqiegħda xi cables eċċ. li jkunu se jgħaddu minn proprjetà privata, qed tiġi notifikata lil sid l-art inkwistjoni mill-inqas għaxart ijiem qabel kif titlob il-liġi?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-każ li Transport Malta toħroġ ordni taħt Kap. 81, dan isir fir-rispett tal-kapitlu u l-artikli kollha jiġu segwiti.

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu ordnijiet s'issa mill-2017 taħt l-artikolu 4 ta' Kap. 81 (Att dwar ir-Regolamenti ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi), fil-konfront ta' sidien ta' art privata peress li ma ġiet mogħtija l-ebda figura kif mitlub fil-mistoqsija 8302?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-2017 sal-lum ma nħarġet l-ebda ordni minħabba li Transport Malta ma jirriżulta li kellha ebda talba li kienet tirrikjedi ordni fis-sens ta' dan il-kapitlu inkluż fuq art privata.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – FORTIZZA TA' BENGĦAJSA - KONĊESSJONIJIET

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx konċessjonijiet jew xi titolu favur terzi rigward il-Fortizza ta' Bengħajsa fil-limiti ta' Birżebbuġa jew jekk din il-fortizza hijiex fil-pussess tal-Awtorità tal-Artijiet?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

BIRŻEBBUĠA – TRIQ MONS.

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet biex il-parti ta' Triq Mons. Spiru Penza li tagħqad ma' Triq it-22 ta' Frar f'Birżebbuġa tingħata l-asfalt?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet tal-aġenzija ġdida Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

Fil-fatt, f'Jannar 2019, din l-aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid is-sena d-dieħla.

It-toroq li bdew jinbnew mill-ġdid fil-ġimgħat li għaddew jinkludu Triq il-Ġdida fi Triq l-Għarnuq, il-Fgura; Triq Valletta, Triq Santa Marija u Triq il-Gudja, Ħal Għaxaq; Triq Vincenzo Dimech, fil-Furjana; Triq Ħadd in-Nies, Ħaż-Żabbar; Triq Taltas u Triq Toni Zahra fiż-Żejtun; Triq Ġorg Borg Olivier u Triq Ħal Tartarni fir-Rabat; Triq Alessandra, Bormla; Triq il-Palazz l-Antik tal-Gvernatur, Triq iċ-Ċentinarju tal-Parroċċa u Triq San Dwardu, fil-Birgu; Triq Mike Pulis, Birkirkara; Triq it-Turisti u Triq il-Luzzu f'San Pawl il-Baħar; Vjal Sir Temi Zammit f'Ta' Xbiex; Triq Luqa Briffa, il-Gżira; Triq Dawret il-Wied, il-Mosta; Triq Wied Għomor f'San Ġiljan; Triq Filippu Castagna fil-Gudja; Triq Santa Marija, Ħal Tarxien; Triq il-Qaliet, Marsascala; Triq ir-Rinella fil-Kalkara; Triq il-Qalb ta' Ġesu, Triq il-Ġdida u Triq Tax-Xewk f'Raħal Ġdid; Triq it-Tempesta, il-Qrendi; Triq il-Ġdida fi Triq Innoċenzju, l-Imqabba, u Triq is-Sarġ fl-Imsida.

Ix-xogħol meħtieġ għall-bini mill-ġdid ta' aktar toroq qed jiġi ppjanat bħalissa u se jitħabbar fiż-żmien li ġej.

L-Aġenzija se tieħu ħsieb li wara li jkunu saru l-konsultazzjonijiet meħtieġa, tgħarraf direttament bid-dati ta' meta jkunu se jibdew xogħlijiet f'toroq speċifiċi lill-pubbliku u lil dawk ikkonċernati.

LIBRERIJI PUBBLIĊI – SELF TA' KOTBA

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-persuni reġistrati biex jissellfu kotba mil-libreriji pubbliċi maqsuma skont l-età?

Jista' jgħid ukoll kemm persuni ssellfu kotba fl-aħħar ħames snin, maqsuma skont l-età?

Jista' jgħid kemm qed jissellfu kotba fil-format stampat u ebooks, maqsuma skont l-età?

X'inizjattivi qed jittieħdu biex jiġu attirati aktar persuni biex jissellfu kotba mil-libreriji pubbliċi?

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif mitlub fl-ewwel, fit-tieni u fit-tielet parti tal-mistoqsija huwa kif ġej:

Kemm huma l-persuni reġistrati biex jissellfu kotba mil-libreriji pubbliċi maqsuma skont l-età

Kemm persuni ssellfu kotba fl-aħħar ħames snin, maqsuma skont l-età

Is-sistema preżenti ta' Malta Libraries bdiet fis-seħħ fl-aħħar tal-2014 u allura l-informazzjoni pprovduta hija għall-aħħar erba' snin.

Kemm qed jissellfu kotba fil-format stampat u ebooks, maqsuma skont l-età

In-numru ta' kotba fil-format stampat mislufa fl-2018 jammonta għal 1,011,657.

In-numru ta' talking books mislufa fl-2018 jammonta għal 2,489 filwaqt li n-numru ta' ebooks mislufa fl-2018 jammonta għal 8,200.

Dawn il-kategoriji mhux possibbli li jinqasmu skont l-età.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, l-inizjattivi li qed jittieħdu biex jiġu attirati aktar persuni biex jissellfu kotba mil-libreriji pubbliċi huma kif se nsemmi:

· Kollaborazzjoni mal-Aġenzija Nazzjonali tal-Litteriżmu sabiex isiru sezzjonijiet ta' qari għat-tfal ta' etajiet varji.

· Qed inkomplu ninvestu wkoll f'kollezzjoni ta' comics u novelli grafiċi kif ukoll kotba dyslexic friendly.

· Sar ftehim mad-Dipartiment tal-Gvern Lokali biex isir rinnovar f'kull librerija permezz ta' skema li ħarġu.

Ġibna wkoll prezz speċjali mingħand l-Awtorità Maltija tal-Kommunikazzjoni biex f'kull librerija jkun hemm WIFI b'xejn.

· Żidna l-ammont ta' kotba li jistgħu jissellfu t-tfal minn sitta għal tmienja.

· Ipprovdejna sapport kontinwu lil-librara biex ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar lill-komunità.

· Qed isir iktar investiment f'attivitajiet varji fil-libreriji li jinkludu letteratura klassika Griega, drama, mużika, coding u arti fost oħrajn.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputar Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tilqima ta' Strep Pneumonia Meningitis jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhu l-ħsieb tal-Ministeru biex jintroduċi t-tilqima b'xejn lil kull tifel u tifla biex b'hekk jitnaqqas ir-riskju tal-mard?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala parti mill-programm tal-Gvern biex isaħħaħ il-prevenzjoni kontra l-mard infettiv, inbdew proċeduri biex jinxtara l-vaċċin Pneumoccal Conjugated vaccine għat-tfal.

Dan se jkun qed tingħata aktar tard din is-sena.

KUMPANIJI PRIVATI – IMPORTAZZJONI TA' PETROL

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġjar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn kumpaniji privati li qegħdin jimportaw il-petrol għas-suq lokali u mhux għall-bunkering?

X'faċilitajiet għall-ħażna tal-petrol jeżistu hawn Malta għall-kumpaniji privati għas-suq lokali?

Fejn qegħdin dawn il-faċilitajiet u x'jistgħu jew x'għandhom jagħmlu dawn il-kumpaniji lokali biex jagħmlu użu minn dawn il-faċilitajiet?

F'liema stadju wasalna rigward id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea għall-Enerġija Rinovabbli fejn jidħol il-petrol hawn Malta?

Il-Gvern beħsiebu jonora l-obbligazzjonijiet li ntrabat bihom fl-24 ta' Mejju 2011, Tabella 12, fil-Pjan ta' Azzjoni Nazzjonali dwar l-Enerġija Rinnovabbli?

X'qed jistenna l-Gvern biex jintroduci jew iħalli kumpaniji privati jintroduċu fis-suq lokali l-petrol imħallat ma' 10% ta' ethanol – E10, biex jonqsu l-emissjonijiet minn fuq il-230,355 vettura li jużaw il-petrol?

JOE MIZZI: Tlabt biex tinġabar l-informazzjoni.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għall-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU), jista' l-Ministru jispjega kif intnefqet in-nefqa tas-sena 2018 meta din żdiedet drastikament?

B'kemm żdied il-human resource professjonali fl-FIAU din is-sena?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

IL-KUMMISSJONI VENEZJA - MIŻURI DWAR MALTA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-rapport tal-Venice Commission dwar Malta u peress li din il-kummissjoni tirreferi għal numru ta' miżuri imma ma ssemmix oħrajn, u persważ li l-Ministru jaf liema huma, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn humiex se jiġu kkonsidrati?

OWEN BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-firxa ta' tibdil kostituzzjonali li jiġi implimentat bħala riżultat kemm tal-parir tal-Venice Commission kif ukoll ta' suġġerimenti oħrajn li jistgħu jsiru fil-kontest tal-Konvenzjoni Kostituzzjonali, kif huwa ben konsapevoli l-Onor.

Membru, tiddependi mil-livell ta' kunsens li jintlaħaq dwar it-tibdil.

VALLETTA - SKOLA TAL-ARTI - LIFT

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġi stallat lift fl-Iskola tal-Arti fil-Belt Valletta?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada se tkun qed twettaq proġett ta' restawr u tisbiħ fl-Iskola tal-Arti fil-Belt Valletta.

Dan il-proġett jinkludi wkoll installazzjoni ta' lift.

Bħalissa l-Fondazzjoni qiegħda tħejji t-tender għax-xogħlijiet ta' restawr u ta' finishing f'din l-iskola.

LISTA TA' STENNIJA GĦAL KULL SPEĊJALITÀ

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 7944, jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jagħti lista ta' stennija għal kull speċjalità li għandha chairperson fid-dixxiplina speċjalizzata fl-Isptar Mater Dei għall-Outpatients u għal kull tip ta' operazzjonijiet hekk kif tidher nhar l-1 ta' Jannar, 2019?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar.

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ - IMPJEGATI LI TELQU JEW SPIĊĊAW MIX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena 2017 u matul is-sena 2018 kif ukoll din is-sena s'issa kemm kien in-numru ta' uffiċjali tal-komunità (qabel gwardjani lokali) li telqu mix-xogħol tagħhom?

Kemm minnhom għax spiċċaw bl-età u kemm minnhom għax irreżenjaw?

OWEN BONNICI: Fil-perjodu bejn Mejju u Diċembru 2018 irriżenjaw 11-il uffiċjal tal-komunità filwaqt li l-ebda uffiċjal ma rtira bl-età.

Ma nistax inwieġeb għal qabel Mejju 2018 stante dawn il-ħaddiema kienu ingaġġati mas-settur privat.

Irrid ngħid li preżentement wasal prattikament fi tmiemu proċess ta' ingaġġar ta' uffiċjali ġodda.

UFFIĊJALI TAL-KOMUNITÀ - COLLECTIVE AGREEMENT

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-uffiċjali tal-komunità għandhomx collective agreement in vigore?

Jekk iva, meta sar u meta jiskadi?

Jekk le, meta skada l-aħħar collective agreement u fiex wasal il-proċess għal collective agreement ġdid?

Jista' jgħid x'benefiċċji bħal allowances, eċċ. dawn il-persuni kienu jieħdu meta kienu gwardjani lokali u wara li saru uffiċjali tal-komunità ma baqgħux jieħdu?

X'inhi r-raġuni għaliex ma baqgħux jeħduhom?

OWEN BONNICI: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.