DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

It-Tnejn, 15 ta' April 2019

Staéfmpat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

It-Tnejn, 15 ta' April 2019

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fis-Sala tal-Parlament,

It-Tnejn, 15 ta' April 2019

Il-Minuti tas-Seduta Nru 220, li saret fil-11 ta' April 2019, ġew ikkonfermati.

KUNSENS GĦALL-ATTI

ID-DEPUTY SPEAKER (Onor. Claudette Buttigieg): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XIII tal-2019 – Att tal-2019 biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

ID-DEPUTY SPEAKER: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tas-sentenzi tal-Prim'Awla fil-kawża Kostituzzjonali 79/14 JZM (deċiża fit-28 ta' Settembru 2017), u dik sussegwenti tal-Appell Kostituzzjonali 79/14/1 (deċiża fid-29 ta' Marzu 2019) fl-ismijiet Josephine Azzopardi et al vs il-Onor.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

IL-FURJANA – LISTA TA' BINI SUĠĠETTI GĦAL AVVIŻ TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti / binjiet fil-Furjana li huma soġġetti għal avviż ta' inforzar mill-Awtorità tal-Ippjanar?

Għal kull każ jista' l-Ministru jagħti:

a) id-dettalji ta' fejn jinsab is-sit fejn hemm l-avviż tal-inforzar;

b) it-tip ta' użu tas-sit / bini;

c) ir-raġuni tal-inforzar u l-irregolarità li hemm fis-sit / bini;

d) id-data meta nħareġ l-ordni tal-inforzar; u

e) x'azzjoni ttieħdet mill-Awtorità mid-data tal-ħruġ tal-inforzar 'il hawn?

IAN BORG (Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-31 domanda li ressaq hu f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan minflok jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

Sinjura President, il-ġimgħa l-oħra kellna diskussjoni dwar dan, li għaliha kien hawn preżenti anke l-Onor.

Aquilina; għall-mistoqsijiet parlamentari li l-Onor.

Interpellant għamel rigward il-local plans eżistenti, jien tajt risposta li huwa umanament diffiċli li tinġabar l-informazzjoni għad-domandi kollha li hu għamel.

Id-dokumenti li huwa talab dwar il-local plans huma dokumenti pubbliċi li nistgħu npoġġuhom faċilment fuq il-Mejda tal-Kamra.

Però l-mistoqsijiet tal-lum huma sett ta' domandi differenti u għalhekk kelli nerġa' nirrepeti r-risposta li tajt dakinhar.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, matul dawn l-aħħar jiem smajna fuq il-mezzi tal-midja li nbeda jew li se jinbeda x-xogħol ġewwa l-lokalitajiet ta' San Pawl il-Baħar, il-Qawra u Buġibba.

Jien m'iniex ġej minn dawk in-naħat, u allura ma tantx niffrekwenta dawn il-lokalitajiet.

Però kontinwament naqra fuq il-midja soċjali dwar l-abbandun sħiħ li sfortunatament kien hemm għal dawk li huma xogħlijiet infrastrutturali hemmhekk.

Fil-fatt, jidher li lanqas il-Kunsill Lokali ma tantx jiffunzjona.

Għalhekk nixtieq inkun naf x'se tagħmel Infrastruttura Malta f'dan ir-rigward, u għaliex bħala Ministeru ħassejtu l-bżonn li tagħmlu dak li ħaddieħor jidher li m'għamilx.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Iva, Sinjura President, sfortunatament ikollna ngħidu li l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar mhuwiex jiffunzjona, anke jekk il-lokalità ta' San Pawl il-Baħar hija importanti ħafna għax tinkludi fiha wkoll żoni oħrajn, bħal Qawra u Buġibba.

Apparentement, il-kunsilliera ddeċidew li ma jsirux interventi ta' natura kapitali f'dawk in-naħat, bil-konsegwenza li allura hemmhekk għandek abbandun totali.

Għalhekk, filwaqt li l-Gvern huwa kommess li matul is-seba' snin li ġejjin jinvesti €700 miljun fit-toroq tagħna …

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok, ippermettili, Ministru.

Sinjur, hawnhekk ma jistgħux jittieħdu ritratti.

Il-Ministru Ian Borg jista' jkompli jagħti r-risposta tiegħu.

IAN BORG: Sinjura President, kont qed ngħid li, għalkemm il-Gvern huwa kommess li matul is-seba' snin li ġejjin jinvesti €700 miljun madwar il-lokalitajiet tal-pajjiż kollu, dan ma jfissirx li l-kunsilli lokali huma eżonerati milli jagħmlu l-manutenzjoni ġenerali fuq it-toroq tal-lokalità tagħhom.

Il-kunsilli lokali xorta waħda huma mitluba li jagħmlu manutenzjoni ta' natura ġenerali, u allura f'dan il-każ il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar qiegħed jonqos meta qed jabdika mir-responsabbiltà tiegħu li jagħmel dik il-manutenzjoni u jħalli lil-lokalità f'telqa u f'abbandun totali.

Irrid ngħid li l-Gvern, permezz ta' Infrastruttura Malta, qiegħed jidħol f'diskussjonijiet xorta waħda mal-amministrazzjoni ta' dan il-kunsill lokali għaliex aħna rridu nagħmlu 17-il triq ġewwa Buġibba u l-Qawra.

Dawn huma Triq Isouard, Triq Toni Bajada, Triq Ċensu Tanti, Triq iċ-Ċagħaq, Triq l-Ibħra, Triq il-Ġifen, Triq Sant'Antnin, Triq il-Ħalel, Triq iċ-Ċern, Triq is-Sajjieda, Triq J Quintinus, Triq Annetto Caruana, Triq il-Port Ruman, Triq il-Maskli, Triq l-Imħar, Dawret il-Gżejjer u Triq ir-Ramel.

Ta' min jgħid li dawn ix-xogħlijiet inbdew illum.

Issa jien nifhem li jkun hemm min jipprova jieħu mertu ta' dawk ix-xogħlijiet li forsi ma sarux minħabba nuqqas ta' azzjoni min-naħa tal-Kunsill Lokali; però lilna li jinteressana huma n-nies u n-negozjanti ta' dawn in-naħat għax nafu li għal-lokalità ta' San Pawl il-Baħar ġej żmien impenjattiv aktar minn lokalitajiet oħrajn u għaldaqstant Infrastruttura Malta bdiet tintervjeni mil-lum stess.

Jien beħsiebni matul il-ġimgħa nżur dawn ix-xogħlijiet anke personalment, filwaqt li nerġa' nappella lill-kunsilli lokali li għalkemm il-Gvern se jkun qed jagħmel il-wiċċ tat-toroq kollha tal-pajjiż bl-infrastruttura kollha meħtieġa ta' taħt it-triq u l-bankini, huma xorta waħda ma jistgħux jabdikaw mir-responsabbiltà tagħhom li jieħdu ħsieb il-manutenzjoni ġenerali tat-toroq, għax din tibqa' responsabbiltà tal-Kunsill Lokali sa dik il-ġurnata li l-Gvern jidħol biex jagħmel it-triq sħiħa.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sinjura President, peress li l-mistoqsija parlamentari oriġinali kienet marbuta mal-lokalità tal-Furjana, jista' l-Ministru jgħid jekk bħalissa għadhomx jeżistu xi pjani ta' riġenerazzjoni fil-Furjana?

Pereżempju, matul is-snin kienu ttieħdu numru ta' inizjattivi marbutin mar-riġenerazzjoni ta' Triq Sant'Anna.

Jista' l-Ministru jaġġornana ftit dwar dan, peress li ilna ħafna ma nisimgħu b'xi pjan ta' dan it-tip?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sinjura President, filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant ta' din il-mistoqsija supplimentari, irrid ngħid li naħseb hija xewqa ġenerali li s-suċċessi u l-istejjer pożittivi li kisbet il-belt kapitali tagħna, il-Belt Valletta, jiġu estiżi b'mod naturali għall-belt l-oħra li tmiss magħha, ċjoè, għall-Furjana, li wkoll għandha potenzjal kbir.

Fil-fatt, iva, hemm diskussjonijiet u proposti f'dan is-sens.

Ta' min jgħid li wħud minn dawn il-proposti, li jiġu mgħoddija lilna minn żmien għal żmien, lanqas jiġu mill-awtoritajiet imma jiġu minn periti, żgħażagħ u studenti, u jien naħseb li wieħed ma jistax jaqbad u jiskarta dawn il-proposti, anke għaliex ikun ferm pożittiv li kieku wieħed ikun jista' jasal għal dik it-tip ta' riġenerazzjoni.

Jien naħseb li Triq Sant'Anna hija l-aktar triq traffikuża mit-toroq tal-pajjiż kollu u, bla dubju ta' xejn, il-potenzjal li għandha huwa wieħed kbir ħafna.

Imma, l-emissjonijiet u l-konġestjoni li tesperjenza ta' kuljum iżżomm lin-nies 'il bogħod minnha, bil-konsegwenza li kemm in-negozji kif ukoll il-proprjetà li hemm f'din it-triq huma underutilized bil-kbir.

Naħseb li fl-istess ħin kulħadd jaqbel miegħi wkoll li wieħed ma jistax jagħlaq Triq Sant'Anna mingħajr ma jkollu alternattivi oħra għax, jekk niddevjaw it-traffiku min-naħa ta' Triq Diċembru 13 u min-naħa ta' Tal-Pietà, mhuwiex biżżejjed għall-volum ta' karozzi li jidħlu ta' kuljum fil-belt kapitali, kif ukoll fil-Furjana stess.

Għalhekk, filwaqt li hemm ħsibijiet dwar Triq Sant'Anna, dawn qegħdin jittieħdu anke id f'id ma' studji oħra li għadhom qed isiru, bħal fil-każ ta' trasport tal-massa u mezzi oħrajn.

Madanakollu, naħseb li min-naħa tiegħi jkun prematur u prużuntuż li niżvela aktar dwar dan, anke għaliex, kif intqal fil-pubbliku, dawn l-istudji huma dejjem soġġetti wkoll għall-feasibility ekonomika tagħhom taking into consideration in-numru ta' nies għal dik li hija popolazzjoni u l-politika li għandu l-pajjiż.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ROSIANNE CUTAJAR: Sinjura President, matul dawn l-aħħar jiem ilkoll segwejna l-inċidenti sfortunati li kien hemm fit-toroq tagħna, li sfortunatament uħud minnhom kienu saħansitra traġiċi.

Jiddispjaċini ninnota li xi wħud qed jippontaw subgħajhom lejn il-Gvern għal dawn l-inċidenti, u għalhekk xtaqt li l-Ministru jgħidilna xi ħaġa dwar dan.

Nixtiequ jgħidilna wkoll x'miżuri ta' sigurtà qed jittieħdu waqt li jkunu qed isiru x-xogħlijiet fuq it-toroq Maltin u Għawdxin.

IAN BORG: Sinjura President, naħseb li għalissa m'hemm xejn aktar xi nżid mal-kummenti li għamilt dalgħodu, u naħseb li hemm bżonn li għalissa kulħadd ikun kawt u jistenna l-eżitu tal-inkjesti maġisterjali.

Jien dalgħodu ġejt mistoqsi fuq inċident partikolari li ġara, però dak l-inċident seħħ fi triq eżistenti u mhux fuq parti ta' triq li kienet qed tinbena jew li qed isiru xogħlijiet fuqha.

It-triq li fiha seħħ dan l-inċident, li sfortunatament ħalla anke vittmi, ilha li ġiet iddisinjata u mibnija numru ta' snin.

Naħseb li dak li għandna nagħmlu f'dan l-istadju huwa li nuru rispett lejn il-vittmi, lejn dawk li għadhom qed jiġu rikoverati fl-isptar u lejn il-familjari tagħhom.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, nixtieq inkompli nżid mal-mistoqsija li għamlet l-Onor.

Rosianne Cutajar dwar l-inċidenti tat-traffiku li kellna dan il-weekend, għalkemm irrid ngħid mill-ewwel li m'għandix intenzjoni li ndawwar din l-issue f'ballun politiku.

Li nixtieq nistaqsi lill-Ministru huwa dan: Infrastruttura Malta se tagħmel xi forma ta' investigazzjoni interna biex tara kienx hemm xi ħaġa li biha seta' jiġi evitat dan l-inċident?

Mill-bieraħ 'l hawn din l-Aġenziija ħasset li forsi għandha tieħu xi azzjoni biex tagħmel it-toroq tagħna aktar siguri, partikolarment fl-area li seħħ dak l-inċident?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sinjura President, m'iniex qed nifhem din il-mistoqsija supplimentari, anke għaliex ix-xogħlijiet ta' Infrastruttura Malta huma separati u distinti mill-post u n-natura ta' dak l-inċident, u għalhekk ma nistax nara relazzjoni bejn dawk iż-żewġ aspetti.

Ovvjament, l-inċidenti li jsiru fit-toroq tagħna jkunu soġġetti wkoll għal inkjesti maġisterjali, u għalhekk f'dan l-istadju għandna nħallu lill-maġistrat jagħmel il-parti tiegħu.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Edward Zammit Lewis, mistoqsija supplimentari.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, filwaqt li għandna nirringrazzjaw lil Infrastruttura Malta għax-xogħol importanti li qed tagħmel, ma naħsibx li hu l-ambitu tal-Parlament li jidħol fl-inkjesti maġisterjali li jkunu għaddejjin, u allura lill-Ministru m'għandniex nagħmlulu domandi li jippreġudikaw lil dawn l-istess inkjesti maġisterjali.

Dik hija branka oħra tas-saltna tad-dritt, u allura l-Qorti għandha tagħmel xogħolha, filwaqt li aħna għandna nagħmlu xogħolna.

Jien se nagħmel mistoqsija fuq xi ħaġa li għandha x'taqsam mal-Ministeru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali, u ċjoè, dwar il-koordinament li hemm mal-kunsilli lokali dwar it-toroq li qed jiġu ppjanati li jsiru.

Naf li l-Gvern qed joħroġ budget ta' €100 miljun fis-sena għal seba' snin, però x'sar mill-fondi li normalment jgħaddu lill-kunsilli lokali biex ikunu ddedikati għat-toroq?

Qiegħed ikun hemm kordinament mal-kunsilli lokali f'dawk li huma prijoritajiet?

U x'forom u strutturi qed jintużaw biex ikun hemm dan il-kordinament?

Hemm xi kumitat apposta jew qed isiru b'mod informali?

IAN BORG: Sinjura President, naħseb li minn hawn u ftit ieħor il-kunsilli lokali se jerġgħu jkunu fuq fomm kulħadd, u allura tajjeb jekk nispjegaw il-bidla li għamilna.

L-ewwel nett, irrid ngħid li l-Gvern ma kellux bżonn jagħmel din il-bidla għax fil-bidu tad-disgħinijiet ġie mwaqqaf set-up, liġi jew metodoloġija – sejħilha li trid – fejn kważi kulħadd kien komdu li jibgħat lin-nies, lill-familji u lin-negozji jitkarrbu għand il-kunsilli lokali sabiex issir l-infrastruttura tal-lokalità, allavolja kienu konxji li aktarx is-sindku jew il-kunsillier kien se jgħidilhom li l-kunsill lokali m'għandux flus biżżejjed biex jagħmel dik it-triq u kulħadd ikollu jibqa' b'dik it-tweġiba.

Madanakollu, aħna bħala Gvern irridu nkomplu nbiddlu l-mod ta' kif jinżammu l-lokalitajiet tagħna, anke għaliex ma jistax ikollna pajjiż li, filwaqt li hu kburi bl-ekonomija tiegħu u bil-mod ta' kif qed jiżviluppa, fl-istess ħin ikollu lokalitajiet li qed iħallu lill-infrastruttura tagħhom titkisser.

Għalhekk, il-Gvern Laburista, filwaqt li kien konxju li kien hemm bżonn bidla bħal din, ippropona bħala mandat elettorali lura fl-2017 li r-responsabbiltà tal-kunsilli lokali li jagħmlu t-toroq mingħajr ma kellhom il-flus, ir-riżorsi u l-expertise li jagħmlu dan, terġa' tinġarr mill-gvern, imbasta dan isir b'koordinazzjoni sħiħa mal-kunsilli lokali.

Din hija xi ħaġa li wieħed jista' jifhimha għax huma l-kunsilliera u s-sindku l-aktar nies li jafu liema huma t-toroq li għandhom jingħataw prijorità iżjed minn oħrajn.

Għalhekk, din is-sena saru żewġ sejħiet li l-valur tagħhom jeċċedi l-€120 miljun għall-ewwel 290 triq ta' din l-ewwel sena minn mindu f'Settembru li għadda ġiet imwaqqfa Infastruttura Malta.

Issa aħna qed naraw ukoll kif din il-koordinazzjoni tista' tkompli titjieb, u se nispjega għal xiex.

Sinjura President, ħafna drabi l-kunsill lokali, bħall-Gvern, ikun qiegħed jirċievi lmenti u talbiet dwar il-bżonn li ssir xi triq partikolari mir-residenti jew minn nies oħrajn li jgħaddu minn hemm jew jaħdmu fl-akkwati.

Però, ma jkunx hemm back-up xjentifiku jew riċerka li turi liema huma l-aktar toroq li jinsabu fi stat ħażin u li hemm ħtieġa urġenti li dawn isiru mill-ġdid.

Għalhekk, bħalissa qed isir eżerċizzju li fih qed jintużaw artificial intelligent drones, li bażikament qed jieħdu scan tat-triq li dawn litteralment ikunu qed jagħmlu survey fuqha u jagħtuk l-informazzjoni kollha meħtieġa dwar l-infrastruttura tagħha.

Ta' min jgħid li dan it-tip ta' drones saħansitra jikklassifikaw l-istat infrastrutturali tat-triq partikolari f'livelli.

Imma, ovvjament, imbagħad id-deċiżjoni tkun trid tittieħed minn xi ħadd uman għax apparat xjentifiku bħalma hu drone mhuwiex kapaċi jiddeċiedi liema triq għandha tingħata prijorità, anke biex tkun tagħmel sens ekonomikament.

Għalhekk hawn jidħol il-kunsill lokali u tidħol ukoll il-kordinazzjoni mas-sindki u mal-kunsilliera għax, għalkemm dan il-proġett qed isir mill-gvern ċentrali, għandu jirrispekkja anke x-xewqat tal-komunità.

Aħna, bħala Gvern ċentrali, iddeċidejna li nerfgħu l-piż aħna, u bla dubju ta' xejn, dak li qabel kien jieħu 20, 30 jew 40 sena biex isir, issa se jkun qed isir f'perjiodu ħafna iqsar għax se jkun qed isir f'seba' snin.

Li kieku ridna, aħna stajna nibqgħu komdi u nħallu dan ix-xogħol f'idejn il-kunsilli lokali.

Ovvjament, kieku għamilna hekk, nofs il-kunsilli lokali kienu joqogħdu jwaħħlu fil-gvern tal-ġurnata li m'għamlux ċerti toroq, biex ma nsemmix ukoll ċirkostanzi oħrajn f'lokalitajiet oħra.

Però aħna ridna li s-suċċess li qed jirnexxilu jikseb pajjiżna jkun rifless anke fl-infrastruttura tal-lokalitajiet tagħna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, nixtieq niċċara li bil-mistoqsija supplimentari li għamilt jien la bdejt nipponta subgħajja lejk u lanqas lejn Infrastruttura Malta, u naħseb li din il-mistoqsija li jien għamilt lill-Ministru ftit ilu hija pertinenti ħafna.

Jidhirli li fl-inċident li seħħ ilbieraħ karozza spiċċat ġo gandott.

Naħseb li hemmhekk għaddejjin xi xogħlijiet.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk, l-ewwel nett, Infrastruttura Malta tħossx il-bżonn li tiċċekkja li f'dik il-parti tat-triq kollox qed isir kif suppost u, it-tieni nett, jekk instab li kien hemm xi nuqqas, jgħidilna jekk ittiħdux il-miżuri neċessarji ħalli inċidenti bħal dawn ikunu evitati?

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

IAN BORG: Ħalli nerġa' nirrepeti għax jidher li m'aħniex niftiehmu!

L-Onor.

Interpellant ikkonkluda l-mistoqsija supplimentari tiegħu billi qal "ħalli inċidenti bħal dawn ikunu evitati".

Hawnhekk hu kien qed jirreferi għal inċident ta' żewġ vetturi li ħabtu head-on fi triq li ilha teżisti s-snin, liema inċident għaddejja inkjesta maġisterjali fuqu.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif l-Onor.

Interpellant qed jallaċċja ħaġa m'oħra.

Madanakollu, dak li l-Onor.

Interpellant staqsa jekk jistax isir, irrispettivament minn jekk iseħħx inċident jew le.

Allaħares li min hu responsabbli mill-infrastruttura ta' dan il-pajjiż jirreaġixxi għax isir inċident!

Hija n-norma li awtorità, kuntrattur u anke l-awtoritajiet regolatorji l-oħrajn jaraw li x-xogħol ikun qed isir skont il-project management, is-safety features li jkunu nħarġu, eċċ. Għalhekk, m'hemmx bżonn ta' intervent politiku sabiex dawn l-affarijiet ikunu qed isiru, għax dawn huma ongoing.

ID-DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ir-residenti ta' kull lokalità huma moqdija bis-servizz tat-trasport pubbliku, li għalkemm għadu mhux perfett, matul dawn l-aħħar snin mar 'il quddiem ħafna.

Għalhekk, nixtieq inkun naf jekk l-ilmenti li jirċievu l-kunsilli lokali dwar is-servizz tat-trasport pubbliku mingħand ir-residenti jiġux mgħoddija lil Transport Malta bil-għan li dan is-servizz ikompli jitjieb.

Ta' min isemmi wkoll li dan l-aħħar beda jintuża mezz ta' trasport differenti f'diversi lokalitajiet, fosthom f'Tal-Pietà u f'Bormla, li permezz tiegħu qed jiġu moqdija diversi anzjani.

Din hija inizjattiva interessanti ħafna u huwa tajjeb li nkomplu nespanduha.

Għalhekk, nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'qed isir sabiex dan il-mezz ta' trasport isir aktar b'mod frekwenti within the locality, jew inkella minn lokalità għal xi lokalità oħra viċin, anke jekk dan il-mezz ta' trasport ikun jiffunzjona biss f'ċerti ħinijiet tal-ġurnata.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

IAN BORG: Sinjura President, hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid x'sibna, x'sar matul il-Leġiżlatura li għaddiet, fejn wasalna llum, u kif ukoll fejn irridu mmorru għal dak li għandu x'jaqsam ma' trasport.

Qabelxejn, it-trasport pubbliku huwa bla dubju l-aktar aspett importanti sabiex nilqgħu għall-isfidi li jeżistu fit-toroq tagħna, bħal konġestjonijiet ta' traffiku, eċċ. Imma huwa tajjeb li nsibu modi oħrajn kif wieħed jivvjaġġa minn post għal ieħor.

Lura fl-2011 in-nies kellhom aspettattivi għolja ħafna tar-riforma fit-trasport pubbliku, però sfortunatament dik ir-riforma wasslet sabiex tintilef il-fiduċja fis-servizz innifsu bi ftit aktar minn 30 miljun passiġġier fis-sena li juża dan is-servizz.

Ta' min jgħid ukoll li f'din ir-riforma li kienet saret kienu nbidlu r-rotot mingħajr ma l-kunsilli lokali kienu kkonsultati, bil-konsegwenza li r-rotot ma baqgħux aktar ċentralizzati u ddaħħlu modi ġodda ta' kif isiru l-konnettivitajiet.

Ir-riżultat kien dak li kien.

Kulħadd jaf x'riżultat kienet ħalliet dik ir-riforma u li ftit kienu l-aspetti pożittivi tagħha.

Eventwalment, wara l-2013 il-Gvern Laburista reġa' fetaħ id-diskussjoni mal-kunsilli lokali biex jirrevedi r-rotot.

Ittieħdu diversi inizjattivi u miżuri li li wasslu biex is-servizz jerġa' jikseb fiduċja mill-ġdid.

Biżżejjed ngħid li matul l-2018 kien hemm 54 miljun passiġġier li għamlu użu minn dan is-servizz.

L-inizjattiva ta' servizz ta' trasport pubbliku b'xejn għal min għandu 18-il sena ġiet estiża għal min għandu bejn is-16 u t-18-il sena, imbagħad għal min għandu bejn 14 u 18-il sena, sakemm wasalna biex estendejnieha għal kull min hu student full-time, irrispettivament mill-age bracket tiegħu.

Fl-aħħar Baġit ikkommettejna ruħna wkoll li nestendu din l-inizjattiva ta' servizz ta' trasport pubbliku b'xejn għal persuni b'diżabilità, u fil-fatt bħalissa għaddejja diskussjoni ma' dawk kollha kkonċernati ħalli naraw min għandu jikkwalifika għaliha.

Fil-programm tiegħu, il-Gvern għandu wkoll pjan li bih huwa kommess li lill-anzjani mhux biss jagħtihom servizz bi prezz ridott, bħalma għandhom illum, imma jagħtihom servizz bla ħlas ukoll.

Hawnhekk ta' min jagħmel riferenza wkoll għall-fatt li aħna ħadna ħsieb nieħdu anke inizjattivi oħrajn sabiex is-servizz ikun aktar komdu, bħal, pereżempju, servizz ta' Wi-Fi b'xejn fuq kull karozza tal-linja, u qed jiġu installati wkoll numru ta' bus shelters.

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok, ikkonkludi.

IAN BORG: Għall-kuntrarju tal-impressjoni ta' ħafna, għad fadlilna d-dilemma li l-liġi tpoġġi piż fuq il-kunsilli lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' bus shelters, però naf li għaddejja diskussjoni bejn l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u Transport Malta biex ikun hemm kordinazzjoni aħjar dwar liema bus shelters għandhom jaqgħu taħt Transport Malta u liema bus shelters għandhom jaqgħu taħt il-kunsilli lokali.

Informat ukoll li wasal biex jinbeda x-xogħol tal-Bus Terminus li jinsab ġewwa St James Ditch biex niżguraw li dawk kollha li jużaw it-trasport pubbliku jkunu protetti mill-elementi b'mod permanenti.

Rigward il-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Camilleri rigward l-ilmenti li jirċievu l-kunsilli lokali dwar is-servizz tat-trasport pubbliku fil-lokalità tagħhom, irrid ngħid li l-kunsilli lokali ta' spiss jgħaddu l-ħsibijiet tagħhom dwar servizzi oħra li jistgħu jiġu offruti mit-trasport pubbliku għal-lokalità tagħhom.

Madanakollu, illum l-akbar sfida mhijiex li jibqgħu jingħataw aktar servizzi min-naħa tat-trasport pubbliku, imma l-fatt li l-flotta li għandna hi dik li hi, u ladarba żdiedu daqstant commuters fuq il-flotta eżistenti, allura wieħed irid jara l-capacity tar-rotot li għandna, il-capacity tal-flotta u jara x'titjib nistgħu nkomplu nagħmlu f'dan ir-rigward.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa skada.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

EVARIST BARTOLO (Ministru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol): Sinjura President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 72 tal-2019 – L-Istatut biex jemenda l-Istatut għall-Iskola Internazzjonali għall-Foundation Studies.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Joe Mizzi.

JOE MIZZI (Ministru għall-Enerġija u l-Immaniġġjar tal-Ilma): Sinjura President, f'isem il-Ministru għall-Ekonomija, l-Investiment u n-Negozji ż-Żgħar, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 69 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 dwar Assistenza għall-Iżvilupp ta' Logħob Diġitali b'Dimensjoni Kulturali;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Tagħrif dwar derogi relatati mal-għasafar selvaġġi li ġew applikati skont l-artikolu 9 tad-Direttiva tal-Għasafar Selvaġġi, fl-2017 u fl-2018, bi tweġiba għall mistoqsija parlamentari numru 9970; u

f'isem il-Ministru għall-Finanzi, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 70 tal-2019 – Ordni tal-2019 dwar Ħelsien minn Taxxa Doppja (Taxxi fuq l-Income) (il-Gvern tal-Prinċipat ta' Monaco).

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Intern u s-Sigurtà Nazzjonali): Sinjura President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Avviż Legali Nru 71 tal-2019 – Regolamenti tal-2019 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Pulizija ta' Malta.

CARMELO ABELA (Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ): Sinjura President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Kopja tat-Treaties Search Page li tinsab fuq il-website tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9871.

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ian Borg.

IAN BORG: Sinjura President, inqiegħed fuq ilMejda talKamra:

Kopja ta' tliet ittri dwar sit fi Triq Ta' Masrija, il-Mellieħa, mibgħuta mill-Awtorità tal-Ippjanar fit-22 ta' Jannar 2018, 17 ta' Mejju 2018 u 10 ta' Marzu 2016, bi tweġiba għallmistoqsija parlamentari numru 9967.

ID-DEPUTY SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

PUNT IMQAJJEM MILL-KAP

TAL-OPPOŻIZZJONI

ADRIAN DELIA (Kap tal-Oppożizzjoni): Sinjura President, minn hawn u ftit tal-ħin ieħor il-Prim Ministru se jagħmel stqarrija ministerjali u ovvjament aħna se nagħtu r-reazzjoni tagħna, però nixtieq nistaqsi lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali jekk huwiex beħsiebu jagħmel stqarrija ministerjali wkoll fid-dawl tal-inċident li seħħ matul dawn l-aħħar sigħat, u se ngħid għalfejn qed nagħmel din il-mistoqsija.

L-ewwel nett, nixtieq noffri l-kondoljanzi tiegħi lill-familja Mallia, li ġarrbet telfa irreparabbli.

Jien naħseb li meta tintilef ħajja l-aħħar ħaġa li għandha tiġina f'moħħna hija l-partiġjaniżmu politiku u li wieħed jgħaġġel għall-konklużjonijiet.

Madanakollu, minkejja li l-Ministru għadu kif informana li se ssir inkjesta ministerjali fuq dan il-każ, huwa diġà ġibed il-konklużjoni tiegħu billi qal li m'hemm l-ebda responsabbiltà min-naħa tiegħu.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Delia, se jkolli nwaqqfek għax …

ADRIAN DELIA: Jien li qed nistaqsi biss huwa jekk hux se jkun hemm stqarrija ministerjali min-naħa tal-Ministru Ian Borg għax wara li kien hemm … (Interruzzjonijiet) Il-mistoqsija tiegħi hija indirizzata lill-Ministru Ian Borg.

ID-DEPUTY SPEAKER: Onor. Delia, jiddispjaċini imma l-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

ADRIAN DELIA: Jien kulma qed nistaqsi hu jekk il-Ministru Ian Borg huwiex se jagħmel stqarrija ministerjali fuq dan il-każ.

IAN BORG: Sinjura President, jien ġejt hawnhekk fl-4.00 p.m. jiġifieri fil-ħin li jibda l-Parlament, u għamilt nofs siegħa nwieġeb il-mistoqsijiet, inkluż dawk li saruli min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni daħal fil-Parlament fl-4.25 p.m. Kellu ċans jiġi hawnhekk qabel u jagħmilli l-mistoqsijiet li ried jagħmilli.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT (Prim Ministru): Sinjura President, nhar lErbgħa, 10 t'April, saret laqgħa straordinarja talKunsill Ewropew filformat ta' Artiklu 50.

Fuq ilMejda talKamra qed inpoġġi lkonklużjonijiet ta' din illaqgħa u ddeċizjoni talKunsill Ewropew li, permezz tagħha, skont Artiklu 50(3), ġiet għal darb'oħra estiża ddata li fiha rRenju Unit se jitlaq millUnjoni Ewropea (UE).

Waqt din illaqgħa, għalkemm ilPrim Ministru May talbet estensjoni sat30 ta' Ġunju 2019 biex jiġi ratifikat lArranġament tatTluq millUE, bħala mexxejja qbilna unanimament li nagħtu estensjoni sal31 ta' Ottubru 2019.

Madanakollu, ħallejna wkoll ilbibien miftuħa biex irRenju Unit ikun jista' jitlaq f'data aktar kmieni jekk dan larranġament jiġi ratifikat qabel.

Qbilna li jekk irRenju Unit ma jkunx għadu rratifika lArranġament sat22 ta' Mejju, se jkun obbligat jorganizza lelezzjonijiet talParlament Ewropew skont illiġijiet talUE biex jingħata din lestensjoni u, f'każ li dan ma jseħħx, iddata tattluq tkun l1 ta' Ġunju 2019.

F'dan irrigward però, tajjeb li wieħed ifakkar li lPrim Ministru May, flittra tagħha lillPresident talKunsill Ewropew, diġà tat limpenn tagħha li dawn lelezzjonijiet isiru.

Filfatt, għalkemm hemm nuqqas ta' aptit li dawn lelezzjonijiet isiru, ilproċess legali filParlament tarRenju Unit diġà beda.

Qbilna wkoll li nerġgħu nirrevedu u niddiskutu ssitwazzjoni firRenju Unit f'Ġunju li ġej, kif ukoll li nagħmlu żewġ kondizzjonijiet oħra ċari.

Lewwel waħda kienet li rRenju Unit għandu jibqa' obbligat li jġib ruħu b'mod xieraq matul dan ilperijodu – ilprinċipju li fittrattati hu msejjaħ bħala sincere cooperation.

Dan ifisser li rRenju Unit ma jistax juża ddrittijiet li jgawdi bħala stat membru sħiħ biex itellef lillUE filħidma dwar deċiżjonijiet li se jaffettwaw ilfutur tagħha.

Lgħan kien li neskludu lpossibbiltà li lUE tkun rikattata f'negozjati dwar leġiżlazzjoni importanti, speċjalment f'ħidma fejn irid ikun hemm unanimità biex jittieħdu ddeċizjonijiet – bħal ma hu lQafas Finanzjarju Multiannwali.

Għal din irraġuni, qbilna wkoll li, peress li nirrikonoxxu li rRenju Unit se jitlaq millUE, għandu jibqa' jsir koordinament bejn is27 stat loħra f'laqgħat separati dwar materji li jirrigwardaw ilfutur talUnjoni wara ttluq tarRenju Unit.

Ittieni kienet kondizzjoni li sħaqna fuqha f'okkażjonijiet preċedenti – li lArranġament tatTluq mhux se jerġa' jinfetaħ.

Hawn ta' min wieħed jirrimarka però li bħala Unjoni konna flessibbli dwar iddikjarazzjoni dwar ilqafas tarrelazzjonijiet futuri, g,ħalkemm erġajna nnotajna wkoll li nnegozjati dwar dawn irrelazzjoniijiet ma jistgħux jibdew qabel irRenju Unit isir pajjiż terz.

Flaħħar, ilKunsill Ewropew innota li rRenju Unit jibqa' stat membru sħiħ talUE saddata tattluq, biddrittijiet u lobbligi kollha, kif ukoll ilpossibbiltà li rRenju Unit jirrevoka Artiklu 50 b'mod unilaterali u jibqa' membru sħiħ talUE.

Din ma kinitx deċiżjoni faċli.

Però, filKunsill Ewropew kien hemm atmosfera kostruttiva u li fiha nstab kompromess.

Għal darb'oħra, madwar ilmejda rrenja ssens komun.

Irrikonoxxejna li rRenju Unit għandu bżonn aktar żmien biex jiddeċiedi, bħala pajjiż, fuq ittriq 'il quddiem, u minn ħafna saru argumenti validi favur estensjoni twila jew qasira.

Minn hawn 'il quddiem, għal darb'oħra, ilballun qiegħed f'saqajn irRenju Unit, u prattikament jibqgħu erbgħa xxenarji possibbli:

Lewwel xenarju: Li jkun hemm qbil fiddiskussjonijiet li qed isiru bejn ilGvern talPrim Ministru May u lOppożizzjoni, u wara li lParlament tarRenju Unit jirratifika lArranġament tatTluq.

Dan jista' jsir fi kwalunkwe data sal31 ta' Ottubru f'każ li rRenju Unit jorganizza lelezzjonijiet talParlament Ewropew skont illiġijiet talUE.

Minn hemm jiskatta lperijodu tranżitorju.

Ittieni xenarju: Li lGvern tarRenju Unit ma jirnexxilux isib qbil biex jirratifika lArranġament tatTluq sal31 ta' Ottubru u li jkun organizza lelezzjonijiet talParlament Ewropew.

F'dan ilkaż ikun hemm tluq bla ftehim fil31 ta' Ottubru jew skont data miftiehma.

Ittielet xenarju: Li rRenju Unit ma jorganizzax elezzjonijiet talParlament Ewropew u jitlaq fl1 ta' Ġunju.

Irraba' xenarju: Li jiġi revokat Artiklu 50 u rRenju Unit jibqa' stat membru sħiħ talUE.

Għaldaqstant, u biex nikkonkludi, Sinjura President, ilGvern jinnota wkoll li tluq bla ftehim għadu possibbiltà.

Għalkemm, kif għidna filpassat, ma nixtiqux li dan iseħħ, ilGvern iħoss li lpreparamenti għal din leventwalità u li qed jiġu kkordinati misSegretarjat talUnjoni Ewropea fi ħdan ilMinisteru għallAffarijiet Ewropej u lUgwaljanza għandhom ikomplu.

F'dan irrigward, ilġimgħa li għaddiet filGazzetta talGvern ġiet ippubblikata leġiżlazzjoni sussidjarja li tidħol fisseħħ f'każ ta' tluq bla ftehim, u li permezz tagħha se jiġu protetti ddrittijiet taċċittadini tarRenju Unit f'Malta.

Dan sar biex jimplimenta limpenn li għamilna aktar kmieni din issena u jserraħ moħħ numru kbir ta' ċittadini tarRenju Unit f'Malta.

Qed insegwu wkoll limplimentazzjoni taliskema tassettled u presettled status li qed tiġi implimentata mirRenju Unit biex jiġu protetti lMaltin firRenju Unit.

Ġiet ippubblikata wkoll leġiżlazzjoni sussidjarja li ddaħħal emendi li jiżguraw li, f'każ li rRenju Unit ma jkunx membru talUE fiddata talelezzjonijiet talParlament Ewropew, iċċittadini tarRenju Unit f'Malta ma jkollhomx dritt jivvotaw f'dawn lelezzjonijiet – anke fiddata taladvanced voting.

Barra minn hekk, qed tiġi ffinalizzata lħidma dwar lAtt dwar ilKunsilli Lokali biex iċċittadini tarRenju Unit iżommu ddrittijiet tagħhom f'dawn lelezzjonijiet.

Ovvjament, f'każ li fiddata talelezzjonijiet irRenju Unit ikun stat membru sħiħ, iċċittadini tarRenju Unit f'Malta jżommu ddritt talvot f'dawn lelezzjonijiet awtomatikament.

Dan hu biss però xxogħol leġiżlattiv.

Għadha għaddejja wkoll ilħidma minn diversi entitajiet talgvern biex isiru preparamenti għal kull eventwalità.

Ftit eżempji jinkludu lħidma bejn ilMinisteru għasSaħħa u flAwtorità talMediċini dwar ilprodotti mediċinali; fidDipartiment tadDwana permezz ta' korsijiet għal min jesporta u jimporta minn u lejn irRenju Unit, kif ukoll biex jimplimentaw irregoli taddwana f'dak li għandu x'jaqsam ma' spezzjonijiet; u filForzi talOrdni biex isiru aġġustamenti għall-mod kif tiġi skambjata linformazzjoni u jkun hemm koperazzjoni marRenju Unit.

Din ilħidma tikkomplementa dak li sar fuq livell Ewropew fejn ġew konklużi 18 minn 19il proposta leġiżlattiva proposti millKummissjoni Ewropea f'Diċembru li għadda.

Dwar dawn u limportanza tagħhom kelli ċċans nagħmel dikjarazzjonijiet f'diversi okkażjonijiet, fejn tkellimt dwar limportanza ta' dawn ilmiżuri f'oqsma fejn lUE għandha kompetenza u li huma sensittivi għal Malta.

Flaħħar nett, nixtieq infakkar u nagħmel appell, speċjalment linnegozji.

Ilfilosofija tagħna u laħjar għodda biex innaqqsu limpatt huwa li nippreparaw.

Nedejna miżuri u offrejna assistenza anke permezz talMalta Enterprise.

IlGvern kommess li jibqa' jgħin u jaħdem ma' kulħadd biex jittaffa limpatt, inkluż malOppożizzjoni, kif għamilna matul dan ilproċess ta' Artiklu 50.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Nixtieq infakkar lill-Kap tal-Oppożizzjoni li għandu massimu ta' għaxar minuti, u lid-Deputati l-oħra li se jagħmlu l-intervent tagħhom wara għandhom massimu ta' tliet minuti kull wieħed.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, l-ewwel nett, nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru tal-istqarrija ministerjali li għamlilna.

M'iniex se nidħol wisq fid-dettall tad-deċiżjonijiet li qed jiffaċċja r-Renju Unit.

Nafu li hemm dawn l-erba' possibbiltajiet.

Kemm il-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni qed isegwu dak li qiegħed jiġri.

Però għall-mument nixtieq niddedika l-ħin li għandi aktar għall-isfidi u l-opportunitajiet li jippreżentaw ruħhom f'dan ix-xenarju ta' ċertezza waħda biss, li hija l-inċertezza.

Meta tara pajjiż stat membru li huwa wieħed mit-trading partners sostanzjali għan-negozji tagħna, ċertament li dawn l-inċertezzi min-naħa tar-Renju Unit jippreżentaw ċertezza waħda: l-abbiltà tan-negozji tagħna dwar kif se nirreaġixxu, dwar kif se nirristrutturaw ruħna, u dwar kif se nikkreaw minn din l-isfida opportunitajiet għan-negozji tagħna.

Matul il-ġimgħat u x-xhur li għaddew jien kelli l-okkażjoni li nitkellem ma' diversi operaturi fis-settur tan-negozju li qed jipprovaw jikkreaw opportunitajiet huma stess billi diġà qed jinvestu, qed isiefru u qed jattendu kemm attivitajiet li jiġu organizzati minn gruppi ta' negozji, kif ukoll attivitajiet diretti.

Għalhekk, nixtieq li l-Gvern jagħti direzzjoni aktar ċara billi jelenka liema huma l-aktar oqsma li jixtieq jara lin-negozji tagħna jimirħu fihom.

Ċertament li trid titħalla l-libertà għal kwalunkwe attività ta' negozju, imma jekk il-Gvern ikollu l-abbiltà li jifhem eżatt x'inhuma l-opportunitajiet partikolari u jixpruna pakkett ta' inċentivi li jkun dirett, bla dubju ta' xejn ikun qed jattira lin-negozji ż-żgħar u anke lil dawk li mhumiex daqstant żgħar.

Il-Gvern għandu jiżen x'tip ta' negozji jixtieq li nattiraw, x'tip ta' servizzi jixtieq li noffru, x'tip ta' prodotti jixtieq li nikkreaw, u għandu jgħid dan b'mod aktar ċar.

Hemm ukoll l-issue tal-proprjetà.

Illum ix-xiri ta' proprjetà kummerċjali f'pajjiżna minn kumpaniji mir-Renju Unit huwa regolat minħabba li l-Unjoni Ewropea għandha lir-Renju Unit membru sħiħ, u allura l-ħruġ prematur o meno tar-Renju Unit jaf jimpinġi wkoll fuq negozji li diġà huma kuntrattati.

Naf li hemm negozji li diġà sar ftehim fuqhom u qegħdin fuq konvenju, imma l-pożizzjoni ta' dak li kien se jkun il-ħruġ ordnat tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea kien diġà qed jistipula x'kienu se jkunu l-kondizzjonijiet li jirregolaw dak it-tip ta' negozju.

Il-ħruġ ordnat mill-Unjoni Ewropea kien qiegħed jagħti nifs, direzzjoni u terminu stabbilit ta' żmien temporanju, waqt li l-ħruġ mhux ordnat mill-Unjoni Ewropea ma jagħtix ċertezza lil dan it-tip ta' negozji.

Il-ħruġ mhux ordnat mill-Unjoni Ewropea diġà jista' jkun qed jaffettwa numri ta' negozji u, għalkemm lili l-aktar li jinteressawni huma n-negozji Maltin, jinteressawni wkoll dawk li jkunu qed jinvestu f'pajjiżna.

Għalhekk nixtieq li l-Gvern jagħti dawl u ċertezza lil kull min għandu negozji li qed jiġu kkuntrattati b'mod temporanju billi jserrħilhom moħħhom dwar dak li se jiġri fir-rigward ta' dawn in-negozji, kif ukoll dwar is-sett ta' regolamenti ta' leġiżlazzjoni li jkun qed jiddetta dan it-tip ta' negozju.

Hawnhekk jien qed nirreferi kemm għan-negozji, kemm għall-proprjetajiet, kemm għal dawk li huma servizzi mediċi, kif ukoll għall-istudenti tagħna, sew dawk li jiġu f'Malta, hekk kif ukoll dawk li jmorru jistudjaw fir-Renju Unit.

X'inhuma ċ-ċertezzi li nistgħu noffru f'dan il-perjodu, għallinqas b'mod li wieħed ikun jista' jħares 'il quddiem?

X'arranġamenti hemm għal dawk li diġà bdew ċerti korsijiet, għal dawk li għadhom se jibdew xi korsijiet jew għal dawk li bħalissa waslu fl-aħħar stadji tal-istudji tagħhom?

X'serħan tal-moħħ nistgħu nagħtu lil dawk iż-żgħażagħ tagħna li kienu qed jaraw opportunitajiet, jew saħansitra li kellhom opportunitajiet partikolari fir-Renju Unit?

Sinjura President, il-Prim Ministru diġà semma l-ħidma li qed issir flimkien mal-Ministeru għas-Saħħa, mal-Awtorità tal-Mediċini, mad-Dwana, kif ukoll mal-Forzi tal-Ordni.

Però nixtieq inkun naf f'liema mument se jkollna aktar dettall f'dan ir-rigward.

Suppost iż-żmien diġà għalaq, imma issa għandna data ftit aktar lil hinn.

Però x-xhur malajr igerbu u min ikun qiegħed jippjana ftit aktar fit-tul ma jistax jibqa' f'din l-inċertezza u jkun irid xi tip ta' direzzjoni min-naħa tal-Gvern.

Il-Gvern x'qiegħed jippjana li jagħmel?

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira.

Jien m'iniex qed nitkellem biss fuq bażi dipartimentali, imma anke fuq bażi ta' informazzjoni, jiġifieri fattwalment.

L-ewwel nett, x'inhuma l-oqsma li ġew identifikati li huma ta' prijorità, jekk ġew identifikati?

Il-Gvern identifika liema setturi għandhom jingħataw l-aktar prijorità minħabba li huma l-aktar setturi li jistgħu jiġu affettwati?

Jekk iva, liema huma?

U, fl-aħħar nett, x'se jsir kemm bħala ppjanar, kemm bħala informazzjoni, kif ukoll bħala infrastruttura interna fid-dipartimenti rispettivi nnifishom?

Grazzi ħafna.

ID-DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, l-ewwel nett, nixtieq ngħid li aħna jidhrilna li s'issa l-Gvern mexa tajjeb fuq din l-issue, anke meta Malta kienet President tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.

Però qamu xi mistoqsijiet fis-sens li Le Monde, li hija gazzetta Franċiża, irrapportat li l-Prim Ministru ta' Malta insista li l-estensjoni ta' Brexit tkun mhux aktar tard mill-21 ta' Ġunju.

Issa jien u l-Oppożizzjoni nifhmu li aktar ma l-Brexit iseħħ malajr, aktar tonqos l-inċertezza għall-businesses; però, min-naħa l-oħra, huwa ċar li għall-businesses ta' Malta u għal ħafna Maltin li jgħixu fir-Renju Unit jaqblilhom li jkun hemm Brexit bi ftehim u mhux Brexit mingħajr ftehim.

Għalhekk nixtieq nagħmel lill-Prim Ministru mistoqsija waħda: Jekk huwa jikkonferma dak li nkiteb fir-rapport tal-gazzetta Le Monde, huwa fl-interess ta' Malta li l-Brexit iseħħ fil-21 ta' Ġunju u mhux f'Ottubru, kif finalment ġie deċiż?

Jekk dan huwa l-każ, hu normali u naturali li l-Prim Ministru, bħala persuna li ġejja mill-Partit Soċjalista Ewropew, jallinja ruħu ma' partiti soċjalisti, liberali u ċentrali.

Pereżempju, il-President Macron, li huwa ċentrist, kien l-aktar wieħed li insista fuqha, kif għamlu wkoll il-Prim Ministru ta' Spanja Pedro Sanchez bħala Soċjalist, Charles Michel bħala Liberali, u Xavier Bettel li huwa liberali wkoll.

Jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk insistiex għal din l-estensjoni minħabba raġunijiet politiċi Ewropej jew inkella kienx minħabba l-interess ta' Malta?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: L-ewwel nett, nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru talli jżommna kontinwament aġġornati b'dawn l-istqarrijiet ministerjali.

Jien naħseb li l-mistoqsija li se nagħmel lill-Prim Ministru diġà saritlu qabel, imma nixtieq inserraħ moħħ in-nies.

Nixtieq inkun naf x'se jiġri min-numru ta' tobba, konsulenti u infermiera Maltin li hemm jaħdmu fl-Ingilterra, kemm f'każ li jintlaħaq ftehim, kif ukoll f'każ li ma jintlaħaqx ftehim.

Kif nafu, hemm sptarijiet jew aġenziji Ingliżi li jieħdu numru ta' infermiera Maltin biex jaħdmu fl-Ingilterra, u aħna wkoll għandna numru ta' infermiera Ingliżi li jaħdmu fl-isptarijiet tagħna.

Ovvjament, la nistgħu nkampaw aħna mingħajr dawn l-infermiera, u lanqas jistgħu jkampaw l-isptarijiet Ingliżi mingħajr il-professjonisti tagħna.

Il-Prim Ministru qiegħed f'pożizzjoni li jserraħ moħħ dawn in-nies, kemm f'każ li jkun hemm ftehim, kif ukoll f'każ li ma jkunx hemm ftehim?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Sinjura President, wieħed mil-akbar impenji li dan il-Gvern wera biċ-ċar hu li f'kull sitwazzjoni huwa jfittex dawk l-opportunitajiet li bihom jista' jattira investiment lejn pajjiżna.

L-istqarrija ministerjali li tana l-Prim Ministru llum tindika kemm is-sitwazzjoni hija waħda fluwida, imma fl-istess ħin rajna li matul dawn l-aħħar jiem l-istess Prim Ministru kompla bix-xogħol tiegħu barra minn Malta biex jara liema huma dawk l-opportunitajiet li, ikunu xi jkunu ċ-ċirkostanzi f'din is-sitwazzjoni ta' inċertezza, jistgħu jattiraw aktar xogħol u investiment lejn pajjiżna.

Xtaqt li l-Prim Ministru jispjega lil din il-Kamra x'tip ta' rispons qed ikun hemm meta l-Gvern qed jippreżenta lil pajjiżna bħala alternattiva fis-sens li ċerta attività ekonomika fir-Renju Unit tista' tiġi trasferita lejn pajjiżna, x'tip ta' inizjattivi – apparti ż-żjarat tal-Prim Ministru fir-Renju Unit – qed jittieħdu mill-entitajiet tal-gvern biex ikomplu jattiraw u jippromwovu lil pajjiżna bħala post fejn jistgħu jiġu lokati mill-ġdid ċerti attivitajiet, iżda fuq kollox jagħtina indikazzjoni dwar jekk il-business community tar-Renju Unit hijiex qed tħares lejn pajjiżna bħala alternattiva, u anke kif qed tippjana li tindirizza din ir-realtà ġdida fejn, minkejja li suppost kien hemm data fissa, l-affarijiet baqgħu fi stat ta' inċertezza sakemm din l-istorja żviluppat bil-mod kif żviluppat.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

HERMANN SCHIAVONE: Sinjura President, jien ukoll nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru għal din l-istqarrija ministerjali.

Il-Prim Ministru qalilna illi li r-Renju Unit jitlaq mingħajr ftehim għadha possibbiltà, però din il-possibbiltà ġiet ruled out anke mill-Gvern Ingliż wara sensiela ta' voti li ttieħdu fil-House of Commons.

Fir-Renju Unit intqal ukoll li kważi kważi l-preparamenti għal no deal waqfu.

Min-naħa tiegħu l-Prim Ministru qalilna li l-preparamenti se jkomplu għaddejjin, u għalhekk nixtieq nistaqsih jekk humiex se jkomplu għaddejjin bl-istess intensità li kienu għaddejjin s'issa għax in-no deal kien proprju fuq l-għatba.

Ta' min jgħid ukoll li r-Renju Unit ikkwantifika kemm swiet lill-pajjiż l-ispiża tal-preparazzjoni għal no deal.

Il-Gvern Malti għamel xi kalkoli ta' kemm swew il-preparamenti wkoll?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sinjura President, l-ewwel nett nirringrazzja lill-Prim Ministru għar-rendikont regolari li jagħti lil din il-Kamra, għax huwa importanti li l-Kamra tad-Deputati tkun informata b'dawn l-iżviluppi importanti li jolqtu liċ-ċittadini kollha Ewropej, imma li fl-aħħar mill-aħħar jolqtu lill-poplu Malti u Għawdxi wkoll.

Ħadt l-aħbar it-tajba li l-perijodu ta' żmien stabbilit ġie estiż għax jien nibqa' nemmen li għandu jkun hemm tluq ordnat, u dan kemm fl-interess tar-Renju Unit, kemm fl-interess tal-istati membri tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll fl-interess taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea għax dawn ukoll għandu jkollhom ċertezza dwar id-drittijiet u obbligi tagħhom.

Il-Prim Ministru tkellem ukoll dwar il-prinċipju ta' sincere cooperation, però l-istess Council of Europe conclusions jgħidu li għall-fini u l-effetti kollha ta' jeddijiet u obbligi, ir-Renju Unit se jibqa' membru sħiħ sakemm jitlaq.

Issa l-mistoqsija tiegħi hija din: Dan ifisser li r-Renju Unit jista' jibqa' japplika wkoll għad-diversi funding programmes li għandha l-Unjoni Ewropea?

Għax hemm proġetti li peress li jkunu medium to long term, ma jkunux għadhom ġew konklużi sad-data tat-tluq.

Allura f'dan il-każ ir-Renju Unit se jkompli jieħu l-fondi tal-Unjoni Ewropea anke wara t-tluq tiegħu?

Jien fittixt imma ma sibt li hemm l-ebda ftehim tranżitorju dwar dan.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa punt importanti għax jekk ir-Renju Unit se jibqa' jieħu fondi minn tal-Unjoni Ewropea anke wara t-tluq tiegħu, se jkun qed iċaħħadhom lil stati membri oħra, fosthom Malta.

Jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk kienx hemm xi diskussjoni jew xi tip ta' ftehim tranżitorju f'dan is-sens?

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Mela, la m'hawnx aktar rimarki, insejjaħ lill-Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

JOSEPH MUSCAT: Sinjura President, nirringrazzja lill-Kap tal-Oppożizzjoni, kif ukoll lill-Membri ta' din il-Kamra tal-interventi tagħhom.

Se nibda billi nindirizza punt li, fil-fehma tiegħi, huwa l-aktar importanti, jiġifieri dak dwar kemm pajjiżna huwa mħejji għas-sitwazzjoni ta' Brexit.

Jekk ir-Renju Unit joħroġ … Naħseb li kieku kellna nagħmlu full stop wara din il-frażi li għadni kif għedt, diġà jkun biżżejjed għax l-ewwel punt ta' inċertezza huwa proprju dak, jekk humiex se joħorġu jew le!

Jekk ir-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea b'mod ordnat, x'jiġri u ma jiġrix se jkun pjuttost smooth għax hemm perjodu ta' tranżizzjoni relattivament twil u kważi kollox huwa ggvernat fuq livell Ewropew.

Dan ifisser li mil-lat nazzjonali l-impatt ikun wieħed minimum.

Però xorta waħda jibqa' l-fatt li l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea f'kull ċirkostanza se jkollu effett negattiv kemm fuq livell politiku, kif ukoll fuq livelli oħra.

Forsi l-livell ekonomiku jkun l-aktar wieħed questionable għax dan jiddependi minn kemm aħna nkunu kapaċi noħolqu opportunità minn din l-isfida.

Imma mil-lat politiku u storiku żgur li mhijiex aħbar tajba.

Jien naħseb li strateġikament l-issue prinċipali u l-għerq ta' kollox huwa li lanqas l-Ingliżi stess ma jafu xi jridu, u minn hemmhekk jitlaq kollox.

Inti tista' tħejji għal kull eventwalità.

Li kieku aħna kellna ngħaddu lin-nies u lin-negozji tagħna, il-permutations differenti li jistgħu jiġru bejn issa u Ottubru li ġej, u li kieku kellna ngħidu lin-negozji biex jippreparaw ruħhom għal kull eventwalità bl-ispejjeż kollha li dawn ikollhom jidħlu fihom b'kollox, inkunu qed nagħmlu disservizz.

Fil-verità, aħna li qed nagħmlu huwa risk management.

Qed naraw x'inhi l-eventwalità ta' dak li se jiġri u nimminimizzaw kemm jista' jkun l-options l-oħra li jkunu jridu jippreparaw għalihom in-negozji u n-nies tagħna.

Ta' min jgħid li dak li qegħdin nagħmlu f'dan ir-rigward joħroġ mill-preparamenti li qegħdin isiru fuq livell Ewropew.

Kif semmejt, diġà tlestew 18 minn 19-il proposta leġiżlattiva fuq livell Ewropew u tlestew anke t-tħejjijiet fuq livell lokali.

Fuq livell lokali, jien sodisfatt immens bil-level of preparedness li għandna.

Prattikament, madwar ħames ġimgħat ilu kellna anke audits esterni min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea fejn ġibdulna l-attenzjoni għal xi punt jew tnejn, imma mill-bqija qalulna li aħna mħejjijin tajjeb ħafna.

Irrid ngħid li dawn mhumiex xi tip ta' tħejjijiet sigrieti.

Biżżejjed ngħid li l-Ministru Helena Dalli marret quddiem il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u tat spjegazzjoni pjuttost dettaljata dwar dawn it-tħejjijiet.

Jien informat ukoll li l-Ministru Helena Dalli stess kellha kuntatt mal-Oppożizzjoni – fil-fatt naħseb li din hija xi ħaġa bla preċedent – u tat aċċess lill-Oppożizzjoni għall-memo tal-Kabinett li jelenka eżattament il-miżuri li qed jittieħdu f'każijiet ta' no-deal Brexit.

Fil-fatt, safejn naf jien, dan it-tip t'abbokkament sar mal-Onor.

Ovvjament dejjem inkunu nistgħu nuru aktar xi tħejjijiet qed nagħmlu.

Dawn żgur li mhumiex tħejjijiet sigrieti, u aħna qed nagħmluhom pjuttost fl-apert.

Imma issa ħalli nkompli nwieġeb għal aktar mistoqsijiet speċifiċi li saru.

L-ewwel nett, Sinjura President, rigward l-issue tax-xiri tal-proprjetà, fil-verità kollox se jkun jiddependi minn kif tkun ikklassifikata l-persuna li se tkun qed tixtri l-proprjetà fil-ġurnata li tkun qed issir it-tranżazzjoni.

Dik il-klassifikazzjoni tiddetta kollox, u għandek żewġ modi totalment differenti.

Madanakollu, din mhijiex xi kwestjoni ta' inċertezza għax m'hemmx inċertezza f'dan ir-rigward.

Illum ir-Renju Unit huwa membru tal-Unjoni Ewropea u l-probabbiltà hi li hekk se jibqa' s'Ottubru li ġej.

Imbagħad, wara Ottubru hemm aktar probabbiltà – allavolja mhux b'ċertezza – li jekk persuna li tkun qed tixtri proprjetà f'Malta tkun mir-Renju Unit, din tiġi ttrattata bħala persuna li tkun ġejja minn pajjiż terz.

Minkejja dan kollu, irrid inżid ngħid li l-Gvern Malti xorta waħda qed jittratta lill-persuni li ġejjin mir-Renju Unit b'mod preferenzjali.

Dik hija l-kelma – "preferenzjali" – u ma naħsibx li nistgħu nużaw kelma oħra.

Għaliex?

Għax jien informat, anke mill-analiżi internazzjonali li saret, li d-deal li offrejna liċ-ċittadini Ingliżi li jgħixu fostna u li se jibqgħu ġejjin fostna sa meta r-Renju Unit ikun qiegħed jitlaq mill-Unjoni Ewropea, ċjoè, dak li nagħtu għaxar snin ta' residenza, huwa meqjus bħala l-aktar wieħed ġeneruż li sar minn kwalunkwe pajjiż tal-Unjoni Ewropea.

Aħna nistgħu nirregolaw biss dak li noffrulhom.

Issa, kemm aħna nistgħu nirregolaw x'se jagħmlu l-Ingliżi aħna stess, dik tkun problema għax dwar dan lanqas huma stess għadhom ma ddeċidew!

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni tar-Renju Unit, u jekk dawn it-taħdidiet bejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni fir-Renju Unit ma jirnexxux, se jkun hemm numru ta' voti indikattivi fil-Parlament Ingliż li mhux neċessarjament se jagħtuna viżjoni ta' dak li jista' jagħmel il-Gvern Ingliż.

Issa nixtieq nindirizza l-punt li semma l-kollega tiegħi, l-Onor.

Edward Zammit Lewis, fir-rigward tal-parteċipazzjoni tar-Renju Unit.

Lili jirriżultali li d-data tal-31 t'Ottubru ġiet magħżula bi skop importanti ħafna.

L-ewwel nett, aktarx li sal-31 ta' Ottubru mhu se jkun hemm l-ebda tip ta' deċiżjoni maġġuri fir-rigward tal-multiannual financial framework, jiġifieri ma se tittieħed l-ebda deċiżjoni fuq il-budget tal-Unjoni Ewropea għas-seba' snin ta' wara.

Minkejja li hemm il-kwestjoni ta' sincere cooperation, jien l-ewwel wieħed li kont inkun ftit xettiku b'sitwazzjoni li xorta waħda jingħata dritt ta' veto lil pajjiż li ħiereġ mill-Unjoni Ewropea fuq il-budget Ewropew għas-seba' snin li ġejjin.

Il-probabbiltà hija wkoll li sal-31 ta' Ottubru mhux se jkun hemm il-Kummissjoni Ewropea in place, u allura f'dak il-każ l-issue ta' jekk ir-Renju Unit ikollhiex kummissarju Ewropew jew le tiġi solvuta kważi awtomatikament.

Madanakollu, fil-fehma tiegħi, din l-issue xorta waħda mhijiex definita b'mod ċar ħafna.

Kif ikolli ċans niċċekkja, imma jien jidhirli li dan kollu huwa ggvernat fil-withdrawal agreement, fejn hemm miktub is-sistema dwar kif meta r-Renju Unit ikun daħal għal programmi b'ċertu finanzjament, ikollha d-dritt li jew tibqa' għaddejja b'dawk il-programmi u tħallas il-kontribuzzjoni jew inkella toħroġ u, biex ngħidu hekk, ikun hemm a settlement bill ta' dan kollu.

Hawnhekk, Sinjura President, se niġi għal waħda mill-mistoqsijiet li għamilli l-Onor.

David Stellini fejn il-pożizzjoni tiegħi kienet pjuttost ovvja.

X'jiġifieri?

Meta jien nidħol għan-negozjati, jekk in-naħa l-oħra titlobna żmien sat-30 ta' Ġunju, l-ewwel mistoqsija tiegħi tkun: Għaliex għandi nagħti aktar mit-30 ta' Ġunju?

Fil-verità, jekk ninnegozjaw b'mod normali u n-naħa l-oħra titlobni żmien sat-30 ta' Ġunju, jien se ngħidilha 'Le, se nagħtik żmien sal-aħħar t'April u mbagħad nipprovaw niftiehmu li naslu għal Mejju'!

Is-soltu hekk isiru n-negozjati.

Madanakollu, f'dan il-każ donnu kien hemm l-idea li la r-Renju Unit qiegħed jitlobna żmien sa Ġunju, aħna se nagħtuh aktar minn Ġunju!

Jien l-ewwel wieħed, ridt inkun konvint dwar ir-razzjonal ta' dan kollu, u naħseb li kien hemm razzjonal importanti.

Ma naħsibx li din kellha tkun open-ended u, fl-opinjoni tiegħi, id-data tat-31 t'Ottubru neħħiet il-concerns li kellhom numru ta' member states, inkluż aħna bħala Gvern Malti.

Nerġa' ngħid li jien kont inkun pjuttost xettiku li nagħti dritt ta' veto lir-Renju Unit fir-rigward tal-budget Ewropew jekk kemm-il darba r-Renju Unit mhuwiex se jibqa' membru tal-Unjoni Ewropea.

Irrid nirrimarka li jien kont konvint anke mill-attitudni tal-Prim Ministru Theresa May.

Lill-Prim Ministru Theresa May jien nafdaha ħafna fuq livell personali għax hija persuna reliable ħafna.

Eżempju ta' dan huwa l-fatt li ma kienx hemm darba fejn l-ewwel il-Prim Ministru Theresa May tatna kelma politika dwar x'tista' tagħmel hi u mbagħad ma żammitx dik il-kelma, u allura jien l-ewwel wieħed ridt li niċċalinġja dak il-punt.

Jien ma nistax nitfa' l-budget Ewropew, li minnu tgawdi wkoll Malta, taħt il-ħniena ta' xi pajjiż ieħor li biex forsi jkollu deal aħjar, jgħidilna: 'Qabel ma tagħtuni dak id-deal jien m'iniex se nitlaq minn taħt idejja l-flus għall-fondi Ewropej li minnhom m'iniex se nkun qiegħed ingawdi jien!'

Imbagħad x'se ngħidulhom lin-nies meta niġu għas-si u no?

Li m'hemmx fondi Ewropej, li s-sitwazzjoni hija ffriżata għal sena sentejn u jibqgħu ma jiġux fondi kapitali?

Jiġifieri, that was a concern, però naħseb li s'issa dik l-issue ġiet indirizzata b'mod tajjeb.

Hawnhekk ta' min isemmi l-concern li jekk nagħtu b'mod immedjat xi tip ta' estensjoni fit-tul, dan de facto jkun qiegħed joħloq it-tieni tip ta' membership fl-Unjoni Ewropea minn pajjiż li qiegħed membru imma mhux qiegħed membru attiv.

Fil-fatt, minn dan il-lat naħseb li stajna ġejna f'sitwazzjoni li toħloq preċedent pjuttost perikoluż.

Madanakollu, bil-mod ta' kif qiegħda worded il-konklużjoni naħseb li dak il-periklu ġie mitigat ħafna.

Issa hawnhekk, Sinjura President, irrid nagħmilha ċara li aħna m'għamilna xejn minn wara dahar ħadd.

Dan il-kliem jien għedtu b'mod ċar anke lill-Prim Ministru Theresa May.

Aħna m'aħniex qed ngħidu ħaġa ma' xi ħadd u mbagħad nagħmlu ħaġa oħra ma' ħaddieħor.

Aħna din ħdimnieha skont x'jaqbel lill-Unjoni Ewropea, skont x'jaqbel lilna u fl-aħħar mill-aħħar jien ngħid anke skont x'jaqbel lir-Renju Unit, allavolja mhuwiex kompitu tiegħi li noqgħod ngħid x'jaqbillu jew ma jaqbillux ir-Renju Unit.

Ma rridx nispekula dwar dak li se jiġri u ma jiġrix, imma nemmen li hemm deċiżjonijiet li ftit li xejn hemm bibien minn fejn wieħed jista' joħroġ minnhom.

Bibien hemm biss wieħed jew tnejn, u trid tittieħed deċiżjoni, imma dik id-deċiżjoni la għandna neħduha aħna u lanqas nistgħu neħduha aħna, għax din id-deċiżjoni trid tittieħed biss mir-Renju Unit.

Biex niġi għall-punt li għamel l-Onor.

Stefan Zrinzo Azzopardi, irrid ngħid li aħna komplejna għaddejjin bid-diskussjonijiet, u l-attitudni tagħna f'dawn id-diskussjonijiet hi dik li nġibu aktar xogħol lejn Malta b'mod koperattiv – u mhux b'mod antagonistiku – mar-Renju Unit.

L-aktar li rajna interess huwa fis-servizzi finanzjarji, kif ukoll fil-qasam tal-manifattura, b'mod partikolari fil-qasam tal-farmaċewtika.

Fil-fatt nista' ngħid li kien hemm interess mhux ħażin minn dan il-lat, u l-profile ta' kull settur hu li dan l-interess ġej l-aktar minn kumpaniji li għandhom ownership li ġej minn barra r-Renju Unit, u anke minn barra l-Unjoni Ewropea, u allura jridu li jkollhom foothold strateġiku fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Nixtieq inżomm ftit kawtela dwar punt li semma l-Kap tal-Oppożizzjoni.

Filwaqt li aħna se nibqgħu għaddejjin bi strateġija li hi mmirata li niksbu investiment u li l-Oppożizzjoni qiegħda rappreżentata wkoll fil-Brexit Task Force, ma rridux nagħtu l-impressjoni li qed noħolqu xi sett ta' inċentivi biex nattiraw xi tip ta' investiment minn xi pajjiż partikolari.

Fil-fatt, jekk nagħmlu hekk inkunu qed immorru kontra r-regoli tal-iState Aid u fil-verità aktar inkunu qed nidħlu fi problemi milli nieħdu opportunitajiet.

Ngħaddi biex nagħmel l-aħħar punt.

Ftit tal-jiem ilu, jien tkellimt mal-Kummissarju Għoli ta' Malta fir-Renju Unit, is-Sur Joseph Cole – kien hemm ukoll il-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ - u huwa qalli li ħafna drabi t-telefonati li jkollhom mingħand il-Maltin li jgħixu fl-Ingilterra ma jkunux jikkonsistu f'mistoqsijiet, imma jċemplu biex jassiguraw ruħhom li jekk ikun hemm xi żviluppi f'dan ir-rigward, huma jiġu informati.

Jiġifieri dawn aktar ikunu telefonati dwar sapport.

Lil ħutna l-Maltin li jgħixu fir-Renju Unit jien irrid inserrħilhom moħħhom li għalina l-welfare tagħhom huwa kruċjali.

Dak li għamilna fir-rigward tal-Ingliżi li jgħixu f'Malta – li kif għedt diġà tajniehom l-aktar offerta ġeneruża li ta kwalunkwe stat ieħor tal-Unjoni Ewropea – kien immirat fost l-oħrajn biex lir-Renju Unit nagħtuhom sinjal li, jekk niġu fl-agħar ipoteżi ta' xi tip ta' divorzju akrimonjuż, huma jħarsu lejn il-Maltin b'mod li jgħidu li l-Ingliżi f'Malta ngħataw trattament tajjeb ħafna u b'hekk il-Maltin fir-Renju Unit jingħataw trattament simili.

Għalhekk, filwaqt li sal-lum il-ġurnata ma nista' nagħti l-ebda assigurazzjoni, anke għax qegħdin f'sitwazzjoni fejn lanqas ir-Renju Unit għadu ma ddeċieda xi jrid jagħmel, l-unika assigurazzjoni li nista' nagħti hi li se nkomplu naħdmu biex ngħinu lil dawn iċ-ċittadini ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

MARIO GALEA: Jista' jekk jogħġbu, il-Prim Ministru jweġibni għall-mistoqsija li għamiltlu dwar il-professjonisti mediċi?

ID-DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: L-infermiera Ingliżi li jgħixu f'Malta m'għandhom l-ebda tip ta' problema.

Fil-verità, kulma jridu jagħmlu huwa li japplikaw, u anke fl-agħar ipoteżi se jkollhom permess ta' residenza ta' għaxar snin, li jiġġedded għal għaxar snin oħra u li se jibqa' jiġġedded.

Jiġifieri m'hemmx problema.

Fil-każ tal-Maltin li jgħixu fl-Ingilterra, l-indikazzjonijiet informali li għandna huma li jekk dawn jitneħħew – b'mod partikolari dawk li qegħdin fil-qasam mediku – ikunu qegħdin jaqtgħu mneħirhom biex jinku lil wiċċhom, u jien ma naħsibx li l-Gvern Ingliż għandu dik it-tip t'attitudni.

Infatti, anke minn diskussjonijiet informali li għamilt mal-Prim Ministru Theresa May – li nerġa' ngħid inqisha bħala persuna ta' kelma – l-indikazzjonijiet dejjem kienu li huma se jħarsu lejn ir-rabtiet storiċi bejn Malta u l-Ingilterra bħala punt kruċjali tal-mod ta' kif jieħdu d-deċiżjonijiet fir-rigward taċ-ċittadini tagħna.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

FTEHIM TAL-KAMRA

BYRON CAMILLERI: Sinjura President, ninforma lill-Kamra li, skont ftehim milħuq, il-ħin tal-interruzzjoni tax-xogħol tas-seduta tal-lum se jkun estiż b'40 minuta, il-ħin meħud għall-istqarrija ministerjali, u li l-ħin tad-diskussjoni se jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bil-ftuħ għan-naħa tal-Gvern u l-għeluq għan-naħa tal-Oppożizzjoni, u l-Aġġornament jittieħed fis-7.40 p.m.

Fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 17 ta' April 2019, li fiha se tiġi diskussa l-Mozzjoni Nru 233 dwar konnettività permanenti bejn Malta u Għawdex, il-ħin se jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bil-ftuħ u l-għeluq għall-Gvern.

Ninforma wkoll lill-Kamra li, jekk jintalab vot, dan għandu jittieħed dakinhar stess.

DISKUSSJONI ĠENERALI MINGĦAJR VOT DWAR IR-RAPPORT TA' EVALWAZZJONI (MALTA) MAĦRUĠ MILL-GRECO

ID-DEPUTY SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li d-diskussjoni dwar ir-Rapport ta' Evalwazzjoni (Malta) maħruġ mill-GRECO (Group of States Against Corruption) fit-3 ta' April 2019 se tieħu sas-7.40 pm, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema tal-Oppożizzjoni, bil-ftuħ għan-naħa tal-Gvern u l-għeluq għan-naħa tal-Oppożizzjoni.

Il-Prim Ministru.

JOSEPH MUSCAT: Sinjura President, bħala Gvern aħna nilqgħu l-opportunità li nieħdu sehem f'dan id-dibattitu fir-rigward ta' rapport li sar mill-GRECO – li hija branka tal-Kunsill tal-Ewropa li m'għandhiex x'taqsam mal-Unjoni Ewropea – dwar is-sitwazzjoni f'Malta u, fost l-oħrajn, dwar il-kwestjoni tas-saltna tad-dritt.

Filwaqt li se jkun hawn numru ta' esponenti differenti minn din in-naħa tal-Kamra biex jitkellmu dwar dan ir-rapport fid-dettall, jien xtaqt nillimita ruħi billi nagħmel żewġ punti.

L-ewwel nett, irrid ngħid li dan huwa rapport li aħna, bħala Gvern, nilqgħuh b'sens kostruttiv, bħalma nilqgħu dejjem ir-rapporti kollha li jsiru.

Żgur li m'aħniex xi gvern li b'xi mod jew ieħor meta tintqal xi ħaġa li ma ddoqqx għal widnejna nipprovaw nattakkaw jew nimminaw lil min ikun għamel dan it-tip ta' rapport.

Il-GRECO għandha storja ma' diversi pajjiżi dwar it-tip ta' analiżi li tkun qed tagħmel ta' pajjiżi differenti, saħansitra ta' pajjiżna stess.

Pereżempju, jien naħseb li l-aktar rapport tal-GRECO li jiġi kkwotat huwa meta din kienet iddeskriviet is-sistema tal-ġudikatura f'Malta bħala li "it's like an all-in-the family jamboree" minħabba li l-prim imħallef, il-ministru tal-ġustizzja u l-President tar-Repubblika ta' dak iż-żmien kienu jiġu minn xulxin.

Hekk kienu qalu!

Aħna, min-naħa tagħna, inħarsu lejn dan ir-rapport b'mod oġġettiv, u rridu nwasslu l-punt illi rridu li jkollna dik l-oġġettività fil-mod ta' kif nanalizzawh.

Nifhmu wkoll li l-parti l-kbira tar-rapport huwa bbażat fuq affarijiet li jkunu fuq il-mezzi tax-xandir u li, tajjeb jew ħażin, jittieħdu bħala fatti.

Irridu anke nirrikonoxxu oġġettivament li l-istituzzjonijiet transnazzjonali qed jieħdu dak li jingħad mis-soċjetà ċivili b'aktar importanza minn dak li qed jingħad mill-gvern, u naħseb li dan huwa fenomenu jew trend internazzjonali li rridu nirrikonoxxuh.

Din mhijiex kwestjoni ta' jekk tgħidx ħaġa jew tgħidx oħra, imma hija kwestjoni li mal-pajjiżi kollha tad-dinja dak li jgħidu n-nies mis-soċjetà ċivili kważi dejjem qed jittieħed b'aktar serjetà minn dak li jingħad minn kwalunkwe gvern.

Din hija sitwazzjoni li rridu nitgħallmu ngħixu biha.

Bl-istess mod, jekk ikunu se jsiru xi rapporti min-naħa tar-rapporteurs tal-Kunsill tal-Ewropa, dawn ir-rapporteurs ikollhom aġenda politika kkargata ħafna u fil-fatt mit-tweets li jibagħtu u mill-mod kif jagħmlu l-argumenti tagħhom diġà tkun taf eżatt x'se jkunu l-konklużjonijiet tagħhom.

Imma allura x'tagħmel, tissuppervja u titlaq 'l hemm?!

X'tagħmel jekk ikunu mitmugħin verżjoni waħda u jkunu diġà waslu għall-konklużjoni?!

Teħodha bħala konjizzjoni!

Nittamaw li ma jiħdux għalihom meta niġbdu dik l-attenzjoni.

Imma mill-bqija, bla dubju ta' xejn, jekk isiru punti tajbin u importanti, aħna neħduhom on board.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità li nirringrazzja lill-membri tad-delegazzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa min-naħa tal-Gvern għax-xogħol tajjeb li għamlu matul dawn l-aħħar xhur billi wasslu l-verżjoni min-naħa tal-Gvern lill-persuni li qegħdin fil-Kunsill tal-Ewropa.

Issa ħalli niġi għat-tieni punt li xtaqt nagħmel, Sinjura President.

Fl-aħħar mill-aħħar, min jiżra' r-riħ ikun qed jaħsad it-tempesta, u filwaqt li dawn huma fora differenti minn xulxin, irrid ngħid b'responsabbiltà li din hija parti mir-riżultat dirett tal-mod irresponsabbli li parti mill-Oppożizzjoni aġixxiet bih matul l-aħħar snin.

Jien kont sorpriż – din għedtha pubblikament, u llum għandi wkoll iċ-ċans li nirrepeti dan l-argument hawnhekk, f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż – bil-mod ta' kif l-Oppożizzjoni ħarġet tgħid li ma taqbilx ma' dak li qal membru tal-Parlament Ewropew f'isem il-Greens Ewropej.

Dan l-MEP qal li għandu jiġi invokat artiklu 7, li jfisser li Malta ma jkollhiex aktar dritt tal-vot fil-fora Ewropej u li jkollna fondi sospiżi fir-rigward tal-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid li kont sorpriż għax l-argumenti kollha li uża dan l-MEP ġew mitmugħa lilu kelma b'kelma minn esponenti ta' parti mill-Oppożizzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) Li kieku l-mod ta' kif pinġew lil pajjiżna dawn l-esponenti u l-argumenti li għamlu kienu veri, huwa ovvju li jrid ikun hemm artiklu 7.

Għax, kif jista' jkun ikollok dawk id-defiċjenzi kollha, …?!

L-Oppożizzjoni pinġiet lil pajjiżna bħallikieku għandu xi dysfunctional democracy fejn ħadd ma jista' jgħid li jrid f'dan il-pajjiż!

Qisna qegħdin f'sitwazzjoni fejn jekk, pereżempju, il-Qorti tiddeċiedi li l-Oppożizzjoni għandha dritt ikollha żewġ siġġijiet extra fil-Parlament, il-Gvern jgħid: Le, se nagħmel li rrid u nibqa' għaddej!

Hekk pinġewna lilna, u dan meta l-fatti huma bil-maqlub!

Biżżejjed ngħid li matul il-Leġiżlatura preċedenti kellna ġudizzju li jien personalment għandi riżervi dwaru, u llum għandi ċ-ċans ngħidha din: xi darba f'xi leġiżlatura dak il-ġudizzju se jwassal għal instabbiltà politika!

Allaħares qatt jiġri hekk!

Allaħares qatt, imma min jaf jaqra l-liġi elettorali ta' dan il-pajjiż isib li nfetħet Pandora's box!

Jalla li ma nkunx hawn jien l-ewwel wieħed li nara x'pandemonju jista' jinqala' fil-pajjiż b'dak il-ġudizzju.

Imma l-Qorti ħadet deċiżjoni u aħna naċċettawha!

Aħna qatt ġejna hawnhekk u għamilna xi ħaġa?

Madanakollu, uħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni lilna pinġewna qisna xi despotiċi fejn jew tagħna jew xejn, li għandna xi ġudikatura li ma tiffunzjonax u li għandna l-mezzi tax-xandir iċċensurati jew qed jingħalqu.

Hawn libertà tal-espressjoni f'dan il-pajjiż jew le, f'ġieħ kemm hemm?!

Jien nistaqsi mhux biss lil kull wieħed u waħda minna li qegħdin nagħmlu l-interventi tagħna f'din il-Kamra … Il-ġurnali u l-mezzi tax-xandir għandhom saħħa enormi, u dan huwa tajjeb.

Aħna hekk irridu, anzi bil-liġijiet li għamilna żidnielhom is-saħħa: imma, bil-mod kif pinġewna wħud mill-esponenti tal-Oppożizzjoni bilfors li n-naħa tal-Kummissjoni Ewropea trid tagħmel artiklu 7!

U mela mbagħad toħroġ l-Oppożizzjoni u tgħid li ma taqbilx li jkollna artiklu 7?!

Dan ifisser li l-Oppożizzjoni stess qed tirrikonoxxi li l-propaganda mitmugħa minn uħud mill-esponenti tagħha li saru mavericks jew renegades – dan qed ngħidu b'sens politiku u mhux b'sens personali – li jagħmlu u jgħidu li jfettillu moħħhom, issa ġew f'sitwazzjoni fejn qegħdin jirrikonoxxu li qed jivvintaw l-affarijiet u li qed jivvintaw is-sitwazzjonijiet!

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk jien ngħid li hawnhekk ġejna f'sitwazzjoni fejn, permezz ta' dikjarazzjoni tal-Oppożizzjoni stess, fil-fehma tiegħi hemm ammissjoni ta' riġettazzjoni ta' dawk l-argumenti b'mod dirett, jiġifieri din minnha nnifisha hi case closed għalija għax l-Oppożizzjoni stess qed tirriġetta l-argumenti ta' parti mill-esponenti tagħha!

Għalhekk, Sinjura President, filwaqt li qed nagħmlu dan il-punt politiku, jien l-ewwel wieħed ngħid li għad hemm ħafna titjib xi jsir fis-sistema tagħna.

Nemmen li r-riformi li għamilna bħala Gvern kienu importanti, imma dawn huma biss parti minn proċess.

Kif qalli tajjeb ħafna avukat dalgħodu, il-leġiżlazzjoni hija dejjem "works in progress" u qatt ma tista' tgħid li tkun wasalt fiha.

Jien se nikkonkludi hawnhekk billi ngħid b'umiltà kbira li dan il-Gvern għamel parti mill-ħidma tiegħu.

Issa jista' jkun li għamilna ħafna u jista' jkun li għamilna ftit, però fadal ħafna xi jsir.

Jalla dan il-pajjiż jibqa' miexi 'l quddiem f'dawn il-bidliet li la bdew bina u lanqas se jispiċċaw bina, imma bdew bil-pajjiż u se jispiċċaw bil-pajjiż.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID STELLINI: Sinjura President, wara li smajt id-diskors tal-Prim Ministru, nixtieq insemmi każ partikolari bħala eżempju.

Ftit tal-jiem ilu ltqajt ma' mara li għandha żewġt itfal u li wieħed mit-tfal tagħha jixtieq jagħti donazzjoni ta' organu lil ħuha.

Però din l-operazzjoni ġiet posposta mill-anqas darbtejn.

Għaliex qed inqajjem dan l-eżempju?

Għas-sempliċi raġuni li meta f'dan il-pajjiż u f'kull pajjiż nitkellmu dwar il-korruzzjoni nkunu qegħdin nitkellmu dwar taxxa, u r-responsabbiltà tal-Prim Ministru u tal-Gvern hawnhekk hija bħar-responsabbiltà tal-isptarijiet, li jkollhom ir-riżorsi neċessarji biex jieħdu ħsieb lill-pazjenti Maltin u Għawdxin.

Għalhekk hija responsabbiltà tal-Gvern li dawn l-affarijiet ma jsirux.

Imma x'għandu x'jaqsam l-isptar mal-korruzzjoni?

Għandu x'jaqsam ħafna.

Il-Prim Ministru fl-2012 qalilna li l-korruzzjoni hija taxxa li tħallas għaliha int. Fil-fatt, f'Diċembru li għadda l-Greens Ewropej ħarġu rapport – mhux fuq Malta biss imma fuq il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea – li fih stabbilixxew prezz għall-korruzzjoni.

Qalulna li f'Malta nħallsu €725 miljun fis-sena għall-korruzzjoni!

Dik hi t-taxxa li nħallsu aħna għall-korruzzjoni!

F'sena waħda, kull persuna f'Malta tħallas għall-korruzzjoni €1,670, jiġifieri, bejn wieħed u ieħor paga ta' xahar.

Jien u int qed inħallsu €1,670 fis-sena għall-korruzzjoni f'dan il-pajjiż!

Il-korruzzjoni għandha prezz, u l-Prim Ministru kellu raġun jgħid fl-2012 li l-korruzzjoni hija taxxa li nħallsu għaliha int u jien flimkien!

Li kieku dawn is-€725 miljun ġew investiti f'Malta minflok ma ntnefqu minħabba l-korruzzjoni, konna nkunu nistgħu, pereżempju, nibnu skejjel ġodda, konna nkunu nistgħu nagħmlu programm ta' affordable housing għal dawk il-koppji li ma jaqgħux taħt il-faxxa ta' social housing – bħalma kien jagħmel il-Partit Nazzjonalista qabel – jew konna nkunu nistgħu nagħmlu skema għal dawk il-koppji żgħażagħ li għadhom jibdew id-dinja u m'għandhomx mezzi finanzjarji biżżejjed biex jieħdu loan mill-gvern.

B'hekk, dawn il-koppji żgħażagħ kien ikollhom il-possibbiltà li jieħdu proprjetà mibnija minn fondazzjoni indipendenti li tkun issussidjata mill-gvern, b'mod li appartament li jiswa €200,000 kienu jkunu jistgħu jeħduh b'€100,000.

Kieku konna nkunu nistgħu nitkellmu dwar dawk il-proġetti ta' social housing li pajjiżna tant għandu bżonn.

Konna nkunu nistgħu nitkellmu wkoll dwar trattament usa' tal-kanċer b'dawn is-€725 miljun li telqu minħabba l-korruzzjoni.

Il-verità hi li aħna l-Maltin u l-Għawdxin inħallsu anqas minn €725 miljun fis-sena għall-edukazzjoni kollha ta' pajjiżna.

Dak hu l-ammont li qegħdin inħallsu għall-korruzzjoni f'pajjiżna!

Dan biex ma nsemmix ukoll skemi li permezz tagħhom il-gvern ikun jista' jikkopera mal-employers biex il-ġenituri jkollhom work-life balance u b'hekk ikollhom aktar ħin xi jqattgħu mat-tfal tagħhom.

Sinjura President, il-Prim Ministru qalilna li parti mill-Oppożizzjoni qed tagħmel minn kollox biex tħammeġ isem Malta.

Jien membru sħiħ tal-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa (PACE) u mmur Strasburgu kull tant xhur.

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra stess kont hemm.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar rapport tal-GRECO, li jagħmel parti minn dik l-istruttura tal-Kunsill tal-Ewropa.

Il-PACE, li jien membru tagħha, ukoll tagħmel parti minn dik l-istruttura.

Minkejja dan, jien qatt ma ltqajt jew kelli xi tip ta' komunikazzjoni ma' dawn in-nies li ġew Malta u għamlu r-rapport tal-GRECO, la b'mod formali u lanqas b'mod informali, biex il-Prim Ministru ma jagħtix l-impressjoni li jien jew sħabi kellna kuntatt ma' dawn in-nies tal-GRECO.

Dawn huma nies indipendenti.

Allura min huma dawn in-nies, Sinjura President?

L-ewwel nett, ta' min jgħid li dawn in-nies la jaħdmu fil-Kunsill tal-Ewropa u lanqas joqogħdu fi Strasburgu, jiġifieri, m'għandhomx x'jaqsmu mal-GRECO.

Dawn huma uffiċjali ta' wħud mill-Istati Membri tal-Kunsill tal-Ewropa.

Fil-każ ta' Malta, ġew Malta f'Ottubru li għadda fejn iltaqgħu mal-Ministru u ma' numru ta' uffiċjali għolja tal-Gvern Malti.

Ta' min jirrimarka wkoll li dawn kienu anke uffiċjali ta' pajjiżi oħra.

Pereżempju, kellna uffiċjal mir-Rumanija, kellna uffiċjal mill-Olanda, kellna uffiċjal ieħor min-Norveġja, mis-Slovenja, eċċ., u dawn aħna qatt ma ltqajna magħhom.

Dawn in-nies, li nerġa' ngħid huma nies totalment indipendenti, ħarġu rapport ikrah ħafna dwar Malta.

Nerġa' ngħid li aħna, bħala Partit Nazzjonalista, la għandna u lanqas kellna kuntatt ma' dawn in-nies, jiġifieri l-Prim Ministru ma jistax jiġi hawnhekk u jgħid lin-nazzjon Malti li l-Partit Nazzjonalista mar iħammeġ lil Malta magħhom, u li dawn kienu influwenzati mill-Partit Nazzjonalista.

Sinjura President, dan ir-rapport jgħid ċar u tond li f'Malta fuq il-karta għandna numru sew ta' istituzzjonijiet li suppost jaħdmu kontra l-korruzzjoni.

Għalhekk, dan ir-rapport ma qagħadx jomgħodha imma qal eżattament dak li ilu jgħid il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Adrian Delia, u l-eks-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Kif kont qed ngħid, dan ir-rapport qal li f'Malta għandna ħafna istituzzjonijiet li suppost jaħdmu kontra l-korruzzjoni; però, fir-realtà hemm dubji serji dwar kemm dawn qegħdin jaħdmu b'mod effettiv fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

U x'inhi r-raġuni li semmew għal dan l-istatement li għamlu dawn in-nies li jaħdmu mal-Gvern Olandiż, mal-Gvern Norveġiż, mal-Gvern Rumen u mal-Gvern Sloven?

Għax f'Malta hemm każi u allegazzjonijiet li ħarġu mill-Panama Papers u minn Swiss Leaks li jitfgħu dell ikrah fuq uffiċjali għolja tal-Gvern, u jidher li ma ttieħdu l-ebda passi dixxiplinarji jew azzjonijiet ġudizzjarji kontrihom.

M'hemmx għalfejn nagħmel xi diskors ta' nofs siegħa jew ta' 20 minuta għax dawn huma l-konklużjonijiet.

Sempliċi!

Issa jew il-Gvern se jerfa' r-responsabbiltà biex isem Malta ma jibqax jiċċappas, u aħna, bħala ċittadini, ma nibqgħux inħallsu l-prezz tal-korruzzjoni – li jammonta għal €1,670 fis-sena – jew inkella se jibqai' jgħidilna: 'Mhux tort tiegħi!

Twaħħlux fija, imma waħħlu f'dawk tal-Oppożizzjoni!'

Sinjura President, irridu niddeċiedu hawnhekk: jew aħna verament patrijotti u għax verament irridu l-ġid lil pajjiżna u liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin se nieħdu l-affarijiet bis-serjetà, jew inkella m'aħna se nagħmlu xejn!

Irridu nkunu serji, u huwa ċar daqs il-kristall li hemm bżonn naġixxu!

Il-Gvern għandu bżonn jaġixxi b'mod urġenti u jieħu dawn ir-rapporti b'mod serju.

Issa, dan in-Norveġiż, l-Olandiż, ir-Rumen u s-Sloven qalulna li sentejn oħra huma jew uffiċjali oħra tal-GRECO se jerġgħu jiġu Malta u jaraw daħħalniex it-23 rakkomandazzjoni li għamlulna jew le.

Dawn huma rakkomandazzjonijiet li aħna nistgħu ma ndaħħluhomx.

Sta għalina jekk indaħħluhomx jew le, jiġifieri, l-għażla hi f'idejna, anzi hi f'idejn il-Gvern Malti.

Nerġa' ngħid li dawn huma biss rakkomandazzjonijiet u ħadd mhu qed jobbligana ndaħħluhom.

Nistgħu ndaħħlu dawn ir-rakkomandazzjonijiet kollha; nistgħu ndaħħlu aktar minn dawn ir-rakkomandazzjonijiet; nistgħu ndaħħlu nofshom, u nistgħu ma ndaħħlu xejn.

M'għandux ikollna l-attitudni servili li, għax qalilna x'għandna nagħmlu espert Ewropew, għandna nagħmlu hekk lanqas!

Sinjura President, jien se nikkonkludi b'punt li almenu għalija personalment huwa l-aktar wieħed importanti.

Aħna għandna naġixxu għax nafu x'irridu u mhux għax jgħidilna xi ħadd mill-Ewropa x'għandna nagħmlu, imma huwa normali u minn ewl id-dinja li għandna nieħdu dawn l-affarijiet bis-serjetà!

Aħna, bħala Oppożizzjoni, ilna ngħidu dawn l-affarijiet minn ferm qabel ma ġew l-Ewropej jgħidulna x'għandna nagħmlu.

Ilna ngħidu x'għandna nagħmlu minn żmien l-eks Kap tal-Oppożizzjoni tagħna, l-Onor.

Simon Busuttil, u dawn l-affarijiet aħna għadna ngħiduhom sal-lum.

Imma issa għandna wkoll pressjoni mill-Ewropa dwar dan.

Għalhekk jien nappella lill-Gvern Malti biex jieħu dawn ir-rakkomandazzjonijiet bis-serjetà.

Imma m'għandux jagħmel dan għax qalulu biex jagħmilhom dawn l-Ewropej; għandu jagħmilhom għax qegħdin ngħiduhom aħna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa, l-Onor.

CHRIS FEARNE (Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa): Sinjura President, jien nieħu pjaċir nisma' lil wieħed mill-kelliema tal-Oppożizzjoni jitkellem b'dan il-mod, u nifhem għaliex huwa qed jitkellem b'dan il-mod: għax huwa Membru tal-Oppożizzjoni pjuttost ġdid.

Sfortunatament, qalilna li dalwaqt se jħallina, u aħna jiddispjaċina li se jħallina.

Però jista' jitkellem bil-mod kif tkellem għax huwa Membru riċenti tal-Partit Nazzjonalista.

Huwa jista' jargumenta dwar kemm l-affarijiet messhom marru 'l quddiem u kemm xtaq li l-affarijiet imorru 'l quddiem għax ilu hawnhekk biss sena u nofs.

Min ilu 20 sena jew aktar fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni ma jistax jgħid dan id-diskors għax meta kien fuq il-bankijiet tal-Gvern hu dawn l-affarijiet m'għamilhomx!

L-Onor.

David Stellini qalilna li jekk ikun hemm Gvern Nazzjonalista l-affarijiet jimxu 'l quddiem, imma jien nista' nassigura lill-Onor.

David Stellini li aħna m'aħniex se noqogħdu nistennew li jkun hemm Gvern Nazzjonalista biex immexxu l-affarijiet 'il quddiem!

M'għandniex nerġgħu nistennew 25 sena oħra biex xi darba l-affarijiet isiru f'dan il-pajjiż!

Aħna nagħmlu parti minn gvern li jrid u jemmen f'governanza tajba.

Aħna nagħmlu parti minn gvern li jrid jara s-serjetà.

Aħna nagħmlu parti minn gvern li ma jiddejjaqx ibiddel biex isaħħaħ l-istituzzjonijiet.

Jien nifhem li, fost affarijiet oħra, xogħol l-Oppożizzjoni hu li tgħasses xogħol il-Gvern u li tikkritika fejn taħseb li l-affarijiet jistgħu jmorru aħjar, fejn tara li l-affarijiet mhumiex sejrin sew, jekk fejn taħseb li l-affarijiet mhumiex qed isiru bis-serjetà.

Imma xogħol l-Oppożizzjoni huwa wkoll li toffri alternattivi.

Madanakollu, fejn tidħol il-governanza u fejn tidħol is-saltna tad-dritt jiddispjaċini ngħid li hija ħasra għal pajjiżna li dwar dan l-Oppożizzjoni m'għandhiex kredibbiltà.

Meta l-Oppożizzjoni tikkritika lill-Gvern rigward governanza, rigward kif l-affarijiet għandhom jimxu bis-serjetà u rigward jekk hemmx min għandu subgħajh dritt jew milwi, l-Oppożizzjoni m'għandhiex kredibilità!

Il-Malti jgħid li biex tiskonġra trid tkun pur.

Jien ma nistax inkun f'kamra fejn hemm it-tfal u ngħidlu biex ma jpejjipx f'dik il-kamra minħabba li b'hekk ikun qed jagħmel ħsara lit-tfal – għalkemm bħala tabib nista' ngħidha – jekk imbagħad f'ħalqi stess ikolli sigarett jew sigarru.

Dawn lilna kif jistgħu jkellmuna fuq il-governanza u ma jħarsux lejhom infushom?!

Il-Malti jgħid illi li kieku l-ġemel jara ħotobtu jaqa' u jmut zopptu, u hekk qed jiġrilha l-Oppożizzjoni llum!

Nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni mhijiex kredibbli dwar dan, u fil-fehma tiegħi din hija traġedja għall-pajjiż!

Jien nifhem li aħna bħala Gvern għamilna ħafna tajjeb u hemm affarijiet li nistgħu nagħmlu aħjar, mela le!

Fl-aħħar mill-aħħar, xogħolna hu li nagħmlu l-affarijiet b'mod tajjeb kemm jista' jkun, li nsaħħu l-istituzzjonijiet, li jkollna governanza tajba u li l-affarijiet jimxu bis-serjetà.

L-Oppożizzjoni ma tistax tikkritikana dwar dan għax jekk inti qiegħed fit-tajn ma tistax tgħajjar lil xi ħadd maħmuġ jekk inti maħmuġ iżjed minnu!

Fil-fatt, jien ngħid li dan il-pajjiż għandu problema kbira – u hawnhekk qed nirreferi għall-problema li għandu l-pajjiż u mhux li għandha l-Oppożizzjoni, għax dik affari tagħha – għax m'għandux Oppożizzjoni kredibbli li tista' tikkritika lill-Gvern.

Dik għalija diġà hija problema;s terġa' agħar minn hekk, illum fl-Oppożizzjoni hemm xi elementi – għalkemm nemmen li mhux kull min hu fuq il-bankijiet tal-Oppożizzjoni huwa hekk – li meta tħares lejhom kważi jkollok temmen li dawn jieħdu pjaċir bid-deni li jseħħ f'pajjiżna.

Kważi jieħdu pjaċir bid-deni li jiġri lil pajjiżna!

In-nies tagħna jgħiduli – issa meta qed ngħid "tagħna" m'iniex qed ngħid li huma Laburisti jew li huma membri tal-Partit Laburista, imma rrid infisser li huma Maltin bħalna li jaħdmu ġewwa Brussell – li l-affarijiet li qed jiġru fi Brussell u li ilhom jiġru għal dawn l-aħħar sena u nofs jew sentejn iġibulek għajnejk wara widnejk!

L-istejjer li qed jiġu ċċirkolati fi Brussell u l-effort kbir li qegħdin jagħmlu elementi tal-Partit Nazzjonalista mingħajr ma jiġu ċċensurati mil-leadership tal-Partit – u la ma jiġux iċċensurati, hemm il-kompliċità wkoll f'din il-ħaġa – bil-għan li jħammġu isem pajjiżna huwa inkredibbli.

Nerġa' nirrepeti li jien nemmen illi xogħol l-Oppożizzjoni hu li tgħasses lill-gvern, imma li tagħmel sforz biex dak li mhuwiex iswed tgħidlu iswed u tagħmlu iswed hija xi ħaġa inkredibbli, u jien nifhem li n-nies qegħdin jifhmu li din hija xi ħaġa perikoluża, qegħdin jarawha, u l-kundanna se tiġi lill-Partit Nazzjonalista fil-25 ta' Mejju li ġej.

Ħalli nagħti ftit eżempji biex nipprova dak li qed ngħid.

M'iniex se mmur lura ħafna snin ilu.

Pereżempju, meta kien hemm problema f'amministrazzjoni Nazzjonalista b'kummissarju Malti li kellna fl-Ewropa bil-konsegwenza li l-eks-Ministru s-Sur John Dalli kellu jiġi sostitwit bl-eks-Ministru Dr Tonio Borg, il-Partit Laburista li dakinhar kien fl-Oppożizzjoni m'għamilx bsaten fir-roti, anzi kien appoġġja n-nomina ta' Dr Tonio Borg, allavolja dak iż-żmien kien hemm sħaba fuq il-pajjiż.

Aħna appoġġjajna lil Dr Tonio Borg biex ma jkunx hemm problemi.

Imma, l-istess għamlu huma bl-eks-Ministru Leo Brincat?

L-istess għamiltu intom b'Mr Leo Brincat?

Allura għalfejn għamiltulu dawn il-bsaten fir-roti kollha?

U lil Dr Toni Abela intom issapportjajtuh bħalma aħna ssapportjajna lil Dr Tonio Borg?!

Issa Dr Tonio Borg kien Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista, u madanakollu aħna ssapportjajnieh xorta waħda.

Imma l-istess għamiltu intom?

Żgur li le!

U llum l-istess qed jiġri fir-rigward ta' pajjiżna.

Sinjura President, il-Partit Nazzjonalista ilu s-snin jipprova jimmina l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Mela l-ewwel jaraw kif se jipprovaw ikissruhom u mbagħad joqogħdu jgħidu li dawn mhumiex qed jaħdmu sew!

Jekk intom għamiltu ħilitkom kollha biex tipprovaw tkissru l-istituzzjonijiet tal-Pulizija, tal-Avukat Ġenerali (AG) … Issa ta' min ifakkar li l-AG kien inħatar minn Gvern Nazzjonalista, imma kif dar il-gvern qabdu jikkritikawh, u dawn ma bdewx jikkritikawh fuq xogħlu imma bdew jikkritikawh b'mod personali billi bdew jipprovaw jaraw kif jagħmlu biex ikissruh!

Madanakollu, il-poplu m'emminhomx, u m'emminhomx mhux biss fl-Elezzjoni Ġenerali tal-2017 fejn il-maġġoranza Laburista kibret u mhux ċkienet, imma m'emminhomx anke fuq il-kritika li dawn għamlu dwar l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna.

Hawnhekk se nikkwota mill-Eurobarometer, li ftit xhur ilu għamel stħarriġ biex jara x'fiduċja għandu l-poplu Malti fl-istituzzjonijiet Maltin, u nstab li 80% tal-Maltin għandhom fiduċja fl-Armata ta' pajjiżna.

Ara kemm damu jgħidu fuq il-Brigadier u fuq promozzjonijiet!

Il-fatt jibqa' li 80% tal-Maltin, jew erbgħa minn kull ħamsa … Dan ifisser li mhux il-Laburisti biss jemmnu fl-Armata għax kieku l-persentaġġ kien ikun dak ta' madwar 55% –ma nafx kemm hemm Laburisti llum f'pajjiżna – jiġifieri tliet kwarti tan-Nazzjonalisti, in-nies tat-triq, ukoll għandhom fiduċja fl-Armata, minkejja li jgħidulhom biex ma jemmnux fiha!

Ta' min iżid jgħid li l-Korp tal-Pulizija għandu l-fiduċja ta' 70% tal-Maltin.

Kemm domtu tgħajruhom lill-pulizija, għax wieħed mar jiekol u l-ieħor ma marx jiekol!

Mill-inqas nofs in-Nazzjonalisti, jekk mhux iżjed, għandhom fiduċja fil-pulizija!

(Interruzzjonijiet) Jidher li m'għandkomx il-polz tal-poplu!

Imbagħad 65% tal-poplu Malti għandu fiduċja fil-Gvern, u dan meta, jekk tħares lejn l-average Ewropew, issib li l-gvernijiet Ewropej igawdu l-fiduċja ta' 35% tal-poplu tagħhom.

Dan ifisser li l-Gvern Malti għandu kważi d-doppju tal-persentaġġ ta' pajjiżi oħra Ewropej f'dik li hi fiduċja, u dan minkejja dak kollu li qed jipprovaw jagħmlu tal-Partit Nazzjonalista!

Għalhekk huwa ċar li din hija parti mill-politika, biex ma ngħidilhiex strateġija – għax jien din lanqas insejħilha strateġija – tal-amministrazzjoni tat-tmexxija jew tat-tmexxijiet – għax illum hekk trid tgħid! – tal-Partit Nazzjonalista li jaraw kif jagħmlu biex jipprovaw iħammġu lil pajjiżna!

Aħna m'aħniex perfetti u żgur li ma nagħmlux kollox perfett, imma li inti tagħmel l-isforz u tagħmel ħiltek kollha fejn kważi tiddedika ħajtek u l-ħajja tan-nies li hemm madwarek biex tipprova tpinġi lil pajjiżek f'dawl ikrah, dik hija xi ħaġa li l-poplu Malti mhux se jaħfirhielek!

L-istess ħaġa nista' ngħid fuq livell Ewropew, Sinjura President.

Kif qal il-Prim Ministru, aħna nilqgħu r-rapporti tal-istituzzjonijiet Ewropej, u jien se jkolli ċans nitkellem fil-qosor dwar dan.

Pereżempju, irrid ngħid li konna aħna stess li tlabna lill-Venice Commission tiġi Malta u tagħmlilna rapport – u aħna nilqgħuhom ir-rapporti – però dak li jgħodd għal Pietru għandu jgħodd għal Pawlu.

Irridu noqogħdu attenti wkoll għax ħafna minn dak li qed jiġi ripetut fuq bażi Ewropea – u qed naqraw ħafna rapporti dwar dan – hija n-narrattiva li qegħdin jipprovaw jitimgħu tal-Partit Nazzjonalista.

Issa jien smajt argumenti f'dan ir-rigward, u wieħed mill-argumenti li jġibulna hu: Intom taħsbu li aħna daqshekk b'saħħitna li għax ngħiduha aħna se jemmnuna?!

Fuq pajjiżna intom awtorità, bħalma huwa awtorità kull Malti, u jekk intom rappreżentanti tal-Maltin, jagħtu kas dak li tgħidu fuq Malta, mela ma jagħtux kas!

Forsi mhumiex se jagħtu kas x'tgħidu intom fuq pajjiżi oħra, imma fuq Malta iva, il-Membri Parlamentari Maltin għandhom say!

Iva, l-istituzzjonjiet Ewropej jagħtu kas dak li jgħidu l-Membri Parlamentari Ewropej Maltin.

Wara kollox mhux huma jafu x'inhu jiġri f'pajjiżna?!

Li jgħidu l-verità, kerha kemm tista' tkun kerha, huwa d-dmir tagħhom.

Imma li tipprova tpinġi lil pajjiżna f'dawl ikrah huwa skandlu li jien ngħid illi l-poplu Malti mhux se jasal biex jaħfer!

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn pajjiżi oħrajn biex naraw kemm l-attitudni hija differenti.

Pereżempju, fil-Polonja għax ma ntgħoġbux ċerti deċiżjonijiet li ttieħdu min-nies li kien hemm fil-ġudikatura, kellhom problemi mal-ġudikatura u biddlu l-liġijiet.

Aħna Malta hekk għamilna?

M'għamilniex hekk, anzi għamilna bil-maqlub, kif għadu kemm spjega l-Prim Ministru.

L-Ungerija kellhom problemi mal-universitajiet privati.

Aħna hekk għamilna?

Anzi aħna nagħmlu bil-maqlub: nistiednu lill-universitajiet biex jiftħu ħalli jkollna aktar tagħlim u investiment ġewwa pajjiżna.

Ir-Rumanija kellhom problema fuq ħatra ta' persuna li spiċċaw tefgħuha l-ħabs, u dan għaliex il-persuna li kienet se tinħatar f'istituzzjoni Ewropea m'għoġbitx lill-Gvern Ungeriż.

Allura f'Malta hekk qed jiġri?

Dażgur li le!

Madanakollu, ċerti elementi fil-Partit Nażzjonalista qed jipprovaw ipinġu din l-istampa fuq Malta, u dan huwa gwaj.

Sinjura President, jien ngħid li għandna ħafna x'nagħmlu bħala pajjiż, u għalhekk nistieden lill-Oppożizzjoni – għax kif għedt aktar kmieni, l-Oppożizzjoni mhijiex qiegħda hemmhekk biss biex tikkritika, imma qiegħda hemmhekk ukoll biex toffri alternattivi u soluzzjonijiet għall-problemi – biex tingħaqad magħna ħalli ntejbu l-affarijiet u nsaħħu l-istituzzjonijiet.

Għaliex le?

Wara kollox aħna rridu governanza aħjar, irridu li jkollna istituzzjonijiet aħjar, irridu rule of law aktar b'saħħitha, u dan aħna mhux biss ngħiduh, imma nwettquh.

Fil-fatt, matul dawn is-sitt snin diġà bdejna nagħmluh.

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn dawn l-aħħar sitt xhur jew tmien xhur.

Pereżempju, waqqafna għall-ewwel darba Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi.

B'hekk illum biex issir ħatra pubblika ta' ċerta portata, inkluż tal-ambaxxaturi, trid tgħaddi mill-iskrutinju parlamentari.

Din hija xi ħaġa li qatt qabel ma kienet issir.

Ara kemm dam jgħid il-kelliem tal-Oppożizzjoni li l-Partit Nazzjonalista jemmen f'dawn l-affarijiet, imma huma qatt m'għamluhom affarijiet bħal dawn; konna aħna li għamilniehom!

Ta' min isemmi li ftit tax-xhur ilu ħtarna wkoll Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika biex jiskrutinja lilna l-Membri Parlamentari, persuna nominata mill-Kap tal-Oppożizzjoni, li huwa eks Segretarju Parlamentari Nazzjonalista, u dan diġà beda jagħmel xogħlu.

Ta' min jgħid li xi ftit tax-xhur ilu wkoll il-Ministru Edward Scicluna, il-Ministru Owen Bonnici u jien kellna l-opportunità li niltaqgħu mal-LIBE Committee (Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs), Kumitat Parlamentari Ewropew li ġie Malta biex jistħarreġ ir-rule of law, u aħna min-naħa tagħna għednielhom ċar u tond biex ma joqogħdux jisimgħu l-għajdut mhux fondat, imma jimxu fuq il-fatti.

Huma weġbuna billi qalulna li biex jimxu fuq il-fatti se jkollhom iġibu l-esperti, u l-esperti huma l-membri tal-Venice Commission.

Ħeġġewna biex nistednuhom, u aħna hekk għamilna.

Stedinnihom, il-membri tal-Venice Commission ġew, u erġajna ltqajna magħhom - il-Ministru Bonnici u jien - kif iltaqgħu magħhom ukoll firxa kbira ta' rappreżentanti tal-poplu Malti, fosthom rappreżentanti tal-Partit Nazzjonalista.

Il-membri tal-Venice Commission tawna rapport, u aħna min-naħa tagħna diġà bdejna nattwawh.

Tajna wkoll timeline ta' meta se nattwawh, u qegħdin nattwawh biċċa biċċa.

Qabel nikkonkludi rrid nerġa' ngħid li aħna nemmnu li għandna fejn inkomplu ntejbu f'dan il-pajjiż biex inkomplu nsaħħu l-istituzzjonijiet tagħna u r-rule of law.

Aħna ma nibżgħux mit-trasparenza, anzi rriduha, u fil-fatt diġà nbeda l-proċess biex ikollna tibdil fil-Kostituzzjoni.

Issa nispera biss li l-Partit Nazzjonalista jkun laħaq għamel its house in order biex ikun jista' jipparteċipa b'mod kredibbli anke f'dawn id-diskussjonijiet għal bidla fil-Kostituzzjoni.

Fuq kollox, din hija d-differenza bejn il-partiti politiċi f'dan il-pajjiż, li filwaqt li fil-Partit Nazzjonalista hemm kompetizzjoni dwar min se jipprova jagħmel l-akbar ħsara lil Malta, fil-Partit Laburista hemm kompetizzjoni dwar min l-aktar irid isaħħaħ lil Malta, dwar min l-aktar irid isaħħaħ l-istituzzjonijiet tagħha, dwar min l-aktar irid isaħħaħ it-trasparenza, u dwar min l-aktar irid isaħħaħ is-saltna tad-dritt.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

"Tibżgħux tgħidu dejjem il-verità; kif għextuha u kif tafuha!

Min ma jridx jisma' l-verità jgħid li hi negattiva, li hi diviżiva jew li hija ta' tixwix, imma l-verità ma tinbidilx.

Il-verità hija waħda, u fl-aħħar tirbaħ.

Mhux min ikun qed jgħid il-verità jittradixxi, imma min joħloq kultura ta' omertà li ssikket il-verità."

Din hija kwotazzjoni mill-omelija li s-saċerdot lissen is-Sibt li għadda waqt il-quddiesa li saret b'suffraġju għal ruħ Daphne Caruana Galizia fil-kappella tal-Bidnija hekk kif qegħdin infakkru anniversarju ieħor mill-qtil tagħha, qtil li kien ippjanat minn diversi xhur qabel.

Dan il-kliem jirrifletti verità kiefra: il-kultura ta' omertà li sija l-Venice Commission u sija r-rapport tal-GRECO jgħidu li teżisti f'Malta.

U mela issa jiġi l-Prim Ministru jgħid li f'dan il-pajjiż tista' tgħid li trid?!

Tista' tgħid li trid meta jekk ġurnalista tikxef il-korruzzjoni tinqatel fiżikament?!

Tista' tgħid li trid meta għal snin sħaħ qabel ma nqatlet fiżikament, inqatel il-karattru tagħha u ġiet soġġetta ma nafx kemm-il darba għal theddid, bid-dar tagħha tingħata n-nar u b'uliedha ma jafu xejn għajr ħlief kultura ta' theddid, ta' mibgħeda u ta' vjolenza?!

Tista' tgħid li trid meta r-rapport tal-aqwa mħuħ legali fl-Ewropa – għax din hi l-hekk imsejħa Kummissjoni Venezja, ġabra ta' fost l-aqwa nies li hemm fl-Ewropa fuq il-liġi tant li anke l-Qorti Ewropea ta' Strasburgu toqgħod fuqhom u mhux darba jew tnejn li kkwotathom fis-sentenzi tagħha; daqshekk huma t'awtorità dawn in-nies – jitkellem dwar il-kultura ta' biża' li hawn fost membri tas-soċjetà ċivili?!

Hawnhekk qed nirreferi għar-rapport li nħareġ f'Diċembru li għadda.

Allurakien xi ħadd mill-Partit Nazzjonalista li temagħhom din l-istqarrija?!

Ta' min jgħid li l-GRECO huma grupp ta' esperti li ġejjin minn diversi pajjiżi taħt l-umbrella tal-Kunsill tal-Ewropa, u għalhekk il-GRECO mhumiex l-Unjoni Ewropea, imma huma komposti minn pajjiżi li jmorru lil hinn mill-Unjoni Ewropea.

Tajjeb ngħidu li l-Kunsill tal-Ewropa ħareġ ir-rapport sena qabel ma kellu joħroġ.

Fil-fatt, fit-3 ta' April, ftit tal-ġranet ilu, ġie ppubblikat dan ir-rapport bi kliem ta' kundanna, ċertifikat li jħammar wiċċ il-Maltin minħabba l-korruzzjoni li qiegħed jiffomenta l-Gvern, b'mod partikolari permezz tal-impunità, kelma tqila li tfisser illi hemm ftit li jagħmlu li jridu.

Jien se nikkwota minn dan ir-rapport, għax min qed isegwi dan id-dibattitu u qed jisma' lill-kelliema tal-Gvern jieħu l-impressjoni li din hija xi ħlieqa tal-Kap tal-Oppożizzjoni jew tal-Partit Nazzjonalista.

Fil-verità, qegħdin ngħixu kriżi.

Il-GRECO jgħidu li:

Dan ir-rapport jgħid "The crisis culminated …" Mela għandna kriżi!

Is-saqaf istituzzjonali ta' pajjiżna qed jisfronda!

Ir-rapport tal-GRECO jkompli jgħid ċar u tond li l-istituzzjonijiet ġew hijacked mill-Gvern billi nxtara s-silenzju tagħhom.

Pereżempju, il-GRECO, dan il-grupp ta' esperti tal-Kunsill tal-Ewropa, jgħid hekk:

Din ma qaluhiex il-kelliema tal-Gvern.

Imbagħad il-GRECO komplew jgħidu li:

– jiġifieri ma kienx hemm dubju –

– hawnhekk qed jirreferi għall-kumpaniji sigrieti fil-Panama –

Dan huwa fatt oġġettiv li aħna nsejħulu verità inkonfutabbli, jiġifieri li ma tistax tiċħadha, li ma tistax tmeriha u li ma tistax tostorha.

F'Malta, il-pulizija tagħna … Se nikkoreġi ruħi għax hawn m'iniex qed nirreferi għall-membri tal-pulizija on the ground, imma għat-tmexxija tal-Korp tal-Pulizija, li tilgħaq iċ-ċentri tal-poter biex mingħaliha tidher sabiħa!

Din it-tmexxija tal-Korp tal-Pulizija ġabet l-opprobrium tal-Kunsill tal-Ewropa fuq Malta, u dan għaliex irrifjutaw b'mod konġunt li jinvestigaw u jressqu l-Qorti lil senior government officials that:

Jien nistieden lill-Membri tal-Gvern u lill-Prim Ministru biex jgħidu li l-GRECO qegħdin jigdbu, qegħdin jivvintaw u qegħdin jesaġeraw hawnhekk, għax s'issa ħadd minnhom ma qal dan!

Qatt ma kien hemm rapport fuq Malta li qal dan il-kliem, għax bażikament dan ir-rapport qed jgħid li f'Malta hawn il-liġi ta' min hu l-aqwa jħawwel!

Dan ir-rapport qed jgħid li f'Malta mhux veru li l-liġi hija l-istess għal kulħadd, imma hemm liġi għall-allat korrotti ta' Kastilja, u mbagħad hemm liġi għall-kumplament, u meta jkollok pajjiż fejn il-liġi ma tkunx l-istess għal kulħadd, ibati u jweġġa' ż-żgħir li ma jistax ifendi għal rasu għax il-kbir u s-sinjur għandhom biex ifendu għal rashom u jitkellmu għalihom infushom.

Huwa proprju għalhekk li għandna l-liġi tal-ġungla, u huwa proprju għalhekk li mhux vera għandna s-saltna tad-dritt, imma minflok għandna d-dritt tas-saltna, b'xi forma ta' fewdu f'idejn erbgħa bla skrupli f'Kastilja!

Dawn huma r-realtajiet!

Sinjura President, dan ir-rapport tal-GRECO jniżżel il-maskra tal-Gvern, li sa ftit tal-ġimgħat ilu kien qed jgħid: Il-kredenzjali tiegħi huma stabbiliti bir-riformi li għamilna.

Fil-fatt il-GRECO jgħidu hekk:

Jiġifieri fuq il-karta l-Gvern għandu istituzzjonijiet pubbliċi kemm trid!

Issa, sa ftit tal-ġimgħat ilu l-Gvern kien qed jixħet id-dubju, jikkritika u jattakka b'mod aħrax u kiefer lil dawk kollha li jitfgħu dubju fuq l-azzjonijiet tal-ogħla uffiċjali tal-Gvern, li biex jixxaħħmu nqabdu jiksru l-liġi billi jiftħu kumpaniji b'€5,000 kuljum!

Meta mbagħad il-ġurnalisti internazzjonali jew il-politiċi Ewropej bdew jagħtu s-sapport lil dawn il-kritiċi tal-Gvern, il-Gvern qalilhom: "Daħku bikom tal-Oppożizzjoni!

Intom bħala Olandiżi, Ġermaniżi, Franċiżi u lanqas naf min aktar, araw kif għandkom l-aġenda tagħkom bħala pajjiż!"

Huwa aħna li qegħdin fis-sewwa!

Huwa aħna li qegħdin in line mal-linja demokratika tar-rule of law Ewropea all along!

Imma issa li l-GRECO qalu dan kollu, Sinjura President, il-Gvern x'se jgħid?!

Illi l-GRECO għandhom aġenda kontra Malta?!

Illi l-GRECO huma mixtrijin?!

Illi l-GRECO huma biased?!

Illi l-GRECO qed jiddiskriminaw kontrina?!

Illi l-GRECO huma parzjali?!

Il-GRECO qed jgħidilkom li xejn anqas minn investigazzjoni kriminali u passi kriminali fuq l-ogħla uffiċjali tal-Gvern li nqabdu jixxaħħmu mhu se jkun biżżejjed!

Il-Whip qed jagħmilli sinjal biex nikkonkludi, u għalhekk se jkolli nieqaf hawn.

Il-ħabib tiegħi, id-Deputat Prim Ministru l-Onor.

Chris Fearne, li bħalissa mhuwiex preżenti f'din il-Kamra għax illarga ftit, u jien insellimlu minn hawnhekk, għandu sense of humour verament uniku!

Meta kien qed jagħmel l-intervent tiegħu ftit ilu, huwa semma lill-Eks Ministru John Dalli.

Tafu x'ma qalx id-Deputat Prim Ministru, il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Illi r-rapport tal-GRECO jesprimi stagħġib – fil-fatt il-GRECO huma skantati u skandalizzati dwar dan – dwar kif wara li dan ġie mġiegħel jirriżenja minn José Manuel Barroso, huwa ġie mqabbad mill-Prim Ministru – u mhux mill-Partit Nazzjonalista! – in a position of trust!

Iva dan tort tagħna wkoll?

Ir-rapport tal-GRECO f'paġna 14 jgħid hekk:

Huwa t-tort tagħna wkoll li s-Sur John Dalli nqabad li ġie nominat bħala person of trust mill-Prim Ministru Joseph Muscat?!

Sinjura President, issa lill-Prim Ministru ngħidlu: Min żera' r-riħ?!

Min qed jaħsad ir-riefnu issa minħabba li l-Prim Ministru Joseph Muscat ħa dawn id-deċiżjonijiet?!

Se nikkonkludi dan id-diskors bi kwotazzjoni qasira oħra mill-istess saċerdot li kkwotajt fil-bidu tal-intervent tiegħi, u dan huwa l-appell min-naħa tagħna:

"Ħafna jinsew li l-ġlieda għas-sewwa, għall-ġustizzja, għal stat san u għal ħajja normali hi ġlieda għall-futur tagħna u ta' wliedna.".

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

OWEN BONNICI (Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali): Sinjura President, l-ewwel nett, irrid ngħid li aħna nilqgħu d-dibattiti li jkun hemm dwar is-saltna tad-dritt, dwar ir-rule of law u dwar it-titjib fis-sistema tal-ġustizzja.

Dan il-Gvern ilu mis-sena 2013 jagħmel affarijiet biex itejjeb il-qasam tal-ġustizzja, u aħna l-ewwel nies li se nkunu interessati li naqraw u nixtarru dak kollu li għandhom xi jgħidu l-istituzzjonijiet kollha Maltin u barranin dwar xi rridu nagħmlu aktar biex inkomplu ntejbu l-qasam tal-ġustizzja.

Fil-fatt, mis-sena 2013 sal-lum mexxejna 'l quddiem pjan pjuttost ambizzjuż ta' bidliet li qed iqarrbu lil pajjiżna viċin l-istandards Ewropej.

Pereżempju, kif diġà semmew sħabi, għamilna liġi bi qbil bejn iż-żewġ naħat billi mexxejnieha aħna, u l-Oppożizzjoni vvotat favuriha wara diskussjonijiet li kien hemm biex meta l-gvern jiġi biex jaħtar chairperson t'awtorità regolatorja, l-ewwel irid imur quddiem il-kumitat parlamentari biex isir dak li jgħidulu "grilling parlamentari", kif jiġri barra minn Malta.

Pereżempju, aħna għamilna liġi, u l-Oppożizzjoni qablet magħha, biex meta l-gvern jiġi biex jaħtar ġudikant, minflok ma l-prim ministru – kif għamel kull prim ministru tal-Partit Nazzjonalista fl-istorja – jaqbad u jaħtar lil xi ħadd biex isir imħallef jew maġistrat, kandidat ikun irid jiġi approvat mill-Kumitat dwar l-Għażla tal-Ġudikanti, li hu magħmul minn nies indipendenti, fosthom mill-Ombudsman, l-Awditur Ġenerali, mill-Prim Imħallef, mill-President tal-Kamra tal-Avukati, u mill-Avukat Ġenerali.

Huwa biss wara li wieħed jgħaddi minn dan l-eżami li xi ħadd jista' jinħatar bħala ġudikant.

Għamilna wkoll liġi dwar il-finanzjament tal-partiti.

Qabel il-GRECO kienu jsawtuna f'kull rapport minħabba li f'pajjiżna ma kellniex liġi dwar il-finanzjament tal-partiti, imma aħna għamilna din il-liġi u intom kontu magħna wkoll, Onor. Membri tal-Oppożizzjoni, għax anke intom ivvotajtu favuriha!

Għalhekk, nistgħu ngħidu li dan huwa Gvern riformista li qed ibiddel l-affarijiet u li jrid ikompli jbiddel l-affarijiet.

Però, għaliex dan huwa Gvern riformista u qed ibiddel ċerti affarijiet, anke fil-qasam tal-ġustizzja – u kull min kien ministru tal-ġustizzja, li tnejn minnhom huma preżenti f'din il-Kamra, jaf x'qed ngħid! – jeħtieġ kuraġġ, jeħtieġ ambizzjoni u jeħtieġ focus.

Irrid infakkar ukoll għall-benefiċċju ta' min qed jismagħna … Għax xi kultant sħabna tal-Oppożizzjoni jbatu minn amneżija!

Pereżempju, sieħbi l-Onor.

Jason Azzopardi jgawdi minn amneżija politika għax jinsa kif kien il-qasam tal-ġustizzja qabel l-2013.

Mela aħna nsejna li għaddejna minn kriżi fejn, minħabba nuqqas tal-gvern ta' dak iż-żmien – u din ma kinitx xi ħaġa li ġiet fuqu imma kienet xi ħaġa li ma għamilx, ħtija of omission – kellna nies akkużati b'reati serji jiġu lliberati wieħed wara l-ieħor għax ma kellhomx avukat waqt l-arrest?!

Mela aħna ninsewhom dawn l-affarijiet?!

U min kien il-gvern li daħħal id-dritt tal-avukat waqt l-arrest?

Kien dan il-Gvern li daħħal id-dritt tal-avukat waqt l-arrest!

Mela ninsewhom dawn l-affarijiet?!

Sa ġimgħa ilu, waqt li kont qed naqra l-gazzetti, qrajt storja ta' tliet persuni akkużati b'reati serji li ġew illiberati għax ma kienx hemm id-dritt tal-avukat waqt l-arrest.

U xi ngħidu għad-dritt tal-Avukat Ġenerali li jagħżel hu jekk persuna titressaqx il-Qorti t'Isfel jew ta' Fuq dwar każijiet ta' droga?!

Għax jista' jkollok persuni li jinqabdu bl-istess ammont ta' drogi … L-Avukat Ġenerali jagħżel hu jekk din tidhirx quddiem maġistrat jew quddiem ġuri, u dawn jirrikjedu piena differenti.

Dan il-Gvern!

Qed ngħidhom dawn l-affarijiet għax ġaladarba jidħlu r-riformi, dawn jittieħdu for granted.

Se nsemmi wkoll it-tielet eżempju.

Kont ilni ħafna nisma'– u ġustament – li hija għarukaża kif persuna bil-vizzju tad-droga titressaq il-Qorti u sakemm jinqata' l-każ din il-persuna tilħaq tirriforma, tiżżewweġ, ikollha t-tfal, toħroġ mill-vizzju, imbagħad meta tingħata s-sentenza dan kollu jtir mar-riħ għax tispiċċa l-ħabs xorta waħda.

Fl-2014 aħna daħħalna liġi, liema liġi daħlet fis-seħħ fil-15 ta' April 2015 – jiġifieri, qed niċċelebraw ir-raba' sena anniversarju mid-dħul fis-seħħ ta' din il-liġi – li biha jekk inti tipprova lill-Qorti u lill-Bord ta' Esperti li ħriġt mill-vizzju tad-droga, il-Qorti tista' timponi piena li mhijiex ta' ħabs.

Mela allura kull persuna li jirnexxielha tqum fuq saqajha u toħroġ mill-vizzju, anke bl-għajnuna tal-familja tagħha, il-Qorti tista' tagħti piena li mhijiex ta' ħabs.

Fil-fatt, illum kelli l-pjaċir inħabbar li kien hemm 50 persuna li bis-saħħa ta' din il-liġi l-ġdida dwar id-droga ntbagħtu biex jingħataw l-għajnuna, din l-għajnuna kienet waħda ta' suċċess u dawn irnexxielhom joħorġu mill-vizzju.

Dan kollu sar bis-saħħa tar-riformi li għamilna aħna u li l-Oppożizzjoni qablet magħhom.

Sinjura President, jien qed ngħidhom dawn l-affarijiet għax, sfortunatament, jekk dak li jkun ma jitkellimx dwar l-affarijiet li saru, jeħodhom for granted.

Jien lin-nies ma nagħtihomx tort għal dan; imma rridu nirrikonoxxu fejn konna u fejn qegħdin illum.

Sħabi tkellmu wkoll dwar l-atteġġjament, għax l-atteġġjament huwa importanti.

Issa ejjew ngħiduha kif inhi: meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern, pajjiżna għadda minn mumenti diffiċli immens fejn tidħol il-ġustizzja, u hawn se nsemmi xi ħaġa li ma ġratx tort tal-ministru ta' dak iż-żmien.

L-ewwel semmejt xi ħaġa li kienet tort tiegħu minħabba li ma kienx daħħal liġi fis-seħħ, u issa se nsemmi xi ħaġa li ma kinitx tort tiegħu.

Qed nirreferi għal meta kellna ġudikanti li ammettew u nstabu ħatja li wettqu l-korruzzjoni.

Dik kienet l-aktar ħaġa serja li qatt saret f'pajjiżna.

Jien xi kultant ngħid bejnni u bejn ruħi li allaħares dak iż-żmien kien hemm oppożizzjoni bħalma għandna llum għax kieku allaħares qatt dan il-każ ġara llum – il-Bambin inixxifli lsieni – x'kienu jagħmlu wħud mill-Membri tal-Oppożizzjoni?

Kienu jimxu bħalma konna mxejna aħna dak iż-żmien?

Aħna lill-Prim Ministru konna tajnieh is-sapport tagħna u konna kkoperajna kemm stajna.

Hekk kienu jimxu, jew inkella xi Onor. David Casa kien imur jitlaq jiġri barra u joqgħod isaħħan lill-barranin billi joqgħod jgħid: "Ara x'korruzzjoni hemm fil-qrati Maltin!", jew inkella "Ara x'għandhom f'Malta!"?

X'kien jiġri kieku?

Immaġinaw ftit li kieku dak l-iskandlu sar proprju f'dan iż-żmien!

Nerġa' ngħid: "Allaħares"!

Din hija d-differenza fl-attitudni ta' Oppożizzjoni.

Issa l-Oppożizzjoni trid tiddeċiedi fiex temmen u xi trid.

Hija temmen fir-rispett tad-deċiżjonijiet tal-qrati tagħna?

Xi ħadd f'din il-Kamra qal li kien hemm ċertu aġir li tmexxa b'impunità.

Tmexxa b'impunità meta kellna l-Qorti tal-Appell Kriminali li daħlet fil-każ u tat id-deċiżjoni tagħha?!

Issa huma qed jgħidu li ma jaqblux ma' dak li qalet il-Qorti Kriminali!

Imma allura aħna rridu nirrispettaw il-liġijiet u l-qrati ta' pajjiżna, jew inkella lill-qrati nfaħħruhom biss meta jiddeċiedu favur tagħna?!

Meta l-qrati jiddeċiedu favur il-Partit Nazzjonalista, hemmhekk il-Partit Nazzjonalista joħroġ jgħid li għamel vittorja!

Adrian Delia rebaħ kawża fuq punt proċedurali.

Fil-fatt, din kienet sentenza preliminari li bilkemm jifhmuha l-avukati, aħseb u ara the man in the street!

Ta' min jgħid li din il-kawża kienet fuq jekk għandekx dritt tappella fuq punti proċedurali fil-bidu tal-każ jew inkella fl-aħħar.

Adrian Delia rebaħ din il-kawża, huwa ħareġ ikanta l-vittorja!

L-għada din l-aħbar kienet anke fil-headlines ta' In-Nazzjon.

Ara meta mbagħad il-Qorti tagħti digriet jew deċiżjoni li ma tkunx kif tixtieq in-naħa tal-Oppożizzjoni, hemmhekk jibdew jgħajru lill-ġudikant, jibdew jgħajru lill-qrati, imorru barra minn Malta u jgħidu li f'Malta m'għandna xejn jaħdem!

Għalhekk mhux minnu dak li qalu tal-Oppożizzjoni, ċjoè li f'Malta hawn min għandu impunità.

Dik mhix veru imma hija gidba, għax għal kull akkuża maġġuri li saret – u jkun tajjeb jekk tal-Oppożizzjoni jifhmuha din! – kien hemm proċess ġudizzjarju dwarha!

Fil-fatt, ma kien hemm l-ebda akkuża maġġuri li ma ġiex skattat proċess ġudizzjarju.

Hemm minnhom li ġew konklużi, u hawn irrid infakkar fl-akbar akkuża, l-inkjesta Egrant, fejn il-Qorti sabet li xi ħadd ftiehem u qagħad jara li jiġi framed – għax dak frame-up kien! – il-Prim Ministru u l-familja tiegħu!

Kif semmejt qabel, kien hemm ukoll id-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Appell Kriminali li tat id-digriet tagħha.

U hemm inkjesti oħrajn għaddejjin.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità li nappella lill-qrati tagħna biex ikunu spediti kemm jista' jkun ħalli nkunu nafu l-eżitu ta' dawn l-inkjesti.

Jien naqbel li l-ġustizzja trid issir b'mod spedit, imma ma naqbilx li f'dan il-pajjiż hawn xi ħadd li għandu xi impunità u jagħmel x'jagħmel qisu l-liġi ma tapplikax għalih, għax fuq kull każ maġġuri ġie skattat proċess ġudizzjarju.

Niġi issa għall-aħħar punt għax naf li l-ħin huwa limitat.

Xogħol il-GRECO huwa li tkun kritika.

Jien, għad-dnubiet tiegħi, qgħadt nara r-rapporti kollha tal-5th evaluation li ġew ippubblikati, għax aħna l-5th evaluation għaddejna.

Inċidentalment, iż-żewġ pajjiżi li kellhom l-evaluation magħna, li huma l-Maċedonja tal-Punent u l-Iżvezja, għadhom ma ppubblikawx ir-rapport tal-GRECO.

Ara aħna ppubblikajnieh mill-ewwel u qed niddiskutuh fil-Parlament, mentri dawn għadhom lanqas ippubblikawh – u għal ġiehna hawn qed nitkellmu fuq l-Iżvezja!

Qed ngħid dan għax kien hemm żmien fejn kont niġi mistoqsi meta se nippubblika r-rapport tal-GRECO.

Aħna ridna nanalizzawh u nippubblikawh!

Ara l-Iżvezja għadha lanqas ippubblikat ir-rapport tagħha, u dan minkejja li l-evaluation tagħha saret fl-istess żmien tagħna!

Imma, apparti minn hekk, qgħadt nara r-rapporti l-oħrajn ukoll u sibt li f'kull każ hemm kritika lejn diversi pajjiżi biex ikun hemm titjib.

Ħalli nsemmi xi eżempji biex nissostanzja l-argument tiegħi.

Pereżempju, il-GRECO kkritikaw lill-Iżlanda minħabba li hemmhekk id-District Commissioner of Police huwa taħt l-awtorità diretta tal-ministru.

Ara fil-każ tagħna, il-GRECO faħħruna għax sieħbi l-Ministru Michael Farrugia appunta CEO (chief executive officer) għall-Pulizija!

Il-GRECO kkritikaw ukoll lill-Olanda għaliex għandhom liġi tal-1885 li biex inti tmexxi kontra ministru, l-ewwel trid il-permess tal-Parlament.

Immaġinaw li kieku aħna għandna din il-liġi fejn, biex ministru jitressaq il-qorti, l-ewwel irid ikun hemm l-approvazzjoni tal-Parlament!

Issa, nerġa' ngħid, din mhijiex xi liġi li għamilha l-ministru tal-ġustizzja tal-lum, imma hija liġi tal-1885!

Din hi l-istess storja tagħna fejn għandna liġi tal-avukat ġenerali li tmur lura għall-1936 jew għall-1934.

Dawn huma liġijiet li l-GRECO kkritikawhom.

Eżempju ieħor hu dak tal-Ingilterra fejn dawn għandhom adviser dwar id-declaration of assets tal-ministri, bħalma aħna għandna lill-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika li jara d-declaration of assets.

Il-GRECO kkritikat lill-Ingilterra għax dan l-adviser jiġi appuntat mill-prim ministru, jirrapporta lill-prim ministru u jista' jinvestiga biss jekk jgħidlu biex jagħmel hekk il-prim ministru, u dan fI-Ingilterra!

Ara fil-każ tagħna, il-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika jista' jinvestiga d-declaration of assets tagħna minn jeddu, filwaqt li jiġi appuntat b'żewġ terzi ta' din il-Kamra.

Insemmi aktar eżempji?!

Il-GRECO kkritikaw lil-Lussemburgu għax dawn għandhom liġi li tgħid illi jekk ministru jitressaq il-qorti minħabba li jkun għamel xi ħaġa ħażina, l-ewwel irid jinġieb il-permess tal-Parlament, anke jekk l-atti inkwistjoni jsiru barra mill-funzjoni uffiċjali tiegħu.

L-istess fil-Finlandja, il-ministri tagħhom għandhom privileġġi li jistgħu jiġu lifted biss mill-Parlament.

Aħna għandna liġijiet bħal dawn?

Le, aħna m'għandniex dan it-tip ta' liġijiet li għandhom il-Finlandja, il-Lussemburgu, l-Olanda, eċċ. Issa l-pajjiżi li semmejt kollha għandhom demokraziji avvanzati.

Ħarsu lejn ir-rapporti tal-GRECO!

Il-GRECO kkritikahom dawn il-liġijiet u għamel proposti biex dawn jitjiebu.

Issa jekk aħna għandna liġijiet oħrajn li ilhom magħna, bħalma hi dik tal-avukat ġenerali jew inkella bħal dik dwar il-ħatra tal-ġudikanti, għandna nkomplu ntejbuhom u nkomplu għaddejjin bir-riforma.

Però dawn mhumiex xi liġijiet li għamilniehom aħna, imma ilhom hemmhekk għal ġenerazzjonijiet sħaħ, jekk mhux sekli sħaħ.

Jien nappella lill-Oppożizzjoni biex tkun magħna f'din ir-riforma.

Qegħdin ngħixu f'mument eċċitanti għas-settur tal-ġustizzja fejn fl-aħħar hawn ir-rieda li jsiru riformi li ilhom ħafna biex isiru.

Għalhekk nappella lil dan il-Parlament biex ikun unanimu favur il-bidla, favur aktar riformi u favur it-tisħiħ tas-saltna tad-dritt.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sinjura President, jien kburi b'pajjiżi.

Pajjiżi huwa għal qalbi u dejjem servejtu b'lealtà.

Inġbarna hawnhekk biex nitkellmu fuq kredibilità u konsistenza.

Inġbarna hawnhekk mhux biex noqogħdu nqabblu l-ħażin ta' xulxin jew il-ħażin ta' pajjiżna mal-ħażin ta' pajjiżi oħra, imma biex inħarsu 'l quddiem b'mod ottimist bil-għan li ntejbu.

Dan hu Gvern li fl-2013 kien stqarr li se jibni fuq it-tajjeb, filwaqt li se jelimina l-ħażin.

Imma jien nistaqsi: Eliminajniha l-korruzzjoni f'pajjiżna jew inkella żidniha?!

Nieħu pjaċir ninnota r-rapport tal-GRECO u t-23 rakkomandazzjoni li għamlu, imma qalulna ċar u tond li Malta hija stat korrott.

It-Transparency International (TI), li hija entità oħra, ukoll ippontat subgħajha lejn il-korruzzjoni, u l-International Monetary Fund (IMF) kellimna dwar il-ħasil tal-flus.

Għalhekk hawn nistaqsu: Malta hija fewdu?

Nieħu pjaċir ninota li fil-ftuħ tad-diskors tiegħu l-Prim Ministru qal li hemm ir-rieda u li work is in progress.

Nieħu pjaċir ninnota li d-Deputat Prim Ministru qal li jixtieq li jkun hawn governanza tajba, imma dan ma jfissirx li fil-frattemp li naħdmu għal dan il-għan għandna nabbużaw b'mod li nimxu anti-legali biex inwasslu d-direzzjoni politika tal-Gvern, anke b'vantaġġ malizzjuż għal dawk li huma ppreferuti.

Hawnhekk jien qed nitkellem fuq l-allat tal-OPM (Office of the Prime Minister), u qed nitkellem b'moħħi miftuħ.

Infakkarkom li darba jien kont in-naħa l-oħra, u tafu xi ktibt fl-ittra tar-riżenja tiegħi: jien xhud ta' hekk!

Dan huwa Gvern li qed jagħmel avvanzi f'ħafna setturi, imma fejn tidħol il-governanza żelaq fin-niexef bil-kbir, bħalma żelaq fin-niexef f'dik li hi trasparenza u kontabilità!

L-eżempju mhux qed ikaxkar minn fuq għal isfel u r-riżultat huwa sempliċi: is-soċjetà qed titlef il-fiduċja fil-klassi politika u hemm bżonn li tinbena mill-ġdid.

L-eżempji li nista' nġib biex nissostanzja l-argumenti tiegħi huma varji, u se nsemmi erba' eżempji li jiġuni f'moħħi mill-ewwel.

X'kienet ir-reazzjoni tal-Gvern dwar is-Swiss Leaks u l-Panama Papers?

Dgħajfa!

Dwar ix-xiri tal-fuel?

Lanqas hemm għalfejn insemmi!

Dwar il-bejgħ tal-isptarijiet lill-Vitals?

Dwar il-bejgħ tal-art, art tal-poplu?

Dwar il-kuntratti dubjużi fil-każ tas-swali tar-residenza San Vinċenz de Paule?

Dwar il-kickbacks fuq il-passaporti?

Dwar in-nepotiżmu fil-karigi?

Dwar is-silenzju tal-istituzzjonijiet?

Dawn huma l-ġerħa li naqqsu l-kredibilità u l-konsistenza f'pajjiżna!

Iva, hemm ir-rieda, u nieħu pjaċir għax għallinqas hemm it-tama; imma, jekk verament għandna t-tama, hemm bżonn li nibdew ma nabbużawx bis-sistema amministrattiva u bis-sistema legali kif inhi biex nattwaw il-liġi b'vantaġġ għal dawk li huma xxurtjati u l-kumplament le.

Sinjura President, ir-rapport tal-GRECO fetħilna għajnejna u hemm bżonn li naħdmu bis-sħiħ biex nerġgħu nibnu l-kredibilità u l-konsistenza f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

SIMON BUSUTTIL: Sinjura President, ippermettili niddedika dan id-diskors lil Graziella u Fallon Mallia, li tlifniehom ilbieraħ f'inċident tat-traffiku traġiku ieħor li seħħ ilbieraħ stess filwaqt li nsellem lil diversi persuni li lbieraħ indarbu serjament u nawguralhom fejqan ta' malajr.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ħsiebi huwa b'mod partikolari fi Graziella u Fallon, imma anke fir-raġel ta' Graziella, George, li kif jista' jimmaġina kulħadd, bħalissa għaddej minn sitwazzjoni diffiċli ferm.

Fil-ħin qasir li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, jien nixtieq nindirizza mistoqsija waħda biss: Għaliex istituzzjonijiet li ilhom minn żmien l-Ingliżi f'pajjiżna llum spiċċaw paralizzati taħt l-Onor.

Din hi l-mistoqsija li rridu nagħmlu!

Ir-rapport tal-GRECO huwa l-aħħar minn sensiela ta' rapporti li diġà ħarġu dwar Malta.

Pereżempju, hawnhekk ta' min isemmi lill-Parlament Ewropew, lill-Kummissjoni Ewropea, lil Transparency International, lill-IMF, lill-Kummissjoni Venezja, u ma' dawn issa għandna r-rapport tal-GRECO, kumitat imwaqqaf apposta mill-Kunsill tal-Ewropa għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

Ta' min jgħid ukoll li fi ftit xhur oħra se jkollna rapport ieħor mingħand kumitat ieħor tal-Kunsill tal-Ewropa fuq il-money laundering, il-Moneyval, li l-Bambin biss jaf biex se joħorġu!

Ir-rapporti kollha li semmejt għandhom konklużjoni komuni, li hija li f'Malta l-liġi ma tgħoddx għal kulħadd!

Għax dik hi r-rule of law.

Il-liġi tgħodd għal kulħadd, jew għalik tgħodd, Sinjura President, filwaqt li għall-Ministru Konrad Mizzi ma tgħoddx?!

F'din is-sitwazzjoni qegħdin, u dak li qed ngħidu aħna qed jgħiduh dawn ir-rapporti!

Issa din li l-liġi ma tgħoddx għal kulħadd hija t-tifsira tan-nuqqas tar-rule of law, is-saltna tad-dritt u d-demokrazija, messaġġ li jien u l-kollegi tiegħi fuq din in-naħa tal-Kamra – il-Partit Nazzjonalista – ilna nħambqu fuqu minn ftit xhur wara li ħa l-ġurament tal-ħatra bħala Prim Ministru l-Onor.

Joseph Muscat u l-Gvern miegħu.

Minn mindu sar Prim Ministru ilna nħambqu fuq l-istess ħaġa, Sinjura President, għax il-ġurnata minn filgħodu turik, u dawn ilhom mill-2003, anzi rrid ngħid mill-2013 inaqqru ftit ftit u jimmartellaw id-demokazija!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom!

SIMON BUSUTTIL: Qabel l-2003 kellna problema oħra bil-Partit Laburista, Sinjura President, għax dan ma ridniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox.

Imma ħalliha dik għax mhijiex is-suġġett tal-lum!

Sinjura President, kull rapport li semmejt kollha qalu l-istess kliem!

Imma x'kienet ir-reazzjoni tal-Gvern?!

Għax minn daqshekk huwa dejjem ikun pront bir-reazzjoni tiegħu!

Ir-reazzjoni kienet li dan mhuwiex tort tal-Gvern!

Qatt mhu tort tagħhom!

Daqqa t-tort hu tal-Membri Parlamentari Ewropej tal-Partit Nazzjonalista, daqqa t-tort hu ta' Simon Busuttil, daqqa t-tort hu tan-Nazzjonalisti li f'25 sena ma biddlux il-liġijiet, u issa smajna wkoll li t-tort huwa tal-Ingliżi għax dawk ilhom hemmhekk minn żmien l-Ingliżi!

Qatt ma jgħidu li huwa tort tagħhom, Sinjura President!

Allura, skont huma, is-sistemi f'pajjiżna dejjem kienu ħżiena u issa ġew isalvawna huma!

Fi ftit kliem, Sinjura President, huwa t-tort ta' kulħadd ħlief tagħhom!

Però il-mistoqsija tiegħi hawnhekk hija din: Għaliex dawn l-istituzzjonijiet, minkejja li qatt ma kienu perfetti, servewna minn żmien l-Ingliżi u llum jinsabu paralizzati?

Din hi l-mistoqsija li għandha ssir!

Għaliex dawn l-istituzzjonijiet ġew paralizzati llum?

Għaliex ħadmu taħt l-Ingliżi u ma kinux ipparalizzati?

Għaliex dawn l-istituzzjonijiet ħadmu taħt kull gvern li kellna wara l-Ingliżi?

Għaliex dawn ħadmu taħt l-eks Prim Ministru Borg Olivier?!

Huwa veru li dawn għotru taħt il-Gvern ta' Mintoff u ta' Dr Karmenu Mifsud Bonnici, imma dawn l-istituzzjonijiet ħadmu taħt l-eks Prim Ministru Alfred Sant – li nsellimlu minn hawnhekk – ħadmu taħt Dr Eddie Fenech Adami u ħadmu taħt Dr Lawrence Gonzi.

Imbagħad tela' l-Onor.

Joseph Muscat u ġew paralizzati!

Mela, bir-rispett kollu, mhux tort ta' kulħadd - għax dawn huma l-istess istituzzjonijiet - imma t-tort huwa ta' dan il-Gvern, it-tort hu tal-Onor.

Dan hu l-punt li għandna nagħmlu, Sinjura President, li filwaqt li għandna nbiddlu l-istituzzjonijiet … Għax huwa veru li dawn l-istituzzjonijiet issa ilhom hemm; huwa veru li mhumiex perfetti u huwa veru li mhumiex effiċjenti daqskemm xtaqniehom, imma servewna, u llum qed ikollna niffaċċjaw il-ħtieġa li nbiddluhom għax ipparalizzawhom u ma ħallewhomx jaħdmu!

X'kien l-iskop tal-GRECO, Sinjura President?

Li jindirizza proprju l-pern tal-kwistjoni.

Ħalli ngħidlek x'indirizza r-rapport tal-GRECO!

Ir-rapport tal-GRECO qal hekk: Jekk jinqabdu nies fil-poter bil-korruzzjoni, l-istituzzjonijiet f'Malta jaħdmu jew ma jaħdmux?

Dak kien, Onor. Jason Azzopardi, il-pern tar-rapport tal-GRECO!

Jekk ikun hemm min qiegħed fil-poter, bħall-Ministru Konrad Mizzi jew Keith Schembri, u jinqabad bil-korruzzjoni, l-istituzzjonijiet jaħdmu f'Malta jew le?

U tafu x'kienet il-konklużjoni tar-rapport tal-GRECO?

Kienet l-istess waħda li jien ilni ngħid għal sitt snin sħaħ, jiġifieri li le, ma jaħdmux għax l-Onor.

Joseph Muscat ma ħallihomx jaħdmu!

X'sab ir-rapport, Sinjura President?

Sab li għad-daqs ta' pajjiżna għandna l-barka t'Alla ta' istituzzjonijiet.

Kull tip ta' istituzzjoni għandna aħna, imma meta ġew iffaċċjati bil-korruzzjoni tal-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri dawn waqfu u staġnaw!

Ipparalizzawhom, bil-konsegwenza li dawn m'għamlu xejn, u baqgħu m'għamlu xejn sal-lum!

Ta' min jgħid li l-abbużi li semma dan ir-rapport jinkludu l-korruzzjoni, serq u abbuż ta' fondi pubbliċi, nepotiżmu, konflitt ta' interess, konflitt ta' interess fil-privatizzazzjoni, fit-tenders, fis-settur tal-enerġija, fil-power station il-ġdida, fil-bejgħ tal-passaporti … Insomma, fi ftit kliem you name it and it's there, għax hawnhekk hawn l-abbużi kollha!

X'kienet il-konklużjoni tal-GRECO, Sinjura President?

Li quddiem dawn l-iskandli kollha, l-istituzzjonijiet f'Malta ma ħadmux!

Fil-fatt dan ir-rapport jgħid hekk:

– jiġifieri l-Ministru Konrad Mizzi u Keith Schembri –

Dak hu li qalu l-GRECO!

Imbagħad il-GRECO qalu oħra.

Qalu: X'jiswew l-istituzzjonijiet jekk, meta jiġu għat-test kruċjali li jieħdu passi kontra min hu fl-awtorità li nqabad red-handed bil-korruzzjoni, dawn ifallu, jieqfu, jistaġnaw u jiġu paralizzati?!

X'jiswew l-istituzzjonijiet jekk dawn mhumiex accountable, mhumiex effettivi u jekk jiddependu fuq il-gvern għall-ħatra tagħhom u għall-promozzjonijiet?!

X'jiswew l-istituzzjonijiet jekk dawn ma jitħallewx jaħdmu b'mod indipendenti u imparzjali?

Ir-rapport tal-GRECO kompla jgħid li:

Jiġifieri l-istituzzjonijiet qegħdin hemm għal kulħadd u mhux biex jaqdu llill-maġġoranza tal-Gvern.

Dan il-kliem qed jgħiduh il-GRECO, imma dan huwa l-istess kliem li din in-naħa tal-Kamra ilha tgħid għal sitt snin sħaħ!

Mela allura aħna qed ngħidu l-verità, Sinjura President!

Mela aħna għandna raġun!

Jien kont naf li kellna raġun għax naf li aħna għedna l-verità.

Jien m'għandix bżonn dawn ir-rapporti!

Dan il-Gvern messu ħa passi mal-ewwel, meta għednielu aħna kontra Keith Schembri u l-Ministru Konrad Mizzi, u mhux staġna lill-istituzzjonijiet biex issa ġabna f'din is-sitwazzjoni!

Biex nikkonkludi se nerġa' mmur għall-mistoqsija li għamilt fil-bidu tad-diskors tiegħi.

Għaliex istituzzjonijiet li ilhom iservuna minn żmien l-Ingliżi, minkejja li mhumiex perfetti, illum jinsabu paralizzati?!

Ir-risposta tiegħi hija ċara: l-istituzzjonijiet jinsabu paralizzati għax il-Gvern immexxi mill-Onor.

Joseph Muscat ma ħallihomx jaħdmu!

Issa, Sinjura President, l-istituzzjonijiet nistgħu nibdluhom, nistgħu nibdlu l-liġijiet, nistgħu nibdlu l-Kostituzzjoni u jista' jkollna l-aqwa Kostituzzjoni fid-dinja, imma lanqas l-aqwa Kostituzzjoni fid-dinja ma tkun tiswa xejn jekk ikollok gvern korrott li ma jħallihiex taħdem!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

MICHAEL FARRUGIA: Sinjura President, dan hu Gvern li jirrispetta lill-istituzzjonijiet tal-pajjiż.

Dan hu Gvern li jevalwa kull rapport li jsir, u dan għamilnieh kemm-il darba minn din in-naħa tal-Kamra, kemm min-naħa tal-gvern, kif ukoll min-naħa tal-oppożizzjoni.

Dan għamilnieh kemm meta l-konklużjonijiet kienu favur, kif ukoll meta kienu kontra.

Ma jfissirx li m'għandniex dritt nuru fejn ma naqblux, imma qatt m'attakkajna lill-istituzzjoni nnifisha.

Min jattakka istituzzjoni bil-għan li jimminaha ħaqqu kull kundanna għax ikun qed jimmina d-demokrazija u jkun qed jimmina wkoll ir-rule of law.

Jekk nagħtu ħarsa lura lejn il-passat li mhuwiex daqshekk 'il bogħod naraw lil min, f'xi ħin jew ieħor, attakka lill-istituzzjonijiet tal-pajjiż b'mod persistenti.

Kienu mexxejja u persuni prominenti fil-Partit Nazzjonalista li attakkaw kważi lill-istituzzjonijiet kollha, mhux biss mill-Oppożizzjoni, imma saħansitra meta kienu fil-Gvern.

Ġew attakkati l-qrati, ġiet attakkata s-sistema tal-ġurija, ġiet attakkata l-Kummissjoni Elettorali, ġie attakkat l-Awditur Ġenerali, ġie attakkat l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, u ġie attakkat ukoll il-Kummissarju tal-Pulizija.

Attakkaw lil Malta fuq kollox u f'kull opportunità, filwaqt li spiċċaw jheddu lil eluf ta' ħaddiema meta għamlu l-ħsara barra minn Malta biex igerrxu l-investiment.

Pereżempju, Sinjura President, infakkar f'kotba bħal Is Malta Burning? li tqassam barra mill-pajjiż.

Infakkar ukoll f'meta esponenti marru barra mill-pajjiż biex igerrxu investiment privat Ġermaniż li kien f'pajjiżna, kif ukoll dak li kien qed jersaq lejn pajjiżna.

Dawn ma nbidlux, għadhom l-istess, u ma' kull opportunità li jkollhom, sew barra minn Malta u anke f'dan il-Parlament … Għax innotajniehom; anke d-diskorsi li għamlu issa, kollha huma intenzjonati biex inawru lil pajjiżna, xejn aktar u xejn inqas.

Din hija xi ħaġa tal-mistħija!

Din hija kollha għira minħabba li dan il-Gvern irnexxielu joħloq ix-xogħol, inaqqas il-faqar u jsaħħaħ l-ekonomija!

Din hija kollha għira għax dan il-Gvern ġab suċċess lil pajjiżna u żied l-affluwenza tal-poplu Malti u Għawdxi!

Sinjura President, l-ewwel ħaġa bażika li jitgħallmu dawk l-istudenti li jagħżlu l-Communication and Media Studies, anke f'età żgħira, hija li jevalwaw dak li jkunu qegħdin jaqraw fil-midja diversa.

Huma jitgħallmu li m'għandhomx jieħdu dak li jkunu qed jaqraw bħala fatt, u li dak li jkunu qed jaqraw m'għandhomx jagħmluh tagħhom stess.

Saħansitra, meta wieħed jidħol fuq l-internet biex jieħu xi pariri, ħafna drabi dak li jinkiteb ikun jiddependi mil-liema sors ikun ġej, jiġifieri l-parir li wieħed jagħti minn fuq l-internet ikun jirrifletti l-opinjoni li jkollu u wkoll skont lil liema industrija jkun irid jaġevola.

Fil-fatt, anke l-istorja, aktar u aktar dik riċenti, tiddependi ħafna minn min jiktibha għax, mingħajr ma jrid, min ikun qed jiktibha ħafna drabi jiġbed lejn is-simpatija tiegħu stess.

Aħseb u ara, Sinjura President, meta artiklu jew rapport ikollu jew ikun se jkollu impatt politiku jew amministrattiv!

Ħafna drabi min jikteb dak it-tip ta' rapport, ikun ġej mil-liema naħa ta' spettru politiku jkun ġej, ikollu aġenda personali u/jew editorjali fil-mod kif jinkiteb u dak li jkun irid jitwassal.

Għalhekk, rightly so, l-istudenti minn meta jkunu żgħar jiġu mgħallma biex jevalwaw kollox qabel jiddeċiedu jekk għandhomx jemmnu dak li jkunu qed jaqraw jew le.

Jekk il-konklużjonijiet li jinġibdu meta jiġi kkwotat kwalunkwe rapport jew meta jsiru riferenzi għal artikli fil-ġurnali, ikunu bbażati fuq dak li jkun inkiteb għax jittieħed bħala fattwali, allura dawk il-konklużjonijiet mhux dejjem ikunu jirriflettu r-realtà.

Sinjura President, nista' ngħid li min-naħa tal-Ministeru tiegħi qed issir evalwazzjoni tar-rapport GRECO.

Jiena nifhem li ħafna mid-dipartimenti tagħna, speċjalment il-forzi ta' dixxiplina, għadhom influwenzati minn sistemi Anglo-sassoni.

Aktar milli l-mod kif jitmexxew, l-issue prinċipali għandha tkun jekk hemmx biżżejjed struttura sabiex jiġi ċċekkjat jekk ikunx qiegħed isir abbuż.

Irrid ngħid li kemm is-servizzi tas-sigurtà, kemm il-Korp tal-Pulizija, kif ukoll l-Armata qed jagħmlu xogħol li jiswa mitqlu deheb għas-sigurtà ta' pajjiżna, u hawnhekk nixtieq li għal darb'oħra nieħu l-opportunità biex nirringrazzjahom pubblikament għas-servizz li huma jagħtu.

Irridu nirringrazzjawhom mhux biss bil-kliem, imma wkoll bil-fatti.

Dan il-Gvern diġà ħa diversi deċiżjonijiet u wettaq diversi inizjattivi.

Issa, fost l-aħħar passi li jridu jittieħdu hemm il-ftehim kollettiv għall-Armata.

Irrid ngħid li għalkemm il-Korp tal-Pulizija ma jagħmilx press conferences frekwenti, kif qed jitlob ir-rapport, is-CMRU (Community and Media Relations Unit), li huwa l-unit li jieħu ħsieb il-midja, jagħmel komunikazzjoni mal-midja u jagħmel mill-anqas stqarrija kuljum.

Ta' min jgħid ukoll li dan il-unit iwieġeb għall-parti l-kbira tal-mistoqsijiet li jsirulu.

Sinjura President, il-Korp tal-Pulizija qatt daqs illum ma kien attrezzat sabiex jipprovdi s-sapport neċessarju għall-vittmi ta' reati, l-aktar dawk vulnerabbli.

Sena u nofs ilu twaqqaf il-Victim Support Unit b'nies professjonali.

Issa hawn nixtieq nagħmel parentesi żgħira u ngħid li sta għall-familjari li jżommu kuntatt tajjeb ma' dan il-unit, u mhux l-ewwel jirrifjutaw l-għajnuna u mbagħad imorru jeqirdu mal-erbat irjieħ tad-dinja li ma kellhomx assistenza!

F'Ottubru tal-2017, il-Korp tal-Pulizija waqqaf l-Equality and Diversity Working Group bil-għan li tiġi eliminata kwalunkwe forma ta' diskriminazzjoni jew fastidju fuq il-post tax-xogħol, filwaqt li jippromwovi opportunitajiet indaqs għal kulħadd fi ħdan il-Korp u lil hinn minnu, bil-għan li jiġu salvagwardjati d-drittijiet u l-benessere tal-membri tal-Korp kif ukoll tal-komunità inġenerali.

Irid jingħad li l-Korp ma jimponi l-ebda kwota bbażata fuq is-sess, la fir-reklutaġġ u lanqas fil-promozzjonijiet.

Mhux talli hekk, talli jekk hemm xi ħaġa li l-Korp jiddiskrimina favur tagħha b'mod pożittiv, din hija proprju fir-reklutaġġ, fejn hemm diskriminazzjoni pożittiva favur ir-requirements li jolqtu lis-sess femminili.

Ftit tal-jiem ilu, ħarġet sejħa fil-Korp tal-Pulizija għal Compliance Senior Manager.

Bħalma tista' tara, Sinjura President, anke qabel ma nħarġet l-evalwazzjoni tal-GRECO, il-Korp tal-Pulizija kien diġà qed jaġixxi.

Infatti, ta' min jgħid ukoll li xhur qabel ma nħareġ ir-rapport, il-Korp tal-Pulizija Malti kien tefa' ħarstu fuq strateġija ta' trasformazzjoni li għandha tistabbilixxi pjani t'azzjoni ċari li l-istess Korp għandu jaddotta matul is-snin li ġejjin, u dan sabiex il-ħidma mwettqa tkun aktar effettiva, aktar effiċjenti u allura tkun tippromwovi l-valur miżjud għal kull ċittadin Malti u Għawdxi.

L-istess nista' ngħid għal dak li għandu x'jaqsam ma' promozzjonijiet.

Għaddejjin preparamenti biex, flimkien mal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol, membri tal-Korp ikollhom l-opportunità li javvanzaw fl-edukazzjoni tagħhom ħalli b'hekk ikunu jistgħu japplikaw għall-promozzjoni għax diġà jkollhom il-kwalifiki u t-taħriġ neċessarju.

Dan huwa proprju l-kuntrarju ta' dak li qed jiġri llum, għax illum is-sitwazzjoni hi li l-ewwel wieħed jieħu l-promozzjoni u mbagħad jibagħtuh għall-kors.

Aħna qegħdin ngħidu li l-proċedura f'dan il-każ għandha tiġi attwata bil-kontra, bħalma jsir fl-Armata.

Fl-Armata jagħmlu l-kors, imorru s-Sandhurst Military Academy biex iġibu l-kwalifiki kollha neċessarji, ikollhom taħriġ ieħor, jingħataw diversi opportunitajiet, u mbagħad huwa biss wara li huma japplikaw biex jieħdu l-promozzjoni, u mhux the other way round, kif kien jiġri qabel l-2011.

Naf li s-CEO qed iħares ukoll fid-direzzjoni li jiġu riveduti r-regolamenti fl-interess tal-Korp, liema regolamenti jirregolaw lill-pulizija u lil dawk li b'xi mod jew ieħor jistgħu jwasslu għal inizjattivi dixxiplinarji kontra xi membri tal-Korp tal-Pulizija.

Minkejja l-attakki inġusti li jsiru min-naħa tal-Oppożizzjoni fuq il-Pulizija, għandna Korp tal-Pulizija li qed jimmodernizza ruħu.

Aħna anke r-rakkomandazzjonijiet li saru mill-GRECO se nagħtuhom widen – mela le! – kemm jekk dawn diġà qegħdin fil-proċess li jitwettqu, kif ukoll jekk qegħdin fil-pjan li jiddaħħlu.

Qed ninvestu f'inġenji ġodda, f'apparat ġdid, f'taħriġ aktar effettiv u f'faċilitajiet ġodda li jirrispettaw iż-żminijiet tal-lum biex niġġieldu l-kriminalità organizzata.

Ir-realtà hi li fil-Korp tal-Pulizija qed nagħmlu verament investiment bla preċedent, eżattament kif wegħedna fil-Programm Elettorali.

Sinjura President, il-Korp tal-Pulizija ma twaqqafx biss biex jinvestiga u jsolvi l-każijiet, imma wkoll biex jipprevjeni milli titwettaq il-kriminalità.

Mhuwiex xogħol l-uffiċjal tal-pulizija li jxerred l-informazzjoni mal-erbat irjieħ dwar fiex ikunu waslu l-investigazzjonijiet, jew aktar u aktar xi provi jkollhom f'idejhom u xi provi jkunu jridu jiġbru u jevalwaw.

Huwa hawnhekk fejn jien għadni ma nistax nifhem ċerti attakki li jsiru minn ċerti Membri tal-Oppożizzjoni, inkluż illum, li jitolbu li jittellgħu persuni l-Qorti fuq xnigħat, biex imbagħad, jekk m'hemmx provi konkreti … Għax hija xi ħaġa bażika li biex pulizija jressaq persuna l-Qorti jrid ikun hemm provi konkreti.

Jekk ikun hemm provi konkreti, l-avukat difensur jista' jipprova jiddefendi lil dik il-persuna kemm irid imma l-persuna tista' tasal biex tinstab ħatja.

Issa l-Oppożizzjoni qed tgħidilna biex, jekk għandna dubju fuq xi ħadd, lil dan għandna rressquh il-Qorti.

Imbagħad jekk joħroġ illiberat, tista' ttellgħu bl-istess akkuża?

Se nistaqsi lill-avukati jien hawnhekk!

Tista' ttellgħu l-Qorti bl-istess akkuża ?

Jew forsi hemm interess li nies jitressqu l-Qorti mingħajr provi, sempliċement għax hemm xamma, jew għax hekk jidhrilna – għax malajr inwaħħlu f'dak u fl-ieħor u nsemmu l-ismjijiet u nattakkaw bl-addoċċ – u mbagħad, jekk dawn ma jinstabux ħatja joħorġu lliberati ?

U jekk għada pitgħada jkun hemm il-provi, xi ngħidu?

Min se jqum mill-Oppożizzjoni u jgħid "mea culpa"?

Għalhekk nista' nassigura lil kulħadd li l-każijiet li l-pulizija jkollhom provi fuqhom qegħdin jitressqu, u nista' nassigura lil kulħadd ukoll li taħt dan il-Gvern mhux se jiġri kif kien jiġri qabel l-2013 meta, hekk kif wieħed kien jara l-isem ta' politiku, kien iwaqqaf l-investigazzjonijiet.

Irrid insemmi wkoll il-ħidma li qed issir minn dan il-unit fis-settur tal-kriminalità ekonomika.

L-ewwel nett, ta' min jgħid li matul dawn l-aħħar xhur f'dan il-unit żidna n-numru ta' membri investigattivi b'aktar mid-doppju, u tant hemm membri ġodda li se nittrasferixxu dan il-unit għal post ġdid.

Fil-fatt, issa t-Taqsima tal-Kriminalità Ekonomika nqasmet f'żewġ units; parti li għandha x'taqsam mal-kriminalità ekonomika, u l-parti l-oħra għandha x'taqsam mal-ħasil tal-flus.

Apparti minn hekk, qed jinbeda proġett b'fondi tal-Unjoni Ewropea għal data platform ċentrali, fejn id-data kollha li għandu l-Korp tal-Pulizija, inkluż data estera mill-Pulizija, se tkun iċċentralizzata, biex b'hekk it-Taqsima tal-Kriminalità Ekonomika tkun aktar effettiva.

Hawnhekk ta' min jirrimarka li din it-taqsima mhux biss tinvestiga, imma fil-fatt diġà ressqet diversi każijiet li dwarhom kellha provi konkreti u li kkonkludiet l-investigazzjonijiet tagħha dwarhom.

Niġi issa għall-aħħar punt.

Fl-2017 il-kriminalità rrapportata naqset b'0.9%, filwaqt li fl-2018 naqset b'7%, u dan meta kulħadd jaf li ż-żieda fil-popolazzjoni, ir-rekord wieħed wara l-ieħor li kellna fit-turiżmu u ż-żieda fl-affluwenza suppost wasslu għal żieda fil-kriminalità.

Mhux ta' b'xejn li fl-aħħar sena l-fiduċja tan-nies fil-Korp tal-Pulizija żdiedet bi 15%, u dan minkejja li f'kull opportunità li jkollha l-Oppożizzjoni tipprova timmina lill-Korp tal-Pulizija b'akkużi bla bażi!

Għal darb'oħra, nerġa' nirringrazzja lill-membri kollha dixxiplinati għall-ħidma tagħhom, u ma rridx ninsa nirringrazzja wkoll lill-familjari tagħhom għall-paċenzja li jieħdu.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

DAVID AGIUS: Sinjura President, naħseb li, kif qed jinduna l-poplu, l-Oppożizzjoni hi mpenjata li tibqa' tiddiskuti l-kwestjonijiet ewlenin li qed jolqtu lill-Maltin fil-ħajja tagħhom ta' kuljum, u li aħna m'għandna l-ebda diffikultà biex nitkellmu fuq l-hekk imsejħa bread and butter issues.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, żgur li qatt ma se ninsew lil dawk li bħalissa għaddejjin minn diffikultà fil-qasam tal-housing minħabba li m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Aħna żgur li m'aħniex se ninsew lil dawk li għolitilhom il-kera.

Żgur li m'aħniex se ninsew lil dawk li ta' kuljum jinqabdu fit-traffiku bil-problema tat-trasport li għandna f'pajjiżna.

Żgur li lanqas se ninsew lil dawk il-ħajjiet li ntilfu, anke matul dawn l-aħħar sigħat, minħabba nuqqas ta' ppjanar fit-toroq ta' pajjiżna.

Dan għaliex illum il-poplu qed jidra li dak li huwa tajjeb aħna ngħidu li hu tajjeb, filwaqt li dak li hu ħażin niġġildulu bis-sħiħ.

Għalhekk, apparti li m'aħniex se ninsew il-bread and butter issues ta' kuljum, m'aħniex se ninsew jew inħallu barra l-korruzzjoni li nawret l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna!

Sinjura President, aħna kommessi li nikkritikaw, iżda fl-istess waqt irridu nipproponu triq 'il quddiem biex il-Gvern jirranġa s-sitwazzjoni fejn tidħol il-governanza tajba u l-ġustizzja.

Irridu li ssir il-ġustizzja u li din tkun tidher li qed issir.

Irridu li titħaddem il-governanza tajba u li jkun jidher li din qed titħaddem.

Mhijiex biss l-Oppożizzjoni li qed tiġbed l-attenzjoni tal-Gvern dwar is-sitwazzjoni gravi li jinsab fiha pajjiżna.

Hemm ir-rapport li qed niddiskutu llum, ir-rapport tal-GRECO, li huwa l-grupp tal-istati kontra l-korruzzjoni.

Però mhux dak ir-rapport biss hemm.

Hemm ir-rapport tal-Kummissjoni Venezja, hemm ir-rapport tal-Moneyval tal-Kunsill tal-Ewropa, hemm id-dikjarazzjonijiet tal-Parlament Ewropew, hemm bosta deċiżjonijiet tal-qrati Maltin, hemm dikjarazzjonijiet tal-Imħallef Emeritus Giovanni Bonello, hemm dikjarazzjonijiet tal-IMF, hemm dikjarazzjoni ċara min-naħa tas-CEO tal-HSBC Malta, hemm l-istqarrijiet ta' Transparency International, hemm editorjali u artikli ta' gazzetti lokali, bħal The Times of Malta, Malta Today u The Malta Independent, u hemm ukoll editorjali u artikli ta' gazzetti barranin.

Diġà semmejt għaxar sorsi li qed jagħtu lill-Gvern Laburista jew lill-Gvern Soċjalista ta' faċċata tagħna rapport wara l-ieħor u jgħidulu: Inti l-aktar gvern korrott fl-istorja ta' pajjiżna!

Għaxar sorsi, u dan apparti l-Oppożizzjoni!

Iva allura huwa l-Gvern biss li hu tajjeb?

Huwa l-Gvern biss li qiegħed fis-sewwa?

Is-Soċjalisti biss huma tajbin, u Alla jbierek dawn l-għaxar sorsi li semmejt huma kollha ħżiena?!

Sfortunatament, is-Soċjalisti Maltin qed jibqgħu jdaħħlu rashom fir-ramel, u jgħidu: Aħna tajbin għax aħna għandna l-maġġoranza, u allura ħalluna ħalli nagħmlu li rridu!

Sinjura President, huwa impossibbli li f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nidħol fir-rapporti u fid-dikjarazzjonijiet kollha li saru waħda waħda, u allura ovvjament illum irridu niffokaw fuq ir-rapport GRECO li ġie ppubblikat dan l-aħħar.

Dan ir-rapport jinkwetana għax huwa rapport estensiv, dettaljat u jolqot il-musmar fuq rasu.

Aħna, bħala Oppożizzjoni, rridu li l-Gvern jaqra x'qed jintqal f'dan ir-rapport u jagħmel l-emendi fil-liġijiet u l-bidliet meħtieġa biex jisma' minn dak li jgħidulu.

Ftit tas-snin ilu, aħna, bħala Partit Nazzjonalista, iddeċidejna li l-politika tagħna tkun favur l-Unjoni Ewropea, u allura ridna nidħlu fl-Unjoni Ewropea, u l-Partit Nazzjonalista għalhekk ried li pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea biex inkunu tassew Ewropej u biex l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna jiffunzjonaw, kif il-poplu jistenna.

Min-naħa l-oħra, illum għandna Gvern Soċjalista li qed jaħdem biex inawwar dawn l-istituzzjonijiet u biex itappan u jherri r-reputazzjoni li Malta rnexxielha tikseb matul is-snin ta' qabel b'ħidma għaqlija u b'tant attenzjoni.

Konna pijunieri f'dan il-qasam u konna eżemplari fl-Ewropa u fid-dinja, Sinjura President!

Mhux ta' b'xejn li llum lill-Ministru Soċjalista għall-Finanzi ta' quddiemna jsemmulu l-korruzzjoni kull fejn imur madwar id-dinja, saħansitra f'taxi!

Mhux ta' b'xejn li lill-Ministru għat-Turiżmu kull fejn imur isemmulu l-Panama Papers!

Ir-rapport GRECO qed jgħidilna li l-istituzzjonijiet tagħna huma tajbin fuq il-karta u mil-lat organizattiv, iżda llum qed jiddependu fuq il-politiċi ta' faċċata tagħna, il-politiċi Soċjalisti!

Nafu li l-ħatriet tal-ġudikatura u l-ħatriet fil-Korp tal-Pulizija jiddependu mill-Prim Ministru.

Nafu wkoll li, minbarra li l-Avukat Ġenerali huwa l-avukat tal-Gvern, huwa wkoll il-prosekutur pubbliku u l-President tal-FIAU (Financial Intelligence Analysis Unit).

Il-Gvern Soċjalista qed jagħmel kapital minn fuq dawn id-difetti li għandna preżentement fil-liġijiet tagħna għall-gwadann politiku u partiġġjan tiegħu.

Imbagħad hemm ukoll aspett ieħor li jsemmi r-rapport tal-GRECO, l-abbuż sfaċċat bil-positions of trust, li mill-2013 'l hawn splodew 'il fuq!

Mhuwiex aċċettabbli li l-pożizzjonijiet ta' uffiċjali pubbliċi li m'għandhomx rwol li jeħtieġ il-fiduċja speċifika tal-ministru kkonċernat, jimtlew minn persuni bħala positions of trust.

L-uffiċjali li jingħataw positions of trust jinsabu f'pożizzjoni fejn, jekk ma jaqblux mal-politiku li tahom dik il-pożizzjoni, ma jistgħux jitkellmu.

Barra minn hekk, dawn jafu li jekk jinbidel il-Gvern jew il-Ministru, il-post tagħhom jinsab f'riskju li jintilef.

Imbagħad, għandna wkoll il-kwestjoni tas-Segretarji Permanenti, pożizzjonijiet li ġew politiċizzati għalkollox wara l-elezzjoni ġenerali tal-2013 meta tela' l-Partit Soċjalista fil-Gvern.

Għandna saħansitra wħud mis-Segretarji Permanenti li jxejru l-bandiera tal-Gvern fil-miftuħ!

Hemm ukoll bosta kwestjonijiet li jsemmi r-rapport b'rabta mal-Korp tal-Pulizija.

Hawnhekk nixtieq insellem lill-Onor.

Beppe Fenech Adami, li kien skedat li jitkellem ukoll waqt dan id-dibattitu, imma minħabba telfa fil-familja tiegħu llum ma setax ikun magħna, u għalhekk minn hawn nixtieq li nagħti l-kondoljanzi lilu u lill-familja tiegħu f'isem l-Oppożizzjoni.

Ftit tal-ħin ilu smajna lill-Ministru jitkellem fuq il-Korp tal-Pulizija.

Però li ma qalilniex il-Ministru hu li fil-Korp tal-Pulizija jkun hemm nies li jitilfu l-avvanz tagħhom fil-karriera minħabba li l-promozzjoni ma tkunx ibbażata fuq il-mertu imma fuq l-aspett politiku.

Hemm ħafna affarijiet relatati mal-Korp tal-Pulizija, inkluż anke li tul dawn l-aħħar snin biddilna lill-Kummissarju tal-Pulizija ħames darbiet wara xulxin!

Sinjura President, aħna tal-Oppożizzjoni wkoll ninsabu kommessi li ngħinu lill-Gvern biex jieqaf jagħmel din il-ħsara, u flimkien nerġgħu nsaħħu l-istituzzjonijiet u nagħtu reputazzjoni tajba lil Malta fil-pjattaforma dinjija; però, biex nagħmlu hekk, il-Gvern irid jinża' s-suppervja tiegħu.

Meta aħna noħorġu l-id tal-ħbiberija tagħna, min-naħa tiegħu l-Gvern irid jaċċetta li joħroġ idejh ukoll u flimkien naraw kif nistgħu nwaqqfu din il-ħsara li qed issir.

Ovvjament, aħna nitkellmu fuq il-ħsara u fuq affarijiet negattivi minħabba li min-naħa tal-Partit Soċjalista qed isiru affarijiet li huma ħżiena!

Li kieku huwa verament mhuwiex qed jagħmel dawn l-affarijiet ħżiena, ma kienx ikun hemm għalfejn jinħarġu dawn ir-rapporti kollha jitkellmu fuq il-ħażin li qed jagħmel.

Sinjura President, aħna min-naħa tagħna bħala Oppożizzjoni lesti li npoġġu madwar mejda għad-diskussjoni għax pajjiżna qed jitkarrab għal istituzzjonijiet u regolaturi li jiffunzjonaw; pajjiżna qed jitkarrab għal sistema ġudizzjarja soda, u pajjiżna qed jitkarrab għal avukat ġenerali li jagħmel xogħlu kif inhu mistenni u kif inhu mitlub mil-liġi.

Għalhekk, kif għedt diġà, aħna bħala Oppożizzjoni lesti npoġġu madwar mejda u niddiskutu r-rakkomandazzjonijiet ta' dan ir-rapport għall-ġid nazzjonali.

Nittamaw biss li min-naħa tal-Gvern hemm ir-rieda li jingħaqad fid-diskussjoni magħna u jimplimenta dak li huwa meħtieġ.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

HELENA DALLI (Ministru għall-Affarijiet Ewropej u l-Ugwaljanza): Sinjura President, nixtieq nibda dan l-intervent billi ngħid li Ħaż-Żabbar huwa maħsud bit-traġedja li ġrat ilbieraħ filgħaxija, u għalhekk nixtieq nieħu din l-opportunità biex nagħti l-kondoljanzi tiegħi u tal-Kamra kollha lill-familja ta' Graziella u Fallon Mallia.

Sinjura President, meta nisma' diskors bħal dan li għadni kif smajt, li qed jirreferi għall-ħafna rapporti li nħarġu, ma nistax ma nikkummentax u ma nfakkarx li dawn il-ħafna rapporti minn dejjem kienu, u fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti nħarġu ħafna rapporti differenti wkoll.

Id-differenza bejn dak iż-żmien u dan iż-żmien huwa li aħna nippubblikaw dawn ir-rapporti u nieħdu azzjoni fuqhom immedjatament, mentri qabel ma kien isir xejn.

Li kieku fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti sar xi ħaġa fuq dawn l-affarijiet li semmew l-Onor.

Membri kollha li tkellmu min-naħa tal-Oppożizzjoni, kieku llum m'aħniex f'sitwazzjoni fejn qed ikollna nagħmlu dawn il-bidliet kollha!

Fil-fatt aħna għad għandna akkumulati rapporti li kienu jsiru fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti u li dawn ma kenux jagħtu kashom.

Imma aħna nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà u qed inbiddlu u nindirizzaw dak li hemm f'dawn ir-rapporti.

Dik hija d-differenza bejn il-Gvern Laburista u gvernijiet Nazzjonalisti li kellna qabel!

Pereżempju, l-Onor.

David Agius għadu kif semma d-diviżjoni tar-rwol tal-Avukat Ġenerali.

Ta' min jgħid li din il-liġi ilha mill-1936, jiġifieri, anke minn meta ħadna l-Indipendenza 'l hawn dejjem baqgħet hekk.

Imma dan l-aħħar għaddejna abbozz ta' liġi mill-Ewwel Qari sabiex fl-aħħar din il-liġi tiġi emendata wkoll!

Għalhekk, it's a bit rich li wara ħafna u ħafna snin fil-Gvern mingħajr ma jagħmlu xejn fuq dawn l-affarijiet, issa għax qed nagħmlu dawn l-affarijiet aħna, id-Deputati tal-Oppożizzjoni qed jiġu hawn jgħidulna: Ara x'qalulkom fir-rapport!

Iva, nafu x'qalulna fir-rapport, u dan għaliex intom ma għamiltu l-ebda tibdil fuq dawn l-affarijiet, u allura l-affarijiet bilfors jakkumulaw!

Irrid ngħid ukoll li d-deċiżjoni li ħa l-Gvern illi jaċċetta li r-rapport tal-GRECO jkun ippubblikat tikkonferma kemm dan il-Gvern verament irid ibiddel l-affarijiet u kemm aħna m'għandniex x'naħbu!

Qed ngħid hekk għax biex dan ir-rapport ġie ppubblikat kien hemm bżonn il-permess tal-Gvern, jiġifieri, aħna mhux biss tajna l-permess li dan ir-rapport ikun ippubblikat, imma talli kif issemma li għandha ssir seduta fuq dan ir-rapport aċċettajna mill-ewwel.

Lilna dan ir-rapport unur jagħmlilna għax ma semmiex liġi waħda li għamilna aħna matul dawn l-aħħar sitt snin, filwaqt li l-liġijiet li semma huma kollha liġijiet li setgħu u kellhom ibiddluhom gvernijiet Nazzjonalisti!

Anzi, dan ir-rapport irrikonoxxa l-ħidma li aħna għamilna sabiex saħħaħna s-saltna tad-dritt kemm ilna fil-Gvern mill-2013 'il hawn.

Wara kollox, Sinjura President, is-saltna tad-dritt insaħħuha bir-riformi u mhux bil-manifestazzjonijiet jew bil-motivazzjonijiet politiċi ta' min jemmen illi għandu xi dritt divin li jibqa' jiggverna dejjem hu!

Għax dik hija l-problema f'dan il-pajjiż, li l-Partit Nazzjonalista jaħseb li għandu xi dritt divin li jiggverna dejjem hu, u jew jiggverna jew iħassar!

Dik hi s-sitwazzjoni ta' dan il-pajjiż!

Il-verità hi li dan il-Gvern jaġixxi bi trasparenza.

Tant hu hekk li aħna wrejna d-disponibilità tagħna li niddiskutu dan ir-rapport fil-Parlament immedjatament.

Hawnhekk, ta' min ifakkar li erba' xhur ilu aħna stedinna wkoll lill-Kummissjoni Venezja tal-Kunsill tal-Ewropa ħalli tara x'hemm bżonn nagħmlu biex nimmodernizzaw dawn il-liġijiet antiki.

Normalment, f'pajjiżi oħra tkun l-oppożizzjoni li tistieden lil dawn il-kummissjonijiet biex jiġu jevalwaw il-liġijiet, però hawn Malta kien il-Gvern li stedinha, u l-Membri tal-Oppożizzjoni bilkemm ma kenux skomdi għall-fatt li l-Kummissjoni Venezja kienet se tiġi f'Malta!

Hawn Malta ġara bil-maqlub li normalment jiġri għax kien il-Gvern stess li stieden lill-Kummissjoni Venezja.

Għax aħna rridu li l-affarijiet isiru sew.

Sinjura President, aħna għamilna l-liġijiet li ħassejna li għandna nagħmlu minn jeddna.

Biżżejjed insemmi l-liġi tal-finanzjament tal-partiti, il-liġi li neħħejna l-preskrizzjoni minn fuqna l-politiċi, il-liġi tal-whistleblower, eċċ. Għamilna ħemel ta' liġijiet, però aħna ridna li dawn l-istituzzjonijiet Ewropej jiġu hawnhekk sabiex jevalwaw huma.

Storikament, bħala partit dejjem konna aħna l-partit tal-progress u l-partit tad-djalogu soċjali.

Aħna dejjem ħdimna biex ikollna d-demokrazija f'dan il-pajjiż, u minkejja li l-Oppożizzjoni tipprova tpinġina bħala xi Gvern li jgħaffeġ is-saltna tad-dritt, kemm f'Malta kif ukoll fuq livell Ewropew, il-verità hi li la l-Kummissjoni Venezja, li ġibnieha aħna stess, u lanqas il-GRECO m'huma nkwetati dwar il-liġijiet li ġew introdotti minn dan il-Gvern, Għalija huwa unur tiegħi li niġi hawnhekk u nitlobkom tgħiduli jekk il-GRECO jew il-Kummissjoni Venezja kkritikawx xi liġi li saret minn dan il-Gvern!

Aħna żgur li ma nikinsux it-trab taħt it-tapit, kif konna mdorrijin naraw lill-gvernijiet Nazzjonalisti jagħmlu għal ħafna snin!

Fil-fatt, il-liġijiet kollha li semmew il-Membri tal-Oppożizzjoni li tkellmu matul dan id-dibattitu kollha setgħu biddluhom jew neħħewhom huma, però minflok għażlu li jikinsuhom taħt it-tapit!

Għall-kuntrarju, aħna ressaqna u għaddejna liġijiet importanti, bħal dik li tirregola l-finanzjament tal-partiti, bħal dik tal-whistleblower, bħal dik tat-tneħħija tal-preskrizzjoni fuq reati kriminali mwettqa minna l-politiċi … Fejn qatt għamluhom dawn il-liġijiet in-Nazzjonalisti?!

Anke l-aġir trasparenti ta' dan il-Gvern huwa ferm differenti minn dak tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista, li dan l-aħħar qiegħda tiddeletta b'diskorsi popolisti filwaqt li, pereżempju, ma tippubblika xejn li jirrigwarda manuvri irregolari, bħal ngħidu aħna invoices foloz jew skemi tad-ċedoli!

Dan hu proprju l-oppost ta' kif għandu jopera partit politiku li jħaddan il-prinċipju tat-trasparenza li qed nitkellmu fuqu!

Sinjura President, huwa l-Gvern preżenti li qed iwettaq dawn ir-riformi li hemm bżonn biex isaħħaħ id-demokrazija u s-saltna tad-dritt f'pajjiżna.

Kif għedt diġà, matul dawn l-aħħar snin diġà twettaq ħafna, u fix-xhur li ġejjin se nwettqu aktar, kif wera l-Gvern meta f'anqas minn 100 jum wara r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Venezja diġà ressaq 'il quddiem proposti biex ikunu implimentati dawn il-bidliet.

Bħalma jsir dejjem, ir-rapport tal-GRECO jagħmel diversi rakkomandazzjonijiet lill-pajjiż ikkonċernat sabiex itejjeb is-sistemi legali u amministrattivi tiegħu fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni fis-settur li jkun is-suġġett tal-evalwazzjoni.

Fil-fatt, jekk wieħed jara r-rapporti li saru lil diversi pajjiżi fil-kors tal-ħames evalwazzjoni jsib li rakkomandazzjonijiet simili għal dawk li saru lil Malta saru wkoll lil diversi pajjiżi oħra.

Naturalment, jiena m'iniex qed ngħid li din għandha tkun konsolazzjoni, jiġifieri mhux għax lill-pajjiżi l-oħra qalulhom bħalma qalu lilna, allura b'daqshekk aħna se nikkonslaw.

Però l-fatt li għandna dan kollu xi nbiddlu huwa ċertifikat ta' kemm il-Partit Nazzjonalista, fil-ħafna snin li għamel fil-Gvern, ma għamel xejn biex ibiddel ċerti liġijiet mal-mixja taż-żmien.

Dan apparti li ħafna mil-liġijiet li qed ikunu kkritikati oriġinarjament kien għamilhom hu.

Pereżempju, lin-Nazzjonalisti meta kienu fil-Gvern mhux il-GRECO biss kienet ikkritikathom, imma anke l-European Court of Human Rights meta qalet li fil-qasam tal-ġudikatura għandhom family jamboree!

Dan meta kien qed jinstema' każ ta' mara u din argumentat li ċ-Chief Justice, il-Ministru u l-President li kien hemm dak iż-żmien kollha kienu jiġu minn xulxin.

Ara aħna għamilna xi ħaġa fuqha din ukoll għax biddilna l-mod kif isiru l-ġudikanti.

Imma, tul is-snin kollha li għamlu fil-gvern, in-Nazzjonalisti m'għamlu xejn minn dan kollu!

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li r-rakkomandazzjonijiet tal-GRECO fil-qofol tagħhom jirrigwardaw sistemi u liġijiet li ilhom f'pajjiżna numru kbir ta' snin, uħud minnhom saħansitra qabel ma pajjiżna kiseb l-Indipendenza, jiġifieri qabel l-1964!

Pereżempju, waħda mir-riformi li ssemmiet hija proprju l-liġi tas-separazzjoni tar-rwoli tal-Avukat Ġenerali, li kif għedt diġà ilha hemm mill-1936 u li reġgħet ġiet fl-1964 fil-Kostituzzjoni tal-Indipedenza.

Għalhekk, li issa l-Membri tal-Oppożizzjoni qed jiġu hawnhekk u jiskantaw kif il-GRECO, fir-rapport tagħha dwar Malta, qed jgħid li ż-żewġ rwoli tal-Avukat Ġenerali għandhom ikunu separati … Tafu kemm ilhom jgħiduha din?!

Imma kif għedt diġà, kellna nkunu aħna li ngħaddu abbozz ta' liġi mill-Ewwel Qari bil-għan li dawn iż-żewġ rwoli jkunu separati.

Jiġifieri konna aħna li bdejna nagħmlu xi ħaġa f'dan ir-rigward, filwaqt li l-gvernijiet Nazzjonalisti ma għamlu xejn fuqha.

Ilbieraħ, f'artiklu li ġie ppubblikat f'The Sunday Times, l-Avukat Max Ganado qal hekk fuq din il-kwestjoni tal-Avukat Ġenerali:

Dan hu dak li qal l-Avukat Max Ganado lbieraħ fuq il-fatt li gvernijiet Nazzjonalisti qatt ma għamlu xejn fuq din il-kwestjoni tas-separazzjoni tar-rwoli tal-Avukat Ġenerali.

Għalhekk, nerġa' nirrepeti li it's a bit rich li llum il-Membri tal-Oppożizzjoni jiġu hawnhekk u jgħidulna: "Araw x'qalulkom il-GRECO!", jew "Araw x'qaltilkom il-Kummissjoni Venezja!", li fuq kollox ġibna aħna stess biex isir eżami fuqna nfusna!

Jiena qed ngħid dan kollu biex min qed jisma' u jaqra dak li ilu jingħad għal ħafna xhur u anke snin – bażikament kemm ilu dan il-partit fil-Gvern! – ikun jista' jifhem aktar fuq xiex qed nitkellmu.

Però, Sinjura President, il-Gvern Laburista xorta waħda qed joħroġ bl-unuri għax, filwaqt li dak li sar tul dawn l-aħħar sitt snin ġie mfaħħar u ma ntmessitx imqar fullstop mil-liġijiet li ressaqna aħna, dak li ma biddlux gvernijiet Nazzjonalisti qed inkunu kkritikati fuqu!

Naturalment, issa ġaladarba hemm aħna fil-Gvern, irridu nkunu aħna li nagħmlu dawn il-bidliet.

Fil-fatt, meta tlajna fil-Gvern aħna mal-ewwel ħadna ħsieb naraw li nagħmlu dak li kien naqas jagħmel il-Partit Nazzjonalista wara ħafna snin fil-gvern, bħal-liġi dwar il-whistleblower, bħal-liġi dwar it-tneħħija tal-preskrizzjoni minn fuqna l-politiċi f'każijiet ta' korruzzjoni, bħal-liġi tal-finanzjament tal-partiti, u bħal ħafna liġijiet oħrajn.

Issa wasal iż-żmien li nduru għal dik il-leġiżlazzjoni li ma tagħmilx aktar sens għal-lum, u huwa dak li qed nagħmlu permezz ta' dan l-eżerċizzju.

Irid jingħad li ħafna mir-rakkomandazzjonijiet li saru mill-GRECO huma fl-istess spirtu tar-rakkomandazzjonijiet li saru mill-Kummissjoni Venezja f'Diċembru li għadda, liema rakkomandazzjonijiet il-Gvern diġà qiegħed jindirizza.

Nerġa' nenfasizza li kien il-Gvern Malti li talab lill-Kummissjoni Venezja biex tiġi tagħmel evalwazzjoni tal-liġijiet tagħna.

Dan juri kemm aħna m'għandna xejn x'naħbu.

Ir-rapport GRECO jirrikonoxxi wkoll li sar xi tibdil li mhuwiex inkluż fir-rapport, u dan it-tibdil jinkludi l-funzjonijiet ġodda li ngħataw lill-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika, li wkoll għandhom jolqtu wħud mir-rakkomandazzjonijiet li saru mill-GRECO.

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, segwejt b'attenzjoni d-diskorsi kollha, kemm min-naħa tal-Oppożizzjoni kif ukoll min-naħa tal-Gvern, u kemm dak li ntqal f'din il-Kamra kif ukoll dak li ntqal barra minn din il-Kamra rigward ir-rapport GRECO, li għandu importanza pjuttost fundamentali, għax prattikament jagħti riżultat ta' eżami dwar l-istrutturi tad-demokrazija f'pajjiżna.

Fil-fatt, aktar tard se nispjega dawn l-istrutturi waħda waħda u mbagħad nagħti wkoll rendikont ta' rapporti oħra li saru qabel dan ir-rapport tal-GRECO li qed niddiskutu llum.

Madanakollu, qabelxejn nixtieq nagħti reazzjoni żgħira għal dak li qal il-Prim Ministru aktar kmieni.

Huwa ftit surreali kif l-ewwel il-Prim Ministru beda d-diskors tiegħu sew billi qal li rridu nieħdu dawn ir-rapporti b'serjetà u b'mod strutturat, però mbagħad b'xi mod jew ieħor beda jipprova jixħet fuq l-Oppożizzjoni – jew, fi kliemu stess, fuq parti mill-Oppożizzjoni – xi tort minħabba dak li nkiteb f'dawn ir-rapporti!

Lill-Prim Ministru, lill-Parlament u lill-poplu jien nagħtihom garanzija waħda, li partikolarment fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni m'hemmx "parti mill-Oppożizzjoni" imma hemm Oppożizzjoni waħda, b'leħen wieħed b'saħħtu li dejjem jitkellem bl-istess mod!

Il-Prim Ministru semma wkoll il-kwestjoni dwar Artiklu 7.

Ħafna xhur ilu tal-gazzetti kienu staqsewni x'inhi l-pożizzjoni tiegħi dwar Artiklu 7, u jien kont skjett u ċar ħafna: Aħna dejjem niddefendu lil pajjiżna.

Aħna niġu f'dan il-Parlament u nikkritikaw lill-Gvern, kif għandna l-obbligu li nagħmlu, imma barra mill-pajjiż ix-xogħol tagħna dejjem u qabel kollox mhuwiex illi nipproteġu lill-Gvern, imma li nipproteġu lil pajjiżna, lill-Maltin u lill-Għawdxin u li nħarsu l-interessi tagħhom!

Il-Prim Ministru qalilna wkoll li qisha l-Oppożizzjoni jew parti minnha – u nerġa' nserraħlu moħħu li hawn Oppożizzjoni waħda li għandha leħen wieħed – qed tgħid li d-demokrazija f'pajjiżna mhijiex qed tiffunzjona.

Infakkar lill-Prim Ministru li llum aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq dak li qalet l-Oppożizzjoni u lanqas m'aħna qed nitkellmu fuq dak li qalet il-midja jew is-soċjetà ċivili, li qed jistagħġeb kemm għandha leħen b'saħħtu!

Dażgur li għandha leħen b'saħħtu s-soċjetà ċivili!

U taf għaliex?!

Għax m'għandhiex sarima ma' ħalqha!

Għax m'għandhiex interessi partikolari ta' gvern li kapaċi jixtriha!

Għalhekk titwemmen aktar u tingħata s-saħħa meta jkunu qed isiru dawn ir-rapporti!

Kif għedt diġà, il-Prim Ministru qalilna li donnha l-Oppożizzjoni trid tagħti l-impressjoni li d-demokrazija mhix qed tiffunzjona f'pajjiżna, meta fil-fatt huma r-rapporti tal-GRECO u l-Kummissjoni Venezja li qed jgħiduh dan u mhux l-Oppożizzjoni!

Aħna llum qegħdin hawnhekk biex naraw is-serjetà, il-portata u l-konsegwenza ta' dawn ir-rapporti, u għallinqas nibdew nirrikonoxxu ċerti affarijiet!

Dan għaliex irridu nifhmu li, jekk inti għandek problema, l-akbar żball li tista' tagħmel biex tasal li ssolvi dik il-problema huwa li ma tirrikonoxxihiex!

Fil-fatt, sfortunatament, illum il-Gvern uża l-ħin tiegħu biex jgħid li dik il-problema ma teżistix jew inkella li dik il-problema ħolqitha l-Oppożizzjoni matul dawn l-aħħar snin.

Issa l-Ministru Dalli għadha kif qalet li din il-problema ħolquha gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti!

Però r-rapport tal-GRECO ma twelidx illum jew il-biraħtlula, Sinjura President!

Dan ir-rapport ilu jsir!

Malta qatt ma falliet dan ir-rapport, u ċertament qatt ma kellha kritika daqshekk skjaċċanti dwar l-operat tal-Gvern!

Il-Prim Ministru qalilna wkoll li hu qed jiskanta għax, skont parti mill-Oppożizzjoni, donnu f'dan il-pajjiż ma jista' jitkellem ħadd, bħallikieku f'dan il-pajjiż mhux kulħadd hu liberu li jgħid li jrid.

Mela nsejna li f'dan il-pajjiż inqatlet ġurnalista għax riedet tgħid li trid?!

Mela nsejna li l-Avukat Ġenerali f'idejn il-Gvern qal li l-Kap tal-Oppożizzjoni m'għandux ikollu r-rapport tal-Egrant sabiex jien ma nitkellimx dwaru għax jien m'iniex se nħallih fil-kexxun?!

Allura biex qed jiskanta l-Prim Ministru?

Il-Prim Ministru għandu jirrealizza li meta jkollok lill-Avukat Ġenerali jiddikjara li ma jridx jagħti r-rapport tal-Egrant … Issa kien deċiż mill-Qorti stess li dan ir-rapport jitkellem fuq affarijiet li huma ta' portata nazzjonali u li l-kontenut tiegħu jinteressa lill-poplu kollu, imma l-Avukat Ġenerali baqa' jirsisti, baqa' jmur il-Qorti u baqa' jiddefendi l-pożizzjoni li l-Oppożizzjoni m'għandux ikollha dak ir-rapport sabiex ma titkellimx dwaru!

Dan huwa l-aktar ċertifikat maħmuġ li f'dan il-pajjiż il-Gvern qed jipprova jrażżan lil min għandu l-obbligu li jitkellem, Sinjura President!

Issa ħalli nirreferi għal dawk ir-rapporti li ppreċedew ir-rapport tal-GRECO.

Se nibda minn Transparency International, li elenkat skeda tal-aktar pajjiżi korrotti fid-dinja.

Issa lil Transparency International ma għażlithiex l-Oppożizzjoni Nazzjonalista u lanqas tellajnieha bix-xorti, imma għażilha l-Gvern innifsu bħala riga biex tkejlu għall-fini ta' skeda li telenka liema huma l-aktar pajjiżi korrotti fid-dinja.

F'Jannar ta' din is-sena, pajjiżna waqa' fl-agħar pożizzjoni li qatt kien jokkupa, fil-51 post ta' din l-iskeda!

Dan meta aħna suppost "l-aqwa fid-dinja"!

Għax l-ewwel konna "l-aqwa fl-Ewropa" u issa sirna "l-aqwa fid-dinja"!

Nerġa' ngħid li f'din l-iskeda ma ġejniex fl-ewwel post, fit-tieni post, fit-tielet post, fl-għaxar post, fl-20 post jew fit-30 post, imma ġejna fil-51 post!

Fil-fatt, jekk wieħed jidħol fuq il-website tat-TI isib paragrafu partikolari li jindika preċiżament lil Malta u lil pajjiż ieħor bħala l-akbar losers!

Ħalli nikkwota minnu:

– jiġifieri, lil min tkun taf –

– jiġifieri meta dak li għandek ma tiħdux bid-dritt -

– għax kif qalet il-Ministru Dalli, iva, il-gvernijiet Nazzjonalisti kienu għamlu liġijiet; imma, minkejja dawn il-liġijiet, dan il-Gvern jagħżel li ma josservax il-liġi huwa nnifsu! –

– mela mhux fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti! –

Hawnhekk qed issir referenza għall-mod kif jittieħdu l-kuntratti.

Dawn qed jgħidu li llum, taħt il-Gvern Soċjalista – u mhux taħt il-gvernijiet Nazzjonalisti – fil-kuntratti l-kbar li jsiru f'pajjiżna, ma jiġux osservati l-proċeduri, imma dawn il-kuntratti jingħataw lil dawk il-ftit li jiġu magħżula minn qabel, li mbagħad jagħtuhom id-direct orders.

– jiġifieri l-Ministri ta' dan il-Gvern, u mhux ta' Gvern Nazzjonalista, li għandhom interess dirett, u allura m'għandhomx il-libertà li jagħmlu s-sewwa għax prattikament għandhom interess finanzjarju –

– almenu sabuna uniċi f'xi ħaġa! –

Mela fl-Ewropa kollha kull min issemma fil-Panama Papers refa' r-responsabbiltà, irriżenja u telaq, jiġifieri lanqas biss kellhom ineħħuh, imma telaq minn rajh.

Imma Malta hi l-uniku pajjiż fl-Ewropa li l-Ministru Konrad Mizzi, li ġie msemmi fil-Panama Papers, mhux talli ma telaqx minn rajh, u mhux talli l-Prim Ministru ma neħħiehx, imma talli issa jrid isir hu l-Prim Ministru ta' dan il-pajjiż li tant inħobbu!

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dan id-dokument li għadni kif ikkwotajt minnu.

Issa, se nirreferi għal rapport ieħor; l-Expat Insider.

Kull sena, din l-entità tagħmel stħarriġ dwar il-kwalità tal-ħajja li jkunu qed jgħixu l-ħaddiema li jaħdmu barra minn pajjiżna.

Issa hawn m'iniex qed nirreferi għall-ħaddiema li qed iġib il-Gvern, li qed jitħallsu €400 fix-xahar, minkejja li dan hu kontra l-liġi.

M'iniex qed nirreferi għal dawn l-iskjavi li qed jimporta l-Gvern f'kondizzjonijiet miżeri li ma jixirqux lill-umani!

Qed nirreferi għall-expats li qed jgħixu f'pajjiżna u għall-kwalità ta' ħajja li dawn qed jgħixu.

Fil-fatt, hawnhekk Malta tilfet 19-il post!

Normalment, minn sena għal oħra titla' wieħed jew tnejn jew inkella tinżel wieħed jew tnejn.

Imma, din id-darba tilfet 19-il post f'daqqa!

Hawnhekk, se nikkwota silta minn The Times of Malta, li qed issemmi r-raġunijiet li wasslu għal dan l-andament ħażin.

Fil-fatt, dan l-andament tant kien ħażin li aħna ġejna identifikati bħala "the big losers"!

Expats mir-Renju Unit qalu hekk:

Dan l-artiklu juri kemm barranin tal-affari tagħhom li jgħixu ġewwa pajjiżna huma skandalizzati bil-livell ta' korruzzjoni mifrux fuq kullimkien li ħakem lil pajjiżna.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan ir-rapport ukoll sabiex ikun disponibbli għal kull min ikun jixtieq jarah.

Se nagħmel riferenza għal rapport ieħor, Sinjura President, li din id-darba huwa l-Country Report Malta 2019, rapport li ġie ppubblikat mill-Kummissjoni Ewropea fi Frar ta' din is-sena.

Sfortunatament, dan huwa rapport ieħor bi kritika qawwija lejn pajjiżna.

Jien m'iniex se noqgħod naqrah kollu, imma se nikkwota biss silta minnu:

– naħseb dawn huma dawk li kienet qed tirreferi għalihom il-Ministru Dalli –

Jiġifieri t-tibdil fil-liġi sar, imma l-Gvern qed jinjorah.

Fi ftit kliem, il-Gvern qed jikser il-liġijiet li għamel hu stess!

– jiġifieri l-liġijiet li suppost jiġġieldu l-korruzzjoni mhumiex qed jaħdmu! –

– u ġaladarba qed insemmu lil dan il-unit, ta' min jirringrazzja lill-Korp tal-Pulizija għax-xogħol kbir u ta' fejda li jagħmlu minkejja n-nuqqas ta' riżorsi li joffrilhom il-Gvern –

Jiġifieri l-Gvern qed jagħżel li ma jagħtix lill-Economic Crimes Unit is-saħħa, l-investiment u n-nies neċessarji sabiex ikunu jistgħu jiġġieldu dawn ir-reati kriminali ekonomiċi.

Imbagħad hemm ukoll ir-rapport tal-Moneyval, li hi entità esperta fi ħdan il-Kunsill tal-Ewropa.

Ta' min jgħid li din l-entità xorta kienet tagħmel rapport kull ħames snin dwar pajjiżna, anke li kieku aħna ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea, imma din is-sena għamluh ftit qabel għax raw li l-affarijiet mhumiex qegħdin sewwa.

Ta' min iżid jgħid ukoll li l-Gvern ikun jaf minn qabel li se jsir dan ir-rapport, u allura jkollu ċ-ċans li jipprepara għalih.

The Times of Malta rrapportat li, għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna, din id-darba fallejna f'dan l-eżami!

Dan ir-rapport dwar pajjiżna ilu jsir madwar 25 sena; dejjem għaddejna, u din hija l-ewwel darba li fallejna f'dan l-eżami!

Issa dan mhuwiex rapport normali.

Fi kliem ieħor, dan mhuwiex xi rapport li aħna niġu hawn, noqogħdu nitħaddtu fuqu u ma jiġri xejn; imma dan huwa rapport li jekk sa Lulju jiġi kkonfermat … U Alla jbierek, minflok ma rajna x'qed jgħid dan ir-rapport, smajna lill-Ministru għall-Finanzi jargumenta li b'xi mod dan huwa tort tal-Oppożizzjoni li llijkjat dan ir-rapport!

Issa aħna la rajna dan ir-rapport, la għandna dan ir-rapport u lanqas kapaċi nillijkjawh!

Aħna kulma għamilna huwa li qrajna x'kitbet il-gazzetta.

Imma, minflok ma l-Ministru ġie jagħtina l-konfort billi ġie jgħidilna x'se jagħmel f'dan ir-rigward, jispjegalna x'inhuma l-konsegwenzi u jħeġġiġna sabiex naħdmu flimkien ħalli nkunu kapaċi nsalvaw lil pajjiżna, lin-negozji, lill-impjiegi u lill-ħaddiema minn dawn il-konsegwenzi, moħħu biex jara min illijkja dan ir-rapport!

Sinjura President, issa r-realtà hi li jekk sa Lulju – u l-esperti li kellimt qaluli li kważi huwa impossibbli li jiġri hekk – il-Gvern ma jirnexxilux idawwar il-konklużjonijiet ta' dan ir-rapport, dan ikun ifisser li nitqiegħdu fuq il-lista s-sewda.

U din il-lista s-sewda x'inhi?

L-ewwel nett, ta' min ifakkar li hawnhekk qed nitħaddtu dwar l-investiment fuq is-servizzi finanzjarji.

Hawn pajjiżi li huma fuq il-lista l-bajda.

Fil-fatt, matul 25 sena ta' gvernijiet Nazzjonalisti, dawn dejjem aċċertaw li nkunu fuq il-lista l-bajda.

Ta' min jgħid li l-fatt li Malta kienet dejjem fuq il-lista l-bajda kien ifisser li f'Malta tista' tagħmel in-negozju u tinvesti għax dan huwa pajjiż nadif.

Imbagħad, kien hemm il-griż, li jfisser li qiegħed fin-nofs, jiġifieri, għalkemm ma tkunx maħmuġ, ikollok xi tbajja', u mbagħad hemm il-lista s-sewda.

Issa, meta pajjiż jitniżżel fuq il-lista s-sewda, dan ifisser li m'għandekx titħajjar tinvesti hemmhekk għax dak huwa pajjiż blacklisted, sakemm ma tkunx korrott jew sakemm ma tkunx is-sid ta' xi Pilatus Bank!

F'dak il-każ, iva, mur iġri!

Mela, Sinjura President, issa d-dinja taf li jekk dan ir-rapport jiġi kkonfermat, nitqiegħdu fuq il-lista s-sewda għal sena sħiħa!

Fi ftit kliem, il-Gvern ikollu sena ċans biex jipprova jagħmel il-mirakli.

Jekk ma jirnexxilux, l-effett fuq l-ekonomija tagħna u fuq is-servizzi finanzjarji, li jipprovdu eluf ta' mpjiegi għaż-żgħażagħ tagħna – liema mpjiegi mhumiex imħallsin bl-€400, bis-€700 jew bit-€800 fix-xahar! – f'setturi li nħolqu taħt gvernijiet Nazzjonalisti, dan il-Gvern ikun qed jipperikolahom u l-effetti fuq l-ekonomija tagħna jafu jkunu serji ħafna.

Madanakollu, il-Ministru Edward Scicluna jidher li ma jinteressahx minn dan kollu.

Din id-darba ma qalilniex li kien skantat b'dan, u lanqas ma qalilna li qabdu magħna għax Malta żgħira.

Minflok, ipprova jipponta subgħajh lejn l-Oppożizzjoni.

Ir-realtà hi li din il-ħsara li qed issir lil pajjiżna taf iddum is-snin biex tittaffa.

Il-Gvern qed jirrifjuta li jirrikonoxxi li qed iġib din il-ħsara b'idejh, u ma jridx jagħmel imqar pass wieħed sabiex insalvaw isem pajjiżna u r-reputazzjoni tajba li konna ħdimna snin sħaħ biex nibnuha.

Niġi issa għall-Kummissjoni Venezja.

Il-Ministru Dalli, li tinsab hawnhekk preżenti, matul id-diskors tagħha qalet għal darba, darbtejn, tlieta li kien il-Gvern li sejjaħ lill-Kummissjoni Venezja.

Fil-fatt mhux vera; lill-Kummissjoni Venezja m'għajtilhiex il-Gvern!

Ħalli nkun preċiż.

Il-Kummissjoni Venezja kellha talba biex issir investigazzjoni fuq pajjiżna fl-10 t'Ottubru mill-PACE!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiena naħseb li l-Ministru Helena Dalli ġiet miżinformata f'dan il-każ għax jien ma nafhiex bħala persuna li ma tgħidx il-verità!

Ħalli ngħidlek x'għamel il-Ministru Owen Bonnici, Onor. Dalli, li kien hawn u telaq!

Il-Ministru Owen Bonnici, tlett ijiem wara li l-PACE għamlet din it-talba lill-Kummissjoni Venezja, mar jiġri biex jagħmel talba hu ħalli mbagħad il-Gvern ikun jista' jgħid li kien hu li qal lill-Kummissjoni Venezja tiġi f'pajjiżna!

Imma ejjew naraw x'inhi l-aktar ħaġa importanti, għax li jinteressah dan il-Gvern huma l-public relations.

Dan mhuwiex Gvern tal-PL, imma huwa Gvern tal-PR!

HELENA DALLI: Sinjura President, kemm-il darba ddikjarajna pubblikament li lill-Kummissjoni Venezja aħna għidnielha biex tiġi.

Din hija dikjarazzjoni pubblika li għamiltha jiena, li għamilha l-Prim Ministru u li għamilha wkoll il-Ministru Owen Bonnici, u ħadd ma ċaħad il-fatt li konna aħna li tlabna lill-Kummissjoni Venezja biex tiġi f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Kap tal-Opppożizzjoni biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ADRIAN DELIA: Mingħajr ma nidħol f'dibattitu, irrid niddikjara bħala fatt li din it-talba saret fl-10 t'Ottubru mill-PACE lill-Kummissjoni Venezja!

Issa jekk il-Gvern irid jgħid li dan mhuwiex minnu, għandu jgħidha formalment u pubblikament!

Sinjura President, il-Gvern mhuwiex interessat li jiġġieled il-korruzzjoni, imma huwa interessat li jaħbiha!

Li issa għaddew is-snin minn mindu aħna f'Ottubru tal-2017, jiġifieri minn wara l-assassinju tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, tlabna li jsir it-tibdil fil-liġi.

Għaddew sitt xhur biex jinbidlu l-liġijiet li m'għandhomx bżonn iż-żewġ terzi.

Għaddew 18-il xahar biex jinbidlu l-liġijiet li m'għandhomx bżonn iż-żewġ terzi tal-Kamra, u issa għaddew erba' xhur ukoll minn mindu l-Kummissjoni Venezja ħarġet ir-rapport tagħha, u minkejja li prattikament il-Gvern iddikjara li jaqbel miegħu, xorta waħda għadu ma għamel xejn!

Anke meta tara dak li qed jgħidu dawn ir-rapporti, sfortunatament issib elenku sħiħ ta' ċertifikati … (Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Ministru Dalli, hawnhekk se nimxi fuq l-istess passi tal-Ispeaker Anġlu Farrugia, u għalhekk ngħidlek li jekk se tagħmel xi point of order trid tgħid mil-liema paragrafu qed tikkwota.

HELENA DALLI: Il-paragrafu hu li l-Kap tal-Oppożizzjoni għandu jmur jara kif ħmistax ilu għaddejna dawn il-liġijiet mill-Ewwel Qari!

Dak hu l-paragrafu!

HELENA DALLI: Il-Kap tal-Oppożizzjoni qed jgħid affarijiet li mhumiex minnhom!

(Interruzzjonijiet)

ID-DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom!

Nitfu l-microphone tal-Ministru Dalli u nitlob lill-Kap tal-Oppożizzjoni biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ADRIAN DELIA: Sinjura President, minkejja l-interruzzjonijiet, issa se nibda biex nidħol fuq dak li qed jgħid ir-rapport GRECO f'aktar dettall.

Naħseb li għal darb'oħra l-Membri tal-Gvern qed jinterrompu biex ma jisimgħux x'jgħid ir-rapport GRECO u jċaħħdu lil dawk li qed jisimgħuna milli jkunu jafu x'inhuma l-konklużjonijiet ta' dan ir-rapport!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Fil-fatt, f'dan ir-rapport insibu elenku sħiħ ta' kritika dwar il-kollass tal-istituzzjonijiet f'pajjiżna.

Dan ir-rapport jitkellem fuq il-kultura tal-biża'.

Jitkellem fuq sistema fejn l-oġġettiv politiku partiġġjan jirbaħ fuq dak li suppost isir.

Jitkellem ukoll fuq kif il-Korp tal-Pulizija spiċċa għodda f'idejn il-Gvern, nieqes minn kull ħeġġa li jsiru investigazzjonijiet fuq nies qrib il-Prim Ministru, bir-riżultat li allura jkollu jbiddel kummissarju wara l-ieħor.

Ir-rapport tal-GRECO qed jgħid li qed jibni fuq dak li kien hemm fir-rapport tal-Kummissjoni ta' Venezja; jikkonferma dak li qalet il-Kummissjoni Ewropea u jinsab fuq l-istess linja ta' dak li qalet il-Moneyval.

Sfortunatament, dan ir-rapport jgħid ukoll li huwa l-Gvern immexxi minn Kastilja li ħataf l-istituzzjonijiet tagħna waħda wara l-oħra!

Il-Prim Ministru tagħna l-Onor.

Joseph Muscat kien wiegħed li se jeqred il-korruzzjoni, imma llum qiegħed imexxi gvern li, fl-opinjoni tagħna, kif ukoll ta' dawn l-esperti li xogħolhom huwa biss dak li jiżnu u jeżaminaw lill-gvernijiet, huwa mifni bil-korruzzjoni.

Hawnhekk se naqra silta minn rapport ta' attività politika li kienet saret f'Jannar tal-2013, fejn kien tkellem l-Onor.

Joseph Muscat illum Prim Ministru:

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi, se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-ġurnal The Malta Today, li kienet irrapportat dak li qal il-Prim Ministru f'dan id-diskors, fejn huwa stess qal illi l-korruzzjoni hija taxxa!

Fil-fatt, hekk hu!

Il-korruzzjoni hija taxxa, u ġie stmat li din it-taxxa tiswa €725 miljun fis-sena!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa ta' min jgħid ukoll li din hija taxxa li mhux qed iħallasha l-Gvern u lanqas qed iħallasha l-Partit Laburista, imma qed tħallsuha intom li qegħdin id-dar, qed tħallsuha intom li taħdmu, intom li għandkom xi loan, intom li tistinkaw, intom li qed issibu diffikultà biex tlaħħqu mal-ħajja, intom li kellkom negozji li fallew, intom li ma tlaħħqux sal-aħħar tax-xahar, eċċ!

Dik it-taxxa qed titħallas minn butkom!

Il-figura ta' €725 miljun hija akbar mill-ispiża kollha li ssir fis-settur tas-saħħa, u hija saħansitra akbar mill-ispiża kollha li ssir fis-settur tal-edukazzjoni f'sena waħda!

Mela dan il-Gvern iddeċieda li għall-korruzzjoni jonfoq aktar milli jonfoq fl-edukazzjoni u għas-saħħa!

Issa dan li se ngħid ma jgħidux ir-rapport GRECO imma ngħidu jien, u dan li se ngħid xejn mhu sabiħ.

Jien nibża' li f'dan il-pajjiż hawn min biegħ ruħu u biegħ lil pajjiżna!

Il-Gvern għamel sistema li biha anke l-Membri Parlamentari min-naħa tal-Gvern saritilhom sarima ma' ħalqhom biex ma jitkellmux!

Il-Gvern għażel li jagħti flus lill-Membri tal-Parlament meta suppost li l-Parlament qiegħed hemm biex jagħmel l-iskrutinju tal-Eżekuttiv.

Niġi biex nikkonkludi, Sinjura President.

Jien jidhirli li jekk irridu nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà, irridu nuru li qed nagħmluhom bis-serjetà, u sakemm il-Gvern jagħżel li jżomm lill-Ministru Konrad Mizzi miegħu u ma jġiegħlux jirriżenja mhux se jkun kredibbli!

It-tieni nett, nixtieq nippreżenta mozzjoni dwar it-twaqqif ta' Kumitat Parlamentari ad hoc biex jikkonsidra r-rapporti tal-Kummissjoni Venezja u tal-GRECO.

Ħalli naqra l-aħħar parti tagħha:

"Illi, tenut kont tal-importanza bla preċedent ta' dawn ir-Rapporti, il-Kamra għandha tapprova t-twaqqif immedjatament ta' Kumitat Parlamentari ad hoc b'ħames Membri Parlamentari, tnejn min-naħa tal-Oppożizzjoni li jkunu jinkludu l-President tal-Kumitat Parlamentari msemmi, li allura għandu jkun min-naħa tal-membri tal-Oppożizzjoni, u tliet Membri Parlamentari min-naħa tal-Gvern;

Illi dan il-Kumitat Parlamentari jkollu l-għan li jifli u jistudja dawn ir-Rapporti tal-Venice Commission u tal-GRECO tal-Kunsill tal-Ewropa u konsegwentement jirrakkomanda dettaljatament, fi żmien mhux iktar minn tliet xhur mit-twaqqif urġenti tiegħu, kif dawn ir-Rapporti għandhom jiġu implimentati mhux aktar tard mis-sitt xhur ta' wara;".

Sinjura President, hawnhekk ma nistgħux nibqgħu nparlaw u nitħaddtu biss, imma rridu nuru that we mean business, ċjoè, li rridu nissalvagwardjaw ir-reputazzjoni ta' pajjiżna.

Il-Gvern irid jiċċaqlaq u jirrikonoxxi li jekk mhu se jagħmel xejn hu għal dawn il-problemi, se tkun l-Oppożizzjoni li tiddefendi lil Malta, lil Għawdex, lill-Maltin, kif ukoll lill-Għawdxin billi tieħu l-passi kollha neċessarji sabiex issalva d-demokrazija ta' pajjiżna.

Fl-aħħar nett, Sinjura President, se nqiegħed id-dokumenti li għamilt riferenza għalihom matul id-diskors tiegħi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport Malta: Overview of Corruption and Anti-corruption, maħruġ minn Transparency International fit-28 ta' Frar 2017;

Kopja ta' artiklu li deher fuq is-sit elettroniku fis-27 ta' Jannar 2013, intitolat Fight against corruption dominates Muscat's speech.

Nirringrazzjak, Sinjura President.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari Roderick Galdes biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fis-7.42 pm, id-diskussjoni ġiet konkluża.

AĠĠORNAMENT

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali): Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 16 ta' April 2019 fl-4.00 pm, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Żoni Ħielsa f'Malta – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar it-Trattament Xieraq tal-Annimali – Tieni Qari; u

Mozzjoni tal-Oppożizzjoni sabiex jitħassar l-Avviż Legali 44 tal-2019 li jemenda r-Regolamenti dwar Kumitati Amministrattivi għal Komunitajiet – Votazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Minuri (Ħarsien Alternattiv) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u Liġijiet oħra – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kremazzjoni – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet (Riforma dwar il-Pensjonijiet) – Kumitat Permanenti.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

RODERICK GALDES: Sinjura President, f'dan l-Aġġornament nixtieq li nitkellem dwar il-bidliet li għaddej minnhom pajjiżna bħalissa.

Herbert Ganado kien kiteb Rajt Malta Tinbidel dwar dawk it-30 sena ta' wara l-gwerra.

Jien naħseb illi, li kieku wieħed kellu jikkonsidra l-bidliet li għadda minnhom pajjiżna matul dawn l-aħħar ħames snin, irridu niktbu t-tieni volum ta' dan il-ktieb!

Qed ngħid hekk għax il-bidliet li ġabet magħha din l-Amministrazzjoni ħallew l-effett tagħhom fl-għeruq tas-soċjetà Maltija minn kull strata soċjali.

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn l-avvanz li għamilna mill-aspett soċjali u naraw il-bidla ekonomika li saret mill-2013 'l hawn f'dak li għandu x'jaqsam mal-infrastruttura, mal-ekonomija u mal-politika tal-pajjiż biex nirrealizzaw li pajjiżna ma setax jibqa' magħluq bħala gżira insulari li tiddependi biss minn dak li tista' tikkrea din il-gżira u niesha, imma fil-mixja tagħha, flimkien ma' pajjiżi oħra Ewropej, riedet tiftaħ il-bibien tagħha biex b'hekk setgħet tkompli tikber u tissaħħaħ.

Pereżempju, Sinjura President, waħda mill-bidliet li seħħew matul dawn l-aħħar ħames snin permezz ta' dan il-Gvern hija dik fejn jidħlu l-libertajiet ċivili.

Sa ftit tas-snin ilu pajjiżna kien għadu konservattiv u wieħed ma kienx jażżarda jitkellem fuq ħafna affarijiet.

Forsi llum il-ġurnata qed nieħdu l-libertajiet ċivili li daħħalna matul dawn l-aħħar ħames snin for granted, imma jien għadni niftakar, pereżempju, l-oppożizzjoni u l-biża' li kien hawn fuq il-possibilità li d-divorzju jidħol f'Malta wkoll.

Huwa veru li d-divorzju ma daħalx taħt dan il-Gvern u daħal taħt amministrazzjoni oħra, però naħseb li ħafna għadhom jiftakru l-oppożizzjoni tal-istess esponenti tal-Gvern ta' dak iż-żmien.

Illum id-divorzju huwa meqjus bħala wieħed mil-libertajiet ċivili li daħlu riċentament min-naħa tagħna minkejja li dak iż-żmien konna għadna fl-Oppożizzjoni.

Din turi l-konsistenza tagħna bħala Partit u bħala Gvern li dejjem emminna li nagħtu s-saħħa lill-individwu li jagħżel hu dak li jrid jagħmel b'ħajtu.

Wara kollox, kulħadd huwa liberu li jgħix kif irid, u fejn l-Istat m'għandux għalfejn jindaħal ma jindaħalx ħalli jħalli lill-individwu liberu li jagħmel l-għażliet tiegħu.

Bħalissa qed niddiskutu miżura oħra li naħseb ukoll qanqlet ċerta diskussjoni, u hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex ngħid prosit lill-Viċi Prim Ministru l-Onor.

Chris Fearne li ressaq dan l-Abbozz ta' Liġi, kif ukoll lill-Onor.

Rosianne Cutajar, li qed tippilota dan l-Abbozz ta' Liġi partikolari li naħseb huwa ta' interess għal ħafna, għax jitkellem dwar il-kremazzjoni.

Naf li din hija xi ħaġa ġdida f'pajjiżna, però hija miżura li tagħti aktar libertajiet lill-individwu biex jagħmel l-għażliet tiegħu.

Illum il-ġurnata qed nifhmu li s-soċjetà ma tistax tibqa' statika imma trid tinbidel, u għalhekk mhuwiex neċessarju li nkunu kkontrollati minn kondizzjonijiet tradizzjonali.

Illum il-ġurnata, f'pajjiżna hawn kulturi differenti u hawn nies li jaħsbuha mod ieħor.

Naturalment aħna rridu nibqgħu nirrispettaw it-tradizzjoni, il-kultura u anke l-ħsibijiet reliġjużi tagħna, però bħala stat sekulari qed inħallu lil kulħadd fil-libertà li jagħżel dak li jaqbel lilu.

Fil-fehma tiegħi, Sinjura President, din hija bidla oħra li se tixpruna lis-soċjetà tagħna biex tkompli tikkonforma, tinbidel u ssir aktar progressiva.

Din hija l-bidla li tagħmilna Partit Soċjalista, li dejjem emminna fil-progress u li għandna nkunu progressivi.

Jien qed ninnota li llumanke l-Membri tal-Oppożizzjoni qed jerġgħu jirreferu għalina bħala Partit Soċjalista.

Kemm nieħu pjaċir biha din!

Ara taħsbu li meta tgħidulna "Partit Soċjalista" lilna qed tagħmlulna xi ħsara, għax anzi aħna kburin li Soċjalisti!

Kburin għax nifhmu li dejjem konna minn ta' quddiem, li dejjem konna progressivi u li qatt ma bżajna mill-bidla, la fis-sebgħinijiet, la fit-tmeninijiet, la fid-disgħinijiet, u lanqas illum il-ġurnata li qed nitkellmu fuq dawn il-bidliet li qed iħallu effett fuq is-soċjetà tagħna.

L-effett hu li b'hekk aħna m'aħniex qed nibqgħu niddependu biss minn ħaddieħor, imma qed inkunu l-mutur li bih inbiddlu lil dan il-pajjiż u nkomplu nagħtu futur aħjar liż-żgħażagħ tagħna.

Illum aħna qed nitkellmu wkoll fuq bidla radikali oħra li għandu bżonn dan il-pajjiż: l-involviment tan-nisa anke f'dan il-Parlament.

Għall-ewwel darba wara tant snin, aħna bħala Gvern kellna l-kuraġġ li npoġġu għad-diskussjoni mhux biss il-format ta' dan il-Parlament Malti, fejn għandu jkollna rappreżentanza aktar wiesgħa marbuta mal-parteċipazzjoni tan-nisa, imma wkoll il-metodi ta' kif għandna nilħqu dan il-għan.

Jien naħseb li kulħadd għandu jaqbel miegħi meta ngħid li l-viżjoni tagħna li jkollna aktar nisa li jipparteċipaw fil-politika hija waħda mir-riformi li għandu jkollu pajjiżna għall-ġejjieni.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni billi sinċerament nappella lill-partiti politiċi ewlenin biex waqt din id-diskussjoni nitkellmu b'mod oġġettiv.

Nistgħu ma naqblux, imma jeħtieġ li l-għan tagħna nilħquh.

Sal-lum, f'pajjiżna kien hemm madwar 25 mara li rnexxielhom jaslu sal-ogħla livell parlamentari, u dan mhux aċċettabbli u jeħtieġ li wieħed jagħraf il-bżonn li jkun hemm iżjed inizjattivi u ħeġġa sabiex aktar nisa jitħajru jipparteċipaw fil-politika.

Din dejjem kienet ta' problema, għax jien nieħu mill-familja tiegħi stess.

Huwa veru li r-raġel ukoll għandu jagħti s-sehem tiegħu, però l-mara għandha piż kbir fl-involviment tagħha fit-trobbija tat-tfal u fis-sehem li għandha biex tieħu ħsieb lill-familja.

Għalhekk, jekk anke f'istituzzjonijiet bħalma huwa dan il-Parlament m'aħniex se nipprovdu lill-mara b'ċerti faċilitajiet biex hija tkun tista' tiddedika aktar ħin għall-politika, bħalma huwa ċ-childcare, ikun inutli li noqogħdu nitkellmu fuq il-wishlists tagħna għax lill-mara m'aħniex se nġibuha tiffunzjona fil-politika billi nfaqqgħu subgħajna, imma billi nipprovdu ambjent adegwat biex aktar nisa jsibuha aktar faċli li jaħdmu fil-qasam politiku għall-ġid ta' dan il-pajjiż.

Żgur li ma kienx faċli għal dawk in-nisa li ħadmu fil-qasam politiku għal snin twal, u kien hemm diversi ċirkostanzi fejn fihom batew għax mhuwiex faċli li mara tiddedika ħajjitha għall-politika.

Biżżejjed insemmi lill-eks-President Agatha Barbara u lill-eks- President Marie Louise Coleiro Preca, li għaddew minn snin ta' tbatija biex taw kontribut politiku lil pajjiżna.

Kien hemm ukoll ħafna oħrajn li rnexxielhom jaslu s'hawn; però, min-naħa tagħna rridu naraw li mhux biss nagħtu s-sostenn tagħna, imma li jkun hemm ukoll l-ambjent neċessarju biex inkunu nistgħu nilħqu l-avvanzi tagħna anke permezz tal-mara.

Wieħed ma jistax jitkellem fuq il-bidliet li seħħew matul dawn l-aħħar ħames snin u ma jsemmix il-bidla li għamilna fil-qasam tal-enerġija.

Pereżempju, illum il-ġurnata m'għadniex nitkellmu aktar fuq żejt li jniġġes l-ambjent għax ħassejna li fl-enerġija kellna nagħmlu qabża kbira fil-kwalità, bir-riżultat li dan mhux biss qed jaffettwa lill-ambjent aħjar, imma wkoll lil butna, għax nafu li bil-qalba miż-żejt għall-gass il-pajjiż qed jiffranka u, barra minn hekk, naqqasna ħafna mill-emissjonijiet li kieku kienu jispiċċaw fil-pulmuni tal-Maltin u l-Għawdxin, partikolarment ta' dawk li joqogħdu fiż-żona ċentrali ta' pajjiżna.

Illum il-ġurnata nieħdu din il-bidla for granted.

Ħaddieħor kien jgħidilna li hemm bżonn ninvestu f'power station tal-heavy fuel oil.

Fil-fatt, dik kienet l-unika korruzzjoni pprovata li spiċċat anke fil-qrati Maltin, dik li saret mill-Gvern tal-Leġiżlatura ta' qabel l-2013.

Sinjura President, anke jekk tħoss il-polz tal-poplu Malti u Għawdxi tinduna li dan jitkellem b'mod pożittiv dwar pajjiżu u, minkejja l-kritika tal-Oppożizzjoni li dejjem titkellem bl-istess retorika u ssemmi akkużi ta' korruzzjoni, illum il-poplu għandu a feel-good factor li ġej minħabba dawn il-bidliet.

Illum il-poplu qed iħoss bidla f'butu u qed iħoss bidla fl-aspett ekonomiku u fix-xogħol, u dan jiggarantixxi wkoll aktar armonija u avvanz fil-familja.

Lill-poplu dan kollu qed jaffettwah direttament, u b'hekk jien qed nara kuntrast enormi ħdejn dak li għadha tippriedka dwaru l-Oppożizzjoni għax hija nieqsa mill-viżjoni.

Sfortunatament, matul dawn l-aħħar 15-il sena li ilni f'dan il-Parlament, qatt ma rajt Oppożizzjoni bħal din.

Qabel kien hemm Oppożizzjoni denja, u fl-Oppożizzjoni kien hemm partit denju li seta' jirrappreżenta lin-nies; imma, illum il-ġurnata l-Oppożizzjoni għalhekk tinsab fiex tinsab, għax qed tpinġi l-affarijiet bħala doom and gloom u mhijiex qed tara l-aspett wiesa' ta' dan il-pajjiż fejn il-poplu tiegħu qed jimxi 'l quddiem mill-aspett ekonomiku, mill-aspett soċjali u minn dak li jaffettwa l-ħajja tiegħu ta' kuljum.

Forsi sa ftit tas-snin ilu konna naqtgħu qalbna anke milli ninvestu fl-infrastruttura u nagħmlu proġetti kbar bħal dak tal-Kappara.

Qed naħdmu wkoll fuq proġett infrastrutturali massiv fin-naħat taċ-ċimiterju tal-Addolorata, proġett li kien ilu mistenni snin twal min-network tat-trasport.

Dan kollu se jġib aktar progress, mhux biss permezz tal-upgrade tat-toroq li qegħdin nagħmlu, imma anke permezz tal-miżuri li qed jittieħdu bil-għan li ssir anqas ħsara lill-ambjent, filwaqt li jibbenefikaw is-sewwieqa li jagħmlu użu mit-toroq tagħna.

Dawn il-proġetti infrastrutturali qed jiffaċilitaw ukoll il-mixja tat-trasport għal ekonomija li qed tikber, għal pajjiż li qed jikkrea aktar xogħol u għal pajjiż li qed jikkrea wkoll aktar negozju.

Wara kollox, aħna rridu li pajjiżna jkun jirrifletti l-andament ekonomiku tiegħu.

Sinjura President, il-kejl ekonomiku għall-ħaddiem Malti huwa dak li jħoss f'butu, u dan qed jara li llum għandna anqas taxxi xi nħallsu, filwaqt li l-faqar jinsab dejjem nieżel, grazzi għall-fatt li llum hawn ekonomija b'saħħitha u hawn aktar xogħol.

Ix-xogħol huwa t-termometru tal-ekonomija, u għalhekk illum wieħed jista' jitkellem ukoll fuq it-tnaqqis tal-faqar.

Iċ-ċertifikat li għandna llum marbut mal-credit ratings huwa wieħed pożittiv ukoll, u minn sena għal oħra qed nibqgħu nġibu riżultati aħjar li jirriflettu lil pajjiżna fost l-aqwa li għandna fl-Ewropa.

Forsi kien hemm żmien meta kienu jgħidulna li qed naraw kbir meta ngħidu li aħna l-aqwa fl-Ewropa, però llum ħadd m'għadu jgħidilna hekk għax illum mhux biss sirna l-aqwa fl-Ewropa mill-aspett ekonomiku u mill-aspett ta' statistika marbuta max-xogħol, imma sirna wkoll attrazzjoni għall-investiment barrani.

Fil-fatt, illum aktar barranin qed juru interess li jiġu jinvestu f'Malta minħabba li f'pajjiżna hawn l-aħjar klima ta' negozju li wieħed jista' jsib, ġaladarba għandna ekonomija aktar b'saħħitha.

Illum qed noħolqu ambjent għal min irid jinvesti f'dan il-pajjiż.

Kemm negozji kbar, kif ukoll negozji żgħar qed iħarsu b'mod pożittiv dwar fiex l-aħjar li jinvestu.

Illum ħadd mhu qed jaqta' qalbu mill-kontijiet tad-dawl u l-ilma jew mis-sensiela ta' taxxi li dejjem jiġu imposti fuqhom, għax dak iż-żmien spiċċa.

Illum qed nitkellmu dwar kif nagħtu r-refunds.

F'dawn iż-żminijiet stess qed inqassmu refunds ta' taxxa għal min huwa bieżel, għal min jixtieq li jimraħ 'il quddiem, għal min irid ikompli jkabbar in-negozju tiegħu, għal min irid ikompli jaħdem u jirsisti, kif ukoll għal min irid jagħmel l-overtime.

M'hemmx dubju li l-klima ekonomika li ġab dan il-Gvern illum qed tħalli l-effett u l-frott mixtieq, u dan affettwa wkoll it-tip ta' mpjiegi li qed isibu l-Maltin u l-Għawdxin.

Pereżempju, sa ftit tas-snin ilu n-nies kienu jiġu jitolbuni x-xogħol għax ma kienx hawn xogħol fil-pajjiż.

Illum mhux ix-xogħol saru jitolbuni imma fejn jistgħu jaħdmu biex javvanzaw aktar fil-paga tagħhom.

Hija xi ħaġa ferm pożittiva li llum persuna għandha għażla fejn taħdem u li tista' tbiddel l-impjieg tagħha meta trid.

Qabel, il-ħaddiem kien jaqta' qalbu li jbiddel l-impjieg tiegħu.

Jien niftakar żmien fejn kien hemm inċertezza dwar jekk ċerti fabbriki kinux se jibqgħu joperaw minn pajjiżna jew le, bil-konsegwenza li l-ħaddiema kienu jħossuhom kontinwament bil-mannara fuq rashom.

Għall-kuntrarju, illum in-nies jiġu għandna l-politiċi għax, minkejja li fejn qed jaħdmu għandhom paga tajba, ġaladarba f'dan il-pajjiż hawn ix-xogħol jixtiequ jsibu xogħol ieħor li jrendilhom aktar flus, u dik hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt, illum, filwaqt li l-poplu qed isib opportunitajiet ġodda ta' xogħol, dan il-Gvern qed ikompli jimraħ biex iżid aktar opportunitajiet għall-ħaddiema tagħna.

Sinjura President, illum qed jitwettqu proġetti kbar li qabel lanqas biss konna noħolmuhom u kienu baqgħu fuq il-karta għal żewġ leġiżlaturi sħaħ taħt Gvern Nazzjonalista.

Pereżempju, ilna nitkellmu ħafna fuq il-konnettività bejn Malta u Għawdex.

Dan huwa proġett li mhux biss se jseħħ, imma talli jidher li wasalna wkoll fl-istadju finali biex nibdew dan il-proġett massiv, li se jkompli jbiddel mhux biss il-ħajja tagħna l-Maltin, imma wkoll il-ħajja tal-Għawdxin li huma parti mis-soċjetà tagħna.

Illum hemm bidla anke fil-mentalità f'dawk li huma benefiċċji soċjali.

Jien nieħu pjaċir nara statistika li turi li mhux biss naqqasna l-faqar imma żidna wkoll il-mobilità soċjali, jiġifieri, fejn qabel persuna kienet tiddependi mill-benefiċċji soċjali, illum din għandha mpjieg u għandha aktar sigurtà għax tajnieha l-assistenza neċessarja biex tqum fuq saqajha u timxi 'l quddiem.

Illum għandna wkoll anqas abbużi għax, minn sistema fejn dak li jkun jibqa' jabbuża minħabba li m'għandux triq oħra, illum morna għal sistema fejn wieħed tant għandu għażliet x'jagħmel u tant ingħata inċentivi marbuta mal-benefiċċji soċjali li ftit huma dawk li qed jiddeċiedu li jibqgħu jabbużaw.

M'hemmx dubju li l-miżura tat-tapering tal-benefiċċji kienet importanti wkoll għax din tagħti ċans lil min forsi qabel kien jaqta' qalbu milli jibda jfittex impjieg biex isib impjieg u l-Istat jibqa' jagħtih il-benefiċċji sakemm isib saqajh, għax wara kollox impjieg jiggarantilek għajxien aħjar mill-benefiċċji soċjali.

L-istess nistgħu ngħidu għall-qasam tal-anzjani.

Biżżejjed insemmi l-bidliet li għamilna f'dan il-qasam, bidliet li qed ikomplu jagħtu dinjità lill-anzjani tagħna għax permezz tagħhom qed isiru aktar indipendenti, tant li llum jistgħu jgħixu fil-komunità flimkien mal-familjari tagħhom.

Ta' min jirrimarka wkoll għall-fatt li fejn qabel il-pensjonijiet kienu jibqgħu statiċi u ma jiżdiedu qatt, illum dawn qed jiżdiedu sena wara l-oħra f'kull baġit ta' dan il-Gvern.

Ma nistax ma nsemmix ukoll is-settur tad-djar, settur li nkarigat minnu jien.

Sa ftit ilu konna drajna f'sitwazzjoni fejn wieħed jitkellem biss fuq il-miżuri tradizzjonali li joħloq il-Gvern permezz ta' units.

Konna nitkellmu biss fuq il-possibbiltà li l-gvern jibni numru ta' units u jbigħhom jew jikrihom għal min għandu bżonn.

L-Oppożizzjoni tgħidilna li ma tiddejjaqx titkellem biex issemma' leħen f'isem min m'għandux daru, u allura hawnhekk jien nistaqsi: F'25 sena fejn kontu intom biex illum il-ġurnata qed titkellmu b'dan il-mod?

Biss biss ta' min ifakkar li l-Gvern Laburista tal-1996 kien se jintroduċi skema li permezz tagħha kien se jixtri proprjetajiet mingħand il-privat biex imbagħad dawn kienu jkunu jistgħu jintużaw għal għanijiet t'akkomodazzjoni soċjali.

Imma dak iż-żmien kienu għajruna bil-korruzzjoni biex imbagħad instab li dak il-ministru mhux talli ma wettaqx korruzzjoni, talli ġie lliberat għax irriżulta li minn dawk l-akkużi ma kien hemm xejn!

Dan saħansitra kien spiċċa tilef postu minn dan il-Parlament minħabba dawk l-akkużi li saru, u dik kienet l-ewwel darba li xi ħadd bħala Gvern indenja ruħu jinvesti mingħand il-privat fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali!

Illum il-ġurnata qed naraw l-istess ammont ta' investiment li sar dak iż-żmien.

Sfortunatament, nafu wkoll li, meta kien reġa' tela' l-Gvern Nazzjonalista, l-investiment fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali baqa' jinxef minn sena għall-oħra.

Tant hu hekk li spiċċajna f'sitwazzjoni fejn l-unika skema li kien hemm fir-rigward tal-akkomodazzjoni soċjali kienet dik li nikru mingħand il-privat għal għaxar snin, imma mill-bqija ma sar xejn aktar biex il-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali jkollu l-istock neċessarju.

Dik kienet is-sitwazzjoni li writna qabel l-2013!

Jien bħala Segretarju Parlamentari ħassejt li kelli ndaħħal viżjoni, kif ukoll policies ġodda, biex dawn ikunu jistgħu jagħtu lill-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali mbottatura 'l quddiem bil-għan li l-istock tad-djar fil-qasam tal-housing jissaħħaħ.

Fil-fatt, bħalissa qed nieħu pjaċir nara diversi siti madwar Malta u Għawdex li għaddej xogħol fuqhom, u aħna beħsiebna nkomplu naħdmu f'dan il-qasam.

Il-Membri tan-naħa l-oħra qalulna li għadna ma bnejniex unit wieħed, imma tibżax, jasal il-mument meta taraw kemm-il unit se nibnu u kemm se nwettqu proġetti massivi li mhux biss se jħallu żieda kbira fil-units, imma li żgur se jħallu lill-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali ħafna aħjar milli sibnieh.

Hawnhekk qed nirreferi għal akkomodazzjoni soċjali speċjalizzata, għax inutli li nitkellmu fuq il-bini biss jekk ma nindirizzawx problemi oħra li forsi għandhom dawn il-familji, liema problemi jistgħu jmorru lil hinn mill-akkomodazzjoni soċjali.

Aħna nemmnu li rridu naqbdu l-barri minn qrunu u għalhekk daħħalna konċett ġdid, li mhux sempliċement nagħtu ċ-ċavetta u nsakkru l-bieb, imma rridu nagħtu s-servizzi neċessarji lil dawk in-nies li forsi l-akkomodazzjoni soċjali ma tkunx l-unika problema li għandhom, għax din tkun ġejja minn problema ta' droga, minn problema mentali jew minn xi problema soċjali oħra relatata mal-faqar.

Irridu ngħinuhom joħorġu minn din ix-xibka li qed titfagħhom f'dawn il-problemi sabiex 'il quddiem isiru indipendenti u ma jibqgħux jiddependu fuq l-Istat.

Sinjura President, ġaladarba qed nitkellmu dwar akkomodazzjoni affordabbli rrid insemmi li, filwaqt li l-housing associations madwar l-Ewropa kollha kienu ta' suċċess, sfortunatament sal-lum għadna ma daħħalniex dan il-konċett f'pajjiżna.

Għalhekk, aħna qed nassiguraw li matul din il-Leġiżlatura se nkunu qed naħdmu biex indaħħlu dan it-tip ta' konċett ġdid marbut mal-qasam tad-djar.

Ma nistax ma nsemmix ukoll ir-riġenerazzjoni tal-housing estates.

Wara li l-housing estates ta' pajjiżna kienu fi stat ta' abbandun għal 40 sena sħaħ, aħna se nkunu l-uniku Gvern li fi żmien sentejn se nkunu dorna nofs l-istock kollu li għandu l-Gvern.

Fil-fatt, aktar minn 7,600 dar se jiġu riġenerati permezz ta' manutenzjoni qawwija li qatt ma rajna bħalha f'dan il-pajjiż.

Niġi issa biex ngħid xi ħaġa dwar ir-riġenerazzjoni ta' bini antik.

Jien bqajt ixxokkjat għall-fatt li, wara l-konkordat li kellna bejn il-Knisja u l-Istat fejn proprjetajiet u postijiet vojta li nstabu fi stat ta' abbandun għaddew għandna fl-1989, sal-lum l-ebda Gvern ma ndenja ruħu jara x'hemm ħalli dawn iservu bħala stock għall-akkomodazzjoni soċjali!

Aħna mhux talli m'aħniex se nħallu lill-proprjetajiet f'dak l-istat, imma talli se nirranġawhom u nirrijabilitawhom.

Fil-fatt, jien se nkun qed nagħti anke d-data li nstabet fir-rigward ta' dawn il-proprjetajiet biex nassiguraw li dawn il-proprjetajiet jiġu rijabilitati, u b'hekk l-istock t'akkomodazzjoni soċjali li għandna jkompli jissaħħaħ.

Illum qed nitkellmu wkoll dwar l-aċċessibilità tal-liftijiet.

Nafu li dawk il-persuni li kienu twieldu fi żmien il-baby boom ta' wara l-gwerra llum għandhom madwar 70 sena, u dawn il-persuni għandhom bżonn jingħataw dinjità fi djarhom.

Għalhekk qed isir investiment ta' aktar minn 110 lift ġdid li ġej mill-fondi tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll investiment ta' madwar 50 lift ieħor li ġej mill-fondi lokali tal-pajjiż.

B'dawn il-lifts se nkunu qed intejbu l-aċċessibilità b'mod qawwi fil-housing estates tagħna għal dawn in-nies li ilhom ibatu għal snin twal.

Għall-ewwel darba se nkunu wkoll qegħdin irressqu quddiem dan il-Parlament riforma fis-suq tal-kera fejn se niddiskutu x'jista' jsir eżattament biex nissalvagwardjaw l-interessi ta' dawk l-inkwilini li llum qegħdin jgħixu f'post mikri, kif ukoll tas-sidien li għandhom l-investiment tagħhom fil-qasam tal-proprjetà.

Dan il-Gvern introduċa wkoll skemi oħrajn, fosthom dik li jissieħeb mal-privat, u l-individwu jkun jista' jixtri proprjetà permezz ta' shared ownership.

Ta' min isemmi wkoll l-iskema ta' equity sharing li hi mmirata għal min għandu aktar minn 40 sena u forsi ssepara, jew inkella ma jiflaħx jixtri proprjetà waħdu.

Dan kollu se nagħmluh matul din is-sena sabiex immexxu din l-aġenda 'l quddiem.

Sinjura President, illum kulħadd jista' jara b'liema effiċjenza qed naħdmu.

Huwa biżżejjed li wieħed jara l-mod kif daħħalna l-miżura pożittiva tal-benefiċċju l-ġdid tal-kera li bdiet tħalli effett fuq ħafna familji.

Illum m'għadniex nitkellmu fuq sussidju miżeru ta' €60 fix-xahar, imma hawn nies li qed jieħdu saħansitra sussidju ta' €416 fix-xahar.

Naturalment, dan nistgħu nagħmluh għax illum għandna ekonomija b'saħħitha, għax illum għandna pajjiż li jista' jrendi, u għax illum għandna pajjiż li qed jiggarantixxi x-xogħol.

X'ma nkunx kburi jien b'pajjiż li ġab il-bidla, b'pajjiż li fih in-nies tiegħu qed iħarsu li jimxu 'l quddiem b'mod pożittiv, u b'pajjiż li se jġib bidla ġenerazzjonali għall-ġejjieni!

Nirringrazzjak.

ID-DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it-Tlieta, 16 ta' April 2019 fl-4.00 p.m., bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Fit-8.08 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IL-MARSA – LISTA TA' BINI SUĠĠETTI GĦAL AVVIŻ TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti / binjiet fil-Marsa li huma suġġetti għall-avviż ta' infurzar mill-Awtorità tal-Ippjanar?

Għal kull każ, jista' l-Ministru jagħti:

a) id-dettalji ta' fejn jinsab is-sit fejn hemm l-avviż tal-infurzar;

b) it-tip ta' użu tas-sit / bini;

c) ir-raġuni tal-infurzar u l-irregolarità li hemm fis-sit / bini;

d) id-data meta nħareġ l-ordni tal-infurzar; u

e) x'azzjoni ttieħdet mill-Awtorità mid-data tal-ħruġ tal-infurzar 'l hawn?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn il-31 domanda mressqa f'daqqa jitolbu ammont qawwi ta' riżorsi umani u ħin, u għalhekk huma meqjusa bħala umanament impossibbli.

Ikun aktar għaqli li l-ħin u r-riżorsi utilizzati għal dan il-għan minflok jiġu utilizzati fuq xogħol aktar effettiv u produttiv.

IL-ĦAMRUN – LISTA TA' BINI SUĠĠETTI GĦAL AVVIŻ TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti / binjiet fil-Ħamrun li huma suġġetti għall-avviż ta' infurzar mill-Awtorità tal-Ippjanar?

b) it-tip ta' użu tas-sit / bini;

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

TAL-PIETÀ - LISTA TA' BINI SUĠĠETTI GĦAL AVVIŻ TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti / binjiet fil-Pietà li huma suġġetti għall-avviż ta' infurzar mill-Awtorità tal-Ippjanar?

b) it-tip ta' użu tas-sit / bini;

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

SANTA VENERA – LISTA TA' BINI SUĠĠETTI GĦAL AVVIŻ TA' INFURZAR

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' dawk is-siti / binjiet f'Santa Venera li huma suġġetti għall-avviż ta' infurzar mill-Awtorità tal-Ippjanar?

b) it-tip ta' użu tas-sit / bini;

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – STABBILIMENTI LI GĦANDHOM PERMESS JARMAW IMWEJJED U SIĠĠIJIET FUQ ART PUBBLIKA

L-ONOR.

CLAUDIO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' dawk l-istabbilimenti kollha li għandhom permess mill-Awtorità tal-Artijiet biex jarmaw imwejjed u siġġijiet fuq art pubblika fil-Belt Valletta?

Għal kull permess, jista' l-Ministru jagħti:

a) l-isem tal-istabbiliment;

b) it-triq li jinsab fih; u

c) l-ammont ta' mwejjed u siġġijiet li għandu permess jarma jew l-ispazju f'metri kwadri li għandu permess jokkupa?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant skont ma jien infurmat mir-rekords tal-Awtorità tal-Artijiet, stabbilimenti li għandhom permessi ta' encroachment għal imwejjed u siġġijiet jammontaw għal 73 (tlieta u sebgħin).

Dan l-ammont jeskludi applikazzjonijiet li għadhom fil-proċess sabiex jiġu evalwati t-talbiet għall-eventwali permessi meħtieġa mill-awtoritajiet kollha kkonċernati.

BAJJA TAL-BALLUTA – RAPPORT PROPOSED BEACH REPLENISHMENT PROJECT

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport intitolat "Proposed Beach Replenishment Project – Balluta Bay" dwar il-Bajja tal-Balluta?

KONRAD MIZZI (Ministru għat-Turiżmu): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-Mistoqsija Parlamentari 8955.

BAJJA TAL-BALLUTA – RAPPORT BEACH PROFILES, SECTIONS AND BATHYMETRIC SOUNDINGS

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport intitolat "Beach Profiles, Sections and Bathymetric Soundings" dwar il-Bajja tal-Balluta?

KONRAD MIZZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 8955.

FTEHIMIET BEJN MALTA U L-GHANA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-sitt ftehimiet li ġew iffirmati minn Malta u l-Ghana waqt iż-żjara statali tal-President tal-Ghana, Akufo-Addo, f'Malta f'Marzu 2019?

CARMELO ABELA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sitt dokumenti li ġew iffirmati bejn Malta u l-Ghana waqt iż-żjara Statali f'Malta tal-President tal-Ghana, l-E.T. Akufo-Addo, fis-26 ta' Marzu 2019, huma s-segwenti:

Minuti Maqbula tat-Tieni Sessjoni tal-Kummissjoni Konġunta Permanenti għall-Kooperazzjoni Bilaterali bejn ir-Repubblika ta' Malta u r-Repubblika tal-Ghana (5 ta' Ġunju 2018).

Memorandum ta' Ftehim bejn l-Awtorità Maltija dwar il-Mediċini u l-Ghana Food Drugs Authority.

Memorandum ta' Ftehim fil-qasam tat-Turiżmu, l-Arti u l-Kultura.

Ftehim għall-Evitar ta' Tassazzjoni Doppja u l-Prevenzjoni ta' Evażjoni Fiskali Rigward it-Taxxi fuq l-Income.

Ftehim dwar it-Tneħħija tal-Ħtiġiet tal-Viża għal Detenturi ta' Passaporti Diplomatiċi u Uffiċjali tas-Servizz.

Memorandum ta' Ftehim dwar Servizzi tal-Ajru.

Il-ftehimiet, li daħlu fis-seħħ b'mod immedjat, jiġifieri dawn elenkati numri (1) sa (3), jinsabu fuq it-Treaty Series tal-website tal-Ministeru tal-Affarjiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ għall-konsum pubbliku:

li kopja tagħha tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti.

B'mod separat, qed ngħaddi kopja ta' dawn id-dokumenti lill-Onor.

Dawk id-dokumenti elenkati numri (4) sa (6) għalihom għad irid jiġi komplut il-proċess ta' ratifikazzjoni, u għalhekk jitqiegħdu għall-konsum tal-pubbliku meta din ir-ratifikazzjoni sseħħ.

PERSUNI REĠISTRATI MA' RAPPREŻENTANZI DIPLOMATIĊI MALTIN BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-Maltin reġistrati mar-rappreżentanzi diplomatiċi Maltin barra minn Malta?

Jista' jindika għal kull wieħed mir-rappreżentanzi diplomatiċi Maltin kemm hu n-numru ta' Maltin reġistrati?

CARMELO ABELA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta m'għandhiex reġistru obligatorju għall-Maltin li jgħixu barra biex jirreġistraw id-dettalji tagħhom fih.

Għaldaqstant, l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

REĠISTRU NAZZJONALI TAD-DONAZZJONI TAL-ORGANI U TESSUTI UMANI – PERSUNI REĠISTRATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid, mis-sena 2016 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna ġiet irreġistrata fir-Reġistru Nazzjonali tad-Donazzjoni tal-Organi u Tessuti Umani?

Jista' jagħti rendikont dwar l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-imsemmija persuni, kif ukoll dwar liema organi, tessuti u ċelloli partikolari l-imsemmija persuni ddeċidew li jagħtu jew li ma jridux jagħtu?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sat-12 ta'April ta' din is-sena kien hemm 19,639 persuna rreġistrata fir-Reġistru Nazzjonali tad-Donazzjoni tal-Organi u Tessuti Umani.

Għal aktar informazzjoni nitolbu jirreferi għat-tabelli t'hawn taħt.

Rigward in-nazzjonalità tal-persuni rreġistrati, skont il-liġi wieħed irid ikun residenti f'Malta u jkollu karta tal-identità Maltija.

REĠISTRU NAZZJONALI TAD-DONAZZJONI TAL-ORGANI U TESSUTI UMANI – PERSUNI LI MA RIDUX JIBQGĦU REĠISTRATI

L-ONOR.

KAROL AQUILINA staqsa li-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid, mis-sena 2016 sad-data li tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari, kemm-il persuna talbet li ma tibqax irreġistrata jew li tbiddel ir-reġistrazzjoni tagħha fir-Reġistru Nazzjonali tad-Donazzjoni tal-Organi u Tessuti Umani?

Jista' jagħti rendikont dwar l-età, is-sess u n-nazzjonalità tal-imsemmija persuni?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm 7 persuni li rtiraw ir-reġistrazzjoni tagħhom, u 6 persuni oħra li ma jridux ikunu donaturi tal-Organi u Tessuti Umani.

GĦAWDEX – PROĠETTI MARITTIMI

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-proġetti Marittimi tal-gżira ta' Għawdex jaqgħux taħt Infrastructure Malta u, jekk iva, liema huma?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9444, u ċjoè: Jista' l-Ministru jara l-każ tal-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, rigward inkonvenjent li qed jostakola l-bieb tad-dar tiegħu, liema inkonvenjent tpoġġa biex iżomm gallarija minħabba ħsarat?

Jista' jara li ssir it-tiswija meħtieġa?

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ imsemmi minnu qiegħed jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa, bħal f'kull każ ieħor.

Id-dettalji tal-każ ma jistgħux jingħataw għax l-Awtorità tad-Djar tħoss li din hija informazzjoni personali, u għalhekk ma tistax tingħata mingħajr il-kunsens tal-individwi kkonċernati.

ĠENITURI SINGLE

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9686, u ċjoè: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni fuq kemm hawn ġenituri single b'riżultat ta' separazzjoni?

Jista' jgħid kemm hawn single fathers b'riżultat ta' separazzjoni?

Jista' jgħid kemm hawn single mothers b'riżultat ta' separazzjoni?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, m'għandux informazzjoni fuq kemm hawn ġenituri single rreġistrati f'Malta u Għawdex.

Id-Dipartiment ikollu biss informazzjoni dwar il-benefiċjarji tiegħu.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – SINGLE PARENTS – APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9687, u ċjoè: Peress li single mothers għandhom aċċess biex japplikaw għall-akkomodazzjoni soċjali u, f'Novembru li għadda, is-Segretarju Parlamentari ġie kkwotat jgħid li hawn 1,700 single mother b'applikazzjoni għas-social housing, jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom huma single mothers b'riżultat ta' separazzjoni minn żwieġ jew koppja?

Jista' jgħid jekk hemmx single fathers b'riżultat ta' separazzjoni li jistgħu japplikaw għal social housing?

Jekk iva, kemm hemm applikazzjonijiet ta' single fathers?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sad-data tat-tweġiba l-Awtorità tad-Djar kellha 444–il applikazzjoni minn single mothers u single fathers b'riżultat ta' separazzjoni għall-akkomodazzjoni soċjali.

Single father jista' japplika għall-akkomodazzjoni soċjali jekk jissodisfa l-kriterji ta' eliġibilità.

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9688, u ċjoè: Peress li f'Ottubru 2018, il-Gvern kien ħabbar li se jneħħi l-means testing fuq is-sussidju tal-kera u minflok se jdaħħal benchmarks, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn daħlux fis-seħħ?

X'inhuma l-kriterji?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-means test ġie eliminat mill-iskema li toffri benefiċċju fuq il-kera mħallsa fil-privat, kif kien imħabbar fil-Baġit mill-Gvern.

Il-benefiċċju tal-kera għall-ewwel darba qiegħed jiġi kkalkulat mhux biss fuq id-dħul u l-kompożizzjoni tal-familja tal-applikanti, iżda anke fuq in-nefqa tagħhom fuq il-kera.

L-inkwilin irid ikollu ftehim validu tal-kirja ta' mhux anqas minn sitt xhur u jissottometti wkoll riċevuti tal-kera mħallsa kull xahar.

It-tabella t'hawn taħt tindika d-dħul massimu li jista' jkollu l-applikant sabiex ikun eliġibbli għal dan il-benefiċċju, kif ukoll l-ammont massimu ta' benefiċċju li kull applikant ikun intitolat għalih:

F'każ ta' persuna, jew familji li jkollhom membru tal-familja b'diżabilità, id-dħul m'għandux jeċċedi t-€30,000 filwaqt li jingħataw €125 addizzjonali fis-sena lil dawn il-familji.

Dan filwaqt li tingħata wkoll €125 addizzjonali fis-sena lill-familji li jkunu aktar minn 5 membri, u €300 addizzjonali fis-sena lill-familji li jkollhom jgħixu magħhom tfal fostered.

Persuni waħedhom li:

(1) kienu għamlu xi żmien f'xi djar tat-tfal; jew

(2) kienu f'xi perijodu fostered ; jew

(3) ikunu ħerġin mill-Faċilità Korrettiva ta' Kordin; jew

(4) ikunu għadhom kif temmew b'suċċess programm ta' rijabilitazzjoni,

jibbenefikaw minn aktar benefiċċju fuq il-kera sakemm jilħqu 28 sena.

Il-benefiċċju jiġi mħallas dirett lill-applikanti li jikkwalifikaw għalih permezz ta' direct credit.

Dan il-benefiċċju jiġi rivedut kull sentejn.

SUSSIDJU TAL-KERA GĦAL FAMILJI BIT-TFAL

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9689, u ċjoè: Peress li f'Ottubru 2018, il-Gvern ħabbar ukoll li s-sussidju tal-kera għal familji bit-tfal se jiżdied minn €2,000 għal €5,000 fis-sena, jista' l-Ministru jgħid jekk din daħlitx fis-seħħ?

Jekk iva, minn meta?

Kemm hawn familji li bbenefikaw minnha?

Jista' jgħid jekk ġenituri separati (single parents) humiex meqjusin bħala familja bit-tfal, u allura jgħid jekk humiex eleġibbli għal dan is-sussidju?

Jekk iva, kemm hawn single parents li qed jibbenefikaw minnha?

Jista' jgħid jekk teżistix statistika skont il-ġeneru, jiġifieri, ġenitur raġel / mara?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dak li kien is-sussidju tal-kera llum inbidel għall-benefiċċju fuq il-kera, liema benefiċċju daħal fis-seħħ fit-2 ta' Frar 2019.

Sal-lum, l-ammont totali ta' applikazzjonijiet li ġew sottomessi, huwa ta' 509.

Abbażi tal-kriterja ta' eliġibilità, single parent tistà tibbenefika minn din l-iskema, bl-ammont ta' benefiċċju jiġi determinat skont in-numru ta' tfal fil-familja.

L-istess proċedura tapplika wkoll għal koppji miżżewġa li għandhom it-tfal, kif indikat fit-tabella t'hawn taħt:

In-numru ta' single parents li qegħdin jibbenefikaw mill-benefiċċju l-ġdid tal-kera jkun jista' jingħata ladarba l-applikazzjonijiet ikunu pproċessati kollha.

PROGRAMM GĦALL-INDIVIDWI LI MA JAFFORDJAWX JIXTRU DARHOM

L-ONOR.

IVAN BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 9690, u ċjoè: Peress li l-Gvern ħabbar programm għall-individwi li għandhom 45 sena u aktar li ma jaffordjawx jixtru darhom, u għalhekk hemm ftehim mal-APS Bank biex il-Gvern iħallas in-nofs, u wara 20 sena l-individwu jkollu l-għażla li jista' jixtri l-kumplament tad-dar mill-Gvern, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn il-persuni li ma jaffordjawx jistgħux ikomplu jikru d-dar mingħand il-Gvern?

Jista' jgħid jekk dan il-programm huwiex immirat ukoll għal dawk l-individwi li jkunu sseparaw u, wara li jkunu qasmu d-dar, xorta ma jkollhomx biżżejjed biex jixtru dar oħra għal rashom?

Jista' jgħid jekk dan il-programm daħalx fis-seħħ?

Jekk iva, meta?

Kemm-il individwu li ssepara ibbenefika minn jew applika għal dan il-programm?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskema ta' Equity Sharing ser tkun immirata għall-persuni li għandhom 40 sena jew aktar, sabiex jingħataw assistenza biex ikunu jistgħu jsiru sidien ta' darhom.

Din l-iskema ser tkun qiegħda tgħin lil dawn il-persuni li għandhom ċertu ammont ta' assi, iżda li minħabba l-età tagħhom qegħdin isibuha diffiċli jaċċessaw loan biex jixtru proprjetà.

Għaldaqstant, wara numru ta' snin, dawn l-applikanti ser ikunu jistgħu jixtru s-sehem tal-Awtorità tad-Djar, biex b'hekk isiru sidien tal-proprjetà kollha.

Madanakollu, il-kriterju ta' eliġibilità, flimkien mal-kundizzjonijiet tal-iskema, ser ikunu qed jiġu mħabbra fil-ġimgħat li ġejjin.

MOSTA – DAR TAL-ANZJANI – PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jieħu passi sabiex f'kamra f'Dar tal-Anzjani, li d-dettalji dwarha qed jingħataw separatament, ikun jista' jkun hemm mill-ġdid l-aċċess għall-provvista tal-ilma peress li ż-żewġ anzjani residenti fl-istess kamra ilhom nieqsa mill-provvista tal-ilma minn tal-inqas għal dawn l-aħħar ħames ġimgħat?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità segwa mill-qrib din is-sitwazzjoni ġewwa d-dar tal-anzjani msemmija.

Il-ħaddiema tad-Dipartiment għall-Anzjanità Attiva u Kura fil-Komunità ħadmu fuq din il-problema u nikkonferma li l-provvista tal-ilma reġgħet irritornat għan-normal.

XOGĦOL FUQ TOROQ – GARANZIJA TA' KWALITÀ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jagħti separatament għal kemm-il sena ser ikunu garantiti bħala kwalità ta' xogħol it-toroq arterjali, distributorji, maġġuri, residenzjali u rurali li saru / qed isiru minn Transport Malta/Infrastructure Malta mill-2017 sakemm tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

ĦAL SAFI – TRIQ IL-KUĊĊARD – XOGĦOL

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jitkompla u jispiċċa x-xogħol fuq Triq il-Kuċċard, Ħal Safi, li ilu wieqaf mill-2013 peress li dan ix-xogħol kien jifforma parti integrali mix-xogħol ta' Vjal ix-Xarolla, iż-Żurrieq?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

KONSULTAZZJONI MAL-KUNSILLI LOKALI FUQ IL-PRIORITIZZAZZJONI TAX-XOGĦOL TA' TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux il-kunsilli lokali kollha qed jiġu kkonsultati fuq il-prioritizzazzjoni tax-xogħlijiet ta' toroq li qegħdin isiru minn Infrastructure Malta?

Min qiegħed jiddeċiedi liema toroq jinbnew mill-ġdid jew jekk jingħatalhomx wiċċ ġdid?

IAN BORG: Il-proġetti u l-ħidmiet ta' Infrastructure Malta, bħala parti mill-investiment bla preċedent tal-Gvern sabiex intejbu l-kwalità, l-effiċjenza u s-sigurtà tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna, qed jiġu ppjanati b'mod gradwali, iżda mingħajr telf ta' ħin, sabiex nilħqu din il-mira mill-aktar fis.

F'Jannar li għadda, din l-aġenzija bdiet tibni mill-ġdid 31 minn fost l-ewwel 120 mil-lista tat-toroq li ser tkun qed tibni mill-ġdid din is-sena.

Sussegwentement, tħabbret it-tieni sejħa għall-offerti sabiex aktar tard din is-sena jibda l-bini mill-ġdid ta' madwar 170 triq oħra.

Aktar toroq li ser jinbnew mill-ġdid fil-bidu tas-sena d-dieħla jitħabbru fiż-żmien li ġej.

L-investiment tal-Gvern f'dawn it-toroq residenzjali m'huwiex sempliċement xogħol ta' manutenzjoni iżda l-bini mill-ġdid ta' kull triq, li jinkludi t-tneħħija tal-wiċċ eżistenti, il-bdil jew it-tisħiħ tal-pedamenti, it-tibdil ta' servizzi tad-distribuzzjoni taħt l-art u t-titjib jew bini tal-bankini, skont il-ħtieġa.

Il-wiċċ ġdid tat-triq b'diversi saffi ta' asfalt isir wara li jitlestew dawn ix-xogħlijiet estensivi.

It-toroq imbagħad jitlestew bis-sistemi ta' saħħa u sigurtà skont il-ħtieġa, sinjali u marki tat-triq u faċilitajiet oħrajn.

Infrastructure Malta qiegħda tikkonsulta u tikkollabora mal-entitajiet rispettivi biex, qabel ma jsir il-wiċċ tat-triq, jiġu mtejbin jew mibdulin, skont il-bżonn, is-servizzi ta' distribuzzjoni tal-ilma, tal-elettriku u tat-telekomunikazzjoni li hemm għaddejjin minn taħt l-art f'dawn it-toroq.

Fil-fatt, ix-xogħlijiet fl-ewwel 31 triq li nbdew kienu jinkludu t-tqegħid ta' 32 kilometru ta' pajpijiet ġodda tal-ilma, cables tal-elettriku u trinek għas-servizzi tal-internet u t-telekomunikazzjoni.

Wara li tikkonsulta lill-Kunsilli Lokali u entitajiet oħrajn konċernati, wara li tagħmel spezzjonijiet tekniċi u wara li tqis ukoll talbiet għall-għajnuna minn ħafna residenti, Infrastructure Malta qed tiddetermina liema toroq residenzjali għandhom jingħataw prijorità biex jinbnew mill-ġdid billi tikkunsidra l-istat preżenti tagħhom u fatturi oħrajn, bħall-konnessjonijiet ta' triq ma' toroq jew inħawi oħrajn fil-lokalità, kif ukoll il-frekwenza ta' kemm jintużaw.

Fit-tfassil tal-għażla tat-toroq li jkunu se jsiru f'kull lokalità, l-aġenzija qed tqis ukoll fattur importanti, bħalma huma attivitajiet li jistgħu jintlaqtu ħażin bix-xogħlijiet, fosthom toroq li jinsabu f'żoni turistiċi jew viċin ta' skejjel.

Il-konsultazzjoni mal-Kunsilli Lokali mhix issir biss fil-fażi tal-ippjanar dwar liema toroq residenzjali għandom jingħataw prijorità, imma hija kontinwa.

Infrastructure Malta tkompli tikkonsulta lill-Kunsilli Lokali, anke waqt li jkunu qegħdin isiru x-xogħlijiet għall-bini mill-ġdid tat-toroq.

Intennu l-impenn tagħna li nkomplu naħdmu bla heda biex nagħtu ambjent aħjar u kwalità ta' ħajja aħjar lill-familji fil-lokalitajiet kollha f'pajjiżna.

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux condition surveys u condition reports tat-toroq kollha li ser isir xogħol fuqhom minn Infrastructure Malta?

F'dawn ir-rapporti, ġie identifikat xi ħsarat għandhom dawn it-toroq bħal rutting, crocodile cracks, x'ammont mit-triq preżentement hemm mibnija, eċċ?

Jista' jpoġġi dawn ir-rapporti fuq il-Mejda tal-Kamra?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

BIRŻEBBUĠA – XOGĦOL FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità ta' Birżebbuġa minn Infrastructure Malta, separatament, hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax, għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' l-Ministru jagħti, għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ.

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol, kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal dranaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl eċċ, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk, jekk servizzi li bħalissa huma għaddejjin mal-faċċata tad-djar tar-residenti, humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid ukoll meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq, u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex, malli bdiet is-sena 2019, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġa tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet, u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità ta' Birżebbuġa: Triq Żaren Dalli, Triq tal-Ġebel, Triq tal-Papa, Triq il-Brolli, Triq il-Bżulija, Triq il-Għirgħien u Triq il-Musbieħ.

Ser isiru wkoll xogħlijiet fi Triq bla isem faċċata ta' Triq ir-Rizza u Triq Gandoffla, Triq fil-limiti tal-Marniżi, Triq ta' Giligejla f'Bengħajsa, Triq bla isem li tmiss ma' Triq it-Torri, u Triq fil-limiti tal-Brolli u Ħas-Saptan.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

ŻURRIEQ – XOGĦOL FUQ TOROQ

L-ONOR.

TONI BEZZINA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq ser isir ix-xogħol fuqhom fil-lokalità taż-Żurrieq minn Infrastructure Malta separatament hekk kif ġej:

(a) dawk li ser jinbnew mill-ġdid għax, għalkemm kellhom diġà wiċċ, jinsabu f'sitwazzjoni ħażina;

(b) dawk li ser isirilhom wiċċ ġdid biss?

Jista' l-Ministru jagħti, għal kull lista hawn fuq imsemmija, jekk dawn humiex toroq:

(a) arterjali

(c) maġġuri

(d) residenzjali

(e) toroq li qatt ma sarilhom wiċċ.

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta ta' kull triq li ser issir li tindika minn fejn sa fejn ser isir ix-xogħol, kif ukoll jindika jekk hux ser isiru servizzi bħal dranaġġ, mains tal-ilma, cables tad-dawl eċċ, jew jekk hux ser jinbidlu f'każ li dawn diġà jeżistu?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru service ducts f'dawn it-toroq u għalhekk, jekk servizz li bħalissa huwa għaddej mal-faċċata tad-djar tar-residenti, humiex ser jiġu trasferiti f'dawn is-service ducts?

Jista' jgħid jekk hux ser isiru water culverts f'dawn it-toroq?

Jista' jgħid meta ser jibda u jispiċċa x-xogħol fuq kull triq, u kemm ġejja tiswa kull triq?

Kif ser tiġi ffinanzjata kull triq, minn fondi lokali jew minn fondi tal-Unjoni Ewropea?

IAN BORG: Malli twaqqfet fis-sajf tal-2018, Infrastructure Malta bdiet minnufih twettaq ħafna ħidmiet biex tilħaq il-mira li pajjiżna jagħmel qabża kbira 'l quddiem fil-kwalità, l-effiċjenza, s-sigurtà u s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq f'pajjiżna.

Filwaqt li rrevediet il-pjanijiet ta' diversi proġetti kapitali kbar sabiex jitlestew qabel, l-aġenzija bdiet ħidma intensiva biex tippjana l-bidu ta' għadd ta' investimenti kbar oħra, fosthom it-twettiq tal-impenn tal-Gvern li jtejjeb il-kwalità tat-toroq residenzjali f'pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel xhur tagħha, l-aġenzija ffinalizzat l-ippjanar u t-tħejjijiet neċessarji għall-akbar proġett ta' bini mill-ġdid ta' toroq residenzjali li qatt ra pajjiżna, b'investiment bla preċedent ta' €700 miljun.

Dan l-istadju ta' ppjanar u konsultazzjoni ma' kunsilli lokali u entitajiet oħra, fosthom dawk li għandhom pajpjiet, katusi, cables u servizzi oħra mgħoddija taħt l-istess toroq, kien kruċjali sabiex, malli bdiet is-sena 2019, mill-ewwel beda x-xogħol ta' bini mill-ġdid tal-ewwel toroq residenzjali f'diversi lokalitajiet.

Fil-fatt, f'Jannar bdew isiru mill-ġdid 31 triq.

Ħafna minn dawn it-toroq diġa tlestew jew waslu fl-aħħar xogħlijiet, u sussegwentement inbdew toroq oħrajn.

Fost il-290 triq residenzjali fiż-żewġ listi ta' toroq li fihom beda jew se jibda x-xogħol ta' bini mill-ġdid din is-sena hemm dawn it-toroq residenzjali li jinsabu fil-lokalità taż-Żurrieq: Triq ġdida fi Triq Sant' Agata 1, Triq ġdida fi Triq Sant' Agata 2, Triq in-Nigret, Sqaq Barċellona, Triq bla isem fi Triq il-Wied (Wied Babu), Triq Sant' Agata (u żewġ toroq li jinfdu magħha) u Triq il-Midra.

Ser isiru wkoll xogħlijiet fi Sqaq Ballot, Triq bla isem fi Triq Ħal Far Nru 1, Triq bla isem fi Triq Ħal Far Nru 2 u Triq fil-limiti ta' Ħlantun.

Infrastructure Malta diġà għamlet xogħlijiet ukoll f'toroq oħrajn fil-lokalità indikata.

Saru wkoll xogħlijiet oħra ta' manutenzjoni kontinwa u ta' tiswijiet ta' tabelli, crash barriers, żebgħa tat-triq u tiswijiet tal-asfalt f'ħafna toroq oħrajn.

SPTAR MATER DEI – TWELID MINN OMMIJIET POLLAKKI U SPANJOLI – SPEJJEŻ LI JRIDU JITĦALLSU

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lid-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa: Jista' d-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa jgħid x'inhuma l-ispejjeż mitluba li jitħallsu mill-Isptar Mater Dei jew entità oħra li jikkonċernaw il-proċedura ta' twelid ta' tarbija f'każ ta' mara ta' nazzjonalità Pollakka u f'każ ta' mara ta' nazzjonalità Spanjola, rispettivament?

CHRIS FEARNE: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li min mhux intitolat għal servizzi tas-saħħa b'xejn, f'każ ta' twelid naturali f'Mater Dei, l-ispiża hija ta' madwar €780, li tinkorpora t-twelid u żewġ iljieli fl-istess sptar.

Il-prezz indikat ma jinkludix servizzi oħra li jista' jkun hemm bżonn u li jvarjaw minn każ għal ieħor.

L-ONOR.

STEFAN ZRINZO AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra x'passi qiegħed jieħu l-Gvern rigward l-iżviluppi li qed jiġu reġistrati f'pajjiżna fil-qasam tal-Artificial Intelligence (AI), fid-dawl ukoll ta' dokument li ġie ppubblikat nhar it-8 ta' April 2019 mill-Kummissjoni Ewropea dwar linji ta' gwida u kodiċi ta' etika li jirregola dan il-qasam?

JOSEPH MUSCAT: L-ambizzjoni tal-Gvern għal Malta hija li jistabbilixxi politika fil-qasam tal-AI li hija konsistenti ma' standards internazzjonali u normi oħrajn ta' etika.

Irridu nibnu fiduċja f'din it-teknoloġija innovattiva mill-aspett ta' trasparenza u kontabilità billi l-ewwel nett niżviluppaw qafas nazzjonali ta' etika biex nassiguraw li s-sistemi tal-AI f'pajjiżna huma ethically aligned, trasparenti u li jintużaw b'mod responsabbli.

It-tieni, billi nħarsu lejn il-qafas regolatorju li bnejna fis-settur tal-blockchain u nespanduh ukoll għall-AI u, fl-aħħar nett, billi ninkoraġġixxu lid-developers biex jadottaw dawn l-istandards.

Id-dokument li ġie ppubblikat nhar il-21 ta' Marzu – Towards a National AI Strategy – High-Level Policy document for public consultation – li se jwassal għal strateġija nazzjonali fuq l-AI li se tiġi ppubblikata aktar tard din is-sena, jindika b'mod ċar li se nkunu qed inħarsu lejn il-linji gwida u kodiċi ta' etika ppubblikati mill-Kummissjoni Ewropea.

Infatti, fid-dokument konna qed nagħmlu referenza għad-draft li kien ħareġ f'Diċembru li għadda.

Dawn il-linji gwida jirriflettu l-prinċipji u l-valuri mħaddna fi trattati Ewropej, kif ukoll mid-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Fil-workshop li sar għall-pubbliku x-xahar li għadda, meta ppubblikajna l-high-level policy document għal konsultazzjoni pubblika, tkellmet f'wieħed mill-panels Ms. Irina Orssich, awtriċi tal-EU Coordinated plan on Artificial Intelligence, mill-Kummissjoni Ewropea, fejn hija wkoll faħħret ix-xogħol li sar s'issa min-naħa tal-Gvern f'dan il-qasam.

NADUR GĦAWDEX – GĦELIEQI F'TA' SAN BLAS – ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għall-Enerġija u Immaniġġar tal-Ilma: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex kull darba li tagħmel xita qawwija ma jibqax joħroġ drenaġġ fl-għelieqi magħrufa bħala 'Ta' San Blas' fil-limiti tan-Nadur, Għawdex?

Jista' jgħid x'sar sa issa u x'qed jiġi ppjanat biex din il-problema tiġi solvuta?

Qed jikkunsidra kumpens lill-bdiewa li r-raba' tagħhom safa mgħarraq bid-drenaġġ?

JOE MIZZI: Ninsab infurmat li r-rappreżentanti tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma diġà marru fuq il-post wara l-aħħar xita qawwija u tkellmu mal-bdiewa kkonċernati fejn ġie evalwat x'qiegħed jiġri.

Instab li t-triq u r-raba' qegħdin jiċċaqilqu b'rata qawwija bil-konsegwenza li diversi katusi ġew spostjati.

Qegħdin isiru l-preparamenti meħtieġa sabiex ammont ta' katusi jiġu mibdula f'dan is-sajf li ġej, biex issir mill-inqas ħsara possibbli lill-wiċċ tar-raba'.

Kwalunkwe talba għall-kumpens tiġi evalwata mill-assikurazzjoni tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma.

NADUR GĦAWDEX – BAJJA TA' SAN BLAS – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS SAID staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid liema xogħlijiet saru fil-Bajja ta' San Blas fin-Nadur, Għawdex, wara l-ħsarat kbar li kien hemm f'din il-bajja konsegwenza tal-maltemp qawwi li għamel din ix-xitwa?

Tista' telenka x-xogħol li sar sa issa u x-xogħol li mistenni jsir qabel jibda l-istaġun tas-sajf?

JUSTYNE CARUANA (Ministru għal Għawdex): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara l-maltempata nbeda x-xogħol minnufih fuq il-bajjiet kollha ta' Għawdex, inkluż f'San Blas.

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 6633, jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni qiegħda tittieħed mill-Kunsill Lokali ta' Marsaskala sabiex jiġu installati speed cameras f'din il-lokalità, speċjalment fit-toroq prinċipali, bħal Triq il-Qaliet u Triq Sant'Antnin?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Marsaskala li waqt is-seduta numru 81 tat-18 ta' Frar 2019 ma qabilx li ssir speed camera fi Triq il-Qaliet.

Triq Sant'Antnin hija arterjali u d-deċiżjoni finali trid tittieħed minn Transport Malta.

ŻONA TA' SAN TUMAS – TISBIĦ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'beħsiebu jagħmel il-Kunsill Lokali sabiex isebbaħ iż-żona ta' San Tumas speċjalment il-bajja li tiġi ffrekwentata minn ħafna nies speċjalment fis-sajf?

OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali ta' Marsaskala li huwa limitat fuq azzjoni diretta li tittieħed fuq bajjiet.

Madankollu, bis-saħħa tal-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta, kif ukoll il-Foundation for Tourism Zones Development, se jsir proġett biex jintefa' iktar ramel f'din iż-żona, u dalwaqt se jinbeda r-restawr tal-bankijiet.

Ser issir ukoll kamra għall-mechanical hoist biex ikun jista' jintuża għal nies bi bżonnijiet speċjali.

Ix-showers li hemm fil-latrina tar-Ramla ngħataw upgrade, u hemm il-possibbiltà ta' latrina addizzjonali temporanja.

RESIDENZI GĦAL PERSUNI BI PROBLEMI TA' VIZZJI – STANDARDS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Familja, Drittijiet tat-Tfal u Solidarjetà Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-istandards għar-residenzi li joffru servizzi għal persuni bi problemi ta' addiction (vizzji)?

MICHAEL FALZON: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorità ta' Standards ta' Ħarsien Soċjali għadha kif spiċċat minn eżerċizzju ta' konsultazzjoni ma' diversi stakeholders f'dan il-qasam.

L-Awtorità fil-fatt ser tkun qed tippubblika għall-konsultazzjoni pubblika l-iStandards Soċjali Regolatorji għal Servizzi Residenzjali għall-Persuni bi Problemi ta' Vizzji fix-xhur li ġejjin.

PRIĠUNIERI - DRITTIJIET U DMIRJIIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-Drittijiet u Dmirijiet tal-priġunieri li qed jiskontaw sentenza ta' ħabs?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-drittijiet u dmirijiet tal-priġunier huma kollha elenkati fil-Kap 260.03 (Liġijiet ta' Malta).

PRIĠUNIERI - KORSIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawk il-korsijiet li fil-preżent huma offruti lill-priġunieri, u kemm hemm priġunieri li qed jattendu dawn il-korsijiet regolarment?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa hemm 23 priġunier/a li qed jattendu għal xi kors.

Il-korsijiet jinkludu:

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – XOGĦOL

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Peress li fl-aħbarijiet tat-TVM tat-30 ta' Marzu 2019, il-Ministru ġie kkwotat li qal li se jibda l-proċess mal-Kummissjoni Ewropea biex tiġi riveduta l-lista ta' toroq arterjali biex isiru b'fondi Ewropej u, fi kliemu stess, qal li "Sal-2030 din il-lista ta' toroq trid tkun lesta.

Ovvjament, se jiġu diskussi issa listi ta' toroq oħra li jridu jidħlu lil hinn mill-2030, fost l-oħrajn, il-mina ta' bejn Malta u Għawdex".

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra u jgħid jekk dan ifissirx li x-xogħol fuq il-mina bejn Malta u Għawdex ma jkunx jista' jibda qabel l-2030?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif għadu qed jinġabar.

MINA BEJN MALTA U GĦAWDEX – FONDI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-proġett dwar il-mina bejn Malta u Għawdex, jista' l-Ministru jgħid jekk dan il-proġett hux maħsub li jsir minn fondi pubbliċi jew hux se jkun iffinanzjat b'mod sħiħ mill-privat?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

SERVIZZ TAL-HOMEHELP – ĦASIL TAL-ART

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'kienet ir-raġuni li persuni li għandhom is-servizz HomeHelp ġew mitluba mill-Uffiċċju tas-Sezzjoni tal-Anzjani fil-Ministeru għal Għawdex sabiex jiffirmaw dikjarazzjoni jekk humiex lesti li jixtru tip ta' reċipjent għall-ħasil tal-art?

Interpellant li d-Direttorat ingħata struzzjonijiet biex jinħarġu regoli ċari li l-ħasil tal-art għandu jsir bil-mopp, u li kull klijent irid jipprovdi l-barmil u l-mopp biex l-Assistenti Soċjali ma jbatux.

Inħareġ avviż lil kull klijent b'dawn l-istruzzjonijiet fejn kienu mitluba jiffirmaw dikjarazzjoni li dawn l-istruzzjonijiet waslu għandhom, dan sabiex inkomplu nisħqu fuq is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol tal-ħaddiema li jagħtu dan is-servizz.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX – ĦADDIEMA LI GĦANDHOM KUNDIZZJONIJIET U PAGI DIFFERENTI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija palramentari 9509, u ċjoè: B'referenza għall-Mistoqsija Parlamentari 9388, li kienet tirrigwardja impjegati Għawdxin li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex u li għandhom pagi u kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn impjegati Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta, u ċjoè, fl-uffiċċji f'Għawdex ta' Transport Malta (Liċenzji u Testijiet), ir-Reġistru tal-Artijiet, l-Awtorità tal-Artijiet, Identity Malta (Passaporti, ID Cards, Ċittadinanza) u r-Reġistru Pubbliku, u in vista tat-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari 9256, fejn ġie kkonfermat li dawn l-ħaddiema huma kollha uffiċjali pubbliċi, u peress li l-ħaddiema Maltin li jaħdmu fl-istess dipartimenti f'Malta għadhom ukoll meqjusa bħala uffiċjali pubbliċi li huma mislufa ma' dawn l-entitajiet u qed igawdu minn dawn il-kundizzjonijiet u pagi differenti matul iż-żmien li jkunu deployed ma' dawn l-entitajiet, liema kundizzjonijiet jintilfu jekk jirritornaw lura mas-Servizz Pubbliku, u b'referenza għat-tweġiba għall-Mistoqsija 9388, fejn ingħad li l-impjegati Għawdxin mhux impjegati mislufa iżda huma uffiċjali pubbliċi taħt il-Ministeru għal Għawdex, u peress il-ħaddiema Maltin huma wkoll uffiċjali pubbliċi, u in vista tal-Artiklu 27 tal-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali (Kap. 452) li jgħid li "impjegati fl-istess klassi ta' impjieg għandhom id-dritt għall-istess rata ta' remunerazzjoni għal xogħol ta' valur ugwali", jista' l-Prim Ministru ġentilment jikkunsidra li l-ħaddiema Għawdxin li qed jagħmlu xogħol identiku, għax għandhom l-istess grad u l-istess klassi jingħataw l-istess drittijiet skont kif jingħad fl-artiklu tal-liġi msemmija?

JOSEPH MUSCAT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9388.

AWTORITÀ TAL-ARTIJIET – INGAĠĠ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-artiklu fit-Times of Malta tat-3 ta' April 2019 "Gaffarena property scandal: Protagonist gets top job at Lands Authority", jista' l-Ministru jgħid:

(a) meta (id-data) l-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, reġa' beda jaħdem fl-Awtorità tal-Artijiet, u f'liema pożizzjoni?

(b) kienx hemm sejħa pubblika?

Jekk le, min approva r-ritorn u l-grad tiegħu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-individwu kkonċernat diġà għamel stqarrijiet f'dan ir-rigward.

Deċiżjonijiet bħal dawk li qed niġi mistoqsi dwarhom jittieħdu mill-Awtorità nnifisha.

L-ONOR.

CLAUDETTE BUTTIGIEG staqsiet lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: B'referenza għall-artiklu fit-Times of Malta tat-3 ta' April 2019 "Gaffarena property scandal: Protagonist gets top job at Lands Authority", jista' l-Ministru jgħid jekk l-individwu, li d-dettalji dwaru qed jingħataw separatament, applikax għall-promozzjoni fil-pożizzjoni ta' Acting Chief Officer?

Jekk le, min irrakkomanda li jingħata din il-promozzjoni?

Jista' l-Ministru jgħid meta hija d-data statutorja tal-irtirar mill-impjieg ta' dan l-individwu?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għandha tirreferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 9965 tal-istess seduta.

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawk il-PC Applications li saru wara li ġiet approvata PC 46/13 u li allura fissru modifikazzjoni għall-istess applikazzjoni?

IAN BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, skont ma jien infurmat mill-Awtorità tal-Ippjanar, parti mid-dokumenti mitluba diġà ġew imqiegħda fuq it-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5122 f'seduta 100.

Il-kumplament qed jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra.

MELLIEĦA – TRIQ ĠORĠ BORĠ OLIVIER – SEJBA TA' XELTER – RAPPORT

L-ONOR.

ROBERT CUTAJAR staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-Mistoqsija Parlamentari 9748 rigward is-sejba ta' xelter tat-Tieni Gwerra Dinjija fil-Mellieħa ( Triq Ġorġ Borg Olivier), jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport li tħejja mill-uffiċjal tas-Sovrintendenza għall-Wirt Storiku?

Dan anke għall-fatt li jirriżulta li x-xogħol relatat ma' tip ta' kostruzzjoni baqa' ghaddej.

OWEN BONNICI: It-tagħrif għadu qed jinġabar.

ĦRUĠ TA' LIĊENZJI TAL-KAĊĊA U INSIB

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu liċenzji tal-kaċċa fl-2017 u fl-2018?

Jista' jgħid ukoll kemm inħarġu liċenzji tal-insib fl-2017 u 2018?

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

DEROGI RELATATI MAL-GĦASFUR SELVAĠĠ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew applikati derogi relatati mal-għasfur selvaġġ fl-2017 u fl-2018?

Jista' jgħid ukoll liema derogi relatati mal-għasfur selvaġġ ġew applikati fl-2017 u fl-2018?

JOSÉ HERRERA (Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella bl-informazzjoni mitluba.

KAĊĊATURI U NASSABA LIĊENZJATI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, Żvilupp Sostenibbli u Tibdil fil-Klima: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent kemm hemm kaċċaturi liċenzjati?

Jista' jgħid ukoll fil-preżent kemm għandna nassaba liċenzjati?

Interpellant li fil-preżent, it-Taqsima tar-Regolamentazzjoni għall-Għasafar Selvaġġi għandha 12,161 individwu b'liċenzja valida għall-kaċċa u nsib.

Hemm 10,637 liċenzja ġenerali tal-kaċċa (jinkludu kaċċa għall-għasafar minn fuq l-art, kaċċa għall-għasafar minn fuq il-baħar, kaċċa tal-fenek selvaġġ u qbid tal-fenek selvaġġ bix-xibka) u 4,537 liċenzja ġenerali tal-insib għall-għasafar.

Individwu jista' jkollu liċenzja tal-kaċċa kif ukoll tal-insib, u għalhekk l-ammont ta' liċenzji mhux bilfors iwassal għall-ammont ta' individwi.