DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tlieta, 28 ta' Mejju 2019

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tlieta, 28 ta' Mejju 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tlieta, 28 ta' Mejju 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 227 li saret fit-13 ta' Mejju, 2019 ġew ikkonfermati.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Nibda billi nilqa' magħna f'din il-Kamra grupp ta' studenti u għalliema mill-Kulleġġ San Alwiġi.

Merħba fil-Parlament.

L-ISPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ir-rapport tal-parteċipazzjoni tal-Ispeaker, fil-kapaċità tiegħu ta' President tal-Fergħat iż-Żgħar tal-Commonwealth, fit-48 Konferenza Annwali tal-British Isles and Mediterranean Region (BIMR) tal-Commonwealth Parliamentary Association li nżammet f'Guernsey bejn id-19 u t-22 ta' Mejju 2019; u

Insejjaħ lill-Onor.

Chris Said biex iressaq petizzjoni quddiem il-Kamra.

CHRIS SAID: Sur President, f'isem numru ta' residenti u sidien ta' stabbilimenti f'Marsalforn qed inressaq petizzjoni li ngħatajt biex nippreżenta f'din il-Kamra minn dawn l-istess residenti u sidien ta' stabbilimenti dwar il-breakwater ta' Marsalforn.

Ftit iżjed minn seba' snin ilu, dan il-breakwater ġratlu ħsara, fejn waqgħet parti minnu u kull darba li qed ikun hemm maltemp qawwi bir-riħ li jolqot dawk in-naħat, qed jikkawża ħsarat fl-istabbilimenti, fir-residenzi u fid-dgħajjes li hemm f'Marsalforn.

Għalhekk, qed issir talba lill-awtoritajiet biex tittieħed azzjoni u jibda x-xogħol immedjatament.

Għaldaqstant, Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Petizzjoni ffirmata minn madwar 155 persuna sabiex jinbeda x-xogħol ta' rranġar fuq il-breakwater ta' Marsalforn f'Għawdex.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Ministru Justyne Caruana, mhux il-mument li tirrispondi.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra biex inkun nista' nikkummenta.

L-ISPEAKER: Saret petizzjoni mill-Onor.

Chris Said u l-Ministru Justyne Caruana tixtieq tagħmel intervent.

Il-permess ingħata.

L-ISPEAKER: Il-Ministru Caruana, bil-permess tal-Kamra.

JUSTYNE CARUANA: Nirringrazzja lill-Onor.

Said tal-interess, però ninformah li l-proċess jinsab għaddej.

Fil-fatt, kien hemm stqarrijiet pubbliċi, preżentazzjonijiet pubbliċi u laqgħat ta' konsultazzjoni biex nippreżentaw dan il-proġett, u kien hemm parteċipi mhux biss is-sidien tan-negozji, imma anke diversi residenti, sajjieda u dawk kollha li huma involuti u li se jintlaqtu direttament minn dan il-proġett li se jiswa miljuni kbar.

L-ISPEAKER: Grazzi.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TWELID TA' TFAL MINN IVF – IFFRIŻAR TA' EMBRIJUNI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm twieldu tfal permezz tal-IVF minn meta beda jitħaddem f'pajjiżna u jaqsam l-informazzjoni skont kemm twieldu permezz ta' embryo freezing?

Jista' jagħti l-informazzjoni sena b'sena?

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' trabi li twieldu mill-2013 sal-lum permezz tal-proċedura tal-IVF huwa ta' 309.

L-ISPEAKER: L-Onor.

Byron Camilleri, mistoqsijiet supplimentari.

BYRON CAMILLERI: Fl-aħħar jiem tħabbar li l-fondi li ġejjin mill-Iskema taċ-Ċittadinanza b'Investiment se jibdew jintużaw għal investiment fil-kura primarja.

Jista' l-Ministru jgħid f'liema area se jintużaw dawn il-fondi u x'titjib se jkun qiegħed isir?

CHRIS FEARNE: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet, id-Dipartiment tas-Saħħa flimkien mal-Fond tal-Iżvilupp Nazzjonali u Soċjali (MDSF) iffirmajna ftehim biex €10 miljuni jgħaddu mill-MDSF għall-Ministeru tas-Saħħa sabiex isir xogħol fuq numru ta' bereġ u fiċ-ċentri tas-saħħa madwar Malta u Għawdex.

Dan juri l-għaqal tal-Gvern li f'dawn is-snin ħa d-deċiżjoni li jkun jista' jsib sors ta' fondi li jkunu disponibbli għall-użu soċjali tal-poplu tagħna.

Hawn qiegħed nirreferi għal fondi tal-IIP, li 70% minnhom jiġu amministrati mill-MDSF.

Li kieku kien għall-Oppożizzjoni, dawn l-€10 miljuni li se nkunu qegħdin nallokaw biex nagħmlu refurbishment u servizzi ġodda fil-bereġ u fiċ-ċentri tas-saħħa tagħna mhumiex disponibbli, u allura kieku ma nistgħux nagħmlu dan il-kambjament fil-ħajja tan-nies billi nipprovdu aktar servizzi viċin tagħhom.

Irrid ngħid ukoll li ftit tax-xhur ilu, l-MDSF ħabbar li €60 miljun se jiġu investiti għal 1,700 housing unit ġdid.

Nerġa' ngħid, li kien għall-Oppożizzjoni, dawn il-housing units ma jibnewx.

Dan ifisser li se nkunu qegħdin inżidu l-ammont tas-social housing b'terz.

Dawn huma flus li ġejjin mill-Iskema ta' Ċittadinanza b'Investiment (IIP), u li kieku kien għall-Oppożizzjoni, din l-iskema ma teżistix u dawn il-fondi mhumiex available għall-poplu Malti.

Hawn qed nitkellmu dwar €60 miljun li se jmorru għal social housing, f'liema settur, għal snin twal, ma kien hawn l-ebda sforz biex jinbnew units ġodda.

Ftit tal-ġimgħat ilu, €2 miljun oħra li ġejjin mill-MDSF ġew investiti biex il-Prim Ministru u jien stajna niftħu żewġ cardiac units angio suite ġewwa Mater Dei biex jagħtu servizz tas-saħħa lill-poplu tagħna.

Issa se nkunu qed nonfqu €10 miljuni oħra biex nirranġaw 56 berġa madwar Malta u Għawdex u anke ċ-ċentri tas-saħħa.

Dakinhar stess li ffirmajna dan il-ftehim biex jgħaddu dawn il-fondi għand il-Ministeru tas-Saħħa ħareġ l-ewwel tender ta' €1 miljun biex jibda x-xogħol fuq iċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira.

Dan iċ-ċentru tas-saħħa li jservi mas-70,000 ruħ fis-sena kien ilu għal snin sħaħ fi stat dilapidat.

Lanqas seta' jsir ix-xogħol fuqu.

Dan is-sit huwa mikri u kien hemm kawża l-Qorti biex id-Dipartiment tas-Saħħa ma jkunx jista' jagħmel arranġamenti.

Bħala Gvern, għamilna arranġament ġdid biex ikun jista' jsir ix-xogħol u grazzi għall-fond tal-IIP, għandna l-fondi biex inkunu nistgħu nibdew ix-xogħol fuq iċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira.

Apparti ċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira, għandna proġettat li matul din is-sena u nofs nagħmlu xogħol fiċ-ċentri tas-saħħa kollha ta' Malta u Għawdex biex nerġgħu nagħtuhom il-ħajja, inkabbruhom, insebbħuhom u ndaħħlu equipment ġdid.

Qed naħdmu wkoll fuq il-bereġ madwar Malta u Għawdex li għal snin twal kienu mitluqin, b'xi wħud minnhom ikkundannati u b'xi wħud minnhom li lanqas jistgħu jintużaw jew qegħdin jintużaw għal skopijiet li m'għandhomx x'jaqsmu mas-saħħa.

Bħala Gvern, flimkien mal-kunsilli lokali, qegħdin naħdmu biex nirranġaw dawn il-bereġ madwar Malta u Għawdex biex nagħtu servizz tajjeb fil-pront u ta' livell eċċellenti liċ-ċittadini fl-ibliet u l-irħula tagħhom.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Irrid infakkar li l-mistoqsija tiegħi kienet fuq l-IVF.

Il-Ministru Chris Fearne qal illi kieku kien għall-Oppożizzjoni, dawn is-€60 miljun li semma ma kenux jiġu investiti.

Però rrid infakkar lill-Ministru li kieku kien għan-naħa tal-Gvern, €2.2 biljuni ma kenux jiġu lejn pajjiżna, għax ma konniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea!

Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jirrispondi l-mistoqsija u jgħid, sena b'sena, kemm twieldu trabi permezz tal-IVF?

Qed nerġa' nagħmel din il-mistoqsija, għaliex il-Ministru tana ċifri konsolidata.

CHRIS FEARNE: Għall-benefiċċju tal-Onor.

Interpellant se naqra l-figuri sena b'sena.

Fl-2013 twieldu 25 tarbija, fl-2014 twieldu 43 tarbija, fl-2015 twieldu 72 tarbija, fl-2016 twieldu 62 tarbija, fl-2017 twiedu 61 tarbija u fl-2018 twiedu 43 tarbija.

Però rrid ngħid ukoll li qabel ma kien hawn bidla fil-gvern fl-2013, ma kien hemm ebda tarbija li twieldet bl-IVF fl-isptarijiet tagħna, għax minkejja li kienet għaddiet il-liġi, Gvern Nazzjonalista ma kienx investa u ma kienx beda l-proċess tal-IVF ġewwa l-isptarijiet tagħna.

Kien dan il-Gvern li beda dan il-proċess biex illum, f'Mater Dei diġà kellna 170 tarbija.

Dan ifisser aktar familji ġodda grazzi għall-IVF.

Il-liġi li għaddejna u li emendajna ftit tax-xhur ilu qed tagħti aktar skop u opportunità lill-koppji li jkollhom tarbija.

Dan ifisser aktar ommijiet, aktar missirijiet, aktar nanniet, aktar zijiet u, fuq kollox, aktar ħajjiet ġodda.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Naf li bħala Gvern nagħtu diversi mediċini b'xejn fosthom għal dawk il-persuni li jbatu bl-ADHD.

Naf li riċentement kien hemm xi kwestjoni f'dan ir-rigward.

Jista' l-Ministru jgħid jekk itteħditx azzjoni?

CHRIS FEARNE: Bħalma jafu ħafna min-nies li qegħdin isegwuna, ftit tas-snin ilu meta konna diġà f'din l-amministrazzjoni, daħħalna mediċini ġodda għall-persuni li jbatu bil-kondizzjoni tal-ADHD.

Fost l-oħrajn, konna daħħalna mediċina li kienet branded u li kienet għadha fil-perjodu tal-patent tagħha, jiġifieri ma setgħux joħorġu mediċini bħalha li huma ġeneriċi.

Eventwalment, meta spiċċa dak il-kuntratt, kienu laħqu ħarġu mediċini ġeneriċi u għalhekk, meta mbagħad ħarġet it-tender il-ġdida, intrebħet minn mediċini li kienu ġeneriċi.

Ovvjament ma baqgħux jinġiebu l-mediċini branded għax wieħed jifhem li l-branded ikunu ogħla.

Kif nafu, skont regoli ta' procurement Ewropej, it-tender tintrebaħ minn dik il-mediċina li tkun l-orħos u għalhekk, sakemm tkun effettiva, il-Gvern jixtri lilha.

Ġara li matul l-aħħar ftit ġimgħat, kellna numru ta' rapporti ta' individwi, kemm tfal kif ukoll adolexxenti u adulti, li l-mediċina ġenerika ma kenux qegħdin isibuha effettiva daqskemm kienu qed isibu effettiva l-mediċina li hija branded.

Peress li skont regoli Ewropej, it-tender intrebħet mill-mediċina li hija ġenerika, ma stajniex naqbdu u nibdlu l-mediċina mal-ewwel.

Għalhekk, b'mod għaqli, it-Tabib Ewlieni tal-Gvern talab rapport mingħand persuna esperta minn barra l-pajjiż.

Dan ġie Malta, għamel l-istħarriġ tiegħu billi tkellem ma' numru ta' pazjenti, u ra l-case files ta' numru kbir ta' pazjenti.

Fil-fatt, din il-ġimgħa stess, kellna r-rapport lura.

Ir-rapport jirrikkomanda li dawk il-persuni li jista' jiġi pprovat li kellhom adverse drug reaction minħabba li ħadu l-mediċina ġenerika u mhux il-mediċina branded, u għaddew mill-proċess fejn kumitat stabbilit bil-liġi tahom ir-raġun, il-Gvern, minkejja li hemm it-tender, ikun jista' jixtri mediċina branded u jagħtiha lil dawn il-pazjenti.

Għalhekk, illum stess, kelli diskussjonijiet mat-Tabib Ewlieni tal-Gvern u ttieħdet id-deċiżjoni li fir-rigward ta' dawk il-persuni li kienu jieħdu l-mediċina Concerta u li sabu diffikultà bil-mediċina li mhijiex branded u li kellhom il-każ tagħhom approvat mill-kumitat, se nkunu qegħdin nixtru mediċina Concerta u nerġgħu nagħtuha lil dawn il-pazjenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Fil-kontest tal-mediċini b'xejn, peress li s-servizz tal-IVF huwa b'xejn, però l-mediċini għad iridu jitħallsu mill-ġenituri prospettivi, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern huwiex beħsiebu joffri dawn il-mediċini b'xejn ukoll?

CHRIS FEARNE: Huwa ċar li dan il-Gvern beda jagħti servizz tal-IVF li qabel ma kienx hemm.

Infakkar li s-sitwazzjoni ma kenitx li qabel kien hemm is-servizz u l-mediċini tal-IVF b'xejn u aħna bħala Gvern bqajna nagħtu s-servizz u m'aħniex nagħtu l-mediċini b'xejn, imma s-sitwazzjoni hi li qabel la kien hemm servizz b'xejn u lanqas kien hemm mediċini b'xejn!

Qabel kulħadd kien iħallas għal kollox!

Dan il-Gvern beda jagħti s-servizz mingħajr ħlas u, aktar minn hekk, numru ta' mediċini jingħataw mingħajr ħlas.

L-Onor.

Interpellant mhux korrett meta jgħid li l-mediċini kollha ma jingħatawx mingħajr ħlas.

Il-mediċini li jintużaw waqt li l-pazjent ikun l-isptar, bħal kull mediċina oħra, jingħataw mingħajr ħlas.

Dawk il-mediċini li jintużaw meta l-pazjent ma jkunx l-isptar, bħal kull kundizzjoni oħra, jinxtraw mill-pazjent ħlief f'dawk il-kondizzjonijiet li jkunu kroniċi u fit-tul bħad-dijabete, pressjoni, cholesterol għoli u ażma, fost l-oħrajn, fejn pazjent ikollu dik li hija magħrufa l-kartuna s-safra.

Tajjeb infakkar li l-IVF m'għandhiex x'taqsam ma' mard.

F'każ ta' mard jew kondizzjonijiet li ma jkunux fit-tul, is-sistema ta' mediċini b'xejn ma teżistix.

Madankollu, bħala Gvern, qegħdin f'negozjati biex il-prezzijiet ta' mediċini li jintużaw għall-IVF ikunu orħos u jkun hemm aktar suppliers li jissupplixxu dawn il-mediċini sabiex ma jkunx hemm monopolju fejn dawn il-mediċini jinxtraw biss minn post wieħed bi prezz għoli.

Dan juri li bħala Gvern, mhux biss qed nagħtu s-servizz tal-IVF mingħajr ħlas, imma qed naraw ukoll li l-mediċini li jkollhom bżonn il-persuni li jirrikorru għall-IVF ikunu bi prezzijiet orħos.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor Alex Muscat, mistoqsija supplimentari.

ONOR ALEX MUSCAT: Jista' l-Ministru jagħtina update fuq il-proġett tal-Università Medika ta' Barts, liema proġett l-Oppożizzjoni qaltilna li ma seta' jsir qatt?

Jidhirli li ftit tal-ġranet ilu l-Ministru żar din l-Università.

CHRIS FEARNE: L-Università ta' Barts hija waħda mill-feathers in the cap ta' dan il-Gvern.

Il-fatt li rnexxielna nġibu waħda mill-aqwa skejjel mediċi, mhux biss tal-Ewropa imma tad-dinja, f'pajjiżna hija xi ħaġa kbira għal pajjiżna.

Infakkar li l-uniku campus li din l-Università għandha barra l-Ingilterra se jkun ġewwa Għawdex.

Naħseb li m'hawn ħadd f'dan il-pajjiż li ma jirrikonoxxix li din hija xi ħaġa ta' ġid għall-poplu Malti, speċjalment għall-poplu Għawdxi.

Din l-Università se tkabbar l-ekonomija u żżid il-kummerċ f'Għawdex.

Barra minn hekk, isem Malta se jkun magħruf fiċ-ċrieki mediċi kif ukoll fejn tidħol l-akkademja.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija scoop kbira li rnexxielna nagħmlu f'dawn is-snin ġewwa pajjiżna.

Kien hemm ħafna kummenti min-nies li f'dan il-pajjiż jaraw kollox iswed.

Fost affarijiet oħra, qalulna li dan il-proġett qatt mhu se jseħħ, iż-żona se tibqa' toqba u li qed noħolmu fis-sħab meta qed ngħidu li skola medika bħal din se tiġi Għawdex!

Aħna emminna f'dan il-proġett, ħdimna ma' Barts u rnexxielna nattirawhom lejn Għawdex; illum għandna l-istudenti ta' Barts ġewwa Għawdex u issa se nibdew it-tielet sena.

Ninsab informat ukoll mid-Diretturi ta' Barts li hemm over-subscription, jiġifieri hemm aktar studenti li jridu jiġu jistudjaw fl-iskola Medika ta' Barts milli qegħdin jiġu offruti postijiet.

Apparti dan, ftit tax-xhur ilu, il-Prim Ministru u jien kellna l-opportunità li niftħu ċentru tal-anatomija ġewwa l-campus tal-Isptar ta' Għawdex.

Dan huwa ċentru li ftit hawn bħalu fid-dinja, tant li anke Barts huma impressjonati bl-affarijiet li hemm ġo fih.

Aktar minn hekk, il-ġimgħa li għaddiet kellna l-opportunità li nerġgħu nżuru l-binja tal-Iskola Medika li tinstab f'livell avvanzat ħafna tant li fl-aħħar ta' Ġunju jew il-bidu ta' Lulju, ix-xogħol strutturali se jkun lest, biex imbagħad jibda jidħol l-equipment, l-għamara u l-IT sabiex lejn Awwissu jew Settembru ta' din is-sena, din il-binja tgħaddi għand Barts, isiru ċ-ċertifikazzjonijiet u jidħlu l-istudenti ta' Barts ġewwa din l-iskola medika.

Wieħed irid jinnota li bħala Gvern kellna suċċess kbir b'dan il-proġett minkejja d-doom and gloom li pprova jpinġi ħaddieħor.

Ngħid ukoll li Barts qiegħda taħdem mal-Università ta' Malta biex tagħti joint Masters u qed tħares ukoll lejn aktar opportunitajiet biex tiftaħ aktar korsijiet ġewwa Malta u Għawdex.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Minn żmien għall-ieħor, diversi pazjenti jsibu ruħhom b'mediċini li jkunu out of stock.

Hawn m'iniex qed nirreferi għal mediċini li wieħed iġib mill-Isptar, imma għal mediċini li jinxtraw mill-ispiżeriji.

Każ partikolari huwa ta' kostitwenta tiegħi li tbati b'epilepsy u ilha xhur sħaħ tistaqsini biex ngħinha ssib il-mediċina partikolari Phenobarbital ta' 30 mg li ilha nieqsa mis-suq għal diversi xhur.

Jidher li l-mediċina alternattiva għal din il-pazjenta mhijiex tajba biżżejjed.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux xi pjan għal pazjenti bħal dawn li jkunu jridu jħallsu għall-mediċina tagħhom, imma qed isibu diffikultà biex isibu l-mediċina f'Malta?

Ma jaħsibx il-Ministru li wasal iż-żmien li jkun hemm post fejn dawn il-pazjenti jkunu jistgħu jmorru biex jinqdew aħjar?

L-ISPEAKER: L-Onor.

CHRIS FEARNE: L-ewwel nett, irrid ngħid li fir-rigward tal-mediċini li jġib il-Gvern u li qegħdin fuq il-formolarju tal-Gvern, ilu ma jkollna mediċini out of stock għal snin twal.

Meta jkun hemm mediċina out of stock għal xi jumejn jew tlieta, l-aħbar tidher fil-gazzetti!

Dan meta jien niftakar li meta kont tabib u meta kont diġà kandidat għall-elezzjoni tal-2013, kien ikun hemm mal-160 u 200 mediċina out of stock f'perjodu wieħed.

Illum jgħaddu xhur sħaħ u ma jkollniex mediċina waħda out of stock u meta għal xi raġuni jew oħra jkollna mediċina li jkollna diffikultà li nsibuha, f'temp ta' jumejn, tlieta, tkun qiegħda ġewwa pajjiżna.

Però jeżistu mediċini li ma jġibhomx il-Gvern imma jġibhom il-privat, u xi kultant l-aġent li jkun qiegħed jimportahom, għal xi raġuni jew oħra, isib diffikultà li jixtrihom jew jiddeċiedi li ma jġibhomx minħabba diversi raġunijiet, fosthom diffikultà fil-freight jew diffikultà f'pagamenti ma' kumpaniji barranin.

Ħafna drabi, fejn ikunu mediċini li l-Gvern ikollu l-ekwivalenti tagħhom, naraw li l-pazjenti jkollhom aċċess għal dawn il-mediċini mill-ispiżerija tal-Gvern; anke jekk il-persuna ma tkunx intitolata għalihom, tkun tista' takkwistahom bi ħlas.

Din hija xi ħaġa li nagħmluha b'mod regolari.

Imbagħad ikun hemm sitwazzjonijiet, bħal f'dan il-każ partikolari tal-Phenobarbital, fejn il-kumpaniji li jipproduċuha barra minn Malta qegħdin jaqtgħuha madwar id-dinja kollha, għax qed jidħlu ħafna mediċini ġodda.

Biex inkun onest, il-Phenobarbital hija waħda mill-eqdem mediċini li għandna u għalhekk il-kumpaniji qed jieqfu milli jipproduċuha.

Ir-realtà hi li baqa' ftit kumpaniji li jipproduċu l-Phenobarbital, anke jekk baqa' suq għaliha.

Bħala Gvern, għalkemm mhix fir-responsabbiltà tagħna, meta nsibu l-Phenobarbital fis-suq qegħdin nixtruha, anke għal pazjenti li mhumiex intitolati għaliha mingħajr ħlas imma li lesti jħallsu għaliha.

L-istess jiġri meta jkun hemm mediċini oħrajn li jkunu out of stock fil-privat, fejn il-Gvern jara li jimportahom hu biex ikunu available għall-pazjenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Fir-rigward ta' persuni li jieħdu mediċina relatata mal-ADHD, jikkonferma l-Ministru li kien hemm xi mistoqsijiet dwar il-mediċini li qegħdin jiġu pprovduti?

Jekk iva, x'azzjoni ħa l-Gvern fir-rigward ta' dawn l-ilmenti?

Ninsab żgur li bħalma diversi nies kellmu lili dwar dan, tkellmu wkoll mal-Ministru konċernat.

L-ISPEAKER: L-Onor.

CHRIS FEARNE: Bħalma kelli l-opportunità nirrispondi lill-Onor.

Rosianne Cutajar fuq l-mediċina tal-ADHD, nista' ngħid li sar rapport minn esperti barranin u wara li dan ir-rapport din il-ġimgħa stess wasal għand id-Dipartiment tas-Saħħa, illum tkellimt mat-Tabib Ewlieni tal-Gvern biex dawk il-persuni li għaddew mill-proċess fejn il-kumitat appuntat bil-liġi approva li minflok il-mediċina ġenerika jieħdu l-mediċina branded Concerta, din se tkun available għalihom mill-Gvern.

Ladarba jkollna l-proċess tal-procurement lest, inkunu nistgħu nixtru din il-mediċina u nibdew inqassmuha lil dawk il-pazjenti bl-ADHD li għandhom problema bil-mediċina ġenerika.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali.

TQEGĦID TA' KARTI

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 105 tal-2019 – Ordni tal-2019 li jemenda l-Ordni dwar

Dikjarazzjoni ta' Postijiet bħala Ħabs;

f'isem il-Prim Ministru, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 104 tal-2019 – Ordni tal-2019 dwar l-Adattament tal-Liġijiet dwar Ordnijiet tal-Kunsill tal-Pagi biex jirregola l-Pagi;

f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 107 tal-2019 – Ordinamenti tal-2019 biex jemendaw l-Ordinamenti tal-2018 skont ir-Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad, 2008 għall-Grad ta' Master of Arts in Vocational Education – M.A. – taħt il-patroċinju tal-Fakultà tal-Edukazzjoni;

Avviż Legali Nru 108 tal-2019 – Ordinamenti tal-2019 skont ir-Regolamenti Ġenerali tal-2008 għar-Rikonoxximenti Universitarji ta' wara l-Ewwel Grad għall-Grad ta' Master of Science in Addiction Studies – M.Sc. - taħt il-patroċinju tal-Fakultà għat-Tisħiħ tas-Soċjetà u tal-Fakultà tal-Mediċina u l-Kirurġija;

Avviż Legali Nru 109 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 biex jemendaw ir-Rregolamenti tal-2019 tal-għaqdiet studenteski tal-Università; u

Kopja tal-workbook "Il-Vjaġġ ikompli wara t-Tfulija" maħruġ mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol fl-2018, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10215;

f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi t-tip, l-ammont u l-valur maħsub ta' droga li nqabdet bejn l-2013 u April 2019, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9738;

Rapport Annwali u Estimi Finanzjarji tal-Fond għall-Iżvilupp Nazzjonali u Soċjali għas-sena 2018; u

Kopja ta' Exemption Order IR 163/86/1 maħruġa fit-23 ta' Mejju 2019 lil numru ta' uffiċjali tal-LAFICO sekondati ma' kumpaniji li fihom LAFICO għandha l-ishma, skont l-artikolu 12(2) tal-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123;

f'isem il-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 102 tal-2019 – Lifts (Amendment) Regulations, 2019;

Avviż Legali Nru 103 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Spezzjoni ta' Liftijiet; u

Avviż Legali Nru 106 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Metodu ta' Notifika tal-Atti Ġudizzjarji;

f'isem il-Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma l-Onor.

Joe Mizzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għall-2018;

f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 95 tal-2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ li stabbilixxa l-14 ta' Mejju 2019 bħala d-data meta d-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2019 dwar it-Trademarks (Att Nru XII tal-2019) għandhom jidħlu fis-seħħ;

Avviż Legali Nru 96 tal-2019 – Avviż ta' bidu fis-seħħ li stabbilixxa l-14 ta' Mejju 2019 bħala d-data meta d-dispożizzjonijiet kollha tal-Att tal-2018 dwar is-Sigrieti Kummerċjali (Att Nru XXIX tal-2018) għandhom jidħlu fis-seħħ;

Avviż Legali Nru 99 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar Servizzi Konsultattivi għall-Azjendi Agrikoli;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 100 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Ħarsien tal-Fenek Selvaġġ; u

f'isem is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u Innovazzjoni, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 101 tal-2019 – Companies Act (Audit Exemption) Regulations, 2019.

L-ISPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skont paragrafu (4) tal-artikolu 120B tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, fil-laqgħa ta' għada, l-Erbgħa, 29 ta' Mejju 2019 tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, l-Onor.

Rosianne Cutajar se tissostitwixxi lill-Onor.

Stqarrijiet ministerjali.

L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, fis-6 ta' April ta' din is-sena Malta kienet ixxokkjata bil-qtil tas-Sur Lassane Cisse Souleymane u l-feriment ta' żewġ persuni oħra.

Mill-ewwel il-Pulizija firxu l-investigazzjonijiet tagħhom, u waslu biex arrestaw persuni li hu allegat li wettqu r-reat u ressquhom il-Qorti.

Il-każ huwa sub judice u bi prudenza mhux se nidħol fil-każ innifsu ħalli ma jiġix ippreġudikat il-każ.

F'din l-ewwel seduta minn meta ġew arrestati dawn iż-żewġ persuni li allegatament wettqu dan ir-reat, irrid nuri d-diżappunt u d-dispjaċir tiegħi li l-persuni akkużati huma membri ta' korp dixxiplinat.

Bl-ebda mod m'għandu jintefa' dell fuq il-korpi dixxiplinati, u wisq u wisq anqas fuq kull membru ieħor tal-korpi dixxiplinati, aktar u aktar fuq il-membri kollha l-oħra fil-Forzi Armati ta' Malta.

Il-membri tal-Forzi Armati ta' Malta huma involuti f'ħidma kontinwa ħalli jassiguraw is-sigurtà ta' pajjiżna u l-ibħra tagħna kif ukoll jipparteċipaw f'ħidmiet barra l-pajjiż, inkluż dik ta' peacekeeping.

Barra minn hekk, il-membri tal-Forzi Armati ta' Malta f'kull tip ta' temp jikkordinaw u jipparteċipaw f'ħidmiet biex jiġu salvati persuni li jkunu f'diffikultà fiż-żona ta' tiftix u salvataġġ Maltija inkluż, u mhux biss, ta' immigranti.

Il-Forzi Armati Maltin kienu mfaħħra minn diversi sorsi barranin għall-ħidma tagħhom riċentEment f'każ ta' vapur li allegatament kien maħtuf u nħeles minn dawk li allegatament sfurzaw il-vapur jersaq lejn pajjiżna.

Dan il-każ jitfa' responsabbiltà fuq kull wieħed u waħda minna li nkunu prudenti fi kliemna u fl-espressjonijiet tagħna.

Irridu nedukaw li kliem u kitba ta' natura razzista, xenofobika u estremista u lingwa ta' mibegħda huma kundannabli u li mhux posthom fil-kultura Maltija.

Dan aktar u aktar fejn f'pajjiżna ħaddanna l-għaqda u ġġelidna kontra min ipprova jifridna.

Qabel l-2013 taħt amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista, persuna li kien japplika biex jidħol fl-Armata, kien jintalab biss ċertifikat tal-kondotta.

Mal-bidla fit-tmexxija tal-Armata fl-2013 inħass li dan id-dokument ma kienx tajjeb biżżejjed minħabba li ma kienx jinkludi l-istorja kriminali kollha u għalhekk fl-2015 saret emenda fil-liġi sabiex il-Forzi Armati ta' Malta tkun awtorizzata tottjeni l-fedina penali, bil-kunsens tal-individwu, kemm meta japplika biex jidħol rekluta, kif ukoll tul l-impjieg tiegħu.

Rekluta obbligat ukoll jiddikjara fl-attestation paper, ikkonfermata bil-ġurament, jekk għandux kawżi pendenti li jaf bihom.

Tajjeb illi wieħed jgħid li fil-każ taż-żewġ persuni arrestati, il-fedina penali kienet nadifa meta daħlu fil-Forzi Armati ta' Malta, u ddikjaraw li m'għandhomx kawżi pendenti.

Il-policies u l-proċedura wżati fl-Armata dwar persuni illi jew instabu ħatja ta' xi reat, għaddejin minn proċess fil-Qorti qabel huma jiddaħħlu bħala rekluti, kif ukoll għal min jagħmel reat, jittella' l-Qorti u jinstab ħati ta' reat meta jkun diġà rekluta jew membru fl-Armata, huma l-istess għal kif kienu fi żmien amministrazzjonijiet preċedenti qabel l-2013.

Bħal m'għedt, mill-2015 'l hawn il-Forzi Armati ta' Malta għandhom aktar viżibilità ta' ħtija li mhux bilfors titniżżel fil-kondotta, imma tkun imniżżla fil-fedina penali.

F'pajjiżna l-liġi qiegħda hemm għal kulħadd, Maltin u barranin u kulħadd irid isegwiha.

Irrid nirringrazzja lill-Korp tal-Pulizija għall-ħidma u l-impenn professjonali tagħhom biex jiġi solvut dan il-każ diffiċli u li nibdew nifhmu kemm hi importanti t-teknoloġija ħalli tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-kriminalità f'pajjiżna, ħalli mhux biss jissolvew każi ta' kriminalità, imma nipprevjenu l-kriminalità.

Fl-aħħar, f'isem il-Gvern u l-poplu Malti u Għawdxi nagħti l-kondoljanzi lill-familjari tas-Sur Lassane Cisse Souleymane, filwaqt illi l-Gvern Malti jibqa' impenjat li jassisti liż-żewġ vittmi wara t-trawma li huma esperjenzaw.

F'dan il-waqt qed tiġi segwita s-saħħa tagħhom, filwaqt li l-awtoritajiet qed jaraw l-istatus legali tagħhom f'pajjiżna.

Għalhekk, irridu nkomplu nsostnu għall-għaqda fost il-Maltin, imma wkoll għall-għaqda fost dawk kollha li jgħixu fostna.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-istqarrija ħadet ħames minuti.

Insejjaħ l-ewwel kelliem min-naħa tal-Oppożizzjoni l-Onor.

ONOR BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, f'isem l-Oppożizzjoni, irrid l-ewwel nett insellem il-memorja ta' missier ta' tlett itfal li nqatel kiesaħ u biered għall-unika raġuni li dan kien raġel iswed.

Il-qtil ta' din il-persuna huwa ċertifikat ta' falliment tas-soċjetà Maltija fl-2019.

Naħseb li l-mistoqsija li kulħadd irid jagħmel f'dan il-mument hija: Kif wasalna sa hawn?

Kif wasalna li jkollok żewġ persuni ta' 22 jew 23 sena li ħassew li hawn ambjent madwarhom fejn bħallikieku huwa faċli li tista' toħroġ bil-karozza u tispara bl-addoċċ biex toqtol persuna jew aktar.

Jien ngħid li llum qegħdin naħsdu ż-żerriegħa li nżergħet matul is-snin.

Kemm huwa faċli li llum niġu hawn u noqogħdu nibku fuq dak li ġara mingħajr ma nerfgħu r-responsabbiltà ta' dak li għamilna fil-passat.

Irrid infakkar li meta ftit aktar minn 10 snin ilu, f'dan il-pajjiż tfaċċat il-problema tal-immigrazzjoni, l-eks Prim Ministru Lawrence Gonzi kien ħareġ minn triqtu u ħa deċiżjonijiet li ma kenux popolari biex nies li kienu qegħdin jegħrqu fuq id-dgħajjes iddaħħlu l-art.

Irrid infakkar li l-istess nies li llum qegħdin jibku u jwaħħlu f'ħaddieħor għal dak li ġara, ftit taż-żmien ilu kienu qed jaġixxu mod ieħor biex jirbħu l-vot ta' dawk in-nies li issa ħarbu mill-kontroll ta' kulħadd.

Infakkar li kellna lill-Prim Ministru Joseph Muscat, li mill-Oppożizzjoni kien jgħajjar, jinbex u jirredikola lil eks Prim Ministru Lawrence Gonzi fuq il-kwestjoni tal-immigrazzjoni u kien wiegħed li m'għandniex naċċettaw dawn in-nies li qegħdin jegħrqu f'nofs ta' baħar.

Ilkoll niftakru lill-Prim Ministru li pprova jagħmel il-pushbacks meta kien għadu kif rebaħ l-elezzjoni u dakinhar, bħala Oppożizzjoni, konna tlabnieh biex ma jagħmilx dawn il-ġennati.

Konna tlabnieh biex ma jibgħatx il-messaġġ hemm barra li biex niddefendu s-sovranità, il-pattrijottiżmu, l-identità, l-għeruq u l-valuri, fost tant skużi oħrajn, huwa tajjeb li nħallu n-nies jegħrqu.

Niftakru li dakinhar kien hawn ir-ritratti ta' trabi mal-art fuq l-apron tal-ajruport jistennew ix-xarabank biex nibagħtuhom lura f'pajjiżhom, għax il-Gvern kien wiegħed il-pushbacks.

Dak iż-żmien, il-popolisti u r-razzisti li llum qegħdin joqtlu n-nies probabbilment kienu qegħdin iċapċpu lill-Prim Ministru u jgħidulu "bravu"!

Għalhekk tajjeb li meta llum nitkellmu fuq l-integrazzjoni, nirrikonoxxu li qed naħsdu l-frott taż-żerriegħa li nżergħet b'mod irresponsabbli mhux tant żmien ilu.

Illum, il-Ministru tkellem fuq l-operat u fuq li min jidħol fl-Armata jiġi vvettjat.

Però, Sur Ministru, illum għandek iċ-ċertifikat li biddilt kemm biddilt dan l-operat, is-sistema falliet għax taħt imneħirkom, ftit wara l-aħħar elezzjoni ġenerali, daħlu żewġ persuni fl-Armata li kienu kapaċi joqtlu.

Jidher li dawn iż-żewġ persuni kienu supporters kbar tal-Partit Laburista bil-Facebook pages tagħhom juru l-kliem 'Laburisti sal-mewt'.

Illum, fl-Armata n-nies jidħlu skont il-kulur tagħhom u bl-addoċċ.

Irrid ngħid li fl-Armata qegħdin naħsdu r-riżultat ta' dak li nżera'.

Dan il-Gvern kisser l-Armata u tilef l-aqwa nies.

Dan il-Gvern biddel il-kriterji kif jintgħażlu n-nies.

Il-Ministru ġie jgħidilna li għandna liġi li nbidlet, però dan huwa ċertifikat ta' falliment.

Hemm responsabbiltà politika li trid tintrefa'.

Il-Ministru qal li hu ma jerfax ir-responsabbiltà politika għax hu ma bagħathomx joqtluh.

L-affarijiet ma jimxux b'dan il-mod!

Kieku l-Ministru għamel hekk, qiegħed fl-iżbarra tal-Qorti Kriminali!

Però l-fatt li għandek ammissjoni li l-Ministru biddel is-sistema ta' kif jintgħażlu n-nies fl-Armata u llum għandna sitwazzjoni fejn żewġ persuni fl-Armata huma akkużati li qatlu persuna għax hija sewda, huwa ċertifikat ta' falliment.

Huwa għalhekk li l-Partit Nazzjonalista talab li tintrefa' r-responsabbiltà politika.

Huwa għalhekk li f'isem l-Oppożizzjoni qiegħed nitlob li ssir inkjesta indipendenti biex nistabbilixxu kif dawn iż-żewġ persuni spiċċaw membri fl-Armata.

Kif jista' jkun li għandna sistema li mhijiex kapaċi taqbad żewġ persuni li minn dak li qed jiġi rrapportat kienu manifestament razzisti u għalhekk qatt ma kellhom ikunu membri fl-Armata?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ninsab verament sorpriż u ddiżgustat bid-diskors tal-Onor.

Beppe Fenech Adami li jrid li tintrefa' r-responsabbiltà politika.

Qabelxejn, jien niftakar każ ieħor fejn persuna ta' karnaġġjon skur kienet inqatlet minn membri tal-Forzi Armati u dakinhar, ma nġarret l-ebda responsabbiltà politika.

Però llum l-Oppożizzjoni trid li tinġarr ir-responsabbiltà politika.

Jien ilni biss sentejn fil-Parlament u l-unika persuna li rajt tersaq viċin ħafna tad-diskors tal-lemin estrem hu proprju l-Kap tal-Oppożizzjoni preżenti.

Kemm fadallu żmien bħala Kap tal-Oppożizzjoni ma nafx, imma niftakar ċar u tond li fid-diskors tar-risposta għall-baġit, diskorsu kien viċin ħafna tal-lemin estrem.

Infakkar ukoll fl-aħħar elezzjoni, rajna fuq Facebook u fuq billboards kliem kontra l-barranin; fost l-oħrajn, intqal li fqajna lil Malta bil-barranin.

Għal darba oħra, nikkundanna dan it-tip ta' diskors.

Jidher li hawn min jibqa' ma jitgħallimx mill-iżbalji li jagħmel!

Qabel nagħlaq, għandi mistoqsija għall-Ministru.

Il-Ministru semma li qabel, biex wieħed jidħol fl-Armata, kienet tintalab biss il-kondotta u mbagħad fl-2015, din il-proċedura tbiddlet u bdiet tintalab ukoll il-fedina penali.

Jista' l-Ministru jgħid x'jiġri f'każ li wieħed ikun laħaq daħal fl-Armata u għaldaqstant ikun rekluta jew membru tal-Armata u jinstab ħati ta' każ li jkun seħħ qabel ikun daħal membru tal-Armata?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sur President, minn din l-istqarrija jidher ċar li l-Ministru m'għandu l-ebda ħsieb li jerfa' r-responsabbiltà politika.

Għalhekk il-mistoqsija tiegħi hija waħda ċara: Ministru, jekk inti m'intix se terfa' r-responsabbiltà politika, min se jerfagħha?

Hawn xi ħadd f'dan il-pajjiż li huwa kapaċi jerfa' r-responsabbiltà politika għal dak li jiġri f'pajjiżna?

Forsi fil-fehma tiegħek, Ministru, għandu jerfa' r-responsabbiltà politika l-Prim Ministru?

Jew forsi l-Kap Kmandant tal-Armata?

Kif qal tajjeb l-Onor.

Beppe Fenech Adami, hawn mhux qegħdin nitkellmu fuq responsabbiltà legali imma fuq responsabbiltà politika.

Allaħares bgħatthom inti Ministru biex joqtlu lil din il-persuna!

Hawn qed ngħidu li jekk jiġri xi ħaġa taħtek jew min-nies ta' taħtek, għandha tintrefa' r-responsabbiltà politika.

Il-Ministru, fl-ewwel sentenza tal-istqarrija, semma li f'dan l-inċident, apparti li nqatlet persuna, ġew feruti żewġ persuni oħrajn.

It-tieni mistoqsija hija: Jista' l-Ministru jgħidilna kif inhuma dawn iż-żewġ persuni?

X'ġaralhom eżattament?

Ministru, żorthom lil dawn in-nies?

L-istat Malti offrielhom għajnuna u xi tip ta' assistenza?

L-Istat Malti wera dispjaċir magħhom?

Ministru, int mort tara fejn joqogħdu dawn in-nies, biex f'isem il-Gvern u f'isimna bħala ċittadini, toffrilhom l-għajnuna?

Dawk huma ż-żewġ mistoqsijiet li rrid nagħmel lill-Ministru.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Kif qal l-Onor.

Simon Busuttil, f'dan il-każ hemm responsabbiltà politika x'tinġarr.

Fl-istqarrija tiegħu, il-Ministru għoġbu jirreferi għall-fatt li ġiet iċċekkjata l-kondotta u l-fedina penali tal-persuni akkużati bil-qtil ta' Lassana Cisse Souleymane.

Però donnu hemm biża' li xi ħadd jgħid x'kien ir-reat li wieħed mis-suldati kien instab ħati tiegħu.

Irrid ngħid li, l-ewwel nett, din il-persuna mhux instabet ħatja wara proċess, imma ammettiet u nstabet ħatja fil-pront mill-Qorti meta ġiet akkużata.

It-tieni nett, jista' l-Ministru jgħid x'kien dan ir-reat?

Forsi l-persuna kienet involuta fi ġlieda l-ground ta' Ta' Qali?

Forsi kienet involuta f'argument fit-triq ma' xi ħadd?

Forsi nstabet ħatja li għamlet xi serqa żgħira?

Forsi nstabet ħatja li daħlet fi proprjetà ta' ħaddieħor?

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru żewġ mistoqsijiet sempliċi ħafna.

Jista' l-Ministru jikkonfemra li r-reat li dwaru wieħed mill-akkużati ġie akkużat bih u ammetta dwaru kien reat ta' natura sesswali?

Jista' l-Ministru jikkonferma li r-reat tant kien serju li kien hemm l-involviment tal-Interpol fl-investigazzjoni, liema investigazzjoni wasslet biex din il-persuna tiġi akkużata fil-Qorti?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ALEX MUSCAT: Sur President, qabelxejn, nixtieq nirringrazzja lill-Ministru li ħass li għandu jagħmel din l-istqarrija fuq suġġett daqstant delikat li nispera, anke jekk naħseb li huwa wishful thinking, li ma jiġix ippolitiċizzat.

Il-fatt li l-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni fuq din il-materja jiġi jgħid x'inhi s-simpatija politika ta' dawn iż-żewġ persuni li allegatament għamlu dan l-att barbaru, tħallik b'togħma morra ħafna.

Kliem bħal dak iġiegħlek tifhem u tirrealizza li minkejja li l-poplu, b'mod ripetut, qed jipprova jibgħat messaġġ lill-Oppożizzjoni Nazzjonalista, din għadha ma tgħallmet xejn.

Sfortunatament, l-arroganza li llum tikkaratterizza lill-Oppożizzjoni tibqa' tispikka.

Nemmen li bħala politiċi rridu noqogħdu attenti fid-diskors tagħna, għax kliemna jħalli impatt fuq in-nies.

Ejja ma ninqdewx bil-messaġġi politiċi biex niżirgħu sentimenti razzjali b'argumenti fejn kważi qed inbeżżgħu bil-barranin, għax kliem bħal dan qed iħalli effett u impatt negattiv.

Il-fatt li kandidati partikolari għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew issaħħu fil-voti ma jawgurax tajjeb.

Naħseb li rridu nagħmlu eżami tal-kuxjenza u bħala politiċi noqogħdu attenti ħafna kif nitkellmu b'mod responsabbli fuq suġġett delikat bħal dan.

Ministru, wieħed mill-argumenti li uża l-Kap tal-Oppożizzjoni waqt l-aħħar kampanja elettorali kien li minħabba li hawn il-barranin - għax hekk isejħilhom – żdiedet il-kriminalità.

Il-messaġġ li ntbagħat kien li f'ċerti rħula f'pajjiżna, il-familji qed jagħmlu tliet jekk erba' bibien minħabba li hawn biża' kbir mill-barranin.

Dik kienet l-imputazzjoni li pprovat tagħmel l-Oppożizzjoni b'mod kodard!

Għalhekk irrid nistaqsi lill-Ministru: Huwa minnu dak li qed tgħid l-Oppożizzjoni li żdiedet il-kriminalità f'pajjiżna minħabba li hawn aktar barranin, inkluż Ewropej, li qed jgħixu f'Malta?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nibda biex, l-ewwel nett, f'isem l-Oppożizzjoni, nagħti l-kondoljanzi lill-familja ta' Lassana Cisse Souleymane u nikkundanna assolutament dan l-att barbaru.

Biss, naħseb li jekk nikkundannaw biss dan l-att inkunu qed nagħmlu disservizz enormi lis-soċjetà tagħna.

Fil-fehma tiegħi, irridu nimxu 'l bogħod minn hekk.

Għalhekk, nappella biex nieqfu nipprovaw insibu t-tort f'dak u fl-ieħor u bħala Membri Parlamentari nġorru kollettivament ir-responsabbiltà.

Ministru, fit-18 ta' April 2019, il-pjattaforma tal-NGOs li jaħdmu fil-qasam tal-immigrazzjoni ħarġu stqarrija iebsa ħafna fejn, fost l-oħrajn, talbu biex il-Gvern u l-awtoritajiet ta' pajjiżna jieħdu azzjoni mhux biss fir-rigward ta' dan il-każ, imma anke biex is-soċjetà tiftaħ għajnejha fuq dak li qed jiġri f'pajjiżna.

Irrid ngħid li din il-pjattaforma ta' NGOs ilha tagħmel dawn it-tip ta' appelli, però fit-18 ta' April 2019, dawn l-appelli laħqu l-kulminu tagħhom permezz ta' din l-istqarrija.

Ministru, nixtieq inkun naf jekk mit-18 ta' April 2019 'l hawn iltqajtx ma' dawn l-NGOs, ikkonsultajtx magħhom u jekk smajtx dak li qed jinkwetahom fuq dan is-settur, jew inkella jekk dawn l-NGOs ġewx injorati?

Irrid ngħid li dawn l-NGOs għandhom esperti f'dan il-qasam.

Mill-informazzjoni li għandi, jidher li dawn l-NGOs ma semagħhom ħadd.

Ministru, minn hawnhekk nitlob biex, jekk jogħġbok, twieġeb din il-mistoqsija u fl-istess ħin, nappellalek biex mill-aktar fis possibbli tiltaqa' ma' dawn l-NGOs.

Nagħmlu żball kbir jekk naħsbu li we can get away with it mingħajr ma nagħtu kas x'qed jgħidu dawn in-nies.

Fl-aħħar nett, nixtieq ngħid li dak li kien ħażin sa qabel nhar is-Sibt li għadda, għadu u jibqa' ħażin irrespettivament mir-riżultati elettorali li jinkisbu f'dan il-pajjiż.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sur President, ningħaqad mal-Oppożizzjoni u nagħti l-kondoljanzi lill-familja ta' dan il-missier.

Dan il-każ ġara proprju tefgħa ta' ġebla minn fejn noqgħod jien.

Dawn il-persuni barranin ikunu telgħin u neżlin fit-toroq ta' Birżebbuġa l-ħin kollu.

Skont dak li ġie rrapportat, jidher li l-akkużati sparaw fuq din il-persuna u oħrajn, minflok ma sparaw fuq il-qtates!

Dan huwa l-pajjiż li qed ngħixu fih illum.

Jien ngħid li rridu nħarsu lejna nfusna lkoll kemm aħna u nerfgħu l-biċċa responsabbiltà tagħna għall-fatt li f'pajjiżna wasalna s'hawn.

F'pajjiż normali, meta jiġri każ bħal dan, ma tistax ma tintrefax ir-responsabbiltà politika.

Kif qal l-Onor.

Simon Busuttil, dan mhux għax il-Ministru kellu x'jaqsam f'dan il-każ, imma għax trid tinġarr responsabbiltà politika.

Xi ħaġa oħra li tinkwetani, mhux biss fuq dan il-każ, hija li meta jkun hemm talba biex issir inkjesta, il-Gvern bħal donnu jirrifjuta milli jagħmel dan.

X'hemm ħażin li l-Gvern jagħmel inkjesta biex naraw jekk dan il-qtil setax jiġi evitat?

Wara kollox, il-poplu Malti għandu jkollu serħan il-moħħ li l-affarijiet saru sewwa.

Talba simili kienet saret dwar il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia.

Min m'għandux minn xiex jiddejjaq minn inkjesta, għandu jaċċetta dawn it-talbiet.

Nistaqsi lill-Ministru: Jista' l-Ministru jgħid qed hux jikkonsidra li jagħmel inkjesta biex jara jekk dan il-qtil setax jiġi evitat?

Mistoqsija oħra li forsi jweġibha darb'oħra l-Ministru għall-Edukazjzoni hija: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk is-sistema edukattiva llum hux qed tipprepara lit-tfal biex ikollna aktar inklużjoni f'pajjiżna?

Kif nafu, illum għandna kotba biex id-diversi forom ta' żweġijiet f'pajjiżna jkunu mgħallma fil-kurrikulu edukattiv.

Bl-istess mod, il-kurrikulu qiegħed jinkludi nies ta' ġilda differenti minn tagħna fl-istampi li jiġu mgħallma lill-istudenti?

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill-Ministru Michael Farrugia biex, jekk jogħġbu, iwieġeb il-mistoqsijiet.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, se nipprova nirrispondi l-mistoqsijiet kollha li saru.

Qabelxejn, irrid nuri d-diżappunt assolut tiegħi li hawn Membri mill-Oppożizzjoni li għadhom ma tgħallmu assolutament xejn u jibqgħu ankrati f'dak li dejjem għamlu fejn minflok jipprovaw jgħaqqdu, jaraw kif se jifirdu fl-aktar żmenijiet meta f'dan il-Parlament għandna nitkellmu bis-serjetà u mhux b'passjoni politika.

Smajna attakki sfrenati u ddisprati mill-ewwel kelliem tal-Oppożizzjoni li ma jagħmlux ġieħ lil din il-Kamra.

Infakkar li meta l-immigrazzjoni kienet qed tersaq lejn pajjiżna u Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien, rightly so, kien jitkellem fuq burden sharing, jiġifieri r-responsabbiltà ta' pajjiżi Ewropej li jerfgħu r-responsabbiltà mal-pajjiżi fil-periferija, dak iż-żmien b'mod speċjali Malta u l-Italja, l-Oppożizzjoni Laburista dejjem tat sapport lill-Gvern ta' dakinhar fuq il-burden sharing.

Hawn irrid nirringrazzja anke lill-membri tal-Oppożizzjoni għax illum, meta nitkellmu fuq solidarjetà Ewropea lejn il-pajjiżi fil-periferija u l-burden sharingi, hemm dejjem is-sapport min-naħa tal-Membri tal-Oppożizzjoni lejn il-Gvern tal-ġurnata.

Naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva.

Intqal li s-sistema kif jiġu ingaġġati l-membri fl-Armata falliet.

Hemm sistemi li jfallu meta wieħed jipprova jneħħi ċerti regoli u jkun aktar laxk.

Sa fejn naf jien, fl-istqarrija li għamilt, għedt li s-sistema ġiet magħluqa aktar, għax fejn qabel kienet tintalab biss il-kondotta, fl-2013, b'amministrazzjoni ġdida fl-Armata, ġie deċiż li ma niqfux hemmhekk, imma tibda tintalab ukoll il-fedina penali.

Jien nħoss li rridu mmorru oltre minn hekk.

Fil-fatt, bħalissa għaddejjin diskussjonijiet u taħditiet ta' konsultazzjoni biex il-Forzi Armati ta' Malta jkollhom saħansitra aċċess għas-sejbien ta' ħtija jew ammissjoni anke għal pussess sempliċi ta' droga.

Bl-iżviluppi legali li għamilna, illum għal pussess sempliċi ta' droga, persuna ma titressaqx il-Qorti.

Però huwa importanti li l-Armata jkollha viżibilità ta' persuni li tul ħajjithom, qabel daħlu fl-Armata, kellhom xi pussess ta' droga.

Issa hawn wieħed jistaqsi: Se twaqqaf lil dawn il-persuni milli jidħlu fl-Armata jew se tagħti warning lill-persuna u mbagħad, eventwalment, issegwi lil dik il-persuna anke billi jsiru t-testijiet kollha neċessarji?

Dan jista' jagħti l-każ li persuna tkun inqabdet xi darba f'ħajjitha b'xi joint.

Illum dawn il-persuni jidħlu fl-Armata, għax dik l-informazzjoni mhijiex aċċessibbli, u tagħmel kemm tagħmel testijiet waqt ir-reklutaġġ jew qabel persuna tidħol fl-Armata, din l-informazzjoni ma tinstab imkien, la fil-kondotta u lanqas fil-fedina penali.

Però, minħabba li fl-Armata għandek zero tolerance għad-droga, hija importanti li din l-informazzjoni tkun aċċessibbli biex f'dak il-każ ikun hemm warnings ta' kif persuna tista' tiddaħħal bħala rekluta u jkomplu għaddejjin it-testijiet fuqha.

Kien hemm nies li fil-passat kienu nstabu ħatja li meta kienu iżgħar inqabdu b'pussess ta' droga, iddaħħlu fl-Armata fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista, u llum huma uffiċjali eżemplari għall-aħħar fl-Armata.

Wieħed għandu jħares lejhom bħala eżempju ta' kif dawn jaġixxu fi ħdan l-Armata.

L-Onor.

Byron Camilleri staqsieni fuq il-fedina penali, u kif taħdem is-sistema f'każ ta' xi ħadd li jkun daħal fl-Armata u jinstab li kellu reat.

Nista' ngħid li jkun hemm ħafna każi ta' persuni li b'xi mod jew ieħor, jew qabel ma daħlu rekluti jew meta kienu diġà fl-Armata, ikunu wettqu reat u nstabu ħatja anke tul il-perjodu li kienu fir-reklutaġġ jew fl-Armata.

Irrid ngħid li meta persuna rekluta jkollha fedina penali mhux netta, jiġifieri tkun għamlet xi forma ta' reat u tingħata piena, il-persuna tingħata twiddiba.

Ovvjament, ħafna drabi l-piena tiġi kkalkolata fuq diversi fatturi bħal, pereżempju jekk il-persuna kenitx minorenni.

Wieħed dejjem irid jara l-kriterji li jkun hemm.

Jista' jagħti l-każ li persuna tkun se tidħol fil-Forzi Armati u jinstab li tkun wettqet reat żgħir u nstabet ħatja.

Tajjeb ngħid li jekk persuna tkun tressqet il-Qorti, għall-Armata, fil-maġġorparti tal-każi, il-persuna tkun meqjusa bħala li għadha innoċenti u għalhekk trid tiġi rispettata l-preżunzjoni tal-innoċenza tiegħu.

Huwa stabbilit li l-Qorti biss tista' ssib persuna ħatja ta' reat.

Però, meta l-persuna tinstab ħatja u tiġi ammessa fil-Forzi Armati, din tingħata mill-ewwel twissija uffiċjali li jekk tagħmel reat ieħor f'perjodu stabbilit, dik il-persuna tista' titkeċċa mis-servizz.

L-ordnijiet interni fis-sistema li tħaddem il-Forzi Armati jitolbu li persuna trid tavża immedjatament li se tkun qed titressaq b'reat malli tkun taf bl-akkużi li hemm fil-konfront tagħha.

Jekk dan ma jsirx, il-persuna tkun kisret ir-regolamenti tal-Forzi Armati u saħansitra jistgħu jittieħdu passi dixxiplinarji kontriha, inkluż li tista' titkeċċa.

Malli jkun hemm xi ħadd li javża lill-Armata li hu wettaq reat u se jkun qiegħed jitressaq il-Qorti, il-Kmandant jaħtar mill-ewwel bord ta' uffiċjali li jagħmlu r-rakkomandazzjonijiet dwar miżuri kawtelatorji u preventivi li jistgħu jittieħdu sakemm tinqata' dik il-kawża.

Hemm regoli ċari li kważi f'kull każ huma applikabbli.

Jekk il-persuna tinstab ħatja, il-Forzi Armati tqis x'kien ir-reat u x'kienet il-kundanna, fost affarijiet relevanti oħrajn.

Jekk ikun każ ta' natura serja ħafna, il-persuna tista' titkeċċa mis-servizz fl-interess tas-servizz.

Jekk ma jkunx reat gravi, il-persuna tingħata twissija uffiċjali fejn tingħata ċ-ċans li tirriforma ruħha sakemm ma terġax tirrepeti xi reat ieħor li tiegħu tkun instabet ħatja.

Hawnhekk irridu nsemmi xi punti importanti.

Bħalma għedt, qabel l-2013, taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, kienet tintalab biss il-kondotta.

Fil-kondotta, każijiet ta' conditional discharge bħal fil-każ ta' wieħed mill-persuni li tressaq akkużat b'dan il-każ, absolute discharge u community service ma jkunux imdaħħlin fil-kondotta, imma jkunu biss imdaħħlin fil-fedina penali.

Huwa għalhekk li l-Armata estendiet il-fedina penali biex ikollha aktar viżibiltà ta' atti kriminali li jkunu saru.

Żgur li ma jistax jiġi xi ħadd, aktar u aktar avukat, li jgħidilna li s-sistema falliet meta bażikament is-sistema qiegħda tagħmel aktar assessment.

Tant is-sistema ma fallietx li ntużat kemm-il darba, bħal f'dan il-każ, fejn persuni fl-Armata li qed jiġu akkużati li waqt il-ħin tax-xogħol spiċċaw qatlu persuna, tressqu mill-ewwel il-Qorti.

Żgur li ma nistgħux ngħidu li s-sistema falliet.

Irrid ngħid ukoll li, kif se nispjega aktar tard, bħalissa għaddejja inkjesta biex nagħmlu assessment ta' dak li ġara.

L-Onor.

Simon Busuttil staqsa min se jerfa' r-responsabbiltà politika.

Jien ħsibtu li se jitkellem fuq il-gidba Egrant u min se jerfa' r-responsabbiltà politika ta' min kien aċċetta dik il-gidba u għamilha tiegħu.

Fir-rigward taż-żewġ persuni feruti, waqt id-diskors tiegħi tkellimt dwar x'qiegħed isir attwalment biex dawn iż-żewġ persuni jiġu megħjuna.

Nista' ngħid li ż-żewġ persuni ngħataw it-trattament kollu meta ġew feruti.

Jien bqajt insegwi l-każ tagħhom u ninsab informat li minkejja li kienu Malta bis-soggiorno, xorta waħda ngħataw l-attenzjoni kollha.

Minħabba t-trawma li huma esperjenzaw, qed tiġi segwita s-saħħa tagħhom mid-Dipartiment tas-Saħħa.

Huma ngħataw il-kura meħtieġa fl-isptarijiet tagħna.

Qed naraw ukoll jekk minkejja li, kif diġà għedt, qegħdin bis-soggiorno, jistax jiġi kkonsidrat l-istatus legali tagħhom f'pajjiżna.

L-Onor.

Karol Aquilina staqsieni x'kien ir-reat li wettaq wieħed mill-akkużati.

L-ewwel nett, hawn qegħdin nitkellmu dwar persuna li dak iż-żmien li wettqet ir-reat kienet minuri, u għalhekk irrid niċċekkja jekk dakinhar kienx hemm ordni biex ma joħroġx l-isem tal-persuna.

M'għandix dik l-informazzjoni u għalhekk ma nistax nidħol f'dak id-dettall.

It-tieni nett, il-ħabib tal-Onor.

Aquilina huwa l-avukat difensur tal-persuna u għalhekk jista' jistaqsi lilu attwalment x'kien ir-reat li għamel dan il-persuna.

L-Onor.

Alex Muscat għamel referenza għall-fatt li l-Kap tal-Oppożizzjoni kemm-il darba semma li f'pajjiżna l-kriminalità żdiedet bis-saħħa tal-barranin.

L-ewwel nett, dan huwa tip ta' diskors li m'għandux jingħad.

It-tieni nett, m'għandux jingħad aktar u aktar meta l-kriminalità mhux vera żdiedet.

Fl-2018, il-kriminalità naqset b'7% fuq is-sena 2017, u fl-2017 il-kriminalità naqset b'1% fuq is-sena 2016.

Fl-2016, kien hemm livell li kien qed jinżamm stabbli, li jfisser li minkejja ż-żieda fil-popolazzjoni, iż-żieda fil-barranin, iż-żieda fit-turisti u l-affluwenza li għandna f'pajjiżna, xorta waħda l-kriminalità nżammet stabbli u ma żdiditx.

Fl-aħħar sentejn, jiġfieri fl-2017 u fl-2018, il-kriminalità naqset bi 8%.

Allura kif jista' jiġi l-Kap tal-Oppożizzjoni jrewwaħ kontra l-barranin!

Apparti minn hekk, kellna kampanja elettorali fejn il-Kap tal-Oppożizzjoni f'Tas-Sliema għamel gaffe meta qal li tant kemm żdiedet il-kriminalità, il-familji qegħdin jagħmlu tliet jew erba' bibien ta' barra biex ħadd ma jidħlilhom!

Meta ċċekkjajna l-fatti, sibna li l-kriminalità f'Tas-Sliema kienet naqset b'mod konsiderevoli u mhux żdiedet kif qal dakinhar il-Kap tal-Oppożizzjoni.

Niġi issa għall-intervent li għamlet l-Onor.

Claudette Buttigieg li naħseb li kienet l-aktar membru min-naħa tal-Oppożizzjoni li tkellmet b'mod serju.

Kif qalet tajjeb l-Onor.

Buttigieg, irridu nimxu 'l quddiem u biex nagħmlu dan, irid ikollna pjanijiet ċari.

Fir-rigward tal-integrazzjoni, il-Gvern, permezz tal-Ministru Helena Dalli li hi responsabbli minn dan il-qasam, diġà ressaq policy dwar id-direzzjoni 'l quddiem fir-rigward tal-integrazzjoni.

Kull ministeru qiegħed jimxi fuq policy li ndaħħlu aktar integrazzjoni f'pajjiżna.

Dan qed nagħmluh mhux bil-kliem, imma bil-fatti.

L-ewwel ħaġa li għamilna fil-Ministeru tiegħi fi Frar tal-2018, kien eżerċizzju ta' evalwazzjoni fejn ikkummissjonajna lill-Università ta' Malta biex tagħmel studju dwar security satisfaction and socio-ethnic thermometers.

F'April 2018 kienu bdew diskussjonijiet mill-Ministeru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali ma' numru ta' minority groups, u kellna persuna li ġiet ingaġġata speċifikament biex tiltaqa' mal-NGOs u tkun il-persuna medjarja bejn il-Ministeru u l-NGOs.

L-għan hu li nifhmu aktar lill-NGOs u lil diversi gruppi etniċi u barranin, li mhux biss huma Afrikani, dwar x'inhuma l-aspettattivi u x-xewqat tagħhom dwar fejn jixtiequ jmorru.

Mingħajr ma noqgħod nidħol f'ħafna dettalji - meta tridu nistgħu nagħmlu dibattitu sħiħ dwar dan – għamilna talba għall-fondi mill-Unjoni Ewropea li huma intenzjonati għal aktar għarfien dwar hate crime u hate speech.

Dan qed isir mhux għax ġara dan il-każ, imma d-diskussjoni dwar dan ilha għaddejja għal diversi xhur.

Ninsab informat li x-xahar id-dieħel se nkunu qegħdin nagħmlu kuntratt biex ikollna fondi mill-Unjoni Ewropea għal dan il-għan.

Rigward il-mistoqsijiet tal-Onor.

Hermann Schiavone, nista' ngħid li għaddejjin l-investigazzjonijiet kollha.

L-Armata waqqfet bord ta' inkjesta li huwa mmexxi minn Kurunell u seba' lieutenant colonels.

L-għan ta' dan il-bord hu li jinvestiga jekk membri fl-Armata ltaqgħux ma' intolleranza razzjali minn membri jew gruppi oħrajn fl-Armata, jekk diskorsi ta' mibegħda bbażata fuq nazzjonalità jew razza sarux fuq il-post tax-xogħol, jekk hemmx gruppi b'mottivi ulterjuri minn dawk tal-Armata, u jekk l-Armata tipprovdix biżżejjed informazzjoni u edukazzjoni fuq tolleranza u ugwaljanza u kontra kull diskriminazzjoni.

Il-Bord isejjaħ u jintervista membri tal-Armata li jista' jkollhom rabtiet ma' gruppi speċifiċi; jirrakkomanda miżuri preventivi jew jirrapporta lill-awtoritajiet oħrajn minbarra l-Armata skont il-ħtieġa; jirrakkomanda t-tibdil meħtieġ biex jippromwovi mġiba li ma tkunx diskriminatorja u prevenzjoni kontra razziżmu u xenofobija.

Meta dan ir-rapport jiġi konkluż, se jkunu qegħdin jittieħdu dawk l-azzjonijiet kollha meħtieġa f'diversi setturi, u mhux fl-Armata biss, ħalli nnaqqsu l-messaġġi negattivi li jista' jkun hemm fuq il-barranin li jgħixu fostna.

Fl-aħħar nett, nitlob lill-Membri Parlamentari kollha, kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll mill-Oppożizzjoni, biex jagħżlu kliemhom f'din il-Kamra u hemm barra, għax bi kliemhom jistgħu wkoll ikunu qed irewħu ideat xenofobiċi u razzisti li ħaddieħor hemm barra jinterpretahom ħażin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

Il-Ministru għat-Turiżmu.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-AWTORITÀ MALTIJA GĦAT-TURIŻMU GĦASSENA 2019

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Jannar, 2019 sal-31 ta' Diċembru, 2019 skont l-Att dwar Servizzi tal-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu, Kap. 409.

L-ISPEAKER: Min jissekonda?

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Nissekonda.

L-ISPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu seduta waħda bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-għeluq għall-Gvern.

Nifhem li hawn xi ftehim fuq il-ħin.

L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sur President, ġejna mitlubin mill-Oppożizzjoni biex nestendu l-ħin li ttieħed mill-istqarrija ministerjali.

Min-naħa tagħna, m'għandniex problema li nżidu l-ħin.

Naraw li kull parti tieħu l-ħin tagħha, imbagħad nagħlqu meta ż-żewġ partijiet ikunu għamlu d-diskorsi tagħhom.

L-ISPEAKER: Jiġifieri hawn ftehim li l-ħin tad-diskussjoni dwar din il-Mozzjoni jiżdied il-ħin b'50 minuta?

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Sur President, il-ħin għandu jiżdied b'mhux aktar minn 50 minuta.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għal Għawdex.

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Sur President, id-dibattitu li għandna llum huwa dwar is-settur tat-turiżmu li hu importanti ħafna, għax fuqu hija bbażata wkoll l-ekonomija ta' pajjiżna, mhux l-inqas ta' Għawdex, fejn dan is-settur jikkontribwixxi għal nofs il-prodott gross domestiku u jiġġenera wieħed minn kull ħames impjiegi fil-gżira Għawdxija.

Matul dawn l-aħħar xhur, rajna wkoll qabża 'l quddiem f'dan is-settur.

Fl-2018, f'Għawdex kellna żieda in double digits ta' turisti li żaru l-gżira Għawdxija.

Hawn qegħdin nitkellmu dwar 12% żieda meta mqabbel mal-istess perjodu tal-2017.

Is-sena li għaddiet ukoll, il-Gozo Channel ġarret madwar 6,000,000 persuna.

Biex tirnexxi fis-settur tat-turiżmu żgur li jrid ikollok viżjoni, li trid tiġi implimentata permezz ta' strateġija.

Dan hu li qed nagħmlu f'Għawdex.

Fattur ewlieni għal dan is-suċċess huwa li jkollok prodott tajjeb, distint, uniku u ta' kwalità.

Fuq kollox, qed naħdmu b'viżjoni fit-tul li trid tiġi implimentata kuljum.

Huwa kruċjali li naħdmu kontinwament mal-istakeholders kollha, mhux l-inqas mal-MTA u mal-Ministeru tat-Turiżmu, għaliex fl-aħħar mill-aħħar, is-suċċessi tagħna bħala Gvern jiddependu mill-mod ta' kif ninteraġixxu u nikkollaboraw ma' xulxin, flimkien mal-istakeholders kollha.

Hemm qbil li t-turiżmu f'Għawdex jiġi diversifikat, kif fil-fatt qed nagħmlu.

Għawdex qed isir aktar attraenti u destinazzjoni għal matul is-sena kollha.

Nista' ngħid illi għelibna kważi kompletament l-isfida tal-istaġjonalità li ilha tirrenja għal diversi snin, biex illum qegħdin naraw turiżmu għaddej matul is-sena kollha.

Il-focus tal-istrateġija tagħna huwa mibni fuq il-binarji ewlenin tas-sinerġija, ir-reklamar, it-titjib tal-prodott turistiku, l-aċċessibbiltà, l-infrastruttura u l-assistenza lis-settur.

Rigward is-sinerġija, kif diġà aċċennajt, għandna djalogu kontinwu mal-istakeholders, mal-MTA u mal-Ministeru tat-Turiżmu.

Din is-sinerġija se tkompli tissaħħaħ permezz tal-Awtorità Reġjonali għall-Iżvilupp ta' Għawdex li se jkollha rwol importanti biex tgħaqqad lis-setturi kollha flimkien ħalli nkunu aktar iffokati u effettivi biex ikollna riżultati aktar immedjati.

Parti minn din is-sinerġija qed tiffoka fuq il-mod kif nirreklamaw lil Għawdex biex isir aktar attraenti.

Fil-fatt, matul din is-sena, iffokajna fuq reklamar fi swieq barranin, kemm dawk tradizzjonali, bħas-settur Ġermaniż, Franċiż u Taljan kif ukoll setturi oħrajn bħas-settur Ġappuniż u Amerikan.

Flimkien ma' uffiċini barranin tal-MTA għamilna targeted campaigns biex Għawdex ikun reklamat bħala destinazzjoni distinta u partikolari.

Saret ukoll ħidma konġunta mal-MTA biex Għawdex jiġi promoss u reklamat b'mod differenti, anke fil-fieri barra minn Malta, speċjalment fil-mod ta' kif ġew esebiti l-istands waqt dawn il-fieri.

Irrid ngħid li kellna anke reklamar dwar niċeċ partikolari bħal, pereżempju, fuq magazines u siti tal-opri, tal-avventura, ivvjaġġar ta' lussu u l-cruiseliners.

Rajna wkoll li l-billboards li għandna madwar il-pajjiż ikunu utilizzati bl-aħjar mod biex nattiraw turiżmu domestiku matul is-sena kollha, b'mod partikolari marbut mal-avvenimenti li jkunu qegħdin iseħħu fi tmiem il-ġimgħa f'Għawdex.

Investejna wkoll biex ikollna aktar reklami f'pubblikazzjonijiet li jitqassmu fuq il-linji tal-ajru barranin, fosthom ir-rivisti b.inspired tal-Brussels Airline, Inflight tal-EasyJet u l-Lufthansa u ovvjament Il-Bizzilla tal-Air Malta, fejn qegħdin naraw li Għawdex jiġi promoss b'mod differenti.

Din is-sena, pereżempju, ikkordinajna żjarat għal ġurnalisti, influencers u bloggers barranin.

Fir-rigward tal-ħidma għat-titjib tal-prodott turistiku, din qed tħalli effett pożittiv.

Fil-fatt, din is-sena Għawdex reġa' rebaħ unur prestiġjuż waqt il-Fiera tal-ITB f'Berlin, fejn ħadna l-premju ta' Best of Communities and Culture li jingħata minn Green Destinations.

Bħala Ministeru għal Għawdex qegħdin inkomplu naħdmu biex intejbu mhux biss l-infrastruttura, imma anke s-siti li għandna.

Fil-fatt, investejna bis-sħiħ biex isiru diversi interventi u xogħlijiet ta' restawr.

Tajjeb ngħid li ħriġna żewġ skemi ta' restawr fil-lokalitajiet; fil-fatt matul is-sena 2018 saru disa' proġetti ta' restawr filwaqt li għal din is-sena diġà għandna tliet proġetti oħra.

Għaddejja wkoll ħidma mal-NGO Wirt Għawdex li permezz tagħha saru diversi xogħlijiet bħal, pereżempju, fiċ-Ċittadella fejn ftaħna shelters ġodda, il-barrakka, qed isir studju fuq l-art ta' Calypso li huwa sit storiku b'potenzjal enormi u esproprjajna Għar Gerduf biex ikun jista' jsir aktar studju fuqu ħalli jsiru l-interventi meħtieġa biex ikollna sit storiku ta' livell ta' skala internazzjonali bħala attrazzjoni oħra.

Fl-istess ħin, rajna titjib inġenerali tal-ambjent permezz ta' Proġett Għawdex.

Tajjeb ngħid li filwaqt li ħabbarna proġetti fuq 50 triq, issa nistgħu nitkellmu fuq proġetti għal madwar 70 triq.

Għaddejjin ukoll xogħlijiet fuq il-masterplans.

Fil-bidu tas-seduta ssemma Marsalforn; bħalissa qed jiġi implimentat il-masterplan ta' Marsalforn, ġie pproċessat it-tender u x-xogħlijiet mistennija jibdew wara s-sajf.

Aktar kmieni fis-seduta ssemma wkoll il-breakwater u, kif għedt, dan il-proġett se jitwettaq u diġà saru l-preżentazzjonijiet u l-laqgħat ta' konsultazzjoni mal-istakeholders kollha.

Għaddejjin ukoll bix-xogħlijiet fix-Xlendi li hija żona turistika, fejn wara s-sajf se jibda l-proġett tal-parkeġġ li qegħdin nagħmluh flimkien ma' Projects Malta li taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Konrad Mizzi.

Permezz ta' dan il-proġett se nkunu qed nindirizzaw l-isfida tal-parkeġġ.

Però dan mhuwiex xogħol iżolat, għaliex jinkludi wkoll it-tindif tal-wied u l-immaniġġjar tal-ilma.

Għaddej ukoll il-proġett b'fondi Ewropej għal aktar faċilitajiet tas-sajjieda u flimkien ma' Projects Malta se nkunu qegħdin nesploraw il-possibbiltà li nkabbru l-bajja tax-Xlendi.

Fir-rigward ta' Kemmuna, li hija parti mit-territorju Għawdxi, ippreżentajna l-masterplan lill-ERA u għamilna wkoll applikazzjoni mal-Planning Authority dwar xogħlijiet li jridu jsiru.

Lestejna wkoll l-abbozz tal-masterplan għar-Ramla l-Ħamra fejn qegħdin nippjanaw konsultazzjoni pubblika qabel ma napplikaw għall-permessi mal-awtoritajiet.

Fiż-żona tal-Imġarr, li huwa l-port ewlieni ta' Għawdex, għaddejjin xogħlijiet biex il-port jingħata dehra aktar pulita, organizzata u attraenti.

L-għan hu li l-Port tal-Imġarr ikun jista' jilqa' l-volum ta' xogħol li jiġi lejn Għawdex matul is-sajf.

Fil-fatt, irrid ngħid ukoll li diġà ħejjejna pakkett ta' attivitajiet kulturali għal matul l-istaġun tas-sajf.

Sadanittant, għaddejjin bi proġetti kbar oħrajn, bħala parti minn viżjoni reġjonali li hija ħafna aktar wiesgħa.

Nista' ngħid li għadna kemm lestejna x-xogħlijiet fil-Pjazza tax-Xewkija, beda u qabad ritmu mhux ħażin ix-xogħol fuq Pjazza ta' San Franġisk u, eventwalment, se nibdew ukoll ix-xogħol f'Ta' Sannat.

Meta nitkellmu dwar prodott turistiku, qegħdin ninvestu fuq diversi binarji; pereżempju fl-ambjent, in-natura, il-pajsaġġ u l-istrateġija tad-decarbonization qegħdin naraw x'interventi nistgħu nagħmlu biex ikollna aktar arja nadifa.

Insemmi wkoll il-fondi Ewropej ta' madwar €10 miljuni li qed nużawhom biex nirriabilitaw il-widien u l-pajsaġġi sabiex nippreservaw is-sbuħija naturali ta' Għawdex, li ċertament għandna nkomplu nikkapitalizzaw fuqha.

Flimkien ma' din il-ħidma kollha, qegħdin naraw kif ikollna ibħra aktar nodfa permezz ta' proġett li qegħdin nagħmlu flimkien mal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma biex nindirizzaw il-problema tat-tniġġis tal-baħar.

Kif nafu, is-settur tad-diving huwa importanti ħafna għall-gżira Għawdxija u għalhekk irridu nkomplu nsaħħu din l-istrateġija biex tkun aktar profitable.

Apparti dan kollu, qegħdin naħdmu fuq id-diversifikazzjoni.

Pereżempju, fis-settur tal-isport qed naħdmu fuq diversi proġetti relatati mal-isport biex inkunu nistgħu ninkoraġġixxu u nattiraw aktar turiżmu sportiv.

Insemmi l-proġett il-ġdid tal-pixxina, il-proġett tal-Ulysses Grove u wkoll il-proġett tax-shooting range li se nkunu qegħdin nibdew is-sena li ġejja.

Għaddejjin ukoll il-proġetti relatati mal-knejjes f'Għawdex permezz ta' fondi Ewropej biex inkunu nistgħu nsaħħu anke t-turiżmu reliġjuż.

Fis-settur tal-films, għall-ewwel darba din is-sena għandna l-Gozo Film Fund u diġà qegħdin naraw interess minn produtturi barranin li qegħdin jaraw li Għawdex jista' joffri backdrops u settings addattati u versatili għal dawn it-tip ta' produzzjonijiet.

Qed nagħmlu wkoll investimenti fuq il-bajjiet tagħna, fejn qegħdin naħdmu ħafna mal-MTA għal bajjiet bi blue flag.

Fil-fatt, diġà ħarġu s-sejħiet pubbliċi biex matul is-sajf ikollna supervisors li jħarsu dawn il-bajjiet għal aktar sigurtà u biex inżommu l-istandards tal-blue flags.

Flimkien mas-CRTD, qed naħdmu wkoll fuq aktar aċċessibbiltà; fil-fatt għamilna audit tal-bajjiet kollha bil-faċilitajiet li jeżistu biex inkunu nistgħu nagħmlu l-upgrade meħtieġ.

Irrid ngħid ukoll li diġà nbidlu l-public conveniences ta' Blue Lagoon, Marsalforn u r-Ramla l-Ħamra biex mhux biss ikunu attraenti u sbieħ, imma wkoll ikunu aktar aċċessibbli.

Mal-ERA qed naħdmu wkoll fuq proċedura għat-tindif li jsir fuq il-bajjiet, bħal tneħħija ta' alka u ċagħaq, bil-għan li l-bajjiet jiġu rijabilitati.

Hemm ukoll proċess amministrattiv li jrid isir qabel jibda t-tindif fuq il-bajjiet.

Fil-fatt, il-proċess amministrattiv tar-rijabilitazzjoni ta' Marsalforn diġà lest.

Il-prodott turistiku jiddependi ħafna fuq il-programmi li noffru.

Għalhekk bħala Ministeru qed ninvestu ħafna fuq l-aspett kulturali li f'Għawdex huwa qawwi ħafna.

Fil-fatt, qegħdin naraw li nniedu festivals ġodda.

Pereżempju, is-sena li għaddiet bdejna l-opera month u rnexxielna nagħmlu xahar sħiħ ta' attivitajiet relatati mal-opra b'mod li rnexxielna nistabbilixxu lil Għawdex bħala destinazzjoni għall-opra.

Kellna wkoll suċċess bit-tieni edizzjoni tal-Gozo Alive, tant li din l-attività saret l-ikbar attività kulturali li jkollna f'Għawdex.

Għal din is-sena kellna anke artisti internazzjonali mix-xena pop.

Apparti dan, għal tmiem il-ġimgħa, meta għandna l-festa pubblika tas-7 ta' Ġunju, se jkollna l-Gozo Pops and Rocks.

Bħalissa qegħdin nippreparaw għax-Xlendi Fest Ceramic Festival, festivals oħrajn relatati mal-ikel f'diversi lokalitajiet, l-international food festivals u l-wine festivals f'siti partikolari, il-festival tal-ħut, tal-ħobż, tat-tadam u ħafna oħrajn.

Matul din is-sena, se nkunu qegħdin naħdmu mill-qrib mal-kunsilli lokali l-ġodda li se jieħdu l-pussess għada u qed nagħtu wkoll għajnuna finanzjarja lill-NGOs.

Imbagħad, flimkien mal-Ministru Konrad Mizzi u t-tim tiegħu, din is-sena u s-sena li għaddiet ħdimna biex issir edizzjoni oħra tal-International Fireworks Festival u għandna edizzjoni oħra tal-ABODE on the Rock.

Is-sena l-oħra, din l-edizzjoni kienet suċċess u din is-sena huwa mistenni li għal nofs Ġunju se jkollna edizzjoni li se tkun ta' suċċess ikbar.

Dawn huma parties li se jattiraw madwar 4,000 żagħżugħ u żagħżugħa mir-Renju Unit.

Tajjeb ngħid li minkejja li dawn huma avvenimenti ta' parties madwar Għawdex kollu, is-sena l-oħra kellna esperjenza pożittiva ħafna għaliex it-trankwillità ta' Għawdex ma ġiet iddisturbata bl-ebda mod.

B'hekk irnexxielna niggwadanjaw minn żewġ aspetti, kemm li nippromwovu lil Għawdex bħala destinazzjoni trankwilla u sabiħa li tirrilassak, kif ukoll bħala destinazzjoni li tista' tattira liż-żgħażagħ tagħna.

Għalhekk irridu nkomplu ninkoraġġixxu wkoll dan it-tip ta' divertiment.

Fejn tidħol l-aċċessibbiltà, hemm l-isfida kontinwa tal-konnettività bejn iż-żewġ gżejjer.

Il-proġett tal-mina issa suppost li għandu l-barka tal-Gvern u tal-Oppożizzjoni wara s-suppost qbil li kellna f'din il-Kamra, anke jekk jidher li kien hemm xi ripensament min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Dan il-proġett issa qed jiġi avvjat.

Din mhijiex kwestjoni ta' ħolm tal-Għawdxin, imma dan huwa proġett li se jsir.

Ċertament li t-turiżmu jiġi ffaċilitat b'aktar aċċess għal Għawdex.

Sadanittant, għaddejjin b'ħidma biex intejbu s-servizz tal-Gozo Channel, fejn f'inqas minn ġimagħtejn oħra, se jibda jopera r-raba' vapur li tant kellna bżonn.

Minkejja l-kaos li xi ħadd ipprova joħloq biex forsi jbeżża', dan huwa vapur li reġa' ġie mibni mill-ġdid fl-2010, għandu magni b'saħħithom aktar minn dawk tal-vapuri li għandna fil-preżent, itella' aktar speed u jniġġes inqas.

Bil-kapaċità ta' dan il-vapur, se nindirizzaw l-isfida tal-istennija u l-effiċjenza.

Dan huwa vapur b'saħħtu li għandu ċ-ċertifikazzjonijiet kollha internazzjonali u Ewropej u li ġie approvat mill-esperti tagħna.

Hawn irrid nieħu l-opportunità biex insellem lill-ħaddiema tal-Gozo Channel li ta' kull sena jqumu għall-okkażjoni għaliex bid-domanda li hemm, ċertament li l-ħidma mhijiex ftit.

Apparti l-aċċessibbiltà bil-baħar, flimkien mal-Ministru Konrad Mizzi ħdimna fuq l-aċċessibbiltà bl-ajru, fejn minn hawn u ftit tax-xhur oħra se jkollna s-servizz bil-helicopter.

Fil-fatt, diġà ħarġet is-sejħa għall-offerti biex ikollna lil Għawdex konness bl-ajru permezz ta' skeda.

Però nħalli f'idejn il-Ministru Mizzi biex jelabora aktar dwar dan.

L-aħħar pilastru li se nitkellem dwaru huwa l-assistenza li qegħdin nagħtu lis-settur turistiku.

Qed naħdmu ħafna mal-Gozo Tourism Association li qed tiġi sostnuta finanzjarjament mill-Ministeru għal Għawdex għall-operat tagħha.

Qegħdin nassistu dan is-settur fejn jidħol ir-reklamar u l-marketing, kif ukoll fir-rigward ta' opportunitajiet ta' taħriġ li jkun hemm bżonn.

Fil-fatt, matul il-ġimgħa li għaddiet, qassamt iċ-ċertifikati ta' kors li ffinanzja totalment il-Ministeru għal Għawdex, liema kors sar fl-Università ta' Malta bl-għan li jkollna riżors uman ippreparat u mħarreġ, għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn in-nies huma l-frontliners tagħna.

Kellna wkoll skema ġdida li hija l-Enable Tourism biex ikollna faċilitajiet aktar aċċessibbli, skont ir-rakkmandazzjonijiet tal-UNWTO.

Insemmi wkoll il-Gozo Employment Scheme li minnha bbenefikaw operaturi turistiċi.

Permezz ta' din l-iskema, il-Ministeru għal Għawdex qed jagħti €6,000 għal kull impjieg ġdid li jinħoloq f'Għawdex u li jkun għal aktar minn tliet snin.

Kif diġà għedt, dan huwa dibattitu importanti ħafna għal pajjiżna, u b'mod partikolari għal Għawdex, fejn għandna l-prodott, il-viżjoni u, fuq kollox, għandna l-enerġija u l-ħeġġa biex immexxu dan is-settur 'il quddiem, għax huwa tant importanti għall-ekonomija tagħna.

Qabel nikkonkludi dan id-diskors, irrid insellem u nirringrazzja lill-operaturi kollha f'din l-industrija hekk vitali għall-ħidma kontinwa tul is-sena kollha.

Qed issir ħidma kbira bejn il-Ministeru għal Għawdex, il-Ministeru għat-Turiżmu mmexxi mill-Ministru Konrad Mizzi, l-Awtorità tat-Turiżmu, il-GTA u dawk kollha involuti fis-settur.

Għalhekk irrid nirringrazzjahom ħafna mhux biss tal-ħidma li għamlu s'issa, imma wkoll għal dak li ġej u għall-mod ta' kif qegħdin naħdmu flimkien b'sinerġija sħiħa u b'viżjoni waħda.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT ARRIGO: Sur President, ma nafx jekk f'din is-seduta rridux innaqqsu €1 lill-Ministru, imma naħseb li le!

Kważi kważi, nipproponi li nnaqqsulu €2 u mhux €1, għaliex dan huwa Ministru li minn dak li ħareġ sal-lum stess fil-Qorti, huwa taħt investigazzjoni.

Mhux soltu li wieħed jitkellem ma' Ministru li jkun taħt investigazzjoni, imma b'rispett għal din l-industrija li hija tant importanti u li anke jien naħdem fiha, irrid naqsam il-ħsebijiet tiegħi għal dan is-settur.

Nibda bl-aħħar statistika li ħarġet mill-NSO għall-perjodu ta' bejn Jannar u Marzu 2019, fejn wieħed meta jara n-numri, imma meta tnaqqas il-ħaddiema barranin li mhux ġejjin mill-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, jirriżulta li kien hemm tnaqqis ta' nies li jiġu Malta għal vaganza.

Jekk wieħed ineħħi l-yearly inflation u r-rates, naraw tnaqqis, meta mbagħad żdiedu l-ispejjeż.

Naqas ukoll l-ammont ta' flus li jonfqu l-klijenti u anke l-core markets.

Żdiedu n-non-EU arrivals, għaliex bħala pajjiż inġibu l-aktar ħaddiema mill-Ewropa tal-Lvant.

F'paġna 4 ta' dan ir-rapport tal-NSO naraw li hemm ħafna tnaqqis, bir-riżultat li din is-sena hija differenti ħafna mill-2018.

Minn Ottubru 2018, rajna differenza fl-attituini tal-klijentela tal-core markets, u din ix-xejra kompliet fl-2019.

Jista' jkun li dan huwa riżultat tal-fatt li t-Turkija fetħet is-suq turistiku u qed toħdilna ħafna nies.

Nistaqsi: Għal din is-sena hemm turisti biżżejjed biex nimlew is-sodod li għandna fil-lukandi?

Hemm applikazzjonijiet?

Fuq kollox, irridu nkunu nafu x'inhu l-pjan tal-Gvern għall-futur ta' din l-industrija.

X'tip ta' lukandi rridu nibnu?

Huwa ferm importanti li nagħtu lill-klijenti dak li jridu.

Bħalissa hemm eżerċizzju importanti relatat mat-titjiriet u d-destinazzjonijiet ġodda, biex nagħtu prodott aħjar lill-klijent.

Naħseb li l-Malta Tourism Authority għandha tinvesti u tagħti l-għajnuna permezz tal-operaturi.

Mhux qed ngħid li dan ma jsirx, għax irrid ngħid li ħafna operaturi li nitkellem magħhom dejjem sabu l-għajnuna, però tajjeb niftakru li dawn huma l-faithful clients tagħna.

Insemmi wkoll il-websites li jimbuttaw lil pajjiżna, ovvjament għaliex għandhom 18% commission u mhux għax iħobbu lil Malta.

Però hemm ħafna operaturi li jirriskjaw, anke fuq seats lejn Malta u fuq l-akkomodazzjoni.

Min-naħa l-oħra, il-websites ifakkurni fil-kanzunetta "On again, off again" u allura, hemmhekk irridu noqogħdu attenti.

Apparti minn hekk, a game changer li nispera li ndunajtu biha hija s-sistema ġdida tal-booking.com.

Huwa importanti li l-industrija tkun taf b'din is-sistema li tiffijdja minn websites u operaturi oħrajn u ma tagħmilx il-booking mal-lukanda hi.

Forsi ħadd ma nduna b'dan, imma wieħed jista' jara li movements are not the same.

Rajt ukoll l-accounts tal-MTA fejn kien hemm allokazzjoni ta' żieda ta' €25 miljun.

Din hija xi ħaġa tajba.

Nispera li dawn il-flus intefqu fuq marketing u mhux fuq extra staff jew fuq l-Air Malta.

Ninnota wkoll li the product development income niżel.

Ma nafx jekk dik hijiex il-parti tal-eco-tax jew le.

Il-product development huwa importanti.

Nikkalkola li Malta hija 3-Star destination plus li hija l-massa tal-market li hemm fl-Ewropa.

It-3-Star plus market can give you good value prices for the quality we offer, imma jekk m'għandekx il-prodott ta' ċertu livell, jista' jkollok l-isbaħ lukandi għax ma jiswa xejn.

Dan l-aħħar, il-lukandi investew ħafna flus, għaliex ix-xogħol kien tajjeb u l-profitt kien tajjeb ukoll.

Kif nafu, min ma jinvestix, jibqa' lura!

Però rrid nagħmel enfasi fuq il-prodott.

Għad għandna żoni li huma maħmuġin u nistgħu nagħmlu ħafna iżjed biex intejbuhom.

Jekk wieħed imur fuq Trip Advisor, mill-ewwel jinnota ċerti kummenti.

Issa jien m'iniex xi fan ta' Trip Advisor, għax narah bħala l-kankru tal-industrija fejn xi klijenti jivvomitaw fuq xi ħadd ieħor biex jakkwistaw xi ħaġa b'xejn.

Madwar 10% tar-reviews ikunu veri, bl-oħrajn ħafna drabi jkunu fake reviews minn xi aġenziji speċjalizzati li jagħmlu r-reviews favur jew kontra għall-operaturi barranin.

Nerġa' ngħid li rridu nieħdu ħsieb il-kura tal-prodott.

Ħadt gost li għamilna lagħqa tarmac f'ħafna postijiet f'Malta, li nisperaw li żżomm sax-xitwa u ma titlaqx mal-ewwel xita.

Jien ninkwieta meta nkun qed indur San Ġiljan, Tas-Sliema u San Pawl il-Baħar u nibda nara ħafna road markings sofor, ħodor u blu.

Nispera li mhux se jkun hemm toroq li jiġu mħaffrin għal xi raġuni ta' xogħlijiet ta' ilma jew drenaġġ.

Ilbiraħtlula rajt triq li għadha kif saret f'San Ġiljan kollha mpittra!

Ma nafx jekk hux se jerġa' jkun hemm xogħlijiet, imma jekk inhu hekk, ma nafx għalfejn ma sarux qabel.

Fi Triq Spinola f'San Ġiljan fejn hemm ħafna mil-lukandi, it-triq tinsab fi stat diżastruż, mhux biss għaliex il-pjanijiet tal-Kunsill Lokali ġew miċħuda u saru biss il-pjanijiet li ried il-Gvern, imma għax għadhom għaddejjin ix-xogħlijiet, issa li qegħdin fis-sajf.

Naħseb li l-affarijiet jistgħu jsiru b'mod ħafna aħjar.

Mhux qed nirreferi għall-kostruzzjoni li meta tkun ikkontrollata, m'għandi l-ebda diffikultà fuqha u fdwar aktar progress, però naħseb li l-Ministru żgur li jista' jagħmel aħjar.

Fir-rigward tal-expenditure ta' bejn wieħed u ieħor €25 miljun, kien hemm żieda ta' €11-il miljun għal marketing fuq ir-routes, li hija xi ħaġa pożittiva.

Nistaqsi: Lil min ingħataw dawn il-flus żejda u jekk l-Air Malta hijiex imdaħħla fihom?

Hemm ukoll żieda għall-marketing ta' €5 miljuni.

Nistaqsi: Fejn marru dawn il-€5 miljuni?

Dawn marru biex nattiraw il-core markets tal-EU li għandhom ukoll il-problemi tagħhom?

Kif nafu, l-Ingliżi ma jafux fejn qegħdin, it-Taljani lanqas, il-Ġermaniżi bdew jonqsu u l-Franċiżi qegħdin isibu lil Malta iżjed għolja.

Hawn qed nirreferi għall-klijenti normali u mhux għall-istudenti.

Malta qed tkun aktar għolja min-naħa tal-lukandi, ristoranti u forsi xi kultant anke mill-linji tal-ajru.

Bħala wieħed li naħdem f'dan is-settur, ma jinteressanix il-passat imma l-futur, fejn bħala pajjiż irridu noqogħdu attenti li l-prezz tal-pakkett li toffri Malta ma jkunx iżjed mill-kwalità li qegħdin noffru, speċjalment komparat mat-Turkija.

L-akbar tnaqqis, partikolarment f'dawn is-swieq, huwa fis-settur tal-gruppi, li naqqsu ħafna, għax dawn kollha jkollhom baġit.

Ħafna drabi, baġit li jkun aktar minn €500 għal ġimgħa jarawh għoli u għalhekk imorru xi mkien ieħor minflok Malta.

Naħseb li għandu bżonn isir studju dwar dan is-suq li ntilef.

Dan jista' jkun b'riżultat tal-prezz mil-linji tal-ajru, mil-lukandi u minn ħafna fatturi oħrajn.

Irridu noqogħdu attenti, għax in-numri li jlellxu mhux kollha jittrasformaw ruħhom fi klijenti tajbin li bħala pajjiż konna mdorrijin bihom.

Kien hemm żieda ta' €5 miljuni mill-MTA għal local sponsors.

M'għandix breakdown ta' kif intefqu dawn il-flus, però huwa tajjeb li avvenimenti kbar ikunu sponsorjati mill-MTA.

Kif nafu, hemm avventimenti li ilhom jittellgħu f'Malta għal dawn l-aħħar sitt snin.

Hemm €1.5 miljun żieda għall-operaturi u l-istaff.

Nispera li dawn mhumiex staff żejda jew staff b'pagi aktar milli mistħoqq.

Fil-fehma tiegħi, ma jimpurtax li nonfqu l-flus fin-negozju, dejjem jekk inkunu iżjed produttivi.

Niddejjaq ħafna jekk nonfqu l-flus u ma jkunx hemm produttività.

Hemm €1.5 miljun żieda fil-pagi, li ma nafx jekk hijiex riżultat ta' żieda fl-istaff jew ta' xi nies li taw żieda lilhom infushom.

Ikun hemm ħafna spekulazzjoni u għalhekk ikun aħjar li jkun hemm spjegazzjoni ċara.

Qed nara wkoll li għaddej xogħol fuq il-bus stops li hija xi ħaġa tajba.

Fil-fatt, it's about time li qegħdin isiru!

Ma nafx jekk il-Ministeru huwiex involut, però nixtieq nistaqsi min hu l-kuntrattur li qed jagħmel dan ix-xogħol, jekk ħariġtx tender u l-prezz li qed jitħallas għal kull bus stop.

Din is-sena mmirajna għal numri kbar ta' arrivals.

Hawn irrid niċċara li l-arrivals mhumiex kollha turisti.

Il-barranin li jaħdmu Malta f'diversi industriji bħal, pereżempju, fil-gaming, isiefru darbtejn jew tlieta lejn pajjiżhom bħala vaganza għall-Milied, l-Għid jew fis-sajf meta t-tfal ikollhom il-btajjel.

Għalhekk wieħed jara miljuni kbar f'numri, imma ma jarax l-istess numri fl-iljieli li t-turisti jqattgħu fil-lukandi.

Fil-fatt, din is-sena kważi m'hemmx stop sales fil-lukandi u jidher li fix-xhur ta' Lulju u Awwissu, fejn suppost ikun hemm il-bulk tan-negozju bi prezzijiet tajbin, għad fadal ħafna sodod x'jimtlew.

Dwar ix-xhur li ġejjin, l-affarijiet għadhom daqsxejn vagi.

Importanti niftakru li jekk l-industrija titlef il-krema tax-xhur ta' Lulju, Awwissu u Settembru, se nbatu fil-kumplament tas-sena.

Dan għaliex dawk it-tliet xhur jissussidjaw ħafna mill-operat tax-xhur l-oħra.

Forsi wieħed jistaqsi: Fejn qegħdin imorru n-nies?

Hawn qed nitkellmu dwar madwar 1.5 miljun turist.

Hemm ħafna li jaħdmu fil-lukandi, però hemm turisiti li qed jagħżlu akkomodazzjoni ta' airbnb, bħal appartamenti u shared accommodations.

Eżattament lanqas jien ma naf kemm hawn minn dawn l-akkomodazzjonijiet f'Malta u Għawdex, imma kull ġimgħa jċempluli madwar 15 jew 20 minnhom.

Huwa tajjeb li għandna din it-tip ta' akkomodazzjoni madwar Malta u Għawdex, imma din tpoġġi iżjed responsabbiltà li rridu nieħdu ħsieb il-lokalitajiet.

Dawn it-turisti qegħdin jiġu speċifikament biex joqogħdu f'airbnb u jduru Malta weħidhom, bħalma jiġu turisti oħrajn li jiġu għal vaganza all inclusive.

Huwa importanti ferm li jkollna s-servizzi kif suppost, għax naħseb li hemmhekk għadna ftit lura.

Malta hija pajjiż sabiħ, b'villaġġi mill-isbaħ u hemm nies interessati li joqogħdu f'dawn il-villaġġi, għalhekk irridu nieħdu ħsiebhom.

Hawnhekk irrid nagħmel appell biex il-flus li l-Gvern daħħal mill-eco-tax imorru biex intejbu l-prodott.

Infakkar li l-Gvern kien stima li se jdaħħal €6 miljuni minn din it-taxxa fuq 12,000,000 bed nights mifruxin fuq numru ta' snin.

Jekk il-Gvern ittoppja dan l-ammont, hemm somma sabiħa li toqrob viċin l-€20 miljun.

Tajjeb ngħid li l-prodott, il-prezz, il-klijenti, l-airlines, ir-rotot u d-destinazzjonijiet huma kollha marbutin ma' xulxin u għalhekk importanti li ntejbu l-prodott.

Nemmen li din hija t-triq 'il quddiem.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-Air Malta.

Hemm għajdut kostanti li l-Air Malta qed titlef il-flus.

Dan jista' jkun riżultat ta' diversi fatturi, fosthom l-occupancies fl-airlines u r-rotot il-ġodda.

Ma nafx jekk l-MTA hux qed tgħin f'dan il-qasam.

Hemm problemi tal-Air Malta fuq il-commitment rates, l-online rates u l-various classes ta' kull flight li qed tikkawżaw konfużjoni fis-suq.

Nispera li ż-żieda ta' żewġ diretturi, li mhux ġejjin mis-settur, tgħin biex dawn il-problemi jispiċċaw.

L-Air Malta hija kbira wisq għal pajjiżna.

Jien inħobbha ħafna u rrid li nieħdu ħsiebha, Ministru!

Dan ma jsirx awtomatikament, imma rridu naħdmu għalih!

Jekk qatt jitilqu l-airlines l-oħrajn, aħna dejjem se nirrikorru għall-Air Malta u jekk ma neħdux ħsiebha, pajjiżna se jitlef bil-kbir.

Fl-Air Malta hemm nies li għandhom pagi għoljin.

Ma nafx jekk hux veru, għaliex fuq Facebook bil-fake profiles jingħadu ħafna affarijiet, però forsi l-Ministru jista' jgħid jekk hux minnu li Karl Stagno Navarra għandu impjieg fl-Air Malta, fejn qed jitħallas l-eluf!

Ma nafx jekk għandux il-kwalifiki biex jaqdi dak il-post.

Fl-accounts, id-deferred payments u l-one-offs jiżgarraw the true managament accounts.

Issa nistgħu, għal raġunijiet politiċi jew raġunijiet personali, nagħmlu accounts li jidhru sbieħ, imma jekk il-management accounts ma jurux is-sitwazzjoni reali, ma nkunux qed nitmellħu bl-Oppożizzjoni jew bil-poplu, imma nkunu qed nitmellħu biss bina nfusna.

Jekk hemm problemi u telf, bħala Malta rridu nirranġawhom, ġejjin minn fejn ġejjin.

Jingħad li l-accounting exercise sa Marzu 2019 fil-management accounts qed juri xi telf ukoll, u min qed isemmi €15-il miljun u min jgħid €17-il miljun.

Tajjeb li nkunu nafu eżattament kif inhuma l-affarijiet.

Ngħid ukoll li jekk l-affarijiet sejrin sew, Sur President, l-impjegati kollha ħaqqhom rikonoxximent ukoll.

Jekk min-naħa l-oħra l-affarijiet sejrin ħażin, irridu nirranġawhom.

L-industrija tat-turiżmu hija kbira u importanti ferm għal pajjiżna.

Nawgura li mhux niftaħru biss b'dak li sar fil-passat, imma nitkellmu dwar il-futur, għall-2019, l-2020 u l-2021, għax l-industrija timxi b'pass mgħaġġel ħafna.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Sur President, fil-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nixtieq nitkellem dwar it-turiżmu li huwa wieħed mill-pilastri prinċipali tal-ekonomija ta' pajjiżna.

L-MTA hija l-magna li tippromovi t-turiżmu u tirregola d-diversi servizzi u operazzjonijiet relatati mat-turiżmu.

F'dan id-diskors, se niffoka l-aktar fuq l-infrastruttura li ssostni lil din l-industrija fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Nixtieq nibda billi nitkellem dwar Wied iż-Żurrieq, li huwa villaġġ żgħir, li għalkemm tul is-snin żied fl-attività turistika tiegħu, hemm diversi problemi li sfortunatament kienu hemm, għadhom hemm, u jekk mhux se naraw x'se nagħmlu biex nindirizzawhom, jaf iċaħħdu milli din l-industrija tkompli tikber f'din iż-żona partikolari ta' Malta, bħalma qed jikbru żoni turistiċi oħrajn madwar il-pajjiż.

Waħda mill-problemi prinċipali hija n-nuqqas ta' parkeġġ f'Wied iż-Żurrieq, speċjalment kull nhar ta' Ħadd.

Kelli diġà l-opportunità li nitkellem diversi drabi fuq din il-problema meta nkunu qed nitkellmu dwar l-estimi tal-MTA, kif ukoll fid-diskorsi tal-baġit meta nkunu qed nitkellmu fuq il-Ministeru għat-Turiżmu.

Kull nhar ta' Ħadd jinżlulek madwar 80 coach f'Wied iż-Żurrieq, f'parkeġġ li ma jiflaħx aktar minn għaxra jew l-aktar tnax-il coach ġewwa fih.

Hemm bżonn li jsir parkeġġ li jkollu spazju biex jilqa' fih coaches u karozzi privati, però sakemm il-Gvern jieħu azzjoni f'dan ir-rigward, billi fost l-oħrajn trid ssir applikazzjoni, hemm bżonn li ssir xi ħaġa b'mod immedjat.

Naf li bdew xi studji, però safejn naf jien l-applikazzjoni biex jinbena dan il-parkaġġ għada ma ġietx sottomessa.

Jien nissuġġerixxi li b'mod temporanju jinħoloq spazju fejn dawn il-coaches ikunu jistgħu jiġu pparkjati.

Preżentement, il-coaches qegħdin jiġu pparkjati fit-telgħa li minn Wied iż-Żurrieq tieħdok lejn iż-Żurrieq, bir-riżultat li triq li hija two way qed tispiċċa one way bil-periklu għal dawk kollha li jkunu niżlin jew telgħin lejn Wied iż-Żurrieq.

Hawn nixtieq nagħmel suġġeriment lill-Ministru biex Triq San Niklaw li qiegħda madwar seba' minuti 'l bogħod minn Wied iż-Żurrieq, magħrufa bħala l-eks runway tal-RAF li għadha kemm ingħatat it-tarmac, tibda tintuża għall-coaches.

Forsi wieħed ikun jista' jipprodvi faċilitajiet sanitarji u post fejn wieħed ikun jista' jieħu kafè għax-xuffiera li jkunu qegħdin jistennew biex imorru lura għat-turisti.

B'hekk, jitnaqqas il-periklu li jeżisti bħalissa.

Ix-xufiera m'għandhomx tort, għax il-coaches iridu jiġu pparkjati xi mkien.

Fl-istess ħin, tajjeb li jinħoloq aktar spazju għall-Maltin u t-turisti li jżuru din iż-żona bil-karozza tagħhom.

Problema oħra li, sfortunatament, qed tħabbat wiċċha magħha din iż-żona hija n-nuqqas ta' bus shelters f'Wied iż-Żurrieq.

Ir-rotta nru 201 tmur lejn dan il-villaġġ turistiku fejn fis-sajf tgħaddi kull nofs siegħa u fix-xitwa tgħaddi kull siegħa.

Però, m'hemmx bus shelter fejn turist ikun jista' jistkenn sakemm tiġi tal-linja.

Dan qed iwassal biex turist jispiċċa jqatta' nofs siegħa fix-xemx jistenna l-karozza tal-linja.

Nemmen li b'mod immedjat qabel jidħol is-sajf għandu jiġi pprovdut bus shelter f'Wied iż-Żurrieq.

Problema oħra li qed iħabbtu wiċċhom magħha l-operaturi kollha li joperaw minn Wied iż-Żurrieq hija n-nuqqas ta' servizz ta' drenaġġ.

Sfortunatament, f'din iż-żona turistika m'hemmx servizz ta' drenaġġ.

Huwa minnu li hemm spiża sostanzjali biex jiġi pprovdut is-servizz ta' drenaġġ f'Wied iż-Żurrieq, għax irid isir rising main biex itella' d-drenaġġ 'il fuq, però naħseb li t-taxxi miġbura minn dan is-settur għandhom jintefqu fi proġetti li minnhom igawdu l-operaturi li joffru servizz turistiku u anke d-diversi turisti u Maltin li jżuru din iż-żona.

Irrid nirreferi wkoll għall-inijzattiva tajba ħafna li ġiet introdotta mill-Ministru Owen Bonnici fejn it-tfal flimkien mal-ġenituri tagħhom jistgħu jżuru diversi siti ta' Heritage Malta b'xejn, liema inizjattiva reċentement ġiet estiża għall-anzjani wkoll.

Fejn hu tajjeb huwa importanti li nirrikonoxxuh.

Però nemmen li għad fadal xi jsir ukoll, speċjalment fin-naħa t'isfel ta' Malta, speċifikament fil-ħames distrett li ġej minnu jien, fejn hemm diversi siti ta' interess storiku, arkeoloġiku u arkitettoniku li mhumiex aċċessibbli u ħafna lanqas biss nafu bihom.

Pereżempju, hemm diversi kappelli li jmorru lura għal diversi snin, il-Katakombi tal-Mintna, l-Imtali f'Ħal Kirkop u l-Imqabba, iż-żona ta' Ħal Millieri bejn iż-Żurrieq u l-Imqabba, fdalijiet arkeoloġiċi ħdejn il-Mitħna tax-Xarolla bejn iż-Żurrieq u Ħal Safi u l-Mitħna tax-Xarolla nnifisha, fost l-oħrajn.

Nemmen li l-MTA flimkien ma' Heritage Malta u l-kunsilli lokali għandhom jaħdmu id f'id biex, apparti li dawn is-siti jkunu aċċessibbli, jiġu wkoll reklamati biex aktar turisti u Maltin iżuruhom.

Inutli jkollok ġojjelli ta' din il-kwalità li kważi kważi ma jaf bihom ħadd ħlief in-nies li jkunu joqogħdu fil-lokal jew fl-irħula tal-viċinanzi.

Qabel nagħlaq, nixtieq nagħmel referenza għall-ITS li hija waħda mill-aktar istituzzjonijiet importanti li għandha x'taqsam mat-turiżmu u li tipprovdi l-workforce kollha neċessarja biex din l-industrija turistika tibqa' tiġi sostnuta.

Nemmen li l-istaff akkademiku ta' din l-istituzzjoni qed jagħmel ħiltu kollha biex l-istudenti jilħqu l-ogħla livell minn din l-istituzzjoni u, fil-fatt, ir-riżultati jitkellmu waħedhom.

Ħafna minn dawn l-istudenti jmorru barra minn pajjiżna jipprattikaw dak li jkunu tgħallmu, u jidher li l-livell tal-istudenti tagħna hu għoli ħafna u huma l-għira ta' diversi pajjiżi oħrajn.

Però, fl-istess ħin, nemmen li għad fadal xi jsir.

Diversi drabi jkolli l-opportunità li nitkellem ma' diversi studenti li jattendu din l-istituzzjoni u waħda mill-problemi li teżisti u li forsi tajjeb li wieħed jiddiskutiha hija li min ikompli għad-degree mill-ITS għandu jingħata l-opportunità li jkun jista' jispeċjalizza mill-ewwel sena tad-degree.

Meta tara ċerti xogħlijiet minn dawn l-istudenti, fosthom xogħol ta' skultura, tinduna li fl-ITS hemm artisti kapaċissimi.

Għalhekk għandhom jingħataw l-opportunità li jkunu jistgħu jispeċjalizzaw fl-oqsma partikolari sa mill-bidu tad-degree biex jieħdu t-taħriġ neċessarju ħalli jimirħu f'xogħol li hu l-amorproprju tagħhom.

Sur President, nagħlaq billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li b'mod dirett jew indirett jagħtu servizz lill-industrija tat-turiżmu.

Nemmen li jekk kulħadd jiġbed ħabel wieħed, ir-riżultati pożittivi li ġabu gvernijiet Nazzjonalisti tul is-snin u li ġew sostnuti minn dan il-Gvern, ikomplu jitjiebu fis-snin li ġejjin.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, it-turiżmu huwa settur prinċipali ta' dħul li jħalli impatt pożittiv fuq il-ħajja soċjali u ekonomika tal-popolazzjoni Għawdxija.

Ħarsitna trid tkun 'il quddiem.

Hemm bżonn li nkomplu ntejbu niċeċ bħal walking tourism, turiżmu kulturali u turiżmu reliġjuż.

Konvint li t-turiżmu rurali f'Għawdex jista' jirnexxi u b'hekk iżid l-opportunitajiet ta' xogħol f'Għawdex.

Permezz ta' din in-niċċa ta' turiżmu nistgħu nġibu lejn Għawdex aktar turisti b'riżultat li jiżdied il-kummerċ u n-negozju f'Għawdex matul is-sena kollha.

Dawn huma ftit mill-ħsibijiet li nħoss li għandi naqsam ma' din il-Kamra.

Biex is-settur turistiku Għawdxi jkompli jimxi 'l quddiem irid ikun imsaħħaħ bi strutturi maħsuba li jipproġettaw, jippromowovu u jpoġġu lil Għawdex bħala destinazzjoni distinta fuq il-merti u l-karatteristiċi uniċi tagħha.

Hawnhekk ma nistax ma nirreferix għall-inizjattiva ta' Eko-Għawdex li kien ħa l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, bil-għan li tifrex l-għeruq tagħha fil-qasam turistiku f'Għawdex.

Din il-viżjoni hija bbażata fuq il-valur tas-sostenibbiltà u l-bżonn ta' ħarsien lejn l-ambjent Għawdxi.

Il-viżjoni Eko-Għawdex tappella għal ħafna mis-setturi f'din il-gżira u fl-istess ħin tgħaqqadhom kollha flimkien b'perspettiva u strateġija waħda.

Dawn l-inizjattivi għandhom jiġu implimentati biex jgħinu ħalli l-istil ta' ħajja jkun wieħed aktar san, filwaqt li jservi bħala attrazzjoni għat-turisti.

B'hekk, dawk kollha li jżuru lil Għawdex ikunu jistgħu jammiraw is-sbuħija tal-kampanja, il-karattru uniku, l-istorja u l-kultura ta' Għawdex.

Waħda mill-aktar attrazzjonijiet popolari tal-gżira Għawdxija hija l-għadis, għax il-baħar madwar il-gżira huwa meqjus bħala uniku minħabba l-varjetà ta' siti għall-għadis u l-kwalità tal-baħar.

Fil-fatt, l-Aġenzija Ewropea dwar l-Ambjent ikklassifikat lill-gżejjer Maltin u erba' pajjiżi oħra bħala l-aktar pajjiżi fl-Unjoni Ewropea li għandhom ilma baħar ta' kwalità tajba għall-għawm.

Malta u Għawdex ikklassifikaw b'99% tal-bajjiet tagħhom bħala eċċellenti.

Minn stħarriġ li sar irriżulta li 99.3% tal-għaddasa li ġew Għawdex stqarrew li huma jirrakkomandaw lil Għawdex bħala destinazzjoni għall-għadis lill-ħbieb u lill-familjari tagħhom.

Però ma rridu nieħdu xejn for granted.

Jekk ma neħdux ħsieb dak li ksibna b'tant xogħol u investiment finanzjarju kbir, nistgħu faċilment nitilfuh.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix is-sit għall-għadis li hemm fil-bajja tax-Xatt l-Aħmar fiż-żona ta' Ras il-Ħobż f'Għawdex li hija waħda mill-bajjiet popolari mal-għaddasa barranin.

F'dan is-sit hemm problema ta' drenaġġ li issa ilha snin tippersisti.

Ta' sikwit - sal-ġimgħa l-oħra stess - għaddasa u għawwiema jirrapportaw li waqt li jkunu jgħoddsu jiltaqgħu ma drenaġġ fil-baħar.

Ta' min jgħid li kull meta l-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma tkun mistoqsija dwar din il-problema, ir-risposta dejjem tkun li d-drenaġġ li qed jintrema fil-baħar huwa drenaġġ mnaddaf li jkun ġej mill-impjant tat-trattament tad-drenaġġ f'Għawdex.

Anke jekk dak li qed tgħid il-Korporazzjoni huwa minnu, dan m'għandux jitħalla jkomli jsir.

Żgur li ħadd mhu se jmur jgħodds f'ilma baħar kannella u b'riħa ta' drenaġġ!

F'Mejju tas-sena l-oħra, il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma ppubblikat tender li suppost kellha tindirizza l-ħsara li hemm fil-pipeline tax-Xatt l-Aħmar.

Il-ħruġ ta' din it-tender jikkonferma li dan il-materjal m'għandux jintrema fis-sit fejn jgħoddsu l-għaddasa.

Dan il-pipeline issa ġie bblokkat kompletament bir-riżultat li dan il-materjal qed jintrema eżatt minn max-xatt.

Hawnhekk irrid nistaqsi: Fiex waslet din it-tender biex jinbidel dan il-pipeline?

Issa għaddiet aktar minn sena li ħarġet it-tender u għadna ma smajna xejn meta se jibda dan i-xogħol b'detriment għas-saħħa pubblika, għall-ħajja tal-ispeċi tal-baħar, għat-turiżmu u, b'mod speċjali, għas-settur tal-għads.

Fid-diskors tal-aħħar baġit dwar il-Ministeru għal Għawdex hemm referenza li se jibdew jiġu implimentati żewġ masterplans fil-lokalitajiet ta' Marsalforn u x-Xlendi.

Dan il-proġett kien issemma wkoll fil-baġit għall-2015, imma għaddew erba' snin u ma sar xejn!

Intqal ukoll li se jiġu finalizzati l-pjanijiet biex jerġa' jinbena mill-ġdid il-breakwater ta' Marsalforn.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-fatt li sa mill-2010 kien sar ħafna xogħol fuq dan il-breakwater mill-Ministeru għal Għawdex immexxi mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Kien sar studju msejjaħ Marsalforn Wave Climate Studies li sewa €40,000.

Kien ġie wkoll ikkummissjonat studju ieħor dwar il-qiegħ tal-baħar f'Marsalforn.

Għalhekk ma nistax nifhem għalfejn kellhom jgħaddu dawn is-snin kollha biex issa kulma qed jingħad huwa li se jiġu ffinalizzati l-pjanijiet finali dwar dan il-proġett.

Hawnhekk irrid insemmi fattur ieħor importanti li huwa relatat mal-bajja ta' Marsalforn.

Preżentement, Għawdex huwa moqdi permezz ta' port wieħed, li hu l-Port tal-Imġarr.

Madankollu, dan il-port sar żgħir wisq għall-attività marittima li qed ikun hemm fih.

Il-Port tal-Imġarr, barra li huwa l-bażi tal-vapuri tal-Gozo Channel, qed jakkomoda yacht marina, bażi għas-sajjieda, bażi għall-patrol boats tal-Forzi Armati, kif ukoll bażi għall-ħatt ta' merkanzija li tkun ġejja direttament minn barra minn Malta.

F'dan ir-rigward, il-Gozo Tourism Association qed tipproponi li wara li jsiru studji dettaljati, għandu jsir investiment infrastrutturali fil-Port ta' Marsalforn li, barra li jaqdi l-funzjoni ta' bajja, irid ikun hemm titjieb sabiex tinħoloq yacht marina oħra f'Għawdex li ilha tiġi mwiegħda f'kull baġit ta' dan il-Gvern għal dawn l-aħħar sitt snin.

Kull meta nitkellem dwar is-settur turistiku f'Għawdex inħobb insemmi l-importanza li għandha l-biedja f'dan is-settur.

Wieħed irid iħares lejn l-agrikoltura f'Għawdex minn perspettiva differenti minn tal-imgħoddi.

Il-biedja f'Għawdex trid titqies bħala qasam folkloristiku ewlieni tal-gżira, kif ukoll bħala attività ewlenija għall-preservazzjoni tal-pajsaġġ u l-ambjent Għawdxi.

Mil-lat turistiku, il-biedja mhux biss hija ta' attrazzjoni għax tista' tgħin għaż-żamma tal-aspett rurali, iżda hija mezz ukoll ta' esportazzjoni inviżibbli billi prodotti agrikoli jinbiegħu lokalment lill-barranin.

Wieħed irid iħares lejn il-ġejjieni mhux biss f'terminu ta' agrikoltura, iżda wkoll f'termini ta' tessut soċjali u ekonomiku ta' Għawdex.

Sur President, il-viżjoni tagħna dwar il-qasam turistiku f'Għawdex għandha timmira għal żvilupp ekonomiku sostenibbli b'opportunitajiet ta' xogħol b'valur miżjud u żvilupp ta' niċeċ fit-turiżmu relatati, pereżempju, mal-isport, is-saħħa, il-kultura u l-agrituriżmu.

F'din l-industrija dejjem trid tkun aġġornat.

Wasal iż-żmien li ssir analiżi tal-industrija tat-turiżmu f'Għawdex biex naraw fejn wasalna u b'hekk inkunu nistgħu nippjanaw aħjar għall-futur.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, illum hija l-ewwel darba li qed nindirizza lil din il-Kamra fuq is-suġġett tat-turiżmu, li huwa suġġett għal qalbi ħafna anke fuq livell personali.

Jien ġejja minn familja li kienet taħdem f'dan is-settur, għad għandi membri tal-familja tiegħi li huma involuti f'dan is-settur, u llum il-ġurnata għandi wkoll il-privileġġ li nagħti lectures fl-Università ta' Malta fuq dan is-settur.

Qabel ma nibda bid-diskors tiegħi, qed nieħu pjaċir li hawn il-Ministru Konrad Mizzi għal dan id-dibattitu.

Sur President, naf li għamilt talba lilek diġà, però ladarba hawn il-Ministru, nixtieq infakkru li fl-2014 għamiltlu mistoqsija parlamentari li, sal-lum, għadu ma weġibnix għaliha.

Ilni nitlob din it-tweġiba b'edukazzjoni u ġentilezza kbira għal dawn l-aħħar ħames snin.

Naf li l-President tal-Kamra ma jistax jimponi li l-Ministru jwieġeb, u napprezza li l-informazzjoni li l-Ministru kellu jiġbor fl-2014, sal-lum żdiedet, però nispera li l-Ministru jkollu ċans jirrispondini.

Sur President, niġi issa għas-suġġett.

L-MTA twaqqfet fl-1999 biex tippromwovi u tirregola s-settur turistiku.

Din l-Awtorità mhijiex xi ħaġa fejn Malta skopriet ir-rota, imma xi ħaġa normali ħafna li kull pajjiż ikollu awtorità simili li tirregolarizza s-settur turistiku għal diversi raġunijiet.

Ovvjament, kull pajjiż jeħodha mil-lat differenti, anke skont it-tradizzjonijiet ta' dak il-pajjiż.

Qabelxejn, nixtieq li ladarba qed insemmi t-twaqqif tal-MTA, insellem il-memorja sabiħa ta' Dr Michael Refalo li kien il-Ministru tat-Turiżmu meta twaqqfet l-MTA.

Insellem ukoll lil diversi Ministri miż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadmu f'dan is-settur.

Naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra dejjem għarfu li dan is-settur huwa fundamentali għal pajjiżna.

Għalhekk dejjem ħdimna flimkien b'risq dan is-settur.

Huwa minnu li forsi mhux kulħadd jaqbel li kulħadd għamel l-isforzi li kellu jagħmel, għax dik hija xi ħaġa dibattibbli u l-perspettiva tkun dejjem differenti, però fl-aħħar mill-aħħar naħseb li dak li qegħdin naraw illum huwa l-frott ta' snin ta' ħidma u mertu ta' sensiela twila ta' nies differenti.

Ippermettili nsellem lill-ħabib tiegħi Dr Francis Zammit Dimech li għamel żmien iservi bħala Ministru responsabbli minn dan is-settur.

Naħseb li Dr Zammit Dimech kellu kwalitajiet partikolari ħafna minħabba l-imħabba tiegħu lejn il-kultura.

Mario de Marco li wkoll kien is-Segretarju Parlamentari ta' dan is-settur.

Naħseb li r-riżultati li qed niksbu llum huma grazzi għall-ħidma ta' dawn il-predeċessuri f'settur daqshekk importanti.

Irrid nirrikonoxxi wkoll li bħalissa għaddejja ħidma sostanzjali mill-MTA u dan juri kemm dan is-settur huwa importanti għal pajjiżna.

Iż-żerriegħa tinżera', imma ovvjament irridu nieħdu ħsiebha biex tikber, issir siġra, tagħmel il-frott u nibqgħu nieħdu ħsiebha.

Jien m'iniex esperta fin-numri, però ċ-ċifri qegħdin jindikaw li sejrin tajjeb fin-numru ta' t-turisti li qed iżuru pajjiżna.

Għalhekk, f'dan id-diskors se naqsam ftit ħsebijiet li qed nislet minn dawk li huma t-trends mhux biss f'pajjiżna, imma wkoll madwar id-dinja.

Kif nafu, fis-settur turistiku aħna qegħdin nikkompetu mal-bqija tad-dinja, speċjalment maż-żona Mediterranja, fejn hemm l-ikbar kompetituri tagħna.

Iż-żieda kostanti fin-numru ta' turisti li qed jiġu lejn pajjiżna turi li pajjiżna għad għandu ħafna x'joffri f'dan is-settur u turi wkoll li l-ħidma kostanti tal-MTA u tal-istakeholders kollha f'dan il-qasam qed tħalli l-frott.

Robert Arrigo, irridu nirrikonoxxu li f'dan is-settur għandna investituri Maltin li rridu naqilgħulhom il-kappell għall-investiment li jagħmlu b'risq dan il-qasam.

Uħud minnhom ħadu sogri personali ħafna snin ilu, fejn dakinhar forsi kien hemm min qal li qed jaraw kbir, imma llum qegħdin nindunaw li mhux talli ma rawx kbir, imma talli jridu jaraw ikbar!

Illum qegħdin naraw aktar investiment f'setturi bħalma huma lukandi ta' ħames stilel.

Arrigo li biex nimmiraw li jkollna destinazzjoni ta' ħames stilel, irid ikollna pajjiż ta' ħames stilel!

Ma nistgħux naffordjaw li jkollna żewġ affarijiet li huma kontra ta' xulxin.

Meta għandek kwalità għolja ta' servizz li qed joffru r-ristoranti u l-lukandi, ladarba t-turist joħroġ minn dik il-lukanda jew ristorant u jmur biex jinqeda minn xi mkien ieħor jew iżur xi sit partikolari, se jippretendi li jkompli jsib dak it-trattament ta' ħames stilel.

Illum f'pajjiżna u fid-dinja kollha, l-ikbar sfida għat-turiżmu hija maqsuma fi tnejn, l-isfida tal-istaġjonalità u, konsegwentement, l-isfida tas-sostenibbiltà.

Kif għedt, dawn l-isfidi mhumiex biss ta' Malta imma huma sfidi globali, speċjalment fiż-żona tal-Mediterran, u ilhom jinħassu għal ħafna snin.

Studju li sar fis-snin li għaddew juri li t-turiżmu fil-Mediterran, speċjalment madwar il-kosta, qed u se jkollu effett enormi fuq l-eko-sistema tal-baħar Mediterran.

Dawn l-istudji qed jindikaw li jekk mhux se nibdew nikkontribwixxu serjament biex insaħħu l-ħajja fil-baħar, uliedna u wlied uliedna mhux se jkollhom il-kwalità tal-baħar li għandna llum bħala riżorsa ewlenija.

Hawnhek m'iniex qed inkun politika u m'iniex qed nipponta subgħajja lejn ħadd, imma qed nappella biex inħarsu fit-tul sabiex nippreservaw dak li ngawdu llum għal ta' warajna.

Jekk mhux se nieħdu azzjoni, qed nissograw li neqirdu waħda mill-attrazzjonijiet prinċipali li għandu pajjiżna, li huwa l-baħar.

Issa ovvjament, il-qerda tal-Mediterran mhux se tkun b'effett ta' dak li jiġri f'pajjiżna, imma ta' dak li jiġri globalment, però ladarba qegħdin isiru dan it-tip ta' studji, inħeġġeġ lill-MTA biex teżamina dawn l-istudji.

Ma nistgħux inħarsu n-naħa l-oħra, kif forsi għamilna fuq il-kwestjoni tat-tibdil fil-klima.

It-taqlib fit-temp li kellna f'dawn l-aħħar ġranet wassal biex ħafna bdew jistaqsu jekk kellhomx raġun dawk li ħafna snin ilu qalulna li kellna nagħmlu xi ħaġa.

Malta hija pajjiż tant ċkejken li filwaqt li pajjiżi kbar imdawrin bil-baħar jistgħu jiġu affettwati parzjalment minn dan il-fenomenu li qed insemmi, pajjiżna jista' jispiċċa affettwat totalment.

Għalhekk, ejja naħdmu flimkien u, kif jgħid il-Malti, ejja ma ndardrux l-għajn li rridu nixorbu minnha.

Niġi issa għar-rapport tal-MTA li qed jindika żieda ta' 17.4% fin-numru ta' turisti li żaru pajjiżna matul ix-shoulder months, fil-perjodu ta' bejn Novembru u Marzu u żieda ta' 14.2% fil-peak months, jiġifieri fil-perjodu minn April sa Ottubru.

Nafu li n-numri huma aktar qawwijin fis-sajf u għalhekk, meta għandek żieda ta' 14.2%, din hija żieda ħafna akbar miż-żieda matul ix-shoulder months.

Tajjeb ngħid li l-fatt li tipprova ċċaqlaq it-turiżmu 'l bogħod mis-sajf hija xi ħaġa li ħafna pajjiżi ilhom jipprovaw jagħmlu, minħabba li hemm xejra naturali, anke minħabba l-aspett tas-sajf, fejn in-nies tivvjaġġa aktar.

Huwa tajjeb li bħala pajjiż qed nipprovaw nagħmlu dan l-isforz kostantament, anke b'ħidma mill-MTA.

Għalhekk nixtieq nagħmel l-ewwel mistoqsija direttament lill-MTA.

Minħabba li dan huwa eżerċizzju fundamentali għas-sostenibbiltà tat-turiżmu f'pajjiżna, tista' l-MTA tagħti aktar dettall fuq il-ħidma tagħha f'dan ir-rigward?

Ninnota li hemm żieda wkoll fin-numru ta' turisti ta' bejn il-25 sena u l-44 sena, liema żieda hija marbuta b'mod dirett ma' attivitajiet kbar bħall-Isle of MTV, li jidhirli li beda fi żmien l-Onor.

Mingħajr ma nidħol fil-polemika ta' dak li deher dan l-aħħar fil-gazzetti dwar il-Lost and Found, huwa tajjeb li nipprovaw insibu bilanċ.

Irridu nirrikonoxxu li attivitajiet kbar bħal-Lost and Found qed jagħtu injezzjoni qawwija fl-ekonomija tal-pajjiż, permezz ta' numru kbir ta' turisti li jiġu Malta għal perjodu qasir.

Din hija xi ħaġa tajba li ma tistax tikkritikaha.

Min-naħa l-oħra, meta jkollok injezzjoni qawwija ta' dan it-tip f'pajjiż żgħir bħal tagħna, irridu naraw l-effett li dan qed ikollu fuq il-lokalitajiet u ma nistgħux nibqgħu pass lura.

L-Onor.

Qabel dħalt fil-politika, jien kelli l-privileġġ li nżur lit-Turkija diversi drabi bħala kantanta u nista' ngħid li meta żżur dan it-tip ta' pajjiżi, trid timxi mar-regoli tal-pajjiż.

Ejjew noqogħdu attenti li jekk il-poplu tagħna qed iħossu offiż b'imġiba ta' ċertu tip fit-toroq, irridu nedukaw lit-turist li jiġi jżurna li bħala pajjiż hemm parametri li jridu jkunu rispettati.

Xi ħaġa li sirt naf u li ma kontx naf hi li fl-organizzazzjoni tal-Lost and Found kien hemm preżenza ta' nies li qed jiggwidaw lil dawk li jattendu għal dawn il-parties.

Din hija xi ħaġa pożittiva li rridu nirrimarkawha.

Għalhekk, għalkemm kien hemm ħafna diskors fuq abbuż ta' droga li m'għandix dubju li seta' kien hemm ukoll, huwa importanti li jkun hemm preżenza ta' nies li jiggwidaw lil dawk li jattendu dawn l-attivitajiet.

Mill-estimi nnotajt li l-baġit għall-marketing se jiżdied.

Nixtieq nstaqsi lill-MTA jekk hijiex qed tantiċipa li jiżdiedu events kbar bħall-Isle of MTV u Lost and Found.

Jekk iva, qed isiru xi studji dwar dan it-tip ta' avvenimenti u l-effett li qed iħallu fuq pajjiżna?

Qed ngħid dan għax nafu li fuq il-midja kien hemm baraxx qawwi ta' kummenti dwar dawn l-attivitajiet, però naħseb li dik hija naħa waħda biss tal-munita u għalhekk importanti li nipprovaw insibu bilanċ.

Ir-rapport tal-MTA jindika li l-kultura ta' pajjiżna hija waħda mir-raġunijiet ewlenin għalfejn it-turisti jżuru lil Malta.

Ovvjament, hemm aspetti tal-kultura li huma staġonali, bħalma huma l-festi u hemm ukoll il-wirt storiku ta' pajjiżna.

Nixtieq nagħmel ukoll osservazzjoni li kont diġà għamilt meta attendejt il-laqgħa tal-MHRA, fejn kont ġbidt l-attenzjoni ta' wħud mill-management preżenti fuq il-website tal-MTA.

Nixtieq inkun naf fiex waslet it-tender għall-upgrading tal-website tal-MTA, il-visitmalta.com, li fil-fehma tiegħi għandha bżonn ta' upgrade meta paragunat ma' dak li l-MTA qed tagħmel barra minn Malta, speċjalment fil-Ġappun.

Dakinhar kont ingħatajt l-informazzjoni li din hija kwestjoni ta' tender.

Jekk dan hu l-każ, kif jidher, forsi għandna ngħaġġlu daqsxejn biex intejbu din il-website.

Sur President, fl-aħħar nett, nixtieq spjegazzjoni mingħand il-Ministru dwar id-differenza fl-item "board members remuneration" li minn €55,417 telgħet għal €115,403.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO DE MARCO: Sur President, se nibda dan l-intervent tiegħi kif dejjem għamilt f'kull intervent f'din il-Kamra meta l-Ministru kkonċernat huwa l-Ministru Konrad Mizzi.

Illum ukoll irrid intenni li l-Ministru Mizzi mhuwiex xempju tal-ideali u l-valuri li għandhom ikunu mistennija mid-deputati ta' din il-Kamra.

Il-Ministru Mizzi ma jagħmilx unur lill-industrija tat-turiżmu u lill-ħaddiema li jaħdmu f'din l-industrija tant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Niġi issa għall-materja li għandna quddiemna llum, li huma l-estimi finanzjarji tal-Awtorità tat-Turiżmu.

Nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi nirreferi għat-tnaqqis fin-numru ta' ljieli li t-turisti qegħdin iqattgħu fil-lukandi tagħna.

Ippermettili nikkwota silta minn rapport li deher fil-gazzetta The Times of Malta ftit ġranet ilu fejn ġie rrapportat - u se nikkwota - li:

Jidher li filwaqt li n-numru ta' turisti qed jiżdied, dan mhux neċessarjament qed jissarraf f'negozju aħjar għal-lukandiera f'pajjiżna li qed jaraw ix-xogħol tagħhom jonqos.

Hawnhekk għandi numru ta' osservazzjonijiet x'nagħmel f'dan ir-rigward.

L-ewwel nett nixtieq nistaqsi: Xi proċeduri ħa u qed jieħu l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika (NSO) sabiex jassigura li ċ-ċifri tat-turiżmu huma kemm jista' jkun reali?

Biex inkun ċar, m'iniex qed inqajjem dan il-punt għax għandi xi dubju dwar il-figura fiż-żieda tat-turisti li qed iżuru lil pajjiżna, imma hemm ċifra fir-riżultati tal-2016 kif ippubblikati mill-NSO li turi li t-turisti li ġejjin mill-hekk imsejħin 'other countries', jiġifieri turisti li mhux ġejjin mill-Ewropa, l-Amerika jew l-Awstralja, żdiedu bi kważi 30% meta l-medja taż-żieda tat-turisti kollha fl-istess sena kienet ta' ftit inqas minn 15%.

Dan ifisser li t-turisti minn 'other countries' żdiedu kważi bid-doppju tat-turisti li ġejjin mis-swieq tradizzjonali tagħna.

Wieħed għandu jistaqsi minn liema pajjiżi ġejjin dawn il-100,000 turist minn 'other countries'.

Qed ngħid dan għax fl-interess tal-industrija tat-turiżmu u fl-interess li dejjem ikollna stampa ċara ta' din l-industrija, irridu noqogħdu attenti li barranin li jkunu ġejjin lejn pajjiżna biex jaħdmu ma jkunux qed jiġu kkalkolati man-numru ta' turisti li jiġu lejn pajjiżna għal btala.

Huwa kruċjali li niddistingwu bejn il-ħaddiema li ġejjin għal skop ta' xogħol u l-barranin li ġejjin għal skopijiet ta' turiżmu sabiex ikollna stampa dejjem aktar ċara.

Qed ngħid dan għax jekk ikun hemm problema, huwa importanti li din il-problema tiġi identifikata mill-ewwel biex l-Awtorità Maltija tat-Turiżmu tkun tista' tieħu dawk il-passi neċessarji, kif naf li din l-Awtorità hija kapaċi tagħmel, biex tindirizza dik il-problema.

Nistaqsi lill-Ministru: X'passi qed jieħu l-NSO biex jassigura li fil-kalkoli tiegħu qed jagħmel din id-distinzjoni?

Id-diskrepanza bejn iż-żieda fit-turiżmu u t-tnaqqis fin-numru ta' ljieli fil-lukandi tista' tkun ġejja wkoll miż-żieda ta' akkomodazzjoni mhux kollettiva.

Fl-aħħar snin, pajjiżna, bħal kull destinazzjoni oħra, ra proliferazzjoni ta' tipi differenti ta' akkomodazzjoni.

Lejn l-aħħar tal-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' bejn l-2008 u l-2012, konna bdejna programm ta' inizjattivi biex inħajru li boutique hotels jiftħu f'pajjiżna, xi ħaġa li b'sodisfazzjon ngħid li qabdet sew fl-aħħar snin.

Però, donnu li t-tkattir ta' kmamar f'akkomodazzjoni mhux kollettika, permezz tal-fenomenu airbnb, fejn in-nies qegħdin jużaw id-djar u l-appartamenti tagħhom biex jakkomodaw it-turisti, qed iħalli l-effett tiegħu fuq il-lukandi.

Ovvjament, din it-tip ta' akkomodazzjoni hija xi ħaġa pożittiva wkoll, għax toffri esperjenza differenti lit-turisti.

Però rridu nkunu konxji li din l-offerta probabbilment qed ikollha effett fuq ix-xogħol tal-lukandi.

Għalhekk nistaqsi lill-Ministru: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux indikazzjoni li din it-tip ta' akkomodazzjoni mhux kollettiva qed tħalli effett negattiv fuq il-lukandi?

Jekk hemm problema, kemm hija serja u x'azzjoni qed tieħu l-Awtorità Maltija tat-Turiżmu biex tara li din l-akkomodazzjoni li qed tiġi offruta fuq l-internet minn websites differenti hija liċenzjata u up to standard kif tirrikjedi l-istess Awtorità Maltija għat-Turiżmu?

Kull katina hija b'saħħitha daqs il-ħolqa l-iżjed dgħajfa u għalhekk irridu noqogħdu attenti li l-lukandi ma jsirux the weakest link f'din il-katina tat-turiżmu.

Importanti li nipproteġu u ngħinu lil-lukandi, mhux a skapitu tal-akkomodazzjoni mhux kollettiva, imma ma jistax ikollok fenomenu li mhux regolat li jista' jkun qed iħalli impatt fuq min huwa regolat.

Nixtieq li l-Ministru jgħidilna x'qed isir mill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu u mill-Ministeru tiegħu f'dan ir-rigward, għax jekk wieħed jieħu l-istatements magħmula mill-President tal-MHRA, joħroġ ċar li dan huwa punt ta' tħassib serju għal-lukandiera tagħna.

Nixtieq nagħmel kumment dwar il-prodott turistiku.

Hija ħasra li l-Awtorità għat-Turiżmu li fis-snin li għaddew għamlet tant proġetti ta' portata differenti f'diversi lokalitajiet, bħal dak tal-aquarium nazzjonali fil-Qawra, it-tisbiħ f'Pembroke, il-bajja ta' San Ġorġ u l-perched beach f'Buġibba, dan l-aħħar naqqset sew ir-ritmu ta' dan ix-xogħol u ftit li xejn saru proġetti ġodda.

Hawnhekk m'iniex se nsemmi l-proġett tal-bajja tal-Balluta f'San Ġiljan, però nixtieq nagħti parir lill-Ministru li jekk din is-sena se jerġa' jsir dan l-esperiment, ma jmurx jippoża mar-ramel kif għamel is-sena li għaddiet!

Jekk kien hawn min għolla l-aspettattivi għal dan il-proġett kien proprju l-Ministru nnifsu li meta mar f'din il-bajja, ta l-impressjoni li pajjiżna kellu bajja ġdida.

Għalhekk nappella lill-MTA sabiex tkompli bir-ritmu li kienet qabdet fis-snin preċedenti u tieħu l-inizjattiva sabiex isiru proġetti ġodda li jsebbħu l-prodott turistiku tagħna.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar il-carrying capacity ta' pajjiżna.

Illum nifhem għalfejn il-Gvern ma jridx jagħmel dan l-eżerċizju.

Għall-benefiċċju ta' min qed isegwina, tajjeb li nfiehem x'inhu dan il-carrying capacity exercise.

Kull destinazzjoni turistika, minn żmien għal żmien, tagħmel eżerċizzju biex tara kemm tiflaħ iżżid it-turiżmu f'pajjiżha, ħalli jiġi assigurat li l-esperjenza tat-turist ma titnaqqarx minħabba dak li jissejjaħ a crowding effect.

Carrying capacity jgħin biex jiġu identifikati wkoll bottlenecks fil-prodott turistiku, fejn ċerti setturi jkun jeħtiġilhom investiment ħalli t-turiżmu jkompli jikber.

Il-Gvern ilu jirreżisti milli jagħmel dan l-eżerċizzju, ironikament meta l-infrastruttura tal-pajjiż qed issib ruħha taħt stress dejjem akbar minħabba r-rata ta' tkabbir fil-popolazzjoni.

Hawn insemmi, pereżempju, il-Blue Lagoon f'Kemmuna, fejn ħafna turisti li jżuru dan il-post qed jgħidulna li qed tiġi maqbuża l-carrying capacity.

Tant hu hekk li l-esperjenza tat-turisti qed tkun waħda negattiva u mhux pożittiva.

Jista' jkollok l-istess fenomenu f'postijiet oħrajn f'pajjiżna u għalhekk huwa importanti li jsir dan l-eżerċizzju ta' carrying capacity.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar il-mod kif l-Awtorità qiegħda tingaġġa n-nies u l-mod kif qegħdin isiru l-promozzjonijiet.

L-Awtorità Maltija għat-Turiżmu dejjem kienet Awtorità serja b'nies dedikati, ġejjin minn liema kamp politiku ġejjin, li dejjem riedu jagħmlu xogħolhom fl-interess tal-pajjiż u ta' din l-industrija.

Però nixtieq li l-Ministru jgħidilna kemm ġew ingaġġati ħaddiema fl-aħħar sentejn mill-Awtorità u kemm minn dawn il-ħaddiema ġejjin b'kumbinazzjoni mid-distrett tiegħu.

Qed nirċievi wkoll numru ta' lmenti dwar il-mod ta' kif qed isiru l-promozzjonijiet.

Jidher li dak li jgħodd l-iżjed huwa lil min taf u mhux aktar x'taf!

Naf li kien hemm nies tajbin u b'esperjenza li twarrbu u nqatgħu minn xogħolhom kompletament biex daħħlu nies li b'kumbinazzjoni huma qrib il-Ministru.

Dan mhux qed isir biss fl-Awtorità Maltija tat-Turiżmu, iżda huwa l-modus operandi tal-Gvern tal-ġurnata.

Sinjura President, nagħlaq l-intervent tiegħi billi nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jaħdmu għall-ġid tat-turiżmu f'pajjiżna, kemm fl-Awtorità Maltija tat-Turiżmu kif ukoll fil-privat.

Jien kburi li ħdimt ma' dawn in-nies u grat għal dak li għallmuni u għamlu miegħi kemm domt responsabbli minn din l-industrija tant essenzjali għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill-Ministru Konrad Mizzi biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-winding up.

KONRAD MIZZI: Sinjura President, is-sena l-oħra u din is-sena kienet sena storika għall-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għax, għal darb'oħra, irreġistrajna rekord ieħor f'dak li għandu x'jaqsam mal-wasliet ta' turisti lejn pajjiżna.

Tajjeb ngħid li l-figuri li joħorġu mill-NSO huma ta' turisti li jżuru pajjiżna u mhux ta' ħaddiema jew nies oħra li jiġu jaraw il-familja tagħhom.

Fl-ajruport isiru surveys apposta dwar dan b'metodoloġija maqbula mill-partijiet involuti.

Fl-2018, l-ammont ta' turisti li żaru pajjiżna kien ta' 2.6 miljun, li jfisser żieda ta' 14.3% fuq l-2017.

Meta nikkonsidraw li ftit tas-snin ilu konna qed naqbżu l-1.3 miljun turist u llum il-ġurnata ġejna kważi viċin it-3 miljun turist, jidher ċar li din hija tassew kisba importanti.

Fl-2018, in-nefqa tat-turisti f'pajjiżna ammontat għal kważi €2.1 biljun, li jfisser żieda ta' 8% fl-infiq li t-turisti jħallu fl-ekonomija tagħna fuq is-sena ta' qabel.

Apparti minn hekk, it-turisti qattgħu 18-il miljun lejl f'pajjiżna, li jfisser żieda ta' 12.5% fuq is-sena ta' qabel.

Malta rreġistrat fost l-akbar rata ta' tkabbir fl-Ewropa f'dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu.

In-numru ta' passiġġieri li għaddew mill-Malta International Airport żdied u laħaq il-65.8 miljun turist, li jfisser żieda ta' 13.2%.

Din il-figura tinkludi l-business travellers u lil kull min jgħaddi mill-ajruport, jiġiferi mhux it-turisti biss.

Il-prospettivi għal din is-sena jidhru pożittivi u inkoraġġanti, għaliex fl-ewwel tliet xhur kellna żieda rekord ta' 3% fuq l-2018.

Importanti wkoll li bqajna nsaħħu s-swieq tradizzjonali.

Fil-fatt, ir-Renju Unit, minkejja Brexit, baqa' jagħti performance simili għal dik tas-snin ta' qabel u l-Italja, il-Ġermanja u Franza baqgħu konsistenti fin-numri.

Fl-istess ħin, rajna żieda fi swieq differenti bħall-Polonja, l-Istati Uniti u l-Awstralja, fost l-oħrajn.

Kif dejjem ngħidu, mit-turiżmu jiekol kulħadd, għax huwa settur diversifikat ħafna u huwa Maltese owned.

Dan ifisser li ħafna mill-entrepreneurs u l-investituri fis-settur huma Maltin.

Din hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt, it-turiżmu jikkontribwixxi b'mod dirett jew indirett għal kważi 30% tal-ekonomija tagħna.

Bħala Gvern, għandna viżjoni ċara għas-settur tat-turiżmu li Malta ssir l-aqwa destinazzjoni fil-Mediterran b'focus fuq leisure u lifestyle.

Qegħdin naħdmu fuq it-titjib tal-prodott turistiku sabiex ikollna prodott li huwa ta' kwalità aħjar, li jikkompeti aħjar ma' destinazzjonijiet oħrajn u li jkollna premium service.

Din il-bidla ma tistax issir minn ġurnata għal oħra, imma trid issir fuq medda ta' ħames sa għaxar snin.

Flimkien mal-istakeholders kollha se nkunu qegħdin infasslu strateġija għat-turiżmu f'Malta għall-2025.

Qed naspiraw li f'pajjiżna jkollna viżitaturi ta' kwalità li jonfqu aktar flus waqt iż-żjara tagħhom u li t-turiżmu f'pajjiżna jkompli jikber b'mod sostenibbli, b'mod partikolari fix-shoulder months li huma importanti ħafna għal pajjiżna biex innaqqsu kemm nistgħu l-problema tal-istaġjonalità.

Naħseb li rnexxielna nagħmlu dan għall-perjodu minn Marzu sa Diċembru, però x-xhur ta' Jannar u Frar għad għandhom l-isfidi tagħhom u għandna fejn inkomplu nikbru.

Qed naħdmu wkoll fuq strateġija ta' konnettività tal-ajru sabiex pajjiżna jtejjeb il-konnettività tiegħu.

L-għan hu li nilħqu swieq li huma 'l bogħod minn pajjiżna.

Pereżempju, ilkoll nafu li bħala pajjiż inbatu biex inġibu gruppi mis-swieq fl-Asja, għax ma hemmx biżżejjed connecting flights u l-airlines ma jaċċettawx group bookings kbar, għax l-ajruplani tat-Turkish Airlines, il-Lufthansa, l-Emirates u oħrajn, ħafna drabi jkunu dejjem mimlijin.

Għaldaqstant irridu nsaħħu l-konnettività lejn pajjiżna li hija wkoll prijorità.

Qed naħdmu wkoll fuq aktar niċeċ ġodda fit-turiżmu biex nilħqu udjenzi ġodda.

Fl-istess ħin irridu naċċertaw li jkollna r-riżorsi umani meħtieġa biex intejbu s-servizz u li aktar Maltin jitħarrġu f'dan is-settur.

Se niffokaw ukoll biex nattiraw aktar turisti mill-Amerika ta' Fuq, mill-Ġappun, mill-Awstralja, miċ-Ċina u mill-Indja.

Dawn huma kollha prijoritajiet fl-istrateġija tagħna.

Sub-sector ieħor fis-settur tat-turiżmu huwa l-business traveller li għalina huwa importanti ħafna b'mod partikolari għall-5-star category.

Din is-sena qegħdin nagħfsu ħafna sabiex l-2020 tkun sena ta' suċċess għall-Meetings, Incentives, Conferences, and Exhibitions (MICE) biex ikollna aktar mid-size conferences.

Għal dan l-għan, qed ninvestu aktar fl-infrastruttura tal-MICE.

Il-konnettività hija għoqda importanti fl-istrateġija ta' dan il-Gvern għat-turiżmu.

Irnexxielna naħdmu biex niddeversifikaw ir-rotot tagħna u, fil-fatt, fl-2018 daħħalna 18-il rotta ġdida li kienu jinkludu Charleroi fi Brussell, Nice, Paris Beauvais, Leipzig, Cagliari, Comiso, Pescara, Venezia, Casablanca, Lisbon, Porto, Bilbao, Malaga, Seville, Gothenburg, Belfast, Southend u Aberdeen.

Din is-sena, mill-1 ta' April, se nkunu qegħdin inżidu rotot ġodda li jinkludu Santiago di Compostela, Cork fl-Irlanda, Exeter u Cardiff fl-Ingilterra minkejja Brexit, Maastricht, Torp f'Oslo, Verona, Genoa, Perugia, Lamezia, Thessaloniki, Debrecen fl-Ungerija, Doha fil-Qatar, Amman fil-Ġordan, Paphos, Ibiza, Cairo u Trieste.

Fl-2017 kellna 21 rotta li topera mill-Malta International Airport, fl-2018 tlajna għal 110 rotot u din is-sena se nkunu tlajna għal 129 rotta, b'ħafna minnhom lejn u minn pajjiżi fl-Ewropa.

Din hija statistika importanti ħafna, għax aktar ma jkollna diversifikazzjoni tar-rotot aktar qed noħolqu opportunitajiet għall-business travellers u għat-turisti.

Nixtieq nirringrazzja lit-tmexxija tal-MTA, liċ-Chairperson, id-Deputy CEOs, iċ-chief officers, id-diretturi u t-tim kollu tal-management, kif ukoll lid-Dipartiment u l-Ministeru, is-Segretarju Permanenti u d-diretturi kollha fil-Ministeru għall-isforz kbir li għamlu fuq il-marketing promotion.

Dan il-marketing qed ikun effettiv ħafna u qed nassiguraw li the spend per tourist tkun waħda effettiva wkoll.

Kellna numru ta' kampanji madwar l-Ewropa, fl-Asja u fl-Awstralja li ffokaw fuq affarijiet differenti, fosthom active holidays, family holidays, events, diving, group travel, English language teaching u kultura, fost l-oħrajn.

Fl-2018 daħlet dehra friska u logo ġdid għall-MTA permezz tar-rebranding li ġie introdott.

Daħħalna wkoll l-advertising tagline 'Malta is more'.

Din l-idea ħarġet minn studju u focus groups li saru fost it-turisti dwar Malta fejn ħafna qalulna li meta jiġu f'Malta jkunu sorpriżi bl-ammont ta' affarijiet li hawn x'tagħmel f'pajjiżna.

Għaldaqstant, 'Malta is more' tagline tappella ħafna għal Malta.

Il-marketing tal-MTA sar fi 42 pajjiż differenti.

Għamilna advertising u ftehimiet ma' 109 ajruport differenti, fejn l-outreach kienet qawwija ħafna.

Irriklamajna fil-London Underground fejn urejna d-diversità tagħna fuq LGBTIQ, b'ħidma mal-Ministru Helena Dalli.

Kellna advertising campaigns fit-trams u karozzi tal-linja f'Hamburg fil-Ġermanja, l-Italja, Franza, iċ-Czech Republic, l-Ungerija u kellna wkoll diversi online campaigns, bloggers u influencers li għenu l-marketing reach tagħna.

Nifhmu wkoll li s-settur tat-turiżmu għandu l-isfidi tiegħu, liema sfidi rridu nbiddluhom f'opportunitajiet.

Il-Brexit hija sfida u fl-istess ħin hija opportunità.

Nafu li minħabba l-inċertezza fl-Ingliterra, l-Ingliżi naqqsu t-travel budget tagħhom u qed isiefru inqas.

Din hija r-realtà bħalissa.

Apparti minn hekk, minħabba l-inċertezza, ħafna travellers Ingliżi qegħdin jirrikorru għal last minute bookings.

F'Malta, is-suq Ingliż huwa importanti ħafna u għaldaqstant għamilna sforz doppju f'dan is-suq.

Saħħaħna l-penetrazzjoni tagħna fl-ajruporti u żidna r-rotot u l-capacity minflok naqqasniehom kif għamlu pajjiżi oħrajn.

Mill-1 ta' April 2019 introduċejna ajruporti ġodda bħal Exeter u Cardiff u dan qed ikollu riżultat pożittiv.

Apparti dan kollu, ħdimna mal-Malta only operators fl-Ingilterra fejn tajniehom l-inċentiv biex jaħdmu u jbigħu aktar lil pajjiżna.

Fl-istess ħin ħdimna wkoll mal-general tour operators.

Kellna wkoll diskussjonijiet mal-Malta International Airport biex nassiguraw li ladarba Brexit iseħħ, it-turist Ingliż ikollu trattament adegwat fl-ajruport tagħna.

Jekk Alla jrid, se jkollna lane fl-ajruport li tkun iddedikata għall-Ingliżi biex iħossu li r-relazzjoni speċjali li teżisti bejn pajjiżna u l-Ingilterra tibqa' hemmhekk u t-turisti Ingliżi jibqgħu jħossuhom at home f'pajjiżna.

Naħseb li dan huwa elementi importanti wkoll.

Fis-settur tat-turiżmu l-events huma importanti wkoll biex meta turist jiġi f'pajjiżna, ikollu għażla ta' affarijiet li jista' jagħmel.

Għaldaqstant, ħdimna ħafna biex ikollna events f'Malta u Għawdex matul is-sena kollha.

Minn Novembru li ġej se jkollna l-flagship Cirque du Soleil f'pajjiżna li se jtellgħu 28 performance għal xahar u nofs fl-MCC.

Se jkollna a full troupe of acrobats u show li se jittella' apposta għal Malta.

Naħseb li din se tkun value added experience għall-Maltin u t-turisti.

Fir-rigward ta' attivitajiet għat-tfal, ħdimna fuq Nickelodeon Treasure Hunt għal perjodu tal-Għid.

Nirrikoknoxxu li t-turisti u l-Maltin jgħidulna li m'hawnx biżżejjed attivitajiet li jappellaw għal familja bit-tfal.

Din hija xi ħaġa li rridu nindirizzaw fix-xhur u s-snin li ġejjin.

Komplejna nsaħħu l-events tas-sajf għaż-żgħażagħ li jinkludu l-Isle of MTV, is-Summer Daze flimkien mal-BBC, il-Glitch Festival, il-Lost and Found, l-Abode u l-World Club Dome.

Kif diġà ssemma, kellna ċertu feedback fuq il-Lost and Found, però tajjeb ngħid li aħna dejjem nikkordinaw mal-istituzzjonijiet tal-forzi tal-ordni f'pajjiżna biex nassiguraw is-sigurtà f'dawn l-avvenimenti u biex ikun hemm vantaġġ ekonomiku għall-pajjiż, kif fil-fatt avvenimenti ta' dan it-tip iħallu.

Nista' ngħid li dawn l-avvenimenti se jibqgħu jiżdiedu biex ikollna kalendarju mimli.

Naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva ħafna għas-settur turistiku.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar l-ajruport ta' Malta u s-settur tal-avjazzjoni li t-tnejn huma assoċjati mas-settur tat-turiżmu.

Kif għedt diġà, ħdimna biex inżidu r-rotot, però dan mhuwiex biżżejjed.

Jekk l-air traffic fl-ajruport qed jiżdied, iridu jikbru wkoll l-attivitajiet u l-infrastruttura fl-ajruport.

Il-Malta Air Traffic Services, permezz tal-control tower, investiet €8 miljuni f'sistemi ġodda biex ikunu jistgħu jimmaniġġjaw aħjar ir-runways u l-air space tagħna, liema investiment għen ħafna.

Fil-fatt, meta kellna l-maltemp stajna nibqgħu noperaw mingħajr interruzzjoni.

Se nkunu qegħdin ninvestu wkoll fi primary surveillance radar ieħor li se jiġi installat s-sena d-dieħla b'investiment ta' €4 miljuni.

Se nkunu qegħdin ninvestu €18-il miljun f'control tower ġdid u se nagħmlu investiment f'automatic dependence surveillance broadcast ground station u sistemi oħrajn tal-Malta Air Traffic Services.

Naħseb li dawn huma kollha investimenti importanti għall-pajjiż.

L-Ajruport Internazzjonali ta' Malta sar busy ħafna.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li għandna aktar destinazzjonijiet lejn l-Ewropa milli għandu l-ajruport ta' Heathrow f'Londra.

Għalhekk ħdimna mal-ajruport biex infasslu pjan għall- quddiem.

L-Awtorità tal-Ippjanar approvat masterplan għall-Ajruport Internazzjonali ta' Malta biex jespandu t-terminal, ninvestu f'car park u diversi amenities oħrajn.

Bħala Gvern għaddejna biċċa art viċin l-AFM biex tkun użata għall-parking tal-ajruplani ħalli nżidu l-capacity għal seba' ajruplani oħrajn, biex b'hekk nimmassimizzaw l-użu tal-ajruport u r-runways.

Barra minn hekk, bħala Ministeru flimkien mal-Malta Industrial Parks, ħdimna fuq pjan ħolistiku għall-ajruport fejn identifikajna n-niċeċ kollha u allokajna spazju għal kull wieħed minnhom, bħal manutenzjoni tal-ajruplani, training academies tal-ajruplani, logistic hubs, cargo, private jets terminals u uffiċini.

Is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru qed jaħdem ukoll fuq struttura ġdida għall-avjazzjoni biex f'pajjiżna jkollna struttura ta' Gvern li tkun permanenti u tiffoka fuq erba' miri prinċipali.

L-ewwel nett, li tamministra l-istrateġija għall-policies tal-avjazzjoni ta' pajjiżna; it-tieni, li timplimenta u tippromwovi s-settur; it-tielet, li tħares l-operations and commercial undertakings fl-avjazzjoni u l-kuntatti tagħhom b'mod partikolari tal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta u r-raba', li tkun reference point li tagħti l-pariri neċessarji.

Naħseb li dan huwa undertaking importanti; bħalma għamilna fis-settur tal-enerġija fejn ħloqna l-istruttura tal-Energy and Water Agency li se tibqa' titgawda minn gvernijiet suċċessivi, se nagħmlu l-istess fl-avjazzjoni biex ikollna struttura li tipprovdi l-institutional framework ta' kontinwità, titgawda minn gvernijiet futuri u tassigura li l-kuntratti u l-istrateġija huma mmaniġġjati tajjeb.

Tajjeb ngħid li din is-sena f'Malta se jkollna l-konferenza tal-CAPA li għaliha se jattendu airlines minn madwar id-dinja kollha.

Għal pajjiżna din se tkun vetrina importanti.

Nixtieq nitkellem ukoll fil-qosor dwar Għawdex, għax diġà tkellmet dwar din il-gżira l-Ministru Justyne Caruana, li qed naħdmu ħafna flimkien.

Għawdex jibqa' ġojjell għall-Għawdxin u għalina wkoll.

Għawdex huwa a value added proposition.

Kif nafu, it-turiżmu huwa s-settur ewlieni għall-ekonomija Għawdxija.

Għaldaqstant irridu nibqgħu ninvestu fih.

Nemmen li parti minn dan l-investiment għandu jkun fil-konnettività ta' bejn iż-żewġ gżejjer fejn żidna r-raba' vapur bejn Malta u Għawdex.

Hemm xogħol għaddej fuq il-fast ferry u qed naħdmu wkoll fuq il-helicopter service.

Fil-fatt il-Malta Medair ħarġet tender pubblika biex nagħżlu operatur għal dan is-servizz bejn Malta u Għawdex.

Din l-air link se tkun kritika għall-business community u anke għat-turiżmu.

Il-ħsieb tagħna huwa li nintroduċu helicopter ta' minimu ta' 15-il seat li jopera bejn iż-żewġ gżejjer.

Dan huwa pass importanti għall-konnettività bejn Malta u Għawdex, hekk kif fil-medium-term se jkollna l-mina bejn iż-żewġ gżejjer.

Kif qalet il-Ministru għal Għawdex, se nibqgħu naħdmu biex insaħħu l-attivitajiet f'Għawdex biex it-turisti li jżuru din il-ġżira jkollhom aktar attrazzjonijiet.

Niġi issa biex nitkellem ftit fuq it-titjib fil-prodott ta' pajjiżna.

Bħala Gvern, qed ninvestu fis-settur tat-turiżmu.

Fost l-oħrajn, qed ninvestu fl-open spaces u fl-infrastruttura li jgawdu minnha kemm il-Maltin kif ukoll l-Għawdxin.

Permezz tal-Grand Harbour Regeneration Corporation (GHRC), flimkien mal-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi u s-Sur Gino Cauchi, qed inkomplu naħdmu fuq diversi proġetti.

Tul l-aħħar snin, wettaqna proġetti importanti bħal dik ta' Pjazza Tritoni, iż-żona magħrufa bħala Tal-Biskuttin u l-Ġnien Laparelli.

Se nkunu qed naħdmu wkoll flimkien mal-GHRC fuq investiment ta' €2 miljun biex ix-xatt ta' Ta' Xbiex u l-Imsida jiġi riġenerat bi promenade modern.

Se nkunu qegħdin ninvestu €3.5 miljun fuq proġett importanti fil-ġnien tal-moll fil-Floriana li se jassigura li r-riġenerazzjoni tal-Belt tista' toħroġ mill-Belt għall-Floriana u tibqa' miexja sal-Argotti u l-ġonna kollha tal-Floriana.

Tlesta x-xogħol fuq il-Ġnien Duminku Mintoff f'Raħal Ġdid li ġie rinovat fi ġnien bil-fjuri b'dehra mill-isbaħ.

Fl-istess ħin qed naħdmu wkoll biex filwaqt li nirrikonoxxu li hawn kostruzzjoni għaddejja fil-pajjiż, nirrikonoxxu wkoll li din il-kostruzzjoni trid issir f'mod konsiderat.

Għaldaqstant, bħala Ministeru flimkien mal-Ministeru għat-Trasport, dħalna f'partnership mad-Developers Association, fejn se nkunu qegħdin inniedu l-iskema volontarja Considerate Contruction Scheme.

Permezz ta' din l-iskema, żviluppaturi li jkunu qed jagħmlu proġett ta' kostruzzjoni, b'mod volontarju se jadottaw standards li huma ferm ogħla minn dak stabbilit fil-liġi biex b'hekk intejbu l-boarding and hoarding ta' madwar is-sit, innaqqsu l-istorbju, nuru aktar rispett lejn il-ġirien u lejn il-ħaddiema permezz ta' breaks raġonevoli u proper access to means u, fuq kollox, nassiguraw li l-ambjent ikun rispettat.

Naħseb li din l-iskema, li se tibda b'mod volontarju, se tinfirex ma' Malta kollha u se jkollha impatt pożittiv ħafna b'mod ġenerali.

Se tkompli wkoll ir-riġenerazzjoni fil-Belt Valletta, fejn permezz tal-Ministeru għall-Ewropa u l-fondi Ewropej qegħdin ninvestu €24 miljun fir-riġenerazzjoni tan-naħa t'isfel tal-Belt Valletta.

Fil-fatt diġà tlestew numru ta' xogħlijiet, fosthom ir-restawr min-naħa ta' barra tal-Knisja tal-Pilar, ix-xogħol ta' tiswija u restawr tal-Knisja ta' Santu Wistin, ix-xogħol ta' restawr u manutenzjoni tal-koppla tal-Knisja tal-Karmnu, ir-restawr tas-swar magħrufa bħala l-French and English Curtains, ir-restawr tal-Jews Sally Port, il-pavimentar taż-żona tal-Blata u x-xogħol fuq housing units li kienu abbandunati biex nagħtuhom aktar aċċess.

Qed isir ukoll restawr tan-naħa ta' isfel tal-Belt u tal-bereġ importanti, bħall-Berġa' tal-Baviera, Berġa t'Aragona u l-House of Catalunya.

Apparti minn din ir-riġenerazzjoni li se tkun ta' benefiċċju għar-residenti u għat-turisti, qed nagħmlu wkoll riġenerazzjoni soċjali fil-Belt, għax filwaqt li ġejjin aktar turisti lejn il-belt kapitali, irridu nifhmu wkoll li fil-Belt hemm ħafna residenti.

Għaldaqstant, għamilna xogħol biex ċerti binjiet abbandunati bħal dawk fi Triq il-Karmnu jinqalbu f'social housing units biex nibqgħu nagħtu l-ħajja lill-Belt Valletta.

Proġett li huwa għal qalbna ħafna huwa l-proġett f'West Street il-Belt fejn binja kbira tal-Gvern qed tiġi kkonvertita f'25 unit għall-anzjani biex jibqgħu jgħixu b'mod indipendenti.

Dan huwa proġett sabiħ biex, kemm jista' jkun, nies li qed jgħixu fil-Belt li kibru fiż-żmien ikunu jistgħu jbattlu akkomodazzjoni soċjali fil-Belt u jikkreaw spazju għal ħaddieħor, filwaqt li dawn l-anzjani jibqgħu jgħixu b'mod indipendenti fil-Belt f'żona li tkun aċċessibbli kompletament u aktar sigura għalihom.

Dawn huma kollha inizjattivi importanti li qed nieħdu.

Fil-Belt Valletta se nkomplu nirriġeneraw iż-żona tal-cruise liner terminal li huwa settur importanti għall-ekonomija tagħna.

Din is-sena kellna riżultati tajbin u s-sena d-dieħla se jkollna tkabbir f'dan is-settur permezz ta' numru ta' vapuri li kkommettew li se jibqgħu jiġu ta' kuljum f'pajjiżna.

Tajjeb ngħid li qed naħdmu ma' Transport Malta biex flimkien mal-Ministeru tat-Turiżmu, Pinto 4 and Pinto 5 Wharfs fil-Port il-Kbir jiġu upgraded biex ikunu jistgħu jiġu akkomodati l-vapuri l-kbar ukoll.

Insemmi wkoll proġetti ta' riġenerazzjoni li qed isiru fin-naħa t'isfel ta' Malta, li hija żona għal qalbna ħafna.

Insemmi, pereżempju, Marsaxlokk li hija żona ta' valur turistiku kbir.

F'Marsaxlokk, diġà għamilna numru ta' toroq u ħloqna toroq ġodda biex innaqqsu t-traffiku u bnejna car park in-naħa tal-grawnd tal-futbol.

Il-proġett li jmiss huwa r-riġenerazzjoni taż-żona magħrufa bħala Tal-Magħluq, fejn għandna l-pjanijiet kollha kważi lesti u t-tenders se joħorġu fil-ġimgħat li ġejjin.

Ladarba tiġi riġenerata ż-żona tal-Magħluq, se nipproċedu għal Xatt is-Sajjieda li se jiġi rijorganizzat, inkluż iż-żona fejn ikun hemm il-monti.

Wara dan il-proġett, se nkunu qed nibnu waterpolo pitch għall-club ta' Marsaxlokk.

Irrid insemmi wkoll il-lokalità ta' Birżebbuġa li għal ħafna snin kienet żona industrijali.

Aħna ħassejna li kellna bilfors nitkellmu mal-Malta Freeport Terminals biex kemm jista' jkun ikunu aktar rikonoxxenti lejn in-nies ta' Birżebbuġa u kellna feedback tajjeb min-naħa tagħhom u se nkunu qegħdin inniedu numru ta' proġetti.

Fil-fatt se jinbena car park pubbliku fuq sit tal-Malta Terminals li ċedew din l-art lill-Gvern u, apparti minn hekk, il-Malta Freeport Terminals se jkunu qegħdin jiffinanzjaw ġnien bejn it-terminals u d-djar tan-nies, fejn se noħolqu a natural barrier.

Aktar minn hekk, matul dawn l-aħħar ġimgħat, ikkommettejna ruħna li żona kbira f'Bengħajsa f'Birżebbuġa se tkun użata għall-afforestazzjoni, fejn se jsir park kbir.

Din iż-żona kienet se tintuża bħal cargo terminal ieħor tal-Malta Freeport u bħala Gvern tlabna lill-Freeport Terminals biex iċedu u jwaqqgħu l-permess, kif fil-fatt għamlu.

Minn hawn nixtieq nirringrazzjahom ta' dan.

Apparti minn hekk, ħdimna flimkien mal-eks President Marie Louise Coleiro Preca dwar skate park f'Birżebbuġa li llum huwa fully functional u issa se nkunu qegħdin naħdmu fuq ir-riġenerazzjoni tal-promenade.

Naħseb li dawn huma kollha inizjattivi sbieħ.

Irrid insemmi wkoll il-lokalità ta' Marsaskala li hija għal qalbna wkoll, fejn se nkunu qed naħdmu ħafna fuq din iż-żona.

Tajjeb ngħid li fil-ġimgħat u xhur li ġejjin se nkunu qegħdin inniedu l-hop on hop off bus li se tibda tieqaf f'Marsaskala.

Din hija xi ħaġa importanti għax f'Marsaskala hemm numru ta' stabbilimenti li nixtiequ li jiġu upgraded, però ovvjament għandhom bżonn ta' aktar passing traffic.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-bajjiet, fejn din is-sena, bħala Gvern, ikkommettejna ruħna li fl-ewwel ħmistax ta' Ġunju jsir xogħol fuq fuq erba' bajjiet li huma l-bajja tar-Rinella fil-Kalkara, il-bajja ta' Fajtata f'Marsascala, il-bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa u l-bajja tal-Balluta f'San Ġiljan.

Dan ix-xogħol se jsir biex il-poplu Malti u Għawdxi jkun jista' jgawdi dawn il-bajjiet fis-sajf.

Bħala riġenerazzjoni, se nkunu qegħdin nagħmlu emergency works fuq l-iStrand f'Tas-Sliema.

Fil-fatt, flimkien ma' Transport Malta, bħalissa għaddej studju biex tiġi riġenerata ż-żona tal-iStrand f'Tas-Sliema u jsir tisħiħ tal-promenade minħabba li hemm paritjiet tal-moll li huma dgħajfa.

Ikkommettejna wkoll €10 miljun għar-riġenerazzjoni ta' Paceville, liema lokalità għandha bżonn ta' riġenerazzjoni qawwija.

Kulħadd jaf li hemm investiment qawwi min-naħa tas-settur turisitku f'Paceville, imma l-infrastruttura għandha ħafna nuqqasijiet.

Għalhekk, qabbadna l-kumpanija Grimshaw Architects f'Londra li flimkien magħhom identifikajna seba' żoni fejn għamilna pjanijiet għar-riġenrazzjoni.

Dawn jinkludu siti prominenti bħal Triq Santu Wistin, Ġnien Spinola, il-bajja maġenb Triq Dragunara, il-pjazza prinċipali ta' Paceville ħdejn il-Burger King, uħud mit-toroq ta' Paceville, il-bajja ta' San Ġorġ u l-entratura ta' Paceville.

Se nibdew billi niffokaw fuq żewġ żoni li huma Pjazza Spinola fejn nixtiequ noħolqu spazju miftuħ sabiħ u Triq Paceville li hija t-triq prinċipali f'Paceville.

Il-flus li qed indaħħlu mill-eko-kontribuzzjoni se jiġu kommessi wkoll għal dan il-proġett.

Irrid nirringrazzja lil Malta Hotels and Restaurants Association tal-kollaborazzjoni li dejjem joffrulna, fejn qed naħdmu flimkien b'mod kostruttiv.

Fil-fatt, qed naħdmu fuq diversi proġetti ta' interess għal pajjiżna, inkluż dak ta' Paceville u l-Mediterranean Music Awards.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-Mediterranean Conference Centre (MCC) li aktar kemm jgħaddi ż-żmien, aktar qed ikollha rwol important, kemm għat-turiżmu, kif ukoll għal business travel, konferenzi u kultura.

Fil-fatt minn hawn u ftit ġimgħat oħra se nkunu qed niftħu l-ikbar open air venue f'pajjiżna li huwa a rooftop venue fuq is-saqaf tal-MCC li se jkun qed jintuża għal events kbar.

Dan l-ispazju joffri waħda mill-isbaħ veduti fuq il-Port il-Kbir u persważ li se jkun venue li se jintuża kemm mill-Maltin kif ukoll mill-barranin.

Apparti minn hekk, qed noħolqu numru ta' swali ġodda fit-Tank Room antik tal-MCC u qed ninvestu wkoll f'air conditioning units ġodda mal-post kollu.

Qabel nagħlaq, nixtieq nitkellem ftit dwar l-ikbar riżors li għandna fis-settur tat-turiżmu li huwa n-nies tagħna.

Qed ninvestu fl-ITS permezz ta' korsijiet differenti f'livell ta' ċertifikat, diploma, degree u anke post graduate.

L-ITS miexi fit-triq biex fil-futur isir a vocational university.

Minn hawn irrid nirringrazzja liċ-Chairperson u lis-CEO tal-ITS għax-xogħol siewi li qed jagħmlu.

Il-ħsieb tagħna huwa li fl-ITS nibqgħu nagħmlu partnerships internazzjonali bħalma għadna kemm nidejna mal-Emirates Academy of Hospitality li magħha se nniedu a joint MBA programme u degrees oħrajn.

Apparti minn hekk, qed nagħmlu wkoll korsijiet importanti għall-gwidi għax għandna nuqqas kbir ta' gwidi f'pajjiżna.

Fejn qabel kien ikollna kors għall-gwidi kull tliet snin fl-ITS, issa dan il-kors qed joħroġ kull sena u minflok qed ikun fuq perjodu ta' tliet snin, issa qed isir fuq sentejn, għax huwa kors aktar kompatt li jibqa' sejjer anke matul is-sajf.

Korsijiet bħal dawn huma importanti għar-riżors uman f'pajjiżna.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li s-settur tat-turiżmu huwa settur importanti għal pajjiżna, li qed jipprovdilna tkabbir ekonomiku.

Ħafna familji jiddependu minn dan is-settur għall-għajxien tagħhom.

Barra minn hekk, dan is-settur qed joħloq opportunitajiet għall-Maltin ukoll.

Bħala Gvern nixtiequ li kull inizjattiva turistika tkun ta' benefiċċju kemm għat-turisti kif ukoll għall-Maltin, jiġifieri jekk qed nitkellmu fuq spazji miftuħin u ġonna, investiment fl-istorja ta' pajjiżna, niċeċ ġodda, events u rotot ġodda, dawn kollha jistgħu jitgawdew mill-Maltin.

Inħoss li wara r-riżultat tal-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, bħala Gvern għandna aktar kuraġġ biex nibqgħu naħdmu u nagħmlu t-tibdil meħtieġ.

Dan hu l-Gvern tal-bidla li se tibqa' tiġi implimentata f'kull settur.

Filwaqt li tul dawn l-aħħar ħames snin għamilna ħafna bidliet fid-drittijiet ċivili, raħħasna il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, għalaqna l-power stations, tejjibna l-arja għall-Maltin u l-Għawdxin, neħħejna l-problema tal-mediċini out of stock, daħħalna l-free childcare, żidna l-parteċipazzjoni tan-nisa fil-workforce u żidna l-pensjonijiet, nista' ngħid li għadna m'aħniex lesti.

Bħala Gvern se nibqgħu naħdmu biex niffokaw fuq il-prijoritajiet tagħna biex nassiguraw li jkollna aktar ugwaljanza bejn is-sessi, aktar spazji miftuħa u ambjent aħjar, pensjonijiet aħjar u aktar sigurtà fil-villaġġi u l-ibliet tagħna.

Dawn huma l-prijoritajiet tal-Maltin u l-Għawdxin u tagħna bħala Gvern.

Nirringrazzja lill-Malta Tourism Authority, liċ-Chairperson, il-board of directors u lill-istaff fil-Ministeru tiegħi.

Nirringrazzjak.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-estimi ta' dħul u infiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu skont l-Att dwar is-Servizz tal-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu (Kap. 409) għas-sena 2019.

L-ISPEAKER: Qed tintalab votazzjoni.

Infakkar lill-Kamra li din il-votazzjoni se tittieħed fid-19 ta' Ġunju 2019 skont il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Sar il-ħin.

Insejjaħ il-Ministru Konrad Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

KONRAD MIZZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 29 ta' Mejju 2019, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari tal-Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 2019.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Avukat tal-Istat – Tieni Qari;

Estimi ta' dħul u nfiq ta' Jobsplus għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità tad-Djar għas-sena 2019 – Votazzjoni;

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija tal-Artijiet għas-sena 2019 – Votazzjoni; u

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Awtorità Maltija għat-Turiżmu għas-sena 2019 – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) - Kumitat Permanenti.

L-ISPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 29 ta' Mejju 2019, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-7.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EMBRIJUNI FFRIŻATI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid kemm hemm embrijuni ffriżati bħalissa u jaqsam l-informazzjoni skont kemm ilhom iffriżati?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm 12-il koppja li għandha l-embrijuni krijopreservati.

Koppja waħda kkrijopreservaw l-embrijuni f'Settembru tal-2018, 10 koppji f'Ottubru tal-2018, u koppja oħra fi Frar 2019.

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdet droga mid-Dwana ta' Malta mill-2013 'il hawn, u jagħti l-informazzjoni sena b'sena skont it-tip ta' droga li nqabdet?

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

DWANA - QBID TA' DROGA - PROĊEDURI

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid xi jsir md-droga li tinqabad mid-Dwana u x'inhi l-proċedura li tintuża f'dawn il-każijiet?

EDWARD SCICLUNA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 8847.

BORD GĦALL-GOVERNANZA TAL-ĦABSIJIET – RAPPORTI ANNWALI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9852 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport annwali tal-Bord għall-Governanza tal-Ħabsijiet dwar is-sena 2018 u li suppost ġie ppreżentat lilu sa mhux aktar tard mit-30 ta' Marzu 2019?

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9852.

REGOLATURI TAL-BINI U L-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proċess biex jitwaqqaf ir-Regolatur tal-Bini u l-Kostruzzjoni?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat, il-proċess biex jitwaqqaf ir-Regolatur tal-Bini u l-Kostruzzjoni jinsab fil-proċess ta' laqgħat li qed issiru mal-entitajiet u l-persuni kkonċernati filwaqt li qed tkun abbozzata l-liġi li twaqqaf dan ir-regolatur.

PROKLAMI GĦAL DIKJARAZZJONI TA' EMERĠENZA PUBBLIKA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 1963 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il dikjarazzjoni ta' emerġenza pubblika saret permezz ta' Proklama skont dak li jipprovdi l-artikolu 3 tal-Att dwar Setgħat ta' Emerġenza (Kap. 178 tal-Liġijiet ta' Malta)?

Għal kull Proklama, jista' jgħid x'kienet ir-raġuni li għaliha saret u għal liema parti jew partijiet ta' Malta kienet tapplika?

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Fil-perjodu li qiegħed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant, ma kien hemm ebda dikjarazzjoni ta' emerġenza pubblika saret permezz ta' Proklama skont dak li jipprovdi l-artikolu 3 tal-Att dwar Setgħat ta' Emerġenza (Kap. 178 tal-Liġijiet ta' Malta).

ĊITTADINANZA MALTIJA TAĦT IL-PROGRAMM TA' INVESTITUR INDIVIDWALI – KAŻ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament ingħatax iċ-ċittadinanza Maltija taħt il-Programm ta' Investitur Individwali (IIP) tar-Repubblika ta' Malta?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 2547.

IL-KAPPARA - TRIQ ANTONIO SCHEMBRI – MANIĠĠJAR TAT-TRAFFIKU WAQT ĦINIJIET TA' SKOLA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għal Triq Antonio Schembri fil-Kappara, jiġifieri t-triq fejn hemm iċ-Chiswick School u t-toroq tal-madwar, jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex din it-triq residenzjali jkollha aktar boun ordni u pparkjar u aċċess ferm aħjar waqt id-dħul u l-ħruġ tal-istudenti mill-iskola?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li rigward Triq Antonio Schembri fil-Kappara, fejn iċ-Chiswick School u t-toroq tal-madwar, qed isiru konsultazzjonijiet bejn l-awtoritajiet ikkonċernati kollha, sabiex jinstabu l-aħjar soluzzjonijiet biex waqt id-dħul u l-ħruġ tal-istudenti mill-iskola, ikun hemm titjib fil-bon ordni, ipparkjar u aċċess fl-istess triq.

TAS-SLIEMA – PERMESSI KUMMERĊJALI

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li The Strand f'Tas-Sliema hi żona residenzjali u minkejja dan, il-permessi għall-ħwienet u l-postijiet ta' divertiment dejjem qed jiżdiedu, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-parametri ta' kif jingħataw permessi bħal dawn, f'din iż-żona?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma' jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, li l-Policy 'Partial Review of Subsidiary Plans: General Policy relating to Regeneration/Consolidation Initiatives' (Jannar 2013) tirrikonoxxi li xi lokalitajiet fiż-żona tal-iżvilupp mhux neċessarjament jirriflettu dak indikat fil-pjanijiet lokali, primarjament minħabba n-natura u skala ta' żvilupp kummerċjali.

F'dawn il-lokalitajiet, bħalma hi The Strand, f'Tas-Sliema, din il-policy tippermetti li jingħataw permessi għal żvilupp simili.

KUNDIZZJONIJIET TA' ALLERĠIJA - STATISTIKA

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid jekk tinżammx statistika dwar kundizzjonijiet ta' allerġija bħal ażma?

Jekk iva, jista' jagħti ċ-ċifri għal kull sena b'kemm qed tiżdied din il-kundizzjoni?

Jista' jgħid ukoll, kemm huma dawk il-pazjenti li għandhom kartuna safra (Skeda V)?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li prżentament in-numru totali ta' pazjenti bi Skeda V valida (Kartuna Safra) għall-Ażma Kronika jammonta għal 26,534.

Nitolbu sabiex jirreferi għat-tabella t'hawn taħt.

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hux ser imur Marrakesh il-Marokk bejn l-10 u l-11 ta' Diċembru 2019 u jiffirma l-UN Global Compact for Migration Document?

Liema huma l-klawsoli li l-Gvern Malti biħsiebu jirrikonoxxi?

Hemm klawsoli fid-dokument li jistgħu jaffetwaw is-Sovranità ta' Malta b'kundizzjonijiet ambigwi u nieqsa minn spjegazzjoni u għalhekk jistgħu jġibu riperkussjonijiet bl-iffirmar ta' tali dokument?

JOSEPH MUSCAT: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-konferenza ta' Marrakesh dwar il-Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration saret fl-10 u l-11 ta' Dicembru 2018.

Kif ilu magħruf pubblikament il-Ministru ghall-Affarijiet Barranin u l-Promozzjoni tal-Kummerċ Carmelo Abela rrappreżenta lil Malta waqt din il-Konferenza.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-compact ma jorbotx legalment waqt li prinċipju fundamentali tiegħu jirrikonoxxi s-sovranità u l-prerogattiva tal-istati li jiddeterminaw huma l-politika migratorja taghhom f'rispett lejn il-liġijiet internazzjonali.

ART PUBBLIKA AGRIKOLA BIL-QBIELA – UŻU GĦALL-ĦRUQ TAN-NAR

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentri 9640 u ċjoè: B'referenza għall-art pubblika agrikola li hi bi qbiela, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jibdew taħditiet min-naħa tal-Ministeru tal-Kultura u tal-Awtorità tal-Artijiet biex tiddaħħal kundizzjoni li dawk l-inħawi li huma żoni stabbiliti bħala għelieqi għall-ħruq tal-logħob tan-nar, ma jiġix miċħud dan id-dritt minn dawk is-sidien li jkollhom qbiela?

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND - TIBDIL MID-DEVELOPMENT BRIEF

L-ONOR.

GODFREY FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9799 u ċjoè: Peress li l-proġett ta' Manoel Island huwa marbut mad-Development Brief tal-1992, jista' l-Ministru jikkonferma li l-pjan il-ġdid ibiddel drastikament il-mix u l-iskala tal-użu tal-art kif kien approvat fl-Outline Development Permit PA 2135/94 peress minn proġett primarjament kummerċjali sar wieħed primarjament residenzjali?

Jikkonferma li dan it-tibdil jirrikjedi l-ħruġ ta' Supplementary Planning Guidance mill-Awtorità għall-Ippjanar kif jidher fin-North Harbour Local Plan policy NHGT16?

Jista' jikkonferma jekk dan is-Supplementary Planning Guidance kienx ippubblikat mill-Awtorità?

Jekk kien ippubblikat jista' jgħid meta u fejn tista' tinkiseb kopja u għaliex mhux ippubblikat fuq il-website tal-awtorità?

Jekk le kif seta' jiġi approvat il-pjan il-ġdid?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, li l-pjan il-ġdid fl-Outline Development Permit PA9407/17 huwa emenda ta' pjan diġà approvat fl-Outline Development Permit PA2135/94 liema emendi jikkonsistu fi tqassim aħjar tal-volumi u layout tal-bini, żieda fl-ispazji pubbliċi, żieda relattivament minima f'dak li huwa użu residenzjali, tnaqqis f'dak li huwa użu kummerċjali, kif ukoll reviżjoni tat-tqassimu disinn f'dawk li huma parkeġġ, marina u network għal vetturi u dak pedonali.

F'dan l-istess pjan kien hemm tnaqqis ta' 8000 metru kwadru f'dak li huwa gross floor area minn dak li kien hemm approvat fl-Outline Development Permit PA 2135/94.

Hekk kif inhu indikat f'din it-tabella, il-pjan il-ġdid ma biddilx drastikament il-mix tal-użu tal-art u għalhekk ma kienx jirrikjedi l-ħruġ ta' Supplementary Planning Guidance mill-Awtorità għall-Ippjanar:

SPTAR ĠENERALI T'GĦAWDEX - MASTER PLAN

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-master plan għall-area tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Jista' jgħid ukoll f'liema xahar tas-sena 2019 hu ppjanat li jiġi approvat?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma' jien infurmat, l-Awtorità tal-Ippjanar għandha quddiemha applikazzjoni għall-master plan għall-area tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex (PA07491/16) li għaddiet mill-proċess ta' "screening" u bħalissa l-Awtorità qiegħda tistenna l-informazzjoni li ntalbet fl-iscreening letter sabiex tkun tista' tivvalida u tibda tipproċessa din l-applikazzjoni.

Il-Perit talab estensjoni ta' żmien fil-bidu ta' din is-sena biex ikun jista' jwieġeb għall-informazzjoni mitluba.

Id-deċiżjoni fuq il-Master Plan għanda tittieħed fi żmien 100 ġurnata minn meta tiġi validata l-applikazzjoni, sakemm ma tintalabx sospensjoni skont Regolament 12(1) ta' l-Avviż Legali 162/16.

AWTORITÀ TA' STANDARDS TA' ĦARSIEN SOĊJALI - NUQQASIJIET FI DJAR TAL-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9205, jista' l-Ministru jgħid jekk in-nuqqasijiet ġewwa d-Djar tal-Anzjani ġewwa Għawdex ġewx irranġati kollha u jekk le x'inhi r-raġuni li għadhom ma ġewx irranġati u x'azzjoni qed tieħu l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali qajmet in-nuqqasijiet li ġew innutati f'diversi Djar tal-Anzjani ġewwa Għawdex, hekk kif ġie msemmi fil-mistoqsija parlamentari 9205.

Ħafna minn dawn in-nuqqasijiet ġew indirizzati mill-provdituri tas-servizz filwaqt li l-Awtorità qed tkompli tagħmel moniteraġġ meħtieġ u tara li l-punti mressqa jiġu indirizzati fl-intier tagħhom.

L-Awtorità se tkompli tassigura u tesiġi li l-moniteraġġ ikompli jsir, permezz tal-ispezzjonijiet mill-Ispetturi tal-Awtorità, fuq is-servizzi kollha fis-settur soċjali, bil-għan li jiġu identifikati n-nuqqasjiet u eventwalment tassigura li jingħata servizz tal-ogħla kwalità fil-qasam soċjali.

ATT DWAR IR-REGOLAMENT TA' ĊERTI XOGĦLIJIET F'UTILITAJIET U SERVIZZI - RIKORSI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 8986 u jgħid jekk Transport Malta ġietx notifikata b'xi rikors magħmul a tenur tal-artikolu 7(2) tal-Att dwar ir-Regolament ta' Ċerti Xogħlijiet f'Utilitajiet u Servizzi, Kap. 81 tul is-snin 2017, 2018 u 2019 s'issa?

Jekk iva, kemm kien in-numru?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tat-Trasport, l-Enforcement Directorate ma rċieva l-ebda notifika ta' rikors f'dan is-sens f'dawn l-aħħar sentejn.

GĦAWDEX - MASTER PLANS

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari 8506 kollha u taġġorna lill-Kamra fuq il-varji Master Plans li qed iħejji u jagħmel il-Ministeru għal Għawdex bħalissa?

Fiex jikkonsistu u għalxiex qed isiru dawn il-Master Plans u minn min qed isiru?

Kif intgħażlu l-persuni li qed jagħmluhom, kemm tħallsu s'issa u meta huma ppjanati li ser jiġu konklużi dawn il-Master Plans?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-Master Plans li ġew konklużi fl-aħħar sena u nofs?

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari se tingħata f'xi seduta oħra.

XAGĦRA GĦAWDEX – NIGHT SHELTER ĠDID

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9701, tista' l-Ministru tgħid jekk in-Night Shelter fix-Xagħra Għawdex bediex jopera f'April 2019 u jekk iva kemm qed jilqa' residenti?

Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li l-bankina u t-triq ta' quddiem dan in-Night Shelter għadhom mhux lesti, iktar minn sitt xhur wara li ġie inawgurat dan in-Night Shelter?

Interpellant li, iva, in-night shelter beda jopera u minnu qed jibbenefikaw persuni li għandhom bżonn.

Dwar ix-xogħlijiet indikati, ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol msemmi ma kellux x'jaqsam mal-proġett.

IX-XEWKIJA GĦAWDEX – AREA TA' XĦAJMA - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-PA number 01606/19, 'Levelling of existing debris, to reinstate existing roads, create Park and Ride parking facilities with permeable ground covers, charging point for electric buses, Bus Terminal and roofed deck top house recreation areas' ġewwa ta' Xħajma fix-Xewkija Għawdex f'dawn l-aħħar ġranet ma għadhiex tidher fuq il-website tal-Awtorità tal-Ippjanar?

Jista' jgħid x'intalab s'issa mill-Awtorità tal-Ippjanar fuq din l-applikazzjoni u fiex wasal il-proċess ta' din l-applikazzjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, li s-sistemi elettroniċi tal-Awtorità juru biss dettalji ta' applikazzjonijiet li jkunu kkunsidrati kompluti a terminu tar-regolament 4 tal-Avviż Legali 162 tal-2016.PA/01606/19, hija talba għal screening (mhux applikazzjoni għall-iżvilupp) fejn l-Awtorità tkun għadha qed tiggwida lill-applikant kif għandu jipprepara l-applikazzjoni.

Jekk 'il quddiem, id-dokumentazzjoni u l-ħlasijiet kollha meħtieġa jiddaħħlu, l-Awtorità tippubblika l-applikazzjoni fuq il-website tad-Dipartiment tal-Informazzjoni, twaħħal tabella fuq is-sit inkwistjoni, u tagħmel id-dettalji tal-applikazzjoni disponibbli għall-pubbliku fis-sistemi elettroniċi tagħha, kif inhu mitlub mill-istess liġi.

FIAU: ON-SITE EXAMINATIONS TA' NUTARA PUBBLIĊI – PUBBLIKAZZJONI TAL-PIENI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm, minn fost in-nutara pubbliċi li saritilhom on-site examination jew eżerċizzju ieħor ta' verifika mill-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) mill-1 ta' Jannar 2008 sal-lum, kellhom l-identità tagħhom u l-piena li ngħataw, ippubblikati mill-FIAU fuq il-website tagħhom u/jew band'oħra?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fost dawk in-nutara pubbliċi li saritilhom on-site examination jew eżerċizzju ieħor ta' verifika bejn is-sena 2014 sad-data ta' din ir-risposta, u li għalihom il-proċedura li twassal għal deċiżjoni finali mill-Korp laħqet intemmet sad-data ta' din ir-risposta, ma kien hemm l-ebda nutar pubbliku li kien suġġett għall-proċeduri ta' pubblikazzjoni ta' pieni, u dan għaliex l-ebda piena ma eċċediet il-limitu rikjest għall-publikazzjoni ai termini tal-Artikolu 13Ċ tal-Att Kontra Money Laundering, Kap. 373, li jirregola l-istess proċedura ta' pubblikazzjoni.

L-istatistika miżmuma mill-Korp ma tippermettix li din it-tip ta' statistika hekk kif mitluba tmur lura oltre mis-sena 2014.

FIAU – NUTARA PUBBLIĊI – KAŻIJIET TA' ALLEGATI REATI TA' ĦASIL TA' FLUS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-każijiet ta' allegati reati ta' ħasil ta' flus li l-Financial Intelligence Analysis Unit (FIAU) investigat mill-1 ta' Jannar 2008 sal-lum fir-rigward ta' flus li pprevjenew lin-nutara pubbliċi minn misapproprjazzjoni ta' taxxi u/jew flus/beni oħra?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korp iqis li l-informazzjoni mitluba hija kunfidenzjali għar-raġunijiet previsti fl-Artiklu 34 tal-Att Kontra Money Laundering, Kap. 373 u għaldaqstant huwa prekluż milli jagħti risposta ai termini tal-obbligi ta' kunfidenzjalità taħt l-istess artikolu.

MANTENIMENT TAT-TFAL - ĠENITURI LI WEĦLU L-ĦABS MINĦABBA NUQQAS TA' ĦLAS

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, fl-aħħar tliet snin kemm kien hemm ġenituri li weħlu l-ħabs għax ma ħallsux il-manteniment tat-tfal?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm kienu rġiel?

Kemm huwa l-perjodu minimu u dak massimu li persuna tista' teħel il-ħabs għax ma tħallasx il-manteniment?

OWEN BONNICI: Każijiet deċiżi bejn 1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019 fir-rigward ta' każijiet fejn ġenituri weħlu l-ħabs għax ma ħallsux il-manteniment tat-tfal, fil-Qorti ta' Malta huwa kif muri fit-tabella ta' hawn taħt:

Każijiet deċiżi bejn 1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019 fir-rigward ta' każijiet fejn ġenituri weħlu l-ħabs għax ma ħallsux il-manteniment tat-tfal

Bejn l-1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019, fil-Qorti ta' Għawdex ma kienx hemm persuni li weħlu l-ħabs għax ma ħallsux il-manteniment tat-tfal.

Il-massimu ta' detenzjoni li persuna li ma tippermettix aċċess għal minuri lill-persuna li jkollha l-kustodja ta' dak il-minuri huwa ta' xahrejn (vide artikoli 7(2)(a), 12(2) u 338(ll) tal-Kodiċi Kriminali).

ĠENITURI LI WEĦLU L-ĦABS GĦAX MA TAWX AĊĊESS GĦAT-TFAL LIL ĠENITURI LI MA JGĦIXUX F'MALTA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, fl-aħħar tliet snin kemm kien hemm ġenituri li weħlu l-ħabs għax ma obdewx id-deċiżjoni tal-Qorti marbuta ma' aċċess ta' tfal lill-ġenituri li ma jgħixux Malta?

Kemm huwa l-perjodu minimu u dak massimu li persuna tista' teħel il-ħabs għax ma tagħtix dan l-aċċess?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-każijiet deċiżi bejn 1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019 fir-rigward ta' każijiet fejn ġenituri weħlu l-ħabs għax ma obdewx id-deċiżjoni tal-Qorti marbuta ma' aċċess ta' tfal lill-ġenituri li ma jgħixux Malta, fil-Qorti ta' Malta huwa kif muri fit-tabella ta' hawn taħt:

Każijiet deċiżi bejn l-1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019 fir-rigward ta' każijiet fejn ġenituri weħlu l-ħabs għax ma obdewx id-deċizjoni tal-Qorti marbuta ma' aċċess ta' tfal lill-ġenituri li ma jgħixux Malta.

Din l-istatistika tinkludi kemm ġenituri Maltin u kemm ġenituri barranin.

Bejn l-1 ta' Jannar 2016 u d-9 ta' Mejju 2019, fil-Qorti ta' Għawdex ma kienx hemm persuni li weħlu l-ħabs għax ma obdewx id-deċiżjoni tal-Qorti marbuta ma' aċċess ta' tfal lill-ġenituri li ma jgħixux Malta.

Il-massimu ta' detenzjoni li persuna li ma tippermettix aċċess għal minuri lil persuna li jkollha l-kustodja ta' dak il-minuri huwa ta' xahrejn (vide artikoli 7(2)(a), 12(2) u 338(ll) tal-Kodiċi Kriminali).

MAĠISTRATI U MĦALLFIN INVESTIGATI MILL-KUMMISSJONI GĦALL-AMMINISTRAZZJONI TAL-ĠUSTIZZJA

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, kull sena (sena b'sena), kemm kien hemm maġistrati u mħallfin li ġew investigati mill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja bejn l-2008 u l-2018?

OWEN BONNICI: Nirreferi għat-tweġiba mogħtija għad-domanda parlamentari 13811 tal-Leġiżlatura numru XI.

RIFORMA KOSTITUZZJONALI TAS-QASAM TAL-ĠUSTIZZJA – KUMITAT GĦALL-IMĦALLFIN U L-MAĠISTRATI

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta beda jiltaqa' u jiffunzjona l-Kumitat għall-Imħallfin u l-Maġistrati kif stipulat fir-Riformi Kostituzzjonali tas-sezzjoni tal-Ġustizzja fl-Att tal-5 t'Awwissu 2016?

OWEN BONNICI: Nirreferi għat-tweġiba moghtija għad-domanda parlamentari 13811 tal-Leġiżlatura numru XI.

IR-RABAT GĦAWDEX - MIDDLE SCHOOL - HEALTH AND SAFETY OFFICER WAQT IL-ĦIN TA' XOGĦLIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jgħid jekk tax il-permess li jsir ix-xogħol u struzzjonijiet biex ikun hemm preżenti Health & Safety Officer waqt il-ħin tax-xogħol fil-Middle School Rabat Għawdex, liema xogħol sar waqt il-ħin tad-dħul tat-tfal, fejn dawn bdew jgħaddu minn ġo nofs makkinarju goff u tjun li huma ta' periklu għat-tfal, minbarra l-istorbju li kien qed itellef, b' mod speċjali t-tfal bl-awtiżmu?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li għal kwalunkwe xogħol li jsir fl-iskejjel dejjem jittieħdu l-miżuri kollha tas-saħħa u s-sigurtà.

Dan isir taħt l-istruzzjonijiet tal-periti responsabbli għax-xogħol li jkunu mqabbda mill-FTS.

F'dan il-każ ix-xogħol li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant kellu jsir b'urġenza fil-Middle School fir-Rabat, Għawdex u dan bil-prekawzjonijiet kollha li jirrikjedi xogħol ta' dan it-tip biex jitnaqqas kemm jista' jkun kull inkonvenjent.

GĦAWDEX – TRIQ FORTUNATO MIZZI - INĊIDENT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 8198 issa li bdew jittieħdu l-proċeduri kriminali, jista' l-Ministru jikkonferma li f'dan il-każ ma sar ebda rapport mill-Uffiċjal Investigattiv lill-Magistrat tal-Għassa sabiex issir inkjesta u jiġu nominati l-esperti u jsir il-proċess verbali in vista tal-fatt li f'dan l-inċident korrew diversi persuni, uħud minnhom serjament u addirittura dawn in-nies li korrew daħlu biex jiġu rikoverati fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

X'inhi r-raġuni li wara l-frakass, li esponiet il-ħajja ta' diversi nies għal periklu serju u gravi u li l-istess żiemel li hu involut mhux biss ma ġiex identifikat, imma sal-lum il-Pulizija Eżekuttiva lanqas biss jafu x'sar minnu, aħseb u ara kemm saru testijiet fuqu, anki tad-doping, u meta dan kien ukoll każ ċar ta' moħqrija fuq annimal, li huwa reat 'per se'?

X'passi ttieħdu jew se jittieħdu kontra dan l-Uffiċjal Għoli fil-Korp tal-Pulizija li lanqas biss indenja li jagħmel rapport lill-Maġistrat tal-Għassa tal-akkadut?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li dakinhar tal-inċident li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant, il-Pulizija ma infurmatx lill-Maġistrat tal-Għassa peress li ma kienu twettqu ebda reati li jġorru piena 'l fuq minn tliet snin priġunerija u ħadd mill-persuni li sofrew xi ġrieħi fl-inċident, ma kien f'xħin fil-periklu tal-mewt.

Dakinhar tal-inċident kemm il-kuċċier kif ukoll iż-żiemel kienu identifikati mill-pulizija li min-naħa tagħha ma rċeviet ebda rapport jew allegazzjoni mingħand xi persuna, li kien hemm moħqrija tal-annimali jew inkella suspett ta' doping u aġixxiet bħalma taġixxi f'każi ta' din ix-xorta.

Infurmat li wara xhieda li ngħatat quddiem il-Qorti t'Għawdex fil-bidu ta' Mejju 2019, ġie allegat moħqrija tal-annimali minn vittma fl-inċident, u għalhekk il-pulizija qed tindaga aktar biex tieħu l-passi meħtieġa jekk issib il-provi.

Kif diġà indikat fi tweġiba oħra, ġew inizjati proċeduri kriminali kontra s-sewwieq taż-żiemel inkwistjoni, liema proċeduri għadhom pendenti.

Dwar dan il-każ jien infurmat li m'hemmx lok li jittieħdu xi passi kontra l-Uffiċjal Għoli fil-Korp tal-Pulizija.

MARSASCALA - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jindika kemm se jinbnew djar ta' akkomodazzjoni soċjali f'Marsaskala u f'liema naħa tal-lokalità dawn id-djar se jinbnew?

Jista' jgħid ukoll jekk ġiex ikkonsultat il-kunsill lokali ta' din il-lokalità qabel ma ttieħdet din id-deċiżjoni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, d-dettalji dwar il-units ta' housing soċjali ġodda, se jkunu qegħdin jingħataw fix-xhur li ġejjin.

Dawn il-units se jkunu qegħdin jinbnew permezz ta' investiment ta' €60 miljun mill-Fond Nazzjonali għall-Iżvilupp Soċjali, li se jwassal sabiex l-Awtorità tad-Djar ikollha 1,000 unit ġdid ta' housing soċjali.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġenituri/qraba ta' persuni b'diżabilità jistgħux jagħmlu użu mill-Iskema Carer at Home?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, l-Iskema Carer at Home hija miftuħa għal kull persuna li għandha 60 sena jew aktar, li hija eleġibbli li tibbenifika mill-iskema skont kif spjegat fid-deskrizzjoni annessa mal-iskema; liema applikazzjoni tista' tiġi aċċessata mis-sit elettroniku https://activeageing.gov.mt.

WIED IL-GĦAJN – PROĠETTI RELATATI MAL-FONDI TAL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 9991, jista' l-Ministru jgħid fiex kienu jikkonsistu dawn il-proġetti li ġejjin, li huma relatati mal-Fondi tal-Unjoni Ewropea hekk kif ibbenefika minnhom il-Kunsill Lokali ta` Marsaskala f'dawn l-aħħar ħames snin u jekk dawn hux diġà twettqu jew le:

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Marsaskala li l-proġetti tal-Europe for Citizens twettqu t-tnejn li huma bl-aħħar proġett ċjoè dak ta' Integrate together for a better European future tlesta ukoll xi ftit tal-ġimgħat ilu u jinsabu qegħdin jippreparaw ir-rapporti li se jiġu sottomessi dalwaqt fuq l-EU portal.

Ninsab infurmat li kienu żewġ proġetti li permezz tagħhom sar skambju ta' ideat bejn diversi membri tal-Unjoni Ewropea bit-temi magħżula.

Tali proġetti l-ewwel iridu jiġu evalwati mill-Unjoni Ewropea u fil-fatt iż-żewg proġetti ġabu kważi punti massimi biex b'hekk setgħu jitwettqu.

KUNSILL LOKALI TA' WIED IL-GĦAJN - BINI TAL-UFFIĊINI AMMINISTRATTIVI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika meta se jibda l-bini tal-Uffiċini Amministrattivi tal-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn u meta huwa indikat li se jitlesta?

Fiex se jikkonsisti dan il-bini?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mil-Kunsill Lokali ta' Marsaskala li jinsab fl-aħħar fażi tal-procurment fejn iż-żmien tal-appell issa għadda u l-kunsill finalment jinsab fl-aħħar proċess li jiffirma l-kuntratt mal-kuntrattur.

Hekk kif isir dan, għandhom isiru laqgħat bejn il-perit u l-kuntrattur flimkien ma' rappreżentanza tal-kunsill biex jiġi determinat meta se jinbeda x-xogħol.

Dan se jkun l-ewwel fażi tax-xogħol peress li jinvolvi l-bini tal-kunsill u mhux il-finishings.

WIED IL-GĦAJN - PRIJORITAJIET /INIZJATTIVI ĠODDA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 9989, jista' l-Ministru issa jindika l-inizjattivi ġodda li se jsiru f'Wied il-Għajn billi din hija żona turistika?

Meta se jibdew jitwettqu dawn l-inizjattivi?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9989, ċjoè li inizjattivi ġodda se jitħabbru fiż-żmien li ġej.

INTERĊETTAZZJONI/INTERFERENZA FI TRASMISSJONIJIET

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mis-sena 2013 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il mandat ħareġ biex issir interċettazzjoni ta' jew interferenza ma' komunikazzjonijiet fil-kors tat-trasmissjoni tagħhom bil-posta jew bil-mezz ta' sistema ta' radjokomunikazzjoni jew ta' telekomunikazzjoni jew b'kull mezz ieħor?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija 9881 tal-Legiżlatura XII.

SAN ĠILJAN/PEMBROKE - RAPPORT FUQ BUNKER

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kwalunkwe pjanti li jinsabu fil-pussess tal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali u tal-entitajiet kollha li jaqgħu taħtu u li juru fid-dettall il-bunker ta' żmien il-Gwerra l-Bierda u li jinsab taħt l-art ta' St George's Barracks f'San Ġiljan u/jew Pembroke?

IAN BORG: Ninforma lil Onor. Interpellant li skont ma' jien infurmat mill-Awtoritajiet, kemm mill-Awtorità tal-Ippjanar li m'għandiex fil-pussess tagħha pjanti li juru fid-dettall il-bunker inkwistjoni, filwaqt li l-Awtorità tal-Artijiet ma jkollhiex pjanti bħal dawn mitluba.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET - ĊNUS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn iċ-ċnus perpetwi rivedibbli mhumiex qed jiġu pproċessati mill-Awtorità tal-Artijiet kif kien isir qabel?

Jista' jgħid jekk jeżistux impedimenti legali u x'qed jikkunsidra l-Gvern biex jindirizza din il-kwistjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma' jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, li l-Avviż Legali li jagħti s-setgħa li ċ-ċnus imsemmija jiġu mifdija, qed tiġi diskussa.

SPEZZJONIJIET MINN JOBSPLUS - PERSUNI BARRANIN LI JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 7722, jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni ttieħdet kontra dawk il-barranin li nstabu jaħdmu f'pajjiżna mingħajr permess u kontra min kien qiegħed iħaddimhom?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li L.S. 343.23 tpoġġi d-dmir fuq min iħaddem biex jara li d-dokumentazzjoni neċessarja tkun kollha skont il-ligi.

Għaldaqstant, Jobsplus ma tieħu l-ebda passi kontra l-barranin iżda tinnotifika lill-Pulizija tal-Immigrazzjoni bis-sejba tagħhom.

Min-naħa l-oħra, fejn jidħol min iħaddem barranin bla permess, Jobsplus tibgħat ittra tistieden biex tiddaħħal applikazzjoni għall-Permess tax-Xogħol u/jew Residenza fi żmien għaxart ijiem.

Jekk dan ma jsirx, jittieħdu l-passi kollha stipulati fl-istess L.S. 343.23.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA - ĦADDIEMA B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6312 u jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'diżabilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - ĦADDIEMA B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 6316 u jgħid kemm hemm persuni li huma reġistrati bħala persuni b'di¿abilità li jaħdmu fid-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabilità politika tiegħu?

MICHAEL FALZON: Ġentilment ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

BIRKIRKARA - TRIQ DUN KARM PSAILA - TNIXXIJA TAL-ILMA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jieħu l-azzjoni meħtieġa biex tieqaf it-tnixxija ta' ilma fi Triq Dun Karm Psaila Birkirkara viċin it-traffic lights f'salib it-toroq ma' Triq Wignacourt u Triq Wajter, qrib il-ħwienet li d-dettalji dwarhom qed jingħataw separatament?

Jista' jikkonferma jekk din it-tnixxija ta' ilma fit-triq hiex kkontaminata bid-drenaġġ u allura tista' tkun ta' periklu għas-saħħa?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li t-tnixxija ta' ilma fi Triq Dun Karm Psaila, Birkirkara viċin it-traffic lights f'salib it-toroq ma' Triq Wignacourt u Triq Wajter, qrib il-ħwienet ġejja minn drains privati tad-drenaġġ fi Triq Sant'Antnin.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - XOGĦOL TA' PERSUNA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9776 u ċjoè: Peress li f'Novembru 2016, il-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament kienet inħatret uffiċjalment bħala Kummissarju għall-Anzjani mill-Prim Ministru, jista' l-Ministru jgħid fiex kienet tikkonsisti l-ħidma ta' din il-persuna f'dawn l-aħħar sentejn u erba' xhur u jekk qattx ħareġ rapport ta' ħidma dwar ix-xogħol li wettqet?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, l-ħidma kienet tikkonsisti fil-promozzjoni u l-protezzjoni tal-anzjani minn kull abbuż, ħsara, trattament mhux xieraq, negliġenza jew sfruttament.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - UFFIĊĊJU LILL-PERSUNA

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9775 u ċjoè: Peress li f'Novembru 2016, il-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, kienet inħatret uffiċjalment bħala Kummissarju għall-Anzjani mill-Prim Ministru u fl-istess ħin ukoll, kienet ġiet espressa t-tama mis-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabiltà u Anzjanità Attiva responsabbli ta' dak iż-żmien biex minn Jannar 2017 din il-persuna jkollha l-uffiċċju tagħha, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx, fil-fatt ingħata uffiċċju lil din il-persuna f'Jannar 2017 jew sussegwentement?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien ingħata uffiċċju lill-Kummissarju għall-Anzjani.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI – UŻU TA' UFFIĊĊJU

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9766 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-uffiċċju mniżżel fil-websitehttps://family.gov.mt/en/The-Ministry/Pages/Contact-Details.aspx li jidher bħala tal-Commissioner for the Older Persons, u li jġib l-indirizz li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, hux fil-fatt qed jintuża mill-Kummissarju għall-Anzjani u jekk le, minn fil-fatt qiegħed jużah, jekk qiegħed jintuża?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-uffiċċju msemmi, qiegħed jintuża mill-Kummissarju għall-Anzjani.

MINISTERU GĦALL-FAMILJA, DRITTIJIET TAT-TFAL U SOLIDARJETÀ SOĊJALI - WEBSITE

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9765 u ċjoè: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fuq il-website tal-Ministeru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali - https://family.gov.mt/en/The-Ministry/Pages/Contact-Details.aspx - taħt it-titlu Commissioner for the Older Persons m'hemm l-ebda isem imniżżel, la tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u lanqas ta' xi persuna oħra, u lanqas m'hemm indirizz elettroniku jew website bħalma hemm fil-każ tal-Kummissarju għat-Tfal u l-Kummissarju għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fuq il-website imsemmija hemm id-dettajli tal-Kummissarju tal-Anzjani, kif ukoll l-indirizz elettroniku.

FIAU – KOPJA TAT-TWEĠIBA TAL-OPINJONI FORMALI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lill-Ministru għall-Finanzi: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9770 jista' l-Ministru jgħid għaliex, ma jistax jippubblika r-risposta tal-FIAU għall-istess opinjoni ladarba l-Kummissjoni Ewropea ppubblikat l-opinjoni tagħha (formal opinion) mibgħuta lill-FIAU fit-8 ta' Novembru 2018?

Hemm bżonn li wieħed jitlob lill-Kummissjoni Ewropea, ai termini tal-liġi Ewropea dwar l-aċċess pubbliku, għal informazzjoni li tista' faċilment tingħata hawn Malta?

EDWARD SCICLUNA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm l-opinjoni tal-Kummissjoni Ewropea ġiet ippubblikata, ir-risposta għal dik l-opinjoni tikkontjeni informazzjoni u dokumentazzjoni li għandha x'taqsam mal-operat u proċessi interni tal-FIAU, u tali informazjoni u dokumentazzjoni hija meqjusa sensittiva u kunfidenzjali li għal termini tal-Att Kontra l-Money Laundering (Kap. 373 tal-Liġijiet ta' Malta) ma tistax tiġi żvelata.

MINISTERU GĦAS-SAĦĦA – ĦADDIEMA LI GĦANDHOM INTERESS F'SOĊJETÀ KUMMERĊJALI

L-ONOR.

SIMON BUSUTTIL staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9726 jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru tas-Saħħa jgħid jekk hemmx persuni li jaħdmu fis-segretarjat tiegħu jew fil-Ministeru tiegħu li għandhom, fl-istess ħin, interess dirett jew indirett f'xi soċjetà kummerċjali li tagħti servizzi lill-istess ministeru permezz ta' kuntratt ta' servizzi ta' kwalunkwe natura?

Jista' jgħid jekk jinżamm skrutinju tal-possibilità ta' kunflitt ta' interess fil-ministeru tiegħu, fis-sens li jista' jkun hemm uffiċjali fis-segretarjat jew fil-ministeru tiegħu li fl-istess ħin ikollhom interess f'xi entita kummerċjali li tkun qed tipprovdi servizz lill-istess ministeru?

U jekk isir dan l-iskrutinju, jista' l-ministru jgħid x'irriżulta?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li fil-Ministeru għas-Saħħa hemm 9,437 ħaddiema li jaħdmu u jipprovdu s-servizzi tagħhom, sabiex inkun nista' nagħtih informazzjoni korretta nitolbu jispeċifika għal liema persuna/persuni qed jirreferi.

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari 10005, 9708 u 9823 u jgħid x'inhuma l-opri tal-arti li jinsabu fil-Berġa ta' Kastilja u li huma mislufa mingħand Heritage Malta?

OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 10005.

RAĦAL IL-ĠDID - ĊENTRU TAS-SAĦĦA –PARKEĠĠ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 10016 li oriġinarjament saret lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa u li issa ġiet riferuta lilu u jgħid għaliex (jekk hu l-każ) il-parkeġġ għat-tobba u l-pazjenti ħdejn u quddiem iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Raħal Ġdid ġie meħud minn imwejjed u siġġijiet?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li bħala parti mil-proġett ta' riġenerazzjoni tal-Pjazza Antoine De Paul, il-parkeġġ tat-tobba u l-pazjenti qatt ma tneħħa imma ġie imexxi minn quddiem iċ-Ċentru tas-Saħħa għal-Triq il-Foss u Triq Ħal Saflieni biswit l-istess Ċentru.

KTIEB IL-VJAĠĠ IKOMPLI WARA T-TFULIJA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni u Xogħol: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ktieb li huwa wkoll work book 'Il-Vjaġġ ikompli wara t-Tfulija'?

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kopja tal-workbook imsemmi tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

FAĊILITÀ KORRETTIVA TA' KORDIN – SEJBA TA' ARMA TAN-NAR F'VETTURA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10022, jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Maġistrat tal-Għassa ma ġiex infurmat biex tiskatta Inkjesta Maġisterjali wara s-sejba tal-arma tan-nar?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li meta l-arma li hija suġġett għall-mistoqsija parlamentari 10022 instabet, il-pulizija tad-Distrett infurmat lill-Maġistrat tal-Għassa li min-naħa tagħha ddeċidiet li ma kienx hemm lok ta' inkjesta Maġisterjali.

DIŻGRAZZJA TAL-OPENTOP BUS - KUMPENS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi aħbarjiet fuq id-diżgrazzja tal-Opentop Bus li spiċċat f'imwiet u persuni mweġġgħin?

Jista' jgħid jekk humiex veru l-għajdut li l-Gvern daħal jew ser jidħol għal dawn it-talbiet ta' kumpens?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li preżentament, il-każ għadu fi stadju sub giudice, stante li għad hemm inkjesta pendenti.

Illi f'dan l-istadju kwalunkwè informazzjoni ulterjuri tkun biss spekulazzjoni stante li kif diġà ngħad għadhom għaddejjin l-investigazzjonijiet.

L-Awtorità tat-Trasport f'Malta qiegħda tikkontesta r-responsabbiltà u preżentament hemm intavolati atti ġudizzjarji, sabiex tiġi opposta kull allegazzjoni ta' responsabbiltà indirizzata lill-Awtorità.

FTEHIM BEJN IL-GVERN U S-SIDIEN TA' LUKANDA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx ftehim mas-sidien tal-lukanda li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament u d-Dipartiment tal-Artijiet?

Jekk iva, jista' jgħid kemm se jdaħħal il-gvern, u din bl-approvazzjoni tal-parlament?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Artijiet, il-materja inkwistjoni qiegħda tiġi diskussa fil-livell tal-Bord tal-Gvernaturi tal-Awtorità.

Sal-lum għadu ma kienx hemm żviluppi ġodda.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL – BENEFIĊĊJI LILL-GĦAQDIET

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jindika liema benefiċċji, jekk hemm, jistgħu jgawdu minnhom il-kumpaniji tal-Karnival u ċjoè dawk l-għaqdiet jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li dawk li japplikaw biex jieħdu sehem fil-Karnival ta' Malta b'kompetizzjoni għandhom magħha marbuta dawn is-sussidji t'hawn taħt.

Ta' min issemi ukoll li din is-sena, wara numru ta' snin jingħataw l-istess ammonti fil-premijiet, kull entratura ngħatat medja ta' €500 żieda fil-premju rispettiv.

Benefiċċji li jingħataw lill-Karrijiet Trijonfali sezzjoni A, B u Ċ u l-Karrijiet tal-Kumpanija Kategorija "A":

· €185 lil kull parteċipant biex jipprovdi t-tractor meħtieġ.

· €200 għal dak il-parteċipant li jipprovdi t-trailer meħtieġ.

· €200 għal kwalunkwe ħtieġa ta' kiri ta' inġenji bħal cranes, high up eċċ.

· € 150 għal kiri ta' inġenji adegwati għat-toroq biex jiġi rmonkat il-karru minn u lura lejn il-maħżen rispettiv.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, għal kull benefiċċju li jistgħu jgawdu minnhom il-kumpaniji tal-Karnival sabiex jippreparaw karrijiet u jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival, liema huwa dak id-dipartiment jew aġenzija li tamministra dawn il-benefiċċji, u jgħid kemm-il kumpanija tal-Karnival gawdew minn kull tip ta' benefiċċju elenkat fis-snin 2017 u 2018?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-benefiċċji huma amministrati minn Festivals Malta.

Hawn taħt hawn tabella bl-informazzjoni mitluba.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - SUSSIDJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kumpanija tal-Karnival jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival, ikunux jistgħu jibbenefikaw minn xi sussidji biex iħallsu għas-servizzi li jużaw fl-imħażen tagħhom fejn jintramaw il-karrijiet?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li Festivals Malta oltre l-premijiet lil dawk klassifikati fil-konkorsi rispettivi tal-Karnival joffri sussidju in konessjoni mal-provediment tat-tractors; trailers; kiri ta' inġenji relatata mal-armar tal-karru u provediment ta' trakkijiet tal-irmonk.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - SUSSIDJI

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kumpaniji tal-Karnival jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival ikunux jistgħu jibbenefikaw minn xi sussidji biex ikopru parti mill-ispejjeż tagħhom fil-konfront tal-kirja ta' maħżen fejn jintramaw il-karrijiet u spejjeż oħra relatati mal-Karnival?

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

KUMPANIJI TAL-KARNIVAL - IMĦAŻEN

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kumpanija tal-Karnival jew gruppi li jaħdmu sabiex jippreparaw karrijiet u sabiex jipparteċipaw fil-programm tal-Karnival qegħdin jużaw imħażen tal-Gvern biex jaħdmu x-xogħol tagħhom relatat mal-Karnival?

F'każ li hemm minn dawn il-każijiet, jista' jindika l-kundizzjonijiet li taħthom qegħdin jintużaw dawn l-imħażen?

MUZA – XOGĦOL TA' STRUTTURA

L-ONOR.

THERESE COMODINI CACHIA staqsiet lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema xogħol ta' struttura għadu qed isir fil-MUZA?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li m'hemm l-ebda xogħlijiet strutturali għaddejin ġewwa MUZA.

Qed isiru xi improvements f'waħda mis-swali.

JOINT OFFICE - SKEMA TA' FIDI TA' ĊNUS TA' DJAR RESIDENZJALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta kien l-aħħar li l-Joint Office ħareġ skema ta' fidi ta' ċnus ta' djar residenzjali?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħala Ministru responsabbli, fl-20 ta' Mejju ħabbart skema ġdida ta' fidi ta' ċnus u xiri ta' proprjetà residenzjali li mistennija tkun qiegħda taffettwa mal-5,000 familja.

Din l-iskema se tidħol fis-seħħ minn Settembru ta' din is-sena u għaldaqstant dawk li għandhom ċens temporanju jew kirja mal-Gvern se jkunu jistgħu jissottomettu applikazzjoni mal-Uffiċċju Konġunt biex ikunu jistgħu jsiru sidien ta' djarhom.

ĠNIEN LAPARELLI - LIFT

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jerġa' jibda jaħdem il-lift li hemm fi Ġnien Laparelli taħt Bieb il-Belt?

IAN BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jitlob l-informazzjoni meħtiega lill-Ministru kkonċernat.

FORZI ARMATI TA' MALTA – IĊĊEKKJAR TA' PERSUNI QABEL L-INGAĠĠ

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel persuna tiġi ingaġġata bħala membru tal-Forzi Armati ta' Malta, isirx iċċekkjar jekk dik il-persuna għandhiex każijiet kriminali pendenti fil-konfront tagħha?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li LS 220.3 Nomini u Kundizzjonijiet dwar il-Forza Regolari jobbligaw lill-kandidati magħżula, qabel l-ingaġġ, biex jiddikjaraw każijiet kriminali passati u pendenti.

Barra minn hekk, fl-2015 il-CAP 77 ġiet emendata biex tagħti aċċess għall-FAM għall-fedina penali ta' kull applikant.

Kwalunkwe każ jiġi eżaminat skont il-policies tal-FAM.

FORZI ARMATI TA' MALTA – MEMBRI LI JKUNU GĦADDEJJIN PROĊEDURI DWARHOM FIL-QRATI

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-proċedura adottata mill-Armata meta jirriżultalha li jkunu nbdew proċeduri kriminali fil-Qorti fil-konfront ta' membru tagħha?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-FAM tosserva u tirrispetta l-preżunzjoni tal-innoċenza meta każ ikun għadu pendenti.

Dan id-dritt huwa wieħed sagrosant u jappartjeni lil kull individwu.

F'każijiet li jitqiesu ta' natura serja, il-FAM taħtar immedjatament Bord ta' Uffiċjali li jagħtu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom fir-rigward ta' kif għandu jitħaddem l-individwu u x'restrizzjonijiet għandu jkun hemm fuq l-impjieg tiegħu.

Jiġi aċċertat ukoll li tali individwu jkun qed jaħdem taħt sorveljanza diretta.

Meta każ imbagħad jiġi deċiż mill-Qorti, il-FAM tevalwa sew l-offiża u s-sentenza mogħtija kif ukoll il-kondotta tal-individwu fuq il-post tax-xogħol, u abbażi ta' dan tikkunsidra ż-żamma tiegħu jew le fis-servizz.

Dan anke fl-isfond tal-prinċipju ta' riforma u rijabilitazzjoni li l-FAM tħaddan.

F'każ li l-individwu jinżamm, ikun imwissi sabiex ma jagħmilx reati oħra, u jaf ikun hemm riperkussjonijiet u implikazzjonijiet fuq is-servizz tiegħu.

Din hija l-pożizzjoni li ilha tiġi adottata fil-Forza għal diversi snin u li hija applikabbli għal kull membru tal-Forza.

FORZI ARMATI TA' MALTA – INGAĠĠ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta ġie ingaġġat l-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament fil-Forzi Armati ta' Malta, li fid-19 ta' Mejju 2019, ġie akkużat, fost akkużi oħra bil-qtil tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-individwu li d-dettalji tiegħu ngħataw separatament, ġie ingaġġat fil-FAM fit-30 ta' Ottubru 2017.

L-ONOR.

PROĊEDURI KRIMINALI FUQ INDIVIDWU

L-ONOR.

BEPPE FENECH ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk kienx hemm proċeduri kriminali għaddejjin fil-konfront tal-individwu li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, qabel id-19 ta' Mejju 2019?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid jekk ittieħdux passi dixxiplinari kontra dan l-individwu pendenti dawn il-proċeduri?

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab infurmat li l-imsemmija persuna kienet iffaċċjat każ ta' proċeduri kriminali qabel id-19 ta' Mejju 2019.

L-ebda miżura addizzjonali ma kienet meqjusa neċessarja peress li ngħata libertà kondizzjonata li skont l-Att dwar il-Probation u r-regola 45 (1) (f) tal- L.S. 220.03 din l-għotja m'għandhiex titqies bħala kundanna.

Dan anke fl-isfond tal-fatt li l-Qorti, fis-sentenza tagħha, qieset li kien għadu minuri meta wettaq ir-reat.

BIRŻEBBUĠA - TRIQ ŻAREN DALLI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

HERMANN SCHIAVONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta se tkun lesta Triq Żaren Dalli f'Birżebbuġa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Infrastructure Malta għaddejja bit-twettiq tal-investiment nazzjonali bla preċedent ta' aktar minn €700 miljun sabiex ittejjeb l-effiċjenza, il-kwalità, is-sigurtà u s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

F'Jannar li għadda, din l-aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li se tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Ħafna minn dawn it-toroq diġà tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet, u warajhom beda x-xogħol f'toroq oħrajn.

Fl-istess waqt, tħabbret ukoll it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Triq Żaren Dalli f'Birżebbuġa hija waħda mit-toroq li qegħdin isiru bħalissa.

L-investiment tal-Gvern f'dawn it-toroq residenzjali mhuwiex sempliċiment xogħol ta' manutenzjoni iżda l-bini mill-ġdid ta' kull triq li jinkludi t-tneħħija tal-wiċċ eżistenti, il-bdil jew it-tisħiħ tal-pedamenti, it-tibdil ta' servizzi tad-distribuzzjoni taħt l-art u t-titjib jew bini tal-bankini, skont il-ħtieġa.

Il-wiċċ ġdid tat-triq b'diversi saffi ta' asfalt isir wara li jitlestew dawn ix-xogħlijiet estensivi.

It-toroq imbagħad jitlestew bis-sistemi ta' saħħa u sigurtà skont il-ħtieġa, sinjali u marki tat-triq u faċilitajiet oħrajn.

Infrastructure Malta qiegħda tikkonsulta u tikkollabora mal-entitajiet rispettivi biex qabel ma jsir il-wiċċ tat-triq jiġu mtejbin jew mibdulin, skont il-bżonn, is-servizzi ta' distribuzzjoni tal-ilma, tal-elettriku u tat-telekomunikazzjoni li hemm għaddejjin minn taħt l-art f'dawn it-toroq.

Fil-fatt, ix-xogħlijiet fl-ewwel 31 triq biss li nbdew kienu jinkludu t-tqegħid ta' 32 kilometru ta' pajpijiet ġodda tal-ilma, cables tal-elettriku u trinek għas-servizzi tal-Internet u t-telekomunikazzjoni.

Ta' min jinnota wkoll li fil-każ ta' Triq Żaren Dalli f'Birżebbuġa s-servizzi ġodda li qegħdin isiru fiha kollha qed jiġu mgħoddijin minn taħt il-bankini, inkluż sistema ġdida tad-dwal li qiegħda ssir f'din it-triq.

Infrastructure Malta qiegħda tikkollabora mal-Kunsilli Lokal biex ix-xogħlijiet jitlestew mill-aktar fis waqt li tesiġi li dawn isiru skont l-istandards stabbiliti ta' kwalità u sigurtà.

B'hekk jiġi żgurat li x-xogħlijiet fit-toroq residenzjali jsiru fl-inqas żmien possibbli, mingħajr ma jkunu kompromessi l-kwalità u s-sigurtà.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?

JOSEPH MUSCAT: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAR-RIFORMA, ĊITTADINANZA U SIMPLIFIKAZZJONI - REKLAMAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru, permezz tas-Segretarjat Parlamentari għar-Riforma, Ċittadinanza u Simplifikazzjoni, jgħid kemm kienet in-nefqa fuq reklami u avviżi fuq kull mezz, inkluż social media, minn kull entità li hija fid-dekasteru tiegħu fix-xahar t'April u Mejju 2019?